^

Zliya Yǝwǝn kwǝma wǝzǝ naa dzǝkǝn Yesǝw Kǝristǝw

Bana: Zliya Yǝwǝn kwǝma wǝzǝ naa dzǝkǝn Yesǝw Kǝristǝw New Testament

Le Nouveau Testament en langue Bana du Cameroun

copyright © 2005 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Bana
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

All rights reserved.

2025-04-26

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 26 Apr 2025

ae014872-94cd-54bc-869e-601bde2245b3

Matiye

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Zliya Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən

Yesəw Kəristəw njasa tsasliti

Matiye

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ma Matiye tsaa tsasliti zliya nay, ntsa ta səɗa Yesəw na. Ghala vəghwə tsaa niy nza Matiye mbə ghəra sləni mbə ciki birəw dəwan niy harvə Yesəw, ta nəw ghəci (nza ghwəy nighə mbə vəh 9:9). Ma ləy hwəm shi va kiy, war njasa səəmə vici niy dza kar Yesəw ghəshi lə Matiye. Tsahwəti slən tsa Matiye diɓay, Levi na (nza ghwəy nighə mbə Markə 2:14).

Ma kə mbəzliy niy, kaa ka Zhəwifə tsasliti Matiye zliya Yəwən kwəma wəzə na va, kə ghəshiy ni. Ava va tsəgha ka naa gəzə kwəmaa niy gəzəkə məndi mbə zliya kwa taŋa jakəva tsa Hyala lə mbəzli. Sa gəzə na kwəma vay, ta mbə ka Zhəwifəə sənay, kwəmaa gəzəkəvata na sa fə Yesəw vaa dzəghwa, kə ghəshi, mbaꞌa ghəshi sənay, Yesəw na Kəristəw Ntsa tivə Hyala ta mbəli mbəzli, kə ghəshi.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 paꞌ tə vəh 4:1-11 Kwəmaa dzəkən ya Yesəw, lə dzəkən Zhaŋ tsaa məni batem kaa mbəzli, mbaꞌa dzəkən həərə tsa dzəghəhwə ndə jaka tsa Hyala həərə Yesəw.

Vəh 4:12 paꞌ tə vəh 18:1-35 Sləni ghərahwə Yesəw tə hiɗi ka Galile ghənghən ghənghən. Mbəɓay, ta kəsata kwəma dza ghwəmməə dzəkən kwəmaa niy ɓənəhwə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci mə kəlaŋ (vəh 5-7). Diɓay ta kəsashi firhi ɓələhwə Yesəw dzəkən njasa dza Hyalaa sləkə mbəzli dza ghwəmmə mbəɓa (vəh 13). Mbaꞌa kwəma gəzanshi na kaa mbəzli ta səɗa ciy dzəkən nzəy tsa shi kwa jipə shi (vəh 18).

Vəh 19 paꞌ tə vəh 20 Njasa kafəy Yesəw tə hiɗi ka Galile ta dzəmbə məlmə Zherəwzalem.

Vəh 21 paꞌ tə vəh 25 Tsəhə tsa Yesəw mbə Zherəwzalem, mbaꞌa kwa kərni ɓəni kwəma ci kaa mbəzli.

Vəh 26 paꞌ tə vəh 28 Njasa ɓasanakən məndi ngwəvə kaa Yesəw, lə məti ci, mbaꞌa zhakati tsa ci mbə məti, lə kwa kərni kwəma gəzə na kaa mbəzli ta səɗa ci.

1

Hwəlfə jijihiy Yesəw paꞌ ti dəꞌwə ghən tsa ci

(Lk 3:23-38)

1 *Avanay njasa nza hwəlfə jijihiy Yesəw *Kəristəw, ntsaa səvəri mbə kar *Davitə ghəshi lə *Abəraham.

2 *Tə kwataŋay, baw Abəraham yakə *Izakə, mbaꞌa Izakə yakə *Zhakwapə, mbaꞌa Zhakwapə yayakə kar Zhəwda, ghəshi lə nihwəti ngwarməhiy gwaꞌa. 3 *Mbaꞌa Zhəwda yakə kar Peresə lə Zara. Tamar na mbəghəshi kar Peresə lə Zara. Mbaꞌa Peresə yakə Esərəm, baw Esərəm yakə Ram, 4 baw Ram yakə Aminadabə, mbaꞌa Aminadabə yakə Nashən, mbaꞌa Nashən yakə Salmən. 5 *Dzəghwa Salmən baw yakə Bəwazə. *Rahabə na mbəghəy Bəwazə tsa va. Dzəghwa Bəwazə baw yakə ꞌWəbetə. Mbəghəy ꞌWəbetə na Rətə. Mbaꞌa ꞌWəbetə yakə *Zhese, 6 *mbaꞌa Zhese yakə mazə *Davitə ki.

Dzəghwa baw mazə Davitə yakə *Saləmaŋw. Mbəghəy Saləmaŋw na mali ꞌWəri va niy nza ki. 7 *Mbaꞌa Saləmaŋw yakə Rəbəwam, baw Rəbəwam yakə Abiya, baw Abiya yakə Asafə, 8 *baw Asafə yakə Zhəzafatə, baw Zhəzafatə yakə Zhəwram, baw Zhəwram yakə ꞌWaziyasə, 9 *baw ꞌWaziyasə yakə Yətam, baw Yətam yakə Ahazə, baw Ahazə yakə Ezhekiyasə. 10 *Mbaꞌa Ezhekiyasə yakə Manase, mbaꞌa Manase yakə Amaŋw, baw Amaŋw yakə Zhəshiyasə, 11 *baw Zhəshiyasə yakə Yekwəniya, ghəshi lə nihwəti ngwarməhiy, geꞌi ghala pətsaa niy kəəsəhwəshi mbəzli ka *Babilaŋw dzəti hiɗi shi.

12 Ma ləy hwəm sa kəəsəhwə məndi mbəzli ka *Izərayel dzəti hiɗi ka Babilaŋw ki na, dzəghwa Yekwəniya mbaꞌa yakə Salatiyel, baw Salatiyel yakə Zərəbabel, 13 baw Zərəbabel yakə Abiyədə, baw Abiyədə yakə Eliyakim, baw Eliyakim yakə Azər, 14 baw Azər yakə Sadəse, baw Sadəse yakə Ahim, mbaꞌa Ahim yakə Eliyədə, 15 baw Eliyədə yakə Eliꞌazar, mbaꞌa Eliꞌazar yakə Matan, baw Matan yakə Zhakwapə, 16 *Dzəghwa ki baw Zhakwapə yakə *Zhezhefə, ntsaa məəti Marəy, mbəghəy Yesəw tsa har məndi vaa *Kəristəw Ntsa tivə Hyala ki.

17 Ma mbəzli yakə məndi va kwətiŋ kwətiŋ, ka ꞌwava tə Abəraham paꞌ tə Davitəy, məŋ lə faɗə na jijihi. Dzəghwa mbəzli yakə məndi kwətiŋ kwətiŋ ka ꞌwava tə mazə Davitə paꞌ ghala vici kəəsəhwə ka Babilaŋw ka Izərayel na, məŋ lə faɗə jijihi diɓa. Geꞌi səəkə tə tsava vəghwə ka sar paꞌ tə vəghwə tsa yakə məndi Kəristəw na, gar jijihi məŋ lə faɗə diɓa. Ava tsəgha na.

Njasa yakə məndi Yesəw *Kəristəw

(Lk 2:1-7)

18 *Avanay njasa yakə məndi Yesəw Kəristəw: A tsahwəti ndə niy nza tiɓa, *Zhezhefə, kə məndi slən tsa ciy, ghəci niy mə na Marəy, mbəghəy Yesəw. Ma ghəshi ghwəla ta ɓəvay, dza Marəy mbaꞌa ɓəvə hwər lə bərci *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa. 19 Ma Zhezhefə, ghəci bazhata Marəy tsa va kiy, ntsa wəzə tsa ghəci, ka nəw kwəma Hyala tərəŋw. Kala ɗi ghəciy pəli kwəma hwər tsa Marəy vaa səvəriy dzəti ngwəla kaa nihwəti mbəzli. Dza na mbaꞌa tarəkə ndaniy səvəri mbə, kala gar sənay mbəzli gwaꞌa. 20 Ma ghəci ghwəlay mbə təkə kwəma va tsəgha na, dzəghwa vaŋ ndə kwal tsa Ndə sləkəpə səəkəy ngəci tsəgha kwa shiw. A kə ngəci na: «A Zhezhefə jijiy mazə *Davitə, ka hazləni gha va ɓə makwa gha Marəy ta nza ghənzə ka mali gha ma, sa nzana, ma hwər tsa ɓəvə na vay, Hyala mənti na dzar kwa bərci Safə tsa nzə ɗewɗew tsa. 21 *Ava ta yakə zəghwəə zal dza na, ma nza gha fanati slən Yesəw ngəci, sa nzanay, ghəci dza naa mbəli mbəzli mbə hwəlfə ci səvəri mbə jikir tsa shi» kə.

22 Ma kwəmaa mənta va gwanata tsəghay, war ta mbə kwəma gəzəkə Ndə sləkəpə va lə miy tsa *ndə gəzə kwəma Hyalaa dzəghwata kwa na, a kə niy niy:

23 *Ava ta ɓəvə hwər dza zha kwa cikita,

mbaꞌa dzaa yakə zəghwəə zal.

Mbaꞌa məndi dzaa fanati slən Emanəwel ngəci, kə niy ni.

Ma slən Emanəwel tsa va kiy, lə ghwəmmə na Hyala, ɗi naa gəzə.

24 Dzəghwa Zhezhefə sa fərghəy na ki na, mbaꞌa dzaa ɓəvə makwa ci ka mali ci, njasa gəzanakə ndə kwal tsa Ndə sləkəpə va ki. 25 *Ma sa ɓətəvashi ghəshi ki na, mbaꞌa ghəshi nzəyshi kala həni ma paꞌ va vəghwə tsa yakə Marəy va zəghwə nzə. Mbaꞌa Zhezhefə fanati slən Yesəw ki.

2

Gəzə kwəmaa dzəkən səəkə tsa mbəzliy sənata kwəma ta nighə Yesəw

1 Mbə məlmə Betəlehem tə hiɗi ka Zhəwde niy yakə məndi Yesəw ki. Ghala vəghwə tsa vay, *Erədə niy nza mazə tsaa sləkə hiɗi va. Ma ləy hwəm sa yakə məndiy, mbaꞌa mbəzliy nighə sasərkwə ta sənashi shiy dzaa məniva tə hiɗi səəkəshi kwa ghwəmə, ta dzəmbə məlmə Zherəwzalem. 2 *Ma sa tsəhəshi ghəshi na, tapə ghəshi ta ɗəw, a kə ghəshi na: «A ghəy nata yəwən sasərkwə tsahwəta kwa ghwəmə, ghənzə citəŋəy na a mazə tsa *ka Zhəwifə yay, kə. Va tsəgha səəkə ghəy ta tsəfəkwə kwa kwəma ci lə ta pəraꞌwanci dividivi. Citəŋəyəm nda dzəghwa tima na məlmə yay zəghwə va va mbə» kə ghəshi.

3 Ma sa favə mazə Erədə nava kwəma tsəgha na, mbaꞌa her ci dzashi tərəŋw tərəŋw. Mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem na, tərəŋw her shi dzashi kwərakwə. 4 Nzaꞌjəw Erədə ɓasəti mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, ghəshi lə *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala gwaꞌa gwaꞌa. Tapə ghəci ta ɗəw və shi, a kə na: «Kwəma niy dza məndiy ya *Ntsa tivə Hyala va ta mbəli mbəzli shama?» kə. 5 Ma kə ghəshi ngəci na: «Waa mbə məlmə Betəlehem tə hiɗi ka Zhəwde dza məndiy ya. Sa nzanay, vanta kwəma tsasliti *ndə gəzə kwəma Hyalaa dzəkən, ma kəy:

6 *Ma ghay məlmə Betəleheməy,

məniŋa ghaa məlmə gəmta na

mbə məlməhi tə hiɗi ka Zhəwde teepəw!

Sa nzanay, mbə Betəlehem dza məndiy ya mazə tsaa

dzaa sləkə hwəlfə mbəzlee ka *Izərayel, kə»

kə ghəshi.

7 Dzəghwa sa favə Erədə kwəma va tsəgha ki na, daꞌ harvə mbəzliy sənata kwəma va tsəgha tə mbə. A kə ngəshi na: «Hwəm gha ghwəy nata yəwən sasərkwə vaa?» kə. 8 Ma sa gəzanci ghəshi vəghwə tsa va, a kə na: «Ma pə ghwəy məntiy, mbalam dzəmbə məlmə Betəlehem, a ghwəy pəla zəghwə va mbəɓa lə məhərli. Sa ka ghwəy kəsayəy nza ghwəy səəkəə gəzara. Nzee mbəə dza ta pəraꞌwanci nee dəvə ngəci kwərakwə» kə.

9-10 Ma sa favə mbəzli va kwəma gəzanakəshi mazə va tsəgha na, kafə ghəshi kafəshi ka dzashi. Ma ghəshi mbə dzashi, tsaꞌ kə ghəshi na, sasərkwəə citəvata va ngəshi səəkə kwa ghwəmə mbə ꞌwanshi kwəma, mbaꞌa ghəshi vəshishi tərəŋw ki. Ka nəw ghəshi. Ma sa tsəhəta na geꞌi geꞌi lə pətsa nza zəghwə va dzəghwa ti na, mbaꞌa garəta. 11 Dzəghwa ghəshi irətsə ghəshi dzashiy dzəmbə ciki tsa va. Mbaꞌa ghəshi kəsay zəghwə va, lə mbəghəy Marəy. Dza gəgələɓə, ghəshi gələɓəshi, ka pəraꞌwanci dividivi shi. Tapə ghəshi mbə pəəli mbəleɗemer shi, ka ɓəɓə shi dza ghəshi ta vəlanci ngəci səəmə kwa shi, ka ɓanci tsahi mbəzə, lə ꞌwərdi, mbaꞌa dimə fəə zən wəzə, *Mirə, kə məndi kaa slən tsa nzə.

12 Ma ləy hwəm kwəma va ki na, mbaꞌa ghəshi dzashi. Dza Hyala mbaꞌa gəzanakəshi kwa shiw: «Əntaa ghwəy taa zhiniy dza zhar kwa mazə Erədə ghala pətsa ka ghwəy zhəghəva ta dzaŋwəy ma» kə ngəshi. Ma sa gəzanshi Hyala tsəgha na, mbaꞌa ghəshi ɓəvə tsahwəti kwal ta dzashiy jighi.

Gəzə kwəmaa dzəkən kafə tsa kar *Zhezhefə lə Marəy mbaꞌa Yesəw dzəti hiɗi *Ezhipətə

13 Ma ləy hwəm sa dzashi mbəzliy sənata kwəma va na, dzəghwa ndəs ndə kwal tsa Ndə sləkəpə səəkəy va Zhezhefə kwa shiw. A kə ngəci na: «A Zhezhefə, sati pəmə mali gha Marəy lə zəghwə nzə va, a ghwəy hwəŋwəy dzəti hiɗi ka Ezhipətə lə zəghwə va. Mbala nzəyŋa ti shi, paꞌ tə vici dzee zhiniy gəzaŋa zhəghəvaa səəkə. Sa nzanay, ta pala zəghwə va dza mazə *Erədə ta paslamti» kə. 14 Ma sa favə Zhezhefə tsəgha na, dzəghwa na pəm, pəməvə mali ci va tsəgha lə zəghwə nzə, war ka dzashiy dzəti hiɗi ka Ezhipətə həvir va. 15 *Mbaꞌa dzaa nzəyəy tə hiɗi va, ka dzar paꞌ ghala vəghwə tsa mətiy Erədə ki.

Ma shiy mənishi vay, war ta mbə kwəmaa gəzəkə Ndə sləkəpə va lə miy tsa *ndə gəzə kwəma Hyala tsa ciy dzəghwata mənishi ghəshi. Ma kə niy niy: «Ma yənəy, e harkəvəri zəghwee səvəri mbə hiɗi ka Ezhipətə» kə niy ni.

Njasa bəkwə mazə *Erədə ndərazhi

16 Ghala vəghwə tsaa niy gəzanci Hyala va hwəy dzəmbə *Ezhipətə kaa Zhezhefə kiy, war mbə ndəghə səəkə tsa mbəzliy sənata kwəma va niy nza mazə Erədə naci ki. Dzəghwa sa nay na kala tsahwə mbəzli va na, mbaꞌa sənay dakəə dakəti ghəshi, kə, tərəŋw nəfə tsa ci satiy. Dzəghwa na tsəgha ghwəni ghwənashi mbəzliy dzəmbə məlmə Betəlehem lə nihwəti məlməhi dzar vəgha. A kə ngəshi na: «Mbalam dzəmbə məlməhi va a ghwəy dzaa bakwamti ndərazhi yakəm ndatsə paꞌ tə niy mənti piya bakə ghala yakəshim» kə. Ma kwəma gəzəkə Erədə va tsəghay, sa nzana ꞌwava na tə vəghwə tsaa nata mbəzliy sənata kwəma va sasərkwə paꞌ tə vici ghwəni na va mbəzli ta bəkwə ndərazhiy, niy mənti piya bakəw. 17 Ma sa bakwamti Erədə ndərazhi ki na, mbaꞌa kwəma va dzəghwataa dzəghwa kwəmaa niy gəzəkə *Zhereməy ndə gəzə kwəma Hyala va niy nə na:

18 *Ava lalaa gakata mbə məlmə Rama!

Tihwəniy tihwəni məndi, war ka ndiɓə ghən tərəŋw tərəŋw.

*Rashal təhwəni na ta ndərazhi nzə,

zləɓati ya jəw nzə məndiy gəzanta kwəmaa

dəpanta nəfə tsa nzə,

sa nzana mbaꞌa ndərazhi nzə va bəkwəshiw! kə.

Zhəghəva tsa *Zhezhefəə dzəmbə hiɗi ka Izərayel lə ghi tsa ci

19 Dzəghwa mbaꞌa *Erədə mətiy ki. Ma sa mətiy Erədə ki na, dzəghwa ndəs ndə kwal tsa Ndə sləkəpə səəkəy kwa shiw kaa Zhezhefə, tə hiɗi ka *Ezhipətə. 20 A kə ngəci na: «Zhezhefə, sati maɗi, pəmə mali gha ghəshi lə zəghwə nzə, zhəghəvaa zhəti hiɗi ka *Izərayel li shi. Sa nzanay, a mbəzliy niy pala kwal tsaa pəəsli zəghwə va va bəkwəshi» kə. 21 Dzəghwa Zhezhefə tsəgha mbaꞌa maɗiy, pəm pəməvə kar zəghwə va ghəshi lə mbəghəy, ka zhikəshi zhəti hiɗi ka Izərayel. 22 Ma tsəhə na na, mbaꞌa favə, Arkiləwəsə zəhwə na ghi ta mazə tsa Erədə tə hiɗi ka Zhəwde, kə məndi. Dzəghwa na mbaꞌa hazləniy va nzəy tə hiɗi va ki, sa nzana zəghwə Erədə Arkiləwəsə tsa va niy nza. Dzəghwa Hyala mbaꞌa cinti kwa shiw diɓa njasa ka na məni. Ləy hwəm ki na, mbaꞌa dzaa nzəyəy mbə nahwəti məlmə tə hiɗi ka Galile, 23 *Nazaretə, kə məndi slən tsa nzə. Ma mbə kwəma va tsəgha kiy, mbaꞌa kwəmaa gəzəkə *ndə gəzə kwəma Hyala va mbəradzə dzəghwata kwa. Ma kə niy ni na: «Ghəciy, ndə ka Nazaretə dza məndiy har» kə niy ni.

3

Gəzə kwəma Hyala Zhaŋ ndə məni *batem

(Mk 1:1-8; Lk 3:1-18; Zhŋ 1:19-28)

1 Ma ghala vəghwə tsaa nza Yesəw mbə Nazaretə kiy, mbaꞌa Zhaŋ tsaa məni batem kaa mbəzli tsahwəy kwamti, tə gamba ka Zhəwde ki. Dza na mbaꞌa ghati gəzəpə kwəma Hyala, 2 *ma kə na: «Ghwəyəy, tsam titihwə kwa kwəma Hyala, zhəghantim nzəy tsa ghwəy, sa nzanay, ndəkwə ndəkwə na vəghwə ta səəkə Hyala ta sləkə mbəzli» kə.

3 *Ghala kwataŋatay, a *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala niy gəzəkə kwəmaa dzəkən Zhaŋ tsa va. Ma kə niy ni na:

Ava məli ndəə gaka mbə zlapə mbə gamba, ma kəy:

«Gwəmantim nefer ghwəy ta kaꞌwə Ndə sləkəpə,

njasa ka məndi vaa zamti kwal wəzə wəzə

ta kaꞌwə ntsa dikə tsa,

mbaꞌa ghwəy ghwənanamti nefer ghwəy wəzə wəzə» kə,

kə niy ni.

4 *Ma kwəbaŋ tsa dza Zhaŋ li kən ghən ci ghalaɓa ki na, lə shiti ngaləwba niy tsati məndi, dzəghwa ɓiyakə pəhətəvay lə kanda hwətəɓə dzəvəri mbə hwər ci. Ni ci shi zəmə zəmə na na, war hayer lə mbəzəkwə tsa kwamti. 5 Dzəghwa ki, ka ɓasəva mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem, lə mbəzli mbə nihwəti məlməhi tə hiɗi ka Zhəwde, lə ni mbə məlməhi dzəy miy həl Zhərdeŋ gwanashiy dzəvəgha. 6 Sa tsəhəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi cicikəvəri kwəma shi jikir na mənti ghəshi gwaꞌa gwaꞌa. Dza Zhaŋ ka mananshi batem kwa həl Zhərdeŋ ki.

7 *Dzəghwa ki ɗaŋ *ka Farisahi, lə *ka Sadəsehi səəkəshiy dzəvəgha Zhaŋ ta mananshi batem ghəci kwərakwə. Ma sa nashi Zhaŋ na, dza na ka gəzanshi, a kə na: «Ghwəyəy, nja shesher ndərəm ghwəy. Mbə təkə kwəma ghwəyəy, ta mbəliŋəy dza ghəy va ngwəvə Hyala va dzaa səəkə sa ka məndi məntəŋəy batem nə ghwəy. Wa ntsaa gəzaŋwəy tsəgha na kəa? 8 Mbaꞌa pə ghwəy ɗi mbəliŋwəyəy, ə pə ghwəy məni sləni wəzə na, gar sənay məndi a ghwəy zhəghanti nzəy tsa ghwəy kataŋ kataŋ, kə məndi. 9 *Nəghətaa ghwəy taa zəzəti na: “A ghəy dzaa mbəliŋəy, sa nza *Abəraham vaa jijiŋəy” pə ghwəy ma. Ma na Hyala nanzə e gəzaŋwəyəy, a bərci və ta zhəghəti ya hərezli nashi ghwəy ni ka ndərazhi Abəraham. 10 *A gəzaŋwəy ya, ndəkwə na ngwəvə Hyala nanzə ki, njasa ka tsəꞌi vaa nza mbəzə mbəzə ta kəəsli fəhiy dzaa ya ma ya wəzə na gwanashi, ta ndəti ghwə ti shi.

11 *Ma yən na neyey, lə yam ngəri məniŋwəy ya batem, ta mbə məndiy sənay a ghwəy zhəghanti nzəy tsa ghwəy ka tsati titihwə, kə məndi. A tsahwəti ndə dzaa səəkə ləy hwəm tsee kiy, a taŋətəra tə dikə. Məniree gar gələɓee ta təɗanci kwakwahə tsa mbə səɗa ciw. Na na ciy, lə *Safə tsa Hyala, mbaꞌa lə ghwə dza naa səəkə ta məniŋwəy batem. 12 *Sa ka na səəkəyəy, ta məni ngwəvə dza naa dzəkən mbəzli. Ngwəvə ci vay, njasa ka ndə vaa pəhə ha dza naa məni, lə kwakwa gaga ta dəvə ci. Ma sa ka na pəhamti na, mbaꞌa ɓasaghwa ha ci kwa tamə, ma davəna na, mbaꞌa ndamti mbə ghwəə dzaa məti ma ya paꞌ hwəmɓa» kə.

Njasa məni Zhaŋ *batem kaa Yesəw

(Mk 1:9-11; Lk 3:21-22)

13 Dzəghwa ki, mbaꞌa Yesəw kafəy mbə hiɗi ka Galile, mbaꞌa səəkəy dzəməy həl Zhərdeŋ. Ma sa tsəhəy na miyɓa na, mbaꞌa kətəghəvay dzəvəgha Zhaŋ ta mananci batem Zhaŋ. 14 Ma Zhaŋ na, kala ɗi zləɓa mananci batem. A kə ngəci na: «Tawa tsəgha nə gha kia? Avanay sanay, gha niy təɓə naa mənira batem, zhini ɓa na, ka səəkə vəya ta məniŋa batemee, pə gha shəkəna?» kə. 15 *Ma kə Yesəw ngəci na: «A Zhaŋ, wa yaŋ pə gha na gha. Sa nzanay, war tsəgha dza ghwəm mənti, nza ghwəm mbəə faghwa kwəma kwa kwəma ɗi Hyala» kə. Dza Zhaŋ tsəgha mbaꞌa zləɓati ki, mbaꞌa mananati batem. 16 *War sa mananamti Zhaŋ tsəgha ki na, mbaꞌa Yesəw səəməy kwa yam. War ghwəla na, ɓəŋ ghwəmə ghwənita, nighə Yesəw na, *Safə tsa Hyalaa səəkə mə ghwəmə ndəɓa ghərpəpə, pə gha, ka paꞌwəə dzəkən. 17 *Ma fa na ɓa na, gaka məli ndəə gəzə kwəma səəkə məɓa, ma kə na: «Ava ghəci na Zəghwee ɗee tərəŋw, mbə vəshi nzee ti dalala» kə.

4

Kar Yesəw lə *ndə jaka tsa Hyala

(Mk 1:12-13; Lk 4:1-13)

1 *Ma ləy hwəm ki na, mbaꞌa *Safə tsa Hyala pəməghə Yesəw dzəmbə gamba, ta mbə ndə jaka tsa Hyalaa həərə. 2 *Dzəghwa na faɗə mətsəkə ghəci mənti vici mbə gamba va. Shaŋ ghəci ta ngəmiy ya waꞌa havəghwə lə həvir gwaꞌa. Mbaꞌa ma ꞌwati ghəranci ləy hwəm. 3 ꞌWakəvə ndə jaka tsa Hyala ki, kət kətikəvay dzəvəgha Yesəw. Ma kə kaa ngəci na: «Ndata Zəghwə Hyala nza ghay, gəzanshi kaa hərezli ni a ghəshi zhəghəshi ka shi zəmə, a gha zəməshi» kə. 4 *Ma kə Yesəw kaa zləɓanci na: «Ma kə kwəma tsasliti məndi mbə Zliya Hyalay: “Ka nzəyəy ndə tə hiɗi kwataka lə shi zəmə gwaꞌa tsəghaw, kwəma gəzəkə Hyala lə miy tsa nzəy, ghənzə na saa dzaa kəsəti piy tsa ndə” kə» kə Yesəw.

5 Ma sa nay ndə jaka tsa Hyala shaŋ ghəci ta mbay Yesəw dza kwa nava bəla na, dza na mbaꞌa pəməghə dzəmbə məlmə Zherəwzalem ɗewɗew na, mbaꞌa pəməghə dzəmə ghən *ciki Hyala. 6 *Ma kə kaa ngəci na: «Ndata Zəghwə Hyala nza ghay, ndəɓəvaa dzəghwaa dzəti hiɗi, sa nzanay, a məndi tsasliti kwa Zliya Hyala: “Ta ghwənikə ka kwal nzə dza Hyalaa dza ngəŋa, nza ghəshi kaꞌwətəŋa lə dividivi shi, va nəghətaa hakwə gwəlahantaa tə səɗa gha” kə məndi» kə. 7 *Ma kə Yesəw na: «A məndi tsasliti kwa Zliya Hyala, ma kə məndiy: “Əntaa gha dzəghə nighə kwəma Hyala gha Sləkəŋa ma” kə məndi» kə.

8 *Ma sa nay ndə jaka tsa Hyala shaŋ ghəci ta mbay Yesəw dza kwa nava bəla diɓa na, mbaꞌa ɓəghə dzəmə ghən dəlagwaa gwəramti yakəyakə. Garə ghəshi garəshi mə, mbaꞌa canamti pətsa sləsləkəm tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa, lə njasa nza diɓədiɓə tsa mbə shi gwaꞌa. 9 Ma kə ngəci na: «Nay gha tsəy, shi nashi gha va gwanashiy, ta ndaŋashi dzee mbə dəvə gha, war tsəfəkwəŋa ma gha kwa kwəmee gwaꞌa tsəgha, ka pəraꞌwəra dəvə gha» kə. 10 *Ma kə Yesəw ngəci tə kwa kərni kwəma va ki na: «Gha gha ndə jaka tsa Hyala tsa, ɓarvaŋa vəghee! A məndi tsasliti kwa Zliya Hyala: “War kwa kwəma Hyala gha sləkəŋa, pə gha dzaa tsəfəkwə, war kaa ngəta pə gha dzaa ghəra sləni kwətita ya hwəmɓa” kə məndi» kə.

11 Dza ndə jaka mbaꞌa ɓarvay vəgha Yesəw ghalaɓa, mbaꞌa zlay ka dzay ki. Mbaꞌa *ka kwal Hyala səəkəshi, tapə ghəshi mbə kəəti ci ki.

Zhəghəva tsa Yesəw dzəti hiɗi ka Galile

(Mk 1:14-15; Lk 4:14-15)

12 *Dzəghwa mbaꞌa məndi kəsəti Zhaŋ tsaa məni *batem va kaa mbəzli, mbaꞌam faghwa kwa fərshina. Ma sa favə Yesəw kwəma va na, dzəghwa na mbaꞌa kafəy, ka dzay dzəti hiɗi ka Galile. 13 *Ma sa tsəhəy na na, kala nzəy ghəci mbə məlmə Nazaretə, mbaꞌa dzaa nzəyəy mbə Kapernahwəm, məlmə lati məndi miy kwəfa ka Galile. Ma pətsa nzəyəy na va tiy, mbə tsa sləkə ka Zabəlaŋw lə ka Nefətali pi na. 14 *Ma mənta kwəma va tsəgha kiy, war ta mbə kwəmaa niy gəzəkə *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala vaa dzəghwata kwa na. A kə niy niy:

15 A ghwəy ghwəy mbəzli tə hiɗi ka Zabəlaŋw lə shi ka Nefətali,

hiɗi kwa kwal tsaa səəkəə dzəməy kwəfa,

pəriɓa pəriɓa tə miy həl Zhərdeŋ,

hiɗi nzəyshi mbəzliy sənata ma Hyala kataŋ na

ti shi tə hiɗi ka Galile,

16 *ghwəy ghwəy mbəzli mbə kwəsliŋwəy niy,

ta nay waŋ tsaa dzaa məniva tərəŋw tsa dza ghwəy.

Mbaꞌa waŋ tsa va dzaa səəkəy

dzəkən mbəzliy nzəyshi mbə zhəkwətə, tə pətsa nza məti,

kə niy ni.

17 *Ma ghalaɓa ki na, mbaꞌa Yesəw ghati gəzəpə kwəma Hyala, a kə na: «A pə ghwəy məntiy, tsatim titihwə tsa ghwəy kaa Hyala, a ghwəy zlashi shiy niy məni ghwəy kwataŋa. Sa nzanay, ndəkwə ndəkwə na vəghwə ta səəkə Hyala ta sləkə mbəzli» kə.

Kar Yesəw lə ka kəəsə kərpi faɗə

(Mk 1:16-20; Lk 5:1-11)

18 Tə nahwəti vici Yesəw mbə dza dzar miy kwəfa Galile na, mbaꞌa nashi mbəzli bakə, kar ndə lə zəmbəghəy, ghəshi mbə bazla zlekwer dzəti kwəfa ta kəəsə kərpi, sa nza ghəshiy ka kəəsə kərpi. Mbəzli vay, kar Shimaŋw tsa nə məndi slən tsa ci Piyer, kə məndi, mbaꞌa Andəre zəmbəghəy niy nza ghəshi. 19 Ma kə Yesəw ngəshi tsəgha ki na: «A mbəzli ni, nəwram, zlashim kəəsə kərpi, e dzaa məntəŋwəy ka mbəzliy haka mbəzliy səəkə ta nəwra» kə. 20 *Ma sa favə ghəshi tsəgha na, nzaꞌjəw mbərəkə mbəzli va zlashi zlekwer, mbaꞌa ghəshi nəwhwə.

21 Zhini sa dzay na kwa kwəma ɓa na, mbaꞌa kəsashi nihwəti mbəzli bakə, ngwarməmə ghəshi, kar Zhakə lə Zhaŋ, ndərazhi Zhebede. Gwanashi ghəshi tiɓa kwa kwambəwal lə dəshi gwaꞌa, ghəshi mbə gwəma zlekwer shi. Dzəghwa sa nashi Yesəw na, mbaꞌa harhwəshi. 22 Dza nzaꞌjəw, mbərəkə ghəshi zlata kwambəwal tiɓa, lə dəshi Zhebede gwaꞌa, mbaꞌa ghəshi nəwhwə Yesəw.

Sləni Yesəw mbə Galile

(Lk 6:17-19)

23 *Dza Yesəw mbaꞌa kafəy təwramti təwrə mbə məlməhi tə hiɗi ka Galile gwanashi. Mbaꞌa ɓananavəshi shiy kaa mbəzli mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. Ka gəzə Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən njasa dza Hyalaa sləkə mbəzli. Mbaꞌa mbəlanti mbəzli gwərapə gwərapəshi ni, lə vədevəder shi gwaꞌa. 24 War slən tsa ci məndiy gəzə gwaꞌa tə hiɗi ka Shiri ki. Ma sa favə məndi tsəgha na, dza məndi, ɓasə ɓasə məndi ɓasanakə mbəzli sanshi zəleghwer ghənghən ghənghən ngəraꞌwə gwanashi tsəgha ki, mbəzli ghəranshi gazlaka, ka bashakə, lə mbəzli məəti məəti vəgha ni. Dza na mbaꞌa mbəlantishi. 25 Ma ghəci mbə dza dza ci va kiy, tərəŋw mbəzli səəkəshi ta nəw tə hiɗi ghənghən ghənghən. Ka tsahwə tə hiɗi Galile, lə səəkə tə hiɗi nə məndi, Hiɗi Məlməhi Məŋ, kə məndi, lə mbə məlmə Zherəwzalem, lə tə hiɗi ka Zhəwde, mbaꞌa mbəzli mbə məlməhi tə hiɗi pəriɓa pəriɓa taŋ həl Zhərdeŋ gwaꞌa.

5

Kwəma ɓənipə Yesəw mə ghən kəlaŋ Vəh 5-7

1 **Dzəghwa ki, sa nashi Yesəw mbəzli ɗaŋ ni va mbə səəkəə dzəvəgha tsəghay, dza na mbaꞌa dzəməy mə ghən kəlaŋ. Dza das nzəyəy, mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci səəkəshiy dzəvəgha kwərakwə. 2 Dzəghwa Yesəw mbaꞌa ghati ɓananshi kwəma ghənghən ghənghən kaa mbəzli.

Kwəma wahə tsaa gwəramti ta mbəzliy nəw Hyala

(Lk 6:20-23)

3 *A kə Yesəw na:

«Vəshi na ta mbəzliy sənay daw nza ghəy,

a ghəy mawti Hyala mbə nəfə ghəy ta kəətiŋəy, kə ghəshi.

Sa nzanay, ghəshi na shiy dzaa nzəy mbə mbəzli sləkə Hyala.

4 *Vəshi na ta mbəzliy wahə.

Sa nzanay, ghəshi na shi dza Hyala ta dəpanatishi nefer shi.

5 *Vəshi na ta mbəzli nza nefer shi wəzə.

Sa nzanay, ghəshi na shi dza Hyala ta ɓanshi hiɗi,

njasa niy gəzanakəshi na va.

6 Vəshi na ta mbəzliy pəla məni war

kwəma ɗi Hyala lə nəfə tsa shi gwaꞌa gwaꞌa.

Sa nzanay, ghəshi na shi dza Hyala ta kəəti

lə məni kwəma ɗi ghəshi va.

7 *Vəshi na ta mbəzli zhanshi hwər tsa shi ta nihwəti mbəzli.

Sa nzanay, ghəshi na shi dza Hyala ta zhəhwər ti shi kwərakwə.

8 *Vəshi na ta mbəzli nza nefer shi ɗewɗew kwa kwəma Hyala.

Sa nzanay, ghəshi na shiy dzaa nata Hyala lə mətsə shi.

9 *Vəshi na ta mbəzliy mbəə sləkati nihwəti mbəzli kwa jipə shi.

Sa nzanay, ghəshi na shi dza Hyalaa har ka ndərazhi nzə.

10 *Vəshi na ta mbəzli sanshi məndi ngəraꞌwə,

war tə sa məni ghəshi kwəma ɗi Hyala.

Sa nzanay, ghəshi na shiy dzaa nzəy mbə mbəzli sləkə Hyala.

11 *Ghwəyəy, vəshi na tə ghwəy, kama na, war ə məndiy tsətsəərəŋwəy, ka saŋwəy ngəraꞌwə, ka slasla dzərvəə dzəkən ghwəy tə gəm, sa nza ghwəy mbəzli ta səɗee. 12 *Ghalaɓay, vəshi pə ghwəy taa vəshi tərəŋw. Sa nzanay, ta ngavəŋwəy zhəmə ghwəy dza Hyala mə ghwəmə. Ava war tsəgha niy sanshi ghəshi ngəraꞌwə kaa ka gəzə kwəma Hyalaa niy ꞌwaa səəkə» kə Yesəw.

Nja waŋ pi ghəshi lə pəsər tsaa tərə məzlir na *mbəzli ta səɗa Yesəw tikə tə hiɗi

(Mk 9:50; Lk 14:34-35)

13 *Dzəghwa ma kə Yesəw na: «Ghwəy ghwəy mbəzli ta səɗee ni kiy, nzəy tsa ghwəy mbə mbəzli tə hiɗiy, nja məzlir ta gwəma er na. Ma fəca ka ndezhekiy kərəy mbə məzlir kiy, njaa dza məndiy zhiniy zhanambə ndezhekə tsa va ghwəla kia? Ka gwəmati er niva məzlir ghwəla tepəw. War ka shəkati pəsər tsa va dzəy tə ngwəla gwaꞌa tsəgha na kwəma ci. Ma nza mbəzli dza dzar ti.

14 Nzəy tsa ghwəy mbə mbəzli tə hiɗi diɓay, njasa ka waŋ pi vaa nza na. Mbaꞌa kə məndi ngati məlmə dikə na mə ghən ɗal piy, ka mbay məndiy mbələy kala nata ndə ghwəlaw. 15 *Zhini diɓay, səəkə məndiy tsəraghwa ghwə kwa gərkəwa ta dzəɓakən tasaw kənəw. War pətsaa gwəramti ɗal ka məndiy pəla ta fə ti mbə ciki, ta mbə ghənzəə mbərə kaa mbəzli mbəɓa gwanashi. 16 *Ava war tsəgha kə nzəy tsa ghwəy məniy, nja gərkəwaa məni waŋ pi va kaa mbəzli. Məni pə ghwəy məni na wəzə na kwəma ta mbə məndiy nata. Ma nza məndi fal slən tsa Dəŋwəy tsa mə ghwəmə tsəgha ki» kə Yesəw.

Ɓənipə kwəmaa dzəkən *kwəma pəhəti Hyala

17 *Dzəghwa ma kə Yesəw diɓa na: «Nəghətaa ghwəy zəzəti ta sawavəri kwəma pəhəti Hyala lə kwemer gəzəkə ka gəzə kwəma Hyala səəkee, pə ghwəy ma. Əhəŋ, səəkəree ta sawa nzəw. Ma səəkə tsee tsay, war ta mbəə faghwa kwəma kwemer va kwa, lə ta pəraslikəvəriŋwəyshi səəkəree. 18 *Favəm ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ya war hwəmɓa dza naa nza, paꞌ ghala ka ghwəmə nata ghwəy na, lə hiɗi nashi ghwəy ni kəɗishiy, shiy tiɓa ya ni jəw ni, mbaꞌa ghəshi dzaa tamtəvashi səvəri mbə kwəma pəhəti Hyalaw. 19 Va tsəgha nzana kiy, ma ntsaa ɗi ma fəti va ta kwəma va, ya naa gwəramti jəw na mbə, mbaꞌa ɓananavə kaa nihwəti mbəzli tsəgha a ghəshi ɗi ma fəti tiy, tsava ndə dza naa kəray tə shigə mbəzli sləkə Hyala. Ma ntsaa kəsəvə kwəma va va wəzə, ka ɗi fəti ti, dzəghwa tsəgha ɓananavə kaa nihwəti mbəzli a ghəshi ɗi fəti ta kwəma vay, ntsa dikə tsa mbə mbəzli sləkə Hyala dza tsava ndəə nza. 20 Ə gəzaŋwəy ya sana, mbaꞌa pə ghwəy ɗi dzəmbə mbəzli sləkə Hyalay, ɗi pə ghwəy ɗi fəti ta kwəma nzə. Tərəŋwɓa ghwəy kəə ɗi fəti kaa *ka ɓənipə kwəma, ghəshi lə *ka Farisahi» kə Yesəw.

Ɓənipə kwəmaa dzəkən ɓə nəfəə dzəkən ndə

21 *Ma kə Yesəw diɓa na: «A ghwəy sənay, a *kwəma pəhəti Hyala kaa jijihimmə niy gəzəkə: “Ka pəəsli ndə gha ma! Ya wa ntsaa dzaa pəəsliti ndəy, ta har dza məndiy dzəti ngwəvə” kə niy ni. 22 *Ma nə ya ngəŋwəy ta na tsee ghən nee kiy, ya war nəfəə ɓəti ndəə dzəkən zəmbəghəyəy, ta har dza məndiy dzəti ngwəvə ti. War mbaꞌa kə ndə ni kaa tsahwəti ndə: “Ma ghay, ndə mbə ghaw” kəy, ta dzəti ngwəvə dza tsava ndə kwa kwəma ka sləka mbəzli. Ma ntsaa ni kaa zəmbəghəy: “Hil tsa” kəy, dzəti ghwə Hyala kəɗi ma dza tsava ndə.

23 Mbaꞌa pə gha ɓəvə shiy ta dza ta vəlantashi kaa Hyala, dzəghwa mbaꞌa gha zəzəvə nahwəti kwəma mənti gha kaa tsahwəti zəməŋa tiɓay, 24 *ə pə gha zlashi shi tarəkə gha va ɓə kaa Hyala tiɓa kwa kwəma Hyala di. Mbala a ghwəy dzaa jakəŋwəy sləkamti kwəma kwa jipə ghwəy lə zəməŋa tsa va. Ma nza gha zhəghəvaa səəkə ta ɓanta shi gha va kaa Hyala ghalaɓa.

25 *War mbaꞌa kə ntsa həərəva ghwəy liy harŋaa dzəti ngwəvəy, ditəvaŋa taŋtaŋ a ghwəy sləkamtim kwəma va li ghala ghwəy ghwəlaŋwəy kwa kwal ta tsəhə vəgha ndə sla ngwəvə. Kala tsəghay, ta pəmanaghəŋa dza na kaa ndə sla ngwəvə, ka ndə sla ngwəvə dza na, mbaꞌa pəmanaghəŋa kaa ka sawji, dzəghwa mbaꞌa ka sawji dzaa kalayŋa mbə ciki fərshina ki. 26 *E gəzaŋee, ta na navay, tsəgha na, ghalaɓay ka dza məndiy pəlaŋa tepə, kala war sa ka gha wamti kwəma gwaꞌa gwaꞌa, njasa dza məndiy slavəŋaw» kə Yesəw.

Ɓənipə kwəmaa dzəkən kwəma ghwərghwər

27 *Dzəghwa ma kə Yesəw diɓa na: «Zhini ɓay, a ghwəy favə njasa niy gəzəkə *kwəma pəhəti Hyala: “Əntaa gha məni ghwərghwər ma!” kə niy ni. 28 *Ma nə ya ngəŋwəy ta na tsee ghən nee kiy, ya war kwataka lə mətsə nata ndə mali tsahwəti ndə, dza ka səkwa nzəghə ci tiy, a tsava ndə manamti ghwərghwər gwaꞌa tsəgha lə mali va mbə nəfə tsa ci. 29 *Va tsəgha nzana ki, war mbaꞌa kə nahwəti mətsə ghaa ngəɗiŋaa dzəmbə məni *kwəma jikir nay, lamti kwa ghən gha, a gha ndəghamti kərakə lə gha. Sa nzanay, wəzəɓa nza gha lə mətsə kwətiŋta na, kən na dza vəgha gha gwanataa ndita mbə ghwə. 30 Ya dəvə kwa bəzəmə gha fəŋa naa dzəmbə məni kwəma jikir nay, sla pə gha slanti, a gha ndəghamti kərakə. Sa nzanay, wəzəɓa nzəyŋa gha lə dəvə kwətiŋta na, kən dzəmbə ghwəə kəɗi ma lə vəgha gha gwanata» kə Yesəw.

Ɓənipə kwəmaa dzəkən kwəma təhəva tsa kar zal lə mali

(Mt 19:9; Mk 10:11-12; Lk 16:18)

31 *Ma kə Yesəw diɓa na: «Zhini ɓay, a *kwəma pəhəti Hyala gəzəkə: “Mbaꞌa kə ndə təhamti mali ciy, ə kə tsaslanavə zliyaa ɓanavə, ta mbəə cipə kwəma təhə tsa təhamti na va” kə niy ni. 32 *Ma nə ya ngəŋwəy ta na tsee ghən nee kiy, ya wa ntsaa təhamti mali ci, kala mənti ghwərghwər ghənzəy, tsava ndə fambə na mali va mbə məni ghwərghwər, sa ka na dza mbaꞌa dzaa ɓəhwə tsahwəti zal. Dzəghwa ma zal tsaa dzaa ɓə mali təhəvərivay tsahwəti zal li kwərakwə ɓa na, aa mənti ghwərghwər» kə Yesəw.

Ɓənipə kwəmaa dzəkən kwəma zəmə fəla

33 **Dzəghwa ma kə Yesəw diɓa na: «A ghwəy favə njasa gəzanakə *kwəma pəhəti Hyala kaa jijihimmə niy nza diɓa: “Mbaꞌa pə gha zəmanti fəla ta məni kwəmay, ka zhini miy gha ti ma. Mənti kwəma zəmanti gha va fəla ta məni nzə kwa kwəma Ndə sləkəpə” kə niy ni. 34 *Ma nə ya ngəŋwəy ta na tsee ghən nee kiy, əntaa ghwəy zəmə fəla tepə ma. Ka zəmə fəla ghwəy, yən lə pətsa mə ghwəmə, pə ghwəy ma. Sa nzanay, ghwəmə va na gəzli nzəy Hyala mbə Mazə tsa nzə kwa. 35 *Ka zəmə fəla ghwəy, ghəy lə hiɗi ni, pə ghwəy ma. Sa nzanay, hiɗi va na shi kəɗi Hyala səɗa nzə ti shi. Ka zəmə fəla ghwəy, ghəy lə məlmə Zherəwzalem, pə ghwəy ma. Sa nzanay, ghənzə na məlmə Hyala, mazə tsa dikə tsa. 36 Əntaa ghwəy dzaa zəmə fəla tepə, ya ghəy lə ghən tsa ghəy, pə ghwəy ma. Sa nzanay, ka mbay ghwəy zhəghanti səti mbə ghən ghwəy payta, ya ngəritaw. 37 *War ma kwəma ka ghwəy gəzəy: “Yi” ka ghwəy ni, kwəma kə tsəgha kataŋ. Kala tsəgha kə na: “Awə” pə ghwəy. Sa nzana, mbaꞌa pə gha mətsahakən zəmə fəlay, səəkə va *ndə jaka tsa Hyala səəkə nava kwəma tsəgha» kə Yesəw.

Ɓənipə kwəmaa dzəkən wa shiy tə ndə

(Lk 6:29-30)

38 *Dzəghwa ma kə Yesəw diɓa na: «Zhini ɓay, a ghwəy favə njasaa niy gəzəkə *kwəma pəhəti Hyala: “Mbaꞌa kə ndə yahwamti mətsə ghay, yahwamti naci kwərakwə. Ɓəkwə kə ndə təɗamti slini ghay, dza ɓəkwə gha təɗamti na ci kwərakwə” kə niy ni. 39 *Ma nə ya ngəŋwəy ta na tsee ghən nee kiy, mbaꞌa kə ndə məntəŋwəy *kwəma jikir nay, ka nə ghwəy war ghəy wati shi ghəy ti lə kwəma jikir na kwərakwə pə ghwəy ma. Mbaꞌa kə ndə sləvantəŋa vəgha ghən gha tar bəla kwa bəzəmə ghay, zhəghanavə na tarkə bəla tar kwa zleɓi, a ghəci zhiniy ləkantəŋa vəgha nava bəla diɓa. 40 *Mbaꞌa kə ndəə pəla kəsəŋaa dzəti ngwəvə sa ɗi na zləghwəhwə kwəbaŋ ɗaŋkəci tsa kən ghən ghay, zlatanavə kwal a ghəci ɓə ya lə ləkwəsa kən ghata gwaꞌa fəlghən. 41 Mbaꞌa kə ndə mbə mbəzliy sləkə hiɗi ni kaa ngəŋa, war gha ɓəghəra shi ya niy dzəti pi gar kiləwmetər kwətiŋ, kəy, ə pə gha zhiniy mətsəhə ɓanci shi gar kiləwmetər bakə. 42 Mbaꞌa kə ndəə ɗəw shiy va ghay, ɓə pə ghaa ɓanci shi. Mbaꞌa kə ndə səəkəy ta ɗəw təm va ghay, ka ini gha ti ma, ɓanavə» kə Yesəw.

Ɗim ka jaka ghwəy

(Lk 6:27-28, 32-36)

43 *Dzəghwa ma kə Yesəw diɓa na: «A ghwəy favə njasa gəzəkə *kwəma pəhəti Hyala: “Ɗi pə ghaa ɗi tsa gha ndə, ka pa jaka lə ndə mbəz tsa gha” kə niy ni. 44 *Ma nə ya ngəŋwəy ta na tsee ghən nee kiy, ə pə ghwəy ɗi kwəma ka jaka ghwəy, ka cəꞌwə wəzə hwər tsa Hyala ta mbəzliy saŋwəy ngəraꞌwə. 45 *Mbaꞌa pə ghwəy məni tsəghay, ndərazhi Dəŋwəy Hyala mə ghwəmə nza ghwəy. Sa nzanay, war yəmyəm ka naa kəɗi piy dzəkən ka ndərəm mbəzli, lə mbəzli wəzə hwər ni gwaꞌa. Ka nzəmə van dzəkən shi mbəzliy məni kwəma wəzə na, lə dzəkən ni mbəzliy məni *kwəma jikir na gwaꞌa. 46 Mbaꞌa pə ghwəy ɗi war mbəzliy ɗi kwəma ghwəy gwaꞌa tsəgha, kala ɗi ma nihwətiy, ka dza Hyalaa ngavəŋwəy zhəmə ghwəy ki na? Tiɓaw, ka ngavəŋwəyəw, ya mbəzli nja ka *dəwan, ghəshi ka zləghwəy, kar ghəshiy ɗi kwəma mbəzliy ɗi kwəma shi kwərakwə. 47 Mbaꞌa pə ghwəy səkwə war ngwardəhiŋwəy jaꞌ jaꞌ kiy, wa na nahwəti kwəma ghakə ghwəy mbə pərtaa? Sənay ghwəy, ya mbəzliy nəw ma Hyala na kar ghəshiy səkwə ngwardəshi kwərakwə, pə ghwəy sa? 48 *Ava va tsəgha, ghwəy mbəzli ta səɗee ni kiy, a pə ghwəy məni kwəma wəzə na kaa mbəzli gwaꞌa, nza ghwəy nza ka mbəzli kama fəti tar kaɓaka shi ya jəw nzə, njasa nza Dəŋwəy Hyala va mə ghwəmə, kala kama fəti və» kə Yesəw.

6

Ɓənipə kwəmaa dzəkən nga shiy kaa ka cicikwə

1 *Dzəghwa ma kə Yesəw diɓa na: «Mbaꞌa pə ghwəy ɗi ghərati sləni wəzə na kwa kwəma Hyalay, ka nə ghwəy, war mbəzli naŋwəy gwaꞌa gwaꞌa ta falŋwəy, pə ghwəy ma. War mbaꞌa pə ghwəy məni sləni ta falŋwəy mbəzliy, ka dza ghwəy kwəmavə zhəmə ghwəy va Dəŋwəy Hyala mə ghwəmə tsəgha teepəw.

2 Mbaꞌa pə ghaa ɗi nga shiy kaa ndə cicikwə kiy, ka nə gha war gha zlaŋata kwəma ta nganci shi va, njasa ka mbəzliy dakə mbəzli va lə kwəma pərikə tə ngwəlaa məni, pə gha ma. Na nashiy, war kwa kwəma mbəzli kala zlaŋə kwəma dzar mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, lə kwa kwal ka ghəshiy ɗi nga ni shi shiy kaa ka cicikwə, war ta mbə məndiy falshi. Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, na nashiy, a ghəshi kwəmavə na shi zhəmə mbə fal tsa falshim va. 3 Na na gha, mbaꞌa pə ghaa ɗi nga shiy kaa ndə cicikwəy, tə mbə pə ghaa ɓancishi. Kala sənivə ndə ya madigaŋa tsaa gwəramti. 4 Mbaꞌa pə ghaa məni tsəghay, ta ngavəŋa zhəmə gha dza dəŋa tsaa nashi shi ka gha vaa məni tə mbə» kə Yesəw.

Ɓənipə kwəmaa dzəkən cəꞌwə Hyala

(Lk 11:2-4)

5 Ma kə Yesəw diɓa na: «Mbaꞌa pə ghwəy ɗi cəꞌwə Hyala diɓay, əntaa ghwəy məni nja mbəzliy dakə mbəzli va lə kwəma pərikə tə ngwəla ma. Na nashi mbaꞌa kə shiy ɗi cəꞌwəy, mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə ka ghəshiy garəshi lə tə pətsa jakəshi kweler, ta mbə mbəzli gwaꞌaa nashi, ka falshi. Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, na nashiy, a ghəshi kwəmavə na shi zhəmə mbə fal tsa falshim va. 6 Na na gha mbaꞌa pə ghaa ɗi cəꞌwə Hyalay, dzəmbə ciki tsa gha pə gha dzaa dzəmbəŋa, dzəghwa disl gha kalakən ciki kən ghən gha. Ghalaɓa kiy nza gha cəꞌwə Dəŋa Hyala kwətiŋa, sa nzanay, mbəɓa na Hyala vəgha gha. Mbaꞌa pə ghaa məni tsəghay, Dəŋa tsaa nashi shi ka gha vaa məni tə mbə dza naa ngaŋa na gha zhəmə.

7 Mbaꞌa pə ghwəy cəꞌwə Hyalay, əntaa ghwəy dzaa nzati nza ndimndim ka ɓala kwəma ɗaŋaŋ, njasa ka ka ta mbəri vaa məni ma. Ma ka gəla niva mbəzliy bərkəti ta na nashiy, ta zləɓavə cəꞌwə ghəy va dza Hyala sa ka ghəy ɓalanakə kwəma ɗaŋaŋ, ka ghəshiy ni. 8 *Əntaa ghwəy məməni nja sa shi va na ghwəy ma. Sa nzanay, ghala ghwəy ghwəla ta gha cəꞌwəy, cəkeꞌ sənamti Dəŋwəy Hyala kwəmaa gagaŋwəy, ɗi ghwəy cəꞌwə ti gwaꞌa. 9 *Mbaꞌa pə ghwəy ɗi cəꞌwə Hyalay, avanay njasa ka ghwəy cəꞌwə:

“A Dəŋəy tsa mə ghwəmə,

ə cəꞌwəŋa ghəy nza mbəzli mbəə sənay Hyala ɗewɗew na

nza gha, kə ghəshi, ka fal slən tsa gha.

10 *Mazə nza gha, səəkə sləkəŋəy.

Njasa məniva kwəma ɗi gha va mə ghwəməy,

tsəgha kəə məniva tikə tə hiɗi kwərakwə.

11 *Ɓəŋəy shi zəmə gar məkəŋəy ndatsə.

12 *Pəlataŋəy kwəma ghəy jikir na mənti ghəy,

njasa pəlanshi ghəy va

na mbəzliy məniŋəy *kwəma jikir na kwərakwə.

13 *Ndəghwətəŋəy vantaa ndə jaka dzaa həərətəŋəy

ta məni kwəma jikir na,

ɓəkəvəriŋəy mbə dəvə ci.

[Sa nzanay, gha na saa məni mazə, lə bərci,

mbaꞌa shəndəkə, ya pa hwəmɓa nzə. *Amin”]

pə ghwəy ta ni.

14 *A gəzaŋwəy yay, war mbaꞌa pə ghwəy mbə pəlanshi kwəma jikir na məniŋwəy nihwəti mbəzli mbə nəfə tsa ghwəyəy, war ta pəlataŋwəy na ghwəy dza Dəŋwəy tsa mə ghwəməə dza mbə nəfə tsa ci ghalaɓa kwərakwə. 15 *Kala pəlanshi kwəma məntəŋwəy mbəzli jikir na pə ghwəy mbə nefer ghwəy kwərakwəy, ka dza Dəŋwəy pəlataŋwəy na ghwəy kwəma jikir na mananci ghwəy kwərakwəw» kə Yesəw.

Ɓənipə kwəmaa dzəkən səwmay

16 *Ma kə Yesəw diɓa na: «Mbaꞌa pə ghwəy mbə səwmay ta cəꞌwə Hyalay, əntaa ghwəy məniŋwəy war barcicəkwə, njasa ka mbəzliy dakə mbəzli va lə kwəma pərikə tə ngwəlaa məni ma. Ka ghəshiy dzay niꞌwə niꞌwə, ghəshi mənti pətsa mbə kwəma shi, ta mbə məndiy sənivəshi, ka mbəzli ka məni səwmay. Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ma gəla mbəzli vay, a ghəshi kwəmavə na shi va zhəmə pəla ghəshi tikəta gwaꞌa. 17 Na na gha mbaꞌa pə ghaa məni səwmayəy, pəshi pə gha pəshi pətsa mbə kwəma gha, dza mbaꞌa gha vərəti shəti mbə ghən tsa gha wəzə lə in, 18 əntaa məndi sənay mbə məni səwmay nza gha, kə məndi. War Dəŋa tsa mə ghwəmə saa dzaa sənay, ghəci saa nashi shi məni gha mbə mbə ni gwaꞌa, ghəci dza naa waŋa zhəmə gha ki» kə Yesəw.

Ti ghəra sləni, ta shi mə ghwəmə, lə shi tə hiɗi

(Lk 12:33-34)

19 *Ma kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci na: «Ka kəslimbə ghən ghwəy mbə ghəra sləni ta ɓasə shiy tikə tə hiɗi ni, tə pətsa dza ləmaa nza gar ndəɓəhwəshi, ya limir na, gar yəɗamtishi, ya ka ghəli na, mbaꞌa ghəshi pəlaɗamti cikiy pahwəshi lə ghəli ma. 20 *Wəzəɓa ta shiy gwəramti, ɓasəti Hyala mə ghwəmə, pə ghwəy ghəra sləni, tə pətsa dza limir mbay ma yəɗamtishi, kala ndəɓamtishi ya ləma nzə. Ya ka ghəli na, kala dza ghəshiy mbay pəlaɗamti cikiy ghələhwəshi. 21 Tawa gəzaŋwəy ya kwəma va tsəghay, sa nzana tə pətsa nza shi gha nza bama ti shiy, war tiɓa ka məhərli ghaa nza kwərakwə» kə Yesəw.

(Lk 11:34-36)

22 Ma kə Yesəw diɓa na: «A ghwəy sənay, mətsəhi ghwəmmə na gərkəwa tə vəgha ghwəmmə. Mbaꞌa kə mətsəhi ghaa nay pi ɗiweŋ ɗiweŋəy, mbə waŋ pi dza vəgha ghaa nza gwanata ghalaɓa ki. 23 Mbaꞌa kə mətsəhi gha kala nay pi ɗiweŋ ɗiweŋəy, mbə kwəsli na vəgha gha. Tsəgha na diɓa, ma waŋ pətsa kataŋ tsa va Hyalay, sa mbə nəfə tsa ndə ngəri na. Mbaꞌa kə waŋ pətsa mbə gha va məniy zhəkwətəy, mbə kwəsli nza gha gwanaŋa ghalaɓa ki» kə Yesəw.

(Lk 16:13)

24 *Zhini ma kə Yesəw diɓa na: «A ghwəy sənay, ndə tiɓa mbaꞌa dzaa mbay ghərati sləni kaa mbəzli bakə yəmyəməw. Baŋ dza naa ɗi kwəma tsahwəti, ka ndərə na tsahwəti. Ka na dza na, ka mananci sləni kaa tsahwəti lə kwal, ma kaa tsahwəti na, kala məni ma lə kwal. Ava tsəgha na kwərakwə ki, ka mbay ghwəy ghərati sləni bakə bakə, ka ghəra kaa Hyala, zhini mbaꞌa ghwəy ɓanavə məhərli ghwəy kaa gənaw» kə.

Ka zəzə nahwəti kwəma ghwəy ma, ɓanavəm nefer ghwəy gwanashi kaa Hyala

(Lk 12:22-32)

25 *A kə Yesəw diɓa na: «Ava va tsəgha nə ya ngəŋwəy kiy, ka kəslimbə ghən ghwəy mbə zəzə kwəmaa dzəkən shi zəməə dzəghwa hwər ghwəy, ya dzəkən shiy dzəkən ghən ghwəy ma. A piy tsa ndə taŋəti shi zəmə, a vəgha ndə taŋəti shi pa naa dzəkən ghən ci diɓa, pən. Tsəgha ghənzə sa? 26 *Nighətim ya ꞌyegwer tə ghwəmə di. Ka za ghəshiw, ka məni shiy ghəshi səəkə kwamtiw, ka ɓasə shi zəmə ghəshi kwa taməw. Ya tsəgha nzə kiy, Dəŋwəy tsa mə ghwəmə zəmanshi na shiy. Njana nzana tsəgha kiy, a Hyala dzaa ɓəŋwəy shi zəmə, sa nzana diməɓa tə ghwəy kaa ꞌyegwer. 27 Mbaꞌa pə ghwəy kəslimbə ghən mbə zəzə kwəma tsəgha kiy, ka dza ghwəy mbay mətsahakən viciy dzəkən na slavəŋwəy Hyala ya jəw nzə na? Ka mbay ghwəy tepəw.

28 A nava nə ghwəy kəslimbə ghwəy ghən mbə təkə kwəma shiy dzəkən ghən ghwəy gəma? Nighətim njasa ka fəhi kwamtiy mbərəti ghwə wəzə. Kar ghəshiy mənəhwə sləniw, ka cislivə kwəbeŋer ghəshiw. 29 *Ya tsəgha nzə, e gəzaŋwəyəy, ya ndə nja mazə *Saləmaŋw ghəci saa niy nza vaa ndə shiy na, səəkə naa pakən kwəbaŋ ka təɓə nja fəhiy mbərə ghwə va tə gambaw. 30 *A ghwəy sənay mbərə ghwə kiy, ka nzay nza naw. Ka ndə nata ndatsə na, kwəma gagaw, ma tə həzlimə na, ghənzə shəkəta, mbaꞌa ghwə dzaa ndamti. Kwa nzana tsəgha Hyalaa təɓəti shi ka mbərə ghwə wəzə kiy. Kala ghwəy ghənzə dzaa gwəraa pakənŋwəy niy gwəramti wəzə ni shiy, ghwəy mbəzli ki na. A gəzaŋwəy yay, ɓanavə nefer tsa ghwəy ghwəy kaa Hyala gwanashiw.

31 Ka təkə ghwəy, wa shi dza ghwəmməə zəməa? Wa shi dza ghwəmməə saa? Wa shi dza ghwəmməə paa dzəkən ghən ghwəmməa? pə ghwəy ma. 32 *Ma mbəzliy tasəva lə pala niva shiyəy, mbəzliy nəw ma Hyala na ghəshi. Ma ghwəy ta na tsa ghwəy ghənəy, a Dəŋwəy tsa mə ghwəmə sənashi niy kama va ghwəy shiy gwaꞌa. 33 *Wəzəɓa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Hyala na, nza ghənzə sləkəŋwəy. Mənim naa təɓanta kwəma. Ma nza Hyala ndaŋwəy niva shiy gwanashi. 34 *Ka tsə tsəva ghwəy mbə təkəə dzəkən vici həzlimə ma. A vici həzlimə va sənay tsəva ta tsa nzə ghən kwərakwə. Ya namaɓa vici gwaꞌay, war mək na ngəraꞌwə tsa sa na, ta tsa nzə ghən» kə Yesəw.

7

Ka ndərə nihwəti mbəzli ghwəy ma

(Lk 6:37-38, 41-42)

1 *A kə Yesəw diɓa na: «Ka ndərə nihwəti mbəzli ghwəy ma. Mbaꞌa pə ghwəy ndərə nihwəti mbəzliy, a Hyala dzaa ndərəŋwəy kwərakwə. 2 *Sa nzanay, war njasa ndərə ghwəy va nihwəti mbəzliy, tsəgha dza Hyalaa ndərəŋwəy kwərakwə. Njasa ka ghwəy vaa mananshi kaa nihwəti mbəzliy, tsəgha dza Hyalaa bərkəti ta məniŋwəy kwərakwə. 3 Sa wana nighə gha kwasheɓi məzaɗi jəw ni tə mətsə zəməŋa, kala nighəvə tsəm tsa dikə tsa va gha tə na gha mətsəa? 4 Njaa njaa gha mbay ni: “A zəmə, kadiw di e ɓantəŋa kwasheɓi məzaɗi jəw ni ni tə mətsə gha” pə gha, war zlaŋələy tsəm tə na gha mətsə kia? 5 Ma gha gha ntsaa ɓəti ghən tsa gha tsa ka ntsa slar tsay, a pə gha ɓanti pərɓa tsəm tsa dikə tsa va tə na gha va mətsə di na gha. Ma ghalaɓa kiy, nza gha mbay nay pi ɗiweŋ ɗiweŋ, ta ɓananti kwasheɓi məzaɗi tə na zəməŋa mətsə.

6 Ka ɓanshi shi wəzə ni ɗewɗew ni ghwəy kaa kireketi ma. Vantaa ghəshi dzaa zhiniy zhəghəkəvashi ta həciŋwəy. Ka ndəghənəy jaꞌwa mbəzə ghwəy ghwəy kaa ngəreder ma, vantaa ghəshi dzaa kaɗambə mbə hiɗi lə shiɗshiɗ shi» kə Yesəw.

Cəꞌwəm shiy va Hyala a ghwəy dzaa kwəmavəshi

(Lk 11:9-13)

7 *Ma kə Yesəw diɓa na: «Cəꞌwəm shiy va Hyala, ta ndaŋwəyshi dza na. Pəlam shiy və, ta kwəmavəshi dza ghwəy. A pə ghwəy har, ta zləɓaŋwəy kwəma dza na. 8 Sa nzanay, ya wa ntsaa cəꞌwə shiyəy, ta ɓanavəshi dza məndi. Ya wa ntsaa pəla shiyəy, ta kwəmavəshi dza na. Ya wa ntsaa tsa yashiy dzakə ghiy, ta zləɓanci kwəma dza məndi.

9 Ndə tiɓa mbə ghwəy, ka ɗəw ɗafa zəghwə ci və na, dza tsaŋ, ɓəvə hakwə ka ɓanci na? 10 Naa ka ɗəw kəlipə zəghwə ci və na, dza həŋ, ɓanavə shishi diɓa na? Tsava ndə tiɓaw. 11 *Ma ghwəy ghwəy mbəzli gəmgəm ni, mbaꞌa ghwəy sənay ɓanshi shi wəzə ni kaa ndərazhi ghwəy na, hanaɓa Dəŋwəy Hyala mə ghwəmə ki, pə ghwəy, ka na mbay ma ɓanshi shiy gwəramti wəzə kaa mbəzliy cəꞌwə shəkəna?

12 *Njasa ɗi ghwəy va məndiy məniŋwəy kwəma wəzə nay, war tsəgha pə ghwəy mananshi kaa mbəzli kwərakwə. Ava ghənzə na na gəzəkə *kwəma pəhəti Hyala, lə kwəma gəzəkə Zliya ka gəzə kwəma Hyala» kə Yesəw.

Gəzə kwəmaa dzəkən miy dəgha teꞌwə na lə na bəŋw na

(Lk 13:24)

13 Ma kə Yesəw diɓa na: «Ghwəy ghwəy shiy nəw kwal tseyey, kwa na teꞌwə na miy dəgha pə ghwəy dzakə ghi. Ma miy dəgha bəŋw nay, bəŋw na kwal tsa nzə. Mbəzli ɗaŋ ka naa dza kwa kwal tsa va. Ma mbəzliy dza kwa kwal tsa vay, ta zashi dza ghəshi. 14 *Ma na miy dəgha teꞌwə na vay, kwal tsa dza mbəzliy mbay dzəvəgha Hyala ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma ghəshi na. Ma kwal tsa teꞌwə tsa vay, ngahə ngahə na dza kwa. Ɗaŋ dza mbəzli kwa kwal tsa va kiw» kə Yesəw.

Njasa dza ndəə mbay təhəvəri dəŋw fə wəzə na lə dəŋw fə gəmgəm na

(Lk 6:43-44)

15 *Zhini ma kə Yesəw diɓa na: «Ə pə ghwəy ya ghən tsa ghwəy va ka gəzə kwəma Hyala ka dzərvə. Sa ka ghəshiy səəkəshi dzəvəgha ghwəyəy, mbaꞌa ghəshi zhəghəti ghən tsa shi war nja teŋkesliy təvə ma kwəma. Mbalaa mbəɓa mbəɓa mbə nəfə tsa shi na, dəghwava jezl tsa ghyanakə tsa ghəshi. 16 **Mbaꞌa kə ghəshi tsəhəshi vəgha ghwəyəy, gwaꞌa dza ghwəy mbay tihəvərishi tə sləni dza ghəshiy ghəra. A ghwəy sənay kiy, ka mbay mbəzakwaa yati hikəniw, ka mbay gwəviɗiy yati bəzakəw. Tsəgha na. 17 *Ma fə wəzə nay, ya fə wəzə na ka naa ya. Fə gəmgəm na na, ya gəmgəm na ka naa yati kwərakwə ɓa. 18 Na navay, a ghwəmmə sənay ka mbə dəŋw fə wəzə naa yati ya fə gəmgəm naw. Ka mbə tsa gəmgəm tsa dəŋw fəə yati ya wəzə na kwərakwə ɓaw, tsəgha. 19 *Ma fəə ya ma ya wəzə na va, ya nama fə na kiy, a ka məndiy kəslamti, mbaꞌam pəhamti ghwə ti. 20 Ava tsəgha pə ghwəy sənay tihəvəri ka gəzə kwəma Hyala, tə sləni ghəra ghəshi, ta sənay niy nza ghəshiy ka gəzə kwəma Hyala kataŋ ni, ya ka slasla dzərvə na ghəshi» kə Yesəw.

War mbəzliy mənti kwəma ɗi Hyala, na shiy dzaa tsəhəshi, mbə mbəzli sləkə Hyala

(Lk 13:25-27)

21 *Ma kə Yesəw diɓa na: «A gəzaŋwəy ya, mbəzliy harɗa: “A Ndə sləkəŋəy, a Ndə sləkəŋəy” kə ghəshiy, gwanashi dza ghəshiy tsəhəshi mbə mbəzli sləkə Hyalaw, war mbəzliy dzaa mənti shi gəzəkə Dirə tsa mə ghwəmə na shiy dzaa tsəhəshi. 22 Fəca vici dza Hyalaa ɓasə ngwəvəə dzəkən mbəzliy, ɗaŋ dza mbəzliy ni kaa ngəra, “A Ndə sləkəŋəy, a Ndə sləkəŋəy, ghəyəy tərəŋw gəzəhwə ghəy kwəma gəzaŋəy Hyala kaa mbəzli mbə slən tsa gha. A ghəy tatahamti hyeler mbə ghən tsa mbəzli mbə slən tsa gha. Zhəghwa ɗaŋ ghəy mənəhwə shi maɗaŋa maɗaŋa ni mbə slən tsa gha diɓa” kə ghəshi. 23 *Ma dzee ni kaa mbəzli vay: “Sənaŋwəy yaw. Ghwəy ghwəy mbəzliy məni va war kwəma jikir jikir nay, satim, ɓarvaŋwəyəm vəghee” dzee ni ngəshi» kə Yesəw.

Kwəmaa dzəkən ceker bakə

(Lk 6:47-49)

24 *Ma kə Yesəw ki na: «A gəzaŋwəyee, ya wa ntsaa favə kwemer gəzəkee va, ka mənishi ghəci njasa favəshi na vay, yəmyəm na ntsa va lə ndə məhərli tsaa ngati ciki tsa ci tə kəlɓa. 25 Ma sa ngamti na na, mbaꞌa van ghati nzəmə tərəŋw tərəŋw, dza paf həl təhəy va ghərakwəli, ka viy safə lə bərci ta ngəzlamti ciki tsa va na, shaŋ ghəci vəgha ngəzlamti, sa nzana tərəŋw səɗa ciki tsa va fəəta səəkə kwaɓa tə kəlɓa. 26 Ya wa ntsaa favə kwemer gəzəkee va, kala məni kwəma favə na mbə shi ghəciy, yəmyəm na tsava ndə lə ntsa kama məhərli və ngati ciki tsa ci vəgha həl dzəy tə ndarghə. 27 Ma sa ngamti na na, mbaꞌa van ghati nzəmə tərəŋw tərəŋw, paf həl təhəy va ghərakwəli, ka viy safə lə bərci ta ngəzlamti ciki tsa va, dzəghwa nzaꞌjəw, gərip ciki tsa va ngəzlay gwanay ki» kə Yesəw.

28 **Ma sa kəɗiy Yesəw lə gəzə kwəma va kaa mbəzli na, mbaꞌa shi ɓənipə na va səəvəri məhərli mbəzliy ɓasəshi tə pətsa va, 29 sa nzanay, niy mənta na ci va kwəma ɓənipə na, nja ɓəni kwəma *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyalaw, lə bama ti niy nza na ci va kwəma ɓəni na kaa mbəzli.

8

Kar Yesəw lə ndə dərna

(Mk 1:40-45; Lk 5:12-16)

1 Ma sa səkway Yesəw mə ghən kəlaŋ ki na, mbaꞌa mbəzli ɗaŋ nəwvə. 2 Dzəghwa tsahwəti ndə dərna mbaꞌa səəkəy dzəvəgha Yesəw, tsəfəkwə, tsəfəkwəy kwa kwəma ci. A kə ngəci na: «A Ndə sləkəpə, war mbaꞌa pə ghaa ɗi sənzənvay, a ghaa mbəlantəra ɗewɗew va dərna kənee na» kə.

3 ꞌWakəvə Yesəw tsəgha kaf kafəti dəvə ci, mbaꞌa dapay. A kə ngəci na: «E ɗi ghaa mbəliŋa, mbəliŋa kwəriŋ» kə. Nzaꞌjəw dərna va kərəta mbaꞌa mbəliy. 4 *A kə Yesəw ngəci sa mbəliy na ki na: «Favə tə gha kwəma dzee na ta gəzaŋa wəzə. Əntaa gha dzaa gəzə kwəma mbəli tsa mbəliŋa gha tsa kaa mbəzli ma. A pə ghaa maɗi a gha dzaa canati ghən tsa gha njasa mbəliŋa gha kaa ndə ta Hyala. Nza gha dzaa vəliti vəli gha, njasa gəzəkə *Məyizə va. Nza mbəzli mbəə sənay gwanashi a gha mbəliŋa va dərna tə gha, kə ghəshi» kə.

Kar Yesəw lə dikə tsa ka sawji ka *Rəm bələkwə

(Lk 7:1-10)

5 Dza Yesəw ki, maɗ maɗiy, ka dzay dzəmbə məlmə Kapernahwəm. Ma sa tsəhəy na na, dza tsahwəti ndə məlmə, dikə tsa ka sawji ka Rəm bələkwə ghəci, kət kətikəvay, tapə ghəci ta cəꞌwə Yesəw, 6 a kə na: «A Ndə sləkəpə, ndə ghəra sləni tsee gwərapəy. War məhəni ghəci kə ghi, məti məti vəgha ci kala mbay kafə. War ka sa ngəraꞌwə dalala» kə. 7 Ma kə Yesəw ngəci na: «Tsəgha na, ta dza dzee mbəlanti» kə. 8-9 Ma kə dikə tsa ka sawji tsa va na: «A Ndə sləkəpə, yənəy, mənɗee ndə gar dzakə ghi tsee gha dəꞌwə ghən tsa ghaw. Avanay sanay, a mbəzli dikə dikə ni tiɓa kənee, ka sləkəra. Dzəghwa yən kwərakwə na, lə ka sawji sləkee tiɓa. Yən kəə ɗiy, e ni: “Mbalaa dzəti pətsa tsaꞌ tsa” pən kaa ndə sawji, ka dza ghəci. Aw na, “ndi” pən kaa tsahwəti, ka səəkə ghəci. E ni: “Məntəra sləni tsaꞌ na” pən kaa ndə ghəra sləni tsee, ka məni ghəci. Gha kwərakwə kiy, ntsa dikə tsa nza gha. A cəꞌwəŋee, gəzəkə kwəma kwataka lə miy tsa gha kwətiŋ, ta mbəliy dza ndə ghəra sləni tsee va va zəlghwə tsa ci, ka satiy» kə.

10 Ma sa favə Yesəw kwəma gəzəkə ntsa va na, tapə ghəci mbə vəshiy dzəkən ntsa va, a kə kaa mbəzli kwasəbə va na: «Ə gəzaŋwəyee, ta na navay, tsəgha na, ya mbə ghwəy ghwəy mbəzli ka *Izərayeləy, səəkee kəsay ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala gwanay nja ndə ka məlmə tsa tepəw. 11 *A gəzaŋwəy ya, ɗaŋ dza mbəzliy səsəəkəshi dzəghwa kwa ghwəmə, lə dzəghwa kwa mərkwi, ta nzəy ka zəmə shi zəmə ghəshi lə kar *Abəraham, lə *Izakə mbaꞌa *Zhakwapə tə pətsa sləkə Hyala. 12 *Ma mbəzli nzə va niy tərati Hyala niy nza, ta nza ghəshi mbə mbəzli sləkə nay, sa ɗiti ma ghəshi fəti na, ka dza ghəshiy tsəhəshiw. Ta kihwashi dza naa dzəti ngwəla, dzəmbə kwəsli. Ma nza ghəshi wahə, ka pəpərə sliꞌi shi ki» kə Yesəw.

13 *Zhəghwa ma kə kaa dikə tsa ka sawji tsa va ki na: «Mbalaa jighi, ta məntəŋa shi gəzəkə gha va dzee, sa nzana mbaꞌa gha ndara nəfə tsa gha gwanay» kə. ꞌWakəvə ndə ghəra sləni tsa ndə ka sawji tsa va va, pəlis mbəliy ghalaɓa ki.

Kar Yesəw lə ka zəlghwə ɗaŋ

(Mk 1:29-34; Lk 4:38-41)

14 *Dza Yesəw pəkw dzay dzakə ghi tsa Piyer. Ma dzakə na na, shiy Piyer məhəni, gwərapəta ghənzə tərəŋw dalala, nja ghwə vəgha nzə. 15 ꞌWakəvə Yesəw sa nata na tsəgha na, dap dapəti tə dəvə nzə. Dzəghwa nzaꞌjəw rəniki vəgha mali va mənta ki. Dza na pəlhəm satita ka dza ta ɓanci shi zəmə.

16 Ma sa pəkwəta vici ki na, mbaꞌa mbəzli ɓanakə mbəzli ghəranshi gezlekiki ɗaŋ, ta mbalamtishi ghəshi. Dza Yesəw mbaꞌa tahamti hyeler mbə vəgha shi lə gəzə kwəma mbə miy tsa ci, mbaꞌa mbalamti mbəzli va nihwəti zəleghwer ghənghən ghənghən gwaꞌa gwaꞌa ki. 17 *Ma mənti Yesəw kwəma va tsəgha kiy, nza kwəma gəzəkə *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala va niy nzaa dzəghwata kwa nə na. Saa ni va: «Mbaꞌa ɓəhwə ngirghwə tsa kən ghwəmmə, zhini mbaꞌa ɓəhwə zəlghwə tsa kən ghwəmməə dzəkən ghən ci» kə.

Kar Yesəw lə mbəzliy ɗi nəw ci

(Lk 9:57-62)

18 Dza Yesəw sa nashi na mbəzliy ɓasəshi va dalala, dəzlətsəɓə ghəshi tsəɓay na, mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzli ta səɗa ci, a ghəshi taŋəghəvashi dzəvəri tə kwəfa, dzəti tsa pəriɓa həlbə. 19 ꞌWakəvə ndə ɓənipə *kwəma pəhəti Hyala kət, kətikəvay dzəvəgha, a kə ngəci na: «A Metər, ta nəwŋa dzee, ya paꞌ kwəmaɓa dza ghaa dza» kə. 20 *Ma kə Yesəw na: «A pə gha zəzəvə kwəma wəzə di, a gha sənay, ma keŋkiɗiy, a ghi tsa shi və shi mbə hiɗi. ꞌYegwer ɓa na, lə tsa shi ghi ghəshi mə fə. Ma na nee yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, tsee ghi tiɓa gar dəkətəvaree mbə kiw» kə. 21 *Zhəghwa ma kə tsahwəti ndə mbə mbəzliy nəwvə va ngəci ɓa na: «A Ndə sləkəpə, ndara kwal e dzaa lamti dirə di, kee gha səəkə ta nəwŋa» kə. 22 Dzəghwa, ma kə Yesəw ngəci na: «War nəw pə ghaa nəwra dzam. Zlashi mbəreketi tiɓa, a ghəshi lala ghən tsa shi» kə.

A bərci va Yesəw ta garəti kar safə tsa dikə tsa lə kwəfa

(Mk 4:35-41; Lk 8:22-25)

23 Dza Yesəw mbaꞌa dzay dzəghwa kwambəwal ki, ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci gwaꞌa, ka dzashi. 24 Nzaꞌjəw səpapəli ꞌyahəꞌyahə na ghati viy tərəŋw paꞌ ka di dzəghwa kwambəwal yam tərəŋw va bərci safə. Ma Yesəw ghalaɓa naci ki na, ghəci tə hi. 25 Dza mbəzli ta səɗa ci va, mbaꞌa ghəshi maɗishiy dzəvəgha, ka fərghə, ma kə ghəshi ngəci na: «A Ntsaa sləkəŋəy, a Ntsaa sləkəŋəy, wa mbəlitəŋəy, gwaꞌa ghəy» kə ghəshi. 26 *Nzaꞌjəw Yesəw fərghəy. Ma kə kaa ngəshi na: «Tawa hazləni ghwəy tsətsə nanzəa? Mbəzliy zləɓavə ma Hyala lə nəfə tsa shi gwanay nza ghwəy» kə. Dza na pəlhəm kafəy, dza naɓ naɓ naɓəti kar safə tsa va ghəshi lə kwəfa, vantaa ghəshi kwəfəghə ghwəla. Ɗekəɗekə pi məniy. 27 Ma sa nashi mbəzli ta səɗa ci shi va na, mbaꞌa nava kwəma mananatishi maɗaŋa. Ma kə ghəshi na: «A ya, wa tsatsa ndə kia? Ya safə lə kwəfa na ka ɗanci fəti» kə ghəshi.

Kar Yesəw lə ka gezlekiki bakə

(Mk 5:1-20; Lk 8:26-39)

28 Mbaꞌa Yesəw tsəhəy pəri həlbə, tə hiɗi ka Gadarene. Nzaꞌjəw ka gezlekiki bakə tsahwəshi dzar mbə kwəlihi tiɓa tsəgha, bam bam ghəshi kwəmay lə Yesəw. Ka gezlekiki ghyanakə ni, ka hazləni məndi və shi dalala. Kala mbə məndiy dzar kwa kwal tsa va və shi. 29 *War sa nay ghəshi Yesəw tsəgha na, tapə ghəshi ta ngwəmə lala, a kə ghəshi na: «Gha gha Zəghwə Hyala tsa, ta njaa ɗi gha lə ghəya? Ə səəkəŋa gha ta saŋəy ngəraꞌwə ghwəla vici ɓasə ngwəvə ghəy səəkə na?» kə ghəshi.

30 Ma vəri, kərakə lə pətsa va na, mbaꞌa garəwa ngəreder tərəŋw niy nza tiɓa mbə pala shi zəmə shi. 31 Tapə hyeler mbə ghən mbəzli va va ta cəꞌwə Yesəw, a kə ghəshi na: «Mbaꞌa pə ghaa ɗi tahantəŋəy mbə ghən mbəzli niy, ndaŋəy kwal a ghəy dzəmbəŋəy mbə garəwa ngəreder pəriɓa va» kə ghəshi. 32 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Mbalam, cam, avee zlatavəŋwəy kwal» kə. Shaa, ghəshi səvərishi mbə ghən mbəzli bakə ni va, shəɓətə ghəshi dzashi gwanashiy dzəmbə ghən ngəreder va ki. Dzəghwa ki, gəgəgəgə, ngəreder va kafəshi səəkə mə kəlaŋ tsa va, səəkə ghəshi naꞌi shəkatəvashiy dzəti kwəfa. Bətə ghəshi zashi kwaɓa.

33 Ma sa nashi ka makə ngəreder shi va tsəgha na, mbaꞌa ghəshi hwəshiy dzəmbə məlmə. Mbaꞌa ghəshi dzaa gəzanshi kaa mbəzli dzəkən shiy mənishi va gwanashi lə ngəreder, lə kwəma mananati Yesəw va kaa ka gezlekiki bakə ni va ki. 34 Ma sa favə mbəzli mbə məlmə gwanashi na, mbaꞌa ghəshi kafəshi ta dza ta nighə Yesəw. Ma sa nay ghəshi, a kə ghəshi na: «A cəꞌwəŋa ghəy, ɓarvaŋa tə hiɗi ghəy» kə ghəshi.

9

Kar Yesəw lə ntsa mətita nahwəti bəla vəgha ci

(Mk 2:1-12; Lk 5:17-26)

1 Dza Yesəw ki, ka dzay dzəghwa kwambəwal, mbaꞌa taŋəy səvəri tə kwəfa, ka zhəkəy dzəmbə məlmə ci. 2 *Dzəghwa nihwəti mbəzli mbə məlmə ci va, mbaꞌa ghəshi ɓanakə ntsa məti məti vəgha tsa tə pi həni tsa ci kaa Yesəw. Ma sa sənay Yesəw, a mbəzli va ndara nefer shi gwanashi, kə, ma kə kaa ntsa mətita bəla vəgha ci va na: «A zəghwee, ka hazləni gha ma! A *kwəma gha jikir na pəlita!» kə.

3 Sa gəzəkə Yesəw tsəghay, ma kə nihwəti *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, mbə təkə kwəma shi na: «Hyalaa sawa ntsa» kə ghəshi. 4 Mbaꞌa Yesəw sənata kwəma təkə ghəshi va tsəgha na gwaꞌa. A kə ngəshi na: «Tawa nza ghwəy lə tətəkə kwemerəy kama ni wəzə ni mbə nefer ghwəy tsətsəa? 5 Nama kwəma gwəra na ɓəlaŋ, ndə kə ni: “A kwəma gha jikir na pəlita” kə, lə ndə kə ni kaa ndə zəlghwə: “Sati garəŋa a gha dzaŋa” kəa? 6 *Ma kiy, e ɗi ghwəy sənay, a bərci vəya yən Zəghwə yakə ndə ngəri tikə tə hiɗi ni, ta pəlanshi jikir tsa mbəzli, pə ghwəy» kə. Dza ma kə kaa ntsa mətita bəla vəgha ci va na: «A ntsa, avee gəzaŋa sənzənva, sati maɗi, ɓə pi həni tsa gha, mbalaa jighi!» kə. 7 Dzəghwa ntsa va mbaꞌa satiy, ka dzay jighi, sa mbəliy na kwəriŋ.

8 Ma sa nay mbəzliy ɓasəshi tə pətsa va gəla nava kwəma tsəgha na, dzəghwa gwaꞌa gwaꞌa nefer shi hazlənishi va kwəma va. Kə ghəshi ka fal slən tsa Hyala sa ɓanavə na bərci kaa ndə ngəri ta mənti kwəma maɗaŋa maɗaŋa na va.

Kar Yesəw lə Matiye

(Mk 2:13-17; Lk 5:27-32)

9 *Dzəghwa Yesəw mbaꞌa ɓarvay tə tsava pi, ka dzay kwa kwəma. Ma ghəci mbə dza kwa kwal na, mbaꞌa nay ndə mənzəy mbə ciki *dəwan, Matiye, kə məndi slən tsa ci. Ma kə Yesəw ngəci na: «Sati, nəwra dzam!» kə. Mbaꞌa Matiye tsa va satiy ka nəw.

10 *Ma ləy hwəm shi va kiy, mbaꞌa kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci ɓasəshi ta zəmə shi zəmə kəghi tsa Matiye. Dzəghwa ɗaŋ nihwəti ka dəwan lə nihwəti mbəzliy məni sləni jikir na səəkəshi, jakə ghəshi ka zəmə shiy lə kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci. 11 Dza *ka Farisahi, mbaꞌa ghəshi nashi ghəshi mbə zəmə shi zəmə jakəjakə tsəgha. Ma sa nay ghəshi na, dza ghəshi ka ɗəw va *mbəzli ta səɗa Yesəw, a kə ghəshi na: «Wa shiy mənishi zəmə ntsa ghwəy tsa dikə tsa shi zəmə jakəjakə lə ka dəwan mbaꞌa mbəzliy məni sləni jikir naa?» kə ghəshi. 12 Dzəghwa mbaꞌa Yesəw favə kwəma shi va, ma kə kaa ngəshi na: «A mbəzli ni, səəkee nashi mbəzli kwəriŋ kwəriŋ vəgha ni mbə dza va dəkwətərəw, war ka zəlghwə na shi kee nashiy dza və. 13 *Ava va tsəgha na kiy, yən na neyey, ta pəla mbəzli wəzə ni səəkə yaw, ta pəla mbəzliy məni sləni jikir na səəkəree. A pə ghwəy zəzətiy dzəkən kwəmaa niy gəzəkə Hyala va mbə Zliya nzə. Ma kə niy niy: “Zhəhwər na sa ɗee ghwəy məni kaa mbəzli, kaa na ka ghwəy slaslara dəbəkə” kə Hyala niy ni» kə Yesəw.

Ka jakəva yəwən kwəma ɓənipə Yesəw lə kwəma ɓənipə *ka Zhəwifəw

(Mk 2:18-22; Lk 5:33-39)

14 *Dzəghwa mbəzli ta səɗa Zhaŋ tsaa məni *batem kaa mbəzli, mbaꞌa ghəshi kətəghəvashiy dzəvəgha Yesəw ta ɗəw kwəma və, ma kə ghəshi ngəci na: «Ma ghəy lə mbəzli ka Farisahiy, kar ghəy titi nahwəti vici ta məni səwmay, ka cəꞌwə Hyala. Ma mbəzli ta səɗa gha ni na, kala məni ma ghəshi tsəgha kiy, a shiy mənishia?» kə ghəshi. 15 *Ma kə Yesəw kaa ngəshi na: «A pə ghwəy favə kwəma dzee na ta gəzaŋwəy. Mbaꞌa kə ndə harvə mbəzli ta zəmə gəzləɓə mətəpa na ka dza mbəzli vaa nza tifəmmə ntsa va ghwəlay mbə shi di na? Ka mbə ghəshiy nzəyshi, tifəmməw. A tsahwəti vəghwə dzaa səəkəy, ma ghala pətsa dza məndiy ɓanti ndə mətəpa kwa jipə shiy, ava ghalaɓa dza ghəshiy məni səwmay ki» kə.

16 Dza Yesəw ka zhiniy gəzanshi kwəma kwa fir ɓa, ma kə na: «Ndə tiɓaa ɓəvə yar ꞌwarꞌwar ni ta mbəghəshiy dzəti kwəbaŋ tsaa haliyəw. Sa nzanay, tələsəꞌwə dza tsa yəwən tsa vaa mbahəhwə tsaa haliy va. Mbaꞌa kwal dzaa mətsəhəy dzəti.

17 A ghwəy sənay, ndə tiɓa ka ꞌyaghwa tay tsa njəmnjəm tsaa dzəghwa ghwəlpə hali hali naw. Ma sa dza tay tsa vaa maɗiy ta pəsliy, ta wənəhəta dza ghwəlpə vaa dza. Mbaꞌa tay dzaa shəkəy dzəti hiɗi gəm. Shi dza məndiy mənivə lə ghwəlpə va tiɓa ghwəla kiw. A ghwəy sənay wəzə, dzəghwa yəwən ghwəlpə ka məndiy ꞌyaghwa tay tsa njəmnjəm tsa. Ma tsəgha kiy, ka dza ghwəlpə vaa pəslita ta yiɗamti tayəw» kə.*

Kar Yesəw lə tsahwəti ntsa dikə tsa mbə *ka Zhəwifə, mbaꞌa nahwəti mali səkwa miymiy kwa hwər nzə

(Mk 5:21-43; Lk 8:40-56)

18 Ma Yesəw mbə gəzə kwəma va kaa mbəzli va ki na, dzəghwa ndəs tsahwəti ntsa dikə tsa mbə mbəzli ka Zhəwifə səəkəy dzəvəgha. Dza na tsəfəkwə, tsəfəkwəy kwa kwəma ci. Ma kə ngəci na: «Kəətitəra, zhee mətita na sənzənva, səəkə a gha fanakən dəvə gha, a ghənzə zhakatita» kə. 19 «Əŋkwa» kə Yesəw. Mbaꞌa ghəshi maɗishi ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci ka nəw.

20-21 *Dzəghwa, mbaꞌa nahwəti mali tiɓa, gwərapəta ghənzə. Piya nzə məŋ lə bakə war mbə səkwa miymiy kwa hwər nzə. Mbaꞌa təkəti tsəgha mbə ghən tsa nzə: «War mərshi mee kwəfaghay, ya kwataka tə kwəbaŋ tsa kən na, gwaꞌa, war ta mbəlira dzee» kə. Ma sa nza Yesəw mbə dza tsəgha na, dza na kət kətəghəvataa dzəvəgha, zhəkə ləy hwəm ci, kə dapə ghənzə dapay mətsəni kwəbaŋ tsa ci.

22 *ꞌWakəvə Yesəw tsəgha tərəɗ, zhəghətəvay njəꞌwə kə kaa pətsa lə hwəm ci na, mbaꞌa nata. Dza, ma kə ngəta na: «A zhee, ka dza her gha ma. A gha mbəliŋa tə sa ndara gha nəfə tsa gha» kə. Nzaꞌjəw miymiy mali va va slashi tiɓata.

23 Dzəghwa Yesəw ki, ndəs tsəhəy kəghi tsa ntsa dikə tsa va mbə ka Zhəwifə. Ma dzakə na na, mbaꞌa kəsashi mbəzli mbə tsa tsa shiy, ka hərsli wahə hərdzə nihwəti. 24 *Ma kə ngəshi na: «Ɓarəvaŋwəyəm tikə, ləvərim pəriɓa, mətita zha naw, hiy ɓəhwə na gwaꞌa tsəgha» kə.

Ma sa favə mbəzli kwəma gəzəkə na va tsəgha na, njasa pəꞌwə na kwəma ci ghəshiy nighə. 25 *Dza mbəzli mbaꞌa ghəshi səvərishi tə ngwəla tsəgha. Ma sa səvərishi məndi na, mbaꞌa Yesəw dzəmbəy mbə ciki tsa nza mbəri zha va mbə. Dza na tasl kəsəvə tə dəvə nzə, mbaꞌa zha va satita. 26 Dzəghwa nava kwəma ki mbaꞌa dzamtəvata paꞌ tə pətsa kəray ghala hiɗi va gwaꞌa gwaꞌa.

Yesəw lə ghwəlefesli bakə

27 *Dza Yesəw ki mbaꞌa maɗiy tə tsava pi ta dzay. Ma ghəci kwa kwal mbə dza na, kə ghwəlefesli bakə ka nəw, ka zlaŋə kwəma, a kə ghəshi na: «A Yesəw, Jijiy mazə *Davitə, mənti zhəhwər tə ghəy» kə ghəshi. Ka nəw pəkw kəghi. 28 Ma sa tsəhəy Yesəw kəghi na, mbaꞌa ghəshi kəsay, dza ghəshi kət ghəshi kətəghəvashiy dzəvəgha. A kə Yesəw ngəshi na: «A sənay ghwəy a bərci vəya gar mbəlitəŋwəy, pə ghwəy na?» kə. Ma kə ghəshi na: «Yə ntsa ghəy dikə tsa, a ghəy sənay, a gha taa mbay» kə ghəshi.

29 *Dzəghwa Yesəw dapə dapə dapəti mətsəhi shi. A kə na: «Sa nzana mbaꞌa ghwəy ndara nefer ghwəyəy, ta mbəlitəŋwəy dzee» kə. 30 *War nzaꞌjəw tsəgha na, ɗiweŋ ɗiweŋ mətsəhi shi ghwənishi, ka nay pi ghəshi ki. Mbaꞌa Yesəw damətishi, a kə na: «Favəm wəzə, əntaa ghwəy dzaa gəzə shi məntəŋwəy ya ni kaa nihwəti mbəzli ma» kə.

31 *Ma sa dzashi ghəshi na, mbə ghəshiy zhiniy mbələy shi manamtishi Yesəw va ghwəlaw. Dza ghəshi ka gəzə nəwər tsa Yesəw dzar tə hiɗi va gwaꞌa gwaꞌa nashi.

Yesəw lə ntsa pəhəta ghani ci

32 *Ma sa dzashi mbəzli va na, mbaꞌa nihwəti mbəzli ɓəkə tsahwəti ndə kaa Yesəw. Kala mbay ma gəzə kwəma ghəci, sa pəhanti *hil ghani ci. 33 Dzəghwa Yesəw ki mbaꞌa tihəkəvəri hil tsa va mbə ntsa va. Nzaꞌjəw ntsa va ghati gəzə kwəma. Ma mbəzli ɗaŋ ni va ɓasəshi tə pətsa vay. Ka mananshi maɗaŋa nava kwəma ki. A kə ghəshi na: «A nana kwəma kia! Kay, səəkə ndəə nashi gəla ni tsətsə ni ni shiy mənishi mbə ka *Izərayel ghala nza məndi teepəw!» kə ghəshi. 34 *Ma kə *ka Farisahi na: «Waa, mazə tsa mbə hyeler ɓanci na bərci titihə na va nihwəti hyeler səvəri mbə ghən mbəzli li shi» kə ghəshi.

Yesəw lə vərəm ndə ngəri tsaa ɓasəy

35 *Dza Yesəw mbaꞌa kafəy ka təwrə dzar mbə məlməhi dikə dikə ni lə ni jəw jəw ni gwaꞌa gwaꞌa. Ka ɓananshi shiy kaa mbəzli mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. Ka gəzə Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən njasa dza Hyalaa sləkə mbəzli. Mbaꞌa mbəlanti mbəzli gwərapə gwərapəshi ni lə vədevəer gwaꞌa.

36 *Sa nə na, nighə kə kaa mbəzli ɓasə ɓasə ni va tə pətsa va ɗaŋ ni na, tapə hwər tsa ci ta zhanci ta mbəzli va ki. Sa nzana mbaꞌa mbəzli va niy dalishi gwaꞌa gwaꞌa, mbaꞌa hazləni kəəsəvəshi nja teŋkesli kama ntsaa ndəghwəshi tiɓa. 37 Ma kə kwa fir kaa mbəzli ta səɗa ci na: «A mbəzlee, ɗaŋ shi zəmə nakamtəvashi kwamti ngar na, daw mbəzli ta ɓasəshi səəkə tə vəhəə jighi. 38 Ghənzə tsəghay, cəꞌwə pə ghwəy cəꞌwə ndə za tsa va, a ghəci mətsəhə ghwəni nihwəti mbəzli dzəmti, ta mananci shi ci vaa səəkə» kə.

10

Kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni, lə njasa ghwənashi na

(Mk 3:13-19; 6:7-13; Lk 6:12-16; 9:1-6)

1 Ma tə nahwəti viciy, mbaꞌa Yesəw harvə mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni. Dza na mbaꞌa ɓanavəshi bərci ta tihə hyeler səvəri mbə ghən mbəzli, lə ta mbəli mbəzli va nihwəti zəleghwer, lə ta mbəli vədevəder gwaꞌa. 2 *Avanashi sləneɗemer *ka kwal Yesəw va məŋ lə bakə ni: Kwataŋay, Shimaŋw, ntsa nə məndi Piyer, kə məndi slən tsa ci, ghəshi lə Andəre, zəmbəghəy. Kar Zhakə ghəshi lə zəmbəghəy Zhaŋ, ndərazhi Zhebede ghəshi bakanashi. 3 Mbaꞌa kar Fəlipə lə Bartelemi, Təmasə lə Matiye ndə *dəwan. Zhakə zəghwə Alfe, lə Tade, 4 mbaꞌa Shimaŋw ndə pərslə ta hiɗi shi, ghəshi lə Zhəwdasə Isəkariyətə, ntsaa ngati ɗafa ta Yesəw.

5 **Dzəghwa Yesəw mbaꞌa ghwənashi ka kwal ci va məŋ lə bakə ni, ta dza va mbəzli ki. Ma kə kaa ngəshi ghəshi dzaa maɗi na: «Əntaa ghwəy dzaa dzəti hiɗi *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ma. Əntaa ghwəy dzaa dzəmbə məlməhi tə hiɗi mbəzli ka *Samari ɓa ma. 6 *Mbalam va ka *Izərayel, nja teŋkesliy zashi na ghəshi. 7 *Gazanshim kwa kwal ghwəy mbə dza: “Ndəkwə ndəkwə na Hyala ta səəkə ta sləkə mbəzli” pə ghwəy ngəshi. 8 Mbəlim ka zəlghwə, zhinim mbəzliy bəkwəshi sati mbə məti, mbəlim mbəzli nza dərna ti shi, ka titihə hyeler səvəri mbə ghən mbəzli. War njasa kwəmavə ghwəy va bərci mbəli mbəzli tə gəməy, tsəgha pə ghwəy kəəti mbəzli, əntaa ghwəy ɗəw shiy ma. 9 Ma ghwəy maɗi ta dza vay, əntaa ghwəy ɓə ya tsahi mbəzə, ya gəna nzə, ta faghwa kwa zlipa ghwəy ma. 10 *Əntaa ghwəy ɓə mbəl tsa ka ghwəy dza ta wə li ma, əntaa ghwəy ɓə za kwəbeŋer bakə, ya kwakwahə tsa ghwəy, ya gəta ghwəy nzə ta dəvə ma. Va sa nzanay, mbaꞌa kə ndəə ghəra sləni na, a təɓə məndiy nganci shi zəmə mbə sləni ghəra na va.

11 Mbalam, ma sa ka ghwəy tsəhəŋwəy mbə məlmə dikə na, ya mbə na jəw nay, pəlam ghi tsa ntsaa dzaa zləɓavə kaꞌwəŋwəy bekir dəvə kəghi tsa ci. Mbaꞌa ghwəy nzəyŋwəy kəyɓa, paꞌ fəca ka ghwəy kafəŋwəy ta dzaŋwəy. 12 Ma ghala pətsa ka ghwəy dzakə ghi tsa dzakə ghwəy gwaꞌay, gəzə tə ghwəy kaa mbəzli kəyɓa: “Zərkə kə məndi kəghi tsa!” pə ghwəy taa ni. 13 *War mbaꞌa kə mbəzli kə ghi tsa va va zləɓavə yashi tsa ghwəy va lə vəshiy, ka nza yashi tsa ghwəy va gəməy ti shiw. Ma kala zləɓati kə ghəshi na, ka dza zərkə tsa gəzanshi ghwəy vaa nza kən shi ghwəlaw. 14 *Mbaꞌa pə ghwəy dzaŋwəy dzəmbə məlmə, kala zləɓa kaꞌwəŋwəy məndi, kala fa ma kwəma gəzə ghwəyəy, səvəriŋwəyəm mbə nava məlmə, ka dzaŋwəy, mbaꞌa ghwəy batamti kwərbi tə shiɗshiɗ ghwəy. Ma tsəgha kiy, a mbəzli mbə məlmə va dzaa sənata, njasa mənti ghəshi *kwəma jikir na kaa ngəŋwəy. 15 *A gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, fəca vici dza Hyalaa ɓasə ngwəvəə dzəkən mbəzliy, tərəŋwɓa ngwəvə kən mbəzliy zləɓa ma kwəma ghwəy va dza naa nza, kən na mbəzli jikir jikir ni va mbə məlməhi *Sədəm lə *Gwəmər» kə Yesəw.

Njasa dza məndiy sa ngəraꞌwə kaa mbəzliy nəw Yesəw *Kəristəw

(Mk 13:9-13; Lk 21:12-17)

16 *Zhini ma kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci ɓa na: «Favə tə ghwəy, ava ghwəniy ghwəniŋwəy ya ta dzaa dzəmbə mbəzli ghyanakə ni, nja teŋkesli ka ndə vaa kambə mbə jipəjipə dəghwava jezlhi. Ma kiy, ka mbəzli tsəhwəli tsəhwəli ni pə ghwəy məniŋwəy, nja shishi, kala pəla ma kwəma tə mbəzli, njasa ka ghərpəpə vaa nza. 17 **Ndəghwəm ghən tsa ghwəy wəzə, sa nzanay, ta kəkəsəŋwəy dza məndiy dzaa dzəti pi ngwəvə. Ka didiꞌwəŋwəy taa nza lə kwərpə mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. 18 *Ta kəkəsəŋwəy dza məndiy dzaa dzəghwa kwəma mbəzli dikə dikə ni, ghəshi lə mezhizhə gwaꞌa sa zləɓavə ghwəy kwəmee. Ghalaɓa kiy ta ndəgha fəti dza ghwəy dzaa dzəkənee kwa kwəma shi lə kwa kwəma *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. 19 *Ghala pətsa dza məndiy kasatəŋwəy tə ngwəvə va kiy, əntaa ghwəy dzaa tsətsəva, ka təkə na: “Njaa dza ghəy ni kaa kwəma ka ghəy gəzə kia?” pə ghwəy ma. Ma fəcavay ta səəkəta dza kwəma dza ghwəy gəzanshiy dzəghwa miy tsa ghwəy. 20 Səəkə mbə zəzə kwəma ghwəy dza naa səəkəw. Safə tsa Dəŋwəy dza naa gəzə kwəma va mbə ghwəy.

21 *Ghala vəghwə tsa vay, ka nihwəti mbəzli dza na, ka nga ɗafa ta ngwarmbəghəshi ta mbə məndiy bəkwəshi. Zhini tsəgha didihi dzaa məni lə ndərazhi shi kwərakwə ɓa. Ka ndərazhi dza na, ka zhini ghən kaa mbəzliy yakəshi diɓa ki, ka ɓəshi kaa nihwəti mbəzli ta bəkwəshi. 22 *Mbəzli gwanashiy ka dza ghəshiy ɗi mətsə ghwəy, tə sa nəwra ghwəyəw. Ma ntsaa dzaa jihəkəvay kala zlay nəwra ghəci paꞌ tə vici məti ciy, ta mbəliti tsava ndə dza Hyala. 23 *Mbaꞌa kə məndi ghati saŋwəy ngəraꞌwə mbə nahwəti məlməy, hwəŋwəyəm səvəri mbə nava məlməə dzəmbə nahwəti. A gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ka dza ghwəy hati nəw məlməhi tə hiɗi ka *Izərayel gwanashi, dza ghwəy nayma, ndəs yən səəkəra, yən Zəghwə yakə ndə ngəriw.

24 *A ghwəy sənay kiy, ka mbə ndə ɓəni shiy taŋəti ntsaa ɓananci shiy tə sənashi shiyəw. Ka mbə ndə ghəra sləniy taŋəti ntsa ghəranci na sləni tə dikəw. 25 *Ə ka ntsa ɓananci məndi shiy zləɓavə səꞌwa kwəma, ma nza ghəci nza nja ntsaa ɓananci shiy. Tsəgha ndə ghəra sləni zləɓavə səꞌwa kwəma, nza ghəci nza nja ntsa ghəranci na va sləni ɓa. Əhətim, yən ndə ghi sana kiy, a məndi fatəra slən tsa mazə hyeler, Belzhebəl, kə məndi. Tsəgha kə kiy, kala tərəŋwɓa ghwəy ghwəy mbəzli kəghi tsee məndi dzaa tsəərə shəkəna?» kə Yesəw.

Ka hazləni ghwəy va ndə ngəri ma, va Hyala pə ghwəy hazləni

(Lk 12:2-9)

26 *Ma kə Yesəw diɓa na: «A gəzaŋwəy ya, əntaa ghwəy hazləni va mbəzli ma. Ya wa kwəma mbəmbə na gwaꞌay, ta dzəti ngwəla dza na. Ya wa kwəma dza məndiy ghələhwə gəzə nzəy, ta sənata dza məndi. 27 Ma kwəma ghəlavəŋwəy ya gəzə nzə mbə kwəsliy, cikəvərim kwəma va tə ngwəla havəghwə kaa mbəzli gwaꞌa. Ya ɗahwə ɗahwə gəzaŋwəy ya kwəma mbaꞌa ghwəy favəy, garəŋwəyəm mə ɗal pi, a ghwəy zlapə gəzə kwəma va nza mbəzli mbəə favə. 28 *Ka hazləni ghwəy va mbəzliy dzaa mbay pəəsliti vəgha ghwəy ma, ma na nashiy, ka mbə ghəshiy pəəsliti piy tsa ndəw. Hazlənim va Hyala ghənzə sa dzaa mbay pəəsliti vəgha ndə, ka zamti lə piy tsa ndəta gwaꞌa, ka ndəghambə mbə ghwə. 29 A ghwəy sənay, a ndə mbəə pavə ꞌyegwer tiytiyhi bakə tə dala kwətiŋ, va jəw jəw tsa shi ɓay. Ma ya tsəgha ghəshi jəw jəwəy, ka tərəy dzəti hiɗi ya kwətiŋ kala zləɓavə dəŋwəy Hyalaw. 30 *Ma ghwəy kwərakwə kiy, ya shəti mbə ghən ghwəy gwanashi na, mbəra mbəra na ghəshi, kwətiŋ kwətiŋ tsa shi gwaꞌa va Hyala. 31 Njana nzana tsəgha kiy, ka hazləni ghwəy teepə ma. A ghwəy nay, ya njaa na ꞌyegwer ɗaŋ tsa shiy, ka zamti ghən Hyala ti shi ya kwətiŋəw, hanaɓa ghwəy, ghwəy ke ngəri ki ka na zəzə maa dzəkən ghwəy na» kə Yesəw.

32 *Ma kə Yesəw diɓa na: «A gəzaŋwəy yay, ya wa ntsaa dzaa ni “Ndə nəw Yesəw nzee nee” kə, kwa kwəma mbəzliy, yən kwərakwə na, ta gəzə dzee kwa kwəma Dirə mə ghwəmə: “Tsee ndə na tsatsa” pən. 33 *Ma ntsaa dza vaa ni: “Sənay ndee Yesəw neyew” kə kwa kwəma mbəzliy, ava tsəgha dzee ni: “Sənay tsava ndə yaw” pən, ta nza kwa kwəma Dirə mə ghwəmə kwərakwə» kə Yesəw.

Həərəva na sa ɓəkə Yesəw dzəghwa jipə mbəzli

(Lk 12:51-53; 14:26-27)

34 *Ma kə Yesəw na: «Ma bərkə ghwəy səəkə tsee tsaa dzəti hiɗi na, zərkəə ɓəkee nə ghwəy na? Am awə, səəkəree ta nza zərkə kwa jipə mbəzliw. War pa jaka na sa ɓəkee dzəghwa jipə mbəzli. 35 **A səəkəree ta həərəvəri kar zəghwə ghəshi lə dəy, ta həərəvəri zha ghəshi lə mbəghəta, ta həərəvəri makwa ghəshi lə shəta kəghi. 36 A gəzaŋwəy ya, ma ntsaa nəw kwal tsa yay, ka jaka ci dza mbəzli kəghi tsa ciy nza.

37 *Ma ntsaa ɗiti ɗiɓa dəy lə mbəghəy kaa ngəray, məniy na gar nəwraw. Ya ntsaa ɗiti ɗiɓa ndərazhi ci kaa ngəray, məniy na gar nəwraw. 38 *Kala kafəy kə ndə ta nəwra mbaꞌa zləɓavə lə mətitay, ka nza na ka ntseyew. 39 A gəzaŋwəy ya, ma ntsaa ɗi mbəliti piy tsa ci tikə tə hiɗiy, ta zamti piy tsa ci dza na va Hyala. Ma ntsaa zamti piy tsa ci ta nəwray, ta kwəmavə piy tsa ci dza na va Hyala» kə Yesəw.

Ta kwəmavə zhəmə dza gha va Hyala, tə mbərkə sləni mənti gha

(Mk 9:41; Lk 10:16)

40 *Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Ma ntsaa kaꞌwətəŋwəy lə nəfə kwətiŋəy, yən na sa kaꞌwəti na va. Ntsaa kaꞌwətəra va ɓa na, Dirə tsaa ghwənara va na sa kaꞌwəti na kwərakwə. 41 Ntsaa kaꞌwəti *ndə gəzə kwəma Hyala lə nəfə kwətiŋ, sa nza ntsa kaꞌwəti na va ka ndə gəzə kwəma Hyalay, ta kwəmavə zhəmə dza na, nja ndə gəzə kwəma Hyala tsa va kwərakwə. Ntsaa kaꞌwəti ntsa slar tsa kwa kwəma Hyala lə nəfə kwətiŋ, sa nzanaa ntsa slar tsa va Hyalay, ta kwəmavə zhəmə dza na nja ntsa slar tsa va kaꞌwəti na kwərakwə. 42 Ya wa ntsaa tivə yam sa rəniki niy ɓanavəshi kaa ntsa kwa tsa ci kwal tsa mbə mbəzli ta səɗee, sa nza ntsa tanavə na va yam ka ntsa ta səɗee kəy, a gəzaŋwəy ya ta na navay, tsəgha na, ta kwəmavə zhəmə ci dza ntsa va» kə Yesəw.

11

1 *Dzəghwa Yesəw mbaꞌa kəramti ɓananshi shiy kaa mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni ki. Ma sa kəɗamtishi na na, mbaꞌa kafəy tə tsava pi, ka dzay ta ɓananshi shiy lə ta gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli dzar mbə məlməhi tə hiɗi va.

Gəzə kwəmaa dzəkən Zhaŋ tsaa mənipə *batem

(Lk 7:18-35)

2 *Ma ghala pətsa va na, Zhaŋ tsaa mənipə batem kəli kəli kwa fərshina. Dza na mbaꞌa favə gaka sləni ghəra *Kəristəw ki. ꞌWakəvə na, ɓəŋ ghwənashi nihwəti mbəzli mbə mbəzli ta səɗa ci va Yesəw. 3 *A kə ngəshi na: «Mbalam ɗəwtəram kwəma va ntsa va, ma pə ghwəy ngəciy: “Waa gha na ntsa ndəghə ghəy va dzaa səəkə ta naa? Naa a ghəy ndəghə tsahwəti ndə na? kə Zhaŋ” pə ghwəy ngəci» kə.

4 Mbaꞌa mbəzli va dzaa ɗəwti kwəma va va Yesəw tsəgha. Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «Mbalam, a ghwəy gəzanci kwəma favə ghwəy sana, lə shi nashi ghwəy lə mətsəhi ghwəy gwaꞌa kaa Zhaŋ. 5 *A ghwəy nay, a mətsəhi ghwəlefesli ghwənishi, mbə nay pi ghəshi, vədevəder na, ka dza, mbaꞌa ka dərna mbəlishi. Dza mbaꞌa slimim mədeŋesli ghwənishi, mbə favə kwəma ghəshi. Mbəzliy niy bəkwəshi na, ka zhakatishi mbə məti, zhini mbaꞌa Yəwən kwəma wəzə na tsəhəta kwa slimim mbəzli ka cicikwə. 6 Vəshi na ta ntsaa zhəghavəra ma hwəm, sa səəkəra mee dzəghwa ma ci» kə kaa ngəshi. Dzəghwa mbəzli ghwənikə Zhaŋ va ki, ka dzashi.

7 Ma sa dzashi ghəshi ki na, tapə Yesəw mbə gəzə kwəma Zhaŋ kaa ləkw ndə ngəri tsaa ɓasəy va tiɓa ki, a kə na: «Sa dzaŋwəy ghwəy vaa dzəti gamba ta nighə Zhaŋəy, a ntsaa niy dza ghwəy ta nighə tay? Ta nighə dzəvəti kwəfəghə safə niy dza ghwəy nanzə ɓa na? 8 Wa na ntsaa dza ghwəy va ta nighə kia? A ghəy dzaa nay ndə lə kwəbeŋerəy gwəramti wəzə kən ghən ci, niy nə ghwəy nanzə ɓa na? Ta na mbəzliy dza lə kwəbeŋerəy gwəramtiy, war dzar kəy mezhizhə ka gəla niva mbəzliy nzəy nzəy tsa shi. 9 Əy, war wa na ntsaa dza ghwəy va ta nighə kia? A ghəy dzaa nighəti *ndə gəzə kwəma Hyala niy nə ghwəy nanzə ɓay? Yaŋ tsəgha na, ndə gəzə kwəma Hyala na Zhaŋ kataŋ. Ghəciy, aa taŋəti nihwəti ka gəzə kwəma Hyala. 10 *Sa nzanay, Zhaŋ na ntsaa niy dza vaa ꞌwara kwal, saa niy tsasliti məndi va kwəmaa dzəkən kwa Zliya Hyala. Ma kə Hyala kaa kwəma gəzəkə naa dzəkənəy:

Avee taa ghwənəghə ndə kwal tsee,

a ghəci ꞌwatəŋa kwal,

nza ghəci gwəmantəŋa

kwal tsa dza ghaa dza kwa, kə.

11 Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ndə tiɓa tə hiɗi mbə mbəzli yakəghwa məndi kwa hwər baw, ka yəməva lə Zhaŋ ndə məni batem tsa vaw. Ya tsəgha nzə kiy, ya wa ntsa gəməy tsa zləɓavə kwəmee ta sləkə yay, dikəɓa ghəci na kaa Zhaŋ. 12 Sa ghava na tə vəghwə tsaa gha Zhaŋ gəzəpə kwəma Hyala paꞌ tə vəghwə tsa ndatsə tsay, lə bərci mbə tərəŋw gəzəva kwəma sləkə tsa dza Hyala ta sləkə mbəzli. Dzəghwa tərəŋw mbəzli jahambəvashi lə bərci mbə pəla kwal, ta nza mbə mbəzli dza Hyala vaa sləkə. 13 Ka gəzə kwəma Hyala gwanashi, lə zliya *kwəma pəhəti Hyala gwaꞌay, a ghəshi gəzəkə kwəmaa dzəkən sləkə tsa dza Hyala vaa sləkə mbəzli, paꞌ tə vəghwə tsa tsahwə Zhaŋ ti. 14 *E mbay gəzə sana, ghwəy gar dzaa zləɓa kwəma yay, Zhaŋ tsay, ghəci na *Eli tsaa niy gəzəkə məndi va mbə Zliya Hyala, ta zhəkə dza na, kə məndi, pən. 15 *Fə tə ghwəy ghən ta kwəma gəzaŋwəy ya na wəzə. Niy nza məhərliy fə ghən ta kwəma va ghwəy. 16 Ə gəzaŋwəy yay, mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsay yəmyəm na ghəshi lə ndərazhiy ɓasətəvashi va tə bəghə ta tsaɓana, dzəghwa ka ꞌwaŋanshi ꞌwaŋə nihwəti kaa nihwəti, ma kə ghəshi na: 17 “Tawa məni ghwəy tsəgha shəka? Mbaꞌa ghwəmmə ɓasəmmə ta tsə, tapə ghəy ta viyŋwəy sherey a ghwəy tsə pə ghəy na, a tsə ghwəyəw. Ənkwa pə ghəy, zhini ka ꞌwaŋwəy cəm civə ghəy na, a zləɓa ghwəyəw!” kə ghəshi. 18 *Tsəgha nza ghwəy nja ndərazhi va. Ndəs səəkəy Zhaŋ, dzəghwa na mbə nzəy tsa ciy, kala zəmə shi wəzə ni, kala sa ma tay ghəci. Dzəghwa ma pə ghwəy na: “A, waa ndə gazlaka na tsatsa ndə” pə ghwəy, kala zləɓa kwəma ci ghwəy. 19 *Ma sa səəkəree yən Zəghwə yakə ndə ngəri nee ki na, dzee ka zəmə shi zəmə, ka sa tay. Zhini ma pə ghwəy ɓa na: “Wəyəw, ndə hwər na tsatsa ndə. War shi zəmə lə tay na na ci kwəma sənata na gwaꞌa tsəgha. Ka kəsə madigaa dzəti ka *dəwan, lə dzar tə ka badaway gəmgəm ni” pə ghwəy. Kala zləɓa ma kwəmee ghwəy ɓa. Əy ma ki ya tsəgha nzəy, war mbə civa na sənata kwəma Hyala səvəri mbə sləni ghəra ghəy lə Zhaŋ» kə Yesəw.

Ngəraꞌwə tsaa dzaa dzəkən mbəzliy zləɓa ma kwəma Yesəw

(Lk 10:13-15)

20 Dzəghwa Yesəw tapə ta naɓə mbəzli mbə məlməhi gwəra naa mənəhwə sləni maɗaŋa maɗaŋa na mbə shi, sa nzana, kala ɗi zhəghanti nzəy tsa shi mbəzli dzar mbə məlməhi va kwa kwəma Hyala, ma kə na: 21 *«Ghwəy ghwəy mbəzli mbə məlmə Kwəraziŋ, lə ghwəy ghwəy mbəzli mbə məlmə Betəsayda, a ngəraꞌwə taa nza kən ghwəy. Sa nzana, mbə məlmə Tir lə mbə məlmə Shidaŋw pən niy mənəhwə shi maɗaŋa maɗaŋa ni ni mənəhwee mbə ghwəy nzay, ci mbəzli mbəɓa tsəfəkwəshi, ka tsati titihwə, ka zhəghanti nzəy tsa shi kwa kwəma Hyala va kwəma shi jikir na nza. 22 Va tsəgha nə ya sanay: Fəca vici dza Hyalaa ɓasə ngwəvəə dzəkən mbəzli na, tərəŋwɓa na ghwəy ngwəvə dza naa nza kən na mbəzli mbə məlmə Tir lə mbəzli mbə məlmə Shidaŋw, pən. 23 *Ghwəy ghwəy mbəzli mbə məlmə Kapernahwəm kiy, mbəzli dza məndiy kafashi dzəta ghwəmə nza ghəy na ghəy ki, nə ghwəy na. Nava tiɓa teepəw. Ta dzəghwa dza ghwəy paꞌ tə pətsa nza mbəreketi. Sa nzana, war mbə mbəzli mbə məlmə *Sədəm pən niy mənəhwə kwəma maɗaŋa mənəhwee na mbə ghwəy nzay, ci mbəzli va zhəghanti nzəy tsa shi kwa kwəma Hyala nza. Ka dza Hyalaa ndamti məlmə shi va nzaw, ci ghənzə ghwəlata paꞌ ndatsə nza. 24 *Va tsəgha nə yaa ni sana ngəŋwəyəy: Ma fəca dza vici ɓasə ngwəvə kəɗi tsa hiɗiy mənivay, tərəŋwɓa na ghwəy ngwəvə dza naa nza kaa na mbəzli mbə məlmə Sədəm pən» kə.

Səəkəm dzəvəghee e ɓəŋwəy dəkəva

(Lk 10:21-22)

25 *Zhəghwa tapə Yesəw ta zhiniy gəzə kwəma diɓa, a kə na: «A Dirə tsaa sləkə ghwəmə lə hiɗi, ꞌwəsa nə ya ngəŋa. Sa nzana, ma kwəmaa niy mbələy gha va mbəzliy sənata kwəma, ghəshi lə ka məhərliy, a gha canakəvərishi kaa mbəzli daw daw ni tə sənata kwəma. 26 A Di, a falŋee, sa nzana tsəgha gha ɗi» kə. 27 *Ma kə Yesəw kaa mbəzli ki na: «Mbə dəvee fambə Dirə shiy gwanashi. Ndə tiɓa mbaꞌa sənara kala war Dirəw. Ndə tiɓa mbaꞌa sənay Dirə, kala war yən yən Zəghwə ci, mbaꞌa ntsa nə ya, e ɗi canati Dirə pənəw.

28 *Səəkəm dzəvəghee gwanaŋwəy, ghwəy mbəzliy daliŋwəy ni va shi shəndəkə ni, e ɓaɓantəŋwəyshi, nza ghwəy dəkəva vəghee. 29 *Zləɓavəram, e nza ka Ndə sləkəŋwəy, nzee ɓəniŋwəy ni ya shiy. Sa nzanay, ntsa kwəɗ nəfə tsa nzee, ka kəli ghən tsee yaw. Mbaꞌa pə ghwəy səəkəŋwəy dzəvəgha yay, ta kwəmavə dəkəva dza ghwəy ta ghən tsa ghwəy. 30 Sa dza naa nza, kwəma dzee gəzaŋwəy məni nzəy, kwəma ɓəlaŋ dza naa nza va ghwəy. Ma nə ya shi dzee ɓəniŋwəy na, ka dza ghəshiy taŋətəŋwəy bərciw» kə Yesəw.

12

Gəzə kwəmaa dzəkən *vici dəkəva ka Zhəwifə

(Mk 2:23-28; Lk 6:1-5)

1 *Ma tə nahwəti vici ləy hwəm kwəma va, geꞌi lə *vici dəkəva ka Zhəwifə na, mbaꞌa kar Yesəw maɗishi lə *mbəzli ta səɗa ci. Dza ghəshi ka taŋə dzar mbə vəh alkamari. Ka ghəranshi ma kaa mbəzli ta səɗa Yesəw. Dzəghwa tapə ghəshi dzəmbəshi mbə slərɓə alkamari va tsəgha, ka mbəliy dzəghwa miy shi, ka pərə. 2 *Mbaꞌa *ka Farisahi nashi. Ma kə ghəshi Kaa Yesəw ki na: «A nava dzəmbəshi mbəzli ta səɗa gha ni, mbə məni shi makəmmə *kwəma pəhəti Hyala va mənishi fəca vici dəkəva kia?» kə ghəshi.

3 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Waa səəkə ghwəy jangəhwə kwəmaa niy mənti kar *Davitə va ghəshi lə mbəzli kwasəbə kwa Zliya Hyala bay sa? Tə nahwəti vici sa niy ghəratishi may, 4 təhwə, niy dzəmbəy naa dzəmbə *ciki Hyala, dza na, həŋ ɓəvə peŋ tsa ka məndiy ta Hyala li, mbaꞌa ghəshi zəməhwə lə mbəzliy niy nza kwasəbə. Ya tsəgha niy ɓanavəshi ma kwəma pəhəti Hyala kwal kaa kar Davitə lə mbəzli kwasəbə va ta zəmə peŋ tsa va, war kwataka *ka ta Hyala shiy niy nza kwal və shi ta zəməy, niy naɓəti Davitə Hyalaw. 5 *Naa kala səəkə ghwəy jangəhwə nahwəti kwəma mbə zliya kwəma pəhəti Hyalaa dzəkən gəla kwəma va diɓa na? Ya *ka ta Hyalay, mbə ghəra sləni mbə ciki Hyala ka ghəshiy nza, ya fəca vici dəkəva. Nəwti kwəma pəhəti Hyala dzar kwa vici dəkəva ghəshi tsəgha kiw. Ya tsəgha nzə ɓa na, ka ɓanshi fəti Hyalaw. 6 E gəzaŋwəy sana, yən tsa nay ghwəy tsay, e taŋamti ciki Hyala. 7 *Fəti ghən ghwəy ta kwəma nə Hyala vaa ni:

Həhəəni shiy ta taray, ka təɓara niva shiyəw.

Məni zhəhwər ta nihwəti mbəzli na kwəma ɗee, kəw.

War mbaꞌa pə ghwəy fəti ghən ti nzay, ka dza ghwəy ɓə fəti kaa mbəzli kama fəti və shi tsətsə nzaw. 8 Sənay tə ghwəy kiy, yən sləkə na vici dəkəva, yən Zəghwə yakə ndə ngəri» kə.

Yesəw lə ntsa məti məti dəvə tsa

(Mk 3:1-6; Lk 6:6-11)

9 *Dza Yesəw mbaꞌa maɗiy tə pətsa va, ka dzay dzəmbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. 10 Ma sa dzəmbəy na na, mbaꞌa kəsay tsahwəti ndə mbəɓa, məti məti dəvə ci. ꞌWakəvə *ka Farisahi va, tapə ta ɗəw kwəma va Yesəw, sa ɗi ghəshi ngali kwəmaa dzəkən ta mbə ghəshiy ɓanci fəti. Ma kə ghəshi ngəci na: «Ndammə kwal tsaa mbəli ndə *kwəma pəhəti Hyala fəca vici dəkəva ta naa, naa njaa?» kə ghəshi.

11 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Mbaꞌa kə təmbəkə va ndə mbə ghwəy kwətiŋəy, dza təmbəkə tsa ci va mbaꞌa tərəy dzəghwa kəꞌwə fəca vici dəkəva na, ka dza ntsa vaa dza ta ɓəə səəmə sa? 12 Hanaɓa ndə ngəri ki ka məndi zlay nə ghwəy, mbaꞌa ghwəy sənay, diməɓa tə ndə ngəri na tərəŋw kən saa dza səɗa, pə ghwəy shəkəna. Ta na kwəma pəhəti Hyalay, ka damə ndə na ta məni wəzə fəca vici dəkəvaw?» kə Yesəw.

13 Ma kə Yesəw kaa ntsa məti məti dəvə tsa va tsəgha ki na: «A ntsa, təɗi dəvə gha va!» kə. Dzəghwa ntsa va, mbaꞌa təɗiti sa ci, kwəriŋ dəvə ci va mbəlita tsəgha, njasa nza nahwəti dəvə ci. 14 *Ma sa nata ka Farisahi nava kwəma na, mbaꞌa ghəshi səvərishiy ɓasəti ghən tsa shi, ka sləka kwəma kwa jipə shi, njasa dza ghəshiy mbay pəəsliti Yesəw.

Yesəw na Ntsa tivə Hyala ta ghəranta sləni

15 Ma ləy hwəm jəw ki na, mbaꞌa Yesəw zləwaŋəvə kwəma sləkahwə ghəshi vaa dzəkən. Sa zləwaŋəvə na na, dza na kaf kafəy tə tsava pi, ka dzay. Dza mbəzli tərəŋw, mbaꞌa ghəshi kafəshi tə səəbə ci, ka nəw. Dzəghwa na mbaꞌa mbalamti ni gwərapə gwərapəshi ni mbəzli mbə shi gwanashi. 16 *Sa mbəlantishi na, ma kə kaa ngəshi na: «Ka gəzə kwəma kənee ghwəy ma. Əntaa mbəzli dzaa sənara» kə.

17 *Ma mənishi shi va tsəghay, ta mbə kwəmaa niy gəzəkə *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala va niy nzaa dzəghwata kwa. Ma kə niy niy:

18 *A kə Hyalay: «Avanay tsee ndə ghəraɗa sləni tsa tivee.

Tsee ntsa ɗee, ka vəshee ti tərəŋw.

Ta fanambə Safə tsee dzee mbə nəfə tsa ci,

ma nza ghəci canshi njasa dzee sla ngwəvə lə kwal tsa nzə

kaa hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwanashi.

19 Ka dza naa ya miy ghəshi lə ndəw,

ka dza naa ngwəmə lalaw,

ka dza naa gəzə kwemer dzar kwa kwaləw,

20 ka dza naa kərnamti ɓəli dzəvətiy gwərshitaw,

ka dza naa kərni shirkwamti ghwəə ɗi mətita kwa gərkəwaw.

War tsəgha dza naa məni paꞌ tə vici dza məndiy gha sənay,

lə kwal tsa nzə na kwəmaa niy məni na va, kə məndi.

21 Dzəghwa ya namaɓa hwəlfə

mbəzli tə hiɗi gwaꞌa taa nza ki na,

war ta kwəma ci ghəshi dzaa fə ghən» kə Hyala,

kə niy ni.

Dza kwa pətsa səəkə bərci tihə Yesəw hyeler li shi

(Mk 3:20-30; Lk 11:14-23)

22 *Dzəghwa məndi ki mbaꞌam pəmanakə tsahwəti ndə kaa Yesəw tiɓa: Ghwəlfə ghəci, zhini ɓa na, kala mbə ghəciy gəzə kwəma, sa niy mananci *hil. Dzəghwa Yesəw kaa ntsa va, kwəriŋ mbəlanti, ka gəzə kwəma ghəci, ka nighə pi wəzə. 23 *ꞌWakəvə nava maɗaŋa kwəma, mbaꞌa səəvəri məhərli ləkw ndə ngəri tsaa ɓasəy va tə pətsa va tsəgha ki. Dzəghwa ma kə ghəshi na: «Aya, jijiy mazə *Davitə tsa va na sasa bərkee?» kə ghəshi. 24 *Ma kə *ka Farisahi nashi ki sa favə ghəshi gəzə kwəma va na: «A mbəzli ni, ma ntsa nay ghwəy tsay, Belzhebəl, mazə tsa mbə hyeler ɓanci na bərci va ta tihə nihwəti hyeler səvəri mbə ghən mbəzli li shi» kə ghəshi.

25 Ma na Yesəw naci ki na, gwaꞌa gwaꞌa ghəci sənata kwəma mbə ghən shi. Dzəghwa ma kə kaa ngəshi na: «A mbəzli ni, tawa zəzə ghwəy gəla kwəma tsəgha na tay? A ghwəy sənay mbaꞌa kə mbəzli dikə dikə ni zəmə hiɗi dzəmbəshi mbə pa jaka kwa jipə tsa shiy, ta zamti ghən tsa shi dza ghəshi. Mbaꞌa kə mbəzli mbə məlmə kwətiŋ na, ya mbəzli kəghi tsa kwətiŋ tsaa pa jaka kwa jipə tsa shiy, ta ndanivərivashi dza ghəshi. 26 Mbaꞌa kə *ndə jaka tsa Hyala zhiniy dzəmbəy mbə ɓanci bərci kaa ndə, ta tihə nihwəti mbəzli ci hyeler sana kiy, jaka ghəci pa lə ghən tsa ci tsəgha ɓasa. Ta ndanivərivay dza mazə tsa ci va ghalaɓa ki. 27 Mbaꞌa pən tihə hyeler lə bərci ndara Belzhebəl kiy, ya nihwəti mbəzli ghwəy va tihə hyeler va na, wa ntsaa ɓanshi ni shi va bərci kia? Sləni ghəra mbəzli ghwəy vay, ti ghwəy sənata a fəti va ghwəy pə ghwəy, mbə kwəma gəzəkə ghwəy na. 28 *Ma na nee na kataŋ nay, lə bərci *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa tihee hyeler səvəri mbə mbəzli. Ma ɗi kwəma nata ghwəy na ciŋwəyəy, waa na Hyala ghati sləkəŋwəy, ɗi naa gəzə. 29 *Ya dzakə ghi tsa ndə bərci kiy, ndə tiɓa mbaꞌa dzaa dzakəy ta pa shi ci ɓəlaŋəw. War ndə pəhati na ndə bərci tsa va tə zəꞌwə kwataŋata, dza ndəə mbay pa shi kəghi tsa ci.

30 *A na neyey, ma ntsaa ni, ghwəm na lə gha na yaw kəy, ndə mbəz tsee na tsava ndə. Ntsaa kəətira ma mbə sləni yay, slənee vaa liɗi na. 31 *Ava va tsəgha nə ya kaa ngəŋwəy, ya namaɓa hwəlfə *kwəma jikir naa mənti ndə ngəri, ya njaa tsəərəti na Hyalay, a Hyala dzaa pəlata kwəma ci va jikir na gwaꞌa mbə nəfə tsa nzə. Ma na ntsaa gəzakən kwəma sawaa dzəkən Safə tsa Hyala ɗewɗew tsay, ka pəlata kwəma tsava ndə jikir na Hyala mbə nəfə tsa nzə tepəw! 32 Mbaꞌa kə ndə gəzakən kwəma hwəvə hwəvə naa dzəkənee, yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, ta pəlay dza Hyala mbə nəfə tsa nzə. War dza ndə mbaꞌa gəzakən kwəma hwəvə hwəvə naa dzəkən Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa kiy, ka dza Hyalaa pəlay jikir tsa tsava ndə mbə nəfə tsa nzə ya paꞌ hwəmɓaw, ya sənzənva, ya ka na nza ghwəla naci kiw!» kə Yesəw.

Tə kwəma gəzə na səvəri mbə miy tsa ci ka məndiy sənay ntsa wəzə tsa, lə ntsa jikir tsa

(Lk 6:43-45)

33 *Ma kə Yesəw kaa nahwəti kwəma kwa fir ɓa na: «Mbaꞌa kə ndəə ɗi ngəlivə ya fə wəzə nay, dəŋw fə wəzə na dza ndəə ngwəɓəti kwərakwə. Mbaꞌa kə ndə ngwəɓəti dəŋw fə gəmgəm nay, ya fə gəmgəm na dza ndəə ngəli kwərakwə. Sa nzanay, tə ya nzə ka məndiy sənata dəŋw fə wəzə na. 34 *Ghwəy ghwəy *ka Farisahiy, nja kwara jigəzlihi ndərəm ghwəy. Va tsəgha mbay ma ghwəy gəzə na wəzə na kwəma səvəri mbə miy tsa ghwəy. Sa nzanay, war kwəma təkəti ndə mbə nəfə tsa ci na sa ka miy tsa ciy gəzəə səvəri. 35 Ma ntsa wəzə tsay, shi mbə nəfə tsa ci va wəzə tsa ka naa gəzəə səvəri. Ma tsa gəmgəm tsa ndə na, shi mbə nəfə tsa ci va gəmgəm ni ghəciy gəzəə səvəri kwərakwə. 36 *Fəca vici dza Hyalaa ɓasə ngwəvəə dzəkən mbəzli, e gəzaŋwəyəy, ta ɗəw kwəma dza naa dza va mbəzli gwanashiy dzəkən kwemerəy niy gəgəzəhwə ghəshi gəmgəm ni ghalaa nza ghəshi tə hiɗi. 37 War geꞌi geꞌi lə kwəma gəzəhwə gha dza Hyalaa slaŋa ngwəvə gha. Ta gəzaŋa dza na nda fəti va gha, nda kala fəti va gha» kə Yesəw.

*Ka Farisahi lə ka ɓənipə shiy ɗəw a Yesəw mananatishi shi maɗaŋa maɗaŋa ni

(Mk 8:11-12; Lk 11:29-32)

38 **Dza nihwəti *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, ghəshi lə nihwəti ka Farisahi, tapə ta ɗəw kwəma va Yesəw, a kə ghəshi na: «A Metər, a ghəy ɗi ghaa mənti shi maɗaŋa maɗaŋa ni kwətiŋ kwa kwəma ghəy» kə ghəshi.

39 A kə Yesəw ki na: «Ma ghwəy ghwəy mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsay, mbəzli jikirkir ni nza ghwəy, ka ɗi fəti ghwəy va Hyalaw. “Mənti shi maɗaŋa maɗaŋa ni” pə ghwəy kaa ngəra. Na nee nee kiy, nihwəti shi maɗaŋa maɗaŋa ni dzee məntəŋwəy tiɓaw. Mək na shi maɗaŋa maɗaŋa ni va niy mənəhwə Hyala, lə *Zhəwnasə ndə gəzə kwəma Hyala. 40 *Sa nzanay, war njasa niy mənti Zhəwnasə va vici mahkan, lə vərɗi mahkan kwa hwər tsa kəlipə dikə nay, war tsəgha dzee mənəhwə vici lə vərɗi yən Zəghwə yakə ndə ngəri kwa kwəli kwərakwə. 41 *A gəzaŋwəy yay, fəca vici dza Hyalaa məni ngwəvəə dzəkən mbəzliy, ta səəkə dza mbəzli mbə məlmə ka *Ninivə dzəti ngwəvə ghəshi lə mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsa. Ta kəsəyshi dza ghəshi tə ngwəvə. Ghəshi na nashi sa niy favə ghəshi gəzə kwəma Hyalaa dzəkən jikir tsa shi va Zhəwnasəy, a ghəshi niy tsati titihwə kaa Hyala, ka zhəghanti nzəy tsa shi. Dzəghwa ghwəy na ghwəy kiy, kala ɗi fa kwəmee ghwəy. Yən sa dikə tsa kən Zhəwnasə ngar ki. 42 *Zhini ɓay, ta səəkə dza mazə maliy niy səəkəta va tə hiɗi ka Sabaa dzəti ngwəvə, ghəshi lə mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsa. Ta kəsəyshi dza na tə ngwəvə sa nzana, mbaꞌa niy səəkəta tə hiɗiy gwəramti kərakə, war ta favə kwəma gəzə mazə *Saləmaŋw, sa nzana tərəŋw ghəci sənata kwəma. Dzəghwa ghwəy na ghwəy ki na, kala ɗi zləɓa kwəmee ghwəy. Yən sa dikə tsa kən Saləmaŋw ngar ki» kə Yesəw.

Njasa ka gazlakaa mətsəhəvaa dzəmbə ndə

(Lk 11:24-26)

43 Ma kə Yesəw ɓa na: «Mbaꞌa kə gazlaka niy nza mbə ghən ndə, dza mbaꞌa səvəritay, a ka naa dza dza, ka təwrə dzar mbə gamba ta pala pətsa dza naa mbay dəkətəvata ti. Ma sa ka na dza kala kwəmavə pi ghənzəy 44 ka na dza na: “Ma ghənzə tsəgha kiy, wəzəɓa zharee naa zhəmbə ciki tsee va səvəriɗee mbə” kə dzaa ni. Ma sa ka na zhəghəkəvataa zhəmbə na, mbaꞌa kəsay ciki tsa va gwəma gwəma wəzə, papa ɗewɗew, kala ndə mbə. 45 *Sa ka gazlaka va nay pətsa mbəɓa tsəgha kiy, mbaꞌa dzaa hakakə nihwəti gezlekikiy taŋəti tə məni ndərəm, mbərfəŋ, ta nzəy mbə ciki tsa va kwasəbə. Sa ka ghəshi səəkə ki na shirɓitə dzashiy dzəmbə ntsa va gwanashi. Dzəghwa tərəŋw gazlaka dzaa mətsəhəta va ntsa va, taŋ na kwataŋa va. Ava war tsəgha dza kwəma kən ghwəy nza ghwəy mbəzli ndatsə ni jikirkir kwəma ni kwərakwə ki» kə.

Mbəzliy nəw kwəma Hyalay, niva mbəzli na ngwarməhiy, lə mbəghəy Yesəw

(Mk 3:31-35; Lk 8:19-21)

46 Ma Yesəw mbə gəzə kwəma kaa ləkw ndə ngəri tsaa ɓasəy tə pətsa va ki na, mbaꞌa kar mbəghəy ghəshi lə ngwarməhiy səəkəshiy garəshi tə ngwəla. Ka ɗi gəzanci kwəma ghəshi kaa Yesəw. 47 Ma sa nashi məndi na, mbaꞌa tsahwəti ndə dzaa gəzanci kaa Yesəw, ma kə na: «A Metər, ava kar məŋa, lə ngwarməhiŋa pəriɓa tə ngwəla mbə ɗəwŋa, ta gəzaŋa kwəma» kə. 48 Dzəghwa ma kə Yesəw kaa zləɓanci na: «Kadiw e citəŋa nee mərə, lə ngwarməhira» kə. 49 Dzəghwa na ci cati dəvə tə *mbəzli ta səɗa ci. A kə na: «Avanashi mbəzli niy, ghəshi na nee mərə, lə ni ya ngwarməhira. 50 *Sa nzanay: Ya wa ntsaa məni kwəma ɗi Dirə tsa mə ghwəməy, ghəci na tsee zəmərə lə nee zhamərə, lə mərə, gwaꞌa tsəgha» kə.

13

Ɓəli fir lə kwəma ndə sləka ha

(Mk 4:1-9; Lk 8:4-8)

1 Ma fəcava ki na, mbaꞌa Yesəw səvəriy kəghi, mbaꞌa dzaa nzəyəy miy kwəfa kwa həl Galile. 2 Dza mbəzli mbaꞌa ghəshi ɓasəkəvashiy dzəvəgha dalala. Ma sa nashi na mbəzli ɗaŋshi tsəgha na, dza na mbaꞌa dzay dzəghwa kwambəwal nzəyəy. Dzəghwa mbəzliy ɓasəshi va, mbaꞌa ghəshi gagarəshi miy kwəfa va ki.

3 Dza na ka gazanshi kwemer ghənghən ghənghən kaa mbəzli dzar kwa fir kwa fir, ma kə na: «Tə nahwəti viciy, mbaꞌa tsahwəti ndə za niy maɗiy ta dza ta sləka ha ci. 4 Ma ghəci mbə kihwə ha va ki na, dzəghwa pəriŋ, nahwəti ha pəpəriŋətaa dzəghwa kwal. Dza ꞌyegwer mbaꞌa ghəshi səəkəə iməhwə nava. 5 Dza nahwəti mbaꞌa pəpəriŋətaa dzəti kwərhə, war ghwəla na, nzaꞌjəw ghənzə pəsəta, sa nzana, kala hiɗi kən ɗaŋ. 6 Ma war sa satita vici ka ndipə na, nzaꞌjəw ha va ghwəlita ki. Sa kama hiɗi kən ɗaŋ gar tsəhəvə hililiŋə ghənzə. 7 Dza nahwəti diɓa mbaꞌa pəpəriŋəta dzəghwa mbə tekesli. Ma sa pəsəta na na, mbaꞌa tekesli kəlishiy dzəkən. Kala bərci və gar kəli ghwəla. 8 Ma dzəghwa nahwəti nanzə ki na, mbaꞌa məta tə hiɗi wəzə ni, dza na mbaꞌa pəsəta, ka kəlita wəzə. Sa maɗi na ta fə ghən na, dikə dikə nahwəti fəti, ɓahwə ɓahwə nahwəti, nahwəti ɓa na geꞌi geꞌi» kə. 9 *Zhini ma kə ɓa na: «Ma ntsa nza sləmə vəy, fə tə ghəci ghən ta kwəma va wəzə» kə.

Sa wana gəzə Yesəw kwəma kaa mbəzli kwa fira?

(Mk 4:8-12; Lk 8:9-10)

10 Dzəghwa *mbəzli ta səɗa Yesəw mbaꞌa ghəshi kətəghəvashiy dzəvəgha, tapə ghəshi ta ɗəw kwəma və, a kə ghəshi na: «A nava nzana war kwa fir kwa fir ghaa ɗi gəzanshi kwəmaa?» kə ghəshi. 11 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Na na ghwəyəy, a Hyala ndaŋwəy məhərli ta sənay njasa dza naa sləkə mbəzli nzə. Ma na mbəzli kiy, kwəmavə kwal tsa va ghəshiw. 12 *Sa nzanay, ntsa nza nihwəti shiy və na, ta mətsahanavə nihwəti shiy dzam, nza ghəshi mbəə mətsəhəva və ɗaŋ tərəŋw. Ma na ntsa kama shiy vəy, ta zhini dza məndiy tsaləhwə ya niy nza va jəw ni shiy və. 13 Ava va tsəgha nza na war dzar kwa fir yən ɗi gəzanshi kwəma. Sa nzanay, mbaꞌa mətsəhi və shi ta nay pi na, a ka nay pi ghəshiw. Mbə favə kwəma slimim shi na, zhini ka favə kwəma fa ghəshi va ghəshiw, tsəgha. 14 *Ma mbə kwəma shi va tsəgha na kiy, kwəmaa niy gəzəkə *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala va mbəradzə na sava faghwa ghəshi gəraꞌi kwa. Sa niy nə na va:

Ma ghwəyəy,

mbə favə kwəma ghwəy dzaa nza lə slimim ghwəy ngar na,

a ka dza ghwəy favə shi ɗi kwəma vaa gəzəw.

Mbə nighə pi ghwəy dzaa nza lə mətsəhi ghwəy ngar na,

a ka dza ghwəy nashi shiyəw.

15 Sa nzanay, kwəmaa tsəꞌwə mbə nefer mbəzli ni tiɓa ya jəwəw.

Nəꞌwə nəꞌwə na naꞌway ghəshi slimim shi,

vantaa ghəshi dzaa zləwaŋəvə kwəma.

Dzəghwa, disl disl disl ghəshi kakalay mətsəhi shi

vantaa ghəshi dzaa nashi shiy.

Mbaꞌa ghəshi mənti nefer shi caslakə caslakə

vantaa kwəmee tsəꞌwə mbə nefer shi.

Ma mənti ghəshi kwəma va tsəghay,

va nəghətaa ghəshi zhəghəvaa zhikəə zhəvəghee,

ta mbalamtishee, nə ghəshi, kə Hyala,

kə niy ni.

16 Ma na na ghwəy ghwəy mbəzli ta səɗee kiy, vəshi na tə ghwəy. Sa nzana, mbə nay pi ghwəy lə mətsəhi ghwəy, dzəghwa mbə favə kwəma ghwəy lə slimim ghwəy na ghwəy. 17 *E gəzaŋwəyee, ta na navay, tsəgha na, ka gəzə kwəma Hyala ɗaŋ, mbaꞌa mbəzliy nəw Hyala ɗaŋ səəkə na mbə maw nashi shi nashi mətsəhi ghwəy ni sana. Kalaa niy kwəmavə nashi ghəshi, mbə maw fa kwəma favə ghwəy na sənzənva ghəshi niy nza na, a kwəmavə fa nzə ghəshiw» kə.

Njasa ka kwəma Hyalaa dzəmbə nefer mbəzli

(Mk 4:13-20; Lk 8:11-15)

18 Zhini ma kə Yesəw diɓa na: «Əy ma kiy, favəm bazhə tsa kwəma ɗi fir tsa ɓəlee va lə ndə sləka haa gəzə. 19 Avanay, faꞌ dza nihwəti mbəzliy favə gəzə kwəmaa dzəkən njasa dza Hyalaa sləkə mbəzli, dzəghwa kala dza ghəshiy favə sləkar tsa kwəma va. Ka *ndə jaka tsa Hyala səəkəy, zəkwə jəw ɓanti kwəma va mbə nəfə shi. Niva mbəzliy, yəmyəm ghəshi lə kwal tsa pəriŋəta hwəlfə ha vaa dzəghwa. 20 Nəfə tsa nihwəti mbəzli ɓa na, yəmyəm na lə kwərhə tsa pəriŋəta nahwəti ha vaa dzəti. Sa ka ghəshiy favə kwəma Hyala na, zəkwə jəw ghəshiy zləɓavə lə vəshi. 21 Zhini diɓa na, ka nzay nza ghəshi lə kwəma va mbə nəfə tsa shi, sa mbay ma kwəma vaa tsəhə hililiŋə wəzə wəzə mbə shiw. War nə ma ngəraꞌwə ndəs kə kəsashi, ya ə ghəzlishi məndi tə mbərkə kwəma Hyala na, ka ghəshi dza nzaꞌjəw, mbərəkə ghəshi zlata nəw kwəma Hyala tsəgha ki. 22 *Nəfə tsa nihwəti mbəzli diɓa na, yəmyəm na lə pətsa nza tekesli va ti dzəghwata nahwəti ha va mbə. Gəla niva mbəzli ɓay, sa ka ghəshiy favə kwəma Hyala na, mbaꞌa ghəshi zləɓavə. Ka ghəshi dza diɓa na, mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə zəzə kwəma tə hiɗi, ka məni mətsə ta shi tə hiɗi ni ngəɗipə. Ma sa ka shi va təhay nəfə tsa shi ki na, ka ghəshi dza mbaꞌa ghəshi makəti kwəma Hyala va kəli, lə va ghəra sləni mbə nefer mbəzli va. 23 Ma nəfə tsa nihwəti mbəzli nashi kiy, yəmyəm na lə hiɗi wəzə ni va dzəmbəta nahwəti ha mbə shi. Ma na gəla niva mbəzli nashi kiy, sa ka ghəshiy favə kwəma Hyala na, kar ghəshiy fəti ghən ti wəzə. Ka ghəshi dza na, ka ghəra sləni Hyala wəzə. Nihwəti mbə shi na tərəŋw ghəshi jahambəvashi mbə, nihwəti na, bərəkə, ma nihwəti ɓa na geꞌi geꞌi. Tsəgha» kə.

Ɓəli fir dzəkən hwəlfə ha wəzə na, lə ka girfi

24 Zhəghwa Yesəw diɓa, mbaꞌa ɓəlanakəshi tsahwəti fir, ma kə na: «Ma sləkə tsa sləkə Hyala mbəzliy, ghala mbə lə kwəma dzee na ta gəzaŋwəyəw: Tsəŋw niy tsəŋwəti tsahwəti ndə hwəlfə ha wəzə naa dzəti za ci. 25 Ma tə nahwəti vərɗi, mbəzli tə hi na, mbaꞌa ndə jaka tsa ci səəkəə tsaŋwanambə ka girfiy dzəmbə ha ci va, ka dzay. 26 Mbaꞌa ka girfi va pəpəsəshi kwasəbə ha va, ka kəli yəmyəm li. Ma sa maɗita ha ta pasə na, dza ka girfi ka pasə kwərakwə. 27 Ma sa səəkə gwəlaa ghəranci sləni kaa ntsa vaa nashi tsəgha na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi dzaa gəzanci kaa ndə za tsa va, a kə ghəshi ngəci na: “A ntsa ghəy dikə tsa, wa hwəlfə ha sa niy tsaŋwati gha va tə za gha va sham tsəy? Əy, war njaa zhəkə na, zhini ka girfiy təzlishi dzar mbə shiki?” kə ghəshi. 28 Ma kə ndə za tsa va na: “Waa ntsaa ɗi ma mətsee tsaŋwambəshi na” kə. Ma kə gwəla va na: “Ghənzə tsəgha na, zləɓati gha, a ghəy dza ta taɗamtishi tsəna?” kə ghəshi. 29 Ma kə ndə za tsa va na: “Əhəŋ, sana sənzənva, war mbaꞌa pə ghwəy tiɗishiy, a ghwəy dzaa karəhwə lə ha ta. 30 *Va tsəgha kiy, wəzəɓa zlashi ghwəy na, a ghəshi nakə gwanashi paꞌ tə vəghwə tsa dza məndiy sla ha ti. Ma ghalaɓa ki na, ma nzee gəzanshi kaa mbəzliy dzaa sla ha. Ma pən taa ni ngəshi na: Slantim ka girfi, a ghwəy pəhətishi, nza ghwəy ndamtishi lə ghwə. Ma na ha yay, paghəram jighiy dzəghwa tamə, pən dzaa ni” kə» kə Yesəw.

Ɓəli fir lə kwəma cizlə gwəbiri

(Mk 4:30-32; Lk 13:18-19)

31 *Zhəghwa Yesəw diɓa mbaꞌa ɓəlanakəshi tsahwəti fir, ma kə na: «Ma na sləkə tsa sləkə Hyala mbəzli diɓay, yəm na lə kwəma cizlə gwəbiri ka ndə vaa ɓəvə, mbaꞌa ndə tsəŋwətishi kwa tsa ci. 32 *Ghəshi na cizləy gwəramti jəw jəw mbə hwəlfə shi ka ndə ngəriy tsəŋwə gwaꞌa gwaꞌa. Ma sa ka ghəshi pəsəshi kiy, ka ghəshi dza na, ka kəli dikə tərəŋw, taŋ fəhi gwanashi ni. Paꞌ ka səəkə ꞌyegwer ghənghən ghənghən lala ghyeghyer shi mə» kə.

Ɓəli fir lə kwəma *is

(Lk 13:20-21)

33 *Dza Yesəw mbaꞌa ɓəlanakəshi tsahwəti fir diɓa, ma kə na: «Sləkə tsa sləkə Hyala mbəzli nzə diɓay, yəmyəm na lə is tsa ka mali vaa tivə jəwə, mbaꞌa tambə mbə ghwəpə gar kiləw bakə mətsəkə cifəti, ka gha nighə na, pifpirif ghənzə pəkəməvata gwanata» kə.

Sa wana gəzə Yesəw kwəma war lə fira?

(Mk 4:33-34)

34 *Ava tsəgha gəzanamti Yesəw kwemer va kaa mbəzliy ɓasəshi va gwanashi, war dzar kwa fir. Nahwəti kwəma tiɓa mbaꞌa gəzanakəshi kala dzar kwa firiw. 35 *Ma gəzə na kwəma va tsəghay, war ta mbə ghənzəə dzəghwata kwa kwəmaa niy gəzəkə ndə Hyala va niy nza. Ma kə niy niy: «Ma kə Hyalay:

Yənəy, kwa fir dzee gəzanshi kwəma kaa mbəzli.

Ta canatishi shiy niy nza mbəmbə ni

ghala ngatee ghwəmə lə hiɗi dzee, kə»

kə niy ni.

Bazhə tsa kwəma ɗi Yesəw gəzə lə fir tsa ɓəli na va lə ka girfi

36 Dzəghwa Yesəw ki, mbaꞌa zlashi mbəzliy ɓasəshi va tərəŋw ni, mbaꞌa dzay dzakə ghi ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci. Dza mbəzli ta səɗa ci va kət ghəshi kətəghəvashiy dzəvəgha, a kə ghəshi ngəci na: «A Metər, citəŋəy bazhə tsa kwəma ɗi ghaa gəzə lə fir tsa ɓəlikə gha va lə ka girfiy təzlishi mbə ha shi» kə ghəshi.

37 Ma kə Yesəw ngəshi na: «A ɗi naa gəzəy: Ma ndə za tsaa tsaŋwati hwəlfə ha wəzə na va tə za ciy, ghəci nzee, yən yən Zəghwə yakə ndə ngəri. 38 Ma zay, ghəshi na hiɗi nza ghwəmə ni ti shi. Hwəlfə ha wəzə na va na, mbəzli sləkə Hyala ghəshi. Ma ka girfi nashi ki na, mbəzli mbə dəvə *ndə jaka tsa Hyala niva. 39 Ma ntsaa ɗi ma mətsee va səəkəə tsaŋwambəra ka girfi mbə hee na, ghəci na ndə jaka tsa Hyala. Vici dza məndiy sla ha ti kiy, ghənzə na vici ɓasə ngwəvə fəca dza hiɗiy kəɗi. Ma gwəla ka sla ha va ki na, ghəshi na ka kwal Hyala ki. 40 *War njasa ka məndi vaa təramti ka girfi səvəri mbə ha, mbaꞌam ndamtishi lə ghwə məndi mbə sla hay, war tsəgha dza məndiy məni fəca dza hidiy kəɗi. 41 *Mbaꞌa dzee ghwənashi ka kwalee, yən yən Zəghwə yakə ndə ngəri. Ka ghəshi dzay, mbaꞌa ghəshi iməkəvəri hwəlfə mbəzliy shikə nihwəti mbəzli vaa dzəmbə məni *kwəma jikir na, ghəshi lə mbəzliy məni shi jikirkir ni gwanashi səvəri mbə mbəzli sləkə Hyala. 42 *Ka ghəshi dza na mbaꞌa ghəshi shakambəshi mbə ghwə ngaɗ ngaɗ ngaɗ na, nza ghəshi tihwəni mbə, ka pəpərə sliꞌi shi. 43 *Ma na mbəzliy ɗi fəti ta məni na ɗi Hyala kwəma nashi kiy, war mbərə dza ghəshi mbərə ghalaɓa, ghəy ghəy ghəy ndəɓa vici, tə pətsa sləkə dəshi tsa mə ghwəmə. Fə tə ghwəy ghən ta kwəma gəzee va wəzə, niy nza məhərli va ghwəy» kə.

Ɓəli fir dzəkən shi mbəmbə ni nza dimə ti shi, mbaꞌa dzəkən tsahi mbəzə

44 *Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Ma sləkə tsa sləkə Hyala mbəzliy nzəy, ghala mbə lə kwəma shiy nza va mbəmbə ni mbə vəh, tərəŋw dimə ti shiw. Mbaꞌa tsahwəti ndə səəkəə kəsashi. Ma sa nashi na na, tərəŋw ghəci vəshiy, mbaꞌa zhiniy gwəmati mbəliy shi va wəzə. Dza na mbaꞌa dzaa ɗəlamti shi və gwanashi, ta səəkə ta pahwə vəh tsa va, va ndə vəh tsa va.

45 Ma sləkə tsa sləkə Hyala mbəzli nzə diɓay, ghala mbə lə kwəma ndə zhəghə dəvə tsaa nza va, ka pala tsahi mbəzə ta pa shiw. 46 Ma sa kwəmavə na niy gwəramti na, dza na mbaꞌa ɗəlamti shi və gwanashi, ta səəkə ta pahwə tsahi mbəzə va» kə Yesəw.

Ɓəli fir lə kwəma zləkwə

47 Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Ma sləkə tsa sləkə Hyala mbəzli diɓay, ghala mbə lə kwəma zləkwə tsa ka mbəzliy kəəsə kərpi vaa bəzlaghwa kwa kwəfa, ta ka ya nimaɓa kərpi liw. Mbaꞌa kərpi dzəghwashi ghənghən ghənghən ɗaŋ tərəŋw. 48 Dzəghwa ghəshi sa təhəy na na, mbaꞌa ghəshi mbahəkəməə dzəti həlbə. Mbaꞌa ghəshi shəkəkəmə kərpi kwa zləkwə, dza tas ghəshi nzəyshi, ka tərashi. Dza ghəshi kaa ni wəzə wəzə ni kərpi, fəyik fəyik ghəshi bazlaghwashi kwa ghwanin shi. Dzəghwa kaa niy kama wəzə ni, mbaꞌa ghəshi shashakamtishi. 49 Ava tsəgha dza naa məniva fəca dza hidiy kəɗi ki. Təhwə dza ka kwal Hyalaa səəkəshi. Sa ghəshi səəkə na, mbaꞌa ghəshi tihəvəri mbəzliy məni kwəma wəzə na, lə niy məni *kwəma jikir na. 50 *Ka ghəshi dza na, mbaꞌa ghəshi shakambə ni jikirkir ni va mbəzliy dzəmbə ghwəə tsə ngaɗ ngaɗ ngaɗ na. Ma nza ghəshi titihwəni, ka pəpərə sliꞌi shi mbə ghwə va ghalaɓa ki» kə.

Kwa kərni kwəma Yesəw dzəkən sləkəpə tsa Hyala

51 Ma kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci ki na: «Favə kwemer gəzəkee va ghwəy gwanashi na?» kə. Ma kə ghəshi ngəci na: «Yə, a ghəy favəshi» kə ghəshi.

52 Ma kə Yesəw ngəshi ki na: «Va tsəgha na kiy, ya wa ndə ɓənipə kwəma tsaa zləɓavə Hyalaa sləkəy, ta mbay dza naa ɓənipə *kwəma pəhəti Hyala mbəradzə, mbaꞌa yəwən kwəma ɓəniŋwəy ya na sana» kə.

Kar Yesəw lə mbəzli mbə məlmə Nazaretə

(Mk 6:1-6; Lk 4:16-30)

53 *Dza Yesəw sa kəɗiy na lə ɓəli firhi va kaa mbəzli gwaꞌa, mbaꞌa ɓarvay tə tsava pi, 54 *ka dzay dzəmbə məlmə Nazaretə kəli na va mbə. Dza na təhwə dzəmbəy mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. Sa dzəmbəy na na, dza na ka ɓananshi shiy kaa mbəzli mbəɓa. Ma mbəzli tə pətsa va gwanashi ki na, war hahashi ghəshi hashishi va gəla nava kwəma. Tapə ghəshi dzəmbəshi mbə gəzə kwəma, ma kə ghəshi na: «A mbəzli ni, səəkə kwəma kwəmavə na gəla na ci na sənata kwəma tsətsəa? Kwəma kwəmakə na nici ni bərci ta məni shi maɗaŋa maɗaŋa ni ni tsətsəa? 55 *Ghəci zəghwə ndə fəɗi shəghwə tsa va, Marəy mbəghəyəy yakə nanzə sa. Kar Zhakə lə *Zhezhefə mbaꞌa Shimaŋw mbaꞌa Zhəwdə ngwarməhiy yakə məndi li shi sham sa. 56 Ya ngwarməhiyəy miꞌi nzə na, tikə ghəshi mbə ghwəmmə sana nanzə sa. War kwəma kwəmavə na nici ni bərci məni na shini li shia?» kə ghəshi.

57 *ꞌWakəvə gəla təkə kwəma tsəgha na va, mbaꞌa makətishi ta zləɓa kwəma Yesəw. Ma kə Yesəw ngəshi naci ki na: «A kataŋəy, a məndiy fə bamaa dzəti *ndə gəzə kwəma Hyala, ya paꞌ kwəmaɓa. Ma mbə məlmə yakə məndi lə kəghi tsa yakə məndiy, ka fə bama məndiy dzətiw» kə.

58 Ma sa nzana kala ɗi ɓanavə nefer shi mbəzli mbə məlmə Nazaretə ki na, kəray jəwə tsətsə Yesəw mənəhwə kwəma maɗaŋa maɗaŋa na mbə məlmə va gwaꞌa tsəgha.

14

Məti Zhaŋ tsaa mənipə *batem

(Mk 6:14-29; Lk 9:7-9)

1 Ma ghala pətsa va ki na, mbaꞌa *Erədə mazə tsa tə hiɗi ka Galile favə ghəpə tsa kwəma Yesəw. 2 *Ma sa favə na, ma kə kaa ka ghəra sləni ci na: «Ma Yesəw tsa gəzə məndi va kwəma ciy, Zhaŋ tsaa mənipə batem va na, ə zhəkəməy na kwa kwəli, va tsəgha nza bərci və ta məni shi maɗaŋa maɗaŋa ni va tsəgha» kə. 3-4 *Ma gəzə Erədə kwəma va tsəghay, sa zəzəvə na shiy niy mənti na lə Zhaŋ na. Ghala pətsa vay, ə niy ɓələhwə na mali Fəlipə, zədəy. Erədiyadə, kə məndi kaa slən tsa mali va. Sa niy ɓələhwə nay, ma kə Zhaŋ niy ni kaa ngəci na: «Kwal va gha kwa kwəma Hyala ta ɓəli mali zədəŋa va ɓələhwə ghaw» kə niy ni kaa ngəci. Ma sa niy gəzanakə Zhaŋ kwəma va tsəgha na, dza Erədə mbaꞌa niy tsaghwa kwa dəŋw, mbaꞌa faghwa kwa fərshina. 5 *Mbə ɗi paslamti Zhaŋ ghəci niy nza na, ka ghəranci hazləni niy nza va mbəzli. Sa nzana mbaꞌa mbəzli gwanashi niy ɓəti Zhaŋ ka *ndə gəzə kwəma Hyala.

6 Ma sa niy bərkəta viciy niy yakə məndi mazə Erədə ti na, dza na mbaꞌa niy tati shiy. Kə mbaꞌa niy hakakə mbəzli ta zəmə shiy fəcava ki. Mbaꞌa zha Erədiyadə niy səəkəə tsəti tsə kwa kwəma mbəzliy niy nza va tiɓa harkə na gwanashi. Mbaꞌa tsə va təɓanati kaa mazə Erədə tərəŋw. 7 Dzəghwa na tə mbərkə ta tsə va, hwaꞌ hwaꞌ, zəmanakə fəla kaa zha va. Ma kə niy ni ngəta na: «Ya wa shi ɗəw gha vəyay, ta ndaŋashi dzee» kə niy ni. 8 Sa niy gəzəkə na tsəgha na, dza zha va del niy dzata, mbaꞌa niy dzaa kəsata mbəghəta. Ma kə niy ni kaa ngəta na: «Wa shi kee ɗəw va mazəa mə?» kə niy ni kaa ngəta. Ma kə mbəghəta niy ni ngəta na: «Mbala, ma pə gha kaa ngəciy: Slaghwara ghən tsa Zhaŋ ndə mənipə batem kwa tasaw, pə gha ngəci» kə niy ni. Dzəghwa zha va mbaꞌa niy səəkətaa ɗəwhwə tsəgha va mazə ki.

9 Ma sa niy ɗəw zha va shi va tsəgha na, kwəshay vəgha mazə niy mənta va nava kwəma. Ka zhanci ghənzə niy nza mbə nəfə tsa ci tərəŋw ngar na, a niy mbay naa zhiniy bashamti, sa nzana mbaꞌa niy mbəlitiy zəmanakə fəla kwa kwəma mbəzliy niy ɓasəshi va kiw. Dza na niy nza tsəgha ki na, ɓəŋ niy ghwənay ndə sawji ta mananta kwəma ɗəw na va. 10 A kə niy ni ngəci na: «Mbalaa dzəghwa fərshina a gha dzaa kəsəvə Zhaŋ tsaa mənipə batem va, nza gha slanakəvə ghən tsa ci kaa zha na» kə niy ni. 11 Mbaꞌa ntsa va niy dzaa kəsəvə Zhaŋ, piyəŋ slahwə ghən ti. Mbaꞌa niy faghwa ghən tsa va kwa tasaw, mbaꞌa niy səəkəə ɓanavə kaa zha va, mbaꞌa zha va niy ɓəvəə, mbaꞌa niy dzaa ɓanavə kaa mbəghəta. 12 Dzəghwa mbaꞌa mbəzli ta səɗa Zhaŋ niy favə bar tsa va ki. Ma sa favə ghəshi na, mbaꞌa ghəshi niy səəkəə ɓəvə mbəri tsa Zhaŋ, mbaꞌa ghəshi dzaa lamti. Sa niy lamti ghəshi na, mbaꞌa ghəshi niy dzaa slanati kwəmaa niy mənta va gwaꞌa kaa Yesəw. Ava tsəgha niy mətiy Zhaŋ ndə məni batem.

Yesəw lə mbəzli bələkwə bələkwə cifə mətsəkə

(Mk 6:30-44; Lk 9:10, 17; Zhŋ 6:1-14)

13 *Ma sa favə Yesəw kwəma gəzəkə *Erədə va ki na, dza na mbaꞌa ɓarvay tə pətsa va, ka dzay dzəghwa kwambəwal ta dzay dzəmbə gamba, ta dzaa nzəyəy kwətiy vəgha bəla. Dzəghwa nzaꞌjəw mbəzli favə kwəma dza ci va. Mbaꞌa mbəzli maɗishi səəkə dzar mbə məlməhi ghənghən ghənghən, war ka nəw dzəy vəgha həlbə vəgha həlbə lə shiɗshiɗ shi. 14 *Ma sa tsəhəy Yesəw tə pətsa bərkəti na va ki na, mbaꞌa səəməy kwa kwambəwal. Sa nə na tsaꞌ kə na, mbəzli ɓasə ɓasə tə pətsa va ɗaŋ. Tapə hwər tsa ci ta zhanci ta mbəzli va ki, mbaꞌa mbalamti ni gwərapə gwərapəshi ni va zəleghwer mbə shi.

15 Ma sa mənta tihwer na, mbaꞌa *mbəzli ta səɗa Yesəw kətəghəvashiy dzəvəgha. Ma kə ghəshi ngəci na: «A Metər, sana sənzənva kiy, a vici dzata, mbə gamba pətsa. Va tsəgha nə ghəy wəzəɓa ɓanavə gha kwal kaa mbəzli ni, a ghəshi dzashi ta papa shi zəmə shi dzar mbə məlməhi, pə ghəy» kə ghəshi. 16 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Sa wana ka məndi gəzanshi dzashia? Ɓanshim shi zəmə dəꞌwə ghən tsa ghwəy, a ghəshi zəməshi» kə. 17 Ma kə ghəshi ngəci na: «Sana sənzənvay, kwataka peŋ cifə dəvə, mbaꞌa kərpi bakəshi na shi tikə va ghəy gwaꞌa tsəgha» kə ghəshi. 18 Ma kə Yesəw na: «Ndakashim tikə na ghwəy» kə. Dzəghwa mbaꞌa məndi ɓanakəvəshi.

19 Ma sa ɓanakəvəshi məndi na, dza na mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzli va, a ghəshi nzəyshi mənzəy. Dza na həŋ ɓəvə peŋ tsa cifə tsa va, mbaꞌa kərpi bakə ni va ta dəvə ci, mbaꞌa kafata kwəma ciy dzəta ghwəmə, ka mananta ꞌwəsa kaa Hyala ta shi zəmə va. Ma sa mananati na ꞌwəsa kaa Hyala na, dza na mbaꞌa ngangavəri peŋ tsa va, mbaꞌa ɓanavə kaa mbəzli ta səɗa ci, a ghəshi tahanshi kaa mbəzli ɗaŋ ni va. 20 *Mbaꞌa mbəzli va zəməhwə shi va gwanashi, bəhə, bəhə, bəhə ghəshi, mbaꞌa mbəvəli tərə. Dza mbəzli ta səɗa ci va, ɓasə, ɓasə, ghəshi ɓasəti mbəvəli va, gyaɗə gyaɗə ghwani məŋ lə bakə. 21 Mbə mbəzliy zəməhwə shiy va bəhə bəhə ghəshiy, a zhər mənti gar bələkwə bələkwə cifə mətsəkə, mbərəkəshi miꞌi lə ndərazhi.

Njasa dza Yesəw lə səɗa ci dzar tə ghən yam

(Mk 6:45-52; Zhŋ 6:15-21)

22 War ghwəla, ləy hwəm kwəma va ki, ma kə Yesəw kaa *mbəzli ta səɗa ci na: «Ləghwam dzəghwa kwambəwal, a ghwəy ꞌwati kwal dzəvəriy dzəti həlbə. Kala kərnee səkwəti mbəzli ghəshiy dzashi» kə. Mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci va dzəghwashi, ka dzashi. 23 *Ma sa səkwamti Yesəw mbəzli ka dzashi ghəshi ki na, dza na mbaꞌa dzəməy mə kəlaŋ kwətiy, ta cəꞌwə. Paꞌ ka mənta vərɗi war ghəci məɓa kwətiy. 24 Ma ghalaɓa ki na, mbəzli ta səɗa ci kətivə dzaa dzashi kərakə lə həlbə. Dza safə ka viy səəkəə dzəmbə kwəma shi, ka gwaŋəzə kwambəwal yam. 25 *Ma tə kwa baka wa ngələkə na, mbaꞌa Yesəw dzətiy tə ghən yam, ka dza dzar ti shi lə səɗa ci ta kəsashi mbəzli ta səɗa ci. 26 *Ma sa nay mbəzli ta səɗa ci va ghəciy dza dzar tə ghən yam lə səɗa na, mbaꞌa her shi dzashi tərəŋw. Ma kə ghəshi na: «Aya, anay *hil ɗaŋəmmə» kə ghəshi. Ka ngwəmə lala ghəshi va hazləni. 27 War ghwəla tsəgha ki na, mbaꞌa Yesəw ghati gəzanshi kwəma, a kə na: «Waa yən na, ə kə her ghwəy dzəghwashi, ka hazləni ghwəy ma!» kə.

28 Ma sa gəzəkə Yesəw tsəgha, ma kə Piyer ngəci na: «A Ndə sləkəpə, ndata gha na kataŋəy, gəzara e dzar lə səɗee tə yam vaa dzəvəgha gha kwərakwə» kə. 29 Ma kə Yesəw ngəci na: «Sar» kə. Dza Piyer fakatsaꞌwə maɗiy səəmə kwa kwambəwal, ka dza ghəci tə ghən yam va lə səɗa ciy dzar dzəvəgha Yesəw ki. 30 *Zhini sa nay na safə mbə viy na, mbaꞌa hazləni ghati ghəranci tiɓa. War ghwəla tsəgha na, səɗakwə Piyer ghati yipəvaa dzəghwa kwəfa. Dzəghwa na tapə ta ngwəmə lala, a kə na «A Ndə sləkəpə, mbəlitəra» kə. 31 *Dzəghwa nzaꞌjəw Yesəw vəlanavə dəvə ciy kaꞌwəti. Ma kə kaa ngəci sa kaꞌwəkəmmə na na: «A Piyer ndara nəfə tsa gha gha gwanayəw. Tawa mənti gha ghən tsa gha bakə bakəa?» kə. 32 Ləy hwəm ki na, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəghwa kwambəwal bakanashi. Dzəghwa gar safə tsa va garəti viy. 33 *Dzəghwa niy nza kwa kwambəwal shi ni mbəzli ta səɗa Yesəw gwanashi, tsəfəkwə tsəfəkwə tsəfəkwə ghəshi tsəfəkwəshi, ka pəraꞌwanci dividivi shi kaa Yesəw. Ma kə ghəshi na: «Wa Zəghwə Hyala nza gha kataŋ» kə ghəshi.

Yesəw lə ka zəlghwə tə hiɗi ka *Zhenezaretə

(Mk 6:53-56)

34 Ma sa taŋamti ghəshi kwəfa va na, mbaꞌa ghəshi tsəhəshi tə hiɗi ka Zhenezaretə. 35 War sa tsəhəshi ghəshi na, mbaꞌa mbəzli tə hiɗi va sənivə Yesəw. Nzaꞌjəw, zləŋ məlmə, ghəshi gəzamti səəkə tsa Yesəw kaa mbəzli tə hiɗi va. Mbaꞌa ghəshi ɓasanakə ka zəlghwə ngəci ki. 36 *Tapə ghəshi ta cəꞌwə Yesəw, a ghəci ɓanavəshi kwal tsaa dapəvə ya kwataka mətsəni kwəbaŋ tsa kən ghən ci. Ya tsamaɓa ndə zəlghwə tsaa ndəŋway ki na, mbaꞌa mbəliy kwəriŋ.

15

Kwəma jiji *ka Zhəwifə

(Mk 7:1-13)

1 Dza *ka Farisahi ghəshi lə *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, mbaꞌa ghəshi səəkəshi mbə məlmə Zherəwzalem dzəvəgha Yesəw. Dza ghəshi ka ɗəw kwəma və, 2 *a kə ghəshi na: «A Metər, a kwəma jiji ghwəmmə gəzəkə, ka ndə gha zəmə shiyəy, mbaꞌa ndə pishamti dəvə ci, kə. Ava ghaa nashi mbəzli ta səɗa gha ni mbə zəmə shiy kala pi ma dəvə. Tawa nəw ma ghəshi kwəma jiji va kia?» kə ghəshi. 3 Ma kə Yesəw zləɓanshi na: «Wa shiy mənishi ɗi ma ghwəy fəti ta kwəma pəhəti Hyala, dzaŋwəy ghwəy ta nəw war kwəma jijihiŋwəy na ghwəy shəka? 4 *Njasa nzana va sənzənva, mbaꞌa Hyala gəzəkə: “Ə pə ghaa haꞌwə tə kar dəŋa lə məŋa” kə. Zhini ma kə ɓa na: “Ya wa ntsaa tsəərəti dəy ya mbəghəyəy, mbaꞌa məndi paslamti tsava ndə” kə diɓa. 5 Ma pə ghwəy na ghwəy ki, mbə kwəma ɓənipə ghwəy na: “War nə ma ndə kaa dəy, ya kaa mbəghəy: A di, a mə, ma shiy niy nza vəya gar ɓəŋwəyshee ta kəətiŋwəyəy, kaa Hyala ɓəhwəshee, kəy, ya kala zhini tsava ndəə kəəti kar dəy lə mbəghəy na, gwaꞌa tsəgha” pə ghwəy. 6 War tsəgha pəəsliti ghwəy na Hyala va kwəma pəhəti na, ta mbəə nəw na ghwəy va kwəma jiji! 7 *Ma kwəma ghwəy ghwəy ka dakə mbəzli lə kwəma pərikə tə ngwəla niy, kataŋ na kwəmaa niy gəzəkə *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala vaa dzəkən ghwəy. A kə niy niy:

8 A kə Hyalay: “Ma mbəzli niy,

war kwataka lə miy gəzə ghəshi

haꞌwə tsa haꞌwə ghəshi tə ya gwaꞌa tsəgha.

Ma mbə nefer shi na, kərakə kərakə ghəshi lə ya.

9 Gəmta na tsəfəkwə tsəfəkwə ghəshi va kwa kwəmee,

sa nzanay, war kwəma jiji shi gwaꞌa tsəgha

na shi ɓananshi ghəshi kaa mbəzli,

njasa nzanaa kwəmee ghəshi zhəghəti” kə Hyala,

kə Ezay niy ni» kə Yesəw.

Shiy dzaa yaɗamti ndə kwa kwəma Hyala

(Mk 7:14-23)

10 Dzəghwa Yesəw mbaꞌa harvə mbəzliy ɓasəshi va. Ma kə kaa ngəshi na: «Fam kwəma ɗee na gəzə, nza ghwəy fə ghən ti. 11 *Ma na shi zəməhwə ndəə dzəghwa hwər ciy, ka mbay ghəshiy yaɗamti ndə kwa kwəma Hyalaw. Naa səvəri kwəma mbə miy tsa ci na saa yiɗi ndə kwa kwəma Hyala» kə.

12 Dzəghwa mbəzli ta səɗa ci kət ghəshi kətəghəvashiy dzəvəgha Yesəw. A kə ghəshi ngəci na: «Sənay gha tərəŋw satiy nəfə tsa *ka Farisahi va kwəma gəzəkə gha va tsəgha na, pə gha tsəna?» kə ghəshi. 13 Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «Nay ghwəy tsəy, ya tsamaɓa dəŋw fə na, kala Dirə tsa mə ghwəmə kə ngwəɓətiy, war təɗi təɗi dza naa nza. 14 *Zlashim lə kwəma shi. Ghwəlefesliy canshi kwal kaa nihwəti ghwəlefesli na ghəshi. A ghwəy sənay, war mbaꞌa kə ghwəlfəə kəsə tsahwəti ghwəlfə tə dəvə ci, ta canci kwaləy, ta shikəshi dza ghəshiy dzəghwa kəꞌwə bakanavashi» kə Yesəw. 15 Dzəghwa ma kə Piyer ngəci na: «A Metər, citəŋəy bazhə tsa kwəma ɗi fir tsa vaa gəzə» kə. 16 Ma kə Yesəw ngəci na: «Waa lə ghwəyŋwəyshi mbə ma naa favə kwəma kwərakwə ɓa na? 17 Ə sənay ma ghwəy, ma na shi zəməhwə ndəy, dzəghwa hwər tsa ci ka niva shiy dza, ka ndə dza na, mbaꞌa təhəkəghwashi, pə ghwəy shəkəna? 18 Əy ma na kwəmaa səvəri mbə miy ndə nanzə kiy, səəkə mbə nəfə tsa ndə ka navaa səəkə. Ava niva shiy na shiy dzaa laɗamti ndə kwa kwəma Hyala. 19 *Sa nzanay, war səəkə mbə nəfə tsa ndə səəkə təkə *kwəma jikir na. Ma ka gha nighə na, vbəpə təkə kwəma va fambə ndə mbə pəəsli ndə, ka pəəsli miꞌi mbəzli, ka məməni ghwərghwər, ka ghəli, ka təɓə dzərvəə dzəkən mbəzli, ka gəzə kwəma jikir naa dzəkən mbəzli. 20 Ava shiy məni ndə ka ntsa liɗi liɗi tsa kwa kwəma Hyala. Ma na nə jijihimmə va, mbaꞌa kə ndə zəməhwə shiy kala pishə dəvə na, ntsa liɗi liɗi tsa na kwa kwəma Hyala, kə ghəshiy, tsəgha naw. Ka mbay niva shiy laɗamti ndəw» kə Yesəw.

Kar Yesəw lə maliy səəkə tə hiɗi ka *Kanana

(Mk 7:24-30)

21 Dza Yesəw mbaꞌa ɓarvay tə tsava pi, ka dzay dzəti hiɗi vəgha məlmə Tir lə məlmə Shidaŋw. 22 *Ma sa tsəhəy na na, dzəghwa nahwəti mali mbə hwəlfə ka Kanana, tə hiɗi va, ndəs səəkətaa dzəvəgha Yesəw. A kə ngəci na: «A Ndə sləkəpə, jijiy mazə *Davitə, titihwə mənti zhəhwər tə ya. Gazlaka kəsəvə na zhee, war ə ghənzəə sa ngəraꞌwə tərəŋw tərəŋw və» kə. 23 Dzəghwa Yesəw tərəm, nzəyəy kala zləɓanta kwəma, ya kwətiŋ nzə. Mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci səəkəshiy dzəvəgha, ma kə ghəshi ngəci na: «A Metər, mananati kwəma ɗəw na va, a ghənzə zlamməə dzata. Sa nzanay, ka dza naa zlay nəwəmmə war tsəgha lə lala nzə vaw» kə ghəshi. 24 *Ma kə Yesəw zləɓanshi na: «Yənəy, war kwataka ta hwəlfə ka *Izərayel, ghəshi shiy mənishi nja teŋkesli zaza ni ghwənikəra Hyala» kə.

25 Ma sa favə mali va tsəgha na, səəkə na gələɓə gələɓəta tə shinin nzə kwa kwəma ci. Ma kə ngəci na: «A Ndə sləkəpə, titihwə kəətitəra na gha» kə.

26 Dzəghwa ma kə Yesəw ngəta na: «A mali na, waa wəzə na ndə ɓəvə shi zəmə ndərazhi, ka ndəghashi kaa kireketiw» kə. * 27 Ma kə mali va na: «Yaŋ, tsəgha na nava nanzə kataŋ Ndə sləkəpə. Ma nanzə ya tsəgha nzəy, ya kireketi na, kar ghəshiy kwəmavə imə memiriy shikə səkwa tə tabəl tsa ndə shiy, ghəci mbə zəmə shiy» kə. 28 *Ma kə Yesəw kaa ngəta na: «A mali na, a gha ndara nəfə tsa gha gwanay. Nana kiy, ta məntəŋa kwəma gha va dzee njasa ɗi nəfə tsa gha va» kə. ꞌWakəvə tsəgha, nzaꞌjəw, pəlis zha mali va va mbəlita va gazlaka va ghala pətsa gəzə Yesəw va kwəma va.

Kar Yesəw lə ka zəlghwə ɗaŋ

29 *Dzəghwa Yesəw mbaꞌa maɗiy tiɓa, ka dzay dzəməy kwəfa har məndiy kwəfa Galile. Dza na mbaꞌa dzəməy mə tsahwəti kəlaŋ tiɓa, mbaꞌa nzəyəy mə. 30 Dzəghwa mbəzli ɗaŋ, mbaꞌa ghəshi ɓasəkəvashiy dzəvəgha, lə mbəzli gwərapə gwərapəshi ni: Vədevəder, lə ghwəlefesli, mbaꞌa mbəzli məti məti vəgha ni, mbaꞌa mbəzli pəhəta ghani shi mbay ma gəzə kwəma, mbaꞌa nihwəti mbəzli mananshi zəleghwer ghənghən ghənghən ni ɗaŋ. Ɓasə ghəshi ɓasəyshi kwa kwəma Yesəw. Dza na mbaꞌa mbalamtishi gwaꞌa. 31 Ma sa mbalamtishi na na, mbaꞌa nava kwəma mananatishi maɗaŋa kaa mbəzli. Ma kə ghəshi na: «Kay, ꞌyahəꞌyahəy na tsatsa ndə» kə ghəshi. Sa nata ghəshi hwəlfə nava maɗaŋa kwəma. Sa nzana mbə mbata gəzə kwəma mbəzliy niy pəhəta ghani shi va, mbəli mbəli mbəzli məti məti vəgha ni, mbə dza dzashi vədevəder, mbə nay pi ghwəlefesli ɗiweŋ ɗiweŋ. Dzəghwa ghəshi ki tapə ghəshi dzəmbəshi mbə fal Hyala ka *Izərayel.

Kar Yesəw lə mbəzli bələkwə bələkwə faɗə mətsəkə

(Mk 8:1-10)

32 **Dzəghwa Yesəw ki daꞌ harvə mbəzli ta səɗa ci, ma kə ngəshi na: «Ma mbəzli niy, dalalay zhəra hwər tsee ti shi. Sa nzanay, kwa mahkana vici shi na sana, war ghəshi tikə vəghee, shi zəmə tiɓaw. Sana kiy, ka ɗee ghəshiy dzashi kala nganavəshi shi zəmə yaw, va nəghətaa ghəshi dzaa shikəshi, kwa kwal va ma» kə. 33 Ma kə mbəzli ta səɗa ci kaa ngəci na: «Əy, kwəma ka ghwəmmə pəlakə shi zəmə sana kwamti na gar məkanshi kaa gəla mbəzli ɗaŋ ni ni tsətsə kia?» kə ghəshi. 34 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Hwəm na peŋ va ghwəya?» kə. Ma kə ghəshi na: «Mbərfəŋ na peŋ va ghəy, mbaꞌa kərpi jəw jəw ni, jəwə» kə ghəshi. «Ndakashim tikə» kə.

35 Dza na mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzliy ɓasəshi va, a ghəshi nzəyshi mənzəy. 36 Ma sa nzəyshi ghəshi na, dza na həŋ ɓəvə peŋ tsa mbərfəŋ tsa va, lə kərpi va ta dəvə ci. Kə ka məni ꞌwəsa kaa Hyala. Ma sa manamti na ꞌwəsa na, dza na ngaꞌ ngaꞌ ngangavəri shi va gwanashi, mbaꞌa ɓanavəshi kaa mbəzli ta səɗa ci. Dza mbəzli ta səɗa ci va mbaꞌa ghəshi ɓəvə shi vaa tahanavəshi kaa mbəzli va ki. 37 Dzəghwa mbəzli tə pətsa va gwanashi, zəmə zəmə ghəshi zəməhwə shi zəmə va ki, bəhə bəhə ghəshi. Dzəghwa mbaꞌa məndi ɓasəti naa tərmbə mbəvəli, gyaɗə gyaɗə ghwani mbərfəŋ. 38 Mbə mbəzliy zəməhwə shi va vaa bəhəshiy, a zhər mənti bələkwə bələkwə faɗə mətsəkə. Mbərəkəshi kar miꞌi ghəshi lə ndərazhi. 39 Ma ləy hwəm ki na, dzəghwa Yesəw mbaꞌa ɓanavə kwal kaa mbəzli va, ka dzashi ghəshi. Ma sa dzashi ghəshi na, mbaꞌa dzay dzəghwa kwambəwal ka dzay dzəti hiɗi ka Magadan.

16

*Ka Farisahi lə *ka Sadəsehi mbə ɗəw kwəma maɗaŋa maɗaŋa na va Yesəw

(Mk 8:11-13; Lk 12:54-56)

1 **Ma tə nahwəti vici na, mbaꞌa ka Farisahi lə ka Sadəsehi səəkəshi va Yesəw. Ma kə ghəshi kaa Yesəw sa ɗi ghəshi ngali ci na: «Mənti shi maɗaŋa maɗaŋa ni kwa kwəma ghəy. Ti dza ghəy sənay səəkə va Hyala səəkə kwəma gha na kataŋ, pə ghəy» kə ghəshi. 2 Ma kə Yesəw ngəshi na: «A mbəzli ni, nata ma ghwəy ghwəmə ghəmmə vici mbə pəkwəy, cəkeꞌ ka ghwəy sənay ɗiweŋ dza piy nza həzlimə, pə ghwəy. 3 Dzəghwa mekəshi ɓa, sa ka ghwəy nata ghwəmə ləvəta ngərəjəkəjəkə va kwəleɓi na, cəkeꞌ ka ghwəy sənay, ta nzəmə dza van ndatsə, pə ghwəy, tsəgha ghənzə. A ghwəy sənay tihəvəri shiy dzaa məniva lə nighə pətsa mə ghwəmə. Ma niy məniva shiy sənzənva mbə ghwəy na, kala sənay tihəvərishi ghwəy. 4 Ma ghwəy ghwəy mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsay, mbəzli jikirkir ni nza ghwəy, ka ɗi fəti ghwəy va Hyalaw. “Mənti shi maɗaŋa maɗaŋa ni” pə ghwəy kaa ngəra. Na nee nee kiy, nihwəti shi maɗaŋa maɗaŋa ni dzee məntəŋwəy tiɓaw. Mək na shi maɗaŋa maɗaŋa ni va niy mənəhwə Hyala lə *Zhəwnasə» kə. Sa gəzanakəshi na tsəgha na, dza na mbaꞌa zlashi tiɓa ka dzay.

Yesəw yəmə shi ɓənipə *ka Farisahi ghəshi lə *ka Sadəsehi lə *is

(Mk 8:14-21)

5 Dza kar Yesəw ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci, mbaꞌa ghəshi kafəshiy taŋəshi dzəvəri tə kwəfa vaa dzəti tsahwəti həlbə. Mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci va niy zamti ghən ta ɓə peŋ. 6 *Dzəghwa Yesəw mbaꞌa maɗiy ta gəzanshi kwəma, ma kə na: «Favə ghwəy na, ndəghwə tə ghwəy ghən tsa ghwəy, va is tsa ka Farisahi va lə sa ka Sadəsehi» kə.

7 *Ma sa favə mbəzli ta səɗa ci va kwəma va tsəgha na, kə ghəshi ka gəzə kwəma kwa jipə shiy, ma kə ghəshi na: «Va sa zay ghən tsa ghwəmmə va ta ɓə peŋ gəzəmmə na kwəma va tsəgha ɓay?» kə ghəshi. 8 *Dza Yesəw mbaꞌa fəti ghən ta kwəma gəzə ghəshi va. Ma kə kaa ngəshi na: «A navam kia? Tawa gəzə ghwəy kwəma kwa jipə ghwəy: “Va sa ɓəvə ma ghwəmmə peŋ” pə ghwəya? Ndara nefer ghwəy ghwəy gwanashiw. 9 *Wa ka təkə kwəma ghwəy mbə ghən ghwəy sa? Ə zay ghən tsa ghwəy, ta mbəzli bahay ya va gar bələkwə bələkwə cifə mətsəkə ni tə nahwəti vici lə peŋ cifəy na? Ləy hwəm sa niy ngəslishi ghəshiy, ghwani hwəm niy təhay ghwəy lə kwa tərəmbəa? 10 *Zhini tsəghee ngaslay mbəzli gar bələkwə bələkwə faɗə mətsəkə, lə peŋ mbərfəŋ dəvə, ghwani hwəm niy nza kwa tərmbə tsaa niy ɓasəti ghwəya? 11 Ghala pətsa nə ya va ngəŋwəy, ndəghwəm ghən tsa ghwəy va is tsa ka Farisahi lə sa ka Sadəsehi pənəy, njaa sənay ma ghwəy, kwəma peŋ na sa ɗee va gəzaŋwəyəw, pə ghwəya?» kə.

12 Ma sa gəzəkə na tsəgha na, mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci maɗiy fəti ghən ta kwəma va ki. «Ma kwəma gəzə Yesəw vay, dzəkən is tsaa pəsli shiy ɗi naa gəzəw. Ndəghwəm ghən tsa ghwəy va shi ɓənipə ka Farisahi lə ka Sadəsehi, ɗi naa gəzə» kə ghəshi.

Piyer gəzə: «Yesəw na *Kəristəw» kə

(Mk 8:27-30; Lk 9:18-21)

13 Dzəghwa Yesəw ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci, mbaꞌa ghəshi maɗishiy dzəti nihwəti hiɗi, ndəkwə vəgha hiɗi Shezare Filipə. Ma sa tsəhəshi ghəshi na, mbaꞌa maɗiy ta ɗəw kwəma va *mbəzli ta səɗa ci, ma kə na: «A ndə nzee ka mbəzliy ni yən Zəghwə yakə ndə ngəri baya?» kə. 14 *Ma kə mbəzli ta səɗa ci na: «Zhaŋ tsaa mənipə *batem nza gha, ka nihwəti mbəzliy ni. Nihwəti na: *Eli nza gha, kə ghəshi. Ma nihwəti ɓa na: Kala *Zhereməy pə ghay, tsahwəti ndə mbə ka gəzə kwəma Hyala nza gha, kə shi» kə ghəshi.

15 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ya ghwəy na ghwəy kiy, wa ndə nzee ka ghwəy nia?» kə. 16 *Ma kə Shimaŋw Piyer na: «Ghay, Kəristəw nza gha, Ntsa tivə Hyala ta mbəli mbəzli, zhini gha Zəghwə Hyala kwa ɓəpə piy» kə. 17 Ma sa gəzəkə Piyer tsəgha, ma kə Yesəw ngəci na: «A Piyer, zəghwə Zhaŋ, vəshi pə ghaa vəshi. Sa nzanay, ma kwəma kataŋ na na gəzəkəvəri ghay, kwəmaa səəkə va ndə ngəri naw. Dirə tsa mə ghwəmə citəŋa na kwəma va. 18 *Ma nə ya ngəŋa kiy: Piyer nza gha. Ma Piyer tsa vay, kəlɓa ɗi naa gəzə. Tə kəlɓa va dzee ɓasəy mbəzliy nəwra. Ka dza bərciy nza va məti gar mbashiw. 19 *Avee taa ndaŋa shiy ghwəni miy dəgha ta dzəti pətsa sləkə Hyala mbə dəvə gha. Ma shi dza ghaa pəhəti, ta mənishi mbəzli tikə tə hiɗiy, tsəgha dza ghəshiy nza va Hyala mə ghwəmə kwərakwə. Ma ni dza ghaa pəhəti shiy, ka mənishi məndiw, pə gha diɓa na, war tsəgha dza ghəshiy nza va Hyala mə ghwəmə kwərakwə» kə.

20 *Sa gəzamti na kwəma va tsəgha na, dza na mbaꞌa makəti mbəzli ta səɗa ci, vantaa ghəshi dzaa gəzə kaa nihwəti mbəzli, ghəci na Kəristəw Ntsa tivə Hyala ta mbəli mbəzli, kə ghəshi.

Yesəw gəzə kwəmaa dzəkən məti ci, lə zhakati tsa ci mbə məti

(Mk 8:31–9:1; Lk 9:22-27)

21 *Ma geꞌi ghala vəghwə tsa va ki na, mbaꞌa Yesəw ghati gəzanshi bazhə bazhə kaa mbəzli ta səɗa ci, a kə kaa ngəshi na: «A nana ki, ya njaaɓay, ta dza dzee dzəmbə məlmə Zherəwzalem. Ma sa kee tsəhəray, ta sara ngəraꞌwə dalala dza mətikwəkwər mbə *ka Zhəwifə ghəshi lə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, mbaꞌa *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala. Ta paslantəra dza məndi. Ma sa kee mətiray, ta satira dzee mbə məti tə kwa mahkana vicee kwa kwəli» kə. 22 Ma sa favə Piyer nava kwəma na, mbaꞌa harvə Yesəw dzəvəgha bəla. Ma kə kaa ngəci na: «A Ndə sləkəpə, əhəŋ, ka ɗee nava kwəmaa kəsaŋaw. Makəti gəla na tsəgha na va kwəma Hyala va dzəkən gha» kə.

23 ꞌWakəvə Yesəw tsəgha, tərəɗ zhəghəghəvay dzar kwa Piyer. Ma kə ngəci na: «Kərakə pə gha lə ya, *ndə jaka tsa Hyala tsa. Ə ɗi gha həərəɗa, ta tərambəraa dzəmbə *kwəma jikir na. Sa nzanay, na gha na hwəlfə təkə kwəmay, kwəmaa səəkə va Hyala na teepəw. Təkə kwəmaa səəkə va ndə ngəri na» kə.

24 *Dzəghwa ma kə kaa mbəzli ta səɗa ci na: «Mbaꞌa kə ndəə ɗi nəwray, ə kə tsava ndə zlay zəzəə dzəkən tsa ci ghən, mbaꞌa zləɓavə sa ngəraꞌwə, lə mətita gwaꞌa, ma nza ghəci nəwra. 25 Sa nzana, ya wa ntsaa ɗi mbəliti piy tsa ci tikə tə hiɗiy, ta zamti tsa mə ghwəmə piy tsa ci dza na. Ma ntsaa dzaa zamti piy tsa ci tikə tə hiɗi tə mbərkə kwəma yay, ta mbəliti tsa mə ghwəmə piy tsa ci dza na. 26 Nay ghwəy na, ya shi tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌaa kwəmavə ndə, mbaꞌa piy tsa ci mə ghwəmə zayəy, shiy tiɓa ndəə ꞌwəy ti mbə kwəma va tsəghaw. Tsahwəti sə tiɓa teepə gar dza ndəə mbəərəti piy tsa ci ti mə ghwəmə va Hyalaw. 27 *E gəzaŋwəy yay, ta səəkə dzee yən Zəghwə yakə ndə ngəri lə shəndəkə tsa Dirə, ghəy lə ka kwal Hyala ci. Sa kee səəkəray, kee dza na mbaꞌee wanati zhəmə ndə, ya tsamaɓa ci gwaꞌa, war geꞌi geꞌi lə na ci sləni ghərahwə na mbə nzəy tsa ci tikə tə hiɗi. 28 *Ə gəzaŋwəyee, na navay tsəgha na, a nihwəti mbə ghwəy ghwəy mbəzli tikə niy, ka ghəshi gha bəkwə na ta nara dza ghəshi, yən Zəghwə yakə ndə ngəri, yən mbə səəkə ta məni mazə tsee» kə.

17

Yesəw mə kəlaŋ lə nihwəti mbəzli ta səɗa ci

(Mk 9:2-13; Lk 9:28-36)

1 *Dzəghwa sa mənta vici kwaŋ ləy hwəm shi va na, dza Yesəw kaa kar Piyer lə Zhakə, mbaꞌa Zhaŋ zəmbəghəy Zhakə, pəm pəməvəshi kwasəbə ci, ka dzashiy dzəmə ghən kəlaŋ tsa biti tsa, ta nza kwətishi məɓa. 2 *Ma sa tsəhəshi ghəshi məɓa na, dzəghwa Yesəw mbaꞌa zhəghanakəshi nahwəti pa kaa mbəzli ta səɗa ci va mahkan ni. Ka mbərə pətsa mbə kwəma ci ghəy ghəy ghəy, ndəɓa vici pə gha. Ma kwəbeŋer kən ghən ci na, mbaꞌa ghəshi zhəghəshi tezlezlezlezl, war ka baməpə. 3 Ma zhini ghəshiy nighə ɓa na, kar *Məyizə lə *Eli tiɓa mbə gəzə kwəma li. 4 Ma kə Piyer kaa Yesəw tsəgha ki na: «A Ndə sləkəpə, jəw na wəzə ghwəmmə nzəyəmmə tə pətsaw. Mbaꞌa pə gha zləɓatiy, kadiw e daŋəti ceker mahkan, kwətiŋ tsa gha, mbaꞌa tsa Məyizə, mbaꞌa tsa Eli» kə.

5 *Ma war ghəci ghwəlay mbə kərni gəzə kwəma gəzə na vaa səkwa tsəgha na, dzəghwa zləlahə, kwəleɓi səəkəshi tə ghwəmə, ka mbərə, səəkə zhəmakə məcakwə va kəələhwəshi. Fa ghəshi na, məli Hyala mbə gəzanshi kwəmaa dzəkən Yesəw səəkə mbə kwəleɓi va, ma kə na: «Favə tə ghwəy, ava ghəci na Zhəghwee ɗee, tərəŋw yən vəshi ti, fam kwəma və» kə.

6 Ma sa favə *mbəzli ta səɗa Yesəw va mahkan ni məli va tsəgha na, mbaꞌa ghəshi hazlənishi tərəŋw. Tsəfəkwə tsəfəkwə ghəshi tsəfəkwəshi, nzəŋw nzəŋw kwəma shi mbə hiɗi. 7 Dza Yesəw, kət kətəghəvay dzəvəgha shi, mbaꞌa dapashi. Ma kə ngəshi na: «Satiŋwəyəm məgarə, ka dza her ghwəy ma» kə. 8 Dzəghwa mbəzli ta səɗa ci va kafə, ghəshi kafata kwəma shi. Ma sa nə ghəshi njəꞌwə kə ghəshi na, nay ndə ghəshi tiɓa ghwəlaw. War Yesəw kwətiy. Mbaꞌa ghəshi maɗishi ta səkwashi mə kəlaŋ ki.

9 *Ma kə Yesəw ngəshi ghəshi mbə səkwa səəkə mə kəlaŋ tsa va na: «Ma shi nashi ghwəy ni mənishiy, əntaa ghwəy taa gəzəshi ya kaa tsamaɓa ndə di ma. Ndəghətim, paꞌ tə vici dzee zhakatira mbə məti, yən Zəghwə yakə ndə ngəri» kə. 10 *Dzəghwa mbəzli ta səɗa ci va ka ɗəw kwəma və, a kə ghəshi na: «A Metər, sa wana niy nə *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala na: “Pərɓa Eli dza naa səəkəy, ka *Kəristəw gha səəkə” kə ghəshia?» kə ghəshi. 11 Ma kə Yesəw zləɓanshi na: «Yaŋ tsəgha na nava nanzə, kataŋ na. Eli dza naa ꞌwa kwal səəkə, ta gəzanshi zhəghə nefer shi kaa mbəzli ta nəw kwəma Hyala. 12 *Ma ki e gəzaŋwəyəy, a Eli ꞌwakə kwal səəkəy ghala mbəradzəy. Dzəghwa mbəzli na, kala sənivə ghəshi. Mbaꞌa ghəshi mənti *kwəma jikir na li njasa ɗi ghəshi. Njasa sanamiy ghəshi va ngəraꞌwəy, tsəgha dza ghəshi ta samiyra, yən Zəghwə yakə ndə ngəri kwərakwə» kə. 13 Ma sa gəzəkə na kwəma va tsəgha na, mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci va fəti ghən tsəgha, dzəkən Zhaŋ tsaa mənipə *batem gəzə na kwəma va, kə ghəshi.

Yesəw lə zəghwə nza bashakə və

(Mk 9:14-29; Lk 9:37-43)

14 Dzəghwa kar Yesəw lə *mbəzli ta səɗa ci ki mbaꞌa ghəshi tsəhəshi vəgha mbəzli ɗaŋ ni. Dza tsahwəti ndə mbaꞌa maɗiy, ka səəkəə dzəvəgha Yesəw. Səəkə na gələɓə gələɓəy tə shinin ci kwa səɗa Yesəw. 15 Ma kə na: «A Ndə sləkəpə, mənti zhəhwər ta zəghwee ghəci gwərapəy va zəlghwə bashakə, war mbə sa ngəraꞌwə ghəci və tərəŋw. Ɗaŋ səɗa ci səəkə zəlghwə tsa va mbə ndəghaa dzəti ghwə, lə dzəmbə yam. 16 Dzəghwa mbaꞌee niy pəmanakəshi kaa mbəzli ta səɗa gha na, shaŋ ghəshi shaŋay mbəli ci» kə. 17 *Ma sa gəzəkə ntsa va tsəgha, ma kə Yesəw kaa mbəzli na: «Mata ghwəy ghwəy mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsa gəmgəm niy, ɓanavə nefer ghwəy ghwəy kaa Hyalaw. Paꞌ hwəm ɗi ghwəy yən nzəyra lə ghwəy kia? Paꞌ hwəm dzee nza mbə səꞌwa kwəma ghwəy diɓa kia? Ɓəram zəghwə vaa sar tikə» kə 18 Dza mbaꞌa məndi ɓanakə zəghwə va. Sa ɓəkəm na, mbaꞌa gəzanakə kwəma lə bərci kaa bashakə tsa va tərəŋw tərəŋw a ghəci səvəriy mbə zəghwə va. Dzəghwa nzaꞌjəw bashakə tsa vaa səvəriy mbə zəghwə va ki. Pəlis ghəci mbəliy tiɓata kwəriŋ.

19 Ma sa nata *mbəzli ta səɗa Yesəw kwəma va mənta tsəgha na, dza ghəshi, kət ghəshi kətəghəvashiy dzəvəgha Yesəw. Ma kə ghəshi ngəci na: «Wa shiy mənishi niy mbə ma ghəy təhəkəvəri bashakə tsa va na ghəya?» kə ghəshi. 20 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Waa ɓanavə nefer ghwəy ghwəy gwanashi kaa Hyalaw, va tsəgha mbay ma ghwəy təhəkəvəri. Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, war mbaꞌa pə ghwəy ɓanavə nəfə tsa ghwəy kaa Hyala ya jəwə tsətsə nja cizlə gwəbiriy, ta mbay dza ghwəy ni, ya kaa dəlagwa na sana: “Təɗamtəvaŋa tikə, mbalaa dzarɓa!” pə ghwəy, ka na dza na, mbaꞌa ɓarvata. Ma tsəgha kiy, nihwəti shiy tiɓa mbaꞌa dzaa zhəntəŋwəy ghən tepəw. [ 21 Ma gəla bashakə tsay, ka mbay məndiy təhəkəvəri mbə ndə, kala lə məni səwmay mbaꞌa cəꞌwə Hyalaw» kə.]

Yesəw zhiniy gəzəpə kwəmaa dzəkən məti ci, lə zhakati tsa ci mbə məti ɓa

(Mk 9:30-32; Lk 9:43-45)

22 *Ma tə nahwəti vici sa ɓasəshi kar Yesəw ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci gwanashi tə hiɗi ka Galile na, dza na tapə ta gəzanshi kwəma, a kə na: «Ma yən yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, ta kəsəvəra dza məndi mbaꞌam fambəra mbə dəvə mbəzli. 23 Ka mbəzli va dza na, mbaꞌa ghəshi paslantəra. Ma sa kee mətiray, tə kwa mahkana vicee kwa kwəli na ta zhakatira dzee mbə məti» kə. Ma sa favə mbəzli ta səɗa ci gəla nava kwəma tsəgha na, gwaꞌa, kwəshay vəgha shi mənta tsəgha.

Gəzə kwəmaa dzəkən tsəhə ghən mbə *ciki Hyala

24 *Dza kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəmbə məlmə Kapernahwəm. Ma sa səəkəshi ghəshi na, mbaꞌa mbəzliy tsəhə ghən va mbəzli mbə ciki Hyala səəkəshiy dzəvəgha Piyer. Ma kə ghəshi ngəci na: «A Piyer, kar ntsa ghwəy tsa dikə tsaa tsəhə ghən tsa mbə ciki Hyala sa?» kə ghəshi. 25 Ma kə Piyer na: «Yaŋ, kar naa tsəhə» kə. Ma Piyer mbə dzakə ghi na, mbaꞌa Yesəw ꞌwati ɗəw kwəma və pərɓa ghəci, ma kə ngəci na: «A Piyer, njaa na va gha tay? Va nima mbəzli ka mezhizhə tə hiɗiy tsəhə ghən tay? Va ka səəkə səəkə ta naa, naa va ka ya ya?» kə. 26 Ma kə Piyer na: «Va ka səəkə səəkə ka ghəshiy tsəhə» kə. Ma kə Yesəw na: «Ghənzə tsəgha na, ka tsəhə ghən ka ya ya na nashi ɓa na? 27 Əy, ma ki ya tsəgha nzə, vantaa nefer ka tsəhə ghən va taa satiy, mbala ɓəvə gwəvbeŋ, a gha dzaa dzəməy kwəfa, ta kəəsə kərpi. Ma kəlipə dza ghaa ꞌwa kəsəvəy, nza gha ɓəvəə ghwənamti miy tsa nzə. Sa ka gha ghwənamtiy, ta kəsay səlay dza gha mbəɓa. Nza gha ɓəvə, nza gha dzaa ɓanavəshi. Mək dza naa nzaa dzəti tsee ghən lə dzəti tsa gha gwaꞌa» kə.

18

Tsama ndə gwəra na dikə mbə mbəzli sləkə Hyalaa?

(Mk 9:33-37; Lk 9:46-48)

1 *Ghala pətsa va ki na, dza *mbəzli ta səɗa Yesəw mbaꞌa ghəshi kətəghəvashiy dzəvəgha Yesəw. Ka ɗəw kwəma ghəshi və, ma kə ghəshi na: «A Metər, tsama ndə na ntsaa gwəra dikə mbə mbəzli sləkə Hyala tay?» kə ghəshi. 2 Dzəghwa Yesəw daꞌ haray zəghwə jəwə tiɓa, mbaꞌa garəy kwa kwəma shi. 3 *A kə ngəshi na: «A gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, kala zhəghəti ghən tsa ghwəy pə ghwəy nja ndərazhi jəw jəw niy, ka dza ghwəy mbəə tsəhəŋwəy mbə mbəzli sləkə Hyalaw. 4 *Ntsaa dzaa zhəghəti ghən tsa ci jəwə nja zəghwə nay, ghəci dza naa gwəra dikə mbə mbəzli sləkə Hyala. 5 *Ya wa ntsaa dzaa kaꞌwəti zəghwə jəwə nja sasa tə mbərkə kwəma yay, yən dəꞌwə ghən tsee na sa kaꞌwəti na va tsəgha» kə.

Gəzə kwəmaa dzəkən shiy həərə ndə, ta məni *kwəma jikir na

(Mk 9:42-48; Lk 17:1-2)

6 Ma kə Yesəw ɓa na: «Ya wa ntsaa dzaa mənti shiy ngəɗi mbəzliy təhəshi ma ni ndara nefer shi, dza mbaꞌa ghəshi shikəshiy dzəmbə məni kwəma jikir nay, a ngəraꞌwə taa nza kən tsava ndə. Wəzəɓa pəhanaghwa məndi vəna kwa wəri ci, mbaꞌam tsəkwati tə hwər kwəfa, mbaꞌa mətiy dza naa favə kən kwəmaa dzaa nza kən. 7 Kataŋ nanzə kiy mbəzliyay, mbə kwəma na mbəzli tə hiɗi. Va sa nzanay, ya hwəmɓa nzə na, war lə shiy həərəpə dzəmbə məni kwəma jikir na na tiɓa. Ta na niva shiyəy, ka bashi nza ghəshi tiɓa ya hwəmɓaw. Ma nanzə kiy, a ngəraꞌwə dzaa nza tərəŋw kən ntsaa dza vaa titəvay ta məni shiy ngəɗi mbəzliy dzəmbə kwəma jikir na» kə.

8 *Ma kə kwa fir na: «War mbaꞌa kə dəvə gha, ya nahwəti səɗa ghaa fəŋaa dzəmbə məni kwəma jikir nay, sla pə gha slanti, a gha ndəghamti kərakə. Sa nzanay, wəzəɓa kwəmavə gha piy tsa slar tsa va Hyala, lə dəvə gha kwətiŋ na, ya lə səɗa kwətiŋ na, kən na dza məndiy ndəghambəŋa mbə ghwəə kəɗi ma, lə shi gha bakanashi. 9 Mbaꞌa kə nahwəti mətsə ghaa ngəɗiŋaa dzəmbə məni kwəma jikir nay, lamti kwa ghən gha, a gha ndəghamti kərakə. Sa nzanay, wəzəɓa kwəmavə gha piy tsa slar tsa va Hyala, lə mətsə kwətiŋ na, kən na dza məndiy ndəghaŋaa dzəmbə ghwəə kəɗi ma, lə mətsəhi gha bakanashi» kə Yesəw.

Ɓəli fir lə təmbəkə tsaa niy zay, mbaꞌa ndə pəlavə sa ci

(Lk 15:3-7)

10 *Ma kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci diɓa na: «Məni tə ghwəy məhərli, vantaa ghwəy dzaa fə ndərəə dzəti tsahwəti ya kwətiŋ mbə mbəzli daw daw bərci ni. A gəzaŋwəyee, mbə ndəghwəshi na ka kwal Hyalahi shi kwa kwəma Dirə tsa mə ghwəmə ya hwəmɓa nzə. 11 [Sa nzana, yən yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, ta mbəli niy zashi mbəzli səəkəree tikə tə hiɗi.]

12 A nə yay, njaa na va ghwəya? Ya ndə nza mbaꞌa teŋkesli ci və bələkwə, dza tsahwəti mbaꞌa zay kwətiŋ mbə shi na, nza zlashi ni məsliɗə mətsəkə məsliɗəti ni va tiɓashi ni mə ɗal pi, ka dzay ta pala tsaa zay va kwətiŋ tsa sa? 13 E gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ma sa ka na dza, mbaꞌa kəsay sa ciy, tərəŋw dza naa vəshiy, ta təmbəkə tsa ci va kwətiŋ tsa. Tərəŋwɓa ti kaa ni ɗaŋ ni va niy zashi ma. 14 *Ava tsəgha ɗi ma Dəŋwəy Hyala mə ghwəmə tsahwətiy zay ya kwətiŋ ta mbəzli daw daw bərci ni va nəwvə kwəma ci ki» kə.

Kwəma ka ndə məni, ghəci kə nay zəmbəghəy mbə məni *kwəma jikir na

15 *Zhini ma kə diɓa na: «Mbaꞌa kə zəməŋa tsa mbə nəw Yesəw məntəŋa *kwəma jikir nay, mbala harvə a gha gəzanciy dzəkən kwəma va, ghwəy bakə bakəŋwəy li. Ma sa ka na dza mbaꞌa yivə, “Tsəgha na kataŋ, vəya na fəti” kəy, a gha zhəghəkəə dzəghwa kwal Hyala tsəgha. 16 *Ma mbaꞌa kə kala ɗi fəti ta kwəma gəzanci gha vay, mbala harvə, ya ndə kwətiŋ, ya mbəzli bakə kwasəbə gha. Nza ghwəy zhiniy gəzanci kwəma li shi. A ghənzə mbəə nza nja kwəma gəzəkə Zliya Hyala va. Sa nə na va: “Mbaꞌa kə kwəma dzətitaa dzəti ngwəvəy, mbəzli bakə, ya mahkan kə dzaa ndəghakə fəti kwətiŋ naa dzəkən kwəma va, ka məndi gha zləɓa” kə. 17 *Ma sa ka na ɗi ma fəti ta na dza niva va mbəzliy gəzə kwəma ɓay, ɓasəŋwəyəm lə mbəzliy nəw Yesəw, a ghwəy gəzanci. Kala dza kəə di fəti ta kwəma dza ɓasəva tsa mbəzliy nəw Yesəw gəzanci diɓa kiy, mbaꞌa gha zlay, ka nighə war lə mətsə. Njasa nza naa ndə ta mbəri lə nja ndə *dəwan gha ɓəti ghalaɓa. 18 *E gəzaŋwəy na kataŋ nay, mbaꞌa pə ghwəy pəhəti shiy, ta mənishi mbəzli tikə tə hiɗiy, tsəgha dza ghəshiy nza va Hyala mə ghwəmə kwərakwə. Ma ni pəhəti ghwəy, ka mənishi məndiw, pə ghwəy diɓa na, tsəgha dza ghəshiy nza va Hyala mə ghwəmə kwərakwə.

19 *Zhini ɓa, e gəzaŋwəyəy, war dzəghwa mbəzli bakə mbə ghwəy tə hiɗi, mbaꞌa ghəshi yəməti miy tsa shi kwətiŋ ta kwəma ɗi ghəshi ɗəw mbə cəꞌwəy, ta ɓanavəshi shi ɗəw ghəshi va dza Dirə tsa mə ghwəmə. 20 *Va sa nzanay, war tə pətsa ɓasəshi mbəzli va gar bakə, ya mahkan mbə slən tseyey, war tiɓa nzee mbə shi» kə.

Ɓəli fir lə kwəma tsahwəti ndə ghəra sləni tsaa ɗi ma pəli ndə mbə nəfə ci

21 ꞌWakəvə Piyer mbaꞌa kətəghəvay dzəvəgha Yesəw, ka ɗəw kwəma və, ma kə na: «A Ndə sləkəpə, ya zəmərə dza, mbaꞌa ɓəliti mənira *kwəma jikir na, war ka mənira, war ka mənira, gar ɗaŋ səɗay, gar hwəm səɗee təɓə na yən pəlanay kwəma jikir na mənira na va mbə nəfə tsee tay? Gar mbərfəŋ səɗee ta naa, naa njaa?» kə. 22 *Ma kə Yesəw kaa zləɓanci na: «Əŋ, əhəŋ, gar mbərfəŋ səɗa dza naa nza gwaꞌa tsəghaw, mbərfəŋ mətsəkə, gar mbərfəŋ səɗa ghaa pəlay mbə nəfə gha. 23 *Vanɗa taa gəzaŋa kwəma va njasa məniva na mbə mbəzli sləkə Hyala. Yəm na lə kwəma tsahwəti mazə, lə ka ghəra sləni ci, mbaꞌa niy ɓanavəshi gəna kaa mbəzli va ta sləni. Dza na tə nahwəti vici na, mbaꞌa harashi mbəzli va ta ɓəlanati gəna ci ghəra ghəshi sləni li. 24 Dzəghwa sa ghati na ɓəla gəna va na, mbaꞌa məndi pəmanakə tsahwəti ntsa nza gəna ci və gar mələyaŋw ɗaŋ. 25 Ma ntsa va na, shiy və gar wati gəna vaw. Dəghwa ma kə ntsa ghəranci na va sləni na: “Ma ghənzə tsəghay, wəzəɓa dza məndiy pamti səkəm na tə ntsa, ghəshi lə mali ci, lə ndərazhi ci, mbaꞌa ni ci shi və gwanashi. Ghalaɓay, aa dzaa mbay watəra təm tsee va” kə. 26 Ma sa gəzəkə ntsa va tsəgha na, dza zal tsa va, gələɓ gələɓəy tə shinin ci kwa səɗa ndə gəna tsa ghəranci na va sləni, ka cəꞌwə və. Ma kə na: “A ntsee dikə tsa, titihwə, yaŋ pə gha na gha, kadiw ndəghətəra. Ta wavəŋa sa gha dzee dza gwanata” kə. 27 *Dzəghwa ntsa ghəranci na va sləni mbaꞌa zhəti hwər ti, mbaꞌa pəlay mbə nəfə ci, mbərəkə zlatanavə gəna va gwanata.

28 Ma dzəghwa ndə sləni tsa pəlay məndi va sa səvəriy na tə ngwəla na, bəgəm ghəshi lə tsahwəti ntsa ka ghəshiy ghəra sləni li. Ma ntsa va na mbaꞌa niy ɓəvə təm və, gar mbəl bələkwə kwətiŋ. Dza na tasl kəsəti ntsa va ta na ci va gəna, ka mətsərɗi ta wəri tsa ci. Ma kə ngəci na: “Ə pə gha wavəra gənee va sənzənva” kə. 29 Dzəghwa tsava ndə sləni kwərakwə ki, gələɓə gələɓəy tə shinin ci kwa kwəma ci. Ka cəꞌwə və, a kə na: “A ntsee, titihwə yaŋ pə gha na gha kadiw ndəghətəra. Ta wavəŋa gəna gha va dzee” kə. 30 “Awə, war sənzənva ɗee ghaa wavəra see” kə. Dza na, na naci mbaꞌa dzaa kalaghwa ntsa va kwa fərshina, paꞌ fəca vici dza naa wanavə gəna ci va.

31 Ma sa nata nihwəti mbəzli ka sləniy tərmbə kwəmaa mənta va tsəgha na, mbaꞌa nəfə tsa shi satiy tərəŋw tərəŋw dzəkən ntsaa zhəhwər ma va. Dza ghəshi cəkeꞌ ghəshi dzaa slanakə kwəma va kaa ntsa ghəranci ghəshi va sləni. 32 Sa favə ndə gəna tsa ghəranci ghəshi va sləni ki na, dza na daꞌ ghəci haray ndə ghəra sləni ndə ndərəm tsa va. A kə ngəci na: “A ta gha gha tsatsa ndəy, ndə ndərəm ndə nza gha. A gha nay, sa pəraꞌwəra gha dəvəy, gwanata zlataŋee gənee va niy nza va gha. 33 *Sana kiy, a gha niy təɓəə mənti zhəhwər ta ntsa nza ghwəy tsa li kwa zərə kwətiŋ na, njasa məntəŋee va kwərakwə” kə kaa ngəci. 34 *Dza na tərəŋw ghəci ɓəti nəfəə dzəkən ntsa va, tə mbərkə kwəma mənti na va. Mbaꞌa kəsaghwa kwa fərshina, nza ghəci nza kwa kwərakwə, paꞌ fəca vici dza naa wanamti na ci va gəna gwanata» kə Yesəw.

35 *Zhini ma kə Yesəw diɓa ki na: «Favə tə ghwəy! Kala dza pə ghwəy pəli mbəzli mbə nəfə tsa ghwəy lə nəfə kwətiŋ, ghəshi kə məntəŋwəy kwəma jikir nay, ava war tsəgha dza Dirə tsa mə ghwəməə məniŋwəy kwərakwə ki, njasa mənti ndə gəna tsa va va kaa ndə ghəra sləni tsa ci va» kə.

19

Yesəw ɓənipə kwəmaa dzəkən təhəva tsa kar zal lə mali ci

(Mk 10:1-12)

1 *Ma sa kəɗamti Yesəw ɓəni shi va kaa mbəzli ki na, dza na mbaꞌa ɓarvay tə hiɗi ka Galile, ka dzay dzəti hiɗi ka Zhəwde, pəri na pəriɓa bəla həl Zhərdeŋ. 2 Mbaꞌa mbəzli ɗaŋ nəwvə. Dza na mbaꞌa mbalamtishi gwanashi va zəleghwer shi.

3 Dzəghwa *ka Farisahi, mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəvəgha Yesəw ta ɗəw kwəma və, ta nighə kwəma ci, ma kə ghəshi ngəci na: «Ɓanavə kwal *kwəma pəhəti *Məyizə kaa ndə ta tihə mali ci, ghənzə kə mananati kwəma ya namaɓa na?» kə ghəshi. 4 *Ma kə Yesəw na: «Njaa na kwəma gəzəkə məndi mbə zliyaa dzəkən kwəma vaa, səəkə ghwəy jangəhwə sa? Ma kəy: “Kwa taŋ taŋəy, ngaꞌ ngati Hyala zal ghəshi lə mali” kə. 5 *Dzəghwa, a kə diɓa na: “Ava va tsəgha dza zal ɓarvay vəgha kar dəy lə mbəghəy, nza ghəshi dzaa jakəshi lə mali ci. Ma nza ghəshi bakanashi mənishi ka vəgha kwətiŋ” kə. 6 Mbaꞌa kə tsəgha kiy, mbəzli bakə na ghəshi ghwəla kiw, vəgha kwətiŋ na sa shi. Ghənzə tsəgha kiy, əntaa ndə ngəri təhəvəri shi jakəti Hyala ma» kə Yesəw.

7 *Ma sa favə ka Farisahi tsəgha, ma kə ghəshi na: «Yaŋ, ya sa nzana tsəghay, tawa nə Məyizə, mbaꞌa kə ndəə ɗi tihə mali ciy, a kwal va ndə, tsaslanavə ma ndə zliya kaa ngəta ta dəvə nzə, kə shiki?» kə ghəshi. 8 Ma kə Yesəw na: «Wa ma kwəma ɓəŋwəy Məyizə kwal ti ta tihə miꞌi ghwəy ghwəy lə zliyay, sa nzana caslakə ghən tsa ghwəy, kala zləɓa ɗi fəti ghwəy ta nəw kwəmaa gəzəkəvata na. Ma ghala kwataŋatay, niy nza gəla nava kwəma tiɓa tepəw. 9 *Na nee nee e gəzaŋwəyəy: War mbaꞌa kə ndə təhamti mali ci, kala mənti ghwərghwər ghənzə, dza mbaꞌa ɓəvə nahwəti maliy, a ntsa va mənti ghwərghwər» kə Yesəw.

10 *Ma sa favə mbəzli ta səɗa ci kwəma va tsəgha, ma kə ghəshi na: «Əy, ma ghənzə tsəgha, war tsəgha kə kwəma kən nzəy tsa kar zal lə mali na, wəzəɓa maw ma məndiy ɓəva na» kə ghəshi.

11 Ma kə Yesəw na: «Ma gəla nana kwəmay, mbəzli gwaꞌa dza naa mbay favəw. War mbəzli ghwənanamtishi Hyala məhərli shi, na shiy dzaa mbay favə. 12 Ta na nava e gəzaŋwəyəy, shiy ghənghən ghənghən na shiy makə zhər va ɓə miꞌi. Nihwəti zhərəy, ghala yakəshi məndi na məti məti kwala shi, va tsəgha ɓə ma ghəshi miꞌi. Nihwəti na, va sa nzana mbaꞌa məndi tsaꞌwamtishi, nihwəti ɓa na, kala ɗi ɓəva ghəshi, sa ɗi ghəshi ghəra sləni kaa Hyala lə nəfə tsa shi kwətiŋ, nza Hyala sləkə mbəzli tikə tə hiɗi. Ma ntsaa ɗi zləɓavə kwəma vay, nza ghəci zləɓa» kə Yesəw.

Yesəw lə ndərazhi jəw jəw ni

(Mk 10:13-16; Lk 18:15-17)

13 Dzəghwa nihwəti mbəzli mbaꞌa ghəshi ɓanakə ndərazhi kaa Yesəw, a ghəci fakən dividivi ci kən shi, ta cəꞌwə Hyala ti shi, dza *mbəzli ta səɗa Yesəw, ka makə mbəzli va. 14 *Ma kə Yesəw sa nashi na ghəshiy makəshi na: «Ka makəshi ghwəy ma, zlashim ndərazhi jəw jəw ni va, a ghəshi sar dzəvəghee. Sa nzanay, gəla mbəzli nja ghəshi na shi sləkə Hyala» kə.

15 Dza na mbaꞌa fanakənshi dividivi ci, ta təfanshi miy. Ləy hwəm ki na mbaꞌa ɓarvay tə tsava pi, ka dzay.

Kwəmaa dzəkən ndə shiy tsa tərəŋw tsa

(Mk 10:17-31; Lk 18:18-30)

16 Ma tə nahwəti vici na, ndəs tsahwəti ndə səəkəy dzəvəgha Yesəw. A kə ngəci na: «A Metər, wa shi dzee mənti wəzə ni kee kwəmavə piy tsaa kəɗi ma tay?» kə. 17 Ma kə Yesəw ngəci na: «A nava ɗəw gha kwəma wəzə na, ta məni vəya? Ma ntsa wəzə tsay war Hyala na kwətita. Mbaꞌa pə ghaa ɗi kwəmavə piy tsaa kəɗi may, nəw pə ghaa nəw kwəma gəzəkə *kwəma pəhəti Hyala» kə Yesəw. 18 *Ma kə ntsa va kaa Yesəw na: «Gəla nama hwəlfə kwəma pəhəti Hyala kee nəw kia?» kə. Ma kə Yesəw ngəci na: «Saa ni vay, ka pəəsli ndə gha ma, ka pəla mali ndə gha ma, ka ghəli gha ma, ka təɓə dzərvə ghaa dzəkən ndə ma, 19 *ə pə ghaa haꞌwə tə kar dəŋa lə məŋa, ka ɗi nihwəti mbəzli gwanashi njasa ɗi gha va ghən tsa gha kwərakwə, kə» kə Yesəw.

20 Ma sa favə məgəla ndə shiy tsa va kwəma va, ma kə na: «A Metər shi ɓəlakə gha niy, gwanashi nəwamtishee. Nana kiy wa shi kee zhiniy məni diɓa kia?» kə. 21 *«Mbaꞌa pə ghaa ɗi məniŋa ka ntsaa kərkamti kwəmay, mbala pamti səkəm tə shi va gha, a gha tahanavəshi gəna va kaa ka ndərma, nza gha səəkə ta nəwra. Ma ghalaɓa kiy, ta kwəmavə shiy gwəramti dza gha mə ghwəmə» kə Yesəw ngəci. 22 *War sa favə ntsa va kwəma gəzəkə Yesəw va tsəgha na, ka zhanci nəfə tsa ci tərəŋw. Dza na ka dzay lə nəfə lə nəfə, sa nzana ndə shiy tsa tərəŋw tsa ghəci.

23 Dzəghwa ma kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci ki na: «E gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ngahə na va ndə shiy ta tsəhə ghəci tə pətsa sləkə Hyala. 24 Vanta nahwəti kwəma gəzaŋwəyee diɓa: Ɓəlaŋɓa ngaləwba dza naa dzəvərita kwa kwal batal cisli shiy, kən dzəti pətsa sləkə Hyala va ndə shiy» kə.

25 Ma sa favə mbəzli ta səɗa ci nava kwəma na, mbaꞌa səəvəri məhərli shi. Tapə ghəshi dzəmbəshi mbə ɗəɗəw kwa jipə shi, a kə ghəshi na: «Əy war tsəgha kə kiy, wa ntsaa dza vaa mbəliy kia?» kə ghəshi. 26 *Dzəghwa Yesəw naci, tsaꞌ nighətishi. A kə kaa ngəshi na: «Kwəma vay, ka mbay mbəzliy məntiw, ma na Hyala nanzə kiy, aa mənti. Sa nzanay, shiy tiɓaa taŋanati bərci kaa Hyalaw» kə.

27 A kə Piyer ngəci na: «A Ndə sləkəpə, ghəy sana kiy, avanay gwaꞌa gwaꞌa zlashi ghəy shi ghəy mbaꞌa ghəy nəwvəŋa. Ya sa nzana tsəgha kiy, zhəmə njaa na dza ghəy kwəmavə na ghəy kia?» kə. 28 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, fəca vici dza Hyalaa mənti yəwən hidiy, ta nzəy dzee, yən Zəghwə yakə ndə ngəri kwa gəzli mazə diɓədiɓə na. Ma fəca vay, ghwəy ghwəy mbəzli məŋ lə bakə ni ni nəwvəra na, ta nzəy dza ghwəy dza kwərakwə kwa gəzli gəzli mezhizhə məŋ lə bakə. Nza ghwəy sla ngwəvəə dzəkən mbəzli mbə takəhi məŋ lə bakə ni va mbə hwəlfə ka *Izərayel. 29 *E gəzaŋwəyəy, ya wa ntsaa zlay ghi tsa ci, ya ngwarməhiyəy zhər lə ghyehi gwaꞌa, ya kar dəy lə mbəghəy, ya ndərazhi yakə na, mbaꞌa veher ci gwaꞌa, war ta ghəraɗa sləniy, kwa kwəma jəw na ta kwəmavə shi ci va dza na tsəgha, gar bələkwə səɗa. Zhini mbaꞌa dzaa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma diɓa. 30 *Mbəzli ɗaŋ mbə ka ꞌwa kwəma kaa mbəzli sanay, ka mbəzli ləy hwəm dza ghəshiy zhəghəshi. Ma ni ləy hwəm mbəzli sana na, mbaꞌa ghəshi zhəghəshi ka mbəzliy ꞌwa kwəma kaa mbəzli» kə Yesəw.

20

Ɓəli fir lə kwəma mbəzli ka sləni harvə ndə ta ghəra sləni mbə za ci

1 Dzəghwa ma kə Yesəw ɓa na: «Avee dzaa gəzaŋwəy shi yəməva sləkə tsa sləkə Hyala mbəzli li shi» kə. Ma kə na: «Yəmyəm na lə kwəma tsahwəti ndə za niy maɗiy na mekəshi mekəshi, ta pala ka sləni ta ghəranci sləni mbə za ci. 2 Dza na mbaꞌa kwəmavə mbəzli. Ma sa kwəmavəshi na na, “Mbəl mbəl dza ghaa waŋəy mbə vəghwə, njasa ka məndi vaa wa ndimndim kaa ka sləni” kə mbəzli va ngəci, “tsəgha na, e zləɓavə waŋwəy tsəgha” kə kaa nghəshi. Sa sləkamti ghəshi na, dza na mbaꞌa pəmashiy dzəmbə za ci ta ghəra sləni ghəshi ki. 3 Zhini ndə za tsa va ɓa, mbaꞌa zhəkəvəriy ta pala nihwəti mbəzli geꞌi lə tsahi məsliɗə. Ma dza na na, nihwəti mbəzli garə garə dzar tə ləwma gəmshi, kala shi məni ghəshi tiɓa. 4 Ma sa nashi na, a kə kaa ngəshi na: “A mbəzli ni, ndim dzamməm, a ghwəy dzaa ghəraɗa sləni mbə zee kwərakwə. E taa wavəŋwəy zhəmə ghwəy njasa dza naa təɓə” kə. 5 Tsəgha na, kə mbəzli va, ka maɗi tsəgha ta ghəranci sləni ci va. Zhini na diɓa, mbaꞌa zhəkəvəriy geꞌi geꞌi vici kwa ghən. Səvəri na na, mbaꞌa kəsashi nihwəti mbəzli gəm shi diɓa. Dza na mbaꞌa zhiniy pəmashiy dzəmbə za ci va. Zhini na diɓa, mbaꞌa zhəkəvəriy geꞌi geꞌi lə tsahi mahkan, mbaꞌa zhiniy kəsashi nihwəti mbəzli ɓa, mbaꞌa pəmashiy dzəmbə za ci va. 6 Zhəghwa na diɓa ki, mbaꞌa zhəkəvəriy geꞌi lə tsahi cifə. Dza na mbaꞌa kəsashi nihwəti mbəzli garə garə tə ləwma diɓa, war gəmshi kala shi məni ghəshi tiɓa. Ma sa nashi na na, dza na tapə ta ɗəw kwəma və shi, ma kə na: “Wa navam, vəghwə ghwəy tikə gəmŋwəy kala sləni ghəra ghwəy tiɓa shəka?” kə ngəshi. 7 Ma kə mbəzli va na: “Waa ndə tiɓaa ɗəwhwəŋəy ta sləniw, va tsəgha vəghwə ghəy tiɓa tsəgha” kə ghəshi. Ma kə ndə za tsa va na: “Ndim dzamməm a ghwəy dzaa ghəraɗa sləni mbə zee” kə. Mbaꞌa mbəzli va nəwvə ta ghəranci sləni ci va.

8 *Dzəghwa vici ki mbaꞌa pəkwəta. Sa pəkwəta vici na, dza ndə za tsa va, daꞌ harvə ntsaa ghəranci sləni kəghi tsa ci. A kə kaa ngəci na: “Harkə mbəzliy ghəra sləni va, a gha wanshi gəna tə sləni shi. Kaa mbəzliy kəray vaa dza ta sləni pə gha taa gha wa shiy, nza gha kəray tə niy ꞌwa vaa ghəra sləni va” kə. 9 Dzəghwa ka sləni va mbaꞌa ghəshi ɓasəshi ki. Tapə məndi mbə wanshi gəna shi. Dza niy kəray va mbəzliy dza ta sləni geꞌi geꞌi lə tsahi cifə, təhwə ghəshi səəkəshi, mbaꞌa məndi wanatishi gəna shi. Ya wa ndə mbə shi na, mbəl mbəl məndi wanavə. 10 Dzəghwa niy ꞌwa vaa dza ta sləni mbəzli ghala mekəshi, ndəs ghəshi səəkəshi. Ma kə ghən tsa shi na: “Ɗaŋ dza ghəy kwəmavə shiy ka taŋəti mbəzli ni ghəy niy vəghwə mbə sləni ɓasa” kə. Ma dzəghwa məndi na, mbəl mbəl məndi wanavəshi kwərakwə. 11 Ma sa ɓəvə ghəshi gəna va mbaꞌa ghəshi nata na, tapə ghəshi ta ngwəzliməə dzəkən ndə za tsa va, 12 a kə ghəshi na: “Shi ka wa na gəla ni məntəŋəy gha ni shiy shəkaa ntsa ghəy dikə tsa? Mbəzli niy, ghəshi kəray naa səəkə ta sləni, war ler kwətiŋshi ghərahwə ghəshi sləni gwaꞌa tsəgha. Na na ghəy kiy, ghala mekəshi ꞌwati ghəy sləni, vəghwamti ghəy mbə vici vici vici, war ə viciy ndindiŋəy, kwəp kwəp ghəy dalantəvaŋəy. Njaa njaa ka gha waŋəy gəna yəmyəm li shi kia?” kə ghəshi. 13 Dzəghwa ma kə ndə za tsa va kaa zləɓanci kaa tsahwəti ndə mbə shi kwətiŋ na: “A madiga, a madiga, na na yay, ngəɗitəŋa yaw. Niy ꞌwa ghaa ghəraɗa sləniy, a ghwəm niy sləkamti kwəma, mbaꞌa gha niy zləɓavə yən ɓəŋa mbəl tə vəghwə tsa gha mbə sləni. 14 Njanaa niy sləkati ghwəm tsəghay, ə pə ghaa ɓə zhəmə gha, a gha dzaa jighi. Wa yən ɗi na wanavə shiy tsəgha kaa ntsaa kəray vaa səəkə ta sləni yəmyəm lə gha. 15 Ə nzana kala kwal vəya ta məni shi ɗee lə gənee ki shəkəna? Naa ə ghəraŋa hərhə sa mənee wəzə hwər na pən?” kə» kə Yesəw.

16 *Zhəghwa, ma kə Yesəw ki na: «Ava war tsəgha dza naa nza kwərakwə ki, ni ləy hwəm shi ni mbəzliy, ka mbəzli tə kwəma dza ghəshiy zhəghəshi. Ma ni tə kwəma mbəzli na, ka mbəzli ləy hwəm ghəshi taa zhəghəshi» kə Yesəw.

Yesəw zhiniy gəzə kwəmaa dzəkən məti ci, lə dzəkən zhakati tsa ci mbə məti kwa mahkana səɗa

(Mk 10:32-34; Lk 18:31-34)

17 *Dzəghwa Yesəw mbaꞌa kafəy ka dzay dzəmbə məlmə Zherəwzalem. Ma ghəci mbə kwal na, dza na mbaꞌa harvə mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni jaꞌ jaꞌ vəgha bəla. Kə ka gəzanshi kwəma, ghəci mbə dza li shi, a kə na: 18 «Favə tə ghwəy, e gəzaŋwəy kwəma: Avanammə mbə kwal sana ta dzəmə məlmə Zherəwzaleməy, mbəɓa dza mbəzli ta fambəra, yən yən Zəghwə yakə ndə ngəriy dzəmbə dəvə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, ghəshi lə *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala. Ka ghəshi dza na mbaꞌa ghəshi ɓasakənɗa ngwəvəə pəəslira. 19 Mbaꞌa ghəshi dzaa fambəra mbə dəvə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Ka ghəshi dza na, ka tsəərəɗa, ka dəꞌwəra lə kwərpə. Ma ləy hwəm ki na, ka ghəshi dza daŋwə daŋwavəghara vəgha tsəm, mbaꞌee dzaa mətira. Ma sa kee mətiray, ta zhakatira dzee dza mbə məti tə kwa mahkana vici» kə.

Yesəw ghəshi lə mbəghəshi kar Zhakə lə Zhaŋ

(Mk 10:35-45)

20 Dza mali Zhebede kət kətikəvataa dzəvəgha Yesəw ghəshi lə ndərazhi nzə, kar Zhakə lə Zhaŋ. Dza na tsəfəkwə tsəfəkwəta kwa kwəma Yesəw, ta cəꞌwə kwəma və. 21 Ma kə Yesəw ngəta na: «A shi ɗi gha vəya?» kə. Ma kə mali va na: «Ghala vəghwə tsa dza ghaa nza mbə sləkə mbəzliy, nza gha ɓəvə ndərazhee ni, ta nzəy vəgha gha, mbaꞌa tsahwəti tə kwa bəzəmə gha, mbaꞌa tsahwəti tə kwa zleɓi gha. Ghənzə na kwəma ɗee ghaa zləɓavə» kə. 22 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ma ghwəyəy, sənashi shi ɗəw ghwəy ni ghwəyəw. A pənəy, ka dza ghwəy mbay səꞌwati ngəraꞌwə tsa dzee tsa ta sa na?» kə. «Ta mbay dza ghəy səꞌwati» kə ghəshi. 23 *Ma kə Yesəw na: «Yaŋ, tsəghaa nava nanzə kataŋ. Ta sa ngəraꞌwə tsa dzee va ta sa dza ghwəy kwərakwə. Ə na na nzana kiy, yən dza naa bərkə na, tsatsa ndə dza naa nza tə kwa bəzəmee, tsatsa tə kwa zleɓee pənəw. War mbəzli gwəmanatishi Dirə va pətsa va kaa ngəshiy, ghəshi dza naa nzəy ti» kə.

24 Ma sa favə niy tərmbə va məŋ ni *mbəzli ta səɗa Yesəw kwəma va na, gha ghəshi ghati ɓə nəfəə dzəkən kar Zhakə ghəshi lə Zhaŋ. 25 Dzəghwa Yesəw ki mbaꞌa ɓasayshi gwanashi. Ma kə ngəshi na: «A mbəzlee, a ghwəy sənay, mezhizhə tə hiɗiy, lə gwəlaŋ sləkə ghəshi mbəzli. Mbəzli dikə dikə ni kən shi kwərakwə ɓa na, ka məni kwəma lə bərciy dzəkən shi. 26 *Ghwəy ta na tsa ghwəy ghən na ghwəy kiy, əntaa ghwəy dzaa kəli ghən tsa ghwəy nja mbəzli va ma. [Ə gəzaŋwəy ya, mbaꞌa kə ndəə ɗi məniy ka ntsa dikə tsa mbə ghwəyəy, ə kə zhəghəti ghən tsa ci ka ndə ghəraŋwəy sləni tsa mbə ghwəy]. 27 Mbaꞌa kə ndəə ɗi məniy ka ntsaa ꞌwa kwəma ngəŋwəyəy, ə kə zhəghəti ghən tsa ci ka mava tsa mbə ghwəy. 28 *Ava tsəgha nzee, yən Zəghwə yakə ndə ngəri sana. Sa səəkəree na, nza mbəzli ghəraɗa sləni səəkə yaw. Ta ghəranshi sləni kaa mbəzli səəkəree. Kee dza na, mbaꞌee zlay piy tsee, ka mətira, ta mbəərə mbəzli ɗaŋ, nza ghəshi kwəmavə piy tsaa kəɗi ma» kə Yesəw.

Yesəw lə ghwəlefesli bakə

(Mk 10:46-52; Lk 18:35-43)

29 *Dzəghwa kar Yesəw lə *mbəzli ta səɗa ci, mbaꞌa ghəshi maɗishi ta səvərishi mbə məlmə Zherikwə. Ma ghəshi mbə səvəri na, dza mbəzli ɗaŋ ka nəw Yesəw. 30 *Ghalaɓa na, mbaꞌa nihwəti ghwəlefesli niy nza tiɓa bakə, mənzəy vəgha kwal. Dzəghwa mbaꞌa ghəshi favə gaka. Ma sa favə ghəshi gaka na, dza ghəshi ka ɗəw kwəmaa mənta. Ma kə məndi ngəshi na: «Wa Yesəw na saa dzar» kə məndi. Dza ghəshi tsəgha ki, ka zlapanci kwəma, a kə ghəshi na: «A Ndə sləkəpə, Jijiy mazə *Davitə, mənti zhəhwər tə ghəy» kə ghəshi.

31 Dzəghwa mbəzliy ɓasəshi va, ka naɓəshi, a kə ghəshi na: «A ghwəlefesli ni, kalayəm miy tsa ghwəy va» kə ghəshi. Zhəghwa ghwəlefesli nashi ki, mətsəhə ghəshi zhiniy mətsahata zlapə kwəma: «A Ndə sləkəpə, Jijiy mazə Davitə, mənti zhəhwər tə ghəy na gha» kə ghəshi. 32 ꞌWakəvə Yesəw tsəgha gar garəy, dza na daꞌ harashi, mbaꞌa ghəshi səəkəshi. Sa səəkəshi ghəshi, ma kə Yesəw ngəshi na: «A shi ɗi ghwəy yən məntəŋwəya?» kə. 33 Ma kə ghwəlefesli na: «A Ndə sləkəpə, war mərshi ma ghaa ɗiweŋamtəŋəy mətsəhi ghəy, nza ghəy nay pi, na sa ɗi ghəy» kə ghəshi. 34 Dza Yesəw mbaꞌa mərshi li shi, kə dapə dapə dadapashi mətsəhi shi. Dzəghwa nzaꞌjəw mətsəhi zhər bakə ni va ɗiweŋəshi tsəgha, ka mbə ghəshiy nay pi ki. Dza ghəshi ka nəw Yesəw.

21

Yesəw mbə dzəmbə məlmə Zherəwzalem

(Mk 11:1-11; Lk 19:28-40; Zhŋ 12:12-19)

1 Ma kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci ndəkwə ndəkwə lə məlmə Zherəwzalem na, mbaꞌa ghəshi tsəhəshi ndəkwə lə nahwəti məlmə, Betəfazhe slən tsa nzə. Ndəkwə ghənzə vəgha kəlaŋ tsa har məndiy kəlaŋ *ꞌWəlivə. Dza Yesəw mbaꞌa ghwənashi mbəzli bakə mbə mbəzli ta səɗa ci. 2 A kə ngəshi na: «Mbalam dzəmbə məlmə tarɓa va kwa kwəma ghwəy. Sa ka ghwəy tsəhəŋwəy mbəy, ta kəsata kwantəmca dza ghwəy dza pəhəpəhə tə zəꞌwə, ghəshi lə zəghwə nzə. Sa ghwəy dzay, nza ghwəy pəlikəvərashi. 3 Mbaꞌa kə ndəə ɗəw va ghwəy: “Tawa pəəlishi ghwəya?” kəy, “waa Ndə sləkəpə ɗəwshi na” pə ghwəy dzaa ni. Nzaꞌjəw dza naa zlatavəŋwəyshi» kə.

4 Ma mənishi shi va tsəghay, war ta mbə kwəmaa niy gəzəkə ndə Hyala va mbəradzəə dzəghwata kwa. Ma kə niy niy:

5 *Gəzanshim kaa mbəzli mbə məlmə *Shiyaŋw:

Ava Mazə tsa ghwəy səəkə,

jəwə zhəghəti ghən tsa ci, ɗallə mə kwantəmca,

ma ɗi naa gəzəy, zəghwə kwantəmca,

kə niy ni.

6 Ma sa gəzanakə Yesəw kwəma va kaa mbəzli ta səɗa ci va ki na, mbaꞌa ghəshi dzashi. Mbaꞌa ghəshi dzaa mənti war njasa gəzanakəshi na va. 7 Mbaꞌa ghəshi pəlanakəvə kwantəmca va lə zəghwə nzə va. Sa pəlikəshi ghəshi na, dza ghəshi pəliꞌ pəliꞌ ghəshi palati kwəbeŋer kən ghən shi tə hwəm kwantəmcici va. Dzəghwa Yesəw mbaꞌa dzəməə nzəyəy ti shi. 8 *Mbaꞌa mbəzli niy nza tiɓa tərəŋw. Dzəghwa ghəshi, pəliꞌ pəliꞌ ghəshi pə pələnəy kwəbeŋer shi kwa kwal. Ka ɓəɓəli kəslifi nihwəti, ka sləkashiy dzəghwa kwal, a ghəci dza ti shi. Ta fal, nja mazə tsa dikə tsa mənti mbəzli va shi va tsəgha. 9 *Dzəghwa mbəzli mbə nəw Yesəw va lə niy ꞌwa kwal ngəci gwanashi, tapə ghəshi dzəmbəshi mbə ngwəmə lala, a kə ghəshi na:

«ꞌWəsa kaa Hyala,

ntsa dikə tsa na jijiy mazə *Davitə.

Təfanati miy tsa nzə Hyalaa sləkəpə

kaa ntsaa səəkəy tsa mbə slən tsa nzə.

ꞌWəsa kaa Hyala dikə na mə ghwəmə» kə ghəshi.

10 Ma Yesəw mbə dzəmbə məlmə Zherəwzaleməy, pəlaŋ pəlaŋ pəlaŋ niy səvərishi mbəzli dzəti ngwəla. Dza ghəshi ka gəgəzə kwemer, a kə ghəshi na: «Wa slən tsa tsatsa ndə kia?» kə ghəshi. 11 *Ma kə məndi ngəshi na: «Waa *ndə gəzə kwəma Hyala tsa har məndi vaa Yesəw na. Səəkə mbə məlmə Nazaretə, tə hiɗi ka Galile səəkə na» kə məndi.

Kwəma Yesəw lə mbəzliy ɗəl shiy mbə *ciki Hyala

(Mk 11:15-19; Lk 19:45-48; Zhŋ 2:13-22)

12 Dza Yesəw ka dzay dzəmbə ciki Hyala. Dzəmbə na na, mbaꞌa kəsashi ka ɗəl shiy, lə ka pa shiy mbəɓa. Dza na cəkeꞌ tihəkəvərishiy dzəti ngwəla, kə dzəpə dzəpə dzədzəpamti tebelerhi mbəzliy mbəərə gəna, mbaꞌa gəzli gəzli nzəy mbəzliy ɗəl kwəkwər palayhi gwaꞌa gwaꞌa. 13 *Ma kə kaa ngəshi na: «Ma kə məndi mbə Zliya Hyalay: “Ciki tseyey, ciki tsa dza mbəzliy cəꞌwəra mbə na” kə məndi. Ma dza ghwəy na ghwəy ki na, mbaꞌa ghwəy zhəghəti ka ləgwə ka ka ghəliy nzəy mbə» kə.

14 Dzəghwa ghwəlefesli lə vədevəder mbaꞌa ghəshi kətəghəvashiy dzəvəgha Yesəw mbə ciki Hyala. Dza na mbaꞌa mbalamtishi. 15 *Ma sa nata mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala kwəma mənti Yesəw va maɗaŋa maɗaŋa na na, mbaꞌa nəfə tsa shi satiy. Dzəghwa ndərazhi ka gəzə kwəma mbəɓa zlaŋzlaŋ diɓa, ma kə ghəshi na: «Jijiy mazə *Davitə na ntsa dikə tsa, jijiy mazə Davitə na ntsa dikə tsa» kə ghəshi. Mbaꞌa nəfə tsa mbəzli va zhiniy satiy diɓa. 16 *Ma kə ghəshi kaa Yesəw ki na: «Ca ki, favə gəla shi pəꞌwə ghəshi va gha tsəna?» kə ghəshi. Ma kə Yesəw ngəshi na: «Yə, gwaꞌa gwaꞌa favəshee. Ə səəkə ma ghwəy jangəhwə kwəma gəzəkə Hyala va mbə zliya nzə shəkəna? Ma kəy: “Ma ghay, gwaꞌa gwaꞌa ɓananavəshi gha fal slən tsa gha kaa ndərazhi, lə kaa vərenjeꞌwerta gwaꞌa” kə» kə Yesəw. 17 Sa gəzamti na kwəma va na, dza na mbaꞌa zlashi, ka səvəriy mbə ciki tsa va. Səvəri tsa səvəri na na, mbaꞌa ɓarvay mbə məlmə Zherəwzalem, ka dzay dzəmbə məlmə Betani, hi na mbəɓa.

Yesəw lə dəŋw bəzakə

(Mk 11:12-14, 20-24)

18 Ma way pi tə mekəshi na, mbaꞌa Yesəw maɗiy ta zhəghəvaa zhəmbə məlmə Zherəwzalem. Ma ghəci mbə kwal na, ka ghəranci ma. 19 *Dza na mbaꞌa nay dəŋw bəzakə. Sa nay na na, kə ka kətivaa dzəvəgha, ta ngəli ya ti, ta zəmə. Tsəhə na na, kwataka kəslifi ghəci kəsashi gwaꞌa tsəgha, kala ya fə məɓa. Sa nata na tsəgha, ma kə kaa fə va na: «Gha na na ghay fə nay, gwaꞌa na na gha kwəma, ka zhini ghaa yahwə ya ghwəla ka gha nzaw!» kə. War sa gəzəkə na tsəgha na, hyaŋ dəŋw bəzakə tsa va ghwəliy. 20 Ma sa nata *mbəzli ta səɗa Yesəw nava kwəma na, ka mananshi maɗaŋa ghənzə. Ma kə ghəshi na: «njaa na nana kwəma tsətsə, ghwəliy dəŋw bəzakə tsa war nzaꞌjəw tsəghaa?» kə ghəshi.

21 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, war mbaꞌa pə ghwəy ɓanavə nəfə tsa ghwəy kaa Hyala, kala mənti ghən tsa ghwəy ghwəy bakə bakəy, a ghwəy dzaa mbay mənti njasa məntee tsa lə fə na. Ya paꞌ ka taŋəti na məntee nay, ta mbay dza ghwəy. Ta mbay dza ghwəy gəzə ya kaa dəlagwa: “Ɓarvaŋa tə pətsa va mbalaa dzəghwa kwəfa!” pə ghwəy, ka ghwəy nighə na, dəlagwa va mənti war tsəgha. 22 *War ɓanavə ma ghwəy nefer ghwəy kaa Hyalay, ya wa shi cəꞌwə ghwəy na, ta kwəmavəshi dza ghwəy gwaꞌa» kə Yesəw.

Səəkə kwəma səəkə bərci ghəra Yesəw va sləni li shia?

(Mk 11:27-33; Lk 20:1-8)

23 Dzəghwa Yesəw ka dzay dzəmbə *ciki Hyala. Sa dzəmbəy na na, dza na ka ɓananshi shiy kaa mbəzli. Dzəghwa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, lə mətikwəkwər *ka Zhəwifə, kət ghəshi kətəghəvashiy dzəvəgha. Dza ghəshi ka ɗəw kwəma və, ma kə ghəshi kaa ngəci na: «A Metər, gəzaŋəy, kwəma səəkə ni gha ni bərci ghəra gha sləni gha na li shi tay? Wa ntsaa ndaŋa kwal ta ghəra gəla sləni naa?» kə ghəshi. 24 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Yən kwərakwəy, ta ɗəw kwəma dzee va ghwəy kwətiŋ. Mbaꞌa pə ghwəy zləɓakəra kwəmee vay, ma nzee gəzaŋwəy səəkə tə pətsa səəkə bərci ghəree va slənee na li shi. 25 A nə ya kwərakwə kiy: Wa ntsaa ghwənay Zhaŋ ta mənipə *batema? Hyala shəkənaa, naa mbəzli?» kə.

Ma sa gəzəkə Yesəw tsəgha na, dzəghwa ghəshi ka sləka kwəma kwa jipə shi, ma kə ghəshi na: «Njaa dza ghwəmməə ni kaa nana kwəma sana kia? Mbaꞌa pə ghwəmmə ni: “Hyala ghwənay na Zhaŋ” pə ghwəmməy, “ya sa nzana Hyala ghwənay na, tawa niy zləɓa ma ghwəy kwəma ci shiki?” dza naa ni ngəmmə. 26 *Mbaꞌa pə ghwəmmə ni: “Mbəzli ghwənay na” pə ghwəmmə diɓa na, a hazləni ghwəmmə va ni gwaꞌa ni mbəzli. Sa nzanay, mbəzli gwanashi sənay na, Zhaŋ ka *ndə gəzə kwəma Hyala» kə ghəshi.

27 Ma kə ghəshi kaa zləɓanci ki na: «Sənay ntsaa ghwənay ghəyəw» kə ghəshi. Ma kə Yesəw ki na: «Ghənzə tsəghay, yən kwərakwə na, ka gəzaŋwəyee nda kwəma səəkə bərci ghəree ni sləni li shiw» kə.

Ɓəli fir lə kwəma ndərazhi ndə bakə

28 **Dza Yesəw ka nəw lə gəzə kwəma ci naci ki, ma kə na: «Avee taa ɓəlikəŋwəy fir, nza ghwəy təkəə dzəkən: A tsahwəti ndə tiɓa, bakə ndərazhi və. Ma kə kaa tsa dikə tsa zəghwə ci na: “A zəghwee, dzəmti dza gha ta za ndatsə” kə. 29 Ma kə zəghwə va na: “A di, ka tsəhəree kwamtiw” kə. Zhini na ləy hwəm mbaꞌa zhəghanti zəzə kwəma, pəlhəm maɗiy, mbaꞌa dzay dzəmti va, ta za. 30 Dzəghwa didi tsa va mbaꞌa dzaa gəzanci kaa tsa jəw tsa zəghwə ci, war njasa gəzanakə na va kaa tsa dikə tsa va. Ma kə tsava na: “Wa yikwa, tsəgha na, ta dza dzee di” kə. Dzəghwa na dighevə nzəyəy, kala dza. 31 *Sana sənzənva yən kəə ɗəw va ghwəyəy, mbə ndərazhi bakə ni va na, tsama zəghwə na tsaa ghəranati sləni ɗi dəshia?» kə Yesəw. «Tsa kwa taŋa va kia» kə ghəshi. Ma kə Yesəw ki na: «Ghəci na kataŋ. Ə gəzaŋwəy ya ki, ta na navay, tsəgha na: Pərɓa ka *dəwan, lə miꞌi mbə ghi ka ghwərghwər nashi ghwəy va dza naa tsəhəshi mbə mbəzli sləkə Hyala kən ghwəy. 32 *Sa wanay: Ndəs niy səəkəy Zhaŋ tsaa mənipə *batem ta ciŋwəy kwal Hyala, dzəghwa ghwəy na, kala ɗi ghwəy zləɓa na ci va kwəma. Ma ka dəwan, ghəshi lə miꞌi mbə ghi ka ghwərghwər va nashi ki na, mbaꞌa ghəshi zləɓavə, ka nəw kwəma ci va. Ya tsəgha niy nashi ghwəy mbəzli va zləɓavə, mbaꞌa ghəshi tsati titihwə tsa shi kwa kwəma Hyala na, kalaa niy ɗi zhəghanti nefer ghwəy ghwəy na na ghwəy, ta zləɓa kwəma ci va» kə.

Ɓəli fir lə kwəma ka sləni ka ndərəm

(Mk 12:1-12; Lk 20:9-19)

33 *Zhini ma kə diɓa na: «Fam tsahwəti fir diɓa, a tsahwəti ndə ghi niy nza tiɓay, dza na ngwəɓə ngwəɓə ngwəɓati fəhiy zəmə tə vəh tsa ci. Dza na dəzlətsəɓə hayshi. Kə kaa kəꞌwə kwaɓa laꞌ lati, ta ɓəsə məəli ya fəhi va kwa. Dza na mbaꞌa ngati pi madzək tsa dza məndiy nzəy ta ndəghwə fəhi va mə. Dza na ki, mbaꞌa pəlavə mbəzli ta ndəghwə tsa va, mbaꞌa zlata mbə dəvə shi, mbaꞌa dzay ta wə. 34 Ma sa mənəy vəghwə tsaa ngəli ya fəhi ki na, dza ndə tsa tsa va, ɓəŋ ghwənashi mbəzli mbə ka sləni ci, ta dza ghəshi va mbəzliy ndəghwə tsa ci va, nza ghəshi ɓanakə na ci bəla ya fə. 35 *Ma sa tsəhəshi mbəzli va na, dza mbəzliy ndəghwə tsa va nashi ki, mbaꞌa ghəshi pəslishi ti shi, tasl ghəshi kəsəvə tsahwəti mbə shi, dəꞌwə dəꞌwə ghəshi dəꞌwəti, mbəh ghəshi paslamti tsahwəti. Ma kwa mahkana ndə na, mbaꞌa ghəshi pəꞌwəy lə hərezli ka mbəri. 36 Dza ndə tsa tsa va kaa nihwəti mbəzli ɗaŋ tərəŋw, ka taŋəti ni kwa taŋa va, mbaꞌa ghwənəghəshi ngəshi diɓa. Zhəghwa war tsəgha mbəzli ka sləni kwa tsa va zhiniy sanamiy shi ngəraꞌwə kaa niva mbəzli diɓa, njasa niy sanamiy ghəshi va kaa ni kwa taŋa va mbəzli.

37 Dza ndə tsa tsa va tə kwa kərni, mbaꞌa ghwənanaghəshi zəghwə ci dəꞌwə ghən tsa ci. Ma kə mbə ghən ci na: “Sa ka ghəshi nay zəghwə yay, a ghəshi dzaa haꞌwə ti” kə. 38 Dza zəghwə va mbaꞌa tsəhəy və shi ki. Ma kə mbəzliy ndəghwə tsa va kwa jipə shi, sa nay ghəshi zəghwə va na: “Yawaa, avanay ndə zəmə ghi səəkəy dəꞌwə ghən tsa ci ki. Dzammə ta kəsəvə, a ghwəmmə paslamti, nza ghwəmmə mbəərəhwə tsa ka sa ghwəmmə!” kə ghəshi. 39 *Dzəghwa ghəshi tasl, ghəshi dzaa kəsəti, ka mbahə səəmə kwa tsa vaa dzəti ngwəla. Sa mbahəkəmə ghəshi na, mbaꞌa ghəshi pəəsliti» kə Yesəw.

40 Ma sa kəɗamti Yesəw fir ki, ma kə kaa mbəzli va na: «Njaa dza ndə tsa tsa vaa məni lə gəla mbəzliy ndəghwə tsa va tsəgha ni sa ka na səəkəya?» kə. 41 *Ma kə ghəshi ngəci na: «Sa ka na səəkəyəy, rapə dza naa bakwamti ka ndərəm va, kala məni ma zhəhwər ti shi ya jəw nzə. Ka na dza na mbaꞌa fanambəshi tsa ci va mbə dəvə nihwəti ka ndəghwə tsaa dzaa mbay ɓanavə na ci bəla shiy, mbə shi dza ghəshiy ngəliti, sa ka na ɗəwshi, ghala pətsa dza vəghwə tsaa ngəli fəhiy məniy» kə ghəshi.

42 *Ma kə Yesəw ki na: «Səəkə ghwəy jangəhwə kwəma gəzəkə Hyala va mbə zliya nzə sa? Ma kəy:

Ma hakwə tsaa niy ndəghamti ka ndəɓə shiy vay

ghəci zhini naa zhəghəy ka hakwə tsaa gwəraa jihəti ciki.

Hyala kwa Sləkəpə təravə na hakwə tsa vaa mənti

ka saa gwəra tsəgha nanzə ki.

Dzəghwa mbər ka kwəma maɗaŋa maɗaŋa na

ghənzə mənta kwa mətsə ghwəmmə, kə Zliya Hyala» kə Yesəw.

43-44 *Ma kə Yesəw diɓa na: «Ntsaa dzaa ɓati tərəə dzəti hakwə tsa vay, ta ɓəəlivərivay dza ntsa va. Ghəci kə tərakənvay kən ndə ɓa na, mbaꞌa zlərəvəri ndə. Ava va tsəgha zhinee gəzaŋwəy, ka dza ghwəy nza mbə mbəzli sləkə Hyala ghwəlaw, hwəlfə nihwəti mbəzli dza naa sləkə. Niva mbəzliy, ta ɗi fəti dza ghəshi ta kwəma nzə» kə Yesəw.

45 Dzəghwa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ghəshi lə *ka Farisahi, pəŋw ghəshi famti fir tsa ɓəli Yesəw va. Mbaꞌa ghəshi fəti ghən: «Dzəkən ghəy ɓəli Yesəw fir tsa va» kə ghəshi. 46 *Tapə ghəshi mbə pəla kwal tsaa kəsə Yesəw na, ka hazləni ghəshi va nihwəti mbəzliy ɓasəshi va. Sa nzana ka *ndə gəzə kwəma Hyala mbəzli va ɓəti Yesəw.

22

Ɓəli fir lə kwəma har mbəzli ta zəmə shiy mbə ɓə mali

(Lk 14:15-24)

1 Dzəghwa Yesəw diɓa, ka ɓəlanshi tsahwəti fir kaa mbəzli, ma kə na: 2 *«Ma sləkə tsa sləkə Hyala mbəzli diɓay, ghala mbə lə kwəma dzee na ta gəzaŋwəyəw: A tsahwəti mazə niy nza tiɓa, dza na mbaꞌa tati shi zəmə tərəŋw, ta zəməshi, mbə pəhə mali kaa zəghwə ci. 3 Ma sa gwəmantəvay na na, mbaꞌa ghwənashi nihwəti ka sləni ci, ta haka mbəzliy niy gəzanshi na səəkə ta zəmə shi va. Ma dza mbəzli haka na va nashi ki na, kala ɗi səəkə ghəshi. 4 Zhini na daꞌ harvə nihwəti ka sləni ci, ta ghwənishi ɓa. A kə kaa ngəshi na: “Mbalam va mbəzliy niy gəzanshee va səəkə, a ghwəy harashi. E hanamti slay, lə gemim kəli kəli ni, mbaꞌam tamti shi zəmə gwaꞌa, tərə na war zəməshi, səəkəm, kə, pə ghwəy kaa ngəshi” kə. 5 Tsəgha na, kə mbəzli va, ka dzashi. Mbaꞌa ghəshi dzaa gəzanshi kaa mbəzli va war tsəgha. Ma mbəzli haka mazə tsa va va nashi ki na, kwəmaa shashanshi tiɓa mbə niva shiy ya jəwəw. Mbaꞌa ghəshi dzadzashi ta sləni shi. Ka dzay tsaa dza ta za za ci, ka dzay tsahwəti ta pala shi zhəghə dəvə ci. 6 *Dza nihwəti niy tərmbə mbəzli, mbaꞌa ghəshi kəəsəti ka sləni mazə va, saꞌ saꞌ ghəshi sanamiy shi ngəraꞌwə, mbaꞌa ghəshi bakwamtishi. 7 *Ma sa favə mazə tsa va kwəma va na, mbaꞌa nəfə tsa ci satiy tərəŋw. Dza na mbaꞌa ghwənashi ka sawji ci, ta dza ghəshiy bakwamti mbəzliy bakwamti ka sləni ci va, ka ndamti lə məlmə shi ta gwaꞌa.

8 Zhini ləy hwəm ki, ma kə kaa nihwəti ka sləni ci na: “A mbəzlee, avanay sənzənva kiy, gwaꞌa gwaꞌa niy mbəlitee tamti shi zəmə ta zəməshi mbə pəhə makwa zəghwee na. Sana kiy, mbəzliy niy haree va na, ka dza ghəshiy ꞌwati shi zəmə ni ghwəlaw. Sa nzanay, a ghəshi dzadzashi ta na shi sləni. 9 Ghənzə tsəgha kiy, ləvərim dzəti ngwəla, a ghwəy dzaa təwrə dzar mbə məlmə. Ya wa ntsa dza ghwəy kəsayəy, nza ghwəy har səəkə, ta zəmə shi zəmə ni” kə mazə tsa va. 10 Dza ka sləni ci va, mbaꞌa ghəshi səvərishi, ka dzashiy dzəghwa kweler. Mbaꞌa ghəshi haharashi ni kəsashi ghəshi mbəzli dzar mbə məlmə, ta zəmə shi zəmə va. Mbəzli jikir kwəma ni, lə ni wəzə ni gwanashi. Dzəghwa ki, paf ciki təhəy va mbəzli.

11 *Ma sa ɓasəshi məndi gwaꞌa tsəgha na, dza mazə dəꞌwə ghən tsa ci mbaꞌa dzəmbəy ta nighə mbəzli harashi na ta zəmə shiy gwaꞌa ki. Ma dzəmbə na, sa nə na nighə kə na, kar mətsə ci tə tsahwəti ndə. Ntsa va na, kala kwəbaŋ tsə kən ghən ci. 12 Dza ma kə kaa ntsa va na: “A madiga, njaa ꞌwa ghaa səmbəŋaa dzəmbə ciki tsa kala kwəbaŋ tsə kən ghən ghaa?” Kə. Hash ntsa va hashiy, kala mbəə zləɓanci kwəma kaa mazə. 13 *Ma kə mazə tsa va kaa ka sləni ci na: “Satim, kəsəm a ghwəy pahati tə zəꞌwə, kwa shiɗshiɗ ci, lə kwa dividivi ci gwaꞌa. Nza ghwəy dzaa ndəghəy pəriɓa tə ngwəla mbə kwəsli va. A ghəci wawahə, ka pərə sliꞌi ci pəriɓa” kə» kə Yesəw. 14 Ma sa ɓəlamti Yesəw fir tsa va, ma kə ɓa na: «Sa nzanay, ɗaŋ tərəŋw na mbəzli harashi Hyala, ə na na nzanay, ɗaŋ na ni təravə na mbəzli mbə shiw» kə.

Tsəhə ghən kaa mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi

(Mk 12:13-17; Lk 20:20-26)

15 Dza *ka Farisahi, mbaꞌa ghəshi dzashi, mbaꞌa ghəshi dzaa sləkati kwəma tsəhwəli, ta mbəə ngalivə Yesəw, ta kəsəti, tə kwəma dza naa zləɓakə. 16 Ma sa sləkamti ghəshi kwəma ki na, dza ghəshi, mbaꞌa ghəshi ghwənashi nihwəti mbəzli mbə mbəzli kwasəbə shi, ghəshi lə nihwəti mbəzli mazə *Erədə ta gəzə kwəma kaa Yesəw. Ma sa tsəhəshi ghəshi vəgha Yesəw ki, ma kə ghəshi ngəci na «A Metər, a ghəy sənay kwəma kataŋ na ka ghaa gəzə. War kwəma Hyala na sa ka ghaa ɓananshi kaa mbəzli lə kwal tsa nzə. Ka hazləni gha va kwemer gəəzə mbəzliw. Sa nzanay, ka nə gha, kar ntsa dikə tsa na tsatsa ndə, tsa jəw tsa na tsatsa ndə, pə gha, ka təra ghalaa dzəmbə mbəzliw. 17 Ma kwəma ɗi ghəy sanay, ə ɗi ghəy ghaa gəzaŋəy kwəma təkə ghaa dzəkən kwəma dza ghəy na ta gəzaŋa: Kwal va ghwəmmə ta tsəhanci ghən ghwəmmə kaa mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi ta naa, na njaa?» kə ghəshi.

18 Ma Yesəw naci ki na, cəkeꞌ ghəci sənata kwəma shi va gəmgəm na təkəti ghəshi. Ma kə kaa zləɓanshi na: «Ghwəy ghwəy mbəzliy dakə mbəzli ni lə kwəma pərikə tə ngwəlay, tawa ɗi ghwəy ngalira kia? 19 Citəram gəna tsəhə məndi va ghən tsa va li di» kə. Dzəghwa ghəshi mbaꞌa ghəshi ɓəvə dalaa cinti. 20 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Fəətə tə dala na na sanay, fəətə wa naa? Ya slən tsa tsaslati məndi tsa tiy, slən tsa wa naa?» kə. 21 *Ma kə ghəshi ngəci na: «Fəətə mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi na, slən tsa ci sa va diɓa» kə ghəshi. Dzəghwa, ma kə Yesəw ki na: «Ghənzə tsəgha kiy, tsəhancim ghən tsa ci kaa mazə tsa va njasa təɓə na. Ma ni Hyala shiy na, mbaꞌa ghwəy ɓanavə shi Hyala njasa təɓə ghəshi kwərakwə» kə Yesəw.

22 Ma sa favə ghəshi kwəma zləɓakə na va na, mbaꞌa səəti məhərli shi, mbərəkə ghəshi zlay, ka dzashi.

Ta zhakati dza mbəzliy bəkwəshi mbə məti

(Mk 12:18-27; Lk 20:27-40)

23 *A nihwəti mbəzli tiɓay, *ka Sadəsehi, kə məndi kaa ngəshi. Ma kə mbəzli vaa niy: «Ka zhakati mbəzliy bəkwəshi mbə mətiw» kə shiy ni. Dzəghwa fəcavata ki na, ndəs ghəshi tsəhəshi va Yesəw. Dza ghəshi ka ɗəw kwəma və, 24 *a kə ghəshi na: «A Metər, ma kə *Məyizə niy niy: “Mbaꞌa kə ndə mətiy kala yavə zəghwə ghəci kwa mali ciy, zəmbəghəy dza naa ɓə mali mbəri tə mali ci va, ta mbə ghəciy yanakə hwəlfə kaa zəmbəghəy tsaa mətiy va” kə niy ni. 25 A nihwəti mbəzli niy nza tiɓa va ghəyəy, mbərfəŋ ghəshi ka ndərazhi ndə kwətiŋ. Dzəghwa Cikwa tsa mbə shi, mbaꞌa ɓəvə mali ci. Dza na mbaꞌa mətiy kala yakə zəghwə ghəshi li. 26 Sa mətiy na na, dza Zəra həŋ ɓəhwə mali mbəri ti. Zhini Zəra mbaꞌa mətiy kala yakə zəghwə ghəshi lə mali va ɓa. Dzəghwa Takwa mbaꞌa mbəərəhwə diɓa. Sar na kwərakwə mbaꞌa mətiy, dzəghwa ndərazhi va mbərfaŋanavashi, mbəərəvə tsava, mətiy, mbəərəvə tsava, mətiy, war tsəgha. Cəkeꞌ ghəshi hati mali va, nək tsaa yavə zəghwə kwa mbə shi. 27 Ma ləy hwəm shi gwanashi ki na, dza mali va kwərakwə mbaꞌa mətita. 28 Sana sənzənva kiy, avanay gwanashi ɓəhwə mbəzli va mali va. Fəca vici dza mbəzliy zhakati mbə məti kiy, mali tsama ndə dza naa nza mbə shi kwətiŋ kia?» kə ghəshi.

29 Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «Ma ghwəyəy, ka favə kwəma ɗi kwəma vaa gəzə ghwəyəw. Sa nzanay, sənata kwəma gəzəkə Hyala mbə zliya nzə ghwəyəw. Zhini diɓay, sənata bərci Hyala ghwəyəw. 30 A na mbəzliy bəkwəshi, sa ka ghəshi zhakatishi mbə məti e gəzaŋwəyəy, ka ɓə miꞌi zhərəw, ka ɓə zhər miꞌiw dza ghəshiy nza. Ghalaɓay, nja ka kwal Hyala va mə ghwəmə dza ghəshiy nza. 31 Ghənzə nja na kwəma zhakati tsa mbəzli mbə məti kiy, ə səəkə ma ghwəy jangəhwə kwəma gəzaŋwəy Hyala shəkən na. Ma kəy: 32 *“Yənəy Hyala kar *Abəraham, lə *Izakə mbaꞌa *Zhakwapə nzee” kə. Ɗi naa gəzəy, tə ghwəməshi na mbəzliy bəkwəshi va. Sa nzanay, na na Hyala na, Hyala mbəzli bəkwə bəkwə ni naw. Hyala mbəzli tə ghwəmə mbə piy na, na nanzə» kə Yesəw. 33 Ma sa favə mbəzliy ɓasəshi va kwəma gəzəkə Yesəw va na, ka mananshi maɗaŋa ghənzə.

Kwəmaa gwəramti dikə mbə kwəma pəhəti Hyala

(Mk 12:28-34; Lk 10:25-28)

34 Dzəghwa mbaꞌa *ka Farisahi favə, a Yesəw kəsəy *ka Sadəsehi lə gəzə kwəma, kə məndi. Ma sa favə ghəshi na, dza ghəshi ɓasə ghəshi ɓasayvashi. 35 Dzəghwa tsahwəti *ndə ɓənipə kwəma pəhəti Hyala mbə shi, ka ɗəw kwəma va Yesəw, sa ɗi na ngali ci, a kə ngəci na: 36 «A Metər, nama *kwəma pəhəti Hyala gwəramti na dikə mbə Zliya nzə tay?» kə.

37 *Ma kə Yesəw ngəci na: «Saa ni va: “Ɗi pə ghaa ɗi Hyala gha sləkəŋa, lə nəfə tsa gha gwanay, lə məhərli gha gwanata, mbaꞌa gha ɓanavə ghən tsa gha gwanay” kəy, 38 ghənzə na kwəma gəzəkə Hyala ta məni gwəramti tə diɓədiɓə, lə dikə gwaꞌa. 39 *Vanta nahwəti kwa baka kwəma pəhəti Hyala diɓədiɓə na: Saa ni va: “Ɗi nihwəti mbəzli gwanashi, njasa ɗi gha va ghən tsa gha kwərakwə” kə. 40 *Mbə kwəma gəzəkə na va bakə na səvərishi kar zliya kwəma pəhəti Hyala ghəshi lə zliya ka gəzə kwəma Hyala gwaꞌa gwaꞌa» kə Yesəw.

Dikəɓa *Kəristəw na kaa mazə *Davitə

(Mk 12:35-37; Lk 20:41-44)

41 *Dzəghwa Yesəw tapə ta ɗəw kwəma va *ka Farisahiy ɓasəshi va tə pətsa va. Ma kə na: 42 «A mbəzli ni, njaa ka ghwəy təkəə dzəkən Kəristəw Ntsa tivə Hyala tay? Zəghwə wa na ka ghwəy nia?» kə. Ma kə ghəshi ngəci na: «Jijiy mazə Davitə na, ka ghəy ni» kə ghəshi. 43 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ndata tsəgha na kiy, njaa zhəkə na niy zhini mazə Davitəə har Kəristəw: “Ndə sləkəra” kə, sa cinti *Safə tsa Hyalaa? A mazə Davitə niy gəzəkə, ma kə niy niy:

44 *A kə Hyala kwa sləkəpə kaa Ndə sləkəray:

“Ndi nzəyŋa tə kwa bəzəmee,

paꞌ fəca dzee mənti ka mbəz gha

ka mbəzli tə dəvə gha!” kə, kə niy ni.

45 Ya sa nzana, Ndə sləkəra, kə mazə Davitə kaa har Kəristəw kiy, zhəkə dza njaa ka Kəristəw zhiniy nza ka jijiy mazə Davitə nə ghwəy kia?» kə.

46 *Ma sa gəzanakəshi Yesəw tsəgha na, tərəh ntsaa zhiniy mbay zləɓanakə kwəma mbə shi. Dzəghwa ghala fəcava ki na, ndə tiɓa mbaꞌa zhiniy təkə ɗəw nahwəti kwəma və ghwəlaw.

23

Ndəghwə tə ghwəy ghən tsa ghwəy va yəmə kwəma məni *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, ghəshi lə *ka Farisahi

(Mk 12:38-39; Lk 11:43-46; 20:45-46)

1 Dzəghwa, ma kə Yesəw kaa mbəzliy ɓasəshi tə pətsa va ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci gwaꞌa na: 2 «Kwəma pəhanavə Hyala va kaa *Məyizəy, a ghwəmmə sənay, sləni *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, ghəshi lə ka Farisahi na ɓəni nzə kaa mbəzli. 3 *Njana nzana tsəghay, ə pə ghwəy ɗi fəti və shi, ka məni kwəma ɓəniŋwəy ghəshi va gwaꞌa. Nanzə kiy, əntaa ghwəy dzaa məni kwəma njasa məni ghəshi tepə ma. Sa nzanay, na nashi na, ka məni shi ɓənipə ghəshi va ghəshiw. 4 Ghəshi na nashiy, shiy taŋanatishi bərci kaa mbəzli ka ghəshiy gəzanshi məni. Njasa ka məndi vaa fanaghwa shi shəndəkə ni kwa ghən ndə. Ma ghəshi dəꞌwə ghən tsa shi na, kala ɗi ma kanshi dəvə kaa mbəzli ya jəw tsə tsə. 5 *Na shi kwəma ka ghəshiy məni gwanatay, war ta mbə mbəzliy falshi gwaꞌa tsəgha, ka ghəshiy məni. Hwəpər tsa jəw jəw tsa va ka məndiy fə kwəma Hyala kway, dikə dikə ka ghəshi mənivə tsa shi. Ka ghəshi dza diɓa na, ka pəəhə shiy tərəŋw tərəŋw dzar ta mətsəni kwəbeŋer shi. 6 Ya tə pətsa ɓasəshi məndi ta zəmə shiy tsəhəshi ghəshiy, war pətsa nzəy mbəzli tə slən va ti ka ghəshiy pala ta nzəy. Ya mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə diɓa na, war tə kwəma ka ghəshiy ɗi nzəy. 7 Jəw ɗi ghəshi məndiy tsəfəkwə mbə səkwəshi, dzar tə ləwmaw, jəw ɗi ghəshi məndiy harshiy mbəzli dikə dikə niw. 8 *Na na ghwəy ghwəy mbəzli ta səɗee kiy, əntaa ghwəy zləɓa məndiy hakaŋwəy, mbəzli dikə dikə ni ma. Sa nzanay, ghwəy gwanaŋwəy na, ngwarməmə mbə nəwraa gə ghwəy. Kwətiŋəy na tsa ghwəy ntsa dikə tsa. 9 Ka har ndə ghwəy “Didi” tikə tə hiɗi ni ya tsamaɓa ma. Sa nzanay, Hyala mə ghwəmə kwətita na tsa ghwəy Didi. 10 Ka zləɓa ghwəy məndiy hakaŋwəy mezhizhə ma. Sa nzanay, kwətiŋəy na mazə tsa ghwəy. Ghəci na *Kəristəw Ntsa tivə Hyala. 11 *Tsaa gwəra dikə ndə mbə ghwəyəy, ghəci kə dzaa nza ka ndə ghəraŋwəy sləni. 12 *Ə gəzaŋwəyee: Ntsaa dzaa kəli ghən tsa ciy, ta zhəghəti dza Hyala jəwə tsətsə. Tsaa dzaa zhəghəti ghən tsa ci ndə, nja ntsa jəw tsay, tsava ndə na saa dzaa məniy ka ntsa dikə tsa va Hyala» kə Yesəw.

Yesəw lə *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, mbaꞌa *ka Farisahi

(Mk 12:40; Lk 11:39-42, 44, 52; 20:47)

13 Dzəghwa ma kə Yesəw kaa mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, ghəshi lə ka Farisahi na: «Ghwəy ghwəy mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ni, mbaꞌa ghwəy ghwəy ka Farisahiy, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy. Ghwəy mbəzliy dakə mbəzli ni lə kwəma pərikə tə ngwəla. Dza ghwəy disl ghwəy kalay miy kwal tsaa dzəti pətsa sləkə Hyala va nihwəti mbəzli. A ɗi ghwəy dzəmbə dəꞌwə ghən tsa ghwəyəw, a zlanay kwal ghwəy kaa niy ɗi dzəmbə mbəzli, a ghəshi dzəmbə ɓaw. [ 14 Ghwəy ghwəy mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ni, mbaꞌa ghwəy ghwəy ka Farisahi niy, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy. Ghwəy ghwəy mbəzliy dakə mbəzli ni lə kwəma pərikə tə ngwəla. Ka ghwəy dza, meꞌ meꞌ ghwəy pamti shiy va miꞌi mbəreketi gwaꞌa gwaꞌa na, zhini ka garə, pə ghwəy ni ta cəꞌwə Hyala. Ka ghwəy dza na, nzaꞌ nzaꞌ nzaꞌ ghwəy nzati nza tə cəꞌwə va. Tə mbərkə kwəma vay, ta məni ngwəvə dza Hyalaa dzəkən ghwəy, taŋ na nihwəti mbəzli.]

15 Ghwəy ghwəy mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ni, mbaꞌa ghwəy ghwəy ka Farisahi niy, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy. Ghwəy ghwəy mbəzliy dakə mbəzli ni lə kwəma pərikə tə ngwəla. Ka ghwəy dzay, ka dzaŋwəy ta tətəwrə kərakə, lə shiɗshiɗ ghwəy, ka dzəy tə yam, lə kwambəwal. War ta dzaa pəlavə ntsaa dzaa nəw kwəma ghwəy. Ma sa ka ghwəy kwəmavə na, ka ghwəy dza mbaꞌa ghwəy ɓananavəshi ghwəy va. Ka shi dza ghwəy vaa ɓananaghə dza na, mbaꞌa ghəshi mənti ka ntsaa dzaa dzəmbə ghwə, sa ka ghəshi zhəghanti məhərli ci ta məni *kwəma jikir na taŋ kaa na ghwəy va.

16 **Ghwəy ghwəy mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ni, mbaꞌa ghwəy ghwəy ka Farisahi, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy. Ghwəyəy, ghala mbə ghwəy lə ghwəlefesliy ci kwal va kaa mbəzliw. Ma pə ghwəy niy: “Mbaꞌa kə ndə zəməkə fəla lə *ciki Hyalay, shiy tiɓaa mananciw. Ma mbaꞌa kə zəməkə fəla lə tsahi mbəzə mbə ciki tsa vay, ta kəsə dza fəla va” pə ghwəy ni. 17 Hyeler ni, ghwəlefesli ni. Pərɓa nima shiy na mbə shi bakə ni va nə məndi ngəŋwəya? Pərɓa tsahi mbəzə shəkənaa, naa pərɓa *ciki Hyala, ghəci tsaa mənti tsahi va ka shi ɗewɗew ni kwa kwəma Hyala? Pərɓa ciki Hyala na, e gəzaŋwəy nee ki. 18 *Ma pə ghwəy ni diɓay: “Mbaꞌa kə ndə zəməkə fəla lə pətsa ka məndiy fə shiy ti ta ta Hyalay, shiy tiɓaa mananciw. Ma mbaꞌa kə ndə zəməkə fəla lə shi fanati məndi va tə pətsa va kaa Hyalay, ta kəsə dza fəla va” pə ghwəy ni. 19 Ghwəlefesli ni. Pərɓa nima shiy na ta shi bakə ni va nə məndi ngəŋwəya? Pərɓa shi ɓə məndi va kaa Hyala shəkənaa, naa pərɓa pətsa fanta məndi va shi va ti ghəci saa zhəghəti shi va ka shi ɗewɗew ni kwa kwəma Hyala? Pərɓa pətsa fəm va shi va ti na e gəzaŋwəy nee ki 20 Favə tə ghwəy e gəzaŋwəy: Mbaꞌa kə ndə zəməkə fəla lə pətsa fə məndi shiy ti ta ta Hyalay, lə shi fati məndi va tə pətsa va ta gwaꞌa zəməkə ntsa va fəla, ɗi naa gəzə. 21 *Mbaꞌa kə ndə zəməkə fəla lə ciki Hyalay, lə Hyalaa nzəy va mbə ciki tsa va ta gwaꞌa zəməkə ndə fəla li, ɗi naa gəzə. 22 Mbaꞌa kə ndə zəməkə fəla lə pətsa mə ghwəməy, lə gəzli Mazə Hyala ta gwaꞌa, mbaꞌa lə Hyalaa nzəy va kwa gəzli va ta gwaꞌa zəməkə ndə fəla li, ɗi naa gəzə.

23 *Ghwəy ghwəy mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ni, mbaꞌa ghwəy ghwəy ka Farisahi niy, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy. Ghwəy ghwəy mbəzliy dakə mbəzli ni lə kwəma pərikə tə ngwəla. Ghwəy kiy, kar ghwəy ɓə shiy kwətiŋ mbə shiy məŋ ta ɓəshi kaa Hyala. Tsəgha ka ghwəy ti nihwəti kəslifi jəw jəw ni wəzə ni ka ghwəy ta. Ma shi gwəramti Hyalaa ɗi ghwəy məni mbə kwəma pəhəti na na, kala ɗi məni niva ghwəy. Shi ɗi ma ghwəy va məni gwəramti Hyalaa ɗiy, avanashi: Məni zhəhwər ta mbəzli, mbaꞌa məni kwəma lə kwal tsa nzə, mbaꞌa nəw Hyala lə nəfə kwətiŋ. Tsəgha na shi ka ghwəy məni nza ki, kala za ma ghən ta ɓə shiy kwətiŋ kaa Hyala, səvəri mbə shiy məŋ diɓa. 24 *Ma ghwəyəy, ghwəlefesliy ci kwal kaa nihwəti mbəzli nza ghwəy. Ka ghwəy dzay, nashi ma ghwəy məcenekwesli tə shi sa ghwəy na, mbaꞌa ghwəy nzəlamtishi. Ma mbaꞌa kə ngaləwba dzətitaa dzəti shi na, kip ghwəy sahwə nava. *

25 *Ghwəy ghwəy mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ni, mbaꞌa ghwəy ghwəy ka Farisahi niy, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy. Ghwəy ghwəy mbəzliy dakə mbəzli ni lə kwəma pərikə tə ngwəla, mbalaa paf paf na nefer ghwəy va ghəli, lə va maw məni kwəma jikir na. Gwəyəy, mbəzliy gwəmanti yaɓə devəre sa shiy tsa shi va lə kwakwa tsa shi ɗewɗew pərikə tə hwəm shi, mbalaa ngərjəkəjəkə na ghəshi va rəɗa kwa hwər kwa hwər shi nza ghwəy. 26 *A ka Farisahi, ghwəlefesli ni. Ma pə ghwəy mənti e gəzaŋwəyəy, pərɓa pətsa kwa hwər devərehi ghwəy lə kwekwer ghwəy pə ghwəy yaɓanti. Ma ghalaɓay, ɗewɗew dza ghəshiy nza paꞌ pərikə tə hwəm shi.

27 Ghwəy ghwəy mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ni, mbaꞌa ghwəy ghwəy ka Farisahi niy, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy, ghwəy ghwəy mbəzliy dakə mbəzli ni lə kwəma pərikə tə ngwəla. Ghala mbə ghwəy lə kwəli ka məndi vaa hwəti tezlezl na, ka mbərə kwa kwəma mbəzliw. Mbalaa ma kwaɓa kwaɓa nzə ki na, paf təhəta va ꞌyesler lə va shi ghwaɓə ghwaɓə ni. 28 *Ghwəy kwərakwə kiy, war tsəgha nza ghwəy sana sənzənva. Nja mbəzli wəzə wəzə ni ghwəy pəzli kwa kwəma mbəzli na, mbalaa paf təhəy pətsa mbə nefer ghwəy va dakə mbəzli, lə va ndərəm gwaꞌa» kə Yesəw.

Yesəw gəzə ngwəvə Hyala

(Lk 11:47-51)

29 Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Ghwəy ghwəy *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ni, mbaꞌa ghwəy ghwəy *ka Farisahiy, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy. Ghwəy ghwəy mbəzliy dakə mbəzli ni lə kwəma pərikə tə ngwəla. A ghwəy ngangamti kwəlihi ka gəzə kwəma Hyalaa niy bakwamti jijihiŋwəy mbəradzə wəzə wəzə. Mbaꞌa ghwəy ghaslamti ni mbəzliy niy mənti kwəma ɗi Hyala. 30 *Zhini ma pə ghwəy na: “Mbaꞌa pə ghwəmmə niy nza tiɓa ghala vəghwə tsaa niy nza jijihimmə va tə ghwəmə nzay, ka dza ghwəmmə zləɓa jakə miy tsa ghwəmmə li shi, ta bəkwə ka gəzə kwəma Hyala va nzaw” pə ghwəy ɓa! 31 Ma ɗi kwəma va gəzəy, mbə gəzə kwəma ghwəy va tsəgha nay, a ghwəy sənay dəꞌwə ghən tsa ghwəy, jijihiŋwəy niy bakwaməti na ka gəzə kwəma Hyala, pə ghwəy, ɗi naa gəzə. 32 Ghənzə tsəghay, war nəw pə ghwəy nəw məni kwəmaa niy ꞌwatəŋwəy jijihiŋwəy kwal tsaa məni nzə gwaꞌa tsəgha, nza ghwəy kərnamti sləni shi. 33 *Ghwəy ghwəy mbəzliy ndərəm ni nja kwara jigəzlihi niy, njaa njaa dza ghwəy mbay waslamti ghən tsa ghwəy va ngwəvə dzəti ghwə kia?

34 *Ava va tsəgha, kadiwəm, favəm: Ta ghwəniŋwəy ka gəzə kwəma Hyala, lə ka sənata kwəma, mbaꞌa mbəzliy ɓəni kwəma kaa mbəzli dzee. Sa ka ghəshi səəkəshiy, ka ghwəy dza na, mbaꞌa ghwəy bakwaməti nihwəti, dzəghwa kaa nihwəti daŋwə daŋwə dzəvəgha tsəm. Ka didiꞌwə nihwəti lə kwərpə dzar mbə ceker ɓasəvahi ghwəy. Ka nəwshi ta titihəshi dzar mbə məlməhi, mbə məlməhi. 35 *Va tsəgha ki, ma ngwəvə dza Hyala vaa slaa dzəkən mbəzli tə sa bakwaməti ghəshi mbəzli nzə va slar slar ni kwataŋay, dzəkən ghwəy dza naa dza. Mbəzli ghənghən ghənghən bakwamti ghəshi, tə *Abel, ntsa slar tsa va Hyala gha məndiy pəəsli ndə, ka sar lə bəkwəshi paꞌ tə Zakari, zəghwə Barashi. Dzar kwa jipə pətsa ka məndiy fə shiy ti, ta ta Hyala, lə *ciki Hyala niy pəəsli ghwəy tsava. 36 A gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ngwəvə dza Hyalaa slaa dzəkən mbəzli tə sa bakwaməti ghəshi mbəzli va gwanashiy, dzəkən ghwəy ghwəy mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə ni dza ngwəvə vaa dza» kə Yesəw.

Hwər tsa Yesəw mbə zhanci ta mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem

(Lk 13:34-35)

37 Dzəghwa ma kə Yesəw dzəkən mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem na: «A mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem, ghwəy bakwamti na ka gəzə kwəma Hyala, mbaꞌa ghwəy paꞌwamti mbəzli Hyala ghwənashi na lə hərezli ka bakwamtishi. Ɗaŋ səɗee mbə pəla ɓasətəŋwəy ta ndəghwəŋwəy, njasa ka kwəkwəla vaa ɓasambə kwərtiti nzə mbə bəkəbəkə nzəy, kala zləɓa ghwəy. 38 *Ə gəzaŋwəy ya, nana kiy, ta ɓanti dəvə nzə dza Hyala tə məlmə ghwəy, war ka kwəfi dza naa mbəərəta. 39 *Ə gəzaŋwəy ya, ka zhiniy ghwəy nara ghwəla tepəw, paꞌ fəca dza ghwəy gəzəə dzəkənee: “Təfanati miy tsa nzə Hyala kaa ntsaa səəkə mbə slən tsa nzə, ghənzə kwa sləkəpə” pə ghwəy» kə Yesəw.

24

Ngəraꞌwə tsa ghənghən ghənghən tsa dzaa səəkə, ka hiɗi gha kərə

(Mk 13:1-23; Lk 21:5-24)

1 Dzəghwa Yesəw mbaꞌa maɗiy mbə *ciki Hyala kaa səvəriy dzay. Ma ghəci mbə dzay na, mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci səəkəə kəsay. Ma kə ghəshi kaa ngəci na: «Nighətima njasa ngay ciki Hyala tsa va wəzə tsa ci» kə ghəshi. 2 *Ma kə Yesəw kaa ngəshi na: «Yə, e nay. Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ya tsəgha nay ghwəy ciki tsa vay, ta baꞌwamti dza məndi. Ka dza ghwəy nashi hərezli tsəŋəzli tsəŋəzli, ya kwətiŋ ghwəlaw» kə Yesəw.

3 Ləy hwəm jəw ki na, dza Yesəw mbaꞌa dzaa nzəyəy mə ghən kəlaŋ tsa har məndiy «Kəlaŋ *ꞌWəlivə». Dza mbəzli ta səɗa ci, mbaꞌa ghəshi ɓasəkəvashi kwətishiy dzəvəgha. Mbaꞌa ghəshi nzəyshi jaꞌjaꞌ məɓa. Dzəghwa mbaꞌa ghəshi ghakə ɗəw kwəma və, a kə ghəshi na: «A Ntsa ghəy dikə tsa, geꞌi lə tsama vəghwə dza shi gəzə gha niy məniva tay? Tə wa dza məndiy sənay ndal tərə gha ta səəkəw, ndal tərmbə hiɗi ta kəɗiw, kə məndi tay? Gəzaŋəy di» kə ghəshi.

4 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Məni tə ghwəy məhərli wəzə, əntaa ghwəy dzaa zləɓa məndiy ngəɗiŋwəy ma. 5 *Sa nzanay, ɗaŋ dza nihwəti mbəzliy səəkə lə slən tsee. Ka ndə dzay: “Yən na *Kəristəw tsa tivə Hyala va” kə, ka tsahwəti dza diɓa na “yən na” kə. Gəla mbəzli vay, mbəzli ɗaŋ tərəŋw dza ghəshiy ngəɗiti. 6 Ta fa favə gaka mbəz dza ghwəy dza mbə məlməhi ndəkwə ndəkwə ni lə ghwəy. Zhini diɓay, ta fa favə nəwər tsa mbəz dza ghwəy mbə məlməhi kərakə kərakə ni lə ghwəy. Ya ə dza ghwəy favə shi va tsəghay, əntaa her ghwəy taa dza ma. Ya njaay ta məniva dza gəla niva shiy tsəgha. Ya tsəgha dza shi vaa mənishiy, ka dza hiɗiy kəɗi diw. 7 *Ka hwəhwə tsa nihwəti mbəzli dzay, ka mbəz lə hwəhwə tsa nihwəti. Ka tsahwəti mazə dza na, mbaꞌa pəlati miy tə tsahwəti, tapə ghəshi mbə mbəz taa nza. Dzar tə nihwəti hiɗi ghənghən ghənghənəy, ta mənta dza ma, ka gərgərəva hiɗi dzar tə tsahwəti pi ghənghən ghənghən. 8 Shi va gwanashiy, ngəraꞌwə tsaa dzaa gha səəkə na ghəshi, njasa ka mali vaa ꞌwa kemahə ta ya zəghwə na niva shiy.

9 **Ka məndi dza na, ka kəkəsəŋwəy kaa nihwəti mbəzli, ta saŋwəy ngəraꞌwə ghəshi, ka bəkwəŋwəy. Hwəlfəhi mbəzli gwanashiy, ka dza ghəshiy ɗi mətsə ghwəy tə sa nəwra ghwəyəw. 10 *Ghala vəghwə tsa va kiy, ɗaŋ dza mbəzliy nəwraa zlay nəwra. Ka ghəshi dza na, ka nga ɗafa ta nihwəti, ghəshi ka ghən tsa shi, ka ndərəva kwa jipə shi. 11 *Ɗaŋ dza ka gəzə kwəma Hyala ka dzərvəə tsahwəshi. Ka ghəshi səəkə na mbaꞌa ghəshi ngəɗəhwə nihwəti mbəzli ɗaŋ ta nəwshi. 12 *Tərəŋw dza məni *kwəma jikir naa vəŋəta tə hiɗi. Ka gha nighə war va kwəma vay, mbəzli ɗaŋ zlay ɗiva kwa jipə shi. 13 *Ma ntsaa dzaa jihəkəvay kala zlay nəwra ghəci paꞌ tə vici məti ciy, ta mbəliti tsava ndə dza Hyala. 14 *Ma sa ka məndi gəzamti Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən sləkə tsa dza Hyala ta sləkə mbəzli kaa mbəzli tə hiɗi gwanashi, ta mbə hwəlfəhi tə hiɗi gwanashiy favəy, ma nza hiɗi maɗi ta kəɗi ki.

15 *Ta nashi shi rəɗa rəɗa ni va jikirkir ni, niy gəzəkə Daniyal *ndə gəzə kwəma Hyala kwəmaa dzəkən shi kwa zliya dza ghwəy garəshi mbə *ciki Hyala, (ntsaa jangəti kwəma vay, favə tə ghəci wəzə). * 16 Ghalaɓa kiy, mbəzli tə hiɗi ka Zhəwde na, hwəshi tə ghəshiy dzəmbə kəlaŋ ta mbəə mbəlishi. 17 *Mbaꞌa kə ndə mə jəba mbə tifərəy, əntaa ghəci dzaa ni na: “Kadiw, e dzaa ɓasəvə shi ya mbə ciki tsee” kə ma. Ə kə dzaa hwəy gwaꞌa tsəgha. 18 Ya kwamti dza ndəə nza mbə zay, əntaa ghəci dzaa ni: “Kadiw, e zhəghəvaa jighi ta ɓəvə kwəbeŋeree” kə ma. Ə kə dzaa hwəy gwaꞌa tsəgha. 19 Ngəraꞌwə tərəŋw dza savaa nza fəcava kən miꞌi lə hwər lə miꞌi ka ndərazhi tə hwəm. 20 Cəꞌwə pə ghwəy cəꞌwə Hyala əntaa bali va taa məniva geꞌi geꞌi lə tir tasli, lə nəghətaa dzaa nza fəca *vici dəkəva. 21 *Sa dza naa nzay, ma ngəraꞌwə tsaa dza vaa nza tə hiɗi geꞌi lə vici va na, dikəy tərəŋw dza naa nza. Səəkə gəla hwəlfə ngəraꞌwə tsa tsəgha tsa vaa kəsashi mbəzli ghala ngati Hyala hiɗi, ka sar paꞌ tə vəghwə tsa ndatsəw. Ka dza naa zhiniy səəkə kən mbəzli diɓa ka məndi nzaw. 22 Kala sa nzana mbaꞌa Hyala tamti ɗaŋ tsa vici ngəraꞌwə tsa va tə mbərkə mbəzli nzə təravə nay, ka dza ndəə tərmbə tə ghwəməy nzaw. Əy ma dza na ki na, mbaꞌa tamti ɗaŋ tsa vici va tə mbərkə mbəzli nzə təravə na.

Səəkə tsa Zəghwə yakə ndə ngəri

(Mk 13:24-31; Lk 21:25-33)

23 *Ma sa ka vəghwə tsa va məniyəy, mbaꞌa kə ndə taa ni ngəŋwəy: “A mbəzli ni, anay *Kəristəw Ntsa tivə Hyala tikə” kə, ya “avaci tarɓa” nə nay, əntaa ghwəy zləɓa kwəma ci va tepə ma. 24 *Sa dza naa nza ghala vəghwə tsa vay, ɗaŋ dza Kəristəwhi ka dzərvə lə ka gəzə kwəma Hyala ka dzərvəə tsahwəshi tə hiɗi. Ka ghəshi dza na, ka məməni shi maɗaŋa maɗaŋa ni tərəŋw, lə shi dimədimə ni, ta mbəə ngəɗi mbəzli. Mbaꞌa kə ghəshi dzaa mbatay, ta dzəghə ngəɗi dza ghəshi ya mbəzli təravə Hyala. 25 Ə gəzamtəŋwəy ya kwəma va kwaghwətsata, ta mbə ghwəy sənashi shiy dzaa məniva. 26 Mbaꞌa kə məndi taa ni ngəŋwəy: “Avam Kəristəw pəriɓa tə gamba” kə məndiy, əntaa ghwəy dzəvəri ma. Ya: “Anay tikə mbəy na” nə məndiy, əntaa ghwəy taa zləɓa ma. 27 *Sa kee səəkə, yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, mbəzli gwanashi dza naa nara. War njasa ka wampiɗi van vaa dzəy tə ghwəmə, ka səəkə kwa ghwəmə paꞌ kwa mərkwiy, tsəgha dza naa nza. 28 *A ghwəy sənay, dzəghwa tə pətsa mətishi shiyəy, tiɓa ka zliŋiŋ ɓasəva» kə Yesəw.

29 *«Ləy hwəm ngəraꞌwə tsa va kiy, nzaꞌjəw shərkwə dza viciy shərkwəta, ka tir dza na, mbaꞌa zlay mbərə, ka sasərkwəhi tə ghwəmə dza na, ka shikəvaa səkwa, ka shi nza bərci vəshi mə ghwəmə ꞌwakəvə na, ka kwəfəghə. 30 *Ghalaɓa kiy, a shiy dzaa tsahwəshi səəkə mə ghwəmə, shiy dzaa ci səəkə tsa Zəghwə yakə ndə ngəri. Ma hwehwer mbəzli tə hiɗi gwanashi ta nza ghala pətsa va ki na, war ə dza ghəshiy ngəngəlvə, ka tihwəni. Ka Zəghwə yakə ndə ngəri dza na, tsahwə tsahwəy war ka nay mbəzli lə mətsə shi səəkə mbə kwəleɓi tə ghwəmə, lə bərci və tərəŋw, mbaꞌa shəndəkə ti diɓa. 31 *Ka məndi dzay, mbaꞌam viyata təlimə dikə na tərəŋw tərəŋw. Sa ka məndi viyata na, ma nza ghwənashi ka kwal ci, ta dza ghəshiy ɓasəkə mbəzli təravə na tə bəlahi tə hiɗi faɗanavashi səəkə tə pətsa kəray ghala hiɗi gwaꞌa.

32 Avee taa ɓəliŋwəy fir lə kwəma daskway, favə tə ghwəy shi ɗi na ɓəniŋwəy. A ghwəy sənay, mbaꞌa kə kəslifi daskwa shikəshi, dza na mbaꞌa ɗakə nihwətiy, a vəghwə tsaa dzəmti kətikəvay, pə ghwəy. 33 Ava tsəgha na ki, war nashi ma ghwəy gəla shi ɓəlakəŋwəy ya va gwanashi ghati mənivay, sənay tə ghwəy ndal tərmbə Zəghwə yakə ndə ngəri ta səəkəw, miy dəgha na ki, pə ghwəy. 34 *A gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ka dza mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsaa bəkwəshi ka shi gəzaŋwəy ya ni gwanashi mənivaw. 35 Nay ghwəy na, kar ghwəmə nata ghwəy na, ghəshi lə hiɗi gwaꞌay, kərəp dza ghəshiy zashi. Ma na kwəmee na nanzə kiy, ka kərə naw» kə Yesəw.

War Hyala kwətita na saa sənata vici dza Yesəw zhəkə ti

(Mk 13:32-37; Lk 17:26-30, 34-36)

36 *Ma kə Yesəw diɓa na: «Ndə tiɓa ya kwətiŋ mbaꞌa sənata vici dza shi vaa məniva tiw. Ya ka kwal Hyala, ya Zəghwə Hyala dəꞌwə ghən tsa ciy, sənata ghəshiw. War Didi Hyala mə ghwəmə kwətita na saa sənata vici lə ler va gwaꞌa. 37 *War njasaa niy məniva shiy va geꞌi ghala vəghwə tsa *Nəwey, tsəgha dza shiy zhiniy məniva, sa ka vici dzee səəkə ti yən Zəghwə yakə ndə ngəri kətikəvata. 38 Ma niy nza kwataŋa, ghala vəghwə tsa Nəwe va, Hyala ghwəla ta za mbəzli lə yaməy, ə niy zəmə mbəzli shi zəmə, ka sa sa shiy, ka ɓə ɓə miꞌi. Mbəzli nza ghyehi və shi na, ka ɓəshi kaa zhər, war tsəgha. Paꞌ fəca vici dzəmbə Nəwe dzəmbə kwambəwal ti na, war mbə məməni shi va ghəshi niy nza tsəgha. 39 Ghalaɓa nashi kiy, niy shashanshi shiy ya jəwəw. War sa nighə ghəshi na, van ghati nzəmə kala kərə ma. Ray pətsa tə hiɗi va yam. Dza yam va kərəp ghəshi zamti mbəzli gwanashi. Njasa niy shashanshi ma shiy va kaa mbəzli vay, war tsəgha dza shiy shashanshi ma kaa mbəzli sa ka vəghwə tsa dzee səəkə ti, yən Zəghwə yakə ndə ngəri kətikəvay kwərakwə ki. 40 Ma sa kee səəkə ghala pətsa va kiy, mbəzli bakə dza naa nza tə za, ka məndi dza na mbaꞌam ɓəhwə tsahwəti, mbərəkə zlay tsahwəti tiɓa. 41 Ta kəsashi miꞌi dza məndi bakə kwa vəna mbə hə, ka məndi dza na mbaꞌam ɓəhwə nahwəti, mbərəkə zlata nahwəti. 42 *Ava va tsəgha, ə pə ghwəy mənti məhərli, sa nzanay, sənata vici dzee səəkə ti yən Ndə sləkəŋwəy ghwəyəw. 43 *Favə tə ghwəy kwəma ɗee na gəzaŋwəy wəzə, a ghwəy sənay, mbaꞌa kə ndə ghi sənay nza, fəca vici tsaꞌ nay, ta səəkə dza ndə ghəliy dzakə ghi tsee kəy, ka dza naa ɓə hi fəcavaw, war tsəmtsəmmə dza naa nzəyəy, ka dza naa zlay kwal kaa ndə ghəli ta dzakəw. 44 Va tsəgha, ma ghwəy kwərakwə kiy, gwəmatəvaŋwəyəm ya hwəmɓa nzə, ta ndəghə vici va. Sa nzanay, geꞌi lə vəghwə tsa təkəti ma ghwəy dzee səəkə yən Zəghwə yakə ndə ngəri» kə Yesəw.

Ndə ghəra sləni tsa nza məhərli və, lə tsa kama məhərli və

(Lk 12:41-48)

45 *Ma kə Yesəw diɓa na: «Favəm e gəzaŋwəy kwəmaa dzəkən ndə ghəra sləni tsaa fə ghən ta sləni ci, ka ghəra lə məhərli. Kaa ngəci dza ndə ghi tsa ghəranci na va sləniy zlatanavə ndəghwə pətsa kəghi tsa ci, nza ghəci ɓanshi shi zəmə kaa nihwəti ka sləni kəyɓa sa ka vici zəmə shiy mənta. 46 Ghala vəghwə tsa dza ndə ghi tsa vaa səəkə, mbaꞌa kə kəsay ndə sləni tsa ci va ghəci mbə tsəva lə sləni gəzanci na va wəzə wəzəy, vəshi na ta tsava ndə ghəra sləni. 47 A gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ta fanambə shi və gwanashi dza ntsa va mbə dəvə ndə sləni tsa ci va. 48 *Ma mbaꞌa kə ndə sləni tsa vaa ntsa gəmgəm tsay, vanta kwəma dza naa təkəti mbə nəfə tsa ci: “Ka dza ntsee tsa dikə tsaa zhikə ɓəlaŋəw” dza naa ni, 49 ka na dza na, tapə dzəmbəy mbə di diꞌwə nihwəti mbəzli ghəra ghəshi sləni li shi, ka zəzəmə shi zəmə ci, ka sa sa shiy, ghəshi lə mbəzliy nza war ghi ghi ni. 50 *War ghəci mbə məni shi ci va tsəgha ki na, ka ntsa ghəranci na va sləni dza vətəghə səəkəy, fəca viciy niy bərkəti ma ndə sləni tsa va səəkə tsa ci, geꞌi lə leriy niy bərkəti ma na diɓa. 51 *Sa naa səəkə na, saꞌ saꞌ sanamiy ngəraꞌwə kaa ndə sləni tsa va tərəŋw, mbaꞌa dzaa jakayshi tə na shi kwəma lə mbəzliy dakə mbəzli va lə kwəma pərikə tə ngwəla. Nza ghəci wahə war wahə, ka pərə sliꞌi ci tə pətsa va» kə Yesəw.

25

Ɓəli fir lə kwəma degheghir məŋ

1 *Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Ma kwəma sləkə tsa sləkə Hyala mbəzliy, yəm dza naa nza lə kwəma degheghir məŋ ni ni dzee ta gəzaŋwəy kwəma shi: Sa dza ghəshiy, mbaꞌa ghəshi ɓəɓəvə gərkəwahi shi, ka dzashiy dzəti pətsa nza zal mali ti. 2 Nihwəti cifə mbə degheghir vay, niy tsəhwəlishi ghəshiw. Ma nihwəti cifə nashi ki na, tsəhwəli tsəhwəli niva. 3 Dzəghwa niy tsəhwəlishi ma va cifə ni, mbaꞌa ghəshi maɗishi, war sa ɓəvə ghəshi gərkəwahi shi tsəgha, tərəh tsaa ɓəvə hwəpər tsa ciy tivə in gərkəwa kwa mbə shi. 4 Ma ni tsəhwəli tsəhwəli ni va degheghir cifə ni na, laŋ laŋ ghəshi ɓəɓəvə gərkəwahi shi, mbaꞌa hwəpehwəper. Ya wa ndə na, mbaꞌa tivə in kwa tsa ci hwəpər ghəciy kafə. 5 Ma sa tsəhəshi ghəshi na, dza ghəshi ka ndəghə səəkə tsa zal mali. Ndəghə ndəghə, kə ghəshi na, shaŋ, kala tsahwəy ghəci. Dzəghwa hi mbaꞌa dənavə degheghir məŋ ni va gwanashi, fəriŋ fəriŋ ghəshi ɓəɓəhwə hi ki.

6 Ma mbə daŋkala vərɗi ki na, dzam ka fərghəshi lə zlapə, ma kə məndi na: “Waa, a zal mali tsahwəy naci, səvərim a ghwəy dza ta kaꞌwə” kə məndi. 7 Dzəghwa degheghir məŋ ni va ki, mbaꞌa ghəshi sasatishi gwanashi. Tapə ghəshi mbə gwəmava, ka tsətsərə ghwə dzəghwa gərkəwahi shi. 8 Ma kə niy tsəhwəlishi ma va degheghir cifə ni kaa ni tsəhwəli tsəhwəli ni va na: “A ya, tihwətihwəm jaɗaghwaŋəyəm in tsa ghwəy vaa dzəghwa ni ghəy ni gərkəwahi, ghwə ka shishirkwə kwa shi di” kə ghəshi. 9 Ma kə degheghir tsəhwəli tsəhwəli ni va kaa ngəshi na: “Am, awə, ka dza naa mənti mək kaa ngəmmə gwanamməw. Wəzəɓa dza ghwəy dzaa pavə tsa ghwəy va mbəzliy ɗəl in na” kə ghəshi. 10 *Ma sa gəzanakəshi məndi tsəgha na, dza niy tsəhwəlishi ma va degheghir ka dzashi ta pala in ta pa ki. Ma ghala pətsa dzashi ghəshi va ta pala in ki na, ndəs zal mali səəkəy. Dza niy niy gwəmantəvashi va degheghir lə in tsa shi nashi ki, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzakə ghi kwasəbə zal mali. Disl məndi kalay dəgha. 11 *Ma ləy hwəm ki na, ndəs nihwəti degheghir va səəkəshi. Səəkə ghəshi na, ka zlapə kwəma zlaŋzlaŋ: “A Ndə sləkəpə, a Ndə sləkəpə, ndi ghwənamtəŋəy dəgha” kə ghəshi. 12 *Ma kə zal mali kaa zləɓanshi na: “A gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, sənaŋwəy ya tepəw” kə» kə Yesəw.

13 *Ma sa kərəy Yesəw lə ɓəli fir tsa va, ma kə na: «Va tsəgha kiy, ə pə ghwəy fə ghən, sa nzana, kala sənay vəghwə, ya vici dza kwəma vaa məniva ti ghwəy» kə Yesəw.

Ka ghəra sləni ɓanavəshi məndi gəna ta zhəghə dəvə li

(Lk 19:11-27)

14 *Ma kə Yesəw ɓa na: «Kwəma sləkə tsa sləkə Hyala mbəzliy, yəm dza naa nza lə kwəma tsahwəti ntsaa niy ɗi vaa dzay ta wə. Ma fəca dza na ta kafə na, mbaꞌa harvə ka sləni ci mahkan ta tahanshi gəna ci ngəshi ghəci taa dzay, nza ghəshi zhəghə dəvə li. 15 *Ma sa ɓasəshi ghəshi na, dza na mbaꞌa tahanavəshi. Ya wa ndə na geꞌi lə bərci ci ghəci ɓanaghə gəna. Mbəl bələkwə cifə ghəci ɓanavə kaa tsahwəti. Ma kaa tsahwəti na, mbəl bələkwə bakə. Kaa kwa mahkana ndə na, mbəl bələkwə. Sa tahanavəshi na gəna ki na, dza na pəkw dzay.

16 Dza ntsa ɓanavə məndi va mbəl bələkwə cifə, nzaꞌjəw dzay ta zhəghə dəvə lə gəna va. Dza na mbaꞌa zhəghəvə dəvə, mbaꞌa zəməvə tsahwəti mbəl bələkwə cifə zhəkən tsaa niy ɓanavə məndi va. 17 Dza ntsa ɓanavə məndi va mbəl bələkwə bakə, mbaꞌa dzay ta zhəghə dəvə kwərakwə. Mbaꞌa zəməvə tsahwəti mbəl bələkwə bakəə dzəkən tsa ɓanavə məndi va. 18 Ma dza tsa ɓanavə məndi va mbəl bələkwə naci ki na, laꞌ lati kəꞌwə, dza sliɗ mbəliy na ci va gəna ɓanavə Ntsa ci va dikə tsa kwa kəꞌwə. Dza na das nzəyəy.

19 *Ma ləy hwəm sa nzay ntsa shi va dikə tsa nza ki na, dza na mbaꞌa zhəghəkəvay mbə wə ci va. Sa səəkəy na na, dza na har harashi ka sləni ci va, ta ɗəw njasa mənti ghəshi lə gəna ci va. 20 Ma sa ɓasəshi ghəshi ki na, kə ntsa ɓanavə məndi va mbəl bələkwə cifə kət kətəghəvay dzəvəgha dikə tsa ci va. Ma kə kaa ngəci na: “A Ntsee dikə tsa, anay mbəl bələkwə cifə tsaa niy ndara gha va. Avanay tsahwəti mbəl bələkwə cifə diɓa, sa zəməvee mbə zhəghə dəvə lə gəna ndara gha va” kə. 21 *Ma kə dikə tsa ci va na: “Wəzə mənti gha, ndə sləni tsa wəzə tsa nza gha, lə nəfə kwətiŋ ghərati gha sləni gha. Wəzə ghərati gha sləni jəw na na ndaŋee. Nana kiy, ta ndaŋa na dikə na sləni dzee mbə dəvə gha, na nza bama ti, a gha ghəra. Səəkə a gha nzəyŋa, ka vəshi lə ya” kə. 22 Dza ntsa ɓanavə məndi va mbəl bələkwə bakə, kət kətikəvay kwərakwə. Ma kə na: “A ntsee dikə tsa, anay mbəl bələkwə bakə tsaa niy ndara gha va. Avanay tsahwəti mbəl bələkwə bakə diɓa, sa zəməvee, mbə zhəghə dəvə lə gəna ndara gha va” kə. 23 Ma kə ndə gəna tsa va ngəci na: “Wəzə mənti gha, ndə sləni tsa wəzə tsa nza gha, lə nəfə kwətiŋ ghərati gha sləni gha. Wəzə ghərati gha sləni jəw na na ndaŋee. Nana kiy, ta ndaŋa na dikə na sləni dzee mbə dəvə gha, na nza bama ti, a gha ghəra. Səəkə a gha nzəyŋa, ka vəshi lə ya” kə.

24 Dza ntsa ɓanavə məndi va mbəl bələkwə kət kətikəvay kwərakwə ki. Ma kə na: “A Ntsee dikə tsa, ta na tsee ghənəy, e sənaŋa, ntsa ghyanakə tsa nza gha. Ghay, ya kala tsəŋwəhwə hwəlfə gha tə za na, kar ghaa slahwə shiy tə za va, ya kala ghərahwə sləni gha na, mbə pəla kwəmavə shiy ghaa nza. 25 Ava va tsəgha ghəratəra hazləni nee. Ma dzee na mbaꞌee lati kəꞌwə, pən sliɗ yən mbələyŋa gəna gha va kwaɓa. Avanta, ava sa gha” kə. 26 Ma kə dikə tsa ci va ngəci na: “Ndə mar tsa kwamətsəni tsa, ndə ghəra sləni tsa gəmgəm tsa nza gha. A gha sənay, mbə sla shiy kee nza, ya tə za tsaŋwati mee hwəlfə, ka pəla kwəmavə shiy, ya kala ghərahwə slənee, pə gha. 27 Ghənzə tsəgha kiy, mbaꞌa pə gha niy sənay nza, ka zhəghə dəvee liw pə ghay, ə ka gha ɓanavə gənee va kaa tsahwəti ndə nza, ma nza ghəci zhəghə dəvə li. Sa kee səəkə na, nzee ɓasə see və, lə yam ti nza” kə kaa ntsa va. 28 A kə kaa mbəzli na: “A mbəzli ni, ɓantim mbəl tsa bələkwə tsa va və ta dəvə ci, a ghwəy zhiniy ɓanavə kaa ntsaa zəməvə mbəl bələkwə cifə vaa dzəkən tsa ci. 29 *Sa nzanay, ma ntsaa kwəmavə shiy, dza na ka ghəra sləni ghəci li shiy, ta mətsahanavə shiy dza məndiy dzəkən shi. Ghalaɓa kiy, tərəŋw dza shiy nza və. Ma ntsaa kwəmavə shiy va, kala zhəghə dəvə ghəci li shiy, ə dza məndi zhiniy ɓəhwə ya ni jəw ni va shiy və. 30 *Ta na ndə sləni tsaa mbata ma tsa ya namaɓa kwəmay, ɓəvəm a ghwəy bəzlakəvəriy dzəti ngwəla dzəmbə kwəsli, a ghəci sa ngəraꞌwə, ka wawahə, ka pəpərə sliꞌi ci pəriɓa” kə» kə Yesəw.

Mbaꞌa pə gha mananati kwəma wəzə na kaa ndə tikə tə hiɗiy, kaa Yesəw mənti gha kwəma va kwərakwə

31 **Dzəghwa ma kə Yesəw diɓa na: «Ma fəca dzee səəkə yən Zəghwə yakə ndə ngəri mbə shəndəkə tsee, lə ka kwal Hyala kwasəbee gwanashiy, ta nzəyra dzee kwa gəzli mazə. 32 Ka hwəlfəhi mbəzli tə hiɗi gwanashi dzay, ɓasə ɓasə ghəshi ɓasəshi kwa kwəmee. Kee dza ki na, ka təra nihwəti mbəzli səvəri mbə nihwəti, njasa ka ndə makə shiy vaa təra teŋkesli səvəri mbə kwəy. 33 Sa kee dzay, mbaꞌee təraghə mbəzli slar slar ni kwa kwəma Hyalaa dzar bəla kwa bəzəmee. Ma niy dzaa tərə na, tə kwa zleɓee niva. 34 Ma pən dzaa ni yən mazə kaa ni təraghee va mbəzli dzar bəla kwa bəzəmee ki na: “Na na ghwəy ghwəy mbəzli dərniti Dirə niy, səəkəm a ghwəy dzəmbə pətsa sləkə Hyala tsa gwəmatəŋwəy məndi mbəradzəy, ghala ngati na hiɗi! 35 *Sa nzanay, niy nza na, e niy nza lə mara, dza ghwəy mbaꞌa ghwəy niy ngavəra shi zəmə, ka ghəraɗa ndir niy nza, mbaꞌa ghwəy niy samiyra yam. Ghala saa niy nzee ndə məlməy, a ghwəy niy kaꞌwətəra wəzə wəzə. 36 Sa niy nzee diriŋɗay, a ghwəy niy ndara kwəbeŋer dzəkən ghən tsee. Sa niy nzee gwərapəray, a ghwəy niy tsəva kənee. Sa niy kəsaghwara məndi kwa fərshinay, a ghwəy niy səəkə mbə nighəra” pən taa ni ngəshi. 37 Ma kə mbəzli slar slar ni va kwa kwəma Hyala dzaa ni ngəra ki na: “A Ndə sləkəpə, hwəm niy səəkə ghəy naŋa, gha lə maŋa, mbaꞌa ghəy ngavəŋa shi zəməa? Hwəm niy səəkə ghəy naŋa, gha lə ndir, mbaꞌa ghəy niy samiyŋa yama? 38 Hwəm niy səəkə ghaa kəsaŋəy ghaa ndə məlmə, mbaꞌa ghəy kaꞌwətəŋaa? Hwəm niy səəkə ghəy naŋa, gha diriŋ ŋa, mbaꞌa ghəy niy ndaŋa kwəbeŋer dzəkən ghən ghaa? 39 Hwəm niy səəkə ghəy naŋa, gha gwərapəŋa, ya gha kwa fərshina, mbaꞌa ghəy niy dzaa nighətəŋaa?” kə ghəshi dzaa ni ngəra. 40 *Ma pən dzaa ni yən mazə kaa ngəshi ki na: “A gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na. Ya hwəm niy mananati ghwəy kwəma wəzə na kaa ya tsamaɓa ndə ta ngwarməhira daw daw bərci ni niy, kaa ngəra dəꞌwə ghən tsee mənti ghwəy kwəma va tsəgha” kə.

41 *Dzəghwa, ma pən dzaa ni yən mazə kaa niy dzar kwa bəla kwa zleɓee va mbəzli ki na: “Ghwəy na na ghwəyəy, katantəvaŋwəyəm kərakə vəghee. Ghwəy ghwəy mbəzli bazlamti Hyala ni. Mbalam dzəti ghwə ngaɗ ngaɗ na məti ma. Ghwə vay, ta fə *ndə jaka tsa Hyala ghəshi lə ni ci ka kwal dzəmbə gwəmati məndi ghala kwataŋata. 42 Sa wana gəzaŋwəy ya tsəghay, sa nzana mbaꞌee niy nza lə mara kala niy ngara shi zəmə ghwəy. Ka ghəraɗa ndir niy nza na, kalaa niy tira yam ghwəy. 43 Mbaꞌee niy tsəhəra ka ndə məlmə va ghwəy na, kalaa niy kaꞌwəra ghwəy, diriŋɗee niy nza na, kalaa niy ɓəra shiy ghwəy dzəkən ghən tsee. Mbaꞌee niy nza gwərapəra, zhini mbaꞌam niy kalaghwara kwa fərshina na, kalaa niy tsəva ghwəy kənee” pən taa ni ngəshi na nashi. 44 Dzəghwa ma kə ghəshi dzaa ni ngəra na: “A Ndə sləkəpə, hwəm niy səəkə ghəy naŋa, gha ya lə maŋa, ya gha lə ndir, ya ghaa ndə məlmə, ya gha diriŋaa, ya gha gwərapəŋa, ya gha kəəli kəəli kwa fərshina na, dzəghwa mbə shi va gwanashi na, kalaa niy kəətiŋa ghəya?” kə ghəshi dzaa ni. 45 Ma pən dzaa ni yən mazə kaa ngəshi na: “A gəzaŋwəy ya, ta na navay tsəgha na: Ya hwəmɓa niy məni ma ghwəy kwəma wəzə na kaa ndə ya kwətiŋ mbə mbəzli daw daw bərci ni ni mbə nəwray, kaa ngəra dəꞌwə ghən tsee niy məni ma ghwəy kwəma va tsəgha kwərakwə” pən dzaa ni ngəshi. 46 *Ma gəla niva mbəzli nashi kiy, dzəti pi tsa nza ngəraꞌwə kala kəɗi ma, paꞌ kwa ndimndim dza ghəshiy dza. Ma na mbəzli slar slar ni kwa kwəma Hyala nashi ki na, ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma dza ghəshi» kə Yesəw.

26

Məndi mbə pəla kwal tsaa kəsə Yesəw

(Mk 14:1-2; Lk 22:1-2; Zhŋ 11:45-53)

1 *Ma sa kəɗiy Yesəw lə ɓəni shi va gwanashi kaa mbəzli ki na, dza na ka gəzə kwəma kaa *mbəzli ta səɗa ci, a kə na: 2 *«A ghwəy sənay kiy, vici bakə tərə na ta məni makwaghwa *Pakə. Ghala tsə vay, ta kəsəra dza məndi yən Zəghwə yakə ndə ngəri. Sa ka məndi kəsəvəra na, ka məndi dza mbaꞌa məndi ɓanavəra kaa nihwəti mbəzli, nza ghəshi daŋwəraa dzəvəgha tsəm» kə.

3 Dzəghwa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ghəshi lə mətikwəkwər mbə *ka Zhəwifə ki, mbaꞌa ghəshi ɓasətəvashi kəghi tsa Kayifə, dikə tsa ka ta Hyala. 4 *Dza ghəshi, mbaꞌa ghəshi sləkati kwəma kwa jipə shi, ta kəsə Yesəw nja dzar kwa tsəhwəli, ta paslamti. 5 Ma kə ghəshi na: «Ma nanzə kiy, əntaa ghwəmmə dzaa kəsə fəca vici Pakə ma. Vantaa mbəzli dzaa pəslishi tə ghwəmmə» kə ghəshi.

Nahwəti mali ghəshi lə Yesəw

(Mk 14:3-9; Zhŋ 12:1-8)

6 *Ghala vəghwə tsa va kiy, mbə məlmə Betani niy nza Yesəw kəghi tsa tsahwəti ndə, Shimaŋw kə məndi kaa slən tsa ci. Ntsa vay, ndə dərna niy nza na kwataŋa. 7 Ma Yesəw mbə zəmə shiy kəyɓa ki na, mbaꞌa nahwəti mali kətəghəvataa dzəvəgha, lə təlimə paf ꞌwərdi kwa ta dəvə nzə. Gəna ɗaŋ məndiy pa ꞌwərdi va. Dza na mbaꞌa shəkambə mbə ghən tsa Yesəw. 8 Ma sa nata *mbəzli ta səɗa Yesəw nava kwəma na, mbaꞌa nəfə tsa shi satiy tərəŋw. Ma kə ghəshi na: «Tawa liɗi mali na ꞌwərdi na kia? 9 Ə ka na zlata liɗi nzə nza, nza ghwəmmə ɗəlamti tə gəna ɗaŋ. Ma nza ghwəmmə tahanavəshi gəna va kaa ka ndərma nza» kə ghəshi.

10 Dzəghwa mbaꞌa Yesəw fəti ghən ta kwəma gəzə ghəshi va tsəgha na. Ma kə ngəshi na: «A mbəzli ni, tawa səsə ghwəy məhərli mali na tay? Kwəma wəzə na na sa məni na va tə ya! 11 *Sa nzanay, ka ndərma gəzə ghwəy va na tiɓa dza ghwəy nza li shi ya hwəmɓa. Ma na nee kiy, ka dza ghwəmməə nza lə ghwəy tikə ndimndim kiw. 12 Ma ꞌwərdi ɓaslatəra na nay, mbəri tsee na sa gwəmanti na vaa varamti, ta dza ta lara! 13 A gəzaŋwəy ya ta na navay, tsəgha na, ya paꞌ kwəmaɓa dza məndiy gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌay, ta gəzə kwəma mənti na va dza məndi, ka zəzəə dzəkən mali va» kə Yesəw.

Zhəwdasə mbə ɗi nga ɗafa ta Yesəw

(Mk 14:10-11; Lk 22:3-6)

14 Dzəghwa Zhəwdasə Isəkariyətə tsahwəti ntsa mbə *mbəzli ta səɗa Yesəw məŋ lə bakə ni, mbaꞌa dzaa kəsashi mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala. 15 *Ma kə kaa ngəshi na: «Ya yən ngati ɗafa ta kəsəŋwəy Yesəw na, wantsa shi dza ghwəy ngavəraa?» kə. Ma sa favə mbəzli va tsəgha na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi gəzəti kwa jipə shi, mbaꞌa ghəshi mbəranavə mbəl mahkan mətsəkə ngəci. 16 War sa kwəmavə Zhəwdasə gəna va tsəgha ki na, mbaꞌa ꞌwati pəla kwal tsaa nga ɗafa ta kəsə Yesəw ghəshi.

Yesəw mbə zəmə shiy mbə *makwaghwa Pakə ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci

(Mk 14:12-26; Lk 22:7-23; Zhŋ 13:21-30; 1Kwər 11:23-25)

17 *Dzəghwa kwa taŋa vici ka məndiy zəmə peŋ tsa kama *is ti mbə, mbaꞌa səəkəta. Dza *mbəzli ta səɗa Yesəw mbaꞌa ghəshi tsəhəshi və, a kə ghəshi ngəci na: «A Metər, kwəma ɗi gha ghəy tatəŋa shi zəmə dza ghaa zəmə mbə makwaghwa Pakaa?» kə ghəshi. 18 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Mbalam dzəmbə məlmə, dzakə ghi tsa zana. A pə ghwəy taa ni ngəci sa ghwəy tsəhəŋwəy kəyɓay: “Metər tsa ghəy ghwənikəŋəy na va gha. A kəy: Waa vəghwə tsee məniy na, ma ɗee dzakə ghi tsa gha, ta zəmə shi Pakə, ghəy lə mbəzli ta səɗee, kə” pə ghwəy taa ni ngəci» kə Yesəw. 19 Dzəghwa mbəzli ta səɗa Yesəw mbaꞌa ghəshi dzaa mənti njasa gəzanakəshi Yesəw va, mbaꞌa ghəshi tati shi zəmə dza ghəshiy zəmə mbə makwaghwa Pakə.

20 *Ma sa pəkwəta vici ki na, mbaꞌa kar Yesəw ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni nzəyshi ta zəmə shi zəmə ki. 21 Ma kə Yesəw ngəshi ghəshi mbə zəmə shiy na: «Nay ghwəy na, a gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, a tsahwəti ndə mbə ghwəy kwətiŋəy, ta nga ɗafa dza na tə ya, ta kəsəra məndi» kə.

22 Ma sa favə mbəzli ta səɗa Yesəw tsəgha na, ka zhanshi kwəma va tərəŋw, gwanashi. Ya wa ndə na, tapə dzəmbəy mbə ɗəw kwəma va Yesəw: «A Ntsaa sləkəŋəy, yən na nanzə bərkee ɓa na?» kə tsava, tsəgha tsahwəti ɗəw diɓa, war tsəgha ghəshiy ɗəɗəw.

23 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ntsa zəmə ghəy shiy li kwa kwakwa tsa kwətiŋ tsay, ghəci na saa dza va ta nga ɗafa tə ya, ta kəsəra məndi. 24 *Na nee yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, ta mətira dzee njasa tsasliti məndi vaa dzəkənee mbə Zliya Hyala. Ma nanzə kiy, tərəŋw dza ngəraꞌwəə nza kən ndə nga ɗafa tə ya tsa va. Wəzəɓaa niy maw ma məndiy yakə dza naa nza və» kə.

25 Ma kə Zhəwdasə ntsaa nga ɗafa va ta Yesəw na: «A Metər, yən na nanzə bərkee ɓa na?» kə. Ma kə Yesəw ngəci na: «Wa gha na» kə.

26 *Ma ghəshi mbə zəmə shi zəmə va ki na, dza Yesəw həŋ ɓəvə peŋ. Dza na mbaꞌa mananati ꞌwəsa ti kaa Hyala. Ma sa manamti na ꞌwəsa na, dza na mbaꞌa ngangavəri peŋ tsa vaa ɓanavə kaa mbəzli ta səɗa ci. Ma kə ngəshi na: «Ava ghənzə na vəghee, ɓəm zəməm» kə.

27 Ma ləy hwəm na, dza na həŋ ɓəvə hwəpər tsa nza shi sa kwa, dza na mbaꞌa mananati ꞌwəsa kaa Hyala. Ma sa manamti na ꞌwəsa na, dza na həŋ ɓanavəshi. A kə na: «Sashim gwanaŋwəy! 28 *Sa nzanay, ghəshi na miymiy ya, li shi sla Hyala kiri kwa jipə nzə lə mbəzli. Ta shəkəshi dza ghəshi ta mbəzli ɗaŋ, ta mbə Hyalaa pəlata kwəma shi jikir na mbə nəfə nzə. 29 Ə gəzaŋwəy ya: Ghava na tə ndatsəy, ka zhinee sahwə shi sa ni kala war fəca vici dza ghwəmməə zhiniy sashi ka yəwən jakəjakə lə ghwəy, tə pətsa sləkə Dirə mə ghwəməw» kə.

30 *Dza ghəshi ka ha cemer, ka fal Hyala. Ma ləy hwəm ki na, mbaꞌa ghəshi səvərishi, ka dzashiy dzəmə kəlaŋ *ꞌWəlivə.

Yesəw gəzə vəraslə tsa dza Piyer ta vəraslə

(Mk 14:27-31; Lk 22:31-34; Zhŋ 13:36-38)

31 *Ma kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci ki na: «Nay ghwəy na, mbə vərɗi ndatsə nay, ta zlara dza ghwəy kwətiraa hwəŋwəy gwanaŋwəy. Sa nzanay, a Hyala gəzəkə mbə Zliya nzə, a kəy:

Ta paslamti ndə ndəghwə shiy dzee,

ka teŋkesli ci dzay,

mbaꞌa ghəshi zləzləŋərəshi

ka dza kwaɓa, ka dza kwaɓa, kə.

32 *Ləy hwəm sa kee zhakatira mbə məti kiy, ta ꞌwatəŋwəy kwal dzee dzaa dzəti hiɗi ka Galile, ma nza ghwəy kəsara mbəɓa» kə.

33 Ma kə Piyer kaa zləɓanci na: «A Ndə sləkəpə, na nee neyey, ya gwaꞌa gwaꞌa zlaŋa mbəzliy, ka dzee zlaŋa tepəw» kə. 34 **Ma kə Yesəw ngəci na: «A Piyer, a gəzaŋee ta na navay, mbə vərɗi ndatsə na, ka ngələkə gha way, gha zhinti gəzə mahkan səɗa gha: “Sənay tsava ndə yaw, sənay tsava ndə yaw” pə gha» kə Yesəw. 35 Ma kə Piyer na: «Ya ta məti dzee kwasəbə ghay, ka dzee gəzə, sənaŋa yaw, pən tepəw» kə. Dza nihwəti *mbəzli ta səɗa Yesəw va tərmbə, tsəgha ghəshi gəzəkə kwərakwə ki.

Njasa cəꞌwə Yesəw Hyala kwa Getəsemane

(Mk 14:32-42; Lk 22:39-46)

36 *Dzəghwa kar Yesəw ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci, mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəti tsahwəti pi. «Getəsemane» kə məndi kaa slən tsa pətsa va. Dzəghwa ma kə kaa ngəshi na: «Nzəyŋwəyəm tikə, e katayvaraa dzarɓa, ta cəꞌwə Hyala» kə. 37 Dza na mbaꞌa pəməvə kar Piyer ghəshi lə ndərazhi Zhebede va bakə ni kwasəbə ci. Ma ghəshi mbə dza tsəgha na, mbaꞌa her Yesəw ghati dza, ka sla nəfə tsa ci diɓa. 38 Ma kə kaa ngəshi ki na: «Tərəŋw slay nəfə tsee, ka ɗi pəəslira. Nzəyŋwəyəm tikə kwasəbe, əntaa ghwəy ɓə hi ma» kə. 39 *Dza na mbaꞌa kətivə dza bəlakə jəw. ꞌWakəvə na, mbaꞌa ꞌyambə kwəma ci mbə hiɗi. Dza na ka cəꞌwə, a kə na: «A Di, War mbaꞌa kə tsahwəti kwal tiɓay, bashamti ngəraꞌwə tsa va səəkəə dzəkənee. Nanzə kiy, əntaa gha məni war tə sa ɗee ma, war njasa təɓaŋa na ka gha məni» kə.

40 Dza na tərəɗ zhəghəkəvay dzəvəgha mbəzli ta səɗa ci va mahkan ni. Səəkə na na, ghəshi ɓanti hi. Ma kə kaa Piyer ki na: «A nava mbə ma ghwəy nzaynza ləməciŋwəy kwasəbee ya gar tsahi kwətiŋaa. 41 *Ə pə ghwəy nzəyŋwəy ləməciŋwəy, ka cəꞌwə Hyala ta mbə ghənzəə ndəghwəŋwəy, vantaa *ndə jaka tsa nzə ngaɗambəŋwəy mbə məni *kwəma jikir na. Ka ɗi məni kwəma wəzə na ndə ngəri kwa kwəma Hyala mbə nəfə tsa ci ngar ki na, daw bərci vəgha ci ta məni nzə» kə.

42 Zhini na, mbaꞌa katantəvay diɓa kwa baka səɗa ci, ka cəꞌwə Hyala ghəci, a kə na: «A Di, kala tsahwəti kwal tiɓa gar ɓanti ngəraꞌwə tsa kən yay, war ta səꞌwa dzee. War njasa təɓaŋa na kəə məniva» kə. 43 Ma sa kəɗiy na lə cəꞌwə Hyala na, zhini na mbaꞌa zhəkəy zhəvəgha mbəzli ta səɗa ci va. Zhəkə na ɓa na, ghəshi tə hi, shaŋ ghəshi ta mbay nzəyshi ləməcishi. 44 *Zhini na mbərəkə zlashi, mbaꞌa katamtəvay diɓa. Dza na mbaꞌa zhiniy cəꞌwəti Hyala kwa mahkana səɗa, war njasa məcana va.

45 *Dzəghwa mbaꞌa zhəkəy zhəvəgha mbəzli ta səɗa ci ki. Ma kə kaa ngəshi na: «A mbəzli ni, him hi tsa ghwəy, ka dəkə vəgha ghwəy na ghwəy. Ava ghwəy nay vəghwə tsee kətikəvay, ta kəsəra məndiy dzəmbə dividivi ka məni kwəma jikir na, yən Zəghwə yakə ndə ngəri. 46 Ava ghwəy nay ntsaa ngati ɗafa va tə ya səəkəy, satim a ghwəmmə dzar dzəvəgha» kə.

Njasa kəsə məndi Yesəw

(Mk 14:43-50; Lk 22:47-53; Zhŋ 18:3-12)

47 Ma Yesəw mbə kərni gəzə kwəma vaa səkwa na, ndəs Zhəwdasə, tsahwəti ntsa mbə mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni səəkəy. Mbaꞌa mbəzli ɗaŋ tərəŋw kwasəbə, lə kafaꞌihi nihwəti, lə ghədemesli nihwəti. Mbəzli vay, mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ghəshi lə mətikwəkwər mbə *ka Zhəwifə niy ghwənashi na ta kəsə Yesəw. 48 Ma kə Zhəwdasə tsaa ngati ɗafa va ta Yesəw niy ni kaa mbəzli va ghəshi dzaa kafə ki na: «Sa ka ghwəmmə tsəhəmməy, ntsa dza ghwəy vaa nara mbə səkwə njasa ka ndəə səkwə madigayəy, ghəci na. Nza ghwəy kəsə ki» kə niy ni kaa ngəshi. 49 Tsəhə tsa tsəhə ghəshi ki na, karə Zhəwdasə dzay dzəvəgha Yesəw. Ma kə kaa ngəci na: «ꞌWəsa Metər» kə, mbaꞌa səkwəti njasa ka ndə vaa səkwə madigay. 50 Ma kə Yesəw ngəci na: «A madiga, ə pə ghaa məni kwəma səəkə gha ta məni di» kə. War ghwəla ki na, dza mbəzli va ɓasə ɓasakənvashiy dzəkən Yesəw, tasl ghəshi kəsəti tsəgha. 51 ꞌWakəvə tsahwəti ntsa tə səəbə Yesəw fəkwatə təɗikəvəri kafaꞌi ci, pətsə kəsləkəghwa sləmə vəgha ghən ndə ghəra sləni kaa dikə tsa ka ta Hyala. 52 *Ma kə Yesəw ngəci na: «A ntsee, zhanambə kafaꞌi tsa gha mbə kwəɓək tsa ci. Sa nzanay, ma mbəzli nashi ghwəy va mbə dza lə kafaꞌihi ta dividivi shiy, War kafaꞌi dza naa zamtishi kwərakwə. 53 Favə gha na, yən kə niy ɗi məni tsəgha nzay, e haray Dirə ta kəətira ghəci nza. Ka na dza tiɓata nza na, mbaꞌa ghwənikəra ka kwal ci ɗaŋ tərəŋw ta kəətira. 54 Kwəma nata ghwəy naa məniva sanay, kwəma tsasliti məndi kwa Zliya Hyalaa dzəkənee na. Mbaꞌa pən niy ni e har Dirə ta kəətira ghəci pən nzay, ka dza kwəma tsasliti məndi vaa mənta nzaw» kə.

55 *Zhini ma kə kaa mbəzliy kəsə va na: «A mbəzli ni, tawa səəkə ghwəy ta kəsəra lə kafaꞌi mbaꞌa ghədemesli njasa nzee ndə ghəli kia? Vici va vici va ghwəmmə niy nza lə ghwəy mbə *ciki Hyala, ka ɓəni shiyee kaa mbəzli, kalaa niy kəsəra ghwəy ghalaɓa nanzə sa? 56 *Ma kwəma nata ghwəy na məntay, ta mbəə dzəghwata kwa kwəmaa niy tsasliti ka gəzə kwəma Hyala va mbə zliya, mənta na tsəgha» kə.

Ləy hwəm sa gəzəkə Yesəw kwəma va ki na, ꞌwakəvə mbəzli ta səɗa ci kwərec ghəshi hwəshi gwanashi, mbərəkə ghəshi zlay tiɓa kwətiy.

Yesəw kwa kwəma ka sləka kwəma mbə *ka Zhəwifə

(Mk 14:53-65; Lk 22:54-55, 63-71; Zhŋ 18:13-14, 19-24)

57 Dzəghwa mbəzliy kəsəvə Yesəw va mbaꞌa ghəshi ɓəghə Yesəw dzakə ghi tsa Kayifə, dikə tsa *ka ta Hyala. Ghalaɓay, kəghi tsa va niy nza *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ghəshi lə mətikwəkwər mbə ka Zhəwifə. 58 Ma məndi mbə dza lə Yesəw dzakə ghi tsa va na, dza Piyer ka nəwshi kərakə kərakə, paꞌ kwa tipə dikə tsa ka ta Hyala tsa dikə tsa va. Ma sa tsəhəy na kwa tipə va na, dza na mbaꞌa nzəyəy mbə mbəzliy ndəghwə ghi tsa va, ta mbə ghəciy nashi shi dza məndi ta məni lə Yesəw.

59 Ma kəyɓa ki na, dza mbəzli dikə dikə ni mbə ka ta Hyala, ghəshi lə *mbəzliy sləka ka Zhəwifə gwanashi mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə pala kwəma dza ghəshiy ɓanavə fəti ti kaa Yesəw, ya dzərvə dza ghəshiy təɓanakən, ta mbə ghəshiy paslamti. 60 Ɗaŋ tərəŋw mbəzli tətəɓanakən dzərvə na, shaŋ ghəshi ta kwəmavə kwəma ka ghəshi ɓanavə fəti kaa Yesəw li. Ma ləy hwəm jəw ki na, ꞌwakəvə nihwəti mbəzli tiɓa bakə, mbaꞌa ghəshi kafəshi. 61 *A kə ghəshi na: «Aya, a kə ntsa niy niy: “Ma yənəy, e mbay ngəzlamti *ciki Hyala tsa, mbaꞌee zhiniy ngakati mbə vici mahkan” kə niy ni» kə ghəshi.

62 Ma sa gəzəkə mbəzli va tsəgha na, dza dikə tsa ka ta Hyala pəlhəm satiy, ma kə kaa Yesəw na: «Na ntsa, a shiy mənishi zləɓa ma gha kwemer gəəzə məndi niy dzəkən gha shəka?» kə. 63 *Dzəghwa Yesəw naci dighevə catavay, zhini ma kə dikə tsa ka ta Hyala tsa va ngəci na: «Avee dzaa ɗəw kwəma va gha, nza gha zləɓakəŋəy. Lə slən tsa Hyalaa ɓəka piy ɗəwee va gha, mbaꞌa pə ghaa *Kəristəw Ntsa tivə Hyala, Zəghwə Hyalay, mbaꞌa gha gəzaŋəy» kə.

64 *Ma kə Yesəw na: «Yə, tsəgha na njasa gəzə gha va. Ə gəzaŋwəy ya, ghala ndatsəy, tə dəvə kwa bəzəmə Hyala kwa bərciy sləkə shiy gwaꞌa dza ghwəy nara mənzəy, yən Zəghwə yakə ndə ngəri. Zhini diɓay, ta nara dza ghwəy yən mbə səəkə mbə kwəleɓi mə ghwəmə» kə.

65 *Ma sa favə dikə tsa ka ta Hyala tsəgha na, dza na kwəbaŋ tsa kən ghən ci, kwəyah kwəyah ghəci slakwanti, sa satiy nəfə tsa ci. A kə na: «Ava ntsa va sawanti Hyala. Wəkə na nava tsəgha, ka ɗi mbəzli ghwəmmə ta ndəgha fəti ta kwəma mənti na ghwəlaw. A ghwəy favə njasa sawa na Hyala dəꞌwə ghən tsa ghwəy. 66 Naa njaa na na təkə ghwəy dzəkən baya?» kə. Ma kə ghəshi ngəci na: «A gəzəkə *kwəma jikir na, gar pəəsli na» kə ghəshi.

67 *Dza ghəshi ka titifə ndighwər dzəmbə kwəma ci, ka ndəkwə lə dəvə. Ma nihwəti na, ka sləva dəvəə dzəvəgha ghən ci. 68 *Ma kə ghəshi na: «Gha na Kəristəw, ca a Hyala cətəŋa, a gha gəzaŋəy sana di, nda wa ntsaa ləkəŋa va» kə ghəshi.

Vəraslə tsa Piyer

(Mk 14:66-72; Lk 22:56-62; Zhŋ 18:15-18, 25-27)

69 Ma Piyer mənzəy kwa tipə tiɓa kəghi tsa dikə tsa *ka ta Hyala tsa va ki na, dzəghwa nahwəti maliy ghəra sləni kəyɓa, kət kətəghəvataa dzəvəgha. A kə kaa Piyer na: «Ghay ntsay, tsahwəti ntsa kwasəbə Yesəw ndə ka Galile tsa va nza gha» kə. 70 Dzəghwa Piyer ka vəraslə kwa kwəma mbəzli gwanashi ki, a kə na: «Sənata gəla kwəma ɗi gha na gəzee sana nee kiw» kə. 71 Dza na mbaꞌa kafəy dzaa nzəyəy vəgha miy dəgha. Dzəghwa nahwəti mali kwa ghəra sləni ɓa mbaꞌa nighəvə. Ma kə kaa mbəzli tə pətsa va na: «Ma ntsa nanzəy, ntsaa niy nza kwasəbə Yesəw ndə ka Nazaretə na» kə. 72 Ma sa favə Piyer tsəgha na, ka zhini ghəciy vəraslə, ma kə na: «Yən na neyey, e zəməkə ya fəla, sənay ntsa vee tepəw» kə.

73 Dza war ghwəla jəw diɓa na, kət mbəzli tiɓa kətəghəvashiy dzəvəgha Piyer. A kə ghəshi ngəci na: «A ntsa, na kataŋ kataŋ nay, tsahwəti ntsa mbə mbəzli ntsa ni nza gha. Ghala mbə gəzə kwəma gha liw» kə ghəshi. 74 Dzəghwa Piyer tapə ta zəmə lə fəlata ki, a kə na: «Tiɓa tepəw, tsamtəra Hyala yən kəə sla dzərvə, sənay ntsavee na yaw!» kə.

War sa gəzəkə Piyer tsəgha ki na, ꞌwakəvə ngələkə tsəgha, mbaꞌa way tiɓata ki. 75 *Ma sa favə Piyer wa ngələkə tsa va na, nzaꞌjəw ghəci zəzəvə kwəmaa niy gəzanakə Yesəw va. Ma kə Yesəw niy ni ngəciy: «Ka ngələkə gha way, gha zhinti gəzə mahkan səɗa gha: “Sənay tsava ndə yaw, sənay tsava ndə yaw” pə gha» kə Yesəw niy ni ngəci. Ma sa zəzəti Piyer kwəma mənti na va na, dza na pəlhəm satiy, mbaꞌa səvəriy tə ngwəla, ka wahə ghəci tərəŋw tərəŋw.

27

1 Ma pəətə mekəshi mekəshi ki na, dza mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ghəshi lə mətikwəkwər mbə ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəshi ɓasətəvashi, mbaꞌa ghəshi sləkati ɓasanakən ngwəvə kaa Yesəw ta paslamti. 2 Dza pəhə ghəshi pəhəti, mbaꞌa ghəshi pəməghə kaa ngwəmna Pilatə, ta ɓasə ngwəvəə dzəkən.

Məti Zhəwdasə Isəkariyətə

(SləniKY 1:18-19)

3 *Dzəghwa ki, mbaꞌa Zhəwdasə tsaa ɗəlanavə Yesəw va kaa mbəzli favə: «A məndi ɓasanakən ngwəvə dza ta pəəsli ci kaa Yesəw» kə məndi. Ma sa favə na na: «Yən sənay nza» kə. Dza na həŋ ɓəvə mbəl tsa mahkan mətsəkə tsa va niy ɓanavə məndi tə Yesəw. Kə mbaꞌa zhananakəvə sa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ghəshi lə mətikwəkwər mbə *ka Zhəwifə. 4 A kə ngəshi na: «A ya, avam gəna ghwəy va. Kwəma jikir naa sava məntee, sa nzana, mbaꞌee ngati ɗafa ta ntsaa təvəti ma kwəma, ta pəəsli məndi» kə. Ma kə mbəzli va ngəci nashi ki na: «Əh, əndaw shiy, war gha sənay nay, wa kwəma ghəy mbə na na ghəya?» kə ghəshi. 5 Ma sa favə Zhəwdasə tsəgha na, dza kihwə, kihwəy gəna va mbə *ciki Hyala. Kə war ka səvəriy tsəgha, mbaꞌa dzaa ɓərtamti ghən tsa ci lə zəꞌwə.

6 *Dzəghwa mbəzli dikə dikə ni mbə ka ta Hyala mbaꞌa ghəshi pati gəna va. Ma sa pati ghəshi, a kə ghəshi kwa jipə shi na: «A ghwəmmə sənay, kwal va ghwəmmə ta jakə gəna tsətsə naa dzəmbə gəna fə ghwəmmə ta sləni Hyalaw. Sa wanay, sa nzana gəna kwəmavə məndi tə miymiy ndə ghənzə» kə ghəshi. 7 Ma sa gəzəkə ghəshi tsəgha na, dza ghəshi ka sləka kwəma kwa jipə shi ki, a kə ghəshi na: «Pavə za ghwəmmə tə gəna va, ta la ka məlməə dza bəkwəshi» kə ghəshi. Sa sləkati ghəshi tsəgha na, mbaꞌa ghəshi pavə za, va tsahwəti ndə nga ghəəni. 8 Va tsəgha nzana, ya paꞌ sana na «za miymiy» məndiy har slən tsa za va. 9 *Shi vay, war njasa niy gəzəkə *Zhereməy ndə gəzə kwəma Hyala va mənishi ghəshi. Ma kə niy niy:

Mbəl tsa mahkan mətsəkə tsa vay,

tsəgha niy zləɓavə ka *Izərayel waa dzəti ntsa va.

Sa dza ghəshiy, mbaꞌa ghəshi ɓəvə gəna va,

10 mbaꞌa ghəshi dzaa pavə za ti va ndə nga ghəəni,

war njasa niy gəzəkəra Ndə sləkəpə vay,

tsəgha mənti ghəshi, kə niy ni.

Yesəw tə ngwəvə kwa kwəma ngwəmna Pilatə

(Mk 15:2-15; Lk 23:3-5, 13-23; Zhŋ 18:33-40; 19:1-16)

11 *Ma sa pəməghə məndi Yesəw dzəghwa kwəma ngwəmna Pilatə ki na, dza məndi mbaꞌam garəy kwa kwəma ci, tapə ngwəmna ta ɗəw kwəma və, a kə na: «Mazə tsa *ka Zhəwifə nza gha na ntsa?» kə.

Ma kə Yesəw ngəci na: «Njasa gəzə gha va na» kə. 12 *Dza mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, ghəshi lə mətikwəkwər mbə ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəshi kafəshi ta ɓə fəti kaa Yesəw. Tərəm Yesəw nzəyəy kala zləɓa ma kwəma. 13 Ma kə ngwəmna ngəci ki na: «A favə ma gha fəti ɓəɓəŋa ghəshi va ghənghən ghənghən na shəkəna?» kə 14 Ma Yesəw naci ki na dighevə catavay ghalaɓa, kala zhiniy zləɓa kwəma ya kwətiŋ nzə. Tərəŋw nava kwəma mananati maɗaŋa kaa ngwəmna ki.

15 Njasa sənaɓəy ngwəmna mbə məni nzəy, ya hwəmɓa war səəkəta ma vici *makwaghwa Pakəy, kar naa pəlanayshi tsa ɗi mbəzli ndə kwətiŋ, mbə mbəzli kwa fərshina. 16 Ma ghala pətsa kəsə məndi va Yesəw ki na, mbaꞌa tsahwəti ndə niy nza tiɓa kəəli kəəli kwa fərshina. «Yesəw Barabasə» kə məndi kaa slən tsa ci. Ndə rəɗa tsa tərəŋw tsa ghəci niy nza. 17 Dzəghwa ngwəmna Pilatə ki, ka ɗəw va mbəzliy ɓasəshi va tə pətsa va, a kə na: «A nə ya ngəŋwəy kiy, wəzəɓa tsama ndə ɗi ghwəy yən pəlayŋwəy mbə mbəzli bakə ni nia? Yesəw Barabasə shəkənaa, naa wəzəɓa Yesəw tsa har məndiy *Kəristəw?» kə. 18 Na na Pilatəy, aa niy sənay, ə hərhə mbəzli dikə dikə ni mbə ka ta Hyala ghəshi lə mətikwəkwər mbə ka Zhəwifə va Yesəw, va tsəgha kəsanaghə ghəshi, kə.

19 *Ma ngwəmna Pilatə mənzəy tə pətsa ka məndiy sla ngwəvə ki na, ndəs tsahwəti ndə səəkəy sa ghwənikə mali ci. Ma kə ntsa va ngəci na: «A kə mali ghay ngwamənay: “Ntsa vay, əntaa gha dzaa mananci *kwəma jikir na ma. Fəti vəw, ntsa slar tsa na. Ndatsə həvirəy tərəŋw shiwəhwee shiw li ka dza heree” kə» kə ntsa va.

20 *Dza mbəzli dikə dikə ni mbə ka ta Hyala, ghəshi lə mətikwəkwər mbə ka Zhəwifə, cəkeꞌ ghəshi həərəvəri mbəzli. «Pəlayŋəy Barabasə, mbaꞌam pəəsliti Yesəw, pə ghwəy taa ni ngəci» kə ghəshi. 21 Zhini ngwəmna ki, ka ɗəw və shi, a kə na: «A nə yay, tsama ndə na sa ɗi ghwəy mbə mbəzli bakə ni ni yən pəlayŋwəya? Gəzaram» kə. Ma kə ghəshi ngəci na: «Pəlayŋəy Barabasə» kə ghəshi. 22 Dzəghwa ma kə ngəshi na: «Ya Yesəw tsa har məndiy Kəristəw naci kiy, njaa kee mənti lia?» kə. Ma kə ghəshi ngəci gwanashi na: «Na naciy, war daŋwə pə gha daŋwavəgha vəgha tsəm» kə ghəshi. 23 Zhini ma kə ngwəmna Pilatə ngəshi ɓa na: «Əy, wa na kwəma təvəti ntsa gar daŋwə məndiy dzəvəgha tsəm kia?» kə. Zhini ghəshi mətsəhə, ghəshi mətsəhəti zlapə gəzə nzə zlaŋzlaŋ diɓa: «War daŋwə pə gha daŋwavəgha vəgha tsəm» kə ghəshi.

24 *Dzəghwa mbaꞌa Pilatə nighəti, shi dzee mənti tiɓa lə gəzə kwəmee naw, kə. Sa nzana, war ꞌwaŋə saa mətsəhəva. Sa nighəti na tsəgha na, dza na ti tivə yam, kə piꞌ peməti dəvə ci tiɓa kwa kwəma mbəzli gwanashi. A kə na: «Avam ghwəy nata dəvee. Yən mbə kwəma pəəsli ntsa na na yaw, war kən ghən tsa ghwəy kə sa ghwəy taa nza» kə. 25 *Ma kə mbəzli va gwanashi na: «Tsəgha na, a ghəy zləɓavə. War va ghəy, lə va ndərazhi ghəy gwaꞌa kə Hyala dzaa ɗəw kəsli kərhiy dzəghwa ntsa va» kə ghəshi. 26 *Dzəghwa Pilatə wərət pəlanayshi Barabasə, mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzli, a ghəshi dəꞌwəvə Yesəw lə kwərpə, ləy hwəm na, nza ghəshi ɓanavəshi mbə dəvə shi, nza ghəshi dzaa daŋwəə dzəvəgha tsəm.

Ka sawji lə Yesəw

(Mk 15:6-20; Zhŋ 19:2-3)

27 Dza ka sawji ki, mbaꞌa ghəshi pəməghə Yesəw dzakə ghi, dzəti pi sla ngwəvə tsa ngwəmna. Sa dzakə ghəshi na, mbaꞌa ghəshi ɓasakənvashiy dzəkən lə nihwəti ka sawjiy tərmbə gwanashi. 28 *Dza ghəshi kwərat kwərat ghəshi saramti nici kwəbeŋer kən ghən ci, kwəp ghəshi panakən kwəbaŋ tsa ghəm tsa, nja sa mazə. 29 *Mbaꞌa ghəshi mbərəti tekesli nja məgapa pəərə ghən mazə, sərə ghəshi səranambəshi mbə ghən tsa ci. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi ɓəvə gətaa fanambə mbə dəvə kwa bəzəmə ci. Dzəghwa ghəshi ki tsətsəfəkwə ghəshi tsəfəkwəshi kwa kwəma ci, ka sawa sa shi. Ma kə ghəshi ngəci na: «A mazə *ka Zhəwifə, ava ghəy səkwətəŋa» kə ghəshi. 30 *Dza ghəshi ka titifə ndighwər dzəti, dzəghwa laŋ, ghəshi ɓəhwə gəta ta dəvə ci va, ta dəꞌwə li kwa ghən ci. War tsəgha ghəshiy məni. 31 Dzəghwa sa kəɗishi ghəshi lə sawa ci tsəgha ki na, mbaꞌa ghəshi səramti kwəbaŋ tsa kən va, mbaꞌa ghəshi zhananakən kwəbeŋer ci. Dza ghəshi pəm ghəshi pəməvə ta dza ta daŋwəə dzəvəgha tsəm ki.

Yesəw vəgha tsəm

(Mk 15:21-32; Lk 23:26-43; Zhŋ 19:17-27)

32 Ma ghəshi mbə səvəri mbə məlmə na, bəgəm ghəshi kwəmay lə tsahwəti ndə ka Shiren, Shimaŋw, kə məndi kaa slən tsa ci. Dza mbaꞌa ghəshi mbaranavə ɓə tsəm tsa dza məndi va ta daŋwə Yesəw dzəvəgha kaa ntsa va. 33 Dza Shimaŋw həŋ ghəci ɓəvə tsəm tsa va. Dza ndəs ghəshi tsəhəshi tə pətsa har məndiy «Gwalgwata». Gwalgwata vay, pi nja pa ghən ndə ngəri ɗi naa gəzə. 34 Ma sa tsəhəshi ghəshi tə pətsa va ki na, mbaꞌa ghəshi ɓəvə tay tsa dzavəɗi dzavəɗi tsa lə shi ꞌyaghwakəghwak ni. Həŋ ghəshi ɓanavə kaa Yesəw, ta sa ghəci. Ma sa nə Yesəw gwərətə kə dzəghəti na, kala ɗi ghəci.

35 *Dza ghəshi ki daŋwə ghəshi daŋwavəgha vəgha tsəm. Mbaꞌa ghəshi tihəhwə kwəbeŋer kən ghən ci kwa jipə shi lə ti dandərɗə. 36 Sa tihəhwə ghəshi kwəbeŋer ci va ki na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi nzəyshi tiɓa vəgha, ta ndəghwə ci. 37 *Dzəghwa mbaꞌa ghəshi ɓəvə shiy tsaslati kwəma ɓanavə məndi fəti ti. Ma kə ghəshi kaa kwəma va na: «Ntsay, ghəci na Yesəw, mazə tsa *ka Zhəwifə» kə ghəshi. Dza mbaꞌa ghəshi sərəy shi tə ghən tsa ci. 38 *Mbaꞌa məndi daŋwavəgha nihwəti mbəzli ka ghərapə bakə tə ni shi shəghwə tiɓa vəgha Yesəw. Ya wa ndə na, tə tsa ci tsəm, tar bəla kwa bəzəmə tsahwəti, mbaꞌa tsahwəti tar kwa zleɓi ci məndi fəyshi vəgha Yesəw.

39 *Dzəghwa mbəzliy dza dzashi dzar vəgha pətsa va, ka sawa Yesəw, ka tsəərə, 40 *a kə ghəshi na: «Awə pə gha ɓay, gha gha saa niy ɗi tsaa ngəzlamti *ciki Hyala, zhini ka ngakati mbə vici mahkanta pə gha niy niy, ca mbəlanti ghən tsa gha dəꞌwə ghən tsa gha sana di. Ndata Zəghwə Hyala nza gha kataŋəy, səkwaŋa tə tsəm tsa di!» kə ghəshi. 41 Zhini tsəgha mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, ghəshi lə *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, mbaꞌa mətikwəkwər mbə ka Zhəwifə sawa diɓa, a kə ghəshi na: 42 *«Ma nihwəti mbəzli mbaꞌa ghəci mbalamtishi na, kala dza ghəci mbəə mbəlanti tsa ci ghən kwərakwə shəkəna. Mazə ka *Izərayel gee kə ɓay, səkwa kə səkway tə tsəm tsa va sənzənva di. War mbaꞌa kə səkwayəy, ta ɓanavə nefer ghwəmmə dza ghwəmmə. 43 *War kaa Hyala ɓanavə na nəfə tsa ci, “Zəghwə Hyala nzee” kə. Eh yaŋ, wəzə tsəgha, war nighə pə ghwəmmə nighə di na ghwəy, nda nza Hyalaa ɗi va mbəlanti sənzənva di» kə ghəshi. 44 Mbəzli ka ghərapə bakə ni va daŋwəy məndi vəgha Yesəw na, tsəgha ghəshi zhiniy sawa kwərakwə diɓa.

Məti Yesəw

(Mk 15:33-41; Lk 23:44-49; Zhŋ 19:28-30)

45 *Ma sa mənta vici tarə kwa ghən ki na, dzəghwa tərkwəsl pi məniy, ya paꞌ kwəmaɓa tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa, paꞌ tsahi mahkan hetihwer na war tsəgha pi. 46 *Ma geꞌi lə tsahi mahkan ni va ki na, dza Yesəw ka zlapə kwəma zlaŋzlaŋ, a kə na: «Eli, Eli, lama sabakətani?» kə. Ma ɗi kwəma vaa gəzəy: «A Hyalee, a Hyalee, wa shiy mənishi ndəghamtəra gha kia?» ɗi naa gəzə.

47 Mbaꞌa nihwəti mbəzli mbə mbəzliy nza tə pətsa va favə kwəma gəzəkə na va, a kə ghəshi na: «Aya, wa avacim haka *Eli» kə ghəshi. 48 *Ghavə tsahwəti ndə tiɓa kwətiŋ mbaꞌa kəsləghə bali, mbaꞌa dzaa ɓəvə shiy nja səwsə, kə yəkwə yəkwambəshi mbə tay tsa ndalakwəlakwə tsa, səəkə na pəərə tə gəta ka ɓanci, a ghəci sa. 49 Dzəghwa ma kə nihwəti mbəzli tiɓa kaa ntsa va na: «Zlay, a ghwəmmə nighə di, nda kataŋ dza Eli tsa vaa səəkəə mbəlanti» kə ghəshi.

50 Zhini Yesəw diɓa mbaꞌa ngwəmata lala zlaŋzlaŋ, mbaꞌa mətiy ki. 51 *Ghala pətsa məti na va na, ꞌwakəvə kwəmtə tsa pəhəy məndi ta təhəvəri pətsa mbə *ciki Hyala, bakə mbə sləkwəvərivay, ghala səəkə mə ghən tsa ci paꞌ kwakə tə mətsəni. Dza hiɗi ka gərgərəva, ka wəwəreɗi kələɓahi. 52 Dzəghwa kwəlihi mbaꞌa ghəshi ghwəghwənishi. Mbəzliy niy bəbəkwəshi mbə mbəzliy nəw kwəma Hyala na, ɗaŋ ghəshi satishi mbə məti. 53 Sa satishi ghəshi mbə məti na, mbaꞌa ghəshi səsəəməshi kwa kwəli. Ma ləy hwəm sa sati Yesəw mbə məti ci na, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə Zherəwzalem məlmə Hyala. Ma mbə məlmə va ki na, mbəzli ɗaŋ tərəŋw niy nashi.

54 *Ghala pətsa gərgərəshi hiɗi va kiy, tiɓa niy nza dikə tsa ka sawji bələkwə, ghəshi lə ka sawjiy niy nza kwasəbə mbə ndəghwə Yesəw, ya namaɓa kwəmaa mənta gwaꞌa na, cəkeꞌ ghəshi nata. Sa nata ghəshi tsəgha na, tərəŋw ghəshi hazlənishi. A kə ghəshi na: «Na kataŋ nay, Zəghwə Hyala na ntsa» kə ghəshi.

55 Ghala vəghwə tsa va ki na, mbaꞌa miꞌi niy nza tə pətsa va ɗaŋ, nja vəri kərakəshi, ka nighə kwəmaa məniva lə Yesəw. Miꞌi vay, səəkə mbə hiɗi ka Galile niy nəwvə ghəshi Yesəw, ta kəəti. 56 Ma mbə miꞌi va ki na, mbə shi niy nza kar Marəy mbə məlmə Magədala, lə Marəy mbəghəshi kar Zhakə lə *Zhezhefə, mbaꞌa mbəghəshi ndərazhi Zhebede.

*Zhezhefə ndə ka Arimate mbə la Yesəw

(Mk 15:42-47; Lk 23:50-56; Zhŋ 19:38-42)

57 *Ma hetihwer ki na, mbaꞌa tsahwəti ndə ka Arimate səəkəy, Zhezhefə kə məndi kaa slən tsa ci. Ntsa nza gəna və tərəŋw ghəci. Ghəci kwərakwə ki na, ntsaa nəw Yesəw ghəci. 58 Ma sa mətiy Yesəw na, dza na mbaꞌa dzaa kəsay ngwəmna Pilatə ta cəꞌwə kwal tsaa dza ta ɓə mbəri tsa Yesəw ta dza ta lamti. Dza Pilatə mbaꞌa gəzanci kaa ndə sawji ta ɓanci. 59 Ma sa ɓanavə Pilatə ki na, dza Zhezhefə ki, mbaꞌa dzaa ɓəvə mbəri tsa Yesəw, mbaꞌa dzaa harambə mbə bahəta wəzə na. 60 Ma sa harəti na na, mbaꞌa faghwa kwa kwəli ci niy lati na kaa ghən tsa ci. Kwəli vay ꞌwar la niy nza na, mbə hakwə niy lati na. Ma sa faghwa na mbəri tsa Yesəw va ki na, dza na mbaꞌa tsəkwəkə hərambəzli dikə naa kalamiy miy kwəli va, ka dzay. 61 Məniva shi va gwanashiy, tiɓa niy nza kar Marəy ka Magədala ghəshi lə nahwəti Marəy va mənzəy vəgha kwəli.

Ka sawji mbə ndəghwə kwəli Yesəw

62 Ma way pi tə həzlimə, fəca *vici dəkəva ka Zhəwifə ki na, mbaꞌa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, ghəshi lə *ka Farisahi maɗishi, ka dza va ngwəmna Pilatə. 63 *Ma sa tsəhəshi ghəshi, a kə ghəshi ngəci na: «A ngwəmna tsa ghəy dikə tsa. Yaŋ pə gha na gha, a ghəy zəzəvə nahwəti kwəmaa niy gəgəzə Yesəw, ghala pətsaa niy nza na tə ghwəməy. A kə ndə dzərvə tsa va niy niy: “Tə kwa mahkana vicee kwa kwəliy, ta zhakatira dzee mbə məti” kə niy ni. 64 *Va tsəgha, wəzəɓa gəzanshi gha na kaa mbəzli, a ghəshi ndəghwə kwəli ci va wəzə, ka vici mahkan na va gəzə na dzar. Kala tsəghay, ta səəkə dza mbəzli ta səɗa ciy ghələhwə mbəri tsa ci kwa kwəli va. Ka ghəshi gwəravə kaa mbəzli na: “Aa zhakatiy mbə məti, tə ghwəməy na” kə ghəshi taa ni. Ghalaɓa kiy tərəŋw dza dzərvə shi vaa kwəmavə bərci taŋ kaa na kwa taŋa» kə ghəshi. 65 Ma sa favə Pilatə kwəma va tsəgha, ma kə ngəshi na: «Avam ka sawji va, pəməshim a ghəshi dza ta ndəghwə kwəli va geꞌi njasa dza ghwəy mbay ndəghwə wəzə wəzə» kə. 66 Dzəghwa ghəshi pəm ghəshi pəməvəshi ka dzashi. Ma sa tsəhəshi ghəshi na, dza ghəshi zlərɓə ghəshi zlərɓakən shiy kən hərambəzli miy kwəli va va, ka nahay wəzə. Sa zlərɓay ghəshi na, mbaꞌa ghəshi garəy ka sawji tiɓa kən, ta ndəghwə nzə ki.

28

Zhakati tsa Yesəw mbə məti

(Mk 16:1-10; Lk 24:1-12; Zhŋ 20:1-10)

1 Ma tə way pi ləy hwəm *vici dəkəva, mekəshi mekəshi tə kəɗi pi, fəca ləwma Dəmasə ki na, mbaꞌa kar Marəy ka Magədala ghəshi lə nahwəti Marəy va kafəshi, mbaꞌa ghəshi tsəhəshi vəgha kwəli Yesəw, ta nighəti. 2 Ghavə hiɗi tsəgha ka gərgərə tərəŋw tərəŋw. Dzəghwa *ndə kwal tsa Hyala kwa Sləkəpə mbaꞌa tsahwəy səəkə mə ghwəmə. Səəkə na tsəkwə tsəkwamti hərambəzliy niy kalamiy məndi va miy kwəli Yesəw. Mbaꞌa fəy vəgha bəla tsarakə, dzəghwa das nzəyəy ti. 3 Ndəɓa wampiɗi van, pə gha ghəciy mbərə. Ma kwəbeŋer kən ghən ci ɓa na ndəɓa ghwəpə məgapa pə gha tezlezl tsa shi. 4 Ma sa nata ka sawjiy ndəghwə kwəli va va gəla nava kwəmaa mənta va na, kwəp ghəshi tashi va hazləni, war ə ghəshiy gwərgwərə tsəgha, war ndəɓa mbəzli bəkwə bəkwə ni pə gha ghəshi zhəghəshi. 5 Ma kə ndə kwal tsa Hyala tsa va kaa miꞌi nashi ki na: «A miꞌi, ma ghwəy na na ghwəyəy, ka hazləni ghwəy ma. E sənay, Yesəw tsa daŋwavəgha məndi va vəgha tsəm na sa pəla ghwəy. 6 *Ghəci tikə kwa kwəli naw. Aa zhakatiy mbə məti, njasa niy gəzəkə na va. Ndim a ghwəy nighəti pətsaa niy nza na va kwa məhəni lə mətsə ghwəy! 7 *Mbalam taŋtaŋ, a ghwəy dzaa gəzanshi kaa mbəzli ta səɗa ci, a pə ghwəy kaa ngəshiy: “A Ndə sləkəmmə zhakatiy mbə məti. Pərɓa ghəci dza naa ꞌwaa tsəhəy kən ghwəy tə hiɗi ka Galile. Tiɓa dza ghwəy dzaa nay” pə ghwəy. Ghənzə na kwəma gəzaŋwəy ya» kə.

8 Ma sa favə miꞌi va kwəma va na, tərəŋw ghəshi hazlənishi, tərəŋw ghəshi vəshishi diɓa. Dza ghəshi, kyaŋwkyaŋw ghəshi maɗishi, ka kəsli bali ta dza ta gəzanshi kwəmaa mənta va kaa *mbəzli ta səɗa Yesəw. 9 Ma ghəshi mbə bali va tsəgha na, vətəghə Yesəw tsahwəy kwa kwəma shi. A kə ngəshi na: «A miꞌi, e səkwətəŋwəy» kə. Dzəghwa miꞌi va kət kətəghəvashiy dzəvəgha, mbaꞌa ghəshi tsəfəkwəshi ka fal, tasl tasl, ghəshi kəsəvə dzar mbə ngeler ci. 10 *A kə Yesəw ngəshi ki na: «A miꞌi, ka hazləni ghwəy ma. Divam, mbalam a ghwəy dzaa gəzanshi kaa ngwarməhira, a ghəshi maɗiy dzəti hiɗi ka Galile. Tiɓa dza ghəy kwəmə li shi» kə.

Kwəmaa dzəkən ka sawjiy ndəghwə kwəli Yesəw

11 Ma miꞌi va kwa kwal ghwəlashi mbə dza ki na, mbaꞌa nihwəti mbəzli mbə ka sawjiy ndəghwə kwəli Yesəw va səəkəshiy dzəmbə məlmə. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi slanakə kwəmaa mənta va gwaꞌa gwaꞌa kaa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala. 12 Ma sa favə mbəzli dikə dikə ni mbə ka ta Hyala kwəma va tsəgha na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi ɓasətəvashi ghəshi lə mətikwəkwər mbə *ka Zhəwifə. Sa ɓasəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi sləkahwə kwəmaa dzəkən shiy mənishi va. Ma sa sləkati ghəshi na, mbaꞌa ghəshi ɓanavəshi gəna tərəŋw kaa ka sawji. 13 *A kə ghəshi ngəshi na: «Ava ghəy ndaŋwəy gəna. A pə ghwəy taa ni kaa mbəzliy: “Wa mbəzli ta səɗa ci səəkə naa ghələhwə həvir va ghəy, ghəy tə hi” ka ghwəy ni gwaꞌa tsəgha. 14 Ya ə dza ngwəmnaa favə, mbaꞌa kə dzaa gəzaŋwəy kwəmay, war a ghəy taa sənay njasa dza ghəy zhiniy dəpəti lə kwəma ɓa, ta mbə mbəlantəŋwəy mbə kwəma va» kə ghəshi.

15 Dzəghwa ka sawjiy niy ndəghwə kwəli Yesəw va, həŋ ghəshi ɓəvə gəna va. Mbaꞌa ghəshi nəwti gəzə kwemer va war njasa gəzanshi mbəzli dikə dikə ni va ki. ꞌWakəvə nava dzərvə mbaꞌa zləlivərivata dzar mbə mbəzli ka Zhəwifə. ꞌWava na ghalaɓa, ka sar paꞌ ndatsə.

Yesəw canshi ghən tsa ci kaa *mbəzli ta səɗa ci

(Mk 16:14-18; Lk 24:36-49; Zhŋ 20:19-23; SləniKY 1:6-8)

16 *Dza mbəzli ta səɗa Yesəw va məŋ lə taŋ ni ki, mbaꞌa ghəshi maɗishi, ka dzashiy dzəti hiɗi ka Galile. Sa tsəhəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi dzashiy, dzəmə bahwaa niy gəzanshi Yesəw va. 17 *Ma sa tsəhəshi ghəshi məɓa na, mbaꞌa ghəshi nay ki. War sa nay ghəshi na, dza ghəshi tsəfəkwə tsəfəkwə, ghəshi tsəfəkwəshi. Tapə ghəshi ka pəraꞌwanci dividivi shi, ta fal. Ma nihwəti mbəzli mbə shi na lə kə ghən. 18 *Dza Yesəw ki, kət kətəghəvay dzəvəgha shi. Ma kə ngəshi na: «A Hyala ndara bərciy məni mazəə dzəkən shiy gwaꞌa gwaꞌa. Shi mə ghwəmə, lə shi tə hiɗi gwaꞌa. 19 *Ava va tsəgha, mbalam a ghwəy dzar mbə hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwanashi ta gəzanshi kwəmaa dzəkənee, nza ghəshi mənishi ka mbəzliy nəwra! Nza ghwəy mananshi *batem lə slən tsa Didi, mbaꞌa lə slən tsa Zəghwə nzə, mbaꞌa lə slən tsa Safə tsa nzə ɗewɗew tsa. 20 *Ɓananshim ɗi fəti ta kwəmee gwanata, njasa gəzaŋwəy ya va gwaꞌa! Ə gəzaŋwəy ya, sənay tə ghwəy, war kwasəbə ghwəy dzee nza, njasa səəmə vici va gwaꞌa, paꞌ fəca dza hiɗiy kəɗishi» kə Yesəw.

Ava tsəgha na Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw *Kəristəw, njasa tsasliti Matiye ki.

* 1:1 1:1 Rm 1:3-4; 2Tim 2:8; Mt 20:30-31

* 1:2 1:2 Ghava 21:2-3; 25:26; 29:32–30:24

* 1:3 1:3 Ghava 38:29-30; Rətə 4:18-22

* 1:5 1:5 Rahabə: Zhə 2:1-24; kar Rətə lə Bəwazə: Rətə 1:4

* 1:6 1:6 mbəghəy Saləmaŋw: 2Sam 11–12

* 1:7 1:7 2NəMezh 11:31–13:23

* 1:8 1:8 2NəMezh 13:23–21:20; 26:1

* 1:9 1:9 1NəMezh 26:1–28:27

* 1:10 1:10 2NəMezh 29:1–33:25

* 1:11 1:11 2NəMezh 34:1–36:21

* 1:16 1:16 Lk 1:27

* 1:18 1:18 Lk 1:35

* 1:21 1:21 Cem 130:7; Mt 1:25; Lk 1:31; SləniKY 4:12

* 1:23 1:23 Ezay 7:14

* 1:25 1:25 1:21

* 2:2 2:2 Lk 2:4-7; mazə ka Zhəwifə: Mt 27:11

* 2:6 2:6 Mishe 5:2; Zhŋ 7:42

* 2:15 2:15 ꞌWəzh 11:1

* 2:18 2:18 Zher 31:15-16

* 2:23 2:23 Lk 1:26; 2:39, 51; Zhŋ 1:46

* 3:2 3:2 4:17; Lk 3:3

* 3:3 3:3 Ezay 40:3

* 3:4 3:4 2Mezh 1:8

* 3:7 3:7 Ghwəyəy, nja shesher ndərəm ghwəy: 12:34; 23:33; ngwəvə Hyala: 24:15-25, 37-39

* 3:9 3:9 Lk 1:54-55; Zhŋ 8:39; Rm 2:28-29; 4:12

* 3:10 3:10 7:19

* 3:11 3:11 Lk 3:16

* 3:12 3:12 Zher 13:24; Mt 13:30

* 3:15 3:15 5:17; 28:19

* 3:16 3:16 ghwəmə ghwənita: Ezay 63:19; Ezhek 1:1-3; Zhŋ 1:51; SləniKY 7:56

* 3:17 3:17 Ezay 42:1; Cem 2:7; Mt 12:18; 17:5

* 4:1 4:1 Ebr 2:18; 4:15

* 4:2 4:2 Səvəri 34:28; Mt 6:16-17

* 4:4 4:4 Nəw 8:3

* 4:6 4:6 Cem 91:11-12

* 4:7 4:7 Nəw 6:16

* 4:8 4:8 5:1

* 4:10 4:10 Nəw 6:13; 5:9

* 4:12 4:12 14:3

* 4:13 4:13 Zhŋ 2:12

* 4:14 4:14-16 Ezay 8:23–9:1

* 4:16 4:16 Lk 1:79

* 4:17 4:17 3:2; 4:23; 6:10; 10:7

* 4:20 4:20, 22 8:21-22

* 4:23 4:23 9:35; 4:17

* 5:1 5:1–7:29 Lk 6:20-49

* 5:1 5:1 4:8; 14:23; 15:29; 17:1; 28:16

* 5:3 5:3 Ezay 57:15; 61:1

* 5:4 5:4 Cem 126:5

* 5:5 5:5 Cem 37:11

* 5:7 5:7 18:33; Zhk 2:13

* 5:8 5:8 Cem 24:3-5

* 5:9 5:9 Ebr 12:14

* 5:10 5:10 1Pi 3:14

* 5:11 5:11 10:22; Lk 6:22

* 5:12 5:12 2NəMezh 36:16; Mt 23:30; Lk 6:23; SləniKY 7:52; Ebr 11:32-38; Zhk 5:10

* 5:13 5:13 Mk 9:50

* 5:15 5:15 Mk 4:21; Lk 8:16

* 5:16 5:16 Ef 5:8; Flp 2:15; 1Pi 2:12

* 5:17 5:17 3:15; 7:12; 22:40; Rm 3:31

* 5:18 5:18-19 Zhk 2:10

* 5:21 5:21 Səvəri 20:13; SləniTaH 24:17

* 5:22 5:22 1Zhŋ 3:15

* 5:24 5:24 6:14-15

* 5:25 5:25-26 Lk 12:58-59

* 5:26 5:26 18:34

* 5:27 5:27 Səvəri 20:14

* 5:28 5:28 Zhəwbə 31:1; 2Pi 2:14

* 5:29 5:29-30 18:8-9; Mk 9:43-47

* 5:31 5:31 Nəw 24:1; Mt 19:7; Mk 10:3-4

* 5:32 5:32 19:9; Mk 10:11-12; 1Kwər 7:10-11

* 5:33 5:33-37 23:16-22; Zhk 5:12

* 5:33 5:33 SləniTaH 19:12; Ɓəla 30:3

* 5:34 5:34-35 Ezay 66:1; SləniKY 7:49

* 5:35 5:35 Cem 48:3

* 5:37 5:37 2Kwər 1:17-19

* 5:38 5:38 Səvəri 21:24

* 5:39 5:39 Rm 12:17

* 5:40 5:40 1Kwər 6:7; Ebr 10:34

* 5:43 5:43 SləniTaH 19:18; Mt 22:39; Mk 12:31; Lk 10:27

* 5:44 5:44Səvəri 23:4-5; Rm 12:20; 1Pi 2:20-23; cəꞌwə ta ka jaka Lk 6:28; 23:34; SləniKY 7:60; Rm 12:14; 1Kwər 4:12; 1Pi 3:9

* 5:45 5:45 Ef 5:1

* 5:48 5:48 SləniTaH 19:2

* 6:1 6:1 23:5

* 6:8 6:8 6:32; Lk 12:30

* 6:9 6:9 Ezhek 36:23

* 6:10 6:10 4:17; 7:21; 12:50; 18:14; 21:31; 26:39-42; Mk 3:35; 14:36; Lk 22:42; Zhŋ 4:34; 6:38-40; SləniKY 21:14

* 6:11 6:11 6:24-34

* 6:12 6:12 6:15

* 6:13 6:13 10:16-25; 24:3-28; Zhk 1:12-15; Zhŋ 17:15; 2Tes 3:3; 2Tim 4:18

* 6:14 6:14-15 5:24; Lk 6:37; Ef 4:32

* 6:15 6:15 18:35

* 6:16 6:16-17 Ezay 58:5; Mt 4:2; 9:14-15; 17:21; Mk 2:18; 9:29; Lk 2:37; 4:2; 5:33; 18:12; SləniKY 13:2-3; 14:23; 2Kwər 6:5; 11:27

* 6:19 6:19 Zhk 5:2-3

* 6:20 6:20 19:21; Mk 10:21; Lk 12:33

* 6:24 6:24-34 6:11

* 6:25 6:25 Flp 4:6; 1Pi 5:7

* 6:26 6:26 10:29-31; Lk 12:6-7

* 6:29 6:29 1Mezh 10

* 6:30 6:30-31 14:31

* 6:32 6:32 6:8

* 6:33 6:33 1Mezh 3:11-14; Cem 37:4-5

* 6:34 6:34 Səvəri 16:4, 19-20

* 7:1 7:1 Zhk 4:11-12; 1Kwər 4:5

* 7:2 7:2 Mk 4:24; Rm 2:1; 14:10-12

* 7:7 7:7 Zher 29:12-14; Mt 18:19; 21:22; Mk 11:24; Zhŋ 14:13-14; 15:7; 16:24; Zhk 1:5; 1Zhŋ 5:14-15

* 7:11 7:11 Zhk 1:17

* 7:12 7:12 5:17; Rm 13:8-10; Gal 5:14

* 7:14 7:14 SləniKY 14:22

* 7:15 7:15 Nəw 13:2-4; Mt 24:11, 24; SləniKY 20:29; 2Kwər 11:13-15; 2Pi 2:1; 1Zhŋ 4:1

* 7:16 7:16-18 12:33

* 7:16 7:16 Zhk 3:12

* 7:17 7:17 Gal 5:19-23

* 7:19 7:19 3:10; Lk 3:9; Zhŋ 15:2, 6

* 7:21 7:21 6:10; 7:24-27; 21:28-31; Rm 2:13; Zhk 1:22-25; 2:14-26

* 7:23 7:23 25:12; 2Tim 2:19

* 7:24 7:24-27 7:21

* 7:28 7:28-29 Mk 1:22; Lk 4:32

* 7:28 7:28 11:1; 13:53; 19:1; 26:1; Lk 7:1

* 8:4 8:4 SləniTaH 14:2-32; Mt 12:16; Mk 7:36; Lk 17:14

* 8:11 8:11 Ezay 25:6

* 8:12 8:12 13:42, 50; 22:13; 24:51; 25:30

* 8:13 8:13 9:22; 9:29; 15:28

* 8:14 8:14 1Kwər 9:5

* 8:17 8:17 Ezay 53:4

* 8:20 8:20 2Kwər 8:9

* 8:21 8:21-22 4:20, 22; 9:9; 19:21; Mk 1:18, 20; 2:14; 10:21; Lk 5:11, 28; 18:22; Zhŋ 1:43; 21:19, 22

* 8:26 8:26 Cem 89:10; Mt 14:30-32

* 8:29 8:29 Mk 3:11; 1Kwər 15:24

* 9:2 9:2 Lk 7:48; Cem 103:3; Zhŋ 9:2

* 9:6 9:6 Zhŋ 5:36

* 9:9 9:9 8:21-22

* 9:10 9:10 11:19; Mk 2:15; Lk 5:29; 7:34; 15:1-2; 19:7

* 9:13 9:13 ꞌWəzh 6:6; Mt 12:7; Lk 19:10

* 9:14 9:14 6:16-17; 11:18-19; Lk 7:33-34

* 9:15 9:15 22:2; 25:10; Zhŋ 2:1-12; 3:29; ShiZhŋ 19:7

* 9:17 9:17 Ka Izərayeləy, dzəghwa ghwəlpə yəwən na ka ghəshiy i tay tsa njəmnjəm tsa. Ni shi ghwəlpipiy, tə hwətəɓə niy mənishi ghəshi, va tsəgha ka ghəshiy slikwəshi ghəshi kə halishi, sa ka tay tsa njəmnjəm tsa maɗi ta pəsli kwa shi.

* 9:20-21 9:20 SləniTaH 15:25-27; Mt 14:36; Mk 5:27; 6:56; Lk 6:19; 8:44

* 9:22 9:22 8:13; Mk 5:34; 10:52; Lk 7:50; 8:48; 17:19; 18:42; SləniKY 3:16

* 9:24 9:24 Zhŋ 11:11-13

* 9:25 9:25 Mk 5:41

* 9:27 9:27-30 20:29-34

* 9:29 9:29 8:13

* 9:30 9:30 12:16; Mk 7:36

* 9:31 9:31 Mk 7:36

* 9:32 9:32-34 12:22-24

* 9:34 9:34 10:25; 12:24, 27; Mk 3:22; Lk 11:15, 19

* 9:35 9:35 4:23

* 9:36 9:36 Ɓəla 27:17; Ezhek 34:5; Zak 10:2; Mt 14:14; 15:32; Mk 8:2

* 10:2 10:2-4 Zhŋ 1:40-44; SləniKY 1:13

* 10:5 10:5-15 Lk 10:4-12

* 10:5 10:5 Lk 10:33

* 10:6 10:6 Zher 50:6; Mt 15:24; SləniKY 13:46

* 10:7 10:7 4:17

* 10:10 10:10 1Kwər 9:14; 1Tim 5:18

* 10:13 10:13 Lk 2:14

* 10:14 10:14 SləniKY 13:51

* 10:15 10:15 Ghava 18:20; 19:1-29; Mt 11:24

* 10:16 10:16 Lk 10:3

* 10:17 10:17-22 24:9-14; Mk 13:9-13; Lk 21:12-19; Zhŋ 16:1-4

* 10:17 10:17 SləniKY 5:40; 2Kwər 11:24

* 10:18 10:18 SləniKY 24:1-26

* 10:19 10:19-20 Lk 12:11-12

* 10:21 10:21 Mishe 7:6; Mt 10:35; Lk 12:52-53

* 10:22 10:22 5:11; Zhŋ 15:18

* 10:23 10:23 16:28; SləniKY 8:1

* 10:24 10:24-25 Lk 6:40; Zhŋ 13:16; 15:20

* 10:25 10:25 9:34

* 10:26 10:26 Mk 4:22; Lk 8:17

* 10:28 10:28 Ebr 10:31

* 10:30 10:30 Lk 21:18

* 10:32 10:32 ShiZhŋ 3:5

* 10:33 10:33 Mk 8:38; Lk 9:26; 2Tim 2:12

* 10:34 10:34 Lk 2:14

* 10:35 10:35-36 Mishe 7:6

* 10:35 10:35 10:21; 24:10; Mk 13:12; Lk 21:16

* 10:37 10:37 Nəw 13:7-10; 33:9; Mt 19:29; Mk 10:29; Lk 18:29

* 10:38 10:38-39 16:24-25; Mk 8:34-35; Lk 9:23-24; Zhŋ 12:25-26

* 10:40 10:40 18:5; Mk 9:37; Lk 9:48; Zhŋ 13:20; Gal 4:14

* 11:1 11:1 7:28

* 11:2 11:2 14:3

* 11:3 11:3 Zhŋ 1:15, 27; 3:31; 11:27

* 11:5 11:5 Ezay 35:5-6; 26:19; 61:1; Lk 4:18

* 11:10 11:10 Mala 3:1; Səvəri 23:20; Mk 1:2; Lk 1:76

* 11:14 11:14 1Mezh 17:1; Mala 3:23; Mt 17:12-13; Mk 9:13

* 11:15 11:15 13:9, 43; Mk 4:9, 23; 7:16; Lk 8:8; 14:35

* 11:18 11:18-19 9:14; Mk 2:18; Lk 5:33

* 11:19 11:19 9:10; 11:2

* 11:21 11:21 Tirə lə Shidaŋw: Ezay 23:1-16

* 11:23 11:23 Ezay 14:13, 15

* 11:24 11:24 10:15; Lk 10:12

* 11:25 11:25 Ezay 29:14; 1Kwər 1:18-29

* 11:27 11:27 28:18; Zhŋ 1:18; 3:35; 10:15; 13:3; 17:2

* 11:28 11:28-30 Ezay 28:12

* 11:29 11:29 Zher 6:16

* 12:1 12:1 Nəw 23:25-26

* 12:2 12:2 Səvəri 20:8-10

* 12:3 12:3-4 1Sam 21:2-7; SləniTaH 24:5-9

* 12:5 12:5 Ɓəla 28:9-10

* 12:7 12:7 9:13

* 12:9 12:9-14 Mk 2:27-28

* 12:11 12:11-12 Lk 13:15-16; 14:5

* 12:14 12:14 Zhŋ 5:16, 18

* 12:16 12:16 8:4; 9:30; Mk 7:36

* 12:17 12:17-21 Ezay 42:1-4

* 12:18 12:18 3:17

* 12:22 12:22-24 9:32-34

* 12:23 12:23 20:30-31

* 12:24 12:24 10:25

* 12:28 12:28 Lk 17:21

* 12:29 12:29 Ezay 49:24

* 12:30 12:30 Mk 9:40; Lk 9:50

* 12:31 12:31-32 12:24

* 12:33 12:33 7:16-18

* 12:34 12:34 3:7

* 12:36 12:36-37 Zhk 3:6-10

* 12:38 12:38-39 16:1-4; Mk 8:11-12

* 12:38 12:38 Zhŋ 6:30; 1Kwər 1:22

* 12:40 12:40 Zhəwnasə 2:1; Mt 27:63

* 12:41 12:41 Zhəwnasə 3:5

* 12:42 12:42 1Mezh 10:1-10

* 12:45 12:45 2Pi 2:20

* 12:50 12:50 6:10

* 13:9 13:9 11:15

* 13:12 13:12 25:29

* 13:14 13:14-15 Ezay 6:9-10; Zhŋ 12:40; SləniKY 28:26-27

* 13:17 13:17 1Pi 1:10-12

* 13:22 13:22 1Tim 6:9-10

* 13:30 13:30 3:12; ShiZhŋ 14:14-15

* 13:31 13:31 17:20; Lk 17:6

* 13:32 13:32 Ezhek 17:23

* 13:33 13:33 1Kwər 5:6; Gal 5:9

* 13:34 13:34-35 13:10-17

* 13:35 13:35 Cem 78:2

* 13:40 13:40 7:19; Zhŋ 15:6

* 13:41 13:41 24:31; Mk 13:27

* 13:42 13:42 8:12

* 13:43 13:43 Dani 12:3; KaSlaNgw 5:31; Mt 11:15

* 13:44 13:44 Flp 3:7-14

* 13:50 13:50 8:12

* 13:53 13:53 7:28

* 13:54 13:54 Zhŋ 7:15

* 13:55 13:55 Zhŋ 6:42

* 13:57 13:57 Zhŋ 4:44

* 14:2 14:2 16:14

* 14:3-4 14:3-4 SləniTaH 18:16; 20:21; Lk 3:19-20

* 14:5 14:5 21:26; Mk 11:32; Lk 20:6

* 14:13 14:13-21 15:32-39

* 14:14 14:14 9:36

* 14:20 14:20 2Mezh 4:43-44

* 14:23 14:23 5:1; Lk 5:16

* 14:25 14:25 Zhəwbə 9:8

* 14:26 14:26 Lk 24:37

* 14:30 14:30-32 8:26

* 14:31 14:31 6:30; 8:26; 16:8; 17:20; Lk 12:28

* 14:33 14:33 16:16; 27:54; Mk 15:39

* 14:36 14:36 9:20

* 15:2 15:2 23:25; Lk 11:38-39

* 15:4 15:4 Səvəri 20:12; 21:17

* 15:7 15:7-9 Ezay 29:13

* 15:11 15:11 SləniKY 10:15; 1Tim 4:4; Tit 1:15

* 15:14 15:14 23:16, 24; Lk 6:39; Rm 2:19

* 15:19 15:19 Gal 5:19-21

* 15:22 15:22 20:30-31

* 15:24 15:24 10:6; Rm 15:8

* 15:26 15:26 Kəreketi ka ka Zhəwifəə har mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, va tsəgha niy gəzə Yesəw kwəma va tsəgha kaa mali va.

* 15:28 15:28 8:13

* 15:29 15:29 5:1

* 15:32 15:32-39 14:13-21

* 15:32 15:32 9:36

* 16:1 16:1-4 12:38-39; Lk 11:16, 29-30

* 16:1 16:1 Zhŋ 6:30

* 16:6 16:6 Lk 12:1

* 16:7 16:7-9 Mk 6:52

* 16:8 16:8 14:31

* 16:9 16:9 14:20

* 16:10 16:10 15:37

* 16:14 16:14 14:2; 17:10-13; Mt 21:11

* 16:16 16:16 14:33; Zhŋ 1:49; 11:27

* 16:18 16:18 Lk 22:32; Zhŋ 1:42; 21:15-17; Ef 2:20

* 16:19 16:19 Lk 11:52; Mt 18:18; Zhŋ 21:15-17

* 16:20 16:20 17:9

* 16:21 16:21 17:22-23; 20:17-19; 26:2

* 16:24 16:24-25 10:38-39; Lk 14:27; 17:33; Zhŋ 12:25-26; 1Pi 2:21

* 16:27 16:27 Cem 62:13; Zhəwbə 34:11; Mt 7:23-27; 13:41; 25:31-46; Lk 13:27; Zhŋ 5:29; Rm 2:6; 1Kwər 3:13-15; 1Pi 1:17; 2Tim 4:14; ShiZhŋ 22:12

* 16:28 16:28 10:23; 24:34; Mk 9:1; 13:30; Lk 9:27; 21:32

* 17:1 17:1 5:1

* 17:2 17:2-8 2Pi 1:16-18; ShiZhŋ 1:16

* 17:5 17:5 3:17

* 17:9 17:9 16:20

* 17:10 17:10-11 Mala 3:23-24; Mt 16:14

* 17:12 17:12-13 11:14; Lk 1:17; Zhŋ 1:21

* 17:17 17:17 Nəw 32:5, 20

* 17:20 17:20 13:31; 14:31; 21:21; Mk 11:23; Lk 17:6

* 17:22 17:22-23 16:21

* 17:24 17:24 Səvəri 30:13

* 18:1 18:1 Lk 22:24

* 18:3 18:3 19:14; Mk 10:15; Lk 18:17

* 18:4 18:4 23:12

* 18:5 18:5 Lk 10:16

* 18:8 18:8-9 5:29-30

* 18:10 18:10-14 Zhŋ 10:11-15

* 18:14 18:14 6:10

* 18:15 18:15 SləniTaH 19:17; Gal 6:1

* 18:16 18:16 Nəw 19:15; Zhŋ 8:17; 2Kwər 13:1; 1Tim 5:19

* 18:17 18:17 Tit 3:10

* 18:18 18:18 16:19; Zhŋ 20:23

* 18:19 18:19 7:7

* 18:20 18:20 28:20

* 18:22 18:22 Ghava 4:24

* 18:23 18:23 25:19

* 18:27 18:27 Lk 7:42

* 18:33 18:33 5:7

* 18:34 18:34 5:26

* 18:35 18:35 6:12, 15; Ef 4:32; Kwəl 3:13; Zhk 2:13

* 19:1 19:1 7:28; Lk 9:51

* 19:4 19:4 Ghava 1:27

* 19:5 19:5 Ghava 2:24; Ef 5:31

* 19:7 19:7 5:31

* 19:9 19:9 5:32; Lk 16:18

* 19:10 19:10 1Kwər 7:1

* 19:14 19:14 18:3

* 19:18 19:18-19 Səvəri 20:12-16; SləniTaH 19:18

* 19:19 19:19 22:39

* 19:21 19:21 6:20; 8:21-22; Lk 12:33

* 19:22 19:22 Cem 62:11

* 19:26 19:26 Zak 8:6; Lk 1:37

* 19:28 19:28 25:31; Lk 22:30; 1Kwər 6:2; ShiZhŋ 3:21

* 19:29 19:29 10:37

* 19:30 19:30 20:16; Mk 10:31; Lk 13:30

* 20:8 20:8 SləniTaH 19:13; Nəw 24:15

* 20:16 20:16 19:30

* 20:17 20:17-19 16:21; 27:26-31

* 20:22 20:22 26:39; Mk 14:36; Lk 22:42; Zhŋ 18:11

* 20:23 20:23 SləniKY 12:2

* 20:26 20:26-27 23:11; Mk 9:35; Lk 9:48

* 20:28 20:28 Ezay 53:12; 1Kwər 6:20; 7:23; Gal 1:4; 1Tim 2:5-6; 1Pi 1:18-19

* 20:29 20:29-34 9:27-30

* 20:30 20:30-31 1:1; 9:27; 12:23; 15:22; 21:9, 15; 22:41-46; Mk 10:47-48; 11:10; Lk 1:32, 69; 2:11; 18:38-39; Zhŋ 7:42

* 21:5 21:5 Ezay 62:11; Zak 9:9

* 21:8 21:8 2Mezh 9:13

* 21:9 21:9 Cem 118:26; 148:1; Mt 20:30-31

* 21:11 21:11 16:14; 21:46; 26:68; Lk 7:16

* 21:13 21:13 Ezay 56:7; Zher 7:11

* 21:15 21:15 20:30-31

* 21:16 21:16 Cem 8:3

* 21:19 21:19 Lk 13:6

* 21:21 21:21 17:20; Lk 17:6

* 21:22 21:22 7:7

* 21:26 21:26 14:5

* 21:28 21:28-31 7:21

* 21:28 21:28 Lk 15:11

* 21:31 21:31 6:10

* 21:32 21:32 Lk 7:29-30

* 21:33 21:33 Ezay 5:1-2

* 21:35 21:35 22:6

* 21:39 21:39 Ebr 13:12

* 21:41 21:41 22:7

* 21:42 21:42 Cem 118:22-23

* 21:43-44 21:43-44 Dani 2:34-35, 44-45

* 21:46 21:46 21:11; 26:4-5

* 22:2 22:2 9:15

* 22:6 22:6 21:35

* 22:7 22:7 21:41

* 22:11 22:11 ShiZhŋ 19:8

* 22:13 22:13 8:12

* 22:21 22:21 Rm 13:7

* 22:23 22:23 Lk 20:27

* 22:24 22:24 Nəw 25:5-6; Ghava 38:8

* 22:32 22:32 Səvəri 3:6

* 22:37 22:37 Nəw 6:4-5

* 22:39 22:39 SləniTaH 19:18; Mt 5:43; 19:19; Rm 13:9; Gal 5:14; Zhk 2:8

* 22:40 22:40 5:17; Rm 13:10

* 22:41 22:41-46 20:30-31

* 22:44 22:44 Cem 110:1; SləniKY 2:33-35; 1Kwər 15:27; Ebr 1:13; 8:1

* 22:46 22:46 Mk 12:34; Lk 20:40

* 23:3 23:3 Rm 2:21-23

* 23:5 23:5 Səvəri 13:9; Nəw 6:8; Ɓəla 15:38-39; Mt 6:1

* 23:8 23:8 Zhŋ 13:13

* 23:11 23:11 20:26-27; Mk 9:35; 10:43-44; Lk 9:48; 22:26

* 23:12 23:12 Cem 75:8; Mt 18:4; Lk 1:52; 14:11; 18:14

* 23:16 23:16-22 5:34-37

* 23:16 23:16 15:14

* 23:18 23:18 Səvəri 29:37

* 23:21 23:21 1Mezh 8:13

* 23:23 23:23 SləniTaH 27:30; Mishe 6:8; Lk 18:12

* 23:24 23:24 15:14

* 23:24 23:24 Ɗi kwəma vaa gəzəy: Mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ghəshi lə ka Farisahiy, ə ka ghəshiy dzashi ta cimsli nəw na jəw jəw na kwəma mbə kwəma pəhəti Hyala. Ma na diɓədiɓə na kwəma gwəramti Hyalaa ɗi na, kala ɗi ghəshiy nəw.

* 23:25 23:25 Mk 7:4

* 23:26 23:26 Zhŋ 9:40

* 23:28 23:28 Lk 16:15

* 23:30 23:30 5:12; SləniKY 7:52

* 23:33 23:33 3:7

* 23:34 23:34 1Tes 2:15

* 23:35 23:35 Ghava 4:8-10

* 23:38 23:38 Ezhek 10:18-19; 1Mezh 9:7-8

* 23:39 23:39 Cem 118:26

* 24:2 24:2 Lk 19:44

* 24:5 24:5 24:24; 2Tes 2:9-10; 1Zhŋ 2:18

* 24:7 24:7 2NəMezh 15:6; Ezay 19:2

* 24:9 24:9-14 10:17-22; Zhŋ 16:1-4

* 24:9 24:9 5:11

* 24:10 24:10 10:35; Lk 12:52-53

* 24:11 24:11 7:15

* 24:12 24:12 2Tim 3:1-5

* 24:13 24:13 ShiZhŋ 13:10

* 24:14 24:14 28:19

* 24:15 24:15 Dani 9:27; 11:31; 12:11

* 24:15 24:15 Kwəma dzəghwa tikə nay, Matiye dəꞌwə ghən tsa ci gəzə na kaa mbəzliy dzaa jangə zliya ci na.

* 24:17 24:17-18 Lk 17:31

* 24:21 24:21 Dani 12:1; ShiZhŋ 7:14

* 24:23 24:23-25 Lk 17:23-24

* 24:24 24:24 24:5; 7:15; ShiZhŋ 13:13-14

* 24:27 24:27 24:30, 37; 25:31; 1Kwər 15:23; 1Tes 3:13; 4:15; 2Tes 2:1, 8; Zhk 5:7-8; 2Pi 3:4; 1Zhŋ 2:28

* 24:28 24:28 Zhəwbə 39:30; ShiZhŋ 19:17-18

* 24:29 24:29 Ezay 13:10; 34:4; Azh 2:6, 21; 2Pi 3:10, 12; ShiZhŋ 6:12-14

* 24:30 24:30 Zak 12:10-14; Dani 7:13-14; Mt 24:27; 26:64; Mk 14:62; ShiZhŋ 1:7

* 24:31 24:31 13:41; təlimə: 1Kwər 15:52; 1Tes 4:16

* 24:34 24:34 16:28

* 24:36 24:36 SləniKY 1:7

* 24:37 24:37-39 Ghava 6:11-13; 7:7-13; 2Pi 3:6

* 24:42 24:42 24:44, 50; 25:13; Mk 13:33, 35; Lk 12:40; 21:36

* 24:43 24:43 1Tes 5:1-2; 2Pi 3:10; ShiZhŋ 3:3

* 24:45 24:45-47 25:21-23

* 24:48 24:48 2Pi 3:4

* 24:50 24:50 24:42

* 24:51 24:51 8:12

* 25:1 25:1 Lk 12:35-36

* 25:10 25:10 9:15

* 25:11 25:11-12 Lk 13:25

* 25:12 25:12 7:23

* 25:13 25:13 24:42

* 25:14 25:14-15 Mk 13:34

* 25:15 25:15 Rm 12:6

* 25:19 25:19 18:23

* 25:21 25:21-23 24:45-47; Lk 16:10

* 25:29 25:29 13:12; Mk 4:25; Lk 8:18; 19:26

* 25:30 25:30 8:12

* 25:31 25:31-46 16:27

* 25:31 25:31 Nəw 33:2; Zak 14:5; Mt 16:27; 19:28; 1Tes 3:13; Zhəwdə 14

* 25:35 25:35-36 Ezay 58:7

* 25:40 25:40-45 Fir 19:17; Mt 10:40, 42; 12:50; 28:10

* 25:41 25:41 Zhəwdə 7; ShiZhŋ 20:10, 15

* 25:46 25:46 Dani 12:2; Zhŋ 5:29; Zhk 2:13

* 26:1 26:1 7:28

* 26:2 26:2 16:21

* 26:4 26:4-5 21:46

* 26:6 26:6-7 Lk 7:37-38

* 26:11 26:11 Nəw 15:11

* 26:15 26:15 Səvəri 21:32; Zak 11:12; Zhŋ 11:57; 13:2

* 26:17 26:17-29 Səvəri 12:1-20

* 26:20 26:20-25 Zhŋ 13:2, 21-30

* 26:23 26:23 Cem 41:10

* 26:24 26:24 Cem 22:7-8, 16-19; Ezay 53:9

* 26:26 26:26-28 1Kwər 10:16

* 26:28 26:28 Səvəri 24:8; Zher 31:31; Ebr 7:22; 9:15-20

* 26:30 26:30 Lk 22:39; Zhŋ 18:1

* 26:31 26:31 Zak 13:7; Mt 26:56; Zhŋ 16:32

* 26:32 26:32 28:7, 16

* 26:34 26:34-35 Lk 22:33-34; Zhŋ 13:36-38

* 26:34 26:34 26:75

* 26:36 26:36-46 Lk 5:16; Ebr 5:7-8

* 26:39 26:39 6:10; 20:22; Zhŋ 18:11; Ebr 10:9

* 26:41 26:41 Ef 6:18; Ebr 2:18

* 26:44 26:44 2Kwər 12:8

* 26:45 26:45 Zhŋ 12:23; 13:1; 17:1

* 26:52 26:52 Ghava 9:6

* 26:55 26:55 Lk 19:47

* 26:56 26:56 Mt 26:31; Lk 24:46

* 26:61 26:61 27:40; Zhŋ 2:19; SləniKY 6:14

* 26:63 26:63 Mbaꞌa Yesəw catavay: Ezay 53:7; Mt 27:12-14; Zəghwə Hyala: Mt 14:33; 27:40, 43; Lk 22:70

* 26:64 26:64 Dani 7:13; Mt 22:44; 24:30; Mk 13:26; Lk 21:27

* 26:65 26:65 Mbaꞌa slakwanti kwəbaŋ tsa kən ghən ci: Ɓəla 14:6; Esd 9:3; A tsəərəti Hyala: SləniTaH 24:16; Zhŋ 19:7

* 26:67 26:67 Ezay 50:6; 53:5

* 26:68 26:68 21:11

* 26:75 26:75 26:34

* 27:3 27:3 26:15

* 27:6 27:6 Nəw 23:19

* 27:9 27:9-10 Zak 11:12-13; Zher 32:8-9

* 27:11 27:11 2:2; 27:29, 37, 42; Mk 15:2, 9, 12, 18, 26, 32; Lk 23:3, 37-38; Zhŋ 1:49; 12:13; 18:33, 39; 19:3, 15, 19, 21

* 27:12 27:12-14 Zhŋ 19:9; Mt 26:63

* 27:19 27:19 Lk 23:47

* 27:20 27:20-23 SləniKY 3:13-14

* 27:24 27:24 Nəw 21:6-9; Cem 26:6

* 27:25 27:25 SləniKY 5:28

* 27:26 27:26-31 20:19

* 27:28 27:28 Lk 23:11

* 27:29 27:29 27:11

* 27:30 27:30 26:67

* 27:35 27:35 Cem 22:19

* 27:37 27:37 27:11

* 27:38 27:38 Ezay 53:12

* 27:39 27:39 Cem 22:8; 109:25

* 27:40 27:40 26:61, 63

* 27:42 27:42 27:11

* 27:43 27:43 Cem 22:9; Mt 26:63

* 27:45 27:45 Amə 8:9

* 27:46 27:46 Cem 22:1

* 27:48 27:48 Cem 69:22

* 27:51 27:51 Səvəri 26:3; Ebr 10:19-20

* 27:54 27:54 14:33; 26:63; Mk 15:39

* 27:57 27:57-58 Nəw 21:22-23

* 27:63 27:63 12:40

* 27:64 27:64 28:13

* 28:6 28:6 16:21

* 28:7 28:7 26:32

* 28:10 28:10 12:50; Zhŋ 20:17

* 28:13 28:13 27:64

* 28:16 28:16 5:1; 26:32; 28:10

* 28:17 28:17 14:31

* 28:18 28:18 Dani 7:14; Mt 11:27

* 28:19 28:19hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwanashi: 10:5-6; 24:14; Mk 16:15; Lk 24:47; məni batem: Mt 3:15; Mk 16:16; SləniKY 2:38; 8:36; 1Kwər 1:13-16; Ef 4:5; Zhŋ 3:22; 4:1-2; Rm 6:3-4; mbə slən tsa Didi lə sa Zəghwə nzə mbaꞌa sa Safə tsa nzə: 2Kwər 13:13

* 28:20 28:20 1:23; 5:2-7, 27; 11:28-30; 18:20

Markə

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Zliya Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw Kəristəw njasa tsasliti

Markə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Markə tsaa tsasliti zliya na tsay, tsasliti slən tsa ci na mbəw. Ya tsəgha nzə kiy, mbə gəzə na nihwəti mbəzli, dzəkən Markə tsa va: «Ghəci na məgəla tsaa niy pəlatanavəshi gwədəwri tsa ci va kaa mbəzli fəcaa niy kəsə məndi va Yesəw kwa Getəsemane» kə ghəshi (vəh 14:51-51). Ma kə nihwəti mbəzli diɓa na: «Ghəci na Zhaŋ Markə tsaa niy təwrə va ghəshi lə Pəl mbaꞌa Barnabasə» kə ghəshi (Sləni ka kwal Yesəw 12:25; 13:5, 13; 15:37-39; Kwələsə 4:10; 2 Timəte 4:11). A Piyer ntsa ta səɗa Yesəw niy sənay ghi tsa Markə wəzə wəzə (Sləni ka kwal Yesəw 12:12). Diɓa na mbaꞌa kar Markə nzəyəhwə nzəy lə Piyer (1 Piyer 5:13). Zhini ma kə nihwəti diɓa na: «Kwəma tsasliti Markə na mbə zliya nay, Piyer slanakə na» kə ghəshi.

Ma kə nihwəti mbəzli ɓa na: «Pərɓa Markə tsa tsasliti na Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw kaa kar Matiye lə Ləwka mbaꞌa Zhaŋ» kə ghəshi. «Kaa mbəzli Kəristəw kamaa ka Zhəwifə tsasliti na, mbəzliy sa ngəraꞌwə tə sa nəw ghəshi Yesəw tə hiɗi ka Rəm» kə ghəshi. A ɗi Markə canshi kaa mbəzli va njasa nza bərci va Yesəw, sa nzana Zəghwə Hyala, nza mbəzli va mbəə səꞌwa kwəma, kala hazləni ma. Mbaꞌa ghəshi sənay, a bərci və ta mbəli mbəzli gwərapə gwərapəshi ni, lə ta tahamti hyeler mbə vəgha mbəzli, lə ta pəli kwəma mbəzli jikir na gwaꞌa, zhini ka ɓananshi shiy kaa mbəzli lə bərci, kə ghəshi.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 paꞌ tə vəh 9 Nzəy tsa Yesəw tə hiɗi ka Galile, lə sləni ci ghərahwə na mbə.

Vəh 10 Yesəw mbə kwal ta dzəmbə məlmə Zherəwzalem.

Vəh 11 paꞌ tə vəh 16:1-8 Nzəy tsa Yesəw mbə Zherəwzalem paꞌ tə vici məti ci, lə səəmə tsa ci kwa kwəli.

Vəh 16:9-20 Njasa citi Yesəw ghən tsa ci kaa mbəzli ci, sa satiy na mbə məti, lə njasa dzay naa dzəmə ghwəmə ta nzəy vəgha Dəy. Ma kə mbəzliy: «Markə tsasli na niva kwəshalahiw» kə ghəshi.

1

Zhaŋ ndə məni *batem mbə gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli

(Mt 3:1-12; Lk 3:1-18; Zhŋ 1:19-28)

1-2 **Ma kwəma mbə zliya nay, Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw *Kəristəw, Zəghwə Hyala na. Njasa tsasliti *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala vay, tsəgha ghatəvata na. Ma kə Hyalaa dzəkən zəghwə nzəy: «Avee taa ghwənəghə ndə kwal tsee a ghəci ꞌwatəŋa kwal, ta gwəmantəŋa kwal tsa dza ghaa dza kwa, kə Hyala» kə Ezay. 3 *Zhini ma kə Ezay diɓay: «Ava məli ntsa vaa gaka mbə zlapə mbə gamba, ma kəy: “Gwəmantim nefer ghwəy ta kaꞌwə Ndə sləkəpə, njasa ka məndi vaa zamti kwal wəzə wəzə ta kaꞌwə ntsa dikə tsa, mbaꞌa ghwəy ghwənanamti nefer ghwəy wəzə wəzə” kə məli va» kə Ezay.

4 *Njasa gəzəkə Ezay va kiy, tsəgha səəkəy Zhaŋ tsaa məni batem mbə gamba. Dza na ka gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli, a kə na: «Tsam titihwə kwa kwəma Hyala, zhəghantim nzəy tsa ghwəy, ma nza məndi məntəŋwəy batem, nza Hyala pəlayŋwəy jikir tsa ghwəy mbə nəfə tsa nzə» kə.

5 Dza mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem lə nihwəti mbəzli tə hiɗi ka Zhəwde gwanashi mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəvəgha. Ma sa favə ghəshi kwəma ci va na, mbaꞌa ghəshi cicikəvəri kwəma shi jikir na mənti ghəshi gwaꞌa gwaꞌa. Dza Zhaŋ ka mananshi batem kwa həl Zhərdeŋ ki.

6 *Zhaŋ tsa vay, kwəbaŋ tsa tsati məndi tə shəti ngaləwba niy nza na kən ghən ci, mbaꞌa pəhətəvay səvəri mbə hwər ci lə kanda hwətəɓə. War kar hayer lə mbəzəkwə tsa kwamti ni ci shi zəmə na. 7 Ma kə kaa mbəzli mbə gəzə kwəma ci va na: «A tsahwəti ndə taa səəkə ləy hwəmee, tsava ndəy, aa taŋətəra tə dikə. Məniree gar gələɓə kwa səɗa ci ta pəli yiɗi mbə kwakwahə tsa mbə səɗa ciw. 8 Yən na neyey, lə yam ngəri məniŋwəy ya batem. Na naciy, lə *Safə tsa Hyala dza naa məniŋwəy batem» kə.

Njasa mənim *batem kaa Yesəw lə njasa həərə *ndə jaka tsa Hyala

(Mt 3:13–4:11; Lk 3:21-22; 4:1-13)

9 Ghala vici va ki na, mbaꞌa Yesəw kafəy mbə məlmə Nazaretə tə hiɗi Galile ta dzaa dzəvəgha Zhaŋ, dza Zhaŋ mbaꞌa mananati batem kwa həl Zhərdeŋ. 10 Ma sa səəməy Yesəw kwa yam na, nzaꞌjəw ghwəmə ghwənita, ka səkwa Safə tsa Hyalaa dzəkən ndəɓa ghərpəpə pə gha. 11 *Ma fa na na, məli ndəə gaka, ka gəzanci kwəma səəkə mə ghwəmə, a kə ngəci na: «Gha na Zəghwee, tərəŋw ɗiŋee, mbə vəshi nzee dalala tə gha!» kə.

12 War ghwəla tsəgha ləy hwəm batem tsa mananati Zhaŋ va na, mbahə Safə tsa Hyala mbahəghə dzəmbə gamba. 13 Dzəghwa vici faɗə mətsəkə ghəci mənti tə gamba va. War mbə həərə ndə jaka tsa Hyala ka nighə kwəma ci. War ghəshi lə shəkwadeshi ka naa nza gwaꞌa tsəgha, Ka kəəti ka kwal Hyala.

Kar Yesəw lə ka kəəsə kərpi faɗə

(Mt 4:12-22; Lk 4:14-15; 5:1-11)

14 Dza məndi ki, mbaꞌa məndi kalambə Zhaŋ tsaa məni *batem mbə ciki fərshina. Ma ləy hwəm sa kalay məndi Zhaŋ na, mbaꞌa Yesəw səəkəy dzəti hiɗi ka Galile, ka gəzəpə Yəwən kwəma Hyala wəzə na. 15 A kə kaa mbəzli na: «A vəghwə bərkəy nana, ndəkwə ndəkwə na vəghwə ta səəkə Hyala ta sləkə mbəzli. Tsam titihwə kaa Hyala a ghwəy zhəghanti nzəy tsa ghwəy kwataŋa, mbaꞌa ghwəy zləɓavə Yəwən kwəma wəzə na» kə.

16 Dza maɗ Yesəw maɗiy, ka dza dzəy miy kwəfa Galile. Ma dza na na, mbaꞌa kəsashi kar Shimaŋw ghəshi lə zəmbəghəy Andəre, ghəshi mbə bazla zlekwer dzəti kwəfa ta kəəsə kərpi, sa nza ghəshiy ka kəəsə kərpi. 17 Ma kə Yesəw ngəshi sa kəsashi na na: «A mbəzli ni, nəwram, zlashim kəəsə kərpi, e dzaa məntəŋwəy ka mbəzliy haka mbəzliy səəkə ta nəwra» kə. 18 *Dza nzaꞌjəw mbərəkə mbəzli va zlashi zlekwer, mbaꞌa ghəshi nəwhwə.

19 Ma sa nə na kət, kə kaa dza kwa kwəma jəw na, mbaꞌa kəsashi kar tsahwəti ndə lə zəmbəghəy, kar Zhakə lə Zhaŋ, ndərazhi Zhebede ghəshi kwa kwambəwal, ka gwama zlekwer shi. 20 Daꞌ Yesəw harhwəshi ɓa, mbaꞌa ghəshi zlay dəshi ghəshi lə mbəzli ka ghəra sləni ci tiɓa kwa kwambəwal, mbaꞌa ghəshi nəwhwə Yesəw.

Kar Yesəw ghəshi lə ndə gazlaka

(Lk 4:31-37)

21 ꞌWakəvə Yesəw ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci va ki, mbaꞌa ghəshi maɗishi ka dzashiy dzəmbə məlmə Kapernahwəm. Ma ghəshi mbəɓa, sa mənta *vici dəkəva na, mbaꞌa Yesəw dzəmbəy mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, tapə ghəci ta ɓananshi kwəma. 22 *Ma mbəzli tiɓa ki na, mbaꞌa shi ɓananavəshi na va səəvəri məhərli shi. Sa nzanay, niy mənta na ci va kwəma ɓənipə na, nja ɓəni kwəma *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyalaw, lə bama ti niy nza na ci va kwəma ɓəni na kaa mbəzli.

23 Ma geꞌi ghala pətsa va ki na, mbaꞌa tsahwəti ndə niy nza tiɓa mbə ciki ɓasəva tsa va, lə gazlaka ghəci niy nza və. 24 *Ka ꞌwaŋə, a kə na: «A Yesəw, ndə ka Nazaretə, ta njaa ɗi gha lə ghəya? Ta zamtəŋəy səəkə gha shəkəna? Ma na neyey, e sənaŋa wəzə. Ghay, ntsa ɗewɗew tsa ghwənay Hyala nza gha!» kə. 25 Dza Yesəw mbaꞌa ꞌyamanakə cihə kaa gazlaka mbə ghən ntsa va va, ma kə na: «Ɗekəɗekə pə gha. Ə pə ghaa səvəri mbə ghən zal tsa, mbala kərakə!» kə. 26 Dza gazlaka va mbaꞌa kəsəy ntsa vaa gwaŋzəti lə bərci tərəŋw, mbaꞌa səvərita lə ꞌwaŋə zlaŋzlaŋ zlay ntsa va. 27 Mbaꞌa mbəzliy nza tiɓa gwanashi hashishi va nava kwəma, ka ɗəɗəw kwəma kwa jipə shi, a kə ghəshi na: «A na tsətsə na na kwəma kia? Kwəmaa ɓənipə nahwəti yəwən kwəma ki naa, njaa? Gwəravə, mbaꞌa gəzanakə kwəma lə bərci kaa gazlaka na, ka ɗi fəti ghənzə və!» kə ghəshi.

28 War ghwəla tsəgha na, nzaꞌjəw kwəma Yesəw pəlita, war ka sla məndi gwaꞌa gwaꞌa dzar mbə məlməhi tə hiɗi ka Galile.

Kar Yesəw lə ka zəlghwə ɗaŋ

(Mt 8:14-17; Lk 4:38-41)

29 Dzəghwa Yesəw ki mbaꞌa səvəriy mbə ciki ɓasəva tsa va, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzakə ghi tsa kar Shimaŋw lə Andəre. Mbaꞌa kar Zhakə ghəshi lə Zhaŋ nəwvə. 30 Ma ghala pətsa va na, mbaꞌa shiy Shimaŋw məhəni ndəɓa ghwə, pə gha vəgha nzə. War sa tsəhəshi kar Yesəw na, mbaꞌa məndi gəzanci kwəma zəlghwə tsa mali va va. 31 *Dza Yesəw mbaꞌa dzəvəghay, dza na tasl kəsəvə dəvə nzə, kafə kafakati tə pi həni. Nzaꞌjəw rəniki vəgha mali va mənta ki. Dza na ka dza ta ɓanshi shi zəmə.

32 Ma sa pəkwəta vici ki na, mbaꞌa mbəzli ɓasanakə nihwəti ka zəleghwer ghənghən ghənghən, mbaꞌa ka gezlekiki kaa Yesəw. 33 Teꞌ teꞌ teꞌ mbəzli mbə məlmə va gwanashi ɓasəshi kwa dəgha va. 34 *Dzəghwa Yesəw mbaꞌa mbalamti ka zəlghwə ɗaŋ ni va va zəlghwə tsa shi va ghənghən ghənghən tsa gwaꞌa. Mbaꞌa tahamti lə gezlekiki shi ɗaŋ tərəŋw. Kala ɓanavəshi kwal Yesəw kaa gezlekiki va ta gəzə kwəma. Sa nzana, mbaꞌa ghəshi niy sənay Yesəw.

Yesəw tə hiɗi ka Galile

(Lk 4:42-44)

35 *Ma tə həzlimə va mekəshi pəətə, pi ghwəlay həvir ki na, dza Yesəw mbaꞌa kafəy kəghi, mbaꞌa səvəriy mbə məlmə, ka dzay dzəti gamba. Dza na ka cəꞌwə Hyala tə gamba va ki. 36 Dzəghwa kar Shimaŋw lə nihwəti mbəzli ka ghəshiy nza li shi ka pala ki. 37 Dza ghəshi ndəs ghəshi kəsay. A kə ghəshi ngəci sa kəsay ghəshi na: «Ava mbəzli mbə pəlaŋa gwaꞌa gwaꞌa» kə ghəshi. 38 Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «Dzammə ghwəmməə dzəti tsahwəti pi, dzar mbə məlməhi jəw jəw ni ni ndəkwə ndəkwə ni, ta mbee gəzanshi kwəma Hyala kaa ni mbə shi mbəzli kwərakwə. Sa nzanay ghənzə na kwəma səəkee ta məni» kə.

39 *Dza na ki, ka dzay dzar mbə məlməhi tə hiɗi ka Galile gwanashi, ka gazanshi kwəma Hyala kaa mbəzli mbə ciki ɓasəva tsa shi, ka titihə hyeler.

Kar Yesəw lə ndə dərna

(Mt 8:1-4; Lk 5:12-16)

40 Dzəghwa tsahwəti ndə dərna tiɓa, mbaꞌa səəkəy dzəvəgha Yesəw. ꞌWakəvə na tsəfəkwə tsəfəkwəy kwa kwəma ci, ka cəꞌwə kwəma və, a kə na: «A Ndə sləkəpə, war mbaꞌa pə ghaa ɗi sənzənvay a ghaa mbəlantəra ɗewɗew va dərna kənee na» kə. 41 Dza tapə hwər tsa Yesəw ta zhanci ti tsəgha, kaf kafəti dəvə ci mbaꞌa dapay. A kə ngəci na: «E ɗi ghaa mbəliŋa, mbəliŋa kwəriŋ!» kə. 42 Nzaꞌjəw dərna va səraɓəta ti, mbaꞌa mbəliy kwəriŋ. 43 Dzəghwa Yesəw mbaꞌa naɓəti ki, mbaꞌa gəzanci dzay jighi kyaŋwkyaŋw. 44 *A kə kaa ngəci na: «Favə tə gha kwəma dzee na ta gəzaŋa wəzə. Əntaa gha dzaa gəzə kwəma mbəli tsa mbəliŋa gha tsa kaa mbəzli ya jəw nzə ma. A pə ghaa maɗi, a gha dzaa canamti ghən tsa gha, njasa mbəliŋa gha kaa ndə ta Hyala. Nza gha dzaa vəliti vəli gha kaa Hyala njasa gəzəkə *Məyizə va, nza mbəzli mbəə sənay gwanashi, a gha mbəliŋa va dərna tə gha, kə ghəshi» kə.

45 *Ma ghəci naci ki, war sa dzay na na, mbaꞌa ghati gəzə bar tsa va kaa mbəzli ya paꞌ kwəmaɓa. Kala zhini Yesəw mbəə dzavə dza ghwazhə ghwazhə dzar mbə məlmə ghwəla. Ma sa nzana tsəgha ki na, ꞌwakəvə na mbaꞌa dza nzəyəy kwamti mbə gamba kama mbəzli ti. Zhini mbəzli war ka səəkə və ya dza kwəmaɓa diɓa.

2

Kar Yesəw lə ntsa mətita nahwəti bəla vəgha ci

(Mt 9:1-8; Lk 5:17-26)

1 Dzəghwa ləy hwəm hi jəw ki, mbaꞌa Yesəw zhəghəkəvay səəkə mbə məlmə Kapernahwəm, mbaꞌa nzəyəy kəghi. Ma sa favə məndi: «Kəghi na Yesəw» kə məndi na, 2 ꞌwakəvə mbəzli mbaꞌa ghəshi ɓasəshi ɗaŋ tərəŋw, kala tərə ma ngwəla gar nzəy ya kwa dəgha nzə gwaꞌa. Tapə Yesəw ta gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli va.

3 Ma ghəci mbə gəzanshi kwəma Hyala va tsəgha, mbaꞌa nihwəti mbəzli faɗə səəkəshi lə ntsa mətita bəla vəgha ci, ɓəɓə kwa ghən shi. 4 Dzəghwa ki na, mbə ghəshiy tsəhəshi li vəgha Yesəw va ɗaŋ tsa ntsa tiɓaw. ꞌWakəvə ghəshi taram, dzəməshi mə ghən ciki tsa va li mbaꞌa ghəshi ghwənivə kwal geꞌi geꞌi dzəghwa tə pətsa nza Yesəw va. Dza mbaꞌa ghəshi vələghə ntsa va dzəghwa kwa kwal tsa va lə pi həni tsa ci vay gwaꞌa dzəghwa kwəma Yesəw ki.

5 *Ma sa sənay Yesəw, a mbəzli va ndara nefer shi gwanashi, kə, ma kə kaa ntsa mətita bəla vəgha ci va na: «A zəghwee, a *kwəma gha jikir na pəlita!» kə.

6 Ma ghalaɓa ki na, mbaꞌa nihwəti *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala niy nza tiɓa mənzəy. Tapə ghəshi ta zəzə kwəma mbə nefer shi, a kə ghəshi na: 7 «Njaa ka ntsa va gəzə gəla kwəma tsəgha naa, Hyalaa sawa na. A tsava ntsaa dza vaa mbay pəlatanay kwəma ndə jikir na tiɓa kala war Hyala kwətitaa?» kə ghəshi. 8 Gwaꞌa gwaꞌa Yesəw sənata kwəma zəzə ghəshi va tsəgha na mbə nefer shi. Dza na ka ɗəw kwəma və shi, a kə na: «A mbəzli ni, sa wana tətəkə ghwəy kwemer tsətsə ni mbə nefer ghwəya? 9 Nama kwəma gwəra na ɓəlaŋ, ndə kə ni: “A kwəma gha jikir na pəlita” kə, lə ndə ni kaa ndə zəlghwə: “Sati garəŋa, ɓə pi həni tsa gha, a gha dzaŋa” kaa? 10 *Ma kiy, e ɗi ghwəy sənay, a bərci vəya, yən Zəghwə yakə ndə ngəri ta pəlanshi jikir tsa mbəzli tə hiɗi pə ghwəy» kə. Dza ma kə kaa ntsa mətita bəla vəgha ci va na: 11 «A ntsa, avee gəzaŋa, sati maɗi ɓə pi həni tsa gha, mbalaa jighi!» kə. 12 War nzaꞌjəw tsəgha, tsər kwətiŋ, ntsa va kafəy, sati na kaa pi həni tsa ci va cimbəŋ ɓakən, ka dzay tiɓa kwa mətsə mbəzli gwanashi. War nja maɗaŋa nava kwəmaa mananshi kaa mbəzli tə pətsa va gwanashi. Tapə ghəshi mbə fal Hyala, a kə ghəshi na: «Ghala nza ghwəmməy, səəkə ghwəmməə nata gəla nana kwəmaw!» kə ghəshi.

Kar Yesəw lə Levi

(Mt 9:9-13; Lk 5:27-32)

13 Zhini Yesəw mbaꞌa zhəghəghəvay njasaa dzəy kwəfa Galile. Dzəghwa ɗaŋ mbəzli səəkəshiy dzəvəgha, mbaꞌa ghəci ɓananavəshi shiy. 14 *Dza na ki, ka dzay. Ma ghəci mbə dza kwa kwal na, mbaꞌa nay tsahwəti ndə, Levi, zəghwə Alfe, ghəci mənzəy mbə ciki *dəwan. Ma kə Yesəw ngəci na: «Sati, nəwra dzam» kə. Mbaꞌa Levi tsa va satiy ka nəw.

15 *Ma ləy hwəm shi va ki na, mbaꞌa Yesəw tsəhəy kəghi tsa Levi ta zəmə shiy. Ɗaŋ nihwəti ka dəwan lə nihwəti mbəzliy məni sləni jikir na nza tiɓa mbə nəw Yesəw. Dza ghəshi gwanashi mbaꞌa ghəshi ɓasəshi, ka zəmə shiy tə pətsa kwətiŋ tsa lə kar Yesəw ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci ki. 16 Dzəghwa nihwəti *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala lə *ka Farisahi mbaꞌa ghəshi nay Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci, ghəshi mbə zəmə shi zəmə va jakə lə mbəzli jikir kwəma ni va. Dza ghəshi ka ɗəw va *mbəzli ta səɗa Yesəw, a kə ghəshi na: «A mbəzli ni, tawa zəmə na shiy jakə lə ka dəwan mbaꞌa nihwəti mbəzliy məni sləni jikir naa?» kə ghəshi. 17 *Dza mbaꞌa Yesəw favə kwəma shi va, ma kə kaa ngəshi sa favə na tsəgha na: «A mbəzli ni, səəkee nashi mbəzli kwəriŋ kwəriŋ vəgha ni mbə dza va dəkwətərəw, ka zəlghwə na shi kee nashiy dza və. Va tsəgha na kiy, yən na nee na, ta pəla mbəzli wəzə ni səəkə yaw, ta pəla mbəzliy məni *kwəma jikir na səəkəree» kə.

Ka jakəva yəwən kwəma ɓənipə Yesəw lə kwəma ɓənipə *ka Zhəwifəw

(Mt 9:14-17; Lk 5:33-39)

18 *Ma ghalaɓay, ka məni səwmay mbəzli ta səɗa Zhaŋ lə *ka Farisahi niy nza. Ma ni ta səɗa Yesəw na, kala məni ma. Dza nihwəti mbəzli mbaꞌa ghəshi səəkəshi ta ɗəw kwəma va Yesəw dzəkən kwəma va ki, a kə ghəshi na: «Tawa tivə ma ni gha ni mbəzli ta səɗa gha vici səwmay kwərakwə, njasa məni ni ta səɗa Zhaŋ va lə ni ka Farisahi va mbəzlia?» kə ghəshi. 19 *Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «Favə tə ghwəy kwəma dzee na ta gəzaŋwəy. Mbaꞌa kə ndə harvə mbəzli ta zəmə gəzləɓə mətəpa kiy, nza mbəzli va zhiniy tivə vici va ka viciy məni səwmay shəkəna? Ka dza ghəshiy məni səwmay kama na war ghwəlay zal mali tsa va mbə shiw. 20 A vəghwə tsa va dzaa səəkəy, sa dza məndiy ɓanti ndə mətəpa kwa jipə shiy, ava ghalaɓa dza ghəshiy məni səwmay ki» kə Yesəw.

21 Ma kə ngəshi kwa fir ɓa na: «Ndə tiɓaa ɓəvə yar ꞌwarꞌwar ni ta mbəghəshiy dzəti kwəbaŋ tsaa haliyəw. Sa nzana, mbaꞌa kə ndə mənti tsəghay, ta sləkwakar ghən tsa shi dza ni ꞌwarꞌwar ni va yar, mbaꞌa kwal dzaa mətsəhəy dzəti pəhal kwəbaŋ tsa va.

22 Ava tsəgha na diɓa, ndə tiɓa ka ꞌyaghwa tay tsa njəmnjəm tsaa dzəghwa ghwəlpə halihali naw. Sa nzana, mbaꞌa kə ndə mənti tsəghay, sa ka tay tsa va maɗiy ta pəsli na, ta wənəhəta dza pəhal ghwəlpə va, ka tay dza na, naꞌi shəkəy dzəti hiɗi gəm. Shi dza məndiy mənivə lə ghwəlpə va tiɓa ghwəla kiw. Dzəghwa yəwən ghwəlpə təɓə na məndiy i tay tsa njəmnjəm tsa kwərakwə ki» kə. *

Gəzə kwəmaa dzəkən *vici dəkəva ka Zhəwifə

(Mt 12:1-8; Lk 6:1-5)

23 *Ma tə nahwəti *vici dəkəva ka Zhəwifə na, mbaꞌa kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci maɗishi ka dza dzəvəri mbə vəh alkamari. Ma ghəshi mbə dza dza va tsəgha na, dza mbəzli ta səɗa ci va ka slərɓə alkamari. 24 *Dza *ka Farisahi ki, ka ɗəw kwəma va Yesəw, a kə ghəshi na: «Nighə dia Yesəw, tawa məni mbəzli ta səɗa gha ni shi makəmmə Zliya Hyala va mənishi fəca vici dəkəva kia?» kə ghəshi. 25-26 *Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «Səəkə ghwəy jangəhwə mbə zliya Hyalaa dzəkən kwəmaa niy mənti *Davitə va, ghala vəghwə tsaa niy nza Abiyatar vaa dikə tsa *ka ta Hyala bay sa? Saa niy kəsəvə ma kar Davitə lə mbəzli kwasəbə, ka ɗi zəmə shiy ghəshiy, dza na təhwə dzəmbəy dzəmbə *ciki Hyala mbaꞌa ɓəhwə peŋ tsa ka məndiy ta Hyala li, mbaꞌa zəməhwə. Ya tsəgha niy nə *kwəma pəhəti Hyala ka zəmə peŋ tsa va məndi, kala war ka ta Hyalaw kəy, a Davitə niy dzaa ɓəvə, mbaꞌa zəhwə, mbaꞌa tahanavəshi kaa mbəzli kwasəbə va kwərakwə. Niy naɓəti Davitə Hyalaw» kə Yesəw.

27 **Zhini ma kə ngəshi na: «Talay, ta wəzə tsa ndə ngəri mənta vici dəkəva. Mənəy ndə ngəri ta nzaa mava tsa vici dəkəvaw. 28 Sa nzana va tsəgha kiy, yən yən Zəghwə yakə ndə ngəri sləkə na vici dəkəva» kə.

3

Kar Yesəw lə ntsa məti məti dəvə tsa

(Mt 12:9-14; Lk 6:6-11)

1 *Dza Yesəw mbaꞌa dzəmbəy dzəmbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə diɓa. Dzəmbə na na, tsahwəti ndə mbəɓa məti məti dəvə ci. 2 War sa dzəmbəy Yesəw na, dzəghwa nihwəti mbəzli tiɓa, ka fə ghən ti, nda nza naa mbəli ntsa va fəca *vici dəkəva va, sa ɗi ghəshi ngali kwəmaa dzəkən ta mbə ghəshiy ɓanci fəti. 3 ꞌWakəvə Yesəw tsəgha kaa ntsa məti məti dəvə tsa va: «A ntsa, sati a gha garəŋa tiɓa tə jipə mbəzli!» kə. 4 Zhini na tapə, ta ɗəw kwəma va mbəzli tiɓa va, a kə na: «Njaa nə kwəma mbə Zliya Hyalaa? Mənim kwəma wəzə na kaa ndə fəca vici dəkəva nə na shəkənaa? Naa mənim kwəma gəmgəm na nə na? Kwal tsaa mbəlanti piy tsa ndə na sa ndammə na ta naa? Naa tsaa zamti piy tsa ci na?» kə. Dzəghwa dighevəshi ghəshi kala zləɓanci.

5 Dzəghwa Yesəw mbaꞌa fati mətsə ci ti shi, ka nighəshi lə nəfə lə nəfə, va kwəma caslakə ghən tsa məni ghəshi va tsəgha tsa. Ma kə kaa ntsa məti məti dəvə tsa va ki na: «A ntsa, təɗi dəvə gha va!» kə. Dza ntsa va mbaꞌa təɗiti sa ci, dza dəvə ci mbaꞌa mbəlita kwəriŋ tsəgha.

6 *ꞌWakəvə *ka Farisahi tə pətsa va, ka dzashi, nzaꞌjəw ghəshi dzaa ɓasəshi lə nihwəti mbəzli mbə mbəzli *Erədə, mbaꞌa ghəshi sləkati kwəma kwa jipə shi njasa dza ghəshiy mbay pəəsliti Yesəw ki.

Mbəzli vəgha Yesəw miy kwəfa Galile

(Mt 4:23-25; 12:15-21; Lk 6:17-19)

7 Dza Yesəw kaf kafəy lə mbəzli ta səɗa ci, ka dzay dzəy vəgha kwəfa Galile. Mbaꞌa vərəm tsa mbəzli tə hiɗi ghənghən ghənghən gwaꞌa nəwvəshi. Mbəzliy səəkə tə hiɗi ka Galile, lə tə hiɗi Zhəwde, 8 lə mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem, lə ni tə hiɗi Idəme, lə niy səəkə pəriɓa tə miy həl Zhərdeŋ, lə səəkə tə hiɗi Tir lə Shidaŋw. Gwaꞌa gwaꞌa mbəzli va səəkəshiy dzəvəgha, sa nzana mbaꞌa ghəshi favə sləni ghərati na.

9 Dza Yesəw ki mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzli ta səɗa ci a ghəshi katanakə kwambəwal, vantaa mbəzli ɗaŋ ni va ꞌyapamti mbə tsəəkwəva. 10 Ma sa nzana mbə mbəli mbəzli ɗaŋ ki na, dzəghwa ka zəlghwə gwaꞌa gwaꞌa ka zlighwəva ta səəkəə dzəvəgha, ta dapə. 11 *Ma mbəzli nza gazlaka mbə ghən shi kwərakwə ki, war sa nay ghəshi Yesəw na, dza ghəshi ka ndiɓəvaa dzəti pi tiɓa kwa kwəma ci. Ka ngwəmə lala, a kə ghəshi na: «A Yesəw, waa gha na Zəghwə Hyala!» kə ghəshi. 12 *Dza Yesəw mbaꞌa naɓətishi, a kə kaa ngəshi lə bərci na: «Ka gəzə kwəma kənee ghwəy ma, əntaa mbəzli dzaa sənara» kə.

Kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci məŋ lə bakə

(Mt 10:1-4; Lk 6:12-16)

13 Dzəghwa Yesəw mbaꞌa dzəməy mə kəlaŋ, tapə ghəci ta haka mbəzli ɗi naa dzəməə dzəvəgha. Dza mbəzli va mbaꞌa ghəshi dzəməshiy dzəvəgha ki. 14 Mbaꞌa təravə mbəzli məŋ lə bakə tsəgha ki. Ma kə ngəshi na: «Ghwəyəy ka kwalee nza ghwəy. Ə təravəŋwəy ya, ta nza ghwəy kwasəbee, nzee ghwəniŋwəy ta dza ghwəy gəzə kwəma kaa mbəzli. 15 Ta ndaŋwəy bərci dzee dzəkən hyeler ta tihəshi ghwəy» kə. 16 *Avanashi slənedemer mbəzli məŋ lə bakə ni va təravə na: Shimaŋw, zhini mbaꞌa Yesəw fanati slən Piyer, 17 mbaꞌa kar Zhakə ghəshi lə zəmbəghəy Zhaŋ, ndərazhi Zhebede. Dza Yesəw mbaꞌa fanatishi slən Bəwanergezə, ma ɗi slən tsa va gəzəy «ndərazhi dərazli van» ɗi na gəzə. 18 Mbaꞌa Andəre, mbaꞌa Fəlipə, mbaꞌa Bartelemi, mbaꞌa Matiye, mbaꞌa Təmasə, mbaꞌa Zhakə tsa Alfe, mbaꞌa Tade, mbaꞌa Shimaŋw ndə pərslə ta hiɗi ci, 19 mbaꞌa Zhəwdasə Isəkariyətə, ntsaa ngati ɗafa va ta Yesəw.

Kwal tsaa jakəti *ndə jaka tsa Hyala lə Yesəw tiɓaw

(Mt 12:22-32; Lk 11:14-23; 12:10)

20 Dza Yesəw mbaꞌa dzay dzakə ghi ki. Zhini mbəzli diɓa ngwərfə ghəshi ngwərfəkəvashi. Paꞌ lə shi zəməshi ta kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci kala kwəmavə kwal zəməhwəshi. 21 *Ma sa favə manhiy kwəma va na, mbaꞌa ghəshi səəkəshi ta pəməhwə. Sa nə ghəshi: «Ndə gazlaka na» kə ghəshi mbə gəzə kwəma shi.

22 *Ma kə *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, shiy səəkəshi səəkə mbə məlmə Zherəwzalem na: «A mbəzli ni, waa na Belzhebəl, ndə jaka tsa Hyala mbə ghən tsa ntsa va. Belzhebəl tsa va ghəci mazə tsa mbə hyeler ɓanci na bərci tihə na va nihwəti hyeler səvəri mbə ghən mbəzli li shi!» kə ghəshi. 23 Dzəghwa Yesəw mbaꞌa harashi mbəzli ka gəzanshi kwəma kwa fir ta mbə ghəshiy favə, a kə na: «Njaa njaa ka ndə jaka tsa Hyala gay tahamti ghən tsa cia? 24 Mbaꞌa kə mbəzli dikə dikə ni zəmə hiɗi dzəmbəshi mbə pa jaka kwa jipə tsa shiy, ta ndanishi dza hiɗi shi. 25 Mbaꞌa kə mbəzli kəghi tsa kwətiŋ tsaa pa jaka kwa jipə shiy, ta ndaniy dza tsava ghi. 26 Tsəgha na lə ndə jaka tsa Hyala kwərakwə ki. Mbaꞌa kə təhəvərivay bakə mbə, ka pa jaka kwa jipə ci lə nahwəti bəla ciy, ta ndaniy dza tsa ci va mazə, gwaꞌa kwəma ci kərkəta tsəgha. 27 *A ghwəy sənay, ka mbay ndəə pahwə shiy kəghi tsa ndə bərci ɓəlaŋəw. War ndə pəhəti na ndə bərci tsa va lə zəꞌwə kwataŋata dza ndəə mbay pahwə shi kəghi tsa ci. 28 Ə gəzaŋwəyee, na navay tsəgha na, ma kwəma mənti mbəzli jikir na gwanata, lə kwəma sawa gəzəkə ghəshi gwaꞌay, a Hyala dzaa pəlashi mbə nəfə nzə. 29 Ma na ntsaa gəzakən kwəma sawaa dzəkən *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsay, ka dza Hyalaa pəlata nava kwəma mbə nəfə tsa nzə ya hwəmɓaw, *kwəma jikir naa dzaa kəɗi ma na nava ya pa hwəmɓa» kə Yesəw. 30 *Ma gəzə Yesəw kwəma va tsəghay, va sa niy gəzə nihwəti mbəzli: «A *hil mbə ghən ci!» kə ghəshi.

Mbəzliy nəw kwəma Hyalay, niva mbəzli na ngwarməhiy lə mbəghəy Yesəw

(Mt 12:46-50; Lk 8:19-21)

31 *ꞌWakəvə kar ngwarməhiy Yesəw mbaꞌa mbəghəy ndəs tsəhəshi ki. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi gagarəshi kwa dəgha, dza ɓəŋ ghəshi ghwənəghə ndə ta dzaa haranayshi Yesəw. 32 Ma ghalaɓa ki na, vərəm ndə ngəri tsaa ɓasəy va tiɓa, dəzlətsəɓə məndi tsəɓay Yesəw mənzəy. Ma kə məndi kaa Yesəw ki na: «A Metər, ava kar məŋa ghəshi lə ngwarməhiŋa pəriɓa tə ngwəla ka ɗəwŋa» kə məndi. 33 Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «Kadiw e citəŋwəy nee mərə lə ngwarməhira» kə. 34 Dza na kaa mbəzliy dəzlay va tiɓa njəꞌwə nighəti shi, a kə na: «Avanashi mbəzli niy, ghəshi na nee mərə lə ni ya ngwarməhira! 35 *Sa nzanay, ya wa ntsaa məni kwəma ɗi Hyalay, ghəci na tsee zəmərə lə nee zhamərə, lə mərə. Gwaꞌa tsəgha» kə.

4

Ɓəli fir lə kwəma Ndə sləka ha

(Mt 13:1-9; Lk 8:4-8)

1 *Zhini Yesəw diɓa, mbaꞌa ghati ɓəni kwəma kaa mbəzli miy kwəfa Galile. Dzəghwa tərəŋw vərəm ndə ngəri ɓasəy vəgha. Ma sa nashi na mbəzli ɗaŋshi tsəgha na, mbaꞌa dzay dzəghwa kwambəwal nzəyəy tə kwəfa va. Mbaꞌa mbəzliy ɓasəshi va məkə tə həlbə. 2 Dza na mbaꞌa ɓananavə kwemer kaa ngəshi ɗaŋ ghənghən ghənghən dzar kwa fir. Ma kə mbə kwəma ci va ɓənipə na na: 3 «Favə ta ghwəy, ma tə nahwəti viciy, mbaꞌa tsahwəti ndə za maɗiy ta dza ta sləka ha ci. 4 Ma ghəci mbə kihwə ha va ki na, pəriŋ nahwəti ha pəpəriŋətaa dzəghwa kwal. Mbaꞌa ꞌyegwer səəkəə iməhwə nava. 5 Dza nahwəti mbaꞌa pəpəriŋətaa dzəti kwərhə. War ghwəla na nzaꞌjəw ghənzə pəsəta, sa nzana kala hiɗi kən ɗaŋ. 6 War sa satita vici ka ndipə na, nzaꞌjəw ha va ghwəlita ki, sa kama hiɗi kən ɗaŋ gar tsəhəvə hililiŋə ghənzə. 7 Dza nahwəti hwəlfə diɓa mbaꞌa pəpəriŋətaa dzəmbə tekesli. Ma sa pəsəta na na, mbaꞌa tekesli kəlishiy dzəkən, kala mbə ghənzəə fə ya ghən nzə. 8 Ma dza nahwəti nanzə ki na, mbaꞌa dzataa dzəmbə hiɗi wəzə ni. Dza na mbaꞌa pəsəta, ka kəli, mbaꞌa ɓəvə hwər pasəta, mbaꞌa fəti ghən, nahwəti na dikə dikə fəti ghən, ɓahwə ɓahwə nahwəti, nahwəti na geꞌi geꞌi» kə Yesəw. 9 *Dza ma kə ngəshi ki na: «Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən ta kwəma va!» kə.

Sa wana gəzə Yesəw kwəma kaa mbəzli kwa fira?

(Mt 13:10-17; Lk 8:9-10)

10 Ma sa tərəmbəshi kar Yesəw kwətishi lə nihwəti mbəzli kwasəbə mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci ki na, mbaꞌa ghəshi maɗishi ka ɗəw sləkar tsa kwəma fir tsa ɓəlikə Yesəw va və. 11 Dza na mbaꞌa zləɓanakəshi, a kə na: «Ta na na ghwəyəy, a Hyala ndaŋwəy məhərli ta sənashi shiy dzəkən sləkə tsa dza na ta sləkə mbəzli. Ma na nihwəti niy tərmbə mbəzli nashi kiy, war kwa fir dza məndiy gəzanshi kwəma. 12 *Ta mbəə nza:

Mbə nay pi ghəshi lə mətsəhi shi na,

kala nashi shi nighə ghəshi va ghəshi.

Mbə favə kwəma ghəshi lə slimim shi na,

kala sənashi shi ɗi kwəma fa ghəshi vaa gəzə ghəshi.

Kala tsəgha nzay,

a ghəshi taa pəla zhəghəvaa dzəvəgha Hyala nza.

Ma nza Hyala pəlanayshi

jikir tsa shi mbə nəfə nzə ghalaɓa nza» kə.

Yesəw ci bazhə tsa fir tsa ɓəlikə na va lə sləka ha

(Mt 13:18-23; Lk 8:11-15)

13 A kə Yesəw ngəshi na: «Ya sa favə ma ghwəy kwəma ɗi fir tsa ɓəlikee tsaa gəzə kiy, njaa dza ghwəy favə tsa gwanay tsa fir kia? 14 Avanay bazhə tsa kwəma va ki: Ma ndə za tsaa kihwə ha vay, ntsaa gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli na.

15 Nəfə tsa nihwəti mbəzliy, nja kwal tsa pəriŋəta nahwəti hwəlfə ha vaa dzəti na. War sa favə ghəshi gəzə kwəma Hyala na, mbaꞌa ghəshi zləɓavə, war ghwəla na nzaꞌjəw, *ndə jaka tsa Hyala səəkəy ɓanti kwəma va mbə nəfə tsa shi.

16 Nəfə tsa nihwəti mbəzli ɓa na, nja kwərhə tsa pəriŋəta nahwəti hwəlfə ha vaa dzəti na. Sa ka ghəshiy favə kwəma Hyala na, nzaꞌjəw, ghəshiy zləɓavə lə vəshi. 17 Zhini diɓa na, ka nzay nza ghəshi lə kwəma va mbə nəfə tsa shi sa mbay ma kwəma vaa tsəhə hililiŋə wəzə wəzə mbə shiw. War nə ma ngəraꞌwə ndəs kə kəsashi, ya ə ghəzlishi məndi tə mbərkə kwəma Hyala na, ka ghəshiy dza, nzaꞌjəw, mbərəkə ghəshi zlata nəw kwəma Hyala.

18 Ma nəfə tsa nihwəti diɓa na, nja pi ndə tekesli tsa dzəghwata nahwəti ha va mbə ghəci. Gəla niva mbəzli ɓay, sa ka ghəshiy favə kwəma Hyala na, mbaꞌa ghəshi zləɓavə. 19 *Ka ghəshi dza diɓa na mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə zəzə kwəma tə hiɗi, ka məni mətsə ta shi tə hiɗi ni ngəɗipə lə nihwəti shi maw vəgha gwaꞌa. Ma sa ka shi va təhay nefer shi ki na, ka ghəshi dza mbaꞌa ghəshi makəti kwəma Hyala va kəli, lə va ghəra sləni mbə nefer shi.

20 Ma nəfə tsa nihwəti mbəzli nashi kiy, nja hiɗi wəzə ni va dzəmbəta nahwəti ha mbə shi na. Ma na gəla niva mbəzli nashi kiy, sa ka ghəshiy favə kwəma Hyala na kar ghəshiy zləɓavə, ka ghəshiy dza na, ka ghəra sləni Hyala wəzə. Nihwəti mbə shi na tərəŋw ghəshi jahambəvashi mbə, nihwəti na bərəkə, ma nihwəti na geꞌi geꞌi, tsəgha» kə.

Ɓəli fir lə kwəma gərkəwa dzəɓay məndi

(Lk 8:16-18)

21 *Dza Yesəw ka nəw lə gəzə kwəma ci va, a kə na: «Kar ndəə tsəꞌwə ghwəə dzəghwa gərkəwa ta dzəɓakən tasaw kən, ya ta mbələy ta pi həni na? A ghwəy sənay, tə pətsa ɗal tsa ka məndiy fə. 22 *Ya nimaɓa shi mbəmbə niy, ta səvərishi dza ghəshiy dzəti ngwəla. Ya wa kwəma ghələhwə məndi gəzə nzəy, cəkeꞌ dza məndiy sənata zləŋ məlmə. 23 *Fə tə ghwəy ghən ta kwəma va, niy nza sləmə va ghwəy ta fa kwəma!» kə. 24 *Zhini ma kə Yesəw ngəshi ɓa na: «Mənti tə ghwəy məhərli wəzə mbə fa kwəma fa ghwəy. Va sa nzanay, njasa dza ghwəy məni kwəmay, tsəgha dza Hyalaa məniŋwəy kwərakwə. Paꞌ ka mətsahata na ghwəy bəla. 25 *Sa nzanay, ma ntsa nza nihwəti shiy vəy, ta mətsahanavə nihwəti shiy dza məndi. Ma na ntsa kama shiy vəy, ta zhini dza məndiy tsaləhwə ya niy nza va jəw ni shiy və» kə.

Fir dzəkən kwəma hwəlfə shiy njasa ghəshiy pəsə, ka kəli ghən tsa shi

26 Zhini ma kə Yesəw kaa tsahwəti fir diɓa na: «Yəmyəm na sləkə tsa sləkə Hyala mbəzli lə kwəma ntsaa səvəriy dzay dzəmti, mbaꞌa tsəŋwəti za ci. 27 *Sa tsaŋwamti na za ci na, ka hi, ka vəghwə, ka hi, ka vəghwə ghəci, mbaꞌa ha ci pəsəta ka kəli, kala nahwəti sləni məni na mbə. 28 War ə haa kəli kwətita ka məni dəghəslə, ka ɓə hwər, dza pas pasəta, mbaꞌa fəəti mətsə. 29 Dzəghwa sa ka ha nakəta ki na, ma ka nza ndə ha maɗiy dzəmbə sləni, ka ɓə mbetə ta kəsli ha ki. Sa məniy vəghwə kəsli nzə» kə.

Ɓəli fir lə kwəma cizlə gwəbiri

(Mt 13:31-34; Lk 13:18-19)

30 Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «A shiy tiɓa gar yəməti sləkə tsa sləkə Hyala mbəzli ghwəmmə li shi. A shiy tiɓa gar ɓəli fir ghwəmmə li shiy dzəkən. 31 Lə cizlə gwəbiri dza naa yəməva. Ghəshi gwəramti na tə jəw mbə cizlə shiy gwaꞌa gwaꞌa. Tsəŋwətishi ma məndi mbaꞌa ghəshi pəsəshiy, 32 *ka naa dza mbaꞌa kəliy dikə, ka taŋəti fəhi tə hiɗi gwaꞌa diɓa. Sa ka na hati dividivi na, dikə dikə dikə, paꞌ ka lala ghyeghyer shi ꞌyegwer tə dividivi ci» kə.

33 Ava tsəgha gazanshi Yesəw kwəma ɓananshi na kaa mbəzli, war dzar kwa fir kwa fir ɗaŋ, geꞌi geꞌi lə kwal tsa dza ghəshiy mbay favə. 34 Nahwəti kwəma gəzanshi na tiɓa ngəshi, kala dzar kwa firiw. Dzəghwa sa ka ghəshiy nza kwətishi lə mbəzli ta səɗa ci ki na. Ka naa dza mbaꞌa gəzanakəvərishi kwəma gəzə na va kwa fir bazhə bazhə.

A bərci va Yesəw dzəkən kar safə tsa dikə tsa, lə kwəfa

(Mt 8:23-27; Lk 8:22-25)

35 Ma fəcava hetihwer na, dza Yesəw ka gəzə kwəma kaa mbəzli ta səɗa ci, a kə na: «A mbəzli ni, taŋəmmə ghwəmməə dzəvəri tsa pəriɓa pəriɓa həlbə» kə. 36 Mbaꞌa ghəshi zlashi mbəzli ɗaŋ ni va tiɓa, ka dzashiy dzəghwa kwambəwal nza Yesəw va kwa. Ma nihwəti kwambəwalerəy niy nza tiɓa vəgha na, ka dzashi kwasəbə ki. 37 Ma ghəshi mbə taŋəə dzəvəri na, mbaꞌa safə tsa dikə tsa kafəy ta viy. Ka baŋzlaꞌwə kwəfa va dalala, ka dzəghwa kwambəwal va yam, paꞌ ka ɗi təhay. 38 Ma ghalaɓa na Yesəw məhəni ləyɓa ləy mətsəni kwambəwal tə hi ciŋ ciŋ ciŋ, mbaꞌa saa fə ghən ta ghən tsa ci. Dza mbəzli ta səɗa ci ki, fərghə ghəshi fərghakati. A kə ghəshi ngəci na: «A Metər, gwaꞌa ghəy! A nava təkə ma ghaa dzəkən shəka?» kə ghəshi. 39 *Dza Yesəw pəlhəm satiy, naɓ naɓ naɓəti safə, ɗekəɗekə pə gha, kə kaa kwəfa va. Mbaꞌa safə garəti viy, mbaꞌa kwəfa dəkəta, ɗekəɗekə pi məniy. 40 Ma kə Yesəw ngəshi ki na: «Tawa hazləniŋwəy ghwəy tsəghaa? Ka mbə ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Hyala sa?» kə. 41 Ma na mbəzli ta səɗa ci na nashi ki na. Tərəŋw hazləni ghəratishi. A kə ghəshi kwa jipə shi na: «Kay, kwətiy gəla tsatsa ndə ki! Ya safə lə kwəfa na ka ɗanci fəti!» kə ghəshi.

5

Yesəw lə ndə gazlaka

(Mt 8:28-34; Lk 8:26-39)

1 Dza Yesəw ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci ki ndəs ghəshi tsəhəshi pəriɓa tə həlbə kwəfa tə hiɗi ka Gerazeni. 2 Ma sa tsəhəshi ghəshi, war sa səəməy Yesəw kwa kwambəwal tsəgha na, wəɗ tsahwəti ndə gazlaka tsahwəy dzar mbə kwəlihi tiɓa tsəgha. 3 Ntsa vay, mbə kwəlihi niy nza nzəy tsa ci. Ndə tiɓa niy mbay zhiniy kəsəvə ta tsaghwa ya kwa dəŋw tsahiw. 4 Ɗaŋ səɗa niy səəkəm tsaghwa kwa dəŋw tsahi, mbaꞌa niy ghwaghwanamti dəŋw tsahi tsa va kwa dividivi ci, mbaꞌa ɓalamti tsa kwa shiɗshiɗ ci gwaꞌa. Mbaꞌa taŋanati bərci kaa mbəzli gwanashi. 5 War kwa kwəlihi lə dzar mbə dəlegwigwi gwaꞌa tsəgha tsa ci pətsaa niy nzəy na ti, havəghwə lə həvir gwaꞌa. Ka ngwəmə lala, ka nzanzarə vəgha ci gwaꞌa gwaꞌa lə hərezli kwacakasla.

6 War sa nay na Yesəw ghəci kərakəy ki na, bəvbəpə ghavə bali, səəkə tsəfəkwə tsəfəkwəy kwa kwəma Yesəw. 7 *Ka ngwəmə lala ghəci zlaŋzlaŋ, a kə na: «A Yesəw, Zəghwə Hyala ta ghwəmə, ta njaa ɗi gha lə ya? Ə cəꞌwəŋee, ka pəraꞌwəŋa dəvə lə slən tsa Hyala, ka sara ngəraꞌwə gha ma» kə. 8 Kwəma gəzə na va tsəghay, sa nzana mbaꞌa Yesəw naɓəti gazlaka va: «Səvəriŋa mbə ghən tsa ntsa, gha gha gazlaka na!» kə niy ni kaa ngəta. 9 Dzəghwa ma kə Yesəw kaa ngəci ki na: «A slən tsa ghaa?» kə. Ma kə ntsa va na: «Mbəzli ɗaŋ, na slən tsee. Sa nzanay, ɗaŋ nza ghəy» kə. 10 Dzəghwa ghəshi ka cəꞌwə Yesəw, əntaa dzaa tahashiy dzəti nihwəti hiɗi.

11 Tə pətsa va ki na, mbaꞌa garəwa ngəreder tərəŋw niy nza tiɓa dzar mbə kəlaŋ mbə pala shi zəmə shi. 12 ꞌWakəvə hyeler va tapə mbə cəꞌwə Yesəw, a kə ghəshi na: «Ndaŋəy kwal a ghəy dzəmbəŋəy mbə ghən ngəreder va» kə ghəshi. 13 Dza Yesəw mbaꞌa zlatanavəshi kwal. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi səvərishi gwanashi mbə ghən zal tsa va. Shəɓətə, ghəshi shəɓətambəvashi mbə ghən ngəreder va. Dza ngəreder va gəgəgəgə ghəshi kafəshi mbə kəlaŋ tsa va, səəkə naꞌi shəkatəvashiy dzəti kwəfa, bətə ghəshi zashi kwaɓa. Ngəreder gar bələkwə bələkwə bakə mətsəkə ɗaŋ tsa shi.

14 Dzəghwa kwərec mbəzliy makə ngəreder va hwəshiy dzəmbə məlmə, lə dzar mbə giwahi vəgha məlmə. Mbaꞌa ghəshi dzaa gəzanshi tsava bar kaa mbəzli. Dzəghwa mbəzli ɗaŋ tərəŋw ki, mbaꞌa ghəshi ɓasəkəvashi ta nashi niva gəla shiy mənishi va. 15 Ma səəkə mbəzli va, ndəs tsa shi vəgha Yesəw na, mbaꞌa ghəshi kəsay ntsaa niy nza hyeler va ɗaŋ mbə ghən ci mənzəy tiɓa vəgha Yesəw. Mbaꞌa pakən kwəbaŋ kən ghən ci, lə məhərli ci wəzə. Ma sa nay ghəshi tsəgha na, ka ghəranshi hazləni. 16 Dza niy nata kwəma va va mbəzli lə mətsə shi, mbaꞌa ghəshi slanakəshi kwəmaa mənta lə ndə gazlaka tsa va, mbaꞌa ngəreder va. 17 Dza mbəzli mbə məlmə va ka cəꞌwə va Yesəw, a ghəci ɓarvay dzay tə hiɗi shi.

18 Ma sa dzay Yesəw dzəghwa kwambəwal ta maɗiy dzay na, tapə ntsaa niy ghəranci gazlaka va mbə cəꞌwə kwal va Yesəw, a ghəci nəwhwə ta dzashi li. 19 Kala zləɓati Yesəw, ma kə kaa ngəci na: «Awə, mbalaa jighi a gha dzaa gəzanshi kaa mbəzli ghaa dzəkən kwəma məntəŋa Ndə sləkəpə na, lə zhəhwər tsa məntəŋa na gwaꞌa!» kə. 20 Maɗi ntsa va maɗiy tsəgha naci ki, ka təwrə dzar tə hiɗi nə məndi «Hiɗi Məlməhi Məŋ» kə məndi. Tapə ghəci mbə gəzə kwəma mananati Yesəw va kaa mbəzli. Ya wa ntsaa favə nava hwəlfə kwəma ki na, war ka mananci maɗaŋa ghənzə.

Kar Yesəw lə Zhayrəsə, mbaꞌa nahwəti mali səkwa miymiy kwa hwər nzə

(Mt 9:18-26; Lk 8:40-56)

21 Dza Yesəw ki, mbaꞌa zhəghəkəvay zhəkə pəri tsa va həlbə kwa kwambəwal zhəvəri tsahwəti. Ma sa tsəhəy na na, dza mbəzli ɗaŋ tərəŋw mbaꞌa ghəshi ɓasəshi vəgha tiɓa, tə miy kwəfa. 22 Dzəghwa tsahwəti ndə kwətiŋ ta mbəzli dikə dikə ni mbə *ciki ɓasə va tsa ka Zhəwifə, Zhayrəsə, kə məndi slən tsa ci, ndəs səəkəy tiɓa kwərakwə. Ma sa nay na Yesəw na, dza na tsəfəkwə kwa səɗa Yesəw, 23 ka pəraꞌwanci dividivi, ka cəꞌwə, a kə na: «Zhee nza na gwərapəta, ka ɗi mətita ghənzə. Ndi fanakən dividivi, a ghənzə mbəlita, əntaa mətita» kə. 24 «Tsəgha na» kə Yesəw, mbaꞌa maɗiy kwasəbə. Takwəs mbəzli ɗaŋ maɗishi kwasəbə ki, war ə ghəshiy dzədzərɗi Yesəw.

25 *Ghalaɓa na, mbaꞌa nahwəti mali niy nza tə pətsa va, gwərapəta ghənzə gar piya nzə məŋ lə bakə, war mbə səkwa miymiy kwa hwər nzə. 26 Tərəŋw ghənzə sahwə ngəraꞌwə mbə dzadzaa dzəti shibiti. Pəŋw ghənzə laɗamti gəna ta dəvə nzə, shaŋ ghənzə ta kwəmavə mbəlita. War mətsəhə na mətsəhə zəlghwə naci. 27-28 *Ma sa favə na məndiy gəzə kwəma Yesəw na, mbaꞌa təkəti mbə ghən tsa nzə: «War mərshi mee dapay tə kwəbaŋ tsa kən ghən ciy, war gwaꞌa, ta mbəlira dzee» kə. Səəkə na mbaꞌa dzəmbəta mbə mbəzliy ɓasəshi va. Dza na kət kətəghəvataa dzəvəgha Yesəw zhəkə ləy hwəm ci, dapə dapay kwəbaŋ tsa ci. 29 War sa dapay na tsəgha ki na, nzaꞌjəw hatsə miymiyəy səkwa va kwa hwər nzə slashi lə səkwa. Dza na mbaꞌa favə mbə vəgha nzə: «Ma nana kiy, gwaꞌa nee mbəlira!» kə.

30 Ghala pətsa va kwərakwə ki na, mbaꞌa Yesəw sənay a bərci səvərishi mbə vəghee, kə. ꞌWakəvə na, tərəɗ zhəghətəvay zhəy ləy hwəm ci, tə jipəjipə mbəzli kwasəbə va. Dza na ka ɗəw və shi: «A ntsaa dapay kwəbaŋ tsee ya mbəzli ni?» kə. 31 Ma kə mbəzli ta səɗa ci kaa zləɓanci na: «Əy, njaa ghaa ni: “Wa ntsaa daparaa?” pə gha, kala nashi mbəzli ghaa dzərɗiŋa ya dza kwamaɓa kia?» kə ghəshi. 32 Ma na Yesəw naci ki na, war ə ghəciy pəla ntsaa dapay va lə mətsə. 33 Dza mali va ki mbaꞌa maɗita, kala gwərgwərə va hazləni. Sa sənata na kwəmaa mənta li, səəkə na tsəfəkwə tsəfəkwəta kwa səɗa Yesəw. Dza na mbaꞌa gəzanakəvəri kwəmaa mənta li gwanata, kala mbələy ma ya kwətiŋ. 34 *Ma kə Yesəw ngəta na: «A zhee, a gha mbəliŋa tə sa ndara gha nəfə tsa gha. Mbəli mbəli pə gha va kwəma ngəraꞌwə tsaa nza kən gha. Mbala lə zərkə mbə nəfə tsa gha» kə.

35 War Yesəw mbə gəzə kwəma va kaa mali va tsəgha na, ndəs nihwəti mbəzli səəkəshi səəkə kəghi tsa Zhayrəsə, ntsa dikə tsa va. Ma kə ghəshi kaa Zhayrəsə na: «Ka maw ghaa tasə ghən tsa gha lə har Metər səəkə gəm ma, a zha gha va mətita» kə ghəshi. 36 Ma na Yesəw naci ki na, kala shashanci kwəma gəzə ghəshi va. Ma kə kaa Zhayrəsə na: «A Zhayrəsə, ka dza her gha ma, ɓanavə nəfə tsa gha kaa Hyala gwaꞌa tsəgha!» kə. 37 Dza Yesəw kaf kafəy, mbaꞌa harvə Piyer ghəshi lə Zhakə mbaꞌa Zhaŋ, zəmbəghəy Zhakə, kwasəbə ci gwaꞌa tsəgha. Kala ɗi ghəci nihwəti mbəzliy nəw.

38 Ma sa tsəhəy na vəgha ghi tsa Zhayrəsə na, mbaꞌa kəsashi mbəzli gədi gədi gədi ka wahə, ka həhərsli wahə nihwəti tərəŋw tərəŋw. 39 *Dza Yesəw mbaꞌa dzakəy dzakə ghi tsa va. Tapə ghəci ta ɗəw kwəma va mbəzli tiɓa: «A mbəzli ni, tawa wahə ghwəy gədi gədi shəka? Wa mətita zha naw, hiy ɓəhwə na gwaꞌa tsəgha» kə. 40 Ma sa favə mbəzli kwəma gəzəkə na va tsəgha na, njasa pəꞌwə na kwəma ka gazlaka ghəshiy nighə. ꞌWakəvə Yesəw mbaꞌa tihəkəvərishi gwanashiy dzəti ngwəla. Tərə ghəshi kəyɓa lə mbəzliy yakə zha va mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci va mahkan ni niy nəwvə gwaꞌa tsəgha. Dza ghəshi irətsə ghəshi dzəmbəshi mbə ciki tsa nza zha va va tsəgha ki. 41 *Dza na, tasl kəsəvə zha va tə dəvə nzə, a kə ngəta na: «Talita kwəma!» kə. Ma ɗi kwəma gəzəkə na va gəzəy «A zha na, satiŋa, yən gəzaŋa na!» ɗi naa gəzə. 42 Nzaꞌjəw pəlhəm, zha va satita tsəgha, ka dza ghənzə. Zha vay, məŋ lə bakə niy nza piya nzə. Mbaꞌa gəla nava kwəma mananatishi maɗaŋa kaa mbəzli tiɓa tərəŋw ki.

43 *Dzəghwa Yesəw mbaꞌa damətishi lə gəzə kwəma tərəŋw, vantaa ghəshi dzaa gəzə kwəma va kaa tsahwəti ndə pəmta pəmta. Zhini ma kə ngəshi na: «Divam mbalam ɓantam shi zəmə kaa zha na, a ghənzə zəməshi!» kə.

6

Kar Yesəw lə mbəzli mbə məlmə Nazaretə

(Mt 13:53-58; Lk 4:16-30)

1 Dza Yesəw mbaꞌa zhəghəkəvay tə tsava pi ki, səəkəə dzəmbə məlmə Nazaretə, na ci məlmə kəli na mbə. Mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci kwasəbə. 2 *Dzəghwa *vici dəkəva mbaꞌa səəkəta. Dza Yesəw ka ɓananshi shiy kaa mbəzli mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. Ma sa favə mbəzliy ɓasəshi va ɗaŋ ni tiɓa shi ɓananshi na va na, hahashi ghəshi hashishi va gəla nava kwəma. Tapə ghəshi mbə gəgəzə kwəma kwa jipə shiy dzəkən, a kə ghəshi na: «A mbəzli ni, kwəma səəkə na ci na kwəma gəzəpə ntsa na tay? A ntsaa ɓanavə məhərli tsətsə ta ɓəni shi nia? Wa ntsaa ɓanavə bərci ta məni gəla kwəma maɗaŋa maɗaŋa na na tsətsə na naci baya? 3 *Ghəci ndə fəɗi shəghwə tsa va, zəghwə Marəy va, lə ngwarməhiy tiɓa, ndərazhiy zhər, kar Zhakə lə Zhezhesə, lə Zhəwdə, mbaꞌa Shimaŋw sa? Ya ngwarməhiyəy miꞌi nzə na, tikə ghəshi mbə ghwəmmə sana nanzə sa?» kə ghəshi. ꞌWakəvə gəla təkə kwəma tsəgha na va, mbaꞌa makətishi ta ɓə nefer shi kaa Yesəw.

4 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «A kataŋəy, a məndiy fə bamaa dzəti *ndə gəzə kwəma Hyala ya paꞌ kwəmaɓa. Ma mbə məlmə yakə məndi lə mbə ni ci mbəzli, lə kəghi tsa yakə məndiy, ka fə bama məndiy dzətiw» kə.

5 Dzəghwa kala mbə Yesəw zhiniy mənti nahwəti kwəma maɗaŋa maɗaŋa na tiɓa. War kəray dividivi shi fanakən na kaa nihwəti mbəzli gwərapə gwərapəshi ni, mbaꞌa mbəzli va mbəlishi. 6 War hash Yesəw hashiy va kwəma mbəzli va, sa ɗi ma ghəshi ɓanci nefer shi.

Njasa ghwəni Yesəw *mbəzli ta səɗa ci məŋ lə bakə ni

(Mt 10:5-15; Lk 9:1-6)

Ləy hwəm kwəma va ki na, mbaꞌa Yesəw dza dzamti dza dzar mbə məlməhi tə hiɗi va. Mbaꞌa ɓananavə kwəma ci kaa mbəzli. 7 Dza na kaa mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni mbaꞌa ɓasətishi. Dza na mbaꞌa ɓanavəshi bərci ta tihə hyeler səvəri mbə ghən mbəzli. Mbaꞌa ghwənashi bakə bakə bakə kwa zəərə shi, ta dza ghəshiy gəzə kwəma ci kaa mbəzli. 8 Dza ma kə ngəshi ki na: «Mbalam, ghwəy kafəy, əntaa ghwəy dzaa ɓə ya waɓa ta dəvə ghwəy ma. Ya shi zəmə nzə, ya mbəl ta ɓə shiy, ya gəna kwa zlipa ghwəy, əntaa ghwəy ɓə ma. War gəta ka ghwəy ɓəvə ta dəvə ghwəy gwaꞌa tsəgha. 9 Pambə tə ghwəy kwekweher mbə səɗa ghwəy, diɓay əntaa ghwəy dzaa sərakən kwəbeŋer bakə bakə kən ghən ghwəy ghwəy dza ma!» kə. 10 Zhini ma kə ngəshi ɓa na: «Ma sa ka ghwəy tsəhəŋwəy mbə məlmə ya namaɓay, mbaꞌa kə ndə kaꞌwətəŋwəy mbə na, kəy ntsa va pə ghwəy taa nzəyŋwəy, paꞌ fəca dza ghwəy ɓarva mbə məlmə va. 11 Mbaꞌa pə ghwəy tsəhəŋwəy mbə məlmə, kala zləɓa kaꞌwəŋwəy məndi, kala fa ma kwəma gəzə ghwəy məndiy, ɓarvaŋwəy tə ghwəy mbə nava məlmə, mbaꞌa ghwəy batamti kwərbi tə shiɗshiɗ ghwəy. War tsəgha pə ghwəy dzaa məni ta mbə ghəshiy sənay, a ghəshi mənti *kwəma jikir na, kə ghəshi» kə Yesəw. 12 Ma sa gəzanakəshi Yesəw tsəgha ki na, mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci va maɗishi, ta dzaa gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli nza ghəshi tsa titihwə tsa shi kaa Hyala, ka zhəghanti nzəy tsa shi ki. 13 *Dza mbaꞌa ghəshi tahamti hyeler səvəri mbə ghən mbəzli ɗaŋ. Mbaꞌa ghəshi vavaranati in kaa nihwəti mbəzli gwərapə gwərapəshi ni ɗaŋ diɓa, mbaꞌa mbəzli va mbəlishi.

Məti Zhaŋ ndə mənipə *batem

(Mt 14:1-12; Lk 9:7-9)

14-15 **Dzəghwa gwaꞌa gwaꞌa slən tsa Yesəw dzay ya paꞌ kwəmaɓa ki, ka gəzə məndi: «Waa Zhaŋ tsaa niy mənipə batem va na sava zhəkəməy na kwa kwəli! Va tsəgha nza bərci və ta məni shi maɗaŋa maɗaŋa ni va tsəgha» kə məndi. Ma kə nihwəti na: «*Eli ndə gəzə kwəma Hyala na» kə ghəshi. Ma kə nihwəti ɓa na: «*Ndə gəzə kwəma Hyala na, nja ka gəzə kwəma Hyalaa niy nza va tiɓa mbəradzə» kə ghəshi.

Dzəghwa mbaꞌa mazə *Erədə favə ghəpə tsa kwəma Yesəw va. 16 Ma sa favə na tsəgha ki na: «Waa Zhaŋ tsaa mənipə batem va niy slantee ghən ti na sava zhəkəməy na kwa kwəli» kə. 17-18 *Sa nzanay, ə niy ɓələhwə na mali zədəy Fəlipə ghəci ghəci mazə Erədə tsa va. Erədiyadə, kə məndi kaa slən tsa mali va. Ma kə Zhaŋ niy ni kaa ngəci na: «Kwal va gha kwa kwəma Hyala ta ɓəli mali zədəŋa va ɓələhwə ghaw» kə. Sa niy gəzəkə na tsəgha ki na, dza Erədə mbaꞌa niy kəsəvəə tsaghwa kwa dəŋw, mbaꞌa niy faghwa kwa fərshina. 19 Mbaꞌa nəfə tsa Erədiyadə niy satiy dzəkən Zhaŋ tərəŋw va kwəma va. Mbə ɗi pəəsli ghənzə niy nza na, niy mbay na va mazə Erədəw. 20 Sa nzanay, mbə ghəranci niy nza hazləni kaa Erədə va kwəma Zhaŋ, sa nzana mbaꞌa niy sənay ndə gəzə kwəma kataŋ naa Zhaŋ, ɗewɗew nəfə tsa ci kwa kwəma Hyala, kə. Dza na ka ndəghwə Zhaŋ niy nza wəzə wəzə, war fa kwəma ka Zhaŋ gəzə ghəci niy maw. Ma sa ka naa favə ki na, ka səəva məhərli ci.

21 Dzəghwa vəghwə tsa wəzə wəzə tsa va Erədiyadə nanzə ki, ndəs səəkəy. Sa niy mənta viciy niy yakə məndi mazə Erədə ti na, dza na mbaꞌa niy tati shi zəmə tərəŋw, ta makwaghwa mbə zəzə vici ya məndi va ti. Mbaꞌa niy haharashi mbəzli dikə dikə ni tə hiɗi ka Galile, lə mbəzli dikə dikə ni mbə ka sawji shi gwaꞌa. 22 Dzəghwa zha Erədiyadə irətsə niy dzəmbəta mbə pətsaa niy ɓasəshi kar mazə Erədə va lə mbəzliy niy harkə na va ta zəmə shiy. Mbaꞌa niy tsəti tsə ka təɓanshi kaa kar Erədə lə mbəzliy niy nza va tiɓa gwanashi. Ma kə mazə niy ni ki na: «A zhee, ya wa shi ɗi gha yən ndaŋay, ɗəwshi, ta ndaŋashi dzee!» kə niy ni. 23 *Dzəghwa mazə hwaꞌ hwaꞌ niy zəməkə fəla: «Yən kala dzaa ndaŋa shi dza ghaa ɗəw vəya, ya war təhəvəri hiɗi sləkə gha ni bakə mbə, a gha ndara nahwəti bəla dza ghaa ni!» kə niy ni. 24 Dza zha va tsəgha del niy səvərita, ndəs niy dzaa kəsata mbəghəta. A kə niy ni ngəta na: «A mə, a kə mazə ngəray: “Ɗəw ya wa shi ɗi gha vəya” kə. A shi kee ɗəw vəa?» kə niy ni. Ma kə mbəghəta va niy ni ngəta na: «Mbala, ma pə gha kaa ngəciy: “Slavəra ghən tsa Zhaŋ ndə mənipə batem!” pə gha ngəci» kə niy ni. 25 Nzaꞌjəw zha va niy zhəghəkəvata lə diva, ta ɗəw va mazə ki, a kə niy ni kaa mazə na: «Ə ɗee gha slaghwara ghən tsa Zhaŋ ndə mənipə batem kwa tasaw!» kə niy ni. 26 War sa niy gəzəkə zha va kwəma va tsəgha na, kwəshay vəgha mazə niy mənta va nava kwəma, sa niy ɗi ma na tsəgha, niy mbay naa zhiniy bashamti ghwəla, sa nzana, mbaꞌa niy mbəlitiy zəmanakə fəla tiɓa kwa kwəma mbəzliy ɓasəshi va kiw.

27 Dzəghwa nzaꞌjəw niy gəzanci kaa tsahwəti ndə sawji kwətiŋ mbə ka sawjiy ndəghwə, a ghəci dzaa slakəvə ghən tsa Zhaŋ ndə mənipə batem taŋtaŋ. Dza ndə sawji tsa va, mbaꞌa niy dzay dzəghwa fərshina, mbaꞌa niy dzaa slavə ghən tsa Zhaŋ faghwa kwa tasaw ki, 28 mbaꞌa niy dzaa ɓanavə kaa zha va, mbaꞌa zha va niy ɓəvəə ɓanavə kaa mbəghəta kwərakwə ki.

29 Ma sa niy favə mbəzli ta səɗa Zhaŋ, a məndi paslamti Zhaŋ, kə məndi na, mbaꞌa ghəshi niy səəkəə ɓəvə mbəri tsa Zhaŋ. Mbaꞌa ghəshi dzaa laghwa kwa kwəli. Tsəgha niy mətiy Zhaŋ ki.

Yesəw lə mbəzli bələkwə bələkwə cifə mətsəkə

(Mt 14:13-21; Lk 9:10-17; Zhŋ 6:1-14)

30 *Dzəghwa *ka kwal Yesəw va niy ghwənashi Yesəw, mbaꞌa ghəshi zhəghəkəvashi mbə dza shi va ki. Səəkə ghəshi ɓasə ghəshi ɓasəshi, ka ndanci kwəma mənəhwə ghəshi gwaꞌa, lə shi ɓananavə ghəshi kaa mbəzli gwaꞌa. 31 Ma ghala pətsa ɓasəshi mbəzli va tə pətsa nza Yesəw va ki na, ka dzashi niy dzashi, ka zhəkə nihwəti, war tsəgha. Shaŋ kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci ta kwəmavə ya kwal tsaa zəhwə shiy nzə. Va tsəgha ki, ma kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci na: «A mbəzli ni, dzammə ghwəmmə ta pəlavə pətsa kama ndə ti di, a ghwəmmə dzaa dəkayvammə ti ya jəw nzə» kə. 32 *Dzəghwa mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəghwa kwambəwal ta dzashiy dzəmbə gamba ta nzəyshi kwətishi vəgha bəla.

33 Ma ghəshi mbə dzashi ki na, mbalaa na mbəzli ɗaŋ nighəvəshi, mbaꞌa məndi sənashi, kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci na shi va, kə məndi. Mbaꞌa mbəzli maɗishi ya mbə namaɓa məlmə, mbaꞌa ghəshi kəsləghə bali lə səɗaa tsəhəshi tə pətsa va pərɓa ghəshi kaa kar Yesəw. 34 *Ma sa tsəhəy Yesəw tə pətsa va ki na, mbaꞌa səəməy kwa kwambəwal, sa nə na tsaꞌ kə na, mbəzli ɓasə ɓasə tə pətsa va ɗaŋ. Tapə hwər tsa ci ta zhanci ta mbəzli va ki. Sa nashi na mbəzli va nja teŋkesli kama ntsaa ndəghwəshi tiɓa. Dza na mbaꞌa ɓananavəshi shiy tərəŋw.

35 Ma sa məniy tihwer, ma kə mbəzli ta səɗa ci kaa Yesəw na: «A Metər, avanay sənzənvay, a vici dzata, dzəghwa tə gambay pətsa. 36 Wəzəɓa ɓanavə gha kwal kaa mbəzli ni, a ghəshi dzashi ta papa shi zəmə shi dzar mbə məlməhi lə mbə nihwəti giwahi ndəkwə ndəkwə ni» kə ghəshi. 37 Ma kə Yesəw kaa ngəshi na: «Ɓanshim shi zəmə dəꞌwə ghən tsa ghwəy a ghəshi zəməshi» kə. Ma kə ghəshi ngəci na: «Zləɓati gha, a ghəy dzaa ɓəvə mbəl bələkwə bakə ta dza ta pəlanshi shi zəmə na?» kə ghəshi. 38 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Peŋ hwəm na sa va ghwəy tiɓa sana nanzəy? Mbalam nighətim di» kə. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi dzaa nighəti. Ma kə ghəshi ngəci na: «Wa cifəy na peŋ tikə, mbaꞌa kərpi bakə» kə ghəshi. 39 Dza na mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzli ta səɗa ci va, a ghəshi gəzanshi kaa mbəzli tiɓa va gwanashi, a ghəshi tihəvərivashiy nzəyshi dzar tə gwəzən tsa neɓekə tsa. 40 Dza mbəzli va mbaꞌa ghəshi nzəyshi ki, bələkwə bələkwə nihwəti, ma nihwəti na cifə mətsəkə cifə mətsəkə. 41 Ma sa nzəyshi mbəzli ki na, dza Yesəw həŋ ɓəvə peŋ tsa cifə tsa va mbaꞌa kərpi bakə ni va ta dəvə ci, mbaꞌa kafata kwəma ciy dzəta ghwəmə, ka mananta ꞌwəsa kaa Hyala ta shi zəmə va. Ma sa mananati na ꞌwəsa kaa Hyala na, dza na mbaꞌa ngangavəri peŋ tsa va, mbaꞌa ɓanavə kaa mbəzli ta səɗa ci, a ghəshi tahanshi kaa mbəzli ɗaŋ ni va. Zhini tsəgha ghəci tahanavəshi kərpi bakə ni va gwanashi diɓa. 42 Mbaꞌa mbəzli va gwanashi zəməhwə shi va, bəhə bəhə ghəshi, mbaꞌa mbəvəli tərə. 43 *Dza məndi ɓasə ɓasəti naa tərmbə va mbəvəli peŋ tsa va lə kəripə va, paf paf ghwani məŋ lə bakə. 44 Ma ɗaŋ tsa mbəzliy zəhwə shi zəmə va va na, zhər bələkwə bələkwə cifə mətsəkə ghəshi.

Njasa dza Yesəw lə səɗa ci dzəy tə ghən yam

(Mt 14:22-33; Zhŋ 6:15-21)

45 War ghwəla ləy hwəm kwəma va ki, ma kə Yesəw kaa *mbəzli ta səɗa ci na: «Ləghwam dzəghwa kwambəwal, a ghwəy ꞌwati kwal dzəvəriy dzəti həlbə pəriɓa pəri məlmə Betəsayda, kala kərnee səkwəti mbəzli ghəshiy dzashi» kə. Mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci va dzəghwashi ka dzashi. 46 *Ləy hwəm sa təhəvərivay na lə mbəzli ki na, mbaꞌa kafəy dzay dzəmə kəlaŋ ta cəꞌwə.

47 Ma hetihwer sa pəkwəta vici na na, ava mbəzli ta səɗa ci kətivə dza ka tsəhəshi tə jipəjipə kwəfa, mbaꞌay ghəci pərikəy tə həlbə kwətiy naci ki. 48 *Dzəghwa mbaꞌa nashi mbəzli ta səɗa ci war mbə təməva lə kaɓə kwambəwal ngahə ngahə ngahə, sa nzana səəkəə dzəmbə kwəma shi safə niy viy. Ma tə kwa baka wa ngələkə na, mbaꞌa Yesəw dzətiy tə ghən yam, ka dza dzar ti shi lə səɗa ci, ta kəsashi mbəzli ta səɗa ci. Ma sa tsəhəy na ndəkwə vəgha shi na, njasa ɗi na taŋəshi ghəci mənti. 49 *Ma sa nay mbəzli ta səɗa ci va ghəciy dza dzar tə ghən yam lə səɗa na, ndəɓa *hil, kə ghən tsa shi. Ka ngwəmə lala ghəshi. 50 Sa nzana, ghəshi njasa nza ghəshi va gwanashi na, mbaꞌa ghəshi nay ghəci mbə dza dzəy tə ghən yam va, mbaꞌa her shi dzashi. War ghwəla tsəgha ki na, mbaꞌa Yesəw ghati gəzanshi kwəma, a kə na: «Waa yən na, ə kə her ghwəy dzəghwashi, ka hazləni ghwəy ma!» kə. 51 *Dza na kwərəhw dzəghway kwa kwambəwal va kwasəbə shi ki, gar safə garəti viy kwərakwə. Dzəghwa tərəŋw məhərli *mbəzli ta səɗa Yesəw səəta va nava kwəma. 52 *Sa nzana, kalaa niy favə ghən tsa kwəma maɗaŋa maɗaŋa na va niy mənti Yesəw lə peŋ ghəshi. War caslakəy nəfə tsa shi niy məniy.

Kar Yesəw lə ka zəlghwə tə hiɗi ka *Zhenezaretə

(Mt 14:34-36)

53 Ma sa taŋamti ghəshi kwəfa va na, mbaꞌa ghəshi tsəhəshi tə hiɗi ka Zhenezaretə ki. Dza ghəshi kaa kwambəwal shi mbaꞌa ghəshi pəhəy vəgha həlbə tsa va. 54 Sa pəhəy ghəshi na, mbaꞌa ghəshi səəməshi kwa ki, nzaꞌjəw məndi nighəvə Yesəw mbaꞌam sənay. 55 Dza məndi ki ka kəkəsli bali ta dzaa gəzə kaa mbəzli tə hiɗi va gwanashi. Ya kwəma favə məndi a səəkəy, kə məndi na, war ə məndiy ɓanci ka zəlghwə səəkə tə pi həni tsa shi. 56 *Ya kwamaɓa dza na, ya dzar mbə məlmə dikə na, ya dzar mbə giwa, ya dzar mbə ni bəla bəla ni ghyeghyer na, war ə məndiy ɓanci ka zəlghwəə dzəti ləwma. Ka cəꞌwə, a ghəci ɓanavəshi kwal tsaa dapəvə ya kwataka mətsəni kwəbaŋ tsa kən ghən ci. Ya tsamaɓa ndə zəlghwə tsaa ndəŋway na, mbaꞌa mbəliy.

7

Kwəma jiji *ka Zhəwifə

(Mt 15:1-9)

1 Dzəghwa *ka Farisahi ghəshi lə nihwəti mbəzli mbə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, shiy səəkəshi mbə məlmə Zherəwzalem, mbaꞌa ghəshi ɓasəkəvashiy dzəvəgha Yesəw. 2 *Nighə ghəshi na, nihwəti mbəzli mbə *mbəzli ta səɗa Yesəw mbə zəmə shi zəmə lə rəɗa tə dividivi shi. Ɗi naa gəzəy, yaɓanti dividivi shi ghəshi ta zəmə shiy njasa ka ka Zhəwifə məni mbə kwəma jiji shiw. 3 Na na ka Farisahi lə ka Zhəwifəy, tərəŋw ka ghəshiy məni məhərli ta məni kwəma jijihishi. Ka ghəshiy gha zəmə shi zəməy, ghəshi yaɓanti dividivi shi wəzə wəzə. 4 Sa ka ghəshiy səəkəshi mbə ləwmay, ka zəmə shiy ghəshi kala pəshamtəvashi ghəshiw. Zhini ɗaŋ nihwəti shi gazanakəshi jijihishi ta mənishi ghəshi tsəgha. Ya dzəkən njasa ka ndə yaɓə shi sa ndə shiy kwa shi, lə yaɓə tsaghwa, lə shekiki vasəti məndi tə mbəzə, ya pətsa həni ndə ti gwaꞌa. 5 Sa zəmə mbəzli ta səɗa Yesəw va shiy kala yaɓanti dividivi shi kiy, va tsəgha ɗəw ka Farisahi, lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala va Yesəw: «Tawa ɗi ma mbəzli ta səɗa gha ni fəti ta kwəma ɓanavəka jijihi, zəmə ghəshi shi zəmə lə rəɗa tə dividivi shia?» kə ghəshi. 6 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Mbalaa kataŋ na kwəmaa niy gəzəkə *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala vaa dzəkən ghwəy! Ghwəy ghwəy ka dakə mbəzli lə kwəma pərikə tə ngwəla ni. A kə niy niy: “A kə Hyalay:

Ma mbəzli niy,

war kwataka lə miy gəzə ghəshi

haꞌwə tsa haꞌwə ghəshi tə ya gwaꞌa tsəgha.

Ma mbə nefer shi na, kərakə kərakə ghəshi lə ya.

7 Gəmta na tsəfəkwə tsəfəkwə ghəshi kwa kwəmee.

Sa nzanay, war kwəma jiji shi

na shi ɓananshi ghəshi kaa mbəzli,

njasa nzanaa kwəmee ghəshi zhəghəti, kə Hyala”

kə Ezay niy ni.

8 Dza ghwəy na, mbaꞌa ghwəy zlata nəw kwəma pəhəti Hyala, ka dzaŋwəy ta nəw war kwəma jiji ke ngəri» kə Yesəw. 9 Zhini ma kə ɓa na: «Kay, tsəghaa nava kataŋ, a ghwəy zlata *kwəma pəhəti Hyala ta nəw, mbaꞌa ghwəy dzaŋwəy ta ɓənipə na ghwəy va kwəma jijihiŋwəy. 10 *A *Məyizə niy gəzəkə nahwəti kwəma, a kə niy niy: “Ə pə ghaa haꞌwə tə kar dəŋa lə məŋa” kə niy ni. Zhini ma kə ɓa na: “Ya wa ntsaa tsəərəti dəy, ya mbəghəyəy, mbaꞌa məndi paslamti tsava ndə” kə. 11 Ma pə ghwəy na ghwəy ki mbə kwəma ɓənipə ghwəy na, mbaꞌa kə shiy va ndə ta kəəti kar dəy lə mbəghəyəy, a ndəə mbay gəzə: “A di, a mə, ma shiy niy nza vəya gar ɓəŋwəyshee ta kəətiŋwəyəy, kwərban na ghəshi” kə, (ma ɗi kwərban gəzəy, shi ɓanavə məndi kaa Hyala), 12 gwaꞌa, ka zhini tsava ndəə kəəti kar dəy lə mbəghəy ghwəla ma, pə ghwəy. War ə ghwəy makə mbəzliy tsəgha va kəəti mbəzli shi. 13 Tsəgha pəəsliti ghwəy na Hyala va *kwəma pəhəti na, war ta mbəə nəw na ghwəy va kwəma jiji pəhəti ghwəy. Zhini lə nihwəti shi məməni ghwəy tiɓa ɗaŋ war tsəgha tsəgha diɓa» kə Yesəw.

Shiy dzaa laɗamti ndə kwa kwəma Hyala

(Mt 15:10-20)

14 Dzəghwa Yesəw mbaꞌa zhiniy harvə mbəzliy ɓasəshi va. Ma kə ngəshi na: «Fam kwəma ɗee na gəzə gwanaŋwəy, fə tə ghwəy ghən ti. 15 *Ma na shi ɓəvə ndəə zəhwəshiy dzəghwa hwər ciy, ka yiɗamti ndə ghəshi kwa kwəma Hyalaw. Shiy səvəri mbə nəfə tsa ndə na shiy dzaa yaɗamti ndə kwa kwəma Hyala. 16 Fə tə ghwəy ghən ta kwəma va, niy nza sləmə va ghwəy ta fa kwəma!» kə.

17 Ma sa təhəvərivay Yesəw lə mbəzliy niy ɓasəshi va na, mbaꞌa dzay dzəmbə ciki. Ma mbəɓa na, maɗ mbəzli ta səɗa ci maɗishi ta ɗəw bazhə tsa fir tsa ɓəlikə na va tsəgha tsa. 18 Ma kə ngəshi na: «Wa ə favə ma ghwəy kwəma ɗi kwəma vaa gəzə lə ghwəyŋwəyshi kwərakwə ɓa na? Ə sənay ma ghwəy, shi ɓəvə ndəə zəməhwəshiy dzəghwa hwər tsa ci na ka yaɗamti ndə ghəshiw pə ghwəy shəkəna? 19 Sa nzanay, dzəmbə nəfə tsa ndə ka ghəshiy dzaw, dzəghwa hwər ka ghəshiy dza, ka ndə dza na mbaꞌa təhəkəghwashi» kə Yesəw. Ma ɗi Yesəw gəzə mbə kwəma ci va gəzəkə na tsəghay, ya war nimaɓa shi zəmə gwaꞌay, a məndiy mbay zəməshi, nə na. 20 Zhini ma kə diɓa na: «Njasa gəzee vay, war kwəmaa səəkə mbə nəfə tsa ndə na saa dzaa mbay laɗamti ndə kwa kwəma Hyala. 21 *Sa nzanay, səəkə mbə nəfə tsa ndə ka təkə *kwəma jikir naa səəkə, lə ghwərghwər, lə ghəli, lə bəkwə mbəzli, 22 lə pəəsli miꞌi mbəzli, lə ɗi gəna, lə zliy, lə dakə mbəzli, lə məni kwəma rəɗa rəɗa na, lə səl va ndə, lə gəzə kwəma jikir naa dzəkən mbəzli, lə kəli ghən, mbaꞌa gəzə kwəma kama ghən ti. 23 Niva shi jikir ni gwanashiy, səəkə mbə nəfə tsa ndə səəkə ghəshi. Ghəshi na shiy dzaa laɗamti ndə kwa kwəma Hyala» kə Yesəw.

Kar Yesəw lə mali ka Shirəfiniki

(Mt 15:21-28)

24 Dzəghwa Yesəw mbaꞌa maɗiy ɓarvay tə pətsa va, ka dzay dzəti hiɗi ndəkwə ndəkwə ni vəgha məlmə Tir tə hiɗi ka Shirəfiniki. Dza na mbaꞌa dzakəy dzakə tsahwəti ndə tiɓa, kala ɗi ma ghəci məndiy sənay, tiɓa na, kə məndi. Ya tsəgha nzə ki na, shaŋ ghəci ta mbay mbələy ghən tsa ci. 25 A nahwəti mali niy nza tiɓa gwərapəta zha nzə va zəlghwə gazlaka tərəŋw, mbaꞌa favə tiɓa na Yesəw, kə məndi. Ma sa favə na tsəgha na, nzaꞌjəw ghənzə maɗita, səəkə na tsəfəkwə tsəfəkwəta kwa kwəma Yesəw. 26 Dza na ka cəꞌwə Yesəw, a ghəci tahanamti gazlaka səvəri mbə ghən tsa zha nzə va. Mali vay, mali *ka Zhəwifə niy nza naw, zha mbəzli ka Shirəfiniki niy nza na. 27 Ma kə Yesəw ngəta na: «A mali na, waa wəzə na ndə ɓəvə shi zəmə ndərazhi ka ndəghashi kaa kireketiw» kə. * 28 A kə mali va ki na: «Tsəgha na nava nanzə kataŋ Ndə sləkəpə. Ya tsəgha na nanzə kiy, ya kireketi na kar ghəshiy dzar ta tabəl, ka imə shiy shikə va ndərazhi» kə. 29 Ma kə Yesəw ngəta ki na: «A mali, ya kwataka tə kwəma gha na zləɓakə ghay, gwaꞌa! Mbala, a gazlaka va səvərita mbə ghən zha gha va» kə. 30 Dzəghwa mali va mbaꞌa dzata. Ma tsəhə na kataŋ na, zha nzə va məhəni tə pi həni tsa nzə lə məhərli nzə wəzə, səvəri səvəri gazlaka mbə ghən nzə.

Kar Yesəw ghəshi lə mədəŋ tsa pəhəta ghani ci, kala mbay ma gəzə kwəma

31 Dza Yesəw ki mbaꞌa ɓarvay tə hiɗi ka Tir ka dzar tə hiɗi ka Shidaŋw, ka dzar tə hiɗi har məndiy hiɗi Məlməhi Məŋ, ta zhəghəkəvay zhəməy kwəfa Galile. 32 Ma sa tsəhəy na na, mbaꞌa məndi pəmanakə tsahwəti ndə tiɓa, mədəŋ ghəci, pəhəpəhə ghani ci, kala mbay ma gəzə kwəma. Dza məndi ka cəꞌwə a ghəci fanakən dəvə ci ta mbəlanti. 33 *Dza Yesəw ki, pəm pəməkəvəri ntsa va səvəri mbə mbəzli. Mbaꞌa ghəshi garəshi tsarakə, bakəshi li. Dza na mbaꞌa ꞌyaghwa dividiviy dzəghwa sləmə ci, mbaꞌa təfati ndighwər tə dəvə ciy dapata ghani ci va li shi. 34 Dza na kaa kwəma ci, kafə kafataa dzəta ghwəmə, mbaꞌa piyaghwa piy lə bərci. A kə kaa ntsa va na: «Efata!» kə. Ɗi kwəma vaa gəzəy: «Ghwəniŋa!». 35 Dzəghwa nzaꞌjəw paŋ, slimim ci ghwənishi, mbaꞌa ghani ci va niy pəhəta pəlita, mbaꞌa ghəci ghati gəzə kwəma wəzə wəzə ki.

36 *Dzəghwa Yesəw mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzli tiɓa gwanashi, əntaa ghəshi gəəzə kwəma mənti na va. Ya war tsəgha gəzanshi na kaa mbəzli, əntaa ghəshi gəzə kwəma kən ki na, war ə mbəzliy mətsəhə gəzə kwəma ci tərəŋw tərəŋw. 37 *Ma kə mbəzli ki na: «Kay, sləni wəzə na sa ci gwanata! Ya mədeŋesliy favə ma kwəmay, aa mbəlantishi, mbə favə kwəma ghəshi, mbəzli pəhəta ghani shi na, mbaꞌa pəlamti, ka gəzə kwəma ghəshi!» kə shi. Tərəŋw nava kwəma mananatishi maɗaŋa.

8

Kar Yesəw lə mbəzli bələkwə bələkwə faɗə mətsəkə

(Mt 15:32-39)

1 *Zhini mbəzli ɗaŋ tərəŋw mbaꞌa ghəshi ɓasəshi ghala pətsa va vəgha Yesəw diɓa. Kala shi zəmə və shi. Ma sa nay Yesəw kala shi zəmə və shi na, dza na daꞌ harashi *mbəzli ta səɗa ci. Ma kə ngəshi na: 2 *«Mbəzli niy, dalalay zhəra hwər tsee ti shi. Sa nzanay, kwa mahkana vici shi na sana, war ghəshi tikə vəghee, kala shi zəmə tiɓa! 3 Mbaꞌa pən ni sana: “Mbalam jighi” pən ngəshi, kala nganavəshi shi zəmə pənəy, ta shikəshi dza ghəshi kwa kwal va ma. Sa nzanay, kərakə səəkə nihwəti mbəzli mbə shi sana» kə. 4 Ma kə mbəzli ta səɗa ci ngəci na: «Əy, kwəma ka ndə palakə shi zəmə sana tikə mbə gamba na gar zəhwəshi mbəzli ni nə gha kia?» kə ghəshi. 5 Ma kə Yesəw na: «Hwəm na peŋ va ghwəya?» kə. Ma kə ghəshi na: «Mbərfəŋəy na peŋ va ghəy» kə ghəshi. «Ndakam tikə» kə. 6 Dza Yesəw mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzliy ɓasəshi va, a ghəshi nzəyshi mənzəy. Ma sa nzəyshi ghəshi na, dza na həŋ ɓəvə peŋ tsa mbərfəŋ tsa va ta dəvə ci, mbaꞌa mananati ꞌwəsa kaa Hyala. Ma sa manamti na ꞌwəsa na, dza na ngaꞌ ngaꞌ nga ngavəri, mbaꞌa ɓanavə kaa mbəzli ta səɗa ci, a ghəshi tahanshi kaa mbəzli va. Dzəghwa mbəzli ta səɗa ci va mbaꞌa ghəshi tahanavəshi ki. 7 Zhini mbaꞌa kərpi və shi tiɓa jəw tsətsə diɓa. Dza Yesəw mbaꞌa zhiniy mənti ꞌwəsa ti shi kaa Hyala diɓa, mbaꞌa ɓanavəshi mbəzli ta səɗa ci, a ghəshi tahanshi kaa mbəzli va. 8-9 Dzəghwa mbəzli tə pətsa va va, zəmə zəmə ghəshi zəməhwə shi zəmə va ki, bəhə bəhə ghəshi. Mbəzli bələkwə bələkwə faɗə mətsəkə na ghəshi ɗaŋ tsa shi. Dzəghwa mbaꞌa məndi ɓasəti naa tərmbə mbəvəli gyaɗə gyaɗə ghwani mbərfəŋ. Ləy hwəm ki na, mbaꞌa Yesəw səkwamtəvay lə mbəzli va, mbaꞌa ɓanavəshi kwal a ghəshi dzashi ki.

10 Dza ghəshi nzaꞌjəw tsəgha, mbaꞌa ghəshi dzashi dzəghwa kwambəwal, ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci, war ka dzashiy dzəti hiɗi Dalmanəta.

*Ka Farisahiy ɗəw a Yesəw mananatishi shi maɗaŋa maɗaŋa ni

(Mt 16:1-4)

11 **Dza nihwəti *ka Farisahi mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə kanci ghəpə kaa Yesəw, a kə ghəshi na: «Mənti shi maɗaŋa maɗaŋa ni tə pətsa va, ti dza ghəy sənay, səəkə va Hyala səəkə kwəma gha na kataŋ, pə ghəy» kə ghəshi, sa ɗi ghəshi ngali ta mbə ghəshiy kəsəti. 12 Dza Yesəw mbaꞌa piyaghwa piy tərəŋw. Ma kə ngəshi na: «A shiy ghəranshi ni kaa mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə, nzana war shi maɗaŋa maɗaŋa ni ghəshiy pala tay? Ə gəzəŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, na nee nee kiy, shi maɗaŋa maɗaŋa ni dzee məntəŋwəy tiɓaw» kə Yesəw. 13 Dza na mbaꞌa zhay zhəghwa kwambəwal, mbərəkə zlashi tə pətsa va, mbaꞌa taŋəy dzay zhəvəri tsahwəti həlbə tsa həl tsa va.

Yesəw yəmə *is lə shi ɓənipə *ka Farisahi mbaꞌa *Erədə

(Mt 16:5-12)

14 Dzəghwa *mbəzli ta səɗa Yesəw va ghəshiy maɗiy dzashi, mbaꞌa ghəshi zamti ghən ta mətsəhə peŋ, war kəray peŋ kwətiŋəy gwaꞌa tsəgha sa və shi kwa kwambəwal. 15 *Ma ghəshi mbə dza na, tapə Yesəw ta canshi nahwəti kwəma, a kə ngəshi na: «Favə ghwəy na, məni tə ghwəy məhərli, ka ndəghwə ghən tsa ghwəy va is tsa ka Farisahi lə is tsa Erədə!» kə. 16 *Sa gəzəkə na tsəgha na, dza mbəzli ta səɗa ci ka gəzə kwəma kwa jipə shi tsəgha ki, a kə ghəshi na: «Wa sa zay ghən tsa ghwəmmə va ta ɓə peŋ, va tsəgha gəzəmmə na kwəma va tsəgha» kə ghəshi. 17 Dza Yesəw mbaꞌa fəti ghən ta kwəma gəzə ghəshi va. Ma kə ngəshi na: «A mbəzli ni, ta waa nə ghwəy ni, sa ɓəvə ma ghwəmmə peŋ, ma gəzəmmə na kwəma va, pə ghwəya? Ə sənata ma ghwəy kwəma shəkəna? Ka təkə kwəma ghwəy mbə ghən ghwəy sa? War ghwəlay na ghən tsa ghwəy caslakə slakə paꞌ sana na? 18 *Mbaꞌa mətsəhi kwa ghən ghwəy nanzə ki na, ka nay pi ghwəy li shiw? Lə slimim vəgha ghən ghwəy na, ka favə kwəma ghwəy li shiw? Ə zay ghən tsa ghwəy 19 ta peŋ tsa cifə tsa va niy ngangavəree ta təhə kaa mbəzli bələkwə bələkwə cifə mətsəkə shəkəna? Gambal hwəm niy tahay ghwəy lə kwa tərmbə peŋa?» kə. Ma kə ghəshi na: «Məŋ lə bakə» kə ghəshi. 20 *A kə diɓa na: «Ya ghala pətsaa ndaŋwəyee va ta tahanshi kaa mbəzli bələkwə bələkwə faɗə mətsəkə ɓay, ghwani hwəm niy tahay ghwəy lə tsaa niy təraa?» kə. Ma kə ghəshi na: «Gambal mbərfəŋ» kə ghəshi. 21 Ma kə Yesəw ki na: «Ya sa nzana tsəgha kiy, wa shiy mənishi mbə ma ghwəy favə kwəmaa?» kə.

Kar Yesəw lə ghwəlfə mbə məlmə Betəsayda

22 Dzəghwa mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə məlmə Betəsayda ki, mbaꞌa məndi pəmanakə ghwəlfə tiɓa. Dza məndi ka cəꞌwə Yesəw a ghəci mbəə dapay ntsa va lə dəvə ci ta mbəliti. 23 *Dzəghwa Yesəw kaa ghwəlfə tsa va tasl kəsəvə tə dəvə ci, mbaꞌa kəsəkəvəri səvəri mbə məlmə. Dza na kaa ndighwər, peꞌ peꞌ tafanatishi tə mətsəhi ci, kə mbaꞌa fakən dəvə ci kən. Dza na ka ɗəw va ghwəlfə tsa va, a kə na: «Ka nay pi gha na?» kə. 24 Dza ghwəlfə tsa va ka nighə pi. A kə na: «Yə mbə nashi mbəzli nzee, ma yən nighəshiy nja fəhi mbə dza» kə. 25 Zhini Yesəw diɓa mbaꞌa fanati dəvə tə mətsəhi ci. Ma sa nə ghwəlfə vərəghə kə na, ɗiweŋ ghəciy nay pi. 26 Ma kə Yesəw ngəci ki na: «Mbalaa jighi karə ki, əntaa gha zhiniy dzar mbə məlmə ma!» kə.

Piyer gəzə «Yesəw na *Kəristəw» kə

(Mt 16:13-20; Lk 9:18-21)

27 Ma ləy hwəm kwəma va ki na, mbaꞌa kar Yesəw lə *mbəzli ta səɗa ci maɗishi ta dzashiy dzəmbə məlməhi ndəkwə ndəkwə ni vəgha məlmə Shezare Filipə. Ma ghəshi mbə kwal na, dza Yesəw ka ɗəw kwəma və shi, a kə na: «A ndə nzee ka mbəzliy ni baya?» kə. 28 *Ma kə mbəzli ta səɗa ci kaa zləɓanci na: «Zhaŋ tsaa mənipə batem nza gha, ka nihwəti mbəzliy ni. Nihwəti na: *Eli nza gha, kə ghəshi. Ma nihwəti ɓa na: Tsahwəti ndə mbə ka gəzə kwəma Hyala nza gha, kə shi» kə ghəshi. 29 *Ma kə Yesəw ki na: «Ya ghwəy na ghwəy kiy, wa ndə nzee ka ghwəy nia?» kə. Ma kə Piyer na: «Ghay, Kəristəw nza gha, Ntsa tivə Hyala» kə. 30 *Ma sa gəzəkə Piyer tsəgha na, dza Yesəw mbaꞌa makətishi vantaa ghəshi taa gəzə kwəma kən ya kaa waɓa.

Yesəw gəzəpə kwəmaa dzəkən məti ci, lə zhakati tsa ci mbə məti

(Mt 16:21-28; Lk 9:22-27)

31 *Dzəghwa Yesəw ka gəzanshi kwəma kaa *mbəzli ta səɗa ci ki, a kə na: «Yən yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, ta sahwə ngəraꞌwə dzee dalala. Mətikwəkwər mbə *ka Zhəwifə, ghəshi lə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, mbaꞌa *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyalay, ka dza ghəshiy ɗi mətsə yaw. Ta paslantəra dza məndi, ma sa kee mətiray, ta zhakatira dzee mbə məti tə kwa mahkana vicee kwa kwəli» kə. 32 Dzəghwa na mbaꞌa gəzanakəshi kwəma va, paꞌi paꞌi gwanata tsa nzə. Ma sa favə Piyer tsəgha na, dza na mbaꞌa harvə Yesəw dzəvəgha bəla: «Wəzə na nava kwəmaa kəsaŋaw» kə ngəci. 33 ꞌWakəvə Yesəw tsəgha, tərəɗ zhəghətəvay zhar kwa mbəzli ta səɗa ci gwanashi, ka nighəshi. Dza na ka naɓə Piyer, a kə na: «Kərakə pə gha lə ya, *ndə jaka tsa Hyala tsa. Na gha na hwəlfə təkə kwəmay, kwəmaa səəkə va Hyala na teepəw. Təkə kwəmaa səəkə va ndə ngəri na» kə.

34 **Dza Yesəw kaa mbəzliy ɓasəshi va tiɓa, daꞌ harashi ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci gwaꞌa, ma kə ngəshi na: «Mbaꞌa kə ndəə ɗi nəwray, ə kə tsava ndə zlay zəzəə dzəkən tsa ci ghən, mbaꞌa zləɓavə sa ngəraꞌwə lə mətita gwaꞌa, ma nza ghəci nəwra. 35 Sa nzana ya wa ntsaa ɗi mbəliti piy tsa ci tikə tə hiɗiy, ta zamti tsa mə ghwəmə piy tsa ci dza na. Ma ntsaa dzaa zamti piy tsa ci tikə tə hiɗi tə mbərkə kwəmee lə Yəwən kwəma wəzə nay, ta mbəliti tsa mə ghwəmə piy tsa ci dza na. 36 Nay ghwəy na, ya shi tə hiɗi ni gwaꞌa gwaꞌaa kwəmavə ndə, mbaꞌa piy tsa ci mə ghwəmə zayəy, shiy tiɓa ndəə ꞌwəy ti mbə kwəma va tsəghaw. 37 Sa nzanay, tsahwəti sə tiɓa tepə gar dza ndəə mbəərəti piy tsa ci ti mə ghwəmə va Hyalaw.

38 *Mbaꞌa kə ndəə haꞌwə va ndəgha fətiy dzəkənee, ya va gəzə kwəmee kaa mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsa fa ma kwəma Hyala, ka məməni war *kwəma jikir nay, ta haꞌwə dzee, yən Zəghwə yakə ndə ngəri va ndəgha fətiy dzəkən kwərakwə, ghala vəghwə tsa dzee zhəkə mbə shəndəkə tsa Dirə, ghəy lə ka kwal Hyala ɗewɗew ni» kə Yesəw.

9

1 *Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, a nihwəti mbəzli mbə ghwəy ghwəy mbəzli tikə niy, ka ghəshi gha bəkwə na ta nay dza ghəshi njasa dza Hyalaa səəkə ta sləkə mbəzli lə bərci nzə» kə.

Yesəw mə kəlaŋ lə nihwəti mbəzli ta səɗa ci

(Mt 17:1-13; Lk 9:28-36)

2 Dzəghwa sa mənta vici kwaŋ ləy hwəm shi va na, dza Yesəw kaa kar Piyer lə Zhakə mbaꞌa Zhaŋ, pəm pəməvəshi kwasəbə. Ka dzashiy dzəmə ghən kəlaŋ tsa biti tsa, ta nza ghəshi li məɓa kwətishi. Ma sa tsəhəshi ghəshi məɓa na, mbaꞌa Yesəw zhəghanakəshi nahwəti pa. 3 Tsaꞌ pə gha kaa kwəbeŋer kən ghən ci na, ka mbərə tezlezlezlezl, kala shiy tiɓa gar mənti payshi tsəgha tə hiɗi. 4 Nighə ghəshi diɓa na, kar *Eli lə *Məyizə tsahwəshi. Dza ghəshi ka gəzə kwəma lə Yesəw. 5 Ma kə Piyer kaa Yesəw tsəgha na: «A Metər, jəw na wəzə ghwəmmə nzəyəmmə tə pətsaw. Kadiw a ghəy daŋəti ceker mahkan, kwətiŋ tsa gha, mbaꞌa tsa Məyizə, mbaꞌa tsa Eli» kə. 6 Kwəma gəzə na va tsəghay, ə sənata ma na kwəma ka na gəzə, sa səəta məhərli ci. Sa nzana tərəŋwshi her shi dzashi va hazləni mahkanashi. 7 *Ghavə kwəleɓi zləlahə ghəshi səəkəə pəlakənvashi kən shi tsəgha. Ma fa ghəshi ki na, məli Hyalaa gəzanshi kwəmaa dzəkən Yesəw səəkə mbə kwəleɓi va, a kə na: «Ava ghəci na Zəghwee ɗee tərəŋw, fam kwəma və!» kə. 8 War ghwəla ki, njəꞌwə kə ghəshi dzar tiɓa na, nay ndə ghəshi tiɓa ghwəlaw. War Yesəw sa tiɓa vəgha shi kwətiy. Mbaꞌa ghəshi maɗishi ta səkwashi mə kəlaŋ ki.

9 *Ma kə Yesəw kaa ngəshi ghəshi mbə səkwa səəkə mə kəlaŋ tsa va na: «Əntaa ghwəy dzaa gəzə shi nashi ghwəy va ya kaa tsamaɓa ndə ma! War gwəŋəŋwəy pə ghwəy taa nza, paꞌ ghala pətsa ka Zəghwə yakə ndə ngəri mətiy, zhini mbaꞌa zhakatiy mbə məti» kə. 10 Mbaꞌa ghəshi ɗivə fəti ta kwəma gəzanakəshi Yesəw va nanzə ngar na, war mbə ɗəɗəw kwəma ghəshi kwa jipə shi, a kə ghəshi na: «A na gəla na zhini na naa gəzəmmə kwəma, nə na “Paꞌ ghala pətsa kee mətira mbaꞌee zhakatira mbə məti” kə kia?» kə ghəshi.

11 *Dza ghəshi ka ɗəw kwəma va Yesəw, a kə ghəshi na: «A Metər, sa wana niy nə *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala na, “Pərɓa Eli dza naa səəkəy ka *Kəristəw gha səəkə” kə ghəshia?» kə ghəshi. 12 Ma kə kaa zləɓanshi na: «Yaŋ tsəghaa nava nanzə, na kataŋ nay Eli dza naa ꞌwa kwal səəkə ta gəzanshi zhəghə nefer shi kaa mbəzli, ta nəw kwəma Hyala. A zliyahi Hyala niy gəzəkə kwərakwə: “War ta sahwə ngəraꞌwə dza Zəghwə yakə ndə ngəri tərəŋw. Ka ghəzliti məndi, ka zhəghəti nja sa kama viri ti” kə ghəshi. 13 *Ma ki e gəzaŋwəyəy, a Eli səəkəy. Dza mbəzli mbaꞌa ghəshi mənti *kwəma jikir na li njasa ɗi ghəshi, njasa niy gəzəkə zliyahi Hyalaa dzəkən kwərakwə» kə.

Yesəw ghəshi lə zəghwə ghəra bashakə

(Mt 17:14-21; Lk 9:37-43)

14 Ma kar Yesəw lə mbəzli mahkan ni vaa dza ta tsəhə vəgha niy niy tərmbə va tiɓa mbəzli ta səɗa ci na, mbaꞌa ghəshi nashi mbəzli tiɓa ɗaŋ, mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci va tə jipə shi. War ka ngərə ghəpə nihwəti mbəzli mbə *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala li shi. 15 War sa nay mbəzli tiɓa va Yesəw na, kwəma vətəghə ghənzə mənta və shi tsəgha. Dza ghəshi ka kəsli baliy dzəvəgha ta səkwə. 16 Dzəghwa Yesəw ka ɗəw kwəma va mbəzli ta səɗa ci ki, a kə na: «Dzəkən wa ngərə ghwəy ghəpə li shi shəka?» kə. 17 Ma kə tsahwəti ndə kwətiŋ mbə mbəzliy ɓasəshi va na: «A Metər, wa zəghwee niy pəməkee ngəŋa, nza na gwərapəy va zəlghwə bashakə, kala mbə ghəciy gəzə kwəma. 18 War nə ma zəlghwə tsa va, kafə kə ti ya kwəmaɓay, ka naa dza ɓəripə fati tə hiɗi. War gwifgwifi ghaa nighəmaa nza ta miy ci, ka pərə sliꞌi ci. Tsaꞌ pə gha kaa vəgha ciy nza na, hyaŋ hyaŋ hyaŋ mətita. Naa niy səəkəree ka cəꞌwə *mbəzli ta səɗa gha ni, a ghəshi tahantəra bashakə tsa va mbə ghən zəghwee va pən na. Kala mbay ghəshiy tahamti» kə.

19 Ma sa gəzəkə ntsa va tsəgha, ma kə Yesəw kaa mbəzli na: «Mata ghwəy ghwəy mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsa ɗi ma ɓanavə nefer ghwəy kaa Hyalay! Paꞌ hwəm ɗi ghwəy yən nzəyra lə ghwəy kia? Paꞌ hwəm dzee nza mbə səꞌwa kwəma ghwəy diɓa kia? Pəməram zəghwə vaa səəkə!» kə. 20 Dza pəm məndi pəmanakə zəghwə va. War sa nay zəghwə va Yesəw tsəgha na, dza zəlghwə tsa va mbaꞌa gwaŋəzay, ɓəripə ghəci məy tə pi. War ka mərmərə tsəgha. War gwifgwifi ghaa nighəma sar kwa miy ci. 21 Ma kə Yesəw ka dəy na: «A ntsa, gar hwəm na piya zəghwə na lə zəlghwə tsa tsətsə ghala kəsəvə naa?» kə. Ma kə dəy zəghwə va na: «Ghala ghəci jəwəy ghati na tsəgha. 22 Ɗaŋ səɗa səəkə zəlghwə tsa va mbə pəla paslamti. Ndəghambəə dzəmbə ghwə fəcahwəti, ndəghati tə kwəfa fəcahwəti, war tsəgha. Mərshi lə ghəy na gha, a gha mbəlitəŋəy zəghwə ghəy na, gha gar mbay mbəliti» kə. 23 Ma kə Yesəw ngəci na: «“Gha gar mbay mbəliti”, pə gha. Ə sənay ma gha tsahwəti sə tiɓa kala mbay məniva kaa ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyalaw, pə gha na?» kə. 24 War sa gəzəkə Yesəw tsəgha na, ghavə ntsa va zlaŋzlaŋ: «Wa nee ɓanavə nəfə tsee kaa Hyala, ə pə ghaa kəətira ta mbee ɓanavə nəfə tsee wəzə wəzə!» kə.

25 Tsaꞌ kə Yesəw na, mbəzli ɗaŋ mbə ɓasəvaa səəkəə dzəvəgha shi lə bali. Dza na ka gəzə kwəma lə bərci tərəŋwəy kaa zəlghwə bashakə tsa va. Ma kə na: «A bashakə tsaa pəhə ghani ndə tsa, ka zhəghə ndə ka mədəŋ, yən gəzaŋa na, səvəri mbə ghən zəghwə na sənzənva! Əntaa gha zhiniy zhəmbə ghən ci ghwəla ya hwəmɓa ma!» kə. 26 ꞌWakəvə zəlghwə bashakə tsa va kaa lala zlaŋzlaŋ, kyak ngwəmaghwa ghəciy səvəriy mbə ghən ci. Tsaꞌ pə gha kaa zəghwə va tiɓa na, war nja ntsaa mətiy. Paꞌ ka gəzə nihwəti mbəzli: «Aa mətiy» kə ghəshi. 27 *Dza Yesəw, tasl kəsəvə tə dəvə ci, zaŋ kafakati zəghwə va, mbaꞌa zəghwə va garəy məgarə.

28 Dzəghwa Yesəw mbaꞌa dzay dzəmbə ciki. Ma sa dzəmbəy na mbə ciki tsa va kwətishi ghəshi mbəɓa lə mbəzli ta səɗa ci na, tapə mbəzli ta səɗa ci va ta ɗəw və, a kə ghəshi na: «Tawa niy mbay ma ghəy tihəkəvəri bashakə tsa va na ghəya?» kə ghəshi. 29 A kə Yesəw ngəshi na: «Gəla hwəlfə bashakə tsa vay, ka təhəva na səvəri mbə ndə kala war lə cəꞌwəw» kə.

Yesəw zhiniy gəzəpə kwəmaa dzəkən məti ci lə zhakati tsa ci mbə məti ɓa

(Mt 17:22-23; Lk 9:43-45)

30 *Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi ɓarvashi tə pətsa va, mbaꞌa ghəshi dzarshi tə hiɗi ka Galile ki. Niy ɗi Yesəw məndiy sənay pətsa nza na tiw. 31 Sa nzanay, mbə ɗi ɓananshi shiy niy nza na kaa mbəzli ta səɗa ci. A kə na: «Yən yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, ta kəsəvəra dza məndi mbaꞌam fambəra mbə dəvə mbəzli. Ka mbəzli va dza na, mbaꞌa ghəshi paslantəra. Ma sa kee mətiray, tə kwa mahkana vicee kwa kwəli na, ta zhakatira dzee mbə məti» kə. 32 Ma mbəzli ta səɗa ci nashi ki na, favə shi ɗi Yesəw gəzə ghəshiw, zhini ɓa na, ka ghəranshi hazləni va ɗəw shi va va Yesəw.

Tsama ndə na ntsa dikə tsaa?

(Mt 18:1-5; Lk 9:46-48)

33 *Dza ghəshi ndəs ghəshi tsəhəshi mbə məlmə Kapernahwəm, mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə ciki. Dza Yesəw ka ɗəw kwəma və shi, a kə na: «Dzəkən wa ngərə ghwəy ghəpə ghwəy kwa kwal baya?» kə. 34 Gwəŋəshi ghəshi nzəyshi kala zləɓa, sa sənay ghəshi dzəkən kwəma ntsaa gwəra dikə tsa mbə shi ngərəhwə ghəshi ghəpə kwa kwal, kə ghəshi. 35 *Dzəghwa Yesəw ki, das nzəyəy mənzəy, dza na kaa mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni, mbaꞌa harashi. A kə kaa ngəshi na: «War mbaꞌa kə ndəə ɗi ghəciy məniy ka ntsaa ꞌwa kwəma kaa nihwəti mbəzli mbə ghwəyəy, ə kə ndə zhəghəti ghən tsa ci ka ntsaa kəray ləykə tə mətsəni, ka ndə ghəranshi sləni kaa niy tərmbə va mbəzli» kə.

36 Dzəghwa na kaa zəghwə jəwə tə pətsa va pəm pəməkə, mbaꞌa garəy kwa kwəma shi tiɓa. Dza na mbaꞌa hwətəməvə, a kə ngəshi na: 37 *«Ya wa ntsaa kaꞌwəti zəghwə jəwə nja sasa, war tə mbərkə kwəma yay, yən dəꞌwə ghən tsee na sa kaꞌwəti na va tsəgha. Mbaꞌa kə ndə kaꞌwətəray, kwataka yən kaꞌwəti na gwaꞌa tsəghaw, aa kaꞌwəti ntsaa ghwənikəra va kwərakwə» kə.

Tsa ghwəmmə ndə na ntsaa pa ma jaka lə ghwəmmə

(Lk 9:49-50)

38 Dzəghwa Zhaŋ mbaꞌa səəkəə gəzanci ka Yesəw, a kə na: «A Metər, a ghəy nay tsahwəti ndə ghəci mbə tihə gazlaka lə slən tsa gha. Mbaꞌa ghəy makəti na ghəy, sa kama na kwasəbə ghwəmmə» kə. 39 Ma kə Yesəw ngəci na: «Zlayəm ka makə ghwəy ma, sa nzanay, ndə tiɓa mbaꞌa dzaa mənti shi maɗaŋa maɗaŋa ni lə slən tsee, zhini war ghwəla na, ka gəzə kwəma gəmgəm na ghəciy dzəkən yaw. 40 *Ntsaa kama mbə jaka lə ghwəmməy, tsa ghwəmmə ndə na tsava. 41 Ntsaa dza vaa tavəŋwəy ya yam jəwə, sa nza ghwəy mbəzliy nəwra, yən *Kəristəwəy, ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ta kwəmavə zhəmə ci dza ntsa va» kə Yesəw.

Gəzə kwəmaa dzəkən shiy həərəpəə dzəmbə *kwəma jikir na

(Mt 18:6-9; Lk 17:1-2)

42 Ma kə Yesəw ɓa na: «Ya wa ntsaa dzaa mənti shiy ngəɗi mbəzliy təhəshi ma ndara nefer shi, dza mbaꞌa ghəshi shikəshiy dzəmbə məni kwəma jikir nay, a ngəraꞌwə taa nza kən tsava ndə. Wəzəɓa pəhanaghwa məndi vəna kwa wəri ci, mbaꞌam ndəghaghwa kwa hwər kwəfa mbaꞌa mətiy dza naa favə kən kwəmaa dzaa nza kən. 43 *Ava va tsəgha nzana ki, war mbaꞌa kə sə, ya nja dəvə ghaa fəŋa dzəmbə məni kwəma jikir nay, sla pə gha slanti, wəzəɓa kwəmavə gha piy tsa gha slar tsa va Hyala lə dəvə kwətiŋ na, kən na dza ghaa dzaŋaa dzəmbə ghwəə kəɗi ma lə dividivi gha bakanashi. [ 44 Tə tsava piy, ka məti ləhwəə zəmə vəgha ndə ngəriw, ka məti ghwəw, kə Zliya Hyala.] 45 Ya səɗa gha fəŋa naa dzəmbə məni kwəma jikir nay, sla pə gha slakəghwa tə gha! Wəzəɓa kwəmavə gha piy tsa gha slar tsa va Hyala, ya kwətiŋta na səɗa va gha na, kən na dza ghaa nza lə shiɗshiɗ gha bakanashi mbaꞌam bəzlambəŋaa dzəmbə ghwəə kəɗi ma, [ 46 ta nza gha tə pətsa gəzə Zliya Hyala va, ka məti ləhwə tiɓaw, ka məti ghwə tiɓaw, kə.] 47 *Tsəgha na diɓa, mbaꞌa kə nahwəti mətsə ghaa ngəɗiŋaa dzəmbə məni kwəma jikir nay, ə pə gha lamti kwa ghən gha! Wəzəɓa tsəhəŋa gha tə pətsa sləkə Hyala ya kwətiŋta na mətsə va gha na, kən na dza ghaa nza lə mətsəhi gha bakanashi, mbaꞌam bəzlambəŋaa dzəmbə ghwəə kəɗi ma, [ 48 *ta nza gha tə pətsa gəzə Zliya Hyala va, ka məti ləhwə tiɓaw, ka məti ghwə tiɓaw, kə.]

49 *Ya wa ntsaa dza ta sla shiy kaa Hyalay, a dza naa manati ghwəni tə shi va, ta mbə ghəshiy nza wəzə kwa kwəma Hyala. Ma ghwəy kwərakwəy, ta sa ngəraꞌwə dza ghwəy, ta nza ghwəy wəzə kwa kwəma Hyala. * 50 *A ghwəy sənay kiy, shiy wəzə na ghwəni. Ma mbaꞌa kə ghwənghwən tsa mbə kəɗiyəy, lə wa ka ndə mbəə zhiniy zhanambə ghwənəghwən tsa vaa? Va tsəgha kiy, ə pə ghwəy məniŋwəy ka mbəzli wəzə ni nja ghwəni, lə zərkə pə ghwəy mbə nzəy tsa ghwəy kwa jipə ghwəy» kə.

10

Yesəw ɓənipə kwəmaa dzəkən təhəva tsa kar zal lə mali ci

(Mt 19:1-12; Lk 16:18)

1 *Dza Yesəw ki, mbaꞌa maɗiy ɓarvay tə tsa va pi, ka dzay dzəti hiɗi ka Zhəwde, pəri na pəriɓa bəla həl Zhərdeŋ. Zhini mbəzli diɓa ngwərfə ghəshi zhiniy ɓasəkəvashiy dzəvəgha. Dza na mbaꞌa ghati ɓananshi kwəma ki, njasa ka na vaa məni ndimndim.

2 Dzəghwa *ka Farisahi, mbaꞌa ghəshi kətəghəvashiy dzəvəgha ta ɗəw kwəma və, ta nighə kwəma ci, ma kə ghəshi ngəci na: «A Metər, ɓanavə kwal kwəma pəhəti *Məyizə kaa ndə ta tihə mali ci ta na?» kə ghəshi. 3 *Dza Yesəw ka zləɓanshi lə ɗəw kwəma, a kə na: «A pənəy, njaa niy nə Məyizə ngəŋwəy baya?» kə. 4 A kə ghəshi na: «A Məyizə niy ɓanavə kwal kaa zal ta tihə mali ci, tsasl kaa zliya kwasəbə, kə» kə ghəshi. 5 Ma kə Yesəw na: «Sa nza ghən tsa ghwəy caslakəy, va tsəgha niy gəzaŋwəy Məyizə kwəma va tsəgha. 6 *Ə gəzaŋwəyee nee ki, ta na na kwataŋa sa niy ngamti Hyala shiy gwanashiy, dzəghwa na mbaꞌa ngati zal ghəshi lə mali, kə Zliya Hyala. 7 *Ma kə diɓa na: “Ava va tsəgha dza zal ɓarvay vəgha kar dəy lə mbəghəy, nza ghəshi dzaa jakəshi lə mali ci. 8 Ma nza ghəshi bakanashi mənishi ka vəgha kwətiŋ” kə. Mbaꞌa kə tsəgha kiy, mbəzli bakə na ghəshi ghwəla kiw, vəgha kwətiŋ na sa shi. 9 Ghənzə tsəgha kiy, əntaa ndə ngəri təhəvəri shi jakəti Hyala ma» kə Yesəw. 10 Dza kar Yesəw mbaꞌa ghəshi dzakəshiy dzakə ghi.

Ma ghəshi kəghi tsa va na, dza mbəzli ta səɗa ci ka zhiniy ɗəw kwəma va və diɓa. 11 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «War mbaꞌa kə ndə təhamti mali ci, dza mbaꞌa ɓəvə nahwəti maliy, a ntsa va mənti ghwərghwər va na kwa taŋa va mali. 12 Tsəgha na lə mali kwərakwə ɓa, mbaꞌa kə mali ɓarvata va zata, mbaꞌa dzaa ɓəhwə tsahwəti zaləy, aa mənti ghwərghwər» kə Yesəw.

Kar Yesəw lə ndərazhi jəw jəw ni

(Mt 19:13-15; Lk 18:15-17)

13 Dza nihwəti mbəzli mbaꞌa ghəshi ɓanakə ndərazhi kaa Yesəw, a ghəci fakən dividivi ci kən shi ta təfanshi miy. Kala ɗi *mbəzli ta səɗa ci tsəgha, dza ghəshi ka makə mbəzli va. 14 Ma sa nashi Yesəw ghəshi mbə makə mbəzli va na, mbaꞌa nəfə tsa ci satiy dzəkən mbəzli ta səɗa ci. A kə ngəshi na: «Zlashim ndərazhi jəw jəw ni va, a ghəshi sar dzəvəghee, ka makəshi ghwəy ma. Sa nzanay, gəla mbəzli nja ghəshi na shi sləkə Hyala. 15 *Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, kala zləɓavə kə ndə Hyalaa sləkə mbə nəfə tsa ci nja zəghwə jəw nay, ka kwəmavə tsəhəy ndə tə pətsa sləkə na tepəw» kə. 16 Ma sa gəzəkə na tsəgha na, dza na hwətəm hwətəm, hwəhwətəməvə ndərazhi va, mbaꞌa fafanakənshi dividivi ciy təfanatishi miy.

Kar Yesəw lə ndə shiy tsa tərəŋw tsa

(Mt 19:16-30; Lk 18:18-30)

17 Dza Yesəw mbaꞌa maɗiy ka dzay. Ma ghəci mbə kwal na, dza tsahwəti ndə mbaꞌa səəkəy lə bali. Səəkə na tsəfəkwə tsəfəkwəy kwa kwəma ci. A kə na: «A Metər tsa wəzə tsa! Wa shi dzee mənti kee kwəmavə piy tsaa kəɗi ma tay?» kə. 18 Ma kə Yesəw ngəci na: «Sa wana nə gha, ntsa wəzə tsa, pə gha kaa ngəraa? Ndə tiɓa wəzə ghəci kala war Hyala kwətiŋtaw. 19 *Talay, a gha sənata kwəma gəzəkə *kwəma pəhəti Hyala ɓasa. Ma kəy: “Ka pəəsli ndə gha ma, ka pəla mali ndə gha ma, ka ghəli gha ma, ka təɓə dzərvə ghaa dzəkən ndə ma, ka məni tsəhwəli gha ta shi ndə ma, ə pə ghaa haꞌwə tə kar dəŋa lə məŋa” kə» kə Yesəw. 20 Ma sa favə ntsa va tsəgha, ma kə na: «A Metər, shi ɓəlakə gha niy, gwanashi nəwamtishee ghala yən zəghwəra» kə. 21 *Dzəghwa Yesəw ka nighə, mbaꞌa ɗiti ntsa va mbə nəfə ci. A kə ngəci ki na: «Ma ghənzə tsəghay, shiy kwətiŋ tərə na va gha nana, ta mənishi gha. Mbala pamti səkəm tə shi va gha, a gha tahanavəshi gəna va kaa ka ndərma, nza gha səəkə ta nəwra. Ma ghalaɓa kiy, ta kwəmavə shiy gwəramti dza gha mə ghwəmə» kə Yesəw. 22 *War sa favə ntsa va Yesəw gəzanakə kwəma va tsəgha na, ka zhanci nəfə tsa ci tərəŋw. Dza na ka dzay lə nəfə lə nəfə, sa nzana ndə shiy tsa tərəŋw tsa ghəci.

23 Dzəghwa Yesəw njəꞌwə nighəti *mbəzli ta səɗa ci. Ma kə kaa ngəshi na: «Nay ghwəy na, ngahə na tsəhə tə pətsa sləkə Hyala va ka shiy» kə. 24 Dza kwəma va mbaꞌa səəvəri məhərli mbəzli ta səɗa ci tərəŋw, kala sənata kwəma ka ghəshi gəzə. Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «A ndərazhee, ngahə na tsəhə tə pətsa sləkə Hyala. 25 Ɓəlaŋɓa ngaləwba dza naa dzəvərita kwa kwal batal cisli shiy, kən dzəti pətsa sləkə Hyala va ndə shiy» kə. 26 Dzəghwa kwəma va, mbaꞌa zhiniy səəvəri məhərli shi, tapə ghəshi mbə ɗəɗəw kwəma kwa jipə shi, a kə ghəshi na: «Əy, war tsəgha kə kiy, wa ntsaa dza vaa mbəliy kia?» kə ghəshi. 27 *Dza Yesəw njəꞌwə nighəti shi. A kə na: «Ma kwəma vay, ka mbay mbəzliy məntiw. Ma na Hyala nanzə kiy, aa mənti. Sa nzanay, shiy tiɓaa taŋanati bərci kaa Hyalaw!» kə.

28 Ma kə Piyer ngəci na: «A Metər, ghəy sana kiy, avanay gwaꞌa gwaꞌa zlashi ghəy shiy, mbaꞌa ghəy nəwvəŋa» kə. 29 *Ma kə Yesəw ngəci na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ya wa ntsaa zlay ghi tsa ci, ya ngwarməhiyəy zhər lə ghyehi gwaꞌa, ya kar dəy lə mbəghəy, ya ndərazhi yakə na, mbaꞌa veher ci gwaꞌa war tə mbərkə kwəmee, lə Yəwən kwəma wəzə nay, 30 kwa kwəma jəw na ta kwəmavə shi ci va dza na tsəgha gar bələkwə səɗa tikə tə hiɗi nza ghwəmmə ni, ya ghi na, ya ngwarməmə, ya didi, ya məmə, ya ndərazhi, ya veher, zhini ta sahwə ngəraꞌwə ghəci dza. Ma ghala vəghwə tsaa dzaa zhikə diɓa na, ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma ghəci dza. 31 *Mbəzli ɗaŋ mbə ka ꞌwa kwəma kaa mbəzli sanay, ka mbəzli ləy hwəm dza ghəshiy zhəghəshi. Ma ni ləy hwəm mbəzli sana na, mbaꞌa ghəshi zhəghəshi ka mbəzliy ꞌwa kwəma kaa mbəzli» kə Yesəw.

Yesəw zhiniy gəzəpə kwəmaa dzəkən məti ci lə dzəkən zhakati tsa ci mbə məti, kwa mahkana səɗa

(Mt 20:17-19; Lk 18:31-34)

32 *Dzəghwa Yesəw mbaꞌa maɗiy ta dzəmə məlmə Zherəwzalem lə *mbəzli ta səɗa ci, ka ꞌwanshi kwal ghəci. Mbəzli ta səɗa ci va na mbə ghəranshi hazləni tərəŋw. Zhini tsəgha nihwəti mbəzli kwasəbəshi va hazlənishi kwərakwə. Zhəghwa Yesəw diɓa daꞌ harashi mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə niy dzəvəgha. Dza na mbaꞌa ghati gəzanshi shiy dzaa məniva li kwa kwəma jəw, 33 a kə kaa ngəshi na: «Avanammə mbə kwal sana ta dzəmə məlmə Zherəwzaleməy, mbəɓa dza mbəzli ta fambəra, yən Zəghwə yakə ndə ngəriy dzəmbə dəvə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, ghəshi lə *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala. Ka ghəshi dza na mbaꞌa ghəshi ɓasakənɗa ngwəvəə pəəslira. Mbaꞌa ghəshi dzaa fambəra mbə dəvə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. 34 *Sa ka mbəzli va dza kwərakwə ki na, ka tsəərəɗa, ka tifə ndighwər dzəkənee, ka dəꞌwəra lə kwərpə. Ma ləy hwəm ki na, ka ghəshi dza mbəh paslantəra. Mətira mee, sa kee mənti vici bakə kwa kwəliy, tə kwa mahkana vici na, ta zhikəməra dzee kwa kwəli» kə.

Kar Yesəw lə Zhakə mbaꞌa Zhaŋ

(Mt 20:20-28)

35 Ma ləy hwəm kwəma va ki na, mbaꞌa kar Zhakə lə Zhaŋ, ndərazhi Zhebede kətəghəvashiy dzəvəgha Yesəw, ta ɗəw kwəma və, a kə ghəshi ngəci na: «A Metər, ə ɗi ghəy gha məntəŋəy kwəma dza ghəy na ta ɗəw va gha!» kə ghəshi. 36 Ma kə Yesəw na: «Wa na ɗi ghwəy va kwəma yən məntəŋwəy kia?» kə. 37 A kə ghəshi na: «Ma ɗi ghəyəy, ghala pətsa dza ghaa nzəy kwa gəzli mazə tsa gha dikə tsay, nza gha ndaŋəy kwal ta dza ghəy nzəyŋəy vəgha gha, mbaꞌa tsahwəti tə kwa bəzəmə gha, mbaꞌa tsahwəti tə kwa zleɓi gha» kə ghəshi. 38 *Ma kə Yesəw na: «Ma ghwəyəy, sənashi shi ɗəw ghwəy ni ghwəyəw. A pənəy, ka dza ghwəy mbay səꞌwati ngəraꞌwə tsa dzee va ta sa na? Nza ghwəy zləɓavə *batem tsa dza məndi va ta mənira na?» kə. 39 *Ma kə ghəshi na: «Ta mbay dza ghəy səꞌwati» kə ghəshi. Ma kə Yesəw ngəshi na: «Yaŋ, tsəgha na nava nanzə kataŋ, ta sa ngəraꞌwə tsa dzee va ta sa dza ghwəy kwərakwə, ta məniŋwəy batem tsa dza məndi va ta mənira dza məndi. 40 Ə na na nzana kiy, yən dza naa bərkə na, tsatsa ndə dza naa nza tə kwa bəzəmee, tsatsa tə kwa zleɓee pənəw. War mbəzli gwəmanatishi Hyala va pətsa va kaa ngəshiy, ghəshi dza naa nzəy ti» kə Yesəw.

41 Ma sa favə niy tərmbə məŋ ni *mbəzli ta səɗa Yesəw kwəma va na, mbaꞌa ghəshi ghati ɓə nəfəə dzəkən kar Zhakə lə Zhaŋ tsəgha. 42 ꞌWakəvə Yesəw ki mbaꞌa ɓasayshi gwanashi. Ma kə ngəshi na: «A mbəzlee, a ghwəy sənay, mbəzli nə məndi ka mazə, kə məndi tə hiɗiy, lə gwəlaŋ sləkə ghəshi mbəzli. Mbəzli dikə dikə ni kən shi kwərakwə ɓa na, ka məni kwəma lə bərciy dzəkən shi. 43 *Ghwəy ta na tsa ghwəy ghən na ghwəy kiy, əntaa ghwəy dzaa kəli ghən tsa ghwəy nja mbəzli va ma. Ə gəzaŋwəy ya, mbaꞌa kə ndəə ɗi məniy ka ntsa dikə tsa mbə ghwəyəy, ə kə zhəghəti ghən tsa ci ka ndə ghəraŋwəy sləni tsa mbə ghwəy. 44 Mbaꞌa kə ndəə ɗi məniy ka ntsaa ꞌwa kwəma ngəŋwəyəy, ə kə zhəghəti ghən tsa ci ka mava tsa mbə ghwəy. 45 *Va sa nzana, yən yən Zəghwə yakə ndə ngəri sanay, sa səəkəree na, nza mbəzli ghəraɗa sləni səəkə yaw. Ta ghəranshi sləni kaa mbəzli səəkəree. Kee dza na, mbaꞌee zlay piy tsee ka mətira, ta mbəərə mbəzli ɗaŋ, nza ghəshi kwəmavə piy tsaa kəɗi ma» kə Yesəw.

Yesəw ghəshi lə ghwəlfə, Bartime, kə məndi slən tsa ci

(Mt 20:29-34; Lk 18:35-43)

46 Dza kar Yesəw lə *mbəzli ta səɗa ci ndəs tsəhəshi mbə məlmə Zherikwə ki, zhini mbaꞌa ghəshi maɗishi ta səvərishi. Ma ghəshi mbə səvəri na, mbaꞌa vərəm mbəzli ɗaŋ nəwvəshi. Mbaꞌa ghəshi kəsay tsahwəti ghwəlfə mənzəy vəgha kwal ka cəꞌwə cəꞌwə ci. Bartime, kə məndi slən tsa ci, zəghwə Time ghəci. 47 *Ma fa ghwəlfə tsa va na, məndiy gaka. Dza na tapə ta ɗəw shiy mənishi: «Waa Yesəw, ndə ka Nazaretə na saa dzar» kə məndi ngəci. Dza na ka zlapanci kwəma, a kə na: «A Yesəw, Jijiy mazə *Davitə, mənti zhəhwər tə ya!» kə. 48 Dza mbəzli ɗaŋ ni va ka naɓə, a kə ghəshi na: «A ghwəlfə tsa, kalay miy tsa gha va» kə ghəshi. Dzəghwa na, na naci ki na, mətsəhə zhiniy mətsahata zlapə kwəma: «A Jijiy mazə Davitə, mənti zhəhwər tə ya na gha!» kə. 49 Dza Yesəw garə garəy, a kə na: «Harayəm a ghəci sar!» kə. Dza məndi mbaꞌam dzaa haray ghwəlfə tsa va, a kə məndi ngəci na: «Ca ki, sati, ndahwə nəfə tsa gha! Avaci mbə harŋa!» kə məndi ngəci. 50 Kə, fakatsaꞌwə satiy tə pətsa va, dza na fiyəkə ndəghamti kwəmtə tsa kən ghən ci, ka səəkəə dzəvəgha Yesəw. 51 Ma sa tsəhəy na na, dza Yesəw ka ɗəw kwəma və, a kə na: «A shi ɗi gha yən məntəŋaa?» kə. Ma kə ghwəlfə tsa va na: «A Metər, mətsəhee ni ɗee ghaa ghwənantəra ta mbee nay pi!» kə. 52 *Ma kə Yesəw ngəci ki na: «Sati mbala, a mətsəhi gha ghwənishi, sa ndara gha nəfə tsa gha» kə. Dzəghwa nzaꞌjəw mətsəhi ci va ghwənishi tsəgha, ka mbə ghəci nay pi ki. Dza na ka nəw Yesəw kwa kwal tsa dza na tsəgha.

11

Yesəw mbə dzəmbə məlmə Zherəwzalem

(Mt 21:1-11; Lk 19:28-40; Zhŋ 12:12-19)

1 Ma sa tsəhəshi ghəshi ndəkwə ndəkwə lə məlmə Zherəwzalem, njasaa dzəvəgha bəla məlmə Betəfazhe lə Betani na, ndəs ghəshi tsəhəshi vəgha kəlaŋ tsa har məndi vaa kəlaŋ *ꞌWəlivə. Dza Yesəw ɓəŋ ghwənashi mbəzli bakə mbə *mbəzli ta səɗa ci. 2 A kə kaa ngəshi na: «Mbalam dzəmbə məlmə tarɓa va kwa kwəma ghwəy. Sa ka ghwəy tsəhəŋwəy mbəy, ta kəsay zəghwə kwantəmca dza ghwəy pəhəpəhə kala səəkə ndəə nza mə, nza ghwəy pəlikəvəra. 3 Mbaꞌa kə ndəə ɗəw va ghwəy: “Wa shi dza ghwəy ta məni li pəli ghwəya?” kəy, “waa Ndə sləkəpə ɗəw na” pə ghwəy dzaa ni ngəci. Nzaꞌjəw dza naa zlatavəŋwəy» kə.

4 Dza mbəzli bakə ni va mbaꞌa ghəshi dzashi. Dza ghəshi na, mbaꞌa ghəshi kəsay zəghwə kwantəmca tiɓa vəgha kwal pəhəpəhə tə zəꞌwə miy tsahwəti ciki. Tapə ghəshi mbə pəli ci. Ma ghəshi mbə pəli ki na, 5 dza nihwəti mbəzli tiɓa məgarə ka ɗəw və shi, a kə ghəshi na: «A shi məni ghwəy vaa mbəzli ni? Tawa pəli ghwəy zəghwə kwantəmca tsa vaa?» kə ghəshi. 6 Dzəghwa mbəzli va mbaꞌa ghəshi zləɓakə kwəma va njasa niy gəzanakəshi Yesəw va ki. Əŋkwa, kə mbəzli va mbaꞌa ghəshi zlatanavəshi. 7 Mbaꞌa mbəzli bakə ni va kəsəghə zəghwə kwantəmca tsa va kaa Yesəw ki. Dza pəli ghəshi pəlati kwəbeŋer shi tə hwəm kwantəmca va. Dza Yesəw ki ɗal dzəməy. 8 *Gar ɗaŋ nihwəti mbəzli pəpələnəy kwəbeŋer shi dzar kwa kwal, ka dza nihwəti ka ɓəəli kəslifi dzar kwamti ka səəkəə pəlancishiy dzəghwa kwal. 9 *Dzəghwa tapə mbəzli gwanashi, shiy ꞌwanci kwal, lə ni ləy hwəm ci dzəmbəshi mbə ngwəmə lala, a kə ghəshi na:

«ꞌWəsa kaa Hyala!

Təfanati miy tsa nzə Hyalaa sləkəpə

kaa ntsaa səəkəy tsa mbə slən tsa nzə!

10 *Təfanati miy tsa nzə Hyala kaa ntsaa dzaa məni mazə

dzəghwa sa jijimmə *Davitə!

ꞌWəsa kaa Hyala dikə na mə ghwəmə!» kə ghəshi.

11 Dzəghwa ndəs Yesəw tsəhəy mbə məlmə Zherəwzalem ki. Dza na mbaꞌa dzəmbəy mbə *ciki Hyala. Dzəmbə na njəꞌwə njəꞌwə naghamti pətsa mbəɓa gwaꞌa gwaꞌa. Ma sa nzana ki mbaꞌa vərɗi mənta na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi dzashi lə mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə niy dzəmbə məlmə Betani.

Yesəw lə dəŋw bəzakə

(Mt 21:18-19)

12 Ma way pi tə həzlimə va ki, sa səvərishi ghəshi mbə məlmə Betani na, dza ma ka ghəranci kaa Yesəw. 13 *Sa nə na tsaꞌ kə na, ka pəzli dəŋw bəzakə kərakə, zləngwəvə kəslifi ti. Dza Yesəw mbaꞌa maɗiy ka dzaa dzəta dəŋw bəzakə tsa va, nda kee dzaa ngəlivə ya ti, kə. Ma sa tsəhəy na, tsaꞌ kə na, war kəslifi zləngwəvə bəzakə va, kala ya ti, sa nzana ghwəla vəghwə tsa ka bəzakəə ya ti. 14 Dzəghwa ma kə Yesəw kaa bəzakə va na: «Gha gha bəzakə nay, ka dza ndəə zhiniy zəhwə ya tə gha ghwəla na gha ka gha nzaw!» kə. Mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci va favə kwəma va.

Kwəma Yesəw lə mbəzliy ɗəl shiy mbə *ciki Hyala

(Mt 21:12-17; Lk 19:45-48; Zhŋ 2:13-22)

15 Dza ghəshi ndəs tsəhəshi mbə məlmə Zherəwzalem, mbaꞌa Yesəw dzay dzəmbə ciki Hyala. Dzəmbə na na ka tihə mbəzli ka ɗəl shiy, lə niy pashi gwaꞌa səvəri mbəɓa. Dza na dzəpə dzəpə dzədzəpanti tebelerhi mbəzliy mbəərə gəna, mbaꞌa gəzli gəzli nzəy mbəzliy ɗəɗəl kwəkwər palayhi. 16 Zləɓavə na ndəə ɓə shiy ta taŋə dzar mbə ciki Hyala tsa va ya kwətiŋəw. 17 *Dza na ki, ka ɓananshi kwəma, a kə na: «Favə tə ghwəy, ma kə məndi mbə Zliya Hyalay: “Ciki tseyey, ciki tsa dza hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwanashiy cəꞌwəra mbə na” kə məndi. Ma dza ghwəy na na ghwəy ki na, mbaꞌa ghwəy zhəghəti ka ləgwə ka ka ghəliy nzəy mbə» kə.

18 *Dza mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ghəshi lə *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, gwaꞌa ghəshi favə kwəma gəzəkə na va. Dza ghəshi tapə ta pəla kwal tsaa paslamti. Zhini kala hazləni ghəshi va kwəma tiɓa, sa nzana mbaꞌa kwəma ɓananshi Yesəw va kaa mbəzli tsəꞌwəta mbə nefer shi gwanashi.

19 Dzəghwa kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci sa mənta tihwer, mbaꞌa ghəshi səvərishi mbə məlmə va.

Yesəw pəghə kwəma lə dəŋw bəzakə

(Mt 21:20-22)

20 Ma həzlimə mekəshi ghəshi mbə zhəghəva zhar kwa kwal tsa va diɓa, tsaꞌ kə ghəshi na, bəzakəə niy nata ghəshi va lə kəslifi ti tərəŋw ghwəlita lə hililiŋə nzə ta gwaꞌa. 21 Dza Piyer mbaꞌa zəzəvə kwəmaa niy gəzəhwə Yesəw va. Ma kə kaa ngəci ki na: «A Metər, eh, ava ghaa nata bəzakəə niy bazlamti gha va ghwəlita kataŋəy!» kə. 22 Ma kə Yesəw ngəshi na: «A pə ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Hyala! 23 *Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, war mbaꞌa pə ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Hyala, kala mənti ghən ghwəy bakə bakə, kwəma gəzəkə ghəy vay, ta mənta dza na kataŋ, pə ghwəyəy; ta mbay dza ghwəy gəzə ya kaa dəlagwa na: “Ɓarvaŋa tə pətsa va mbalaa dzəghwa kwəfa!” pə ghwəy, ka na dza na mbaꞌa ɓarvata kataŋ. 24 *Va tsəgha nə ya ki, ya wa shi ɗi ghwəy cəꞌwə va Hyala gwaꞌay, ɓanavəm nefer ghwəy kaa Hyala njasa nzana mbaꞌa ghwəy kwəmavə shi cəꞌwə ghwəy va. Ma ghalaɓa kiy, a ghwəy dzaa kwəmavəshi.

25 *Ya hwəmɓa garəŋwəy ghwəy ta cəꞌwə Hyala, mbaꞌa kə tsahwəti ndə niy məntəŋwəy kwəma, mbaꞌa ghwəy kəsəti mbə nəfə tsa ghwəyəy, pəlatam kwəma ci va mbə nəfə tsa ghwəy, ta mbə Dəŋwəy Hyala mə ghwəməə pəlataŋwəy na ghwəy *kwəma jikir na kwərakwə. 26 [Kala pəlanshi kwəma məntəŋwəy mbəzli jikir na, pə ghwəy mbə nefer ghwəy kwərakwəy, ka dza Dəŋwəy Hyala mə ghwəməə pəlataŋwəy na ghwəy kwəma jikir na mananta ghwəy kwərakwəw]» kə Yesəw.

Səəkə kwəma səəkə bərci ghəra Yesəw sləni li shia?

(Mt 21:23-27; Lk 20:1-8)

27 Dza kar Yesəw mbaꞌa ghəshi zhəkəshiy zhəmbə məlmə Zherəwzalem diɓa. Dza na mbaꞌa dzəmbəy mbə *ciki Hyala, ka təwrə ghəci mbəɓa. Dzəghwa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, lə *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala mbaꞌa mətikwəkwər *ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəvəgha. 28 Tapə ghəshi ta ɗəw kwəma və, ma kə ghəshi na: «A Metər, gəzaŋəy nda kwəma səəkə ni gha ni bərci ghəra gha sləni ghəra gha na li shi di, wa ntsaa ndaŋa kwal ta ghəra gəla sləni naa?» kə ghəshi. 29 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Yən kwərakwəy, ta ɗəw kwəma dzee va ghwəy kwətiŋ. Ma sa ka ghwəy zləɓakəray, nzee gəzaŋwəy səəkə tə pətsa səəkə bərci ghəree va slənee na li shi. 30 Ma nə ya kwərakwə kiy, Hyala ghwənay na Zhaŋ ta məni *batem ta naa, naa mbəzli? Cam zləɓakəram di!» kə. 31 Ma sa gəzəkə Yesəw tsəgha na, dzəghwa ghəshi ka sləka kwəma kwa jipə shi. Ma kə ghəshi na: «Njaa dza ghwəmməə ni kaa nana kwəma sana kia? Mbaꞌa pə ghwəmmə ni: “Hyala ghwənay na Zhaŋ” pə ghwəmməy, “za sa nzana Hyala ghwənay na, tawa niy zləɓa ma ghwəy kwəma ci shiki?” dza naa ni. 32 *Mbaꞌa pə ghwəmmə ni diɓa: “Mbəzli ghwənay na” pə ghwəmmə na, əndaw» kə ghəshi. Sa nzana mbə hazləni ghəshi va mbəzli, sa sənay məndi Zhaŋ gwaꞌa gwaꞌa ka *ndə gəzə kwəma Hyala ghəci slar slar. 33 Ma kə ghəshi kaa zləɓanci ki na: «Sənay ntsaa ghwənay ghəyəw» kə ghəshi. Ma kə Yesəw ki na: «Ghənzə tsəghay, yən kwərakwə na, ka gəzaŋwəyee nda kwəma səəkə bərci ghəree ni sləni li shiw» kə.

12

Ɓəli fir lə kwəma ka sləni ka ndərəm

(Mt 21:33-46; Lk 20:9-19)

1 *Dza Yesəw tapə ta gəzanshi kwəma dzar kwa fir, a kə na: «A tsahwəti ndə niy nza tiɓay, dza na ngwəɓə ngwəɓati fəhiy zəmə tə za ci. Dza na dəzlətsəɓə hayshi, kə kaa kəꞌwə kwaɓa laꞌ laꞌ lati ta ɓəsə məəli ya fəhi va kwa. Dza na mbaꞌa ngati pi madzək tsa dza məndiy nzəy ta ndəghwə fəhi va mə. Dza na ki mbaꞌa pəlavə mbəzli ta ndəghwə tsa va, mbaꞌa zlata mbə dəvə shi, mbaꞌa dzay ta wə. 2 Ma sa mənta vici ngəli ya fəhi ki na, mbaꞌa ndə tsa tsa va ghwənay ndə sləni tsa ci va ka ndəghwə tsa va, ta mbə ghəshiy ɓanakəvə na ci bəla ya fə dza ghəshiy ɓanci kwərakwə ki. 3 Ma sa tsəhəy ndə sləni tsa va na, dzəghwa mbəzliy ndəghwə tsa va tasl kəsəti ntsa ghwənikə məndi va, dəꞌwə dəꞌwə ghəshi dəꞌwəti, mbaꞌa ghəshi pəlay dzay tsəghay. 4 Ənkwa kə ndə tsa tsa va, kə kaa tsahwəti ndə sləni tsa ci, ɓəŋ ghwənanaghəshi kaa ka ndəghwə tsa va diɓa. ꞌWakəvə ghəshi kaa tsava ndə diɓa tasl kəsəti, mbaꞌa ghəshi dəꞌwəti mbə ghən tsa ci. Dza ghəshi tsəərə tsəərə ghəshi tsəərəti. 5 War yaŋ, kə ndə tsa tsa va, dza ɓəŋ ghwənanaghəshi tsahwəti ndə sləni tsa ci diɓa. Dza ka ndəghwə tsa va kaa tsava ndə nana ki, mbəh ghəshi paslamti. War tsəgha, war tsəgha ghəshi məmənti lə nihwəti mbəzli ghwənanaghəshi məndi, ka didiꞌwə nihwəti, ka bəbəkwə nihwəti.

6 *War zəghwə ci kwətiŋ gwaꞌa tsəgha, saa niy tərmbə va ndə tsa tsa va. Dza na kaa zəghwə ci va ɗi na tərəŋw, ɓəŋ ghwənanaghəshi tsəgha kaa mbəzliy ndəghwə tsa ci va. Ma kwəmaa niy zəzəti nay: “Sa ka ghəshi nay zəghwə yay, a ghəshi dzaa haꞌwə ti” niy nə na. 7 Dza zəghwə va mbaꞌa tsəhəy və shi ki, ma kə mbəzliy ndəghwə tsa va kwa jipə shi, sa nay ghəshi zəghwə va na: “Yawaa, avanay ndə zəmə ghi səəkəy dəꞌwə ghən tsa ci ki. Dzammə ta kəsəvə, a ghwəmmə paslamti, nza tsa na mbəə nza ka sa ghwəmmə kwa vələm ki!” kə ghəshi. 8 Dza tasl, ghəshi kəsəti zəghwə ntsa va va, mbaꞌa ghəshi paslamti, fəyik ghəshi bəzlakəmə mbəri tsa ci səəmə kwa tsa vaa dzəti ngwəla.

9 Ya sa dza ndə tsa tsa vaa tsəhəy kiy, njaa dza naa məni lə mbəzli vaa? Ta səəkə dza naa bakwamti ka ndəghwə tsa va, ka na dza na mbaꞌa ɓanavə tsa ci va kaa nihwəti ka ndəghwə tsa mbə dəvə shi. 10 *Shi va gwanashiy, war nja shiy tsaslishi va mbə Zliya Hyala mənishi ghəshi. E sənay a ghwəy səəkəə jangəhwə kwəma va. A kəy:

Ma hakwə tsaa niy ndəghamti ka ndəɓə shiy vay,

ghəci zhini naa zhəghəy ka hakwə tsaa gwəraa jihəti ciki.

11 Hyala kwa sləkəpə təravə na hakwə tsa vaa mənti

ka saa gwəra tsəgha nanzə ki.

Dzəghwa mbər ka kwəma maɗaŋa maɗaŋa na

ghənzə mənta kwa mətsə ghwəmmə,

kə Zliya Hyala» kə Yesəw.

12 *Ma sa gəzəkə Yesəw kwəma va tsəgha na, cəkeꞌ *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala lə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala fəti ghən, dzəkən ghəy ɓəli Yesəw fir tsa va, kə ghəshi. Dza ghəshi ka pəla kwal tsaa kəsə ci. Zhini diɓa na, ka hazləni ghəshi va mbəzli ɗaŋ ni va. Dzəghwa mbərəkə ghəshi zlay tiɓa, ka dzashi.

Tsəhə ghən kaa mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi

(Mt 22:15-22; Lk 20:20-26)

13 Dzəghwa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka Zhəwifə mbaꞌa ghəshi ghwənashi nihwəti mbəzli mbə *ka Farisahi, ghəshi lə mbəzli *Erədə ta dza ghəshiy ngali Yesəw lə ɗəw kwəma. Ma nza ghəshi mbəə kəsəti tə kwəma dza naa zləɓakə. 14 A kə ghəshi ngəci sa tsəhəshi ghəshi na: «A Metər, a ghəy sənay kwəma kataŋ na ka ghaa gəzə, ka hazləni gha va kwemer gəəzə mbəzliw. Sa nzanay, ka nə gha, kar ntsa dikə tsa na tsatsa ndə, tsa jəw tsa na tsatsa ndə, pə gha, ka təra ghalaa dzəmbə mbəzliw. Na na ghay kwəma Hyala na sa ka ghaa ɓananshi kaa mbəzli lə kwal tsa nzə. Ava va tsəgha ɗi ghəy ghaa gəzaŋəy nda kwal va ghwəmmə ta tsəhanci ghən kaa mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi, nda kala kwal va ghwəmmə? A ghwəmmə tsəhanci shəkənaa, naa a ghwəmmə nzəyəmmə na?» kə ghəshi. 15 Mbalaa ma Yesəw naci ki na, gwaꞌa gwaꞌa sənata na kwəma mbələy ghəshi mbə nefer shi. A kə ngəshi na: «A mbəzli ni, tawa ɗi ghwəy ngalira kia? Taram dala va ghwəy tə pətsa va e nighəti di» kə. 16 Dzəghwa həŋ məndi ɓanakə. A kə na: «Fəətə tə dala na na sanay, fəətə wa naa? Ya slən tsa tsaslati məndi tsa tiy, slən tsa wa naa?» kə. Ma kə ghəshi na: «Fəətə mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi na, slən tsa ci sava diɓa» kə ghəshi. 17 *Ma kə Yesəw ngəshi ki na: «Ghənzə tsəgha kiy, tsəhancim ghən tsa ci kaa mazə tsa va njasa təɓə na. Ma ni Hyala shiy na, mbaꞌa ghwəy ɓanavə shi Hyala njasa təɓə ghəshi kwərakwə» kə Yesəw. Ma sa favə mbəzli va kwəma zləɓakə na va na, mbaꞌa səəti məhərli shi.

Ta zhakati dza mbəzliy bəkwəshi mbə məti

(Mt 22:23-33; Lk 20:27-40)

18 **Ka Sadəsehi, kə məndi kaa nihwəti mbəzliy: «Ka zhakati mbəzliy bəkwəshi mbə mətiw» kə ghəshiy ni. Dza ghəshi ndəs ghəshi səəkəshiy dzəvəgha Yesəw, ta ɗəw kwəma və, ma kə ghəshi kaa ngəci na: 19 *«A Metər, a kə *Məyizə niy ni kaa kwəma tsaslitəŋəy na ta məni ghəyəy: “Mbaꞌa kə ndə ɓəvə mali, dza na mbaꞌa mətiy zlata mali ci va, kala yakə zəghwə ghəshi liy, ə kə zəmbəghəy dzaa ɓə mali mbəri tə mali ci va, ta mbə ghəciy yanakə hwəlfə kaa zəmbəghəy tsaa mətiy va” kə niy ni. 20 Dzəghwa ki na, mbaꞌa nihwəti mbəzli niy nza va ghəy, mbərfəŋ ghəshi ka ndərazhi ndə kwətiŋ. Dzəghwa Cikwa tsa mbə shi mbaꞌa ɓəvə mali. Dza na mbaꞌa mətiy, kala yakə zəghwə ghəshi li. 21 Dza Zəra mbaꞌa ɓəvə mali mbəri tə mali va. Dza na kwərakwə ɓəlahə mətiy, nək ghəci ta yakə zəghwə kwa mali va. Zhini tsəgha lə Takwa kwərakwə diɓa. 22 War tsəgha, war tsəgha, pəŋw ndərazhi mbərfəŋ ni va hati ɓə mali mbəri tə mali va. Cəkeꞌ ghəshi bəkwəshi mbərfaŋanavashi, nək tsaa yakə zəghwə kwa. Dza mali va kwərakwə ləy hwəm shi gwanashi, mbaꞌa mətita. 23 Sana sənzənva kiy, avanay gwanashi ɓəhwə mbəzli va mali va. Fəca vici dza mbəzliy zhakati mbə məti kiy, mali tsama ndə dza naa nza mbə shi kwətiŋ kia?» kə ghəshi.

24 Ma kə Yesəw kaa ngəshi na: «Ma ghwəyəy, ka favə kwəma ɗi kwəma vaa gəzə ghwəyəw. Sa nzanay, sənata kwəma gəzəkə Hyala mbə zliya nzə ghwəyəw. Zhini diɓay, sənata bərci Hyala ghwəyəw. 25 A na mbəzliy bəkwəshi, sa ka ghəshi zhakatishi mbə məti e gəzaŋwəyəy, ka ɓə miꞌi zhərəw, ka ɓə zhər miꞌiw dza ghəshiy nza. Ghalaɓay, nja ka kwal Hyala va mə ghwəmə dza ghəshiy nza.

26 *Ghənzə nja na kwəma zhakati tsa mbəzli mbə məti kiy, ə səəkə ma ghwəy jangəhwə kwəma gəzəkə Hyala mbə zliya Məyizə ghala vəghwə tsaa gəzə na va kwəmaa dzəkən ghwə mbə zhəghwə shəkəna? A kə Hyala niy niy: “Yənəy, Hyala kar *Abəraham lə *Izakə mbaꞌa *Zhakwapə nzee” kə niy ni. 27 Ɗi naa gəzəy, tə ghwəməshi na mbəzliy bəkwəshi va. Sa nzanay, na na Hyala na, Hyala mbəzli bəkwə bəkwə ni naw, Hyala mbəzli tə ghwəmə mbə piy na, na nanzə. Ava va tsəgha nə ya, a ghwəy səŋwəy mbə kwəma zhakati tsa mbəzli mbə məti, pən» kə Yesəw.

Kwəmaa gwəramti dikə mbə *kwəma pəhəti Hyala

(Mt 22:34-40; Lk 10:25-28)

28 Ghala vəghwə tsaa niy kəhwə kar Yesəw va ghəpə lə ka Sadəsehiy, a tsahwəti ntsaa ɓənipə kwəma pəhəti Hyala niy nza tiɓa, mbaꞌa niy favə ghəpə tsa shi va. Wəzə ghəci niy nay Yesəw zləɓanakəshi kwəma kaa mbəzli va. Dza na ki mbaꞌa səəkəy ta ɗəw kwəma va Yesəw, a kə na: «A Metər, nama kwəma pəhəti Hyala gwəramti na diɓədiɓə tay?» kə. 29 *Ma kə Yesəw ngəci na: «Avanta kwəma pəhəti Hyala gwəramti tə diɓədiɓə, saa ni va: “A hwəlfə mbəzli ka *Izərayel, favə tə ghwəy! War Hyala ghwəmmə va sləkəmmə na Ndə sləkəpə kwətiŋ! 30 Ɗi pə ghaa ɗi Hyala gha sləkəŋa, lə nəfə tsa gha gwanay, lə məhərli gha gwanata, lə bərci gha gwanashi, mbaꞌa gha ɓanavə ghən tsa gha gwanay” kə. 31 *Zhini ma kə kwa baka kwəmaa dzəkən ɓa na: “Ɗi nihwəti mbəzli gwanashi njasa ɗi gha va ghən tsa gha kwərakwə” kə. Nahwəti kwəma pəhəti Hyala tiɓa mbaꞌa taŋamti sa bakə na va tə dikəw» kə Yesəw.

32 *Ma kə ndə ɓənipə kwəma tsa va kaa Yesəw na: «Tsəgha na Metər, kwəma gəzə gha vay, kataŋ na. Kwətiŋtaa Hyala, nahwəti Hyala tiɓa ghwəla dzəghwakənəw. 33 *War ɗi kə ndəə ɗi Hyala lə nəfə tsa ci gwanay, lə məhərli ci gwanata, mbaꞌa lə bərci ci gwanashi. Zhini ka ɗi nihwəti mbəzli njasa ɗi na ghən tsa ci kwərakwə. Mbaꞌa kə ndəə ɗi fəti ta kwəma pəhəti Hyala bakə na vay, aa taŋəti shiy dza səɗa ka məndi vaa slasla kaa Hyala lə nihwəti shi ka məndiy ɓanta gwanashi» kə. 34 *Mbaꞌa Yesəw nighəti, a ntsa va fəti ghən ta kwəma va, mbaꞌa zləɓakə wəzə, kə. Ma kə ngəci ki na: «A ntsa, ma ghay, dikə tərə na gha taa tsəhə tə pətsa məni Hyala mazəw» kə. Ləy hwəm shi va ki na, ndə tiɓa mbaꞌa zhiniy kwəmavə bərci ta ɗəw nahwəti kwəma və ghwəlaw.

Dikəɓa *Kəristəw na kaa mazə *Davitə

(Mt 22:41-46; Lk 20:41-44)

35 *Ma Yesəw mbə ɓənipə shiy mbə *ciki Hyala na, dza na ka ɗəw kwəma, a kə na: «A pənəy, njaa njaa ka *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ni: “Jijiy mazə Davitə na Kəristəw Ntsa tivə Hyala” kə ghəshia? 36 *Mazə Davitə dəꞌwə ghən tsa ciy, aa gəzəkə lə bərci *Safə tsa Hyala, a kəy:

Ma kə Hyala kwa sləkəpə kaa Ndə sləkəray:

“Ndi nzəyŋa tə kwa bəzəmee,

paꞌ fəca dzee mənti ka mbəz gha,

ka mbəzli tə dəvə gha!” kə.

37 Davitə dəꞌwə ghən tsa ci kiy: “Ndə sləkəra” kə kaa har slən tsa Kəristəw, njaa njaa ka na mbəə nza ka jijiy Davitə diɓa kia?» kə Yesəw.

Ndəghwə tə ghwəy ghən tsa ghwəy va yəmə kwəma məni *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala

(Mt 23:1-36; Lk 20:45-47)

Dzəghwa mbəzliy ɓasəshi va tə pətsa va ɗaŋ ni ki, war ka fa kwəma gəzə Yesəw va lə vəshi. 38 *Ma kə kaa mbəzli mbə kwəma ɓananshi na va na: «Favə ghwəy na, ndəghwə tə ghwəy ghən tsa ghwəy va yəmə kwəma məni ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala! Na nashiy, war lə kwəbeŋer dikə dikə ni ka ghəshiy ɗi dza kən ghən, ta ci dikə tsa shi. Jəw ɗi ghəshi məndiy səkwəshi mətsəfəkwə dzar tə ləwmaw. 39 War tə kwəma ka ghəshiy ɗi nzəy mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. Mbaꞌa kə məndi harvəshi ta zəmə shiyəy, war pətsa nzəy mbəzli tə slən va ti ka ghəshiy pala ta nzəy ti. 40 Ghəshi diɓay, meꞌ meꞌ ka ghəshiy pamti shiy va miꞌi mbəreketi, zhini ka garə kə ghəshiy ni ta cəꞌwə Hyala. Ka ghəshi dza na nzaꞌ nzaꞌ ghəshi nzati nza tə cəꞌwə va, ta mbə məndiy ni: “Ka nəw Hyala tərəŋw ni ghəshi” kə məndi. Na nashiy, ta ɓanshi fəti dza Hyala taŋ na nihwəti mbəzli» kə Yesəw.

Mali mbəri kwa ndərma

(Lk 21:1-4)

41 *Dza Yesəw mbaꞌa nzəyəy vəgha sərndəkə tsa shikə məndi gəna vəli məndi kaa Hyala kwa mbə *ciki Hyala. Dza na mbaꞌa mənti məhərli ta nighə njasa səəkə məndi ta shikə gənaa dzəghwa sərndəkə tsa va ki. Dzəghwa ɗaŋ mbəzli nza gəna və shi tərəŋw səsəəkəshiy shakaghwa gəna kwa sərndəkə tsa va, ɗaŋ, ɗaŋ, ɗaŋ. 42 Dzəghwa nahwəti mali mbəri, kwa ndərma ghənzə tərəŋw, mbaꞌa faghwa dala bakəta kwa sərndəkə tsa va. 43 Kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci ki, daꞌ harashi, a kə kaa ngəshi na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, mali mbəri kwa ndərma nata ghwəy nay, tərəŋwɓa ghənzə faghwa na gəna kwa sərndəkə tsa kaa mbəzliy fəhwə gəna va gwanashi. 44 *Sa nzanay, ma na nihwəti mbəzli vay, war jəwə tsətsə tivə ghəshi gəna ɓəkə ghəshi ɗaŋ na, səvəri mbə nahwəti na ɗaŋ na tərmbə və shi. Ma na mali na nanzə kiy, ya tsəgha na mbə ndərma na, dza na mbaꞌa ɓasanavə gənaa niy nza və gwanata kaa Hyala, gwanata tsa nzə njasa niy nza na və ta pa shiy dzəghwa hwər nzə» kə Yesəw.

13

«Ta ngazlamti *ciki Hyala dza məndi» kə Yesəw

(Mt 24:1-2; Lk 21:5-6)

1 Ma sa səvəriy Yesəw mbə ciki Hyala ki na, dza tsahwəti ndə kwətiŋ mbə mbəzli ta səɗa ci ka gəzanci kwəma, ma kə na: «A Metər, nashi niva hərezli njasa təɓə ghəshi, nay tsava ciki njasa ngatim li shi, ka təɓə» kə. 2 *Ma kə Yesəw ngəci na: «Njasa nay gha va ciki tsa va dikə tsa ci sənzənvay, tə nahwəti vici na, ka dza ghaa nayəw, ta baꞌwamti dza məndi, ka dza ghaa nashi hərezli tsəŋəzli tsəŋəzli ni ni ya kwətiŋəw» kə Yesəw.

Ngəraꞌwə tsaa dzaa səəkə ghənghən ghənghən dzəti hiɗi, ka ghəshi gha kərə

(Mt 24:3-14; Lk 21:7-19)

3 Dza Yesəw mbaꞌa nzəyəy mə kəlaŋ *ꞌWəlivə, mbaꞌa zhəghanavə kwəma ci kaa ciki Hyala, ghəshi kwətishi lə kar Piyer, Zhakə, Zhaŋ mbaꞌa Andəre. Dzəghwa tapə ghəshi ta ɗəw kwəma və, a kə ghəshi na: 4 «A Metər, geꞌi lə tsama vəghwə dza shi gəzə gha niy məniva tay? Tə wa dza məndiy sənay ndal tərə shi va gwanashi ta kərkəvaw, kə məndia? Gəzaŋəy di» kə ghəshi. 5 Dza Yesəw ka gəzanshi ki, a kə na: «Məni tə ghwəy məhərli wəzə, əntaa ghwəy dzaa zləɓa məndiy ngəɗiŋwəy ma. 6 Sa nzanay, ɗaŋ dza nihwəti mbəzliy səəkə lə slən tsee. Ka ndə dza na: “Yən na *Kəristəw!” kə. Gəla mbəzli vay, mbəzli ɗaŋ tərəŋw dza ghəshiy ngəɗiti. 7 Ta favə gaka mbəz dza ghwəy dzar mbə məlməhi ndəkwə ndəkwə ni lə ghwəy, zhini ka favə nəwər mbəz mbə məlməhi kərakə kərakə ni lə ghwəy. Ya ə dza ghwəy favə shi va tsəghay, əntaa her ghwəy taa dza ma. Sa nzana, ya njaaɓay, ta məniva dza gəla niva shiy tsəgha. Ya tsəgha dza shi vaa mənishiy, ka dza hiɗiy kərə diw. 8 *Ka hwəhwə tsa nihwəti mbəzli dzay, ka mbəz lə hwəhwə tsa nihwəti. Ka tsahwəti mazə dza na, mbaꞌa pəlati miy tə tsahwəti, tapə ghəshi mbə mbəz taa nza. Ka gərgərəva hiɗi dzar tə tsahwəti pi ghənghən ghənghən, zhini mbaꞌa ma dzaa nza tə hiɗi. Shi vay, ngəraꞌwə tsaa dzaa gha səəkə na ghəshi, njasa ka mali vaa ꞌwa kemahə ta ya zəghwə na niva shiy.

9 *Ma ghwəy na na ghwəy kiy, məhərli pə ghwəy dzaa məni ta ghən tsa ghwəy. Sa nzanay, ta kəəsəŋwəy dza məndiy dzaa dzəti pi ngwəvə, ka didiꞌwəŋwəy dzar mbə ceker ka *ka Zhəwifəə ɓasəva. Ta kəəsəŋwəy dza məndiy dzəghwa kwəma mbəzli dikə dikə ni, ghəshi lə mezhizhə gwaꞌa, sa zləɓavə ghwəy kwəmee. Ghalaɓa kiy, ta ndəgha fəti dza ghwəy dzaa dzəkənee kwa kwəma shi. 10 Ava tsəgha dza naa nza, war pərɓa Yəwən kwəma wəzə na dza məndiy gəzanshi kaa hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwanashi. 11 *Ghala pətsa dza məndi vaa kəəsəvəŋwəy, ka ɓəghəŋwəy dzəti ngwəvəy, əntaa ghwəy tsətsəva lə tikə kwemer na: “Njaa dza ghəy ni kaa kwəma ka ghəy gəzə kia?” pə ghwəy ma. War naa dzaa kaghwavata kwəma kwa miy ghwəy ta gəzə ghwəy ghalaɓay, ghənzə pə ghwəy dzaa gəzə. Sa dza naa nzay, səəkə mbə zəzə kwəma ghwəy dza naa səəkəw, səəkə va *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa dza naa səəkə. 12 *Ghala vəghwə tsa vay, ka nihwəti mbəzli dza na, ka nga ɗafa ta ngwarmbəghəshi, ta mbə məndiy bəkwəshi. Zhini tsəgha didihi dzaa məni lə ndərazhi shi kwərakwə ɓa. Ka ndərazhi dza na, ka zhini ghən kaa mbəzliy yakəshi diɓa ki, ka ɓəshi kaa nihwəti mbəzli ta bəkwəshi. 13 *Mbəzli gwanashiy, ka dza ghəshiy ɗi mətsə ghwəy tə sa nəwra ghwəyəw. Ma ntsaa dzaa jihəkəvay kala zlay nəwra ghəci paꞌ tə vici məti ciy, ta mbəliti tsava ndə dza Hyala» kə Yesəw.

Kwəmaa dzəkən ngəraꞌwə tsaa dzaa səəkəə dzəkən mbəzli

(Mt 24:15-28; Lk 21:20-24)

14 *Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Ta nashi shi rəɗa rəɗa ni va jikirkir ni dza ghwəy garəshi tə pətsaa niy təɓə ma ghəshiy garə, (ntsaa jangəti kwəma vay, favə tə ghəci wəzə), ghalaɓa kiy, mbəzli tə hiɗi ka Zhəwde na, hwəshi tə ghəshiy dzəmbə kəlaŋ ta mbəə mbəlishi. 15 *Mbaꞌa kə ndə mə jəba mbə tifərəy, əntaa ghəci dzaa ni na: “Kadiw, e dzəghwaraa dzəmbə ciki tsee, ta ɓəvə ya nimaɓa shiy” kə ma. 16 Ya kwamti dza ndəə nza mbə zay, əntaa ghəci dzaa ni: “Kadiw e zhəghəvaa jighi ta ɓəvə kwəbeŋeree” kə ma. Ə kə dzaa hwəy gwaꞌa tsəgha. 17 Ngəraꞌwə tərəŋw dza savaa nza fəcava kən miꞌi lə hwər, lə miꞌi ka ndərazhi tə hwəm. 18 Cəꞌwə pə ghwəy cəꞌwə va Hyala, əntaa bali va taa mənivə geꞌi geꞌi lə tir tasli. 19 *Va sa dza naa nza fəcavay, ngəraꞌwə tərəŋwəy dza naa nza tə hiɗi. Gəla hwəlfə ngəraꞌwə tsa səəkə ma məndiy favə gaka ci ghala ghava hiɗi lə ghala ngati Hyala shiy gwaꞌa, ka sar paꞌ tə vəghwə tsa ndatsə. Ka dza naa zhiniy səəkə kən mbəzli diɓa ka məndi nzaw. 20 Kala sa nzana, mbaꞌa Ndə sləkəpə Hyala tamti ɗaŋ tsa vici ngəraꞌwə tsa vay, ka dza ndəə tərmbə tə ghwəməy nzaw. Ma dza na ki na, mbaꞌa tamti ɗaŋ tsa vici va tə mbərkə mbəzli nzə təravə na. 21 *Ma sa ka vəghwə tsa va məniyəy, mbaꞌa kə ndə taa ni ngəŋwəy: “A mbəzli ni, anay *Kəristəw Ntsa tivə Hyala tikə” kə, ya “avaci tarɓa” nə nay, əntaa ghwəy zləɓa kwəma ci va tepə ma. 22 *Sa dza naa nza ghala vəghwə tsa vay, ɗaŋ dza Kəristəwhi ka dzərvə lə ka gəzə kwəma Hyala ka dzərvəə tsahwəshi tə hiɗi. Ka ghəshi dza na, ka məni shi maɗaŋa maɗaŋa ni, lə shi dimədimə ni, ta mbəə ngəɗi mbəzli təravə Hyala, ghəshi gar dzaa mbay. 23 Əy ma ki, avee gəzamtəŋwəy kwəma va nee ki kwaghwətsata gwaꞌa gwaꞌa, nza ghwəy mbəə məni məhərli wəzə!» kə.

Səəkə tsa Zəghwə yakə ndə ngəri

(Mt 24:29-31; Lk 21:25-28)

24 *Ma kə Yesəw diɓa na: «Ghala vəghwə tsa va ki, ləy hwəm ngəraꞌwə tsa vay, shərkwə dza viciy shərkwəta, ka tir dza na, mbaꞌa zlay mbərə. 25 Ka sasərkwəhi tə ghwəmə dza na, ka shikəvaa səkwa, ka shi nza bərci və shi mə ghwəmə dza na, ka kwəfəghə. 26 *Ghalaɓa kiy, nza Zəghwə yakə ndə ngəri tsahwə, ka nay mbəzli lə mətsə shi səəkə mbə kwəleɓi tə ghwəmə lə bərci və tərəŋw, tsəgha shəndəkə diɓa. 27 Sa ka na dzay mbaꞌa ghwənashi ka kwal Hyala ta dza ta ɓasanci mbəzli ci tərati na, tə bəla hiɗi faɗanashi, səəkə tə pətsa kəray ghala hiɗi gwaꞌa» kə.

Yesəw ɓəli fir lə daskwa

(Mt 24:32-35; Lk 21:29-33)

28 Ma kə Yesəw diɓa na «Avee taa ɓəliŋwəy fir lə kwəma daskway, favə tə ghwəy shi ɗi na ɓəniŋwəy. A ghwəy sənay, mbaꞌa kə kəslifi daskwa shikəshi, dza na mbaꞌa ɗakə nihwətiy, a vəghwə tsaa dzəmti kətikəvay, pə ghwəy. 29 Ava tsəgha na ki, nashi ma ghwəy gəla shi ɓəlakəŋwəy ya va ghati mənivay, sənay tə ghwəy ndal tərmbə Zəghwə yakə ndə ngəri ta səəkəw, miy dəgha na ki, pə ghwəy. 30 *Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ka dza mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsaa bəkwəshi ka shi gəzaŋwəy ya ni gwanashi mənivaw. 31 Nay ghwəy na, kar ghwəmə nata ghwəy na ghəshi lə hiɗi gwaꞌay, kərəp dza ghəshiy zashi. Ma na kwəmee na nanzə kiy, ka kərə naw» kə Yesəw.

War Hyala kwətita na saa sənata vici dza Yesəw zhəkə ti

(Mt 24:36-44)

32 *Ma kə Yesəw diɓa na: «Ndə tiɓa ya kwətiŋ, mbaꞌa sənata vici dza shi vaa məniva tiw. Ya ka kwal Hyala, ya Zəghwə Hyala dəꞌwə ghən tsa ciy, ndə tiɓaa sənataw. War Didi Hyala mə ghwəmə kwətita na saa sənata vici va lə ler va gwaꞌa. 33 *Ə pə ghwəy məni məhərli tərəŋw, ka ndəghə vici va kala ɓə ma hi. Sa nzana, kala sənay ma vəghwə tsa dza na vaa səəkə ti ghwəy. 34 *Ma kwəma vay, njasa ka ndə vaa məni ghəciy dzay ta wə dza naa nza. Mbaꞌa zlay ghi tsa ci, bəm fanambə mbə dəvə ka sləni ci nza ghəshi nighəə dzəkən. Ka na dza na, mbaꞌa tahanavəshi sləni kəyɓa, mbaꞌa gəzanci kaa ntsaa nzəy miy dəgha, a ghəci fə ghən tə ndəghwə ghi tsa va. 35 Ghwəy kwərakwə kiy, ə pə ghwəy fə ghən ta ndəghə vici va. Sa nzanay, sənata vici dza ndə ghi tsa vaa zhəghəvaa səəkə ti ghwəy, nda hetihwər ka na səəkə, nda mbə daŋkala vərɗi, nda tə kwa taŋa wa ngələkə, nda mekəshi, sənay ghwəyəw. 36 Ya ə dza naa səəkə vətəghəy, ka na səəkə na mbaꞌa kəsaŋwəy ləməciŋwəy. 37 Kwəma gəzaŋwəy ya nay, ghənzə na sa gəzee kaa mbəzli gwanashi, ə pə ghwəy fə ghən» kə Yesəw.

14

Məndi mbə pəla kwal tsaa kəsə Yesəw

(Mt 26:1-5; Lk 22:1-2; Zhŋ 11:45-53)

1 *Tərəmbə vici bakə, məndi dzaa maɗi ta *makwaghwa Pakə ki. Mbə makwaghwa vay, kar məndiy zəmə peŋ tsa nza *is mbəw. Dzəghwa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ghəshi lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, mbaꞌa ghəshi maɗishi ta pəla kwal tsaa kəsə Yesəw nja dzar kwa tsəhwəli, ta dza ghəshiy paslamti. 2 Ma kə ghəshi na: «Nanzə kiy, əntaa ghwəmmə dzaa kəsə fəca vici makwaghwa Pakə ma. Vantaa mbəzli dzaa pəslishi tə ghwəmmə» kə ghəshi.

Nahwəti mali ghəshi lə Yesəw

(Mt 26:6-13; Zhŋ 12:1-8)

3 *Ghala vəghwə tsa va kiy, mbə məlmə Betani niy nza Yesəw mbə zəmə shiy kəghi tsa tsahwəti ndə, Shimaŋw, kə məndi slən tsa ci. Ntsa vay ndə dərna niy nza na kwataŋa.

Dza nahwəti mali mbaꞌa səəkəta lə təlimə paf ꞌwərdi kwa, «*Nardə» kə məndi kaa ꞌwərdi va, gəna ɗaŋ məndiy pa. Dza na mbaꞌa ɓəlamti təlimə ꞌwərdi va, mbaꞌa shəkambə mbə ghən tsa Yesəw. 4 Dza nihwəti mbəzli tiɓa, kala ɗi ma kwəma mənti mali va va ghəshi, war ə ghəshiy gəzə kwəma kwa jipə shi, a kə ghəshi na: «A ni mənti mali na ni shiy kia? Tawa gwəravə naa laɗamti ꞌwərdi na gəmta kia? 5 A shiy ti məndi ɗəlamti ꞌwərdi vaa kwəmavə gəna gar mbəl bələkwə mahkan, mbaꞌa məndi tahanavəshi gəna va kaa ka ndərma nzaa» kə ghəshi, ka ngwəzliməə dzəkən mali va tərəŋw. 6 Ma kə Yesəw ngəshi na: «A mbəzli ni, zlatam mali va! Ka sə məhərli nzə ghwəy ma! Kwəma wəzə na na sa məni na va tə ya. 7 Sa nzanay, ka ndərma gəzə ghwəy va na tiɓa dza ghwəy nza li shi ya hwəmɓa, gar dza ghwəy mbay mananatishi kwəma wəzə na ya hwəmɓa ɗi ghwəy. Ma na nee kiy, ka dza ghwəmməə nza lə ghwəy tikə ndimndim kiw. 8 Nanzə kwəma dza naa nza gar mənti fəca dza məndiy lara na sa manamti na va, ɓaslakənra na ꞌwərdi ghala vici va ghwəlaa səəkə. 9 Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ya war paꞌ kwəmaɓa dza məndiy gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌay, ta gəzə kwəma mənti na va dza məndi, ka zəzəə dzəkən mali va» kə Yesəw.

Zhəwdasə mbə nga ɗafa ta Yesəw

(Mt 26:14-16; Lk 22:3-6)

10 Dzəghwa Zhəwdasə Isəkariyətə, tsahwəti ndə mbə *mbəzli ta səɗa Yesəw va məŋ lə bakə ni, mbaꞌa dzaa gəzanshi kaa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala: «Ta ngatəŋwəy ɗafa dzee ta Yesəw» kə. 11 Ma sa favə ghəshi tsəgha na, mbaꞌa ghəshi vəshishi. Mbaꞌa ghəshi gəzanci njasa dza ghəshiy nganci səɗa ci. Ava ghala vəghwə tsa va gha Zhəwdasəə pəla kwal tsaa nga ɗafa ta kəsə Yesəw ki.

Yesəw mbə zəmə shiy mbə *makwaghwa Pakə ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci

(Mt 26:17-30; Lk 22:7-23; Zhŋ 13:21-30; 1Kwər 11:23-25)

12 **Dzəghwa kwa taŋa vici ka məndiy zəmə peŋ tsa kama is mbə, mbaꞌa səəkəta. Vici vay, fəcava ka məndiy həəni gemim jəw jəw ni ta makwaghwa Pakə. Ma fəcava ki na, dza *mbəzli ta səɗa Yesəw ka ɗəw kwəma və, a kə ghəshi na: «A Metər, kwəma ɗi gha ghəy dza ta tatəŋa shi zəmə dza ghaa zəmə mbə makwaghwa Pakəa?» kə ghəshi. 13 Dza Yesəw ki mbaꞌa ghwənashi mbəzli bakə mbə shi, a kə ngəshi na: «Mbalam dzəmbə məlmə. War tsəhəŋwəy ma ghwəyəy, ta kwəmay dza ghwəy lə ndə, lə tsaghwa yam və. Nza ghwəy nəw. 14 Dzakə ghi tsa dza naa dzay, nza ghwəy gəzanci kaa ndə ghi tsa va, a pə ghwəy taa niy: “Ma kə Metərəy, ndara ciki tsa dza ghəy səəkə ta zəmə shiy lə mbəzli ta səɗee mbə, mbə Pakə, kə” pə ghwəy taa ni. 15 Gəzanakə ma ghwəy tsəghay, ta citəŋwəy ciki dza na dikə, mə ghən tsahwəti ciki, cəkeꞌ məndi gwəmanti, mbaꞌa shiy nzəy mbəɓa. Ava mbəɓa ka ghwəy dzaa tatəmmə shi dza ghwəmməə zəmə mbə Pakə ki» kə Yesəw.

16 Dza mbəzli ta səɗa ci va bakə ni mbaꞌa ghəshi maɗishi, ka dzaa dzəmbə məlmə ki. Ma dzəmbə ghəshi na, mbaꞌa ghəshi kəsashi shi va gwanashi njasa gəzanakəshi Yesəw va. Mbaꞌa ghəshi tati shi zəmə dza ghəshiy zəmə mbə Pakə.

17 *Ma sa pəkwəta vici ki na, mbaꞌa kar Yesəw səəkəshi, ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni. 18 *Ma kə Yesəw kaa ngəshi, ghəshi mbə zəmə shiy na: «Nay ghwəy na, a gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, a tsahwəti ndə mbə ghwəy kwətiŋ, ntsa zəmə ghəy shiy liy, ta nga ɗafa dza na tə ya, ta kəsəra məndi» kə. 19 Dza kwəma va ka zhanshi kaa mbəzli ta səɗa ci tərəŋw tərəŋw. Gaꞌ ghəshi ta ɗəɗəw kwəma və, a kə ghəshi na: «Yən na nanzə ɓa naa Ndə sləkəpə? Yən na ɓa na? Yən na ɓa na?» kə ghəshi. 20 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Waa ndə tə ghwəy, ghwəy mbəzli ta səɗee va məŋ lə bakə ni na, ntsa zəmə ghəy shiy li kwa kwakwa tsa kwətiŋ tsa. 21 Na nee yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, ta mətira dzee njasa tsasliti məndi vaa dzəkənee mbə Zliya Hyala. Ma nanzə kiy, tərəŋw dza ngəraꞌwəə nza kən ndə nga ɗafa tə ya tsa va. Wəzəɓaa niy maw ma məndiy yakə dza naa nza və» kə. 22 Ma ghəshi mbə zəmə shi zəmə va ki na, dza Yesəw həŋ ɓəvə peŋ, mbaꞌa mananati ꞌwəsa kaa Hyala. Sa mananati na ꞌwəsa na, dza na mbaꞌa ngangavəri peŋ tsa vaa ɓanavəshi. Ma kə ngəshi na: «Vəghee na sana, ɓəm zəməm!» kə 23 *Ma ləy hwəm na, dza na həŋ ɓəvə hwəpər tsa nza shi sa kwa, kə mbaꞌa mananati ꞌwəsa kaa Hyala. Sa mananati na ꞌwəsa na, dza na həŋ ɓanavəshi. Dzəghwa mbəzli va gwanashi mbaꞌa ghəshi sasahwə shi sa va. 24 *Ma kə Yesəw kaa ngəshi ki na: «Miymiy ya na shi ni, li shi sla Hyala kiri kwa jipə nzə lə mbəzli, ta shəkəshi dza ghəshi ta mbəzli ɗaŋ. 25 Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ka dzee zhiniy sahwə shi sa ni, kala war fəca vici dzee zhiniy sashi tə pətsa sləkə Hyalaw» kə.

26 *Dza ghəshi ka ha cemer, ka fal Hyala. Ləy hwəm ki na, mbaꞌa ghəshi səvərishi ka dzashiy dzəmə kəlaŋ *ꞌWəlivə.

Yesəw mbə gəzə vəraslə tsa dza Piyer ta vəraslə

(Mt 26:31-35; Lk 22:31-34; Zhŋ 13:36-38)

27 *Ma kə Yesəw kaa *mbəzli ta səɗa ci na: «Nay ghwəy na, ta zlara dza ghwəy kwətiraa hwəŋwəy gwanaŋwəy. Sa nzanay, a Hyala gəzəkə mbə Zliya nzə, a kəy: “Ta paslamti ndə ndəghwə shiy dzee, ka teŋkesli ci dzay, mbaꞌa ghəshi zləzləŋərəshi ka dza kwaɓa, ka dza kwaɓa” kə. 28 *Ləy hwəm sa kee zhakatira mbə məti kiy, ta ꞌwatəŋwəy kwal dzee dzaa dzəti hiɗi ka Galile, ma nza ghwəy kəsara mbəɓa» kə.

29 Ma kə Piyer ki na: «A Ndə sləkəpə, na nee, ya mbəzli gwanashi dza naa zlaŋay, ka dzee zlaŋa na neyew» kə. 30 *Ma kə Yesəw ngəci na: «A Piyer, ə gəzaŋee, ta na navay, mbə vərɗi ndatsə na, ka ngələkə gha wa kwa bakay, gha zhənti gəzə mahkan səɗa gha: “Sənay tsava ndə yaw, sənay tsava ndə yaw” pə gha» kə Yesəw. 31 Dzəghwa ma kə Piyer lə bərci na: «Ya ta məti dzee kwasəbə ghay, ka dzee gəzə, sənaŋa yaw, pən tepəw» kə. Tsəgha nihwəti niy tərmbə va gəzəkə gwanashi kwərakwə ki.

Yesəw cəꞌwə Hyala kwa Getəsemane

(Mt 26:36-46; Lk 22:39-46)

32 *Dzəghwa kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci mbaꞌa ghəshi tsəhəshi, tə pətsa nə məndi va Getəsemane, kə məndi. Ma kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci tiɓa na: «Nzəyŋwəyəm tikə, e dza ta cəꞌwə Hyala» kə. 33 Dza na kaa kar Piyer, ghəshi lə Zhakə, mbaꞌa Zhaŋ, pəm pəməvəshi kwasəbə ci. Dzəghwa her ci mbaꞌa ghəshi ghati dza, mbaꞌa nəfə tsa ci slay. 34 Ma kə kaa ngəshi na: «Tərəŋw slay nəfə tsee ka ɗi pəəslira. Nzəyŋwəyəm tikə, əntaa ghwəy ɓə hi ma!» kə. 35 *Dza na mbaꞌa kətivə dza bəlakə jəw. Kə tsəfəkwə tsəfəkwəy tə hiɗi ka cəꞌwə Hyala, a ngəraꞌwə tsa dza na va ta sa bashamti səəkəə dzəkən tə nava vici, ghənzə gar mənta. 36 *Ma kə mbə cəꞌwə ci va na: «A Di, gha kiy Didiy, nihwəti shiy tiɓa kala mbay ghaa məntiw! Va tsəgha cəꞌwəŋee, bashamti ngəraꞌwə tsa va səəkəə dzəkənee. Nanzə kiy, əntaa gha məni war tə sa ɗee ma, war njasa təɓaŋa na ka gha məni» kə Yesəw.

37 Dza na tərəɗ zhəghəkəvay dzəvəgha mbəzli ta səɗa ci va mahkan ni. Səəkə na na, ghəshi ɓanti hi. Ma kə kaa Piyer ki na: «A Shimaŋw Piyer, wa hiy hi gha na? A shiy mənishi mbə ma ghaa nzaynza ləməciŋa ya ta tsahi kwətiŋ nzəa? 38 *Ə pə ghwəy nzəyŋwəy ləməciŋwəy, ka cəꞌwə Hyala ta mbə ghənzəə ndəghwəŋwəy, vantaa *ndə jaka tsa nzə ngaɗambəŋwəy mbə məni *kwəma jikir na. Ka ɗi məni kwəma wəzə na ndə ngəri kwa kwəma Hyala mbə nəfə tsa ci ngar ki na, daw bərci vəgha ci ta məni nzə» kə.

39 Zhini na mbaꞌa katantəvay vəgha shi diɓa, mbaꞌa zhaa cəꞌwəti Hyala war njasa kwa taŋa va. 40 Ma sa kəɗiy na lə cəꞌwə Hyala na, mbaꞌa zhikəy zhəvəgha shi. Zhəkə na ɓa na, ghəshi tə hi, shaŋ ghəshi ta mbay nzəyshi ləməcishi. Kala sənata kwəma ka ghəshi zləɓanci ghəshi. 41 Zhini na ndəs zhəkəy dzəvəgha shi kwa mahkan səɗa diɓa ki. A kə kaa ngəshi na: «A mbəzli ni, him hi tsa ghwəy, ka dəkə vəgha ghwəy na ghwəy. Gwaꞌaa kwəma, a vəghwə məniy. Ava məndi dzaa kəsəraa dzəmbə dividivi ka məni kwəma jikir na, yən Zəghwə yakə ndə ngəri. 42 Ava ghwəy nay ntsaa ngati ɗafa va tə ya səəkəy, satim a ghwəmmə dzaa dzəvəgha!» kə Yesəw.

Njasa kəsə məndi Yesəw

(Mt 26:47-56; Lk 22:47-53; Zhŋ 18:3-12)

43 War ghwəla tsəgha ki, Yesəw mbə kərni gəzə kwəma vaa səkwa na, ndəs Zhəwdasə, tsahwəti ntsa mbə mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni tsahwəy. Mbaꞌa mbəzli ɗaŋ kwasəbə, lə kafaꞌihi nihwəti, lə ghədemesli nihwəti. Mbəzli vay, mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, lə *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, lə mətikwəkwər mbə *ka Zhəwifə niy ghwənashi na ta kəsə Yesəw. 44 Ma kə Zhəwdasə tsaa ngati ɗafa va ta Yesəw niy ni kaa mbəzli va ghəshi dzaa kafə ki na: «Sa ka ghwəmmə tsəhəmməy, ntsa dza ghwəy vaa nara mbə səkwə njasa ka ndəə səkwə madigayəy, ghəci na. Nza ghwəy kəsə, ka ndəghwə wəzə va mbəliy ki» kə niy ni ngəshi. 45 Dza Zhəwdasə war sa tsəhəy na tsəgha ki, karə dzay dzəvəgha Yesəw, a kə ngəci na: «A Metər» kə, mbaꞌa səkwəti njasa ka ndə vaa səkwə madigay. 46 Gwaꞌa, kahə mbəzli va sənay Yesəw tsəgha ki, ɓasə ghəshi ɓasakənvashi kən, tasl ghəshi kəsəti.

47 ꞌWakəvə tsahwəti ndə tiɓa mbə mbəzliy nza lə Yesəw, fat təɗikəvəri kafaꞌi tsa ci, dza na pətsə kəsləkəghwa sləmə vəgha ghən ndə ghəra sləni kaa dikə tsa *ka ta Hyala. 48 Ma kə Yesəw kaa vərəm mbəzliy ɓasəkəvashi va tsəgha ni na: «A mbəzli ni, tawa səəkə ghwəy ta kəsəra lə kafaꞌi mbaꞌa ghədemesli njasa nzee ndə ghəli kia? 49 *Vici va vici va ghwəmmə niy nza lə ghwəy mbə *ciki Hyala, ka ɓəni shiyee kaa mbəzli, kalaa niy kəsəra ghwəy ghalaɓa nanzə sa? Ma kwəma nata ghwəy na məntay, ta mbə kwəmaa niy tsaslitim va mbə Zliya Hyalaa dzəghwata kwa na» kə Yesəw.

50 *Dzəghwa *mbəzli ta səɗa Yesəw gwanashi kwərec ghəshi hwəshi, mbaꞌa ghəshi zlay Yesəw tiɓa ki. 51 Dza tsahwəti məgəla kwətiŋ, ka nəw kar mbəzli va lə Yesəw tə səəbə tə səəbə. War gwədəwri sa kən ghən ci gwaꞌa tsəgha zlaɓə zlaɓə. Dza məndi ka ɗi kəsə. 52 Sa nə məndi, a məndi kəsə, kə məndi na, dza na mbaꞌa pəlatanavəshi gwədəwri tsa va tsəgha kaa mbəli va, ka hwəy dirəŋəy.

Yesəw kwa kwəma mbəzli *ka Zhəwifə dikə dikə ni

(Mt 26:57-68; Lk 22:54-55, 63-71; Zhŋ 18:13-14, 19-24)

53 Dzəghwa mbəzli va mbaꞌa ghəshi pəmanaghə Yesəw kaa dikə tsa *ka ta Hyala ki. Ghala pətsa va na, dza mbəzli dikə dikə ni mbə ka ta Hyala, lə mətikwəkwər ka Zhəwifə, mbaꞌa *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ka ɓasəvaa səəkəə dzakə ghi tsa va.

54 Dza Piyer, ka nəwshi kərakə kərakə, paꞌ kəghi tsa dikə tsa ka ta Hyala tsa va. Dzakə na das nzəyəy vəgha gwəlaa ndəghwə ghi tsa ntsa va, ka bəghəzli ghwə kwasəbə shi. 55 Dza mbəzli dikə dikə ni mbə ka ta Hyala ghəshi lə *mbəzliy sləka ka Zhəwifə gwanashi, tapə dzəmbəshi mbə pala kwəma dza ghəshiy ɓanavə fəti ti kaa Yesəw ta mbə ghəshiy paslamti. Shaŋ ghəshi ta kwəmavə kwəma ka ghəshi ɓanavə fəti ti kaa Yesəw. 56 *Mbəzli ɗaŋ tərəŋw səəkəshi, ka təɓanci dzərvə kaa Yesəw na, kala jakəshi kwemer shi va gəzə ghəshiy dzəkən, gar nə məndi: «Tsəgha na kataŋ» kə məndi.

57 Dza nihwəti mbəzli mbaꞌa ghəshi satishi ta təɓanci na shi kwəma dzərvə, ma kə ghəshi na: 58 *«Wa ma kə niy ni mbə kwəma ciy: “Yənəy, ta ngəzlamti *ciki Hyala tsa ngati ndə ngəri tsa lə dəvə ci dzee. Ma mbə vici mahkanəy, mbaꞌee zhiniy ngakati, kala səəkə dəvə ndə mbə” kə niy ni» kə ghəshi. 59 Ya tsəgha təɓanaghə ghəshi dzərvə tsəgha na va kaa Yesəw ki na, dzatəvata kwa kwal tsa kwətiŋ tsaw.

60 ꞌWakəvə dikə tsa ka ta Hyala tsa va tsəgha fakatsaꞌwə satiy, gar garəy mbə mbəzli tiɓa va. A kə kaa Yesəw na: «Na ntsa, a shiy mənishi zləɓa ma gha kwemer gəəzə məndi niy dzəkən gha shəka?» kə. 61 *Dzəghwa Yesəw dighevə catavay, kala maw zləɓa kwəma ya jəw nzə. Zhini dikə tsa ka ta Hyala tsa va, ka zhiniy ɗəw kwəma və, a kə ngəci na: «Gha na *Kəristəw Ntsa tivə Hyala, Zəghwə Hyala ka məndi vaa fal na pən?» kə. 62 *Ma kə Yesəw ngəci na: «Yə, yən na! Ghwəy gwanaŋwəy sanay, tə dəvə kwa bəzəmə Hyala kwa bərciy sləkə shiy gwanashi dza ghwəy nara mənzəy, yən Zəghwə yakə ndə ngəri. Zhini diɓay, ta nara dza ghwəy yən mbə səəkə mbə kwəleɓi mə ghwəmə» kə. 63 *Ma sa favə dikə tsa ka ta Hyala tsəgha na, dza na kaa kwəbaŋ tsa kən ghən ci, kwəyah kwəyah slakwanti, sa satiy nəfə tsa ci. A kə na: «Wəkə na nava tsəgha, ka ɗi mbəzli ghwəmmə ta ndəgha fəti ta kwəma mənti na ghwəlaw. 64 A ghwəy favə njasa sawa na Hyala dəꞌwə ghən tsa ghwəy. Njaa na kwəma təkə ghwəya?» kə. Ma kə ghəshi gwanashi ki na: «Aa gəzəkə *kwəma jikir na, gar pəəsli na!» kə ghəshi.

65 *Dzəghwa nihwəti mbəzli mbə shi mbaꞌa ghəshi maɗishi, ka tifə ndighwər dzəkən Yesəw. Ka ghəshiy dza mbəkwə mbəkwəti kwəma ci na, ka ghəəni dəvəə ndəkwə li, ma kə ghəshiy ni ngəci sa ka ghəshi ndəkwamti na: «Ca a Hyala cətəŋa, a gha gəzaŋəy, nda tsama ndə ndəkwəŋa na?» kə ghəshiy ni. Dza dəwgerhi pəm ghəshi pəməvə Yesəw, war ka tsatsanci dividivi dzəghwa slimim ci.

Vəraslə tsa Piyer

(Mt 26:69-75; Lk 22:56-62; Zhŋ 18:15-18, 25-27)

66 Ma Piyer war ghwəlay kwa tipə kəghi tsa va ki na, dzəghwa mali kwa ghəra sləni kəghi tsa dikə tsa *ka ta Hyala ndəs səəkəta. 67 Ma sa səəkə na, tsaꞌ kə na, Piyer ta ghwə tiɓa mbə bəghəzli, dza na vərəghə vərəghəti. A kə kaa Piyer na: «A ntsa, ghay ntsa kwasəbə Yesəw ndə ka Nazaretə nza gha kwərakwə» kə. 68 Tapə Piyer dzəmbəy mbə vəraslə, a ka na: «Am, sənay ya na neyew, sənata gəla kwəma ɗi gha na gəzee sana nee kiw» kə. Dza na mbaꞌa ɓarvay tiɓa kwa tipə va ka dzay dzəmbə jəwler. [ꞌWakəvə kwa taŋa ngələkə mbaꞌa way ki.] 69 Zhini maliy ghəra sləni va kəyɓa mbaꞌa nay ghəci mbə jəwler tsa va diɓa, ma kə kaa mbəzli mbəɓa war sa nay na na: «A mbəzlia, ntsay, tsahwəti ntsa mbəzli va na» kə. 70 Zhini Piyer ka vəraslə diɓa. War ghwəla na, dza mbəzliy nza va tiɓa ka gəzanci kwəma kaa Piyer, a kə ghəshi na: «A ntsa, na kataŋ nay, tsahwəti ntsa mbə mbəzli ntsa ni nza gha. Sa nzana, ghay, ndə ka Galile nza gha» kə ghəshi. 71 Dzəghwa Piyer tapə ta zəmə lə fəlata ki, a kə na: «Tiɓa tepəw, tsamtəra Hyala yən kəə sla dzərvə! Sənay ntsa gəzə ghwəy vee, ya səni səni na neyew!» kə. 72 *ꞌWakəvə ngələkə kwa bakə səɗa ki, mbaꞌa zhiniy way. Dza Piyer nzaꞌjəw zəzəvə kwəmaa niy gəzanakə Yesəw va. Sa niy nə na va: «Ka ngələkə gha wa kwa bakə səɗay, gha zhənti gəzə mahkan səɗa gha: “Sənay tsava ndə yaw, sənay tsava ndə yaw” pə gha» kə niy ni ngəci. Mbaꞌa səəkəta mbə ghən ci. Dzəghwa ki tapə dzəmbəy mbə wahə tsəgha.

15

Yesəw tə ngwəvə kwa kwəma ngwəmna Pilatə

(Mt 27:1-2, 11-14; Lk 23:1-5; Zhŋ 18:28-38)

1 Pəətə mekəshi na, mbaꞌa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ghati sləka kwəmaa dzəkən Yesəw kwa jipə shi, lə mətikwəkwər *ka Zhəwifə, lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, mbaꞌa *mbəzliy sləka ka Zhəwifə. Dza pəhə ghəshi pəhəti Yesəw, mbaꞌa ghəshi pəməghə kaa ngwəmna Pilatə ta ɓasə ngwəvəə dzəkən. 2 *Dza Pilatə ki, tapə ta ɗəw kwəma va Yesəw, a kə na: «Mazə tsa ka Zhəwifə nza gha na ntsa?» kə. Ma kə Yesəw ngəci na: «Njasa gəzə gha va na» kə.

3 *Dzəghwa mbəzli dikə dikə ni mbə ka ta Hyala ka gəəzə kwemer ɗaŋ dzəkən Yesəw, ta mbəə ɓanci fəti. 4 Zhini Pilatə ka ɗəw kwəma va Yesəw diɓa: «A ntsa, ka zləɓa kwəma gha sa? Favə gha njasa gəzəkə ghəshi kwəmaa ɓəŋa fəti ɗaŋ tsa nzə sa?» kə. 5 Dighevə Yesəw nzəyəy kala zləɓa kwəma diɓa. Dza nava kwəma, mbaꞌa səəvəri məhərli Pilatə.

Ngwəvə məti kən Yesəw

(Mt 27:15-26; Lk 23:13-25; Zhŋ 18:38–19:16)

6 Njasa səəkə vici *makwaghwa Pakə vay, tsəgha ka ngwəmna Pilatəə pəlanayshi tsa ɗi *ka Zhəwifə ndə kwətiŋ mbə mbəzli kwa fərshina. 7 Dzəghwa ghala pətsa va ki na, mbaꞌa ntsa nə məndi Barabasə, kə məndi slən tsa ci kwa fərshina. Ghəshi lə nihwəti mbəzli ka zhini ghən, pəkw ka pəəsliti ndə ghəshi mbə zhini ghən tsa shi va.

8 Dza vərəm tsa mbəzli va tsəgha, takwəs ghəshi maɗishi ta ɗəw va ngwəmna Pilatə a ghəci məni kwəma sənaɓəy na va mbə mananshi ndimndim. 9 *Ma kə Pilatə ngəshi na: «Wa ntsa ɗi ghwəy yən pəlayŋwəya? E pəlavəŋwəy mazə ka Zhəwifə na?» kə. 10 Tawa gəzə ngwəmna tsəghay, sa sənay na lə kataŋ, sa hərhə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala va Yesəw, va tsəgha kəsanaghə ghəshi, kə. 11 *Dza mbəzli dikə dikə ni mbə ka ta Hyala va, tapə dzəmbəshi mbə həərə ni tiɓa mbəzli, nza ghəshi mbəə ɗəw va Pilatə, a ghəci pəlanayshi Barabasə. Dza mbəzli va ka ɗəw tsəgha. 12 Zhini ma kə Pilatə kaa mbəzli tiɓa va gwanashi na: «Ya tsa nə ghwəy tsa ndə mazə tsa ka Zhəwifə na, pə ghwəy naci kiy, njaa kee mənti lia?» kə. 13 Ma kə ghəshi gwanashi zlaŋzlaŋ na: «Na naciy, ə pə gha daŋwavəgha vəgha tsəm!» kə ghəshi. 14 Ma kə Pilatə kaa ngəshi na: «Əy, wa kwəma təvəti na gar daŋwə məndiy dzəvəgha tsəm shəka?» kə. Zhini ghəshi mətsəhə ghəshi mətsəhəti zlaŋə kwəma diɓa: «War ə pə gha daŋwavəgha vəgha tsəm!» kə ghəshi. 15 *Dzəghwa Pilatə, sa ɗi na nəw məni naa dzaa təɓanshi kwəma kaa mbəzliy ɓasəshi va tiɓa ki, mbaꞌa pəlanayshi Barabasə. Dza na mbaꞌa gəzanshi kaa ka sawji a ghəshi dəꞌwəvə Yesəw lə kwərpə, nza ghəshi dzaa daŋwavəgha vəgha tsəm ki.

Njasa sawa ka sawji Yesəw

(Mt 27:27-31; Zhŋ 19:2-3)

16 Dza ka sawji ki mbaꞌa ghəshi pəməghə Yesəw dzakə ghi dzəghwa hwər tipə, tə pi sla ngwəvə tsa ngwəmna Pilatə. Mbaꞌa ghəshi dzaa ɓasəkə nihwəti ka sawjiy tərmbə gwaꞌaa dzakə. 17 *Dzəghwa ghəshi ki, mbaꞌa ghəshi panakən ləkwəsa ghəmta nja sa mazə kaa Yesəw. Mbaꞌa ghəshi mbərəti tekesli nja məgapa pəərə ghən mazə, sərə ghəshi səranambəshi mbə ghən tsa ci. 18 *Dza ghəshi ka səkwə kwa kwəma sawa ki: «A mazə *ka Zhəwifə, ava ghəy səkwətəŋa» kə ghəshi. 19 *Dza ghəshi ka dəꞌwə dzəghwa mbə ghən ci lə gəta, ka tifə ndighwər dzəkən, ka gələɓə kwa kwəma ci. 20 Ma sa kəɗishi ghəshi lə sawa ci tsəgha ki na, mbaꞌa ghəshi səramti ləkwəsa ghəm na va kən, mbaꞌa ghəshi zhananakən kwəbeŋer ci. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi pəməkəvəri səvəri mbə məlməə dzəti ngwəla, ta dza ta daŋwəə dzəvəgha tsəm ki.

Yesəw vəgha tsəm

(Mt 27:32-44; Lk 23:26-43; Zhŋ 19:17-27)

21 *Ma ka sawjiy pəmə Yesəw va mbə dza kwa kwal na, mbaꞌa tsahwəti ndə ka Shiren səəkəy kwamti tiɓa, Shimaŋw, kə məndi kaa slən tsa ci. Dəshi kar Alekəsandərə lə Rəfəsə. Dza ka sawji va mbaꞌa ghəshi tsəkwambə lə gwəlaŋ mbə ɓə tsəm tsa dza məndi va ta daŋwə Yesəw dzəvəgha.

22 Kə ghəshi ki, mbaꞌa ghəshi ɓəghə Yesəw dzəti pətsa nə məndi «Gwalgwata» kə məndi. Gwalgwata vay, pi nja pa ghən ndə ngəri, ɗi naa gəzə. 23 Ma sa tsəhəshi ghəshi na, dza ghəshi ka ɗi sanci tay dzavəɗə lə nihwəti shi har məndiy *Mirə kaa Yesəw. Kala zləɓa sa ci Yesəw. 24 *Dza ghəshi ki daŋwə ghəshi daŋwavəgha vəgha tsəm. Mbaꞌa ghəshi tihəhwə kwəbeŋer kən ghən ci kwa jipə shi lə ti dandərɗə. 25 Ma vici ghala pətsa daŋwə məndi va Yesəw dzəti tsəm ki na, geꞌi lə tsahi məsliɗə.

26 *Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi tsasliti shi ɓanavə məndi fəti ti. Ma shi tsasliti ghəshi vay: «Mazə tsa *ka Zhəwifə» kə məndi. 27 *Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi daŋwavəgha ka ghərapə bakə vəgha shəghwə kwasəbə Yesəw ki. Mbaꞌa ghəshi garəyshi, ya wa ndə na, tə tsa ci tsəm, mbaꞌa tsahwəti tar kwa bəzəmə ci, mbaꞌa tsahwəti tar kwa zleɓi ci. [ 28 Kwəmaa niy gəzəkə məndi va mbə Zliya Hyala, niy nə məndi: «Ta mbərambə dza məndi mbə ka məni jikir» kə məndiy, mbaꞌa dzəghwata kwa tsəgha ki.]

29 **Dzəghwa mbəzliy dza dzashi dzar vəgha pətsa va ka sawa Yesəw, ka tsəərə. A kə ghəshi na: «Awə pə gha ɓay, gha saa niy ni va, e ngəzlamti *ciki Hyala, zhini ka ngakati mbə vici mahkanta, pə gha sa? 30 Ə ka gha mbəlanti ghən tsa gha dəꞌwə ghən tsa gha sana ɓay! Səkwaŋa tə tsəm tsa di!» kə ghəshi. 31 Zhini tsəgha mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, ghəshi lə *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala gəzanci kwəma sawa kwa jipə shi diɓa, a kə ghəshi na: «Ma nihwəti mbəzli mbaꞌa ghəci mbalamtishi na, kala dza ghəci mbəə mbəlanti tsa ci ghən kwərakwə shəkəna! 32 **Kəristəw Ntsa tivə Hyala, mazə tsa ka *Izərayel gee kə ɓay, səkwa kə səkway tə tsəm tsa va sənzənva di! Ma sa ka ghwəmmə nay ghəci səkway kiy, ta ɓanavə nefer ghwəmmə dza ghwəmmə» kə ghəshi. Tsəgha mbəzli daŋwəy məndi va vəgha sawa kwərakwə.

Njasa mətiy Yesəw

(Mt 27:45-56; Lk 23:44-49; Zhŋ 19:28-30)

33 *Ma sa mənta vici tarə kwa ghən ki na, dzəghwa tərkwəsl pi məniy, ya paꞌ kwəmaɓa tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa, paꞌ tsahi mahkan hetihwer na war tsəgha pi. 34 *Ma geꞌi lə tsahi mahkan ni va ki na, dza Yesəw ka zlapə kwəma zlaŋzlaŋ, a kə na: «Eləwy Eləwy lama sabakətani?» kə. Ma ɗi kwəma vaa gəzəy «A Hyalee, a Hyalee, wa shiy mənishi ndəghamtəra gha kia?» ɗi naa gəzə. 35 Ma kə nihwəti mbəzli mbə mbəzliy nza tə pətsa va, sa favə ghəshi kwəma gəzə Yesəw va na: «Aya, avaci mbə haka *Eli» kə ghəshi. 36 *Dzəghwa tsahwəti ndə mbə shi bəvbəpə ta bali. Dza na tsaŋ ɓəvə shiy nja səwsə, kə yəkwə yəkwambəshi mbə tay tsa ndalakwə tsa, səəkə na mbaꞌa haslivəshi lə gəta, ka ɓanci, a ghəci sa. A kə na: «Zlayəm, a ghwəmmə nighə di, nda kataŋ dza Eli tsa vaa səəkəə pəlamti səkwa tə tsəm tsa va!» kə.

37 Dzəghwa Yesəw mbaꞌa ngwəmata lala zlaŋzlaŋ, mbaꞌa mətiy. 38 *Dzəghwa kwəmtə tsa pəhəy məndi ta təhəvəri pətsa mbə *ciki Hyala, mbaꞌa sləkwəy bakə mbə, sa ꞌwava na səəkə mə ghən tsa ci paꞌ kwakə tə mətsəni.

39 *Ma kə dikə tsa ka sawji bələkwə, sa nata na məti Yesəw va, ghəci tiɓa ki na: «Ma ntsa kataŋəy, Zəghwə Hyala na!» kə.

40 *Ma ghala pətsaa məti Yesəw va ki na, tiɓa niy nza nihwəti miꞌi ka nighə kwəma va vəri kərakə. Mbə miꞌi va kar Marəy ka Magədala, lə Marəy mbəghəy kar Zhakə tsa jəw tsa, lə Zhəzesə, mbaꞌa Saləməy niy nza. 41 Sa niy nəw ghəshi Yesəw ghala ghəci ghwəlay tə hiɗi ka Galile, ka kəəkəəti ghəshiy nza lə shiy ghənghən ghənghən. Ɗaŋ tərəŋw nihwəti miꞌi tiɓa diɓa, sa səsəəkəshi ghəshi kwasəbə Yesəw dzəmbə məlmə Zherəwzalem.

Njasa lamti məndi Yesəw

(Mt 27:57-61; Lk 23:50-56; Zhŋ 19:38-42)

42 Ma vici məti Yesəw va ti kiy, fəca vici ka məndiy gwəmava ta ndəghə *vici dəkəva tə həzlimə niy nza na. Ma sa məniy pi hetihwer na, 43 dza *Zhezhefə, ntsa mbə məlmə Arimate mbaꞌa səəkəy. [Ghəciy, ntsa fa məndi kwəma və mbə mbəzliy sləka *ka Zhəwifə niy nza na. Mbə ndəghə vici dza Hyalaa səəkə ta sləkə mbəzli ti ghəci niy nza kwərakwə.] Dza na kaa nəfə tsa ci, mbaꞌa ndahwə, mbaꞌa tsəhəy vəgha ngwəmna Pilatə ta cəꞌwə kwal tsaa dza ta ɓə mbəri tsa Yesəw ta dzaa ta lamti. 44 War sa favə Pilatə a Yesəw mətiy, kə məndi na, mbaꞌa məhərli ci səəta, sa mətiy Yesəw va kyaŋwkyaŋw. Dza na daꞌ harvə dikə tsa ka sawji bələkwə ka ɗəw və, a kə na: «A Yesəw mətiy kə məndiy, nzay nza na ghala mətiy na na?» kə. 45 Ma sa gəzanci ndə sawji tsa va kwəma ɗəw na va və gwaꞌa kaa Pilatə ki na, mbaꞌa ɓanavə kwal kaa Zhezhefə ta ɓə mbəri tsa Yesəw.

46 Dza Zhezhefə kaa bahta wəzə na, mbaꞌa pavə ta harə Yesəw mbə. Dza na mbaꞌa dzaa ɓəkəghwa mbəri tsa Yesəw səkwa vəgha tsəm tsa va, mbaꞌa dzaa harambə mbə. Mbaꞌa dzaa faghwa kwa kwəli lati məndi mbə hakwə. Dza na mbaꞌa tsəkwəkə hərambəzliy kalamiy miy kwəli va.

47 Kar Marəy ka Magədala ghəshi lə Marəy mbəghəy Zhwəzesə ki na, mbaꞌa ghəshi niy nay dzəghwa tə pətsa ləy məndi Yesəw.

16

Zhakati tsa Yesəw mbə məti

(Mt 28:1-8; Lk 24:1-12; Zhŋ 20:1-10)

1 Ma sa dzəvərita *vici dəkəva ki na, dza kar Marəy ka Magədala, lə Marəy mbəghəy Zhakə, mbaꞌa Saləməy, paꞌ ghəshi pavə ꞌwərdi, ta dza ta məniy dzəti mbəri tsa Yesəw kwa kwəli va. 2 Dza ghəshi fəca ləwma Dəmasə mekəshi, pəətə ghəshi maɗishi, dza ndəs ghəshi tsəhəshi tə kwəli viciy səəmə. 3 Ma kə ghəshi kwa jipə shi sa tsəhəshi ghəshi na: «A ntsaa dzaa tsəkwantəmmə hərambəzli məy kwəli va va nanzə kia?» kə ghəshi. 4 Va sa nzana, hərambəzli dikə sa va tərəŋw gəzə ghəshi tsəgha. Sa nə ghəshi njəꞌwə, kə ghəshi kaa pətsa məy kwəli na, bəŋwəta kwəli, mbaꞌa hərambəzli tsarakə dzar kwa tsa nzə pi. 5 Dza ghəshi təhwə dzəmbəshi mbə kwəli va. Ma dzəmbə ghəshi na, tsahwəti məgəla ndə mənzəy mbəɓa, geꞌi tar bəla kwa bəzəmə kwəli va, lə kwəbaŋ tsa tezlezl tsa kən ghən ci. Mbaꞌa miꞌi va hazlənishi dalala. 6 *Ma kə kaa miꞌi va na: «A miꞌi, ka hazləni ghwəy ma! E sənay Yesəw ndə ka Nazaretə tsa daŋwavəgha məndi va vəgha tsəm na sa pala ghwəy. Ghəci tikə kwa kwəli naw. Aa zhakatiy mbə məti. Vanay pətsaa niy fəy məndi ti. 7 *Maɗim gəzanshim bar tsa kwəma va kaa mbəzli ta səɗa ci, lə kaa Piyer gwaꞌa. A pə ghwəy ngəshiy: “Pərɓa ghəci dza naa ꞌwaa tsəhəy kən ghwəy tə hiɗi ka Galile. Tiɓa dza ghwəy dzaa nay, nja kwəmaa niy gəzaŋwəy na va” pə ghwəy ngəshi» kə.

8 ꞌWakəvə miꞌi va mbaꞌa ghəshi səəməshi kwa kwəli va, kwəshaꞌ ghəshi ta bali, ka hwəshiy dzashi kərakə vəgha kwəli va, kala gwərgwərə, sa səəta məhərli shi. Dza ghəshi kala maw gəzə kwəma va ya kaa tsamaɓa ndə va hazləni.

Yesəw ghəshi lə Marəy ka Magədala

(Mt 28:9-10; Zhŋ 20:11-18)

[ 9 Ma sa zhakatiy Yesəw mbə məti mekəshi mekəshi fəca ləwma dəmasə na, dza na mbaꞌa canati ghən tsa ci pərɓa kaa Marəy ka Magədala. Marəy ka Magədalaa niy tihəkəvəri Yesəw va hyeler mbərfəŋ mbə ghən nzə. 10 Dza Marəy mbaꞌa dzaa gəzanshi bar tsa kwəma va kaa mbəzliy niy nza lə Yesəw. Ma ghəshi ghala pətsa va na, war cəcəlikwə, lə wahə kwa mətsə shi. 11 A kə Marəy ngəshi na: «Mbə piy na Yesəw sənzənva! E nay lə mətsee!» kə Marəy. Ma mbəzli va na kala zləɓati ma kwəma nzə va ghəshi.

Yesəw ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci

(Mt 28:16-20; Lk 24:13-49; Zhŋ 20:19-23; SləniKY 1:6-8)

12 Zhini mbaꞌa Yesəw zhəghəvə nahwəti pa ta canati ghən tsa ci kaa nihwəti mbəzli ci bakə, mbəzli va kwa kwal mbə dza ta dzəti nahwəti giwa. 13 Mbaꞌa ghəshi zhəghəkəvashiy dzəvəgha nihwəti mbəzli ci va, mbaꞌa ghəshi gəzanshi kwəmaa mənta. Dza ni va kwərakwə ɓa na, kala zləɓa ma kwəma va ghəshi.

14 Dzəghwa, ləy hwəm kiy, mbaꞌa Yesəw canati ghən tsa ci kaa mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə taŋ ni gwanashi, ghəshi mbə zəmə shi zəmə ghala vəghwə tsa va. Dza na naɓə naɓə naɓətishi, sa ɗi ma ghəshi zləɓa kwəma gəzəkə Hyala lə sa nza nefer shi caslakəslakə, mbaꞌa tə sa ɗi ma ghəshi va yi kwəma gəzanakəshi mbəzliy niy nay va ghəci zhakatiy mbə məti.

15 *A kə kaa ngəshi diɓa ki na: «Mbalam ya paꞌ kwəmaɓa tə pətsa kərkə hiɗi, a ghwəy dzaa gəzanshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli gwanashi. 16 *Ma ntsaa dzaa zləɓavə kwəma dza ghwəy vaa gəzə, dzəghwa mbaꞌa məndi mananati *bateməy, ta mbəliy dza tsava ndə. Ma ntsaa dzaa zləɓati may, ta slanakən ngwəvə dza Hyala.

17 *Mbəzliy dzaa zləɓavə kwəma vay, avanta kwəma maɗaŋa maɗaŋa na dza ghəshiy məni: Ta tihə hyeler dza ghəshiy dza mbə mbəzli, lə slən tsee. Ta gəzə kwəma dza ghəshi lə ghani səəkə ma ghəshiy gəzəhwə. 18 *Ya shishiy kəsəvə ghəshi lə dəvə shi, ya ghwəꞌiy pəəsli ndəə sahwə ghəshiy, kwəmaa dzaa mananshi tiɓa tepəw. Ka ghəshi dzay ka fə dividivi shiy dzəkən mbəzli shaw shaw ni, fanakənshi ma ghəshi na, mbaꞌa mbəzli va mbəli shi» kə Yesəw.

Njasa dzay Yesəw dzəvəgha Hyala mə ghwəmə

(Lk 24:50-53; SləniKY 1:9-11)

19 *Ma ləy hwəm sa kəɗiy Ndə sləkəpə Yesəw lə gəzə kwəma va kaa mbəzli ta səɗa ci ki na, dza Hyala mbaꞌa ɓəhwəə dzəmə ghwəmə, mbaꞌa dzaa nzəyəy tə kwa bəzəmə Hyala məɓa.

20 *Dzəghwa mbəzli ta səɗa ci mbaꞌa ghəshi maɗishi ta dza ta gəzə Yəwən kwəma wəzə na va, ya paꞌ kwəmaɓa tə hiɗi gwaꞌa. Dzəghwa Ndə sləkəpə mbaꞌa kəətitishi. Tərəŋw ghəshi mənti kwəma maɗaŋa maɗaŋa na. Ma sa nata mbəzli kwəma va na, mbaꞌa ghəshi sənay, kwəma kataŋ naa sa gəzə ghəshi va, kə ghəshi.]

Ava tsəgha na Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw *Kəristəw njasa tsasliti Markə ki.

* 1:1-2 1:1 15:39; Ebr 2:3

* 1:1-2 1:2 Mala 3:1; Səvəri 23:20; Mt 11:10; Lk 1:76; 7:27

* 1:3 1:3 Ezay 40:3

* 1:4 1:4 Lk 3:3

* 1:6 1:6 2Mezh 1:8

* 1:11 1:11 Cem 2:7; Ezay 42:1; Mk 9:7; 12:6

* 1:18 1:18, 20 Mt 8:21-22

* 1:22 1:22 Mt 7:28-29

* 1:24 1:24 3:11

* 1:31 1:31 5:41

* 1:34 1:34 3:12

* 1:35 1:35 Lk 5:16

* 1:39 1:39 Mt 4:23

* 1:44 1:44 SləniTaH 14:2-32; Mk 7:36; Lk 17:14

* 1:45 1:45 7:36

* 2:5 2:5 Mt 9:2

* 2:10 2:10 Zhŋ 5:36

* 2:14 2:14 Mt 8:21-22

* 2:15 2:15 Mt 9:10

* 2:17 2:17 Lk 19:10

* 2:18 2:18 Mt 6:16-17; 11:18-19; Lk 7:33-34

* 2:19 2:19 Mt 9:15

* 2:22 2:22 Ka Izərayeləy, dzəghwa ghwəlpə yəwən na ka ghəshiy i tay tsa njəmnjəm tsa. Ni shi ghwəlpipiy, tə hwətəɓə niy mənishi ghəshi, va tsəgha ka ghəshiy slikwəshi ghəshi kə halishi, sa ka tay tsa njəmnjəm tsa maɗi ta pəsli kwa shi.

* 2:23 2:23 Nəw 23:25-26

* 2:24 2:24 Səvəri 20:8-10

* 2:25-26 2:25-26 1Sam 21:2-7; 22:20; SləniTaH 24:5-9

* 2:27 2:27 Nəw 5:14

* 2:27 2:27-28 Mt 12:1-14; Lk 13:10-17; 14:1-6; Zhŋ 5:1-18; 7:21-24; 9:1-16

* 3:1 3:1-6 2:27-28

* 3:6 3:6 Zhŋ 5:16, 18

* 3:11 3:11 1:24; 5:7; Mt 8:29; Lk 4:34, 41; 8:28

* 3:12 3:12 1:34; Lk 4:41

* 3:16 3:16-19 SləniKY 1:13; Zhŋ 1:40-44

* 3:21 3:21 3:31; Zhŋ 7:5

* 3:22 3:22 Mt 9:34; 10:25

* 3:27 3:27 Ezay 49:24

* 3:30 3:30 Zhŋ 7:20

* 3:31 3:31 3:21

* 3:35 3:35 Mt 6:10

* 4:1 4:1 3:9

* 4:9 4:9 Mt 11:15

* 4:12 4:12 Ezay 6:9-10; Mt 13:14-15

* 4:19 4:19 1Tim 6:9-10

* 4:21 4:21 Mt 5:15; Lk 11:33

* 4:22 4:22 Mt 10:26; Lk 12:2

* 4:23 4:23 Mt 11:15

* 4:24 4:24 Mt 7:2; Lk 6:38

* 4:25 4:25 Mt 25:29

* 4:27 4:27-29 Zhk 5:7; ShiZhŋ 14:14-15

* 4:32 4:32 Ezhek 17:23

* 4:39 4:39 Cem 89:11; Mk 6:51

* 5:7 5:7 3:11

* 5:25 5:25 SləniTaH 15:25-27

* 5:27-28 5:27 Mt 9:20

* 5:34 5:34 Mt 9:22

* 5:39 5:39 Zhŋ 11:11-13

* 5:41 5:41 1:31; 9:27

* 5:43 5:43 7:36

* 6:2 6:2 Zhŋ 7:15

* 6:3 6:3 Zhŋ 6:42

* 6:4 6:4 Zhŋ 4:44

* 6:13 6:13 Zhk 5:14

* 6:14-15 6:14-15 8:28

* 6:14-15 6:15 Lk 7:16

* 6:17-18 6:17-18 SləniTaH 18:16; 20:21; Lk 3:19-20

* 6:23 6:23 Ashə 5:3, 6; 7:2

* 6:30 6:30 Lk 6:13; 10:17

* 6:32 6:32-44 8:1-10

* 6:34 6:34 Zher 10:21; Ezhek 34:5; Zak 10:2; Mt 9:36; 14:14; 15:32; Mk 8:2

* 6:43 6:43 2Mezh 4:43-44

* 6:46 6:46 Lk 5:16

* 6:48 6:48 Zhəwbə 9:8; Lk 24:28

* 6:49 6:49 Lk 24:37

* 6:51 6:51 4:39

* 6:52 6:52 8:16-18; Mt 16:7-9

* 6:56 6:56 Mt 9:20; SləniKY 5:15

* 7:2 7:2-4 Mt 23:25; Lk 11:38-39; Kwəl 2:21-22

* 7:6 7:6-7 Ezay 29:13

* 7:10 7:10 Səvəri 20:12; 21:17

* 7:15 7:15 Mt 15:11

* 7:21 7:21-22 Gal 5:19-21

* 7:27 7:27 Kəreketi ka ka Zhəwifəə har mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, va tsəgha niy gəzə Yesəw kwəma va tsəgha kaa mali va.

* 7:33 7:33 8:23

* 7:36 7:36 Mt 8:4; 9:30-31; 12:16; Mk 1:44-45; 5:43; 9:9; Lk 5:14-15; 8:56

* 7:37 7:37 Ghava 1:31; Ezay 35:5-6

* 8:1 8:1-10 6:32-44

* 8:2 8:2 Mt 9:36

* 8:11 8:11-12 Mt 12:38-40; Lk 11:16, 29-30

* 8:11 8:11 Zhŋ 6:30; 1Kwər 1:22

* 8:15 8:15 Lk 12:1

* 8:16 8:16-18 6:52

* 8:18 8:18-19 Zher 5:21; 6:43

* 8:20 8:20 8:8-9

* 8:23 8:23 7:33; Zhŋ 9:6

* 8:28 8:28 6:14-15; 9:11-13; Lk 7:16

* 8:29 8:29 Mt 16:16

* 8:30 8:30 9:9

* 8:31 8:31 9:30-32; 10:32-34

* 8:34 8:34-35 Mt 10:38-39; Lk 14:27; 17:33; Zhŋ 12:25

* 8:34 8:34 1Pi 2:21

* 8:38 8:38 Mt 10:33; Lk 12:9

* 9:1 9:1 Mt 16:28

* 9:7 9:7 1:11; favə məli: Nəw 18:15

* 9:9 9:9 7:36; 8:30

* 9:11 9:11-13 Mala 3:23-24; Mk 8:28

* 9:13 9:13 Mt 11:14; Lk 1:17; Zhŋ 1:21

* 9:27 9:27 5:41

* 9:30 9:30-32 8:31

* 9:33 9:33-34 Lk 22:24

* 9:35 9:35 10:43-44; Mt 20:26-27; Lk 22:26

* 9:37 9:37 Mt 10:40; Lk 10:16; Zhŋ 13:20

* 9:40 9:40 Mt 12:30; Lk 11:23

* 9:43 9:43 Mt 5:30

* 9:47 9:47 Mt 5:29

* 9:48 9:48 Ezay 66:24

* 9:49 9:49 SləniTaH 2:13

* 9:49 9:49 Shi ɗi kwəma naa gəzə lə kwəma ka Gərekəy, a ghwə taa zhəghəti ya wa ndə wəzə nja ghwəni.

* 9:50 9:50 zərkə: Lk 2:14; 1Tes 5:13; Rm 12:18

* 10:1 10:1 Lk 9:51

* 10:3 10:3-4 Mt 5:31

* 10:6 10:6 Ghava 1:27

* 10:7 10:7 Ghava 2:24

* 10:11 10:11-12 Mt 5:32; Lk 16:18; 1Kwər 7:10-11

* 10:15 10:15 Mt 18:3

* 10:19 10:19 Səvəri 20:12-16; Nəw 24:14

* 10:21 10:21 Mt 19:21

* 10:22 10:22 Cem 62:11

* 10:27 10:27 Mt 19:26

* 10:29 10:29-30 Mt 10:37

* 10:31 10:31 Mt 19:30

* 10:32 10:32-34 8:31

* 10:34 10:34 15:15-20

* 10:38 10:38 Mt 26:39; Mk 14:36; Lk 12:50; 22:42; Zhŋ 18:11

* 10:39 10:39 SləniKY 12:2

* 10:43 10:43-44 9:35; Mt 23:11; Lk 9:48

* 10:45 10:45 Mt 20:28

* 10:47 10:47-48 Mt 20:30-31

* 10:52 10:52 Mt 9:22

* 11:8 11:8 2Mezh 9:13

* 11:9 11:9 Cem 118:26

* 11:10 11:10 Cem 148:1; Mt 20:30-31

* 11:13 11:13 Lk 13:6

* 11:17 11:17 Ezay 56:7; Zher 7:11

* 11:18 11:18 12:12; 14:1-2

* 11:23 11:23 Mt 17:20; Lk 17:6

* 11:24 11:24 Mt 7:7; Lk 11:9

* 11:25 11:25 Mt 7:1; Lk 6:37

* 11:32 11:32 Mt 14:5

* 12:1 12:1 Ezay 5:1-2

* 12:6 12:6 1:11

* 12:10 12:10-11 Cem 118:22-23

* 12:12 12:12 11:18

* 12:17 12:17 Rm 13:7

* 12:18 12:18 Lk 20:27

* 12:19 12:19 Nəw 25:5-6; Ghava 38:8

* 12:26 12:26 Səvəri 3:2, 6

* 12:29 12:29-30 Nəw 6:4-5

* 12:31 12:31 SləniTaH 19:18; Mt 22:39

* 12:32 12:32 Lk 20:39

* 12:33 12:33 1Sam 15:22; ꞌWəzh 6:6

* 12:34 12:34 Mt 22:46; Lk 20:40

* 12:35 12:35-37 Mt 20:30-31

* 12:36 12:36 Mt 22:44

* 12:38 12:38-39 Lk 11:43

* 12:41 12:41 2Mezh 12:10

* 12:44 12:44 2Kwər 8:12

* 13:2 13:2 Lk 19:44

* 13:8 13:8 2NəMezh 15:6; Ezay 19:2

* 13:9 13:9-13 Mt 10:17-22; Zhŋ 16:1-4

* 13:11 13:11 Lk 12:11-12

* 13:12 13:12 Mishe 7:6; Mt 10:35; Lk 12:52-53

* 13:13 13:13 Zhŋ 15:21; ShiZhŋ 13:10

* 13:14 13:14 Dani 9:27

* 13:15 13:15-16 Lk 17:31

* 13:19 13:19 Dani 12:1; ShiZhŋ 7:14

* 13:21 13:21-23 Lk 17:23-24

* 13:22 13:22 Mt 24:24

* 13:24 13:24-25 Mt 24:29

* 13:26 13:26 Mt 24:30

* 13:30 13:30 Mt 16:28

* 13:32 13:32 SləniKY 1:7

* 13:33 13:33-35 Mt 24:42

* 13:34 13:34 Mt 25:14-15; Lk 19:12-13

* 14:1 14:1-2 11:18

* 14:3 14:3 Lk 7:37-38

* 14:12 14:12-26 Səvəri 12:1-14

* 14:12 14:12 Səvəri 12:15-20

* 14:17 14:17-21 Zhŋ 13:2, 21-30

* 14:18 14:18 Cem 41:10

* 14:23 14:23-24 1Kwər 10:16

* 14:24 14:24 Mt 26:28

* 14:26 14:26 Lk 22:39; Zhŋ 18:1

* 14:27 14:27 Zak 13:7; Mk 14:50-52; Zhŋ 16:32

* 14:28 14:28 16:7

* 14:30 14:30 14:72

* 14:32 14:32-42 Lk 5:16; Ebr 5:7-8

* 14:35 14:35 Zhŋ 12:27

* 14:36 14:36 10:38; Mt 6:10; Zhŋ 18:11; Ebr 10:9

* 14:38 14:38 Ef 6:18; Ebr 2:18

* 14:49 14:49 Lk 19:47; 24:46

* 14:50 14:50-52 14:27

* 14:56 14:56 Cem 35:11

* 14:58 14:58 15:29; Mt 26:61

* 14:61 14:61 Mbaꞌa Yesəw catavay: Ezay 53:7; Mk 15:3-5; Zəghwə Hyala: 15:39

* 14:62 14:62 Dani 7:13; Mt 22:44; 24:30; Mk 13:26; Lk 21:27

* 14:63 14:63-64 Mt 26:65

* 14:65 14:65 Ezay 50:6; 53:5; Lk 7:16

* 14:72 14:72 14:30

* 15:2 15:2 Mt 27:11

* 15:3 15:3-5 Zhŋ 19:9; Mk 14:61

* 15:9 15:9, 12 Mt 27:11

* 15:11 15:11-14 SləniKY 3:13-14

* 15:15 15:15-20 10:34

* 15:17 15:17 Lk 23:11

* 15:18 15:18 Mt 27:11

* 15:19 15:19 14:65

* 15:21 15:21 Rm 16:13

* 15:24 15:24 Cem 22:19

* 15:26 15:26 Mt 27:11

* 15:27 15:27 Ezay 53:12

* 15:29 15:29-32 Cem 22:8; 109:25

* 15:29 15:29 14:58

* 15:32 15:32 Mt 27:11

* 15:33 15:33 Amə 8:9

* 15:34 15:34 Cem 22:1

* 15:36 15:36 Cem 69:22

* 15:38 15:38 Səvəri 26:31; Ebr 10:19-20

* 15:39 15:39 1:1; 3:11; 14:61; Mt 27:54

* 15:40 15:40-41 Lk 8:1-3

* 16:6 16:6 8:31

* 16:7 16:7 14:28; Lk 24:34

* 16:15 16:15-16 Mt 28:19

* 16:16 16:16 SləniKY 2:38

* 16:17 16:17 SləniKY 8:7; 16:17; ghani: SləniKY 2:4; 10:46; 19:6; 1Kwər 14

* 16:18 16:18 shishi: Lk 10:19; SləniKY 28:3-6; Ta mbəli mbəzli dza ghəshi: SləniKY 4:30; 5:16; 8:7; Zhk 5:14-15

* 16:19 16:19 Mt 22:44

* 16:20 16:20 Ebr 2:4

Ləwka

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Zliya Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw Kəristəw njasa tsasliti

Ləwka

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ma Ləwka tsaa tsasliti zliya na tsay, ghəshi lə Pəl niy təwrə na ghala vəghwə tsaa niy wə Pəl dzar mbə məlməhi ghənghən ghənghən, mbaꞌa ghəshi niy nzəyəhwə nzəy li tə hiɗi ka Rəm. Ghəci diɓay, dəkwətər tsaa mbəzli ka zəlghwə niy nza na. (Nza ghwəy nighə mbə Kwələsə 4:14). A ɗəwhwə nzəy tsa Yesəw va mbəzli ghənghən ghənghən maɗi na ta tsasli zliya na. Va Marəy mbəghəy Yesəw ɗəwvə na kwəmaa dzəkən ya Yesəw, kə məndi. A kə məndi diɓay, ghala pətsa tsasli na zliya nay, Pəl kwa fərshina tə hiɗi ka Shezare na, kə məndi.

Kaa madigay Tiyəwfiləsə tsasliti Ləwka zliya na. Ma ntsa vay, ntsa mbə hwəlfə ka Zhəwifə naw. Zhini Ləwka dəꞌwə ghən tsa ci diɓay, hwəlfə ka Zhəwifə naw. Ləwkay, ntsa slanci hwər tsa ci ta mbəzli na. Tərəŋw ka naa gəzə kwəmaa dzəkən mbəzli kwa tsa shi kwal ni, lə dzəkən ka ndərma, lə mbəzli gwərapə gwərapəshi ni, lə ndərazhi, mbaꞌa miꞌi. Bazhə bazhə gəzə na kwəmaa dzəkən səəkə tsa Yesəw dzəti hiɗi ta mbəzli nja ghəshi ni.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 paꞌ tə vəh 2 Nəwər tsaa dzəkən shiy mənishi ghənghən ghənghən Yesəw ghwəla ta ya, mbaꞌa dzəkən ya Yesəw.

Vəh 3 paꞌ vəh 4:1-13 Kwəmaa dzəkən Zhaŋ tsaa məni batem kaa mbəzli, mbaꞌa dzəkən həərə tsa həərəhwə ndə jakə tsa Hyala Yesəw.

Vəh 4:14 paꞌ vəh 9:1-50 Njasa ꞌwa Yesəw sləni ci mbə hiɗi ka Galile. Sa ghanay, mbaꞌa dzəmbəy mbə ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, dza na mbaꞌa jangəti kwəma mbə Zliya Hyala, dzəkən sləni dza na ta məni, njasa dza na ta canshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli kwa tsa shi kwal ni, lə kaa mbəzli mbə dəvə ndə jaka, lə njasa dza na ta mbəli mbəzli nza ngəraꞌwə kən shi (4:17-19). Dza Yesəw ki, war tsəgha ghəci mənti njasa jangəti na va.

Vəh 9:51 paꞌ tə vəh 19:1-27 Yesəw kafəy tə hiɗi ka Galile ta dzaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem. Ghəci mbə dza kwa kwal na, mbaꞌa ɓananavə shiy kaa mbəzli ghənghən ghənghən.

Vəh 19:28 paꞌ tə vəh 23:1-56 Nəwər dzəkən shiy dzaa səəkəə dzəkən Yesəw ghala vəghwə tsa nzana mbə məlmə Zherəwzalem, paꞌ va məti ci.

Vəh 24 Nəwər dzəkən səəmə tsa Yesəw kwa kwəli, lə njasa cinti Yesəw ghən tsa ci kaa mbəzli ghənghən ghənghən, lə njasa dzay naa dzəmə ghwəmə ta dzaa nzəyəy vəgha dəy.

1

Kwəma gəzə Ləwka kaa Tiyəwfiləsə

1-2 A Tiyəwfiləsə ntsa dikə tsa, a gha sənay ghənghən ghənghən mənəhwə Hyala shiy mbə ghəy. A nihwəti mbəzli tiɓay, mbaꞌa ghəshi nashi shi mənəhwə Hyala va lə mətsə shi ghala ghava ghəshi. Dzəghwa Hyala ki mbaꞌa ghwənashi mbəzli va, ta dza ta gəzə kwəma nzə va kaa mbəzli. Ma sa dza nihwəti mbəzli ki na, mbaꞌa ghəshi tsatsaslati shi va tə zliya, war njasa slakəshi mbəzliy nashi va. 3 *Sa dzee kwərakwə kiy, mbaꞌee njəɗivə shi va wəzə va mbəzli, njasa ghava ghəshi gwanashi. Ma sa njəɗivəshee ki na, wəzə na yən tsasləghəŋashi, gha ntsee dikə tsa njasa ghakəvashi ghəshi lə njasa nəwva ghəshi, pən na sana nay gha. 4 Ma kwəma tsasliŋee va shi va tiy, ta mbə ghaa sənay kataŋ na shi ɓanavəŋa məndi va, pə gha, nə ya.

*Ndə kwal tsa Hyalaa gəzəpə ya tsa Zhaŋ ndə mənipə *batem

5 *Ghala vəghwə tsaa nza *Erədə mbə məni mazə tə hiɗi ka Zhəwdey, a tsahwəti ndə ta Hyala niy nza tiɓa, Zakari, kə məndi kaa slən tsa ci. Zakari tsa vay, ndə ta Hyala tsa kwa zəərə *ka ta Hyala sləkə Abiya niy nzana. Ma mali ci na, mbə hwəhwə tsa *Araŋw, ntsa dikə tsa mbə ka ta Hyala, Elizabetə, kə məndi kaa slən tsa nzə. 6 Kar Zakari ghəshi lə mali ci va bakanashiy, mbəzliy məni kwəma ɗi Hyala niy nza ghəshi, ka ɗi fəti ta *kwəma pəhəti Hyala lə nəfə tsa shi gwanay. 7 Niy nza ndərazhi və shiw. Sa nzanay, jəŋa niy nza Elizabetə. Zhini diɓa ghala vəghwə tsa va na, tərəŋwshi ghəshi niy halishi bakanashi.

8-9 *Dzəghwa vəghwə tsa dza kar Zakari kwa zəərə shi, ta ghəra sləni mbə *ciki Hyala ti, mbaꞌa səəkəy. Dza ghəshi, taꞌwə taꞌwə taꞌwə ghəshi slaslati dandərɗə, njasa sənaɓəshi ghəshi mbə məni, ta ti ntsa dza Hyalaa tsəhavə ta məni sləni mbə ciki tsa nzə, geꞌi lə tsava vəghwə. Ma sa ti ghəshi dandərɗə tsa va ki na, mbaꞌa tivə Zakari ta dza ta ndi shiy zən wəzə mbə ciki Hyala. Sa sənata Zakari tə ya na ghəra sləni va kə ki na, mbaꞌa dzay dzəmbə ciki Hyala ta ghəra sləni va. 10 Ma ghəci mbə ndi shiy zən va wəzə mbəɓa na, ka cəꞌwə Hyala mbəzli gwanashi ni pərikə tə ngwəla.

11 War Zakari mbəɓa ki na, vətəghə ndə kwal tsa Hyala tsahwəy kwa kwəma ci. Dza gar garəy vəgha bəla kwa bəzəmə pətsa ka məndi vaa, ndi shiy zən wəzə ni kaa Hyala ti. 12 War sa nay Zakari tsəgha na, mbaꞌa məhərli ci səəta, ka gwərgwərə ghəci va hazləni. 13 *Ma kə ndə kwal tsa Hyala tsa va kaa ngəci na: «A Zakari, ka hazləni gha ma. A Hyala zləɓati cəꞌwə gha. Avanay, ta ɓə hwər dza mali gha Elizabetə, ta yaŋa zəghwə. Sa ka na yakə zəghwə vay, Zhaŋ pə gha taa ni kaa slən tsa ci. 14 Ta vəshiŋa dza gha dalala ta kwəma ci. Mbəzli ɗaŋ dza naa nza mbə vəshi, sa ka məndi yakə. 15 *Zəghwə vay, ntsa dikə tsa dza naa nza mbə sləni Hyala. Ka dza naa sa ya mbezli, ya nimaɓa shi saa ghipəw. Ghala ghəci kwa hwərəy dza *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsaa təhay nəfə tsa ci. 16 Ɗaŋ dza naa zhəghəkə məhərli ka *Izərayel, lə kwəma dza naa gəzanshi, ta zhini ghəshiy nəw Hyala kwa sləkəshi. 17 *Ndə kwal tsa Ndə sləkəpə dza naa nza. Məhərli ci lə bərci ci gwaꞌay, war nja sa *ndə gəzə kwəma Hyala *Eli va mbəradzə dza naa nza. Sa ka na dzay, mbaꞌa sləkamti kwəma kwa jipə kar didihi lə ndərazhi shi, mbaꞌa jakətishi. Sa ka na dza kaa mbəzliy zhini ghən kaa Hyalay, mbaꞌa zhəghanti məhərli shi, nza ghəshi nza ka mbəzliy məni kwəma ɗi Hyala. Ava tsəgha dza naa gwəmanti nefer mbəzli wəzə wəzə ta zləɓa Ndə sləkəpə ghəshi sa naa səəkəy» kə ndə kwal tsa Hyala tsa va kaa Zakari.

18 *Ma sa favə Zakari kwəma va tsəgha, ma kə kaa ndə kwal tsa Hyala tsa va na: «Kay, njaa njaa dzee gha sənay kataŋ na kwəma va pən kia? Ava ghaa nay sənzənvay, pəhal nzee dalala, zhini tsəgha malee kwərakwə ɓa» kə. 19 *Ma kə ndə kwal tsa Hyala tsa va na: «Yənəy, yən na ndə kwal tsa Hyala tsa har məndiy Gabəriyel. Kwa kwəma Hyala kee nza, ka ghəranta sləni. Sanay, Hyala ghwənikəra na ta gəzaŋa kwəma, lə ta gəzaŋa Yəwən nəwər tsa wəzə tsa tsa. 20 Ma kwəma gəzaŋee vay, ta məniva dza na, sa ka vəghwə tsa va səəkəy. Ma nja na zləɓati ma gha kwəma vay, ta pəhəta dza ghani gha. Kala mbata ma gəzə kwəma gha, paꞌ fəca vici dza məndi vaa yakə zəghwə gəzaŋee na» kə ndə kwal tsa Hyala tsa va kaa Zakari.

21 Ma ghala pətsa va ki na, war mbə ndəghə Zakari mbəzliy ɓasəshi va, ta cəꞌwə Hyala pərikə. «Wa shiy mənishi nzəyəy Zakari rikərik mbə ciki tsa tsətsə shəka?» kə ghəshi. 22 Dza Zakari ki, mbaꞌa səvəriy. Ma sa səvəriy na, dzəghə kə kaa gəzanshi kwəma na, kala mbay ghəciy gəzanshi. Dza na ka paghanshi kwəma lə dividivi. Ma sa paghanshi na kwəma lə dəvə na, mbaꞌa ghəshi sənay tsəgha, shi maɗaŋa maɗaŋa ni səəkə va Hyalaa nashi na, kə ghəshi.

23 Ma sa kəɗiy vəghwə tsa slanavə məndi kaa Zakari ta ghəra sləni mbə ciki Hyala ki na, mbaꞌa dzay jighi.

24 Ləy hwəm hi jəw ki na, mbaꞌa mali ci Elizabetə ɓəvə hwər. Ma sa nay na ghənzə ɓəvə hwər na, mbaꞌa nzəyta kəghi tsa nzə mbə tir cifə, kala dzəti ma ngwəla. Ma kə kaa kwəma gəzə na na: 25 *«Hyala məntəɗa na tsava wəzə hwər. Aa ɓanti haꞌwə tsa tə ya, va kwəma jiŋa kənee na» kə.

*Ndə kwal tsa Hyalaa gəzəpə ya tsa Yesəw

26 Ma tə kwa kwaŋa tir tsa Elizabetə lə hwər na, dza Hyala tə nahwəti vici, mbaꞌa ghwənay ndə kwal tsa nzə Gabəriyel dzəmbə məlmə Nazaretə tə hiɗi ka Galile. 27 *Ndə kwal tsa vay, kaa nahwəti zha ghwənəghə na, Marəy, kə məndi kaa slən tsa nzə. Makwa tsahwəti ndə ghənzə, *Zhezhefə, kə məndi kaa slən tsa ci, ntsa yakə məndi mbə hwəhwə tsa mazə *Davitə ghəci. 28 Ma sa tsəhəy ndə kwal tsa Hyala tsa va kəghi tsa kar Marəy ki, ma kə kaa ngəta na: «Avee səkwətəŋa kwajin, vəshi pə ghaa vəshi, sa nzanay, a Hyala dərnitəŋa. Kwasəbə gha na Ndə sləkəpə» kə. 29 Sa favə Marəy kwəma va na, mbaꞌa məhərli nzə səəta. Ma kə mbə ghən tsa nzə na: «Njaa ɗi gəla tsatsa səkwəpəə gəzə kia mbəzlia!» kə. 30 Ma ghənzə mbə təkə tsəgha, ma kə ndə kwal tsa Hyala tsa va ngəta na: «A Marəy, ka hazləni gha ma! Hyala məntəŋa na wəzə hwər tsa nzə. 31 *Avanay, ta dzəghwa hwər dza gha, ta ya zəghwəə zal. Sa ka gha yakəy, Yesəw pə gha taa ni kaa slən tsa ci. 32 *Ma zəghwə vay, ntsa dikə tsa dza naa nza, Zəghwə Hyala ta ghwəmə dza məndiy har. Ta fəy dza Hyala kwa sləkəpə ka mazə, njasaa niy nza jijiy Davitə va niy nza. 33 *Ghəci dza naa sləkə hwəlfə ka *Izərayel paꞌ kwa ndimndim. Ka dza sləkəpə tsa ciy kəɗi ka na nzaw» kə. 34 Ma sa favə Marəy tsəgha, ma kə kaa ndə kwal tsa Hyala tsa va na: «njaa kee mbay ɓəvə tsava hwər ki, kala səəkə ghəy nza lə zal ghala nzee kia?» kə. 35 *Ma kə ndə kwal tsa Hyala tsa va kaa ngəta na: «*Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa dza naa səəkəy dzəkən gha, mbaꞌa bərci nzə dzaa səəkəə ləmaꞌwakənvashi kən gha nja məcakwə. Ava tsəgha dza ghaa ɓəvə hwər. Ma zəghwə dza gha va ta yay, ntsa ɗewɗew tsa dza naa nza, Zəghwə Hyala dza məndi har. 36 Avanay sanay, zhadəŋa Elizabetə ghənzə sa niy nə məndi va, jiŋa na, ka yakə zəghwə naw, kə məndiy, lə hwər na sənzənva. Kwa kwaŋa tir tsa nzə na, ya tsəgha naa pəhal. 37 *A gəzaŋee, na na Hyalay, shiy tiɓa kala mbay ghənzəə məntishiw» kə. 38 Ma sa favə Marəy tsəgha, ma kə na: «Yənəy, sa kwa sləkəpə nzee. Məniva kwəma nzə vaa dzəkənee lə kwal tsa bərkəti na va, njasa gəzə gha va» kə. Ma sa zləɓakə Marəy tsəgha ki na, dza ndə kwal tsa Hyala tsa va, mbaꞌa dzay, zlata.

Kar Marəy lə Elizabetə

39 Ma ləy hwəm sa gəzəkə *ndə kwal tsa Hyala va kwəma kaa Marəy ki na, dza na mbaꞌa maɗita kyaŋwkyaŋw ta wə vəgha Elizabetə, mbə məlmə nza kar Zakari mbə. Məlmə vay, dzar mbə kəleŋer tə hiɗi ka Zhəwde niy nza na. 40 Ma sa tsəhəta na mbəɓa na, mbaꞌa dzakətaa dzakə ghi tsa Zakari, dza na ka səkwə Elizabetə ghənzə. 41 War sa səkwəti Marəy Elizabetə na, mbaꞌa zəghwə nzə kafəy ta kwəfəghə kwa hwər nzə. Dzəghwa *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa paf təhay nəfə tsa Elizabetə tsəgha. 42 Dza na ka gəzanta kwəma kaa Marəy zlaŋzlaŋ, ma kə na: «A Hyala dərnitəŋa na gha ki Marəy. Tərəŋwɓa ghaa dərniti na kaa nihwəti miꞌi gwanashi. Zəghwə dza gha va ta ya ɓay, a Hyala təfanati miy. 43 Wa slən tsee mbə mbəzli kwərakwə kia mbəzlee səəkəta mbəghəy Ntsaa sləkəra ta wəra wə? 44 Sənay gha na Marəy, ghala pətsa səkwəra gha vay, maɗ, zəghwə maɗiy ta kwəfəghə va vəshi tsəgha kwa hwər tsee. 45 A Marəy, vəshi na tə gha, sa nzana, mbaꞌa gha zləɓavə kwəma gəzəkəŋa Ndə sləkəpə, mbaꞌa gha sənay, ta məniva dza na, pə gha» kə.

Marəy fal Hyala kwa cəm

46 *Ləy hwəm sa gəzəkə Elizabetə tsəgha na, dza Marəy ka fal Hyala kwa cəm, ma kə na:

«A falee dikə tsa Hyala kwa sləkəpə.

47 Paf təhəy nəfə tsee va vəshi, tə mbərkə Hyalaa mbəlira.

48 Sa nzanay, aa fakən məhərli nzə kənee,

yən yən kwa ghəranta sləniy zhəghəti ghən tsee jəwə.

Va tsəgha kiy, ghava na sana, paꞌ kwa ndimndiməy,

mali dərniti Hyala dza məndiy harɗa.

49 Sa nzanay, a Hyalaa gwəramti tə bərci ɗewɗew na

məntəra shi wəzə ni tərəŋw.

Ntsa ɗewɗew tsa, na slən tsa nzə.

50 *Ya hwəmɓay, war mbə məni wəzə hwər na

kaa mbəzliy ɗanta fəti.

51 *Aa mənti sləni dikə na tərəŋw lə bərci mbə dəvə nzə,

mbaꞌa ndanivəri zəzə kwəma mbəzli nza kəli ghən mbə nefer shi,

52 *mbaꞌa tsəkwəkəghwa mezhizhə kwa gəzli mazə shi,

mbaꞌa parambə mbəzliy zhəghəti ghən tsa shi jəw jəw

mbə mazə tə pətsa shi.

53 *Aa ngangaslay mbəzli mbə mashi ni paf paf lə shi wəzə ni.

Mbaꞌa tihəti ka shiy paw dividivi shi.

54 *Aa kəətitəmmə ghwəmmə hwəlfə ka *Izərayel,

ghwəmmə ka sləni nzə.

Zamti ghən na ta məni wəzə hwər tsa nzə

55 kaa *Abəraham, lə kaa ngəmmə ghwəmmə jijihiy ya hwəmɓaw.

Njasa niy gəzəkə na va məni kaa jijihimməy,

tsəgha mənimmə na wəzə hwər tsa va»

kə Marəy kaa cəm tsa nzə va.

56 Dza Marəy mbaꞌa nzəyta kəghi tsa kar Elizabetə, mbaꞌa mənti tir gar mahkan kəyɓa. Ləy hwəm ki na, mbaꞌa zhataa jighi.

Ya Zhaŋ tsaa mənipə *batem

57 Dzəghwa ki, mbaꞌa tir tsa dza Elizabetə ta ya ti səəkəy. Dza na baw yakə zəghwəə zal. 58 Ma sa yata na na, mbaꞌa ka ghalahita, lə manhita gwaꞌa favə: «A Hyala mananati wəzə hwər tsa nzə kaa Elizabetə, mbaꞌa ɓanavə zəghwə» kə məndi, dza mbaꞌa ghəshi vəshishi tərəŋw li.

59 *Ma sa mənti zəghwə ləwma kwətiŋ ghala yakə məndi ki na, mbaꞌa məndi ɓasəshi ta *slanci fəꞌyasa lə ta fanci slən. Dza məndi ka ɗi fanci slən Zakari, nja dəy kwərakwə. 60 *Ma kə mbəghəy na: «Awə, tsəgha dza slən tsa ciy nzaw, Zhaŋ ka məndi har» a kə. 61 Ma kə mbəzliy ɓasəshi va kaa ngəta na: «Səəkə slən tsa tsəgha tsaa nza tə tsahwəti ndə mbə takə tsa ghwəy ya kwətiŋəw Elizabetəw» kə ghəshi. 62 Dzəghwa ghəshi ka paghanci kwəma lə dəvə kaa Zakari, dəy zəghwə va ta mbəə sənay slən tsa ɗi na məndiy fanci kaa zəghwə ci. 63 Dza Zakari, mbaꞌa ɗəwvə tsəm tsa fəɗiti məndi ta tsasli shiy dzəti və shi. Sa ɓanavə məndi na, dza na mbaꞌa tsaslati slən tsa zəghwə va ti. «Zhaŋ na slən tsa ci» kə. Sa jangəvə mbəzli va shi tsasliti na va na, mbaꞌa məhərli shi səəta va nava kwəma. 64 War ghwəla ki na, wərət ghani Zakari va niy pəhəta pəlita, nighəm na, ghəciy mbata gəzə kwəma wəzə. Dza na ka fal Hyala zlaŋzlaŋ. 65 Ma sa nata ka ghalahiy Zakari nava kwəma tsəgha na, mbaꞌa her shi dzashi. War ə məndiy slasla kwəma zəghwə va dzar mbə məlməhi mbə kəleŋer tə hiɗi ka Zhəwde. 66 Ya wa ntsaa favə nava kwəma na, mbaꞌa ɓanavə təkə kwəma mbə nəfə tsa ci. A kə ndəə ni na: «Ta njaa dza kwəma tsava zəghwəə nza kia?» kəə ni. Ta na nava kataŋəy, a Hyala fakən dəvə nzə kən zəghwə va.

Zakariy fal Hyala kwa cəm

67 Dzəghwa Hyala lə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa paf təhay nəfə tsa Zakari, dəy Zhaŋ, tapə ghəci ta gəzə kwəmaa səəkə va Hyala, 68 *ma kə na:

«ꞌWəsa nə ya kaa Hyalaa sləkəra, kaa Hyala ka *Izərayel,

sa nzana mbaꞌa fakən məhərli nzə kən shi,

ghəshi mbəzli nzə, dza na mbaꞌa mbəlitishi.

69 *Aa ghwənikəmmə ndə mbəlimmə lə bərci və tərəŋw.

Ndə mbəlimmə tsa vay, jijiy mazə *Davitə,

ndə ghəra sləni tsa Hyala mbəradzə na.

70 *Kwəma mənti Hyala vay, aa niy gəzəkə

lə miy tsa ka gəzə kwəma nzə ɗewɗew ni mbəradzə.

71 *Aa niy gəzəkə: “Ta mbəlitəŋwəy dzee mbə dəvə ka mbəz ghwəy,

lə mbə dəvə mbəzliy ɗi ma kwəma ghwəy gwanashi” kə niy ni.

72 *Zhini diɓa, mbaꞌa niy gəzəkə: “Ta məntəŋwəy wəzə hwər dzee”

kə niy ni kaa jijihimmə niy nza.

“Ka dzee zamti ghən ta kiri tsa slati ghwəmmə tsaw”

kə niy ni kaa ngəshi.

73 *Gəzee kwəma va tsəghay, sa nzana,

mbaꞌa Hyala niy zəmanakə fəla kaa jijimmə *Abəraham,

74 *ta mbəlikəvərimmə mbə dəvə ka mbəz ghwəmmə,

lə ta ndammə kwal tsaa ghəranta sləni nzə,

kala hazləni mbə nəfə ghwəmmə.

75 Mbaꞌa ta mbə ghwəmməə nza ka mbəzli ɗewɗew ni,

ka nəw kwəma lə kwal tsa nzə, ɗewɗew ghwəmmə

kwa kwəma nzə ya paꞌ hwəmɓa.

76 *Ta na na gha kiy, zəghwə yay,

*Ndə gəzə kwəma Hyala ta ghwəmə dza ghaa nza,

kwa kwəma Ndə sləkəpə dza ghaa dza,

ta gwəmanci kwal tsa dza naa səəkə kwa.

77 *Gha dza naa gəzanshi kaa mbəzli ci:

“Ta pəlayŋwəy jikir tsa ghwəy dza Hyala mbə nəfə tsa nzə,

ta mbə ghwəy mbəliŋwəy” pə gha.

78 *Sa nzanay, tərəŋw na wəzə hwər va Hyala ghwəmmə,

tərəŋw hwər tsa nzə zhanta ta mbəzli diɓa.

Ava va tsəgha dza waŋ pi tsa nzəə səəkə

mə ghwəmmə kaa ngəmmə,

nja waŋ tsa ka vici vaa məni ghənzə mbə səəmə.

79 *Waŋ pi tsa vay, ghəci dza naa mbərə kaa mbəzli mbə kwəsli,

lə kaa mbəzliy hazləni va məti.

Ghəci dza naa cimmə kwal tsaa dzəvəgha Hyala,

ta mbə zərkəə nza kwa jipə ghwəmmə li»

kə Zakari kaa cəm tsa ci va.

80 Ma Zhaŋ naci ki na, war mbə kəli ghəci, ka mətsəhəva məhərli ci. Dza na mbaꞌa dzaa nzəyəy mbə gamba, kərakə lə mbəzli, paꞌ fəca vici gha naa səəkə ta ci ghən tsa ci kaa ka Izərayel ta ꞌwa sləni ci.

2

Ya tsa Yesəw

(Mt 1:18-25)

1-2 Ghala vəghwə tsa vay, a tsahwəti ndə niy nza tiɓa, Agwəstə kə məndi kaa slən tsa ci. Ghəci niy nza naa mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi. Dzəghwa na mbaꞌa fəy Kiriniyəsə ka ngwəmna tə hiɗi ka Shiri. Ghala vəghwə tsaa nza Kiriniyəsə vaa ngwəmna ki na, dza mazə Agwəstə tə nahwəti vici, mbaꞌa gəzanshi tsasli slən tsa mbəzli tə hiɗi ka Rəm gwanashi kaa mezhizhə. Ghənzə na kwa taŋa tsasli ꞌwa məndiy tsasli tə hiɗi va. 3 Ma sa gəzəkə mazə Agwəstə tsəgha ki na, dza mbəzli gwanashi ka dzashi ta tsasli slən tsa shi ki. Ya tsamaɓa ndə na, ka dzaa dzəmbə məlmə jijihiy.

4-5 *A tsahwəti ndə niy nza tiɓay, *Zhezhefə, kə məndi kaa slən tsa ci. Dza na kwərakwə ki, ghəshi lə makwa ci Marəy, mbaꞌa ghəshi kafəshi mbə məlmə Nazaretə tə hiɗi ka Galile, ta dzəmbə məlmə Betəlehem tə hiɗi ka Zhəwde. Məlmə vay, mbə niy yakə məndi mazə *Davitə mbəradzə. Sa nzana jijiy Davitə Zhezhefə ki na, na dza ghəshi ta tsasli tsa shi slən mbəɓa. Ma Marəy ghala vici va ki na, lə hwər ghənzə niy nza.

6 Ma sa tsəhəshi ghəshi mbə məlmə Betəlehem va ki na, mbaꞌa vici ya Marəy mənta. 7 Dzəghwa baw yakə zəghwəə zal, Cikwa tsa nzə. Sa yakə na na, dza na mbaꞌa parambə mbə kadibəl faghwa kwa pətsa ngati məndi ta shəkə gwəzən kaa gədəw. Ma kwəma faghwa na kwa pətsa va tiy, sa kama ngwəla mək mbə ciki tsa ka ka məlmə nza mbə.

Hyala ghwənikə ndə kwal tsa nzə ta gəzə kwəma kaa ka garəwa mbə makə shiy

8 Ma ghala vici va ki na, mbaꞌa ka garəwa niy nza kwamti vəgha məlmə Betəlehem va mbə makə shiy həvir. 9 Dza *ndə kwal tsa Hyalaa sləkəpə, vətəghə səəkəy dzəghwa kwəma shi. Dza shəndəkə tsa Ndə sləkəpə mbaꞌa səəkəy dzəkən shi, ka mbərə waŋ pi tsa nzəə dzəkən shi. Ma sa nay ghəshi tsəgha na, mbaꞌa hazləni kəsəvəshi tərəŋw tərəŋw. 10 Dzəghwa ma kə ndə kwal tsa Hyala tsa va ngəshi na: «Ka hazləni ghwəy ma, sa nzanay, nəwər tsa wəzə tsa na sa ɓəkəŋwəy ya. Nəwər tsa vay, saa dzaa ɓanavəshi vəshi tərəŋw kaa hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwaꞌa na. 11 *Favə tə ghwəy, ndatsə tə vərɗi nay, a ndə mbəlipə yay tə ghwəy mbə məlmə Betəlehem, məlmə mazə Davitə. Ghəci na Ndə sləkəpə, ghəci *Kəristəw, ntsa təravə Hyala va ta mbəli mbəzli. 12 Mbalam, a ghwəy dzaa nighəti. War kəsay ma ghwəy vərnjəꞌwə pəərə pəərə mbə kadibəl, məhəni ghəci kwa pətsa ka gədəw pərə gwəzənəy, ghəci na ki» kə.

13 War sa gəzəkə ndə kwal tsa Hyala tsa va tsəgha na, nzaꞌjəw vərəm ka kwal Hyala mə ghwəmə mətsəhəkəvashiy dzəvəgha tsava ndə kwal tsa Hyala. Ka fal Hyala ghəshi, ma kə ghəshi na:

14 *«Hyala shəndəkə na na Hyala ta ghwəmə, fal ghwəmmə,

aa ɓanakəshi zərkə kaa mbəzli ɗi na tikə tə hiɗi» kə ghəshi.

Ka garəwa

15 Sa falamti ka kwal Hyala va Hyala ki na, dza ghəshi, mbaꞌa ghəshi kafəshi vəgha ka garəwa va, ka zhashiy zhimə ghwəmə. Ma sa zhashi ghəshi na, dza ka garəwa va, ka gəzə kwəma kwa jipə shi, a kə ghəshi na: «Ndata tsəgha na kwəma vay, dzamməm dzəmbə məlmə Betəlehem va, a ghwəmmə dzaa nashi shiy mənishi va gəzammə Ndə sləkəpə lə mətsə ghwəmmə» kə ghəshi. 16 Dza ghəshi tsəgha, kafə ghəshi kafəshi, ka dza, lə diva lə diva. Dza mbaꞌa ghəshi tsəhəshi mbə məlmə Betəlehem. Sa tsəhəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi kəsashi kar Marəy lə Zhezhefə mbaꞌa vərnjəꞌwə tsa va, məhəni ghəci kwa pətsa ka gədəw pərə gwəzən. 17 Ma sa nay ghəshi vərnjəꞌwə tsa va na, tapə ghəshi ta slanshi kwəma gəzanakəshi *ndə kwal tsa Hyala vaa dzəkən zəghwə va. 18 Ya wa ntsaa favə kwəma gəzəkə ka garəwa va va na, nja maɗaŋa ghəci nata nava kwəma. 19 *Ma Marəy nanzə ki na, war ka fə kwəma va gwanataa dzəmbə ghən nzə, ka təkə kwəmaa dzəkən wəzə. 20 Ghavə ka garəwa va, mbaꞌa ghəshi kafəshi, ka zhashiy jighi. Ma ghəshi mbə kwal na, war ə ghəshiy fal dikə tsa Hyala ta shi favə ghəshi va lə shi nashi ghəshi va. Sa nzana tsəgha mətsə shi nashi shi va, njasaa niy gəzanakəshi ndə kwal tsa Hyala va.

Kar *Zhezhefə lə Marəy mbaꞌa Yesəw mbə *ciki Hyala

21 *Ma sa mənta ləwma kwətiŋ ghala yata Marəy ki na, mbaꞌa vici *slanci fəꞌyasa kaa zəghwə nzə mənta. Sa slanamti məndi na, mbaꞌa məndi fanati slən Yesəw. Slən tsa vay, ghəci na saa niy gəzanci *ndə kwal tsa Hyala kaa mbəghəy ta fanci ghala ghənzə ghwəla ta ɓə hwər.

22 *Dza Marəy mbaꞌa mənti vici faɗə mətsəkə mbə pi yam ghwə məwti, njasa gəzəkə kwəma pəhəti *Məyizə kaa ka *Izərayel. Ma sa kəɗamti na pi yam ghwə ki na, mbaꞌa ghəshi ɓəvə zəghwə shi va, ka dzashiy dzəmbə ciki Hyala mbə məlmə Zherəwzalem ta fəə dzəghwa kwəma Hyala. 23 *Sa tsəhəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi fəy kwa kwəma Hyala, sa nzana tsəgha məndi tsasliti mbə *kwəma pəhəti Hyala. Ma kə məndi na: «Yakə ma mali kwa taŋa zəghwə nzə, zəghwəə zal kəy, tsa Hyalaa sləkəpə dza tsavaa nza» kə məndi. 24 Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi ɓəvə shiy vəlanavəshi kaa Hyala, sa nzana tsəgha kwəma pəhəti Məyizə gəzəkə: «Mbaꞌa kə mali kəɗita lə pi yam ghwə məwtiy, nza ghənzə dzaa ɓanavə ya ghərpəpəhi bakə, ya kwəkwər palayhi bakə kaa Hyala» kə.

Shimeyaŋw gəzə kwəmaa səəkə va Hyalaa dzəkən Yesəw

25 Ma ghala vəghwə tsa va ki na, mbaꞌa tsahwəti ndə niy nza tiɓa mbə məlmə Zherəwzalem, Shimeyaŋw, kə məndi kaa slən tsa ci. Ndə wəzə ghəci niy nza, ntsa slar tsa, ka nəw kwal Hyala lə nəfə kwətiŋ. War mbə ndəghə səəkə tsa ntsaa dzaa mbəli ka *Izərayel ghəci. Lə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa mbə nəfə ci. 26 Mbaꞌa Safə tsa Hyala va niy gəzanci, ka dza ghaa mətiŋa kala dza mətsə ghaa nay *Kəristəw Ntsa tivə Hyalaw, kə niy ni ngəci. 27 Dza Safə tsa Hyala va, mbaꞌa kakə Shimeyaŋw dzəmbə *ciki Hyala. Ma ghala vəghwə tsa va na, mbaꞌa kar dəy lə mbəghəy ɓəkə Yesəw dzəmbə ciki Hyala, ta fəə dzəghwa kwəma Hyala, njasa gəzəkə kwəma pəhəti *Məyizə. 28 Sa nay Shimeyaŋw zəghwə va ki na, mbaꞌa ɓəvə vəgha hwər tsa ci. Dza na ka məni ꞌwəsa kaa Hyala, ma kə na:

29-30 *«A Ndə sləkəpə, ꞌwəsa dalala, nana kiy,

a kwəmaa niy gəzəkə miy tsa gha va niy nza mənta,

a mətsee nay ndə mbəlipə tsa ghwənikə gha.

Nana kiy, a ghaa mbəə zlay ndə sləni tsa gha

a ghəci mətiy lə wəzə.

31 *Ndə mbəlipə tsa va na sa garəy gha

ta mbəzli tə hiɗi gwanashi.

32 *Ghəci na waŋ pi tsaa dzaa canshi kwal

tsaa nəwŋa kaa hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwanashi.

Ghəci dza naa fə shəndəkəə dzəti ka *Izərayel

ghəshi mbəzli gha» kə.

33 Ma sa favə kar dəy Yesəw ghəshi lə mbəghəy kwəma gəzə Shimeyaŋw va na, nja maɗaŋa ghəshiy nata nava kwəma. 34 *Dzəghwa Shimeyaŋw mbaꞌa təfanatishi miy. Zhini ma kə kaa Marəy mbəghəy Yesəw na: «Avanay zəghwə nay, Hyala təravə na ta sənay nəfə tsa ka Izərayel ghənzə. Nihwəti mbəzliy zəghwə va dza naa mbəlitishi, nihwətiy diɓa na, raꞌi ghəshi dzaa zashi, sa ka ghəshi zləɓa ma nəw ci. Zəghwə va dza naa ci shi ɗi Hyala mbəzliy məni. Ə na na nzanay, ka dza mbəzliy zləɓaw. 35 Ghəciy, ta cikəvəri kwəma mbəmbə na dzar mbə nefer mbəzli ɗaŋ dza naa dzəti ngwəla. Ma gha na na ghay Marəyəy, ta sa ngəraꞌwə dza ghaa dza tə kwəma zəghwə gha na. Njasa dzəramtəŋa məndi miy nəfə tsa gha lə gwapa dza ngəraꞌwə tsa tə ghaa zhəŋa» kə.

Anaa gəzə kwəmaa səəkə va Hyalaa dzəkən Yesəw

36 Ma ghalaɓa diɓa ki na, mbaꞌa nahwəti mali niy nza tiɓa mbə məlmə Zherəwzalem. Kwa gəzə kwəmaa səəkə va Hyala ghənzə. Ana slən tsa mali va, zha Penəwel mbə hwəlfə kar Aser ghənzə. Tərəŋw ghənzə niy halita. Ghənzə kiy, piya mbərfəŋ niy mənəhwə ghəshi lə zal tsaa niy ɓəvə na, ghənzəə zha. Dzəghwa mbaꞌa zata tsa va mətiy. 37 *Ma sa mətiy zata na, dza na mbaꞌa nzəyta ka məgwəmba. Ghala vəghwə tsa vay, piya dəghəsə mətsəkə faɗəti niy nza sa nzə. Kalaa niy səvəri ghənzə mbə *ciki Hyala, war sləni Hyala ghənzəə məni havəghwə lə həvir gwaꞌa. Ka məni səwmay, ka cəꞌwə Hyala.

38 *Dza na ki ndəs səəkəta tiɓaa dzəvəgha kar Marəy lə zata geꞌi lə vəghwə tsa va. Sa səəkəta na na, tapə ghənzə ta mananta ꞌwəsa kaa Hyala kwərakwə, dza na ka gəzanshi kwəmaa dzəkən Yesəw kaa mbəzliy ndəghə vici dza Hyalaa mbəli mbəzli mbə Zherəwzalem ti.

Kar *Zhezhefə lə zəghwə shi mbə məlmə Nazaretə

39 Dza kar Zhezhefə ghəshi lə Marəy ki, mbaꞌa ghəshi kəɗamti məni *kwəma pəhəti Hyalaa dzəkən zəghwə shi. Ma sa kəɗamti ghəshi məni nzə na, dza ghəshi ka zhashi lə zəghwə shiy jighi, zhimbə məlmə Nazaretə tə hiɗi ka Galile. 40 Ma zəghwə shi va naci ki na, war mbə mətsəhə kəli dikə, kwəriŋ kwəriŋ vəgha ci. Mbaꞌa Hyala fanambə məhərliy sənata kwəma tərəŋw dzəmbə ghən tsa ci. Bəm Hyala fakən dəvə nzə kən.

Yesəw mbə *ciki Hyala, ghəci lə piya məŋ lə bakə

41 *Njasa səəkə piya vay, mbə dza niy nza kar dəy lə mbəghəy Yesəw dzəmbə məlmə Zherəwzalem ta *makwaghwa Pakə. 42 Ma sa mənti Yesəw piya məŋ lə bakə ki na, dza ghəshi pəm ghəshi pəməvə, ka dza ta makwaghwa va li njasa sənaɓəshi ghəshi mbə məni. 43 Sa tsəhəshi ghəshi mbə Zherəwzalem na, ka məni makwaghwa Pakə ghəshi. Dza ki mbaꞌa Pakə kəɗita. Ma sa kəɗita Pakə na, mbaꞌa kar *Zhezhefə lə Marəy kafəshi ka zhashiy jighi nashi ki. Mbalaa mbaꞌay na Yesəw ləy hwəməy mbə məlmə Zherəwzalem. Kalaa niy fəti ghən ghəshi ta nava kwəma. 44 War dza ghəshiy dza. Ma kə ghən tsa shi na: «Dzar mbə nihwəti mbəzli nza ghəy mbə dza li shi kwa zəərə kwətiŋ na na zəghwə» kə ghəshi nashi ki. Vəghwamti ghəshi mbə dza. Ma hetihwer ki na, mbaꞌa ghəshi maɗishi ta pala dzar mbə manhiy, lə dzar mbə madigahishi. 45 Pəlaꞌ pəlaꞌ kə ghəshi na, shaŋ ghəshi ta nay. Ma sa nay ma ghəshi na, dza ghəshi ka zhəghəvaa zhimbə Zherəwzalem ta pəla mbəɓa. 46 Vəghwamti ghəshi mbə pəla ci. Ma tə kwa mahkana vici na, zhini ndəs ghəshi tsəhəshi mbə Zherəwzalem. Dza ghəshi na, Yesəw mənzəy mbə ciki Hyala, tə jipəjipə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala mbə *ka Zhəwifə. Ka fa kwemer ɓənipə ghəshi va, ka ɗəɗəw nahwəti kwəma mbə və shi ghəci. 47 Ya wa ntsaa favə gəla kwemer gəzə na va na, ka mananci maɗaŋa va na ci va hwəlfə məhərli, lə va gəla kwəma ka naa zləɓakə gwaꞌa.

48 Ma sa səəkə kar Zhezhefə lə Marəy nay na, ka mananshi maɗaŋa nava kwəma. Ma kə mbəghəy ngəci na: «A zəghwee, tawa məntəŋəy gha nana kwəma tsətsəa, tawa gwəravə ghaa dzamtəŋəy her ghəy lə dəŋa, kwəp kwəp kwəp ghəy mbə pəlaŋa kia?» kə. 49 *Ma kə Yesəw kaa zləɓanta na: «Wa shi pəlara ghwəy ti tsəghaa? Ə sənay ma ghwəy mbə ciki tsa Dirə dzee nza ta ghəranci sləni ci pə ghwəy shəkəna?» kə. 50 Kwəma gəzəkə na va ki na, mbaꞌa səəti məhərli kar dəy ghəshi lə mbəghəy.

51 *Dzəghwa Yesəw ki, mbaꞌa nəwvəshi, ka zhashi ghəshiy zhimbə məlmə Nazaretə kwa zəərə shi. Ka yə fəti ghəci kaa mbəzliy yakə va, njasa ɗi ghəshi. Ma na mbəghəy nanzə ki na, war mbə fə ghən ghənzə ta shiy məniva va gwanashi. 52 *Yesəw ki na ka mətsəhə kəli vəgha ci, ka mətsəhəva məhərliy sənata kwəmaa dzəmbə ghən tsa ci gwaꞌa. Ka təɓanta kwəma ci kaa Hyala, tsəgha kaa mbəzli kwərakwə.

3

Zhaŋ ndə məni *batem mbə gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli

(Mt 3:1-12; Mk 1:1-8; Zhŋ 1:19-28)

1 Ləy hwəm sa mətiy Agwəstə, mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi na, mbaꞌa məndi pəərəti tsahwəti ndəə dzəghwa pətsa ci. Tiber, kə məndi kaa slən tsa ci. Ma Tiber mbə məni kwa məŋ lə cifə piya ci mbə mazəy, Paŋwəsə Pilatə niy nza naa ngwəmna tə hiɗi ka Zhəwde. Ma *Erədə na, ka məni ngwəmna tə hiɗi ka Galile. Fəlipə, zədəy Erədə na, tə hiɗi ka Itəre lə ni ka Terakwanitə, mbaꞌa Lizaniyasə ka məni tə ni ka Abilen. 2 Ghala vici vay, bakə niy nza mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala mbə ka *Izərayel. Anə, kə məndi kaa slən tsa tsahwəti, Kayifə tsahwəti.

Geꞌi geꞌi lə vəghwə tsa va ki na, dza Hyala mbaꞌa gəzanta kwəma nzə kaa Zhaŋ zəghwə Zakari ghəci ghwəlay mbə gamba. 3 *Ma sa favə Zhaŋ kwəma gəzanakə Hyala va na, dza na mbaꞌa maɗiy ka dza dzar mbə məlməhi dzar miy həl Zhərdeŋ gwanashi ka gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli, ma kə na: «Tsam titihwə kwa kwəma Hyala, zhəghantim nzəy tsa ghwəy, ma nza məndi məntəŋwəy batem, nza Hyala pəlayŋwəy jikir tsa ghwəy mbə nəfə tsa nzə» kə. 4 *Kwəma gəzə na vay, kərasl dzəghwata na kwa kwəmaa niy tsasliti *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala va niy nza mbə zliya ciy dzəkən Zhaŋ. Ma kə niy niy:

Ava məli ndəə gaka mbə zlapə mbə gamba. Ma kəy:

«Gwəmantim nefer ghwəy ta kaꞌwə Ndə sləkəpə,

njasa ka məndi vaa zamti kwal wəzə wəzə

ta kaꞌwə ntsa dikə tsa,

mbaꞌa ghwəy ghwənanamti nefer ghwəy wəzə wəzə.

5 Pətsa dəɓaŋ dəɓaŋ tsa gwaꞌay, ta yəməy dza na,

cəkeꞌ dza məndiy həlɓanti kar dəlegwigwi lə hwəmer pi gwaꞌa.

Tə pətsa nza kweler hwəɗaŋə hwəɗaŋəy,

tiɗiɗ dza məndiy gəŋətishi.

Kweleriy yiɗishi gwaꞌay, ta yəmamtishi dza məndi.

6 *Ya wa ndə ghalaɓa kiy, ta nay ntsa ghwənikə

Hyala ta mbəlipə dza na» kə mali va, kə niy ni.

7 *Ma Zhaŋ mbə gəzə kwəma ci va tsəgha ki na, dza mbəzli mbaꞌa ghəshi ɓasəkəvashi dalala ta mbə ghəciy mananshi batem. Ma kə Zhaŋ kaa ngəshi na: «Ghwəyəy, nja shesher ndərəm ghwəy. Mbə təkə kwəma ghwəyəy, ta mbəliŋəy dza ghəy va ngwəvə Hyala va dzaa səəkə, sa ka məndi məntəŋəy batem, nə ghwəy. A ntsaa gəzaŋwəy tsəgha na kə kia? 8 *Mbaꞌa pə ghwəy ɗi mbəliŋwəyəy, ə pə ghwəy məni sləni wəzə na gar sənay məndi a ghwəy zhəghanti nzəy tsa ghwəy kataŋ kataŋ, kə məndi. Nəghətaa ghwəy taa zəzəti na: “A ghəy dzaa mbəliŋəy sa nza *Abəraham vaa jijiŋəy” pə ghwəy ma. Ma na Hyala nanzə e gəzaŋwəyəy, a bərci və ta zhəghəti ya hərezli nashi ghwəy ni ka ndərazhi Abəraham. 9 *Ə gəzaŋwəy ya, ndəkwə na ngwəvə Hyala nanzə ki, njasa ka tsəꞌi vaa nza mbəzə mbəzə ta kəəsli fəhiy dzaa ya ma ya wəzə na gwanashi, ta ndəti ghwə ti shi» kə. 10 Ma sa gəzəkə Zhaŋ tsəgha, ma kə mbəzliy ɓasəkəvashi va kaa ngəci na: «Njaa dza ghəy məni sana kia Zhaŋ?» kə ghəshi. 11 Ma kə Zhaŋ ngəshi na: «Ma pə ghwəy məntiy, ntsa nza kwəbeŋer və bakəy, ə kə tanavə tsahwəti kwətiŋ kaa ntsa kama na və. Ntsa nza shi zəmə və ɓa na, ka təhəshi ghəci lə mbəzli kama ghəshi və shi» kə.

12 Dzəghwa ka *dəwan kwərakwə mbaꞌa ghəshi səəkəshi ta mbə Zhaŋ mananshi batem. Sa səəkəshi ghəshi na, dza ghəshi ka ɗəw kwəma va Zhaŋ, ma kə ghəshi na: «A Metər, njaa ka ghəy məni na ghəy kia?» kə ghəshi. 13 Ma kə Zhaŋ kaa ngəshi na: «Ghwəy mbə sləni ghwəyəy, əntaa ghwəy papa shiy va mbəzli ma, war njasa gəzaŋwəy ngwəmna tsəhə shiy va mbəzli pə ghwəy dzaa tsəhəshi» kə kaa ngəshi.

14 Dza ka sawji kwərakwə, mbaꞌa ghəshi səəkəshi, ka ɗəw və tsəgha ɓa, ma kə ghəshi na: «Njaa dza ghəy məni na ghəy kia?» kə ghəshi. Ma kə Zhaŋ ngəshi na: «Əntaa ghwəy zlighwə gəna va mbəzli lə bərci ma, əntaa ghwəy dzaa slasla dzərvəə dzəkən mbəzli ma. Ta na ghwəy va zhəmə waŋwəy məndi pə ghwəy vəshi» kə.

15 Ya wa ndəy, mbə ndəghə səəkə tsa *Kəristəw Ntsa tivə Hyala niy nzana. Ma sa nata məndi kwəma məni Zhaŋ ki na, ghəci dza Kəristəw tsa vaa nza bərkee, kə mbəzli kaa kwəma təkə ghəshi mbə ghən shi. 16 *Ma kə Zhaŋ kaa ngəshi gwanashi ki na: «Yən na neyey, lə yam ngəri məniŋwəy ya batem. A tsahwəti ntsaa taŋətəra tə dikə tiɓa dzaa səəkə. Ntsa vay, məniree gar gələɓə ta pəli yiɗi mbə kwakwahə tsa mbə səɗa ciw. Na naciy, lə *Safə tsa Hyala, mbaꞌa lə ghwə dza naa səəkə ta məniŋwəy batem. 17 Sa ka na səəkəyəy, ta məni ngwəvə dza naa dzəkən mbəzli. Ngwəvə ci vay, njasa ka ndə vaa pəhə ha lə kwakwa gaga ta dəvə ci dza naa məni. Ma sa ka na pəhamti na, mbaꞌa ɓasaghwa ha ci kwa tamə, ma davəna na mbaꞌa ndamti mbə ghwəə dzaa məti ma ya paꞌ hwəmɓa» kə Zhaŋ.

18 Ava tsəgha niy gəzanshi Zhaŋ Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli, ka tsəhanshi səətiy dzəghwa sləmə shi lə kwəma ghənghən ghənghən ta mbə ghəshiy zhəghanti nzəy tsa shi. 19 *Dza Zhaŋ tə nahwəti vici mbaꞌa gəzanakə kwəma kaa ngwəmna Erədəə dzəkən kwəma mənti na gəmgəm na. Ə niy ɓəhwə Erədə mali zədəy, Erədiyadə, kə məndi kaa slən tsa mali va. Zhini mbaꞌa niy mənti nihwəti shi gəmgəm ni ɗaŋ diɓa. Va tsəgha niy nə Zhaŋ, shi wəzə ni na shi mənti gha vaw, kə kaa ngəci. 20 Ma sa gəzanakə Zhaŋ kwəma va kaa Erədə tsəgha na, mbaꞌa nəfə tsa ci satiy, dza na mbaꞌa faghwa Zhaŋ kwa fərshina. Zhini mətsəhə mətsəhəti liɗi kwəma tsəgha ki.

Zhaŋ mbə məni *batem kaa Yesəw

(Mt 3:13-17; Mk 1:9-11)

21 *Zhaŋ ghwəla ta dzəghwa fərshinay, mbəzli ɗaŋ niy səəkə na və, ka mananshi batem ghəci. Ma tə nahwəti vici na, dza Yesəw mbaꞌa səəkəy va Zhaŋ, mbaꞌa Zhaŋ mananati batem kwərakwə. Ma Yesəw mbə cəꞌwə na, gwəravə ghwəmə tsəgha ɓəŋ ghwənita. 22 *Dza *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa ka səəkə mə ghwəməə dzəkən, njəꞌwə pə gha na, ndəɓa vəgha ghərpəpə, pə gha. Fa məndi na, məli ndəə gəzə kwəma səəkə mə ghwəmə, a kə na: «Gha na Zəghwee, tərəŋw ɗiŋee, mbə vəshi nzee dalala tə gha» kə.

Jijihiy Yesəw

(Mt 1:1-17)

23 Ma gha Yesəw gha sləni Hyalay, mahkan mətsəkə niy nza piya ci. Ma dəy tə bərkə nzəy, *Zhezhefə na, ma Zhezhefə na, zəghwə Eli, 24 Eli na, zəghwə Matatə, Matatə na, zəghwə Levi, Levi na, zəghwə Meləki, Meləki na, zəghwə Zhanay, Zhanay na, zəghwə *Zhezhefə, 25 Zhezhefə na, zəghwə Matatiyasə, Matatiyasə na, zəghwə Aməsə, Aməsə na, zəghwə Nahwəm, Nahwəm na, zəghwə Ezəli, Ezəli na, zəghwə Nagay. 26 Nagay na, zəghwə Matə, Matə na, zəghwə Matatiyasə, Matatiyasə na, zəghwə Sheməŋ, Sheməŋ na, zəghwə Zhəsəkə, Zhəsəkə na, zəghwə Zhəda, 27 *Zhəda na, zəghwə Zhəwanan, Zhəwanan na, zəghwə Resa, Resa na, zəghwə Zhərəbabel, Zhərəbabel na, zəghwə Salatiyel, Salatiyel na, zəghwə Neri, Neri na, zəghwə Meləki, 28 Meləki na, zəghwə Adi, Adi na, zəghwə Kwasam, Kwasam na, zəghwə Eləmadam, Eləmadam na, zəghwə Er, 29 Er na, zəghwə Yesəw, Yesəw na, zəghwə Eliyezer, Eliyezer na, zəghwə Zhewrim, Zhewrim na, zəghwə Matatə, Matatə na, zəghwə Levi, 30 *Levi na, zəghwə Shimeyaŋw, Shimeyaŋw na, zəghwə Zhəwda, Zhəwda na, zəghwə *Zhezhefə, Zhezhefə na, zəghwə Zhənam, Zhənam na, zəghwə Eliyakim, 31 *Eliyakim na, zəghwə Meleya, Meleya na, zəghwə Mena, Mena na, zəghwə Matata, Matata na, zəghwə Natan, Natan na, zəghwə *Davitə, 32 Davitə na, zəghwə *Zhese, Zhese na, zəghwə ꞌWəbetə, ꞌWəbetə na, zəghwə Bəwazə, Bəwazə na, zəghwə Sala, Sala na, zəghwə Nashən, 33 *Nashən na, zəghwə Aminadabə, Aminadabə na, zəghwə Adəmin, Adəmin na, zəghwə Arni, Arni na, zəghwə Esərəm, Esərəm na, zəghwə Peresə, Peresə na, zəghwə Zhəwda, 34 Zhəwda na, zəghwə *Zhakwapə, Zhakwapə na, zəghwə *Izakə, Izakə na, zəghwə *Abəraham, Abəraham na, zəghwə Tera, Tera na, zəghwə Nahwər, 35 Nahwər na, zəghwə Serəgwə, Serəgwə na, zəghwə Rewə, Rewə na, zəghwə Pelegə, Pelegə na, zəghwə Eber, Eber na, zəghwə Shela, 36 Shela na, zəghwə Kaynan, Kaynan na, zəghwə Arfakəsadə, Arfakəsadə na, zəghwə Shem, Shem na, zəghwə *Nəwe, Nəwe na, zəghwə Lamekə, 37 Lamekə na, zəghwə Matəsalem, Matəsalem na, zəghwə Henəkwə, Henəkwə na, zəghwə Zharet, Zharet na, zəghwə Malelelə, Malelelə na, zəghwə Kaynan, 38 Kaynan na, zəghwə Enəsə, Enəsə na, zəghwə Setə, Setə na, zəghwə *Adam, Adam na, Zəghwə Hyala. Ava tsəgha na jijihiy Yesəw njasa nza ghəshi.

4

Yesəw lə ndə jaka tsa Hyalaa

(Mt 4:1-11; Mk 1:12-13)

1 *Ma ləy hwəm sa mananati məndi *batem kaa Yesəw kwa həl Zhərdeŋ ki na, mbaꞌa zhəghəkəvay, paf nəfə tsa ci təhəy va *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa. Dza Safə tsa va, mbaꞌa pəməghə dzəmbə gamba. 2 Hi faɗə mətsəkə ghəci mənti mbə gamba va, war mbə həərə *ndə jaka tsa Hyala. Səəkə shi zəmə kwa miy ci nehem mbə hi tsa va gwanayəw. Ma lə hwəm sa kərəta vici faɗə mətsəkə na va ki na, mbaꞌa ma ꞌwati ghəranci. 3 Ma kə ndə jaka tsa Hyala kaa ngəci na: «Ndata Zəghwə Hyala nza ghay, gəzanci kaa hakwə tsa, a ghəci zhəghəy ka shi zəmə, a gha zəməshi» kə. 4 *Ma kə Yesəw kaa zləɓanci na: «Ma kə kwəma tsasliti məndi mbə Zliya Hyalay: “Ka nzəyəy ndə tə hiɗi kwataka lə shi zəmə gwaꞌa tsəghaw” kə» kə Yesəw.

5 Sa nay ndə jaka tsa Hyala shaŋ ghəci ta mbay Yesəw dza kwa nava bəla na, dza na pəm pəməghə dzəmə pətsaa gwəramti yakəyakə. Sa pəməghə na na dza na nzaꞌjəw, canamti məlməhi tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa lə mezhizhəy sləkəshi. 6-7 *Ma kə ngəci na: «War mbaꞌa pə gha tsəfəkwəŋa kwa kwəma yay, ta ndaŋa kwal tsaa sləkə məlməhi va, lə shi mbə shi va dzee, mbə dəvə gha dza ghəshiy nza gwaꞌa gwaꞌa. Sa nzana shi va gwanashiy, kaa ngəra ndarashi məndi mbə dəvee. Yən kwərakwəy, e mbay ɓanavəshi kaa ntsa ɗee ɓanci shi» kə. 8 *Ma kə Yesəw kaa ngəci na: «Ma kə kwəma tsasliti məndi kwa Zliya Hyalay: “War kwa kwəma Hyala gha sləkəŋa, pə gha dzaa tsəfəkwə, war kaa ngəta pə ghaa ghəra sləni kwətita ya hwəmɓa” kə məndi» kə Yesəw.

9 Ma sa nay ndə jaka tsa Hyala shaŋ ghəci ta mbay Yesəw dza kwa nava bəla diɓa na, dza na mbaꞌa pəməghə Yesəw dzəmbə məlmə Zherəwzalem, mbaꞌa pəməghə dzəmə ghən *ciki Hyala. Ma kə kaa Yesəw na: «Ndata Zəghwə Hyala nza ghay, ndəɓəvaa dzəghwaa dzəti hiɗi. 10 *Sa nzanay a məndi tsasliti kwa Zliya Hyala: “Ta ghwənikə ka kwal nzə dza Hyala ta səəkə ta ndəghwəŋa” kə məndi. 11 Ma kə məndi diɓay: “Ma nza ghəshi kaꞌwəŋa lə dividivi shi va nəghətaa hakwə gwəlahantaa tə səɗa gha” kə məndi» kə. 12 *Ma kə Yesəw ngəci na: «A Zliya Hyala gəzəkə diɓa, a kəy: “Əntaa gha dzəghə nighə kwəma Hyala gha sləkəŋa ma” kə məndi» kə Yesəw.

13 *Ma sa kəɗamti ndə jaka tsa Hyala dzəghə həərə Yesəw lə tsəhwəli ghənghən ghənghən ɗaŋ tsəgha ki na, dza na, mbaꞌa dzay tə nava vici di, ta ndəghə nahwəti vici.

Yesəw gha sləni ci tə hiɗi ka Galile

(Mt 4:12-17; Mk 1:14-15)

14 *Ma ləy hwəm kwəma va ki na, dzəghwa Yesəw mbaꞌa zhəghəghəvay zhiti hiɗi ka Galile. Paf nəfə tsa ci təhəy lə bərci ɓanavə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa. Dzəghwa zləŋ məlmə slən tsa ci dzay. 15 War ə ghəciy ɓəni kwəma Hyala kaa mbəzli dzar mbə ceker ɓasəva *ka Zhəwifə, ka fal mbəzli gwanashi.

Zləɓati kwəma Yesəw mbəzli ka Nazaretəw

(Mt 13:53-58; Mk 6:1-6)

16 Dzəghwa Yesəw mbaꞌa dzay dzəmbə məlmə Nazaretə, məlmə kəli na mbə. Ma sa səəkəta *vici dəkəva ka Zhəwifə na, dza na mbaꞌa dzəmbəy dzəmbə *ciki ɓasəva tsa shi va, njasa sənaɓəy na mbə dzəmbə. Ma sa tsəhəy na, mbaꞌa garəy ta jangə Zliya Hyala. 17 Dzəghwa mbaꞌa məndi vəlanavə zliya tsasliti *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala. Ma sa ɓəvə na na, mbaꞌa palamti, dza na mbaꞌa kəsata kwəma mbəɓa tsasli tsasli naa dzəkən ghən tsa ci. Kə ka jangə kwəma va, ma kə na:

18 ***«A *Safə tsa Hyala kənee, ə tsəhavəra na ta gəzanshi

Yəwən kwəma wəzə na kaa ka ndərma.

Ə ghwənara na ta gəzanshi pəli tsa shi kaa mbəzli kwa fərshina,

lə ta ghwənanamti mətsəhi ghwəlefesli.

Zhini mbaꞌa ghwənara ta mbalamti mbəzli sanshim ngəraꞌwə.

19 *Mbaꞌa ta gəzanshi kaa mbəzli, nza ghəshi mbəə sənay,

a vəghwə tsa dza Hyalaa mbəlishi ti səəkəy» kə.

20 Ma sa jangamti Yesəw kwəma va tsəgha na, dza na mbaꞌa zhiniy paray zliya va. Mbaꞌa ɓanavə kaa ntsaa ghəra sləni mbə ciki ɓasəva tsa va. Ma sa ɓanavə na na, das nzəyəy mənzəy ta ɓananshi shiy. Mbəzli tiɓa ghalaɓa mbə ciki ɓasəva tsa va gwanashi na issə, ghəshi fati mətsə tə Yesəw, ka nighə. Ka ndəghə kwəma dza na ta gəzanshi. 21 Dzəghwa ki, ma kə Yesəw ngəshi na: «Kwəshala tə zliya na na jangəhwee sənzənvay, a nava kwəma mənta ndatsə. Ghala pətsaa fa ghwəy va yən mbə jangə məniva na» kə. 22 *Ma sa favə ghəshi kwəma gəzəkə Yesəw va na, tərəŋw ghənzə təɓanatishi gwanashi. Ma kə ghəshi na: «Kay, kwəma gagaa nava kwəma wəzə tsa nzəw, zəghwə *Zhezhefə va sasa tsəy?» kə ghəshi.

23 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ka dza ghwəy bashəhwə gəzəkəra kwəma nja kwa fir taa nzaw. Ma dza ghwəy niy: “A ndə mbəlipə, ca mbəliti ghən tsa gha kwərakwə kəshi” dza ghwəy ni. Zhini a pə ghwəy taa ni ngəra diɓa na: “Ya gəla shiy mənəhwə gha va tə hiɗi ka Kapernahwəm, favə ghəyəy, məntishi tsəgha tikə mbə na gha na məlmə kwərakwə di” dza ghwəy ni» a kə Yesəw. 24 *Zhəghwa, ma kə ngəshi diɓa na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ndə tiɓa ya kwətiŋ mbə ka gəzə kwəma Hyala mbaꞌa məndi zləɓati kwəma ci, ka fə bamaa dzəti mbə məlmə yakə məndiw. 25 *Zhini diɓa e gəzaŋwəy kwagwaꞌay, mbəradzə ghala vəghwə tsa *Eli ndə gəzə kwəma Hyalay, ɗaŋ niy nza miꞌi mbəreketi tə hiɗi ka *Izərayel. Ghalaɓay, tərəŋw niy nza ma tə hiɗi va, sa niy nzəməy ma van mbə piya mahkan mbaꞌa tir kwaŋ. 26 Ya tsəgha niy nza miꞌi mbəreketi tə hiɗi ci va ɗaŋ mbə may, niy ghwənəghə Eli Hyalaa dzakə ghi tsa nahwəti ya kwətiŋ ti shi, ta kəəti ghəciw. War dzakə ghi tsa nahwəti mali mbəriy kama tə hiɗi shi, niy ghwənəghə na Eli. Mali vay, mbə məlmə Sarepəta niy nza na, tə hiɗi ka Shidaŋw. 27 *Ya ghala vəghwə tsa ndə Hyala Elizhe kiy, ɗaŋ niy nza ka dərna tə hiɗi ka Izərayel ghəshi ni ci hiɗi. Ya tsəgha niy nza ka dərna ɗaŋ tə hiɗi ci vay, niy mbəlanti tsahwəti Elizhe ti shi ya kwətiŋəw. War *Naaman, tsahwəti ndə dərna tsaa səəkə tə hiɗi Shiri na saa niy mbəlanti na» kə.

28 Ma sa favə mbəzliy ɓasəshi va mbə ciki ɓasəva tsa va kwəma gəzə Yesəw va tsəgha na, mbaꞌa nefer shi satishi gwanashi mbəɓa. 29 Dza ghəshi rəərə ghəshi satishi, tasl ghəshi kəsəvə Yesəw, ka mbahəə səvəri mbə məlmə, sa mbahəkəvəri ghəshi na, mbaꞌa ghəshi dzəməshi liy dzəti ɗal pətsa ləy ghəshi va məlmə shi va ti. Ta mbə ghəshiy tsəkway səəkə mə pətsa vaa dzəti ngwəla, ta məti ghəci. 30 Ma dza Yesəw naci ki na, liweɗ səvəriy mbə shi, ka dzay.

Yesəw ghəshi lə ntsa sanci gazlaka ngəraꞌwə

(Mk 1:21-28)

31 Dzəghwa Yesəw mbaꞌa dzay dzəmbə məlmə Kapernahwəm, tə hiɗi ka Galile. Sa tsəhəy na mbəɓa na, dza na ka ɓəni shiy ghəci kaa mbəzli mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə fəca *vici dəkəva. 32 *Ma mbəzli tiɓa ki na, mbaꞌa shi ɓananshi na va səəvəri məhərli shi. Sa nzana lə bama ti ghəci gəzə kwəma kaa mbəzli.

33 Mbaꞌa tsahwəti ndə niy nza tiɓa mbə ciki ɓasəva tsa va, lə gazlaka ꞌyahəꞌyahə na mbə ghən ci. ꞌWakəvə ntsa va tsəgha tapə ta ꞌwaŋə, zlaŋzlaŋ, ma kə na: 34 *«A Yesəw, ndə ka Nazaretə tsa, ta njaa ɗi gha lə ghəya? Ta zantəŋəy səəkə gha shəkəna? Ma na neyey, e sənaŋa wəzə. Ghay, ntsa ɗewɗew tsa ghwənay Hyala nza gha!» kə. 35 Dza Yesəw mbaꞌa ꞌyamanakə cihə kaa gazlaka mbə ghən ntsa va va, ma kə na: «Ɗekəɗekə pə gha. Ə pə ghaa səvəri mbə ghən zal tsa, mbala kərakə» kə. Ma sa gəzəkə Yesəw kwəma va tsəgha na, ꞌwakəvə gazlaka va tsəgha, mbəriv fati zal tsa va tə pi tiɓa kwa kwəma mbəzli gwaꞌa. Mbaꞌa səvərita mbə ghən ntsa va. Shaŋ ta mananati shiy kaa ntsa va gar zhanci ghənzə mbə səvəri mbə ghən ci.

36 Ma sa nata mbəzliy nza tiɓa gwanashi nava kwəma ki na, mbaꞌa mananatishi maɗaŋa. Dza ghəshi ka gəgəzə kwəma kwa jipə shi, ma kə ghəshi na: «Wa slən tsa na tsətsə na na kwəma kia? Njaa mbay tsatsa ndəə gəzanakə kwəma kaa gazlaka lə gwəlaŋ, dza mbaꞌa hwəta səvəri mbə ghən ndəə zlayaa?» kə ghəshi. 37 Dzəghwa ki war kwəma Yesəw məndiy sla tə hiɗi va gwaꞌa gwaꞌa.

Kar Yesəw lə ka zəlghwə ɗaŋ

(Mt 8:14-17; Mk 1:29-34)

38 Ma sa dza Yesəw na, mbaꞌa səvəriy ghalaɓa mbə ciki ɓasəva tsa va, mbaꞌa dzay dzakə ghi tsa Shimaŋw. Dzakə na na, shiy Shimaŋw tiɓa gwərapəta dalala məhəni, ndəɓa ghwə, pə gha vəgha nzə. Dza mbəzli ka cəꞌwə Yesəw a ghəci mbəlanti. 39 ꞌWakəvə Yesəw ki, gəlaŋ gəlaŋəy kən mali va. Dza na ka gəzanci kwəma ghəci kaa zəlghwə tsa va lə gwəlaŋ, a ghəci səvəriy mbə vəgha mali va. Sa gəzanakə Yesəw kwəma tsəgha na, dza zəlghwə tsa va mbaꞌa səvəriy mbə vəgha mali va. War ghwəla tsəgha na, nzaꞌjəw ghənzə kafəta ka dza ta ɓanshi shi zəmə.

40 Ma sa pəkwəta vici ki na, dzəghwa məndi ɓasə ɓasə məndi ɓasanakə nihwəti ka zəleghwer ghənghən ghənghən. Dzəghwa Yesəw, mbaꞌa fafanakənshi dividivi ci kwətiŋ kwətiŋ tsa shi gwaꞌa. Dza ghəshi, kwəriŋ kwəriŋ ghəshi mbəlishi gwanashi. 41 *Ɗaŋ gezlekiki səvərishi mbə ghən ka gezlekiki ɗaŋaŋ mbə mbəzli va, kala ngwəmə lala ghəshi mbə səvəri. Ma kə ghəshiy ni na: «Gha na Zəghwə Hyala. Gha na Zəghwə Hyala» kə ghəshiy ni. Ka Yesəw dza na, ka naɓəshi lə gwəlaŋ. A ghəshi catavashi kala gəzə ma kwəma. Sa nzana, ma gezlekiki va na nashiy, a ghəshi sənay ghəci na *Kəristəw Ntsa tivə Hyala, kə ghəshi.

Yesəw tə hiɗi ka Zhəwde

(Mk 1:35-39)

42 Ma tə way pi mekəshi na, mbaꞌa Yesəw kafəy səvəriy mbə məlmə Kapernahwəm, ka dzay dzəti gamba kərakə lə mbəzli. Dza mbəzli ɗaŋaŋ, mbaꞌa ghəshi kafəshi, ka papala, dza ghəshi ndəs ghəshi kəsay. Ma sa kəsay ghəshi tsəgha na, kala zhini ghəshiy ɗi ghəciy zlashi ta dzay ghwəla. 43 *Ma kə Yesəw kaa ngəshi naci ki na: «Wəzəɓa dzee na ta gəzanshi Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən sləkə tsa dza Hyala ta sləkə mbəzli, kaa mbəzli mbə nihwəti məlməhi kwərakwə. Sa nzanay, ghənzə na kwəma ghwənikəra Hyala ti» kə.

44 Dza na mbaꞌa dzay, ka gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli dzar mbə ceker ka *ka Zhəwifəə ɓasəva tə hiɗi ka Zhəwde.

5

Kwa taŋa *mbəzli ta səɗa Yesəw

(Mt 4:18-22; Mk 1:16-20)

1 Ma tə nahwəti vici na, mbaꞌa Yesəw səvəriy garəy tə həlbə tsa miy kwəfa *Zhenezaretə. Dza mbəzli, ɗaŋ ghəshi ɓasəkəvashiy dzəvəgha. Dza ghəshi ka tsətsəkwəva ta nza ndəkwə vəgha, ta fa kwəma Hyala gəzə na va. 2 Tsaꞌ kə Yesəw na, mbaꞌa nashi kwambəwaler bakə tə pətsa va vəgha həlbə. Ə niy səəməshi ka kəəsə kərpi kwa shi, mbaꞌa ghəshi niy dzashi ta yaɓə zlekwer shi. 3 Dza Yesəw ki, mbaꞌa dzay dzəghwa nahwəti kwambəwal va, sa Shimaŋw ghənzə. Ma kə ngəci na: «A Shimaŋw, katata kwambəwal gha naa jəw dzar dzəti yam di» kə kaa ngəci. Dza Shimaŋw mbaꞌa dzəghwaa katata. Mbaꞌa Yesəw nzəyəy kwa, dza na mbaꞌa ghati gəzanshi kwəma kaa mbəzli ki.

4 *Ma lə hwəm sa kəɗiy na lə gəzə kwəma kaa mbəzli ki, ma kə kaa Shimaŋw na: «Ca mbala, kətəghə kwambəwal gha naa dzar dzəti hwər kwəfa, nza ghwəy pəəli zlekwer ghwəy, a ghwəy ndaghashiy dzəghwa kwəfa, ta ka kərpi njasa nza ghwəy va kwa zəərə ghwəy» kə. 5 Ma kə Shimaŋw ngəci na: «A Metər, ava ghaa nay mbə ka kərpi hi ghəy virvirvir, kəsəvə sə ghəy ya waɓaw. E ma njana nzana gha gəzəkəray, kadiw a ghəy zhiniy pəli zlekwer ghəy zhimbə kwəfa» kə. 6 Dza ghəshi ki mbaꞌa ghəshi katatavashiy dzəti hwər, ka pəpəli zlekwer shiy dzəmbə kwəfa, ka ka kərpi. Dzəghwa tərəŋw ghəshi kavə kərpi, paꞌ ka ɗi slikwə zlekwer shi va ɗaŋ tsa kərpi. 7 Sa nashi ghəshi tsəgha na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi təhwaɗashi nihwəti madigahishi kwa nahwəti kwambəwal ta kəətishi. Ndəs niva mbəzli səəkəshi. Dza ghəshi tiɓa ki ka pa kərpiy dzəghwa kwambəwaler bakə ni va. Paf paf ghəshi tahayshi lə kərpi bakanashi, paꞌ ka ɗi ndava kwambəwaler vaa dzəmbə yam, va shəndəkə tsa kərpi, gwaꞌa tsəgha.

8 Ma sa nay Shimaŋw Piyer tsəgha na, dza na gələɓ gələɓəy shinin ci mbə hiɗi kwa kwəma Yesəw. Ma kə kaa ghəci na: «A Ntsaa sləkəra, katantəvaŋa vəghee, sa nzanay, ndə məni *kwəma jikir na nzee» kə. 9 Ma Shimaŋw kiy, tərəŋw niy dzashi her ci, lə mbəzli va ta gwaꞌa, va kwəma kərpi kəəsəvə ghəshi va ɗaŋ ni tsəgha. 10 Ndərazhi Zhebede, kar Zhakə lə Zhaŋ kwərakwə na, tsəgha her shi dzashi. Mbəzli bakə ni vay, ghəshi lə kar Shimaŋw niy nza na mbə sləni shi kwa zəərə kwətiŋ na. Ma kə Yesəw kaa Shimaŋw ki na: «A Shimaŋw, ka dza her gha ma. Ghala ndatsə e gəzaŋay, ka zhini ghaa nzaa ndə kəəsə kərpiw. Ndə dza ta haka mbəzli səəkə ta nəwra dza ghaa nza» kə. 11 *Ma sa favə ghəshi tsəgha ki na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi pakəmə kwambəwaler shiy dzəti həlbə. Mbərəkə ghəshi zlashi tiɓa, lə shi və shi gwaꞌa. Mbaꞌa ghəshi nəwhwə Yesəw.

Kar Yesəw lə ndə dərna

(Mt 8:1-4; Mk 1:40-45)

12 Ma tə nahwəti vici na, mbaꞌa Yesəw tsəhəy mbə nahwəti məlmə. ꞌWakəvə tsahwəti ndə tiɓa mbaꞌa tsahwəy, war dərna vəgha ci. Dza na mbaꞌa nay Yesəw. Ma sa nay na Yesəw tsəgha na, dza na, mbaꞌa səəkəə tsəfəkwəy kwa kwəma ci, lə kwəma ci mbə hiɗi, ka pəraꞌwanci dəvə. Ma kə na: «A Ndə sləkəpə, war mbaꞌa pə ghaa ɗi sənzənvay, a ghaa mbəlantəra ɗewɗew va dərna kənee na» kə. 13 Ma sa gəzəkə na tsəgha na, dza Yesəw, kaf kafəti dəvə ci, mbaꞌa dapay. A kə ngəci na: «E ɗi ghaa mbəliŋa, mbəliŋa kwəriŋ» kə. Nzaꞌjəw dərna va səraɓəta ti. 14 *A kə Yesəw kaa ngəci sa mbəliy na na: «Əntaa gha gəzə kwəma məntəŋee na ya kaa wa ma. Mbala tsərə, a gha dzaa canati ghən tsa gha njasa mbəliŋa gha kaa ndə ta Hyala. Nza gha dzaa vəliti vəli gha kaa Hyala njasa gəzəkə *Məyizə va, nza mbəzli mbəə sənay gwanashi, a gha mbəliŋa va dərna tə gha, kə ghəshi» kə.

15 *Ma ghalaɓa ki na, war ə mbəzliy mətsəhə sla kwəma Yesəw dza kwa kwəma kwa kwəma dzar mbə mbəzli gwaꞌa. Ka mbəzliy dza na, ka ɓasəvaa səəkə ɗaŋ, ta fa kwəma ɓənipə na, lə ta mbə ghəciy mbəlitishi va zəleghwer shi. 16 *Ka Yesəw dza na, mbaꞌa səvəriy mbə məlmə, ka dzay dzəti gamba kərakə vəgha mbəzli, ta cəꞌwə Hyala.

Kar Yesəw lə ntsa mətita nahwəti bəla vəgha ci

(Mt 9:1-8; Mk 2:1-12)

17 Ma tə nahwəti vici na, dza Yesəw ka ɓananshi kwəma Hyala kaa mbəzli mbə tsahwəti ciki. Dza *ka Farisahi lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala mbə *ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəshi ɓasəkəvashi səəkə dzar mbə məlməhi ghənghən ghənghən tə hiɗi ka Galile, lə tə hiɗi ka Zhəwde, mbaꞌa səəkə mbə məlmə Zherəwzalem gwaꞌa. Sa səəkəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi nzəyshi vəgha Yesəw. Bərci Hyala ki na kwasəbə Yesəw ghənzə niy nza, ka mbəli ka zəlghwə ghəci lə bərci va. 18 Ma ləy hwəm jəw na mbaꞌa nihwəti mbəzli ɓəkə tsahwəti ndə tə pi həni tsa ci, sa nza nahwəti bəla vəgha ci məti məti. Dza ghəshi ka pəla kwal tsaa ɓəghə dzəmbə ciki tsa va ta mbay ghəshiy fəy kwa kwəma Yesəw. 19 Shaŋ ghəshi ta kwəmavə kwal gar dzəmbəshi ghəshi li, va ɗaŋ tsa mbəzliy ɓasəshi tə pətsa va. ꞌWakəvə ghəshi tsəgha tsaŋ ghəshi ɓəvə, dza taram ghəshi dzəməshi li mə ghən ciki tsa va, sa tsəti məndi nja beela. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi tsahwati kwal ti. Sa tsahwati ghəshi kwal na, mbaꞌa ghəshi vələghə ntsa va tə pi həni tsa ci dzəghwa tə jipəjipə mbəzli dzəghwa səɗa Yesəw. 20 *Ma sa sənay Yesəw a mbəzli va ndara nefer shi gwanashi, kə, ma kə kaa ntsa shaw tsa va ki na: «A madiga, a kwəma gha jikir na pəlita!» kə.

21 War sa favə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala lə ka Farisahi nava kwəma tsəgha na, mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə təkə kwəma, ma kə ghəshi mbə ghən shi na «A tsatsa ntsaa sawa Hyala tsa shəka? Wa tsava ntsaa dza vaa mbay pəlatanay kwəma ndə jikir na tiɓa kala war Hyala kwətitaa?» kə ghəshi. 22 Ma Yesəw naci ki na, gwaꞌa gwaꞌa ghəci sənata təkə kwəma mbə ghən shi. Ma kə kaa ngəshi na: «A mbəzli ni, tawa tətəkə ghwəy kwemer tsətsə ni mbə nefer ghwəya? 23 Nama kwəma gwəra na ɓəlaŋ, ta ndə kə ni: “A kwəma gha jikir na pəlita” kə, lə ndə ni kaa ndə zəlghwə: “Sati garəŋa a gha dzaŋa” kəa? 24 *Ma kiy, e ɗi ghwəy sənay, a bərci vəya yən Zəghwə yakə ndə ngəri tikə tə hiɗi ni, ta pəlanshi jikir tsa mbəzli, pə ghwəy» kə. Dza ma kə kaa ntsa mətita bəla vəgha ci va na: «A ntsa, avee gəzaŋa sənzənva, sati, maɗi ɓə pi həni tsa gha, mbalaa jighi» kə. 25 War sa gəzəkə Yesəw kwəma va na, dza ntsa va tsəgha, nzaꞌjəw satiy tə hiɗi tiɓata, kwa kwəma mbəzli va gwaꞌa. Tsaŋ ɓəvə pi həni tsa ci, ka dzay jighi. War ə ghəciy fal Hyala ghəci mbə dzay. 26 Ma sa nata mbəzli tiɓa va gwanashi nava kwəma na, ka mananshi maɗaŋa ghənzə. Dza ghəshi ka fal Hyala, mbaꞌa hazləni təhay nefer shi. Ma kə ghəshi mbə gəzə kwəma shi na: «Ndatsəy, a ghwəmmə nata kwəma maɗaŋa maɗaŋa na, nanzə» kə ghəshi.

Kar Yesəw lə Levi

(Mt 9:9-13; Mk 2:13-17)

27 Ma ləy hwəm shi va ki na, dza Yesəw mbaꞌa kafəy ta dzay. Ma ghəci mbə dzay na, mbaꞌa nay ndə *dəwan mənzəy mbə ciki sləni tsa ci. Levi, kə məndi kaa slən tsa ntsa va. Ma sa nay Yesəw ki, ma kə kaa ngəci na: «Sati, nəwra dzam» kə. 28 *War sa gəzanakə Yesəw tsəgha na, dza Levi pəlhəm satiy, mbərəkə zlashi shiy tiɓa gwaꞌa, ka nəw Yesəw.

29 *Dzəghwa Levi mbaꞌa pəməghə Yesəw dzakə ghi tsa ci, mbaꞌa tanati shiy tərəŋw. Ɗaŋ nihwəti ka dəwan lə nihwəti mbəzli niy səəkəshi ta zəmə shi va. Ka zəmə shiy ghəshi jakə lə kar Yesəw ki. 30 Ma *ka Farisahi lə mbəzliy ɓananshi *kwəma pəhəti Hyala mbə shi ki na, tsarakə ghəshi niy nza tə na shi bəla. Ma sa nashi ghəshi kar Yesəw tsəgha mbə zəmə shiy lə mbəzli va na, mbaꞌa zhanatishi kwa hwər shi. Ma kə ghəshi kaa *mbəzli ta səɗa Yesəw na: «Tawa zəmə ghwəy shiy ka sa shiy jakə lə ka dəwan mbaꞌa nihwəti mbəzliy məni sləni jikir naa?» kə ghəshi. 31 Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «A mbəzli ni, səəkee nashi mbəzli kwəriŋ kwəriŋ vəgha ni mbə dza va dəkwətərəw, war ka zəlghwə na shi kee nashiy dza və. 32 *Ava va tsəgha na kiy, yən neyey, ta pəla mbəzli wəzə ni səəkə yaw, ta pəla mbəzliy məni sləni jikir na səəkəree, ta mbay ghəshiy tsa titihwə kaa Hyala, ka zhəghə nzəy tsa shi» kə.

Ka jakəva yəwən kwəma ɓənipə Yesəw lə kwəma ɓənipə *ka Zhəwifəw

(Mt 9:14-17; Mk 2:18-22)

33 *Ma ləy hwəm sa gəzəkə Yesəw tsəgha ki, ma kə nihwəti mbəzli mbə shi kaa Yesəw na: «Mbəzli ta səɗa Zhaŋ ghəshi lə mbəzli ta səɗa *ka Farisahiy, kar ghəshiy tivə vici, ka məni səwmay ka cəꞌwə Hyala. Ya ni gha ni *mbəzli ta səɗa gha kiy, wa shiy mənishi məni ma ghəshi tsəgha, nza na war shiy ghəshiy zəmə, ka sa shiy ya hwəmɓaa?» kə ghəshi. 34 *Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «A pə ghwəy favə kwəma dzee na ta gəzaŋwəy. Mbaꞌa kə ndə harvə mbəzli ta zəmə gəzləɓə mətəpa na, mbaꞌa mbəzli va dzaa tivə vici va ka vici məni səwmay shəkəna? Ka dza ghwəy mbay makətishi va zəmə shiy, kama zal mali tsa va ghwəlay mbə shiw. 35 Ma kiy, a tsahwəti vəghwə dzaa səəkəy, ghala pətsa dza məndi vaa ɓanti ndə mətəpa kwa jipə shiy, ghalaɓa dza ghəshiy məni səwmay ki» kə.

36 Dza Yesəw mbaꞌa ɓəlanakəshi tsahwəti fir diɓa, ma kə na: «Ndə tiɓaa sləkwə kwəbaŋ tsa yəwən tsa, ta dza ta mbəghəə dzəti tsaa haliyəw. Sa nzana, mbaꞌa kə ndə mənti tsəghay, liɗiy laɗamti ndə tsa yəwən tsa va kwəbaŋ gəməy. Zhini diɓa na, ka dza kəjer tsa yəwən tsaa jakəshi, lə tsa halihali tsaw, ta slikwəshi dza ni halihali ni shiy.

37 Ava tsəgha na diɓa, ndə tiɓa ka ꞌyaghwa tay tsa njəmnjəm tsaa dzəghwa ghwəlpə halihali naw. Sa nzana, mbaꞌa kə ndə mənti tsəghay, sa ka tay tsa va maɗiy ta pəsli na, ta wənəhəta dza pəhal ghwəlpə va, ka tay dza na, naꞌi shəkəy dzəti hiɗi gəm. Shi dza məndiy mənivə lə ghwəlpə va tiɓa ghwəla kiw. 38 Va tsəgha, ma təɓə na kiy, dzəghwa yəwən ghwəlpə təɓə na məndiy i tay tsa njəmnjəm tsa kwərakwə ki. * 39 Ndə tiɓa dzaa zləɓa sa tay tsa njəmnjəm tsa, sahwə ma na tsa pəslipəsli tsaw. Ta na navay, kar məndiy gəzə: “Wəzəɓa tay tsa pəslipəsli tsa na kaa tsa njəmnjəm tsa” kə məndiy ni» kə.

6

Gəzə kwəmaa dzəkən *vici dəkəva ka Zhəwifə

(Mt 12:1-8; Mk 2:23-28)

1 *Ma tə nahwəti vici, fəca vici dəkəva ka Zhəwifə na, ka taŋə kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci dzəvəri mbə vəh alkamari. Ma ghəshi mbə dza va na, dza mbəzli ta səɗa ci va ka slərɓə alkamari va, ka zəmə. 2 *Ma sa nashi nihwəti mbəzli mbə *ka Farisahi mbə məni tsəgha, ma kə ghəshi kaa ngəshi na: «Tawa dzəmbəŋwəy ghwəy mbə məni shi makəmmə *kwəma pəhəti Hyala va məni ghwəmmə fəca vici dəkəva kia?» kə ghəshi. 3 *Ma kə Yesəw kaa ngəshi na: «Wa səəkə ghwəy jangəhwə mbə Zliya Hyalaa dzəkən kwəmaa niy mənti kar *Davitə va ghəshi lə mbəzli kwasəbə bay sa? Tə nahwəti vici sa niy ghəratishi may, 4 təhwə niy dzəmbəy Davitə mbə *ciki Hyala, dza həŋ ɓəvə peŋ tsa ka məndi ta Hyala li, mbaꞌa zəməhwə, mbaꞌa tatahanavəshi kaa mbəzli kwasəbə va, mbaꞌa ghəshi zəməhwə kwərakwə. Ya tsəgha niy nə kwəma pəhəti Hyala, ka zəmə peŋ tsa va məndi kala war *ka ta Hyalaw kəy, niy naɓəti Davitə Hyalaw» kə. 5 Zhini ma kə Yesəw ngəshi ɓa na: «Yən sləkə na vici dəkəva, yən Zəghwə yakə ndə ngəri» kə.

Kar Yesəw lə ntsa məti məti dəvə tsa

(Mt 12:9-14; Mk 3:1-6)

6 *Ma fəca nahwəti *vici dəkəva diɓa na, mbaꞌa Yesəw kafəy, dzay dzəmbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. Sa dzəmbəy na na, dza na ka ɓananshi kwəma Hyala kaa mbəzli. Mbaꞌa tsahwəti ndə niy nza tiɓa mbə mbəzli va məti məti dəvə kwa bəzəmə ci. 7 Dza *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala lə *ka Farisahi ki, war ka fə ghən ta Yesəw, ta nighə nda nza naa mbəli ntsa va fəca vici dəkəva, sa ɗi ghəshi ngali kwəmaa dzəkən ta mbə ghəshiy ɓanci fəti. 8 Mbalaa ma Yesəw naci ki na, gwaꞌa sənata na kwəma təkə ghəshi. Dza na ki, ma kə kaa ntsa məti məti dəvə tsa va tsəgha na: «Satiŋa, a gha garəŋa tiɓa tə jipə mbəzli» kə. Pəlhəm ntsa va satiy, mbaꞌa garəy məgarə tiɓa. 9 Ma sa garəy ntsa va ki, ma kə Yesəw kaa mbəzli tə pətsa va na: «A pənəy, njaa nə *kwəma pəhəti Hyalaa? Mənim kwəma wəzə na kaa ndə fəca vici dəkəva nə na shəkəna? Naa mənim kwəma gəmgəm na nə na? Kwal tsaa mbəlanti piy tsa ndə na sa ndammə na ta naa? Naa tsaa zamti piy tsa ci na?» kə. 10 Sa gəzəkə na tsəgha na, dza na mbaꞌa fati mətsə ci ti shi gwanashi ka nighəshi. Dzəghwa ma kə kaa ntsa məti məti dəvə tsa va ki na: «A ntsa təɗi dəvə gha va» kə. Dzəghwa ntsa va mbaꞌa təɗata, war sa təɗata na na, dza dəvə ci mbaꞌa mbəlita kwəriŋ tsəgha. 11 *Ma sa nata nihwəti mbəzli kwəma va tsəgha na, mbaꞌa nəfə tsa shi satiy tərəŋwəy. Dza ghəshi ka sləka kwəma kwa jipə shiy dzəkən shi dza ghəshiy məni lə Yesəw.

Kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci məŋ lə bakə ni

(Mt 10:1-4; Mk 3:13-19)

12 *Dza Yesəw geꞌi ghala vəghwə tsa va, mbaꞌa dzəməy mə kəlaŋ ta cəꞌwə. Dzəghwa na virvirvir key pi ghəci hyamti mbə cəꞌwə Hyala. 13 Ma sa kərəy pi na, dza na daꞌ harvə *mbəzli ta səɗa ci. Dzəghwa na təraꞌ, təraꞌ təraꞌ ghəci təravə mbəzli məŋ lə bakə mbə shi. Ma kə kaa ni təravə na va na: «Ghwəyəy ka kwalee nza ghwəy na ghwəy» kə kaa ngəshi. 14 *Avanashi sləneɗemer mbəzli va: Shimaŋw tsa fanati na slən Piyer ghəshi lə Andəre zəmbəghəy, Zhakə, Zhaŋ, Fəlipə ghəshi lə Bartelemi, 15 Matiye, Təmasə, Zhakə zəghwə Alfe mbaꞌa Shimaŋw tsa har məndi: «Ndə pərslə ta hiɗi ci» 16 Zhəwdə zəghwə Zhakə, mbaꞌa Zhəwdasə Isəkariyətə, ntsaa dzaa nga ɗafa ta Yesəw. Ava tsəgha ghəshi.

Yesəw lə mbəzli ɗaŋ, mbaꞌa ka zəlghwə

(Mt 4:23-25)

17 Dzəghwa Yesəw ki, mbaꞌa səkway lə mbəzli təravə na va səəkə mə kəlaŋ tsa va, mbaꞌa ghəshi səkwaa garəshi tə ngwəla. Tə pətsa va, mbəzliy nəwvə kwəma ci niy nza ɗaŋ. Tiɓa nihwəti mbəzli niy ɓasəshi diɓa. Mbəzliy səəkə tə hiɗi ka Zhəwde, lə mbə məlmə Zherəwzalem, lə mbə məlməhi tə miy həl, lə ni tə hiɗi ka Tir lə Shidaŋw. 18 Gwaꞌa niy səəkə ghəshi. Ta fa kwəma ɓənipə Yesəw, mbaꞌa ta mbəə kwəmavə mbəlishi va zəleghwer shi niy ɓasətəvashi mbəzli va gwanashi. Lə mbəzli mananshi gazlakata niy səəkəshi na, mbaꞌa ghəshi mbəlishi kwərakwə. 19 *Dzəghwa ya tsamaɓa ndə mbə mbəzliy ɓasəshi va na, war ka pəla kwal tsaa dapay, sa nzana, mbə səvəri bərci niy nza mbə vəgha ci ka mbəlishi gwanashi.

Mbəzli mbə vəshi, lə ni tə ngəraꞌwə

(Mt 5:1-12)

20 **Dzəghwa Yesəw njəꞌwə nighəti *mbəzli ta səɗa ci. Ma kə kaa ngəshi na:

«Vəshi na tə ghwəy, ghwəy ka ndərma.

Sa nzanay, ghəy na shiy dzaa nzəy mbə mbəzli sləkə Hyala

tə pi kwəti mbə mazə tsa nzə.

21 *Vəshi na tə ghwəy, ghwəy mbəzli mbə ma sənzənva.

Sa nzanay, ghwəy na shiy dzaa ngəsliŋwəy tərəŋw.

Vəshi na tə ghwəy, ghwəy mbəzli nza wahə

kwa mətsəhi ghwəy sənzənva.

Sa nzanay, ghwəy na shiy dzaa ꞌwəshi.

22 *Mbaꞌa kə mbəzli kala ɗi mətsə ghwəy, mbaꞌam ndəghamtəŋwəy, ka tsəərəŋwəy, ka ndərəŋwəy, war tə sa nəwra ghwəy yən Zəghwə yakə Ndə ngəriy, vəshi na tə ghwəy. 23 *War mbaꞌa pə ghwəy nata nava kwəma mənta tsəghay, ə pə ghwəy taa vəshi ghalaɓa, ka ɓərməə dzəta ghwəmə va nava vəshi. Sa nzanay, ta ngavəŋwəy zhəmə ghwəy dza Hyala mə ghwəmə. War tsəgha niy sanshi jijihishi ngəraꞌwə kaa ka gəzə kwəma Hyala mbəradzə kwərakwə.

24 *Ta səəkə dza ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy, ghwəy ka shiy.

Sa nzanay a ghwəy kwəmavə tsa ghwəy wahə tikə tə hiɗi.

25 *A ngəraꞌwə kən ghwəy, ghwəy mbəzli bəhəbəhə ni sənzənva.

Sa nzanay, ta dzəkən ghwəy dza maa dza.

A ngəraꞌwə kən ghwəy, ghwəy mbəzliy ꞌwəshi sənzənva.

Sa nzanay, barcicəkwə dza ghwəy nza,

war lə wahə kwa mətsə ghwəy.

26 *Ngəraꞌwə dza naa nza kən ghwəy, mbəzli kəə gəzə war kwəma wəzə wəzə naa dzar kaɓaka ghwəy. Sa nzanay, war tsəgha niy gəzə jijihishi kwəma wəzə wəzə na dzar kwa kaɓaka ka Hyala ka dzərvə mbəradzə kwərakwə» kə.

Ɗim ka jaka ghwəy

(Mt 5:38-48; 7:12)

27 Zhini ma kə Yesəw diɓa na: «Na na ghwəy, ghwəy mbəzliy fa kwəma gəzee nay, ə pə ghwəy ɗi kwəma ka jaka ghwəy, mananshim kwəma wəzə na kaa mbəzliy ɗi ma mətsə ghwəy. 28 Mbaꞌa kə mbəzliy bazlaŋwəyəy, ə pə ghwəy təfanshi miy tsa wəzə tsa na na ghwəy. Mbaꞌa kə mbəzliy tsəərəŋwəyəy, ə pə ghwəy cəꞌwə wəzə hwər tsa Hyalaa dzəkən shi. 29 *Mbaꞌa kə ndə ləkavəghaŋa dəvə vəgha ghən ghay, ə pə gha zhəghanavə nahwəti bəlaa tərmbə, a ghəci ləkəŋa vəgha diɓa. Mbaꞌa kə ndə sərəhwə ləkwəsa kən ghən tsa ghay, zlay a ghəci zhiniy sərəhwə lə ɗaŋkəci tsa kən ghay ta gwaꞌa. 30 Ya tsamaɓa ndə ɗəw na shiy va ghay, ɓə pə ghaa ɓancishi. Mbaꞌa kə ndə ɓəhwəŋa shi ghay, ka nə gha war gha zhanavəra shi ya, pə gha ngəci ma. 31 Njasa ɗi ghwəy va məndiy məniŋwəy kwəma wəzə nay, war tsəgha pə ghwəy mananshi kaa mbəzli kwərakwə.

32 Ma kala tsəgha, mbaꞌa pə ghwəy ɗi war mbəzliy ɗi kwəma ghwəy gwaꞌa tsəghay, zhəmə njaa naa ndəghə ghwəy va Hyalaa? A ghwəy sənay ya mbəzliy məni *kwəma jikir nay, a ghəshiy ɗi mbəzliy ɗi kwəma shi kwərakwə. 33 Mbaꞌa pə ghwəy mananshi kwəma wəzə na, war kwataka kaa mbəzliy məniŋwəy wəzəy. Zhəmə njaa naa ndəghə ghwəy va Hyala kia? A ghwəy sənay, ya mbəzli jikir niy, tsəgha məni ghəshi kwərakwə. 34 Mbaꞌa pə ghwəy ɓanshi təm war kwataka kaa mbəzli sənashi ghwəy a ghəshi dzaa wavəŋwəy sa ghwəy, pə ghwəyəy. Zhəmə njaa naa ndəghə ghwəy va Hyalaa? A ghwəy sənay, ya mbəzliy məni kwəma jikir nay, war kaa nihwəti mbəzliy məni kwəma jikir na nja ghəshi, ka ghəshiy ɓə təm tsa shi, ta mbay mbəzli vaa wanshi sa shi kwərakwə. 35 *Ma na na ghwəy, ghwəy mbəzliy nəwray, ə pə ghwəy ɗi ka jaka ghwəy, mananshim kwəma wəzə na, ɓanshim təm kaa mbəzli bərkəti ma ghwəy gar kwəmavə təm və shi. Ma ghalaɓay, ta kwəmavə zhəmə dikə na dza ghwəy va Hyala ta ghwəmə, ka məniŋwəy ndərazhi nzə. Sa nzanay, Hyala na nanzə na, aa məni wəzə kaa mbəzli gwanashi. Kaa ka ndərəm lə kaa ka viniꞌwə shiy gwaꞌa. 36 Ə pə ghwəy məni wəzə hwər kaa mbəzli tərəŋw, njasa nza Dəŋwəy Hyala va mbə məni wəzə hwər tərəŋw kaa mbəzli kwərakwə» kə.

Ka ndərə nihwəti mbəzli ghwəy ma

(Mt 7:1-5)

37 *Zhəghwa ma kə Yesəw ngəshi ɓa na: «Ka ndərə nihwəti mbəzli ghwəy ma, ghalaɓay, ka dza Hyalaa ndərəŋwəyəw. Ka ɓə fəti ghwəy kaa nihwəti mbəzli ma, ghalaɓay, ka dza Hyalaa ɓəŋwəy fətiw. Mbaꞌa kə ndə məntəŋwəy *kwəma jikir nay, ə pə ghwəy pəlay mbə nəfə tsa ghwəy, ghalaɓay, ta pəlataŋwəy kwəma ghwəy jikir na dza Hyala mbə nəfə nzə kwərakwə. 38 *Nganshim shiy kaa nihwəti mbəzli, ghalaɓay ta ngaŋwəy shiy dza Hyala kwərakwə. Mbaꞌa pə ghwəy nga shiy kaa nihwəti mbəzliy, tsəgha dza Hyala ngaŋwəy shiy, paf, ka shikə ɓəratatatə njasa ka ha vaa shikə ta tasaw. Sa nzanay, war njasa ka ghwəy vaa mananshi kaa nihwəti mbəzliy, tsəgha dza Hyalaa bərkəti ta məniŋwəy kwərakwə» kə.

39 *Dza Yesəw diɓa, mbaꞌa ɓəlanakəshi fir, ma kə na: «Ya wa ndəy aa sənay, ka mbay ghwəlfəə kəsəvə tsahwəti ghwəlfə nja ghəci ta canci kwaləw. Mbaꞌa kə kəsəvəy, bakanashi dza ghəshiy shakaghwavashi kwa kəꞌwə. 40 *Ndə ɓəni shiy tiɓa mbaꞌa taŋəti ntsaa ɓananci shiy tə sənashi shiw. Nanzə ki, mbaꞌa kə ɓənəhwə shi va wəzə gwaꞌay, yəmə dza naa nza lə ndə ɓananci shiy tsa va.

41 Sa wana nighə gha kwasheɓi məzaɗi jəw ni tə mətsə zəməŋa, kala nighəvə tsəm tsa dikə tsa va gha tə mətsə ghaa? 42 Njaa dza ghaa mbay ni kaa zəməŋa na: “A zəmə, kadiw di e ɓantəŋa kwasheɓi məzaɗi tə mətsə gha ni jəw ni” pə gha, mbaꞌa gha zlay tsəm tsa dikə tsa va tə mətsə ghaa? Ma gha gha ntsaa ɓəti ghən tsa gha tsa ka ntsa slar tsay, a pə gha ɓanti pərɓa tsəm tsa dikə tsa va tə na gha va mətsə di na gha. Ma ghalaɓa kiy, nza gha mbay nay pi ɗiweŋ ɗiweŋ ta ɓananti kwasheɓi məzaɗi tə mətsə zəməŋa» kə.

Tə kwəma gəzə na səvəri mbə miy tsa ci ka məndiy sənay ntsa wəzə tsa, lə ntsa jikir tsa

(Mt 7:16-20; 12:33-35)

43 Ma kə Yesəw kaa tsahwəti fir ɓa na: «Ka mbay dəŋw fə wəzə naa yati ya gəmgəm naw. Ka mbay dəŋw fə gəmgəm naa yati ya wəzə naw. 44 Ya tsamaɓa dəŋw fəy, war tə ya ci ka məndiy sənay sa wəzə tsa na, kə məndi. Sənzənvay, ka mbay məndiy ngəlivə ya bəzakə tə gwəviɗiw. Zhini ɓay, ka mbay məndiy ngəlivə ya shəkən tə dəŋw mbəzakwaw. 45 Ava tsəgha na, ma ntsa wəzə tsay, sləni wəzə na ka naa məni, sa nzana shi wəzə ni shi mbə nəfə tsa ci. Ma tsa gəmgəm tsa ndəy, sləni gəmgəm na ghəciy məni, sa nza shi mbə nəfə tsa ciy shi gəmgəm ni. Sənay tə ghwəy, kwəmaa təhay nəfə tsa ndə na sa ka ndəə gəzə səkwa tə miy ci» kə.

Kwəmaa dzəkən ceker bakə

(Mt 7:24-27)

46 **Ma kə Yesəw kaa ngəshi ɓa na: «Tawa harɗa ghwəy, “A Ndə sləkəŋəy, a Ndə sləkəŋəy” pə ghwəy, kala məni kwəma ghwəy, njasa gəzaŋwəy ya? 47 Ya wa ntsaa səəkəy dzəvəghee mbaꞌa favə kwəma gəzəkee, dzəghwa na ka məni njasa gəzəkee vay, avanashi shi yəməva na li shi: 48 Yəmyəm na lə ntsaa ɗi nga ciki, laꞌ laꞌ laꞌ lati pərɓa kəꞌwə təɗəm, mbaꞌa fəti səɗa ciki tsa ci tə kəlɓa səəkə kwa hiɗi. Ma sa ngamti na na, mbaꞌa ghərakwəli səəkəta tə nahwəti vici, pəyaꞌ həl təhəy ka dəzlay ciki tsa ci va, shaŋ ghənzə ta ngəzlamti, sa ngay na wəzə tə kəlɓa. 49 Ma na ntsaa favə kwəma gəzee, kala məni kwəma favə na vay, yəmyəm na lə ntsaa ghavə vaa fəti səɗa ciki tsa ci dzəy tə hiɗi gəmshi, kala lay ya kəꞌwə jəwə, mbaꞌa ngati. Ma sa kərəy na lə ngaci, tə nahwəti viciy mbaꞌa ghərakwəli səəkəta pəyaꞌ həl təhəy, ka dəzlay ciki tsa ci va, nzaꞌjəw, gərip, ghəci ngəzlay. Kala zhiniy tərmbə ya jəw tsətsə» kə Yesəw.

7

Kar Yesəw lə dikə tsa ka sawji ka *Rəm bələkwə

(Mt 8:5-13)

1 *Sa kəɗamti Yesəw gəzə kwəma va gwanata tsəgha kaa mbəzli ki na, dza na mbaꞌa maɗiy ka dzay dzəmbə məlmə Kapernahwəm. 2 Ma mbə məlmə va na, mbaꞌa tsahwəti dikə tsa ka sawji ka Rəm bələkwə niy nza tiɓa, mbaꞌa ntsaa ghəranci sləni tiɓa, tərəŋw ghəci ɗi. Dzəghwa mbaꞌa zəlghwə kəsəvə ndə ghəranci sləni tsa va dalala, tərmbə war miy nəfə ta məti.

3 Ma sa tsəhəy Yesəw mbə məlmə va na, mbaꞌa dikə tsa ka sawji tsa va favə məndiy gəzə kwəma Yesəw. Dza na nzaꞌjəw harvə mətikwəkwər mbə *ka Zhəwifə, mbaꞌa ghwənəghəshi kaa Yesəw ta dza ghəshiy cəꞌwə, a ghəci səəkə ta mbəlanamti ndə ghəra sləni tsa ci va. 4 Dzəghwa mətikwəkwər va, mbaꞌa ghəshi maɗishi, dza ndəs ghəshi tsəhəshi va Yesəw. Sa tsəhəshi ghəshi na, dza ghəshi tapə ta cəꞌwə Yesəw dalala, ma kə ghəshi ngəci na: «Dikə tsa ka sawji ka Rəm ghwənikəŋəy na ta cəꞌwəŋa, a gha mbəlanamti ndə ghəra sləni tsa ci. Ntsa vay, jəw na wəzəw, aa təɓə ghaa kəətiti. 5 Sa nzanay, tərəŋw ɗiti na hwəlfə ghwəmmə, ghwəmmə ka Zhəwifə. Sanay, ghəci ngatəmmə na ciki ɓasəva tsa ghwəmmə tsa» kə ghəshi.

6 Ma sa favə Yesəw kwəma va na, dza na kaf kafəy, mbaꞌa nəwvəshi. Ma ghəshi kwa kwalshi, ghəshi ndəkwə lə ghi tsa ntsa va na, mbaꞌa dikə tsa ka sawji tsa va ghwənikə madigahiy kaa Yesəw. Bəgəm ghəshi mbə kwal lə mbəzli va. Ma kə ghəshi kaa Yesəw na: «A Ndə sləkəpə, ma kə dikə tsa ka sawjiy: Ka tasə ghən tsa gha gha ma. Yənəy, mənɗee ndə gar dzakə ghi tsee gha dəꞌwə ghən tsa ghaw. 7-8 Sa kamee va mək, ɗimee tsəhə kwa kwəma gha dəꞌwə ghən tsee. Avanay sanay, a mbəzli dikə dikə ni tiɓa kənee ka sləkəra, yən kwərakwə na, lə ka sawji sləkee tiɓa. Yən kəə ɗiy, e ni: “Mbalaa dzəti pətsa tsaꞌ tsa” pən kaa ndə sawji, ka dza ghəci. Aw na: “Ndi” pən kaa tsahwəti, ka səəkə ghəci. E ni: “Məntəra sləni tsaꞌ na” pən kaa ndə ghəra sləni tsee, ka məni ghəci. Gha kwərakwə kiy, ntsa dikə tsa nza gha. Ə cəꞌwəŋee, gəzəkə kwəma lə miy tsa gha kwətiŋ, ta mbəliy dza ndə ghəra sləni tsee va va zəlghwə tsa ci, ka satiy, kə» kə ghəshi.

9 Ma sa favə Yesəw kwəma gəzəkə dikə tsa ka sawji tsa va va tsəgha na, tapə ghəci mbə vəshiy dzəkən ntsa va. Dza na, tərəɗ zhəghəghəvay dza kwa vərəm tsa kwasəbə va. A kə kaa ngəshi na: «Ya mbə ghwəy, ghwəy mbəzli ka *Izərayeləy, səəkee kəsay ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala gwanay nja ndə ka məlmə tsa tepəw» kə. 10 Ma ləy hwəm ki na, mbaꞌa mbəzli ghwənəghə dikə tsa ka sawji tsa va va zhəghəghəvashiy jighi ki. Dza ghəshi na, ndə ghəra sləni tsa ci va mbəliy kwəriŋ.

Yesəw zhanakati zəghwə nahwəti mali mbəri mbə məti

11 Ma ləy hwəm shi va ki na, mbaꞌa Yesəw kafəy, ka dzay dzəmbə nahwəti məlmə, Nayin, kə məndi slən tsa məlmə va. Mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci kwasəbə, ghəshi lə nihwəti mbəzli ɗaŋaŋ. 12 *Ma ghəci ndəkwə ta tsəhə mbə məlmə va na, bəgəm ghəshi lə mbəri, məndiy dza ta la. Ntsaa mətiy vay, zəghwə nahwəti mali mbəri niy nza na. War kwətiŋəy niy yakə na. Ɗaŋ mbəzli mbə məlmə va niy nza kwasəbə mali va mbə ɓə mbəri tsa va. 13 War sa nata Yesəw mali va tsəgha na, tapə hwər tsa ci ta zhanci ti. Ma kə kaa ngəta na: «A mali, ka wahə gha ma» kə. 14 Dzəghwa na, kət kətəghəvay dzəvəgha mbəri tsa va, dapə dapashi shəghwə ɓə məndi mbəri tsa va ti shi. Sa dapətishi na na, dza ka ɓə mbəri, gar ghəshi garəshi. A kə Yesəw kaa mbəri tsa va na: «A məgəla, yən gəzaŋa na, satiŋa» kə. 15 *Pəlhəm, zəghwə va satiy, das nzəyəy mənzəy, dza na ka gha gəzə kwəma tsəgha. Dza Yesəw ki, mbaꞌa ɓanavə kaa mbəghəy. 16 *Ma sa nata mbəzli tiɓa va gwanashi nava kwəma na, mbaꞌa her shi dzashi tərəŋw. Dza ghəshi ka fal Hyala, ma kə ghəshi na: «Kay, par nava kwəma ki. Avanay *ndə gəzə kwəma Hyala tsa dikə tsa tsahwəy dzəmbə ghwəmmə ndatsə. Hyala səəkəta na ta kəəti mbəzli nzə» kə ghəshi. 17 Dza kwəma mənti Yesəw va tsəgha na, mbaꞌa pəlivərivata gwaꞌa gwaꞌa tə hiɗi ka Zhəwde, lə tə nihwəti hiɗi dzar vəgha shi gwaꞌa ki.

Kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa Zhaŋ tsaa mənipə *batem

(Mt 11:2-19)

18 Ma ləy hwəm shi va ki na, mbaꞌa mbəzli ta səɗa Zhaŋ tsaa mənipə batem dzaa zhananavə shi mənəhwə Yesəw va gwanashi kaa ngəci ghəci kwa fərshina. Ma sa favə Zhaŋ kwəma va tsəgha na, dza na daꞌ harvə mbəzli bakə mbə mbəzli ta səɗa ci va. 19 Kə ka ghwənishi kaa Yesəw Ndə sləkəpə, ma kə kaa ngəshi na: «Mbalam ɗəwtəram kwəma va ntsa va. Ma pə ghwəy ngəciy: “Waa gha na ntsa ndəghə ghəy va dzaa səəkə ta naa? Naa, a ghəy ndəghə tsahwəti ndə na? kə Zhaŋ” pə ghwəy ngəci» kə. 20 Dza mbəzli va kaf ghəshi kafəshi, mbaꞌa ghəshi dzaa kəsay Yesəw. Ma kə ghəshi kaa ngəci na: «Waa Zhaŋ, ndə mənipə batem ghwənikəŋəy na va gha. Ma kəy: “Waa gha na ntsa ndəghə ghəy va dzaa səəkə ta naa? Naa, a ghəy ndəghə tsahwəti na?” kə» kə ghəshi.

21 Ma geꞌi ghala vəghwə tsa gəzə mbəzli va va kwəma na, dza Yesəw mbaꞌa mbalamti ka zəlghwə ɗaŋ, mbəliꞌ kaa vədevəder, mbəliꞌ kaa ka gezlekiki, zhini mbaꞌa ghwənamti mətsəhi ghwəlefesli ɗaŋ. 22 *Dzəghwa, ma kə kaa mbəzli ghwənikə Zhaŋ va ki na: «Mbalam, a ghwəy dzaa gəzanci shi nashi ghwəy lə mətsəhi ghwəy, lə kwəma favə ghwəy lə slimim ghwəy kaa Zhaŋ. A ghwəy nay, aa mətsəhi ghwəlefesli ghwənishi, mbə nay pi ghəshi, vədevəder na, ka dza, mbaꞌa ka dərna mbəlishi, dza mbaꞌa slimim mədeŋesli ghwənishi, mbə favə kwəma ghəshi. Mbəzliy niy bəkwəshi na, ka zhakatishi mbə məti. Zhini, mbaꞌa Yəwən kwəma wəzə na tsəhəta kwa slimim ka cicikwə. 23 Vəshi na ta ntsaa zhəghavəra ma hwəm, sa səəkəra mee dzəghwa ma ci» kə kaa ngəshi. Dzəghwa mbəzli ghwənikə Zhaŋ va ki, ka dzashi.

24 Ma sa dzashi ghəshi na, tapə Yesəw ta gəzanshi kwəma Zhaŋ kaa niy ɓasəshi va mbəzli tə pətsa va, a kə kaa ngəshi na: «Sa dzaŋwəy ghwəy vaa dzəti gamba ta nighə Zhaŋəy, a ntsaa niy dza ghwəy ta nighə tay? Ta nighə dzəvəti kwəfəghə safə niy dza ghwəy nanzə ɓa na? 25 Naa wa na ntsaa dza ghwəy va ta nighə kia? A ghəy dzaa nay ndə lə kwəbeŋerəy gwəramti wəzə kən ghən ci, niy nə ghwəy nanzə diɓaw? Ta na ka pa kwəbeŋerəy gwəramti wəzə lə mbəzli tə wahəy, dzar kəy mezhizhə ka gəla niva mbəzliy nzəy nzəy tsa shi. 26 War wa na ntsaa dza ghwəy va ta nighə kia? A ghəy dzaa nighəti *ndə gəzə kwəma Hyala niy nə ghwəy nanzə ɓay? Yaŋ tsəgha na, ndə gəzə kwəma Hyala na Zhaŋ kataŋ. Ghəciy aa taŋəti nihwəti ka gəzə kwəma Hyala. 27 *Sa nzanay, Zhaŋ na ntsaa niy dza vaa ꞌwara kwal, saa niy tsasliti məndi va kwəmaa dzəkən kwa Zliya Hyala. Ma kə Hyala kaa kwəma gəzəkə naa dzəkənəy:

Avee taa ghwənəghə ndə kwal tsee, a ghəci ꞌwatəŋa kwal,

nza ghəci gwəmantəŋa kwal tsa dza ghaa dza kwa, kə niy ni.

28 Ə gəzaŋwəy ya, ndə tiɓa tə hiɗi məndi yakə ka yəməva lə Zhaŋ tə dikəw. Ya tsəgha nzə kiy, ya wa ntsa gəməy tsa zləɓavə kwəmee, ta sləkə Hyalay, dikəɓa ghəci na kaa Zhaŋ.

29 **A ghwəy na, ya tsamaɓa ntsaa favə kwəma gəzəkə Zhaŋ ndə mənipə batem va, lə ka dəwanshi gwaꞌay, mbaꞌa ghəshi zləɓavə Hyalaa sləkəshi, sa nzana lə kwal ghənzə məni kwəma nzə. Mbaꞌa Zhaŋ mananatishi batem. 30 Ma *ka Farisahi lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala nashi ki na, mbaꞌa ghəshi ndəghamti kwəma taranakəshi Hyala, kala zləɓa məni batem va Zhaŋ» kə Yesəw.

31 Zhini ma kə diɓa na: «Mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsay, lə wa yəməva ghəshi tay? 32 Yəmyəm na ghəshi lə ndərazhiy ɓasətəvashi va tə bəghə ta tsaɓana. Dzəghwa ka ꞌwaŋanshi ꞌwaŋə nihwəti kaa nihwəti, ma kə ghəshi na: “Tawa məni ghwəy tsəgha shəka? Mbaꞌa ghwəmmə ɓasəmmə ta tsə, tapə ghəy ta viyŋwəy sherey a ghwəy tsə, pə ghəy na, a tsə ghwəyəw. Ənkwa pə ghəy, zhini ka ꞌwaŋwəy cəm civə ghəy na, a zləɓa ghwəyəw!” kə ghəshi. 33 **Tsəgha nza ghwəy nja ndərazhiy səəvəri nihwəti va. Sa nzanay, ndəs səəkəy Zhaŋ tsaa mənipə batem, ma mbə nzəy tsa ci na, kala zəmə ma shi wəzə ni, kala sa ma tay ghəci. Ma pə ghwəy na: “Waa ndə gazlaka na tsatsa ndə” pə ghwəy, kala zləɓa kwəma Zhaŋ ghwəy. 34 *Dzəghwa sa səəkəree, yən Zəghwə yakə ndə ngəri nee ki na, dzee ka zəmə shi zəmə, ka sa tay. Zhini ma pə ghwəy ɓa na: “Wəyəw, ndə hwər na tsatsa ndə, war shi zəmə lə tay na na ci kwəma sənata na gwaꞌa tsəgha, ka kəsə madigaa dzəti ka *dəwan lə dzar tə ka badaway gəmgəm ni” pə ghwəy, kala zləɓa ma kwəmee ghwəy ɓa. 35 Ya tsəgha nzə kiy, nihwəti mbəzliy zləɓavə kwəmee na a ghəshi sənay, kwəma mənti Hyala va lə sənata kwəma nzəy, kwəma lə kwal na, kə ghəshi» kə Yesəw.

Yesəw ghəshi lə Shimaŋw *ndə Farisa

36 *Ma tə nahwəti vici na, dza tsahwəti ndə Farisa, Shimaŋw kə məndi kaa slən tsa ci, daꞌ haray Yesəw dzakə ghi tsa ci ta zəmə shiy ghəshi li. Dza Yesəw mbaꞌa dzakəy dzakə ghi tsa ntsa va, dza das nzəyəy ta zəmə shi zəmə.

37 *Ma mbə məlmə va na, mbaꞌa nahwəti mali niy nza tiɓa, kwa məni *kwəma jikir na ghənzə tərəŋw. Ma sa favə mali va kəghi tsa *ndə Farisa tsa va na Yesəw mbə zəmə shiy, kə məndi na, pəlhəm kafəta, kə laŋ ɓəvə təlimə paf ꞌwərdi kwa, ka dzata liy dzakə ghi tsa va. 38 Tsəhə tsa tsəhə na na, mbaꞌa nzəyta lə hwəm Yesəw ndəkwə vəgha səɗa ci. Dza na ka wahə tsəgha. Ɓeɓeɓeɓeɓ ghaa nighə ma wahə kwa mətsə nzə, ka səkwaa dzəti səɗa Yesəw, cəkeꞌ ɓaslamti shiɗshiɗ Yesəw lə wahə. Kə diɓa ka saɗishi lə shiti mbə ghən nzə. Sa saɗamtishi na na, hwətəm hwətəməvəshi. Ləy hwəm ki na, dza na naꞌi naꞌi ɓaslati ꞌwərdi ti shi.

39 *Ma sa nata Shimaŋw tsaa haray Yesəw va ta zəmə shiy kwəma va tsəgha na, dza na ka təkə kwəma mbə ghən ci kwətiy, a kə na: «Ntsay, *ndə gəzə kwəma Hyala naw. Sa nzana war mbaꞌa kə niy nzaa ndə gəzə kwəma Hyala nza kataŋəy, ka dza naa bashi sənata maliy dapə na nzaw. Cəkeꞌ niy dza naa sənay, mali kwa məni kwəma jikir na na, kə nza» kə. 40 Dzəghwa Yesəw tsəgha ki, mbaꞌa maɗiy ta gəzanci kwəma, ma kə ngəci na: «A Shimaŋw, e ɗi gəzaŋa nahwəti kwəma» kə. Ma kə Shimaŋw na: «Gəzə shaa, Metər» kə.

41 Ma kə Yesəw na: «A tsahwəti ndə niy nza tiɓa kwataŋa lə temer ci va mbəzli bakə. Mbəl bələkwə bələkwə cifə va tsahwəti. Ma va tsahwəti na, mbəl cifə mətsəkə. 42 *Ma mbəzli va bakanashi na, daw bərci shi ta wa təm tsa va. Sa nay ntsa va bərci shi daw tsəgha na, mbaꞌa zlatanavəshi gəna va, kala zhiniy ɗəw və shi bakanashi. Mbə mbəzli bakə ni va sanay, tsama ndə dza naa gwəraa ɗi kwəma ndə gəna tsa va məndi kəə ɗəw va ghaa?» kə Yesəw kaa ngəci. 43 Ma kə Shimaŋw kaa zləɓanci na: «Ɗiɓa ntsa zlatanavə na va gəna ɗaŋɓa ngəci dza naa ɗi kwəma ntsa va bərkee nee» kə. Ma kə Yesəw ngəci na: «A gha sənata kataŋ» kə.

44 *Dzəghwa na dzar kwa bəla mali va, tərəɗ zhəghəghə kwəma ci. Ma kə kaa Shimaŋw na: «A Shimaŋw, nata mali na gha na. Avanay sanay, ndəs səəkəree dzakə ghi tsa gha, dza na nanzə ki, ɓasl ɓasl ɓaslamti shiɗshiɗee lə wahə kwa mətsə nzə, dza na mbaꞌa saɗamtishi lə shəti mbə ghən nzə. Ma gha na na ghay, tara gha ya yam ta pi shiɗshid yaw. 45 Zhini diɓay hwətəməhwəra gha ghala səəkəra yaw. Na nanzəy, ghala səəkəree dzakə ghi tsa gha tsa na, war mbə hwətəmə shiɗshiɗee na. 46 *Gha na na gha diɓay, varambəra in gha mbə ghən tsee ta ci kaꞌwə tsa kaꞌwətəra ghaw. Na nanzə, nanzə ki na, aa ɓaslati ꞌwərdi tə shiɗshiɗee. Nata kwəma va gha sa. 47 Va tsəgha gəzaŋee, ma shi mənti mali na niy, aa ci ghəshi ɗi tsa ɗitəra na tərəŋw. Aa ci ghəshi pəli tsa pəlay Hyala jikir tsa nzə va tərəŋw tsa diɓa. Ma na ntsa pəlanay Hyala jikir tsa ci jəwə tsətsəy, daw dza naa ɗira kwərakwə» kə Yesəw.

48 *Sa gəzəkə na kwəma va tsəgha ki na, dza na ka gəzanta kwəma kaa mali va, ma kə na: «A mali, avee pəlayŋa kwəma mənəhwə gha jikir na kwa hwər tsee» kə. 49 Sa gəzəkə Yesəw tsəgha na, dza mbəzli zəmə ghəshi va shiy li shi, tapə ghəshi ta təkə kwəma mbə ghən shi, ma kə ghəshi kwa jipə shi na: «Wa slən tsa gəla tsatsa ndə dza naa mbay pəlanay lə kwəma ndə jikir na taa?» kə ghəshi. 50 *Ma kə Yesəw kaa mali va naci ki na: «A mali, sa ndara gha tsa nəfə tsa gha gwanayəy, a gha mbəliŋa, mbala kwəriŋ» kə.

8

Nihwəti miꞌi kwasəbə Yesəw

1 Dzəghwa, ləy hwəm shi va ki na, mbaꞌa Yesəw maɗiy ka dza dzar mbə məlməhi dikə dikə ni, lə dzar mbə ni jəw jəw ni gwaꞌa. Mbaꞌa gəzanavəshi Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən sləkə tsa dza Hyala ta sləkə mbəzli. Ma ghalaɓa na, kwasəbə mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni niy nza, 2 *ghəshi lə nihwəti miꞌiy niy mbəlanti na va gazlaka, mbaꞌa va nihwəti zəleghwer ghənghən ghənghən gwaꞌa. Avanay slən tsa miꞌi va: Marəy ka Magədala, mbərfəŋ niy tihəkəvəri Yesəw hyeler mbə ghən nzə. 3 Mbaꞌa Zhanə, mali Shəwza ndə ghəra sləni kaa mazə *Erədə, mbaꞌa Səwzanə, mbaꞌa nihwəti miꞌi ghənghən ghənghən. Shi və shi niy ɓəvə ghəshi ta kəəkəəti kar Yesəw ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci. Tsəgha niy nza ghəshi.

Ɓəli fir lə kwəma ndə sləka ha

(Mt 13:1-9; Mk 4:1-9)

4 Dza mbəzli tə nahwəti vici ɓa, ɗaŋ ghəshi ɓasəkəvashi, səəkə mbə məlməhi ghənghən ghənghən dzəvəgha Yesəw. Ma sa nashi na mbəzli ɓasəshi tsəgha na, dza na tapə ta ɓəlanshi fir. 5 Ma kə na: «Tə nahwəti viciy mbaꞌa tsahwəti ndə za maɗiy dzəmti ta sləka ha. Ma sa tsəhəy na na, dzəghwa na tapə ghəci ta kihwə ha va kihwə kihwə. Ma ghəci mbə kihwə ha va ki na, dzəghwa pəriŋ nahwəti ha pəpəriŋətaa dzəghwa kwal. Ma mbəzli mbə dza kwa kwal tsa va na, mbaꞌa ghəshi kaɗamti, zhini ꞌyegwer ɓa, im im im ghəshi səəkəə iməhwə. 6 Dzəghwa nahwəti ɓa, mbaꞌa pəpəriŋətaa dzəti kwərhə. War sa pəsəta na na, nzaꞌjəw ghənzə ghwə ghwəlita, sa nzəy ma yam mbə kwərhə. 7 Dza nahwəti diɓa mbaꞌa pəpəriŋəta dzəghwambə jipə tekesli. Ma sa pəsəta na na, tapə ghəshi ka kəli lə tekesli gwanashi, dzəghwa tekesli tisl ghəshi kəələhwə ha va kala mbə ghənzəə zhiniy kəli. 8 *Ma dzəghwa nahwəti nanzə ki na, mbaꞌa dzataa dzəmbə hiɗi wəzə ni, dzəghwa na, mbaꞌa pəsəta, ka kəli kəli nzə. Ma sa kəlita na na, mbaꞌa ɓəvə hwər, mbaꞌa fəti mətsə wəzə wəzə» kə Yesəw.

Ma sa kəɗamti Yesəw gəzə kwəma va kaa mbəzli tsəgha, ma kə kaa ngəshi na: «Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən ta kwəma va!» kə.

Sa wana gəzə Yesəw kwəma kaa mbəzli kwa fira?

(Mt 13:10-17; Mk 4:10-12)

9 Dzəghwa *mbəzli ta səɗa Yesəw tapə ghəshi ta ɗəw sləkar tsa fir tsa ɓəli na va kaa mbəzli. 10 *Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «Ta na na ghwəyəy, a Hyala ndaŋwəy məhərli ta sənashi shiy dzəkən sləkə tsa dza na ta sləkə mbəzli. Ma na kaa nihwəti mbəzliy, kwa fir gəzanshee kwəma. Sa nzana, ghəshi na nashiy,

lə mətsəhi və shi ta nighə pi na,

a ka nay pi ghəshiw.

Mbaꞌa slimim vəshi ta favə kwəma na,

a ka favə kwəma ghəshiw, tsəgha» kə.

Yesəw ci sləkar tsa fir tsa ɓəli na va lə sləka ha

(Mt 13:18-23; Mk 4:13-20)

11 Dzəghwa ma kə Yesəw ki na: «Avanɗa taa gəzaŋwəy kwəma ɗi fir tsee vaa gəzə: Ma hwəlfə vay, ghənzə na kwəma Hyala. 12 Nefer nihwəti mbəzliy, nja kwal tsa pəriŋəta nahwəti hwəlfə ha vaa dzəghwa na. Sa ka ghəshiy favə gəzə kwəma Hyalay, ka *ndə jaka tsa Hyala səəkə mbaꞌa ɓanti kwəma va mbə nefer shi, va nəghətaa ghəshi dzaa mbəlishi, sa ka ghəshi ɓanavə nefer shi kaa kwəma va. 13 Ma nefer nihwəti mbəzli ɓay, nja kwərhə tsa pəriŋatəvata nahwəti ha va ti na ghəshi. Gəla mbəzli vay, war favə ma ghəshi kwəma Hyala tsəgha na, nzaꞌjəw ka ghəshiy ɓanavə nefer shi lə vəshi. Ma ləy hwəm ɓa ki na, ka zlata kwəma va ghəshiy nza gar tsəhəvə hililiŋə ghənzə wəzə mbə nefer shiw, war ta vici jəwə ka ghəshiy zləɓavə gwaꞌa tsəgha. War səəkəy ma ngəraꞌwəə dzəkən shiy, ka ghəshiy dza, mbərəkə ghəshi zlata kwəmaa niy zləɓavə ghəshi va. 14 *Ma nefer nihwəti mbəzli diɓa na, nja pi ndə tekesli tsa dzəghwata nahwəti ha va mbə. Niva mbəzliy, sa ghəshiy favə kwəma Hyala na, mbaꞌa ghəshi zləɓavə, ka ghəshi dza diɓa na mbaꞌa ghəshi ghati zəzə kwəmaa kən shi, lə kwəma shi tə hiɗi, mbaꞌa wəzə tsa nzəy tsa tə hiɗi. Ka niva shiy dza ki na, mbaꞌa ghəshi makəti kwəma Hyala kala zhini ghənzəə ghəra sləni mbə nefer shi. 15 Ma nefer nihwəti mbəzli nashi kiy, nja hiɗi wəzə ni va dzəmbəta hwəlfə haa dzəmbə shi na. Sa favə ghəshi kwəma Hyalay, mbaꞌa ghəshi zləɓavə, dza tasl, ghəshi kəsəvə kwəma va mbə nefer shi wəzə wəzə. Ka nəw kwəma Hyala ghəshi lə kwal, ghəshi na shiy ghəra sləni wəzə na ɗi Hyala kala zlata» kə.

Ɓəli fir lə ghwə kwa gərkəwa

(Mk 4:21-25)

16 *Zhəghwa ma kə Yesəw ɓa na: «A ghwəmmə sənay, ndə tiɓa, mbaꞌa tsəꞌwaghwa ghwə kwa gərkəwa na, zhini dzəɓə dzəɓakən tasaw bərkə shiy kən, awə kə bay na, mbaꞌa mbələy dzəy ta pi həni tsa ciw. Mbaꞌa kə məndi pəhaghwa ghwə kwa gərkəway, tə pətsa ɗal tsa ka məndiy fəy, ta mbə ghənzəə mbərə, ma nza mbəzliy dzəmbə ciki nay pi waŋ. 17 *Tsəgha na ki, ya wa shi mbəmbə niy, ta səvərishi dza ghəshiy dzəti ngwəla, ya wa kwəma ghələhwə məndi gəzə nzəy, cəkeꞌ dza məndiy sənata, zləŋ məlmə. 18 *Va tsəgha ki, a nə ya ngəŋwəyəy, mənim məhərliy dzəkən kwəma fa ghwəy. Sa nzanay, ntsa nza nihwəti shiy və na ta mətsahanavə nihwəti shiy dza məndi. Ma na ntsa kama shiy vəy, ta zhini dza məndiy tsaləhwə ya ni jəw ni va shiy niy fə na ghən ti shi» kə.

Mbəzliy nəw kwəma Hyalay niva mbəzli na ngwarməhiy Yesəw lə mbəghəy

(Mt 12:46-50; Mk 3:31-35)

19 Dza kar mbəghəy Yesəw lə ngwarməhiy, mbaꞌa ghəshi maɗishi ta dza ta nighə ci. Dza ghəshi ndəs tsəhəshi tə pətsa nza na va. Ma sa tsəhəshi ghəshi na, kala mbə ghəshiy dzar dzəvəgha Yesəw sa nza mbəzli ɗaŋshi. 20 Ma sa nashi mbəzli na, mbaꞌa ghəshi dzaa kəsay Yesəw. A kə məndi ngəci na: «Ava kar məŋa lə ngwarməhiŋa pərikə tə ngwəla ka ɗəwŋa ta nighətəŋa, kə ghəshi» kə məndi ngəci. 21 *Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «Na neyey, mbəzliy fa kwəma Hyala va, ka nəw ghəshi njasa gəzəkə nay, ghəshi na ni ya ngwarməhira, zhini ghəshi nee mərə» kə.

A bərci va Yesəw dzəkən kar safə tsa dikə tsa lə kwəfa

(Mt 8:23-27; Mk 4:35-41)

22 Ma tə nahwəti vici na, dza Yesəw mbaꞌa dzay dzəghwa kwambəwal ghəshi lə *mbəzli ta səɗa ci. Ma sa dzəghwashi ghəshi, a kə kaa ngəshi na: «Taŋəmmə ghwəmməə dzəvəri tsahwəti həlbə» kə. Sa gəzəkə na tsəgha na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi kafəshi, ka dzashi. 23 Ma ghəshi mbə dza kwa kwambəwal na, mbaꞌa Yesəw ɓəhwə hi. War dzəghwa safə tsəgha vətəghə ghava viy lə bərci mbə tərəŋw tə yam va. Dza yam paf ghəshi təhay kwambəwal, ka ndava ghənzəə dzəmbə yam, jəw ghəshi tərmbə ta yəpəshi. 24 *Nzaꞌjəw mbəzli ta səɗa Yesəw kətəghəvashiy dzəvəgha Yesəw. Mbaꞌa ghəshi fərghay tə hi. Ma kə ghəshi ngəci naa: «A Metər, a Metər, gwaꞌa ghəy!» kə ghəshi. Dza Yesəw pəlhəm satiy, sa satiy na na, naɓə naɓəti kar safə, lə legweper dzəy tə ghən yam va lə bərci. Sa gəzanakəshi na kwəma na, mbaꞌa safə tsa va zlay viy, mbaꞌa yam va dəkəshi, ɗekəɗekə pi məniy tsəgha. 25 Ma kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci ki na: «Wa shiy ghəraŋwəya? Kwəma kəray ni ghwəy nefer ɓanavə ghwəy kaa Hyalaa?» kə.

Sa nata mbəzli ta səɗa ci kwəma mənti Yesəw va nashi ki na, mbaꞌa hazləni ghəratishi. Ka mananshi maɗaŋa nava kwəma gwaꞌa tsəgha. Ma kə ghəshi kwa jipə shi na: «Kay, kwətiy gəla tsatsa ndə ki! Ya kar safə lə yam na a ghəshi ɗanati fəti sa gəzanakəshi na kwəma lə bərci ni!» kə ghəshi.

Kar Yesəw lə ndə gazlaka

(Mt 8:28-34; Mk 5:1-20)

26 Ma ləy hwəm shi va ki na, dza kar Yesəw mbaꞌa ghəshi kafəshi tə hiɗi ka Galilee taŋəshi dzəvəri tə kwəfa ka Galile. Mbaꞌa ghəshi dzətishi tə hiɗi ka Gerazeni. 27-29 *Mbə məlmə vay, mbaꞌa tsahwəti ndə gazlaka niy nza tiɓa. Tərəŋw ghəci niy hiy mbə gazlaka ci va. Kala dza ma ghəci lə kwəbeŋer. Kala hi ma kəghi, war dzar mbə kwəlihi nzəy tsa ci gwaꞌa tsəgha. Ka sanci ngəraꞌwə ghənzə. Sa ka məndiy dza, tsa məndi tsaghwa dividivi ci lə shiɗshiɗ ci kwa dəŋw tsahi, ta mbay məndiy ndəghwəti na, ka na ghavə cəkeꞌ ngəəlivəri niva shiy na naci. Sa ka gazlaka vaa dza na, zləŋər zləŋərəghə dzar mbə gamba, war tsəgha.

Ma sa səkway Yesəw kwa kwambəwal na, mbaꞌa ndə gazlaka tsa va nay. Dza na mbaꞌa ngwəmata lala, kə ka dzar dzəmbə kwəma Yesəw. Dza na tsəfəkwə tsəfəkwəy, ka gəzə kwəma kaa Yesəw zlaŋzlaŋ, a kə na: «A Yesəw Zəghwə Hyala ta ghwəmə, ta njaa ɗi gha lə ya?» kə. Dza Yesəw ka gəzə kwəma kaa hyeler va lə bərci, a kə na: «Səvəriŋwəyəm mbə ntsa» kə. Ma kə ndə gazlaka tsa va ki na: «A cəꞌwəŋee, ka sara ngəraꞌwə gha na gha ma» kə. 30 Sa gəzəkə ntsa va tsəgha, ma kə Yesəw kaa ngəci ki na: «A slən tsa ghaa?» kə. Ma kə ntsa va na: «Mbəzli ɗaŋ» kə. Ɗaŋ tərəŋw niy ɓasambəvashi hyeler mbə ghən ci, va tsəgha niy gəzə na kwəma va tsəgha. 31 Dzəghwa hyeler va tapə ta cəꞌwə Yesəw, ma kə ghəshi na: «Titihwə ka tihəŋəy gha səvəri mbə ghən ntsa, ta dza ta kalaghwaŋəy kwa kəꞌwə tsa hwərhwər tsa va ma» kə ghəshi.

32 Geꞌi tə pətsa məniva shi va vay, a garəwa ngəreder tərəŋw niy nza tiɓa. Mbə pala shi zəmə shi dzəghwa vəgha kəlaŋ. Dza hyeler va tapə ta cəꞌwə Yesəw diɓa, a kə ghəshi na: «Ndaŋəy kwal, a ghəy səvəriŋəy dzaŋəy dzəmbə ngəreder ni» kə ghəshi. Dza Yesəw mbaꞌa zlatanavəshi kwal. 33 Sa zlatanavəshi Yesəw kwal ki na, dza hyeler va shaa ghəshi səvərishi mbə ghən ntsa va, shəɓətə shəɓətambəvashi mbə ghən ngəreder va. Dza ngəreder va gəgəgəgə ghəshi kafəshi səəkə mə kəlaŋ tsa va, səəkə ghəshi naꞌi ghəshi shakatəvashi tə kwəfa. Bətə ghəshi zashi kwaɓa.

34 Mbəzliy niy makə ngəreder va na, tiɓa ghəshi niy nza ka nata kwəmaa məniva. Ma sa nata ghəshi na, bəvbəpə ghəshi hwəshiy dzəmbə məlmə, lə dzar mbə giwahi vəgha məlmə, mbaꞌa ghəshi dzaa gəzanshi tsava bar kaa mbəzli. 35 Sa favə mbəzli nava kwəma na, kəram ghəshi maɗishi, ta dzaa nata kwəmaa mənta va. Ndəs ghəshi tsəhəshi vəgha Yesəw. Mbaꞌa ghəshi kəsay zal tsa səvərita gazlaka va mbə ghən ci mənzəy vəgha Yesəw. Mbaꞌa pakən kwəbaŋ kən ghən ci, lə məhərli ci və wəzə. Ma sa nay ghəshi tsəgha na, ka ghəranshi hazləni. 36 Dzəghwa mbəzliy niy nashi shi va va gwanashi njasa mənishi ghəshi, mbaꞌa ghəshi slanakəshi kaa mbəzliy səəkəshi va, njasa gha gazlaka vaa səvərita mbə ghən ntsa va. 37 Ma sa favə ghəshi kwəma va na, dza mbəzli mbə məlmə va gwanashi, ka cəꞌwə Yesəw a ghəci ɓarvay tə hiɗi shi, sa nzana tərəŋw ghəshi hazlənishi va nava kwəma. Mbaꞌa Yesəw zhay zhəghwa kwambəwal, ka dzay.

38-39 Dza ntsa səvərita gazlaka va mbə ghən ci, tapə ta cəꞌwə Yesəw, ma kə na: «Yaŋ pə gha, e nəwvəŋa» kə. Ma kə Yesəw ngəci na: «Awə, mbalaa jighi, a gha dzaa gəzanshi kwəma məntəŋa Hyala na gwanata kaa nihwəti mbəzli» kə. Sa gəzanakə Yesəw tsəgha ki na, dza ntsa va ka dzay jighi. Jighi na na, ka gəzanshi kwəma mananati Yesəw va kaa mbəzli mbə məlmə gwanashi.

Kar Yesəw lə Zhayrəsə mbaꞌa nahwəti mali səkwa miymiy kwa hwər nzə

(Mt 9:18-26; Mk 5:21-43)

40 Dzəghwa ki sa zhəghəkəvay Yesəw səəkə pəri tsahwəti həlbə na, mbaꞌa mbəzli ɓasəshi tərəŋw, sa nzana mbə ndəghə ghəshi niy nza gwanashi. Dza mbaꞌa ghəshi kaꞌwəti ki. 41-42 Mbaꞌa tsahwəti ndə niy nza tiɓa, ntsa dikə tsa ghəci mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. Zhayrəsə, kə məndi kaa slən tsa ci. Mbaꞌa zha və kwətiŋta, məŋ lə bakə piya nzə.

Dza na mbaꞌa tərəta gwərapəta tərəŋw, tərə na war miy nəfə. Dza ntsa va ndəs səəkəy dzəvəgha Yesəw. Dza na tsəfəkwə tsəfəkwəy tə shinin ci kwa kwəma Yesəw ta cəꞌwə, a kə kaa ngəci na: «Titihwə dzam dzakə ghi tsee, a gha dzaa mbəlitəra zhee nza na gwərapəta» kə. Dza Yesəw mbaꞌa zləɓavə. Kafə ghəci kafəy ta dzaa dzakə ghi tsa va. Ma ghəci mbə kwal na, war a mbəzliy nəw dishi, rəɗ rəɗ rəɗ ghəshi kwasəbə.

43 *Mbə mbəzli va na, mbaꞌa nahwəti mali niy nza tiɓa, gwərapəta ghənzə. Piya nzə məŋ lə bakə, war mbə səkwa miymiy kwa hwər nzə. Pəŋw pəŋw ghənzə daŋəramti shi ta dəvə nzə kaa ka ciki ghwəꞌi, ta pəla mbəli ghən tsa nzə. Tərəh ntsaa mbay mbəliti. 44 *Dza na ki, kət kətəghəvataa dzəvəgha Yesəw zhəkə ləy hwəm ci, kə dapə, ghənzə dapay mətsəni kwəbaŋ tsa ci. War ghwəla tsəgha na, nzaꞌjəw miymiy nzə va slashi lə səkwa, mbaꞌa mbəlita. 45 Ma sa ndəŋway mali va Yesəw na, dza Yesəw ka ɗəw va mbəzli, ma kə na: «Wa ntsaa daparaa?» kə. Ya wa ndə mbə mbəzli kwasəbə va na: «Am, yən na na yaw, am, yən na na yaw, am, yən na na yaw» ghəshiy gəzə. Ma kə Piyer na: «A ntsa ghəy dikə tsa, a nava kia? Mbaꞌa gha nashi mbəzli dishi rəɗ rəɗ rəɗ kwasəbə gha na, zhini gha ka ɗəw, wa ntsaa daparaa, pə gha shəkəna?» kə. 46 Ma kə Yesəw na: «Yaŋ war a ndə dapara, sa nzanay, e favə bərci tikəvərivashi mbə ya» kə.

47 Sa gəzəkə Yesəw tsəgha na, dzəghwa mali va mbaꞌa sənay, a məndi sənara, ka mbələyvara yaw, kə. Dza na shəlehwə shəlehwə səəkətaa dzəvəgha Yesəw kala gwərgwərə. Kə tsəfəkwə tsəfəkwəta kwa səɗa ci. Dza na cəkeꞌ gəzanakə kwəma dapə na ti kaa Yesəw, tiɓa kwa kwəma mbəzli gwanashi. Mbaꞌa gəzanakə njasa mbəlita na va zəlghwə tsa nzə ghala dapay na va. 48 *Ma sa gəzəkə na tsəgha, ma kə Yesəw ngəta na: «A zhee, a gha mbəliŋa tə sa ndara gha nəfə tsa gha. Mbala lə zərkə mbə nəfə tsa gha» kə.

49 Ma Yesəw mbə gəzə kwəma va kaa mali va tsəgha na, ndəs ntsa kəghi tsa Zhayrəsə səəkəy. A kə kaa Zhayrəsə na: «A zha gha va mətita, ka maw ghaa gagay Metər ma» kə. 50 Mbaꞌa Yesəw favə kwəma gəzə ntsa va va. Ma kə kaa Zhayrəsə na: «A Zhayrəsə, ka dza her gha ma, ɓanavə nəfə tsa gha kaa Hyala gwaꞌa tsəgha, ta mbəlita dza zha gha va» kə. War a ghəshiy nəw lə kwal tsa shi.

51 Dza ndəs ghəshi tsəhəshi miy dəgha Zhayrəsə ki. Dza Yesəw mbaꞌa makəti mbəzli gwanashi ni va dzakə ghi tsa va kwasəbə. Kwataka Piyer, ghəshi lə kar Zhaŋ lə Zhakə, mbaꞌa kar dəta zha va lə mbəghəta shi pəməvə na gwaꞌa tsəgha. 52 *Ma sa dzakəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi kəsashi nihwəti mbəzli, war a ghəshiy wahə, ka tihwəniy dzəkən zha va. Ma kə Yesəw ngəshi na: «Kadiwəm, ka wahə ghwəy ma. Mətita zha naw, hiy ɓəhwə na gwaꞌa tsəgha» kə. 53 Ma sa favə mbəzli kwəma gəzəkə na va tsəgha na, njasa pəꞌwə na kwəma ka gazlaka ghəshiy nighə. Sa sənay ghəshi a zha va məti ta, kə ghəshi. 54 *Dzəghwa Yesəw naci ki, tasl kəsəvə zha va tə dəvə nzə. Ma kə kaa ngəta zlaŋzlaŋ na: «A zhee, satiŋa!» kə 55 War sa gəzəkə Yesəw tsəgha na, nzaꞌjəw piy tsa nzə zhəkəy zhəmbə. Kə pəlhəm satita. Ma kə Yesəw kaa mbəzli, sa satita na na: «Ɓantam shi zəmə a ghənzə zəmə shi» kə. 56 *Dza nava kwəma, mbaꞌa mananatishi maɗaŋa kaa kar dəta zha va, lə mbəghəta. Ma kə Yesəw kaa ngəshi ki na: «Əntaa ghwəy dzaa gəzə kwəma na ya kaa waɓa ma» kə.

9

Njasa ghwəni Yesəw *mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni

(Mt 10:5-15; Mk 6:7-13)

1 *Ma tə nahwəti vici na, dza Yesəw mbaꞌa ɓasəti mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni. Dza na mbaꞌa ɓanavəshi bərci ta tihə hyeler gwanashi səvəri mbə ghən mbəzli, lə ta mbəli ka zəlghwə. 2 *Dzəghwa na ki, mbaꞌa ghwənashi ta gəzə kwəmaa dzəkən sləkə tsa dza Hyalaa sləkə mbəzli, lə ta mbəli ka zəlghwə, 3 *ma kə ngəshi na: «Mbalam, ghwəy kafəy, əntaa ghwəy dzaa ɓə ya waɓa ta dəvə ghwəy ma. Ya gəta, ya mbəl ta ɓə shiy, ya shi zəmə, ya gənay, əntaa ghwəy ɓə ma. Zhini ɓay, ya tsama ndə mbə ghwəy na, əntaa ghəci ɓə kwəbeŋer bakə ta dza va ma. 4 Ya mbə namaɓa məlmə dza ghwəy tsəhəŋwəyəy, mbaꞌa kə ndə kaꞌwətəŋwəy kəghi tsa ci na, əntaa ghwəy mbəərə ghi ma. War kəghi tsa kwətiŋ tsa pə ghwəy taa nzəy paꞌ fəca dza ghwəy səvəriŋwəy mbə nava məlmə.

5 *Mbaꞌa pə ghwəy tsəhəŋwəy mbə məlmə, kala zləɓa fəŋwəy gwəci tsa ghwəy mbəzli mbəy, səvəriŋwəy tə ghwəy mbə nava məlmə. Ghwəy səvəriy, nza ghwəy batamti kwərbi mbə məlmə shi tə shiɗshiɗ ghwəy, ta mbə ghəshiy sənay a ghəshi mənti *kwəma jikir na, kə ghəshi» kə.

6 Ma sa gəzanakəshi Yesəw kwəma va tsəgha na, mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci va kafəshi. Dza ghəshi ka dzar mbə məlməhi gwanashi, ka gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli, ka mbəmbəli ka zəlghwə ya kwəma kəsashi ghəshi gwaꞌa.

Njasa səy *Erədə

(Mt 14:1-12; Mk 6:14-29)

7 *Ma ghala vəghwə tsa va ki na, cəkeꞌ ngwəmna Erədə favə kwəma məməni Yesəw va. Dzəghwa raꞌi ghəci zay va nava kwəma tsəgha. Sa nzana, ma nihwəti mbəzliy: «Wa Zhaŋ tsaa niy mənipə *batem va na sava zhəkəməy na kwa kwəli» kə ghəshi niy ni. 8 Ma kə nihwəti na: «*Eli ndə gəzə kwəma Hyala na sava tsahwəy na» kə niva. Ma kə nihwəti ɓa na: «Waa ndə gəzə kwəma Hyala tsa mbəradzə na sava zhəkəməy na kwa kwəli» kə ghəshi. 9 *Ma kə Erədə na naci ki na: «Ya gar nə ya Zhaŋ na sava pənəy, e niy slanti ghən tə Zhaŋ. Əy wa ndə na, tsatsa ntsa gəzə məndi tsa kwəmaa dzəkən tsətsə diɓa kia?» kə. Dza tapə ghəci mbə pəla kwal tsaa nay Yesəw dəꞌwə ghən tsa ci ki.

Yesəw lə mbəzli bələkwə bələkwə cifə mətsəkə

(Mt 14:13-21; Mk 6:30-44; Zhŋ 6:1-14)

10 **Ma sa dza *ka kwal Yesəw mənikə sləniy niy ghwənashi Yesəw va ti ki na, mbaꞌa ghəshi zhəkəshi. Cəkeꞌ ghəshi gəzanakə shi məmənəhwə ghəshi kaa Yesəw. Dza Yesəw mbaꞌa pəməvəshi ka dzay li shiy dzəti pətsa kama mbəzli ti, ta dza nzəyshi kwətishi. Pətsa dzashi ghəshi vaa dzəti na, ndəkwə ghəci vəgha məlmə Betəsayda. 11 Nzaꞌjəw mbəzli ɗaŋ sənivəshi, mbaꞌa ghəshi nəwghəshi tə səəbə. Dzəghwa sa tsəhəshi ghəshi vəgha Yesəw na, mbaꞌa kaꞌwətishi lə nəfə kwətiŋ. Dza na mbaꞌa gəzanavəshi kwəma njasa dza Hyalaa sləkə mbəzli. Mbaꞌa mbalamti niy səəkəshi ta mbəli ghən tsa shi va zəlghwə.

12 Dzəghwa mbaꞌa tihwer ꞌwati məniva, ma sa nata *mbəzli ta səɗa Yesəw va məŋ lə bakə ni vici ndəkwə ndəkwə ta pəkw na, dza ghəshi, kət ghəshi kətəghəvashiy dzəvəgha Yesəw. Ma kə ghəshi ngəci na: «Wəzəɓa ɓanavə gha kwal kaa mbəzli ni, a ghəshi ndanivaa dzashi dzar mbə məlməhi lə mbə giwahi ndəkwə ndəkwə ni, ta pala shi zəmə shi, lə pətsa dza ghəshiy hi ti gwaꞌa. Sa nzanay, gamba na pətsa nza ghwəmmə tsa ti tikə» kə ghəshi. 13 Ma kə Yesəw ngəshi naci ki na: «Ɓanshim shi zəmə dəꞌwə ghən tsa ghwəy, a ghəshi zəməshi» kə. Ma kə ghəshi ngəci na: «Nihwəti shiy va ghəy tikə, kala war peŋ cifəy mbaꞌa kərpi bakəshiw. Mbaꞌa pə ghaa ɗi ghəy dza ta pa shi zəmə, ta ɓanshi kaa mbəzli tikə ni gwanashiy, mbə nava» kə ghəshi. 14 Zhərəy niy nza tə pətsa vay, a ghəshi mənti gar bələkwə bələkwə cifə mətsəkə. Ma kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci na: «Tihəvərim mbəzli va, a ghəshi nzəyshi, cifə mətsəkə, cifə mətsəkə, cifə mətsəkə» kə. 15 Dza mbəzli ta səɗa ci mbaꞌa ghəshi tihəvərishi njasa gəzəkə na va, mbaꞌa mbəzli va nzəyshi gwanashi.

16 Ma sa nzəyshi mbəzli ki na, dza Yesəw tsəgha, həŋ ɓəvə peŋ tsa cifə tsa va mbaꞌa kərpi bakə ni va ta dəvə ci, mbaꞌa kafata kwəma ciy dzəta ghwəmə, ka mananta ꞌwəsa kaa Hyala ta shi zəmə va. Ma sa mananati na ꞌwəsa kaa Hyala na, dza na mbaꞌa ngangavəri peŋ tsa va, mbaꞌa ɓanavə kaa mbəzli ta səɗa ci, a ghəshi tahanshi kaa mbəzli ɗaŋ ni va. Dza mbəzli ta səɗa ci həŋ həŋ ghəshi ɓəvə, ka tahanshi kaa mbəzli. 17 *Mbaꞌa mbəzli va zəməhwə shi va gwanashi, bəhə bəhə bəhə ghəshi, mbaꞌa mbəvəli tərə. Dza məndi kaa naa tərmbəta mbəvəli ɓasə ɓasə məndi ɓasəti, gyaɗə gyaɗə ghwani məŋ lə bakə.

Piyer gəzə: «Yesəw na *Kəristəw» kə

(Mt 16:13-19; Mk 8:27-30)

18 *Ma tə nahwəti vici ki na, mbaꞌa Yesəw dzaa nzəyəy kwətiy ka cəꞌwə Hyala. Dza mbəzli ta səɗa ci ndəs ghəshi səəkəshiy dzəvəgha. Ma sa səəkəshi ghəshi na, dza na ka ɗəw kwəma və shi, a kə na: «A ndə nzee ka mbəzliy ni baya?» kə.

19 *Ma kə ghəshi ngəci na: «Zhaŋ tsaa mənipə *batem nza gha, ka nihwəti mbəzliy ni. Nihwəti na: *Eli nza gha, kə ghəshi. Ma nihwəti ɓa na: Tsahwəti ndə mbə ka gəzə kwəma Hyala mbəradzə zhakatiy na mbə məti nza gha, kə shi» kə mbəzli ta səɗa ci. 20 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ya ghwəy na ghwəy kiy, wa ndə nzee ka ghwəy nia?» kə. Ma kə Piyer na: «Ghay Kəristəw nza gha, Ntsa tivə Hyala ta mbəli mbəzli» kə.

21 *Ma sa gəzəkə Piyer tsəgha na, dza Yesəw mbaꞌa makətishi vantaa ghəshi dzaa gəzə kwəma va, ya kaa waɓa.

Yesəw gəzə kwəma məti ci lə zhakati tsa ci mbə məti

(Mt 16:20-28; Mk 8:30–9:1)

22 *Ma kə Yesəw kaa *mbəzli ta səɗa ci diɓa na: «Yən yən, Zəghwə yakə ndə ngəriy, ta sahwə ngəraꞌwə dzee dalala. Mətikwəkwər mbə *ka Zhəwifə ghəshi lə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, mbaꞌa *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyalay, ka dza ghəshiy ɗi mətsə yaw. Ta paslantəra dza məndi, ma sa kee mətiray, ta zhakatira dzee mbə məti, tə kwa mahkana vicee kwa kwəli» kə. 23 *Dzəghwa ma kə kaa mbəzli gwanashi ki na: «Mbaꞌa kə ndəə ɗi nəwray, a kə tsava ndə zlay zəzəə dzəkən tsa ci ghən, mbaꞌa zləɓavə sa ngəraꞌwə lə mətita gwaꞌa, njasa səəmə vici, ma nza ghəci nəwra. 24 Sa nzana, ya wa ntsaa ɗi mbəliti piy tsa ci tikə tə hiɗiy, ta zamti tsa mə ghwəmə piy tsa ci dza na. Ma ntsaa dzaa zamti piy tsa ci tikə tə hiɗi tə mbərkə kwəma yay, ta mbəliti tsa mə ghwəmə piy tsa ci dza tsava ndə. 25 Nay ghwəy na, ya shi tə hiɗi ni gwaꞌa gwaꞌaa kwəmavə ndə mbaꞌa piy tsa ci mə ghwəmə zay, awə na mbaꞌa yaɗamti ghən tsa ciy, shiy tiɓa ndəə ꞌwəy ti mbə kwəma va tsəghaw. 26 *Mbaꞌa kə ndəə haꞌwə va ndəgha fətiy dzəkənee, ya va gəzə kwəmee kaa mbəzliy, ta haꞌwə dzee, yən Zəghwə yakə ndə ngəri va ndəgha fətiy dzəkən kwərakwə, ghala vəghwə tsa dzee zhəkə mbə shəndəkə tsee lə mbə shəndəkə tsa Dirə, mbaꞌa sa ka kwal ci ɗewɗew ni mə ghwəmə. 27 *A gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, a nihwəti mbəzli mbə ghwəy ghwəy mbəzli tikə niy, ka ghəshi gha bəkwə na ta nay dza ghəshi njasa dza Hyalaa sləkə mbəzli» kə.

Yesəw mə kəlaŋ lə nihwəti *mbəzli ta səɗa ci

(Mt 17:1-8; Mk 9:2-8)

28 *Ma sa məniy hi gar dəghəsə ləy hwəm kwəma gəzəkə Yesəw va ki na, dza na mbaꞌa pəməvə kar Piyer, lə Zhaŋ mbaꞌa Zhakə. Mbaꞌa dzay li shiy dzəmə kəlaŋ ta cəꞌwə Hyala. 29 *Sa tsəhəshi ghəshi ki na, mbaꞌa ꞌwati cəꞌwə. Ma ghəci mbə cəꞌwə na, dza pətsa mbə kwəma ci mbaꞌa zhəghəkə nahwəti pa. Ma kwəbeŋer kən ghən ci na, tezlezlezlezl ghəshi zhəghəshi, ka mbərə. 30-31 *Dzəghwa, vətəghə zhər bakə təzlishi tiɓa lə shəndəkə tsa mə ghwəmə kən shi. Dza ghəshi ka gəzə kwəma lə Yesəw dzəkən məti dza na va ta məti mbə məlmə Zherəwzalem, ta kərkə sləni ci niy ghwənikə Hyala ti. Zhər vay kar *Məyizə lə *Eli niy nza ghəshi. 32 *Ma kar Piyer lə nihwəti mbəzli va ghalaɓa nashi ki na, ciŋ ciŋ ciŋ ghəshi ɓa ɓanti hi. Dzəghwa mbaꞌa ghəshi fərghəshi. Sa fərghəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi nay shəndəkə tsa Yesəw, lə zhər bakə ni va nza na li shi. 33 Dza mbəzli bakə ni va ki, mbaꞌa ghəshi kafəshi ta zhashi. Ma ghəshi mbə tihəva lə Yesəw ki, ma kə Piyer kaa Yesəw na: «A Metər, jəw na wəzə ghwəmmə nzəyəmmə tə pətsaw, kadiw a ghəy daŋəti ceker mahkan. Kwətiŋ tsa gha, mbaꞌa tsa Məyizə, mbaꞌa tsa Eli» kə. Ma na Piyerəy, niy sənay ghən tsa kwəma ɗi na va gəzə naw. 34 Ma ghəci mbə gəzə kwəma va tsəgha na, ꞌwakəvə kwəleɓi tə ghwəmə zləlahə səəkəshi, zhəmakə məcakwə shi dzəkənshi kən kar Yesəw lə mbəzli bakə ni va. Ma sa nata *mbəzli ta səɗa Yesəw kwəma va tsəgha na, mbaꞌa her shi dzashi. 35 *Fa ghəshi na, məli Hyalaa gəzanshi kwəmaa dzəkən Yesəw səəkə mbə kwəleɓi va, ma kə na: «Favə tə ghwəy, ava ghəci na Zəghwee təravee, fam kwəma və» kə. 36 *War sa gəzamti məli Hyala kwəma na, nay ndə ghəshi tiɓa ghwəlaw, war Yesəw kwətiy. Ləy hwəm kwəma va na, gwəŋəshi mbəzli ta səɗa Yesəw niy nzəyshi, kala gəzə ma kwəma nata ghəshi va, ya kaa waɓa nzə.

Yesəw lə zəghwə nza bashakə və

(Mt 17:14-18; Mk 9:14-27)

37 Ma tə way pi həzlimə ki na, mbaꞌa kar Yesəw lə *mbəzli ta səɗa ci va mahkan ni səkwashi mə kəlaŋ tsa va. Ma sa səkwashi ghəshi na, dza mbəzli ɗaŋ, mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəghwa kwəma Yesəw. 38 Dza tsahwəti ndə mbə mbəzliy ɓasəshi va, ka zlaŋə kwəma, ma kə na: «A ntsa dikə tsa, ə cəꞌwəŋee, nighətima zəghwee na, war kwətiŋəy na tsəgha vəya. 39 Sana kiy ndə bashakə na. Kafəy ma bashakə tsa va tiy, war ə ka naa ngwəmə lala, ka mərmərə lə bərci. Ka gha nighə na tsəkwəf kwəf kwəf gwifgwifi ta miy ci. Tərəŋw ka naa sanamiy ngəraꞌwə. ꞌYahəꞌyahə ka naa gha dəkə mbə ghən ci kafəy ma na ti. 40 Naa niy səəkəree, ka cəꞌwə mbəzli ta səɗa gha nee, a ghəshi təhamtəra bashakə tsa va mbə ghən ci, pən na, kala mbay ghəshiy tahamti» kə.

41 Ma sa gəzəkə ntsa va tsəgha, ma kə Yesəw kaa mbəzli na: «Mata ghwəy ghwəy mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsa gəmgəm niy, ɓanavə nefer ghwəy ghwəy kaa Hyalaw. Paꞌ hwəm ɗi ghwəy yən nzəyra lə ghwəy kia? Hwəm dzee kərə lə səꞌwa kwəma ghwəy kia?» kə. Sa gəzəkə na tsəgha, a kə kaa dəy zəghwə va na: «Pəməra zəghwə gha vaa səəkə tikə» kə. 42 Dza məndi ka dza ta pəmə zəghwə va. Ma ghəci mbə səəkə na, dza bashakə tsa va, mbeɓ fati tə pi. War a ghəciy mərmərə lə bərci. Dzəghwa Yesəw ki, mbaꞌa gəzanakə kwəma lə bərci kaa bashakə tsa va, mbaꞌa tahamti. Dza na kwəriŋ mbəlanti zəghwə va, mbaꞌa pəmanavə kaa dəy. 43 *Ma sa nashi mbəzli tiɓa gwanashi shi va na, ka mananshi maɗaŋa, sa nata ghəshi bərci Hyala.

Yesəw zhiniy gəzəpə kwəmaa dzəkən məti ci lə zhakati tsa ci mbə məti

(Mt 17:22-23; Mk 9:30-32)

Ya wa ndə na, war mbə mananci maɗaŋa kwəma mənti Yesəw va ki. Ma kə kaa mbəzli ta səɗa ci na: 44 «Kwəma dzee na ta gəzaŋwəy sanay, fə tə ghwəy ghən ti wəzə. Ma yən yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, ta kəsəvəra dza məndi, mbaꞌam fambəra mbə dəvə mbəzli» kə. 45 *Ma mbəzli ta səɗa ci nashi ki na, favə shi ɗi Yesəw gəzə ghəshiw. Mbəmbə niy nza sləkar tsa kwəma va və shi, va nəghətaa ghəshi favə shi ɗi naa gəzə. Mbə ghəranshi hazləni niy nza ta ɗəw shi va va Yesəw.

Tsama ndə na ntsa dikə tsaa?

(Mt 18:1-5; Mk 9:33-37)

46 *Dzəghwa *mbəzli ta səɗa Yesəw, mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə ngərə ghəpə kwa jipə shi, ta mbəə sənay, nda a ntsaa gwəra dikə mbə shi. 47 Mbalaa cəkeꞌ sənata Yesəw kwəma təkə ghəshi mbə nefer shi, naci ki. Dzəghwa na kaa zəghwə jəwə pəm pəməvə, dza na mbaꞌa garəy kwa kwəma ci. 48 *Ma kə kaa ngəshi na: «Nay ghwəy na, a gəzaŋwəy ya, ya wa ntsaa kaꞌwəti zəghwə jəwə nja sasa tə mbərkə kwəma yay, yən dəꞌwə ghən tsee na sa kaꞌwəti na tsəgha. Mbaꞌa kə ndə kaꞌwətəray, aa kaꞌwəti ntsaa ghwənikəra va kwərakwə. Sa nzanay ntsaa dzaa zhəghəti ghən tsa ci jəwə mbə ghwəy gwanaŋwəyəy, ghəci na ntsa dikə tsa» kə.

Tsa ghwəmmə ndə na ntsaa pa ma jaka lə ghwəmmə

(Mk 9:38-40)

49 Ma sa gəzamti Yesəw kwəma, ma kə Zhaŋ kaa ngəci na: «A Metər, a ghəy nay tsahwəti ndə ghəci mbə tihə gazlaka lə slən tsa gha. Mbaꞌa ghəy makəti na ghəy, sa kama na kwasəbə ghwəmmə» kə. 50 *Ma kə Yesəw ngəci na: «Zlayəm, ka makə ghwəy ma. Sa nzana, ma ntsaa kama mbə jaka lə ghwəyəy, ntsa ghwəy na tsava ndə» kə.

Mbəzli mbə nahwəti məlmə tə hiɗi ka *Samari kala zləɓa ma kaꞌwə Yesəw

51 *Dzəghwa vici dza Yesəw ta dzay dzəmə ghwəmə ti, mbaꞌa kətikəvata. Ghala vəghwə tsa vay, dza na mbaꞌa pəhəti dzaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem mbə nəfə tsa ci. 52 *Sa pəhəti na tsəgha na, dza na, mbaꞌa ghwənashi ka ghwəni miy tə kwəma ci. Dza mbəzli va pəkw ghəshi dzashi, ndəs ghəshi tsəhəshi mbə nahwəti məlmə tə hiɗi ka Samari ta dzaa gwəmanati pi fə gwəci tsa Yesəw mbə. 53 Ma mbəzli mbə məlmə va na, kala zləɓa kaꞌwə ci ghəshi, sa nzana va dzəmbə məlmə Zherəwzalem ghəci dza. * 54 *Ma sa nata *mbəzli ta səɗa Yesəw, kar Zhakə ghəshi lə Zhaŋ nava kwəma tsəgha, ma kə ghəshi kaa Yesəw na: «A Ndə sləkəŋəy, ka ɗi gha ghəy cəꞌwə Hyala a ghənzə ghwənəkəghwa ghwə səəkə mə ghwəməə ndamtishi na?» kə ghəshi. 55 ꞌWakəvə Yesəw tsəgha tərəɗ, zhəghətəvay, dza kwa shi, ka naɓəshi. Ma kə ngəshi na: «A ntsaa fambəŋwəy gəla nana zəzə kwəma mbə ghən tsa ghwəya? Na nee yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, ta zamti piy tsa mbəzli səəkə yaw, ta mbəlishi səəkee» kə. 56 Ma ləy hwəm kwəma va ki na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə nahwəti məlmə.

Kar Yesəw lə mbəzliy ɗi nəw ci

(Mt 8:19-22)

57 Ma kar Yesəw kwa kwal mbə dza ki na, dza tsahwəti ndə tiɓa, mbaꞌa ghavə gəzanci kwəma. Ma kə ngəci na: «A Ndə sləkəpə, ta nəwŋa dzee, ya paꞌ kwəmaɓa dza ghaa dza» kə.

58 Ma kə Yesəw kaa ngəci na: «A pə gha zəzəvə kwəma wəzə di, a gha sənay, ma keŋkiɗiy a ghi tsa shi və shi mbə hiɗi. ꞌYegwer ɓa na, lə tsa shi ghi ghəshi mə fə. Ma na nee yən Zəghwə yakə ndə ngəriy tsee ghi tiɓa gar dəkətəvaree mbə kiw» kə. 59 Ma kə kaa tsahwəti ndə na: «Nəwra dzam» kə. Ma kə ntsa va na: «A Ndə sləkəpə, ndara kwal, e dzaa lamti dirə di, kee gha səəkə ta nəwŋa» kə. 60 Ma kə Yesəw ngəci na: «Zlashi mbəreketi tiɓa a ghəshi lala ghən tsa shi. Na na ghay, mbala ta gəzə njasa sləkə Hyala mbəzli» kə. 61 *Ma kə tsahwəti ndə kaa Yesəw ɓa na: «Yən neyey, ta nəwŋa dzee Ntsee dikə tsa. Ma nanzə kiy, ndara kwal e dzaa səkwamti mbəzli kəghi tsee, ma nzee səəkə ta nəwŋa» kə. 62 *Ma kə Yesəw ngəci na: «Mbaꞌa kə ndə kəsəvə ngwər slay ta za, zhini mbaꞌa dzay ta nighə pətsa zhəy ləy hwəməy, ta dzay dza ngwər tsa vaa dzəvəgha bəla. Tsəgha na lə ntsaa ɗi nəwra kwərakwə, mbaꞌa kə zhiniy dzay ta zəzə shi dzəy lə hwəməy, dzəkwətəvay tsava ndə ta gəzə sləkə tsa dza Hyalaa sləkə mbəzliw» kə.

Yesəw mbə ghwəni mbəzli mbərfəŋ mətsəkə bakəti ta gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli

10

1 *Ma ləy hwəm kwəma va ki na, dza Yesəw Ntsaa sləkəpə mbaꞌa təravə nihwəti mbəzli mbərfəŋ mətsəkə bakəti. Dza na mbaꞌa ghwənashi, bakə bakə bakə kwa zəərə shi, a ghəshi dza kwa kwəma kwa kwəma ci, dzar mbə məlməhi gwaꞌa gwaꞌa lə dzəti pətsa dza naa dza dəꞌwə ghən tsa ci. 2 Dzəghwa, ma kə kaa ngəshi kwa fir na: «A mbəzlee, ɗaŋ shi zəmə nakamtəvashi kwamti ngar na, daw mbəzli ta ɓasəshi səəkə tə vəhəə jighi. Ghənzə tsəghay, cəꞌwə pə ghwəy cəꞌwə ndə za tsa va, a ghəci mətsəhə ghwəni nihwəti mbəzli dzəmti, ta mananci shi ci vaa səəkə» kə. 3 Ma kə diɓa na: «Nana kiy satim, mbalam, aa ghwəniŋwəy ya, nja ndərazhi teŋkesli ka məndi vaa kambə mbə jipəjipə dəghwava jezlhi. 4 *Əntaa ghwəy dzaa ɓə ya mbəl pas tsaa ɓə gəna kwa, ya mbəl ndə dza ta wə, ya kwekweher nzə ma. Ghwəy mbə kwaləy, əntaa ghwəy səkwə mbəzli ma.

5 *Ya tsama ghi dza ghwəy dzakəŋwəyəy: “Ndaŋwəy zərkə Hyala mbə nzəy tsa ghwəy kəykə” pə ghwəy taa ni kaa mbəzli kəyɓa ghwəy dzakə. 6 Ma ghalaɓa, mbaꞌa kə ntsa zərkə nəfə tsa kəghi tsa vay, ta dzəkən dza zərkə tsa ɓəghə ghwəy va. Ma kala gəla tsava ndə kəyɓay, ka dza zərkə tsa gəzanshi ghwəy vaa nza kən shi ghwəlaw. 7 *Mbaꞌa kə ndə kaꞌwətəŋwəy kəghi tsa ciy, nzəyŋwəy tə ghwəy kəyɓa. Ka zəmə shi zəmə ɓəŋwəy məndi kəyɓa, ka sa shi sa ɓəŋwəy məndi kəyɓa diɓa. Sa nzanay, mbaꞌa kə ndəə ghəra sləni na, aa təɓə məndiy nganci shi zəmə ci. Əntaa ghwəy dzaa təɗi ghi kəy pətsa gha ghwəy nzəy kəy, ta dzakə tsahwəti ghi, mbə məlmə kwətiŋ na ma.

8 Mbaꞌa pə ghwəy tsəhəŋwəy mbə məlmə, dza mbaꞌa məndi kaꞌwətəŋwəy mbəy, a pə ghwəy taa zəmə shi dza məndiy ɓəŋwəy mbəɓa. 9 *Ka zəlghwə dza ghwəy kəsashi mbəɓay, ka mbəlishi. A pə ghwəy taa ni kaa mbəzli mbə məlmə vay: “Ndəkwə ndəkwə na Hyala ta səəkə ta sləkəŋwəy” pə ghwəy taa ni ngəshi. 10 Ma mbaꞌa pə ghwəy tsəhəŋwəy mbə məlmə, kala zləɓa kaꞌwəŋwəy məndi mbəy. Səvəriŋwəy tə ghwəy dzəti pətsa ka məndiy ɓasəva mbəɓa. Tsaꞌ pə ghwəy taa ni ngəshiy: 11 *“Ava ghəy batəyŋwəy lə kwərbi mbə məlmə ghwəy ta niy dzətishi tə shiɗshiɗ ghəy, ta mbə ghwəy sənay a ghwəy mənti *kwəma jikir na, pə ghwəy. Nanzə kiy, sənay tə ghwəy wəzə, ndəkwə ndəkwə na Hyala ta səəkə ta sləkəŋwəy” pə ghwəy taa ni ngəshi. 12 *A gəzaŋwəyee, fəca dza Hyalaa məni ngwəvəə dzəkən mbəzliy, tərəŋwɓa ngəraꞌwə tsaa dzaa nza kən mbəzli mbə nava məlmə dza naa nza kən ngəraꞌwə tsaa dzaa nza kən mbəzli mbə məlmə *Sədəm» kə Yesəw.

Ngəraꞌwə tsaa dzaa dzəkən mbəzliy ɗi ma zləɓa kwəma Yesəw

(Mt 11:20-24)

13 *Dzəghwa, ma kə Yesəw na: «Ghwəy ghwəy mbəzli mbə məlmə Kwəraziŋ lə ghwəy ghwəy mbəzli mbə məlmə Betəsayda, a ngəraꞌwə taa nza kən ghwəy. Sa nzana mbə məlmə Tir lə mbə məlmə Shidaŋw pən niy mənəhwə shi maɗaŋa maɗaŋa ni ni mənəhwee mbə ghwəy nzay, ci mbəzli mbəɓa tsəfəkwəshi, ka tsati titihwə ka zhəghanti nzəy tsa shi kwa kwəma Hyala va kwəma shi jikir na nza. 14 Va tsəgha kiy, fəca dza Hyalaa məni ngwəvəə dzəkən mbəzli na, tərəŋwɓa na ghwəy ngwəvə dza naa nza kən na mbəzli mbə məlmə Tir lə mbəzli mbə məlmə Shidaŋw. 15 *Ghwəy ghwəy mbəzli mbə məlmə Kapernahwəm kiy, mbəzli dza məndiy kafashiy dzəta ghwəmə nza ghəy na ghəy ki nə ghwəy na, nava tiɓa teepəw. Ta dzəghwa dza ghwəy paꞌ tə pətsa nza mbəreketi» kə Yesəw.

16 *Ma kə kaa mbəzli ta səɗa ci diɓa ki na: «Ya wa ntsaa fa kwəma ghwəyəy, kwəmee fa na kwərakwə. Ya wa ntsaa ɗi ma fa kwəma ghwəyəy, kwəmee ɗi ma na fa kwərakwə. Ya wa ntsaa ɗi ma fa kwəmee kwərakwə diɓa na, kwəma ntsaa ghwənara na sa ɗi ma na va fa tsəgha» kə.

Mbəzli ghwənashi Yesəw va mbərfəŋ mətsəkə bakəti ni

17 *Dzəghwa mbəzli mbərfəŋ mətsəkə bakəti ni va niy ghwənashi Yesəw ki, mbaꞌa ghəshi zhəghəkəvashi mbə dzashi va lə vəshi. Ma kə ghəshi kaa Yesəw sa səəkəshi ghəshi na: «A Ndə sləkəpə, lə hyelershi ɗitəŋəy na fəti. Sa ka ghəy tihəshi səvəri mbə ghən mbəzli lə slən tsa ghay, ka səvəri ghəshi» kə ghəshi. 18 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Tsəgha na, mbə nay *ndə jaka tsa Hyala niy nzee ghəci mbə tərə səəkə mə ghwəmə, wampiɗ, kə, nja wampiɗi van. 19 *Favə tə ghwəy: Avee ndaŋwəy bərci ta dza ghwəy dzar tə shesher lə dzar tə yətihi, zhini ka təɗanakən bərci kaa ndə jaka tsa Hyala. Shiy tiɓa dzaa mbaŋwəyəw. 20 *Nanzə kiy, ka vəshi ghwəy war tə sa ɗitəŋəy hyeler fəti ma, tə sa nzana mbaꞌa Hyala tsasliti slən tsa ghwəy mə ghwəmə pə ghwəy vəshi» kə Yesəw.

Yesəw vəshiy

(Mt 11:25-27; 13:16-17)

21 *Ma geꞌi ghala vəghwə tsa səəkəshi mbəzli vaa gəzanci kwəma kaa Yesəw ki na, mbaꞌa safə tsa Hyala ɗewɗew tsa təhanay nəfə tsa Yesəw lə vəshi. Ma kə na: «A Dirə tsaa sləkə ghwəmə lə hiɗi, ꞌwəsa nə ya ngəŋa, sa nzana ma kwəmaa niy mbələy gha na va mbəzliy sənata kwəma ghəshi lə ka məhərliy, a gha canakəvərishi kaa mbəzli daw daw ni tə sənata kwəma. A Di a falŋee, sa nzana tsəgha gha ɗi» kə.

22 *Ma kə Yesəw kaa mbəzli ki na: «Mbə dəvee fambə Dirə shiy gwanashi. Ndə tiɓa mbaꞌa sənata kwəmee kala war Dirəw. Ndə tiɓaa sənata kwəma Dirə kala war yən yən Zəghwə ci, mbaꞌa ntsa nə ya e ɗi canati Dirə pənəw» kə.

23 Sa gəzəkə Yesəw tsəgha ki na, dza na, tərəɗ zhəghəghəvay dzar kwa mbəzli ta səɗa ci. Ma kə kaa ngəshi kwətishi na: «Vəshi na va ghwəy, sa kwəmavə ghwəy nashi shi mənti Hyala lə mətsəhi ghwəy. 24 *Sa nzana e gəzaŋwəyəy, ka gəzə kwəma Hyala ɗaŋ, lə mezhizhə ɗaŋ niy ɗi na nashi shi nashi mətsəhi ghwəy ni sənzənva, kalaa niy kwəmavə nashi ghəshi. Mbə ɗi fa kwəma favə ghwəy na sənzənva ghəshi niy nza na, a kwəmavə fa nzə ghəshiw» kə.

Ɓəli fir dzəkən ndə ka *Samari tsaa məni kwəma wəzə na

25 *Ma tə nahwəti vici na, dza tsahwəti *ndə ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, mbaꞌa səəkəy dzəvəgha Yesəw ta ngali lə kwəma. Ma kə kaa Yesəw na: «A Metər, wa shi dzee mənti, kee kwəmavə piy tsaa kəɗi maa?» kə. 26 Ma kə Yesəw ngəci na: «Njaa nə məndi kaa kwəma tsasliti məndi mbə kwəma pəhətəmmə Hyala ta mənia? Njaa na kwəma ka ghaa favə gha mbə jangə nzəa?» kə. 27 *Ma kə ntsa va na: «A kə məndi mbə kwəma pəhəti Hyalay: “Ɗi pə ghaa ɗi Hyala gha sləkəŋa, lə nəfə tsa gha gwanay, lə bərci gha gwanashi, lə məhərli gha gwanata, mbaꞌa gha ɓanavə ghən tsa gha gwanay. Zhini diɓay, ɗi nihwəti mbəzli gwanashi njasa ɗi gha va ghən tsa gha kwərakwə” kə məndi» kə.

28 *Ma sa zləɓakə ntsa va tsəgha ki, ma kə Yesəw kaa ngəci na: «Kay, wəzə zləɓati gha kwəma va. Mbala məni war tsəgha, ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma dza gha» kə.

29 Ma ntsa va na, kala ɗi ghəci kwəma vaa kəray və. Ma kə kaa Yesəw ki na: «Yaŋ, tsəgha na, sana kiy, wa na tsee ndə ghalaraa?» kə. 30 Ma kə Yesəw kaa zləɓanci kwa fir na: «Tə nahwəti viciy, mbaꞌa kafəy tsahwəti ndə Zhəwifə mbə məlmə Zherəwzalem ta dzaa dzəmbə məlmə Zherikwə. Ma ghəci mbə kwal na, mbaꞌa ka ghəli pəslishi ti. Dza dəꞌwə dəꞌwə ghəshi dəꞌwəti. Kwərat kwərat ghəshi səsərəhwə shiy kən ghən ci. Mbaꞌa ghəshi pahwə shi və gwanashi, ka dzashi. Tərə na war miy nəfə ta məti. 31 Ma kwa kwəma jəw na, dza tsahwəti ndə ta Hyala tsa mbə hwəlfə kwətiŋ na li mbaꞌa dzakə dza ci kwa kwal tsa va. Mbaꞌa kəsay ntsa dəꞌwəvə ka ghəli va bəzhehə tiɓa kwa kwal. Ma sa nay na na, dza na, wəsl wəslivə kwal tsa ci, mbaꞌa zlay ntsa va tiɓa, ka dzay. 32 Ma kwa kwəma jəw ɓa na, zhəghwa tsahwəti ndə mbə hwəlfə Levi ɓa, ntsa nza ghəshi mbə hwəlfə kwətiŋ na li, mbaꞌa zhəkəy kwa kwal tsa va. Səəkə na na, mbaꞌa kəsay ntsa va war tə pətsa va bəzhehə. Ma sa nay na kwərakwə na, dza na wəsl wəslivə kwal tsa ci. Mbaꞌa zlay ntsa va tiɓa, ka dzay. 33 *Ma kwa kwəma jəw diɓa kiy, dza tsahwəti ndə ka Samari, ndə məlmə kala kama mbə hwəlfə ci, mbaꞌa dzakə dza ci kwərakwə. Səəkə na ndəs tsəhəy vəgha ntsa va. War sa nay na naci ki na, mbaꞌa hwər tsa ci zhanati tərəŋw ti. 34 Dzəghwa na kət kətəghəvay dzəvəgha ntsa va. Dza na kaa zheher ti njəꞌwə njəꞌwə naghamtishi, dza na mbaꞌa mananati ghwəꞌi tə zheher va, kə ki pəərə pəərə pəərətishi. Ma sa paramtishi na na, dza na tsaŋ ɓəvə, ɗal famə mə kwantəmca ci səəkə na li. Dza na mbaꞌa dzaa fəy mbə ciki tsa ka ka məlməə nzəy mbə tə gəna, ka zəlghwə ntsa va mbəɓa. 35 Ma tə way pi həzlimə ki na, mbaꞌa kafəy ta dzay. Dza na mbaꞌa ɓəvə gəna gar mbəl bakə, mbaꞌa ɓanavə kaa ndə ciki tsa va. Ma kə kaa ngəci na: “A dzaree ta dza, ndi gəna na, nza gha nighəə dzəkən ntsa va. Ya ə dza gəna dza ghaa zamti mbə kwəma ciy taŋəti nanay, sa kee zhəghəkəvara mbə dzee na e taa zhanavəŋa sa gha” kə» kə Yesəw.

36 Ma sa kəɗamti Yesəw ɓəlanci fir tsa va kaa ndə ɓənipə kwəma pəhəti Hyala va ki, ma kə kaa ngəci na: «Mbə mbəzli mahkan ni va sana kiy, tsama na ndə ghalay ntsa dəꞌwəvə ka ghəli vaa?» kə ngəci. 37 Ma kə ntsa va na: «Vəya na neyey, ntsaa pəərəti zheher ci va na» kə. Ma kə Yesəw ki na: «Tsəgha na, gha kwərakwə kiy, mbala, gha dzaa məni tsəgha» kə.

Yesəw kəghi tsa kar Martə lə Marəy

38 *Dzəghwa kar Yesəw ghəshi lə *mbəzli ta səɗa ci, mbaꞌa ghəshi kafəshi ta dza. Ma ghəshi mbə kwal na, mbaꞌa ghəshi kəsata nahwəti məlmə. Mbaꞌa nahwəti mali niy nza mbə məlmə va, Martə, kə məndi kaa slən tsa nzə. Dza na mbaꞌa kaꞌwətishi kəghi tsa nzə. 39 Martə vay, a zhaməmmə niy nza və, Marəy, kə məndi kaa slən tsa nzə. Dza Marəy nanzə kiy, paꞌ pavə pətsa nzə vəgha Ndə sləkəpə. Dərasə nzəyta war ka fa kwəma gəzə Yesəw. 40 Ma Martə nanzə ki na, war a ghənzəə tsəva lə ghəra sləni ghənghən ghənghən kwətita. Dzəghwa na, kaf kafəta, dza ndəs tsəhəta vəgha Yesəw. Ma kə ngəci na: «A Ndə sləkəpə, kwəmaa shashaŋa tiɓa mbə kwəma zhamərə na, sa zlara na tsa mbə sləni, war e tsəva mbə kwətira tsəy? Gəzanta a ghənzə kəətira» kə. 41 Ma kə Yesəw kaa ngəta na: «A Martə, wa nava dzaŋa gha ta təra kwəma tsəgha ɗaŋaŋaŋ, ka tasə ghən tsa gha tərəŋw tay? 42 Shiy kwətiŋ na shiy gwəramti e gəzaŋa nee ki. Na na Marəyəy, a təravə bəlaa gwəramti wəzə. Zlata a ghənzə fa kwəmee» kə.

11

Njasa ɓəni Yesəw cəꞌwə Hyala kaa *mbəzli ta səɗa ci

(Mt 6:9-13; 7:7-11)

1 *Ma tə nahwəti vici na, dza Yesəw ka cəꞌwə Hyala dzəghwa tə tsahwəti pi. Ma sa kəɗiy na lə cəꞌwə na, dza tsahwəti ndə kwətiŋ mbə mbəzli ta səɗa ci ka gəzanci kwəma, ma kə ngəci na: «A Ntsaa sləkəŋəy, ɓanavəŋəy cəꞌwə Hyala kwərakwə, njasa ɓananavə Zhaŋ va kaa mbəzli ta səɗa ci» kə. 2 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Mbaꞌa pə ghwəy cəꞌwə Hyalay. Vanta kwəma ka ghwəy gəzə:

A Dəŋəy,

a cəꞌwəŋa ghəy nza mbəzli mbəə sənay Hyala ɗewɗew na

nza gha, kə ghəshi, ka fal slən tsa gha.

Mazə nza gha, səəkə sləkəŋəy.

3 *Ɓəŋəy shi zəmə gar məkəŋəy vici va vici va.

4 Pəlataŋəy kwəma ghəy jikir na mənti ghəy.

Sa nzanay, kar ghəy pəlata na mbəzliy

məniŋəy *kwəma jikir na kwərakwə.

Ndəghwətəŋəy vantaa *ndə jaka dzaa həərətəŋəy

ta məni kwəma jikir na.

Ava tsəgha ka ghwəy ni» kə Yesəw.

5 Zhini ma kə kaa ngəshi ɓa na: «Sənzənvay ava ndə mbə ghwəy, mbaꞌa madigay və, dzəghwa na mbə daŋkala vərɗi pəkw dzay dzakə ghi tsa madigay tsa va. Ma kə kaa ngəci sa tsəhəy na na: “A madiga, va gha səəkee, a gha ngavəra shi zəmə nzee watəŋa shi gha. 6 A səəkəy tsahwəti madigara ta wə kəghi tsee, kala shi zəmə vəya ta ngancishi” kə. 7 *A kə madigay tsa məhəni va kaa ngəci na: “Am, am, am! Kaa gagara gha ma! Kəəli kəəli na dəghee məcanata, məhəni ghəy lə ndərazhee gwanaŋəy. Ka mbay ya satira tə pi həni sənzənva ta ndaŋa shi vaw” kə 8 Ya tsəgha gəzəkə na na, war ə madigay tsa vaa gagay lə cəꞌwə va ki. Mbaꞌa madigay tsa va satiy ɓanavə shi ɗəw na va gwaꞌa, sa gagay na, kala kama tə sa nza ghəshiy madiga. 9 *A gəzaŋwəy ya kiy, cəꞌwəm shiy va Hyala, ta ndaŋwəyshi dza na. Pəlam shiy və, ta kwəmavəshi dza ghwəy. A pə ghwəy har, ta zləɓaŋwəy kwəma dza na. 10 Sa nzana, ya wa ntsaa cəꞌwə shiyəy, ta ɓanavəshi dza məndi. Ya wa ntsaa pəla shiyəy, ta kwəmavəshi dza na. Ya wa ntsaa tsa yashiy dzakə ghiy, ta zləɓanci kwəma dza məndi. 11 Didi tiɓa mbə ghwəy, ka ɗəw ɗafa zəghwə ci və na, dza tsaŋ ɓəvə hakwə ka ɓanci na? Ka ɗəw kəlipə ghəci və na, nza naa ɓanavə shishi ka məjəꞌa kəlipə va na? 12 Ya zəghwə ciy cəꞌwə slisli kwəkwəla və na, nza naa ɓanci yiti na? 13 Ma ghwəy ghwəy mbəzli gəmgəm ni mbaꞌa ghwəy sənay ɓanshi shi wəzə ni kaa ndərazhi ghwəy na, hanaɓa Dəŋwəy tsa mə ghwəmə ka na mbay ma ɓanavə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa kaa mbəzliy cəꞌwə və shəkəna?» kə.

Dza kwa pətsa səəkə bərci tihə Yesəw hyeler li shi

(Mt 12:22-30; Mk 3:20-27)

14 *A tsahwəti ndə niy nza tiɓay, mbaꞌa *hil niy pəhəti ghani ci, kala mbə ghəciy gəzə kwəma. Dzəghwa Yesəw tə nahwəti vici, mbaꞌa tihəkəvəri hil tsa va mbə ntsa va. Ma sa səvəriy hil tsa va mbə na, ka gəzə kwəma ntsa va. Sa nata mbəzli ɗaŋ ni va ɓasəshi tə pətsa va nava kwəma na, ka mananshi maɗaŋa ghənzə. 15 Ma kə nihwəti mbəzli nashi ki na: «Belzhebəl, mazə tsa mbə hyeler ɓanci na bərci tihə na va nihwəti hyeler səvəri mbə ghən mbəzli li shi» kə ghəshi.

16 *Dza nihwəti ɓa, ka pəla ngali ci lə kwəma. Ma kə ghəshi kaa Yesəw na: «Mənti shi maɗaŋa maɗaŋa ni, ti dza ghəy gha sənay Hyala ghwənikəŋa na kataŋ, pə ghəy» kə ghəshi. 17 Na na Yesəw naci ki na, gwaꞌa gwaꞌa ghəci sənata kwəma mbə ghən shi. Ma kə ngəshi na: «Mbaꞌa kə mbəzli dikə dikə ni zəmə hiɗi dzəmbəshi mbə pa jaka kwa jipə tsa shiy, ta zamti ghən tsa shi dza ghəshi. Ka ceker shi dzay, ka ngangazlavaa dzəkən nihwəti. 18 Mbaꞌa kə *ndə jaka tsa Hyala dzəmbəy mbə pa lə mbəzli ciy, ta ndanivərivay dza mazə tsa ci va. Ma pə ghwəy mbə gəzə kwəma ghwəyəy, lə bərci ndara Belzhebəl tihee hyeler mbə ghən mbəzli, pə ghwəy. 19 Mbaꞌa pən tihə hyeler lə bərci ndara Belzhebəl kiy, ya nihwəti mbəzli ghwəy va tihə hyeler va na, wa ntsaa ɓanshi ni shi va bərci kia? Sləni ghəra mbəzli ghwəy vay, ti ghwəy sənay, a fəti va ghwəy, pə ghwəy mbə kwəma gəzəkə ghwəy na. 20 *Ma na nee na kataŋ nay, lə bərci Hyala tihee hyeler səvəri mbə mbəzli. Ma ɗi kwəma nata ghwəy na ciŋwəyəy: Wa na Hyala ghati sləkəŋwəy, ɗi naa gəzə» kə.

21 *Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Mbaꞌa kə ndə bərci pəhətəvay wəzə lə shi mbəzə ci, ka ndəghwə ghi tsa ciy, ndə tiɓa dzaa ndəŋwashi shi ciw. 22 Ma mbaꞌa kə tsahwəti ntsaa taŋəti tə bərci səəkəy dzəkən, mbaꞌa təɗanakənəy, ta pahwə shi mbəz ci va niy vəshi na ti shi dza ntsa va. Shi dza na vaa pahwə və na, mbaꞌa tatahamtishi.

23 *A na neyey, ma ntsaa ni ghwəm na lə gha na yaw, kəy, ndə mbəz tsee na tsava ndə. Ntsaa kəətira ma mbə sləni yay, slənee vaa liɗi na» kə Yesəw.

Njasa ka gazlakaa zhəghəvaa zhəmbə ndə

(Mt 12:43-45)

24 Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Mbaꞌa kə gazlaka niy nza mbə ghən ndə, dza mbaꞌa səvəritay, a ka naa dza dza, ka təwrə dzar mbə gamba, ta pəla pətsa dza naa mbay dəkətəvata ti. Ma sa ka na dza kala kwəmavə pi ghənzəy, ka na dza mbə zəzə kwəma nzəy: “Ma ghənzə tsəgha na, wəzəɓa zharee zhəmbə ciki tsee vaa səvəri ɗee mbə” dza naa ni. 25 Ma sa ka na zhəghəkəvataa zhəmbə na, mbaꞌa kəsay ciki tsa va gwəma gwəma wəzə, papa ɗewɗew. 26 *Ma sa ka gazlaka va nay pətsa mbəɓa tsəgha ki na, mbaꞌa dzaa hakakə nihwəti gezlekikiy gwəramti məni ndərəm kən mbərfəŋ, ta nzəy mbə ciki tsa va. Ma sa ka ghəshi səəkəə ki na, shirɓitə dzashiy dzəmbə ntsa va gwanashi. Dzəghwa tərəŋw gazlaka dzaa mətsəhəta va ntsa va, taŋ na kwataŋa va ki» kə.

Vəshi kataŋ na

27 Ma sa kəramti Yesəw gəzə kwəma va na, mbaꞌa nahwəti mali maɗita mbə jipə mbəzli tiɓa, ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ. Ma kə na: «Vəshi na ta mali səkwa gha kwa hwər nzə, mbaꞌa gha sahwə ꞌwa tə hati nzə!» kə. 28 *Ma kə Yesəw kaa zləɓanta na: «Aw kiw, mbəzliy fa kwəma Hyala va, dza ghəshi ka ɗi fəti tiy, ghəshi na shi mbə vəshi» kə.

Məndiy ɗəw shi maɗaŋa maɗaŋa ni va Yesəw

(Mt 12:38-42)

29 *Ma sa ɓasətəvashi mbəzli vəgha Yesəw, a kə na: «Ma ghwəy ghwəy mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsay, mbəzli jikirkir ni nza ghwəy. “Mənti shi maɗaŋa maɗaŋa ni” pə ghwəy kaa ngəra. Na nee nee kiy, nihwəti shi maɗaŋa maɗaŋa ni dzee məntəŋwəy tiɓaw. Mək na shi maɗaŋa maɗaŋa ni va niy mənəhwə Hyala lə *Zhəwnasə. 30 *A Hyala mənti shi maɗaŋa maɗaŋa ni lə Zhəwnasə, ta mbə ka *Ninivə sənay, Hyala ghwənikə na, kə ghəshi. Ta mənti shi maɗaŋa maɗaŋa ni dza Hyala lə ya kwərakwə, ta mbə ghwəy ghwəy mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsaa sənay, Hyala ghwənikəra na, yən Zəghwə yakə ndə ngəri, pə ghwəy. 31 *Nay ghwəy na, fəca dza Hyalaa məni ngwəvəə dzəkən mbəzliy, ta dza dza mazə maliy niy səəkəta va tə hiɗi ka Sabaa dzəti ngwəvə ghəshi lə mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsa. Ta kəsəyshi dza na tə ngwəvə, sa nzana mbaꞌa niy səəkəta tə hiɗiy gwəramti kərakə, war ta favə kwəma gəzə mazə *Saləmaŋw, sa nzana tərəŋw ghəci sənata kwəma. Dzəghwa ghwəy na ghwəy ki na, kala ɗi zləɓa kwəmee ghwəy. Yən sa dikə tsa kən Saləmaŋw ngar ki. 32 *Fəca vici dza Hyalaa məni ngwəvəə dzəkən mbəzliy, ta səəkə dza mbəzli mbə məlmə ka Ninivə dzəti ngwəvə ghəshi lə mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsa, ta kəsəyshi dza ghəshi tə ngwəvə. Ghəshi na nashi sa niy favə ghəshi gəzə kwəma Hyalaa dzəkən jikir tsa shi va Zhəwnasəy, a ghəshi niy tsati titihwə kaa Hyala, ka zhəghanti nzəy tsa shi. Dzəghwa ghwəy na ghwəy kiy, kala ɗi fa kwəmee ghwəy, yən tsa dikə tsa kən Zhəwnasə ngar ki» kə Yesəw.

Nzəy tsa mbəzliy nəw Yesəw *Kəristəw mbə waŋ pi

(Mt 5:15; 6:22-23)

33 *Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Ndə tiɓaa tsəraghwa ghwə kwa gərkəwa, sa tsəraghwa na na, mbaꞌa mbələy, aw bay na, mbaꞌa dzəɓakən tasaw kənəw. Mə pətsa ɗal tsa ka məndiy fəy, ta mbə ghənzəə mbərə, ma nza mbəzliy dzəmbə ciki nay pi waŋ. 34 Məcihi ghay, nja gərkəwa tə vəgha gha na ghəshi. Mbaꞌa kə mətsəhi ghaa nay pi ɗiweŋ ɗiweŋəy, mbə waŋ pi dza vəgha ghaa nza gwanata ghalaɓa ki. Mbaꞌa kə mətsəhi gha kala nay pi ɗiweŋ ɗiweŋəy, mbə kwəsli na vəgha gha. 35 Ghənzə tsəgha kiy, məni tə gha məhərli, vantaa waŋ pi tsa mbə nəfə tsa gha dzaa nzaa kwəsli. 36 Waŋ kə pətsa mbə vəgha gha gwanay, kala tərmbə nahwəti bəla nzə mbə kwəsliy, ghalaɓa na, mbə waŋ pi dza naa nza gwanata, njasa ka gərkəwa vaa mbərəŋa waŋ tsa nzə kwərakwə» kə.

Yesəw lə *ka Farisahi mbaꞌa *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala

(Mt 23:1-36; Mk 12:38-40)

37 *Ma sa kəɗamti Yesəw gəzə kwəma ki na, dzəghwa tsahwəti ndə Farisa mbaꞌa harvə ta zəmə shiy kəghi tsa ci. Dzəghwa Yesəw mbaꞌa tsəhəy kəghi tsa ci va. Mbaꞌa ghəshi ghati zəmə shiy kala yaɓə dəvə Yesəw. 38 *Ma sa nay ndə Farisa tsa va Yesəw ghati zəmə shiy, kala yaɓəhwə dəvə ghəci ta zəməshi na, mbaꞌa məhərli ci səəta va nava kwəma. 39 Ma kə Ndə sləkəpə kaa ngəci ki na: «Ghwəy ghwəy ka Farisahiy, paf paf təhəshi nefer ghwəy va ndərəm lə va ghəli. Gwəyəy, mbəzliy gwəmanti yaɓə devəre sa shiy tsa shi va lə kwakwa tsa shi ɗewɗew pərikə tə hwəm shi, mbalaa ngərjəkəjəkə na ghəshi va rəɗa kwa hwər kwa hwər shi nza ghwəy. 40 Ghwəyəy, mbəzli kama məhərli mbə ghən shi nza ghwəy. Ma Hyalaa mənti pətsa pərikə va tə ngwəla na, kala ghənzə mənti tsa mbəɓa mbəɓa pi nə ghwəy kwərakwə shəkəna? 41 *Wəzəɓa ɓanavə ghwəy shi kwa devəre sa yam tsa ghwəy lə shi kwa kwa zənɗafa tsa ghwəy kaa ka ndərma. Mbaꞌa pə ghwəy mənti tsəghay ɗewɗew dza nefer ghwəy nza kwa kwəma Hyala.

42 *A gəzaŋwəy ya, ghwəy ghwəy ka Farisahiy, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy. Ghwəy kiy, kar ghwəy ɓə shiy kwətiŋ mbə shiy məŋ ta ɓəshi kaa Hyala. Ka ɓə shiy kwətiŋ mbə shiy məŋ, ya səvəri mbə kəslifi er jəw jəw ni wəzə ni ka ghwəy ta ghənghən ghənghən ni. Ma na nza bama ti *kwəma pəhəti Hyala na, kala ɗi nəw ghwəy. Shi ɗi kwəma pəhəti Hyalay: Ka ɗi Hyala lə nəfə kwətiŋ, ka məni kwəma lə kwal tsa nzə, ava ghənzə na kwəma nza bama ti va Hyala. Tsəgha na shi ka ghwəy məni nza ki, kala za ma ghən ta ɓə shiy kwətiŋ səvəri mbə shiy məŋ kaa Hyala diɓa. 43 *Ghwəy ghwəy ka Farisahiy, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy. Sa nzanay, war tsa kwa kwəma pi nzəy ka ghwəy pəla ta nzəy mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə nza mbəzli mbəə naŋwəy. Jəw ɗi ghwəy məndiy səkwəŋwəy mətsəfəkwə dzar tə ləwmaw. 44 Ghwəy ghwəy ka Farisahiy, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy. Sa nzanay, yəmyəm nza ghwəy lə kwəli mbə hiɗi, kala mbə məndiy nata, war dza məndiy dza dzar kən kala sənata məndi» kə.

45 Ma kə tsahwəti ndə mbə ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala na: «A Metər, mbə kwəma gəzə gha va tsəgha nay, lə ghəyŋəyta tsəərə gha mbə kwəma va» kə.

46 Ma kə Yesəw kaa ngəci na: «Mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy kwərakwə, ghwəy ghwəy ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala! Sa nzanay, kwəma shəndəkə na taŋəti bərci mbəzli ka ghwəy ɗi ghəshiy məni. Ma ghwəy na, ka ka dəvə ghwəy kaa mbəzli ya jəw mbə nəw kwəma ghwəy vaw. 47 *Ghwəy ghwəy shiy gwəmanti nga kwəlihi ni wəzəə dzəkən ka gəzə kwəma Hyala bakwamti jijihiŋwəyəy, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy. 48 Sa gwəmanti ghwəy va kwəlihi vay, a ghwəy zləɓavə kwəma mənti jijihiŋwəy va ɗi na gəzə. Sa nzanay, bəkwə bakwamti jijihiŋwəy ka gəzə kwəma Hyala, sa dza ghwəy na ghwəy ki na, mbaꞌa ghwəy gwəmanti kwəlihi ka gəzə kwəma Hyala va. 49 *Va tsəgha niy nə Hyala ghənzə kwa sənata kwəma: “Ta ghwənanakəvəshi ka gəzə kwəmee dzee lə ka kwalee, ka ghəshi dzay, mbaꞌa ghəshi bakwamti nihwəti mbə shi, nihwəti na, mbaꞌa ghəshi sanamiyshi ngəraꞌwə” kə. 50 Ka gəzə kwəma Hyala bakwamti məndi ghala ghava hiɗi kiy, tə ghwəy ghwəy mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsa dza Hyalaa kəsli kərhi tsa shi. 51 *Tə *Abel gha məndiy pəəsli ndə, ka sar lə bəkwəshi paꞌ tə Zakari tsa pəəsliti məndi va kwa jipə pətsa ka məndi fə shiy ti ta ta Hyala lə ciki tsa nzə. Njasa gəzaŋwəy ya va na, ta sla ngwəvə dza Hyalaa dzəkən ghwəy, ghwəy mbəzli ndatsə ni, tə mbərkə mbəzli bakwamti məndi va gwanashi.

52 *Ghwəy ghwəy ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyalay, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy, sa nzana mbaꞌa ghwəy ɓəhwə sənata kwəma Hyalaa dzəmbə dəvə ghwəy, mbaꞌa ghwəy kalay kwal va mbəzliy ɗi sənata kwəma va, ya ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy na sənata ghwəyəw» kə.

53 *Ma sa gəzamti Yesəw kwəma va ki na, dza na mbaꞌa ɓarvay tiɓa. Dza ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, ghəshi lə ka Farisahi ka ghwərvəə dzəkən tərəŋw, ka ɗəɗəw nihwəti shiy və ghənghən ghənghən, 54 ka pəla ngali ci, nda nza naa mbəlikəvəri *kwəma jikir na tə miy ci, ta mbə ghəshiy kwəmavə kwəma dza ghəshiy kəsə ti.

12

Yesəw yəmə shi ɓənipə *ka Farisahi lə *is

(Mt 10:26-27)

1 *Ma ghala pətsa va ki na, mbaꞌa mbəzli gar diwəy diwəy diwəy, ɓasəshi, ka dza tə ndə tə ndə va ɗaŋshi. Dza Yesəw mbaꞌa ghati gəzə kwəma pərɓa kaa mbəzli ta səɗa ci, ma kə na: «Ndəghwə tə ghwəy ghən tsa ghwəy va is tsa ka Farisahi va. Ɗi naa gəzəy, ndəghwə tə ghwəy ghən tsa ghwəy va ngəɗipə tsa ɓəni ghəshi va kaa mbəzli. Sa ka ghəshiy dzay, mbaꞌa ghəshi ɓəti ghən tsa shi ka mbəzli slar slar ni, a tsəgha na ghəshiw. 2 *Ya wa kwəma mbəmbə na gwaꞌay ta dzəti ngwəla dza na. Ya wa kwəma dza məndiy ghələhwə gəzə nzəy, ta sənata dza məndi. 3 Va tsəgha, ya wa kwəma dza ghwəy gəzəhwə taa nza mbə kwəsliy, ta favə dza məndi havəghwə tə ngwəla. Ya wa kwəma dza ghwəy ɗahwəhwə kaa ndə mbə ciki kəəli kəəliy, ta zlapata kwəma va dza məndi mə ɗal pi pərikə tə ngwəla, ka favə məndi» kə.

Ka hazləni ghwəy va ndə ngəri ma, va Hyala pə ghwəy hazləni

(Mt 10:28-31)

4 Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Ma nə ya kaa ngəŋwəyəy madigahiray, ka hazləni ghwəy va mbəzliy dzaa mbay pəəsliti vəgha ghwəy ma. Na niva mbəzliy, nihwəti shiy tiɓa ghəshi dzaa mbay mənti dzəghwakən shi vaw. 5 *Kadiwəm, e citəŋwəy ntsa təɓə na ghwəy hazləni və. Va Hyala pə ghwəy hazləni. Ghənzə na ntsaa dzaa mbay pəəsliti ndə, zhini mbaꞌa bərci və ta zhiniy ndəghambə ntsa va mbə ghwə diɓa. Ə gəzaŋwəy ya, gəla tsava ndə na sa təɓə ghwəy hazləni və.

6 A ghwəmmə sənay, cifə ka məndiy tanavə ꞌyegwer tiytiyhi kaa ndə tə dala bakə. Ya tsəgha nzə kiy, ka zamti ghən Hyala ta tsahwəti mbə shi ya kwətiŋəw! 7 *Ghwəy kiy, ya shəti mbə ghən ghwəy gwanashi na mbəra mbəra na ghəshi, kwətiŋ kwətiŋ tsa shi gwaꞌa va Hyala. Njana nzana tsəgha kiy, ka hazləni ghwəy tepə ma. A ghwəy nay, ya njaa na ꞌyegwer ɗaŋ tsa shiy, ka zamti ghən Hyala ti shi ya kwətiŋəw, hanaɓa ghwəy ghwəy ke ngəri ki ka na zəzə maa dzəkən ghwəy na» kə Yesəw.

Ka haꞌwə ghwəy lə gəzə kwəma Yesəw kaa mbəzli ma

(Mt 10:32-33; 12:32)

8 Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Ə gəzaŋwəyee, ya wa ntsaa dzaa ni: “Ndə nəw Yesəw nzee nee” kə kwa kwəma mbəzliy, ta gəzə dzee yən Zəghwə yakə ndə ngəri, kwa kwəma ka kwal Hyala kwərakwə: “Tsee ndə na tsatsa” pən. 9 *Ma ntsaa dza vaa ni: “Sənay ndee Yesəw na yaw” kə kwa kwəma mbəzliy, tsəgha dzee gəzə yən Zəghwə yakə ndə ngəri kwərakwə kwa kwəma ka kwal Hyala: “Sənay tsava ndə yaw” pən.

10 Ya wa ntsaa dzaa gəzəkə kwəma hwəvə hwəvə naa dzəkənee yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, ta pəlay dza Hyala mbə nəfə nzə. Ma na ntsaa gəzakən kwəma sawaa dzəkən *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsay, ka dza Hyalaa pəlay tsava ndə mbə nəfə tsa nzə teepəw.

11 *Mbaꞌa kə məndi dzaa kəəsəghəŋwəy dzəti ngwəvə mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, ya dzəghwa kwəma mezhizhə, ya va nihwəti mbəzli dikə dikə ni ta slaŋwəy ngwəvəy, sa ka ghwəy tsəhəŋwəy na, əntaa ghwəy taa zəzə njasa dza ghwəy mənti ta mbəliŋwəy, ya kwəma dza ghwəy gəzə ma. 12 Sa nzanay, gwaꞌa dza Safə tsa Hyala ɗewɗew tsaa citəŋwəy kwəma dza ghwəy gəzə ghala vici va» kə.

Fir dzəkən ndə gəna tsa kama məhərli və

13 ꞌWakəvə tsahwəti ndə mbə mbəzliy ɓasəshi va, mbaꞌa maɗiy, ma kə kaa Yesəw na: «A Metər, gəzanci kaa zədirə a ghəci zləɓa ghəy təhə shi zəmə ghi tsa dəŋəy» kə. 14 Ma kə Yesəw ngəci na: «A madiga, wa ntsaa fəyra ta sləka kwəma kən ghwəy, ya ta təhəŋwəy shi ghwəya?» kə. 15 *Dzəghwa ma kə kaa mbəzli gwanashi na: «Mənim məhərli, ndəghwə tə ghwəy ghən tsa ghwəy va nəghətaa ghwəy məniŋwəy ka mbəzli ka ɗi gəna. Sa nzana, ya njaa na gəna ɗaŋ tsa nzə va ndəy, ka ɓanavə piy gəna va kaa ndəw» kə.

16 Sa gəzəkə na kwəma va ki na, dza na mbaꞌa ɓəlanakəshi fir. Ma kə na: «A tsahwəti ndə niy nza tiɓay, ndə gəna ghəci tərəŋw. Mbaꞌa veher və. Ma sa zati na za ti shi na, tərəŋw shiy mənishi tə veher va. 17 Ma sa nashi na shiy mənishi və tsəgha ki na, dza na mbaꞌa dzay dzəmbə təkə kwəma mbə ghən ci kwətiy, ma kə na: “Njaa dzee məni tay? Sanay, daw na pi vəya ta shikə shi zakee ni gwanashi” kə, war ka zəzə kwəma, war ka zəzə kwəma. Ma kə ki na: 18 “Yawa kadiw na gha ki. E sənay njasa dzee mənti nana ki. A dzee bakwamti gəzhemer ya ni gwanashi, kee dza na mbaꞌee zhiniy nga ngati ni dikə dikə ni. Kee dza ki na ɓasə ɓasə ɓasaghwa shi zakee kwa shi, lə nihwəti shi vəya gwaꞌa. 19 *Sa kee mənti tsəgha ki, ma pən taa ni kaa ghən tsee na, a ghən tsee! A shiy mənishi va gha dalala nana ki, ɗaŋ gəna, lə shi zəmə paf paf paf, məkəŋa ta piya gar ɗaŋ. Nana kiy, a pə ghaa dəkəva, ka zəmə shiy, ka sa shi sa, ka vəshi” kə. 20 Ma kə Hyala kaa ngəci na: “Gha niy ya, sa kama məhərli tsa ya jəw tsətsə mbə ghən ci! Avanay, ndatsə ndatsə, tə vərɗi ndatsə nay, ta mətiŋa dza gha. Sa ka gha mətiŋa kiy, ya shi gha ni gwanashi ɓasəti gha kaa ghən tsa gha na, wa ntsaa dza zəməshia?” kə» kə Yesəw. 21 Ma sa kəɗamti Yesəw ɓəli fir tsa va, zhəghwa ma kə na: «Ava tsəgha dza naa nza lə ntsaa kəslimbə ghən va war mbə tsəni shiy kaa ghən tsa ci, ma dza kwa kwəma Hyala na, ndə ndərma ghəci» kə.

Ka zəzə nahwəti kwəma ghwəy ma, ɓanavəm nefer ghwəy gwanay kaa Hyala

(Mt 6:25-34)

22 *Ma ləy hwəm kwəma va ki, ma kə Yesəw kaa *mbəzli ta səɗa ci na: «Ava va tsəgha nə ya ngəŋwəy kiy, ka kəslimbə ghən ghwəy mbə zəzə kwəmaa dzəkən shi zəməə dzəghwa hwər ghwəy, ya dzəkən shiy dzəkən ghən ghwəy ma. 23 Sa nzanay, a piy tsa ndə taŋəti shi zəmə ndə. A vəgha ndə taŋəti shi pa naa dzəkən ghən ci diɓa, pən. 24 *Nashim ghaməkəhi, njasa ka ghəshiy zəmə shiy di. Ka za ghəshiw, ka məni shiy ghəshi səəkə kwamtiw, tamə və shiw, gəzəm və shiw. Ya tsəgha nzə kiy, Hyala zəmanshi na shiy. Ghwəy kiy, diməɓa tə ghwəy na kwa kwəma Hyala kən ꞌyegwer. 25 Mbaꞌa pə ghwəy kəslimbə ghən mbə zəzə kwəma tsəgha kiy, ka dza ghwəy mbay mətsahakən viciy dzəkən na slavəŋwəy Hyala ya jəw nzə na? Ka mbay ghwəy tepəw. 26 Njana nzana kala mbay ghwəy mənti na jəw na kwəma kiy, wa shiy mənishi zəzə ghwəy kwəma tərəŋw dzəkən niy tərmbə shiya? 27 *Nashim fəhiy mbərə ghwə tə gamba njasa ka ghəshiy təɓə kyasə tsa shi. Ghəshiy, kar ghəshiy mənəhwə sləniw, ka cislivə kwəbeŋer ghəshiw. Ya tsəgha nzə e gəzaŋwəyəy, ya ndə nja mazə *Saləmaŋw, ghəci saa niy nza vaa ndə shiy na, səəkə naa pakən kwəbaŋ ka təɓə nja fəhiy mbərə ghwə va tə gambaw. 28 *A ghwəy sənay, mbərə ghwə kiy, ka nzay nza naw, ka ndə nata ndatsə na kwəma gagaw, həzliməy ghənzə shəkəta, mbaꞌa ghwə dzaa ndamti. Ya tsəgha nzə kiy, kar Hyalaa ghasləti, ka təɓə wəzə. Hanaɓa ghwəy ghwəy mbəzli dza naa pakənŋwəy ma kwəbeŋerəy gwəramti wəzə ki na. Ma ghwəyəy ɓanavə nefer ghwəy ghwəy kaa Hyala gwanashiw. 29 Ka tasə ghən tsa ghwəy ghwəy lə papala shi dza ghwəy zəmə, lə shi dza ghwəy sa, ka zəzə, war ka zəzəə dzəkən shi ma. 30 Ma na gəla niva shiyəy, mbəzliy nəw ma Hyala məni shi tikə tə hiɗi na shiy tasəva lə pala niva shiy. Na na ghwəyəy, a Didi va ghwəy. Gwaꞌa sənashi na niy kama va ghwəy shiy. 31 Wəzəɓa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Hyala na, nza ghənzə sləkəŋwəy. Ma nza Hyala ndaŋwəy niva shiy» kə.

Ghəra sləni ta shi wəzə ni mə ghwəmə

(Mt 6:19-21)

32 *Ma kə Yesəw diɓa na: «A mbəzlee ni, ya kala ɗaŋ nza ghwəyəy, ka hazləni ghwəy ma. Sa nzanay, a Dəŋwəy tsa mə ghwəmə vəshiy ta ɓəŋwəy dzəti pətsa dza naa sləkə mə ghwəmə. 33 *A gəzaŋwəy ya, mbalam pamtim səkəm tə shi va ghwəy, nza ghwəy tahanavə gəna dza ghwəy kwəmavə ti shi kaa ka ndərma. Pavəm mbəl tsaa hali ma. Ɗi naa gəzəy, ghəra sləni ta shi mə ghwəmə. Sa nzana məɓay, ka dza shi va kərəshiw, ka mbə ndə ghəliy kətəghəvay dzəvəgha shiw, ka mbə ləmaa ndəbəhwəshiw. 34 Sa nzana tə pətsa nza shi gha nza bama ti shiy, war tiɓa ka məhərli ghaa nza kwərakwə» kə.

Ka ghəra sləniy ɓə ma hi mbə ndəghə ntsa ghəranci ghəshi sləni

35 *Zhəghwa ma kə Yesəw ɓa na: «Pəhətəvaŋwəyəm ta ghəra sləni ya hwəmɓa, mbaꞌa ghwəy tsəꞌwaghwa ghwə kwa gərkəwahi ghwəy, kala hi ma ghwəy. 36 *Məniŋwəyəm nja ka ghəra sləniy ndəghə ntsa ghəranci ghəshi sləni, dzaa zhəkə mbə ɓə mali. Ya vici hwəm səəkə nay, war favə ma ghəshi har tsa ci na, ka ghwənanci dəgha. 37 Sa dza ntsa ghəranci ghəshi va sləniy zhəghəkəvay kəsashiy, vəshi na va ka sləni va, sa nzana mbə ndəghə səəkə tsa ci ghəshi niy nza, kala hi ma. A gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ta pakən kwəbeŋer sləni ci dza ntsa va, mbaꞌa pəhantəvay ta ghəra sləni. Ka na dza na, ka harshi a ghəshi nzəyshi. Sa ghəshi nzəyshi na, ka təhanshi shi zəmə ghəci. 38 Mbaꞌa kə ntsa va zhəghəkəvay ya mbə daŋkala vərɗi, ya tə kwa taŋa ngələkə, səəkə na ghəshi mbə ndəghə kala ɓəhwə ma hiy, vəshi na ta niva ka sləni. 39 *Favə tə ghwəy kwəma ɗee na gəzaŋwəy wəzə. A ghwəy sənay mbaꞌa kə ndə ghi sənay vəghwə tsa dza ndə ghəliy səəkəə dzakə ghi tsa ciy, ta fə ghən dza na ti. Ka dza naa zlay kwal kaa ndə ghəli ta dzakəw. 40 *Va tsəgha, ma ghwəy kwərakwə kiy, gwəmatəvaŋwəyəm ya hwəmɓa. Sa nzanay, geꞌi lə vəghwə tsa təkəti ma ghwəy dzee səəkə yən Zəghwə yakə ndə ngəri» kə.

Ndə ghəra sləni tsa nza məhərli və, lə tsa kama məhərli və

(Mt 24:45-51)

41 Ma sa gəzəkə Yesəw tsəgha, ma kə Piyer ngəci na: «A Ndə sləkəpə, kwataka kaa ngəŋəy ɓəli gha fir tsa ta naa, naa kaa mbəzli gwanashi?» kə.

42 *Ma kə Yesəw zləɓanci na: «Favə tə ghwəy, e gəzaŋwəy kwəmaa dzəkən ntsa fəy məndi ta nighəə dzəkən sləni nihwəti mbəzli. Ntsaa fə ghən ta sləni ci, ka ghəra lə məhərliy, kaa ngəci dza ndə ghi tsa ghəranci na va sləniy zlatanavə ndəghwə pətsa kəghi tsa ci, nza ghəci ɓanshi shi zəmə kaa nihwəti ka sləni kəyɓa sa ka vici zəmə shiy mənta. 43 Ghala vəghwə tsa dza ndə ghi tsa vaa səəkə, mbaꞌa kə kəsay ndə sləni tsa ci va, ghəci mbə tsəva lə sləni gəzanci na va wəzə wəzəy, vəshi na ta tsava ndə ghəra sləni. 44 Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ta fanambə shi və gwanashi dza ntsa va mbə dəvə ndə sləni tsa ci va. 45 Ma mbaꞌa kə ndə sləni tsa va ghavə təkə mbə nəfə tsa ci: “Ka dza ntsee tsa dikə tsaa zhikə ɓəlaŋəw” kə, dza na tapə, dzəmbəy mbə didiꞌwə nihwəti ka ghəra sləni tiɓa, shiy zhər lə miꞌi gwaꞌa, war ka zəmə shi zəmə ci, ka sa shi sa, ka ghiy, 46 war ghəci mbə məni shi ci va tsəgha ki na, ka ntsa ghəranci na va sləni dza vətəghə səəkəy, fəca viciy niy bərkəti ma ndə sləni tsa va səəkə tsa ci, geꞌi lə leriy niy bərkəti ma na diɓa. Sa naa səəkə na, saꞌ saꞌ sanamiy ngəraꞌwə kaa ndə sləni tsa va tərəŋw, mbaꞌa dzaa jakayshi tə na shi kwəma lə mbəzliy kəsəvə ma sləni ci va bekir divi.

47 *Ma ndə sləni tsaa sənashi shi ɗi ntsa ghəranci na sləni, dza na kala gwəmava ghəci ta sləni va, kala məni ma shi ɗi ntsa ghəranci na va sləni ghəciy, tərəŋw dza məndiy dəꞌwəti. 48 Ma na ndə sləni tsaa sənashi ma shi ɗi ntsa ghəranci na sləni, dza na mbaꞌa təvəti kwəma gar dəꞌwə məndi tiy, jəwə dza məndiy dəꞌwəvə. Ava tsəgha dza naa nza, ma ntsa ɓanavə Hyala shiy ɗaŋəy, shiy ɗaŋ dza naa ɗəw və. Ma ntsa zlanay na sləni dikə nay, tərəŋwɓa və dza naa ɗəw sləni» kə.

Tihəva na sa ɓəkə Yesəw dzəghwa jipə mbəzli

(Mt 10:34-36; 16:2-3)

49 Zhəghwa ma kə Yesəw ɓa na: «Ma səəkə tsee tsay, ghwə na sa ɓəkee dzəti hiɗi. Ma tə ɗi tsee kə nzay, tsətsə na ghənzə pəhəpəhə. 50 *Ta sa ngəraꞌwə dzee ya njaaꞌa. Mbə hazləni na nəfə tsee tərəŋw, paꞌ fəca dza naa səəkəy dzəkənee. 51 *Zərkəə ɓəkee kaa mbəzli nə ghwəy bay na? Awə, a gəzaŋwəy ya, waa tihə mbəzli na sa ɓəkee dzəti hiɗi. 52 *Ghala ndatsə, mbaꞌa kə mbəzli kəghi tsa kwətiŋ tsa cifəy, ta tihəvərivashi dza ghəshi. Mahkan nihwəti kwa na shi bəla, ka ɓə nəfəə dzəkən ni bakə ni va, bakə nihwəti kwa na shi bəla, ka ɓə nəfəə dzəkən ni mahkan ni va. 53 *Ka ɓə nəfə didiy dzəkən zəghwə ci, zəghwə kwərakwə na, ka ɓə nəfəə dzəkən dəy. Məməy, ka ɓə nəfəə dzəkən zha nzə, zha kwərakwə na, ka ɓə nəfəə dzəkən mbəghəta. Ma mashiy mali na, ka ɓə nəfəə dzəkən makwa nzə, makwa na, ka ɓə nəfəə dzəkən shəta» kə.

54 Dzəghwa, ma kə Yesəw kaa vərəm tsa tiɓa va kwərakwə na: «Sa ka ghwəy nashi kwəleɓi kwa ghwəməy, ta səəkə dza van, pə ghwəy ni, war ghwəla ka gha nighə na, van səəkəy kataŋ. 55 Dzəghwa ɓa, mbaꞌa pə ghwəy nay safə zhəghəkəvay səəkə ləykə ka viy dzatikəy, a fəghwə səəkəta, pə ghwəy ni, ka gha nighə na məndi mbə fəghwə kataŋ. 56 Ghwəy kiy, ka ngəɗi mbəzli lə kwəma pərikə tə ngwəla nza ghwəy. Mbaꞌa ghwəy sənay nighə pətsa mə ghwəmə lə pətsa tə hiɗi ta gəzə shiy dzaa məniva kiy, sa wana mbay ma ghwəy sənashi shi ɗi shiy məniva ni sanaa gəzəa?» kə.

Sləkatim kwəma kwa jipə ghwəy lə ndə mbəz tsa gha

(Mt 5:25-26)

57 Ma kə Yesəw ɓa na: «Wa slən tsa shiy mənishi, mbay ma ghwəy təra na təɓə məndiy məni kwəma dəꞌwə ghən tsa ghwəya? 58 Mbaꞌa kə ntsa nza ghwəy mbə həərəva liy harŋaa dzəti ngwəvəy, dzəghə tə gha sləka kwəma va ghwəy li kwa kwalŋwəy, vantaa ghəci dzaa pəmanavəŋa kaa ka sla ngwəvə, vantaa ka sla ngwəvə dzaa pəmanavəŋa kaa ka sawji, vantaa ka sawji dzaa kalaghwaŋa kwa fərshina. 59 Ghalaɓa kiy, ka dza məndiy pəlaŋa tepə, kala war sa ka gha wamti kwəma gwaꞌa gwaꞌa njasa dza məndiy slavəŋaw» kə.

13

Kala zhəghanti nzəy tsa ci kə ndəy, ta zamti piy tsa ci dza na

1 Ghala vəghwə tsa va ki na, dzəghwa nihwəti mbəzliy nza tə pətsa va mbaꞌa ghəshi gəzanci kwəma kaa Yesəw, ma kə ghəshi na: «A ghəy favə, a Pilatə niy bakwamti ka Galile ghəshi mbə həəni shiy kaa Hyala, dzavəɗə miymiy mbəzli va dzavəɗishi lə miymiy shi həəni ghəshi va kaa Hyala, kə məndi» kə ghəshi. 2 Ma kə Yesəw zləɓanshi na: «Tərəŋwɓa ka Galile bakwamti məndi va mənti na rəɗa kən nihwəti ka Galile, va tsəgha bakwamtishim, nə ghwəy sa bərkə ghwəy na? 3 *Tiɓaw, ghwəy kwərakwə ki, e gəzaŋwəyəy, kala zhəghanti nzəy tsa ghwəy pə ghwəy sana na, ta bəkwə dza ghwəy gwanaŋwəy nja ghəshi kwərakwə. 4 A ghwəy niy favə, a ciki Shiləwe niy ngəzlay dzəkən mbəzli məŋ lə dəghəsə, mbaꞌa ghəshi bəkwəshi, kə məndi niy ni. Tərəŋwɓa ghəshi mənti na *kwəma jikir na kən nihwəti mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem gwanashi, va tsəgha bəkwəshi ghəshi, nə ghwəy sa bərkəti ghwəy na? 5 Tiɓaw, ghwəy kwərakwə ki, e gəzaŋwəyəy, kala zhəghanti nzəy tsa ghwəy pə ghwəy sana na, ta bəkwə dza ghwəy gwanaŋwəy nja ghəshi kwərakwə» kə.

Ɓəli fir lə bəzakə

6 *Ma ləy hwəm ki na, dza Yesəw mbaꞌa ɓəlanakəshi fir tsa, a kə na: «A tsahwəti ndə niy nza tiɓa, lə tsa və. Dza na ngwəɓə ngwəɓəti bəzakə kwa tsa ci va. Ma sa kəlita fə va na, dza na tə nahwəti vici mbaꞌa maɗiy ta ngəli nzə, tsəhə na na, kala kəsata ya ti. 7 Ma kə kaa ntsaa ghəra sləni kwa tsa ci va na: “Nata fə na ghay, ndatsə mənta na gar yaw. Kwa mahkana piyee na sana mbə səəkə ta ngəli ya nzə, shaŋ ghənzə ta yati ya. Ghənzə tsəghay ɓə tsəꞌi gha kəslamti. A nava ka na nzəyta war ka kəli, ka makamti ngwəla tə za gəmtaa?” kə. 8 *Ma kə ndə ghəra sləni tsa va ngəci na: “A ntsee dikə tsa, kadiw, zlata tə piya na na gha diɓa, e lamti pətsa dzar ta mətsəni nzə, ma nzee tənti məlɓə. 9 Ghalaɓay aa ta yati ya mbə piya zhəkə va bərkee. Kala dza kəə yay, nza gha kəslamti ghalaɓa ki”» kə.

Yesəw lə nahwəti mali fəca *vici dəkəva ka Zhəwifə

10 *Ma tə nahwəti vici dəkəva na, dza Yesəw mbaꞌa dzəmbəy mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. Dza na ka ɓananshi kwəma Hyala kaa mbəzli. 11 Mbaꞌa nahwəti mali niy nza tiɓa gwərapəta va *hil. Piya nzə məŋ lə dəghəsə niy mənti na lə hil tsa va mbə vəgha nzə. Cəkeꞌ hil tsa va zhighəvəri, war mə dəməhwə ghənzəə dza, kala mbay ma garə. 12 Ma sa nata Yesəw mali va na, dza na mbaꞌa harata, ma kə ngəta na: «A mali, a gha mbəliŋa va zəlghwə tsa zhəghəŋa gha tsa və» kə. 13 Dza na bəm fati dividivi ci tə mali va, war ghwəla tsəgha na nzaꞌjəw tiɗiɗ, mali va garəta. Tapə ghənzə mbə fal Hyala.

14 *Ma sa nata ntsaa sləwa ciki ɓasəva tsa va nava kwəma tsəgha na, mbaꞌa nəfə tsa ci satiy tərəŋw, sa mbəliti Yesəw va mali va fəca vici dəkəva. Ma kə kaa mbəzliy ɓasəshi va tə pətsa va ki na: «Vici kwaŋ na sa ka məndiy ghəra sləni ti mbə ləwma kwətiŋ. Mbaꞌa pə ghwəy ɗi mbəliŋwəy va zəlghwə tsa ghwəyəy, mbə vici kwaŋ na va ka ghwəy səəkə. Ma na vici dəkəvay, mbəli mbəzli tiɓa fəca nava viciw» kə.

15 *Ma sa gəzəkə na tsəgha, ma kə Ndə sləkəpə ngəci na: «Ghwəyəy, mbəzliy dakə mbəzli lə kwəma pərikə tə ngwəla nza ghwəy. Ya tsamaɓa ndə mbə ghwəy na, kar pəli məcar tsa ci, ya kwantəmca ci, ta dza ta santa yam fəca vici dəkəva sa? 16 *Mali na kiy, jijiy *Abəraham na, kwa məŋ lə dəghəsə na piya nzə ghala zhəghəvəri *ndə jaka tsa Hyala, shaŋ ghənzə ta mbay garə. Ya sa nzana mbə pəli dəbəkə tsa ghwəy ghwəy fəca vici dəkəva ta sanci yam kiy, hanaɓa mali na ka məndi zlata mbəli nzə fəca vici dəkəva nə ghwəy na?» kə. 17 Ma sa gəzəkə Yesəw kwəma va tsəgha na, mbaꞌa haꞌwə kəəsəvə mbəzliy niy kanci ghəpə va. Ma mbəzli gwanashi ni nashi ki na, tərəŋw ghəshi vəshishi ta slənihi wəzə wəzə ni va ghərati Yesəw.

Ɓəli fir lə kwəma cizlə gwəbiri

(Mt 13:31-32; Mk 4:30-32)

18 Zhəghwa ma kə Yesəw ɓa na: «A shiy tiɓa, nja sləkə tsa sləkə Hyala mbəzli li shi ghəshi, 19 *lə cizlə gwəbiri dzee yəməti. A ghwəy sənay, mbaꞌa kə ndə mənivə cizlə gwəbiri, mbaꞌa tsəŋwəyshi mbə za ciy, ta pəsəshi dza ghəshi, ka ghəshi dza na mbaꞌa ghəshi kəlishi ka fə dikə na. Ka ꞌyegwer səəkə ki na, ka la ghyeghyer shi mə. Ava tsəgha na lə mazə tsa Hyala kwərakwə ki, jəwə ka naa ꞌway, ka kəli» kə.

Ɓəli fir lə kwəma *is

(Mt 13:33)

20 Zhini ma kə Yesəw kaa tsahwəti fir ɓa na: «A shiy tiɓa dzee yəməti sləkə tsa sləkə Hyala mbəzli lə shi diɓa. 21 *Yəmyəm na lə is tsa ka mali vaa tivə jəwə, mbaꞌa tambə mbə ghwəpə gar kiləw bakə mətsəkə cifəti, ka gha nighə na pifpirif ghənzə pəkəməvata gwanata. Ava tsəgha na lə mazə tsa Hyala kwərakwə ki, jəwə ka naa ꞌway, ka kəli» kə.

Gəzə kwəmaa dzəkən miy dəgha teꞌwə na

(Mt 7:13-14, 21-23)

22 Ma ləy hwəm ki na, mbaꞌa Yesəw taŋəhwə məlməhi ghənghən ghənghən, ta tsəhə mbə məlmə Zherəwzalem. Ghəci mbə dza dza ci vay, kala gəzə kwəma Hyala niy nza na kaa mbəzli.

23 Ma tə nahwəti vici na, dza tsahwəti ndə ka ɗəw kwəma və, a kə na: «A Metər, kwataka mbəzli jəwə na shiy dzaa mbəlishi ta naa, njaa?» kə. Ma kə Yesəw ngəshi na: 24 «Ə pə ghwəy jihəva ta dzakə kwa miy dəgha teꞌwə na. Sa nzanay ɗaŋ na mbəzliy dzaa dzəghə dzakə kwa miy dəgha va, kala dza ghəshiy mbay dzakə, e gəzaŋwəy nee ki.

25 *Kala dza pə ghwəy jihəva ta dzakə kwa miy dəgha vay, sa ka ndə ghi dza na, disl dza naa kalay dəgha ci, mbaꞌa kwəɓəlay kəyɓa kəyɓa. Ma ghwəy na ghwəy ki na, pərikəŋwəy ghwəy taa nza tə ngwəla. Ka ghwəy ghavə na, ka dəmdəmə gəzli miy dəgha. Ma pə ghwəy taa ni na: “A Metər, ghwənamtəŋəy dəgha” pə ghwəy taa ni. Ma kə taa ni ngəŋwəy naci ki na: “Ka ghwəni yaw, sənay ya nda dza kwama tsahwə ghwəyəw” kə taa ni. 26 Ma pə ghwəy dzaa ni ngəci ki na: “A ghəy niy zəməhwə shiy jakə lə gha, ka sa shiy lə gha. A gha niy ɓənəhwə shiy kaa mbəzli dzar kwa kweler mbə məlmə ghəy” pə ghwəy taa ni. 27 *Zhəghwa ma kə ndə ghi tsa va dzaa ni ngəŋwəy diɓa na: “Waa sənay ya nda dza kwama tsahwə ghwəyəw, satim ɓarvaŋwəyəm vəghee gwanaŋwəy, ghwəy mbəzli ka məni kwəma jikir na ni” kə dzaa ni. 28 Sa ka ghwəy nashi kar Abəraham lə *Izakə, mbaꞌa *Zhakwapə, mbaꞌa ka gəzə kwəma Hyala gwanashi, ghəshi mbə Mazə tsa Hyala, ma ghwəy na, mbəzli bazlakəvəri məndiy dzəti ngwəla, e gəzaŋwəyəy, war ə dza ghwəy wahə, ka pərə sliꞌi ghwəy. 29 Ta səəkə dza mbəzliy dza ya paꞌ səəkə kwa ghwəmə lə njasaa dzəghwa mərkwi, lə səəkə kwa həci, lə zhəkə dzati kwa məw, ta nzəy ka zəmə shiy tə pətsa sləkə Hyala. 30 *Ghalaɓa kiy, nihwəti mbəzli mbə mbəzliy ꞌwa kwəma nanay, ka mbəzli ləy hwəm dza ghəshiy zhəghəshi. Ma nihwəti mbə mbəzli ləy hwəm sana na, ka mbəzli kwa kwəma ghəshi taa zhəghəshi ghalaɓa» kə Yesəw.

Hwər tsa Yesəw mbə zhanci ta mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem

(Mt 23:37-39)

31 Ma ghala vəghwə tsa va ki na, dza nihwəti *ka Farisahi mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəvəgha Yesəw. Ma kə ghəshi ngəci na: «Ɓarvaŋa tikə, a gha dzaŋaa dzəti tsahwəti pi, sa nzanay, mbə pəla pəəsliŋa na mazə *Erədə» kə ghəshi ngəci. 32 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Mbalam, gəzancim kaa saa tsəhwəliy va tərəŋw tsa. Ma pə ghwəy ngəciy: “Avanara mbə tihə hyeler səvəri mbə mbəzli, ka mbəli ka zəlghwə, ndatsə lə həzlimə. Ma tə kwa mahkana viciy, gwaꞌa dza slənee nza, kə ntsa va” pə ghwəy kaa ngəci» kə. 33 «Ya njaa nay, war ta nəw kwal tsee dzee, ndatsə, lə həzlimə, lə vəghwə tsa həzlimə gwaꞌa. Sa nzanay, ka təɓə na məndiy pəəsli *ndə gəzə kwəma Hyala tə tsahwəti pi kala war mbə məlmə Zherəwzaleməw» kə.

34 Dzəghwa ma kə Yesəw na: «A mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem, ghwəy bakwamti na ka gəzə kwəma Hyala, mbaꞌa ghwəy paꞌwamti mbəzli Hyala ghwənashi na lə hərezli, ka bakwamtishi. Ɗaŋ na səɗee mbə pəla ɓasətəŋwəy, ta ndəghwəŋwəy, njasa ka kwəkwəla vaa ɓasambə kwərtiti nzə mbə bəkəbəkə nzə. Dzəghwa kala zləɓa ma ghwəy. 35 *Ə gəzaŋwəy ya nana kiy, ta ɓanti dəvə nzə dza Hyala tə məlmə ghwəy. Ə gəzaŋwəy ya, ka zhini ghwəy nara ghwəla tepəw, paꞌ fəca dza ghwəy gəzəə dzəkənee: “Təfanati miy tsa nzə Hyala kaa ntsaa səəkə mbə slən tsa nzə ghənzə kwa sləkəpə” pə ghwəy» kə Yesəw.

14

Yesəw lə ndə zəlghwə

1-2 *Ma fəca nahwəti *vici dəkəva ka Zhəwifə na, mbaꞌa Yesəw dzakəy dzakə ghi tsa tsahwəti ntsa dikə tsa mbə *ka Farisahi ta zəmə shiy. Dzəghwa tsahwəti ndə gwərapəy ghəci va zəlghwə pəpə, mbaꞌa səəkəə garəy vəgha. Ma mbəzli kəyɓa na, war ə ghəshiy fə ghən ta Yesəw, ta nighə shi dza naa məni fəcava. 3 Ma sa nay Yesəw tsəgha na, dza na ka ɗəw kwəma va *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, lə va ka Farisahi, ma kə ngəshi na: «Ndapə kwal kwəma pəhəti ghwəmmə ta mbəli mbəzli fəca vici dəkəva ta naa, na kala ndapə na?» kə ngəshi. 4 Dza mbəzli va shalal ghəshi nzəyshi, kala ɗi ma zləɓanci kwəma. Dza Yesəw ki mbaꞌa fakən dividivi ci kən ghən zal tsa va, mbaꞌa mbəlanti. Sa mbəlanti na na, mbalaa jighi, kə kaa ngəci, ka dzay ntsa va.

5 *Zhəghwa ma kə Yesəw kaa mbəzli va ki na: «Mbaꞌa kə ndə mbə ghwəy sana lə zəghwə və, ya məcar na sa və, dzəghwa na mbaꞌa ɓaghwa tərə kwa wawərə fəca vici dəkəvay, nza ghwəy dza ta ɓəə səəmə tiɓata sa?» kə kaa ngəshi. 6 Ma sa favə mbəzli va tsəgha na, shaŋ ghəshi ta mbay zləɓanakə kwəmaa dzəkən kwəma va, shalal, ghəshi nzəyshi.

Njasa ka gha har mbəzli ta zəmə shiy

7 *Mbəzli harashim vaa dzakə ghi tsa va ta zəmə shiy na, war pətsa wəzə tsa ghəshiy təra ta nzəy ti, mbalaa na Yesəw fəti ghən ti shi. Dza na tapə dzəmbəy mbə ɓəlanshi fir ki, ma kə ngəshi na: 8 *«Mbaꞌa kə ndə harvəŋa ta zəmə shiy mbə ɓə maliy, əntaa gha dzaa nza, tsəhəŋa ma gha na, ka nzəy tə pətsaa gwəra wəzə tsa ma. Sənay gha nda tsahwəti ndə tiɓa mbə mbəzli harashi ntsa va tərəŋwɓa ti bama kaa ngəŋaw. 9 Ka gha nighə na ntsaa haraŋwəy va ta zəmə shiy səəkə kəsaŋa, a kə taa ni ngəŋa na: “Satiŋa zlanay tsava pi kaa ntsa” kə taa ni. Ghalaɓa ki na, lə haꞌwə lə haꞌwə dza ghaa dza ta zhiniy nzəy zhəkə ləy hwəm mbəzli ki. 10 A ka gha məni ndə kə harvəŋa ta zəmə shiyəy, tsəhəŋa ma ghay, mbaꞌa gha dzaa nzəyŋa tə pətsaa kəray. Ma sa ka ntsa haraŋwəy va səəkə ki, ma kə dzaa ni ngəŋa na: “A madiga, satiŋa tikəə dzəghwa pi nzəy tsa wəzə tsa tsa” kə dzaa ni. Ma tsəgha ghalaɓa kiy, bama tərəŋw dza naa nza tə gha kwa kwəma mbəzli dza ghwəy zəmə shiy li shi gwanashi. 11 *Sa nzanay, ya wa ntsaa kəliti ghən tsa ciy, ta zhəghəti dza Hyala ka ntsa jəw tsa. Ma ntsaa zhəghəti ghən tsa ci ka ntsa jəw tsay, ta mənti dza Hyala ka ntsa dikə tsa» kə Yesəw.

12 Dzəghwa, ma kə kaa *ndə Farisa tsaa harvə va ki na: «Mbaꞌa pə gha tati shiy ta har mbəzliy, əntaa gha haka madigahiŋa, lə ngwarməhiŋa, mbaꞌa manhiŋa, mbaꞌa ka ghalahiŋa nza shiy və shi ma. Sa nzana, mbaꞌa pə gha harvəshiy, ta harŋa dza ghəshiy dza ta zəmə shiy fəcahwəti kwərakwə. Ghalaɓay shi gha va dza ghəshiy zhanavəŋa. 13 *Mbaꞌa pə gha tati shiy ta har mbəzli ta zəmə shi mbə makwaghwa ghay, ka cicikwə, lə mbəzli məti məti vəgha ni, lə vədevəder, mbaꞌa ghwəlefesli, pə gha dzaa har. 14 Ghalaɓa kiy, ta vəshi dza ghaa dza, sa nzana kala dza ghəshiy mbəə zhanavəŋa shi gha va. Ma nza Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə zhanavəŋashi geꞌi lə vici dza mbəzliy məni kwəma ɗi Hyalaa zhikəmə kwa kwəli» kə.

Ɓəli fir lə kwəma har mbəzli ta zəmə shiy mbə makwaghwa

(Mt 22:1-10)

15 *Ma sa favə mbəzli tiɓa va mbə zəmə shiy kwəma gəzəkə Yesəw va tsəgha, ma kə tsahwəti ndə mbə shi kaa Yesəw na: «Vəshi na ta ntsaa dzaa zəmə shi zəmə tə pətsa sləkə Hyala sa» kə. 16 Ma kə Yesəw kaa zləɓanci kwəma va lə fir na: «Favə tə gha, a tsahwəti ndə niy nza tiɓay, dza na mbaꞌa tati shi zəmə ɗaŋ tərəŋw, ta haka mbəzli ɗaŋaŋ tərəŋw ta zəməshi. 17 Ma sa mənta vici zəmə shi zəmə va na, daꞌ haray ntsaa ghəranci sləni, mbaꞌa ghwənay kaa mbəzli har na va. Ma kə ngəci na: “Mbala, ma pə gha kaa mbəzli haree va ta zəmə shiyəy: Səəkəm, gwaꞌa gwaꞌa nakamtəvashi shi zəmə, pə gha ngəshi” kə. Tsəgha na, kə ndə sləni tsa va, mbaꞌa dzaa gəzanshi tsəgha. 18 Ya wa ndə mbə shi gwanashi na, war kwal vəya na yaw, kwal vəya na yaw, kə ghəshi gwanashi. Ma kə kwa taŋa ndə na: “Wa e pavə za, ꞌwarꞌwar tiɓa, ta dza ta nighəti za va ɗee, ka dzee tsəhəra mbə zəmə shi zəmə vaw, titihwə ə cəꞌwəŋee, yaŋ pə gha na gha!” kə. 19 Ma kə tsahwəti ɓa na: “E pavə slay ka zee, ngwər cifə, ta dza ta dzəghəshi ɗee, ka dzee tsəhəra mbə zəmə shi zəmə vaw, titihwə ə cəꞌwəŋee, yaŋ pə gha na gha!” kə. 20 Ma kə tsahwəti ɓa na: “Yənəy, ꞌwar ɓə mali nzee, va tsəghay, ka dzee tsəhəraw” kə.

21 Sa favə ndə sləni tsa va kwemer shi va gwanashi na, ənkwa kə. Dza na mbaꞌa zhəghəkəvay dzəvəgha ntsa ci va dikə tsa. Səəkə na cəkeꞌ zhananavə kwemer gəgəzəkə mbəzli va va kaa ngəci. Ma sa favə ndə ghi tsa va kwəma gəzəkə mbəzli va va na, mbaꞌa nəfə tsa ci satiy tərəŋwəy. Ma kə kaa məgəla tsa ci va na: “Mbala dzar tə ləwmahi, lə dzar kwa kweler dzar mbə məlmə, a gha harashiɗa ka ndərma, lə mbəzli məti məti vəgha ni, lə ghwəlefesli, mbaꞌa vədevəder” kə. 22 Tsəgha na, kə ndə sləni tsa va, mbaꞌa dzaa mənti tsəgha. Dzəghwa na mbaꞌa zhikəy. Ma kə kaa ntsa ci dikə tsa na: “A ntsee dikə tsa, e harashi mbəzli va njasa gəzəkəra gha va nee, ɗaŋ səəkəshi mbəzli. Ya tsəgha nzəy, a tsahwəti pi nzəy tərmbə” kə. 23 Ma kə ndə ghi tsa va kaa ndə sləni tsa ci va na: “Mbalaa dzəghwa kweleriy dzəmti, lə dzar kwa kweler slehə slehə ni, a gha dzaa cəꞌwə mbəzli kəsashi gha gwaꞌa, ta səəkə ghəshi, ta mbə ghi tsee təhəy va mbəzli. 24 *A na mbəzliy niy ghee vaa har, kala səəkə ghəshi nashi, e gəzaŋay, ndə mbə shi ya kwətiŋ mbaꞌa dzaa tsəhəməy shi zəmee vaw” kə» kə Yesəw.

Njasa dza ndəə mənti ghəci kəə ɗi məniy ka ntsa ta səɗa Yesəw

(Mt 10:37-38)

25 Ma tə nahwəti vici na, mbaꞌa Yesəw kafəy ta dza, lə mbəzli ɗaŋ kwasəbə. Ma ghəshi mbə kwal tsəgha na, ꞌwakəvə na, tərəɗ zhəghətəvay ləy hwəm, ma kə kaa ngəshi na: 26 *«Mbaꞌa kə ndəə səəkə ta nəwray, tərəŋwɓa yən kə ndə dzaa ɗi kən kar dəy, lə mbəghəy, lə mali ci, lə ndərazhi ci, mbaꞌa ngwarməhiy. Tərəŋwɓa yən kə taa ɗi ya kaa ghən tsa ci dəꞌwə ghən tsa ci. Kala tsəghay, ka mbay tsava ndəə məniy ka ntsa ta səɗa yaw. 27 *Kala kafəy kə ndə ta nəwra, mbaꞌa zləɓavə lə mətitay, ka mbay tsava ndəə məniy ka ntsa ta səɗa yaw.

28 A ghwəy sənay, mbaꞌa kə ndə mbə ghwəy ɗi nga ciki tsa ci sanay, a dza naa nzəyəy di, ka na dza na, mbaꞌa təkamti gəna dza naa zamti ta nga ci. Ka na dza mbaꞌa nighəti nda wəkə na gəna və ta kəɗamti sləni va. 29 Vantaa dzaa nza, mbaꞌa dzaa ghati fə səɗa ciki na, dza walwal kwəma gəna mananati kala dzaa mbay kərnamti. Ma sa ka mbəzli nashi niva shiy ki na, ka ghəshiy dza tapə mbə ꞌwəshi ci. Ma kə ghəshi dzaa ni na: 30 “Nayəm tsava ndə dia mbəzli ni, mbaꞌa niy ghati fə səɗa ciki ndəndəta na, dzəghwa kala mbay ghəciy kərnamti!” kə ghəshi dzaa ni.

31 A ghwəy sənay tsəgha na lə mazə diɓa. Mbaꞌa kə tsahwəti mazə ɗi dza ta mbəz lə tsahwəti mazə nja ghəci sanay, das dza naa nzəyəy di, ka na dza mbaꞌa təkəti wəzə, nda nza naa nza gar kafəy lə ka sawji bələkwə bələkwə məŋ, ta dza ta mbəz lə mazə tsaa səəkə va lə ni ci ka sawji bələkwə bələkwə bakə mətsəkə. 32 Ma sa ka na nighəti, kala gar mbay ghəciy dza ta mbəz lə mazə tsa vay, ta ghwənəghə mbəzli dza naa dza kaa mazə tsa ɗi na va mbəz li ghəci kərakəy, ta cəꞌwə zərkə və, ta dəpanti mbəz tsa va. 33 Nay ghwəy kiy, tsəgha dza naa nza lə ghwəy kwərakwə. Ya tsamaɓa ndə mbə ghwəy, kala zlashi shi və gwanashi kəy, ka dza naa mbay məniy ka ntsa ta səɗeyew» kə Yesəw.

Ɓəli fir lə məzlir kama məəli mbə shi

(Mt 5:13; Mk 9:50)

34 Ma kə Yesəw diɓa na: «Məzlir nashiy, wəzə jəw na ghəshiw, ma mbaꞌa kə ndezhekə kərəy mbə shiy, njaa dza məndiy zhiniy zhanambə ndezhekə tsa va ghwəla kia? 35 *Naa tərmbə kiy, war a ka məndiy shəkəy pəsər tsa va dzəy tə ngwəla. Sa nzanay, ka gwəmati er ghwəlaw, wəzə na ta dzəmbə zaw. Zhini diɓa na, məniy naa məlɓəw, tsəgha.

Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən ta kwəma va!» kə Yesəw.

15

Ɓəli fir lə təmbəkə tsaa niy zay mbaꞌa ndə pəlavə sa ci

(Mt 18:12-14)

1 *Dzəghwa ka *dəwan ghəshi lə nihwəti mbəzliy məni *kwəma jikir na, mbaꞌa ghəshi kətəghəvashiy dzəvəgha Yesəw ta fa kwəma gəzə na va. 2 Ma sa nashi *ka Farisahi lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala na, tapə ghəshi ta ngwəzlimə kwa jipə shi, ma kə ghəshi na: «Ntsay, mbə kaꞌwə mbəzli jikir ni na, ka zəmə shi zəmə li shi» kə ghəshi.

3 *Dza Yesəw mbaꞌa ɓəlanakəshi fir tsa ki, ma kə na: 4 *«Favə tə ghwəy kwəma dzee na ta gəzə. Sənzənvay, ya ndə mbə ghwəy lə teŋkesli və bələkwə, dza tsahwəti mbə shi kwətiŋ mbaꞌa zay na, nzaꞌjəw ghəci dzaa zlashi ni məsliɗə mətsəkə məsliɗəti ni va tiɓa kaa ntsa makə ghəshi shiy li, kaf kafəy ta pəla tsaa zay va kwətiŋ tsa, ka pəla, ka pəla, paꞌ sa ka na kəsay sa ci sa. 5 Sa ka na kəsay sa ci kiy, tərəŋw dza naa vəshiy. Ka na dza tsaŋ ɓəvə sa ci, bəm fati tə wəri, 6 ka dzay jighi. Sa ka na tsəhəy kəghiy, ka na dza daꞌ daꞌ harashi madigahiy lə ka ghalahiy. Ma kə dzaa ni kaa ngəshi na: “A mbəzlee, vəshim kwasəbee, sa nzanay, e kwəmavə təmbəkə tsee va niy zay” kə dzaa ni» kə Yesəw.

7 Ma sa kəramti Yesəw ɓəli fir tsa va, ma kə na: «War tsəgha dza məndiy vəshi mə ghwəmə ta ntsa jikir tsa kwətiŋ, ghəci tsati titihwə kwa kwəma Hyala. Tərəŋwɓa ti dza məndiy vəshishi kən ni məsliɗə mətsəkə məsliɗəti ni va tərmbə bərkəti ghən tsa shi ka mbəzli slar ni, kala təkə ma tsanta titihwə ghəshi kaa Hyala» kə Yesəw.

Ɓəli fir lə kwəma gənaa niy zata, zhini mbaꞌa məndi kwəmavə

8 Zhini Yesəw ɓa, mbaꞌa ɓəlanakəshi tsahwəti fir, ma kə na: «A nahwəti mali niy nza lə mbəl məŋ, dzəghwa tsahwəti kwətiŋ mbaꞌa zay. Nzaꞌjəw ghənzə tsəraghwa ghwə kwa gərkəwa, ta pəla pətsa mbə ciki tsa nzə wəzə, ka pəla, ka pəla, mbaꞌa kəsay sa nzə. 9 Ma sa kəsay nay, dza na daꞌ daꞌ harashi madigahita, lə ka ghalahita. Ma kə kaa ngəshi na: “A mbəzlee, vəshim kwasəbee, sa nzanay, e kwəmavə mbəl tsee va niy zay” kə» kə Yesəw. 10 Ma sa kəɗamti Yesəw ɓəli fir tsa va, ma kə diɓa na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta vəshi dza ka kwal Hyala ta ntsa jikir tsa kwətiŋ, ghəci kə tsati titihwə kaa Hyala» kə Yesəw.

Ɓəli fir dzəkən zəghwəə niy zay, mbaꞌam kwəmavə

11 *Zhəghwa ma kə Yesəw kaa tsahwəti fir ɓa na: «A tsahwəti ndə niy nza tiɓay, bakə ndərazhi və. 12 Dzəghwa ma kə tsa jəw tsa kaa dəy tsa va na: “A di, ndara ni ya shi zəmə ghiy niy dzee zəmə mbə ghi tsa gha” kə. “Tsəgha na” kə didi tsa va, dza na mbaꞌa təhanavərishi shi və kaa ndərazhi ci va bakə ni.

13 *Ma ləy hwəm hi jəw ki na, dza zəghwə jəw na va, mbaꞌa papamti səkəm tə ni ci shi zəmə ghi gwanashi. Dza na pəkw dzay lə gəna ci vaa dzəti nihwəti hiɗi kərakə. Ma sa tsəhəy na tə pətsa va na, dza na ka liɗi gəna va, war ka liɗi, war ka liɗi. Kə pəŋw laɗamti gəna va mbə məni badaway.

14 Ma sa kəɗita gəna ci va gwaꞌa ki na, dzəghwa ma mbaꞌa mənta tərəŋw tə hiɗi nza na va. Mbaꞌa ndərma ghati dzəkən ki. 15 Dzəghwa na, mbaꞌa dzay dzakə tsahwəti ndə mbə məlmə va, ta ɗəw sləni və. Mbaꞌa ntsa va ghwənay ta makə ngəreder ci kwamti. 16 Ma ghəci mbə makəshi ki na, ka ghəranci maa nza tərəŋw. Ka ɗi kwəmavə ghəciy nza ya fəhi ka məndiy shakanshi kaa ngəreder va dzəghwa miy tsa ci na, a ka ɗi ɓanci shi məndiw.

17 Dza na tə nahwəti vici, mbaꞌa dzəmbəy mbə təkə kwəmaa dzəkən nzəy tsa ci, ma kə na: “Sənzənvay, ka ghəra sləni kəghi tsa dirəy, ɗaŋshi na shi zəmə və shi, ka mbay ghəshiy zəmantishiw. Ma yən nee ki na, war ka məti va ma tikə. Əm, awə. 18 Wəzəɓa zhəghəvee zhəvəgha dirə na. Ma pən dzaa ni ngəci sa kee tsəhəra vəghay, a Di, e mananati *kwəma jikir na kaa Hyala, lə kaa ngəŋa gwaꞌa. 19 Nanay, mənɗee gar zhini ghaa harɗa ka zəghwə gha ghwəlaw. War mərshi ma ghaa məntəra, nja tsahwəti ndə ghəraŋa sləni gwaꞌa tsəgha, pən, dzaa ni” kə. 20 Ma sa təkamti na tsəgha na, dza na mbaꞌa maɗiy ta dzay dzəvəgha dəy.

Ka dza, ka dza, ka dza ghəci. Ma ghwəla ghəci mbə kwal kərakə vəgha ghi na, mbaꞌa dəy tsa va nighəvə tsəgha. Dza hwər tsa ci ka zhanci ti. Kə ka kəsli bali ta dza ta kwəmə li. Sa kwəməti ghəshi na, dza na hwətəm hwətəməvə zəghwə ci va. 21 Ma kə zəghwə va ngəci ki na: “A di, e mananati kwəma jikir na kaa Hyala, lə kaa ngəŋa gwaꞌa. Mənɗee gar zhini ghaa harɗa ka zəghwə gha ghwəlaw” kə. 22 Ma kə didi tsa va kaa ka sləni ci na: “Mbalam kyaŋwkyaŋw a ghwəy ɓəkə ləkwəsaa gwəramti wəzə, nza ghwəy panakən, mbaꞌa ghwəy pəlakə shi kwa dəvəə səranaghwashi kwa dəvə ci, pəlaꞌ kaa kwekweher, paꞌ mbə səɗa ci. 23 Mbalam kəsəkəm kəɓə ghwəmmə va kəliti ghwəmmə, a ghwəy slanti, a ghwəmmə ta, ta zəmə ngəslə ngəslə ghwəmmə, ka vəshi tərəŋw. 24 *Sa nzana, ma zəghwee na nay ghwəyəy, nja ntsaa mətiy mbaꞌa zhiniy zhakatiy mbə məti na. Raꞌi niy zay na, dzəghwa mbaꞌee zhiniy kwəmavə see” kə. Sa gəzəkə na tsəgha na, mbaꞌa ka sləni ci manamti kwəma va gwaꞌa. Dza tsə mbaꞌa ghatəvata tərəŋw lə vəshi tsəgha ki.

25 Məniva shi va gwanashiy, kwamti niy nza tsa dikə tsa va zəghwə. Ma ghəci mbə səəkə, war sa kətikəvay na ndəkwə lə ghi tsa shi na, mbaꞌa favə tsa shiy, lə cəm, ka tsə məndi. 26 Ma sa tsəhəy na kəghi na, dza na daꞌ harvə tsahwəti ndə mbə ka sləni dəy va, ka ɗəw kwəma və: “A shiy mənishi shəka?” kə. 27 Ma kə ntsa va ngəci na: “Waa zəməŋa zhəkəy na, ma slanti dəŋa kəɓə kəliti ghwəmmə va, sa nzana mbaꞌa zhiniy kwəmavə sa ci kwəriŋ, va tsəgha tsə məndi, ka vəshi tərəŋw” kə.

28 Ma sa favə tsa dikə tsa va zəghwə kwəma va tsəgha na, mbaꞌa nəfə tsa ci satiy, kala zləɓa dzakə ghi ghəci. Dzəghwa dəy mbaꞌa səvəriy, kə ka cəꞌwə zəghwə ci va, a ghəci dzakə ghi. 29 Ma kə kaa dəy na: “A di, nighətiy piya ɗaŋ na ghala nza ghwəm, war mbə məniŋa slənee, səəkee taŋəti kwəma gəzara gha ya namaɓaw. Ya tsəgha nzə kiy, səəkə ghaa kəsavəra ya ꞌwəgə ta zəməhwə shi zəmee lə vəshi ghəy lə madigahiraw. 30 Ma war sa səəkəy zəghwə gha na daŋəramtəŋa gəna gha mbə ghwərghwər na, mbaꞌa gha kəsəvə kəɓə kəliti ghwəmmə na, pəf gha hənənəy” kə.

31 Ma kə dəy ngəci ki na: “A zəghwee, gha na na ghay, ghwəm na lə gha ya hwəmɓa. Ya wa shi vəya gwaꞌay, shi gha na ghəshi kwərakwə. 32 Nanzə kiy, aa təɓə ghwəm tsə, ka vəshi tərəŋw ta zəməŋa tsa. Sa nzanay, nja ntsaa mətiy va, zhini mbaꞌa zhakatiy mbə məti na. Sa nzanay, aa niy zay, dza mbaꞌee zhiniy kwəmavə, sana” kə» kə Yesəw.

16

Fir dzəkən ndə fə shiy tsa tsəhwəli tsəhwəli tsa

1 Dzəghwa ma kə Yesəw kaa *mbəzli ta səɗa ci na: «A tsahwəti ndə gəna niy nza tiɓa, lə ntsa ka naa fə shi ci və ta ndəghwəshi tiɓa. Ma tə nahwəti vici na, ndəs məndi səəkəshiy gəzanci, ma kə məndi ngəci na: “A ntsa fə gha va shi gha vəə liliɗi shi gha va” kə məndi kaa ngəci. 2 Ma sa favə na tsəgha na, dza na daꞌ harvə ntsa va. Ma kə kaa ngəci na: “E favə məndiy gəgəzə kwəma dzar kwa kaɓaka gha. Ca cikəvəriɗa njasa mənəhwə gha sləni gha. Na neyey, ka zhini ghaa ndəghwəra shi ya ghwəlaw” kə.

3 Ma sa favə ndə fə shiy tsa va kwəma va tsəgha na, dza na ka zəzə kwəma dza naa məni, ma kə na: “Vanay ta ɓantəra ɗi ntsee tsa dikə tsa mbə fə shi ci ni. Sana kiy, njaa dzee ta məni kee ghaa kwəmavə shi zəmə kia? E dza ta za, pən na, bərci vəya gar zaw. E cəꞌwə shiy va mbəzli, pən ɓa na, kwəma haꞌwə haꞌwə na na tərəŋw diɓa” kə. 4 Dza na mbaꞌa təkəvə nahwəti kwəma. Ma kə na: “E sənay njasa dzee mənti, madiga dzee məni tə mbəzli, ma sa ka ntsee dikə tsa ɓantəra mbə sləniy, nza mbəzli va kəsəvəra bekir dəvə taa nza kəghi tsa shi” kə. 5 Dzəghwa na, daꞌ daꞌ haharashi mbəzliy niy ɓə ɓəhwə temer va ntsa ghəranci na va sləni gwanashi. Sa səəkəshi ghəshi na, dza na ka harshi kwətiŋ kwətiŋ. Ma kə kaa kwa taŋa ndə na: “A pənəy, shiy hwəm na təm tsa ntsee dikə tsa va ghaa?” kə. 6 Ma kə ntsa va ngəci na: “Təm in gwaŋgwaŋ tsa dikə tsa diwəy na sa ci vəya” kə. Ma kə ndə fə shiy tsa va tsəgha ki na: “Vanta zliyaa niy tsaslati məndi va təm tsa va ti. Ca taŋtaŋ nzəyŋa tsasliti, gwaŋgwaŋ cifə mətsəkə na sa ci vəya pə gha” kə. 7 “Ya ghay təm shiy hwəm nəwŋa ntsee dikə tsaa?” kə. Ma kə tsa va na: “Təm bəhwə ha diwəy cifə na sa ci vəya” kə. Ma kə ndə fə shiy tsa va ngəci na: “Vanta zliyaa niy tsaslati məndi va təm tsa va ti. Ca tsasliti bəhwə ha diwəy faɗə na sa ci vəya pə gha” kə.

8 *Ma sa favə ndə shiy tsa va kwəma mənti ndə fə shiy tsa ci va gəmgəm tsay, mbaꞌa falti, sa nzana mbaꞌa mənti tsəhwəli mbə sləni ci va» kə Yesəw. «E gəzaŋwəyəy, a mbəzli tikə tə hiɗi taŋəti mbəzli mbə waŋ pi tsa Hyala tə tsəhwəli mbə sləni kwa jipə shi» kə.

9 Ma kə Yesəw diɓa na: «E gəzaŋwəy nee kiy, ma gənay, shi tikə tə hiɗi na, ə pə ghwəy tahanavə gəna va ghwəy kaa mbəzli, ka məni madiga ti shi. Ma sa ka gəna ghwəy kərətay, a Hyala dzaa zləɓavəŋwəy kwa kwəma nzə mə ghwəmə.

10 *Ma ntsaa kəsəvə ghəra sləni jəw na bekir diviy, tsəgha dza naa mbay ghərati na dikə na sləni kwərakwə. Ma ntsa ghərati sləni jəw na lə gwəfəy, tsəgha dza naa ghəra na dikə na sləni kwərakwə. 11 Kala mbay pə ghwəy ghərati sləni wəzə bekir divi lə gəna tikə tə hiɗi ni sənzənva kiy, njaa dza ghwəy mbay ghərati sləni lə naa gwəramti gəna dza Hyala ɓəŋwəy kia? 12 Kala mbə pə ghwəy ghərati sləni wəzə bekir divi lə ni ndə shiy ndaŋwəy na kiy, ka dza Hyalaa ndaŋwəy ni ɗi na ɓəŋwəy shiy ka shi ghwəy ki na?

13 Ndə ghəra sləni tiɓa, mbaꞌa dzaa mbay ghərati sləni kaa mbəzli bakə yəmyəməw. Baŋ dza naa ɗi kwəma tsahwəti, ka ndərə na tsahwəti. Ka na dza na, ka mananci sləni kaa tsahwəti lə kwal, ma kaa tsahwəti na kala məni ma lə kwal. Ava tsəgha na kwərakwə ki, ka mbay ghwəy ghərati sləni bakə bakə, ka ghəra kaa Hyala, zhini mbaꞌa ghwəy ɓanavə məhərli ghwəy kaa gənaw» kə Yesəw.

Yesəw lə *ka Farisahi

(Mt 11:12-13; 5:31-32; Mk 10:11-12)

14 Ma Yesəw mbə gəzə kwəma va ki na, cəkeꞌ ka Farisahi favə. Dza ghəshi ka ꞌwəshi Yesəw, sa nza ghəshiy ka ɗi gəna. 15 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ghwəyəy, a ka ghwəy kəli ghən tsa ghwəy kwa kwəma mbəzli nzam mbəə ni, mbəzli slar slar ni nza ghwəy, kə məndi. Na Hyalay, aa sənashi nefer ghwəy njasa nza ghəshi. Sa nzana, shi ka ndə ngəriy nighəti nja shi diɓədiɓə niy, shi gəmgəm ni tərəŋw na ghəshi va Hyala.

16 Kwataŋay a kwəma pəhəti *Məyizə, lə zliyahi ka gəzə kwəma Hyala mbəradzə niy nza tiɓa, ghənzə na sa niy nəw mbəzli, ka sar paꞌ tə vəghwə tsa səəkəy Zhaŋ tsaa mənipə *batem. Ma sa səəkəy Zhaŋ kiy, mbə gəzə Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən njasa sləkə Hyala mbəzli nza məndi paꞌ ndatsə. Ya wa ndə ki na, mbə jihəva ghəci lə bərci ta tsəhə mbə mbəzli sləkə Hyala va. 17 Ya tsəgha nzə e gəzaŋwəyəy, tiɓa na *kwəma pəhəti Hyala ghwəlata, taŋtaŋɓa ghwəmə nata ghwəy na lə hiɗi nashi ghwəy ni dza naa kəɗishi kən tamti shiy gwəra jəw ni mbə kwəma pəhəti Hyala.

18 *Ə zhinee gəzaŋwəy diɓa, ya wa ntsaa təhamti mali ci, dza na mbaꞌa ɓəvə nahwəti maliy, a ntsa va mənti ghwərghwər. Ma ntsaa dzaa ɓəhwə mali təhamti zata va diɓay, a ntsa va mənti ghwərghwər kwərakwə» kə Yesəw.

Kwəmaa dzəkən ndə shiy tsa tərəŋw tsa ghəshi lə Lazar

19 Ma kə Yesəw ɓa na: «A tsahwəti ndə niy nza tiɓay, ndə shiy tsa tərəŋw tsa ghəci niy nza. Ka dza ləkwəsahi, mbaꞌa nihwəti kwəbeŋer ka gəna tərəŋw tərəŋw ni kən ghən, ka zəmə shi zəməə gwəramti wəzə ni tə hiɗi. Ya hwəmɓa na, war tə wahə nzəy tsa ci.

20-21 Dzəghwa mbaꞌa tsahwəti ndə ndərma niy nza tiɓa, Lazar, kə məndi kaa slən tsa ci. Vəgha ciy, war zheher ghənzə niy nza gwaꞌa gwaꞌa. Ka kireketiy dza na, ka səəkəə dərni zheher ci va, war tsəgha. Ka Lazar tsa vaa dza na, takwəl səəkəə həniy kwa dəgha ndə shiy tsa va, ta mbəə iməvə memir shi zəməə dzaa shikə ta miy ndə shiy tsa va.

22 Ma tə nahwəti vici ki na, dzəghwa Lazar ɓəlahə mətiy. Ma sa mətiy na na, səəkə ka kwal Hyala, tsaŋ ghəshi ɓəhwə ka dzashi liy dzəmə ghwəmə dzəti pətsa nza *Abəraham. Ma tə nahwəti vici ɓa na, dza ndə shiy tsa va ɓəlahə mətiy kwərakwə, mbaꞌa məndi lamti. 23 Ka sa ngəraꞌwə ghəci tərəŋw tə pətsa nza mbəzliy bəkwəshi. Sa nə na kafə kə kaa kwəma ci na, kar mətsə ci tə kar Abəraham lə Lazar, kərakə ghəci li shi. 24 Ma sa nashi na na, dza na ka zlapə kwəma, a kə na: “A Didi Abəraham, mənti zhəhwər tə ya, ghwənay Lazar a ghəci tsaməvə yam tə zəghwə dəvə ci, nza ghəci səəkəə tekwatərashi tə ghane nda nza naa məntəra rəniki jəwə. Sa nzanay, tərəŋwəy see ngəraꞌwə mbə ghwə na” kə. 25 Ma kə Abəraham kaa ngəci na: “A zəghwee, təkəvə nzəy tsa gha ghalaa niy nza gha tə ghwəməŋa di. Ghay, ndə gəna tsa tərəŋw tsa niy nza gha, ma Lazar na naci ghalaɓa na, war ngəraꞌwə ghəci niy sa. Nana kiy, a Hyala ɓəkəə dzətikə ta dəkə nəfə tsa ci. Ma gha nana na gha ki na, mbə sa ngəraꞌwə gha. 26 Ya kala na va talay, a zleha təɗəm na kwa jipə ghəy lə ghwəy. Ya ə ɗi ndə kafə tikə mbə ghəy ta dzaa dzəvəgha ghwəy sanay, ka mbay ndəə taŋəyəw. Ya mbə ghwəy ɗi ndə səvəriy dzəmbə ghəy diɓa na, ka mbay naa taŋəyəw” kə. 27 Zhəghwa ma kə ndə shiy tsa va na: “A Di, ghənzə tsəghay, titihwə ə cəꞌwəŋee a gha ghwənay Lazar dzakə ghi tsa dirə. 28 Sa nzanay, a ngwarməhira tiɓa cifə tə ghwəməshi. Sa ka na tsəhəyəy, nza ghəci dzaa gəzanshi ngəraꞌwə tsa see tsa tikə, vantaa ghəshi dzaa zhikəə dzəti pətsa nzee tsa mbə sa ngəraꞌwə kwərakwə” kə. 29 *Ma kə Abəraham ngəci na: “A na ngwarməhiŋay, a zliya kar *Məyizə lə ka gəzə kwəma Hyala məɓa ta itishi, ə kə ghəshiy jangəshi ka fa kwəma gəzə ghəshi” kə. 30 Ma kə ndə shiy tsa va na: “Awə didi Abəraham, ka nza na wəkə tsəgha na ghaw. War mbaꞌa kə ntsaa niy mətiy zhəməy, mbaꞌa dzaa gəzanshiy, ta zhəghəti nzəy tsa shi dza ghəshi” kə. 31 Ma kə Abəraham ngəci ki na: “Kala zləɓa kwəma gəzanshi kar Məyizə lə ka gəzə kwəma Hyala kə ghəshiy, ya səəkə kwa kwəli səəkəy ndə ta gəzanshi na ka dza ghəshi zləɓaw” kə» kə Yesəw.

17

Pəlay tə gha ntsaa məntəŋa *kwəma jikir na mbə nəfə gha

(Mt 18:6-7, 21-22; Mk 9:42)

1 Ma kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci na: «Ya hwəmɓa nanzəy, a shiy dzaa ngəɗiti mbəzli ta məni kwəma jikir na tiɓa. Nanzə kiy, a ngəraꞌwə dzaa nza tərəŋw kən ntsaa ngəɗi mbəzli ta məni kwəma jikir na. 2 Ma ntsaa taa ngəɗi tsahwəti kwətiŋ ta mbəzliy təhəshi ma ni ndara nefer shi ta məni kwəma jikir nay, wəzəɓa pəhanaghwa məndi vəna kwa wəri ci, mbaꞌam ndəghaghwa kwa hwər kwəfa dza naa nza. Sa nzana, mbaꞌa kə ngəɗiti ndə ta zlay kwal tseyey, ngəraꞌwə dza naa nza kən. 3 A gəzaŋwəy ya, məni tə ghwəy məhərliy dzəkən nzəy tsa ghwəy.

Mbaꞌa kə zəməŋa tsa mbə nəw Yesəw məntəŋa kwəma jikir nay, mbala harvə a ghaa gəzanci kwəma sahə lə məhərli. Mbaꞌa kə ni: “Titihwə pəlara mbə nəfə tsa gha” kəy, pəlay tə gha mbə nəfə tsa gha. 4 Ya a məniŋa na kwəma jikir na gar mbərfəŋ səɗa mbə vici kwətiŋ, kama na war mbə səəkə ghəci gar mbərfəŋ səɗa, ka gəzaŋa: “Titihwə pəlara mbə nəfə tsa gha” kəy, war ə pə gha dzaa pəli mbə nəfə tsa gha» kə Yesəw.

Kwəmaa dzəkən ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala

5 *Ma kə *ka kwal ci kaa Yesəw na: «A Ndə sləkəpə, kəətitəŋəy, a ghəy mbəə ɓanavə nefer ghəy gwanashi kaa Hyala shi» kə ghəshi. 6 *Ma kə Ndə sləkəpə kaa ngəshi na: «War mbaꞌa pə ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Hyala ya jəw tsətsə nja cizlə gwəbiriy, ta mbay dza ghwəy gəzə kaa dəŋw kwəkwə tsa: “Təɗamtəvaŋa tiɓa, a gha dzaa ngwəɓəyvaŋa kwa kwəfa” pə ghwəy, ta yə fəti dza na ta kwəma ghwəy» kə.

Kwəmaa dzəkən ndə ghəra sləni kaa Hyala kala zhəmə tiɓa

7 Zhini ma kə Yesəw kaa *mbəzli ta səɗa ci ɓa na: «Favə tə ghwəy, ya ndə mbə ghwəy sana, lə ndə ghəra sləni və kəghi tsa ci, ka zanci za ntsa va, ka ndəghwanci shiy kaa ntsa va. Sa ka ndə ghəra sləni tsa va səəkəy kwamti kiy, ka dza ntsa ghəranci na va sləniy ni ngəci na, sar tikə taŋtaŋ zəmə shi zəmə, kə na? 8 Awə, ka gəzanci na tsəgha tepəw. Ma dza naa ni ngəciy: “Səramti ni kən gha ni kwəbeŋer, mbala tatəra shi zəmə, sa ghaa tatishiy, nza gha ɓəkəra shi. Ma sa kee zəhwə ni ya shi zəmə ki na na, nza gha zəmə shiy, ka sa ni gha shi sa” dza naa ni. 9 Sa ka ntsa va manamti sləni gəzanakə na va gwanata na, nza ntsa ci va dikə tsa mananci ꞌwəsa na? Tiɓaw.

10 *Ava war tsəgha na lə ghwəy ghwəy mbəzli ta səɗee kwərakwə ki. Mbaꞌa pə ghwəy ghəramti sləni gəzəkəŋwəy Hyala ta məni nzə gwanatay, “Ka ghəra sləni gəmshi ni nza ghəy gwaꞌa tsəgha, sləniy niy dza ghəy ghəra na sa ghərati ghəy va” pə ghwəy dzaa ni» kə Yesəw.

Yesəw ghəshi lə ka dərna məŋ

11 Mbaꞌa Yesəw maɗiy ta dzaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem. Ma tə nahwəti vici na, dza na ka dzar kwa ghala hiɗi ka *Samari lə hiɗi ka Galile. 12 *Ma ghəci mbə dzəmbə nahwəti məlmə na, mbaꞌa ka dərna məŋ nay, ka səəkə ghəshi ta kwəmə li. Dzəghwa ghəshi mbaꞌa ghəshi garəshi vəri kərakə li, 13 ka zlapanci kwəma zlaŋzlaŋ. Ma kə ghəshi na: «A Yesəw, a metər, mənti zhəhwər tə ghəy» kə ghəshi.

14 *Ma sa nashi Yesəw, ma kə ngəshi na: «Mbalam, a ghwəy dzaa canati vəgha ghwəy kaa *ka ta Hyala» kə. Ma sa gəzanakəshi Yesəw tsəgha na, dza ka dərna va kəram ghəshi maɗishi ka dzashi. Ma ghəshi mbə kwalshi na, mbaꞌa dərna shi va kərəta.

15 Ma sa nay tsahwəti mbə shi ghəci mbəliy na, kə ka fal Hyala zlaŋzlaŋ, dza na tərəɗ zhəghətəvay va Yesəw. 16 *Səəkə na gələɓ gələɓəy, lə kwəma ci mbə hiɗi kwa kwəma Yesəw, mbaꞌa mananati ꞌwəsa. Ntsa vay, ndə məlmə na, mbə hwəhwə tsa ka Samari ghəci. 17 Ma kə Yesəw ki na: «Gwanashi mbəzli məŋ ni va mbəlishi nanzə sa? Əy, kwəma dzashi ni məsliɗə ni va tərmbə shiki? 18 Tərəh tsaa zəzəti səəkə ta mananta ꞌwəsa kaa Hyala mbə ghwəy war gha, gha ndə məlmə na?» kə. 19 *«Sati mbala, a gha mbəliŋa tə sa ɓanavə gha nəfə tsa gha kaa Hyala» kə.

Shiy dzaa cipə səəkə tsa Yesəw

(Mt 24:23-28, 37-41)

20 Dza *ka Farisahi tapə ta ɗəw va Yesəw, ma kə ghəshi na: «Hwəm dza Hyalaa sləkə mbəzlia?» kə ghəshi. Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ma sləkə tsa dza Hyala ta sləkə mbəzliy, ka dza məndiy nay njasa dza naa səəkəw. 21 *Ka dza naa nza gar gəzə məndi: “Avanayəm pətsa sləkə Hyala mbəzli ti tikə” aw na: “Avamcim tarɓa” kə məndiw. Awə, ə gəzaŋwəy ya, ya sana sənzənvay, mbə sləkə mbəzli na Hyala» kə.

22 *Ma kə kaa *mbəzli ta səɗa ci ki na: «A tsahwəti vəghwə dzaa səəkəy, ka dzee nza mbə ghwəyəw. Ghalaɓay, tərəŋw dza ghwəy mawti nara yən Zəghwə yakə ndə ngəri, ya ta vici kwətiŋ nzə, ka dza ghwəy mbəə nara diw. 23 *Ma dza məndiy ni kaa ngəŋwəyəy: “A mbəzli ni, anay *Kəristəw tikə, ya avaci tarɓa” dza məndiy ni, sa ka məndi gəzaŋwəy tsəghay, əntaa ghwəy dzaa kəsli bali, ka dza kwakə, ka dza kwakə ta nighəra ma. 24 Sa kee səəkə yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, mbəzli gwanashi dza naa nara. War njasa ka van vaa wampiɗi dzəy tə ghwəmə, ka səəkə kwa ghwəmə paꞌ dzəghwa kwa mərkwiy, tsəgha dzee səəkə. 25 *Ma kiy, war pərɓa ngəraꞌwə dzee sahwə tərəŋw di, ka shi va məniva. Ka mbəzli ndatsə ni dza na, mbaꞌa ghəshi ndərantəra.

26 Njasa niy mənishi shiy va ghala vəghwə tsa *Nəwey, war tsəgha dza ghəshiy məniva geꞌi lə vəghwə tsa dzee səəkə ti yən Zəghwə yakə ndə ngəri kwərakwə. 27 Ghala vəghwə tsa vay, shiy niy zəmə mbəzli, ka sa shi sa, ka ɓəɓəli miꞌi, ka ɓə ghyehi shi kaa zhər, war tsəgha, paꞌ fəca vici dzəmbəy *Nəwe dzəmbə kwambəwal. Ma sa dzəmbəy na na, dza van mbaꞌa ghati nzəmə, ka nzəmə, war ka nzəmə kala kərə ma. Ray pətsa tə hiɗi va yam. Dza yam va kərəp ghəshi zamti mbəzli gwanashi. War kar Nəwe lə mbəzli kəghi tsa ci gwaꞌa tsəgha shiy mbəlishi.

28 *War njasa niy mənishi shiy va ghala vəghwə tsa *Ləwtə ɓay, tsəgha dza ghəshiy məniva ghala vəghwə tsa dzee səəkə. Ghala vəghwə tsa vay, war shiy niy zəmə mbəzli, ka sa shiy, ka ɗəɗəl shiy, ka papa nihwəti, ka za shiy, ka nganga ceker, war tsəgha. 29 Ma tə nahwəti vici, fəca səvəri Ləwtə mbə məlmə *Sədəm ki na, dza ghwə lə barəwdəw, mbaꞌa ghəshi nzəməkəvashi səəkə mə ghwəmə. Kərəp ghəshi zamti niy niy tərmbə mbəzli mbə məlmə va gwanashi. 30 E gəzaŋwəyəy, ava war tsəgha dza shiy məniva ghala vəghwə tsa dzee səəkə yən Zəghwə yakə ndə ngəri.

31 *Ma fəcava, mbaꞌa kə ndə mə jəba mbə tifər, mbaꞌa shi ci mbə cikiy, əntaa ghəci dzəmbə ciki tsa va ta ɓəshi ma. War ə kə dzaa hwəy gwaꞌa tsəgha. Ya kwamti dza ndəə nza mbə zay, əntaa ghəci dzaa ni: “Kadiw e zhəghəvaa jighi ta ɓəvə shi ya kəghi” kə ma. War ə kə dzaa hwəy gwaꞌa tsəgha. 32 *Zəzətim dzəkən kwəma mali Ləwtə va. Sa niy naghay na pətsa ləy hwəm na, mbaꞌa niy mətita.

33 *Va tsəgha nə ya ngəŋwəy, ntsaa ɗi mbəlanti piy tsa ci tikə tə hiɗiy, ta zamti tsa mə ghwəmə piy tsa ci dza na. Ma ntsaa dzaa zamti piy tsa ci tikə tə hiɗiy, ta kwəmavə tsa mə ghwəmə piy tsa ci dza na, pən. 34 Ə gəzaŋwəy ya, tə vərɗi dzee vaa səəkəy, mbəzli bakə dza naa nza tə pi həni tsa kwətiŋ tsa, ka məndi dzay, mbaꞌam səəkəə ɓəhwə tsahwəti kwətiŋ ti shi, ma tsahwəti na, mbərəkə məndi zlay. 35 Miꞌi bakə dza naa nza mbə hə tə vəna, ka məndi dzay, mbaꞌam səəkəə ɓəhwə nahwəti kwətiŋ ti shi, ma nahwəti na mbərəkə məndi zlata. 36 [Mbəzli bakə dza naa nza mbə za kwamti na, ka məndi dza na tsaŋ məni səəkə ɓəhwə tsahwəti kwətiŋ ti shi, ma tsahwəti na mbərəkə məndi zlay]» kə Yesəw.

37 *Ma sa favə mbəzli ta səɗa ci kwəma gəzəkə Yesəw va, ma kə ghəshi kaa ngəci na: «Dzəghwa tima dza niva shiy məniva kia Ndə sləkəpə?» kə ghəshi. Ma kə Yesəw kaa ngəshi na: «Dzəghwa tə pətsa mətishi shiyəy tiɓa ka zliŋiŋ ɓasəva» kə.

18

Fir dzəkən mali mbəri ghəshi lə ndə sla ngwəvə

1 *Dzəghwa Yesəw mbaꞌa ɓəlanakəshi fir tsa kaa *mbəzli ta səɗa ci, ta mbə ghəshiy cəꞌwə Hyala war ka cəꞌwə, kala dali ma va cəꞌwə nzə. 2 Ma kə kaa ngəshi na: «A tsahwəti ndə sla ngwəvə niy nza tiɓa mbə nahwəti məlməy, kala hazləni ma ghəci va Hyala ya jəw nzə. Na naciy, ka nighə mbəzli na nja mbəzliw. 3 Dzəghwa, mbaꞌa nahwəti mali mbəri niy nza mbə məlmə va kwərakwə. War ka səəkə ghənzəə nza zhevi va ntsa va, a ghəci mananati ngwəvə nzə. Ma kəə ni ngəci na: “Ndəghatəŋəy fəti kwa jipə ghəy lə ndə jaka tsee tsa, nza gha mbəlitəra va kwəma va” kəə ni. 4 Ndimndim mali va war mbə səəkə tsəgha, gwəŋəy ndə sla ngwəvə tsa va kala kəəti ma. Ma tə nahwəti vici na, dza na, mbaꞌa ghavə təkə kwəma mbə ghən ci, ma kə na “Ya tsəgha, hazləni mee va Hyala, kala nighə mbəzlee nja mbəzliy, 5 *ta mananati ngwəvə mali na na dzee. Sa nzanay, war ə gagara na. Kala dza pən kəətitiy, ta səsə məhərlee dza na” kə» kə Yesəw.

6 Ma sa kəɗamti Yesəw gəzanshi kwəma kwa fir ki, ma kə ngəshi ɓa na: «Favəm kwəma gəzəkə ndə sla ngwəvə ndə ndərəm tsa va di. Ya tsəghaa ntsa va kala nighə ndə nja ndəy, sa nzana war mbə səəkə mali va, war ka səəkə, war ka səəkə na, nay ntsa va ghwəy kəətiti sa. 7 Ma Hyala nanzə ki na, kala dzaa kəətiti mbəzli nzə tsəhavə na, ghəshi kəə tsanta titihwə ka pəraꞌwanta dividivi, həvir lə havəghwə nə ghwəy shəkəna? Aa dzaa nzay nza ta kəətishi nə ghwəy na? 8 Ə gəzaŋwəy ya, taŋtaŋ dza naa zləɓavə kəətishi. Ghala vəghwə tsa dzee zhəkəə dzəti hiɗi, yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, nza ya kəsashi mbəzliy ɓanavə nefer shi kataŋ kaa Hyala ki na?» kə.

Fir dzəkən *ndə Farisa ghəshi lə ndə *dəwan

9 Dzəghwa Yesəw ka ɓəli fir kaa mbəzliy ɓəti ghən tsa shi va ka mbəzli ɗewɗew ni kwa kwəma Hyala. Kala nighə ma nihwəti mbəzli nja mbəzli. 10 Ma kə na: «Tə nahwəti viciy, təhwə dzashi nihwəti mbəzli bakə dzəmbə *ciki Hyala ta cəꞌwə Hyala. Mbəzli vay, ndə Farisa tsahwəti, ndə dəwan tsahwəti. 11 Ma sa dzəmbəshi ghəshi na, dza ndə Farisa gar garəy, ka cəꞌwə Hyala ki, ma kə na: “A Hyala, ꞌwəsa nə ya kaa ngəŋa, sa kamee nja nihwəti mbəzli gwanashi ni, mbəzli nja ka ghəli, ka vəraslə, lə ka ghwərghwər, ya nja ndə dəwan tsa tikə tsa sənzənva. 12 *Yən na neyey, vici bakə kee tivə mbə ləwma kwətiŋ, ka məni səwmay. Ya nimaɓa shi vəyay, məŋ mbə kee təhəvərishi mbaꞌee ndaŋa nihwəti kwətiŋ” kə.

13 *Ma ndə dəwan tsa va naci ki na, dza na gar garəy kərakə, kala kafə kwəma ciy dzəta ghwəmə. Kə mbəkwə mbəkwəti nəfə tsa ci, ma kə na: “A Hyalee, titihwə mənti zhəhwər tə ya, yənəy, ntsa jikir tsa nzee” kə» kə Yesəw. 14 *Ma sa kəɗamti Yesəw ɓəli fir ki, ma kə na: «Nay ghwəy e gəzaŋwəyəy, ma sa dzay naa jighiy, a Hyala zləɓavə cəꞌwə ci mbaꞌa pəlata kwəma ci jikir na. Ma na ndə Farisa na naciy, zləɓati na ci va kwəma Hyalaw. Sa nzana, ya wa ntsaa kəliti ghən tsa ciy, ta zhəghəti dza Hyala jəwə tsə tsə. Ya wa ntsaa zhəghəti ghən tsa ci jəwə ɓay, ta kafakati dza Hyala» kə.

Kar Yesəw lə ndərazhi jəw jəw ni

(Mt 19:13-15; Mk 10:13-16)

15 Dza nihwəti mbəzli mbaꞌa ghəshi ɓanakə lə ndərazhi jəw jəw ni ta kaa Yesəw ta mbə ghəciy fakən dividivi ci kən shi ta təfanshi miy. Ma sa nashi *mbəzli ta səɗa Yesəw tsəgha na, dza ghəshi ka makə mbəzli va. 16 Dzəghwa Yesəw naci ki na, mbaꞌa harashi ndərazhi vaa dzəmbə hwər ci, ma kə kaa mbəzli ta səɗa ci na: «Zlashim ndərazhi jəw jəw ni va, a ghəshi sar dzəvəghee, ka makəshi ghwəy ma. Sa nzanay, gəla mbəzli nja ghəshi na shi sləkə Hyala. 17 *Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, kala zləɓavə kə ndə Hyalaa sləkə mbə nəfə tsa ci nja zəghwə jəw nay, ka kwəmavə tsəhəy ndə tə pətsa sləkə na tepəw» kə.

Kar Yesəw lə ndə shiy tsa tərəŋw tsa

(Mt 19:16-30; Mk 10:17-31)

18 *Ləy hwəm kwəma va ki na, dza tsahwəti ntsa dikə tsa mbə *ka Zhəwifə ndəs səəkəy va Yesəw ta ɗəw kwəma və, ma kə na: «A Metər tsa wəzə tsa, wa shi dzee mənti kee kwəmavə piy tsaa kəɗi ma tay?» kə.

19 Ma kə Yesəw kaa ngəci na: «Sa wana nə gha, ntsa wəzə tsa, pə gha kaa ngəraa? Ndə tiɓa wəzə ghəci kala war Hyala kwətiŋtaw. 20 *Talay, a gha sənata kwəma gəzəkə *kwəma pəhəti Hyala ɓasa. Ma kəy: “Ka pəla mali ndə gha ma, ka pəəsli ndə gha ma, ka ghəli gha ma, ka təɓə dzərvə ghaa dzəkən ndə ma, ə pə ghaa haꞌwə tə kar dəŋa lə məŋa” kə» kə Yesəw. 21 Ma sa favə ntsa va tsəgha, ma kə na: «A Metər, shi ɓəlakə gha niy, gwanashi nəwamtishee ghala yən zəghwəra» kə. 22 *Ma sa favə Yesəw kwəma zləɓakə na va, ma kə kaa ngəci na: «Ma ghənzə tsəghay, shiy kwətiŋ tərə na va gha nana ta mənishi gha. Mbala pamti səkəm tə shi va gha gwanashi, a gha tahanavəshi gəna va kaa ka ndərma, nza gha səəkə ta nəwra. Ma ghalaɓa kiy, ta kwəmavə shiy gwəramti dza gha mə ghwəmə» kə.

23 War sa favə ntsa va kwəma gəzəkə Yesəw va tsəgha na, ka zhanci nəfə tsa ci tərəŋw, sa nzana ndə shiy tsa tərəŋw tsa ghəci. 24 Dzəghwa mbaꞌa Yesəw nay njasa zhanci nəfə tsa ci. Ma kə ki na: «Nay ghwəy na, ngahə na tsəhə tə pətsa sləkə Hyala va ka shiy. 25 Ɓəlaŋɓa ngaləwba dza naa dzəvərita kwa kwal batal cisli shiy, kən dzəti pətsa sləkə Hyala va ndə shiy» kə.

26 Ma sa favə mbəzli kwəma ci va tsəgha, ma kə ghəshi na: «Əy, war tsəgha kə kiy, wa ntsaa dza vaa mbəliy kia?» kə ghəshi. 27 *Ma kə Yesəw na: «Ma shi mbashi ma mbəzli vaa məntiy, kar Hyala mbay məntishi na nanzə» kə.

28 Ma kə Piyer na: «Ghəy sana kiy, avanay gwaꞌa gwaꞌa zlashi ghəy shi ghəy, mbaꞌa ghəy nəwvəŋa» kə. 29 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ya wa ntsaa zlay ghi tsa ci, ya mali ci, ya ngwarməhiy, ya mbəzliy yakə, ya ndərazhi yakə na, war ta sləkə Hyala njasa dza Hyala sləkə mbəzliy, 30 ta kwəmavə shiy dza na tərəŋwɓa ghəshi, kaa shi zlashi na va, mbə vəghwə tsa sənzənva tsa. Ghala vəghwə tsaa dzaa zhikə diɓay, ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma dza na» kə.

Yesəw mbə zhiniy gəzəpə kwəmaa dzəkən məti ci, lə dzəkən zhakati tsa ci mbə məti, kwa mahkana səɗa

(Mt 20:17-19; Mk 10:32-34)

31 *Ma ləy hwəm kwəma va ki na, dzəghwa Yesəw mbaꞌa harvə *mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni, ma kə kaa ngəshi na: «Avanammə mbə kwal sana ta dzəmə məlmə Zherəwzaleməy, mbəɓa dza kwemerəy niy tsasliti ka Hyala mbəradzə gwanashiy dzəkənee, yən Zəghwə yakə ndə ngəriy məniva. 32 Ta fambəra dza məndi mbə dəvə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, ka ghəshi dza na, ka ꞌwəshira, ka tsəərəɗa, ka tifə ndighwər dzətee. 33 Ka ghəshi dza diɓay, ka dəꞌwəra lə kwərəpə. Ma ləy hwəm ki na, ka ghəshi dza mbəh paslamtəra. Mənti mee vici bakə kwa kwəli, tə kwa mahkana viciy, ta zhikəməra dzee kwa kwəli» kə.

34 *Ma sa gəzəkə Yesəw kwəma va tsəghay, shaŋ mbəzli ta səɗa ci ta favə kwəma ɗi naa gəzə, sa nzana mbaꞌa mahəzlaɗə tsa kwəma va niy mbələyvata və shi. Kala sənata ma ghəshi nda dzəkən wa gəzə Yesəw kwəma va.

Yesəw ghəshi lə ghwəlfə

(Mt 20:29-34; Mk 10:46-52)

35 Ma tə nahwəti vici na, mbaꞌa Yesəw maɗiy ta dzəmbə məlmə Zherikwə. Ma ghəci ndəkwə ta tsəhə na, mbaꞌa tsahwəti ghwəlfə niy nza mənzəy vəgha kwal mbə cəꞌwə shiy. 36 Ka dzar mbəzli ɗaŋ vəgha ghwəlfə tsa va. Ma sa favə na gaka səɗa mbəzli ghəshi mbə dza na, kə ka ɗəw kwəmaa mənta va mbəzli. 37 Ma kə məndi ngəci na: «Waa Yesəw ndə ka Nazaretə na saa dzar» kə məndi. 38 *War sa favə na tsəgha na, dza na ka zlapanci kwəma, a kə na: «A Yesəw Jijiy mazə *Davitə, mənti zhəhwər tə ya» kə.

39 Dzəghwa mbəzliy niy nza kwa kwəma na, ka naɓə, a kə ghəshi na: «A ghwəlfə tsa, kalay miy tsa gha va» kə ghəshi. War ə ghəciy mətsəhə zlapə kwəma, a kə na: «A Jijiy mazə Davitə, mənti zhəhwər tə ya na gha» kə.

40 Ma sa favə Yesəw tsəgha na, dza na gar garəy. Ma kə kaa mbəzli na: «Kəsəram ghwəlfə tsa vaa sar» kə. Dza mbəzli ka kəsəə dzəvəgha Yesəw. Sa kəsəghəm na, dza Yesəw ka ɗəw kwəma və, ma kə ngəci na: 41 «A ntsa, a shi ɗi gha yən məntəŋa?» kə. Ma kə ghwəlfə tsa va na: «A Ndə sləkəpə, ə ɗee ghaa ghwənantəra mətsəhee ni, ta mbee nay pi» kə. 42 *Ma kə Yesəw ngəci na: «A mətsəhi gha ghwənishi, sa ndara gha nəfə tsa gha» kə. 43 War sa gəzəkə Yesəw tsəgha na, dza mətsəhi ghwəlfə tsa va, mbaꞌa ghəshi ghwənishi tiɓata ka nay pi ghəci ki. Dza na ka nəw Yesəw, war fal ghəciy fal Hyala. Mbəzliy ɓasəshi va gwanashi na, mbaꞌa ghəshi nata kwəma va. Dza ghəshi ka fal Hyala kwərakwə.

19

Kar Yesəw lə Zashe

1 Mbaꞌa Yesəw tsəhəy mbə məlmə Zherikwə, ka dza ghəci mbəɓa. 2 Mbaꞌa tsahwəti ndə gəna niy nza tiɓa mbə məlmə va, Zashe, kə məndi kaa slən tsa ci. Dikə tsa ka *dəwan ghəci. 3 Dza na ka ɗi pəla nay Yesəw ghəci ta mbəə sənay. Kaf kafəy ta nighə, shaŋ ghəci ta nay, sa nzana ɗaŋshi mbəzli, dəkwəy ghəci. 4 Dzəghwa na bəvbəpə ghavə bali, ka dzay kwa kwəma. Dza na taram dzəməy mə fə dikə na ta mbə ghəciy nay Yesəw, sa dza na ta dzar ta fə va.

5 Ma sa tsəhəy Yesəw ta fə va na, dza na kafə kafata kwəma ci, mbaꞌa nay Zashe məɓa. Ma kə ngəci na: «A Zashe, mbata gha, səkwa mə fə va taŋtaŋ. Ndatsəy kəghi tsa gha dzee ta fə gwəci tsee» kə. 6 Dza Zashe ka səkwa kyaŋwkyaŋw mə fə va, mbaꞌa pəməghə dzakə ghi tsa ci, mbaꞌa kaꞌwəvə lə vəshi.

7 *Ma sa nata mbəzli tiɓa gwanashi nava kwəma tsəgha na, tapə ghəshi mbə ngwəzlimə, ma kə ghəshi na: «Ntsay, kəghi tsa ndə məni *kwəma jikir na dza na ta hi» kə ghəshi. 8 *Əy, ma na Zashe naci ki na, dza na gar garəy kwa kwəma Ndə sləkəpə, ma kə ngəci na: «A Ndə sləkəpə, ta təhəvəri shi vəya dzee bakə mbə, nzee ɓanavə nahwəti bəla kaa ka ndərma. Ya ə niy ngəɗəhwee shiy va ndə ghala pətsaa mənee dəwanəy, ta wanati gəna ci va niy ɓəhwee dzee faɗə səɗa» kə. 9 *Ma kə Yesəw ngəci na: «Ndatsəy a Hyala mbəlitəŋa lə mbəzli kəghi tsa gha gwanashi. Sa nzana, mbaꞌa gha ɓanavə nəfə tsa gha kaa Hyala nja *Abəraham, va tsəgha nza ghaa jijiy kwərakwə. 10 *Na nee yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, ta pəla mbəzliy zashi, ta mbəlishi səəkəree» kə.

Fir dzəkən gənaa niy ɓanavə ndə kaa ka sləni ci ta zhəghə dəvə

(Mt 25:14-30)

11 *Ma mbə zəzə kwəma mbəzliy, ndal tərmbə Hyala ta səəkə ta sləkə mbəzliw, niy nə ghəshi. Sa nzana ndəkwə Yesəw niy nza ta tsəhə mbə məlmə Zherəwzalem. * Dzəghwa Yesəw ki na, mbaꞌa ɓəlanakəshi tsahwəti fir kaa mbəzliy favə kwəma gəzəkə na va, 12 *ma kə ngəshi na: «A tsahwəti ntsa dikə tsa niy nza tiɓay, dza na mbaꞌa maɗiy ta dzaa dzəti hiɗi kərakə ni ta pəla mazə. Ma sa naa kwəmavəy nza ghəci zhəkəy ta nza. 13 Dzəghwa na ghəci taa maɗi, daꞌ daꞌ harashi mbəzli məŋ mbə ka sləni ci. Sa ɓasəshi ghəshi na, dza na kaa gəna, mbəl diwəy diwəy diwəy tahanavəshi gwanashi. Ma kə kaa ngəshi na: “Mbalam zhəghəm dəvə lə gəna va paꞌ fəca vici dzee zhəkə ti” kə. Dza na pəlhəm maɗiy ka dzay. 14 *Mbalaa niy ɗi mətsə ci mbəzli mbə məlmə ci vaw. Ma sa dzay na na, dza ghəshi, ɓəŋ ghəshi ghwənashi mbəzli ləy hwəm ci, ta dza ghəshiy gəzanshi kaa mbəzli dza ntsa va va ta pəla mazə və shi. Ma kə mbəzli va taa ni na: “Ghəy na na ghəyəy, ka ɗi ghəy ntsa vaa məni mazəə dzəkən ghəyəw” kə ghəshi taa ni.

15 Ya tsəgha nzə na, dza məndi mbaꞌam ɓanavə mazə tsa ci kaa ntsaa va naci. Mbaꞌa zhəkəy dzəti hiɗi ci ta məni mazə ki. Dza na mbaꞌa ɓasəkə ka sləni ci va tahanavəshi na gəna ghəciy dzay, ta sənashi shi mətsahakən ghəshi kən gəna va ki. 16 Ma sa ɓasəshi ghəshi na, dzəghwa kwa taŋa ndə, təhwə səəkəy, ma kə na: “A Ndə sləkəra, ma gəna ndara gha va ta zhəghə dəvə liy, a mbəl diwəy diwəy məŋ mətsəhəy dzəkən” kə. 17 *Ma kə ntsa ci va dikə tsa ngəci na: “Wəzə tsəgha! Ndə sləni tsa wəzə tsa nza gha. Sa nzana, mbaꞌa gha ghərati sləni jəw na lə nəfə kwətiŋ. Avee ndaŋa məni mazə dzəkən məlməhi məŋ” kə. 18 Dza kwa baka mbaꞌa maɗiy ta gəzə kwəma, ma kə na: “A Ndə sləkəra, ma gəna ndara gha va ta zhəghə dəvə liy, a a mbəl diwəy diwəy cifə mətsəhəy dzəkən” kə. 19 Ma kə kaa tsava ɓa na: “Gha kwərakwəy, avee ndaŋa məni mazəə dzəkən məlməhi cifə” kə. 20 Dza tsahwəti mbaꞌa kafəy, ma kə na: “A Ndə sləkəra, avanay mbəl tsa gha diwəy tsa nee, mbə kəjer niy parambee mbələy. 21 Ə niy ghəratəra hazləni va gha tərəŋw, sa nzanay, ntsa ghyanakə tsa nza gha. Na na ghay, shiy kamaa shi gha na, tsaŋ ka ghaa ɓəhwəshi. Shi zati ma gha na, mbaꞌa ghaa lahwəshiy nza” kə. 22 Ma kə mazə ngəci na: “Ghay ndə sləni tsa gəmgəm tsa nza gha. Tə kwəma gəzəkə miy tsa gha dzee ta məniŋa ngwəvə sənzənva. Ya sa sənay gha ntsa ghyanakə tsa nzee, shiy kama ka shi ya na, tsaŋ kee ɓəhwə shi, shi zati mee na karee lahwəshi, pə gha kiy, 23 wa shiy mənishi niy ɓanavə ma gha gənee va kaa tsahwəti ndə, a ghəci zhəghə dəvə li, ya ə dzee zhəghəkəvara tsətsə na, ma nzee ɓə see lə yam kən nzaa?” kə. 24 Ma sa gəzəkə na tsəgha, ma kə kaa mbəzli tiɓa na: “Ɓantim mbəl tsa diwəy tsa va və, a ghwəy jakanakən kaa ntsa nza mbəl diwəy diwəy məŋ va və!” kə. 25 Ma kə məndi ngəci na: “A Ndə sləkəpə, lə tsahwəti mbəl diwəy diwəy məŋ və kiy, tawa lə tsava və diɓaa?” kə məndi. 26 *Ma kə ntsa dikə tsa va na: “Favə tə ghwəy, e gəzaŋwəy, ntsaa kwəmavə shiy, dza na ka ghəra sləni ghəci li shiy, ta mətsahanavə shiy dza məndiy dzəkən shi. Ma ntsaa kwəmavə shiy va, kala zhəghə dəvə ghəci li shiy, ə dza məndi zhiniy ɓəhwə ya ni jəw ni va shiy və. 27 Ta na ka jakee va niy ɗi ma yən məni mazə dzəkən shiy, kəəsəkəshim a ghwəy bakwamtishi tikə kwa kwəmee” kə ntsa dikə tsa va» kə Yesəw.

Yesəw mbə dzəmbə məlmə Zherəwzalem

(Mt 21:1-11; Mk 11:1-11; Zhŋ 12:12-19)

28 Ma sa gəzamti Yesəw kwəma va tsəgha ki na, dza na mbaꞌa dzətiy tə kwəma mbəzli, ta dzəmbə məlmə Zherəwzalem. 29 Dza na mbaꞌa tsəhəy ndəkwə vəgha məlmə Betəfazhe mbaꞌa vəgha məlmə Betani, vəgha kəlaŋ tsa har məndiy kəlaŋ *ꞌWəlivə. Kə tiɓa mbaꞌa ghwənashi mbəzli bakə mbə mbəzli ta səɗa ci kwa kwəma. Ma kə ngəshi na: 30 «Mbalam dzəmbə məlmə tarɓa va kwa kwəma ghwəy, sa ka ghwəy tsəhəŋwəy mbəy, ta kəsay zəghwə kwantəmca dza ghwəy pəhəpəhə kala səəkə ndəə nza mə, nza ghwəy pəlikəvə. 31 Mbaꞌa kə ndəə ɗəw va ghwəy: “Tawa pəli ghwəya?” kəy, “Waa Ndə sləkəpə ɗəw na” pə ghwəy taa ni ngəci» kə Yesəw.

32 Sa gəzanakəshi Yesəw tsəgha na, dza mbəzli va mbaꞌa ghəshi dzashi. Sa tsəhəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi kəsata kwəma va njasa gəzanakəshi Yesəw va. 33 Dza ghəshi ka pəli kwantəmca va ki. Ma ghəshi mbə pəli, ma kə ka kwantəmca va ngəshi na: «Tawa pəli ghwəy kwantəmca va shika mbəzli ni?» kə ghəshi. 34 Ma kə mbəzli va ngəshi na: «Waa Ndə sləkəpə ɗəw na» kə ghəshi. Mbaꞌa ka kwantəmca ɓanavəshi kwal ta pəli nzə.

35 Dza mbəzli va ki, mbaꞌa ghəshi kəsəghə zəghwə kwantəmca tsa va kaa Yesəw. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi fafati kwəbeŋer shi tə hwəm kwantəmca va. Kə ghəshi ɗal ghəshi famə Yesəw mə, 36 *ka dza ghənzə liy dzəmbə Zherəwzalem. War ə mbəzli pəpəəli kwəbeŋer shi dzar kwa kwal, ta mbə ghəciy dza dzar ti shi. 37 Ka səkwa ghəci kwa kwal tsaa səəkə va mə kəlaŋ *ꞌWəlivə, mbaꞌa tsəhəy ndəkwə vəgha Zherəwzalem. Dza mbəzli kwasəbə va ɗaŋ ni gwanashi ki, ka vəshi, ka fal Hyala zlaŋzlaŋ, ta kwəma maɗaŋa maɗaŋa na va nata ghəshi ɗaŋ na. 38 *Ma kə ghəshi na:

«Təfanati miy tsa nzə Hyalaa sləkəpə kaa ntsaa səəkəy tsa,

Mazə mbə slən tsa nzə!

A zərkə səəkəy mə ghwəmə,

tə shəndəkə ghwəmmə dzəti Hyala dikə na!»

kə ghəshi.

39 A nihwəti *ka Farisahi niy nza mbə mbəzli va. Ma sa favə ghəshi tsəgha, ma kə ghəshi ngəci na: «A Metər, gəzanshi kaa mbəzliy nəwŋa ni, a ghəshi nzəyshi gwəŋəshi!» kə ghəshi. 40 *Ma kə Yesəw na: «Nay ghwəy e gəzaŋwəy na, mbaꞌa kə ghəshi nzəyshi gwəŋəshi sənzənvay, ta ngwəmə lala dza hərezliy dza ta falɗa!» kə.

Yesəw gəzə njasa dza məndi ta zanti məlmə Zherəwzalem

41 *Dza Yesəw mbaꞌa tsəhəy vəgha məlmə Zherəwzalem. Ma sa nata na na, tapə ghəci mbə wahəə dzəkən mbəzli mbəɓa. 42 *Ma kə na: «A mbəzli ni, mbaꞌa pə ghwəy taa nza gar zləɓa zərkə tsa ɗi Hyala ɓəŋwəy ndatsəy, a ghwəy taa mbəliŋwəy! Vanay sana kiy, mbəmbə na kwəma va va ghwəy, ka mbay ghwəy sənataw. 43 A gəzaŋwəy ya, a nahwəti vici ngəraꞌwə tiɓa taa səəkəə dzəkən ghwəy, ta dəzlay məlmə ghwəy dza ka mbəz ghwəy, lə shi mbəz tərəŋw ni və shi. Ka ghəshi dza na təpələꞌwə ɓasakənvashiy dzəkən ghwəy, ka ghəraŋwəy gwanaŋwəy. 44 *Kərəp dza ghəshiy zantəŋwəy, lə məlmə ghwəy ta gwaꞌa. Ka dza ghəshiy zlay ya hakwə tsa tsəŋzlaməm mə tsahwəti manəy mbə məlmə vaw. Dza kwəma vaa məniva tsəghay, sa nzana ghala vəghwə tsaa niy səəkəta Hyala ta mbəliŋwəy na, kalaa niy zləɓa ghwəy» kə Yesəw.

Yesəw lə mbəzliy ɗəl shiy mbə *ciki Hyala

(Mt 21:12-17; Mk 11:15-19; Zhŋ 2:13-22)

45 Dza Yesəw mbaꞌa dzəmbəy mbə ciki Hyala. Ma sa nashi na ka zhəghə dəvə na, kə ka tihəshi səvəri mbəɓa. 46 *Ma kə kaa ngəshi na: «Ma kə məndi mbə Zliya Hyalay: “Ciki tseyey, ciki tsa dza mbəzliy cəꞌwəra mbə dza naa nza” kə məndi. Ma dza ghwəy na ghwəy ki na, mbaꞌa ghwəy zhəghəti ka ləgwə ka ka ghəliy nzəy mbə» kə.

47 *Njasa səəkə vici va na, war tsəgha Yesəw niy nza mbə gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli mbə ciki tsa nzə. Ma mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, ghəshi lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, mbaꞌa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka Zhəwifə na, war mbə pəla kwal tsaa pəəsli ci ghəshi. 48 *Shaŋ ghəshi ta sənay njasa ka ghəshi mbəə kwəmavə kwal pəəsli ci. Va sa nzana, mbə fa kwəma ɓənipə na va mbəzli niy nza lə nəfə kwətiŋ.

20

Kwəma səəkə bərci ghəra Yesəw va sləni li shia?

(Mt 21:23-27; Mk 11:27-33)

1 Tə nahwəti viciy, dza Yesəw ka ɓəni Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli mbə *ciki Hyala. Dza mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, ghəshi lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, mbaꞌa mətikwəkwər *ka Zhəwifə tsəgha, ndəs ghəshi səəkəshiy dzəvəgha Yesəw. 2 Ka ɗəw kwəma ghəshi, ma kə ghəshi na: «A Metər, gəzaŋəy, kwəma səəkə ni gha ni bərci ghəra gha sləni ghəra gha na li shi tay? Wa ntsaa ndaŋa kwal ta ghəra gəla sləni naa?» kə ghəshi. 3 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Yən kwərakwəy, ta ɗəw kwəma dzee va ghwəy kwətiŋ. E ɗi ghwəy gəzara, 4 Hyala ghwənay na Zhaŋ ta mənipə *batem ta naa, naa mbəzli?» kə. 5 Ma sa gəzəkə Yesəw tsəgha na, dzəghwa ghəshi ka sləka kwa jipə shi, ma kə ghəshi na: «Njaa dza ghwəmməə ni kaa nana kwəma sana kia? Mbaꞌa pə ghwəmmə ni: “Hyala ghwənay na Zhaŋ” pə ghwəmməy, “Ya sa nzana Hyala ghwənay na, tawa niy zləɓa ma ghwəy kwəma ci shiki?” dza naa ni. 6 *Mbaꞌa pə ghwəmmə ni diɓa: “Mbəzli ghwənay na” pə ghwəmmə na, ka mbəzli gwanashi dza ɓa na, ka pəꞌwəmmə lə hərezli ta bəkwəmmə. Sa nzanay, gwanashi sənay məndi Zhaŋ ka *ndə gəzə kwəma Hyala» kə ghəshi. 7 Ma sa hashishi ghəshi ki na, ꞌwakəvə ghəshi tsəgha: «Sənay ntsaa ghwənay ghəyəw» kə ghəshi. 8 Ma kə Yesəw ngəshi ki na: «Ghənzə tsəghay, yən kwərakwə na, ka gəzaŋwəyee nda kwəma səəkə bərci ghəree ni sləni li shiw» kə.

Ɓəli fir lə kwəma ka sləni ka ndərəm

(Mt 21:33-46; Mk 12:1-12)

9 *Dzəghwa Yesəw ləy hwəm kwəma va, mbaꞌa maɗiy ta ɓəli fir lə kwəma na, ma kə kaa mbəzli tiɓa va na: «A tsahwəti ndə niy nza tiɓay, dza na ngwəɓə, ngwəɓə ngwəɓə ngwəɓəti fəhiy zəmə tə vəh tsa ci. Dza na ki, mbaꞌa pəlavə mbəzli ta ndəghwə tsa va, mbaꞌa zlata mbə dəvə shi, mbaꞌa dzay ta wə, kə dalala ghəci hiy mbə wə va. 10 *Mbaꞌa vici ngəli ya fəhi mənta, dza na ɓəŋ ghwənay ndə sləni tsa ci va mbəzliy ndəghwə tsa ci va, a ghəci dzaa ɓanakə na ci bəla ya fə. Ma sa tsəhəy ndə sləni tsa va na, dza ghəshi dəꞌwə dəꞌwə ghəshi dəꞌwəti ntsa va, mbaꞌa ghəshi pəlay dzay jighi tsəghay. 11 Ənkwa, kə ndə tsa tsa va, zhəghwa na ɓəŋ ghwənay tsahwəti ndə sləni tsa ci ɓa. ꞌWakəvə ghəshi kaa tsava ndə ɓa tasl ghəshi kəsəti. Zhəghwa ghəshi dəꞌwə dəꞌwə ghəshi dəꞌwəti tsava diɓa, tsəərə tsəərə ghəshi tsəərəti. Mbaꞌa ghəshi təhay jighi tsəghay. 12 Yaŋ, kə ntsa va, zhini na diɓa ɓəŋ ghwənay kwa mahkana ndə. Sa tsəhəy na na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi paslanati zheher, mbaꞌa ghəshi təhamti. 13 *Ma sa nata ndə tsa tsa va kwəma va tsəgha, ma kə na: “Njaa dzee mənti tay? Kadiw, e ghwənay zəghwee na ɗee tərəŋw. Sa ka ghəshi nayəy, a ghəshi dzaa haꞌwə ti” kə. Dza na ɓəŋ ghwənay. 14 Dza zəghwə va mbaꞌa tsəhəy və shi ki, ma kə mbəzliy ndəghwə tsa va kwa jipə shi, sa nay ghəshi zəghwə va na: “Yawaa, avanay ndə zəmə ghi səəkəy dəꞌwə ghən tsa ci ki! Dzammə ta kəsəvə, a ghwəmmə paslamti! A tsa mbəə nza ka sa ghwəmmə kwagwaꞌa ki” kə ghəshi. 15 Dza ghəshi tasl ghəshi kəsəvə, ka mbahə səəmə kwa tsa vaa dzəti ngwəla, mbaꞌa ghəshi pəəsliti» kə Yesəw.

Ma sa kəɗamti Yesəw fir tsa va, ma kə diɓa na: «Sana kiy, njaa dza ndə tsa tsa vaa məni lə mbəzli vaa? 16 *Ə gəzaŋwəy ya, ta səəkə dza naa bakwamti ka ndəghwə tsa va, ka na dza na mbaꞌa ɓanavə tsa ci va kaa nihwəti ka ndəghwə tsa mbə dəvə shi» kə Yesəw.

Ma sa favə mbəzli va kwəma gəzəkə Yesəw va tsəgha, ma kə ghəshi na: «Kay, ka məniva gəla nava kwəma tsəgha teepəw» kə ghəshi. 17 *ꞌWakəvə Yesəw njəꞌwə nighətishi, ma kə ngəshi na: «Kwəma tsasliti məndi na mbə Zliya Hyalay, wa slən tsa shi ɗi na gəzəa? Ma kə məndi kwəma vay:

Ma hakwə tsaa niy ndəghamti ka ndəɓə shiy vay,

ghəci zhini naa zhəghəy ka hakwə tsaa gwəraa jihəti ciki,

kə məndi mbə zliya. 18 *Ya wa ntsaa ɓati tərəə dzəti hakwə tsa vay, ta ɓəəlivərivay dza ntsa va. Ghəci kə tərakənvay kən ndə ɓa na, mbaꞌa zlərəvəri ndə» kə Yesəw.

Tsəhə ghən kaa mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi

(Mt 22:15-22; Mk 12:13-17)

19 *Ma sa gəzəkə Yesəw kwəma va tsəgha na, cəkeꞌ *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala lə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala fəti ghən, dzəkən ghəy ɓəli Yesəw fir tsa va, kə ghəshi. Dza ghəshi ka pəla kwal tsaa kəsə Yesəw tiɓata. Kala mbə ghəshiy kəsə, sa hazləni ghəshi va mbəzli. 20 *Ghalaɓay dza ghəshi ki mbaꞌa ghəshi ghati ndəghwə Yesəw ta kəsə. Kə ghəshi mbaꞌa ghəshi ghwənashi mbəzliy taa məntəvashi nja mbəzli tərəŋw tərəŋw ni. Nza ghəshi ɗəɗəw kwemer va Yesəw, ta mbə ghəshiy ngaliti, ta kəsəti mbə kwəma dza naa zləɓakə. Ə ɗi ghəshi kwəmavə kwal tsaa kəsəti ta ɓanaghə kaa ngwəmna. 21 Ma sa tsəhəshi ghəshi vəgha Yesəw ki, ma kə ghəshi kaa ɗəw kwəma shi na: «A Metər, a ghəy sənay, shi ɓənipə gha ni lə kwəma gəzə gha gwanatay, war kwəma lə kwal na. Sa nzanay, ka nə gha kar ntsa dikə tsa na tsatsa ndə, ntsa jəw tsa na tsatsa ndə, pə gha, ka təra ghalaa dzəmbə mbəzliw. Ma ghay, kwəma Hyala na sa ka ghaa ɓananshi kaa mbəzli lə kwal tsa nzə. 22 Va tsəgha ɗi ghəy ghaa gəzaŋəy, kwal va ghwəmmə ta tsəhə ghən kaa mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi ta naa njaa?» kə ghəshi.

23 Ma Yesəw na naci ki na, mbaꞌa sənamti tsəhwəli shi va, ma kə ngəshi na: 24 «Citəram dala va ghwəy tə pətsa va di. Fəətə tə dala na na sanay, fəətə wa naa? Ya slən tsa tsaslati məndi tsa tiy, slən tsa wa naa?» kə. Ma kə ghəshi na: «Fəətə mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi na, slən tsa ci sa va diɓa» kə ghəshi. 25 *Ma kə Yesəw ngəshi ki na: «Ma ghənzə tsəgha kiy, tsəhancim ghən tsa ci kaa mazə tsa va njasa təɓə na. Ma ni Hyala shiy na, mbaꞌa ghwəy ɓanavə shi Hyala njasa təɓə ghəshi kwərakwə» kə Yesəw.

26 Ma sa gəzanakəshi Yesəw tsəgha na, mbaꞌa gəla nava kwəma səəti məhərli shi, mbaꞌa ghəshi catavashi. Shaŋ ghəshi ta favə, kwəma gəmgəm na gəzəkə na tiɓa kwa kwəma mbəzli gar kəsəti ghəshi ti.

Ta zhakati dza mbəzliy bəkwəshi mbə məti

(Mt 22:23-33; Mk 12:18-27)

27 *Dzəghwa nihwəti mbəzli mbə *ka Sadəsehi ndəs ghəshi səəkəə kəsay Yesəw. Ka Sadəsehi vay, ka zhakati mbəzliy bəkwəshi mbə mətiw, ka ghəshiy ni na nashi. Sa səəkəshi ghəshiy dzəvəgha Yesəw ki na, dza ghəshi ka ɗəw kwəma və, 28 *ma kə ghəshi na: «A Metər, a kə *Məyizə niy ni kaa kwəma tsaslitəŋəy na ta məni ghəyəy: “Mbaꞌa kə ndə ɓəvə mali, dza na mbaꞌa mətiy zlata mali ci va, kala yakə zəghwə ghəshi liy, ə kə zəmbəghəy dzaa ɓə mali mbəri tə mali ci va, ta mbə ghəciy yanakə hwəlfə kaa zəmbəghəy tsaa mətiy va” kə niy ni. 29 A nihwəti mbəzli niy nza tiɓa, mbərfəŋ ghəshi ka ndərazhi ndə kwətiŋ. Dzəghwa Cikwa tsa mbə shi mbaꞌa ɓəvə mali, dza na mbaꞌa mətiy, kala yakə zəghwə ghəshi li. 30 Dza Zəra mbaꞌa ɓəvə mali mbəri tə mali va, kə mbaꞌa mətiy kala yakə zəghwə ghəshi li kwərakwə. Zhini Takwa ɓa tsəgha. 31 War tsəgha, war tsəgha, pəŋw ndərazhi mbərfəŋ ni va hati ɓə mali mbəri tə mali va. Cəkeꞌ ghəshi bəkwəshi mbərfaŋanavashi, nək tsaa yakə zəghwə kwa. 32 Ma ləy hwəm ki na, mbaꞌa mali va mətita kwərakwə ki. 33 Sana kiy, avanay gwanashi ɓəhwə mbəzli va mali va. Fəca vici dza mbəzliy zhakati mbə məti kiy, mali tsama ndə dza naa nza mbə shi kwətiŋ kia?» kə ghəshi.

34 Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «Tikə tə hiɗi sənzənvay, mbə ɓəɓəva na kar zhər lə miꞌi. 35 Ma na zhər lə miꞌi dza Hyalaa ni, gar zhakati na nini mbəzli mbə məti ta piy mbə vəghwə tsaa dza səəkə kwa kwəma, kəy, ka dza niva mbəzliy ɓəva ghwəlaw. 36 *Ka dza ghəshiy zhiniy bəkwəw, yəmyəm dza ghəshiy nza lə ka kwal Hyala. Ndərazhi Hyala dza ghəshiy nza, sa nzanay, a ghəshi zhakatishi mbə məti.

37 *Ma na kwəmaa dzəkən zhakati tsa mbəzli mbə mətiy, a Məyizə niy gəzəkə, mbəzliy bəkwəshiy, ta zhakatishi dza ghəshi mbə məti, kə. Mbə zliya ciy, aa niy tsaslitiy dzəkən ghwə mbə zhəghwə, ma mbəɓay: “Hyala kar *Abəraham, lə *Izakə, mbaꞌa *Zhakwapə” kə niy ni kaa har Hyala. 38 Ɗi naa gəzəy, tə ghwəməshi na mbəzliy bəkwəshi va. Sa nzanay, na na Hyala na, Hyala mbəzli bəkwə bəkwə ni naw, Hyala mbəzli tə ghwəmə mbə piy na, na nanzə. Ti piy mbəzli gwanashi» kə Yesəw.

39 *Ma sa favə ghəshi kwəma gəzəkə Yesəw va, ma kə nihwəti mbəzli mbə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala na: «A Metər, a gha gəzəkə kwəma wəzə na» kə ghəshi. 40 *Dzəghwa mbaꞌa ghəshi hazlənishi va zhiniy ɗəw nahwəti kwəma və.

Dikəɓa *Kəristəw na kaa mazə *Davitə

(Mt 22:41-46; Mk 12:35-37)

41 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Njaa njaa ka məndi ni “Kəristəw Ntsa tivə Hyala na, jijiy mazə Davitə na” kə məndia? 42 *Ya Davitə dəꞌwə ghən tsa ci kiy, aa gəzəkə mbə *zliya cəm tsa ci, ma kəy:

Ma kə Hyala kwa sləkəpə, kaa Ndə sləkəray:

“Ndi nzəyŋa tə kwa bəzəmee,

43 paꞌ fəca dzee mənti ka mbəz gha ka mbəzli tə dəvə gha!” kə,

kə Davitə niy ni.

44 Nighətim Davitə dəꞌwə ghən tsa ci, “Ndə sləkəra” kə kaa har slən tsa Kəristəw kiy, njaa njaa ka na zhiniy nza ka jijiy kia?» kə Yesəw.

Ndəghwə tə ghwəy ghən tsa ghwəy va yəmə kwəma *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala

(Mt 23:1-36; Mk 12:38-40)

45 Dzəghwa Yesəw ka gəzə kwəma kaa mbəzli ta səɗa ci kwa kwəma mbəzli ɗaŋ, ma kə kaa ngəshi na: 46 *«Avee gəzaŋwəy, ya tə ghwəy ghən tsa ghwəy va yəmə kwəma məni *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala! Na nashiy war lə kwəbeŋer dikə dikə ni ka ghəshiy ɗi dza kən ghən, ta ci dikə tsa shi. Jəw ɗi ghəshi məndiy səkwəshi mətsəfəkwə dzar tə ləwmaw. War tə kwəma ka ghəshiy ɗi nzəy mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. Mbaꞌa kə məndi harvəshi ta zəmə shiyəy, war pətsa nzəy mbəzli tə slən va ti ka ghəshiy pala ta nzəy ti. 47 Ghəshi diɓay, meꞌ meꞌ ka ghəshiy pamti shiy va miꞌi mbəreketi, zhini ka garə kə ghəshiy ni ta cəꞌwə Hyala, ka ghəshi dza na, nzaꞌ nzaꞌ nzaꞌ ghəshi nzati nza tə cəꞌwə va, ta mbə məndiy ni, ka nəw Hyala tərəŋw ni ghəshi, kə məndi. Na nashiy, ta məni ngwəvə dza Hyalaa dzəkən shi, taŋ na nihwəti mbəzli» kə Yesəw.

21

Mali mbəri kwa ndərma

(Mk 12:41-44)

1 *Ma Yesəw mbə *ciki Hyala na, dza na ka nighə njasa shəkə ka gəna shiy kaa Hyalaa dzəghwa sərndəkə. 2 Mbaꞌa nighəvə njasa səəkəta nahwəti mali mbəri kwa ndərma kwərakwə, mbaꞌa faghwa dala bakə kwa sərndəkə tsa va. 3 Ma sa naghamti Yesəw kwəma va tsəgha, ma kə ki na: «Ə gəzaŋwəy ya lə kataŋ, mali mbəri kwa ndərma nata ghwəy nay, tərəŋwɓa ghənzə faghwa na gəna kaa mbəzli tiɓa gwanashi. 4 *Sa nzanay, nihwəti mbəzli gwanashiy, war jəwə tsətsə tivə ghəshi gəna ɓəkə ghəshi səvəri mbə nahwəti na ɗaŋ na tərmbə və shi. Ma na mali na nanzə kiy, ya tsəgha na mbə ndərma na, dza na mbaꞌa ɓasanavə shiy niy dza naa pa shiy dzəghwa hwər nzə ti shi gwanashi kaa Hyala» kə.

Ngəraꞌwə tsaa dzaa səəkə ghənghən ghənghən dzəti hiɗi ka ghəshi gha kərə

(Mt 24:1-14; Mk 13:1-13)

5 Dzəghwa nihwəti mbəzli ka gəzə kwəmaa dzəkən *ciki Hyala tsa mbə Zherəwzalem, ma kə ghəshi kaa Yesəw na: «Kay, jəw təɓə hərezli ndəɓəti məndi ni ciki tsa li shiw, jəw ghaslamti məndi tsava cikiw, zhini mbaꞌa shi wəzə wəzə ni mbəɓa, shi ɓəkə məndi kaa Hyala ta fanta shəndəkə» kə ghəshi. Ma sa favə Yesəw məndiy gəzə kwəma va tsəgha, ma kə na: 6 *«Ə gəzaŋwəy ya, mbə səəkə na tsahwəti vəghwə, ya tsəgha nay ghwəy ciki tsa va ghaslə ghaslə tsəghay, ta baꞌwamti dza məndi, ka dza ghwəy nashi hərezli tsəŋəzli tsəŋəzli ya kwətiŋ ghwəlaw» kə Yesəw.

7 *Dza ghəshi ki, ka ɗəw va Yesəw, ma kə ghəshi na: «A Metər, geꞌi lə tsama vəghwə dza shi gəzə gha niy məniva tay? Tə wa dza məndiy sənay, ndal tərə shi va ta mənivaw kə məndia? Gəzaŋəy di» kə ghəshi. 8 Ma kə Yesəw na: «Məni tə ghwəy məhərli wəzə, əntaa ghwəy dzaa zləɓa məndiy ngəɗiŋwəy ma. Sa nzanay, ɗaŋ dza nihwəti mbəzliy səəkə lə slən tsee. Ka ndə dza na: “Yən na *Kəristəw, a vəghwə səəkəy” kə. Mbaꞌa kə ndə gəzəkəŋwəy tsəghay, əntaa ghwəy dzaa zləɓa kwəma gəla tsava ndə ma.

9 Ma sa ka ghwəy favə gaka mbəz dzar mbə məlməhi, ka zhini ghən mbəzli, kala ɗi ma fəti ta kwəma gəzə mbəzli dikə dikə ni sləkə hiɗiy, əntaa ghwəy dzaa gwərgwərə ma. Ya njaay pərɓa niva shiy dza naa gha manamtəvashi di, ta na hiɗiy, ka dza ghəshiy kərəshi taŋtaŋ ləy hwəm shi vaw. 10 *Ə zhinee gəzaŋwəy, ka hwəhwə tsa nihwəti mbəzli dzay, ka mbəz lə hwəhwə tsa nihwəti. Ka tsahwəti mazə dza na, mbaꞌa pəlati miy tə tsahwəti, tapə ghəshi mbə mbəz ta nza. 11 Ta gərgərə dza hiɗiy dza tərəŋw, nza zəlghwə biyambə tsa dikə tsa shəəkəy mbəzli. Tərəŋw ma dzaa nza tə nihwəti hiɗi ghənghən ghənghən. Ta məniva dza shiy, ka dza her mbəzli və shi tərəŋw, zhini ka tsahwəva shiy cipə kwəma tərəŋw dzəy tə ghwəmə. 12 **Ma ya tsəgha nzə, ka shi va mənivay, ta kəkəsəŋwəy dza məndiy dza, ta saŋwəy ngəraꞌwə. Ka məndi dzay həŋ ɓanavəŋwəy kaa mbəzli dikə dikə ni mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə ta ɓasə ngwəvəə dzəkən ghwəy. Ka məndi dza na, mbaꞌam kalaghwaŋwəy kwa fərshina. Ka məndi dza diɓay, ka kəkəsəŋwəy dzəghwa kwəma mezhizhə, lə dzəghwa kwəma mbəzli dikə dikə ni tə hiɗi, ta məni ngwəvə. Sa wana dza məndiy saŋwəy ngəraꞌwə tsa va tsəghay, sa nəwra ghwəy. 13 Ma na na ghwəy ghalaɓay, kwal na sava dza ghwəy kwəmavə ta mbə ghwəy ndəgha fəti dzəkənee. 14 *Fambə tə ghwəy kwəma dzee na ta gəzaŋwəy wəzə mbə məhərli ghwəy. Əntaa ghwəy tatasə ghən tsa ghwəy lə tətəkə: “Njaa dza ghəy mənti dza ghəy mbəliŋəya?” pə ghwəy ma. 15 Sa nzanay, yən dza naa ndaŋwəy kwəma dza ghwəy gəzə ghalaɓa, lə məhərli sənata kwəma gwaꞌa. Sa ka ghwəy ɓəkəvəri na ghwəy gəzə kwəmay, ka dza ka mbəz ghwəy mbay zləɓakəŋwəy kwəma gar mbaŋwəyəw. 16 *Ya mbəzliy yakəŋwəy, ya ngwarməhiŋwəy, ya madigahiŋwəyəy ta kəəkəsəŋwəy dza mbəzli va gwanashi ta fambəŋwəy mbə dəvə mbəzli dikə dikə ni, ɗaŋ dza məndiy bakwamti nihwəti mbəzli mbə ghwəy. 17 Mbəzli gwanashiy, ka dza ghəshiy ɗi mətsə ghwəy tə sa nəwra ghwəyəw. 18 *Ya tsəgha nzə kiy, əntaa ghwəy hazləni ma. Ya səəti mbə ghən ghwəy kwətiŋəy, ka dza naa zataw. 19 *Va tsəgha, jihəkəvaŋwəyəm wəzə. Ma tsəghay, ta mbəlivə piy tsa ghwəy dza ghwəy» kə Yesəw.

Yesəw gəzə njasa dza məndiy ngazlamti məlmə Zherəwzalem

(Mt 24:15-21; Mk 13:14-19)

20 *Zhəghwa ma kə Yesəw diɓa na: «Ma sa ka ghwəy nata məlmə Zherəwzalem dəzlətsəɓə mbəzli tsəɓay lə shi mbəz və shiy, sənay tə ghwəy ghalaɓa na, ndal tərə məndi ta ngazlamtiw, pə ghwəy. 21 Ghalaɓa kiy, ma mbəzli tə hiɗi ka Zhəwde na, hwəshi tə ghəshiy dzəmbə kəlaŋ ta mbəə mbəlishi. Mbəzli mbə məlmə Zherəwzaleməy, hwəshi tə ghəshi. Ni dzar kwamtiy, əntaa ghəshi dzaa zhimbə məlmə va ma. 22 *Sa dza naa nza, ma vəghwə tsa vay, vəghwə tsa dza Hyalaa məni ngwəvəə dzəkən mbəzli ti na. Ghalaɓa dza shi tsasliti məndi mbə zliya gwanashiy məniva. 23 Ngəraꞌwə tərəŋw dza savaa nza fəcava kən miꞌi lə hwər lə miꞌi ka ndərazhi tə hwəm. Sa nzanay, tərəŋw dza ngəraꞌwə ta səəkəə dzəti hiɗi. Ta məni ngwəvə dza Hyalaa dzəkən mbəzli mbə məlmə va, sa satiy nəfə tsa nzə. 24 Ta bakwamtishi dza *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə lə kafaꞌi. Ka ghəshi dza na mbaꞌa ghəshi kakasamtishi, ta nza ghəshi ka mevivi dzar mbə hwəlfəhi mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Ta zləghwəhwə məlmə Zherəwzalem dza ghəshi ka sa shi, paꞌ fəca vici dza Hyalaa ɓəhwə və shi, mbaꞌa ɓanavə kaa nihwəti mbəzli» kə Yesəw.

Səəkə tsa Zəghwə yakə ndə ngəri

(Mt 24:29-31; Mk 13:14-27)

25 *Ma kə Yesəw diɓa na: «Sa ka hiɗi nza ndəkwə ta kərəy, ta məniva dza shiy cipə kwəma ka pəghəva tə vici, kə pəghəva tə tir, ka pəghəva tə sasərkwəhi gwaꞌa. Tərəŋw dza her hwəlfəhi mbəzli tə hiɗiy dzashi, kala dza ghəshiy sənashi ma shi ka ghəshi məni va gaka yam kwa həl lə va kwəfəghə tsa shi. 26 Ka shi nza bərci və shi mə ghwəmə ꞌwakəvə na, ka kwəfəghə. Ka mbəzli dzay, ka hazləni, sa ka ghəshi zəzəti kwəmaa dzaa səəkəə dzəkən mbəzli tə hiɗi. 27 *Ghalaɓa kiy, nza Zəghwə yakə ndə ngəri tsahwə, war ka nay mbəzli lə mətsə shi səəkə mbə kwəleɓi tə ghwəmə, lə bərci və tərəŋw, tsəgha shəndəkə diɓa. 28 Ma sa ka ghwəy nashi gəla shi tsəgha ni va ghati mənivay, heɗeheɗe kə nəfə tsa ghwəy taa nza, mbaꞌa ghwəy jihətəvaŋwəy. Sa nzanay, ndal tərə ghwəy ta mbəliŋwəy ghalaɓaw» kə Yesəw.

Yesəw ɓəli fir lə kwəma daskwa

(Mt 24:32-35; Mk 13:28-31)

29 Ma ləy hwəm kwəma va na, dzəghwa Yesəw diɓa ka ɓəlanshi fir. Ma kə na: «Nighəvə tə ghwəy daskwa, lə nihwəti fəhi gwaꞌa. 30 War nashi ma ghwəy ghəshi ghati ɗay. Gwaꞌa ka ghwəy sənay na, a vəghwə tsaa dzəmti kətikəvay, pə ghwəy. 31 Ava tsəgha na ki, nashi ma ghwəy gəla shi ɓəlakəŋwəy ya va ghati mənivay, sənay tə ghwəy ndal tərmbə Hyala ta səəkə ta sləkə mbəzliw, pə ghwəy. 32 A gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ka dza mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsaa bəkwəshi ka shi gəzaŋwəy ya ni gwanashi mənivaw. 33 Nay ghwəy na, kar ghwəmə nata ghwəy na ghəshi lə hiɗi gwaꞌay, kərəp dza ghəshiy zashi. Ma na kwəmee na nanzə kiy, ka kərə naw» kə Yesəw.

Mənim məhərli!

34 *Ma kə Yesəw ɓa na: «Məni tə ghwəy məhərli tərəŋw. Əntaa ghwəy dzaa zlatanavə məhərli ghwəy kaa zəzəmə shiy lə kaa sasa shiy ghipə lə kaa məni mətsə ta mbəə kwəmavə shi tə hiɗi ma. Mbaꞌa pə ghwəy dzaa kəslimbə ghən kən niva shiyəy, vətəghə dza vici dzee vaa səəkə tiy kəsaŋwəy. 35 Njasa ka məndi vaa kaghwa kərpi vətəghə dzəghwa zləkwəy, ava tsəgha dzee səəkə vətəghəə dzəkən mbəzli tə hiɗi gwanashi. 36 *Ghənzə tsəgha kiy, əntaa ghwəy ɓə hi ma, ə pə ghwəy cəꞌwə Hyala ya hwəmɓa. Ta mbə ghwəy kwəmavə bərci ta mbəliŋwəy va shiy dza vaa səəkə gwanashi. Ma nza ghwəy mbə kwəmavə garəŋwəy, kwa kwəmee, yən Zəghwə yakə ndə ngəri» kə.

37 *Ava tsəgha niy ɓənipə Yesəw shiy havəghwə mbə *ciki Hyala. Ma hetihwer sa ka vərɗiy mənta na, ka dzay ta hi mə kəlaŋ tsa har məndiy kəlaŋ *ꞌWəlivə. 38 Ka mbəzli gwanashiy dza ki na, ka səəkə pəətə mekəshi mekəshi ta fa kwəma gəzə na va kaa mbəzli mbə ciki Hyala.

22

Mbəzli dikə dikə ni mbə pəla kwal tsaa kəsə Yesəw

(Mt 26:1-5; Mk 14:1-2; Zhŋ 11:45-53)

1 *Ma ghala pətsa va ki na, mbaꞌa vici *makwaghwa Pakə kətikəvata. Mbə makwaghwa vay, kar məndiy zəmə peŋ tsa nza *is mbəw. 2 *Dzəghwa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ghəshi lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, mbaꞌa ghəshi maɗishi ta pəla kwal tsaa kəsə Yesəw, ta pəəsli ci. Mbə hazləni ghəshi va mbəzli, kala mbə ma ghəshiy kəsə ci.

Zhəwdasə mbə ɗi nga ɗafa ta Yesəw

(Mt 26:14-16; Mk 1:10-11)

3 *Dzəghwa *ndə jaka tsa Hyala mbaꞌa dzay dzəmbə nəfə tsa Zhəwdasə, tsa har məndiy Isəkariyətə. Ndə mbə *mbəzli ta səɗa Yesəw va məŋ lə bakə ni. 4 Dza Zhəwdasə mbaꞌa dzaa kəsashi mbəzli dikə dikə ni mbə ka ta Hyala, ghəshi lə mbəzli dikə dikə ni sləwa ka ndəghwə *ciki Hyala. Dza na mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzli va. Njasa dza naa mbay kwəmavə ngati ɗafa ta kəsə Yesəw. 5 Ma sa favə mbəzli va kwəma gəzanakəshi Zhəwdasə va na, mbaꞌa ghəshi vəshishi. «Ta ngavəŋa səɗa gha dza ghəy gha kə kwəmavəŋəy kwal tsaa kəsə ci» kə ghəshi. 6 Tsəgha na, e zləɓavə, kə Zhəwdasə ka dzay. Dza na ka pəla kwal tsaa nga ɗafa ta kəsə Yesəw nja kwa mbəmbə kala dza nihwəti mbəzli gwanashi niy fəti ghən.

Yesəw mbə ghwəni *mbəzli ta səɗa ci ta ta shi dza naa zəmə mbə *makwaghwa Pakə

(Mt 26:17-25; Mk 14:12-21; Zhŋ 13:21-30)

7 *Dzəghwa vici makwaghwa ka məndiy zəmə ma peŋ tsa nza *is mbə, mbaꞌa mənta. Ma mbə vici vay, kar məndiy həni zəghwə təmbəkə ta tsə Pakə.

8 Dza Yesəw daꞌ harvə kar Piyer lə Zhaŋ. Ma kə ngəshi na: «Mbalam a ghwəy dzaa tatəmmə shi dza ghwəmməə zəmə mbə makwaghwa Pakə» kə. 9 Ma kə kar Piyer ngəci na: «Kwəma ɗi gha ghəy dzaa tatəmmə shi zəmə vaa?» kə ghəshi. 10 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Mbalam, ma sa ka ghwəy tsəhəŋwəy mbə məlməy, ta kwəmay dza ghwəy lə ndə, lə tsaghwa yam və. Nza ghwəy nəw dzakə ghi tsa dza naa dza. 11 Ma sa ka ghwəy tsəhəŋwəy kəyɓay, ma nza ghwəy gəzanci kaa ndə ghi tsa va, ma pə ghwəy taa niy: “Metər tsa ghəy ghwənikəŋəy na. A kəy, ndara ciki tsa dza ghəy səəkə ta zəmə shiy lə mbəzli ta səɗee mbə Pakə, kə” pə ghwəy taa ni ngəci. 12 Gəzanakə ma ghwəy tsəghay, ta citəŋwəy ciki dza na dikə mə ghən tsahwəti ciki, gwəma gwəma ghəci. Ava mbəɓa ka ghwəy dzaa tatəmmə shi dza ghwəmməə zəmə mbə Pakə ki» kə Yesəw.

13 Tsəgha na, kə kar Piyer, mbaꞌa ghəshi maɗishi ka dzashi. Mbaꞌa ghəshi kəsashi shi va gwanashi njasa gəzanakəshi Yesəw va. Mbaꞌa ghəshi tati shi zəmə dza ghəshiy zəmə mbə Pakə.

Yesəw mbə zəmə shiy mbə *makwaghwa Pakə ghəshi lə *mbəzli ta səɗa ci

(Mt 26:26-30; Mk 14:22-26; 1Kwər 11:23-25)

14 *Ma sa mənta tihwer ki na, dza kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci mbaꞌa ghəshi səəkəshiy nzəyshi, ka zəmə shiy ghəshi. 15 Ma ghəshi mbə zəmə shi zəmə va, ma kə kaa mbəzli ta səɗa ci va na: «Yən kiy, kwəma jəw səəkee mbə maw zəmə shi zəmə mbə Pakə ni lə ghwəy gwanaŋwəy, ka məndi gha sara ngəraꞌwəw. 16 Sa gəzaŋwəy ya va tsəghay, ka dzee zhiniy zəhwə shi zəmə mbə Pakə ghwəlaw. War shi ɗi Pakə vaa gəzə cikəvərivashi gwaꞌa gwaꞌa. Ma ghalaɓa kiy, ta zəmə shi zəmə va dzee dza tə pətsa sləkə Hyala» kə. 17 Ma sa gəzəkə na tsəgha na, dza na həŋ ɓəvə hwəpər tsa nza shi sa kwa, kə mbaꞌa mananati ꞌwəsa kaa Hyala. Ma kə kaa mbəzli ta səɗa ci na: «Ndim shi sa ni a ghwəy sa shi. 18 Sa nzana, e gəzaŋwəyəy, ka zhinee sahwə shiy ghwəla kala fəca dza Hyalaa səəkə tə sləkə mbəzliw» kə.

19 Zhini na ləy hwəm kwəma va, həŋ ɓəvə peŋ, dza na, mbaꞌa mananati ꞌwəsa kaa Hyala. Ma sa mananati na ꞌwəsa na, mbaꞌa ngangavəri peŋ tsa vaa ɓanavəshi. Ma kə ngəshi na: «Ava ghənzə na vəghee va zlatee kaa məti tə ghwəy. Tsəgha pə ghwəy taa məni ta zəzəə dzəkən mətee» kə.

20 *Zhini na kaa hwəpər tsa nza shi sa kwa, tsəgha ghəci mənti li sa zəməhwə ghəshi shi zəmə. Ma kə na: «Avanashim shi sa niy, ghəshi na yəwən *sla kiri tsa slati Hyala, ta zhiniy jakəva lə mbəzli lə miymiy ya ni shəkəshi tə ghwəy. 21 *Ə gəzaŋwəy ya, avanayəm ntsaa ngati ɗafa tə ya mbə zəmə shiy kwa kwakwa tsa kwətiŋ tsa lə ya. 22 Ta na navay, yən yən Zəghwə ndə ngəri nee kiy, ta pəəslitəra dza məndi war njasa tarəkə Hyala vaa dzəkənee. Ə na na nzana nanzə kiy, tərəŋw dza ngəraꞌwəə nza kən ndə nga ɗafa tə ya tsa va» kə. 23 Ghalaɓa tsəgha ki na, dza mbəzli ta səɗa ci ka ɗəɗəw kwa jipə shi, ma kə ghəshi na: «Wa tsaa dza va ta məni gəla nava kwəma mbə ghwəmmə kia? Tsama kia? Tsama kia?» kə ghəshi.

A ntsa dikə tsaa?

24 **Dza *mbəzli ta səɗa Yesəw, mbaꞌa ghəshi ghavə ngərə ghəpə kwa jipə shi, ta mbəə sənay ntsaa dzaa nza dikə tsa mbə shi. 25 Mbaꞌa Yesəw favə ghəpə tsa shi va. Ma kə kaa ngəshi na: «Favə ghwəy na, a ghwəmmə sənay mbə məni mazə tsa shi na mezhizhəy dzəkən mbəzli tə hiɗi. Mbəzli dikə dikə niy, a ghəshiy ɗi mbəzli sləwa ghəshi vaa falshi: “Mbəzli wəzə ni nza ghwəy” kə ghəshi. 26 *Na na ghwəy na ghwəy kiy, tsəgha dza naa nzaw. Ntsa dikə tsa mbə ghwəyəy, nja ntsa jəw tsa kə taa zhəghəy. Ma ntsaa sləkəŋwəy na, mbaꞌa zhəghəy nja ndə sləni tsa ghwəy. 27 *Tsama ndə gwəra na dikə mbə kar ntsaa nzəyəy dərasə ka ndəghə shi zəmə, ghəshi lə tsaa ɓanci shiy ta zəməshi ghəcia? A ghwəmmə sənay, tsaa nzəyəy va ndə ta zəmə shiyəy, ghəci na sa dikə tsa. Avanay sana kiy, yən na ntsa dikə tsa mbə ghwəy. Ya tsəgha nzee ntsa dikə tsay, ndə ghəraŋwəy sləni zhəghəree. Mən tə ghwəy tsəgha kwərakwə.

28 Ghwəy kiy, war kwasəbee nza ghwəy ya hwəmɓa mbə ngəraꞌwə tsa see tsa. 29 Yən kwərakwəy ta ndaŋwəy məni mazə dzee, njasa ndara Dirə va məni ci. 30 *Ka zəmə shi zəmə, ka sa shi sa dza ghwəy nza kwasəbee tə pətsa kwətiŋ tsa, tə pətsa sləkee. Ka ghwəy dza na das das nzəyŋwəy kwa gəzligəzli mezhizhə, ka sla ngwəvəə dzəkən mbəzli mbə takəhi məŋ lə bakə ni va mbə hwəlfə ka *Izərayel» kə Yesəw.

Yesəw mbə gəzə vəraslə tsa dza Piyer ta vəraslə

(Mt 26:31-35; Mk 14:27-31; Zhŋ 13:36-38)

31 *Ləy hwəm kwəma va, ma kə Yesəw ka Shimaŋw na: «A Shimaŋw, a Shimaŋw, a *ndə jaka tsa Hyala niy ɗəw kwal ta mbə taŋəshamətəŋwəy, njasa ka ndə vaa pəhəkəvəri davəna mbə ha. 32 *Sa nighətee tsəghay dzee, mbaꞌee cəꞌwəti Hyala tə gha əntaa gha zlay nəwra. E sənay, a gha taa zlay nəwra, ma sa ka gha zhakatiŋay, nza gha mətsahanshi bərci kaa nihwəti ngwarməhiŋa mbə nəwra» kə. 33 Ma kə Piyer na: «A Ndə sləkəpə, e pəhamtəvara ta zləɓa dza kwasəbə gha, ya paꞌ kwa fərshina, ya paꞌ ka məti kwasəbə gha na nee» kə. 34 *Ma kə Yesəw kaa ngəci na: «A Piyer, ə gəzamtəŋee avanay ndatsə, ka ngələkə gha way, gha zhinti gəzəə dzəkənee: “Sənay tsava ndə yaw, sənay tsava ndə yaw” pə gha mahkan səɗa» kə.

Kwəmaa dzəkən mbəl pas, lə mbəl tsaa dza ta wə mbaꞌa kafaꞌi

35 *Zhəghwa ma kə Yesəw ngəshi na: «Ghala pətsaa niy ghwənaŋwəy ya vay, e niy gəzaŋwəy, əntaa ghwəy ɓə mbəl pas, lə mbəl wə, lə kwekweher ma, pən, niy shaŋashi shiy ghwəy na?» kə. Ma kə ghəshi na: «Awə, niy shaŋashi shiy ghəyəw» kə ghəshi ngəci.

36 Zhəghwa, ma kə ngəshi na: «Nana kiy, ntsa nza mbəl pas vəy, ɓəvə tə ghəci sa ci ta dza li. Mbaꞌa kə mbəl wə va ndə na, ka dza ghəci li diɓa. Kala kafaꞌi va ndəy, ə kə dzaa ɗəlamti kwəbaŋ tsa ci ta pa kafaꞌi. 37 *Sa nzana kwəmaa niy tsasliti məndi vaa dzəkənee mbə Zliya Hyala ghala mbəradzəy, war ghənzə mənta na. Ma kə məndi niy niy: “Mbə ka məni rəɗa niy mbərambə məndi” kə məndi niy ni. Tsəgha na, ta na navay, shi tsasliti məndi vaa dzəkənee na ta məniva dza ghəshi tsəgha» kə Yesəw.

38 Ma sa favə mbəzli ta səɗa ci va tsəgha, ma kə ghəshi na: «A Ntsaa sləkəŋəy, avanashi kafaꞌihi tikə bakə va ghəy» kə ghəshi. Ma kə Yesəw ngəshi na: «Gwaꞌa ki, wəkə na tsəgha» kə.

Njasa cəꞌwə Yesəw Hyala mə kəlaŋ *ꞌWəlivə

(Mt 26:36-46; Mk 14:32-42)

39 **Ma ləy hwəm kwəma va na, dza Yesəw mbaꞌa maɗiy dzəmə kəlaŋ ꞌWəlivə njasa sənaɓəy na mbə məni ndimndim. Mbaꞌa *mbəzli ta səɗa ci maɗishi kwasəbə kwərakwə. 40 Ma sa tsəhəshi ghəshi mə kəlaŋ ki, ma kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci va na: «Cəꞌwəm Hyala a ghənzə ndəghwəŋwəy, vantaa *ndə jaka tsa nzə ngaɗambəŋwəy mbə məni *kwəma jikir na» kə.

41 War sa gəzəkə na tsəgha na, mbaꞌa katantəvay vəgha shi geꞌi geꞌi gar bəzlaghə hakwə ndəə dzəti pətsa nza na va ti li shi. Dzəghwa na ki, tsəfəkwə tsəfəkwəy tə shinin ci, ka cəꞌwə Hyala ghəci, ma kə na: 42 *«A Di mbaꞌa pə gha zləɓatiy, bashamti ngəraꞌwə tsa va səəkəə dzəkənee. Ma nanzə kiy, a ghənzə məniva war njasa ɗee nə yaw. War kwəmaa təɓaŋa mbə nəfə tsa gha kə taa məniva» kə. [ 43 Ghalaɓa tsəgha ki na, dzəghwa *ndə kwal tsa Hyala mbaꞌa səəkəy mə ghwəmə dzəvəgha ta mətsahanci bərci. 44 Yesəw kiy, mbaꞌa hazləniy va ngəraꞌwə tsa va ka gwərgwərə, sa nzana tsəgha ki na, dza na ka zhiniy mətsəhə cəꞌwə Hyala tərəŋw tərəŋw. Capə capə capə ghaa nay ma ghwətəghwətə və, war ka njəreməə dzəti hiɗi nja miymiy.]

45 Ma sa kəramti na cəꞌwə Hyala ki na, dzəghwa na pəlhəm kafəy, mbaꞌa səəkəy dzəvəgha mbəzli ta səɗa ci. Səəkə na na, ghəshi tə hi va dali təkə ngəraꞌwə. 46 Səəkə na, mbaꞌa fərghashi. Ma kə ka ngəshi na: «Wa navam ɓəhwə ghwəy hi kia? Satiŋwəyəm, a ghwəy cəꞌwə Hyala a ghənzə ndəghwəŋwəy, vantaa ndə jaka tsa nzə ngaɗambəŋwəy mbə məni kwəma jikir na» kə.

Njasa kəsə məndi Yesəw

(Mt 26:47-56; Mk 14:43-50; Zhŋ 18:3-11)

47 War Yesəw mbə kərni gəzə kwəma vaa səkwa na, giɗəɗə mbəzli səəkəshi. Mbaꞌa Zhəwdasə tsahwəti ndə kwətiŋ mbə *mbəzli ta səɗa Yesəw va məŋ lə bakə ni tə kwəma shi, ka ꞌwanshi kwal. Ma sa səəkəy na na, karə ka dzar dzəvəgha Yesəw, ta səkwə njasa ka ndə vaa səkwə madigay. 48 Ma kə Yesəw kaa ngəci na: «A Zhəwdasə, wa nava səkwəra ghaa nja madigaŋa sa ɗi gha nga ɗafa tə ya yən Zəghwə yakə ndə ngəri kia?» kə. 49 Ma sa nashi mbəzli kwasəbə Yesəw shiy dzaa məniva tsəgha, ma kə ghəshi kaa ngəci na: «A Ntsaa sləkəŋəy, zləɓati gha a ghəy kəəslivərishi lə kafaꞌihi ghəy ni na?» kə ghəshi. 50 War ghwəla tsəgha na, dza tsahwəti kwətiŋ mbə shi pətsə kəsləkəghwa sləmə kwa bəzəmə vəgha ghən ndə ghəra sləni kaa dikə tsa *ka ta Hyala. 51 Ma kə Yesəw ngəshi ki na: «Ka məni ghwəy tsəgha ma, zlashim» kə. Dza na dap dapata sləmə zal tsa va va, mbaꞌa mbəlanamti sa ci.

52 Ma sa mbəliti Yesəw ntsa va, ma kə kaa mbəzli dikə dikə ni va mbə *ka ta Hyala, ghəshi lə mbəzli dikə dikə ni ndəghwə *ciki Hyala, mbaꞌa mətikwəkwər na: «A mbəzli ni, tawa səəkə ghwəy ta kəsəra lə kafaꞌihi mbaꞌa ghədemesli njasa nzee ndə ghəli kia? 53 *Vici va vici va ghwəmmə niy nza lə ghwəy mbə ciki Hyala na, a kar ghwəy kəsəra ghalaɓaw. Sənay tə ghwəy, tsatsa vəghwəy, tsa ghwəy na səəkəy na ta kəsəra, vəghwə tsa dza ntsaa ghəra sləni mbə kwəsliy ci ni ci bərciy səvəri na» kə.

Vəraslə tsa Piyer

(Mt 26:57-58, 69-75; Mk 14:53-54, 66-72; Zhŋ 18:12-18, 25-27)

54 Ma sa gəzamti Yesəw kwəma va tsəgha na, dza ghəshi tasl ghəshi kəsəti. Ka pəməə dzakə ghi tsa dikə tsa *ka ta Hyala. Ghəshi mbə pəmə na, war ə Piyer nəwshi kərakə kərakə paꞌ kəghi tsa dikə tsa ka ta Hyala va ghəci nəwghəshi. 55 Mbaꞌa məndi niy pəhəy ghwə kwa tipə va, tazəl mbəzli ta ghwə va ka bəghəzli. Dza Piyer kwərakwə ki, das nzəyəy mbə shi.

56 Dza nahwəti mali kwa ghəra sləni kəghi tsa va, mbaꞌa fati mətsə tə Piyer ghəci mənzəy ta ghwə va, war ə ghənzəə nighə. Ma kə kaa mbəzli tiɓa na: «Ma zal tsay, ntsaa nza kwasəbə ntsa va na» kə. 57 Dzəghwa Piyer ka vəraslə, a kə na: «Əm, sənay tsava ndee na neyew mali naw» kə. 58 Ma ləy hwəm jəw ɓa na, dza tsahwəti ndə mbaꞌa nighəvə, ma kə ngəci ɓa na: «Gha kwərakwəy ntsay, ntsa kwasəbə mbəzli va nza gha» kə. Ma kə Piyer ɓa na: «Tiɓaw, na neyey dzar kwasəbə nzee neyew, pən ɓasa» kə. 59 Ma ləy hwəm sa nzay məndi nza gar tsahi kwətiŋ diɓa na, dza tsahwəti ndə ka gəzə kwəma diɓa, a kə na: «A ntsa nanzə na kataŋ kataŋ nay, kwasəbə ntsa va niy nza na. Sa nzanay, ndə ka Galile na kwərakwə» kə. 60 Ma kə Piyer diɓa na: «A zal tsa, sənashi gəla ni ɗi gha ni gəzə shiyee na neyew» kə.

War ghwəla Piyer kərni gəzə kwəma va səvəri tə miy ci na, mbaꞌa ngələkə way tsəgha ki. 61 *Sa way ngələkə ki na, dza Ndə sləkəpə, tərəɗ zhəghəghə kwəma ci dzar kwa Piyer, ka nighə ghəci. Ghalaɓa ki na mbaꞌa Piyer zəzəvə kwəmaa niy gəzanakə Ndə sləkəpə va, ma kə niy ni ngəciy: «Ka ngələkə gha wa ndatsəy gha zhinti gəzə mahkan səɗa gha: “Sənay tsava ndə yaw, sənay tsava ndə yaw” pə gha» kə niy ni kaa ngəci. 62 Sa zəzəti Piyer kwəma mənti na va na, dza na pəlhəm satiy, mbaꞌa səvəriy tə ngwəla, ka wahə ghəci tərəŋw tərəŋw.

Məndiy sawa Yesəw, ka dəꞌwə

(Mt 26:67-68; Mk 14:65)

63 Ma Yesəw kwa hwər tipə dikə tsa *ka ta Hyala ki na, dza mbəzliy ndəghwə va, ka sawa, ka dəꞌwə. 64 *Ka ghəshiy dza, mbəkwə mbəkway kwəma ci, ka dəꞌwə. Ka ghəshi dza na ka ɗəw və, ma kə ghəshiy ni na: «Ca gəzaŋəy ntsaa ləkəŋa di?» kə ghəshiy ni. 65 Dzəghwa ghəshi, war ə ghəshi gagay ka tsətsəərə tərəŋw tərəŋw.

Yesəw kwa kwəma ka sləkə kwəma mbə *ka Zhəwifə

(Mt 26:59-66; Mk 14:55-64; Zhŋ 18:19-24)

66 Ma sa kərəy pi ki na, dzəghwa mətikwəkwər mbə ka Zhəwifə ghəshi lə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, mbaꞌa *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ɓasə ghəshi ɓasətəvashi. Mbaꞌa ghəshi dzaa pəməkə Yesəw dzəkwa kwəma mbəzliy sləka ka Zhəwifə. 67 *Dza ghəshi ka ɗəw kwəma və, ma kə ghəshi ngəci na: «Ə ɗi ghəy gha gəzaŋəy, nda gha na *Kəristəw tsa tivə Hyala» kə ghəshi. Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ya ə gəzaŋwəy ya sanay, ka dza ghwəy ni kataŋ na pə ghwəyəw. 68 Mbaꞌa pən ni, kadiw e ɗəw kwəma va ghwəy pən ɓa na, a ka zləɓara kwəma ɗəwee va ghwəyəw. 69 *Ghava na tə ndatsəy, ta nzəy dzee, yən Zəghwə yakə ndə ngəri tə dəvə kwa bəzəmə Hyalaa kwa bərciy sləkə shiy gwaꞌa» kə. 70 *Ma sa favə ghəshi Yesəw gəzəkə tsəgha, ma kə ghəshi gwanashi na: «Zəghwə Hyala nza gha tsəna?» kə ghəshi. Ma kə Yesəw na: «Njasa gəzaŋwəy ya va na, zəghwə nzə nzee» kə.

71 Ma kə ghəshi na: «Wəkə na nava tsəgha, ka ɗi mbəzli ghwəmmə, ta ndəgha fəti ta kwəma mənti na ghwəlaw. A ghwəmmə favə kwəma zləɓakəmmə na lə miy tsa ci, dəꞌwə ghən tsa ghwəmmə ɓasa. Mək na tsəgha» kə ghəshi.

23

Yesəw tə ngwəvə kwa kwəma ngwəmna Pilatə

(Mt 27:1-2, 11-14; Mk 15:1-5; Zhŋ 18:28-38)

1 ꞌWakəvə mbəzliy ɓasəshi va gwanashi, takwəs ghəshi satishi ka dzashi lə Yesəw, mbaꞌa ghəshi dzaa pəmanaghə kaa ngwəmna Pilatə. 2 *Ma sa tsəhəshi ghəshi na, dza ghəshi ka pəꞌwə kwəma mənti na ka Pilatə ki, ma kə ghəshi na: «Ma ntsay, a ngəɗi na mbəzli ghəy ta zhini ghən. A kə kaa ngəshiy, ka tsəhanci ghən ghwəy kaa mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi ma, kə. Ma kə mbə gəzə kwəma ci ɓa na: “Yən na *Kəristəw. Yən na mazə” kə» kə ghəshi. 3 Ma sa gəzəkə ghəshi tsəgha na, dza Pilatə ka ɗəw kwəma va Yesəw, ma kə na: «Mazə tsa *ka Zhəwifə nza gha na ntsa?» kə. Ma kə Yesəw ngəci na: «Njasa gəzə gha va na» kə. 4 Ma kə Pilatə kaa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala lə mbəzliy ɓasəshi va tə pətsa va gwanashi na: «A mbəzli ni, a na na yay kəsata kwəma jikir nee va ntsa gar ɓanci fəti məndiw» kə. 5 Zhəghwa mbəzli va mətsəhə, ghəshi mətsahata gəzə kwəma va lə bərci, ma kə ghəshi na: «Ə ɓananshi na zhini ghən kaa mbəzli lə shi ɓənipə na va, səəkə tə hiɗi ka Galile ghati na shi ci va, ka dzar mbə hiɗi ka Zhəwde gwanashi, avanay tsəhəy tikə sana» kə ghəshi.

Yesəw ta ngwəvə kwa kwəma mazə *Erədə

6 Ma sa favə Pilatə mbəzli va haməykə kwəma hiɗi ka Galile na, dza na ka ɗəw və shi, ma kə na: «Ndə ka Galile na ntsa na?» kə. 7 *Ma kə mbəzli ngəci na: «Ndə ka Galile na» kə ghəshi. Ma sa favə Pilatə tsəgha na, dza na mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzli a ghəshi pəməghə kaa mazə Erədə. Sa nzanay, ghəci niy məni na mazə tə hiɗi ka Galile. Ghala vəghwə tsa va ki na, tiɓa ghəci niy nza mbə məlmə Zherəwzalem.

8 *Ma sa tsəhəshi məndi lə Yesəw kwa kwəma Erədə ki na, mbaꞌa Erədə vəshiy tərəŋw. Sa niy nzana mbəradzəy ghəci niy nza mbə pəla kwal tsaa nay Yesəw, sa ka naa favə kwəma ka məndi gəzəə dzəkən. Ma kwəmaa niy bərkəti na mbə ghən ciy, nay Yesəw ghəci mbə məni kwəma maɗaŋa maɗaŋa na, niy ɗi na. 9 Dza na ki ka ɗəɗəw kwemer ghəci ɗaŋ ɗaŋ va Yesəw. Kala zləɓa kwəma Yesəw ngəci ya kwətiŋ. 10 Ma ghala pətsa va na, tiɓa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, ghəshi lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala niy nza, war ka pəꞌwə kwəma ghəshi tərəŋw kaa Yesəw. 11 *Dza kar Erədə lə ka sawji ci tapə mbə sawa Yesəw, ka sawa, ka ꞌwəshiy dzəkən. Ghavə ghəshi mbaꞌa ghəshi panakən kwəbaŋ tsa tə dimə. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi pəməghə kaa Pilatə diɓa.

12 Ma kwataŋay ka jaka niy nza kar Pilatə lə Erədə. Ma fəcava na dza nava kwəma, mbaꞌa jakayshi, mbaꞌa ghəshi mənishi ka madigahi tərəŋw ni.

Ngwəvə məti kən Yesəw

(Mt 27:15-26; Mk 15:6-15; Zhŋ 18:39–19:16)

13 Ma sa pəmanaghəm Yesəw kaa ngwəmna Pilatə ki na, dza na mbaꞌa ɓasəti mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala lə mbəzli dikə dikə ni, mbaꞌa nihwəti mbəzli. 14 Ma kə ngəshi na: «A ghwəy kəsəkə ntsa, ma pə ghwəyəy: “a ngəɗi na mbəzli ta zhini ghən” pə ghwəy. Dzəghwee kiy, mbaꞌee ɗəwhwə kwəma va və tiɓa kwa kwəma ghwəy. Kəsata fətee və ya kwətiŋ dzar kwa gəla shi gəzəkə ghwəy vaa dzar kaɓaka ciw. 15 Zhini tsəgha *Erədə ɓa, shaŋ ta kəsata fəti və. Va tsəgha zhinikəvə na tikə, ma zal tsay, fəti və gar pəəsli məndiw. 16 Ghənzə tsəghay, ə dzee kəkəɗiti lə ghwəɗa, nzee pəlay a ghəci dzay» kə.

[ 17 Ndimndim tsa shiy nzay, səəkəta ma tsə Pakə njasa nza ghəshi va mbə sanay, kwətiŋ ka ngwəmna Pilatəə pəlanayshi ndə mbə mbəzli kwa fərshina.] 18 *Sa gəzəkə Pilatə tsəgha na, dza mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə zlaŋə kwəma lə bərci gwanashi gwanashi, ma kə ghəshi na: «Pəəsliti ntsa va, a gha pəlayŋəy Barabasə» kə ghəshi. 19 Barabasə tsa ɗi ghəshi va məndiy pəlanayshiy, ə niy ngaɗambə na mbəzliy dzəmbə zhini ghən, mbaꞌa niy pəəsliti ndə. Va tsəgha niy kəsaghwa məndi kwa fərshina. 20 Sa mawti Pilatə pəlay Yesəw na, zhəghwa na diɓa ka gəzanshi kwəma. 21 Ma mbəzli va nashi ki na, zləɓa na Pilatə va kwəma ghəshiw. Kə ghəshi ka zlapə zlaŋzlaŋ, ma kə ghəshi na: «Wa daŋwavəgha, daŋwavəgha vəgha tsəm, a ghəci mətiy» kə ghəshi.

22 Ma kə Pilatə kaa ngəshi kwa mahkana gəzə kwəma ci ɓa na: «Əy wa na kwəma təvəti ntsa gar dəŋw məndiy dzəvəgha tsəm kia? Nata kwəma yəɗamti nee ya jəw gar pəəsli məndiw. Ə na na dzee dəꞌwəvə lə ghwəɗa nee, nzee pəlay a ghəci dzay» kə. 23 Ma sa favə ghəshi Pilatə zləɓanakəshi tsəgha na, zhəghwa ghəshi mətsəhə, ghəshi mətsahata gəzə kwəma zlaŋzlaŋ: «War daŋwə pə gha daŋwavəgha Yesəw tsa va vəgha tsəm» kə ghəshi. Dzəghwa na shi va kwəma tsəgha, mbaꞌa zəhwə na ngwəmna Pilatə kwəma ki. 24 Dza na mbaꞌa zləɓati mananshi njasa ɗi ghəshi va. 25 Mbaꞌa ɓanavəshi Yesəw, a ghəshi məni shi ɗi ghəshi va li, kə mbaꞌa pəlanayshi ntsa va ki. Ntsaa niy kəsaghwa məndi va kwa fərshina, sa niy ngaɗambə mbəzli mbə zhini ghən lə sa pəəsliti na ndə.

Yesəw vəgha tsəm

(Mt 27:32-44; Mk 15:21-32; Zhŋ 19:17-27)

26 Ma sa ɓanavəshi məndi Yesəw ki na, dza ghəshi ka dzashi li ta daŋwəə dzəvəgha tsəm. Ma ghəshi mbə kwal na, bəgəm ghəshi kwəmay lə tsahwəti ndə, Shimaŋw, kə məndi kaa slən tsa ci, ndə ka Shiren ghəci. Ntsa vay mbə za za ci niy səəkə na kwamti. Sa kwəmay ghəshi li na, dza ka sawji, tasl ghəshi kəsəvə, bərəɗə ghəshi bərɗanakən tsəm tsa dza ghəshi va ta daŋwə Yesəw dzəti, a ghəci ɓə ta nəw Yesəw li.

27 Dzəghwa ɗaŋ mbəzli ɓasəshi, bəliɗiŋ ghaa nashi ma kwasəbə Yesəw. Mbaꞌa miꞌi kwasəbə diɓa, war ə ghəshiy tihwəni, ka pəəsli ghən tsa shi lə wahə. 28 Dza Yesəw tərəɗ, zhəghəghə kwəma ci dzar kwa miꞌi va, ma kə kaa ngəshi na: «A miꞌi ka Zherəwzalem, ka wahə ghwəy tə ya na nee ma. Ta tsa ghwəy ghən lə ta ndərazhi ghwəy, pə ghəy wahə! 29 *Sa nzanay, a tsahwəti vəghwə taa səəkə, vəghwə tsa vay, tərəŋw dza ngəraꞌwəə nza mbə. Ma dza məndiy ni ghala vəghwə tsa vay: “Wahə na kən jiŋa maliy yakə ma zəghwə, kala səəkə zəghwə sahwə ꞌwa tə hati nzə sa!” dza məndiy ni. 30 *Ma dza mbəzliy ni kaa dəlagwigwi ghalaɓay: “A dəlagwa, ngəzlakənvaŋa kən ghəy” va tsatsa ngəraꞌwə, dza ghəshiy ni. Ma kə ghəshi dzaa ni kaa hwəm pi ɓa na: “A hwəm pi, mbələyŋəy va tsatsa ngəraꞌwə shi” dza ghəshiy ni. 31 *Nighətimam kiy, kwa vəghwə tsa nzana yən tsaa məni shi ɗi Hyala ka sa ngəraꞌwee tsətsə kiy, njaa dza naa nza kən mbəzliy zləɓa ma kwəma Hyala kia?» kə Yesəw. *

32 Ghala pətsaa pəmə məndi va Yesəw ta pəəsliy, a məndi niy pəməvə nihwəti zhər bakə ta bəkwəshi kwasəbə Yesəw, sa hwəti niva mbəzli rəɗa tərəŋw na. 33 *Ma sa tsəhəshi məndi li shi tə pətsa har məndiy «Gwalgwata», pi nja pa ghən ndə ngəri na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi daŋwavəgha Yesəw vəgha tsəm tiɓa ki. Dzəghwa daŋwə ghəshi daŋwavəgha ka hwə rəɗa bakə ni va, ya wa ndə na tə tsa ci tsəm kwərakwə. Tsahwəti na, tə kwa bəzəmə Yesəw, tsahwəti na, tə kwa zleɓi ci.

34 *Dzəghwa Yesəw ghəci vəgha tsəm tsa va, tapə ta cəꞌwə Hyala ta mbəzliy sanamiy ngəraꞌwə va: «A Di, yaŋ pə gha na gha, pəlashi mbə nəfə tsa gha. Sa nzanay, sənashi shi məni ghəshi ni ghəshiw» kə. Ma sa daŋwamti mbəzli va nashi ki na, mbaꞌa ghəshi tihəhwə kwəbeŋer kən ghən ci kwa jipə shi lə ti dandərɗə.

35 *Mbəzliy ɓasəkəvashi nashi kiy, war tiɓa ghəshi ka nighə kwəmaa məniva. Mbəzli dikə dikə ni mbə *ka Zhəwifə na, war kwəma səna ghəshiy gəzanci. Ma kə ghəshi na: «Ndata *Kəristəw tsa, tivə Hyala na kataŋəy, ə kə mbəliti tsa ci ghən njasa mbəlanti na va nihwəti mbəzli ki!» kə ghəshi. 36 *Zhini tsəgha ka sawji gəzanci kwəma səna kwərakwə ɓa, ka sawa. Dza ghəshi kət ghəshi kətəghəvashiy dzəvəgha Yesəw, mbaꞌa ghəshi ɓanavə shi sa ndalakwə niy dzəta miy ci. Ma kə ghəshi na: 37 *«Ndata mazə ka Zhəwifə nza gha kataŋəy, ca mbəlanti ghən tsa gha dəꞌwə ghən tsa gha sana di» kə ghəshi.

38 Dzəghwa ghəshi mbaꞌa ghəshi tsasliti shiy tə tsəm tə ghən Yesəw. Ma shi tsasliti ghəshi vay: «Ntsay mazə ka Zhəwifə na» kə ghəshi.

39 Dzəghwa tsahwəti ndə mbə ka rəɗa bakə ni va daŋwəy məndi vəgha Yesəw mbaꞌa ghavə sawa ci kwərakwə ɓa. Ma kə na: «Ə kama ghaa Kəristəw Ntsa tivə Hyala shəkəna? Ca mbəlanti ghən tsa gha, nza gha mbəlantəŋəy kwərakwə» kə.

40 Ma sa gəzəkə tsahwəti ndə rəɗa tsa va kwəma tsəgha, ma kə tsahwəti tsa va kaa ngəci na: «Tawa gəzə gha kwəma tsəgha tay. Ə hazləni ma gha va Hyala ta na. Ghwəm na na ghwəm sənzənvay, ka rəɗa nza ghwəm. Sanay fəti kwətiŋ naa ndammə məndi lə ntsa. 41 Ta na na ghwəməy, kwaakwa na ngəraꞌwə tsa ghwəm tsa, sa nzanay, a ghwəm hwəti rəɗa, va tsəgha sam məndi ngəraꞌwə. Na naci kiy, rəɗa mənti na tiɓa ya jəwəw, war təgəm tsəgha sa na ngəraꞌwə» kə. 42 Ma sa gəzamti na kwəma va tsəgha kaa ntsa va ki, ma kə kaa Yesəw na: «A Yesəw, ma na nee neyey, zəzə tə ghaa dzəkənee fəca dza ghaa səəkə ta sləkə mbəzli gha» kə. 43 *Ma kə Yesəw kaa ngəci na: «Nay gha na, kwa gwaꞌa gəzaŋee, ndatsə ndatsə nay ghwəm dza naa nza lə gha tə pətsa wəzə tsa mə ghwəmə!» kə.

Njasa məti Yesəw

(Mt 27:45-56; Mk 15:33-41; Zhŋ 19:28-30)

44-45 *Ma sa mənta vici tarə kwa ghən ki na, dzəghwa tərkwəsl pi məniy ya paꞌ kwəmaɓa tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa, paꞌ tsahi mahkan hetihwer na war tsəgha pi. ꞌWakəvə kwəmtə tsa pəhəy məndi ta təhəvəri pətsa mbə *ciki Hyala, bakə mbə sləkwəvərivay. 46 *Dzəghwa Yesəw ki, mbaꞌa gəzəy kwəma zlaŋzlaŋ, ma kə na: «A Didi, avee zlatavəŋa piy tsee mbə dəvə gha» kə. Ma ləy hwəm sa gəzəkə na tsəgha na, mbaꞌa mətiy ki.

47 *Ghala pətsa va na, tiɓa dikə tsa ka sawji bələkwə niy nza, gwaꞌa gwaꞌa nashi shiy mənishi va. Sa nashi na na mbaꞌa dzəmbəy mbə fal Hyala. Ma kə na: «Kataŋ kataŋ niy nza zal tsaa ntsa wəzə tsa» kə.

48 Mbəzliy niy ɓasəkəvashi va ɗaŋ ni gwanashi ta nighə kwəma dzaa məniva na, mbaꞌa ghəshi nashi shiy mənishi va. Ma sa nashi ghəshi na, dza ghəshi ka dzashiy jighi, ya wa ndə mbə shi na, war lə dəvə miy nəfə ci, sa zhanshi nəfə tsa shi va nava kwəma.

49 *Ghala vəghwə tsa məniva shi va vay, tiɓa niy nza madigahiy Yesəw gwanashiy, vəri kərakə, ghəshi lə miꞌiy niy nəwvə va ghala maɗi na səəkə mbə məlmə Galile. Mbaꞌa ghəshi nashi shiy mənishi va gwanashi.

Njasa lamti məndi Yesəw

(Mt 27:57-61; Mk 15:42-47; Zhŋ 19:38-42)

50-51 A tsahwəti ndə niy nza tiɓa ghala vici vay, Zhezhefə, kə məndi kaa slən tsa ci. Ntsa mbə məlmə Arimate tə hiɗi *ka Zhəwifə ghəci niy nza. Ntsa vay ntsa wəzə tsa, ka nəw kwal Hyala wəzə, niy nza na, mbə ndəghə səəkə tsa Hyala ta sləkə mbəzli ghəci niy nza. Ntsa va diɓay, mbə ka sləka ka Zhəwifə niy nza na. Ghala pətsaa sla mbəzli nza na va mbə shi ngwəvəə dzəkən Yesəwəy, niy zləɓavə kwəmaa niy garəti nihwəti ka sla ngwəvə va na na naciw. Niy zləɓavə shi məni ghəshi va na diɓaw. 52 Ma sa mətiy Yesəw na, mbaꞌa dzaa kəsay ngwəmna Pilatə ta cəꞌwə kwal tsaa dza ta ɓə mbəri tsa Yesəw ta dza ta lamti. 53 Mbaꞌa Pilatə ɓanavə kwal. Dza na mbaꞌa dzaa ɓəkəghwa səkwa mə tsəm tsa daŋwavəgha məndi va. Dza na, laŋ ɓəvə, mbaꞌa harambə mbə bahəta wəzə na, mbaꞌa faghwa kwa kwəli niy lati məndi mbə hakwə. Kwəli vay, niy səəkə məndiy lahwə ndə kwa ya kwətiŋəw.

54 Ma ghala vəghwə tsa la na va Yesəwəy, hetihwer fəca vici ka məndiy, gwəmava ta ndəghə *vici dəkəva ka Zhəwifə niy nza na. 55 *Dza miꞌiy niy səəkəshi va kwasəbə Yesəw ghala səəkə tə hiɗi ka Galile, mbaꞌa ghəshi pəhay *Zhezhefə. Mbaꞌa ghəshi nata kwəli Yesəw tə pətsa nza na, lə njasa laghwa Zhezhefə mbəri tsa va kwaɓa gwaꞌa. 56 *Ma sa lamtim mbəri ki na, dza miꞌi va tərəɗ ghəshi zhəghəghəvashiy jighi. Ma sa tsəhəshi ghəshi kəghi na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi pəlati in mbaꞌa wərdi, ta dza ta məsəə dzəti mbəri. Dzəghwa ghəshi fəca vici dəkəva ka Zhəwifə ki, das ghəshi nzəyshi, ka dəkəva njasa gəzəkə kwəma pəhəti *Məyizə.

24

Njasa zhakatiy Yesəw kwa kwəli

(Mt 28:1-10; Mk 16:1-8; Zhŋ 20:1-10)

1 Ma fəca ləwmə dəmasə pəətə mekəshi mekəshi ki na, dza miꞌi va pəlhəm ghəshi maɗishi, mbaꞌa ghəshi ɓəvə shiy niy gwəmanti ghəshi va, ꞌwərdi, mbaꞌa in, ta məsəə dzəti mbəri. Dza ghəshi pəkw ghəshi dzashiy dzəti kwəli Yesəw va. 2 Ma sa sa tsəhəshi ghəshi tsəgha, tsaꞌ kə ghəshi na, kwəli ghwəni ghwəni, kərakə məndi tsəkwəy hərambəzliy niy kalay məndi va kwəli li. 3 Dza ghəshi təhwə ghəshi dzəmbəshiy dzəmbə kwəli va, njəꞌwə njəꞌwə kə ghəshi na, a nay mbəri tsa Yesəw Ndə sləkəpə ghəshiw. 4 Raꞌi ghəshi zashi va nava kwəma. War ghəshi hahashi tiɓa tsəgha na, ghavə zhər bakə vətəghə ghəshi tsahwəshi vəgha shi tsəgha, lə kwəbeŋer tezlezl tezlezl ni kən ghən shi, ka mbərə. 5 War sa nashi miꞌi va mbəzli va tsəgha na, mbaꞌa hazləni kəəsəvəshi, nzəŋw nzəŋw nzəŋw ghəshi nzəŋwambə kwəma shi mbə hiɗi gwanashi. Ma kə zhər va ngəshi na: «A miꞌi, tawa pala ghwəy ntsa tə ghwəməy tsa mbə mbəzli bəkwə bəkwə ni shəka? 6 *Ghəci tikə kwa kwəli naw. Aa zhakatiy mbə məti. Zəzəvəm kwəmaa niy gəzaŋwəy na va niy nza, ghəci ghwəlay tə hiɗi ka Galile. 7 Ma kə niy niy: “Ta ɓanavəra dza məndi, yən Zəghwə yakə ndə ngəri kaa ka məni *kwəma jikir na, ka ghəshi dza na mbaꞌa ghəshi daŋwavəghara vəgha tsəm. Ta mətira dzee dza, ma tə kwa mahkana vicee kwa kwəli kiy, ma nzee zhakatira mbə məti” kə niy ni» kə ghəshi.

8 Ma sa gəzanakəshi zhər va kwəma va tsəgha kaa miꞌi va na, mbaꞌa ghəshi zəzəvə kwəmaa niy gəzanakəshi Yesəw va. 9-10 *Dzəghwa mbaꞌa ghəshi ɓarvashi tə kwəli va, ka dzashi. Avanay slən tsa miꞌi va, kar Marəy ka Magədala, Zhanə, mbaꞌa Marəy mbəghəy Zhakə, mbaꞌa nihwəti miꞌiy nza kwasəbə shi, tsəgha niy nza ghəshi.

Ma sa ɓarvashi ghəshi tə kwəli va na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi dzaa gəzanshi kwəmaa mənta va gwanata kaa *mbəzli ta səɗa Yesəw va tərmbə məŋ lə taŋ ni, mbaꞌa kaa nihwəti mbəzli gwaꞌa. 11 Ma sa favə *ka kwal Yesəw va məŋ lə taŋ ni kwəma va na, njasa gəzəkə miꞌi va kwəma kama ghən ti ghəshi favə niva shiy. Kala yə kwəma miꞌi va va ghəshi.

12 Ya tsəgha nzə ki na, dza Piyer fakatsaꞌwə satiy dəꞌwə ghən tsa ci, dza na bəvbəpə ɓəvə bali, ka dzay dzəti kwəli va. Dzəghwa na ndəs tsəhəy miy kwəli, gələɓ gələɓəy, njəꞌwə nighəti pətsa kwaɓa. War məgapaa niy gapəti məndi mbəri li gwaꞌa tsəgha sa nata na kwaɓa tə hiɗi, kala nay mbəri ghəci. Sa nata na nava kwəma tsəgha na, ꞌwakəvə na tərəɗ zhəghətəvay, mbaꞌa dzay jighi. Tərəŋw nava kwəma mananati maɗaŋa kaa ngəci.

Kwəmaa mənta kwa kwal tsaa dzəmbə məlmə Emawəsə

(Mk 16:12-13)

13 Ma fəcavata, fəca dəmasə na, mbaꞌa nihwəti *mbəzli ta səɗa Yesəw bakə maɗishi ta dza ta wə mbə nahwəti məlmə, Emawəsə kə məndi kaa slən tsa nzə. Ma ngwəla kwa jipə məlmə va lə məlmə Zherəwzaleməy, gar kiləwmetər məŋ lə taŋ na. 14 Ma ghəshi mbə kwal na, war ə ghəshiy sla kwəmaa mənta va gwanata. 15 Ma ghəshi mbə sla kwəma shi va tsəgha na, dzəghwa ndəs Yesəw kəsashi. Kə ka dza ghəci li shi kwa zəərə kwətiŋ na. 16 Mbə nay Yesəw ghəshi nanzə ki na, mbaꞌa shiy makətishi ta sənay ghəshi Yesəw na, kə ghəshi. 17 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Wa kwəma sla ghwəy mbə kwal shəka?» kə. Sa gəzəkə Yesəw tsəgha na, ꞌwakəvə mbəzli va tsəgha, ghərəŋ ghəshi ghərəŋəshi. 18 Ma kə ntsa har məndiy Kəleyəwpasə ta mbəzli bakə ni va kaa zləɓanci na: «Kwətiŋa nza gha mbə Zherəwzalem, gha gha tsaa sənashi ma shiy mənishi ni mbəɓa ꞌwarꞌwar na?» kə. 19 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Wa shiy mənishi baya mbəzlia?» kə. Ma kə ghəshi na: «Ə sənashi ma gha shi mananati məndi va kaa Yesəw, ndə ka Nazaretə shəkəna? Ghəciy, *ndə gəzə kwəma Hyala lə bərci nza na, mbaꞌa mənəhwə shi dikə dikə ni ghənghən ghənghən. Kwəma wəzə na ghənzə tərəŋw. Hyala lə mbəzli gwaꞌay, a ghəshi sənata kwəma va. 20-21 *Ma sa niy nashi ghəy bərci ci va tsəghay, ghəci na sa ghwənikə Hyala va ta mbəli ka *Izərayel niy nə ghəy. Ma dza *ka ta Hyala ghəy dikə dikə ni, ghəshi lə mbəzli ghəy dikə dikə ni na, mbaꞌa ghəshi kəsəghə dzəghwa kwəma ngwəmna, mbaꞌa ghəshi slanakən ngwəvə məti. Dza ghəshi daŋwə ghəshi daŋwavəgha vəgha tsəm, mbaꞌa ghəshi pəəsliti. Avanta kwa mahkana vici na sana ndatsə ghala mənishi shi va. 22 Ma kwəmaa gwəramti vaa səəvəriŋəy kiy. A nihwəti miꞌi ka ghəy nza li shi kwa zəərə kwətiŋ na li shi kafəshi ndatsə pəətə mekəshi. Mbaꞌa ghəshi tsəhəshi tə kwəli Yesəw va ta nighə. 23 Ma dza ghəshiy, kala kəsay mbəri tsa Yesəw ghəshi kwa kwəli va. Mbaꞌa ghəshi zhəghəkəvashi. Ma kə ghəshi kaa ngəŋəy sa səəkəshi ghəshi na: “A ka kwal Hyala tsahwəshi ghəy miy kwəli va mbaꞌa ghəshi gəzaŋəy, aa zhakatiy mbə məti, mbə piy na, kə ghəshi” kə miꞌi va kaa ngəŋəy. 24 *Ma sa favə ghəy tsəgha na, dza nihwəti mbəzli mbə ghəy, mbaꞌa ghəshi dzaa nighəkə kwəli va. Ma dza ghəshi na, war njasa gəzəkə miꞌi va va ghəshi kəsata. Kala nay mbəri tsa Yesəw ghəshi kwaɓa» kə ghəshi.

25 *Sa famti Yesəw kwəma shi gwanata ki, ma kə kaa ngəshi na: «Ghwəyəy mbəzli kama məhərli və shi gar fə ghən ta kwəma nza ghwəy. Bakə bakə na nefer ghwəy ta kwəma gəzəkə ka gəzə kwəma Hyala mbə zliya gwanata. 26 Tsəgha kwəma va niy gəzəta nanzə sa? Ta sahwə ngəraꞌwə dza *Kəristəw Ntsa tivə Hyala, ka shəndəkə gha dzəti, kə məndi niy ni nanzə sa?» kə. 27 *Dzəghwa na tapə, ta canshi kwəmaa gəzəkəvataa dzəkən mbə Zliya Hyala gwanata. Sa ghati na tə zliyahi *Məyizə ka sar paꞌ tə zliyahi nihwəti ka gəzə kwəma Hyala gwaꞌa.

28 Ma sa tsəhəshi ghəshi ndəkwə vəgha məlmə Emawəsə na, dza ghəshi vaa dzəmbə na, dza Yesəw mbaꞌa mənti njasa ɗi na dzay kərakə kən shi. 29 Dzəghwa mbəzli va, mbaꞌa ghəshi tətəꞌwəvə, a ghəci hi. Ma kə ghəshi ngəci na: «Nzəyŋa lə ghəy, sa nzanay, a vici dzata, ndal tərmbə vərɗi ta mənivaw» kə ghəshi. «Tsəgha na» kə Yesəw, mbaꞌa dzakəy dzakə ghi ta nzəy lə shi. 30 Dza ghəshi das ghəshi nzəyshi ta zəmə shiy, kə Yesəw mbaꞌa ɓəvə peŋ, mbaꞌa mənti ꞌwəsa kaa Hyala. Dza na mbaꞌa ngangavəri mbaꞌa ɓanavəshi. 31 War sa ɓanavəshi na peŋ tsa va tsəgha na, mbaꞌa məhərli shi ghwənita. Kar ghəshi sənay na, Yesəw na sasa, kə ghəshi. Dza Yesəw ki mbaꞌa zanavəshi za tiɓa. 32 *Tapə ghəshi ta gəgəzə kwəma kwa jipə shi, ma kə ghəshi na: «Ghala sa gəzam na va kwəma ka cim kwəma mbə zliya kwa kwal na, paf nefer ghwəm niy nza va vəshi sa?» kə ghəshi.

33 Dza ghəshi nzaꞌjəw ghəshi maɗishi tsəgha, ka zhəghəvaa zhəmbə Zherəwzalem. Dza ndəs ghəshi tsəhəshi, mbaꞌa ghəshi kəsashi mbəzli ta səɗa Yesəw va məŋ lə taŋ ni ɓasə ɓasə lə nihwəti mbəzli kwasəbə shi. 34 *Ma kə mbəzliy ɓasəshi va kaa mbəzli bakə ni va tsəhəshi vəgha shi na: «A mbəzli ghəy ni, kataŋ kataŋ zhakatiy Ndə sləkəpə mbə məti. A Shimaŋw nay lə mətsə ci» kə ghəshi. 35 Dzəghwa, ni bakə ni va mbəzli tapə ta gəzanshi shiy mənishi li shi, ma kə ghəshi na: «Ma ghəy mbə dzaa dzəmbə məlmə Emawəsəy, a ghəy kwəmay lə Yesəw kwa kwaləy, kalaa niy sənay ghəy. Ma hetihwer sa təhavəŋəy na peŋəy, mbaꞌa ghəy sənay ghalaɓa ki» kə ghəshi.

Njasa cinti Yesəw ghən tsa ci kaa *mbəzli ta səɗa ci

(Mt 28:16-20; Mk 16:14-18; Zhŋ 20:19-23; SləniKY 1:6-8)

36 *War ghwəla mbəzli bakə ni va mbə gəgəzə kwəma va tsəgha na, ꞌwakəvə Yesəw dəꞌwə ghən tsa ci tsəgha, tsahwə tsahwəy kwa jipə tsa shi. Ma kə kaa ngəshi na: «Nzəyəy zərkə lə ghwəy» kə. 37 *Dzəghwa mbəzli gwanashi ka gwərgwərə va hazləni, «Ndəɓa məcakwə ndə dzanakənshi na dza» a kə ghən tsa shi. 38 Ma kə Yesəw kaa ngəshi ki na: «Wa shiy mənishi hazləniŋwəy ghwəy shəka? Wa nava mənti ghwəy nefer ghwəy bakə bakə tsəgha nanzəa? 39 Waa yən na, cam nighətimam dividivee lə shiɗshiɗee gwaꞌa. Cam daparam tə vəghee nza ghwəy mbəə sənay məcakwə ndə nza yaw pə ghwəy. Sa nzanay, ya ꞌyesler, ya sliw na ghəshi mbə məcakwəw. Na nee kiy, a shi va mbə ya» kə. 40 Ma ghəci mbə gəzanshi kwəma va na, dza na mbaꞌa cintishi dividivi ci lə shiɗshiɗ ci. 41 *Dza mbəzli va ka vəshi tərəŋw tərəŋw. Ka mananshi maɗaŋa nava kwəma tərəŋw. Kala mbə ghəshiy zləɓavə gəla nava kwəma di. Ma sa nighəti Yesəw tsəgha, ma kə ngəshi na: «Shi zəmə va ghwəy tikə ta na?» kə. 42 Dza mbəzli va mbaꞌa ghəshi ɓanakə kəlipə səli səli na. 43 Dza Yesəw laŋ ɓəvə, mbaꞌa zəməhwə tiɓa kwa kwəma shi.

44 *Ma kə kaa ngəshi na: «Ghala vəghwə tsaa niy nzee kwa jipə ghwəy diy, e niy gəzamtəŋwəy, shi tsasliti məndi vaa dzəkənee mbə zliya *Məyizə, lə mbə zliya ka gəzə kwəma Hyala, mbaꞌa mbə zliya cəməy, ya njaaɓay, cəkeꞌ dza ghəshiy mənishi lə ya, pən niy ni ka ngəŋwəy» kə Yesəw. 45 *Dza na ki, mbaꞌa kəətitishi nza məhərli shi mbəə ghwənita ta mbə ghəshiy sənashi shiy tsaslishi mbə Zliya Hyala. 46 *Ma kə ngəshi na: «Avantam kwəma tsasliti məndiy dzəkənee: Ya njaaɓay ta sa ngəraꞌwə dza *Kəristəw Ntsa tivə Hyala, ka mətiy. Ma tə kwa mahkana viciy, nza zhakatiy mbə məti.

47 *Diɓa kiy, ta gəzə Yəwən kwəma wəzə na dza məndi kaa hwəlfə mbəzli ghənghən ghənghən gwaꞌa tikə tə hiɗi. Tawa dza məndiy gəzanshiy, nza ghəshi mbəə zhəghanti nzəy tsa shi. Ma nza Hyala pəlatanashi kwəma shi jikir na mbə slən tsa ci. Ma nəwər tsa vay, mbə məlmə Zherəwzalem dza məndiy gha gəzə, ka nəw paꞌ tə pətsa kəray hiɗi, kə məndi. 48 **Ava ghwəy na ka ndəgha fətiy dzəkən shi va kaa mbəzli. 49 *Sa kee dzay, mbaꞌee ghwənikəvəŋwəy *Safə tsa Hyala va niy gəzəkəŋwəy Dirə ɓəŋwəy. Ma nana diy, nzəyŋwəyəm mbə məlmə Zherəwzalem, paꞌ fəca dza Hyalaa ghwənikəŋwəy Safə tsa nzə, nza ghwəy kwəmavə bərci ta gəzə kwəmee kaa mbəzli» kə.

Njasa kafə Yesəw dzəmə ghwəmə

(Mk 16:19-20; SləniKY 1:9-11)

50 *Ma sa gəzanamtishi Yesəw kwəma va tsəgha *kaa mbəzli ta səɗa ci va na, dza na pəm pəməkəvərishi mbə məlmə va, mbaꞌa dzay li shi ndəkwə dzəvəgha məlmə Betani. Ma sa tsəhəshi ghəshi tiɓa na, mbaꞌa Yesəw kafashi dividivi ci mbaꞌa təfanatishi miy. 51 Ma ghəci mbə təfanshi miy tsa va na, dza na mbaꞌa təhəvərivay li shi, mbaꞌa Hyala ɓəhwəə dzəmə ghwəmə.

52 *Dzəghwa ghəshi nashi ki na, ka fal Hyala ghəshi mbaꞌa ghəshi maɗishi ka zhashiy zhəmbə məlmə Zherəwzalem lə vəshi mbə nefer shi tərəŋw tərəŋw. 53 *Ya hwəmɓa na, war ka ɓasəva ghəshiy nza mbə *ciki Hyala, ka fal Hyala.

Ava tsəgha na Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw *Kəristəw njasa tsasliti Ləwka ki.

* 1:3 1:3 SləniKY 1:1

* 1:5 1:5 Abiya: 1NəMezh 24:7-19

* 1:8-9 1:9 Səvəri 30:7-8

* 1:13 1:13 1:60, 63

* 1:15 1:15 Ɓəla 6:3; KaSlaNgw 13:4-5; Lk 7:33

* 1:17 1:17 Mala 3:1, 23-24; Mt 17:10-13; Mk 9:13; Zhŋ 1:21

* 1:18 1:18 Ghava 17:17; 18:11

* 1:19 1:19 Dani 8:16

* 1:25 1:25 Ghava 30:23

* 1:27 1:27 Mt 1:16

* 1:31 1:31 Ezay 7:14; Mt 1:21; Lk 2:21; SləniKY 4:12

* 1:32 1:32 Ezay 9:6; 2Sam 7:16; Mt 20:30-31

* 1:33 1:33 Dani 7:14

* 1:35 1:35 Mt 1:18; Lk 4:18

* 1:37 1:37 Ghava 18:14; Mt 19:26; Mk 10:27; Lk 18:27

* 1:46 1:46-55 1Sam 2:1-10

* 1:50 1:50 Cem 103:13, 17

* 1:51 1:51 Nəw 5:15; 26:8

* 1:52 1:52 Cem 75:8; Mt 23:12; Zhk 4:6, 10

* 1:53 1:53 Cem 107:9; 34:11

* 1:54 1:54-55 Mishe 7:20; Cem 98:3; Ghava 17:7; 22:17

* 1:59 1:59 Ghava 17:12-13

* 1:60 1:60, 63 1:13

* 1:68 1:68 Cem 41:14; 72:18; 111:9; Lk 4:18-21; 7:16; 19:44

* 1:69 1:69 Cem 132:17; Mt 20:30-31

* 1:70 1:70 Rm 1:2; Ezay 9:1-6; Mishe 5:1-3

* 1:71 1:71 Cem 106:10

* 1:72 1:72 Cem 106:45; 105:8-9; SləniTaH 26:42

* 1:73 1:73 Ghava 22:16-18

* 1:74 1:74-75 Tit 2:12, 14

* 1:76 1:76 Mala 3:1; Mt 11:10; Mk 1:2; Lk 7:27

* 1:77 1:77 Zher 31:34

* 1:78 1:78 Səvəri 34:6; Ezay 60:1-2; Mala 3:20

* 1:79 1:79 Ezay 9:1, 5; 42:6-7; Mt 4:16

* 2:4-5 2:4-7 Mt 2:1; Zhŋ 7:42

* 2:11 2:11 Mt 20:30-32; Zhŋ 4:42; SləniKY 5:31; 13:23; 2Pi 1:11

* 2:14 2:14 Ezay 57:19; Mt 10:13, 34; Mk 9:50; Lk 1:79; 10:5-6; 12:51; 19:38, 42; 24:36; Zhŋ 4:27; SləniKY 10:36; Ef 2:14, 17

* 2:19 2:19 2:51

* 2:21 2:21 1:31

* 2:22 2:22-24 SləniTaH 12; Ɓəla 18:15-16

* 2:23 2:23 Səvəri 13:2

* 2:29-30 2:30-31 Ezay 52:10

* 2:32 2:32 Ezay 42:6; 49:6; 46:13

* 2:34 2:34 Ezay 8:14; 1Pi 2:8

* 2:37 2:37 1Tim 5:5; Mt 6:16-17

* 2:38 2:38 Ezay 52:9

* 2:41 2:41 Səvəri 12:1-27; 23:14-17

* 2:49 2:49 Zhŋ 2:16

* 2:51 2:51 2:19

* 2:52 2:52 1Sam 2:26

* 3:3 3:3 SləniKY 13:24; 19:4; Lk 24:37

* 3:4 3:4-6 Ezay 40:3-5

* 3:6 3:6 2:30-31; SləniKY 28:28

* 3:7 3:7 Mt 3:7; Lk 21:5-36

* 3:8 3:8 1:54-55; Mt 3:9

* 3:9 3:9 Mt 7:19

* 3:16 3:16 SləniKY 1:5; 11:16; 13:25; 19:2-4; Lk 4:18

* 3:19 3:19-20 Mt 14:3-4; Mk 6:17-18

* 3:21 3:21 5:16

* 3:22 3:22 4:18; Zəghwee: Cem 2:7; Ezay 42:1; Lk 9:35; 20:13

* 3:27 3:27 Salatiyel: 1NəMezh 3:17; Esd 3:2

* 3:30 3:30-33 Rətə 4:18-22; 1NəMezh 2:1-14

* 3:31 3:31 Natan: 2Sam 5:14

* 3:33 3:33-38 Ghava 29:35; 25:19-26; 11:10-20; 5:1-32

* 4:1 4:1-2 Mt 6:16-17; Lk 4:18; Ebr 4:15

* 4:4 4:4 Nəw 8:3

* 4:6-7 4:6 Mt 28:18; Zhŋ 12:31

* 4:8 4:8 Nəw 6:13; 5:9

* 4:10 4:10-11 Cem 91:11-12

* 4:12 4:12 Nəw 6:16

* 4:13 4:13 22:3, 31

* 4:14 4:14 4:18

* 4:18 4:18-21 1:68

* 4:18 4:18-19 Ezay 61:1-2; Mt 11:5; Lk 7:22

* 4:18 4:18 1:35; 3:16, 22; 4:1, 14; 10:21; 24:49; Mt 1:18, 20; 3:11, 16; 4:1; 12:18, 28, 31-32; 28:19; Mk 1:8, 10, 12; 3:29; SləniKY 1:2, 5, 8; 2:4, 17, 18

* 4:19 4:19 SləniTaH 25:10

* 4:22 4:22 Zhŋ 6:42

* 4:24 4:24 Zhŋ 4:44

* 4:25 4:25 1Mezh 17:1, 8-16

* 4:27 4:27 2Mezh 5:1-14

* 4:32 4:32 Mt 7:28-29

* 4:34 4:34 Mk 3:11

* 4:41 4:41 Mk 3:11-12

* 4:43 4:43 11:2

* 5:4 5:4-9 Zhŋ 21:2-11

* 5:11 5:11 Mt 8:21-22

* 5:14 5:14 SləniTaH 14:2-32; Mk 7:36; Lk 17:14

* 5:15 5:15 Mk 7:36

* 5:16 5:16 Mt 14:23; 26:36-46; Mk 1:35; 6:46; Lk 3:21; 6:12; 9:18, 28-29; 11:1; SləniKY 1:14; 2:42; 6:4; 12:5

* 5:20 5:20 7:48; Mt 9:2

* 5:24 5:24 Zhŋ 5:36

* 5:28 5:28 Mt 8:21-22

* 5:29 5:29 Mt 9:10

* 5:32 5:32 19:10

* 5:33 5:33 Mt 6:16-17; 11:18-19; Lk 7:33-34

* 5:34 5:34 Mt 9:15

* 5:38 5:38 Ka *Izərayeləy, dzəghwa ghwəlpə yəwən na ka ghəshiy i tay tsa njəmnjəm tsa. Ni shi ghwəlpipiy, tə hwətəɓə niy mənishi ghəshi, va tsəgha ka ghəshiy slikwəshi ghəshi kə halishi, sa ka tay tsa njəmnjəm tsa maɗi ta pəsli kwa shi.

* 6:1 6:1 Nəw 23:25

* 6:2 6:2 Səvəri 20:8-10

* 6:3 6:3-4 1Sam 21:2-7; SləniTaH 24:5-9

* 6:6 6:6-11 Mk 2:27-28

* 6:11 6:11 Zhŋ 5:16, 18

* 6:12 6:12 5:16

* 6:14 6:14-16 SləniKY 1:13; Zhŋ 1:40-44

* 6:19 6:19 Mt 9:20

* 6:20 6:20-49 Mt 5:2

* 6:20 6:20 Zhk 2:5

* 6:21 6:21 ShiZhŋ 7:16-17; Zher 31:25; Cem 126:5; Ezay 61:3

* 6:22 6:22 Mt 5:11; Zhŋ 16:2; SləniKY 5:41; 1Pi 4:14

* 6:23 6:23 Mt 5:12

* 6:24 6:24 Mt 19:23-24; Zhk 5:1

* 6:25 6:25 1Kwər 4:8

* 6:26 6:26 Zhk 4:4; Zher 5:31

* 6:29 6:29 Rm 12:17; 1Kwər 6:7

* 6:35 6:35 ɓə təm kaa mbəzli: SləniTaH 25:35-36

* 6:37 6:37 Mt 6:14-15; Mk 11:25-26

* 6:38 6:38 Mk 4:24

* 6:39 6:39 Mt 15:14

* 6:40 6:40 Mt 10:24-25

* 6:46 6:46-49 Mt 7:21

* 6:46 6:46 Mala 1:6

* 7:1 7:1 Mt 7:28

* 7:12 7:12 1Mezh 17:17

* 7:15 7:15 1Mezh 17:22-23

* 7:16 7:16 1:68; 19:44; Ndə gəzə kwəma Hyala: Mt 16:14; 21:11, 46; 26:68; Mk 6:15; 8:28; 14:65; Lk 7:39; 9:8, 19; 22:64; 24:19; Zhŋ 4:19; 6:14; 7:40; 9:17

* 7:22 7:22 4:18-19; Mt 11:5

* 7:27 7:27 Mala 3:1; Səvəri 23:20; Mk 1:2; Lk 1:76

* 7:29 7:29-30 Mt 21:32

* 7:29 7:29 3:7, 12

* 7:33 7:33-34 Mt 9:14; Mk 2:18; Lk 5:33

* 7:33 7:33 1:15

* 7:34 7:34 Mt 9:10

* 7:36 7:36 11:37

* 7:37 7:37-38 Mt 26:6-7; Mk 14:3

* 7:39 7:39 7:16

* 7:42 7:42 Mt 18:27

* 7:44 7:44 Ghava 18:4; 1Tim 5:10

* 7:46 7:46 Cem 23:5

* 7:48 7:48 5:20; Mt 9:2; Mk 2:5

* 7:50 7:50 Mt 9:22

* 8:2 8:2-3 23:49, 55-56; 24:1-10; Mt 27:55-56, 61; 28:1, 8-10; Mk 15:40-41, 47; 16:1, 8

* 8:8 8:8 Mt 11:15

* 8:10 8:10 Mt 13:14-15

* 8:14 8:14 1Tim 6:9-10

* 8:16 8:16 11:33; Mt 5:15

* 8:17 8:17 12:2; Mt 10:26

* 8:18 8:18 Mt 25:29

* 8:21 8:21 11:28

* 8:24 8:24 Cem 89:11

* 8:27-29 8:28 Mk 3:11

* 8:43 8:43 SləniTaH 15:25-27

* 8:44 8:44 Mt 9:20

* 8:48 8:48 Mt 9:22

* 8:52 8:52 Zhŋ 11:11-13

* 8:54 8:54 Mk 5:41

* 8:56 8:56 Mk 7:36

* 9:1 9:1-6 10:1-12

* 9:2 9:2 11:2

* 9:3 9:3 22:35

* 9:5 9:5 SləniKY 13:51

* 9:7 9:7-9 9:19

* 9:9 9:9 23:8

* 9:10 9:10-17 Mt 15:32-39

* 9:10 9:10 6:13; 10:17

* 9:17 9:17 2Mezh 4:43-44

* 9:18 9:18 5:16

* 9:19 9:19 9:7-8; Lk 1:17; 7:16

* 9:20 9:20 Mt 16:16; Lk 22:67

* 9:21 9:21 9:36

* 9:22 9:22 9:43-45; 17:25; 18:31-34; 24:6-7

* 9:23 9:23-24 14:27; 17:33; Mt 10:38-39; Zhŋ 12:25-26; 1Pi 2:21

* 9:26 9:26 12:9; Mt 10:33; 2Tim 1:8; 2:12

* 9:27 9:27 Mt 16:28

* 9:28 9:28-29 5:16

* 9:29 9:29-36 2Pi 1:16-18

* 9:30-31 9:31 9:22; 13:33

* 9:32 9:32 Zhŋ 1:14

* 9:35 9:35 3:22; Nəw 18:15

* 9:36 9:36 9:21

* 9:43 9:43-45 9:21-22

* 9:45 9:45 18:34

* 9:46 9:46-48 22:24-26

* 9:48 9:48 10:16; 22:26; Mt 10:40; 20:26-27; Mk 10:43-44; Zhŋ 13:20

* 9:50 9:50 11:23; Mt 12:30

* 9:51 9:51 24:50-51; Mt 19:1; Mk 10:1; SləniKY 1:9

* 9:52 9:52 10:33

* 9:53 9:53 Niy dzar ghən tsa *ka Zhəwifə lə ka Samariw. Va tsəgha niy kaꞌwə ma ka Samari mbəzliy dzar mbə hiɗi shi ta dzəmbə məlmə Zherəwzalem.

* 9:54 9:54 2Mezh 1:10, 12

* 9:61 9:61 1Mezh 19:20

* 9:62 9:62 11:2; Flp 3:13

* 10:1 10:1-12 9:1-6

* 10:4 10:4 22:35; 2Mezh 4:29

* 10:5 10:5-6 2:14

* 10:7 10:7 1Tim 5:18; 1Kwər 9:6-14

* 10:9 10:9, 11 11:2

* 10:11 10:11 SləniKY 13:51; 18:6

* 10:12 10:12 Mt 10:15

* 10:13 10:13-14 Ezay 23:1-16

* 10:15 10:15 Ezay 14:13, 15

* 10:16 10:16 9:48; Mt 18:5; Mk 9:37; Zhŋ 13:20

* 10:17 10:17 9:10; Mk 6:30

* 10:18 10:18 Zhŋ 12:31; ShiZhŋ 12:9

* 10:19 10:19 Cem 91:13

* 10:20 10:20 Səvəri 32:32; Flp 4:3; ShiZhŋ 3:5

* 10:21 10:21 4:18; Mt 11:25

* 10:22 10:22 Mt 11:27

* 10:24 10:24 1Pi 1:10-12

* 10:25 10:25 18:18; Mt 19:16; Mk 10:17

* 10:27 10:27 Mt 22:37, 39

* 10:28 10:28 SləniTaH 18:5; Rm 10:5; Gal 3:12; Zhŋ 13:17

* 10:33 10:33 Samari: Mt 10:5; Lk 9:52; 17:11, 16; Zhŋ 4:9, 39-40; SləniKY 1:8; 8:1, 5, 14-17, 25; 9:31

* 10:38 10:38-40 Zhŋ 11:2; 12:2-3

* 11:1 11:1 5:16

* 11:2 11:2mbə sləkəŋwəy na Hyala: 4:43; 9:2, 62; 10:9, 11; 17:21; 19:11; SləniKY 1:6-8; 19:8; 28:23, 31

* 11:3 11:3 12:22-32

* 11:7 11:7-8 18:5

* 11:9 11:9 Mt 7:7

* 11:14 11:14-15 Mt 9:32-34

* 11:16 11:16 Mk 8:11; Mt 16:1

* 11:20 11:20 17:21

* 11:21 11:21 Ezay 49:24

* 11:23 11:23 9:50; Mk 9:40

* 11:26 11:26 2Pi 2:20

* 11:28 11:28 8:21

* 11:29 11:29-30 Mt 16:2-4; Mk 8:12; Zhŋ 6:30

* 11:30 11:30 Zhəwnasə 2:1

* 11:31 11:31 1Mezh 10:1-10

* 11:32 11:32 Zhəwnasə 3:5

* 11:33 11:33 8:16; Mk 4:21

* 11:37 11:37 7:36

* 11:38 11:38-39 Mk 7:2-4; Mt 15:2

* 11:41 11:41 12:33

* 11:42 11:42 Mt 23:23; Lk 18:12

* 11:43 11:43 20:46; Mk 12:38-39

* 11:47 11:47-48 SləniKY 7:52

* 11:49 11:49 6:13

* 11:51 11:51 Ghava 4:8-10; 2NəMezh 24:20-22

* 11:52 11:52 Mt 16:19

* 11:53 11:53-54 20:20

* 12:1 12:1 Mt 16:6; Mk 8:15

* 12:2 12:2 8:17; Mk 4:22

* 12:5 12:5 Ebr 10:31

* 12:7 12:7 21:18

* 12:9 12:9 9:26; Mk 8:38

* 12:11 12:11-12 21:14-15; Mt 10:19-20; Mk 13:11

* 12:15 12:15 1Tim 6:9-10

* 12:19 12:19-20 Cem 49:21

* 12:22 12:22-32 11:3

* 12:24 12:24 Cem 147:9

* 12:27 12:27 1Mezh 10

* 12:28 12:28 Mt 14:31

* 12:32 12:32 Ezay 41:14; Lk 22:29

* 12:33 12:33 Mt 6:19; 6:20; Lk 11:41; 18:22; SləniKY 2:45; 4:34-37; Kwəl 3:1-2

* 12:35 12:35-36 Mt 25:1

* 12:36 12:36 ShiZhŋ 3:20

* 12:39 12:39 Mt 24:43

* 12:40 12:40 Mt 24:42

* 12:42 12:42-44 19:17-19

* 12:47 12:47 Zhk 4:17

* 12:50 12:50 Mk 10:38

* 12:51 12:51 2:14

* 12:52 12:52-53 14:26; 21:16; Mt 24:10; Mk 13:12

* 12:53 12:53 Mishe 7:6

* 13:3 13:3 Cem 7:13

* 13:6 13:6 Mt 21:19; Mk 11:13

* 13:8 13:8 2Pi 3:9, 15

* 13:10 13:10-17 Mk 2:27-28

* 13:14 13:14 Səvəri 20:9-10

* 13:15 13:15-16 14:5; Mt 12:11-12

* 13:16 13:16 jijiy Abəraham: 1:54-55, 73; 3:8; 19:9

* 13:19 13:19 Ezhek 17:23; Mt 13:31

* 13:21 13:21 Mt 13:33

* 13:25 13:25 Mt 25:11-12

* 13:27 13:27 2Tim 2:19

* 13:30 13:30 Mt 19:30

* 13:35 13:35 Cem 118:26; Ezhek 10:18-19

* 14:1-2 14:1-6 Mk 2:27-28

* 14:5 14:5 13:15-16; Mt 12:11

* 14:7 14:7 20:46

* 14:8 14:8-10 Fir 25:7

* 14:11 14:11 Mt 23:12

* 14:13 14:13 Nəw 14:29

* 14:15 14:15 13:29

* 14:24 14:24 22:30

* 14:26 14:26 12:51-53; 18:29; Mt 10:37

* 14:27 14:27 9:23; Mt 16:24; Mk 8:34

* 14:35 14:35 Mt 11:15

* 15:1 15:1-2 Mt 9:10

* 15:3 15:3-7 Zhŋ 10:11-15

* 15:4 15:4 Ezhek 34:11, 16

* 15:11 15:11 Mt 21:28

* 15:13 15:13 Fir 29:3

* 15:24 15:24 Ef 2:5

* 16:8 16:8 Ef 5:8

* 16:10 16:10 19:17-19; Mt 25:21-23

* 16:15 16:15 Mt 23:28

* 16:18 16:18 Mt 19:9; Mk 10:11-12; 1Kwər 7:10-11

* 16:29 16:29 2Tim 3:16

* 17:5 17:5 6:13

* 17:6 17:6 Mt 13:31; 21:21; Mk 11:23

* 17:10 17:10 1Kwər 9:16-17

* 17:12 17:12 SləniTaH 13:46

* 17:14 17:14 SləniTaH 14:2-32; Mt 8:4; Mk 1:44; Lk 5:14

* 17:16 17:16 10:33

* 17:19 17:19 Mt 9:22

* 17:21 17:21 11:2, 20; Mt 12:28

* 17:22 17:22-24 21:7-24

* 17:23 17:23-24 Mt 24:23-25; Mk 13:21-23

* 17:25 17:25 9:21-22

* 17:28 17:28-29 Ghava 19:24-25

* 17:31 17:31 Mt 24:17-18; Mk 13:15-16

* 17:32 17:32 Ghava 19:26

* 17:33 17:33 9:24; Mt 16:25; Mk 8:35

* 17:37 17:37 Zhəwbə 39:30

* 18:1 18:1 11:2; Rm 12:12; Flp 4:6; Kwəl 4:2; 1Tes 5:17

* 18:5 18:5 11:7-8

* 18:12 18:12 11:42; Mt 6:16-17; 23:23

* 18:13 18:13 5:8; Cem 51:3, 5

* 18:14 18:14 Cem 51:19; Mt 23:12

* 18:17 18:17 Mt 18:3

* 18:18 18:18 10:25

* 18:20 18:20 Səvəri 20:12-16

* 18:22 18:22 12:33; Mt 8:21-22

* 18:27 18:27 Zak 8:6; Lk 1:37

* 18:29 18:29 14:26; Mt 10:37

* 18:31 18:31-34 9:21-22

* 18:34 18:34 9:45

* 18:38 18:38-39 Mt 20:30-31

* 18:42 18:42 Mt 9:22

* 19:7 19:7 Mt 9:10

* 19:8 19:8 Səvəri 21:37; Ezhek 33:14-16

* 19:9 19:9 13:16; SləniKY 16:31

* 19:10 19:10 Ezhek 34:16; Mt 9:13; Mk 2:17; Lk 5:32; 1Tim 1:15

* 19:11 19:11 11:2; SləniKY 1:6

* 19:11 19:11 Ya tsama mazə tsaa sləkə ka zhəwifəy, mbə məlmə Zherəwzalem niy məni na mazə. Va tsəgha na ki, sa niy nza Yesəw va ndəkwə ta dzəmbə məlmə vay, sa naa tsəhəy na ta məni mazə dza na niy nə ka zhəwifə.

* 19:12 19:12-13 Mk 13:34; SləniKY 1:11; 2:33-36

* 19:14 19:14 SləniKY 4:17; 5:28; 13:44-46; 28:25-28

* 19:17 19:17-19 12:42-44; 16:10

* 19:26 19:26 Mt 25:29

* 19:36 19:36 2Mezh 9:13

* 19:38 19:38 Cem 118:26; Lk 2:14

* 19:40 19:40 Aba 2:11

* 19:41 19:41-44 21:20-24

* 19:42 19:42 Nəw 32:29; Lk 2:14

* 19:44 19:44 1:68; 21:6; Mt 24:2; Mk 13:2

* 19:46 19:46 Ezay 56:7; Zher 7:11

* 19:47 19:47 21:37; 22:53; Mt 26:55; Mk 14:49; Zhŋ 18:20

* 19:48 19:48 20:19; 22:2

* 20:6 20:6 Mt 14:5

* 20:9 20:9 Ezay 5:1-2

* 20:10 20:10 2NəMezh 36:15-16

* 20:13 20:13 3:22

* 20:16 20:16 21:20-24

* 20:17 20:17 Cem 118:22

* 20:18 20:18 1Pi 2:8

* 20:19 20:19 19:48

* 20:20 20:20 11:53-54

* 20:25 20:25 Rm 13:7

* 20:27 20:27 SləniKY 4:1-2; 23:6-8

* 20:28 20:28 Nəw 25:5-6; Ghava 38:8

* 20:36 20:36 1Zhŋ 3:1-2

* 20:37 20:37 Səvəri 3:2, 6

* 20:39 20:39 Mk 12:32

* 20:40 20:40 Mt 22:46; Mk 12:34

* 20:41 20:41-44 Mt 20:30-31

* 20:42 20:42-43 Cem 110:1; SləniKY 2:33-35

* 20:46 20:46 11:43; 14:7

* 21:1 21:1 2Mezh 12:10

* 21:4 21:4 2Kwər 8:12

* 21:6 21:6 19:44

* 21:7 21:7-24 17:22-24

* 21:10 21:10 Mk 13:8

* 21:12 21:12-19 Mt 10:17-22; Zhŋ 16:1-4

* 21:12 21:12 SləniKY 12:1-4; 18:12-17; veher SləniKY 24–26

* 21:14 21:14-15 12:11-12

* 21:16 21:16 Mishe 7:6; Mt 10:35; Lk 12:52-53

* 21:18 21:18 1Sam 14:45; Mt 10:30; Lk 12:7

* 21:19 21:19 ShiZhŋ 13:10

* 21:20 21:20-24 19:41-44; 20:16; Mt 22:7

* 21:22 21:22 Nəw 32:35; ꞌWəzh 9:7

* 21:25 21:25 Cem 46:3-4; Mt 24:29

* 21:27 21:27 Mt 24:30

* 21:34 21:34-35 Ezay 24:17; 1Tes 5:1-3

* 21:36 21:36 Mt 24:42; ShiZhŋ 6:17

* 21:37 21:37 19:47; 22:39

* 22:1 22:1 Səvəri 12:1-20

* 22:2 22:2 19:48

* 22:3 22:3 4:2, 13; 10:18; 22:31, 53

* 22:7 22:7 Səvəri 12:6

* 22:14 22:14 6:13

* 22:20 22:20 Səvəri 24:8; Zher 31:31; Zak 9:11; Rm 11:27; 2Kwər 3:6; Gal 4:24; Ebr 8:6; 9:12

* 22:21 22:21-23 Zhŋ 13:2, 21-30

* 22:24 22:24-26 9:46-48

* 22:24 22:24 Mt 18:1; Mk 9:33-34

* 22:26 22:26 9:48; Mt 23:11; Mk 9:35

* 22:27 22:27 Zhŋ 13:4-5, 12-17

* 22:30 22:30 Mt 19:28

* 22:31 22:31 22:3

* 22:32 22:32 Mt 16:18; Zhŋ 21:15-17

* 22:34 22:34 22:61; Mt 26:75; Mk 14:72

* 22:35 22:35 9:2-3; 10:4

* 22:37 22:37 Ezay 53:12

* 22:39 22:39-46 5:16

* 22:39 22:39 21:37; Mt 26:30; Mk 14:26; Zhŋ 18:1

* 22:42 22:42 Mt 6:10; 20:22; Mk 10:38; Zhŋ 12:27-28

* 22:53 22:53 19:47; 22:3

* 22:61 22:61 22:34; Mt 26:34; Mk 14:30

* 22:64 22:64 7:16

* 22:67 22:67 9:20; Zhŋ 10:24-25

* 22:69 22:69 Dani 7:13; Cem 110:1; SləniKY 7:56

* 22:70 22:70 Mt 26:63; Lk 1:32-35

* 23:2 23:2 20:20-26

* 23:7 23:7 3:1

* 23:8 23:8 9:9

* 23:11 23:11 Mt 27:28; Mk 15:17; Zhŋ 19:2

* 23:18 23:18-25 SləniKY 3:13-14

* 23:29 23:29 21:23

* 23:30 23:30 ꞌWəzh 10:8; ShiZhŋ 6:16

* 23:31 23:31 1Pi 4:17

* 23:31 23:31 Lə kwəma ka Gərekəy, vanay njasa gəzəti məndi kwəma va: Ya sa nzana tsəgha məndi məni lə fə neɓekəta na kiy, njaa dza naa nza lə fə ghwəli ghwəli na kia? kə məndi.

* 23:33 23:33 Ezay 53:12

* 23:34 23:34 Cem 22:19; Mt 5:44; Lk 6:28; SləniKY 7:60

* 23:35 23:35-39, 39 Cem 22:8; 109:35

* 23:36 23:36 Cem 69:22

* 23:37 23:37-38 Mt 27:11

* 23:43 23:43 2Kwər 12:3

* 23:44-45 23:44-45 Amə 8:9

* 23:46 23:46 Cem 31:6; SləniKY 7:59

* 23:47 23:47 ntsa wəzə tsa: Mt 27:19; SləniKY 3:14; 7:52; 22:14

* 23:49 23:49 8:2-3; Cem 38:12

* 23:55 23:55-56 8:2-3

* 23:56 23:56 Səvəri 20:10

* 24:6 24:6-7 9:21-22

* 24:9-10 24:9-11 Mk 16:10-11; Lk 8:2-3

* 24:19 24:19 7:16

* 24:20-21 24:21 1:68; 2:38

* 24:24 24:24 24:12; Zhŋ 20:3-10

* 24:25 24:25-27 24:45

* 24:27 24:27 24:44

* 24:32 24:32 24:45

* 24:34 24:34 Mk 16:7; 1Kwər 15:4-5

* 24:36 24:36 1Kwər 15:5; zərkə: Lk 2:14

* 24:37 24:37 Mt 14:26; Mk 6:49

* 24:41 24:41-43 Zhŋ 21:5, 10; SləniKY 10:41

* 24:44 24:44 24:27; Zhŋ 5:39; Məyizə: SləniKY 7:9-10, 25-27, 35, 37-39; Zhŋ 5:46; ka gəzə kwəma Hyala: Ezay 52:13–53:12; ꞌWəzh 6:2; Cemer: Cem 22:69

* 24:45 24:45 24:25-27, 32; Zhŋ 20:9

* 24:46 24:46 9:21-22; Mt 26:56; Mk 14:49; 1Kwər 15:3-4; SləniKY 17:2-3; 28:23

* 24:47 24:47 3:3; SləniKY 1:8; 5:31; 11:18; 17:30-31; 20:21; Rm 15:19

* 24:48 24:48-49 SləniKY 5:32; Zhŋ 15:26-27

* 24:48 24:48 SləniKY 1:8, 22; 2:32; 3:15; 4:33; 10:39-41; 13:31

* 24:49 24:49 4:18

* 24:50 24:50-51 9:51; Mk 16:19; SləniKY 1:9; 3:21

* 24:52 24:52 SləniKY 1:12; Zhŋ 14:28; 16:22

* 24:53 24:53 SləniKY 2:46; 5:12

Zhaŋ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Zliya Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən

Yesəw Kəristəw njasa tsasliti

Zhaŋ

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Zhaŋ zəghwə Zhebede tsasliti na zliya na. Ghəciy, ntsa ta səɗa Yesəw na. Ma kə mbəzliy, ghala vəghwə tsaa tsasli Zhaŋ zliya nay, ghəci haliy nza na. Piya ka taŋəti məsliɗə mətsəkə ləy hwəm ya tsa Yesəw tsasli na, kə ghəshi. Ma ɗi naa gəzəy, Matiye, Markə mbaꞌa Ləwkay, pərɓa ghəshi tsasliti na ni shi zliyahi kən Zhaŋ.

Mbə zliya nay, kar Zhaŋ gəzə kwəmaa dzəkən tsahwəti ntsa ta səɗa Yesəw va niy ɗi Yesəw tərəŋw tsa. Ma ɗi naa gəzəy, dzəkən ghən tsa ci ka naa gəzə.

Ma kwəma tsasli Zhaŋ zliya na tiy, ta kəəti mbəzli nza ghəshi mbə sənay Yesəw ka Zəghwə Hyala, lə ta mbə ghəshiy sənay diɓa ghəci na ndə mbəlipə, kə ghəshi. Ma ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Yesəw tsa vay, ka dzaa zayəw, ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma dza na (vəh 20:31).

Mbaꞌa kə Zhaŋ tsasliti kwəma mənəhwə Yesəw maɗaŋa maɗaŋa nay, kar naa tsasliti kwəma ɓənipə Yesəw dzəkən maɗaŋa mənti na va. A ghwəmməə nighəvə ya tə sa ngaslay Yesəw va mbəzli bələkwə bələkwə cifə mətsəkə lə peŋ cifə. Ləy hwəməy, dza na ka ɓananshi kaa mbəzli, ma kə ngəshi na: «Yən na peŋ tsaa ɓə piy kaa mbəzli» kə (vəh 6). Dzəghwa na diɓay mbaꞌa zhinikəmə Lazar kwa kwəli, zhini na mbaꞌa ɓananavəshi kaa mbəzli, a ka na: «Yən na ntsaa zhini mbəzli səəmə kwa kwəli, zhini ka ɓanshi piy diɓa» kə (vəh 11). Ma kə Yesəw diɓa na: «Yən na waŋ pi tsa mbəzli tikə tə hiɗi» kə (vəh 8:12). «Yən na miy ciki» kə (vəh 10:9). «Yən na ndə mbəli shiy tsa kataŋ tsa» kə (vəh 10:11). «Yən na kwal tsa tiɗiɗ tsa, zhini mbaꞌa saa kwəma piy tsaa kəɗi ma» kə (vəh 14:6). Zhini «Yən dəŋw fə, ma dividivi ti na, ghwəy» kə (vəh 15:5).

Ma sa ka Yesəw ɓananshi shiy kaa mbəzli tsəgha ki na, mbə zləɓashi nihwəti mbəzliy nza, ma nihwəti na, kala zləɓashi ma.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 paꞌ tə vəh 12 Nəwər dzəkən nzəy tsa Yesəw Kəristəw kwa jipə mbəzli, lə njasa ɓananavə na shiy kaa mbəzli, ta mbə məndi sənay, nda a ndə na.

Vəh 13 paꞌ tə vəh 17 Nəwər dzəkən shiy ghənghən ghənghən, shi ɓananavə Yesəw Kəristəw kaa mbəzli ta səɗa ci, lə njasa ɗitishi na, mbaꞌa dzəkən cəꞌwə tsa cəꞌwəhwə na dəy.

Vəh 18 paꞌ tə vəh 21 Nəwər tsaa dzəkən məti Yesəw Kəristəw lə zhakati tsa ci mbə məti, lə njasa zhini naa təzliy kwa kwəma mbəzli ci.

1

Ntsa har məndiy «Kwəma gəzə Hyala» na Yesəw Kəristəw

1 *Ghala kwataŋata,

Hyala ghwəla ta nga shi tə hiɗi lə shi mə ghwəmə gwaꞌay,

ntsa har məndiy «Kwəma gəzə Hyala» tiɓa.

«Kwəma gəzə Hyala» vay,

ghəshi niy nza na lə Hyala, niy təhəvərivashi ghəshiw.

«Kwəma gəzə Hyala» va na, Hyala va ghənzə.

2 Ma «Kwəma gəzə Hyala» va kiy,

ghəshi niy nza na lə Hyala ghala kwataŋata.

3 *Ya wa shi ngati Hyala gwaꞌay, war lə Kwəma va ngatishi na.

Tsahwəti sə tiɓa ya kwətiŋ,

mbaꞌa mənəy kala lə Kwəma vaw.

4 «Kwəma gəzə Hyala» va kiy, səəkə mbə səəkə piy.

Dza piy tsa va, ka mbərə ka mənipə waŋ pi,

ta mbə mbəzli tə hiɗiy sənata kwəma kataŋ na.

5 *Ma waŋ pi tsa va ki na,

ka mbərə, ka mənipə waŋ pi mbə kwəsli,

kala mbay kwəsliy shərkwamti ya jəw nzə.

6 *Mbaꞌa Hyala ghwənikə tsahwəti ndə, Zhaŋ, kə məndi slən tsa ci, ta nza ghəciy ndə kwal tsa nzə. 7 Ghəci na ntsaa səəkəy ta cipə kwəma kən kwəma waŋ pi tsa va. Ma nza məndi favə kwəma kən, nza məndi mbəə zləɓavə gwanashi ki. 8 *Ma na Zhaŋ naciy, ghəci na waŋ pi tsa vaw. A səəkəy na ta ndəgha fətiy dzəkən kwəma kən waŋ pi tsa va.

9 *Ma ntsa nza slən tsa ci vaa «Kwəma gəzə Hyala» kiy,

ghəci naa mbərə waŋ pi tsa kataŋ kataŋ tsa.

Mbaꞌa səəkəy dzəti hiɗi tikə,

dzəghwa ka mbərə kaa nefer mbəzli gwaꞌa.

10 «Kwəma gəzə Hyala» vay,

tiɓa niy nza na tə hiɗi,

lə kwəma nzə va ngati Hyala shi ngati na tə hiɗi gwanashi.

Ma na ntsa tə hiɗi naci ki na, sənivə kwəma va naw.

11 Mbaꞌa «Kwəma gəzə Hyala» va səkwata

mbaꞌa nzəyta tə hiɗi nzə.

Ma dza mbəzli nzə na, kala zləɓati kaꞌwəvə ghəshi.

12 *Ma nihwəti mbəzli na,

mbaꞌa ghəshi kaꞌwəvə, ka ɓanavə nefer shi.

Dzəghwa na kaa niy ɓanavə nefer shi va,

mbaꞌa ɓanavəshi bərci

ta mbə ghəshiy mənishi ka ndərazhi Hyala.

13 *Nza tsa nza ghəshi va ka ndərazhi Hyala ɓa na, tə sa yakəshi məndi njasa ka məndi vaa yapə kwa hwər naw, tə sa ɗi ndə ngəri na ɓaw, əhəŋ, sa nzana, mbaꞌa Hyala ɓanavəshi piy tsa ꞌwarꞌwar tsa na.

14 *Ma dza «Kwəma gəzə Hyala» va kiy,

mbaꞌa zhəghəta ka ndə, lə vəgha ti,

mbaꞌa səəkətaa nzəyta mbə ghwəmmə.

Mbaꞌa ghəy nay dikə tsa məni na,

ma dikə tsa nzə va na, nja dikə tsa ka Didi vaa

fanati kaa zəkwəti zəghwə ci ghəci kwətiŋəy və.

Ava tə kwəma nzə va sənay ghwəmmə nza tsa nza Hyala

ka ntsa wəzə hwər tsa, lə ka ntsa slar tsa ki.

15 *Dzəghwa Zhaŋ tsaa məni *batem ki, ka gəzəpə kwəmaa dzəkən ntsa va zlaŋzlaŋ njasa nza na, ma kə na: «A ghwəy niy favə yən gəzəŋwəy kwəmaa dzəkən ndə ɓay, ava ghəci na ntsa va ki, saa niy nə ya va: “A ndə tiɓa taa səəkə lə hwəm yay, a ntsa va taŋətəra tə dikə. Sa nzana, ghəci na naciy, ghala məndi ghwəla ta yara na tiɓa” pən niy ni» kə.

16 Ghwəmmə gwanamməy,

a ghwəmmə kwəmavə bəla mbə shi sləkə na gwanashi,

sa nzana, mbə təfəmmə miy tsa nzə ghənzə

ghənghən ghənghən həzlimə həzlimə.

17 *Kwataŋa kiy, a Hyala niy pəhəti kwəma ta nəw məndi, mbaꞌa niy ɓanavə kaa *Məyizə ta ɓəmmə. Ma kwəma wəzə hwər tsa Hyala tə ghwəmmə, lə kwəma nzə kataŋ na kiy, lə Yesəw *Kəristəw kwəmavə ghwəmmə. 18 *A ghwəmmə sənay, tsahwəti ndə tiɓa mbaꞌa səəkəə nata Hyala njasa nza na tepəw. Zəghwə nzə va, zəkwəti tsa va, saa niy nza va ka ntsa kwətiŋ tsa ghəshi lə Dəy kiy, ghəci citəmmə na njasa nza Hyala.

Zhaŋ ci tsa ci ghən njasa nzana kaa mbəzli

(Mt 3:1-12; Mk 1:1-8; Lk 3:1-18)

19 *Ma dza mbəzli dikə dikə ni mbə hwəlfə *ka Zhəwifə mbə məlmə Zherəwzalem na, mbaꞌa ghəshi ghwənashi mbəzli mbə *ka ta Hyala ghəshi lə mbəzli Levi, ta dzaa ɗəw kwəma va Zhaŋ, a kə ghəshi taa ni na: «A Zhaŋ, a kə məndiy: “Wa ndə nza gha na ghaa?” kə məndi» kə ghəshi taa ni. 20 *Sa tsəhəshi ghəshi, mbaꞌa ghəshi ɗəwti kwəma va tsəgha ki, ma kə Zhaŋ naci kaa zləɓanshi, kala mbə maa dzəkən na: «Ma na nee yən Zhaŋəy, yən na *Kəristəw Ntsa tivə Hyala na neyew» kə. 21 *Ma kə ghəshi ngəci ki na: «Əy wa ndə nza gha na gha kia? *Eli na?» kə ghəshi. «Əm, əhəŋ, ghəci nzeyew» kə. «Ndə Hyala tsa ndəghə ghəy va nza gha na?» kə ghəshi. «Wa awə ɓaw» kə. 22 Ma kə ghəshi ki na: «War wa ndə nza gha nə gha nana kia? Gəzaŋəy, ta mbə ghəy dzaa zhananshi kaa mbəzliy ghwənaŋəy» kə ghəshi. 23 *Ma kə Zhaŋ ki na: «Favə tə ghwəy, yənəy, yən na ntsaa gaka va mbə gamba, njasa niy gəzəkə ndə Hyala *Ezay va, niy nə na:

Ava məli ndəə gaka mbə zlapə mbə gamba,

a kəy: “Zanamtim kwal tsa

dza Ndə sləkəpəə dza kwa bəŋw wəzə wəzə,

ka gəŋəti tiɗiɗ” kə, kə niy ni» kə.

24 Mbaꞌa nihwəti *ka Farisahi mbə mbəzli ghwənikə məndi va ta ɗəw kwəma va Zhaŋ ki. 25 *Ma kə ghəshi na: «Ya sa nzana, nza ghaa Kəristəwəw, a nza ghaa Eliw, zhini nza gha ka Ndə Hyala tsa ndəghə ghəy ɓa kiwəy, war njaa njaa mananshi gha *batem kaa mbəzlia?» kə ghəshi. 26 Ma kə Zhaŋ kaa zləɓanshi na: «Yən ta na tsee ghənəy, batem tsa məniŋwəyee tsa na, kwataka lə yam gwaꞌa tsəgha məniŋwəyee. A tsahwəti ndə tiɓa, mbə ghwəy ghəci na, kala sənay ghwəy. 27 *Ma ghəci na naci kiy, ləy hwəmee dza naa səəkə. Daw nzee ta pəli ya kwataka yiɗi mbə kwakwahə tsa mbə səɗa ci» kə.

28 *Ma shi va gwanashi kiy, pəriɓa tə miy həl Zhərdeŋ geꞌi lə məlmə Betani, tə pətsa məni Zhaŋ batem məniva ghəshi.

Yesəw na *Zəghwə təmbəkə tsa Hyala

29 *Ma way pi tə həzlimə ki na, mbaꞌa Zhaŋ nay Yesəw ghəci mbə səəkəə dzəvəgha. Ma kə war sa nay na tsəgha na: «Ava ghwəy nay *Zəghwə təmbəkə tsa Hyala, ghəci dza na ta ɓanti kwəmashi jikir na kən mbəzli tə hiɗi. 30 *Ghəci na ntsaa niy gəzəŋwəy ya va kwəma ci niy nə ya: “A ndə tiɓa taa səəkə ləy hwəm yay, aa dzaa taŋətəra tə dikə. Sa nzanay, ghəci na naciy, ghala məndi ghwəla ta yara na tiɓa” pən niy ni. 31 Yən yən Zhaŋəy, niy sənay ya diɓaw. War a səəkəree ta məni *batem lə yam kaa hwəlfə ka *Izərayel, ta mbə ghəshiy sənay ntsa va gwaꞌa tsəgha» kə.

32 *A kə Zhaŋ diɓa na: «Mbaꞌee nay *Safə tsa Hyalaa səəkə mə ghwəmə nja ghərpəpə, ka səkwaa paꞌwəə dzəkən ntsa va ki. 33 Kwataŋay, niy sənay yaw. Mbaꞌa Hyala ghənzə saa ghwənara va ta məni batem niy gəzara, a kə niy niy: “A Zhaŋ, ma ta nza, sa ka gha nay Safə tsee səkwa mə ghwəmə, ka səəkəə paꞌwəə dzəkən tsahwəti ndəy, ava ntsa va dza naa məniŋwəy batem lə Safə tsee ɗewɗew tsa” kə Hyala niy ni ngəra. 34 *Dzəghwa sa nay ya tsəgha ki na, mbaꞌee garəɗa tə kwəma va lə bərci kataŋ kataŋ, ava war ghəci na Zəghwə Hyala ki, pən» kə Zhaŋ.

Kwa taŋa *mbəzli ta səɗa Yesəw

35 Ma way pi tə həzlimə kiy, mbaꞌa kar Zhaŋ ghəshi lə nihwəti mbəzli ta səɗa ci bakə tə pətsa va diɓa. 36 *Mbaꞌa Yesəw səəkəy kwərakwə ki, ka dzar ghəci vəgha shi. Ma sa nay Zhaŋ Yesəw dzar vəgha shi ki, ma kə na: «Ava ghwəy nay *Zəghwə təmbəkə tsa Hyala va» kə. 37 Sa favə mbəzli ta səɗa ci va bakə ni kwəma gəzəkə na va na, mbaꞌa ghəshi kafəshi ka nəw Yesəw tsəgha. 38 Tərəɗ kə Yesəw na, mbəzli ta səɗa Zhaŋ va bakə ni mbə nəw. Tapə ghəci ta ɗəw kwəma və shi, a kə na: «A mbəzli ni, a shi pəla ghwəy shəka?» kə. Ma kə ghəshi na: «A Rabi, kwəma nza gha lə nzəy tsa ghaa?» kə ghəshi. (Ma ɗi slən Rabi tsa va gəzəy «Metər».) 39 Ma kə ki na: «Ndim, səəkəm a ghwəy nay!» kə. Mbaꞌa ghəshi kafəshi, mbaꞌa ghəshi dzaa nay pətsa nza na ti. Ma ghala pətsa va na, vici geꞌi geꞌi lə səəkə tsa mbəzli kwamti. Pəkw va hetihwer ghəshi li.

40 *Tsahwəti mbə mbəzli bakə ni va favə kwəma gəzə Zhaŋ niy nəwvə Yesəwəy, Andəre, zəmbəghəy Shimaŋw Piyer niy nza na. 41 *Ma sa dzashi ghəshi ki na, dza Andəre mbaꞌa ghəshi ꞌwa kwəmay lə zəmbəghəy Shimaŋw Piyer di. A kə ngəci sa kwəmay ghəshi na: «A Shimaŋw, a ghəy kəsay ntsa har məndi vaa Meshi» kə. (Ma ɗi slən Meshi tsa va gəzəy *Kəristəw Ntsa tivə Hyala.) 42 *Dza na pəm pəməghə zəmbəghəy tsa va kaa Yesəw. Sa tsəhəshi ghəshi na, dza Yesəw ka nighə Shimaŋw, ma kə kaa ngəci na: «Shimaŋw zəghwə Zhaŋ nza gha ɓay, dzaa nza kwa kwəmay, Kefasə, dza məndiy ni kaa slən tsa gha» kə. (Ma ɗi slən Kefasə tsa va gəzəy, Kəlɓa.)

Njasa harvə Yesəw kar Fəlipə lə Natanayel

43 Ma tə həzlimə ki na, mbaꞌa Yesəw maɗiy ta zhəghəvaa zhəti hiɗi ka Galile. Dza mbaꞌa ghəshi kwəmay lə tsahwəti ndə, Fəlipə, kə məndi slən tsa ci. Ma kə kaa ngəci na: «A Fəlipə, nəwra dzam!» kə. 44 Ma Fəlipə tsa va kiy, ntsa mbə məlmə Betəsayda niy nza na, mbə məlmə kwətiŋ na ghəshi lə kar Andəre lə zəmbəghəy Piyer.

45 *Ləy hwəm jəw ki na, mbaꞌa kar Fəlipə kwəmay ghəshi lə Natanayel kwərakwə. A kə ngəci na: «A Natanayel, a ghəy kəsay Ntsa gəzə *Məyizə va kwəmaa dzəkən kwəma ci mbə zliya *kwəma pəhəti Hyala, zhini tsəgha nihwəti mbəzli ka Hyala gəzəpə kwəmaa dzəkən kwəma ci diɓa. Ma ntsa vay, Yesəw zəghwə *Zhezhefə, ndə ka Nazaretə na» kə. 46 Ma kə Natanayel na: «Mbə məlmə ka Nazaretə na, ka nza shi wəzə ni tsahwəshi tsəgha kiy?» kə. Ma kə Fəlipə na: «E yaŋ, ndi nighəti na gha ɓa shi!» kə. Əŋkwa kə, mbaꞌa maɗiy ta dzaa nighəti.

47 Ma sa nay Yesəw Natanayel mbə sar dzəvəgha na, tapə ghəci ta gəzə kwəmaa dzəkən, a kə na: «Ava ndə ka *Izərayel tsa karkar tsaa sar. Məni kwəma gwəfə gwəfə na mbə nəfə ciw» kə. 48 Dza Natanayel ka ɗəw və, a kə na: «Njaa gha ghaa sənara shəkara ntsa?» kə. Ma kə Yesəw na: «Ghala pətsaa nza gha va ta daskwa, Fəlipə ghwəla ta harŋay, cəkeꞌ niy naŋee» kə Yesəw. 49 *Ma kə Natanayel ki na: «A Metər, waa ni yaw, gha na Zəghwə Hyala! Gha na mazə tsa hwəlfə ka *Izərayel!» kə. 50 Ma kə Yesəw na: «War tə sa nə ya ngəŋa: “Ya ghala pətsaa nza gha va ta daskway cəkeꞌ naŋee” pən na, mbaꞌa gha zləɓavə kwəmee na. Ghwəla gha ta nashi niy dzaa taŋamti nini shiy tə dikə diɓa sa» kə. 51 Zhini ma kə ɓa na: «Nay ghwəy tsəy, ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ta nata ghwəmə dza ghwəy ghwənita, ka ghwəy nighəy, ka kwal Hyala ka dzəmə, ka səkwa, ka dzəmə, ka səkwaa dzəkənee, yən Zəghwə yakə ndə ngəri» kə.

2

Pəhə makwa tə hiɗi ka Kana

1 *Ma sa mənta vici mahkan ləy hwəm nava kwəma ki na, mbaꞌa məndi harashi mbəzli ta zəmə shiy mbə pəhə makwa mbə məlmə Kana tə hiɗi ka Galile. Mbaꞌa mbəghəy Yesəw tiɓa kwərakwə ki. 2 Dza mbaꞌa məndi harashi kar Yesəw lə *mbəzli ta səɗa ci ta zəmə shi va.

3 Ma ghəshi mbə sa shiy na, mbaꞌa shi sa kəɗishi. Ma sa nay mbəghəy Yesəw shi sa va kəɗishi tsəgha, a kə na: «A zəghwee, gwaꞌa na shi sa və shi» kə. 4 *Ma kə Yesəw na: «A mə, wa kwəma gha na mbə kwəmee tay, səəkəy tsee vəghwə nee diw» kə. 5 Ma kə mbəghəy kaa mbəzliy ghəra sləni va mbə zəmə shi va ki na: «A mbəzli ni, ya wa kwəma dza naa gəzaŋwəy gwaꞌay, məni tə ghwəy» kə.

6 *Dzəghwa mbaꞌa ceꞌwer niy nza tiɓa kwaŋ, nja tsəham nja tsəham, shi ka mbəzli *ka Zhəwifəə ga yam dzəti shi ta gaꞌwəva li shi, ta nza ɗewɗew njasa ka ghəshiy məni mbə kwəma jiji shi ndimndim. Ma dikə dikə tsa ceꞌwer vay, kwətiŋ tsa ci na, kar naa ɓəhwə yam gar ləytər dəghəsə mətsəkə, tsahwəti na gar bələkwə bakə mətsəkə ghən kən.

7 Ma kə Yesəw kaa mbəzliy ghəra sləni mbə zəmə shi va ki na: «A mbəzli ni, gatim yam pəyaꞌ pəyaꞌ tə deghwer va diɓiy» kə. Dza mbaꞌa məndi gatishi. 8 Ma kə sa gamtishi məndi ki na: «Nana kiy tishim, a ghwəy ɓanshi kaa ntsaa nighəə dzəkən zəmə shiy ki» kə. Dza mbaꞌa məndi ɓanavəshi njasa gəzəkə na va. 9 Dzəghwa ntsa va ki, gwərətə, hwətəmiyshi. Fa na na, ka shi sa wəzə ni ghəshi, a sənay tə pətsa səəkə ghəshiw, war mbəzliy ghəra sləni va gati yam va shiy sənata kwəma va gwaꞌa tsəgha. ꞌWakəvə ntsa va daꞌ harvə zal makwa tsa va. 10 Ma kə ngəci na: «Ni wəzə ni shi saa gwəramti ꞌyaghwakə ni ka məndiy ꞌwa ɓanshi kaa mbəzli harvə məndi ta zəmə gəzləɓə, dza sa ka ghəshiy ghyamtəvashi ki na, ma ka nza məndi ɓanshi, ya ni ndalakwə ni nza. Mbalaa a gha mbələy shiy gwəramti ꞌyaghwakə ghala məcana pəkw nana na gha ki na» kə.

11 *Ava tsəgha mənta kwa taŋa kwəma maɗaŋa gha Yesəw məni, mbə məlmə Kana tə hiɗi ka Galile. Mbaꞌa cinti kaa mbəzli ta səɗa ci njasa nza dikə tsa məni na tsəgha ki. Mbaꞌa ghəshi zləɓati kwəma ci.

12 *Dzəghwa ghəshi ləy hwəm kwəma va, ghəshi lə kar mbəghəy lə ngwarməhiy, lə mbəzli ta səɗa ci gwaꞌa, ka dzashiy dzəmbə məlmə Kapernahwəm, mbaꞌa ghəshi nzəyshi mbə gar vici jəwə.

Kwəma Yesəw lə mbəzliy ɗəl shiy mbə *ciki Hyala

(Mt 21:12-13; Mk 11:15-17; Lk 19:45-46)

13 *Ma vici *makwaghwa Pakə ka Zhəwifə ndəkwə ndəkwə na, mbaꞌa Yesəw maɗiy dzəmbə məlmə Zherəwzalem. 14 Sa tsəhəy na na, mbaꞌa dzəmbəy mbə ciki Hyala. Ma dzəmbə na na, mbəzliy ɗəɗəl shiy mbəɓa. Ka ɗəl slay, lə teŋkesli, lə kwəkwər palayhi. Mbaꞌa ka mbəərə gəna mbəɓa mənzəy mənzəy kwa kwəma tebeler shi diɓa. 15 ꞌWakəvə na tsəgha kaa zhiꞌwəꞌwə mbaꞌa jakətishiy mbərətishi bəlbəl, nja kwərəpə. Mbaꞌa dzəmbəy mbə shi, ka tihəshiy səvəri lə shi shi va gwaꞌa, kar teŋkesli, lə slay shi, mbaꞌa kikihwəvəri gəna shi va, ka dzədzəpati tebelerhi shi va tə hiɗi. 16 *Ma kə kaa mbəzliy ɗəl kwəkwər palay va na: «Katamtim shi ghwəy va tə pətsa va, ka zhəghəra ciki tsa Dirə tsa ghwəy ka ciki ka zhəghə dəvə ma» kə. 17 *Dzəghwa kwəma va, mbaꞌa ɓanavəshi zəzə kwəma kaa mbəzli ta səɗa ciy dzəkən kwəmaa tsaslita va mbə Zliya Hyala, saa ni va: «A Hyala, tərəŋwɗa ɗitee ghi tsa gha tsa gar mətira ti» kə.

18 *Ma sa nay mbəzli dikə dikə ni mbə *ka Zhəwifə Yesəw tihə mbəzli ki, ma kə ghəshi ngəci na: «A Yesəw, a kwəma maɗaŋa dza ghaa mənti, ta mbə ghəy sənay, kataŋəy, a Hyala ndaŋa kwal ta məni tsəgha, pə ghəya?» kə ghəshi. 19 *Ma kə Yesəw na: «Ghənzə tsəghay, ngəzla pə ghwəy ngəzlamti ciki Hyala tsa, a ghwəy nay ma yən zhiniy ngakati war tsəgha mbə vici mahkan» kə. 20 Ma kə ka Zhəwifə na: «Piya faɗə mətsəkə kwaŋti məndi mənti mbə nga ciki tsa na, ma gha na, war gwaꞌa gha taa ngakati mbə vici mahkanta na?» kə ghəshi.

21 *Ma na Yesəwəy, vəgha ci na sa ɓəti na va nja ciki Hyala. 22 *Ma ləy hwəm sa pəəsliti məndi Yesəw, mbaꞌa zhakatiy mbə məti ləy hwəm vici mahkan ki na, dza mbəzli ta səɗa ci mbaꞌa ghəshi maɗiy zəzəvə kwəma va njasa niy gəzanakəshi na va. Dzəghwa mbaꞌa ghəshi zləɓavə kwəma tsatsasliti məndi mbə Zliya Hyala lə kwemerəy niy gazanshi Yesəw ngəshi gwaꞌa, ka shi kataŋ ni ki.

Gwaꞌa sənata Yesəw təkə kwəma mbə nəfə tsa ndə ngəri

23 *Ma Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem, geꞌi lə *makwaghwa Pakə na, mbaꞌa mbəzli ɗaŋ tərəŋw nata kwəma maɗaŋa mənti na, mbaꞌa nefer shi hənishi ta kwəma ci. 24 Ma Yesəw naci ki na, ɓanavəshi nəfə tsa ci na, sa nzana gwaꞌa gwaꞌa ghəci niy sənashi gwanashiw. 25 Diɓa na, ɗi tsahwəti ndə na ta canci kwəma təkə ndə ngəri mbə nəfə tsa ciw, sa nzanay, gwaꞌa gwaꞌa sənashi na ke ngəri.

3

Gəzə kwəma kar Yesəw lə Nikwədem

1 *Mbaꞌa tsahwəti *ndə Farisa niy nza tiɓa, Nikwədem, kə məndi slən tsa ci, ndə dikə ghəci mbə *ka Zhəwifə. 2 *Dza ntsa va tə nahwəti vici həvir, ndəs tsəhəy vəgha Yesəw. Ma kə ngəci na: «A Metər, a ghəy sənay, gha na ntsa ghwənikə Hyala ta ciŋəy kwəma. Sa nzanay, tsahwəti ndə tiɓaa mbay mənti kwəma maɗaŋa na nja sa məni gha na, kala war ntsa nza Hyala liw» kə. 3 *Ma kə Yesəw na: «A gəzaŋee, ta na navay, tsəgha na, kala zhini kə ndəə yay kwa baka səɗay, ka kwəmavə tsəhə ndə mbə mbəzli sləkə Hyalaw» kə. 4 Ma kə Nikwədem na: «A Metər, ya ntsaa halantəvay kiy, njaa dza naa yay kwa baka səɗa cia? Njaa dza naa zhiniy mbay zhay zhəghwa hwər mbəghəya?» kə. 5 *Ma kə Yesəw ngəci na: «A gəzaŋee, ta na navay, tsəgha na, kala yay kə ndə lə yam, mbaꞌa lə *Safə tsa Hyalay, ka kwəmavə tsəhəy ndə mbə mbəzli sləkə Hyala tepəw. 6 *Sa nzanay, ma vəgha yakəm ndə ngəri li tikə tə hiɗiy, war vəgha ndə ngəri tsa va vay na gwaꞌa tsəgha. Ma naa yata va vəgha lə Safə tsa ɗewɗew tsay, vəgha lə piy tsa Safə tsa ɗewɗew tsa na. 7 Əntaa kwəma nə ya va: “War ghwəy yaŋwəy ꞌwarꞌwar” pən, məniŋa nja maɗaŋa ma. 8 *Kar ghaa nay, mbaꞌa kə safəə viyəy, səəkə dza kwa pətsa ɗi na ka naa viy, war ka favə gaka ci ghaa nza. Ma ki na, ka sənay gha tə pətsa ghava na, ya dzəti pətsa dza naw. Ava war tsəgha na lə kwəma ntsaa yay səəkə dzar kwa Safə tsa Hyala kwərakwə ki» kə. 9 Ma kə Nikwədem na: «Njaa njaa ka nava kwəma mbay məntəvata tsəgha kia?» kə. 10 Ma kə Yesəw na: «Gha ndə ɓənipə kwəma tsa dikə tsa mbə ka *Izərayel na, kala sənata kwəma tsəgha na gha na? 11 *A gəzaŋee, ta na navay, tsəgha na, ghəy ta na tsa ghəy ghənəy, kwəma gəzəŋwəy ghəyəy, kwəma sənata ghəy na, ka gəzaŋwəy kwəmaa dzəkən shi nashi ghəy lə mətsəhi ghəy. Ma ghwəy ki na, a ɗi ghwəy zləɓa kwəma gəzəŋwəy ghəyəw. 12 *Ya sa nzana ki, kala ɗi zləɓa ghwəy, ghala pətsa gəzaŋwəyee kwəma shi tə hiɗiy, njaa dza ghwəy mbay zləɓa kwəmee ghala pətsa dzee maɗi ta gəzaŋwəy kwəma ni mə ghwəmə shia? 13 *Tsahwəti ndə tiɓa mbaꞌa səəkəə nza mə ghwəmə kala war yən yən ntsaa səəkə va səəkə məɓa, yən Zəghwə yakə ndə ngəri kiw. 14 *Niy nza kwamti mbə gambay, a *Məyizə ni vasəti *shishi, mbaꞌa zlaŋəlati tə tsəm. Njasa niy mənti Məyizə vay, ava war tsəgha dza məndiy favəghara, yən Zəghwə yakə ndə ngəri vəgha tsəm kwərakwə. 15 *Ta way, ta mbə ya tsamaɓa ntsaa ndara nəfə tsa ciy kwəmavə piy tsaa kəɗi ma. 16 *Sa nzanay, tərəŋwta ɗiti Hyala mbəzli tə hiɗi, dza na mbaꞌa ɓanakəshi Zəghwə nzə, zəkwəti ghəci və. Ta mbəə nza, ya wa ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Zəghwə nzə vay, kala dza ghəciy zay ma, mbaꞌa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma.

17 *Ma na Hyalay, ghwənikə Zəghwə nzə na tikə tə hiɗi ta ɓasə ngwəvəə dzəkən mbəzliw. War ta mbə ghəshiy kwəmavə mbəlishi tə mbərkə ghəci gwaꞌa tsəgha. 18 *Ma ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Zəghwə Hyala vay, ka dza ngwəvəə nza kənəw. Ntsaa ɓanavə ma nəfə tsa ci na, kəsə kəsə tsava ndə va ngwəvə Hyala. Sa nzana, kala ɗi ghəciy ɓə nəfə tsa ci kaa Zəghwə Hyala va, zəkwəti tsa nzə. 19 *Tə wa kəsəy ngwəvə Hyala va mbəzliy, tə sa nzana mbaꞌa pətsa waŋ tsa səəkəy va Hyala kaa mbəzli tə hiɗi, dzəghwa mbəzli diɓa na, nzəy tsa shi va mbə kwəsli ghəshi ɗi kən nza mbə pətsa waŋ tsa. Sa nzana, war *kwəma jikir na ghəshiy məni. 20 *Ya wa ntsaa ɗi məni kwəma jikir nay, ka ɗi nzəy na tə pətsa waŋ tsa ya jəwəw, war tə pətsa zhəkwətə tsa ka naa ɗi. Sa nzanay, mbə hazləni ghəci vantaa kwəma ci va jikir na ghavəə citaa dzəti ngwəla. 21 *Ma na ntsaa məni na slar na kwəma kiy, war pətsa waŋ tsa ka naa ɗi, ta mbə mbəzli gwanashiy nata na ci va sləni məni na. Sa nzana mbaꞌa ghərati lə ɗi fəti ci va Hyala» kə Yesəw.

Kwəma kən Zhaŋ tsaa məni *batem lə kwəma kən Yesəw

22 *Ma ləy hwəm ki na, mbaꞌa Yesəw ghəshi lə *mbəzli ta səɗa ci maɗishi ka dzashiy dzəti hiɗi ka Zhəwde. Dza na mbaꞌa hyayvay tə pətsa va li shi, ka məni batem ghəci kaa mbəzli. 23 Ma ghala pətsa va kwərakwə ɓa na, mbə məni batem Zhaŋ mbə məlmə Ayənən, ndəkwə ndəkwə vəgha məlmə Salem. Sa nza yam ɗaŋ kwa həl tsa va gar məni batem. War ka səəkə mbəzliy nza və tə pətsa va ki, ka mananshi batem ghəci. 24 *Ghala pətsa va na, məndi ghwəla ta kəsə Zhaŋ dzəghwa fərshina di.

25 Dza nihwəti mbəzli ta səɗa Zhaŋ mbaꞌa ghəshi ghavə ngərə ghəpə kwa jipə shi lə tsahwəti ndə *ka Zhəwifəə dzəkən kwəma yaɓə vəgha ɗewɗew, njasa nza kwəma jiji shi. 26 *Ma kə ghəshi kaa Zhaŋ na: «A Metər, zəzəvə ntsaa niy nza ghwəy va li gha pəriɓa pəriɓa tə miy həl Zhərdeŋ, ntsaa niy gəzaŋəy gha va kwəma ci. Ma ghəci kiy, batem məni na kaa mbəzli kwərakwə, mbəzli gwaꞌa gwaꞌa dza na və» kə ghəshi. 27 *Ma kə Zhaŋ na: «Nay ghwəy tsəy, ndə tiɓaa mənti shiy, kala war shi kanavə Hyala ghəshiw. 28 *Ma ghənzə nja tsee ghən kiy, ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy dza naa ndəgha fəti tə ya, sa nzana, mbaꞌa ghwəy niy favə njasa niy gəzəkee: “Ma yən ta na tsee ghənəy, *Kəristəw Ntsa tivə Hyala nzeyew! Ə na na ghwənikəra məndi ta ꞌwanci kwal” pən niy ni. 29 *Kwəma va sanay, njasa ka ndə vaa nza ghəciy ɗi ɓə mali ci, mbaꞌa madigay tiɓa, ma ntsaa ɓə mali vay, ghəci ka naa nzaa ndə mali. Ma na madigay tsa vay, war ta nzəyəy ghəci vəgha madigay, ka fa kwəma gəzə na, ka naci kwəmaa nza. Ma sa ka na favə gəzə kwəma ntsaa ɓə mali va ki na, ka vəshi ghəci tərəŋw. Ava tsəgha nzee sana kwərakwə ki, tərəŋw təhəree va vəshi, sa favee gaka ci. 30 War mətsəhə kə tsa ci dikəə mətsəhə kəli dza kwa kwəma, ka zhəy tsee ləy hwəm» kə Zhaŋ.

Ntsaa səəkəy mə ghwəmə sləwa na shiy gwaꞌa

31 *Ma ntsaa səəkəy mə ghwəməy, ghəci na sa kən ghən shiy gwaꞌa gwaꞌa. Ma tsaa yay ndə tikə tə hiɗi kwərakwə na, ntsa hiɗi va na tsava ndə. Ya kwəma gəzə na na, war kwəma tiɓa tə hiɗi va ghənzə ɓa. Ma na ntsaa səəkəy mə ghwəmə kiy, ghəci na sa kən ghən shiy gwaꞌa gwaꞌa. 32 *Ya kwəma gəzə na na war kwəma shi nashi na, lə ni favə na gwaꞌa tsəgha. Ya tsəgha nzə ki na, ndə tiɓa ya kwətiŋ yivə kwəma ci vaw. 33 Ya wa ntsaa zləɓavə kwəma gəzə na vay, a tsava ndə sənay: «Kataŋ na kwəma gəzə Hyala» kə. 34 Ma ntsa ghwənay Hyalay, war kwəma Hyala ka naa gəzə. Sa nzana, mbaꞌa Hyala va təhay lə Safə tsa nzə. 35 *A Didi ɗiti Zəghwə ci, dza na mbaꞌa ɓanavə bərci ngəciy dzəkən shiy gwanashi. 36 *Ya wa ntsaa zləɓati kwəma Zəghwə ci vay, a tsava ndə kwəmavə piy tsaa kəɗi ma. Ma na ntsaa dzaa ɗi ma fəti ta kwəma gəzə Zəghwə vay, ka kwəmavə piy tsaa kəɗi maw. War ngwəvə sati nəfə tsa Hyala na saa dzaa nza kən ya hwəmɓa.

4

Yesəw lə mali ka *Samari

1 *Dzəghwa mbaꞌa *ka Farisahi favə məndiy gəzə: «Mbə məni *batem na Yesəw, ɗaŋ tərəŋw mbəzli ka səəkə və, ɗaŋɓa nici mbəzliy nəw mənishi kən ni Zhaŋ» kə məndi ngəshi. 2 Na Yesəw dəꞌwə ghən tsa ci kiy, niy mənəhwə batem na kaa ndəw, mbəzli ta səɗa ci niy məni na.

3 Dza Yesəw sa favə na kwemer gəəzə məndi va tsəgha, mbaꞌa ɓarvay tə hiɗi ka Zhəwde ta zhay zhəti hiɗi ka Galile. 4 *Ta dzaa zhəmbə Galile va ki na, dzəvəri tə hiɗi ka Samari ghəci dzaa taŋə.

5 *Ma ghəci mbə taŋə dzəvəri tə hiɗi ka Samari va ki na, mbaꞌa tsəhəy mbə nahwəti məlmə tə hiɗi va, Shikar, kə məndi slən tsa nzə. Məlmə va na, vəgha vəh tsaa niy ɓanavə *Zhakwapə va kaa zəghwə ci *Zhezhefə ghənzə. 6 Ma mbə vəh tsa va kiy, mbaꞌa Zhakwapə niy lati yam. Sa daliy Yesəw va dza ki na, mbaꞌa nzəyəy ka dəkəva miy yam va, geꞌi lə vici kwa ghən.

7 ꞌWakəvə nahwəti mali ka Samari ndəs səəkəta ta ga yam ghala vici va ki. Ma sa səəkəta na na, dza Yesəw ka gəzanta kwəma: «A mali, samiyra yam va di» kə. 8 Ma ghala pətsa va kiy, *mbəzli ta səɗa Yesəw dzashi ta papa shi zəmə dzar mbə məlmə niy nza na. 9 *Ma kə mali va kaa Yesəw na: «A ntsa, ndə *ka Zhəwifə gha, mali ka Samari yən kiy, tawa ɗəw gha yam vəya ta sashi kia?» kə. Ma kwəma gəzə na vay, sa nzana, kalaa niy tsəɓə ghən tsa ka Zhəwifə ghəshi lə ka Samari ghala pətsa va ya jəw nzə, va tsəgha gəzə na tsəgha. 10 *Ma kə Yesəw zləɓanta na: «A mali na, mbala na gha sənay gəla ni ɗi Hyala vəlipə shiy nza, mbaꞌa gha sənay, nda wa ntsaa ɗəw yam tsa va gha nzay, gha na saa niy dzaa təɓəə ɗəw yam və. Ma nza ghəci ɓəŋa yaməə ɓəpə piy tsaa kəɗi ma nza» kə. 11 Ma kə mali va na: «A Metər, kərakə yam kwaɓa, zhini saa ga yam va ghaw na, kwəma dza ghaa ɓəkə niva yaməə ɓəpə piy tiɓa sənzənva kia? 12 *Yam nashi gha niy, jijimmə *Zhakwapə latəŋəyshi na. Ghəci dəꞌwə ghən tsa ci, lə ndərazhi ci, mbaꞌa dəbəkə tsa ci gwaꞌay, yam ni niy sa ghəshi. Naa ə nzana mbaꞌa gha taŋəti jijimmə Zhakwapə tə dikə nə gha ki shəkəna?» kə. 13 *Ma kə Yesəw na: «A mali, ya wa ntsaa sahwə nini yaməy, war ta zhini dza ndir ghəranci ɓa. 14 Ma ni dzee vaa ɓanshi yam kaa mbəzli kiy, ntsaa dzaa sahwə shi na, ka zhini ndir ghəranci kaa tsava ndə ghwəla tepəw. Yam dzee vaa ɓanavəy, mbər ka shənifə yam dza ghəshiy nza mbə, ta ɓanci piy tsaa kəɗi ma ghəshi» kə.

15 *Ma sa favə mali va tsəgha, ma kə kaa Yesəw ki na: «A Metər, gavəra gəla niva yam di, e sahwəshi, nda kee mbəlira va zhini ndir ghəraɗa kala dzee zhiniy zhəkə tikə ta ga yam ghwəla» kə. 16 Ma kə Yesəw na: «Tsəgha na, mbala harkə zaŋa, a ghwəy səəkə li tikə» kə. 17 Ma kə mali va na: «Zal vəyaw» kə. Ma kə Yesəw na: «Geꞌi geꞌi na kwəma nə gha va: “Zal vəyaw” pə gha. 18 Sa nzanay, cifə na zhər səəkə gha ti shi ghənghən ghənghən. Tsa nza gha tsa və zal sənzənvanay, zaŋa tsa slar tsa naw, dzərvə mbə kwəma gəzəkəra gha vaw» kə. 19 *Dzəghwa ma kə mali va ki na: «A Metər, wa nee sənay nana ki, ndə Hyala nza gha. 20 *Ghəy ghəy ka Samariy, tikə mə ghən dəlagwa niy va jijihiŋəy tsəfəkwə ta pəraꞌwanta dividivi shi kaa Hyala. Ma pə ghwəy ghwəy ka Zhəwifə na ghwəy ki na: “War mbə məlmə Zherəwzalem gwaꞌa tsəgha na pətsa ka məndi pəraꞌwanta dəvə ti kaa Hyala” pə ghwəy» kə. 21 A kə Yesəw ngəta na: «A mali, zləɓavə kwəma dzee na ta gəzəŋa: Mbə səəkə na tsahwəti vəghwə, mbə vəghwə tsa vay, ka dza ghwəy pəraꞌwanci dividivi ghwəy kaa Didi Hyala ya tikə mə dəlagwa na, ya mbə məlmə Zherəwzaleməw. 22 *Ghwəy ghwəy ka Samari talay, sənay ntsa pəraꞌwanci ghwəy dividivi ghwəy ghwəyəw. Əy, ma na ghəy ghəy ka Zhəwifə kiy, a ghəy sənay ntsa pəraꞌwanci ghəy dividivi ghəy. Sa nzanay, səəkə mbə hwəlfə ka Zhəwifə dza ntsaa dzaa mbəlipəə tsahwə. 23-24 *A tsahwəti vəghwə dzaa səəkə, ya sana nzəy, aa məniy. Ghalaɓay, lə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa, mbaꞌa lə nəfə tsa kataŋ tsa dza ka pəraꞌwə dəvə slar niy pəraꞌwanci dəvə kaa Didi. Sa nzanay Safə na Hyala. Mbəzliy ɗi pəraꞌwanta dividivi shi kaa Hyala kwərakwə kiy, lə bərci Safə tsa nzə, mbaꞌa lə nəfə tsa kataŋ tsa dza ghəshiy pəraꞌwanta dividivi shi. Sa nzanay, gəla mbəzliy pəraꞌwanta dividivi tsəgha na shi ɗi Hyala» kə Yesəw.

25 *Ma kə mali va ki na: «Talay, e sənay, ta səəkə dza Ntsa tivə Hyala, ntsa nə məndi va, *Kəristəw, kə məndi. Sa ka na səəkəyəy, ta pəraslavəŋəy kwəma Hyala dza naa dza gwaꞌa gwaꞌa» kə. 26 *Ma kə Yesəw ngəta na: «Ava yən na ki, yən ntsaa gəzaŋa kwəma tsa sənzənva» kə.

27 Ghala pətsa va ki na, mbaꞌa mbəzli ta səɗa Yesəw zhəghəkəvashi mbə məlmə. Ma səəkə ghəshi na, Yesəw mbə gəzə kwəma lə mali, mbaꞌa nava kwəma səəti məhərli shi. Ya tsəgha nzə ki na, ndə tiɓa mbə shiy ɗəw: «A mali na, wa shi ɗi gha və shəka?» kəw. Ya ka ɗəw va Yesəw na: «Gha kiy, a kwəma gəzə ghwəy lia?» kə ɓaw.

28 ꞌWakəvə mali va tsəgha, mbərəkə zlata tsaghwa nzə tiɓa miy yam, ka zhəghəvaa jighi ta dzaa gəzanshi mbəzli. A kə kaa mbəzli sa tsəhəta na na: 29 *«A mbəzlia, wa ndim nighətimam tsahwəti ndə tikə, mbaꞌa gəzəkəra shi mənəhwee ghala mbəradzə gwaꞌa gwaꞌa. Nda ghəci na Kəristəw Ntsa tivə Hyala vay? Əndaw» kə. 30 ꞌWakəvə mbəzli mbə məlmə va tsəgha takwəs maɗishi ta dza ta nighə Yesəw ki.

31 Ləy hwəm sa dzata mali vaa dzəmbə məlmə ki na, mbaꞌa mbəzli ta səɗa Yesəw maɗishi ta cəꞌwə Yesəw, a ghəci zəməhwə shi zəmə di, ma kə ghəshi na: «A Metər, zəhwə shi zəmə» kə ghəshi. 32 Dzəghwa ma kə ngəshi na: «Kadiwəm na ghwəy di, a ni ya shi zəmə vəya zəməshee, shi zəmə sənashi ma ghwəy» kə. 33 Tapə mbəzli ta səɗa ci va dzəmbəshi mbə ɗewɗew kwəma kwa jipə shi, a kə ghəshi na: «Ə nzana mbaꞌa tsahwəti ndə ɓanakə shi zəmə shəkəna?» kə ghəshi. 34 *Ma kə Yesəw ngəshi ki na: «Ma na ni ya shi zəmə gəzaŋwəy yay, ghəshi na ɗi fəti ta kwəma gəzəkə ntsaa ghwənara, mbaꞌa kəramti sləni ndara na ta məni nzə. 35 *Tir faɗə tərə na məndi dzaa məni shi zəmə səəkə kwamti, pə ghwəy sana ɓay? A gəzaŋwəy ya nee ki, nighətim njasa nza pətsa kwamti, gwaꞌa gwaꞌa nakamtəvashi shi zəmə. Tərə na war mənishiy jighi. 36 Ndə məni shiy jighi kiy, mbə kwəma zhəmə ci na, ka na dza kaa hwəlfə shi vay, ɓasə ɓasə ɓasətishi, mbaꞌa dzaa gwəmaghwashi kwa gəzəm, ta kwəma piy tsaa kəɗi ma ghəshi. Ta mbə kar ntsaa zati shi va ghəshi lə tsaa mənikəshi vaa jighi nza lə vəshi bakanashi. 37 *A kwəma va mbəə nza nja kwəma fir tsaa niy gəzə va, ma kə na: “Kwətiy ndə tsəŋwə shiy na, kwətiy tsaa mənishiy jighi” kə. 38 Sa nzanay, ghwəniy ghwəniŋwəy ya sana, ta dza ghwəy məni shi zəmə tsəŋwəti ma ghwəy jighi. Kwətishi na mbəzliy, zati shi va. Mbaꞌee ghwənaŋwəy kwərakwə ki tə mbərkə sləni shi va» kə.

39-40 Ma sa tsəhəshi mbəzli mbə məlmə ka Samari va vəgha Yesəw na, ɗaŋ mbəzli mbəɓa ɓanavə nefer shi ki, tə mbərkə kwəma gəzanshi mali va va, nə na: «Gwaꞌa gəzara na kwəmaa niy mənəhwee ghala mbəradzə» kə. Dza ghəshi ka cəꞌwə Yesəw, a ghəci hyayvay mbə shi. Dza Yesəw mbaꞌa zləɓati mbaꞌa hiy mbə shi gar vici ci bakə. 41 Sa favə ghəshi kwəma gəzanshi na lə miy tsa ci dəꞌwə ghən tsa shi na, dzəghwa mətsəhə nihwəti mbəzliy ɓanavə nefer shi zhiniy mətsəhə shi ki. 42 *Ma kə ghəshi kaa maliy harashi va ki na: «A mali, kwataka tə sa gəzaŋəy gha va gwaꞌa tsəgha ɓanavə ghəy nefer ghəy kaa Yesəw nana kiw. Sa nzana, mbaꞌa ghəy favə kwəma gəzə na lə miy tsa ci ngəŋəy dəꞌwə ghən tsa ghəy. Dzəghwa mbə kwəma va na, mbaꞌa ghəy sənay kataŋ kataŋ, ghəci na Ndə mbəli mbəzli tə hiɗi, pə ghəy, va tsəgha ɓanavə ghəy nefer ghəy diɓa» kə ghəshi.

Kar Yesəw lə ndə ghəra sləni ngwəmna tsa dikə tsa

43 Ləy hwəm vici mənti Yesəw va bakə na mbə məlmə *Samari kiy, dza na mbaꞌa zlay tsava piy səvəriy, ka dzay dzəti nici hiɗi, hiɗi ka Galile. 44 *Kwataŋay aa niy gəzəkə, a kə niy niy: «Ka fati dikə məndiy dzəti ndə Hyala njasa təɓə na mbə məlmə ciw» kə niy ni. 45 Ya tsəgha nzə kiy, ma sa tsəhəy na tə hiɗi ka Galile na, dzəghwa mbəzli tə hiɗi va mbaꞌa ghəshi kaꞌwəvə wəzə wəzə tərəŋw. Sa nzana mbaꞌa ghəshi səəkə mbə məlmə Zherəwzalem ta *makwaghwa Pakə, mbaꞌa ghəshi nashi shi mənəhwə Yesəw mbə makwaghwa va lə mətsə shi njasa mənishi na gwaꞌa.

46 **Dzəghwa Yesəw mbaꞌa zhəghəghəvay zhimbə məlmə Kana, tə hiɗi ka Galile. Mbə pətsaa niy zhəghəti na va yam gəmshi ni ka tay. Dzəghwa mbaꞌa tsahwəti ndə ghəra sləni ngwəmna tsa dikə tsa tiɓa mbə məlmə Kapernahwəm gwərapəy zəghwə ci. 47 Ma sa favə na, a Yesəw zhəghəkəvay tə hiɗi ka Zhəwde dzəti hiɗi ka Galile, kə məndi na, dza na mbaꞌa dzaa kəsay ta cəꞌwə, a kə na: «A Metər, titihwə dzam a gha dzaa mbəlitəra zəghwee ghəci gwərapəy mbə məlmə Kapernahwəm, tərə na jəw sana ta məti» kə. 48 *Ma kə Yesəw ngəci na: «Yaŋ tsəgha na, ghwəy ɗi na ɓəra nefer ghwəy kala war ghwəy nay na yən mənti shi maɗaŋa maɗaŋa ni, lə shiy cipə kwəma ɓa na.» kə. 49 Ma kə ndə sləni ngwəmna tsa va ngəci na: «A Metər, yaŋ pə gha, ndi mbata ghaa dzakə ghi tsee di na gha, əntaa zəghwee va mətiy» kə. 50 Ma kə Yesəw ngəci na: «A pə gha məntiy, mbalaa jighi, mbəli mbəli na zəghwə gha» kə. Dza na: «Yaŋ» kə zləɓavə kwəma gəzanci Yesəw va, war ka dzay.

51 Ma war ghəci ghwəlay kwa kwal mbə jighəy, mbaꞌa mbəzliy ghəra sləni kəghi tsa ci səəkəshi ta kaꞌwə, ka gəzanci: «A zəghwə gha va mbəliy ɓay» kə shi. 52 Ma kə na: «Geꞌi geꞌi lə vici njaa gha naa mənti gəjaꞌ baya?» kə. Ma kə mbəzli va na: «Mbəra sa səkwata vici kwa ghən gha naa kwəmavə gəjaꞌa» kə ghəshi. 53 *Dzəghwa ndə ghəra sləni ngwəmna tsa va mbaꞌa sənay tsəgha, war geꞌi geꞌi ghala vici gəzanci Yesəw va nə naa ni: «Mbala, mbəli mbəli na zəghwə gha va» kə, zəghwə ci va kwəmavə gəjaꞌa. Dzəghwa na, ghəci lə mbəzli kəghi tsa ci gwanashi, mbaꞌa ghəshi ɓanavə nefer shi kaa Yesəw ki.

54 *Ava, ghənzə na kwa baka kwəma maɗaŋa maɗaŋa na mənti Yesəw tə hiɗi ka Galile, ghala pətsaa səvəriy na mbə hiɗi ka Zhəwde dzətiy ti shi.

5

Yesəw ghəshi lə ntsa məti məti vəgha tsa mbə məlmə Zherəwzalem

1 Ma ləy hwəm kwəma va na, mbaꞌa nahwəti vici makwaghwa *ka Zhəwifə mənta, mbaꞌa Yesəw dzay dzəmbə məlmə Zherəwzalem ta makwaghwa va kwərakwə ki. 2 Ma mbə məlmə va na, mbaꞌa kwəfa lati məndi tiɓa ndəkwə ghənzə vəgha miy dəgha ka teŋkesliy dzəmbə məlmə va kwa. Slən tsa kwəfa va lə kwəma ka *Ebərə na: «Betizata.» Cifə məndi lalati geshikiki vəgha. 3 Ma mbə geshikiki va na, mbaꞌa mbəzli gwərapə gwərapəshi ni niy ɓasəyvashi ɗaŋ tərəŋw, ghwəlefesli, lə vədevəder, mbaꞌa mbəzli məəti məəti vəgha ni gwaꞌa. [Ka ndəghə dazləɓə tsa dza yam vaa dazləɓayvashi. 4 Sa ka naa nzay, bərkəti ma *ndə kwal tsa Hyala na, kar naa səkway dzəghwa kwəfa vaa dazləɓata. Ma ndə zəlghwə tsaa dzaa ꞌwaa dzəghway dzəghwa kwəfa va, ya zəlghwə ka wa niy nza sa ci na, mbəli mbəli ghəci.]

5 Mbaꞌa tsahwəti ndə niy nza tiɓa məhəni mbə gaska va, gwərapəy gar piya ci, mahkan mətsəkə dəghəsəti. 6 Sa nay Yesəw tsəgha məhəni, mbaꞌa niy sənay gwərapəy na ghala ndimndim kə na, dza na ka ɗəw kwəma və, a kə na: «Ka ɗi ghaa mbəliŋa na?» kə. 7 Ma kə ntsa gwərapəy tsa va na: «A Ndə sləkəpə, ava war tsəgha kee nza tiɓa. Tsee ndə tə ya gar ɓəvəraa fambəra mbə yam taŋtaŋ, ghala pətsa ka ghəshiy dazləɓəshiw. Sa kee dza kaf kafəra, ka dza ta dzəghə dzəmbəshiy, kee maɗiy tsəhə na, tsahwəti ndə ꞌwati kwal dzəghway kənee» kə. 8 *Ma kə Yesəw na: «Sati, pəərə kəshəɗə tsa gha, mbala» kə. 9 *Nzaꞌjəw tsəgha, kwəriŋ, ntsa va mbəliy. Dza na mbaꞌa pəərəvə kəshəɗə tsa ci, ka dza.

Ma vici məniva shi va ti kiy, fəca *vici dəkəva ka Zhəwifə ghənzə. 10 *Ma kə mbəzli dikə dikə ni mbə ka Zhəwifə kaa ntsaa mbəliy va na: «Gha kiy, kwal va gha ta ɓə kəshəɗə tsa gha tsa, njana nzana mahalakə ghəra sləni va ghwəmmə ndatsə nzaw» kə ghəshi. 11 Ma kə kaa zləɓanshi na: «Waa ntsaa mbəlitəra va, nə naa ni: “Sati pəərə kəshəɗə tsa gha a gha dzaa” kə sa» kə. 12 Zhini ma kə ghəshi ngəci ɓa na: «Yaŋ, wa slən tsa tsava ntsaa gəzaŋa va tsəgha naciy?» kə ghəshi. 13 *Ma na ntsa mbəlitim va naci kiy, niy sənay ntsaa mbəliti va naw. Sa nzanay, a Yesəw niy ɓarvay tə pətsa va, mbaꞌa dzay sa nza mbəzli ɗaŋshi tiɓa.

14 *Dzəghwa ləy hwəm shi va ki na, mbaꞌa Yesəw dzaa kəsay ghəci mbə *ciki Hyala. Ma sa kəsay na tsəgha ki na, dza na mbaꞌa gəzanci, ma kə ngəci na: «A ntsa, avanay sənzənvay, a gha mbəliŋa, nana kiy, ya tə gha ghən tsa gha va zhiniy məni *kwəma jikir na. Vantaa nahwəti kwəma zhataa dzəkən gha, taŋ kaa na kwataŋa va» kə. 15 *Dzəghwa ntsa va mbaꞌa dzaa gəzanshi ka mbəzli dikə dikə ni mbə ka Zhəwifə: «Wa Yesəw mbəlitəra na ki» kə.

16 Tə kwəma va ɗi ma mbəzli ka Zhəwifə dikə dikə ni mətsə Yesəw ki, sa mbəliti na va ntsa va fəca vici dəkəva shi. Mbaꞌa ghəshi ghati ghəzli ci tsəgha. 17 Ma kə Yesəw ngəshi na: «A mbəzli ni, Dirəy, vici va vici va na mbə ghəra sləni. Yən kwərakwə kiy, war tsəgha ghəree» kə. 18 *Tə mbərkə kwəma gəzəkə Yesəw va tsəgha na gwəra mbəzli dikə dikə niy ɓəti nəfəə dzəkən Yesəw tərəŋw ka pəla kwal pəəsli ci. Kwataka va ntsa mbəliti na va fəca vici dəkəva naw, əhəŋ, gaw tə sa nə na va: «Dirə na Hyala» kə, ka zhəghəti ghən tsa ci yəm lə Hyala na.

Bərci ɓanavə Hyala kaa Zəghwə nzə

19 *Ma kə Yesəw ngəshi ki na: «A mbəzli ni, a gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ya wa shi nashi ghwəy va Zəghwə məntiy, shi mənti na dəꞌwə ghən tsa ci ghəshiw. Shi nashi na Dəy mbə mənishi na, shi va mənti na. Ya nimaɓa shiy na shi məni Didi va gwaꞌay, ghəshi na shi məni Zəghwə ci kwərakwə. 20 *Sa nzana mbaꞌa Didi ɗiti Zəghwə ciy, dza na mbaꞌa cinti məni shi ka naa məni gwaꞌa ngəci. Ta zhini dza naa canci ghəra sləniy taŋamti nana tə dikə tərəŋw diɓa, nza Zəghwə ci mbəə ghəra, ma nza ghwəy nighə nava kwəma, nja kwəma dimədimə na ki. 21 *Sa nzanay, njasa mbay Didi vaa zhanakati mbəzliy bəkwəshi zhakati mbə məti, ka zhanambə piy tsa shiy, tsəgha dza Zəghwə ciy mbay ɓanci piy tsaa kəɗi ma kaa ya tsama ntsa dza naa ɗi gwaꞌa kwərakwə ki. 22 *Na Didiy, ka ɓasə ngwəvə naa dzəkən ndə ya kwətiŋ naciw. War kaa Zəghwə ci ɓanavə na kwal ɓasə ngwəvə. 23 *Ta mbə ndə ya tsamaɓa ciy fal Zəghwə ci va, njasa fal ghəshi va Didi kwərakwə. Ntsaa dzaa ɗi ma fal Zəghwə ci vay, ava tsəgha dza naa fal ma Dəy tsaa ghwənay va kwərakwə.

24 *Avanay sənzənvay, ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ya tsamaɓa ndə favə na kwəma gəzee, dza na mbaꞌa zləɓavə kwəma ntsaa ghwənaray, a tsava ndə kwəmavə piy tsaa kəɗi ma. Ka kəsəy tsava ndə ngwəvəw. A taŋəy dzəghwa kən məti, mbaꞌa dzay dzəmbə piy tsaa kəɗi ma. 25 *Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, a tsahwəti vəghwə tiɓa dzaa səəkə, ya sənzənvay, aa səəkəy, vəghwə tsa vay, vəghwə tsa dza mbəzli bəkwə bəkwə niy favə gaka məli Zəghwə Hyala ti na. Mbəzliy dzaa favə gaka məli ci va kiy, ta piy dza ghəshi. 26 *Sa nzanay, njasa nza Didi va lə bərci və ta ɓə piy kaa ndə na, tsəgha ɓanavə na bərci va kaa Zəghwə ci a ghəci ɓanshi piy kaa mbəzli kwərakwə. 27 Mbaꞌa ɓanavə kwal tsaa ɓasə ngwəvəə dzəkən mbəzli gwaꞌa kaa ngəci, sa nzana Zəghwə yakə ndə ngəri ghəci. 28 Əntaa ghwəy dzaa nighə nja maɗaŋa sa ka tsahwəti vəghwə səəkəy ma. Ghala vəghwə tsa vay, mbəzli kwa kwəli gwaꞌa gwaꞌa dza naa favə məli ci, 29 *ka ghəshi dza na, mbaꞌa ghəshi zhikəməshi kwa kwəli. Ma mbəzliy niy nza mbə məni kwəma wəzə nay, səəmə tsa shi na, ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma, ma niy niy məni war *kwəma jikir na na, ka səəmə ta dzəti ngwəvə.

30 *Na neyey, sa mbay ya məni dəꞌwə ghən tsee, njasa tarəvee tiɓaw. Ya ngwəvə njasa slee nay, njasa gəzara Hyala slee. Ngwəvə slee vay sa tsərtsər na na, sa nzana, kala pəla fambə nee kwəma ɗee yən dzəmbə, war njasa ɗi ntsaa ghwənara yən məni» kə.

Shiy ndəgha fəti ta bərci va Yesəw mbə sləni ci

31 *Ma kə Yesəw diɓa na: «Na neyey, mbaꞌa pən ni, e ndəgha fəti ta ghən tsee, pənəy, fəti kataŋ na naw dza mbəzliy ni. 32 Nanzə kiy, a ndə tiɓa, ntsaa dzaa ndəgha fəti tə ya. E sənay, fəti ndəgha ntsa vaa dzəkən yay, ndəgha fəti lə kwal tsa kataŋ tsa na. 33 *A ghwəy niy ghwənashi mbəzli kaa Zhaŋ tsaa məni *batem ta ɗəw kwəma və. Dza Zhaŋ mbaꞌa ndəghamti fəti ta kwəma kataŋ na va. 34 Ma na nee ta na tsee ghən kiy, ɗəw ndee a ghəci mbəə ndəghatəra fəti, pənəw. War tə mbərkə ghwəy gəzee kwəma ndəgha fəti Zhaŋ, ta mbə ghwəy zləɓa, ma nza ghwəy mbəliŋwəy. 35 Sa nzana Zhaŋəy, nja gərkəwa ka ghwə vaa nza waŋə kwa, ka mbərə kaa mbəzli ghəci niy nza. Dzəghwa mbaꞌa ghwəy niy vəshiŋwəy geꞌi lə tsava vəghwə gar jəwə tsətsə, ta kwəma waŋ tsa mən na va.

36 *Na nee diɓay, a nihwəti shiy dzaa ndəgha fətiy dzəkənee tiɓa, tərəŋwɓa na shi va ndəgha fəti kən na Zhaŋ. Sləni gəzara Dirə va, ta ghəray, ghənzə ndəgha na fəti tə ya. Sləni mənee vay, ti dza mbəzliy sənay, Dirə tsa mə ghwəmə ghwənikəra na, kə ghəshi. 37 *Dzəghwa Dirə tsaa ghwənikəra va ɓa na, mbə ndəgha fəti ghəci dəꞌwə ghən tsa ci tə ya. Ma ghwəy ta na tsa ghwəy ghən ki na, səəkə ghwəy favə gaka məli ciw, səəkə ghwəy nata mətsə ciw, tsəgha. 38 *Njana ɗi ma ghwəy zləɓa kwəma ntsaa ghwənaray, kwəma ci mbə nəfə ghwəyəw ɗi naa gəzə.

39 *Dzəghwa ghwəy mbaꞌa ghwəy jahambəvaŋwəy tərəŋw dzəmbə jangə zliyahi Hyala, sa bərkəti ghwəy: “Ta kəsata kwəmaa cipə njasa dza məndiy kwəmavə piy tsaa kəɗi ma dza ghəy mbə” pə ghwəy. Mbalaa dzəkənee gəzə kwemer mbə zliyahi va va kwəma nashi ki. 40 A ka ɗi ghwəy səəkə vəya ta kwəmavə tsa kataŋ tsa piyəw.

41 *Ma na nee, ta na tsee ghənəy, nə yaa ni, war ndə ngəri faltəra, pənəw. 42 E sənaŋwəy, ka ɗi Hyala ghwəy ya jəw mbə nefer ghwəyəw. 43 Vanay sanay, e səəkəra tikə, ta kwəma ghwənikəra Dirə, dzəghwa ghwəy na, a ɗi kaꞌwəra ghwəyəw. Ka ghwəy nighə taa nza kiy, mbaꞌa kə tsahwəti ndə səəkəy lə kwəma tarəkə na, dəꞌwə ghən tsa ci na, ka ghwəy dza, kaꞌwə kaꞌwəvə tsava ndə tsəgha. 44 *War fal tsa dza ndə ngəri, nja ghwəy faltəŋwəy sa pala ghwəy gwaꞌa tsəgha, kala pəla fal tsa dza Hyala kwətitaa faltəŋwəy. Njaa dza ghwəy zləɓavə kwəmee nə ghwəy kia? 45 *Əntaa ghwəy təkə na, nja yən dza naa hakaŋwəy dzəti ngwəvə kwa kwəma Dirə, pə ghwəy nee ki ma. *Məyizə tsa sənay ghwəy va fəy ghwəy ghən tsa ghwəy tiy, ghəci dza naa harŋwəy dzəti ngwəvə. 46 *War mbaꞌa pə ghwəy niy zləɓavə kwəma Məyizə lə nəfə tsa karkar tsa nzay, a ghwəy niy dzaa zləɓavə nee va kwəma nza kwərakwə ki, sa nzanay, kwəmaa dzəkənee na sa niy tsasliti Məyizə va. 47 *Kwa vəghwə tsa njana, kala zləɓavə na Məyizə va kwəma ghwəy kiy, njaa dza ghwəy ghaa zləɓavə nee kwəma nee paraa?» kə Yesəw.

6

Yesəw lə mbəzli bələkwə bələkwə cifə mətsəkə

(Mt 14:13-21; Mk 6:30-44; Lk 9:10-17)

1 Ma ləy hwəm kwəma va ki na, mbaꞌa Yesəw kafəy taŋəy dzəvəri na pəriɓa pəriɓa bəla həl Galile tsa har məndi vaa həl *Tiberiyadə. 2 *Ma sa nay məndi ghəci dzay na, tapə vərəm ndə ngəri mbə nəw ci, sa nay məndi kwəma maɗaŋa maɗaŋa na mbə mbəli tsa mbalamti na va mbəzli gwərapə gwərapəshi ni. 3 *Dza kar Yesəw ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci mbaꞌa ghəshi dzəməshi mə kəlaŋ tiɓaa nzəyshi mə. 4 *Ma ghala pətsa va ki na, *makwaghwa Pakə ka Zhəwifə ndəkwə ndəkwə ta məniva.

5 Sa nə Yesəw njəꞌwə, kə na, ndə ngəri ɗaŋ tərəŋw ɓasəkəvay, ka səəkəə dzəvəgha. Sa nashi na mbəzli va, ma kə kaa Fəlipə na: «A Fəlipə, kwəma dza ghwəm pakə shi zəmə tə pətsa sana gar ɓanshi kaa mbəzli ni gwanashia?» kə. 6 Ma gəzə na kwəma va tsəghay, war ta mbəə favə na dza Fəlipəə zləɓanci kwəma gwaꞌa tsəgha. Ma ghəci na naciy, gwaꞌa sənata na njasa dza naa məni. 7 Ma kə Fəlipə na: «A Metər, ya war mbəl gar bələkwə bələkwə bakəə ɓəvə ghwəm pavə shi zəmə tiy, daw dza ghəshiy nza ta kwəmavə ngəmiy shi mbəzli ni jəw jəw gwanashi» kə. 8 *Ma kə tsahwəti mbə mbəzli ta səɗa ci, Andəre, zəmbəghəy Shimaŋw Piyer na: 9 «Avanay tsahwəti zəghwə tikə jəwə lə peŋ cifə mbaꞌa kərpi bakə və. Nanzə kiy, wa shi dza niva shiy ghakə ta gəla mbəzli ɗaŋ ni ni tsətsə kia?» kə. 10 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Gəzanshim mbəzli va, a ghəshi nzəyshi mənzəy na ghwəy» kə. Ma pətsa vay, lə gwəzən ti gar nzəyshi mbəzli. Mbəzli va ki na, mbaꞌa ghəshi mənti gar bələkwə bələkwə cifə mətsəkə. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi nzəyshi ki. 11 *Sa nashi Yesəw mbəzli va nzəyshi gwaꞌa na, dza na tsaŋ ɓəvə peŋ, ka məni ꞌwəsa kaa Hyalaa dzəkən. Sa manamti na ꞌwəsa na, mbaꞌa ɓanavəshi kaa mbəzliy nzəyshi va gwanashi a ghəshi zəmə. Tsəgha mənti lə kərpi va ɓa. Ya wa də mbə shi na, mbaꞌa kwəmavə shiy zəhwəshi gar məkanci. 12 Ma ləy hwəm sa zəhwə mbəzli va shi zəmə gwanashi bəhə bəhə kiy, mbaꞌa Yesəw gəzanshi mbəzli ta səɗa ci, a kə ngəshi na: «A pə ghwəy mənti kiy, ɓasətim tsaa tərmbə va va mbəzli va, əntaa tsahwəti dzaa daŋərəy mbə» kə. 13 Dzəghwa məndi ɓasə ɓasə məndi ɓasəti tsaa tərmbə peŋ mbə sa cifə tsa va sa zəməvə məndi, ghwani məŋ lə bakə məndi təhay li gyaɗə gyaɗə.

14 *Mbaꞌa ghəshi nata njasa mənti Yesəw kwəma dimədimə na va gwanashi tsəgha, a kə ghəshi ki na: «Ntsa na ndə Hyala tsa gəzə məndi va dzaa səəkəə dzəti hiɗi» kə ghəshi. 15 *Mbaꞌa Yesəw sənay tsəgha, «Ndal tərmbə ghəshi ta səəkə ta kəsəra lə bərci ta pəərəɗa ka mazəw» kə. Mbaꞌa zhiniy zhay zhimə kəlaŋ tsa va kwətiy, mbaꞌa dzaa nzəyəy mə diɓa.

Njasa dza Yesəw dzəy tə ghən yam lə səɗa ci

(Mt 14:22-33; Mk 6:45-52)

16 Sa məniy tihwer na, mbaꞌa *mbəzli ta səɗa Yesəw dzashiy dzəməy həl. 17 Mbaꞌa ghəshi dzəghwashi kwa kwambəwal, ka taŋə dzəvəri tə həl tsa va ta dzəmbə məlmə Kapernahwəm. Paꞌ ka mənta vərɗi war ghəshi mbə taŋə, kala səəkəy Yesəw kəsashi. 18 Mbaꞌa safə maɗiy ta viy dzəy tə kwəfa va lə bərci tərəŋw. War paslaꞌwə yam paslaꞌwəva dalala tsəgha ki. 19 Ma sa kaɓə ghəshi kwambəwal tsəgha, mbaꞌa ghəshi kəətivə dza gar kiləwmetər cifə, ya gar kwaŋ kiy, nighə ghəshi na Yesəw səəkəy ndəkwə ndəkwə lə kwambəwal, ka dza lə səɗa ci dzəy tə yam. Dzəghwa mbaꞌa her shi dzashi və. 20 Ma kə Yesəw ngəshi ki na: «Waa yən na, ka hazləni ghwəy ma» kə. 21 «Ənkwa» kə ghəshi. Dza ghəshi ka ɗi kaꞌwəə dzəghwa kwambəwal, war ghwəla tsəgha na, ndəs kwambəwal kəsashi hiɗi pəri həlbə tsa ɗi ghəshi va dzaa dzəti.

Vərəm mbəzli lə Yesəw

22 Ma way pi tə həzlimə na, ghaꞌ mbəzliy niy ɓasəshi va ghati zəzə kwəma Yesəw tə pətsa nza na. Sa nzana mbaꞌa ghəshi sənay, mbəray war kwətiŋta kwambəwal niy nza tə pətsa va, mbaꞌa *mbəzli ta səɗa Yesəw niy dzəghwashi kwa. Ma ghala pətsa dzəghwa ghəshi va na, niy nay Yesəw ghəshi dzəghway li shiw, war mbəzli ta səɗa ci va shiy niy dzashi jaꞌjaꞌa.

23 *Ma ghəshi mbə zəzə kwəma Yesəw tsəgha ki na, mbaꞌa nihwəti kwambəwalerəə səəkə mbə məlmə *Tiberiyadə dzakə dzashi tə pətsa va, tiɓa ndəkwə lə pətsa zəmə məndi va peŋ tsa mənti Yesəw va ꞌwəsa kaa Hyala məndiy zəmə. 24 Sa nay ghəshi, kala Yesəw tiɓa, zhini kala mbəzli ta səɗa ci tiɓa kwərakwəy, mbaꞌa ghəshi dzəghwashi kwa kwambəwaler va, ka dzashiy dzəvəri məlmə Kapernahwəm ta pala Yesəw.

Yesəw na ɗafaa ɓəpə piy

25 Dza ghəshi ndəs ghəshi kəsay Yesəw pəriɓa ki. Ma sa kəsay ghəshi na: «A Metər, hwəm səəkəŋa gha tikəa?» kə ghəshi. 26 *Ma kə Yesəw na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, sa nzana mbaꞌa ghwəy favə kwəma ɗi shi maɗaŋa məntee va ciŋwəy palara ghwəyəw. Sa nzana, mbaꞌa ghwəy kwəmavə shi zəmə vəya, ka zəhwəshi bəhə ghwəy, va tsəgha palara ghwəy. 27 *Ka kəslimbə ghən ghwəy war kən ghəra sləni ta shi zəməə dzaa gwəravəə yiɗishi gəm ki ma. Ta niy dzaa nza ndimndim ni shi zəmə ka ɓanci piy tsaa kəɗi ma kaa ndə pə ghwəy ghəra sləni. Shi zəmə vay, yən Zəghwə yakə ndə ngəri, yən sa fati Dirə Hyala lamba nzə tə ya, dza naa ɓəŋwəyshi» kə Yesəw.

28 Tapə mbəzli va ta ɗəw kwəma və ki, a kə ghəshi na: «War njaa njaa dza ghəy mənti dza ghəy mbay ghərati sləniy dzaa təɓanta kaa Hyalaa?» kə ghəshi. 29 *Ma kə Yesəw zləɓanshi na: «War ndara ma ghwəy nefer ghwəy, yən ntsa ghwənay nay, ghənzə na ghəra sləni wəzə na ɗi na va ghwəy» kə. 30 Zhini ma kə ghəshi na: «A kwəma maɗaŋa mənti gha gar nata ghəy, ta mbə ghəy ndaŋa nefer ghəya? Naa a sləni mənti ghaa? 31 *A gha sənay ghala pətsaa nza jijihimmə kwamti mbə gambay, a ghəshi niy kwəmavə shi zəmə nə məndi *manə, kə məndi, mbaꞌa ghəshi zəhwəshi, njasa gəzəkə kwəma mbə Zliya Hyala, ma kə na: “Mbaꞌa ɓanakəshi na shi zəmə səəkə mə ghwəmə” kə» kə ghəshi.

32 Ma kə Yesəw na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay tsəgha, *Məyizə ndaŋwəy na shi zəməə səəkə mə ghwəməw, Dirə na saa dzaa ɓəŋwəy ni kataŋ kataŋ ni shi zəməə səəkə mə ghwəmə. 33 *Sa nzanay, ma ni ɓəkə Hyala shi zəmə mə ghwəməy, shi ka ɓanshi piy kaa mbəzli tə hiɗi na ghəshi» kə. 34 *Ma kə mbəzli va na: «A ntsa dikə tsa, ɓəŋəy niva gəla shi zəmə həzlimə həzlimə di» kə ghəshi. 35 *Ma kə Yesəw na: «Yənəy, yən na shi zəməə ɓəpə piy. Ya tsamaɓa ndə səəkəy na vəyay, ka dza maa ghəranciw. Ntsaa ndara nəfə tsa ciy, ka ghəranci ndir ghwəlaw.

36 *Nanzəy, e niy gəzəkəŋwəy: A ghwəy nara ngar na, a ndara nəfə tsa ghwəy ghwəyəw, pən niy ni. 37 *Ya tsama ndə na mbə ni ndara Dirə va mbəzliy, ta səəkə dza naa dzəmbə dəvee, ka tihəti tsaa dzaa səəkəy va ndəə dzəmbə dəvee ya tepə kiw. 38 *Sa nzanay, səəkəree mə ghwəmə ta məni kwəma war njasa ɗi yaw, ta məni kwəma ɗi ntsaa ghwənara səəkee. 39 *Kwəma ɗi ntsaa ghwənara vay, war mbaꞌee ndəghwəti mbəzli ndara na va mbə dəvee gwanashi. Kala zay ndə mbə shi ya kwətiŋ nzə. Mbaꞌee dzaa zhanakatishi mbə məti gwanashi, fəca dza hiɗiy kərə. 40 *Ma kwəma ɗi Dirəy, ya wa ntsaa nara, yən Zəghwə ci, dza na mbaꞌa ndara nəfə tsa ciy, mbaꞌa tsava ndə kwəmavə piy tsaa kəɗi ma, zhini mbaꞌee dzaa zhanakati mbə məti fəca dza hiɗiy kərə» kə Yesəw.

41 ꞌWakəvə *ka Zhəwifə gaꞌ ta ngwəzliməə dzəkən Yesəw, sa nə na va: «Yən na shi zəməə səəkəshi mə ghwəmə» kə. 42 *Ma kə ghəshi na: «Yesəw sasa tsəy? Ghəci zəghwə *Zhezhefə va tsəy. Ntsa sənay ghwəmmə kar dəy lə mbəghəy ghəci ki na. Njaa njaa naa ni: “Mə ghwəmə səəkee” kəa?» kə ghəshi. 43 Ma kə Yesəw na: «A mbəzli ni, ka ngwəzlimə ghwəy kwa jipə ghwəy gəm ma. 44 Ndə tiɓa mbaꞌa dzaa mbay səəkəy dzəvəghee, kala war ntsa haray Didi tsaa ghwənikəraw. Yən kiy, ta zhanakati dzee mbə məti fəca dza hiɗiy kərə. 45 *A mbəzliy gəzə kwəma Hyala niy tsasliti kwəma mbə Zliya Hyala, a kə ghəshi niy niy: “Ta ɓananavəshi kwəma dza Hyala kaa mbəzli gwanashi” kə ghəshi niy ni. Ntsaa dzaa fəti ghən ta kwəma dza Didiy ɓananci, dza mbaꞌa zləɓavə kwəma ɓənipə na va kiy, ta səəkə dza tsava ndəə dza vəya. 46 *Mbə gəzə kwəma vay, ə nə ya: A tsahwəti ndə tiɓa, mbaꞌa səəkəə nay Didi, pənəw. War yən kwətira yən saa səəkə va mə Hyala na saa nay Didi.

47 Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ya wa ntsaa ndara na nəfə tsa ciy, aa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma. 48 *Yən na shi zəməə ɓəpə piy. 49 *Njasa gəzə ghwəy vay, a jijihiŋwəy niy zəhwə shi har məndiy manə kwamti mbə gamba, ya tsəgha nzə kiy, gwanashi bəkwəshi ghəshi. 50 Ma na shi zəməə səəkə mə ghwəmə nashi kiy, ya wa ntsaa dzaa zəhwəshiy, ka məti tsava ndəw. 51 Yən na shi zəməə səəkə mə ghwəmə, ka ɓəpə piy. Zəhwə ma ndə niva shi zəməy, ta nza dza na lə piy ta kwa ndimndim jiji. Vəghee dəꞌwə ghən tsee na shi zəmə dzee vaa ɓanci kaa ntsa va. Ta zlatanavə vəghee va dzee kaa məti, tə mbərkə mbəzli tə hiɗi, ta mbə ghəshiy kwəmavə piy» kə Yesəw.

52 Ma sa favə ka Zhəwifə kwəma gəzəkə Yesəw va tsəgha na, mbaꞌa kafəkə ghəpə kwa jipə shi, a kə ghəshi na: «Njaa njaa ka ntsa mbay ndammə vəgha ci, ta zəmə ghwəmmə nə na kia?» kə ghəshi. 53 *Dzəghwa ma kə Yesəw ki na: «A mbəzli ni, a gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, war dza ghwəy kala zəhwə vəghee ghwəy, yən Zəghwə yakə ndə ngəri, kala sahwə miymiy ya ghwəyəy, ka dza ghwəy kwəmavə piyəw. 54 Ma na ntsaa zəhwə vəghee, mbaꞌa sahwə miymiy yay, aa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma. Ta zhanakati dzee mbə məti ci fəca dza hiɗiy kəɗi. 55 Sa nzanay, vəghee va na ni kataŋ ni shi zəmə, zhini miymiy ya na, ni kataŋ ni shi sa. 56 *Ma ntsaa zəhwə vəghee va, mbaꞌa sahwə miymiy yay, jakəjakə nza ghəy li. Mbə ya na, mbee piy kwərakwə. 57 Dirə tsaa ghwənaray ghəci ɓəpə na piy. Tə mbərkə ghəci piyee sana. Ava tsəgha dza ntsaa zəhwə vəghee nza lə piy tə mbərkee kwərakwə ki. 58 Ma na shi zəmə mə ghwəmə nashi kiy, yəm na ghəshi lə niy niy zəhwə jijihiŋwəy va shi zəmə mbəradzə kwamtiw. Ya tsəgha niy zəməhwəshi ghəshiy, a ghəshi niy bəkwəshi na nashi. Ma ntsaa dzaa zəhwə nini shi zəməy, ta nza dza na lə piy tsa ci, ta kwa ndimndim jiji» kə Yesəw.

59 Yesəw mbə ɓananshi kwəma kaa mbəzli mbə ciki ɓasə va tsa ka Zhəwifə, mbə məlmə Kapernahwəm, gəzəkə na kwəma na.

Mbəzliy zləɓavə nəw Yesəw lə mbəzliy zləɓavə ma

60 Ma sa favə mbəzliy nəw Yesəw va kwemer gəzəkə na va tsəghay, ɗaŋ nihwəti mbəzli ghati ngwəzlimə, a kə ghəshi na: «Kay, ata gəla nana kwəmay, caslakəta na. Ka dza ndəə mbay nəwtiw» kə ghəshi. 61 Mbalaa gwaꞌa sənay Yesəw njasa ngwəzlimə ghəshiy dzəkən. Ma kə ngəshi na: «A mbəzli ni, njaa baya ə zhəŋwəy kwəma na na? 62 *Ya sa dza ghwəy nara yən Zəghwə yakə ndə ngəri, yən maɗiy dzara dzəmə ghwəməə zhəti pətsaa niy nzee kwataŋa kiy, njaa dza ghwəy təkə ghalaɓaa? 63 **Safə tsa Hyala naa ɓə piy kaa ndə, tsahwəti sa mbay ndə ngəriy ghakə tiɓa ya waɓaw. Ma kwemer gəzaŋwəy ya niy, Safə tsa Hyala na ghəshi, piy ghəshi diɓa. 64 *Ya tsəgha nzə kiy, a nihwəti mbəzli mbə ghwəy kala ɗi ghəshiy zləɓa kwəma va» kə. Sa gəzə Yesəw va tsəghay, aa niy sənashi mbəzliy dzaa zləɓa ma kwəma ci ghala kwataŋata, lə ntsaa dzaa nga ɗafa ti gwaꞌa. 65 Ma kə Yesəw ɓa na: «Va tsəgha niy nə ya ngəŋwəy kiy: Ndə tiɓa mbaꞌa taa səəkəy dzəvəghee, kala ntsa pəməvə Dirəw, pən» kə.

66 Ma sa favə mbəzliy nəw va kwəma gəzəkə na va tsəgha ki na, mbaꞌa nihwəti mbəzli ɗaŋ mbə mbəzliy nəw zlay dzashi. 67 *Ma kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni ki na: «A mbəzli ni, njaamə shəka, ə ɗi ghwəy zlaraa dzaŋwəy kwərakwə na?» kə. 68 Ma kə Shimaŋw Piyer na: «A Ndə sləkəŋəy, va wa ghəy dza kia? A ghəy sənay, kwəma gha na saa ɓəpə piy tsaa kəɗi ma. 69 A ghəy zləɓavə kwəma gha, mbaꞌa ghəy sənay gha na ntsa Hyala ɗewɗew tsa ghwənikə na, pə ghəy» kə. 70 Ma kə Yesəw na: «Ghwəy ghwəy mbəzli ta səɗee ni məŋ lə bakə ni na, yən təravəŋwəy tsəy? Ya tsəgha nzə kiy, *ndə jaka tsa Hyala na tsahwəti ndə mbə ghwəy kwətiŋ» kə. 71 *Kwəma gəzə Yesəw va tsəgha nay, dzəkən Zhəwdasə zəghwə Shimaŋw Isəkariyətə gəzə na. Sa nzana, ya tsəgha na Zhəwdasə mbə mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə niy, ghəci dza na ta nga ɗafa ta Yesəw.

7

Kar Yesəw lə ngwarməhiy

1 *Ma ləy hwəm kwəma va ki na, mbaꞌa Yesəw dzay ta təwrə mbə məlməhi tə hiɗi ka Galile. Kalaa niy ɗi dza ghəciy dzəti hiɗi ka Zhəwde, sa nzana mbə ɗi pəəsli ci mbəzli dikə dikə ni mbə *ka Zhəwifə niy nza.

2 *Ma sa nza vici *makwaghwa ka ka Zhəwifə vaa tsə ta Gaska ndəkwə na, 3 dza ngwarməhiy ka gəzanci kwəma kaa Yesəw, ma kə ghəshi na: «A Yesəw, ɓarvaŋa tikə, mbalaa dzəti hiɗi ka Zhəwde, a gha dzaa ghərati sləni maɗaŋa na, ta mbə mbəzli ta səɗa ghaa nata kwərakwə. 4 Sa nzana, mbaꞌa kə ndəə ɗi mbəzli gwaꞌaa sənayəy, kar ndəə məni kwəma tə mbəw. Ma njana nzana, mbaꞌa ghaa mbata ghəra sləni tsəgha na naghay, war ghəra pə gha dzaa ghərati kwa mətsə mbəzli gwanashi!» kə ghəshi. 5 *Ya ngwarmbəghəyshi kiy, niy ɓanavə nefer shi ghəshiw, va tsəgha gəzə ghəshi tsəgha. 6 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ta na neyey, səəkəy tsee vəghwə nee diw. E sənay, na na ghwəy na ghwəyəy, ya hwəmɓa na, war yəməy na vəghwə va ghwəy. 7 *Sa nzana, ma ghwəy ta na tsa ghwəy ghənəy, a mbəzli tə hiɗiy ɗi mətsə ghwəy. Na nee nee kiy, ka ɗi mətsee ghəshiw. Sa nzana, mbə gəzanshee sləni jikir naa məni ghwəy, pən ngəshi. 8 Zlaram, mbalam ta makwaghwa ghwəy na ghwəy, na neyey, ka dzee tsəhəra mbə diw, sa nzanay, ghwəla na tsee vəghwə» kə Yesəw. 9 Ma sa gəzanakəshi na kwəma va tsəgha na, dza na mbaꞌa nzəyəy tə hiɗi ka Galile.

Yesəw mbə *makwaghwa ka ka Zhəwifə vaa tsə ta Gaska

10 Ma sa dzashi ngwarməhiy Yesəw ta tsə makwaghwa Gaska va ki na, mbaꞌa Yesəw maɗiy ləy hwəm shi, ta dza ta tsə va kwərakwə nja mbəmbə, kala ci ghən tsa ci kaa mbəzli.

11 *Dzəghwa mbəzli dikə dikə ni mbə ka Zhəwifə ka papala dzar mbə mbəzli mbə tsə va. A kə ghəshi na: «Kwəma na kia nə ghwəmməy?» kə ghəshi. 12 Ma vərəm ntsaa ɓasəy ta tsə makwaghwa naci ki na, bakə mbə təhəvərivay tə mbərkə kwəma ci, ka ngwəngwəliva kwa jipə shi. Ma kə nihwəti na: «Kay, ma ntsa vay, wəzə na kwəma ci tərəŋw» kə ghəshi. A kə nihwəti ɓa na: «Kay, tiɓaw, ndə mbə tepəw. Mbəzli na ni dakə na» kə niva ɓa. 13 *Ya tsəgha nzə ki na, a mbə ghəshiy gəzəkəvəri kwəma va paꞌi paꞌi dzəti ngwəla, sa hazləni ghəshi va mbəzli ka Zhəwifə dikə dikə niw.

14 Ma sa mənta vici məntim mbə tsə va yəmyəm lə naa tərmbə ki na, ꞌwakəvə Yesəw irətsə dzəmbəy mbə *ciki Hyala, ka ɓananshi shiy kaa mbəzli mbəɓa. 15 *Ma sa favə ka Zhəwifə kwəma ɓənipə na va na, mbaꞌa nava kwəma səəvəri məhərli shi. A kə ghəshi na: «Aya, njaa sənata tsatsa ndə kwəma mbə zliya kala səəkə ghəci mbə ɓəni nzə kia?» kə ghəshi. 16 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «A mbəzli ni, nay ghwəy na, kwəma ɓəniŋwəy ya nay, kwəmaa səəkə vəya dəꞌwə ghən tsee naw. Kwəmaa səəkə va Hyalaa ghwənara va na. 17 Ma ntsaa tarəti məni kwəma ɗi Hyala mbə nəfə ciy, ta mbay dza tsava ndəə sənata, niy nza kwəma gəzee na, ka kwəmaa səəkə va Hyala karkar, ya ka kwəmaa səəkə vəya dəꞌwə ghən tsee na. 18 *War mbaꞌa pə ghwəy nay ndə dzətiy tə gəzə kwəmaa səəkə və dəꞌwə ghən tsa ciy, fal tsa ciy pəla tsava ndə kaa ghən tsa ci. Ma na ntsaa pəlanci fal kaa ntsaa ghwənikəy, ava ntsa kataŋ tsa, dzərvə mbə kwəma ci tepəw.

19 *A *Məyizə niy ndaŋwəy *kwəma pəhəti Hyala. Ya ndə kwətiŋəy ntsaa nəwti kwəma pəhəti na va mbə ghwəyəw. Wa shiy mənishi pəla ghwəy kwal tsaa pəəslira kia?» kə Yesəw. 20 *Dzəghwa, ma kə vərəm tsaa ɓasəy va tə pətsa va ngəci na: «Gazlaka kəsəvəŋa na shəkəna? Wa ntsaa pəla pəəsliŋa tiɓaa?» kə ghəshi. 21 *Ma kə Yesəw na: «A ghwəy nay war sa məntee sləni kwətiŋ gwaꞌa tsəghay, mbaꞌa səəvəriŋwəy məhərli ghwəy. 22 *Sa gəzaŋwəy Məyizə *slanshi fəꞌyasa kaa ndərazhiy zhər ghwəy mənti ma ghəshi hi dəghəsə ghala yakəshi məndiy, ya fəca *vici dəkəva məniva kwa dəghasa vici va na, kar ghwəy slanshi fəꞌyasa kaa ndərazhi ghwəy. Mbalaa kwəma ghakə Məyizə na sava tala naci kiw, kwəma gəzəkə Hyala kaa jijihiŋwəy ghala mbəradzə na. 23 *Ya sa nzana mbə slanshi fəꞌyasa ghwəy nza kaa ndərazhi ghwəy ya paꞌ fəca vici dəkəva, sa ɗi ma ghwəy dzəghwaŋwəy kən kwəma gəzəkə Məyizə kiy, war tawa ɓə ghwəy nəfə dzəkənee, sa mbəlantee ndə fəca vici dəkəva mbə ngəraꞌwə tsa kən, nza vəgha ci mbəə nza kwəriŋ kia? 24 *A pə ghwəy məntiy, ka ɓə fəti ghwəy kaa ndə, war tə shi nashi ghwəy ghəci mənti kwa mətsə ghwəy gwaꞌa tsəgha ma. Sənay tə ghwəy kwal tsa kwəma, ka ghwəy maɗi ta ɓə fəti kaa ndə» kə Yesəw.

Yesəw na *Kəristəw Ntsa tivə Hyala va ta mbəli mbəzli

25 *Ma kə nihwəti mbəzli mbə mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem sa nay ghəshi Yesəw mbə gəzə kwəma na: «Aya, wa ntsa sa pala məndi va ta pəəsli ci sham sa? 26 *Avanay mbə gəzə kwəma tə ngwəla parahwə kala ntsaa gəzanci ya kwəma tiɓa ni? Naa ə nzana mbaꞌa mbəzli ghwəmmə dikə dikə ni sənay “Ghəci na Kəristəw ntsa tivə Hyala va” kə ghəshi shəkəna? 27 *Sa ka Kəristəw səəkəy na naciy, ka dza məndiy sənay nda ndə ka wa naw. A na tsatsa ndə naci kiy, a ghwəmmə sənay tə pətsa səəkə na» kə ghəshi.

28 *Ghala vəghwə tsa gəzə mbəzli va va kwəma vay, Yesəw mbə ɓəni shiy kaa mbəzli mbə *ciki Hyala na. Dza na, ka zlapə kwəma zlaŋzlaŋ, a kə na: «Njaa pə ghwəya? A ghwəy sənara, ka sənay ya tə pətsa səəkee, pə ghwəy? Kataŋ sənara ghwəy na? Yən nee ki e gəzaŋwəyəy, səəkə tsee tsa na, yən səəkəra na lə ɗee dəꞌwə ghən tseyew, ndə ghwənara na. Ntsa va kiy, ntsa slar tsa na, ghwəy na na ghwəyəy, sənay ntsaa ghwənara va ghwəyəw. 29 Na nee nee kiy, e sənay, sa nzanay, ghəy li niy nza na. Dza na mbaꞌa ghwənikəra sana ki» kə Yesəw. 30 *Ma sa favə ghəshi kwəma gəzəkə na va tsəgha ki na, mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə pəla kwal tsaa kəsə ci. Kala ntsaa mbay dapati dəvə ti tiɓa ya jəw nzə. Sa nzana, ghwəla tsa ci vəghwə niy nzaa səəkə. 31 *Ɗaŋ mbəzliy zləɓavə kwəma ci mənishi mbə mbəzliy ɓasəshi va. Ma kə ghəshi na: «Sa ka Kəristəw tsa va səəkəy na, war pərɓa ghəci dzaa mənti kwəma maɗaŋa maɗaŋa na kən ntsa ki shəkəna?» kə ghəshi.

Mbəzliy ndəghwə *ciki Hyala lə Yesəw

32 Ma sa favə *ka Farisahi mbəzli tiɓaa ɗahwə ɗahwə gəzə kwəma Yesəw na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi jakəti miy tsa shi lə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, mbaꞌa ghəshi ghwənashi mbəzliy ndəghwə ciki Hyala, ta dza ghəshiy kəsəti Yesəw. 33 **Ma sa tsəhəshi ghəshi, ma kə Yesəw na: «Vici ɗaŋ tərmbə nzəy tsa ghwəmmə lə ghwəy yən dzaa maɗi ta dzaraa dzəvəgha ntsaa ghwənikəraw. 34 *Ta palara dza ghwəy dza, kala dza ghwəy nara. Ka dza ghwəy mbay tsəhəŋwəy tə pətsa dzee nza diɓaw» kə Yesəw. 35 Ma kə *ka Zhəwifə kaa ɗəw kwəma kwa jipə shi na: «Wa slən tsa nana kwəma kia? Kwəma dza na ta dzay, nə na: “Ka dza ghwəy naraw” kəa? Ə nzana ta dzay ghəci dzaa dzəmbə hwəlfə mbəzli ghwəmmə ka Zhəwifə va dzashiy dzəmbə hiɗi ka *Gərekə, ta dza ta ɓananshi kwəma kaa ka Gərekə shəkənaa njaa? 36 Wantsa hwəlfə gəla kwəma gəzəkə na na, nə na: “Ta palara dza ghwəy dza kala dza ghwəy nara, ka dza ghwəy mbay tsəhəŋwəy tə pətsa dzee nzaw” kəa? Am, sənata hwəlfə gəla kwəma ɗi na na gəzə ghwəmməw» kə ghəshi.

Mətsə yaməə ɓə piy kaa mbəzli na Yesəw

37 *Mbə makwaghwa vay, tə kwa kərni vici nzə ka bamaa gwəramti. Dzəghwa Yesəw fəca kwa kərni vici va ki, gar garəy kwa kwəma vərəm tsaa ɓasəy va tə pətsa va gwanay, dza na ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ, a kə na: «Mbaꞌa kə ndir ghəranci kaa ndəy, səəkə ghəci vəya, a ghəci sa yam. 38 Ya wa ntsaa ndara nəfə tsa ciy, a nəfə tsa ci taa zhəghəy ka mətsə yam ɗaŋ ni ɓəpə piy, njasa gəzəkə məndi va mbə zliy Hyala» kə Yesəw. 39 *Ma kwəma gəzə Yesəw va tsəgha nay, dzəkən *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa dza mbəzliy ɓanavə nəfə tsa shiy kwəmavə ta nza, gəzə na. Ghala pətsa va di na, kalaa niy kwəmavə ghəshi, sa nzana, ghwəla Yesəw niy nza ta dzəmbə dikə tsa ci.

Tihəva tə mbərkə kwəma Yesəw

40 *Ma kə nihwəti mbəzli mbə vərəm tsaa ɓasəy va sa favə ghəshi kwəma gəzəkə Yesəw va na: «Ma ntsa kataŋəy, ndə Hyala tsa ndəghə ghəy va na» kə ghəshi. 41 Ma kə nihwəti na: «Əhəŋ, *Kəristəw Ntsa tivə Hyala va na» kə ghəshi. Ma kə nihwəti ɓa na: «Am awə, Kəristəw kə na, ka səəkə na tə hiɗi ka Galile nzaw. 42 *Niy favə ghwəy njasa gəzəkə Zliya Hyala sa: “Mbə hwəhwə tsa mazə *Davitə dza Kəristəw səəkə, mbə məlmə Betəlehem, tə pətsaa niy nza mazə Davitə tsa va va” kə sa» kə ghəshi 43 Mbaꞌa mbəzliy ɓasəshi va tərəŋw ni tihəvərivashi tsəgha ki, tə mbərkə kwəma Yesəw.

44 Mbə ɗi kəsə ci nihwəti mbəzli niy nza mbə shi na, ndə tiɓa mbə shiy dapati dəvə ci tiw.

Caslakə ghən tsa mbəzli *ka Zhəwifə dikə dikə ni

45 Dzəghwa ka ndəghwə *ciki Hyalaa niy ghwənashi məndi va ta kəsə Yesəw, ndəs ghəshi zhəkəshiy dzəvəgha mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala lə *ka Farisahiy niy ghwənashi va ki, kala səəkəshi ghəshi li. Ma kə ghəshi kaa mbəzli va sa nay ma ghəshi Yesəw na: «Kwəma zhini ghwəy zlay, kəsə ma ghwəy səəkə ɓaa?» kə ghəshi. 46 Ma kə ka ndəghwə ciki Hyala ngəshi na: «Ghala nza məndi na səəkə tsahwəti ndəə gəzəkə kwəma nja sa ci vaw» kə ghəshi. 47 Ma kə ka Farisahi ki na: «Waa ə ngəɗəhwəŋwəy na kwərakwə ɓa lə ghwəyŋwəyshi na? 48 Nay ndə ghwəy ya kwətiŋ mbə mbəzli ghwəmmə dikə dikə ni, ya mbə ka Farisahi yivə nəw kwəma ci va na? 49 Nay ghwəy, kəray mbəzliy sənata ma kwəma pəhəti *Məyizə va shiy yivə nəw kwəma ci va sa? Mbəzli bəzla bəzla ni na niva mbəzli» kə ghəshi.

50 *Ma mbə ka Farisahi vay, Nikwədem, kə məndi niy ni kaa tsahwəti. Saa niy səəkə va həvir mbə ɗəw kwəma va Yesəw niy nza, 51 *ma ka na naci ki na: «Nanzəy, ndammə kwal tsaa ɓə fəti kaa ndə kwəma pəhəti ghwəmmə, kala sa ka ghwəmmə famti kwəma gəzəkə ndə gwaꞌa, mbaꞌa ghwəmmə sənata kwəma mənti naw» kə. 52 Ma kə ghəshi ngəci na: «Ə nza ghaa ndə ka Galile kwərakwə shəkəna? Mbala ɓəvə Zliya Hyala, a gha jangəti di, ndata dza ghaa kəsay slən tsa ndə Hyala tsaa təzliy səəkə mbə mbəzli ka Galile mbəɓa ya kwətiŋ» kə ghəshi. 53 [Ma ləy hwəm kwəma va ki na, mbaꞌa ghəshi ndanivərivashi, kwətiŋ kwətiŋ, ka dzashiy jighi.

8

Yesəw lə ka Fairsa mbaꞌa mali kəsəvə məndi mbə məni ghwərghwər

1 Ma dza Yesəw naci ki na, mbaꞌa dzay dzəmə kəlaŋ *ꞌWəlivə nzəyəy. 2 *Way pi tə həzlimə va pəətə ki na, mbaꞌa Yesəw səkway məɓaa dzay dzəmbə *ciki Hyala. ꞌWakəvə vərəm ndə ngəri tərəŋw, mbaꞌa ɓasəkəvay dzəvəgha mbəɓa ki. Dza na das nzəyəy mənzəy, mbaꞌa ghati ɓananshi shiy.

3 Ma sa ghati na ɓananshi shi va na, dza *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, ghəshi lə *ka Farisahi, ndəs ghəshi səəkəshi tə pətsa va lə mali sa kəsəvə ghəshi ghənzə mbə məni ghwərghwər. Səəkə ghəshi, gar ghəshi garəy tə jipəjipə mbəzli gwanashi. 4 Ma kə ghəshi kaa Yesəw na: «A Metər, mali nay, ə kəsata ghəy ghənzə mbə həni lə tsahwəti zal, ka məni ghwərghwər. 5 *Tə kwəma gəzəkəŋəy *Məyizə mbə zliya kwəma pəhəti Hyalay, gəla mali tsətsə na na, war ka pəꞌwamti ka mbəri lə hərezli gwaꞌa tsəgha na kwəma nzə. Nda njaa na va gha na gha kiy, əndaw?» kə ghəshi. 6 *Ma kwəma gəzə ghəshi va tsəgha nay, kəlaŋa na sava ngənəy ghəshi kaa Yesəw ta mbəə kəsəy lə fəti tə kwəma dza naa zləɓakə.

Ma sa famti Yesəw kwəma shi va na, nzəŋw nzəŋwəy, ka tsasli shiy dzar tə hiɗi lə dəvə ci. 7 *Dza ghəshi ka ɗəw kwəma va və tsəgha zhənti zhənti ki. ꞌWakəvə Yesəw mbaꞌa kafəti kwəma ci, ma kə ngəshi na: «Ghənzə tsəghay, ə kə ntsaa səəkə maa mənti *kwəma jikir na mbə ghwəy ghati pəꞌwə mali va lə hakwə» kə. 8 Zhini na nzəŋw nzəŋwəy diɓa, war ka tsasli shi ci va məcana lə dəvə ci dzar tə hiɗi. 9 *Ma sa favə mbəzli va kwəma gəzəkə Yesəw va na, kwətiŋ, kwətiŋ, kwətiŋ ghəshi ꞌwati ghəlivaa səvəri, ka dzashi, pərɓa mətikwəkwər ꞌwati kwal, ka kəray niy tərmbə. Tərə na war mali va tiɓa diɗiŋ məgarə kwa kwəma Yesəw bakəshi ghəshi li.

10 ꞌWakəvə Yesəw kafə kafəti kwəma ci, ma kə kaa mali va na: «A mali, kwəma dzashi mbəzli ni shəka? A kama ntsaa kəsəyŋa tiɓa mbə shi lə ngwəvə shəkəna?» kə. 11 *Ma kə mali va na: «Am, ndə tiɓa ya kwətiŋəw Metərəw» kə. Ma kə Yesəw ki na: «Yən kwərakwə kiy, ka ɓasə ngwəvee dzəkən ghaw. Mbala, əntaa gha zhiniy məni kwəma jikir na ghwəla ma» kə Yesəw ngəta.]

Yesəw na waŋ pi tsaa mbərə kaa mbəzli tə hiɗi

12 *Zhini Yesəw ka gəzə kwəma kaa vərəm tsaa ɓasəy va. Ma kə na: «Favə tə ghwəy, waa yən na waŋ pi tsaa mbərə kaa mbəzli tə hiɗi gwanashi. Ntsaa nəwvəray, ka dza naa nza mbə kwəsliw. Ta kwəmavə waŋ tsaa dzaa canci kwal, ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma dza na» kə. 13 *Ma kə *ka Farisahi ngəci na: «Ava ghaa ndəgha fəti ta kwəma gəzə gha dəꞌwə ghən tsa gha sana, kwəma mbə kwəma gəzə gha vaw» kə ghəshi. 14 *Ma kə Yesəw na: «Ya ə ndəghee fətiy dzəkən kwəma gəzee dəꞌwə ghən tseyey, war kwəma kataŋ na na sa gəzee. Sa nzanay, e sənay tə pətsa səəkee, zhini mbaꞌee sənay zhəti pətsa dzee zha ɓa. Na na ghwəy na ghwəy kiy, sənay ghwəy tə pətsa səəkə yaw, sənay ghwəy nda kwəma dzee diɓaw. 15 *Na na ghwəyəy, dza kwa zəzə kwəma ke ngəri sla ghwəy na ghwəy ngwəvə. Na nee ta na tsee ghən nee kiy, ka ɓasə ngwəvee kaa ndəw. 16 Ya ə niy nzana, mbaꞌee harati ndə tə ngwəvə, mbaꞌee ɓanavə fətiy, fəti lə kwal tsa nzə na, tə kwəma mənti na. Sa nzanay, war yən kwətira dza naa nza mbə sla ngwəvə vaw. Bakanaŋəy dza ghəy nza mbə sla nzə ghəy lə Dirə tsaa ghwənikəra. 17 *Njasa nzana va tsəgha kwəma va tsaslita mbə zliya pəhəti ghwəy: “War mbaꞌa kə mbəzli bakə ndəghakən fəti kwətiŋ naa dzəkən kwəmay, ndəgha fəti kataŋ na dza nava ndəgha fətiy nza” kə. 18 *Tsəgha na, fətiy ndəghee ta kwəmee dəꞌwə ghən tsee, mbə ndəgha na Dirə tsaa ghwənara vaa dzəkənee kwərakwə diɓa» kə. 19 *Ma kə ka Farisahi na: «Kwəmaa Dəŋaa?» kə ghəshi. Ma kə Yesəw na: «Sənara ghwəyəw, sənay Dirə ghwəy ɓaw. Ava tsəgha na. Mbala a ghwəy sənara nzay, a ghwəy dza sənay Dirə nza kwərakwə» kə Yesəw.

20 *Yesəw mbə ciki Hyala mbə ɓəni shiy kaa mbəzli gəzə na kwemer ni gwanashi. Ghəci tə pətsa ka məndiy fə gəna kaa Hyala ti. Ghala pətsa vay, ndə tiɓa niy mbay kəsəti, sa nzana, ghwəla vəghwə tsa ci niy nzaa səəkəw.

Ka dza ghwəy mbay tsəhəŋwəy tə pətsa dzee nzaw

21 *Zhini ma kə Yesəw kaa ngəshi diɓa na: «Nay ghwəy na, ta dzara dzee. Ka ghwəy dzay, ka palara. Ka dza ghwəy mbəə tsəhəŋwəy tə pətsa dzee va nzaw. Ta bəkwə dza ghwəy tiɓa lə kwəma ghwəy jikir na» kə Yesəw. 22 Ma kə *ka Zhəwifə kwa jipə shi ki na: «Əy kwəma dza na ta dzay shəka? Ta dzaa pəəsliti ghən tsa ci dza na shəkəna? Njaa na nava kwəma, nə na: “Ka dza ghwəy mbəə tsəhəŋwəy tə pətsa dzee nzaw” kəa?» kə ghəshi. 23 *Ma kə Yesəw sa favə na kwəma təkə ghəshi ki na: «A mbəzli ni, ma ghwəyəy mbəzli tə hiɗi nza ghwəy. Yən nee kiy, mə ghwəmə səəkee. Ghwəyəy, mbəzli tə hiɗi ni tikə nza ghwəy. Yən nee kiy, ntsa tikə nzeyew. 24 *Va tsəgha nə ya ngəŋwəy kiy, tiɓa dza ghwəy nza, ka bəkwə lə kwəma ghwəy jikir na, pən. Kala zləɓati pə ghwəy mbə nefer ghwəy, yən na ntsa nzee ghəci, pə ghwəyəy. Ta bəkwə dza ghwəy lə kwəma ghwəy jikir na» kə Yesəw.

25 A kə ghəshi na: «A ndə nza ghaa?» kə ghəshi. Ma kə Yesəw na: «Yən na sa kee vaa gəzaŋwəy ndimndim ghala ghatee gəzaŋwəy ɓasa. 26 Nay ghwəy na, yənəy, ɗaŋ na kwemer vəya gar gəzəshee, ya gar ɓasəŋwəy ngwəvə nza. Ma ki na, mbaꞌee sənay, ntsaa ghwənara vay, kwəma kataŋ na na sa ci, pən. Ə dzee gəzanshi kwəma gəzara na gwaꞌa tsəgha kaa mbəzli tə hiɗi» kə Yesəw. 27 Mbəzli va nashi ki na, sənay ghəshiy dzəkən Dəy Hyala gəzaŋəy Yesəw kwəma na, kə ghəshiw. 28 *Ma kə ngəshi ki na: «Ghala pətsa dza ghwəy kafakatəra yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, ghalaɓa dza ghwəy sənay, yən na Ntsa nzee ghəci, pə ghwəy. Ta sənay dza ghwəy diɓa, shiy tiɓa mbaꞌee məni lə ɗi tsee njasa ɗi yaw, ya namaɓa kwəma na sa gəzə yay, war kwəma ɓanavəra Dirə na, pə ghwəy. 29 War ghəy na kwa zəərə lə ntsaa ghwənara va, ka zlara na kwətiraw. Sa nzanay, ya hwəmɓa na, war kwəmaa təɓanci kee məni» kə Yesəw. 30 *Ma sa favə mbəzli kwəma gəzəkə Yesəw va tsəgha ki na, ɗaŋ nihwəti ɓanavə nefer shi.

Ndərazhi yaya ni lə mevivi

31 *Ma kə Yesəw kaa *ka Zhəwifəə ɓanavə nefer shi va ki na: «Ghwəy na ghwəy kiy mbəzli niy, mbaꞌa pə ghwəy kəsəvə kwəma ɓəniŋwəy ya na mbə nefer ghwəy kataŋ kataŋəy, ka ni ya mbəzli ta səɗee dza ghwəy nza kataŋ kataŋ. 32 Ta sənata na kataŋ na kwəma dza ghwəy. Ka kwəma kataŋ na va dzay, mbaꞌa pəlantəŋwəy səvəri mbə mevivi ka gwəra ghən tsa ghwəy ghwəy» kə. 33 *Ma kə ka Zhəwifə ngəci na: «A Metər, ghəy kiy, jijihiy *Abəraham nza ghəy, səəkə ndəə mənəhwə mava tə ghəy ghala nza ghəyəw. Njaa njaa ka gha ni na: “A kwəma kataŋ na va dzaa pəlantəŋwəy mbə mevivi ka gwəra ghən tsa ghwəy ghwəy” pə ghaa?» Kə ghəshi. 34 *Ma kə Yesəw na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ya wa ntsaa məni *kwəma jikir na ya hwəmɓay, mava tsa kwəma jikir na va məniy na. 35 *A ghwəmmə sənay, ya hwəm kiy, ka mbay məndiy ɓəlati mava, ka zəghwə kəghi mbə ndərazhi yaya niw. Ma tsa yakə məndi yaya tsa zəghwəy, ntsa kəghi na tsava ya hwəmɓa naci. 36 *Va tsəgha na ki, mbaꞌa pən yən Zəghwə kəghi pəlantəŋwəyəy, ghalaɓa na mbəzliy gwəra ghən tsa shi dza ghwəy nza kwagwaꞌa kwagwaꞌa ki.

37 *E sənay jijihiy Abəraham nza ghwəy nanzə. Ya tsəgha nzə ki na, mbə pəla pəəslira ghwəy. Sa nzana, kala zləɓavə kwəma ɓəniŋwəy ya ghwəy. 38 Yən nee kiy, dzəkən shi citəra Dirə gəzee kwəma. Ghwəy kwərakwə na, kwəma gəzaŋwəy dəŋwəy ghwəy məni» kə Yesəw. 39 *Ma kə ghəshi zləɓanci na: «Wa Abəraham na jijiŋəy sa» kə ghəshi. Ma kə Yesəw na: «Mbaꞌa pə ghwəy niy nzaa jijihiy Abəraham kataŋ nzay, ta ghəra sləni niy dza ghwəy njasa niy ghərahwə Abəraham va nza. 40 Vanay sana, ya tsəgha ɓəniŋwəy ya kwəma kataŋ na, njasa ɓanavəra Hyala kwagwaꞌay, mbə zhini nza ghwəy pəla kwal tsaa pəəslira ɓa. Gəla kwəma vay, səəkə Abəraham mənəhwə ghala nza naw. 41 *Ghwəyəy, sləni ghəra dəŋwəy na sa ghəra ghwəy va» kə Yesəw. Ma kə ghəshi na: «Ghəyəy, ndərazhi yakə məndi kwa ciki kala sənay dəshim nza ghəyəw. Hyala na tsa ghəy Dəŋəy kwətiŋ» kə ghəshi.

42 *Ma kə Yesəw na: «E gəzaŋwəy kwəma na, dəŋwəy kə Hyala nza kataŋ kataŋəy, ta ɗira niy dza ghwəy nza, sa nzana, va Hyala yən maɗi səəkee tikə. Ə tarəvee səəkəra sana dəꞌwə ghən tseyew, ghənzə ghwənikəra na. 43 Sənzənva kiy, wa shiy mənishi favə ma ghwəy kwəma ɗee na gəzaŋwəy sanaa? Sa nzana, kala mbay ghwəy fa kwəma gəzaŋwəy ya. 44 *Sa nza ghwəy ndərazhi *ndə jaka tsa Hyala. Dzəghwa ka ɗi məni shi ɗi dəŋwəy ghwəy ki. Dəŋwəy tsa vay, ndə bəkwəpə na ghala kwataŋata na naci. Səəkə naa gəzəkəvəri na kataŋ na kwəma səvəri mbə miy tsa ci ghala nza na ya kwətiŋəw. Sa nzanay gəzə na kataŋ na kwəma vəw. Na dzərvə dzərvə na va kwəmay, ghənzə na naci gəzə kwəma sənaɓəy na mbə, sa nzana didi dzərvə ghəci. 45 Na nee kiy, kwəma kataŋ naa na gəzee. Va tsəgha zləɓa ma ghwəy nee va kwəma. 46 *Wa ntsaa kəsara mbə ghwəy yən mbə məni kwəma jikir na, gar nə ghəci na: “Ava tə pətsa tsaꞌ tsa naŋee mbə məni kwəma jikir na nee” kəa? Əy kala tsəgha, war kwəma kataŋ na kə sa gəzee nay, tawa ɗi ma ghwəy zləɓa kwəmee kia? 47 *A na tsa Hyala ndəy, ta fa kwəma nzə va dza na. Sa nzana kala mbəzli Hyala ghwəy, va tsəgha fa ma ghwəy kwəma va» kə Yesəw.

Gha məndiy ya Abərahaməy, Yesəw tiɓa na

48 *Ma kə *ka Zhəwifə kaa Yesəw na: «Nay gha kataŋ kwəma gəzaŋa ghəy va, nə ghəy: “Ndə ka *Samari nza gha, zhini ndə gazlaka gha” pə ghəy kəsa» kə ghəshi. 49 Ma kə Yesəw na: «Ndə gazlaka nzeyew. Yənəy, dikə na sa fee dzəti Dirə, ma ghwəy na, kala ɗi ghwəy fə dikəə dzətee. 50 *Pəla dikee kaa ghən tsee na na yaw, a ntsaa pəlara tsee dikə tiɓa. Ntsa vay, ghəci dza naa sla ngwəvə kən mbəzli diɓa. 51 *Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, war mbaꞌa kə ndə kəsəvə kwəma gəzee na mbə nəfə tsa ciy, ka nata məti tsava ndə naciw» kə.

52 Ma kə ka Zhəwifə ngəci ki na: «Yawaa, nana kiy, a ghəy sənay karkar, ndə gazlaka nza gha, pə ghəy. Ma kar *Abəraham ghəshi lə ka gəzə kwəma Hyala mbəradzə, mbaꞌa ghəshi bəkwəshi gwaꞌa na, ka nata məti ntsaa kəsəvə kwəma gəzee na mbə nəfə tsa ciw, pə gha na. 53 *Ma Abəraham ghəci jijiŋəy naci ki, mbaꞌa mətiy na, war tərəŋwɓa tsa gha va dikə tsa məni gha kən tsa ci va na? Ya ka gəzə kwəma Hyala mbəradzəy pəŋw bəkwəshi ghəshi. Ndə ka wa ɓəti gha ghən tsa gha na gha kia?» kə ghəshi. 54 Ma kə Yesəw na: «War mbaꞌa pən fal ghən tsee dəꞌwə ghən tseyey, ka dza bamaa nza tə kwəma fal tsa vaw. Dirə tsa mə ghwəmə falra na tsee fal. Dirə tsa nə ghwəy va: “Hyala ghəy na” pə ghwəy. 55 *Zhini kala sənay ghwəy ɓa. Yən nee kiy, e sənay. Mbaꞌa pən ni, sənay yaw, pənəy, ndə dzərvə dzee zhəghəra kwərakwə ki, njasa nza ghwəy va. E sənay ta na tsee ghən, mbaꞌee kəsəvə kwəma ci mbə nəfə tsee. 56 Ndə nja jijiŋwəy Abəraham tsa gəzə ghwəy tsa sanay, dalala niy vəshiy na, ta nata vici dzee təzli ti. Ma sa tsəhəy vəghwə tsa va mbaꞌa nayəy, dza na mbaꞌa vəshiy dalala» kə. 57 Ma kə ka Zhəwifə na: «Ghaa wa nə gha, shaŋ gha ta mənti ya piya cifə mətsəkə ghala yakəŋa məndi na, hwəm nay gha Abərahamaa?» kə ghəshi. 58 *Ma kə Yesəw na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ghala məndi ghwəla ta ya Abərahaməy, yən tiɓa na» kə.

59 *Ma sa favə ghəshi Yesəw zləɓakə kwəma va tsəgha na, mbaꞌa nəfə tsa shi satiy. Tapə ghəshi mbə ɓasə hərezli, ta pəꞌwə li shi. Dza Yesəw naci mbaꞌa mbəy və shi. Mbaꞌa ghəlikəvərivay səvəri mbə *ciki Hyala.

9

Kar Yesəw lə ntsa yakə məndi ka ghwəlfə

1 Ma sa tsəhəy Yesəw geꞌi lə tsahwəti pi ghəci mbə dza na, mbaꞌa nay tsahwəti ndə, ghwəlfə ghəci, ghala yakə məndi. 2 *Ma kə *mbəzli ta səɗa ci na: «A Metər, wa shiy mənishi yakə məndi ntsa tsətsə ka ghwəlfə tay? Va na ci *kwəma jikir na ghwəlfəy na tanaa? Naa va na mənti mbəzliy yakə na?» kə ghəshi. 3 *Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «Məniy ghwəlfə tsa kən ntsa tsa va kwəma ci jikir na, ya va na mənti mbəzliy yakəw. War ə yakə məndi tsəgha, ta mbə bərci Hyalaa civaa dzəti ngwəla kaa mbəzli, tə mbərkə kwəma ci. 4 *Nay ghwəy na, ghala nza pi ghwəlay havəghwə, ka mbərə viciy, ghəra pə ghwəmməə ghəra sləni ntsaa ghwənikəra. Sa ka vərɗi səəkətay, ka dza ndəə mbay ghəra sləniw. 5 *Ghala pətsa nzee tsa tikə tə hiɗi diy, yən na waŋ pi ta mbəzli tə hiɗi» kə Yesəw.

6 *Ma sa gəzəkə na kwəma va tsəgha na, dza na peꞌ təfati ndighwər tə hiɗi, dza hwaɗ hwaɗivəshi lə dəvə ci jəwə, mbaꞌa saɗatishi tə mətsəhi ghwəlfə tsa va. 7 Ma kə ngəci ki na: «Mbala pishə kwəma gha kwa kwəfa nə məndi va Shiləwe, kə məndi slən tsa nzə» kə. (Ma ɗi slən Shiləwe tsa vaa gəzəy, ntsa ghwənay məndi.) Mbaꞌa ghwəlfə dzay dzəghwa kwəfa va, mbaꞌa pishə kwəma ci. Ma zhəghəva naa səəkə na, ghəci mbə nay pi ɗiweŋ ɗiweŋ.

8 *Ka ghalahiy, lə nihwəti mbəzliy niy nay ghəci mbə cəꞌwə shiy nza na, mbaꞌa ghəshi nay mbə nay pi. Sa nay ghəshi na, dza ghəshi ka ɗəɗəw kwəma kwa jipə shi, a kə ghəshi na: «Ntsa sa ka ghwəmmə vaa nay mənzəy vəgha kwal ka cəꞌwə shiy tsəy?» kə ghəshi. 9 Dzəghwa bakə mbə mbəzli təhəvərivashi ta zləɓa kwəmaa dzəkən: «Ghəci na» kə nihwəti. «Awə, ghəci naw, tsahwəti ndə na sava nzana waꞌi ghəci» kə ghəshi. Ma kə dəꞌwə ghən tsa ci ki na: «Waa yən na» kə. 10 Ma kə məndi ngəci ki na: «njaa njaa səəkə na, ghwənishi mətsəhi gha, ka nay pi gha nana shiki?» kə məndi. 11 Ma kə na: «Waa ntsa nə məndi va, Yesəw, kə məndi slən tsa ci hwaɗivə na hiɗi lə dəvə ci jəwə, mbaꞌa manatərashi tə mətsəhee, ma kə ngəra na: “Mbala pishə kwəma gha kwa kwəfa Shiləwe” kə. Ənkwa pən, mbaꞌee dzaa pishə. Ma sa pishə ya, tsaꞌ pən na, yən mbə nay pi tsəgha» kə. 12 Ma kə ghəshi na: «Kwəmaa ntsa va sənzənva tsəy?» kə ghəshi. «Aꞌ sənay ya nda kwəma naw» kə ntsa va.

*Ka Farisahi lə ghwəlfə tsa ghwənita mətsə ci

13-14 *Ma fəca vici hwaɗivə Yesəw va hiɗi jəwə, mbaꞌa saɗatishi tə mətsə ghwəlfə tsa va mbaꞌa mbəliyəy, fəca *vici dəkəva niy nza na. Dza məndi mbaꞌam pəmanakəshi ntsa va kaa *ka Farisahi. 15 Dzəghwa ka Farisahi kwərakwə ki, ka ɗəw kwəma va ghwəlfə tsa va, a kə ghəshi na: «A ntsa, ya sa niy nzana ghwəlfə gha niy nza kala nay piy, njaa njaa səəkə na zhini ghaa nay pi nanaa?» kə ghəshi. A kə ghwəlfə tsa va na: «Waa hiɗiy saɗati na tə mətsəhee jəwə. “Mbala pishamtishi” kə. Ma sa dzee pishishi na, mbaꞌa mətsəhee ghwənishi ɗiweŋ, ka nay pee» kə. 16 *ꞌWakəvə nava kwəma bakə mbə tihəvəri ka Farisahi kwa jipə shi ki. Ma kə nihwəti mbəzli mbə shi na: «Ma ntsaa ghərati sləni vay, ntsa Hyala naw, mbaꞌa kəə ntsa Hyala nzay, ka dza naa məni sləni tsəgha na fəca vici dəkəva nzaw» kə ghəshi. Ma kə nihwəti na: «njaa njaa ka ntsaa kamaa ntsa Hyala mbay mənti sləni maɗaŋa maɗaŋa na va tsəghaa?» kə ghəshi.

17 *Dzəghwa ka Farisahi va ka zhiniy ɗəw kwəma va ntsa ghwənita mətsə ci va diɓa, a kə ghəshi na: «A ntsa, njaa na kwəma gəzə ghaa dzəkən ntsaa ghwənantəŋa mətsəhi gha ni naghaa?» kə ghəshi. A kə ntsa va na: «Ma ta vəyay, ndə Hyala na, nə ya na nee» kə. 18 Ma mbəzli dikə dikə ni mbə *ka Zhəwifə nashi ghalaɓa na, ɗi zləɓa ghəshi, kataŋ niy nza ntsa vaa ghwəlfə na ghwənishi mətsəhi ci, kə ghəshi, kala war sa ghəshi ɗəwti va mbəzliy yakəw. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi harashi mbəzliy yakə ki. 19 Ma sa səəkəshi ghəshi na, tapə ghəshi ta ɗəw və shi, a kə ghəshi na: «Zəghwə ghwəy na sasa kataŋ na mbəzli ni? Kataŋ kataŋ sənay ghwəy, ka ghwəlfə ghwəy yakə na? Ya sa nzana tsəghay, njaa mənti na maɗi naa nay pi sana kia?» kə ghəshi. 20 Ma kə mbəzli va na: «A na na ghəyəy, a ghəy sənay zəghwə ghəy na, ka ghwəlfə ghəy yakə. 21 Ma ghwəni tsa ghwənishi mətsəhi ci, maɗi na ta nay pi sanay, nda wantsaa ghwənamtishi na, sənata nava ghəyəw. Ɗəwəm nava və, dikə na gar zləɓa kwəma ghəci dəꞌwə ghən tsa ci» kə ghəshi. 22 *Va wa gəzə ghəshi kwəma va tsəghay, sa nzana mbə hazləni ghəshi va mbəzli dikə dikə ni va mbə ka Zhəwifə. Sa nzana, mbaꞌa ghəshi niy gəzəti kwa jipə shi: «Ntsaa dzaa ni: “*Kəristəw Ntsa tivə Hyala na Yesəw” kəy, ta ɓanti dzam səvəri mbə ciki ɓasə va tsa ka Zhəwifə» kə ghəshi niy niy. 23 Va tsəgha nə mbəzliy yakə zəghwə va va: «Ɗəwəm və, aa kəliy gar zləɓa kwəma dəꞌwə ghən tsa ci» kə ghəshi.

24 Zhini ka Farisahi daꞌ ghəshi harvə ntsaa niy nza vaa ghwəlfə, ka zhiniy ɗəw kwəma və kwa baka səɗa diɓa, a kə ghəshi na: «Ntsa, sənzənvay, kwa kwəma Hyala nza ghwəmmə, gəzə pə gha gəzəkəvəri kwəma tsərtsər. A ghəy sənay, ndə məni *kwəma jikir naa ntsa va, pə ghəy» kə ghəshi. 25 Ma kə ntsaa niy nza vaa ghwəlfə na: «Am, a na neyey, sənay ya nee, nda ndə məni kwəma jikir na na, nda kala tsəgha naw. Ma na neyey, shiy kwətiŋ na shi sənashee, ghwəlfə niy yakəram, ma nanay, mbə nay pee» kə. 26 Ma kə ghəshi ngəci na: «njaa məntəŋa na tay? A shi mənti na maɗi mətsə gha vaa ghwənitaa?» kə ghəshi. 27 Ma kə ntsa va na: «A mbəzli ni, e gəzaŋwəy kwəma na ngar nanzə məcanata gwaꞌa ɓay? A shi ɗi ghwəy ni mbə kwəma va, zhini ghwəy ɗəw bayaa? Naa, ə ɗi ghwəy məniŋwəy ka mbəzli ta səɗa ci kwərakwə shəkəna?» kə. 28 Sa gəzəkə ntsa va tsəgha na, dza ghəshi ka tsəərə, a kə ghəshi na: «Nighəvəŋəy tə gha wəzə. Gha ka na nzaa ntsa ta səɗa tsava ndə, pə gha. Lə ghəyŋəyshi na ghəyəw. Ghəy na na ghəyəy, mbəzli ta səɗa *Məyizə nza ghəy. 29 *A ghəy sənay, a Hyala niy gəzanci kwəma kaa Məyizə. A na tsatsa ndəy, sənay ghəy nda dzəghwa tima təzlikəvay naw» kə ghəshi.

30 Ma kə ntsaa niy nza vaa ghwəlfə na: «Kwəma maɗaŋa maɗaŋa naa nava ki, sa nzana va kala sənay pətsa səəkə na ti ghwəy, zhini mbaꞌa ghwənantəra mətsəhee? 31 *Nanzə kiy, a ghwəmmə sənay, kar Hyalaa yəmanshi kwəma mbəzliy məni kwəma jikir naw, war ntsaa haꞌwə ti, ka məni kwəma ɗi na, na sa ka naa mananci kwəma ɗəw na. 32 Ghala nza ghwəmmə sana tə hiɗiy, səəkə ghwəmməə favə məndiy gəzə tsahwəti ntsaa ghwənanamti mətsə ntsa yakəm ka ghwəlfəw. 33 *Kala va Hyala kə ntsa səəkə nzay, shi dza naa mbay mənti tiɓa ya jəw nzəw» kə. 34 *«Gha sa yakəm mbə kwəma jikir na, mbaꞌaŋa gha mbə paꞌ ndatsə na, zhini gha saa dzaa ɓanavəŋəy kwəma na?» kə ghəshi. Mbaꞌa ghəshi ɓanti mbə ciki ɓasəva tsa shi ki.

Yesəw yəmə mbəzli caslakə nəfə ni lə ghwəlfə

35 Ma sa favə Yesəw məndiy gəzə, a ghəshi ɓanti ntsa mbəliti na va mbə ciki ɓasəva, kə məndi na, mbaꞌa ghəshi kwəmay li. Ma kə ngəci sa kwəmay ghəshi na: «A ntsa, ɓanavə nəfə tsa gha gha kaa Zəghwə yakə ndə ngəri na?» kə. 36 Ma kə ntsa va na: «A Ntsaa sləkəra, gəzara nda wa ndə na, nzee mbəə ɓanavə nəfə tsee» kə. 37 *Ma kə Yesəw ngəci na: «Ava ghəci na saa gəzaŋa kwəma tsa sənzənva, yən yən sa nighə gha tsa» kə. 38 Ma sa favə na tsəgha, a kə na: «A Ntsaa sləkəra, e ndaŋa nəfə tsee» kə. Tsəfəkwə tsəfəkwəy kwa səɗa Yesəw.

39 *Ma kə Yesəw ki na: «Ta mbə shiy zhəghəshi səəkəree dzəti hiɗi, a mbəzli ghwəlfə ghwəlfə ni nay ma pi mbəə nay pi, ma ka mətsəə nay pi na, mbər niva ka ghwəlefesliy nay ma pi» kə. 40 *Ma sa favə nihwəti *ka Farisahi tiɓa vəgha Yesəw, ghəci mbə gəzə kwəma va na, tapə ghəshi ta ɗəw kwəma və, a kə ghəshi na: «Ghwəlefesli nza ghəy sana sənzənva kwərakwə tsəna?» kə ghəshi. 41 *Ma kə Yesəw na: «War mbaꞌa pə ghwəy: “Ghwəlefesli nzay” ka dza fətiy nza kən ghwəy nzaw. Sa nə ghwəy va ki: “Mbəzliy nay piy gə ghəy na ghəy” pə ghwəyəy, va tsəgha nza fəti kən ghwəy» kə Yesəw.

10

Fir dzəkən ndə lə teŋkesli ci

1 Dza Yesəw mbaꞌa gəzəkə kwəma kwa fir, a kə na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ya wa ntsaa dza maa dzəghwa səəmə teŋkesli kwa miy pətsaa dzəghwa səəmə, dza na mbaꞌa dzəghway tə kələm dzəghwa səəməy, ndə ghəli na tsava ndə, zhini ndə zləghwə ghəci diɓa. 2 Ma na ntsaa dzakə kwa miy pətsaa dzəghwa səəməy, ghəci na ndə teŋkesli tsa slar tsa. 3 Ta ghwənanamti səəmə dza ntsaa ndəghwə ghi tsa va. Ka na dza na, ka haka teŋkesli ci vaa səvəriy dzəti ngwəla, lə slən lə slən ki. Sa nzana gwaꞌa gwaꞌa teŋkesli va sənata məli ci na, war ka ɗanci fəti ghəshiy səvəri. 4 *Ka na dza, sa ka na harkəvərishi gwanashiy dzəti ngwəla na, ka ꞌwanshi kwal, ka nəw ghəshiy dzəmti. Sa nzana, gwaꞌa ghəshi sənaɓəhwə məli ci. 5 Ma na ntsa sənaɓəshi ma ghəshi liy, ka ɗi ghəshiy nəwəw. A ka ghəshiy hwəhwəshi və, sa sənaɓəshi ma ghəshi li» kə.

6 *Tsəgha ɓəlanakəshi Yesəw fir tsa va. Ma ki na, favə kwəma va ghəshi nda dzəkən wa ɗi Yesəw gəzanshiw.

Yesəw na ndə ndəghwə shiy tsa wəzə tsa

7 Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, yən na miy pətsaa dzəghwa səəmə kəli məndi teŋkesli kwa. 8 *Mbəzliy ꞌwakə kwal vaa səəkəshi pərɓa ghəshi kaa ngəra gwanashiy, ka ghəli na ghəshi, zhini ka zləghwə ghəshi diɓa. Sa səəkəshi ghəshi na, kala fa kwəma teŋkesli və shi. 9 *Yən na miy dəgha. Mbaꞌa kə ndə dzakəy kwayay, a tsava ndə taa mbəliy. Ta mbə dza naa dza, ka dzakə, ka səvəriy, ka kwəmavə shi zəmə ci. 10 A na ndə ghəli naci kiy, nay gha ghəci səəkəy na, war ta ghəli shiy, ka bəkwə shiy, ka laɗamtishi gwaꞌa tsəgha ka naa səəkə. Yən na nee kiy, ta mbə mbəzliy kwəmavə piy səəkəree. Piy tsa va na, ta kwa ndimndim, kala kəɗi ma.

11 *Yən na ndə ndəghwə shiy tsa wəzə tsa. Ndə ndəghwə shiy tsa wəzə tsay, kar naa zlay piy tsa ci tə mbərkə teŋkesli ci. 12 *Ma na ndə ndəghwə shiy tsaa ndəghwə shiy war ta kwəmavə gəna ci, kala ndə ndəghwə shiy tsa kataŋ tsa ghəci, zhini kala shi ci teŋkesliy, war nay ma na dəghwava jezl tsahwəy mbə teŋkesli na, bəvbəpə ka naa hwəy zlashi teŋkesli tiɓa. Ka dəghwava jezl dza na, ka zliy dzəmbə shi, mbaꞌa zlərhəvəri teŋkesli ki. 13 Va wa hwəy na tsəgha zlashi teŋkesli va kiy, sa nzana war ta gəna ghəci ndəghwə shiy gwaꞌa tsəgha, kala kwəmaa shashanci tiɓa ta teŋkesli. 14-15 **Yən na ndə ndəghwə shiy tsa wəzə tsa. Njasa nzana va, mbaꞌa Dirə sənara, mbaꞌee sənay kwərakwəy, tsəgha sənashee teŋkeslee, mbaꞌa ghəshi sənara kwərakwə. Ta zlay piy tsee dzee tə mbərkə ti shi. 16 *A nihwəti teŋkeslee tiɓa tə ngwəlashi, kala tsəhəshi kwa səəmə diɓa. Ta dza dzee ɓasəkəshiy dzəghwa səəmə, nza ghəshi favə gaka məlee, nza ghəshi jakəshi ka garəwa teŋkesli kwətiŋ. Nzee nzaa ndə ndəghwəshi kwətira ki.

17 *Tərəŋw ɗiti Dirə kwəmee sana, sa nzana mbaꞌee zləɓati zlanay ghən tsee kaa məti, ma nzee zhiniy zhakatira taa nza diɓa. 18 *Ndə tiɓa ka mbay ɓəhwə piy tseyew. Yən lə ɗi tsee zləɓati na zlanay ghən tsee kaa məti. A bərciy zlanay ghən tsee kaa məti vəya, zhini lə bərciy zhakatira mbə məti vəya diɓa. Ava tsəgha na kwəma ndara Dirə ta mənee» kə.

19 *Sa gəzəkə Yesəw tsəgha na, dza bakə mbə *ka Zhəwifə zhiniy təhəshi, tə mbərkə kwəma ci va gəzəkə na. 20 *Ma kə nihwəti mbəzli ɗaŋ mbə shi na: «A shiy mbə ghən ci, ndə gazlaka na, tawa fafa ghwəy kwəma ci va tay» kə ghəshi. 21 Ma kə nihwəti na: «Ka mbay ndə shi mbə ghən gəzəkə kwəma tsətsə naw. Ndə gazlaka na, mbaꞌa mbay ghwənamti mətsəhi ghwəlfə na?» kə ghəshi.

Ka Zhəwifə kala ɗi ma kwəma Yesəw

22 Dza *ka Zhəwifə mbaꞌa ghəshi mənti makwaghwaa zəzəə dzəkən ghwəni *ciki Hyala tsa mbə məlmə Zherəwzalem, sa mənta vici va ki. Kəghəli, ghala tir tasli ka makwaghwa vaa nza. 23 *Dza Yesəw mbaꞌa tsəhəy mbə tsə va. Dza na ka təwrə dzar mbə gərka nə məndi va «Gərka *Saləmaŋw» kə məndi mbə ciki Hyala tsa va. 24 *ꞌWakəvə ka Zhəwifə ɓasə ghəshi ɓasəkəvashi, dəzlətsəɓə ghəshi tsəɓay Yesəw. Gaꞌ ghəshi ta ɗəw kwəma və, a kə ghəshi na: «A Yesəw, paꞌ hwəm dza ghaa nza mbə səəŋəy məhərli ghəy tay, wəzəɓa kəslatəŋəy gha na slən tə kwəma na, niy nza ghaa *Kəristəw ntsaa tivə Hyala va sa» kə ghəshi. 25 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ghala ndatsə gəzaŋwəy ya kwəma vaw, ghwəy na shiy ɗi ma zləɓa. Ya kwataka sləni ghəree na maɗaŋa maɗaŋa na lə bərci ɓəra Dirəy, mbə ndəgha fəti naa dzəkənee. 26 *Ya tsəgha nzə kiy, ndara nefer ghwəy ghwəy, sa kama ghwəy mbə teŋkesliy yaw. 27 *Ma ni ya va teŋkesliy, a ghəshi sənaɓəhwə nee məli. Ka nəwra tə səəbee. Mbaꞌee sənashi shi ya kwərakwə. 28 *Ta ɓanavəshi piy tsaa kəɗi ma dzee, ka dza ghəshiy zashi tepəw. Tsahwəti ndə tiɓa dzaa mbay zləghwəhwəshi mbə dəvə yaw. 29 A Dirə tsaa ndarashi va mbə dəvee taŋəti shiy gwaꞌa gwaꞌa tə dikə. Tsahwəti ndə tiɓa mbaꞌa dzaa mbay zləghwəhwə shi mbə dəvə ciw. 30 *Na na ghəy ghəy lə Dirə kiy, ndə kwətiŋ nza ghəy» kə Yesəw.

31 *Dza ka Zhəwifə ka zhiniy imə hərezli ta pəꞌwə Yesəw li shi diɓa. 32 Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ya sa nzana sləni wəzə na yən ghərati kwa kwəma ghwəy lə bərci ndara dirə, mbaꞌa ghwəy nata kiy, ta nama mbə kwəma va ɗi ghwəy zhiniy pəꞌwəra lə hərezli kia?» kə.

33 *Ma kə ka Zhəwifə na: «Va sləni wəzə na mənti gha ɗi ghəy pəꞌwəŋa lə hərezliw. Ma kwəma pəꞌwəŋa ghəy tiy, sa dzəmbəŋa gha va mbə gəzə kwəma sawaa dzəkən Hyala. Ndə ngəri gha na, dza gha ka ɗi zhəghə ghən tsa gha ka Hyala» kə ghəshi. 34 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «A məndi tsasliti mbə zliya kwəma pəhəti ghwəy, ma kə Hyalay: “Ghwəy na hyalahi” kə. 35 Zhini diɓa kiy, a ghwəmmə sənay, ma kwəmaa gəzəkəvata mbə Zliya Hyalay, ka mbay ndəə bashamtiw. A Hyala fanati slən gwaꞌa kaa mbəzli ɓanakəshi na va kwəma nzə: “Ghwəy na hyalahi” kə ngəshi. 36 *Yən sana kiy, Hyala təravəra na mbaꞌa ghwənikəra tikə tə hiɗi ni. Njaa njaa ka ghwəy ni ɓa na: “Kwəma sawaa gəzee dzəkən Hyala” pə ghwəy ki, yən patsəŋwəy kwəmaa dzəti ngwəla: “Zəghwə Hyala nzee” pən kia? 37 Mbaꞌa kə sləni ghəratee, kala sləni Dirəy, ghalaɓa na ka ɓəra nefer ghwəy ghwəy ma. 38 *War sləni Dirə karkar kə sa ghəree vay, ya kala ɓəra nefer ghwəy ghwəy na, zləɓatim sləni ghəratee va gwaꞌa tsəgha. Ghalabay, ta sənay dza ghwəy njasa nza Dirə mbə ya, yən kwərakwə na, mbee» kə Yesəw.

39 *Zhini ka Zhəwifə tapə zhimbəshi mbə pəla kwal tsaa kəsə ci diɓa, dza na mbaꞌa mbəliy və shi. 40 *Mbaꞌa dzaa taŋəy dzəvəri tsahwəti həlbə tsa həl Zhərdeŋ, geꞌi tə pətsaa niy məni Zhaŋ va *batem. Dza na mbaꞌa nzəyəy. 41 *Dzəghwa ɗaŋ nihwəti mbəzli səəkəshiy dzəvəgha. A kə ghəshi na: «A ghwəmmə sənay, mənəhwə kwəma maɗaŋa maɗaŋa na Zhaŋ ya kwətiŋəw. Nanzə kiy, ya namaɓa kwəma gəzəkə naa dzar ntsa gwanata na, tsəgha ghənzə» kə ghəshi. 42 *Ɗaŋ mbəzli tə pətsa va ɓanavə nefer shi kaa Yesəw.

11

Məti Lazar

1 *Dza zəlghwə mbaꞌa kəsəvə tsahwəti ndə mbə məlmə Betani, Lazar, kə məndi slən tsa ci. Betani vay, məlmə nza kar Marəy va, ghəshi lə zhambəghəta Martə mbə na. 2 Ma Marəy vay, ghənzə na maliy niy ɓasliti shiɗshiɗ Ndə sləkəpə va lə ꞌwərdi, zhini mbaꞌa niy saɗamtishi lə shiti mbə ghən nzə. Zəmbəghəta Lazar na sa gwərapəy tsa va. 3 *Dza ghəshi lə zhambəghəta bakanashi ki, ghwəni ghəshi ghwənay ndə ta dza ghəciy gəzə kaa Yesəw. A kə taa ni na: «A Ndə sləkəpə, wa vanay madigaŋa tərəy gwərapəy, kə məndi» kə taa ni. 4 *Ma sa favə Yesəw bar tsa zəlghwə tsa Lazar va ki, a kə na: «Nay kwəma zəlghwə tsa Lazar va ghwəy na, məniy zəlghwə tsa vaa zəlghwə ta mətiy ghəci və bətəw. Zəlghwə tsaa dzaa ci dikə tsa Hyala tərəŋw tsa ci, lə ta mbə məndiy fə bamaa dzəti dikə tsa Zəghwə Hyala na» kə.

5 Yesəw kiy, tərəŋw niy ɗi na kar Martə lə Marəy mbaꞌa zəmbəghəshi Lazar. 6 Ya tsəgha nzə, ləy hwəm sa favə na zəlghwə tsa Lazar va na, mbaꞌa mənti vici bakə diɓa tə pətsa nza na va.

7 Ma kə kaa *mbəzli ta səɗa ci lə hwəm vici bakə na va ki na: «A mbəzli ni, zhəghəva ghwəmməə zhəti hiɗi ka Zhəwde» kə. 8 *Ma kə ghəshi na: «A Metər, a gha nay nanzə hiy hi ɗaŋ ghala səəkə *ka Zhəwifə mbə pəla pəəsliŋa lə hərezliw, zhini a ghwəmmə zhaa zhəmbə ɓa, pə gha na?» kə ghəshi. 9 *Ma kə Yesəw na: «A ghwəy sənay tsahi məŋ lə bakə na waŋ pi mbə vici kwətiŋ. Mbaꞌa kə ndəə dza havəghwəy, ka tsati təhwəni tə səɗa ciw. Sa nzanay, mbə nay pi na, va waŋ tsa havəghwə. 10 Ma mbaꞌa kə ndəə dza həvirəy, ta tsa dza təhwəni tə səɗa ci ghalaɓa. Sa ka na nay ma pi, sa nzana kala waŋ pi və» kə.

11 *Tsəgha gəzanakəshi Yesəw kwemer va, zha ma kə ləy hwəm ki na: «A madigammə Lazar ɓəti hi, nanzəy, ta dza dzee fərghakati» kə. 12 Ma kə mbəzli ta səɗa ci na: «Əy, a Ndə sləkəŋəy, ma ghənzə tsəgha tə hi kəy, ta mbəliy dza na» kə ghəshi. 13 Ma na Yesəw naciy, a Lazar mətiy, na kwəma ɗi na gəzanshi. Ma mbəzli ta səɗa ci na, favə kwəma va ghəshiw, hiy ɓəhwə na kataŋ, kə ghəshi. 14 Zhini ma kə Yesəw bazhə bazhə ngəshi na: «Wa mətiy mətiy Lazar. 15 Dalala vəshiree ta kwəma kən ghwəy sa mətiy na va, kala tsəhəree vəgha, nza ghwəy mbəə ndara nefer ghwəy. Nana kiy, dzamməm dzəvəgha!» kə.

16 *Ma kə Təmasə tsa har məndi vaa ihwəli kaa nihwəti *mbəzli ta səɗa Yesəw na: «Dza ghwəmmə kwərakwə, a ghwəmmə dza ta bəkwə kwasəbə Ndə sləkəmmə» kə.

Yesəw na ntsaa zhini mbəzli zhakati mbə məti, ka ɓanshi piy tsaa kəɗi ma kaa mbəzliy bəkwəshi

17 Dzəghwa kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci ki ndəs tsəhəshi mbə məlmə Betani. Ma maɗi ghəshiy tsəhə na, məndi lamti Lazar, ka mənti vici ghəci faɗə kwa kwəli. 18 Məlmə Betani vay, ndəkwə ndəkwə na lə Zherəwzalem, gar kiləwmetər mahkanəy na kwa jipə shi gwaꞌa tsəgha. 19 Dza *ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəshi səəkəshi tiɓa ɗaŋ, ta səkwə kar Martə lə zhambəghəta Marəy, lə ta dəpanshi nefer shi va kwəma məti zəmbəghəshi va ki.

20 Ma kə məndi kaa Martə na: «A Yesəw səəkəy, mbə səəkə na» kə məndi. Ma sa favə na na, dza na pəlhəm kafəta, ka dza ta kaꞌwə kwa kwal. Ma Marəy nanzə ki na, gwəŋəta mənzəy kəghi. 21 *Ma sa kə ꞌwəvə Martə Yesəw ki, ma kə na: «A Ndə sləkəra, a is, mbaꞌa pə gha niy nza tiɓa nza na, ka mətiy zəmərə tsa nzaw. 22 Ya tsəgha nzə kiy, e sənay, ya sana nzə ɗəw gha shiy, ya nimaɓa va Hyalay, ka zlay ɓəŋashiw» kə. 23 Ma kə Yesəw ngəta na: «Ta zhəkəməy dza zəməŋa kwa kwəli pəra Martə, e gəzaŋa» kə. 24 *Ma kə Martə na: «Yaŋ, e sənay ta zhəkəməy dza na kwa kwəli fəca dza nihwəti mbəreketiy səəmə kwa kwəli, fəca dza hiɗiy kərə» kə. 25 *Ma kə Yesəw na: «Martə, yən na ntsaa zhini mbəzli zhakati mbə məti, ka ɓanshi piy tsaa kəɗi ma kaa mbəzliy bəkwəshi. Ntsaa ndara nəfə tsa ciy, tə ghwəməy dza naa nza, ya ə mətiy na. 26 Ntsa tə ghwəməy tsa diɓay, mbaꞌa kə ndara nəfə tsa na, ka məti na bətə teepəw. Zləɓavə kwəma va gha tsəgha na, pə gha sa?» kə Yesəw. 27 *Ma kə Martə na: «Yə tsəgha na Ndə sləkəra, e zləɓavə, gha na *Kəristəw Zəghwə Hyala, saa niy gəzəm va dzaa səəkəə dzəti hiɗi» kə.

Yesəw wahə

28 Ma sa gəzəkə Martə kwəma va tsəgha na, mbaꞌa dzaa kəsata zhambəghəta Marəy. A kə ngəta ɗahwə ɗahwə na: «A Marəy, a Metər tsa ghwəmmə səəkəy, mbə harŋa na» kə. 29 Ma sa favə Marəy kwəma va tsəgha na, pəlhəm kafəta, ka diva ta dzəvəgha Yesəw. 30 Ghala pətsa va na, Yesəw ghwəla ta tsəhə mbə məlmə di, ghəci war tiɓay tə pətsa kwəmə Martə va li.

31 Ma sa nata *ka Zhəwifəə niy nza va vəgha Marəy ta dəpanta nəfə tsa nzə ghənzəə səvəri lə diva na, dza ghəshi ka nəw tə səəbə. «Nda dzəti kwəli dza na ta wahə» kə ghəshi.

32 *Ma sa tsəhəta Marəy tə pətsa nza Yesəw va, mbaꞌa nay na, dza na tsəfəkwə tsəfəkwəta tiɓa kwa səɗa Yesəw. Ma kə ngəci na: «A Ndə sləkəra, a is, mbaꞌa pə gha niy nza tiɓa nzay, ka mətiy zəmərə tsa nzaw» kə. 33 Ma sa nay Yesəw ghənzə mbə wahə, zhini tsəgha ka Zhəwifəə səəkəshi va kwasəbə mbə wawahə kwərakwə ɓa na, dza hwər tsa ci ka maɗi ta slanci ti shi tərəŋw tərəŋw, gar taŋamti bərci. 34 Dza na ka ɗəw və shi, a kə na: «Kwəma lamti ghwəy sənzənva tsəy?» kə. Ma kə məndi ngəci na: «A Ndə sləkəpə, vanta kwəli ci tikə, ndi natama» kə məndi. 35 *Dzəghwa Yesəw ka wahə. 36 Ma kə ka Zhəwifə tiɓa sa nata ghəshi nava kwəma na: «Kay, nighətim njasa ɗiti Yesəw ntsa di» kə ghəshi. 37 *Ma kə nihwəti mbə shi na: «Ya sa nzana mbaꞌa ghəciy mbay ghwənamti mətsəhi ghwəlfə kiy, tawa niy daməti ma na məti va ɓə Lazara?» kə ghəshi.

Yesəw ghəshi lə Lazar

38 *Zhini mətsəhə hwər tsa Yesəw mətsəhəti slanci ta Lazar tiɓa tərəŋw tərəŋw, pəkw dzay dzəti kwəli. Mbə ləgwə niy nza kwəli va, mbaꞌa məndi kalay lə hərambəzli. 39 Ma sa tsəhəy Yesəw ki, a kə kaa mbəzli tiɓa na: «Kafantim hərambəzli va mbəzli ni» kə. Ma kə Martə, zhambəghəy Lazar tsaa mətiy va na: «A Ndə sləkəpə, tawa kia! Mbə zən dza naa nza sənzənva. Sa nzanay, kwa faɗə vici ci na ndatsə ghala lamti məndi» kə. 40 Ma kə Yesəw na: «A Martə, niy gəzaŋee: “War ndara ma gha nəfə tsa ghay, ta nay dikə tsa Hyala dza gha?” pən sa» kə. 41 Mbaꞌa məndi ɓanti hərambəzli va ki. Ma sa ɓanti məndi na, ꞌwakəvə Yesəw kaa kwəma ciy dzəta ghwəmə mbaꞌa kafata, tapə ta cəꞌwə Hyala, a kə na: «A Didi, ꞌwəsa nə ya ngəŋa, sa nzana, mbə fəra kwəma ɗəwee ghaa dzəghwa. 42 *E sənay, mbə fəra nza ghaa dzəghwa, ya hwəm diɓa. Va wa gəzee tsəghay, ta mbə mbəzliy tsəɓayra ni tikəə favə, mbaꞌa ghəshi zləɓati tsərtsər, gha ghwənikəra na, kə ghəshi» kə Yesəw. 43 War sa gəzəkə na kwəma va tsəgha, a kə zlaŋzlaŋ na: «Lazar, səəmə!» kə. 44 *ꞌWakəvə mbəri mbaꞌa səəməy, pəərə pəərə shiɗshiɗ ci lə dividivi ci lə məgapa, mbaꞌa gəjer mbə kwəma ci. Ma kə Yesəw kaa mbəzli tiɓa na: «Palamtim shi va ti a ghwəy zlay dzay!» kə.

Məndi mbə pəla kwal tsaa kəsə Yesəw

(Mt 26:1-5; Mk 14:1-2; Lk 22:1-2)

45 *Mbə *ka Zhəwifəə niy səəkəshi va ta nighə kar Marəyəy, mbaꞌa nihwəti ɗaŋ ɓanavə nefer shi kaa Yesəw sa nata ghəshi kwəma mənti na va maɗaŋa maɗaŋa na. 46 Ma nihwəti mbəzli mbə shi na mbaꞌa ghəshi dzaa gəzanshi shi mənti Yesəw va gwaꞌa kaa *ka Farisahi. 47 *Dza ka Farisahi lə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ɓasə ghəshi ɓasətəvashi lə *ka sləka kwəma mbə ka Zhəwifə, ta sləka kwəmaa dzəkən Yesəw. A kə ghəshi na: «njaa njaa dza ghwəmməə məni sana kia? Avanay mbə ghəra sləni maɗaŋa maɗaŋa naa ntsa tərəŋw sana. 48 Mbaꞌa pə ghwəmmə ni, zlay ghwəmmə, a ghəci məni sa ci tsəgha pə ghwəmmə na, mbəzli gwanashi dza naa ɓanavə nefer shi. Ma sa ka mbəzliy sləkəmmə dikə dikə ni mbə *Rəm favəy, ta səəkə dza ghəshiy dzashiy dzəmbə kwəma va, ka ghəshi dza na mbaꞌa ngəzlamti *ciki Hyala tsa ghwəmmə, kərəp zamti mbəzli mbə hwəlfə ghwəmmə» kə ghəshi.

49 *Ma kə ndə mbə shi, Kayifə, kə məndi slən tsa ci, dikə tsa ka ta Hyala ghəci mbə piya va na: «A navam tay, ka ɗi ghwəy fə ghən ta kwəma nanzə tepəw. 50 Ə təkə ma ghwəy, wəzəɓa mətiy ndə kwətiŋ tə mbərkə mbəzli gwanashi na, kən na ka məndi səəkəə zamti hwəlfə ghwəmmə, pə ghwəy na?» kə 51 Ma kwəma gəzəkə na va tsəgha nay, lə sənata kwəma ci tarəvə na gəzə nzəw. Sa nzana, dikə tsa ka ta Hyala ghəci mbə piya va, na kanambə Hyala kwəma gəzə na vaa səvəri, nja kwəma ghyaghya nzə. Va tsəgha gəzə naa dzəkən məti dza Yesəw ta mətiy tə mbərkə hwəlfə ka Zhəwifə gwanashi. 52 *Ta mbərəkə hwəlfə ka Zhəwifə lə ndərazhi Hyala tihəvərivashi gwaꞌa mətiy na, ta ɓasətishi ta nza ghəshiy mbəzli kwətiŋ ni.

53 *Ma sa gəzəkə Kayifə tsəgha ki na, dzəghwa mbəzli dikə dikə ni mbə ka Zhəwifə mbaꞌa ghəshi sləkati kwəmaa dza ta pəəsli Yesəw fəcava ki. 54 *Va tsəgha zhini ma Yesəw ci ghən tsa ci dzar mbə ka Zhəwifə ghwəla. Dza na mbaꞌa dza nzəyəy mbə nahwəti məlmə ndəkwə vəgha gamba, ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci, Efərayim, kə məndi slən tsa məlmə va.

55 *Dzəghwa vici *makwaghwa ka Zhəwifə va ka məndiy har Pakə, mbaꞌa kətikəvata. Dza mbəzliy səəkə dzar mbə məlməhi ghənghən ghənghən, mbaꞌa ghəshi ɓasəkəvashi ɗaŋ dzəmbə məlmə Zherəwzalem, vici tsə va ghwəlaa tsəhə, ta mbə ghəshiy gwamamti vəgha shi njasa ka məndiy məni mbə kwəma jiji shi.

56 *Dza mbəzli va ka pala Yesəw mbə mbəzli. Ma ghəshi mbə ciki Hyala ki, sa nay ma ghəshi na, dza ghəshi ka ɗəw kwəma kwa jipə shi, a kə ghəshi na: «njaa na kwəma təkə ghwəmmə tay, ta səəkə dza na ta tsə na tanaa, naa kala dzaa səəkə?» kə ghəshi.

57 Mbaꞌa mbəzli dikə dikə ni mbə ka ta Hyala, ghəshi lə ka Farisahi niy gəzəy kaa mbəzli: «Nza ndə səəkə gəzanshi, sa ka na nay Yesəw tə pətsa nza na, ma nza məndi dza kəsəhwə» kə ghəshi niy ni.

12

Marəy ghəshi lə Yesəw

(Mt 26:6-13; Mk 14:3-9)

1 *Tərəmbə vici kwaŋ ta *makwaghwa Pakə ki. Dza Yesəw mbaꞌa ꞌwati kwal dzay dzəmbə məlmə Betani, dzəmbə məlmə Lazar tsaa zhinikəmə na va kwa kwəli. 2 *Mbaꞌa məndi tanati shi zəmə ghənghən ghənghən ngəci mbəɓa. Tiɓa Lazar ghəshi lə nihwəti mbəzli mbə zəmə shi zəmə tanati məndi va kaa Yesəw ki. Ma ghala pətsa va ki na, Martə saa tsəva mbə ɓaɓanshi shi zəmə ngəshi.

3 *Ma ghəshi mbə zəmə shi va tsəgha na, mbaꞌa Marəy ɓəvə ꞌwərdi tə dimə, sa tati məndi tə *Nardə ɗewɗew, gar paf kwa magwaji ti kən, mbaꞌa dzaa ɓaslanati tə shiɗshiɗ Yesəw. Ləy hwəm sa ɓaslamtishi na na, mbaꞌa saɗanamti shiɗshiɗ ci va lə shiti mbə ghən nzə. Dza ciki tsa nza ghəshi va mbə gwanay ki, ka zən war ꞌwərdi va jaꞌ jaꞌa.

4 *Ma kə Zhəwdasə Isəkariyətə, tsahwəti ntsa mbə *mbəzli ta səɗa Yesəw va, saa dza va ta nga ɗafa ti na: 5 *«A is, tawa niy ɗəlamti ma ghwəmmə ꞌwərdi naa, pavə gəna ti gar mbəl bələkwə bələkwə mahkan, mbaꞌa ghwəmmə tahanavə kaa ka ndərma nza kia?» kə. 6 Kwəma gəzə na va tsəghay, sa nzana, mbə shashanci kwəma kən ka ndərma naw. Sa nzana va, və məndiy fə gənay, nza ghəli sa ci, njasa sənaɓəy na mbə ghəli nzə nə na. 7 *Ma kə Yesəw ngəci na: «A ntsa, zlata mali va, ka gəzanta kwəma gha ma. Sləni dza məndiy məni, sa ka məndi laraa dzəghwa kwəli na sa ꞌwati na va məni, e gəzaŋa. 8 *Ma na ka ndərmay, tiɓa nza ghwəy li shi gar nganavəshi shiy ghwəy ya hwəmɓa. Na tsee ghən nee kiy, ka dza ghwəmməə nza ndimndim tikə lə ghwəyəw» kə Yesəw.

9 *Dza vərəm *ka Zhəwifə tərəŋw, mbaꞌa maɗiy ta dzaa dzəmbə məlmə Betani sa favə ghəshi: «Mbə məlmə va na Yesəw» kə məndi. Kwataka ta Yesəw gwaꞌa tsəgha maɗishi ghəshi diɓaw, lə ta dza ghəshiy nay Lazar tsa zhanakati Yesəw va mbə məti gəzə məndi na diɓa.

10 Dzəghwa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ki, mbaꞌa ghəshi tarəkə paslamti Lazar kwərakwə. 11 *Sa nzana, ɗaŋ mbəzli mbə ka Zhəwifə zlashi mbə na shi va kwəma, ka dzashi ta nəw Yesəw, mbaꞌa ghəshi ɓanavə nefer shi ngəci tə mbərkə zhəkəmə tsa Lazar va kwa kwəli.

Njasa kaꞌwəti məndi Yesəw mbə Zherəwzalem

(Mt 21:1-11; Mk 11:1-11; Lk 19:28-40)

12 Ma way pi tə həzlimə va, sa favə vərəm tsa ɗaŋ tsa va niy ɓasəy mbə Zherəwzalem ta tsə *makwaghwa Pakə: «Ava Yesəw mbə səəkəə dzəmbə Zherəwzalem» kə məndi na, 13 *ꞌwakəvə ghəshi tsəgha ka kəsli bali, ta slikwə dividivi slərpə ta dəvə shi, ka dzashi ta kaꞌwə Yesəw kwa kwal. Dza ghəshi ka ngwəmə lala zlaŋzlaŋ, a kə ghəshi na: «ꞌWəsa kaa Hyala! Təfanati miy tsa nzə Hyalaa sləkəpə kaa ntsaa səəkəy tsa mbə slən tsa nzə! Təfanati miy tsa nzə Hyala kaa mazə tsa ka *Izərayel tsa!» kə ghəshi.

14 Dza Yesəw ndəs kəsata kwantəmca, taram dzəməy mə, ka dzaa dzəmbə Zherəwzalem, nja kwəma gəzəkə məndi va mbə Zliya Hyalaa dzəkən, a kə məndi na:

15 *A mbəzli mbə məlmə *Shiyaŋw, əntaa ghəy hazləni ma!

Ava ghwəy nay mazə tsa ghwəy,

dallə mə zəghwə kwantəmca mbə səəkə, kə məndi.

16 *Ghala pətsa məniva shi vay, niy favə kwəma ɗi ghəshi gəzə mbəzli ta səɗa ci diw. Ma ləy hwəm sa dzay Yesəw dzəmbə dikə tsa ci va Hyala mə ghwəmə ki na, mbaꞌa ghəshi zəzəvə. A kə ghəshi na: «Ma shiy niy məni mbəzli va kaa Yesəwəy, a məndi niy gəzəkəshi tsəghaa dzəkən mbə Zliya Hyala va sham» kə ghəshi.

17 *Ghala pətsaa har Yesəw va Lazar səəmə kwa kwəli, mbaꞌa zhanakati mbə məti kiy, vərəm ɗaŋ niy nza na tiɓa. Mbaꞌa ghəshi niy slanakəshi shiy niy nashi ghəshi kaa nihwəti mbəzli kwərakwə ki. 18 Va tsəgha ɓasəkəvay ndə ngəri ɗaŋ tsəgha ta kaꞌwə Yesəw ki. Sa nzana mbaꞌa ghəshi favə kwəma maɗaŋa maɗaŋa na məni na. 19 *Ma kə *ka Farisahi kwa jipə shi ki na: «Njaa dza ghwəmməə məni kia? Shi dza ghwəmməə ghakə tiɓa ghwəla ya jəw nzəw. Ava mbəzli gwanashi maɗiy dzashi ta nəw kwəma ci» kə ghəshi.

Nihwəti ka *Gərekə mbə ɗəw kwəma Yesəw

20 Mbə mbəzliy niy ɓasəkəvashi vaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem ta pəraꞌwə dividivi shi kaa Hyala geꞌi lə vici *makwaghwa Pakəy, a nihwəti ka Gərekə niy nza na mbə shi. 21 *Ghavə ghəshi, ghəshi ka Gərekə va, mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəvəgha Fəlipə, ndə ka Betəsayda tə hiɗi ka Galile, ma kə ghəshi ngəci na: «A ntsa dikə tsa, a ghəy ɗi kwəmay lə Yesəw» kə ghəshi. 22 Dza Fəlipə mbaꞌa dzaa gəzanci kaa Andəre. Dza ghəshi bakanashi mbaꞌa ghəshi dzaa gəzanci kaa Yesəw: «Ava məndiy ɗəwŋa» kə ghəshi ki. 23 *Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «Nana kiy, a vəghwə tsa va məniy, ta fəva dikəə dzətee, yən Zəghwə yakə ndə ngəri. 24 *Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, kala ɓəvə hwəlfə ha kə ndə, mbaꞌa tsaŋwambə mbə hiɗiy, kwətiŋta ka naa nza, ka mətsəhəw. War məndi tsaŋwambə na mbə hiɗi, mbaꞌa pəsəta ka naa gha səghəta ɗaŋ. 25 Tsəgha na lə ke ngəri kwərakwə. Ntsaa njəɗi piy tsa ci tikə tə hiɗiy, ta zay dza piy tsa tsava ndə. Ma ntsaa njəɗi ma piy tsa ci tikə tə hiɗi na, ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma dza na. 26 *War mbaꞌa kə ndəə ɗi nza ka ndə ghəraɗa sləniy, nəw kə ntsa vaa nəwra. Nza ndə ghəra sləni tsee nzəy tə pətsa dzee nza kwərakwə. Ma ntsaa ghəraɗa sləni kiy, ta falti kwəma ci dza Dirə tərəŋw diɓa» kə Yesəw.

Yesəw gəzəpə kwəma məti dza na ta məti

27 *Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Sanay, a məhərlee səəta. Wəzəɓa njaa məntee bay tay? Wəzəɓa nə ya kaa Dirə: “A Di, mbəlantəra səvəri mbə ngəraꞌwə tsa dzee tsa ta sa” pən ta na? Tiɓaw, war ta sa ngəraꞌwə tsa dzee tsa ta sa səəkəree. 28 *“A Di, fə bamaa dzəti slən tsa gha” nə ya» kə.

Dzəghwa, ma kə gaka məli ndə kaa zləɓanci kwəma səəkə mə ghwəmə ki na: «E fati bama ti, ta zhini dzee mətsəhə fəə dzəti ka yəwən diɓa» kə. 29 Ma kə vərəm tsa tə pətsa va gwaꞌa sa favə na gaka məli va na: «Fam məli van sa gərgərəy na» kə ghəshi. Ma kə nihwəti mbə shi na: «Am, awə, məli *ndə kwal tsa Hyala na sava gəzanci na kwəma» kə ghəshi. 30 Ma kə Yesəw na: «Ma gaka məli favə ghwəy vay, ta kwəmee səəkəta naw, əhəŋ, war tə ghwəy na.

31 *Avanay vəghwə tsa dza Hyalaa ɓasə ngwəvəə dzəkən mbəzli tə hiɗi ti ki. War sənzənva dza na ta ɓanti mazə tsa tə hiɗi ni tsa. 32 *Ghala pətsa dza məndi vaa kafara vəgha tsəməy, ta harəhwə mbəzli dzee dza gwaꞌa gwaꞌaa dzəvəghee» kə Yesəw. 33 *Ma mbə kwəma gəzəkə na va tsəgha na kiy, ciy citəpə na gəla məti dza na ta məti.

34 *Ma kə vərəm tsa tiɓa va ngəci na: «Sa ka *Kəristəw Ntsa tivə Hyala səəkəyəy, war tiɓa dza naa nza tə ghwəmə ta kwa ndimndim, kə kwəma ɓənivə ghəy mbə zliyahi kwəma ghəy pəhəpəhə na. Zhini ma pə gha ɓa na: “Ghala pətsa dza məndiy kafay Zəghwə yakə ndə ngəriy dzəvəgha tsəm” pə gha. A ndə na Zəghwə yakə ndə ngəri tsa va diɓa kia?» kə ghəshi. 35 *Ma kə Yesəw na: «A mbəzli ni, nana diy, ghwəlay na waŋ pi mbə ghwəy ta vici jəw. Mbatsəm dza ta waŋ pi tsa va, vantaa kwəsli səəkəə kəələhwəŋwəy. Sa nzanay, ntsaa dza mbə kwəsli na, ka sənay na dzəghwa tə pətsa kəɗi na səɗa ciw. 36 *Va tsəgha kiy, wəzəɓa zləɓavə ghwəy waŋ pi tsa va ghala pətsa nza na tsa ghwəlay lə ghwəy di. Ta mbə ghwəy zhəghəŋwəy ka mbəzli mbə waŋ pi» kə Yesəw.

Ma sa gəzamti Yesəw kwəma va tsəgha na, mbaꞌa dzay kərakə, dzaa mbəy və shi.

Zləɓavə kwəma Yesəw mbəzli *ka Zhəwifəw

37 *Ɗi ghəshiy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw, ya tsəgha nzana, mbaꞌa ghəci məmənəhwə shi dimədimə ni ɗaŋ kwa kwəma shiw. 38 *Ma mənti ghəshi tsəghay, ta mbə kwəma niy gəzəkə ndə Hyala *Ezay va mbə zliyaa dzəghwata kwa, a kə niy niy:

A Hyala kwa sləkəpə, wa ntsaa zləɓa kwəma gəzə ghəy kia?

Kaa wa cinti gha bərci kəətipə gha li kia Ndə sləkəpə?

kə Ezay niy ni.

39 Zhini ɓa mbaꞌa Ezay gəzəkə nda sa wana ɓanavə ma ghəshi nefer shi kaa Yesəw, a kəy:

40 *A Hyala ghwəlfay mətsəhi shi, mbaꞌa dəŋɗay məhərli shi.

Tawa ghwəlfay na mətsəhi shiy, əntaa ghəshi nay pi.

Tawa dəŋɗay ma məhərli shiy, vantaa ghəshi sənata kwəma,

«Zhini əntaa ghəshi zhiniy zhəghəvaa səəkəə dzəvəghee,

gar mbayee zhiniy mbəlantishi diɓa» kə Hyala,

kə Ezay.

41 *Sa wana gəzə Ezay kwəma va tsəghay, sa nzana, mbaꞌa ghəci nay dikə tsa məni Yesəw. Na gəzə na kwəmaa dzəkən tsəgha.

42 *Ya tsəgha nzə kiy, ɗaŋ niy nza nihwəti mbə mbəzli dikə dikə ni mbə ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəshi ɓanavə nefer shi kaa Yesəw. Kala ɗi ci ghən tsa shi ghəshiy səvəri bazhə bazhə. Sa hazləni ghəshi va *ka Farisahi, vantaa ghəshi ɓantishi səvəri mbə ciki ɓasəva tsa shi. 43 *Sa nzana ɗiɓa fal tsa falshi ke ngəri ghəshi niy ɗi kaa fal tsa Hyala.

Kwəma gəzə Yesəw dza naa sla ngwəvəə dzəkən mbəzli

44 *Dza Yesəw ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ, a kə na: «Favə tə ghwəy, ya wa ntsaa ndara nəfə tsa ciy, kaa ngəra kwətira ndara na nəfə tsa ciw. Aa ɓanavə nəfə tsa ci kaa ntsaa ghwənikəra kwərakwə. 45 *Mbaꞌa kə ndə naray, a ntsa va nay ntsaa ghwənikəra kwərakwə ɓa. 46 *Yənəy, nja waŋ tsaa mbərə kaa mbəzli səəkəree tikə tə hiɗi. Vantaa ntsaa ndara nəfə tsa ci nzəy mbə kwəsli. 47 *War mbaꞌa ndə favə kwəma gəzee, dza na kala ɗi fəti ghəci tiy, yən dza naa ɓanci fəti na tsee ghənəw. Sa nzanay, səəkəree ta ɓasə ngwəvəə dzəkən mbəzli tə hiɗi niw, war ta mbəlishi səəkəree. 48 Ma ntsaa zhiniɗa ghən kala ɗi zləɓa kwəmee ghəciy, a ntsaa dzaa ɓasə ngwəvəə dzəkən tiɓa. Kwəma gəzee na dza naa sla ngwəvəə dzəkən ndə fəca dza hiɗiy kərə. 49 *Sa nzanay, nahwəti kwəma tarəvee gəzəkə lə bərcee tiɓaw. War kwəma Dirə tsaa ghwənikəra va na sava. Ghəci ka naa gəzara kwəma, ma kee gəzə ya na kee canshi kaa mbəzli nzə gwaꞌa. 50 *Kwəma gəzaŋwəy na va məni nzəy, e sənay, kwəmaa dzaa ɓəŋwəy piy tsaa kəɗi ma na. War kwəma gəzəkəra Dirə dzee gəzə gwaꞌa tsəgha» kə Yesəw.

13

Yesəw yaɓanshi shiɗshiɗ mbəzli ta səɗa ci

1 *Dzəghwa ki, sa tərə hi kwətiŋ ta vici *makwaghwa Pakə ki na, mbaꞌa Yesəw sənay tsəgha, vəghwə tsa ci na sava səəkəy na ta ɓarvay ghəciy zlashi hiɗi ni, ta dzay dzəmə ghwəməə dzəvəgha Dəy, kə. War mbə ɗi mbəzli ci tikə tə hiɗi ni ghəci niy nza ki, war tsəgha ghəci mbə ɗishi paꞌ tə kwa kərni vici.

2 *Ma hetihwer va na, mbaꞌa kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci ɓasəshi ta zəmə shiy, ghalaɓay *ndə jaka tsa Hyala fanambə kwəma nga ɗafa ta Yesəw mbə nəfə tsa Zhəwdasə, zəghwə Shimaŋw Isəkariyətə na naci ki.

3 *Ma na Yesəw na, aa sənay naci, sa nzana, ntsaa səəkə vəgha Hyala ghəci, zhini ta zhəghəva ghəci dzaa zhəvəgha diɓa. Aa sənay a Hyala zlatanavə shiy gwanashi ngəci mbə dəvə ci, kə.

4 *ꞌWakəvə na kaf kafəy sati tə pi zəmə shiy, dza na kwərat səramti tsahwəti kwəbaŋ kən ghən ci laŋ ɓəvə kadibəl, mbaꞌa pəhəti təti ci. 5 Dza na nganə tivə yam kwa tasaw, mbaꞌa ghati yaɓanshi shiɗshiɗ mbəzli ta səɗa ci li shi. Saɗamtishi saɗamtishi ghəci kaa shiɗshiɗ shi va lə kadibəl tsa titi ci va.

6 Ma sa tsəhəy na tə Shimaŋw Piyer ki, tsaꞌ kə ta yaɓanci shiɗshiɗ ci na: «A Ndə sləkəra, a gha yaɓəra shiɗshiɗee, pə gha na? Əm, tiɓaw!» kə Shimaŋw. 7 Ma kə Yesəw na: «A Piyer, kadiw na gha di. Ma kwəma nata gha na yən məni sənzənvay, ka dza ghaa mbay favə nana diw. Ma kwa kwəma jəwəy, ta favə dza gha» kə Yesəw. 8 Ma kə Piyer na: «Am, awə, ya tsəgha nzəy, zləɓatee na nee ghaa yaɓəra shiɗshiɗ yaw» kə. Ma kə Yesəw na: «Ma ghənzə tsəgha, gha kala zləɓati yən yaɓəŋa shiɗshiɗ ghay, ə ɗi ma gha kwəmavə ya nimaɓa shiy vəya» kə. 9 Ma kə Shimaŋw Piyer sa gəzəkə Yesəw tsəgha na: «Ma ghənzə tsəghay Ndə sləkəray, ka dza naa nza war shiɗshiɗee shi dza ghaa yaɓəra gwaꞌa tsəghaw, wəzəɓa yaɓəra gha lə dividivishi, lə ghən tseyey gwaꞌa na» kə. 10 *Ma kə Yesəw na: «Na ntsaa pishivay gwanata vəgha ci ɗewɗewəy, ka maw məndiy pi ghwəla gwanata vəgha ciw. War pəshanamti ma məndi shiɗshiɗ ciy, mək na tsəgha. Ghwəyəy, ɗewɗew nza ghwəy. Nanzə kiy, ghwəy gwanaŋwəy na ɗewɗewəw» kə Yesəw. 11 *Sa nzana, mbaꞌa sənay lə ntsaa dzaa nga ɗafa ti tiɓa mbə shi, va tsəgha gəzə na: «Ghwəy gwanaŋwəy na ɗewɗewəw» kə.

12 *Dza Yesəw sa kəɗiy na lə pi shiɗshiɗ mbəzli ta səɗa ci, mbaꞌa zhanakən kwəbaŋ tsa ci, das nzəyəy tə pi zəmə shiy. Ma kə kaa ngəshi na: «Favə gəla kwəma məntəŋwəy ya na ghwəy na? 13 Ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy ka naa ni: “A Metər” pə ghwəy, zhini “A Ndə sləkəŋəy” pə ghwəy ni ngəra. Tsəgha ghənzə kataŋ ɓa, sa nzana, Metər tsa ghwəy yən, zhini Ndə sləkəŋwəy yən ɓa. 14 Njana nzana, yən Ndə sləkəŋwəy, zhini yən Metər tsa ghwəy, dzəghwa ka yaɓəŋwəy shiɗshiɗ ghwəyee kiy, tsəgha ka ghwəy məməni kwa jipə ghwəy kwərakwə ki, ka yayaɓə shiɗshiɗ ghwəy. 15 *Kwal na sava citəŋwəy ya, ma nza ghwəy mbəə məni tsəgha kaa ghən tsa ghwəy njasa məntəŋwəy ya va kwərakwə. 16 *Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ndə ghəra sləni tsaa taŋəti ntsa ghəranci na va sləni tiɓa tə dikəw, ka mbə ntsa ghwəni məndiy taŋəti ntsaa ghwəni tə dikəw, ava tsəgha na. 17 *Sana sənzənvay, a ghwəy sənata kwəma va gwaꞌa. Mbəzli təfanatishi Hyala miy dza ghwəy nza, ghwəy kə fəti ghən ta məni nzə.

18 *Ya tsəgha nzəy dzəkən ghwəy gwanaŋwəy gəzee kwəma vaw. E sənashi nefer ni təratee va mbəzli. Əy ma diɓa na, wəzəɓa nza na mbaꞌa kwəmaa gəzəva va mbə zliya dzəghwata kwa na. Saa ni va: “Ntsaa zəmə ghəy ɗafa li kwa kwakwa tsa kwətiŋ tsa zhiniy məniy ka ndə ghəra tsee” kə, kə məndi. 19 *Ə gəzaŋwəy ya sənzənvanata ghala vici va ghwəla ta məniva. Sa ka shi va mənishi kiy, ma nza ghwəy mbəə sənay, yən na ntsa nzee ghəci, pə ghwəy. 20 *Ə gəzəŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ma ntsaa zləɓavə ntsa ghwənay yay, yən dəꞌwə ghən tsee na sa zləɓavə na va kwərakwə. Ntsaa zləɓavəra na, ntsaa ghwənikəra va na sa zləɓavə na kwərakwə ɓa» kə.

Yesəw lə Zhəwdasə tsaa dza vaa nga ɗafa ti

(Mt 26:20-25; Mk 14:17-21; Lk 22:21-23)

21 Ləy hwəm sa gəzəkə Yesəw kwəma va tsəgha na, mbaꞌa məhərli ci səəta. Gaꞌ ghəci ta gəzə kwəma, a kə na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, a tsahwəti ndə mbə ghwəy kwətiŋəy, ta nga ɗafa dza na tə ya, ta kəsəra məndi» kə. 22 Mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci ghati nighəva kwa jipə shi, ka ɗəɗəw kwa jipə shi nda dzəkən tsama mbə shi gəzə Yesəw kwəma va. 23 *Mbə mbəzli ta səɗa ci va kiy, a ntsa ɗi na niy nza tiɓa vəgha. 24 Gaꞌ Shimaŋw Piyer ta məlaꞌwə gəzanci kaa ntsa ɗi Yesəw va lə mətsə, a ghəci ɗəw kwəma va və, nda dzəkən tsama ndə mbə shi gəzə na kwəma va. 25 Dza ntsa va kwərakwə ki, kət kətəghəvay dzəvəgha Yesəw, ka ɗəw, a kə na: «A Ndə sləkəŋəy, tsama ndə na savaa?» kə. 26 Ma kə Yesəw na: «Kadiw, avee taa nga peŋ ta mbəzə er dzəti ta ɓanci kaa ndəy, ntsa dzee vaa ɓanciy, ghəci na» kə. ꞌWakəvə na, baꞌwə ngavə peŋ ki, dza bəkə mbəzəvə er ti, tsaŋ ɓanavə kaa Zhəwdasə, zəghwə Shimaŋw Isəkariyətə. 27 *War sa ɓəvə Zhəwdasə peŋ tsa va tsəgha na, gwaꞌa, mbaꞌa ndə jaka tsa Hyala dzay dzəmbə nəfə tsa ci. Ma kə Yesəw ngəci ki na: «A Zhəwdasə, ca mbata gha taŋtaŋ, məni kwəma tarə gha va məni nzə!» kə. 28 Dzəghwa hashi, mbəzli nza ghəshi li shi mbə zəmə shiy hashishi, ntsaa sənay tiɓa nda tawa gəzanci na kwəma va tsəgha ngəciw. 29 *Ma kə zəzə kwəma nihwəti mbəzli mbə shi na: «Nda sa nzana va, Zhəwdasə ntsa fə ghəshi gəna və, na gəzanci Yesəw a ghəci dza ta pa shi ɗi ghəshi ta kwəma *makwaghwa Pakə, aw na, a Zhəwdasə ɓanshi nihwəti shiy kaa mbəzli ka ndərma bərkee shiki» kə ghəshi. 30 Ma Zhəwdasə naci ki, war sa ɓəvə na peŋ tsa nganati Yesəw vaa dzəti dəvə ci tsəgha na, nzaꞌjəw del səvəriy. Pi həvir na ghalaɓa.

Yesəw gəzanshi nahwəti kwəma ꞌwarꞌwar na kaa mbəzli ci ta nəw ghəshi

31 *Ma sa səvəriy Zhəwdasə ki, ma kə Yesəw kaa niy tərmbə mbəzli tiɓa ki na: «Nana kiy, a dikə tsa mənee yən Zəghwə yakə ndə ngəri cikəvərivay tə ngwəla, mbaꞌa məndi sənay dikə tsa Hyalaa səvəri mbə ya diɓa. 32 Njana nzana mbaꞌa dikə tsa Hyala citəvay səvəri mbə ya tsəgha kiy, ta citəpə dikə tsee yən Zəghwə nzə dza Hyalaa dzaa səvəri mbə dəꞌwə ghən tsa nzə, sənzənvanata, ka dzaa nzay nzaw. 33 *A ndərazhi ya, vəghwə jəwə tsətsə tərə nzəy tsa ghwəmmə lə ghwəy. Ma ləy hwəm jəwəy ta palara dza ghwəy. Avee taa zhiniy gəzaŋwəy kwəma nja kwəmaa niy gəzəhwee va kaa *ka Zhəwifə diɓa, sa niy nə ya va ngəshi: “Ka dza ghwəy mbay tsəhəŋwəy tə pətsa dzee vaa dzaw” pən.

34 *Sana sənzənvay, avee taa gəzaŋwəy nahwəti kwəma ꞌwarꞌwar na, nza ghwəy məni: Ɗim ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy. Njasa ɗiŋwəy ya vay, tsəgha pə ghwəy ɗi ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy kwərakwə. 35 *Mbaꞌa a pə ghwəy ɗi ghən tsa ghwəy tsəghay, ghalaɓa na ta sənay dza məndi, mbəzli ta səɗee nza ghwəy, kə məndi» kə Yesəw.

Yesəw mbə gəzə vəraslə tsa dza Piyer ta vəraslə

(Mt 26:31-35; Mk 14:27-31; Lk 22:31-34)

36 *Dzəghwa Shimaŋw Piyer ka ɗəw kwəma va Yesəw, a kə na: «A Ndə sləkəŋəy, kwəma dza gha ta dzaŋa baya?» kə. Ma kə Yesəw ki na: «Ta dzara dzee, pətsa dzee va ta dzətiy, ka dza gha nəwvəraa dzəti nana diw. War kwa kwəma dzaa nza» kə Yesəw. 37 Ma kə Piyer na: «Wa shiy mənishi nə gha: “Ka dza gha nəwvəra nana diw!” pə gha kia? Gwaꞌa gwaꞌa gwəmantəvaree ta ndəghə ya kwəma gar məti ndə mbə na na, war yaŋ, pən taa ni, tə mbərkə kwəma gha» kə. 38 *Ma kə Yesəw na: «Zlata nava kwəma di! Kataŋ gwəmantəvaŋa gha sana ta zləɓa ya məti tə mbərkə kwəmee na? Ə gəzaŋee, ta na navay, tsəgha na, ndatsə ka ngələkə gha way, gha zhənti vəraslə: “Sənay tsava ndə yaw, sənay tsava ndə yaw” pə gha, mahkan səɗa» kə.

14

Yesəw na kwal tsaa dzaa ɓəghə ndəə dzəvəgha Hyala

1 *A kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci na: «Ka dza her ghwəy ma, ɓanavəm nefer ghwəy kaa Hyala, mbaꞌa ghwəy ndara nefer ghwəy diɓa. 2 Ma mə ghwəmə kəghi tsa Dirəy, ɗaŋ na pi nzəy məɓa. Ta dzara dzee dzəmə ta gwəmantəŋwəy pi nzəy. Mee kala pi məɓa tsəgha nzay, ka dzee gəzaŋwəy na: “Ta dza dzee ta gwəmantəŋwəy pi” pənəw. 3 *Ma sa kee dza mbaꞌee dzəmə gwəmantəŋwəy pi gwaꞌa kiy, ma nzee zhəghəvaa zhəkə ki, ta pəməŋwəy dzəməə dzəti pətsa dzee vaa nza. Ta mbə ghwəy nzəy kwərakwə vəghee tə pətsa nzee. 4 A ghwəy sənay kwal tsaa dzaa dzəti pətsa dzee va kwərakwə» kə Yesəw.

5 *Ma kə Təmasə na: «A Ndə sləkəpə, a sənay ghəy dzəti pətsa dza ghaw na, njaa njaa ka ghəy sənay kwal nə gha shəka?» kə. 6 *Ma kə Yesəw na: «Yən na kwal tsa kataŋ tsa, sa dza mbəzliy kwəmavə piy tsaa kəɗi ma kwa. Tsahwəti ndə tiɓa dzaa tsəhə vəgha Dirə Hyala mə ghwəmə, kala war dzar kweyew. 7 *Mbaꞌa pə ghwəy sənara kiy, ta sənay Dirə dza ghwəy dza ghalaɓa kwərakwə ki. Ya sana sənzənvanata tala na, a ghwəy nay, mbaꞌa ghwəy sənay» kə Yesəw.

8 Ma kə Fəlipə na: «A Ndə sləkəŋəy, citəŋəy Didi tsa va, war məkəŋəy dza navaa nza tsəgha» kə. 9 *Ma kə Yesəw ngəci na: «Njaa pə ghaa Fəlipəə? Mbəradzəmmə ghwəmmə lə ghwəy na, kala sənara gha na? A sənay ma gha, ntsaa nara na, aa nay Didi, pə gha shəkəna? Njaa njaa ka gha zhiniy gəzə na: “Citəŋəy Didi tsa va” pə gha diɓa kia? 10 *Wa ə zləɓati ma gha kwəma nza tsa nza na, yən na mbə Dirə, Dirə kwərakwə na, mbə ya ghəci na? Kwəma nja sa kee naa gəzaŋwəyəy, vəya dəꞌwə ghən tsee səəkə naw. Ma shi mənee vay, Dirə mənishi na mbə ya, sa nzana mbə ya ghəci. 11 *Zləɓatim kwəma gəzaŋwəy ya va, sa nə ya va: “Ka ndə kwətiŋ məniŋəy ghəy lə Dirə, mbəya ghəci, dzəghwa mbee kwərakwə” pən. Kala tsəgha na, mbaꞌa ghwəy zləɓati tə mbərkə sləni ghəree na tala tala.

12 Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ntsaa ndara nəfə tsa ciy, ta ghəra sləni dza na njasa ghəree na. Zhini tərəŋwɓa na ci va sləni dza naa ghərahwə dzaa nza diɓa. Sa nzanay, ta dzara dzee dzəvəgha Dirə. 13 *Ghalaɓa ki ya nimaɓa shiy dza ghwəy ɗi ɗəw lə slən tseyey, ta ndaŋwəy shi dzee dza. Ta mbee cinti njasa nza dikə tsa Dirə kaa mbəzli. 14 War mbaꞌa pə ghwəy ɗəw shiy vəya mbə slən tseyey, ta məniŋwəy shi dzee» kə Yesəw.

Yesəw gəzəpə kwəma *Safə tsa Hyala tsa dza naa ghwəni səəkə kaa mbəzli

15 *Ma kə Yesəw diɓa na: «War mbaꞌa pə ghwəy ɗitəra tsərtsərəy, ta ɗi fəti dza ghwəy ta kwəma gəzaŋwəy ya. 16 *Ta cəꞌwə dzee dza va Dirə a ghəci ghwənikəvəŋwəy tsahwəti ndə ta kəətiŋwəy, Safə tsa ci ɗewɗew tsa. Ma nza ghəci nzəy tiɓa lə ghwəy ya pa hwəmɓa. 17 *Safə tsaa cipə na kataŋ na kwəma. Ma na mbəzli tə hiɗi na nashi kiy, ka kwəmavə ghəshi, sa nay ma ghəshi mbaꞌa sa sənay ma ghəshiw. Ghwəy ta na tsa ghwəy ghən kiy, a ghwəy sənay wəzə. Sa nzana ntsa mbə ghwəy ghəci, mbə nzəy ghəci jakəjakə lə ghwəy.

18 Ya tsəgha nzəy, ka dzee dzaraa zlaŋwəy kwətiŋwəy nja məzhititiw. Ta zhəghəva dzee zhikəə zhəvəgha ghwəy. 19 *Kwa kwəma jəwəy, ka dza mbəzli tikə tə hiɗiy naraw. Ghwəy na na ghwəy kiy, ta nara dza ghwəy dza. Sa nzanay, mbə piy nzee. Dzəghwa mbə piy ghwəy taa nza kwərakwə. 20 *Ghala pətsa va sa ka vəghwə tsa va tsəhəyəy, ta sənay dza ghwəy mbə Dirə nzee, mbaꞌa ghwəy mbə ya, zhini yən na mbə ghwəy, pə ghwəy.

21 *Ma ntsaa fəti ghən ta kwəma gəzəkee, dza na mbaꞌa kəsəvə ka ɗi fəti tiy, tsava ndə na saa ɗira. Ta ɗi ntsaa ɗira dza Dirə kwərakwə ki, zhini tsəghee dzaa ɗi ɓa. Ghalaɓa ki na, ta cinti ghən tsee dzee kaa tsava ndə» kə.

22 Ma kə tsahwəti ntsa har məndiy Zhəwdə, mbərəkəy Zhəwdasə Isəkariyətə na: «A Ndə sləkəpə, njaa njaa dza nava kwəmaa məniva dza ghaa citi ghən tsa gha kaa ngəŋəy, ma nihwəti mbəzli tə hiɗi na, kala dza ghəshiy mbay naŋa nashi kia?» kə. 23 *Ma kə Yesəw na: «Ma ntsaa ɗiray, a ta kəsəvə kwəma gəzəkee, ka ɗi fəti ti. Ta ɗi ntsa va dza Dirə. Ghəy lə Dirəy, ta səəkə dza ghəy və, ta nzəy ghəy lə kar ntsa va gwaꞌa. 24 *Ma na ntsaa ɗira may, ka ɗi fəti na ta kwəma gəzə yaw. Kwəma nja kwəma nzee na mbə gəzə nzə sana favə ghwəyəy, kwəma gəzee dəꞌwə ghən tsee naw, kwəma gəzə Dirə tsaa ghwənikəra va tikə na sava.

25 Ə gəzaŋwəy ya shi va gwanashi, ghala vəghwə tsa nzee ghwəlara mbə ghwəy. 26 *Ləy hwəm shi vay, a Dirə dzaa ghwənikəŋwəy Safə tsa ci ɗewɗew tsa ta kəətiŋwəy. Ma nza ghəci ɓəniŋwəy kwəma va gwanata, ka zəzəŋwəy nahwəti kwəma gəzaŋwəy ya gwanata. 27 *Avee zlaŋwəy mbə zərkə, zərkə tsee na sa ndaŋwəy ya va. Njasa ka mbəzli tə hiɗi vaa ɓə kaa mbəzli ɓəŋwəy ya tsee zərkəw. Ka dza her ghwəy ma, ka hazləni ghwəy ma. 28 *Njasa niy favə ghwəy va yən gəzaŋwəy: “Ta maɗi dzee dzara, nanzə kiy, ta zhini dzee zhəghəvaa zhəkəə dzəvəgha ghwəy” pən niy niy, mbaꞌa pə ghwəy ɗira na, ta vəshi dza ghwəy tərəŋw, sa dzee ta dzaa dzəvəgha Dirə. Sa nzanay, a Dirə taŋətəra tə dikə. 29 *Ə gəzaŋwəy ya kwəma va sana ghala nanata di. Ma sa ka na mənta ki na, nza ghwəy mbəə zləɓavə kwəma va. 30 *Ka zhinee gəzəhwə kwemer lə ghwəy ghwəla ɗaŋ ɗaŋəw, sa nzanay, mbə səəkə na mazə tsaa sləkə hiɗi ni. Bərci vəə dzəkən yaw. 31 *Ya tsəgha nzə kiy, wəzəɓa sənay mbəzli tə hiɗi gwanashi, e ɗi Dirə tərəŋw, mbə məni shi gəzara na nzee gwaꞌa, kə ghəshi.

Satim dzamməm tikə!» kə Yesəw.

15

Yesəw na dəŋw fə tsa kataŋ tsa

1 *Ma kə Yesəw ɓa na: «Yən na dəŋw fə tsa kataŋ tsa. Dirə na, ndə za tsaa sləkə vəh fəhi va. 2 *Ma dəvəə dzaa yati ma ya, mbə dividiviy dzaa hashi tə ya gwaꞌay, ta kəslamtishi dza Dirə səkwa tə ya. Ma naa dzaa yati ya dəvə na, ka na dza mbaꞌa gwəmati slahə nava dəvə wəzə ki, nza ghənzə mbəə gwəmavə ya na wəzə na ya, taŋ na kwa taŋa va. 3 *Ma ghwəy sana kiy, mbəzli gaga ni, gwəma gwəma ni, nza ghwəy gwanaŋwəy, tə mbərkə kwəma ɓanavəŋwəy ya na. 4 *Jakəŋwəyəm wəzə lə ya, njasa nzee va jakəjakə lə ghwəy. A ghwəy sənay kiy, ka mbə dəvə fəə yati ya kwətita, kala ghənzə tə dəŋw tsa pəsəta na va tiw. Ava tsəgha nza ghwəy kwərakwə ki, ka dza ghwəy mbəə mənti shiy dzaa fə shəndəkəə dzəti Hyala, ghwəy kala jakəjakə lə yaw.

5 Yənəy, yən na dəŋw fə, ghwəy na, dividivi tə ya. Ma ntsa jakəy lə yay, tsəgha nzee jakəjakə li kwərakwə, ta yati ya dza na ɗaŋ. Kala jakəŋwəy pə ghwəy lə yay, ka dza ghwəy mbay mənti ya namaɓa kwəmaw. 6 *Ntsaa kama jakəjakə lə yay, ta ndəghamti tsava ndə dza məndiy dza, njasa ka məndi vaa ndəghamti dəvə tə fə, sa ka məndiy slanti, nza ghwəlita. Ma gəla niva shəghwə dəvə fəə nza kiy, nahwəti kwəma shi tiɓa, kala ɓasəshi ta pəhə ghwə li shiw. 7 *Mbaꞌa pə ghwəy jakəŋwəy lə ya, mbaꞌa kwəmee nzəyta mbə ghwəy wəzəy, ghalaɓa na, ɗəwəm shiy ya nimaɓa shiy na shi ɗi ghwəy vəya gwaꞌa, ta kwəmavəshi dza ghwəy. 8 *Sa ka ghwəy cikəvəri kwəma wəzə na məni ghwəyəy, ghalaɓa dza ghwəy nza ka mbəzli ta səɗee karkar ni. Mbaꞌa pə ghwəy mənti tsəghay, a mbəzli dzaa nay dikə tsa Dirə kwərakwə ki. 9 *Ma yənəy, mbə ɗiŋwəy nzee njasa ɗira Dirə va kwərakwə. Garəŋwəyəm tə ɗi tsa ɗiŋwəy ya va ya hwəmɓa. 10 *Mbaꞌa pə ghwəy ɗi fəti ta kwəma gəzəkəŋwəy ya məni nzəy, a ghwəy garəŋwəy tə ɗi tsa ɗiŋwəy ya va ya hwəmɓa ɗi naa gəzə. Njasa ɗee va fəti ta kwəma gəzara Dirə məni nzə, mbaꞌee garəɗa tə ɗi tsa Dirə va ya hwəmɓa.

11 *Ma gəzaŋwəy ya kwəma va tsəghay, ta mbə vəshee təhayŋwəy nefer ghwəy. Ma nza na ghwəy vəshi kərniy yəmayvata kwərakwə ki. 12 *Ma nə ya kaa nee kwəma gəzaŋwəy ya, ta məni ghwəyəy: Ɗim ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy, njasa ɗiŋwəy ya va kwərakwə. 13 *A ghwəy sənay, tsahwəti ɗi tiɓa ndəə cikəvəri ka taŋəti məti zləɓati ndə tə mbərkə madigahiyəw. 14 Ma ghwəy ki, mbaꞌa pə ghwəy məni kwəma njasa gəzəkəŋwəy ya vay, madigahiraa gə ghwəy. 15 Ka dzee harŋwəy ka ghəraɗa sləni ghwəlaw. Madigahira dzee harŋwəy. Sa nzanay, ndə ghəra sləni tsa ndə na kar naa sənashi shi ka Ntsaa sləkəə məniw. Ma ghwəy na na ghwəyəy, cəkeꞌ ɓanavəŋwəy ya shi citəra Dirə, va tsəgha harŋwəy ya ka madigahira. 16 *Sanay, ghwəy təravəra naw. Yən na saa təravəŋwəy, ta nza ghwəy ka mbəzlee. A ndaŋwəyee sləni, nza ghwəy dza ta ghəra, nza sləni va mbəə dza kwa kwəma kwa kwəma ka kəəti mbəzli ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma. Ghalaɓa ki na, nza Dirə ɓəŋwəy ya nimaɓa shi dza ghwəy ɗəw və mbə slən tsee ki. 17 *A nə ya kaa kwəma gəzaŋwəy ya ta məni ghwəy kiy: Ɗim ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy, nə ya» kə Yesəw.

Ka ɗi mətsə kar Yesəw lə *mbəzli ta səɗa ci mbəzli tə hiɗiw

18 *Ma kə Yesəw ɓa na: «Mbaꞌa pə ghwəy nay kala ɗi mətsə ghwəy mbəzli tə hiɗiy, sənay tə ghwəy nee mətsə na sa ꞌwa ghəshiy ɗi ma, pə ghwəy. 19 Mbaꞌa pə ghwəy niy nza jakəjakə lə mbəzli tə hiɗi ni nzay, ta ɗi mətsə ghwəy niy dza ghəshi nza, sa ka ghwəy nza ka mbəzli shi. Ma sa nzana ki, mbaꞌee təravəŋwəy, harkəvəriŋwəy səvəri mbə mbəzli tə hiɗi, mbaꞌa ghwəy məniŋwəy ka shi ya nana, kala kama ghwəy jakəjakə li shiy, va tsəgha ɗi ma ghəshi mətsə ghwəy. 20 *Talay, njaa niy nə ya kaa ngəŋwəy shəka? E niy gəzaŋwəy: “Ndə ghəra sləni tsaa taŋəti ntsa ghəranci na va sləni tiɓa tə dikəw” pən ɓasa. War mbaꞌa kə ghəshi niy ɗi fəti ta kwəma gəzanshee nzay, tsəgha dza ghəshiy ɗi fəti ta na ghwəy nza kwərakwə. Njasa niy sara ghəshi va ngəraꞌwəy, tsəgha dza ghəshiy saŋwəy kwərakwə ɓa. 21 *Kwəma dza ghəshi vaa məməni tsəgha na lə ghwəy gwaꞌa kiy, war tə mbərkee dza naa nza. Sa sənay ma ghəshi ntsaa ghwənikəra. 22 *Kalaa niy səəkəree nza, kalaa niy gəzanakəshi kwəmee nzay, ka nza fəti və shi nzaw. Njana nzana mbaꞌee gəzanakəshiy, kwal və shi ta ɓanti fəti kən ghən shi mbə kwəma va ghwəlaw. 23 *Ya wa ntsaa ɗi ma mətsə yay, mətsə Dirə na sa ɗi ma na kwərakwə. 24 *Mbala kalaa səəkee mənti sləni dimədimə na mbə shi, sa səəkə ma ghəshiy nay tsahwəti ndəə mbata mənti nzay, ka nza fəti və shi ya jəw nzaw. Njana nzana nana ki, mbaꞌee ghərati sləni va tsəgha, mbaꞌa ghəshi nata njasa nzana, zhini tapə ghəshi ta ɗi ma kwəma ghəy lə Dirəy, a fəti və shi. 25 *A mənta nava kwəma tsəgha, ta mbə kwəmaa niy tsasliti məndi va mbə zliya kwəma shi pəhəpəhə naa dzəghwata kwa. Ma kə məndi niy niy: “A kwəma məntee tiɓaw na, gwəravə məndi kala ɗi ma mətsee, kə” kə məndi niy niy.

26 *Ta səəkə dza ndə kəətiŋwəy tsa va, səəkə va Didi dzee vəliŋwəy. Ghəci na Safə tsaa cipə na kataŋ na kwəma, vəgha Didi səəkə na. Sa ka na səəkəyəy, ta ndəgha fəti dza na tə ya. 27 *Ghwəy kwərakwə kiy, ta ndəgha fəti dza ghwəy tə ya. Sa nzana, kwasəbee ghwəy niy nza ghala ghava kwəmee paꞌ sənzənva.

16

1 A gəzaŋwəy ya kwəma va, vantaa təhwəni tsatəŋwəy, mbaꞌa ghwəy zlata nəw kwəmee taa nza. 2 *Ghalaɓay, ta ɓantəŋwəy dza *ka Zhəwifə səvəri mbə ciki ɓasəva tsa shi. Mbə zəzə kwəma shiy, sləniy gwəraa təɓə kwa kwəma Hyalaa mənti ghəy, dza ghəshiy ni, sa ka ghəshi bəkwəŋwəy. 3 *Va wa dza ghəshiy məni shi va tsəgha kiy, sa nzana, kala sənay Dirə ghəshi, kala sənara ghəshi na. 4 *Avee gəzamtəŋwəy shi va sanata, ma sa ka ghəshi maɗishi ta məni kwəma tsəgha na va ki na, nza ghwəy zəzəvə: “Wa a Yesəw niy gəzaŋəy kwəma shi ni sham” pə ghwəy taa ni» kə Yesəw.

Sləni dza *Safə tsa Hyala ta ghəra

«Va wa niy gəzaŋwəy mee kwəma va ghala kwataŋatay, sa niy nzana ghwəlaree tikə mbə ghwəy di. 5 *Nana kiy, ta maɗi dzee dzaraa dzəvəgha ntsaa ghwənikəra. Ndə mbə ghwəy ɗəw na: “Kwəma dza gha ta dzaa?” kəw. 6 *War nefer ghwəy shiy slashi va kwəma va, sa gəzəkəŋwəyee tsəgha. 7 *Na kataŋ naa gəzaŋwəy ya, va ghwəyəy, wəzəɓa dzaree na. Kala dzara pənəy, ka dza ntsaa dza vaa kəətiŋwəy səəkəyəw. Mbaꞌa pən dzaray, ta ghwənikəŋwəy dzee. 8 *Ma sa ka na səəkəy kiy, ta cintishi kwəma məni ghəshi jikir na dza na kaa mbəzli tə hiɗi, mbaꞌa cintishi na tiɗiɗ na kwəma, zhini mbaꞌa cintishi ngwəvə Hyala. 9 *A *Safə tsa Hyala dzaa cintishi kwəma məni ghəshi jikir na, sa nzana kala ndara nəfə tsa shi ghəshi. 10 A Safə tsa Hyala dzaa cintishi na tiɗiɗ na kwəma, sa nzana mbaꞌee dzaa dzaraa dzəmə ghwəməə dzəvəgha Dirə, kala dza ghwəy nara ghwəla. 11 *A dzaa cintishi ngwəvə Hyala, sa nzanay, a Hyala kəsəy mazə tsaa sləkə hiɗi ni lə fəti tə ngwəvə nzə.

12 Ɗaŋ na nihwəti kwemer vəya ta gəzaŋwəyshi nanzə kiy, nana di na ka gəzaŋwəyshi yaw. Ka dza ghwəy mbəə favəshi nana diw. 13 *Ma dzaa nza ghala pətsa dza Safə tsa Hyala va cipə na kataŋ na kwəma səəkəyəy, nza ɓəniŋwəy sənata na kataŋ na kwəma gwanata. Sa nzanay, kwəma ɗi na njasa təkəti na dza naa səəkə ta gəzəw. Gwanata tsa kwəma favə na dza naa gəzaŋwəy, ka gəzaŋwəy kwəma shiy dzaa səəkə ta məniva kwa kwəma. 14 *Ta ci dikə tsee dza na njasa nzana. Sa nzanay, kwəmee dza naa ɓəvə ta səəkə ghəciy gəzaŋwəy. 15 *Ya nimaɓa shiy na shi va Dirə gwaꞌay, shi ya na ghəshi. Va tsəgha nə ya kiy, kwəmee na sa dza Safə tsa Hyala vaa ɓəvə ta səəkə ghəciy gəzaŋwəy, pən» kə Yesəw.

Mbəzli tifəmmə ni

16 *Ma kə Yesəw diɓa na: «Kwa kwəma jəwəy, ka dza ghwəy naraw. Ma ləy hwəm hi jəw diɓay ta zhini dza ghwəy nara» kə Yesəw. 17 Dza nava kwəma mbaꞌa səəti nihwəti mbəzli mbə *mbəzli ta səɗa ci, mbaꞌa ghəshi ꞌwati ɗəɗəw kwəma kwa jipə shi, a kə ghəshi na: «Kwəma ka waa na ɗi ntsa na gəzəmmə nə na: “Kwa kwəma jəwəy, ka dza ghwəy naraw. Ma ləy hwəm jəw diɓay, ta zhini dza ghwəy nara” a kəa? Zhini ɓa na: “Sa wanay, sa dzee dzaraa dzəvəgha Dirə” a kə. 18 Njaa ɗi “Ləy hwəm jəw” tsa vaa gəzəa? Favə gəla kwəma va ghwəmmə, nda njaa ɗi na gəzəw» kə ghəshi.

19 Mbaꞌa Yesəw sənay mbə ɗi ɗəw kwəma na ghəshi və, kə. Ma kə kaa ngəshi na: «Kwəma gəzaŋwəy ya va nə ya: “Kwa kwəma jəwəy, ka dza ghwəy naraw. Ma ləy hwəm diɓay, ta zhini dza ghwəy nara” pən. Va tsəgha ɗəɗəw ghwəy, kwa jipə ghwəy na? 20 Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, a ghwəy dzaa nay ma, ghwəy mbə tihwəni, ka ngəlvə. Ma va mbəzli tə hiɗi nashi ki na, mbər nava vici dzaa mbəərəta ka vici kwa vəshi. Ma ghwəy na ghwəy ki na, war tifəmmə. Ma taa nza ki na, mbər ka vəshi nzəy tifəm tsa ghwəy va dzaa mbəərəy. 21 Nay ghwəy tsəy, mbaꞌa kə vici ya mali lə hwər kətikəvata ndəkwə ndəkwəy, kar imbə ꞌwəshiy nza tə miy nzəw. War tifəmmə ka naa nza, va zəzə vici ngəraꞌwə tsaa dza vaa səəkəə dzəkən. Ma sa ka na dza baw, yata kiy, gwaꞌa nzaꞌjəw dəŋwəzl, ka naa zamti ghən ta ngəraꞌwə tsaa səəkə va kən, kwataka va vəshi mbə nəfə nzə ta zəghwə yakəghwa na vaa dzəti hiɗi. 22 *Ava tsəgha nza ghwəy sana sənzənva kwərakwə ki, war titifəmmə. Ə na na nzana kiy, ta zhini dzee səəkəə naŋwəy. Ghalaɓay, ta təhəshi dza nefer ghwəy va vəshi tərəŋw tərəŋw. Ndə tiɓa dzaa mbay ɓəhwə nava vəshi mbə nefer ghwəy ghwəla tepəw.

23 *Sa dza vəghwə tsa gəzaŋwəyee tsaa məniy kiy, shi dza ghwəy zhiniy ɗəw vəya tiɓa ghwəlaw. Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, war ta ɓəŋwəy shi ɗəw ghwəy dza Dirəə dza ya nimaɓa shiy na ghəshi, ɗəwshi ma ghwəy lə slən tsee. 24 Paꞌ sanay, ɗəwhwə shiy ghwəy lə slən tsee diw. Ɗəwshim və, ta ndaŋwəy shi dza ghwəy vaa ɗəw və dza na. Nza vəshi ghwəy mbəə kərkəta» kə Yesəw.

Miydala na Yesəw dzəkən shi tə hiɗi

25 *Ma kə Yesəw diɓa na: «Ma kwemer gazaŋwəy ya va gwanashiy, war dzar kwa fir kwa fir gazaŋwəyshee. Ma ta nza ki, sa dza tsahwəti vəghwə tsa vaa səəkəyəy, ka dzee zhiniy gəzaŋwəy kwəma dzar kwa fir ghwəla teepəw. Kwəma kən Dirə dzee gəzəŋwəy səvəri bazhə bazhə. 26 Ghala tsava vəghwə sa ka na səəkəyəy, ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy dza naa ɗəw shi ɗi ghwəy va Dirə mbə slən tsee. Ka nə ya, e dzaa cəꞌwəŋwəy shiy və, pənəw. 27 Sa nzanay, mbə ɗiŋwəy na Dirə dəꞌwə ghən tsa ci. Mbə ɗiŋwəy na sa nzana mbaꞌa ghwəy ɗitəra, ka zləɓati səəkə və səəkee, pə ghwəy. 28 *Vəgha Didi kafee, mbaꞌee səəkəraa dzəti hiɗi. Sənzənva kiy, ta maɗi dzee tə hiɗi, ta dzaraa dzəvəgha Didi» kə Yesəw.

29 Ma kə mbəzli ta səɗa ci na: «A Ndə sləkəŋəy, nana kiy, kwəmaa na gəzəŋəy gha na bazhə bazhə, kala kwəma lə fir mbə. 30 Nana gha ghəy sənay, nahwəti kwəma tiɓa kala sənata ghaw, pə ghəy. Ya ə ɗi ndə ɗəw kwəma va ghay, ka ndə gha maɗi ta ɗəw kwəma va na, gha sənamti kwəma ɗi na va ɗəw. Va tsəgha zləɓati ghəy vəgha Hyala səəkə gha kataŋ, pə ghəy» kə ghəshi. 31 Ma kə Yesəw na: «Əy zləɓati ghwəy nana kiw? 32 *Ə gəzaŋwəyee, a tsahwəti vəghwə dzaa səəkə, ya tsəgha nzəy, a vəghwə tsa va tsəhəy. Ta ndaniŋwəy dza ghwəy kwətiŋ kwətiŋ gwanaŋwəy ka dzaŋwəy dzakə ghyeghyer ghwəy, mbərəkə ghwəy zlara kwətira. Nanzəy e sənay kwətira dzee nzaw. Ghəy lə Dirə dza naa nza. 33 *Ma kwəma gəzaŋwəy ya va gwanatay, ta mbə ghwəy nza lə zərkə mbə nefer ghwəy, sa jakəŋwəy ghwəy lə ya nə ya. E sənay, ta sa ngəraꞌwə dza ghwəy va mbəzli tə hiɗi. Ya tsəgha nzə kiy, ɗikəvaŋwəy tə ghwəy tərəŋw. Na nee ta na tsee ghən kiy, e təɗanakən kaa shi tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa, miydalaa mənee» kə Yesəw.

17

Njasa cəꞌwə Yesəw ta mbəzli ta səɗa ci

1 *Ma ləy hwəm sa gəzamti Yesəw kwemer va gwaꞌa gwaꞌa tsəgha ki na, dza na kaf kafəti kwəma ciy dzəta ghwəmə. A kə na: «A Di, nana kiy, a vəghwə tsee tsəhəy. Citi njasa nza dikə tsa mənee, yən Zəghwə gha, ta mbee ci tsa gha dikə njasa nzana kwərakwə. 2 *Gha kiy, a gha ndara bərciy dzəkən mbəzli tə hiɗi gwanashi, ta mbee ɓanshi piy tsaa kəɗi ma kaa mbəzli fambəra gha mbə dəvee gwanashi. 3 *Ma piy tsaa kəɗi ma tsa kwəmavə ghəshi vay, sa sənaŋa ghəshi ka Hyala kwətiŋa, kataŋ, mbaꞌa ghəshi sənay, Yesəw *Kəristəw na ntsa ghwənikə gha, kə ghəshi. 4 *Gwaꞌa cintee dikə tsa gha njasa nza na kaa mbəzli tə hiɗi. Dza mbaꞌee kəɗamti ghəra sləni ndara gha ta ghəra nzə tikə gwaꞌa. 5 *Nana kiy Diy, zhanavəra dikə tsee va niy nzee mbə kwa kwəma gha, ghala pətsaa niy nza ghwəm ghwəlam lə gha hiɗi ghwəla ta ꞌwa ngava.

6 *Gwaꞌa cantəŋee kaa mbəzli tərakəvəri gha va səvəri mbə mbəzli tə hiɗi, mbaꞌa gha ndarashi. Mbəzli gha niy nza ghəshi ka shi gha, dza mbaꞌa gha ndarashi mbə dəvee. Mbaꞌa ghəshi ɗiti fəti, ka məni kwəma gha ki. 7 Sənzənva kiy, gwaꞌa sənay ghəshi, ya nimaɓa shiy na ni ya shi kwəmavee na, va gha səəkə ghəshi, kə ghəshi. 8 Sa nzana mbaꞌee gəzanshi kwəma gəzara gha ngəshi, mbaꞌa ghəshi zləɓavə kwərakwə. Mbaꞌa ghəshi sənay kataŋ, vəgha gha maɗee ta səəkə tikə, kə ghəshi, mbaꞌa ghəshi zləɓati ghwəni tsa ghwənikəra gha va mbə nefer shi.

9 Va tsəgha cəꞌwəŋee ti shi, a gha kəətishi. Cəꞌwəŋee ta na mbəzli tə hiɗi gwanashiw, war ta ni ndara gha va mbəzli mbə dəvee cəꞌwəŋee, sa nzana mbəzli gha ka shi gha ghəshi. 10 *Ya wa ni ya shi vəya gwaꞌay, shi gha na ghəshi. Ni gha shiy gwanashi kwərakwə ɓa na, shi ya ghəshi. Səvəri mbə kwəma shi sənay məndi dikə tsee. 11 *Yən kiy, ntsa tikə tə hiɗi ni nzee ghwəlaw, ta dzaraa dzəvəgha gha dzee sana. Ma ghəshi na nashi kiy, tikə na ghəshi lə nzəy tsa shi. A Didi tsa ɗewɗew tsa, ndəghwətishi wəzə lə bərci mbə slən tsa gha va ndara gha. A ghəshi mbəə jakəti ghən tsa shi lə miy tsa shi, ta nza ka mbəzli kwətiŋ ni, njasa nza ghwəm va sənzənva kwərakwə. 12 Ma yən mbə nzəy tsa nzəyŋəy ghəy li shiy, ndəghwə niy ndəghwəshee lə bərci slən tsa gha va niy ndara gha. E ndəghwətishi, tsahwəti ndə tiɓa mbə shi mbaꞌa zay ya kwətiŋəw. War tsaa niy dza vaa zay, ta mbə kwəmaa niy tsasliti məndi va mbə Zliya gha mbəradzəə mənta. 13 *Sana kiy, ta dzara dzee dzəvəgha gha. Ə gəzamtee kwəma va gwaꞌa ghala yən tikəra tə hiɗi ni. A nefer shi mbəə tihəshi paf lə vəshee. 14 *E gəzanshi kwəma gha. Dzəghwa kiy, kala ɗi ma mətsə shi mbəzli tə hiɗi ni, sa kama ghəshi jakəjakə li shi, njasa nzee va kwərakwə, kala jakəva ma lə mbəzli tə hiɗi ni. 15 *Cəꞌwəŋee a gha səəkəə ɓantishi tikə tə hiɗiw. Ta mbə gha ndəghwətishi va *ndə jaka tsa shi cəꞌwəŋee. 16 Njasa nzee va, kala jakəva ma lə mbəzli tikə tə hiɗiy, tsəgha ghəshi kwərakwə. 17 Ə pə gha zhəghətishi, ka mbəzli gha kataŋ kataŋ ni, lə kwəma gha va kataŋ na. 18 *Ə ghwənashee dzəmbə mbəzli tə hiɗi, njasa ghwənikəra gha vaa dzəti hiɗi kwərakwə. 19 Laŋ ɓəvee ghən tsee mbaꞌee ndaŋa ti shi, ta mbə ghəshiy nza ka mbəzli gha kataŋ ni kwərakwə.

20 Mbə cəꞌwə cəꞌwəŋee na diɓay Didiy, war ti shi kwətishi gwaꞌa tsəgha cəꞌwəŋeyew, lə ta nihwəti mbəzliy dzaa ndara nəfə tsa shi tə mbərkə kwəma dza ghəshiy gəzanshi cəꞌwəŋee gwaꞌa. 21 *A Di, ə cəꞌwəŋee, məntishi ka mbəzli kwətiŋ. Mbaꞌa ghəshi jakəshi lə ghwəm, njasa nza gha va jakəjakə lə ya, tsəghee lə gha kwərakwə. Kəətitishi a ghəshi jakəti ghən tsa shi, nza mbəzli tə hiɗi mbəə sənay, gha ghwənikəra na, kə ghəshi. 22 E ɓanavəshi dikə tsa ndara gha va kwərakwə, a ghəshi mbəə nza ka ndə kwətiŋ, njasa nza ghwəm va lə gha sana ka ndə kwətiŋ. 23 Yən na, mbə shi, gha na mbə ya, tsəgha. A ghəshi mbəə mənishi ka ndə kwətiŋ tsəgha slar slar. Ma tsəghay, a mbəzli tə hiɗi dzaa sənay, gha ghwənikəra na. Ava gha mbə ɗishi, njasa ɗira gha va, kə ghəshi taa ni.

24 *A Didi, mbəzli niy, gha ndarashi na, e ɗi ghəshiy nza vəghee, tə pətsa dzee ta nza kwərakwə, ta mbə ghəshiy nay dikə tsee. Dikə tsa ndara gha, sa nzana mbaꞌa gha ɗitəra ghala hiɗi ghwəla ta gha ngava. 25 *A Didi tsaa nəw kwəma lə kwal tsa nzə, gha sənzənvay sənaŋa mbəzli tə hiɗiw. Yən na nee kiy, e sənaŋa. Dzəghwa mbaꞌa mbəzlee ni sənay, gha ghwənikəra na, kə ghəshi. 26 *E citəŋa kaa ngəshi, ta zhini dzee mətsəhə ciŋa ngəshi diɓa. Ta mbə ɗi tsa ɗira gha vaa tahanayshi nefer shi paf kwərakwə. Mbə shee taa nza dəꞌwə ghən tsee ghalaɓa kwərakwə ki» kə Yesəw.

18

Njasa kəsə məndi Yesəw

1 *Ma sa cəꞌwəti Yesəw cəꞌwə va kiy, mbaꞌa ghəshi maɗishi lə *mbəzli ta səɗa ci, ka taŋə dzəvəri tə həl tsa har məndiy Kedərən. Ma pəriɓa taŋ həl tsa va na, mbaꞌa tsa pəriɓa. Dza kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci mbaꞌa ghəshi dzəghwashi kwa tsa va. 2 *Ma Zhəwdasə, ntsaa ngati ɗafa va ta kəsə Yesəw kwərakwə na, mbaꞌa sənay pətsa va, sa sənaɓəshi ghəshi mbə dzəghwa.

3 *ꞌWakəvə kar Zhəwdasə lə ka sawji mbaꞌa ghəshi maɗishi lə mbəzliy ndəghwə *ciki Hyala ghwənashi mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, ghəshi lə *ka Farisahi. War pəhəpəhə ghaa nashima lə shi mbəz shi, mbaꞌa gərkəwahi lə shehwer, giꞌwə giꞌwə ghwə ti shi və shi ta dividivi shi. 4 Ma Yesəw naci ki na, mbaꞌa sənata kwəmaa dzaa mənivaa dzəkən ghala kwataŋata. War sa tsəhəshi ghəshi kwa tsa va na, dza Yesəw kət kətəghəvay dzəvəgha shi, ka ɗəw və shi, a kə na: «A ntsa pəla ghwəya?» kə. 5 Ma kə ghəshi na: «Yesəw ndə ka Nazaretə» kə ghəshi. Ma kə Yesəw na: «Ane, yən na sava» kə.

Tiɓa Zhəwdasə tsaa ngati ɗafa va ta kəsə Yesəw kwasəbə shi ki. 6 Ma sa gəzəkə Yesəw: «Ane, yən na sava» kə na, ꞌwakəvə ghəshi zhəy lə hwəm lə hwəm tsəgha, dididi səyshi, naꞌi ghəshi shəkatəvashi tə hiɗi. 7 Zhini Yesəw ka ɗəw və shi diɓa: «A mbəzli ni, a ntsa pəla ghwəy, pə ghwəya?» kə. A kə ghəshi na: «Waa Yesəw ndə ka Nazaretə» kə ghəshi. 8 Ma kə Yesəw ngəshi ɓa na: «E gəzaŋwəy nanzə ghala məcanata, avanaram, yən na sava, pən sa? Ma ghənzə tsəgha, yən kə sa pəla ghwəy kataŋəy, ə pə ghwəy zlashi nini mbəzli, a ghəshi dzashi» kə. 9 *Ma sa gəzə na va tsəghay, ta mbə kwəma gəzəkə na va kaa Didiy dzəməyta. Sa niy nə na va: «A Didi, ma mbəzli ndara gha va mbə dəvə yay, zamti ndee mbə shi ya kwətiŋəw» kə. 10 *Dzəghwa Shimaŋw Piyer kaa kafaꞌi sa nzana və tə pətsa va ɓəkwə təɗikəvəri, pətsə kəsləkəghwa sləmə kwa bəzəmə vəgha ghən ndə ghəra sləni kaa dikə tsa ka ta Hyala. Malkwəsə, kə məndi kaa slən tsa ndə ghəra sləni tsa va. 11 *Ma kə Yesəw kaa Piyer na: «A Piyer, zhanambə kafaꞌi tsa gha mbə kwəɓək tsa ci taŋtaŋ. Ka dzee sa ngəraꞌwə tsa ndara Dirə ta saw nə gha mbə zəzə kwəma gha shəkəna?» kə.

Yesəw kwa kwəma Anə, dikə tsa *ka ta Hyala

12 Dza ka sawji tiɓa ghəshi lə ntsaa sləkə shi, mbaꞌa ka ndəghwə *ciki Hyala mbə *ka Zhəwifə, pay ghəshi kəsəti Yesəw, mbaꞌa ghəshi pəhəti. 13 *Dza ghəshi pəm pəmanaghə kaa Anə, kwa taŋa di. Ma Anə tsa vay, shiy Kayifə, dikə tsa ka ta Hyala tə nava piya na. 14 *Kayifə tsa va na saa niy gəzanshi va kaa mbəzli ka Zhəwifə dikə dikə ni, ma kə na: «Aya, wəzəɓa mətiy ndə kwətiŋ na tə mbərkə hwəlfə ghwəmmə» kə niy ni.

Kwa taŋa vəraslə tsa Piyer

15 *Ma ghala pətsa pəmə məndi va Yesəw ta dzakə ghi tsa dikə tsa *ka ta Hyala tsa vay, mbaꞌa Piyer ghəshi lə tsahwəti ntsa ta səɗa Yesəw nja ghəci nəwvə. Ma ntsa vay, a dikə tsa ka ta Hyala tsa va niy sənay. Va tsəgha kwəmavə na dzakə ghi tsa va kwasəbə Yesəw. 16 Mbaꞌa Piyer garəy pərikəy kwa dəgha naci ki. Mbaꞌa ntsa ta səɗa Yesəw va, ntsa sənay dikə tsa ka ta Hyala va səvəriy gəzanta kwəma kaa mali kwa ndəghwə dəgha va. Mbaꞌa ntsa va pəməghə Piyer dzakə ghi ki. 17 *Dza maliy ndəghwə dəgha va, tapə ta ɗəw kwəma va Piyer kəyɓa ki, a kə na: «A ntsa, tsahwəti ntsa ta səɗa ntsa gha tsəy?» kə. Ma kə Piyer na: «Am, əhəŋ, ntsa ta səɗa ci nzee neyew» kə.

18 Ghalaɓa ki na, mbaꞌa tasli mənta. Dzəghwa mbəzliy ndəghwə pətsa kəghi lə nihwəti ka sləni kəyɓa bəkə ghəshi pəhəy ghwə. Ka bəghəzli ghwə va Piyer kwərakwə.

Anə, dikə tsa *ka ta Hyala mbə ɗəw kwəma va Yesəw

19 Dza dikə tsa ka ta Hyala va, ka ɗəw kwəma va Yesəw dzəkən kwəma mbəzli ta səɗa ci, lə dzəkən shi ɓənipə na va. 20 *Ma kə Yesəw kaa zləɓanci na: «Yən kiy, mbə gəzə kwəma va niy nzee kaa mbəzli ɗaŋ, paꞌi paꞌi tə ngwəla. Ka ɓananshee kaa mbəzli dzar mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, paꞌ mbə *ciki Hyala, tə pətsa ɓasəva *ka Zhəwifə gwaꞌa gwaꞌa. Kwəma tiɓa mbaꞌee gəzəhwə tə mbə ya kwətiŋəw. 21 Wa shi zhini ghaa ɗəw vəya diɓaa? Ə pə ghaa ɗəw va mbəzliy niy gəzanshee va, a ghəshi ciŋa njasa niy favə ghəshi yən gəzanshi. A ghəshi sənata gwaꞌa gwaꞌa» kə. 22 *Ma sa gəzəkə Yesəw kwəma va tsəgha na, ꞌwakəvə tsahwəti ndə ndəghwə ciki Hyala tiɓa paꞌwə tsavəgha dəvə vəgha ghən ci. A kə na: «Tsəgha ghaa zhananci kwəma kaa dikə tsa ka ta Hyala nee?» kə. 23 Ma kə Yesəw na: «Tawa ləkəra gha kia? Kwəma jikir na kə sa gəzəkee vay, ka gəzə gha! Kwəma wəzə na pən gəzəkə kiy, tawa ləkəra gha kia?» kə.

24 *Dzəghwa Anə mbaꞌa zhiniy vələghə Yesəw kaa Kayifə dikə tsa ka ta Hyala, war ghwəlay pəhəpəhə tə zəꞌwə va tsəgha ki.

Kwa bakə vəraslə tsa Piyer

25 Ma ghala pətsa va ki na, war tiɓa Shimaŋw Piyer vəgha mbəzli va mbə bəghəzli ghwə ci va naci ki. Dza tapə məndi maɗishi ta ɗəw kwəma və, a kə məndi na: «A ntsa, tsahwəti ntsa ta səɗa ntsa gha tsəy?» kə məndi. Ma kə Piyer na: «Ntsa ta səɗa ci nzeyew» kə, ka vəraslə. 26 *Dza ma kə tsahwəti ndə kwətiŋ mbə ka ghəra sləni dikə tsa *ka ta Hyala va, ngwardidi ghəshi lə ntsa kəslamti Piyer va sləmə ci na: «Niy naŋee kwasəbə ntsa ghala pətsaa nza ghwəy va kwa tsa tsəy?» kə. 27 Zhini Piyer mbaꞌa vərasləti vəraslə diɓa. ꞌWakəvə ngələkə ghala pətsa va ki, mbaꞌa way.

Yesəw kwa kwəma Pilatə, ngwəmna tsa ka *Rəm

28 Dza məndi tə həzlimə pəətə mekəshi ki, pəm məndi pəməkə Yesəw kəghi tsa Kayifə, ka dzakə ghi tsa ngwəmna ka Rəm li. Ma *ka Zhəwifə nashi ka ghən tsa shi na, kala dzakə ma ghi tsa ngwəmna ghəshi. Sa naa nza mahalakə dzakə ghi tsa ndə ka Rəm və shi, ndə kə gwəmantəvay ta zəmə shiy mbə *makwaghwa Pakə. 29 Ma sa mbə ma ka Zhəwifə dzakə na, dza ngwəmna Pilatə, mbaꞌa səvəriy kəsashi pərikə kwa dəgha. Dza na ka ɗəw və shi: «Wa shi mənti ntsa kəsəti ghwəya?» kə. 30 Ma kə ghəshi ngəci na: «War mbaꞌa kə kala ndə liɗi kwəma nzay, ka dza ghəy səəkə li ngəŋaw» kə ghəshi. 31 *Ma kə ngwəmna Pilatə kaa ngəshi na: «Mbalam li, a ghwəy dzaa sla ngwəvəə dzəkən dəꞌwə ghən tsa ghwəy njasa gəzəkə kwəma ghwəy pəhəpəhə na» kə. Ma kə ka Zhəwifə na: «Kwal va ghəy ta sla ngwəvə mətiy dzəkən ndəw» kə ghəshi. 32 *Mbaꞌa nava kwəma mənta tsəgha, ta mbə kwəmaa niy gəzəkə Yesəw va, ghala pətsa cipə na kwəma məti dza na ta *məti vəgha tsəm dzəghwata kwa.

33 Mbaꞌa Pilatə zhay zhakə ghi tsa ci ɓa, daꞌ harvə Yesəw. Ka ɗəw kwəma ghəci və, a kə na: «Mazə tsa ka Zhəwifə nza gha na ntsa?» kə. 34 Ma kə Yesəw na: «A ngwəmna tsee, kwəma təkəti gha dəꞌwə ghən tsa gha, ta ɗəw tsətsə na sana shəkənaa, naa kə ndə kaa ngəŋa na?» kə. 35 *Ma kə ngwəmna Pilatə na: «Waa yən ɓa, pə gha, ndə kaa Zhəwifə nzee na? Mbəzli ghwəy ka hwəlfə ghwəy, lə *ka ta Hyala ghwəy dikə dikə ni kəsəkəŋa na ngəra. Va tsəgha ɗəwee, wa shi mənti gha kəsəŋa məndia? pən» kə. 36 *Ma kə Yesəw ki na: «Mazə tseyey, sa tikə tə hiɗi ni naw. Mbaꞌa kə niy nzaa sa tikə tə hiɗi niy nzay, ci gwəla ta səɗee ndəghwətəra, va nəghətaa ka Zhəwifə kwəfaghati dəvə shi tə ya nza. Ma ki na, məniy naa mazə tsa tə hiɗi ni kiw» kə Yesəw. 37 *Ma kə Pilatə ki na: «Mazə nza gha, ghənzə tsəgha ɓay?» kə. Ma kə Yesəw na: «Njasa gəzə gha va na, mazə nzee. Ya tsa yakəram lə səəkə tsa səəkəree tikə tə hiɗiy, ta canshi kwəma kataŋ na kaa mbəzli na. Ya wa ntsaa dzaa ɗi fa na kataŋ na kwəma kiy, ta fa nee va kwəma dzee gəzə dza na» kə Yesəw. 38 Ma kə Pilatə na: «A shiy na kwəma kataŋ naa?» kə.

Ka Zhəwifəə ɗəw pəəsli Yesəw va Pilatə

Ma ləy hwəm shi va na mbaꞌa zhəkəvəriy dzəghwa kwəma ka Zhəwifə. A kə ngəshi na: «A mbəzli ni, na neyey, kəsata kwəma jikir nee va ntsa gar ɓanci fəti məndiw. 39 Nanzə kiy, a ghwəy sənay, njasa sənaɓəŋwəy ghwəy mbə məni mbə makwaghwa Pakə. Mbə pəlayŋwəy ndə kee nza kwətiŋ kwa fərshina, geꞌi lə vici va. Ka ɗi ghwəy ki, yən pəlayŋwəy mazə *ka Zhəwifə na?» kə. 40 Ma kə ghəshi zlaŋzlaŋ na: «Awə! Zləɓati ghəyəw. Barabasə na sa ɗi ghəy ghaa pəlayŋəy!» kə ghəshi.

Ma Barabasə tsa vay ndə rəɗa tsa dikə tsa niy nza na.

19

1 «Əŋkwa» kə ngwəmna Pilatə ki, dza na mbaꞌa gəzanshi kaa ka sawji, a ghəshi pəmə Yesəw ta dzaa dəꞌwəti lə kwərpə. 2 *Dza ka sawji va pəmə ghəshi pəməvə Yesəw ki, mbaꞌa ghəshi mbərəti tekesli nja məgapa pəərə ghən mazə sərambə mbə ghən ci. Mbaꞌa ghəshi səranakən kwəbaŋ ghəməy nja sa mazə. 3 *Ka ghəshiy dza na ka kətivaa dzəvəgha ta sawa ci, ma kə ghəshiy ni na: «A mazə *ka Zhəwifə, ava ghəy səkwətəŋa» kə ghəshiy ni. Ka ləkə dəvəə dzəvəgha ghən ci.

4 *Dzəghwa Pilatə mbaꞌa zhəkəvəriy. A kə kaa ka Zhəwifə va na: «Favəm, na neyey, avee dzaa pəməkəvəriŋwəy Yesəw dzəti ngwəla sənzənva, ti ghwəy sənay, kəsata kwəma jikir nee və gar ɓasə ngwəvəə dzəkənəw, pə ghwəy» kə. 5 Dzəghwa pəm məndi pəməkəvəri Yesəw tə ngwəla ki, lə daghwəba tsa tsatim tə tekesli mbə ghən tsa ci, mbaꞌa kwəbaŋ ghəməy kən ghən ci. Ma kə ngwəmna Pilatə ngəshi na: «Avanayəm ntsa va ki» kə. 6 *Dzəghwa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, ghəshi lə dəwgerhi shi, mbaꞌa ghəshi nay Yesəw. Ma sa nay ghəshi, a kə ghəshi zlaŋzlaŋ na: «Daŋwə pə gha daŋwavəgha vəgha tsəm. Daŋwə pə gha daŋwavəgha vəgha tsəm» kə ghəshi. Ma kə Pilatə kaa ngəshi na: «Ɓəm a ghwəy daŋwə sa ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy. Na neyey, kəsata kwəma jikir nee və gar pəəsliw» kə. 7 *A kə ghəshi kaa ngwəmna na: «A kwəma pəhəti ghəy tiɓa, mbaꞌa gəzəkə, war ka pəəsliti kə, sa gəzəkə na “Zəghwə Hyala nzee” kə» kə ghəshi.

8 Sa favə Pilatə kwəma gəzəkə mbəzli va va tsəgha na, mbaꞌa hazləniy tərəŋw. 9 *Zhini na mbaꞌa pəməvə Yesəw zhakə ghi diɓa. Dza na ka ɗəw kwəma və, a kə na: «Kwəma tsahwə ghaa?» kə. Dighevə Yesəw nzəyəy, kala zləɓanci kwəma. 10 Ma kə Pilatə ngəci na: «Wa ə zləɓara ma gha kwəma kia? Ə sənay ma gha, a kwal vəya ta pəlaŋa, zhini lə kwal vəya ta gəzanshi kaa mbəzli ta daŋwavəghaŋa vəgha tsəm, pə gha na?» kə. 11 *Ma kə Yesəw ngəci na: «Kwal va gha ya jəw ta məntəra shiy gha, kala ndaŋa kwal Hyala səəkə mə ghwəməw. Va tsəgha nzana ki, ma ntsaa ɓəvəra vaa fambəra mbə dəvə ghay, tərəŋwɓa na ci *kwəma jikir na na kən na gha» kə. 12 *Ma sa favə Pilatə kwəma va tsəgha na, dza na ka pəla kwal tsa pəlay Yesəw. Dza ka Zhəwifə gwanashi ka ꞌwaŋə zlaŋzlaŋ, a kə ghəshi na: «War mbaꞌa pə gha pəlay ntsay, ka zhini ghaa nzaa madiga lə mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi ghwəlaw. A gha sənay, ya wa ntsaa mənti ghən tsa ci nja mazəy, ndə gaɓə tsa mazə tsa va na» kə ghəshi.

13 Ma sa favə Pilatə kwəma va tsəgha na, mbaꞌa gəzanshi kaa ka sawji a ghəshi pəmə Yesəw səvəriy dzəti ngwəla diɓa. Dza na das nzəyəy kwa gəzli ka naa nzəy ta sla ngwəvə kwa. Pətsa nzəyəy na va tiy, «Gabata» kə məndi kwa kwəma ka *Ebərə. A ɗi na gəzəy «pətsa ndəɓətim lə hərezli» ta ɓasə ngwəvə ti. 14 Fəca məniva shi va vay, gar vici kwa ghən niy nza na, məndi taa səvəri ta gha *makwaghwa Pakə. Ma kə Pilatə kaa ka Zhəwifə na: «Avam mazə tsa ghwəy» kə. 15 Ma kə ghəshi zlaŋzlaŋ na: «Ayaw, pəəsli pə gha paslamti. Daŋwavəgha vəgha tsəm, a ghəci məti» kə ghəshi. Ma kə ngwəmna Pilatə ngəshi na: «Ə ɗi ghwəy, yən daŋwavəgha mazə tsa ghwəy vəgha tsəm na?» kə. Ma kə mbəzli dikə dikə ni mbə ka ta Hyala na: «Tsahwəti mazə tiɓa va ghəy na ghəy, kala war mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashiw» kə ghəshi. 16 Dzəghwa ngwəmna Pilatə ki mbaꞌa pəlanavəshi Yesəw ta dza ta daŋwəə dzəvəgha tsəm.

Yesəw vəgha tsəm

(Mt 27:32-44; Mk 15:21-32; Lk 23:26-43)

Dzəghwa ka sawji va ki, pəm ghəshi pəməti Yesəw, ka səvəri mbə məlməə dzəti ngwəla. 17 Dza məndi mbaꞌa məndi ɓanakən tsəm tsa dza məndi va ta daŋwəə dzəvəgha, a ghəci ɓə dəꞌwə ghən tsa ci. Mbaꞌa ghəshi dzashi liy dzəti pətsa nə məndi «Gwalgwata» kə məndi kwa kwəma ka *Ebərə. A ɗi Gwalgwata tsa vaa gəzəy, pi nja ghən ndə ngəri.

18 Ma sa tsəhəshi ghəshi na, dza ka sawji va mbaꞌa ghəshi daŋwavəgha Yesəw vəgha tsəm tə pətsa va ki. Mbaꞌa ghəshi daŋwavəgha nihwəti mbəzli bakə vəgha tsemer, ya wa ndə na tə tsa ci tsəm. Tsahwəti na, tə kwa bəzəmə Yesəw, tsahwəti na tə kwa zleɓi ci, mbaꞌa Yesəw kwa jipə shi ki.

19 Dza Pilatə mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzli a məndi tsaslati kwəmaa dzəti shiy, mbaꞌam nahati tə tsəm tsa daŋwə məndi vaa dzəti, a kə kwəma va na: «Yesəw ndə ka Nazaretə, mazə tsa *ka Zhəwifə» kə. 20 Kwəma tsasliti məndi vay, ka Zhəwifə ɗaŋ jangəhwə na, sa nzana ndəkwə ndəkwə pətsa daŋwavəgha məndi va Yesəw vəgha tsəm lə məlmə Zherəwzalem. Lə kwəma ka Ebərə, mbaꞌa sa ka *Rəm, mbaꞌa sa ka *Gərekə niy tsasliti məndi kwəma va. 21 Dza mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala mbə ka Zhəwifə mbaꞌa ghəshi dzaa kəsay Pilatə. Ma kə ghəshi kaa ngəci na: «Ma kwəma vay, ə pə gha zhəghanti, ka nə gha “Mazə tsa ka Zhəwifə” pə gha ma. Ma ka gha tsaslitiy: “Yən na mazə tsa ka Zhəwifə” kə ntsa pə gha» kə ghəshi. 22 Ma kə Pilatə ngəshi na: «Na tsaslitee va kwəma na neyey, tsəgha dza naa nza» kə.

23 Ma sa daŋwamti ka sawji Yesəw dzəvəgha tsəm na, mbaꞌa ghəshi ɓasəva kwəbeŋer ci, mbaꞌa ghəshi tihəhwəshi kwa jipə shi faɗanashi, ya wa ndə mbə shi na lə ni ci. Kwataka gee kən ghən ci saa niy tərə. Gee vay, gəvbaw niy nza na kala cisli ti, ka səəkə mə ghən paꞌ kwakə mbə hiɗi. 24 *Dza ghəshi sləka ghəshi sləkati kwa jipə shi, ma kə ghəshi na: «Ka sləkwə gee na ghwəmmə ma, ə pə ghwəmməə ti dandərɗə, ta nighə ntsaa dzaa ɓə mbə ghwəmmə» kə ghəshi. Kwəma mənti ghəshi va tsəghay, kwəmaa niy tsaslita va mbə Zliya Hyalaa faghwa ghəshi kwa. Ma kə niy niy: «A ghəshi tihəhwə kwəbeŋer kən ghən tsee kwa jipə shi. Mbaꞌa ghəshi slati dandərɗə ta sənay ntsaa dzaa ɓə gee ya» kə niy ni. Ava ghənzə na kwəma mənti ka sawji va ki.

25 *Tiɓa niy nza kar mbəghəy Yesəw garə vəgha tsəm tsa daŋwavəgha məndi va, ghəshi lə zhambəghəta, mbaꞌa Marəy, mali Kəleyəwpasə, mbaꞌa Marəy ka Magədala. 26 *Mbaꞌa Yesəw nata mbəghəy tiɓa vəgha, mbaꞌa ntsa ta səɗa ci va ɗi na tərəŋw kwərakwə ɓa. Dza ma kə kaa mbəghəy na: «A mə, avanay ntsaa zəghwə gha» kə. 27 Zhini ma kə kaa ntsa ta səɗa ci va ɓa na: «Avanta məŋa» kə. Dzəghwa ntsa va pəm pəməhwə Marəy ghala fəcavataa dzakə ghi tsa ci ki.

Njasa məti Yesəw

(Mt 27:45-56; Mk 15:33-41; Lk 23:44-49)

28 *Ləy hwəm shi va kiy, a Yesəw sənay gwaꞌa gwaꞌa kəɗita kwəma njasa ɗi Hyala nana, kə. Ma kə na: «A ndir ghəraɗa» kə. Sa gəzə na va kwəma va tsəghay, ta mbə kwəmaa tsaslita va mbə Zliya Hyalaa dzəkən dzəghwata kwəlaꞌ kwa. 29 *Ma tə pətsa va na, mbaꞌa ghwəlpə tiɓa paf shi sa tati məndi tə shi ndalakwə ni kwa. Dza ka sawji va tsaŋ ghəshi ɓəvə səwsə tiɓa, mbaꞌa ghəshi parati tə gəta. Dza ghəshi yəkwə ghəshi yəkwambə mbə shi sa va, ka fanciy dzəghwa miy tsa Yesəw. 30 Ma sa nə Yesəw, ɓəsə kə ɓəsəvə shi ndalakwə ni va lə miy tsa ci ki, ma kə na: «Nana kiy, gwaꞌa mənishi shiy njasa ɗi Hyala» kə. Dzəghwa kwəshəŋw ghən tsa ci məniy, mbaꞌa mətiy.

Gwapa mbə slərpə Yesəw

31 *Məniva shi vay, fəca ləwma Bərha. Səvəri way pi na, *vici dəkəva ka Zhəwifə. Kala ɗi *ka Zhəwifə mbəzli daŋwavəgha məndi va vəgha shəghwə nza war ghwəlashi daŋwə daŋwə fəca vici dəkəva. Sa nzana, nava vici dəkəva na, vici tərəŋw na ghənzə niy nza və shi. Va tsəgha ki na, mbaꞌa ghəshi dzaa kəsay ngwəmna Pilatə ta ɗəw, a ghəci gəzanshi kaa mbəzli, a məndi ɓalamti shiɗshiɗ tə mbəzli daŋwəy məndi va vəgha shəghwə, nza ghəshi mbəə bəkwəshi taŋtaŋ. Nza məndi mbəə pələkəghwa mbəreketi shi tə shəghwə. 32 Dzəghwa Pilatə ki mbaꞌa gəzanshi kaa ka sawji. Sa maɗi ghəshi ki na, mbaꞌa ghəshi ɓalamti shiɗshiɗ pərɓa tə tsahwəti mbə mbəzli daŋwavəgha məndi va vəgha tsəm vəgha Yesəw, zhini ɓəli tə kwa baka tsa va ɓa. 33 Ma maɗi ghəshi ta tsəhə vəgha Yesəw naci, njəꞌwə kə ghəshi na, ghəci mətiy. Va tsəgha ɓəlamti ma ghəshi səɗa Yesəw. 34 *Dzəghwa tsahwəti ndə mbə shi kwətiŋ, mbaꞌa ꞌyamti Yesəw mbə slərpə ci lə gwapa. Ka səəmə miymiy lə yam kwa pətsa va tiɓata.

35 *Ntsaa gəzə kwəma tsaa dzəkən shiniy, lə mətsə ci nashi na shi va, kwəma gəzə na va na, sa kataŋ na ghənzə. Aa sənata dəꞌwə ghən tsa ci, kwəma kataŋ na sa gəzee na, kə. Ta mbə ghwəy ɓanavə nəfə tsa ghwəy kaa Yesəw gəzə na kwəma va. 36 *Ma mənishi shi va tsəghay, ta mbə kwəmaa niy tsasliti məndi va mbə Zliya Hyalaa dzəghwata kwa. Ma kə niy niy: «Ka dza məndiy ɓəlamti isl tsa ci ya kwətiŋəw» kə. 37 *Zhini ma kə geꞌi kwa nahwəti kwəshala ɓa na: «Ta zhini dza ghəshi nay ntsa ꞌyamti ghəshi va lə gwapa» kə.

Məni kwəma kən mbəri tsa Yesəw

(Mt 27:57-61; Mk 15:42-47; Lk 23:50-56)

38 *Ma ləy hwəm sa mətiy Yesəw ki na, mbaꞌa *Zhezhefə ndə ka Arimate maɗiy, ka dza ta ɗəw kwal ta ɓə mbəri tsa Yesəw va ngwəmna Pilatə. Mbaꞌa Pilatə ɓanavə kwal ta ɓə ghəci. Dza Zhezhefə mbaꞌa səəkə pələkəghwa mbəri tsa Yesəw vəgha tsəm ki, ta dza ta la. Zhezhefə tsa va kiy, tsahwəti ntsa ta səɗa Yesəw niy nza na. Kwa mbəmbə ghəci niy nəw Yesəw va hazləni va mbəzli *ka Zhəwifə dikə dikə ni. 39 *Dza Nikwədem, tsahwəti ntsaa niy səəkəy vaa dzəvəgha Yesəw həvir, ndəs səəkəy kwərakwə, mbaꞌa ɓəkə in ta la Yesəw. In tsa wəzə tsa, sa kaɓəti məndi lə *mirə mbaꞌa *Aləye, ka zən nja ꞌwərdi. In tsa vay, gar kiləw mahkan mətsəkə na shəndəkə tsa ci. 40 *Dzəghwa ghəshi bakanashi ki, tsaŋ ghəshi ɓəvə mbəri tsa Yesəw, ka harə lə məgapa, ka shikə in tsa wəzə tsa va ghəshi mbə harə, njasa sənaɓəshi ka Zhəwifə mbə harə mbəri. 41 Ma tiɓa vəgha pətsa daŋwavəgha məndi va Yesəw vəgha tsəm na, mbaꞌa tsa tiɓa. Dzəghwa mbaꞌa məndi lati kwəli kwa tsa va ꞌwarꞌwar, kala səəkə məndiy laghwa mbəri kwa. 42 Dzəghwa mbaꞌa ghəshi laghwa Yesəw kwa kwəli va, sa nzana ndəkwə ghənzə tiɓa ki. Ma sa lamti ghəshi va ndəkwə tsəghay, sa nza vici ndəkwə ta pəkw, sa nzana tə way pi həzlimə na, *vici dəkəva ka Zhəwifə ghənzə.

20

Zhakati tsa Yesəw mbə məti

(Mt 28:1-8; Mk 16:1-8; Lk 24:1-12)

1 Ma pəətə fəca dəmasə, pi ghwəlaa wali ki na, mbaꞌa Marəy ka Magədala kafəta, ka dzaa dzəti kwəli Yesəw. Tsəhə na, sa nə na njəꞌwə kə na, kwəli va bəŋwəta, tsarakə hakwə tsaa niy nza va miyɓa dzar kwa nahwəti bəla. 2 *ꞌWakəvə na bəvbəpə maɗita lə bali. Mbaꞌa dzaa kəsashi kar Shimaŋw Piyer ghəshi lə tsahwəti ntsa ta səɗa Yesəw va ɗi na. Ma kə na: «A kar Piyer, ava məndi ɓəhwə Ntsaa sləkəmmə kwa kwəli, sənay ghəy kwa pətsa dzashi məndi liw» kə. 3 Ma sa favə kar Piyer lə tsahwəti ntsa ta səɗa Yesəw va kwəma va tsəgha na, mbaꞌa ghəshi maɗishi ka dzaa dzəti kwəli va ki. 4 Kə ghəshi ka kəsli bali bakanashi, mbaꞌa tsahwəti ntsa ta səɗa Yesəw va taŋəti Piyer tə bali. Dza na ndəs tsəhəy pərɓa ghəci tə kwəli va. 5 Tsəhə tsa tsəhə na na, ka kəɗaŋə pətsaa dzəmbə kwəli va, kala dzəmbə ma, njəꞌwə njəꞌwə kə na, nashi shiy na kwaɓaw war məgapaa niy harə məndi va Yesəw li sa kwaɓa tə hiɗi. 6 *Dza Piyer kwərakwə ndəs tsəhəy ki, səəkə lətə dzəmbəy mbə kwəli va. Sa nə na njəꞌwə kə na, war məgapa harə məndi va li sa mbəɓa tə hiɗi. 7 Ma məgapa pəərə məndi miy tsa Yesəw li ki na, tsarakə kwətita pəərə pəərə vəgha nahwəti bəla kwəli. 8 Dza tsahwəti ntsaa gha vaa tsəhə, lətə dzəmbəy mbə kwəli va kwərakwə, mbaꞌa nashi shi va war tsəgha lə mətsə ci, mbaꞌa zləɓavə kwəma va ki. 9 *Kwəmaa niy nə Zliya Hyala va: «Ta zhakatiy dza Yesəw mbə məti» kəy, paꞌ ghala pətsa va na, niy favə ghən tsa kwəma va mbəzli ta səɗa ciw. 10 Dza *mbəzli ta səɗa Yesəw va bakə ni, mbaꞌa ghəshi zhəghətəvashiy jighi ki.

Yesəw ghəshi lə Marəy ka Magədala

(Mt 28:9-10; Mk 16:9-11)

11 Ma sa zhəghəkəvata Marəy ka Magədala ki na, mbaꞌa dzaa garəta miy kwəli va, ka wahə. Ma ghənzə mbə wahə va na, dza na ka kəɗaŋə pətsaa dzəghwa kwəli va. 12 Nighə na na, ka kwal Hyala bakə lə kwəbeŋer tezlezl tezlezl ni kən shi, mənzəy tə pətsaa niy nza Yesəw va məhəni. Mbaꞌa tsahwəti lati ghən, mbaꞌa tsahwəti ləy mətsəni. 13 *Ma sa nata mbəzli va ghənzəə nighəshi tsəgha, a kə ghəshi ngəta na: «A mali na, a shiy mənishi wahə gha shəka?» kə ghəshi. Ma kə Marəy na: «Wa ə ɓəhwə məndi Ntsaa sləkəra kwa kwəli tikə, kala sənayee tə pətsa fəy məndi» kə. 14 *War sa zləɓakə na kwəma va na, tərəɗ zhəghətəvata, nighə na na Yesəw tiɓa məgarə, sənay na Yesəw na sava, kəw. 15 Dza Yesəw ka ɗəw və, a kə na: «A mali, a shi wahə gha ti shəka? A ntsa pala ghaa?» kə. Ndəɓa ndə ghəra sləni kwa tsa va na, kə ghən tsa nzə. Va tsəgha, ma kə ngəci na: «A Ndə sləkəra, gha kə ɓəhwəy, gəzara tə pətsa fəy gha, e dza ta ɓə» kə. 16 Dzəghwa Yesəw ka har lə slən tsa nzə ki, a kə na: «A Marəy» kə. Dza Marəy nzaꞌjəw tərəɗ zhəghəghə kwəma nzə dzar kwa. Ma kə lə kwəma ka *Ebərə na: «Rabəni» kə. Rabəni tsa vay: «Ndə ɓəni shiy kaa mbəzli» ɗi na gəzə. 17 *Ma kə Yesəw ngəta na: «Kadiw, ka dapəra gha di ma, sa nzanay ghwəla nzee ta dzəməə dzəvəgha Dirə. Mbala a gha dzaa gəzanshi kaa ngwarməhira, “Avee dzəməə dzəvəgha Dirə, Dəŋwəy ghəci kwərakwə, dzəməə dzəvəgha Hyala, Hyala ghwəy kwərakwə ɓa” kə, pə gha ngəshi» kə Yesəw. 18 Sa gəzəkə na tsəgha na, dza Marəy ka Magədala mbaꞌa maɗita ka dza ta gəzanshi kaa *mbəzli ta səɗa Yesəw, a kə na: «Ndatsəy e nay Ntsaa sləkəmmə, ka gəzəhwə kwəma ghəy li» kə. Dza na mbaꞌa slanakəshi kwəma gəzanakə Yesəw va kaa ngəshi.

Yesəw ghəshi lə *mbəzli ta səɗa ci

(Mt 28:16-20; Mk 16:14-18; Lk 24:36-49)

19 *Ma fəca dəmasə va vata hetihwer na, dza mbəzli ta səɗa Yesəw mbaꞌa ghəshi ɓasambəvashi mbə ciki. Bəsl ghəshi kalakən gəzli kən ghən shi ka jihəti sa hazləni ghəshi va mbəzli *ka Zhəwifə dikə dikə ni. Dzəghwa Yesəw wəɗ tsahwəy, mbaꞌa garəy kwa jipə shi. A kə ngəshi na: «Nzəyəy zərkə lə ghwəy» kə. 20 *Ma sa gəzanakəshi na tsəgha na, dza na mbaꞌa canatishi veviyerhi mbə hwər dividivi ci, lə ni mbə slərpə ci ngəshi. Sa nay mbəzli ta səɗa ci Ndə sləkəshi ki na, dza ghəshi ka vəshi tərəŋw tsəgha ki. 21 *Zhini ma kə Yesəw ngəshi ɓa na: «Nzəyəy zərkə lə ghwəy. Nanay ta ghwəniŋwəy dzee, njasa niy ghwənara Dirə va kwərakwə» kə. 22 *War sa gəzəkə na tsəgha na, mbaꞌa viyanakənshi *Safə tsa Hyala. A kə na: «Ɓəm Safə tsa ɗewɗew tsa. 23 *Ma mbəzli pəlata ghwəy kwəma shi jikir na kwa hwər tsa ghwəyəy, a Hyala dzaa pəlata kwəma shi jikir na kwərakwə. Ma ni pəlatanashi ma ghwəy kwəma shi jikir nay, ka dza Hyala pəla kwərakwəw» kə.

Kwəma kar Təmasə lə Yesəw

24 *Ghala pətsaa səəkə Yesəw vaa dzəvəgha *mbəzli ta səɗa ciy, niy nza tsahwəti ntsa nza slən tsa ci vaa Təmasə, zhini ihwəli, kə məndi tiɓa kwasəbə nihwəti mbəzli ta səɗa ciw. 25 Dzəghwa ma kə niy nza va tiɓa *mbəzli ta səɗa Yesəw ngəci sa səəkəy na na: «Təmasə, a ghəy nay Ntsaa sləkəmmə ndatsə» kə ghəshi. Ma kə Təmasə na: «Kala nashi vaviyer daŋwə məndi va pən mbə dəvə ci, mbaꞌee dapashi lə dəvee, mbaꞌee dapəti ni mbə slərpə ci va lə dəvə yay, ka zləɓa yaw» kə.

26 *Ma ləy hwəm ləwma kwətiŋ ki na, mbaꞌa mbəzli ta səɗa Yesəw zhiniy ɓasəshi mbə ciki diɓa. Fəca va ki na, mbaꞌa Təmasə tiɓa. Dza bəsl ghəshi kalakən gəzli kən ghən shi ka jihəti. Mbaꞌa Yesəw səəkəy garəy kwa jipə shi. Ma kə ngəshi na: «Nzəyəy zərkə lə ghwəy» kə. 27 Ma kə kaa Təmasə na: «A Təmasə, nighəvə dividivee ni, ndaka dəvə gha va, a gha tiɓəti vaviyer mbə dividivee ni, dapəti ni vəgha slərpee ni, ka mənti ghən tsa gha gha bakə bakə ma, ndara nəfə tsa gha» kə. 28 Ma kə Təmasə na: «A Ntsaa sləkəra, a Hyalee» kə. 29 *Ma kə Yesəw ngəci na: «Sa nara gha nana ndara gha nəfə tsa gha ki na? Vəshi na va mbəzliy ndara nefer shi ya kala nara ghəshi» kə Yesəw.

Ntsaa tsasliti zliya nay, tawa tsasli naa?

30 *A Yesəw məmənəhwə nihwəti shi dimədimə ni ɗaŋ ghənghən kwa kwəma mbəzli ta səɗa ci. Kala tsaslambəshi məndi mbə zliya na gwanashi. 31 *Ma shi tsasliti məndi ni mbə zliya nay, nza ghwəy mbəə sənay kataŋ kataŋ, Yesəw na *Kəristəw Ntsa tivə Hyala, pə ghwəy, va tsəgha tsaslitishi məndi. Ghəci kiy Zəghwə Hyala na. Nza ghwəy mbəə ɓanavə nefer ghwəy kaa Yesəw tsa va, ma ghalaɓa ki na, nza ghwəy kwəmavə piy tsaa kəɗi ma mbə slən tsa ci, va tsəgha tsasliti məndi shi ni diɓa.

21

Yesəw ghəshi lə nihwəti mbəzli ta səɗa ci mbərfəŋ

1 Ma ləy hwəm ki na, mbaꞌa Yesəw cinti ghən tsa ci kaa nihwəti mbəzli ta səɗa ci miy kwəfa *Tiberiyadə. Avanay njasa canatishi na ghən tsa ci. 2 Kar Shimaŋw Piyer, ghəshi lə Təmasə ntsa har məndiy ihwəli, mbaꞌa Natanayel, ndə ka Kana tə hiɗi ka Galile, mbaꞌa ndərazhi Zhebede, mbaꞌa nihwəti *mbəzli ta səɗa Yesəw bakə diɓa, tsəgha niy ɓasəshi ghəshi. 3 *Ma kə Shimaŋw Piyer ngəshi na: «A mbəzli ni, e dzara ta kəəsə kərpi nee» kə. Ma kə nihwəti mbəzli va na: «Tsəgha na, ta nəwŋa dza ghəy kwərakwə» kə ghəshi. Mbaꞌa ghəshi maɗishi, ka dzashi, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəghwa kwambəwal. Hi ghəshi virvir mbə ka kərpi, shaŋ ghəshi ta kəsəvə kəlipə ya kwətiŋ.

4 *Ma mekəshi sa kəɗiy pi ki na, mbaꞌa Yesəw təzliy tiɓa tə həlbə tsa miy kwəfa va. Sənay mbəzli ta səɗa ci na, ghəci na sava, kə ghəshiw. 5 Ma kə kaa ngəshi na: «Kəəsəvə kərpi va ghwəy tsəna ndərazhee ni?» kə. Ma kə ghəshi ngəci na: «Əhəŋ, kəəsəvəshi ghəyəw» kə ghəshi. 6 *Ma kə ngəshi na: «A pə ghwəy məntiy, ɓəm zləkwə tsa ghwəy va, a ghwəy kashi li tar bəla kwa bəzəmə kwambəwal va, a ghwəy nayma ghwəy kəəsəvə kərpi» kə. «Əŋkwa» kə ghəshi, dza ghəshi ka ka kərpi dzar kwa bəla va ki. Mbaꞌa ghəshi kəəsəvə kərpi ɗaŋ tərəŋw. Paf zləkwə tsa shi təhəy kala mbə ghəshiy mbahə səvəri mbə yam va ghwəla. 7 *Ma kə tsahwəti ntsa ta səɗa Yesəw va ɗi na kaa Shimaŋw Piyer na: «Ndə sləkəpə na sasa» kə. War sa favə Shimaŋw Piyer: «Ndə sləkəpə na sava» kə məndi na, həŋ ɓəvə kwəbaŋ tsa ci, sa niy səramti na kən ghən ci, paꞌ pakən, zhiɗə zliy dzəti yam ta dzar dzəvəgha Yesəw.

8 Ma nihwəti mbəzli ta səɗa ci va na, ka mbahə zləkwə tsaa təhəy va paf tsa va kərpi, ka səəkəə dzəvəgha həlbə. Niy nza ghəshi kərakə lə həlbə tərəŋwəw, war gar bəlakə səɗa bələkwə gwaꞌa tsəgha. 9 Ma sa tsəhəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi səkwashiy dzəti həlbə. Mbaꞌa ghəshi nata laɗi ghwə tiɓa, mbaꞌa kəlipə ti, mbaꞌa peŋ tə pətsa va. 10 Ma kə Yesəw ngəshi ki na: «Taram kərpi, mbə ni kəəsəvə ghwəy va sənzənva» kə. 11 *Dza Shimaŋw Piyer mbaꞌa dzəghway kwa kwambəwal, mbaꞌa mbahəkəmə zləkwə tsa va mbə yam dzəti həlbə, paf kərpi dikə dikə ni kwa, bələkwə mbaꞌa cifə mətsəkə mahkan ti. Ya tsəgha na kərpi va ɗaŋ tərəŋw ki na, sləkwəy zləkwə tsa va, və shiw. 12 Ma kə Yesəw ngəshi ki na: «Səəkəm zəməm shi zəmə ki» kə. Ghalaɓa ki na, ndə tiɓa mbə mbəzli ta səɗa Yesəw maw ɗəw: «Wa ndə nza ghaa?» kəw. Sa nzana mbaꞌa ghəshi sənay, Ndə Sləkəpə na sava, kə ghəshi. 13 *Dzəghwa Yesəw kət kətəghəvay dzəvəgha shi, kə həŋ ɓəvə peŋ tsa va, mbaꞌa ɓanavəshi, zhini mbaꞌa ɓanavəshi kərpi ɓa.

14 *Ghala zhakatiy Yesəw mbə mətiy, ghənzə na kwa mahkana səɗa ci mbə ci ghən tsa ci kaa mbəzli ta səɗa ci.

Gəzə kwəma Yesəw kaa Shimaŋw Piyer

15 *Ləy hwəm sa zəhwə ghəshi shi zəmə ki na, dza Yesəw ka ɗəw kwəma va Shimaŋw Piyer, a kə na: «Shimaŋw Piyer, zəghwə Zhaŋ, ka ɗira gha lə nəfə kwətiŋ ka taŋəti nihwəti mbəzli ni na?» kə. Ma kə Piyer ngəci na: «Yə Ndə sləkəpə, a gha sənay, e ɗiŋa» kə. Ma kə Yesəw ngəci na: «Ndəghwə mbəzlee ni mənishi nja ndərazhi teŋkesli» kə. 16 Zhini kwa baka səɗa diɓa tapə ta gəzanci: «A Shimaŋw, zəghwə Zhaŋ, ka ɗira gha lə nəfə kwətiŋ na?» kə. Ma kə na: «Yə Ndə sləkəpə, a gha sənay e ɗiŋa» kə. Ma kə Yesəw na: «Ndəghwə mbəzlee ni mənishi nja teŋkesli» kə. 17 Dzəghwa tapə Yesəw ta zhiniy ɗəw və kwa mahkana səɗa diɓa: «A Shimaŋw, zəghwə Zhaŋ, ka ɗira gha na?» kə. Dzəghwa kwəshay Piyer məniy, sa zhini Yesəw vaa ɗəw və: «Ka ɗira gha na?» kə kwa mahkana səɗa. A kə Piyer na: «A Ndə sləkəpə, gwaꞌa sənashi gha shiy. A gha sənay, e ɗiŋa» kə. A kə Yesəw ngəci ki na: «Ndəghwə mbəzlee ni mənishi nja teŋkesli. 18 *Ə gəzaŋee, ta na navay, tsəgha na, ghala pətsaa nza ghaa məgəlay, gha dəꞌwə ghən tsa gha niy va naa pəhə kanda gha, ka dzaŋa kwa pətsa ɗi gha. Sa ka gha haliŋay, ta kafə dividivi gha dza gha, nza tsahwəti ndə pəhəŋa kanda gha, ka na dza na mbaꞌa pəməghəŋaa dzəti pətsa ɗi ma gha» kə. 19 *Ma kwəma gəzəkə Yesəw va tsəgha nay, a cipə na njasa dza Shimaŋw Piyer ta məti, mbaꞌa dzaa fanati bama kaa Hyala lə məti ci va. Ma kə Yesəw ngəci ləy hwəm kwəma va ki na: «Nəwra ki» kə.

Yesəw ghəshi lə ntsa ta səɗa ci ɗi na tərəŋw

20 *Ma sa kəramti Yesəw gəzə kwəma va tsəgha, sa nə Piyer nighə kə ləy hwəm ci na, mbaꞌa nay ntsa ta səɗa Yesəw va ɗi na mbə səəkə tə səəbə shi. Ntsa va na saa niy kətəghəvay vaa dzəvəgha Yesəw ghala pətsaa niy zəmə ghəshi va shi zəmə mbə Pakə. Ghəci na saa niy ni va kaa Yesəw: «A Ndə sləkəpə, tsama ndə dza naa nga ɗafa tə ghaa?» kə. 21 Ma sa nay Piyer ntsa va, ma kə kaa Yesəw na: «A Ntsaa sləkəra, a kwəmaa dzaa kəsay ntsa naci kia?» kə. 22 Ma kə Yesəw ngəci na: «Ya ə nə ya war tiɓa kə tə ghwəməy paꞌ fəca dzee zhikə pənəy, wa kwəma gha mbəa? Na na ghay, ə pə ghaa nəwra na gha» kə. 23 Dza kwəma gəzəkə Yesəw va, mbaꞌa pəlivərivata dzar mbə mbəzliy nəw Yesəw, a kə ghəshi na: «Ma tsava ntsa ta səɗa Yesəw naci kiy, ka dza naa mətiw» kə ghəshi. Niy gəzanci Yesəw kaa Piyer na: «Ka dza tsava ntsa ta səɗee mətiw» kəw. Ma kə niy niy: «Ya ə nə ya war tiɓa kə tə ghwəməy paꞌ fəca dzee zhikə, pənəy, wa kwəma gha mbəa?» kə niy ni.

24 *Ava ghəci ghəci ntsa ta səɗa Yesəw va ndəgha na fətiy dzəkən shi va. Ghəci tsasliti shi ni diɓa, a ghəy sənay, kwəma tsasliti na vay, kwəma kataŋ na na.

25 *A Yesəw zhiniy məmənəhwə nihwəti shiy ɗaŋ tə hiɗi. Mbaꞌa kə məndi niy tsaslitishi gwanashi kwətiŋ kwətiŋ nzay, ɗaŋshi dza zliyahiy nza nza. Ma bərkee na, daw dza pətsa tə hiɗi niy nza ta fə zliyahi nza.

Ava tsəgha na Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw *Kəristəw njasa tsasliti Zhaŋ ki.

* 1:1 1:1-2 Ghava 1:1–2:4; Zhŋ 17:5; Flp 2:6; 1Zhŋ 1:1-2; ShiZhŋ 19:13-16

* 1:3 1:3-4 1:9-10; 5:26; 1Kwər 8:6; Kwəl 1:16-17; Ebr 1:2; ShiZhŋ 3:14

* 1:5 1:5 Ghava 1:3-4

* 1:6 1:6 Mt 3:1

* 1:8 1:8 1:20

* 1:9 1:9-10 8:12; 17:25; 1Zhŋ 2:8

* 1:12 1:12 1Zhŋ 3:1; Gal 3:26; 4:5

* 1:13 1:13 3:3, 5-6; 1Pi 1:23; 1Zhŋ 3:9

* 1:14 1:14 Gal 4:4; Flp 2:7; 1Tim 3:16; Ebr 2:14; 1Zhŋ 4:2; a ghwəy nay dikə tsa məni na: Mt 17:2; Zhŋ 2:11; 1Zhŋ 1:1-3

* 1:15 1:15 1:24-27, 30; 5:31-34, 36

* 1:17 1:17 7:19; Səvəri 31:18

* 1:18 1:18 6:46; 14:8-9; Səvəri 33:20; Mt 11:27; 1Tim 6:16; 1Zhŋ 4:12

* 1:19 1:19-27 5:33

* 1:20 1:20 3:28

* 1:21 1:21 Mt 2:14; Zhŋ 6:14

* 1:23 1:23 Ezay 40:3

* 1:25 1:25-26 1:33; Mt 21:25

* 1:27 1:27 1:15; SləniKY 13:25

* 1:28 1:28 10:40; Mt 3:13

* 1:29 1:29 1:36; Ezay 53:6-7; 1Pi 1:19; 1Zhŋ 2:2; ShiZhŋ 5:6

* 1:30 1:30 1:15

* 1:32 1:32 Mt 3:16

* 1:34 1:34 Zəhwə Hyala: 1:49; 5:18-23; 10:36; 11:27; 20:31; Mt 3:17; 27:54; SləniKY 9:20

* 1:36 1:36 1:29

* 1:40 1:40-42 Mt 4:18-20

* 1:41 1:41 4:25

* 1:42 1:42 Mt 10:2; 16:18

* 1:45 1:45 Nəw 18:15; Ezay 9:5; 42:1-4; Ezhek 34:23; Mishe 5:1-3

* 1:49 1:49 1:34; 12:13; Mt 27:42

* 2:1 2:1-11 4:46

* 2:4 2:4 7:6, 30; 8:20; 12:23; 13:1; 17:1; Lk 22:53

* 2:6 2:6 Mk 7:3-4

* 2:11 2:11 shi maɗaŋa maɗaŋa ni: 2:23; 3:2; 4:54; 6:26; 11:47-48; 20:30; SləniKY 2:22; Rm 15:19

* 2:12 2:12 Mt 4:13

* 2:13 2:13 6:4; 11:55; 12:12; Səvəri 12:1-14

* 2:16 2:16 Lk 2:49

* 2:17 2:17 Cem 69:10

* 2:18 2:18 2:11

* 2:19 2:19 Mt 26:61; 27:40; SləniKY 6:14

* 2:21 2:21 1Kwər 6:19

* 2:22 2:22 1:45; 12:16; 14:26; Lk 24:6-8, 27

* 2:23 2:23 2:11; 6:29; 7:31; 8:30; 9:38; 10:42; 11:45; 12:42; 20:29, 31; 16:9

* 3:1 3:1 Nikwədem: 7:50; 19:39

* 3:2 3:2 Mt 22:16; Zhŋ 2:11

* 3:3 3:3 1:13

* 3:5 3:5 Tit 3:5

* 3:6 3:6 6:63

* 3:8 3:8 NdəSən 11:5

* 3:11 3:11 3:32; 8:26

* 3:12 3:12 12:32; 14:1-3; 17:5

* 3:13 3:13 Fir 30:4; Rm 10:6

* 3:14 3:14 Ɓəla 21:9; Zhŋ 8:28; 12:32-34; 18:32

* 3:15 3:15 20:31

* 3:16 3:16 3:36; 5:24; Rm 8:32; 1Zhŋ 3:1; 4:9-10; 5:11, 13

* 3:17 3:17 12:47

* 3:18 3:18 5:22

* 3:19 3:19 8:12

* 3:20 3:20 Ef 5:11-13

* 3:21 3:21 1Zhŋ 2:4

* 3:22 3:22 4:1-2

* 3:24 3:24 Mt 4:12; 14:3

* 3:26 3:26 1:29-34

* 3:27 3:27 19:11; 1Kwər 4:7; Ebr 5:4

* 3:28 3:28 1:20; Mala 3:1; Mt 11:10

* 3:29 3:29 Mt 9:15

* 3:31 3:31 8:23; 15:19; 1Zhŋ 4:5

* 3:32 3:32 3:11

* 3:35 3:35 5:20; 10:17; 13:3; 14:10; 17:2; Mt 11:27; 28:18

* 3:36 3:36 3:16

* 4:1 4:1-2 3:22

* 4:4 4:4 4:9; Lk 9:52; 17:11, 16; SləniKY 8:4-25

* 4:5 4:5 Ghava 33:19; 48:22

* 4:9 4:9 2Mezh 17:29-41; Esd 4:1-3; Mt 10:5; Lk 9:52-53

* 4:10 4:10 4:26; 7:37

* 4:12 4:12 8:53

* 4:13 4:13-14 6:35; 7:37

* 4:15 4:15 6:34

* 4:19 4:19 9:17; Mt 21:46

* 4:20 4:20 Nəw 12:5-14; Cem 122:1-5

* 4:22 4:22 Ezay 2:3; Abdi 17; Rm 9:3-4

* 4:23-24 4:23-24 3:3-8; 2Kwər 3:17; Flp 3:3

* 4:25 4:25 1:41; 4:29; 7:26; 11:27

* 4:26 4:26 9:37

* 4:29 4:29 Mt 12:23

* 4:34 4:34 6:38; 8:28; 12:49-50; 14:31; 15:10; 17:4

* 4:35 4:35 Mt 9:37; ShiZhŋ 14:14-20

* 4:37 4:37 Mishe 6:15

* 4:42 4:42 1Zhŋ 4:14

* 4:44 4:44 Mt 13:57

* 4:46 4:46-53 Mt 8:5-13

* 4:46 4:46 2:1-11

* 4:48 4:48 Mk 13:22; 1Kwər 1:22

* 4:53 4:53 2:23

* 4:54 4:54 2:11

* 5:8 5:8-9 Mt 9:6-7

* 5:9 5:9 5:16, 18; 7:21-22; 9:14; Mk 2:27-28

* 5:10 5:10 Səvəri 20:8-10; Zher 17:21-22

* 5:13 5:13 6:15; 11:54; 12:36; Mt 8:18; 13:36

* 5:14 5:14 Mt 9:2; Zhk 5:16

* 5:15 5:15 9:11

* 5:18 5:18 ka pəla pəəsli ci: Mt 14:5; Zhŋ 7:1, 25; 8:37, 40; 11:53; Dirə na Hyala: 1:34; 3:35; 8:16-19; 10:17-18, 29-38; 14:8-11, 20, 28; 15:9-10; 16:27-28; vəh. 17

* 5:19 5:19 1:34

* 5:20 5:20 3:35

* 5:21 5:21 Rm 4:17; Ef 2:5; Zhŋ 11:25

* 5:22 5:22 3:18; 5:27, 30; 9:39; 12:47-48; SləniKY 10:42; 1Zhŋ 2:28

* 5:23 5:23 Flp 2:10-11

* 5:24 5:24 3:16; 5:22; 6:35; 8:51; 10:28; 11:25-26; 14:6; 17:2; 20:31; 1Zhŋ 2:25; 3:14

* 5:25 5:25 11:43; Mk 5:41; Lk 7:14

* 5:26 5:26 1:4

* 5:29 5:29 11:24

* 5:30 5:30 4:34

* 5:31 5:31-32 5:36

* 5:33 5:33-34 1:15, 19, 34

* 5:36 5:36 10:25, 38; 14:10-11; 15:24, 27

* 5:37 5:37 1:34; Səvəri 20:19; Nəw 4:12

* 5:38 5:38 16:9

* 5:39 5:39 Lk 24:27, 44; SləniKY 13:27; 17:11; 2Tim 3:15-16; 1Pi 1:10-11

* 5:41 5:41 7:18

* 5:44 5:44 5:41

* 5:45 5:45 Nəw 31:24-29

* 5:46 5:46 Nəw 18:15, 18; Lk 24:27; Zhŋ 6:14; SləniKY 3:22; 7:37

* 5:47 5:47 Lk 16:29-31

* 6:2 6:2 Mt 6:25; Zhŋ 2:23

* 6:3 6:3 kəlaŋ: Mt 5:1; 15:29; Mk 3:13; 6:46; Lk 22:39

* 6:4 6:4 2:13

* 6:8 6:8 Andəre: 1:40; 12:22; Mt 4:18; Mk 13:3

* 6:11 6:11 21:9, 13

* 6:14 6:14 Nəw 18:15, 18; Zhŋ 1:21; 2:11; 5:46; 7:40; SləniKY 3:22-23

* 6:15 6:15 5:13; 18:36

* 6:23 6:23 6:11

* 6:26 6:26 2:11

* 6:27 6:27 6:35

* 6:29 6:29 2:23

* 6:31 6:31 Cem 78:24; Səvəri 16:4, 31; Zhŋ 6:49

* 6:33 6:33 6:41, 51

* 6:34 6:34 4:15; Mt 6:11

* 6:35 6:35 4:13-14; 6:48-58; 7:37

* 6:36 6:36 16:9; 20:29

* 6:37 6:37 17:2, 24

* 6:38 6:38 4:34; Mt 26:39

* 6:39 6:39 10:28; 17:12; 18:9

* 6:40 6:40 5:24; 6:44, 54; 11:24

* 6:42 6:42 Mt 13:55

* 6:45 6:45 Ezay 54:13

* 6:46 6:46 1:18

* 6:48 6:48-50 6:35; ShiZhŋ 2:17

* 6:49 6:49 6:31

* 6:53 6:53-58 Mt 26:26-28; 1Kwər 10:16; 11:23-26

* 6:56 6:56 15:4-5

* 6:62 6:62 SləniKY 1:9-11

* 6:63 6:63 3:5-8; 2Kwər 3:6

* 6:64 6:64 13:11; 16:9

* 6:67 6:67-69 Mt 16:15-20; Mk 1:24

* 6:71 6:71 12:4

* 7:1 7:1 5:18

* 7:2 7:2 SləniTaH 23:33-34; Nəw 16:13-15

* 7:5 7:5 16:9

* 7:6 7:6 2:4

* 7:7 7:7 15:18; 16:33; 17:14; Mt 10:22; 24:9; 1Zhŋ 3:13

* 7:11 7:11 11:56

* 7:13 7:13 9:22

* 7:15 7:15 Mt 13:54; Lk 2:47

* 7:16 7:16 12:49; 14:10

* 7:18 7:18 5:41; 8:50; 12:43

* 7:19 7:19 1:17; SləniKY 7:53; Rm 2:17-24

* 7:20 7:20 8:48

* 7:21 7:21-23 5:9

* 7:22 7:22 Ghava 17:9-14; SləniTaH 12:3

* 7:23 7:23 5:9

* 7:24 7:24 8:15

* 7:25 7:25 5:18

* 7:26 7:26 4:25; 18:20

* 7:27 7:27 9:29

* 7:28 7:28-29 8:55; 17:8, 21, 25

* 7:30 7:30 2:4; 7:44

* 7:31 7:31 2:23

* 7:33 7:33-36 8:14

* 7:33 7:33 13:33; 16:5

* 7:34 7:34 8:21; 13:36

* 7:37 7:37 SləniTaH 23:36; Zhŋ 4:10, 14; ShiZhŋ 22:17

* 7:39 7:39 14:16; 17:1

* 7:40 7:40 6:14

* 7:42 7:42 Ezay 11:1; Mishe 5:1-2; Mt 20:30-31

* 7:50 7:50 3:1-2

* 7:51 7:51 Nəw 1:16-17; 17:6

* 8:2 8:2 Mt 26:55

* 8:5 8:5 Nəw 22:22-24

* 8:6 8:6 Mt 22:15

* 8:7 8:7 Nəw 17:7; 13:10

* 8:9 8:9 Mt 22:22

* 8:11 8:11 5:14

* 8:12 8:12 1:5, 9-10; 3:19; 9:4-5; 11:9-10; 12:35-36, 46; Ezay 49:6; Mt 5:14; Lk 2:32; 2Kwər 4:4, 6; Ef 5:8-14; 1Zhŋ 1:5-7; 2:8; 3:14

* 8:13 8:13 5:31-32

* 8:14 8:14 3:2; 7:28-29, 33-36; 8:21-22, 42; 13:1, 33; 16:5, 10, 28; 17:8; 20:17

* 8:15 8:15 7:24

* 8:17 8:17 Nəw 19:15

* 8:18 8:18 5:36; 1Zhŋ 5:9

* 8:19 8:19 5:18; 16:3

* 8:20 8:20 2:4

* 8:21 8:21 8:14

* 8:23 8:23 3:31

* 8:24 8:24 13:19

* 8:28 8:28 3:14; 4:34; 5:18

* 8:30 8:30 2:23

* 8:31 8:31 14:15; 15:8

* 8:33 8:33 Mt 3:9; Rm 4:12

* 8:34 8:34 Rm 6:16, 20; 2Pi 2:19

* 8:35 8:35 Səvəri 21:2

* 8:36 8:36 Gal 5:1

* 8:37 8:37 5:18

* 8:39 8:39 8:33

* 8:41 8:41 Nəw 32:6; Ezay 63:16

* 8:42 8:42 1Zhŋ 5:1

* 8:44 8:44 Ghava 3:1-5; 1Zhŋ 2:4; 3:8

* 8:46 8:46 2Kwər 5:21; 1Pi 2:22; 1Zhŋ 3:5

* 8:47 8:47 10:27; 18:37

* 8:48 8:48 4:9; 7:20; 10:20; Mk 3:21-22

* 8:50 8:50 7:18

* 8:51 8:51 5:24

* 8:53 8:53 4:12

* 8:55 8:55 4:34; 7:28-29

* 8:58 8:58 1:1; 17:5

* 8:59 8:59 10:31

* 9:2 9:2 Səvəri 20:5; Ezhek 18:20; Lk 13:2, 4

* 9:3 9:3 11:4

* 9:4 9:4 5:17

* 9:5 9:5 8:12

* 9:6 9:6 Mk 8:23

* 9:8 9:8 SləniKY 3:10

* 9:13-14 9:14 5:9

* 9:16 9:16 7:43; 9:33; 10:19

* 9:17 9:17 4:19

* 9:22 9:22 7:13; 12:42; 19:38; 20:19

* 9:29 9:29 7:27; 8:14

* 9:31 9:31 Cem 66:18; Fir 15:29; Ezay 1:15

* 9:33 9:33 3:2

* 9:34 9:34 9:2

* 9:37 9:37 4:26

* 9:39 9:39 5:22

* 9:40 9:40 Mt 15:14; 23:26

* 9:41 9:41 15:22

* 10:4 10:4 10:27; ShiZhŋ 14:4

* 10:6 10:6 16:25

* 10:8 10:8 Zher 23:1-2; Ezhek 34:2-3

* 10:9 10:9 14:6; Cem 23:2; Ezhek 34:14

* 10:11 10:11 ndə teŋkesli: Cem 23:1; Ezhek 34:11-16; Zher 23:3; Mt 18:12-14; Ebr 13:20; ShiZhŋ 7:17; zləɓavə məti: 15:13; Rm 5:8; 1Zhŋ 3:16

* 10:12 10:12 SləniKY 20:29

* 10:14-15 10:14 10:27; 2Tim 2:19

* 10:14-15 10:15 Mt 11:27

* 10:16 10:16 11:52; Ezay 56:8; Ezhek 34:23-24; 1Pi 2:25

* 10:17 10:17 3:35; 5:18

* 10:18 10:18 4:34

* 10:19 10:19 9:16

* 10:20 10:20 8:48

* 10:23 10:23 SləniKY 3:11

* 10:24 10:24 Lk 22:67

* 10:25 10:25 5:36

* 10:26 10:26 16:9

* 10:27 10:27 8:47; 10:3, 14

* 10:28 10:28 5:24; 6:39

* 10:30 10:30 5:18; 17:21

* 10:31 10:31 11:8

* 10:33 10:33 SləniTaH 24:16; Mt 26:65

* 10:34 10:34 Cem 82:6

* 10:36 10:36 1:34

* 10:38 10:38 10:25

* 10:39 10:39 7:30; 8:20

* 10:40 10:40 1:28

* 10:41 10:41 1:29-34; 3:27-28

* 10:42 10:42 2:23

* 11:1 11:1-2 12:1-3; Lk 10:38-39

* 11:3 11:3 11:36

* 11:4 11:4 9:3; 17:1

* 11:8 11:8 8:59; 10:31

* 11:9 11:9-10 8:12; 12:35-36

* 11:11 11:11 Mt 9:24

* 11:16 11:16 Mk 14:31; Rm 6:8; Təmasə: 20:24

* 11:21 11:21 11:32

* 11:24 11:24 5:29; 6:40, 54; Dani 12:2

* 11:25 11:25 5:21, 24; 8:51

* 11:27 11:27 1:34; 4:25

* 11:32 11:32 11:21

* 11:35 11:35 Lk 19:41

* 11:37 11:37 9:6

* 11:38 11:38 20:1; Mt 27:60

* 11:42 11:42 12:30

* 11:44 11:44 20:6-7

* 11:45 11:45 2:23

* 11:47 11:47-48 2:11; Mt 26:3-5; SləniKY 4:16

* 11:49 11:49-50 18:14

* 11:52 11:52 10:16

* 11:53 11:53 5:18

* 11:54 11:54 5:13; 7:1

* 11:55 11:55 2:13; Ɓəla 19:11-20; 2NəMezh 30:17-18

* 11:56 11:56 7:11

* 12:1 12:1-3 11:1-2

* 12:2 12:2 Lk 10:40

* 12:3 12:3 Lk 7:37-38

* 12:4 12:4 Zhəwdasə: 6:71; 13:2, 27; 18:2

* 12:5 12:5 Ezay 58:7; Mt 19:21; Zhk 2:15-16

* 12:7 12:7 19:40

* 12:8 12:8 Nəw 15:11

* 12:9 12:9 11:43-44

* 12:11 12:11 11:45

* 12:13 12:13 Cem 118:26; Mt 27:42; Zhŋ 1:49

* 12:15 12:15 Zak 9:9

* 12:16 12:16 2:22; 17:1

* 12:17 12:17 11:42-45

* 12:19 12:19 11:48

* 12:21 12:21 1:44; Lk 19:3; 23:8

* 12:23 12:23 2:4; 12:16

* 12:24 12:24-25 Mt 10:39; 16:24-25; 1Kwər 15:36

* 12:26 12:26 14:3; 17:24

* 12:27 12:27 12:23; Mt 26:38

* 12:28 12:28 17:1; Mt 3:17; 17:5

* 12:31 12:31 5:22; 14:30; 16:11

* 12:32 12:32-34 3:14

* 12:33 12:33 18:32

* 12:34 12:34 Cem 89:37; 110:4; Ezhek 37:25; Zhŋ 12:23; 3:14

* 12:35 12:35-36 7:33; 8:12

* 12:36 12:36 5:13

* 12:37 12:37 16:9

* 12:38 12:38 Ezay 53:1; Rm 10:16

* 12:40 12:40 Ezay 6:10

* 12:41 12:41 Ezay 6:1-3

* 12:42 12:42 2:23; 9:22

* 12:43 12:43 7:18

* 12:44 12:44 5:24

* 12:45 12:45 14:9; 5:18

* 12:46 12:46 12:35-36

* 12:47 12:47 3:17; 5:22

* 12:49 12:49 7:16-17

* 12:50 12:50 4:34

* 13:1 13:1 2:4

* 13:2 13:2 12:4; Lk 22:3

* 13:3 13:3 3:35; 8:14

* 13:4 13:4-5 Lk 12:37

* 13:10 13:10 15:3

* 13:11 13:11 6:64, 70-71

* 13:12 13:12-14 Mt 20:24-28; 23:8-12; Lk 22:27; 1Tim 5:10

* 13:15 13:15 1Zhŋ 2:6; Flp 2:5; 1Pi 2:21

* 13:16 13:16 15:20; Mt 10:24

* 13:17 13:17 Zhk 1:25

* 13:18 13:18 Cem 41:10; Zhŋ 17:12

* 13:19 13:19 8:24; 14:29; 16:4

* 13:20 13:20 Mt 10:40

* 13:23 13:23 19:26; 20:2; 21:7, 20

* 13:27 13:27 13:2

* 13:29 13:29 12:6

* 13:31 13:31-32 17:1

* 13:33 13:33 8:14

* 13:34 13:34 15:12, 17; 1Zhŋ 2:7-8; 3:11, 23; 4:11; 2Zhŋ 5-6

* 13:35 13:35 1Zhŋ 3:14

* 13:36 13:36 8:14; 21:19

* 13:38 13:38 18:27

* 14:1 14:1 14:27

* 14:3 14:3 12:26

* 14:5 14:5 Təmasə: 20:24

* 14:6 14:6 Ebr 10:20

* 14:7 14:7 8:19

* 14:9 14:9 12:45

* 14:10 14:10 3:35

* 14:11 14:11 5:18, 36; 10:37-38

* 14:13 14:13 15:16; 17:1

* 14:15 14:15 14:21, 23; 15:10; 1Zhŋ 5:3; 2Zhŋ 6

* 14:16 14:16 7:39; 14:26; 15:26; 16:7, 13; 20:22; 1Zhŋ 3:24; 4:13; SləniKY 1:4; 2:4

* 14:17 14:17 1Kwər 2:10-16

* 14:19 14:19 16:16; 8:14

* 14:20 14:20 5:18

* 14:21 14:21 14:15

* 14:23 14:23 ShiZhŋ 3:20

* 14:24 14:24 7:16

* 14:26 14:26 14:16

* 14:27 14:27 16:33; 20:19, 21

* 14:28 14:28 8:14

* 14:29 14:29 13:19

* 14:30 14:30 12:31

* 14:31 14:31 15:10; Mt 26:46

* 15:1 15:1 ꞌWəzh 10:1; Cem 80:9-12

* 15:2 15:2 Mt 3:10

* 15:3 15:3 13:10

* 15:4 15:4-5 6:56; 15:7, 10, 16; Rm 11:17-18; 2Kwər 3:5; 4:7; 1Zhŋ 2:6, 28; 3:6, 24

* 15:6 15:6 Mt 7:19

* 15:7 15:7 15:16

* 15:8 15:8 14:13; 17:1

* 15:9 15:9 13:1; 5:18

* 15:10 15:10 14:15

* 15:11 15:11 16:22, 24; 17:13; 1Zhŋ 1:4

* 15:12 15:12 13:34; 1Zhŋ 4:11

* 15:13 15:13 10:11

* 15:16 15:16 14:13; 15:7; 16:23-24; Mt 18:19; 1Zhŋ 3:22; 5:14-15; təra: Zhŋ 6:70; 13:18

* 15:17 15:17 13:34

* 15:18 15:18 7:7

* 15:20 15:20 13:16

* 15:21 15:21 16:3

* 15:22 15:22 9:41

* 15:23 15:23 Lk 10:16; Zhŋ 5:23; 1Zhŋ 2:23

* 15:24 15:24 5:36

* 15:25 15:25 Cem 69:5; 35:19

* 15:26 15:26 1:15; 5:36; 14:16; 1Zhŋ 5:6-9

* 15:27 15:27 1:14; SləniKY 1:8; 1Zhŋ 1:2; 4:14

* 16:2 16:2 9:22

* 16:3 16:3 15:21

* 16:4 16:4 13:19

* 16:5 16:5 8:14

* 16:6 16:6 16:22

* 16:7 16:7 14:16

* 16:8 16:8 SləniKY 24:25

* 16:9 16:9 2:23; 5:38; 6:36, 64; 7:5; 10:26; 12:37

* 16:11 16:11 12:31

* 16:13 16:13 14:16; 15:26; SləniKY 16:6-10; 1Zhŋ 2:27

* 16:14 16:14 17:1

* 16:15 16:15 17:10

* 16:16 16:16 14:19

* 16:22 16:22 15:11

* 16:23 16:23 15:16

* 16:25 16:25 Mt 13:34

* 16:28 16:28 8:14

* 16:32 16:32 Zak 13:7; Mt 26:31, 56

* 16:33 16:33 7:7; 14:27; 1Zhŋ 5:4

* 17:1 17:1 2:4; 11:4; 12:16, 23, 41; 13:31-32; 14:13; 15:8; 16:14; 17:10, 22, 24

* 17:2 17:2 3:35; 5:24; Mt 28:18

* 17:3 17:3 1Zhŋ 5:20

* 17:4 17:4 4:34

* 17:5 17:5 1:1-2; 8:58; 17:24

* 17:6 17:6 17:26

* 17:10 17:10 15:8

* 17:11 17:11-12 6:39; 13:18; nza ka mbəzli kwətiŋ: 10:30; 17:21-23; Gal 3:28

* 17:13 17:13 15:11

* 17:14 17:14 7:7; 8:23

* 17:15 17:15 Mt 6:13; 2Tes 3:3; 1Zhŋ 5:18

* 17:18 17:18 20:21

* 17:21 17:21-23 5:18; 17:11

* 17:24 17:24 12:26; 17:5

* 17:25 17:25 1:9-10; 8:55; Mt 11:25-27

* 17:26 17:26 17:6

* 18:1 18:1 Mt 26:36

* 18:2 18:2 12:4; Lk 21:37; 22:39

* 18:3 18:3 7:32, 45

* 18:9 18:9 6:39

* 18:10 18:10 Lk 22:36, 38

* 18:11 18:11 Mt 20:22; 26:39

* 18:13 18:13 18:24; Lk 3:2

* 18:14 18:14 11:49-50

* 18:15 18:15-16 Mt 26:28

* 18:17 18:17 18:25

* 18:20 18:20 7:14, 26; 6:59; Mt 4:23; 26:55; SləniKY 26:26

* 18:22 18:22 19:3; SləniKY 23:2

* 18:24 18:24 18:13

* 18:26 18:26 18:1, 10; Mt 26:51

* 18:31 18:31 19:6

* 18:32 18:32 3:14; Mt 20:19

* 18:35 18:35 1:11

* 18:36 18:36 6:15

* 18:37 18:37 3:32-33; 8:47; 1Tim 6:13; 1Zhŋ 4:6

* 19:2 19:2 Lk 23:11

* 19:3 19:3 18:22

* 19:4 19:4 18:38; Lk 23:4

* 19:6 19:6 18:31

* 19:7 19:7 SləniTaH 24:16; Mt 26:63-65; Zhŋ 1:34; 5:18

* 19:9 19:9 Mt 26:62-63; 27:12, 14

* 19:11 19:11 10:18

* 19:12 19:12 18:37; Lk 23:2; SləniKY 17:7

* 19:24 19:24 Cem 22:19

* 19:25 19:25 Mt 27:55-56; Lk 23:49

* 19:26 19:26 13:23

* 19:28 19:28 Cem 22:16

* 19:29 19:29 Cem 69:22

* 19:31 19:31 Nəw 21:22-23

* 19:34 19:34 1Zhŋ 5:6

* 19:35 19:35 15:27; 21:24

* 19:36 19:36 Cem 34:20-21; Səvəri 12:46

* 19:37 19:37 Zak 12:10; ShiZhŋ 1:7

* 19:38 19:38 9:22

* 19:39 19:39 3:1-2

* 19:40 19:40 12:7

* 20:2 20:2 13:23

* 20:6 20:6-7 11:44

* 20:9 20:9 Cem 16:10-11; Lk 24:26-27; SləniKY 2:25-31; 1Kwər 15:4

* 20:13 20:13 20:2

* 20:14 20:14 21:4; Lk 24:16

* 20:17 20:17 ngwarməhira: Rm 8:29; Ebr 2:11-12

* 20:19 20:19 9:22; 14:27; 20:1

* 20:20 20:20 19:34; 20:25, 27

* 20:21 20:21 17:18

* 20:22 20:22 14:16

* 20:23 20:23 Mt 18:18

* 20:24 20:24 Təmasə: 11:16; 14:5; 20:27; 21:2

* 20:26 20:26 20:19

* 20:29 20:29 1Pi 1:8

* 20:30 20:30 1:14; 2:11

* 20:31 20:31 3:15; 1Zhŋ 5:13

* 21:3 21:3 Lk 5:5

* 21:4 21:4 20:14; Lk 24:16

* 21:6 21:6 Lk 5:5-7

* 21:7 21:7 13:23; Mt 14:29

* 21:11 21:11 Lk 5:6

* 21:13 21:13 6:11; Mt 14:19; 15:36

* 21:14 21:14 20:19, 26

* 21:15 21:15-17mbəzliy mənishi nja teŋkesli: 10:14-16; SləniKY 20:28; 1Pi 5:2

* 21:18 21:18 2Pi 1:14

* 21:19 21:19 13:36

* 21:20 21:20 13:23, 25

* 21:24 21:24 15:27; 19:35

* 21:25 21:25 20:30

Sləni ka kwal Yesəw

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Sləni ghərahwə

Ka kwal Yesəw

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Zliya nay, Ləwka tsasliti na. Aa tsasləhwə nahwəti zliya Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw Kəristəw. Dza na mbaꞌa vəlanaghə zliyahi va kaa ntsa dikə tsa, Tiyəwfiləsə, kə məndi kaa slən tsa ci. Ma kwəma tsasliti na mbə zliya nay, va nihwəti mbəzli favə na. Ma nihwəti shiy ghənghən ghənghən diɓa na, va mbəzli favəshi naw, ghəci dəꞌwə ghən tsa ci niy nashi na, sa niy nza na kwasəbə Pəl.

Mbaꞌa pə ghwəy nighə mbə vəh 1:8, ta kəsata kwəma dza ghwəy mbə, war nja kwəmaa niy gəzəkə Yesəw va ghala vəghwə tsaa niy kafə na ta dzay dzəmə ghwəmə. Ma kə niy ni kaa ka kwal ciy: «Ə na na nzanay, ta kwəmavə bərci dza ghwəy, sa ka Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa səəkəy dzəkən ghwəy. Ma ghalaɓa na, nza ghwəy nzaa ka ndəgha fətiy dzəkənee, ka gəzə kwəmee kaa mbəzli. Sa ghwəy dzay, ka gha mbə Zherəwzalem, ka dzar tə hiɗi ka Zhəwde gwaꞌa gwaꞌa, lə tə hiɗi ka Samari, ka kərni tə pətsa kərkə hiɗi gwaꞌa» kə niy ni.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 paꞌ tə vəh 7 Sləni ɓanavə Yesəw va kaa ka kwal ci vay, a ghəshi manamti. Ghəshi niy nza naa ka ndəgha fəti ta kwəma Yesəw, lə ka gəzə nəwər tsa va mbə məlmə Zherəwzalem.

Vəh 8 paꞌ tə vəh 12 Tsəgha ghəshi gəzanshi nəwər tsa va kaa mbəzli tə hiɗi ka Zhəwde zhini mbaꞌa tə hiɗi ka Samari.

Vəh 13 paꞌ tə vəh 28 Mbaꞌa ghəshi tsəhəshi paꞌ tə pətsa kəray hiɗi lə gəzə nəwər tsa va kaa mbəzli.

Ma mbə zliya nay, a ghwəmmə kəsay, Hyala ghwənikə na Yesəw ntsa tivə na ta mbəli mbəzli, lə ta ghwənanshi kwal kaa hwəlfə mbəzli tə hiɗi ghənghən ghənghən ta nza ghəshi ka mbəzli nzə. Əy ma ki na, ɗaŋ na *ka Zhəwifəə ɗi kwəma vaw, ma kə ghəshi mbə zəzə kwəma shiy kwataka hwəlfə shi dza Hyalaa mbəlanti, kə ghəshi. Ma mbə zliya na kiy, a gəzammə Ləwka wəzə, ma Hyalay ka təra hwəlfə mbəzli na təra təra ta ɗishiw. Ya ntsa mbə hwəhwə tsa ka wa na war ɓanavə ma na nəfə tsa ci kaa Yesəwəy, ta kwəmavə piy dza na (vəh 10 mbaꞌa 11).

Ma ləy hwəm sa ghwənay Safə tsa Hyala Pəl ta wə tə hiɗi kərakə kərakə ni ghənghən ghənghən ta gəzə Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw kaa mbəzli ki na (13:1–21:16), dzəghwa nihwəti ka Zhəwifə ka ɓə nəfəə dzəkən Pəl, sa gəzanshi na nəwər tsa va kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Mbaꞌa ghəshi kəsəvəə faghwa kwa fərshina mbaꞌa ghəshi ɓəghə paꞌ mbə məlmə Rəm, kaa mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi ta sla ngwəvəə dzəkən (21:17–28:31).

Mbaꞌa pə ghwəy ɗi favə kwəma mbə zliya na wəzəy, a pə ghwəy jangə pərɓa nəwər tsaa dzəkən ka Zhəwifə lə mbəzliy kamaa ka Zhəwifə mbaꞌa dzəkən Rəm, mbə zliyaa pərasli kwəmaa dzəkən slən tsa shiy.

1

Yesəw ɓananshi kwa kərni kwəma ci kaa *ka kwal ci, mbaꞌa dzay dzəmə ghwəmə

1 *A Tiyəwfiləsə,

Mbə kwa taŋa zliya tsasləghəŋee vay, dzəkən sləni ghərahwə Yesəw lə kwəma ɓənəhwə na kaa mbəzli tsasləghəŋee kwəma, njasa gha na sləni ci, 2-3 *paꞌ fəca vici ɓəhwə Hyalaa dzəmə ghwəmə. Ghəci ghwəla ta dzay dzəmə ghwəmə ləy hwəm pəəsli tsaa pəəsliti məndi vay, aa niy zhakatiy mbə məti. Dza na mbaꞌa citəvay tə ghwəməy kaa ka kwal ci va tsəhavə na. Ɗaŋ səɗa ghəci citəvay ngəshi lə kwal ghənghən ghənghən, mbə vici faɗə mətsəkə, ta mbə ghəshiy sənay tə ghwəməy na, kə ghəshi. Ka gəzanshi lə bərci *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa njasa dza ghəshiy məni. Ka gəzanshi kwəmaa dzəkən njasa sləkə Hyala mbəzli. 4 *Dza na tə nahwəti vici sa jakəshi ghəshi lə ka kwal ci va na, mbaꞌa gəzanshi kwəma, ma kə na: «Əntaa ghwəy taa ɓarvaŋwəy mbə məlmə Zherəwzalem dzaŋwəy kərakə ma. Ndəghəvə tə ghwəy Safə tsa Hyala va niy gəzəkə Didi vəliŋwəy niy gəzaŋwəyee kwataŋa. 5 Sa nzanay, lə yam niy mənipə Zhaŋ *batem, ma ləy hwəm jəwəy ta səəkə dza Safə tsa Hyala ɗewɗew tsaa dzəkən ghwəy» kə.

6 *Dzəghwa ka kwal Yesəw va tsəgha ki, ghəshi ɓasə ɓasə vəgha, tapə ta ɗəw kwəma və, ma kə ghəshi na: «A Ndə sləkəpə, ghala vəghwə tsa va dza ghaa zhananshi mazə kaa ka *Izərayel na?» kə ghəshi. 7 *Ma kə Yesəw ngəshi na: «Na na ghwəyəy, kwəma ghwəy mbə kwəma sənay vəghwə, ya vici tivə Didi njasa tarəvə na lə bərci ciw. 8 *Ə na na nzanay, ta kwəmavə bərci dza ghwəy, sa ka Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa səəkəy dzəkən ghwəy. Ghalaɓa na, nza ghwəy nza ka ka ndəgha fətiy dzəkənee, ka gəzə kwəmee kaa mbəzli. Sa ghwəy dzay, ka gha mbə Zherəwzalem, ka dzar mbə Zhəwde gwaꞌa gwaꞌa, lə *Samari, ka kərni tə pətsa kərkə hiɗi gwaꞌa» kə.

9 *Ma ləy hwəm sa gəzəkə na tsəgha na, mbaꞌa bərci Hyala kafay, ka dzəmə ghwəmə li. War ghəshi mbə nighə tsəgha na, dzəghwa timbətimbə mbaꞌa kəələhwə ghəci mbə dzəmə, kala zhini ghəshiy nay ghwəla. 10 *Ma sa nza ghəshi war mbə vərghə pətsaa dzəmə ghwəmə tsəgha ghəci mbə dzəməy, dza vətəghə zhər bakə tsahwəshi tiɓa lə kwəbeŋer tezlezl tezlezl ni kən ghən shi. 11 *Ma kə zhər va ngəshi na: «A zhər ka Galile, wa nava garəŋwəy ghwəy, ka vərghə pətsaa dzəmə ghwəməa? Ma Yesəw tsa nay ghwəy va dzay dzəmə ghwəmə səvəri mbə jipə ghwəyəy, ta zhəghəva dza naa səəkə njasa nay ghwəy va ghəci mbə dzəmə ghwəmə» kə ghəshi.

Ti Matiyasə dzəghwa pətsa Zhəwdasə

12 *Dza *ka kwal Yesəw va ki, mbaꞌa ghəshi səkwashi mə kəlaŋ tsa ɓasəshi ghəshi va mə, ka dzashiy dzəmbə Zherəwzalem. Kəlaŋ *ꞌWəlivə, kə məndi slən tsa kəlaŋ tsa va. Ma kəlaŋ tsa va na, ndəkwə ghəci lə məlmə Zherəwzalem gar kiləwmetər kwətiŋ. 13 *Ma sa tsəhəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmə ciki tsa ngati məndi mə ghən tsahwəti, sa ka ghəshiy nza mbə ndimndim. Avanay slən tsa mbəzli va: Piyer ghəshi lə Zhaŋ, Zhakə, Andəre, Fəlipə, Təmasə, Bartelemi, Matiye, Zhakə tsa Alfe, Shimaŋw ndə pərslə ta hiɗi ci, mbaꞌa Zhəwdə zəghwə Zhakə. Ava tsəgha na ghəshi. 14 *Dza ghəshi gwanashi, mbaꞌa ghəshi sləkati miy tsa shi ka sa kwətiŋ tsa ta cəꞌwə Hyala, vici va vici va, jakə lə miꞌi mbə shi, mbaꞌa Marəy mbəghəy Yesəw, lə kar ngwarməhiy Yesəw gwaꞌa.

15 ꞌWakəvə Piyer fəca nahwəti vici mbə ɓasəva tsa shi va tsəgha, gar garəy mbə jipəjipə mbəzliy nəw Yesəw, mbəzli gar bələkwə, bakə mətsəkə ghən kən shi. Ma kə na: 16 *«A ngwarməhira mbə nəw Yesəw, kwəmaa niy gəzəkə *Safə tsa Hyala ghala kwataŋata lə miy tsa Davitəə dzəkən Zhəwdasə mbə Zliya Hyalay, aa təɓəə mənta kwa pətsa gəzəkə na. Ntsaa zhəghəy ka ndə pəmə mbəzliy kəsə Yesəw. 17 Ghəciy, ntsa mbə ghwəmmə niy nza na, lə na ci bəla mbə sləni ghəra ghwəmmə. 18 *Dzəghwa mbaꞌa kwəmavə gəna tə kwəma ci jikir na, mbaꞌa pahwə za ti. Ghavə tsəgha ki, ɓə ɓəti tərə, mbaꞌa hwər tsa ci pəsliy, ngwəy her tə ngwəla, mbaꞌa mətiy. 19 Ma kwəma va na, gwaꞌa gwaꞌa məndi sənata mbə Zherəwzalem. Paꞌ lə slənta ghəshi fanati kaa za va kwa kwəma shi “Hakeldama” kə məndi. Ɗi slən tsa va gəzəy: “Za miymiy” kə məndi» kə.

20 *Zhini ma kə Piyer ɓa na: «Vanta kwəmaa tsaslita mbə *zliya kwa cəm tsa *Davitə nanzə ki, ma kəy:

Ghi tsa ciy, kwəfi kə taa nza.

Əntaa ndə ta nzəy kwa ya kwətiŋ ma, kə.

Zhini ma kə ɓa na:

Nza tsahwəti ndə ɓə pi sləni tsa ci, kə.

21-22 *Va tsəgha na ki, sənzənvay, a ndəə təɓə kwətiŋ dzəvəgha ghəy, ta ndəgha fətiy dzəkən zhakati tsa Yesəw mbə məti. Ma ntsa vay, ndə mbə mbəzliy niy nza vici va vici va kwasəbə ghəy ghala vəghwə tsaa niy nza Yesəw lə ghəy, ꞌwava na tə vici mananati Zhaŋ *batem, ka sar paꞌ fəca ɓarva na mbə jipə ghəy ta dzay dzəmə ghwəmə təɓə na» kə.

23 Sa favə mbəzli kwəma Piyer va tsəgha na, dza ghəshi təra ghəshi təravə mbəzli bakə mbə mbəzli va, kar *Zhezhefə tsa har məndiy Barsabasə, zhini ɓa na, Zhəsətəsə, kə məndi tsahwəti slən tsa ci, ghəshi lə Matiyasə. 24 *Dza ghəshi ki, ka cəꞌwə Hyala, ma kə ghəshi na: «A Ntsaa sləkəŋəy, ntsaa sənay pətsa mbə nefer mbəzli gwaꞌa, citəŋəy tsa tivə gha ndə mbə mbəzli bakə ni ni, 25 a ghəci ɓə pətsa Zhəwdasə ta nza ghəci ka ndə kwal tsa gha, njana nzana mbaꞌa Zhəwdasə zlata sləni va ta dzay kwa tsa ci kwal» kə ghəshi.

26 *Dzəghwa ghəshi slaꞌ slaꞌ ghəshi slaslati dandərɗə ta mbəə tishi. Mbaꞌa dandərɗə tsa va tivə Matiyasə. Kə məndi ki, mbaꞌa məndi jakambə mbə ka kwal Yesəw va məŋ lə tan ni.

2

Njasa səəkə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsaa dzəkən mbəzli

1 *Dzəghwa sa mənta vici makwaghwa Paŋtekwətə ki na, mbaꞌa mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw ɓasəshi gwanashi mbə pətsa kwətiŋ tsa. 2 Fa ghəshi tsəgha na, gaka tsahwəta səəkə mə ghwəmə ndəɓa gaka səpapəli, pə gha, gizl gizl gizl təhay ciki tsa nza ghəshi va mbə gwaꞌa. 3 *Nighə ghəshi ki na nihwəti shiy tsahwəshi nja ghani ghwə. Ka tihəvaa dzəkən shi gwanashi kwətiŋ kwətiŋ. 4 *Dzəghwa tsəgha ki, paf paf Safə tsa Hyala tahay nefer shi gwanashi. Dza ghaꞌ ghəshi ghavə gəzə kwəma lə ghanihi mbəzli ghənghən ghənghən, njasa ɓanavəshi Safə tsa Hyala gəzə nzə.

5 Ghalaɓay, a *ka Zhəwifəə nəwti kwəma Hyala, ka hazləni və niy nza mbə Zherəwzalem, tə hiɗi ghənghən ghənghən niy səəkəshi ghəshi. 6 Ma sa favə ghəshi gaka va tsəgha na, dza ghəshi ɓasə ghəshi ɓasəkəvashi. Dzəghwa tərəŋw mbəzliy ɓasəkəvashi va hashishi kala sənata ma kwəma ka ghəshi gəzə, sa nzana ya tsamaɓa ndə mbə mbəzliy səəkəshi va na, ka favə kwəma gəzə mbəzliy zləɓavə Yesəw va kwa kwəma ci yakə məndi li. 7 *Nja maɗaŋa tərəŋw nava kwəma mənta tiɓa və shi gwanashi ki: «ꞌYahəꞌyahəta na nana kwəma» kə ghəshi. Ma kə ghəshi na: «Ka Galile mbəzliy gəzə kwəma ni gwanashi nanzə tsəy? 8 War njaa səəkə na sana favə ghwəmmə, njasa nza ghwəmmə kwətiŋ kwətiŋ tsa ghwəmmə, kwəma yakəmmə məndi li ghəshi gəzəa? 9 Əhətimam, sənzənvay, ghwəmmə ghwəmmə mbəzli tikə niy, mbə ka Partə, mbə ka Medi, lə ka Elam, mbaꞌa ka Mesəwpətami, mbə mbəzli tə hiɗi ka Zhəwde, lə ka Kapadəsə, mbə ni tə Pəŋw, mbaꞌa ni tə hiɗi ka Azəy, 10 mbə ka Firigi, mbə ka Pamfili, mbə ka *Ezhipətə, lə mbəzli mbə giwahi ka Libiy ndəkwə ni vəgha Shiren, mbə niy səəkəshi tə hiɗi ka *Rəm, mbə *ka Zhəwifə yaya ni lə niy dzəmbəshiy dzəmbə kwəma ka Zhəwifə dzəmbə dzəmbə. 11 Zhini ɓa, tiɓa ka Kəretə, lə ka Arapə. Tsəgha nza ghwəmmə, vərtsa, war gwanammə ghwəmmə ka favə, ghəshi ka gəzə kwəma kwa ghani ghwəmmə, kwəmaa dzəkən sləni Hyala dikə na na?» kə ghəshi.

12 *Mbaꞌa kwəma va səti məhərli shi gwanashi, shaŋ ghəshi ta sənata kwəma ka ghəshi gəzə. Dza tapə ghəshi mbə ɗəɗəw kwəma kwa jipə shi: «Wantsa gəla nana kwəmaa?» kə ghəshi.

13 Ma nihwəti mbəzli nashi ki na, ka sawa mbəzliy zləɓavə Yesəw va, a kə ghəshi na: «Waa ghiy ghyamtəvashi ghəshi va tay nə məndi» kə ghəshi.

Gəzə kwəma Piyer mbə makwaghwa Paŋtekwətə

14 ꞌWakəvə Piyer tsəgha, gar garəy ghəshi lə nihwəti *ka kwal Yesəw va məŋ lə tan ni, dza tapə ghəci ta gəzə kwəma zlaŋzlaŋ, ma kə na: «A mbəzli *ka Zhəwifə, lə mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem, sənatam kwəma na ndatsə di, favəm kwəma dzee na ta gəzəŋwəy wəzə. 15 A mbəzli niy, ghishi ghəshi njasa bərkə ghwəy vaw. A ghwəy nay sanay, gar tsahi məsliɗəshi na bərkə vici gwaꞌa tsəgha. 16 Ma kwəma nay, ghənzə na sa niy gəzəkə ndə Hyala Zhəwel va, niy nə na:

17 *A kə Hyalay:

“Dzaa nza geꞌi tə kwa kərni vəghwəy,

ta viyakən Safə tsee dzee dzəkən ke ngəri gwanashi.

Ndərazhiy zhər ghwəy, lə ghyehi ghwəy gwanashiy,

ka gəzə kwəmee kaa mbəzli dza ghəshiy nza.

Gwəla ghwəyəy, ta nata kwəma dza ghəshi nja kwa shiw,

ma pəhepəhir ghwəy na, war mbə shishəw ghəshi taa nza.

18 Ava tsəgha dza naa nza.

Ghala vəghwə tsa vay, ta viyakən Safə tsee dzee dzəkən ka slənee,

shiy zhər, lə shiy miꞌi gwanashi,

nza ghəshi gəzə kwəmee kaa mbəzli.

19 Ta məni shi səəkə ma məndiy nashi dzee dzəy tə ghwəmə,

lə shi maɗaŋa ni takə tə hiɗi:

Ta nza dza miymiy tiɓa, lə ghwə, mbaꞌa inəghwə nja kwəleɓi.

20 Viciy, nja kwəsli dza naa zhəghəta,

tir na, mbaꞌa zhəghəy nja miymiy.

Ma ləy hwəm shi va ki na, nza səəkə tsa Ndə sləkəpə məniva.

Vici səəkə tsa ci vay, vici dikə na lə bama ti dza naa nza.

21 *Ya wa ntsaa dzaa harkə slən tsa Ndə sləkəpə fəcava kiy,

ta mbəliy dza na” kə Hyala, kə Zhəwel niy ni.

22 *Avanay nana kiy zhər ka *Izərayeləy, ta gəzəŋwəy kwəma dzee, favə tə ghwəy wəzə. Ma Yesəw ndə ka Nazaretə tsa sənay ghwəy vay, ntsa cikəvəri Hyala dikə tsa ci niy nza na. Sa nzanay, a Hyala cikəvəri kwəma maɗaŋa na lə shi dimədimə ni, mbaꞌa shiy cipə kwəma səvəri mbə Yesəw tsa va. Mbaꞌa ghwəy sənay dəꞌwə ghən tsa ghwəy. 23 *Dzəghwa mbəzli kiy, mbaꞌa ghəshi kəsəti Yesəw tsa va. Dza ghwəy, mbaꞌa ghwəy daŋwavəgha vəgha tsəm njasaa niy gəzəkə Hyala va lə njasaa niy pəhəti na ghala kwataŋata. Mbəzliy sənata ma Hyalaa harvə ghwəy ta pəəsli ci. 24 *Ma dzəghwa Hyalay, mbaꞌa zhanakati mbə məti, ka ɓəkəvəri mbə ngəraꞌwə tsa məti. Va sa nzana kala mbə mətiy kəsəti. 25 *A *Davitə niy gəzəkə kwəmaa dzəkən kwəma ci ghala kwataŋata, a kə niy niy:

War kwa kwəmee niy nayee Ndə sləkəra njasa səəmə vici,

tə kwa bəzəmee, va nəghətee dzaa hazləni.

26 Va tsəgha vəshi nəfə tsee, ka ꞌwəshee, yən mbə gəzə kwəma.

Ya mətiy mətiree na,

gəzliŋə dza ghən tsee nza ta kwəma gəzəkə Hyala.

27 *Sa nzanay, ka dza ghaa zlara jakə lə mbəzli bəkwə bəkwə niw.

Ka dza ghaa zlay ntsa ghaa ghwaɓəyəw.

28 A gha camtəra kwal tsa dzee dza kwa ta kwəmavə piy.

Paf dza nəfə tsee təhəy va vəshi

sa kee nza kwa kwəma gha, kə niy ni.

29 *A ngwarməhiraa zhər, ndaram kwal jəwə, e gəzaŋwəy kwəma bazhə bazhə dzəkən ndə nja jijimmə Davitə. Ghəciy, aa mətiy, ta na tsa ci ghən. Sa mətiy na na, laꞌ məndi lamti, tiɓa kwəli ci vəgha ghwəmmə ya paꞌ ndatsə. 30 *Ma sa nzana *ndə gəzə kwəma Hyala ghəci niy nzay, mbaꞌa niy sənata kwəma zəmanakə Hyala fəla ta məni nzə. A kə niy ni ngəci na: “E zəməkəŋa fəla, yən kala dzaa ɓanavə mazə tsa gha sa ka gha mətiŋa kaa ndə kwətiŋ mbə jijihiŋa” kə niy ni ngəci. 31 *Ma sa nata Davitə kwəma va tsəgha ghala kwataŋata kiy, mbaꞌa gəzəy kwəma sati tsa *Kəristəw mbə məti, ghala kwa nə na vaa ni:

Ka dza Hyalaa zlay ntsa tivə na mbə mbəzli bəkwə bəkwə niw,

ka dza naa zlay ghwaɓəyəw, kə.

32 *Yesəw tsa gəzəŋwəy ya tsa kwəma ciy, ava dzəkən gəzəva kwəma va ki. Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə zhakati na mbə məti. Ma ghəy gwanaŋəy na, ka ndəgha fəti nza ghəy ta kwəma va. 33 *Ma sa zhanakati Hyala mbə mətiy, mbaꞌa ɓəghə dzəmə ghwəmə, dza na, mbaꞌa fəy tə dəvə kwa bəzəmə nzə, ta məni mazə ghəci. Dzəghwa Hyala ki, mbaꞌa ɓanavə Safə tsa nzə va ɗewɗew tsa niy gəzəkə na. Na viyakənŋəy na sana sa nay ghwəy tsa, ka favə lə sləmə ghwəy gwaꞌa. 34 *Ta na Davitə dəꞌwə ghən tsa ciy, zhakatiy na mbə məti, ka dzay dzəmə ghwəməw. Nanzəy aa gəzəkə, a kə na:

“Səəkə nzəyŋa tə dəvə kwa bəzəmee,

35 paꞌ fəca kee zhəghəti ka jaka gha ka mbəzli tə dəvə gha”

kə Ndə sləkəpə kaa Ntsaa sləkəra, kə Davitə.

36 *Va tsəgha gəzee kaa ngəŋwəy, ghwəy ka Izərayel gwanaŋwəy. Sənay tə ghəy wəzə wəzə: Ma Yesəw tsa daŋwavəgha ghwəy tsa vəgha tsəməy, ghəci na sa mənti Hyala ka Ndə sləkəpə, lə ka Kəristəw Ntsa tivə Hyala» kə Piyer.

37 *Ma sa favə ghəshi tsəgha na, tərəŋw nəfə tsa shi slay. Ma kə ghəshi kaa Piyer lə nihwəti ka kwal Yesəw va na: «A ngwarməhiŋəy, njaa ka ghəy məni nana kia?» kə ghəshi.

38 *Ma kə Piyer ngəshi na: «Tsam titihwə kaa Hyala, ka zhəghə nzəy tsa ghwəy tə hiɗi. Zləɓavəm a məndi məniŋwəy *batem, kwətiŋ kwətiŋ tsa ghwəy mbə slən tsa Yesəw Kəristəw, ta mbə Hyalaa pəlayŋwəy jikir tsa ghwəy mbə nəfə tsa nzə. Ma nza ghwəy kwəmavə vəli Hyala, Safə tsa nzə ɗewɗew tsa. 39 *Sa nzana, ma kwəmaa gəzəkə Hyalaa sləkəmmə mbə miy nzəy, kaa ngəŋwəy lə kaa ndərazhi ghwəy mbaꞌa kaa nihwəti mbəzli kərakə ni dza na ta har taa nza na kwəma va» kə.

40 Lə gəzə kwemer ɗaŋaŋ tsəgha canatishi Piyer kwəma Hyala, mbaꞌa mətsahanavəshi bərci, ma kə na: «Səvəriŋwəyəm mbə jipə mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsa zashi, ta mbəlanti ghən tsa ghwəy!» kə.

41 *Dzəghwa ki, ɗaŋ mbəzli zləɓavə kwəma Piyer mbə shi, mbaꞌa məndi mananatishi batem. Ma fəcava na, ndə ngəri gar bələkwə bələkwə mahkan mətsəkə mətsahakənvay na kən mbəzliy nəw Yesəw. 42 Dza ghəshi ka ɓasəva vici va vici va ta nəw lə ɓəni shi ɓənipə ka kwal Yesəw, ka jakəva gwanashi lə nihwəti ngwarməmə, ka təhə shi zəmə shi, ka cəꞌwə gwaꞌa.

Njasa niy nzəyshi mbəzliy yivə kwəma Hyala

43 Ghalaɓa kiy, tərəŋw ndə ya tsamaɓa ci mbə shi niy hazləni va Hyala. Mbə məni kwəma maɗaŋa na, lə shiy cipə kwəma *ka kwal Yesəw niy nza. 44 *Dzəghwa mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw, mbaꞌa ghəshi jakəshi ka mbəzli kwətiŋ, ka fə shi və shi gwaꞌa jakəjakə. 45 Ka ghəshiy dza na, ka ɗəl veher shi, lə ya nimaɓa shi və shi gwaꞌa. Ma gəna ka ghəshiy kwəmavə tə shi va na, ka təhə kwa jipə shi. Ya wa ndə na, war geꞌi lə ghəzli kən ghəciy kwəmavə gəna. 46 *Njasa səəmə vici gwaꞌa na, wan mbə ɓasəva ghəshi mbə *ciki Hyala, ka zəmə shi zəmə shi jakəjakə mbə ceker, sayi lə vəshi mbə nefer shi tərəŋw, 47 *ka fal Hyala mbəzli gwanashi na, ka maw kwəma shi. Dzəghwa ki, vici va vici va Ndə sləkəpə ka mətsahanshi mbəzliy mbəlishi.

3

Kar Piyer lə Zhaŋ mbaꞌa vədir

1 *Dza kar Piyer lə Zhaŋ tə nahwəti vici, mbaꞌa ghəshi kafəshi ta dzəmbə *ciki Hyala ta cəꞌwə. Vici gar tsahi mahkan ka məndiy cəꞌwə cəꞌwə va. 2 *Ma sa tsəhəshi ghəshi miy ciki Hyalay, mbaꞌa ghəshi kəsay tsahwəti ndə tiɓa, vədir ghəci ghala yakə məndi. Njasa səəmə viciy, tsəgha ka məndiy ɓə ntsa vaa səəkəə dzəvəgha gəzli miy ciki Hyala tsa va, ta mbə ghəciy cəꞌwə va mbəzliy səəkə ta dzəmbə ciki Hyala. Ma gəzli va na, «gəzli wəzə na» kə məndi kaa slən tsa nzə. 3 Ma sa nashi na kar Piyer lə Zhaŋ mbə dzəmbə ciki Hyala na, tapə ghəci ta cəꞌwə shiy və shi. 4 Dza kar Piyer lə Zhaŋ tsəgha, fə ghəshi fati mətsəhi shi ti. Ma kə Piyer ngəci na: «Nighəŋəy!» kə. 5 Tapə ghəci ka nighəshi lə məhərli. Ma kə mbə ghən ci na: «Ta kwəmavə shiy dzee və shi» kə. 6 Ma kə Piyer ngəci na: «Na neyey, ghənzə vəya, ya gəna, ya tsahi mbəzəw. Ma nanzəy, ta ndaŋa ni ya shi vəya dzee: Lə slən tsa Yesəw *Kəristəw ndə ka Nazaretə gəzəŋee, satiŋa na gha dza» kə. 7 Dza na baŋ kəsəvə tə dəvə kwa bəzəmə ci, mbaꞌa kafakati. Nzaꞌjəw shiɗshiɗ ci lə pətsa dzar ta tatəlhi ci kwəmavə bərci. 8 *Dza na, mbaꞌa satiy garəy lə zli, dzəghwa na ka dza. Mbaꞌa kafəy kwasəbə shi ta dzəmbə ciki Hyala. Ma ghəci mbə dza na, kala ɓərmə, kala fal Hyala ghəciy məni.

9 Gwanashi mbəzli tiɓa mbə nay ghəci mbə dza, ka fal Hyala. 10 Mbaꞌa ghəshi sənay ghəci saa nza va miy ciki Hyala vəgha gəzli wəzə na mənzəy, ka ndəghə mbəzli ta cəꞌwə shiy və shi. Ma sa sənay ghəshi tsəgha na, tərəŋw ghəshi hazlənishi, ka mananshi maɗaŋa kwəma mbəli tsa ci va.

Gəzə kwəma Hyala Piyer mbə *ciki Hyala

11 *Ntsa va kiy, kala ɓarva ghəci tə səəbə kar Piyer lə Zhaŋ. ꞌWakəvə mbəzli gwanashi tsəgha sa mananshi kwəma va maɗaŋa, war ka kəsli bali kwasəbə shi, ka nəwshi dzar dzəmbə gərka har məndiy gərka «*Saləmaŋw». 12 Ma sa nay Piyer məndiy məni tsəgha, ma kə kaa mbəzli va na: «A mbəzli ka *Izərayel, tawa nighə ghwəy mbəli tsa zal tsa nja kwəma maɗaŋa na kia? Wa shi nighəŋəy ghwəy ti njasa nzana ghəy mbəlanti ntsa lə bərci ghəy, ya lə nəw kwəma Hyala ghəya? 13 *Waa Hyala *Abəraham lə *Izakə mbaꞌa *Zhakwapə, Hyala jijihimmə fati na shəndəkə tə Yesəw. Yesəw tsa vay, ghəci na saa kəsəghə ghwəy va kaa mbəzli dikə dikə ni, ta pəəsli ci, dzəghwa ghwəy mbaꞌa ghwəy ndəramti kwa kwəma Pilatə, mbə ɗi pəlay Pilatə niy nza ngar. 14 Tsa ɗewɗew tsa ndə slar tsa kiy, ghəci na tsa ndərəti ghwəy, ma ndə bəkwə mbəzli na, pəlayŋəy tsava, pə ghwəy kaa Pilatə. 15 *Dzəghwa tsəgha ki, mbəh ghwəy pəəsliti mazə tsaa ɓəpə piy. Dza Hyala nanzə ki mbaꞌa zhanakati mbə məti. Ghəy na ka ndəgha fətiy dzəkən zhakati tsa ci va mbə məti. 16 *Ma ntsa sənay ghwəy tsa nay ghwəy mbəli mbəli sanay, bərci mbə slən tsa Yesəw mbəliti na. Sa nzana mbaꞌa ghəy ɓanavə nəfə tsa ghəy kaa slən tsa va. Sa ɓanavə ghəy nəfə tsa ghəy kaa Yesəw, va tsəgha mbəliy ntsa, sa nay ghwəy tsa kwəriŋ sana kwa kwəma ghwəy gwanaŋwəy.

17 *Ya tsəgha nzə kiy, ngwarməhiray, e sənay kwəma sənata ma ghwəy mənti ghwəy, ghwəy lə mezhizhə ghwəy gwanaŋwəy. 18 *Mbalaa, ma tala ki na, kwəma gəzəkə Hyala lə miy tsa ka gəzə kwəma nzə gwanashi ghala kwataŋata na sava, ma dzəghwata na kwa. Sa niy nə ghəshi va: “A *Kəristəw Ntsa tivə Hyala dzaa sahwə ngəraꞌwə” kə ghəshi niy ni. 19 *Ghənzə tsəgha kiy, tsam titihwə kaa Hyala, ka zhəghə nzəy tsa ghwəy tə hiɗi. Zhəghanavəm məhərli ghwəy ngəta, a ghənzə pəlataŋwəy kwəma ghwəy jikir na kən ghwəy mbə nəfə nzə. 20 Ma tsəgha kiy, ta ɓəkə vəghwə dəkəva dza Ndə sləkəpəə dzəkən ghwəy, Mbaꞌa ta ghwənikəŋwəy Kəristəw tsaa tivə na va ta mbəliŋwəy ghala kwataŋata. Ava ghəci na Yesəw!

21 Nana diy, mə ghwəmə dza Yesəw nzəyəy paꞌ ghala vəghwə tsa dza shiy gwanashiy gwəmashi, njasa niy gəzamti Hyala va mbəradzəta lə miy tsa ka Hyala nzə ɗewɗew ni. 22 *A *Məyizə niy gəzəkə, a kə niy niy:

A Hyala ghwəy kwa sləkəpə taa ghwənikəŋwəy

*Ndə gəzə kwəma Hyala njee,

ntsa mbə hwəlfə ghwəy dza naa nza.

War və dza ghwəy fa kwəma,

ya wa kwəma dza naa gəzəŋwəy gwaꞌa!

23 Ma ta nza, ya wa ntsaa dzaa fa ma kwəma va

ndə gəzə kwəma Hyala tsa vay,

ta təhamti tsava ndə dza məndi mbə mbəzli Hyala,

ka zamti kwa kwəɗəp, kə niy ni.

24 *Ghava na tə *Saməyal, ka dzar lə ka gəzə kwəma Hyalaa səəkə ləy hwəm ci gwanashiy, ya wa ndə mbə shi na, aa niy gəzəhwə kwəma ghala kwataŋataa dzəkən vəghwə tsa nza ghwəmmə tsa mbə. 25 *Ma kwəmaa niy gəzəkə Hyala va lə miy tsa ka gəzə kwəma nzə, ta məni dzee, kəy, kaa ngəŋwəy na. A na ghwəy bəla mbə sla kiri tsaa niy slati Hyala va lə jijihiŋwəy, ghala kwa niy nə na va kaa Abəraham: “Səvəri mbə jijihiŋa dzee təfanshi miy kaa mbəzli tə hiɗi gwanashi” kə niy ni. 26 *Ava va tsəgha ghwənikə Hyala ndə ghəra sləni tsa nzə pərɓa kaa ngəŋwəy. Ta təfəŋwəy miy ghwənikə na, sa dza naa nza, mbaꞌa taa zhəghəkəŋwəy kwətiŋ kwətiŋ tsa ghwəy mbə kwəma ghwəy jikir na» kə Piyer.

4

Kar Piyer lə Zhaŋ tə pi sləka kwəma

1 **Ma kar Piyer lə Zhaŋ ghwəlashi mbə gəzə kwəma va kaa mbəzli tsəgha na, ꞌwakəvə *ka ta Hyala, lə Ntsaa sləkə ka ndəghwə *ciki Hyala, mbaꞌa *ka Sadəsehi, ndəs ghəshi səəkəshi. 2 *Sati sati nefer shi tə sa ɓananshi kar Piyer kwəma kaa mbəzli, mbaꞌa sa nə ghəshi, a Yesəw zhakatiy mbə məti, kə ghəshi. A ndəə mbay zhakatiy mbə məti, ɗi ghəshiy gəzə lə kwəma shi va tsəgha. 3 *Dza ghəshi, mbaꞌa ghəshi kəəsəhwəshi, mbaꞌa ghəshi dzaa faghwashi kwa fərshina, ta ndəghə vici həzlimə, sa dzata vici ta ɓasə ngwəvəə dzəkən shi. 4 *Dzəghwa ya tsəgha nzə na, ɗaŋ mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw mənishi mbə mbəzliy favə kwəma shi va. Ɗaŋ tsa mbəzli va na, gar bələkwə bələkwə cifə mətsəkə.

5 Ma way pi tə həzlimə va na, mbaꞌa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka Zhəwifə, lə mətikwəkwər zhər, lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ɓasəshi mbə məlmə Zherəwzalem. 6 Kar Anə, dikə tsa ka ta Hyala, mbaꞌa Kayifə, mbaꞌa Zhaŋ, mbaꞌa Alekəsandərə, lə niy tərmbə mbəzli mbə hwəlfə ka ta Hyala gwaꞌa gwaꞌa. 7 *Dzəghwa pəmə ghəshi pəməkə kar Piyer ki. Ma sa səəkəshi ghəshiy dzəghwa kwəma shi na, tapə ghəshi ta ɗəw kwəma və shi, ma kə ghəshi ngəshi na: «Wa ntsaa ndaŋwəy ni ghwəy ni bərci məni ghwəy shi ni li shi tay? Naa lə slən tsa wa mənishi ghwəya?» kə ghəshi.

8 *Ma kə Piyer sa təhəy nəfə tsa ci lə *Safə tsa Hyala ngəshi na: «A mbəzli dikə dikə ni mbə mbəzli ghəy, lə mətikwəkwər ka *Izərayel, 9 njana ɗəw ghwəy kwəma va ghəy ndatsəə dzəkən wəzə tsa mananati ghəy kaa vədir, ka ɗəw njasa ꞌwa naa mbəliyəy, 10 *wəzəa nava, ta zləɓaŋwəy dzee. Sənay tə ghwəy gwanaŋwəy, diɓay, sənay tə hwəlfə ka Izərayel gwaꞌa, Yesəw *Kəristəw ndə ka Nazaretə tsa daŋwavəgha ghwəy va vəgha tsəm pəəsliti, dza Hyala mbaꞌa zhanakati mbə mətiy, ava tə mbərkə bərci mbə slən tsa ci nay ghwəy zal tsa məgarə kwa kwəma ghwəy sana mbəli mbəli kwəriŋ! 11 *Waa Yesəw na saa niy gəzə Zliya Hyala va kwəmaa dzəkən, sa niy nə na va:

Ma hakwə tsaa ndəghamti ghwəy va, ghwəy ka ndəɓə shiyəy,

ghəci na saa zhəghəy ka hakwə tsaa gwəramti jihə ciki,

kə niy ni.

Dzəkən Yesəw gəzəva kwəma va. 12 *Sa nzanay, war ghəci kwətiy na saa dzaa mbəlitəpə. Tsahwəti slən tsa ndə tiɓa tə hiɗi, mbaꞌa Hyala gəzanakəshi kaa mbəzli, ta mbəliŋwəy dza ghwəy li, kəw» kə.

13 Dzəghwa sa nay ka ɓasə kwəma njasa gəzə kar Piyer lə Zhaŋ kwəmaa dzəkən Yesəw, kala gwərsə ma tsəgha na, tapə nava kwəma mbə mananshi maɗaŋa ki. Va sa nzana, mbaꞌa ghəshi sənashi tərəŋw. Ma kar Piyer na, mbəzli gəmshi ni ghəshi, a niy nza ghəshi ka mbəzliy jangəshi nja nihwəti mbəzli, gar nə ghəshi, kə ghəshi nzaw. War ma na sənata ghəshi na, war nza tsaa nza ghəshi kwasəbə Yesəw gwaꞌa tsəgha. 14 Zhini diɓa na, mbə nay ntsaa mbəliy va ghəshi kwəriŋ məgarə tiɓa vəgha kar Piyer lə Zhaŋ, kwəma mbata ghəshiy ndəramti mbə tiɓaw, war hashi, ghəshi hashishi tsəgha. 15 *Dza ma kə ghəshi ki na: «Kadiwəm, ləvəriŋwəyəm di» kə ghəshi kaa kar Piyer. Ma sa gəzanshi ghəshi tsəgha na, mbaꞌa mbəzli va ɓarvashi mbə jipə shi. Dza ghəshi tapə ta sləka kwəma dza ghəshiy məni, 16 *ma kə ghəshi na: «Njaa dza ghwəmmə məni lə mbəzli ni kia? Vanay sanay, a mbəzli mbə Zherəwzalem gwanashi sənay, maɗaŋa dikə na nay, mbəzli ni mənti na, kə ghəshi. Ka mbay ghwəmmə zhiniy ndəramti kwəma va ghwəlaw. 17 *Ghənzə tsəghay, wəzəɓa dza ghwəmməə daməshi na, vantaa ghəshi dzaa mətsəhə zləlivəri kwəma va dzar mbə mbəzli. Mbaꞌa ghwəmmə naɓətishi, a ghəshi zlay gəzanshi kwəma lə slən tsa Yesəw va kaa mbəzli» kə ghəshi.

18 Ma sa sləkamti ghəshi kwəma shi va tsəgha na, dza ghəshi daꞌ ghəshi harashi. Ma kə ghəshi kaa ngəshi na: «Ndatsə pə ghwəy kəray lə gəzəpə kwəma ya ɓənipə shiy lə slən tsa Yesəw tsa» kə ghəshi. 19 Ma kə kar Piyer lə Zhaŋ kaa zhananshi na: «Nighətim dəꞌwə ghən tsa ghwəy di, ndata ka təɓə na va Hyala, ghəy kə dzaŋəy ta ɗi fəti va ghwəy mbərəkəta va Hyala. 20 Ma na na ghəy na ghəyəy, ka mbay ghəy zlata gəzə kwəma nata mətsə ghəy, lə na favə sləmə ghəyəw» kə ghəshi.

21 Ma sa gəzamti kar Piyer kwəma va tsəgha na, dza mbəzliy ɓasə kwəma va, naɓə naɓayshi diɓa, mbaꞌa ghəshi pəlashi. Sa sənay ma ghəshi njasa ka ghəshi mbay sanamiyshi ngəraꞌwə ghwəla, sa hazləni ghəshi va mbəzli. Sa nzana ya wa ndə gwaꞌa na, war mbə fal Hyala ghəci ta mbəli tsa vədir tsa va va. 22 Ma vədir tsa mbəliti kar Piyer va lə kwəma maɗaŋa maɗaŋa nay, a piya ci taŋəti faɗə mətsəkə ghala yakə məndi.

Cəꞌwə mbəzliy nəw Yesəw

23 War sa pəlashi məndi kar Piyer lə Zhaŋ tsəgha na, mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəvəgha ngwarmbəghəhishi mbə nəw Yesəw. Tapə ghəshi ta slanshi kwəma gəzanakəshi mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ghəshi lə pəhepəhir zhər mbə *ka Zhəwifə. 24 *Ma sa famti mbəzliy nəw Yesəw kwəma va tsəgha na, tapə ghəshi dzəmbəshi gwanashi mbə cəꞌwə Hyala, ma kə ghəshi na: «A Ndə sləkəpə, gha mənti na ghwəmə lə hiɗi, lə yam, mbaꞌa ya nimaɓa shiy gwaꞌa. 25 *Gha gəzəkə na lə bərci Safə tsa gha mbə miy tsa jijiŋəy *Davitə, ndə ghəra sləni tsa gha, ma pə ghay:

Wa shiy mənishi ghwərvəshi mbəzli tə hiɗia?

Tawa zəzə mbəzli tə hiɗi war kwemer kama ghən ti shia?

26 Tawa kafəshi ka sləwa hiɗi ta mbəmbəzəa?

Tawa jakətəvashi mezhizhə ta ghəra kar Hyala kwa sləkəpə,

ghəshi lə *Kəristəw Ntsa tivə Hyalaa? pə gha.

27 *Kataŋ kiy, tsəgha na. Ava tikə mbə məlmə na jakətəvashi kar *Erədə ghəshi lə Paŋwəsə Pilatə, mbaꞌa nihwəti ka məlmə, lə hwəlfə ka *Izərayel gwaꞌa, ta ghəra ndə ghəra sləni tsa gha ɗewɗew tsa, Yesəw tsa tivə gha, ta nza ghəci ka Kəristəw. 28 *Mbə kwəma mənti ghəshi va tsəghay, kwəlaꞌ faghwa ghəshi kwa kwəmaa niy tarəkə gha kwataŋata lə bərci gha mbaꞌa lə ɗi tsa gha. 29 *Sənzənva kiy, Ntsaa sləkəŋəyəy, nighəti gwəlaŋ tsa məniŋəy ghəshi! Va tsəgha, ə cəꞌwəŋa ghəy, ɓanavə bərci kaa ka ghəraŋa sləni, a ghəshi mbay gəzə kwəma gha kaa mbəzli kala hazləni ma ya jəw nzə. 30 *Ndaŋəy bərci gha ta mbə ghəy mbəli mbəzli, ka məni shiy cipə kwəma, lə ka məni kwəma maɗaŋa maɗaŋa na, lə slən tsa ndə ghəra sləni tsa gha ɗewɗew tsa, Yesəw» kə ghəshi.

31 *War sa cəꞌwamti ghəshi cəꞌwə tsəgha na, ꞌwakəvə pətsa nzəyshi ghəshi va ti tsəgha, məŋkəɗ kəɗ kəɗ məŋkəɗiy. Dzəghwa paf paf nefer shi tihəshi gwanashi va *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa. Mbaꞌa ghəshi ghavə gəzə kwəma Hyala tsəgha lə bərci, kala hazləni ma.

Mbəzliy nəw Yesəw jakəti shi və shi gwanashi, ka təhə shi shi

32 *Dzəghwa ghalaɓa ki, ma mbəzli ɗaŋ ni va ɓanavə nefer shi kaa Yesəw gwanashi na, war nəfə tsa kwətiŋ tsa lə məhərli kwətiŋ na ghəshi mənishi. Ndə tiɓa mbə shi ya kwətiŋ, mbaꞌa ni ya wa shi və na: «Am, shi ya ghəshi kwətira nee» kəw. War jakəjakə niy fə ghəshi shi və shi. 33 Ma *ka kwal Yesəw na, ka ndəgha fəti ta zhakati tsa Ndə sləkəpə Yesəw mbə məti lə bərci mbə tərəŋw. Hyala ki na, ka təfanshi miy dalala kaa ngəshi gwanashi. 34 Niy nza ndə mbə shi ya kwətiŋ gar gəzə na: «Gwaꞌee va ndərma shi tsaꞌ ni va» kəw. Sa niy nzanay, ya war vəh, ya ghi niy nza na va ndə gar ɗələy, ɗəl niy ɗəl na, sa ka na ɗəlamti na, laŋ dzaa ɓəkəvə gəna kwəmavə na gwaꞌa. 35 Mbaꞌa ɓanavəshi kaa ka kwal Yesəw, ka ma nza ghəshi tihəshi kaa mbəzli gwaꞌa, ya wa ndə na, gar ghəzli ci, gar ghəzli ci dzaa kwəmavə shiy.

36 Tsəgha mənti *Zhezhefə, ntsa yakə məndi mbə hwəhwə tsa mbəzli Levi, tə məlmə ka Shipər, Barnabasə, kə məndi kaa slən tsa fanati ka kwal Yesəw. Shi ɗi slən tsa vaa gəzəy: «Zəghwəə mətsəhəpə bərci». 37 Mbaꞌa ɗəlamti vəh tsa ci. Dza həŋ ɓəkə gəna va, mbaꞌa ɓanavə kaa ka kwal Yesəw.

5

Kar Ananiyasə lə mali ci Safira

1 A tsahwəti ndə niy nza tiɓa, Ananiyasə, kə məndi kaa slən tsa ci, mali ci na Safira, dza na naci ki na paꞌ ghəci pamti shiy tə tsa shi vəh, 2 *mbaꞌa ngəy nahwəti gəna pavə na kaa ghən tsa ci. Mbaꞌa mali ci va zləɓavə ghəciy nga. Dza na həŋ ɓəkəvə naa tərmbə, mbaꞌa ɓanavə kaa *ka kwal Yesəw.

3 *Ma kə Piyer kaa ngəci na: «A Ananiyasə, a nana kia? Tawa təhay *ndə jaka tsa Hyala nəfə tsa gha lə gəla na tsətsə na na kwəma, war ta slanci dzərvə gha kaa *Safə tsa Hyalaa? Dza gha mbaꞌa gha mbələy nahwəti gəna pavə gha tə za gha. 4 Yaꞌ pə gha: Gha ghwəla ta ɗəl vəh tsay, sa gha niy nza na. Zhini sa ɗəlamti gha diɓay, war sa gha niy nza gəna kwəmavə gha ti. War njaa ꞌwa ghaa tarəvə məni shi tsətsə ni ni mbə nəfə tsa ghaa? Ma dzərvə slati gha nay, kaa ndə ngəri slanati ghaw, kaa Hyala na!» kə. 5 War sa favə Ananiyasə kwəma va tsəgha na, ghavə na, ɓəripə, tərəy dzəti pi, mbaꞌa mətiy. Dzəghwa dalala hazləni ghəranatishi kaa mbəzliy favə kwəma va njasa mənta na gwaꞌa. 6 Dzəghwa gwəla gapə gapə ghəshi gapəti mbəri tsa ci, tsaŋ ghəshi ɓakən. Mbaꞌa ghəshi dzaa lamti.

7 Ma ləy hwəm sa nzata məndi nza jəw gar tsahi mahkan məndi mənti, mbaꞌa mali ci səəkətaa dzəmbə ciki tsa va, sənashi shiy mənishi tiɓa na nanzə kiw. 8 Ma kə Piyer kaa ngəta war sa səəkəta na na: «A mali na, gəzara di, tsətsə nja sana na gəna pavə ghwəy lə zaŋa tə za ghwəy va na?» kə. Ma kə mali va na: «Yə, ava war tsəgha na» kə. 9 *Ma kə Piyer ngəta na: «Njaa njaa gha ghwəy sləkati kwəma ghwəy tsətsə ta nighə kwəma Safə tsa Hyala tay? Nay gha tsəy, avanashi mbəzliy ɓə zaŋa ta la miy ciki tsa va, ta ɓəŋa dza ghəshi sənzənva kwərakwə» kə.

10 War sa gəzanakə Piyer tsəgha na, nzaꞌjəw ghənzə tərəta kwa kwəma ci tsəgha diɓa, mbaꞌa mətita. Ma dzəmbə gwəla va na, ghənzə məti məti. Tsaŋ ghəshi ɓəti, mbaꞌa ghəshi dzaa lamti vəgha zata. 11 Dzəghwa tərəŋw hazləni kəsəvə mbəzliy nəw Yesəw gwanashi, tsəgha mbəzliy favə kwəma va gwaꞌa diɓa.

Ka kwal Yesəw məni kwəma maɗaŋa maɗaŋa na, ka məni shiy cipə kwəma

12 *Ghalaɓay, ɗaŋ shiy cipə kwəma, lə shi maɗaŋa maɗaŋa ni dalala mənishi lə dəvə *ka kwal Yesəw mbə mbəzli. Ma mbəzliy nəw Yesəw va na, war mbə gərka *Saləmaŋw niy nza ghəshi ɓasə ɓasə gwanashi. 13 Ma mbəzliy nəw ma Yesəwəy, ka hazləni va jakəva li shi, ya tsəgha nzə na, war mbə haꞌwə mbəzli gwanashi niy nza ti shi. 14 *Ma mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Ndə sləkəpə nashi ki na, war mətsəhə ghəshiy mətsəhəva, zhər lə miꞌi gwaꞌa.

15 *Ma sa nata məndi kwəma va tsəgha na, mbaꞌa məndi dzəmbəshi mbə ɓəɓə ka zəlghwəə səvəri dzəghwa kwal, ka fəshi tə gizli gizli, lə tə kəsheɗer. Ma sa ka Piyer səəkəy lə dza ci na, nza ya məcakwə ci dzarshi kən ndə, nza tsava ndə mbəliy. 16 Dza tsəgha ki, lə mbəzli mbə giwahi tə ghala lə məlmə Zherəwzalem shi gwaꞌa gwaꞌa ɓasəkəvashi kwərakwə, mbaꞌa ghəshi ɓəkəvə ni shi ka zəlghwə gwaꞌa, lə mbəzli mbə sasa ngəraꞌwə va gazlaka. Dza ki ya wa ndə mbə shi na, mbaꞌa kwəmavə mbəliy.

Ngəraꞌwə tsa sahwə *ka kwal Yesəw

17 *Dzəghwa ki, mbaꞌa hərhə təhay nefer kar dikə tsa *ka ta Hyala, ghəshi lə mbəzli *ka Sadəsehi njasa ka ghəshiy nza kwa zəərə shi, va kwəma məni ka kwal Yesəw va. 18 Mbaꞌa ghəshi kasaghwashi kwa fərshina.

19 *Ma həvir na, mbaꞌa ndə kwal tsa Ndə sləkəpə ghwanamti gizlgizl miy fərshina, mbaꞌa pəlikəvərishiy dzəti ngwəla. Ma kə kaa ngəshi na: 20 «Mbalam, garəŋwəyəm mbə *ciki Hyala a ghwəy gəzanshi kwəmaa dzəkən yəwən piy kaa mbəzli» kə. 21 Ənkwa kə mbəzli va, ka səvərishi. Ma mekəshi mekəshi na, mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə ciki Hyala. Tapə ghəshi ta ɓəni kwəma Hyala kaa mbəzli.

Dzəghwa dikə tsa ka ta Hyala va, ghəshi lə mbəzli kwasəbə ki, ɓasə ghəshi ɓasay mətikwəkwər ka *Izərayel lə *ka sləka kwəma. Dza ghəshi ɓəŋ ghəshi ghwənashi ka ndəghwə ciki Hyala ta har kar Piyer səəmə kwa fərshina, ta səəkəə dzəghwa kwəma shi. 22 *Ma sa tsəhəshi mbəzli va kwa fərshina ki na, kəsashi kar Piyer ghəshi mbə ciki tsaa niy kalayshi məndi mbəw. Dza ghəshi tərəɗ zhəghəghəvashiy dzəghwa kwəma ka sləka kwəma, ta dza ta gəzə kwəmaa mənta, 23 ma kə ghəshi sa tsəhəshi ghəshi na: «Sa tsəhəŋəy ghəyəy, a ghəy kəsata fərshina kəli kəli wəzə nanzə. Ma mbəzli ka ndəghwə ɓa na, war məgarəshi pərikə miy ceker. Dza ghəy ki ɓəŋəꞌi ghəy ghwənamti ciki, mbaꞌa ghəy dzəmbəŋəy, dzəmbə ghəy na, kəsay ndə ghəy ya kwətiŋ mbəɓaw» kə ghəshi.

24 *War sa favə kar ntsaa sləkə ka ndəghwə ciki Hyala lə mezhizhə ka ta Hyala nava kwəma tsəgha na, mbaꞌa məhərli shi səəta. Kala sənata ghəshi njasa dza naa zhiniy kəray ghwəla. 25 War ghwəla ghəshi tə pətsa va tsəgha na, mbaꞌa ndə səəkəy ka gəzanshi, a kə na: «A mbəzli ni, ma mbəzli kalay ghwəy va kwa fərshinay, avashi mbə ciki Hyala, ka ɓananshi shiy kaa mbəzli» kə.

26 *Dza ntsaa sləkə ka ndəghwə ciki Hyala ghəshi lə mbəzli ci, mbaꞌa ghəshi dzaa pəməkəshi lə məhərli, kala mananshi ma gwəlaŋ, sa hazləni ghəshi va nəghətaa mbəzli taa pəꞌwəshi lə hərezli.

27 Ma sa pəməkəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi garəyshi kwa kwəma *ka sləka kwəma ka Zhəwifə. Tapə dikə tsa ka ta Hyala ta ɗəw kwəma və shi ki, 28 *ma kə ngəshi na: «Makətəŋwəy ghəy lə naɓə nanzə əntaa ghwəy zhiniy ɓənipə shiy ghwəla lə slən tsa Yesəw va ma, pə ghəy sa? Tawa fa ma ghwəya? Sənzənvay, ava ghwəy təhay məlmə Zherəwzalem gwanata lə shi ghwəy va ɓənipə ghwəy ki. Ə ɗi ghwəy kwəma kən pəəsli tsa pəəsliti məndi va ntsa vaa zhəghakənvata kən ghəy shəkəna?» kə. 29 Ma kə kar Piyer lə ka kwal Yesəw kaa zləɓanci na: «Nanzəy, wəzəɓa kaa Hyala dza naa gwəramti ghəy yi fəti kən kaa mbəzli! 30 *Sa nzanay, Yesəw tsa daŋwavəgha ghwəy va vəgha tsəm pəəslitiy, a Hyala dəhimmə zhanakati mbə məti. 31 Mbaꞌa Hyala zhiniy kafəghə zhimə ghwəməə fəy tə kwa bəzəmə nzə. Mbaꞌa mənti ka mazə lə ka *Ndə mbəlipə, ta mbə ka Izərayel kwəmavə kwal tsaa zhəghanti nzəy tsa shi, lə ta pəli kwəma shi jikir na. 32 *Ghəy na ka ndəgha fətiy dzəkən kwəma va, mbaꞌa *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa ɓa. Sa ɓanavəshi Hyala kaa mbəzliy yanta fəti» kə ghəshi.

33 Ma sa favə ka sləka kwəma nava kwəma tsəgha ɓa na, mbaꞌa nəfə tsa shi zhiniy satiy tərəŋw. Ka ɗi bakwamti ka kwal Yesəw va ghəshi. 34 *Dza mbaꞌa tsahwəti ndə Farisa niy nza tiɓa mbə ka sləka kwəma ka Zhəwifə va ki, slən tsa ci na, Gamaliyel, ndə ɓənipə *kwəma pəhəti Hyala ghəci niy nza, ka ɗi fəti mbəzli gwanashi və. ꞌWakəvə na gar garəy mbə jipə ka sləka kwəma va. Dza na mbaꞌa gəzanshi mbəzli a məndi pəməkəvəri ka kwal Yesəw vaa dzəti ngwəla jəw. 35 Sa səvərishi ka kwal Yesəw va na, dza na tapə ta gəzanshi kwəma kaa mbəzliy ɓasətəvashi vam ma kə ngəshi na: «A zhər ka Izərayel, nighə tə ghwəy ghən tsa ghwəy, mbə kwəma bərkə ghwəy na mananshi kaa mbəzli ni di! 36 *A ghwəy nay geꞌi lə tsahwəti vəghwə niy nza dzəmbə tiɓay, a Tədasə niy maɗiy, ma kə niy niy: “Ma yənəy, ndə nzee gar sənata kwəma” a kə niy ni mbə zəzə kwəma ci, mbəzli gar bələkwə faɗə niy mənishi ka nəw kwəma ci va. Dza mbaꞌam paslamti, sa paslamti məndi na, mbaꞌa ka nəw kwəma ci va gwanashi ghavəə ndanishi, raꞌi na ci va kwəma zata tiɓa. 37 *Zhini ləy hwəm tsava ndə ɓa na, kafə Zhəwdasə ndə ka Galile kafəy kwərakwə, geꞌi geꞌi lə vici ɗahə slən tsa mbəzli. Mbaꞌa ngəɗivə mbəzli ta nəw ci kwərakwə. Zhini pəəsl məndi pəəsliti ɓa. Mbaꞌa mbəzliy niy nəw kwəma ci va kwəshanishi gwanashi. 38 Tsəgha nava nanzə nata ghwəy sa? Sənzənva kiy, vanta kwəma ɗee gəzaŋwəy, ka kəslimbə ghən ghwəy kən kwəma mbəzli ni ma, zlashim, a ghwəy nighəshi lə mətsə. Sa nzana, səəkə va mbəzli kə təkə kwəma shi va, ya sləni shi va səəkəy, ta ghavə dza naa zata. 39 Ma war va Hyala kə kwəma na səəkəy, ka dza ghwəy mbay biyɗamtiw. Ava va tsəgha nə ya, wəzəɓa mənti ghwəy məhərli wəzə na pən, əntaa ghwəy taa məniŋwəy ka mbəz lə Hyala mbə kwəma na!» kə. Dza ka sləka kwəma, mbaꞌa ghəshi zləɓati kwəma ci va.

40 *Dzəghwa ghəshi, daꞌ ghəshi harashi ka kwal Yesəw. Ma sa harkəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi dəꞌwətishi, dza naɓ naɓ ghəshi naɓayshi, əntaa ghəshi taa gəzə kwəma ghwəla kaa mbəzli lə slən tsa Yesəw. Mbaꞌa ghəshi pəlashi. 41 *Dzəghwa kar Piyer mbaꞌa ghəshi ɓarvashi mbə ka sləka ka Zhəwifə va, ka dzashi lə vəshi. Sa nzana mbaꞌa Hyala bərkətishi mək gar sa ngəraꞌwə ghəshi tə mbərkə slən tsa Yesəw. 42 *Dza ghəshi ləy hwəm kwəma va ki na, njasa səəmə vici gwaꞌa ghəshi war ka ɓəni shiy kaa mbəzli, ka gəzanshi Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw *Kəristəw mbə ciki Hyala, mbaꞌa dzar kəy ghyeghyer.

6

Mbəzli mbərfəŋ ta kəəti *ka kwal Yesəw

1 *Ma ghala vici va na mbə mətsəhəva ɗaŋ tsa mbəzliy nəw Yesəw ki, mbaꞌa *ka Zhəwifəə səəkəshi səəkə səəkə ꞌwati ngwəzliməə dzəkən ni yakəm tə hiɗi va, ma kə ghəshi na: «Kar məndiy nganshi shiy makanshi kaa ni ghəy miꞌi bəkwəshi zhər shi mbə shi ka məndi vaa təhə vici va vici vaw» kə ghəshi. 2 Dza ka kwal Yesəw va məŋ lə bakə ni, ɓasə ghəshi ɓasəti mbəzliy nəw Yesəw gwanashi. Ma kə ghəshi ngəshi sa ɓasətishi ghəshi na: «Aya, ma ghəyəy, ka təɓə ghəy zlata gəzə kwəma Hyala ta dzaŋəy war ta kwəma tihə shi zəməw. 3 *Va tsəgha, a pə ghwəmmə məntiy ngwarməhiŋəyəy: Təravəm zhər mbərfəŋ, shi kama miy dzar kwa kaɓaka shi, shi təhay *Safə tsa Hyala nefer shi paf, mbaꞌa ghəshi sənata kwəma tərəŋw. Ma nza ghəy ɓanavəshi nava sləni. 4 Ma ghəy, na na ghəy kiy, nza ghəy jihəva ghalaɓaa dzəmbə cəꞌwə Hyala, lə dzəmbə gəzə kwəma nzə kaa mbəzli gwaꞌa» kə ghəshi.

5 Dza kwəma va, mbaꞌa təɓanati kaa mbəzliy nəw Yesəw gwanashi. Dza ghəshi ki mbaꞌa ghəshi tsəhavə Etiyen, ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci gwaꞌa gwaꞌa kaa Yesəw, mbaꞌa safə tsa Hyala ɗewɗew tsa təhay nəfə tsa ci. Ghəshi lə kar Fəlipə, mbaꞌa Pərəkwər, mbaꞌa Nikanər, mbaꞌa Timən, mbaꞌa Parmenasə, mbaꞌa Nikwalasə, ndə ka Antiyəshə, ntsaa niy dzay dzəghwa kwal Hyala tsa ka Zhəwifə ghala kwataŋay. 6 *Dzəghwa gar məndi garəyshi kwa kwəma ka kwal Yesəw, mbaꞌa ghəshi cəꞌwakən cəꞌwə kən shi, fəꞌ dəvəə dzəkən shi mbə cəꞌwə va. Dzəghwa mbəzli va, kap kəsəvə sləni shi va ki.

7 *War mbə dzava kwəma Hyala kwa kwəma kwa kwəma ki ghalaɓa, ma ɗaŋ tsa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem na, war ka mətsəhəva tərəŋw. Ya mbə *ka ta Hyala na, ɗaŋ mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw.

Mbəzli dikə dikə ni mbə *ka Zhəwifə lə Etiyen

8 *Dzəghwa, ma Etiyen ki na, ntsa təhanay Hyala nəfə tsa ci lə bərci nzə, mbaꞌa wəzə hwər tsa nzə ghəci. Dza na, ka məni shi maɗaŋa maɗaŋa ni lə shiy cipə kwəma tərəŋw kwa kwəma mbəzli. 9 Dzəghwa nihwəti ka Zhəwifə ki, kala ɗi ma kwəma Etiyen ghəshi. Mbəzli vay, lə tsa shi ciki ɓasəva kwətishi: «Ciki ɓasəva tsa mevivi pəlikə məndi» kə məndi ngəci. Səəkə mbə hiɗi ka Shiren, lə mbə məlmə ka Alekəsandəri niy səəkə nihwəti mbə shi, ma nihwəti na, səəkə tə hiɗi ka Shilishi lə tə hiɗi ka Azəy. Dza ghəshi gwanashi ki, mbaꞌa ghəshi ɓasəshi ta nga mbaza lə Etiyen tsəgha. 10 *Dzəghəꞌ ghəshi kaa hashi Etiyen na, shaŋ ghəshi. Sa nzana mbaꞌa *Safə tsa Hyala ɓanavə bərciy sənata kwəma kaa Etiyen ta gəzə kwəma. 11 *Ma sa nay ghəshi daw ghəshi ta ghəpə lə Etiyen na, mbaꞌa ghəshi dzaa ɓanavəshi gəna kaa nihwəti mbəzli, ta sla dzərvə ghəshiy dzəkən Etiyen. Ma kə ghəshi taa ni na: «A ghəy favə ghəci mbə gəzə kwəma sawaa dzəkən kar *Məyizə lə Hyala» kə ghəshi taa ni. 12 Dza ki, mbaꞌa ghəshi ngəɗivə mbəzli mbə məlmə ghəshi lə mətikwəkwər, lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ta mbə nəfə tsa shiy satiy dzəkən Etiyen. Dza mbəzli va sa satiy nəfə tsa shi ki, mbaꞌa ghəshi ɓasakənvashi gwanashi kən Etiyen kəsəti. Sa kəsəvə ghəshi na, mbaꞌa ghəshi ɓəghə dzəghwa kwəma *ka sləka ka Zhəwifə. 13 *Dza mbaꞌa ghəshi pəməghə mbəzli ta təɓə dzərvəə dzəkən Etiyen. Ma kə mbəzli va kaa ka sləka kwəma na: «Ma zal tsay, war kwəmaa təɓə ma na sa gəzə naa dzəkən *ciki Hyala tsa ghwəmmə ɗewɗew tsa, lə dzəkən kwəma pəhəti Hyala! 14 A ghəy favə ghəci mbə gəzə, ma kəy: “Yesəw ndə ka Nazaretə tsa vay, ta ngəzlamti ciki Hyala dza na, ma nza zhəghanti kwəma pəhəpəhə na va ndammə Məyizə gwanata” kə» kə ghəshi.

15 Mbəzliy ɓasəshi mbə ciki sləka kwəma tsa va gwanashiy, war tə Etiyen niy nza mətsəhi shi. Ma ghəshi mbə nighə na, ndəɓa pətsa mbə kwəma *ndə kwal tsa Hyala, pə gha ghəshiy nay pətsa mbə kwəma ci.

7

Gəzə kwəma Etiyen kwa kwəma ka sləka kwəma

1 Ma kə dikə tsa *ka ta Hyala kaa Etiyen ki na: «War tsəgha gəzəkə gha nja shi gəzə mbəzli ni ni kataŋ nanzə na Etiyen?» kə.

2 *Ma kə Etiyen na: «A ngwarməhira lə dəhira, kadiwəm, fatim kwəma dzee ta gəzə di. A ghwəy sənay a Hyala kwa shəndəkə niy təzlita kaa jijimmə *Abəraham, ghəci tə hiɗi ka Mesəwpətami, ghalaɓay, ghəci ghwəla ta nzəy mbə məlmə Haraŋ niy nza na. 3 *Ma kə niy ni ngəci na: “Maɗi ɓarvaŋa tə hiɗi gha ni lə səvəri mbə mbəzli gha. Mbalaa dzəti hiɗi dzee va ta ciŋa” kə niy ni. 4 *Dzəghwa na mbaꞌa niy ɓarvay tə hiɗi ka Shalde, mbaꞌa dzaa nzəyəy mbə məlmə Haraŋ. Dzəghwa dəy mbaꞌa mətiy mbə məlmə va. Ma sa mətiy dəy na, mbaꞌa Hyala təɗikə lə ghi tsa ciy dzəti hiɗi nza ghwəy ni sənzənva ki. 5 *Ma ghala pətsa va di na, niy ɓanavə pi Hyala kaa ngəci tə hiɗi va, ya gar zakwati shiy ghəci ti ya jəw tsətsəw. War ma kə Hyala kaa naa niy gəzanakə na na: “Ta ndaŋa hiɗi va dzee, ma nza jijihiŋa zəmə ghi ti shi taa nza ləy hwəm gha” kə niy ni, ya tsəgha niy kama zəghwə va Abəraham ghalaɓa. 6 *Dzəghwa ma kə Hyala niy ni kaa Abəraham dzəkən jijihiy diɓa na: “Tə hiɗi ka məlmə dza jijihiŋaa nza, ta məni mevivi dza məndi ti shi, ka sanshi ngəraꞌwə gar piya bələkwə bələkwə faɗə. 7 Ma nanzə taa nza kiy, yən dəꞌwə ghən tsee dza naa sla ngwəvəə dzəkən hwəlfə mbəzliy dza vaa məni mevivi tə jijihiŋa. Ma ləy hwəm ki na, nza ghəshi səvərishi mbə hiɗi mbəzli va, ta səəkə ghəshi ta nəw kwəmee tə hiɗi ndaŋee ni” kə.

8 *Dza kar Hyala lə Abəraham ki, mbaꞌa ghəshi sləy kiri ta kwəma va. Mbaꞌa Hyala gəzanci *sla fəꞌyasa kaa mbəzli ci, ma nza məndi zəzə kwəma sla kiri tsa va ti. Va tsəgha nzana, sa yakə Abəraham *Izakə na, dza na mbaꞌa slanamti fəꞌyasa tə kwa dəghasa vici ci. Ma sa kəliy Izakə mbaꞌa yavə *Zhakwapə na, slaꞌ slanamti fəꞌyasa. Dzəghwa Zhakwapə sa kəliy na kwərakwə ki na, mbaꞌa yayakə ndərazhi məŋ lə bakə, tsəgha slaslanamtishi fəꞌyasa kwərakwə.

9 *Ma dza jijihimmə na, mbaꞌa ghəshi mənti hərhə va *Zhezhefə tsahwəti zədəshi, dzəghwa ɗəl ghəshi ɗəlanaghə kaa ka məlmə, ta dzashi ghəshi liy dzəti hiɗi ka *Ezhipətə. Ma Hyala nanzə ki na, war kwasəbə Zhezhefə ghənzə. 10 *Dza na mbaꞌa mbəlanti səvəri mbə ngəraꞌwə tsaa nza va kən gwaꞌa gwaꞌa. Dza na mbaꞌa mənti ka ntsaa sənashi shiy, sa tsəhəy na tə nahwəti vici kwa kwəma *Farawaŋ, mazə ka Ezhipətə na, dza mazə tsa va mbaꞌa mananati wəzə hwər, mbaꞌa fəy Zhezhefə ka ngwəmna tsa dikə tsa tə hiɗi ka Ezhipətə, zhini ghəci ntsaa nighəə dzəkən pətsa kəghi tsa mazə tsa va gwaꞌa. 11 *Ma ghalaɓa ki na, dzəghwa ma dikə na, mbaꞌa mənta mbə hiɗi Ezhipətə lə tə hiɗi *Kanana gwaꞌa gwaꞌa, tərəŋw ngəraꞌwə məniy, Kala kwəmavə shiy zəmə jijihimmə, gar zəməshi ghəshi.

12 Ma sa favə Zhakwapə a shi zəmə tə hiɗi ka Ezhipətə sa ɓasətishi məndi, ka pa səkəm ti shi, kə məndi na, dza na ɓəŋ ghwənashi ndərazhi ci va. Dza jijihimmə tə kwa taŋa səɗa, mbaꞌa ghəshi dzaa pakə shi zəmə. 13 *Sa kərəshi ni kwa taŋa va shi zəmə na, zhəghwa na zhən, zhənti ghwənishi kwa baka səɗa. Ghalaɓa ki na mbaꞌa Zhezhefə cintishi ghən tsa ci kaa ngwarməhiy ki. Ava fəcava gha Farawaŋ mazə ka Ezhipətəə sənashi mbəzli Zhezhefə. 14 *Dzəghwa mbaꞌa Zhezhefə ghwənəghə miy fəcava, ta har dəy Zhakwapəə dzəmbə Ezhipətə lə ghi tsa ci gwanay ki. Ndə mbərfəŋ mətsəkə cifəti ghəshi kəghi tsa va. 15 Mbaꞌa Zhakwapə dzaa nzəyəy tə hiɗi ka Ezhipətə, pəkw ka səəkə mətiy ɓəhwə war ghəci ti shi. Tsəgha jijihimmə kwərakwə. 16 *Mbaꞌa məndi ɓəghə mbəreketi shi njasa bəkwə ghəshiy dzəti hiɗi ka Shishem, dza laꞌ məndi laghwashi kwa kwəli niy pavə Abəraham tə gəna va ndərazhi Hamər dəy Shishem.

17 *Ma sa kətikəvay vəghwə tsa dza Hyala ta məni kwəmaa niy gəzanakə na kaa Abəraham niy nza ki na, dzəghwa tərəŋw hwəlfə ghwəmmə va tata, ka mənishi ɗaŋ tərəŋw tə hiɗi ka Ezhipətə. 18 Ma tə nahwəti piya na mbaꞌa məndi pəərəti tsahwəti mazə mbə Ezhipətə, kalaa sənay ma Zhezhefə tsava. 19 *Mbaꞌa tsava mazə manakən kwəma tsəhwəli kən hwəlfə ghwəmmə ki. Saꞌ sanamiyshi ngəraꞌwə kaa jijihimmə tərəŋw. Paꞌ ka gəzanshi kaa məməhi ka vərenjeꞌwer, a ghəshi zlashi vərenjeꞌwer va, ta mbə ghəshiy bəkwəshi, war vantaa ghəshi dzaa kəlishi gwaꞌa tsəgha.

20 *Ava ghala vici va yakə məndi *Məyizə ki. Ma ghəci na, ntsa nza məgəla ti ghəci, wəzə kwa mətsə Hyala. Dzəghwa na mbaꞌa mənəhwə tir mahkan mbə sa ꞌwa tə mbəghəy. Dza məndi ki mbaꞌam zlay. 21 Ma sa zlayəm na, dzəghwa zha Farawaŋ mazə ka Ezhipətə, həŋ ɓəvə mbaꞌa dzaa kəliti sa nzə nja zəghwə nzə. 22 Mbaꞌa Məyizə ɓənəhwə shi sənashi ka Ezhipətə gwaꞌa gwaꞌa, lə bərci və ta gəzə kwəma, lə ta məni sləni gwaꞌa.

23 *Dzəghwa, sa kəliy na, mbaꞌa mənti piya faɗə mətsəkə na, mbaꞌa kwəma səəkəta mbə ghən tsa ci tə nahwəti vici: “E dza ta nighəti ngwarməhira ka *Izərayel” kə. Mbaꞌa kafəy ka dza. 24 Ma sa tsəhəy na na, mbaꞌa nay ndə ka Ezhipətə kən sanci ngəraꞌwə kaa tsahwəti ndə mbə mbəzli ci va. Dza tapə ghəci ta yip ta ntsa va, ta wanci shi ci, mbaꞌa pəəsliti ndə ka Ezhipətə. 25 Ndəɓa na ngwardəhiy dzaa sənay yən tivə Hyala ta mbəlishi səvəri mbə ngəraꞌwə tsa shi niy nə na mbə zəzə kwəma ci. Mbalaa kala sənata nava kwəma ka Izərayel nashi ki! 26 Ma way pi tə həzlimə va na, dza na ghəci Məyizə mbaꞌa kəsashi ka Izərayel bakə mbə mbəz ka ghən tsa shi. Dza na ka gəzanshi kwəma, a ghəshi jakəshi ta sləka kwəma kwa jipə shi, ma kə na: “A madigahira, ghwəy kiy, ngwarməmə kwətiŋ nza ghwəy, wa shi mbəz ghwəy ti ka ghən tsa ghwəy kia?” kə. 27 Dza tsaa sa ngəraꞌwə va kaa ntsa ci, ka zhəghə hwər ghəci kaa Məyizə, ma kə na: “Wa ntsaa fəyŋa ta məni mazəə dzəkən ghəy lə ta sla ngwəvəə dzəkən ghəya? 28 Naa ə ɗi gha pəəslira njasa pəəsliti gha va ndə ka Ezhipətə mbəra na?” kə. 29 *Ma sa favə Məyizə kwəma gəzəkə na va tsəgha na, bəvbəpə hwəy səvəri mbə hiɗi ka Ezhipətə, mbaꞌa dzaa nzəyəy tə hiɗi ka Madiyan. Dzəghwa na tiɓa mbaꞌa ɓəvə mali, yaꞌ yavə ndərazhiy zhər bakə.

30 *Ma sa mənta piya gar faɗə mətsəkə ləy hwəm shi va na, mbaꞌa ndə kwal tsa Ndə sləkəpə tsahwəy kaa Məyizə kwamti vəgha dəlagwa *Shinay səvəri mbə ghanihi ghwə mbə tsə mbə zhəghwə. 31 Ma sa nay Məyizə tsəgha na, nja maɗaŋa gəla nava kwəma mananati. Kə ka kətivaa dzəvəgha pətsa va ta nighə shi va ndəkwə ndəkwə. War ghəci mbə kətiva tsəgha na, mbaꞌa favə məli Ndə sləkəpə mbə gəzanci kwəma, ma kə na: 32 “Yən na yən Hyala jijihiŋa, Hyala kar Abəraham, lə Izakə, mbaꞌa Zhakwapə” kə. Dzəghwa tapə Məyizə mbə gwərgwərə va hazləni, kala zhini ghəciy nighə pətsa va. 33 Ma kə Ndə sləkəpə ngəci na: “Taɗamti kwekweher mbə səɗa gha! Sa nzana ma pətsa garəŋa gha tsa tiy, pətsa ɗewɗew tsa na vəya. 34 Yənəy, e nay ngəraꞌwə tsa kən mbəzlee tə hiɗi ka Ezhipətə, mbaꞌee favə wahə shi va ngəraꞌwə tsa kən shi. Va tsəgha səkwaree səəkə mə ghwəmə ta mbəlantishi səvəri mbə ngəraꞌwə tsa va. Ndi sənzənva, nee ghwəniŋaa dzəti hiɗi ka Ezhipətə kaa ngəshi” kə Hyala.

35 *Ma Məyizə tsaa niy ɗi ma ka Izərayel va fəti və, niy nə ghəshi ngəci: “Wa ntsaa fəyŋa ta məni mazə lə ta sla ngwəvəə dzəkən ghəya?” kə ghəshi niy ni ngəci kiy, ghəci zhini Hyalaa ghwənay ta nza ghəci ka mazə lə ta nza ghəci ka ndə mbəlipə. *Ndə kwal tsa Hyala tsaa niy tsahwəy va kaa ngəci mbə zhəghwəy, ghəci gəzanci na dzaa dzəti hiɗi ka Ezhipətə. 36 *Məyizə tsa va ɓəkəvəri na ka Izərayel səvəri mbə Ezhipətə lə kwəma maɗaŋa mənti na, mbaꞌa shiy cipə kwəma mənəhwə na mbə hiɗi ka Ezhipətə. Dza na, mbaꞌa zhiniy mənəhwəshi kwa həl tsa ghəm tsa, zhini mbaꞌa mbə gamba. Piya gar faɗə mətsəkə mənti na lə ka Izərayel mbə gamba va. 37 *Ghəci na Məyizə tsaa niy ni va kaa ka Izərayel: “A Hyala dzaa təzlikəvəriŋwəy *ndə gəzə kwəma Hyala njee səəkə mbə ngwarməhiŋwəy” kə. 38 *Ghala vəghwə tsaa niy nza ka Izərayel ɓasə ɓasə mbə gambay, Məyizə tsa va niy nza na li shi. Ghəci niy nza naa ntsa kwa jipə jijihimmə lə ndə kwal tsaa gəzanci kwəma mə dəlagwa Shinay. Mbaꞌa Hyala ɓanavə kwəmaa ɓəpə piy ta gəzəmmə.

39 *Ma jijihimmə na, kala ɗanci fəti, zhini ghəshi ka maw zhəti hiɗi ka Ezhipətə. 40 *Ma kə ghəshi kaa *Araŋw tə nahwəti vici na: “A Araŋw, vasətəŋəy hyalahi ghəy, a ghəshi dza kwa kwəma ghəy. Sa nzana, ma kwəma Məyizə tsaa ɓəkəvəriŋəy tsa mbə hiɗi ka Ezhipətəy, sənay saa mənti va nzəyəy na mə dəlagwa ghəy na ghəyəw” kə ghəshi. 41 Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi vasəvə shiy nja pa məceri fəcava, gəraŋ ghəshi fəy, dza piyəŋ ghəshi sləy sə kaa mbəri tsa shi va. Ka vəshi ghəshi ki, lə sləni mənti ghəshi va lə dividivi shi. 42 *Dzəghwa Hyala nanzə ki, tərəɗ zhəghanavəshi hwəm. Mbaꞌa zlashi a ghəshi tsəfəkwə kwa kwəma shiy dzar tə ghwəmə, nja kar vici lə tir mbaꞌa sasərkwəhi, nja kwəmaa niy tsasliti ka Hyala va mbəradzə mbə zliya shi. Sa niy nə ghəshi va, ma kə ghəshi na:

Ma kə Hyalay:

“A ka Izərayel, kaa ngəra niy həəni ghwəy shiy,

ya vəliy niy vəli ghwəy ghala pətsaa nza ghwəmmə

lə ghwəy mbə gamba gar piya faɗə mətsəkə na?

Tiɓa tepəw!

43 A ghwəy niy ɓəvə ciki hwəzla mbəri tsa Mələkwə

ka dza li, na ghwəy hyala, pə ghwəy.

Mbaꞌa ghwəy pəghəvə pa sasərkwə,

hyala ghəy har məndiy Refan, pə ghwəy.

Ma shi ngangati ghwəy vay,

ni ghwəy hyalahi tsəfəkwə ghwəy kwa kwəma shi na ghəshi.

Va tsəgha, ma yən kwərakwə kiy,

ta ɓantəŋwəy dzee dzəti tsahwəti pi kərakə,

taŋ məlmə *Babilaŋw” kə Hyala, kə ghəshi niy ni.

44 *Ghala vəghwə tsaa nza jijihimmə mbə gambay, a ghəshi niy lati *Gaska kaa Hyala. Mbəɓa niy fə ghəshi shiy niy tsaslatim *kwəma pəhəti Hyala ti shi. War njasa niy cinti Hyala kaa Məyizə niy lati məndi Gaska va. Sa niy nə Hyala ngəci: “War njasa nata gha va pə gha taa nga” kə niy ni ngəci. 45 *Ma sa bəkwəshi ni kwataŋa va jijihimmə na, mbaꞌa niy səəkə ləy hwəm shi zəməhwə ghi ta Gaska va. *Zhəwzəwe niy nza dikə tsa shi ghalaɓa. Dzəghwa ghəshi tsaŋ ɓəvə Gaska va, mbaꞌa ghəshi tsəhəshi li mbə hiɗiy niy zləghwəhwə ghəshi va, niy təhamti Hyala mbəzli mbə shi lə bərci nzə. *Gaska va ki na, war ghwəlata ghənzə niy nza tə hiɗi va paꞌ vəgha vəghwə tsa məni *Davitə mazə.

46 *Ma sa mərshi Hyala lə Davitə, mbaꞌa mananati zhəhwər tsa nzə na. Dza Davitə tapə ta cəꞌwə va Hyala, ta mbə ghəciy nganati ciki kaa Hyala va, ghənzə Hyala Zhakwapə. 47 *Dzəghwa ya tsəgha nzə na, kwəmavə nga ci Davitə ghəci saa cəꞌwəti cəꞌwə va va kiw. Zəghwə ci *Saləmaŋw ngati na ciki tsa va. 48 *Ya tsəgha nganati *Saləmaŋw ciki kaa Hyala diɓa kiy, ka nzəy Hyala ta ghwəmə va mbə ciki tsa ngati ndə ngəri lə dəvə ciw. Nja kwəmaa gəzəkə ndə Hyala va, ma kə niy niy:

Ma kə Hyala Kwa sləkəpəy:

49 *“Ma ghwəməy, gəzli mazə tsee na, hiɗi na,

pi kəɗi səɗa tsee ghəshi, kə.

Tsama ciki na sa dza ghwəy vaa ngatəraa?

Kwəma na tsava pi tsa dzee vaa nza gar dəkəva tia?

50 A sənay ma ghwəy, yən dəꞌwə ghən tsee

ngati na kar ghwəmə lə hiɗi gwanashi, pə ghwəy shəkəna?”

kə Hyala, kə niy ni.

51 *Avanay sana ki, ghwəyəy, ghala mbə ghwəy lə jijihiŋwəyəw, ka zhini ghən nza ghwəy, ka dzəghwa sləmə ghwəy har tsa Hyalaw, ka ghwəni nefer ghwəy ghwəy kaa ngətaw. War ghən na sa zhini ghwəy kaa *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa. 52 **Ndə gəzə kwəma Hyala tiɓa kalaa niy sanamiy ngəraꞌwə jijihiŋwəyəw. A ghəshi niy bakwamti ka Hyalaa niy ghwənikə Hyala kwataŋa ta gəzəpə səəkə tsa ntsa slar tsa. Vanay sanay, ta ntsa slar tsa va ngati ghwəy ɗafa, mbaꞌa ghwəy paslamti. 53 *Ghwəy kiy, a ghwəy kwəmavə *kwəma pəhəti Hyala, ka kwal Hyala ndaŋwəy na. Dzəghwa ghwəy na, kala fə kwəma gəzəkəŋwəy kwəma pəhəti Hyala va ghwəy dzəghwa!» kə Etiyen.

Məndiy pəꞌwə Etiyen lə hərezli, paꞌ ka pəəsliti

54 *Ma sa favə ka sləka kwəma va kwemer gəzəkə Etiyen va tsəgha na, hafən nəfə tsa shi zhiniy satiy tərəŋw diɓa, ndəɓa ta mbəz, pə gha ghəshi məntəvashi. Ka pərə sliꞌi ghəshi ta Etiyen. 55 *Ma dza Etiyen naci, ghəci sa təhanay Hyala nəfə tsa ci lə Safə tsa nzə paf na. Mbaꞌa kafəti kwəma ciy dzəta ghwəmə, ka nighə pətsa məɓa. Dza na mbaꞌa nay shəndəkə tsa Hyala, mbaꞌa Yesəw məgarə tə kwa bəzəmə Hyala. 56 *Ma kə na: «Avanara mbə nata ghwəmə ghwəni ghwəni, mbaꞌa Zəghwə ndə ngəri məgarə tə kwa bəzəmə Hyala» kə. 57 War sa gəzəkə na tsəgha na, kə mbəzli va mbaꞌa ghəshi naꞌway slimim shi, ka ngwəmə lala zlaŋzlaŋ. Dza ghəshi divəzhəkwə ghəshi ɓasatəvashi ti gwanashi tsəgha. 58 *Dzəghwa ghəshi mbahə ghəshi mbahəkəvəri mbə məlmə, kə ghəshi ka pəꞌwə lə hərezli ta mbəə pəəsliti. Ma dza mbəzliy ndəgha fətiy dzəkən ta pəəsli məndi na, mbaꞌa ghəshi fəy kwəbeŋer shi ta ndəghwanshi vəgha tsahwəti məgəla, Səwl, kə məndi kaa slən tsa ci.

59 *Ma Etiyen naci ki, ka pəꞌwə ghəshi na, ka cəꞌwə ghəci, a kə na: «A Yesəw, Ntsaa sləkəra, ɓəvə piy tsee» kə. 60 *Dzəghwa na, gələɓ gələɓəy tə shinin ci, kə ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ, ma kə na: «A Ndə sləkəpə, əntaa gha mbəra kwəma shi na jikir na mənti ghəshiy dzəkən shi ma!» kə. War sa gəzamti na kwəma va tsəgha na, ɓəlahə mətiy.

8

Səwl mbə sanshi ngəraꞌwə kaa mbəzliy nəw Yesəw

1 *Ma Səwl ki na tərəŋw ghəci vəshiy ta pəəsli tsa pəəsliti məndi va Etiyen. Dzəghwa fəcavata fəca pəəsli məndi va Etiyen na, tərəŋw məndi kafəshi ta sanshi ngəraꞌwə kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem. Dza mbəzliy nəw Yesəw va mbaꞌa ghəshi ndanamtəvashi gwanashi dzar mbə giwahi tə hiɗi ka Zhəwde lə *Samari. War kwataka *ka kwal Yesəw gwaꞌa tsəgha, shiy niy nzəyshi mbə Zherəwzalem. 2 Dzəghwa nihwəti zhər *ka Zhəwifə, shiy hazləni va Hyala, mbaꞌa ghəshi lamti Etiyen, mbaꞌa ghəshi təhwəniti tərəŋw dalala.

3 *War ma Səwl naci ki na, war mbə pəla zamti mbəzliy nəw Yesəw ghəci. Ka nəw ghi tsa va, ghi tsa va ta kəəsə mbəzliy nəw Yesəw, zhər lə miꞌi gwaꞌa, ka fəshiy dzəghwa fərshina.

Fəlipə mbə gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli tə hiɗi ka *Samari

4 *Dzəghwa mbəzliy ndanishi va səvəri mbə Zherəwzalem ki, ka dza kwaɓa ka dza kwaɓa ghəshi dzar mbə məlməhi, ta gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli. 5 Ma sa hwə Fəlipə naci ki na, tsər dzay dzəmbə məlmə tə hiɗi ka Samari, dza na ka gəzanshi kwəmaa dzəkən *Kəristəw Ntsa tivə Hyala kaa mbəzli mbəɓa. 6 Ma mbəzliy ɓasəshi gwanashi na, war mbə fə ghən ghəshi ta kwəma gəzə Fəlipə lə nəfə kwətiŋ. Sa ka ghəshiy favə kwəma maɗaŋa maɗaŋa na məni na, zhini mbə nata ghəshiy nza lə mətsə shi. 7 *Sa nzanay, mbə səvərita niy nza gazlaka mbə ghən tsa ka gezlekiki, kala ngwəmə lala zlaŋzlaŋ ghənzə mbə səvəri. Ɗaŋ vədevəder niy satishi ka dza, ma mbəzli məəti məəti vəgha ni na, mbaꞌa ghəshi mbəlishi kwəriŋ. 8 Dzəghwa ki, mbaꞌa mbəzli vəshishi dalala mbə məlmə va tsəgha.

9 Dzəghwa, mbaꞌa tsahwəti ndə niy nza tiɓa mbə məlmə va, Shimaŋw, kə məndi kaa slən tsa ci. Ndə məni shi maɗaŋa maɗaŋa ni ghəci niy nza, ka dza her ka Samari tərəŋw va shi ka na vaa məni. Ka ntsa dikə tsa ghəci niy ɓəti ghən tsa ci. 10 Ma mbəzli gwanashi mbə məlmə va na, ka fə ghən ta kwəma ci va, ndərazhi lə mətikwəkwər gwaꞌa. Ma kə ghəshiy ni na: «Kay zal tsay, hyala nə məndi bərci dikə na, kə məndi slən tsa nzə na ntsa» kə ghəshi. 11 Ghəshi na war ka fə ghən tərəŋw, ta kwəma ci va sa nzana ghala kwataŋata ghəci dzamti her kwa shi lə shi maɗaŋa ci va niy məni na.

12 *Ma sa ɓanavə ghəshi nefer shi kaa Yəwən kwəma wəzə na va gəzanshi Fəlipəə dzəkən njasa sləkə Hyala mbəzli lə dzəkən slən tsa Yesəw Kəristəw na, mbaꞌa məndi mananatishi *batem, zhər lə miꞌi gwaꞌa. 13 Ya Shimaŋw ci kwərakwə na, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Yesəw. Dzəghwa mbaꞌa məndi mananati batem kwərakwə. Ləy hwəm sa mananati məndi batem na, mbaꞌa nzəyəy kwasəbə Fəlipə, sa dzashi her ci va shi məni Fəlipə lə bərci Hyala, shi dimədimə ni lə shiy cipə kwəma dikə dikə na.

14 Ma sa favə *ka kwal Yesəw va niy nza mbə məlmə Zherəwzalem, a ka Samari zləɓavə kwəma Hyala, kə məndi na, mbaꞌa ghəshi ghwənashi kar Piyer lə Zhaŋ ngəshi. 15 Dza kar Piyer sa tsəhəshi ghəshi mbə Samari na, tapə ghəshi ta cəꞌwəə dzəkən mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw, ta mbə ghəshiy kwəmavə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa. 16 *Sa nzana kalaa səkway Safə tsa Hyalaa dzəkən ndə mbə shi ya tsamaɓa ci di. War lə slən tsa Yesəw Ndə sləkəpə məndi niy mananatishi batem gwaꞌa tsəgha. 17 Dza kar Piyer lə Zhaŋ ki, mbaꞌa ghəshi fanakənshi dividivi shi, dzəghwa mbəzli va mbaꞌa ghəshi kwəmavə Safə tsa Hyala gwanashi tsəgha.

18 *Ma sa nay Shimaŋw Safə tsa Hyala dzay dzəmbə mbəzli va sa fanakənshi ka kwal Yesəw dividivi na, dza na tsəgha, ka ɓanshi gəna kaa mbəzli va. 19 Ma kə ngəshi na: «Ndaram bərci məni ghwəy ni shini li shi kwərakwə! Ma sa kee fə nee dəvəə dzəkən ndə kwərakwə na, nza ghəci kwəmavə Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa» kə. 20 Ma kə Piyer kaa ngəci na: «Kwəɗəp pə gha zaŋa lə gəna ghata gwaꞌa. Tə sa bərkəti gha, a məndiy mbay pavə vəli vəlipə Hyala tə gəna, pə gha. 21 *Gha na na ghay, kwəma gha mbə sləni məni ghəy na ya jəw tsətsəw. Sa nzanay mənəy nəfə tsa gha ɗewɗew kwa kwəma Hyalaw. 22 Ə pə gha zhəghanavə hwəm kaa zəzə kwəma gha na gəmgəm na, a gha cəꞌwə va Ndə sləkəpə, nda nza naa pəlaŋa mbə nəfə tsa ciy dzəkən kwəma təkə nəfə tsa gha na gəmgəm na. 23 Sa nzanay, e nay, a nəfə tsa gha təhəy va ndərəm tsa ꞌyaghwakəghwak tsa, *kwəma jikir na sləwaŋa na» kə. 24 *Ma kə Shimaŋw na: «Cəꞌwəram Ndə sləkəpə dəꞌwə ghən tsa ghwəy vantaa shiy ya kwətiŋ mbə shi gəzəkə ghwəy va səəkəə dzəkənee» kə.

25 Dzəghwa kar Piyer ki ləy hwəm kwəma va tsəgha, ka gəzanshi kwəma Ndə sləkəpə kaa mbəzli, ka ndəgha fətiy dzəkən. Ma sa kəɗishi ghəshi na, dza ghəshi ka zhashiy zhəmbə məlmə Zherəwzalem. Ma ghəshi mbə kwal na, mbaꞌa ghəshi gəzəy Yəwən kwəma wəzə na dzar mbə giwahi tə hiɗi ka Samari ɗaŋ.

Kar Fəlipə lə ndə ghəra sləni ngwəmna tsa ka Etiyəwpiy

26 Ma tə nahwəti vici na, mbaꞌa ndə kwal tsa Ndə sləkəpə təzliy kaa Fəlipə, ma kə ngəci na: «Sati a gha dzəghwa kwa kwal tsaa səəkə mbə Zherəwzalem ta dzəghwa məlmə Gaza. Ma kwal tsa vay, sa mbə gamba na» kə. 27 *Dza Fəlipə tsəgha maɗ maɗiy, ka nəw kwal tsa va. Ma ghəci mbə kwal sa nə na tsaꞌ kə na, ndə tsahwəy, ma ntsa va na, ndə ghəra sləni ngwəmna tsa ka Etiyəwpiy ghəci, ntsa tsəꞌwamti məndi mbaꞌam fəy ta ndəghwə gəna mazə, maliy sləkə hiɗi ka Etiyəwpiy, Kandasə, kə məndi kaa slən tsa nzə. Ntsa va sləkə na gəna nzə gwanata. Ma ntsa vay, mbə məlmə Zherəwzalem niy səəkə na mbə tsəfəkwə kwa kwəma Hyala. 28 Na dzay naa jighi, ghəci mə sharet mənzəy, kala jangə shiy ghəci kwa zliya tsasliti *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala.

29 Ma kə *Safə tsa Hyala kaa Fəlipə ki na: «Mbala, kətəghəvaŋaa dzəvəgha sharet va ndəkwə ndəkwə» kə. 30 Dza Fəlipə, ka kəsli bali, mbaꞌa kətəghəvay dzəvəgha. Ma fa na na, ntsa va mbə jangə zliya ndə Hyala Ezay. Ma kə Fəlipə ngəci na: «Ka favə kwəma jangə gha va, gha sana tsəna?» kə. 31 Ma kə ntsa va na: «Njaa kee mbay favə, kala pəraslikəvəriɗa shi ɗi na gəzə ndə shəka?» kə. Dza na tsəgha, ka cəꞌwə Fəlipə a ghəci dzəməə nzəyəy vəgha, mbaꞌa Fəlipə dzəməy. 32 *Ma pətsa jangə na va shiy ti kwa zliya vay, avanta kwəma gəzə məndi ti:

War nja təmbəkə tsa kəsə məndiy dzəti pi həni shiy niy məniy na.

Njasa ka zəghwə təmbəkə vaa ghwənay ma ya miy tsa ci,

ta dəvə ntsaa təɗi səbə tiy, ava tsəgha niy nzəyəy na.

33 Dza mbəzli mbaꞌa ghəshi panakən haꞌwə.

Tərəh ntsaa niy yipə ti mbə ngwəvə ci.

Dzəghwa ki na, kala kama hwəlfə ci tə hiɗi ni,

sa kəɗantim piy tsa ci, kə.

34 Ma kə ndə ghəra sləni ngwəmna tsa va kaa Fəlipə na: «Ə cəꞌwəŋee, gəzara, dzəkən wa gəzə *ndə gəzə kwəma Hyala tsa kwəma na tay? Dzəkən ghən tsa ci shəkənaa? Naa dzəkən tsahwəti ndə na?» kə.

35 *Ma kə Fəlipə na: «Dzəkən Yesəw gəzə məndi kwəma va» kə ngəci. Dza na mbaꞌa gəzanavə Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw. 36 *War ma ghəshi mbə nəw kwal tsa shi va tsəgha na, mbaꞌa ghəshi kəsashi yam, ma kə ndə ghəra sləni ngwəmna tsa va na: «Avanashi yam, ka mbay ghaa məntəra *batem sana sa?» kə. 37 Ma kə Fəlipə kaa ngəci na: «War mbaꞌa pə gha ɓanavə nəfə tsa gha kaa Yesəw gwaꞌay, ta mbay dzee məntəŋa batem» kə. A kə ntsa va na: «Yə, e ɓanavə nəfə tsee, e zləɓati lə nəfə tsee gwanay, Yesəw *Kəristəwəy, Zəghwə Hyala na» kə. 38 Dza na mbaꞌa garəti sharet ci, mbaꞌa ghəshi səkwashi bakanashiy dzəmbə yam. Kar Fəlipə lə ndə ghəra sləni ngwəmna tsa va. Dzəghwa mbaꞌa Fəlipə mananati batem. 39 *Ma sa səəməshi ghəshi kwa yam na, dza Safə tsa Ndə sləkəpə tsaŋ ɓanti Fəlipə vəgha ntsa va. Kala zhini ghəciy nay ghwəla. Ma ghəci naci ki na, war ka nəw kwal tsa ci ghəci lə vəshi tərəŋw.

40 *Ma sa ɓəvə Safə tsa Hyala Fəlipə naci ki na, mbaꞌa dzaa tsahwəy mbə məlmə Azətə. Mbaꞌa kafəy tiɓa ta dzəmbə məlmə Shezare, ma ghəci mbə kwal na, mbaꞌa gəzanshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli mbə məlmə dzar na mbə gwaꞌa.

9

Səwl zhəghəy ka ndə nəw Yesəw *Kəristəw

1 *Ma Səwl ghalaɓa ki na, war ghwəlay ghəci niy nza mbə sanshi ngəraꞌwə kaa mbəzliy nəw Yesəw Ndə sləkəpə, ka bəkwəshi. Dza na mbaꞌa tsəhəy va dikə tsa *ka ta Hyala, 2 *mbaꞌa ɗəwvə zliyahi və, ta cishi kaa mbəzliy sləwa *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə mbə məlmə Damasə, ta mbə ghəshiy ɓanavə kwal tsaa dzəmbəshi. Ya wa ntsa dza naa kəsay mbə nəw kwal tsa Yesəw va, ya zhər, ya miꞌi mbəɓa na, ma nza kəəsəshi, ka pəəhəshiy dzəmbə Zherəwzalem.

3 *Ma sa ɓəvə na zliyahi va ki na, mbaꞌa maɗiy. War ma ghəci mbə kwal, ghəci ndəkwə ndəkwə ta dzəmbə Damasə na, vətəghə, waŋ pi məniy səəkə mə ghwəmə, mbaꞌa mbərakənvay kən. Dəzlətsəɓə ghəci tsəɓay. 4 ꞌWakəvə Səwl tsəgha, gwərəp tərəy dzəti hiɗi. Fa na na, məli ndə mbə gəzanci kwəma, ma kə na: «A Səwl, a Səwl, wa shiy mənishi ni, sara gha ngəraꞌwə tay?» kə. 5 *Tapə Səwl ta ɗəw kwəma, ma kə na: «Wa ndə nza gha kia Ndə sləkəpə?» kə. Ma kə məli va ngəci na: «Yən na, yən Yesəw tsa sanci gha va ngəraꞌwə! 6 Ma nə ya, ya tsəgha nzəy, Sati limbəə dzəmbə məlmə na, ma mbəɓay, nza məndi gəzaŋa shi dza ghaa mənti» kə.

7 Ma mbəzliy nza kar Səwl mbə dza ta dza va li shi kwa zəərə kwətiŋ na nashi ki na, garrə ghəshi garəshi, shalalal ghəshi nzəyshi. Mbaꞌa ghəshi favə gaka gəzə kwəma ndə nanzə ki na, a nay ntsaa gəzə kwəma va ghəshiw. 8 *Dzəghwa Səwl mbaꞌa satiy tə hiɗi. Ɓəŋəꞌi kə kaa mətsəhi ci na, shaŋ ghəci kaa nay pi. Dza mbəzli nza ghəshi va li shi mbaꞌa ghəshi kəsəghə tə dəvə ciy dzəmbə məlmə Damasə. 9 Sa tsəhəy na mbəɓa na, hi mahkan ghəci mənti, shaŋ ta nay pi, zəhwə shi zəməw, sahwə ya yaməw. War tsəgha ki.

10 Ma ghala pətsa va na, mbaꞌa tsahwəti ntsaa nəw Yesəw niy nza tiɓa mbə məlmə Damasə va, slən tsa ci na, Ananiyasə. Dzəghwa ma kə Ndə sləkəpə kaa ngəci nja kwa shiw na: «A Ananiyasə» kə, ma kə Ananiyasə zləɓanci na: «Way, Ntsaa sləkəra» kə. 11 *Ma kə Ndə sləkəpə ngəci na: «Sati, a gha nəw kwal tsa har məndiy kwal tsa “Ndihwə tsa”. A gha dzaa dzakə ghi tsa Zhəwdasə, sa ghaa tsəhəŋay, nza gha ɗəw tsahwəti ndə, Səwl, kə məndi kaa slən tsa ci, ndə ka Tarsə ghəci. Avaci mbə cəꞌwə sənzənva kəyɓa. 12 *Mbaꞌa nay ndə nja kwa shiw, slən tsa ci na Ananiyasə. Ntsa nay na va na, mbə dzəmbə ghəciy dzəkən, ka fə dividivi ciy dzəkən ta mbay ghəciy nay pi» kə. 13 Ma kə Ananiyasə kaa zləɓanci Ndə sləkəpə na: «A Ntsaa sləkəra, ee favə kwəma mənti zal tsa va, va nihwəti mbəzli ɗaŋ, ee favə ngəraꞌwə tsa təliti na mbəzli gha li mbə məlmə Zherəwzalem. 14 Ya sana sənzənva sa səəkəy na tsa tikəy, lə kwal na və sa ɓanavə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, ta mbə ghəciy pəəhə mbəzliy nəwŋa gwanashi» kə. 15 *Ma kə Ndə sləkəpə ngəci na: «Sati, mbala na gha. Sa nzana, ma ntsa vay, ee təravə, ta dza ghəciy gəzə slən tsee kaa mbəzli tə nihwəti hiɗi, lə kaa mezhizhə shi, lə kaa mbəzli ka *Izərayel gwaꞌa. 16 *Ta canci ngəraꞌwə tsa dza na ta sa tə mbərkə slən tsee dzee dəꞌwə ghən tsee» kə.

17 *Əŋkwa kə Ananiyasə, mbaꞌa maɗiy, ka dzaa dzakə ghi tsa va. Sa tsəhəy na kəyɓa na, mbaꞌa fanakən dividivi ci kaa Səwl. Ma kə na: «A zəmərə Səwl, Yesəw Ndə sləkəpə tsaa tsahwəy va ngəŋa kwa kwal tsa səəkə gha va kway, ghəci ghwənara na sana, a gha mbəə nay pi, lə ta mbə nəfə tsa ghaa təhəy lə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa» kə. 18 Dzəghwa, tsəgha ki war ghwəla na, nzaꞌjəw, sə nja kwafə tərəkəvay səəkə mbə mətsəhi ci. War ghwəla ki na, Səwl mbə nay pi. Dza na pəlhəm satiy tə pi, mbaꞌa məndi mananati *batem. 19 Dza məndi, həŋ məndi ɓanavə shi zəmə, ka zəməshi ghəci. Ma sa zəhwə na shi zəmə na, mbaꞌa bərci ci zhikəshi.

Səwl mbə gəzə kwəma Hyala mbə məlmə Damasə

Dzəghwa Səwl, mbaꞌa nzata nza gar vici jəwə lə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə ka Damasə. 20 *War ghwəla tsəgha na, mbaꞌa dzəmbəy mbə gəzanshi kwəmaa dzəkən Yesəw *Kəristəw kaa mbəzli dzar mbə ceker ɓasəva *ka Zhəwifə, ma kə na: «Yesəwəy, Zəghwə Hyala na» kə. 21 *Ma mbəzliy favə kwəma ci va gwanashi na, maɗaŋa ghəshiy nata nava kwəma. Kə ghəshi, ka ɗəɗəw, ma kə ghəshi na: «Ntsaa niy sasa ngəraꞌwə va ꞌyahəꞌyahəy kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem sasa tsəy? Ə ghəci səəkə tikə sənzənva ta kəəsə mbəzliy nəw Yesəw kaa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala sa?» kə ghəshi.

22 *War ma Səwl naci ki na, ka mətsəhə bərci ta gəzəpə kwəma Hyala, lə bərci mbə tərəŋw. Mbaꞌa pəraslanakəvərishi: «Yesəw na Kəristəw Ntsa tivə Hyala ta mbəli mbəzli» kə. Ma sa favə ka Zhəwifə mbə məlmə Damasə nava kwəma na, mbaꞌa məhərli shi səəta, kala sənashi shi ka ghəshi gəzə ghəshi ghwəla.

23 **Ma ləy hwəm vici ɗaŋ na, dzəghwa ka Zhəwifə mbaꞌa ghəshi pəhəti pəəsli ci. 24 Dzəghwa mbaꞌa kwəma pəhəti ghəshi va tsəhəta kwa sləmə Səwl. Məlmə vay, dəzlətsəɓə niy tsəɓay məndi lə kələm, dza ghəshi ki, mbaꞌa ghəshi fəy mbəzli dzar kwa miy dəghahi, havəghwə lə həvir gwaꞌa, ka ndəghə ta pəəsli. 25 Dzəghwa mbəzli ta səɗa Səwl tə nahwəti vici həvir, laŋ ghəshi ɓəvəə faghwa kwa ghwani, mbaꞌa ghəshi ɓay dzəvəri kwa mergi kələm. Ta mbə ghəciy səkway dzəti ngwəla ta hwəy.

Səwl mbə məlmə Zherəwzalem

26 *Ma sa tsəhəy Səwl mbə Zherəwzalem na, dza na slar, ka pəla jakəva ghəci tsəgha lə mbəzliy nəw Yesəw. Ma mbəzliy nəw Yesəw gwanashi na, war mbə hazləni ghəshi niy nza və. Ya tsəgha niy nə na: «Ndə nəw Yesəw nzee» kə na, niy zləɓavə nava ghəshiw. 27 *Kə Barnabasə ki mbaꞌa pəməghə dzəvəgha *ka kwal Yesəw. Dza na mbaꞌa gəzanshi njasa nay Səwl Ndə sləkəpə kwa kwal Damasə dəꞌwə ghən tsa ci, lə njasa gəzanakə Ndə sləkəpə kwəma gwaꞌa. Zhini na diɓa mbaꞌa gəzanshi njasa gəzəhwə Səwl kwəmaa dzəkən slən tsa Yesəw mbə məlmə Damasə, kala gwərsə ma. 28 Ma ka gha ghəshiy yivə ki. Dzəghwa Səwl, ghala fəcava ki, mbaꞌa məniy ka ntsa kwa zəərə kwətiŋ na li shi. Ka dza kwaɓa, ka dza kwaɓa ghəci mbə Zherəwzalem lə gəzə kwəma mbə slən tsa Yesəw *Kəristəw, kala gwərsə ma. 29 Ka gəzə kwəma ghəci niy nza, ya kaa *ka Zhəwifəə gəzə kwəma ka *Gərekə, ka ngərə ghəpə li shi. Ma ghəshi na, ka pəla kwal tsaa pəəsli ci. 30 *Ma sa favə ngwarməhiy mbə nəw Yesəw kwəma va tsəgha na, mbaꞌa ghəshi pəməghə dzəmbə məlmə Shezare. Dza ghəshi tiɓa mbaꞌa ghəshi zlay ta dzəmbə məlmə Tarsə.

31 Ma ghala vəghwə tsa va ki na, feeye safə ta mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Zhəwde, lə Galile, mbaꞌa ni ka *Samari gwaꞌa. Ka kwəma bərci ghəshi kwa kwal Hyala, ka mətsəhə yi fəti va Ndə sləkəpə. Zhini ka mətsəhəva ɗaŋ tsa shi, sa kəətishi bərci *Safə tsa Hyala.

Ntsa məti məti vəgha tsa mbaꞌa Piyer

32 Dzəghwa Piyer ki, ka təwrə dzar mbə məlməhi, ya kwəmaɓa nzə, ka wanshi wə kaa mbəzliy nəw Yesəw. Dzəghwa na tə nahwəti vici, mbaꞌa səəkəy dzəvəgha ni mbə məlmə Lida mbəzli. 33 Mbaꞌa kəsay ndə mbə məlmə va, slən tsa ci na Ene, shaw ghəci ghala piya dəghəsə va zəlghwə tsa məti məti vəgha tsa. War tə pi həni tsa ci ghəciy nza. 34 War sa nay Piyer, ma kə kaa ngəci na: «Ene, ava Yesəw *Kəristəw mbəliŋa. Sati, pəərə shi həni gha» kə. ꞌWakəvə tsəgha, nzaꞌjəw Ene satiy.

35 Ma sa nay mbəzli mbə məlmə Lida lə mbə hiɗi Sarən gwaꞌa nava hwəlfə kwəma tsəgha na, mbaꞌa ghəshi zhəghəshi ka ka nəw Ndə sləkəpə tsəgha.

Zhakati tsa Tabita mbə məti

36 A nahwəti mali niy nza tiɓa mbə ka nəw Yesəw mbə məlmə Zhafa, Tabita, kə məndi kaa slən tsa nzə. «Dərkasə» kə məndi lə kwəma ka *Gərekə. Dərkasə tsa va na, kimə ɗi naa gəzə. Mali kwa ghəra sləni wəzə na ghənzə niy nza, ka kəəti ka ndərma, lə vəlanshi vəli tərəŋw.

37 Dza na tə nahwəti vici mbaꞌa tərəta gwərapəta, kə mbaꞌa mətita. Dza məndi pi məndi pəshamti mbəri tsa nzə, mbaꞌa məndi fəy mbə ciki tsa ngati məndi mə ghən tsahwəti. 38 Mbaꞌa mbəzli nəw Yesəw mbə məlmə Zhafa favə mbə Lida na Piyer, kə məndi. Məlmə Lida va na, ndəkwə ghənzə lə məlmə Zhafa. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi ghwənashi mbəzli bakə ngəci. Ta dzaa cəꞌwə a ghəci səəkə taŋtaŋ kala dzaa ɓəəli wəri kwa kwal.

39 Ma sa tsəhəshi mbəzli bakə ni va na, mbaꞌa ghəshi gəzanci kwəma va kaa Piyer. Dza Piyer maɗ maɗiy kwasəbə shi tsəgha. Dza ghəshi nishə tsəhəshi. Ma sa tsəhəy na na, mbaꞌa məndi pəməghə dzəmə ciki tsa ngati məndi va mə ghən tsahwəti. Ma sa tsəhəy Piyer məɓa ki na, dza miꞌi mbəreketi gwanashi, war ka kətiva ghəshiy dzəvəgha. Ka tihwəni, ka cici kwəbeŋerəy cisli Dərkasə ghənzə tə ghwəməta kaa ngəci. 40 *Dzəghwa Piyer kaa ngəshi tsəgha: «Ləvəriŋwəyəm tə ngwəla gwanaŋwəy» kə. Ma sa səvərishi ghəshi na, dza na gələɓə gələɓəy tə shinin ci, tapə ta cəꞌwə Hyala. Sa cəꞌwəti na na, dza na tərəɗ zhəghətəvay dza kwa mbəri tsa va, ma kə na: «A Tabita, satiŋa!» kə. Dza mali va, ɓəŋ ghwənamti mətsə nzə. Ma sa nay na Piyer na, mbaꞌa satita, dza das nzəyta mənzəy. 41 Dza Piyer pay kəsakati tə dəvə, mbaꞌa garəy. Daꞌ harashi mbəzli Hyala ghəshi lə miꞌi mbəreketi va, ciꞌ cintishi Tabita, tə ghwəməta ghənzə. 42 War ghwəla ki na, gwaꞌa gwaꞌa mbəzli mbə məlmə Zhafa favə nava kwəma ki. Dza mbəzli ɗaŋ mbaꞌa ghəshi ɓanavə nefer shi kaa Ndə sləkəpə mbə məlmə va. 43 *Dza Piyer mbaꞌa mənti vici ɗaŋ mbə məlmə Zhafa ki, kəghi tsa Shimaŋw. Shimaŋw tsa va na, kwəɓə hwətahi na sləni ci ka naa məni.

10

Kar Kwərnel lə Piyer

1 **Mbə məlmə Shezareyey, a tsahwəti zal niy nza tiɓa, Kwərnel, kə məndi kaa slən tsa ci. Mazə tsa ka sawji ka *Rəm bələkwə ghəci, mbəzli sləwa na va na, ka sawji ka Itali, kə məndi kaa harshi. 2 Ma ghəci na, ntsa slar tsa, ka hazləni va Hyala ghəci lə mbəzli kəghi tsa ci gwanashi. Dalala ghəciy kəəti *ka Zhəwifə. Zhevi ghəciy nza mbə cəꞌwə Hyala.

3 Dzəghwa na tə nahwəti vici, geꞌi geꞌi lə tsahi mahkan hetihwer, mbaꞌa nashi shiy nja kwa shiw. Shi nashi na va na, *ndə kwal tsa Hyala wayway ghəci mbə dzakə ghi tsa ci, ka har, a kə na: «A Kwərnel» kə.

4 Dza Kwərnel ka nighə, mbaꞌa her ci dzashi tərəŋw, ma kə na: «Wa saa məniy kia Ndə sləkəra?» kə. Ma kə ndə kwal tsa Hyala tsa va ngəci na: «A Hyala zəzətiy dzəkən gha, mbaꞌa zləɓavə cəꞌwə gha, lə kəəti tsa kəəti gha mbəzli. 5 Nana kiy, mbala ghwəni mbəzli dzəmbə məlmə Zhafa, ta harŋa Shimaŋw tsa har məndiy Piyer. 6 Avaciy ndə məlmə kəghi tsa Shimaŋw, ndə kwəɓə hwəteɓer. Miy kwəfa kərkəva ma na ghi tsa va» kə.

7 Ma sa dzay ndə kwal tsaa gəzanci kwəma va kaa Kwərnel ki na, dza na daꞌ harvə mbəzli bakə mbə ka sləni ci, lə ndə sawji tsa ci kwətiŋ, ndə sləni tsa ci ghala kwataŋata, ndə hazləni va Hyala ghəci. Dzəghwa na mbaꞌa slanakəshi kwəmaa mənta va gwaꞌa. 8 Ma sa slanakəshi na kwəma va na, mbaꞌa ghwənashiy dzəmbə məlmə Zhafa ki.

9 Ma way pi tə həzlimə, ghəshi mbə kwal shi, ndəkwə ta tsəhə mbə məlmə Zhafa na, mbaꞌa Piyer kafəy dzay dzəmə ghən ciki tsa gwəmati məndi nja beela ta cəꞌwə Hyala, vici kwa ghən. 10 Ghalaɓa na, ka ghəranci ma, ka ɗi zəmə shiy ghəci. Ma məndi ghwəlashi mbə tsətsəva ta pəlanci hwər na, dza Hyala mbaꞌa cinti shiy nja kwa shiw. 11 *Tsaꞌ kə na, ghwəmə ghwənita, mbaꞌa nay sə məɓa nja gwadə tsa dikə tsa, mbaꞌam kəsəvə slimim ci faɗanashi, ka səkwa ghəciy dzəti hiɗi. 12 *Njəꞌwə kə Piyer kaa pətsa mbəɓa na, ya wa slən saa dza səɗa tə hiɗi nza shiɗshiɗ və faɗə gwaꞌa na, war mbə, lə shiy dza lə hwər diɓa, mbaꞌa hwəlfə ꞌyegwer gwaꞌa gwaꞌa. 13 Ma fa Piyer na, məli ndə mbə gəzanci kwəma, ma kə na: «A Piyer, sati kəəsəshi, a gha slaslashi, ka tashi ta zəməshi» kə. 14 Ma kə Piyer na: «A Ndə sləkəra, awə kiw. Slən sa makəpə Hyala va zəmə ci, ya shi mahalakə niy, səəkə ghəshiy nza nehem tə miy tsee tepəw» kə. 15 *Zhini ma kə məli va ngəci ɓa na: «Ma shi nə Hyala ɗewɗew na ghəshi kəy, ka nə gha awə, mahalakə na ghəshi, pə gha ma!» kə. 16 War tsəgha war tsəgha, gar mahkan səɗa shi va mbə məniva tsəgha ngəci. Dzəghwa ki, nzaꞌjəw ghəshi zhiniy zhashiy zhimə ghwəmə.

17 Ma Piyer ki na, ghərəŋə mbə təkə shi ɗi gəla shi nashi na vaa gəzə. Ma ghəci mbə zəzə kwəma va na, mbaꞌa mbəzli ghwənikə Kwərnel va səəkəshi kwa dəgha, mbaꞌa ghəshi ɗəwvə ghi tsa Shimaŋw tə pətsa nza na. Səəkə ghəshi garə ghəshi garəshi kwa dəgha. 18 Tapə ghəshi mbə har mbəzli kəghi tsa va. Sa washi məndi na, dza ghəshi ka ɗəw, ma kə ghəshi na: «Tikə na tsahwəti ndə məlmə, Shimaŋw, kə məndi kaa slən tsa ci, zhini Piyer tsahwəti slən tsa ci bay na?» Kə ghəshi.

19 *Ghala pətsa va na, Piyer ghwəlay war mbə təkə kwəmaa dzəkən shi nashi na va. Ma fa na na, *Safə tsa Hyala mbə gəzanci kwəma, ma kə na: «A Piyer, ava zhər mahkan mbə palaŋa kwa dəgha. 20 A pə gha məntiy, sati a gha dzəghwa. Nza ghwəy dzaŋwəy li shi, əntaa gha kə ghəpə ma. Sa nzanay, yən ghwənikəshi na» kə.

21 Əŋkwa kə Piyer, dza na mbaꞌa səkway dzəvəgha shi. Ma kə kaa mbəzliy pəla va na: «Ane, yən na sa pala ghwəy va. Wa shiy mənishi səəkə ghwəy ta pəlaraa?» kə.

22 Ma kə ghəshi na: «Kwərnel, mazə tsa ka sawji bələkwə ghwənikəŋəy na. Ghəciy, zal tsa slar tsa na. Ka hazləni va Hyala, mbə fal *ka Zhəwifə gwaꞌa gwaꞌa. *Ndə kwal tsa Hyala gəzanci na: “Ghwəni mbəzli a ghəshi harkəŋa Shimaŋw Piyer, ma nza gha fa kwəma dza naa gəzaŋa” kə ngəci. Va tsəgha ghwənikəŋəy na ta harŋa» kə ghəshi. 23 *Ma sa favə Piyer tsəgha na, dza na mbaꞌa harəghəshiy dzakə ghi, mbaꞌa fənəyshi gwəci tsa shi, hi ghəshi kəyɓa.

Ma way pi tə həzlimə ki na, kəram Piyer kafəy li shi. Dza nihwəti ngwarməhiy mbə nəw Yesəw mbə məlmə Zhafa mbaꞌa ghəshi dzashi kwasəbə. 24 Dza ghəshi tə həzlimə va, kwəɗim ghəshi tsəhəshi mbə məlmə Shezare. Tiɓa Kwərnel niy nza mbə ndəghəshi, mbaꞌa ɓasəkə ngwardəhiy lə madigahiy slar slar ni gwaꞌa. 25 *Ma Piyer kwa miy dəgha mbə dzakə na, mbaꞌa Kwərnel maɗiy ta dza ta kaꞌwə. Dza Kwərnel tsəgha tsəfəkwə tsəfəkwəy kwa kwəma ci, ka pəraꞌwanci dividivi. 26 Dza Piyer mbaꞌa kəsakati. Ma kə ngəci na: «Satiŋa! Yənəy, ndə nzee nja gha kwərakwə» kə.

27 Ma sa kəsakati Piyer na, ka dzakə ghi ghəshi kala sla kwəma ghəshi. Dzakə Piyer na, mbəzli ɓasəshi tərəŋw dalala kəyɓa. 28 *Ma kə Piyer ngəshi na: «A mbəzlee, a ghwəy sənay kiy, mahalakə na va ghəy, ghəy kaa Zhəwifə, ta jakəva ghəy lə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Ya ta dzakə ghi tsa shi nzə. Əy, ma ki na, dza Hyala mbaꞌa citəra shiy vantee taa ɓəti ya wa ndə ci nja ntsa mahalakə tsa kwa kwəma Hyala. Ya nja ntsa kamam gar jakəva li. 29 Ava va tsəgha zləɓavee sana nay ghwəy, mbaꞌee səəkəra kala məni ma awə sa harɗa ghwəy. A nə ya kaa kwəma ɗəwee va ghwəy nana kiy, tawa harɗa ghwəya, nə ya?» kə.

30 **Tapə Kwərnel ta zləɓa kwəma va, ma kə na: «Avanay kwa faɗa vici na sana ndatsə, ma fəcava yən mbə cəꞌwə Hyala geꞌi lə tsahi mahkan kəghi tseyey, mbaꞌa nahwəti kwəma kəsara. Tsaꞌ, pən na, ndə məgarə kwa kwəmee, ka mbərə kwəbaŋ tsa kən ghən ci nja vici. 31 Ma kə ngəra na: “A Kwərnel, a Hyala favə cəꞌwə gha, mbaꞌa zəzətiy dzəkən kəəti tsa kəəti gha va mbəzli. 32 *Va tsəgha səəkee ta gəzəŋa. Sənzənvanay, ghwəni miy ta har Shimaŋw Piyer mbə Zhafa. Avaciy ndə məlmə kəghi tsa Shimaŋw, ndə kwəɓə hwəteɓer, miy kwəfaa kərkəva ma na ghi tsa ci va” kə. 33 Dzee ki, mbaꞌee ghwənashi mbəzli taŋtaŋ ta harŋa sana nay gha. Sa tsəhəshi ghəshi va gha na mbaꞌa gha zləɓavə səəkə kwərakwə. Sənzənva kiy, avanaŋəy tikə gwanaŋəy kwa kwəma Hyala, ta fa kwəma gəzaŋa Ntsaa sləkəpə va ta gəzəŋəy» kə.

Kwəma Hyala gəzə Piyer kəghi tsa Kwərnel

34 *Ma ləy hwəm sa kəɗamti Kwərnel gəzə kwəma ci va na, dza Piyer tsəgha, mbaꞌa ghati gəzanshi kwəma, ma kə na: «Aya, kwagwaꞌa kwagwaꞌay, avanay nana ghee sənay na, ghənghən tsa mbəzli tiɓa va Hyala na nanzəw, pən! 35 *Ya wa ndə na mbə hwəlfəhi mbəzli gwaꞌa, kama na mbə hazləni və, ka məni kwəma wəzə nay, ghəci na sa ɗi na. 36 *A ghwəy sənay, miy tsaa niy ghwənikə Hyala kaa ka *Izərayel. Miy tsa vay, Yəwən kwəma wəzə na, saa ɓəpə zərkə mbə slən tsa Yesəw *Kəristəw na. Ghəci na Ndə sləkəpə gwaꞌa. 37 A ghwəy sənata kwəmaa niy gəzəkə Zhaŋ dzəkən *batem. A ghwəy sənashi shiy mənishi ləy hwəm kwəma ci va. Sa ghatəvashi ghəshi mbə hiɗi Galile ka dzar paꞌ mbə hiɗi Zhəwde. 38 *Zhini a ghwəy sənay njasa ɓanavə Hyala bərci nzə, lə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa kaa Yesəw, ndə ka Nazaretə. Dza Yesəw mbaꞌa təwramti hiɗi ndəkwə ndəkwə ni, ka mənipə kwəma wəzə na, ka mbəli mbəzli mbə dəvə *ndə jaka tsa Hyala gwaꞌa. Kwəma mənti na va tsəghay, sa nzana mbə kəəti Hyala niy nza na. 39 *Sənzənvay, ghəy na ka ndəgha fətiy dzəkən shi mənəhwə na gwaꞌa gwaꞌa tə hiɗi ka Zhəwifə, lə mbə Zherəwzalem. Dza mbaꞌa mbəzli daŋwavəgha vəgha tsəm pəəsliti. 40 Dza Hyala mbaꞌa zhanakati mbə məti tə kwa mahkana vici ci. Mbaꞌa ɓanavə bərci, ta cipə ghən tsa ci tə ghwəməy. 41 *Sa ci na ghən tsa ci kaa mbəzliy, citi ghən tsa ci na kaa mbəzli gwaꞌaw. War kwataka kaa ngəŋəy gwaꞌa tsəgha citəvay na. Ghəy ghəy shi tsəhavə Hyala ta ndəgha fətiy dzəkən ghala kwataŋata. Ləy hwəm sa zhanakati Hyala Yesəw tsa va mbə mətiy, a ghəy zəməhwə shiy, ka sahwə shi sa li. 42 *Dzəghwa na, ghəci Yesəw tsa va mbaꞌa ghwənaŋəy ta gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli. Mbaꞌa ta mbə ghəy gəzanshi kaa mbəzli: “Ava ghəcia sa fəy Hyala ta sla ngwəvə kən mbəzli tə ghwəməshi ni, lə ni bəkwə bəkwə ni” pə ghəy ta ni. 43 *Gwanashi gəzəkə ka gəzə kwəma Hyala kwəmaa dzəkən, a kə ghəshi na: “Ya wa ntsaa dzaa ɓanavə nəfə tsa ci ngəciy, ta kwəmavə pəli kwəma ci jikir na dza na lə slən tsa ci!” kə ghəshi» kə Piyer.

*Mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kwəmavə *Safə tsa Hyala kwərakwə

44 *War Piyer ghwəlay mbə gəzə kwəma va tsəgha na, ꞌwakəvə Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa mbaꞌa səkway dzəkən mbəzliy fa kwəma ci va gwanashi. 45 Ma ka Zhəwifəə nəw Yesəw va niy səəkəshi kwasəbə Piyer ki na, war ka mananshi maɗaŋa kwəma va. Sa nzana, mbaꞌa Hyala vəliti Safə tsa nzə ɗewɗew tsa kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kwərakwə ɓa. 46 Kataŋ nanzə ki na, mbə favə mbəzli va ghəshi ka gəzə kwəma kwa kwəma nihwəti mbəzli ghənghən ghənghən. Ka fə shəndəkə ghəshiy dzəti Hyala. Ma kə Piyer ki na: 47 *«Avanashi mbəzli ni kwəmavə Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa nja ghwəmmə kwərakwə. Ka dza ndəə mbay məni awə ya ta mananshi *batem ghwəla kiw» kə. 48 *Dza na mbaꞌa gəzanshi mbəzli, a məndi mananatishi batem lə slən tsa Yesəw *Kəristəw. Ma sa mananamtishi məndi batem ki na, tapə ghəshi ka cəꞌwə Piyer, a ghəci nzəyayvay li shi, gar vici jəwə.

11

Gəzə kwəma Piyer kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə Zherəwzalem

1 Ləy hwəm kwəma va na, mbaꞌa *ka kwal Yesəw ghəshi lə nihwəti mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Zhəwde favə, a *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə zləɓavə kwəma Hyala kwərakwə, kə məndi. 2 Ma sa zhəghəkəvay Piyer dzəmbə Zherəwzalem ki na, ka gəzanci kwəma ka Zhəwifəə nəw Yesəw, ma kə ghəshi ngəci na: «Wəzə mənti ghaw» kə ghəshi ngəci. 3 *«Ghay, a gha səəkə kəghi tsa mbəzliy *slanti ma fəꞌyasa, kamaa ka Zhəwifə, mbaꞌa gha zəməhwə shiy li shi, ndə ka Zhəwifə gha ngar!» kə ghəshi.

4 Dzəghwa Piyer mbaꞌa maɗiy ta canshi kwəma va bazhə bazhə njasa məntəvata na ki, ma kə na: 5 *«A mbəzlee, vanta kwəmaa mənta: Ma yən mbə məlmə Zhafa tə nahwəti vici yən mbə cəꞌwə Hyalay, mbaꞌee nashi shiy nja kwa shiw, tsaꞌ pən na, shiy nja gwadə tsa dikə tsa, mbaꞌam kəsəvə slimim ci faɗanashi, mbə səəkə mə ghwəmə, ka səkwa paꞌ vəghee. 6 Pən paꞌi fati mətsə ti, ka nighə wəzə. Nighee na, shiy mbə, dəbeker faɗə səɗa ni, lə shəkwadeshi, lə shiy dza lə hwər, mbaꞌa ꞌyegwer tə ghwəmə. 7 Fee ɓa na, məli ndə mbə gəzəra kwəma, a kə na: “A Piyer, sati kəəsəshi, a gha slaslashi, ka tashi, ta zəməshi!” kə. 8 Ma pən na: “A Ndə sləkəra, awə kiw. Slən sa makəpə Hyala va zəmə ci, ya shi mahalakə niy, səəkə ghəshiy nza nehem tə miy tsee tepəw!” Pən. 9 Zhini ma kə məli va kaa zləɓara səəkə mə ghwəmə kwa baka səɗa na: “Ma shi nə Hyala ɗewɗew na ghəshi kəy, ka nə gha awə, mahalakə na ghəshi pə gha ma!” kə. 10 Dza mahkan səɗa shi va mbə məniva tsəgha. Kə ghəshi gwanashi, mbaꞌa ghəshi zhashiy zhimə ghwəmə.

11 War geꞌi ghala vəghwə tsa va ki na, mbaꞌa mbəzli mahkan səəkəshiy dzəghwa dəgha ntsa nzee va kəy, səəkə mbə məlmə Shezare niy ghwənikəshi məndi ta harɗa. 12 Zhini ma kə *Safə tsa Hyala ngəra ɓa na: “A Piyer, sati maɗi mbala kwasəbə mbəzli va! Əntaa gha kə ghəpə ma!” kə. Dzəghwa ngwarməhimmə kwaŋ ni ni nəw Yesəw niy səəkee tikə li shi, mbaꞌa ghəshi nəwvəra ta dzəmbə məlmə Shezare. Sa kafə ghəy li shi na, dza ghəy təgwələm dzakəŋəy dzakə ghi tsa Kwərnel. 13 Sa tsəhəŋəy ghəy na, dza zal tsa va, mbaꞌa gəzaŋəy njasa nay na *ndə kwal tsa Hyala məgarə kəghi tsa ci, mbə gəzanci kwəma. Vanta kwəma gəzanci ndə kwal tsa va: “A Kwərnel, ghwəni mbəzli dzəmbə məlmə Zhafa ta harŋa Shimaŋw Piyer a ghəci səəkə. 14 *Ta gəzaŋa kwəmaa dzaa mbəlitəŋa lə mbəzli kəghi tsa gha gwanashi dza na!” kə, kə Kwərnel kaa ngəŋəy.

15 *Sa gəzamti na tsəgha, war sa ghatee gəzə kwəma kaa ngəshi tsəgha na, mbaꞌa Safə tsa Hyala səkway dzəkən shi, njasa niy səkway na vaa dzəkən ghwəmmə niy nza kwərakwə. 16 *Pən mbaꞌee zəzəvə kwəmaa niy gəzəkə Ndə sləkəpə va, niy nə na: “Lə yam niy mənipə Zhaŋ *batem, ma na na ghwəyəy, ta səəkə dza Safə tsa Hyala ɗewɗew tsaa dzəkən ghwəy” kə niy ni. 17 Hyala tarəkə na vəlanshi vəli nzə, njasa niy vəlavəmmə na va ghala vəghwə tsaa ɓanavə ghwəmmə va nefer ghwəmmə kaa Ndə sləkəpə Yesəw *Kəristəw kwərakwə. Ya sa nzana tsəgha Hyala mənti kiy, wa slən tsee nee ki, kee ni “awə” pən kaa Hyalaa?» kə Piyer.

18 *Ma sa favə ka Zhəwifəə nəw Yesəw kwəma va tsəgha na, mbaꞌa ghəshi dəpəshi. Tapə ghəshi ta fal Hyala, ma kə ghəshi na: «Ma ghənzə tsəghay, ə ɓanavə Hyala kwal kwərakwə kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, a ghəshi tsa titihwə tsa shi kaa Hyala, ta mbə ghəshiy kwəmavə piy tsaa kəɗi ma!» kə ghəshi.

Mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Antiyəshə

19 *Ma fəca pəəsli məndi va Etiyenəy, tərəŋw niy maɗishi məndi ta sa ngəraꞌwə kaa mbəzliy nəw Yesəw. Dzəghwa mbaꞌa ghəshi ndanivərivashi, ka dza niva kwaɓa, ka dza niva kwaɓa, va ngəraꞌwə tsa va. Dza nihwəti mbə shi mbaꞌa ghəshi dzashi ka tsəhəshi paꞌ tə hiɗi Feniki lə mbə məlmə Antiyəshə, mbaꞌa tə hiɗi ka Shipər. Dza ghəshi na, war kwataka kaa *ka Zhəwifə mbə məlməhi va gwaꞌa tsəgha ghəshiy gəzanshi kwəma Yesəw. 20 *Dza nihwəti mbəzliy nəw Yesəw mbə mbəzliy səəkə tə hiɗi ka Shipər lə mbə məlmə ka Shiren, mbaꞌa ghəshi tsəhəshi mbə məlmə Antiyəshə. Mbaꞌa ghəshi gəzanshi Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Ndə sləkəpə Yesəw *Kəristəw kaa ka *Gərekə mbə məlmə va. 21 *Ma mbəzli va mbə dza shi va na, mbə kəətishi Ndə sləkəpə niy nza lə bərci. Dzəghwa ɗaŋ mbəzli ɓanavə nefer shi kaa Yesəw, ka zhəghəshi ka mbəzliy nəw Ndə sləkəpə.

22 Dzəghwa mbaꞌa nəwər tsa kwəma va tsəhəy kwa sləmə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem. Ma sa favə ghəshi na, dzəghwa ghəshi ɓəŋ ghəshi ghwənəghə Barnabasə dzəmbə Antiyəshə. 23 *Ma sa tsəhəy Barnabasə na, mbaꞌa nay njasa təfanatishi Hyala miy tsa nzə kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə Antiyəshə. Dza na mbaꞌa vəshiy ta kwəma va tərəŋw. Kə mbaꞌa gəzanshi kwəmaa dzaa mətsahanshi bərci, a ghəshi kəsəvə nəw Ndə sləkəpə wəzə wəzə, lə nəfə tsa shi kwətiŋ. 24 Ma Barnabasə tsa vay, ndə wəzə niy nza na, lə *Safə tsa Hyala mbə nəfə tsa ci paf, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci gwanay kaa Yesəw. Dzəghwa mbəzli ɗaŋaŋ mbaꞌa ghəshi zləɓavə nəw Ndə sləkəpə ki.

25 *Ma ləy hwəm kwəma va na, dza Barnabasə ki mbaꞌa kafəy mbə Antiyəshə, ka dzay dzəmbə məlmə Tarsə ta pəla Səwl. 26 Ma sa kəsay na mbəɓa na, mbaꞌa pəməkəə dzəmbə Antiyəshə. Dza ghəshi, caꞌ ghəshi zakə ha mbəɓa bakanashi. War ka ɓasəva ghəshi jakə lə mbəzliy nəw Yesəw gwaꞌa. Mbaꞌa ghəshi ɓananavə shiy kaa mbəzli ɗaŋ mbəɓa ki. Ava mbə məlmə Antiyəshə ghava kwa taŋa har slən tsa *mbəzli ta səɗa Yesəw «Mbəzliy nəw Kəristəw».

27 *Ghala vəghwə tsa va na, mbaꞌa nihwəti ka gəzə kwəma Hyala səəkəshi mbə məlmə Zherəwzalem dzəmbə Antiyəshə. 28 *Dzəghwa tsahwəti mbə shi kwətiŋ, slən tsa ci na Agabəsə, mbaꞌa satiy gəzəkəvəri kwəma sa cinti *Safə tsa Hyala, ma kə na: «Avanay lə bərci Safə tsa Hyala gəzee, ta səəkə dza ma dikə naa dzəti hiɗi ghwəmmə gwaꞌa gwaꞌa» kə. (Kataŋ na mbaꞌa ma va niy mənta, geꞌi geꞌi ghala vəghwə tsaa məni Kwələdə mazə tə hiɗi ka *Rəm gwanashi.) 29 *Dza mbəzliy nəw Yesəw mbə Antiyəshə mbaꞌa ghəshi sləkati tsəhə shiy ta kəəti ngwarmbəghəhishi mbə nəw Yesəw tə hiɗi ka Zhəwde. Ma kə ghəshi na: «Ya wa ndə na mbaꞌa ɓəkə shiy njasa mbay bərci ci» kə ghəshi. 30 Dza ghəshi tsəgha ghəshi mənti. Sa tsəhamti ghəshi shi va na, mbaꞌa ghəshi tivə kar Barnabasə ghəshi lə Səwl, ta vəli shi va kaa mətikwəkwər mbə mbəzli nəw Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem.

12

Kwəmaa dzəkən Zhakə tsa pəəslitim lə dzəkən Piyer tsa faghwam kwa fərshina

1 Ma geꞌi ghala vəghwə tsa va ki na, mbaꞌa mazə *Erədə ghati sa ngəraꞌwə kaa mbəzliy nəw Yesəw. 2 Dza na mbəh pəəsliti Zhakə, zəmbəghəy Zhaŋ, lə kafaꞌi. 3 Ma sa nay na ka vəshi *ka Zhəwifə ta kwəma va na, dza na mbaꞌa ghwənashi mbəzli ta kəsə Piyer kwərakwə ɓa. Ma fəcava na, vici tsə ka məndiy zəmə peŋ tsa kama cinjini ti mbə ghənzə. 4 *Ma sa kəsanakə məndi Piyer na, mbaꞌa faghwa kwa fərshina. Kə ti tivə ka sawji məŋ lə kwaŋ ta mbəərə ndəghwə ci, faɗə faɗə faɗə. Ma kə mbə təkə kwəma ci na: «Nzee sla ngwəvəə dzəkən kwa kwəma mbəzli ləy hwəm *makwaghwa Pakə» kə. 5 *Ma Piyer na, war mbə ndəghwə ci məndi tsəgha kwa fərshina ki. Dza mbəzliy nəw Yesəw tapə ghəshi ta cəꞌwə Hyala ti, lə bərci, kala dəkəva ma ghəshi.

Səəmə tsa Piyer kwa fərshina

6 Va məndi tə kwa kərni vərɗi ta səvəri ta sla ngwəvəə dzəkən Piyer, kwa kwəma mbəzli, tə saa bərkəti *Erədə ki. Ma Piyer na, tə hi ghəci, tsatsa kwa dəŋw tsahi bakə, kwa jipə ka sawji bakə. Ma ka ndəghwə miy ciki fərshina pərikə kwa miy dəgha ɓa na, mbə ndəghwə ghəshi kwərakwə. 7 *War vətəghə, ndə kwal tsa Ndə sləkəpə tsahwəy tiɓa tsəgha. Mbaꞌa waŋ pi məniy kwa fərshina. Kə ndə kwal tsa va, gwaŋəz, gwaŋəzay Piyer vəgha slərpə ci, mbaꞌa fərghəy. Ma kə ngəci na: «A Piyer, sati taŋtaŋ» kə. War gwəravə tsahi tsati məndi va li shi tsəgha, dzəghwəɓə ghəshi shəkəshi səkwa tə dividivi ci. 8 Ma kə *ndə kwal tsa Hyala tsa va ngəci na: «Pəhəti məgapa gha, a gha pambə kwekweher gha» kə. Mbaꞌa Piyer mənti tsəgha. Zhini ma kə ngəci ɓa na: «Pakən kwəbaŋ tsa gha a gha nəwra» kə. 9 Kə Piyer ka nəw tsəghaa səvəri. Ma ghəci na, ɓəti shi məni ndə kwal tsa va va na nja shi kataŋ ni na naci diw. War njasa shiwti na shiw ghəciy nighə. 10 Dza ghəshi taŋ ghəshi taŋəti kwa taŋa ka ndəghwə mbəzli kwa fərshina, zhini taŋ kaa kwa baka, mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəvəgha gəzli kwa tsahi miy dəgha va, bazhə ghənzəə dzəmbə məlmə. Dzəghwa na ɓəŋ ghwənamti ghən tsa nzə kwətita, kwa kwəma shi. Mbaꞌa ghəshi səvərishi tə ngwəla, ka dzəghwashiy dzəghwa kwal. ꞌWakəvə ki, mbərəkə, ndə kwal tsa va zlay Piyer tsəgha, raꞌi zay.

11 Dzəghwa Piyer ki mbaꞌa fəti ghən ta kwəma tiɓa, ma kə na: «Ma nanay, e sənay ki, kataŋ na, Ndə sləkəpə ghwənay na ndə kwal tsa ci, na mbəlantəra na mbə dəvə mazə Erədə, lə va kwəma ngəraꞌwə tsaa niy di *ka Zhəwifə va sara» kə.

12 *War sa təkəvə na tsəgha na, mbaꞌa kafəy, karə dzakə ghi tsa Marəy mbəghəy Zhaŋ, ntsa har məndiy Markə. Ghalaɓa na, ɗaŋ mbəzli ɓasə shi, ka cəꞌwə Hyala kəyɓa. 13 Dza na ndəs tsəhəy, ka tsa gəzli ghəci miy dəgha, Ma sa tsata na gəzli na, mbaꞌa makwa maliy ghəra sləni kəghi tsa va səəkəta, ta ghwənamci dəgha. Slən tsa nzə na Rəwde. 14 Tsəhə tsa tsəhə na miy dəgha na, mbaꞌa fəti ghən ta məli Piyer. Dza na ki, mbaꞌa vəshita, kala zhini ghənzəə ghwəni ciki va vəshi di, kə del zhəghəghəvata lə bali. Ma kə kaa mbəzli na: «Aya, waa Piyer na sa va, avaci pəriɓa miy dəgha!» kə. 15 Ma kə ghəshi ngəta na: «Əm! Ə gazlaka gha shəkəna? Kwəma naa səəkəy tiɓaa?» kə ghəshi. «Awə, ghəci na kataŋ» kə mali va. Zhini ma kə ghəshi na: «Ghənzə tsəghay, məcakwə ci na ghəshi» kə ghəshi.

16 War ma Piyer ki na, war mbə tsa gəzli va ghəci naci. Səəkə ghəshi ki, ɓəŋəꞌi ghəshi ghwənamti miy dəgha. Ma sa nə ghəshi tsaꞌ, kə ghəshi na, kar tə Piyer. Nja maɗaŋa ghəshiy nata nava kwəma tsəgha. 17 Dzəghwa Piyer kafə, kafata dəvə ci, mbaꞌa damətishi, sa gaka ghəshi. Dza na, ka slanshi njasa pəlikəmə Ndə sləkəpə kwa fərshina. Ma kə na: «Gəzancim kwəma va kaa Zhakə, lə kaa nihwəti ngwarməhimməə nəw Yesəw» kə. Ləy hwəm kwəma va na, mbaꞌa səvəriy, ka dzay dzəti tsahwəti pi.

18 *Ma tə way pi ki na, kala nay Piyer ka sawji. Dzəghwa tərəŋw ghəshi səəvərivashi va kwəma kən, sa sənay ma ghəshi njasa gha naa ɓarvay kwa fərshina. 19 Dza tapə Erədə mbə ghwəni mbəzli ta pəla ci, shaŋ ghəshi vəgha nay. Ma sa pəlahwə məndi Piyer kala nay ma məndi na, dza tapə məndi mbə ɗəw kwəma va ka sawji va, dza na mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzli: «Bakwamtim ka sawji va» kə. Dzəghwa mbaꞌa maɗiy mbə hiɗi ka Zhəwde ka dzay dzəmbə məlmə Shezare, mbaꞌa dzaa nzay nza mbəɓa.

Njasa mətiy *Erədə

20 Ghala vəghwə tsaa məni Erədə va mazəy, tə hiɗi ci niy va mbəzli ka Tir lə mbəzli ka Shidaŋw pəla shi ka ghəshiy zəmə. Ma geꞌi lə tsahwəti vəghwə na, mbaꞌa nəfə tsa Erədə niy satiy dzəkən shi. Dza ghəshi tə nahwəti vici jakə ghəshi jakəti miy tsa shi, ta dza ta sləka kwəma li, ta mbə kwəmaa kama kwa jipə shi li. Dza ghəshi pərɓa va Bəlastəsə, ghəci ntsaa ghəra sləni mbə ciki tsa Erədə, mbaꞌa ghəshi tsəhəshi, ta mbə ghəciy nza dza kwa bəla shi. Mbaꞌa ghəci zləɓavə. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi tsəhəshi va Erədə ta sləka kwəma.

21 Ma sa səəkəta viciy niy titim ki na, dzəghwa Erədə mbaꞌa pakən kwəbaŋ mazə tsa ci. Dza na dərasə nzəyəy kwa gəzli mazə ci. Tapə ghəci ta gəzanshi kwəma kaa mbəzli zlaŋzlaŋ. 22 *Kə mbəzli ka fal ki, ma kə ghəshi na: «Hyala na nava gəzə na kwəma, ndə ngəri naw!» kə ghəshi. 23 Tiɓata ki na, nzaꞌjəw, Hyala ghwənikə ndə kwal tsa nzə ta fanambə zəlghwə mətəlaꞌi kaa Erədə, mbaꞌa mətiy. Ma mətiy kəsay vay, sa nzana mbaꞌa mənti fəgə, ka ɓəti ghən tsa ci ka Hyala.

24 *Ma ləy hwəm məti ci va na, war ə kwəma Hyalaa dza kwa kwəma kwa kwəma. Mbəzliy nəw Yesəw nashi ki na, war mbə mətsəhəva ghəshi tərəŋw. 25 *Dza kar Səwl ghəshi lə Barnabasə mbaꞌa ghəshi kəɗamti sləni shi mbə Zherəwzalem. Dzəghwa ghəshi mbaꞌa ghəshi zhəghəghəvashiy dzəmbə Antiyəshə. Pəm ghəshi pəməvə Zhaŋ tsa har məndiy Markə kwasəbə shi ghəshiy səəkə.

Hyala harvə kar Səwl lə Barnabasə ta dza ta gəzə kwəma nzə kaa mbəzli

13

1 *Ma ghala pətsa va na, mbaꞌa ka gəzə kwəmaa səəkə va Hyala kaa mbəzli, lə mbəzliy ɓəni shiy kaa mbəzliy nəw Yesəw niy nza mbə məlmə Antiyəshə. Avanay slən tsa mbəzli va: Kar Barnabasə ghəshi lə Shimeyaŋw tsa har məndiy «Ntsa ngəri tsa» mbaꞌa Ləshiyəsə ndə ka Shiren, mbaꞌa Manayen, saa kəli lə mazə *Erədə, mbaꞌa Səwl ki.

2 *Ma tə nahwəti vici na, mbaꞌa mbəzliy nəw Yesəw jakəshi ta cəꞌwə Ndə sləkəpə, ka məni səwmay. Ma ghalaɓa na, mbaꞌa *Safə tsa Hyala gəzanakəshi kwəma, ma kə ngəshi na: «A mbəzli ni, ɓəkəvəriɗam kar Barnabasə lə Səwl, tsarakə mbə ghwəy, a ghəshi dza ta ghəra sləni harvəshee va ti» kə. 3 *Ma sa gəzanakəshi Safə tsa Hyala tsəgha na, dza ghəshi tiɓa tapə ta cəꞌwə Hyala, ka məni səwmay. Ma ləy hwəm sa manamti ghəshi səwmay, gwaꞌa ghəshi cəꞌwamti cəꞌwə ki na, dza ghəshi bəm fanakənshi dividivi kaa mbəzli bakə ni va, mbaꞌa ghəshi zlashiy dzashi.

Gəzə kwəma Hyala kar Barnabasə lə Səwl kaa mbəzli tə hiɗi ka Shipər

4 *Ma sa təravə *Safə tsa Hyala kar Barnabasə lə Səwl, mbaꞌa ghwənashi tsəgha ki na, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə məlmə miy kwəfaa kərkəva ma, Sheləshi, kə məndi kaa slən tsa məlmə va. Dza ghəshi kaf kafəshi mbəɓa kwa kwambəwal, ka dzashiy dzəti hiɗi tə jipə yam, Shipər, kə məndi kaa slən tsa hiɗi va, 5 *dza nishə ghəshi tsəhəshi mbə Salamin, nahwəti məlmə tə hiɗi va. Tapə ghəshi ta gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli mbəɓa mbə ciki ɓasəva *ka Zhəwifə. Tiɓa Zhaŋ Markə kwasəbə shi ghalaɓa, ta kəətishi.

6 Dza mbaꞌa ghəshi kafəshi mbə məlmə Salamin, mbaꞌa ghəshi taŋamti Shipər. Dza nishə ghəshi tsəhəshi mbə məlmə Pafəsə. Ma mbəɓa na, mbaꞌa ghəshi kəsay tsahwəti ndə ɗəfəl, saa niy ɓəti ghən tsa ci, ka *ndə gəzə kwəma Hyala tiɓa, ndə ka Zhəwifə ghəci. Slən tsa ci na Bar Yesəw. 7 Ntsa kwa dəgha ngwəmna tsa tə hiɗi va ghəci niy nza. Serzhiyəsə Pələsə, kə məndi kaa slən tsa ngwəmna tsa va. Zal ndə məhərli tərəŋw ghəci. Dza na tə nahwəti vici daꞌ harvə kar Barnabasə ghəshi lə Səwl. Ma sa harvəshi na na, ka ɗi favə kwəma Hyala ghəci və shi. 8 *Ma Bar Yesəw, ndə ɗəfəl tsa har məndi va lə kwəma ka *Gərekə Elimasə na, ka ndərə kar Səwl lə gəzə kwəma shi va, ka pəla kwal tsaa makamti ngwəmna tsa va, va yə kwəma Hyala. 9 Dzəghwa Səwl tsa har məndiy Pəl, sa təhay Safə tsa Hyala na, bəm fati mətsə ci ti. 10 Ma kə ngəci na: «Gha gha sa təhay hwəlfə dzərvə tə hiɗi tsa, lə ndərəm gwaꞌa, gha zəghwə *ndə jaka tsa Hyala tsa! Gha gha saa ɗi ma kwəma slar na tsa gwaꞌa! Ka dza ghaa zlay pəla sawa kwəma pəhəti Ndə sləkəpə məni nzə tsəy? 11 *Favə tə gha, ava Ndə sləkəpə taa məni ngwəvəə dzəkən gha sənzənva. Ta ghwəlfəŋa dza gha, ka hiŋa kala nay pi» kə.

War ghwəla na, nzaꞌjəw ndə ɗəfəl tsa va ghwəlfəy, mbaꞌa zhəghəy nja mbə kwəsli. Tapə ghəci mbə daŋərə, ka pala ntsaa dzaa kəsə tə dəvə ci. 12 Ma sa nashi Ngwəmna tsa va shiy mənishi va tsəgha na, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Yesəw. Tərəŋw kwəma favə na vaa dzəkən Ndə sləkəpə ndəŋway mbə nəfə tsa ci.

Kar Pəl lə Barnabasə mbə məlmə Antiyəshə tə hiɗi ka Pishidi

13 *Ma tə nahwəti vici na, mbaꞌa kar Pəl lə mbəzli nza ghəshi li shi kafəshi mbə Pafəsə kwa kwambəwal, mbaꞌa ghəshi tsəhəshi mbə məlmə Perzhə tə hiɗi ka Pamfili. Dza Zhaŋ Markə təhə təhəvərivay li shi tiɓa, mbaꞌa zhəghəghəvay zhəmbə Zherəwzalem. 14 *Ma ghəshi niy tərmbə na, kəram ghəshi maɗishi mbə məlmə Perzhə, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə məlmə Antiyəshə tə hiɗi Pishidi. Dza ghəshi fəca *vici dəkəva ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəshi nzəyshi mbə mbəzli. 15 *Dza məndi ka jangə zliya *kwəma pəhəti Hyala lə zliya kwəma ka gəzə kwəma Hyala. Sa jangamtishi məndi na, dza mbəzliy ꞌwa kwal mbə ciki ɓasəva tsa va mbaꞌa ghwənanavəshi miy kaa kar Pəl, ma kə ghəshi na: «A ngwarməhiŋəy, mbaꞌa kə kwəma va ghwəy ta mətsahanshi bərci kaa mbəzliy, a kwal va ghwəy ta gəzə nzə» kə ghəshi.

16 Sa gəzəkə ghəshi tsəgha na, dza Pəl mbaꞌa satiy, kaf kafata dəvə ci ta mbə mbəzliy nzəyshi ɗekəɗekə. Ma kə na: «A mbəzli ka *Izərayel lə ghwəy ghwəy nihwəti mbəzliy hazləni va Hyala gwaꞌa. Yaꞌ pə ghwəy. 17 *Hyala mbəzli ka Izərayel tsəhavə na jijihimmə, ta nza ghəshi ka mbəzli nzə. Ma ghala pətsaa nza ghəshiy ka məlmə, ghəshi tə hiɗi ka *Ezhipətə na, dza na, mbaꞌa kəliti hwəlfə shi, zhini na, mbaꞌa mənti kwəma maɗaŋa maɗaŋa na ɗaŋ, ta mbəə ɓəkəvərishi mbəɓa. 18 *Sa ɓəkəvərishi na na, gar piya faɗə mətsəkə ghənzə mbə zəmanshi shiy mbə gamba. 19 *Mbaꞌa zamti hwəlfə mbəzli mbərfəŋ, lə mezhizhə shi gwaꞌa tə hiɗi ka *Kanana. Ma sa zamtishi na na, dza na mbaꞌa ɓanavə hiɗi shi kaa ka Izərayel va, ta nzəy ghəshi ti shi.

20 *Shi va gwanashi na, gar piya bələkwə faɗə lə cifə mətsəkə ghən kən niy nza ghəshi ghalaɓa, ꞌwava na ghala vəghwə tsa shi mbə Ezhipətə lə mbə gamba paꞌ mbə *Kanana. Ləy hwəm na, dza Hyala mbaꞌa ɓanavəshi ka sla ngwəvə kaa jijihimmə va, paꞌ ghala vəghwə tsa *Saməyal ndə gəzə kwəma Hyala. 21 *Ma ghala vəghwə tsa Saməyal na, dza ghəshi ka ɗəw ndə va Hyala, ta məni mazə ghəciy dzəkən shi. Mbaꞌa Hyala ɓanavəshi Sawəl zəghwə Kishə, mbə takə tsa *Beŋzhameŋ. Piya faɗə mətsəkə Sawəl tsa va mənti mbə mazə tsa va.

22 *Dza Hyala mbaꞌa ɓanti Sawəl mbə mazə, sa ɓanti na na, dza na mbaꞌa zhiniy paranatishi *Davitə ka mazə tsa shi. Tsaꞌ kə niy niy dzəkən na: “Avee pəlavə Davitə zəghwə *Zhese, ntsa ɗiti nəfə tsee, ntsaa dzaa mbay mənti kwəma bərkətee mbə nəfə tsee gwaꞌa!” kə. 23 *Səəkə mbə takə tsa Davitə ɓanakəshi Hyala Yesəw kaa ka Izərayel, ta nza ghəci ka ntsaa mbəlishi. Tsəgha niy gəzanakəshi na kwataŋa. 24 *Ghala Yesəw ghwəla ta gha sləni ciy, a Zhaŋ ndə mənipə *batem niy gəzanamtishi kwəma Hyala kaa ka Izərayel. Ma kə niy niy: “Zhəghantim nzəy tsa ghwəy gwanaŋwəy, e məniŋwəy batem” kə niy ni kaa ngəshi. 25 *Ma kə Zhaŋ niy ni mbə kwa kərni sləni ciy: “Wa ndə nzee bərkəti ghwəy kia? Ma ntsa ndəghə ghwəy vay, ghəci nzee na neyew. Na naciy, mbə səəkə na ləy hwəm tsee, tərəŋwɓa ghəci na kaa ngəra. Mənɗee mək ta pəli ya yiɗi mbə kwakwahə tsa mbə səɗa ciw” kə niy ni.

26 Favə tə ghwəy nana ki ngwarməhira, ghwəy ghwəy jijihiy Abəraham, lə ghwəy ghwəy nihwəti mbəzliy hazləni va Hyala. Ma kwəma kwa mbəlipə nay, kaa ngəmmə ghwənikə Hyala. 27 *Ta na na mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem ghala vəghwə tsa Yesəw, lə mezhizhə shi gwaꞌay, niy sənay Yesəw ghəshi, ka Ndə mbəlipəw. Niy dzəghwa sləmə shi kwəma gəzəkə ka gəzə kwəma Hyala, ya tsəgha niy nza ghəshi mbə fa nzəw, njasa nza vici dəkəva ka Zhəwifə gwaꞌaw. Ma fəti ɓanavə ghəshi va kaa Yesəwəy, geꞌi faghwa ghəshi kwa kwəmaa niy gəzəkə ka gəzə kwəma Hyala va. 28 *Ya tsəgha nza na kala kwəmavə kwəma ghəshi tar kaɓaka ci ya namaɓa nzə gar məti ghəci ti na, war pəəsli kə məndi pəəsliti, kə ghəshi kaa Pilatə. 29 *Ma sa mənti ghəshi tsəgha, njasa niy gəzəkə Hyala va gwanata kwa zliya ghala kwataŋataa dzəkən ki na, dza mbaꞌa ghəshi ɓəkəghwa tə tsəm faghwa kwa kwəli. 30 *Dza Hyala nanzə, mbaꞌa zhanakati mbə məti. 31 *Dza na vici ɗaŋ ghəci mənti, ka canshi ghən tsa ci kaa mbəzliy niy nza kwasəbə ghala kafə na mbə hiɗi ka Galile, paꞌ mbə Zherəwzalem. Mbəzli vay, ghəshi na ka ndəgha fətiy dzəkən sana, ka gəzə kwəma ci kaa mbəzli.

32 *Ghəy kwərakwə ɓa kiy, Yəwən kwəma wəzə na va na sana səəkə ghəy ta gəzaŋwəy. Ghala kwataŋatay, a Hyala niy gəzəkə: “Ta məntəŋwəy shiy dzee” kə kaa jijihimmə. 33 Dzəghwa na nana ki na, mbaꞌa mənti shiy niy gəzəkə na va mənishi kaa ngəmmə, ghwəmmə ndərazhi shi, lə kwəma zhini tsa zhanakati na Yesəw mbə məti. Nja kwəma tsasliti məndi vaa dzəkən mbə *zliya cəm tsa Davitə, vəh bakə, ma kə məndi na: “Gha na zəghwee! ꞌWava na tə ndatsəy, dəŋa nzee” kə məndi. 34 *Ma Hyalay, aa niy gəzamti kwataŋata, ta zhanakati Yesəw dza na mbə məti, ka dza naa zhiniy mətiw, ka dza naa ghwaɓəw, kə niy ni. Ghənzə na kwəmaa niy ɗi na vaa gəzə, ghala kwa niy nə na va: “War kataŋ njasa gəzamtee va kaa Davitə na, ta ndaŋwəy təfə miy tsa ɗewɗew tsa kərə ma dzee” kə. 35 *Va tsəgha nə naa ni, “Ka dza ghaa zlay ntsa gha slar tsaa ghwaɓəyəw” kə Davitə dzəghwa tə tsahwəti pi.

36 *A ghwəy sənay, ma na Davitə ta na tsa ci ghənəy, aa niy mətiy, mbaꞌa məndi lamti kwasəbə dəhiy gwanashi, mbaꞌa ghwaɓəy. 37 Ma na na ntsa zhanakati Hyala va mbə məti na naciy, ghwaɓəy naw. 38-39 **Va tsəgha, ma ghwəy kiy ngwarməhiray, sənay tə ghwəy, mbə slən tsa Yesəw tsa va dza Hyalaa pəlayŋwəy jikir tsa ghwəy mbə nəfə tsa nzə. Ma ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci ngəciy, ta mbəliy dza na va kwəma ci jikir na. Na na kwəma pəhəti Məyizə na, ka mbəlantəŋwəy na mbə kwəma ghwəy jikir na nanzə kiw. 40 Ava va tsəgha kiy, mənim məhərli tərəŋw, vantaa kwəmaa gəzəkə ka Hyala va mbəradzə səəkətaa dzəkən ghwəy. 41 *Sa niy nə ghəshi va, ma kə ghəshi na:

Nighəm ki, ghwəy ghwəy mbəzliy kəli ghən tsa shi ni.

Vanayəy, ta məni shiy dzee kwa mətsə ghwəy,

shiy kala gar zləɓashi ghwəy,

ndə kə slakəŋwəyshi ghwəy kala nashi.

Va shi dzee məniy, raꞌi ghwəy ta zaŋwəy,

kala sənashi ma shi dza ghwəy məni,

a kə ghəshi niy ni» kə Pəl.

42 Ma sa kəɗamti Pəl gəzə kwəma ki na, mbaꞌa ghəshi səvərishi lə Barnabasə mbə ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə va. Sa səvərishi ghəshi na, tapə məndi mbə cəꞌwəshi, ta mbə ghəshiy zhikə ta gəzanshi kwəma va tsəgha fəca vici dəkəvaa zhikə. 43 *Ma sa kəɗiy jakəva na, dza mbəzli ka Zhəwifə ɗaŋ, lə nihwəti mbəzliy niy mənishi ka ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəshi nəwhwə kar Pəl lə Barnabasə. Dza kar Pəl mbaꞌa ghəshi mətsahanavəshi bərci lə gəzə kwəma. Ma kə ghəshi na: «A Hyala məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə, nana kiy, nəwəm kwəma nzə wəzə» kə ghəshi.

44 *Ma sa səəkəta nahwəti vici dəkəva ki na, dzəghwa ɗaŋɓa mbəzliy ɓasəshi mənishi ta fa kwəma Ndə sləkəpə dza Pəl va ta gəzə. 45 Ma sa nay ka Zhəwifə vərəm tsa ndə ngəri ɓasəy ɗaŋəy tsəgha na, tapə ghəshi mbə hərhə. Dza ghəshi ka gəzə na shi kwəma, ghənghən lə na Pəl va, ka tsəərə. 46 *Dza kar Pəl lə Barnabasə, ka gəzanshi kwəma kala hazləni ma, ma kə ghəshi na: «Əhəməy, kaa ngəŋwəy ghwəy ka Zhəwifə niy ɗi Hyala məndiy gha gəzə kwəma nzə. Dzəghwa ghwəyəy, kala ɗi zləɓa kwəma va ghwəy. Mbaꞌa ghwəy nay ghən tsa ghwəy kala gar kwəmavə piy tsaa kəɗi ma. Ma ghənzə tsəghay, avanaŋəy taa dzaŋəy dza kwa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ta gəzanshi kwəma Hyala nana na ghəy ki. 47 *Sa nzanay, avanta kwəmaa niy gəzəkəŋəy Ndə sləkəpə tala, ma kə niy niy: “Ma ghay, nja waŋ pi fəyŋee ta ci kwal tsa wəzə tsa kaa mbəzli gwaꞌa, a gha gəzanshi njasa dzee mbəlishi kaa hwəlfəhi mbəzli tə hiɗi ghənghən ghənghən, paꞌ tə pətsa kərkə hiɗi” kə niy ni» kə ghəshi.

48 *Ma sa favə mbəzliy kamaa ka Zhəwifə nava kwəma tsəgha na, tapə ghəshi ta vəshi, ka fal kwəma Ndə sləkəpə. Ma mbəzliy niy tərati Hyala ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma na, mbaꞌa ghəshi ɓanavə nefer shi kaa Yesəw.

49 *Dzəghwa kwəma Ndə sləkəpə nanzə ki, gwaꞌa gwaꞌa tsəhəta tə hiɗi va. 50 Ma sa nighəti ka Zhəwifə tsəgha na, dza ghəshi tapə ta həhəərə miꞌi tə dimə, shiy jahambəvashi mbə nəw kwəma Hyala, mbaꞌa mbəzli ka hiɗi tiɓa. Sa həərivərishi ghəshi na, ghaꞌ ghəshi ghavə sa ngəraꞌwə tsəgha kaa kar Pəl lə Barnabasə, dza təl ghəshi ɓanavəshi bali tə hiɗi shi. 51 *Dza kar Pəl, mbaꞌa ghəshi batamti kwərbi tə shiɗshiɗ shi, ta mbə ka Zhəwifə vaa sənay, kən ghən tsa ghəy ghəy ka Zhəwifə va na kwəma ghəy jikir na, kə ghəshi. Ma sa mənti ghəshi tsəgha na, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə məlmə Ikəniyəm. 52 Ma mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Antiyəshə, ya tsəgha dzashi kar Pəl ki na, paf paf ghəshi tihəshi va vəshi, mbaꞌa va *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa nashi ki.

14

Kar Pəl lə Barnabasə mbə məlmə Ikəniyəm

1 *Ma sa tsəhəshi kar Pəl lə Barnabasə mbə məlmə Ikəniyəm na, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, njasa mbə Antiyəshə va. Ka gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli. Dza mbəzli ɗaŋ, mbaꞌa ghəshi ɓanavə nefer shi kaa Yesəw mbə *ka Zhəwifə lə mbə niy kamaa ka Zhəwifə mbəzli. 2 *Dzəghwa ka Zhəwifəə zləɓati ma yi kwəma va va, tapə dzəmbəshi mbə həərə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, ta mbə ghəshiy ndərə mbəzliy nəw Yesəw. 3 *Ya tsəgha nzə na, mbaꞌa kar Pəl hyayvashi mbə məlmə Ikəniyəm, ka gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli lə nəfə kwətiŋ, kala hazləni ma, mbaꞌa ghəshi ɓanavə ghən tsa shi kaa Ndə sləkəpə. Ma Ndə sləkəpə na, ka ɓanshi bərci, ta məni shi maɗaŋa maɗaŋa ni lə shiy cipə kwəma, ta mbə məndiy sənay, kataŋ na kwəma wəzə hwər tsa Yesəw va gəzəpə kar Pəl, kə məndi. 4 Dzəghwa mbəzli mbə məlmə ki, bakə mbə ghəshi tihəvərivashi. Dza kwa bəla ka Zhəwifə nihwəti, ma nihwəti na, dza kwa bəla kar Pəl.

5 *Dza mbəzliy kamaa ka Zhəwifə lə ka Zhəwifə jakə ghəshi lə mbəzli shi dikə dikə ni gwaꞌa, mbaꞌa ghəshi gəzəti dza ta ghəra kar Pəl lə Barnabasə, lə ta pəꞌwatishi ka bakwamtishi lə hərezli. 6 *Dza kar Pəl mbaꞌa ghəshi fəti ghən ta kwəma va. Ma sa fəti ghəshi ghən na, mbaꞌa ghəshi hwəshiy dzashiy dzəmbə məlmə Listər, lə Derbə, tə hiɗi ka Likwaniya, mbaꞌa dzar mbə ni vəgha shi məlməhi gwaꞌa. 7 Sa tsəhəshi ghəshi dzar mbə məlməhi va na, dza ghəshi, ka gəzanshi Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw kaa mbəzli dzar mbə shi.

Njasa pəꞌwəm Pəl lə hərezli mbə məlmə Listər

8 *A tsahwəti zal niy nza tiɓa mbə məlmə Listər, war mənzəy ghəci niy nza, sa bəkwəshi shiɗshiɗ ci. Vədir ghəci ghala yakə mbəghəy, kala səəkə ghəciy dzahwə dza. 9 Ma tə nahwəti vici Pəl mbə gəzə kwəma na, war a ghəciy fa kwəma va. Dza Pəl mbaꞌa fati mətsə ci ti, ka nighə, mbaꞌa nay ghəci ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala, ka sənay a Hyalaa mbəliti, kə. 10 Dza ma kə kaa ngəci zlaŋzlaŋ na: «A ntsa, sati garəŋa tə shiɗshiɗ gha» kə. Dzəghwa ntsa va, tsəgha na, kə, mbaꞌa satiy lə zli, ka dza.

11 *Ma sa nata mbəzli tiɓa kwəma mənti Pəl va tsəgha na, ꞌwakəvə ghəshi, tapə ta ngwəmə lala, ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ kwa kwəma shi. Ma kə ghəshi na: «Aya! Waa hyeler tsahwəshi naa dzəmbə ghwəmmə, ka mənti ghən tsa shi ka ke ngəri!» kə ghəshi. 12 Dza mbaꞌa ghəshi fanatishi sləneɗemer hyeler shi va, *Zəs, kə ghəshi kaa Barnabasə, *Hermesə, kə ghəshi kaa Pəl. Sa nzana Pəl sa tə kwəma mbə gəzə kwəma gəzə ghəshi. 13 *Ma ciki ta *hil Zəsəy pərikə kwa miy dəghaa dzəmbə məlmə niy nza na. Dza ntsaa ta hil Zəs, mbaꞌa kəəsəkə kəɓəhi, lə mbərə ghwə shiy ti shi ngaca ngacaa dzəmbə ciki tsa va, ta ta hil, ghəci lə mbəzli shi va gwanashi. Hil tsa ɗi ghəshi va tay, kar Pəl ghəshi lə Barnabasə na ghəshi.

14 Ma sa favə *ka kwal Yesəw nja kar Barnabasə lə Pəl nava kwəma tsəgha na, mbaꞌa nəfə tsa shi satiy, dza ghəshi tapə ta slikwə kwəbeŋer kən ghən shi, ta mbə mbəzli vaa sənay, ka ɗi shi məni ghəshi va kar Pələw, kə ghəshi. Ka kəsli bali dzar dzəmbə mbəzli va. Ka zlapanshi kwəma zlaŋzlaŋ. 15 *Ma kə ghəshi na: «A mbəzli ni, tawa, məni ghwəy gəla nini shiy tsətsəa? Ma ghəy, shi nashi ghwəy niy, ke ngəri nza ghəy njasa nza ghwəy va kwərakwə! Yəwən kwəma wəzə na na sa ɓəkəŋwəy ghəy va Ndə sləkəpə. A ghwəy mbəə zhəghanavə hwəm kaa ta mbəri tsa shi kama vəri ni ti shi. A ghwəy zhəghətəvaŋwəy dza kwa Hyalaa kwa ɓəpə piy. Hyalaa ngati ghwəmə, lə hiɗi, lə kwəfahi, mbaꞌa shiy gwaꞌa gwaꞌa. 16 *Hyala vay, aa niy zlashi hwəlfəhi mbəzli gwanashi, ghala vəghwə tsa kwataŋa, a ghəshi nəw kwəma ɗi məhərli shi gwaꞌa. 17 *Ma ya tsəgha nzə na, mbə cipə ghən tsa nzə niy nza na, yən na Hyala, kə, dzar mbə kwəma wəzə tsa məməni na. Sa nzana, mbə nzəməŋwəy van ghənzə səəkə mə ghwəmə, ka nakəŋwəy shi zəmə ghwəy wəzə. Ka ngaslayŋwəy lə shi zəmə, ka təhay nefer ghwəy lə vəshi» kə ghəshi.

18 Ya tsəgha gəzə kar Pəl kwəma caslakə caslakə na tsəgha na, war ngahə kwəmavə ghəshi makəti mbəzli va, va hanamshi shiy ta ta shi, ka məjəꞌa hil tsa shi.

19 *Ma ləy hwəm kwəma va na, dza nihwəti *ka Zhəwifəə səəkəshi mbə məlmə Antiyəshə tə hiɗi ka Pishidi lə mbə Ikəniyəm, ngəɗ ghəshi ngəɗivə mbəzli tiɓa, tapə ghəshi ta pəꞌwə Pəl lə hərezli ta pəəsli ci. Sa pəꞌwamti ghəshi na, mbaꞌa ghəshi mbahəkəvəri mbə məlməə dzəti ngwəla, ndəɓa naa mətiy, a kə ghəshi niy ni. 20 Dza mbəzliy nəw Yesəw, mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəkən Pəl, dəzlətsəɓə ghəshi tsəɓay Pəl, dza na mbaꞌa dəkəy satiy, ka zhay zhəmbə məlmə. Ma tə way pi mekəshi na, mbaꞌa ghəshi dzashi lə Barnabasəə dzəmbə məlmə Derbə.

Zhəghəva tsa kar Pəl dzəmbə məlmə Antiyəshə tə hiɗi ka Shiri

21 Dzəghwa kar Pəl lə Barnabasə, mbaꞌa ghəshi gəzanavəshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli mbə məlmə Derbə. Mbaꞌa ghəshi kwəmavə nihwəti mbəzliy nəw Yesəw mbəɓa ɗaŋ diɓa. Mbaꞌa ghəshi zhəghətəvashiy zhəmbə Listər, lə Ikəniyəm, mbaꞌa Antiyəshə tə hiɗi ka Pishidi. 22 *Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi mətsahanavəshi bərci kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlməhi va, lə canshi kwəma Hyala. Ma kə ghəshi kaa ngəshi na: «Jihəvam! Ka zlay nəw kwal Hyala ghwəy ma. Lə sa ngəraꞌwə tərəŋw dza ghwəmməə kwəmavə tsəhə tə pətsa sləkə Hyala!» kə ghəshi.

23 *Dza ghəshi mbə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlməhi va gwaꞌa, mbaꞌa ghəshi təravə mbəzliy taa nza ka mətikwəkwəriy ꞌwamshi kwal mbə kwəma Hyala. Ma ləy hwəm na, tapə ghəshi ta məni səwmay ki, ka cəꞌwə Hyala. Dza mbaꞌa ghəshi zlanayshi kaa Ndə sləkəpə mbə dəvə ci, ntsa ɓanavə ghəshi nefer shi.

24 Ləy hwəm ki na, mbaꞌa ghəshi taŋamti hiɗi Pishidi, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəti hiɗi Pamfili. 25 Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə məlmə Perzhə tə hiɗi ka Pamfili va, mbaꞌa ghəshi gəzanavəshi kwəma Hyala kaa mbəzli mbəɓa. Ma sa gəzanavə ghəshi kwəma Hyala kaa mbəzli mbə məlmə va na, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəghwa Atali. 26 *Ava kwaɓa dzəghwa ghəshiy dzəghwa kwambəwal ta maɗiy dzəmbə Antiyəshə, mbə məlmə va niy fambəshi mbəzliy nəw Yesəw mbə dəvə Hyala, ta mbə ghənzəə mananshi wəzə hwər tsa nzə, ta ghəra sləni nzə. Nana ki na, mbaꞌa ghəshi kəɗamti sləni va, na zhəghəva ghəshiy zhəmbə Antiyəshə.

27 *Ma sa tsəhəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi ɓasəti mbəzliy nəw Yesəw gwanashi tə pətsa kwətiŋ tsa. Mbaꞌa ghəshi slanakəshi njasa kəətəhwəshi Hyala gwaꞌa. Ka gəzanshi njasa ghwənamti Hyala kwal kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ta mbə ghəshiy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw. 28 Dza mbaꞌa ghəshi nzahwə nza tiɓa gar vici ɗaŋ, lə mbəzliy nəw Yesəw ki.

15

Ɓasəva mbə məlmə Zherəwzalem, ta gəzə kamaa dzəkən *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə di nəw Yesəw

1 *Dza nihwəti mbəzliy səəkəshi tə hiɗi ka Zhəwde, mbaꞌa ghəshi ghavə ɓəni shiy kaa mbəzliy nəw Yesəw, ma kə ghəshi na: «Kala zləɓati *sla fəꞌyasa ghwəy nja kwəma gəzəkə kwəma pəhəti *Məyizəy, ka mbay ghwəy mbəliŋwəyəw!» kə ghəshi. 2 *Sa gəzəkə ghəshi tsəgha na, kala zləɓa kwəma shi va kar Pəl lə Barnabasə. Tapə ghəshi ta ngərə ghəpə li shi, ka ngwəngwəlivaa dzəkən kwəma va. Kwa kwəma jəw na, dza mbəzliy nəw Yesəw mbaꞌa ghəshi sləkati, ta dza kar Pəl lə Barnabasə, mbaꞌa nihwəti ngwarməmə mbə nəw Yesəw mbə Antiyəshə dzəmbə Zherəwzalem, ta sləka kwəma va vəgha *ka kwal Yesəw, ghəshi lə mətikwəkwər mbə mbəzliy nəw Yesəw. 3 Dza mbəzliy nəw Yesəw mbə Antiyəshə mbaꞌa ghəshi pəhashi, ka dzashi ghəshi. Mbaꞌa ghəshi dzaa tsanavə yashi mbə kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlməhi tə hiɗi ka Feniki lə hiɗi ka *Samari, mbaꞌa ghəshi gəzanavəshi nəwər tsa kwəma zhəghəshi *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ka ka nəw Yesəw. Dza ngwarmbəghəhishi, mbaꞌa ghəshi vəshishi tərəŋw ta kwəma va.

4 *Ma sa tsəhəshi ghəshi mbə Zherəwzalem na, dza ka kwal Yesəw, lə mətikwəkwər mbə mbəzliy nəw Yesəw, mbaꞌa nihwəti mbəzliy nəw Yesəw gwanashi, kaꞌwə ghəshi kaꞌwətishi. Sa kaꞌwətishi ghəshi na, dza kar Pəl mbaꞌa ghəshi slanakəshi njasa kəətəhwəshi Hyala mbə dza shi. 5 Dza nihwəti *ka Farisahiy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw, mbaꞌa ghəshi satishi ta gəzə kwəma, ma kə ghəshi na: «Ma nanzəy, aa niy təɓə mbəzliy nəw Yesəw va kamaa ka Zhəwifə slanti fəꞌyasa nza, ka gəzanshi nəw kwəma pəhəti Məyizə» kə ghəshi.

6 Dzəghwa ka kwal Yesəw ghəshi lə mətikwəkwər mbə mbəzliy nəw Yesəw, mbaꞌa ghəshi ɓasəshi ta nighəə dzəkən kwəma va. 7 *Ma mbə ɓasəva tsa va na, tapə ghəshi ta ghəpə. Ma ləy hwəm sa kəhwə ghəshi ghəpə ɗaŋ na, mbaꞌa Piyer satiy garəy. Ma kə na: «A ngwarməhira mbə nəw Yesəw, a nə yay, a ghwəy sənay njasa gha Hyalaa tsəhavəra mbə ghwəy ghala mbəradzə, ta dzee ta gəzanshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə dzəghwa sləmə shi, ta mbə ghəshiy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw. 8 *Dza Hyala ghənzə saa sənamti nefer mbəzli, mbaꞌa cikəvəri, yən zləɓavəshi na, kə. Sa ɓanavəshi na Safə tsa nzə ngəshi kwərakwə njasaa niy ndammə na va ghwəmmə ka Zhəwifə. 9 *Ma na Hyalay, tihəvərimmə na ghwəmmə ka Zhəwifə li shi ghənghən nanzəw. Sa ɓanavə ghəshi nefer shiy, mbaꞌa yaɓantishi jikir mbə nefer shi. 10 *Ghənzə tsəgha kiy, tawa nighə ghwəy kwəma Hyala lə məni gəla niva shiya? Shi nə ghwəy va, war ghwəy mənishi pə ghwəy kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifəy, niy mbay nəwtishi, ya jijihimmə, ya ghwəmməw. 11 A ghwəmmə sənay, tə zhəhwər tsa Ndə sləkəpə Yesəw *Kəristəw mbəlitəmmə Hyala. Tə sa nəw ghwəmmə kwəma pəhəti Məyizə mbəlimmə ghwəmməw. Ava tsəgha na va mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kwərakwə» kə.

12 *Ləy hwəm kwəma Piyer va na, shalalal mbəzli nzəyshi gwanashi. Tapə kar Barnabasə lə Pəl ta gəzə kwəma. Dza ghəshi ka sla shi mənti ghəshi maɗaŋa maɗaŋa ni, mbaꞌa shiy cipə kwəma lə bərci Hyala mbə mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. 13 Ma sa gəzamti ghəshi kwəma gwaꞌa na, dza tapə Zhakə ta gəzə na ci kwəma, ma kə na: «A ngwarməhira mbə nəw Yesəw, favəram di! 14 Əhətiməy, a Shimaŋw gəzəkə njasa zəzəti Hyalaa dzəkən mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ghala kwataŋata, lə njasa təravə na mbəzli mbə shi, ta nza ghəshi ka mbəzli nzə. 15 Ava war yəmta na kwəma va lə kwəma gəzəkə *ka Hyala va mbə zliya shi kwərakwə. Ma kə ghəshi:

16 *Ma kə Hyalay, ta nzay:

“Ta zhikə dzee, ghalaɓay,

ta zhini dzee ngakati ciki tsa *Davitə va niy ngəzlay.

Ta gwəmati dzee dzəghwa tə pətsaa niy ngəzlay na,

mbaꞌee taa garakati.

17 Ghalaɓa kiy, nihwəti mbəzli tə hiɗi gwanashiy,

ta pəla kwal tsaa nəwra,

yən Hyala Kwa sləkəpə dza ghəshi,

jakə lə hwəlfə nihwəti mbəzli harvee gwanashi,

ta nza ghəshi ka mbəzlee” kə.

18 Ava tsəgha gəzəkə Hyala Kwa sləkəpə!

Kwəmaa niy gəzəkə na ta sənata məndi

ghala kwataŋata na sava mənti na tsəgha, kə ghəshi.

19 *Va tsəgha, vanta kwəma zəzətee, ka səsə məhərli mbəzliy kama vaa ka Zhəwifə, zhəghəshi ka ka nəw Hyala ghwəmmə gəm lə kwəma pəhəti Məyizə ma! 20 *Ma pə ghwəmmə məntiy, ə pə ghwəmmə tsaslanaghəshi zliya, ta gəzanshi a ghəshi zlay zəmə sliw tsa ta məndi mbəri li, lə məni ghwərghwər, mbaꞌa zəmə sa ɓərti ɓərti tsa, lə zəmə miymiy. 21 *Sa nzana, ma na gəla niva shiyəy, ya ghala vəghwə tsa mbəradzəy tsa na, lə ka gəzə kwəma pəhəti Məyizə niy nza na tiɓaa dzəkən shi va, mbə məlmə gwaꞌa. Zhini diɓa na, mbə jangə shi va mbəzliy nza mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, njasa səəkə *vici dəkəva shi gwaꞌa» kə Zhakə.

Zliya kaa *mbəzliy nəw Yesəw kamaa ka Zhəwifə

22 *Sa gəzəkə Zhakə kwəma va tsəgha na, dza *ka kwal Yesəw, ghəshi lə mətikwəkwər mbə mbəzliy nəw Yesəw, mbaꞌa mbəzliy nəw Yesəw gwanashi, mbaꞌa ghəshi zləɓavə kwəma ci va. Dzəghwa ghəshi ki, mbaꞌa ghəshi tsəhavə mbəzli mbə shi, ta ghwənishiy dzəmbə məlmə Antiyəshə kwasəbə kar Pəl lə Barnabasə. Dza ghəshi ti ghəshi tivə Zhəwdə tsa har məndi Barsabasə, ghəshi lə Shilasə. Bakanashi na, mbəzli zləɓavə ngwarməmə kwa kwal Hyala kwəma shi wəzə ghəshi. 23 Mbaꞌa ghəshi tsasliti zliya, mbaꞌa ghəshi ɓanavəshi, ta dza li. Tsaꞌ kə ghəshi kwa na:

«Ka kwal Yesəw, ghəshi lə mətikwəkwər mbə mbəzliy nəw Yesəw, mbaꞌa ngwarməhiŋwəy mbə nəw Yesəw səkwəŋwəy na, ghwəy ngwarməmə mbə nahwəti hwəlfə kala kamaa ka Zhəwifə, shi mbə məlmə Antiyəshə lə shi mbə məlməhi tə hiɗi ka Shiri mbaꞌa Shilishi. 24 *A ghəy favə, a nihwəti mbəzli mbə ghəy dzaa səəvəri məhərli ghwəy, ka dzantəŋwəy her ghwəy lə nahwəti gəzə kwəma, kə məndi. Ma mbəzli vay, ghəy ghwənashi na ta dzaa gəzəŋwəy gəla kwəma vaw. 25 Va tsəgha sləkati ghəy gwanaŋəy, a ghəy tsəhavə mbəzli mbə ghəy, ta ghwənəghəŋwəy shi kwasəbə mbəzli ɗiti ghəy ni bakə ni, nja kar Barnabasə, ghəshi lə Pəl, 26 mbəzliy gə piy tsa shiy zay war ta kwəma slən tsa Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw. 27 Mbəzli təravə ghəy va ta ghwənəghəŋwəyshi kwasəbə kar Barnabasəy, ghəshi na kar Zhəwdə lə Shilasə. Ghəshi dza naa gəzəŋwəy kwəma tsasləghəŋwəy ghəy va lə miy tsa shi. 28 *Sa nzana, ma kwəma dza ghəy na ta gəzəŋwəyəy, ghənzə na saa təɓanci kaa safə tsa Hyala lə kaa ngəŋəy kwərakwə. Ka ɗi ghəy səsəŋwəy məhərli ghwəy lə kwəma pəhəti *Məyizəw. Avanta kwəma ɗi ghəy gəzaŋwəy: 29 Zlayəm zəmə sliw tsa tahwə məndi mbəri li, lə miymiy, mbaꞌa sa ɓərti ɓərti tsa. Zlayəm məni ghwərghwər. Mbaꞌa pə ghwəy ndəghwə ghən tsa ghwəy va məni shi va njasa gəzəkəŋwəy ghəy vay, a ghwəy mənti kwəma wəzə na va Hyala. Ava ghənzə na kwəma gəzaŋwəy ghəy, nza ghwəy nza ki» kə ghəshi.

30 Sa tsaslamti ghəshi zliya va na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi ɓanavə kaa mbəzli ghwəni ghəshi va ki. Mbaꞌa mbəzli va kafəshi mbə Zherəwzalem dzəmbə məlmə Antiyəshə. Ma sa tsəhəshi ghəshi mbə Antiyəshə na, mbaꞌa ghəshi ɓasəti mbəzliy nəw Yesəw gwanashi mbəɓa, mbaꞌa ghəshi ɓanavəshi zliya va. 31 Dza mbəzli va mbaꞌa ghəshi jangəti zliya va. Ma sa jangəti ghəshi na, tapə ghəshi ka vəshi tərəŋw, sa dəpəti na nefer shi. 32 *Dza kar Zhəwda ghəshi lə Shilasə, sa nza ghəshi dəꞌwə ghən tsa shi ka gəzə kwəma Hyala, mbaꞌa ghəshi cintishi kwəma Hyala, ka mətsahanavəshi bərci kaa ngwarməmə, lə gəzə kwemer ghənghən ɗaŋ. 33 Dzəghwa mbaꞌa ghəshi hyayvashi mbəɓa. Ma ləy hwəm na, mbaꞌa ngwarmbəghəshi zlashiy dzashi. «Nza ghwəy tsəhə kwəriŋ» kə ghəshi kaa ngəshi, mbaꞌa ghəshi zhəghəghəvashiy zhəvəgha mbəzliy niy gwanashi va. 34 Ma Shilasə, naci na mbaꞌa nzəyəy tiɓa.

35 Ma kar Pəl lə Barnabasə ɓa na, mbaꞌa niva nzəyshiy nzata nza mbə məlmə Antiyəshə, ka ɓəni shiy, lə ka gəzə yəwən kwəma Ndə sləkəpə wəzə na kaa mbəzli, ghəshi lə nihwəti mbəzli ɗaŋ.

Təhəva tsa Pəl lə Barnabasə

36 Ləy hwəm hi jəw tsəgha ki, ma kə Pəl kaa Barnabasə na: «Wəzəɓa zhəghəva ghwəm naa zhəti səəbə, a ghwəm zhaa naghashi ngwarməhim mbə məlməhi gəzanavəshi ghwəm va kwəma Ndə sləkəpə ngəshi gwaꞌa, nza ghwəm mbəə nashi njasa nza ghəshi nana» kə. 37 *«Tsəgha na» kə Barnabasə. Ka ɗi pəmə Zhaŋ tsa har məndiy Markə ghəci kwasəbə shi, ta dza va. 38 *Ma Pəl naci ki na, nay wəzə tsa pəmə gəla tsava ndə kwasəbə shi ghwəlaw. Sa wanay, sa niy zhəghətəvay na mbaꞌa zlashi mbə hiɗi ka Pamfili, kalaa nəwshi ghəci ghwəla ta sləni shi. 39 *Dzəghwa tsəgha ki na, mbaꞌa həərəva dzay dzəghwa jipə tsa shi, ta kwəma Zhaŋ Markə tsa va. Tərəŋw ghəshi ngərəhwə ghəpə paꞌ ka təhəvərivashi ghəshi. Dza Barnabasə naci ki mbaꞌa pəməvə Zhaŋ Markə kwasəbə ci. Ka dzashi lə kwambəwal dzəmbə Shipər. 40 *Ma Pəl na, mbaꞌa təravə Shilasə ta dza ghəshi li na naci. Ma ghəshi ghwəla ta kafə na, dza mbəzliy nəw Yesəw mbaꞌa ghəshi cəꞌwakən cəꞌwə kən shi. Nza Ndə sləkəpə mbəə mananatishi wəzə hwər tsa ci. Ka dzashi ghəshi ki. 41 Ma kwa kwal na, mbaꞌa ghəshi garəhwə garə mbə məlməhi tə hiɗi ka Shiri lə shi ka Shilishi. Ka mətsahanshi bərci kaa mbəzliy nəw Yesəw, ta mbə ghəshiy nəw kwal Hyala wəzə.

16

Timəte kwasəbə kar Pəl lə Shilasə

1 *Dza Pəl mbaꞌa zhəkəy dzəmbə məlmə Derbə. Mbaꞌa kafəy tiɓaa dzəmbə Listər ɓa. Ma mbə Listər na, mbaꞌa kəsay tsahwəti ndə mbə mbəzliy nəw Yesəw, Timəte slən tsa ci, zəghwə nahwəti mali *ka Zhəwifə, mbaꞌa niy zhəghəta ka kwa nəw Yesəw. Ma dəy naci na, ndə ka *Gərekə. 2 *Timəte tsa va na, ndə wəzə ghəci niy nza va mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Listər lə mbə məlmə Ikəniyəm gwanashi. 3 *Dzəghwa Pəl mbaꞌa mawti dza ta gəzə kwəma Hyala li. Dza na mbaꞌa pəməvə, *slaꞌ slanamti fəꞌyasa ta mbə ka Zhəwifə tə pətsa va, mbə məlmə vaa zləɓavə ghəciy nəw Pəl. Sa nzana mbaꞌa ghəshi sənay gwanashi, ndə ka Gərekə na dəy, kə ghəshi.

4 *Dza kar Pəl ka dzashi dzar mbə məlməhi. Kə ghəshi ka zhananshi kwəma pəhəti *ka kwal Yesəw va ghəshi lə mətikwəkwər mbə Zherəwzalem kaa mbəzli. «Nəwəm kwəma pəhəti məndi va wəzə» kə ghəshi. 5 *Ghalaɓa ki na, mbaꞌa mbəzliy nəw Yesəw kwəmavə bərci ta nəw kwal Hyala wəzə. Zhini ka mətsəhəva mbəzliy dzəmbə shi vici va vici va gwaꞌa.

Ndə ka Masedəwan mbə gəzanci kwəma kaa Pəl kwa shiw

6 *Dzəghwa ki ka ɗi dzəti hiɗi Azəy kar Pəl ta gəzə kwəma Hyala na, dza *Safə tsa Hyala mbaꞌa damətishi va dzaa dzəti shi. Sa nzana tsəgha na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi ɓəvə tsahwəti kwal, mbaꞌa ghəshi taŋamti hiɗi Firigi lə shi ka Galatə. 7 Ma sa tsəhəshi ghəshi ndəkwə ndəkwə vəgha hiɗi Mizi na, ka pəla kwal tsaa dzəmbə hiɗi Bitini ghəshi, kala ɓanavəshi kwal Safə tsa Yesəw. 8 Sa nzana tsəgha na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi taŋəti hiɗi Mizi, ka səəkəshiy dzəmbə məlmə Tərəwasə.

9 Ma həvir mbə məlmə va na, mbaꞌa Pəl nashi shiy nja kwa shiw. Shi nashi na vay, ntsaa səəkə tə hiɗi ka Masedəwan səəkəy naa garəy, ka cəꞌwə Pəl ghəci, ma kə na: «Səəkə kwa ghəy kwa ghəy, ghəy ka Masedəwan a gha kəətiŋəy!» kə. 10 Ma ləy hwəm sa nashi na shi va tsəgha na, mbaꞌa ghəy sənay Hyala harŋəy na ta dza ghəy gəzanshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli tə hiɗi va, pə ghəy. Tapə ghəy ka pəla kwal dzəti hiɗi ka Masedəwan taŋtaŋ. *

Njasa zləɓavə Lidi Yesəw mbə məlmə Filipə

11 Dza ghəy ki, mbaꞌa ghəy maɗiŋəy mbə məlmə Tərəwasə kwa kwambəwal, dza tsərə ghəy dzəvəriŋəy dzəti nihwəti hiɗi tə jipə yam, Samətərasə, kə məndi kaa slən tsa shi, hi ghəy tiɓa. Ma way pi tə həzlimə va na, mbaꞌa ghəy kafəŋəy mbə Samətərasə kwa kwambəwal dzəmbə Neyapəlisə. 12 Sa maɗi ghəy tiɓa na, ka dzaa dzəmbə məlmə Filipə, ghənzə kwa taŋa məlmə ka ndəə kəsata mbə dzəmbə hiɗi ka Masedəwan. Zhini ɓa na, məlmə nza ka *Rəm mbə ghənzə. Mbaꞌa ghəy hiŋəy mbə məlmə va jəwə.

13 *Dza ghəy fəca *vici dəkəva ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəy səvəriŋəy mbə məlməə dzaŋəy dzəy vəgha həl, dzəti pətsaa niy təkəti ghəy, a ka Zhəwifə dzaa ɓasəva tiɓa ta cəꞌwə Hyala, pə ghəy. Mbaꞌa ghəy kəsashi miꞌi ɓasə ɓasə tiɓa, mbaꞌa ghəy nzəyŋəy ta gəzanshi kwəma Hyala. 14 *A nahwəti mali niy nza mbə shi, slən tsa nzə na, Lidi, mbə məlmə Tiyatir ghənzə səəkə, kwa ɗəl kwəbeŋer ghəm ghəm ni tə dimə ghənzə, ka hazləni ghənzə va Hyala. Ma sa gəzə ghəy kwəma na, ka fa ghənzə. Dza Ndə sləkəpə mbaꞌa ghwənanamti nəfə tsa nzə ta fə ghən ghənzə ta kwəma gəzə Pəl gwaꞌa. Dza na mbaꞌa famti kwəma va wəzə. 15 *Mbaꞌa məndi mananati *batem ngəshi lə mbəzli kəghi tsa nzə gwanashi. Ma ləy hwəm sa mananatishi məndi batem na, dza na ka cəꞌwəŋəy ghənzə, ma kə na: «Mbaꞌa pə ghwəy nighətəra, nja maliy ɓanavə nəfə tsa nzə kaa Ndə sləkəpə kataŋ kataŋəy, wəzəɓa dza ghwəy naa dzakə ghi tsee, a ghwəy nzəyayvaŋwəy kəyɓa» kə. Dza na mbaꞌa dənahwəŋəy ta dzakə ghi tsa nzə va.

Kar Pəl lə Shilasə kwa fərshina mbə məlmə Filipə

16 *A nahwəti mali niy nza tiɓa mbə məlmə Filipə, mava tsa ndə ghənzə, lə *hil tsaa məni ghyaghya mbə ghən nzə. Ka kwəmanshi shiy ghənzə niy nza ɗaŋ kaa mbəzliy sləkə, lə shi ka na vaa nighəpə.

Ma tə nahwəti vici ghəy mbə dza ta cəꞌwə na, bəgəm ghəy kwəmay li ki. 17 *Dza na tapə ta nəwŋəy, ghəy lə kar Pəl, ka zlapə kwəma ghənzə, ma kə na: «Ma mbəzli niy, mbəzli ka ghəra sləni Hyala ta ghwəmə na ghəshi! Kwal tsa dza ghwəy ta mbəliŋwəy kwa na sa ciŋwəy ghəshi va» kə. 18 *War ka məni ghənzə tsəgha gar dzar vici ɗaŋ. Dzəghwa Pəl mbaꞌa daliy va fafa kwəma nzə va. Ma ghənzə kwasəbə ghəy tə nahwəti vici, ka gəzə kwəma nzə va na, dza Pəl tərəɗ zhəghətəvay dza kwa. Ma kə kaa hil ndə məni ghyaghya tsa mbə ghən nzə va na: «Ava lə slən tsa Yesəw *Kəristəw gəzəŋee, səvəri mbə ghən mali va!» kə. Mbaꞌa hil ndə məni ghyaghya tsa vaa səvəriy mbə ghən mali va, war tə pətsa va ta.

19 Ma sa nay mbəzli ghəranshi mali va va sləni tsəgha, mbaꞌa kwal pəla zəmə tsa shi kəəliy na, dza ghəshi baŋ ghəshi kəsəti kar Pəl lə Shilasə, ka mbahəshi səvəriy dzəti pi ɓasəva, dzəghwa kwəma mbəzli ka Rəm ka sla ngwəvə. 20 *Ma sa ɓəkəshi ghəshi dzəghwa kwəma ka sla ngwəvə ka Rəm ki, ma kə ghəshi na: «Ma mbəzli niy, ə səsə ghəshi mbəzli mbə məlmə ghwəmmə dalala, *ka Zhəwifə na ghəshi. 21 Ə ɓənipə ghəshi kwemer kama kwal va ghwəmmə ta zləɓashi, ya ta nəwshi, ghwəmmə ghwəmmə mbəzli ka Rəm» kə ghəshi.

22 *War sa favə mbəzliy ɓasəshi va tsəgha na, kala ɗi kwəma kar Pəl lə Shilasə ghəshi. Dzəghwa ka sla ngwəvə mbaꞌa ghəshi səsəranti kwəbeŋer kən ghən shi, mbaꞌa ghəshi gəzanshi kaa mbəzli, a məndi dəꞌwəshi lə getesli. 23 Ma sa dəꞌwətishi məndi dalala na, mbaꞌa məndi faghwashi kwa fərshina. Ma kə məndi kaa ndə ndəghwə fərshina tsa va na: «Gwəmavə tə gha ndəghwəshi wəzə» kə məndi kaa ngəci. 24 Ma sa favə ndə ndəghwə fərshina tsa va kwəma gəzanakə məndi va tsəgha na, dza na mbaꞌa fambəshi mbə ciki tsaa kərkə ləy hwəm mbə ceker kwa fərshina, mbaꞌa kalaghwa shiɗshiɗ shi kwa nihwəti shəghwəə niy gwəmati məndi lə kweler ti shi, ta kəli shiɗshiɗ mbəzli kwa fərshinaa dzəghwa shi, kala tiɗiva ma ghəshiy səəmə.

25 Ma mbə yam vərɗi na, mbaꞌa kar Pəl lə Shilasə kafəshi ta cəꞌwə Hyala shi, ka fal slən tsa nzə lə cəm. Ma mbəzli kwa fərshina li shi gwanashi na, ka fashi. 26 ꞌWakəvə tsəgha, vətəghə hiɗi ghavə gərgərə dalala, mbaꞌa səɗa ciki fərshina mənkəɗita. Nzaꞌjəw miy ceker ghwənishi gwanashi. Dzəghwa pəŋw pəŋw deŋwer palamətəvashi tə mbəzli kwa fərshina gwanashi tsəgha. 27 *Dza fərghə ndə ndəghwə fərshina fərghəy, mbaꞌa nashi miy ceker ghwəni ghwəni. Ma sa nashi na tsəgha na, «Na mbəzli kwa fərshina hwəhwəshi ɓasa» kə ghən tsa ci. Dza na fat, təɗikəvəri kafaꞌi tsa ci, ta pəəsli ghən tsa ci. 28 Sa nay Pəl tsəgha na, dza na mbaꞌa ngwəmata lala zlaŋzlaŋ, ma kə ngəci na: «Kadiw, kadiw! Ka pəəsli ghən tsa gha gha ma! Waa tikə nza ghəy gwanaŋəy!» kə.

29 Sa gəzəkə Pəl tsəgha na, dza ntsa va tapə ta ɗəw ghwə, sa kwəmavə na na, kə ka kəsli baliy dzəmbə ciki fərshina lə gwərgwərə va hazləni, dza tsəfəkwə tsəfəkwəy kwa kwəma kar Pəl lə Shilasə. 30 *Dza na, mbaꞌa pəməkəvərishi tə ngwəla, ma kə na: «A mbəzliy sləkəra! Wa shi kee mənti kee mbəlira kia?» kə. 31 Ma kə kar Pəl ngəci na: «Ɓanavə nəfə tsa gha kaa Yesəw Ndə sləkəpə, ta mbəliŋa dza gha, ghwəy gwanaŋwəy lə mbəzli kəghi tsa gha» kə ghəshi.

32 Dzəghwa ghəshi mbaꞌa ghəshi gəzanavəshi kwəma Ndə sləkəpə ngəci lə mbəzli kəghi tsa ci gwaꞌa. 33 *Dza ntsa va mbaꞌa pəməvə kar Pəl həvirvata, mbaꞌa dzaa yaɓanamtishi zheher shi. Mbaꞌa kar Pəl mananati *batem, ghəshi lə mbəzli kəghi tsa ci gwanashi tiɓata. 34 Dza na mbaꞌa pəməghə kar Pəl dzakə ghi tsa ci, mbaꞌa dzaa ɓanavəshi shi zəmə. Ka vəshi ghəci lə mbəzli kəghi tsa ci gwanashi, sa ɓanavə ghəshi nefer shi kaa Hyala.

35 Ma sa kəɗiy pi na, mbaꞌa ka sla ngwəvə ghwənashi ka sawji ta gəzanci kwəma kaa ndə ndəghwə fərshina. A kə ghəshi ta ni na: «Ma kə ka sla ngwəvəy, “Pəlashi mbəzli va, a ghəshi dzashi” kə ghəshi» kə ghəshi ta ni. 36 Ma sa favə ntsaa ndəghwə fərshina tsəgha na, mbaꞌa gəzanshi kwəma va kaa kar Pəl, ma kə na: «A mbəzlee, a ka sla ngwəvə ghwənikəra miy, e pəlayŋwəy, a ghwəy dzaŋwəy, kə ghəshi. Ma ghənzə tsəghay, səvəriŋwəyəm mbalam, kwəriŋ!» kə. 37 *Ma kə Pəl kaa ka sawji shi va ghwənikə ka sla ngwəvə na: «Mbaꞌa ghəshi dəꞌwəvəŋəy kwa kwəma mbəzli gwanashi, mbəzli ka *Rəm ghəy nanzə ngar ki. Dzəghwa mbaꞌa ghəshi kalayŋəy kwa fərshina, kala mənəhwə ngwəvə məndi ya ngwəvə nzə na. Zhini nana ɓa na: “Ka ɗi pəliŋəy ghəli ghəli” kə ghəshi na? A awə. Nava tiɓaw. War ghəshi kəə səəkə dəꞌwə ghən tsa shi, a ghəshi pəliŋəy kwərakwə» kə.

38 Dza ka sawji ghwənikə ka sla ngwəvə va, mbaꞌa ghəshi dzaa gəzanshi kwəma va kaa ka sla ngwəvə. Sa gəzəy ghəshi kwəma va na, mbaꞌa ka sla ngwəvə hazlənishi sa favə ghəshi, ka Rəm na kar Pəl lə Shilasə, kə məndi. 39 Dzəghwa ghəshi mbaꞌa ghəshi səəkəshi, mbaꞌa ghəshi dəpəti kar Pəl, ta mbə kwəma vaa kərayta tsəgha. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi pəlikəməshi kwa fərshina. «Tihwətihwəm, ɓarvaŋwəyəm mbə məlmə Filipə na» kə ghəshi kaa kar Pəl. 40 *Dzəghwa kar Pəl mbaꞌa ghəshi səəməshi kwa fərshina, ka dzashi dzakə ghi tsa Lidi. Sa tsəhəshi ghəshi kəyɓa na, mbaꞌa ghəshi kəsashi ngwarmbəghəshi mbə nəw Yesəw, mbaꞌa ghəshi mətsahanavəshi bərci ta nəw kwal Hyala ghəshi tərəŋw. Ləy hwəm ki na, ka dzashi ghəshi.

17

Kar Pəl lə Shilasə, mbə məlmə Tesalənikə

1 *Ma sa kafə kar Pəl mbə Filipə ki na, ka dzar mbə məlmə Amfipəlisə lə Apələni. Dza kwəɗim ghəshi tsəhəshi mbə məlmə Tesalənikə. Mbaꞌa *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə mbə məlmə va. 2 *Dza Pəl mbaꞌa tsəhəy mbə ciki tsa va, njasa sənaɓəy na mbə məni ndimndim. Mahkan *vici dəkəva dzəvərita war mbə jakəva Pəl lə mbəzli mbə ciki tsa va, ka gəzanshi kwəmaa dzəkən kwəma mbə Zliya Hyala. 3 *Cəkeꞌ ghəci pəraslanavəshi kwəma mbə zliya, mbaꞌa cintishi. Sa ka *Kəristəw Ntsa tivə Hyala ta mbəli mbəzli səəkəy taa nzay, ta sahwə ngəraꞌwə dza na, ta pəəsliti dza məndi, ka na dza na, mbaꞌa zhəkəməy kwa kwəli, kə. «Kəristəw tsa gəzəkə zliya vay Yesəw na, ghəci na sa gəzəŋwəy ya tsa kwəma ci dəꞌwə ghən tsa ci» kə Pəl. 4 *Dza nihwəti mbəzli mbə *ka Zhəwifə na, mbaꞌa ghəshi zləɓavə kwəma va, ka zhəghəshi kwa zəərə kwətiŋ na ghəshi lə kar Pəl mbaꞌa Shilasə. Tsəgha nihwəti ka *Gərekə ɗaŋ, shiy hazləni va Hyala, ghəshi lə miꞌi nza dimə ti shi, mbaꞌa ghəshi zləɓavə kwəma kar Pəl va. Ka mənishi ka mbəzli kwa zəərə kwətiŋ na li shi kwərakwə.

5 *Ma nihwəti ka Zhəwifəə zləɓavə ma va nashi ki na, tapə ghəshi ta hərhə va kar Pəl, dza ghəshi, mbaꞌa ghəshi ɓasəvə mbəzli ka daŋərə dzar kwa kwal, dza ghəshi ka ngwəngwəmə lala, mbaꞌa mbəzli ɓasəshi. Dza gwaꞌa gwaꞌa məlmə va səəta. Təgwələm, ghəshi dzashiy dzakə ghi tsa Zhasaŋw, ka pəla kar Pəl lə Shilasə kəyɓa, ta pəməshiy dzəti ngwəla kaa mbəzli. 6 *Pəlaꞌ pəlaꞌ kə ghəshi kaa mbəzli va na, kala nashi ma ghəshi kəyɓa. Mbaꞌa ghəshi mbati nəfə tə kar Zhasaŋw ghəshi lə nihwəti ngwarməmə, mbaꞌa ghəshi kəəsəghəshi kaa ka sla ngwəvə mbə məlmə va. Sa kəəsəghəshi ghəshi na, tapə ghəshi ta gəzə kwəma zlaŋzlaŋ, ma kə ghəshi na: «Mbəzli niy, cəkeꞌ səəvəri ghəshi mbəzli tə hiɗi. Ma sa səəkəshi ghəshi tikəə dzəmbə məlmə ghwəmmə na, 7 *mbaꞌa Zhasaŋw kaꞌwətishi kəghi tsa ci. Mbəzli vay, ka zləɓa kwəma pəhəti mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi ghəshiw. Ma kə ghəshiy: “A tsahwəti mazə tiɓa, Yesəw, kə məndi slən tsa ci” kə ghəshi» a kə ghəshi.

8 Dza kwəma va mbaꞌa zhanati kaa mbəzli mbə məlmə va gwanashi, lə kaa ka sla ngwəvə gwaꞌa. 9 Ma kə ka sla ngwəvə kaa kar Zhasaŋw na: «Ngambəm shiy mbə kwəma na, ka məndi gha pəliŋwəy» kə ghəshi. Dza mbəzli va mbaꞌa ghəshi wəy shiy, mbaꞌa məndi pəlashi ki.

Kar Pəl lə Shilasə mbə məlmə Bere

10 *War sa mənta vərɗi na, «Mbalam dzəmbə məlmə Bere» kə ngwarməmə mbə nəw Yesəw kaa kar Pəl lə Shilasə. Ma sa tsəhəshi ghəshi mbə Bere na, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. 11 *Na niva *ka Zhəwifə nashi na, wəzəɓa hwər tsa shi niy nza kaa ni mbə məlmə Tesalənikə ka Zhəwifə. Dzəghwa mbaꞌa ghəshi zləɓavə kwəma Hyala gəzə kar Pəl va, lə nəfə tsa shi gwanay. Njasa səəmə vici gwaꞌa na, war tsəgha ghəshi mbə pəla kwəma va mbə Zliya Hyala, ta mbə ghəshiy sənay nda kataŋ na kwəma gəzanshi kar Pəl va. 12 *Dzəghwa ki ɗaŋ mbəzli ka Zhəwifə ɓanavə nefer shi kaa Yesəw, ɗaŋ zhər ka *Gərekə diɓa, zhini ɗaŋ miꞌi ka Gərekə nza dimə ti shi.

13 *Mbaꞌa ka Zhəwifə mbə Tesalənikə favə, na Pəl gəzanavə kwəma Hyala kaa mbəzli mbə məlmə Bere, kə məndi. Sa favə ghəshi na, mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəmbə Bere. Zhini həər ghəshi həərəvəri niva mbəzli mbə nava məlmə diɓa, ta mbə ghəshiy ɗi ma kwəma kar Pəl. 14 Dzəghwa ngwarmbəghəhiy mbə nəw Yesəw mbaꞌa ghəshi gəzanci kaa Pəl, a ghəci dza ta ɓə kwambəwal ta dzaa dzəti tsahwəti pi. Dza kar Pəl lə mbəzliy pəhə, mbaꞌa ghəshi dzashi. Kar Shilasə ghəshi lə Timəte na, mbaꞌa shi ghəshi mbə məlmə Bere nashi. 15 Dza mbəzliy pəhə Pəl va, mbaꞌa ghəshi pəhəghə paꞌ mbə məlmə Aten. Tsaꞌ kə Pəl ngəshi tiɓa na: «Mbalam harashim kar Shilasə lə Timəte, a ghəshi səəkəə kəsara taŋtaŋ» kə. Mbaꞌa mbəzli va zhəghətəvashi ki.

Gəzə kwəma Hyala Pəl mbə məlmə Aten

16 Ma Pəl mbə məlmə Aten mbə ndəghə səəkə tsa kar Shilasə na, mbaꞌa nəfə tsa ci satiy tərəŋw, sa nashi na mbəreketi tata məndi mbə məlmə va ɗaŋshi dalala. 17 *Dzəghwa, tapə ghəci dzay dzəmbə gəzə kwəma Yesəw kaa *ka Zhəwifə lə nihwəti mbəzliy hazləni va Hyala njasa səəmə vici, mbə ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. Zhini na, ka gəzanshi kaa mbəzli kwəmə na li shi dzar tə ləwmahi, njasa səəmə vici. 18 *Ma tə nahwəti vici na, dza nihwəti mbəzli ka ɓənipə shiy, tapə ghəshi ta kə ghəpə li, mbəzliy ɓənipə nəw kwəma har məndiy kwəma *Epikwəri mbaꞌa sa *Sətəyəwshi. Ma kə nihwəti mbəzli mbə shi na: «Wa shi ɗi ndalaza tsa ni gəzə sənzənva kia?» kə ghəshi. Ma kə nihwəti mbə shi sa favə ghəshi Pəl mbə gəzanshi kwəma Yesəw, lə kwəma zhakati tsa ci mbə məti na: «Nja ndə ci ta mbəreketi ka məlmə kaa mbəzli nay ndə» kə ghəshi.

19 Ləy hwəm kwəma va na, mbaꞌa ghəshi pəməhwəə dzəmə hwəm pətsa har məndiy *Areyəpazhə, mə pətsa ka məndiy ɓasə kwəma. Sa pəməghə ghəshi na, dza ghəshi ka ɗəw kwəma və, a kə ghəshi na: «Gəzaŋəy nda wantsa na na kwəma ɓənipə gha na ꞌwarꞌwar na di? kə ghəshi. 20 Sa nzanay, a gha gəzəkə nihwəti shi səəkə ma ghəy favə kwa sləmə ghəy mbə kwəma gha va, va tsəgha ɗi ghəy gha pəraslavəŋəy shi ɗi kwəma gha va gəzə wəzə, ta mbə ghəy sənata» kə ghəshi. 21 Sa njəɗi mbəzli va va kwəma va tsəgha va Pələy, sa nzana, ma kwəma ka Aten, lə ka səəkə səəkə mbə məlmə shi gwanashiy, nahwəti kwəma ka ghəshiy kəslimbə ghən mbə tiɓa, nja gəəzə yəwən kwemer, lə fafa nihwəti kwemer gəəzə məndiw.

22 Dza Pəl ki, gar garəy, tə jipə mbəzli mə hwəm pətsa har məndi vaa Areyəpazhə, a kə na: «A mbəzli ka Aten, kadiwəm! Ma yən nighəy, ghwəy na mbə pəraꞌwanshi dəvə ghwəy nza ghwəy slar slar kaa mbəreketi gwanashi. 23 Sa nzanay, e təwrəhwə təwrə dzar mbə məlmə ghwəy, mbaꞌee nashi mbəreketi ngangati ghwəy, ta tsəfəkwə kwa kwəma shi. Dzəghwa mbaꞌee kəsay tsahwəti pi ta mbəri tsa ghwəy, mbaꞌa ghwəy tsaslati shiy ti: “Pi, ta ta mbəri tsa sənay ma məndi” pə ghwəy. Ma nə ya kiy, ntsa pəraꞌwanci ghwəy va dividivi ghwəy, kala sənay ma ghwəyəy, ghəci na sa ciŋwəy ya tsa kwəma ci nana ki. 24 *Ntsa vay, ghəci na Hyalaa ngati hiɗi ni, lə shi ti shi gwaꞌa. Ghənzə sləkə na ghwəmə lə hiɗi gwaꞌa. Ka nzəy na mbə ceker ngangati mbəzli lə dividiviw. 25 *Ma na Hyalay, ghəzlita na ta shiy ya nimaɓa shiy, gar mananatishi ndə ngəriw. Sa nzanay ghənzə dəꞌwə ghən tsa nzə fəy na mbəzli tə ghwəmə, ghənzə ɓanshi piy, lə shiy gwanashi kaa mbəzli. 26 *Ghənzəy, mbə ndə kwətiŋ ɓəkəvəri na mbəzli tə hiɗi gwaꞌa. Dza na mbaꞌa tətəhəy mbəzli dzar tə hiɗi gwanashi, ta nzəy ghəshi ti shi. Mbaꞌa slanavəshi vəghwə tsa slanavəshi na, ta nza tə hiɗi, lə ghala pi tsa dza ghəshiy nzəy ti tə hiɗi gwaꞌa. 27 *Ma shi mənti na va tsəghay, ta mbə mbəzliy dzəghə pala Hyala, njasa ka ghwəlfə vaa titiɓə pi, mbə pəla shiy. Ma sa ka ghəshi pala tsəgha na, nza ghəshi kəsata, ya tsəgha kama Hyala kərakə lə ndə ya tsamaɓa ci mbə ghwəmmə. 28 *Sa nzana, ma piy tsa piy ghwəmmə, lə kwəfəghə kwəfəghə ghwəmmə, lə nza tsa nza ghwəmmə tə ghwəməy, mbə Hyala na. Njasa tsasliti nihwəti ka tsasli shiy va mbə ghwəy, a kə ghəshi na: “Ma ghwəmməy, ndərazhi Hyala nza ghwəmmə kwərakwə” kə ghəshi. 29 *Njana nzana ndərazhi Hyala ghwəmmə kiy, ka təɓə na ghwəmməə zhiniy yəmə Hyala lə shi mənti ndə ngəri nza kiw. Nihwətiy vas tsahi mbəzə, ya tsahi bənɓa, ta nza ka mbəri tsa shi. Nihwəti ɓa na, ka tsərə hakwə, ta nza ka mbəri tsa shi. Niva shiyəy, shi mənti ndə ngəri lə məcaŋa ci, səvəri mbə zəzə kwəma ci na ghəshi. 30 *Ma vəghwə tsaa niy sənata ma mbəzli Hyala kataŋ na tiy, ka mbəra tsava vəghwə Hyalaw. Nanay, a gəzanshi na kaa mbəzli ya paꞌ kwəmaɓa, a ghəshi tsa titihwə, ka zhəghanti nzəy tsa shi tə hiɗi. 31 *Dzəghwa na mbaꞌa titi vici dza naa sla ngwəvəə dzəkən mbəzli tə hiɗi gwanashi ti, lə kwal tsa tiɗiɗ tsa. Mbaꞌa tivə ntsaa dzaa ɓasə ngwəvə va. Sa mətiy nay, mbaꞌa zhakatiy mbə məti, ta mbə mbəzliy sənay ghəci dza na sla ngwəvəə dzəkən mbəzli kataŋ, kə ghəshi» kə Pəl.

32 Ma sa favə mbəzliy ɓasəshi va Pəl mbə gəzə kwəma zhakati tsa ndə mbə məti na, dza nihwəti mbəzli mbə shi tapə ghəshi dzəmbəshi mbə sawa kwəma ci. Ma kə nihwəti ɓa na: «Ma kwəma va ghənzə tsəghay, kadiw, fəcahwəti ghaa zhiniy gəzaŋəy diɓa» kə ghəshi. 33 Ava tsaꞌ tsətsə səvəriy Pəl mbə shi. 34 Dzəghwa nihwəti mbəzli mbə shi ya tsəgha nzə ki, mbaꞌa ghəshi jakəshi lə Pəl, ka ɓanavə nefer shi kaa Yesəw. Nihwəti mbə mbəzliy vay, kar Dənisə, ndə mbə mbəzliy ɓasəshi va mə hwəm pi Areyəpazhə, lə nahwəti mali Damarisə, kə məndi kaa slən tsa nzə, lə nihwəti mbəzli diɓa, niy nza ghəshi.

18

Pəl mbə məlmə ka Kwərintə

1 Ma ləy hwəm kwəma va na, mbaꞌa Pəl maɗiy mbə məlmə Aten, ka dzay dzəmbə məlmə Kwərintə. 2 *Dza na mbaꞌa kəsay tsahwəti ndə *ka Zhəwifə, Akilasə, kə məndi kaa slən tsa ci, tə hiɗi ka Pəŋw məndi yakə. Hiy ntsa va tərəŋw tiɓa ghala səəkəy na tə hiɗi ka Itali ghəshi lə mali ci Pərishiləw. Sa nzana mbaꞌa Kwələdə mazə tsa dikə tsa mbə *Rəm gəzanshi kaa ka Zhəwifə gwanashi a ghəshi ɓarvashi mbə məlmə Rəm, ta dzashiy dzəti hiɗi shi, va tsəgha niy səəkəy naa dzəmbə Kwərintə. Dzəghwa Pəl mbaꞌa jakəy li shi ki. 3 *Sa nzana sləni kwətiŋ na sa məni ghəshi li. Sləni cisli shiy ta hawrə geshikiki niy nza sa shi. Sa ka ghəshiy cislitishi na, ka ɗəlshi. Dza na mbaꞌa nzəyəy kəghi tsa shi, ka ghəra sləni shi ghəshi.

4 Pəl ki na, mbə gəzə kwəma Hyala ghəciy nza kaa mbəzli mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, njasa səəkə *vici dəkəva gwaꞌa. Ka pəla kwal tsaa mbəla ka Zhəwifə ghəshi lə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, ta mbə ghəshiy zləɓavə kwəma Yesəw. 5 **Dzəghwa mbaꞌa kar Shilasə lə Timəte səəkəshi tə hiɗi ka Masedəwan. Sa səəkəshi ghəshi na, mbaꞌa Pəl zlata sləni ci, dza na mbaꞌa ɗambəvay mbə gəzanshi kwəma Hyala kaa ka Zhəwifə, ka gəzanshi wəzə wəzə: «Yesəw na *Kəristəw Ntsa tivə Hyala» kə. 6 *Dzəghwa sa favə ka Zhəwifə kwəma gəzəkə Pəl va tsəgha na, kala zləɓa kwəma ci ghəshi, dza ghəshi ka tsəərə Pəl. Ma sa məni ghəshi tsəgha na, dza Pəl mbaꞌa kwəsamti kwərbi mbə kwəbaŋ tsa ci. A kə na: «War ghwəy sənay na lə naa tərmbə, kwəmee mbə ghwəlaw. Ma nanay, kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə dzee dza ta gəzanshi kwəma Hyala» kə.

7 Dza na maɗ maɗiy tiɓa, ka dzay dzakə ghi tsa tsahwəti ndə, Titiyəsə Zhəsətəsə, kə məndi kaa slən tsa ci, ntsaa hazləni va Hyala ghəci, ghi tsa ci na, ndəkwə lə ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. 8 *Dza ntsa dikə tsa mbə ciki ɓasəva tsa va, Kərispəsə, kə məndi kaa slən tsa ci, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Ndə sləkəpə, ghəshi lə mbəzli kəghi tsa ci gwanashi. Dzəghwa ɗaŋ mbəzli mbə ka Kwərintəə favə kwəma gəzanshi Pəl va ɓanavə nefer shi kaa Yesəw, mbaꞌa məndi mananatishi *batem.

9 *Ma tə nahwəti vərɗi na, mbaꞌa Ndə sləkəpə gəzanakə kwəma kaa Pəl, nja kwa shiw, a kə na: «A Pəl, ka hazləni gha ma! Gəzə pə ghaa gəzə kwəma kaa mbəzli! Ka zlata gha teepə ma! 10 Sa nzanay, kwasəbə gha nzee, ndə tiɓa mbaꞌa dzaa kəsəvəŋaa ghəratəŋaw. Gəzə kwəmee kaa mbəzli, sa nzanay, a mbəzlee tikə mbə məlmə na ɗaŋ» kə. 11 Dzəghwa Pəl mbaꞌa nzəyəy mbə məlmə Kwərintə ki, gar piya kwətiŋ lə tir kwaŋ. Ka ɓananshi kwəma Hyala kaa mbəzli.

12 Ma ghala vəghwə tsaa məni Galiyaŋw ngwəmna tə hiɗi ka Akay, mbə hiɗi ka *Rəm na, dza ka Zhəwifə mbaꞌa ghəshi tsati kwəmaa dzəkən Pəl. Dza ghəshi bəhwə ghəshi kəsəti, mbaꞌa ghəshi ɓəghə dzəti ngwəvə kaa Galiyaŋw. 13 *Ma kə ghəshi sa ɓəghə ghəshi na: «Ma ntsay, ə ngəɗipə na ta tsəfəkwə kwa kwəma Hyala dzar kwa tsahwəti kwal, par njasa gəzəkə *kwəma pəhəti Hyala» kə ghəshi.

14 *Ma Pəl dza ta ghwəni miy tsa ci ta zləɓa kwəma na, mbaꞌa Galiyaŋw ghati gəzə kwəma kaa ka Zhəwifə pərɓa ghəci, ma kə na: «A ka Zhəwifə, tə sa hwəti na rəɗa, ya tə sa mənti na nahwəti *kwəma jikir na ꞌyahəꞌyahəta, pə ghwəy niy kəsəkə nzay, e dzaa fə ghən ta kwəma ghwəy va nza, ka sla ngwəvəə dzəkən nja kwəma slar na. 15 Ma war tə kwəma ka ghwəy ɓəni, ya tə kwəma sləneɗemer, ya tə kwəma ghwəy pəhəpəhə na kəy, nighəm nava sa ghwəy kwa jipə ghwəy! Ka dzee slavə ngwəvəə dzəkən shi tsəgha niw» kə. 16 Dza na mbaꞌa tahamtishi tə pi ngwəvə.

17 Dzəghwa ghəshi gwanashi, mbaꞌa ghəshi kəsəvə Səsəten, ntsa dikə tsa mbə ciki ɓasəva tsa shi. Tapə ghəshi ka dəꞌwə tiɓa kwa mətsə Galiyaŋw, tə pi ngwəvə tsa va. Ma Galiyaŋw naci ki na, nighə nava kwəma na nja kwəma ya jəw tsətsəw.

18 Ma ləy hwəm kwəma va na, mbaꞌa Pəl zhiniy hyayvay lə ngwarməmə mbə məlmə Kwərintə gar dzar vici ɗaŋ.

Pəl mbə məlmə Antiyəshə

Dzəghwa tə nahwəti vici na, mbaꞌa Pəl kafəy ta dzay mbə shi. Dza ghəshi lə kar Pərishil mbaꞌa Akilasə, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəti pətsa ka məndiy dzəghwa kwambəwal mbə məlmə Kwərintə, Keŋkəre, kə məndi kaa slən tsa pətsa va. Ma sa tsəhəshi ghəshi na, mbaꞌa slənamti ghən tsa ci tə pətsa va, sa nzana mbaꞌa niy kərkamti kwəmaa niy gəzəkə na ta məni nzə kaa Hyala. Dza ghəshi ki, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəghwa kwambəwal, ka dzashiy dzəti hiɗi ka Shiri. 19 *Dza kar Pəl ghəshi lə kar Akilasə mbaꞌa ghəshi garəshi mbə kwal mbə məlmə Efesə, dza na mbaꞌa zlashi mbə məlmə va. Maɗi na ta gha dzay na, mbaꞌa tsəhəy mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, ka gəzanshi kwəma Hyala. 20 Dza mbəzli va, tapə ta cəꞌwə Pəl, a ghəci hyayvay mbə shi jəw. Kala yi Pəl. 21 *Dzəghwa na mbaꞌa səkwamtishi, ma kə na: «E dzara nana, ta zhəghəva dzee zhəkə taa nza, Hyala gar zləɓati» kə. 22 Mbaꞌa maɗiy mbə məlmə Efesə kwa kwambəwal, ka dzay.

Dza ndəs ghəci tsəhəy mbə məlmə Shezare. Kə tiɓa mbaꞌa səəməy kwa kwambəwal, ka dzay dzəmbə məlmə Zherəwzalem. Sa tsəhəy na na, mbaꞌa səkwəti mbəzliy nəw Yesəw. Ma ləy hwəm ki na, ka maɗi ghəciy dzay dzəmbə məlmə Antiyəshə. 23 *Ma sa hyayvay na mbə məlmə Antiyəshə jəwə ki na, mbaꞌa maɗiy ta təwrə dzar tə hiɗi ka Galatə lə shi ka Firigi. Dza na ka dzar mbə məlməhi tə hiɗi va, ka mətsahanshi bərci kaa mbəzliy nəw Yesəw ta mbə ghəshiy nəw kwal Hyala wəzə.

Apələsə mbə məlmə Efesə lə mbə Kwərintə

24 *Dzəghwa, mbaꞌa tsahwəti ndə ka Zhəwifə niy nza tiɓa, Apələsə, kə məndi slən tsa ci, mbə məlmə Alekəsandəri məndi yakə. Dza na mbaꞌa səəkəy dzəmbə məlmə Efesə, ghəci na ndə məcaŋa gəzə kwəma ghəci, tərəŋw ghəci sənata kwəma mbə Zliya Hyala. 25 Ma ghəci na, tərəŋw ghəci niy ɓənivə kwəma Ndə sləkəpə mbaꞌa vəshi və tərəŋw ta sləni Hyala. Ka gəzanshi kwəma Yesəw kaa mbəzli. Ka ɓananshi lə kwal tsa nzə wəzə wəzə njasa nza na. Nanzə kiy, kwataka *batem tsa mənəhwəpə Zhaŋ gwaꞌa tsəgha na tsa ci batem tsaa niy sənay na. 26 *Dza na ki, mbaꞌa ghati gəzə kwəma Hyala lə bərci mbə kaa mbəzli mbə ciki ɓasəva tsa *ka Zhəwifə, shaŋ ta hazləni. Ma sa famti kar Pərishil lə zata Akilasə kwəma ci va gəzə na gwaꞌa na, dza ghəshi pəm ghəshi pəməvəə dzakə ghi tsa shi, mbaꞌa ghəshi pəraslanavə kwəma Hyala gwaꞌa gwaꞌa wəzə wəzə. 27 Dzəghwa Apələsə ki, ka ɗi maɗi ghəci ta dzay dzəti hiɗi ka Akay. A kə ngwarməməə nəw Yesəw mbə məlmə Efesə na: «wəzə na ghaa dza kataŋ» kə ghəshi kaa ngəci. Dza ghəshi, mbaꞌa ghəshi tsaslanavə zliya ta ɓanshi kaa mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi va. Nza ghwəy kaꞌwəti Apələsə wəzə, kə ghəshi kwaɓa. Ka dzay Apələsə ki. Ma sa tsəhəy na kwərakwə na, mbaꞌa Hyala mananati wəzə hwər tsa nzə tərəŋw, ta kəəti mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw tə hiɗi va. 28 *Sa nzana, ma ghəciy, mbə canshi niy nza na kaa ka Zhəwifə bazhə bazhə, a ghwəy səŋwəy mbə nəw kwal Hyala, kə. Səvəri mbə gəzə kwəma lə kwal tsa nzə, kala gar kə ghəpə ndə, ka naa canshi. Sa ka naa dzay, mbaꞌa ɓəvə kwəma tsasliti məndi mbə Zliya Hyala, lə kwəma va na, mbaꞌa canakəvərishi, Yesəw na *Kəristəw, Ntsa tivə Hyala, kə.

19

Pəl mbə məlmə ka Efesə

1 Ma Apələsə mbə məlmə ka Kwərintə naci ki na, dza Pəl, mbaꞌa təwramti məlməhi dikə dikə ni tə ɗal tə ɗal ni tə hiɗi ka Azəy, dza ndəs səəkəy dzəmbə Efesə. Mbaꞌa səəkəə kəsashi nihwəti mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə va. 2 *Ma kə kaa ngəshi sa kəsashi na na: «A pənəy, ghala vəghwə tsaa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Yesəw na, niy kwəmavə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa ghwəy dzəkən ghən tsa ghwəy na?» kə. Ma kə mbəzli va na: «Am, awə! Səəkə ghəy favə ya fafa nzə na, a Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa tiɓa, kə məndiw» kə ghəshi. 3 *Ma kə Pəl ngəshi na: «War tsama *batem na tsa kwəmavə ghwəy shiki?» kə. Ma kə ghəshi na: «War batem tsa Zhaŋ va na sa kwəmavə ghəy gwaꞌa tsəgha» kə ghəshi. 4 Ma kə Pəl na: «Əy, ma na Zhaŋ na naci kiy, kaa mbəzliy tsa titihwə va jikir tsa shi kwa kwəma Hyala, ka zhəghə nzəy tsa shi niy məni na batem. Mbaꞌa gəzanshi kaa ka *Izərayel, a ghəshi ɓanavə nefer shi kaa ntsaa dza vaa səəkə ləy hwəm tsa ci, ghəci Zhaŋ. Ntsaa dza vaa səəkə gəzə nay, ghəci na Yesəw» kə Pəl. 5 Ma sa favə ghəshi tsəgha na, mbaꞌa ghəshi zləɓavə. Mbaꞌa Pəl mananatishi batem lə slən tsa Yesəw Ndə sləkəpə. 6 *Dza Pəl mbaꞌa fanakənshi dividivi ci, mbaꞌa Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa səəkəy dzəkən shi. Tapə ghəshi mbə gəzə kwemer lə nihwəti ghanihi ghənghən ghənghən. Ka gəzə kwəmaa səəkə va Hyala kaa mbəzli. 7 Mbəzli səəkəy safə tsa Hyala vaa dzəkən shi gwanashiy, zhər gar məŋ lə bakə niy nza ghəshi.

8 *Dza Pəl ki mbaꞌa dzay dzəmbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, ka gəzə kwəma kaa mbəzli mbəɓa kala hazləni ma. Tir mahkan ghəci mənti mbə dzəmbə ciki ɓasəva tsa *ka Zhəwifə, ta gəzanshi njasa sləkə Hyala mbəzli, ka pəla kwal tsaa cintishi kwəma Hyala wəzə, ta mbə ghəshiy zləɓavə. 9 *Nihwəti mbəzli ɗaŋ mbə shi na, mbaꞌa ghəshi mənti ghən tsa shi caslakə, kala yi kwəma Hyala ghəshi. War ka ndərə kwal tsa Ndə sləkəpə va kwa kwəma mbəzli. Dza Pəl mbaꞌa təhəvərivay li shi, mbaꞌa tərakəvəri mbəzliy nəw Yesəw mbə shi, ka dzay li shi. Dza na, ka ɓananshi kwəma Hyala ngəshi vici va vici va, mbə ciki lekwel tsa har məndiy Lekwel Tiranəsə. 10 *Piya bakə ghəci war mbə məni tsəgha. Dzəghwa gwaꞌa gwaꞌa mbəzli tə hiɗi ka Azəy favə kwəma Ndə sləkəpə, ka Zhəwifə lə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə gwaꞌa.

Ndərazhi Səkeva mbaꞌa Pəl

11 *Ma ghala vəghwə tsa va ki na, tərəŋw Hyala ghərati sləni maɗaŋa maɗaŋa na ꞌyahəꞌyahəta lə dəvə Pəl. 12 Ka mbəzliy dza na, ka ɓəɓə shi ka naa saɗi ghwətəghwətə li shi, ya nihwəti kəjer ndəŋwashi na, ta fəshiy dzəti ka zəlghwə. Ndəŋway ma shi va ndə zəlghwə na, kwəriŋ ghəciy mbəliy. Ya gazlaka niy məni na ndə na, kar naa səvərita mbə ghən ci.

13-14 *A tsahwəti ndə ta Hyala tsa *ka Zhəwifə dikə tsa niy nza tiɓa Səkeva, kə məndi kaa slən tsa ci. Mbaꞌa ndərazhiy zhər və mbərfəŋ. Ka ndərazhi vaa dza na, ka dza kwaɓa, ka dza kwaɓa ghəshiy nza, ka pala mbəzli ghəranshi gazlaka ta mbə ghəshiy tihə səvəri mbə ghən ka gazlaka. Dza ghəshi ki, ka ɗi tihə gazlaka səvəri mbə ghən tsa mbəzli lə slən tsa Yesəw kwərakwə. Ma kə ghəshi kaa gazlaka va na: «Ava ghəy gəzəŋa lə slən tsa Yesəw tsa gəzə Pəl va kwəma ci, səvəri!» kə ghəshi. 15 *Sa gəzəkə ghəshi tsəgha ki, ma kə gazlaka va kaa zləɓanshi lə miy tsa ndə gazlaka tsa va na: «Yesəwəy, ee sənay, Pəl diɓa na, mbaꞌee sənay. Ya na ghwəy na ghwəy kiy, wa mbəzli nza ghwəya?» kə. 16 ꞌWakəvə ndə gazlaka tsa va tsəgha, giɗə zlambə zli mbə shi, mbaꞌa taŋanatishi bərci, mbaꞌa kəkəɗivərishi tərəŋw gwanashi, mbaꞌa ghəshi hwəhwəshi səvəri kəghi, has hasəshi, war zheher vəgha shi.

17 *Dzəghwa gwanashi məndi sənata kwəma va mbə məlmə Efesə. Ya ka Zhəwifə, lə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə gwaꞌa, mbaꞌa ghəshi hazlənishi gwanashi. Dza mbəzli ka fal Yesəw Ndə sləkəpə, ka fə shəndəkəə dzəti.

18 Dzəghwa ɗaŋ mbəzli mbə mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw səəkəə pəleɗikəvəri kwemer shi, ka cikəvəri sləni shi niy məni ghəshi jikir na kwa kwəma mbəzli. 19 Dza nihwəti mbəzli ɗaŋ mbə mbəzliy niy məməni kwəma ɗəfəl ɗəfəl na, mbaꞌa ghəshi papakə zliyahi ɗəfəl shi, mbaꞌam ndamtishi kwa mətsə mbəzli gwaꞌa gwaꞌa. Dzəghwa sa mbərati ghəshi gəna papavə ghəshi zliyahi va ti na, gəna gar mələyaŋw cifə mətsəkə. 20 *Ava tsaꞌ tsətsə pəlivərivata kwəma Ndə sləkəpə Yesəw dzar tə pi gwaꞌa, ka ci bərci nzə Hyalaa səvəri tərəŋw.

Kwəma səəta mbə məlmə Efesə

21 *Ləy hwəm sa kərəshi shi va na, dza Pəl, ka təkə mbə nəfə tsa ci, ta maɗi ta dza dzar tə hiɗi ka Masedəwan lə shi ka Akay, ta dzəmbə Zherəwzalem. Ma kə na, ma sa kee tsəhəra mbəɓay, ta dza dzee dzəmbə məlmə *Rəm, kə. 22 Dza na ki, mbaꞌa ghwənashi mbəzli bakə mbə mbəzliy kəəti, a ghəshi ꞌwati kwal ta dzəti hiɗi ka Masedəwan, kar Timəte lə Erastə. Ma ghəci dəꞌwə ghən tsa ci na, mbaꞌa nzəyəy nzata nza tə hiɗi ka Azəy.

23 *Ma geꞌi ghala vəghwə tsa va ki na, mbaꞌa mbəzli səəshi tərəŋw mbə məlmə Efesə, war tə mbərkə kwəma nəw kwal tsa Yesəw. 24 *Sa nzana, mbaꞌa tsahwəti ndə niy nza tiɓa, Demetəriyəsə, kə məndi kaa slən tsa ci, ndə vas shiy ghəci. Ka naa dza na, ka vas shiy jəw jəw tə tsahi mbəzə. Waꞌi ciki ta hyala tsa har məndiy *Artemisə. Dzəghwa, dalala tərəŋw ghəciy kwəmavə gəna ta wa kaa mbəzli ka naa vas shiy li shi gwanashi, lə vas shi ci va. 25 Dza na tə nahwəti vici, mbaꞌa ɓasəti mbəzli ka na vaa vas shiy li shi, mbaꞌa nihwəti ka vas shiy gwanashi. Ma kə ngəshi sa ɓasətishi na na: «A mbəzlee, a ghwəy sənay tə shi vas ghwəmmə ni kwəmavə ghwəmmə gəna ta pala shi zəməə dzəghwa hwər ghwəmmə. 26 *Sana kiy, ava ghwəy nay lə mətsə ghwəy, ka favə sləmə ghwəy njasa gəzə Pəl dzəkən kwəma va. Ma kəy, ma shi ngati ndə ngəri lə dəvə ci, ta nza ghəshi ka hyalay, waa Hyala kataŋ na na ghəshiw, kə. Vanay sənzənvay, kwəma gəzəkə na va tsəgha na, mbəzli ɗaŋ zləɓavə na. Kwataka mbəzli tikə mbə məlmə Efesə na gwaꞌa tsəgha tala ɓaw, ɗaŋɓa mbəzliy zləɓavə kwəma ci va mənishi na tə hiɗi ka Azəy. 27 Vanta kwəma vay, ta sawanti sləni ghwəmmə na dza na. Kwataka sləni ghwəmmə na gwaꞌa tsəgha na tala ɓaw. Ya ciki ta mbəri hyala ghwəmmə na dikə na, har məndiy Artemisə na, nja shi kama vəri ti dza naa zhəghəy. A ghwəy sənay kaa hyala ghwəmmə va pəraꞌwanta mbəzli tə hiɗi ka Azəy lə mbəzli tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa dəvə shi. Avanta kwəma gəzəkə Pəl na sanay, raꞌi dza naa zamti dikə tsa hyala ghwəmmə na» kə.

28 Ma sa favə mbəzli ɓasəti Demetəriyəsə va kwəma va tsəgha na, mbaꞌa nəfə tsa shi satiy tərəŋw, tapə ghəshi dzəmbəshi mbə ngwəmə lala zlaŋzlaŋ, ma kə ghəshi na: «Kay, dikə na Artemisə hyala ka Efesə!» kə ghəshi. 29 *Dzəghwa kwəma va mbaꞌa pəlivərivata dzar mbə məlmə gwaꞌa gwaꞌa. Kə mbəzli mbaꞌa ghəshi səəshi tərəŋw. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi kəəsəvə kar Gayəsə ghəshi lə Aristarkə, mbəzli ka Masedəwan, shi kwa zəərə kwətiŋ na lə Pəl mbə dza ci. Dza ghəshi ka tərə kwəshəl gwanashiy dzəti bəghə lə mbəzli va. 30 Ka ɗi dzəghwa kwəma mbəzliy ɓasəshi va Pəl ta gəzə kwəma na, mbaꞌa mbəzliy nəw Yesəw daməti. 31 Zhini nihwəti mbəzli dikə dikə ni mbə mbəzli tə hiɗi ka Azəy, madigahiy Pəl ɓa na, mbaꞌa ghəshi ghwənanakə miy, a kə ghəshi na: «Titihwə ka dza ghaa dzəti bəghə va ma!» kə ghəshi.

32 Ma mbəzli tiɓa tə bəghə ki na, cəkeꞌ ghəshi səəshi, war ngwəmə ghəshiy ngwəmə lala. Kwətita na gəzə tsatsa, kwətita na gəzə tsava ghəshi. Ma ɗaŋ tsa mbəzli mbə shi na, kala sənay ma shi ɓasəshi ghəshi ti. 33 Dzəghwa *ka Zhəwifə mbaꞌa ghəshi garəy tsahwəti ndə kwa kwəma shi, Alekəsandərə, kə məndi kaa slən tsa ci. Dza nihwəti mbəzli mbə vərəm tsaa ɓasəy va, mbaꞌa ghəshi dzaa gəzanci kwəmaa mənta va kaa Alekəsandərə tsa va. Dza ntsa va mbaꞌa kafəti dəvə ci, a mbəzli mbəə nzəyshi ɗekəɗekə, ta mbə ghəciy gəzanshi shiy mənishi. 34 Ma sa fəti ghəshi ghən, ndə ka Zhəwifə na, kə ghəshi na, dza ghəshi gwanashi ka mətsəhə ngwəmə lala zlaŋzlaŋ, gar dzar tsahi bakə ghəshi mənti, war mbə gəzə: «Dikə na Artemisə hyala ka Efesə!» kə ghəshi.

35 Ma sa mənti ghəshi gar tsahi bakə mbə ngwəmə lala ki na, dza ndə tsasli shiy mbaꞌa dəpəti mbəzli, Ma kə na: «A mbəzli ka Efesə, ya wa ndəy, aa sənay, mbə məlmə Efesə ndəghwə məndi ciki ta mbəri tsa pəraꞌwə məndi dəvə mbə kaa Artemisə dikə na, ghəshi lə pa nzə va tərəkəvata səəkə mə ghwəmə gwaꞌa. 36 Njana nzana tsəgha ghənzə, kala kwəma gar kə ghəpə məndiy dzəkənəy, wəzəɓa dəpayvaŋwəy ghwəy na, ka məni kwəma ghwəy ya namaɓa nzə lə diva ya jəw ma! 37 Sənzənvay, avanay ghwəy kəəsəkə mbəzli bakə ni ni tikə, a ghəliti shi mbə ciki ta mbəri tsa ghwəmmə ghəshiw, tsəərəti mbəri tsa va ghəshi diɓaw. 38 Mbaꞌa kə Demetəriyəsə lə ka ghəra sləni ciy ɗi har ndəə dzəti ngwəvəy, a vici ɓasə ngwəvə tiɓa kwətita, lə mbəzli ka sla ngwəvə va tiɓa, mbala ghəshi ta gəzə kaa mbəzli va, a ghəshi sləkatishi. 39 Ma mbaꞌa kə nahwəti kwəma ɗi ghwəy sləka tiɓay, ndəghətim nza ghwəy gəzə fəca ɓasəva tsa ghwəmmə ndimndim tsa. 40 Vanay sanay, a mbəzli ka *Rəm dikə dikə niy mbay ɓətəŋwəy ka nihwəti mbəzliy ɗi tsahwə na shi kwəma, mbərəkəta na nəw məndi tə hiɗi ghwəmmə, tə mbərkə kwəmaa mənta na ndatsə. Sa nzanay, kwəma tiɓa sana gar nə ghwəmmə, ta kwəma tsaꞌ na ɓasəŋəy ghəy, pə ghwəmməw. War hash dza ghwəmməə hashimmə» kə. 41 Ma sa gəzəkə na tsəgha na, mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzliy ɓasəshi va, a ghəshi dzashi.

20

Pəl dzar tə hiɗi ka Masedəwan lə hiɗi ka *Gərekə, ta dzəmbə məlmə Tərəwasə

1 *Ma ləy hwəm sa dəpəta kwəma mbə məlmə Efesə na, kə Pəl, ɓasə ɓasəti mbəzliy nəw Yesəw, dza na mbaꞌa mətsahanavəshi bərci, mbaꞌa səkwamtishi. Ka maɗi ghəci ta dzay dzəti hiɗi ka Masedəwan ki. 2 Ma ghəci mbə dzar mbə məlməhi tə hiɗi va na, mbaꞌa mətsahanavəshi bərci kaa mbəzliy nəw Yesəw lə gəzə kwəma Hyala ghənghən ghənghən. Dza na ki, mbaꞌa dzay dzəti hiɗi ka Gərekə. 3 Mbaꞌa nzaynza tə hiɗi va tir mahkan. Ma ghəci mbə gwəmava ta maɗiy dzəghwa kwambəwal ta dzaa dzəti hiɗi ka Shiri na, mbaꞌa favə mbə pəhə kwəma na *ka Zhəwifə ta dza ta pəəsli ci mbə kwal ghəci Pəl, kə məndi. Sa favə Pəl na, dza na mbaꞌa zhəghəti kwal dza kwa hiɗi ka Masedəwan ta dzəti hiɗi ka Shiri. 4 *Nihwəti mbəzliy nza kwasəbə ci ta pəhə paꞌ tə hiɗi ka Azəyəy, avanashi sləneɗemer shi, kar Səpatəra zəghwə Pirəsə, ndə ka Bere, ghəshi lə kar Aristarkə lə Sekəndəsə, mbəzli ka Tesalənikə, mbaꞌa Gayəsə ndə ka Derbə, mbaꞌa Timəte, mbaꞌa kar Tishikə lə Tərəfim, mbəzli ka Azəy. 5 Ma mbəzli kwasəbə Pəl va ki na, mbaꞌa ghəshi dzashi tə kwəma geꞌi tə tsahwəti pi, ta dza ta ndəghəŋəy mbə məlmə Tərəwasə. 6 Ma ghəy na ghəy ki na, mbaꞌa ghəy nzəyŋəy ta tsə ka məndiy zəmə peŋ tsa kama cinjini ti mbə. Ma sa kəɗita tsə na, mbaꞌa ghəy dzaŋəy dzəghwa kwambəwal mbə məlmə ka Filipə, ta dzəmbə məlmə Tərəwasə. Sa mənti ghəy vici cifə mbə kwal, mbə dzəy tə yam na, nishə ghəy mbə məlmə Tərəwasə mbaꞌa ghəy dzaa kəsashi mbəzli ghəy va mbəɓa. Ma sa tsəhəŋəy ghəy na, mbaꞌa ghəy hiŋəy mbə məlmə va ləwma kwətiŋ.

7 *Ma fəca dəmasə hetihwer na, mbaꞌa ghəy ɓasəŋəy ta zəmə ɗafaa zəzəə dzəkən Yesəw. Dza Pəl mbaꞌa ghati gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli. Tərəŋw ghəci nzata nza mbə gəzə kwəma, paꞌ tar daŋkala vərɗi, sa nzana mbə ɗi dzay ghəci tə həzlimə. 8 Ma mbə pətsa ɓasəŋəy ghəy va mbə, mə ghən tsahwəti ciki na, ɗaŋ gərkəwahi mbəɓa. 9 Mbaꞌa tsahwəti dinikwə niy nza tiɓa, slən tsa ci na, Ewtikə, mənzəy ghəci kwa mergi tsa tə ciki. Ma ghəci na, tərəŋwəy hi dənavə. Ma sa nzati Pəl nza tə gəzə kwəma ci va bititi tsəgha ki na, dza zəghwə va naci, fəriŋ ɓəti hi. Kə bivə ɓəkə tərə səəkə mə kwa mahkana ciki tsa mə ghən nihwəti ceker səkwaa dzəti hiɗi. Dza mbaꞌa məndi səkwashi, mbaꞌam səvərishiy dzəkən, sa nə məndi kafə, kə məndi kafakati, tsaꞌ kə məndi na, məti məti ghəci. 10 *Dzəghwa Pəl kwərakwə mbaꞌa səkway dzəkən, sa səkway na na, dza na gələɓ, gələɓəy kən, hwətəm hwətəməvə. Ma kə na: «Aya, ka dza her ghwəy ma! Tə ghwəmməy na.» kə. Dza mbaꞌa zhiməy zhimə ciki, ghəci Pəl.

11 Ma sa zhiməy Pəl na, mbaꞌa ngangavəri peŋ, mbaꞌa tahanavəshi kaa mbəzli, mbaꞌa ngavə tsa ciy zəməhwə. Ləy hwəm diɓa na, tapə ghəci ta gəzanshi kwəma, paꞌ tə kəɗi pi. Ma ka maɗi ghəciy dzay di ki. 12 Dza mbaꞌa dinikwə tsa va satiy, mbaꞌa məndi ɓəghə jighi ləməciy. Mbaꞌa nava kwəma dəpəti mbəzli dalala ki.

Pəl kafəy mbə məlmə Tərəwasə, ta dzəmbə məlmə Miletə

13 Ləy hwəm shi va, ma kə Pəl kaa ngəŋəy na: «Mbalam ɓəm kwambəwal a ghwəy dzəmbə məlmə Asəsə, na neyey, lə səɗa dzee ta dza, nzee kəsaŋwəy» kə. Dza ghəy na ghəy ki, mbaꞌa ghəy dzaŋəy tə kwəma tə kwəma kwa kwambəwal dzəmbə məlmə Asəsə ta dzaa ndəghə Pəl mbəɓa. 14 Ma sa kəsaŋəy na na, mbaꞌa ghəy ɓəvə kwa kwambəwal tiɓa ki, ka dzaŋəy dzəmbə məlmə Mitilen. 15 Dza ghəy maɗ maɗiŋəy mbə Mitilen, war kwa kwambəwal, ma tə həzlimə na, mbaꞌa ghəy tsəhəŋəy vəgha Shiyəw. Mbaꞌa ghəy kafəŋəy, səvəri kwəɗim ghəy tsəhəŋəy vəgha Saməsə, mbaꞌa ghəy garəŋəy tiɓa. Ma tə vəghwə tsa həzlimədzə na, nishə ghəy mbə məlmə Miletə, mbaꞌa ghəy səəməŋəy kwa kwambəwal tiɓa. 16 Kala garə ghəy mbə Efesə, sa nzana mbaꞌa Pəl niy gəzəti taŋamti məlmə Efesə, kala tsəhəy ma mbə, vantaa ghəci taa dzamti vici tə hiɗi ka Azəy va. Sa nzana mbə diva ghəci ta mbə vici tsə Paŋtekwətə kəsay mbə məlmə Zherəwzalem, ghəci gar mbata tsəgha.

Gəzə kwəma Pəl kaa mətikwəkwər mbə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Efesə

17 *Dza Pəl ki, sa ɗi ma na garə mbə Efesə, ɓəŋ ghwənay miy ta haka mətikwəkwər mbə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Efesə ta səəkə ghəshiy dzəvəgha, ghəci mbə məlmə Miletə. 18 *Ma sa səəkəshi ghəshi, ma kə kaa ngəshi na: «Ghwəy kiy, a ghwəy sənay, njasa niy nza nzəy tsee lə ghwəy, ghala ghee tsəhə tə hiɗi ka Azəy, paꞌ ndatsə gwaꞌa. 19 A ghwəy sənay, mbə slənee ghərahwee kaa Ndə sləkəpə mbə ghəyəy, niy kəli ghənee tepəw. Pəkw lə wahəta wahəhwee mbə sləni va. Ngəraꞌwə tsaa niy sara *ka Zhəwifə, sa ka ghəshiy pəla war kwal tsaa pəəslira, ta garəti kwəma Ndə sləkəpə ɓa na, a ghwəy sənay. 20 Zhini ɓay, a ghwəy sənay, nihwəti shiy tiɓa gar kəətitəŋwəy, mbaꞌee niy mbələyshi va ghwəy mbə kwəma Hyala gəzəhwəŋwəy yaw. Gwaꞌa gwaꞌa gəzamtəŋwəyshee, ka ɓəniŋwəyshi tə ngwəla mbə mbəzli, lə dzar kəy ghyeghyer ghwəy gwaꞌa. 21 *Mbə slənee vay, bazhə bazhə gəzanakəshee kaa ka Zhəwifə, lə kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə gwaꞌa, a ghəshi tsa titihwə kaa Hyala, ka zhəghanti nzəy tsa shi, ka ɓanavə nefer shi kaa Ndə sləkəmmə Yesəw.

22 *Avanayəm sana kiy, a pə ghaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem kə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa kaa ngəra. Sənashi shiy dzaa kəsara mbəɓee kiw. 23 *Ma nanzəy, ya mbə namaɓa məlmə tsəhee na, mbə gəzəra kwəma na Safə tsa Hyala. Ma kəy, mbə ndəghəŋa nzam ta fəŋaa dzəghwa fərshina, lə ta saŋa ngəraꞌwə, kə ngəra. 24 *Əy, ma ta na neyey, nə ya war hwaꞌ pən kaa piy tsa piy ya tə hiɗiw. A na ɗi yay mbaꞌee kərkamti ghəra sləni ndara Yesəw Ndə sləkəpə. Sləni vay, ghənzə na gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli, ta mbə ghəshiy sənay a Hyala mananatishi wəzə hwər tsa nzə, kə ghəshi.

25 *E sənay sənzənva, ghwəy gwanaŋwəy ghwəy mbəzli təwrəhwee va təwrə mbə ghwəy, mbaꞌee gəzavəŋwəy kwəmaa dzəkən sləkə tsa sləkə Hyala mbəzliy, ka zhini ghwəy nata mətsee ghwəla gwanaŋwəyəw. 26 *Va tsəgha gəzaŋwəy ya ndatsə sana, yənəy, gwaꞌa na nee sləni, ya a dza ndə mbə ghwəy zayəy, kwəmee mbə ghwəla nee kiw. 27 Sa nzanay, gwaꞌa gwaꞌa camtəŋwəy ya kwəmaa niy pəhəti Hyala məni nzə kaa mbəzli. Mbələy nahwətee mbə ya namaɓa nzəw. 28 **Va tsəgha, ghwəy ghwəy mətikwəkwər mbə mbəzliy nəw Yesəwəy, məni tə ghwəy məhərli ta ndəghwə ghən tsa ghwəy, lə ta ndəghwə mbəzli fambəŋwəy Safə tsa Hyala ni mbə dəvə ghwəy, ta ndəghwəshi ghwəy wəzə. Hyala mbəlitishi na lə miymiy zəghwə nzə, gwəmavəm ndəghwə shi wəzə.

29 *E sənay, ləy hwəm tsee sa kee dzaray, ta səəkə dza nihwəti mbəzliy dzəmbə ghwəy ta məniŋwəy jikir, nja dəghwava jezlhi. 30 *Ya səvəri mbə ghwəyəy, ta tiva dza nihwəti mbəzli, ka ghəshi dza na, ka ɓənipə shiy kama kataŋ ni, ta ngəɗi mbəzliy nəw Yesəw, ta nəw kwəma shi va. 31 *Va tsəgha kiy, ndəghwə tə ghwəy ghən tsa ghwəy wəzə. A ghwəy sənay piya mahkan məntee mbə ghwəy, ka ciŋwəy kwəma kwətiŋ kwətiŋ tsa ghwəy, havəghwə lə həvir, lə wahə kwa mətsee fəcahwəti.

32 *Ma nana kiy, gwaꞌa na nee kwəma. Avee zlaŋwəy kaa Hyala mbə dəvə nzə. Nza kwəma wəzə hwər tsa nzə ndəghwəŋwəy. Ghənzə Hyala nza bərci və ta zhiniy ɓəŋwəy bərci kwa kwal Hyala lə ta ɓəŋwəy ni ghwəy shi pəhəti na ɓəshi kaa mbəzli nzə gwanashi. 33 *Ma na nee kiy, a ghwəy sənay, ghala vəghwə tsaa nzee mbə ghwəyəy mənəhwə mətsee ta gəna ndə, ya ta tsahi mbəzə ndə, ya ta ləkwəsahi ndəw. 34 A ghwəy sənay dəꞌwə ghən tsa ghwəy, njasa ghərahwee sləni lə dividivee ta təhə ghəzli tə ya, lə na tə mbəzli kwasəbee gwaꞌa. 35 *Kwəma mənee va tsəghay, ta mbəə ciŋwəy, war mbə ghəra sləni lə dividivi ghwəy, kala məni ma mətsə ta ni ndə shiy dza ghwəy mbay kəətiti ka daw bərci. Zəzə tə ghwəy dzəkən kwəmaa gəzəkə Yesəw Ndə sləkəpə va dəꞌwə ghən tsa ci, ma kə niy niy: Tərəŋwɓa ntsaa ɓə shiy kaa ndə ka naa kwəmavə təfə miy tsa Hyala kən ntsa ɓanci məndi va shiy, kə niy niy» kə Pəl.

36 Dza Pəl sa gəzamti na kwəma va tsəgha na, mbaꞌa gələɓəy tə shinin ci, ka cəꞌwə Hyala ghəci li shi gwanashi. 37 Dzəghwa ghəshi gwanashi, ka təhwəni dalala, dza ghəshi ka hwətəmə Pəl, ta kərni səkwə ci. 38 *Ma kwəmaa gwəra vaa mətsəhəə zhanatishi nefer shiy, sa nə Pəl va: «Ka dza ghwəy zhiniy nata mətsee ghwəlaw» kə. Ləy hwəm ki na, mbaꞌa ghəshi pəhay paꞌ tə pətsa maɗi na ta dzay dzəghwa kwambəwal.

21

Wə Pəl mbə məlmə Zherəwzalem

1 Ma sa tihəvərivaŋəy ghəy li shi, lə zhə kwa hwər na, mbaꞌa ghəy dzaŋəy dzəghwa kwambəwal. Ka dza slarə dzəti nihwəti hiɗi tə jipə yam, Kwasə, kə məndi slən tsa shi. Ma tə həzlimə na, mbaꞌa ghəy kafəŋəy tiɓa, dza nishə ghəy tsəhəŋəy mbə Rədesə. Ma sa maɗi ghəy tiɓa na, tsər kwəɗim mbə məlmə Patara. 2 Mbaꞌa ghəy kəsata kwambəwaləə dzaa dzəti hiɗi ka Feniki mbə Patara, mbaꞌa ghəy dzəghwaŋəy, ka dzaŋəy. 3 Pə ghəy, mbaꞌa ghəy tsəhəŋəy ndəkwə ndəkwə vəgha nihwəti hiɗi tə jipə yam, Shipər, kə məndi slən sa shi, ka pəzli ghəshi va ghəy, ghəy kwa kwambəwal. Dza mbərəkə ghəy zlashi tə kwa zleɓi ghəy, ka dzaŋəy dzəmbə hiɗi ka Shiri. Sa tsəhəŋəy ghəy mbə məlmə Tir tə hiɗi ka Shiri ki na, mbaꞌa ghəy səkwaŋəy kwa kwambəwal, sa dza məndi ta pa shi səəmə kwa tiɓa.

4 *Dza mbaꞌa ghəy kəsashi mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə va, mbaꞌa ghəy hyayvaŋəy li shi, vici mbərfəŋ. Ghala vəghwə tsaa nza ghəy va mbə shi ghwəlaŋəyəy, a *Safə tsa Hyala niy gəzanshi kwəmaa dzəkən Pəl. Ma kə ghəshi niy ni kaa Pəl ki na: «Ka dza ghaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem ma!» kə ghəshi niy ni. 5 *Dza ghəy na ghəy ki, sa mənta vici mbərfəŋ na va na, mbaꞌa ghəy səvəriŋəy ta dzaŋəy. Dzəghwa ghəshi gwanashi ghəshi lə miꞌi shi, lə ndərazhi shi gwaꞌa, mbaꞌa ghəshi pəhaŋəy səvəri mbə məlmə va paꞌ pərikə tə ngwəla. Ma sa səvəriŋəy ghəy lə shi gwaꞌa na, mbaꞌa ghəy tsəhəŋəy miy kwəfaa kərkəva ma. Ma tiɓa na, dza ghəy mbaꞌa ghəy gələɓəy shinin ghəy mbə hiɗi, mbaꞌa ghəy cəꞌwəti cəꞌwə. 6 Dzəghwa mbaꞌa ghəy səkwamtəvaŋəy li shi. Dza ghəy ki, mbaꞌa ghəy dzaŋəy dzəghwa kwambəwal. Ma ghəshi na, ka zhashiy jighi kwərakwə ki. 7 Ma sa kafə ghəy mbə məlmə Tir na, mbaꞌa ghəy tsəhəŋəy mbə məlmə Pətəlemasə. Ma tiɓa na, mbaꞌa ghəy səkwəti ngwarməmə mbə nəw Yesəw mbaꞌa ghəy nzəyŋəy li shi vici kwətiŋ. Ava tiɓa kəray ghəy lə dza kwa kwambəwal ki.

8 *Ma way pi tə həzlimə na, mbaꞌa ghəy kafəŋəy tiɓa, ka dzaŋəy dzəmbə məlmə Shezare. Sa tsəhəŋəy ghəy mbə məlmə va na, mbaꞌa ghəy dzaŋəy dzakə ghi tsa Fəlipə, ndə ci kwəma Hyala kaa mbəzliy sənata ma, ntsa mbə mbəzli mbərfəŋ ni va niy tivə məndi mbə Zherəwzalem ta sləni. Mbaꞌa ghəy nzəyŋəy li. 9 *Ma ghəci na, lə ghyehi və faɗə, degheghir, kwa ciki shi ghəshi. Ka gəzə kwəmaa səəkə va Hyala ghəshi.

10 *Ma sa hyayvaŋəy ghəy tiɓa gar dzar vici jəw na, mbaꞌa tsahwəti ndə gəzə kwəmaa səəkə va Hyala səəkəy səəkə tə hiɗi ka Zhəwde, slən tsa ci na, Agabəsə. 11 *Ma sa səəkəy naa dzəvəgha ghəy na, dza na tsaŋ ɓəvə məgapa pəhəva Pəl, ɓiyakə pəhəti shiɗshiɗ ci lə dividivi ci lə məgapa va, ma kə na: «A kə Safə tsa Hyalay: Ava tsəgha dza *ka Zhəwifə mbə Zherəwzalem pəhəti ndə məgapa tsa, mbaꞌa ghəshi dzaa ɓanavə kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə mbə dəvə shi, kə» kə. 12 Ma sa favə ghəy kwəma va, ghəy lə nihwəti mbəzliy nəw Yesəw mbə Shezare na, «A Pəl, titihwə bashamti dzaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem» pə ghəy. 13 *Dzəghwa ma kə Pəl kaa ngəŋəy na: «Wantsa gəla shi məni ghwəy ni, ka titihwəni, ta mbə hwər tsee zhəra tay? Ma yən tsa nay ghwəy tsa na neyey, e zləɓavə məndi pəhətəra mbə məlmə Zherəwzalem, ya paꞌ ka pəəslitəra na gwaꞌa, tə mbərkə slən tsa Yesəw Ndə sləkəpə» kə. 14 *Dzəghwa dzəghəꞌ ghəy kaa daməci na, shaŋ ghəci ta zləɓavə. Dza ghəy ki, mbaꞌa ghəy nzəyŋəy gwəŋəŋəy. Ma pə ghəy kaa na kəray ghəy ti na: «Məniva shi va njasa ɗi Ndə sləkəpə ki» a pə ghəy.

15 Ma ləy hwəm hi tsa hyayvaŋəy ghəy va mbə Shezare na, mbaꞌa ghəy pəhəti shi ghəy, ka dzaŋəy dzəmbə Zherəwzalem tsəgha. 16 Mbaꞌa nihwəti mbəzli mbə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Shezare nza kwasəbə ghəy kwərakwə. Dza ghəshi, mbaꞌa ghəshi pəhəghəŋəy dzakə ghi tsa Mənasən, ndə ka Shipər, ta hi ghəy kəyɓa. Mənasən tsa vay, ndə nəw Yesəw ghəci ghala mbəradzəy.

Tsəhə tsa Pəl kəghi tsa Zhakə

17 Ma sa səəkəŋəy ghəy dzəmbə Zherəwzalem na, mbaꞌa ngwarməmə mbə nəw Yesəw kaꞌwətəŋəy lə vəshi. 18 *Ma tə həzlimə na, mbaꞌa Pəl dzakəy lə ghəy dzakə ghi tsa Zhakə. Dzakə ghəy na, mbəzliy ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw gwanashi kəyɓa ɓasə ɓasə. 19 *Dza Pəl ka səkwəshi ki. Ma sa səkwamtishi na na, mbaꞌa slanakəshi shi mənti Hyala gwanashi səvəri mbə sləni ghərahwə na mbə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. 20 Ma sa favə ghəshi kwəma va tsəgha na, mbaꞌa ghəshi falti Hyala. Dzəghwa ma kə ghəshi kaa Pəl ki na: «A gha nay dəꞌwə ghən tsa gha sana ki zəmə, njasa ɓanavə ka Zhəwifə ɗaŋ nefer shi kaa Yesəw. Ghəshi gwanashi kiy, mbəzliy ꞌyambə ghən tsa shi mbə nəw kwəma pəhanavə Hyala kaa *Məyizə ta ɓəmmə na ghəshi. 21 *Maɗ kiy, mbaꞌa ghəshi favə kwəma dzar kwa kaɓaka gha, dzəkən kwəma ɓananshi gha kaa ka Zhəwifəə nzəyshi dzar mbə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Zlatam nəw kwəma ɓəkəmmə Məyizə, əntaa ghwəy *slaslanshi fəꞌyasa kaa ndərazhi ghwəy ma, ka nənəw kwemer jijihiŋwəy ghwəy ma, pə gha kaa ngəshi, kə məndi. 22 Njaa dza ghwəmməə məni sana sənzənva kia? Avanay ya njaaɓa sana kiy, war ta favə dza ghəshi, a gha səəkəŋa tikə, kə ghəshi. 23 *Va tsəgha, ma pə gha məntiy, zləɓati məni kwəma dza ghəy na ta gəzəŋa. Anay, a mbəzli va ghəy tikə faɗə, mbaꞌa vəghwə tsaa niy gəzəkə ghəshi ta məni sləni kaa Hyala kədiy, tərmbə war dza ta sləni ghən tsa shi, lə məni na gwanata na kwəma ka məndiy məni njasa gəzəkə Hyala kaa Məyizə. 24 Pəməvəshi, a gha dzaa yaɓanti kwəma tar ghən tsa gha njasa gəzəkə kwəma ɓəkəmmə Məyizə kwasəbə shi. Nza gha ɓanavəshi dəbeker dza ghəshiy slasla kaa Hyala, ta mbə məndiy slənanamti ghəneɗemer shi. Ma tsəghay, a mbəzli gwanashi dzaa sənay, ma kwəmaa niy favə məndi va dzar kwa gha na, kwəma mbəw, kwəma gəm na na! Na na gha dəꞌwə ghən tsa gha kwərakwə na, mbə nəw kwəma pəhəti Məyizə nza gha wəzə lə kwal tsa nzə, kə məndi taa ni. 25 *Ma na mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəshi ɓanavə nefer shi kaa Yesəwəy, a ghəy tsaslanaghəshi zliyahi, njasa niy sləkati ghwəmmə va. Mbaꞌa ghəy gəzanshi a ghəshi ndəghwə ghən tsa shi va kwəfəghə shi tahwə məndi mbəri li shi, lə va zəmə miymiy, lə va zəmə sa ɓərti ɓərti tsa, lə va məni ghwərghwər» kə ghəshi.

26 *Dzəghwa Pəl ki, mbaꞌa zləɓavə kwəma va, kə mbaꞌa pəməvə mbəzli va. Ma tə way pi həzlimə va na, mbaꞌa dzaa yaɓanti kwəma tar ghən tsa ci kwasəbə shi. Ləy hwəm na, mbaꞌa dzay dzəmbə *ciki Hyala li shi ta ci vici kərə tsa yaɓə kwəma kən ghən shi, ya vaa ndə mbə shi na fəcava ghəci dzaa səəkə ta slasla dəbeker kaa Hyala.

Pəl mbə ciki Hyala

27 Ma tə kwa mbərfaŋa vici na, dza kar Pəl mbaꞌa ghəshi kərnamti yaɓə kwəma kən ghən tsa shi. Ma ghalaɓa na, mbaꞌa nihwəti *ka Zhəwifəə səəkə tə hiɗi ka Azəy nay Pəl mbə ciki Hyala. Ma sa nay ghəshi na, ghavə ghəshi tsəgha ki, həər ghəshi həərəvə mbəzli gwaꞌa, baŋ ghəshi kəsəti Pəl. 28 *Ka ngwəmə lala ghəshi, ma kə ghəshi na: «A mbəzli ka *Izərayel, kəətiŋəyəm! Avanayəm ntsaa ndərə hwəlfə ka Zhəwifə va mbə gəzə kwəma ci kaa mbəzli, ya kwamaɓa dza na. Ava ghəci na saa ndərə kwəma pəhətəmmə Hyala va, mbaꞌa ciki Hyala tsa. Zhini diɓa kiy, dza pəm pəmambə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə mbə ciki Hyala. Shi va sanay, a sawanti ɗewɗew tsa ciki Hyala tsa va, na gəzə nzə» kə ghəshi.

29 *Ma gəzə ghəshi kwa kərni kwəma na tsəghay, sa niy nay ghəshi Pəl dzar mbə məlmə ghəshi lə Tərəfim ndə ka Efesə. Ntsa vay, ndə ka Zhəwifə naw, nda pəmambə Pəl mbə ciki Hyala, kə ghən tsa shi niy ni. 30 Dzəghwa ki, gwaꞌa gwaꞌa kwəma va pəlita dzar mbə məlmə, ka səəkə kwaɓa, ka səəkə kwaɓa mbəzli, dza baŋ ghəshi kəsəvə Pəl, ka mbahə səvəri mbə ciki Hyalaa dzəti ngwəla. War sa səvərishim li na, disl məndi kakalay miy ceker. 31 Dza ghəshi ka pəla kwal tsaa pəəsli Pəl. Dzəghwa mbaꞌa nəwər tsa kwəma va tsəhəy va kwəmanda tsa ka sawji ka *Rəm. Ma kə məndi na: «Waa kwəmaa sa nza mbəzli ka Zherəwzalem gwanashi mbəw» kə məndi. 32 Dza na nzaꞌjəw ghəci dzaa harvə ka sawji lə mbəzli dikə dikə ni dzar mbə shi, ka dzaa dzəti pətsa məniva shi va. Ma sa nay mbəzliy ɓasəshi va kwəmanda səəkəy ghəshi lə mbəzli harvə na va na, mbaꞌa ghəshi zlay dəꞌwə Pəl. 33 Dza kwəmanda ki, mbaꞌa kətəghəvay dzəvəgha Pəl, baŋ kəsəti. A kə kaa mbəzli ci na: «Tsaghwam kwa dəŋw tsahi bakə» kə. Dza na tapə ta ɗəw kwəma va mbəzli, ma kə na: «Wa slən tsa ntsaa? Wantsa shi mənti naa?» kə. 34 Dza nihwəti mbəzli tiɓa ki, ka gəzanci kwemer va, ghənghən ghənghən: «Ava tsaꞌ na nana kwakə, kə nihwəti, aꞌ tsaꞌ na nava bay, kə nihwəti diɓa.» Kala mbay ghəciy favə kwəma zləɓancim va sa nzana tərəŋw məndi gaka, ka ngwəngwəmə lala. Dza na ki, mbaꞌa gəzanshi kaa ka sawji a məndi ɓəghə Pəl dzəti berki tsa ka sawji. 35 Dza ka sawji ka dzashi li. Sa tsəhəshi ghəshi lə Pəl tə ɗal pətsa miy berki tsa va ki na, mbaꞌa ka Zhəwifə kafəshi ta pəla pəəsli ci. Dza ka sawji ki, ka ɓə Pəl ɓəɓə, va nəghətaa ghəshi dəꞌwə. 36 *Mbəzli gwanashi na, war ka nəw Pəl lə lala tərəŋw tərəŋw. Ka gəzə: «Pəəslim! Pəəslitim ka mbəri!» kə ghəshi.

Pəl gəzə kaa mbəzli njasa nza nzəy tsa ci tə hiɗi

37 Ma Pəl ndəkwə ndəkwə ta dzəmbə tə miy ciki berki tsa va ki na, tapə ghəci ta gəzə kwəma kaa kwəmanda tsa ka sawji tsa va, lə kwəma ka *Gərekə, ma kə na: «Zlayra kwal gha e gəzaŋa kwəma jəwə na?» kə. Ma kə ntsa va na: «Waa ka favə kwəma ka Gərekə gha di na? 38 *Ndəɓa gha na ndə ka *Ezhipətə tsaa niy ghavə na ci va kwəma dzəmbə tiɓa, kala zləɓa ma kwəma ngwəmna, dzəghwa na, mbaꞌa ɓasəvə mbəzli ka rəɗa bələkwə faɗə mətsəkəə dzay dzəmbə gamba li shi niy nə ya ni?» kə. 39 Ma kə Pəl na: «A awə, na neyey, ndə *ka Zhəwifə nzee, mbə məlmə Tarsə tə hiɗi ka Shilishi yakəram, Tarsə vay, məlmə dikə na na. Ə cəꞌwəŋee na gha, titihwə, zlayra kwal e gəzanshi kwəma jəwə kaa mbəzli ni» kə. 40 «A kwal va gha, gəzə kwəma gha va» kə kwəmanda ngəci.

Dza Pəl ki, garə garəy mə ɗal pi, miy ciki, kaf kafata dəvə ci kaa mbəzli, ta mbə ghəshiy garəti gaka. Ma sa nzəyshi mbəzli shalalal ki na, tapə Pəl ta gəzanshi kwəma kaa mbəzli kwa kwəma ka *Ebərə, ma kə na:

22

1 «A ngwarməhira ghwəy lə dəhira, favəm kwəma ɗee na gəzəŋwəy sənzənva, ta pa ghwə kən ghən tsee» kə. 2 Ma sa favə ghəshi ghəciy gəzanshi kwəma lə kwəma ka *Ebərə, kwəma shi na, mbaꞌa ghəshi mətsəhəə nzəyshi ɗekəɗekə. Ma kə Pəl na: 3 *«Yənəy, ndə ka Zhəwifə nzee, mbə məlmə Tarsə yakəra məndi, məlmə tə hiɗi Shilishi. Tikə kəlee mbə məlmə Zherəwzalem na, mbaꞌee ɓənəhwə kwəma pəhəti jijihimmə, ka sənata kwa pətsa kəray na. Gamaliyel niy nza naa ndə ɓənira kwəma va, tərəŋw yən niy ꞌyambə ghən tsee mbə kwəma Hyala, njasa ꞌyambə ghwəy tsa gwanaŋwəy sənzənva. 4 **Mbaꞌee sahwə ngəraꞌwə kaa mbəzliy nəw kwal tsa Yesəw, paꞌ ka bəkwəhwəshi, ka pəəhəshi tə zəꞌwə, ta kəəlishiy dzəghwa fərshina, zhər lə miꞌi gwaꞌa. 5 Sənzənvay, a ndə ta Hyala tsa dikə tsaa mbay ndəghati fəti ta kwəma va ghəshi lə mətikwəkwər mbə ka Zhəwifə gwaꞌa, sa nzana, yən mbə dzaa dzəmbə Damasə ta kəəsə mbəzliy nəw Yesəw mbəɓa, ta ɓəshi səəkəə dzəmbə Zherəwzalem, ta sanshi ngəraꞌwəy, ghəshi niy tsaslira na zliyahi. Ma sa kee cintishi zliyahi va kaa ngwarməhimmə ka Zhəwifə mbə Damasə na, mbaꞌa ghəshi taa sənay tsəgha, kataŋ ghwənikəram, kə ghəshi.

6 **Ma yən mbə kwal ta dzəmbə məlmə Damasə, yən ndəkwə ndəkwə lə məlmə va, havəghwə vici kwa ghən na, vətəghə, yən nay waŋ pi məniy dalala səəkə mə ghwəmə, ka mbərə. Dəzlətsəɓə tsəɓayra. 7 ꞌWakəvə tsəgha, gwərəp yən məra tə hiɗi. Ma fee na, məli ndə mbə gəzəra kwəma, a kə na: “A Səwl, a Səwl, waa shiy mənishi ni sara gha ngəraꞌwə tay?” kə. 8 Ma pən na: “Wa ndə nza gha kia Ndə sləkəpə?” pən. Ma kə ngəra na: “Yən na, yən Yesəw ndə ka Nazaretə tsa sanci gha va ngəraꞌwə” kə. 9 Mbaꞌa mbəzliy nza ghəy va li shi nay waŋ pi tsa va nanzə ngar ki na, a favə məli ntsaa gəzəra kwəma va ghəshiw. 10 Dzəghwee ka ɗəw və: “Wa shi kee məni sana kia Ndə sləkəpə?” pən. Ma kə kaa ngəra na: “Sati taŋtaŋ, mbalaa dzəmbə məlmə Damasə, mbəɓay, a məndi dzaa gəzaŋa shi ɗi Hyala ghaa məni gwaꞌa” kə. 11 Ma sa satiree na, shaŋee ta nay pi, sa bamamtəra waŋ pi tsa tərəŋw tsa va. Dza mbəzli səəkə ghəy va li shi, mbaꞌa ghəshi kəsəghəra kəsə kəsə tə dəvəə dzəmbə məlmə Damasə.

12 Mbaꞌa tsahwəti ndə niy nza mbə Damasə ki, slən tsa ci na Ananiyasə. Ndə ka hazləni va Hyala ghəci, ka nəw kwəma pəhəti jijihimmə ghəci tərəŋw, ntsa wəzə tsa ghəci va ka Zhəwifə mbə məlmə va gwaꞌa gwaꞌa. 13 Mbaꞌa səəkəy kəsara, gar garəy vəghee, ma kə ngəra na: “A zəmə, ə kə mətsəhi gha ghwənishi” kə. Dza nzaꞌjəw tsəgha, mbaꞌa mətsəhee ghwənishi ghala pətsa va. Dzəghwa tsaꞌ pən na, ka nayee. 14 Ma kə na: “Hyala jijihimmə tsəhavəŋa na, ghala kwataŋa ta mbə ghaa sənashi shi ɗi na, nza gha mbəə nay ntsa slar tsa, nza gha favə gaka kwəma gəzaŋa na lə miy tsa ci. 15 Sa nzanay, gha dza naa nza ka ndə ndəgha fətiy dzəkən. Nza gha gəzanshi shi nashi gha va, lə kwəma favə gha va gwaꞌa kaa mbəzli gwanashi. 16 *Nana sənzənva kiy, wa shi zhini ghaa ndəghə ghwəla kia? Sati, a məndi məntəŋa *batem. Nza gha cəꞌwə Ndə sləkəpə ta mbə Hyalaa yaɓantəŋa kwəma gha jikir na” kə.

17 *Ma tə nahwəti vici ləy hwəm kwəma va na, mbaꞌee zhəghəghəvaraa zhəmbə Zherəwzalem. Ma yən mbə cəꞌwə mbə *ciki Hyala tə nahwəti vici na, mbaꞌee nashi shiy nja kwa shiw. 18 Avanashi shi nashee va, ma nighee na, Ndə sləkəpə mbə gəzəra kwəma, ma kə na: “A Səwl, diva mbata gha, a ghaa səvəriŋa mbə məlmə Zherəwzalem. Sa nzana, ma mbəzli mbəɓay, ka dza ghəshiy zləɓa kwəma dza ghaa gəzəə dzəkən yaw” kə. 19 Ma pən na: “Əy, a Ndə sləkəpə, a ghəshi sənay wəzə, kwataŋay paꞌ mbə ceker ɓasəva ka Zhəwifə səəkee mbə kəəsə mbəzliy ndaŋa nefer shi, mbaꞌee diꞌwəhwəshi lə dəꞌwəta, ka kəəlishiy dzəghwa fərshina gwaꞌa. 20 *Zhini ɓa, sa pəəsli məndi Etiyen tsaa ndəgha fəti ta kwəma gha na, tiɓee niy nza kwərakwə, məgarə ndəkwə vəgha shi, mbaꞌee falti pəəsli tsa pəəsliti məndi va. Yən niy ndəghwə na kwəbeŋer mbəzliy pəəsli va” pən 21 *Ma kə Ndə sləkəpə ngəra ki na: “Waa sati, e ghwəniŋa kərakə dzəmbə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə nə ya” kə kaa ngəra» kə Pəl.

22 *War ɗekəɗekə mbəliy ɓasəshi va nzəyshi, ka fa kwəma gəzə Pəl. Ma sa tsəhəy na tə kwəma gəzəkə na va kwa kərni va ki na, mbaꞌa ghəshi maɗishi gwanashi, ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ, ma kə ghəshi na: «Paslamtim tsatsa ndə, ka təɓə na ghəciy nza tə ghwəməyəw!» kə ghəshi. 23 Tərəŋw nəfə tsa shi satiy, dza ghəshi ka ngwəmə lala zlaŋzlaŋ, ka bazla kwəbeŋer shi, ka ngərə kwərbi dzəta ghwəmə. 24 Sa nashi dikə tsa ka sawji ka *Rəm mbəzli vaa məni tsəgha na, dza na ka gəzanshi kaa ka sawji a ghəshi pəməghə Pəl dzəmbə berki tsa shi ta dəꞌwə lə kwərpə. Sa ɗi na va məndiy dəꞌwəy, ta mbə ghəciy gəzə kwəmaa səvəri, ya kala ɗi ghəci. Nza məndi mbəə sənashi shi ngwəngwəmə məndi va lalaa dzəkən ti.

25 *Ma sa pəhamti məndi Pəl ta dza ta dəꞌwə ki, ma kə kaa dikə tsa ka sawji bələkwə ghəci məgarə tiɓa vəgha na: «kwal va ghwəy ta dəꞌwə ndə ka Rəm kala mənta ya ngwəvə nzəə dzəkən na?» kə. 26 Ma sa favə dikə tsa ka sawji kwəma va tsəgha na, nzaꞌjəw dzaa gəzanci kaa kwəmanda, ma kə na: «njaa dza ghaa məni lə nana kwəma kia? Ndə ka Rəm na ntsay» kə. 27 Ma sa favə kwəmanda tsa va tsəgha na, mbaꞌa səəkəy dzəvəgha Pəl, ma kə ngəci na: «Gəzara di, ndə ka Rəm nza gha kataŋ na?» kə. Ma kə Pəl na: «Əŋ» kə. 28 Ma kə kwəmanda ki na: «Na neyey, gəna ɗaŋ dalalaa fəyee, ghee nzaa ndə ka Rəm» kə. Ma kə Pəl na: «Iy, a na nee nee kiy, ndə ka Rəm nzee ghala yakəra məndi» kə.

29 Nzaꞌjəw tsəgha ki na, mbaꞌa mbəzliy niy dza va ta dəꞌwə Pəl, ta mbə ghəciy gəzə kwəmaa səvəriy katantəvashi vəgha. Dzəghwa, mbə hazləni kwəmanda lə ghəciy, sa favə na, «ndə ka Rəm nzee» kə Pəl, mbaꞌa niy mbəlitiy tsaghwa kwa dəŋw.

Pəl tə ngwəvə kwa kwəma ka sləka kwəma mbə *ka Zhəwifə

30 Ma tə həzlimə ki na, ka ɗi sənata sləkar tsa kwəma ɓasə ka Zhəwifə kwəmaa dzəkən Pəl ti kwəmanda tsa ka sawji. Dza na mbaꞌa pəlamti Pəl kwa dəŋw. Mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ghəshi lə *ka sləka ka Zhəwifə gwaꞌa, a ghəshi ɓasəshi. Dza mbaꞌa pəməkə Pəl garəy kwa kwəma shi.

23

1 *Dza Pəl mbaꞌa fati mətsə ci tə *ka sləka ka Zhəwifə gwanashi. Ma kə na: «A ngwarməhira, yənəy, ɗewɗew na nəfə tsee kwa kwəma Hyala, sa nzana, ya paꞌ ndatsəy wəzə nəwtee kwal tsa nzə» kə. 2 *A kə Ananiyasə dikə tsa *ka ta Hyala kaa mbəzli vəgha Pəl na: «Ləkatim dəvə tə miy tsa ci va» kə. 3 Ma kə Pəl ngəci na: «Yaŋ ta ləkəyŋa dza Hyala kwərakwə! Gha gha ntsaa ɓəti ghən tsa ci tsa nja ntsa slar tsa. Ta sla ngwəvəə dzəkənee nja kwəma gəzəkə kwəma pəhəti ghwəmmə gha nzəyŋa tiɓa sənzənva ɓa na, zhini tapə gha ta gəzə kwəmaa təɓə ma va kwəma pəhəti ghwəmmə, ka ghwəni mbəzli ta dəꞌwəra ɓa, pə gha na?» kə. 4 Ma kə mbəzli vəgha kaa ngəci na: «Wa ə tsəərə gha dikə tsa ka ta Hyala na?» kə ghəshi. 5 *Ma kə Pəl na: «Waa niy sənay ya ghəcia dikə tsa ka ta Hyala pənəw, ngwarməhiraw! Sa nzanay, a Zliya Hyala gəzəkə, əntaa gha gəzə *kwəma jikir naa dzəkən ntsa dikə tsa mbə hwəlfə gha ma, kə» kə.

6 *Ma sa sənay Pəl bakə na takə tsa mbəzli mbə ka ɓasə kwəma, *ka Sadəsehi nihwəti, nihwəti na,*ka Farisahi kəy, dza na, tapə ta zlapə kwəma mbə jipə mbəzli va zlaŋzlaŋ, a kə na: «A ngwarməhira, yənəy, ndə Farisa nzee, Zəghwə yakə ndə Farisa yən baw ɓa. Avanay tə mbərkə sa nzana mbaꞌee zləɓavə, ta zhakati dza mbəzli mbə məti pən, va tsəgha nzee tə ngwəvə sana» kə.

7 Ma sa gəzəkə na tsəgha, mbaꞌa ghəpə dzay dzəghwa jipə ka Farisahi lə ka Sadəsehi ki. Dzəghwa bakə mbə ghəshi təhəvərivashi ki. 8 *Shi ngərə ghəshi va ghəpə ti shiy, sa nzana ma kə ka Sadəsehi niy kaa gəzə kwəma shiy, zhakati tsa ndə tiɓa mbə mətiw. Ya *ndə kwal tsa Hyala, ya hyelerəy, niva shiy tiɓaw, kə ghəshiy niy. Ma ka Farisahi na, a ghəshi yivə, a shi va tiɓa gwanashi, kə ghəshi na nashi. 9 *Dzəghwa mbəzli ka ngwəmə lala tərəŋw tərəŋw ki, mbaꞌa nihwəti mbəzli mbə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala mbə ka Farisahi satishi, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi kambə ghəpə mbə kwəma va tərəŋw, ma kə ghəshi na: «Am, nata kwəma yəɗamti ntsa ghəy na ghəyəw! Nda ə nzana ndə kwal tsa Hyala, ya nihwəti shiy gəzanci kwəmay əndaw» kə ghəshi. 10 Dzəghwa ka ngwəngwəliva ghəshi tərəŋw mbə kə ghəpə tsa va ki. Ma sa nata kwəmanda tsa ka sawji kwəmaa məniva tsəgha na, mbaꞌa hazləniy vantaa ghəshi ghavəə slikwəvəri Pəl gəm. Dza na mbaꞌa gəzanshi kaa ka sawji: «Ləghwam dzəmbə mbəzli va, a ghwəy kəsəkəvəri Pəl mbə shi, nza ghwəy pəmay dzəmbə berki» kə kaa ngəshi.

11 *Ma fəcava həvir na, mbaꞌa Ndə sləkəpə səəkəy kwa shiw va Pəl, ma kə ngəci na: «Ka dza her gha tepə ma! Ə pə gha ndahwə nəfə tsa gha! War njasa gəzəhwə gha va kwəmee tikə mbə məlmə Zherəwzalem nay, war tsəgha ɗi Hyala gha dzaa gəzəhwə mbə məlmə ka *Rəm kwərakwə» kə.

Kwəma tsati nihwəti mbəzli mbə *ka Zhəwifə, ta pəəsli Pəl

12 *Səvəri tə həzlimə na, mbaꞌa nihwəti mbəzli mbə ka Zhəwifə tsati kwəma shi ka sa kwətiŋ na, ta pəəsli Pəl, mbaꞌa ghəshi zəmanti fəla kwa kwəma mbəzli: «Ka zəmə shiy ghəyəw, ka sa ghəy ya yam, kala pəəsliti Pəl ghəyəw» kə ghəshi. 13 Ɗaŋ tsa mbəzliy tsati kwəma va va, ka zəmanti lə fəlata na, a ghəshi taŋəti faɗə mətsəkə. 14 *Dza ndəs ghəshi səəkəshi dzəvəgha mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, lə dzəvəgha mətikwəkwər mbə ka Zhəwifə. Ma kə ghəshi na: «A ghəy zəmanti fəla kwa kwəma mbəzli gwaꞌa gwaꞌa, ka zəmə shiy ghəy ya waɓa nzə, kala pəəsliti Pəl ghəyəw, pə ghəy. 15 Va tsəgha nə ghəy kiy, mbalam, ghwəy lə *ka sləka ka Zhəwifə, a ghwəy gəzanci kaa kwəmanda ka sawji, a ghəci pəlikəvəriŋwəy Pəl. Njasa ɗi ghwəy gwəmavə njəɗi kwəma kən va və, pə ghwəy taa mənti. Ma sa ka məndi pəliy səəkəy, ta gwəmatəvaŋəy dza ghəy, nza ghəy paslamti mbə kwal» kə ghəshi.

16 Dzəghwa mbaꞌa zəghwə zhambəghəy Pəl favə kwəma tsati ka Zhəwifə va. Dza na kwerə dzay dzəmbə berki ka sawji, mbaꞌa gəzəy kaa Pəl. 17 Sa favə Pəl kwəma va na, dza na mbaꞌa harvə ndə ta mbəzli dikə dikə ni mbə ka sawji, ma kə kaa ngəci na: «Pəmanaghə zəghwə na kaa kwəmanda tsa ghwəy, ɗi na gəzanci nahwəti kwəma ngəci di» kə. 18 Tsəgha na, kə dikə tsa mbə ka sawji, dza na mbaꞌa pəməvə zəghwə va, mbaꞌa pəhanaghə kaa kwəmanda. Ma kə ngəci na: «Waa Pəl, ntsa kwa fərshina va haraɗa na, mbaꞌa cəꞌwəvəra ta pəməŋa zəghwə nee, nza kwəma və ta gəzəŋa, kə» kə. 19 Dza kwəmanda pay kəsəvə zəghwə va tə dəvə ci, mbaꞌa dzay dzəvəgha bəla li. Dza na ka ɗəw və: «A kwəma ɗi gha gəzəraa?» kə. 20 Ma kə zəghwə va na: «Waa ə tsati ka Zhəwifə kwəma ta pəəsli Pəl. Həzliməy, ta səəkə dza ghəshi ta cəꞌwəŋa, ta mbə ghaa pəməghə Pəl dzəghwa kwəma ka sləka kwəma. Ka sləka kwəma vay, ta ɓasəshi dza ghəshi, mbaꞌa ghəshi mənti njasa ɗi ghəshi njəɗi kwəma kən. 21 Na na ghay, əntaa gha taa zləɓa kwəma shi va ma. Sa nzanay gar taŋ faɗə mətsəkə na mbəzli mbə shi tə mbə, mbə ndəghə səvəri tsa ci ta pəəsli. A ghəshi zəmanti lə fəlata, ka zəmə shiy ghəy, ya yam nzə, kala ghəy pəəsliti na Pələw, kə ghəshi. Sənzənvay, gwaꞌa gwaꞌa pəhamtəvashi ghəshi, ka ndəghə war va gha» kə. 22 Ma sa favə kwəmanda tsəgha na, dza na mbaꞌa gəzanci zəghwə va: «Əntaa gha gəzə kwəma na ya kaa waɓa ma!» kə. Mbaꞌa ghəshi təhəvərivashi.

Kwəmanda tsa ka sawjiy pəmanci Pəl kaa ngwəmna Felikəsə

23 Dza Kwəmanda tsa ka sawji ki, mbaꞌa harvə mbəzli bakə mbə mbəzli dikə dikə ni mbə ka sawji ci. Ma kə ngəshi na: «Mbalam ɓasətim ka sawji diwəy bakə, mbaꞌa ka gədewesli mbərfəŋ mətsəkə, mbaꞌa ka gwapa diwəy bakə. Sa ka ghwəy ɓasətishiy, nza ghwəy gwəmatəvaŋwəy wəzə gwanaŋwəy, ta dzaa dzəmbə məlmə Shezare, ndatsə həvir, tsahi məsliɗə. 24 Nza ghwəy pəhəti gədewesli, ta ɓə Pəl. A ghwəy pəmanaghə kwəriŋ kala kwəfaghay shiy kaa ngwəmna Felikəsə» kə.

25 Dza na mbaꞌa tsasliti zliya, mbaꞌa ɓanavəshi ta dəvə shi. Tsaꞌ kə kwa zliya va na:

26 «Yən Kwələdə Lishiyasə tsasli na zliya na, yən kwəmanda, kaa Felikəsə tsee diɓədiɓə tsa. Ə səkwəŋee. 27 *Ma nə ya kiy, avee pəməghəŋa Pəl. Ka Zhəwifə niy kəsəvə na, ka ɗi pəəsliti ghəshi. Ma sa favee ndə ka *Rəm na, kə məndi na, mbaꞌee dzaa mbəliti lə ka sawji və shi. 28 Dzee mbaꞌee pəməkəvəriy dzəghwa kwəma *mbəzliy sləka ka Zhəwifə, sa ɗee sənata sləkar tsa kwəma ɓanci *ka Zhəwifə va fəti ti. 29 *Ma sa fee kwəma shi va na, war ta kwemer shi pəhəpəhə ni ghəshi harati tə ngwəvə. Kala nata kwəma təvəti nee gar pəəsli məndi, ya gar fə məndiy dzəghwa fərshina. 30 *Sa gəzara məndi, a ka Zhəwifə gwəmantəvashi, ka tsati kwəma ta pəəsli ci, kə məndiy, va tsəgha pəməghəŋee sana nee taŋtaŋ. Mbaꞌee gəzanshi kaa mbəzliy ɓanci fəti va, a ghəshi dza ta sləka kwəma va vəgha gha dəꞌwə ghən tsa gha» kə.

31 Dza ka sawji ki mbaꞌa ghəshi ɓəvə, kəram ghəshi maɗishi lə Pəl həvir njasa gəzanakəshi məndi va ki. Mbaꞌa ghəshi pəməghə həvir va paꞌ mbə məlmə Antipatərisə. 32 Ma tə way pi mekəshi ki na, mbaꞌa ka sawji ka səɗa zhəghətəvashiy zhəmbə berki. Ma ka gədewesli na, ka dzashi lə Pəl. 33 Ma sa tsəhəshi ghəshi mbə məlmə Shezare na, mbaꞌa ghəshi ɓanavə zliya tsaslanavəshi məndi va, mbaꞌa Pəl gwaꞌa kaa ngwəmna ki. 34 Ma sa jangamti ngwəmna zliya va na, dza na ka ɗəw kwəma va Pəl: «Tə hiɗi ka wa səəkə ghaa?» kə. «Tə hiɗi ka Shilishi» kə Pəl kaa ngəci. Ma sa favə na, tə hiɗi ka Shilishi səəkee, kə na, 35 «nzee ɗəw kwəma va va gha, sa ka mbəzliy ɓəŋa fəti va səəkəshi bay» kə. Dza na mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzli a məndi fəy Pəl ka ndəghwə kəghi tsa mazə *Erədə.

24

Pəl kwa kwəma ngwəmna Felikəsə

1 *Ma ləy hwəm sa mənti Pəl hi cifə mbə Shezare na, mbaꞌa Ananiyasə, dikə tsa *ka ta Hyala səəkəy dzəmbə məlmə Shezare va ghəshi lə mətikwəkwər mbə *ka Zhəwifə. Mbaꞌa ghəshi pəməvə ndə yip ta mbəzli mbə ngwəvə, Tertələsə, kə məndi kaa slən tsa ci. Mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəghwa kwəma ngwəmna, ta har Pəl dzəti ngwəvə. 2 Dza mbaꞌa məndi harkə Pəl, dzəghwa tapə Tertələsə ta ɓanci fəti ki, a kə na: «A Felikəsə ntsa diɓədiɓə tsa, tə mbərkə gha nzəyŋəy ghəy lə zərkə tərəŋw. Tə sa nzana mbaꞌa gha sənata kwəma mbə məni mazə tsa gha, dza gha mbaꞌa gha zhəghanti shiy, va tsəgha dzava hiɗi ghwəmmə kwa kwəma kwa kwəma. 3 War mbə məniŋa ꞌwəsa nza ghəy, ta shi kwəmavə ghəy va gha ya hwəmɓa, ya paꞌ kwəmaɓa gwaꞌa gwaꞌa. 4 Ka ɗee yən dzamtəŋa vici, ka dalantəŋa lə gəəzə kwəma ɗaŋəw. Ə cəꞌwəŋee gha məntəŋəy wəzə hwər tsa gha, a gha fati kwəma ɗi ghəy na gəzəŋa jəwə. 5 *Ntsay, ə kəsay ghəy ka ndə liɗi mbəzli ghəci dalalay, ghəci ngwashi na miy dzəghwa jipə ka Zhəwifə ya paꞌ kwəmaɓa tə hiɗi ghwəmmə gwaꞌa gwaꞌa. Ghəci na mazə tsa mbə mbəzli nə məndiy ni, ka Nazariya, kə məndi. 6 *Ghəci kiy, paꞌ lə ciki tsa Hyala ta dzəghəhwə na sawa ci, ka gəzə *kwəma jikir na dzar kwa. Dza ghəy ki, mbaꞌa ghəy kəsəti. 7 [Mbaꞌa ghəy niy ɗi sla ngwəvəə dzəkən njasa gəzəkə kwəma pəhəti ghəy na, dza Lishiyasə, kwəmanda ka sawji mbaꞌa səəkəə mbahəhwə lə bərci, ghəshi lə ka sawji mbə dəvə ghəy. Mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzliy ɓanci fəti va, a ghəshi səəkəə dzəghwa kwəma gha, ta har dzəti ngwəvə.] 8 Njəɗi ma gha kwəma va vəy, ta gəzəkəŋa dza na. Mbaꞌa gha taa favə dəꞌwə ghən tsa gha, kataŋ na shi kəsə ghəy ni ntsaa dzəti ngwəvə ti shi, pə gha» kə. 9 Dza ka Zhəwifə gwanashi, jakə jakəti miy tsa shi li, ka sa kwətiŋ tsa. «Ava war tsəgha na kwəma va, njasa gəzəkə na va» kə ghəshi.

10 Dza ngwəmna ki mbaꞌa ɓanavə kwal kaa Pəl ta gəzə kwəma. Ma sa zlanay na kwal tsəgha, ma kə Pəl na: «Sa sənay ya, a gha hiŋa gar piya ɗaŋ mbə sla ngwəvəə dzəkən mbəzli tə hiɗi ni pənəy ngwamənay, lə vəshi dzee gəzə kwəma kən ghən tsee kwa kwəma gha. 11 Avanay, ya ə njəɗi gha sənzənva dəꞌwə ghən tsa ghay, taŋəti hi məŋ lə bakee na nee, ghala səəkəree dzəmbə Zherəwzalem ta pəraꞌwə dəvee kaa Hyalaw. 12 Na neyey, kəsara ghəshi mbə ya miy ya ghəy lə waɓa nzə, ya yən mbə həərə mbəzli mbə *ciki Hyala, ya mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, ya tə ngwəla dzar mbə məlməw. 13 Sənzənvay, ka gəzəkəŋa mbəzli nashi gha ni, avanay tə kwəma tsaꞌ na va kəsati ghəy Pəl tə ngwəvə, kə ghəshiw. 14 *Ma na nee, e gəzaŋa kwəma sənatayay, Hyala jijihiŋəy na sa nəwee, njasa gəzəkə kwal tsa ꞌwarꞌwar tsa tsa nə ghəshi kwal ka Nazariya na, sa gəmgəm tsa, kə ghəshi. Yənəy, ə zləɓee kwəma tsasliti məndi mbə zliya *kwəma pəhəti Hyala njasa nza na, lə mbə zliya ka gəzə kwəma Hyala gwaꞌa. 15 *Ma kwəma fəy ya ghən tsee gəzliŋə ti ta Hyala ɓa na, ti fəy ghəshi ghən tsa shi kwərakwə. Ghənzə na kwəma zhakati tsa mbəzli slar slar ni bəkwəshi mbə məti, lə mbəzli mbə jikir gwaꞌa. 16 *Va tsəgha ɗikəvaree ya hwəmɓa, ta nzəy lə nəfə tsee ɗewɗew kwa kwəma Hyala lə kwa kwəma mbəzli nzə gwaꞌa.

17 *Ma sa məntee piya ɗaŋ ghala kamee mbə məlmə Zherəwzalem, sa niy dzaree na, maa niy səəkee sana ta kəəti mbəzli mbə məlmee lə gəna, mbaꞌa ta ɓə nee vəli kaa Hyala gwaꞌa. 18 Ava war yən mbə vəli va kaa Hyala tsəgha kəsara ghəshi mbə ciki Hyala. Ma ghalaɓa na, yən yaɓanti kwəma tar ghən tsee ɗewɗew na. Niy nza ya mbəzli nzə tiɓa tala ɓaw, a nza kwəma gar həərəti miy na tiɓa diɓaw. Talay, a nihwəti ka Zhəwifəə səəkə tə hiɗi ka Azəy niy nza tiɓa. 19 Ghəshi niy təɓə naa nza tikə kwa kwəma gha ta harɗaa dzəti ngwəvə nza, mee na ghəshi kəsata kwəma taree, gar ɓəra fəti məndi nza. 20 Ma kala tsəgha bayəy, gəzəkə fəti niy ndaram ghala vəghwə tsaa nzee va tə pi sləka kwəma mbəzli tikə ni di. 21 *Kala war kwəmaa niy garəɗee va mbə jipəjipə shi, mbaꞌee gəzəkə zlaŋzlaŋ, ma pən niy ni na, avanay war tə sa nzana, mbaꞌee zləɓavə, a zhakati tsa mbəzli mbə məti tiɓa, pən, kəsatəram tə ngwəvə kwa kwəma ghwəy ndatsə, pən niy ni» kə.

22 *Ma Felikəsə ki na, mbaꞌa məndi niy gəzanci kwəma kən kwal tsa Yesəw ngəci, mbaꞌa sənata wəzə. Dza na mbaꞌa fati vici sla ngwəvə va tə fəcahwəti. Ma kə ngəshi na: «Ma pə ghwəy məntiy, mbalam ndatsə di. Ma sa ka Lishiyasə kwəmanda ka sawji səəkəyəy, ma nzee sla ngwəvə ghwəy va» kə.

23 *Mbaꞌa gəzanci kaa dikə tsa ka sawji bələkwə, a ghəci ndəghwə Pəl, kala məni ma li njasa ka məndiy məni lə nihwəti mbəzli kwa fərshina gwaꞌa ni. «Əntaa gha damə mbəzli ci va səəkəə dzəvəgha ta nighə ma» kə kaa ngəci diɓa.

Gəzə kwəma Pəl kwa kwəma kar Felikəsə lə mali ci Dərəzilə

24 Ma ləy hwəm hi jəw na, mbaꞌa kar Felikəsə səəkəshi lə mali ci Dərəzilə, zha *ka Zhəwifə ghənzə. Dza Felikəsə mbaꞌa ghwənashi mbəzli, ta haranci Pəl. Sa haranakə məndi na, ka fa kwəma gəzə Pəl dzəkən ɓə nəfə kaa Yesəw *Kəristəw ghəci. 25 Ma sa gəzə Pəl kwəmaa dzəkən nəw kwəma slar na va Hyala, lə ndəghwə ghən va məni kwəma papama tsa nzə, mbaꞌa kwəma ngwəvəə taa səəkəə dzəkən mbəzli gwaꞌa na, mbaꞌa her Felikəsə dzashi tərəŋw. Ma kə kaa Pəl na: «Mbala nana di na gha, nzee zhiniy ghwəni miy ta harŋa tə nahwəti vici, sa kee kwəmavə vəghwə» kə.

26 Ka naa dza na, ka har Pəl zhevi ta gəzə kwəma li. Sa nzana, mbaꞌa niy fəy ghən gəzliŋə, nja na Pəl dzaa ndara gəna ta mbee pəlay, a kə ghən tsa ci niy ni. 27 *Ma sa mənta piya bakə na, mbaꞌa Pərshiyəsə Fesətəsə mbəərəhwə məni ngwəmna va Felikəsə. Ma sa ɗi Felikəsə fə kwəma kwa saa təɓanshi kaa ka Zhəwifə na, dza na mbaꞌa zlay Pəl kwa fərshina ghəciy maɗi ta dzay.

25

Pəl tə ngwəvə kwa kwəma Fesətəsə mbə məlmə Shezare

1 Ma sa mənti ngwəmna Fesətəsə hi mahkan ghala mbəərəvə na məni ngwəmna tə hiɗi sləkə na va na, mbaꞌa maɗiy mbə məlmə Shezare dzəmbə məlmə Zherəwzalem. 2 *Dza mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ghəshi lə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəshi səəkəshi və, ta ɗəw məni ngwəvəə dzəkən Pəl, a kə ghəshi ngəci na: 3 *«Titihwə na gha ngwəmna, ə cəꞌwəŋa ghəy, a gha ghwənəghə miy, a məndi pəməkəvə Pəl tikəə dzəmbə Zherəwzalem» kə ghəshi. Na nashiy a ghəshi niy tsamti kwəma shi ti, ta dza ta pəəsli ci məndi mbə səəkə li kwa kwal, va tsəgha ɗəw ghəshi kwəma va tsəgha. 4 Ma kə Fesətəsə ngəshi na: «Wa kwa fərshina na Pəl mbə məlmə Shezare, dzəghwa yən tala ɓa na, ndal təree ta zhəghəvaa dzəmbə Shezare vaw» kə. 5 Ma kə ɓa na: «Ma pə ghwəy məntiy, dzaŋəy ghəy lə mbəzli ghwəy dikə dikə ni, a ghəshi dza ta ɓasəti kwəma va ghəshi lə Pəl tsa va gwaꞌa mbə Shezare, niy nza kwəma təvəti na tiɓa» kə.

6 Ma sa hyayvay Fesətəsə mbə shi gar dzar vici dəghəsə lə məŋ na, mbaꞌa dzay zhəmbə məlmə Shezare. Ma way pi tə həzlimə va na, mbaꞌa səvəriy, dza das nzəyəy mbə ciki ngwəvə. Mbaꞌa ghwənəghə miy ta dza ta pəmə Pəl səəkə. 7 *Ma sa səəkəy Pəl ki na, dzəghwa dəzlətsəɓə ka Zhəwifəə səəkəshi mbə Zherəwzalem tsəɓay. War kwemer ghəshiy gəəzə ɗaŋ, ta ɓanci fəti kaa Pəl. Kwemer ꞌyahəꞌyahə ni shi gəəzə ghəshi va, kala gar mbay ghəshiy ɓəkəvəri ghən tsa tə kwemer shi va, ya ghəshishi. 8 Ma sa gəzamti ghəshi kwemer shi va ki na, dza Pəl ka gəzə naci. A kə na: «A yənəy, təvəti kwəmee nee tepə, ya dzəkən kwəma pəhəti ka Zhəwifə, ya dzəkən shi mbə ciki tsa Hyala, ya kaa mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashiw» kə.

9 *Ma sa ɗi Fesətəsə mananshi war kwəmaa dzaa təɓanshi kaa ka Zhəwifə ki, ma kə kaa Pəl na: «Ka ɗi gha ghaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem, a məndi dza ta sla ngwəvə na mbəɓa kwa kwəmee na?» kə. 10 Ma kə Pəl na: «Am! A na neyey, avee tə ngwəvə sənzənva mbə ciki ngwəvə tsa mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi, tikə kə məndiy sla ngwəvə dzəkənee. E sənay, na nee, kwəma təvətee tiɓa kaa ka Zhəwifəw. A gha sənay ya gha ci dəꞌwə ghən tsa gha kwərakwə. 11 *Ma mbaꞌa kə fəti vəya, yən kə mənti rəɗa gar pəəslira məndi tiy, ka nə ya awə, pən məndiy pəəsliraw. Ma war kala kwəma kataŋ na tiɓa mbə kwemer gəəzə ghəshi va, ɓəra ghəshi fəti li shiy, ndə tiɓa gar ɓanavəra ngəshiw. Kwa kwəma mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi kə ngwəvə naa slava bay!» kə. 12 Ma kə Fesətəsə kaa Pəl sa gəzamti ghəshi kwəma lə mbəzli kwa dəgha ci na: «Njana nə gha, war kwa kwəma mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi ɗee ngwəvə naa slava pə ghay, tsəgha na, ta tsəhə dza gha kwa kwəma ci» kə.

Kar Agəripa lə zhambəghəy ɗi favə kwəma Pəl

13 Ma tə nahwəti vici ləy hwəm sa hiy hi jəw na, mbaꞌa kar mazə Agəripa lə Berənisə səəkəshiy dzəmbə məlmə Shezare, ta səkwə Fesətəsə. 14 *Ma sa nzana, ta hyayvashi ghəshi dza tiɓa na, mbaꞌa Fesətəsə ghakə slanci kwəma Pəl kaa mazə Agəripa, ma kə na: «A tsahwəti ndə tikə kwa fərshina zlay Felikəsə. 15 Ma tə nahwəti vici sa niy dzaree dzəmbə məlmə Zherəwzaleməy, mbaꞌa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala lə mətikwəkwər mbə *ka Zhəwifə niy səəkəshi ta ɗəw ɓasə ngwəvəə dzəkən vəya. Ə pə gha ɓanavə fəti, kə ghəshi kaa ngəra. 16 Ma pən kaa zləɓanshi nee ki na: “Va ka Rəməy, ka ɓə fəti məndi kaa ndə kala səəkə ghəci gar tə ngwəvə, dza mbaꞌa gəzəhwə kwəma kəsəti məndi va ti, kwa mətsə kwa mətsə lə mbəzliy kəsəti, nda nza naa gəzəkəvəri kwəma gar pəlamti ghən tsa ci tə ngwəvəw” pən nee.

17 Dza ki mbaꞌa ghəshi səəkəshi tikə kwasəbə, kala mawee zhiniy ɓəəli wəri, war way pi tə həzlimə va na, mbaꞌee nzəyra mbə ciki ɓasə ngwəvə. Dza mbaꞌee ghwənay miy ta har ntsa vaa səəkə. 18 *Ma sa səəkəshi mbəzliy kəsəti va ki na, nashee gəzəkəvəri kwəma rəɗa mənti Pəl dza kwa bəlaa niy təkee, gar ɓanavə fəti məndiw. 19 War ma kwemer gəəzə ghəshiy dzəkən na, kwəma dzar kwa kwal Hyala tsa shi, lə kwəma tsahwəti ndə, Yesəw, kə məndi kaa slən tsa ci, mbaꞌa mətiy. Ma kə Pəl naci ki na, tə ghwəməy na Yesəw tsa va, aa zhakatiy mbə məti, kə.

20 Ma yən nee ki, sa sənay mee njasa kee mənti ta mbay sənata sləkar tsa kwəma tsəgha na va na, dzee tsəgha tapə ta ɗəw va Pəl: “Ka zləɓa gha ta dzaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem, a məndi dzaa sla ngwəvə na mbəɓa kwa kwəmee na?” pən ngəci. 21 Ma kə Pəl na: “Awə, kwa kwəma mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi kə ngwəvə vaa slava bay” kə. Dza mbaꞌee gəzanshi kaa mbəzli, a məndi ndəghwə kwa fərshina, ma nzee dza ta pəmanci kaa mazə ka Rəm dzaa nza, pən» kə. 22 *Ma kə mazə Agəripa kaa Fesətəsə na: «E ɗi favə kwəma ntsa va, yən dəꞌwə ghən tsee kwərakwə di» kə. Ma kə Fesətəsə na: «Ndəghə həzlimə ghənzə tsəgha, a gha taa favə» kə.

23 Ma tə way pi ki, mbaꞌa kar Agəripa ghəshi lə Berənisə pəhəkəvashi, lə mbəzli tə səəbə shi, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə ciki ɓasəva ghəshi lə mezhizhə ka sawji, mbaꞌa mbəzli tə slən mbə məlmə. Dza ngwəmna Fesətəsə ki, mbaꞌa ghwənashi mbəzli ta har Pəl. 24 Ma kə Fesətəsə, sa səəkəy Pəl na: «A mazə Agəripa, ghwəy lə mbəzli tikə ni gwaꞌa, ntsa nay ghwəy tsay, ka səəkə vəya, yən mbə Zherəwzalem, ka səəkə vəya, yən tikə səəkəshi ka Zhəwifə gwanashi ta kwəma kən. War gha pəəsliti, kə ghəshi kaa ngəra. 25 A na neyey, nashi shiyee gar pəəsli məndi ti shiw. Ma sa nə na dəꞌwə ghən tsa ci: “Kwa kwəma mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi kə ngwəvə vaa slava” kəy. Va tsəgha ɗee pəməə dzəghwa kwəma mazə ka Rəm tsa va. 26 Ya tsəgha nzə ki na, a nata kwəma kee tsaslanaghə kaa mazə kwasəbee dzəkən kwəma ciw. Va tsəgha nə ya pəməkee dzəghwa kwəma ghwəy, kwatama dzəghwa kwəma gha bay, gha mazə Agəripa, nda nzee kwəmavə kwəma kee tsaslanci ləy hwəm sa ka gha njəɗiti kwəma va və. 27 Sa nzanay, kwəma kama ghən ti na pəmanci ntsa pəhəpəhə tsa tsətsə kaa ndə, kala cinti sləkar tsa kwəma kəsəti məndi ntsa va ti məndi kaa ngəci vəya na nee» kə.

26

Pəl gəzə: «Fəti vəyaw» kə, kwa kwəma Agəripa

1 *Ma kə Agəripa kaa Pəl ki na: «A Pəl, a kwal va gha nana ta gəzə kwəma kən ghən tsa gha» kə. Dza Pəl tsəgha kafə kafəti dəvə ci, ta ɓə gəzə kwəma. Maɗ ghəci ta gəzə kwəma kən ghən tsa ci ki: 2 A kə na: «A mazə Agəripa, e vəshira dalala, sa kwəmavee kwal tsaa gəzə kwəma kən ghən tsee ndatsə kwa kwəma ghaa dzəkən kwemer kəsətəra *ka Zhəwifə ti shi gwaꞌa gwaꞌa! 3 Ma gawee gəzə sava tsəghay, sa nzana, cəkeꞌ gha sənata kwəma jiji ka Zhəwifə, lə kwəma tsa ghəpə tsa shi njasa nzana gwaꞌa gwaꞌa. Va tsəgha cəꞌwəŋee, a gha səꞌwa fə ghən ta kwəmee na wəzə.

4 *Əhətiy, a ka Zhəwifə sənay nzəy tsee njasa niy nzana kwataŋa, ghala yən zəghwəra. A ghəshi sənay njasa niy nza nzəy tsee mbə hwəhwə tsa ghəy, ya mbə məlmə Zherəwzalem gwaꞌa. 5 *A ghəshi sənara ndimndim tsee. Ghəshi kəə ɗiy, a ghəshiy mbay gəzəkəvəri kwəma nzəy tsee njasa niy nzee mbə *ka Farisahi, mbəzli nə məndi, ghəshi na mbəzli slar slar ni, kə məndi tə nəw kwəma Hyala ghəy. 6 *Avanashi ka Zhəwifə haratəra tə ngwəvə, tə mbərkə sa fəyee ghən tsee gəzliŋə ta kwəmaa niy gəzanakəshi Hyala məni nzə kaa jijihimmə. 7 Hwəhwə tsa mbə hwəlfə ka Zhəwifə va məŋ lə bakə tsay, ta kwəma va fəy ghəshi ghən tsa shi gəzliŋə. War ta səəkə dza vəghwə tsa dza kwəma vaa məniva ti, kə ghəshi. Va tsəgha nza ghəshi, war mbə ghəra sləni Hyala, havəghwə lə həvir gwaꞌa. Ava war tə kwəma ghən tsa fee ta kwəma va tsəgha kwərakwə, kəsəra ka Zhəwifə ki, mazə Agəripa sana! 8 A nə yay, wa shi ɗi ma ghwəy va zləɓa, ghwəy ka Zhəwifə, a Hyalaa mbay zhanakati ndə mbə məti, pə ghwəy tay?

9 *Yən dəꞌwə ghən tsee kiy, kwagwaꞌa niy təkətee, ya dza lə tsamaɓa kwal, ka zamti slən tsa Yesəw ndə ka Nazaretə, pən. 10 Ava ghənzə na kwəma mənəhwə ya mbə məlmə Zherəwzalem. Ɗaŋ niy kasaghwee mbəzli Hyala kwa fərshina, sa ka mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyalaa ndara kwal tsaa məni tsəgha. Ghala vəghwə tsa ka məndiy ɗi bəkwəshi na, dza kwa bəla mbəzliy ɗi bəkwəshi kee nza kwərakwə. 11 Kee dzay, ka dza ta sanshi ngəraꞌwə mbə ceker ka ka Zhəwifəə ɓasəva mbə shi, ka dzəghə mananshi gwəlaŋ, ta mbə ghəshiy tsəərə slən tsa Yesəw, pən ni. Tərəŋw niy təhəy nəfə tsee, ta sanshi ngəraꞌwə, pəkw ka səvəri mbə Zherəwzalem dzəmbə nihwəti məlməhi, ta palashi.

12 *Ma tə nahwəti vici na, mbaꞌee maɗira ta dzaa dzəmbə məlmə Damasə, sa ndara mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala va kwal. 13 Ma yən kwa kwal mbə dza geꞌi geꞌi vici kwa ghən ki na mazə na, nighee na waŋ pi məniy səəkə mə ghwəmə tiɓa, daw sa vici va mbərə tsa ci, dza tsəɓə tsəɓayŋəy, lə mbərə, ghəy lə mbəzli nza ghəy va li shi. 14 Dza ghəy gwanaŋəy, naꞌi ghəy shikəŋəy dzəti hiɗi. Ma fee na, məli ndə mbə gəzəra kwəma kwa kwəma ka *Ebərə, a kə na: “A Səwl, wa shiy mənishi ni sara gha ngəraꞌwə tay? Ma ghay, ta kwəmavə ngəraꞌwə dza gha gəm mbə zhini ghən tsa gha tsa, nja məcar tsaa sa ngəraꞌwə va, mbə zhini ghən kaa ntsaa kəsə zəꞌwə mbə kəshən ci” kə. 15 Ma pən na: “Wa ndə nza gha kia, Ndə sləkəpə?” pən. Ma kə Ndə sləkəpə na: “Yən na yən Yesəw tsa sanci gha va ngəraꞌwə, ya tsəgha sara gha ngəraꞌwəy. 16 Sati garəŋa. Sa tsahwəree tsa ngəŋa sanay, ta məntəŋa ka ndə ghəraɗa sləni nə ya. Ta mbə ghaa dza ta gəzə shi nashi gha ni ndatsə kaa nihwəti mbəzli, mbaꞌa shi dzee zhiniy ciŋa taa nza ɓa. 17 Ta mbəlikəvəriŋa dzee dza mbə dividivi ka Zhəwifə, lə mbə dəvə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə dzee ghwəniŋaa dzəmbə shi taa nza gwaꞌa. 18 *Ma ghwəni tsa ghwəniŋee tsaa dzəmbə shiy, a gha dza ta ghwənamti mətsə shi, ka zhəghəkəshi zhəkə mbə kwəsliy dzəmbə waŋ pi, ka ɓəkəvərishi mbə dəvə *ndə jaka tsa Hyala, ta dzəvəgha Hyala nə ya. Ta mbə ghəshiy kwəmavə pəli jikir tsa shi, sa ka ghəshi ndara nefer shi. Mbaꞌa ta mbə ghəshiy kwəmavə tsa shi pi nzəy mbə mbəzli Hyala” kə.

19 Ma sa gəzəkəvata kwəma va ngəra tsəgha səəkə mə ghwəmə ki na mazə Agəripa na, zlay ɗanta fətee nee kiw. 20 *Dzee tapə yən ghati gəzanshi kwəma Yesəw pərɓa kaa mbəzli mbə məlmə Damasə, dzəghwa taŋ ka dzəmbə Zherəwzalem, ɓarva tsee mbə Zherəwzalem na, ka gəzə kaa nihwəti mbəzli tə hiɗi ka Zhəwde gwanashi, ka kərni kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Ma pən kaa kwəma gəzanshee kaa mbəzliy: “Zhəghətim nzəy tsa ghwəy, a ghwəy nəw Hyala, ka məni kwəmaa dzaa cipə, a ghwəy zhəghanti nzəy tsa ghəy, kə” pən. 21 Ava war tə kwəma va kəsəra ka Zhəwifə, sa kəsara ghəshi yən mbə *ciki Hyala. Ka pəla kwal tsaa pəəslira ghəshi. 22 Dzəghwa Hyala ki mbaꞌa ndəghwətəra, ma nay gha yən tiɓa tə ghwəməra paꞌ ndatsə sana, ta gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli gwanashi, ndərazhi, lə mətikwəkwər gwaꞌa. Na neyey, gəzəhwə nahwəti kwəmee mbə kwəma va kala war kwəma gəzəkə *Məyizə ghəshi lə ka gəzə kwəma Hyala mbəradzəw. Shiy niy gəzəkə ghəshi, tsaꞌ dza ghəshiy məniva, kə ghəshiy, ghəshi na shi gəzee kaa mbəzli. Shiy niy gəzəkə ghəshi va gəzə yay: 23 *Ta sahwə ngəraꞌwə dza *Kəristəw Ntsa tivə Hyala. Sa ka məndi pəəslitiy, ghəci dza naa ghaa zhakati mbə məti, mbə mbəzliy bəkwəshi zhini ghəci dzaa gəzanshi kwəma waŋ pi tsaa dzaa mbəlitishi kaa hwəlfə ghwəmmə, ghwəmmə ka Zhəwifə, mbaꞌa kaa nihwəti mbəzli tə hiɗi gwanashi, kə ghəshi niy ni» kə.

Pəl gəzanci kaa mazə Agəripa, a ghəci yivə kwəma Hyala

24 Ma Pəl mbə gəzə kwəma va, ta kamti kwəma kən ghən ci tsəgha ki na, tapə Fesətəsə ta gəzanci kwəma zlaŋzlaŋ, a kə na: «Kwəma gəzə ke ngəriy gəzə ghaw! Ma jangə jangəŋa gha na ɗaŋtay, shiy zhini naa fambəŋa mbə ghən tsa gha» kə.

25 Ma kə Pəl ngəci na: «Yənəy, ndə lə məhərli ci nzee, Fesətəsə ntsa diɓədiɓə tsa. Ma kwəma gəzee nay, kwəma lə məhərli wəzə na, kataŋ ghənzə. 26 *Ma na mazə Agəripay, aa sənata kwəma va wəzə, va tsəgha, e mbay gəzanci kwəmaa dzəkən kala gwərsə ma. E sənay, nihwəti shiy mbə shi va kala sənashi ghəci kwətiŋ kwətiŋ tsa shiw. Va sa nzanay, kwəmaa mənta mbəmbə na, tar bəla naw. 27 A mazə Agəripa, yivə gha, tsəgha na kwəma gəzəkə ka gəzə kwəma Hyala kataŋ pə gha na? E sənay, mbə yi nza gha tala» kə. 28 *Ma kə Agəripa kaa Pəl na: «A Pəl, war jəwə tərə na, gha dzaa məntəra ka ndə nəw Kəristəw sa» kə. 29 Ma kə Pəl kaa zləɓanci na: «Ya war jəw tərə na, ya ta fəcahwəti nay, ma yən na nee na, war Hyala na sa cəꞌwee, a gha mbəə məniŋa njasa nzee tsa. Kwataka tə gha cəꞌwee Hyala ɓaw, lə ta nihwəti mbəzli tikə ni gwanashi, a ghwəy nza gwanaŋwəy ghwəy ghwəy shiy fa kwəma gəzee na njasa nzee tsa. Nanzəy, cəꞌwə Hyalee ta nza ghwəy kwa dəŋw njasa nzee tsaw» kə.

30 Dza kar mazə ghəshi lə ngwəmna mbaꞌa Berənisə lə mbəzli nza ghəshi li shi gwanashi tiɓa, mbaꞌa ghəshi satishi ta dzashi. 31 *Ma sa səvərishi ghəshi tə ngwəla na, tapə ghəshi ta gəzə kwəma kwa jipə shi, ma kə ghəshi na: «Ma ntsa vay, kwəma bəzamti na tiɓa ya jəw nzə gar pəəsli məndi, ya gar fə məndiy dzəghwa fərshinaw» kə ghəshi. 32 *Ma kə Agəripa kaa Fesətəsə na: «Ntsa təɓə məndiy pəlay na ntsa nza, ghəci kalaa pəla dzaa dzəti ngwəvə kwa kwəma mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi nza sa» kə.

27

Məndiy kafə ta ɓə Pəl dzəmbə məlmə *Rəm

1 *Ma sa tarəkə məndi kwa kwambəwal dza ghəy ta dzaa dzəti hiɗi ka Itali, kə məndi ki na, mbaꞌa məndi fanambə kar Pəl ghəshi lə nihwəti mbəzli kəəsəti məndiy dzəmbə dəvə Zhəliyəsə. Ma Zhəliyəsə tsa vay, dikə tsa ka sawji bələkwə na. Ka sawji mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi, kə məndi ka slən tsa kaa sawji va. 2 *Ma sa pəməvəŋəy na na, mbaꞌa kafəy lə ghəy kwa kwambəwal ka Adəramitə. Kwambəwal va na, dzar mbə məlməhi ka kwambəwal garə tə hiɗi ka Azəy ghənzə taa dza. Pə ghəy ka dzaŋəy kwa ki. Mbaꞌa Aristarkə ntsaa səəkə tə hiɗi ka Masedəwan mbə məlmə Tesalənikə kwasəbə ghəy. 3 *Ma tə həzlimə na, ndəs ghəy tsəhəŋəy mbə məlmə Shidaŋw. Dza Zhəliyəsə sa nzana mbə mananci wəzə hwər ghəci kaa Pəl, mbaꞌa zlanay kwal a ghəci dzaa dzəvəgha madigahiy, nza ghəshi mbəə mananci shi dza naa di.

4 Ma sa maɗiŋəy ghəy tiɓa na, mbaꞌa ghəy dzarŋəy vəgha nihwəti hiɗi tə jipə yam, sa niy viy safəə dzəmbə kwəma ghəy, Shipər, kə məndi slən tsa hiɗi va. 5 Dzəghwa mbaꞌa ghəy taŋəŋəy dzəvəri tə kwəfaa kərkəva ma ndəkwə ndəkwə vəgha məlmə Shilishi lə Pamfili. Mbaꞌa ghəy tsəhəŋəy mbə məlmə Mira, tə hiɗi ka Lishi. 6 Ma tiɓa na, mbaꞌa dikə tsa ka sawji bələkwə kəsata kwambəwaləə dzəti hiɗi ka Itali, sa ka Alekəsandəri ghənzə. Dza na mbaꞌa faghwaŋəy kwa. 7 Ma sa kafəŋəy ghəy tiɓa ki na, vici ɗaŋ ghəy mənti mbə dza sahə. Ngahə ngahə ghəy tətərəvə tsəhəŋəy mbə məlmə Kənidə. Ma sa damətəŋəy safə ta dza kwa kwəma slarə na, mbaꞌa ghəy dzarŋəy ta mətsəni nihwəti hiɗi tə jipə yam, Kəretə, kə məndi kaa slən tsa shi, njasaa dza kwa məlmə Salməne. 8 Dza ghəy ki, mbaꞌa ghəy tətərəvə taŋə, ngahə ngahə tsəgha. Dza ndəs ghəy tsəhəŋəy tə pətsa nə məndi, «Pi dəkə kwambəwaler tsa wəzə tsa» kə məndi. Ndəkwə ndəkwə vəgha məlmə ka Lashe.

9 *Ma sa nzana, tərəŋw ghəy dzamti vəghwə mbə dza va ki na. Jikir dza kwa kwəma mənta lə kwambəwal. Sa nzana, mbaꞌa vəghwə tsa ka məndiy məni səwmay tsa *ka Zhəwifə ti kərəy. Sa nzana tsəgha ki na, dza Pəl ka gəzanshi kwəma sənata na dzaa məniva naci ki. * 10 Ma kə na: «A mbəzlee, ma yən nighəy, ta məniva dza shi gəmgəm ni, jikir jikir shi, kwa kwəma dzaa nza. A dza kwəma vaa nza war kəray kwambəwal lə shiy dzaa zashi kwa tala ɓaw, lə ghwəmməshi dəꞌwə ghən tsa ghwəmmə gwaꞌa dza naa nza mbə» kə. 11 Ma dikə tsa ka sawji naci ki na, war faɓa kwəma ndə kaɓə kwambəwal ghəshi lə ntsaa sləkə kwambəwal va ghəciy fa kən kwəma gəzə Pəl va. 12 Ma sa kama pətsa ka kwambəwal vaa garə ti tə pətsa va wəzə gar nzəy kwambəwal ti həfəghwə na, war dza kwa kwəma ɗaŋ tsa mbəzli kwa kwambəwal mawti. Sa nzanay, pətsa garəŋəy ghəy va ti na, pi wəzə na ta dəkə kwambəwal həfəghwəw. Va tsəgha niy ɗi ghəshi dzaa dzəmbə Fenikəsə, ta kəramti fəghwə ghəshi gar mbay. Pətsa vay, pətsa ka məndiy dəkə kwambəwaler ti, tə hiɗi ka Kəretə zhəkə ləy mətsəni njasaa dzəghwa mərkwi, kala nighə hiɗi dzatidzə ni va ka mərkwi na.

Van ndə safə kən kar Pəl tə kwəfaa kərkəva ma

13 Ma ghalaɓa ki na, mbaꞌa safə tsaa səəkə njasaa dzəmbə həci ghati viy jəw jəw. Ma kə ghən tsa shi na, nja na ghəy kwəmavə kwəmaa niy ɗi ghəy va, kə ghəshi. Mbaꞌa ghəshi mbahəkəmə tsahi ka ghəshiy garə kwambəwal li shi, mbaꞌa ghəshi waslavəghavashi ndəkwə ndəkwə vəgha həlbə tsaa dzəvəgha hiɗi ka Kəretə. 14 War ghwəla jəw tsəgha na, ꞌwakəvə safə tsa tərəŋw tərəŋw tsa, nzaꞌjəw səəkəy, səəkə mə dəlegwigwi hiɗi tə jipə yam. Safə tsaa səəkə ləykə kwa ghwəmə, kə məndi ka slən tsa ci. 15 Ma sa səəkə naa tsanavə dəməzl kaa kwambəwal na, gwaꞌa kala zhini kwambəwal mbay zhananati ghən ghwəla. Mbaꞌa ghəy zlanay ghən tsa ghəy kaa safə tiɓa ki, ka tsəkwə kwambəwal ghəci. 16 Dza ghəy ki mbaꞌa ghəy dzarŋəy vəgha nihwəti hiɗi tə jipə yam, shi har məndiy Kwada, ghəshi mərshi naa kəlatəŋəy. Ma tiɓa ki na, mbaꞌa ghəy mbəlavə zləghwəvə kwambəwal jəw na ngahə. 17 Ma sa zləghwəvə ka kaɓə kwambəwal na jəw naa dzəghwa na dikə na va na, tapə ghəshi ta pəla kwal tsaa mbəli na dikə na. Dza dəzlətsəɓə ghəshi pahati zhiꞌwəꞌwə ti. Ma sa hazlənishi ghəshi va dzashiy dzəmbə ndarghə tə miy kwəfaa kərkəva ma, geꞌi njasaa dzəvəgha həlbə tsa hiɗi Libiy na, mbaꞌa ghəshi fambə tsəm tsa shəndəkə tsa, ta kəəti kwambəwal va safə, ka tsəkwəshi safə tsəgha ki.

18 *Ma sa nzana war ə safə tsa vaa gagaŋəy ki, way pi tə həzlimə na, mbaꞌa ghəshi ghati shikə shi kwa kwambəwal dzəmbə yam. 19 Zhəkəvəri ɓa na, tapə mbəzliy nighəə dzəkən kwambəwal ta ndaka shiy gwəma kwambəwal dzəmbə yam, lə dividivi shi. 20 Vici ɗaŋ ghəy mənti, kala nata ghəy ya vici, ya sasərkwə nzə. War ma van na, ghwəlay mbə kəkəɗiŋəy lə bərci ki, zhini ghəy təkə, ta mbəliŋəy dza ghəy, pə ghəy ghwəlaw.

21 Ma mbəzli kwa kwambəwal va ki na, mbaꞌa ghəshi hishi kala zəməhwə shiy. ꞌWakəvə Pəl gar garəy kwa jipə shi. Ma kə kaa ngəshi na: «A mbəzlee, a ghwəy niy təɓəə favə kwəmee nza, mbala mbə hiɗi ka Kəretə niy nzəyəmmə ghwəmə nzay, ci ghwəmmə mbəlimmə va tsatsa ngəraꞌwə nza, ci shi ghwəmmə ni shakamti ghwəmmə tiɓashi nza. 22 Ya tsəgha nzə sana kiy, ə gəzaŋwəy ya, ka dza her ghwəy ma, sənzənvay, ndə tiɓa mbə ghwəy ya kwətiŋ nzə mbaꞌa dzaa mətiyəw. War kwambəwal kwətita na saa dzaa nza bətə. 23 Sa nzanay, a Hyalaa sləwara, Hyala ghərantee sləni ghwənikəra ndə kwal tsa nzə, mbaꞌa səəkəə garəy vəghee mbə vərɗi ndatsə na. 24 *Ma kə ngəray: “A Pəl, ka hazləni gha ma! A Hyalaa ɗi ghaa tsəhəŋa tə ngwəvə kwa kwəma mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi. Ta məntəŋa wəzə hwər tsa nzə dza na, mbaꞌa taa mbəliti piy tsa mbəzli kwa kwambəwal ni kwasəbə gha” kə. 25 Va tsəgha nə ya kiy mbəzli yay, ka dza her ghwəy ma. Ma Hyalay, ya wa kwəma gəzəkəra na va, ta məni dza na, kəy, e sənay war tsəgha dza naa mənti. 26 *Nanzə kiy, tə həlbə tsa nihwəti hiɗi tə jipə yam dza safəə bəzləyəmmə» kə.

27 Ma tə kwa məŋ lə faɗa vərɗi ghəy na, war mbə yisəŋəy safə tsa va tsəgha ghəy dzəy tə kwəfa Meditərane. Ma mbə yam vərɗi həvir va na, njasa kətiva ghəy dzəvəgha hiɗi, ka kaɓə kwambəwal vaa nighə. 28 Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi ɓəvə hakwə tsa pəhəti ghəshi tə ghwər ndəghaghə, ta nighə hwər ta kwəfa. Ma sa nighəti ghəshi na, mbaꞌa ghəshi kəsay hwər tsa ti shi, basa bakə mətsəkə dəghəsəti. Zhini mbaꞌa ghəshi kətivə dza jəw. Ma sa kətivə ghəshi dza jəw na, basa məŋ lə cifə ghəshi kəsay hwər tsa ti shi. 29 Mbaꞌa ghəshi hazləni shi va nəghətaa kwambəwal ghavə tsambəvata mbə kəlɓahi. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi faghwa tsahi faɗə dzəghwa kwəfa zhəkə ləy hwəm kwambəwal. Dzəghwa mbaꞌa ghəshi garəti kwambəwal tiɓa. Ngahə ghəshi nighə wali tsa pi. 30 Dza ka kaɓə kwambəwal va, ka pəla kwal tsaa hwəshi. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi ɓəkəghwa na jəw na kwambəwal dzəti ghən yam. Sa ɓəkəghwa ghəshi na, dza ghəshi ka pəla tsəhwəli, njasa dza ghəshi ta ndəgha tsahi latiɓa latiɓa tə kwəma kwambəwal ghəshi mənti. 31 Ma kə Pəl kaa dikə tsa ka sawji bələkwə ni, lə kaa ka sawji gwanashi ni na: «Nay ghwəy na, war mbaꞌa kə mbəzli ni dzashi tikə kwa kwambəwal nay, ka mbəliŋwəy ghwəyəw» kə. 32 Sa gəzəkə Pəl tsəgha na, dza ka Sawji kaa zəꞌwə pəhəti məndi va kwambəwal jəw na li, piyəŋ ghəshi slanti, mbaꞌa ghəshi zlataa dzata.

33 Ma ghəshi mbə ndəghə wali tsa pi ki na, dza Pəl ka gəzanshi zəmə shiy, kaa ngəshi gwanashi. Ma kə kaa ngəshi na: «Avanay ndatsə məniva kwa məŋ lə faɗə vici ghwəy mbə ndəghə mbəliŋwəy, kala zəhwə ghwəy ya waɓa. 34 *Va tsəgha cəꞌwəŋwəy ya, a ghwəy zəmə shi zəmə va ma ghwəy, shiy dza mbəlitəŋwəy. Ə gəzaŋwəyee diɓa, ndə mbə ghwəy mbaꞌa dzaa zata, ya səti mbə ghən tsa ciw» kə. 35 *Ma sa gəzəkə na tsəgha na, dza na laŋ ɓəvə peŋ, mbaꞌa mananati ꞌwəsa kaa Hyala kwa kwəma shi tiɓa gwanashi. Dza na mbaꞌa ngavəri, mbaꞌa ghati zəmə ci. 36 Dzəghwa ki mbaꞌa her shi dzəghwashi gwanashi. Ka zəmə shi zəmə ghəshi. 37 Ma ɗaŋ tsa ghəy kwa kwambəwal va na, a ghəy mənti ndə diwəy bakə, mbaꞌa mbərfəŋ mətsəkə kwaŋti ghən kən. 38 Ma sa zəməhwə ghəshi shiy, ka ngəslishi na, mbaꞌa ghəshi shəkambə nihwəti shi kwa kwambəwal dzəmbə yam nəghətaa ghənzə məni shəndəkə.

Njasa ꞌyambəvata Kwambəwal mbə ndarghə

39 Ma sa kərəy pi ki na, mbaꞌa ghəy nashi ndarghə kwa kwəma ghəy. Sənay pətsa nza ghəy va ti ka kaɓə kwambəwaləw. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi vərghəvə pətsa vəgha həlbə, mbaꞌa ndarghə nja taŋa ni. Ma kə ghən tsa shi na, ta dza ta garəti kwambəwal ti shi ghəshi gar mbay, a kə ghəshi. 40 Dza ghəshi pəli ghəshi palamti tsahiy garə kwambəwal zlashi kwa yam lə zhiꞌwəꞌwə pəhə məndi shiy kaɓə kwambəwalta ghəshi pəlamti ghala pətsa va. Mbaꞌa ghəshi kafakati shi nja gamtaꞌwal ni va, ka pəhəyshi kwa kwəma nzə, ta mbə safəə tsəkwəshi. Dza ghəshi ki, ka dzaa li tsəgha tsərəə dzəti kwəma ndarghə va. 41 *Ma ghəshi mbə kwal ki na, mbaꞌa ghən tsa kwambəwal njəfambəvay mbə ndarghə tsəkwəkə yam. Dza pəz kəsəta, kala mbay ya kwəfəghə nzə ghwəla. Kə bəla ləy hwəm mbaꞌa wəwəreɗita sa vəɗəməva yam dzəmbə lə bərci.

42 Dza ka sawji ka ɗi bakwamti mbəzli kasanavəshi məndi va ta ɓəshiy dzəti hiɗi ka Itali gwanashi. Va nəghətaa tsahwəti ndə mbə shi ya kwətiŋ mbərəhwə dəzlə hwəy. 43 Dza dikə ka sawji ka *Rəm bələkwə, sa ɗi na mbəliti Pəl, mbaꞌa damətishi va məni njasa təkəti ghəshi va. Dza na mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzliy mbay mbərə dəzlə a ghəshiy zliy dzəti yam ta taŋəshiy dzəvəri həlbə. 44 Ka ma nza niy tərmbə nəw shi məbaꞌwə məbaꞌwə tə gəzləmbə, lə dzar tə bəla shəghwə kwambəwal, shiy tərmbə jəw jəw ni. Ava tsəgha kwəmavə ghəy taŋəŋəy gwanaŋəy dzəti həlbə kwəriŋ, kala shiy məntəŋəy tiɓa.

28

Pəl tə nihwəti hiɗi tə jipə yam, Maltə

1 Ma sa tsəhəŋəy ghəy tə hiɗi tə jipə yam va kwəriŋ ki na, mbaꞌa məndi gəzaŋəy, Maltə na slən tsa shi, kə məndi ngəŋəy. 2 *Ma ghəy tə hiɗi va na, dza van mbaꞌa ghati nzəmə, ka mənipə tasli tərəŋw. Dza mbəzli tə hiɗi va, shiy gəzə ma kwəma ka *Gərekə, mbaꞌa ghəshi məntəŋəy wəzə hwər dalala. Kaꞌwə ghəshi kaꞌwətəŋəy, mbaꞌa ghəshi pəhəyŋəy ghwə tərəŋw. Ma ghəy mbə bəghəzli ghwə va na, 3 dza Pəl mbaꞌa kwasəvə kwasheɓi ta fə shiy dzəti ghwə. Mbalaa na tsapə mbə shiy. Dza tsapə va mbaꞌa səvərita mbə shiy sa favə na ghətəghətə tsa ghwə. Dza na mbaꞌa həcamti Pəl tə dəvə ci. 4 Ma sa nay mbəzli mbə məlmə va shishi tsa va həciti Pəl, war zaŋəy ghəci tə dəvə ci tsəgha. Ma kə ghəshi kwa jipə tsa shi na: «Ma ntsay, ndə bəkwə mbəzli na. Sa nzana ya tsəgha mbəlikəvay na tə yaməy, zləɓati pəlay ntsa va ngwəvə Hyala ta nza ghəci tə ghwəməyəw» kə ghəshi.

5 *Dzəghwa Pəl naci, məs məsati shishi tsa va tə ghwə. Kala zhanci shiy ya jəw tsətsə. 6 *Ma kə ghən tsa shi na, war ta pə dza dəvə ci va ya njaa, aw bay na, mbaꞌa dzaa tərəy, ka mətiy, kə ghəshi. Ma sa nzata ghəshi nza tərəŋw, kala nashi shiy mananci kaa Pəl ghəshi na, zhini tərəɗ ghəshi zhəghanti gəzə kwəma, ma kə ghəshi na: «Kay ntsay Hyala na» kə ghəshi.

7 Ma pətsa nza ghəy va ti na, ndəkwə ghəci lə ghi tsa ndə hiɗi tsa dikə tsa tə hiɗi tə jipə yam va. Slən tsa ci na, Pəbəliyəsə. Dza na kaꞌwə kaꞌwətəŋəy lə wəzə. Vici mahkan ghəy mənti kəghi tsa ci. 8 Dzəghwa ghalaɓa na, gwərapəy dəy Pəbəliyəsə kəghi tsa va va təlimə, lə va ka tərekwə. Dza Pəl mbaꞌa dzəmbəy dzəmbə ciki tsa ndə zəlghwə tsa va. Sa dzəmbəy na naa, mbaꞌa cəꞌwakən Hyala kən, mbaꞌa fanakən dividivi ci. Sa mənti Pəl tsəgha na, dza ntsa va mbaꞌa mbəliy. 9 Ma sa mənta nava kwəma tsəgha na, mbaꞌa nihwəti ka zəlghwə tə hiɗi tə jipə yam ɓasəkəvashi, mbaꞌa ghəshi mbəlishi kwərakwə. 10 Dza ghəshi tə mbərkə kwəma va ki, tərəŋw ghəshi fati bama tə ghəy. Ma sa maɗi ghəy ta dzaŋəy dzəghwa kwambəwal ta dzaŋəy na, mbaꞌa ghəshi ngavəŋəy shiy gar məkəŋəy mbə dza ghəy va.

Kafə tsa Pəl mbə Maltə, ta dzəmbə məlmə *Rəm

11 Ma gha ghəy maɗi tiɓay, sa mənti ghəy tir mahkan. Sa kafə ghəy na, mbaꞌa ghəy dzaŋəy kwa kwambəwal ka Alekəsandəri, sa niy warə na fəghwə tə hiɗi tə jipə yam va. Lamba ti na, slən tsa Diyəsəkwərə. 12 Dza mbaꞌa ghəy tsəhəŋəy mbə məlmə Shirakwəsə. Mbaꞌa ghəy mənti vici mahkan. 13 Sa maɗi ghəy tiɓa na, ka dzar vəgha həlbə vəgha həlbə, dza kwəɗim ghəy tsəhəŋəy mbə məlmə Rejə, tə miy həlbə ka Itali. Ma tə həzlimə va na, mbaꞌa safə tsaa səəkə njasaa səəkə kwa həci ghati viy wəzə, jəw jəw. Bakə vici ghəy mbə dza na, ndəs ghəy tsəhəŋəy mbə məlmə Pəzəl. 14 Ma mbə məlmə va na, mbaꞌa ghəy kəsashi nihwəti ngwarməmə mbə nəw Yesəw. Ka cəꞌwəŋəy ghəshi ta mənəhwə ləwma kwətiŋ ghəy li shi. Ava tsəgha maɗiŋəy ghəy ta dzəmbə məlmə Rəm. 15 Mbaꞌa ngwarməmə mbə nəw Yesəw mbə məlmə *Rəm favə mbə səəkə nza ghəy, kə məndi. Ma sa favə ghəshi na, mbaꞌa ghəshi səəkəshi ta kaꞌwəŋəy. Paꞌ tə ləwma Apiwəsə lə mbə geshikiki ka məndiy fə mbəleɗemer mbə shi mahkan ni tiɓa. Ma sa nashi Pəl tsəgha na, dza na ka mananta ꞌwəsa kaa Hyala. Mbaꞌa nəfə tsa ci kwəmavə bərci tiɓa ki.

Gəzə kwəma Pəl mbə məlmə *Rəm

16 *Ma sa tsəhəŋəy ghəy mbə məlmə *Rəm ki na, mbaꞌa məndi zlanay kwal kaa Pəl a ghəci nzəy kəy tsa ci ghi, mbaꞌa ndə sawji tsaa dzaa ndəghwə. 17 Ma ləy hwəm vici mahkan na, mbaꞌa Pəl harkə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka Zhəwifə mbə məlmə *Rəm. Ma sa ɓasəshi ghəshi ki, ma kə ngəshi na: «A ngwarməhira, avanay yənəy, mənti kwəma jikir nee ya kaa hwəlfə ghwəmmə, ya dzar kwa kwəma jiji ghwəmmə niy nza kiw. Dzəghwa məndi tsəgha təgəm ki na, mbaꞌam kəsətəra mbə məlmə Zherəwzalem, mbaꞌa məndi ɓanavəra kaa ka Rəm. 18 *Ma sa ɓanavəram kaa ka Rəm na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi njəɗiti kwəma va vəya wəzə. Kala kəsata fəti ghəshi tar kaɓakee gar pəəslira məndi. Mbaꞌa ghəshi niy ɗi pəlara. 19 *Ma ka Zhəwifə na, kala zləɓa ghəshi məndiy pəlara. Ma sa nzana ki kala zləɓa ka Zhəwifə məndiy pəlara na, nay tsahwəti kwalee ta kəɗamti kwəma va, kala təɗi nzəə səəkə tikə ta ɓasə va mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi nee kiw. Səəkə tsee va lə kwəma va diɓay, məniy na nja ta ɓə fəti kaa mbəzli mbə hwəlfə yaw. 20 Ava ghənzə na kwəma ɗəwŋwəy ya ti, ta mbəə gəzəhwə kwəma lə ghwəy. Sa nzanay, war tə sa nəwee ntsa fəy ka Zhəwifə ghən tsa shi gəzliŋə ti kəsaghwara məndi kwa fərshina» kə.

21 Sa gəzamti Pəl kwəma ki, ma kə ghəshi ngəci na: «Na na ghəyəy, səəkə ka Zhəwifə tə hiɗi ka Zhəwde tsaslikəŋəy zliyaa dzəkən kwəma ghaw. Ya səəkə mbə ngwarməhimmə mbə məlmə Zhəwdey, səəkə ndəə nza tiɓa ya kwətiŋ mbaꞌa slakəŋəy kwəma gha, ya ka gəzəkə *kwəma jikir naa dzəkən ghaw. 22 *Ma nanzəy, a ghəy ɗi ghaa gəzəkəŋəy kwəma təkə gha dəꞌwə ghən tsa ghaa dzəkən kwəma va. Sa nzanay, a ghəy sənay, ya paꞌ kwəmaɓay, tərəŋw ndərə məndi kwal tsa nza gha tsa kwa» kə ghəshi. 23 *Sa gəzamti ghəshi kwəma va na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi slanavə vici dza ghəshi zhiniy səəkə ti kaa Pəl.

Ma sa səəkəta viciy niy slati ghəshi va na, mbaꞌa ghəshi səəkəshi ɗaŋ dzəvəgha Pəl fəcava ki. Sa səəkə ghəshi na, mbaꞌa Pəl ghati gəzanshi kwəma, ka gəzanshi njasa sləkə Hyala mbəzli. Ka pəla kwal tsaa canakəvərishi njasa gəzəkə zliyahi pəhəti *Məyizə, lə zliyahi ka gəzə kwəma Hyalaa dzəkən Yesəw, ta mbə ghəshiy zləɓa nəw ci. Ghala mekəshi paꞌ hetihwer ghəci mbə gəzanshi kwəma va. 24 Dza ki, mbaꞌa nihwəti mbəzli yivə kwəma gəzanshi na va mbə shi. Ma nihwəti na, kala zləɓa ma ghəshi. 25 Dza ghəshi ka ndaniva tsəgha, kala sləkati kwəma va ghəshi wəzə kwa jipə shi. Ma kə Pəl kaa na kəray na ti ngəshi na: «Aya, avanayəy, kataŋ na kwəmaa niy gəzanshi Safə tsa Hyala va kaa jijihiŋwəy lə miy tsa *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala, sa niy nə na va:

26 *Mbala, ma pə gha kaa hwəlfə mbəzli niy:

“Ma ghwəyəy, mbə favə kwəma ghwəy dzaa nza

lə slimim ghwəy ngar na,

a ka dza ghwəy favə shi ɗi kwəma va gəzəw.

Mbə nay pi ghwəy taa nza nanzə ngar ka nighə shiy na,

ka dza ghwəy nashi shi nighə ghwəy vaw.

27 Sa nzana ma ghwəy ghwəy mbəzli niy,

a ghwəy mənti nefer ghwəy caslakə caslakə,

əntaa kwəma gəzə ndə ngəŋwəy tsəꞌwə mbə nefer ghwəy.

Ka naꞌway slimim ghwəy,

əntaa ghwəy dzaa favəə dzəghwa slimim ghwəy.

Ka kalay mətsəhi ghwəy,

əntaa ghwəy dzaa nata ya wa kwəmaa məniva

lə mətsəhi ghwəy.

Shi məni ghwəy va tsəgha niy,

əntaa ghwəy səəkəə dzəvəghee,

ta mbəlantəŋwəyee” pə gha ngəshi,

kə safə tsa Hyala niy ni» kə Pəl.

28 *A kə Pəl kaa ngəshi diɓa na: «Va tsəgha na kiy, sənay tə ghwəy, ghwəy ka Zhəwifə, ma njana zləɓa ma ghwəy kwəma ɗi Hyala va mbəliŋwəy liy, kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə dza məndi ta gəzanshi nana. A ghəshi dzaa zləɓa na na shi» kə. 29 [Ma sa gəzəkə Pəl kwəma va tsəgha na, mbaꞌa ka Zhəwifə dzashi, kala ngərə ghəpə tərəŋw kwa jipə tsa shi.]

30 Dzəghwa Pəl ki piya bakə ghəci mənti kəghi tsa ɓəvə na va ta nzəy ghəci kəy. Ka kaꞌwə mbəzliy səəkə ta nighə ghəci kəyɓa gwanashi. 31 Ka gəzanshi ghəci njasa sləkə Hyala mbəzli, ka ɓananshi kwəma Ndə sləkəpə Yesəw *Kəristəw kala hazləni ma, kala saa makə tiɓa.

Ava tiɓa kəray Zliyaa dzəkən sləni ka kwal Yesəw ki.

* 1:1 1:1 Lk 1:1-4

* 1:2-3 1:2-3 10:41; 13:31; 28:23; Lk 24:36-42, 46-51; 1Tim 3:16

* 1:4 1:4-5 Lk 3:16; 24:49; Zhŋ 14:16

* 1:6 1:6 Lk 24:21

* 1:7 1:7 Mk 13:32

* 1:8 1:8Lk 24:47-48; ka ndəgha fəti dzəkənee: 1:21-22; 2:32; 3:15; 5:32; 10:39; Zhŋ 15:27

* 1:9 1:9 Lk 24:51; Zhŋ 6:62; 1Pi 3:22

* 1:10 1:10 Lk 24:4

* 1:11 1:11 Lk 21:27; ShiZhŋ 1:7

* 1:12 1:12 Lk 24:52

* 1:13 1:13 Lk 6:14-16

* 1:14 1:14 Lk 23:49

* 1:16 1:16 Cem 41:10

* 1:18 1:18-19 Mt 27:3-8

* 1:20 1:20 Cem 69:26; 109:8

* 1:21-22 1:21-22 Lk 1:2; 3:21; 24:51

* 1:24 1:24 Zhŋ 2:24-25

* 1:26 1:26 Fir 16:33

* 2:1 2:1 SləniTaH 23:15-21; Nəw 16:9-11

* 2:3 2:3-4 Lk 3:16

* 2:4 2:4 paf paf Safə tsa Hyala tahay nefer shi: 4:31; 6:3, 5; 7:55; 8:17; 10:44; 11:15, 24; 13:9; 15:8; 19:2, 6; gəzə kwəma lə ghani mbəzli ghənghən ghənghən: 4:31; 10:45-46; 19:6; 1Kwər 12:10; 14:2-12

* 2:7 2:7 1:11

* 2:12 2:12 1Kwər 14:23

* 2:17 2:17-21 Zhəw 3:1-5

* 2:21 2:21 22:16; Rm 10:13

* 2:22 2:22 Lk 24:19; Zhŋ 3:2; SləniKY 2:43; 4:30; 5:12-16; 6:8; 14:3; 15:12; 19:11-12; Rm 15:19; Ebr 2:4

* 2:23 2:23 3:15; 4:28; 7:52; Lk 23:33; 1Tes 2:15

* 2:24 2:24 3:15; Lk 24:5

* 2:25 2:25-28 Cem 16:8-11

* 2:27 2:27 13:35

* 2:29 2:29 1Mezh 2:10; SləniKY 13:36

* 2:30 2:30 2Sam 7:12-13, 16

* 2:31 2:31 Cem 16:10

* 2:32 2:32 1:8

* 2:33 2:33 fəy tə dəvə kwa mbəzəmə Hyala: 2:34; 3:13; 5:30-34; 7:55-56; Mk 16:19; Lk 20:42; 22:69; Rm 8:34; Ef 1:20; Kwəl 3:1; Ebr 8:1; 1Pi 3:22; ɓanavə Safə tsa ɗewɗew tsa: 1:4; Zhŋ 14:16-17; 15:26

* 2:34 2:34-35 Cem 110:1; Lk 20:42-43; Ebr 1:13

* 2:36 2:36 3:15

* 2:37 2:37 16:30; Lk 3:10, 12, 14

* 2:38 2:38 3:19; Lk 3:3

* 2:39 2:39 Ezay 57:18-19; Ef 2:17

* 2:41 2:41 2:47; 4:4; 5:14; 6:1, 7; 8:4; 11:21, 24; 12:24; 13:49; 16:5; 19:20; 21:20; 2Tes 3:1

* 2:44 2:44-45 4:32-35

* 2:46 2:46 Lk 24:53

* 2:47 2:47 2:41

* 3:1 3:1 10:3, 9, 30

* 3:2 3:2 14:8

* 3:8 3:8 14:10; Zhŋ 5:14

* 3:11 3:11 5:12; Zhŋ 10:23

* 3:13 3:13 2:33; 7:32; Səvəri 3:6, 15; Lk 23:13-23

* 3:15 3:15 2:23-24; 4:10; 5:30-31; 10:39-40; 13:30; 17:31; Ebr 2:10

* 3:16 3:16 Mt 9:22

* 3:17 3:17 Lk 23:34; 1Tim 1:13

* 3:18 3:18 5:42; Lk 24:27, 44-46

* 3:19 3:19 2:38

* 3:22 3:22-23 Nəw 18:15, 19; SləniKY 7:37

* 3:24 3:24 3:18

* 3:25 3:25 Ghava 12:3; Gal 3:8, 16

* 3:26 3:26 13:46; 18:6; Rm 1:16

* 4:1 4:1-2 Sadəsehi: 5:17; 23:8; Lk 20:27

* 4:1 4:1 Lk 22:4, 52

* 4:2 4:2 zhakati: 2:24; 4:33; 17:18; 26:23

* 4:3 4:3 5:18

* 4:4 4:4 2:41

* 4:7 4:7 Lk 20:2

* 4:8 4:8 2:4

* 4:10 4:10 3:6; 3:15

* 4:11 4:11 Cem 118:22; Lk 20:17; 1Pi 2:4-7

* 4:12 4:12 Mt 1:21; 1Kwər 3:11

* 4:15 4:15 5:34-35

* 4:16 4:16 Zhŋ 11:47

* 4:17 4:17-19 5:28-29, 40

* 4:24 4:24 Səvəri 20:11; Cem 146:6

* 4:25 4:25-26 Cem 2:1-2

* 4:27 4:27 Erədə: Lk 23:7-11; Pilatə: Lk 23:1

* 4:28 4:28 2:23

* 4:29 4:29 Ef 6:19

* 4:30 4:30 2:22

* 4:31 4:31 2:4

* 4:32 4:32-35 2:44-45; 6:1; Lk 14:33; 18:22

* 5:2 5:2 4:35

* 5:3 5:3 Zhŋ 13:2

* 5:9 5:9 1Kwər 10:9

* 5:12 5:12 2:22; 3:11

* 5:14 5:14 2:41

* 5:15 5:15-16 19:11-12; Lk 4:40

* 5:17 5:17 4:1-2

* 5:19 5:19 12:7-10

* 5:22 5:22-24 12:18-19

* 5:24 5:24 4:1

* 5:26 5:26 Lk 20:19; 22:2

* 5:28 5:28-29 4:17-19; Mt 27:25

* 5:30 5:30-31 3:15

* 5:32 5:32 1:8; Zhŋ 15:26-27

* 5:34 5:34 Gamaliyel: 22:3

* 5:36 5:36 21:38

* 5:37 5:37 Lk 2:2; 13:1-2

* 5:40 5:40 4:18; 5:28

* 5:41 5:41 Lk 6:22-23; 1Pi 4:13

* 5:42 5:42gəzə kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw Kəristəw: 9:22; 17:3; 18:5, 28; Lk 24:25-27

* 6:1 6:1 2:45; 4:35

* 6:3 6:3 1Tim 3:7-13

* 6:6 6:6 13:2-3; 14:23; 1Tim 4:14; 2Tim 1:6

* 6:7 6:7 2:41

* 6:8 6:8 2:22

* 6:10 6:10 6:3; Lk 21:15

* 6:11 6:11 Mt 26:59-61

* 6:13 6:13 18:13; 21:28; Zher 26:11

* 7:2 7:2 22:1

* 7:3 7:3 Ghava 12:1; Ebr 11:8-10

* 7:4 7:4 Ghava 11:31; 12:4

* 7:5 7:5 Ghava 12:7

* 7:6 7:6-7 Ghava 15:13-14

* 7:8 7:8 Ghava 17:9-14; 21:2-4; 25:26; 29:31–30:24; 35:16-18

* 7:9 7:9 Ghava 37:11, 28; 39:2, 21

* 7:10 7:10 Ghava 41:37-44

* 7:11 7:11-12 Ghava 41:54; 42:1-2, 5

* 7:13 7:13 Ghava 45:1, 3, 16

* 7:14 7:14-15 Ghava 45:9-10, 18; 46:6-7, 27

* 7:16 7:16 Ghava 23:3-16; 49:29-30; 50:13; Zhə 24:32; Ebr 11:9, 13

* 7:17 7:17-18 Səvəri 1:7-8

* 7:19 7:19 Səvəri 1:10-22

* 7:20 7:20-21 Səvəri 2:2-10; Ebr 11:23

* 7:23 7:23-29 Səvəri 2:11-15; Ebr 11:24-27

* 7:29 7:29 Səvəri 2:15, 21-22; 18:3-4

* 7:30 7:30-34 Səvəri 3:1-10

* 7:35 7:35 Səvəri 2:14; 3:2

* 7:36 7:36 Səvəri 7:3; 14:21-29; veher: Ɓəla 14:33; 16:1-17; 20:1-11

* 7:37 7:37 3:22-23

* 7:38 7:38 Səvəri 19:1–20:17; SləniKY 7:53; Gal 3:19

* 7:39 7:39 Ɓəla 14:3

* 7:40 7:40-41 Səvəri 32:1-8

* 7:42 7:42-43 Amə 5:25-27; Mələkwə: SləniTaH 18:11

* 7:44 7:44 Gaska Hyala: Səvəri 25:9, 40

* 7:45 7:45 Zhə 3:14-17; 18:1; 2Sam 6

* 7:46 7:46 Cem 132:1-5

* 7:47 7:47 2Sam 7:5-7; 1Mezh 6:1-38

* 7:48 7:48 17:24-25

* 7:49 7:49-50 Ezay 66:1-2

* 7:51 7:51 Səvəri 32:9; 33:5; Zher 4:4; Rm 2:28-29; zhini ghən: Ezay 63:10; Ezhek 2:3-5

* 7:52 7:52 Lk 11:47-48

* 7:53 7:53 7:38; Ebr 2:2

* 7:54 7:54 Cem 37:12; 112:10

* 7:55 7:55-56 Mt 26:64; SləniKY 2:33

* 7:56 7:56 10:11; Lk 3:21; Zhŋ 1:51

* 7:58 7:58 22:20

* 7:59 7:59 Cem 31:6; Lk 23:46

* 7:60 7:60 Lk 23:34

* 8:1 8:1 8:4; 11:19

* 8:3 8:3 9:1, 13, 21; 22:4-5; 26:9-11; 1Kwər 15:9; Gal 1:13

* 8:4 8:4 2:41

* 8:7 8:7 Mk 16:17; Lk 9:1

* 8:12 8:12 28:23

* 8:16 8:16-17 19:1-6

* 8:18 8:18 6:6

* 8:21 8:21 Ef 5:5

* 8:24 8:24 Səvəri 9:27-28

* 8:27 8:27-28 Ezay 18:7; 56:3

* 8:32 8:32-33 Ezay 53:7-8

* 8:35 8:35 Lk 24:27

* 8:36 8:36 Mt 28:19

* 8:39 8:39 1Mezh 18:12

* 8:40 8:40 21:8

* 9:1 9:1 8:3

* 9:2 9:2 19:9, 23; 22:4; 24:14, 22; 28:22

* 9:3 9:3 Aba 3:3-4; 1Tim 6:16; 2Kwər 4:4, 6

* 9:5 9:5 1Kwər 15:8

* 9:8 9:8 13:11

* 9:11 9:11 21:39; 22:3

* 9:12 9:12 Mk 8:23-25

* 9:15 9:15 13:2; 22:21; 23:11; 26:1; 27:24; Rm 1:5

* 9:16 9:16 20:23; Lk 21:12; 2Kwər 11:23-28

* 9:17 9:17 19:6

* 9:20 9:20 17:2; Lk 22:70

* 9:21 9:21 8:1; 9:13-14

* 9:22 9:22 5:42

* 9:23 9:23 23:12

* 9:23 9:23-25 2Kwər 11:32-33

* 9:26 9:26-27 9:3-6, 20; Gal 1:18

* 9:27 9:27 Barnabasə: 4:36-37; 11:22-30; 12:25; 13:1-4, 7, 43-50; 14:12, 20; 15:2-12, 22, 35-39; 1Kwər 9:6; Gal 2:1, 9, 13

* 9:30 9:30 11:25; Gal 1:21

* 9:40 9:40 Mk 5:40-41

* 9:43 9:43 10:6, 32

* 10:1 10:1-8 10:30-33

* 10:1 10:1-2 27:1, 3; Lk 7:2, 5

* 10:11 10:11 7:56

* 10:12 10:12-14 SləniTaH 11:1-47; Ezhek 4:14

* 10:15 10:15 Mk 7:15, 19

* 10:19 10:19 11:12; 13:2, 4; 15:28; 16:6; 20:22-23; 21:4, 11

* 10:23 10:23 10:45; 11:12

* 10:25 10:25-26 14:13-15; ShiZhŋ 19:10

* 10:28 10:28 10:15; Gal 2:12

* 10:30 10:30-33 10:1-8

* 10:30 10:30 1:10; Lk 24:4

* 10:32 10:32 9:43

* 10:34 10:34 Rm 2:11; Zhk 2:1

* 10:35 10:35 Zhŋ 9:31

* 10:36 10:36 Ezay 52:7; Rm 3:25-26; 5:1; 2Kwər 5:18; Kwəl 1:20; ShiZhŋ 19:16

* 10:38 10:38 Lk 4:18; 13:16; Zhŋ 3:2

* 10:39 10:39-40 3:15

* 10:41 10:41 1:4; Lk 24:30-31, 41-43; Zhŋ 21:12-13

* 10:42 10:42 17:31; Rm 14:9; 2Tim 4:1; 1Pi 4:5

* 10:43 10:43 13:38; Zher 31:34

* 10:44 10:44-46 2:4

* 10:47 10:47 8:36

* 10:48 10:48 19:5

* 11:3 11:3 10:28; Gal 2:12

* 11:5 11:5-12 10:11-20

* 11:14 11:14 16:31

* 11:15 11:15 2:4

* 11:16 11:16 1:5

* 11:18 11:18 13:48; 14:15, 27; 15:4, 12, 22-29; 17:12; 18:5-11; 19:8-10; 20:21

* 11:19 11:19 8:1-4

* 11:20 11:20 Zhŋ 7:35

* 11:21 11:21 2:41

* 11:23 11:23 13:43; 14:22; 15:32; 16:40; 18:23; 20:1, 28-31

* 11:25 11:25 9:30

* 11:27 11:27 13:1; 15:32

* 11:28 11:28 21:10

* 11:29 11:29-30 12:12, 25; Rm 15:26; 1Kwər 16:1; 2Kwər 8:4; 9:2, 12; Gal 2:10

* 12:4 12:4 4:3

* 12:5 12:5 Zhk 5:16

* 12:7 12:7-10 5:19

* 12:12 12:12 Zhaŋ Markə 12:25; 13:13; 15:37; Kwəl 4:10

* 12:18 12:18-19 5:22-24

* 12:22 12:22 Ezhek 28:2

* 12:24 12:24 2:41

* 12:25 12:25 11:29-30

* 13:1 13:1 11:27

* 13:2 13:2 9:15; 10:19; 22:19; Gal 1:15-16

* 13:3 13:3 6:6

* 13:4 13:4 10:19; 15:39

* 13:5 13:5 17:2

* 13:8 13:8 2Tim 3:8

* 13:11 13:11 9:8; 22:11

* 13:13 13:13 13:5; 15:38

* 13:14 13:14 17:2

* 13:15 13:15 15:21

* 13:17 13:17 Səvəri 1:7; Nəw 5:15

* 13:18 13:18 Səvəri 16:35; Ɓəla 14:33-34; Nəw 29:4

* 13:19 13:19 Nəw 7:1; Zhə 14:1

* 13:20 13:20 KaSlaNgw 2:16; 1Sam 3:20

* 13:21 13:21 1Sam 8:5, 19; 10:21; 11:15

* 13:22 13:22 1Sam 16:12; 13:14

* 13:23 13:23 Ezay 11:1; Rm 1:3; ShiZhŋ 5:5

* 13:24 13:24 Lk 3:3

* 13:25 13:25 Lk 3:15-16

* 13:27 13:27 3:17

* 13:28 13:28 Lk 23:4, 14-15, 21-23

* 13:29 13:29 Lk 23:50-56

* 13:30 13:30 3:15

* 13:31 13:31 1:3, 8

* 13:32 13:32-33 Cem 2:7; Rm 1:3-4

* 13:34 13:34 Ezay 55:3

* 13:35 13:35 Cem 16:10

* 13:36 13:36 2:29

* 13:38-39 13:38 10:43; 15:10

* 13:38-39 13:39 Rm 4:25; 6:7; 10:4

* 13:41 13:41 Aba 1:5

* 13:43 13:43 11:23

* 13:44 13:44 17:2

* 13:46 13:46 3:26; 18:6

* 13:47 13:47 Ezay 49:6

* 13:48 13:48 11:18

* 13:49 13:49 2:41

* 13:51 13:51 18:6; Lk 9:5

* 14:1 14:1 17:2

* 14:2 14:2 13:45

* 14:3 14:3 2:22

* 14:5 14:5 14:19; 2Tim 3:11

* 14:6 14:6 Mt 10:23

* 14:8 14:8 3:2

* 14:11 14:11 28:6

* 14:13 14:13-15 10:25-26; Dani 2:46

* 14:15 14:15 Səvəri 20:11; 1Kwər 8:4-6

* 14:16 14:16 17:30

* 14:17 14:17 Cem 147:8; Zher 5:24

* 14:19 14:19 14:5; 13:50; 17:13; 2Kwər 11:25

* 14:22 14:22 11:23

* 14:23 14:23 6:6; Tit 1:5

* 14:26 14:26 13:1-2

* 14:27 14:27 11:18; 15:12

* 15:1 15:1 SləniTaH 12:3; Gal 5:2

* 15:2 15:2 Gal 2:1-10

* 15:4 15:4 15:12

* 15:7 15:7 10:1-43

* 15:8 15:8 2:4; 10:44

* 15:9 15:9 10:35

* 15:10 15:10-11 15:19; Gal 2:16; 3:10-12; Ef 2:5-8

* 15:12 15:12 2:22

* 15:16 15:16-18 Amə 9:11-12; Ezay 45:21

* 15:19 15:19 Gal 5:3

* 15:20 15:20 15:29; 21:25; sliw: 1Kwər 8:1-13; 10:23-33; ghwərghwər: SləniTaH 18:6-18; shi ɓərti ɓərti ni: SləniTaH 17:15; miymiy: SləniTaH 17:10-14

* 15:21 15:21 13:15

* 15:22 15:22-29 11:18; 16:4

* 15:24 15:24 Gal 1:7; 5:10

* 15:28 15:28-29 10:19; 15:20; Lk 11:46

* 15:32 15:32 11:23, 27

* 15:37 15:37 12:12

* 15:38 15:38 13:13

* 15:39 15:39 13:4

* 15:40 15:40 14:26

* 16:1 16:1 14:6; Timəte: Rm 16:21; 1Kwər 4:17; Flp 2:19; 2Tim 1:5

* 16:2 16:2 6:3; Flp 2:20, 22

* 16:3 16:3 Gal 2:3-5; 1Kwər 9:20

* 16:4 16:4 15:22-29

* 16:5 16:5 2:41

* 16:6 16:6 10:19

* 16:10 16:10 Ava dzəghwa tikə ꞌwa Ləwka tsaa tsasliti zliya na tsaa nəw kar Pəl, mbaꞌa nashi shiy mənishi lə mətsə ci.

* 16:13 16:13 17:2

* 16:14 16:14 17:4

* 16:15 16:15 8:36

* 16:16 16:16 19:24

* 16:17 16:17 19:15; Lk 4:34, 41

* 16:18 16:18 3:6

* 16:20 16:20 17:6

* 16:22 16:22-23 2Kwər 11:25; 1Tes 2:2

* 16:27 16:27 12:18-19

* 16:30 16:30-31 2:37; 11:14; Zhŋ 6:28-29

* 16:33 16:33 16:15

* 16:37 16:37 22:25-29; 23:27

* 16:40 16:40 11:23

* 17:1 17:1-9 1Tes 2:1-2

* 17:2 17:2 9:20; 13:5, 14, 44; 14:1; 16:13; 17:10, 17; 18:5, 26; 19:8-9; 28:17

* 17:3 17:3 3:18

* 17:4 17:4 13:50; 16:14; 17:17

* 17:5 17:5 Zhasaŋw: Rm 16:21

* 17:6 17:6 16:20

* 17:7 17:7 Lk 23:2; Zhŋ 19:12

* 17:10 17:10 17:2

* 17:11 17:11 Zhŋ 5:39

* 17:12 17:12 11:18

* 17:13 17:13 14:5, 19; 1Tes 2:14-16

* 17:17 17:17 17:2, 4

* 17:18 17:18 4:2; 1Kwər 1:22

* 17:24 17:24 7:48; Cem 146:6; 1Mezh 8:27

* 17:25 17:25 Cem 50:10-13

* 17:26 17:26 Nəw 32:8; Zhəwbə 12:23

* 17:27 17:27 Ezay 55:6

* 17:28 17:28 Ghava 1:27

* 17:29 17:29 19:26; Ezay 44:9-20

* 17:30 17:30 14:16; Rm 2:4

* 17:31 17:31 3:15; 10:42

* 18:2 18:2 Akilasə: Rm 16:3; 1Kwər 16:19; 2Tim 4:19

* 18:3 18:3 20:33-34; 1Kwər 4:12; 9:12-18; 1Tes 2:9; 2Tes 3:7-9

* 18:5 18:5-11 11:18

* 18:5 18:5-6 3:26; 5:42

* 18:6 18:6 13:51; 20:26

* 18:8 18:8 8:36

* 18:9 18:9-10 Ezay 41:10; Zher 1:8; 1Kwər 2:3-4

* 18:13 18:13 6:13

* 18:14 18:14-15 23:29; 25:18-20; Zhŋ 18:31

* 18:19 18:19-20 17:2

* 18:21 18:21 Zhk 4:15

* 18:23 18:23 14:22

* 18:24 18:24-25 19:3-4; Apələsə: 1Kwər 1:12; 3:4-6

* 18:26 18:26 17:2

* 18:28 18:28 5:42

* 19:2 19:2 2:38; 8:16

* 19:3 19:3-4 18:25; Lk 3:3-4, 16-17

* 19:6 19:6 2:4

* 19:8 19:8 17:2; 28:23

* 19:9 19:9 9:2

* 19:10 19:10 20:18

* 19:11 19:11-12 2:22

* 19:13-14 19:13 3:6; Lk 9:49-50

* 19:15 19:15 16:17

* 19:17 19:17 5:11

* 19:20 19:20 2:41

* 19:21 19:21 23:11; Rm 1:10, 13

* 19:23 19:23 9:2; 2Kwər 1:8

* 19:24 19:24 16:16

* 19:26 19:26 17:29

* 19:29 19:29 Aristarkə: 20:4; 27:2; Kwəl 4:10

* 20:1 20:1 11:23

* 20:4 20:4 19:29Timəte: 16:1; Tishikə: Ef 6:21; Tərəfim: 21:29

* 20:7 20:7 2:42, 46

* 20:10 20:10 1Mezh 17:21

* 20:17 20:17 18:21

* 20:18 20:18 19:10

* 20:21 20:21 11:18

* 20:22 20:22 Safə tsa Hyala: 10:19

* 20:23 20:23 21:4, 11; 9:16

* 20:24 20:24 21:13; 2Tim 4:7

* 20:25 20:25 28:23

* 20:26 20:26 18:6

* 20:28 20:28-31 11:23

* 20:28 20:28 1Pi 5:2

* 20:29 20:29 Mt 7:15; Zhŋ 10:12

* 20:30 20:30 Gal 4:17; 1Zhŋ 2:19

* 20:31 20:31 19:10; 1Tes 2:11-12; 2Kwər 11:28

* 20:32 20:32 26:18; 1Tes 5:23-24; 2Tes 1:11-12

* 20:33 20:33-34 18:3

* 20:35 20:35 Mt 10:8

* 20:38 20:38 20:25

* 21:4 21:4 10:19; 21:11

* 21:5 21:5 20:36

* 21:8 21:8 6:5; 8:5, 40

* 21:9 21:9 2:17

* 21:10 21:10 11:28

* 21:11 21:11 20:23; 21:33; Rm 15:31

* 21:13 21:13 20:24

* 21:14 21:14 Lk 22:42

* 21:18 21:18 15:13; Gal 1:19

* 21:19 21:19 11:18

* 21:21 21:21 sla fəꞌyasa: 16:3; Gal 3:25, 28; 5:2

* 21:23 21:23-24 Ɓəla 6:13-21

* 21:25 21:25 15:29

* 21:26 21:26 1Kwər 9:19-23

* 21:28 21:28 6:13; 24:6

* 21:29 21:29 Tərəfim: 20:4

* 21:36 21:36 22:22; Lk 23:18; Zhŋ 19:15

* 21:38 21:38 5:36

* 22:3 22:3 5:34-39; 9:11

* 22:4 22:4-5 8:3; 26:9-11

* 22:4 22:4 9:2

* 22:6 22:6-16 9:1-22; 26:12-18

* 22:6 22:6-7 9:3

* 22:16 22:16 8:35-36; 9:14

* 22:17 22:17 Gal 1:18

* 22:20 22:20 7:58; 8:1

* 22:21 22:21 9:15

* 22:22 22:22 21:36

* 22:25 22:25 16:37

* 23:1 23:1 24:16

* 23:2 23:2-3 SləniTaH 19:15; Mt 23:27-28; Zhŋ 18:22-23

* 23:5 23:5 Səvəri 22:27

* 23:6 23:6 26:5; 24:21; Flp 3:5-6

* 23:8 23:8 4:1-2

* 23:9 23:9 25:25; Lk 23:4

* 23:11 23:11 18:9; 19:21; 27:24; 28:16, 23

* 23:12 23:12 9:23

* 23:14 23:14-15 25:3

* 23:27 23:27 21:30-33; 22:25

* 23:29 23:29 18:14-15; 26:31; 28:18

* 23:30 23:30 24:5-8

* 24:1 24:1 25:2

* 24:5 24:5 17:6

* 24:6 24:6 21:28, 30

* 24:14 24:14 9:2

* 24:15 24:15 23:6; 26:8; Dani 12:2; Zhŋ 5:28-29

* 24:16 24:16 23:1; 1Kwər 4:4; 2Kwər 1:12; 2Tim 1:3

* 24:17 24:17-19 11:29-30; 21:17-28

* 24:21 24:21 23:6; 24:15

* 24:22 24:22 9:2

* 24:23 24:23 27:3; 28:16, 30

* 24:27 24:27 25:9

* 25:2 25:2 24:1

* 25:3 25:3 23:14-15

* 25:7 25:7 24:5-6, 13

* 25:9 25:9 24:27

* 25:11 25:11-12 25:21, 25; 28:19

* 25:14 25:14 24:27

* 25:18 25:18-20 18:14-15

* 25:22 25:22-23 Lk 21:12; 23:8

* 26:1 26:1 9:15

* 26:4 26:4 Gal 1:14

* 26:5 26:5 23:6

* 26:6 26:6-8 23:6; 24:15; 28:20

* 26:9 26:9-11 8:3

* 26:12 26:12-18 9:1-22; 22:5-16

* 26:18 26:18 Ef 2:2; 5:8-14; Kwəl 1:13

* 26:20 26:20 9:20, 28-29; Lk 3:8

* 26:23 26:23 3:15; Ezay 49:6; Lk 24:46-47; 1Kwər 15:20

* 26:26 26:26 Zhŋ 18:20

* 26:28 26:28 11:26

* 26:31 26:31 23:29

* 26:32 26:32 25:11-12

* 27:1 27:1 25:12

* 27:2 27:2 19:29

* 27:3 27:3 24:23; 28:2

* 27:9 27:9-10 2Kwər 11:26

* 27:9 27:9 Səwmay tsa vay, tə kwa kərni vici kwa məsleɗa tir ka məndiy məni. Ləy hwəm vici va paꞌ tə kwa mahkana tirəy, kar məndiy mbay dza lə kwambəwaləw. Sa nzanay, tərəŋwəy ka safəə viy.

* 27:18 27:18 Zhəwnasə 1:5

* 27:24 27:24 9:15

* 27:26 27:26 28:1

* 27:34 27:34 Lk 12:7

* 27:35 27:35 Lk 22:19

* 27:41 27:41 27:22

* 28:2 28:2 2Kwər 11:27

* 28:5 28:5 Mk 16:18; Lk 10:19

* 28:6 28:6 14:11

* 28:16 28:16 24:23

* 28:18 28:18 23:29

* 28:19 28:19 25:11

* 28:22 28:22 9:2

* 28:23 28:23 1:3; 8:12; 19:8; 28:31; Lk 17:21

* 28:26 28:26-27 Ezay 6:9-10

* 28:28 28:28 13:46; Lk 3:6

Rəm

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Zliya tsasliti Pəl kaa ka

Rəm

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ma ghala vəghwə tsa tsasli Pəl zliya nay, ghəci tə hiɗi ka Kwərintə na. Ghəci mbə wə kwa mahkana wə ci. Kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Rəm tsasli na zliya na. Ghala vəghwə tsa vay, hiɗi ka Rəm va niy nza hiɗiy gwəramti tə dikə tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa, sa nzanay, mbə shi niy nza mazə tsaa sləkə mezhizhə tə hiɗi gwaꞌa.

Pəl dəꞌwə ghən tsa ciy, niy səəkə naa kwəmavə kwal tsaa tsəhə mbə məlmə Rəməw (15:20-24). Ya tsəgha nzə kiy, ɗaŋ na mbəzliy niy sənashi na mbə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə va, sa niy kwəmay na li shi tə tsahwəti pi (vəh 16). Mbə zliya na kiy, mbə gəzanshi tsəhə tsa ci mbə shi, ta nighəshi na Pəl kaa ka Rəm. Dzəghwa na diɓay, ka gəzanshi njasa nza mbəzli gwanashi jikir kwa kwəma Hyala, lə njasa mbəlitishi na lə wəzə hwər tsa nzə, kala kama tə nəw kwəma pəhəti na njasa ɓananshi nihwəti mbəzli va dzar mbə shi. Zhini na diɓay, ka gəzanshi njasa ka ghəshi nzəy mbə jakəva tsa shi ghəshi mbəzliy nəw Yesəw.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1:1-17 Pəl gəzə kwəmaa dzəkən Yəwən kwəma wəzə na.

Vəh 1:18 paꞌ tə vəh 3 Mbəzliy kamaa ka Zhəwifə lə ka Zhəwifə gwaꞌay, mbəzli jikir ni ghəshi va Hyala. Ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Yesəw na saa dzaa mbay dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa.

Vəh 4 Njasa məniy Abəraham gar dzəghwa kwəma Hyala, sa zləɓavə na kwəma gəzəkə Hyala.

Vəh 5 Tə mbərkə kwəma Adam kwəmavə mbəzli məti. Tə mbərkə Yesəw ghəshi kwəmavə mbəlishi.

Vəh 6 paꞌ tə vəh 7:1-6 Ka dza ghwəmmə nzəyəmmə mbə jikir sa nzana mbaꞌa Hyalaa məni wəzə hwər kaa ntsa jikir tsaw.

Vəh 7:7-25 Gəmgəm na kwəma pəhəti Hyalaw. Ghənzə citəmmə na gəmgəm tsa kwəma jikir na.

Vəh 8 Sləni ghəra Safə tsa Hyala mbə nefer mbəzliy nəw Yesəw.

Vəh 9 paꞌ tə vəh 11 Pəl gəzə kwəmaa dzəkən mbəli tsa ka Izərayel.

Vəh 12 paꞌ tə vəh 15 Njasa ka mbəzliy nəw Yesəw nzəy.

Vəh 16 Kwa kərni kwəma Pəl, lə səkwə mbəzli ghənghən ghənghən.

Mbaꞌa pə ghwəy ɗi favə kwəma mbə zliya ka Rəm na wəzə wəzəy, nza ghwəy jangə nəwər tsaa dzəkən Adam lə saa dzəkən kwəma pəhəti Hyala, pərɓa mbə zliyaa pərasli slən tsa shiy.

1

Pəl səkwə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə ka *Rəm

1 *Yən tsasli na zliya na, yən yən Pəl ndə ghəra sləni tsa Yesəw *Kəristəw. Hyala harvəra na ta nza ka *ndə kwal tsa Yesəw, mbaꞌa təravəra ta dzee ta gəzə Yəwən kwəma nzə wəzə na kaa mbəzli. 2 *Ma Kwəma wəzə na vay, a Hyala niy gəzəkə ghala mbəradzəta lə miy tsa ka gəzə kwəma nzə. Dzəghwa mbaꞌa məndi tsaslambə mbə zliya nzə tsəgha. 3 *Kwəma vay, dzəkən Zəghwə nzə Yesəw Kəristəw Ndə sləkəmmə gəzə na kwəma. Dzar kwa ndə ngəri tsa ciy, ntsa yakəm mbə takə tsa mazə *Davitə na. 4 Ghala pətsa zhanakati Hyala zhakati mbə məti, lə bərci Safə tsa nzə ɗewɗew tsa ki na, mbaꞌa citi nza tsa nzana ka Zəghwə nzə karkar lə bərci. 5 *Ava war tə mbərkə Yesəw Kəristəw pəərətəra Hyala ka ndə kwal tsa Yesəw, ta dzaa gəzə kwəma nzə kaa hwəlfə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə gwaꞌa gwaꞌa. A ghəshi mbəə zləɓavə kwəma nzə, ka ɗanta fəti. Ma nza ghəshi mbəə fal slən tsa Yesəw Kəristəw gwanashi tsəgha ki. 6 Ghwəy sana sənzənvay, mbə mbəzli va nza ghwəy kwərakwə, ghwəy mbəzli harvə Hyala va ta mbə ghwəy nzaa mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Rəm.

7 *A səkwəŋwəy ya gwanaŋwəy tə hiɗi ka Rəm gwaꞌa gwaꞌa, ghwəy ghwəy mbəzli ɗi Hyala, shi harvə na ta nza ghwəy ka shi nzə. Məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Dəmmə Hyala, ghəshi lə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghəshi ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy.

Njasa ɗi Pəl dza ta nighəti mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə *Rəm

8 *Ma kwa taŋa kwəma gəzee nana diy, ꞌwəsa nə ya kaa Hyala lə slən tsa Yesəw *Kəristəw, ta kwəma ghwəy gwanaŋwəy, sa nzana, ya paꞌ kwəmaɓa tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa na, mbaꞌee favə tərəŋw ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Yesəw, kə məndi. 9-10 *Ya hwəmɓa cəꞌwə yay, mbə zəzə kee nzaa dzəkən ghwəy. Mbə cəꞌwə Hyala kee nza a ghənzə mbəə ndara kwal ta tsəhə mbə ghwəy. Hyalaa kwa ndəgha fəti ta kwəma gəzee va. Hyala vay, lə nəfə tsee kwətiŋ ghərantee sləni, ka gəzə Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən zəghwə nzə kwa kwəma mbəzli. 11 Ta na navay, tərəŋw nzəghəree ta naŋwəy lə mətsee, nza ghwəmmə dzaa tihəhwə ni ya shi ndara *Safə tsa Hyala ɗewɗew ni, lə ghwəy, nza ghwəy mbəə kwəmavə bərci mbə nəw Yesəw. 12 Wəzəɓa nə ya bay, ka mətsəhəra bərci ghwəy, yən na, ka mətsəhəŋwəy bərci kwərakwə, mbə ɓə tsa ɓanavə ghwəmmə nefer ghwəmmə kaa Yesəw Kəristəw, pən.

13 *Va wa gəzee kwəma va tsəghay ngwarməhiray, sa nzana gar ɗaŋ səɗee yən səəkəə təkəti tsəhə mbə ghwəy. Paꞌ sənzənva ki na, a kwəmavə kwal yaw, tsəgha. Ma kwəma təfee miy tsee tiy, war mbaꞌee dzaa ghərati sləni mbə ghwəy, ka zhəghəshi nihwəti mbəzliy ka nəw Yesəw kwərakwə, njasa nzana va tsəghee kwəmavə mənti nihwəti mbəzli tə nihwəti hiɗi. 14 *Sa nzanay, ghənzə na nee sləni kavəra Hyala ta dzee ta gəzə kaa ya tsamaɓa ndə ngəri. Ka dzaa gəzanshi kaa mbəzli ghwənita məhərli shi, lə kaa ni ghwənita ma məhərli shi. Ka gəzə kaa mbəzliy sənashi shiy, lə kaa niy sənashi ma gwaꞌa. 15 Va tsəgha nzana, war mbə təkee dzəkən ghwəy ghwəy mbəzli mbə məlmə Rəm kwərakwə ki, ta dzee gəzaŋwəy Yəwən kwəma wəzə na na.

Bərci mbə Yəwən kwəma wəzə na

16 *Ka haꞌwee ya jəw tsətsə ta gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzliw. Sa nzanay, e sənay lə bərci Hyala na mbə tərəŋw, ta mbəlanti ntsaa dzaa zləɓavə kwəma va, ya wa ndə na. ꞌWava na tə hwəlfə mbəzli *ka Zhəwifə ka dzar paꞌ tə hwəlfə nihwəti mbəzli tə hiɗi gwanashi. 17 *Kwəma wəzə na vay, ghənzə cipə na kwəma mənti Hyala ta mbə ndə ngəriy dzəghwa kwəma nzə, kala hazləni mbə nəfə ci, ya wa ntsaa zləɓavə kwəma mənti Hyala, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ciy, ta mbay dza naa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni mbə nəfə ci. Ava tsəgha tsasliti məndi mbə Zliya Hyala kwərakwə, a kə məndiy:

Ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyalay,

ghəci na saa dzaa mbay dzəghwa kwəma Hyala

kala hazləni mbə nəfə ci.

Ghəci na saa dzaa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma, kə məndi.

Jikir tsa məni ndə ngəri tə hiɗi

18 *A Hyala cikəvəri njasa satiy nəfə tsa nzə səəkə mə ghwəməə dzəkən mbəzli, va kwəma jikir tsa məməni məndi gwanay tsa ci tə hiɗi, kala ɗi fəti məndi ta kwəma nzə. Ma na sənata ghəshi kwəma wəzə na va Hyala na, mbaꞌa ghəshi biyɗamti lə na shi va *kwəma jikir na. 19 *Ta na navay, shi nza məndi gar sənashiy dzəkən Hyalay, a ghəshi sənashi. Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə canakəvərishi na. 20 A ghwəmmə sənay, ta na ndə ngəriy, ka mbay naa nata Hyala lə mətsə ciw. Nanzə ki, ghala ngati Hyala hiɗiy, mbaꞌa kə məndiy nighə shi mənti na, ka zəzəə dzəkən shiy, ta sənay dza məndi, ghənzə na Hyala kwətita, lə bərci na və tərəŋw kala kərə ma, kə məndi. Ava va tsəgha kiy, ka dza ghəshiy mbay zhiniy pəlavə kwal vəraslə kwa kwəma Hyala ghwəlaw. 21 *Ta na navay, a ghəshi sənata Hyala: «Ghənzə na Hyala» kə ghəshi. Ma dza ghəshi ki na, kala fə dikə ghəshiy dzəti Hyala va, njasa təɓə na, kala mananta ꞌwəsa ghəshi ngəta, ya ta namaɓa kwəma mənti na. War ma na shi təkə kwəma na, kərakə ghəshi fəy lə təkə na dzar kwa Hyala kwəma. Dzəghwa disl məhərli shi kəəlita, kala sənata na kataŋ na kwəma ghəshi ghwəla ki. 22 *Ma kə ghəshi mbə zəzə kwəma shi na: «Ghəy na niy gwəramtiy sənata kwəma kən nihwəti mbəzli» kə ghəshi. Mbalaa ghəshi na hyeler mbəzliy gwəramti mbə mbəzli gwaꞌa gwaꞌa. 23 *Dzəghwa mbərəkə zlata ghəshi gələɓə ta pəraꞌwə dividivi shi kwa kwəma Hyala dikə na ndimndim na. Tapə ghəshi dzəmbəshi mbə tsəfəkwə kwa kwəma pa shi pəghəti məndi nja ke ngəri. Ta bəkwəshi ke ngəri dza ngar ki. Dza ghəshi diɓa, ka tsəfəkwə kwa kwəma ꞌyegwer, lə niy dza lə səɗa shiy, lə kwa kwəma shesher gwaꞌa.

24 Va tsəgha zlashi Hyala, ka nighəshi war lə mətsə, a ghəshi məməni ni shi va shi hwətəl ghəshi ta mənishi mbə nefer shi. Dzəghwa ghəshi ki tapə dzəmbəshi mbə sawa ghən tsa shi lə məməni shi haꞌwə haꞌwə ni kwa jipə shi tsəgha. 25 *Dzəghwa ghəshi mbərəkə ghəshi zlata kwəma Hyala kataŋ na, ka nəw kwəma dzərvə. Mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə tsəfəkwə, ka pəraꞌwanshi dividivi shi kaa shi ngati Hyala, mbərəkə ghəshi zlata, ghənzə Hyalaa ngati shi va, gar təɓə məndiy mananta ꞌwəsa ngəta ya hwəmɓa. *Amin.

26 *Va tsəgha zlashi Hyala, mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə məməni shi səkwa hwətəl va ti shi haꞌwə haꞌwə ni ki, njana nzana tsəgha ghəshi ɗi. Dzəghwa mbərəkə miꞌi zlay həni lə zhər, ka dzashi ta məni shi təɓə ma məndiy məni. 27 *Dzəghwa zhər kwərakwə mbərəkə ghəshi zlay həni lə miꞌi, ka dzashi ta mamaw zhər tərəŋw nja ghəshi, ka həni li shi. Mbə shi va tsəgha kiy, zhərəy mənti shi haꞌwə haꞌwə ni va lə tsahwəti zal nja ghən tsa shi tsəghay, war ta favə ngəraꞌwə dza ghəshi va Hyala, ka zhəmə jikir tsa shi va daŋəramti ghəshi məhərli shi mbə məni ci.

28 Sa nzana kala ɗi mbəzli vaa sənata Hyala, na zlashi na tsəgha, nza məhərli shi təkə məni war shi gəmgəm ni, nza ghəshi məni shiy təɓə ma ya jəw nzə, tsəgha ki. 29 *Dzəghwa paf paf nefer shi tihəshi, lə təkə məni ya nimaɓa hwəlfə shi jikir ni tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa ki, ka sla mətsə ta shi va ndə, ka məni ndərəm, ka səl va ndə. Zhini ka bəkwəpə, ka həhəərə mbəzli, ka ꞌwaŋə lə mbəzli, ka ngwangwashi miy. 30 Ka gəzə kwəma jikir naa dzəkən nihwəti mbəzli, ka pa jaka lə Hyala, ka gwəlaŋ, ka gəzə war kwəma fəgə, ka kəli ghən tsa shi gəmshi tsəgha. War kwal tsaa ghakə məni na ꞌwarꞌwar na kwəma jikir na gwəramti na ɗi ghəshi. Ka fa kwəma ghəshi va mbəzliy yakəshiw. 31 Ka mbə ghəshiy təravə məni na wəzə na kwəma mbə nəfə tsa shiw. Ka gəzəkə kwəma ghəshi, mbaꞌa ghəshi garəshi tə kwəma gəzəkə ghəshiw, ka ɗi nihwəti mbəzli ghəshiw, ntsa zhanshi hwər tsa shi ti tiɓa ya kwətiŋəw, tsəgha. 32 Dzəghwa mbaꞌa ghəshi sənay wəzə wəzə, ngwəvə məti na sa kən gəla mbəzliy məməni shi tsəgha ni va, va Hyala, kə ghəshi na, zhəghwa tapə ghəshi zhiniy zhimbəshi mbə məni shiy war tsəgha kwərakwə. Zhini dza ghəshi diɓa ki na, ka fal mbəzliy məni gəla shi jikir ni va tsəgha ni.

2

Lə kwal tsa kataŋ tsa sla Hyala ngwəvəə dzəkən mbəzli

1 *Ma kiy ngwarməhiraa nəw Yesəwəy, ntsaa sla ngwəvəə dzəkən gəla ntsaa məni shi tsəgha ni vay, sənay tə ghəciy, dzəkən ghən tsee slee ngwəvə va, kə. Sa ka naa nza, mbaꞌa zhiniy dzəmbəy mbə məməni gəla shi mənti ntsa ɓasə na va ngwəvəə dzəkən kwərakwə ɓa. 2 A ghwəmmə sənay, Hyala ɓasə na ngwəvəə dzəkən gəla ntsaa mənti shi tsəgha ni va jikir ni, lə kwal tsa kataŋ tsa. 3 Gha gha ntsaa sla ngwəvə vaa dzəkən mbəzliy mənti *kwəma jikir na va, zhini war tsəgha gha mbə məni jikir nja ghəshi kiy, ta mbəlira dzee dza va ngwəvə nee, kala dza Hyalaa kəsəyra, nə gha na? 4 *Naa ə nzana, ndərə gha ndərə wəzə tsa məni Hyala dikə tsa, lə wəzə hwər tsa nzə, mbaꞌa səꞌwa tsa səꞌwa na ka ndəghə, kala ɓasəŋa ngwəvə shəkəna? Ə sənay ma gha, wəzə tsa nzə va na, ta mbə ghaa tsanta titihwə ka zhəghəti nzəy tsa gha nə na, pə gha shəkəna? 5 *War dza gha na, caslakə slakə gha mənti ghən tsa gha kwa kwəma Hyala. Kala ɗi ghaa zlanay nəfə tsa gha ka tsanta titihwə va jikir tsa gha. Ghalaɓa kiy, mətsəhəə mətsəhə gha ɓə nəfə tsa Hyalaa sati, sa ɓəti naa dzəkən gha, ta tərəyŋa ghənzə lə fəti fəca dza naa məni ngwəvə. Fəca va dza Hyala citəpə ngwəvə dza naa slaa dzəkən ndə ya tsamaɓa ci, lə kwal tsa kataŋ tsa kwa kwəma mbəzli gwanashi. 6 *War geꞌi geꞌi lə na ci kwəma mənəhwə ndə dza Hyalaa wanci na ci zhəmə. 7 Mbəzliy jihəva ta məni kwəma wəzə na, ta mbə Hyalaa falshi, ka fə dikəə dzəti shi, lə ka ɓanshi piyəy, ta ɓanavəshi piy tsaa kəɗi ma dza Hyala. 8 Ma na mbəzliy zhini ghən va, kala ɗi ma zləɓa na kataŋ na kwəma, mbərəkə ghəshi zlay ghən tsa shi, ta sləkəshi na gəmgəm na va kwəmay, ta satiy dza nəfə tsa Hyala, ka ghwərvəə dzəkən shi.

9 Ya wa ntsaa məni war kwəma jikir nay, ta sanci ngəraꞌwə dza Hyalaa dza tərəŋw dalala. ꞌWava na tə mbəzli mbə hwəlfə *ka Zhəwifə, ka dzar paꞌ tə hwəlfə nihwəti mbəzli gwanashi. 10 Ma ntsaa məni na wəzə na kwəma naci kiy, war ta fanati dikə lə bama dza Hyala, zhini mbaꞌa mananati zərkə. ꞌWava na tə mbəzli mbə hwəlfə ka Zhəwifə, ka dzar paꞌ tə hwəlfə nihwəti mbəzli gwanashi. 11 *Va sa nzanay, ka məni pərslə Hyala mbə nanzə kwəmaw.

12 *Mbaꞌa kə mbəzliy sənata ma *kwəma pəhəti Hyala mənti kwəma jikir nay, ka dza Hyalaa slanshi na shi ngwəvə, lə kwəma pəhəti na vaw. Ma mbaꞌa kə ka Zhəwifə ghəshi shiy sənata kwəma pəhəpəhə na va mənti kwəma jikir nay, lə kwəma pəhəpəhə na va sənata ghəshi dza Hyalaa slanshi na shi ngwəvə. 13 Ka ɓəti ndə Hyala ka ntsa slar tsa war tə sa nzana mbə fa kwəma gəzəkə kwəma pəhəti naw. Əhəŋ, war ndə nzana mbə fə ghən ta nəw kwəma pəhəpəhə na va. Ma tsəghay, ntsa slar tsa ghəci va Hyala. 14 Mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ghəshi shi kama kwəma pəhəti Hyala va ta dəvə shiy, kar ghəshiy gwəravə, ka məni kwəma war nja kwəma gəzəkə kwəma pəhəti Hyala va, ya tsəgha səəkə ma ghəshiy favə kwəma va. Ghalaɓa kiy, məhərli shi mənta na ka na shi kwəma pəhəpəhə na ti shi. 15 Ya namaɓa kwəma na kwəma gəzəkə Hyala mbə kwəma pəhəti nay, tsasli tsasli ghənzə mbə nefer shi. Ka civa ghənzəə dzəti ngwəla, mbə sləni ghəra ghəshi, lə təkə kwəma mbə nefer shi, sa nzana mbaꞌa ghəshi sənay tihəvəri na wəzə na, lə na jikir na kwəma. Ghala pətsa nza ghəshi mbə məni na wəzə na kwəma na, rəniki nefer shi, ma ghala pətsa ka ghəshiy mənti na jikir na kwəma na, ka ndanshi nefer shi nja ghwə. 16 *Kwəma vay, ta dzəti ngwəla dza naa dza gwaꞌa gwaꞌa, fəca dza Hyalaa sla ngwəvəə dzəkən kwemer mbəmbə ni mbə nefer mbəzli gwanashi. Ngwəvə vay, lə Yesəw *Kəristəw dza Hyala ta sla, njasa gəzəkə Yəwən kwəma wəzə na na gəzanshee kaa mbəzli.

Nəwti *kwəma pəhəti Hyala *ka Zhəwifə njasa gəzəkə naw

17 *Ghwəy ghwəy ka Zhəwifə kiy, ka Zhəwifəə gə ghəy na na ghəy, pə ghwəy. Diɓa na, mbə dəvə ghəy na kwəma pəhəti Hyala, pə ghwəy. Dzəghwa ghwəy ka vəshi tə sa nza ghwəy ka mbəzli Hyala ki. 18 Gwaꞌa sənamti ghəy na ɗi Hyala kwəma, mbaꞌa ghəy sənata təra na wəzə na kwəma, sa ɓanavəŋəy kwəma pəhəti Hyala, pə ghwəy. 19 *Ma ghwəy mbə təkə kwəma ghwəy na, ghəyəy, ka ci kwal kaa ghwəlefesli, zhini waŋ pi tsaa mbəranshi mbərə kaa mbəzli mbə kwəsli nza ghəy, pə ghwəy. 20 Ghəy na ka ɓəni kwəma kaa mbəzliy sənata ma kwəma, ka ɓəni kaa mbəzliy təhəshi ma mbə kwəma Hyala, sa nzana, gwaꞌa gwaꞌa kwəma pəhəti Hyala citəŋəy kwal sənata kwəma, lə na kataŋ kataŋ na ta gwaꞌa, pə ghwəy. 21 *Yaŋ, tsəgha na. Ya sa nə ghwəy, ka ɓəni kwəma kaa mbəzliy gə ghəy, pə ghwəy kiy, tawa ɓəni ma ghwəy kwəma kaa ghən tsa ghwəy kia? Ghwəy ghwəy shiy ni va, ka ghəli sa ndə gha ma, pə ghwəy kiy, tawa ghəli ghwəy kia? 22 Ka məni ghwərghwər gha ma, pə ghwəy kiy, tawa məni ghwəy kia? Ghəy dzar kwa kwəma ta mbəri teepəw, pə ghwəy kiy, tawa zhini ghwəy ɓaɓasə shi dzar mbə ciki mbəri ta zhəghə dəvə kia? 23 Ghwəy kiy, ə vəshi ghwəy sa nza *kwəma pəhəti Hyala mbə dəvə ghwəy. Dzəghwa ghwəy ki na, kala məni kwəma gəzəkə kwəma va. Ghalaɓa kiy, Hyalaa sawa ghwəy. 24 *Njasa tsasliti məndi va mbə Zliya Hyala: «War tə mbərkə kwəma ghwəy ghwəy ka Zhəwifə sawa hwəlfə nihwəti *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə slən tsa Hyala» kə məndi.

25 *Ghwəy ghwəy ka Zhəwifə ghwəy shiy *slanti fəꞌyasa vay, mbaꞌa pə ghwəy nəw kwəma pəhəti Hyala na, wəzə na sla fəꞌyasa ghwəy. Ma kala nəw pə ghwəyəy, ghala mbə ghwəy lə mbəzliy slanti ma fəꞌyasa kwa kwəma Hyalaw. 26 *Mbaꞌa kə ntsaa slanti ma fəꞌyasa ɗiti fəti va Hyala, ka nəw kwəma pəhəti na wəzəy, nja ntsaa slanti fəꞌyasa dza naa nza kwa kwəma Hyala. 27 Ghəci ghəci saa nəw kwəma pəhəti Hyala va, ya tsəgha slanti ma na fəꞌyasa kiy, ghəci dza naa sla ngwəvəə dzəkən ghwəy. Ghwəy shiy ni va, a ghəy slanti fəꞌyasa, zhini mbə dəvə ghəy na kwəma pəhəti Hyala, pə ghwəy, kala nəw ma kwəma va ghwəy. 28-29 *Shi pərikə tə ngwəlay, ka mənti ndə ghəshi ka ndə Zhəwifə tsa slar tsaw. Shi mbəɓa mbəɓa ni na shiy mənti ndə, ka ndə Zhəwifə tsa slar tsa. Ka məniy ndəə ndə ka Zhəwifə tsa slar tsa, tə sa slanti na fəꞌyasa njasa tsasliti kwəma pəhəti Hyalaw. War ntsa slanti Hyala fəꞌyasa ngəci mbə nəfə tsa ci lə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa na ndə ka Zhəwifə tsa slar tsa va Hyala. Gəla tsava ndəy, va Hyala səəkə tsa ci fal, səəkə va ke ngəri naw.

3

1 Ya sa nzana tsəgha kiy, nama kwəma na sa taŋəti hwəlfə ka Zhəwifə va hwəlfə nihwəti mbəzli ti tsəghaa? Sa nzana mbaꞌa ghəshi *slaslanti fəꞌyasa shi kiy, wa na ni shi va shi dza ghəshiy kwəmavə mbəa? 2 *Na kataŋ kataŋ nay, lə shi kwəmavə ghəshi na tiɓa mbə tərəŋw. Ma kwa taŋa shiyəy, ghala pətsaa ɓəkə Hyala kwəma nzəy, kaa ka Zhəwifə niy ɓanavəshi na. 3 *Dzəghwa ki na, kalaa niy nəwti kwəma va nihwəti mbəzli mbə shi lə kwal tsa nzə tiɗiɗ. Əy ma pən ngəŋwəy kiy, va sa nzana kala mbə mbəzli vaa nəw kwəma Hyala va ka garəshi ti tiɗiɗ na, dzəghwa mbaꞌa Hyala dzaa bashamti garə tiɗiɗ tə sa nzə nanzə ki, nə ghwəy ki na? 4 *Əhəŋ, nava tiɓa tepəw. Na na Hyalay, ta məni kwəma gəzəkə na va dza na nanzə, ya war ə mənishi mbəzli gwanashi ka ka slasla dzərvə, njasa tsasliti məndi va mbə Zliya Hyala. Ma kə məndiy: «Gha kiy Hyalay, ə kə məndi sənaŋa, ka ntsaa gəzə kwəma kataŋ na. Dza ya tə ngwəvə haratəŋa ndəy, mbaꞌa gha kəsəy ntsa va lə fəti.»

5 *Ya sa nzana tə mbərkə kwəma ghwəmmə jikir na məndi sənata Hyala ka ntsa slar tsa kiy, ka dza ghwəmməə ni, *kwəma jikir naa mənti Hyala ghənzə kə ɓəti nəfə ka sla ngwəvəə dzəkən ghwəmmə, va kwəma ghwəmmə va jikir na, pə ghwəmmə sa? Kwəma gəzəkee vay, njasa ka məndiy gəzə kwəma tikə tə hiɗi gəzəkee. 6 Ma gəla nava kwəmay, ka gəzəva na tepəw. Ya sa ka Hyala garə ma tə kwəma nzə tiɗiɗəy, njaa dza naa mbəə sla ngwəvəə dzəkən mbəzli tə hiɗi kia?

7 Ya sa nzana tə mbərkə dzərvə slaslee məndi sənata Hyala ka ntsa slar tsa, ka fə shəndəkəə dzəti kiy, sa wana dza naa zhiniy ɓəra fəti va kwəmee va jikir naa? 8 *Ma ghənzə tsəghay, wəzəɓa məməni ghwəmmə jikir na, a wəzə tsa Hyala dzəti ngwəla. Ma kə nihwəti mbəzliy, tsəgha na kwəma ɓəni ghəy kaa mbəzli, kə ghəshi, ka tsəhtsəhə lə ghəy. Ma gəla mbəzli vay, geꞌi na ɓasanshi ngwəvə va Hyala.

Ndə tiɓaa garəy kwa kwəma Hyala kala hazləni maw

9 *Ghwəmmə ghwəmmə *ka Zhəwifə kiy, kwəma na kwəma taŋəti ghwəmmə va nihwəti mbəzli ti kia? Ghənzə tiɓa teepəw! Ava ghala məcanata gəzamtee, gwanashi na mbəzli mbə hwəlfə ka Zhəwifə lə mbəzli mbə nihwəti hwəlfəhi mbə məni *kwəma jikir na kwa kwəma Hyala, pən. 10 *War nja kwəmaa gəzəta va mbə Zliya Hyala, ma kə məndi:

Ndə tiɓa ya kwətiŋ,

ka garəy kwa kwəma Hyala kala hazləni maw.

11 Ndə tiɓa mbaꞌa sənata kwəmaw.

Ndə tiɓa ka pəla Hyalaw.

12 Mbəzli gwanashi daŋərəta məhərli shi,

mbərəkə ghəshi zlay kwal.

Ndə tiɓaa məni na wəzə na kwəmaw,

ya kwətiŋ nzə na, ghəci tiɓaw.

13 *War nə ma ghəshi, ɓəŋ kə ghəshi kaa miy tsa shi

ta gəzə kwəmay, kwəmaa səəkə ləy hwər shi na,

ka zən nja pətsaa səəkə kwa kwəli bəŋwəta na.

Kwəma gəzə ghəshiy, kwəma kwa ngəɗi mbəzli.

Kwəmaa səvəri tə miy shi na, nja darə.

14 *War kwəma bəzla lə kwəma eghwekə na,

na saa tahay nefer shi gwaꞌa tsəgha.

15 *War ta bəkwə mbəzli ka ghəshiy məni tsa shi kyaŋwkyaŋw.

16 War liɗi kwəma lə sa ngəraꞌwə kaa mbəzli,

ka ghəshiy nza, ya kwamaɓa dza ghəshi.

17 Sənay kwal nzəy lə zərkə kwa jipə shi

lə nihwəti mbəzli ghəshiw.

18 *Ka hazləni ghəshi va Hyala ya jəw nzə ɓaw,

kə məndi mbə Zliya Hyala.

19 A ghwəmmə sənay kiy, ya namaɓa kwəma gəzəkə məndi mbə zliya pəhəti Hyala va gwaꞌay, kaa ka Zhəwifə gəzə məndi. Ma tsəgha kiy, ndə tiɓa ya kwətiŋ, gar gəzəkə mənti kwəma jikir nee kwa kwəma Hyalaw, kəw. Ya ndə ka Zhəwifə na, ya kala ndə ka Zhəwifə nay, a fəti və kwa kwəma Hyala. 20 *Va sa nzanay, ndə tiɓa ya kwətiŋ gar mbay garəy kwa kwəma Hyala kala hazləni ma, tə sa nəwti na kwəma mbə *kwəma pəhəti naw. War ta mbə ndə ngəriy sənay, ntsa jikir tsa nzee kwa mətsə Hyala kə, na kwəma canci kwəma pəhəti Hyala, gwaꞌa tsəgha.

Njasa cikəvəri Hyala kwal mbəli tsa mbəzli

21 *A ghwəmmə sənay kiy, ndə tiɓaa mbay dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni mbə nəfə ci, tə sa nəwti na kwəma pəhəti Hyalaw. Dzəghwa Hyala ki na, mbaꞌa cikəvəri yəwən kwal tsa ka ndə mbay dzəghwa kwəma nzə kala hazləni mbə nəfə ci. Kwəmaa dzəkən yəwən kwal tsa va na sa niy gəzə məndi va mbə zliya *kwəma pəhəti Hyala, lə mbə zliya ka gəzə kwəma Hyala. 22 *Nana kiy, ntsaa zləɓavə sləni ghərati Hyala səvəri mbə Yesəw *Kəristəw, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Yesəw na saa dzaa mbay dzəghwa kwəma Hyala, kala hazləni mbə nəfə ci. Ya mbə hwəlfə *ka Zhəwifə na ndə, war zləɓavə ma ndə ya mbə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə na ndəy, war yəmyəmshi na mbəzli va Hyala gwanashi. 23 *Mbəzli gwanashi mənti na *kwəma jikir na va Hyala, dzəghwa mbaꞌa ghəshi shaŋay kwəmavə shəndəkə tsaa bərkəti Hyala fanatishi ta nza ghəshi mbə tsəgha ki. 24 *Ma dzəghwa Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə ki na, mbaꞌa mərshiy yatishi, tə gəm tsəgha, ta mbə ghəshiy dzəghwa kwəma nzə kala hazləni ma. Tə mbərkə kwəma Yesəw Kəristəw ntsaa mbəlikəvərishi səvəri mbə dəvə kwəma shi jikir na. 25 *Hyala fəy na Yesəw Kəristəw nja shi ɓəvəm ta sla kaa Hyala, mbaꞌa mətiy ta pəli jikir tsa mbəzli mbə nəfə Hyala, lə miymiy ci. Dzəghwa ya wa ntsaa zləɓavə shi mənti Hyala va tsəgha ki na, mbaꞌa məniy ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma nzə kala hazləni ma. Ma mənti Hyala tsəghay, nza mbəzli mbəə sənata nza tsa nzana ka ntsa ɗewɗew tsa. Sa niy nzana, ghala mbəradzəy, kalaa niy ɓasanshi ma ngwəvə ghənzə. 26 War səꞌwa ghənzə niy səꞌwa jikir tsaa niy məməni ghəshi. Ma nana ki na, dza Hyala mbaꞌa ɓasanakən ngwəvə kaa Yesəw Kəristəw tə mbərkə kwəma mbəzli jikir na. Ta mbə mbəzliy sənay, ntsa ɗewɗew tsa na, ka ɗi kwəma jikir na naw, kə ghəshi. Mbaꞌa ghəshi sənay, mbəzliy zləɓavə sləni ghərati Yesəw Kəristəw va na, a ɓanavəshi kwal ta dzəghwa kwəma nzə kala hazləni ma, kə ghəshi. 27 *Tsəgha kə kiy, a ghwəmmə sənay ndə tiɓa mbaꞌa dzaa garəy kwa kwəma Hyala kala hazləni ma, tə sa nəwti na kwəma pəhəti Hyalaw, pə ghwəmmə. War ntsaa zləɓavə kwəma mənti Hyala va na saa dzaa garəy kwa kwəma nzə kala hazləni ma. Ghənzə tsəgha kiy, wa na kwəma dza ndə vaa kəli ghən tsa ci, ka vəshi li kia? Ghənzə tiɓaw.

28-29 **Ta na navay, kaa ka Zhəwifə na Hyala kwətishiw, Hyala mbəzliy kamaa ka Zhəwifə na kwərakwə. Sa nzanay, mbəzliy zləɓavə kwəma mənti Hyala va na shiy dzaa garəshi kwa kwəma Hyala kala hazləni ma. Ka garəy ndə kwa kwəma nzə, tə sa nəwti ndə kwəma pəhəti na njasa təkəti ka Zhəwifə vaw. 30 War kwətiŋtaa Hyala. Ta zləɓavə mbəzliy dzaa yivə kwəma mənti na dza na, mbaꞌa ɓanavəshi kwal ta garə kwa kwəma nzə kala hazləni ma. Ya mbəzli mbə hwəlfə ka Zhəwifə ghəshi, ya mbəzli mbə nahwəti hwəlfə ghəshi. Ava tsəghaa nava. 31 *Sa nə ya va, war kaa ntsaa zləɓavə kwəma mənti Hyala va ɓanavə Hyala kwal ta garə kwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, pən kiy, ə biyɗamtee kwəma pəhəti na tsəgha na? Nava tiɓa teepəw! Na kataŋ nay, a biyɗee kwəma pəhəti Hyalaw, a zhinee mətsahanavə bərci, e gəzaŋwəy.

4

Shiy mənti *Abəraham ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa

1 Nighətim ya tə kwəma ndə nja Abəraham, jijimmə tsa mbəradzə sana di. Njaa niy nata ghwəy kwəmaa niy mənta lia? 2 *Va sa ghərati Abəraham sləni wəzə na niy ɓəti Hyala ka ntsaa dzaa mbay garə kwa kwəma nzə ki na? Va nava na teepəw! Ma mbaꞌa kə tsəgha nzay, ta mbay niy dza Abəraham vəshi nza. Sa kama na tsəgha ki na, niy mbə naa vəshi kwa kwəma Hyalaw. 3 *War nja kwəma gəzə Zliya Hyala va, məntəvata na, saa ni va: «Sa zləɓavə Abəraham kwəma gəzəkə Hyala ta mananci, mbaꞌa fakən məhərli ci kən, va tsəgha ɓəti Hyala ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa» kə.

4 A ghwəmmə sənay, ya tsamaɓa ndə ghərati na sləniy, ta wanci zhəmə sləni ci dza məndi. Sa ka ntsa va kwəmavə zhəmə ci vay. Ka mbə məndiy ni na, shi təgəm ɓanavə məndi ntsa va, kə məndiw. 5 Ma va Hyala nanzə kiy, tsəgha naw. Sa ghərati ndə sləni dza Hyalaa ɓəti ka ntsaa mbay dzəghwa kwəma nzəw. Ntsaa zləɓavə kwəma mənti Hyala, ghənzə saa pəli kwəma mbəzli jikir na, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci, na sa dza Hyalaa ɓəti ka ntsaa mbay garə kwa kwəma nzə.

6 *Gəla kwəma va na sa gəzəkə *Davitə va mbə zliya, tə pətsa gəzə na va kwəmaa dzəkən vəshi kwəmavə ntsa nighəti Hyala ka ntsaa mbay dzəghwa kwəma nzə təgəm tsəgha, kala kama tə mbərkə sləni ghərati na. Ma kə na:

7 Vəshi na va mbəzli pəlata Hyala kwəma shi jikir na,

dza na mbaꞌa saɗanamtishi gwanata.

8 Vəshi na va ntsa kəsəti ma Ndə sləkəpə mbə nəfə, kə.

9 Yaꞌ pə ghwəy ki, kwataka mbəzliy *slanti fəꞌyasa na shiy dzaa vəshi gwaꞌa tsəgha na? Əhəŋ, nava tiɓaw. Ta vəshi dza mbəzli mbə hwəlfəhi gwanashi. A ghwəy favə, kwəma gha ghwəmməə gəzə kwəmaa dzəkən, a pə ghwəmməy, sa zləɓavə Abəraham kwəma gəzəkə Hyala ta mananci, mbaꞌa fakən məhərli ci kən, va tsəgha ɓəti na ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma nzə, pə ghwəmmə. 10 Ya ghwəmməə nighə sənzənva kiy, geꞌi ghala hwəm nighəti Hyala Abəraham ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma nzəa? Geꞌi ghala vici slanti na fəꞌyasa na tanaa, naa ghəci ghwəla ta sla nzə? A ghwəmmə sənay nanzə kataŋ, ghala ghəci ghwəla ta *sla fəꞌyasa nighəti Hyala ka ntsaa dzaa mbay garə kwa kwəma nzə. 11 *Ma kwəma sla fəꞌyasa zhəkə Hyala vaa gəzanci kaa Abəraham ləy hwəm a ghəci slantiy, lamba nzə fati Hyala ti, ta mbə məndiy sənay nza tsa nza Abəraham kaa ntsa nzə ɓəti na gar garə kwa kwəma nzə tə mbərkə sa zləɓavə na kwəma gəzəkə na mananci, ghala kwataŋata, ghəci ghwəla ta sla fəꞌyasa. Ava tsəgha məniy Abəraham ka dəshi mbəzliy slanti ma fəꞌyasa, shiy ɓanavə nefer shi kaa Hyala, mbaꞌa Hyala ɓəti shi ka mbəzliy dzaa mbay dzəghwa kwəma nzə. 12 *Zhini ɓay, ghəci na dəshi mbəzliy slanti fəꞌyasa kwərakwə. Nanzə kiy, dəshi mbəzliy sla slanti fəꞌyasa gwanashi naw, əhəŋ. War dəshi niy ɓanavə nefer shi kaa Hyala kwərakwə, njasa niy nza Abəraham va, ghəci ghwəla ta sla fəꞌyasa na.

Shi dza mbəzliy yivə kwəma Hyalaa kwəmavə va Hyala

13 *Ghala kwataŋatay, a Hyala niy gəzanci kaa Abəraham: «A Abəraham, ta zəmavəŋa ghi dzee tə hiɗi nashi gha ni gwanashi ka shi gha, ghwəy lə jijihiŋa gwaꞌa» kə niy ni. Ma gəzanci Hyala kwəma va tsəgha kiy, va sa nzana mbaꞌa ghəci nəwti *kwəma pəhəti na naw. Əhəŋ. Sa nzana mbaꞌa ghənzə Hyala sənay njasa ɓanavə Abəraham nəfə tsa ci, na ɓəti na Abəraham ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma nzə kala hazləni ma. 14 *Ma war mbaꞌa kə ndəə mbay kwəmavə shi gəzəkə Hyala ɓəpə, tə sa nəwti ndə kwəma pəhəti na nzay, gəmta niy dza kwəma nə na va, ta ndaŋa shiy dzee tə gəm, kə. Ka dza məndiy maw zləɓa ni gəzəkə na va ɓəpə shiy tə gəm nza kiw.

15 *A na ntsaa nəw *kwəma pəhəti Hyalay, ta satiy dza nəfə tsa Hyalaa dzəkən, sa ka na nəwti ma wəzə. Sa nzanay, tə sa pəhəti məndi kwəma ka məndiy sənay, a məndi laɗamti kwəma, kə məndi. 16 *Ava va tsəgha gəzəkə Hyala ɓə shi gəzəkə na va kaa mbəzliy zləɓavə kwəma nzə, mbaꞌa ghəshi ɓanavə nefer shi. Ghalaɓa kiy, lə wəzə hwər tsa nzə tarəkə na vəlanshi shi va kaa mbəzli təgəm tsəgha. Ma nza ghəshi mbəə tsəhəshi va mbəzli mbə hwəlfə Abəraham gwanashi ki. Ka dza niva shiy nza war ta mbəzli pəhanavəshi Hyala kwəma nzə gwaꞌa tsəgha ghalaɓa kiw. Ya wa ntsaa zləɓavə kwəma gəzəkə Hyala va, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci nja Abərahaməy, ta kwəmavə shi va dza na. Ghalaɓa kiy, dəmmə gwanammə na Abəraham. 17-18 *Njasa gəzanakə Hyala va mbə zliya nzə: «A Abəraham, avee məntəŋa ka dəshi hwəlfəhi mbəzli ɗaŋ tə hiɗi» kə. Zhini ma kə ɓa na: «Ɗaŋ dza jijihiŋaa nza» kə ngəci. Sa gəzanakə Hyala tsəgha na, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala. Sa sənay na ghənzə na Hyalaa mbay zhanakati mbəzliy bəkwəshi, ya kala shiy tiɓa na, mbaꞌa harkəvərishi lə gəzə kwəma nzə, kə. Ya tsəgha niy taŋanati kwəma gəzanakə Hyala va bərci kaa Abəraham na, dza na mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala, mbaꞌa fəy ghən gəzliŋə ta kwəma va. Ava tsəgha niy mənti Abəraham mbəradzə, na məniy na ka dəshi hwəlfə mbəzli ɗaŋ tə hiɗi njasa gəzanakə Hyala va.

19-20 *Ghala pətsaa niy gəzanci Hyala va kwəma va kaa Abərahaməy, piya ci mənti gar bələkwə niy nza na ghalaɓa. Mbaꞌa niy sənay, aa haliy kala gar mbay ghəciy zhiniy yakə zəghwə ghwəla, kə. Dzəghwa mali ci *Sara ɓa na, jiŋa ghənzə. Ya tsəgha nzə kiy, niy kə ghəpə Abəraham ta kwəmaa niy gəzanakə Hyala vaw. War ə niy ndəghə na kala dali ma. Sa ɓanavə na nəfə tsa ci kaa Hyala, mbaꞌa kwəmavə bərci mbə nzəy tsa ci, ka fə shəndəkəə dzəti Hyala. 21 *Sa nzanay, aa niy sənay wəzə wəzə, mbaꞌa zləɓavə mbə nəfə tsa ci: «A bərci va Hyala ta mbay ghənzəə mənti shi gəzəkə na va, war njasa gəzarashi na va!» kə. 22 *Ava va tsəgha mənti Hyala Abəraham ka ntsaa dzaa mbay garə kwa kwəma nzə kala hazləni ma. 23 *Kwataka ta Abəraham tsasliti məndi kwəma mbə Zliya Hyala vaw, əhəŋ. 24 Lə ghwəmmə ta na mbə gwaꞌa kwərakwə. Ta mbay dza naa məntəmmə ka mbəzliy dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, ghwəmmə mbəzliy ɓanavə nefer ghwəmmə va kaa Hyalaa zhanakati Ndə sləkəmmə Yesəw va mbə məti. 25 *Ma Yesəwəy, Hyala zlay na a ghəci mətiy ta mbə ghəciy kəslamti kərhi kwəma ghwəmmə jikir na. Zhəghwa na ɓa, mbaꞌa zhanakati mbə məti, ta mbə ghəciy məntəmmə ka mbəzliy mbay dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa.

5

Njasa Kwəmavə məndi jakəshi lə Hyala

1 *Ma nana kiy, a Hyala məntəmmə ka mbəzliy mbay dzəghwa kwəma nzə, kala hazləni tiɓa. Sa nzana mbaꞌa ghwəmmə ɓanavə nefer ghwəmmə. Mbəzli nza zərkə kwa jipə shi nza ghwəmmə lə Hyala nana tə mbərkə sləni ghərati Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw. 2 *Ava ghəci Yesəw tsa va ghwənamti na kwal, sa zləɓavə ghwəmmə sləni ghərati na ta mbə Hyalaa məni zhəhwər tə ghwəmmə. Sana sənzənvanay, war kwəma zhəhwər tsa vaa sa garəmmə ghwəmmə ti. Dzəghwa lə vəshi mbə nefer ghwəmmə. Sa nzana gəzliŋə ghwəmmə fəy ghən tsa ghwəmmə ta kwəmavə na ghwəmmə bəla mbə shəndəkə tsa nzə. 3 *Zhini ɓay, war tsəgha dza vəshi ghwəmmə kərayəw. Mbə vəshi nza ghwəmmə ya mbə ngəraꞌwə nza ghwəmmə gwaꞌa. Sa nzanay a ghwəmmə sənay, a ngəraꞌwəə ɓanavə səꞌwa kwəma kaa ndə. 4 Ləy hwəm səꞌwa kwəma na, nza ndə ꞌwəshamti shiy nighə kwəma ndə, ma sa ka ndə ꞌwəshamti shiy nighə kwəma ci kiy, ta kwəmavə bərci dza ndə mbə kwəma fəy ndə va ghən tsa ci gəzliŋə ti tsəgha ki. 5 *Ma tsəgha kiy, kwəma fəy ghwəmmə va ghən gəzliŋə ti na, ka dzaa tərəta gəmtaw. Ta na navay, a Hyala cantəmmə lə Safə tsa nzə va Ɗewɗew tsa ndammə na, njasa nza ɗi tsa va Hyala tə ghwəmmə dikə tsa ci.

6 *A ghwəy nay, ghala pətsaa niy nza bərci ghwəmmə daw ta mbəliti ghən tsa ghwəmməy, dzəghwa Kəristəw, geꞌi lə vəghwə tsa bərkəti Hyala mbaꞌa səəkəə mətiy ta mbəlimmə, ghwəmmə mbəzli jikir kwəma ni. 7 A ghwəmmə sənay, ngahə na ndə ta zləɓavə məti ta kwəma tsahwəti ndə, ya ntsa ɗewɗew tsa na ntsa va. Gəjiɓa ta kwəma ntsaa məni kwəma wəzə na dza ndəə zləɓavə məti bərkee. 8 *Ma na Kəristəw naci kiy, aa mətiy tə ghwəmmə, ghala pətsaa niy nza ghwəmmə mbə məni *kwəma jikir na. Ava tsəgha citəmmə Hyala ɗi tsa ɗitəmmə na. 9 *Tə mbərkə sa shəkəshi miymiy Kəristəw tə ghwəmmə kiy, dzəghwa Hyala mbaꞌa ndammə kwal tsaa dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa. Njana nzana tsəgha kiy, a ghwəmmə sənay a Yesəw dzaa mbəlantəmmə va ɓə nəfə Hyalaa dzəkən ghwəmmə. 10 *Ghala pətsaa niy nza ghwəmmə ka mbəzliy pa jaka lə Hyala kiy, aa niy sləkati kwəma kwa jipə ghwəmmə li dəꞌwə ghən tsa nzə, mbaꞌa jakətəmmə li, lə məti mətiy Zəghwə nzə va. Hanaɓa nana ki ghala pətsa sləkammə ghwəmmə tsa li, ka na mbəlitəmmə ma ta kwa ndimndim, tə mbərkə piy tsa piy Zəghwə nzə va shəkəna. 11 *Zhini diɓay, mbə vəshi nza ghwəmmə tə sa sləkati Hyala kwəma kwa jipə tsa ghwəmmə li, tə mbərkə Ndə sləkəmmə Yesəw kwərakwə, ghəci saa məntəmmə ka madigahita Hyala nana.

Gəzə kwəmaa dzəkən kar *Adam ghəshi lə Kəristəw

12 *Sanay, səəkə tə kwəma ndə kwətiŋ ghatəvata məni *kwəma jikir naa dzəti hiɗi, Adam, kə məndi kaa slən tsa ntsa va. Sa mənti na kwəma jikir na na, dza məti mbaꞌa ghati ɓə ndə ngəri. Dzəghwa ki, mbaꞌa məti mənta ta mbəzli tə hiɗi gwanashi, sa nza ghəshi mbə məni kwəma jikir na gwanashi. 13 *Maɗi Hyala ta gha ɓanci *kwəma pəhəti na kaa *Məyizə kiy, mbə məni kwəma jikir na niy nza mbəzli tə hiɗi mbəradzəshi. Ma sa niy nza Hyala ghwəla ta ɓə kwəma pəhəti naa səəkə di na, kalaa niy ɓəla ma jikir tsaa niy məməni mbəzli ghənzə ghalaɓa ki. 14 *Nanzə kiy, ya tsəgha nzəy, sa ghava na ghala vəghwə tsa Adam ka sar paꞌ tə tsa Məyizə va vəghwə na, war mbə bəkwə niy nza mbəzli tə hiɗi, ya tsəgha niy mənti ma ghəshi gəla na Adam va kwəma jikir na, ghəci saa nəwti ma kwəma gəzanakə Hyala.

Ma Adam kiy, aa yəməva lə ntsaa niy dza vaa səəkə. 15 Nanzə kiy, ghənghən na kwəma shi tərəŋw. Na Adaməy, kwəma jikir naa mənti na, dzəghwa mbəzli ɗaŋaŋ, mbaꞌa ghəshi kwəmavə məti tə kwəma jikir na va mənti Adam, ntsa kwətiŋ tsa va. A na zhəhwər tsa mənti Hyala va tərəŋw tsa ta mbəzli dzar kwa tsahwəti ntsay, aa taŋəti na mənti Adam va kwəma. Tə mbərkə tsatsa ntsa kwətiŋ tsa tsa ghəci Yesəw *Kəristəwəy, dzəghwa Hyala mbaꞌa mənti zhəhwər tə gəm ta mbəzli ɗaŋ. 16 Zhini ɓay, ka yəməva shi kwəmavə məndi mbə shi ndapə Hyala va tə gəm, lə shi kwəmavə məndi mbə kwəma jikir na va mənti ndə kwətiŋəw. Ghənghən na ghəshi. Tə mbərkə kwəma jikir na va mənti ntsa kwətiŋ tsa vay, a Hyala harati mbəzli tə ngwəvə, mbaꞌa ɓanavəshi fəti. A na wəzə hwər tsa mənti Hyala va ta mbəzli tə mbərkə Kəristəwəy, ya tsəgha mənti mbəzli kwəma jikir na ɗaŋ na, a Hyala ɓanavəshi kwal ta dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa. 17 *Ta na navay tsəgha na, war tə mbərkə ndə kwətiŋ, sa mənti ntsa kwətiŋ tsa va kwəma jikir na bəkwə mbəzli. A na Yesəw Kəristəw, tsahwəti ntsa kwətiŋ tsa tsay, kwətita na na ci sləni mənti na, a na ci va sləni taŋəti na Adam. Tə mbərkə na ci va sləniy, a Hyala dzaa mananati wəzə hwər tsa nzə va tərəŋw tsa kaa mbəzli, mbaꞌa ɓanavəshi kwal ta dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, mbaꞌa ɓanavəshi piy tsaa kəɗi ma, ka mənishi nja mezhizhə.

18 Sana kiy, a ghwəmmə nay, tə mbərkə Adam kwətiy, sa mənti na kwəma jikir na, va tsəgha ɓanavə Hyala fəti kaa mbəzli gwanashi tə hiɗi. Ava tsəgha na lə Yesəw Kəristəw kwərakwə. Tə kwəma ci kwətiy, sa mənti na sləni wəzə na ɓanavə Hyala kwal kaa mbəzli, ta dzəghwa kwəma nzə mbaꞌa ɓanavəshi piy tsaa kəɗi ma. 19 Ghwəmmə kəə nighə kwəma va kiy, mbəzli ɗaŋ mənishi na ka mbəzliy məni kwəma jikir na tsəgha tə kwəma ntsa kwətiŋ tsa va ɗi ma fəti va Hyala. Tsəgha na lə Yesəw Kəristəw kwərakwə ki. Mbəzli ɗaŋ mənti Hyala ka mbəzliy dzəghwa kwəma nzə, kala hazləni tiɓa, tə kwəma ci kwətiy, sa ɗiti na fəti va Hyala.

20 *Ma na kwəma pəhəti Hyala vaa ɓanavə kaa Məyizəy, ta mbə jikir vəŋəy tə hiɗi pəhəti na. Dzəghwa tə pətsa vəŋəy jikirəy, tərəŋwəy Hyala mətsahay məni wəzə hwər kaa mbəzli kwərakwə ki. 21 *Ghalaɓa kiy, njasa niy kwəmavə kwəma jikir na va bərci ta bəkwə mbəzliy, tsəgha dza wəzə hwər tsa Hyalaa kwəmavə bərci ta ɓə piy tsaa kəɗi ma kaa mbəzli. Sa ka na mənti mbəzli ka mbəzliy dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, tə mbərkə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw.

6

Mevivi kwəma jikir na nza ghwəmmə ghwəlaw

1 *Sana sənzənva kiy, nda nza tsahwəti ndə ni: «Wəzəɓa nəw ghwəmmə lə məməni *kwəma jikir na nza Hyala mbəə mətsəhə mənimmə wəzə hwər» kəa? 2 *Am, nava tiɓa tepəw. Sa nzanay, nja mbəzliy bəkwəshi nza ghwəmmə dzar kwa bəla məni kwəma jikir na. Ghənzə tsəgha kiy, njaa njaa ka ghwəmmə zhiniy zhamməə zhimbə məməni nzə sana diɓa kia? 3 *A ghwəy sənay ghala vəghwə tsa mənimmə məndi va *bateməy, a ghwəmmə jakəmmə gwanammə lə Yesəw *Kəristəw. Ghalaɓa kiy, a ghwəmmə bəkwəmmə kwasəbə kwərakwə. 4 *Sa bəkwəmmə ghwəmmə va kwasəbə mbə bateməy, a məndi lantəmmə li gwaꞌa, njasa zhanakati Didi Hyala va Yesəw Kəristəw mbə məti lə bərci nzə va gwəramti gwaꞌa gwaꞌay, tsəgha dza ghwəmmə gha tsahwəti yəwən nzəy kwərakwə.

5 *Njana nzana jakə ghwəmmə kwasəbə mbə məti ciy, jakə dza ghwəmmə nza kwasəbə mbə zhakati tsa ci mbə məti kwərakwə. 6 *A ghwəmmə sənay, ghala pətsa daŋwavəgha məndi va Yesəw Kəristəw vəgha tsəm ka mətiy ghəciy, ghalaɓa daŋwavəghammə Hyala vəgha tsəm lə nzəy tsa ghwəmmə va gəmgəm tsa niy nza mbaꞌa ghwəmmə bəkwəmmə kwasəbə kwərakwə, ta mbə kwəma mbə nefer ghwəmmə va jikir naa kərəta. Kala dza kwəma jikir naa sləkəmmə ghwəla. 7 Va sa nzanay, bərci va kwəma jikir naa dzəkən ntsa məti məti tsa ghwəlaw. 8 Njana nzana mbaꞌa ghwəmmə bəkwəmmə kwasəbə Kəristəwəy, a ghwəmmə sənay, ta piy dza ghwəmmə kwasəbə kwərakwə. 9 *A ghwəmmə sənay ki, a Yesəw Kəristəw zhakatiy mbə məti, ka zhini naa məti ghwəlaw. Bərci va məti gar zhiniy ɓəhwə ghwəlaw. 10 Ghala pətsaa niy mətiy na vay, lə kwəma mbəzli jikir na mətiy na, kwətiŋ səɗa ci gwaꞌa tsəgha. Ma sa zhini na tsaa piy nana kiy, ta Hyala piy na gwaꞌa tsəgha. 11 *Ava tsəgha pə ghwəy nighəti ghən tsa ghwəy kwərakwə ki. Nja mbəzliy bəkwəshi ghwəy fəy ghən tsa ghwəy dzar kwa məni kwəma jikir na. Ma kwa kwəma Hyala na, ka mbəzliy piy ghwəy, tə sa nza ghwəy jakəjakə lə Yesəw Kəristəw.

12 *Njana nzana tsəgha kiy, nəghətaa ghwəy dzaa zləɓa kwəma jikir naa kwəmavə bərci mbə vəgha ghwəy va dzaa mətita, ta pəməŋwəy ghənzəə dzəmbə məni kwəma mawti na ma. 13 Ka zlatanavə ghən tsa ghwəy ghwəy kaa kwəma jikir na a ghənzə mənti vəgha ghwəy, ka sa ɓə na ta dzaa məni na ɗi na kwəma jikir na li ma. Njana nza ghwəy ka mbəzliy bəkwəshi va na tsəgha na va kwəma, zhini mbaꞌa ghwəy zhakatiŋwəy ta tsahwəti nzəyəy, war kaa Hyala pə ghwəy zlanay ghən tsa ghwəy. A ghənzə pəməŋwəy dzəghwa kwal tsaa məni na wəzə na kwəma.

14 *Njana nzana, tə mbərkə wəzə hwər tsa Hyala ghwəy kwəmavə kwal tsaa dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, kala kama tə nəw *kwəma pəhəti nay, əntaa kwəma jikir na sləwaŋwəy ma.

Zlay ghən tsa ghwəmmə ghwəmmə kaa Hyala, ta məni na wəzə na kwəma

15 *Ghənzə tsəgha kiy, njana nzana tə mbərkə wəzə hwər tsa Hyala ghwəmmə kwəmavə kwal tsaa dzəghwa kwəma nzə, kala kama tə mbərkə *kwəma pəhəti Hyalay, a kwal va ghwəmmə ta məni *kwəma jikir na ɗi naa gəzə na? Am nava tiɓa tepəw. 16 *A ghwəy sənay, mbaꞌa pə ghwəy ɓanavə ghən tsa ghwəy kaa ndəy, War kwəma gəzə na dza ghwəy məni, mevivi tsava ndə nza ghwəy.

Sana sənzənva, mbaꞌa pə ghwəy zlanay ghən tsa ghwəy kaa kwəma jikir nay, mevivi kwəma jikir na nza ghwəy, ta bəkwə dza ghwəy. Ma mbaꞌa pə ghwəy zlanay ghən tsa ghwəy kaa Hyalay, mevivi Hyala nza ghwəy tsəgha! Ta məntəŋwəy dza na ka mbəzliy dzaa dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa. 17 *Ma kwataŋay, mevivi kwəma jikir na niy nza ghwəy. Dzəghwa ghwəy nana ki na, mbaꞌa ghwəy ɗiti fəti ta kwəma kataŋ na va ɓanavəŋwəy məndi lə nəfə tsa ghwəy kwətiŋ. ꞌWəsa pə ghwəmmə kaa Hyala ta kwəma va. 18 *Nana kiy, a Hyala mbəlikəvəriŋwəy səvəri mbə dəvə kwəma jikir na. Dzəghwa mbaꞌa ghwəy zhəghəŋwəy ka mevivi nzə, ta məni na wəzə na kwəma. 19 Ma kwəma gəzəŋwəy ya na dzar kwa kwəma mava, geꞌi lə kwəma məni ndə ngəriy, ta mbə ghwəy favə, sa nza məhərli ghwəy daw ta favə kwəma nə ya. War njasa niy zlanay ghwəy va ghən tsa ghwəy gwanay kwataŋa kaa hwəlfə kwəma jikir na gwanata, ka mətsəhə zhini ghən kaa Hyala lə nava kwəmay, war tsəgha pə ghwəy ɓanavə ghən tsa ghwəy gwanay kaa Hyala, ta məni na wəzə na kwəma kwərakwə ki, a ghwəy nza ka mbəzli nzə.

20 Ghala pətsaa niy nza ghwəy ghwəlaŋwəy mevivi kwəma jikir nay, niy nza shiy tiɓa gar iyapambəŋwəy mbə məni na wəzə na kwəmaw 21 *Ghala pətsaa niy məməni ghwəy va shi gəmgəm ni va ghəraŋwəy haꞌwə və shi nana kiy, wa shiy niy kwəmavə ghwəy wəzə ni mbə niva shiya? Shiy tiɓa ghwəy niy kwəmavəw. A na gəla niva shiyəy, war məti na sa ka ndəə kwəmavə mbə mənishi. 22 Ma nana kiy, a Hyala mbəlikəvəriŋwəy səvəri mbə dəvə na jikir na kwəma, mbaꞌa ghwəy məniŋwəy ka mevivi nzə. Ma shi kwəmavə ghwəy wəzə ni mbə gəla tsa nza ghwəy tsa mbə nzəy nana kiy, ɗewɗew dza nzəy tsa ghwəy nza kwa kwəma Hyala. Ma ləy hwəm taa nza na, nza ghwəy kwəmavə piy tsaa kəɗi ma. 23 *Ta na nava, mbaꞌa kə ndəə məni kwəma jikir nay, ta kwəmavə məti dza ndə ka zhəmə ci. Ma dza Hyala nanzə kiy, mbaꞌa ɓanavə piy tsaa kəɗi ma təgəm kaa mbəzliy jakəshi lə Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw.

7

Mbəzli bəkwə bəkwə ni nza ghwəmmə, dzar kwa *kwəma pəhəti Hyala

1 A ngwarməhira, ta gəzəŋwəy kwəma ɗee, dzar kwa kwəma pəhəti Hyala, sa nzana mbaꞌa ghwəy sənata gwaꞌa gwaꞌa. Ma kwəma pəhəti Hyalay, kəray ghala pətsa nza ndə tə ghwəməy, ka bərciy nza vəə dzəkən ntsa va. 2 *Ya lə mali ta zaləy, a ghwəmməə mbəə nighəti kwəma va. Mbaꞌa kə zata mali tə ghwəməyəy, kwal va mali va ta ɓə tsahwəti zaləw, kə kwəma pəhəti Hyala. Ma mbaꞌa kə zata tsa va mətiyəy, nahwəti kwəma tiɓa gar zhiniy makə mali va va ɓə tsahwəti zal ghwəlaw. 3 Ɗi naa gəzəy, mbaꞌa kə zata mali tə ghwəməy, dza na mbaꞌa ɓarvata ti, mbaꞌa dzaa ɓəvə tsahwəti zaləy, a nava mali mənti ghwərghwər. Ma mbaꞌa kə zata mətiyəy, nahwəti kwəma tiɓa gar zhiniy makəti ta ɓə tsahwəti zal ghwəlaw, Ya ə zhini naa ɓə tsahwəti zal ghalaɓay, ka dza məndiy har kwa ghwərghwər maliw!

4 *Ava tsəgha na kwəma va lə ghwəy sana kwərakwə kia ngwarməhira. Ghwəyəy, mbəzliy bəkwəshiy gə ghwəy sana va kwəma pəhəti Hyala. Sa nzana mbaꞌa Yesəw *Kəristəw mətiy, ka mbəərəhwə məti ghwəy, Ka dza ghwəy nza mbə dəvə kwəma pəhəti Hyala ghwəlaw, mbəzli Yesəw tsaa zhakatiy va mbə məti dza ghwəy nza, ta mbə ghwəmmə məni naa təɓanta kwəma kaa Hyala. 5 *Ghala pətsaa niy nza ghwəmmə mbə məni shiy njasa ɗi vəgha ghwəmməy, mbə cimmə niy nza kwəma pəhəti Hyalaa dzəkən kwəma məni ghwəmmə jikir na, mbə ci tsaa cimmə na vay, ə niy zhini naa mətsəhəmmə maw məni kwəma va. War ə *kwəma jikir na va niy tsəkwəmmə kwa kwəma kwa kwəma, ta dzəghwa kwal məti ki. 6 *Ghalaɓa kiy, kwa dəŋw tsa kwəma pəhəti Hyala niy nza ghwəmmə. Ma nana ki na, mbaꞌa ghwəmmə mənimmə ka mbəzliy bəkwəshi və, ka mbay naa sləkəmmə ghwəlaw. Ka ghəra sləni ghwəmmə dzar kwa pəhal kwal tsaa niy tsasliti məndi va mbə kwəma pəhəti Hyalaw. Dzar kwa kwal tsa ꞌwarꞌwar tsa, njasa cimmə *Safə tsa Hyala ghəra ghwəmmə sləni nana.

Kwəma pəhəti Hyala citəpə na na jikir na kwəma

7 **Ghənzə tsəgha kiy, *kwəma jikir naa *kwəma pəhəti Hyala va dza ghwəmmə ni ki shəkəna? Am, nava tiɓa tepəw. Kala kwəma pəhəti Hyala tiɓa nzay, ka dzee sənata na jikir na kwəma nzaw. Kalaa niy gəzəkə kwəma pəhəti Hyala, ka məni mətsə gha ta sa ndə ma, kə nzay, ka dzee sənay nza na, kwəma jikir naa məni gəla shi tsəgha ni va pən nzaw. 8 *Səvəri mbə sa nə kwəma pəhəpəhə na va: «Ka məni gha tsaꞌ ma» kə ki na, dzəghwa kwəma jikir na mbaꞌa kwəmavə bərciy dzəkənee, ta ɓəraa dzəmbə mamaw məni ya namaɓa hwəlfə kwəma jikir na. War kalaa niy nza kwəma pəhəpəhə na tiɓa nzay, ka dza məndiy sənay a kwəma jikir na tiɓa, kə məndi nzaw. Ka dza slən tsa kwəma jikir naa nza tiɓa nzaw. 9 *Kwataŋa, ghala pətsaa niy sənata mee kwəma pəhəti Hyalay, ka ntsaa məni kwəma wəzə na niy nayee ghən tsee. Ma nana ghala pətsa favee tsa kwəma pəhəti Hyala na, mbaꞌa kwəma jikir na təzlita. 10 *Dzəghwa mbaꞌee mənira tsəgha, ka ndə məni kwəma jikir na. Kwəma pəhəti Hyala va kiy, nza mbəzli nza ka mbəzliy məni kwəma wəzə na, ta mbə ghəshiy piy niy pəhəti na. Dzəghwa, yən nee ki na, mbaꞌa kwəma va məntəra ka ntsa jikir tsa ta pəəslitəra. * 11 *Səvəri mbə sa nə kwəma pəhəpəhə na va: Ka məni gha tsaꞌ ma kəy, dzəghwa kwəma jikir na mbaꞌa kwəmavə bərciy dzəkənee ta həərəɗaa dzəmbə məni kwəma jikir na. Dzəghwa sa cikəvəriɗa kwəma pəhəpəhə na va, ntsa jikir tsa nza gha kə ki na, mbaꞌa kwəma jikir na va pəəslitəra. 12 *Ɗi naa gəzə kiy, kwəma pəhəpəhə na va na, Kwəmaa səəkə va Hyala na kataŋ kataŋ. Ya namaɓa kwəma gəzə məndi mbə ɓa na, kwəma Hyala kataŋ, lə kwal tsa nzə, wəzə ghənzə ta ndə ngəri.

13 Əy, ya sa nzana tsəgha kiy, ə nzana mbaꞌa shi wəzə ni zhiniy mənishi ka shiy məntəra ka ntsa jikir tsa, ta pəəslira ki shəkəna? Am, nava tiɓa tepəw! Waa ə kwəmavə kwəma jikir na bərci səvəri mbə kwəma pəhəti Hyala va wəzə na, ta məntəra ka ntsa jikir tsa, ta pəəslira, ta mbəə kəslati slən tə kwəma jikir na. Sa ɓəvə kwəma jikir na va kwəma pəhəti Hyala va wəzə na ta pəəslira kiy, ghalaɓa cikəvəri na gəmgəm tsa nzəə dzəti ngwəla gwaꞌa gwaꞌa.

Njasa nakən kwəma mbə ndə jikir na mətsəə dzəkən ndə

14 *A ghwəmmə sənay, ma na *kwəma pəhəti Hyalay, lə safə tsa nzə ɗewɗew tsa pəhəti na. Əy, ma na nee nee kiy, ndə ngəri nzee gwaꞌa tsəgha. Mbaꞌa *kwəma jikir na məntəra ka mava tsa nzə. 15 *Sənay ghənee tə shi məni yaw. Sa nzana shi ɗee məni mbə nəfə tseyey, ka məni niva yaw. Ma shi ɗimee mbə nəfə tsee na, ghəshi shi mənee. 16 Nay gha ki, mbaꞌee məni shiy kala kama ghəshiy shi ɗee mbə nəfə tseyey, e zləɓati kwəma pəhəti Hyala, mbaꞌee ɓəti ka sa wəzə na ɗi na gəzə. 17 Va tsəgha na ki, ma kwəma jikir na va kee məni kiy, yən məni naw, kwəma jikir na va mbə ya məni na kwəma va. 18 *E sənay karkar, yən yən ndə ngəriy, daw na bəlitee ta mənti na wəzə na va kwəma ɗi Hyala pən. Tərəŋw yən ɗi məni ni wəzə ni shiy na, a ka mbay yaa məntishiw, tsəgha. 19 Ni wəzə ni va shiy ɗee məni na, ka mənishi yaw, ma ni gəmgəm ni va shiy ɗi mee məni na, ghəshi ni mənee ki 20 Nay gha ki yən məni shiy, kala kama ghəshiy shi ɗi yay, yən mənishi naw, kwəma jikir na va mbə ya mənishi na.

21 Ma shi nzee mbə məni nana yən nighəy: Ghala pətsa ɗee mənti na wəzə na va kwəma, dzəghwa kap pən kəsəvə məni nzəy, kee zhiniy nighə ɓa na, yən mbə məni kwəma jikir na. 22 A na mbəɓa mbəɓa mbə nəfə tseyey, mbə ɗi nəw kwəma pəhəti Hyala nzee tərəŋw! 23 *Ma kee nighə ɓa na, mbaꞌa nihwəti shiy mbə ya, lə bərci və shi! Ka njəghəzliva lə kwəma təkee va wəzə na mbə nəfə tsee. ꞌWakəvə niva shiy ki na mbaꞌa ghəshi mbahəhwəra, ka məntəra ka mava tsa kwəma jikir na.

24-25 *Na nee dəꞌwə ghən tsee mbə nəfə tseyey, mbə nəw kwəma pəhəti Hyala nzee. Ma vəghee na, ka nəw kwəma jikir na. A ngəraꞌwə kənee nee ki mbəzlia! Wa ntsaa dzaa mbəlantəra va vəghee na pəməraa dzəmbə məti kia mbəzlia! War Hyala na sa dzaa mbəlantəra, səvəri mbə Yesəw *Kəristəw Ntsaa sləkəmmə! ꞌWəsa nə ya ngəta.

8

Nza tsa nza ndə kwa kwal Hyala tə mbərkə bərci ɓanavə *Safə tsa nzə ɗewɗew tsa

1 *Nana ki ghənzə tsəghay, ntsaa jakəy lə Yesəw *Kəristəwəy, ka dza Hyalaa ɓanavə fəti ghwəlaw. 2 *Sa nzanay, ma bərci Safə tsa Hyala va ɗewɗew tsa, ɓanavə piy mbə jakəva tsa shi lə Yesəw Kəristəwəy, aa mbəlikəvəri səvəri mbə dəvə *kwəma jikir na, lə səvəri mbə dəvə məti. 3 *Ma na *kwəma pəhəpəhə nay, niy mbay naa ɓəkəvəri ndə mbə dəvə kwəma jikir na lə mbə dəvə mətiw. Sa nzanay, daw niy nza bərci ndə ngəri ta nəw kwəma gəzəkə na. Ma kwəma mbata ma kwəma pəhəpəhə na va kiy, a Hyala mənti nanzə ki. Zəghwə nzəə ghwənikə naa dzəti hiɗi, mbaꞌa səəkəə zhəghəy ka ndə ngəri, ka sənay njasa maw vəgha ndə ngəri kwəma jikir na, mbaꞌa mətiy tə mbərkə kwəma ghwəmmə jikir na. Ava tsəgha ɓasanakən Hyala ngwəvə kaa kwəma jikir na mbə vəgha ndə ngəri. 4 *Sa mənti na va tsəgha kiy, ta mbay ghwəmməə mənti kwəma wəzə na va ɗi kwəma pəhəti na, sa nzanay, kwəma ɗi safə tsa Hyala na sa məni ghwəmmə. Ka məni kwəma ɗi vəgha ghwəmmə ghwəmməw 5 Ntsaa məni kwəma ɗi vəgha ciy, ta nakən mətsə dza kwəma ɗi vəgha ci vaa dzəkən məhərli ntsa va. Ma mbaꞌa kə ndəə məni kwəma ɗi Safə tsa Ɗewɗew tsa na, mbaꞌa Safə tsa ɗewɗew tsa va nakən mətsəə dzəkən məhərli ci kwərakwə. 6 *Mbaꞌa kə məhərli ndə dzataa dzəkən kwəma ɗi vəgha ciy, ta kwəmavə məti dza tsava ndə. Ma mbaꞌa kə məhərli ndə dzataa dzəkən kwəma ɗi Safə tsa ɗewɗew tsa na, ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma mbaꞌa zərkə dza na. 7 Ma ntsaa fakən məhərli ciy dzəkən kwəma ɗi vəgha ciy, *ndə jaka tsa Hyala na tsava ndə, ka nəw kwəma pəhəti Hyala naw. Ka mbay nəw nzə na tala ɓaw. 8 Ntsaa məni kwəma ɗi vəgha ciy, ka dza naa sənay məni kwəmaa təɓanta kaa Hyalaw.

9 *Ma ghwəy ta na tsa ghwəy ghən na ghwəy kiy: Va vəgha ghwəy fa ghwəy kwəma məni ghwəyəw. Va Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa fa ghwəy kwəma. Sa nzana, mbə ghwəy Safə tsa va nzəyəy. Ma na ntsa kama Safə tsa Kəristəw mbə nəfə tsa ciy, ntsa Yesəw Kəristəw na tsava ndəw. 10 *Mbaꞌa kə Yesəw Kəristəw mbə nəfə tsa ghwəy, ya war tsəgha dza ghwəy ta məti tə hiɗi va kwəma jikir nay. War ta zhini dza ghwəy piy tə mbərkə Safə tsa Hyala, sa nzana mbaꞌa Hyala məntəŋwəy ka mbəzliy dzaa dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa. 11 *War kama na kataŋ kə Safə tsa Hyalaa zhanakati Yesəw Kəristəw va mbə məti mbə nefer ghwəyəy, war ta zhanakati vəgha ghwəy va dzaa mətita dza na mbə məti kwərakwə lə Safə tsa nzə va ɗewɗew tsa nzəyəy mbə ghwəy!

12 *Ghənzə tsəgha kiy ngwarməhiray, shiy tiɓa vəgha ghwəmmə dzaa ɗəw va ghwəmmə, ta fə kwəma ghwəmməə dzəghwa sa ɗi naw. Va Safə tsa ɗewɗew tsa dza ghwəmməə fa kwəma nana. 13 *Ta na nava, war mbaꞌa pə ghwəy məni shi ɗi vəgha ghwəyəy, ta bəkwəŋwəy dza ghwəy. Ma mbaꞌa pə ghwəy zlanay kwal kaa Safə tsa ɗewɗew tsa a ghəci kəətiŋwəy ta pəəsliti məni shi ɗi vəgha ghwəy vay, ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma dza ghwəy. 14 *Ma mbəzliy fa kwəma va Safə tsa Hyala mbə nzəy tsa shi kiy, ghəshi na ndərazhi Hyala. 15 *Safə tsa nzə va ndaŋwəy Hyalay, saa məntəŋwəy ka mevivi gar zhini ghwəy hazləni kwa kwəma Hyala naw! Əhəŋ. Safə tsaa məntəŋwəy ka ndərazhi nzə, ka ɓəmmə bərci ta har Hyalaa Dəmmə, A Di, gha Dəŋəy, pə ghwəmmə kaa har nzə. 16 Ya Safə tsa Hyala va dəꞌwə ghən tsa ciy, ka gəzəmmə mbə nefer ghwəmmə, ndərazhi Hyala nza ghwəy, kə. 17 *Njana nza ghwəmməə ndərazhi nzə kiy, war ta kwəmavə shi wəzə ni va fəyəmmə na dza ghwəmmə. Ghwəmmə lə Kəristəw dza naa kwəmashi. Mbaꞌa pə ghwəmmə mbə sa ngəraꞌwə kwasəbə kataŋəy, ta kwəmavə shəndəkə dza ghwəmmə kwasəbə kwərakwə ki.

Tsa ghwəmmə shəndəkə tsa fəy ghwəmmə ghən ti

18 *Ma na ngəraꞌwer sasa ghwəmmə ni sana tikə tə hiɗi ni diy, e sənay, na navay, ya ta jəw tsətsə na: Ka dza ghəshiy yəməva lə shəndəkə tsa dza Hyala ta ɓəmməw. 19 *Ya wa shi ngati Hyalaa dzəti hiɗi sana gwaꞌa gwaꞌay, tərəŋw nzəghəshi ghəshi mbə ndəghə vici dza Hyalaa ci ndərazhi nzəə dzəti ngwəla. 20 *Shi ngati Hyala vaa dzəti hiɗi gwanashiy. Aa ɓanti dəvə nzə ti shi, mbaꞌa zhəghətishi ka shi gəmshi ni. A na shi va dəꞌwə ghən tsa shiy, ə niy mawti ghəshi tsəghaw. War Hyala va sa təkəvə na na, mbaꞌa ɓanti dəvə nzə ti shi. Ya tsəgha nzə ɓa na, zamti ghən Hyala tsəgha bətə ta kwəma shi tə hiɗi kiw. Aa zhiniy ɓanavəshi shi ka ghəshi fəy ghən tsa shi gəzliŋə ti shi diɓa. 21 Sa nzanay, ya shi ngati Hyala va na, ta mbəlantishi dza na. Ka dza ghəshiy ghwaɓə ghwəlaw. Njasa nza ndərazhi Hyala va: Ka sləkə ghən tsa shi, lə shəndəkə ti shiy, tsəgha dza shi ngati Hyala va gwanashiy nza. 22 A ghwəmmə sənay ghala ghati na, paꞌ sanay, war mbə ngəlvə na shi ngati Hyala gwanashi va ngəraꞌwə, nja maliy kemahə va ta ya zəghwə. 23 *Kwataka ghəshi na shi mbə ngəlvə kwətishi kiw, ya ghwəmmə ghwəmmə shi ghati Hyala va fə shəndəkə dzəti ghwəmmə, lə Safə tsa nzə va ɗewɗew tsa ndammə na kiy, mbə ngəlvə nza ghwəmmə mbə nefer ghwəmmə kwərakwə. Ka ndəghə vici dza Hyalaa səəkə ta kərkamti zhəghəmmə ka ndərazhi nzə, sa ka na kərniy mbəlanti vəgha ghwəmmə va ngəraꞌwə. 24 *Ta na mbəliy, a Hyala mbəlantəmmə, a na nzanay, ka nay mbəli tsa mbəlimmə ghwəmmə va ghwəmmə lə mətsə nana diw. War ghən na sa fəy ghwəmmə gəzliŋə ti. Ma mbaꞌa pə ghwəmmə niy nay lə mətsə ghwəmmə nzay, ka dza ghwəmməə zhiniy fə ghən gəzliŋə ti nzaw. Sa nzanay, ndə tiɓa mbaꞌa dzaa zhiniy fə ghən tsa ci gəzliŋə ta shiy tsəhəshi mbə dəvə ciw. 25 *Njana nashi ma ghwəmmə shi fəy ghwəmmə va ghən tsa ghwəmmə gəzliŋə ti shi diy, war ə dza ghwəmmə nəw lə ndəghə shi tsəgha.

26 Ya *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa kiy, mbə kəətimmə na mbə daw bərci tsa ghwəmmə, sa nzana kala sənay ghwəmmə njasa təɓə ghwəmmə cəꞌwə Hyala. Ka naa dza dəꞌwə ghən tsa ci na, ka cəꞌwə Hyala tə ghwəmmə mbəɓa mbəɓa lə gəzə kwəma mbay ma ghwəmməə gəzəkə lə miy tsa ghwəmmə. 27 *Ma Hyala nanzə ghənzə saa sənamti pətsa mbə nəfə tsa ndə gwaꞌa gwaꞌa ki na, mbaꞌa sənata kwəma ɗi Safə tsa Ɗewɗew tsa gwaꞌa. Sa nzanay kwəmaa təɓə va Hyala na sa ka Safə tsa ɗewɗew tsa vaa cəꞌwə va Hyala ta mbəzli nzə. 28 *Mbəzliy ɗi kwəma Hyala, shi harvə na ta məni kwəma ɗi nay, a ghwəmmə sənay, ya nimaɓa shiy na shiy kəsashiy, kar ghəshiy mənishi ka shi wəzə ni ti shi. 29 *Sa nzana mbəzliy niy tərati Hyala kwataŋatay, mbəradzəta tarəkə na məntishi nja Zəghwə nzə va. Ma nza Zəghwə nzə va mbəə nza ka məkaji tsa kən ngwarməmə ɗaŋ ni ki. 30 *Dzəghwa na kaa mbəzliy taranakəshi na va kwəma va ki, mbaꞌa harvəshi. Sa harvəshi na na, mbaꞌa məntishi ka mbəzliy dzaa dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa. Sa məntishi na tsəgha na, dza na mbaꞌa ɓanavəshi shəndəkə tsa nzə.

Njasa ɗitəmmə Hyala

31 **Nana ki njana nza Hyala dza kwa na ghwəmmə bəlay, tsahwəti ndə tiɓa gar pati jaka lə ghwəmmə ghwəlaw. 32 *Kwa vəghwə tsa nzana lə Zəghwə nzəta Hyala zlay ma, dza na mbaꞌa ghwənikə ta səəkə ghəciy mətiy tə mbərkə kwəma ghwəmmə jikir na kiy, kala dza ghənzə mbəə ɓəmmə ya nimaɓa shiy na? 33 A ntsaa dza vaa har mbəzli təravə Hyalaa dzəti ngwəvəa? Tsava ndə tiɓaw. Hyala va dəꞌwə ghən tsa nzə gəzəkəvəri na, fəti tar kaɓakashiw, kə. 34 *A ntsaa dza vaa ɓasanakənshi ngwəvəa? A Yesəw *Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci mətiy ta kwəma shi jikir na, zhini na kaa naa gwəramti va diɓa na, mbaꞌa zhakatiy mbə məti. Sa zhakatiy nay, mbaꞌa dzaa nzəyəy vəgha Hyala, tar bəla kwa bəzəmə nzə. Ka cəꞌwə Hyala tə ghwəmmə. 35 *Wa niva shiy dza vaa mbay tihəvərimmə lə ɗi tsa ɗimmə Yesəw Kəristəw kia? Ya səə səvərimmə nahwəti kwəma, ya ə sammə mbəzli ngəraꞌwə, ya mbə ma nza ghwəmmə, ya mbə ndərma, ya ə səəkəta kwəma gəmgəm naa dzəkən ghwəmmə, ya ə bəkwəmmə məndiy, shiy tiɓa dzaa tihəvərimmə lə ɗi tsa ɗimmə Yesəw Kəristəwəw. 36 *Ta na navay war nja kwəma tsasliti məndi va mbə zliya dza kwəma kən ghwəmməə nza. Ma kə məndiy:

A Ndə sləkəpə, ava war tə mbərkə kwəma gha

nza məndi war mbə pəla bəkwəŋwəy ya hwəmɓa.

War nja teŋkesli mbambahə məndiy

dzəti pətsa dza məndi ta slaslashi

ta həənishi məndi zhəghətəŋəy! kə məndi.

37 *Ya tsəgha nzə kiy, war ghwəmmə na shiy dzaa nza ka miydalahi gwaꞌa gwaꞌa. Sa dza Yesəw Kəristəw tsaa ɗimmə vaa kəətitəmmə. 38 *Va sa nzanay, e sənay, na navay, nihwəti shiy tiɓa mbaꞌa ghəshi dzaa tihəvərimmə lə ɗi tsa ɗimmə Hyala va səvəri mbə Yesəw Kəristəwəw. Ya bəkwə bəkwə nza ghwəmmə, ya tə ghwəməmmə nza ghwəmməy, war mbə ɗimmə dza naa nza. Ya ka kwal Hyala, ya nihwəti shi nza bərci və shi mə ghwəməy, ka təhəvərimmə ghəshi liw. Ya kwəmaa məniva sənzənva, ya naa taa məniva taa nzay, ka təhəvərimmə na liw. 39 *Ya nihwəti shi ka bərciy dzar tə ghwəmə, ya ni takə takə, ya nimaɓa shi ngati Hyala gwaꞌay, ka təhəvərimmə ghəshi lə ɗi tsa ɗitəmmə Hyala va səvəri mbə Yesəw Kəristəw Ndə sləkəmməw.

9

Kwəmaa dzəkən hwəlfə ka *Izərayel

1 Kwəma dzee na ta gəzə sanay, kwəma kataŋ na na, ntsa mbə nəw *Kəristəw nzee, ka sla dzərvə yaw. Mbə cira na Safə tsa ɗewɗew tsa njasa nza kwəma gəzee va ka sa kataŋ na, ya nəfə tsee na, mbaꞌa zləɓavə tsəgha. 2 *Yənəy, nja ntsa mbə mbəri nzee, ya hwəmɓa na, mbə zhəra nəfə tsee 3 ta kwəma mbəzli mbə hwəlfə ghəy ghəy *ka Zhəwifə. Ngwardəhira na ghəshi. Mbaꞌa kə Hyala gar bazlantəra, ka təhəvəriɗa lə Yesəw, ta mbə ka Izərayel mbəlishi nzay, wəzə dzee favə tsəgha nza. 4 *Ghəshi kiy, jijihiy Izərayel na ghəshi. Hyala təravəshi na mbaꞌa məntishi ka ndərazhi nzə. Dzəghwa mbaꞌa cintishi njasa nza shəndəkə tsa nzə, dza na mbaꞌa slaghwa kiri kwa jipə shi li. Mbaꞌa ɓanavəshi *kwəma pəhəti na ngəshi, mbaꞌa cintishi njasa ka ghəshi pəraꞌwanta dəvə shi. Dza na mbaꞌa mbəlanakəshi miy tsa nzə, ta mananshi shi wəzə ni ghənghən ghənghən. 5 *Səvəri mbə hwəlfə mbəzli yakə jijihiŋəy, ghala səəkə tə *Abəraham səvəri ghəshi. Zhini sa səəkəy Kəristəw, ta nza ka ndə ngəri ɓa na, səvəri mbə hwəlfə shi məndi yakə diɓa. Ghənzə tsəgha kiy ə pə ghwəmməə fal Hyalaa sləkə shiy gwaꞌa gwaꞌa ya hwəmɓa nzə. *Amin! *

6 *Ya tsəgha nzə ɓay, ə nə ya, mənti kwəma nzə va niy gəzəkə Hyala məni nzə naw pənəw, əhəŋ. Ma kwəma ɗee gəzəy, gwanashi na jijihiy Izərayel ka mbəzli Hyalaw, ɗee gəzə. 7 *Ya jijihiy Abəraham kiy, gwanashi niy nza ghəshiy jijihiy Abəraham slar slar ni njasa niy gəzanakə Hyalaw. Sa nzana ma kə Hyala niy ni ngəciy: «Mbəzli mbə hwəlfə *Izakə na shi dza məndiy har ka jijihiŋa slar slar ni» kə niy ni. 8 *Ma mbə gəzə kwəma va ghwəmməə nighə tsəgha kiy, nihwəti ndərazhi yakə Abəraham na niy mənishi ghəshi ka ndərazhi Hyalaw. War kwataka ndərazhiy niy yakə Abəraham dzar kwa kwəmaa niy gəzanakə Hyala va na jijihiy Abəraham slar ni. 9 *Ma kə niy ni ngəciy: «A Abəraham, kee zhəkə geꞌi lə vəghwə tsa nza ghwəmmə tsa mbə sanay, *Sara yakə zəghwəə zal» kə niy ni.

10 *Kwataka sava na diɓa kiw. Tsəgha mənta na lə ihwəhwər yakə *Rebeka va ghəshi lə jijimmə Izakə 11-12 Ma kə Hyala niy ni kaa ngəciy, a tsa jəw tsa va zəghwə dzaa ɓəhwə dikə va zəmbəghəy tsa dikə tsa, kə niy ni. Ghala vəghwə tsa gəzə Hyala va kwəma va tsəghay, Rebeka ghwəla ta ya ndərazhi va niy nza na, ya gar nə ghwəmmə, sa mənti tsahwəti kwəma jikir na, mbaꞌa tsahwəti mənti na wəzə na, va tsəgha mənti na tsəgha, pə ghwəmmə. Na na Hyalay, ə gwəravə naa mənti tsəgha ta mbəə cipə njasa ka naa məni nanzə kwəma, njasa ɗi na ya hwəmɓa, ka təra ni nzə mbəzli dzar mbə mbəzli njasa ɗi na, kala kama tə sləni wəzə na mənti ghəshi. 13 *Njasa nzana va tsəgha məndi tsasliti mbə zliya diɓaa dzəkən ihwəhwər Rebeka va. Ma kə məndi na: «*Zhakwapə na tsee, e ɗiti, mbaꞌee zlay *Ezaw» kə Hyala, kə məndi.

14 *Ghənzə tsəgha kiy, njaa dza ghwəmmə nia? Ka məni kwəma Hyala lə kwal tsa nzəw, dza ghwəmmə ni na? Am nava tiɓa tepəw! 15 *Aa niy gəzanakə kaa *Məyizə ghala mbəradzəta, ma kə niy niy: «Ma yənəy, kaa ntsa ɗee məni wəzə hwər dzee məni wəzə hwər. Ta ntsa ɗee hwər tsee zhəra dza hwər tsee zhəra» kə niy ni. 16 *Mbaꞌa kə Hyala təravə ndə, ɗi na gəzə kiy, ka nzana lə ɗi tsa ntsa va, ya tə kwəma mənti ntsa vaw, war Hyala təravə na tsəgha, lə wəzə tsa nzə, tə sa ɗi na təra ci 17 *Ava tsəgha gəzəkə Hyala kaa *Farawaŋ, mazə ka *Ezhipətə mbə zliya nzə diɓa. Ma kəy: «Yən tivəŋa naa fiyŋa ka mazə, nza gha zhiniɗa ghən, ma sa ka gha zhiniɗa ghən na, nzee mbəə canshi bərcee kaa mbəzli, nza slən tsee mbəə dzantəvay tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa» kə. 18 *Ava tsəgha na na Hyala. Kaa ntsa ɗi na məni wəzə hwər ka naa məni, ntsa ɗi na mənti ka ndə zhini ghən na, mbaꞌa mənti.

Ndə tiɓaa kambə ghəpə mbə kwəma məni Hyalaw

19 Sa nzana va tsəgha kiy, nda nza tsahwəti ndə ni «Ya sa nzana tsəgha na, waa shi zhini Hyalaa ɓə fəti kaa mbəzlia? Ta mbay ndəə mənti nahwəti kwəma dzəghwakən na bərkanati na va kaa ndə shəkəna?» kəy. 20 *Gha gha ndə ngəri tsa ngati Hyala va kanta ghəpə lə ɗəw gəla kwəma tsəgha na va kiy, wa ndə nza ghaa? Kwəma səəkə ghaa favə rəkiɗiy gəzə kaa ndə nga ghəəni: «Tawa ngatəra gha tsətsəa» kəa? 21 *A kwal va ndə nga ghəəni ta məni shi ɗi na lə rikiɗi. Mbaꞌa kəə ɗiy, ngaꞌ ngavəri, mbaꞌa ngati shaka kwa cihwaŋwa lə tsahwəti, ma tsahwəti na, mbaꞌa ngati shaka kwa ta er gəmshi ni li.

22 *Njasa nza ndə nga ghəəni va lə ghəəniy, ava tsəgha na Hyala lə ke ngəri kwərakwə ki. Ya njaa ɗi na məni li shiy, kwəma gha mbə kwəma nzəw. Ə ɗi na mbəzliy sənay ɓə nəfə tsa nzə, mbaꞌa cintishi bərci nzə, dzəghwa na ki ka səꞌwa kwəma mbəzli ɓəti na va nəfəə dzəkən shi, dza na ta zamtishi, war ka səꞌwa, war ka səꞌwa. 23 *Diɓay ə ɗi Hyala mbəzliy sənay njasa nza shəndəkə tsa nzə, dza na ta fəə dzəti ghwəmmə, ghwəmmə shi məntəmmə na va wəzə hwər. Ghala mbəradzəta niy fəyəmmə na vəgha bəla, ta fə shəndəkə tsa nzə vaa dzəti ghwəmmə. 24 *Ghwəmmə gwanamməy, mbəzli mananatishi Hyala wəzə hwər mbaꞌa harvəshi ta nza ka shi nzəə gə ghwəmmə. Kwataka mbə hwəlfə *ka Zhəwifə harvəmmə naw, paꞌ mbə hwəlfə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə harvə na mbəzli. 25 *Njasa niy gəzəkə Hyala va mbə zliya tsasliti ꞌWəzhe *ndə gəzə kwəma Hyala. Ma kə niy niy:

Hwəlfə mbəzliy niy kama ka mbəzlee kwataŋay,

ta harshi dzee, ka mbəzlee.

Hwəlfə mbəzliy niy ɗimee kwəma shi kwataŋay,

ta ɗi kwəma shi dzee.

26 *Geꞌi dzəghwa tə pətsaa niy gəzanakəshee va yən Hyala:

«Ghwəyəy, mbəzlee nza ghwəyəw!» pənəy,

ava zhəghwa tə pətsa va dzee ta harshi

yən Hyala kwa ɓəpə piy: «Ghwəyəy ndərazhee nza ghwəy!»

pən ngəshi, kə niy ni.

27 *Ma na hwəlfə ka *Izərayeləy, a *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala gəzamti kwəma gəzanakə Hyalaa dzəkən shi gwaꞌa, ma kəy:

Ya war nja ndarghə kwa həl na mbəzli

mbə hwəlfə ka Izərayel ɗaŋ tsa shiy,

war nihwəti mbəzli jəwə gwaꞌa tsəgha

na shi dza Hyalaa mbəliti mbə shi.

28 Ka dza kwa sləkəpəə dzamti vəghwəw,

ta səəkə dza naa dzəti hiɗi,

ta məni shi gəzəkə na va mənishi gwanashi, kə.

29 *Zhini ɓa na, mbaꞌa Ezay tsa va niy gəzəkə kwataŋata:

Kala sa tərəmbəy Hyalaa sləkəpə va

nza bərci vəə dzəkən shiy gwaꞌa gwaꞌa

nihwəti mbəzli mbə hwəlfə ghwəmmə jəwə nzay,

ci ghwəmmə zammə gwanammə nza,

nja mbəzli mbə məlmə ka *Sədəm

lə shi mbə məlmə ka *Gwəmər, kə niy ni.

Ka kwəmavə tsəhə ndə kwa kwəma Hyala, lə nəw *kwəma pəhəpəhə naw

30 *Mbə kwəma va tsəgha kiy, a ghwəmmə nay, ta na *mbəzliy kamaa ka Zhəwifəy, niy pəla kwal tsaa dzəghwa kwəma Hyala ghəshiw. Dzəghwa Hyala sana kiy, mbaꞌa məntishi ka mbəzliy dzaa dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, sa ɓanavə ghəshi nefer shi. 31 *Ma hwəlfə mbəzli ka *Izərayel nashi ki na, mbə pəla kwəma pəhəti Hyala ghəshi niy nza ta nəw, nza ghəshi mbəə mənishi ka mbəzliy dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa. Sa kwəmavə ghəshi na, mbaꞌa ghəshi kərayshi mbə kwal. 32 *Sa wana kərayshi ghəshi kwa kwal kia? Sa niy ɓanavə ma ghəshi nefer shi kaa Hyala. Ma mbə zəzə kwəma shiy, a ghəy dzaa məniŋəy ka mbəzliy dzəghwa kwəma Hyala tə kwəma məni ghəy, kə ghəshi niy ni. Mbaꞌa təhwəni tsatsatishi tə hakwə tsa nə məndi va hakwə tsa təhwəni, kə məndi ki. 33 *Hakwə tsa vay, a məndi gəzəkə kwəmaa dzəkən mbə zliya, ma kə məndiy: A kə Hyalay:

Avee fəy hakwə† tsa dza mbəzliy tsa təhwəni ti

mbə məlmə *Shiyaŋw,

kəlɓa dza səɗa mbəzliy fəlaɗi dzəy ti ta ɓə tərə dza naa nza.

Ma ta nza ki, ya wa ntsaa dzaa ɓanavə nəfə tsa ciy,

ka dza naa nza hashiw, kə.

10

1 *A ngwarməhira, jəw ɗee ka Izərayel mbəlishiw, ghənzə na kwəma cəꞌwee va Hyala, ya hwəmɓa mbə cəꞌwee. 2 *Na navay, e sənay a ghəshiy ɗi nəw Hyala tərəŋw. Ə na na nzanay, sənata kwəma ghəshi mbə ɗi nəw Hyala shi vaw. 3 *Sənay kwal tsa cintishi Hyala kaa mbəzli ta dzəghwa kwəma nzə ghəshiw. Sa dza ghəshi na mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə pəla tsa shi kwal dəꞌwə ghən tsa shi, ta dzəghwa kwəma Hyala. Dzəghwa tsəgha ki, kala ɗi ma fəti ghəshi va Hyala ta zləɓa kwal tsa cimmə na va, ta dzəghwa kwəma nzə ghwəmmə. 4 *Sa nzanay, mbə *Kəristəw kərkəva kwəma pəhəti Hyala. Ya wa ntsaa ɓanavə nəfə tsa ciy, ta mbay dza naa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa.

Ta mbəliti mbəzliy ɓanavə nefer shi, dza Hyala gwanashi

5 *A *Məyizə niy tsaslitiy dzəkən njasa dza ndəə kwəmavə dzəghwa kwəma Hyala dzar kwa kwəma pəhəpəhə na. Ma kə niy niy: «Ntsaa dzaa nəwti *kwəma pəhəti Hyala va gwanatay, ta kwəmavə piy dza na tə sa nəwti na kwəma va» kə niy ni. 6 *A na dzəghwa kwəma Hyala tə sa ɓanavə ndə nəfə tsa ciy, avanta kwəma gəzəkə məndiy dzəkən mbə Zliya Hyala: «Əntaa gha dzaa təkə mbə nəfə tsa gha na, wa ntsaa dzaa dzəmə ghwəmə gar dza ghəciy harkəghwa Kəristəw məɓaa?» pə gha ma. 7 Zhini əntaa gha zəzə ɓa na: «Wa ntsaa dzaa dzəghwa hiɗi gar dza ghəciy zhinikəmə Kəristəw səəkə kwa kwəlia?» pə gha ma. 8 Ma kə məndi kaa kwəma tsasliti məndi mbə zliya nanzəy: Ava vəgha gha na kwəma Hyala ndəkwə ndəkwə, mbə miy tsa gha, lə mbə nəfə tsa gha na, kə məndi. Kwəma va na sa gəzə ghəy va kaa mbəzli, nə ghəy, ɓanavəm nefer ghwəy kaa Hyala pə ghəy ngəshi. 9 *War gəzəkəvəri ma gha lə miy tsa gha tə ngwəla: «Yesəw na Ndə sləkəpə» pə gha, mbaꞌa gha zləɓati mbə nəfə tsa gha kataŋ a Hyala zhanakati mbə məti pə ghay, ta mbəlantəŋa dza Hyala. 10 Mbaꞌa pə ghwəmmə ɓanavə nefer ghwəmmə kaa Yesəwəy, ta ndammə kwal tsaa dzəghwa kwəma nzə dza Hyala. Mbaꞌa pə ghwəmmə gəzəkəvəri lə miy tsa ghwəmmə, a ghəy zləɓavə Yesəw ka Ndə sləkəŋəy, pə ghwəmmə diɓay, ta mbəlitəmmə dza Hyala. 11 *Sa nzanay, a məndi gəzəkə mbə Zliya Hyalaa dzəkən kwəma ci, ma kə məndiy: Ya wa ntsaa dzaa ɓanavə nəfə tsa ciy, ka dza naa hashiyəw, kə məndi. 12 *Mbə gəzə kwəma va kiy, tərambə ghala məndi mbə *ka Zhəwifə lə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifəw. Ndə sləkəpə tsa kwətiŋ tsa sləkə na mbəzli gwanashi. Ya wa ntsaa har ta kəəti ghəciy, ta kəətiti dza na, ya mbə namaɓa kwəma. 13 *Tsəgha tsasliti məndi mbə zliya, ma kə məndiy: «Ya wa ntsaa har Ndə sləkəpə ta kəəti ghəciy, ta mbəliti dza Ndə sləkəpə» kə məndi.

14 Ya tsəgha na kwəma va kiy, njaa dza mbəzliy har ta kəətishi ghəci, ghəshi kə kala ɓanavə nefer shi kia? Njaa dza ghəshi ghaa ɓanavə nefer shi, ghəshi kə kala səəkəə favə gəzə kwəmaa dzəkən kia? Njaa dza ghəshiy ghaa favə kwəmaa dzəkən, ndə kə kala dzaa gəzanshia? 15 *Zhini diɓa kiy, njaa ka ndə dzaa gəzanshi kwəma va kaa mbəzli, ndi kala dzaa ghwəni ndəa? Mbaꞌa kə məndi ghwənashi mbəzli ta gəzə kwəmaa dzəkən kiy, njasa tsasliti məndi va mbə zliya dza naa nza, ma kə məndiy: «Jəw vəshi mbəzli ta mbəzliy səəkə ta gəzanshi kwəma wəzə naw» kə məndi. 16 *Ya tsəgha nzə kiy, mbəzli gwanashi zləɓavə na Yəwən kwəma wəzə naw. Va tsəgha nə *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala: «A Ndə sləkəŋəy, wa ntsaa zləɓa kwəma gəzanshi ghəy mbəzli kia? Ɗaŋ na ghəshiw» kə. 17 *Ɗi na gəzə kiy, sa ka ndəə favə kwəmaa dzəkən Yesəw, ka ndəə ɓanavə nəfə tsa ci, diɓay, ka favə kwəmaa dzəkən Yesəw ndə, kala kafəy ndə ta dzaa gəzanciw.

18 *A na kwəma ɗəwee kiy, ə nzana kala favə gaka kwəma va ka Izərayel kataŋ shəkənaa, njaa? Tiɓaw, a ghəshi favə! Tsəgha kə məndi mbə zliya, ma kə məndiy:

A mbəzli tsəhəshi ta gəzə kwəma Hyala tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa.

A gəzə kwəma shi tsəhəta

ya tə pətsaa gwəramti kərakə tə hiɗi, kə məndi.

19 *A na kwəma zhinee ɗəwəy, ə fəti ma ka Izərayel ghən ta kwəma va shəkənaa, njaa? Əŋ tiɓaw, ta na navay, a ghəshi fəti ghən, ə ɗi ma ghəshi zləɓa gwaꞌa tsəgha. Sa nzanay, a Məyizə, ndə gəzə kwəma Hyala niy gəzamti ghala mbəradzəta:

A kə Hyalay, kə:

«Ta kafəkə hərhə dzee kwa hwər ghwəy

nza ghwəy hərhə va hwəlfə mbəzli gəmshi ni.

Ta ɓakati nefer ghwəy dzee dzəkən

hwəlfə mbəzliy sənata ma kwəma» kə Hyala,

kə Məyizə niy ni.

20 *Zhini ma kə Ezay ndə gəzə kwəma Hyala diɓa, kala hazləni ma na:

A kə Hyalay: «Ma yən, yən Hyalay,

hwəlfə mbəzliy niy səəkə maa pəlahwəra na shiy nara!

Kaa mbəzliy səəkə maa cəꞌwəhwəra

cintee ghən tsee» kə Hyala, kə Ezay.

21 *Dzəghwa ma kə Hyalaa dzəkən hwəlfə ka Izərayel nashi ki na:

Yən kiy, ghala mekəshi nzee war təɗi təɗi dəvee

ta ka ꞌwə mbəzli mbə hwəlfə təravee na,

dzəghwa ghəshiy, kala ɗi ma fəti vəya,

ka zhinira ghən, kə.

11

Gəzə kwəmaa dzəkən hwəlfə ka *Izərayel

1 *A na kwəma zhinee ɗəw diɓa kiy, va sa nzana tsəgha kiy, ndəghaa ndəghamti Hyala hwəlfə ka Izərayel, ni nzə va mbəzli tsəgha ki shəkəna? A pən. Am, nava tiɓa tepəw! Yən Pəl dəꞌwə ghən tseyey, ndə ka Izərayel nzee. Mbə takə tsa *Beŋzhameŋ ntsa mbə jijihiy *Abəraham yakəra məndi. 2 *Ndəghamti Hyalaa ndəghamti hwəlfə mbəzli nzə va tsəhavə na ghala kwataŋataw. Zəzətim ya tə kwəma tsasliti məndi va mbə Zliya Hyalaa dzəkən kwəma *Eli, ghala pətsaa gəzə na kwəma kaa Hyala, ta kwəma ka Izərayel. Ma kə niy niy: 3 *«A Ndə sləkəŋəy, ava gwaꞌa bakwamti ka Izərayel ka gəzə kwəma gha, mbaꞌa ghəshi ndanamti pətsa fə məndi shiy ti ta taŋa. War yən kwətira tərmbə na ka ntsaa nəw kwəma gha sana. Zhini ɓay avashi mbə pəla pəəslira kwərakwə ɓa» kə. 4 Njaa niy nə Hyala kaa zləɓanci nanzə kia? Ma kə niy niy: «Kwətiŋa nza ghaw. Avanay sənzənvay, mbəzli diwəy diwəy mbərfəŋ mətsəkə tərmbəy ya, shiy nəw kwəmee ya hwəmɓa nzə, kala səəkə ghəshiy tsəfəkwəhwə tsəfəkwə kwa kwəma mbəri tsa har məndi vaa *Bal ta cəꞌwə ci» kə niy ni. 5 *Ava tsəgha na sana sənzənva, lə tsa ghwəmmə tsa vəghwə kwərakwə ki, war mbə tərmbəy nihwəti mbəzli na Hyala, mbə hwəlfə mbəzli nzə va təravə na njasa ɗi na, lə wəzə hwər tsa nzə. 6 *Lə wəzə hwər tsa nzə kə Hyala təravəshi kiy, ka dza naa nza tə sləni wəzə na mənti ghəshiw. Ma mbaꞌa kə təravəshi tə sləni mənti ghəshi nzay, zhəmə shi niy dza naa wanshi nza, ghalaɓa na ka dza məndiy ni wəzə hwər mananati Hyala kaa mbəzli, kə məndi ghwəla nzaw.

7 Njaa ɗi kwəma va gəzə sana kia? Ɗi na gəzəy, ma kwəmaa niy nza hwəlfə ka Izərayel va mbə pala nzəy, kwəmavə ghəshiw. Mbəzli təravə Hyala mbə shi na shiy kwəmavə. Ma niy tərmbə na, mbaꞌa Hyala mənti nəfə tsa shi caslakə. 8 *War tsəgha niy tsasliti məndi mbə zliya kwərakwə, ma kə məndi niy niy:

A Hyala mənti məhərli shi caslakə,

mbaꞌa gharamti mətsəhi shi va nəghətaa ghəshi nay pi.

Dza na nəꞌwə nəꞌway slimim shi,

va nəghətaa ghəshi favə kwəma,

paꞌ ghala vəghwə tsa, kə.

9 *Zhəghwa ma kə *Davitə ɓa na:

Mbaꞌa kə ghəshi ɓasəshi ta zəmə shiyəy,

ə ka ɓasəva tsa shi va dzaa mbəərəy,

ka zləkwə tsaa dzaa təməꞌwəhwəshi, ta tərə ghəshi,

ka zhəvaa ngata ta kəriŋəhwəshi.

Tsəgha kə Hyala wanavəshi na shi zhəmə.

10 Ə kə mətsəhi shi ghwəlfəshi, kala nay pi ghəshi ghwəla.

Məntishi, a kwemer nza kən shi ya hwəmɓa,

mbaꞌa ghəshi dalishi va kwemer va, kə.

11 *Kwəma zhinee ɗəw diɓa kiy, sa ɓəhwə ka Izərayel va tərə kiy, ə dza ghəshiy nza tə pi kwa gwaꞌa shəkəna? pən. Am, nava tiɓa tepəw. Nanzə kiy, tə sa mənti ghəshi va kwəma jikir na na, mbaꞌa Hyala mbəliti hwəlfə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Sa mənti Hyala va tsəghay, ta mbə ka Izərayel hərhə va nihwəti mbəzli va nə na. 12 Ghala pətsa mənti ka Izərayel *kwəma jikir nay, dza Hyala mbaꞌa mananatishi wəzə tərəŋw kaa mbəzli tə hiɗi. Ghala pətsa tərəshi ghəshi kwa kwal Hyala na, mbaꞌa hwəlfə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kwəmavə təfə miy va Hyala. Mbaꞌa kə Hyalaa məni wəzə kaa nihwəti mbəzli ghala pətsa ɗi ma ka Zhəwifə fəti və kiy, hanaɓa sa ka ka Zhəwifə tsati titihwə tsa shi kaa Hyala shəkəna. Tərəŋwɓa ghalaɓa dza Hyalaa məni wəzə kaa mbəzli.

Njasa mbəliti Hyala mbəzliy kamaa ka Izərayel

13 *Nana kiy, kaa ngəŋwəy ghwəy *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ɗee gəzə kwəma, sa nzana yənəy ndə kwal tsa Yesəw nzee, sa ghwəni Hyala ta dza ta gəzə kwəma Yesəw kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Mbə vəshi nzee tərəŋw ta sləni ndara na va. 14 Ma ɗi yay, mbaꞌa mbəzli mbə hwəlfə ghəy ghəy ka Zhəwifə nara tsəgha. Ma sa ghəshi nara na, nza hərhə ghəranshi, nza nihwəti mbəzli mbə shi səəkə, nza Hyala mbəlitishi lə sləni ghəree va. 15 Kwa vəghwə tsa nzana ghala pətsa zhəghanavə Hyala hwəm kaa ka Zhəwifə, mbaꞌa sləkati kwəma kwa jipə nzə lə nihwəti mbəzli tə hiɗi gwanashi, mbaꞌa jakəta li shi kiy, njaa dza naa nza ghala pətsa dza Hyalaa zhiniy zləɓavə ka Zhəwifə kia? Kwəma wəzə tərəŋw dza naa nza, ta zhakatishi dza mbəzli mbə məti.

16 *A ghwəy sənay, ɓəvə ma ndə kwa taŋa ɗafa gha ndəə ngakəghwa, mbaꞌa ndə ɓanavə kaa Hyalay, naa tərmbə va ɗafa gwanata na, sa Hyala va ka naa nza kwərakwə. Mbaꞌa kə ndə ɓəvə dəŋw fəə ɓanavə kaa Hyala diɓay, shi nzə dza naa nza gwanashi, lə dividivi tə fə va shi kwərakwə. 17 *Ma hwəlfə ka *Izərayel sənzənva kiy, nja dəŋw fə wəzə na ngwəɓəy ndə kwa tsa ci na. Dza na mbaꞌa gaꞌwamti nihwəti dividivi tə dəŋw fə va, mbaꞌa dza slaslakəŋwəy ghwəy shiy kama mbə hwəlfə ka Izərayel, nja dividivi tə fəhi kwamti gəmshi ni ghwəy, mbaꞌa tsəɓatəŋwəy dzəti dəŋw fə va, tə pətsaa nza niy slaslamti na va. Ma shi wəzə ni dza ka Izərayel kwəmavə na, mbə kwəmavəshi ghwəy gwanaŋwəy lə nihwəti ka Izərayel tsəgha ki. Sa nzana səəkə mbə dəŋw fə dividivi tə fə kwəma shi zəmə ghəshi. 18 *Ava va tsəgha kiy, gha gha dəvə fə tsəɓati məndi vay, əntaa gha dzaa vəshi, ka ꞌwəshi ni slaslamti məndi va dividivi ma. Wa na na gha va kwəma dza gha vaa zhəmbəŋa mbə vəshi lia? A gha sənay, gha kəsəti na dəŋw fəw, dəŋw fə na saa kəsətəŋa. 19 Nda nza ndə ni: «A Hyala slaslamti ni va dividivi ta mbee nza kwa pətsa shi na nee, kəy». 20 *Yaŋ, tsəghaa nava nanzə a ghwəm sənay. Nanzə kiy, sənay tə gha ɓa, sa ɗi ma ghəshi ɓə nefer shi kaa Hyala va tsəgha slaslamtishi məndi. Ma sa nzana mbaꞌa gha ɓanavə nəfə tsa gha na gha ki na, dza na mbaꞌa tsəɓatəŋaa dzəti pətsa shi va. Mbə kwəma va kiy, əntaa gha dzaa vəshi ma. Wəzəɓa hazləni pə ghaa hazləni. 21 Kwa vəghwə tsa nata gha Hyala, kala zlashi ka Izərayel ghəshi dividivi tə fəy, hanaɓa gha gha tsa tsəɓati məndi tsəɓə tsəɓə shəkəna? War kala ɓanavə nəfə tsa gha pə gha kaa Hyala kwərakwəy, ta təhantaa dza Hyala. 22 Nighətim njasa nza Hyala wəzə tsa nzə, zhini ka ndə ɗi ma *kwəma jikir na ghənzə diɓa. Mbəzliy shikəshi kwa kwal tsa nzə mbaꞌa ghəshi nəfayəy, ka ɗi kwəma shi na ghwəlaw. Ma kaa ngəŋwəy ghwəy nihwəti mbəzli na, mbaꞌa mənti wəzə hwər, kama nzəy tsa ghwəy war mbə wəzə hwər tsa nzə va, kala tsəghay, ta zhəghavəŋwəy hwəm dza na kwərakwə ɓa. 23 Ka Izərayel va sənzənva, war mbaꞌa kə ghəshi ɓə nefer shi kaa Hyalay, ta zhini dza Hyalaa zhanatishiy zhəti pətsaa niy nza ghəshi va ti. Sa nzanay, a bərci və ta mbəə zhanatishi. 24 Ghwəy ghwəy mbəzliy kamaa ka Izərayeləy, nja dividivi tə fəhi gəmshi ni kwamti nza ghwəy, dza Hyala mbaꞌa dzaa kəslikəŋwəy, mbaꞌa səəkə tsəɓatəŋwəy dzəti dividivi tə fə nzə ngwəɓəti na wəzə na. Mbaꞌa Hyalaa mbay mənti tsəgha lə ghwəy kiy, hanaɓa ka Zhəwifə, ghəshi shi nja dividivi tə fə va dəꞌwə ghən tsa nzə, ka Hyala mbay zhanaghwashi ma kwa pətsa shi shəkəna, ta mbay dza naa zhanatishi.

Njasa dza kwal mbəli tsa ka *Izərayel zhiniy gwəmay

25 *A ngwarməhira, e ɗi gəzaŋwəy nahwəti kwəma sənata ma məndi, a ghwəy mbəə sənata, əntaa ghwəy dzaa dzaŋwəy dzəmbə vəshi «Nja mbəzliy tsəhwəliŋəy nza ghəy na ghəy ki» pə ghwəy taa ni ma. Ma kwəma nata ghwəy va, nahwəti bəla mbəzli ka Izərayel kala ɗi ɓə nəfə tsa shi kaa Hyalay, kwa gwaꞌa dza ghəshiy nzəyshi war tsəghaw. Sa ka mbəzli tərati Hyala mbə hwəlfəhi nihwəti *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ɓanavə nefer shi gwanashi kaa Hyalay, ta zhəghəva dza mbəzli mbə hwəlfə ka Izərayel dza ta ɓə nefer shi kaa Hyala. 26 *Ma tsəgha kiy, nza Hyala mbəlantishi gwanashi ta nza ghalaɓa, njasa gəzəkə zliya va, a kəy:

Səəkə mə dəlagwa *Shiyaŋw dza Ndə mbəlipəə səəkə.

Sa ka na səəkəyəy, ta yaɓanti jikir tsa mənti

takə tsa mbəzli yakə *Zhakwapə dza na.

27 Ava kwəma va dza naa nza ka *sla kiri tsa slati ghəy

kwa jipə ghəy li shi,

ghala pətsa dzee yaɓanti kwəma shi va jikir na, kə Hyala.

28 Mbə kwəma na, ghwəmmə kəə nighəy, a ka Izərayel mənishi ka ka jaka Hyala tə mbərkə sa zləɓati ma ghəshi Yəwən kwəma wəzə na. Mənta kwəma va tsəghay, ta mbə ghwəy ghwəy *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə mbəliŋwəy. Dza kwa nahwəti bəla diɓay, a Hyala təravəshi, mbəzli ɗiti na na ghəshi, sa nzana tsəgha ghənzə niy gəzamti kwataŋata kaa jijihishi. 29 *A na Hyala war mbaꞌa kə mbəlitiy ɓanavə shiy kaa ndəy, kar naa zhinəhwəshiw. Mbaꞌa kə harvə ndəy, ka zhini naa zlay ghwəlaw. 30 Ma ghwəy ghwəy mbəzliy kamaa ka Zhəwifəy, niy ɗi fəti ghwəy va Hyalaw, sa dza mbəzli mbə hwəlfə ka Zhəwifə kwərakwə ki na, tapə ghəshi dzəmbəshi mbə ɗi ma fəti va Hyala, dza hwər tsa nzə, mbaꞌa zhiniy ghavə zhanta tə ghwəy nana ki. 31 Tsəgha na lə kwəma shi sana kwərakwə ki: Sənzənvay, ka ɗi fəti ghəshi va Hyalaw. Ta mbəə way, ta mbə hwər tsa Hyalaa zhanta ti shi njasa zhanati na va tə ghwəy kwərakwə. 32 *Ava tsəgha zlashi Hyala mbəzli gwanashiy ɗi ma fəti və, ta mbə hwər tsa nzəə zhanta ti shi gwanashi.

Dikə na Hyala tərəŋw mbə shiy gwaꞌa

33 *Hyala kataŋəy, kwətita na tə tsa nzə va wəzə hwər, tərəŋw na məhərli və, mbaꞌa sənata kwəma gwaꞌa gwaꞌa, Kwəmaa tsava ntsaa dza vaa sənata ngwəvə Hyala njasa sla naa? A ntsaa dza vaa sənay kwal tsa nanzə kwəma məni naa? 34 *Tsəgha kə zliya nzə kwərakwə, ma kəy:

Wa ntsaa dzaa sənata təkə kwəma təkə Ndə sləkəpəa?

Wa ntsaa dzaa mbay canci kwəmaa?

35 *Kwəmaa tsava ntsaa səəkəə ɓanavə shiy kaa Hyala

gar wanci shi ci ghənzəa? Ghəci tiɓaw! kə.

36 *Sa nzanay, səəkə və səəkə shiy gwanashi, ghənzə nighə naa dzəkən shiy gwanashi. Zhini, shi nzə shiy gwanashi diɓa.

Dzəti Hyala kə mbəzli tə hiɗiy fə shəndəkə ya paꞌ hwəmɓa nzə. *Amin!

12

Njasa ka ghwəmmə nza mbə nzəy tsa ghwəmmə, kwa kwal Hyala

1 *Sa nzana tsəgha kiy ngwarməhiray, ə cəꞌwəŋwəy ya, njana nzana mbaꞌa hwər tsa Hyalaa zhanta tə ghwəmmə tsəghay, ə pə ghwəy ɓanavə ghən tsa ghwəy kaa Hyala mbə dəvə nzə, mbaꞌa nzəy tsa ghwəy məniy nja shi kəsəvə məndi ta slantishi kaa Hyala, məniŋwəyəm ka shi nzə, ka təɓanta. Ava tsəgha na gəla cəꞌwə Hyala slar slar na va ghwəy. 2 *Əntaa ghwəy dzaa nəw səəbə nzəy tsa mbəzli tikə tə hiɗi ma. Ɓanavəm kwal kaa Hyala, a ghənzə ndaŋwəy yəwən zəzə kwəma. Ghalaɓay, ta mbay dza ghwəy təra na ɗi Hyala kwəma, ka sənata na wəzə na kwəma, lə naa təɓanta kwəma, mbaꞌa kwal tsa kwəma, gwanata tsa nzə.

3 *Tə mbərkə sa pəərətəra Hyala ka ndə kwal tsa Yesəw *Kəristəwəy, vanta kwəma ɗee gəzaŋwəy: Əntaa ndə mbə ghwəy dzaa dzay ta kəli ghən tsa ci gəm ma. Əntaa ghwəy həbə kwəma kən ghwəy ma, geꞌi geꞌi njasa nza ghwəy, pə ghwəy kəray ɓəti ghən tsa ghwəy. Dzəghwa tə pətsa kəray na ghwəy va bərci ndaŋwəy Hyala mbə kwəma nzəy, tsəgha pə ghwəy kəray ɓəti ghən tsa ghwəy kwərakwə.

4 *Ya wa ndə mbə ghwəmmə sanay, ɗaŋ na bəla tə vəgha ci kwətiy. Ya nama bəla tə vəgha ndəy, war lə na nzə sləni na tiɓa, 5 ava tsəgha nza ghwəmmə sana kwərakwə ki, mbəzli ɗaŋ ghənghən ghənghən nza ghwəmmə. Dzəghwa ki na, ka vəgha ndə kwətiŋ ghwəmmə mənimmə, sa jakəmmə ghwəmmə tə Kəristəw. Zhini, jakəjakə ghwəmmə gwanammə kwa jipə ghwəmmə njasa ka bəlahi tə vəgha vaa nza jakəjakə. 6 *Dzəghwa Hyala lə wəzə hwər tsa nzə, mbaꞌa tahavəmmə bərci ghənghən ghənghən, ta ghəranta sləni nzə. Njana məntəmmə na tsəghay, ya wa ndə na, ə kəə ghəra sləni lə nici bərci ɓanavə Hyala. Mbaꞌa kə Hyala ndaŋa bərciy gəzə kwəma nzə kaa mbəzliy, njasa dza naa dzava kwa kwal Hyala, pə ghaa gəzə. Njasa ciŋa na va kwal tsaa gəzə nzə. 7 *Mbaꞌa kə Hyala ndaŋa bərciy kəəti mbəzliy, kəəti pə ghaa kəətishi, war njasa gəzaŋa na. Mbaꞌa kə ndaŋa bərciy ɓananshi shiy kaa mbəzliy, ɓəni pə ghaa ɓananshi njasa citəŋashi na. 8 Mbaꞌa kə Hyala ndaŋa bərciy gəzə kwəma kaa mbəzli ta mətsahanshi bərciy, ə pə ghaa gəzanshi njasa citəŋa na. Mbaꞌa kə Hyala ndaŋa bərciy nga shiy kaa mbəzliy, lə nəfə kwətiŋ pə ghaa nganshi shiy. Mbaꞌa kə Hyala ndaŋa bərciy ndəghwə nihwəti mbəzliy, ndəghwə mbəzli va wəzə, lə nəfə tsa gha kwətiŋ. Mbaꞌa kə ndaŋa bərci ta kəəti mbəzli kwa tsa shi kwal niy, lə vəshi pə ghaa kəətishi.

9 *Ə pə ghwəy ɗi mbəzli lə kataŋ, kala dakə ma mbəzli pərikə tə ngwəla. Ka zləɓa ghwəy ya namaɓa *kwəma jikir na ma, na wəzə na kwəma pə ghwəy maw. 10 *Ɗim ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy, ghwəy mbəzliy nəw Yesəw, sa nzana ka ngwarməmə kwətiŋ ni ghwəy məniŋwəy. Ə pə ghwəy ɗi fəti kwa jipə ghwəy tərəŋw, ka nighə ya tsamaɓa ndə ci, war njasa təɗanakən tsahwəti zəmbəghəy tə dikə. 11 *Əntaa ghwəy mar ma, ə pə ghwəy jihəvaa dzəmbə sləni. Ghəram sləni kaa Ndə sləkəpə lə nəfə kwətiŋ. 12 *Vəshi pə ghwəy vəshi, mbə ndəghə shi gəzəkə Hyala va, fəy ghwəy ghən tsa ghwəy gəzliŋə ti shi. Ka səꞌwa kwəma, ya mbə ngəraꞌwə nza ghwəy, ka cəꞌwə Hyala ya hwəmɓa nzə. 13 *Mbaꞌa kə tsahwəti mbə ghwəy, ghwəy mbəzli Hyala kala shiy vəy, ə pə ghwəy nganci shiy. Wəzə pə ghwəy kaꞌwə ka məlməə səəkə va ghwəy.

14 *Cəꞌwəm Hyala a ghənzə təfanshi miy kaa mbəzliy saŋwəy ngəraꞌwə. Ə pə ghwəy cəꞌwə a ghənzə təfanshi miy. Əntaa ghwəy cəꞌwə a ghənzə bazlashi ma. 15 *Vəshi pə ghwəy vəshi lə mbəzli nashi ghwəy mbə vəshi. Tihwənim kwasəbə mbəzli nashi ghwəy mbə tihwəni. 16 *Sləka sləka pə ghwəy kwa jipə ghwəy mbə nzəy tsa ghwəy lə nihwəti mbəzli. Ka kəli ghən ghwəy ma. Əntaa ghwəy məni awə ta ghəra sləni, ya sləni kama vəri tiy ɓəŋwəy məndi ma. Ka nighə ghən tsa ghwəy ghwəy nja mbəzliy sənashi shiy gwaꞌa gwaꞌa ma.

17 *Mbaꞌa kə ndə məntəŋwəy kwəma jikir nay, ka zhananci ghwəy lə jikir ma. War kwəma wəzə na pə ghwəy pəla məni kwa kwəma mbəzli gwanashi. 18 Kama na dza kwa na ghwəy ɓəla mbaꞌa kə gar mənivay, war lə zərkə pə ghwəy kwa jipə ghwəy ya lə tsamaɓa ndə. 19 *A mbəzlee ni ɗee, war mbaꞌa kə ndə məntəŋwəy kwəma jikir nay, əntaa ghwəy pəla zhananci lə mananci jikir kwərakwə ma. Zlatam Hyala, a ghənzə ɓə nəfəə dzəkən shi, va shi məniŋwəy ghəshi va. Sa nzanay a məndi tsasliti mbə Zliya, ma kə məndiy:

A kə Hyala kwa sləkəpəy:

«Yən dza naa waŋa shi gha tə ntsaa məntəŋa kwəma jikir na.

Yən dza naa zhananci jikir tsa məntəŋa na va» kə, kə məndi.

20 *Ma kə kwəma Hyala diɓay:

«Mbaꞌa kə ndə jaka tsa gha lə mayəy,

nganci shi zəmə, a ghəci zəməshi.

Mbaꞌa kə ndir ghəranciy, ɓanci yam, a ghəci sashi.

Sa ka gha mananati tsəghay, ta kəsəvə dza haꞌwə» kə.

21 Ka zlanay kwal gha kaa kwəma jikir na ta təɗakənŋa bərci ghənzə ma. Gha kə təɗanakən bərci lə məni na wəzə na kwəma.

13

Ɗim fəti va mbəzli dikə dikə ni sləkə hiɗi

1 **Ya wa ndəy, ə kəə ɗi fəti ta kwəma gəzəkə mbəzli dikə dikə ni, sləkə hiɗi. Sa nzana, ya tsamaɓa ntsaa məni dikə tə hiɗi gwaꞌay, Hyala ɓanavə na. Ghənzə fəy na ta məni dikə dzəghwa tə pətsa nza na va. 2 Va tsəgha nzana ki, ya a ntsaa zhini ghən kaa mbəzli dikə dikə niy, kwəma gəzəkə Hyalaa ɗi ma tsava ndə zləɓa. Ghalaɓa kiy, ngwəvə na sa dza naa mbahakən kən ghən ci. 3 *A na ntsaa məni kwəma wəzə nay, ka dza her ci va mbəzli dikə dikə niw. War ntsaa məni kwəma gəmgəm na, na sa ka her ciy dza. Mbaꞌa pə gha kala ɗi her ghaa dza va mbəzli dikə dikə niy, məni pə ghaa məni kwəma wəzə na. Ma tsəghay, nza ghəshi falŋa. 4 Mbəzli dikə dikə ni sləkə hiɗiy, slənia sa ghəranta ghəshi va kaa Hyala, ta kəətiŋwəy, ta məni na wəzə na kwəma. Mbaꞌa pə ghwəy ka məni kwəma gəmgəm nay, ə pə ghwəy hazləni və shi! Sa nzanay, tə gəmshi ɓanavəshi Hyala bərci və shi vaa dzəkən mbəzliw. Sa ka ghəshi vaa ɓasə ngwəvəə dzəkən mbəzliy məni *kwəma jikir nay, sləni Hyalaa ghəranta ghəshi, nzam mbəə sənay nəfə tsa ɓəti Hyalaa dzəkən mbəzliy məni kwəma gəmgəm na. 5 *Ghənzə tsəgha kiy, kwataka va ngwəvə dza ghəshiy ɓasəə dzəkən ndə dza ghwəy ɗi fəti və shiw. Gaw sa sənay ghwəy mbə nefer ghwəy, kwəma lə kwal tsa nzə na, pə ghwəy, dza ghwəy gwəraa ɗaŋshi fəti.

6 Ava va tsəgha tsəhə ghwəy ya ghən tsa tsəhə ghwəy va. Sa nzanay, Hyala fəy na mbəzli dikə dikə ni va tsəhanshi ghwəy ghən, ta mbə ghəshiy məni tsəgha. 7 *Ɓə pə ghwəy ɓanshi shi nza mbəzli dikə dikə ni, sləkə hiɗi gar ɗəwshi va ghwəy. Tsəhanshim ghən tsa shi kaa ka tsəhə ghən, ka wanshi ni ka *dəwan shiy ɗəw ghəshi. Ka haꞌwə tə ntsa nzam gar haꞌwə ti, ka fə dikəə dzəti mbəzli təɓə məndiy fə dikəə dzəti shi.

Gəzə kwəmaa dzəkən ɗi nihwəti mbəzli

8 *Nəghətaa ndə nəwŋwəy tə təm ya kwətiŋ ma, ɗi nihwəti mbəzli kə təm tsaa dzaa tərə kən ghwəy gwaꞌa tsəgha. Sa nzana ya wa ntsaa ɗi tsahwəti ndəy, aa nəwti *kwəma pəhəti Hyala gwanata. 9 *Ma kwəma pəhəti Hyala va nə na:

Əntaa gha məni ghwərghwər ma.

Əntaa gha pəəsli ndə ma.

Əntaa gha ghəli ma.

Əntaa gha məni mətsə ta shi ndə ma, kə,

mbaꞌa nihwəti kwemer pəəhəti na gwaꞌay, a kwəma kwətiŋ na na jakəhwəshi, saa ni va: «Ə pə ghaa ɗi tsahwəti ndə, njasa ɗi gha va ghən tsa gha kwərakwə» kə. 10 Ma ntsaa ɗi nihwəti mbəzliy, ka məni kwəma gəmgəm na na kaa tsahwəti ndəw. Ɗi na gəzə kiy, mbaꞌa kə ndəə ɗi nihwəti mbəzli na, a ndə nəwti kwəma pəhəti Hyala gwanata.

Gwəmava ta ndəghə zhəkə tsa Yesəw

11 **Ə pə ghwəy ɗikəvaŋwəy tərəŋw, ta məni kwəma tsəgha, njana nzana mbaꞌa ghwəy sənay gəla vəghwə tsa nza ghwəmmə tsa mbə sana. Vəghwə tsa nza ghwəy geꞌi geꞌi gar fərghə tə hi tsa ghwəy mbə na sasa. Ta na navay, ndəkwə ndəkwə na vəghwə tsa dza Hyalaa səəkə ta mbəlimmə ti. Məniy na kərakə nja ghala vəghwə tsaa niy gha ghwəmmə vaa ɓanavə nefer ghwəmmə kaa Hyalaw. 12 *Nanay, mbə dzata na vərɗi, tə kəɗi pi nza ghwəmmə. Ghənzə tsəgha kiy, ka zhini ghwəmməə məməni shi ka məndiy məni dzar mbə kwəsli ghwəla ma! Pəhətəvammə ghwəmmə, a ghwəmmə ɓə shi mbəz, ta dza ta tsa havəghwə mbəz nana ki. 13 *Kwəma ka mbəzliy dza mbə waŋ piy məni pə ghwəmməə məni nana. Ka tsaɓana tsaɓanaa kama wəzə na ghwəmə ma. Ka ghi ghi ghən tsa ghwəmmə ghwəmmə lə shi saa ghipə ma. Əntaa ghwəmmə məni ghwərghwər ya dzar kwa nama bəla nzə ma. Ka məni miy ghwəmmə lə mbəzli ma. Ka hərhə ghwəmmə va ndə ma. 14 *Ɓə pə ghwəy ɓanavə ghən tsa ghwəy kaa Ndə sləkəpə Yesəw *Kəristəw, a ghəci nzaa ntsa kən ghwəy, ka ni ghwəy shi mbəz. Ka zlatanavə kwal ghwəy kaa vəgha ghwəy ta pəməŋwəy ghənzəə dzəmbə shi gəmgəm ni va maw na ma.

14

Gəzə kwəmaa dzəkən mbəzliy təhəshi kwa kwal Hyala, lə mbəzliy təhəshi ma

1 **Mbaꞌa kə ndə tiɓa kala təhəy ghəci mbə kwəma Hyalay, zləɓa pə ghwəy zləɓati a ghəci nza mbə ghwəy. Əntaa ghwəy ngəngərə ghəpəə dzəkən na ci va kwəma sənata na ma. 2 *Tsahwəti ndəy, aa təhəy mbə kwəma Hyala, nihwəti shi zəmə tiɓa kala zəmə ghəciw. Ma tsahwəti na, war kəslifi shi zəmə na, sa təhəy ma na gar sənata kwəma. 3 Əntaa tsaa təhəy va zəmə shiy gwaꞌa gwaꞌa dzaa ndərə ntsaa zəmə ma shiy va gwanashi ma. Diɓay, ntsaa zəmə ma shiy va na, əntaa ghəci dzaa ɓə fəti kaa tsaa zəməhwə shi va va ma. Sa nzanay, a Hyala zləɓavə. 4 Wa ndə nza gha, dza ghaa dzaŋa ta ɓə fəti kaa ndə sləni tsa tsahwəti ndəa? Ya wəzə mənti na sləni ci, ya kala wəzə mənti nay, kwəma gha mbəw! War ntsa ghəranci na va sləni dza naa nighə nava ghəshi li. Ta garəy dza na wəzə wəzə mbə kwəma ci va, e gəzaŋa. Sa nzanay, a bərci va Ndə sləkəpə ta ndəghwəti va ɓə tərə ghəci.

5 *Va nihwəti mbəzli mbə gəzə kwəma shiy, diɓədiɓəɓa nahwəti vici na kən nahwəti va Hyala, ka ghəshiy ni. Ma va nihwəti na, yəmyəmta na vici gwanata, ya hwəmɓa! kə ghəshi. * Ma kiy, wəzəɓa nzana, ya wa ndə na mbaꞌa sənay na ci va kwəma zəzə na, ka garəy ti wəzə wəzə. 6 *Ntsaa ni va diɓədiɓəɓa nahwəti vici na kən nihwəti kəy, dikəə fə naa dzəti Ndə sləkəpə. Tsa nza bərci va və ndə ta zəmə ghəci ya tsamaɓa sliw gwaꞌa diɓay, dikəə fə naa dzəti Ndə sləkəpə, sa nzana mbə mananta ꞌwəsa ghəci kaa Hyala ta shi zəmə na va. Ntsaa zəmə ma nihwəti shiy va, kwərakwə diɓa na, dikə ghəci fəə dzəti Ndə sləkəpə, mbə mananta ꞌwəsa ghəci kaa Hyala, tsəgha.

7 *A ghwəmmə sənay, ndə tiɓa mbə ghwəmmə mbə piy tə hiɗi, ta fə dikəə dzəti ghən tsa ciw. Ndə diɓaa mətiy ta fə dikəə dzəti ghən tsa ciw. 8 Mbaꞌa pə ghwəmmə mbə piyəy, ta fə dikəə dzəti Ndə sləkəmmə piy ghwəmmə. Mbaꞌa pə ghwəmmə bəkwəmmə ɓay, ta fə shəndəkəə dzəti Ndə sləkəmmə bəkwəmmə ghwəmmə. Ya tə ghwəmə nza ghwəmmə mbə piy, ya bəkwə bəkwə nza ghwəmmə gwaꞌay, war shi Ndə sləkəmmə Yesəw nza ghwəmmə 9 Sa nzanay, a *Kəristəw mətiy, mbaꞌa zhakatiy mbə məti, ta mbə ghəciy nza ka Ndə sləkə mbəzliy bəkwəshi lə mbəzli tə ghwəməshi ni gwaꞌa.

10 *Ya sa nzana tsəgha kiy, gha na na gha na, tawa ɓə gha fəti kaa zəməŋa tsa mbə nəw Yesəw kia? Ya gha kiy, tawa ndərə gha zəməŋa diɓa kia? Ghwəmmə gwanammə kiy, ta dzəghwa kwəma Hyala dza ghwəmmə, ta dzəti ngwəvə. 11 *Njasa tsasliti məndi va mbə Zliya, a kə məndiy:

A kə Hyalaa sləkəpəy,

«Yən gəzaŋwəy na yən Hyala kwa ɓəpə piy, lə kwa gwaꞌa gəzee,

mbəzli gwanashiy, ta səəkə dza ghəshi

ta gələɓəy shinin shi kwa kwəmee.

Ya wa ndəy, ta gəzə dza na lə miy tsa ci ngəra:

“War gha na Hyala kataŋ” kə»

kə Kwa sləkəpə, kə məndi.

12 *Ɗi naa gəzə kiy, ya wa ndə na, ta gəzə kwəma dza naa dzəkən kwəma mənti ndə lə miy tsa ci kwa kwəma Hyala.

Gəzə kwəmaa dzəkən zlashi məni shiy dzaa səəti zəməŋa kwa kwal Hyala

13 *Njana nzana tsəgha kiy, ka zhini ghwəmməə ɓə ɓə fəti kaa ghən tsa ghwəmmə kwa jipə ghwəmmə ma. Kwəma ka ghwəy gəzəy: Ka məni shiy dzaa səəti məhərli tsahwəti zəməŋəy ghəy, gar tərəy ghəci kwa kwal Hyalaw, ka ghwəy ni. 14 *Yən sanay, tə kwəma Yesəw Ntsaa sləkəmmə garəɗee, e sənay wəzə wəzə, nihwəti shi zəmə tiɓa gəmgəm shi kwa kwəma Hyalaw, pən. Ma mbaꞌa kə tsahwəti ndə təkəti, shi gəmgəm ni na ni tsaꞌ ni va shi zəmə kwa kwəma Hyala, kəy, kataŋ dza shi vaa nza ka shi gəmgəm ni ti kwa kwəma Hyala. 15 *Mbaꞌa pə gha dzaa səəti məhərli zəməŋa tsa mbə nəw Yesəw lə shi zəməhwə gha kiy, ka ɗi zəməŋa tsa va ghaw, ɗi naa gəzə ki. Ta ntsa va mətiy Yesəw. Ə pə gha mənti məhərli əntaa ghəci dzaa zay tə mbərkə shi zəmə gha. 16 Ya ə nza nihwəti shiy wəzə va ghay, mbaꞌa pə gha sənay ka shi gəmgəm ni dza mbəzliy ɓətishi pə ghay, wəzəɓa zlashi gha na. 17 *A na nza mbə mbəzli sləkə Hyalay, kwəma dzar kwa kwəma shi zəmə lə shi sa naw. Ka məndiy ni Hyala sləkə na mbəzli kə məndiy, tə shi məni *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa mbə nzəy tsa shi, ka canshi nəw kwəma lə kwal tsa nzə, ka ɓanshi zərkə lə vəshi. 18 Mbaꞌa kə ndəə nəw *Kəristəw tsəghay, ta vəshi dza Hyala ta kwəma ci, zhini ka fal mbəzli diɓa.

19 Ma ghənzə tsəgha kiy, ə pə ghwəmməə pəla məni naa dzaa ɓəmmə zərkə kwəmaa dzəghwa jipə ghwəmmə mbə nzəy tsa ghwəmmə, ka məni shiy dzaa kəətitəmmə ta kəli kwa kwal Hyala 20 Ka liliɗi sləni ghərati Hyala ghwəy lə kwəma shi zəmə ma. Na navay, a ghwəmmə sənay, shi zəmə tiɓaa shi gəmgəm ni kwa kwəma Hyalaw. Nanzə ki, mbaꞌa kə nihwəti mbəzli dzaa səəshi kwa kwal Hyala va shi zəməhwə ghay, wəzə na ghaa zəməshiw. 21 *Ma kwəma wəzə nay, mbaꞌa ndə zlashi shiy dzaa nza gar səəvəri tsahwəti zəmbəghəy kwa kwal Hyala, Ya sliw tsa zəmə na, ya tay na, ya nimaɓa shiy na ghəshi gwanashi. 22 A na na gha kiy, kwəma sənata gha vaa dzəkən kwəma va na, zlata sa gha mbə nəfə tsa gha kaa ghən tsa gha kwa kwəma Hyala. Vəshi na ta ntsaa nata ma fəti kən ghən tsa ci ghəci mbə məni shi sənashi na ka shi wəzə ni. 23 *Ma war bakə bakə kə ghən tsa ndə ta kwəma kən nihwəti shi zəmə, dza na mbaꞌa zəməhwəshi tsəghay, a fəti və kwa kwəma Hyala ghalaɓa. Sa nzanay, geꞌi lə kwəma sənata na zəmə na shi zəmə na vaw. Ya war nimaɓa shiy na shi məni ndə, bakə bakə, ghən tsa ci ta kwəma kən shi, ka mbəla mənishi ghəci tsəghay, *kwəma jikir naa mənti na kwa kwəma Hyala.

15

Gəzə kwəmaa dzəkən məni wəzə kaa nihwəti mbəzli

1 *Ghwəmmə ghwəmmə mbəzliy təhəmmə va mbə kwəma Hyalay, kəəti pə ghwəmməə kəəti ni daw daw bərci ni va mbəzli. Ka məni ghwəmmə war kwəma nata ghwəmmə wəzə va ghwəmmə ma. 2 Ya wa ndə mbə ghwəmməy, ə kəə məni shiy dzaa təɓanci kaa tsahwəti ndə, ta wəzə tsa ntsa va, ta mbə ghwəmməə kəətitishi lə kəli kwa kwal Hyala. 3 *A ghwəmmə sənay njasaa niy nza *Kəristəw tə hiɗi. Na naciy, niy pəla məni naa dzaa təɓanci kwəma naw. War nja kwəmaa tsasliti məndi va mbə zliyaa dzəkən niy mənti na, sa niy ni va:

A Hyala, tsəərəə niy tsətsəərəŋa mbəzli va vay,

yən niy səꞌwa na, kə niy ni.

4 *Ya namaɓa kwəma tsaslambə məndi mbə Zliya Hyalay, ta mbə ghənzəə ɓənimmə sənata na kataŋ na kwəma na. Sa ka ghwəmmə jangə kwəma va na, nza ghənzə mətsəhəmmə bərci, ka ɓəmmə səꞌwa kwəma, ta mbə ghwəmməə fəy ghən tsa ghwəmmə gəzliŋə ta ndəghə səəkə tsa shi gəzəkə Hyala va ɓəmmə. 5 *Kəətitəŋwəy Hyala kwa mətsəhə bərci, ka ɓə səꞌwa kwəma kaa mbəzli, nza ghwəy mbəə nza sləka sləka kwa jipə ghwəy. A ghwəy mbəə nəw səəbə kwəmaa mənəhwə Yesəw Kəristəw. 6 Ta mbə ghwəy gwanaŋwəy fal Hyala, Dəy Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw lə miy kwətiŋ ki.

Mbəzli gwanashiy, ta fal slən tsa Hyala dza ghəshi

7 *Ghənzə tsəgha kiy, ya wa ndə na, ə kəə zləɓa kwəma tsahwəti mbə nəfə tsa ci, njasa zləɓavəŋwəy *Kəristəw va. Ghwəy kə mənti tsəghay, a mbəzli taa fə shəndəkəə dzəti Hyala. 8 *Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, sa səəkə Yesəw va ta kəəti *ka Zhəwifəy, ta mbəə cintishi, ka sla dzərvə Hyalaw nə na. Ta mbəə cintishi ki na, mbaꞌa səəkəə mənti shiy niy gəzanakəshi Hyala va mənishi kaa jijihishi. 9 *Zhini na mbaꞌa səəkəy kəətiti hwəlfəhi nihwəti *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ɓa, nza ghəshi mbəə fal Hyala, sa mananatishi na zhəhwər njasa tsasliti məndi va mbə Zliya Hyalaa dzəkən kwəma va, ma kə məndiy:

A Hyala, va tsəgha dzee ta falŋa

mbə hwəlfə mbəzliy kamaa ka Zhəwifə.

Ka fal slən tsa gha kwa cəm, ta fə gagaa dzəti gha, kə məndi.

10 *Zhini ma kə məndi tə Zliya Hyala diɓay:

Ghwəy mbəzliy kamaa ka Zhəwifəy,

jakayəm ghən tsa ghwəy lə mbəzli təravə Hyala,

ghwəy vəshi li shi gwanaŋwəy, kə məndi.

11 *Dza, ma kə tə tsahwəti pi ɓa na:

Faləm slən tsa Hyala kwa sləkəpə

ghwəy hwəlfəhi mbəzliy kamaa ka Zhəwifə.

Ə kə mbəzli tə hiɗi gwanashiy fə shəndəkəə dzəti, kə.

12 *Ma kə *Ezay ndə gəzə kwəma Hyalaa dzəkən Yesəw diɓa na:

Ta səəkə dza ntsa yakə məndi mbə takə tsa *Zhese.

Sa ka na səəkəyəy, ta məni mazə dza naa

dzəkən mbəzliy kamaa ka Zhəwifə.

Ti dza ghəshiy fəy ghən tsa shi gəzliŋə ta mbəlitishi ghəci, kə.

13 *Kəətitəŋwəy Hyalaa ni va fəyəm ghən tsa ghwəy gəzliŋə tə ya, kə kaa mbəzli. Nza ghwəy mbəə nza mbə vəshi tərəŋw, mbaꞌa ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy, sa nzana mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy. Ma ghalaɓa kiy, nza *Safə tsa Hyala ɓəŋwəy bərci ta mbə ghwəy fəy ghən tsa ghwəy gəzliŋə ti tərəŋw.

Pəl gəzə kwəmaa dzəkən sləni ci

14 A ngwarməhira, yən dəꞌwə ghən tseyey, e sənay mbəzli wəzə tərəŋw nza ghwəy. E sənay, a ghwəy sənata na kataŋ na kwəma gwanata, a ghwəy məniŋwəy gar ɓəni shiy kaa ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy. 15 *Ya tsəgha nzə kiy, dzəghwa tə tsahwəti pi na, lə bərci gəzəkəŋwəy ya kwəma mbə Zliya tsasliŋwəy ya na, sa ɗimee ghwəy za ghən ti. Sa nzana mbaꞌa Hyala ndara sləni va lə wəzə hwər tsa nzə. 16 *Ta nzee ka ndə ghəranci sləni kaa Yesəw *Kəristəw mbə hwəlfəhi *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Dzee tsaŋ yən ɓanavə ghən tsee gwanay kaa Hyala ta gəzə kwəma nzə wəzə na kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Ta mbə ghəshiy ɓanavə nefer shi, ma nza ghəshi nza kwa kwəma Hyala, nja shi vəlanta məndi, ka təɓanta ghəshi, sa gwəmatishi Safə tsa nzə ɗewɗew tsa, ta nza ghəshi ka mbəzli nzə. 17 Sa nzana va tsəgha kiy, va tsəgha vəshee mbə slən tsa Yesəw Kəristəw lə sləni ghəratee va kaa Hyala. 18 *Na neyey, nihwəti shiy tiɓa gar gəzə kwəmee dzəkən shi kala war shi ndara Kəristəw bərci ta məntishi ta mbə mbəzliy kamaa ka Zhəwifəə ɗi fəti va Hyalaw. Aa ndara bərci ta gəzanshi kwəma lə ta məni shiy ghənghən ghənghən mbə shi, səvəri mbə kwəma gəzee, lə sləni ghəratee. 19 *Mbaꞌa mənti kwəma maɗaŋa maɗaŋa na lə shiy cipə kwəma, mbaꞌa bərci *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa cikəvərishi. Ava tsəgha kwəmavee kwal gəzanshi kwəma wəzə naa dzəkən Kəristəw gwanata kaa mbəzli dzar mbə nihwəti məlməhi. Sa ghatee mbə məlmə Zherəwzalem paꞌ tə hiɗi ka Iliri. 20 *Dza ta gəzə Yəwən kwəma wəzə na va kaa mbəzli mbə məlmə səəkə ma məndiy favə, na nee kwəmaa niy mawtee. Niy ɗee dza ta gəzə nzə tə pətsa səəkə nihwəti mbəzliy gəzəhwəw. Vantee dzaa zhiniy nahwə pətsa ghati tsahwəti ndə ghəra sləni ci ti. 21 *Ə niy ɗee yən mənti kwəmaa tsasliti məndi va mbə Zliya, nə məndi:

Ma mbəzliy niy səəkə ma məndiy gəzanshi kwəma ciy,

ta nay dza ghəshi!

Mbəzliy niy səəkə maa favə ya gaka kwəmaa dzəkənəy,

ta favə kwəmaa dzəkən dza ghəshi, kə məndi.

Pəl mbə ɗi dzaa dzəmbə məlmə *Rəm, ta wə

22 *Ɗaŋ səɗee səəkee mbə ɗi dza ta nighətəŋwəy ki, war kala kwəmavə kwalee nza va kwəma va. 23 Nana kiy, tərə pi ghwəla tə nini hiɗi ta ghəra sləni yaw. Njana nzana tərəŋwee mawti tsəhəra mbə ghwəy ghala piyahi ɗaŋəy, 24 ta tsəhəra dzee mbə ghwəy, sa kee dzaa dzəti hiɗi ka Espaŋə, nza ghwəmmə hyayvammə lə ghwəy jəw, ta mawvə ghən tsa ghwəmmə ghwəmmə. Kee maɗi ta dzaa dzəti hiɗi ka Espaŋə, nza ghwəy katara ta dza va.

25 *Ma nana diy, dzəmbə məlmə Zherəwzalem dzee ta vəlanshi shiy kaa mbəzli Hyala. 26 *Sa nzanay, a mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Masedəwan lə shi tə hiɗi ka Akay gəzəti kwa jipə shi, mbaꞌa ghəshi tsəhəti shiy ta kəəti ka ndərma mbə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem. 27 *Ghəshi lə ɗi tsa shi təkəti na məni tsəgha. Kwaakwa na kwəma mənti ghəshi va tsəgha kaa *ka Zhəwifə kwərakwə. Sa nzanay ka Zhəwifə kəətitishi na, ghəshi *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, ta mbə ghəshiy kwəmavə təfə miy tsa Hyala. Wəzə na mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kəətishi lə tsəhanshi shiy kama və shi kwərakwə. 28 Ma sa kee tsəhəra, mbaꞌee dzaa ɓanavəshi shi tsəhəti məndi va, mbaꞌa nava sləni səəməta kwa wəree kiy, ma nzee maɗi ta dza kwa ghwəy kwa ghwəy, ta səkwətəŋwəy kee gha dza ta wə tə hiɗi ka Espaŋə ki. 29 E sənay, sa kee tsəhəra mbə ghwəyəy, lə təfə miy tsa Yesəw *Kəristəw dzee tsəhə mbə ghwəy tərəŋw. 30 *A ngwarməhira, ə cəꞌwəŋwəy ya lə slən tsa Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw sa nzana mbaꞌa Safə tsa ɗewɗew tsa ndammə ɗiva kwa jipə ghwəmmə. Kəətiram lə cəꞌwə mbə mbəz tsa nzee tsa mbə. Cəꞌwəm Hyala tə ya. 31 *Cəꞌwəm nza ghənzə ndəghwətəra vantaa mbəzliy ɗi ma nəw Yesəw mbə hiɗi ka Zhəwde sara ngəraꞌwə. Cəꞌwəm diɓa ta mbə shi dzee va ta ɓanshiy təɓanshi kaa mbəzli Hyala mbə məlmə Zherəwzalem. 32 *Ma tsəgha ta nza kiy, ta tsəhəra dzee mbə ghwəy lə vəshi, Hyala zləɓati. Ma nzee dəkayvara mbə ghwəy ki. 33 *Nzəyta Hyalaa ɓə zərkəə dzəghwa jipə mbəzli lə ghwəy gwanaŋwəy. *Amin.

16

Pəl səkwə mbəzliy nəw Yesəw kwətiŋ kwətiŋ tsa shi gwaꞌa

1 *Nana kiy, e ɗi gəzaŋwəy kwəmaa dzəkən zhaməmmə Febe. Sa mbə kəətipə lə ghəra sləni Yesəw mbə məlmə Keŋkəre. 2 Sa ka na tsəhəta mbə ghwəyəy, kaꞌwəti tə ghwəy wəzə lə slən tsa Ndə sləkəmmə *Kəristəw. Kaꞌwəvəm njasa təɓə na va mbəzliy nəw Yesəw. Ya namaɓa kwəma dza naa ghəzlita tiy, kəəti tə ghwəy mbə. Sa nzanay, a kəəkəətəhwə nihwəti mbəzli ɗaŋ kwərakwə. Zhini mbaꞌa kəətəhwəra lə yənɗay ta yən Pəl.

3 *Səkwətəra tə ghwəy kar Pərishil ghəshi lə Akilasə, mbəzli nza ghəy mbə ghəra sləni Yesəw Kəristəw li shi kwa zəərə. 4 Ghəshi na mbəzliy niy zlay ghən tsa shi geꞌi lə nahwəti vici, war jəw ghəshi tərmbə ta bəkwəshi ta mbə ghəshiy yatəra! ꞌWəsa nə ya kaa ngəshi tərəŋw! Yən kwətira dza naa nza tə mananshi ꞌwəsa tsa va tala ɓaw, mbə mananshi ꞌwəsa na mbəzliy nəw Yesəw, kamaa *ka Zhəwifə. 5 *Səkwətəram mbəzliy nəw Yesəw vaa ɓasəva ta cəꞌwə kəghi tsa shi gwanashi!

Səkwətəram Epaynetə ntsa ɗee, ghəci na kwa taŋa ntsaa ghaa zləɓavə nəw Yesəw tə hiɗi ka Azəy. 6 Səkwətəram Marəy, saa ghərahwə sləni va tərəŋw dalala tə ghwəy. 7 Səkwətəram manhira wəzə, kar Andərənikwəsə, lə Zhəwnyasə, mbəzliy niy nza ghəy li shi kəəli kəəli kwa fərshina kwataŋa. Ghəshi bakanashiy, tərəŋw falshi *ka kwal Yesəw. Pərɓa ghəshi gha naa nəw Yesəw Kəristəw kaa ngəra.

8 Səkwətəram Ampəliyatəsə, ntsa ɗee mbə slən tsa Ndə sləkəmmə. 9 Səkwətəram ꞌWərben, ntsa nza ghwəmmə mbə ghəra sləni Kəristəw li. Zhini mbaꞌa ghwəy səkwətəra Sətakisə ntsa ɗee. 10 Səkwətəram Apeləsə, ntsaa sahwə ngəraꞌwə ta kwəma Yesəw Kəristəw, saa zhəghə ma hwəm kaa Yesəw. Səkwətəram mbəzli kəghi tsa Arisətəbəl gwanashi. 11 Səkwətəram manɗa Herəwdiwən, mbaꞌa ghwəy səkwəti mbəzliy nəw Ndə sləkəpə kəghi tsa Narshisə gwanashi diɓa.

12 Səkwətəram zhaməhimmə, kar Tərifenə lə Tərifəwsə, shi mbə ghəra sləni Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw. Zhini mbaꞌa ghwəy səkwəti Pershidə, nahwəti zhaməmmə ɗi ghwəmmə va, saa ghərahwə sləni Ndə sləkəpə va tərəŋw. 13 *Səkwətəram Rəfəsə, ntsa təra təra tsa ta ghəranci sləni Ndə sləkəpə. Zhini mbaꞌa ghwəy səkwətəra mbəghəy, saa səəkə va mbə nighəhwəra nja zəghwə yakə na kwa hwər nzə. 14 Səkwətəram kar Ashinkəritə, lə Fəlegwan, lə Hermesə, lə Patərəbasə, lə Hermasə, mbaꞌa nihwəti niy tərmbə mbəzli nza ghəshi li shi mbə nəw Yesəw gwanashi. 15 Səkwətəram kar Filələgwə lə Zhəwli mbaꞌa kar Nere lə zhambəghəy, mbaꞌa kar ꞌWalimpasə ghəshi lə nihwəti mbəzli Hyala nza ghəshi li shi gwanashi.

16 *Səkwətim ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy kwətiŋ kwətiŋ tsa ghwəy wəzə wəzə. Mbə səkwəŋwəy na jakəvahi mbəzliy nəw Kəristəw tikə gwanashi tsa shi kwərakwə ɓa.

Kwa kərni gəzə kwəma Pəl

17 *A ngwarməhira, ə cəꞌwəŋwəy ya, ya tə ghwəy ghən tsa ghwəy tərəŋw va mbəzliy ɗi ma vaa zləɓa shi ɓanavəŋwəy məndi va. Lə shi tsəgha ni va tihəvəri ghəshi mbəzli, ka səsə məhərli mbəzli, ka kətiva ghwəy dzəvəgha gəla niva mbəzli ma. Kərakə pə ghwəy li shi! 18 *Gəla niva mbəzliy, sləni Ndə sləkəmmə *Kəristəw na sa ghəra ghəshiw. Hwər tsa shiy pəla ghəshi gwaꞌa tsəgha. Ka ghəshiy dzay, mbaꞌa ghəshi fənəy ghani kaa ndə ta ngəɗi. Tsəgha ka ghəshiy ngəɗəhwə mbəzli kwəɗ kwəɗ məhərli ni.

19 *Ghwəy na na ghwəy kiy, gwaꞌa gwaꞌa sənay mbəzli njasa ɗi ghwəy fəti ta kwəma Ndə sləkəpə. Va tsəgha vəshiree dalala tə ghwəy ki. E ɗi ghwəy məniŋwəy ka mbəzli tsəhwəli tsəhwəli ni, ta məni na wəzə na kwəma. Kala kaɓə ma na jikir na ghwəy dzəmbə. 20 *Kwa kwəma dzaa nzay, ta zlərəvəri bərci *ndə jaka tsa nzə dza Hyalaa ɓə zərkə kaa mbəzli, mbaꞌa taa məntəŋwəy ka miydalahiy dzəkən. Məntəŋwəy wəzə hwər tsa ci Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw.

21 *Mbə səkwəŋwəy na Timəte, ntsa nza ghəy li kwa zəərə mbə ghəra sləni. Mbə səkwəŋwəy na manhira kar Ləshiyəsə, lə Zhasaŋw, mbaꞌa Səsəpater.

22 Yən yən Tertiyəsə tsasli na kwəma ɗi Pəl naa gəzaŋwəy mbə zliya na. Avee səkwətəŋwəy lə slən tsa Ndə sləkəpə tsaa jakətəmmə va kwərakwə ki.

23 *Mbə səkwəŋwəy na Gayəsə, ntsa nzee kəghi tsa ci. Kəghi tsa ci ka mbəzliy nəw Yesəw ɓasəva ta cəꞌwə. Mbə səkwəŋwəy na Erastə, ndə kəsə gəna tsa fəy məndi mbə məlmə, mbə səkwəŋwəy zəməmmə Kartəwsə diɓa.

24 [Nza wəzə hwər tsa Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw nza kən ghwəy gwanaŋwəy. *Amin!]

Pəl fal slən tsa Hyala

25 *Ma Hyalay, a bərci və tərəŋw ta garətəŋwəy ghənzə kwa kwal tsa nzə kala ɓarva ma njasa gəzəkə kwəma wəzə na va cikəvəri Hyala kee gəzə kaa mbəzliy dzəkən Yesəw *Kəristəw. Niy nza mbəradzəy, kwəma mbəmbə na niy nza na kala sənata mbəzli ndimndimndim.

26 *Ma nana kiy, mbaꞌa cikəvəriy dzəti ngwəla, dza məndi ka gəzəpə kwəmaa niy tsasliti mbəzliy gəzə kwəma Hyalaa dzəkən Yesəw Kəristəw mbəradzə. Mbaꞌa hwəlfəhi mbəzli tə hiɗi gwanashi favə kwəma va, njasa niy gəzəkə Hyalaa piy va ta kwa ndimndim, nza mbəzli mbəə ɗi fəti və, sa ka ghəshi ɓanavə nefer shi.

27 *Va tsəgha na kiy, ə pə ghwəmməə fal Hyala ya paꞌ hwəmɓa. Ghənzə na kwa sənata kwəma kwətita. Ghənzə Hyala kwa shəndəkə. Fal ghwəmmə tə mbərkə sləni mənti Yesəw. *Amin. Ava tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki.

* 1:1 1:1 SləniKY 9:3-15; 26:16; Gal 1:15-16

* 1:2 1:2 3:21; 1Pi 1:10-12

* 1:3 1:3-4 Mt 1:1; 20:30-31; SləniKY 13:33; 2Tim 2:8

* 1:5 1:5 11:13; 15:15-18; Gal 1:1; 2:7, 9

* 1:7 1:7 zərkə: 5:1; 15:33; 16:20; 1Kwər 7:15

* 1:8 1:8 16:19; 1Tes 1:8

* 1:9-10 1:9-10 15:23; SləniKY 19:21; Ef 1:16

* 1:13 1:13 1Kwər 9:19-22

* 1:14 1:14 Kwəl 3:11

* 1:16 1:16 2:9; SləniKY 13:46; 2Tim 1:8; 1Kwər 1:18, 24

* 1:17 1:17 3:21-30; vəh. 4; 10:4-13; Aba 2:4; Gal 3:9-12; Flp 3:9; Ebr 10:38

* 1:18 1:18 2:5, 8; Ef 5:6; 2Tes 2:12

* 1:19 1:19-20 Zhəwbə 12:9; Cem 19:2-5; SləniKY 17:27-28; 1Kwər 1:21

* 1:21 1:21 Ef 4:17-18

* 1:22 1:22 1Kwər 1:19-20

* 1:23 1:23 Nəw 4:16-18; Cem 106:20

* 1:25 1:25 9:5

* 1:26 1:26-27 1Kwər 6:9

* 1:27 1:27 SləniTaH 18:22; 20:13

* 1:29 1:29 Gal 5:19-21; 2Tim 3:2-4

* 2:1 2:1 Cem 50:16; Mt 7:2

* 2:4 2:4 SləniKY 17:30; 2Pi 3:9, 15

* 2:5 2:5 fəca vici məni ngwəvə: Ezay 2:11-21

* 2:6 2:6 1Kwər 3:13-15; 2Kwər 5:10; Ef 6:8; Mt 16:27

* 2:11 2:11 SləniKY 10:34; Kwəl 3:25; 1Pi 1:17; Zhk 2:1

* 2:12 2:12 Mt 7:21

* 2:16 2:16 2:6; 1Kwər 4:5

* 2:17 2:17 9:4; Ezay 48:1

* 2:19 2:19 Mt 15:14

* 2:21 2:21 Mt 23:3-4; Zhŋ 7:19

* 2:24 2:24 Ezhek 36:20

* 2:25 2:25 1Kwər 7:19; Gal 5:3

* 2:26 2:26 Gal 5:6

* 2:28-29 2:28-29 9:6; Zher 4:4; Flp 3:2-3; Kwəl 2:11

* 3:2 3:2 9:4; Cem 147:19-20

* 3:3 3:3-4 9:6; 11:29; Ɓəla 23:19; 2Tim 2:13

* 3:4 3:4 Cem 51:6

* 3:5 3:5 9:14

* 3:8 3:8 6:1

* 3:9 3:9 1:18–2:24; 3:23

* 3:10 3:10-12 Cem 14:1-3

* 3:13 3:13 Cem 5:10; 140:4

* 3:14 3:14 Cem 10:7

* 3:15 3:15-17 Ezay 59:7-8

* 3:18 3:18 Cem 36:2

* 3:20 3:20 Zhəwbə 4:17; Cem 130:3; 143:2; Rm 4:15; Gal 2:16; 3:22

* 3:21 3:21-22 1:2, 17

* 3:22 3:22 2:11; 3:9; 10:12; 11:32

* 3:23 3:23 5:2, 12; 8:18-20; Ghava 3:19

* 3:24 3:24 5:17; Ef 2:8; Tit 3:7

* 3:25 3:25 miymiy: Mt 26:28; Ef 2:13; Kwəl 1:20; Ebr 9:12-14; 1Zhŋ 1:7; ShiZhŋ 1:5; 5:9; 5:1; 2Kwər 5:18-21; Ef 2:14-16; Kwəl 1:20; dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa: 1:17; 3:3-4

* 3:27 3:27 3:1, 21, 31; 8:2

* 3:28-29 3:28 Gal 2:16

* 3:28-29 3:29-30 3:22; 4:11-12

* 3:31 3:31 6:15; 8:2-4

* 4:2 4:2 Zhk 2:21

* 4:3 4:3 Ghava 15:6; Gal 3:6; Zhk 2:23

* 4:6 4:6-8 Cem 32:1-2

* 4:11 4:11 Ghava 17:9-11; Gal 3:7; Rm 2:28-29

* 4:12 4:12 Mt 3:9

* 4:13 4:13 Ghava 12:7; 22:17

* 4:14 4:14 Gal 3:18

* 4:15 4:15 3:20; 5:13, 20; 7:7-13; Gal 3:19

* 4:16 4:16 Gal 3:7

* 4:17-18 4:17-18 Ghava 15:5; 17:4-5; 2Kwər 1:9; Ebr 11:12, 19

* 4:19-20 4:19-20 Ghava 17:1-6; Ebr 11:11

* 4:21 4:21 Ghava 18:14; Lk 1:37

* 4:22 4:22 4:3

* 4:23 4:23-24 10:9; 15:4

* 4:25 4:25 Ezay 53:4-5, 10; Rm 8:32-34; 1Kwər 15:17

* 5:1 5:1 3:21-30; zərkə: 3:25-26

* 5:2 5:2 zhəhwər: 6:14; 2Kwər 6:1; 12:9; Gal 1:6; 5:4; Ef 2:5-8; 1Pi 1:10-11; 4:13-14; 5:10, 12; shəndəkə: Rm 3:23; 5:2; 8:17-18; 8:17-18; 9:23; 1Kwər 2:7; 2Kwər 3:18; 4:17; Kwəl 1:27; 3:4; 1Tes 2:12; 2Tim 2:10; 1Pi 5:1

* 5:3 5:3-5 Zhk 1:2-3, 12; 1Pi 1:5-7

* 5:5 5:5 8:39; Cem 22:6; Ebr 6:19

* 5:6 5:6-7 1Pi 3:18

* 5:8 5:8 Zhŋ 3:16

* 5:9 5:9 1:18; 1Tes 1:10

* 5:10 5:10 2Kwər 5:18-20; Kwəl 1:20-22

* 5:11 5:11 8:31

* 5:12 5:12 Ghava 2:17; 3:19; Rm 6:21, 23; 7:9-10

* 5:13 5:13 4:15

* 5:14 5:14 1Kwər 15:21-22, 45-49

* 5:17 5:17 məni mazə: Mt 19:28; 1Kwər 6:2-3; 2Tim 2:12; ShiZhŋ 20:4, 6

* 5:20 5:20 4:15

* 5:21 5:21 6:23

* 6:1 6:1 3:5-8, 31; 5:20

* 6:2 6:2 6:6; 7:4

* 6:3 6:3-4 Gal 3:27; Kwəl 2:12; Tit 3:5; 1Pi 3:21; Mt 28:19

* 6:4 6:4 2Kwər 5:14-15, 17; Gal 6:15; Kwəl 3:1-5, 10

* 6:5 6:5 Flp 3:10-11

* 6:6 6:6 Gal 5:24

* 6:9 6:9-10 SləniKY 2:27; Ebr 9:25-28; 1Pi 3:18

* 6:11 6:11 Gal 2:19; 1Pi 2:24

* 6:12 6:12 12:1

* 6:14 6:14 5:2; Gal 5:18; 1Zhŋ 3:6

* 6:15 6:15 6:1

* 6:16 6:16 Zhŋ 8:34; 2Pi 2:19

* 6:17 6:17 Zhŋ 8:32

* 6:18 6:18 1Pi 2:24

* 6:21 6:21 7:5; 8:6, 13; Zhk 1:14-15

* 6:23 6:23 5:21

* 7:2 7:2 1Kwər 7:39

* 7:4 7:4 6:4; Gal 2:19

* 7:5 7:5 6:21

* 7:6 7:6 6:7; 8:2-4; 2Kwər 3:6

* 7:7 7:7-13 4:15

* 7:7 7:7 Nəw 5:21; Ghava 2:16-17; 3:6

* 7:8 7:8 1Kwər 15:56

* 7:9 7:9 5:13

* 7:10 7:10 SləniTaH 18:5

* 7:10 7:10 Dzəghwa tə pətsa nə məndi va: «Ntsaa məni kwəma wəzə na» kə məndiy, «Ntsaa piy» tsasliti məndi kwa kwəma ka Gərekə. Ma tə pətsa nə məndi va: «Ndə məni kwəma jikir na» kə məndi diɓa na, «Ntsa məti məti tsa» kə ghəshi.

* 7:11 7:11 Ghava 3:13

* 7:12 7:12 1Tim 1:8

* 7:14 7:14 Cem 51:7

* 7:15 7:15 Gal 5:17

* 7:18 7:18 Ghava 8:21; Flp 2:13

* 7:23 7:23 Gal 5:17; Zhk 4:1; 1Pi 2:11

* 7:24-25 7:24-25 1Kwər 15:57

* 8:1 8:1 1:18; 5:1

* 8:2 8:2 3:27; 7:7-11

* 8:3 8:3 Gal 4:4; Flp 2:7-8; 2Kwər 5:21

* 8:4 8:4 6:22; 7:4; 13:10; Gal 5:16, 25

* 8:6 8:6 6:21; Gal 6:8

* 8:9 8:9 1Kwər 3:16

* 8:10 8:10 Gal 2:20; 1Zhŋ 3:24

* 8:11 8:11 2Kwər 4:14

* 8:12 8:12 6:18

* 8:13 8:13 Gal 6:8; Ef 4:22-24

* 8:14 8:14 1Zhŋ 2:29–3:1

* 8:15 8:15 Mk 14:36; Gal 4:5-7

* 8:17 8:17 5:12; Gal 4:7; Flp 3:10-11

* 8:18 8:18 2Kwər 4:17

* 8:19 8:19 Kwəl 3:4; 1Zhŋ 3:2

* 8:20 8:20 Ghava 3:17-19

* 8:23 8:23 2Kwər 5:2-5

* 8:24 8:24 2Kwər 5:7; Ebr 11:1

* 8:25 8:25 2Kwər 4:18

* 8:27 8:27 Cem 139:1

* 8:28 8:28 Zhəwbə 2:10; Ef 1:11

* 8:29 8:29 Kwəl 1:18; Ebr 1:6

* 8:30 8:30 1:7; 5:2; 2Tes 2:13-14

* 8:31 8:31-34 Ezay 50:8-9

* 8:31 8:31 Cem 118:6

* 8:32 8:32 5:8; Zhŋ 3:16

* 8:34 8:34 4:25; SləniKY 2:33; Ebr 7:25; 1Zhŋ 2:1

* 8:35 8:35 2Kwər 5:14

* 8:36 8:36 Cem 44:23; 2Kwər 4:11

* 8:37 8:37 1Zhŋ 5:4-5

* 8:38 8:38 Ef 1:21; 1Kwər 3:22; 15:24; 1Pi 3:22

* 8:39 8:39 5:5; Zhŋ 3:16; 2Kwər 13:13; Ef 1:4; 2:4; 1Tes 1:4; 2Tes 2:16

* 9:2 9:2-3 Səvəri 32:32

* 9:4 9:4 mənti shi ka ndərazhi nzə: Səvəri 4:22; ꞌWəzh 11:1; shəndəkə: Səvəri 16:10; 24:16-17; 40:34-35; sla kiri: Ghava 17:7; Səvəri 24:7-8; kwəma pəhəti Hyala: Səvəri 20:24; mbəlanakə miy: 3:2, 4; 4:13, 17; Gal 3:6, 14

* 9:5 9:5 15:8; Səvəri 3:6, 15; Kəristəw: Mt 1:1; Rm 1:3-4

* 9:5 9:5 Ma kə nihwəti mbəzli kaa gəzə kwəma vay: Kəristəw tsa vay, Hyala na. Ghəci sləkə shiy gwaꞌa gwaꞌa! Ə pə ghwəmməə fal ya hwəmɓa, kə ghəshi.

* 9:6 9:6 3:3-4; 2:28-29

* 9:7 9:7 Ghava 21:12; Mt 3:9

* 9:8 9:8 Gal 3:7; 4:23

* 9:9 9:9 Ghava 18:10, 14

* 9:10 9:10-12 Ghava 25:21-23; Rm 11:6

* 9:13 9:13 Mala 1:2-3

* 9:14 9:14 3:5; Nəw 32:4

* 9:15 9:15 Səvəri 33:19; Mt 20:1-15

* 9:16 9:16 Ef 2:8

* 9:17 9:17 Səvəri 9:16

* 9:18 9:18 Səvəri 4:21; 7:3; 9:12; 14:4; 1Pi 2:8

* 9:20 9:20 Ezay 29:16; 45:9

* 9:21 9:21 Zher 18:6; 2Tim 2:20

* 9:22 9:22 2:4, 8

* 9:23 9:23 5:2

* 9:24 9:24 1:16; 10:12

* 9:25 9:25 ꞌWəzh 2:25; 1Pi 2:10

* 9:26 9:26 ꞌWəzh 1:10

* 9:27 9:27-28 Ezay 10:22-23

* 9:29 9:29 Ezay 1:9

* 9:30 9:30 10:20

* 9:31 9:31 10:2-3

* 9:32 9:32 4:4-5

* 9:33 9:33 Ezay 8:14; 28:16; 1Pi 2:6-8

† 9:33 9:33 Ma hakwə tsa va, ya kəlɓa va kiy, ghəci na Yesəw Kəristəw.

* 10:1 10:1 9:1-3

* 10:2 10:2 SləniKY 22:3

* 10:3 10:3 1:17

* 10:4 10:4 Gal 3:24-25

* 10:5 10:5 SləniTaH 18:5; Gal 3:12

* 10:6 10:6-8 Nəw 30:12-14

* 10:9 10:9 1Kwər 12:3; Flp 2:11

* 10:11 10:11 9:33

* 10:12 10:12 3:22

* 10:13 10:13 Zhəw 3:5

* 10:15 10:15 Ezay 52:7

* 10:16 10:16 Ezay 53:1; Zhŋ 12:38

* 10:17 10:17 Zhŋ 17:20

* 10:18 10:18 Cem 19:5

* 10:19 10:19 Nəw 32:21; Rm 11:11

* 10:20 10:20 Ezay 65:1; Rm 9:30

* 10:21 10:21 Ezay 65:2

* 11:1 11:1 SləniKY 22:30; 2Kwər 11:22; Gal 1:13-14; Flp 3:5

* 11:2 11:2 11:29; Cem 94:14; Zher 31:37

* 11:3 11:3-4 1Mezh 19:10, 14, 18

* 11:5 11:5 9:27

* 11:6 11:6 4:5; Gal 3:18

* 11:8 11:8 Ezay 29:10; Nəw 29:3; Mt 13:14-15

* 11:9 11:9-10 Cem 69:23-24; 35:8

* 11:11 11:11 SləniKY 13:46; Rm 10:19

* 11:13 11:13 1:5

* 11:16 11:16 Ɓəla 15:19-21

* 11:17 11:17 Ef 2:11-13

* 11:18 11:18 Zhŋ 4:22

* 11:20 11:20 1Kwər 10:12

* 11:25 11:25 Mt 24:14; Zhŋ 10:16

* 11:26 11:26-27 Ezay 59:20-21; 27:9; Zher 31:33-34

* 11:29 11:29 3:3-4; 15:8

* 11:32 11:32 3:22; Gal 3:22

* 11:33 11:33 Zhəwbə 11:7; Cem 139:17

* 11:34 11:34 Zhəwbə 15:8; Ezay 40:13

* 11:35 11:35 Zhəwbə 41:3

* 11:36 11:36 16:27; 1Kwər 8:6

* 12:1 12:1 6:13; 1Pi 2:5

* 12:2 12:2 Ef 4:22-24; 1Tes 5:21

* 12:3 12:3 1:5; Mt 20:26; 1Kwər 12:11, 28; Ef 4:17

* 12:4 12:4-5 1Kwər 12:27

* 12:6 12:6-8 1Kwər 12:4-11; 12:27–14:40; 1Pi 4:10-11

* 12:7 12:7-8 SləniKY 6:1-3; 2Kwər 9:5, 7

* 12:9 12:9 2Kwər 6:6; 8:24; 1Tim 1:5; 1Pi 1:22; 1Kwər 13:4-7

* 12:10 12:10 14:15; Zhŋ 13:14-15; Gal 5:13; 6:3, 10; Ef 4:2; Flp 2:2-3

* 12:11 12:11 8:9; Gal 5:25; ShiZhŋ 3:15

* 12:12 12:12 5:2-3; 8:24-25; Mt 24:13, 22; Lk 18:1; 1Kwər 10:13; 1Tes 2:14

* 12:13 12:13 Gal 6:10; Ebr 13:2

* 12:14 12:14 Mt 5:44

* 12:15 12:15 Zhəwbə 30:25; 1Kwər 12:26; 2Kwər 11:29

* 12:16 12:16 Fir 3:7; 1Kwər 1:10-11, 19-20, 27-28; 8:1

* 12:17 12:17 Fir 20:22; 1Kwər 6:7; 1Tes 5:15; 1Pi 3:9

* 12:19 12:19 Nəw 32:35; Mt 5:39

* 12:20 12:20 Fir 25:21-22; Mt 5:44

* 13:1 13:1-7 SləniKY 5:29; Tit 3:1; 1Pi 2:13-14; ShiZhŋ 13; 20:4

* 13:1 13:1 Fir 8:15-16

* 13:3 13:3 1Pi 2:14; 3:13

* 13:5 13:5 2:15

* 13:7 13:7 Mt 22:21

* 13:8 13:8-10 Zhŋ 13:34; 1Kwər 13; 16:14; Gal 6:10

* 13:9 13:9 Nəw 5:17-21; SləniTaH 19:18; Mt 22:34-40; Gal 5:14; Zhk 2:8-13

* 13:11 13:11-12 1Tes 5:5-8

* 13:11 13:11 Ef 5:14-16; 1Kwər 7:29-31

* 13:12 13:12 Ef 5:11; 6:11, 13; 1Zhŋ 2:8

* 13:13 13:13 Lk 21:34; Ef 5:18

* 13:14 13:14 Flp 2:5; Kwəl 3:15

* 14:1 14:1–15:6 1Kwər 8:1-13; 9:22; 10:23-33; Kwəl 2:16, 20-22; 1Tim 4:4-5; Ebr 13:9

* 14:1 14:1 15:7

* 14:2 14:2 Dani 1:8; 1Kwər 10:25-28

* 14:5 14:5 Gal 4:10

* 14:5 14:5 Kwəma gəzə Pəl va tiɓay, sa nzana mbaꞌa nihwəti vicihi niy nza tiɓa va ka Zhəwifə pərshi kən nihwəti. Vici nja vici dəkəva ka Zhəwifə, ya nihwəti vicihi ka ghəshiy məni makwaghwahi ti shi. Va tsəgha niy nza nihwəti ka Zhəwifəə nəw Yesəw ghwəlashi mbə fə diməə dzəti vicihi va.

* 14:6 14:6 1Tim 4:3-5

* 14:7 14:7-9 2Kwər 5:14-15; Gal 2:19-20

* 14:10 14:10 2:6

* 14:11 14:11 Ezay 45:23-24

* 14:12 14:12 Gal 6:5

* 14:13 14:13 1Kwər 10:32; 1Zhŋ 2:10

* 14:14 14:14 14:23; Mt 15:11; SləniKY 10:15; Tit 1:15

* 14:15 14:15 1Kwər 8:1, 11-13; 13; Gal 6:10

* 14:17 14:17 Mt 6:31-33; 1Kwər 8:8; Gal 5:22-24

* 14:21 14:21 1Kwər 8:13

* 14:23 14:23 14:14

* 15:1 15:1-2 14:1-2; 1Kwər 8:1-2; 10:23-24

* 15:3 15:3 Cem 69:10

* 15:4 15:4 1Kwər 10:11; 2Tim 3:16

* 15:5 15:5 12:16; Flp 2:2-5

* 15:7 15:7 14:1

* 15:8 15:8 Mt 15:24; SləniKY 3:25-26

* 15:9 15:9 Cem 18:50; Rm 11:30

* 15:10 15:10 Nəw 32:43

* 15:11 15:11 Cem 117:1

* 15:12 15:12 Ezay 11:10

* 15:13 15:13 5:1-2; 8:14-16, 24-28; 12:12

* 15:15 15:15-16 1:5

* 15:16 15:16 Flp 2:17

* 15:18 15:18 2Kwər 3:5

* 15:19 15:19 Mk 16:17; 2Kwər 12:12

* 15:20 15:20 1Kwər 3:10-12; 2Kwər 10:15-16

* 15:21 15:21 Ezay 52:15

* 15:22 15:22-24 1:9-13

* 15:25 15:25 SləniKY 19:21; 20:22; 24:17

* 15:26 15:26 1Kwər 16:1; 2Kwər 8:1-9; Gal 2:10

* 15:27 15:27 1Kwər 9:11

* 15:30 15:30 2Kwər 1:11; Ef 6:18-19; Kwəl 4:3; 2Tes 3:1-2

* 15:31 15:31 SləniKY 21:10-11; 1Tes 2:14-15

* 15:32 15:32 1:7

* 15:33 15:33 1Tes 5:23

* 16:1 16:1 SləniKY 18:18

* 16:3 16:3 SləniKY 18:2, 18-19, 26

* 16:5 16:5 1Kwər 16:15, 19; Kwəl 4:15; Flm 2

* 16:13 16:13 Mk 15:21

* 16:16 16:16 1Kwər 16:20; 2Kwər 13:12; 1Tes 5:26; 1Pi 5:14

* 16:17 16:17 Mt 7:15; 2Tes 3:6; Tit 3:9-10; 2Zhŋ 10

* 16:18 16:18 Flp 3:19; Kwəl 2:4

* 16:19 16:19 1:8

* 16:20 16:20 1:7

* 16:21 16:21 Timəte: SləniKY 16:1

* 16:23 16:23 Erastə: 2Tim 4:20

* 16:25 16:25 Ef 1:9; 3:4-5; Kwəl 1:26

* 16:26 16:26 1:2, 5

* 16:27 16:27 11:36; Flp 4:19-20; 1Tim 1:17; Zhəwdə 25; ShiZhŋ 4:11

1 Kwərintə

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Kwa taŋa zliya tsasliti Pəl kaa ka

Kwərintə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ghala pətsaa tsasli Pəl zliya nay, ghəci tə hiɗi ka Efesə nza na. Ghala vəghwə tsa vay, məlmə Kwərintə na sa niy nza dikə na tə hiɗi ka Gərekə. Tərəŋw nza gəna va mbəzli mbəɓa, ka zhəghə dəvə tə hiɗi ka Rəm lə ni tə hiɗi ka Azəyəy, dzəvəri mbə məlmə va ka ghəshiy taŋə. Tərəŋw mbəzli mbəɓa niy məməni ghwərghwər ki, zhini mbaꞌa ghəshi niy nəwvə ta mbəri tsa mbəzli ghənghən ghənghən.

Dza Pəl ki, mbaꞌa tsəhəy mbə məlmə ka Kwərintə va, ghəci mbə wə kwa baka wə ci. Aa hiy mbə məlmə va tir məŋ lə dəghəsə, ndəkwə ta mənti piya bakə, mbaꞌa gəzanshi kwəma Yesəw Kəristəw kaa mbəzli mbəɓa. A ghwəy dza kəsay nəwər tsa va mbə zliya ka kwal Yesəw vəh 18. Ma sa dzay Pəl ki na, mbaꞌa shiy ghənghən ghənghən ghati səsə məhərli mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə va, mbaꞌa favə.

A Pəl tsasləhwə zliyahi ghənghən ghənghən faɗə kaa ka Kwərintə: Ma kwa taŋa zliya gha naa tsasli na tsəhəta nava va ghwəmmə ghwəmə shi ndatsə niw, a zata. Kar Pəl gəzə kwəmaa dzəkən zliya va mbə 1 Kwərintə 5:9-13. Ma kwa baka zliya ciy, a nava tsəhəta va ghwəmmə. Ghənzə na zliya har ghwəmmə naa «Kwa taŋa zliya tsaslanaghə Pəl kaa mbəzli mbə məlmə Kwərintə».

Ma kwəma tsasli Pəl zliya na tiy, kwəma bakə na. Kwa taŋa kwəmay, dzəkən kwəma favə na vaa dzəkən shi, kwa bakay, ta zləɓanshi kwəmaa dzəkən kwəmaa səəti shi mbaꞌa ghəshi niy tsaslanaghə zliya kaa Pəl, ta ɗəw dzəkən.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1:1-9 Pəl səkwə ka Kwərintə, ka mananta ꞌwəsa kaa Hyala ta kwəma shi.

Vəh 1:10 paꞌ tə vəh 4:1-21 Pəl gəzə kaa ka Kwərintə a ghəshi zlay tihəva kwa jipə shi.

Vəh 5 Pəl gəzanshi zləɓa ma kwəma rəɗa rəɗa na kwa jipə shi.

Vəh 6:1-11 Pəl gəzanshi zlay ɓə kwəma kwa jipə shi, ta dza ta sləka kwa kwəma mbəzliy nəw ma Yesəw.

Vəh 6:12-20 Kwəmaa fə shəndəkəə dzəti Ndə sləkəpə ɗi na mbəzliy nəw Yesəw məni lə vəgha shi.

Vəh 7 Kwəmaa dzəkən ɓəva lə ɓəva ma.

Vəh 8:1 paꞌ tə vəh 11:1 Dzəkən sləkə tsa sləkə ka nəw Yesəw ghən tsa shi.

Vəh 11:2-34 Njasa təɓə mbəzliy nəw Yesəw məni mbə jakəva tsa shi.

Vəh 12 paꞌ tə vəh 14 Gəzə kwəmaa dzəkən bərci ɓəpə Safə tsa Hyala ta məni shiy ghənghən ghənghən.

Vəh 15 Dzəkən zhakati tsa mbəzli mbə məti.

Vəh 16 Kwa kərni gəzə kwəma Pəl, mbaꞌa səkwə tsa səkwə shi Pəl.

1

Səkwəpə tsa Pəl

1 *Yən tsasli na zliya na, yən yən Pəl, ntsa harvə Hyala ta nza ka ndə kwal tsa Yesəw *Kəristəw. Sa təɓanati na tsəgha, va tsəgha harvəra na. Ghəy lə zəməmmə Səsəten tsasli na. 2 *Kaa ngəŋwəy ghwəy mbəzli Hyala nəw Yesəw mbə məlmə ka Kwərintə gwanaŋwəy tsasli ghəy zliya na, ngəŋwəy ghwəy mbəzli mənti Yesəw Kəristəw ka mbəzli Hyala. Ghənzə haraŋwəy na ta nza ghwəy ka shi nzə. Mbəzliy tsəfəkwə kwa kwəma Yesəw Kəristəw gwanashi ya paꞌ kwəmaɓa na ghəshiy, ghənzə harashi na ta nza ghəshi ka shi nzə kwərakwə. Ndə sləkəshi na Yesəw Kəristəw, Ndə sləkəmmə ghəci kwərakwə. 3 Məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Dəmmə Hyala, ghəshi lə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghəshi ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy.

Shi wəzə ni kwəmavə mbəzli ka Kwərintə tə mbərkə Yesəw *Kəristəw

4 Yən yən Pəl kiy, war mbə mananta ꞌwəsa nzee ya hwəmɓa kaa Hyala tə mbərkə kwəma ghwəy. Sa nzana, mbaꞌa məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə mbə jakəva tsa ghwəy lə Yesəw Kəristəw. 5 *Mbə jakəva tsa ghwəy li kiy, dzəghwa Hyala mbaꞌa ndaŋwəy ya nimaɓa shi wəzə ni kwa kwal tsa nzə gwanashi. Dzəghwa tərəŋw ghwəy sənata kwəma, mbaꞌa ghwəy mbay gəzə kwəma kaa mbəzli wəzə wəzə. 6 Ma mənta kwəma va tsəghay, sa nzana, ghala pətsaa niy gəzaŋwəy ghəy kwəma Kəristəwəy, mbaꞌa ghwəy zləɓavə wəzə wəzə, lə nəfə kwətiŋ. 7 *Va tsəgha na kiy, sə tiɓa mbaꞌa ghwəy tərhay mbə shi ɓə Hyala kaa mbəzli na na ghwəy ghwəy mbəzliy ndəghə vici dza Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw təzli tiw. 8 *Ghəci ghəci Yesəw dəꞌwə ghən tsa ci dza naa kəətiŋwəy, ta mbə ghwəy garəŋwəy lə bərci, paꞌ tə kwa kərni vəghwə. Vantaa fəti dzaa nza dzar kwa kaɓaka ghwəy fəca dza Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw zhəghəvaa səəkə. 9 *Na Hyalaa harvəŋwəy va ta nza ghwəy jakəjakə lə Zəghwə nzə Yesəw Kəristəw Ndə sləkəmməy, gəzə kwəma bakə bakə na kwa miy tsa nzəw! Ya namaɓa na kwəma gəzəkə nay, war tsəgha dza naa nza.

Tihəva tsa kwa jipə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Kwərintə

10 *A ngwarməhira, a cəꞌwəŋwəy ya lə slən tsa Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw, a ghwəy yəməti miy tsa ghwəy gwanaŋwəy ka sa kwətiŋ tsa. Ka tihəva ghwəy kwa jipə ghwəy ma. Jakətim ghən tsa ghwəy wəzə wəzə, a kwəma mbə nefer ghwəy nza ka sa kwətiŋ na, tsəgha məhərli ghwəy diɓa. 11 Va wa gəzee kwəma va tsəghay ngwarməhiray, sa nzana mbaꞌa nihwəti mbəzli kəghi tsa zhaməmmə Kəlawe tsəhəshi tikə, mbaꞌa ghəshi gəzara, ghwəyəy, mbə həərəva nza ghwəy kwa jipə ghwəy, kə ghəshi. 12 *Ma tihəva tsa kwa jipə ghwəy va gəzə yay, avanay: Ya wa ndə mbə ghwəyəy, lə na ci gəzə kwəma na kwətiy: «Pəl nəwee» kə tsahwəti, ma kə tsahwəti na: «Apələsə nəwee nee!» kə. Ma kə tsahwəti ɓa na: «Piyer nəwee!» kə. Ma kə tsahwəti di ɓa na: «Na neyey, Kəristəw nəwee nee!» kə. 13 Əy, kwəma zhini ghwəy tihəvəri Kəristəw kia? Yən yən Pəl na sa daŋwavəgha məndi vəgha tsəm tə mbərkə jikir tsa ghwəy shəkəna? Naa lə slən tsa Pəl niy məntəŋwəy məndi *batem na pən? A ghwəy sənay kwəmee mbə kwəma vaw pə ghwəy nanzə ɓay? 14 *ꞌWəsa nə ya kaa Hyala, sa nzana kala mənəhwə batemee kaa ndə mbə ghwəy, dzəghwakən kar Kərispəsə ghəshi lə Gayəsə. 15 Ya gar gəzə ndə nza mbə ghwəy na: «*Batem tsa məntəra Pəl vay, lə slən tsa ci məntəra na» kə. 16 *Eh! Yi sham ki, e zəzəvə tsahwəti ntsa mənəhwee batem kaa ngəci. E mənəhwə kaa Sətefanəsə ghəshi lə mbəzli kəghi tsa ci diɓa sham. Sənivee yən zhiniy mənəhwə batem kaa tsahwəti dzəghwakən mbəzli va diɓa kiw. 17 Sa nzanay, ghwənara Yesəw Kəristəw ta dza ta mananshi batem kaa mbəzliw. Ta gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli ghwənara na. Ma yən mbə gəzə kwəma va ɓa na, ka gəzee lə sənata kwəma mbə ghən ndə ngəriw. Va way, vantaa məti mətiy Yesəw va vəgha tsəm mənta ka kwəma gəmta na.

Bərci Hyala, lə sənata kwəma nzə

18 *Mbaꞌa kə məndiy gəzə kwəmaa dzəkən məti *Kəristəw va vəgha tsəməy, nja kwəma kama ghən ti, ka naa pəzli va mbəzliy dza ta zashi. Ma na ghwəmmə, ghwəmmə shi nza Hyala mbə mbəlimməy, a ghwəmmə sənay, lə bərci Hyala na mbə kwəma məti Kəristəw vəgha tsəm, pə ghwəmmə. 19 **Ava war tsəgha gəzəkə Hyala mbə Zliya nzə kwərakwə, ma kəy:

«Ta zamti sənata kwəma mbə ghən mbəzliy sənata kwəma dzee.

Zhini mbaꞌee ɓanti məhərli mbə ghən ka məhərli!» kə.

20 Tsəgha kə kiy, kwəma dza ka sənata kwəma tikə tə hiɗiy kəray lə sənata kwəma shi va kia? Ya ka ɓənipə kwəma na tsahwəti pətsa dza ghəshiy kəray ti tiɓa na? Ya mbəzli nja mbəzliy ngəngərə ghəpə vaa dzəkən shi tikə tə hiɗi na, nahwəti kwəma dza ghəshiy ghakə tiɓa na? Tiɓa teepəw! Na Hyalay, a cikəvəri, ma na sənata kwəma mbəzli tikə tə hiɗiy, kwəma kama ghən ti na, kə.

21 *A Hyala mənti shiy lə sənata kwəma nzə, ka nashi mbəzli tikə tə hiɗi. Ma ghəshi lə na shi va sənata kwəma na, kala ɓəti shi mənti Hyala va ghəshi nja shiy. Va tsəgha ɓəti ghəshi kwəma gəzə ghəy na nja kwəma kama ghən ti. Ma na Hyala nanzə kiy, lə kwəma ɓəti mbəzli va nja kwəma kama ghən ti tarəkə na mbəli mbəzliy ɓanavə nefer shi. 22 *Mbəzli *ka Zhəwifəy, war ghəy nashi shi maɗaŋa maɗaŋa ni dza ghəy ɓəti kwəma va ka kwəma kataŋ na, kə ghəshi. Ma ka Gərekə nashi na, war ghəy sənamti kwəma va lə na ghəy sənata kwəma, kə ghəshi. 23 *Ma na na ghəy na ghəy kiy, kwəmaa dzəkən Kəristəw tsa daŋwavəgha məndi vəgha tsəm na sa gəzə ghəy kaa mbəzli. Dzəghwa ka Zhəwifə nashi ki na, mbaꞌa ghəshi ɓəti njasa ngəɗishim dzəmbə nahwəti kwəma gəmgəm na. Ma hwəlfə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə na, nja kwəma kama ghən ti, ghəshi ɓəti. 24 *Ma va mbəzli təravə Hyala ta nza ghəshi ka shi nzə, ya ka Zhəwifə na ghəshi, ya mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ghəshiy, a ghəshi sənay, mbə ci bərci Hyala, lə sənata kwəma Hyala na Yesəw səvəri, kə ghəshi. 25 *Ma na shi mənti Hyala va nighəshi mbəzli nja shi kama ghən ti shiy, a ghəshi taŋəti sənata kwəma ndə ngəri. Ya ə nighəti mbəzli Hyala nja kwa daw bərci diɓay, a bərci Hyala va daw ni taŋəti bərci va ndə ngəri.

26 *A ngwarməhira, nighətim di. Sənzənvay, ghwəy gwanaŋwəy, ghwəy mbəzli təravə Hyala va na, mbəzli njaa shi nza ghwəy tay? Ɗaŋ na ka sənata kwəma, dzar kwa sənata kwəma mbəzli tikə tə hiɗi mbə ghwəy nay ghwəy ta na? Ɗaŋ na hwəlfə ka hiɗi mbə ghwəy nashi ghwəy na? Ɗaŋ na mbəzli diɓədiɓə ni va mbəzli tikə tə hiɗi mbə ghwəy na? 27 *Ma Hyala nanzə kiy, mbəzli zhəghəti mbəzli tikə va tə hiɗi nja mbəzliy sənata ma kwəmaa təravə na ta nza ghəshi ka mbəzli nzə. War ta mbə ghənzəə pakən haꞌwə kən ka sənata kwəma. Mbəzli daw daw bərci ni va mbəzli tikə tə hiɗiy təravə na, ta mbə ghənzəə pakən haꞌwə kən ka bərci. 28 Mbəzli gəmshi ni səna məndiy dzəkən shi, ka ndərəshi tikə tə hiɗiy, ghəshi na shi təravə Hyala ta nza ghəshi ka mbəzli nzə. War ta mbə ghənzəə sawavəri mbəzli diɓədiɓə ni tikə tə hiɗi mənti Hyala kwəma va tsəgha. 29 Ma ghalaɓa kiy, ndə tiɓa ya kwətiŋ dzaa mbay kəli ghən tsa ci kwa kwəma Hyalaw. 30 *Hyala va jakayŋwəy na lə Yesəw Kəristəw. Dzəghwa na mbaꞌa mənti Yesəw ta nza ghəci va ghəy ka na ghəy sənata kwəma sənata ghəy. Tə mbərkə Yesəw Kəristəw nighəmmə Hyala nja mbəzli slar slar ni, kwa mətsə nzə sana. Mbaꞌa ghwəmmə zhəghəmmə ka mbəzli nzə, mbaꞌa mbəlantəmmə səvəri mbə dəvə *kwəma jikir na. 31 *Ma mənti Hyala tsəghay, ta mbəə nza nja kwəma tsasliti məndi va mbə Zliya. Saa ni va:

«War mbaꞌa kə ndəə ɗi kəli ghən tsa ciy,

lə kwəma mənti Ndə sləkəpə kəə kəli sa ci»kə.

2

Kwataka kwəmaa dzəkən məti Yesəw vəgha tsəm niy gəzə Pəl kaa ka Kwərintə

1 *Yən kwərakwə kiy ngwarməhiray, ghala pətsaa niy tsəhəree va mbə ghwəy ta gəzaŋwəy kwəma shiy niy nza mbəmbə ni, dzəghwa mbaꞌa Hyala citəŋəyshiy, lə məcaŋa gəzə kwəma ꞌyahəꞌyahəta na niy gəzee kwəmaw. Diɓay, lə sənata kwəma mbəzli tikə tə hiɗi niy gəzee kwəmaw. 2 *Sa nzanay, ghala yən ghwəla ta tsəhə mbə ghwəy na, niy tarəkə pəla nahwəti kwəmee mbə ghwəy dzəghwakən Yesəw *Kəristəw gwaꞌa tsəghaw. Gaw dzəkən məti mətiy na va vəgha tsəm ta kwəma mbəzli jikir na niy gəzee kwəma. 3 *Ghala pətsa vay, war nja ntsa kama bəliti və niy nzəyree mbə ghwəy. Tərəŋw niy ghəraɗa hazləni, kala gwərgwərə yən niy nza. 4 *Yən mbə gəzaŋwəy kwəma Hyalay, lə sənata kwəma tikə tə hiɗi gar mbay ngəɗivəŋwəy niy gəzaŋwəy ya kwəmaw. *Safə tsa Hyala niy ciŋwəy na lə bərci, kataŋ na kwəma gəzaŋwəy ya va, kə. 5 *Ma sa favə ghwəy bərci Hyala mbə kwəma va tsəgha ki na, dza ghwəy mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Yesəw. Tə sa favə ghwəy kwəma sənata mbəzli tikə tə hiɗi niy nzanaw.

A Hyala sənata kwəma, njasa nza na

6 Ya tsəgha nzə nanzə kiy, mbə ɓananshi sənata kwəma nzee kaa mbəzliy təhəshi mbə kwəma Hyala. Ə na na nzanay, kwəma sənata mbəzli tikə tə hiɗi naw. Diɓay kwəma sənata mbəzli dikə dikə ni tikə tə hiɗi naw. Ta na niva mbəzliy, ta bəkwəshi dza ghəshi. 7 *Ma gəla na ɓananshee na sənata kwəma kaa mbəzliy, na Hyala sənata kwəma na nava, sa tə mbə. Ghala ghənzə ghwəla ta nga hiɗi niy təravə Hyala sənata kwəma va, ta mbə ghwəmmə nzəy kwasəbə, mbə shəndəkə tsa nzə. Dza na mbaꞌa mbələy, kalaa niy nata mbəzli kwataŋa. 8 *Nava sənata kwəmay, sənata mbəzli dikə dikə ni tikə tə hiɗiw. Mbaꞌa kə ghəshi niy sənata nzay, ka dza ghəshiy daŋwavəgha Ndə sləkəmmə tsa gwəramti shəndəkə va ti vəgha tsəm nzaw. 9 *Ma kwəma mənti Hyala va tsəgha kiy, nja kwəma tsasliti məndi va mbə Zliya nzə va na. Ma kə məndiy:

«Shi səəkə ma ndə ngəriy nashi lə mətsə ci,

kala səəkə ghəciy favəshi lə sləmə ci.

Zhini kala səəkə ghəciy təkəhwəə dzəkən shiy,

Ghəshi na shi gwəmati Hyala,

mbaꞌa fəyshi kaa mbəzliy ɗi» kə.

10 Ghwəmmə na na ghwəmmə kiy, a Hyala cikəvərimmə shi va, lə Safə tsa nzə va ɗewɗew tsa. Na *Safə tsa Hyalay, cəkeꞌ sənashi na shiy. Ya kwəma təkə Hyala mbəɓa mbəɓa nzəy, cəkeꞌ sənata na. 11 Mbaꞌa kə ndə təkəti kwəma mbə nəfə tsa ci sanay, ndə tiɓaa sənata kwəma va kala war ghəci ghəci ntsaa təkəti kwəma va vaw. Ava tsəgha na lə Hyala kwərakwə ki, war Safə tsa nzə kwətiy na saa sənata kwəma mbə nəfə nzə. Tsahwəti ndə tiɓaa sənataw.

12 *Ma ghwəmmə na na ghwəmmə kiy, a Hyala ndammə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa. Safə tsaa səəkə va mbəzli tə hiɗi naw. Safə tsa nzəə ndammə Hyala, ta mbə ghwəmmə sənashi shi ndammə Hyala lə wəzə hwər tsa nzə.

13 *Ghala pətsa ka ghəy gəzanshi kwəmaa dzəkən kwəma va kaa mbəzli kiy, lə sənata kwəma ɓənivə ghəy va mbəzli tikə tə hiɗi ka ghəy gəzəw, Safə tsa Hyala ka naa ciŋəy kwəma ka ghəy gəzə. Ka ghəy dza ki na, ka gəzə kwəmaa dzəkən Safə tsa Hyala kaa mbəzli nza Safə tsa va mbə nefer shi. 14 *Ma ntsa kama Safə tsa Hyala mbə nəfə tsa ciy, ka mbay tsava ndəə zləɓa shi cipə Safə tsa Hyalaw. Nja shi kama ghən ti shi ka naa nighəshi. Ka mbay naa favəshiw, sa nzanay, lə bərci Safə tsa Hyala ka məndiy mbay təravərishi. 15 A na ntsa nza Safə tsa Hyala mbə nəfə tsa ciy, aa sənay təravəri shiy gwanashi. Ka mbay ndəə ɓanavə fətiw. 16 *Sa nzana, ma kə məndi mbə Zliya Hyalay:

«Ndə tiɓa mbaꞌa sənata təkə kwəma mbə məhərli Ndə sləkəpə na?

Ndə tiɓa gar canci kwəma ka na məni na?» kə məndi.

A na ghwəmmə ghwəmmə mbəzli nza Safə tsa Hyala mbə nefer ghwəmmə kiy, təkə kwəma kwətiŋ naa sa mbə məhərli ghwəmmə lə *Kəristəw.

3

Sləni mbəzliy gəzə kwəma Hyala

1 *A ngwarməhira, ghala pətsaa niy nzee mbə ghwəyəy, niy mbay ya gəzaŋwəy kwəma njasa ka məndiy gəzanshi kwəma kaa mbəzli nza *Safə tsa Hyala mbə nefer shiw. Nja kaa mbəzli gəmshi ni niy gəzaŋwəyee kwəma. Sa nzana ghalaɓay, war nja ndərazhi ghwəlashi ni tə ꞌwa niy nza ghwəy, kala kəliŋwəy ghwəy mbə kwəma Yesəw *Kəristəw. 2 *Kwəmaa niy ɓəniŋwəy yay, nja ꞌwa ka məndi vaa sa kaa zəghwə niy nza na, niy mənta naa ɗafaw. Sa nzanay, niy təhəŋwəy ghwəy gar zəmə ɗafaw. Ya paꞌ sanay, təhəŋwəy ghwəy gar zəmə ɗafaw. 3 *Sa nzanay, ghwəlaŋwəy nza ghwəy mbə məməni shiy nja mbəzli tikə tə hiɗi. Njana nzana mbə hərhə ghwəy kwa jipə ghwəy, ka məməni miyəy, ghala mbə ghwəy lə mbəzli tikə tə hiɗiw, war nja mbəzli gwanashi ni tikə tə hiɗi məni ghwəy kwəma. 4 *Mbə kwəma nə ghwəy va: «Kwəma Pəl nəwee!» kə tsahwəti. Ma tsahwəti ɓa na: «Na Apələsə nəwee nee!» kəy, kwemer ka mbəzli gwanashi ni tikə tə hiɗiy gəzə ghwəy nashi shi va sa?

5 Ghənzə nja na na ghəy bakanaŋəy lə Apələsə kiy, mbəzli nja washi ni nza ghəya? Mbəzliy ghəranta sləni Hyala nza ghəy gwaꞌa tsəgha. Na gəzaŋwəy ghəy kwəma Hyala, mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy. Ya wa ndə mbə ghəyəy, njasa ɓanavə Ndə sləkəpə nici bərci ta sləni ghərati na sləni ci mbə ghwəy. 6 *Nja ka za məniŋəy ghəy. Yənəy, hwəlfəə tsaŋwambee mbə hiɗi, dza Apələsə mbaꞌa ganavə yam. Ma ntsaa pəsəti shi va ka kəlitishiy, Hyala na. 7 A ghwəmmə sənay, na na kar ndə tsəŋwə shiy, lə ndə ga yam kaa shiyəy, mbəzli pərshi ni na ghəshiw. Hyala kwətita ghənzə saa pəsətishi, ka kəlitishi, na sa nza dikə ti mbə kwəma va gwaꞌa tsəgha. 8 *Shiy təhəvəri kar ntsaa tsəŋwəti shiy lə ntsaa ganshi yam tiɓaw. Yəmyəmshi na ghəshi. Ya wa ndə mbə shiy, ta wanci zhəmə sləni ci dza Hyala geꞌi geꞌi lə sləni ghərati na. 9 *Ghəy bakanaŋəyəy, kaa Hyala ghəra ghəy sləni jakə. Ma ghwəy na, nja za Hyala ghwəy məniŋwəy kwərakwə ki.

Lə tsahwəti fir diɓay, nja ciki tsa nga Hyala nza ghwəy. 10 *Sa dzee geꞌi lə ni ya bərci ndara Hyala ta ghəra sləni nzəy, mbaꞌee ghati ghəra sləni mbə ghwəy nja ndə nga ciki tsaa gwəramtiy sənay fə səɗa ciki. Sa fətee səɗa ciki wəzə wəzə na, dza tsahwəti ndə na, ka nga cikiy sati tə səɗa va ki. Nanzə kiy, ya wa ndə mbə ka nga shiy na, məni tə ghəci məhərli wəzə, mbə shi nga naa sati. 11 *A na səɗa ciki naciy, a Hyala garəy gwaꞌa, ghəci na Yesəw Kəristəw. Tsahwəti ndə tiɓa ka mbay fəti nahwəti səɗa ciki ghwəlaw. 12 Ma ka nga shiy ki na, ka nga shiy sati tə səɗa ciki tsa va. Ka nga niy nga lə tsahi mbəzə, nihwəti na, tə tsahi bənɓa, nihwəti na, lə *hərezli ka bərci nza dimə ti shi, nihwəti ɓa na, lə shəghwə, ma nihwəti na, lə məzaɗi, nihwəti diɓa na lə jivəti, tsəgha. 13 *Fəca dza ngwəvəə nza kiy, ta dzəti ngwəla dza sləni ndəə dza ya tsamaɓa ndə ci gwaꞌa. Sa nzana fəcavay, lə ghwə dza Hyalaa dzəghə sləni ghərati ndə ya tsamaɓa ci gwaꞌa. Ta sənay nda sləni wəzə naa ghərati ndə, nda sləni jikir naa ghərati na. 14 Ma ntsa dza na ci sləniy ndita ma va ghwə ghalaɓa kiy, ta wanci zhəmə ci dza Hyalaa dza. 15 *Mbaꞌa kə ghwə dzaa ndəhwə na ndə sləniy, ka dza Hyalaa wanci zhəmə ci kaa tsava ndəw. A Hyala taa mbəlanti nanzə, ə na na nzanay, ngahə dza naa mbəli. Nja ntsaa zləghwəkəvəri ghən tsa ci mbə jipə ghwə.

16 *Ghwəy kiy, ə sənay ma ghwəy, ciki tsa Hyalaa gə ghwəy, ka nzəy Safə tsa nzə ɗewɗew tsa mbə ghwəy pə ghwəy shəkəna? 17 Mbaꞌa kə ndə laɗamti ciki tsa Hyala vay, ta zamti tsava ndə dza Hyalaa dza kwərakwə. Sa nzanay, sa Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə na ciki tsa va. Ciki tsa vay, ghwəy na ki.

18 *Əntaa ndə dzaa gwəravəə ngəɗiti ghən tsa ci gəm ma, war mbaꞌa kə ndə mbə ghwəy nay ghən tsa ci nja ntsaa sənamti kwəma dzar kwa kwəma tikə tə hiɗiy, ghən tsa ciy səəti tsava ndə. Wəzəɓa məniy na nja *hil na va mbəzli tə hiɗi. Ma nza ghəci mbəə kwəmavə məniy ka ntsaa sənata kwəma tsa kataŋ tsa ghalaɓa ki. 19 *Sa nzanay, na ndə ngəri va kwəma sənata na tikə tə hiɗi na, nja shi kama ghən ti nighəti Hyala. Ta na navay, a məndi tsasliti mbə Zliya Hyala, ma kə məndiy:

Lə sənata kwəma shi dəꞌwə ghən tsa shi

kəsəy Hyala mbəzliy sənata kwəma va, kə məndi!

20 *Zhini ma kə tə tsahwəti pi ɓa na:

A Ndə sləkəpə sənata təkə kwəma mbə məhərli

mbəzliy sənata kwəma gwaꞌa gwaꞌa.

Aa sənay kwəma gəmta na na, kə.

21 Ghənzə tsəgha kiy, əntaa ghwəy dzaa dzaŋwəy ta vəshi lə ke ngəri, ka gəzə, mbəzli ntsa tsaꞌ tsa va nza ghəy, pə ghwəy ma. Kwəma ka ghwəy sənatay, sə tiɓa kala sa ghwəyəw. 22 *Ya yən yən Pəl sana, ya Apələsə, ya Piyerəy, shi ghwəy nza ghəy. Ya shi tə hiɗi ni, ya piy tsa piy ndə ngəri, ya mətiy ɓəpəy, war shi ghwəy na ghəshi. Ya shi mbə vəghwə tsa sənzənva ni, ya ni mbə vəghwə tsaa dzaa nzay, war shi ghwəy na ghəshi. 23 *Ma ghwəy kwərakwə ki na, shi Yesəw Kəristəw ghwəy. Ma Yesəw Kəristəw na, sa Hyala ghəci kwərakwə ɓa, tsəgha.

4

Ka kwal Yesəw Kəristəw

1 Na na ghəy, ghəy *ka kwal Yesəw kiy, ka ghəra sləni Yesəw *Kəristəw nza ghəy. Mbəzli ɓanavəshi Hyala kwəma nzə niy mbələy na, ta gəzə ghəshi kaa mbəzli nza ghəy. Ava tsəgha kə mbəzli ɓətəŋəy gwaꞌa tsəgha. 2 *Ma niy təɓə na nanzə kiy, ntsa ɓanavə məndi sləni mbə dəvə ci na, mbaꞌa mənti sləni va lə kwal. 3 Na neyey, ka shashara kwəma gəzə ghwəy dzəkən yaw, ya ndə njaa na Pəl nə nihwəti mbəzliy, kwəma tiɓaa shasharaw. Ya yən dəꞌwə ghən tsee sanay, ka mbay yaa ni ntsa tsaꞌ tsa nzee pənəw. 4 *Ya tsəgha nata mee kwəma gəmgəm na mbə nəfə tseyey, ka dzee mbay ni kwəma gəmgəm na vəyaw pənəw. Ndə sləkəra dza naa slara nee ngwəvə gwaꞌa tsəgha. 5 *Va tsəgha na kiy, ka mbatsə sla ngwəvə ghwəy dzəkən sləni mbəzli di ma. Ndəghətim vici dza Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw səəkə ti. Sa ka na səəkəyəy, ghəci dza naa ɓəkəvəri shi mbəmbə ni dzar mbə kwəsli gwanashi, mbaꞌa ɓəkəvəri kwəma təkə mbəzli mbə nefer shi. Ma fəcava kiy, ya wa ndə na, ta falti dza Hyala geꞌi lə sləni ghərati na. 6 A ngwarməhira, ma kwəma gəzaŋwəy ya vaa dzəkən ghən tsa ghəy lə Apələsə gwanata kiy, ta mbəə kəətitəŋwəy nə ya, nza ghwəy mbəə ɓənivə kwəmaa səvəri mbə. Ta mbə ghwəy nəw kwəma lə kwal tsa nzə, njasa tsasliti məndi mbə Zliya Hyala gwaꞌa tsəgha. Əntaa ghwəy dzaa dzaŋwəy ta vəshi lə tsahwəti ndə, ka ndərə tsahwəti ma. 7 *Ya gha gha ntsaa ɓəti ghən tsa gha va nja pərŋa kiy, wa ntsaa ni, pərŋa nza gha mbə nihwəti mbəzli kə ngəŋaa? Nima shiy na ni kwəmavə gha va lə bərci gha, kala kama Hyala ndaŋa shi kia? Hyala kə ndaŋa shi va gha gwanashi kiy, tawa dzaŋa gha ta kəli ghən gəm njasa nzana lə bərci gha gha kwəmavə shi va gha va diɓa kia?

8 Mənim kwəma ghwəy gwəla, a ghwəy kwəmavə shi ɗi ghwəy gwaꞌa gwaꞌa nana na ghwəy ki. Ka shiy məniŋwəy ghwəy kwa kwal Hyala. A ghwəy ghati məni mazə kala ndəghəŋəy ma. Jəw niy dza naa nza, ghwəy məniŋwəy ka mezhizhə nza kataŋəw. Ghalaɓay ta kwəmavə məni mazə dza ghəy, ghəy ka kwal Yesəw kwasəbə ghwəy nza. 9 *Ma na na ghəy ghəy ka kwal Yesəw, yən nighə nee kiy, war ka mbəzliy kəray ləy hwəm gwaꞌa gwaꞌa nighee Hyala fəyŋəy mbə mbəzli. Nja mbəzli slanakənshim ngwəvə məti, ta dza məndi ta bəkwəshi tə bəghə kwa kwəma mbəzli gwaꞌa gwaꞌa. A Hyala fəyŋəy ka mbəzli dza məndiy ɓasəva gwaꞌa gwaꞌa ta nighəshi, ta nighəshi ka kwal Hyala, lə mbəzli tə hiɗi gwaꞌa. 10 **War nja ka gezlekiki zhəghəŋəy ghəy va mbəzli tə hiɗi, tə sa gəzəpə ghəy kwəma Yesəw Kəristəw na ghəy ki. Dzəghwa ghwəy na ghwəy ki na, njasa ɓətəŋwəy məndi ka mbəzliy sənata kwəma tə sa jakəŋwəy ghwəy lə Yesəw Kəristəw ghwəy nighəti. War nja mbəzli daw daw bəliti ni nighəŋəy məndi. Dzəghwa ghwəy na ghwəy ki na, njasa ɓətəŋwəy məndi ka ka bəliti ghwəy nighəti. Ə tsəərəŋəy məndi na ghəy ki. Ma ghwəy na, njasa fə məndi dikəə dzəti ghwəy ghwəy nighəti. 11 Ya paꞌ ndatsə sanay, mbə ghəraŋəy na ma lə ndir gwaꞌa. Ya kwəbeŋer kən ghən ghəy na, war shi hali hali ni. War ngəraꞌwə məndiy saŋəy təgəm təgəm, war ə ghəy dadaŋərə war daŋərə. 12 *Ə məti ghəy dzəmbə ghəra sləni lə dəvə ghəy ta mbə ghəy kwəmavə shi zəmə ghəy. Ya tsəərəə tsəərəŋəy ndə na, war mbə cəꞌwə Hyala ghəy ti a ghənzə təfanati miy tsa wəzə tsa. Ya war ə saŋəy məndi ngəraꞌwə na, war mbə səꞌwa ghəy. 13 *Ya ə gəzə mbəzli *kwəma jikir naa dzəkən ghəy na, ka gəzanshi kwəma kwa kwəma pəəsli. War nja kwasheɓi tə kəsəkə nighəŋəy mbəzli tə hiɗi, nja shi kwa dəlagwa viꞌi.

14 Ma kwəma tsasliŋwəy ya na tsətsəy, ta mbə haꞌwəə ghəraŋwəy va kwəma məni ghwəy va nə yaw. Əhəŋ, kwəmaa sava ɗee ciŋwəy. Sa nza ghwəy ndərazhee ɗitee. 15 *A na nee, ya njaa kwəmavə ghwəy nihwəti mbəzliy ɓəniŋwəy kwəma Yesəw Kəristəw ləy hwəmee ɗaŋ tsa shiy, war yən kwətira na dəŋwəy mbə kwəma Hyala, yən yən Pəl. Sa nzanay, ghala pətsaa gəzaŋwəy ya yəwən kwəma wəzə na ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Yesəw Kəristəw. 16 *Va tsəgha cəꞌwəŋwəy ya a ghwəy məni kwəma njasa mənee va. 17 *Ava va tsəgha ghwənayŋwəy ya Timəte, ghəci zəghwee ɗee, saa kəsəvə ghəra sləni Yesəw Kəristəw bekir dəvə. Ə ghwənəghəŋwəy ya, nza ghəci zhiniy ciŋwəy nzəy tsee kwa kwal tsa Yesəw. Ka ciŋwəy njasa kee ɓananshi nzəy kaa mbəzliy nəw Yesəw ya kwəmaɓa.

18 Nihwəti mbəzli mbə ghwəyəy, ə dəmdəmə ghəshi hati, ka kəli ghən tsa shi, ka dzee zhiniy tsəhəra mbə ghwəyəw, kə ghən tsa shi. 19 *War mbaꞌa kə Hyala zləɓati kiy, kwa kwəma jəw na ta tsəhəra dzee mbə ghwəy. Sa kee tsəhəray, nzee nata sləni mbata niva mbəzliy kəli ghən tsa shi va kwərakwə di. Əntaa ghəshi taa nza war kəray gəzə kwəma, sa mbata ghəshi gəzə nzə gwaꞌa tsəgha, kala civa bərci *Safə tsa Hyala səvəri mbə shi. 20 *Sa wana gəzee tsəghay, sa nzana mbaꞌa kə Hyalaa sləkə ndəy, kwataka gəzə kwəma ka naa mbata gwaꞌa tsəghaw, kar bərci Safə tsa Hyalaa civaa səvəri mbə. 21 *Nama kwəmaa ɗi ghwəy yən tsəhə mbə ghwəy li kia? Wəzəɓa lə ghədəm tsəhee ta dəꞌwəŋwəy ta naa, naa wəzəɓa sahə kee dzəmbə ghwəy, ka ciŋwəy njasa ɗitəŋwəy ya na?

5

Nighəm dzəkən ghən tsa ghwəy, ghwəy mbəzliy nəw Yesəw

1 *Ya hwəmɓay, war mbə favə kee nza məndiy gəzə kwəma ghwərghwər tsa mənti tsahwəti ndə kwa jipə ghwəy. Ə ɓəvə na mali dəy tsaa yakə, ka nza ghəshi li, kə məndi. Gəla tsava ghwərghwərəy, ya kwa jipə ka ta mbəri, mbəzliy nəw ma Hyala na, səəkə məndiy slavəw. 2 *Ma zhini ghwəy diɓa ya tsəgha nzə na, tapə ghwəy dzəmbəŋwəy mbə vəshi, ka kəli ghən tsa ghwəy. Ə sənay ma ghwəy kwəma gar wahə ghwəy və na sava pə ghwəy na? Gar ɓəkəvəri gəla tsava ntsaa məni shi tsəgha ni va nza ghwəy mbə ghwəy. 3 *Ma yən ta na tsee ghən, ya tsəgha kamee kwa jipə ghwəy dəꞌwə ghən tsee sənzənvay, war mbə ghwəy na təkə kwəmee. E slavəri ngwəvəə dzəkən ntsaa mənti gəla shi haꞌwə haꞌwə ni va tsəgha ni njasa nzee tiɓa mbə ghwəy. 4 Lə Slən tsa Yesəw *Kəristəw Ndə sləkəmmə slavəree ngwəvə ci, ɓasəŋwəyəm, war tiɓa dza təkə kwəmee nza mbə ghwəy kwərakwə, zhini tiɓa bərci Yesəw Ndə sləkəmmə. 5 *Sa ka ghwəy ɓasəŋwəyəy, nza ghwəy zlanay gəla ntsa tsəgha tsa va kaa *ndə jaka tsa Hyala mbə dəvə ci, ta mbə jikir tsa məni na vaa irəvəri, nza Hyala mbəə mbəliti piy tsa ci fəca dza Ndə sləkəpəə səəkə ta sla ngwəvəə dzəkən mbəzli.

6 *Kwəma gar kəli ghən li na gəla kwəma vaw. A ghwəy sənay fir tsaa ni va: Is jəwə tsətsə ka məndiy manambə mbə ghwəpə, ka naa dza na, mbaꞌa pəslivəri ghwəpə va gwanata, kə məndi. 7 *Va tsəgha na kiy, ɓə pə ghwəy ɓəkəvəri *kwəma jikir na va mənta nja *is mbə ghwəy. A ghwəy nza ɗewɗew nja ghwəpə ꞌwar hwaɗi na kama is mbə. E sənay a Hyala manamtəŋwəy ka mbəzli ɗewɗew ni, lə miymiy Yesəw sa mətiy na tə ghwəmmə. Ghəci məniy na ka na ghwəmmə gamə ka məndi vaa sləy ta ta Hyala li mbə *makwaghwa Pakə. 8 Ghənzə tsəgha kiy, ə pə ghwəmmə təhəvərivammə lə shi gəmgəm ni va mənishi nja is. Tsə makwaghwa Pakə ghwəmmə, kala kama lə peŋ tsa nza is mbə. Ɗi na gəzəy, kala kama kwəma jikir na lə ghwərghwər mbə ghwəmmə. Lə peŋ tsa kama is mbə pə ghwəmməə tsə, ɗi na gəzəy, lə nəfə tsa ɗewɗew tsa, ka gəzə na kataŋ na kwəma.

9 *Mbə nahwəti zliyee va niy tsasləghəŋwəy yay, e niy gəzaŋwəy: Əntaa ghwəy jakəva lə mbəzliy məni ghwərghwər ma, pən niy ni. 10 Ma mbə gəzə kwəmee vay, dzəkən mbəzliy məni ghwərghwər gwanashi tə hiɗi niy nza naw. Dzəkən ka məni mətsə ta shi ndə, lə ka ghəli, lə ka tata mbəreketi tikə tə hiɗi niy nza naw. A na mbəzliy məni ni tsəgha ni va shiy tə hiɗi gwanashiy, ka təhəvərivay ndə li shi kala ɓarvay ndə tikə tə hiɗiw. 11 *Ma gəla ntsaa niy nə ya va ka jakəva ghwəy li ma pənəy, gəla ntsaa ni va, ndə nəw Yesəw gee, kə, zhini, ndə ghwərghwər ghəci, ya ndə məni mətsə ta shiy, ya ndə ta mbəri, ya ndə tsəhtsəhə lə mbəzli, ya ndə ghighiva lə shi sa, ya ndə ghəli. Gəla tsava ndəy, ka jakəva ghwəy ya ta zəmə shi zəmə li ma nə ya. 12-13 *Ma na mbəzliy nəw ma Yesəwəy, yən dza naa sla ngwəvəə dzəkən shiw. Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə dza naa slanshi na shi ngwəvə. Ghwəy na na ghwəyəy, ghwəy dza naa sla ngwəvəə dzəkən mbəzli nza ghwəy mbə nəw Yesəw li shi. Ma kə Zliya Hyalay: «Ɓəkəvərim ntsaa məməni kwəma jikir na mbə ghwəy» kə, tsəgha pə ghwəy mənti ki.

6

Ka har ghən tsa ghwəy ghwəy dzəti ngwəvə kwa kwəma mbəzliy nəw ma Yesəw ma

1 Mbaꞌa kə kwəma səəti mbəzli kwa jipə shi mbə ghwəy ghwəy mbəzliy nəw Yesəw kiy, a shiy mənishi dza ghəshiy dzashi ta sləka kwəma va va mbəzliy nəw ma Yesəw, mbərəkə ghəshi zlay dza ta sləka nzə va mbəzli Hyalaa? 2 *Ə sənay ma ghwəy mbəzli Hyala dza naa sla ngwəvəə dzəkən mbəzli tə hiɗi, pə ghwəy shəkəna? Ghwəy kə dzaa sla ngwəvəə dzəkən mbəzli tə hiɗi kiy, a shiy mənishi dza ghwəy mbay ma slavəri na jəw na kwəmaa? 3 Ə sənay ma ghwəy, ya ka kwal Hyala shi na, ghwəmmə dza naa slanshi ngwəvə, pə ghwəy shəkəna? Tsəgha kə kiy, wa shiy mənishi dza ghwəmmə mbay ma slavəri kwəma tikə tə hiɗi kia? 4 Ka məndiy nighə kiy, war nə ma kwəma tsahwə kə kwa jipə ndə lə ntsa nəw ghəshi Yesəw li na, gwaꞌa ka dza ta pəla ntsa tə ngwəla, kama kwal dikə tsa məna geꞌi dzar kwa kwal tsa mbəzliy nəw Yesəw, ta sləka kwəma va. 5 Ka ghəraŋwəy haꞌwə nanzə va gəla nava kwəma sa pən? Ə nzana kala ntsaa sənata kwəma mbə ghwəy ya kwətiŋ nzə, gar mbay ghəciy sləkati kwəma kwa jipə ngwarməmə mbə nəw Yesəw ki shəkəna? 6 Kay, niy təɓə na ndə mbə ghwəy pəmə zəmbəghəy tsa mbə Yesəw *Kəristəw dzəti ngwəvə kwa kwəma mbəzliy nəw ma Yesəw Kəristəwəw.

7 *Talay, kwa vəghwə tsa nay ghwəy kwəma kwa jipə ghwəy, war ə ghwəy harva ka ghən tsa ghwəy dzəti ngwəvəy, a ghwəy shikəŋwəy kwa kwal Hyala ɗi naa gəzə. Ya ə məntəŋwəy ndə kwəma gəmgəm na, ya ə ghələhwə ndə shi ghwəyəy, ka mbə ghwəy səꞌwahwə sa? 8 Zhini pərɓa ghwəy ki na, ka məməni kwəma gəmgəm na kaa mbəzli, ka ghəghəli shi shi. Ya tsəgha na ghəshi ka ngwarməhiŋwəy kwa kwal Hyala. 9 *Ə sənay ma ghwəy, ka dza ka məni kwəma gəmgəm naa tsəhəshi tə pətsa sləkə Hyalaw pə ghwəy shəkəna? Ka ngəɗiŋwəy kwəma ma, a na ka ta mbəreketi, lə ka ghwərghwər, lə zhər ka pəəsli miꞌi mbəzli, lə miꞌi ta zhərəy pəəsli lə nihwəti zhər, lə zhərəy səsəl ghən tsa shi. 10 Lə ka ghəli, lə ka ɗi gəna, lə ka ghiva lə shi sa, lə ka zəmə mətsəni mbəzli, lə ka gwəfəy, gəla niva mbəzli gwanashi na, ka tsəhəshi ghəshi tə pətsa sləkə Hyalaw. 11 *Kwataŋay, mbə məni gəla shi va niy nza nihwəti mbəzli mbə ghwəy. Ma dza Hyala ki na, mbaꞌa yaɓamtəŋwəy kwəma ghwəy jikir na, mbaꞌa məntəŋwəy ka mbəzli nzə, mbaꞌa ɓanti fəti kən ghən tsa ghwəy, lə slən tsa Yesəw Kəristəw, mbaꞌa lə bərci Safə tsa nzə va.

Mənim kwəmaa dzaa fə shəndəkəə dzəti Hyala lə vəgha ghwəy

12 *Ka nihwəti mbəzli ɓəliŋəvə mbə ghwəyəy: «A kwal va ghəy ta məni ya nimaɓa shi ɗi ghəy» kə ghəshi. Yaŋ, tsəgha na nanzə, ə na na nzanay, ma mbə shi ɗi ghəshi va məni kiy, gwanashi dza shi vaa nza, ka shiy kəətitishiw. Ya yən dəꞌwə ghən tsee yən Pəl sənzənvay, a kwal vəya ta məni ya nimaɓa shi ɗee. Ə na na nzanay, na nee na, ka dzee zlanay ghən tsee kaa nihwəti shiy ta nzee ka mava tsa shiw. 13 *Zhini ma kə ghəshiy ni diɓay, tawa ngati Hyala hwər kala ta shi zəməa? Tawa mənti na shi zəmə kala ta zəməshiy dzəghwa hwəra? kə ghəshiy ni. Eh yaŋ, tsəghaa nava nanzə. Fəcahwəti nanzə kiy, ta zamti kar hwər lə shi zəmə dza Hyala bakanashi. Ma na vəgha ghwəmmə nanzə kiy, mənti Hyala ta məni ghwərghwər liw. Ta məni shiy fə shəndəkəə dzəti Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw li mənti Hyala vəgha, ma Ndə sləkəpə na, ta sləkə vəgha va. 14 *Njasa mətiy Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw va mbaꞌa Hyala zhanakati mbə mətiy, tsəgha dza naa zhanakatəmmə mbə məti lə bərci nzə kwərakwə.

15 *Aa sənay ma ghwəy vəgha ghwəy va na, nahwəti bəla vəgha tə Kəristəw na pə ghwəy shəkəna? A shiy mənishi kee dzaa ɓəvə nahwəti bəla vəgha Kəristəw ta dzaa tsəɓatiy dzəti mali kwa ghwərghwəra? Ka məniva nava kwəmaw. 16 *Sənay ghwəy nanzə, ya wa ntsaa jakəy ta həni lə mali kwa ghwərghwər na, mbər ka vəgha kwətiŋ na ghəshi li pə ghwəy sa? Tsəgha kə məndi mbə Zliya Hyala. Ma kə məndiy: «Ghəshi bakanashi na, mbər ka vəgha kwətiŋ dza ghəshiy nza» kə məndi. 17 *Ma na ntsaa jakəy lə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəwəy, nəfə tsa kwətiŋ tsa na sa shi li naci ki.

18 Ghənzə tsəgha kiy, ndəghwəm ghən tsa ghwəy va məni ghwərghwər. Nihwəti kwemer jikir jikir ni məni ndə ngəri gwanashiy, war pərikə pərikəshi tə ngwəlashi ka ghəshiy nza va vəgha ndə. Ma na ntsaa mənti ghwərghwərəy, vəgha ciy yəɗamti na dəꞌwə ghən tsa ci. 19 *Aa sənay ma ghwəy diɓa na, ghi tsa *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa na vəgha ghwəy pə ghwəy na? Hyala fambəŋwəy na Safə tsa va mbə nefer ghwəy. Va tsəgha kiy, ghwəy zhini naa sləkə ghən tsa ghwəyəw, Hyala sləkəŋwəy na. 20 *Sa nzanay tə shi nza dimə ti shi mbəərətəŋwəy Hyala. Va tsəgha na kiy, war kwəmaa dzaa fə shəndəkəə dzəti Hyala pə ghwəy məni lə vəgha ghwəy gwaꞌa tsəgha.

7

Zləɓa kwəmaa dzəkən kwəma nzəy tsa mbəzliy ɓətəvashi

1 Nana kiy, ta zləɓaŋwəy kwəma dzee dzəkən kwəmaa niy ɗəw ghwəy va vəya mbə Zliya tsaslikəvəra ghwəy va. Ma nə yay, wəzə na va ndə ghəci kə nzəyəy kala ɓə mali ghəci. 2 *Ya wəzə na tsəghay, kala dza kə ndəə mbəə nzəyəy tsəgha, ka na dza tapə dzəmbəy mbə məməni ghwərghwər ɓa na, wəzə dza naa nzaw. Wəzəɓa ɓəvə zal na ci mali ka sa ci. Tsəgha ya namaɓa mali na, mbaꞌa ɓəvə zata ka sa nzə kwərakwə. 3 *Kwəma təɓə zal mananta kaa mali ciy, ghənzə kə zal məni. Mali kwərakwə na, ka məni kwəma təɓə maliy məni kaa zata. 4 Mali sləkə na vəgha nzəw, sa zata na. Tsəgha zal kwərakwə, ghəci sləkə na vəgha ciw, sa mali ci na. 5 Əntaa ghwəy ini ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy lə mali gha ta jakəva tsa ghwəy ma. War ghwəy gəzəti na kwa jipə ghwəy li, ta hi jəw, ta mbə ghwəy cəꞌwə Hyala. Ma ləy hwəməy, zhini tə ghwəy jakay ghən tsa ghwəy taŋtaŋ, vantaa *ndə jaka tsa Hyala həərəhwəŋwəy, sa dza ghwəy mbay ma səꞌwati nzəyŋwəy kwətiŋwəy.

6 Ma kwəma gəzaŋwəy ya nay, ə nə ya war tsəgha ka ghwəy mənti pənəw. Mbaꞌa ghwəy gar mənti tsəghay, wəzə na nə ya gwaꞌa tsəgha.

7 *Ma war vəya kə ta na tsee ghən nzay, e mbay gəzə, wəzəɓa nzəyshi mbəzli njasa nzee va kala ɓəva ma na, pən. Ma nanzə ki na, ka dza naa nza war wəzə tsəgha ɓaw. Sa nzanay, ghənghən ndapə Hyala bərci, kwətita na ɓanavə na kaa tsahwəti ndə, zhini kwətita na ɓanavə na kaa tsahwəti diɓa. 8 Ma na kwəma gəzee kaa zhər kama miꞌi və shi, lə miꞌi kama zhər və shi mbaꞌa miꞌi mbəreketiy, wəzə na ghəshi nzəyshi njasa nzee tsa, kala ɓəva. 9 *Nanzə ki, kala dza kə ghəshiy mbay səꞌwatiy. Ə kə zal ɓəvə mali ci, mbaꞌa mali ɓəvə zata. Wəzəɓa ɓəva dza naa nza, kən na dza ndəə nza, war mbə irəva lə maw nava kwəma dzaa nza.

10 *A na mbəzliy ɓətəvashiy, vanta kwəma gəzanshee. Yən gəzəkə naw, Ndə sləkəpə gəzəkə na, a kəy: Əntaa mali təhəva lə zata ma, kə. 11 Mbaꞌa kə təhəvərivata liy, ə kə dzaa nzəyta kwətita kala ɓə ma tsahwəti zal. Aw na, mbaꞌa ghəshi jakəshiy sləkati kwəma shi lə zata tsaa nza na va və, mbaꞌa ghəshi zhintəvashi. Zal kwərakwə ɓay, əntaa ghəci təhə mali ci ma.

12 Ma nihwəti mbəzliy tərmbəy, avanta kwəma gəzanshee dəꞌwə ghən tsee, Ndə sləkəpə gəzə naw, mbaꞌa kə ntsaa nəw Yesəw *Kəristəw lə maliy nəw ma Yesəw, mbaꞌa ghənzə zləɓati nzəy lə zata tsa va wəzəy, əntaa zal tsa va dzaa tihə mali va ma. 13 Mbaꞌa kə mali mbə nəw Yesəw Kəristəw lə zal tsaa nəw ma Yesəw, mbaꞌa ghəci zləɓati nzəy lə mali ci va wəzə diɓay, əntaa mali va dza ɓarva və ma. 14 *Va wa gəzee tsəghay, sa nzana ntsa Hyala məniy zal tsa va tə mbərkə mali ci va mbə nəw Yesəw, maliy nəw ma Yesəw va diɓa na, ntsa Hyala ghənzə tə mbərkə zata tsaa nəw Yesəw va. Kala tsəgha kə nzay, ka dza ndərazhi yakə ghəshiy nza ka mbəzli Hyala nzaw. Njana nzana tsəgha kiy, mbəzli nzə na ghəshi.

15 *Ma mbaꞌa kə tsaa nəw ma Yesəw ndə mbə shiy ɗi ghəshiy tihəvərivashiy, tihəvərivashi tə ghəshi. Ghalaɓay, kwəma yaɗamti tsa mbə nəw Yesəw va ndə tiɓaw. Sa nzanay ta nza ghwəy mbə kwəma nzə cəlikwə harvəŋwəy Hyalaw. 16 *Sənay gha, gha dzaa mbəliti zaŋa, gha tsa mbə nəw Yesəw gha maliw. Ya zal tsa mbə nəw Yesəw ciy, sənay na ghəci dzaa mbəlanti mali ci kwərakwəw. Ava tsəgha.

Njasaa niy nza gha va ghala pətsaa harvəŋa Hyalay, tsəgha pə gha nzəyŋa

17 Ya wa ndəy, ə kə nzəyəy war njasaa niy bərkanavə Hyala kwa sləkəpə va na ci kwəma ghala vəghwə tsaa niy harvə Hyala va ta nəw nzə. Ava tsəgha kee gəzə kaa mbəzliy nəw Yesəw gwanashi. 18 *Sənzənva, mbaꞌa kə ndə niy nzaa, ntsa sla*sla fəꞌyasa tsa maɗi Hyala ta harəy, əntaa ghəci dzaa mbəla biyɗamti nava kwəma ma. Kalaa niy slanti fəꞌyasa kə tsahwəti maɗi Hyala ta harəy, əntaa ghəci dzaa ni war yən zhiniy slanti fəꞌyasa, kə ma. 19 *Va sa nzanay, slanti ndə fəꞌyasa, lə slanti ma ndə gwaꞌay, nahwəti kwəma tiɓa mbə va Hyalaw. War ntsa mbə ɗanta fəti ta nəw kwəma gəzəkə na na ntsa vəshi na ti. 20 Ya wa ndəy, ə kə nzəyəy war njasa niy nza na va ghala pətsaa harvə Hyala va ta nəw nzə. 21 Ya war ndə papa niy nza ndə ghala pətsa har Hyalay, əntaa ghəci dzaa təkə nahwəti kwəma ma. Mbaꞌa kə gar kwəmavə kwal tsaa mbaranti ghən tsa ci nanzə kiy, wəzəɓa mbəərəti na sa ci na. 22 *Ka zəzə nahwəti kwəma ghəci ma, sa nzana, mbaꞌa kə Hyala harvə ntsa papa tsa ta nəw nzəy, ka ntsaa sləwa ghən tsa ci dza naa zhəghəy, sa nzana mbaꞌa jakəy lə Yesəw *Kəristəw. Mbaꞌa kə Hyala harvə ndə yaya tsaa sləwa ghən tsa ci ta nəw nzə diɓay, ka mava tsa Yesəw Kəristəw ka naa məniy. 23 *A Hyala mbəərəkəŋwəy tə shi nza dimə ti shi, ta nza ghwəy ka shi nzə. Va tsəgha kiy, əntaa ghwəy zhiniy mənti ghən tsa ghwəy ka mevivi mbəzli diɓa ma. 24 A ghwəy favə ɓay ngwarməhira, ya wa ndəy, ə kə nzəyəy kwa kwəma Hyala war njasaa niy nza na va ghala pətsaa harvə Hyala va ta nəw nzə.

Gəzə kwəmaa dzəkən mbəzliy səəkə maa ɓəhwəvashi, lə dzəkən miꞌi mbəreketi

25 *Nana kiy, ta zləɓaŋwəy kwəma dzee dzəkən mbəzliy səəkə ma ɓəhwə miꞌi lə miꞌiy səəkə maa ɓəhwə zhər. Kwəma ɗee va gəzaŋwəyəy, yən təkəti na tsəgha, kwəma favee va Ndə sləkəpə naw. Tə mbərkə wəzə hwər tsa məntəra Ndə sləkəpə va kiy, a ghwəy taa zləɓa kwəma ɗee va gəzaŋwəy.

26 *Mbə nee zəzə kwəmay, wəzə na zhərəy səəkə maa ɓəhwə miꞌi, lə miꞌiy səəkə maa ɓəhwə zhər nzəyshi tsəgha, kala zhiniy pəla ɓəva, va kwəma ngəraꞌwə tsaa məməniva tsa sənzənva. 27 Mbaꞌa kə mali va ghay, ka nə gha wəzəɓa təhamtee, pə gha ma. Kala ɓəvə mali pə ghay, ka pəla ɓə nzə gha ma. 28 *Ya tsəgha gəzəkə yay, ə makee mbəzli va ɓəvaw. Mbaꞌa kə ndə ɓəvə mali ciy, mənti *kwəma jikir na naw. Mbaꞌa kə zha ɓəvə zatay, mənti kwəma jikir na naw. Sa nzana tərəŋwəy ngəraꞌwə va mbəzliy ɓətəvashi, va tsəgha niy gəzee tsəgha, ta mbəə mbəlanti mbəzliy ɓətəvashi ma, səvəri mbə ngəraꞌwə tsa va.

29 *A ngwarməhira, a nə ya kaa kwəma ɗee va gəzə mbə kwəma vay: Ndal tərmbə vəghwəw, nanay, ka kəslimbə ghən ka miꞌi war mbə kwəma miꞌi shi ma. 30 Mbəzli mbə tihwəniy, ka kəslimbə ghən ghəshi mbə tihwəni ma. Ni mbə vəshi ɓa na, ka kəslimbə ghən ghəshi mbə vəshi ma. Əntaa ka papa shiy kəslimbə ghən mbə ɓasə shiy ma. 31 *Əntaa mbəzliy kwəmavə shiy tikə tə hiɗi dzaa kəslimbə ghən mbə shi va ma. Sa nzana hiɗi nashi ghwəmmə niy, ka dza ghəshiy nzəyshi war tsəghaw, ta kəɗi dza ghəshi. 32 Ka ɗee ghwəy irəva lə zəzə kwəmaw. Ntsaa ɓəvə ma mali naciy, war kwataka dzəkən kwəma Ndə sləkəpə Yesəw *Kəristəw gwaꞌa tsəgha na na ci təkə kwəma, ka pəla kwal tsaa məni kwəmaa təɓanci. 33 *Ma na ntsa nza mali və naci kiy, kar naa zhiniy təkəə dzəkən shi tə hiɗi ni diɓa, ta pəla kwal tsaa məni kwəmaa dzaa təɓanta kaa mali ci 34 Na naci kiy, bakə mbə ka məhərli ciy təhəvərivata. Ghyehiy ɓəvə ma zhər, lə miꞌi mbəreketiy kama ta zhər nashi kiy, war dzəkən kwəma Ndə sləkəpə ka ghəshiy təkə kwəma gwaꞌa tsəgha. Mbaꞌa ghəshi ɓanavə vəgha shi lə məhərli shi gwaꞌa gwaꞌa kaa Hyala. Ma na ta zal mali nanzə kiy, kar naa zhiniy təkəə dzəkən shi ka na mənti tikə tə hiɗi, ta mbəə təɓanci kaa zata. 35 Sa gəzaŋwəy ya kwəma nay, ta mbəə makətəŋwəy va məni kwəma ɗi ghwəy nə yaw. War ə ɗee kəətitəŋwəy nza ghwəy mbəə məni naa təɓə kwəma, ka nəw Ndə sləkəpə Yesəw lə nəfə tsa ghwəy kwətiŋ, kala kəslimbə ma ghən mbə zəzəə dzəkən nihwəti shiy.

36 Nanay, e ɗiy gəzaŋwəy kwəmaa dzəkən ndə lə makwa ci. Mbaꞌa kə kar ndə lə makwa ci niy sləkati ndanishi kwa jipə shi, zhini kala zlay səəkə nzəghə zal tsa va ta makwa ci va, war mbə təkə ghəciy dzəkən kwəma nzə, mbaꞌa nighəti njasa mənti na kwəma gəmgəm nay, ə kə ɓəvə makwa ci va. Wəzə mənti na. Kwəma jikir na mbə ya jəwəw. 37 Ma mbaꞌa kə zal tsa va garəy tə kwəma təkəti na mbə nəfə tsa ci dəꞌwə ghən tsa ci: «Yənəy, tə ghwəmzhi ɗee nzəyra ka ɓə makwee va yaw nə ya» kə. Kala kama va sa daməti məndi, mbaꞌa mbay kəsəti nzəghə ciy, wəzə mənti na ghəci kə zlata zha va kala ɓə ma. 38 Avanta bazhə tsa kwəma va: Mbaꞌa kə ndə ɓəvə makwa ciy, wəzə mənti na. Ma mbaꞌa kə ndə kala ɓə ma makwa ci diɓay, ghəci na saa gwəraa mənti kwəma wəzə na.

39 *Kwal va mali nza zata tə ghwəməy, ta dza ghənzə ta ɓə tsahwəti zaləw. Ma mbaꞌa kə mətiyəy, a kwal və ta ɓə tsa ɗi na zal, kama zal tsa vaa ndə nəw Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw kwərakwə. 40 Ə na na nzana nanzə kiy, vəya na nee na, wəzəɓa ghənzə nzəyta kala ɓə ma tsahwəti zal dza naa favə vəgha nzə. Ava tsəgha na nee gəzə kwəma. E sənay, a *Safə tsa Hyala mbə nəfə tsee kwərakwə.

8

Gəzə kwəmaa dzəkən zəmə shi tahwə məndi mbəri li shi

1 **Nana kiy, ta zləɓaŋwəy kwəma dzee dzəkən kwəma zəmə sliw tsa tahwə məndi mbəri li.

Ma pə ghwəy mbə gəzə kwəma ghwəyəy: «A ghəy sənata kwəma gwanata» pə ghwəy. Yaŋ, tsəgha na, ə na na nzana nanzə kiy, kar sənata kwəma vaa fambə ndə mbə kəli ghən tsa ci diɓa. A na ɗi, mbəzli kəə ɗiva kwa jipə shi kiy, kar naa mətsahanshi bərci. 2 Mbaꞌa kə ndə ɓəti ghən tsa ci nja ntsaa sənata kwəmay, sənata kwəma kataŋ na tsava ndə njasa təɓə na va Hyalaw. 3 *Ma ntsaa fal ma ghən tsa ci, ka ɗi Hyala ghəciy, ava ntsa sənay Hyala ka ntsa nzə.

4 *Kwəmaa dzəkən sliw tsa tahwə məndi mbəri li kiy, njaa naa? Ta zəmə dza ghwəmmə shəkənaa, naa kala dza ghwəmməə zəmə na? A ghwəmmə sənay, shi kataŋ ni na hyeler kikihə məndi, lə mbəreketi tata məndi va tikə tə hiɗiw. Nahwəti Hyala tiɓaw, kwətiŋta na Hyala tə ghwəmə. 5 A ghwəmmə sənay, mbə səsəwrə shi va nza məndi, ka mbəəzli miy kaa niy dzəy tə ghwəmə ya ni tə hiɗi njasa nza ghəshiy hyalahi. Dzəghwa ɗaŋ hyalahi mənishi, ɗaŋ shiy sləkəpə diɓa. Ya tsəgha na kiy, 6 *ghwəmmə ta na tsa ghwəmmə ghən na, war Hyala mə ghwəmə kwətita na na ghwəmmə Hyala sənata ghwəmmə, ghənzə Didi tsaa ngati shi nashi mətsə gwaꞌa gwaꞌa, ghənzə saa ngatəmmə ta nza ghwəmmə ka shi nzə. Yesəw *Kəristəw na tsa ghwəmmə Ntsaa sləkəmmə kwətiy. Ghəci mənti na shiy gwanashi. War səəkə və dza ghwəmməə kwəmavə piy.

7 *Ya tsəgha nzə kiy, gwanashi sənata mbəzliy nəw Yesəw kwəma va tsəghaw. Sa nzanay, a nihwəti mbəzli niy sənaɓəshi mbə kwəma ta mbəri, lə kwəma kihə hyeler. Ya war paꞌ ndatsə zəmə ghəshi shi tahwə məndi mbəri li shiy, war lə ngəꞌwə ghən ka ghəshiy zəməshi. Sa təhəshi ma ghəshi mbə kwəma Hyala ki na, njasa laɗamti ghəshi ghən tsa shi kwa kwəma Hyala lə zəmə shi tahwə məndi va mbəri li shi ka ghəshiy nighəti. 8 *A na na ghwəmmə kiy, a ghwəmmə sənay, ta na shi zəməy, ka məntəmmə ghəshi ka mbəzli wəzə ni kwa kwəma Hyalaw. Ya ə zəhwəshi ghwəmməy, ka məntəmmə ghəshi ka mbəzliy gwəra mbə kwəma Hyalaw. Ya kala zəhwəshi ghwəmmə diɓay, ka nza ghwəmməə mbəzli gəmgəm niw, tsəgha.

9 Ta na navay, ghwəy sləkə na ghən tsa ghwəy. A ghwəy mbay zəmə ya nimaɓa shi ɗi ghwəy. Nanzə kiy, məni tə ghwəy məhərli vantaa kwəma gwəra ghən tsa ghwəy ta zəmə shiy dzaa shakambə nihwəti mbəzliy təhəshi ma kwa kwal Hyalaa dzəmbə məni *kwəma jikir na. 10 Sənzənva mbaꞌa kə ntsaa təhəy ma kwa kwal Hyala naŋa mbə ciki mbəri, ka zəmə ɗafa mbəri gha, gha ntsaa sənata kwəma vay, ta tsəkwambə ntsa va dza gha mbə zəmə ɗafa mbəri va kwərakwə. 11 Ka gha nighə tsəgha kiy, mbaꞌa tsa daw bərci tsa va ndə zay tə mbərkə sənata kwəma gha va. Wəzə na tsəghaw, sa nzanay, zəməŋa tsa mətiy Yesəw Kəristəw ti na. 12 War mbaꞌa pə ghaa məni gəla shi tsəgha ni kiy, kwəma jikir naa mənti gha kaa zəməŋa tsa mbə nəw Yesəw Kəristəw. Sa nzanay, sənata kwəma na nja ghaw. Sa zəməhwə na va shi vay, njasa laɗamti na ghən tsa ci kwa kwəma Hyala nighəti na. Kwəma mənti gha va tsəgha kiy, kwataka kaa zəməŋa tsa va mananati gha kwəma jikir naw, lə kaa Yesəw Kəristəw ta dəꞌwə ghən tsa ci mənti gha kwəma jikir na. 13 Ma ghənzə tsəgha kiy, mbaꞌa pən sənay a zəmərə tsa mbə nəw Yesəw dzaa dzəmbəy mbə məni kwəma jikir na, war tə mbərkə kwəma sliw tsa dzee zəhwə pənəy, wəzəɓa dzee zəmə ma sliw ghwəla na. Nəghətee dzaa təramti kwa kwal Hyala tsa ci.

9

Njasa ɗi ma Pəl məni kwəma nza kwal və ta məni nzə

1 *Kwəma vay, tə ya dəꞌwə ghən tsee dzee bərkətəŋwəy. Sana sənzənvay, e sənay yən gwəra na ghən tsee. Ya ghwəyəy, a ghwəy sənay, Ndə kwal tsa Yesəw nzee, e nay Yesəw lə mətsee ghəci Ndə sləkəmmə. Ghwəy sanay, səvəri mbə sləni ghərancee kaa Ndə sləkəmmə Yesəw məniŋwəy ghwəy ka mbəzliy nəw ci. 2 Ya kala ɓətəra nihwəti mbəzli ka ndə kwal tsa Yesəwəy, na na ghwəy na a ghwəy sənay ndə kwal tsa ci nzee, pə ghwəy. Nza tsa nza ghwəy vaa mbəzliy nəw Yesəwəy, ti dza məndiy sənay, ndə kwal tsa Yesəw nzee, kə məndi.

3 Nihwəti mbəzliy tsəhtsəhə vaa dzəkən yay. Avanta kwəma kee zləɓanshi: 4 *Sənay ghwəy gar ɓəra shi zəmə lə shi sa nza ghwəy tə mbərkə sləni ghəree, pə ghwəy sa? 5 Ə kamee gar ɓəvə mali ka dza ta wə kwa zəərə li njasa nza Piyer va, lə njasa nza nihwəti *ka kwal Yesəw va, lə nihwəti ngwarməhiy Ndə sləkəpə jəw jəw ni na? 6 *Ə nzana, ghəy lə Barnabasə na ghəy na, ghəy dzaa ghəra sləni ta pala shi zəmə ghəy na ghəy ki shəkəna? 7 Kwəma səəkə ghwəy nay ndə sawji mbə ghəra sləni ka wa zhəmə kaa ghən tsa ci dəꞌwə ghən tsa cia? Kwəmaa tsava ndə za tsaa zəmə ma shi zakə naa? Ndə ndəghwə slay tiɓa kala sa ꞌwa ta slay makə na va na?

8 Əntaa ghwəy dzaa təkə na, sa nzana tsəgha ke ngəri məni tikə tə hiɗi, va tsəgha gəzə Pəl kwəma va tsəgha pə ghwəy ma. Ya Zliya *kwəma pəhəti Hyalay, tsəgha gəzəkə na kwərakwə. 9 *Ma kə Hyala mbə kwəma pəhəti naa ɓanavə kaa *Məyizəy: «Mbaꞌa pə gha kəəsəvə slay ta ghəra sləni mbə hay, əntaa gha pəhə shiy dzəti miy shi va nəghətaa ghəshi pərə ha va ma» kə. Kwataka dzəkən slay gəzə Hyala kwəma va gwaꞌa tsəgha nə ghwəy na? 10 Tiɓaw, dzəkən ghwəmmə gəzə Hyala kwəma va. Tə ghwəmmə tsasliti məndi mbə Zliya. Sa nzana, ya wa ntsa mbə zay, a təɓəə fəy ghən tsa ci ta kwəmavə shi zəmə. Ntsaa dəꞌwə ha diɓay, a təɓəə fəy ghən tsa ci ta kwəmavə na ci bəla. 11 *Na ghəy ha tsəŋwəti ghəy na kwəma Hyala gəzaŋwəy ghəy va ki. Ə nzana kwəma tərəŋwta ghəy kwəmavə shi tə hiɗi va ghwəy, ka ni ghəy shi kwəmavə ghəy tə za zati ghəy shəkəna? 12 *Ma nihwəti mbəzliy gəzə kwəma Hyala mbə kwəmavə shi zəmə ghəshiy nza va ghwəy na, ghəy na niy dzaa kwəmavəshi ma na? Ghəy dza naa gwəraa kwəmavəshi.

Ya tsəgha nzə na ghəy kiy, ka ɗi ghəy məni tsəghaw. War ə ka ghəy səꞌwa ya namaɓa kwəma, nəghətaa ghəy dzaa mənti shiy dzaa makəti mbəzli va səəkə ta fa yəwən kwəmaa dzəkən *Kəristəw wəzə na. 13 *A ghwəy sənay mbəzliy ghəra sləni mbə *ciki Hyalay, mbə shi ɓə mbəzliy səəkəə dzəmbə ciki Hyala tsa va ka ghəshiy kwəmavə ni shi shi zəmə. Mbəzliy slasla shiy ta ta Hyala diɓay, kar ghəshiy kwəmavə na shi bəla mbə sliw tsa va ta zəmə ghəshi. 14 *Ava tsəgha gəzəkə Ndə sləkəpə kaa mbəzliy dzaa gəzə Yəwən kwəma wəzə na kwərakwə ki, səvəri mbə kwəma ci va gəzəpə ghəshi dza ghəshiy kwəmavə ni shi shi dza ghəshiy zəmə, kə.

15 *Ma yən nee ki, ya war tsəgha niy nzee gar kwəmavə shi zəmə tə sləni ghəree na, səəkee ɗəwhwə sə va ndəw. Əntaa ghwəy dzaa ni shiy ɗəwee va ghwəy lə kwəma tsaslitee na, pə ghwəy ma, əhəŋ, wəzəɓa mətiree na, kən na kee dza ta ɗəw sə va ndə. Ma tsəghay, ka dza ndəə mbay ndəramti nee va kwəma vəshee li ghalaɓa kiw.

16 *A na Yəwən kwəma wəzə na na gəzee kaa mbəzliy, kwəma gar vəshee li naw. Sa nzanay, Hyala ꞌyapambəra na mbə gəzə nzə, war ghaa gəzə, kə kaa ngəra. Kala gəzə pənəy, a ngəraꞌwə dzaa nza kənee. 17 *Yən kə niy tarəvə ghəra sləni va lə ɗi tsee nzay, e taa ɗəw zhəmə nza. Njana kama na yən tarəvə kiy, ka ɗəw zhəmee tiw, sləni sərakənɗam na nava tsəgha, war ə dzee ghəra. 18 Ghənzə tsəgha kiy, a nee zhəmə dzee kwəmavə mbə sləni va kia? Nee zhəməy, ghənzə na gəzə Yəwən kwəma wəzə na va kaa mbəzli tə gəm, kala ɗəw zhəmə ti ya tsəgha na kwal vəya ta ɗəw zhəmə ti.

19 **Ma yən yən Pəl kiy, yən gwəra na ghən tsee, ndə tiɓaa sləkəra ya kwətiŋəw. Sa dzəghwa yay, mbaꞌee mənti ghən tsee ka mava tsa mbəzli tə hiɗi gwanashi, ta mbee kwəmavə kwal tsaa kəətiti mbəzli ɗaŋ, ta mbə ghəshiy səəkə ta nəw Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw. 20 *Mbaꞌa pən mbə *ka Zhəwifəy, nja ndə ka Zhəwifə kee məni kwəma, ta mbee kwəmavə kwal tsaa kəətitishi ta ɓanavə nefer shi ghəshi kaa Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw. Mbaꞌa pən tsəhəra mbə mbəzliy nəw kwəma pəhəti Hyalay, ya tsəgha kama bərci va kwəma vaa dzəkənee na, war nja ntsaa nəw kwəma va kee məni kwəma, ta mbee kwəmavə kwal tsaa kəətiti mbəzliy nəw kwəma va, ta ɓanavə nefer shi ghəshi kaa Yesəw. 21 *Mbaꞌa pən tsəhəra mbə mbəzliy sənata ma kwəma pəhəpəhə na va diɓay, war nja ntsaa sənata ma kee məni kwəma. Ta mbee kwəmavə kwal tsaa kəətitishi, ta ɓanavə nefer shi ghəshi kaa Yesəw Ndə sləkəpə. Sa mənee va tsəghay, ə kamee mbə nəw na ɗi Hyala kwəmaw, əhəŋ, kwəma gəzəkə Yesəw na sava nəwee tsəgha. 22 *Mbaꞌa pən tsəhəra mbə mbəzliy təhəshi ma mbə nəw Yesəw Kəristəwəy, nja ntsaa təhəy ma kee məni kwəma diɓa, ta mbee kwəmavə kwal tsaa mətsahanavəshi bərci mbə nəw Yesəw. Ya war gəla mbəzli njaa ni na shi tsəhəree vəgha shiy, war njasa nza ghəshi va kee ɓəti ghən tsee ta mbee kwəmavə kwal tsaa kəətiti nihwəti mbə shi, lə kwal ghənghən ghənghən, nza ghəshi mbəə mbəlishi. 23 Kwəma mənee va gwanata tsəgha nay, ta mbə Yəwən kwəma wəzə na vaa dza kwa kwəma kwa kwəma, mbaꞌee kwəmavə nee bəla mbə kwərakwə nə ya.

24 *A ghwəy sənay ki, mbaꞌa kə mbəzliy kəsli bali ta nighə ntsaa dzaa gwəray, mbəzli ɗaŋ ka naa nza mbə dzəghə bali va. Ma ntsaa dza vaa taŋəti mbəzli gwanashi tə bali kiy, kwataka ghəci na sa ka məndiy wanci zhəmə. Ghwəy kwərakwə kiy, ə pə ghwəy ɗikəvaŋwəy ta bali, ta mbə ghwəy kwəmavə zhəmə ghwəy. 25 Ma ntsaa ɗi dza ta dzəghəva lə baliy, kwatsəməta ka naa ꞌyapanavə kwəmaa dzaa kəətiti mbə bali va kaa ghən tsa ci. Na shi va zhəmə ka ghəshiy ꞌyapəva ti kiy, shiy dzaa kəɗishi ka ghəshiy nza. Na na ghwəmmə va zhəmə dza ghwəmmə ꞌyapəva ti na ghwəmmə kiy, shiy dzaa nza va ghwəmmə ta kwa ndimndim na ghəshi. 26 Va tsəgha na kiy, nee bali kəslee na, bali ghwəlfəə kəslee tiw, nee dəvə ləkə yay, pəmta pəmta ləkə yaw. 27 *Ə ꞌyapee vəghee dəꞌwə ghən tsee, ka i, ta mbə ghənzəə fa kwəma vəya vantaa dzaa nza yən saa gəzanshi kwəma Hyala kaa nihwəti mbəzli ɓa na, zhini yən saa dzaa nza ləy hwəmra tə ngwəlara diɓa.

10

Gar təra kwəma nza məndi səvəri mbə kwəmaa mənta lə ka *Izərayel

1 *A ngwarməhira, e ɗi ghwəy təkətiy dzəkən kwəmaa niy mənta va lə jijihimmə mbəradzə, ghala pətsaa niy səvərishi ghəshi mbə hiɗi ka *Ezhipətə kwasəbə *Məyizə. Ghəshi gwanashiy, ta məcakwə timbətimbə fakən Hyala kən shi niy nza ghəshi. Zhini gwanashi ghəshi taŋəshi dzəvəri tə həl tsa ghəm tsa. 2 Ghəshi gwanashiy, *batem na sava mananatishi Hyala mbə timbətimbə va, mbaꞌa həl tsa dzəvərishi ghəshi va ti. Mbaꞌa ghəshi mənishi ka mbəzli ta səɗa Məyizə tsəgha ki. 3 *Ghəshi gwanashi niy zəməhwə na shi zəmə ɓanakəshi Hyala səəkə mə ghwəmə ɓa. 4 *Ghəshi gwanashiy, yam sa kwətiŋ ni niy ɓanavəshi Hyala. Yaməə hwə səəkə mbə kəlɓa tsa fəy Hyala ta nza kwasəbə shi na shi sahwə ghəshi va gwanashi. Ma kəlɓa va kiy, ghəci na Yesəw *Kəristəw. 5 *A ghwəy nay, ya tsəgha nashi ghəshi shi maɗaŋa maɗaŋa ni va cintishi Hyala ngar tsəgha kiy. Mbəzli ɗaŋaŋ niy mənti na kwəmaa təɓanta ma kaa Hyala mbə shi. Va tsəgha niy shikəshi ghəshi, mbaꞌa ghəshi bəkwəshi mbə gamba va.

6 *Shiy mənishi va lə jijihimmə mbəradzə tsəgha ni kiy, ta mbə ghwəmmə təra kwəma ti shi mənishi ghəshi. Nza ghwəmmə mbəə ndəghwə ghən tsa ghwəmmə ndatsə, vantaa ghwəmmə dzaa maw məni shi gəmgəm ni kwərakwə nja sa shi va. 7 *Nihwəti mbəzli mbə shiy, a ghəshi niy dzəmbəshi mbə ta mbəri. Tsəgha tsasliti məndi mbə Zliya Hyala, ma kə məndiy:

Dzəghwa mbaꞌa mbəzli ka Izərayel nzəyshi ka zəmə shi zəmə,

ka sa tay tsa shi.

Ma ləy hwəm ki na, mbaꞌa ghəshi satishi,

ka tsə kwa kwəma mbəreketi shi va ki, kə məndi.

Ghwəy na na ghwəy kiy, əntaa ghwəy dzaa tata mbəreketi nja ghəshi ma. 8 *Nihwəti mbəzli mbə shi diɓay, a ghəshi niy dzashiy dzəmbə məni ghwərghwər. Dzəghwa Hyala mbaꞌa niy zamti mbəzli gar diwəy diwəy bakə mətsəkə mahkanti tə vici kwətiŋ, va ghwərghwər tsa va. Ghwəmmə na ghwəmmə kiy, əntaa ghwəmmə məni ghwərghwər nja ghəshi ma. 9 *Nihwəti mbəzli mbə shi diɓay, a ghəshi niy dzəmbəshi mbə məni shiy nighə kwəma Hyala kwa sləkəmmə. Mbaꞌa shesher niy hacamtishi, ka bəkwəshi ghəshi gwanashi. Ghwəmmə na na ghwəmməy, əntaa ghwəmmə dzaa məni shiy nighə kwəma Hyala nja ghəshi ma. 10 *Nihwəti mbəzli mbə shi diɓay, a ghəshi niy dzəmbəshi mbə ngwəzliməə dzəkən Hyala. Dzəghwa *ndə kwal tsa Hyala tsaa səəkə ta za mbəzli, mbaꞌa səəkəə zamtishi. Ghwəy na na ghwəy kiy, əntaa ghwəy ngwəzliməə dzəkən Hyala ma.

11 *Shiy mənishi va lə mbəzli va tsəgha ni kiy, ta mbə nihwəti mbəzliy təra kwəma ti shi mənishi ghəshi. Vantaa ghəshi dzaa zhiniy məməni gəla shi tsəgha ni va kwərakwə. Dzəghwa məndi, mbaꞌa məndi tsaslambəshi mbə Zliya Hyala ta tsəhə səətiy dzəghwa sləmə ghwəmmə, ghwəmmə mbəzliy piy ni, geꞌi lə kwa kərni vəghwə tsa.

12 *Va tsəgha kiy, ma ntsaa təkəti, e garəɗa wəzə wəzə kəy, ə kəə məni məhərli vantaa ghəci dzaa ɓəhwə tərə. 13 *Ya war nimaɓa shiy na shi nashi ghwəy va *ndə jakaa məniŋwəy, ta dzəghəŋwəy li shiy, tsəgha mananshi na kaa nihwəti mbəzli tə hiɗi gwanashi. A na Hyalay, war njasa gəzəkə na va dza naa məni kwəma. Ka dza naa ɓanavə kwal kaa ndə jaka ta dzəghəŋwəy ghəci lə gəla shi dza bərci ghwəy nza daw ta səꞌwatishiw. Mbaꞌa kə ndə jakaa məniŋwəy shiy dzəghəŋwəyəy, war ta ndaŋwəy bərci dza Hyalaa dza, ta mbə ghwəy səꞌwahwəshi, ka səvəriŋwəy mbə shi va kala tərəŋwəy ma kwa kwal Hyala.

Kərakə pə ghwəy lə ta mbəri

14 *Va tsəgha kiy mbəzlee ni ɗi yay, kərakə pə ghwəy lə kwəma ta ta mbəreketi. 15 Ghwəy ghwəy mbəzli gəzaŋwəy ya ni kwəmay, mbəzliy sənata kwəma nza ghwəy, təkətim dzəkən kwəma gəzee va wəzə dəꞌwə ghən tsa ghwəy, nda tsəgha na, nda kala tsəgha na. 16 *Sa ka ghwəmmə vaa sa shi sa, ka mananta ꞌwəsa kaa Hyala ghwəmmə mbə zəmə ɗafaa zəzəə dzəkən Ndə sləkəpəy, jakəjakə nza ghwəmmə lə Yesəw tə mbərkə miymiy ci va ɗi naa gəzə. Sa ka ghwəmmə vaa ngavəri peŋ, ghwəmmə mbə zəmə ɗafaa zəzəə dzəkən Ndə sləkəpə diɓay, jakəjakə nza ghwəmmə lə Yesəw *Kəristəw tə mbərkə vəgha ci va ɗi naa gəzə. 17 *Njana nzana kwətiŋəy peŋ kiy, ya tsəgha nza ghwəmmə ɗaŋ ghwəmmə mbəzliy zəməy, vəgha kwətiŋ nza ghwəmmə. Sa nzanay, ghwəmmə gwanammə zəmə na peŋ tsa kwətiŋ tsa va.

18 *Təkətim tə kwəma nja kwəma hwəlfə ka *Izərayel di. Mbəzliy zəmə shi sləy məndi ta ta Hyalay, jakə na ghəshi lə Hyala va. 19 *Njaa ɗee gəzə kia? Shiy na kar mbəreketi ta ta məndi va lə shi slasla məndi va kaa ngəshi nə ya na? 20 *Nava tiɓaw, shi ka ka ta mbəreketi vaa slaslay, kaa hyeler ka ghəshiy slaslashi, kaa Hyala naw. Yən nee kiy, ka ɗee ghwəy jakəŋwəy lə hyelerəw. 21 *A ghwəy sənay kiy, ka dza ghwəy mbay sahwə tay tsa pasləhwə məndi mbəri li, zhini ka səəkə ta sa miymiy Ndə sləkəpəw. Ka dza ghwəy mbay, zəməhwə ɗafa ta məndi mbəri li, zhini ka səəkə ta zəmə ɗafaa zəzəə dzəkən Ndə sləkəpəw. 22 *Naa ə ɗi ghwəmmə ɓakati nəfə tsa Ndə sləkəpə na pən? Ə nzana tərəŋwɓa va ghwəmmə bərci kaa ngəci na?

Kwəmaa dzaa fə shəndəkəə dzəti Hyala pə ghwəy məni

23 **Ma kə nihwəti mbəzliy ni mbə ghwəyəy: «A kwal va ndə ta məni ya nimaɓa shi ɗi ndə» kə ghəshiy ni. Yaŋ, tsəgha na nanzə, ə na na nzanay, gwanashi na shiy ka shi wəzə niw. A kwal va ndə ta məni shi ɗi na, ə na na nzanay, gwanashi na shi məni məndi ka shiy dzaa kəətitəŋwəy mbə nəw Yesəw kiw. 24 *Ya wa ndəy, ə kəə məni kwəmaa dzaa kəətiti tsahwəti ndə. Ka nzəyəy ndə war mbə məni kwəma kwataka ta ghən tsa ci kwətiy gwaꞌa tsəgha ma. 25 *Ya tsama sliw kəsay ghwəy tə ləwmay, ə pə ghwəy pa, ka zəmə. Ka təkə kwəma ghwəy ya jəw ma, ka ɗəw kwəma ghwəy dzəkən ma. 26 *Sa nzanay, a məndi tsasliti mbə Zliya Hyala, a kə məndiy:

Hiɗi nashi ghwəmmə ni, lə shi ti shi gwanashiy,

shi Hyala kwa sləkəpə na ghəshi, kə məndi.

27 Ava va tsəgha, mbaꞌa kə ntsaa nəw ma Yesəw harŋwəy dzakə ghi tsa ci ta shi zəmə, dzəghwa mbaꞌa nəfə tsa ghwəy zləɓati dza ti shiy, sa ka ghwəy tsəhəŋwəy na, ə pə ghwəy taa zəmə shi ɓəŋwəy na lə nəfə tsa ghwəy kwətiŋ, ka zəzə kwəma ghwəy ya jəw ma, ka ɗəw kwəma kən shi zəmə va ghwəy ma. 28 *Ma mbaꞌa kə ndə ni ngəŋwəy, sliw tsa tahwə məndi mbəri li na sa dza ghwəy tsa ta zəmə, kəy, zlayəm, ka zəmə ghwəy ma! War mbaꞌa pə ghwəy zəməhwə tsəghay, ta ɓanavə təkə kwəma hwəvə hwəvə na dza naa dza kaa ntsaa gəzaŋwəy kwəma va va. 29 Ma kwəma gəzee nay, va na dza ghaa təkə kwəma mbə nəfə tsa gha naw, va kwəma dza ntsaa gəzaŋa kwəma va vaa təkə nə ya.

Nəghətaa gha dzaa ɓə fəti kaa ghən tsa gha, kala dza ghaa mbay zhiniy gwəra ghən tsa gha va təkə kwəma tsahwəti ndə ma. 30 *Mbaꞌa pə gha mənti ꞌwəsa kaa Hyala ta shi zəmə gha, ka zəmə shi gha kiy, tawa dza məndiy ɓəŋa fəti va zəzə kwəma tsahwəti ndəa? 31 *Ya shi zəməə zəmə ghwəy, ya shiy sa ghwəy, ya war nimaɓa shiy na shi məni ghwəyəy, shiy dzaa fə shəndəkəə dzəti Hyala pə ghwəy məni. 32 *Ə pə ghwəy məni məhərli va nəghətaa ghwəy dzaa mənti kwəmaa dzaa fambə tsahwəti ndə mbə məni *kwəma jikir na kwa kwəma Hyala. Ya ndə Zhəwifə na ndə, ya ntsaa kamaa ndə Zhəwifə, ya ntsaa nəw Yesəw na gwaꞌa.

33 *Yən dəꞌwə ghən tsee kiy, tsəgha jihəvee ta məni kwəmaa dzaa təɓanshi kaa mbəzli gwanashi, ya mbə namaɓa kwəma mənee. Ka məni kwəmee kwataka ta ghən tsee gwaꞌa tsəghaw, kwəmaa dzaa kəətiti mbəzli gwanashi, ta mbə ghəshiy mbəlishi na sa pəlee məni nzə, tsəgha pə ghwəy məni kwərakwə.

11

1 *Ə pə ghwəy məni kwəma mənee kwa kwal Hyala, njasa nzee va mbə məni kwəma mənəhwə Yesəw *Kəristəw tə hiɗi kwərakwə.

Njasa təɓə dzəghwa kwəma Hyala va zal lə va mali

2 *Ghwəyəy, mbə falŋwəy nzee tərəŋw, sa nzana war mbə zəzəra ghwəy ya mbə namaɓa kwəma, zhini mbə nəw məni shi ɓanavəŋwəy ya ghwəy ɓa. 3 *Ya tsəgha nzə kiy, avanta nahwəti kwəma ɗee ghwəy sənata: Yesəw Kəristəw na dikə tsa zhər gwanashi. Zal na, ghəci dikə tsa mali ci, ma Hyala ki na ghənzə dikə tsa Yesəw Kəristəw. 4 Va tsəgha ki, war mbaꞌa kə zal cəꞌwə Hyala, ya kwəmaa səəkə va Hyalaa gəzə na, lə shiy ghəci mbə ghən ciy, ghalaɓa na, ə haꞌwə ma na tə Yesəw Kəristəw. 5 Ma na mali, ghənzə mbə cəꞌwə Hyala, ya ghənzə mbə gəzə kwəmaa səəkə va Hyala, kala pəhambə shiy kə mbə ghən nzəy, ə haꞌwə ma na tə zata tsaa məni dikə vaa dzəkən ghalaɓa. Ghala mbə lə maliy slənamti ghən tsa nzəw. Kwəma haꞌwə haꞌwə na dza naa nza kən tsəgha. 6 Mbaꞌa kə mali kala ɗi pəhə shiy dzəmbə ghən nzəy, ə kə slənamti ghən tsa nzə fəlghən? A ghwəy sənay kwəma haꞌwə haꞌwə na na ya sla ghən, ya sləni ci va mali. Njana nzana tsəgha ghənzə kiy, wəzəɓa pəhambə na shiy mbə ghən nzə ghala pətsa va na. 7 *Ma na zal na naci ghəci mbə cəꞌwə, ya ghəci mbə gəzə kwəmaa səəkə va Hyalay, əntaa ghəci dzaa pa shiy dzəmbə ghən ci ma. Sa nzanay, ta nza nja ghənzə ngati Hyala zal, ka ci shəndəkə tsa nzə səvəri mbə. Ma na maliy, tsa zal shəndəkə na tsaa civa səvəri mbə. 8 *A ghwəy sənay, zal kiy, tə nahwəti bəla vəgha mali ngati Hyalaw, mali na sa ngati na tə nahwəti bəla zal. 9 Zhini diɓay, kaa mali ngati Hyala zaləw, mali na sa ngati na kaa zal. 10 Va tsəgha na kiy, war lə shiy ɗi na mbə ghən mali, ta mbəə ci dikə tsa məni zal dzəkən lə tə mbərkə kwəma ka kwal Hyala mə ghwəmə kwərakwə ɓa.

11 Ma ghənzə nja na ghwəmmə ghwəmmə mbəzliy nəw Yesəw Kəristəw, ya war tsəgha gəzəkee kwəma vay, va ghwəmmə na, a ghwəmmə sənay, ka nə mali tə mbərkə zal nzee tiɓaw, kəw, ka nə zal tə mbərkə mali nzee tiɓaw, kə diɓaw. 12 Njasa nzana va, həŋ Hyala ɓəvə bəla tə zal, mbaꞌa ngati mali tiy, tsəgha zhini naa mənta diɓa, mali saa zhiniy ya zal səkwa. War səəkə va Hyala tsahwə shiy gwanashi.

13 Ya ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəyəy, nighətim kwəma va di, ka dza naa təɓə maliy cəꞌwə Hyala kala pəhə ma shiy dzəmbə ghən nzə na? 14 Ma na zal sana ya war tə pa ciy, kwəma haꞌwə haꞌwəta na zlashi shəti ciy səkwashi biti biti. Ya wa ndəy, aa sənata nava tsəgha. 15 Əy ma na mali, ghənzə kə zlashi shəti nzə tsəgha kiy, lə bama ti tərəŋw na, sa nzana mbaꞌa Hyala ɓanavə shəti biti biti ni tsəgha, ta mbə ghəshiy dəpay ghən tsa nzə. 16 Mbaꞌa kə tsahwəti ndə dzaa zhini ghən, ka ngərə ghəpəə dzəkən kwəma gəzəkee nay, avanta kwəma gəzancee: Tsəgha na na ghəy kwəma sənaɓəŋwəy ghəy mbə məni, zhini tsəgha nihwəti mbəzliy nəw Yesəw sənaɓəvə kwərakwə diɓa, nə ya kaa ngəci.

Njasa ka ghwəmmə zəmə ɗafaa zəzəə dzəkən Ndə sləkəpə

17 Kwəma ɗee na gəzaŋwəy sanay, kwəma kwa falŋwəy naw. Sa nzanay, e favə, ghala pətsa ka ghwəy ɓasəŋwəy ta cəꞌwə Hyalay, kar ghwəy məni shi wəzə ni mbə ɓasəva tsa vaw, kə məndi. 18 *Kwa taŋa kwəma ghee favə mbə kwəma vay, ghala pətsa ka ghwəy ɓasəvay, kar ghwəy dzaŋambə ghala mbə ghən tsa ghwəy ghənghən ghənghən, kə məndi. Ma sa təkee kwəma va kwərakwə ɓa na, nja tsəghaa yən nighə kataŋ. 19 *Talay, wəzəɓa dzaŋambəvata ghala tsəgha mbə ghwəy na, ta mbə ni Yesəw *Kəristəw mbəzli slar slar niy cikəvəri ghən tsa shi mbə ghwəy. 20 Ghala pətsa ka ghwəy ɓasəŋwəy ta zəmə ɗafaa zəzəə dzəkən Ndə sləkəpə kiy, kar ghwəy təkə na, ɗafaa zəzəə dzəkən Ndə sləkəpə na sa ɓasəŋəy ghəy na ta zəmə nzə kataŋ, pə ghwəyəw. 21 War ɓasəŋwəy ma ghwəy ta zəmə nzəy, ya wa ndəy na ci ɗafa takə na ka naa zəmə, ka gha nighə ki na, lə mashi nihwəti, nihwəti na, ghəm ghəm mətsəhi shi sa ka ghəshiy ghyamtəvashi. 22 *Kwəma ka waa nava tsəghaa? Ə kama ghi va ghwəy gar zəmə shiy ya gar sa shiy ghwəy kəy na? Naa, ɓasəva tsa mbəzliy nəw Yesəw na tsa ɗi ghwəy va ndəramti, ka pa haꞌwəə dzəkən ni kama shiy və shi mbəzli na pən? Njaa dzee ni ngəŋwəya? Ta falŋwəy dzee mbə gəla kwəma tsəgha na va nə ghwəy na? Ka falvəŋwəy ya teepəw!

23 *A na neyey, avanta kwəma ɓənivee va Ndə sləkəpə, tsəgha yən ɓanavəŋwəy kwərakwə: Ma hetihwer tə vərɗi ngati məndi va ɗafa ta kəsə ciy, dzəghwa Ndə sləkəpə Yesəw tsaŋ ɓəvə peŋ, 24 dza na ka mananta ꞌwəsa ti kaa Hyala. Ma sa manamti na ꞌwəsay, dza na mbaꞌa ngangavəri peŋ tsa va. Ma kə na: «Ava ghənzə na vəghee ndaŋwəyee. War tsəgha pə ghwəy dzaa məni ya hwəmɓa, ta mbə ghwəy zəzəə dzəkənee» kə. 25 *Ma ləy hwəm sa zəhwə ghəshi ɗafa na, dza na həŋ ɓəvə hwəpər shi sa diɓa. Ma kə na: «Avanashim shi sa niy, ghəshi na yəwən *sla kiri tsa slati Hyala ta jakəva lə mbəzli, lə miymiy ya dzaa shəkəshi. Ya hwəmɓa dza ghwəy ɓasəŋwəy ta sashi taa nzay, zəzə tə ghwəy dzəkənee ghwəy mbə sashi» kə. 26 *Ɗi naa gəzəy, ya hwəmɓa ɓasəŋwəy ghwəy ta zəmə peŋ tsa, lə ta sa shi sa niy, bar tsa məti mətiy Ndə sləkəpə Yesəw ta mbəə mbəlipə na sa gəzanshi ghwəy kaa mbəzli. Ka gəzanshi paꞌ fəca dza naa zhəkə.

27 *Va tsəgha nzana ki, ma ntsaa dzaa zəmə peŋ tsa Ndə sləkəpə, ka sa shi sa ci, kala zəzə maa dzəkən, mbaꞌa ɓətishi nja shi zəmə gəmshi niy, a fəti və kwa kwəma Hyala, sa nzana mbaꞌa ghəci ndərəti vəgha Ndə sləkəpə, mbaꞌa miymiy ci. 28 *Ghənzə tsəgha kiy, ya wa ndə na ə kə dzaa naghamti nəfə tsa ci dəꞌwə ghən tsa ci ka na gha kwəfəghə zəmə peŋ tsa va lə shi sa va. 29 Sa nzanay, ya wa ntsaa dzaa zəmə peŋ tsa Ndə sləkəpə, ka sa shi sa ci, kala təkə maa dzəkən vəgha Ndə sləkəpəy, ngwəvə Hyala na sa mbahə naa dzəkən ghən tsa ci. 30 Ava va tsəgha nashi ghwəy mbəzli gwərapə gwərapəshi ni ɗaŋ mbə ghwəy sana, zhini tsəgha vədevəder, ma nihwəti ɓa na, mbaꞌa ghəshi bəkwəshi. 31 Ma mbaꞌa pə ghwəmmə naghamti kwəma mbə nefer ghwəmmə wəzə dəꞌwə ghən tsa ghwəmmə ka ghwəmmə gha zəmə nzəy, ka dza Hyalaa ɓasə ngwəvəə dzəkən ghwəmməw. 32 *Mbaꞌa kə naɓətəmmə, ka dəꞌwəvəmməy, i na nava immə na, vantaa ngwəvə dzaa dzəkən ghwəmmə kwasəbə mbəzliy nəw ma Yesəw fəca dza naa sla ngwəvə mbəzli tə hiɗi.

33 Ma kiy ngwarməhiray, mbaꞌa pə ghwəy ɓasəva ta zəmə ɗafaa zəzəə dzəkən Ndə sləkəpəy, ndəghə pə ghwəy dzaa ndəghəti ghən tsa ghwəy, gwanaŋwəy ghwəy ɓasəŋwəy, ka ghwəy gha zəmə shiy. 34 Mbaꞌa kə tsahwəti ndə nay lə may ghəciy, pərɓa kəghi tsa ci kə dzaa zəməvə shi zəmə ci. Ma ghalaɓa kiy, sa ka ghwəy ɓasəŋwəy na, ka dza Hyalaa ɓasəŋwəy ngwəvəw.

Ma naa tərmbə kwəma kiy, sa kee tsəhəra mbə ghwəy dzee sləka nava.

12

Njasa təhəpə *Safə tsa Hyala bərci ghənghən ta ghəra sləni Hyala

1 Mbə kwəma dzee na ta gəzaŋwəy nana kiy ngwarməhiray, ə ɗee ghwəy sənata kwəmaa dzəkən bərci vəlipə Safə tsa Hyala ghənghən ghənghən ta məni shiy. 2 *A ghwəy sənay, ghala pətsaa niy nəw ma ghwəy Yesəw *Kəristəwəy, ə niy nəw ghwəy mbəreketi nja ghwəlefesli. Niva shiy kiy, ka mbata gəzə kwəma ghəshiw. 3 *Va tsəgha gəzaŋwəy ya, a ghwəy mbəə sənay, tsəgha na kwəma va nanaw pə ghwəy. Mbaꞌa kə ndəə gəzə kwəma lə bərci Safə tsa Hyalay, ka dza ntsa vaa ni ntsa bazlamti Hyala na Yesəw, kəw. Diɓay, ka mbay ndəə ni Ndə sləkəpə na Yesəw, kə, kala lə bərci Safə tsa Hyala mbə nəfə tsa ciw. Ava tsəgha na. 4 *Sanay, ghənghən ghənghən na bərci ɓəmmə Safə tsa Hyala ta məni shiy, ya tsəgha nzə ki na, war Safə tsa Hyala tsa kwətiŋ tsa ghəci. 5 *Ghənghən ghənghən slənihi ghəra məndi tiɓa diɓa na, war Ndə sləkəpə tsa kwətiŋ tsa ɓəpə slənihi va ta ghərashi məndi. 6 Ghənghən ghənghən kwal tsa ghəra mbəzli sləni kwa diɓa na, war Hyala kwətiŋ na canshi kwal tsa va kaa mbəzli ta ghəra sləni va. 7 *Ya wa ndəy, a Safə tsa Hyalaa ghəra sləni li ka ɓanci bərci ta kəəti nihwəti mbəzli. 8 Dza na kaa tsahwəti ndəy, mbaꞌa ɓanavə bərciy gəzə kwəma lə sənata kwəma mbə, ma kaa tsahwəti ɓa na mbaꞌa ɓanavə bərci gəzə kwəma lə sənashi shi ɓəni məndi. 9 Kaa tsahwəti diɓa na, mbaꞌa Safə tsa va vay, ɓanavə bərciy ɓə nəfə tsa ci gwanay kaa Hyala. Ma kaa tsahwəti na, mbaꞌa Safə tsa va vay kwətiy ɓanavə bərciy mbəli ka zəlghwə. 10 *Dza na mbaꞌa ɓanavə bərciy məni kwəma maɗaŋa maɗaŋa na kaa tsahwəti. Kaa tsahwəti na, gəzəpə kwəmaa səəkə va Hyala. Ma kaa tsahwəti na, mbaꞌa ɓanavə bərciy sənay təhəvəri kwəmaa səəkə va Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa, lə naa səəkə va hyeler ghwəni *ndə jaka tsa Hyala. Kaa tsahwəti ɓa na, mbaꞌa ɓanavə bərciy gəzə kwəma lə nahwəti ghani favə ma məndi. Ma kaa tsahwəti na, mbaꞌa ɓanavə bərciy mbay zhinikəvəri kwemer gəzəkə tsahwəti ndə va. Ava tsəgha. 11 *Shi va gwanashi kiy, war Safə tsa Hyala va kwətiŋ tsa kwətiy mənishi na mbə mbəzli. Ghəci tihə na bərci va kaa mbəzli, ya wa ndəy, mbaꞌa ɓanavəshi njasa təɓanci na.

Njasa nza bəlahi va ɗaŋaŋ tə vəgha ndə kwətiŋəy, tsəgha na mbəzliy nəw Yesəw

12 *A ghwəmmə sənay ndə ngəriy, vəgha kwətiŋ na, mbaꞌa bəlahi ɗaŋ ti. Ya tsəgha na bəlahi ɗaŋ ti kiy, war vəgha kwətiŋ ka naa nza. Ava tsəgha na lə Yesəw *Kəristəw kwərakwə ki. 13 *Ghala pətsaa mənimmə məndi *bateməy, ka vəgha kwətiŋ məntəmmə *Safə tsa Hyala va kwətiŋ tsa gwanammə. Ya mbə hwəlfə *ka Zhəwifə na ndə, ya mbə nahwəti hwəlfə na ndə, ya ntsa papa tsa, ya ntsa yaya tsay, war Safə tsa kwətiŋ tsa va na sa fambəmmə Hyala mbə nefer ghwəmmə gwanammə.

14 Shiy kwətiŋ mənti na vəgha ndə ngəri kiw, bəlahi ɗaŋ jakəshi na. 15 Ya ə nə səɗa sana, bəla tə vəgha ndə ngəri nzee njana kamee ka dəvəw, kəy, kataŋ dza naa kamaa bəla tə vəgha ndə ngəri na? Tiɓaw. 16 Ya ə nə sləmə sana bəla tə vəgha ndə ngəri nzee njana kamee ka mətsəw, kəy, kataŋ dza naa kamaa bəla tə vəgha ndə ngəri na? Tiɓaw. 17 Ya ghənzə niy nza sana, dzəghwa bəlahi tə vəgha ndə ngəri, mbaꞌa ghəshi mənishi ka mətsəhi gwanashi kiy, lə wa niy dza ndəə favə kwəma nzaa? Ya ka slimim gwaꞌa tsəgha niy nza shi tə vəgha ndə kiy, lə wa niy dza ndəə fa zən tsa shiy nzaa? 18 Njasa nza bəlahi va tə vəgha ndəy, Hyala fəyshi na tsəgha, dzəghwa tə pətsa ɗi na. 19 Mbaꞌa kə Hyala niy mənti bəlahi tə ndə ngəri va ka nahwəti bəla kwətiŋ nzay, ka dza vəghaa nza tiɓa nzaw. 20 Bəlahi mənti na va ɗaŋ ni kiy, ghəshi mənti na vəgha ndə ngəri.

21 Tsəgha kə kiy, ka mbay mətsəə ni kaa dəvə na: Kwal tsee tiɓa lə ghaw, kəw. Ka mbay ghən ni ɓa na: Kwal tsee lə ghwəyəw, kə kaa shiɗshiɗiw. 22 Sana, war mbaꞌa kə na nata gha va bəla tə vəgha gha, kwəɗ kwəɗ na kala tiɓa nzay, ntsa məti məti tsa niy dza ghaa nza nza. 23 Ghwəmmə kəə nighə sanay, bəla tə vəgha ghwəmmə va ka ghwəmməə ɓəti njasa kama vəri tiy, ghənzə na na ka ghwəmməə gwəraa ndəghwə. Na haꞌwə ghwəmmə va li bəla tə vəgha ghwəmmə kala ɗi ghwəmmə mbəzliy natay. Ghənzə na sa gwəra ghwəmməə fə ghən ti. 24 Dzəghwa naa təɓə bəla tə vəgha ghwəmmə na, kala mbə ghwəmmə lə nava bəla vəgha. Hyala ngati na shi va tsəgha gwanashi, ta mbə diməə nza tərəŋwɓa tə ni haꞌwə ndə va shiy li shi. 25 Ma mənti Hyala tsəghay, nəghətaa vəgha ntsa kwətiŋ tsa dzaa tihəvəri ghən tsa nzə, ta mbə bəlahi tə vəgha gwanashiy kəəkəəti ghən tsa shi kwa jipə shi. 26 *Mbaꞌa kə zhi bəhəvə ndə tə nahwəti bəla tə vəgha ciy, vəgha ntsa va gwanata ka naa nza mbə sa ngəraꞌwə va zhi tsa va. Mbaꞌa kə məndi ghasləti nahwəti bəla vəgha ndə ɓay, vəgha ci va gwanata ka naa nza mbə təɓə kwərakwə ɓa.

27 *Ghwəy gwanaŋwəy, ghwəy mbəzliy nəw Yesəw kiy, vəgha ciy gə ghwəy. Bəlahi tə vəgha ci nza ghwəy, ya wa ndə mbə ghwəyəy lə tsa ci pi na tə vəgha va. 28 *Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə ɓanavəshi na sləni ghənghən ghənghən mbə dəvə shi kaa nihwəti mbəzli, mbə mbəzliy nəw Yesəw. Dza na kwa taŋtaŋəy, mbaꞌa fəy *ka kwal Yesəw, zhini na kwa baka, mbaꞌa fəy ka gəzə kwəmaa səəkə və. Ma tə kwa mahkana na, mbaꞌa fəy mbəzliy dzaa ɓənipə kwəma nzə. Zhini na diɓa na, mbaꞌa ɓanavə bərci kaa nihwəti mbəzli ta məni shi maɗaŋa maɗaŋa ni. Ma nihwəti ɓa na, mbaꞌa ɓanavəshi bərciy mbəli ka zəlghwə. Nihwəti diɓa na, mbaꞌa ɓanavəshi bərciy kəəti mbəzli. Nihwəti diɓa na, mbaꞌa ɓanavəshi bərciy ꞌwa kwal kaa mbəzli, ma nihwəti diɓa ki na, mbaꞌa ɓanavəshi bərciy mbay gəzə kwəma lə nahwəti ghani favə ma məndi. Ava tsəgha. 29 Nay ghwəy njasa təhavəpə Hyala sləni nzə sa? Gwanashi na mbəzliy ka kwal Yesəw na? Gwanashi na mbəzliy ka gəzə kwəmaa səəkə va Hyala na? Gwanashi na mbəzliy ka ɓənipə kwəma nzə na? Gwanashi na ghəshiy ka ghəra sləni maɗaŋa maɗaŋa na na? 30 Kaa ngəshi gwanashi ɓanavə na bərciy mbəli mbəzli va zəlghwə na? Gwanashi mbay ghəshi gəzə kwəma lə ghani sənata ma məndi na? Kaa ngəshi gwanashi ɓanavə na bərciy zhinikəvəri kwəma sənata ma məndi va na? Tiɓaw. 31 *Ma pə ghwəy məntiy, pəlam kwal tsaa kwəmavə niy gwəramti bərci mbə bərci ɓəpə Hyala.

Nana kiy, ta ciŋwəy kwal tsaa gwəramti mbə kweler va gwanashi dzee.

13

Ɗi nihwəti mbəzli na shiy gwəramti mbə shiy gwanashi

1 **Sanay, ya war ə nzana, mbaꞌee mbay gəzə ghanihi mbəzli tə hiɗi ghənghən ghənghən, zhini ka mbay gəzə ghani ka kwal Hyalay, kala ɗi nihwəti mbəzli pən na, ghala mbə ya lə kwereŋa, ya lə bambaɗə tsa dəꞌwə məndiw. 2 *Ya ə nza bərciy gəzə kwəmaa səəkə va Hyala kaa mbəzli vəya, ya gwaꞌa gwaꞌa sənashee shiy, ya ə nza bərciy favə kwəma mbəmbə na ꞌyahəꞌyahə na mbə məhərlee, ya ə ɓanavee nəfə tsee kaa Hyala gar mbay ya ni ka kəlaŋ: Ɓarvaŋa tə pətsa nza gha va, pən, ka ɓarvay ghəciy, kala ɗi nihwəti mbəzli pən na sləni gəmta naa shi mənee va tsəgha. 3 *Ya ə ɓəvee shi vəya gwanashi, mbaꞌee tahanavəshi kaa ka cicikwə, ya war lə vəgheta zlatanavee kaa mbəzli ta ndantəra məndi lə ghwəy, kala ɗi nihwəti mbəzli pən na, shi dzee kwəmavə mbə niva shiy tiɓaw.

4 Ma ntsaa ɗi nihwəti mbəzli naciy, ndə səꞌwa kwəma ka naa nza. Ka məni kwəma wəzə na kaa mbəzli, ka səl na va ndəw, ka vəshi naw, ka kəli ghən tsa ci naw. 5 *Ka məni shi haꞌwə haꞌwə ni ntsaa ɗi nihwəti mbəzliw, ka təkə kwəma wəzə na na kwataka ta tsa ci ghən gwaꞌa tsəghaw, ka ɓə nəfə na taŋtaŋəw, ka kəsə ndə na mbə nəfə ciw. 6 Ntsaa ɗi nihwəti mbəzliy, ka vəshi na ta *kwəma jikir na məni məndiw. War ta na kataŋ na kwəma ka naa vəshi. 7 Ntsaa ɗi nihwəti mbəzli na naciy, gwəŋəy ka naa nzəyəy, ya mbə namaɓa kwəma. War kaa Hyala ka naa ɓanavə nəfə tsa ci, ya mbə namaɓa kwəma. Və na naciy, kwəma tiɓa kala dza Hyalaa gwəmatiw. War ə ka naa səꞌwa kwəma gwanata. 8 *Ma ntsaa ɗi nihwəti mbəzliy, ya hwəmɓa na ka dza ɗi tsa ci vaa kərəyəw. Ta na gəzə kwəmaa səəkə va Hyala kaa mbəzliy, ta garəti dza məndi geꞌi lə tsahwəti vəghwə. Gəzə kwemer lə ghanihi sənashi ma məndi diɓay, ta zashi dza ghəshi. Ya sənata kwəma sənata ghwəmmə nay, ta zata dza na. 9 A na na ghwəmmə kwəma sənata ghwəmməy, kərkəti ghwəmməw. Gəzə kwəmaa səəkə va va Hyala gəzə ghwəmmə diɓay, kərkəti ghwəmməw. 10 Ma sa dza Hyalaa cikəvəri na kərkə kərkə na va kwəma cesl na kiy, ta zata dza na mbə kwalta na va kwəma ki.

11 Ghala pətsaa niy nzee zəghwəray, kwəma ndərazhi niy gəzee, zəzə kwəmee na, sa ndərazhi diɓa. Nee məhərli vəya na, war sa ndərazhi gwaꞌa tsəgha. Nana ki, sa kəliree ka mənɗaa zal na, mbaꞌee zlashi məni shi ndərazhi. 12 *Nana diy, war fətəhə fətəhəshi nashi ghwəmmə shiy gwanashi, njasa nighəshi ghwəmmə kwa nighəmti tsaa kama riŋriŋ tsa. Fəca vici gəzee va kiy, ta nashi dza ghwəmmə wəzə wəzə, lə mətsə ghwəmmə. Nana diy, daw sənatee kwəma, sa dza vici vaa mənta kiy, shiy gwanashi dzee sənashi, njasa sənara Hyala va gwanara kwərakwə. Ava tsəgha.

13 *Sana kiy, shiy mahkan na shiy mənishi, kala dzaa kəɗi ma: Ɓanavə nəfə kaa Hyala, fəy ghən gəzliŋə ta kwəma gəzəkə Hyala məni nzə, mbaꞌa ɗi nihwəti mbəzli. Ya tsəgha nzə kiy, ɗi nihwəti mbəzli na shiy gwəramti dikə mbə shi mahkan ni va ɓəlakee.

14

Bərciy gəzə kwəmaa səəkə va Hyala lə bərciy gəzə kwəma lə nahwəti ghani

1 *Va tsəgha kiy, ə pə ghwəy jihəva ta ɗi nihwəti mbəzli. Diɓa kiy, lə nəfə tsa ghwəy gwanay pə ghwəy maw kwəmavə bərci ɓəpə *Safə tsa Hyala. Gaw bərciy gəzə kwəmaa səəkə va Hyala kaa mbəzli pə ghwəy dzaa gwəraa maw. 2 *Ntsaa kwəmavə bərciy gəzə kwəma lə nahwəti ghani favə ma məndiy, kaa Hyala kwətita gəzə na kwəma ci. Kaa mbəzli naw. Sa nzanay, ndə tiɓaa favə kwəma gəzə naw. Kwəma Hyala sənata ma məndi na sa gəzə na gwaꞌa tsəgha, sa ɓanavə Safə tsa Hyala bərciy gəzə nzəə səvəri. 3 Ma na ntsaa gəzəpə kwəmaa səəkə va Hyala lə ghani favə məndi naci kiy, kaa mbəzli gəzə na, ka favə ghəshi, ka kəətishi kwəma gəzə na va, ka mətsahanshi bərci, ka garəshi wəzə wəzə mbə kwəma Hyala. 4 *Ndə gəzə kwəma lə nahwəti ghani favə ma məndiy, war ghəci kwətiy na sa dza kwəma ci vaa kəətiti. Ma na ntsaa gəzəpə kwəma ɓanavə Hyala ta gəzə kaa mbəzliy, mbəzliy nəw Yesəw gwanashi dza naa kəətiti lə na ci va kwəma.

5 *Yənəy, e ɗi Hyalaa ndaŋwəy bərciy gəzə kwəma lə nahwəti ghani gwanaŋwəy. Nanzə kiy, bərciy gəzə kwəmaa səəkə və kaa mbəzli na sa gwərantee ɗi Hyalaa ndaŋwəy. Mbaꞌa kə ndəə gəzəpə kwəma lə ghani favə ma məndiy, mbaꞌa ndə zhinipə kwəma gəzə na va tiɓa ɗi na, ta mbə kwəma vaa kəəti mbəzliy nəw Yesəw. Kala tsəghay, dikəɓa ntsaa gəzəpə kwəmaa səəkə va Hyala na, kaa ntsaa gəzə kwəma va lə na favə ma məndi ghani.

6 A ngwarməhira, ya yən dza sənzənva, ndəsee tsəhəra mbə ghwəy, tapə, yən ta gəzaŋwəy kwəma lə ghani favə ma məndi kiy, dza kwama dzee kəətitəŋwəy mbə kwəma va tsəgha ghwəy nighəa? Mbaꞌa pən tsəhəra mbə ghwəy ɗi nay, ka gəzaŋwəy dzəkən shi citəra Hyala, aw na, ka ciŋwəy kwal tsaa sənata kwəma, ya ka gəzaŋwəy kwəmaa səəkə va Hyala, ya ka ɓəniŋwəy nihwəti shiy. Ghalaɓa kiy, ta kəətiŋwəy dzee.

7 Təkətim kwəma ya tə kwəma shi ka məndiy viy nja sherey, lə ni ka məndiy tsa nja gəzəpəli di. Njaa ka ghwəy favəshia? Mbaꞌa kə ntsaa viyshi, ya ntsaa tsashi kala yəmətishi wəzəy, ka dza ndəə sənay ghən tə gəla ni ɗi na va məni shiyəw. 8 Tsəgha na lə kwəma ndə viy təliməə dzəmti ta har mbəzli ta pa diɓa, war mbaꞌa kə ndə viy təliməə dzəmti kala viyti təlimə ci lə kwal kiy, wa ntsaa dzaa kafə ta dza ta paa? 9 Ghala mbə lə kwəma ghwəy kwərakwə kiw. Mbaꞌa pə ghwəy gəzə kwəma lə ghani favə ma məndi kiy, ndə tiɓa mbaꞌa dzaa favə kwəma ɗi ghwəy va gəzəw. Ghalaɓay, dzəmbə safə dza gəzə kwəma ghwəy nza. 10 Ta na ghanihiy, ɗaŋ ghənghən ghənghən na ghəshi tə hiɗi. Nahwəti ghani mbə shi kala gəzəva kwəma liw. 11 Ya tsəgha nzə mbaꞌa kə ndəə gəzara kwəma lə ghani favə mee sanay, ndə məlmə dzee ɓəti tsava ndə, tsəgha ghəci dzaa ɓətəra, nja ndə məlmə kwərakwə.

12 Njana nza ghwəy mbə maw kwəmavə bərci ɓəpə Safə tsa Hyala kiy, tərəŋwɓa bərciy dzaa kəətiti mbəzliy nəw Yesəw ta kəli ghəshi mbə kwəma Hyala pə ghwəy pəla.

13 Va tsəgha kiy, mbaꞌa kə ndə kwəmavə bərciy gəzə kwəma lə nahwəti ghani favə ma məndiy, ə kəə cəꞌwə Hyala diɓa, a Hyala ɓanavə bərciy zhinikəvəri kwəma gəzə na va kaa nihwəti mbəzli. 14 Mbaꞌa pən cəꞌwə Hyala kwa kwəma sənata ma məndiy, mbə cəꞌwə ka nəfə tsee nza, ma məhərlee na gwəŋəta. 15 Njana nzana tsəgha kiy, njaa təɓə na yən mənia? A dzee məniy, ka cəꞌwə lə ghani favə ma məndi, zhini ka cəꞌwə lə məhərlee dzee məni. Ya cəm hee ta fal Hyala diɓay, ka ha lə kwəma favə ma məndi, zhini ka ha lə məhərlee dzee ha. 16 *Kala məni pə gha tsəgha sana, dza gha tapə dzəmbəŋa mbə mananta ꞌwəsa kaa Hyala lə kwəma favə ma məndiy, njaa njaa dza mbəzli tiɓa sənata maa dzəkən nava kwəmaa ni *Amin, kə ghəshi ta zləɓa cəꞌwə gha vaa? Ka dza ghəshiy mbay gəzə, sa favə ma ghəshi sləkar tsa kwəma gəzəkə gha vaw. 17 Ya ə niy nza kwəma məni gha va ꞌwəsa tiy kwəma wəzə nay, sa favə ma məndi kwəma gəzə gha va na, ka dza naa kəətiti mbəzliw.

18 Yənəy, ꞌwəsa nə ya kaa Hyala. Sa nzanay tərəŋwɓa kaa ngəra ndara na bərciy gəzə kwəma lə nihwəti ghanihi ghənghən ka taŋamtəŋwəy gwanaŋwəy. 19 Ya tsəgha nzə ki, mbaꞌa pən mbə ɓasəva tsa mbəzliy nəw Yesəwəy, wəzəɓa gəzəkee kwəma cifə lə kwəma favə məndi ta mbəə ɓananshi shiy kaa mbəzli kee favə, kən dzaraa dzəmbə gəəzə kwəma diwəy diwəy diwəy kwa kwemer favə ma məndi.

20 *A ngwarməhira, əntaa təkə kwəma ghwəy nza njasa ndərazhi ma. War təkə kwəma mətikwəkwər kə sa mbə ghən ghwəy. Dza kwa *kwəma jikir na nanzəy, nja ndərazhi pə ghwəy məniŋwəy, sa nzanay, sənay məni jikir ndərazhiw. 21 *A məndi tsasliti kwəma mbə Zliya Hyala, a kə məndiy:

A kə Hyalay:

«Ka məlmə dzee ghwəniy səəkə

ta gəzanshi kwəma kaa mbəzlee ni,

kwa ghani sənata ma ghəshi, ya tsəgha nzə kiy,

ka dza ghəshiy fa kwəmee vaw» kə, kə məndi.

22 Ma gəzə kwəma lə nahwəti ghani favə ma məndiy, kwəmaa canshi Hyala li kaa mbəzliy nəw ma Yesəw, ta mbə ghəshiy sənay ghənghən na ghəshi lə mbəzliy nəw Yesəw, kə ghəshi. Ta ci kwəma kaa mbəzliy nəw Yesəw naw. Ma na bərciy gəzə kwəmaa səəkə va Hyalay, kaa mbəzliy nəw Yesəw ci na kwəma, kaa mbəzliy nəw ma Yesəw naw.

23 *Ya ghwəy dza ghwəy mbəzliy nəw Yesəw gwanaŋwəy mbaꞌa ghwəy ɓasəŋwəy, tapə ghwəy mbə gəzə kwəma gwanaŋwəy lə nahwəti ghani favə ma məndi kiy, njaa dza mbəzli tiɓa sənata maa dzəkən kwəma va, lə mbəzliy nəw ma Yesəw səəkəshiy zhəghətəŋwəy sa ka ghəshi favə ghwəy mbə gəzə kwəma vaa? Ka dza ghəshiy ni: Ka gezlekiki na mbəzli ni, kə ghəshi sa? 24 Kala nava kwəma tiɓa sana, dza ghwəy gwanaŋwəy ka gəzə kwəmaa səəkə va Hyala lə kwəma favə məndiy, sa ka mbəzliy nəw ma Yesəw lə nihwəti mbəzli gəmshi ni səəkəshi favə kwəma va na, ta sənay dza ghəshiy dzəkən jikir tsa məni ghəshi, ka ɓanshi fəti kwəma va mbə nefer shi. 25 *Kwəmaa niy nza mbəmbə na mbə nefer shiy, cəkeꞌ dza kwəma vaa pəleɗikəvəri. Ka ghəshi dza ki na, ka tsəfəkwə kwa səɗa Hyala, ka pəraꞌwanta dividivi shi. Ma kə ghəshi dzaa ni lə miy tsa shi na: «A ghwəyəy, kataŋ na Hyala mbə jipə ghwəy» kə ghəshi dzaa ni.

Njasa təɓə na, lə kwal tsa nzə, ɗi na mbəzli Hyalaa məni kwəma mbə jakəva tsa shi

26 *A kwəma ka ghwəy məni dzee ni ngəŋwəy kia ngwarməhira? Mbaꞌa pə ghwəy ɓasəŋwəyəy, a tsahwəti ndə mbə ghwəy dzaa mbay ha cəm, tsahwətiy, *ka ɓənipə kwəma Hyala, tsahwəti ɓa na, ka gəzəpə kwəmaa səəkə va Hyala, ma tsahwəti diɓa na, ka gəzəpə kwəma lə nahwəti ghani favə ma məndi, tsahwəti diɓa ki na, ka zhinipə kwəma gəzəkə tsahwəti ndə va. Ya nimaɓa shi məni ghwəyəy, ta kəəti mbəzli Hyala nza ghəshi mətsəhə kəli mbə kwəma Hyala pə ghwəy mənishi. 27 Mbaꞌa kə mbəzliy gəzə kwəma lə nahwəti ghani mbə ghwəyəy, mbəzli bakəshi, ya mahkan, kə dzaa gəzəhwə gwaꞌa tsəgha. Kəramti na ci tsava, kəramti na ci tsava, kə ghəshi dzaa gəzə. Sa ka ghəshi gəzamtiy, nza tsahwəti ndə zhananavə kwəma gəzəkə ghəshi va kaa mbəzli. 28 Kala ntsaa mbata zhini nzə tiɓay, wəzəɓa dza ntsaa gəzə kwəma va vaa zlata gəzə nzə zlaŋzlaŋ mbə mbəzliy nəw Yesəw na. Kaa ghən tsa ci lə kaa Hyala kə dzaa gəzə sa ci mbə nəfə tsa ci. 29 *Ya ə nza mbəzliy gəzəpə kwəmaa səəkə va Hyala tiɓa diɓay, mbəzli bakə, ya mahkan kə dzaa gəzəpə kwəma gwaꞌa tsəgha diɓa. Ma nihwəti na, ka fa, ka nighə kwəma gəzə ghəshi va, ta sənay nda kwəmaa səəkə va Hyala na kataŋ kataŋ. 30 Mbaꞌa kə tsahwəti ndə mbə gəzəpə kwəmaa səəkə va Hyala, dzəghwa mbaꞌa Hyala gəzanci nahwəti kwəma tiɓa kaa tsahwəti ntsa mənzəy ta gəzəpə ghəciy, ə kə tsa mbə gəzə kwəma va ndə garəti na ci va kwəma, mbaꞌa ɓanavə kwal kaa tsaa ɗi gəzəpə nahwəti kwəma va. 31 A kwal va ghwəy ta gəzəhwə kwəma gəzaŋwəy Hyala ghwəy gwanaŋwəy. Nanzə kiy, kwətiŋ kwətiŋ ɗi na ghwəy gəzə. Ta mbə ghwəy gwanaŋwəy ɓənivə shiy, lə ta mbə ghwəy mətsahanavə bərci kaa ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy. 32 Mbaꞌa kə Hyala ɓanavə bərciy gəzə kwəma nzə kaa ndəy, ta mbə dza ntsa va kəsəti ghən tsa ci ta gəzə kwəma ɓanavə Hyala va geꞌi lə vəghwə tsaa təɓanci. 33 *Sa nzanay, na Hyala na, ka ɗi sawa kwəma naw, zərkə na sa ɗi na ghwəmməə kwəmavə kwa jipə ghwəmmə.

Njasa ka mbəzli Hyala vaa məni mbə ɓasəva tsa shi gwaꞌa gwaꞌay, war tsəgha pə ghwəy taa məni kwa jipə ghwəy kwərakwə. 34 *Əntaa miꞌi dzaa gəzə kwəma mbə mbəzli ghala pətsa ka ghwəy ɓasəŋwəy ma. Kwal və shi ta gəzə kwəmaw. Va zhər kə ghəshi dzaa fa kwəma. Njasa gəzəkə Hyala va mbə *kwəma pəhəti na. 35 Ka təɓə na maliy gəzə kwəma mbə ɓasəvaw, mbaꞌa kə nahwəti kwəma gəzəta kala favə ghənzə, ka ɗi ɗəw kwəma ghənzəə dzəkənəy, kəghi kə dzaa ɗəw va zata.

36 Kwəma Hyala nata ghwəy nay, va ghwəy ꞌwava naw. Kwataka ghwəy na shiy favə diɓaw. 37 *Mbaꞌa kə ndə ni mbə ghwəy: A bərci Safə tsa Hyala vəya, kə. Ya ma yənəy: Ndə gəzə kwəmaa səəkə va Hyala nzee, nə nay, sənay tə ghəci: Ma kwəma tsasliŋwəy ya nay, kwəma gəzəkə Ndə sləkəmmə Yesəw na, kə. 38 Kala dza kəə zləɓa kwəma tsaslitee nay, ka dza Hyalaa sənay kwərakwəw.

39 *Ma kiy ngwarməhiray, lə nəfə tsa ghwəy gwanay pə ghwəy maw kwəmavə bərciy gəzə kwəmaa səəkə va Hyala kaa mbəzli, nanzə kiy, əntaa ghwəy makə mbəzli va gəzə kwəma lə nahwəti ghani favə ma məndi ma. 40 *Ya nimaɓa shi məni ghwəyəy, njasa təɓə shiy, lə kwal tsa shi pə ghwəy mənishi, kala sawa ma kwəma.

15

Kwəma zhakati tsa *Kəristəw mbə məti

1 *A ngwarməhira, nana kiy, e ɗi zhiniy zazavəŋwəy kwəma wəzə na va niy gəzaŋwəy ya. Sa zləɓavə ghwəy va, mbaꞌa ghwəy kəsəvə mbə nefer ghwəy wəzə wəzə. 2 *Ghənzə na kwəma dza Hyalaa mbəliŋwəy li, ghwəy kə dzaa kəsəvə lə nəfə kwətiŋ, war njasa gəzaŋwəyee va. Kala dza pə ghwəy kəsəvə tsəghay, gəm zləɓavə ghwəy.

3 *Yən kiy, kwataŋata ɓanavəŋwəyee kwəmaa gwəramti shəndəkə, njasa niy favee va Yesəw Kəristəw dəꞌwə ghən tsee. Ma pən niy niy: A Kəristəw mətiy ta kwəma ghwəmmə jikir na, njasa gəzəkə məndi mbə Zliya Hyala. 4 *Dzəghwa mbaꞌa məndi lamti, bakə vici ci kwa kwəli, ma tə kwa mahkana vici na, mbaꞌa zhəkəməy kwa kwəli, nja kwəmaa niy tsasliti məndiy dzəkən mbə Zliya Hyala. 5 *Ma sa səəməy na kwa kwəliy, dza na mbaꞌa cinti ghən tsa ci kaa Piyer, ləy hwəm na mbaꞌa cinti ghən tsa ci kaa nihwəti mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni. 6 Zhəghwa mbaꞌa zhiniy cinti ghən tsa ci kaa nihwəti ngwarməhimməə nəw tə nahwəti vici. Mbəzli gar taŋəti diwəy diwəy cifə. Nihwəti mbəzli mbə shi sanay, a ghəshi bəkwəshi. Ma ɗaŋ tsa shi na, mbaꞌa shi tə ghwəməshi. 7 *Dzəghwa mbaꞌa zhiniy cinti ghən tsa ci diɓa kaa Zhakə, ləy hwəm diɓa na, kaa nihwəti ka kwal ci gwanashi.

8 *Dzəghwa na, tə kwa kərni kwərakwə ki, ləy hwəm niva mbəzli gwaꞌa na, mbaꞌa citəra ghən tsa ci. Ma yən fəcava ki na, mbaꞌee mənɗa mbə shi nja zəghwə yakə məndi tir tsa ci ghwəla ta məni. 9 **Yən kiy ntsaa gwəramti cəlikwə nzee mbə *ka kwal Yesəw. Mənɗee gar nzaa ndə kwal tsa Yesəwəw. Sa nzanay, tərəŋw səəkee mbə sanshi ngəraꞌwə kaa mbəzli Hyala va nəw Yesəw Kəristəw.

10 *Ya tsəgha kiy, dzəghwa Hyala mbaꞌa mənti zhəhwər tə ya, va tsəgha nara ghwəy njasa nzee tsa sənzənva. Ma zhəhwər tsa mənti Hyala va tə ya tsəgha kwərakwə kiy, dzəmbə safə naw. Dalala məntee sləni ka taŋamti nihwəti ka kwal Yesəw. Nanzə kiy, lə bərcee ghəratee sləni vaw, ghənzə ndara na bərci lə zhəhwər tsa nzə va, ta ghəra nzə. 11 *Ghənzə tsəgha kiy, ya yən, ya nihwəti ka kwal Yesəw, gəzə na Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzliy, ghala mbəw, kwəma kwətiŋ naa sa gəzanshi ghəy kaa mbəzli. Sa favə ghwəy va, mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy.

Ta zhakati dza mbəzliy bəkwəshi mbə məti

12 A Hyala zhanakati Yesəw *Kəristəw mbə məti, pə ghəy kaa kwəma gəzə ghəy kaa mbəzli. Ya sa nzana tsəgha ghənzə kiy, njaa njaa zhəkə na, zhini nihwəti mbəzliy gəzə mbə ghwəy na: Zhakati tsa mbəzliy bəkwəshi tiɓa mbə mətiw, kə ghəshia? 13 Ndata kala zhakati tsa mbəzliy bəkwəshi tiɓa mbə məti njasa gəzə nihwəti mbəzli va mbə ghwəyəy, ghənzə tsəgha na, zhakatiy Yesəw *Kəristəw mbə məti kwərakwə kiw, ɗi naa gəzə. 14 Kala zhakatiy kə Yesəw mbə məti kataŋ kiy, ghənzə tsəgha na, kwəma gəmta naa kwəma Hyala gəzə ghəy va kaa mbəzli. Ghwəy kwərakwə kiy, gəm ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa kwəma va.

15 *Tsəgha kə diɓay, dzərvəə təɓakən ghəy kən Hyala ɗi naa gəzə. Sa nə ghəy va kaa mbəzli: A Hyala zhanakati Yesəw Kəristəw mbə məti, pə ghəy. Njana kama zhakati tsa mbəzliy bəkwəshi tiɓa mbə mətiy, kwəma ka Hyala zhanakati Yesəw mbə məti naci ghənzə tsəgha ɓay. 16 Ndata kala zhakati tsa mbəzli tiɓa mbə mətiy, zhanakati Yesəw Kəristəw Hyala mbə məti kwərakwə kiw. 17 *Mbaꞌa kə Yesəw Kəristəw kala zhakatiy mbə məti kiy, təgəm ɓanavə ghwəy nefer ghwəy ngəci. Ghwəlata na kwəma ghwəy jikir na kən ghən tsa ghwəy. 18 *Ma mbəzliy nəw Yesəw bəkwəshi kwərakwə ɓa na, kwa bətə niva mbəzli zashi ɗi naa gəzə. 19 War mbaꞌa kə na ghwəmmə na kwəma fəy ghwəmmə ghən tsa ghwəmmə ti mbə nəw Yesəw dzaa nza, war ta kwəmavə zərkə mbə nzəy tsa ghwəmmə tikə tə hiɗi gwaꞌa tsəgha, kala nahwəti kwəma tiɓa kwa kwəmay, kay ghwəmmə dza məndiy gwəraa wahə mbə mbəzli gwaꞌa gwaꞌa.

20 *Tsəgha na kiw, ta na navay, a Kəristəw zhakatiy mbə məti. Ghəci gha Hyalaa zhanakati mbə məti. Ti sənay məndi, ta zhakati dza nihwəti mbəzliy bəkwəshi mbə məti kwərakwə, kə məndi. 21 *Njasa nzana va, tə ndə kwətiŋ məti ghavaa dzəti hiɗiy, tsəgha ghatəvay zhakati tsa mbəzli mbə məti, tə ndə kwətiŋ kwərakwə. 22 *Njasa kwəmavə ndə va məti, ya tsamaɓa ci tə mbərkə kwəma Adaməy, tsəgha dza mbəzliy kwəmavə zhakatishi mbə məti tə mbərkə kwəma Yesəw kwərakwə. 23 *Ə na na nzana kiy, ya wa ndə na, lə tsa ci vəghwə zhakati tsa ci mbə məti na tiɓa. A Yesəw Kəristəw zhakatiy, ghəci ndə ꞌwa kwəma. Ma fəca vici dza naa zhiniy zhəkə kiy, nza ni ci mbəzli zhakati gwanashi. 24 *Ma ləy hwəm ki na, nza Yesəw Kəristəw zamti hyeler lə mezhizhə shi gwanashi, mbaꞌa ka bərciy zhini ghən tikə tə hiɗi. Ghalaɓa kiy, nza hiɗi maɗi ta kəɗi. Ka na dza na, həŋ ɓəvə gəzli mazə, mbaꞌa ɓanavə kaa Hyala, Dəy ki. Nza ghənzə nzəy kwa ta məni mazə kwətita. 25 *Sənzənvay, war ta məni mazə dza Yesəw Kəristəw, paꞌ tə vici dza Hyalaa fati ka jaka ci gwanashi tə dəvə ci. 26 *Kwa kərni ndə jaka tsa dza Hyala ta zamtiy, ghənzə na mətiy ɓə mbəzli. 27 *A məndi tsasliti mbə Zliya, ma kə məndiy: Shiy gwanashiy fanambə Hyala kaa Zəghwə nzə mbə dəvə ci, kə məndi. Sa gəzəkə məndi va tsəghay, aa səvərita wəzə, lə Hyalata na mbə dəvə zəghwə nzəw. Sa nzanay, ghənzə fə na shi vaa dzəmbə dəvə ci. 28 *Sa ka Hyala fanambə shiy gwanashi mbə dəvə Zəghwə nzə kiy, ka zəghwə nzə va dza na, mbaꞌa fambə ghən tsa ci mbə dəvə Hyala ghənzə Dəy, ghənzə saa fanambə shiy va gwanashi mbə dəvə ci. Nza Hyala məni mazəə dzəkən shiy gwanashi ya dza lə namaɓa bəla gwaꞌa ki.

29 Təkətim kwəma, ya tə kwəma mbəzliy zləɓa va məndiy mananshi *batem, kwa pətsa mbəzliy bəkwəshi. Tawa zləɓa ghəshi mbəzliy mananshi batem, ndata kala zhakati tsa mbəzli mbə məti tiɓa kiy, tawa zləɓa ghəshi məndiy mananshi batem ta mbəzliy bəkwəshia? 30 *Ya ghəy kiy, ndata kala dza mbəzliy zhakati mbə məti na, tawa zləɓa ghəy məndiy sasaŋəy ngəraꞌwə ya hwəmɓa nzə gar bəkwəŋəya? 31 *Nay ghwəy naa ngwarməhira, njasa səəmə viciy, war mbə miy məti nza ghəy. Ə gəzaŋwəy ya, sa nzana mbə vəshee tə ghwəy sa jakəmmə ghwəmmə lə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw. 32 *Yən sanay, tərəŋw səəkee mbə sa ngəraꞌwə va mbəzli tikə mbə məlmə Efesə, njasa mbəz ghəy lə shəkwadeshi. War ta shi tikə tə hiɗi pən niy sa gəla ngəraꞌwə tsa vay, a shi dzee ꞌwəra ti mbə ghwəy nighəa? Ndata kala zhakati tsa mbəzli mbə məti tiɓay, tawa ghwəmmə ni diɓa kia? Ghənzə tsəgha na, wəzəɓa dza ghwəmməə məni njasa gəzə nihwəti mbəzli va, sa nə ghəshi va: «Zəmə pə ghwəmməə zəmə shiy bəhə bəhə ghwəmmə, ka sa shi sa, sa nzanay, ta bəkwəmmə dza ghwəmmə həzlimə» kə ghəshi.

33 Ka ngəɗiŋwəy kwəma ma. Sənay tə ghwəy: Mbaꞌa kə ndəə dza kwa zəərə lə mbəzliy məməni *kwəma jikir nay, ta məy dza na mbə məni jikir nja ghəshi kwərakwə. 34 *Məniŋwəyəm ka mbəzli ka məhərli, ka məni kwəma jikir na ghwəy ma. Yən nighəy, ghwəlashi na nihwəti mbəzli mbə ghwəy kala sənata Hyala ghəshi paꞌ sana. Va tsəgha gəzaŋwəy ya kwəma va, nza haꞌwə mbəə ghəraŋwəy.

Njasa dza vəgha mbəzliy dzaa zhakatishi mbə mətiy nza

35 Nda nza tsahwəti ndə ni: Njaa njaa dza ndəə zhakatiy mbə məti kia? Sa ka na zhakatiy kiy, nja wa dza vəgha ciy nzaa? kəy. 36 *Ntsaa ɗəw gəla kwəma tsəgha na vay, hil na. Mbaꞌa pə gha tsaŋwambə hwəlfə mbə hiɗiy, pəsəta ma na na, kar na tsaŋwambə gha va mbə hiɗiy ghwaɓəta. 37 Ghala pətsa ka gha vaa tsəŋwə shiy dzəmbə hiɗiy, dəŋw tsa shi va ka ghaa ngwəɓətiw. Hwəlfə na sa ka ghaa tsaŋwambə mbə hiɗi, ya hwəlfə ha na, ya hwəlfə nihwəti shiy ghəshi. 38 *Sa ka ghaa tsəŋwəti kiy, ka na dza mbaꞌa pəsəta, sa ka Hyala dza ki na mbaꞌa ɓanavə dəŋw njasa ɗi na. Ya namaɓa hwəlfə shi za məndi gwaꞌay, ghənghən ghənghən na takə dəŋw tsa shiy gwanashi.

39 Ava tsəgha na vəgha saa piy tə ghwəmə sana ghənghən tsa nzə kwərakwə ki. Kwətita vəgha ndə ngəri, kwətita vəgha saa dza səɗa, kwətita na igwə tsa tə ghwəmə, zhini kwətita na kəlipə mbə yam kwərakwə ɓa. Tsəgha na.

40 Ni mə ghwəmmə shiy diɓay, a ghəshi tiɓa kwətishi, kwətishi ni tikə tə hiɗi diɓa. Kwətiy məgəla tsa vəgha shi tə hiɗi, kwətiy tsa tə ni mə ghwəmə. 41 Kwətiy na məgəla tsa mbərə tsa vici, kwətiy tsa tir, zhini kwətiy tsa sasərkwəhi ɓa. Ya kwa jipə shiy, ghənghən ghənghən na məgəla tsa tə mbərə sasərkwəhi.

42 Ava tsəgha dza naa nza lə mbəzliy dzaa zhakati mbə məti kwərakwə ki. Na vəgha dza məndi vaa laghwa ndə kwa kwəli liy, ta ghwaɓəta dza nava nja hwəlfə ha. Na dza ndə vaa zhakati mbə məti li vəgha kiy, ka dza navaa ghwaɓəw. 43 *Vəghaa niy laghwa məndi va ndə li kwa kwəli gəmgəm na, kala bərci mbəy, sa ka na zhakati mbə məti na, vəgha ka təɓə lə bərci mbə dza naa nza. 44 Ghala pətsa ka məndiy la ndəy, sliw vəgha tsa ndə na sa ka məndiy lamti. Ma sa ka ndə zhakati mbə məti kiy, lə nahwəti vəgha dza Safə tsa Hyalaa ɓanavə dza naa nza. Njasa nay ghwəmmə va lə vəgha nza sliw ti ghwəmmə tikəy. A na ci vəgha dza *Safə tsa Hyalaa ɓəpə tiɓa kwərakwə ki. 45 **Ava tsəgha tsasliti məndi mbə Zliya Hyala. Ma kə məndiy: Ma kwa taŋa ntsa gha Hyala ngati, Adaməy, mbaꞌa viyanambə Safə piy ngəci, ta nza ghəci tə ghwəmə. Ma na Yesəw *Kəristəw tsa nə məndi tsa, *Adam tsaa kəray, kə məndiy, ghəci na Safə tsaa ɓanshi yəwən piy kaa mbəzli dəꞌwə ghən tsa ci. 46 Kwa taŋa vəghaa nza tə ndəy, vəgha ɓanavə Safə tsa Hyala ka naa nzaw. Vəgha nza sliw ti ka naa nza. Ma ləy hwəm kiy, nza na ɓanavə Safə tsa Hyala vəgha tsahwə. 47 Ma kwa taŋa Adam tsa vay, ntsa tikə tə hiɗi na. Lə hiɗi ngati Hyala. Ma na Yesəw tsa nə məndi va kwa baka Adam, kə məndi naci kiy, mə ghwəmə səəkə na. 48 Njasa nza tsa tikə tə hiɗi va ndəy, tsəgha dza mbəzli tə hiɗiy nza kwərakwə. Njasa nza tsaa səəkə va mə ghwəmə ndəy, tsəgha dza ni mə ghwəmə mbəzliy nza kwərakwə. 49 *Nana diy, war weꞌ tsa ngati Hyala va Adam lə hiɗi na pa ghwəmmə. Tə nahwəti vici taa nzay, weꞌ tsaa səəkəy va Adam mə ghwəmə dza ghwəmmə nza kwərakwə ki.

50 A ngwarməhira, avanta kwəma ɗee gəzaŋwəy: Ka tsəhəy ndə tə pətsa sləkə Hyala lə vəgha ci tikə tə hiɗiw. Ka dza shiy məti, ka ghwaɓəə jakəshi lə shiy ghwaɓə ma ya paꞌ hwəmɓaw.

51 *Avee dzaa gəzaŋwəy kwəma mbəmbə na: Ghwəmmə gwanamməy, ka dza ghwəmməə bəkwəmməw. Ə na dza naa nzay, ta zhəghəta dza vəgha ghwəmməə dza gwanammə. 52 *Sa ka məndi viyata təlimə kwa kərni vəghwəy, war zəkwə jəw, dza kwəma vaa məniva, nja məlaꞌwə ka ndə vaa məlaꞌwəti lə mətsə ci. War gakata ma təlimə vay, ta zhakatishi dza mbəzliy bəkwəshi mbə məti, lə nahwəti vəghaa dzaa məti ma. Ma ghwəmmə, ghwəmmə niy dzaa tərmbə mbəzli tə ghwəməshi ni na, mbaꞌa vəgha ghwəmmə mbəərəta kwərakwə ki. 53 *Tsəgha dza naa nza, vəgha ghwəmmə na nza ghwəmmə li dzaa məti, ka ghwaɓətay, ta zhəghəti dza Hyala ka vəghaa məti ma, kala ghwaɓə ma ghwəla.

54 *Ma sa ka vəgha ghwəmmə na məti ka ghwaɓə zhəghəta ka vəghaa məti ma, kala ghwaɓə ma kiy, ma nza kwəmaa niy gəzəkə məndi va mbə Zliya Hyala məniva ki. Ma kə məndi niy niy:

Məti tiɓa ghwəlaw, ɗekəɗekə zamti Hyala.

55 *A məti,

kwəma kəray tsa gha tsa miydala tsaa niy məni gha kia?

Kwəmaa darə gha va niy bəkwə gha mbəzli li kia?

kə məndi niy ni.

56 *Nanzə va darəə niy kwəmavə məti va ta bəkwə mbəzli liy, *kwəma jikir na va niy məni mbəzli na. Dzəghwa jikir kwərakwə ki na, mbaꞌa kwəmavə ni ci bərci ghəra na sləni li shi səəkə tə *kwəma pəhəti Hyala. 57 *Ghənzə tsəgha kiy, ꞌwəsa pə ghwəmməə mananta kaa Hyala ghənzə saa məntəmmə ka miydalahi, tə mbərkə sləni mənti Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw tə ghwəmmə.

58 *Ava va tsəgha kiy ngwarməhira mbə nəw Yesəw Kəristəw ni ɗi yay, garəŋwəyəm wəzə wəzə kwa kwal Hyala, kala gar kwəfəghə ma, kwa kwəma kwa kwəma pə ghwəy dza lə sləni Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw ya hwəmɓa. A ghwəy sənay sləni tsəva ghwəy va mbə ghəra nzə kaa ngəciy, ka dza naa nza gəmtaw.

16

Tsəhə shiy ta kəəti nihwəti mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem

1 *Nana kiy, e ɗi gəzaŋwəy kwəmaa dzəkən shi dza ghwəy va ta tsəhə ta kəəti mbəzli Hyala mbə məlmə Zherəwzalem. Njasa niy gəzanshee va məni kaa nihwəti mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Galatəy, tsəgha pə ghwəy taa məni kwərakwə. 2 Ma ka ghwəy məniy, njasa səəkə vici dəmasə vay, ya wa ndə mbə ghwəy na, mbaꞌa ɓəvə gəna njasa kəray ni ci bərci, nza fəy kwətita. Ghalaɓa kiy, fəca kee tsəhəra na, war ka ɓasə məndi dzaa nza gwaꞌa tsəgha, kala nza ghwəy zhiniy kəslimbə ghən mbə tsəhə gəna diɓa. 3 Sa kee tsəhəra mbə ghwəy taa nzay, nza ghwəy gəzara mbəzli təravə ghwəy ta vəli gəna dza ghwəy vaa ɓasəti ta dzəmbə məlmə Zherəwzalem. Ma ka nzee tsaslanavəshi zliya ta dəvə shi ghəshiy maɗi. 4 Mbaꞌa kə dzaa nza gar dzee lə yənɗay kwasəbəshi na, nza ghəy dzaŋəy li shi.

Kwəma ɗi Pəl dza ta məni nzə

5 *Ta dzəti hiɗi ka Masedəwan dzee. Ma sa kee kəramti dzee tə hiɗi va kiy, ma nzee tsəhə mbə ghwəy, ta nighəŋwəy. 6-7 **Mbə nana ɓashiy, mbaꞌa kə Ndə sləkəpə zləɓati na. E ɗi yən hyayvara mbə ghwəy. Ka ɗee yən zhiniy tsəhə mbə ghwəy ta kəɗiy səɗee gwaꞌa tsəghaw. E dzaa hyayvara mbə ghwəy bərkee. Mənmən na mbaꞌee waramti ya ghəli mbə ghwəy. Ma sa kee maɗi ta dzara, ya kwamaɓa dzee dza ki na, nza ghwəy kəətira. 8 *Nana diy, ta nzata nza dzee tikə mbə məlmə ka Efesə paꞌ tə tir makwaghwa Paŋtekwətə. 9 Sa nzanay, a Hyala ghwənamtəra kwal ta ghəra sləni tərəŋw na tikə mbə məlmə na. Ya war tsəgha na ka mbəz lə ya ɗaŋshi diɓa.

10 *Mbaꞌa kə Timəte tsəhəy mbə ghwəyəy, kaꞌwəti tə ghwəy, wəzə. Mbaꞌa ghəci nzəyəy kwa jipə ghwəy, kala hazləni tiɓa. Sa nzanay, ghəci kwərakwə na, ndə ghəra sləni tsa Ndə sləkəmmə na njasa nzee va. 11 Əntaa ndə mbə ghwəy fə ndərəə dzəti ma. Sa ka na maɗi ta dzay mbə ghwəyəy, kəətiti tə ghwəy nza ghəci mbəə zhikəy zhəvəghee lə zərkə. Sa nzanay, mbə ndəghə zhəkə tsa ci nza ghəy tikə, lə nihwəti ngwarməhimmə.

12 *Ma na ndə nja tsahwəti zəməmmə Apələsə naciy, ɗaŋ na səɗee mbə ɓanci bərci, ta dza ghəciy dzəmbə ghwəy kwasəbə nihwəti ngwarməhimmə. Ka tsəhəree nana diw, kə. Sa ka na kwəmavə kwaləy, ta tsəhə dza naa dza.

Kwa kərni ci kwəma Pəl, lə səkwəpə tsa ci

13 *Ma kiy, məni tə ghwəy məhərli, mbaꞌa ghwəy garəŋwəy lə bərci tə kwəma Hyala yivə ghwəy va mbə nefer ghwəy. Garəŋwəyəm zhər zhər kwa kwal Hyala, mbaꞌa ghwəy məniŋwəy ka mbəzli nza bərci və shi. 14 *Ya nimaɓa shiy məni ghwəyəy, lə ɗi pə ghwəy mənishi.

15 *Zhini diɓa kiy ngwarməhiray, a ghwəy sənay, kar Sətefanəsə ghəshi lə mbəzli kəghi tsa ci na kwa taŋa mbəzliy ghaa ɓanavə nefer shi kaa Yesəw mbə mbəzli tə hiɗi ka Akay gwaꞌa gwaꞌa. Dzəghwa tərəŋw ghəshi jihəhwəvashi ta kəəti mbəzli. 16 Gəla mbəzli tsəgha ni vay, ə pə ghwəy ɗi fəti və shi, ka ɗi fəti va nihwəti mbəzliy jihəva, mbə ghəra sləni kwa zəərə kwətiŋ na li shi.

17 Tərəŋw vəshiree ta səəkə tsa kar Sətefanəsə tsa, lə Fərtəwnatəsə, mbaꞌa Akayəkwəsə. Njasa nza ghwəy tikə favee vəghee. 18 *A ghəshi dəpətəra nəfə tsee, njasa niy dəpətəŋwəy ghəshi va tsa ghwəy nəfə kwərakwə ghala pətsaa niy nza ghəshi va mbə ghwəy. Gəla mbəzli tsəgha ni va kiy, sənay tə ghwəy fə bamaa dzəti shi.

19 *Mbə səkwəŋwəy na jakəvahi mbəzliy nəw Yesəw tikə tə hiɗi ka Azəy. Mbə səkwəŋwəy na kar Akilasə ghəshi lə Pərishil lə slən tsa Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw, tsəgha mbəzliy nəw Yesəw ɓasəva ta cəꞌwə kəghi tsa shi səkwəŋwəy diɓa. 20 *Zhini mbə səkwəŋwəy nihwəti ngwarməhimmə mbə nəw Yesəw tikə gwanashi diɓa. Səkwəti tə ghwəy ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy njasa kəray səkwəva tsa mbəzli Hyala.

21 *Avee səkwəŋwəy, yən Pəl dəꞌwə ghən tsee kwərakwə ki. Yən tsasliŋwəy na səkwəpə tsa sana lə dəvee.

22 *Kala ɗi kwəma Ndə sləkəmmə Yesəw kə ndəy, mbaꞌa Hyala bazlamti tsava ndə «Maranatha», ə pə ghaa səəkə Ndə sləkəŋəy.

23 Məntəŋwəy wəzə hwər tsa ci Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw gwanaŋwəy. 24 *Mbə ɗiŋwəy nzee, tə mbərkə jakəva tsa ghwəmmə lə Yesəw Kəristəw. Ava tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki.

* 1:1 1:1 Gal 1:1; Səsəten: SləniKY 18:17

* 1:2 1:2 2Kwər 1:1; SləniKY 18:1

* 1:5 1:5 2Kwər 8:7

* 1:7 1:7 2Tes 1:7; Tit 2:13

* 1:8 1:8 Flp 1:6; 1Tes 3:13; 5:23

* 1:9 1:9 10:13; 1Tes 5:24; 2Tes 3:3

* 1:10 1:10-11 3:3; 11:18; 2Kwər 12:20; Ef 4:2-6; Flp 2:2; Zhŋ 17:21-23

* 1:12 1:12 3:4; Apələsə: 3:5-6, 22; 4:6; 16:12; SləniKY 18:24; 19:1; Piyer: 1Kwər 3:22; 9:5; 15:5; Gal 2:9, 11-14; 2Kwər 10:7

* 1:14 1:14 Kirispəsə: SləniKY 18:8; Gayəsə: Rm 16:23-24

* 1:16 1:16 Stefanəsə: 16:15

* 1:18 1:18 Rm 1:16; 2Kwər 4:3

* 1:19 1:19-20 3:18-20; Mt 11:25; Rm 1:22

* 1:19 1:19 Ezay 29:14; Zhəwbə 12:13, 17; Ezay 19:12-14; 44:25

* 1:21 1:21 Rm 1:19-20

* 1:22 1:22 Mt 12:38; Zhŋ 4:48; SləniKY 17:18, 32

* 1:23 1:23 2:14; Gal 3:1; 5:11

* 1:24 1:24 1:18; 2:5; Kwəl 2:3

* 1:25 1:25 2Kwər 13:4

* 1:26 1:26 Zhŋ 7:48

* 1:27 1:27-28 Rm 12:16; Zhk 2:5; Lk 1:51-53; 6:20

* 1:30 1:30 2Kwər 5:21

* 1:31 1:31 Zher 9:22-23; 1Kwər 1:29; 2:2; 4:7; 2Kwər 10:17; 11:30; 12:5; Ef 2:9

* 2:1 2:1 1:17

* 2:2 2:2 1:23; Gal 6:14

* 2:3 2:3 SləniKY 18:9; 2Kwər 10:1, 10

* 2:4 2:4 4:20; 1Tes 1:5

* 2:5 2:5 1:18, 24

* 2:7 2:7 Rm 5:2; 2Kwər 3:18; 4:17; Kwəl 1:26

* 2:8 2:8 Lk 23:34

* 2:9 2:9 Ezay 52:15

* 2:12 2:12 Rm 8:15

* 2:13 2:13 2:4; 12:10

* 2:14 2:14 1:18, 23; Zhŋ 3:5-12; 2Kwər 3:14-18

* 2:16 2:16 Ezay 40:13; Rm 11:34

* 3:1 3:1 Zhŋ 16:12

* 3:2 3:2 Ebr 5:12-13; 1Pi 2:2

* 3:3 3:3 1:10-11; Gal 5:19-20

* 3:4 3:4-5 1:12

* 3:6 3:6 SləniKY 18:4, 11, 24-28

* 3:8 3:8 4:5

* 3:9 3:9 Mt 13:3-9; Ef 2:20-21; 1Pi 2:4-6

* 3:10 3:10 1Kwər 15:10

* 3:11 3:11 Ezay 28:16; SləniKY 4:11-12

* 3:13 3:13-15 Rm 2:6; 2Kwər 5:10

* 3:15 3:15 Zhəwdə 23

* 3:16 3:16 6:19; Rm 8:9, 11, 15; 2Kwər 6:16; Gal 5:25; 1Pi 2:5

* 3:18 3:18 4:10

* 3:19 3:19 Zhəwbə 5:12-13; 1Kwər 1:20

* 3:20 3:20 Cem 94:11

* 3:22 3:22 Rm 8:38

* 3:23 3:23 15:28; Rm 14:7-9

* 4:2 4:2 Lk 12:42

* 4:4 4:4 Cem 143:2

* 4:5 4:5 3:8; Cem 139:1-12; Rm 2:16

* 4:7 4:7 Gal 6:3

* 4:9 4:9 Rm 8:36; Ebr 10:33

* 4:10 4:10-13 2Kwər 11:23-29

* 4:10 4:10 3:18

* 4:12 4:12 Lk 6:28; SləniKY 7:60; Rm 12:14; ghəra sləni lə dəvə: SləniKY 18:3

* 4:13 4:13 WahəZher 3:45

* 4:15 4:15 Gal 4:19

* 4:16 4:16 11:1; Flp 3:17; 1Tes 1:6

* 4:17 4:17 Timəte: 16:10; SləniKY 16:1; 2Kwər 1:1

* 4:19 4:19 war mbaꞌa kə Hyala zləɓati: SləniKY 18:21; Zhk 4:15

* 4:20 4:20 2:4; 15:24

* 4:21 4:21 2Kwər 1:23; 13:10

* 5:1 5:1 SləniTaH 18:8

* 5:2 5:2 6:12; 10:23

* 5:3 5:3-4 Kwəl 2:5

* 5:5 5:5 1Tim 1:20

* 5:6 5:6 Gal 5:9

* 5:7 5:7 Səvəri 12:1-15; 13:7; Zhŋ 1:29; 1Pi 1:19

* 5:9 5:9 Mt 18:17; 2Tes 3:14

* 5:11 5:11 6:9-10; 2Tes 3:6; Tit 3:10; 2Zhŋ 10

* 5:12-13 5:12-13 Nəw 13:6

* 6:2 6:2-3 Rm 5:17; 2Pi 2:4; Zhəwdə 6; ShiZhŋ 1:6

* 6:7 6:7 Mt 5:39-40; Rm 12:17

* 6:9 6:9-10 15:50; Gal 5:19-21

* 6:11 6:11 Tit 3:3-7; Ebr 9:14; 1Zhŋ 1:7

* 6:12 6:12 8:9; 10:23; Gal 5:13; 1Pi 2:16

* 6:13 6:13 Mt 15:17-19; 1Tes 4:3

* 6:14 6:14 15:15, 20; Rm 6:4; 8:11; 2Kwər 4:14

* 6:15 6:15 12:27

* 6:16 6:16 Ghava 2:24; Mt 19:5; Ef 5:31

* 6:17 6:17 Zhŋ 17:21-23; Rm 8:9-11; 2Kwər 3:17-18; Gal 2:20

* 6:19 6:19 3:16

* 6:20 6:20 7:23; Rm 13:14; 1Pi 1:18-19

* 7:2 7:2 1Tes 4:3-4

* 7:3 7:3 Ef 5:21-29

* 7:7 7:7 Mt 19:11-12; 1Kwər 12:11

* 7:9 7:9 1Tim 5:14

* 7:10 7:10-11 Mt 5:32; 19:9

* 7:14 7:14 Rm 11:16

* 7:15 7:15 kama cəlikwə: 14:33; Rm 12:18; 14:19; 2Kwər 13:11; Kwəl 3:15; Ebr 12:14

* 7:16 7:16 1Pi 3:1

* 7:18 7:18 Gal 5:1

* 7:19 7:19 Rm 2:25-29; Gal 5:6

* 7:22 7:22 Ef 6:6; Flm 16; 1Pi 2:16

* 7:23 7:23 6:20

* 7:25 7:25 1Tim 1:12-14

* 7:26 7:26 Zher 16:1-4; SləniKY 14:22; 1Tes 1:6; 3:3-4

* 7:28 7:28 Lk 21:23

* 7:29 7:29-31 Rm 13:11-13; 1Pi 4:7; Flp 4:5

* 7:31 7:31 1Zhŋ 2:17

* 7:33 7:33 Lk 14:20

* 7:39 7:39 Rm 7:2-3

* 8:1 8:1-13 Rm 14:1–15:6

* 8:1 8:1 SləniKY 15:29; Rm 12:16; a ɗiy mətsəhə bərci kaa mbəzli: 13:1-7; 14:1; 16:14; Zhŋ 13:34; Rm 15:1-2; 2Kwər 8:7-8, 24; Gal 6:10; Ef 5:2

* 8:3 8:3 13:12; Gal 4:9

* 8:4 8:4 10:19-20; Nəw 4:35, 39; 6:4-5; Gal 4:8-9

* 8:6 8:6 12:5-6; Zhŋ 1:3-4; Ef 4:5-6; Kwəl 1:16

* 8:7 8:7-12 10:23-33

* 8:8 8:8-9 Rm 14:13, 15, 17, 21; Gal 5:13

* 9:1 9:1-2 4:9, 15; 15:8-10; 2Kwər 2:14-17; 3:1-3; 5:18-20; 10:7-8, 13; 11:5, 13; 12:11-13; Gal 1:1

* 9:4 9:4 Lk 10:7-8; Mt 10:10

* 9:6 9:6 Barnabasə: SləniKY 4:36; 11:22-26; ghəra sləni ta pəla shi zəmə: SləniKY 18:3

* 9:9 9:9 Nəw 25:4; 1Kwər 10:11; 1Tim 5:18

* 9:11 9:11 9:4; Rm 15:27; Gal 6:6

* 9:12 9:12 SləniKY 20:34-35; 2Kwər 11:9

* 9:13 9:13 Ɓəla 18:8-19

* 9:14 9:14 9:4

* 9:15 9:15 SləniKY 18:3

* 9:16 9:16 Zher 20:9

* 9:17 9:17 4:1

* 9:19 9:19-22 10:23-24, 32-33; Rm 15:1

* 9:19 9:19 Mt 20:26-27

* 9:20 9:20 SləniKY 16:3; 21:20-26

* 9:21 9:21 Gal 2:3-4

* 9:22 9:22 Rm 1:13; 2Kwər 5:11; 11:29

* 9:24 9:24-25 Flp 3:12-14; 2Tim 2:4-6; 4:7-8; Zhk 1:12; 1Pi 5:4; ShiZhŋ 2:10

* 9:27 9:27 Rm 8:13; 13:14

* 10:1 10:1 Səvəri 13:21; 14:21-29

* 10:3 10:3 Səvəri 16:13-35; Nəw 8:3; Cem 78:24-25

* 10:4 10:4 Səvəri 17:6; Cem 78:15

* 10:5 10:5 Ɓəla 14:29-30; Cem 78:31; Ebr 3:17; Zhəwdə 5

* 10:6 10:6 Ɓəla 11:4, 34; Cem 106:14

* 10:7 10:7 Səvəri 32:6

* 10:8 10:8 Ɓəla 25:1-9

* 10:9 10:9 Ɓəla 21:5-6

* 10:10 10:10 Ɓəla 14:2, 36; 17:6-15; Cem 106:25-27; Ebr 3:17-18

* 10:11 10:11 7:29-31; Rm 15:4

* 10:12 10:12 Gal 6:1

* 10:13 10:13 1:9; Zhk 1:13-14

* 10:14 10:14 1Zhŋ 5:21

* 10:16 10:16 11:24-25; Lk 22:17-20

* 10:17 10:17 12:27

* 10:18 10:18 SləniTaH 7:11-21

* 10:19 10:19 8:4

* 10:20 10:20 Nəw 32:17; Cem 106:37; ShiZhŋ 9:20

* 10:21 10:21 2Kwər 6:15-16

* 10:22 10:22 Nəw 32:21

* 10:23 10:23-33 Rm 14:1–15:6

* 10:23 10:23 6:12; 8:7-12

* 10:24 10:24 10:32; 13:5; Rm 15:1-2; Flp 2:4

* 10:25 10:25 Rm 14:2

* 10:26 10:26 Cem 24:1; 89:12

* 10:28 10:28 8:7

* 10:30 10:30 Rm 14:6; 1Tim 4:4

* 10:31 10:31 Kwəl 3:17

* 10:32 10:32 Rm 14:13

* 10:33 10:33 9:19-22

* 11:1 11:1 4:16

* 11:2 11:2 2Tes 2:15; 3:6

* 11:3 11:3 3:23; Ghava 3:16; Ef 5:23

* 11:7 11:7 Ghava 1:26-27

* 11:8 11:8-9 Ghava 2:18-23; 1Tim 2:13

* 11:18 11:18 1:10-11

* 11:19 11:19 Nəw 13:2-4; 1Zhŋ 2:19

* 11:22 11:22 Zhk 2:5-6

* 11:23 11:23-25 10:16; Mt 26:26-28

* 11:25 11:25 sla kiri tsa ꞌwarꞌwar tsa: Zher 31:31-34; Lk 22:20; 2Kwər 3:6; Ebr 8:6; miymiy: Səvəri 24:6-8; Ebr 9:12

* 11:26 11:26 Mt 26:29

* 11:27 11:27 11:20-22; Ebr 10:29

* 11:28 11:28 2Kwər 13:5

* 11:32 11:32 Ebr 12:5-6; ShiZhŋ 3:19

* 12:2 12:2 8:4-6; Ezay 44:9-20; Gal 4:8

* 12:3 12:3 1Zhŋ 4:2-3; Rm 10:9

* 12:4 12:4-11 12:27–14:40; Rm 12:6-8; Ef 4:4

* 12:5 12:5 12:28-30

* 12:7 12:7 14:26

* 12:10 12:10 14:5; SləniKY 2:4

* 12:11 12:11 7:7; Rm 12:3; Ef 4:7; 1Pi 4:10

* 12:12 12:12-26 12:27

* 12:13 12:13 Gal 3:27-28

* 12:26 12:26 Rm 12:15; 2Kwər 11:29

* 12:27 12:27 6:15; 10:17; 12:12; Rm 12:4-5; Ef 4:4, 16; 5:30

* 12:28 12:28 12:8-10; 14:1-4; SləniKY 13:1; 15:32; Ef 4:11-12

* 12:31 12:31 14:1

* 13:1 13:1-7 8:1; Rm 13:8-10

* 13:1 13:1 2Kwər 12:3-4

* 13:2 13:2 12:8; Mt 7:22; 17:20

* 13:3 13:3 Dani 3:19-20; Mt 19:21

* 13:5 13:5 10:33; Fir 10:12; Flp 2:4

* 13:8 13:8 12:10; 14:1-5

* 13:12 13:12Rm 8:24; 2Kwər 5:7; A Hyala sənashi mbəzli gwanashi: 8:3; Gal 4:9

* 13:13 13:13 Kwəl 1:4-5; 1Tes 1:2-3; Tit 2:2; Ebr 10:22-24; 1Zhŋ 4:16

* 14:1 14:1 13:8

* 14:2 14:2 12:10

* 14:4 14:4 14:26

* 14:5 14:5 Ɓəla 11:29

* 14:16 14:16 Amin: 2Kwər 1:20

* 14:20 14:20 Ef 4:14

* 14:21 14:21 Ezay 28:11-12; Nəw 28:49

* 14:23 14:23 SləniKY 2:13

* 14:25 14:25 Ezay 45:14; Zhŋ 4:17-19

* 14:26 14:26 8:1; 12:7-10; 14:4; Ef 4:11-13

* 14:29 14:29 SləniKY 17:11; 1Tes 5:21

* 14:33 14:33 7:15

* 14:34 14:34-35 11:3; Ef 5:22; 1Tim 2:12

* 14:37 14:37 1Zhŋ 4:6

* 14:39 14:39 14:1, 5

* 14:40 14:40 14:33

* 15:1 15:1 Gal 1:11

* 15:2 15:2 Gal 2:1-2

* 15:3 15:3 11:23; Ezay 53:5-12

* 15:4 15:4 Zhəwnasə 1:17; Mt 12:40; Zhŋ 20:9; SləniKY 2:24-31

* 15:5 15:5 Mt 28:16-17; Lk 24:34, 36; Zhŋ 20:19

* 15:7 15:7 Lk 24:50

* 15:8 15:8 9:1; Gal 1:15-16; SləniKY 9:3-6

* 15:9 15:9-10 1Tim 1:12-16

* 15:9 15:9 Ef 3:8; Gal 1:13-14

* 15:10 15:10 2Kwər 11:23

* 15:11 15:11 1:12; Gal 1:17-18; 2:6-9

* 15:15 15:15 SləniKY 1:22; 4:33; 5:30-32

* 15:17 15:17 15:3; Rm 4:25

* 15:18 15:18 1Tes 4:13

* 15:20 15:20 6:14; Kwəl 1:18

* 15:21 15:21-22 15:45-49; Ghava 3:17-19; Rm 5:12, 14, 18

* 15:22 15:22 2Kwər 5:17

* 15:23 15:23 15:51-52; 1Tes 4:16

* 15:24 15:24 Dani 2:44

* 15:25 15:25 Cem 110:1; Mt 22:44

* 15:26 15:26 ShiZhŋ 1:18; 20:14; 21:4

* 15:27 15:27 Cem 8:6

* 15:28 15:28 Rm 11:36

* 15:30 15:30 Rm 8:36

* 15:31 15:31 2Kwər 4:10-11

* 15:32 15:32 Ezay 22:13; Lk 12:19-20; 2Kwər 1:8

* 15:34 15:34 Mt 22:29; Rm 13:11-14; Ef 5:6-17

* 15:36 15:36-37 Zhŋ 12:24

* 15:38 15:38 Ghava 1:11

* 15:43 15:43 Flp 3:20-21

* 15:45 15:45-49 15:21-22

* 15:45 15:45 Ghava 2:7; Zhŋ 6:63; 2Kwər 3:6, 17

* 15:49 15:49 Ghava 5:3

* 15:51 15:51 1Tes 4:15

* 15:52 15:52 təlimə: Mt 24:31; 1Tes 4:16

* 15:53 15:53 2Kwər 5:4

* 15:54 15:54 Ezay 25:8

* 15:55 15:55 ꞌWəzh 13:14

* 15:56 15:56 Rm 4:15; 6:14

* 15:57 15:57 Rm 7:24-25

* 15:58 15:58 16:13

* 16:1 16:1 SləniKY 11:29-30; 2Kwər 8:1-9

* 16:5 16:5 SləniKY 15:21; 2Kwər 1:15-16

* 16:6-7 16:6 Rm 15:24

* 16:6-7 16:7 4:19

* 16:8 16:8-9 SləniKY 19:8-10

* 16:10 16:10 Timəte: 4:17

* 16:12 16:12 Apələsə: 1:12

* 16:13 16:13 15:38; Cem 31:25; Ef 6:10

* 16:14 16:14 8:1; Zhŋ 13:34; Rm 13:8-10; 2Kwər 6:6; Gal 6:10; Ef 5:2

* 16:15 16:15 Rm 16:5; Stefanəsə: 1:16

* 16:18 16:18 Flp 2:29; 1Tes 5:12

* 16:19 16:19 Rm 16:5; Azəy: ShiZhŋ 1:4, 11; Akilasə ghəshi lə Pərishil: SləniKY 18:2

* 16:20 16:20 Rm 16:16

* 16:21 16:21 Gal 6:11; Kwəl 4:18; 2Tes 3:17; Flm 19

* 16:22 16:22 Gal 1:8-9; ShiZhŋ 22:20

* 16:24 16:24 4:21; 2Kwər 2:4; 11:11; 12:15; Flp 1:8; 2:17; 1Tes 2:8; 3:12; 2Tim 3:10; Flm 9

2 Kwərintə

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Kwa bakə zliya tsasliti Pəl kaa ka

Kwərintə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ma zliya nay, ghənzə na zliya ka ghwəmmə vaa har kwa baka zliya tsasliti Pəl kaa ka Kwərintə. Nanzə kiy, a Pəl tsaslanaghəshi nahwəti zliya, kwa jipə kar kwa taŋa Kwərintə lə kwa baka Kwərintə (Nighəm mbə vəh 2:4 mbaꞌa 7:8-9, 11). Nava zliyay, tsəhəta na va ghwəmməw, aa zata.

Mbə zliyaa zata vay, tərəŋw naɓəhwə Pəl mbəzli mbə məlmə ka Kwərintə lə bərciy dzəkən shi jikir ni ghənghən ghənghən. Ma ləy hwəm zliya va na, mbaꞌa Pəl niy ghwənay ntsa nza ghəshi li, Titə, ta dza ta nighəti shi, nda zləɓavə kwəma ci va ghəshi, nda kala zləɓavə ghəshi? Ma sa zhəghəkəvay Titə ki na, mbaꞌa gəzanci kaa Pəl, a ka Kwərintə tsati titihwə tsa shi, kə (Nighəm mbə vəh 2:12-13 lə 7:6-16). Dza nihwəti mbəzli mbə ka Kwərintə mbaꞌa ghəshi ɓanakati nəfə tsa Pəl, sa nə ghəshi: «Ndə kwal tsa Yesəw na Pələw» kə ghəshi.

Ma sa favə Pəl tsəgha ki na, na tsasli na zliya na ki. Ma ghala vəghwə tsa vay ghəci mbə məlmə Masedəwan na, mbə wə kwa mahkana wə ci.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1:1-11 Pəl gəzanshi kaa ka Kwərintə njasa sahwə na ngəraꞌwə dalala tə hiɗi ka Azəy, lə njasa mbəliti Kəristəw mbaꞌa dəpanati nəfə tsa ci.

Vəh 1:12 paꞌ tə vəh 2:1-11 Pəl gəzə kaa ka Kwərintə nda sa wana bashamti na dza ta wə vəshi, zhini ka gəzanshi a ghəshi pəlay ntsaa ɓanakati nəfə tsa Pəl va mbə nefer shi.

Vəh 2:12 paꞌ tə vəh 6:1-13 Ka ghəra sləni kaa Yesəw na kar Pəl. Və kwəma ghəshi na shi bərci ta məni ya namaɓa kwəma. Ta jakə mbəzli lə Hyala ghəra ghəshi.

Vəh 6:14-18 Pəl gəzə kaa ka Kwərintə nza ghəshi ndəghwə ghən tsa shi va jakəvaa dzəmbə mbəzliy nəw ma Hyala ta məni kwəma shi va jikir na.

Vəh 7 Pəl gəzə njasa vəshiy na ta kwəma ka Kwərintə

Vəh 8 mbaꞌa vəh 9 Pəl ɓə bərci kaa ka Kwərintə nza ghəshi mbəə kəramti tsəhə gəna ta kəəti ka cicikwə tə hiɗi ka Zhəwde.

Vəh 10 paꞌ tə vəh 13 Pəl canshi kaa ka Kwərintə dza kwa kwal ɗaŋ, nza ghəshi mbəə sənay wəzə wəzə, ghəciy, ndə kwal tsa Yesəw na, kə ghəshi. Yesəw ɓanavə na bərci ta ghəra sləni va. Ya ghəci dəꞌwə ghən tsa ciy, daw na bərci ci, bərci Yesəw na shi kən. Ya tə sa vanay, wəzə na ka Kwərintə zləɓavə kwəma ci.

1

Səkwəpə tsa Pəl

1 *Yən tsasli na zliya na, yən yən Pəl, ntsa tarəvə Hyala, ta nza ka ndə kwal tsa Yesəw *Kəristəw. Ghəy lə zəməmmə Timəte tsasliŋwəy na, kaa ngəŋwəy ghwəy mbəzli Hyala nəw Yesəw mbə məlmə ka Kwərintə, lə kaa nihwəti mbəzliy zləɓavə kwəma Yesəw Kəristəw gwanashi tə hiɗi ka Akay gwaꞌa gwaꞌa.

2 Məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Dəmmə Hyala, ghəshi lə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghəshi ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy.

Pəl mananta ꞌwəsa kaa Hyala sa dəpanati na nəfə tsa ci

3 *Fal Dəy Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw ghwəmmə. Sa nzanaa didi ndə zhəhwər ta mbəzli. Ghənzə na Hyalaa dəpəmmə, ya mbə tsamaɓa ngəraꞌwə gwaꞌa. 4 War mbə kəətiŋəy ka naa nza ya hwəmɓa nza ghəy mbə sa ngəraꞌwə, ta mbə ghəy dza ta dəpə gəla mbəzli mbə sa ngəraꞌwə nja sa ghəy va, lə kwal tsa dəpətəŋəy na va kwərakwə. 5 *Kwəma ɗee gəzaŋwəyəy, a Yesəw Kəristəw sahwə ngəraꞌwə tərəŋw, ghəy kwərakwəy, mbə sa ngəraꞌwə nza ghəy tərəŋw. Va tsəgha dəpəŋəy Hyala nəfə tsa ghəy tərəŋw kwərakwə, sa nzana jakəjakə ghəy lə Kəristəw. 6 *Ya ngəraꞌwəə sa ghəyəy, ngəraꞌwə tsa va na, ta mbəə mətsəhəŋwəy bərci a ghwəy mbəə jihəva na, lə ta mbə ghwəy garəŋwəy tiɗiɗ kwa kwal Hyala. Mbaꞌa kə Hyala dəpətəŋəy nefer ghəy ɓa na, war ta mbə ghwəy kwəmavə bərci ndahwə nefer ghwəy ta səꞌwa ngəraꞌwə kwərakwə njasa sa ghəy va na. 7 Sa ka ghəy təkəə dzəkən kwəma ghwəyəy, a ghəy sənay shiy tiɓa taa ɓantəŋwəy kwa kwal Hyalaw. Kwasəbə ghəy nza ghwəy mbə sa ngəraꞌwə tsa kwətiŋ tsa, va tsəgha, ta dəpətəŋwəy nefer ghwəy dza Hyala kwərakwə nja shi ghəy va.

8 *Diɓa kiy ngwarməhiray, a ghəy ɗi ghwəy sənay dzəkən ngəraꞌwə tsa sahwə ghəy tərəŋw tsa tə hiɗi ka Azəy. Ghala pətsaa nza ghəy tə hiɗi vay, tərəŋw sahwə ghəy ngəraꞌwə, paꞌ ka taŋəti bərci ghəy. Niy təkəti ghəy na, a ghəy taa nza tə ghwəməŋəy, pə ghəyəw. 9 *Na kataŋ nay, war ta bəkwəŋəy dza ghəy niy zəzəti ghəy. Mbalaa Hyala mənti na kwəma va tsəgha, vantaa ghəy dzaa bərkəti na, lə bərci ghəy nzəyŋəy ghəy tikə tə hiɗi, pə ghəy, ka kəli ghən tsa ghəy gəm, kala zəzə ma, Hyala fəyŋəy na ma nza ghəy tə ghwəməŋəy, pə ghəy. Mbə dəvə nzə, ka ghəy zlanay ghən tsa ghəy gwaꞌa, ghənzə saa mbəə zhanakati mbəzliy bəkwəshi sati mbə məti. 10 *Ghənzə mbəlikəvəriŋəy na mbə miy məti niy dza ghəy va ta mətiŋəy kataŋ kataŋ va ngəraꞌwə tsa va. Tsəgha dza naa mbay mbəlikəvəriŋəy, ya mbə tsahwəti ngəraꞌwə ɓa. Na kataŋ nay, a ghəy sənay, ta mbəlantəŋəy dza naa dza səvəri mbə tsahwəti ngəraꞌwə diɓa. 11 *Ghwəy kwərakwəy, ta cəꞌwə dza ghwəy tə ghəy, a Hyala dzaa favə cəꞌwə mbəzli ɗaŋ ni. Mbaꞌa dzaa məntəŋəy wəzə hwər tsa nzə, ma ka nza mbəzli ɗaŋ mananta ꞌwəsa kaa Hyala tərəŋw tə kwəma ghəy va tsəgha ki.

Pəl gəzə kwəma bashamti na zhaa zhəmbə məlmə Kwərintə və

12 *A ghəy ɗi gəzaŋwəy kwəma nza nəfə tsa ghəy mbə vəshi ti. Mbə nzəy tsa ghəyəy, mbə ciŋəy na nəfə tsa ghəy, mbaꞌa ghəy sənay njasa nza nzəy tsa ghəy wəzə va Hyala kwa kwəma mbəzli tə hiɗi, lə va ghwəy gwaꞌa. Kwatama va ghwəy bay na, a ghwəy sənay, lə kwal tsa kataŋ kataŋ tsaa nzəy tsa ghəy kwa kwəma Hyala. Nzəy tsa ghəy vay, lə sənata kwəmaa səəkə va ndə ngəri nzəyti ghəyəw. Hyala mərshi naa kəətitəŋəy lə wəzə hwər tsa nzə. 13-14 *Sa bərkee neyey, a ghwəy dzaa mbay sənata tsəgha, sa nzanay, ya mbə kwəma tsasliŋwəy ghəy dzəti zliyay, nahwəti kwəma tiɓa mbaꞌa mbəta, kala gar mbay ghwəy jangəti, ka favə kwəma ɗi na gəzəw. Paꞌ sənzənvay, ka favə kwəma ɗi ghəy gəzə ghwəy gwanataw. Kwa kwəma jəwəy, ta favə kwəma ghəy dza ghwəy wəzə, fəca vici dza Yesəw Ntsaa sləkəmmə zhəghəvaa zhəkə. Ghalaɓay, ta vəshi dza ghwəy dza ta kwəma ghəy tərəŋw, ghəy kwərakwə na, ka vəshi ta kwəma ghwəy ki.

15-16 *Sa nzana mbaꞌee sənay kataŋ, a ghwəy dzaa mbay favə kwəmee pənəy. Maa niy ɗee dza kwa ghwəy, mbaꞌee tsavəŋwəy yashi, yən dza ta dzəmbə məlmə Masedəwan. Sa kee kafə mbə Masedəwan diɓa na, nzee zhəkə kwa ghwəy kwa ghwəy, ta səkwətəŋwəy kwa baka, ma nza ghwəy katara ta nza, sa kee maɗi ta dzəti hiɗi ka Zhəwde. Ma tsəgha ki na, bakə səɗee niy dzee kwəmavə kwal tsaa kəətitəŋwəy. Əy, ma dzəghwa ki na, kala tsəhəree.

17 *Ghala viciy niy gəzee va ta tsəhə dzee mbə ghwəy, pənəy, kwataka lə miy niy gəzatee kwəma va tsəgha, nə ghwəy na? Kwəma nə ya tsaꞌ dzee ta məni pənəy, tawa ɓəvə ghwəy kwəmee nja kwəma mbəzli tə hiɗia? A na mbəzli tə hiɗiy, yə, ta məni dza ghəy, ka ghəshiy ni, ghəshi kala dzaa məni. Aw bay na, ka dza ghəy məniw, kə ghəshi, ghəshi kəə dza ta məni. Tsəgha nzee na na yaw.

18 *Ə gəzaŋwəy ya, kwa kwəma Hyala ghwəmə kataŋ na. Kwəmaa niy gəzaŋwəy ya vay, kwəma kataŋ na, səəkee gəzəhwəŋwəy kwəma bakə bakəw. 19 *Sa nzanay, kwəma Yesəw Kəristəw Zəghwə Hyala na sa gəzaŋwəy ghəy, ghəy lə Shilasə, mbaꞌa Timəte. Na na Yesəwəy, ya hwəmɓa na ka gəzə kwəma na bakə bakəw. Kwəma kataŋ na ka naa gəzə ya hwəmɓa. 20 Na kwagwaꞌa nay, səvəri mbə Yesəw *Kəristəw sənay ghwəmmə a Hyala mənti kwəmaa niy gəzəkə na, pə ghwəmmə. Tə kwəma ci va ka ghwəmmə gəzə: «*Amin, tsəgha na!» pə ghwəmmə ta fə bamaa dzəti Hyala. 21 Zhini diɓa kiy, Hyala va dəꞌwə ghən tsa nzə garətəŋəy na kwa kwal tsa nzə tsa. Ghwəmmə lə ghwəy, gwaꞌa, sa təravəmmə na jakətəmmə tə slən tsa Kəristəw, a ghwəmmə mbəə nza ka mbəzli nzə. 22 *Dza na mbaꞌa fati lamba nzə tə ghwəmmə, ta mbə ghwəmməə nza ka shi nzə, mbaꞌa fambəmmə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa mbə nefer ghwəmmə. Njana ndammə na Safə tsa nzə ɗewɗew tsay, a ghwəmmə sənay, ta ndammə nihwəti shi gwanashi ni gəzəkə na dza na.

23 *Ma shi bashamtee dza kwa ghwəy kwa ghwəy yən dzəmbə məlmə Masedəwan tiy, a Hyala sənay, manakənra ngwəvə ghənzə yən kəə sla dzərvə, ta wəzə tsa ghwəy nzəyree kala dza maa dzəmbə Kwərintə. 24 *Ka ɗi ghəy məniŋəy ka mbəzliy sləwaŋwəy mbə nəw kwəma Hyala ghwəyəw. Sa nzanay, a ghəy sənay, a ghwəy garəŋwəy wəzə lə bərci tə kwəma Kəristəw. Na na ghəyəy, war gəzəŋwəy na ghwəmmə jakəti miy tsa ghwəmmə gwanammə, ta mbay nefer ghwəy həənishi wəzə, rəniki kwa kwal tsa Hyala na na ghəy gwaꞌa tsəgha.

2

1 *Ava ghənzə na kwəmaa bashamtəra zhaa dzəmbə məlmə ghwəy geꞌi ghala vici va. Kala tsəgha, war mbaꞌa pən tsəhəra ghalaɓa nzay, ta zhini niy dza nefer ghwəy zhəŋwəy tərəŋw nza ɓa. 2 Sa ka na nza, tsəhə tsee vəgha ghwəy, mbaꞌa nefer ghwəy dzaa zhəŋwəy kiy, ka dza tsahwəti ndəə nza tiɓa ghwəla ya kwətiŋ mbə ghwəy, mbaꞌa taa məntəra kwəma gar vəshi nəfə tsee ti, sa dza naa nza, sati sati nefer ghwəy gwanaŋwəyəw.

3 *Ava va tsəgha təkətee, wəzəɓa tsasli tsasli tsasləghəŋwəyee kwəma va pən, va tsəgha niy tsasləghəŋwəy ya nahwəti zliya va. Kala tsəhee dəꞌwə ghən tsee. Sa nzanay, e sənay mbaꞌa pən tsəhəra dəꞌwə ghən tsee ghala pətsa va nzay, kwəma gaga niy dza nəfə tsee satiy va kwəma ghwəyəw. Əy, ma təɓə na nza kiy, ghwəy na shiy niy dzaa vəshitəra nəfə tsee nza. Na kataŋ kataŋ nay, e sənay, war mbaꞌa kə nəfə tsee vəshiyəy, ghwəy gwanaŋwəy kwərakwə na, mbə vəshi dza ghwəy nza kwasəbee.

4 *Ma ghala pətsa tsasliŋwəy ya va zliya tsasləghəŋwəy ya vay, Paꞌ lə wahəta niy wahəhwee, ka təkə kwəma tərəŋw. Ya tsəgha niy nzana kiy, əntaa ghwəy taa təkə na, ta mbə nefer ghwəy zhəŋwəy tsaslitee zliya va tsəgha, pə ghwəy ma. Əhəŋ, ta mbə ghwəy sənay e ɗiŋwəy tərəŋw pə ghwəy, va tsəgha tsaslitee tsəgha.

Pəlayəm ntsaa məntəŋwəy *kwəma jikir na mbə nefer ghwəy

5 Mbaꞌa kə tsahwəti ndə mənti kwəmaa zhəpə mbə nəfəy, kaa ngəra dəꞌwə ghən tsee məntəra na kwəma vaw, kaa ngəŋwəy gwanaŋwəy na. Aw ɓay əntee dzaa kaɓəti gəzə kwəma na, ma kwəma ci vay, jəwə zhanati na kaa nihwəti mbəzli, nihwəti na, tərəŋw zhanatishi. 6 *Njana nzana, ɗaŋ mbəzli mbə ghwəy, dzəghay i ci kiy, a ghwəy mbay zlay, wəkə na tsəgha. 7 *Nana kiy, pəlayəm jikir tsa mənti na va mbə nəfə tsa ghwəy. A ghwəy gəzanci kwəmaa dzaa dəpanci nəfə tsa ci. Kala tsəghay, ta nəfəy dza naa dza dalala, ka nəfə dzay, mbaꞌa zhiniy zamti. 8 Va tsəgha, ə cəꞌwəŋwəy ya nana kiy, manancim kwəmaa dzaa cinti ɗi tsa ɗi ghwəy kwəma ci. 9 *Ma nahwəti zliyaa niy tsasləghəŋwəy ya vaa dzəkən kwəma vay, war ta mbəə fati kwəma ghwəy niy nə ya. Ta mbee sənay nda ka yi fəti ghwəy ta kwəma gəzəŋwəy ya gwanata. 10 Mbaꞌa pə ghwəy pəlay jikir tsa mənti ntsa va vay, yən kwərakwə na, ta pəlay dzee. Ta na tsee ghənəy, e pəlay ntsa va mbə nəfə tsee, ya tsəgha məntəra ma na kwəma jikir na dəꞌwə ghən tseyey, e pəlay mbə nəfə tsee mbəradzəy, kwa kwəma *Kəristəw gəzee, war tə mbərkə kwəma ghwəy. 11 *Vantaa *ndə jaka tsa Hyala dzaa ɓəhwə ghən kən ghwəmmə lə kwəma ci, va tsəgha gəzee tsəgha. Sa nzana, mbaꞌa ghwəmmə sənata tsəhwəli ci gwaꞌa gwaꞌa, njasa ɗi na war pəla kwal tsaa kəsəyəmmə lə kwəma.

Pəl gəzəə dzəkən vəghwə tsa mənəhwə na mbə məlmə Tərəwasə

12 *Dzee tə nahwəti vici kiy, mbaꞌee kafəra, ka dzaraa dzəmbə məlmə Tərəwasə, ta dzaa gəzanshi kwəma *Kəristəw wəzə na kaa mbəzli mbəɓa. Dzəghwa ndəs yən tsəhəra mbə məlmə va. Ma sa tsəhəree na, mbaꞌee nay njasa gwəmantəra Kəristəw Ntsaa sləkəmmə kwal wəzə wəzə ta gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli. 13 *War ma məhərlee na, hənita tepə sa kəsay mee Titə zəmərə tsa mbə nəw Yesəw mbə məlmə vaw, ghavee tsəgha ki, kafə yən kafəra, nza ghwəy nza, pən kaa mbəzli kwa kwal Hyala mbə məlmə Tərəwasə tsəgha. War ka dzaraa dzəti hiɗi ka Masedəwan.

Məni miydala tə mbərkə Yesəw Kəristəw

14 ꞌWəsa pə ghwəmməə mananta kaa Hyala tərəŋw. Sa nzana mbaꞌa *Kəristəw məniy ndə bərci tsaa gwəramti. Tə mbərkə bərci Kəristəw ki na, mbaꞌa Hyala məntəŋəy ka ka ha waza kwasəbə ci. Dzəghwa mbaꞌa ghwənaŋəy ta dzaa gəzə kwəma ci kaa mbəzli ya paꞌ kwəmaɓa gwaꞌa. Ma kwəma gəzanshi ghəy va kaa mbəzli ki na, nja zən ꞌwərdi wəzə na vaa nəwamti pi gwaꞌa gwaꞌa lə zən tsa nzə na. Ta mbə mbəzli tə hiɗiy sənay Kəristəw. 15 *Mbaꞌa ghəy məniŋəy ka ꞌwərdiy zən wəzə na, sa vəlanta Kəristəw vəli li kaa Hyala. Ma zən tsa zən ghəy va ki na, ka zənanshi kaa mbəzliy dzaa mbəlishi, lə kaa niy dza zashi gwaꞌa. 16 *Mbəzli nza Hyala mbə mbəlishiy, zən tsa wəzə tsaa zənanshi ghəy, ka zləɓa kwəma gəzanshi ghəy ghəshi, dzəghwa mbaꞌa ghəshi kwəmavə piy tsaa kəɗi ma. Ma va mbəzliy dzaa zashi na, zən tsa gəmgəm tsaa zənanshi ghəy, ka bəkwə ghəshi və kwa kwəma Hyala. Əy, kwəmaa tsava ntsaa dza vaa ghərati sləni tsəgha na va lə bərci cia? Ghəci tiɓaw! 17 *Sa nzana, mbaꞌa Hyala ghwənaŋəy ta ghəranta sləni, va tsəgha nza bərci va ghəy. A ghwəm sənay ɗaŋ na nihwəti mbəzliy ɗi zhəghə dəvə shi lə gəzə kwəma Hyala, war ta kwəmavə gəna shi gwaꞌa tsəgha. Ma ghəy na na ghəyəy, mənti kwəma Hyala ghəy ka shiy zhəghə dəvəw. War kwəma Hyala ka ghəy gəzanshi kaa mbəzli lə nəfə tsa ghəy kwətiŋ kwa kwəma nzə. Sa nza ghəy mbəzliy ghəranci sləni kaa Kəristəw.

3

Ghənghən na *sla kiri tsa slati Hyala lə mbəzli kwataŋa lə tsa sənzənva

1 *Kwəma gəzə ghəy va tsəgha kiy, nda avashi zhiniy zhimbəshi mbə kəli ghən tsa shi dza ghwəy ni kia? Na na ghəyəy, ka ɗi ghəy məndiy tsaslavəŋəy zliya ta mbəə ciŋwəy na, *ka kwal Yesəw nza ghəy kataŋ pə ghəyəw. Ɗəw ghəy va ghwəy ɓa na, tsaslavəŋəyəm zliya ghəy dza, ta mbəə dzaa canshi kaa nihwəti mbəzli, pə ghəyəw. Ma na nihwəti mbəzliy, a ghwəmmə sənay tsəgha ghəshiy məni. Na na ghəyəy, kar ghəy məni tsəghaw. 2 *Na na ghəyəy, ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy məniŋwəy naa zliya ta dəvə ghəy. Sa tsaslambəŋəy Yesəw *Kəristəw mbə nefer ghəy. Ya tsamaɓa ndə gwaꞌay, a mbay sənata, ka jangəti zliya va ghəci. 3 *Ghwazhə ghwazhə sənay ndə ya wa ndə: Ghwəyəy, zliya tsasliti Kəristəw, mbaꞌa ghwənaŋəy li ta dəvə ghəy nza ghwəy. Zliya vay, tsasliti Kəristəw lə yam ka məndiy tsasli zliya li shiw, lə *Safə tsa Hyalaa piy tsasliti na. Zhini ɓay, tsaslati naa dzəti hərezli ɓəlaꞌi ɓəlaꞌi niw, mbə nəfə tsa ke ngəri tsasliti na.

4 Sa wana gəzə ghəy tsəghay, sa nzana mbaꞌa Kəristəw citəŋəy, Hyala ghwənaŋəy na, kə. 5 *A ghwəmmə sənay ghəy dəꞌwə ghən tsa ghəyəy, daw na bərci ghəy ta məni sləni va, pə ghwəmmə. Hyala ɓəŋəy na bərci ghəra ghəy va sləni va li. 6 *Ghənzə ndaŋəy na bərci ta nza ghəy ka ghəra sləni nzə. Ta dza ghəy gəzə kwəma kaa mbəzliy dzəkən yəwən sla kiri tsa slati na lə mbəzli. Kwəma jakəva tsa ꞌwarꞌwar tsa vay, məniy na nja *kwəma pəhəti Hyala va niy tsasliti məndi kwataŋaw. Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa ciŋəy na kwal, njasa ka ghəy məni. Ma kwəma mbə kwəma pəhəti Hyala niy tsasliti məndi niy nzay, dzəmbə məti ɓə na mbəzli kwa kwəma Hyala. Ma na Safə tsa Hyala ɗewɗew tsay, piy tsaa dzaa kəɗi ma ka naa ɓə kaa mbəzli.

7 *Ma niy nza mbəradzəy, dzəti hərezli balivə məndi niy tsaslanati Hyala kwəma pəhəti na kaa mbəzli. Ghala pətsa ɓə na kwəma pəhəti na va kaa *Məyizəy, mbaꞌa mbəzli niy nay shəndəkə tsa dikə tsa nzə. Pətsa mbə kwəma Məyizə na, ka mbərə nja vici va shəndəkə tsa nzə va. Ghala pətsa va na, shaŋ niy nza ka *Izərayel ta nighə pətsa mbə kwəma Məyizə, sa bamamshi na tərəŋw, ya tsəgha niy nza na kala dza shəndəkə tsa vaa nzaynza. A ghwəmmə sənay kiy, mbəzli bəkwə bəkwə ni na mbəzli kwa kwəma Hyala va kwəma pəhəti na. Kwa vəghwə tsa nza na, mbaꞌa kwəma pəhəti Hyala, ghənzə saa ɓə mbəzli dzar kwa bəla məti səvərita lə ci shəndəkə tsa Hyala kiy, 8 hanaɓa sa ka Safə tsa Hyala ghəra sləni mbə mbəzli shəkəna. Tərəŋwɓa ghalaɓa dza shəndəkə tsa Hyalaa civa. 9 *Va kwəma pəhəpəhə nay, mbəzli gwanashiy kəsəy ngwəvə Hyala. Kwa vəghwə tsa nzana mbaꞌa kwəmaa ɓasə ngwəvəə dzəkən mbəzli cikəvəri shəndəkə tsa Hyalay, hanaɓa yəwən jakəva tsa ghwəmmə lə Hyala ghəci saa məntəmmə ka mbəzliy dzaa mbay garə kwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa shəkəna. Tərəŋwɓa ghalaɓa dza shəndəkə tsa Hyalaa civa. 10 A məndiy mbay gəzə, ma kwəma pəhəti Hyala va niy ci shəndəkə tsa Hyala kaa mbəzli kwataŋay, ka cimmə na nanaw. Sa nzanay, dza kwa tsahwəti kwal ci Hyala shəndəkə tsa nzə kaa mbəzli nana, ka taŋəti tsa kwataŋa. 11 Kwa vəghwə tsa nzana, mbaꞌa shəndəkə niy nza tə jakəva tsa kwataŋa ghəci saa niy nza ta vəghwə jəwə tsətsəy, hanaɓa jakəva tsaa dzaa nza ta paꞌ kwa ndimndim shəkəna. Tərəŋwɓa ti dza shəndəkəə nza.

12 Sa sənay ghəy kwəma kataŋ naa sa gəzə ghəy va gwanata tsa nzə, pə ghəy, va tsəgha mbələy ma ghəy nahwəti kwəma mbə ya jəw tsətsə. 13 *A na Məyizə niy nza mbəradzəy, ghala vəghwə tsaa ɓarva shəndəkə tsa Hyala mbə kwəma ci na, aa niy kəlati pətsa mbə kwəma ci lə kadibəl, sa niy ɗi ma na ka Izərayel sənay njasa ɓarva shəndəkə tsa va. Na na ghəyəy, ka məni ghəy nja sa Məyizə va niy nzaw. War bazhə bazhə gəzə ghəy na ghəy kwəmaa səvəriy dzəti ngwəla kaa mbəzli. 14 *Ma ka Izərayel niy nza ghala pətsa vay, caslakə niy nza məhərli shi, kala mbə ghəshiy favə shiy niy ɗi Hyala canshi mbə kwəma va. War tsəgha na kwəma va və shi ya paꞌ sana. Jangə ma ghəshi kwəma mbə zliya sla kiri tsa kwataŋay, ka mbə ghəshi favəw. War ghwəlashi na ghəshi njasa nza pətsa mbə kwəma shi mbəkwə mbəkwə lə kadibəl tsa va. Va sa nzanay, war ghala sa ka ndə zləɓavə jakəy lə Kəristəw ka kadibəl tsa vaa mbəə ɓarvay mbə kwəma ndə. 15 Tsəgha na ya paꞌ ndatsə, jangə ma ghəshi kwəma mbə zliya tsasliti Məyizəy, ka favə ghəshiw, war njasa nza məhərli shi kəla kəla lə kadibəl ka naa nza. 16 *Sa nzanay, war nja kwəmaa gəzəta va mbə Zliya Hyala mbəradzə dza naa nza, a kə niy niy:

Ya hwəmɓa zhəghəkəvay ma ndəə dzəmbə hwər Ndə sləkəpəy.

Ta ɓantəvashi dza shiy kəlati kwəma ci, kə niy ni.

17 *Tsəghaa nava nanzə, sa nzanay, ma Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw, ghəshi lə Safə tsa ɗewɗew tsay, mbəzli kwətiŋ ni ghəshi. Ma mbəzli nza Safə tsa Ndə sləkəpə mbə ghəra sləni mbə shi kiy, mbəzliy gwəra ghən tsa shi na niva mbəzli. Bərci va kwəma pəhəti Hyalaa dzəkən shiw. 18 *Nana ghwəmmə sənzənva ghwəmmə mbəzliy zləɓavə kwəma ciy, a kadibəl ɓarvay tə mətsəhi ghwəmmə gwanammə, ka nay shəndəkə tsa məni Ndə sləkəmmə Kəristəw, bam bam kwa mətsə ghwəmmə nja kwa nighəmti. Ma bama shəndəkə tsa ci va na, ka mətsəhə zhəghəmmə kwa kwəma kwa kwəma, ta məntəmmə nja ghəci. Ghalaɓa kiy, war mbə mətsəhəva dza shəndəkə tsa ciy nzaa dzəkən ghwəmmə kwa kwəma kwa kwəma. Ava tsəgha na sləni ghəra Safə tsa Ndə sləkəmmə ɗewɗew tsa mbə ghwəmmə.

4

Na na ghwəmməy, daw na bərci ghwəmmə, a na Hyalay, shiy tiɓaa taŋanati bərciw

1 *A ghəy sənay wəzə hwər tsa nzəə məntəŋəy Hyala, ndaŋəy na sləni məni ghəy va. Ava va tsəgha, ka dza her ghəy tepəw. 2 *Ghəyəy, ka tsəhə dəvə ghəy ghəy dzəmbə məməni shi haꞌwə haꞌwə niw. Ka mbəmbə ghəy dzəkən shi məni ghəyəw, ava tsəgha. Ka dadakə mbəzli ghəyəw, ka ɗi ghəy kaɓə dzərvəə dzəmbə kwəma Hyalaw. Ma na na ghəyəy, bazhə bazhə ka ghəy gəzə kwəma kataŋ na. Aa ɗi ghəy mbəzli gwaꞌaa sənay, mbəzli slar ni nza ghəy kwa kwəma Hyala, kə ghəshi.

3 *Ya tsəgha nzə kiy, a nihwəti mbəzli tiɓa, kala favə kwəma Hyala gəzanshi ghəy va kaa mbəzli, mbaꞌa ghəshi mənishi njasa mbəkway məndi kwəma shi. War mbəzliy dzaa zamti piy tsa shi na shiy dzaa mbay ma favə kwəma va. 4 *Sa favə ma ghəshi vay, sa nzana mbaꞌa *ndə jaka tsa Hyala tsaa məni mazə tikə tə hiɗi dəŋɗay məhərli shi vantaa ghəshi dzaa zləɓavə kwəma wəzə na va. Ka ɗi na ghəshiy nighəvə waŋ pi tsaa mbərə vaa dzəkən shiw. Waŋ pi tsa vay, səvəri mbə kwəma wəzə na va gəzəə dzəkən shəndəkə tsa *Kəristəw səvəri na. Kəristəw ghəci saa mənəy nja Hyala, ya mbə namaɓa kwəma ci. 5 *Ghala pətsa ka ghəy gəzanshi kwəma Hyala wəzə na kaa mbəzliy, kwəmaa dzar kwa tsa ghəy ghən ka ghəy gəzanshiw. War kwəma Yesəw Kəristəw kwətiŋ na sa ka ghəy gəzanshi mbəzli, ghəci na Ntsaa sləkəpə. Na na ghəy, ta na tsa ghəy ghənəy, ka sləni ghwəy nza ghəy gwaꞌa tsəgha, Sa ghwənaŋəy Yesəw. 6 *Ma kə Hyala niy ni ghala pətsa nza na mbə nga shi tə ghwəmə gwanashiy: «Mənəy waŋ piy dzəti hiɗi, na kwəsli ɓarvata!» kə niy ni. Sana sənzənva kiy, Hyalaa niy gəzə kwəma va va mbərambə na waŋ pi tsa nzə va mbə nefer ghəy. Ma waŋ pi tsa va ki na, ka ciŋəy njasa nza shəndəkə tsa Hyala, sa mbərə na səəkə mbə kwəma Kəristəw. Va tsəgha gəzanshi ghəy kwəma Hyala wəzə na kaa mbəzli ki.

7 Ghəy ghəy shiy gəzə kwəma Hyala kwa dimə va kaa mbəzliy, mbəzli ngati Hyala nza ghəy nja nihwəti mbəzli kwərakwə. Ya tsəgha nzə ki na, dza Hyala mbaꞌa fambəŋəy kwəma va mbə nefer ghəy. Ma kwəma mənti Hyala va tsəghay, ta mbə mbəzli sənay, ma bərci tərəŋw ni va kwəmavə ghəy ta ghəra sləni vay, va ghəy səəkə ghəshiw, va Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə səəkə ghəshi kə ghəshi nə na. 8 *Ghəy kiy, tsahwəti ngəraꞌwə tiɓa kala səəkəə dzəkən ghəyəw. Ya tsəgha nzə ki na, ka mbaŋəy ngəraꞌwə tsa vaw. Tə nahwəti viciy, hash ka ghəy hashiŋəy kala sənata kwəmaa məni ghəy, ya tsəgha nzə na, ka dza her ghəyəw. 9 Tərəŋw məndi ghəzlitəŋəy na, zlaŋəy Hyalaw. War mbə kəətiŋəy ghənzə, mbeɓ mbeɓ məndiy ndaɓatəŋəy tə pi na, ka bəkwə ghəyəw. 10 *Ya hwəmɓay, war mbə pəhə bəkwəŋəy ka məndiy nza njasa pəəsliti məndi va Yesəw. Ya tsəgha nzə ki na, war tə ghwəməŋəy ghəy. Ma mənta nava kwəma tsəgha kiy, ta mbə məndiy sənay mbə piy na Yesəw mbə ghəy, kə məndi. 11 *Mbə nzəy tsa ghəy tikə tə hiɗi ni ya hwəmɓay, war mbə pəla bəkwəŋəy nza məndi, sa nza ghəy mbə nəw Yesəw. Ma vəgha ghəy va kwəɗ kwəɗ na, ya tsəgha nzə ki na, mətitaw. Ma ghalaɓa kiy, a mbəzli sənay, mbə piy na Yesəw mbə ghəy, kə ghəshi. 12 *Ava tsəgha nza ghəy na na ghəy, ya hwəmɓay, mbə nəwŋəy na məti. Dzəghwa ghwəy na na ghwəy na, mbaꞌa ghwəy kwəmavə piy tə kwəma ngəraꞌwə tsa sa ghəy va.

13 *A kə məndi mbə Zliya Hyala mbəradzəy: «Sa ɓanavee nəfə tsee kaa Hyala, va tsəgha gəzee kwəma nzə» kə məndi. Ma ghəy kwərakwə kiy, a ghəy ɓanavə nefer ghəy kaa Hyala nja ntsaa gəzə kwəma va va. Va tsəgha gəzə ghəy kwəma Hyala kaa mbəzli. 14 *A ghəy sənay, ma Hyalaa zhanakati Yesəw va sati mbə mətiy, ta mbay dza naa zhanakatəŋəy kwərakwə, ta dza ghəy nzəy tə pətsa kwətiŋ tsa lə Yesəw. Ka na dza na mbaꞌa fəyəmmə jakəjakə kwa kwəma nzə. 15 *Ma kwəmaa mənta va tsəgha gwanata kiy, war ta mbəə kəətitəŋwəy na, nza Hyala mbəə mbəliti mbəzli ɗaŋ lə wəzə hwər tsa nzə. Ghalaɓa kiy, mbəzli ɗaŋ dza naa mananta ꞌwəsa kaa Hyala, ka fə shəndəkəə dzəti.

Lə nəfə kwətiŋ pə ghwəmməə ndəghə shi mbashi ma mətsə ndəə nashi

16 *Va tsəgha məti ma vəgha ghəy va sləni. Ya tsəgha kəɗiva bərci mbə vəgha ghəy jəw jəw jəwəy, war lə bərci na mbə nəfə tsa ghəy. Ka yəwən ɓəŋəy Hyala bərci mbəɓa mbəɓa njasa səəmə vici. 17 *Ma ngəraꞌwə tsa səꞌwa ghəy tsa sanay, ta kəɗiy dza naa dza kwa kwəma jəw. Ta kwəmavə wahə tsa dikə tsa dza ghəy tə mbərkə ngəraꞌwə tsa səꞌwahwə ghəy va. Wahə tsa vay, aa taŋəti shiy gwanashi, paꞌ kwa ndimndim dza naa nza. Sa ka ghəy zəzətiy dzəkən wahə tsa vay, nja shiy jəw tsətsə nighəti ghəy ngəraꞌwə tsa səꞌwa ghəy va. 18 *Sa nzana, ma ghəy na na ghəyəy, war kən shiy səəkə va Hyala, shi mbashi ma mətsə ndəə nashi na məhərli ghəy. Ka fə məhərli ghəy dzəkən shi tə hiɗi niw. Sa nzana, shi nashi mətsə ndə ngəri ni tə hiɗiy, nzaꞌjəw dza ghəshiy kəɗishi. Ma shi nashi ma mətsə ndə ngəri vay, ghəshi na shiy dzaa kəɗi ma, paꞌ kwa ndimndim.

5

1 *Ma vəgha nza ghwəmmə na li tikə tə hidiy, ghala mbə lə madzəkəw. A ghwəmmə sənay, sa ka ghwəmmə bəkwəmməy, ta ndammə yəwən vəgha dza Hyala mə ghwəmə. Vəgha mənti na dəꞌwə ghən tsa nzə, sa dzaa məti ma paꞌ kwa ndimndim.

2 *Nana diy, war ə ngəngəlvə ghwəmmə, sa nzana mbaꞌa ghwəmmə dərammə ta sərakən yəwən vəgha mə ghwəmə vaa dzəkən na va ghwəmmə na vəgha. 3 Mbaꞌa kə Hyala dzaa sərakənəmmə yəwən vəgha va tsəgha kiy, ya ə dza ghwəmmə bəkwə na, ka dza ghwəmməə nza kala vəgha va ghwəmməw. 4 *Ghala vəghwə tsa nza ghwəmmə tsa lə vəgha nay, ə sa ghwəmmə ngəraꞌwə, ka ngəlvə. Ya tsəgha nzə kiy, ə ɗi ghwəmmə bəkwəmməw. War ə ɗi ghwəmmə Hyalaa sərakənəmmə yəwən vəgha va, ta mbə ghənzə mbəərə vəghaa dza vaa mətita. 5 *Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə gwəmati na kwal tsa va tsəgha, ta mbə ghwəmməə kwəmavə mbəərəvə vəgha ꞌwarꞌwar na. Mbaꞌa ndammə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa, ka məjəꞌa lamba manati na tə ghwəmmə. Ta mbəə cimmə, ta ɓəmmə yəwən vəgha va dza na, kə.

6 Ava va tsəgha ɓanavə ghəy nəfə tsa ghəy gwanay kaa Hyala, kala məni bakə bakə ghən tsa ghəy. A ghəy sənay, kama ghəy lə vəgha na tikə tə hiɗiy, tsəhəŋəy ghəy vəgha Yesəw Ntsaa sləkəmmə diw. 7 *Ma ɗi naa gəzəy, nay ghəy diw, ya tsəgha nzə kiy, war mbə nəw ghəy, sa nzana mbaꞌa ghəy ɓanavə nefer ghəy. 8 *Yə, a ghəy ɓanavə nefer ghəy kaa Hyala kala məni ma ghən tsa ghəy bakə bakə. Ma va ghəyəy, wəzəɓa dzaŋəy ghəy mbə na tikə na vəgha, ta dzaa nzəyŋəy vəgha Ndə sləkəŋəy Yesəw ɗi ghəy. 9 *Sana kiy, ya war tikəŋəy nza ghəy tə hiɗi ni, ya ta dzaŋəy dza ghəy dzəvəghay, war kwəmaa təɓanci na sa ɗi ghəy məni gwaꞌa tsəgha. 10 *Sa nzanay, ya wa ndə mbə ghwəmməy, war ta dza dza na, ta garə tə ngwəvə kwa kwəma Yesəw Kəristəw ta nza. Ya tsama ndəy, war lə zhəmə ci dza naa nza geꞌi geꞌi lə sləni mənəhwə na tikə tə hiɗi. Mbaꞌa pə ghwəmmə mənti sləni wəzə nay, ta kwəmavə zhəmə sləni ghwəmmə va wəzə na dza ghwəmmə. Mbaꞌa pə ghwəmmə mənti na jikir na na, ta kwəmavə zhəmə jikir tsa ghwəmmə dza ghwəmmə.

Sləni ghərati Yesəw ta jakəmmə lə Hyala

11 *Sa sənay ghəy, a ngwəvə Yesəw tiɓa pə ghəy kiy, va tsəgha hazləni ghəy və. Va tsəgha jihəva ghəy ta ci kaa mbəzli, nza ghəshi mbəə sənay mbəzli Hyala nza ghəy, kə ghəshi. A na Hyalay, aa sənaŋəy wəzə wəzə. Sa zəzəti yay, ya ghwəyŋwəyshi ɓa na, a ghwəy sənaŋəy mbə nefer ghwəy kwərakwə. 12 *Sa gəzə ghəy va tsəghay, nda, avashi zhiniy zhimbəshi mbə kəli ghən tsa shi dza ghwəy ni kia? Tiɓaw! Ka kəli ghən tsa ghəy ghəyəw! War ə na na ɗi ghəy ciŋwəy kwal tsa dza ghwəy mbəə vəshi tə ghəy, ta mbə ghwəy kwəmavə bərci ta zləɓa kwəma kaa mbəzliy tsəhtsəhə vaa dzəkən ghəy. Ghəshi na shiy, war kəli ghən tsa shi lə shi nashi mətsə pərikə pərikə tə ngwəla na nashi. Ka zəzə nighə na mbə nefer shi kwəma ghəshiw. 13 Mbaꞌa pə ghwəy nighəti kwəma ghəy, nja kwəma ka gezlekiki njasa ɓətəŋəy nihwəti mbəzli vay, sa zlanay ghəy ghən tsa ghəy kaa Hyala nighəŋəy məndi tsəgha. Ka gezlekiki nza ghəy na na ghəyəw. War ta mbəə kəətiŋwəy nə ghəy gwaꞌa tsəgha. 14 *Tərəŋw ɗitəŋəy *Kəristəw, va tsəgha jihəva ghəy ta sləni ci. Aa mətiy ta mbəzli gwanashi, ma ɗi na gəzəy, gwanashi bəkwəshi mbəzli kwasəbə kwa kwəma Hyala. 15 *Ta mbəzli gwanashi mətiy Kəristəw, nza mbəzli mbəə məni kwəma ɗi na. Kala dza ghəshiy zhiniy məni kwəma ɗi vəgha shi. Sa nzanay, ti shi mətiy na mbaꞌa satiy mbə məti.

16 Njana nzana tsəghay, naa tərə nana na, ka dza ghəy nighə ndə tə kwəma məni na pərikə pərikə tə ngwəla ghwəlaw. Ya tsəgha niy nighə ghəy Kəristəw kwataŋay, ka nighə ghəy tsəgha ghwəlaw.

17 *Mbaꞌa kə ndə jakəy lə Kəristəwəy, yəwən ndə zhəghəy na ghalaɓa. Nzəy tsa ci kwataŋay, a tsava kəɗiy. Nanay, yəwən nzəy na sa dza na ta nzəy. 18 *Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə mənti na kwəma va gwanata tsəgha. Sa niy nza ghwəmməə ka mbəz nzə, mbaꞌa ghwənikəvə Kəristəw dzəghwa jipə tsa ghwəmmə ta mbə ghwəmməə sləkammə, ka jakəmmə li. Dza na ki na, mbaꞌa ndaŋəy sləniy dza ta gəzanshi kaa mbəzli, a ghəshi səəkə ta nəw kwəma Hyala, nza ghəshi mbəə jakəshi li kwərakwə ki, tə mbərkə sləni mənti Kəristəw. 19 *Ma ɗi na gəzəy, ə ghwənikə Hyala Kəristəw dzəghwa jipə tsa nzə lə mbəzli tə hiɗi gwanashi ta mbə ghəshiy sləkati kwəma li. Njəɗi jikir tsa mənti ghəshi naw. Dzəghwa na, mbaꞌa ndaŋəy sləniy dza ta gəzanshi njasa sləkati na kwəma kwa jipə nzə lə mbəzli, mbaꞌa jakəta li shi.

20 *Ghəy kiy, mbəzli ghwənashi Kəristəw ta sləni ci nza ghəy. Njasa nzana, Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə gəzə kwəma kaa mbəzli səvəri mbə miy tsa ghəy. Ə cəꞌwəŋwəy ghəy, lə slən tsa Kəristəw, zlayəm kwal kaa Hyala a ghənzə sləkati kwəma kwa jipə ghwəy li mbaꞌa jakayŋwəy li. 21 *Kəristəwəy, səəkə naa mənti *kwəma jikir na ghala nzanaw. Dzəghwa Hyala kiy, mbaꞌa ɓasanakən kwəma ghwəmmə jikir na. Tə mbərkə kwəma ghwəmmə mənti Hyala kwəma va tsəgha. Ma sa ka ghwəmmə jakəmmə lə Kəristəw kiy, nza zhəghətəmmə slar slar kwa kwəma nzə.

6

Sləni ghərahwə Pəl kwa kwəma Hyala

1 *Ghəy kiy, jakəjakə ghəra ghəy sləni lə Ndə sləkəpə. Njana nzana, mbaꞌa Hyala məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzəy, ə gəzaŋwəy ghəy nza ghwəy məni məhərli vantaa ghwəy dzaa yaɗamti wəzə hwər tsa va. 2 *Ma kə Hyala niy niy:

Sa niy məniy vəghwə tsaa məni wəzə kaa mbəzliy,

e niy favə cəꞌwə gha.

Sa niy məniy vəghwə tsaa kəəti mbəzliy, e niy kataŋa,

kə niy ni.

A ngwarməhira, favəm, vəghwə tsa sənzənva tsay, ghəci na sa ɗi Hyala mənimmə wəzə hwər ti, ghəci na sa ɗi Hyala mbəli mbəzli ti.

3 Ka ɗi ghəy məni shiy dzaa makəti mbəzli va nəw kwal Hyalaw. Sa nzanay, ka ɗi ghəy məndiy tsəhtsəhəə dzəkən sləni ghəyəw. 4 *Ma na na məni ghəy mbə kwəma məni ghəy gwanatay, ə ɗi ghəy ci, ka ghəra sləni Hyala nza ghəy pə ghəy, ya ə kəsaŋəy ngəraꞌwə, ya ə səva məhərli ghəy, ya ə taŋəti kwəma bərci ghəyəy, war ə ka ghəy səꞌwa tsəgha. 5 *A məndi səəkə mbə diꞌwəŋəy, ka kəəsəŋəy dzəghwa fərshina, ka həhəərə mbəzli ta mbə ghəshiy slasla dzərvəə dzəkən ghəy, ka bəkwə ghəy dzəti ghəra sləni, fəcahwətiy, ka kwəmavə ghəy ya hi, ya zəmə shiyəw. 6 *Na na ghəyəy ɗewɗew nza ghəy mbə nzəy tsa ghəy, mbaꞌa ghəy sənata kwəma. Ya namaɓa kwəmay, ə ka ghəy səꞌwa, ka məni wəzə hwər. Lə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa na mbə nefer ghəy. A ghəy ɗi mbəzli gwanashi lə nəfə kwətiŋ. 7 *Dzəghwa, mbaꞌa Hyala ndaŋəy bərci, ka gəzanshi kwəma nzə kataŋ na ghəy kaa mbəzli. Ava tsəgha ci ghəy kaa mbəzli ka ghəranta sləni Hyala nza ghəy, pə ghəy. Ma kwəma wəzə na va məni ghəy ki na, mbaꞌa mənta nja shi mbəz ghəy, ta ghəra ka jaka ghəy. Zhini na, gal tsa ghəy ghənzə diɓa. 8 Mbə kwəma va gwanatay mbə fə dikə na nihwəti mbəzli dzəti ghəy, ma nihwəti ɓa na, ka ndərəŋəy. Ka gəzə *kwəma jikir na nihwətiy dzar ghəy, ma nihwəti ɓa na, ka gəzə na wəzə na, war tsəgha. Ma kə nihwəti mbəzli bay na: «Kay, ka dzərvə mbəzli na ghəshi» kə ghəshi. Mbalaa ghəy na mbəzliy gəzə kwəma kataŋ na. 9 *Ma məndiy nighəŋəyəy, nja nihwəti ka məlmə sənashi ma məndi, mbalaa gwaꞌa gwaꞌa sənaŋəy məndi. War njasa dza ghəy ta bəkwəŋəy məndiy nighəŋəy. Ya tsəgha ki na, mbəzli tə ghwəməŋəy ni ghəy. War ka saŋəy ngəraꞌwə məndi, ta mbə ghəy bəkwəŋəy, kə məndi na, a ka bəkwə ghəy kiw. 10 *Ya tsəgha ka naa nza, mbaꞌa məndi ɓakatəŋəy nefer ghəy tə nahwəti viciy, war ə ka ghəy vəshi vəshi ghəy na na ghəy. Ma mbəzliy nighəŋəyəy, njasa nza ghəy ka ndərma, ya tsəgha nzə kiy, ɗaŋ zhəghanti ghəy mbəzli ka ka shiy dzar kwa kwəma Hyala. Məndiy nighəŋəyəy, njasa kama na ya waɓa va ghəy. Mbalaa shiy tiɓa kala va ghəy na kataŋ naw.

11 Ghwəy kiy, ka Kwərintəy, bazhə bazhə gəzaŋwəy ghəy kwəma, lə nəfə tsa ghəy kwətiŋ. Kwəma mbələy ghəy tiɓa va ghwəy ya jəw tsətsəw. 12 Na na ghəyəy, gwaꞌa gwaꞌa ɓəhwə ghwəy pətsa mbə nefer ghəy, ghwəy na shiy ndaŋəy ma pətsa mbə nefer ghwəy. 13 *Avanaraa gəzaŋwəy kwəma nja kaa ndərazhi yakee kwa hwər tsee. Ndaŋəyəm pətsa mbə nefer ghwəy, njasa ndaŋwəy ghəy va pətsa mbə nefer ghəy.

Məni məhərli va jakə miy lə mbəzliy nəw ma kwəma Hyala

14 *Əntaa ghwəy jakə miy tsa ghwəy, ta məni shi kwətiŋ ni lə mbəzliy nəw ma Yesəw *Kəristəw ma. Sənzənva kiy, njaa dza shi wəzə ni ɗi Hyala lə ni jikir niy mbay jakəshi kwa zəərə kwətiŋ, ta ghəra sləni kwətiŋ naa? A shiy dzaa jakəti kar waŋ pi ghəshi lə kwəslia? 15 Ghwəy bərkə sənzənvay, nza kar Kəristəw ghəshi lə *ndə jaka mbay jakəti miy tsa shi kwa jipə shi na? Ntsaa nəw Kəristəw ghəshi lə ntsaa nəw ma kiy, njaa dza ghəshiy mbəə zəzəti kwəma kwətiŋ naa? 16 *A kwal tsaa jakəti ciki tsa Hyala, ghəshi lə ciki ta mbəri tsa mbəzliy nəw ma Hyalaa? Sənzənva kiy, ghwəmmə na *ciki Hyala. Nja kwəmaa niy gəzəkə Hyala va mbə zliya nzə tə tsahwəti pi. Ma kə niy niy:

Yənəy, ta nzəyra dzee mbə mbəzlee, ka dza li shi.

Yən dza Hyala shiy nza, ma ghəshi na mbəzlee, kə niy ni.

17 *Ava va tsəgha nə Hyala kwa sləkəpə kaa mbəzli nzə kiy:

Ɓarvaŋwəyəm mbə kwəma mbəzliy nəw ma Hyala.

Nzəyŋwəyəm vəgha bəla.

Əntaa ghwəy kwəfəghə shiy kama ɗewɗew ni ma.

Ma tsəgha kiy, ta zləɓavəŋwəy dzee!

18 *Ghalaɓa ki na, Dəŋwəy dzee nza,

ma ghwəy na, ndərazhee,

shiy zhər lə ghyehi gwaꞌa,

kə Hyala kwa sləkəpəə gwəramti tə bərci.

7

1 *A madigahira, njana nzana mbaꞌa Hyala gəzəkə ɓəmmə shiy gwanashiy, ə pə ghwəmmə ɓanti ghən tsa ghwəmmə mbə məni *kwəma jikir na dzaa liɗi vəgha ghwəmmə lə məhərli ghwəmmə kwa kwəma Hyala. Mbaꞌa ghwəmmə zlatanavə ghən tsa ghwəmmə gwanay mbə dəvə nzə ka haꞌwə ti.

Pəl gəzə kwəmaa vashanati nəfə tsa ci

2 *Ma ghwəyəy, ghwənamtim nefer ghwəy kaa ngəŋəy lə vəshi, a kwəma kwa jipə tsa ghwəmmə nza lə ghwəy ɗewɗew. Ghəyəy, ntsa mananati ghəy kwəma jikir na tiɓa mbə ghwəy ya kwətiŋəw. Ndə tiɓa mbə ghwəy, mbaꞌa ghəy mananati kwəma gar zlay nəw kwal Hyala ghəci vəw. Səəkə ghəy ngaləhwə shiy va tsahwəti ndə mbə ghwəy nja dzar kwa tsəhwəliw. 3 *Sa gəzee va kwəma va tsəghay, əntaa ghwəy taa ni fətiy ɓəŋwəyee, pə ghwəy ma. Nava tiɓa tepəw. Sa nzanay, nja kwəma ghee vaa gəzəŋwəy məcanay, mbə ɗiŋwəy nza ghəy tərəŋw. Tsahwəti sə tiɓa ka mbay təhəvəri ɗi tsa kwa jipə ghəy lə ghwəyəw. War jakəjakə nza ghwəmmə, ya məti məti nza ghwəmmə, ya ləməcimmə nza ghwəmmə. 4 *Kwagwaꞌa kwagwaꞌa fəyee ghən tsee, kala mən ma bakə bakə ta kwəma ghwəy. Tərəŋw kee vəshi dəꞌwə ghən tsee lə kwəma ghwəy. E sənay nanzə tərəŋw sahwee ngəraꞌwə, ya tsəgha nzə kiy, ka məti vəghee ta sləniw. A bay na, vəshi na na zhinee kwəmavə tərəŋw.

5 *Ta na navay, a ghəy sahwə ngəraꞌwə tərəŋw. Ya ghala pətsaa niy tsəhəŋəy ghəy tə hiɗi ka Masedəwanəy, səəkə ghəy kwəmavə dəkəva ya jəw tsətsəw. Hwəlfə ngəraꞌwə tiɓa kala səəkə kən ghəyəw. Ka mbəzliy dzay, ka ɓəŋəy mbəz, ma ghəy ki na, a favə ghenikə ghəy mbə nefer ghəy gar hənita məhərli ghəyəw, war mbə dza her ghəy nza. 6 *Dzəghwa Hyala nanzə ki, ghənzə saa dədəpanshi nefer ka daw bərci na, mbaꞌa dəpətəŋəy nefer ghəy, lə səəkə tsa Titəə dzəvəgha ghəy. 7 War tə sa səəkəy Titə, mbaꞌa tsəhəy vəgha ghəy gwaꞌa tsəgha dəpəshi nefer ghəy kiw. Sa gəzaŋəy na a ghwəy mətsahanavə bərci kəy, mbaꞌa nefer ghəy zhiniy dəpəshi. Aa gəzaŋəy tərəŋw ɗi ghwəy zhiniy kwəmə lə ya, mbaꞌa kwəma məntəra ghwəy va ndaŋwəy zəzə kwəma, ka ɗi yəpə ghwəy tə ya mbə mbəz tsa ghəy lə ka jakee, kə. Sa favee kwəma va tsəgha kiy, mbaꞌee zhiniy vəshira tərəŋw.

8 *Ta na navay, e sənay, zliya tsasləghəŋwəy ya vay, a ɓakatəŋwəy nefer ghwəy tərəŋw. Sanay, ka mbəəzli miyee va kwəma zliya vaw. E niy mbazlay miy sa niy sənayee, a zliya va ɓakatəŋwəy nefer ghwəy ta vəghwə jəw pən. 9 Nana kiy, mbə vəshi nzee ta kwəma zliya tsasləghəŋwəyee va. Sa nzana mbaꞌa nəfə tsa ghwəy satiy vəshee kiw, sa nzana mbaꞌa nəfə tsa ghwəy va satiy ndaŋwəy zəzə kwəma ta zhəghanti nzəy tsa ghwəy, va tsəgha vəshee. Nəfə tsa ghwəy va zhətəŋwəy kiy, Hyala mənti na tsəgha, ta mbə ghwəy tsa titihwə tsa ghwəy. 10 Sa nzanay, mbaꞌa kə nəfə tsa ndəə zhanci tə sa bərkəti Hyalay, kar ndəə zhəghanti nzəy tsa ci, mbaꞌa ndə mbəliy. Ka dza her ghəy va gəla tsava zhəpə nəfə kiw. Ma mbaꞌa kə nəfə tsa ndə satiy dzar kwa kwəma tə hiɗiy, ghalaɓa ka ndəə zamti piy tsa ci. 11 *Nata kwəmaa mənta ghwəy sa zhətəŋwəy nəfə tsa ghwəy dza kwa bəla bərkəti Hyala sa? Njaa nay ghwəy njasa zhəghəŋwəy ghwəya? Nay ghwəy njasa jahambəvaŋwəy ghwəy mbə kwəma Hyala sa? Njaa nay ghwəy njasa ndərə ghwəy kwəma jikir na nana kia? Sa satiy nəfə tsa ghwəy dzəkən ghən tsa ghwəy va kwəmaa mənta va kiy, njaa nighəti ghwəy njasa dzashi her ghwəya? Njaa nighəti ghwəy njasa mawti ghwəy kwəmə lə yaa? Njaa nighə ghwəy njasa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa sləni Hyalaa? Njaa nay ghwəy njasa ɗi ghwəy i ntsaa məni kwəma jikir naa? Gwaꞌa gwaꞌa cikəvəri ghwəy, niy tsəhambə dəvə ghwəy ghwəy mbə kwəma vaw, pə ghwəy.

12 *Nahwəti zliyee va niy tsasləghəŋwəy yay, əntaa ghwəy dzaa təkə na, ta ntsaa mənti kwəma jikir na va tsasləghəŋwəy ya pə ghwəy ma. Əntaa ghwəy təkə ɓa na, ta ntsa mananati məndi va kwəma jikir na na, pə ghwəy diɓa ma. War ta mbə ghwəy citi ghən tsa ghwəy wəzə wəzə kwa kwəma Hyala, njasa nza ghwəy ka mbəzliy ɗi kwəma ghəy tsasliŋwəyee zliya va. 13 Va tsəgha, nana kiy, a kwəma mənti ghwəy va dəpətəŋəy nefer ghəy. Dzəkən sa dəpəshi nefer ghəyəy, a ghəy zhiniy vəshiŋəy tərəŋw, sa nay ghəy njasa vəshiy Titə, sa mətsahanavə ghwəy bərci gwanaŋwəy. 14 *Ghala vəghwə tsaa niy ghwənəghee va Titə ngəŋwəyəy, e niy gəzanci, tərəŋw vəshiree tə ghwəy, pən ngəci. Sana kiy, gəmta na vəshee va tə ghwəyəw. Səəkə ghəy slavəŋwəy dzərvə mbə kwəma ka ghəy gəzəŋwəy gwanataw. Kwəmaa niy vəshi ghəy va li kwa kwəma Titəy, kwəma kataŋ na, njasaa niy gəzəkə ghəy va mənta na. 15 *Ghala vəghwə tsaa niy tsəhəy na va mbə ghwəyəy, a ghwəy niy kaꞌwəti wəzə, ka ɗi fəti və, ka haꞌwə ti tərəŋw. Sa ka naa zəzəti kwəma mananati ghwəy vay, tərəŋw ka naa zhiniy ɗitəŋwəy. 16 Va tsəgha fəyee ghən tsee tərəŋw tə ghwəy, sa sənayee mbəzli wəzə ni, kataŋ kataŋ ni nza ghwəy, ya ta namaɓa kwəma, pən.

8

Pəl cipə njasa ka məndiy vəli shiy ta ghəra sləni Hyala

1 *A ngwarməhira, a ghəy ɗi gəzaŋwəy dzəkən kwəma mənti mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Masedəwan. Hyala mananatishi na wəzə hwər tsa nzə va tsəgha mənti ghəshi kwəma va tsəgha. 2 Mbə nzəy tsa shiy, tərəŋw səəkə ngəraꞌwə kən shi. Ya tsəgha nzə ki na, war lə vəshi ghəshi mbə nefer shi tərəŋw. Mbaꞌa ghəshi cikəvəri vəshi shi va lə shi ɓəkə ghəshi ta sləni Hyala. Ya tsəgha nza ghəshiy ka ndərmay, tərəŋw ɓəkə ghəshi gəna ta sləni Hyala 3 Na nava njasa gəzaŋwəy ya vay, kwa pətsa kəray bərci shi ɓəkə ghəshi gəna, paꞌ ka taŋəti bərci shi. Ə nzana ndə gəzanshi war ghwəy ɓəkə shiy tsaꞌ kəw. War ghəshi dəꞌwə ghən tsa shi tarəvə na tsəgha. 4 Sa dza ghəshiy, mbaꞌa ghəshi cəꞌwəvə kwal va ghəy lə titihwə, ta mbə ghəshiy dzəmbə tsəhə shi tsəhə məndi va ta kəəti mbəzli Hyala tə hiɗi ka Zhəwde kwərakwə. 5 Taŋ kaa naa bərkəti ghəy mənti ghəshi kwəma. Dza ghəshiy, mbaꞌa ghəshi ɓanavə pərɓa ghən tsa shi kaa Yesəw Ndə sləkəmmə. Maɗi ghəshi ki na, mbaꞌa ghəshi zləɓavə kwəma gəzanshi ghəy dzəkən shi ɗi Hyala ghəshiy məni ki.

6 *Na na ghwəy ghwəy ka Kwərintə kiy, a Titə ghati tsəhə gəna va mbə ghwəy ki. Va tsəgha zhini ghəy cəꞌwəvə sənzənva, a ghəci zhiniy zhəghəvaa zhəmbə ghwəy, ta mbə ghəciy kərnamti sləni wəzə na va mbə ghwəy. 7 *A ghəy sənay, na na ghwəyəy, tərəŋw mbata ghwəy kwəma gwanata, ka taŋəti nihwəti mbəzli. Tərəŋw ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Yesəw *Kəristəw. Wəzə mbata ghwəy gəzanshi kwəma Hyala wəzə na kaa mbəzli. A Hyala ndaŋwəy kwal sənata kwəma kataŋ na. A ghwəy zlanay ghən tsa ghwəy gwaꞌa gwaꞌa kaa Hyala. Dzəghwa tərəŋw ghwəy ɗiŋəy sana. Ava va tsəgha kiy, zhinim məntim nana sləni diɓa lə nəfə tsa ghwəy kwətiŋ, taŋ nihwəti mbəzli gwaꞌa.

8 Mbə kwəma gəzəŋwəy ya nay, ə nə ya: «War ghwəy ɓəkəvə gəna va tsəgha kwərakwə!» pənəw. War gəzəə gəzaŋwəy ya njasa ɗi nihwəti mbəzli kəəti nihwəti mbəzli, ta mbee sənay nda ka ɗi nihwəti mbəzli ghwəy kwərakwə. 9 *Sa nzanay, a ghwəy sənay zhəhwər tsa Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw. Ma ghəci ghəci Yesəw kiy, tə wahə niy nza na ghəshi lə Hyala. ꞌWakəvə na, mbərəkə zlay wahə məɓa, dza ndəs səəkəy tikə tə hiɗi, mbaꞌa məniy ka ndə ndərma. Kwəma mənti na va tsəghay, ta mbəə nza, mbə ndə ndərma tsa məniy na va na, mbaꞌa ghwəy dzaa kwəmavə mbəərəŋwəy ka ka shiy mbə nefer ghwəy tə kwəma ci, nə na.

10 *Ma mbə kwəma gəna nay, kadiwəm e gəzaŋwəy nee kwəma təkee dzəkən mbə ghən tsee. Ə nə ya war tsəgha ka ghwəy mənti pənəw. Mbə piyaa dzəvərita vay, ghwəy niy nza kwa taŋa mbəzliy gha ɗi tsəhə gəna va, dza ghwəy, mbaꞌa ghwəy tsəhamti pərɓa ghwəy. 11 Ava va tsəgha nə ya sana diɓa kiy, wəzəɓa kərnamti ghwəy sləni ghwəy va, pən. Wəzəɓa manamti ghwəy na lə vəshi, njasaa niy təkəti ghwəy va məni nzə kwataŋa. Geꞌi geꞌi lə shi va ghwəy pə ghwəy dzaa ɓə shi. 12 *Sa nzana, mbaꞌa pə ghwəy ɓanavə shiy kaa Hyala lə vəshi, geꞌi lə shi va ghwəyəy, ghəshi na shi dza Hyalaa zləɓa ɓəshi kwərakwə. Kala shiy va ghwəy gar ɓantashi na, ka nə Hyala ngəŋwəy na, war ghwəy ndara shiy kəw.

13 Əntaa ghwəy taa təkə, kwal tsaa fambəŋwəy mbə ndərma, ta mbə nihwəti mbəzliy nza tə wahə pəlee, pə ghwəy ma. War ta mbə shiy nza yəmyəm va mbəzli na na ɗee gwaꞌa tsəgha. 14 Njasa nzana tsa sənzənva ɗaŋ shi zəmə va ghwəyəy, wəzə na ghwəy nganshi kaa nihwəti ni kama ghəshi və shi. Ya ə dza shi zəməə kama va ghwəy fəcahwəti, dzəghwa mbaꞌa ghəshi va niva mbəzli tərəŋwəy, nza ghəshi kəətiŋwəy ta nza kwərakwə ki. Ghalaɓa tsəgha na, yəmyəm dza ghwəy nza. 15 *Ghalaɓa kiy, nja kwəmaa niy tsasliti məndi va mbə Zliya Hyala dza naa nza. Ma kə məndi niy niy:

Mbəzliy niy ɓasəvə shiy ɗaŋshiy,

niy nza ghəshi tərəŋwshi və shiw.

Niy niy ɓasəvəshi jəwshi na, niy nza ghəshi daw və shiw,

a kə məndi niy ni.

Titəə dzaa dzəmbə məlmə ka Kwərintə lə mbəzli bakə kwasəbə ci

16 ꞌWəsa pə ghwəmmə kaa Hyala sa mərshi naa ɓanavə vəshi tərəŋw kaa Titə ta dza ta kəətiŋwəy, njasa ɗi ghəy va kəətiŋwəy kwərakwə. 17 A Titə mərshiy zləɓavə cəꞌwə ghəy ta zha ghəciy zhəmbə ghwəy. War kwataka sa cəꞌwə ghəy na diɓa kiw. Ghəci dəꞌwə ghən tsa ci təkəti na dza, sa nzana tərəŋw ghəci vəshiy ta kəətiŋwəy. 18 Dzəghwa ghəy ghəciy maɗi, mbaꞌa ghəy ghwənəghə tsahwəti zəməmmə tsa mbə nəw Yesəw kwasəbə. Ntsa vay, tərəŋw fal mbəzliy nəw Yesəw tikə gwanashi. Sa nzana tərəŋw ghəci sənata gəzə kwəma Hyala wəzə na kaa mbəzli. 19 Ya kala navay, ghəci na sa tivə mbəzliy nəw Yesəw tikə ta dza ghəci kwasəbə ghəy, ta ɓasə gəna tsəhə məndi va. A sləni wəzə na va məni ghwəmmə dzaa fati shəndəkə tə Ndə sləkəmmə Yesəw. Zhini ka ci njasa ɗi ghwəmmə kəəti nihwəti mbəzli ɓa.

20 Gəna vay, tərəŋw na kwəma mbə, sa nzana gəna ɗaŋ ghənzə. War lə məhərli məni ghəy kwəma kən, vantaa məndi dzaa haŋəy cəm, ka tsəhtsəhə lə ghəy, ka gəgəzə na: «Kay, wəzə kəsə ghəshi gəna vaw!» kə məndi. Am, gəla nava kwəmay, ka ɗi ghəy favə dzar kwa ghəy tepəw. 21 Na na ghəyəy, war kwəmaa taa nza wəzə naa sa ɗi ghəy ghəy məni kwa kwəma Ndə sləkəmmə, lə kwa kwəma mbəzli gwaꞌa.

22 Ava ghəy taa ghwənay tsahwəti zəməmmə tsa mbə nəw Yesəw kwasəbə mbəzli bakə ni ni. A ghəy nighəvəri kwəma ci wəzə, mbaꞌa ghəy nay, tərəŋw ghəci ɗi kəəti mbəzli. Ma sənzənva kiy, tərəŋw ghəci ɗiti dza ta kəətiŋwəy, Sa nzana mbaꞌa favə njasa nza nzəy tsa ghwəy wəzə tsa ci kwa kwal Hyala. 23 *Ma na Titə naciy, ntsa kwasəbee na tsava ndə, ghəy li ka naa ghəra sləni ta kəətiŋwəy. Ma ngwarməmmə mbə nəw Yesəw ni bakə ni kwasəbə Titəy, mbəzliy nəw Yesəw tikə ghwənashi na. A sləni ghəra ghəshiy fə shəndəkə dzəti Yesəw *Kəristəw. 24 *Kaꞌwəti tə ghwəy mbəzli va wəzə wəzə. Ma sa ka mbəzliy nəw Yesəw va ghwənashi favə tsəghay, ta gəzə dza ghəshi: «Gəm niy vəshi kar Pəl lə kwəma mbəzli vaw» kə ghəshi.

9

Pəl gəzanshi gwəmava kwatsəməta kaa ka Kwərintə ta tsəhəti shiy, ta kəəti ngwarməməhi kwa kwal Hyala

1 *Ya kalaa niy tsasliŋwəy zliyee dzəkən kwəma gəna tsəhə ghwəmmə na ta kəəti mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Zhəwdey, kwəma tiɓaw. 2 Sa nzanay, e sənay mbə ɗi kəətishi nza ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy. Lə vəshita vəshihwee lə ghwəy, kwa kwəma mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Masedəwan. Ma pən ngəshiy: «Gəna gəzə ghwəmmə na kwəma tsəhə nzə sənzənvay, ghala mbəradzəta, tsəhamti mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Akay na shi!» pən ngəshi. War sa gəzanakəshee tsəgha na, ɗaŋɓa mbəzliy mawti tsəhə gəna va mbə shi. 3 *Va tsəgha ghwənəghəŋwəy ghəy ngwarməhimmə mbə nəw Yesəw ni mahkan ni, nza ghwəy mbəə gwəmatəvaŋwəy kwatsəmətaa tsəhəti gəna va, njasa gəzee va. Ghalaɓa kiy, ka dza vəshiy vəshiti ghəy va lə kwəma ghwəy nza ka kwəma gəmta naw. 4 Ma kala dza pə ghwəy tsəhəti gəna va, dzəghwa ndəs ghəy dzaa tsəhəŋəy lə ka Masedəwanəy, kwəma haꞌwə haꞌwə na dza naa nza kən ghəy kwa kwəma shi. Zhini tərəŋwɓa tsa kən ghwəy diɓa. Sa nzana mbaꞌa ghəy mbəlitiy gəzanamtishi, gwaꞌa gwaꞌa tsəhamti ghwəy gəna va, pə ghəy ngəshi. 5 Sa zəzətee tsəghay, va tsəgha cəꞌwəvee ngwarməhimmə mbə nəw Yesəw ni mahkan ni a ghəshi tsəhəshi pərɓa ghəshi vəgha ghwəy kaa ngəra. Ta mbə ghwəy ɓasəti gəna gəzəti ghwəy va tsəhə. Ghalaɓa kiy, kee tsəhə na, ghwəy gwəmantəvaŋwəy. Tsəgha kiy, ta sənay dzam ndə tiɓaa ꞌyapətəŋwəy ta tsəhə gəna vaw, ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy tarəvə na tsəhə nzə, kə məndi.

6 *Sənay tə ghwəy, ma ntsaa zati shiy ɗaŋəy, ɗaŋ dza naa mənivə shiy kwərakwə. Ntsaa zati shiy jəwə na, war jəwə dza naa mənivə shiy kwərakwə. Ava tsəgha na nanzə kataŋ ki. 7 Gəna dza ghwəmmə na ta tsəhə kiy, war njasa bərkəti ndə ɓə nzə kwa hwər ci kə ndə taa ɓə. Əntaa ndə taa ɓə lə zhə kwa hwər ma. Əntaa ndə dzaa tətəꞌwəŋwəy na, war ghwəy ɓəkə, kə diɓa ma. War ghwəy kə dzaa tarəvə lə vəshi mbə nəfə tsa ghwəy, mbaꞌa ghwəy ɓəti njasa dza naa təɓaŋwəy. Sa nzanay, ntsaa ɓəkə shiy kaa Hyala lə vəshi ghəci mbə nəfə tsa ci na sa ɗi Hyala kwəma ci. 8 A bərci va Hyala ta mbay ɓəŋwəy shiy tərəŋw, ta mbə shiy nza wəkə va ghwəy ya hwəmɓa. Kala shi dza ghwəy tərəhashi tiɓa. Ghalaɓa kiy, wəkəŋwəy dza shiy nza, ta mbə ghwəy məni ya namaɓa sləni wəzə na li shi. 9 *Njasa niy tsasliti məndi va mbə Zliya Hyala, ma kə məndi niy niy:

Ntsa wəzə hwər tsay, shiy ɗaŋ ka naa nga kaa ndə ndərma.

War wəzə ka hwər tsa ciy nza ya hwəmɓa, kə məndi niy niy.

10 *Hyalay, ghənzə ɓanshi na hwəlfə shiy kaa mbəzli, tsəŋwəshi ghəshi. Lə shi zəmə ka ndəə zəmə gwaꞌa. Hyala va kiy, ta mbay dza naa ndaŋwəy ni ghwəy hwəlfə shiy kwərakwə. Ta təfətəŋwəy miy dza na, nza shi ghwəy mbəə mətsəhəva. Ma tsəghay ta mbay dza ghwəy məni sləni wəzə na ghənghən ghənghən lə shi va. 11 *Ya nimaɓa shiy gwaꞌa na, ta ndaŋwəyshi dza Hyalaa dza. Ta mbə ghwəy nganshi kaa nihwəti mbəzli kwərakwə lə wəzə hwər tsa ghwəy. Ghalaɓa kiy, mbəzli ɗaŋ dza naa mananta ꞌwəsa kaa Hyala, ta shi ghwəy va ndaŋəy ghwəy mbə dəvə ghəy ta ɓanshi. 12 Ma gəna tsəhə ghwəy va kiy, mənta na war ta kəəti mbəzli Hyala gwaꞌa tsəghaw. Mbəzli ɗaŋ dza naa mananta ꞌwəsa kaa Hyala tə kwəma gəna va diɓa. 13 Sləni dza ghwəy va ta ghərati tsəgha nay, ta cikəvəri wəzə tsa mbə nəfə tsa ghwəy dza naa dza kaa mbəzli. Ma nza mbəzli ɗaŋ fal Hyala tə sa yanta ghwəy fəti kaa kwəma *Kəristəw va wəzə na ɓanavə ghwəy nefer ghwəy. Zhini ka fal Hyala ta gəna ɓanavəshi ghwəy va lə na ɓanshi ghwəy kaa nihwəti mbəzli lə nəfə tsa wəzə tsa. 14 Shi dza ghwəy vaa ɓanshi kaa mbəzli dza naa cikəvəri wəzə hwər tsa məntəŋwəy Hyala tərəŋw tsa. Ma sa ka ghəshi sənay tsəghay, ta ɗi kwəma ghwəy dza ghəshi tərəŋw, ka cəꞌwə Hyala tə ghwəy. 15 *Mananta ꞌwəsa ghwəmmə kaa Hyala ta shiy gwəramti va ndammə na.

10

Pəl gəzə njasa kəray na ci vəshi

1 **Nana kiy, ə ɗee gəzaŋwəy kwəmaa dzəkənee dəꞌwə ghən tsee, yən Pəl. A kə nihwəti mbəzliy dzəkən yay: «Mbaꞌa pə ghwəmmə lə Pəl tə pətsa kwətiŋ tsay, kala hazləni ka naa gəzammə kwəma. Sa ka naa dzay kərakə lə ghwəmmə na, ka gəzəmmə kwəma lə bərci, kala hazləni ma ya jəw» kə ghəshi. Ə ɗee mənira ka ndə məni kwəma lə məhərli, lə wəzə hwər nja *Kəristəw. Va tsəgha kiy, 2 *ə cəꞌwəŋwəyee, ka ɗee ghwəy ꞌyapəraa dzəmbə gəzəŋwəy kwəma lə bərci, sa kee tsəhəra vəgha ghwəyəw. A na mbəzliy ni va nja mbəzli tikə tə hiɗi məni kar Pəl shiy, kə ghəshiy, e sənay ta gəzanshi kwəma dzee lə bərci. 3 Na navay, mbəzli tikə tə hiɗi nza ghəy lə nzəy tsa ghəy, nanzə kiy məniy tsa ghəy mbəz njasa mbəzli tikə tə hiɗiw. 4 *Ma ni ghəy shi mbəz ta dəvə ghəy mbəz ghəy li shiy, shi mbəz ka məndiy mbəz li shi tikə tə hiɗi na ghəshiw. Va Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə səəkə ni ghəy shi mbəz mbəz ghəy li shi. Shi mbəz nza bərci mbə shi gar ndanivəri ka jaka Hyala gwaꞌa gwaꞌa, lə pətsa mbəmbəshi ghəshi ti gwaꞌa. Disl ka ghəy kalanay miyeɗemer ka dzərvə, ka kəkə ghəpə gəmgəm ni va gwaꞌa gwaꞌa. 5 *Ya namaɓa zəzə kwəma garəti məndi lə kəli ghən ta makə mbəzli va sənata Hyalay, cəkeꞌ ka ghəy biyɗivəri nava kwəma. Ka gəzanshi kaa mbəzli, a ghəshi zhəghanti kwəma mbə nefer shi, ta yi fəti ghəshi kaa Kəristəw. 6 *Ya ghwəy sa ka ghwəy citi, a ghwəy ɗi fəti va ghəy pə ghwəyəy, ta iti nihwəti mbəzliy ɗi ma fəti va dza ghəy dza.

7 *Ghwəy kiy, war kwəma məni ndə pərikə tə ngwəla ka ghwəy nighə gwaꞌa tsəgha. Mbaꞌa kə ndə ni ntsa Kəristəw nzee kəy, sənay tə ntsa va wəzə, ghəy kwərakwəy mbəzli Kəristəw nza ghəy. 8 *Ya ə vəshi ghəy lə dikə tsa ndaŋəy Ndə sləkəpə tsaa dzəkən ghwəyəy, ka ghəraŋəy haꞌwəw. Sa nzanay, ta kəətiŋwəy ndaŋəy na dikə tsa va, ta ndaniŋwəy naw. 9 Dzəkən kwəma zliyahi tsasliŋwəy ya niy, ka ɗee ghwəy təkə mbə nəfə tsa ghwəy «ta mbə her ghəy dza tsasliŋəy na zliyahi ni» pə ghwəy tepəw. 10 Sa nzanay, kar nihwəti mbəzliy gəzə: «Mbaꞌa kə Pəl tsaslimmə zliyahiy, caslakə slakə ka naa gəzaghwa kwəma kwa shi, ka naɓəmmə. Ma mbaꞌa kə tsəhəy kwa jipə ghwəmmə na, mbaꞌa zhəghəy shemətehwə, nja ntsa kama bəliti mbə kwəma ci» kə ghəshi. 11 *Va tsəgha, ma nə ya kaa gəla mbəzliy gəzə kwəma va va tsəgha niy, wəzəɓa sənay ghəshi na, kwəma tsaslambə ghəy va mbə zliyay, war tsəgha dza ghəy ta mənti sa ka ghəy tsəhəŋəy mbə ghwəy.

12 *Mbəzliy mənti ghən tsa shi va ka mbəzli dikə dikə niy, ka dza ghəy təkə yəməva lə gəla niva mbəzli na na ghəyəw. Na na shiy, ghəshi naa bərkəvə tsa shi dikə, tsaꞌ na məni dikə, kə ghəshi, ka yəməva lə dikə tsa bərkəvə ghəshi va. Hyeler na gəla niva mbəzli. 13 *Na na ghəy ta na tsa ghəy ghənəy, ka dza ghəy dzaŋəy ta vəshi lə nihwəti shiy dzəghwakən sləni ndaŋəy Hyala va mbə dəvə ghəyəw. A Hyala ndaŋəy dza ta gəzə kwəma nzə kaa mbəzli mbə dəvə ghəy, mbaꞌa ghəy tsəhəŋəy lə gəzə kwəma va paꞌ mbə ghwəy. 14 Ya ə vəshi ghəy lə sləni ghərahwə ghəy mbə ghwəy kiy, taŋəti ghala ghəyəw, sa nzanay, a ghəy tsəhəŋəy mbə ghwəy wəzə wəzə, mbaꞌa ghəy gəzaŋwəy kwəma wəzə naa dzəkən Kəristəw. 15 *A na na ghəy na ghəyəy, ka dza ghəy taŋəti na ndaŋəy Hyala sləni, ka dzaŋəy ta vəshi lə sləni ghərati nihwəti mbəzliw. Na na ghəyəy, war kən ghwəy fakən ghəy məhərli ghəy. A ghwəy mbəə mətsəhə ɓanavə nefer ghwəy gwanashi kaa Yesəw Kəristəw. Ma nza ghəy mbəə mətsəhə ghəra sləni ghəy mbə ghwəy. Geꞌi geꞌi njasa dza Hyalaa bərkavəŋəy. 16 Ma ləy hwəm kiy, nza ghəy dza kwa kwəma ta gəzə kwəma Hyala wəzə na kaa mbəzli tə hiɗi kərakə ni, taŋ məlmə ka Kwərintə. Ka mbay ghəy dzaŋəy dzəmbə vəri tsa nihwəti mbəzli, ta vəshi lə na shi sləni mənti ghəshi njasa məni nihwəti mbəzli vaw.

17 *Talay, a məndi tsasliti mbə Zliya Hyala, ma kə məndiy: «Mbaꞌa kə ndəə ɗi vəshiy, lə sləni ghərati Ndə sləkəpə kəə vəshi gwaꞌa tsəgha» kə məndi. 18 *Ta na navay tsəgha na, sa nzanay, mbəzliy falamti ghən tsa shi va dəꞌwə ghən tsa shi na, ka ɗi kwəma shi Hyalaw. War mbəzli falti na dəꞌwə ghən tsa nzə ghənzə Hyala na shi ɗi na kwəma shi.

11

Pəl faghwa ghala kwa jipə tsa shi lə ka ɓənipə shiy ka dzərvə

1 Nanay, e ɗi gəzə nahwəti kwəma, njasa ghəraɗa gazlaka, yaŋ pə ghwəy taa ni na ghwəy. Ə cəꞌwəŋwəy ya, yaŋ pə ghwəy. 2 *Tərəŋwəy mənɗa hərhə tə ghwəy, njasa mananta na va kaa Hyala kwərakwə, va kwəma mbəzliy pəla kwal tsaa ngəɗəhwəŋwəy va. Nja zha ka zal vaa bərɗiti ka mə, mbaꞌa məndi ndəghwanati sa ci wəzə kala kwəma rəɗa rəɗa na tarəy, tsəgha bərɗitəŋwəy ya kaa *Kəristəw kwətiŋ kwərakwə. Paꞌ vəgha vici dza ghwəy tsəhə vəgha ɗewɗew kala kwəma rəɗa rəɗa na tar ghwəy. 3 *A ghwəy sənay njasaa niy səəkə shishiy ngəɗiti *Evə lə dzərvə ci. Zəzəti mee dzəkən kwəma vay, tərəŋw kee hazləni nəghətaa ndə dzaa ngəɗəhwəŋwəy, ka ghwəy dza na, mbərəkə ghwəy dzaa zlay nəw kwal tsa Kəristəw lə nəfə kwətiŋ. 4 *Ava ghənzə na kwəma ghəraɗa hazləni va və. Sa nzana, war vaŋ kə ndə ɓənipə shi dzərvə tsəhəy mbə ghwəy na, mbaꞌa ghwəy ɓanavə kwal ta ɓəniŋwəy shiy. Gəla kwəma ka niva mbəzliy ɓəniŋwəy dzəkən Yesəw kiy, kwətita naa nza, ghənghən lə na ɓanavəŋwəy ghəy va. Safə tsa dza ghəshiy gəzəŋwəy kwəma ci na, ghənghən lə Safə tsa ɗewɗew tsa va niy kwəmavə ghwəy. Ka gəzəŋwəy kwəma ghəshiy dzəkən Yəwən kwəma wəzə na va niy gəzaŋwəy ghəy ɓaw, ka ghwəy dza na ghwəy ki na, gwəŋəŋwəy, war ka fa kwəma shi va ya tsəgha nzə.

5 *Mbəzli ɓəti ghwəy va nja *ka kwal Yesəwəə gwəramtiy, e sənay taŋətəra ghəshi na na yaw. 6 *Aa nza dawee tə məcaŋa gəzə kwəma kaa mbəzli, a na sənata kwəmay, e sənata nava nanzə. Ɗaŋ səɗa səəkə ghəy citəŋwəy sənata kwəma ghəy wəzə wəzə ya dza kwa namaɓa kwəma.

7 *Ghala pətsaa gəzəŋwəy ya va Yəwən kwəma wəzə nay, niy nə ya kaa ngəŋwəy na: «Ngaram shiy ka səɗee!» pənəw, nja ntsa kama bama ti niy zhəghətee ghən tsee, ta mbee kəətitəŋwəy, a ghwəy mbəə məniŋwəy ka mbəzli Hyala, pən. Ma bərkə ghwəy na, *kwəma jikir naa məntee ti na? 8 *Ghalaɓay, nihwəti mbəzli Hyala niy ngara na səɗee, kala ghwəy mbə. Dza niva mbəzli tsəgha ki, mbaꞌa ghəshi pavəɗa shi ta dəvə shi, war tə kwəma ghwəy, ta mbayee kəətiŋwəy. 9 Ghala pətsaa nzee va mbə ghwəyəy, karee ghəzliɗa ta shiy tə nahwəti vici. Ya tsəgha nzəy, səəkee ɗəwhwə shiy va ghwəy ya ta vici kwətiŋəw. War mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Masedəwan na shiy niy ɓəkəvəra shi ghəzliree ti shi. Ya namaɓa kwəma niy nza na tə yay, səəkee ni kəətiram mbə pənəw. E sənay, ya hwəmɓay, ka dzee ɗəwhwə shiy va ghwəyəw. 10 *Tərəŋw vəshiree sa nzana, kala səəkee ɓəhwə gəna ghwəy. Ya kwamaɓa dzee tə hiɗi ghwəy ghwəy ka Akayəy, ndə tiɓa dzaa makətəra va vəshi lə kwəma vaw. Kwəma gəzee vay, kwəma kataŋ na njasa ka Kəristəw vaa gəzə kwəma kataŋ na kwərakwə. 11 *Sa gəzee va kwəma va tsəghay, ə ɗiŋwəy ma yaw? A Hyala sənay njasa ɗiŋwəy ya.

12 *Ma yənəy, war tsəgha dzee məni, njasa məntee na sənzənva, ka dzee ɓə gəna va ghwəyəw. Ta mbayee kalanay miy tsa mbəzliy ni va: «Ka kwal Yesəw nza ghəy» kə ghəshi, ka sla dzərvə. Tapə ghəshi dzəmbəshi mbə kəli ghən tsa shi. Ma kə ghəshi na: «Ghəyəy, sləni Hyalaa ghəra ghəy nja kar Pəl kwərakwə» kə ghəshi. 13 *Ma gəla mbəzli vay, ka kwal Yesəw kataŋ ni na ghəshiw. Ə ngəɗi ghəshi mbəzli lə sləni ghəra ghəshi, mbaꞌa ghəshi mənti ghən tsa shi nja ka kwal Yesəw Kəristəw. 14 Əntaa ghwəy dzaa nighə nava kwəma nja maɗaŋa ma. Sa nzanay, ya *ndə jaka tsa Hyala dəꞌwə ghən tsa ciy, tə nahwəti vici na, kar naa mənti ghən tsa ci ka *ndə kwal tsa Hyala tsaa səəkə mə ghwəmə tə pətsa nza waŋ tsa Hyala tərəŋw. 15 *Ya ə mənti ka sləni va ghən tsa shi nja ka ghəra sləni kaa Hyala kataŋ ni kiy, ka dza nava kwəmaa mənipə maɗaŋaw. Ə na nzana, fəca kwa kərni viciy, ta mananshi ngwəvə dza Hyala geꞌi lə sləni ghərati ghəshi va.

Ngəraꞌwə tsa sahwə Pəl tə sa ghəra na sləni ghwənay Yesəw ti

16 *Ə zhinee gəzəŋwəy, əntaa ghwəy dzaa nighəra nja ndə gazlaka ma. Mbaꞌa pə ghwəy dzaa nighəra nja ndə gazlakay, ɓətim kwəmee va nja kwəma ka gazlaka, e mbəə kəli tsee ghən jəwə kwərakwə. 17 E sənay, na navay, ndara kwal Ndə sləkəpə ta kəli ghən tsee lə dikə tsa mənee njasa ɗee tsa gəzəŋwəy sənzənvaw. Mbaꞌa pən ni, e kəliti ghən tsee pənəy, nja kwəma ka ndə gazlaka vaa gəzə dza naa nza. 18 Ma yən nighə na, ɗaŋ mbəzli, ka kəkəli ghən tsa shi, lə shi məni ghəshi tikə tə hiɗi. Əy, ma ghənzə tsəghay, wəzəɓa dzee məni nja ghəshi na kwərakwə ki. 19 Ya sa nzana mbəzliy sənata kwəma ghwəy kiy, njaa mənti na zhini ghwəy fa kwəma va mbəzliy sənata ma kwəma, ka vəshi li shi kia? 20 War ə ghwəy zləɓa məndiy zhəghəŋwəy nja mevivi. Ka papa shiy va ghwəy kwa tsəhwəli kwa tsəhwəli. Ka ngaliŋwəy dzəti zamba, ka ndərə kwəma ghwəy, ka ghəghəzliŋwəy. 21 Avam kwəma ghwəy kia gwəla. A na na ghəy ghala vəghwə tsaa niy nza ghəy mbə ghwəyəy, daw niy nza bərci ghəy ta məniŋwəy gəla na tsəgha na va kwəma.

Nana kiy, avee dzaa gəzə kwəma nja ndə gazlaka, ya namaɓa kwəmaa kəli ghəshi ghən tsa shi liy, yən kwərakwə na, ta mbay dzee kəli ghən tsee lə kwəma va. 22 *Mbaꞌa kə ghəshi ni: «Ka *Ebərə gə ghəy» kə ghəshiy. Yən kwərakwə na, ndə Ebərə tsa va nzee. Ə kə ghəshi ni: «Jijihiy *Abəraham nza ghəy» kə ghəshiy. Yən kwərakwə na jijiy nzee. «Ka *Izərayel nza ghəy» kə ghəshiy. Yən kwərakwə na ndə ka Izərayel nzee. 23 **Mbaꞌa kə ghəshi ni: «Ka ghəra sləni *Kəristəw gə ghəy» kə ghəshiy. Ghala nava na, njasa vəŋəta gazlaka mbə ghənee dzee gəzə: Yən kwərakwə na sləni ci na sa ghəree. E taŋətishi mbə sləni va, am səəkəə kalayra kwa fərshina taŋ kaa ngəshi, am səəkəə dəꞌwəhwəra taŋ kaa ngəshi, ɗaŋ səɗee nzee war jəw jəw tərmbə ta məti. 24 *Cifə səɗa dəꞌwəhwəra mbəzli *ka Zhəwifə dikə dikə ni lə kwərpə, mahkan mətsəkə məsliɗəti, mahkan mətsəkə məsliɗəti. 25 *Mahkan səɗa mbəzli ka *Rəm dikə dikə ni dəꞌwəhwəra lə ghwəɗa. Tə nahwəti viciy, mbaꞌam pəꞌwətəra lə hərezli ta pəəslira. Mahkan səɗa kwambəwal dəpəhwə dəpə lə yaa dzəmbə yam. E səəkəə mənəhwə vəghwə lə vərɗi mbə yam. 26 *Ɗaŋ səɗee sahwee ngəraꞌwə tə ghərakwəli mbə wəhi kee vaa wə. Ka sa ngəraꞌwə va ka ghəli kwa kwal, ka sa ngəraꞌwə va hwəlfə nihwəti mbəzli ghənghən ghənghən, lə va mbəzli mbə nee hwəlfə gwaꞌa. Tərəŋw sahwee ngəraꞌwə dzar mbə məlməhi, lə kwamti, lə dzəy tə kwəfa. Mbəzliy ni va ka nəw Yesəw nza ghəy, kə ghəshi, mbalaa kala nəwti ghəshiy, a ghəshi samiyra ngəraꞌwə kwərakwə. 27 *Tərəŋw irəhwəvaree lə sləni, ka sa ngəraꞌwə mbə. Ɗaŋ səɗa kee nza kala kwəmavə ma ya hi. Tərəŋw səəkee mbə səꞌwa ma lə ndir gwaꞌa. Ɗaŋ səɗa kee nza mbə məni səwmay. Ka hi tə tasli ɗaŋ səɗa, kala shiy tiɓa ya ta pa shiy dzəkən ghənee. 28 Ɗaŋ na nihwəti ngəraꞌwer sasahwee tiɓa na, ka zhinee mbəra niva ghwəlaw. Mbə shi va kiy, war zəzəə dzəkən mbəzli Hyala gwanashi na shiy gwəramtiy tsəꞌwəshi mbə nəfə tsee vici va vici va. 29 *Mbaꞌa kə bərci ndə daw kwa kwal Hyalay, njasa nza na yən kee nighə. Mbaꞌa kə ndə tərəy dzəmbə *kwəma jikir na diɓa na, ka zhira ghənzə tərəŋw.

30 *Ma kwəma ɗee gəzəŋwəyəy, mbaꞌa pən ɗi kəli ghən tseyey, lə daw bərci tsee va dzee kəli ghən tsee. 31 *A Hyala mə ghwəmə Dəy Ndə sləkəmmə Yesəw sənay, dzərvəə sla yaw, kə. Ə kə məndiy fal slən tsa nzə ya paꞌ hwəmɓa. 32 *Ghala vəghwə tsaa niy nzee va mbə məlmə Damasə kwataŋay, Aretasə niy nza mazə tsa dikə tsa, dza ngwəmna tsa fəy na mbə məlmə Damasə, mbaꞌa fəy mbəzli kwa miy dəghaa dzəmbə məlmə va ta kəsəra. Dəzlətsəɓə məlmə va niy nza lə kələm. 33 Ma sa nay mbəzli Hyala mbə məlmə va tsəgha na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi faghwara kwa ghwani, ɓiyakə pəhati zəꞌwə ti. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi ɓəkəvəriɗaa dzəti ngwəla dzəvəri kwa mergi tsa slati məndi tə kələm. Dzəghwa mbaꞌee kwəmavə mbəlira səvəri mbə dəvə mazə tsa va tsəgha ki.

12

Shi cinti Hyala kaa Pəl nja kwa shiw

1 Ma yənəy, war ta kəli ghən tsee dzee. Ya tsəgha nzana mbaꞌee sənay kala kwəmaa təɓə ghənzə. Nanay ta gəzə kwəma dzee dzəkən shi citəra Ndə sləkəpə nja kwa shiw. 2 E sənay tsahwəti ntsaa yivə kwəma *Kəristəw tiɓa. Dzəghwa tə nahwəti viciy, mbaꞌa Hyala ɓay dzəmə ghwəmə, dzəti pətsa nza na dəꞌwə ghən tsa nzə. A shi va mənti piya məŋ lə faɗə sənzənva. Sa nay na pətsa məɓa na, mbaꞌa zhəghəkəvay. Kwəma vay, nda kwa shiw dzəməy na ki? Nda ghəci dəꞌwə ghən tsa ciy ɓəghə Hyala ki? Sənay yaw, War Hyalaa saa sənay kwətita gwaꞌa tsəgha.

3-4 Ta na navay tsəgha na, e sənay, a Hyala ɓəghə ntsa vaa dzəməə dzəti pətsa nzəy na ti. Nda kwa shiw dzəməy na, nda dəꞌwə ghən tsa ci ɓəghə Hyala ki, sənay yaw. War Hyalaa saa sənay kwətita gwaꞌa tsəgha. Ma ghala pətsa va ghəci məɓa na, mbaꞌa favə kwəma. Kwəma kala mbata ma ndə ngəriy gəzəkəvəri lə miy tsa ci. Zhini diɓa na, ɓanavə kwal məndi kaa ndə ta gəzə kwəma vaw. 5 *Ava, kwəma nzee gar kəli ghən tsee ti, yən kəə kəli. Sa nzana yən ntsa va. Ma ta na nihwəti shi nzee gar kəli ghən li shi gwaꞌay. Shiy ci daw bərci tsee səvəri na shi dzee kəli ghən tsee li shi gwaꞌa tsəgha. 6 Əy ma ya tsəgha nzə, yən kəə ɗi kəliti ghən tseyey. A shi dzee mbay kəli ghən tsee li shi tiɓa. Kwəma gəmta na nja kwəma ka gazlaka dzee gəzə tiw. Shi dzee vaa kəli ghən tsee li shiy, shi kataŋ ni dza ghəshiy nza. Ma ki na, ka ɗi kəli ghən tsee yaw. Sa nzanay, ka ɗee məndiy fə dikə dzətee tə sa kəlitee ghən tseyew. Wəzəɓa haꞌwə mbəzli tə ya, sa nzana, mbaꞌa ghəshi favə kwəmaa səvəri tə miy tsee, mbaꞌa ghəshi nata sləni məntee lə mətsə shi ɗee.

7 *Ma sa ɗi ma Hyala yən kəli ghən tsee lə shi citəra na va maɗaŋa maɗaŋa ni ki na, dza na kwərakwə mbaꞌa fatəra batsə, lə nahwəti kwəma mbay mee kwaɗi və, ya jəw tsətsə. Kwəma tə ya vay, njasa nza naa kwəma ghwənikə *ndə jaka tsa Hyala, ta dəꞌwəra li mənta na, vantee dzaa kəli ghən tsee, ka zamti ghən ta daw bərci tsa nzee va mbə. 8 Dzee mahkan səɗee zhənti cəꞌwə Ndə sləkəpə: «Titihwə ɓantəra batsə tə ya na sara ngəraꞌwə!» pən. 9 *Ma kə kaa kwəma zləɓakəra na na: «Avee mərshiy məntəŋa wəzə hwər, ta mbay ghaa səꞌwa kwəma. Sa nzanay, ghala pətsa ka gha vaa nza mbə daw bərciy, ghala pətsa va ka bərcee civa mbə gha lə sləni ka ghaa ghəra» kə kaa ngəra. Əy, ma ghənzə tsəgha kiy, wa kwəma kee gəzəa? Mbə vəshi nzee tərəŋw, ka kəli ghən tsee lə shiy ci daw bərci tsee səvəri. Ta mbay bərci Kəristəw mətsəhə ghəra sləni mbə ya tərəŋw. 10 Ava va tsəgha vəshee mbə daw bərci tsa mənee. Ya hashi nzee va nahwəti kwəma, ya ə tsəərəɗa məndi, ka sara ngəraꞌwə, ka səəkə kwəma caslakə naa dzəkənee, tə mbərkə Kəristəwəy, war mbə vəshi dzee nza. Sa nzana, ghala pətsa ka bərcee vaa nza dawəy, ghalaɓa ka Kəristəw ɓəra bərci ci.

Gəna ka Kwərintə na sa ɗi Pələw, mbəli piy tsa shi na sa ɗi na gwaꞌa tsəgha

11 Kwəma nja sa gəgəzəkee na sənzənvay, kwəma ka gazlakaa gəzətee ti. Ghwəy fambəra na mbə gəzə nzə. Sa falra ma ghwəy va tsəgha dzəmbəree mbə fal ghən tsee. Ghwəy niy təɓə naa falra nza ki. Ya war tsəgha nzee ka ntsa kama bama tiy, e sənay, ka taŋətəra *ka kwal Yesəw ghwəy va, nə ghwəy ghəshi gwəramti na pə ghwəyəw. 12 *Talay, a ghwəy sənay ya ghwəy shi dəꞌwə ghən tsa ghwəy. Ghala pətsaa nzee va mbə ghwəyəy, ndə səꞌwa kwəma niy nzee mbə slənee. Mbaꞌa Hyala mənti kwəma maɗaŋa maɗaŋa na ghənghən ghənghən ɗaŋ lə ya mbə ghwəy. Shi va gwanashi kiy, ti shi ka ghwəy sənay ndə kwal tsa Yesəw tsa kataŋ tsa nzee, pə ghwəy. 13 *Nahwəti kwəma wəzə na tiɓa, mbaꞌee mənti kaa nihwəti mbəzliy nəw Yesəw kala məntəŋwəy yaw. War shiy na shi ɗəwhwə mee va ghwəy, ta warashi ghwəy tə sləni ghəree mbə ghwəy. Ma nava kwəmay, ə cəꞌwəŋwəyee, tihwətihwəm, pəlaram mbə nefer ghwəy.

14 *Ya tsəgha nzə sanay, kwa kwəma jəw na ta zha dzee zhəmbə ghwəy. Kwa mahkana səɗa dzee ta wə mbə ghwəy. Sana diɓay, ka dzee zləɓa ghwəy wara shiyəw. Na neyey, war mbəli piy tsa ghwəy na sa ɗee gwaꞌa tsəgha. Gəna ghwəy na sa pəla yaw. Mbaꞌa kə ndə yakə ndərazhi kiy, ndərazhi va ka naa zhini pəla shiy ta kəli dəshiw. Didi na saa pəla shiy ta kəli ndərazhi ci. 15 *Na neyey, ya gwaꞌa gwaꞌa kəɗamtee shi mbə dəvee, ya war ə nzee gar mətira va dali sləni ta kəətiŋwəyəy, kwəma tiɓaa shasharaw! War vəshi dzee vəshi gwaꞌa tsəgha. Ya sa nzana, mbaꞌee ɗiŋwəy tərəŋw kiy, a nava ɗi ma ghwəy kwəmee kia?

16 Ta na navay, ya ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy na, a ghwəy sənay, səəkee ɗəwhwə shiy va ghwəyəw, pə ghwəy. Zhini ma kə nihwəti mbəzli kaa ngəŋwəy ɓa na: «Ma Pələy, tsəhwəli jəw na sa ciw. War mbə papa gəna ghwəy na nayma ghwəy tsəgha, dzar kwa tsəhwəli kwa tsəhwəli» kə ghəshi. 17 *Dza njaa səəkee ɓəhwə shi ghwəy dzar kwa kwal tsəhwəlia? Ya mbəzli kee vaa ghwəni ngəŋwəy nja kar Titə kiy, ə səəkə ghəshiy ngaləhwə shiy va ghwəy dzar kwa kwal tsəhwəli shəkəna? Kay, tiɓaw. A ghwəy sənay mənəhwə niva shiy ghəshiw, pə ghwəy. 18 *E niy cəꞌwəvə Titə, mbaꞌee ghwənay tsahwəti zəməmmə tsa mbə nəw Yesəw va sənay ghwəy wəzə kwasəbə, ta dza ghəshi va ghwəy. Ə nza na mbaꞌa Titə ɓəhwə shiy kwa tsəhwəli va ghwəy shəkəna? Tiɓaw. Sa nzanay, e sənay, kwəma ka Titəə məni lə na kee məniy, sa kwətiŋ na na. Kwəma mbə ghən ci lə na mbə ghən tsee diɓay, sa kwətiŋ na ghənzə.

19 Nəghətaa ghwəy dzaa təkə, ta ka kwəma kən ghən tsa ghəy kwa kwəma ghwəy gəzəŋwəy ghəy kwəma mbə zliya tsasləghəŋwəy ghəy na, pə ghwəy ma. Nza bərci ghwəy mətsəhəva kwa kwəma kwa kwəma mbə kwəma Hyala nə ghəy. Va tsəgha gəzəŋwəy ghəy kwəma va gwanata madigahira. Na na ghəyəy, kwa kwəma Hyala gəzə ghəy kwəma njasa ɗi *Kəristəw. 20 *Sana kiy, sa dzee va ta zhaa zhəmbə ghwəy na, war mbə dza na heree nəghətee dzaa kəsaŋwəy mbə məni nahwəti kwəma, kala dza kwəma vaa təɓara. Ghalaɓa kiy, ka dza na mənee kwəma təɓaŋwəy kwərakwə kiw. Mbə dzaa heree, sa nzanay, ka ɗee kəsaŋwəy mbə ngwəngwəliva, ka hərhə, ka ɓə ɓə nəfə, lə jaka kwa jipə ghwəy, ka tsətsəərəva, ka ngwangwashi miy, ka kəli ghən, ka liliɗi kwəmaw. 21 *Sa kee zhəghəvaa zhimbə ghwəy mbaꞌee zhaa kəsashi nihwəti mbəzliy niy tsati titihwə kaa Hyala, zhini ghwəlashi mbə nəw lə kwəma shi jikir na, ka məni ghwərghwər, ka məni kwəma rəɗa rəɗa nay, ta wahə dzee dzəkən niva mbəzli. Ghalaɓa kiy, a Hyala taa pakənɗa haꞌwə kwa kwəma nzə mbə ghwəy. Ava va tsəgha dza heree diɓa.

13

Kwa kərni gəzə kwəma Pəl, lə səkwəpə tsa ci

1 *Avanay sanay, kwa mahkana səɗee dzee ta dzaa dzəmbə ghwəy. Ma sa ka ghəy tsəhəŋəyəy, ta ɓanshi fəti dza ghəy kaa mbəzliy mənti *kwəma jikir na va, ka məni njasa gəzəkə Zliya Hyala va. Ma kəy: «Mbaꞌa kə ndəə ɓasə ngwəvəə dzəkən tsahwəti ndəy, mbəzli bakə ya mahkan kə dzaa bəzlakən fəti kwətiŋ naa dzəkən kwəma mənti ntsa va va» kə. 2 *Ghala pətsaa niy nzee va mbə ghwəy kwa baka səɗa yay, e niy gəzanamtishi kwatsəməta kaa mbəzliy mənti kwəma jikir na va mbə ghwəy, lə kaa nihwəti mbəzli gwanashi. Sana diɓay, ə zhinee gəzaŋwəy, yən kərakəra, sa kee tsəhəray, ka dzee zlay ndə ya kwətiŋ mbə mbəzliy məni kwəma jikir na vaw. 3 Ghwəy shiy ɗi vaa sənay nda ka gəzə kwəma *Kəristəw lə miy tsee pə ghwəy tsəy? Ghənzə tsəghay, ta citəŋwəy dzee. Na Kəristəw ghəciy ghəra sləni mbə ghwəyəy, njasa nza na daw bərci ci naa nzaw. Lə bərci ka naa ghəra sləni mbə ghwəy. 4 *Ma ghala pətsaa nza məndi mbə daŋwə dzəti tsəm ta pəəsliy, tsəghaa nava, kataŋ kataŋ niy zlanay na ghən tsa ci kaa mbəzli, mbaꞌa zhəghəy nja ntsa daw bərci tsa. Ma dza na ki sa pəəsliti məndi ka lamti na, mbaꞌa zhakatiy mbə məti ka piy lə bərci Hyala. Ghəy kwərakwə kiy, jakə məniŋəy ghəy lə Kəristəw. Ava va tsəgha zlay ghəy ghən tsa ghəy, ka zhəghəŋəy, ka nighəŋəy məndi nja ka daw bərci kwərakwə ki. Zhini ɓa na, tə ghwəməŋəy ghəy ka piy, lə piy tsa ndaŋəy na. Ma sa ka ghəy tsəhəŋəy mbə ghwəyəy, lə bərci Hyala dza ghəy məni kwəma dza ghəy məni mbə ghwəy.

5 A nə ya ngəŋwəyəy, nighətim ghən tsa ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy, ta mbə ghwəy sənay nda ɓanavə nəfə tsa ghwəy ghwəy kaa Yesəw Kəristəw kataŋ. Ka nay Kəristəw ghwəy mbə ghwəy sa? Kala nay pə ghwəyəy, mbə nava. 6 Ma mbaꞌa pə ghwəy nay Kəristəw mbə ghwəyəy, ghalaɓa na, ta sənay dza ghwəy, mbə gəzə kwəma na Kəristəw mbə ghəy pə ghwəy. 7 Mbə cəꞌwə Hyala nza ghəy tə ghwəy a ghənzə ndəghwəŋwəy, nəghətaa ghwəy məni kwəma jikir na ya jəw, ta mbə ghwəy sənay njasa ghərati ghəy sləni wəzə na mbə ghwəy nə ghəyəw. War ə na na ɗi ghəy ghwəy məni kwəma wəzə na kwa kwəma Hyala gwaꞌa tsəgha. Ya ə dza məndiy nighəti njasa nza bərci ghəy daw ta kəətiŋwəy. 8 Sa nzanay, na na ghəy na, ka mbay ghəy yiɗi kwəma Hyala kataŋ naw, war yəmaghwa kwəma kwa sa nzə na sa mbata ghəy gwaꞌa tsəgha. 9 War kama ghwəy lə bərci va ghwəy mbə kwəma Hyalay, ya əy nighəŋəy məndi nja ka daw bərci na, war mbə vəshi dza ghəy nza tərəŋw. Ava va tsəgha cəꞌwə ghəy Hyala, a ghənzə kəətiŋwəy ta mbə ghwəy mətsəhə kəli kwa kwal tsa nzə. 10 *Ma na kwəma tsasləghəŋwəy ya na kwəma na ti kwatsəməta tsətsəy, ta mbə ghwəy zhəghanti nzəy tsa ghwəy ka ghəy maɗiy tsəhə vəgha ghwəy nə ya. Vantee dzaa naɓəŋwəy, sa kee tsəhəra mbə ghwəy. Ta na navay, a Hyala ndara dikəə dzəkən ghwəy, ta gəzəŋwəy kwəmee. Nanzə kiy, ndara dikə tsa va Hyala ta dzee ta liɗivəriŋwəy liw. Ta mbəə kəətiŋwəy, nza ghwəy kəli kwa kwal tsa nzə ndara na dikə tsa va.

11 *Naa tərmbə kiy ngwarməhiray, tə kwa kərni kwəma nzee, kwəma ɗee gəzaŋwəyəy, ə pə ghwəy mətsəhə dza kwa kwəma kwa kwal Hyala. Mətsəhəm bərci kaa ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy, mbaꞌa ghwəy yəməti miy tsa ghwəy ka sa kwətiŋ tsa, lə zərkə pə ghwəy nzəyŋwəy kwa jipə ghwəy. Ghalaɓa kiy, nza Hyala kwa ɗi mbəzli ghənzə kwa ɓə zərkəə dzəmbə nefer mbəzli ndəghwəŋwəy ki.

12 *Səkwəvam kwa jipə ghwəy kala hwətəməva nja ngwarməməə nəw Kəristəw. Mbə səkwəŋwəy na mbəzli kwa kwal Hyala tikə gwanashi.

13 *Məntəŋwəy wəzə hwər tsa ci Yesəw Kəristəw, Ntsaa sləkəmmə. Nzəyəy ɗi tsa Hyala mbə ghwəy, mbaꞌa Safə tsa nzə ɗewɗew tsa jakəy lə ghwəy. Tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki.

* 1:1 1:1 Gal 1:1; Timəte: 1Kwər 4:17

* 1:3 1:3 Ef 1:3; 1Pi 1:3

* 1:5 1:5 4:10; Cem 34:20; 94:19; Kwəl 1:24

* 1:6 1:6-7 4:15, 17

* 1:8 1:8 4:8; SləniKY 19:23; 1Kwər 15:32

* 1:9 1:9 Rm 4:17

* 1:10 1:10 2Tim 4:18

* 1:11 1:11 4:15; Rm 15:30

* 1:12 1:12 2:17; 1Kwər 1:17, 19, 31; 2:13; Ebr 13:18

* 1:13-14 1:14 5:12; Flp 2:16

* 1:15-16 1:15-16 1Kwər 16:5-6

* 1:17 1:17 1Kwər 4:18-19

* 1:18 1:18 1:23

* 1:19 1:19 SləniKY 18:5

* 1:22 1:22 5:5; Rm 8:15-16, 23; Ef 1:13-14

* 1:23 1:23 11:31; 13:2; Rm 1:9; Flp 1:8; 1Tes 2:5; 2Tes 2:10

* 1:24 1:24 1Pi 5:3

* 2:1 2:1 12:21; 1Kwər 4:21

* 2:3 2:3 13:10

* 2:4 2:4 7:8; SləniKY 20:31; 1Kwər 16:24

* 2:6 2:6 7:11

* 2:7 2:7 Kwəl 3:13

* 2:9 2:9 7:15; 10:6

* 2:11 2:11 1Pi 5:8

* 2:12 2:12 1Kwər 16:9

* 2:13 2:13 1Tes 3:1: Titə: 2Kwər 7:6, 13-14; 8:6, 16, 23; 12:18; Gal 2:1, 3; 2Tim 4:10; Tit 1:4; Masedəwan: 7:5; SləniKY 20:1

* 2:15 2:15 1Kwər 1:18

* 2:16 2:16 Ndə tiɓa dzaa ghərati sləni tsəgha na va lə bərci ciw: 3:5-6

* 2:17 2:17 4:2; Flp 1:15-17; 1Tes 2:3, 5, 10; 1Pi 4:11

* 3:1 3:1 5:12; 10:12; SləniKY 18:27

* 3:2 3:2 1Kwər 9:1-2

* 3:3 3:3 Səvəri 24:12; Zher 31:33; Ezhek 36:26

* 3:5 3:5 2:16; Rm 15:18

* 3:6 3:6 Zhŋ 6:36; Rm 7:5-6; 8:2, 6, 10; 1Kwər 11:25

* 3:7 3:7 Səvəri 34:29-30

* 3:9 3:9 Rm 8:2, 33; Gal 3:10

* 3:13 3:13 Səvəri 34:33-35

* 3:14 3:14 Ezay 6:10

* 3:16 3:16 Səvəri 34:34

* 3:17 3:17 Zhŋ 8:32, 36; Rm 8:2; Gal 5:1, 13

* 3:18 3:18 4:6; 1Kwər 2:7

* 4:1 4:1 3:4, 6

* 4:2 4:2 2:17; 6:4

* 4:3 4:3 1Kwər 1:18

* 4:4 4:4 ndə jaka tsa Hyala: Zhŋ 12:31; Ef 2:2; nja Hyala na Kəristəw: Kwəl 1:15; Ebr 1:3

* 4:5 4:5 1:24

* 4:6 4:6 Ghava 1:3; Ezay 9:1; 2Kwər 3:18; 1Pi 2:9

* 4:8 4:8 1:8; 7:5; 11:23-29

* 4:10 4:10 1:5; Rm 6:8; Gal 6:17; Flp 3:10-11

* 4:11 4:11 Rm 8:35-36; 1Kwər 15:31

* 4:12 4:12 Kwəl 1:24

* 4:13 4:13 Cem 116:10

* 4:14 4:14 1Kwər 6:14; Rm 8:11

* 4:15 4:15 1:5-6, 11; 9:11, 15

* 4:16 4:16 Ef 3:16

* 4:17 4:17 3:18; Rm 5:2; 1Pi 1:6-7

* 4:18 4:18 Rm 8:25; Ebr 11:1

* 5:1 5:1 Zhəwbə 4:21; 2Pi 1:14

* 5:2 5:2 Rm 8:23-24

* 5:4 5:4 1Kwər 15:53-54

* 5:5 5:5 1:22

* 5:7 5:7 1Kwər 13:12; 1Pi 1:8-9

* 5:8 5:8 Flp 1:23

* 5:9 5:9 Kwəl 1:10; 1Tes 4:1

* 5:10 5:10 11:15; Ezay 2:12; Dani 7:9-10; 12:2; SləniKY 17:31; Rm 2:6; 1Kwər 3:13-15; 4:5; Flp 3:19; 2Tes 1:7-10

* 5:11 5:11 4:2; 6:4; 1Kwər 9:22

* 5:12 5:12 1:14; 3:1

* 5:14 5:14 Zhŋ 17:23; Rm 8:35; Gal 2:20; Ef 3:19; 5:2, 25; 1Zhŋ 3:16

* 5:15 5:15 Rm 6:3-4; 7:4; 14:7-9

* 5:17 5:17 Ezay 43:19; Rm 6:4; Gal 6:15; Ef 4:24; ShiZhŋ 21:5

* 5:18 5:18 Rm 5:10

* 5:19 5:19 Rm 3:24-26; Kwəl 1:20

* 5:20 5:20 Mt 10:40; Ezay 52:7

* 5:21 5:21 Zhŋ 8:46; Rm 8:3; 1Kwər 1:30; Gal 3:13; Ebr 4:15

* 6:1 6:1 Rm 5:2; 1Kwər 15:10

* 6:2 6:2 Ezay 49:8; Lk 4:19-21

* 6:4 6:4 4:2

* 6:5 6:5-10 11:23-29

* 6:6 6:6 8:24; Rm 12:9; 1Kwər 13:4-7; Gal 5:22-23; 1Tim 4:12

* 6:7 6:7 10:4-5; Rm 13:12; 1Kwər 2:4

* 6:9 6:9 4:10

* 6:10 6:10 vəshi: 7:4; Rm 5:3; 12:12; ka ndərma lə ka shiy: 8:9; Flp 2:17; 4:12-13; 1Tes 1:6

* 6:13 6:13 1Kwər 4:14

* 6:14 6:14-16 1Kwər 6:9-13; 10:21; Ef 5:5-11

* 6:16 6:16 SləniTaH 26:12; Zher 32:38; Ezhek 37:27; 1Kwər 3:16

* 6:17 6:17 Ezay 52:11; ShiZhŋ 18:4

* 6:18 6:18 2Sam 7:14; Ezay 43:6; Amə 4:13; ShiZhŋ 11:17

* 7:1 7:1 1Zhŋ 3:3

* 7:2 7:2 6:13; 12:17

* 7:3 7:3 6:11; Flp 1:7

* 7:4 7:4 6:10

* 7:5 7:5 2:13; 4:8

* 7:6 7:6 1:3-4; Titə: 2:13

* 7:8 7:8 2:4

* 7:11 7:11 2:5-6

* 7:12 7:12 2:9

* 7:14 7:14 8:24

* 7:15 7:15 2:9

* 8:1 8:1-4 SləniKY 11:29-30; Rm 15:26

* 8:6 8:6 Titə: 2:13

* 8:7 8:7 1Kwər 1:5; 16:1-3, 24; Gal 6:10

* 8:9 8:9 Mt 8:20; Flp 2:6-7

* 8:10 8:10 1Kwər 7:25

* 8:12 8:12 Mk 12:43

* 8:15 8:15 Səvəri 16:18

* 8:23 8:23 Titə: 2:13

* 8:24 8:24 7:14; 8:7-8

* 9:1 9:1 8:1-4

* 9:3 9:3 8:22, 24

* 9:6 9:6 Fir 11:24; 19:17; 28:27

* 9:9 9:9 Cem 112:9

* 9:10 9:10 Ezay 55:10; ꞌWəzh 10:12

* 9:11 9:11 1:11; 4:15

* 9:15 9:15 9:11

* 10:1 10:1-18 1Kwər 9:3

* 10:1 10:1 10:10; 1Kwər 2:3

* 10:2 10:2 13:10; 1Kwər 13:2

* 10:4 10:4 6:7; Rm 13:12; Ef 6:13-17

* 10:5 10:5 Ezay 2:12-17

* 10:6 10:6 2:9

* 10:7 10:7 1Kwər 1:12

* 10:8 10:8 13:10

* 10:11 10:11 13:1-2

* 10:12 10:12 3:1

* 10:13 10:13 Rm 12:3

* 10:15 10:15-16 SləniKY 19:21; Rm 15:20

* 10:17 10:17 Zher 9:22-23; 1Kwər 1:31

* 10:18 10:18 1Kwər 4:4-5

* 11:2 11:2 Ef 5:25-27

* 11:3 11:3 Ghava 3:1-5, 13

* 11:4 11:4 Gal 1:8-9

* 11:5 11:5 12:11; 1Kwər 15:10; Gal 2:6, 9

* 11:6 11:6 1Kwər 2:6-16; Ef 3:4

* 11:7 11:7 12:13; 1Kwər 9:12, 18

* 11:8 11:8-9 Flp 4:15-18

* 11:10 11:10 1Kwər 9:15-18

* 11:11 11:11 1Kwər 16:24

* 11:12 11:12 11:5; 12:11

* 11:13 11:13 Flp 3:2; ShiZhŋ 2:2

* 11:15 11:15 4:10; Rm 2:6

* 11:16 11:16 12:6

* 11:22 11:22 Flp 3:5; Rm 11:1

* 11:23 11:23-29 4:8-12; 1Kwər 4:11-13; 12:26

* 11:23 11:23 ghəra sləni: 1Kwər 15:10; fərshina: SləniKY 16:23

* 11:24 11:24 Nəw 25:3

* 11:25 11:25 SləniKY 14:19; 16:22

* 11:26 11:26 SləniKY 9:23; 14:5

* 11:27 11:27 6:5

* 11:29 11:29 1Kwər 9:22; Gal 6:2

* 11:30 11:30 12:5; 1Kwər 1:31

* 11:31 11:31 1:23

* 11:32 11:32-33 SləniKY 9:23-25

* 12:5 12:5-6 11:16, 30; 12:1; 1Kwər 11:31

* 12:7 12:7 Gal 3:13-14; Zhəwbə 2:6

* 12:9 12:9 Ezay 40:29-31; Rm 5:2; Flp 4:13

* 12:12 12:12 SləniKY 13:6-12; 14:8-10; 16:16-18; 19:11-16; Rm 15:19

* 12:13 12:13 11:7-9

* 12:14 12:14 13:1

* 12:15 12:15 1Kwər 16:24

* 12:17 12:17 7:2

* 12:18 12:18 2:13; 8:6, 16-17

* 12:20 12:20 1:23; 1Kwər 1:10-11

* 12:21 12:21 13:2

* 13:1 13:1 12:14; Nəw 19:15; Mt 18:16; 1Tim 5:19

* 13:2 13:2 1:23; 10:11; 12:20; 13:10

* 13:4 13:4 12:9-10; 1Kwər 1:25; Flp 2:7-8

* 13:10 13:10 13:2; 10:8; 1Kwər 4:21

* 13:11 13:11 Zhŋ 14:27; Rm 15:33; 1Kwər 7:15; Ef 6:23; Flp 4:9; 1Tes 5:23; 2Tes 3:16; Ebr 13:20; 1Pi 5:14

* 13:12 13:12 1Kwər 16:20

* 13:13 13:13 Mk 13:11; Rm 8:26, 39; Gal 6:18

Galatə

1

2

3

4

5

6

Zliya tsasliti Pəl kaa ka

Galatə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlməhi tə hiɗi ka Galatə tsasli Pəl zliya na. Ghala kwataŋata kiy, a Pəl niy təwramti məlməhi va, ghala vəghwə tsa vay, ghəci gwərapəy va mətsəhi ci niy nza na (nighəm mbə vəh 4:13-15).

Dza na mbaꞌa gəzanshi Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw Kəristəw kaa mbəzli mbə məlməhi va ki, dza mbəzli va mbaꞌa ghəshi zləɓavə kwəma va lə nəfə tsa wəzə tsa. Ma sa dzay Pəl ki na, mbaꞌa nihwəti mbəzli səəkəshi lə nahwəti kwəma kaa ka Galatə. Ma kə mbəzli va na, mbəzliy nəw Yesəw gwanashiy, ə kə ghəshiy nəw kwəma pəhəti Hyala kaa ka Zhəwifə, ka slanti fəꞌyasa shi, ghəshi kəə ɗi mənishi ka mbəzliy dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa, kə ghəshi niy ni. Ma sa favə Pəl tsəgha na, mbaꞌa nəfə tsa ci satiy. Va tsəgha tsaslanaghəshi na zliya na.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 mbaꞌa vəh 2 Kwaakwa na Yəwən kwəma wəzə na va gəzə Pələw, kə nihwəti mbəzli niy ni, va tsəgha gəzanshi Pəl kaa ka Galatə, Yesəw dəꞌwə ghən tsa ci ɓanavəra na Yəwən kwəma wəzə na, dza na mbaꞌa ghwənara ta gəzə nzə kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, mbaꞌa ka kwal Yesəw sənay tsəgha na kataŋ, kə ghəshi, mbaꞌa ghəshi zləɓavə, kə.

Vəh 3 paꞌ tə vəh 5:1-12 Ka mbay ndəə məniy ka ntsaa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa, sa nəwti ndə kwəma pəhəti Hyala kaa ka Zhəwifəw. Ntsaa zləɓavə sləni ghərati Yesəw Kəristəw vay, ghəci na ntsaa dzaa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa. Ya ndə Zhəwifə na ndə ya kala ndə ka Zhəwifə na ndə, slanti ndə fəꞌyasa lə slanti ma na gwaꞌay, shi kwətiŋ ni na ghəshi va Hyala. Ma kwəma ɗi Hyalay, mbaꞌa ndə ɓanavə nəfə tsa ci kaa Yesəw Kəristəw gwaꞌa tsəgha.

Vəh 5:13 mbaꞌa vəh 6 Mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw Kəristəwəy, ə kə ghəshi zlashi məni shi ɗi vəgha shi gəmgəm ni, ka məni shi ɗi Safə tsa Hyala, ka kəətiva kwa jipə shi.

Mbaꞌa pə ghwəy ɗi favə kwəma mbə zliya ka Galatə na wəzəy, pərɓa nəwər tsaa dzəkən sla fəꞌyasa lə saa dzəkən kwəma pəhəti Hyala, lə dzəkən mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, mbaꞌa dzəkən Abəraham, pə ghwəy dzaa jangəti, tə zliyaa pərasli kwəmaa kən slən tsa shiy.

1

Pəl səkwə mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Galatə

1 *Yən yən Pəl, ndə kwal tsa Yesəw tsasliŋwəy na zliya na. Yənəy, ndə ngəri titəra naw, ndə ngəri ghwənara na diɓaw. Yesəw *Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci tivəra na, ghəshi lə Hyala, Dəy tsaa zhanakati mbə məti. 2 *Ghəy lə nihwəti ngwarməhimməə nəw Yesəw tikə gwanaŋəy səkwəŋwəy na, ghwəy mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Galatə gwaꞌa gwaꞌa. 3 Məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Dəmmə Hyala, ghəshi lə Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghəshi ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy. 4 *A Yesəw Kəristəw ɓanavə ghən tsa ci kaa məti ta mbəə mbəlantəmmə va kwəma ghwəmmə jikir na, vantaa shi jikir ni tikə tə hiɗi sləkəmmə ghwəla. Tsəgha Dəmmə Hyala ɗi njasa mənti na va. 5 Fal pə ghwəmməə fal Hyala, kaa ngəta kə Dikə ya paꞌ hwəmɓa. *Amin.

Wəzə hwər tsa Hyala na Yəwən kwəma wəzə na gwaꞌa tsəgha

6 *Ma sa favee kwəma ghwəyəy, mbaꞌa səəvəriɗa məhərlee. Ya sa nzana, mbaꞌa Hyala harvəŋwəy lə wəzə hwər tsa nzə va məntəmmə na, dzar kwa *Kəristəw ta nza ghwəy ka shi nzə kiy, njaa njaa zhikə na zhini ghwəy zhəghanavə hwəm tsəgha, ka dzaŋwəy ta nəw nahwəti Yəwən kwəma wəzə naa? 7 *Na kwagwaꞌa nay, nahwəti Yəwən kwəma wəzə na tiɓa ya jəw tsətsə, dzəghwakən wəzə hwər tsa məntəŋwəy Hyala vaw. Ma gəzaŋwəy ya kwəma na tsətsəy, sa nashee nihwəti mbəzli mbə pəla kwal tsaa səəvəri məhərli ghwəy, sa ɗi ghəshi zhəghə Yəwən kwəma wəzə na va gəzəvaa dzəkən Kəristəw. 8 *Mbaꞌa kə ndə zhəkəə ɓanavəŋwəy nahwəti Yəwən kwəma wəzə na, dzar kwa tsahwəti kwal kwətiy, ghənghən lə na ɓanavəŋwəy ya vay, ntsa bəzla bəzla tsa kə tsava ndə kwa kwəma Hyala ya hwəmɓa nzə. Ya war ndə tə ghəy na, ya war ndə mbə ka kwal Hyala ghəshi shiy səəkə mə ghwəmə na gwaꞌa. 9 Ava tsəghaa nava, war njasa niy gəzaŋwəy ya va niy nzay, war tsəgha ɗee zhiniy gəzaŋwəy diɓa sana: War mbaꞌa kə ndə səəkəə ɓanavəŋwəy nahwəti Yəwən kwəma wəzə na, dzar kwa tsahwəti kwal kwətiy, ghənghən lə naa zləɓavə ghwəy vay, ntsa bəzla bəzla tsa na tsava ndə kwa kwəma Hyala ya hwəmɓa nzə.

10 *Ma nə ghwəy mbə zəzə kwəma ghwəyəy, ta pəla fal tsa ndə ngəri gəzee kwəma gəzee va, nə ghwəy? Əŋ, tiɓaw! Va Hyala ndəghee tsee fal. Ma nə ghwəy mbə təkə kwəma ghwəy diɓay, sləni mənee na na, ta mbə ghənzəə təɓanci kaa ndə ngəri nə ya, nə ghwəy. Nava tiɓa vəyaw! War mbaꞌa kə tsəgha, ta mbəə təɓanci kaa ndə ngəri pən məni nzay, ka nzee ka ndə ghəra sləni tsa Kəristəw nzaw.

Njasa məniy Pəl ka ndə kwal tsa Yesəw, lə dza kwa pətsa səəkə Yəwən kwəma wəzə na gəzə na

11 *A ngwarməhira, fatəram, e ɗi gəzaŋwəy kwəma. A nə yay, ma Yəwən kwəma wəzə na na gəzaŋwəy yay, səəkə mbə kwəma təkəti ndə ngəri lə na ci təkə kwəma tsəgha naw. 12 Kwəma ndara ndə mbaꞌa ghwənara li naw, va ndə ɓənivee ɓaw, tsəgha. Wa Yesəw *Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci citəra na kwəma na.

13 *A ghwəy niy səəkəə favə, njasa niy nzee mbə nzəy tsee, ghalaa niy nzee mbə nəw kwal Hyala dzar kwa kwəma jiji garəti *ka Zhəwifə niy nza. Ghala pətsa vay, dalala niy səəkee mbə sanshi ngəraꞌwə kaa mbəzliy nəw Yesəw, kala zhəhwər tiɓa ti shi vəya ya jəw tsətsə. Mbaꞌee niy ɗi zamtishi gwanashi. 14 Gwaꞌa gwaꞌee taŋamti nihwəti banahira mbə hwəlfə ghəy tə nəw kwəma garəti jijihiŋəy, mbaꞌee kəsəvə bekir dəvə njasa ɓanavəŋəy mətikwəkwər ghəy ghəy hwəlfə ka Zhəwifə.

15 *Ya tsəgha nzə kiy, mbaꞌa hwər tsa Hyala zhanati tə ya tərəŋw. Dza na ghala yən ghwəlara kwa hwər mərə, mbaꞌa niy təravəra. Dzəghwa na, daꞌ harvəra ta ghəranta sləni nzee ki. 16 Dza na mbaꞌa citəra zəghwə nzə, ta mbee dza ta gəzanshi Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən zəghwə nzə va kaa hwəlfə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Əy, ma dzəghwee sa natee kwəma va tsəgha Hyala camtəra gwaꞌa ki na, zhinee maw dza ta njəɗi kwəmaa dzəkən va tsahwəti ndə ghwəla nee kiw! 17 Səəkee ya mbə Zherəwzalem ta ɗəw va kwa taŋa *ka kwal Yesəw kənee ɓaw. Nzaꞌjəw, yən maɗira, ka dzəti hiɗi ka Arapə. Dzee tərəɗ yən zhini zhəghəkəvara səəkəə zhimbə məlmə Damasə. 18 *Dzəghwee, piya mahkan yən mənti, ghala citəra Hyala Zəghwə nzə, mbaꞌee maɗira ka dzaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem ta dzee sənay Piyer ki. Dza ndəs yən tsəhəra vəgha, hi tsa ghəy məŋ lə cifə ghəy mənti li. 19 *Ghalaɓa na kwəməti mətsə ghəy lə tsahwəti ndə ta ka kwal Yesəw ya kwətiŋ nzəw, war Zhakə zəmbəghəy Yesəw Ndə sləkəmmə, gwaꞌa tsəgha. 20 Kwəma kataŋ naa sa tsasliŋwəy ya na sənzənva. Ava ghwəmmə kwa kwəma Hyala, ka sla dzərvə yaw.

21 *Dzəghwee ləy hwəm na, ka dzara ta dza dzar mbə məlməhi tə hiɗi ka Shiri lə shi ka Shilishi. 22 Ma ghala pətsa va na, niy səəkə mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Zhəwde nara lə mətsə shi gar sənara ghəshi diw. 23 War kwemer gəgəzə nihwətiy dzəkənee gwaꞌa tsəgha na shiy niy fafavə ghəshi. Sa niy nə məndi: «Aya, ntsaa niy sammə ngəraꞌwə vay, aa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Yesəw nana, ka gəzə kwəma Yesəw va niy ɗi na zamti kaa mbəzli» kə məndi niy ni. 24 Dza tapə ghəshi ka mananta ꞌwəsa kaa Hyala tə mbərkə kwəma mənti na lə ya.

2

Njasa gha Pəl kwəmay lə nihwəti *ka kwal Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem

1 **Ma sa məntee piya məŋ lə faɗəy, maɗ ghəy maɗiŋəy ta zhaa zhimbə məlmə Zherəwzalem ghəy lə Barnabasə. Mbaꞌee pəməvə Titə kwasəbə ghəy. 2 *Ma kwəma zhəghəvee va tiy zhimbə Zherəwzaleməy, sa nzana mbaꞌa Hyala gəzara dəꞌwə ghən tsa nzə ta zhee zhimbə. Ma sa tsəhəree na, dza ghəy mbaꞌa ghəy ɓasəŋəy kwətiŋəy jaꞌjaꞌ, ghəy lə mbəzli dikə dikə ni mbə nəw Yesəw. Mbaꞌee canatishi Yəwən kwəma wəzə na va canshee kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ngəshi. Sa nzana, kala ɗi ndəree ya jəw dzar kwa sləni ghəratee niy nza, ya na nzee mbə ghəra nzə sənzənva.

3 Ndə nja Titə tsa nza ghəy va li shi kwa zəərə kiy, ntsa *sla sla fəꞌyasa tsa naw, ndə ka *Gərekə na. Ya tsəgha nzə na, gəzanakə kwəma ndə, war gha slanti fəꞌyasa, kəw. 4 *Ma gəzee kwəma va tsəghay, sa nzana ghalaɓay, mbaꞌa nihwəti ka slasla dzərvə ghəlambəvashi mbə ghəy ta mbə ghəshiy famti njasa gwəra ghəy ghən tsa ghəy, kala sləkəŋəy nahwəti kwəma ghwəla, tə mbərkə sa jakəŋəy ghəy lə Yesəw *Kəristəw. Mbəzliy nəw Yesəw nza ghəy, kə ghəshi, tapə ghəshi dzəmbəshi mbə mbəla mbəzli ta sla fəꞌyasa. 5 Na na ghəy na, yanatishi kwəma ghəy ngəshi ya jəw tsətsə na ghəyəw, ta mbə kataŋ tsa Yəwən kwəma wəzə na vaa nzəyta mbə ghwəy kala mbəərəva ma, pə ghəy.

6 *Ghala pətsaa canshee Yəwən kwəma wəzə na va gəzanshee kaa mbəzli kaa mbəzli dikə dikə ni va na, kəkəra ghəpə tsahwəti ndə mbə shi ya kwətiŋ nzə, avanay tsaꞌ tərmbə kwəma va gha, kəw. Ma na neyey, kwəmee mbə kwəma mbəzli dikə dikə ni kwa kwəma mbəzli nee, ya war mbəzli dikə dikə niy məni ghəshi, ya kala ghəshi na ghəshiw. Sa wana gəzee tsəghay, sa nzanay, tihəvəri mbəzli Hyala ghənghən ghənghən na nanzəw. 7 *Mbaꞌa ghəshi favə mbə kwəma va, Hyala sərakənɗa na dza ta gəzanshi Yəwən kwəma wəzə na kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, njasa niy səranakən na va dza ta gəzə kwəma va kaa hwəlfə ka Zhəwifə kaa Piyer kwərakwə, kə ghəshi. 8 Ta na navay, a Hyala təravəra ta nzaa ndə kwal tsa Yesəw, ta dza va mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, njasa təravə na va Piyer ta nza ka ndə kwal tsa Yesəw, ta dza va ka Zhəwifə. 9 Dzəghwa mbaꞌa kar Zhakə lə Piyer, mbaꞌa Zhaŋ, ghəshi shəlhi mbə mbəzliy nəw Yesəw favə njasa mənti Hyala wəzə hwər tsa nzə, mbaꞌa ndara sləni tərəŋw na va. Mbaꞌa ghəshi ndaŋəy dəvə shi, ngəŋəy lə Barnabasə, ta mbəə ci jakə tsa jakəti ghəy miy tsa ghəy li shi, ka sa kwətiŋ tsa ta ghəra sləni ghəy. Ghəy na, ka dza ta ghəra mbə mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, ma ghəshi na, mbə hwəlfə ghəy ghəy ka Zhəwifə nashi ki. 10 *War kwəma kwətiŋ na sa gəzaŋəy ghəshi, ta dza ghəy zəzə dzəkən, war zəzəə dzəkən kəəti mbəzli kama shiy və shi mbə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem gwaꞌa tsəgha. Ava ghənzə na kwəma ɗivee ta ghəra nzə sənzənva.

Ntsaa zləɓavə sləni ghərati *Kəristəw na ntsaa dzaa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa

11 Ma sa səəkəy Piyer dzəmbə məlmə ka Antiyəshəy, dza na mbaꞌa mənti kwəmaa təɓə ma ya jəw nzə, mbaꞌee naɓəti kwa kwəma mbəzli tiɓa gwanashi. 12 *Sa nzanay, kwataŋa war sa tsəhəy nay, mbə zəmə shi zəmə ghəshi niy nza lə ngwarməhimməə nəw Yesəw kamaa *ka Zhəwifə niy *slanti ma fəꞌyasa, gwanashi jakəjakə. Dzəghwa mbaꞌa nihwəti mbəzli səəkəshi, sa ghwənikəshi Zhakə. Mbəzli vay, ka Zhəwifəə nəw Yesəw, kala ɗi zlata nəw kwəma pəhəti ka Zhəwifə niy nza ghəshi. Ma sa tsəhəshi ghəshi na, kala zhini Piyer ɗi zəmə shiy lə ngwarməhimməə slanti ma fəꞌyasa va ghwəla ki, va hazləni mbəzliy səəkəshi va. 13 Ma sa nay nihwəti ka Zhəwifəə nəw Yesəw Piyer mbə məni tsəgha na, bakə bakə nəfə tsa shi məniy, mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə məni njasa məni Piyer va kwərakwə. Dzəghwa paꞌ lə Barnabasəy ghəshi kəsambə mbə kwəma va, ka məni tsəgha nja sa shi va kwərakwə. 14 Ma sa nay ya ghəshi dzashiy dzəmbə məni kwəmaa dzava ma lə Yəwən kwəma wəzə na kataŋ kataŋ kiy, ma pən kaa Piyer tiɓa kwa kwəma mbəzli gwanashi na: «A Piyer, ma ghay! A gha sənay, ndə ka Zhəwifə nzee, pə gha. Sa səəkəŋa gha tikəy, mbərəkə gha niy zlata nəw na ka Zhəwifə kwəma, ka nzəy njasa nza *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə gha niy nza. Njaa njaa zhini ghaa ɗi mbəla mbəzliy kamaa ka Zhəwifəə dzəmbə nəw kwəma pəhəti ka Zhəwifəa?» pən ngəci.

15 Ma na na ghəyəy, ka Zhəwifə nza ghəy baw ghala səəkə tə hwəlfə ghəy. Mbəzli yakə hwəlfə mbəzliy niy nəw ma kwəma pəhanavə Hyala kaa ka Zhəwifə nza ghəyəw. 16 *Ya tsəgha nzə kiy, a ghəy sənay, ndə tiɓaa tsəhəy kwa kwəma Hyala kala hazləni ma, kala war ntsaa yivə sləni ghərati Yesəw Kəristəwəw, pə ghəy. Ka mbə ndəə tsəhəy kwa kwəma nzə kala hazləni ma tə sa mənti ndə kwəma pəhəpəhə naw. Ghəy sana sənzənvay, kaa Yesəw Kəristəw ɓanavə ghəy nefer ghəy, ta mbə Hyalaa nighəŋəy ka mbəzliy dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa. Sa mbay ghəy nəwti kwəma pəhəpəhə na naw, war sa yivə ghəy sləni ghərati Yesəw Kəristəw na gwaꞌa tsəgha. Sa nzanay, ndə tiɓa mbaꞌa məniy ka ntsaa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa, sa mənti na kwəma pəhəpəhə naw.

17 *Avanaŋəy sənzənva, ya ghəy ghəy ka Zhəwifə kiy, dzar kwa sləni Kəristəw va ghərati na pəla ghəy dzəghwa kwəma Hyala. Ma dza nihwəti mbəzliy niy, ka nəw kwəma pəhəpəhə na nza ghwəmmə ghwəlaw, ghənzə tsəgha na, yəmyəm nza ghwəmmə lə hwəlfə nihwəti mbəzli ka məni *kwəma jikir na, dza ghəshiy ni. Sa nzana tsəgha na, ə nzana, na jikir na kwəma na ɗi Kəristəw məndiy məni shəkənaa njaa? Əŋ, əhəŋ, nava tiɓaw! 18 Mbaꞌa pən zhiniy zharaa dzəmbə məni kwəma pəhəpəhə na va kama gar kəətitəra kiy, ntsa jikir tsa dzee nza ghalaɓa nza, sa nzana, mbaꞌee niy zlata. 19 *Ma ta na tsee ghən na, ntsa məti məti tsa nzee, va kwəma pəhəpəhə na, ghənzə pəəslitəra na. Nanay bərci və gar zhiniy sləwara ghwəlaw, kaa Hyala na piy tsee nana. Sa nzanay, e mətira kwasəbə Kəristəw ghala pətsa daŋwavəgha məndi va vəgha tsəm. 20 *Nana kiy, yən dəꞌwə ghən tsee piy naw, Kəristəw piy na mbə ya. Ya nimaɓa shi mənee tikə tə hiɗi niy, tə zləɓa tsa zləɓavee sləni ghərati Zəghwə Hyala mənishee, ghəci saa ɗitəra tərəŋw, paꞌ ka zləɓavə məti tə ya. 21 Ma wəzə hwər tsa məntəra Hyala va lə Yesəw Kəristəwəy, ka ndəghamtee tepəw. Mbaꞌa kə ndə gar tsəhəy kwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa, war tə sa mənti na kwəma pəhəpəhə na vay, gəmta niy dza məti Kəristəw nza ghalaɓa ki.

3

Ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala na saa dzaa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma

1 *A mbəzli ka Galatə, wa shiy mənishi nza ghwəy nja hyeler tay? A ntsaa həərətəŋwəya? E niy citəŋwəy nanzə wəzə wəzəə dzəkən Yesəw *Kəristəw tsa daŋwavəgha məndi vəgha tsəm mbaꞌa mətiy war tə ghwəy sa? 2 *E ɗi ɗəw kwəma va ghwəy, a ghwəy zləɓakəra kwətiŋ. A nə yay: Ya *Safə tsa Hyala va ɗewɗew tsa ndaŋwəy na ta nza ghəci lə ghwəyəy, va sa nəwti ghwəy *kwəma pəhəti Hyala va wəzə ndaŋwəy na tanaa, naa va sa favə ghwəy Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghwəy zləɓavə kwəma va na nə ya? 3 Wa shiy mənishi kama məhərli mbə ghən ghwəy ya jəwa? Mbaꞌa ghwəy niy sənay, tə mbərkə bərci ndaŋwəy Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa ghwəy niy məniŋwəy ka mbəzli Hyala na. Zhini ghwəy nana na, tapə dzəmbəŋwəy, ka ɗi kərni nəw nzə lə ni ghwəy bərci, pə ghwəy na? 4 *A ghwəy nay sənzənva kiy, gar ɗaŋ səɗa ghənghən ghənghən səəkə Hyalaa citəŋwəy kwəma wəzə tsa mənti na tə ghwəy ki. War gəmta kwəma va ta nza tsəgha, pə ghwəy ki na? Tiɓa tepəw! Ka dza kwəma dikə na vaa mənta war gəmta tsəghaw! 5 Nighətiməy, a Hyala ndaŋwəy Safə tsa nzə ɗewɗew tsa, mbə ghəra sləni maɗaŋa maɗaŋa na ghənzə dzar mbə ghwəy diɓa. Sa bərkə ghwəy na, sa nzana mbə nəw kwəma pəhəpəhə na va ghəyəy, va tsəgha ndaŋəy na, nə ghwəy na? Əhəŋ! Tsəgha naw! Sa favə ghwəy Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghwəy zləɓavə kwəma va, ndaŋwəy na.

6 *Təkətim dzəkən *Abəraham di, njaa niy nə Zliya Hyalaa dzəkəna? A kəy, sa nzana, mbaꞌa Abəraham ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala, va tsəgha garəti Hyala ka ntsaa dzaa dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, kə niy ni. 7 *Ma sa nzana tsəgha ghənzə kiy, a ghwəmmə mbəə ni, ya wa ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyalay, aa zhəghəy ka zəghwə yakə Abəraham baw, pə ghwəmmə. 8 *Ghala kwataŋata gəzəkə Hyala, ma kəy: «Hwəlfə mbəzliy dzaa ndara nefer shi gwaꞌay, ta mənti shi dzee ka mbəzliy dzaa dzəghwa kwəmee kala hazləni tiɓa» kə. Ava va tsəgha nzana, kwataŋata Zliya Hyala gəzanamti Yəwən kwəma wəzə na na kaa Abəraham, ma kə ngəci na: «A Abəraham, war tə mbərkə gha dza hwəlfəhi *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kwəmavə təfə miy» kə. 9 *Ma Abərahaməy, aa niy ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala, na təfanati Hyala miy tsa nzə. Ava tsəgha na kwərakwə ki, ma mbəzliy dzaa ɓanavə nefer shi kaa Hyala nja Abəraham kwərakwə kiy, war ta təfanatishi miy dza Hyalaa dza, nja Abəraham.

10 *Ma na mbəzliy bərkə va, nja na ghəy dzaa tsəhəŋəy kwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa tə sa mənti ghəy kwəma pəhəti na, kə ghəshiy, mbəzli bəzla bəzla ni na ghəshi kwa kwəma Hyala. Sa nzanay, a zliya Hyalay gəzəkə: «A Hyala bazlamti ntsaa fə ma ghən ta məni kwəma tsaslitim mbə zliya kwəma pəhəti Hyala va gwanata tsa nzə həzlimə həzlimə» kə. 11 *Talay, aa patsəkəvəriy dzəti ngwəla gwaꞌa gwaꞌa. Ndə tiɓaa məniy gar dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa, tə sa məni na kwəma pəhəti naw. Sa nzanay, a Zliya Hyala gəzəkə: «Ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyalay, ghəci na saa dzaa mbay dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni mbə nəfə ci, ghəci na saa dza kwəmavə piy tsaa kəɗi ma» kə. 12 *A ghwəmmə sənay ki, sa ɓanavə Hyala kwəma pəhanavə na kaa *Məyizəy, niy nə na, ntsaa ndara nəfə tsa ci, kəw. Ma kə niy niy, war ntsaa məni kwəma pəhətee va gwanata na saa dza piy, kə niy ni.

13 *Ma na na ghwəmmə kiy, a Kəristəw pəliti ghən tə ghwəmmə, mbaꞌa mbəlantəmmə va bəzlaa niy nza kən ghwəmmə, sa məni ma ghwəmmə kwəma pəhəti Hyala. Dzəghwa mbaꞌa bəzla Hyala zhəghakənvataa dzəkən, mbaꞌa məndi daŋwavəgha vəgha tsəm, njasa gəzəkə Zliya Hyala va, ma kə na: «Ya wa ntsa daŋwavəgha məndi vəgha tsəm ta pəəsliy, ntsa bazlamti Hyala na» kə. 14 *Ma shi mənti Yesəw Kəristəw va kwəma va ti tsəghay, war ta mbə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kwəmavə təfə miy tsa gəzanakə Hyala va kaa *Abəraham tə mbərkə sləni ci va ghəci Yesəw na, mbaꞌa ta mbə ghwəmməə kwəmavə Safə tsa Hyala va ɗewɗew tsa gəzəkə na ɓəmmə tə sa ɓanavə ghwəmmə nefer ghwəmmə.

Ka taŋəti kwəma gəzəkə Hyala *kwəma pəhəti naw

15 A ngwarməhiraa nəw Yesəw, e ɗi pəəghətəŋwəy kwəma lə kwəma sənata ghwəmmə gwanammə, sa ka məndiy məni ya hwəmɓa. A ghwəmmə sənay war mbaꞌa kə mbəzli ɓəliti ꞌwəslə lə kwal tsa kataŋ tsa kwa jipə shiy, tsahwəti ndə tiɓa mbaꞌa mbay pəlamti ɓəli ꞌwəslə tsa ɓəliti mbəzli va, ya ka zhiniy mətsahakən nahwəti kwəmaa dzəkən tepəw. 16 *Ava tsəgha na lə Hyala kwərakwə, aa niy ɓəliti ꞌwəslə lə Abəraham mbəradzə. A kə niy ni ngəciy: «E taa ndaŋa shiy, ghwəy lə jijiŋa» kə niy niy. Gəzəkə Zliya Hyala na, kaa ngəci ghəshi lə jijihiy, kə, gar nə ghwəmmə na, ta nihwəti mbəzli ɗaŋ na kwərakwə ɓasa, pə ghwəmməw. War nja ndə kwətiŋ na gwaꞌa tsəgha. Ava ghəcia Yesəw *Kəristəw ki.

17 *Ma kwəma ɗee na gəzaŋwəy mbə kwəma nay: A Hyala ɓəliti ꞌwəslə lə Abəraham dzəkən kwəma gəzəkə na va mananci gwaꞌa. Ləy hwəm piya bələkwə faɗə mbaꞌa mahkan mətsəkə na, mbaꞌa Hyala zhiniy ɓanavə kwəma pəhəti na kaa hwəlfə Abəraham mbə dəvə *Məyizə ki. Mbay kwəma pəhəti na vaa bashamti ɓəli ꞌwəslə tsa ɓəliti Hyala va lə Abəraham tepəw. 18 *Mbaꞌa kə ndəə mbay kwəmavə mbəliy tə sa məni ndə kwəma pəhəti Hyala nzay, sa niy gəzamti Hyala mbəli ndə dza ndəə mbəliy ghwəla kiw. Abəraham sana kiy, sa niy gəzəkə Hyala ɓanci shiy, va tsəgha ɓanavəshi na lə wəzə hwər tsa nzə.

19 *Ya sa nzana tsəgha kiy, war tawa maw Hyalaa ɓanshi kwəma pəhəti na kaa mbəzli kia? Ma kwəma mətsahanakə Hyala va kwəma pəhəti na kaa mbəzli tiy, ta mbə ndə ngəriy sənay təhəvəri na wəzə na kwəma ɗi Hyala, lə na jikir na ɗi ma na, na. Paꞌ ka dzar vəghwə tsa dza ntsa mbə hwəhwə tsa Abəraham vaa səəkə ti, nja kwəmaa niy gəzəkə na vaa dzəkən səəkə tsa ci. Ma nza bərci kwəma pəhəti na va kəray geꞌi ghalaɓa ta nza ki. Ma na kwəma pəhəti Hyalay, ka kwal nzə niy ghwənashi na li. Dza ka kwal va mbaꞌa ghəshi gəzanci kwəma va kaa Məyizə, ntsa nja mətəkwal tsa kwa jipə shi lə mbəzli. 20 *Ya hwəmɓa favə ghwəmmə, mətəkwal kə məndi kiy, kwa jipə mbəzli gar bakə na. Əy ma ghala pətsa gəzəkə Hyala shi dza na ta mananci kaa Abərahaməy, a ghwəmmə favə, Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə kwətita gəzanci na, kə məndi.

*Kwəma pəhəti Hyalay, kwal gwəma na, ta mbə ghwəmməə zləɓa sləni ghərati Yesəw *Kəristəw

21 *Njaa ɗi kwəma va gəzə kia? Ə njəghəzliva kwəmaa niy gəzəkə Hyala ta məni, lə kwəma pəhəti naa ɓanavə kaa *ka Zhəwifə ɗi naa gəzə na? Am, tsəgha naw. War mbaꞌa kə nəw kwəma pəhəpəhə naa mbay ɓanavə piy kaa ndə nzay, a ndə dzaa mbay məniy ka ntsaa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa lə nəw kwəma pəhəti na nza. Dzəghwa ki na, ka mbə kwəma pəhəpəhə naa mənti tsəghaw. 22 *A Zliya Hyala gəzəkə, ma kəy: «War mbə dəvə *kwəma jikir na na ya tsamaɓa ntsa tə hiɗi gwanay» kə. Ma mənta na tsəghay, ta mbə Hyalaa mananshi kwəma gəzəkə na va məni nzə kaa mbəzli, lə sləni ghərati Yesəw Kəristəw, sa ka ghəshi ɓanavə nefer shi ngəci.

23 *Ma niy nza kwataŋa, Yesəw Kəristəw ghwəla ta ghəra sləni ciy, mbəzli kwa dəŋw niy nza ghwəmmə va kwəma pəhəti *Məyizə, paꞌ vəgha vici səəkə Hyalaa citəmmə kwal tsaa zləɓavə sləni ghərati Kəristəw. 24 *Va tsəgha niy mənta kwəma pəhəti Hyala ghalaɓa va ghwəmmə ka ntsaa immə lə kwal tsa wəzə tsa, ta ndəghə səəkə tsa Yesəw Kəristəw ki. Ma ghala pətsa ka Yesəw Kəristəw səəkəy na, ka mbəzliy dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa, ghwəmmə taa nza va Hyala sa ka ghwəmmə zləɓati sləni ci va. 25 Nana sa ghəramti Yesəw sləni ci kiy, a kwal ghwəniy va ghwəmmə ta zləɓa sləni ghərati na va. Mbəzli kwa dəŋw tsa kwəma pəhəpəhə na nza ghwəmmə ghwəlaw. 26 *Sa nzanay, war tə zləɓa tsa zləɓavə ghwəy sləni ghərati Yesəw, məniŋwəy ghwəy ka ndərazhi Hyala, mbə jakə tsa jakəŋwəy ghwəy lə Yesəw Kəristəw. 27 **Ghala pətsa məniŋwəy məndi *bateməy, ghalaɓa jakəŋwəy ghwəy lə Kəristəw, gwanaŋwəy ka ndə kwətiŋ li. Dzəghwa məhərli kwətiŋ na sa ghwəy li ghala pətsa va ki. 28 Va tsəgha nzana, nana kiy, ghala kwa jipə mbəzliy jakəshi mbə Yesəw Kəristəw nashi ghwəla kiw. War yəm ghəshi gwanashi kwa kwəma Hyala, ya ndə ka Zhəwifə na ndə, ya ntsaa kamaa ndə ka Zhəwifə, ya ndə papa, ya ndə yaya, ya zal na, ya war mali na gwaꞌa. 29 *War kama ghwəy mbəzli mbə dəvə Kəristəwəy, mbəzli mbə hwəhwə tsa yakə *Abəraham gə ghwəy kwərakwə. Ya nimaɓa shi zəmə ghi gəzəkə Hyala va ɓanci kaa Abəraham lə hwəhwə tsa ciy, a na ghwəy bəla tiɓa mbə shi kwərakwə ki.

4

1 Ma slar tsa kwəma ɗee na gəzaŋwəyəy. Ghala mbə lə kwəma zəghwəə zaləə nza va kəghi tsa dəy, war nja mava ghala ka naa nza jəwəyəw. Ya tsəgha naa ndə zəmə ghi ta shi kəghi tsa va gwaꞌay. 2 Nihwəti mbəzli ka məndiy fəy, ka sləkə, ka ndəghwə lə shi ci va shi gwaꞌa. Paꞌ tə vəghwə tsa slanati dəy ta sləkə shi ci va ghəci. 3 *Ava tsəgha niy nza kwəma va lə ghwəmmə kwərakwə ki. Ghala pətsaa niy nza ghwəmmə nja ndərazhi kwərakwə kiy, meviviy tsəfəkwə kwa kwəma hyeler lə mbəreketi niy nza ghwəmmə. 4 *Ma dzəghwa Hyala sa bərkəy vəghwə tsa nzə ki na, mbaꞌa ghwənikə Zəghwə nzəə dzəghwa hwər tsa mali. Dzəghwa baw mali va yakəghwa, mbaꞌa məniy ka ndə nəw *kwəma pəhəpəhə na, 5 ta mbə ghəciy mbəərəkə mbəzliy niy nza ka mevivi nəw kwəma pəhəpəhə na. Ma nza məntəmmə ka ndərazhi Hyala ki.

6 *Ma dza Hyala nza ghwəy va ka ndərazhi nzə ki na, mbaꞌa ghwənikə Safə tsa Zəghwə nzəə dzəmbə nefer ghwəmmə. Safə tsa va na, ka har Hyala mbə nefer ghwəmmə: «A Di» kə. 7 *Nana kiy, mevivi kwəma pəhəpəhə na nza ghwəyəw. Ndərazhi Hyalaa gə ghwəy nana. Njana nza ghwəy ka ndərazhi Hyala kiy, war ta ɓəŋwəy ni ghwəy shi zəmə ghi fənəy na kaa ndərazhi nzə dza na.

Njasa səəvərivata məhərli Pəl va kwəma ka Galatə

8 *Niy nza mbəradzəy, niy sənata Hyala ghwəyəw, mbəreketi niy tata ghwəy, shiy kama ka Hyala kataŋ na niy sləkəŋwəy na tsəgha. 9 **Nana kiy, a ghwəy sənata Hyala kataŋ na, mbaꞌa ghwəy zləɓavə. Awə na ghwəyəw, a Hyala zləɓavəŋwəy kee ni kaa gəzə nzə. Njaa njaa zhini ghwəy zhəghətəvaŋwəy ta nəw kwəma jijihiŋwəy, kama vəri ti, ghənzə saa mbay maa mənti nahwəti kwəma ya jəw nzə kia? Wa shiy mənishi zhini ghwəy ɗi nza mbə dəvə niva shiy, ka məniŋwəy mevivi shi kia? 10 *Dzəghwa ghwəy mbaꞌa ghwəy kəslimbə ghən kən zəzəə dzəkən nahwəti vici, ya tsahwəti tir, ya nahwəti piya, njasa niy va jijihiŋwəy məni, tawam kia? 11 Ma gəla kwəma vay, a ɓəra hazləni, vantaa sləni ghəratee va gwanata mbə ghwəy mənta ka sa gəmta na.

12 *A ngwarməhiraa nəw Yesəw, ə cəꞌwəŋwəyee, a pə ghwəy məntiy, səvəriŋwəyəm mbə kwəma jiji, njasa nzee tsa. Njasa niy zlatee va kwəma jijihira *ka Zhəwifə yən mbə ghwəy kwərakwə.

Ma yənəy, məntəra *kwəma jikir na ghwəy ya jəw tsətsəw. 13 *A ghwəy sənay, ghala vəghwə tsaa niy gəzaŋwəy ya va Yəwən kwəma wəzə nay, yən gwərapəra niy nza na. 14 Zəlghwə tsee vay, nja nighə kwəma niy nza na tə ghwəy. Dzəghwa ya tsəgha nzə kiy, niy zlara ghwəyəw, niy ndərətəra ghwəy diɓaw. A ghwəy niy kaꞌwətəra, tsərtsər, njasa nzee ka *ndə kwal tsa Hyala, ya ka Yesəw *Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci ghalaɓa. 15 Ghala pətsa vay, tərəŋw niy vəshiŋwəy ghwəy. Dzəghwa nana kiy, gəla vəshi va tiɓaw. Əy, wa shiy mənishi va kia? E mbay gəzəə dzəkən ghwəy, mbala a ghwəy niy mbəə lakəmə mətsə ghwəy ta faghwara yən mbə zəlghwə tsee va nzay, ci ghwəy lakəmə nza ghalaɓa, pən. 16 Naa ə mənɗee ka ndə mbəz tsa ghwəy nana, njana gəzaŋwəyee kwəma kataŋ na shəkəna?

17 *Ma mbəzliy pala kwal tsaa zhəghəvəri Yəwən kwəma wəzə na vay, kwəma mbə sa shi va ya jəwəw. War kwal tsaa təhəvəriŋwəy lə ya, ta mbə ghəshiy mbahəhwəŋwəy dzəvəgha kaɓaka shi gwaꞌa tsəgha na ɗi tsa ɗikəvashi ghəshi va. 18 Yən kwərakwəy, e ɗikəvara ta kwəma kən ghwəy nja mbəzli va, nanzə kiy, ta wəzə tsa tar kaɓaka ghwəy ɗikəvaree na nee, ya hwəmɓa nzəy, mbə pəla wəzə nzee dzar kaɓaka ghwəy, nzee mbə ghwəy, lə kamee mbə ghwəy gwaꞌa. 19 *Əy ma kiy ndərazhi ya ni gaga niy, mbə sa ngəraꞌwə nzee diɓa ta kwəma kən ghwəy nja maliy nza va mbə kemahə, paꞌ fəca ka ghwəy məniŋwəy nja Kəristəw. 20 Jəw ɗee sə fəyəmmə lə ghwəy tə pətsa kwətiŋ tsa e gəzaŋwəy kwəma sənzənva, ta mbə ghwəy favəw. Gwaꞌa gwaꞌa hashiree ta kwəma kən ghwəy nana nee ki.

Kwəmaa dzəkən zəghwə mava mali, lə zəghwə mali ɓəɓə na

21 A nə ya ngəŋwəy di ghwəy ghwəy mbəzliy ɗi vaa nəw kwəma pəhanavə Hyala kaa *ka Zhəwifəy, fa favə ma ghwəy kwəma gəzəkə kwəma va tanaa, njaa? 22 *Ma kə kwəma pəhəpəhə na vay: Yaꞌ yavə *Abəraham ndərazhiy zhər bakə kwa miꞌi bakə kwərakwə. Tsahwətiy kwa mava mali, *Agar slən tsa nzə. Tsahwəti na, kwa na ɓəɓə na mali, *Sara slən tsa nzə. 23 *Ma na tsa mava va zəghwə nja Agar nanzəy, hwər tsa nzəə ɓəvə na, njasa ka nihwəti miꞌi vaa ɓəvə kwərakwə. Ma na hwər tsa mali kwa ɓəɓə nja Saray, Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə gəzanakə na, kwataŋata, ta ɓə hwər dza gha, kə ngəta, maɗi na ta ɓə.

24 *Ma kwəma miꞌi bakə ni ni favə ghwəmmə kwəma shiy, kwəma nja kwəma fir tsaa dzəkən kwəma *sla kiri tsa slahwə Hyala bakə tsa ghənghən ghənghən lə mbəzli ɗi naa cimmə. Kwa taŋa *sla kiri tsa vay, mə dəlagwa har məndiy, *Shinay sla Hyala lə mbəzli. Ava ghənzə na Agar ki, mava tsa va. Ndərazhi ya na gwanashi na, mevivi ghəshi. 25 Agarəy, ghənzə na dəlagwa har məndiy Shinay, tə hiɗi ka Arapə. Agar vay, a ghwəmmə mbəə yəməti lə məlmə Zherəwzalem ndatsə na. Sa nzana, mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem gwanashi na, mevivi kwəma pəhəpəhə na ghəshi. 26 *Əy, ma na məlmə Zherəwzalem kataŋ na mə ghwəmə kiy, bərci va kwəma pəhəpəhə naa dzəkənəw. Ava ghənzə na məŋwəmmə. A ghwəmmə mbəə yəməti lə Sara kwərakwə ki. 27 *Sa nzanay, a Zliya Hyala gəzəkə, a kəy:

A jiŋa maliy səəkəmaa yakə zəghwə, vəshi pə ghaa vəshi.

War ngwəmə pə ghaa ngwəmə lala tərəŋw va vəshi,

gha gha saa səəkə maa kemahəhwə kemahə ta ya zəghwə.

Sa nzanay, ɗaŋɓa mali ndəghamtim dza naa

yakə ndərazhi kən mali kwa zal, kə məndi.

28 Ma ghwəy na ghwəy kiy ngwarməhiraa nəw Yesəwəy, yəmyəm nza ghwəy lə *Izakə. Ka ndərazhi Hyala məniŋwəy ghwəy kataŋ kataŋ, shiy yakəvashi nja kwəma gəzəkə Hyala kaa Abəraham. 29 *Njasa niy nzana va ghala mbəradzə, zəghwəə yay nja ndərazhi gwaꞌa ni na, kala ɗi ma mətsə tsaa yay dza kwa bərci *Safə tsa Hyalay, ava war tsəgha zhini kwəma vaa nəwva sana paꞌ nana ki. 30 *Vanta kwəma gəzəkə Zliya Hyala diɓa, a kəy: «Tihəkəvəri mava lə zəghwə nzə gwaꞌa. Sa nzanay, ka dza zəghwə mavaa zəməvə ghi jakə ghəshi lə zəghwə mali ɓəɓə naw» kə. 31 Ava va tsəgha na kiy ngwarməhiraa nəw Yesəwəy, mənimmə ghwəmmə nja ndərazhi mava maliw. Əhəŋ, ndərazhi mali ɓəɓə na nza ghwəmmə.

5

Ka nza ghwəy mevivi kwəma pəhanavə Hyala kaa *ka Zhəwifə ma

1 *Ghwəmmə kiy, a *Kəristəw ɓəkəvərimmə mbə dəvə *kwəma pəhəpəhə na ta mbə ghwəmməə gwəra ghən tsa ghwəmmə. Nana kiy, gwəmavə tə ghwəy kwəma. Ka zhini ghwəy zləɓa ndəə zhəghəŋwəy ta nza ghwəy ka mevivi kwəma pəhəti Hyala ghwəla ma!

2 Favəm kwəma ɗee na gəzəŋwəy di. A nə ya ngəŋwəy yən Pələy, war mbaꞌa pə ghwəy zləɓati məndiy *slantəŋwəy fəꞌyasay, ghənzə tsəgha na, gəmta na məti mətiy Kəristəw va tə ghwəy. 3 *Ə zhinee gəzaŋwəy kwəma va, favə tə ghwəy, ya wa ntsaa zləɓati məndiy slanci fəꞌyasay, war ta nəw kwəma ɗəw kwəma pəhəti Hyala dza tsava ndə gwaꞌa gwaꞌa, ɗi na, lə ɗi ma na! 4 War mbaꞌa pə ghwəy pəla kwal tsaa məniŋwəy ka mbəzliy dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa, lə nəw kwəma pəhəpəhə nay, ghalaɓa na, a ghwəy tihəvərivaŋwəy lə Kəristəw kwərakwə ki, ndaŋ nza ghwəy kaa zhəhwər tsa Hyala va məntəŋwəy na mbə Kəristəw. 5 *Ma ghəy na na ghəyəy, a ghəy sənay ta zhəghətəŋəy dza Hyala ka mbəzliy dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, sa zləɓavə ghəy sləni ghərati Kəristəw tə ghəy. Ava kwəma fəy ghəy ghən tsa ghəy gəzliŋə ti səvəri mbə bərci *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa. 6 *War mbaꞌa kə ndə zləɓavə jakəy lə Yesəw Kəristəwəy, slanti ndə fəꞌyasa, lə slanti ma ndə na, ghala mbə va Hyalaw. Kwəmaa gwəramti wəzə na mbə kwəma vay, zləɓati sləni ghərati Yesəw Kəristəw tə ghwəmmə, lə ɗi nihwəti mbəzli kwərakwə.

7 Ma kwataŋay, lə kwal tsa kataŋ tsa niy ghati ghwəy zləɓa sləni ghərati Yesəw Kəristəw. Sana kiy, wa ntsaa zhini vaa ngəɗitəŋwəy ta zlata nəw na kataŋ na va kwəma kia? 8 *Ma kwəma ngəngəɗiŋwəy gəla mbəzli va va li tsəgha nay, sənay tə ghwəy, kwəmaa səəkə va Hyalaa harvəŋwəy, a ghwəy mbəə nza li naw! 9 *Gwəmavə tə ghwəy kwəma mbə kwəma məni ghwəy, a kə məndiy niy, cinjini manati məndi war jəwə tsətsə ka naa pəslamti shi sa gwanashi, kə məndiy ni. 10 *Yən kiy, a Ndə sləkəpə gəzara kwəma mbə nəfə tsee dzəkən ghwəy, mbaꞌee sənay kataŋ na, pən. Ghwəyəy ka dza ghwəy zəzəti kwəma ghənghən lə sa zəzətee vaw. Ma na ntsaa ngəɗitəŋwəy va, ya ndə ka waɓa nay, ta ɓasə ngwəvə dza Hyalaa dzəkən.

11 *Ma na nee kiy ngwarməhiraa nəw Yesəwəy, ya war tsəgha na nihwəti mbə gəzə, wa ghwəlay na Pəl mbə gəzəpə war ndə slanti na fəꞌyasa dza Hyala nighə ndə ka ntsaa dzəghwa kwəma nzə, kala hazləni ma kə, kə ghəshiy, dzərvəə slaslara ghəshi. Ghwəlara pən niy nza mbə gəzəpə kwəma va tsəghay, wa na kwəma sasara ghəshi va ngəraꞌwə ti kia? Mbaꞌa kə ndə gar məniy ka ntsaa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa lə *sla fəꞌyasa nzay, ka dza kwəma məti Yesəw vəgha tsəm zhanshi kaa mbəzli ghalaɓa ya war ə gəzə məndi kwəma ci nzaw. 12 Ma kwəma gəla mbəzli va vəya ta na tsee ghənəy, shi ɗikəvashi ghəshi va ta gəzaŋwəy, war ka sla fəꞌyasa, kə ghəshiy, tsəꞌwamti tə ghəshi gwanashi fəlghən, lə shəpər shi ta!

Ghənghən na shi səkwa hwətəl tsa ndə ngəri ti shi, lə shi ɗi *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa

13 *Na na ghwəy na ghwəy kiy ngwarməhiray, sənay tə ghwəy, Hyala harvəŋwəy naa dzəghwa kwal tsa nzə, ta gwəra ghən tsa ghwəy ghwəy, kala sləwaŋwəy kwəma pəhəpəhə na ghwəla, pə ghwəy. Nanzə kiy, əntaa ghwəy ni na, njana ndaŋəy na kwal tsaa gwəra ghən tsa ghəyəy, ə dza ghəy dza ta məməni ya nimaɓa shi ɗi vəgha ghəy ɓasa, pə ghwəy ma. Əhəŋ. War ɗi pə ghwəy ɗiva kwa jipə ghwəy, ka kəəkəəti ghən tsa ghwəy. 14 **Kwəma pəhəti Hyala va nə na: «Ɗi nihwəti mbəzli gwanashi njasa ɗi gha va ghən tsa gha kwərakwə!» kəy, mbaꞌa kə ndə nəwti kwəma va na, aa kərkamti nəw kwəma pəhəti Hyala gwanata. 15 *Ma war mbaꞌa pə ghwəy kəslimbə ghən mbə ngwəngwəliva kwa jipə ghwəy ka i i ghən tsa ghwəy, nja shəkwadeshiy, sənay tə ghwəy, ta ghavə dza ghwəy zamti ghən tsa ghwəy, mbə gəla kwəma va tsəgha, pə ghwəy.

16 *Favə tə ghwəy kwəma ɗee na gəzaŋwəy: Zlanayəm ghən tsa ghwəy kaa Safə tsa Hyala, a ghəci ciŋwəy njasa ka ghwəy dza kwa kwal tsa Hyala. Ghalaɓa kiy, ka dza ghwəy məni kwəma səkwa hwətəl tsa ghwəy ti ghwəlaw. 17 *Ma shi səkwa hwətəl tsa ndə ngəri ti shiy, ghənghən na ghəshi lə ni ɗi Safə tsa Hyala shiy. Ni ɗi Safə tsa Hyala shiy kwərakwə kiy, ghənghən ghəshi lə ni ɗi vəgha shiy. War ə hwəci ghəshi, ka njəghəzliva kwa jipə shi. Dzəghwa ki na, kala mbə ghwəy məni kwəma wəzə na va ɗi ghwəy məni nzə. 18 *Mbaꞌa kə Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa mbə sləwaŋwəyəy, ka mbə kwəma pəhəpəhə naa zhiniy sləkətəŋwəyəw.

19 *Ma na ni ɗi vəgha shiyəy, mbəmbə na ghəshiw, avanashi: Məni ghwərghwər, ka məni kwəma rəɗa rəɗa na, lə kwəma haꞌwə haꞌwə na, 20 ka ta mbəreketi, ka məni ɗəfəl, lə ɗaŋə shiy, kala ɗi ma kwəma nihwəti mbəzli, ka mbəz, ka hərhə, ka ɓə nəfəə dzəkən ndə, ka məni gaɓə lə mbəzli, ka tihəva, ka məni shiy ghənghən nihwəti ghəshi lə nihwəti, 21 ka ɗi shi ndə, ka ghiva lə sa shiy ghipə, lə ka zəmə zəmə gəmgəm na va, mbaꞌa məməni nihwəti gəla shi tsəgha ni va. Njasa niy gəzəkəŋwəy ya va kwataŋay, tsəgha zhinee gəzaŋwəy sənzənva ɓa, gəla mbəzliy məni niva shiyəy, ka kwəmavə nzəy ghəshi tə pətsa sləkə Hyalaw.

22 *Ma na ni ka Safə tsa Hyala shiy məni səvəri mbə ndə nashi kiy, avanashi: Ɗipə, vəshi, zərkə, səꞌwa kwəma, zhəhwər, wəzə hwər, garə tə kwəma kataŋ, 23 *wəzə nəfə, lə ndəghwə ghən va kwəma, ava tsəgha. Ma ntsaa məni ni tsəgha ni va shiy kiy, fəti və dzar kwa kwəma pəhəpəhə na ya namaɓaw. 24 *Ma na mbəzliy ni, mbəzliy nəw Yesəw *Kəristəw nza ghəy, kə ghəshiy, a ghəshi paslamti vəgha shi lə hwətəl tsaa səkwa mbə vəgha shi ta shi gəmgəm ni gwaꞌa, vəgha tsəm tsa pəəsliti məndi Kəristəw. 25 *Ma yəwən piy tsa kwəmavə ghwəmmə tsay, Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa ndammə na. Njana nzana tsəgha kiy, zlay ghwəmmə a ghəci sləwammə njasa ɗi na. 26 *Ka kəli ghən ghwəmmə ma, ka ɓə ɓə nəfə ghwəmməə dzəkən nihwəti mbəzli ma, ka hərhə ghwəmmə kwa jipə ghwəmmə diɓa ma, ava tsəgha.

6

Kəətivam mbə kwəma kən ghwəy kwa jipə ghwəy

1 *A ngwarməhiraa nəw Yesəw, mbaꞌa kə tsahwəti ndə mbə ghwəy mənti *kwəma jikir na ya gəla namaɓa kwəma nay, kəəti pə ghwəy kəəti ntsa va, a ghəci zhəghəvaa zhəghwa kwal tsa ci wəzə tsa. Ghwəy ghwəy mbəzli nza bərci *Safə tsa Hyala va mbə kəətiy, war sahə pə ghwəy dzaa gəzanci kwəma, lə məhərli wəzə na. A nanzə kiy, məni tə gha məhərli wəzə, gha gha ntsaa dza vaa dza ta kəəti ndə, vantaa gha dzaa zhəmbəŋa lə ghaŋayəy mbə məni kwəma ci va jikir na kwərakwə ɓa. 2 *Ə pə ghwəy kəəkəəti ghən tsa ghwəy mbə kwəma kən ghwəy shəndəkə na. Ghalaɓay, kwəma ɓanavəŋwəy *Kəristəw ta məni nzə, na sa mənti ghwəy tsəgha. 3 *Mbaꞌa kə ndə mənti ghən tsa ci, nja ma yənəy, ntsa pərɗa tsa nzee, kə, kala gar nza ghəci tsəghay, ghən tsa ciy səəti tsava ndə dəꞌwə ghən tsa ci. 4 Ya wa ndəy, a kə nəwamti sləni məni na gwanata, sa wəzə na kəy, ma nza ghəci fal ghən tsa ci. Ka pəla yəmə sləni ci ghəci lə na tsahwəti ndə ma. 5 *Sa nzanay, ya wa ndə dza naa nighəə dzəkən na kən ghən tsa ci kwəma.

6 *Mbaꞌa kə ndəə ɓəni kwəma Hyala kaa tsahwəti ndəy, təhə kə tsa ɓanancim va ndə kwəma Hyalaa təhə shi və wəzə ni, ghəshi lə ntsaa ɓananci kwəma va.

7 Ma na kwəma ɗee gəzaŋwəyəy, ka ngəɗiŋwəy kwəma ma, Hyala na nanzəy, ndə tiɓa gar tsaɓanati tsaɓana liw. Shi ka ndəə tsaŋwambə mbə hiɗiy, ghəshi ka ndəə məni səəkə kwamti. Tsəgha na lə ghwəmmə kwərakwə. Ya wa ndəy, geꞌi lə sləni ghərahwə na dza naa kwəma zhəmə ci. 8 *Mbaꞌa kə ndəə məni war shi səkwa hwətəl tsa ci ti shiy, ta zay dza na mbə məni kwəma hwətəl tsa ci va kwərakwə. Ma mbaꞌa kə ndəə məni war kwəma canci Safə tsa Hyala na, ta kwəma piy tsaa kəɗi ma dza ndə mbə nəw kwəma canci Safə tsa Hyala va kwərakwə. 9 *Ghənzə tsəgha kiy, məni pə ghwəmməə məni kwəma wəzə na, kala dali ma və. Sa nzana, kala dza pə ghwəmmə dalimməy, ta kwəmavə zhimə ghwəmmə dza ghwəmmə, sa ka vəghwə tsa va məniy. 10 *Ava va tsəgha na kiy, ya war hwəmɓa kwəmavə ghwəmmə kwaləy, ə pə ghwəmməə məni wəzə kaa mbəzli gwanashi. Kwatama kaa ngwarməhimmə nəw ghwəmmə Yesəw li shi.

Kwa kərni ci kwəma Pəl, lə səkwəpə tsa ci

11 *Kwa kərni shi nashi ghwəy ni kiy, lə dəvee dəꞌwə ghən tsee tsasliŋwəyshee. A ghwəy mbay sənay, ya tə bəvə bəvə tsa shi. 12 *Ma mbəzliy ɗikəvashi vaa dzəmbə gəzaŋwəy, war ghwəy *slanti fəꞌyasa, kə ghəshiy, mbəzliy ɗi məni shiy war ta təɓanshi kaa mbəzli gwaꞌa tsəgha na ghəshi. Ə hazləni ghəshi va nəghətaa *ka Zhəwifə dzaa sanshi ngəraꞌwə, sa ka ghəshi ni, war kwataka məti *Kəristəw vəgha tsəm dza naa mbəliti mbəzli, kə ghəshi. Va tsəgha fambə ghəshi kwəma *sla fəꞌyasa. 13 Ma kwəma gəzee vaa dzəkən shi tsəghay, sa nzana ya ghəshi ghəshi mbəzliy slanti fəꞌyasa vay, ka nəw kwəma pəhanavə Hyala kaa ka Zhəwifə ghəshiw. War ta slaslantəŋwəy fəꞌyasa, ta mbə ghəshiy vəshi vəshi shi, ka kəli ghən tsa shi lə ghwəy, sa dza ghwəy ɗanatishi fəti, na nashi kwəma məni ghəshi ti gwaꞌa tsəgha. 14 *Ma na nee ta na tsee ghənəy, sə tiɓa ka vəshee li kala war lə kwəma məti tsa mətiy Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw tə tsəməw. War tə kwəma məti ci va mətiy nay, shi gəmshi ni nighee shiy ya nimaɓa shiy tikə tə hiɗi ni. Ma mbəzli tə hiɗi kwərakwə ki na, nja shi gəmshi ni ghəshi nashi ni ya va shi ɗee.

15 *Nana ghala mətiy Yesəw ta mbəzliy, ghala mbə kar ntsaa slanti fəꞌyasa, lə ntsaa slanti ma va Hyalaw. War zhəghanti piy tsa ghwəmmə ka yəwən na sa ɗi Hyala gwaꞌa tsəgha. 16 *Ya tsamaɓa ndə na ntsaa nəw gəla tsa tsəgha tsa va kwaliy, nzəyəy zərkə tsa Hyala lə wəzə hwər tsa nzə li, ghəshi lə mbəzli Hyala kataŋ kataŋ ni gwanashi.

17 *Dza nzay, ka dzee ɗi ndəə səsəəra məhərlee lə zhiniy ɗəɗəw kwəma gəzamtəŋwəy ya na diɓaw. Ma yənəy, ya war veviyerhi tə vəghee niy, a ghəshiy cinti kaa ndə, mava tsa Yesəw Kəristəw nzee, kə ghəshi.

18 *A ngwarməhiraa nəw Yesəw, tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki, məntəŋwəy wəzə hwər tsa ci Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw gwanaŋwəy. *Amin.

* 1:1 1:1 1:11-12; Rm 1:5; 1Kwər 9:1-2

* 1:2 1:2 1Kwər 16:1

* 1:4 1:4 2:20; Mt 20:28; Zhŋ 1:29; 2Kwər 5:21; Ef 5:2; 1Tim 2:6; Tit 2:14; Ebr 9:12-14, 26; 1Zhŋ 5:19

* 1:6 1:6 Ebr 12:15

* 1:7 1:7 5:8, 10; 2:4; SləniKY 15:1, 24

* 1:8 1:8-9 1Kwər 16:22

* 1:10 1:10 1Tes 2:4-6

* 1:11 1:11-12 1:1

* 1:13 1:13-14 SləniKY 8:3; 9:1; Flp 3:5-6; 1Kwər 15:9

* 1:15 1:15-16 Zher 1:5; SləniKY 9:3-5; 22:21; Rm 1:5; 1Kwər 9:1; 15:10

* 1:18 1:18 SləniKY 9:26-28

* 1:19 1:19 Mt 13:55

* 1:21 1:21 SləniKY 9:30

* 2:1 2:1-10 SləniKY 15:1-19

* 2:1 2:1-2 1Kwər 15:2; Flp 2:16; Barnabasə: SləniKY 4:36; Titə: 2Kwər 2:13

* 2:2 2:2 2:6, 9

* 2:4 2:4 1:7; 5:1, 13; SləniKY 15:1, 24; 1Kwər 9:21

* 2:6 2:6 Rm 2:11

* 2:7 2:7 1:15-16; Rm 1:5

* 2:10 2:10 Rm 15:26

* 2:12 2:12 SləniKY 11:3

* 2:16 2:16 3:10-12; Rm 3:20-30

* 2:17 2:17 Rm 2:17–3:20

* 2:19 2:19 6:14; Rm 7:6; 6:2-4

* 2:20 2:20 1:4; Zhŋ 17:23; Rm 8:10-11; 2Kwər 5:14

* 3:1 3:1 5:7

* 3:2 3:2-5 4:6; Rm 8:9-16; 2Kwər 3:6, 17

* 3:4 3:4 4:11

* 3:6 3:6 Ghava 15:6; Rm 4:3

* 3:7 3:7 Rm 4:11-12

* 3:8 3:8 Ghava 12:3

* 3:9 3:9 Rm 4:16

* 3:10 3:10 Nəw 27:26; Zhk 2:10

* 3:11 3:11 Aba 2:4; Rm 1:17; 3:20

* 3:12 3:12 SləniTaH 18:5; Rm 10:5

* 3:13 3:13 Nəw 21:23; Rm 8:3; 2Kwər 5:21

* 3:14 3:14 3:2-5; Zhəw 3:1-2

* 3:16 3:16 Ghava 12:7; 17:7-8

* 3:17 3:17 Səvəri 12:40

* 3:18 3:18 Rm 4:14; 11:6

* 3:19 3:19 Rm 4:15; ka kwal Hyala: SləniKY 7:38, 53; Ebr 2:2

* 3:20 3:20 Nəw 6:4

* 3:21 3:21 Rm 7:13; 8:2

* 3:22 3:22 Rm 3:9-30; 11:32

* 3:23 3:23 4:3

* 3:24 3:24-25 Rm 10:4

* 3:26 3:26 4:5, 7; Zhŋ 1:12; Rm 8:14-17

* 3:27 3:27-28 Rm 10:12; 1Kwər 12:13; Kwəl 3:9-11

* 3:27 3:27 Rm 6:3; Ef 4:24

* 3:29 3:29 3:7, 14, 18; 4:7

* 4:3 4:3 4:9-10

* 4:4 4:4-5 3:13; Zhŋ 1:14

* 4:6 4:6 Rm 8:15-16

* 4:7 4:7 Rm 4:13; 8:17

* 4:8 4:8 1Kwər 8:4-6

* 4:9 4:9-10 Ef 1:21; Kwəl 2:8-23

* 4:9 4:9 1Kwər 8:3; Kwəl 2:15

* 4:10 4:10 Nəw 4:19; SləniKY 7:42; Rm 14:5

* 4:12 4:12 1Kwər 9:19-21

* 4:13 4:13 SləniKY 16:6; 2Kwər 12:7

* 4:17 4:17 1:7

* 4:19 4:19 1Kwər 4:15

* 4:22 4:22 Ghava 16:15; 21:3

* 4:23 4:23 Ghava 17:18-19; Rm 4:17-20; 9:7-9

* 4:24 4:24 Səvəri 19:20; Gal 3:23; 4:1; 5:1; Agar: Ghava 16:1

* 4:26 4:26 Ebr 12:22; ShiZhŋ 21:2

* 4:27 4:27 Ezay 54:1

* 4:29 4:29 Ghava 21:9

* 4:30 4:30 Ghava 21:10

* 5:1 5:1 2:4; 4:5, 9; 5:3

* 5:3 5:3 3:10, 12; Rm 2:25

* 5:5 5:5 2:16; Rm 8:23-25

* 5:6 5:6 3:28; 5:22; 6:15; Rm 4:11; 1Kwər 7:19; Ef 6:23

* 5:8 5:8 1:6-7

* 5:9 5:9 1Kwər 5:6

* 5:10 5:10 1:7

* 5:11 5:11 6:12, 14; 1Kwər 1:23

* 5:13 5:13 1Kwər 6:12; 10:23-24; 1Pi 2:16

* 5:14 5:14 SləniTaH 19:18; Rm 13:9

* 5:15 5:15 Zhk 4:1-2

* 5:16 5:16 5:25; Rm 8:2-13

* 5:17 5:17 Rm 7:13-23

* 5:18 5:18 Rm 6:14; 7:4

* 5:19 5:19-21 Rm 1:28-32; 1Kwər 6:9-10; Ef 5:3-5; Kwəl 3:5-8; 1Tim 1:9-10; 2Tim 3:2-5; 1Pi 4:3; ShiZhŋ 22:15

* 5:22 5:22 Ef 5:9

* 5:23 5:23 1Tim 1:9; 2Pi 1:6

* 5:24 5:24 2:19; 6:14; Rm 6:6; Kwəl 3:5; 1Zhŋ 3:6

* 5:25 5:25 5:16; 1Kwər 6:19; Ef 4:30

* 5:26 5:26 Rm 12:10; Flp 2:3

* 6:1 6:1 Mt 18:15; Zhk 5:19; 1Kwər 10:12

* 6:2 6:2 1Kwər 9:21; 2Kwər 11:29

* 6:3 6:3 1Kwər 4:7

* 6:5 6:5 Rm 2:6; 14:12

* 6:6 6:6 1Kwər 9:11, 14

* 6:8 6:8 Zhŋ 3:6; 6:63; Rm 8:6, 13

* 6:9 6:9 2Tes 3:13

* 6:10 6:10 Zhŋ 13:34; Rm 12:10; 13:8; 14:15; 1Kwər 8:1; vəh. 13; 2Kwər 8:7-8; Gal 5:6, 13-14; Ef 5:2; Flp 2:2; 1Tes 3:12; 4:9; 1Tim 1:5; Ebr 13:1; 2Pi 1:7

* 6:11 6:11 1Kwər 16:21

* 6:12 6:12 5:2, 11

* 6:14 6:14 1Kwər 1:23, 29, 31; 2:2; Gal 2:19

* 6:15 6:15 5:6; Rm 6:3-4; 2Kwər 5:17; Ef 4:24

* 6:16 6:16 Cem 125:4-5

* 6:17 6:17 2Kwər 4:10

* 6:18 6:18 Flp 4:23; 2Tes 3:18; 2Tim 4:22; Flm 25; ShiZhŋ 22:21

Efesə

1

2

3

4

5

6

Zliya tsasliti Pəl kaa ka

Efesə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ghala vəghwə tsa tsasli Pəl zliya nay, ghəci kwa fərshina niy nza na, (nighəm mbə vəh 3:1 lə 4:1). Ɗaŋ tsa mbəzliy, ghəci kwa fərshina tə hiɗi ka Rəm na, kə ghəshi. Dzəghwa nihwəti mbəzli ɓa na, ghəci kwa fərshina tə hiɗi ka Shezare na, kə ghəshi.

Kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Efesə tsasliti Pəl zliya na. Ma məlmə Efesə vay, məlmə dikə na na, tə hiɗi Azəy niy nza na. Mbəzli ka zhəghə dəvə tə hiɗi ghənghən ghənghən ka naa səəkəə dzəmbə, sa nza məlmə va vəgha kwəfa dikə na. Ghala pətsaa wə Pəl kwa mahkana wə ciy, aa niy nzəyəhwə nzəy mbə məlmə va piya mahkan. A ghwəy dzaa kəsata kwəma va mbə zliya ka kwal Yesəw vəh 19:1 mbaꞌa tə vəh 20:1. Zhini sa kəramti na kwa mahkana wə ci diɓa na, mbaꞌa niy harvə mbəzliy ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə Efesə ta gəzanshi kwəma. Kwəma va ɓay, mbə Zliya ka kwal Yesəw, vəh 20:17-38 na.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 paꞌ tə vəh 2:1-10 Pəl mbə gəzə njasa məntəmmə Hyala wəzə hwər tsa nzə tərəŋw dalala ghwəmmə mbəzli nzə; mbaꞌa mbəlitəmmə səvəri mbə dəvə məti.

Vəh 2:11 paꞌ tə vəh 3:1-21 Pəl mbə gəzəə dzəkən kwəmaa niy ghwəɓəy Hyala, mbaꞌa vaɗatiy dzəti ngwəla, nza mbəzli mbəə sənata. Ma zəzə kwəma nzə va vaɗati Hyala tə ngwəla kiy, mbaꞌa jakəti mbəzliy nəw Yesəw gwanashi ta nza ka hwəhwə tsa kwətiŋ tsa. Mbəzli ka Zhəwifə lə niy kamaa ka Zhəwifə na, mbəzli kwətiŋ ghəshi, war Yesəw sa tə ghən shi gwaꞌa tsəgha.

Vəh 4 paꞌ tə vəh 6:1-9 Pəl gəzanshi kaa mbəzliy nəw Yesəw, nza ghəshi nzəyshi jakəjakə, ka ɗiva, ka məni shiy təɓə va mbəzli Hyala, lə bərci safə tsa Hyala ta mətsəhəva ghəshi kwa kwəma kwa kwəma.

Vəh 6:10-24 Pəl gəzə kaa mbəzliy nəw Yesəw nza ghəshi ɓəvə shi mbəz, ghənghən ghənghən, shi ɓanavəshi Hyala ta dza ta pa lə hyeler mbaꞌa ndə jaka ghəci mazə tsa shi, nza ghəshi təɗanakənshi.

Kwəma dikə na mbə zliya nay, shəndəkə tsa tə Yesəw Kəristəw lə mazə tsa məni naa dzəkən mbəzli dikə dikə ni mə ghwəmə lə ni tikə tə hiɗi, mbaꞌa jakə tsa jakəshi mbəzliy nəw Yesəw ka vəgha kwətiŋ.

1

Səkwəpə

1 *Yən tsasli na zliya na, yən yən Pəl, ntsa təravə Hyala ta nza ka ndə kwal tsa Yesəw *Kəristəw. Kaa ngəŋwəy tsaslee, ghwəy mbəzli Hyala mbə məlmə Efesə, mbəzliy jakəshi lə Yesəw Kəristəw, ka nəw lə nəfə kwətiŋ. 2 Məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Dəmmə Hyala, ghəshi lə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghəshi ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy.

Fal Hyala ghwəmmə ta shi wəzə ni fəyəmmə na tə mbərkə sləni ghərati Yesəw *Kəristəw

3 *Fal Hyala Dəy Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw ghwəmmə, sa nzana mbaꞌa mərshiy ndammə ya nimaɓa shi nzə wəzə ni mə ghwəmə gwanashi tə mbərkə jakəva tsa ghwəmmə lə Kəristəw. 4 *Hyala ghwəla ta nga hiɗi təratəmmə na, ta nza ghwəmmə ka mbəzli nzə, tə mbərkə jakəva tsa ghwəmmə lə Kəristəw. Ta mbə ghwəmməə nza ɗewɗew kala fəti dzar kwa ghwəmmə kwa kwəma nzə təratəmmə na. 5 *Sa ɗitəmmə Hyala kiy, dza na kwataŋata na, mbaꞌa məntəmmə ta nza ka ndərazhi nzə tə mbərkə sləni ghərati Yesəw Kəristəw. Ava ghənzə na nanzə kwəma tarəti Hyala lə ghwəmmə, səvəri mbə wəzə hwər tsa nzə. 6 *Ghənzə tsəgha kiy, fal Hyala ghwəmmə ta zhəhwər tsa nzə va dalala tsa mənti na tə ghwəmmə, tə mbərkə Zəghwə nzə va ɗiti na.

7 *Tə mbərkə miymiy Kəristəw shəkəshi mbəlimmə ghwəmmə, zhini tə mbərkə ghəci Hyala pəlatammə kwəma ghwəmmə jikir na mənti ghwəmmə kwa hwər nzə. Ava tsəgha cikəvəri Hyala njasa nza dikə tsa zhəhwər tsa mənti na ta ndə ngəri. 8 Dzəghwa na səvəri mbə wəzə hwər tsa nzə va tərəŋw tsa məntəmmə na kiy, mbaꞌa ndammə məhərli tərəŋw lə sənata kwəma tərəŋw diɓa. 9 *Ta mbə ghwəmməə sənata kwəma nzə va niy təkəti na məni nzə səvəri mbə Yesəw Kəristəw, mbaꞌa niy mbələy. Ghala kwataŋata niy təkəti na məni kwəma va, lə wəzə hwər tsa nzə. 10 Geꞌi tə kwa kərni vəghwə dza Hyalaa kərni məni kwəmaa niy təkəti na va. Ka na dzay, ɓasə ɓasəti shi mə ghwəmə lə shi tə hiɗi gwanashi, mbaꞌa fambəshi mbə dəvə Kəristəw, ta məni mazə ghəciy dzəkən shi kwətiy.

11 *Hyala məni na shiy gwaꞌa njasa tarəkə na, lə njasa ɗi na dəꞌwə ghən tsa nzə. Va tsəgha təravəŋəy na ghala kwataŋata, njasa niy təkəti na, ta mbə ghəy nza ka shi nzə, tə mbərkə jakəva tsa ghəy lə Kəristəw. 12 Ta mbə məndiy fal dikə tsa Hyala tə mbərkə ghəy ghəy shiy ꞌwa vaa ɓanavə nefer ghəy kaa Kəristəw!

13 *Ghwəy kwərakwə kiy, sa favə ghwəy gəzə Yəwən kwəma kataŋ na va wəzə na citəŋwəy kwal tsaa mbəliŋwəyəy, mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Yesəw Kəristəw. Dza Hyala ki, mbaꞌa fati lamba nzə tə ghwəy lə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa, njasa niy gəzəkə na va məni kwataŋa. 14 *Nana ki, njana kwəmavə ghwəmmə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsay, ta kwəmavə shi wəzə ni fənəy Hyala kaa mbəzli nzə dza ghwəmmə. Tə Safə tsa va sənay ghwəmmə, ta kwəmavəshi dza ghwəmmə, pə ghwəmmə. Fəca dza Hyalaa kərkamti mbəlimmə dza ghwəmməə kwəmavə shi va gwanashi. Va tsəgha kiy, fal dikə tsa Hyala ghwəmmə!

Kwəma mananta Pəl ꞌwəsa kaa Hyala ti

15-16 *Tə mbərkə kwəma va gwanatay, tərəŋw mənee ꞌwəsa kaa Hyala. Ya hwəmɓay, mbə mananta ꞌwəsa nzee tə ghwəy diɓa, sa favee njasa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Ndə sləkəpə Yesəw *Kəristəw, zhini tərəŋw ghwəy ɗi mbəzli Hyala. Ya war hwəmɓa nzee mbə cəꞌwə kiy, 17 *mbə cəꞌwə kee nza va Hyala Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw, ghənzə Didi kwa shəndəkə, a ghənzə ɓəŋwəy Safə tsa nzə, ta sənata kwəma, ka ciŋwəy Hyala, ta mbə ghwəy sənata wəzə. 18 *Mbə cəꞌwə, kee nza ta mbə ghənzəə ghwənamtəŋwəy məhərli ghwəy, ta mbə ghwəy sənashi shi haraŋwəy Hyala va ta fə ghən ghwəy gəzliŋə ti shi. Mbaꞌa ta mbə ghwəy sənay njasa nza dimə tə shəndəkə tsa fəy Hyala ta fəə dzəti mbəzli nzə. 19 *Mbə cəꞌwə kee nza diɓa ta mbə ghwəy sənay njasa nza tərəŋw tsa bərci Hyala ꞌyahəꞌyahəshi, mbaꞌa ndamməshi ghwəmmə mbəzliy ɓanavə nefer ghwəmmə kaa Yesəw. 20 *Ghala pətsa zhinikəmə Hyala va Kəristəw kwa kwəli, mbaꞌa ɓəvəə fəy ka mazə tə kwa bəzəmə nzə mə ghwəməy, bərci va niy ghərati na sləni va gwanata. 21 *Sa fəy na tiɓa ki na, ka məni mazə ghəciy dzəkən hyeler gwanashi, lə dzəkən shi nza bərci və shi dikə dikə ni, lə shi hazləni məndi və shi tə hiɗi, lə shiy sləkəpə tə hiɗi gwanashi, mbaꞌa dzəkən slən shi har məndi slən tsa shi ya mbə vəghwə tsa sənzənva tsa, ya mbə vəghwə tsaa dzaa səəkə. 22 *A Hyala ɓəvə shiy gwanashi, mbaꞌa fanambəshi mbə dəvə Kəristəw ta sləkəshi ghəci. Dza na mbaꞌa mənti ka ghən tsa kən mbəzliy nəw Yesəw gwanashi. 23 *Ma mbəzliy nəw Kəristəw kwərakwə ki na, vəgha Kəristəw ghəshi. Kəristəw na, tiɓa ghəci gwanay tsa ci mbə mbəzliy nəw, ghəci sa tə hiɗi gwanashi ya paꞌ kwəmaɓa diɓa.

2

Wəzə hwər tsa Hyala ndammə ma piy tsa ꞌwarꞌwar tsa

1 *Niy nzay, ya tsəgha niy nza ghwəy tə ghwəməŋwəyəy, nja mbəzli bəkwə bəkwə ni niy nza ghwəy kwa kwəma Hyala, va sa ɗanati ma ghwəy fəti mbaꞌa va kwəma ghwəy jikir na. 2 *Sa niy nzanay, war njasa məni mbəzli tə hiɗi ni nəw ma Yesəw niy məni ghwəy shiy kwərakwə. Ka ghwəy dzay, ka ɗi fəti niy nza, ta məni kwəma ɗi mazə tsa hyelerəy nzəy dzar mbə safə. Ya tsəgha nzə sanay, *hil tsa va sləwa na mbəzliy ɗi ma fəti va Hyala. 3 *Ghwəmmə kwərakwə kiy, tsəgha niy nza ghwəmmə gwanammə, njasa nza ghəshi va, ka məni war shi ɗi nəfə tsa ghwəmmə. Ka pəla war məni shi maw vəgha ghwəmmə, lə shi ɗi məhərli ghwəmmə. Sa niy nza nzəy tsa ghwəmmə va tsəgha kataŋ kataŋ kiy, va tsəgha niy nza ghwəmmə ka mbəzli nza fəti və shi kwa kwəma Hyala kwərakwə ki, njasa nza nihwəti mbəzli va sana.

4 *Dzəghwa ki na, dikəy wəzə hwər va Hyala tə ghwəmmə. Sa nzana tərəŋw ghənzə ɗitəmmə kiy, 5 *ya tsəgha niy nza ghwəmmə nja mbəzli bəkwə bəkwə ni kwa kwəma nzə va kwəma ghwəmmə jikir na na, dza na mbaꞌa ndammə piy kwasəbə *Kəristəw kwərakwə. Ava va tsəgha kiy, war tə mbərkə zhəhwər tsa Hyala tə ghwəy mbəliŋwəy ghwəy sana. 6 *Səvəri mbə jakəva tsa ghwəmmə lə Yesəw Kəristəw ndammə Hyala bərciy sati mbə məti, mbaꞌa ndammə məni mazə kwasəbə Yesəw mə ghwəmə. 7 *Wəzə tsa məntəmmə Hyala va mbə Yesəw Kəristəwəy, ta mbə nihwəti mbəzliy taa nza, mbə tsahwəti vəghwə tsaa dzaa zhikəə sənay njasa nza dikə tsa zhəhwər tsa nzə ta mbəzli, ka taŋamti nihwəti shiy gwaꞌa gwaꞌa, nə na. 8 *Sa mbəlitəŋwəy Hyala vay, tə mbərkə sləni ghərati ghwəy naw, vəli tə gəm vəlitəŋwəy na, war tə zhəhwər tsa nzə tə ghwəy gwaꞌa tsəgha na. Səvəri mbə sa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa zhəhwər tsa nzə va. 9 *Məniy mbəli tsa mbəlitəŋwəy Hyala dzar kwa sləni mənti ghwəy, gar nə ndə na: «Tə slənee mbəliree» kə, ka məni fəgəw. 10 *Gha ghwəmmə mənimmə njasa nza ghwəmmə tsa sanay, tə sləni ghərati Hyala na, səvəri mbə jakəva tsa ghwəmmə lə Yesəw Kəristəw məntəmmə na tsəgha. Sa nzana, ghwəmmə dəꞌwə ghən tsa ghwəmmə sanay, sləni ghərati Hyala nza ghwəmmə, ta mbə ghwəmməə ghəra na wəzə na sləni. Sləni wəzə na va dza ghwəmməə ghəray, Hyala va dəꞌwə ghən tsa nzə gwəmanti na ghala kwataŋata, ta mbə ghwəmməə ghəra nzə.

Jakəva ka mbəzli kwətiŋ ni tə mbərkə Yesəw *Kəristəw

11 **Nighətim sənzənvay, *ka Zhəwifə yakəŋwəy məndiw. Ka Zhəwifəy, «Mbəzliy *slanti fəꞌyasa nza ghəy na ghəy» kə ghəshi, ma ghwəy na, mbəzliy slanti ma fəꞌyasa ghəshi harŋwəy. Fəꞌyasa slanti ghəshi va tala kiy, sləni mənti ndə ngəri lə dəvə ciy dzəti ndə na. Ghwəy ghwəy ka Efesəy, zəzəvəm njasa niy nza ghwəy kwataŋa. 12 *Ghala pətsa vay, mbəzli kərakə kərakə ni lə Kəristəw niy nza ghwəy. Niy nza jakəva tsa ghwəy tiɓa lə hwəlfə təravə Hyala nja ka Zhəwifəw, ka məlmə niy nza ghwəy və shi. Ma kwəma wəzə na niy pəhəti Hyala ta mananshi kaa mbəzli mbə nanzə va hwəlfə təravə nay, niy nza kwal va ghwəy gar kwəmavəw. Tikə ghwəy niy nza lə nzəy tsa ghwəy tə hiɗi ni ngar ki na, niy nza na ghwəy kwəma wəzə na fəy ghwəy ghən tsa ghwəy gəzliŋə ti, ta kwəmavə tiɓaw. Niy sənata Hyala kataŋ na ghwəyəw, tsəgha niy nza ghwəy. 13 *Sa jakəŋwəy ghwəy lə Yesəw Kəristəw nana kiy, ghwəy ghwəy mbəzliy niy nza va kərakə ni lə Hyala na, ndəkwə ndəkwə zhəghəŋwəy ghwəy li nana. Tə mbərkə miymiy ci va shəkəshi nza ghwəy tsəgha. 14 *Kwataŋay ka jaka niy nza ka Zhəwifə lə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Dzəghwa Yesəw mbaꞌa ɓəkə zərkəə dzəghwa jipə shi, mbaꞌa jakəti ka Zhəwifə lə mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, ka hwəlfə kwətiŋ na. Lə məti ci ngəzlamti na zlaraa niy tihəvərimmə, dza na mbaꞌa ɓanti mbəz tsa kwa jipə ghwəmmə. 15 *Kwəma pəhəti ka Zhəwifə lə shi gəzəpə na məni ghənghən ni gwaꞌay, aa paslamtishi, ta mbəə jakəti hwəlfə bakə na va ka hwəlfə ꞌwarꞌwar na kwətiŋ, mbə jakəva tsa shi li. Dza na mbaꞌa faghwa zərkə kwa jipə shi tsəgha ki. 16 *Lə kwəma məti ci va vəgha tsəməy, li paslamti na mbəz tsa kwa jipə hwəlfə bakə na va, li ghəci jakətishi ka vəgha ndə kwətiŋ, zhini mbaꞌa sləkati kwəma kwa jipə shi lə Hyala. 17 *Ava tsəgha səəkə Yesəw Kəristəw gəzaŋwəy Yəwən kwəma wəzə na ɓəpə zərkə, ghwəy mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kərakə ni vəgha Hyala, mbaꞌa kaa ngəŋəy ghəy ka Zhəwifə, ghəy ni ndəkwə ni vəgha nzə. 18 *War tə mbərkə Yesəw Kəristəw kwəmavə ghwəmmə kətiva gwanammə dzəvəgha Didi Hyala. *Safə tsa Hyala tsa kwətiŋ tsa kəətitəmmə na ta tsəhə vəgha Hyala.

19 *Ma nana kiy, ghwəy ghwəy mbəzliy kama vaa ka Zhəwifəy, ka səəkə səəkə, ya ka məlmə nza ghwəy ghwəlaw. War jakə nza ghwəy gwanaŋwəy mbə hwəlfə mbəzli Hyala, mbəzli kəghi tsa nzəə gə ghwəy nana kwərakwə. 20 *Ghwəyəy nihwəti hərezli ndəɓəti məndi ciki li shi nza ghwəy. Ma ka gəzə kwəma Hyala ghəshi lə *ka kwal Yesəw na, hərezli fə məndi səɗa ciki li shi. Dzəghwa Yesəw Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci na hakwə tsaa jihəti ciki tsa va ghəci. 21 *Ghəci mənti na ciki tsa va dzəŋ dzəŋ, zhini tə mbərkə ci ghəci kəlivaa sati. Ta nza ka *ciki Hyala tsa ɗewɗew tsa, mbə slən tsa ci ghəci Ndə sləkəpə. 22 *War tə sa jakayvaŋwəy ghwəy li nza ghwəy ka nihwəti hərezli fambə məndi ta nga ciki tsa dza Hyalaa nzəy mbə, lə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa kwərakwə ki.

3

A Hyala cikəvəri shiy niy fəy na tə ghwəɓə, ka gəzəshi Pəl kaa mbəzli

1 **Tə mbərkə kwəma va kiy, mbə cəꞌwə Hyala nzee tə ghwəy, yən yən Pəl. Avanay kwa fərshina nzee sana sa kalaghwara məndi tə mbərkə kwəma Yesəw *Kəristəw sa gəzaŋwəy ya ghwəy *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. 2 Ta na navay, a ghwəy favə njasa pəərətəra Hyala lə wəzə hwər tsa nzə, ta dzee ta məni sləni mbə ghwəy. 3 *Dzəghwa na mbaꞌa camtəra kwəma shiy niy zəzəti na va ghala kwataŋata ta mənishi, niy fəy na tə ghwəɓə niy nza ki. E gəzəkəŋwəy kwəmaa dzəkən kwəma va jəwə mbə zliya na. 4 *War jangə ma ghwəy kwəma vay, ta sənay dza ghwəy dza njasa sənatee kwəma tar Kəristəw, niy fəy Hyala tə ghwəɓə. 5 *Ma niy nzay, niy cikəvəri kwəmaa fəy na va tə ghwəɓə Hyalaa dzəti ngwəla kaa mbəzliw. Dzəghwa na nana kiy, mbaꞌa cikəvəri lə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa kaa mbəzli nzə ɗewɗew ni, nja *ka kwal Yesəw ghəshi lə ka gəzə kwəma Hyala. 6 *Tə mbərkə Yəwən kwəma wəzə na vay, ta kwəmavə zəmə ghi tsa fəy Hyala kaa mbəzli nzə dza *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kwərakwə, jakə lə ka Zhəwifə. Vəgha Yesəw Kəristəw ghəshi gwanashi. Zhini gwanashi ghəshi taa kwəmavə shiy gəzəkə Hyala ɓəpə mbə Yesəw Kəristəw. Ava ghənzə na kwəmaa niy fəy Hyala tə ghwəɓə.

7 Yən kiy, tə wəzə hwər tsa nzə ndara Hyala sləni gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli. Sləni ndara na vay, bərci nzə na sa va cikəvəri na. 8 *Yən kiy, yən gwəra na kwa tsee kwal mbə mbəzliy nəw Kəristəw. Ma dza Hyala na, mbaꞌa məntəra wəzə hwər, dzəghwa na həŋ ndara gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, ta dzee gəzanshi kwəma shiy səəkə va Kəristəw ka taŋamti nihwəti shiy gwaꞌa gwaꞌa, kala mbay ndəə sənay bərkətishi. 9 *Hyalaa ngati shiy gwaꞌa ghwənara na, ta dzee pəraslanavə kaa mbəzliy dzəkən shiy niy zəzəti na məni ghala kwataŋa mbaꞌa niy ghwəɓəyshi. 10 *Ma cimmə Hyala kwəma vaa səvəri nana ki, ə ɗi Hyala ka kwal nzə lə ya nimaɓa shi ka bərci mə ghwəməə nashi mbəzliy nəw Yesəw jakəjakə ka mbəzli kwətiŋ, sa ka ghəshi nay jakəva tsa va na, mbaꞌa ghəshi sənay ɗaŋ tsa kwəma sənata Hyala ghənghən tsa nzə. 11 War njasaa niy təkəti na va məni nzə ghala kwataŋatay tsəgha mənti na, lə Yesəw Kəristəw Ndə sləkəmmə mənti na kwəmaa təkəti na va. 12 *Sa nzana, mbaꞌa ghwəmmə ɓanavə nefer ghwəmmə kaa Yesəw Kəristəw tsa va kiy, jakəjakə nza ghwəmmə li. Va tsəgha kwəmavə ghwəmmə kwal, kala hazləni kwa hwər ghwəmmə ya jəw nzə ta dzəghwa kwəma Hyala. 13 *Va tsəgha sana kiy, ə cəꞌwəŋwəy ya, əntaa ghwəy taa zhiniy dza her ka zhəyŋwəy lə hwəm, va sa nzee mbə sa ngəraꞌwə sana tə kwəma ghwəy ma. Sa nzanay, dimə tərəŋw na dza ngəraꞌwə tsa see tsa tə kwəma ghwəy fatəŋwəy.

Njasa nza ɗi tsa ɗimmə Yesəw *Kəristəw

14 *Va tsəgha tsəfəkwəree kwa səɗa Hyala sana, ghənzə Didi. 15 Ghənzə sa səvəri mbəzli mə ghwəmə lə ni tə hiɗi gwaꞌa səvəri mbə. 16 *Ə cəꞌwee ghənzə sa nza bama və tərəŋw, a ghənzə ɓəŋwəy bərciy dzəmbə nefer ghwəy lə Safə tsa ɗewɗew tsa, a ghwəy mbəə nza lə bərci, əntaa ghwəy ɓarva kwa kwal tsa nzə. 17 *Zhini mbə cəꞌwə Hyalee ta mbə Kəristəw nzəy mbə nefer ghwəy sa nzana mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy. Əə cəꞌwee ta mbə ghwəy ɗiva kwa jipə ghwəy tərəŋw nja ngwarməmə, kala kəɗi ma ɗiva tsa va. 18 *Ma nza ghwəy lə nihwəti mbəzli Hyala gwanaŋwəy mbəə sənay njasa ɗitəmmə Kəristəw. Mbaꞌa ghwəy sənay ɗi tsa ɗitəmmə na vay, ka kərkəvaw, mbə ɗimmə na ya hwəmɓa, aa ɗiti ya wa ndə, ya kwəma na ndə gwaꞌa, pə ghwəy. 19 *Zhini mbaꞌa ghwəy sənay ɗi tsa Kəristəw vay, aa taŋamti sənata kwəma ndə ngəri, pə ghwəy. Ya tsəgha sənay ya ka favə ɗi tsa va gwanay ndə ngəriw pənəy, war mbə cəꞌwə Hyala nzee ta mbə ghwəy favə. Ma nza Hyala təhayŋwəy nefer ghwəy viɗi viɗi, ya lə namaɓa kwəma nzə gwaꞌa gwaꞌa.

20 *A Hyalaa mbay ghərati sləni lə bərci nzə va fambə na mbə ghwəmmə, ka taŋamti shi ɗəw ghwəmmə və, lə shi təkə ghwəmmə gwaꞌa. 21 Ghənzə tsəghay, ə pə ghwəmməə fal Hyala mbə slən tsa Yesəw Kəristəw, ghwəmmə mbəzliy nəw Yesəw. Fal ghwəmmə ya hwəmɓa nzə, paꞌ kwa ndimndim jiji! *Amin.

4

Ka vəgha ndə kwətiŋ mənishi mbəzliy nəw Yesəw

1 *Va tsəgha na ki, yən yən sa kwa fərshina tsa tə sa ghəree sləni kaa Ndə sləkəpə Yesəwəy, ə cəꞌwəŋwəyee, a nə yay, nəwəm kwəma Hyala njasa haraŋwəy na ta nəw nzə. 2 *Əntaa ghwəy kəli ghən tsa ghwəy ma, ka məhərli pə ghwəy məniŋwəy, yaŋ pə ghwəy kaa kwəma ya namaɓa nzə. Ɗim ghən tsa ghwəy tərəŋw, ka səꞌwa kwəma ndə, ya tsamaɓa mənti na kwa jipə tsa ghwəy. 3 *Ma jakə tsa jakayŋwəy *Safə tsa Hyala va ɗewɗew tsa mbaꞌa faghwa zərkə kwa jipə ghwəyəy, jihəkəvaŋwəyəm əntaa jakəva tsa va kərəy kwa jipə ghwəy. 4 *Ghwəy gwanaŋwəy ghwəy mbəzliy nəw Yesəw va kiy, vəgha kwətiŋ nza ghwəy. Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa, sa kwətiŋ tsaa kwəmavə ghwəy gwanaŋwəy. Shi haraŋwəy Hyala va ta fə ghən ghwəy gəzliŋə ti shi ɓa na, shiy kwətiŋ ghəshi. 5 *Ghwəmmə gwanamməy, kwətiŋ na tsa ghwəmmə Ndə sləkəmmə, kaa ndə kwətiŋ ghwəmmə ɓanavə nefer ghwəmmə, *batem tsa kwətiŋ tsa sa məntəmmə məndi. 6 *War kwətiŋ na Hyala gwaꞌa tsəgha, ghənzə dəshi mbəzli gwanashi. Ghənzə məni mazə dzəkən mbəzli gwaꞌa gwaꞌa. Ghənzə ghəra sləni lə mbəzli gwaꞌa, ya paꞌ kwəmaɓa.

7 *Vəgha kwətiŋ nza ghwəmmə tsəgha, ma nanzə kiy, ya tsamaɓa ndə mbə ghwəmmə sanay, a *Kəristəw ɓanavə ni ci bərci ta ghəra sləni njasa taranakəshi na. 8 *Ma kwəma mənti Kəristəw va tsəghay, war njasa niy gəzəkə məndi va mbə zliya na, sa niy ni va:

Aa pəhəti ka jaka ci, mbaꞌa dzəməy dzəmə ghwəmə li shi

dza na mbaꞌa tahanavə bərci ta ghəra sləni

kaa mbəzli tikə tə hiɗi, kə niy ni.

9 *Ma sa nə na va aa dzəməy kəy, njaa ɗi kwəma va gəzə kala ə ghəci səkway tikəə dzəti hiɗi ni di, maɗi na ta gha dzəməa? 10 *Va tsəgha nzana, ma ntsaa səkway vaa dzəti hiɗi kiy, ghəcia saa zhiməy vaa dzəməə dzəti pətsa kərkə ghwəmə ɓa ki, ta mbəə nza, war ghəci sa tiɓa ya pa kwəmaɓa gwaꞌa gwaꞌa. 11 *Ava ghəcia saa tahanavə bərci va ta ghəra sləni kaa mbəzli ghənghən ghənghən njasa ɗi na, dzəghwa na, mbaꞌa ɓanavə bərci kaa nihwəti mbəzli ta nza ghəshi ka ka kwal ci, nihwəti na, ta nza ka ka gəzə kwəmaa səəkə va Hyala, nihwəti na, ta nza ka mbəzliy dza ta ci kwəma nzə kaa nihwəti mbəzliy sənata ma, ma nihwəti na, ta nza ka ka ndəghwə mbəzli ci, nihwəti diɓa na, ta nza ka ka ɓananshi kwəma Hyala kaa mbəzli. 12 *Tawa tahanavəshi Kəristəw bərci va kaa mbəzli va tsəghay, ta mbə ghəshiy gwəma mbəzli Hyala gwanashi, ta ghəra sləni nzə, mbaꞌa ta mbə ghəshi, ghəshi shiy mənishi va ka vəgha Kəristəw kwətiŋ kəli dza kwa kwəma kwa kwəma. 13 *Ma tsəgha kiy, nza ghwəmmə nza jakəjakə gwanammə, tə sa nzana kaa zəghwə Hyala ghwəmmə ɓanavə nefer ghwəmmə, mbaꞌa ghwəmmə sənay Zəghwə va. Ma nza ghwəmmə mənimmə ka mbəzli təhə təhə ni, mbəzliy kərkamti kwəma gwanata nja Kəristəw ki. 14 *Ghalaɓa kiy, ka dza ghwəmməə nza nja ndərazhi jəw jəw ni va, ka məndiy ngəɗəhwə lə dzərvəw. Mbəzliy pala tsəhwəli va ta ngəɗi nihwəti mbəzliy dzəmbə kwəmaa kama ka kwəma Hyala kataŋ nay, ka dza ghəshiy ngəɗəhwəmmə lə na shi va ɓəni kwəma ghənghən ghənghən na ghalaɓaw. 15 **Na na ghwəmməy, ta nzəyəmmə dza ghwəmmə tə na kataŋ na kwəma Hyala, ka ɗiva kwa jipə ghwəmmə gwanammə. Ma tsəgha kiy, ta kəli dza ghwəmmə kwa kwəma, ka mənimmə yəm lə Kəristəw. Ghəci na ghən tsa ghwəmmə. 16 *War tə mbərkə ghəci, ghəci ghən tsa va kwəmavə ghwəmmə, ghwəmmə mbəzliy nəw gwanashi jakəva ka vəgha kwətiŋ, njasa tsəɓəti Hyala va vəgha ndə kwa dighesler ci, ta nza ghəci ka ndə kwətiŋ. Ghala pətsa ka shi tə vəgha ndə vaa nza mbə ghəra sləni shi wəzə wəzə njasa təɓə ghəshiy məni gwanashiy, kar nahwəti bəlaa nza gwəŋəta, kala war mbə kəəti ghən tsa shiw. Ava tsəgha na kwəma mbə ghwəmmə, ghwəmmə mbəzliy nəw Yesəw, kama na war mbə məni na ci sləni ndə ya wa ndə, zhini ka ɗiva ghwəmmə kwa jipə ghwəmməy, ta mətsəhə kəli dza ghwəmmə kwa kwəma kwa kwəma, ghwəmmə vəgha Kəristəw va.

Njasa təɓə na ndəə nza nana, sa ɓanavə na nəfə tsa ci kaa Yesəw

17 *Avanta kwəma ɗee gəzaŋwəy mbə slən tsa Ndə sləkəpə: Əntaa ghwəy dzaa zhiniy məni shiy ghwəla mbə nzəy tsa ghwəy nja shi məni mbəzliy nəw ma Hyala ma. Ghəshi na nashiy, kwəma gəzanshi məhərli shi va kama ghən tiy nəw ghəshi. 18 Məhərli shi vay, mbə kwəsli na, kwəma sənata ghəshi tiɓaw. Caslakə slakə mənti ghəshi ghən tsa shi. Va tsəgha kiy, ka mbay ghəshiy kwəmavə piy tsa ꞌwarꞌwar tsa ɓəpə Hyalaw. 19 *Haꞌwə kwa na shi mətsə ya jəwəw, mbərəkə zlanay ghəshi ghən tsa shi kaa məni shi haꞌwə haꞌwə ni jikirkir ni, ya nimaɓa shi rəɗa rəɗa ni gwanashi na, kala ɗi ma ghəshiy təhəva lə məni shi.

20 *Na na ghwəy na ghwəy kiy, niy ɓanavəŋwəy gəla niva shiy məndi mbə kwəmaa niy ɓəniŋwəy məndiy dzəkən *Kəristəwəw. 21 A ghwəy favə kwəmaa gəzəvaa dzəkən gwaꞌa. Ghwəy ghwəy mbəzliy nəw Yesəwəy, a məndi ɓanavəŋwəy kwəma kataŋ kataŋ na, njasa ɓanavəpə Yesəw. 22 Ghənzə tsəgha kiy, zlayəm nzəy tsa ghwəy kwataŋa. Ghalaɓay, shi ɗi vəgha ghwəy niy ngəɗiŋwəy na, mbaꞌa ghəshi niy fambəŋwəy mbə kwəma hwəvə hwəvə na, mbaꞌa ghəshi yaɗamtəŋwəy. 23 *A pə ghwəy zlatanavə məhərli ghwəy lə nəfə tsa ghwəy kaa Hyala a ghənzə zhəghantishi ta nza ghwəy ꞌwarꞌwar. 24 *Kəsəvəm nzəy tsa ꞌwarꞌwar tsa, saa məniy geꞌi kwa zəzə kwəma Hyala. Ma nza na kataŋ na va kwəma fambəŋwəy mbə nzəy tsa slar tsa təɓanta kaa Hyala.

25 *Ghənzə tsəgha kiy, zlatam slasla dzərvə, war kwəma kataŋ na pə ghwəy gəzə kwa jipə ghwəy. Sa nzanay, ka bəlahi tə vəgha Yesəw jakəshi ka vəgha ci kwətiŋ, mənimmə ghwəmmə gwanammə. 26 *Mbaꞌa kə nəfə tsa ghwəy satiy va kwəmay, nighə tə ghwəy əntaa ghwəy tərəŋwəy dzəmbə *kwəma jikir na, ka nzəy ghwəy lə nəfə paꞌ hetihwer ma, 27 əntaa ghwəy dzaa ɓanavə kwal tsaa kəriŋəŋwəy dzəti pi kaa *ndə jaka ma. 28 *Mbaꞌa kə ndə niy ghəliy, ə kə zlata ghəli va, a ghəci ghəra sləni kataŋ na lə dividivi ci, ta mbəə kwəma ni ci shiy, mbaꞌa ta kwəmavə shiy kəəti ka cicikwə. 29 *Əntaa ghwəy gəzə kwemerəy həhəərə mbəzli ma, gəzəm war kwəmaa dzaa təɓə, gar kəətiti nihwəti mbəzli ta kwəmavə bərci mbə nzəy tsa shi lə Hyala. Kwəma gar kəətiti mbəzliy fa kwəma ghwəy mbə kwəma kən shi pə ghwəy gəzə. 30 *Əntaa ghwəy məni shiy ɓə nəfə tsa *Safə tsa Hyalaa sati ma, sa nzanay, li fati Hyala lamba nzə tə ghwəy, lamba fatəŋwəy na va ciŋwəy na njasa dza Hyalaa mbəlantəŋwəy gwaꞌa gwaꞌa mbə dəvə kwəma jikir na. 31 Ka kəsə ndə ghwəy kwa hwər ma, ka sati nəfə tsa ghwəy ma, ka ghwərvə ghwəy ma, ka nanaɓə ghən tsa ghwəy ghwəy lə gəzə kwemer ghyanakə ni ma, ka tsərəva ghwəy ma, gwaꞌa pə ghwəy ɓanti hwəlfə kwəma ndərəm ndərəm na səvəri mbə ghwəy. 32 *Ə pə ghwəy məni wəzə hwər, ka zhəhwər ta ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy, pəlata tə ghwəy kwəma jikir na məntəŋwəy məndi mbə nəfə tsa ghwəy, njasa pəlataŋwəy Hyala va na ghwəy, tə mbərkə sləni ghərati Kəristəw.

5

Nzəy tsa mbəzliy nəw Yesəw mbə waŋ pi tsa nza ghəshi nana

1 *Ghwəyəy, ndərazhi Hyala ɗiti na nza ghwəy. Njana nzana tsəgha kiy, məni pə ghwəy məni kwəma nja ghənzə kwərakwə ki. 2 *War ɗi pə ghwəy ci mbə kwəma məni ghwəy gwanata. Njasa ɗitəmmə *Kəristəw va paꞌ ka zləɓati mətiy tə ghwəmmə, mbaꞌa ɓanavə ghən tsa ci kaa Hyala, ka məjəꞌa shi vəlanati məndi kaa Hyala, shi slənəy məndi gwəraa təɓanta.

3 **Sanay, mbəzli Hyala məniŋwəy ghwəy. Sa nzana va tsəgha kiy, shiy nja kar məni ghwərghwər, lə kwemer rəɗa rəɗa ni, lə məni mətsə ta shiyəy, ka təɓə məndiy favə gaka shi mbə ghwəy ghwəla ya kaɗi kaɗi nzəw. 4 *Ya kwemer haꞌwə haꞌwə ni, lə shi kama ghən ti shi, lə ndi gwəmti gəmgəm nay, ka səkwa gəla ni tsəgha ni va shiy tə miy tsa ghwəy ma. Wəzəɓa ꞌwəsa pə ghwəy mananta kaa Hyala lə miy tsa ghwəy. 5 *Sənay tə ghwəy, ndə tiɓa mbə mbəzliy məməni ghwərghwər, lə kwəma rəɗa rəɗa na, mbaꞌa dzaa kwəmavə nzəy tə pətsa sləkə Kəristəw, vəgha Hyalaw. Tsəgha na kwərakwə lə ndə mətsə, sa nzana, məni mətsə ta shiyəy, ghala mbə lə ta mbəriw.

6 *Əntaa ghwəy zləɓa məndiy ngəɗiŋwəy lə kwemer kama ghən va ti shi ma. War va gəla hwəlfə shi tsəgha ni va gwəra nəfə tsa Hyalaa satiy dzəkən mbəzliy ɗi ma fəti va və gwanashi. 7 Əntaa ghwəy zləɓa jakəva lə gəla mbəzli tsəgha ni va tepə ma!

8 *Niy nzay, mbəzliy dza mbə kwəsli niy nza ghwəy. Nana ki sa jakəŋwəy ghwəy lə Ndə sləkəpə Yesəwəy, mbəzliy dza mbə waŋ pi nza ghwəy. Va tsəgha kiy, mənim kwəma nja mbəzliy dza mbə waŋ pi nana. 9 *Sa wana gəzee tsəghay, sa nzana mbəzliy dza mbə waŋ piy, shi wəzə ni ka ghəshiy məni, ka gəzə kwəma tiɗiɗ na, lə na kataŋ na. 10 *Ghənzə tsəgha kiy, ɗikəvaŋwəyəm ta pəla ɓəni sənata naa təɓanci kwəma kaa Ndə sləkəpə. 11 Ka tsəhə dəvə ghwəy ghwəy ya jəw dzəmbə məni shi kama ghən va ti shi məni mbəzli mbə kwəsli va ma. Wəzəɓa ghwazhə ghwazhə kəslanshi ghwəy kwəma shi va məni ghəshi jikir naa dzəti ngwəla. 12 Na kataŋ nay, a haꞌwəə ghəranci kaa ndə va gəzə shi məməni ghəshi va mbəmbə ni, ya kwataka lə miy gwaꞌa tsəgha. 13 *Dzəghwa tə pətsa nza waŋ piy, ghwazhəta ka kwəma shi vaa nza tə ngwəla. 14 *Sa nzana ya nimaɓa shiy na shiy cikəvərivashiy dzəti ngwəlay, ta zhəghəshi dza ghəshi ka shi mbə waŋ pi. Va tsəgha ha ghwəmə kwa cəm, ma pə ghwəmməy:

Fərghəŋa di, gha ntsa tə hi, zhakatiŋa mbə məti,

a Yesəw Kəristəw mbərəə dzəkən gha nja vici,

pə ghwəmmə.

15 Ava va tsəgha na ki, mənim məhərli ta dza dza ghwəy kwa kwal Hyala, əntaa nzəy tsa ghwəy taa nza nja sa mbəzliy sənata ma kwəma. Wəzəɓa nza ghwəy ka ka sənata kwəma na. 16 *Ma vəghwə tsa ndatsə tsay, jikir na, ghənzə tsəgha kiy, ka kəslimbə ghən ghwəy ma, kwəma wəzə na pə ghwəy məni ya hwəmɓa nzə. 17 *Ma diɓay, əntaa ghwəy dzaa mənti ghən tsa ghwəy nja deshəter ma. Təkəm kwəma wəzə, a ghwəy mbəə sənay njasa ɗi Ndə sləkəpə ghwəy məni.

18 *Ka sa shi sa ghwəy gar ghyamtəvaŋwəy ma, shi dza niva shiy ghakəŋwəy tiɓa kala war fambəŋwəy mbə kwəma gəmgəm naw. Wəzəɓa zlashi ghwəy nefer ghwəy a ghəshi tihəshi paf paf lə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa na. 19 *Ɓəm bərci kwa jipə tsa ghwəy kaa ghən tsa ghwəy lə cemer kwa Zliya Hyala, lə ndəgha waza, mbaꞌa lə nihwəti cemer ghənghən njasa dza Safə tsa Hyala ɗewɗew tsaa ciŋwəyshi. Faləm Ndə sləkəpə, ka hanci cəm, ka zləɓa wəzə lə nəfə kwətiŋ gwanaŋwəy. 20 War ꞌwəsa pə ghwəy mananta kaa Didi Hyala ta shiy gwanashi, ya hwəmɓa nzə, lə slən tsa Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw.

Njasa təɓə nzəy tsa kar zal lə mali ci

21 **Ɗim fəti kaa ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy. Sa nzana mbəzliy ɗi fəti ta kwəma *Kəristəw ghwəy gwanaŋwəy.

22 **Avee gəzaŋwəy ghwəy miꞌi, ɗim fəti va zhər ghwəy, njasa ɗanci ghwəy kaa Ndə sləkəpə. 23 *Sa nzanay, zal sləwa na mali ci, njasa sləwa Kəristəw va mbəzliy nəw kwərakwə. Mbəzliy nəw vay, vəgha ci na ghəshi, shi mbəliti na. 24 Ghənzə tsəghay, war njasa fa mbəzliy nəw Yesəw va kwəma war və na, tsəgha pə ghwəy ghwəy miꞌiy fa kwəma va zhər ghwəy, ya namaɓa kwəma nzə gwaꞌa.

25 **Ghwəy ghwəy zhər kwərakwə kiy, ɗi pə ghwəy ɗi miꞌi ghwəy, njasa ɗiti Kəristəw va mbəzliy nəw, paꞌ ka zləɓavə məti ta kwəma shi. 26 *Mənti na tsəghay, ta mbə ghəshiy nza ka mbəzli Hyala, dza na mbaꞌa yaɓantishi lə *batem, mbaꞌa lə gəzə kwəma ci. 27 *Sa ɗi na ghəshiy səəkə ta garə kwa kwəma ci, nja makwa dza məndi ta pəhanci, lə məgəla ti shi, war ka mbərə riw riw riw, kala para fəti tar kaɓaka shi gar tsəərəshi ndə. 28 Ava tsəghaa na zhər kwəma ka ghəshi məni kwərakwə ki. Ghwəy ghwəy zhərəy, ɗi pə ghwəy ɗi miꞌi ghwəy njasa ka ndə vaa ɗi ghən tsa ci kwərakwə. Ma ntsaa ɗiti mali ciy, ghən tsa ciy ɗiti na. 29 A ghwəmmə sənay na kwagwaꞌa na kiy, ndə tiɓa kala ɗi ghən tsa ciw, war ka zəmanci shi zəmə, ka ndəghwə, ka ndəə məni, njasa məni Kəristəw va lə ghwəmmə, ghwəmmə mbəzliy nəw, 30 *sa nza ghwəmmə gwanamməə bəlahi tə vəgha ci. 31 *A ghwəy sənay njasa niy tsasliti məndi mbə Zliya Hyala, ma kə məndi niy niy: «Ava va tsəgha dza zal səvəriy ɓarvay vəgha kar dəy lə mbəghəy, nza ghəshi dzaa jakəshi lə mali ci. Ma nza ghəshi bakanashi mənishi ka vəgha kwətiŋ» kə məndi niy ni. 32 *Ma mbə gəzə kwəma vay, a kwəma tiɓa dikə tə ghwəɓə. Ma vəya nee sa bərkə yay, dzəkən kwəma Kəristəw lə mbəzliy nəw kwəma ci gəzəva kwəma va. 33 Nanzə diɓay, aa gəzəva kaa ngəŋwəy kwərakwə ki. Ya tsamaɓa ndə ci mbə ghwəyəy, ɗi kəə ɗi mali ci njasa ɗi na ghən tsa ci. Tsəgha mali kwərakwə ɓa, ka ɗi fəti va zata.

6

Njasa təɓə nzəy tsa ndərazhi lə mbəzliy yakəshi

1 *Ghwəy ghwəy ndərazhiy nəw Ndə sləkəpə kwərakwə kiy, fam kwəma va mətikwəkwər ghwəy. Sa nzanay, ghənzə na na wəzə na kwəma. 2 *Ghənzə na kwa taŋa kwəma gəzəkə Hyala ɓəpə zhəmə ti, mbə *kwəma pəhəti na gwanata. Sa nə na va: «Fa kwəma va kar dəŋa lə məŋa, 3 ghalaɓa kiy, ma nza gha nza kwəriŋ mbə nzəy tsa gha dzəghwa ɗaŋ piya gha taa nza tə hiɗi» kə.

4 *Gha gha didi kwərakwəy, ka i ndərazhi gha gha lə naɓəshi gar sati nəfə tsa shi ma, ɓananshi kwəma lə məhərli, ka ishi lə kwal njasa citəŋwəy Ndə sləkəpə Yesəw kwərakwə.

Njasa təɓə nzəy tsa mevivi lə mbəzliy sləwashi

5 *Ghwəy ghwəy meviviy, fam kwəma lə gwərgwərə va mbəzliy sləwaŋwəy tikə tə hiɗi, ka haꞌwə ti shi lə nəfə tsa ghwəy kwətiŋ, njasa ka ghwəy vaa fa kwəma va *Kəristəw. 6 *Əntaa ghwəy vəshi ta ghəranshi sləni war ghala ka ghəshi nza tiɓa mbə ndəghwəŋwəy ta mbəə təɓanshi gwaꞌa tsəgha ma. Ghəra pə ghwəy ghəra sləni njasa ɗiti Hyala ghwəy ghəra, lə nəfə tsa ghwəy kwətiŋ, nja mevivi Kəristəw. 7 Jihəvam, ta ghəra sləni ghwəy lə nəfə wəzə. Njasa ghəranci ghwəy kaa Ndə sləkəpə kala kaa ndə pə ghwəy nighə. 8 *A ghwəy sənay, a zhəmə ntsaa ghərati sləni wəzə na tiɓa va Ndə sləkəpə. Ya tsama ndə na gwaꞌa, ya ntsa papa tsa, ya ntsa yaya tsa.

9 *Ghwəy ghwəy mbəzliy sləwa mevivi ghwəy kiy, kəsəvəshim wəzə kwərakwə. Ka gəzanshi kwəma ghwəy war lə ꞌwaŋə ma. Sənay tə ghwəy, ghwəy li shi gwanaŋwəy njasa nza ghwəy vay, mə ghwəmə na Ndə sləkəŋwəy gwaꞌa, pə ghwəy. Ghəci na naci kiy, ka ndəgha fəti na tsaŋ bəlaw, yəmshi na mbəzli gwanashi və.

Fir dzəkən shi mbəz ɓanavə Hyala kaa ka nəw Yesəw ta mbəz lə ndə ka jaka

10 *Ma nana kiy, kwa kərni kwəma na sa ɗee na gəzaŋwəy. Ma pə ghwəy məntiy, nzəyŋwəyəm jakəjakə lə Ndə sləkəpə, pəlam bərci ghwəy səvəri mbə ghəci sa nza bərci və tərəŋw kala kəɗi ma. 11 **Ɓəvəm shi mbəz ndaŋwəy Hyala gwanashi, ta mbə ghwəy nzəyŋwəy tə pətsa ghwəy, lə ta kamti shi mbəz dza *ndə jaka tsa Hyalaa səəkə ta ghəraŋwəy li shi, dzar kwa tsəhwəli ci ghənghən ghənghən na. 12 *Sa nzanay, tsa ghwəmmə mbəz tsa mbəz ghwəmmə na lə mbəzli ka nashi mətsə ghwəmmə naw. Ghwəmmə lə hyeler, mbaꞌa lə nihwəti shi ka bərci, mbaꞌa nihwəti shiy məni mazəə dzəkən mbəzli mbə kwəsli tikə tə hiɗi ni, mbaꞌa lə hyeler dzəy tə ghwəmə, mbəz na. 13 *Va tsəgha ki, ma pə ghwəy mənti nanay, ɓəvəm shi mbəz ghwəy ndaŋwəy Hyala gwanashi. Ta mbə ghwəy ka shiy fəca vici dza ntsa pa ghwəy jaka liy pəsli tə ghwəy. Ma nza ghwəy nza war miy mbəz, kala zhəghə hwəm tsa ghwəy tiɓa paꞌ fəca ka mbəz tsa va kəɗi.

14 *Gwəmatəvaŋwəyəm. Kəsəvəm gəzə na kataŋ na kwəma, a ghwəy pahamtəvaŋwəy li, ka məjəꞌa məgapa pəhəva ghwəy li ta mbəz. Dzəghwa paꞌ ghwəy pakən məni kwəma lə kwal tsa nzə, ka məjəꞌa kwəbaŋ tsahi tsa dza səə mbay ma dzəmbəy ti mbə mbəz. 15 *Jihəkəvaŋwəyəm ta dza ta gəzə Yəwən kwəma wəzə na va ɓəpə zərkə, ka məjəꞌa kwekweher mbə səɗa ghwəy. 16 Ɓanavəm nəfə tsa ghwəy ya hwəmɓa kaa Hyala. Ma nəfə tsa dza ghwəy vaa ɓanavəy, ka məjəꞌa gal tsa ta dəvə ghwəy dza naa nza, ta mbə ghwəy ka havə kwa darə, sa ka ndə jaka həŋwəy li. 17 *Zləɓavəm mbəli tsa mbəlitəŋwəy Hyala, ka məjəꞌa gaza fə ghwəy dzəmbə ghən tsa ghwəy ta ndəghwə ci. Dzəghwa mbaꞌa ghwəy kəsəvə kwəma Hyala ta dəvə ghwəy ka məjəꞌa kafaꞌi ndaŋwəy Safə tsa ɗewɗew tsa ta mbəz lə ndə jaka.

18 *Shi va gwanashiy, kala cəꞌwə pə ghwəy mənishi, ka cəꞌwə va Hyala a ghənzə kəətiŋwəy. Cəꞌwə pə ghwəy cəꞌwə Hyala ya hwəmɓa njasa ka Safə tsa nzə ɗewɗew tsa ciŋwəy. Ka dəkəva ghwəy ta cəꞌwə tepə ma. Ka zlay cəꞌwə ghwəy ta nihwəti mbəzli Hyala gwanashi ma. 19 Cəꞌwə tə ghwəy tə ya kwərakwə, a Hyala mbəə citəra njasa kee gəzanshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli lə bərci, kala hazləni kwa hwər tsee. Kwəma wəzə na vay, tə ghwəɓə niy fəy Hyala kwataŋa, dzəghwa na nana mbaꞌa cikəvəri kaa mbəzli. 20 **Kəristəw fəyra na ka kwəsəkə tsa kən kwəma va ta dzee gəzanshi kaa mbəzli. Ya war tsəgha nzee kwa dəŋw sanay, cəꞌwəm Hyala, a ghənzə ɓəra bərci, ta mbee gəzə kwəma nzə njasa ɗi na, ghwazhə ghwazhə, kala hazləni mee.

Kwa kərni səkwəpə tsa Pəl

21 *A ngwarməhira, vanay yən ghwənəghəŋwəy Tishikə ta gəzaŋwəy kwəmee gwanata, njasa nzee nana tikə, ya njasa mənee na mənee sləni gwaꞌa, ta mbə ghwəy sənata. Ghəci na zəməmmə tsa mbə nəw Yesəw tsa ɗee tərəŋw, ntsaa kəsəvə sləni Ndə sləkəpə bekir dəvə. 22 Ghənzə na kwəma ghwənee ti kaa ngəŋwəy sana, sa ɗee ghəciy gəzaŋwəy njasa nza ghəy tikə, ta mbə nəfə tsa ghwəy dəpəy. 23 *Ɓəŋwəy zərkə Didi Hyala, ghəshi lə Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw dzəmbə nefer ghwəy gwanaŋwəy, ghwəy ngwarməhiraa nəw Yesəw. Mbaꞌa ndaŋwəy ɗi ghən tsa ghwəy tərəŋw, mbaꞌa bərci ta mbə ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Kəristəw. 24 *A ngwarməhira, mənti wəzə hwər tsa nzə Hyala kaa ndə ya tsamaɓa ndə ci na ntsaa ɗi kwəma Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw lə nəfə kwətiŋ ya hwəmɓa. Ava tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki.

* 1:1 1:1 Ndə kwal tsa Yesəw: Gal 1:1; Efesə: SləniKY 18:19-21; 19:1

* 1:3 1:3 2:6; 2Kwər 1:3

* 1:4 1:4 5:27; Zhŋ 15:16; 17:24; 2Tes 2:13

* 1:5 1:5 Zhŋ 1:12

* 1:6 1:6 Mt 3:17; Rm 5:2; Kwəl 1:13

* 1:7 1:7 tə mbərkə miymiy Yesəw mbəlishi mbəzli: Kwəl 1:13-14; miymiy: Ef 2:13; Rm 3:25-26; Kwəl 1:20; 1Zhŋ 5:7; dikəy zhanta hwər tsa Hyala ta ndə ngəri: Ef 2:7

* 1:9 1:9-10 1:22; Kwəl 1:16, 20

* 1:11 1:11 1:4; Rm 8:28-29

* 1:13 1:13 4:30; 2Kwər 1:22; Kwəl 1:5

* 1:14 1:14 2Kwər 1:22

* 1:15-16 1:16 Kwəl 1:3

* 1:17 1:17 5:17; Fir 2:6; Kwəl 1:9-10

* 1:18 1:18 4:4; Kwəl 1:12

* 1:19 1:19-20 2Kwər 13:4; Kwəl 2:12

* 1:20 1:20 SləniKY 2:33; Kwəl 3:1

* 1:21 1:21 6:12; Rm 8:38; Gal 4:8-9; Kwəl 1:13, 16, 20; 2:9-10, 15, 20

* 1:22 1:22 1:10; 4:15; 5:23; Cem 8:7; Kwəl 1:18; 2:19

* 1:23 1:23 vəgha Kəristəw na mbəzli nəw: 2:16; 4:1-16, 25; 5:30; 1Kwər 12:4-11, 27; Kwəl 2:19; 2:14, 18; 4:1-6; Kwəl 3:15; Kəristəw na sa tə hiɗi gwanashi ya paꞌ kwəmaɓa: 3:19; 4:10

* 2:1 2:1 2:5

* 2:2 2:2 6:12; Zhŋ 12:31; 14:30; SləniKY 26:18; 1Zhŋ 2:16

* 2:3 2:3 5:6, 8; Rm 1:28; Kwəl 3:6

* 2:4 2:4 Rm 8:39; 9:16; Zhk 5:11

* 2:5 2:5 2:8; Rm 3:24; 6:13; Kwəl 2:13

* 2:6 2:6 1:3; Kwəl 2:12; 3:1

* 2:7 2:7 1:7; Rm 5:20

* 2:8 2:8 Mt 20:15; Zhŋ 4:10; SləniKY 15:11; Gal 2:16

* 2:9 2:9 Rm 3:28; 1Kwər 1:31; 2Tim 1:9; Tit 3:5

* 2:10 2:10 Tit 2:14

* 2:11 2:11-13 Rm 11:17

* 2:11 2:11 5:8; sla fəꞌyasa: Gal 5:6; Flp 3:3

* 2:12 2:12Rm 9:4; 1Kwər 15:19; Kwəl 1:21-22; 1Tes 4:13; kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə niy nza shiy gəzəkə Hyala ɓə kaa ni nzə mbəzliw: 2:19

* 2:13 2:13mbəzli ndəkwə ndəkwə ni lə ni kərakə ni: 2:17; 3:6; miymiy: 1:7; Gal 1:4

* 2:14 2:14 zərkə: 2:16; 4:3; Kwəl 1:20; hwəlfə kwətiŋ na: 1:23; Rm 10:12; 1Kwər 12:13; Gal 3:28

* 2:15 2:15 2Kwər 5:17; Kwəl 2:14

* 2:16 2:16 1:23; Rm 5:10; Kwəl 1:20-22

* 2:17 2:17 Ezay 57:18-19; SləniKY 2:39

* 2:18 2:18 3:12; Rm 5:2

* 2:19 2:19 2:12; 3:6; Ebr 12:22-23

* 2:20 2:20 Mt 16:18; 1Kwər 3:10-11; ShiZhŋ 21:14

* 2:21 2:21 1Kwər 3:16

* 2:22 2:22 1Pi 2:5

* 3:1 3:1-3 Kwəl 1:25

* 3:1 3:1 fərshina: 4:1; Flp 1:7; Kwəl 4:18; Flm 1, 9

* 3:3 3:3 3:6

* 3:4 3:4 Rm 16:24; 2Kwər 11:6

* 3:5 3:5 Kwəl 1:26

* 3:6 3:6 kwəmaa niy fəy Hyala tə ghwəɓə: 1:9-10; 2:13-14, 18-19; 3:9-11; Rm 16:25; Kwəl 1:26-27

* 3:8 3:8 yən gwəra na kwa tsee kwal: 1Kwər 15:8-10; Gal 1:13-16; Flp 3:6-8; 1Tim 1:12-16

* 3:9 3:9 1:4

* 3:10 3:10 1:21, 23

* 3:12 3:12 Rm 5:2; Ebr 4:16; 10:19

* 3:13 3:13 Kwəl 1:24

* 3:14 3:14 6:18-19

* 3:16 3:16 Kwəl 1:11

* 3:17 3:17 Zhŋ 14:23; Ef 5:2; Kwəl 1:23; 2:7

* 3:18 3:18 Kwəl 2:2

* 3:19 3:19 1:23; 5:2, 25; 2Kwər 5:14; Kwəl 2:9-10

* 3:20 3:20 Kwəl 1:29

* 4:1 4:1 3:1

* 4:2 4:2 5:2; Kwəl 3:12-13

* 4:3 4:3 2:14-16; Kwəl 3:14-15

* 4:4 4:4 1:23; 2:18

* 4:5 4:5 Zhŋ 10:16; 1Kwər 8:6; batem: Mt 28:19; Rm 6:3-4

* 4:6 4:6 1Kwər 12:6

* 4:7 4:7 Rm 12:3, 6; 1Kwər 12:11

* 4:8 4:8 Cem 68:19

* 4:9 4:9 Zhŋ 3:13

* 4:10 4:10 1:23

* 4:11 4:11 1Kwər 12:28

* 4:12 4:12 1Kwər 14:26

* 4:13 4:13 Kwəl 1:28

* 4:14 4:14 1Kwər 14:20; Ebr 5:13-14; Zhk 1:6

* 4:15 4:15-16 5:2

* 4:15 4:15 1:22

* 4:16 4:16 1:23; 2:21-22; 4:13, 25; Kwəl 2:19

* 4:17 4:17-18 5:8; Rm 1:21; 1Pi 1:14

* 4:19 4:19 Kwəl 3:5

* 4:20 4:20 Rm 8:13; Gal 6:8; Kwəl 3:9

* 4:23 4:23 Rm 12:2

* 4:24 4:24 Ghava 1:26-27; 2Kwər 5:17; Kwəl 3:10

* 4:25 4:25 4:16; Zak 8:16-17; Kwəl 3:8-9

* 4:26 4:26 Zhk 1:19-20

* 4:28 4:28 1Tes 4:11

* 4:29 4:29 5:4; Kwəl 3:8; 4:6; Zhk 3:10

* 4:30 4:30 1:13-14; Ezay 63:10; Gal 5:25

* 4:32 4:32 Mt 6:14; 18:22-35; Kwəl 3:12-13

* 5:1 5:1 Mt 5:48; 1Zhŋ 3:1

* 5:2 5:2 3:17-18; 4:2, 15-16; 1Kwər 8:1; 2Kwər 5:14; Gal 6:10; Flp 2:2; Kwəl 2:2; 3:14-15; shi sləniy məndi kaa Hyala: Gal 1:4; Ebr 10:5-10

* 5:3 5:3-5 Gal 5:19-21

* 5:3 5:3 Kwəl 3:5

* 5:4 5:4 4:29; Kwəl 3:8

* 5:5 5:5 Rm 5:17

* 5:6 5:6 Rm 1:18; Ef 2:3; Kwəl 2:4, 8; 3:6

* 5:8 5:8 niy nzay: 2:3, 11-12; 4:17-18, 22; Kwəl 3:7; Tit 3:3; mbə waŋ pi: Zhŋ 8:12; Kwəl 1:13; 1Pi 2:9

* 5:9 5:9 Gal 5:22-23

* 5:10 5:10 Rm 12:2; 1Tes 5:22

* 5:13 5:13 Zhŋ 3:20-21

* 5:14 5:14 Ezay 26:19; 60:1; Rm 13:11; Zhk 5:8

* 5:16 5:16 Kwəl 4:5

* 5:17 5:17 1:17; Rm 12:2

* 5:18 5:18 Fir 23:31-35; Rm 13:13

* 5:19 5:19-20 Cem 33:2-3; Kwəl 3:16-17; Ebr 13:15

* 5:21 5:21–6:9 Kwəl 3:18–4:1; 1Pi 2:18–3:7; 1Tim 2:1-13; Tit 2:1-10; 1Zhŋ 2:12-17

* 5:21 5:21 1Pi 5:5

* 5:22 5:22-24 Kwəl 3:18; Tit 2:5; 1Pi 3:1

* 5:22 5:22 1Kwər 14:34-35

* 5:23 5:23 1:22; 1Kwər 11:3

* 5:25 5:25-28 1:23; Kwəl 3:19; 1Pi 3:7

* 5:25 5:25 3:19

* 5:26 5:26 batem: Rm 6:3-4; Tit 3:5; Ebr 10:22

* 5:27 5:27 1:4; 2Kwər 11:2; Flp 1:10; Kwəl 1:22

* 5:30 5:30 1:23; 1Kwər 12:27

* 5:31 5:31 Ghava 2:24

* 5:32 5:32 ShiZhŋ 19:7

* 6:1 6:1 Kwəl 3:20

* 6:2 6:2-3 Nəw 5:16

* 6:4 6:4 Kwəl 3:21

* 6:5 6:5-8 Kwəl 3:22-25; 1Tim 6:1-2; Tit 2:9-10; 1Pi 2:18-21

* 6:6 6:6 1Kwər 7:22

* 6:8 6:8 2Kwər 5:10; Kwəl 3:24-25

* 6:9 6:9 Kwəl 3:25; 4:1; Zhk 2:1

* 6:10 6:10 Zhŋ 15:5; 1Kwər 16:13

* 6:11 6:11-17 2Kwər 10:4; 1Tes 5:8; Ezay 59:17

* 6:11 6:11 Zhk 4:7

* 6:12 6:12 1:21; 2:2; 1Pi 5:8-9

* 6:13 6:13 Rm 13:12

* 6:14 6:14 Ezay 11:5

* 6:15 6:15 Ezay 52:7; Rm 10:15

* 6:17 6:17 Ezay 40:2; Ebr 4:12

* 6:18 6:18-19 3:14; Lk 18:1; SləniKY 4:29; Rm 15:30; Kwəl 4:2-4

* 6:20 6:20 3:2; 2Kwər 5:20; Kwəl 4:4

* 6:21 6:21-22 Tishikə: SləniKY 20:4; Kwəl 4:7-8; 2Tim 4:12; Tit 3:12

* 6:23 6:23 zərkə: 2Kwər 13:11

* 6:24 6:24 Gal 6:18; 1Pi 1:8

Filipə

1

2

3

4

Zliya tsasliti Pəl kaa ka

Filipə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ghala pətsa tsasli Pəl zliya nay, ghəci kwa fərshina na. Ma kə nihwəti mbəzliy, ghəci kwa fərshina tə hiɗi ka Rəm na, kə ghəshi. Ma kə nihwəti ɓa na, kwa fərshina mbə məlmə Efesə na, kə ghəshi, zhini ma kə nihwəti ɓa na, kwa fərshina mbə Shezare na, kə ghəshi. Kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Filipə tsasli Pəl zliya na. Məlmə Filipə vay, va hiɗi ka Masedəwan, tə hiɗi ka Erəwpə fa na kwəma. Ghala pətsaa nza Pəl mbə wə kwa baka wə harvə Hyala ghəshi lə Shilasə ta dza ghəshiy dzəti hiɗi va ta gəzanshi Yəwən kwəma wəzə nay ghalaɓa niy mənishi ka Filipə ka mbəzliy nəw Yesəw ki. Ɗaŋɓa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə niy nza ghəshi. Ta kəsay nəwər tsa va dza ghwəy lə nəwər tsaa dzəkən shiy kəsashi kar Pəl lə Shilasə mbə məlmə Filipə va, mbə Zliya ka kwal Yesəw vəh 16:6-40.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 Pəl fal Hyala, ka vəshi ta kwəma ka Filipə. Zhini na ka gəzəə dzəkən nzəy tsa ci kwa fərshina.

Vəh 2:2-18 Pəl gəzanshi kaa ka Filipə a ghəshi jakay ghən tsa shi, zhini mbaꞌa ghəshi ɓəti ghən tsa shi jəw jəw kala kəli ma ghən.

Vəh 2:19-30 Pəl təkə ghwənəghə kar Timəte lə Epafəraditə kaa ka Filipə.

Vəh 3:1-11 Pəl gəzanshi kaa ka Filipə əntaa ghəshi dzaa zləɓa kwəma mbəzliy ni va, war ndə nəwti kwəma pəhəpəhə na dza ndəə mbay dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa, kə ghəshi.

Vəh 3:12-21 Na ci kwəma ɗi Pələy, sənay dzəkən Yesəw wəzə wəzə gwaꞌa tsəgha, ka kəsli bali kwa kwəma ta kwəmavə shi fəy na ghən tsa ci ti shi.

Vəh 4 Pəl gəzanshi kaa ka Filipə nza ghəshi nzəy nzəy tsa wəzə tsa, ka vəshi ta sləni mənti Yesəw Kəristəw. Zhini na ka falshi diɓa ta shi vəlanaghə mbəzli va ta tihə ndərma kən.

Nəwər tsaa gwəramti mbə zliya nay, kaa ngəmmə na ghwəmmə mbəzliy nəw Yesəw Kəristəw. Shiy tiɓa mbaꞌa ghwəmmə tərəhashi mbə jakəva tsa ghwəmmə lə Yesəw Kəristəwəw, ə pə ghwəmməə vəshi mbaꞌa nəfə tsa ghwəmmə həniy.

1

Pəl səkwə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Filipə

1 *Yən tsasli na zliya na, yən yən Pəl, ghəy lə Timəte, ghəy ghəy ka ghəra sləni Yesəw *Kəristəw tsasli na kaa mbəzli mbə məlmə Filipə mənishi ka mbəzli Hyala, tə mbərkə jakəva tsa shi lə Yesəw Kəristəw. A səkwəŋwəy ghəy, ghwəy lə mbəzliy ꞌwaŋwəy kwal, lə niy kəətishi gwaꞌa. 2 Məntəŋwəy wəzə hwər Dəmmə Hyala, ghəshi lə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghəshi ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy.

Cəꞌwə Pəl ta mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Filipə

3 *Ya hwəmɓa, war zəzəti mee dzəkən ghwəyəy, mbə mananta ꞌwəsa kee nza kaa Hyala tə ghwəy. 4 Cəꞌwə mee Hyala tə ghwəy ya hwəmɓa nzəy, tərəŋw ka vəshiy nza mbə nəfə tsee. 5 Tərəŋw yən vəshira, sa nzana mbaꞌa ghwəy kəətitəra mbə gəzə Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw *Kəristəw kaa mbəzli. Sa ghati ghwəy ghala pətsa favə ghwəy kwəma va, paꞌ sana sənzənva. 6 *E sənay wəzə wəzə, ma sləni wəzə na va ghati Hyala ghəra nzə mbə nefer ghwəyəy, ta nəw ghəra nzə dza na, ka kərkamti paꞌ tə vici dza Yesəw Kəristəw zhəkə ti. 7 *Kwəma lə kwal tsa nzə na vəya yən təkəə dzar ghwəy tsəgha, sa nzanay, mbə nəfə tsee na kwəma ghwəy. Ma wəzə hwər tsa məntəra Hyala va ta ghəra sləni vay, aa məntəŋwəy kwərakwə. Ma gəzee kwəma va tsəghay, sa nzana mbə kəətira ghwəy, ya njasa nzee tsa kwa fərshina sənzənva, ya ghala vəghwə tsaa nzee kwa kwəma mbəzli, ka gəzanshi yəwən kwəma wəzə na, lə kataŋ bazhə bazhə gwaꞌa. 8 *Kay, tərəŋw ɗitəŋwəy ya. A Hyala sənay tsəgha na kə, dzərvəə sla yaw. Njasa ɗiti Yesəw Kəristəw va mbəzliy, tsəgha ɗitəŋwəy ya kwərakwə.

9 *Ma shi cəꞌwee va Hyala tə ghwəyəy, war a ghənzə mənti, a ɗi tsa mbə nefer ghwəy mətsəhəə kəliva dza kwa kwəma kwa kwəma, vici gwaꞌa. Ma ghalaɓa kiy, nza Hyala ndaŋwəy məhərliy sənata kwəma kataŋ na, lə naa təra ghalaa dzəghwa na wəzə na kwəma lə na jikir na gwaꞌa. 10 *Nza ghwəy mbay məni naa təɓə kwəma. Ghalaɓa ki na ma nza ghwəy nza ka mbəzli ɗewɗew ni va Hyala, kala nza fəti nza dzar kwa kaɓaka ghwəy fəca dza Yesəw Kəristəw zhəkə ta sla ngwəvəə dzəkən mbəzli. 11 *Nza ghwəy məni kwəmaa təɓanta kaa Hyala. Kwəma vay, Yesəw Kəristəw dza naa məni mbə ghwəy, ta mbə məndiy fə bamaa dzəti dikə tsa Hyala, ka fal slən tsa nzə.

Piy mbə Yesəw *Kəristəw na kwəmaa gwəramti diɓədiɓə va ndə

12 *A ngwarməhira, e ɗi ghwəy sənay, ma ngəraꞌwə tsa kənee tsay, war ta mbə Yəwən kwəma wəzə naa mətsəhəva kwa kwəma kwa kwəma na. 13 Nighətiməy, ya dəwgerhiy ndəghwə ghi tsa ngwəmna gwanashi, lə mbəzli mbə məlmə na gwaꞌay, ndə tiɓa kala sənay tə mbərkə sa ghəree sləni Kəristəw kəsaghwara məndi kwa fərshina kəw. 14 E gəzaŋwəyəy, tərəŋw kwəmavə nihwəti ngwarməhimmə mbə nəw Yesəw bərci sa favə ghəshi nza tsa nzee tikə kwa fərshina. Nana kiy, mbə gəzə kwəma Hyala na ghəshi kaa mbəzli, kala hazləni ma.

15 *A nanzəy, a nihwəti mbəzli mbə shi, mbə gəzə kwəma Kəristəw vay, mbə hərhə na ghəshi va sləni ghəratee, ka ɗi njəghəzliva ghəshi lə ya. Nihwəti ki na, lə nəfə kwətiŋ ghəshi gəzə kwəma Kəristəw. 16 Ma na niva mbəzliy, mbə ɗira na ghəshi, sa nzanay a ghəshi sənay, a Hyala ndara sləni dza ta gəzəə dzəkən kataŋ tsa Yəwən kwəma wəzə na kwa kwəma mbəzli, kə ghəshi. 17 Ma niy dza va mbəzli ta gəzəpə kwəma Kəristəw, kala hərhə ghəshi vəyay, lə nəfə kwətiŋ gəzə ghəshiw, war ta taŋətəra na kwəma ɗi ghəshi. A ngəraꞌwə tsa nzee tsa mbə tikə kwa fərshina mətsəhəvaa dzəkənee na na ɗi ghəshi.

18 Ma vəya, ta na tsee ghən talay, kwəmaa shashara dzar mbə niva shiyəw. War gəzə ma ghəshi Yəwən kwəma Yesəw Kəristəw wəzə na, ya war lə hərhə mbə nəfə shi na, ya war lə kwəma ɗi mbə nəfə shi nay, kama na mbaꞌa kwəma Kəristəw gəzəta na na vəshee ti. Mbə zhini nzee nəw lə vəshi va diɓa. 19 *Sa nzanay, e sənay, ma shi va gwanashiy, shiy dzaa kəətitəra ta mbəlira na ghəshi. Ta mbəlira dzee tə mbərkə sa cəꞌwə ghwəy Hyala tə ya, lə kəəti tsa mərshi Safə tsa Yesəw Kəristəw ɗewɗew tsaa kəətira. 20 Ma na nee kwəma fəy ya ghən tsee ti gəzliŋə ka ndəghə lə nəfə tsee gwanayəy, haꞌwə tsaa dza vaa kama kənee na. Ta na navay, e sənay wəzə wəzə, ya sənzənva, ya hwəmɓay, ta fə shəndəkə dzee dzəti Kəristəw. Ya ə dzam pəəslitəra, ya ə dzam pəlara. 21 *Sa nzana, vəya ta na tsee ghənəy. Mbaꞌa pən tə ghwəmə na, war ta Kəristəw nzee tə ghwəmə. Mbaꞌa pən mətira na, ka zhəmə kwəmavee nava vəya ghalaɓa tsəgha, sa nzana dzəvəgha Kəristəw yən taa dza. 22 Ma war ghwəlara pən tə ghwəməray, wəzə na ɓa, ta mbee mətsəhə kəəti mbəzli. Dzəghwa nava kwəma sana kiy, mbaꞌa səətəra, kala zhinee sənata na kee təravə kwəma mbə ghwəla. 23 *Bakə bakə na ghən tsee mbə nava kwəma: Ma na gwəree mawtiy, mətira ta nza ghəy tə pi kwəti lə Kəristəw. Ava na wəzə na, kaa na kee nza tə ghwəməra. 24 Ma naa gwəramti wəzə ɓa na, nza tsəgha tə ghwəməra tə ghwəy, ta mbee kəətiŋwəy. 25 Njana nzana, mbaꞌee sənata kwəma va tsəgha mbə nəfə tseyey, e sənay war ta nzaynza dzee tiɓa tə ghwəmə lə ghwəy gwanaŋwəy, ka kəətiŋwəy, nza ghwəy mbəə kəli kwa kwəma kwa kwəma, ka vəshi mbə nəw kwal Hyala. 26 Ma ghala pətsa dzee zhiniy tsəhəra mbə ghwəy taa nza diɓa kiy, ta vəshi dza ghwəy tərəŋw, ka fal slən tsa Yesəw Kəristəw, tə mbərkə sa dza Hyalaa zhiniy jakətəmmə lə ghwəy.

27 *Ma nanzə kiy ngwarməhiray, njasa ɓanavəŋwəy məndi mbə Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw Kəristəw pə ghwəy məni kwəma. Ghalaɓa ki, ya ə dzee tsəhəra mbə ghwəy, ya war kala dzee tsəhəra ta nighətəŋwəy na, mbaꞌee dzaa favə, mbə jihəva nza ghwəy, ta ghəra sləni jakə, lə nəfə kwətiŋ, kə məndi taa ni. Zhini mbaꞌee dzaa favə njasa jakəti ghwəy miy tsa ghwəy ta gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli, nza ghəshi mbəə zləɓa. 28 Əntaa ghwəy dzaa gwərsə va kwəma mbəzli mbəz ghwəy li shi ya jəw nzə ma. Kala gwərsə pə ghwəyəy, ghənzə na kwəma dza Hyalaa canshi li, njasa nza ghəshi ka mbəzli zaza ni. Zhini ghənzə kwəmaa dzaa ciŋwəy mbəli tsa mbəlitəŋwəy Hyala. Kwəma va gwanatay, Hyala bərkəti na. 29 Sa nzanay, ma wəzə hwər tsa məntəŋwəy Hyala va na, kwataka ta mbə ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Yesəw Kəristəw məntəŋwəy na gwaꞌa tsəghaw. Əhəŋ, lə ta sa ngəraꞌwə ghwəy tə mbərkə kwəma ci na diɓa. 30 *Ma mbaꞌa pə ghwəy mbə sa ngəraꞌwə ta kwəma ciy, mbəz tsa kwətiŋ tsa na sa nza ghwəmmə mbə tsəgha lə ghwəy. Mbəz tsa vay, ghəci na saa nara ghwəy va yən mbə ghala ndimndim niy nza. Zhini ghəci sa favə ghwəy tsa yən mbə tsəva mbə sana ɓa.

2

Məniŋwəyəm nja Yesəw mbə nzəy tsa ghwəy

1 A ngwarməhira, a ghwəy sənay jakəjakə nza ghwəy lə *Kəristəw ki, ka mətsəhəŋwəy bərci jakəva tsa va kwa kwal Hyala na? Ɗi tsa ɗitəŋwəy Kəristəw vay, ka mətsəhəŋwəy jihəva na na? Mbə jakəva tsa ghwəy va lə *Safə tsa Hyalay, mbə ghəra sləni na mbə nefer ghwəy na? Ka ɗiva ghwəy kwa jipə ghwəy na? Ka məni zhəhwər ghwəy ta mbəzli kwa jipə ghwəy na? 2 *Ma mbaꞌa kə tsəghay, vanta kwəma ɗee gəzaŋwəy, yəmətim miy tsa ghwəy kwətiŋ, ɗivam kwa jipə ghwəy, jakətim nefer ghwəy kwətiŋ, zəzə kwəma kwətiŋ na kə sa ghwəy. Mbaꞌa pə ghwəy mənti tsəghay, tərəŋw dza vəshiy nza vəya tə ghwəy. 3 *Əntaa ghwəy məni kwəma lə hərhə va tsahwəti ndə kwa jipə ghwəy ma. Ka məni kwəma ghwəy ta kəli ghən tsa ghwəy, ya mbə namaɓa kwəma ka ghwəy məni ma. Ya wa ndəy, ə kə mənti ghən tsa ci jəwə kwa kwəma mbəzli. War njasa təɗanakən nihwəti mbəzli gwaꞌa gwaꞌa ya tə namaɓa kwəma kə ndəə nighə ghən tsa ci. 4 *Əntaa tsahwəti ndə nza mbə ghwəy, ka zəzə kwəma war kwataka ta ghən tsa ci ma. Ə pə ghwəy zəzəə dzəkən kwəma nihwəti mbəzli. 5 *War njasa niy məni Yesəw Kəristəw va pə ghwəy məni mbə nzəy tsa ghwəy kwa jipə ghwəy.

6 *Ma Yesəw Kəristəw naci ghala nzanay,

ghəshivashi niy nza ghəshi lə Hyala.

Əy ma dza na naci ki ya tsəgha nzə na,

təkəti na, war yən mənira yəm lə Hyala kəw.

7 *War mbərəkə zlay na dikə tsa məni na,

mbaꞌa zhəghəti ghən tsa ci jəwə,

mbaꞌa məniy ka ndə ghərapə sləni.

Dza na mbaꞌa ɓəvə pa mbəzli,

ka səəkəy dzəti hiɗi war waꞌi ndə ngəri.

8 *Dzəghwa mbaꞌa mənti ghən tsa ci jəwə,

war ka ɗi fəti va Hyala,

paꞌ ka zləɓavə mətiy lə vəgha tsəmta, ta mbəzli.

9 *Va tsəgha ɓanavə Hyala dikə tərəŋw ngəciy

dzəkən shiy gwaꞌa gwaꞌa ki,

dza na mbaꞌa fanati slən

tsaa gwəramti dikə mbə sləneɗemer.

10 *Ma mənti Hyala tsəghay,

ta mbə ya wa slən tsa sa ngati na gwaꞌa gwaꞌa,

ya mə ghwəmə, ya tə hiɗi,

ya kwa hiɗi na gwaꞌa na,

ka tsəfəkwə kwa kwəma ci,

tə mbərkə slən tsa ci.

11 Mbaꞌa ta mbə məndiy gəzə gwanashi:

«Yesəw *Kəristəw na Ndə sləkəpə» kə məndi.

Ma mbə gəzə tsəgha ki na,

Didi Hyala ghəshi taa fal.

Nzam ka waŋ pi tsaa mbərə kwa jipə mbəzli

12 A madigahira, ghala pətsaa nza ghwəmmə lə ghwəy tə pətsa kwətiŋ tsay. War mbə ɗi fəti niy nza ghwəy vəya ya hwəmɓa. Ghala pətsa nzee tsa kərakə kərakə lə ghwəy diɓay, wəzə na ghwəy di fəti vəya taŋ na kwataŋa va. Ə pə ghwəy hazləni va Hyala, ɓanavəm nefer ghwəy gwanashi kaa sləni Hyala, nza ghənzə mbəə mbəlitəŋwəy. 13 *Sa nzanay, Hyala ghəra na sləni mbə nefer ghwəy ya hwəmɓa. Ghənzə ndaŋwəy na bərci ta ɗi sləni nzə lə ta məni nzə gwaꞌa, geꞌi lə kwəma bərkəti na mbə ɗi tsa nzə. 14 Nana kiy, ya mbə namaɓa sləni məni ghwəy gwaꞌay, əntaa ghwəy ngwəngwəzlimə ma, ka kəkə ghəpə ghwəy ma. 15 *Ta mbə kwəma ghwəy nza war sa ɗewɗew na. Kala miy dzar kwa kaɓaka ghwəy, war ka ndərazhi Hyala, shiy məni ma jikir ghwəy ta nza kwa jipə mbəzli tə hiɗi ni ni ngəngəɗipə, ka məni war ndərəm. War mbərə kə kwəma məni ghwəy mbərə dzəmbə shi nja sasərkwəhi dzəy tə ghwəmə. 16 Mbə nzəy tsa ghwəy va mbə shiy, gəzanshim kwəmaa dzaa ɓəpə piy. Ma sa ka ghwəy mənti tsəgha kiy, fəca dza Yesəw *Kəristəw zhəkə ta ɓasə ngwəvə na, ma nzee mbəə təhəɗa va vəshi tə mbərkə ghwəy, sa dzee nata sləni ghərahwee lə kwəma mənəhwee va mbə ghwəy kala kama gəmshi.

17 *Ma nefer ghwəy va ɓanavə ghwəy kaa Hyalay, nja shi slanti ghwəy kaa Hyala na ghəshi, mbaꞌa kə məndi pəəslitəra kiy. Nda nza miymiy ya nza mbər ka shi pasli məndi mbə ta Hyala va kia? Mbaꞌa kə gar mənta tsəghay, ta vəshi dzee tərəŋw, nza ghwəy nza jakə lə ya tə vəshi va. 18 *Ghwəy kwərakwə kiy, vəshi pə ghwəy vəshi, e nza jakə lə ghwəy mbə vəshi va.

Kar Timəte lə Epafəraditə

19 *Sa bərkee neyey, a Ndə sləkəmmə Yesəw dzaa ndara kwal ta ghwənəghəŋwəy Timəte kwa kwəma jəw. A ghəci dzaa nighətəŋwəy, ma ka nza nəfə tsee mbəə dzəghway, sa kee favə gaka ghwəy və njasa nza ghwəy, sa ka na zhəghəkəvay. 20 *Nay tsahwəti ntsa zəzə ghəy kwəma kwətiŋ na lee tikə, ka zəzəə dzəkən ghwəy kala war ghəciw. 21 *War zəzə naa dzar ghən tsa shi kwəma gwaꞌa tsəgha na sa tsəva nihwəti mbə, kala zəzə maa dzəkən sləni Yesəw Kəristəw. 22 A na Timəte na naci kiy, ya ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy na, a ghwəy sənay njasa nza na ka ntsaa səꞌwa kwəma. A ghwəy nay njasa ghərahwə na sləni kwasəbee, ta gəzanshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli. War njasa ka zəghwə vaa ghəra sləni kwasəbə dəyəy, tsəgha mənəhwə na. 23 Mbə təkə nzee ta ghwənəghəŋwəy diɓa, sa kee nay njasa dza kwəma kənee na kərkəva. 24 E sənay, a Hyala dzaa ndara kwal dzaa nza ta tsəhəra dəꞌwə ghən tsee, ta nighətəŋwəy ɓa.

25 *Zhini mbaꞌee zəzəvə diɓa kiy ngwarməhiray, wəzə na yən zhiniy zhinəghəŋwəy zəməmmə Epafəraditə, pən. Saa niy ghwənikə ghwəy va lə shiy ta kəətira mbə ndərma kənee. Sa səəkə nay, aa ghərati sləni kwasəbee tərəŋw, ka kəətitəra mbə kwəma mbəz tsa nzee mbə. 26 Ma ghəciy, tərəŋw maw na zha ta zhiniy naŋwəy diɓa. Gwaꞌa gwaꞌa məhərli ci ɓarvata tikə, ka zəzə war dzəkən ghwəy, sa nzana, mbaꞌa ghwəy niy favə gwərapəy na, kə məndi. 27 Na navay, gwərapəy niy nza na tərəŋw, war jəw niy tərmbə na ta mətiy. Dza Hyala mbaꞌa mənti zhəhwər ti, mbaꞌa mbəliy. Mbə kwəma vay, məniy zhəhwər tsa Hyala va war ta Epafəraditə gwaꞌa tsəghaw, lə tə ya ta na, sa nzana mbaꞌa kə niy mətiy nzay, tsahwəti ngəraꞌwə na sava dza naa zhiniy mətsəhəy zhəkən sa nzee tsa mbə kwa fərshina diɓa nza. 28 Va tsəgha ɗee zhinəghəŋwəy Epafəraditə sana kyaŋwkyaŋw, ta mbə ghwəy zhiniy vəshiŋwəy li sa ka na tsəhəy. Ghalaɓa ki na, ma nza məhərlee hənita kwərakwə ki. 29 *Sa ka na tsəhəyəy, kaꞌwəti tə ghwəy lə vəshi mbə nefer ghwəy tərəŋw, njasa ka ghwəy vaa kaꞌwə tsahwəti zəməŋwəy tsa mbə nəw Ndə sləkəpə. Fə pə ghwəy fanshi gaga ka haꞌwə tə gəla mbəzli nja ghəci ni va. 30 Sa nzanay, a ghwəy sənay, war jəw niy tərmbə na ta mətiy mbə ghəra sləni kaa Yesəw Kəristəw. Ma kəəti niy dza ghwəy kəətira mbə slənee dəꞌwə ghən tsa ghwəyəy, ghəci kəətitəra na ka məjəꞌa ghwəy. Dzəghwa mbə sləni va ki na, jəw ghəci tərmbə ta mətiy.

3

Njasa dza ndəə mbay dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa

1 *Naa tərmbə kwəma nana kiy ngwarməhiray, war vəshi pə ghwəy vəshi tə mbərkə jakəva tsa ghwəy lə Ndə sləkəpə. Ma yənəy, ka dalee va zhiniy tsasliŋwəy kwəma kwətiŋ naw, sa nzanay, wəzə na ta mbəə kəətiŋwəy kwa kwal Hyala. 2 Ndəghwə pə ghwəy ndəghwə ghən tsa ghwəy va mbəzliy məni kwemer jikirkir ni va, kireketi va, shiy ni va: «War ndə *slanti fəꞌyasa, dza ndəə mbay dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa» kə ghəshi. 3 *Əy, ma ghənzə nja na təkə ghəshi va kwəmaa dzəkən kwəma sla fəꞌyasa nza tala kiy. Ghwəmmə na shi nza fəꞌyasa ghwəmmə slasla kataŋ kataŋ va Hyala. Ghwəmmə shi mbə nəw kwəma Hyala lə bərci Safə tsa nzə. Na na ghwəmməy, ka ɓanavə nəfə tsa ghwəmmə ghwəmmə kaa shi pəhəti ndə ngəri ta mənishiw. War tə mbərkə sləni ghərati Yesəw *Kəristəw tə ghwəmmə na na ghwəmmə vəshi. 4 *E gəzaŋwəyəy, ta mbay niy dzee ɓanavə nəfə tsee kaa shi pəhəti ndə ngəri va ta mənishi nza, sa nzana, mbə mənishee niy nza. War mbaꞌa kə ndə təkəti məniy ka ntsaa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa tə sa nəw na shi pəhəti ndə ngəri ta mənishiy, pərɓa yən niy dza naa mənira gar dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa kən nza. 5 *Sa nzanay, ndə ka *Izərayel nzee baw fərshi. Mbə hwəhwə tsa *Beŋzhameŋ yakəra məndi. Ntsa mbə hwəlfə mbəzli ka *Ebərə yən tsər tsər. Tə kwa dəghasa vici ghala yakəra məndi na, mbaꞌa məndi slantəra fəꞌyasa. Mbaꞌa kə dzar kwa nəw *kwəma pəhəpəhə na *ka Zhəwifə ɓa na, yən niy gwəra na tə nəw nzə, sa nzana, ndə Farisa yən niy nza. 6 *Ghənzə na kwəmaa niy gwəree jahambəvara mbə, paꞌ ka sanshi ngəraꞌwə kaa mbəzliy nəw Yesəw niy nza. Tə nəw kwəma pəhəpəhə na kə nzay, cee mənɗa ka ntsaa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa nza. Ka nza fəti dzar kwee nzaw. 7 *Ma shi mbərakee vay, nja shiy gwəramti wəzə ni, dzee ꞌwəra ti shi niy zhəghətishee kwataŋa. Ma nana diɓa ki na, war nja shi ɓəlitee givee gəm ti shi zhəghətee niva shiy, war tə mbərkə sləni ghərati Kəristəw tə ya. 8 Kwataka shi ɓəlakee va na diɓa kiw. Ya nimaɓa shiy na shiy niy nighətee nja shi pərshi ni vəya gwaꞌay. War nja shi ɓəlitee givee gəm ti shi zhinee nighətishi nana, sa nzana mbaꞌee sənay Yesəw Kəristəw Ntsaa sləkəra, shi gwəra dimə ti shi gwaꞌa gwaꞌa. War tə mbərkə ghəci zhəghanavee hwəm kaa shiy niy mawee gwanashi. War nja shi tə kəsəkə yən nighəshi, ta mbee nza ka sa Kəristəw, 9 *lə ta mbə ghəy jakəŋəy li ka ndə kwətiŋ. Ka pəla mənɗee ghwəla ka ntsaa dzaa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa lə nəw kwəma pəhəpəhə naw. Sləni mənti Kəristəw va tə yay, ghənzə na sa zləɓavee, va tsəgha məniree ka ntsaa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa. Ɗi naa gəzəy, Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə məni na ndə ka ntsaa dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, kama na mbaꞌa ndə ɓanavə nəfə tsa ci ngəta. 10 *Ma nee kwəma gwəree ɗi gwaꞌa gwaꞌay, war sənay Kəristəw tsər tsər, njasa nza na, mbaꞌa sənata bərci ci va zhakatiy na mbə məti li shi. Nahwəti kwəma zhinee ɗi ɓay, jakəra lə Kəristəw mbə ngəraꞌwə tsa sahwə na, lə mbə məti ci va mətiy na gwaꞌa. 11 Sa nzana mbaꞌee fəy ghən tsee gəzliŋə, ta zhanakatəra dza Hyala mbə məti kwərakwə, pən.

Kəsli bali ghwəmmə tiɗiɗ ta kwəmavə zhəmə va Hyala

12 *Yən tsa nay ghwəy tsay ngwarməhiray, ə nə ya e kərkamti məni kwəma, mbaꞌee mənira ka ntsa təhə təhə tsa mbə kwəma Hyala, pənəw. Əhəŋ, war ə na na ɗikəvaree, ka dza kwa kwəma, lə bərci ta mbəə kərkamti sləni ndara Hyala ta məni nzə. Njasa ka ndə vaa ɗikəvay ta tsəhə tə pi garə mbə yəmə bali. Ma mənee tsəghay, sa nzana mbaꞌa Yesəw *Kəristəw harvəra, ta nzee ka sa ci. 13 A ngwarməhira, nighətee njasa nzana mbaꞌee kərkamti sləni ndara Hyala ta məniw. War ma na məniyay, ghən na sa zantee ta ni ləy hwəm shiy gwanashi, ka nighə war kwataka ni tə kwəma shiy njasa dzee mbay kəsashi gwaꞌa tsəgha. 14 *Ava va tsəgha kəslee bali tiɗiɗ kwa kwəma, ta dzaa kwəmavə zhəmee va Hyala. Ava ghənzə na sa harvəmmə Hyala ta kwəmavə ghwəmmə mə ghwəmə, tə mbərkə Yesəw Kəristəw. 15 Ghwəmmə gwanammə ghwəmmə shiy təhəmmə va mbə kwəma Hyala kiy, zəzə kwəma tsəgha na kə sa mbə ghən ghwəmmə. Ma mbaꞌa kə təkə kwəma nihwəti mbəzli mbə ghwəy kwətitay, Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə dza naa ghwənamtəŋwəy məhərli ghwəy ta favə kwəma gəzee va ghalaɓa ki. 16 *Ya war njaaɓa nay, kwa kwəma pə ghwəmməə dza lə nəw kwal tsa ghwəmmə tsa, war njasa ghati ghwəmmə va, ka sar paꞌ tə vəghwə tsa. 17 *A ngwarməhira war kwəma mənee pə ghwəy nighə gwanaŋwəy, a ghwəy məni tsəgha. Ghəyəy, kwal na sava citəpə ghəy a məndi nəw. Ava va tsəgha kiy, nighəm njasa dza mbəzliy nəwti kwal tsa va, a ghwəy nəw səəbə shi ki. 18 *E gəzaŋwəyəy, ɗaŋ na nihwəti mbəzliy mənishi mbə nzəy tsa shi ka ka jaka lə Yesəw, kala zləɓa ma Kwəma məti ci va vəgha tsəm ghəshi. Kwəma vay, mbəradzəra nzee mbə gəzaŋwəy, ə zhinee gəzəŋwəy sana diɓa, lə wahə kwa mətsee. 19 *Ma gəla mbəzli tsəgha ni vay, war hwər tsa shi na na shi Hyala sənata ghəshi. War ni haꞌwə haꞌwə ni va shiy na ni gargarə ghəshi ta mənishi. Mbaꞌa ghəshi kəslimbə ghən mbə zəzə war dzəkən shi tə hiɗi gwaꞌa tsəgha. Kwa kərkə kwəma niva mbəzliy, raꞌi dza Hyalaa zamti piy tsa shi. 20 *Ma ta na tsa ghwəmmə ghən, ghwəmmə shiy nəw kwal Hyala kiy, məɓa mə ghwəmə na na ghwəmmə dəlagwa səəkə ghwəmmə mbə. Nana kiy, war səəkə tsa Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw, ghəci Ndə mbəlimmə na sa ndəghə ghwəmmə. Səəkə mə ghwəmə dza naa səəkə ta ɓəmmə. 21 *Sa dza naa səəkəyəy, ta zhəghantəmmə vəgha ghwəmmə na daw bərci na, kama vəri ti dza na nja na ci va vəgha, lə bama ti. Lə bərci ci va təɗanakən na kaa shiy gwaꞌa gwaꞌa ta ɗanci fəti ghəshi dza naa zhəghantəmmə.

4

Kwa kərni ɓəni kwəma Pəl kaa ka Filipə

1 *A ngwarməhira ɗitee ni tərəŋw ni, garəŋwəyəm lə bərci mbə jakəva tsa ghwəy lə Ndə sləkəpə. Tə ghwəy vəshi nəfə tsee. Nja zhəmə kwəmavee mbə slənee nza ghwəy. Tərəŋw mawtee dza ta nighətəŋwəy. 2 Ghwəy kiy, kar Evəwdi lə Shintishəy, ə cəꞌwəŋwəy ya, titihwəm, sləkatim kwəma kwa jipə ghwəy, mbaꞌa ghwəy məniŋwəy mbəzli kwətiŋ mbə nəw Ndə sləkəpə. 3 *Gha kwərakwə kiy ntsee tsa slar tsa nza ghəy li mbə sləni kwətiŋ nay, ə cəꞌwəŋee, a gha kəəti miꞌi va, ta mbə ghəshiy sləkashi. Ma miꞌi vay, tərəŋw səəkə ghəshi mbə jihəva ta ghəra sləni kwasəbee mbə gəzəpə Yəwən kwəma wəzə na bakanashi. A miꞌi va kəətəhwəra mbə sləni va ghəshi lə kar Kəlemaŋ, mbaꞌa nihwəti məcərahiy ghərahwə sləni kwasəbee. Ghəshi gwanashiy, tsasli tsasli na sləneɗemer shi kwa zliya nza sləneɗemer mbəzliy dzaa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma.

4 *A ngwarməhira, vəshi pə ghwəy vəshi ya hwəmɓa, tə mbərkə jakəva tsa ghwəy lə Ndə sləkəpə. Ə zhinee gəzaŋwəy diɓa, vəshim. 5 *Wəzə kə nəfə tsa ghwəy kwa jipə mbəzli gwanashi, ndal tərmbə Ndə sləkəpə ta zhəghəvaa zhikəw. 6 *Ka kəslimbə ghən ghwəy mbə zəzəə dzəkən kwəma ya namaɓa ma. Ya mbə namaɓa kwəmay, gəzantam ghəzli kən ghwəy kaa Hyala, ka mbazlanta miy mbə cəꞌwə ghwəy. Mbə cəꞌwə ghwəy vay, kala mananta ꞌwəsa pə ghwəy. 7 *Ma nza zərkə tsa Hyala ndəghwətəŋwəy məhərlihi ghwəy lə nefer ghwəy mbə jakəva tsa ghwəy lə Yesəw *Kəristəw. Zərkə tsa Hyala vay aa taŋəti zəzə kwəma ndə ngəri gwanata.

8 *Naa tərmbə kiy ngwarməhiray, ə pə ghwəy fə ghən ta ni gaga ni shiy, ni gar fal ni məndi. Shiy nja shi kataŋ ni, ni haꞌwə məndi ti shi, mbaꞌa shi slar ni, lə shiy kama haꞌwə haꞌwə ni, lə shi wəzə ni mbə nəfə, mbaꞌa shiy təɓanshi kaa mbəzli gwaꞌa. Shi va gwanashiy, ti shi pə ghwəy fə ghən. 9 *Shi ɓanavəŋwəy ya lə shi kəsəvə ghwəy mbə shiy, mənishim kwaakwa. Ma kwəmaa niy favə ghwəy yən mbə gəzə, lə shiy niy nara ghwəy mbə məniy, tsəgha pə ghwəy mənishi. Ma nza Hyalaa ɓəmmə zərkə nzəyta lə ghwəy gwaꞌa.

Pəl mananshi ꞌwəsa kaa mbəzli ka Filipə ta vəli vəlanati ghəshi

10 A ngwarməhira, mbəradzəŋwəy nza ghwəy mbə zhiniy ɗi kəətira, kalaa kwəmavə kwal ghwəy. Nana kiy, tərəŋw vəshiree mbə slən tsa Ndə sləkəpə, sa nzana mbaꞌa ghwəy zhiniy kəətitəra va ndərma kənee. 11 *Sa gəzee kwəma va tsəghay, va sa nzee mbə ndərma naw. Ta na tsee ghənəy, e sənaɓəra mbə nzəy tsee, nza shiy vəya, lə kama ghəshi vəyay, war mbə vəshi nzee. 12 E sənay nzəy mbə ndərma, e sənay nzəy tə ngwaɓaꞌa. Gwaꞌa ɓənivee səꞌwa kwəma mbə nzəy tsee, ya kwəmaɓa, ya mbə namaɓa kwəma nzə. Ya ngəsli ngəsli nzee, ya lə mara nzee, ya ɗaŋshi na shiy vəya, ya daw na shiy vəya. Mbə shi va gwanashiy, war mbə vəshi nzee. 13 *E mbay səꞌwati ya namaɓa kwəma gwaꞌa, sa nzana mbə kəətira *Kəristəw lə bərci ci. 14 Ya tsəgha nzə kiy, wəzə mənti ghwəy sa kəətitəra ghwəy tsa mbə ngəraꞌwə tsee.

15 *Ghwəy ghwəy mbəzli mbə məlmə Filipə kiy, a ghwəy sənay, ghala pətsaa gha ghəy gəzə Yəwən kwəma wəzə na mbə ghwəy, saa niy kafee ta dzara mbə hiɗi ka Masedəwanəy, nihwəti mbəzliy nəw Yesəw tiɓa, mbaꞌa ghəshi niy ndara shiy, kala war ghwəyəw. War ghwəy kwətiŋwəy na shiy niy jakəŋwəy lə ya, ta kəətiva ghwəmmə lə ghwəy kwa jipə ghwəmmə, mbə kəətiŋwəyee, mbə kəətira ghwəy kwərakwə. 16 *Yən ghwəlara mbə məlmə ka Tesalənikə diɓay, ɗaŋ səɗa niy vələghəra ghwəy shiy, ta kəətira. 17 *Ya tsəgha gəzee kwəma vay, əntaa ghwəy dzaa zhəghəti, njasa nzana war shiy shi palee va ghwəy ma. Ə ɗee ghwəy sənay, wəzə hwər tsa məntəra ghwəy vay, a Hyala nay, ta təfətəŋwəy miy dza na tə mbərkə ci, pə ghwəy. 18 *Ə gəzaŋwəy ya, ma shi ghwənay ghwəy va Epafəraditə ta vəlirashiy, cəkeꞌ kwəmavəshee. Shi vay, a ghəshi təhamti ghəzliy nza kənee, paꞌ ka tərmbə shiy ɗaŋ. Ma vəli vəlitəra ghwəy vay, tərəŋw təɓanati na kaa Hyala, sa nzanay, ghala mbə lə shi wəzə ni va ka məndiy ɓəvə ta ta Hyala li shiw. 19 Hyala ghərantee na sləniy, və na shiy gwəramti gwaꞌa gwaꞌa, kala kərkəva ma. Gwaꞌa dza naa ndaŋwəy ni daw ni shiy va ghwəy, mbə jakəva tsa ghwəy lə Yesəw Kəristəw. 20 War kaa Hyala, Dəmmə tsa mə ghwəmə kə dikə ya paꞌ hwəmɓa. *Amin!

Kwa kərni səkwəva

21 A ngwarməhira, ava tsəgha kəray gəzə kwəmee kaa ngəŋwəy. Səkwətəram mbəzli Hyala mbə slən tsa Yesəw *Kəristəw gwanashi tə məlmə ghwəy. Mbə səkwəŋwəy na ngwarməhira tikə vəghee gwaꞌa kwərakwə. 22 Mbə səkwəŋwəy na mbəzli Hyala tikə mbə məlmə nzee na gwanashi. Kwatama mbəzli kəghi tsa mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashiy, tərəŋw səkwəŋwəy ghəshi. 23 *Məntəŋwəy wəzə hwər tsa ci Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw gwanaŋwəy. Tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki.

* 1:1 1:1 Timəte: 1Kwər 4:17

* 1:3 1:3 Rm 1:8-10; 1Kwər 1:4; 1Tes 1:2-3

* 1:6 1:6 2:13; vici səəkə tsa Kəristəw: 1:10

* 1:7 1:7 2Kwər 7:3; Ef 3:1

* 1:8 1:8 1Kwər 16:24; 2Kwər 5:14

* 1:9 1:9 Kwəl 1:9-10

* 1:10 1:10 Rm 12:2; Ef 5:27; Ebr 5:14; vici dza Kəristəw zhəkə ti: 1Kwər 1:8; 2Kwər 5:10; Flp 1:6; 2:16

* 1:11 1:11 Zhŋ 15:8; Zhk 3:17

* 1:12 1:12 Ef 3:1; 2Tim 2:9

* 1:15 1:15-17 2Kwər 2:17

* 1:19 1:19 Rm 15:30

* 1:21 1:21 Gal 2:20; Kwəl 3:3-4

* 1:23 1:23 2Kwər 5:8-9

* 1:27 1:27 Kwəl 1:10; 1Tes 2:12

* 1:30 1:30 SləniKY 16:19-40; Flp 1:13

* 2:2 2:2 Zhŋ 13:34; 1Kwər 1:10-11; Gal 6:10; Ef 5:2; 1Zhŋ 4:12

* 2:3 2:3 Rm 12:10; Gal 5:26

* 2:4 2:4 1Kwər 10:24

* 2:5 2:5 Zhŋ 13:15; Rm 13:14; 15:5

* 2:6 2:6 Zhŋ 1:1-2; 17:5; Ebr 1:3

* 2:7 2:7 Zhŋ 1:14; Rm 8:3; 2Kwər 8:9; Ebr 2:14, 17

* 2:8 2:8 Zhŋ 10:17; Ebr 5:8; 12:2

* 2:9 2:9 SləniKY 2:33; Ef 1:21; Ebr 1:4

* 2:10 2:10-11 Ezay 45:23; Zhŋ 5:23; Rm 10:9; ShiZhŋ 5:13

* 2:13 2:13 1:6; Zhŋ 15:5; Rm 7:18; 15:18; 1Kwər 12:6; 15:10; 2Kwər 3:5

* 2:15 2:15-16 1:10; Nəw 32:5; Dani 12:3; Mt 5:14; 10:16; 1Kwər 1:31; 2Kwər 1:14; Gal 2:1-2; Ef 5:8; 1Tes 2:19

* 2:17 2:17 Rm 15:16; 2Tim 4:6; 1Zhŋ 3:16

* 2:18 2:18 3:1; 4:4

* 2:19 2:19 1:1

* 2:20 2:20 SləniKY 16:2

* 2:21 2:21 2Tim 4:10

* 2:25 2:25 4:18

* 2:29 2:29 1Kwər 16:16, 18

* 3:1 3:1 2:18; 2Kwər 11:13

* 3:3 3:3 Rm 2:28-29

* 3:4 3:4 2Kwər 11:18, 21

* 3:5 3:5 Lk 1:59; Rm 11:1

* 3:6 3:6 SləniKY 8:3; 22:4; 26:9-11

* 3:7 3:7 Mt 13:44, 46

* 3:9 3:9 Rm 1:17

* 3:10 3:10-11Rm 6:8-11; jakəva lə Kəristəw mbə ngəraꞌwə tsa sahwə na: 2Kwər 4:10-11; sənata bərci zhakatiy Kəristəw mbə məti li: SləniKY 4:2; Rm 5:17

* 3:12 3:12 1Tim 6:12; 2Tim 4:7; Ebr 12:1

* 3:14 3:14 1Kwər 9:24-25

* 3:16 3:16 Gal 6:15-16

* 3:17 3:17 1Kwər 4:16; 1Pi 5:3

* 3:18 3:18 1Kwər 1:23; Gal 6:12

* 3:19 3:19 Rm 16:18

* 3:20 3:20 Ef 2:6; Ebr 13:14

* 3:21 3:21 Rm 8:29; 1Kwər 15:25, 28, 43-53; Kwəl 3:4

* 4:1 4:1 1Tes 2:19-20

* 4:3 4:3 SləniKY 3:5

* 4:4 4:4 2:18

* 4:5 4:5 1:10; Rm 13:11-12; 1Kwər 16:22; Ebr 10:25; Zhk 5:8; 1Tes 5:1-2

* 4:6 4:6 Cem 37:5; Mt 6:25; 1Pi 5:7

* 4:7 4:7 Zhŋ 14:27; Kwəl 3:15

* 4:8 4:8 Rm 12:17-18

* 4:9 4:9 3:17; 1Kwər 13:11

* 4:11 4:11 1Tim 6:6-8; Ebr 13:5

* 4:13 4:13 2Kwər 12:9-10

* 4:15 4:15 2Kwər 11:8-9

* 4:16 4:16 SləniKY 17:1

* 4:17 4:17 1Kwər 9:11

* 4:18 4:18 2:25; SləniTaH 1:9, 12-13, 17; 2:2; 3:5

* 4:23 4:23 Gal 6:18; Ef 6:24

Kwələsə

1

2

3

4

Zliya tsasliti Pəl kaa ka

Kwələsə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ma ghala pətsa tsasli Pəl zliya nay, ɗaŋɓa mbəzliy ni, ghəci kwa fərshina mbə məlmə ka Efesə na, kala tsəgha na mbə məlmə Shezare, aw na mbə məlmə Rəm, kə ghəshi. Kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə ka Kwələsə tsasli Pəl zliya na. Ma məlmə ka Kwələsə vay, tə hiɗi ka Azəy na, ndəkwə ndəkwə vəgha məlmə ka Efesə. Epafərasə ntsa mbə məlmə shi niy gha naa gəzanshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli mbə məlmə Kwələsə va. Ma sa gəzanshi Epafərasə na, mbaꞌa mbəzli ɗaŋ zhəghəti nefer shi ta nəw Yesəw Kəristəw. Ava tsəgha ghatəvashi mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Kwələsə va ki. Ma na Pəl dəꞌwə ghən tsa ciy, səəkə ghəshi kwəmay lə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə vaw (vəh 1:7 lə 4:12).

Ma Pəl kwa fərshina kiy, mbaꞌa Epafərasə tsa va niy tsəhəy və ta gəzanci shiy kəsashi mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Kwələsə. Mbaꞌa gəzanci njasa səəkəshi nihwəti mbəzli ta ngəɗishi lə ɓəni nihwəti shiy dzəkən kwəma jijihi. Ma kə ghəshiy: War nəw kwəma Yesəw gwaꞌa tsəghay, ka nzana mək ta mbəliti ndəw, ə kə məndiy nəw nahwəti kwəma jiji, ka slanti fəꞌyasa, zhini ka santa ngəraꞌwə kaa vəgha, kə ghəshi. Zhini ma kə ghəshi na, ə kə ndəə ndəghwə ghən tsa ci va zəmə shi mahalakə ni lə va sa shi mahalakə ni, mbaꞌa nihwəti shiy diɓa, kə ghəshi. Ma sa favə Pəl kwəma va ki na, na tsaslanaghəshi na zliya na ki.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1:1-14 Pəl səkwə ka Kwələsə, ka mananta ꞌwəsa kaa Hyala ta kwəma shi.

Vəh 1:15-23 Pəl gəzə kaa ka Kwələsə njasa nza Yesəw ka ntsaa taŋamti shi ngati Hyala, mə ghwəmə lə tə hiɗi gwaꞌa. Zhini ghəci dikə tsa mbəzliy nəw gwanashi.

Vəh 2:4-25 Pəl makə ka Kwələsə va zləɓa kwəma mbəzliy ɓananshi shi gəmgəm ni va.

Vəh 3 paꞌ tə vəh 4:1-6 Pəl ɓananshi kwəma kaa ka Kwələsəə dzəkən nzəy tsa ꞌwarꞌwar tsa, lə dzəkən nzəy kwa jipə shi, lə dzəkən nzəy kəy ghyeghyer shi, mbaꞌa nzəy lə mbəzliy nəw ma Yesəw.

Vəh 4:7-18 Kwa kərni gəzə kwəma, mbaꞌa səkwəva.

1

Pəl səkwə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Kwələsə

1 *Yən tsasli na zliya na, yən yən Pəl, ntsa təravə Hyala ta nza ka ndə kwal tsa Yesəw *Kəristəw, ghəy lə zəməmmə Timəte tsasliŋwəy na. 2 Kaa ngəŋwəy ghwəy mbəzli Hyala mbə məlmə ka Kwələsə, ngwarməhiŋəy mbə nəw Kəristəw lə nəfə kwətiŋ. A səkwəŋwəy ghəy, məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Dəmmə Hyala, mbaꞌa ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy.

Pəl mananta ꞌwəsa kaa Hyala, ta ka Kwələsə

3 *Ya hwəmɓa cəꞌwə ghəy Hyala, Dəy Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəwəy, mbə mananta ꞌwəsa ka ghəy nza tə ghwəy. 4 *Sa nzanay, a ghəy favə njasa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Yesəw Kəristəw, lə njasa ɗi ghwəy nihwəti mbəzli Hyala diɓa. 5 *Sa məni ghwəy va tsəghay, sa nzana mbaꞌa ghwəy fəy ghən tsa ghwəy gəzliŋə ta shi mə ghwəmə gwəmati Hyala ta ɓəpəshi na. Ma tə kwataŋata, ghala pətsa tsəhə Kwəma Wəzə na va kataŋ na va ghwəyəy, a məndi niy gəzaŋwəy kwəmaa dzəkən shi fəy Hyala ta ɓəpəshi. 6 *Ava tsəgha pəlivərivata Kwəma wəzə na vaa dzəmbə mbəzli tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa ki. Ya kwəmaɓa na, mbaꞌa mbəzli zhəghəti məhərli shiy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw. Tsəgha na va ghwəy kwərakwə ki. Ya ghala pətsaa gha ghwəy vaa favə kwəmaa dzəkən wəzə hwər tsa Hyala mbaꞌa ghwəy sənay kataŋ tsa ci, ya paꞌ ndatsəy, mbə ghəra sləni na kwəma va mbə nefer ghwəy. 7 *Epafərasə ɓanavəŋwəy na Kwəma Wəzə na va. Madigaŋəy tsa tərəŋw tsa na. Ka ghəra sləni Yesəw Kəristəw nza ghəy li. Ghəciy, lə nəfə kwətiŋ ghəra na sləni Yesəw Kəristəw mbə ghwəy. 8 *Ava ghəci gəzaŋəy na njasa kəətitəŋwəy *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa, ta ɗi nihwəti mbəzli.

9 *Va tsəgha ki, sa favə ghəy kwəmaa dzəkən ghwəyəy, mbə cəꞌwə Hyala nza ghəy tə ghwəy vici va vici va. Ma mbə cəꞌwə ghəy na, ka cəꞌwə Hyala a ghənzə mbəə ciŋwəy shi ɗi na ghwəy mananta, mbaꞌa ndaŋwəy sənata kwəma, ka sənashi ni wəzə ni shiy kwa kwal tsa nzə lə bərci Safə tsa nzə ɗewɗew tsa. 10 *Ghalaɓa kiy, ma nza ghwəy mbay dza kwa kwal tsa Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw njasa dza naa təɓanci. Ya hwəmɓa na, ka məni shi dza naa ɗi. Ka məni shi wəzə ni ghənghən ghənghən. Ka mətsəhə sənata kwəma Hyala kwa kwəma kwa kwəma. 11 *Mbə cəꞌwə ka ghəy nza va Hyala, a ghənzə ndaŋwəy bərci dza kwa bəla gwanata lə bərci mbə shəndəkə tsa nzə, nza ghwəy mbəə səꞌwa kwəma gwanata, ka jihəva paꞌ tə kwa kərni. 12 ꞌWəsa pə ghwəy mananta kaa Dəmmə Hyala lə vəshi. Sa nzana mbaꞌa ghwənantəŋwəy kwal ta kwəmavə na ghwəy bəla ghwəy mbə shi wəzə ni fəy na tə pətsa waŋ tsa mə ghwəmə, kaa ni nzə mbəzli. 13 *Tsəgha na, aa zləghwəkəvərimmə mbə dəvə *ndə jaka tsaa kəsətəmmə lə bərci mbə kwəsli, dza na mbaꞌa fambəmmə mbə dəvə zəghwə nzə ɗi na, nza ghəci mbəə sləkəmmə. 14 Tə mbərkə zəghwə nzə mbəərəkəmmə Hyala va ndə jaka, mbaꞌa pəlatammə kwəma ghwəmmə jikir na.

Gəzə kwəmaa dzəkən Yesəw Kəristəw

15 *A ghwəy sənay kiy ngwarməhiray, ndə tiɓa mbaꞌa mbay nata Hyala lə mətsə ciw. Ma *Kəristəw tsa nay mbəzli va lə mətsə shiy, nja Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə na. Ghəci na Məkaji kən shi ngati Hyala gwaꞌa gwaꞌa! 16 *Sa nzanay, lə Yesəw dəꞌwə ghən tsa ci ngati Hyala ya nimaɓa shiy gwaꞌa gwaꞌa. Shi mə ghwəmə lə ni tə hiɗi shiy gwaꞌa. Shi mbay mətsə ndəə nashi, lə ni mbashi ma naa nashi gwaꞌa. Lə Yesəw tsa va ngati Hyala shi nza bərci və shi dikə dikə ni mə ghwəmə, mbaꞌa shiy sləkəpə, mbaꞌa hyeler, mbaꞌa nihwəti shi ka bərci gwaꞌa. Lə Zəghwə nzə va ngati Hyala shi va gwanashi. Dza na mbaꞌa zlashi mbə dəvə ci, ka shi ci! 17 *Hyala ghwəla ta nga hiɗiy, tiɓa niy nza Yesəw ghala ndimndim. Ava tə mbərkə bərci ci nza shi mənti Hyala ghwəlashi sana. 18 *Ghəci na ghən tsa mbəzliy nəw. Ghəci ꞌwamshi na kwal, mbəzliy nəwəy, nja vəgha ci na ghəshi. Tə mbərkə ci kwəmavə mbəzli yəwən piy. Ghəci na Məkaji tsa Hyala. Ghəci gha Hyalaa zhanakati mbə mbəzliy bəkwəshi. Ɗi naa gəzəy, ghəci na Məkaji tsa kən shiy gwaꞌa gwaꞌa. 19 *Tsəgha ɗi Hyala ta mbə ghən tsa nzə cikəvərivay ya mbə nimaɓa shi məni Zəghwə nzə gwaꞌa. 20 *A Hyala mawti sləka kwəma ta jakəva lə shi ngati na gwanashi, dza kwa Zəghwə nzə. Ma nana kiy, a zərkə kwa jipə nzə lə mbəzli. Ghala məti Zəghwə nzə va vəgha tsəm, ka shikəshi miymiy ci tsahwəy zərkə tsa vaa dzəghwa jipə nzə lə shi mə ghwəmə, mbaꞌa shi tə hiɗi. 21 *Ghwəy kwərakwə kiy ngwarməhiray, kwataŋa na, mbəzli tihə tihə ni, ka pa jaka niy nza ghwəy lə Hyala, va *kwəma jikir naa niy təkə ghwəy mbə nefer ghwəy. Dzəghwa tsəgha sləni ghəra ghwəy niy nza. 22 Nana kiy, a Hyala ghwənikə Zəghwə nzə, mbaꞌa məniy ka ndə ngəri, ta məti. Lə məti ci va sləkamti Hyala kwəma kwa jipə ghwəy li nana. Ma mənti Hyala kwəma va tsəghay, ta mbə ghwəy nza ka mbəzli ɗewɗew ni kwa kwəma nzə, kala kwəma rəɗa rəɗa na dzar kwa ghwəy, kala kama məndi gar ndaŋwəy fəti! 23 *Nanzə kiy, ə pə ghwəy garəŋwəy lə bərci tə kwəma Yesəw va ɓanavə ghwəy nefer ghwəy. Mbaꞌa ghwəy kəsəvə wəzə wəzə njasa ɓanavəŋwəy məndi. Əntaa ghwəy taa zlata nahwəti təkə kwəmaa səəkə ta tsəkwamti na fəy ghwəy va ghən tsa ghwəy gəzliŋə ti ma. Kwəmaa favə ghwəy va ghala pətsaa gəzaŋwəy məndi kwəma Yesəw Wəzə nay, ghənzə na Yəwən kwəma wəzə na gəzancim kaa ya tsamaɓa ndə ci tə hiɗi gwaꞌa. Yənəy, a Hyala təravəɗa ta gəzə kwəma va kaa mbəzli.

Sləni ɓanavə Hyala kaa Pəl ta ghəra mbə mbəzliy nəw Yesəw

24 *Sənzənvay, mbə vəshi nzee lə ngəraꞌwə tsa see tə ghwəy. Ma ngəraꞌwə tsa see tsa tə ghwəy kiy, ə kərnayee ngəraꞌwə tsaa niy tərə mbə sa sahwə *Kəristəw va ta mbəzliy nəw va mənishi ka vəgha ci. 25 *Mbaꞌee mənira ka ndə ghəra sləni mbə mbəzliy nəw Yesəw. Ava tsəgha na sləni ndara Hyala ta məni mbə ghwəy. Ma ɗi na gəzəy, ə ghwənara na ta gəzə kwəma nzə kwa pətsa kəray na kaa mbəzli tə hiɗi gwanashi. 26 *Kwataŋatay mbəmbə niy nza kwəma zəzəti Hyala va ta məni, kala sənata mbəzli. Ma dzəghwa na nana ki na, mbaꞌa cikəvəriy dzəti ngwəla kaa mbəzli nzə ta mbə ghəshiy sənata. 27 *Sa nzanay, ə niy ɗi Hyala canatishi njasa nza shəndəkə tə kwəma nzə va niy ghwəɓəy na tərəŋw tsa ci, ta *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Ma zəzə kwəma ghwəɓəy Hyala va niy nzay, ghənzə na Yesəw Kəristəw tsa mbə nefer ghwəy va sənzənva. Tə mbərkə Kəristəw tsa va fəy ghwəy ghən tsa ghwəy gəzliŋə ta nza li tə pətsa nza shəndəkə tsa Hyala. 28 *Kwəma Kəristəw tsa va na sa gəzə ghəy kaa mbəzli gwanashi ki. Dzəghwa ghəy ka gəzanshi, ka ɓananshi shiy lə məhərli wəzə, ta mbəə nza ya wa ntsaa jakəy lə Yesəw Kəristəw na, mbaꞌa məniy ka ntsaa təhəy kwa kwəma Hyala. 29 *Ava va tsəgha ghəree sləni va, ka mbəz, lə bərci ndara Yesəw Kəristəw va ghəra sləni tərəŋw na mbə ya.

2

1 Sanay, e ɗi ghwəy sənata njasa nza caslakə tsa sləni nzee mbə ghəra nzə tə ghwəy, ghwəy mbəzli ka Kwələsə lə ka Lawədishe, lə ta nihwəti mbəzli ɗaŋaŋ, shiy sənara ma di. 2 *Ma sləni tsəvee va mbə ghəra nzə tsəghay, ta mbə ghwəy nza lə bərci mbə nefer ghwəy gwanaŋwəy, ta jakəti ghən tsa ghwəy ka ɗiva ghwəy kwa jipə ghwəy. E ɗi ghwəy kwəmavə məhərliy sənata kwəma Hyala wəzə wəzə tərəŋw, ta mbə ghwəy sənata kwəmaa niy ghwəɓəy Hyala va. Kwəmaa niy ghwəɓəy na vay, ghənzə na Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci. 3 *Kəristəw tsa vay, mbə mbələyvata sənata kwəma wəzə na lə məhərli wəzə na. Ghəci kəətimmə na, ta sənata zəzə kwəma Hyala gwaꞌa. Ya wa shi ɗi ndə sənashiy dzəkən Hyalay, aa taa kəsashi və. Ma shi vay, shiy gwəramti wəzə na ghəshi.

4 *Sa wana gəzaŋwəy ya kwəma va tsəghay, vantaa tsahwəti ndə dzaa ghavəə ngəɗəhwəŋwəy lə tsəhwəli ci, va nəw kwal Hyala. 5 *Ya tsəgha nzee kərakə lə ghwəy sənzənvay, tə pətsa kwətiŋ tsa na məhərli ghwəmmə. Lə vəshi nzee mbə nəfə tsee tərəŋw, sa nzana mbaꞌee favə njasa ghəra ghwəy sləni ghwəy lə kwal, zhini mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy wəzə wəzə kaa Yesəw Kəristəw.

A ghwəmmə kwəmavə piy tsa ꞌwarꞌwar tsa mbə Yesəw *Kəristəw

6 Njana nzana mbaꞌa ghwəy zləɓavə Yesəw Kəristəw, ka Ntsaa sləkəŋwəyəy, jakəjakə pə ghwəy li mbə nzəy tsa ghwəy. 7 *Garəŋwəyəm lə bərci tə Yesəw tsa va, njasa ka fə vaa tsəhə hililiŋə nzəə dzəmbə hiɗi təɗəm ta garə ti shi. Ɓanavəm piy tsa ghwəy kaa Yesəw Kəristəw mbə nzəy tsa ghwəy gwanay. Mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa ngəci, njasa niy ɓanavəŋwəy mbəzliy ɓəniŋwəy kwəma Hyala va. Ka mananta ꞌwəsa tərəŋw ya hwəmɓa kaa Hyala.

8 *A ngwarmərə, məni tə ghwəy məhərli wəzə, vantaa tsahwəti ndə dzaa ngəɗitəŋwəy lə papala sənashi nihwəti kwemer, kwemer dzərvə dzərvə ni, kala ghən ti shi. Ma kwemer shi vay, kwəma jijihishi na, zhini kwemer va diɓay, ta mbəreketi, lə kihə hyeler na ghəshi. Dzar kwa Kəristəw səəkə ghəshiw. 9 *Əntaa ghwəy dzaa zləɓa kwəma shi ma, A na ni Hyala shiy gwanashiy, mbə vəgha Yesəw Kəristəw na ghəshi. 10 Səvəri mbə jakəva tsa ghwəy lə Yesəw Kəristəw tsa va kiy, a ghwəy kwəmavə shiy gwanashi, cesl cesli. Yesəw Kəristəw sləkə na shi nza bərci və shi, lə hyeler tə hiɗi gwaꞌa.

11 *Kwataŋay, a Hyala niy gəzanshi kaa *ka Zhəwifə ta *sla fəꞌyasa, nza mbəzli mbəə sənashi, mbəzli nzə na ghəshi, kə məndi. Ma ghwəy ghwəy shiy jakəŋwəy va lə Yesəw Kəristəwəy, aa manati shiy tə ghwəy kwərakwə, nza ghwəy mbəə sənay, mbəzli nzə nza ghəy, pə ghwəy. Lə dəvə ndə ngəri mənti na shi va kiw. Yesəw Kəristəw mənti shi na. Shi mənti na vay, ə mbəlantəŋwəy na səvəri mbə dəvə *kwəma jikir na, kala məni mazə ghənzəə dzəkən ghwəy ghwəla. 12 *Ghala pətsa məniŋwəy məndi *bateməy, njasa nzana mbaꞌa məndi laghwaŋwəy kwa hiɗi lə Yesəw na. Njasa zhakatiy Yesəw va mbə mətiy, tsəgha zhakatiŋwəy ghwəy kwərakwə. Sa nzana, mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Hyalaa zhanakati Yesəw va sati mbə mətiy, a bərci və ta mbay zhanakatəŋwəy kwərakwə. 13 *Kwataŋay, nja mbəzliy bəkwəshi niy nighəŋwəy Hyala, va kwəma ghwəy jikir na. Mbəzliy nəw ma Hyala niy nza ghwəy, niy slaslamti fəꞌyasa ghwəyəw. Nana kiy, a Hyala zhanakatəŋwəy mbə məti, a ghwəy kwəmavə piy tsa kataŋ tsa mbə Yesəw Kəristəw. Dzəghwa Hyala mbaꞌa pəlay jikir tsaa məni ghwəmmə mbə nəfə tsa nzə gwaꞌa gwaꞌa. 14 *A ghwəmmə sənay, kwataŋay, a ngwəvə Hyala niy nza kən ghwəmmə, tə sa nəwti ma ghwəmmə *kwəma pəhəti na. Ma nana kiy, a Hyala ɓəhwə kwəma ghwəmmə va jikir na, mbaꞌa fakən kən Yesəw Kəristəw ghala daŋwati məndi vaa dzəti tsəm tə ghwəmmə. Ava tsəgha ɓanti na fəti kən ghwəmmə ki. 15 *Ghala vəghwə tsa məti Yesəw va vəgha tsəməy, a Hyala təɗanakən bərci kaa hyeler lə shi nza bərci və shi gwaꞌa. Dza na mbaꞌa pəmətishi kwa kwəma nzə nja mevivi. Mbaꞌa ꞌwəshamtishi kwa kwəma mbəzli gwaꞌa, ka panavəshi haꞌwə.

16 *Njana nzana tsəgha ghənzə kiy, əntaa ghwəy taa zləɓa ndəə sləkəŋwəy ka slaŋwəy ngwəvə va shi zəmə ghwəy, ya va shi sa ghwəy ma. Ka zləɓa ghwəy ndəə slaŋwəy ngwəvə ya va makwaghwa yəwən tir, ya va *vici dəkəva ma. 17 *Ma kwəma niva shiy gwanashiy, nja məcakwə shiy dzaa səəkə fəyshi Hyala tsəgha, ta mbəə canshi kwəma kaa mbəzli. Ma na kataŋ na kwəma ɗi shi vaa canshi kaa mbəzli kiy, ghəci na Yesəw Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci. 18 *A nihwəti mbəzli tiɓay, ə kə ndə zhəghəti ghən tsa ci jəwə, ka sa ngəraꞌwə kaa vəgha ci, ka tsəfəkwə kwa kwəma ka kwal Hyala, kə ghəshiy ni. Gəla mbəzli vay, əntaa ghwəy zləɓa ghəshiy ɓəŋwəy fəti ma. War lə shi nashi ghəshi kwa shiw ka ghəshiy vəshi, Hyala ciŋəy na shi va kwa shiw, kə ghəshiy ni. War ka kəli ghən tsa shi gəm tsəgha. Ka zəzə war dzəkən shi tikə tə hiɗi. 19 *Ghəshiy, jakəjakə na ghəshi lə Yesəw Kəristəw ghəci mazə tsa shi ghwəlaw, Yesəwəy, nja ghən na, ma mbəzliy nəwəy, vəgha ci. Mbəzliy jakəshi lə Kəristəwəy, və kwəma ghəshi bərci. Tə mbərkə ghəci jakəshi ghəshi lə nəfə kwətiŋ. Ava tsəgha kəli ghəshi dza kwa kwəma kwa kwəma kwa kwal Hyala, njasa ɗi Hyala ki. A Kəristəw jakəti mbəzli ci ta mbə ghəciy nza li shi kwətiŋ, njasa ka dəghesler tə vəgha ndə vaa tsəəɓəshi ka ndə kwətiŋ lə bəlititi.

Ma ntsaa mətiy lə Kəristəwəy, ka sləkəvə shi tə hiɗi ghwəlaw

20 *A ngwarmərə, a ghwəy sənay kiy, mbəzliy bəkwəshi kwasəbə *Kəristəw nza ghwəy gwanaŋwəy. Va tsəgha na kiy, ka mbay hyeler lə mbəreketiy sləkəŋwəy ghwəlaw. Ya sa nzana tsəgha ghənzə kiy, tawa zhini ghwəy zhəmbəŋwəy mbə məni shiy nja mbəzliy sənay ma Yesəw diɓa kia? Wa shiy mənishi va, zhaŋwəy ghwəy zhəmbə nəw kwəma jijihiŋwəy, diɓa kia? Tawa zləɓa ghwəy məndiy gəzaŋwəy gəla shi nə məndi va. 21 *Shi tsaꞌ ni vay, əntaa gha ɓəshi ma. Əntaa gha dzəghə nini ma. Əntaa gha dapə nini lə dəvə gha diɓa ma, kə məndia? 22 Gəla kwəma jijihi vay, dzəkən shiy dzaa kərəshi sa ka məndiy ghərahwə sləni li shi gəzə ghəshi kwəma. Ndə ngəri zəzəvəshi na ta ɓənishi kaa mbəzli. 23 Ta na navay, mbaꞌa kə ndəə nighə kwəma va na, nja kwəmaa səəkə mbə sənata kwəma ka naa nza. Sa nzanay, ə gəzə na kaa mbəzli a ghəshi jihəvaa dzəmbə cəꞌwə Hyala, ka zhəghəti ghən tsa shi jəwə, ka sa ngəraꞌwə kaa vəgha shi. Shi va gwanashi e gəzaŋwəyəy, ka dza ghəshiy kəətitəŋwəy ta mbay ghwəy zhini ghən kaa shi jikir ni maw vəgha ndə ngəriw.

3

1 *Ghwəy kiy, a ghwəy sənay mbəzli zhanakati Hyala sati mbə məti kwasəbə Yesəw Kəristəw nza ghwəy. Va tsəgha na kiy, ta shi mə ghwəmə pə ghwəy fə ghən. Shi vay, tə pətsa nza Yesəw Kəristəw ghəshi. Məɓa nzəyəy na tə dəvə kwa bəzəmə Hyala. 2 *War dzəkən shi mə ghwəmə pə ghwəy zəzə ya hwəmɓa. Ka zəzə ni tə hiɗi ghwəy ma. 3 *A ghwəy sənayəy, mbəzliy bəkwəshi nza ghwəy. Dzəghwa Hyala mbaꞌa mbələyŋwəy piy tsa ghwəy jakə lə Kəristəw. 4 *Yesəw Kəristəw na piy tsa ghwəy kataŋ tsa. Sa ka na zhəkəy, ta səəkə dza ghwəy dza li gwanaŋwəy kwərakwə lə shəndəkə tsa ci.

Nzəy tsa kwataŋa lə nzəy tsa ꞌwarꞌwar tsa

5 **Ghənzə tsəgha kiy, kərakə pə ghwəy fəy məni shi tikə tə hiɗi ni gəmgəm ni. Mbaꞌa ghəshi mənishi nja shi bəkwə bəkwə ni mbə piy tsa ghwəy. Kərakə pə ghwəy lə ghwərghwər, lə məni kwəma rəɗa rəɗa na, mbaꞌa məni shi haꞌwə haꞌwə ni, lə maw shi gəmgəm ni, mbaꞌa məni mətsə. Sa nzanay, məni mətsə ta shiyəy, ghala mbə lə ta mbəriw. 6 *Tə mbərkə shi gəmgəm ni va gwanashi məməni mbəzli dza Hyalaa ɓakən nəfə kən mbəzliy ɗi ma fəti ta kwəma nzə va ki. 7 *Kwataŋa kiy, tsəgha niy nza ghwəy nja mbəzli va kwərakwə ki. Kwəma jikir na mbə vəgha ghwəy niy sləkəŋwəy na.

8 *Nana kiy, zlashim shi jikir ni va, ka sati nəfə tsa ghwəy ma, ka ɓə nəfə ghwəy dzəkən mbəzli ma, ka məni ndərəm ghwəy ma, ka tsəərə mbəzli ghwəy ma, ka gəzə kwəma haꞌwə haꞌwə na ghwəy səkwa tə miy tsa ghwəy ma. 9 *Ka slasla dzərvə ghwəy kaa ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy ma. Sa nzanay, a ghwəy zlay nzəy tsa ghwəy niy nzəy ghwəy kwataŋa, lə shiy niy məni ghwəy gwaꞌa. 10 *A ghwəy kwəmavə nzəy tsa ꞌwarꞌwar tsa nana, Hyala ndaŋwəy na. Ma nzəy tsa ꞌwarꞌwar tsa vay, Hyala ka naa gwəma njasa səəmə vici, nza ghwəy mbəə nza nja ghənzə, ghənzə saa ngati nzəy tsa ꞌwarꞌwar tsa va, zhini mbaꞌa ghwəy sənata wəzə wəzə.

11 *Ava va tsəgha nzana nana kiy, shiy tiɓaa tihəvəri *ka Zhəwifə lə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifəw. Shiy tiɓaa tihəvəri mbəzliy *slanti fəꞌyasa lə mbəzliy slanti maw. Ya mbəzliy tsəhwəlishi ma, lə niy məni kwəma nja mbəzli mbəradzəy, shiy tiɓaa tihəvərishiw. Ya mbəzli paꞌpa ni, lə ni ya ya niy, shiy tiɓaa tihəvərishiw. War *Kəristəw kwətiy na ntsa dikə tsa kən shi. Ghəci sa mbə nefer ni ci mbəzli gwanashi. 12 *Mbəzli Hyala nza ghwəy, sa tsəhavəŋwəy na, tə sa ɗitəŋwəy na. Ghənzə tsəgha kiy, məniŋwəyəm ka mbəzliy zhəhwər ta nihwəti mbəzli. Ka məni wəzə kaa mbəzli, ka kəli ghən tsa ghwəy ghwəy ma, wəzə kə hwər tsa ghwəy, ə pə ghwəy səꞌwa kwəma. 13 *Səꞌwa pə ghwəy səꞌwa kwəma kwa jipə ghwəy. Mbaꞌa kə ndə məntəŋwəy kwəmay, pəlayəm mbə nəfə tsa ghwəy. Ya hwəmɓay, pəlatam kwəma mbə nefer ghwəy kwa jipə ghwəy, njasa pəlataŋwəy Ndə sləkəpə va na ghwəy mbə nəfə ci kwərakwə. 14 *Dzəkən shi va gwanashi kiy, mətsahakənəm ɗi, sa nzanay, ɗi na saa dzaa jakətəŋwəy ka mbəzli kwətiŋ. 15 *Zlayəm kwal kaa zərkə tsa ndaŋwəy Yesəw Kəristəw va a ghəci nighəə dzəkən nefer ghwəy. Sa nzanay, ta nza ghwəy ka ndə kwətiŋ harvəŋwəy Hyala gwanaŋwəy, lə ta mbəə nza mbə zərkə tsa va. War ꞌwəsa pə ghwəy mananta ya hwəmɓa. 16 *Zlatanavəm kwal kaa kwəma Kəristəw a ghənzə təhayŋwəy nefer ghwəy tərəŋw. Ɓənim kwəma Hyala kwa jipə ghwəy, gəzəm kwəma kaa ghən tsa ghwəy, lə sənata kwəma mbə wəzə, lə məhərli wəzə na. Manantam ꞌwəsa kaa Hyala kwa cəm, lə nefer ghwəy gwanashi. Ka fal slən tsa nzə lə cemer kwa Zliya Hyala, ka ndəgha waza, ka fal lə cemer dza Safə tsa nzə ɗewɗew tsaa ciŋwəy. 17 Ya wa kwəma məni ghwəy, lə na gəzə ghwəy gwaꞌay, lə slən tsa Ndə sləkəmmə Yesəw kə taa nza. Manantam ꞌwəsa kaa Dəmmə Hyala mə ghwəmə lə slən tsa ci diɓa.

Njasa dza nzəy tsa mbəzliy nəw Hyala təɓə kwa jipə shi

18 *Favə tə ghwəy, ghwəy ghwəy miꞌiy, ɗim fəti va zhər ghwəy njasa təɓə miꞌiy jakəshi lə Ndə sləkəmməə məni.

19 Ghwəy ghwəy zhər diɓay, ɗi pə ghwəy ɗi miꞌi ghwəy wəzə. Əntaa ghwəy nza ghyanakə mbə nzəy tsa ghwəy li shi ma.

20 Ghwəy ghwəy ndərazhi ɓay, fam kwəma, ya namaɓa va mətikwəkwər ghwəy. Ava kwəma ɗi Ntsaa sləkəmmə ghwəy məni.

21 Ghwəy ghwəy didihi ɓay, əntaa ghwəy dzaa ɓə nefer ndərazhi ghwəy sati ma. Vantaa vəgha shi dzaa mətita mbə kwəma dza ghəshiy məni.

22 Ghwəy ghwəy mevivi diɓay, ɗi pə ghwəy ɗaŋshi fəti kaa mbəzliy sləkəŋwəy ya mbə namaɓa sləni gwaꞌa. Əntaa ghwəy dzaa jihəva ta ghəra sləni war ghala pətsa ka ghəshiy nza tiɓa, ta mbə ghəshiy falŋwəy gwaꞌa tsəgha ma. Ə pə ghwəy məni sləni ghwəy lə nəfə kwətiŋ. Sa nzanay, va Ntsaa sləkəmmə hazləni ghwəy. 23 Ya wa sləni ghəra ndəy, lə nəfə kwətiŋ kəə ghəra. Njasa nzana kaa Ndə sləkəmmə Yesəw ghəci ghəra. Ka ghəra ghəci njasa nzana kaa ndə ngəri ma. 24 *A ghwəy sənay kiy, Yesəw Ntsaa sləkəmmə dəꞌwə ghən tsa ci dza naa waŋwəy zhəmə ghwəy. Shi wəzə ni fənəy na mə ghwəmə kaa mbəzli ci dza naa ɓəŋwəy. Kaa Yesəw *Kəristəw ghəci dikə tsa ghwəy ghəra ghwəy sləni va. 25 *Ma ntsaa dzaa mənti *kwəma jikir na naci kiy, ta kwəmavə zhəmə jikir tsa mənti na va dza na. Ka dza Hyalaa təra ghalaa dzəghwa mbəzli mbə sla ngwəvə nzəw.

4

1 *Kaa ngəŋwəy gəzee kwəma na, ghwəy ghwəy mbəzliy sləkə mevivi. Kəsəvəm mevivi ghwəy lə kwal tsa kataŋ tsa, lə nəfə tsa wəzə tsa pə ghwəy nzəyŋwəy li shi. Sənay tə ghwəy, a Ntsaa sləkəŋwəy tiɓa mə ghwəmə kwərakwə, pə ghwəy.

Kwa kərni gəzə kwəma Pəl

2 **A ngwarməhira, ə pə ghwəy cəꞌwə Hyala ya hwəmɓa, Əntaa ghwəy dali va məni ꞌwəsa tsa ghwəy kaa ngəta mbə cəꞌwə ma. 3 *Ghala pətsa ka ghwəy nza mbə cəꞌwəy, cəꞌwə tə ghwəy Hyala tə ghəy kwərakwə, nza Hyala mbəə mətsəhə ghwəniŋəy kwal ta gəzə kwəma nzə ghəy kaa mbəzli. Ta mbə ghəy canakəvəri kwəmaa niy ghwəɓəy Hyala mbə *Kəristəw dzəti ngwəla kaa mbəzli. Tə mbərkə kwəma va nzee kwa fərshina sənzənva. 4 *Cəꞌwəram Hyala, a ghənzə ɓəra bərciy gəzəkəvəri kwəma va paꞌi paꞌi kaa mbəzli, njasa təɓə na yən gəzə.

5 *Lə məhərli wəzə na kə nzəy tsa ghwəy mbə mbəzliy nəw ma Yesəw Kəristəw. War kwəmavə ma ghwəy vəghwə ya hwəmɓay, əntaa ghwəy zlay kəətishi ma. 6 *Mbaꞌa pə ghwəy gəzanshi kwəmay, kwəma wəzə na kə dzaa səvəri mbə miy tsa ghwəy, gar tsəꞌwəta mbə nefer shi. Sənay tə ghwəy njasa ka ghwəy zləɓanci kwəma wəzə kaa ntsaa dzaa ɗəw kwəma va ghwəy.

Kwa kərni səkwəpə tsa Pəl

7 *A ngwarməhira, ta ghwəniŋwəy zəməmmə Tishikə dzee. Zəməmmə tsa ɗee, ghəy li ghəra na sləni kaa Ndə sləkəmmə Yesəw kwa zəərə kwətiŋ na. Lə nəfə kwətiŋ ghəra na sləni va. Ghəci dza naa gəzaŋwəy kwəma taree njasa nza na gwaꞌa gwaꞌa. 8 Va tsəgha ghwənee kaa ngəŋwəy, a ghəci gəzaŋwəy njasa nza nzəy tsa ghəy tikə. Nza ghwəy mbəə kwəmavə bərci mbə nefer ghwəy. 9 *Ghəshi lə ꞌWəneshim, tsahwəti zəməmmə tsa ɗi ghwəmmə dza naa dza. Ma ghəci kwərakwəy, ntsaa kəsəvə sləni Yesəw bekir dəvə ci na. Ntsaa səəkə mbə məlmə ghwəy na. Ghəshi dza naa gəzaŋwəy kwəma tikə, ya namaɓa nzə gwaꞌa.

10 *Mbə səkwəŋwəy na Aristarkə, ntsa nza ghəy li tikə kwa fərshina sənzənva. Mbə səkwəŋwəy na Markə, ntsa nza kar Barnabasəə kwəy məmə li. Sa ka na tsəhəy vəgha ghwəyəy, kaꞌwəti tə ghwəy wəzə, njasa niy gəzaŋwəy ya va. 11 Mbə səkwəŋwəy na Yesəw tsa har məndiy Zhəsətəsə kwərakwə. Mbə *ka Zhəwifəə ɓanavə nefer shi kaa Hyalay, war mbəzli mahkan ni va na shiy ghəra sləni lə ya, ta gəzə kwəmaa dzəkən sləkə tsa sləkə Hyala mbəzli. Ghəshi dəpətəra na nəfə tsee.

12 *Mbə səkwəŋwəy na Epafərasə, ntsaa səəkə mbə məlmə ghwəy diɓa. Ndə ghəra sləni tsa Yesəw *Kəristəw na. Mbə cəꞌwə Hyala ka naa nza tə ghwəy tərəŋw ya hwəmɓa, nza ghənzə mbəə garətəŋwəy kwa kwal tsa nzə wəzə wəzə, kala kwəfəghə ma ghwəy. A ghwəy mbəə nza ka mbəzli təhə təhə ni kwa kwal tsa nzə. Mbaꞌa ghwəy sənashi shi ɗi Hyala wəzə, nza ghwəy mənishi. 13 Yən dəꞌwə ghən tseyey, e sənay njasa tsəva na mbə sləni tərəŋw ta kəətiŋwəy ghwəy lə mbəzli ka Lawədishe, mbaꞌa ka Hyerapəlisə. 14 *Mbə səkwəŋwəy na madigammə Ləwka tsa ɗi ghwəmmə, dəkwətər tsa ghwəmmə, mbə səkwəŋwəy na Demasə kwərakwə.

15 *Səkwətəŋəy tə ghwəy ngwarməhimmə mbə nəw Yesəw mbə məlmə ka Lawədishe. Zhini mbaꞌa ghwəy səkwəti Nimfa diɓa, lə mbəzliy ɓasəva ta cəꞌwə Hyala kəghi tsa nzə gwaꞌa. 16 Ma sa ka ghwəy jangamti zliya na gwaꞌay, nza ghwəy vəlanavəshi kaa mbəzliy nəw Yesəw Kəristəw mbə məlmə Lawədishe, nza ghəshi jangəti kwərakwə. Sa ka ghəshi vəlikəvəŋwəy na shi va tsaslanaghəshee kwərakwə ɓa na, nza ghwəy zhiniy jangəti. 17 *Gəzancim kaa Arshipə a ghəci məni məhərli, ta mbə ghəciy ghəra sləni fanambə Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw va mbə dəvə ci lə kwal tsa nzə.

18 *Yən yən Pəl kiy, avanɗaa tsasli kwəma na dzəghwa tikə lə dəvee, ta səkwəŋwəy. A səkwəŋwəy ya. Əntaa ghwəy zamti ghən ta nza tsa nzee tsa kwa fərshina ma. Nza ghwəy nza ki, nza Hyala məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə.

* 1:1 1:1 Ndə kwal tsa Yesəw:Gal 1:1

* 1:3 1:3 Ef 1:16; 1Tes 1:2-3

* 1:4 1:4 Ef 1:15

* 1:5 1:5 1Pi 1:3-4; Ef 1:13

* 1:6 1:6 SləniKY 2:41; Rm 1:13; 1Tim 3:16

* 1:7 1:7 Epafərasə: 4:12; Flm 23

* 1:8 1:8 1Kwər 8:1

* 1:9 1:9-10 Ef 1:17; Flp 1:9

* 1:10 1:10 Ef 4:1; 2:10; Flp 1:27

* 1:11 1:11-12 Rm 5:2; Ef 1:18

* 1:13 1:13-14 Zhŋ 5:18; Lk 22:53; SləniKY 26:18; Ef 1:6, 7, 21; 2:2; 6:12

* 1:15 1:15 Zhŋ 1:18; 2Kwər 4:4; 1Tim 6:16; Ebr 1:3

* 1:16 1:16 1:13; Zhŋ 1:3, 19; 1Kwər 8:6; Ebr 1:2

* 1:17 1:17 Zhŋ 1:1; 8:58

* 1:18 1:18 ghəci na ghən tsa mbəzliy nəw: 2:19; 3:15; Ef 1:22-23; ghəci na məkaji tsa kən shiy gwanashi: SləniKY 4:2; 26:23; 1Kwər 15:20; ShiZhŋ 1:5

* 1:19 1:19 2:9-10; Zhŋ 1:16; Ef 1:23

* 1:20 1:20 Rm 3:25-26; Ef 1:9-10, 21; 2:13-16

* 1:21 1:21-22 Rm 5:10; Ef 2:12-13; 5:27

* 1:23 1:23 2:7; Ef 3:17; 1Tim 3:16; Ebr 3:6

* 1:24 1:24 2Kwər 1:5; 11:23-29; Ef 3:13

* 1:25 1:25 Ef 3:1-3

* 1:26 1:26-27 2:2; 4:4; Ef 3:6

* 1:27 1:27 shəndəkə: 3:4; Rm 5:2; Ef 1:18

* 1:28 1:28 Ef 4:13

* 1:29 1:29 Ef 3:20; Flp 4:13

* 2:2 2:2 1:26-27; Ef 5:2

* 2:3 2:3 Fir 2:4-5; 1Kwər 1:24, 30; Ef 3:19

* 2:4 2:4 2:8; Rm 16:18

* 2:5 2:5 1Kwər 5:3

* 2:7 2:7 1:23

* 2:8 2:8 1Tim 6:20

* 2:9 2:9-10 1:19; 2:15, 20; Ef 1:21

* 2:11 2:11 Ef 2:11

* 2:12 2:12 3:1; Rm 6:3-4; Ef 1:19-20; 2:6

* 2:13 2:13 Ef 2:1, 5

* 2:14 2:14 Ef 2:15-16; 1Pi 2:24

* 2:15 2:15 2:9-10

* 2:16 2:16 Rm 14:1-6

* 2:17 2:17 Ebr 8:5

* 2:18 2:18 Ef 1:21

* 2:19 2:19 1:18; Ef 4:16

* 2:20 2:20 2:9-10; Gal 4:3-5, 9

* 2:21 2:21-22 Ezay 29:13; Mt 15:9; 1Tim 4:3; Ebr 13:9

* 3:1 3:1 2:12; Ef 1:20

* 3:2 3:2 Mt 6:33

* 3:3 3:3 Rm 6:4; 2Kwər 5:14

* 3:4 3:4 Gal 2:20; Flp 1:21; shəndəkə: 1:27; Flp 3:21; 1Kwər 15:43; 1Zhŋ 3:2

* 3:5 3:5-8 Gal 5:19-21

* 3:5 3:5 Rm 6:6, 11; Gal 5:24; Ef 4:19; 5:3

* 3:6 3:6 Ef 5:6

* 3:7 3:7 Rm 1:18; Ef 5:8

* 3:8 3:8 Ef 4:29; 5:4

* 3:9 3:9 Ef 4:22, 25

* 3:10 3:10 Ghava 1:26-27; Ef 4:24

* 3:11 3:11 2:11; Gal 3:28; 1Kwər 12:13

* 3:12 3:12-15 Ef 4:2-4

* 3:13 3:13 Ef 4:32

* 3:14 3:14 Ef 5:2

* 3:15 3:15 1:18, 20; 2Kwər 13:11; Ef 1:23; 4:4

* 3:16 3:16-17 Ef 5:19-20; Ebr 13:15

* 3:18 3:18–4:1 Ef 5:21–6:9

* 3:24 3:24 Ef 6:8

* 3:25 3:25 Zhk 2:1

* 4:1 4:1 SləniTaH 25:43

* 4:2 4:2-4 Rm 15:30; Ef 6:18-19

* 4:2 4:2 Flp 4:6; 1Tes 5:17

* 4:3 4:3 Rm 15:30

* 4:4 4:4 1:26

* 4:5 4:5 Ef 5:16

* 4:6 4:6 Ef 4:29; 1Pi 3:15

* 4:7 4:7 Tishikə: Ef 6:21-22

* 4:9 4:9 ꞌWəneshim: Flm 10-12

* 4:10 4:10 Aristarkə: SləniKY 19:29; 27:2; Flm 24; Markə: SləniKY 12:12

* 4:12 4:12 Epafərasə: 1:7; Flm 23

* 4:14 4:14 Ləwka: 2Tim 4:11; Flm 24; Demasə: 2Tim 4:10

* 4:15 4:15 Lawədishe: ShiZhŋ 3:14

* 4:17 4:17 Arshipə: Flm 2

* 4:18 4:18 1Kwər 16:21; Ef 1:1; 3:1

1 Tesalənikə

1

2

3

4

5

Kwa taŋa zliya tsasliti Pəl kaa ka

Tesalənikə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ghala pətsa tsasli Pəl zliya nay, ghəci mbə məlmə Kwərintə na, mbə wə kwa baka wə ci. Kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Tesalənikə, tə hiɗi ka Masedəwan, ndəkwə ndəkwə lə məlmə Filipə tsasli na zliya na. Kwataŋay a Pəl niy ghərahwə sləni mbə məlmə Tesalənikə va. Mbaꞌa niy gəzanshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli mbəɓa, mbaꞌa ghəshi mənishi ka mbəzliy nəw Yesəw Kəristəw ki. Ma ləy hwəm ki na, dza *ka Zhəwifə mbə məlmə va ka hərhə va Pəl, mbaꞌa ghəshi təhamti ki. A ghwəy dzaa kəsay nəwər tsa va mbə zliya ka kwal Yesəw vəh 17:1-14. Ma na Pəl naci kiy, niy kərəta zəzə kwəma ciy dzəkən mbəzliy nəw Kəristəw mbə məlmə vaw. Va tsəgha ghwənay na Timəte ta dza ta kəətishi. Ma sa zhəghəkəvay Timəte na, mbaꞌa gəzanci kaa Pəl dzəkən nzəy tsa mbəzli va. Kala shiy səəti məhərli shi tiɓa ya tsəgha sahwə ghəshi ngəraꞌwə. Sa favə Pəl kiy, ma tsaslanaghəshi na zliya na ki.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 paꞌ tə vəh 3 Pəl mbə fal mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Tesalənikə sa garəshi ghəshi jarjar kwa kwal Hyala, ya tsəgha na ghəshi mbə sa ngəraꞌwə. Mbaꞌa gəzanshi diɓa njasa mawti na dza ta kwəmay li shi.

Vəh 4:1-12 Pəl mətsahanshi bərci kaa ka Tesalənikə nza ghəshi dza kwa kwəma kwa kwəma lə nəw kwal tsa shi va wəzə. Nza ghəshi nzəy shi wəzə ɓa.

Vəh 4:13 paꞌ tə vəh 5:1-11 Pəl gəzanshiy dzəkən səəkə tsa Yesəw ta ɓasə mbəzli ci.

Vəh 5:12-28 Kwa kərni gəzə kwəma Pəl, mbaꞌa səkwə ka Tesalənikə.

1

Səkwəpə

1 *Yən yən Pəl, mbaꞌa Shilasə, mbaꞌa Timəte, tsasli na zliya na, kaa mbəzliy nəw Yesəw *Kəristəw mbə məlmə Tesalənikə. Səkwəə səkwəŋwəy ghəy ghwəy mbəzli Didi Hyala, lə shi Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw. Məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Hyala, mbaꞌa ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy!

Njasa nza nzəy tsa ka Tesalənikə lə njasa ɓanavə ghəshi nefer shi kaa Yesəw

2 *Ya hwəmɓa cəꞌwə ghəy Hyalay, mbə cəꞌwə ka ghəy nza tə ghwəy kwərakwə. War mbə mananta ꞌwəsa ka ghəy nza ta kwəma ghwəy gwanaŋwəy. 3 *Tsəhəŋəy ma ghəy kwa kwəma dəmmə Hyalay, war mbə zəzə ka ghəy nzaa dzəkən sləni wəzə na ghəra ghwəy tə sa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Hyala, lə dzəkən jihə tsa jihəva ghwəy ta sləni va, sa ɗi ghwəy Yesəw Kəristəw, zhini ka zəzəə dzəkən fə tsa fəy ghwəy ghən tsa ghwəy gəzliŋə tərəŋw ta Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw. 4 *Ghwəy ghwəy mbəzli ɗiti Hyala niy ngwarməhiŋəyəy, a ghəy sənay Hyala təravəŋwəy na ta mbə ghwəy nza ka mbəzli nzə. 5 *Ghala pətsaa gəzaŋwəy ghəy va Yəwən kwəma wəzə nay, niy mənta na nja kwəma ka ndə vaa gəzə lə miy gwaꞌa tsəghaw, lə bərci mbə, ka ghəra sləni *Safə tsa Hyala mbə ghəy niy gəzə ghəy kwəma, mbaꞌa ghəy niy sənay wəzə wəzə, kwəma kataŋ na sa gəzə ghəy va, pə ghəy. A ghwəy sənay ya nzəy tsa ghəy njasa niy nzana, ghala pətsaa nza ghəy mbə ghwəy, ta mbəə kəətiŋwəy niy nzəy ghəy gəla nzəy tsa va.

6 *Sa dza ghwəy kiy, mbaꞌa ghwəy nəwvə səəbə ghəy, lə sa Ntsaa sləkəmmə. Ghala pətsaa zləɓavə ghwəy kwəma Hyalay, tərəŋw niy sahwə ghwəy ngəraꞌwə. Ya tsəgha nzə kiy, a Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa niy ndaŋwəy vəshi dalala ta kwəma va. 7 Mbə kwəma va tsəgha kiy, mbaꞌa ghwəy məniŋwəy ka mbəzliy ci kwal tsa wəzə tsa kaa mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Masedəwan lə shi ka Akay gwaꞌa. 8 *Ava war tə mbərkə kwəma ghwəy pəlivərivata kwəma Ntsaa sləkəmməə dzəmbə mbəzli ɗaŋ. Kwataka tə hiɗi ka Masedəwan lə ni ka Akay na gwaꞌa tsəghaw. Ya paꞌ kwəmaɓay, a mbəzli favə njasa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Hyala. Sa nzana gwaꞌa mbəzli favə kwəma va kiy, nahwəti kwəma tiɓa ghwəla gar zhini ghəy mətsahanshiw. 9 *Ghəshi dəꞌwə ghən tsa shi ka naa sla kwəma ghwəy. Ka gəzə njasaa niy kaꞌwətəŋəy ghwəy ghala pətsaa nza ghəy mbə məlmə ghwəy, ka gəzə njasa zlay ghwəy kwəma ta mbəreketi mbaꞌa ghwəy zhəghanavə nefer ghwəy kaa Hyala, ka ghəranta sləni ghənzə Hyala kataŋ na, kwa ɓəpə piy. 10 *Sa zlay ghwəy ta mbəriy, dzəghwa ghwəy ka ndəghə zhəkə tsa Zəghwə nzə va dzaa səəkə mə ghwəmə. Zəghwə nzə vay, ghəci na Yesəw tsa zhanakati Hyala va mbə məti. Ghəci mbəlantəmmə na va *kwəma jikir na, nəghətaa Hyala dzaa ɓə nəfəə dzəkən ghwəmmə ghala ngwəvəə dza vaa səəkə.

2

Njasa ghərati Pəl sləni Hyala mbə məlmə Tesalənikə

1 *A ngwarməhiŋəy, ya ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəyəy, a ghwəy sənay, tsəhə tsa ghəy va mbə ghwəyəy, gəməy niy nza naw, pə ghwəy. 2 *A ghwəy sənay, maɗi ghəy tsəhə mbə ghwəyəy, a ghəy sahwə ngəraꞌwə mbə məlmə ka Filipə, ka tsəərəhwəŋəy məndi. Saa tsəhəŋəy ghəy mbə ghwəyəy, war ghwəlashi niy nza ka ɗi ma kwəma ghəy ɗaŋ. Dzəghwa Hyala mbaꞌa fambəŋəy bərci mbə nefer ghəy, mbaꞌa ghəy gəzaŋwəy kwəma nzə wəzə na ya war mbə ngəraꞌwə tsa va ghəy tsəgha ki. 3 *A na kwəma gəzə ghəy kaa mbəzliy, dzərvə dzar mbəw, kwəma gəmgəm na mbə nəfə tsa ghəy mbə gəzə nzəw, ndə tiɓa ghəy ngəɗi liw. 4 *Na na ghəyəy, kwəma gəzaŋəy Hyala na sa gəzanshi ghəy kaa mbəzli. Kwəmaa dzaa təɓanshi kaa ke ngəriy gəzə ghəyəw, kwəmaa dzaa təɓanta kaa Hyala, ghənzə saa sənashi nefer ghəy na sa gəzə ghəy. Sa nzana mbaꞌa ghənzə naŋəy mək gar gəzə kwəma nzə. Va tsəgha fambəŋəy na gəzə Yəwən kwəma wəzə na va mbə dəvə ghəy.

5 *A ghwəy sənay, na na ghəyəy, səəkə ghəy fəyŋwəy ghani ta gəzaŋwəy kwəmaa dzaa təɓaŋwəyəw, səəkə ghəy mənəhwə kwəma ta kwəmavə shi mbə dəvə ghwəyəw. Ava Hyalaa favə, ghənzə dza naa ndəgha fəti tə ghəy! 6 *Səəkə ghəy pəlahwə dikə, a məndi fəə dzəti ghəy, pə ghəy mbə kwəma ghəy, ya va nihwəti mbəzliw. 7 A na nava ghəy kəə ɗi nzay, a ghəy ni mbəzli dikə dikə ni nza ghəy, pə ghəy. Sa nzanay, *ka kwal Yesəw nza ghəy. Ya tsəgha nzə kiy, ɗi nava kwəma ghəyəw. Ə na naa zhini ghəy məniŋəy ka mbəzliy njəɗi ma kwəma, ka məni kwəma lə ghwəy njasa ka məmə kwa ndərazhi vaa məni lə ndərazhi nzə. 8 Kwəma gaga səəkə ghəy mbə ɗiŋwəyəw. Tə mbərkə ɗi tsa vay, kwataka yəwən kwəma Hyala va wəzə na na saa ɗi ghəy gəzaŋwəy gwaꞌa tsəghaw, lə piy tsa ghəyəy gwaꞌa niy ɗi ghəy ndaŋwəy, sa nzanay, tərəŋwŋəy mawti ghəy kwəma ghwəy. 9 *A ngwarməhiŋəy, a ghwəy niy nay, ghəy mbə gəzaŋwəy yəwən kwəma Hyala va wəzə nay, tərəŋw niy irəhwəvaŋəy ghəy havəghwə lə həvir lə sləni, ta shi zəməə dzəghwa hwər ghəy, vantaa ghəy dzaa fakənŋwəy ngəraꞌwə tsaa pəlaŋəy shi zəmə. 10 *Ghala pətsaa nza ghəy mbə ghwəy ghwəy mbəzliy ɓanavə nefer ghwəy va kaa Yesəwəy kwəma wəzə na niy məni ghəy, ka nəw kwəma lə kwal tsa nzə, niy nza kwəma tiɓa gar ndaŋəy fəti məndi mbəw. Ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy dza naa ndəghamti fətiy dzəkən ghəy, mbaꞌa Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə kwərakwə ɓa. 11 *Ya ghwəyŋwəyshi na, a ghwəy sənay njasa niy məni ghəy lə ghwəy gwanaŋwəy kwərakwə, war njasa ka didi vaa kəəti ndərazhi ci. 12 *War ə niy ciŋwəy ghəy kwəma ka ghwəy məni kwa kwal Hyala, ka mətsəhəŋwəy bərci, ka pəla kwal tsaa kəətiŋwəy ta mbə ghwəy nəw kwal Hyala njasa ɗi na. Hyala va haraŋwəy na ta nza ghwəy li mbə shəndəkə tsa nzə tə pətsa sləkə na.

13 *Zhini ɓay, zlay məni ꞌwəsa ghəy kaa Hyala diɓaw. Sa wanay, sa nzana ghala pətsaa tsəhəŋəy ghəy va mbə ghwəy ta gəzaŋwəy kwəma Hyalay, a ghwəy niy fa kwəma va, mbaꞌa ghwəy niy zləɓavə mbə nefer ghwəy ka sənay kwəma Hyalaa sava kataŋ, kwəmaa səəkə va ndə ngəri naw, pə ghwəy. Ta na navay, kwəmaa səəkə va Hyala na. Ghənzə na saa ghəra sləni va mbə ghwəy lə bəliti, ghwəy ghwəy mbəzliy ɓanavə nefer ghwəy va kaa Yesəw *Kəristəw.

14 *Ghwəy kiy ngwarməhiŋəyəy, kwəmaa kəsashi nihwəti mbəzli Hyala va ɓanavə nefer shi kaa Yesəw tə hiɗi ka Zhəwde na saa kəsaŋwəy va. Njasaa niy sanamiyshi *ka Zhəwifə va ngəraꞌwəy, tsəgha samiyŋwəy mbəzli tə hiɗi ghwəy ngəraꞌwə kwərakwə. 15 *Ka Zhəwifə vay, ghəshi bakwamti na ka gəzə kwəma Hyala niy nza, zhini mbəh ghəshi pəəsliti Yesəw Ndə sləkəmmə. Geꞌi lə tsa ghəy tsa vəghwə diɓa kiy, a ghəshi samiyŋəy ngəraꞌwə kwərakwə. Ka məni kwəmaa təɓanta kaa Hyala ghəshi ya jəwəw. Ka jaka mbəzli gwaꞌa gwaꞌa mənishi ghəshi. 16 *Makəə makəŋəy ghəshi va gəzanshi kwəma Hyalaa mbəlitishi kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Mbə kwəma məni ghəshi va tsəghay, ə kərkamti ghəshi məni kwəma shi jikir na, dzəghwa Hyala mbaꞌa ɓəti nəfəə dzəkən shi lə ngwəvə nzə.

Nzəy tsa ka Tesalənikə dəpanati nəfə tsa Pəl

17 *A na na ghəy na ghəy kiy ngwarməhiray, ya tsəgha kama ghəy mbə ghwəy lə vəgha ghəy nanay, war mbə zəzə nza ghəy dzəkən ghwəy. Tərəŋw səəkə ghəy mbə pəla zha ta kwəmay lə ghwəy, sa nzanay, ləy hwəm saa ɓarvaŋəy ghəy va mbə ghwəy ta vəghwə jəwəy, lə ɗi zhəghəvaa zhəmbə ghwəy niy nza ghəy. 18 Va tsəgha niy ɗi ghəy tsəhəŋəy mbə ghwəy. Yən dəꞌwə ghən tsee yən Pələy, ɗaŋ səɗee səəkee mbə pəla kwal tsaa zha ta nighəŋwəy, dzəghwa mbaꞌa *ndə jaka tsa Hyala makəhwə kwal va ghəy. 19 *Ta na navay, gar maw kwəmə nza ghəy lə ghwəy, sa nzanay, mbəzli Hyala nza ghwəy, kwataka tə mbərkə nihwəti mbəzli Hyala fəy ghəy ghən tsa ghəy gəzliŋə ta zhəmə Hyalaw, lə ghwəy ta na kwərakwə. Ghwəy ɓəŋəy na vəshiy dzəmbə nefer ghəy, tə ghwəy sənay məndi, a ghəy ghərati sləni wəzə na, kə məndi. Lə kwəma ghwəy dza ghəy vəshi kwa kwəma Ndə sləkəmmə Yesəw fəca dza naa zhəghəvaa zhəkə. 20 Tsəgha na nava kataŋ, ghwəy na ni ghəy mbəzli mənishi sliꞌi ghəy pay ti shi, lə vəshi nza ghəy mbə nefer ghəy tə mbərkə ghwəy.

3

1-2 **Ma sa nzana mbaꞌa ghəy hyayvaŋəy, kala səəkə ghəy favə gaka ghwəy ki na, dza ghəy mbaꞌa ghəy təkəti: «Wəzəɓa dza ghwəm ghwənanaghəshi Timəte na, mbaꞌa ghwəm nzəyəm kwətim mbə məlmə Aten» pə ghəy. Dzəghwa ghəy tsəgha ki, mbaꞌa ghəy ghwənəghəŋwəy Timəte. Ghəci kiy, a ghwəy sənay zəməmmə na. Ntsa ghəra ghəy sləni Hyala li jakəjakə, ta gəzə kwəma *Kəristəw wəzə na kaa mbəzli na. Ma kwəma ghwənəghəŋwəy ghəy Timəte tiy, ta mbə ghəciy mətsahavəŋwəy bərci, lə ta mbə ghəciy kəətitəŋwəy nza ghwəy mbəə garəŋwəy jarjar tə kwəma Hyala ɓanavə ghwəy va nefer ghwəy. 3 *Vantaa ndə ya kwətiŋ mbə ghwəy dzaa hwəy zlata kwəma Hyala, va ngəraꞌwə tsa saŋwəy məndi va. Na navay, a ghwəy sənay ngəraꞌwə tsa tsəgha tsa vay, nahwəti bəla mbə nzəy tsa ghwəmmə na ghwəmmə mbəzli Hyala. 4 *Ghala pətsaa nza ghəy va mbə ghwəyəy, a ghəy niy gəzamtəŋwəy ta sammə ngəraꞌwəə dza məndi, pə ghəy niy ni. Ghəci na sa kən ghwəy tsa sana njasa niy sənay ghwəy va. 5 *Va tsəgha nzana, sa sənay ya mbə sa ngəraꞌwə tsa va niy nza ghwəy pənəy, kala mbayee zhiniy səꞌwati nava kwəma. Dzəghwee ki, ɓəŋ yən ghwənəghə Timəte kaa ngəŋwəy, a ghəci dzaa nighətəŋwəy, ta mbee sənay nda garəŋwəy ghwəy jarjar tə ɓə tsa ɓanavə ghwəy va nefer ghwəy kaa Yesəw. Sa nzanay, mbə dza niy nza heree va nəghətaa *ndə jaka tsa Hyala dzaa həərəhwəŋwəy, mbaꞌa ghwəy zlata nəw kwəma Yesəw. Ka gha nighə ki na, givə gəmta sləni ghərati ghəy va mbə ghwəy taa nza.

6 *Dzəghwa ndəs Timəte zhəkəy sana ki, sa səəkə na mbə ghwəy, dza na mbaꞌa slakəŋəy kwəma nzəy tsa ghwəy njasa nza na. A ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Yesəw gwanashi, mbə ɗiva nza ghwəy kwa jipə ghwəy, kə. Ma kə ɓa na: War kən ghəy ka zəzə kwəma ghwəy nza ya hwəmɓa, tərəŋw ɗi ghwəy zhiniy kwəmay lə ghəy kwərakwə, njasa nza ghəy va war mbə ɗi zhiniy kwəmay lə ghwəy, kə. 7 *Ya tsəgha nza ghəy mbə sa ngəraꞌwə tərəŋw kiy ngwarməhiŋəyəy, war sa səəkə Timəte gəzaŋəy kwəma nzəy tsa ghwəy njasa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy gwanashi kaa Yesəwəy, mbaꞌa ghəy kwəmavə bərci mbə nefer ghəy. 8 Nana kiy, a her ghəy zhəghwashi sa nzana, mbaꞌa ghwəy garəŋwəy jarjar mbə jakəva tsa ghwəy lə Ndə sləkəpə. 9 Sənay ghəy njasa dza ghəy məni tsava ꞌwəsa kaa Hyala ta vəshi ndaŋəy ghwəy naa dzəmbə nefer ghəyəw. 10 *Havəghwə lə həvir nza ghəy mbə cəꞌwə Hyala tərəŋw tərəŋw a ghənzə ndaŋəy kwal ta mbə ghwəmməə zhiniy nay ghən tsa ghwəmmə, zhini mbaꞌa ghəy ɓanavəŋwəy nihwəti shi sənashi ma ghwəy kwa kwal Hyala.

11 Ə cəꞌwə ghəy dəmmə Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə, ghəshi lə Ndə sləkəmmə Yesəw, a ghəshi gwəmantəŋəy kwal tsaa tsəhə mbə ghwəy. 12 *Ə cəꞌwə ghəy Ndə sləkəmmə a ghəci mətsəhəti kəli ɗi tsa ɗi ghwəy va ghən tsa ghwəy tərəŋw dalala, lə ɗi tsa ɗi ghwəy va nihwəti mbəzli diɓa, nza ɗi tsa ghwəy nza yəmyəm lə ɗi tsa va ghəy tə ghwəy kwərakwə. 13 *Ma ghalaɓa kiy, ta fambəŋwəy bərci dza Ndə sləkəmmə mbə nefer ghwəy, ta mbə ghwəy nza ɗewɗew kala fəti dzar kwa kaɓaka ghwəy kwa kwəma Dəmmə Hyala fəca dza Yesəw Ntsaa sləkəmmə zhəghəvaa zhəkə ghəshi lə mbəzli ci.

4

Naa təɓanta kwəma kaa Hyala

1 *Naa tərmbə nana kiy ngwarməhiŋəyəy, a ghəy niy ɓanavəŋwəy njasa təɓə na mbəzliy nəw Yesəw məni ta təɓanta kaa Hyala. Dzəghwa tsəgha ghwəy məni sənzənva. Sana kiy, a cəꞌwəŋwəy ghəy tərəŋw lə slən tsa Yesəw Ntsaa sləkəmmə, mətsəhəm məni kwəma va tsəgha. 2 Kwəmaa gəzaŋəy Ndə sləkəpə Yesəw va, mbaꞌa ghəy ɓanavəŋwəyəy, a ghwəy sənata. 3 *Ma kwəma ɗi Hyalay, mbaꞌa ghwəy məniŋwəy ɗewɗew, Ka ndəghwə ghən tsa ghwəy va məni njəfa. 4 Ya wa ndə mbə ghwəyəy, sənay tə ghəci kəsə ghən tsa ci mbə nzəy tsa ci ɗewɗew lə bama ti. 5 Əntaa ghwəy zlay ndərshiy tsa ghwəy mbahəŋwəy dzəmbə kwəmaa təɓə ma nja mbəzliy nəw ma Hyala ma. 6 Əntaa ndə ya tsamaɓa ci mbə ghwəy dzaa mananci *kwəma jikir na kaa tsahwəti zəmbəghəy tsa mbə nəw Yesəw, ya ka sla mətsə ta mali ci, ya ka gwəfə shi ci ma. A ghəy niy gəzaŋwəy kwəma va wəzə wəzə ghala kwataŋata, ma gəla mbəzliy məməni shi tsəgha ni vay, ta ɓasanshi ngwəvə dza Ndə sləkəpə, pə ghəy niy ni. 7 *Ta na navay, ta nza ghwəmmə ka mbəzliy məməni njəfa harvəmmə Hyalaw, ta nza ghwəmmə ka mbəzli ɗewɗew ni harvəmmə na. 8 *Ava va tsəgha nzana ki, ya wa ntsaa zləɓa ma kwəma vay, nəghətaa ghəci ni kwəma ndə ngəriy zləɓa mee kə ma. Kwəma Hyala na sa zləɓa ma na, ghənzə saa ndaŋwəy Safə tsa nzə va ɗewɗew tsa.

9 *A na kwəma ɗiva kwa jipə ghwəy, ghwəy ngwarməmə mbə nəw Yesəwəy, ya kala tsasliŋwəy kwəmee dzəkən nava kwəmay, kwəma tiɓaw. Sa nzanay, a Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə ɓanavəŋwəy ɗiva kwa jipə ghwəy njasa təɓə na. 10 *Ava ghənzə na kwəma məni ghwəy sana kaa ngwarməhim mbə nəw Yesəw tə hiɗi ka Masedəwan gwanashi, ə cəꞌwəŋwəy ghəy, a ghwəy zhiniy mətsəhə dza kwa kwəma kwa kwəma lə ɗi tsa va. 11 *Ə pə ghwəy jihəva, ta mbə nzəy tsa ghwəy nza lə zərkə mbə. Ya wa ndəy, ə kəə nighəə dzəkən ni ci shiy, ka məni sləni dəꞌwə ghən tsa ci ta təhə ghəzli kən ghən ci. Njasa niy gəzaŋwəy ghəy va ghala kwataŋata. 12 *Mbaꞌa pə ghwəy məni tsəghay, war ta fal kwəma ghwəy dza mbəzliy nəw ma Yesəw dza tərəŋw! Ya nimaɓa shiy ghalaɓa kiy, ka dza ghwəy ghishi gar dza ghwəy ta cəꞌwəw.

Gəzə kwəmaa dzəkən mbəzliy nəw Yesəw bəkwəshi, lə dzəkən zhəkə tsa Ndə sləkəpə

13 **A ngwarməhiŋəy, ka ɗi ghəy ghwəy kala sənata kwəmaa dzəkən mbəzliy bəkwəshiw. Əntaa ghwəy taa nza cəlikwə, nja mbəzliy fəy ma ghən tsa shi gəzliŋə ta zhakati mbə məti. 14 *Ghwəmmə kiy, a ghwəmmə sənay a Yesəw mətiy, mbaꞌa Hyala zhanakati mbə məti pə ghwəmmə. Njana nzana tsəghay, kwəma tiɓa ka səmməw, a ghwəmmə sənay, mbəzliy ɓanavə nefer shi ka Yesəw, mbaꞌa ghəshi bəkwəshiy, ta zhanakatishi dza Hyalaa dza, ta nzəy lə Yesəw, pə ghwəmmə.

15 *Ma kwəma dza ghəy na ta gəzə sanay, kwəma gəzəkə Ntsaa sləkəmmə Yesəw lə miy tsa ci na, ghwəmmə ghwəmmə mbəzliy dzaa nza tə ghwəməmmə fəca dza Ndə sləkəmmə Yesəw zhəghəvaa zhəkəy, ka dza ghwəmmə dzamməə dzəvəgha Yesəw pərɓa ghwəmmə kaa mbəzliy bəkwəshiw. 16 *Fəcavay, ta gəzəkəvəri kwəma dza Hyalaa dza ta gha məniva shiy, ka mazə tsa ka kwal Hyala dzay, mbaꞌa ngwəmata lala, ka məndi fa ki na, viy təlimə Hyalaa gaka, ka məndi nighə ki na, Ndə sləkəmmə Yesəw mbə səkwa səəkə mə ghwəmə. Ma mbəzliy niy yivə kwəma Yesəw niy bəkwəshi kiy, pərɓa ghəshi dza naa zhakatishi mbə məti. 17 *Ləy hwəm ki na, nza Hyala kafammə ghwəmmə niy tərmbə ləməcimmə mbəzli, ta dzaa jakəva məɓa tə ghwəmə mbə kwəleɓi li shi, ta mbə ghwəmmə maɗi gwanammə ta kwəmə lə Ndə sləkəmmə Yesəw mbə safə tsəgha ki. Ma nza ghwəmmə nza gwanammə vəgha Ndə sləkəmmə Yesəw, ya paꞌ hwəmɓa ki. 18 Ghənzə tsəgha kiy, ə pə ghwəy dəpə ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy lə kwəma va.

5

Tsakətəvaŋwəyəm wəzə

1 A ngwarməhiŋəy, a na vəghwə tsa dza shi vaa məniva ti lə vici va gwaꞌay, ya kala tsasliŋwəy kwəma ghəy dzəkən na, kwəma tiɓaw. 2 *Sa nzanay, ya ghwəyŋwəyshi na a ghwəy sənay njasa ka ndə ghəli vaa səəkə vətəghə həvir dza vici Ndə sləkəmməə səəkə. 3 *Ghala pətsa dza mbəzliy ni, kay, a wahə tiɓa nana, kwəma tiɓaa gagapəw kə ghəshiy, war vətəghə dza ngəraꞌwəə səəkəy dzəkən shi. Njasa ka ya vaa ghavəə kafəta ta mali lə hwər vətəghə. Ka dza kwal nza va ndə gar zhini ghəciy mbəliy ghwəla kiw! 4 Ghwəy, na na ghwəy kiy ngwarməhiŋəyəy, mbəzli mbə kwəsli nza ghwəyəw, əntaa kwəma va dzaa ngalitəŋwəy vətəghə, njasa ka ndə ghəli vaa ngaliti mbəzli ma. 5 *Ghwəy gwanaŋwəy na na ghwəyəy, mbəzli mbə waŋ pi nza ghwəy, mbəzliy məni kwəma havəghwə. Mbəzli ka məni kwəma həvir dzar mbə kwəsli nza ghwəmməw. 6 Njana nzana tsəgha kiy, na na ghwəmmə na, ka hi ghwəmmə nja nihwəti mbəzli gwanashi ni ma. Tsəmtsəmmə pə ghwəmmə nzəyəmmə, ka ya ghən tsa ghwəmmə va shi tə hiɗi. 7 Sa nzanay, həvir ka məndiy hi, ntsaa sahwə shiyəy, həvir ka naa ghi! 8 *Na na ghwəmməy, mbəzli mbə waŋ pi nza ghwəmmə, ə pə ghwəmməə ya ghən tsa ghwəmmə va shi tə hiɗi. Ə pə ghwəmmə ɓanavə nefer ghwəmmə kaa Yesəw, ka ɗi nihwəti mbəzli ka məjəꞌa tsa ghwəmmə kwəbaŋ tsahi tsa pakən ghwəmmə ta mbəz. Zhini mbaꞌa ghwəmmə fəy ghən tsa ghwəmmə gəzliŋə ta vici dza Hyalaa mbəlimmə ti ka məjəꞌa tsa ghwəmmə daghwəba tsahi tsa pambə ghwəmmə mbə ghən ghwəmmə ta mbəz. 9 *Ta na navay ta sammə ngəraꞌwə təravəmmə Hyalaw, ta mbəlitəmmə tə mbərkə sləni wəzə na ghərati Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw təravəmmə na. 10 *Yesəw Kəristəw tsa vay, aa mətiy tə ghwəmmə. Ta mbə ghwəmmə nzəy li tə pətsa kwətiŋ tsay, fəca dza naa səəkə. Ya ghwəmmə bəkwə bəkwə dza naa nza, ya ghwəmmə tə ghwəməmmə tsətsə dza naa nza. 11 Ghənzə tsəgha kiy, ə pə ghwəy mətsəhə bərci kaa ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy, ka kəəti ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy, ta kəli kwa kwal Hyala. Njasa nza ghwəy va mbə məni sənzənva.

Kwa kərni gəzə kwəma mbaꞌa səkwəpə

12 *A ngwarməhiŋəy, ə cəꞌwəŋwəy ghəy, ɗi pə ghwəy ɗi fəti va mbəzliy ghəra sləni Hyala mbə ghwəy, mbəzli fəy Ndə sləkəmmə kwa kwəma ghwəy ta ɓəniŋwəy shiy. 13 Ə pə ghwəy haꞌwə ti shi tərəŋw, ka ɗi kwəma shi dalala, ta sləni Hyala ghəra ghəshi kwa jipə ghwəy. Lə zərkə pə ghwəy kwa jipə ghwəy lə mbəzli.

14 *Ə cəꞌwəŋwəy ghəy diɓa ngwarməhiŋəy, ə pə ghwəy gəzə kwəma kaa ka mereɗem mbə ghwəy, ka mətsahanshi bərci kaa mbəzli nza hazləni mbə nefer shi, kəətim mbəzli daw daw bərci ni. Ə pə ghwəy səꞌwa kwəma mbəzli gwanashi. 15 *Mənim məhərli wəzə, vantaa ndə mbə ghwəy təkə wa kwəma jikir tsa mananati tsahwəti ndə, lə *kwəma jikir na kwərakwə diɓa ma. Ya hwəmɓay ə pə ghwəy jihəva ta məni kwəma wəzə na kwa jipə ghwəy, lə kaa nihwəti mbəzli gwanashi ni.

16 *Ə pə ghwəy vəshi ya hwəmɓa! 17 *Ka dəkəva ghwəy ta cəꞌwə Hyala ya hwəmɓa ma! 18 *War ꞌwəsa pə ghwəy mananta kaa Hyala ya mbə namaɓa kwəmaa məniva gwaꞌa. Ghənzə na kwəma ɗi Hyala ghwəy mananta, ghwəy mbəzliy jakəŋwəy lə Yesəw *Kəristəw.

19 *Ka makə sləni ɗi *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa məni ghwəy ma. 20 Ka ndərə kwəma mbəzliy gəzə kwəmaa səəkə va Hyala ghwəy ma. 21 *War nighə pə ghwəy nighə shiy gwanashi. Nza ghwəy təra na wəzə na kwəma mbə shi. 22 Əntaa ghwəy məni ya namaɓa hwəlfə *kwəma jikir na ma.

23 *Nza Hyalaa ɓəpə zərkə, məntəŋwəy ɗewɗew kwa kwəma nzə. Mbaꞌa ndəghwətəŋwəy məhərlihi ghwəy, lə nefer ghwəy, mbaꞌa vəgha ghwəy gwaꞌa, kala dza rəɗaa nza tar kaɓaka ghwəy ya jəw, fəca vici dza Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw zhəkə. 24 *Hyalaa haraŋwəy va ta nza ghwəy ka shi nzəy, ta mənti dza na tsəgha, sa nzanay, ka gəzə kwəma na bakə bakəw.

25 *A ngwarməhiŋəy, cəꞌwə tə ghwəy Hyala tə ghəy kwərakwə.

26 *Səkwətim ngwarməhimməə nəw Yesəw wəzə wəzə.

27 *Ə cəꞌwəŋwəy ya lə slən tsa Ndə sləkəmmə Yesəw, a ghwəy janganshira zliya na kaa ngwarməhimmə gwanashi. 28 Ava tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki. Məntəŋwəy wəzə hwər tsa ci Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw.

* 1:1 1:1 Shilasə: 2Kwər 1:19; 2Tes 1:1; 1Pi 5:12; Timəte: 1Kwər 4:17; Tesalənikə: SləniKY 17:1

* 1:2 1:2-3 2:13; Flp 1:3; Kwəl 1:3; 2Tes 1:3; 2:13

* 1:3 1:3 5:1-2

* 1:4 1:4 2Tes 2:13, 16

* 1:5 1:5 1Kwər 4:20

* 1:6 1:6 SləniKY 17:5-9; 2Kwər 6:10; 2Tes 3:7, 9

* 1:8 1:8 Rm 1:8

* 1:9 1:9 Zhŋ 17:3; SləniKY 14:15

* 1:10 1:10 5:1-2, 9; Rm 5:9

* 2:1 2:1 1:5, 9

* 2:2 2:2 SləniKY 16:19-24; 17:1-9

* 2:3 2:3 2Kwər 4:2

* 2:4 2:4 Zher 11:20; 1Tim 1:11; Gal 1:10; Ef 3:2

* 2:5 2:5 2:10; SləniKY 20:33; 2Kwər 1:23

* 2:6 2:6 Zhŋ 5:41, 44

* 2:9 2:9 2Tes 3:7-9; SləniKY 18:3

* 2:10 2:10 2:5

* 2:11 2:11 SləniKY 20:31

* 2:12 2:12 4:1; Rm 5:2; Flp 1:27

* 2:13 2:13 1:2-3; Gal 1:11-12

* 2:14 2:14 SləniKY 17:5

* 2:15 2:15 SləniKY 2:23; 9:23, 29; 13:45, 50; 14:2, 5, 19; 17:5, 13; Rm 11:28; 2Kwər 11:23-29

* 2:16 2:16 Mt 23:31-33

* 2:17 2:17 3:10

* 2:19 2:19-20 1Kwər 9:24-25; Flp 4:1; 2Tes 1:4

* 3:1-2 3:1 SləniKY 17:15

* 3:1-2 3:2 Tim: 1:1

* 3:3 3:3 Ef 3:13; 2Tes 1:4; 2Tim 3:12

* 3:4 3:4 SləniKY 14:22

* 3:5 3:5 Flp 2:16

* 3:6 3:6 SləniKY 18:5; 2Tes 1:3; 1Tim 1:5; Flm 5-7; Gal 5:6

* 3:7 3:7 2Tes 1:4

* 3:10 3:10 2:17

* 3:12 3:12 Gal 6:10

* 3:13 3:13 5:1-2; Flp 1:10

* 4:1 4:1 2:13; Kwəl 1:10; 2Tes 3:6

* 4:3 4:3 5:23; 1Kwər 6:13; Ebr 10:10

* 4:7 4:7 4:3; 1Pi 1:15-16

* 4:8 4:8 1Kwər 6:19-20

* 4:9 4:9 Zher 31:33-34; Gal 6:10; Ef 5:2

* 4:10 4:10 2Tes 3:4

* 4:11 4:11 2:9; Ef 4:28; 2Tes 3:10, 12

* 4:12 4:12 1Kwər 5:12-13; Kwəl 4:5

* 4:13 4:13-17 5:1-2; 1Kwər 15:51-52

* 4:13 4:13 1Kwər 15:18-19; Ef 2:12

* 4:14 4:14 Rm 14:9; 1Kwər 15:3-4, 12, 20

* 4:15 4:15 1Kwər 7:10, 25

* 4:16 4:16 1Kwər 15:23

* 4:17 4:17 Zhŋ 12:26; Rm 5:17; Flp 3:20

* 5:2 5:2 1:2-3, 10; 2:19; 3:13; 5:23; Mt 24:36; Flp 4:5; 2Tes 1:7, 10; 2:1-2; nja ndə ghəli: Mt 24:43; 2Pi 3:10; ShiZhŋ 3:3; 16:15

* 5:3 5:3 Zher 6:14-15; Mt 24:39

* 5:5 5:5-8 Rm 13:11-12; Ef 5:8-9

* 5:8 5:8 Ef 6:11-17

* 5:9 5:9 1:10; 2Tes 2:14

* 5:10 5:10 4:14; Rm 14:8-9

* 5:12 5:12 1Kwər 16:15-18; 1Tim 5:17

* 5:14 5:14 2Tes 3:6, 11, 15

* 5:15 5:15 Rm 12:17; Flp 1:10

* 5:16 5:16 Flp 4:4

* 5:17 5:17 5:25; Lk 18:1; Rm 12:12; Ef 6:18; Kwəl 4:2

* 5:18 5:18 Ef 5:19-20

* 5:19 5:19 Ef 4:30

* 5:21 5:21 1Kwər 14:29; Ef 5:10; 1Zhŋ 4:1

* 5:23 5:23 5:1-2; 2Kwər 13:11

* 5:24 5:24 1Kwər 1:8-9; Flp 1:6; 2Tes 3:3

* 5:25 5:25 1:2-3; Rm 15:30

* 5:26 5:26 Rm 16:16

* 5:27 5:27 Kwəl 4:16

2 Tesalənikə

1

2

3

Kwa baka zliya tsasliti Pəl kaa ka

Tesalənikə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ghala pətsaa tsasli Pəl kwa baka zliya nay, ghəci ghwəlay mbə məlmə ka Kwərintə nza na, mbaꞌa favə war ghwəlashi na ka Tesalənikə mbə sa ngəraꞌwə, kə məndi. Mbaꞌa Pəl favə diɓaa dzəkən nihwəti shiy səəvəri məhərli shi dalala. Ma kə nihwəti mbəzli mbə shiy, ndəkwə na Yesəw ta zhəghəvaa səəkə ta nama ka ghwəmmə zhiniy ghəra slənia? kə ghəshi. Zhini ma kə nihwəti mbəzli ɓa na, a Yesəw səəkəy mbəradzəy, kə niva. Va tsəgha tsaslanaghəshi Pəl zliya na ki.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 Pəl gəzanshi kaa ka Tesalənikə a ghəshi səꞌwa ngəraꞌwə tsa sanshi məndi va.

Vəh 2:1-12 Pəl gəzanshi shiy dzaa məniva ghənghən ghənghən ka Yesəw maɗi ta səəkə.

Vəh 2:13 paꞌ tə vəh 3:1-5 Pəl fal Hyala ta ka Tesalənikə. Zhini mbə ɗəwshi ghəci nza ghəshi mbəə cəꞌwə Hyala ti diɓa.

Vəh 3:6-15 Ma tə kwa kərni kwəma ci kiy, a gəzanshi Pəl kwəma kaa ka Tesalənikə nza ghəshi nəw lə məni sləni shi, ka dza kwa kwəma kwa kwəma. Ya wa ndə na, ka ghəra sləni lə dəvə ci ta pəla shi zəmə ci.

Vəh 3:16-18 Pəl səkwə ka Tesalənikə

1

Səkwəpə

1 *Yən yən Pəl, mbaꞌa Shilasə, mbaꞌa Timəte tsasli na zliya na kaa mbəzliy nəw Yesəw *Kəristəw mbə məlmə Tesalənikə. Səkwəə səkwəŋwəy ghəy ghwəy mbəzli Dəmmə Hyala, lə shi Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw.

2 Məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Dəmmə Hyala, ghəshi lə Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw mbaꞌa ghəshi ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy.

Ngwəvəə dzaa nza tiɓa fəca dza Kəristəw zhəkə

3 *A ngwarməhiŋəy, ya hwəmɓay, war ꞌwəsa dza ghəy mananta kaa Hyala dalala ta kwəma ghwəy, wəzə na ghəy mananta ꞌwəsa tsəgha, sa nzanay, kwa kwəma kwa kwəma mətsəhə ghwəy ɓə nefer ghwəy kaa Yesəw, zhini tsəgha ghwəy mətsəhə ɗiva kwa jipə ghwəy gwanaŋwəy diɓa. 4 *Sa nzana va tsəgha kiy, lə vəshi ka ghəy gəzə kwəma dza kwa ghwəy, sa ka ghəy tsəhəŋəy mbə jakəva tsa nihwəti mbəzliy nəw Yesəw. Ghwəy kiy, tərəŋw saŋwəy məndi ngəraꞌwə, ka irəŋwəy dalala. Ya tsəgha nzə ki na, mbaꞌa ghwəy garəŋwəy jarjar kwa kwal Hyala, war ə ghwəy mətsəhə ɓə nefer ghwəy kaa Yesəw.

5 *Ava tə kwəma nja sava sənay ghwəmmə njasa dza Hyala ta sla ngwəvə nzə lə kwal tsa kataŋ tsa. Sa nzana va mbaꞌa ghwəy sahwə ngəraꞌwə ta kwəma Hyalay, geꞌi geꞌi dza ghwəy nza ta nza mbə mbəzli sləkə Hyala. 6 *Ta na navay, lə kwal tsa slar tsa dza Hyalaa slavəri kwəma va. Ta sanamiy ngəraꞌwə dza naa dza kaa mbəzliy samiyŋwəy ngəraꞌwə va kwərakwə. 7 *Ghwəy ghwəy mbəzli mbə sa ngəraꞌwə va sanay, ta dəkətəŋwəy dza naa dza lə ghəyŋəyshi gwaꞌa, ghala vici dza Yesəw, Ntsaa sləkəmməə zhəghəvaa səəkə mə ghwəməə zhəti hiɗi ni. Ghəshi lə ka kwal Hyala nza bərci və shi dza naa səəkə. 8 *Ta səəkə dza Yesəw, lə ghwə ka tsə ngaɗ ngaɗ ngaɗ, ta sanshi ngəraꞌwə kaa mbəzliy hazləni ma va Hyala, lə kaa mbəzliy ɗi ma zləɓa Kwəma wəzə na va gəzə məndiy dzəkən Ndə sləkəmmə Yesəw. 9 Kwəma dza Hyalaa irətishi liy, ə dza naa zamtishi kwa ndimndim, mbaꞌa təhamtishi kərakə lə Ntsaa sləkəmmə kala dza ghəshiy nay njasa nza shəndəkə tsa dikə tsa məni Yesəw Ndə sləkəmmə ki. 10 Fəca vici dza Ndə sləkəmmə zhəghəvaa səəkə dza kwəma vaa məniva, fəca nava vici dikə na va dza naa səəkə, nza nici mbəzli fal, ka fə dikə mbəzliy ɓanavə nefer shiy dzəti gwanashi. Ghwəy kwərakwə kiy, mbə mbəzli va dza ghwəy nza jakə, sa nzana mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Yesəw sa gəzaŋwəy ghəy kwəma ci.

11 *Ava va tsəgha ka ghəy cəꞌwə Hyala tə ghwəy ya hwəmɓa. Ma kwəma ka ghəy cəꞌwə Hyala tiy, a ghənzə məntəŋwəy ka mbəzli geꞌi geꞌi ni ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma va haraŋwəy na ti. Mbə cəꞌwə ka ghəy nza diɓa a ghənzə kəətitəŋwəy lə bərci nzə, ta mbə ghwəy məni kwəma wəzə na təkəti ghwəy məni nzə gwanata, zhini ka kəətiŋwəy, nza sləni ghəra ghwəy tə mbərkə sa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy nza wəzə. 12 Ghalaɓa kiy, ta fal slən tsa Ndə sləkəmmə Yesəw dza mbəzli tə mbərkə kwəma ghwəy. Zhini ka falŋwəy məndi ta nza, tə mbərkə na ci kwəma ɓa. Kar Hyala ghwəmmə ghəshi lə Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw dza naa mənti kwəma va tsəgha lə wəzə hwər tsa shi.

2

Shiy dzaa məniva ka Yesəw gha zhəkə

1 *A ngwarməhiŋəy, a ghəy ɗi gəzaŋwəy kwəmaa dzəkən vəghwə tsa dza Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw zhəghəvaa zhəkə ti ta ɓasəva ghwəmmə kwa kwəma ci. A cəꞌwəŋwəy ghəy, 2 *Ya ə nə nihwəti mbəzli kaa ngəŋwəy, a vici dza Ndə sləkəmməə zhəkə ti səəkəta kə ghəshi: Ya ka gəzə kwəmaa səəkə va Hyala gəzə na tsəgha, ya mbəzliy ɓəniŋwəy kwəma Hyala gəzəkə na, ya ə nə məndi, ghəy tsaslikə na zliya ta gəzaŋwəy tsəgha, kə məndiy, əntaa dzaa nza nzaꞌjəw tsəgha na, mbaꞌa məhərli ghwəy səəta, ya her ghwəy na, ka dza ma. 3 *Əntaa ghwəy dzaa zləɓa ndəə ngəɗiŋwəy ya dza njaa ma. Ka vici dza Ndə sləkəpəə zhikə ti mənivay, pərɓa zlay dza mbəzli ɗaŋ zlay nəw kwal Hyala. Ka ntsaa gwəra va tə məni jikir dza Hyala ta gha zamti dza na, mbaꞌa təzliy. Ma ghalaɓa ki na, nza vici va səəkə. 4 *Sa ka Ntsaa gwəra va tə jikir səəkəy, mbaꞌa fəy ghən tsa ci ka ntsaa taŋəti slən shi tsəfəkwə mbəzli kwa kwəma shi, ya Hyala na, ya nihwəti shi ɓəti mbəzli ka Hyala na ghəshi. Paꞌ mbə *ciki Hyala dza naa tsəhəy, ka na dzay, dərasə nzəyəy mbəɓa, yən na Hyala, kə dzaa ni.

5 E niy gəzaŋwəy kwəma va niy nza, ghala pətsaa niy nzee va mbə ghwəy, zamti ghən ghwəy ti na? 6 Nana diy, kwal və ta səəkə ta məni kwəma ci vaw, a nihwəti shiy makəti tiɓa, shi sənashi ghwəy ghəshi. Ma ghala pətsa dza vici bərkəti Hyalaa mənta gwaꞌa kiy, ma nza Ntsaa gwəramti jikir va civaa dzəti ngwəla ghwazhə ghwazhə ghalaɓa ki. 7 Ta na navay, ya sana na ɗaŋ na mbəzliy zhini ghən kaa Hyala. Ə na na nzanay, na ci va kwəma na ka dza naa məniva diw. Sa ka Hyala katamti ntsaa makəti va va səəkə dza naa məniva. 8 *Ma sa ka na ɓarvay kiy, ma nza Ntsaa gwəra jikir va dzəti ngwəla wəzə wəzə ki. Ma sa ka Ndə sləkəpə Yesəw zhəkəy na, nza zamti lə safə tsa mbə miy ci, mbaꞌa lə shəndəkə tsa ci ghalaɓa ki. 9 *Ma ntsa jikir tsa vay, lə bərci ɓanavə *ndə jaka tsa Hyala dza naa səəkə. Ka na dza na, ka məməni shi səəkə ma məndiy nashi, shi maɗaŋa maɗaŋa ni ghənghən ghənghən kwa kwəma mbəzli, ka ngəɗipə li shi. 10 Ya nimaɓa hwəlfə shi jikir ni tə hiɗi gwaꞌay, war məni dza naa mənishi, ta mbə ghəciy ngəɗivə mbəzliy dzaa zashi. Shiy dzaa mənti dza ghəshiy zashiy, sa nzana kala ɗi zləɓa na kataŋ na va kwəma dzaa mbəlantishi ghəshi, mbaꞌa kə ghəshi niy zləɓavə nzay, ta mbəlantishi niy dza Hyala nza. 11 *Sa ɗi ma ghəshi zləɓa na kataŋ na va kwəma kiy, dza Hyala mbaꞌa ɓanakəshi bərciy ɓanshi zəzə kwəmaa dzaa zamtishi, ta mbə ghəshiy ɓə nefer shi kaa dzərvə. 12 *Ma mənti Hyala tsəghay, ta mbə ngwəvəə kəsəy mbəzliy dzaa ɓanavə ma nefer shi kaa na kataŋ na kwəma gwanashi, ka vəshi war ta məni na jikir na kwəma.

Mbəzli tsəhavə Hyala ta mbəlitishi nza ghwəy

13 *Ghəy na ghəy kiy ngwarməhiŋəyəy, ya hwəmɓa na, war ꞌwəsa dza ghəy mananta kaa Hyala ta kwəma ghwəy, ghwəy mbəzli ɗiti Ntsaa sləkəmmə va. Ta na navay, ghala kwataŋata hiɗi ghwəla ta ghava tsəhavəŋwəy Hyala ta nza ghwəy ka mbəzli mbəliti na lə bərci Safə tsa nzə ɗewɗew tsa. Safə tsa va məntəŋwəy na ka ni Hyala mbəzli. Sa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa na kataŋ na va kwəma, va tsəgha mbəlantəŋwəy na. 14 *Ta mbəliŋwəy tsəgha haraŋwəy Hyala lə Yəwən kwəma wəzə na va gəzaŋwəy ghəy. Ta mbə ghwəy kwəmavə shəndəkə tsa Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw harvəŋwəy Hyala. 15 *Va tsəgha na kiy, ngwarməhiŋəyəy, garəŋwəyəm tə kwəma Yesəw jarjar. Kəsəvəm shi ɓanavəŋwəy ghəy va mbə nefer ghwəy, ya ni ɓəniŋwəy ghəy lə miy tsa ghəy, ya ni tsasləghəŋwəy ghəy kwa zliya gwaꞌa.

16 *Kar Dəmmə Hyala ghəshi lə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ciy, a ghəshi ɗitəmmə tərəŋw. Dzəghwa ghəshi lə wəzə hwər tsa shi, ka ɓəmmə bərci ya hwəmɓa, ka kəətimmə ta fə ghən ghwəmmə gəzliŋə ta shiy dzaa səəkə wəzə ni. 17 Nza ghəshi ndaŋwəy neferiy məni kwəma, mbaꞌa ghəshi ndaŋwəy bərci ta ghəra sləni wəzə na, lə ta gəzə naa təɓanta kwəma ya hwəmɓa.

3

Cəꞌwəm Hyala tə ghəy

1 *A ngwarməhiŋəy, a naa tərmbə kwəma dza ghəy gəzaŋwəy kiy, cəꞌwəm Hyala tə ghəy, ta mbə kwəma Ndə sləkəpə Yesəw pəlivaa dzəmbə mbəzli taŋtaŋ. Ma nza mbəzli dza kwa nahwəti bəla fə shəndəkəə dzəti, njasa nza ghwəy va mbə fə shəndəkəə dzəti kwərakwə. 2 Zhini ɓay, cəꞌwəm Hyala tə ghəy, a ghənzə mbəlantəŋəy mbə dəvə ka ndərəm gəmgəm ni va. Sa nzanay, mbəzli gwanashi ɓanavə na nefer shi kaa Yesəwəw.

3 *A na Ntsaa sləkəmmə naciy, ka gəzə kwəma na bakə bakəw. Ta kəətitəŋwəy dza na, nza ghwəy mbəə nza lə bərci, mbaꞌa ndəghwətəŋwəy va *ndə jaka tsa Hyala. 4 *Tə mbərkə sa kəətitəŋəy Ntsaa sləkəmməy, mənti ghən ghəy bakə bakə ta kwəma ghwəyəw, a ghəy sənay mbə məni kwəma gəzaŋwəy ghəy nza ghwəy, zhini ta nəw ghwəy dza lə məni nzə ya hwəmɓa nzə ɓa.

5 Nza Ndə sləkəmmə kəətitəŋwəy mbə nefer ghwəy ta mbə ghwəy ɗi Hyala, ka mbay səꞌwa kwəma njasa səꞌwahwə *Kəristəw va.

Wəzə na ndəə ghəra sləni

6 *A ngwarməhiŋəy mbə nəw Yesəw, lə slən tsa Yesəw *Kəristəw Ntsaa sləkəpə gəzaŋwəy ghəy. Kərakə pə ghwəy lə ka mar mbə nəw Yesəw va ɗi ma ghəra sləni. Niva mbəzliy, ə ɗi ma ghəshi fəti ta kwəma ɓanavəŋwəy ghəy. 7 A ghwəy sənay wəzə wəzə njasa dza ghwəy məni ta nəw səəbə kwəmaa niy məni ghəy. Ghala pətsaa niy nza ghəy mbə ghwəyəy, ka mar niy nza ghəyəw 8 *Niy zəhwə shi zəmə ndə ghəy təgəm mbə ghwəyəw. Ghəy dəꞌwə ghən tsa ghəy niy tsəva na lə ghəra sləni, havəghwə lə həvir gwaꞌa, ta mbə ghəy kwəmavə shi zəmə ghəy. Vantaa məni kwəma kən ghəy dzaa nza kən ndə mbə ghwəy 9 *Saa niy məni ghəy va sləni va tsəghay, ə niy kama ghəy gar ɗəw shi zəmə va ghwəyəw, nza ghwəy mbəə nəw kwəma məni ghəy va niy nə ghəy.

10 *Ghala pətsaa nza ghəy va mbə ghwəyəy, a ghəy niy gəzaŋwəy, ma pə ghəy niy niy: «War mbaꞌa kə ndə kala ɗi ghəra sləniy, ka nga shi zəmə ghwəy kaa tsava ndə kwərakwə ma!» pə ghəy niy ni. 11 *Sa wana gəzaŋwəy ghəy kwəma va tsəgha sana kiy, sa favə ghəy məndiy gəzə «A nihwəti mbəzli mbə ghwəyəy, ka ɗi ghəshiy ghəra sləniw, war kakahwə kwəma kən shi nihwəti mbəzli na na shi kwəma məni ghəshi» kə məndi. 12 *Gəla mbəzli vay, avanta kwəma gəzanshi ghəy, a ghəshi məni. Lə slən tsa Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw gəzanshi ghəy, ə kə ghəshiy ghəra sləni shi lə kwal, a ghəshi pəla shiy dzəghwa hwər shi lə dəvə shi dəꞌwə ghən tsa shi.

13 *Na na ghwəy na ghwəy kiy, nihwəti ngwarməhiŋəyəy, ə pə ghwəy nəw lə məni kwəma wəzə na, ka dali ghwəy və ma. 14 *Mbaꞌa kə tsahwəti ndə dzaa nza mbə ghwəy, kala dza ghəciy ɗi fəti ta kwəma gəzaŋwəy ghəy mbə zliya nay, cati tə ghwəy dəvə tə tsava ndə, mbaꞌa ghwəy zlay jakəva li, ma nza ghəci mbəə sənay kwəma gəmgəm na na sa məntee na, kə. 15 *Ya tsəgha nzə diɓa kiy, əntaa ghwəy taa nzəyŋwəy li nja ndə jaka tsa ghwəy ma! War ə pə ghwəy dzaa gəzanci kwəma njasa ka ghwəy gəzanci kwəma kaa zəməŋwəy tsa mbə nəw Yesəw ghəci kə mənti *kwəma jikir na.

Kwa kərni gəzə kwəma Pəl

16 *Ndə sləkəpə Yesəw tsaa ɓə zərkə va kaa mbəzliy, ndaŋwəy zərkə ghəci dəꞌwə ghən tsa ciy dzəmbə nefer ghwəy ya hwəmɓa, ya dza kwa namaɓa bəla gwaꞌa. Nzəyəy tə ghəci lə ghwəy gwanaŋwəy.

17 *Dzəghwa tə pətsa səkwəŋwəy ya tsa mbə zliya nay, yən yən Pəl dəꞌwə ghən tsee lə dəvee tsasli na nava bəla. Tsəgha kee tsasli slən tsee dzəmbə ni ya zliyahi tsaslee. Ni ya tsasli shiy na shi ni. 18 *Ava tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki. Məntəŋwəy wəzə hwər tsa ci Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw gwanaŋwəy.

* 1:1 1:1 1Tes 1:1

* 1:3 1:3 2:13; 1Tes 1:2-3

* 1:4 1:4 1Tes 2:19-20; 3:3, 7

* 1:5 1:5 Flp 1:28

* 1:6 1:6 Rm 12:19; ShiZhŋ 18:6

* 1:7 1:7 Mt 25:31; 1Tes 5:1-2

* 1:8 1:8 Ezay 66:15; Rm 2:8; 1Pi 4:17

* 1:11 1:11 1Tes 1:2-3; 5:24

* 2:1 2:1-2 1Tes 4:15-17; 5:1-2

* 2:2 2:2 2:15

* 2:3 2:3 1Tim 4:1; 1Zhŋ 2:18

* 2:4 2:4 Ezhek 28:2; Dani 11:36; ShiZhŋ 13:5-6

* 2:8 2:8 Ezay 11:4; ShiZhŋ 19:15

* 2:9 2:9 Mt 24:24; ShiZhŋ 13:11-13

* 2:11 2:11 2Tim 4:4

* 2:12 2:12 1:6-8

* 2:13 2:13 1:3

* 2:14 2:14 1Tes 5:9

* 2:15 2:15 3:6; 1Kwər 11:2

* 2:16 2:16 1Tes 1:4

* 3:1 3:1 SləniKY 2:4; Rm 15:30; 1Tes 5:25

* 3:3 3:3 1Kwər 10:13; 1Zhŋ 5:18

* 3:4 3:4 1Kwər 4:16; Gal 5:10

* 3:6 3:6 3:12; 1Tes 5:14

* 3:8 3:8 1Tes 2:9

* 3:9 3:9 SləniKY 18:3; 1Tes 1:6; ɗəw kəəti 1Kwər 9:4

* 3:10 3:10 1Tes 4:11

* 3:11 3:11 1Tim 5:13

* 3:12 3:12 Ef 4:28

* 3:13 3:13 Gal 6:9

* 3:14 3:14 1Kwər 5:9, 11

* 3:15 3:15 Mt 18:15-17; 1Tes 5:14

* 3:16 3:16 2Kwər 13:11

* 3:17 3:17 1Kwər 16:21

* 3:18 3:18 Gal 6:18

1 Timəte

1

2

3

4

5

6

Kwa taŋa zliya tsasliti Pəl kaa

Timəte

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ta ɓə kaa madigay Timəte tsasli Pəl zliya na. Ma kə kaa har Timəte tsa vay: «Zəghwee» kə. Sa nzana ghəci niy kəətiti Timəte ta ɓanavə nəfə tsa ci ghəci kaa Yesəw, va tsəgha har na tsəgha. Timəte tsa va diɓay, ndə mbə mbəzli ghəra Pəl sləni Yesəw li shi niy nza na. Piya ɗaŋ mənti Timəte mbə ghəra sləni ghəshi lə Pəl tə pi kwəti, cəkeꞌ ghəci sənay nzəy tsa Pəl wəzə.

Ma kə nihwəti mbəzliy, ghala pətsa tsasli Pəl zliya nay, məndi pəlay səəmə kwa fərshina mbə məlmə Rəm na, ghəci mbə zhiniy təwrə tə hiɗi ka Masedəwan, kə ghəshi. Ma na Timəte naci kiy, ghəci mbə məlmə Efesə na. Pəl niy gəzanci na nzəyəy mbəɓa, ta mətsəhə bərci lə ta ɓəni shiy kaa mbəzli mbəɓa. Məlmə Efesə vay, məlmə dikə na, ndəkwə vəgha kwəfa dikə na. Ɗaŋ ka mbəzliy təwrə mbə ta zhəghə dəvə.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 Pəl gəzanci kaa Timəte nza ghəci makə mbəzli va ɓəni shi dzərvə dzərvə ni kaa mbəzli, ka gəzəə dzəkən wəzə hwər tsa mananati Hyala ghəci Pəl. Zhini ka gəzə kaa Timəte a ghəci kəsəvə ndəghwə kwəma Hyala wəzə mbə nəfə tsa ci.

Vəh 2 Pəl gəzanci kaa Timəte a ghəci gəzanshi cəꞌwə Hyala kaa mbəzli, ka gəzanci njasa dza zhər lə miꞌiy nzəy mbə jakəva tsa mbəzliy nəw Yesəw.

Vəh 3 Pəl gəzanci kaa Timəte njasa təɓə mbəzliy ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw, nza ghəci sənay tərashi.

Vəh 4 Pəl mbə gəzanci kaa Timəte dzəkən kwəma dza mbəzliy məni geꞌi lə kwa kərni vəghwə. Zhini ka gəzanci a ghəci mbəə mənti məhərli lə kwəma dza naa ɓananshi kaa mbəzli diɓa.

Vəh 5 paꞌ tə vəh 6:1-10 Pəl gəzə kaa Timəte dzəkən nzəy tsa miꞌi mbəreketi, lə nzəy tsa ka ꞌwa kwal kaa mbəzli, lə nzəy tsa mevivi kwa jipə mbəzliy nəw Yesəw, lə nzəy tsa ka shiy.

Vəh 6:11-21 Kwa kərni gəzə kwəma Pəl kaa Timəte

1

Pəl səkwə Timəte

1 *Yən tsasli na zliya na, yən yən Pəl ndə kwal tsa Yesəw *Kəristəw. Kar Hyalaa mbəlitəmmə ghəshi lə Yesəw Kəristəw ntsa fəy ghwəmmə ghən tsa ghwəmmə gəzliŋə ti fəyra na ka ndə kwal tsa Yesəw.

2 *Kaa ngəŋa gha Timəte tsaslee zliya na. Ghay, nja zəghwee yakee kataŋ kataŋ məniŋa gha, sa kəətitəŋee mbaꞌa gha ɓanavə nəfə tsa gha kaa Yesəw *Kəristəw. Məntəŋa wəzə hwər tsa nzə Didi Hyala ghəshi lə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghəshi zhəhwərti zhəhwər tə gha, zhini mbaꞌa ghəshi ndaŋa zərkə mbə nzəy tsa gha.

Məni tə ghwəy məhərli va mbəzliy ɓəniŋwəy shiy kama kataŋ ni

3 *Ə ɗee ghaa nzəyŋa mbə məlmə Efesə, njasaa niy gəzaŋee va yən maɗi ta dzaraa dzəti hiɗi ka Masedəwan. A nihwəti mbəzli mbə məlmə vay, kwəmaa kama kataŋ na kwa kwal Hyalaa ɓəni ghəshi kaa mbəzli. Ə pə ghaa makəshi va ɓəni niva shiy kaa mbəzli. 4 *Gəzanshi, ka kəslimbə ghən ghəshi kən kwəma mbəzli mbəradzə lə ɓaɓala jijihi, ka dzar ka dzar, kala kərkəva ma ma, pə gha kaa ngəshi. Niva shiyəy, war ghəpə na sa fə ghəshiy dzəghwa jipə mbəzli tə gəm gwaꞌa tsəgha. Ka kəəti mbəzli ghəshi ta sənay njasa mbəli Hyala mbəzliw. Mbaꞌa kə ndə ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyalay, ta mbəliy dza na. 5 *Sa wana dza ghaa gəzanshi kwəma va tsəghay, ta mbə ghəshiy ɗi nihwəti mbəzli lə ɗi tsaa səəkə mbə nefer ɗewɗew ni, ka məni kwəma wəzə na ghəshi, mbaꞌa ghəshi ɓanavə nefer shi kataŋ kataŋ kaa Hyala. 6 *A nihwəti mbəzli tiɓay, mbərəkə zlashi ghəshi məni shi wəzə ni va, mbaꞌa ghəshi kəslimbə ghən war mbə ngəngərə ghəpə tsa gəmgəm tsa gwaꞌa tsəgha. 7 Mbaꞌa ghəshiy ɗi nza ka *mbəzliy ɓənipə kwəma pəhəti Hyala na, a ka sənata ghəshi ya kwəma gəzəpə ghəshi vaw. Ya shi ɗatəvashi ghəshi vaa dzəti ɓənishi kaa mbəzli na, sənashi ghəshiw.

8 *A ghwəmmə sənay, ta na *kwəma pəhəti Hyalay, jəw na wəzə məndi kə ɓəvə ta məni kwəma bərkəkə Hyala liw. 9 *Favə tə ghwəmmə wəzə: Na na Hyalay, ta mbəzliy məni kwəma wəzə na ɓəkə na kwəma pəhəti naw. Avanashi mbəzli ɓəkə na kwəma pəhəpəhə na ti shi: Ta mbəzliy liɗi kwəma pəhəti na, lə ta ka zhini ghən kala nəw ma kwəma pəhəti Hyala, lə ka ndərəm, lə ka məni *kwəma jikir na, mbaꞌa mbəzliy haꞌwə ma tə Hyala, ka ndərə ya nimaɓa shi dza bəla kwa Hyala. Zhini mbaꞌa ta mbəzliy pəəsli dəshi, ya mbəghəshi, lə ka bəkwəpə gwaꞌa. 10 *A Hyala ɓanavəshi kwəma pəhəti na diɓa kaa ka məni ghwərghwər, lə kaa zal tsaa həni lə zal nja mali, lə kaa ka ɗəl mevivi. Aa ɓanavəshi diɓa kaa ka slasla dzərvə, lə ka zəzəmə fəlaa dzəkən kwəma sənata ma ghəshi, mbaꞌa ta mbəzliy məni shiy dzava ma kwa kwal Hyala. 11 *Kwəma ɓəniŋwəy ya nay, mbə Yəwən kwəma wəzə na va ndara Hyala mbə dəvee na. Dzəkən Hyala kwa shəndəkə gəzə na kwəma, səəkə va Hyala va ghava təfə miy dzəkən mbəzli.

Pəl mananci ꞌwəsa kaa Yesəw tə sa zhəhwərti na zhəhwər ti

12 **ꞌWəsa nə ya kaa Yesəw *Kəristəw Ntsaa sləkəmmə, ghəci saa ndara bərci ta ghəranci sləni cee. ꞌWəsa nə ya ngəci, sa nzana, mbaꞌa nighətəra ka ntsa slar tsa dzaa ɓəvə sləni bekir dəvə, va tsəgha ɓəvəra na ta ghəra sləni ci. 13 *Kwataŋay, ə niy tsəəree, ka sanshi ngəraꞌwə kaa mbəzliy niy nəw, ka tsəərəshi. Dzəghwa Hyala mbaꞌa zhəhwərti zhəhwər tə ya tərəŋw. Saa niy sənata mee ghalaɓa sləni jikir naa sa ghəree va pən. Kalaa niy ɓanavə nəfə tsee ya ngəci. 14 *Dzəghwa Ndə sləkəmmə Yesəw, mbaꞌa mənti wəzə hwər tə ya dalala, dza na mbaꞌa ndara kwal ta mbee ɓanavə nəfə tsee, mbaꞌa kəətitəra ta mbee ɗi nihwəti mbəzli, sa nzana jakəjakə ghəy li.

15 *Avanta kwəma dzee na ta gəzə sənzənvay, kwəma kataŋ na na, a kə mbəzli zləɓavə lə nefer shi gwanashi: A Yesəw Kəristəw səəkəy dzəti hiɗi ta mbəli mbəzliy məni *kwəma jikir na. Mbə mbəzli vay, yən gwəra naa mənəhwə kwəma jikir na. 16 *Ma dza Yesəw Kəristəw na, mbaꞌa zhəhwərti zhəhwər tə ya, yən yən saa gwəramti vaa mənəhwə kwəma jikir na, ta mbəə canshi kaa mbəzli njasa nza Yesəw ndə səꞌwa kwəma. Ma kwəma mənti na va lə ya tsəghay, ta mbəə canshi kaa mbəzli, njasa dza naa səꞌwa kwəma ti shi kwərakwə. Sa ka ghəshi ɓanavə nefer shi kaa Yesəw na, nza ghəshi kwəmavə piy tsaa kəɗi ma. 17 *Fal Hyala ghwəmmə nana ki. Ghənzə na mazə paꞌ kwa ndimndim, na nanzəy, ka məti naw, ka nata ndə diɓaw, war ghənzə na Hyala kwətita. Ə pə ghwəmməə fə shəndəkəə dzəti, ka fə dikəə dzəti ya hwəmɓa. *Amin.

Pəl mətsahanci bərci kaa Timəte

18 *A zəghwee Timəte, avee fambəŋa kwəma na mbə dəvə gha. Ghənzə na kwəma gəzəkə ka gəzə kwəma Hyala kwataŋaa dzəkən gha. Kwəma gəzəkə ghəshi vay, zəzə tə ghaa dzəkən, mənta ghənzə ka shi mbəz gha, ta ɓəŋa bərci, ta məni sləni wəzə na. 19 *Ma ghala vəghwə tsa dza ghaa məni sləni gha vay, war kaa Hyala pə gha taa zlatanavə nəfə tsa gha. Zləɓavə tə gha kwəma gəzaŋa *Safə tsa Hyala mbə nəfə tsa gha. A nihwəti mbəzli tiɓay, kala zhini ghəshiy ɗi zləɓa kwəma gəzanshi Safə tsa Hyala mbə nefer shi. Va tsəgha ɗi ma ghəshiy zlatanavə nefer shi kaa Hyala ghwəla. 20 *Ma gəla mbəzli gəzee vay, mbə shi na kar Himene lə Alekəsandərə. Mbəzli bakə ni vay, e tahanavəshi kaa *ndə jaka tsa Hyala, nza ghəshi mbəə ɓənivə nzəyshi kala tsəərə ma Hyala ghwəla.

Kwəmaa dzəkən nzəy tsa mbəzliy nəw Hyala

2

1 *Avanta kwa taŋa kwəma ɗee gəzanshi kaa mbəzli, ta məni ghəshi: Ə pə ghwəy cəꞌwə Hyala, ka mbazlanta miy, ka mananta ꞌwəsa ta mbəzli gwanashi. 2 *Cəꞌwəm Hyala ta mezhizhə, lə ta mbəzli dikə dikə ni gwanashi, ta mbə hiɗi ghwəmməə nza wəzə, ghenikə nzəy ti shi. Ma mbə nzəy tsa ghwəmmə va kiy, ta mbə dza ghwəmməə nəw Hyala lə nəfə kwətiŋ, ka təɓanta nzəy tsa ghwəmmə kaa Hyala. 3 *Nava kwəmay, ghənzə na sa wəzə na, ka təɓanta tərəŋw kaa Hyala kwa mbəlimmə. 4 *Tawa təɓanta nay, sa nzana ka ɗi ghənzə mbəzliy mbəlishi gwanashi. Zhini ka ɗi ghənzə mbəzliy sənata na kataŋ na kwəma. 5 *Ta mbəzli gwanashi na kwəma va, sa nzanay, kwətiŋta na Hyala gwaꞌa tsəgha. Zhini kwətiŋəy mətəkwal tsa kwa jipə Hyala lə mbəzli diɓa. Ntsa vay, ghəci na Yesəw *Kəristəw. 6 *Ndəs səəkəy na, mbaꞌa zlay piy tsa ci ta mbəə mbəərəti mbəzli gwanashi. Kwəma mənti na vay, ta mbə mbəzliy sənay a Hyalaa ɗi mbəlishi gwanashi geꞌi lə vəghwə tsa bərkəti na va kə ghəshi, mənti na tsəgha. 7 *Va tsəgha fəyra Hyala ka ndə kwal tsa nzə, ta dzaa gəzanshi kwəma va kaa mbəzli. A kə ngəra na: «Mbala ɓananshi kwəmee kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, ta mbə ghəshiy sənata na kataŋ na kwəma, nza ghəshi ɓanavə nefer shi kaa Yesəw» kə. Kwəma gəzee vay, dzərvə mbəw, kwəma kataŋ na na.

8 *Ma ɗee kiy, ya paꞌ kwəmaɓay, ka cəꞌwə Hyala zhər, ka kafə dividivi shiy dzəta ghwəmə, ta cəꞌwə Hyala lə nəfə tsa ɗewɗew tsa. Əntaa ghəshi ɓə nəfə ma, əntaa zəzə kwəma gəmgəm na nza mbə ghən shi ma.

9 *Miꞌi diɓay, ə ɗee ghəshiy dza lə shi wəzə ni tə vəgha shi, nanzə kiy, əntaa ghəshi dzaa pa shiy, nza mbəzli mbəə falshi ma. Əntaa ghəshi dzaa ghasləva ya lə mbərə ghən tsaa gwəramti, ya lə shi ghaslə ka ɗaŋ gəna, ya lə kwədeler ka ɗaŋ gəna ma. 10 *Ma ni shi shi ka ghəshi pəla ghasləva li shiy, məni sləni wəzə na. Ma na miꞌiy ni, a ghəy ɗi fəti va Hyala, kə ghəshiy, avanay njasa təɓə na ghəshiy məni: 11 *War gwəŋəshi kə ghəshi dzaa nzəyshi, ka fa shi ɓananshi məndi va, ka ɗi fəti ti shi. 12 Ɓanavə kwalee kaa mali ta ɓəni shiy ghənzə kaa zhər, ya ta sləwashiw. War gwəŋəshi kə miꞌi nzəyshi. 13 *Sa nzanay, pərɓa *Adam gha Hyalaa ngati, maɗi na ta nga *Evə. 14 *Zhini ɓay, Adam na sa həərəti *ndə jaka tsa Hyalaw, mali na sa həərəti na, ghənzə saa ɗiti ma fəti ta kwəmaa niy gəzəkə Hyala. 15 Ya tsəgha nzəy, ta ya ndərazhi dza miꞌi, ma nza Hyala mbəlitishi, ghəshi kə dzaa ɓanavə nefer shi kaa Hyala, ka ɗi nihwəti mbəzli lə nəfə tsa shi ɗewɗew kwa kwəma Hyala, kala kəli ma ghən tsa shi.

3

Njasa təɓə mbəzliy ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw nza

1 Avanta kwəma dzee na ta gəzəy, kwəma kataŋ na na. Mbaꞌa kə ndəə ɗi məniy ka ntsaa ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəwəy, sləni wəzə naa sa tivə na. 2 *Ma ntsaa ꞌwa kwal va kiy, ka təɓə na məndiy hanci cəm dza kwa *kwəma jikir na ya jəw nzəw. Mali kwətiŋ təɓə na və. Ntsaa ya ghən tsa ci va kwəma ghəci, ndə ka zəzə kwəma wəzə, ka kaꞌwə ka məlmə wəzə kəghi tsa ci, mbaꞌa mbay ɓananshi shiy kaa mbəzli wəzə, ava tsəgha təɓə na. 3 *Əntaa ghəci dzaa nzaa ndə sasa shiy, ka ghi ma, əntaa nzaa ndə ghwampa ghwampay ma. Ndə səꞌwa kwəma ɗi na ghəci kala ɗi ma miy, kala məni ma mətsə ta gəna. 4 Ghəci diɓay, ntsaa mbay kəsəvə mbəzli kəghi tsa ci wəzə, mbaꞌa iti ndərazhi ci, ka haꞌwə ghəshi ti, ka ɗanci fəti wəzə, ɗi na. 5 Ma gəzee kwəma va tsəghay, sa nzana kala mbay kə ndəə kəsəvə ni kəghi tsa ci mbəzli wəzəy, njaa dza naa mbay kəsəvə niy nəw Yesəw mbəzli kia? 6 Mbaꞌa pə ghwəy ɗi fə ndə ka ntsaa ꞌwa kwal mbə mbəzliy nəw Yesəwəy, əntaa ghwəy fə ntsaa zləɓavə kwəma Hyala ꞌwarꞌwar ma. Sa nzana, mbaꞌa kəə yəwən ndə mbə kwəma Hyalay, ta kəli ghən dza na. Ka gha nighə ki na, Hyala ɓasanakən ngwəvə njasa ɓasanakən na va kaa *ndə jaka tsa nzə. 7 *Ma ntsa va diɓay, ntsa fal mbəzliy nəw ma Yesəw ɗi na ghəci, kala tsəgha na ta ndərə dza ghəshiy dza, ma ghalaɓa ki na, taŋtaŋ dza ndə jakaa kəriŋəhwəə dzəti zamba ci ta məni kwəma gəmgəm na.

Njasa təɓə mbəzliy kəəti mbəzliy ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw

8 Ma təɓə mbəzliy kəəti ka ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw kwərakwəy: Wəzə kə nzəy tsa shi mbə sləni ghəra ghəshi gwanata, kala gəzə ma kwəma ghəshi bakə bakə, kala sa ma tay ghəshi gar ghi shi, kala gwəfə ma gəna va mbəzli. 9 Kwəmaa dzəkən ɓanavə nəfə tsa ci ndə kaa Yesəw, sa cikəvəri Hyala dzəti ngwəlay, mbaꞌa ghəshi ndəghwəti lə nefer shi ɗewɗew. 10 Mbaꞌa pə ghwəy ɗi tsəha mbəzliy kəəti mbəzliy ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəwəy, pərɓa sləni shi pə ghwəy taa nighəti di, mbaꞌa kə sləni shi wəzəy, nza ghwəy ɓanavəshi sləni va mbə dəvə shi ghalaɓa ki. 11 *Miꞌi mbəzli va kwərakwəy, wəzə kə nzəy tsa shi mbə sləni ghəra ghəshi gwanata. Əntaa ghəshi nzaa miꞌi ka zəmə mətsəni mbəzli ma, na na shiy, ə kə ghəshiy ya ghən tsa shi va kwəma, mbaꞌa ghəshi kəsəvə sləni shi bekir dəvə ya hwəmɓa. 12 Ma ntsaa kəəti mbəzliy ꞌwa kwal vay, kwətiŋ ɗi na mali və, mbaꞌa ghəci sənay kəsəvə ndərazhi ci lə nihwəti mbəzli kəghi tsa ci wəzə. 13 War mbaꞌa kə ghəshi ghərati sləni shi va wəzəy, ta haꞌwə dza mbəzli ti shi, ka falshi. A ghəshi taa mbay gəzə kwəma kaa mbəzli, dzəkən nəw kwal Hyala tsaa jakayəmmə va lə Yesəw *Kəristəw kala hazləni ma.

Shiy gwəra dikə ni cikəvərimmə Hyala

14 Ya tsəgha tsasliŋee zliya nay, mbə bərkə dza nzee ta kwəmə lə gha kwa kwəma jəw. 15 *Ya ə dzee tsəhəra ma taŋtaŋəy, ta kəətitəŋa dza zliya na, ta mbə ghaa sənay njasa təɓə nzəy tsa mbəzli Hyala. Ma mbəzli Hyala va gəzə yay, ghəci na jakəva tsa mbəzliy nəw Yesəw lə Hyalaa ɓəpə piy. Mbəzli Hyala vay, ghəshi na shiy kəsəvə kwəma Hyala kataŋ kataŋ, njasa ka shəl vaa nza. 16 *Ma kwəma Hyala va niy nza mbəmbə nay, a Hyala cikəvərimməə dzəti ngwəla nana ki. Ghwəmmə gwanamməy, a ghwəmmə sənata:

Ma sa səəkəy Kəristəw dzəti hiɗiy,

mbaꞌa zhəghəy nja ndə ngəri tsa gwanay tsa.

A *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa cikəvəri

njasa nza naa ntsa slar tsa,

mbaꞌa ka kwal Hyala nay,

mbaꞌa mbəzli gəzanshi kwəma ci

kaa mbəzli tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa,

mbaꞌa mbəzli ɓanavə nefer shi ya paꞌ kwəmaɓa tə hiɗi,

mbaꞌa Hyala kafəghə dzəmə ghwəmə,

mbaꞌa kwəmavə shəndəkə tsaa gwəramti.

Kwəma vay, kwəma dikə na tərəŋw. Ghənzə cimmə na kwal tsaa nəw Hyala.

4

Ka ɓəni dzərvə kaa mbəzli

1 **A *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa gəzəkə bazhə bazhə, ma geꞌi ghala kwa kərni vəghwəy, ta zlay nəw kwal Hyala dza nihwəti mbəzliy dza, kə. Ka ɗi fəti ta kwəma dzərvə dzərvə na, ka nəw kwəmaa səəkə va hyeler. 2 Ka slasla dzərvə lə gəzə kwəma bakə bakə ni va dza naa ngəɗəhwəshi. Ma mbəzli vay, haꞌwə kwa mətsəshiw, cəkeꞌ pənishi ghəshi, kwəma tiɓaa tsəꞌwə mbə nefer shiw. 3 *Ma kə mbəzli vay: Wəzə na ndəə ɓə maliw, kə ghəshi. Zhini ma kə ghəshi ɓa na: Wəzə na zəmə nihwəti shi zəməw, kə ghəshi. Ma na Hyala nanzə kiy, ta zəməshi mbəzli ngati na shi zəmə va. Va mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw *Kəristəw, shiy sənata na kataŋ na kwəmay, war mənti ma ghəshi ꞌwəsa kaa Hyala na, war ka zəmə shishi kala kwəma tiɓa. 4 *Sa nzanay, wəzə na shi ngati Hyala gwanashi. Nihwəti shiy mbə shi gar ndərəshi, mənti ma məndi ꞌwəsa kaa Hyala ti shiw. 5 Wəzə ɗewɗew na shiy ya nimaɓa, sa gəzəkə Hyala tsəgha, mbaꞌa sa ka ghwəmmə cəꞌwakən cəꞌwə kən shi.

Ndə ghəra sləni tsa Yesəw *Kəristəw wəzə tsa

6 *War mbaꞌa pə gha ɓananavəshi kwəma va njasa gəzaŋee va kaa ngwarməhimmə mbə nəw Yesəwəy, ghalaɓa na, ta nza dza ghaa ndə ghəra sləni tsa Yesəw Kəristəw wəzə tsa. Ta sənay dza məndi ntsa təhə təhə tsa nza gha kwa kwal Hyala, kə məndi, sa nzana mbaꞌa gha ɓanavə nəfə tsa gha kaa Yesəw, lə sa ka ghaa nəw kwəma kataŋ na va ɓənivə gha. 7 *Ka fafa kwemer jiji gəmgəm ni va təɓanta ma kaa Hyala gha ma. Ə pə ghaa ɓəni məni kwəmaa təɓanta kaa Hyala, ka dza kwa kwəma kwa kwəma li. 8 *Kəsli bali ta kwəriŋ vəgha ghay, wəzə na, nanzə kiy, ka kəəti ndə na tərəŋwəw. Ma jihəva ta sənata kwəma Hyalay, ava ghənzə na saa kəəti ndə tərəŋw. Sa nzanay, ka kəəti ndə ta nzəy tsa tə hiɗi sənzənva, zhini ka kəəti ndə ta nzəy tsa ci mbə vəghwə tsaa dzaa səəkə taa dza. 9 Ava ghənzə na kwəma kataŋ na, wəzə na mbəzli zləɓavə lə nefer shi gwanashi. 10 *Va tsəgha ghəra ghwəmmə sləni lə bərci, ka jihəva, sa nzana mbaꞌa ghwəmmə fakən məhərli ghwəmmə kən Hyalaa ɓəpə piy. Ghənzə saa mbəliti mbəzli gwanashi, gaw na mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw.

11 Ava ghənzə na kwəma ka gha ɓananshi kaa mbəzli wəzə. 12 *Əntaa gha dzaa zləɓa ndəə ndərəŋa sa nza ghaa zəghwəŋa, kə ma. Ə pə gha məniŋa ka ntsa kataŋ tsa, saa canshi kwal tsa wəzə tsa kaa mbəzliy nəw Yesəw. Wəzə kə kwəma gəzə gha səvəri mbə miy tsa gha, wəzə kə nzəy tsa gha, a pə ghaa ɗi nihwəti mbəzli, ə pə gha ɓanavə nəfə tsa gha kaa Hyala, war ɗewɗew kə nəfə tsa gha ya hwəmɓa. 13 *Ə pə ghaa jihəva ta janganshi kwəma Hyala kaa mbəzli, ka gəzanshi kwəma Hyala, war ka canshi kwəma paꞌ tə vəghwə tsa dzee səəkə ti. 14 *Əntaa gha sawa bərci ndaŋa *Safə tsa Hyala va ta ghəra sləni va li ma. Ghala pətsa gəzaŋa ka gəzə kwəma Hyala va məni sləni va, lə ghala vəghwə tsa fakən mətikwəkwər va dividivi kən gha kwəmavə gha bərci va. 15 Ava ghənzə na sləni ka gha jihəvaa dzəmbə ghəra nzə lə nəfə tsa gha kwətiŋ, ta mbə mbəzliy nay njasa dza gha kwa kwəma kwa kwəma mbə ghəra sləni Hyala. 16 *Məni tə gha məhərliy dzəkən dza gha kwa kwal Hyala, lə dzəkən shi ɓananshi gha kaa mbəzli. Ka nəw lə məni tsəgha kala dali ma ya hwəmɓa. Mbaꞌa pə ghaa məni tsəghay, ta mbəlivə ghən tsa gha dza gha lə mbəzliy fa kwəma gha ta gwaꞌa.

5

Njasa ka gha məni kwa kwəma mbəzliy nəw Yesəw *Kəristəw

1 *Mbaꞌa pə ghwəy lə pəhal zaləy, əntaa gha dzaa naɓə lə gwəlaŋ ma. Sahə pə gha dzaa gəzanci kwəma, njasa gəzə gha kaa dəŋa. Mbaꞌa pə ghwəy lə gwəlay, nja kaa ngwarməŋa pə ghaa gəzanshi kwəma. 2 Kaa pəhepəhir miꞌi pə gha ɗi gəzə kwəma na, ka gəzanshi nja kaa məhiŋa. Ma kaa mekwikwi miꞌi ɓa na, nja kaa zhaməhiŋa, lə nəfə tsa ɗewɗew tsa pə ghaa gəzanshi kwəma, kala nahwəti zəzə kwəma tiɓa.

3 Haꞌwə tə gha tə miꞌi mbəreketi kama ni shi mbəzli ti shi, mbaꞌa gha kəsəvəshi wəzə. 4 Mbaꞌa kə ndərazhi va miꞌi mbəreketi, ya kəhəhita na ghəshiy, a kə ndərazhi va taa ɓənivə nəw kwal Hyala lə məni wəzə hwər pərɓa kaa mbəzli kəghi tsa shi di. A kə ndərazhi va kəsəvə mbəzli shi dikə dikə ni njasa niy kəsəvəshi mbəzli shi va dikə dikə ni kwataŋa kwərakwə. Ava ghənzə na naa təɓə kwəmava Hyala. 5 *Ma mali mbəri kwətita na, kala ndə ti gar kəətiy, war dzəkən Hyala kə dzaa fakən nanzə zəzə kwəma, ka cəꞌwə havəghwə lə həvir gwaꞌa, nza Hyala mbəə kəəti. 6 Ma nahwəti mali mbəriy nza va, ka məni shi ɗi vəgha nzəy, məti məti na kwa kwəma Hyala ya tsəgha na mbə piy. 7 Ava ghənzə na kwəma ka gha zazanshi kaa miꞌi mbəreketi, vantaa cəm nza dzar kwa kaɓaka shi. 8 War mbaꞌa kə ndə kala tsəva kən ngwardəhiy, kwatama mbəzli kəghi tsa ciy, a tsava ndə zlay kwal Hyala. Wəzəɓa ntsaa yivə ma Yesəw na kən tsava ndə tərəŋw.

9 Mbaꞌa pə ghaa ɗi ɗahə sləneɗemer miꞌi mbəreketi ta kəətishiy, maliy taŋəti piya kwaŋ mətsəkə, kwətiŋ səɗa ghənzə səəkə ta zal ghala yakə məndi pə gha taa ɗahə. 10 *Təɓə na diɓay, mali ka fal məndi, tə sləni nzə wəzə na ghəra na, saa iti ndərazhi nzə kwa kwal tsa wəzə tsa. Mbaꞌa kə ka məlmə tsəhəshi kəghi tsa nzə na, mbaꞌa sənay kaꞌwəshi wəzə, ka yaɓanshi shiɗshiɗ mbəzliy nəw Yesəw. Ka kəəti mbəzli tə ngəraꞌwə, war sləni wəzə na ghənzəə məni. Ma ghalaɓay, nza gha ɗahə slən tsa nzə ki.

11 Ma na miꞌi mbəreketi ndərazhishi ni diy, əntaa gha ɗahə sləneɗemer shi na nashi ma. Sa nzanay, a ghəshi dzaa zhiniy ɗi ɓə tsahwəti zal, ka ghəshi dza na, mbərkə ghəshi zlay nəw Yesəw. 12 Mbaꞌa kə ghəshiy məni tsəghay, ta ɓanshi fəti dza Hyala. Sa nzana kala zhini ghəshiy mənti shiy gəzəkə ghəshi mənishi kaa Hyala. 13 *Zhini ɓa, sa ka gha ɗahəti slən tsa gəla miꞌi tsəgha ni va ya kala dza ghəshiy ɓəhwə zaləy, ta kəslimbə ghən dza ghəshi mbə tətəwrə, ka dzar kəy ghyeghyer mbəzli, kala ghəra ma sləni. Shiy gwəra dikə ni diɓay, ka miy dza ghəshiy nza. Ka njafənjafə miy ta mbəə sənata kwəma mbə nefer mbəzli, ka ghəshi dza na, ka zhananshi kwəma njəɗivə ghəshi va kaa nihwəti mbəzli. 14 *Va tsəgha ɗee miꞌi mbəreketi ndərazhishi niy zhiniy ɓə nihwəti zhər, ka ya ndərazhi, ka ndəghwə ghi tsa shi. Ma tsəgha kiy, ka dza ka mbəz ghwəmməə kwəmavə kwal tsaa gəzə kwəma gəmgəm naa dzəkən ghwəmməw. 15 Ma gəzee kwəma va tsəghay, sa nzana mbaꞌa nihwəti miꞌi mbəreketi ndərazhishi ni va zlay nəw Hyala, ta nəw *ndə jaka tsa Hyala. 16 Mbaꞌa kə mali tiɓa mbə nəw Yesəw ghənzə, lə mali mbəri mbə manhitay, ə kə dzaa kəəti. Əntaa ghənzə zlatanavəshi sləni va kaa mbəzliy nəw ma Yesəw ma. Ma tsəgha kiy, nza mbəzliy nəw Yesəw kəəti kwataka miꞌi mbəreketi kama ndə ti shi.

17 *Ma ka ꞌwa kwaləə kəsəvə ghəra sləni wəzə na kwa jipə mbəzliy nəw Yesəwəy, a pə ghwəy fa kwəma və shi, aa təɓə məndiy haꞌwə ti shi, ka wanshi zhəmə taŋ kaa ni gwanashi ni, kwatama niy tsəva lə gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli, lə ka ɓənipə shiy. 18 *Sa nzanay, tsəgha gəzəkə Zliya Hyala. Ma kəy: Mbaꞌa pə gha kəəsəvə slay ta ghəra sləni mbə hay, əntaa gha pəhə shiy dzəti miy shi vantaa ghəshi pərə ha va ma, kə. Zhini ma kə ɓa na: Aa təɓə məndiy wanci zhəmə ci kaa ndə ghəra sləni, kə.

19 *Mbaꞌa kə ndə səəkəə pati ləvə ta ntsaa ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw va gha, kwətiy kə kala mənti ghəshi gar bakə, ya gar mahkan, ta ndəgha fəti ta kwəma vay, əntaa gha zləɓa kwəma ci va ma. 20 *Mbaꞌa kə ndə mənti *kwəma jikir nay, ə pə gha iti kwa kwəma mbəzli gwanashi, ta mbə nihwəti mbəzliy tərmbə vaa hazləni va məni kwəma jikir na kwərakwə.

21 A Timəte, ə cəꞌwəŋee, kwa kwəma Hyala, lə kwa kwəma ka kwal nzə, lə kwa kwəma Yesəw Kəristəw. Məni shiy niy gəzaŋee na, əntaa gha təra ghalaa dzəmbə mbəzli ghaa ishi ma. War yəmshi pə gha taa nighə mbəzli gwanashi. 22 *Əntaa gha dzaa diva ta fə dəvəə dzəkən ndə, ta ghəra sləni ghəci kwa jipə mbəzliy nəw Yesəw ma. A pə gha dzaa naghamti nzəy tsa ci wəzə, ka gha gha ti. Sa nzana, mbaꞌa pə gha tivə ndə tsəgha lə ghənəy, sa ka na mənti kwəma jikir na na, dzəkən gha dza naa zhəghakənvata. Ndəghwə tə gha ghən tsa gha wəzə, mbaꞌa gha məniŋa ka ntsa ɗewɗew tsa.

23 Əntaa gha dzaa sa kwataka yam ngəri ma. Sa tə gha tay jəw jəw, va hwər tsa gha va gagaŋa, nza gha mbəə kwəmavə gənaꞌa.

24 Nihwəti mbəzliy, kar məndiy nay jikir tsa məni ghəshi bazhə bazhə, ya məndi ghwəla ta ɓasə ngwəvəə dzəkən shi. Na na nihwətiy, war ləy hwəm məndi ɓasanakənshi ngwəvə, ka tsa shi jikir civaa dzəti ngwəla. 25 Ma na sləni wəzə na məni mbəzliy, nzaꞌjəw ka məndiy sənata. Ya kala sənata məndi kyaŋwkyaŋwəy, fəcahwəti na, ta sənata dza mbəzli. Va tsəgha gəzaŋee, pərɓa nzəy tsa ndə pə gha dzaa naghamti di, ka gha gha ti ndə ta sləni, pən.

6

1 *Ya nimaɓa mevivi kwa jipə mbəzliy nəw Yesəwəy, ə kə ghəshiy ɗaŋshi fəti wəzə kaa mbəzliy sləkəshi. Va nəghətaa məndi dzaa sawa slən tsa Hyala, ka ndərə shi ɓananshi ghwəm va kaa mbəzli. 2 Mbaꞌa kə ndəə mava tsa ntsaa nəw kwal Hyalay, əntaa mava dzaa ni, yəmyəm nza ghəy li sa nza ghəy ngwarməmə mbə nəw Yesəw li, kə, kala ɗi ma fəti va ntsa ci dikə tsa ma. War ə kə dzaa mətsəhə ghəra sləni ci wəzə wəzə, sa nzanay, mbəzli shi va dikə dikə ni na, a ghəshi ɓanavə nefer shi kaa Hyala kwərakwə, ka məni kwəma wəzə na kaa mevivi shi diɓa. Ɓananshi kwəma va kaa mbəzli, ka gəzanshi a ghəshi məni tsəgha.

Mbəzli ka ɓənipə shi gəmgəm ni lə ka ɓənipə shi slar ni

3 **Mbaꞌa kə tsahwəti ndə ghavə ɓənipə nihwəti shiy kwətishi kala kama ghəshi yəm lə na kataŋ na va kwəma ɓanavəmmə Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw, zhini kala kama ghəshi yəm lə shi ɓəni ghwəmmə kaa nihwəti mbəzli kwa kwal Hyalay, 4 *ghən tsa ciy kəli tsava ndə gəməy. Shi sənashi na tiɓaw, gwaꞌa na va zəlghwə kə ghəpə, kala kərə ma li, war ka məni miy lə mbəzli ta nihwəti kwemer ghənghən ghənghən. Ka kwəma ci va dza na, mbaꞌa ɓəkə hərhə, lə ꞌwaŋə mbaꞌa dəghar, mbaꞌa zəzə kwəma gəmgəm naa dzəkən mbəzli. 5 *Ka ghəshi dza ki na, ka dzar lə ngərə ghəpə kwa kwəma kwa kwəma. Sa wana nza na tsəghay, sa nzana məhərli jikir na sa mbə ghən shi, kala sənata na kataŋ na kwəma ghəshi ghwəla. Ma kə zəzə kwəma shiy, war mbaꞌa pə ghwəmmə mbə nəw kwal Hyalay, ta kwəmavə gəna dza ghwəmmə, kə ghəshi.

6 *Na kataŋ nay, ma ntsaa nəw kwal Hyalay, ndə shiy tsa tərəŋw tsa na, war kama nəfə tsa ci mbə vəshi ta ni və shiy. 7 *A ghwəmmə sənay, dirəŋəmmə səəkə ghwəmməə dzəti hiɗi, kala shiy ta dəvə ghwəmmə. War njasa səəkə ghwəmmə vay, tsəgha dza ghwəmməə zhiniy zhammə kala shiy ta dəvə ghwəmmə diɓa. 8 *Ghənzə tsəgha mbaꞌa pə ghwəmmə kwəmavə shi zəmə, mbaꞌa shiy paa dzəkən ghən tsa ghwəmməy, mək na niva tə ghwəmmə. 9 Ma na mbəzliy ɗi mənishi ka ka shiyəy, a *ndə jaka tsa Hyala dzaa ngəɗəhwəshi ta məni war shi səkwa hwətəl tsa shi ti shi, kala məni ma məhərli ta shiy dzaa laɗamti nzəy tsa shi, ka zamtishi. 10 Ɗi gənay, ghənghən ghənghən ka naa ɓanakə *kwəma jikir na kaa ndə. Nihwəti mbəzli ɗaŋ zlay na nəw kwal Hyala sa ɗi ghəshi gəna tərəŋw. War ka sa ngəraꞌwə ghəshi va kwəma va mbə nefer shi ki.

Pəl mbə gəzanci kwa kərni kwəma kaa Timəte

11 A na na gha gha ntsa Hyalay, ə pə ghaa ya ghən tsa gha va gəla ni tsəgha ni va shi jikir ni. Ə pə ghaa pəla məniŋa ka ntsa slar tsa kwa kwəma Hyala, ə pə gha nəwvə kwal Hyala wəzə wəzə, gwanay pə gha ɓanavə nəfə tsa gha kaa Hyala ya hwəmɓa. Ɗi pə ghaa ɗi mbəzli gwanashi, ka səꞌwa kwəma, mbaꞌa gha məniŋa ka ntsa wəzə hwər tsa. 12 *A pə ghaa jihəva ta nəw kwal tsa *Kəristəw lə nəfə kwətiŋ. Ə pə ghaa fə ghən ta piy tsaa kəɗi ma. Sa nzanay, a Hyala harvəŋa ta ɓəŋa piy tsa va ghala vəghwə tsaa niy gəzəkəvəri gha va kwa kwəma mbəzli ɗaŋ, mbaꞌa ghəshi sənay njasa ɓanavə gha nəfə tsa gha kaa Kəristəw. 13 *Avee gəzaŋa kwa kwəma Hyalaa ɓanavəshi piy kaa shi tə ghwəmə gwanashi, lə kwa kwəma Yesəw Kəristəw tsaa gəzəkəvəri kwəma kataŋ na va kwa kwəma ngwəmna Paŋwəsə Pilatə. 14 *Ɗi fəti ta məni kwəma gəzaŋee na məni nzə, ka zlata nahwəti gha mbə ya kwətiŋ ma. Vantaa mbəzli zəmə mətsəni gha lə kwəma jikir na. Tsəgha pə ghaa məni paꞌ fəca dza Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw zhəghəvaa zhikə. 15 *Vici dza naa zhəghəvaa zhikəy, geꞌi lə vəghwə tsa bərkəti Hyala dza naa nza. Hyala vay, a bərci vəə dzəkən shiy gwanashi, ghənzə na Hyala kwətita, və ghava təfə miy dzəkən mbəzli. Ghənzə məni na mazəə dzəkən mezhizhə gwanashi, zhini ghənzə sləkə mbəzliy sləkəpə. 16 *Hyala va kwətita na kwa va tə ghwəmə. Pətsa nzəyta na tiy, waŋ pi tsaa baməpə tərəŋw na, kala mbə ndəə tsəhəy ti. Ndə tiɓa mbaꞌa səəkəə nataw, ndə tiɓa mbaꞌa dzaa nata diɓaw. Ə kə məndiy fal Hyala ghənzə sa nza shəndəkə və lə bərci ta kwa ndimndim jiji. *Amin.

17 *A Timəte, ə pə ghaa gəzanshi kaa ka shiy tikə tə hiɗi, əntaa ghwəy dzaa məni fəgə, ka kəli ghən, ghəy ghəy ka shiy na ghəy ki, pə ghwəy ma. Əntaa ghwəy dzaa fəy ghən ta gəna va ghwəy ta məntəŋwəy ghənzə ya namaɓa kwəma ma, pə gha kaa ngəshi, sa nzanay, sənay ghəshi nda nza gəna shi va zataw. Wəzəɓa dzəkən Hyala kə ghəshiy fə ghən tsa shi, ghənzə saa ɓəmmə shiy tərəŋw dalala, ta mbə ghwəmməə vəshi li shi. 18 Ə pə ghaa gəzanshi a ghəshi məni kwəma wəzə na, ka məni tərəŋw. Ə kə ghəshiy vəli lə gəna shi va, lə nəfə tsa wəzə tsa, ka təhə kaa nihwəti mbəzli. 19 *Mbaꞌa kə ghəshi mənti tsəghay, shi və shiy mbələy ghəshi ta kwa kwəma tə pətsa wəzə tsa dza shiy mbay ma yiɗəhwəshi. Ghalaɓay ta kwəmavə piy tsa kataŋ tsa dza ghəshi.

20 *A Timəte ə pə gha kəsəvə sləni fambəŋa Hyala na mbə dəvə gha bekir dəvə. Ə pə ghaa ndəghwə ghən tsa gha va gəəzə kwəma gəmgəm na va səəkə ma va Hyala. Ndəghwə ghən tsa gha va mbəzliy ni va: A ghəy sənashi shiy, kə ghəshi, mbalaa dzərvə ka ghəshiy ɓəni kaa mbəzli. 21 *Ma gəzaŋee kwəma va tsəghay, sa nə nihwəti mbəzli, a ghəy sənashi shiy, kə ghəshi, dzəghwa mbərəkə ghəshi zlay nəw kwal Hyala. Ava tiɓa kərayee, nza gha nza ki. Nza Hyala məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə.

* 1:1 1:1 Ndə kwal tsa Yesəw: 2:7; Hyalaa mbəlitəmmə: Tit 3:4; fəy ghən gəzliŋə: Kwəl 1:26-27

* 1:2 1:2 Timəte: 1Kwər 4:17; zəghwee: 1Kwər 4:15; 1Tes 2:11; Tit 1:4

* 1:3 1:3 Efesə: SləniKY 20:1mbəzliy ɓənipə kwəmaa kama kataŋ na kwa kwal Hyala: 4:1-10; 6:3-5, 20-21; 2Tim 2:16-18, 23-26; Tit 1:10-16; 3:9-11

* 1:4 1:4 4:7; 6:20; 2Tim 2:16, 23; 4:4; Tit 1:14

* 1:5 1:5 1:14, 19; 2:15; 4:12; Rm 12:9; 13:10; 1Kwər 8:1; Gal 6:10; 2Tim 1:3, 13; 3:10; Tit 1:15

* 1:6 1:6 1:4; 6:4, 20; Tit 1:10

* 1:8 1:8 Rm 7:12, 16

* 1:9 1:9-10 Gal 5:19-21

* 1:10 1:10 4:6; 6:3; 2Tim 1:13; 2:2, 15; 3:14; 4:2-3; Tit 1:9; 2:1, 7-8

* 1:11 1:11 1Tes 2:4

* 1:12 1:12-17 2:7

* 1:12 1:12 Gal 1:15-16

* 1:13 1:13 SləniKY 8:3; 9:1-5; 1Kwər 15:9; Gal 1:13

* 1:14 1:14 1:5; 1Kwər 15:10

* 1:15 1:15 Lk 15:2; 19:10; Rm 5:8

* 1:16 1:16 Ef 3:7-9; Kwəl 1:25

* 1:17 1:17 Rm 16:27

* 1:18 1:18 4:14; 6:12; 1Kwər 9:24-25; 2Tim 4:7-8; Zhəwdə 3

* 1:19 1:19 1:5

* 1:20 1:20 Himene: 2Tim 2:17; Alekəsandərə: 2Tim 4:14; ndə jaka tsa Hyala: 1Kwər 5:5

* 2:1 2:1 Ef 6:18-19; Flp 4:6

* 2:2 2:2 Esd 6:10

* 2:3 2:3 Tit 3:4

* 2:4 2:4 Ezhek 18:23; 2Tim 2:25-26; 2Pi 3:9

* 2:5 2:5 Nəw 6:4-5; 1Kwər 8:6; Rm 3:29-30; 10:12-13

* 2:6 2:6 Mk 10:45; 2Kwər 5:15; Gal 1:4; Tit 2:14; 1Zhŋ 3:16; vəghwə tsa bərkəti Hyala: Gal 4:4; Tit 1:3

* 2:7 2:7 ndə kwal tsa Yesəw: 1:11-17; Gal 1:1; 2:7-8; Ef 3:7; 2Tim 1:11

* 2:8 2:8 1Pi 3:7

* 2:9 2:9 1Pi 3:3-5

* 2:10 2:10 5:10

* 2:11 2:11-12 1Kwər 14:34

* 2:13 2:13 Ghava 2:7, 21-22; 1Kwər 11:8-9

* 2:14 2:14 Ghava 3:1-6, 13; 2Kwər 11:3

* 3:2 3:2-7 Tit 1:6-9; 1Pi 5:1-4

* 3:3 3:3 2Tim 2:24

* 3:7 3:7 2Kwər 8:21; SləniKY 6:3

* 3:11 3:11 Tit 2:3

* 3:15 3:15 Ef 1:23; 2:19-22

* 3:16 3:16 Mt 28:18-19; Mk 16:19; Zhŋ 1:14; SləniKY 2:33; Ef 1:20-21; Flp 2:6-11; Kwəl 1:6, 23; 2Tim 4:17

* 4:1 4:1-11 1:10

* 4:1 4:1 2Tim 3:1

* 4:3 4:3 ɓəva: 1Kwər 7:1; zəmə shi zəmə: Ghava 9:3; Rm 14:2; Kwəl 2:21; Ebr 13:9; məni ꞌwəsa kaa Hyala: Rm 14:6; 1Kwər 10:30

* 4:4 4:4 Ghava 1:31; SləniKY 10:15

* 4:6 4:6 1:10

* 4:7 4:7 1:4

* 4:8 4:8 6:6

* 4:10 4:10 Tit 3:4

* 4:12 4:12 1:5; Tit 2:7

* 4:13 4:13 2Tim 3:15-16

* 4:14 4:14 1:18; 5:22; SləniKY 6:6; 2Tim 1:6; 2:2

* 4:16 4:16 1:10; 4:12; 2Tim 2:22; 3:10

* 5:1 5:1 SləniTaH 19:32

* 5:5 5:5 Lk 2:37; 18:7

* 5:10 5:10 2:10; Ebr 13:2; Zhŋ 13:14

* 5:13 5:13 2Tes 3:11

* 5:14 5:14 1Kwər 7:9

* 5:17 5:17 1Tes 5:12

* 5:18 5:18 Nəw 25:4; Lk 10:7; 1Kwər 9:9, 12-14

* 5:19 5:19 Nəw 19:15; Mt 18:16; 2Kwər 13:1

* 5:20 5:20 Gal 2:14; Ef 5:11

* 5:22 5:22 4:14

* 6:1 6:1-2 Ef 6:5; Tit 2:9-10; Flm 8-20; 1Pi 2:18

* 6:3 6:3-10 1:3-7

* 6:3 6:3 1:10; Gal 1:6-9

* 6:4 6:4 1:4; 6:20; 2Tim 2:14

* 6:5 6:5 Zhŋ 10:12; SləniKY 20:33-34; 1Tes 2:5; Tit 1:11; 1Pi 2:14; 5:2

* 6:6 6:6 4:8; Flp 4:11; Ebr 13:5

* 6:7 6:7 Zhəwbə 1:21; NdəSən 5:14

* 6:8 6:8 Fir 30:8-9

* 6:12 6:12 1:18; 4:14

* 6:13 6:13 Mt 27:11-26; Zhŋ 18:28–19:16

* 6:14 6:14 1:3, 18; Flp 1:10; 1Tes 5:1-2

* 6:15 6:15 SləniKY 1:7; 2Pi 3:3-9; ShiZhŋ 17:14

* 6:16 6:16 Səvəri 33:20; Cem 104:2; Zhŋ 1:18; Kwəl 1:15; 1Zhŋ 4:12

* 6:17 6:17 Cem 62:11; Lk 12:15, 20; Zhk 5:1

* 6:19 6:19 Mt 6:20

* 6:20 6:20 1:4; 6:4; 2Tim 1:14

* 6:21 6:21 wəzə hwər: Gal 6:18

2 Timəte

1

2

3

4

Kwa baka zliya tsasliti Pəl kaa

Timəte

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Zliya nay, kwa baka zliya tsasliti Pəl na kaa Timəte. Ghala pətsa vay, ghəci kwa fərshina kwa baka səɗa ci tə hiɗi ka Rəm na.

Tə kwa kərni zliya nay, mbə gəzə na Pəl dzəkən shiy kəsay. Ghəciy, wəzə nəwhwə na kwal tsa Yesəw. Nana kiy, mbəzli ɗaŋ zlay na kwətiy, ghəci na, aa sənay ndəkwə nzee ta məti, kə. Na gəzanci na kaa Timəte nza ghəci səəkə ta kwəmay mətsə ci li taŋtaŋ (vəh 4:6-22).

Zliya naa kwa kərni mbə zliyahi tsasləhwə Pəl gwaꞌa gwaꞌa.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1:3 paꞌ tə vəh 2:1-13 Pəl məni ꞌwəsa kaa Hyala ta ɗi tsa Timəte lə ta ɓə tsa ɓanavə na nəfə tsa ci kaa Yesəw. Dzəghwa na diɓa ka gəzanci kaa Timəte a ghəci garəy jarjar kwa kwal Hyala ya mbə ngəraꞌwə, nza ghəci jihəvaa dzəmbə gəzə kwəma Hyala kataŋ na.

Vəh 2:14 paꞌ tə vəh 4:1-5 Pəl gəzanci kaa Timəte a ghəci ndəghwə ghən tsa ci va mbəzliy pala ghəpəhi gəmgəm ni va kəəti ma mbəzli kwa kwal Hyala, kala dzar ma kwa mbəzliy ɓəni shi dzərvə va kaa mbəzli. Zhini na ka gəzanci a ghəci nəw səəbə Pəl, ka garəy wəzə wəzə tə kwəma ɓənivə na va ghəci jəwəy.

Vəh 4:6-22 Pəl gəzə kwəmaa dzəkən sləni ci mənəhwə na, zhini ka məni ꞌwəsa ghəci kaa Ndə sləkəpə sa kəətiti na.

1

Pəl səkwə Timəte

1 *Yən tsasli na zliya na, yən yən Pəl, ntsa tarəvə Hyala ta nza ka ndə kwal tsa Yesəw *Kəristəw, ta gəzə kwəma kaa mbəzliy dzəkən piy tsaa gəzəkə Hyala ɓanshi səvəri mbə jakəva tsa shi lə Yesəw Kəristəw. 2 *Kaa ngəŋa gha Timəte tsaslee zliya na. Gha gha zəghwee ɗitee tərəŋw. Məntəŋa wəzə hwər tsa nzə Didi Hyala, ghəshi lə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghəshi zhəhwərti zhəhwər tə gha, zhini mbaꞌa ghəshi ndaŋa zərkə mbə nzəy tsa gha.

Pəl mətsahanci bərci kaa Timəte

3 *ꞌWəsa nə ya kaa Hyala ghərantee va sləni lə nəfə tsee ɗewɗew, njasa niy mənəhwə jijihira va. Mbə mananta ꞌwəsa kee nza tə gha. Ya hwəmɓa cəꞌwee Hyalay, war mbə cəꞌwə kee nzaa dzəkən gha, havəghwə lə həvir gwaꞌa. 4 Ka za ghən tsee ta wahə niy wahəhwə gha va tə ya ghala vəghwə tsaa maɗee va ta dzaraw. Tərəŋw mawtee zhiniy naŋa, ta mbə nəfə tsee vəshiy. 5 *Ka za ghən tsee diɓa ta nəfə tsa gha va ɓanavə gha gwanay kaa Yesəw *Kəristəwəw. Ma kwataŋay, pərɓa kəhəŋa Ləwizə ɓanavə na nəfə tsa nzə kaa ngəci, zhən məŋa ꞌWənisə. E sənay, gha kwərakwə kiy, a gha ɓanavə nəfə tsa gha gwanay kaa Yesəw. 6 *Va tsəgha gəzaŋee əntaa ghən tsa gha zay, ə pə ghaa jihəva ta ghəra sləni Hyala lə vəli vəlitəŋa *Safə tsa Hyala. Ghala vəghwə tsaa fakənŋee va dəvə ndaŋa Hyala bərci va. 7 *A na Safə tsa nzə va ndammə Hyalay, Safə tsaa mənimmə hwəlikwə naw, bərci naa ɓəmmə, ta mbə ghwəmmə ghəranta sləni kaa Hyala, ka ɓəmmə bərci ta mbə ghwəmməə ɗi nihwəti mbəzli, lə ta sənay kəsə ghən tsa ghwəmmə wəzə wəzə.

8 *Ghənzə tsəgha kiy, əntaa gha haꞌwə lə gəzə kwəmaa dzəkən Ndə sləkəmmə kaa mbəzli ma. Əntaa gha haꞌwə diɓa ya tsəgha nzee kwa fərshina ta kwəma Yesəw ma. Ə pə ghaa sa ngəraꞌwə tə mbərkə ta kwəma wəzə na va, njasa see tsa kwərakwə. Ə pə ghaa sa ngəraꞌwə lə bərci ndaŋa Hyala va. 9 *Hyala vay, ghənzə mbəlitəmmə na, zhini ghənzə harvəmmə, ta mbə ghwəmməə mənimmə ka mbəzli nzə. Ma diɓay, mbəlitəmmə na tə sləni mənti ghwəmmə wəzə naw. Sa nzana tsəgha ghənzə ɗi mbəlitəmmə na, sa ɗi na məntəmmə wəzə hwər tsa nzə. Ghala hiɗi ghwəla ta ghava tarəkə na mənimmə wəzə hwər tsa va tə mbərkə sləni dza Yesəw Kəristəw ta məni. 10 *Nana kiy, a wəzə hwər tsaa niy tarəkə Hyala va məni kaa mbəzli cikəvərivay dzəti ngwəla bazhə bazhə. Sa nzana mbaꞌa Ndə mbəlimmə Yesəw Kəristəw səəkəy dzəti hiɗi, mbaꞌa ꞌwəshamti bərci məti. Səvəri mbə kwəma mənti na va tsəghay, ə ɗi naa cimmə, mbaꞌa pə ghwəmmə zləɓavə kwəma wəzə na vay, ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma dza ghwəmmə.

11 *Hyala fəyra na ka ndə kwal tsa nzə, ta gəzanshi kwəma wəzə na va kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə lə ta ɓananshi. 12 Tə mbərkə kwəma va nzee mbə sa ngəraꞌwə sənzənva kwa fərshina. Ya tsəgha nzə kiy, ka hazlənee va ngəraꞌwə tsa va tepəw, sa nzanay e ɓanavə nəfə tsee kaa Yesəw, mbaꞌee sənay, mbə nəfə tsee na, a bərci və ta ndəghwəti sləni ci va ndara na paꞌ fəca vici dza naa zhəghəvaa səəkə ta sla ngwəvəə dzəkən mbəzli, pən.

13 *Ma kwəma kataŋ na va gəzaŋa yay, gəzanshi kaa nihwəti mbəzli war njasa favə gha va vəya. Gha mbə gəzanshiy, ɗi tə gha mbəzli. Mbaꞌa gha ɓanavə nəfə tsa gha gwanay kaa Yesəw Kəristəw. Ma bərci ka ghwəmmə vaa kwəmavə ta məni tsəghay, sa nza ghwəmmə jakəjakə lə Yesəw Kəristəw na. 14 *A pə gha kəsəvə kwəma wəzə na va ndaŋa Hyala bekir dəvə. Safə tsa Hyala va fambə na mbə nefer ghwəmmə dza naa kəətiŋa ta kəsə nzə.

15 *A gha sənay, a mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Azəy zlara gwanashi. Mbə shi na kar Fizhel ghəshi lə Erməwzhen. 16 *Ma na ꞌWəneshifər na naciy, mbə dəpəra nəfə tsee ka naa nza ya hwəmɓa. Kar naa haꞌwə ta dzəvəghee kwa kwəma mbəzli ya tsəgha nzee kwa fərshinaw. Ə cəꞌwee Ndə sləkəmmə a ghəci mananatishi wəzə hwər kaa mbəzli kəghi tsa ci gwaꞌa. 17 War sa səəkəy na tikəə dzəmbə məlmə Rəməy, tərəŋw pəlahwə na pətsa nzee ti wəzə, dza na mbaꞌa kəsara. 18 A Timəte, a gha sənay kwərakwə njasa kəətəhwəra na, ghala pətsaa nzee va mbə məlmə Efesə. Ə cəꞌwee Ndə sləkəmmə, a ghəci mananati wəzə hwər tsa ci, fəca vici dza naa səəkə ta məni ngwəvəə dzəkən mbəzli.

2

Ndə ghəra sləni tsa Yesəw *Kəristəw lə nəfə kwətiŋ

1 Na na ghay zəghwee Timəteyey, a pə ghaa səꞌwa kwəma mbə sləni gha. Wəzə hwər tsa Hyala va ndammə na mbə jakəva lə Yesəw Kəristəw dza naa ndaŋa bərci ta məni nzə. 2 *Kwəma Hyalaa niy favə gha va səvəri mbə miy tsee, yən mbə gəzanshi kaa mbəzli ɗaŋəy, ɓəvə kwəma va, a gha ɓanavəshi mbə dəvə shi kaa mbəzli kataŋ ni gar mbay ghəshiy ɓananshi kaa nihwəti mbəzli kwərakwə.

3 Mbaꞌa kə ngəraꞌwə kəsaŋa tə mbərkə kwəma Yesəw Kəristəwəy, ə pə gha dzaa sa, njasa ka nihwəti mbəzli vaa sa. Səꞌwa mbə sləni Kəristəw njasa ka ndə sawji vaa səꞌwa mbə mbəz. 4 Mbaꞌa kə ndə sawji mbə mbəzəy, wəzə wəzə ka naa ghəra sləni ci, ta təɓanci kaa ntsa ci dikə tsa. Kar naa kəslimbə ghən mbə məni shi məni mbəzli gəmshi ni dzar mbə məlməw, tsəgha na lə gha kwərakwə ki. 5 *A gha sənay ɓa, mbaꞌa kə ndə pəhətəvay ta kəsli bali ta gwəramti, mbaꞌa kə kala kəsli lə kwal njasa ɗi məndiy, ka dza məndiy wanaghə zhəmə ciw. 6 Ndə za tsaa sahwə ngəraꞌwə dalala mbə zay, pərɓa ghəci ka naa kwəmavə na ci bəla mbə shi zati na va kwərakwə. 7 Təkə tə gha wəzəə dzəkən kwəma gəzaŋee va. Mbaꞌa pə ghaa təkə kwəmaa dzəkənəy, a Ntsaa sləkəmmə taa ndaŋa məhərli wəzə na ta sənata kwəma ɗi kwəma va gəzə gwaꞌa.

8 *Zəzətiy dzəkən Yesəw Kəristəw, ntsa mbə hwəhwə tsa mazə *Davitə. Sa pəəsliti məndiy, dza na mbaꞌa satiy mbə məti njasa gəzəkə kwəma wəzə na va. Ghənzə na kwəma wəzə na va gəzee kaa mbəzli. 9 *War tə mbərkə ti kee sa ngəraꞌwə. Mbaꞌa məndi tsaghwara kwa dəŋw nja ndə yiɗi kwəma. Ya tsəgha tsaghwara məndi kwa dəŋwəy, ma na kwəma Hyala na, ndə tiɓa ka mbay tsaghwa kwa dəŋwəw. War mbə mətsəhə gəzə nzə dza nihwəti mbəzliy nza kwa kwəma kwa kwəma. 10 *Ava va tsəgha səꞌwee sa ngəraꞌwə ghənghən ghənghən. Tawa səꞌwee ngəraꞌwə tsa va kiy, sa ɗee nihwəti mbəzli tsəhavə Hyalaa mbəlishi mbə Yesəw Kəristəw kwərakwə. Ta dza ghəshiy nzəyshi tə pətsa gwəmati Hyala mbə mazə tsa nzə shəndəkə tsa mə ghwəmə paꞌ kwa ndimndim. 11 *Tsəgha dza ghaa səꞌwa kwərakwə ki, sa nzana kwəma dzee na ta gəzəy, kwəma kataŋ kataŋ na na:

Mbaꞌa pə ghwəmmə bəkwəmmə lə Kəristəwəy,

ta piy dza ghwəmmə li kwərakwə.

12 *Mbaꞌa pə ghwəmmə garəmmə jarjar tə kwəma Hyala

ya mbə ngəraꞌwəy,

ta məni mazə dza ghwəmmə li kwərakwə.

Mbaꞌa pə ghwəmmə ni sənay tsava ndə ghəyəw pə ghwəmməy,

ta gəzə dza na, sənashi nini mbəzli yaw,

kə kaa ngəmmə kwərakwə.

13 *Mbaꞌa pə ghwəmmə zhəghanavə hwəm kaa kwəma ciy,

na naci na, ka dza naa zhəghə hwəm kaa kwəma ciw.

Sa nzanay, ka mbay naa zhiniy

vərasləti vəraslə kaa ghən tsa ciw.

Njasa ka ndə ghəra sləni nzə, ka na təɓanta kaa Hyala

14 *Zazanshi tə gha kwəma gəzəkəŋee va kaa mbəzliy nəw kwal Hyala. Ma nza ghəshi təkəə dzəkən. Gəzanshi wəzə lə slən tsa Hyala: Ka hə həərəva ghwəy ta kwemer ghənghən ghənghən ni ma, pə gha kaa ngəshi. Sa nzanay, gəla ni tsəgha ni va shiy na, ka dza ghəshiy kəətiti ndə ya jəw nzəw. War ə na na dza ghəshiy yiɗivəri nefer mbəzliy fafashi gwaꞌa tsəgha. 15 *Ta na tsa gha ghənəy, ə pə ghaa jihəva, nza shi məni gha təɓə kwa kwəma Hyala. Ə pə gha məniŋa ka ndə ghəra sləni tsa kama shi haꞌwə haꞌwə ni mbə sləni ci kwa kwəma Hyala, saa canshi kwəma kataŋ na lə kwal tsa nzə kaa mbəzli. 16 *Ma na kwemer gəmshi ni va təɓə ma va Hyalay, ka i miy tsa gha ghaa dzəmbə shi ma.

Sa nzana, mbəzliy gəəzə gəla shi tsəgha ni vay, sahə sahə na, mbərəkə dza ghəshiy zlay kwal Hyala. 17 *Ma kwəma shi va diɓay, ə naa zləliva dzar mbə mbəzli nja zhi daŋwazha tsaa nza va tə ndə kala kəɗi ma. Mbə gəla mbəzli ka ɓananshi *kwəma jikir na va kaa mbəzli na kar Himene ghəshi lə Filetə. 18 Ma mbəzli vay, ka ɓananshi kwəma kataŋ na ghəshi kaa mbəzliw, war dzərvaa na ɓananshi ghəshi kaa mbəzli. Ma kə ghəshiy: A Hyala zhanakati mbəzli mbə məti mbəradzəta, kə ghəshi. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi səəvəri məhərli nihwəti mbəzli lə kwəma shi va, mbaꞌa niva zlay nəw kwal Hyala sənzənva. 19 *Ya tsəgha nzə kiy, na kataŋ na kwəma Hyala na ka zhəghəva naw. Ghala mbə lə səɗa ciki tsaa nzəyta va bəlbələw. A məndi tsaslatiy dzəti səɗa ciki tsa va: «A Ndə sləkəpə sənashi nici mbəzli» kə məndi. Zhini ɓa na: «Ntsaa ni, ntsa Ndə sləkəpə *Kəristəw nzee kəy, ə kə zlata məni kwəma jikir na» kə məndi.

20 *A ghwəmmə sənay, mbə ciki tsa ndə shiyəy, ghənghən ghənghən na shiy mbəɓa, tiɓa kwekwer məntim tə tsahi mbəzə, tiɓa kwekwer ꞌyesler, tiɓa kwekwer gagahi, tiɓa həlepipi, dza ghaa kəsashi. Ni wəzə wəzə ni vay, fəca nza makwaghwa tiɓa ka məndiy ɓəshiy səvəri. Ma nihwəti va na, ta zəmə shi zəmə kəghi ya hwəm na sləni shi. 21 *Tsəgha na lə ghwəmmə kwərakwə. Mbaꞌa kə ndə zlata məni kwəma jikir na njasa gəzee vay, nja kwakwa tsa məntim va tə tsahi mbəzə ka məndiy ɓəə səvəri war ta makwaghwa dza naa nza. Ma ntsa vay, sa Hyala dza naa nza, ta ɓəvə dza Hyala ta sləni nzə. Ghəciy, ya ta namaɓa sləni wəzə na gwaꞌa na, war yə ka naa ni.

22 *Ə gəzaŋee, əntaa gha məməni gəla shi ɗi nihwəti gwəla va məni gəmgəm ni ma. Tsarakə pə gha zlay kwal tsa gəla shi tsəgha ni va. Lə kwal tsa nzə pə ghaa nəw kwəma, ya namaɓa nzə. Kəsəvə kwəma Yesəw Kəristəw, ɓanavə nəfə tsa gha wəzə wəzə. Ə pə ghaa ɗi nihwəti mbəzli, ka nzəy lə zərkə kwa jipə tsa ghwəy lə mbəzli nza nəfə tsa shi ɗewɗew, mbəzliy cəꞌwə Ndə sləkəpə. 23 *Ma na ghəpəhi kama ghən va ti shiy, ka i miy tsa gha ghaa dzəmbə shi ma. A gha sənay, gəla ghəpəhi tsəgha ni vay, war lə miy ka ghəshiy kərkəva. 24 *Ta na ndə ghəra sləni kaa Ndə sləkəpəy, ka təɓə na ghəciy məni miy lə mbəzliw. Na naciy, war wəzə təɓə na ghəciy mananshi kaa mbəzli gwanashi. Ka ɓananshi shiy kaa mbəzli lə məhərli, mbaꞌa sənay səꞌwa kwəma shi. 25 *Ya ə nza mbəzli tiɓa kala ɗi zləɓa kwəma ciy, mbaꞌa sənay ɓananshi shiy lə məhərli. Nda nza Hyala ghavəə kəətitishi, mbaꞌa ghəshi zhəghanti nzəy tsa shi, ta sənata na kataŋ na kwəma. 26 Ya tsəgha kəəsətishi *ndə jaka tsa Hyala nja kwa zhəva, ka mananci kwəma ɗi na ghəshiy, a məhərli shi wəzə na taa zhəkəta bərkee, ta mbə ghəshiy mbəlishi səvəri mbə dəvə ci.

3

Shiy dzaa məniva hiɗi ndəkwə ta kərə

1 *A zəghwee Timəte, fə tə gha ghən wəzə ta kwəma ɗee na gəzaŋa tikə: Geꞌi lə kwa kərni vəghwəy, vəghwə tsa ꞌyahəꞌyahə tsa dza naa nza. 2 *Sa dza naa nza ghalaɓay, war tsa shi ghən dza mbəzliy ɗi, ka məni mətsə tərəŋw ta gəna, ka vəshi, ka kəli ghən tsa shi, ka tsəərə Hyala, ka dza mbəzliy ɗi fəti va mbəzliy yakəshiw, ka ghəshi dzay, kala məni ma ꞌwəsa kaa mbəzliy kəətitishi, ka dza ghəshiy haꞌwə tə shiy dzar kwa bəla Hyalaw. 3 Mbəzli va diɓay, jikir dza hwər tsa shiy nza, ka dza hwər tsa shiy zhanshi ta ndəw. War ə dza ghəshiy tsəhtsəhəə dzəkən nihwəti mbəzli, ghwampa ghwampashi dza ghəshiy məni shiy, ka ndərəm lə mbəzli. Ka dza ghəshiy ɗi məni wəzəw. 4 Ka nga ɗafa ta nihwəti mbəzli dza ghəshiy nza, ka məni war kwəma kama ghən ti, ka kəli ghən tsa shi tərəŋw. Na nashiy, shiy təɓanshi dza ghəshiy ɗi məni, kala ɗi ma Hyala. 5 *Ka ghəshi dzay, mbaꞌa ghəshi mənti ghən tsa shi nja ka nəw Hyala, kala zləɓa ma na kataŋ na kwəmaa dzaa ɓanshi bərci kwa kwal Hyala tsa va. Gəla mbəzli vay, kərakə pə gha zlay kwal tsa shi. 6 *Nihwəti mbəzli mbə mbəzli vay, ə ka ghəshiy dzakə ghi tsa mbəzli ka dzaa ngəɗi miꞌi daw daw bərci ni kəsashi ghəshi kəyɓa, ta mbə miꞌi vaa ɓəvə kwəma shi va tsəgha. Miꞌi vay, ka məni *kwəma jikir naa ghəshi tərəŋw, ka məni kwəma ɗi vəgha shi. 7 Mbə ɗi ɓənivə shiy miꞌi va na, daw məhərli shi ta sənata na kataŋ na kwəma. 8 *Gəla mbəzli vay, mbazaa nga ghəshi lə kwəma Hyala njasaa niy məni kar Zhanesə va ghəshi lə Zhambəresə mbəradzə, * kala zləɓa ma kwəma Məyizə. Na nashiy, yiɗi yiɗi na məhərli shi. Ɓanavə nəfə tsa shi ghəshi kataŋ kataŋ kaa Yesəwəw. 9 Ka dza ghəshiy dzavə dza kərakə lə na shi va sləniw, sa dza naa nzay, ɗaŋ dza mbəzliy fəti ghən ta sləni shi va kama ghən ti, njasa niy fətim va ghən ta sləni kar Zhanesə va kama ghən ti ghəshi lə Zhambəresə mbəradzə.

Kwəmaa zəzəə dzəkən ya hwəmɓa

10 *Ta na tsa gha ghənəy Timəteyey, gwaꞌa gwaꞌa sənashi gha shi ɓananshee kaa mbəzli. Gwaꞌa naghamti gha ya nzəy tsee kwa kwal Hyala. A gha sənata kwəma ɗee mbə sləni ghəree. A gha sənay ya njasa ɓanavee nəfə tsee kaa Yesəw, ya njasa səꞌwee kwəma gwaꞌa. A gha sənay diɓa njasa ɗee mbəzli, njasa kəsəvee kwal Hyala wəzə. 11 *A gha sənay njasa sahwəmra mbəzli ngəraꞌwə diɓa. A gha sənata kwəmaa səəkə kənee mbə məlmə Antiyəshə, lə mbə məlmə Ikəniyəm, mbaꞌa mbə məlmə Listər gwaꞌa. Na kataŋ nay, tərəŋw samiyra ghəshi ngəraꞌwə. Ləy hwəm shi va kiy, a Ndə sləkəpə mbəlikəvəriɗa mbə ngəraꞌwer va gwanashi. 12 *Ta na nava na kataŋ nay, ya wa ntsaa ɗi nəw kwal Hyala wəzə njasa təɓə na, tə sa nzee ntsa Yesəw *Kəristəw kəy, ta sanci ngəraꞌwə dza mbəzli. 13 Ma na mbəzliy kəsəvə war məni jikir tsa shi, lə slasla dzərvə shi na shiy, war ə dza ghəshiy dza kwa kwəma kwa kwəma lə kwəma shi gəmgəm na. War ka ngəɗishi *ndə jaka tsa Hyala, ka ngəɗi nihwəti mbəzli ghəshi kwərakwə.

14 *Na na ghay Timəteyey, ə pə gha garəŋa tə shi ɓənivə gha va wəzə, sənashi gha ka shi kataŋ ni, lə nəfə tsa gha gwanay. Sa nzanay, a gha sənay gəla ntsa ɓənivə gha va shi va və wəzə. 15 *Kəsəvəshi wəzə, sa nzanay, ghala ghaa zəghwəŋa sənata gha kwəma mbə Zliya Hyala. Kwəma mbə vay, ghənzə dza naa citəŋa kwal tsaa sənata kwəma, ta mbə Hyalaa mbəlitəŋa, sa ɓanavə gha nəfə tsa gha kaa Yesəw Kəristəw. 16 Gwanata kwəmaa tsaslita mbə Zliya Hyalay, kwəmaa səəkə va Hyala na, na tsasliti məndi. Zliya vay, wəzə na ta ɓənimmə kwəma kataŋ na. Mbaꞌa pə ghwəmmə mənti *kwəma jikir nay, ka cimmə ghənzə, zhini ka zhəghəmməə zhəghwa kwal tsa wəzə tsa, ka ɓənimmə məni sləni njasa ɗi Hyala. 17 *Sa məni kwəma Hyala va tsəghay, ta mbə ntsa Hyalaa nza gwəma gwəma mbaꞌa kwəmavə shiy dzaa kəəti ta məni sləni wəzə na gwanata.

4

1 *Ə cəꞌwəŋee mbə slən tsa Hyala lə mbə slən tsa Yesəw Kəristəw a gha gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli. Ə cəꞌwəŋee tə mbərkə səəkə tsa Yesəw Kəristəw ta sla ngwəvəə dzəkən mbəzli tə ghwəməshi ni lə ni bəkwə bəkwə ni, ghəci saa dza va ta səəkə ta sləkə mbəzli, 2 *Ə gəzaŋee, ə pə ghaa gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli, ka jihəvaa dzəmbə gəzə nzə. War ə pə ghaa gəzanshi. Ya ghala vəghwə tsa ɗi mbəzli fa nzə, ya ghala vəghwə tsa ɗi ma ghəshi favə gwaꞌa. Mbaꞌa kə mbəzliy məni *kwəma jikir nay, ə pə ghaa naɓəshi, ka gəzanshi a ghəshi zlata məni nzə. Ə pə ghaa mətsahanshi bərci ta məni na wəzə na kwəma. Gha mbə ɓananshi kwəma Hyalay, ə pə ghaa səꞌwa kwəma. 3 *Sa nzanay, a tsahwəti vəghwə dzaa səəkəy, vəghwə tsa vay, ka dza mbəzliy ɗi favə na kataŋ na kwəma məndiy ɓananshiw. War kwəma ɗi vəgha shi dza ghəshiy məni. Ka ghəshi dza na, tsəhaꞌ ghəshi tsəhavə mbəzliy ɓənipə shiy təɓanshi. 4 *Ka dza ghəshiy ɗi fa na kataŋ na kwəmaa dzəghwa sləmə shiw. Mbərəkə dza ghəshiy zlata na kataŋ na kwəma, ka dzashi ta fafa kwəma jiji.

5 Na na ghay Timəteyey, gwəmavə ndəghwə ghən tsa gha wəzə, mbə shiy gwanashi kwa kwəma Hyala. Ə pə ghaa səꞌwa ngəraꞌwə tsaa dzəkən gha. Gəzanshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli. Wəzə wəzə pə ghaa məni sləni ndaŋa Hyala mbə dəvə gha ta məni nzə.

6 *Ta na tsee ghənəy, ndal tərə vəghwə tsee ta mətiw. Nja shi ka məndi vaa dza ta ta Hyala li shi nzee. 7 *Wəzə wəzə ghərantee sləni kaa Yesəw Kəristəw, ghala mbə ghəy lə ntsaa mbəzəti mbəz tsa wəzə tsa vaw. E kərkamti sləni ndara Hyala ta məni nzə, nja ntsaa kəɗamti kəsli bali ci va nzee. E nəwti kwal Hyala paꞌ tə pətsa kərkə na kala zhəghanavə hwəmee. 8 E sənay nanay, mbə ndəghəra na zhəmee va Hyala mə ghwəmə, sa nzana mbaꞌee mənira ka ntsa slar tsa. Ndə sləkəmmə tsaa məni ngwəvə va lə kwal tsa nzəy, ghəci dza naa ɓəra zhəmə va. Fəca dza naa səəkə ta məni ngwəvəə dzəkən mbəzli dza naa ɓəra. War kaa ngəra dza naa ɓəra zhəmə va kwətiraw, ya wa ntsaa ndəghə vəghwə səəkə tsa Kəristəw lə nəfə kwətiŋəy, ta ɓanavə dza na kwərakwə.

Pəl har Timəte, ta səəkəə dzəvəgha

9 A zəghwee Timəte, ə pə ghaa diva ta səəkə tikəə dzəvəghee kyaŋwkyaŋw. 10 *Sa nzanay, a Demasə zlara mbaꞌa dzay dzəmbə məlmə Tesalənikə, sa ɗi na shi tə hiɗi. Ma Kəresensə naci na, mbaꞌa dzay dzəti hiɗi ka Galatə, mbaꞌa Titə dzay dzəti hiɗi ka Dalmati. 11 *Kwataka Ləwka na saa tərmbə vəghee tikə gwaꞌa tsəgha. Fəca ka gha maɗiy səəkəy, pəməkəvə tə gha Markə kwasəbə gha. Sa nzanay, ta kəətitəra dza naa dza tikə mbə slənee. 12 *Na na Tishikəy, e ghwənay tsavaa dzəmbə məlmə Efesə. 13 *Ghaa səəkəy, tsəhəŋa tə gha mbə məlmə Tərəwasə, nza gha dzakə ghi tsa Karpəsə ɓəvəra kwəbaŋ tasli tsee kəyɓa. Ɓəvə tə gha Zliyahi kwəma Hyala diɓa, gaw ni ka hwəta va na ni gwəree ɗi.

14 *Alekəsandərə ndə pəsli tsa vay, tərəŋw məntəra na *kwəma jikir na tikə. Ndə sləkəmmə dza naa wanci zhəmə kwəma ci va jikir na. 15 Ya gha ciy, ndəghwə tə gha ghən tsa gha və, nəghətaa ghəci məntəŋa kwəma jikir na kwərakwə. Sa nzanay, ka ɗi naa favə shi ɓəni ghəy va kaa mbəzli ya jəw tsətsəw.

16 *Fəca ghee garə kwa kwəma mbəzli tə ngwəvə, ta gəzə kwəma kən ghən tsee səvəriy, ndə tiɓa mbaꞌa niy kəətəhwəraw. Mbəzli gwanashi niy zlara na kwətira. Ə cəꞌwee Hyala a ghənzə pəlashi kwa hwər nzə. 17 *Ya tsəgha niy zlara məndi talay, niy zlara Ndə sləkəpəw. Aa niy kəətitəra, mbaꞌa ndara bərci, ta mbayee gəzanshi kwəma ci kaa mbəzli kwa pətsa kəray na, kala hazləni mbə nəfə tsee ya jəw nzə. Ɗaŋ *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə favə kwəma Hyala fəcava. Ava tsəgha kəətitəra Ndə sləkəpə, mbaꞌee mbəlira va dzəghwa miy zhəl. 18 *Ya namaɓa kwəma jikir na səəkə naa dzəkən yay, e sənay ta mbəlantəra dza Ndə sləkəpə və. Ta ndəghwətəra dza na ta mbayee tsəhəra mə ghwəmə tə pətsa sləkə na. Ə pə ghwəmməə fal dikə tsa Hyala ya hwəmɓa. *Amin.

Pəl kərni zliya ci lə səkwə nihwəti mbəzli

19 *Kwa kərni kwəma ɗee gəzaŋa kiy Timəteyey, ə ɗee ghaa səkwətəra Pərishil ghəshi lə zata Akilasə, mbaꞌa gha səkwətəra mbəzli kəghi tsa ꞌWəneshifər kwərakwə. 20 *Erastəy, mbə məlmə Kwərintə nzəyəy na, na na Tərəfim na mbaꞌee zlay mbə məlmə Miletə sa nzana gwərapəy ghəci niy nza. 21 Na na ghay, ə pə ghaa diva ta səəkə tikə kyaŋwkyaŋw, ka vəghwə tasli səəkə. Mbə səkwəŋa na kar Ewbələsə, lə Pəwdesə, mbaꞌa Linəwsə, mbaꞌa Kwələwdiya. Zhini mbə səkwəŋa ngwarməhimmə mbə nəw Yesəw tikə gwanashi.

22 *Nana kiy Timəteyey, nza gha nza, ndəghwətəŋa Ndə sləkəpə, mbaꞌa məntəŋwəy wəzə hwər tsa ci gwanaŋwəy. Tiɓa kərayee, nza gha nza ki.

* 1:1 1:1 1Tim 2:7

* 1:2 1:2 Timəte: 1Tim 1:2; 1Kwər 4:17

* 1:3 1:3 Flp 3:5; 1Tim 1:5

* 1:5 1:5 SləniKY 16:1

* 1:6 1:6 1Tim 4:14

* 1:7 1:7 Rm 8:15

* 1:8 1:8 2:9; Rm 1:16

* 1:9 1:9 Ef 2:8-9; Tit 3:5

* 1:10 1:10 Zhŋ 1:14; Tit 3:6; piy lə məti: 1Kwər 15:20, 55, 57; Ebr 2:14-15

* 1:11 1:11 1Tim 2:7

* 1:13 1:13 1:5; 1Tim 1:10

* 1:14 1:14 1Tim 6:20

* 1:15 1:15 4:16

* 1:16 1:16 ꞌWəneshifər: 4:19

* 2:2 2:2 1Tim 1:10; 4:14

* 2:5 2:5 4:7-8

* 2:8 2:8 Rm 1:3-4; 1Kwər 15:4

* 2:9 2:9 1:8; Ef 3:1; Flp 1:12-14

* 2:10 2:10 Rm 5:2; Kwəl 1:24

* 2:11 2:11 Rm 6:8

* 2:12 2:12 Mt 10:32-33; Rm 5:17

* 2:13 2:13 Rm 3:3-4

* 2:14 2:14 1Tim 1:3-7; 6:4; Tit 3:9

* 2:15 2:15 1Tim 1:10

* 2:16 2:16 1Tim 1:4

* 2:17 2:17 Himene: 1Tim 1:20

* 2:19 2:19 Ɓəla 16:5; Zhŋ 10:14

* 2:20 2:20 Rm 9:21

* 2:21 2:21 3:17

* 2:22 2:22 1Tim 6:11

* 2:23 2:23 2:16

* 2:24 2:24 1Tim 3:3; Tit 2:7-8

* 2:25 2:25-26 1Tim 2:4

* 3:1 3:1 1Tim 4:1; 2Pi 3:3; 1Zhŋ 2:18; Zhəwdə 18

* 3:2 3:2-4 Gal 5:19-21

* 3:5 3:5 Mt 7:15, 21; Rm 2:19-20; Tit 1:16

* 3:6 3:6 Tit 1:11

* 3:8 3:8 Səvəri 7:11, 22; 8:3, 14; 1Tim 6:4-5

* 3:8 3:8 Kar Zhanesə lə Zhambəresə tsa vay, sləneɗemerəy niy fanati ka Zhəwifə kaa ka ɗəfələə niy nga mbaza va lə Məyizə tə hiɗi Ezhipətə na ghəshi (Səvəri vəh 7:11-12).

* 3:10 3:10 Rm 16:24; 1Tim 1:5

* 3:11 3:11 SləniKY 13:50; 14:5; 14:19; sa ngəraꞌwə: Cem 34:20; 2Kwər 11:23-29

* 3:12 3:12 Mt 16:24; Zhŋ 15:20; SləniKY 14:22; 1Tes 3:3

* 3:14 3:14 2:2; 1Tim 1:10

* 3:15 3:15-16 Zhŋ 5:39; Rm 15:4; 1Tim 4:13; 2Pi 1:21

* 3:17 3:17 2:21

* 4:1 4:1 SləniKY 10:42; 2Kwər 5:10; 1Pi 4:5

* 4:2 4:2 SləniKY 20:20, 31; Tit 1:13

* 4:3 4:3 1Tim 1:10; 4:1

* 4:4 4:4 1Tim 1:4

* 4:6 4:6 Flp 2:17; 2Pi 1:14

* 4:7 4:7-8 1Kwər 9:24-25; Flp 3:12-14; 1Tim 1:18

* 4:10 4:10 Flp 2:21; Demasə: Kwəl 4:14; Flm 24; 1Zhŋ 2:15; Titə: 2Kwər 2:13

* 4:11 4:11 Ləwka: Kwəl 4:14; Markə: Kwəl 4:10

* 4:12 4:12 Tishikə: Kwəl 4:7-8

* 4:13 4:13 SləniKY 20:6

* 4:14 4:14 Mt 16:27; Alekəsandərə: 1Tim 1:20

* 4:16 4:16 1:15

* 4:17 4:17 Dani 6:21; Cem 22:22; SləniKY 1:8; 23:11

* 4:18 4:18 2Kwər 1:10; Flp 1:19-20

* 4:19 4:19 Akilasə lə Pərishil: SləniKY 18:2; ꞌWəneshifər: 2Tim 1:16-17

* 4:20 4:20 Erastə: SləniKY 19:22; Rm 16:23; Tərəfim: SləniKY 21:29

* 4:22 4:22 Gal 6:18

Titə

1

2

3

Zliya tsaslati Pəl kaa

Titə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ma kə nihwəti mbəzliy, ghala pətsaa tsasli Pəl zliya nay, məndi pəlikəmə kwa fərshina tə hiɗi ka Rəm, ghəci mbə təwrə dzar mbə məlməhi ghənghən ghənghən na, kə ghəshi (vəh 1:5 lə 3:12).

Kaa Titə tsasli Pəl zliya na. Ma Titə naciy, ntsaa nəw kwal tsa Yesəw na, mbə hwəhwə tsa ka Gərekə ghəci (nighəm mbə Galatə 2:3). Aa niy pəhəhwə Pəl mbə dza ta wə ghənghən ghənghən. Mbaꞌa məniy ka ntsaa kəəti mbə sləni ci (nighəm mbə 2 Kwərintə 7:6-16).

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 Ma ghala pətsaa tsasli Pəl zliya nay, Titə mbə hiɗi Kəretə na. Pəl niy zlay na mbəɓa ta mbə ghəciy kərni sləkati naa niy tərmbə kwəma mbəɓa. Zhini nza ghəci tivə mbəzliy dzaa ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw dzar mbə jakəvahi mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Kəretə. Dzəghwa Pəl ki mbaꞌa cinti njasa ka na təra mbəzli va.

Vəh 2 Dzəghwa Pəl diɓa ki mbaꞌa cinti kaa Titə njasa dza naa ɓəni kwəma kaa nihwəti mbəzli gwanashi ni mbə mbəzliy nəw Yesəw.

Vəh 3 Pəl gəzanci kaa Titə a ghəci gəzə kaa mbəzli njasa ka ghəshi nzəy tikə tə hiɗi, zhini ka gəzanshi, əntaa ghəshi zləɓa kwəma mbəzliy həərə mbəzli va ta tihəva lə ta nəw kwəma jiji.

1

Səkwəpə

1 *Yən tsasli na zliya na, yən yən Pəl, ndə ghəra sləni tsa Hyala, zhini diɓa na, ndə kwal tsa Yesəw *Kəristəw yən. Hyala ghwənara na ta dzee ta kəəti mbəzli təravə na, nza ghəshi mbəə ɓanavə nefer shi kaa ngəta, mbaꞌa ta mbə ghəshiy ɓənivə kwəma nzə kataŋ na. Na kataŋ na va kwəma Hyalay, ghənzə cimmə na njasa ka ghwəmmə nzəy ta təɓanta kaa Hyala. 2 *Ma nə ya kaa kwəma mənee va tsəghay, a mbəzli mbəə fəy ghən gəzliŋə ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma dza ghəy kataŋ, kə ghəshi, nə ya. Ghala kwataŋata hiɗi ghwəla ta ghavay, a Hyala niy gəzəkə ɓanshi piy tsaa kəɗi ma va kaa mbəzli. A na Hyala nanzə kiy, ka sla dzərvə na tepəw. 3 *Ma sa bərkəti na vəghwə tsa va kiy, dza na mbaꞌa cikəvərimmə piy tsa vaa dzəti ngwəla, səvəri mbə kwəma nzə va ɓənee kaa mbəzli. Ghənzə ghənzə Hyalaa mbəlitəmmə va, fambəra na kwəma va mbə dəvee. «Mbala, a gha dzaa gəzanshi kwəma va kaa nihwəti mbəzli kwərakwə» kə kaa ngəra.

4 *Kaa ngəŋa tsaslee zliya na Titə. Ghay, nja zəghwə yakee məniŋa gha, sa nzanay, kaa ntsa kwətiŋ tsa ɓanavə ghwəm nefer ghwəm. Məntəŋa wəzə hwər tsa nzə Didi Hyala, ghəshi lə Yesəw Kəristəw Ndə mbəlimmə, mbaꞌa ghəshi ndaŋa zərkə mbə nzəy tsa gha.

Sləni Titə tə hiɗi ka Kəretə

5 *Kwəma zlaŋee va tə hiɗi ka Kəretə tiy, a gha sləkati naa niy tərmbəta kwəma ta sləka mbəɓa gwaꞌa nə ya. Ma niy ɗee kiy, mbaꞌa gha tsəhəŋa dzar mbə jakəvahi mbəzliy nəw Yesəw mbə məlməhi tə hiɗi ka Kəretə gwanashi. Sa ghaa dza ya mbə tsamaɓa jakəvay, mbaꞌa gha dzaa titivə mbəzli ta nza ghəshi ka mbəzliy ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw mbəɓa, njasaa niy gəzaŋee va. 6 *Ma ntsa dza ghaa fə ka Ndə ꞌwa kwal təɓə nay, ntsa hanci ma məndi cəm dzar kwa *kwəma jikir na ya jəw nzə. Mali kwətiŋta sa və, mbaꞌa ndərazhi ci ɓanavə nefer shi kaa Yesəw *Kəristəw, wəzə nzəy tsa shi kwa kwəma mbəzli, kala zhini ma ghən ghəshi. 7 Ma ntsa fəy məndi ka ntsaa ꞌwa kwal mbə mbəzliy nəw Yesəwəy, ndə ghəra sləni tsa Hyala na tsava ndə naci. Va tsəgha kiy, ka təɓə na məndiy hanci cəm dzar kwa kwəma jikir na ya jəw nzəw. Ka təɓə na ghəciy ndə kəli ghən tsa ciw. Ka təɓə na ghəciy ɓə nəfəw. Ka təɓə na ghəciy sa sa shiy ka ghiw, ka təɓə na ghəciy ndə pəla miyəw. Ka təɓə na ghəciy gwəfə shiy va mbəzli diɓaw. 8 Ma təɓə nay: Ndə ka kaꞌwə ka məlmə ghəci wəzə kəghi tsa ci, ndə məni kwəma wəzə na, ndə ka zəzə kwəma wəzə, ntsaa nəw kwəma lə kwal tsa nzə, ɗewɗew nəfə tsa ci kwa kwəma Hyala, ntsaa məni ma kwəma ghwampa ghwampata. 9 *Ma təɓə nay, mbaꞌa ghəci kəsəvə na kataŋ na va kwəma ɓananavə məndi wəzə mbə nəfə ci. Ma ghalaɓa kiy, aa taa mbay mətsahanshi bərci kaa nihwəti mbəzli, lə kwəma kataŋ na va. Zhini diɓay, aa taa mbay cikəvəri wəzə mənti mbəzliy ɗi ma zləɓa kwəma va vaw, kə.

10 **Ava mbəzli tsəgha ni va pə gha taa ti, sa nzanay, ɗaŋ na nihwəti mbəzli tiɓa, ka zhini ghən ghəshi, war kwemer gəmgəm ni va kama ghən ti shi ka ghəshiy gəgəzə, ka dadakə mbəzli. Kwatama *ka Zhəwifəə nəw Yesəw gwəramti na kwəma va. 11 *War hashi kə məndi dzaa hashay gəla mbəzli va. Sa nzanay, gwaꞌa gwaꞌa ka ghəshiy yiɗivəri nihwəti mbəzli mbə nzəy tsa shi kəghi tsa shi lə shi ɓənipə ghəshi va. Shi təɓə ma məndiy ɓananshi kaa mbəzli na shi ɓəɓəni ghəshi va kaa mbəzli. Ta nahwəti na kiw, war ta pəlavə gəna shi nə ghəshi kaa kwəma va gwaꞌa tsəgha. 12 A tsahwəti *ndə gəzə kwəma Hyala tsa shi ghəshi mbəzli ka Kəretə niy gəzəkə kwəma dəꞌwə ghən tsa ciy dzəkən shi. Ma kə niy niy: «Mbəzli ka Kəretəy, war dzərvə ka ghəshiy slasla, nja shəkwadeshi ndərəm ghəshi, ka mereɗem na ghəshi, war hwər tsa shi na sa sənay ghəshi gwaꞌa tsəgha» kə niy ni. 13 *Ma kwəma gəzəkə ntsa va vay, kwəma kataŋ na. Va tsəgha kiy, gəla mbəzli va na, ə pə ghaa gəzanshi kwəma lə bərci, nza ghəshi mbəə nəw kwal Hyala njasa təɓə na. 14 *Gəzanshi kwəma a ghəshi zlata nəw kwəma jiji ka Zhəwifə, ka zlata nəw kwəmaa dzəkən məni ɗewɗew va pəhəti mbəzliy ɗi ma fəti va ta nəw kwəma kataŋ na. 15 *Mbaꞌa kə nəfə tsa ndə ɗewɗew kwa kwəma Hyalay, ya nimaɓa shiy na war ɗewɗew dza ghəshiy nza və kwərakwə. Ma na mbəzliy yivə ma kwəma Hyala, shi kama nefer shi ɗewɗew kwa kwəma Hyalay, shiy tiɓa ɗewɗew və shi na shi kiw. Na na shiy, war shi gəmgəm ni ghəshiy zəzə ya hwəmɓa. Ya ə mənti ghəshi shi gəmgəm ni na, kwəma tiɓaa shashanshiw. 16 *Ma mbə kwəma shi ka ghəshiy gəzəy: «Mbəzliy sənata Hyalaa gə ghəy» kə ghəshiy ni. Ma sa ka ndəə nighə sləni shi məni ghəshi gəmgəm na ɓa na, war nja mbəzliy sənata ma Hyala ghəshiy pəzli. Ka zhini ghən na ghəshi, war shi ɗi ma Hyala na shi məni ghəshi, ka mbay ghəshiy məni na wəzə na kwəma tepəw.

2

Njasa ka mbəzli nza kwa kwəma Hyala

1 **Na na ghay Titəy, kwəmaa dzava lə na kataŋ na kwəma ɓənipə məndiy dzəkən nəw kwal Hyala, pə ghaa ɓananshi kaa mbəzli. 2 *Gəzanshi kaa pəhepəhir zhər, əntaa ghəshi ghighi ghən tsa shi lə shiy sa, ə kə ghəshi mənishi ka zhər ka məhərli, ka ndəghwə ghən tsa shi, ma nza məndi mbəə fa kwəma və shi. Ə kə ghəshi ɓanavə nefer shi gwaꞌa gwaꞌa kaa Hyala, ka ɗi mbəzli, ka səꞌwa kwəma. 3 *Tsəgha pə ghaa gəzanshi kaa pəhepəhir miꞌi diɓa. A ghəshi mbəə nza ka miꞌi ɗewɗew nəfə ni kwa kwəma Hyala. Əntaa ghəshi tsəhtsəhəə dzəkən mbəzli ma. Əntaa ghəshi vəŋəvə sa shiy ghipə tərəŋw ma. War kwəma wəzə na ka ghəshi ci kaa nihwəti mbəzli. 4 Ava tsəgha dza ghəshiy mbay ɓananavəshi ɗi zhər shi lə ɗi ndərazhi shi kaa mekwikwi miꞌi. 5 *Ma nza ghəshi mbəə nza ka miꞌi ka məhərli, ɗewɗew nzəy tsa shi, ka kəsə ghi tsa shi bekir divi shi, ka məni sləni wəzə na kəghi tsa shi, ka ɗi fəti va zhər shi. Ma ghalaɓay, ka dza mbəzliy kwəmavə kwal gar ndərə kwəma Hyalaw.

6 *Tsəgha pə gha taa gəzanshi kaa gwəla kwərakwə ɓa, a ghəshi nza ka mbəzli ka məhərli. 7 *Gha dəꞌwə ghən tsa gha kwərakwə kiy Titəy, war kwəma wəzə na pə ghaa məni, ta mbə nihwəti mbəzliy ɓəni məni kwəma wəzə na va va gha. Mbaꞌa pə ghaa ɓəni shiy kaa mbəzliy, lə nəfə kwətiŋ pə ghaa ɓənishi. Əntaa gha ɓəti shi ɓəni gha va kaa mbəzli nja shi tsaɓana ma. 8 *Kwəma kataŋ na, lə kwal tsa nzə pə ghaa gəzəə səvəri, kala kama ghənzə gar ndərəti ndə, ta mbəə ꞌwəshamti mbəzliy ɗi ma kwəma ghwəmmə va, sa ka ghəshi nata ma kwəma gar ndərə na mbə kwəma gha va.

9 *Ma na mevivi mbə mbəzliy, ə pə ghaa gəzanshi a ghəshi ɗaŋshi fəti ya hwəmɓa kaa mbəzliy sləkəshi, ka mananshi kwəma kaa ngəshi njasa ɗi ghəshi. Əntaa ghəshi dzaa kanshi ghəpə ma, 10 *əntaa ghəshi ghəli ya nimaɓa shi mbəzliy sləkəshi va ma. War sləni wəzə na kə ghəshi dzaa məni, ta mbə mbəzliy sləkəshi vaa sənay, mbəzli slar slar ni na mevivi ghəy ni, kə ghəshi. Ma tsəghay, ta fə dimə dza mbəzliy dzəti kwəma ɓəni ghwəmmə va kaa mbəzliy dzəkən Hyalaa mbəlitəmmə va.

11 A na Hyalay, aa cikəvəri wəzə hwər tsa mənti naa dzəti ngwəla, wəzə hwər tsa nzə va dza naa mbəliti mbəzli gwanashi. 12 *Wəzə hwər tsa məntəmmə Hyala vay, ghəci citəmmə na zlashi məni shi gəmgəm ni təɓə ma kwa kwəma Hyala, lə zlashi maw shi tə hiɗi gəmgəm ni. Ta mbə ghwəmməə mənimmə ka mbəzli nza məhərli və shi, ka məni kwəma slar na lə kwəmaa təɓə va Hyala tikə tə hiɗi ni. 13 *Ava war tsəgha ka ghwəmmə məni nana di, kala ndəghə vici wəzə na va fəy ghwəmmə ghən tsa ghwəmmə gəzliŋə ti, sa dza Ndə mbəlimmə Yesəw *Kəristəw vaa səəkə ti lə shəndəkə tsa ci ghəci Hyala ghwəmmə dikə na. 14 *Ma Yesəw Kəristəwəy, ə səəkəy na, mbaꞌa mətiy tə ghwəmmə, ta mbəlimmə va kwəma ghwəmmə jikir na gwanata. Ta mbəə məntəmmə ɗewɗew kwa kwəma ci, mənti na tsəgha, nza ghwəmmə nza ka mbəzli ci, ka ɗi məni kwəma wəzə na ya hwəmɓa. 15 Ava kwəma ka gha ɓananshi kaa mbəzli, ka mətsahanshi bərci, ka naɓə mbəzliy fa ma kwəma. Ə pə ghaa gəzanshi kwəma kaa mbəzli lə bərci ndaŋa Hyala va. Ka zləɓa gha mbəzliy ndərə kwəma gha ma.

3

Njasa təɓə mbəzliy nəw Yesəw tikə tə hiɗi

1 *A zəmə, gəzanshi wəzə kaa mbəzliy nəw Yesəw əntaa ghəshi za ghən ta fa kwəma va mezhizhə, lə va nihwəti mbəzli dikə dikə ni tə hiɗi gwaꞌa. Ə kə ghəshiy ɗi fəti və shi. War məni kwəma wəzə na kə sa mbə ghən shi ya hwəmɓa. 2 Gəzanshi, əntaa ghəshi dzaa gəzə *kwəma jikir naa dzəkən ndə ya tsamaɓa ci ma. Əntaa ghəshi məməni miy lə mbəzli ma. War ka mbəzli sayi ni kə ghəshi mənshi. Ka məni wəzə kaa mbəzli gwanashi.

3 *War tsəgha pə ghaa gəzanshi məni, sa nzanay, kwataŋa na mbəzli kama məhərli mbə ghən shi niy nza ghwəmmə kwərakwə, niy ɗi fəti ghwəmmə va Hyalaw. Mbəzli zaza ni niy nza ghwəmmə. War məni shi gəmgəm ni va səkwa hwətəl tsa ghwəmmə ti shi na kwəmaa niy kavə ghwəmmə. Ka məni war ndərəm, ka hərhə va nihwəti mbəzli. Niy ɗi mətsə ghwəmmə nihwəti mbəzliw, ghwəmmə kwərakwə na, niy ɗi na shi ghwəmməw, tsəgha. 4 *Ya tsəgha niy məməni ghwəmmə ki na, dza Hyalaa mbəlitəmmə va, mbaꞌa citəmmə wəzə hwər tsa nzə, dza na ɓa, mbaꞌa citəmmə njasa ɗiti na mbəzli gwanashi. 5 *Mbaꞌa mbəlantəmmə, sa mənti ghwəmmə sləni wəzə na mbəlantəmmə na kiw, war təgəm tsəgha mbəlantəmmə na, sa zhanta hwər tsa nzə tə ghwəmmə. Aa yaɓantəmmə va kwəma ghwəmmə jikir na, mbaꞌa ghwəmmə yammə kwa baka səɗa. Diɓay, aa ndammə piy tsa ꞌwarꞌwar tsa, dzar kwa Safə tsa nzə ɗewɗew tsa. 6 *A Hyala fambəmmə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa tərəŋw mbə nefer ghwəmmə, tə mbərkə kwəma mənti ndə mbəlimmə Yesəw Kəristəw. 7 *Ta mbə wəzə hwər tsa məntəmmə Hyala vaa zhəghantəmmə ka mbəzliy dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, nza ghwəmmə mbəə kwəmavə piy tsaa kəɗi ma va fəy ghwəmmə ghən tsa ghwəmmə ti gəzliŋə. 8 Ma kwəma gəzəkee vay, kwəma kataŋ na na.

Ə ɗee ghaa jihəva tərəŋw dzəmbə gəzə kwəma va kaa mbəzli, ta mbə mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Hyalaa məni kwəma wəzə na ya hwəmɓa. Ghənzə na na wəzə na kwəma, ghənzə na saa dzaa kəətiti mbəzli. 9 **Ngərə ghəpə tsa gəmgəm tsa vay, ka i miy tsa gha ghaa dzəmbə ma. Mbaꞌa kə məndi ghakə kə ghəpəə dzəkən ɓaɓala jijihiŋwəyəy, ka dzəmbə tsava ghəpə gha ma. Ka məməni miy gha lə mbəzli ma. Ka zləɓa kə ghəpə ghaa dzəkən kwəma pəhəti *Məyizə ma. Niva shiyəy, shi gəmgəm ni na ghəshi, ka kəətiti ndə ghəshiw. 10 *Mbaꞌa pə gha nay ndəə həhəərə mbəzli ta tihəvərishiy, ə pə gha naɓəti kwa taŋa səɗa. Kala ɗi fəti kəy, naɓəti kwa baka səɗa diɓa. Ma sa ghaa nay diɓa kala di zlata məni kwəma ci vay, ɓarvaŋa mbə kwəma ci, zlay kərakə. 11 A gha sənay, gəla mbəzli tsəgha ni vay, a ghəshi zlay nəw kwal Hyala tsa kataŋ tsa. War kwəma jikir na ka ghəshiy məni. Tə kwəma shi va jikir na məni ghəshi ka ndə sənay, a ngwəvə kən shi kə ndə.

Kwa kərni gəzə kwəma Pəl kaa Titə

12 *Mbə bərkə ghwənəghəŋa ndə nzee, ta kar Artemasə ghəshi lə Tishikə. Ma sa ka gha nay tsa dzee ghwənəghə ndə mbə shi kwətiŋ tsəhəyəy, nza gha divaa səəkə ta kəsara mbə məlmə Nikwəpəlisə. Mbə məlmə va dzee ta nzəy, geꞌi lə tir tasli. 13 *Sa ka kar Zhenasə ndə ɓənipə *kwəma pəhəti Hyala ghəshi lə Apələsə maɗishi ta wə wəshiy, kəətitishi tə gha wəzə, kala gar ndərma shiy ghəshi ya kwətiŋ mbə kwal. 14 *Mbəzliy nəw Yesəw va nja ghwəmməy, ə kə ghəshiy ɓəni məni sləni wəzə na kwərakwə, ta mbə ghəshiy kəəti mbəzli gar kəəti ni. Mbaꞌa kə ghəshi ɓənivə məni tsəghay, ka dza nəw kwal Hyala tsa shiy nza gəməw.

15 Mbəzli nza ghəy li shi tikə gwanashiy, mbə səkwəŋa na ghəshi. Səkwətəŋəy tə gha madigahiŋəy, mbəzliy nəw kwal Hyala va gwanashi. Nza Hyala məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə gwanaŋwəy ki. Tiɓa kərayee, nza gha nza.

* 1:1 1:1-3 ndə kwal tsa Yesəw: 1Tim 2:7

* 1:2 1:2 1Pi 1:3-5; Gal 3:6, 17-18

* 1:3 1:3 3:4; sa bərkəti na vəghwə: 1Tim 2:6

* 1:4 1:4 Titə: 2Kwər 2:13; zəghwə: 1Tim 1:2

* 1:5 1:5 SləniKY 14:23

* 1:6 1:6-9 1Tim 3:2-7; 1Pi 5:1-4

* 1:9 1:9 2:1; 1Tim 1:10

* 1:10 1:10-16 3:9-11; 1Tim 1:3-7

* 1:10 1:10 1Tim 1:6

* 1:11 1:11 1Tim 6:5; 2Tim 3:6

* 1:13 1:13 2Tim 4:2

* 1:14 1:14 3:9; 1Tim 1:14

* 1:15 1:15 1Tim 1:5; Mt 15:11; Rm 14:14, 20

* 1:16 1:16 2Tim 3:5; 1Zhŋ 2:4

* 2:1 2:1-9 Ef 5:21–6:9

* 2:1 2:1 1Tim 1:10

* 2:2 2:2 1Kwər 13:13

* 2:3 2:3 1Tim 3:11; 1Pi 3:1-5

* 2:5 2:5 Ef 5:22-24

* 2:6 2:6 1Zhŋ 2:14

* 2:7 2:7 1Tim 4:12; Flp 3:17

* 2:8 2:8 1Pi 2:15

* 2:9 2:9-10 1Tim 6:1-2

* 2:10 2:10 3:4

* 2:12 2:12 Ef 1:4; 1Zhŋ 2:16

* 2:13 2:13 1Kwər 1:7; 1Tes 1:10

* 2:14 2:14 3:14; Səvəri 19:5; Ezhek 11:20; Gal 1:4; Ef 2:10; 1Tim 2:6; Ebr 13:12; 1Pi 2:9; 1Zhŋ 3:16

* 3:1 3:1 Rm 13:1-7; 1Pi 1:13-17

* 3:3 3:3 1Kwər 6:11; Ef 5:8

* 3:4 3:4 1:3; 2:10-11; 1Tim 1:1; 2:3; 4:10; Tit 3:6

* 3:5 3:5 Zhŋ 3:5; Rm 6:4; Ef 2:8-9; 5:26; 2Tim 1:9; 1Pi 1:3

* 3:6 3:6 Rm 8:9-16; 1Kwər 6:11; Gal 5:25; Ndə mbəlipə: 2:13; Flp 3:20; 2Tim 1:10; Tit 3:4; 2Pi 1:11; 1Zhŋ 4:14

* 3:7 3:7 Rm 3:24

* 3:9 3:9-11 1:10-16

* 3:9 3:9 1:14; 1Tim 1:4

* 3:10 3:10 Mt 18:15-17

* 3:12 3:12 Tishikə: Kwəl 4:7-8

* 3:13 3:13 Apələsə: 1Kwər 1:12

* 3:14 3:14 2:14; 2Kwər 8:8-9; Gal 5:22; Ef 4:28; Kwəl 1:10

Fəlemən

Zliya tsasliti Pəl kaa

Fəlemən

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Zliya nay, Pəl kwa fərshina tsasli na kaa Fəlemən. Kwəma tsasli na tiy, ta cəꞌwə Fəlemən a ghəci zləɓavə kaꞌwə ꞌWəneshim sa məniy na ka ntsaa nəw Yesəw Kəristəw nana. ꞌWəneshim tsa vay, mava tsa Fəlemən niy nza na kwataŋa, mbaꞌa niy hwəy.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Kwəshala 1-7 Pəl mbə vəshi, ka mananta ꞌwəsa kaa Hyala, ta ɗi tsa ɗi Fəlemən nihwəti mbəzli.

Kwəshala 8-22 Pəl mbə cəꞌwə Fəlemən a ghəci kaꞌwəti ꞌWəneshim.

Kwəshala 23-25 Səkwəpə.

1

Pəl səkwə Fəlemən

1 *Yən tsasli na zliya na, yən yən Pəl tsa kwa fərshina tə kwəma Yesəw *Kəristəw. Ghəy lə zəməmmə Timəte tsasliŋa na kaa ngəŋa gha Fəlemən, ntsa ghəra ghəy sləni kwətiŋ na li, sa ɗiti ghəy tərəŋw tsa. 2 *Zliya na diɓay, kaa mbəzliy ɓasəva ta cəꞌwə Hyala kəghi tsa gha ya hwəmɓa tsasli ghəy, mbaꞌa kaa zhaməmmə Apiya, lə kaa Arshipə kwərakwə ɓa, ntsa nza ghəy li kwa zəərə kwətiŋ mbə mbəz ta kwəma Hyala. 3 Məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Dəmmə Hyala ghəshi lə Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw. Mbaꞌa ghəshi ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy.

Njasa ɗiti Fəlemən mbəzli Hyala, lə njasa ɓanavə na nəfə tsa ci kaa Yesəw

4 *A ntsee Fəlemən, ya hwəmɓa cəꞌwee Hyalay, mbə zəzə kee nzaa dzəkən gha, war mbə məni ꞌwəsa kee nza kaa ngəta. 5 *Sa nzana, mbaꞌee favə njasa ɗi gha mbəzli Hyala gwanashi, lə njasa ɓanavə gha nəfə tsa gha kaa Ndə sləkəmmə Yesəw. 6 *Mbə cəꞌwə nzee va Hyala, a jakəva tsa jakəmmə ghwəmmə tə mbərkə sa ɓanavə gha nəfə tsa gha kaa Yesəw mbəə ndaŋa sənashi gwanashi tsa shi wəzə ni kwəmavə ghwəmmə mbə slən tsa Yesəw *Kəristəw wəzə wəzə. 7 *A zəmərə Fəlemən, gəla ɗi tsa ɗiti gha va ngwarməhimmə mbə nəw Yesəwəy, tərəŋw ndara na vəshi, zhini tərəŋw ndara bərciy dzəmbə nəfə tsee diɓa. Kwəma jəw səəkə gha mbə mətsahanshi bərci kaa mbəzli Hyalaw.

Pəl cəꞌwə Fəlemən ta kwəma ꞌWəneshim

8 *A Fəlemən, ya tsəgha ndara Yesəw bərciy dzəkən gha ta gəzaŋa məni kwəmaa təɓə ghaa məni tə sa nzee ndə kwal tsa ciy, 9 *ka ɗee məni tsəghaw, cəꞌwə cəꞌwə ɗee cəꞌwəŋa, a gha mənti kwəma dzee na ta gəzaŋa, tə sa nzana mbə ɗi nihwəti mbəzli gha. Yən yən Pəl, pəhal zal tsa tezlezl ghən tsa, zhini kwa fərshinee sənzənva tə kwəma Yesəw *Kəristəw! 10 *Ə cəꞌwee kwəma va ghaa dzəkən zəghwee ꞌWəneshim. Nja zəghwə yakee məniy na tikə kwa fərshina, sa nzana mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Yesəw Kəristəw tikə vəghee. 11 Kwataŋay, niy nza na gar kəətitəŋaw. Nana kiy, jəw dza naa kəətitəm bakanaməw.

12 Va tsəgha kiy, avee zhinəghəŋa sənzənva, ma ghwəni tsa ghwənəghəŋee tsa ꞌWəneshim sanay, njasa tsəhəree kwa kwəma gha dəꞌwə ghən tsee na. 13 *Yən kiy, e niy ɗi ghəciy nzəyəy vəghee tikə nza, ta kəətira ghəci, ka məjəꞌa gha, ghala pətsa nzee tsa tikə kwa fərshina tə mbərkə sa gəzee kwəma wəzə na va kaa mbəzli. 14 *Ya tsəgha mawtee kiy, ka ɗee yən mənti kwəma kala zləɓavə ghaw. Ka ɗee yən ꞌyapəŋa ta mənɗa kwəma wəzə naw. War va gha ɗee ghənzəə səəkə mbə nəfə tsa gha.

15 Təhə tsa təhəvərivaŋwəy ghwəy tsa lə ꞌWəneshim ta vəghwə jəwəw, sənay ghwəm nda Hyala mənti na tsəgha, ta mbə ghəciy zhəvəgha gha ta nzəy ghwəy li kwa ndimndiməw. 16 *Sa nzanay, nana na, nja nihwəti mevivi gwanashi ni naw. Aa taŋəti bərci nava, zəməm tsa ɗi ghwəm mbə nəw Yesəw məniy na. Jəw ɗitee kwəma ci mbə nəfə tseyew. Tərəŋwɓa gha dza naa ɗiti, sa nzanay, mava tsa gha niy nza na, zhini nana ɓa na zəməŋa ghəci mbə nəw Ndə sləkəpə.

17 Va tsəgha nə ya sana ngəŋa kiy Fəlemənəy, mbaꞌa pə gha ɓətəra ka ntsa ghay, kaꞌwəti ꞌWəneshim lə vəshi njasa kaꞌwətəra gha dəꞌwə ghən tsee. 18 Mbaꞌa kə niy təvətəŋa kwəma, ya təm tsa gha niy nza na vəy, gəzara, e taa watəŋa sa gha. 19 *Avanay yən yən Pəl tsasli na kwəma gəzəŋa miy tsee na lə dəvee, ta wavəŋa shi gha va və dzee pən. Sənay tə gha a təm kwəma Hyala tsee va gha pə gha kwərakwə. Sa nzanay, vəya favə gha Yəwən kwəma wəzə na. Gha dəꞌwə ghən tsa gha na tsee təm tsa kən gha. 20 Va tsəgha nə ya kiy zəməy, yaŋ pə gha na gha, ə cəꞌwəŋee, məntəra kwəma va tsəgha tə mbərkə slən tsa Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw. Dəpətəra nəfə tsee sa nza ghwəmməə mbəzli kwətiŋ ni mbə Kəristəw.

21 Ghala pətsa tsasliŋee tsa zliya na sanay, gwaꞌa sənay ya, ta mənɗa kwəma ɗəwee va dza gha, pən. E sənay, taŋ kaa na ɗəwee va va gha dza ghaa mənti. 22 Ma ləy hwəm sa ka gha kaꞌwəti ꞌWəneshim kiy, gwəmatəra tə gha ciki kəghi tsa gha. Sa nzanay, sa bərkee na a Hyala dzaa zləɓavə cəꞌwə ghwəy, ta ndara kwal tsaa tsəhə vəgha ghwəy dza na.

Kwa kərni kwəma Pəl

23 *A Epafərasə ntsa nza ghəy li kwa fərshina tə mbərkə Yesəw *Kəristəw, səkwəŋa. 24 *Tsəgha kar Markə, lə Aristarkə, mbaꞌa Demasə, mbaꞌa Ləwka, mbəzli ghəra ghəy sləni li shi, mbə səkwəŋa ghəshi kwərakwə. 25 *Məntəŋwəy wəzə hwər tsa ci Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw gwanaŋwəy, tiɓa kərayee, nza gha nza

* 1:1 1 Timəte: 1Kwər 4:17

* 1:2 2 Rm 16:5; Arshipə: Kwəl 4:17

* 1:4 4 Rm 1:8

* 1:5 5 1Tes 3:6

* 1:6 6 Flp 1:9; Kwəl 1:9-10

* 1:7 7 Rm 12:10; 2Kwər 7:4; Ebr 13:1

* 1:8 8-20 1Tim 6:1-2

* 1:9 9 kwəshala 1; Ef 3:1

* 1:10 10 ꞌWənishim: Kwəl 4:9; zəghwee: 1Tim 1:2

* 1:13 13 Flp 2:30

* 1:14 14 2Kwər 9:7; 1Pi 5:2

* 1:16 16 1Kwər 7:22; 1Tim 6:2

* 1:19 19 1Kwər 16:21

* 1:23 23 Epafərasə: Kwəl 4:12

* 1:24 24 Markə: SləniKY 12:12; 2Tim 4:11; Aristarkə: Kwəl 4:10; Demasə lə Ləwka: Kwəl 4:14

* 1:25 25 Gal 6:18

Ebərə

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Zliya tsasliti tsahwəti ndə kaa ka

Ebərə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ma ntsaa tsasli zliya nay, ndə mbə hwəlfə ka Zhəwifə na, zhini ntsaa nəw Yesəw Kəristəw ghəci diɓa. Ma ta slən tsa ciy, ndə tiɓaa sənayəw. Ma kə nihwəti mbəzliy niy, Pəl na, kala tsəgha na Shilasə, kə ghəshi. Zliya nay, kaa ka Ebərə tsaslanaghə məndi. Ɗi naa gəzəy, kaa ka Zhəwifə tsaslitim. Mbəzli vay, a ghəshi niy zhəghəti nefer shi ta nəw Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghəshi zləɓavə Yesəw ka ntsaa mbəlantishi.

Ma sa ghati nihwəti mbəzli mananshi ndərəm sa zləɓavə ghəshi nəw Yesəw ki na, ka ɗi ghəshiy zhəghətəvashi zhəkəy ləy hwəm ta nəw kwəmaa niy pəhanavə Hyala kaa Məyizə ta ɓə kaa ka Zhəwifə kwataŋa. Dzəkən sava tsaslanaghəshi ntsa zliya na, ta gəzanshi a ghəshi garəshi jarjar kwa kwal tsa Yesəw Kəristəw lə nəfə kwətiŋ. Ka gəzanshi njasa nza Yesəw dikəɓa ghəci kən kwəma pəhəpəhə na. Yesəw tsa vay, ghəci mbəliti na mbəzli lə kataŋ.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 mbaꞌa vəh 2 Gəzə kwəmaa dzəkən taŋə tsa taŋəti Yesəw ka kwal Hyala tə dikə.

Vəh 3 paꞌ tə vəh 4:1-13 Gəzə kwəmaa dzəkən kar Yesəw ghəshi lə Məyizə. Dikəɓa Yesəw na kaa Məyizə. Mbəzliy niy pəməkəvəri Məyizə va mbə hiɗi Ezhipətəy, kwəmavə dəkəva tsa kataŋ tsa ghəshi va Hyalaw. Ma mbəzliy zləɓavə nəw Yesəwəy, ta kwəmavə dəkəva tsa kataŋ tsa dza ghəshi va Hyala na nashi ki.

Vəh 4:14 paꞌ tə vəh 7 Gəzə kwəmaa dzəkən kar dikə tsa ka ta Hyala mbə *ciki Hyala ghəshi lə Yesəw. Ma na ka Zhəwifəy, mbaꞌa kə ndəə ɗi jakəva lə Hyalay, ə ka ndə ta Hyalaa hənəy dəbəkə kaa Hyala di. Ma nana kiy, tsəgha na ghwəlaw. Yesəw dəꞌwə ghən tsa ci na ndə ta Hyala tsa ghwəmmə dikə tsa. Ghəci jakəmmə na lə Hyala. Dikəɓa ghəci na kaa ka ta Hyalaa ghəra sləni mbə ciki Hyala. Sa nzana na naciy, ka məti naw, war ghəci na ndə ta Hyala tsa kwa kwəma Hyala ya hwəmɓa nzə.

Vəh 8 paꞌ tə vəh 9:1-22 Jakə tsa ka Yesəw vaa jakətəmmə lə Hyalay, jakəva tsa kataŋ tsa na, taŋ tsa kwa taŋa va. Sa nza jakəva tsa vay, Yesəw shəkamti na miymiy ci, nza məndi mbəə jakəshi lə Hyala.

Vəh 9:23 paꞌ tə vəh 10:1-39 Ma na miymiy Yesəw nashiy, a ghəshi taŋəti miymiy dəbəkə. Ka ta Hyalay, piya va piya va ka ghəshiy slasla dəbeker kaa Hyala ta pəli kwəma mbəzli jikir na. Ma na Yesəw naci kiy, kwətiŋ səɗa ɓanaghə na ghən tsa ci kaa məti mək tsəgha. Miymiy ci va yaɓanti na kwəma ghwəmmə jikir na, ta paꞌ kwa ndimndim kwa kwəma Hyala.

Vəh 11 Gəzə kwəmaa dzəkən njasaa niy ɓanavə mbəzli kwataŋa nefer shi kaa Hyala wəzə wəzə.

Vəh 12 mbaꞌa vəh 13 Gəzə kwəma kaa mbəzli nza ghəshi ɓə nefer shi kaa Hyala. Aa gəzanshi na nza ghəshi mbəə səꞌwa kwəma kwa kwal Kəristəw, ma nza ghəshi nzəy nzəy tsa wəzə tsa kwa kwəma Hyala.

Mbaꞌa pə ghwəy ɗi favə zliya ka Ebərə na wəzəy, nza ghwəy jangə nəwər tsaa dzəkən Məyizə, ndə ta Hyala tsa mbə ka Izərayel, mbaꞌa dzəkən sla kiri lə dzəkən Gaska fal məndi Hyala mbə. Mbə zliyaa pərasli kwəmaa dzəkən slən tsa shiy na shi va gwanashi.

1

Lə miy tsa Zəghwə nzə dəꞌwə ghən tsa ci gəzəmmə Hyala kwəma nana

1 Ma niy nza mbəradzəy, a Hyala niy gəzanshi kwəma kaa jijihimmə, lə miy tsa ka gəzə kwəma nzə. Ɗaŋ səɗa niy gəzanshi na, lə kwal ghənghən ghənghən. 2 *Ma geꞌi lə kwa kərni vəghwə tsa kiy, lə miy tsa Zəghwə nzə dəꞌwə ghən tsa ci gəzəmmə Hyala kwəma nzə. Lə Zəghwə nzə va ngati na shi tə hiɗi lə ni mə ghwəmə gwanashi. Dza na mbaꞌa ɓanavə shi va gwanashi ngəci mbə dəvə ci, a ghəci sləkəshi, ya paꞌ hwəmɓa. 3 *Tə Zəghwə nzə va sənay məndi njasa nza shəndəkə tsa Hyala. Ghəciy, pa Hyala na weꞌ weꞌ. Lə bərci mbə kwəma gəzə na səkwa mbə miy tsa ci jihəti na shi tə hiɗi gwanashi. Dzəghwa na mbaꞌa ɓanti kwəma shi jikir na kən ke ngəri, ta mbə ghəshiy nza ka mbəzli ɗewɗew ni va Hyala. Ma ləy hwəm sa ɓanti na jikir tsa shi na, dza na mbaꞌa dzəməy mə ghwəməə nzəyəy tə dəvə kwa bəzəmə Hyala nza bərci vəə dzəkən shiy gwaꞌa gwaꞌa.

Dikəɓa Zəghwə Hyala na kaa ka kwal nzə

4 *Ma Zəghwə Hyala vay, a Hyala ɓanavə shəndəkə dikəɓa və kaa ka kwal nzə, aa fanati slən kaa Zəghwə nzə va, slən tsa fanati na vay, dikəɓa ghəci na kən tsa shi. 5 *Ta na navay səəkə Hyalaa gəzəkə kaa ndə kwal tsa nzə:

«Gha na Zəghwee,

ꞌwava na tə ndatsəy, Dəŋa nzee» kəw.

Səəkə naa gəzəkə diɓa kaa *ndə kwal tsa Hyala:

«Yənəy, dəy dzee nza,

ghəci na zəghwee ghəci kwərakwə» kəw.

War kaa Yesəw niy gəzəkə Hyala tsəgha. 6 *Avanta nahwəti kwəma gəzəkə Hyala ghənzəə maɗi ta ghwəni Məkaji Zəghwə nzəə səəkəə dzəti hiɗi:

«Ə kə ka kwalee səəkə gwanashi,

a ghəshi tsəfəkwə kwa səɗa ci» kə.

7 *Ma kə Hyala kaa na gəzəkə naa dzəkən ka kwal nzəy:

«Mbəzli vay, mbəzliy ghəraɗa sləni na ghəshi.

Ghəshiy, nja safə tsaa viy na ghəshi,

zhini nja ghani ghwəə tsə va ghəshi diɓa» kə.

8 *Ma ta na Zəghwə nzə kwəma naci kiy, a Hyala gəzəkə nava bazhə bazhə:

«Gha na Hyala,

ta sləkə mbəzli dza gha ya paꞌ hwəmɓa.

Ka məni mazə dzəkən mbəzli sləkə gha va

lə kwal tsa tiɗiɗ tsa.

9 Shiy lə kwal tsa shi na shi ɗi gha,

ka ɗi *kwəma jikir na ghaw.

Dzəghwa Hyala, Dəŋa Hyala kiy, mbaꞌa təravəŋa,

mbərəkəshi nihwəti mbəzli nza ghwəy li shi,

mbaꞌa pəərətəŋa ka mazə,

mbaꞌa vəshitəŋa nəfə tsa gha tərəŋw» kə.

10 *Zhini ma kəə zhəkən Zəghwə nzə diɓa na:

«A Ntsaa sləkəpə, ghala kwataŋata

hiɗiy ghavay, gha ngatishi na.

Gha dəꞌwə ghən tsa gha ngati na ghwəmə ɓa.

11 Shi ngati gha va gwanashi kiy,

ta kərəshi dza ghəshiy dza,

war gha tiɓaŋa tə ghwəmə na na gha,

ta halishi dza ghəshi njasa ka ləkwəsahi vaa halishi.

12 Ta takwəlamtishi dza gha,

ka ghəshi dzay, mbaꞌa ghəshi mbəərəkə nahwəti pa.

Gha na na gha kiy, war tsəgha dza ghaa nza,

kala mbəərəva pa gha, ya paꞌ hwəmɓa,

paꞌ kwa ndimndim dza ghaa nza» kə.

13 *Diɓay, səəkə Hyalaa gəzəhwə ya kaa tsamaɓa ndə kwal tsa nzə na:

«Ndi nzəyŋa tikə vəghee tə dəvə kwa bəzəmee,

paꞌ sa kee mənti ka jaka gha

ka shi kəɗi gha səɗa gha ti shi» kə,

njasa gəzə na va kaa Zəghwə nzəw. 14 *A mbəzli na ka kwal Hyalaa? Mbəzli mbay ma ndəə nashi na ghəshi, mbəzliy ghəranta sləni kaa Hyala. Ghəshi ka Hyalaa ghwəni ta dza ghəshiy kəəti mbəzli dza Hyalaa mbəli.

2

Ka ɓəti kwəma gəzə Hyala ghwəmmə nja kwəma gəmta na ma

1 *Ndata tsəgha na kiy ngwarməhiray, ə pə ghwəmməə mətsəhə məni məhərli tərəŋw, ta nəw kwəma ɓanavəmmə məndi va, vantaa ghwəmmə zamti kwal tsa wəzə tsa va. 2 *Ma kwəmaa niy gəzəkəvata vay, ka kwal Hyala mbəradzə niy gəzə na, mbaꞌa dimə niy dzətita ti tərəŋw. Ya wa ndə na saa niy ɗi ma fəti ta məni kwəma gəzəkə ghəshiy, a məndi niy slanakən ngwəvə geꞌi geꞌi lə ɗi ma fəti ci va. 3 *Nana kiy, a ghwəmmə favə njasa mbəli Hyala mbəzli, ma kwəma vay, aa taŋəti kwəma ka kwal Hyala. Mbaꞌa pə ghwəmmə ɓəti kwəma mbəlipə tsa va nja kwəma gəmta na kiy, njaa dza ghwəmməə mbay mbəlimmə kia? Ta ɓasəmmə ngwəvə dza Hyalaa dza. Ndə sləkəpə dəꞌwə ghən tsa ci gəzəmmə na njasa mbəlimmə Hyala. Dza niy favə kwəma va va mbəzli və, mbaꞌa ghəshi kəslatəmmə slən ti. 4 *Ma ghalaɓa kiy, mbaꞌa Hyala mənti kwəma maɗaŋa maɗaŋa na tərəŋw ghənghən ghənghən, ta mbə mbəzliy sənata, kwəma kataŋ na sava, kə ghəshi. Mbaꞌa Hyala va tahanavəshi bərci Safə tsa nzə ɗewɗew tsa, njasa ɗi na kaa mbəzli nzə.

Yesəw na ntsaa mbəli mbəzli

5 Ma ni ꞌwarꞌwar ni va hiɗi gəzə ghwəmməy, ɓanavəshi Hyala kaa ka kwal nzə ta məni mazə ghəshiy dzəkən shiw. Kaa ke ngəri ɓanavəshi na. 6 *Avanta kwəmaa gəzəta dzəghwa tə tsahwəti pi mbə zliya, a kəy:

«A Hyala, a shiy na ndə ngəri zəzə ghaa dzəkən kia?

Wa na ndə ngəri kəəti ghaa?

7 Dzəghwa ghay, mbaꞌa gha mənti jəwɓa

ghəci kaa ka kwal gha, ta vəghwə jəwə tsətsə.

Zhini gha diɓa ki na, həŋ gha ɓanavə shəndəkə,

nja mazə tsa diɓədiɓə tsa.

8 *A gha ɓanavə shiy gwanashi, ta sləkəshi ghəci» kə.

Njasa gəzəta na va mbə kwəma Hyala: «A Hyala ɓanavə shiy gwanashi ta sləkəshi ghəci» kəy, mbə gəzə kwəma vay, tsahwəti sə tiɓaa tərmbə ghwəla kala ɓanavə Hyala va kaa ngəciy dzəmbə dəvə ci ta sləkə ghəciw. Zhini diɓa kiy, mbaꞌa pə ghwəmməə nighə sanay, nay ndə ngəri ghwəmməə sləkə shiy gwanashi nanzə diw. 9 *War ma na na sənata ghwəmməy, geꞌi lə vəghwə jəwə tsətsəy, a Hyala niy mənti Yesəw jəwɓa ghəci kaa ka kwal nzə. Dzəghwa na diɓa na, mbaꞌa mənti ka ntsa diɓədiɓə tsa, lə bama ti, tə mbərkə ngəraꞌwə tsa sahwə na va mbə məti ci va. Ɗi naa gəzə kiy, ta mbəli mbəzli gwanashi mətiy na, sa nzana mbaꞌa Hyalaa zhəhwər ta mbəzli. 10 *Hyalaa ngati shiy va gwaꞌa gwaꞌa, zhini ghənzə fəyshi tiɓa tə ghwəmə ka shi nzəy, ghənzə mənti na tsəgha, sa ka Yesəw sahwə ngəraꞌwə mbə mətiy, nza ghəci mbəə kəramti sləni haray Hyala ti wəzə. Sa mənti na va tsəghay, nza mbəzli ɗaŋ mbəə nza ka ndərazhi nzə, nza ghəshi təhə shəndəkə tsa nzə. Sa nzanay, Yesəw na ntsaa dzaa pəmə mbəzliy dzəghwa kwal tsa dza ghəshiy mbəlishi kwa.

11 *Yesəw dəꞌwə ghən tsa ci ghəci saa yaɓanti kwəma mbəzli va jikir na, ta mbə ghəshiy nza ka mbəzli ɗewɗew nəfə ni kwa kwəma Hyalay, Didi tsa kwətiŋ tsa na sa shi lə mbəzli yaɓanti na va. Ava va tsəgha ghəramci ma haꞌwə va harshiy ngwarməhiy. 12 *Ma kə Yesəw tsa vay:

«A Hyala, ta cintishi slən tsa gha dzee

kaa ngwarməhira gwaꞌa gwaꞌa.

Ta fal slən tsa gha dzee kwa cəm mbə ɓasəva tsa shi» kə.

13 *Zhini ma kə ɓa na:

«Kaa ngəŋa dzee ndaŋa nəfə tsee» kə.

Zhini ma kə diɓa na:

«A Hyala, avanara kwa kwəma gha

ghəy lə mbəzli gha va ndara gha ta mbəlishi» kə.

14 *Mbəzli gəzə Yesəw va kiy, ke ngəri na ghəshi. Va tsəgha mənti Yesəw ghən tsa ci ka ndə ngəri kwərakwə, nja ghəshi. Sa mənti na va tsəghay, ta mbə ghəciy mətiy ta ꞌwəshamti *ndə jaka tsa Hyala tsa nza bərci va və ta bəkwə mbəzli. 15 *Kwataŋay, ə niy hazləni mbəzli va məti, njasa ka mava vaa hazləni va ntsaa pakə. Nana kiy, a Yesəw mbəərətishi va hazləni məti. 16 *Na kataŋ nay, səəkəy Yesəw ta kəəti ka kwal Hyalaw. Ta kəəti mbəzli tə hiɗi, hwəlfə *Abəraham səəkəy na. 17 *Ava tsəgha na lə Yesəw ki, mbaꞌa mənti ghən tsa ci, ka ndə ngəri, yəmyəm lə ngwarməhiy ya mbə namaɓa kwəma, ta mbə ghəciy nza ka ndə ta Hyala tsa shi dikə tsa. Ndə ghəra sləni lə nəfə kwətiŋ ghəci kaa Hyala, ka zhanci hwər tsa ci ta mbəzli, mbə sləni ci va ghəra na. Ma məti mətiy Yesəw va ta pəli kwəma mbəzli jikir nay, ta mbə ghəshiy sləkashi lə Hyala nə na. 18 *Sana kiy, ta mbay dza naa kəətiti mbəzli həərə *ndə jaka tsa Hyala gwaꞌa. Sa nzana mbaꞌa ndə jaka niy dzəghəti həərə ci, mbaꞌa sahwə ngəraꞌwə kwərakwə.

3

Dikəɓa Yesəw na kən *Məyizə

1 *Ghwəy kiy ngwarməhiray, mbəzli Hyala nza ghwəy, ghənzə harvəŋwəy na ta kwəmavə na ghwəy bəla mbə shi wəzə ni mə ghwəmə. Ghənzə tsəgha kiy, ə pə ghwəy fakən zəzə kwəma ghwəy kən Yesəw ghəci *ndə kwal tsa Hyala, zhini ghəci dikə tsa *ka ta Hyala. Kaa ngəci ɓanavə ghwəmmə nefer ghwəmmə. Kwəma ci na sa gəzə ghwəmmə va kaa mbəzli. 2 *Hyala garəy na Yesəw, bekir dəvə niy kəsəvə na sləni va. Njasa niy nza *Məyizə va ka ntsaa kəsəvə sləni Hyala bekir dəvə ta mbəzli nzə gwanashi. 3 A ghwəmmə sənay, falɓa ndə nga ciki ka məndiy fal kən mbəzli mbə ciki tsa va. Va tsəgha nzana sənzənva kiy, falɓa Yesəw faləm kən Məyizə. 4 Ya tsamaɓa cikiy, ndə ka naa ngati. A ghwəmmə sənay kiy, Hyala ngati na shi tə hiɗi gwanashi. 5 Ma na Məyizə naciy, kaa Hyala niy ghəra na sləni, ka gəzanshi kwəma ɗi Hyalaa gəzanshi kaa mbəzli. Sləni vay, bekir dəvə niy kəsəvə na mbə mbəzli Hyala. 6 *Ma na *Kəristəw kiy, Zəghwə Hyala na. Mbə dəvə ci na mbəzli Hyala gwanashi, ka zhəghanshi hwəm naw. Ghwəmmə kwərakwəy, mbəzli Hyala va nza ghwəmmə, ghwəmmə kə ɓanavə nefer ghwəmmə kaa Yesəw lə kataŋ, ka jihəva ghwəmmə ta kwəmavə shi fəy ghwəmmə va ghən gəzliŋə ti shi.

Dəkəva dza Hyala ta ɓə kaa mbəzli nzə

7 *Va tsəgha gəzəkə Hyala lə Safə tsa nzə, ma kəy:

«War mbaꞌa pə ghwəy favə gaka məlee ndatsəy,

8 *əntaa ghwəy taa mənti məhərli ghwəy caslakə

njasa niy mənti jijihiŋwəy va niy nza ma.

Ghala pətsaa niy nza ghəshi va kwamti mbə gambay,

a ghəshi niy zhiniɗa ghən,

ka nighəra kwəmee, ta nighə njasa dzee məni li shi.

9 Piya faɗə mətsəkə mənti ghəshi

mbə nata slənee maɗaŋa maɗaŋa na niy mənee kwamti.

Ya tsəgha nzə kiy, ka nighəra kwəmee ghəshi niy nza.

10 Va tsəgha satiy nəfə tsee dzəkən shi tərəŋw,

ma pən na: A mbəzli niy,

məhərliy məni kwəma wəzə na və shiw.

Favə kwəma ɗee ghəshiw, pən.

11 *Ma tə kwa kərni kwəma vay,

mbaꞌa nəfə tsee satiy və shi tsəgha,

tapə yən mbə zəmə lə fəlata gwaꞌa,

ma pən na, ka tsəhəshi ghəshi na nashi tə hiɗi fənəy ya

kaa mbəzlee ta dəkəvaw, pən» kə.

12 Ava va tsəgha na kiy ngwarməhiray, məni tə ghwəy məhərli vantaa tsahwəti ndə nza mbə ghwəy, lə nəfə tsa caslakə tsa, lə nəfə tsaa zləɓa ma kwəma Hyala, ka na dza na mbaꞌa zhəyəy ləy hwəm zlata Hyala kwa ɓəpə piy. 13 War kwəmaa ɓə bərci kaa ghən tsa ghwəy pə ghwəy gəzə kwa jipə ghwəy ya hwəmɓa, vantaa *ndə jaka ngəɗəhwəŋwəy ta məni *kwəma jikir na, ka ghwəy nighə na mbaꞌa ghwəy ndəghamti kwəma Hyala. Səꞌwam kwəma vici va vici va mbə nzəy tsa ghwəy, sa nzanay, a ghwəmmə sənay a Hyalaa ɗi gəzammə kwəma ndatsə diɓa. 14 *Mbəzli kwasəbə Yesəw Kəristəw mənimmə ghwəmmə lə kataŋ ghwəmmə kə garəmmə tə ɓanavə nefer ghwəmmə kaa ngəci, njasa ꞌwati ghwəmmə va, paꞌ tə kwa kərni.

15 Avanta kwəma gəzəkə Hyala tə Zliya nzə, a kəy:

«War mbaꞌa pə ghwəy favə gaka məlee ndatsəy,

əntaa ghwəy mənti məhərli ghwəy caslakə

njasa niy mənti jijihiŋwəy va niy nza

mbə gamba, ghala pətsaa niy zhiniɗa ghəshi va ghən ma» kə.

16 *A mbəzliy niy favə gaka məli Hyala va, mbaꞌa ghəshi niy zhananati ghən kia? Mbəzliy niy səvəriy *Məyizə va li shi mbə hiɗi ka Ezhipətə kwataŋa, ta mbəlishi na ghəshi. 17 *Dzəkən nima mbəzli niy satiy nəfə tsa Hyala mbə piya faɗə mətsəkə diɓa kia? Dzəkən niy niy mənti kwəma jikir na va. Ghəshi na shiy niy bakwamtəvashi va mbə gamba. 18 *Ghalaɓa kiy, a Hyala niy zəməkə fəla, a kə niy niy: «Ka tsəhəshi ghəshi na nashi tə hiɗi fənəy ya kaa mbəzlee ta dəkəvaw» kə niy ni. Dzəkən nima mbəzli niy gəzə Hyala kwəma va tsəghaa? Dzəkən mbəzliy niy zhini ghən va niy gəzə na ɓa. 19 A ghwəmmə sənay kiy, kwəmavə tsəhəshi jijihimmə tə hiɗiy niy fənəyshi Hyala va kaa ngəshi ta dəkəva liw, sa nzanay, niy zləɓa kwəma nzə ghəshiw.

4

1 Kwəmaa niy gəzəkə Hyala va kaa jijihimmə: «Ta tsəhəŋwəy dza ghwəy tə hiɗi fəyŋwəy ya va, ta dəkəva ghwəy» kəy, kaa ngəmmə na ndatsə kwərakwə. Va tsəgha na kiy, məni məhərli ghwəmmə tərəŋw, ka kəslimbə ghən ghwəmmə ma, vantaa ghwəmmə dzaa kwəmavə ma dəkəva fəyəmmə Hyala va. 2 Sana kiy, a ghwəmmə favə kwəma Hyala wəzə na njasaa niy favə jijihimmə va niy nza mbə gamba. Ya tsəgha niy favə ghəshi kwəma va kiy. Niy tsəhəshi ghəshi tə hiɗi va ta dəkəva ghəshi kiw, sa nzanay, sa favə ghəshi kwəma va na, niy ɓanavə nefer shi ghəshiw. 3 Ghwəmmə na na ghwəmməy, ta kwəmavə dəkəva gəzə Hyala va dza ghwəmmə, sa nzana mbaꞌa ghwəmmə ɓanavə nefer ghwəmmə kaa Hyala. Ma na jijihimmə, sa niy ɓanavə ma ghəshi nefer shi kaa Hyalay, aa niy gəzanakəshi, ma kə niy niy:

Sa satiy nəfə tsee və shiy, dzee mbaꞌee zəmanakəshi fəla.

Ka tsəhəshi ghəshi nashi tə hiɗi

fənəy ya kaa mbəzlee ta dəkəvaw, pən, kə niy ni.

Sa gəzə na va kwəma va tsəghay, tə sa ɓanavə ma ghəshi nefer shi na. A na dəkəva kiy, ya ghala vəghwə tsaa niy nga Hyala hiɗi na, aa niy nza tiɓa. 4 *Kwa Zliya Hyalay, a məndi gəzəkə kwəmaa dzəkən *vici dəkəva dzəghwa tə tsahwəti pi. A kə məndiy: «Gwaꞌa ghəramti Hyala sləni nzə mbə vici kwaŋ, ma tə kwa mbərfaŋay, mbaꞌa dəkətəvata!» kə məndi. 5 *Zhini ma kə məndi tə na gəzə ghwəm na zliya diɓa na: «Ka tsəhəshi ghəshi tə hiɗi fənəyshee ta dəkəvaw» kə məndi. 6 Mbəzliy niy ꞌwa vaa favə Yəwən kwəma wəzə na va kwataŋay, kwəmavə dəkəva va ghəshiw, sa nzanay, niy ɓanavə nefer shi ghəshi kaa Hyalaw. A na nihwəti mbəzliy, a kwal tiɓa ta kwəmavə dəkəva va ghəshi. 7 *Va tsəgha zhini Hyalaa fəy nahwəti vici ta dəkəva məndi ti ki, «ndatsə» kə kaa har vici va. Ma ləy hwəm, sa zləɓavə ma jijihimmə kwəma Hyalay, mbaꞌa Hyala nzay nza gar piya ɗaŋ, mbaꞌa zhiniy ꞌwati gəzə kwəmaa dzəkən vici va, lə miy tsa *Davitə. Ma kə na:

«War mbaꞌa pə ghwəy favə gaka məlee ndatsəy,

əntaa ghwəy taa mənti məhərli ghwəy caslakə ma» kə.

8 *Mbaꞌa kə *Zhəwzəwe niy pəməghə jijihimməə dzəti pi dəkəva tsa kataŋ tsa va nzay, ka dza Hyalaa maw gəzə kwəma nahwəti vici dəkəva nzaw. 9 Ava va tsəgha kiy, a dəkəva tiɓa diɓa ta mbəzli Hyala, nja dəkəva tsa Hyala va tə kwa mbərfaŋa vici. 10 *Ya tsamaɓa ndə kwəmavə na dəkəva tsa kataŋ tsa va Hyalay, ta dəkəva dza naa dza va ghəra sləni njasa dəkətəvata Hyala va mbə ghəra nanzə kwərakwə. 11 Ghənzə tsəgha kiy, a pə ghwəmmə ɗikəvammə nza ghwəmmə mbəə kwəmavə dəkəva Hyala va. Mənti məhərli ghwəmmə, vantaa tsahwəti ndə ɗi ma fəti va Hyala, njasa niy ɗi ma jijihimmə va niy nza kwərakwə ɓa.

12 *Ma na kwəma Hyalay, piy ɓə na kaa mbəzli, ka ghəra sləni mbə nefer shi. Bərciɓa və na kən kafaꞌi tsaa sla shiy va lə bəla ci bakanata. Ma kwəma vay, kar naa tsəhəta pa tə kwa kərkə nəfə tsa ndə, nja kafaꞌi tsaa sla isl va, paꞌ tə məltətə. Aa sənay sla ngwəvəə dzəkən kwəma maw ndə lə na zəzə ndə mbə nəfə tsa ci gwaꞌa. 13 Tsahwəti sə tiɓa mbaꞌa mbələyvay kwa kwəma Hyala, mbə shi ngati naw, cəkeꞌ nashi na. Kaa ngəta dza ghwəmməə gəzə shi mənti ghwəmmə gwanashi kwa kwəma nzə bazhə bazhə.

Yesəw na ndə ta Hyala tsa ghwəmmə dikə tsa

14 *A ndə ta Hyala tsa ghwəmmə dikə tsa va ghwəmmə. Ghəci na Yesəw Zəghwə Hyala. Aa dzay dzəmə ghwəməə dzəvəgha Hyala. Ghənzə tsəgha kiy, wəzəɓa jihəva ghwəmmə ta ɓanavə nefer ghwəmmə kaa Hyala na. Ghənzə na na ghwəmmə kwəma nə ghwəmmə wəzə na, pə ghwəmmə. 15 *Ndə ta Hyala tsa ghwəmmə vay, aa sənata kwəmaa gagammə, a zhəhwər tə ghwəmmə, sa nzana mbaꞌa ghəci dəꞌwə ghən tsa ci dzəghəti həərə tsa həərəpə ndə jaka gwaꞌa gwaꞌa, njasa nza ghwəmmə tsa kwərakwə. Na naci kiy, niy mənti *kwəma jikir na naw. 16 *Ghənzə tsəgha kiy, ka hazləni ghwəmmə ma, ə pə ghwəmməə kətivaa dzəvəgha Hyala. Ghənzə saa zhəhwər ta mbəzli. A hwər tsa nzə taa zhanta tə ghwəmmə, ka na dzay, mbaꞌa məntəmmə wəzə hwər tsa nzə ka kəətimmə mbə kwəmaa gagammə ya hwəmɓa nzə.

5

1 *Ya tsamaɓa dikə tsa *ka ta Hyalay, mbə ke ngəri ka məndiy tivə, mbaꞌam fəy ta ghəra sləni Hyala ta mbəzli. A ka naa slasla shiy kaa Hyala, ta pəli kwəma mbəzli jikir na. 2 *Ma ghəci kwərakwə kiy, ndə ngəri na nja ghwəmmə, kar bərci ciy məni daw, ka tərəə dzəmbə məni *kwəma jikir na ghənghən ghənghən. Va tsəgha ka naa zhəhwər ta mbəzliy məni kwəma jikir na, sa sənay ma ghəshi kwal tsa Hyala. 3 *Ma sa nzana, ka ntsa daw bəliti tsa ghəciy, va tsəgha ka naa slanta shiy kaa Hyala, ka slashi ta na ci kwəma jikir na, ka slashi ta na nihwəti mbəzli kwərakwə. 4 *Ndə tiɓaa pəlavə məniy ka dikə tsa ka ta Hyala dəꞌwə ghən tsa ciw. Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə ka naa təravə ndə, njasa niy təravə na va *Araŋw kwataŋa.

5 *Ava tsəgha na *Kəristəw kwərakwə ki. Ghəci fəy na ghən tsa ci ka dikə tsa ka ta Hyalaw. Hyala niy tərati na, ma kə ngəci na:

«Gha na Zəghwee,

ꞌwava na tə ndatsəy, Dəŋa nzee» kə.

6 *Zhini ma kə dzəghwa tə tsahwəti pi mbə Zliya nzə ɓa na:

«Ndə ta Hyala dza ghaa nza ya paꞌ hwəmɓa,

njasa niy nza *Melkisedekə ndə ta Hyala tsa kwataŋa va» kə.

7 *Ghala pətsaa nza Yesəw tikə tə hiɗi niy, aa niy cəꞌwəhwə Hyala tərəŋw lə wahə kwa mətsə ci, ka wahə zlaŋzlaŋ, ta mbə Hyalaa mbəlanti va məti. Aa niy sənay a Hyala taa mbay mbəliti kə. Dzəghwa mbaꞌa Hyala niy zləɓavə cəꞌwə ci va, mbə fa kwəma ghəci niy nza va Hyala. 8 *Ya tsəgha na ka Zəghwə Hyalay, aa niy ɓənivə ɗi fəti səvəri mbə ngəraꞌwə tsaa sahwə na va. 9 *Ma sa kəramti na sləni ci lə sa ngəraꞌwə tsa vay, mbaꞌa məniy ka ntsa səəkə mbəli tsa mbəzliy ɗanci fəti dza kwa. Ka ɓanshi piy tsaa kəɗi ma, ta kwa ndimndim. 10 *Ta na navay, a Hyala garəy ka ntsa dikə tsa mbə ka ta Hyala njasaa nza *Melkisedekə va kwataŋa.

Mənim məhərli vantaa ndə zlay kwal Hyala

11 A ngwarməhira, ɗaŋ na kwəma tiɓa ta gəzaŋwəy dzəkən kwəma va. Ə na na nzanay, ngahə dza ndəə ciŋwəy, sa nzana kala dza ghwəy mbəə favə taŋtaŋ. 12 *A ghwəy ɓənivə kwəma Hyala mbəradzəŋwəy, gar məniŋwəy ghwəy ka ɓənipə kwəma nza. Ma dza ghwəy ki paꞌ sana na, war ghwəlaŋwəy ghwəy mbə ɗi ndəə ɓəniŋwəy shiy niy ꞌwa ghwəy ɓənivə ghala kwataŋata mbə kwəma Hyala diɓa. Kala mbə ghwəy favə na diɓədiɓə na kwəma Hyala. Mbaꞌa ghwəy məniŋwəy nja mbəzliy ꞌwa ɓəni kwəma Hyala. 13 Ya wa ntsaa sa ꞌwa tə məmə ghwəlayəy, vərnjəꞌwə na tsava ndə ghwəlay. Ɗi naa gəzəy, təhəy tsava ndə mbə kwəma Hyala diw. Sa nzana kala sənay ghəciy dzəkən na wəzə na kwəma, lə na jikir na. 14 *A na mbəzli təhə təhə niy, shi zəmə bəlbəl ni ka ghəshiy zəmə. Gəzə nzəy, a ghəshi sənaɓantəvashi mbə məni nava kwəma, mbaꞌa məhərli shi təhəta ta fa kwəma Hyala, mbaꞌa ghəshi sənay tihəvəri na wəzə na kwəma, lə na jikir na gwaꞌa.

6

1 *Ghənzə tsəgha kiy, ka kəslimbə ghən ghwəmmə dzar tə na ka məndiy ꞌwa ɓənipə kwəmaa dzəkən *Kəristəw ma. Kwa kwəma pə ghwəmməə dza, ta nza ghwəmmə ka mbəzliy təhəshi mbə kwəma Hyala. Ka dzəy ghwəmmə ləy hwəm ta ɓəni kwa taŋa kwəma ka məndiy ɓəni mbə kwəma Hyala ma. Kwa taŋa kwəma vay, shiy nja kar tsa titihwə ta zlata məni *kwəma jikir na, lə ɓanta nəfə kaa Hyala. 2 *Kwa taŋa kwəma va diɓay, ɓəni kwəmaa dzəkən *batemhi ghənghən ghənghən, lə kwəmaa dzəkən fə dividiviy dzəkən mbəzli, lə dzəkən zhakati tsa mbəzli mbə məti, mbaꞌa dzəkən ɓasə ngwəvə Hyala fəca dza hiɗiy kərə. 3 Na ka ghwəmmə pəla Hyala kə zləɓavə nana kiy, dza kwa kwəma, ta mbə ghwəmməə nza ka mbəzli təhə təhə ni mbə kwəma Hyala.

4-6 *A na kwəma, nja kwəmaa dzəkən mbəzliy niy ɓanavə nefer shi kaa Hyala, dza mbaꞌa ghəshi zhiniy zhəghanavə hwəməy, ka zhini ghəshiy zhəghəva ta zhiniy tsa titihwə kaa Hyalaw. Mbəzli vay, a ghəshi niy kwəmavə waŋ pi tsa Hyala mbə nefer shi. Mbaꞌa Hyala niy ɓanavəshi bərci ta ghəranta sləni, mbaꞌa ghəshi niy kwəmavə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa ɓa. A ghəshi sənay wəzə tsa mbə kwəma Hyala, mbaꞌa ghəshi dzəghəti ghəra sləni lə bərci dza Hyalaa məni shiy tə yəwən hiɗi. Ya tsəgha nzə kiy, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi zhəghanavə hwəm kaa Hyala. Ka mbay məndiy zhiniy zhəghəkə gəla niva mbəzli ta tsa titihwəw. Sa nzana, ma mbəzli vay, njasa zhini ghəshiy daŋwə zəghwə Hyalaa zhəti tsəm ta kwa baka səɗa, ka sawa kwa kwəma mbəzli gwaꞌa na.

7 Sa ka van nzəmə, mbaꞌa tsəꞌwəy mbə hiɗiy, tsəŋwəti ma məndi shiy tə tsahwəti vəh na, kar ghəshiy pəsəshi, ka kəlishi, ka nakəshi, mbaꞌa ndə vəh kwəmavə shi zəmə tə vəh tsa va. Gəla tsava vəhəy, kar Hyalaa təfanati miy. 8 *Ma hiɗi məni ma shiy ti shiy, war tekesli ghəshiy pəsəkə, shiy tiɓa məndiy kwəmavə ti shiw. Ta bazlamtishi dza Hyala. Mbaꞌa ndəti ghwə ti shi.

9 Ya tsəgha favə ghwəy ghəy mbə gəzaŋwəy kwəma va tsəgha kiy ngwarməhiray, a ghəy sənay dza kwa bəla wəzə na nza ghwəy, ta mbəlitəŋwəy dza Hyala. 10 *Ma Hyala na nanzəy, ntsaa nəw kwəma lə kwal tsa nzə na. Ka dza naa zamti ghən ta sləni wəzə na va ghərahwə ghwəyəw. Ka zamti ghən na ta kəəti niy kəətəhwə ghwəy va mbəzli nzə ghala kwataŋata, zhini tsəgha ghwəy kəətishi ya paꞌ ndatsə diɓaw. Sa nzana mbaꞌa ghwəy ɗi Hyala va tsəgha məni ghwəy sləni va tsəgha. 11 Ma ɗi ghəy kiy, ya wa ndə mbə ghwəy na, ka nəw ghəra sləni va ghəci tsəgha paꞌ tə kwa kərkə, ta mbə ghwəy kwəmavə shi fəy ghwəy va ghən tsa ghwəy gəzliŋə ti shi va Hyala gwanashi. 12 *Ka ɗi ghəy ghwəy məniŋwəy ka mereɗeməw. Səəbə kwəma mbəzliy ꞌwaa ɓanavə nefer shi kaa Hyala, ka səꞌwa kwəma kwataŋa pə ghwəy nəw. Ma mbəzli vay, ta kwəmavə shi gəzəkə Hyala va ɓanshi dza ghəshi.

Ka bashiva kwəma gəzəkə Hyalaw!

13-14 *A ghwəmmə sənay kwataŋa kiy, a Hyala niy gəzanakə kaa *Abəraham: «A Abəraham, yən gəzaŋa na, ta təfətəŋa miy dzee, nza gha ya ndərazhi, ka kwəmavə jijihi ɗaŋ tərəŋw» kə niy ni ngəci. Ma sa gəzanakə na tsəghay, mbaꞌa niy zəməkə fəla lə slən tsa nzə. Sa nzana kala ndə tiɓa dikəɓa ghəci kən Hyala gar zəmə fəla ghənzə li. 15 Dzəghwa Abəraham mbaꞌa zləɓavə kwəma gəzanakə Hyala va, gwəŋəy ghəci nzəyəy ka ndəghə. Dzəghwa mbaꞌa kwəmavə shi gəzanakə Hyala va ki. 16 *Mbaꞌa kə ndə ngəriy zəmə fəlay, lə slən tsa ntsaa təɗanakən ka naa zəmə. Ma sa ka ndə zəməkə fəla tsəghay, nza kwəma kwa jipə shi lə tsahwəti ndə slavərivata ki. 17 Ava va tsəgha zəməkə Hyala fəlaa dzəkən shi dza na ta ɓanci kaa Abəraham lə kaa hwəlfə ci gwaꞌa. Sa ɗi na mbəzli vaa sənata wəzə, mbaꞌa kə gəzəkə ta ɓə shiy dzee kaa ndə kəy, tsəgha ka naa nza njasa gəzəkə na va, kə ghəshi. 18 *Ɗi naa gəzəy, shi bakə ni va mənti Hyala, gəzə gəzəkə lə miy tsa nzə, zhini zəməꞌ kaa fəlay, ka bashiva na teepəw. Sa nzanay, ka sla dzərvə Hyalaw. Ma ghwəmmə ghwəmmə mbəzliy hwəə dzəvəgha Hyala ta mbəy, a shi va ɓanavə bərci kaa nefer ghwəmmə tərəŋw, ghwəmmə mbəzliy zlashi shiy va gwanashi, ta garəmmə wəzə wəzə tə shi fəy ghwəmmə va ghən gəzliŋə gəzəkə Hyala ɓəmmə. 19 *Shi fəy ghwəmmə va ghən gəzliŋə ti shiy, nja zləraɓazhi tsa dikə tsa vaa kwəfəghə ma tə pətsa nza na, na ghəshi. Tə mbərkə shi va garəmmə ghwəmmə kwa kwal tsa Hyala, jarjar kala zhəghanta ma hwəm. Tə mbərkə shi fəy ghwəmmə va ghən gəzliŋə ti shiy, a ghwəmmə kwəmavə kwal ta dzəvəri mbə gwadəə kəlati pətsa nza Hyala ti, ta dzəvəriy jakəva lə Hyala tə pətsa va. 20 *Ava ghəci na pətsa ꞌwatəmmə Yesəw kwal dzəmbəy di, tə ghwəmmə. Dzəmbə nay, mbaꞌa məniy ka ndə ta Hyala tsa dikə tsa, ta kwa ndimndim, njasa niy nza *Melkisedekə va kwataŋa.

7

Kwəmaa dzəkən *Melkisedekə, ndə ta Hyala

1 *Ma Melkisedekə tsa vay, mazə tsa mbə məlmə Salem niy nza na mbəradzə, ndə ta Hyala tsa Hyala ta ghwəmə niy nza na. Ma tə nahwəti vi na, mbaꞌa *Abəraham niy dzay ta mbəz. Mbaꞌa dzaa ꞌwəshamti mezhizhə va. Ma ghəci mbə zhəghəvaa səəkə na, mbaꞌa Melkisedekə tsa va səəkəy dzəghwa kwəma ci. Dza na mbaꞌa təfanati miy kaa Abəraham. 2 Dzəghwa Abəraham ki, mbaꞌa ɓəkəvəri daŋkwal kwətiŋ kwətiŋ səvəri mbə shiy mənti ma ghəshi məŋ, mbə shi zləghwəvə na va. Mbaꞌa ɓanavəshi kaa Melkisedekə ki. Kwa taŋa shi ɗi slən Melkisedekə tsa vaa gəzəy: «Mazə tsaa nəw kwəma lə kwal» zhini ɓa na: «Mazə tsa məlmə Salem ghəci» njasa nə məndi «Mazə tsa Zərkə» kə məndi. 3 Ghəci kiy, dəy tsaa yakə tiɓaw, mbəghəy tiɓaw, ya jijiy tiɓaw, Sənay məndi nda hwəm yakə məndi, nda hwəm məti naw. Njasa nza Zəghwə Hyala va na gwaꞌa tsəgha. Mbaꞌa ghəci ka ndə ta Hyala ta kwa ndimndim.

4 Nighətim di, njasa nza dikə tsa məni Melkisedekə va, kwa vəghwə tsa nzana lə Abərahaməy, ghəci jijiy jijihimmə dəꞌwə ghən tsa ci, həŋ ɓanavə daŋkwal tsa ci səvəri mbə shi zləghwəvə na mbə pa. 5 *A ghwəmmə sənay kiy, war mbəzli mbə takə tsa Levi niy nza naa *ka ta Hyala gwaꞌa tsəgha. A *kwəma pəhəti Hyala niy ɓanavəshi kwal ta ɓə daŋkwal va ka *Izərayel. Ngwardəshi niy nza ka Izərayel ki. Ɗi shi va gəzəy, mbəzli Levi va na, va ngwardəshi niy ɓə ghəshi daŋkwal, ya tsəgha niy nza ka Izərayel jijihiy Abəraham nja ghəshi. 6 Melkisedekə tsa gəzə ghwəmmə va naci kiy, ntsa yakə məndi mbə takə tsa Levi naw. Dzəghwa kaa ngəci Abəraham ɓanavə daŋkwal tsa ci səvəri mbə shi və. Mbaꞌa Melkisedekə təfanati miy ngəci ki, ghəci sghən Abəraham tsaa niy gəzanakə Hyala va, ta ndaŋa shiy dzee, kə. 7 A ghwəmmə sənay, ntsaa təfanci miy kaa ndəy, dikəɓa ghəci na kən ntsa təfanci na miy. Ɗi naa gəzəy, dikəɓa Melkisedekə na kən Abəraham. 8 Mbəzli mbə takə tsa Leviy, ke ngəri na ghəshi, ka bəkwə. Ghəshi ɓasə na daŋkwal tsa ɓanshi ngwardəshi. Ma na Melkisedekə tsaa niy ɓəvə daŋkwal va va Abərahaməy, ndə va tə ghwəmə kala məti ma na, njasa gəzəkə Zliya Hyala va. 9 Ɗi kwəma vaa gəzəy, ghalaa niy ɓanci Abəraham va daŋkwal tsa ɓəti na səvəri mbə shi ci kaa Melkisedekəy, a Levi niy ɓanavə daŋkwal tsa ci kaa Melkisedekə kwərakwə. Ya tsəgha nzana kaa hwəlfə ci mbəzli ka Izərayel ɓasə daŋkwal tsa shi. 10 Sa nzanay, ghala pətsa kwəmə kar Abəraham va lə Melkisedekə mbaꞌa niy ɓanavə daŋkwaləy, məndi ghwəla ta ya Levi niy nza na, mbə vəgha jijiy Abəraham niy nza na, ghalaɓa niy ɓanavə na daŋkwal tsa ci kaa Melkisedekə ki.

11 A ghwəmmə sənay, a Hyala niy ɓanavəshi kwəma pəhəti na kaa ka ta Hyala, kaa hwəlfə Levi, nza ghəshi ghəra sləni Hyala mbə mbəzli shi. Ma sləni ghəra ghəshi vay, daw bərci shi ta kərkamti njasa ɗi Hyala. Mbaꞌa kə bərci niy nza və shi gar kərkamti sləni shi va nzay, ka dza Hyala maw ghwəni Yesəw ka tsahwəti ndə ta Hyala nja Melkisedekə nzaw. Mbə hwəlfə *Araŋw ghəci jijiy Levi niy dza naa fəy ndə ta Hyala nza. 12 Mbaꞌa kə ta Hyala mbəərətaa dzəti tsahwəti ndə kala kama mbə takə tsa Leviy, ta mbəərəta dza kwəma pəhəpəhə na kwərakwə ki. 13-14 *Ma nana kiy, a ka ta Hyala mbəərəshi. Aa fəy Ndə sləkəmmə Yesəw ta mbərə pətsa shi va, ghəciy, ntsa mbə takə tsa Levi naw, ndə mbə tsahwəti takə na. A ghwəmmə sənay, mbə takə tsa ka Zhəwda yakə məndi Ndə sləkəmmə, səəkə ndəə nza ka ndə ta Hyala, ya ka ndə fə shiy ta ta Hyala mbə takə tsa shiw. Sa niy gəzə *Məyizə kwəmaa dzəkən ka ta Hyalay, niy gəzəhwə kwəma na dzar kwa takə tsa ka Zhəwdaw.

Kwəmaa dzəkən Yesəw ndə ta Hyala nja *Melkisedekə

15 Kwəmaa gwəramtiy cikəvəri daw niy nza bərci *ka ta Hyala kwataŋa ta kərkamti kwəma njasa ɗi Hyala, kə kiy, tsahwəti ndə ta Hyalaa fəy Hyala nja Melkisedekə ghəci. 16 Ghəci na naciy, va sa tivə məndiy garəy nja kwəma sləkati məndi, ta nza ghəciy ndə ta Hyala, məniy na ka ndə ta Hyalaw. Sa nzana lə bərciy piy və, ka va tə ghwəmə paꞌ kwa ndimndim na. 17 *Ta na nava diɓay, aa gəzəkəvata mbə Zliya Hyala, ma kəy:

Ma ghay, ta nza dza gha

ka ndə ta Hyala paꞌ kwa ndimndim,

njasa niy nza ndə ta Hyala Melkisedekə va, kə.

18 Mbə kwəma va tsəgha kiy, naa niy pəhəta kwəma kwataŋa na, vəgha bəla na sa nzana kala bərci və ta kəəti mbəzli. 19 *Ta na navay, kwəma pəhəti Məyizə va na, shiy tiɓa ghənzəə mənti ta zhəghəti ndə ka ntsa slar tsa kwa kwəma Hyalaw. Nana kwəmavə ghwəmmə shiy taŋəti kwəma pəhəpəhə na. Ghəci na Yesəw *Kəristəw, gəzliŋə fəy ghwəmmə ghən tsa ghwəmmə ti. Ti dza ghwəmmə mbəə kətivaa dzəvəgha Hyala.

20 Nahwəti kwəma diɓay, sa fəy Hyala Yesəw ka ndə ta Hyalay, aa zəməkə lə fəlata dəꞌwə ghən tsa nzəə dzəkən kwəma ci. A na takə tsa Leviy, ghala pətsaa niy fəy məndi ka takə tsa ka ta Hyalay, niy zəməkə fəla Hyalaa dzəkənəw. 21 *Ma na Yesəw na, Hyala gəzəkə na, zəmə kaa fəla:

Yən yən kwa sləkəpə gəzəkə na, zəmə kaa fəla,

ndə ta Hyala dza ghaa nza ta kwa ndimndim.

Ka zhəghwee kən kwəma gəzəkee vaw, kə.

22 *Ɗi na gəzəy, *sla kiri tsa slati Hyala lə miymiy Yesəw ta jakəva lə mbəzliy, aa taŋəti jakəva tsa nzə lə mbəzli kwataŋa lə miymiy dəbəkə.

23 Avanta nahwəti kwəmaa cimmə a Yesəw taŋəti ka ta Hyala kwataŋa kə diɓa: Ni kwataŋa va ka ta Hyalay, a ghəshi niy bəkwə, ka zlata sləni shi, ka mbəərəshi nihwətiy nza. Ɗi na gəzə na, ɗaŋ niy nza ghəshi. 24 *Ma na Yesəw naci kiy, tsəgha naw. Ka məti na ya hwəmɓaw, ndə tiɓaa mbəərəw. Sləni ci ghəra nay, ta kwa ndimndim na. 25 *Ava va tsəgha dza naa mbəliti mbəzliy kətivaa dzəvəgha Hyala mbə slən tsa ci ya ndatsə, ya paꞌ hwəmɓa. Aa mbay mbəlitishi, sa nzana ndə va tə ghwəmə ghəci. Ka cəꞌwə Hyala ghəci ti shi.

26 *Yesəw kiy, ghəci na dikə tsa ka ta Hyala tsaa niy təɓə tə ghwəmmə ya kwataŋa. Sa nzanay, war ghəci na ntsa ɗewɗew tsa, ka məni *kwəma jikir na na ya jəwəw. A Hyala ɓanti mbə mbəzli jikir ni, mbaꞌa ɓəghə dzəmə ghwəməə fəy vəgha. 27 *Ghənghən na lə ka ta Hyalaa niy nza va kwataŋa, niva mbəzli dikə dikə ni mbə ka ta Hyalay, vici va vici va niy slasla ghəshi shiy kaa Hyala va na shi kwəma jikir na, ka ghəshi maɗi ta slaslashi ta na mbəzli kwəma jikir na. Ma na Yesəw naciy, tsəgha naw. War kwətiŋ səɗa ɓanavə na ghən tsa ci kaa Hyala ta məti. Məti ci vay, wəkə na ta ɓanti kwəma mbəzli jikir na, ta kwa ndimndim. 28 *A ghwəmmə sənay kwataŋay, a mbəzli niy tivə mbəzli dikə dikə ni mbə ka ta Hyala, njasa niy gəzəkə kwəma pəhəti Məyizə. Ma ka ta Hyala vay, nja ghwəmmə niy nza ghəshi gwanashi, ka məni kwəma jikir na. Lə hwəməy, mbaꞌa Hyala zlata kwəma pəhəti Məyizə va, mbaꞌa zəməkə fəla mbaꞌa fəy zəghwə nzə ta nza ka dikə tsa ka ta Hyala, mbaꞌa mənti ka ntsaa kərkamti kwəma gwanata, ta paꞌ kwa ndimndim.

8

Yesəw na tsa ghwəmmə dikə tsa *ka ta Hyala

1 *Vanta kwəma dikə na mbə kwəma gəzaŋwəy ya na: A tsa ghwəmmə dikə tsa ka ta Hyala tiɓa, ghəci na Yesəw. Məɓa mə ghwəmə nzəyəy na tə kwa bəzəmə Hyala kwa bərciy məni mazəə dzəkən shiy gwaꞌa gwaꞌa. 2 *Ghəci ghəra na sləni dikə tsa ka ta Hyala, tə pətsa ɗewɗew tsa va nza Hyala. Kwataŋay, a mbəzli niy ngati pi ta ghəra sləni shi ka ta Hyala mbə. Ma pətsa ghəra Yesəw va na ci sləni tiy, mə ghwəmə na. Pətsa mənti Hyala wəzə tsa, dəꞌwə ghən tsa nzə kala kama ndə ngəri mənti.

3 Dikə tsa ka ta Hyala tsaa niy nza va kwataŋay, ta ɓanta shiy kaa Hyala, lə ta slaslanta shiy niy fəy məndi. Ghənzə tsəgha kiy, Yesəw kwərakwə ghəci tsa ghwəmmə dikə tsa ka ta Hyala na, ta ɓə shiy dza na kaa Hyala. 4 Tikəy tə hiɗi kə niy nza nzay, ka dza naa nza ka ndə ta Hyala nzaw. Sa nzanay, a nihwəti ka ta Hyalaa ɓanta shiy kaa Hyala tiɓa njasa gəzəkə kwəma pəhəti *Məyizə kaa *ka Zhəwifə. 5 *Ka ta Hyala vay, mbə *Gaska ngatim ta ta Hyala ghəra ghəshi sləni shi. Sləni shi vay, pəghə sləni ghəra Yesəw mə ghwəmə kataŋ na na, məcakwə nzə na diɓa. Məyizə maɗi ta nga pətsa vay, Hyala niy gəzanci na, ma kə niy niy: «A Məyizə, a pə gha mənti məhərli wəzə, a gha ngati pətsa va, war njasa citəŋee va mə dəlagwa» kə. 6 *Sana kiy, sləni ghəra Yesəw mə ghwəmə na, wəzəɓa ghənzə na tərəŋw kaa na ka ta Hyala tikə tə hiɗi. Sa nzanay, Yesəw na mətəkwal tsaa jakə mbəzli wəzə wəzə lə Hyala. Jakəva tsa vay, aa taŋəti *sla kiri tsaa niy slanti Hyala ta jakəva lə mbəzli kwataŋa. Sa nzana shi ɗi Hyala ɓəmmə sənzənvay, a ghəshi taŋəti ni kwataŋa.

7 Mbaꞌa kə sla kiri tsa kwataŋa va niy nzaa sa kama kwəma dzar kwa nzay, niy dza Hyalaa sla kwa baka kiri nza lə mbəzliw. 8 *A ghwəmmə sənay ya tə nahwəti kwəmaa niy gəzəkə Hyala va kaa mbəzli nzə. Fəti niy ɓanshi na mbə gəzə kwəma nzə va niy ni:

A tsahwəti vəghwə dzaa nza tiɓa, kə kwa sləkəpəy,

hala vəghwə tsa va na,

ta sla yəwən kiri dzee lə ka *Izərayel,

mbaꞌa lə ka Zhəwda, ta jakəva ghəy li shi.

9 Yəwən sla kiri tsa dzee va ta slay,

ghənghən dza naa nza lə sla kiri tsa kwataŋa.

Ghala pətsaa niy kəəsəkəvəree va jijihishi ka Izərayel

lə dəvee səvəri mbə hiɗi ka *Ezhipətə,

ta jakəva ghəy li shi niy slee kiri tsa va.

Dzəghwa mbaꞌa ghəshi zhəghanavə hwəm

kaa jakəva tsa ghəy va li shi.

Dzəghwee ki mbaꞌee zlashi tə mbərkə kwəma va

kala zəzə mee dzəkən shi, kə kwa sləkəpə.

Yən yən kwa sləkəpə gəzə na kwəma va.

10 Ma yəwən sla kiri tsa dza ghəy va

ta sla lə ka *Izərayeləy, vanay njasa dza naa nza:

Ghala vəghwə tsa vay, ta fanambəshi

kwəma pəhətee dzee mbə ghən shi,

mbaꞌee tsaslambə mbə nefer shi diɓa.

Yən dza naa nzaa Hyala shi,

ghəshi na, ni ya mbəzli kwərakwə.

11 Ka dza tsahwəti ndəə nza mbə shi

gar gəzə kaa ndə ghalay, ya kaa zəmbəghəy na:

A ntsa, wəzəɓa sənata gha

Hyalaa sləkəpə na, kəw.

Sa dza naa nzay,

ta sənara dza ghəshi gwanashi

ya tsa jəw tsa, ya tsa dikə tsa.

12 Ta pəlata kwəma shi jikir na dzee mbə nəfə tsee,

ka dzee zlata mbə nəfə tsee ghwəla.

Yən yən kwa sləkəshi gəzə na tsəgha, kə.

13 *Njana nə Hyala yəwən kiriy slee lə mbəzli, kə kiy, aa fəy tsa kwataŋa va sla kiri ka tsa pəhal tsa ɗi naa gəzə ki. Nashi gha shiy halishi, mbaꞌa ghəshi mənishiy shi kwataŋa kiy, gwaꞌa na vəghwə tsa niva shiy.

9

Sləni *ka ta Hyala tə hiɗi lə sləni Yesəw mə ghwəmə

1 Ghala vəghwə tsaa niy gha Hyala vaa *sla kiri ta jakəva lə mbəzli kwataŋay, a Hyala niy ɓanavəshi *kwəma pəhəti na kaa ngəshi, nza mbəzli mbəə sənay njasa dza ghəshiy tsəfəkwə kwa kwəma Hyala. Mbaꞌa mbəzli niy ngati pi ta tsəfəkwə kwa kwəma Hyala mbə. 2 *Avanay njasa niy ngati ghəshi *Gaska va. Mbaꞌa ghəshi təhəvəri Gaska va kwa jipəjipə nzə lə gwadə. Ma kwa taŋa pətsa vay, pətsa Hyala ɗewɗew tsa, kə məndi slən tsa ci. Mbaꞌa ghəshi fambə gərkəwa mbəɓa, mbaꞌa tabəl tsa ka məndiy fə peŋ tsa Hyala ti. 3 *Ma kwa baka pətsa ləy hwəm gwadə tsa vay, pətsaa gwəra ɗewɗew tsa, kə məndi kaa slən tsa ci. 4 *Mbaꞌa ghəshi fambə shi məntim tə tsahi mbəzə, nza ka ta Hyala ndi shiy zən wəzə ni nja ꞌwərdi ti shi. Zhini mbaꞌa ghəshi fambə *sərndəkə mbəɓa, tə hwəm ci lə kwa hwər ciy, mbaꞌa məndi manakən tsahi mbəzə. Sərndəkə tsa vay, ghəci ci na sla kiri tsa slati Hyala li shi. Ma kwa sərndəkə tsa va na, mbaꞌa həlapə mbəzə kwa, lə shi zəməə niy ɓanavəshi Hyala va mbə gamba, *manə kə məndi kaa slən tsa shi kwa həlapə va. Kwa sərndəkə tsa va diɓay, mbaꞌa gəta Araŋw va pəsəkə kəslifi niy nza kwaɓa. Mbaꞌa hərezliy niy tsaslati Hyala kwəma pəhəti na ti shi kwaɓa diɓa. 5 *Tə sərndəkə tsa vay, mbaꞌam vasati shiy bakə lə bəkəbəkəhi nja *ndə kwal tsa Hyala ti shi, nza mbəzli mbəə sənay tə shi va, mbə pətsa ngatim va na Hyala, kə ghəshi. Ma bəkəbəkəhi shi va na, mbaꞌa ghəshi pəlakənshi kən sərndəkə tsa va, tə pətsa ka ndə ta Hyala tsa dikə tsaa məsə miymiy dəbəkə ta pəli kwəma mbəzli jikir na. Ava kwəma ɗee gəzaŋwəy jəwə tsətsəə dzəkən pətsa va.

6 *Ma sa ngati ghəshi pətsa va lə shiy ghənghən ghənghən tsəgha kiy, ka dzəmbə kwa taŋa pətsa va ka ta Hyala vici va vici va ta məni sləni shi. 7 *Ma kwa baka pətsa Hyala vay, war dikə tsa ka ta Hyala na saa nza kwal və ta dzəmbə ghəci. Kwətiŋ səɗa ci gwaꞌa tsəgha ka naa dzəmbə mbə piya. Ma sa ka naa dzəmbəy, lə miymiy dəbəkə ka naa dzəmbə ta dəvə ci ta ɓəshi kaa Hyala, ta pəli kwəma ci jikir na, lə sa mbəzliy mənti *kwəma jikir na, kala sənata ghəshi. 8 Avanta kwəma ɗi *Safə tsa Hyala cimməə dzəkən shi va: Kama na war ghwəlay kə kwa taŋa pətsa ka ka ta Hyala vaa ghəra sləni shi mbə tiɓay, ka kwəmavə kwal nihwəti mbəzli ta dzəmbə kwa baka pətsa vaw, war dikə tsa ka ta Hyala kwətiy na sa nza kwal və. 9 *Ma sləni ghəra ka ta Hyala va mbə pətsa vay, avanta kwəma ɗi na cimmə ghwəmmə mbəzli ndatsə: Shi ka məndi vaa ɓanta kaa Hyala, lə dəbəkə tsa ka məndi vaa ɓantay, mək ghəshi ta pəli jikir tsa mbəzliy ɓə shi vaa səəkə kaa Hyala, ta kwəmavə nəfə tsa ɗewɗew tsa ghəshiw. 10 *Ma ntsaa ɓə shi tsəgha ni va kaa Hyalay, a nəw na *kwəma pəhəti Hyalaa dzəkən shi zəmə lə shi sa, mbaꞌa dzəkən yaɓə shiy ghənghən ghənghən. Ma kwəma pəhəpəhə na vay, dzəkən shi tikə tə hiɗi na gwaꞌa tsəgha. Ta vici jəwə tsətsə pəhəti Hyala kwəma va, paꞌ va vici dza naa mbaranti kwəma pəhəti na va ki.

11 *Nanay, a *Kəristəw səəkəy ki, ghəci dikə tsa ka ta Hyala. A ghwəmmə kwəmavə shi wəzə ni mbə dəvə ci. Ma pətsa ghəra na va sləni ci tiy, wəzəɓa ghəci na tərəŋw kaa pətsa kwataŋa va. Tikə tə hiɗi na pətsa vaw, mbəzli ngati na pətsa vaw, Hyala ngati na. 12 *Sa dzəmbəy Kəristəw dzəmbə pətsaa gwəramti ɗewɗew vay, lə miymiy besher, ya lə miymiy məcerir ta dəvə, ta ɓəshi kaa Hyala dzəmbəy naw. Ghən tsa ciy ɓanavə na kaa məti, mbaꞌa dzəmbəy lə miymiy ci ta ɓəshi kaa Hyala. Kwətiŋ səɗa dzəmbəy na, makə tsəgha ki. Lə miymiy ci va shikəshi mbəlitəmmə na va kwəma ghwəmmə jikir na, ta kwa ndimndim. 13 *Ma kwataŋa sa ka mbəzliy cəꞌwə Hyalay, həŋ ka ghəshiy ɓəvə miymiy besher mbaꞌa miymiy kəɓəhi, ka məsəshiy dzəti vəgha mbəzliy ləɗamti kwəma pəhəti Hyala. Həŋ ka ghəshiy ɓəvə mbəkwəli sla, həni ghəshi hənamti, ndi ghəshi ndamti ka ti pəsər tsa vaa dzəti vəgha mbəzli va diɓa. Sa ka ghəshi vaa məni kwəma va tsəghay, ta yaɓanti ndə va sa hwayvay na va lə kwəma jikir na. 14 *Mbaꞌa kə miymiy dəbəkə mbay yaɓanti mbəzli va kwəma kən shi jikir na kiy, hanaɓa miymiy Kəristəw ki na. A ghwəy nay ka məni kwəma jikir na Kəristəwəw, aa ɓanavə ghən tsa ci dəꞌwə ghən tsa ci kaa Hyala ta məti. Safə tsa Hyala kwa ɓəpə piy ya hwəmɓa kəətiti na. Miymiy ci dza naa yaɓanti kwəma ghwəmmə jikir na, nza nəfə tsa ghwəmmə nza ɗewɗew, kala dza ghwəmməə məni kwəmaa dzaa zantəmmə, nza ghwəmmə ghəra sləni kaa Hyala kwa ɓəpə piy. 15 *Tə mbərkə məti ci va məniy Kəristəw ka mətəkwal ta jakə mbəzli lə Hyala. A ɗi na gəzəy, yəwən sla kiriy slati Hyala lə mbəzli. Sənzənvay mbəzli harvə Hyala na, ta kwəmavə shi wəzə ni gəzəkə Hyala ɓanshi kaa mbəzli nzə ta kwa ndimndim dza ghəshi. Tə mbərkə məti mətiy Yesəw va dza ghəshiy kwəmavə shi va. Sa nzanay, məti va mbəliti na mbəzliy mənti kwəma jikir na, ya ghala pətsaa niy jakəshi ghəshi lə Hyala mbə kwataŋa jakəva tsa va.

16 A ghwəmmə sənay, mbaꞌa kə ndə tsasliti njasa dza mbəzliy zəmə ghi tsa ciy, sa ka məndiy nay ghəci mətiy ka məndiy gha məni kwəma tsasliti na va. 17 Sa nzanay, ka mbə ka zəmə ghiy dzəmbəshi mbə zəmə ghi tsa ntsa va ghəci ghwəlay tə ghwəməy diw, war sa ka na mətiy. 18 Ava tsəgha na ya lə tsa mbəradzə va sla kiri kwərakwə ki. Piyəŋ ka məndiy slakən miymiy dzəkən, ta mbə jakəva tsa vaa nza wəzə. 19 *Ma niy nza mbəradzəy, pərɓa kwəma pəhəti Hyala gwanata niy gəzanshi *Məyizə kaa mbəzli gwanashi, njasa niy gəzanakəshi Hyala. Ləy hwəm ki na, həŋ ɓəvə miymiy məcerir lə miymiy besher, mbaꞌa jakətishi lə yam. Dzəghwa həŋ ɓəvə kəslifi *Isəpə mbaꞌa pəərətishi lə shiti təmbəkə tsa ghəm tsa. Ka yəkwə miymiy va ghəci lə shi va, ka məsəshiy dzəkən Zliyahi kwəma pəhəpəhə na va, ka məsəshiy dzəti mbəzli va gwanashi diɓa. 20 Ma kəə ni kaa mbəzli va ghəci mbə məsəshi na: «Ava lə miymiy məsəŋwəy ya ni sləy Hyala kiri ta jakəva lə ghwəy nza ghwəy ɗanta fəti» kə. 21 Ka na dza diɓay, tsəgha ghəci ɓaslakən miymiy va kən pətsa ngatim va ta ta Hyala, lə dzəkən shi ghəra məndi sləni li shi mbəɓa gwaꞌa. 22 *Ma kə kwəma pəhəti Hyalay, bəla dikə na mbə shiy gwanashiy, war məndi məsati miymiy ti shi ka ghəshiy nza wəzə va Hyala. Kala mbaꞌa miymiy shikəshi kiy, ka mbə Hyalaa pəlata kwəma ndə jikir naw.

Lə miymiy ci shikəshi ɓanti Yesəw *kwəma jikir na kən mbəzli

23 *A ghwəmmə sənay, sləni niy ghəra *ka ta Hyala va kwataŋa mbə pətsa ngatim va ta ta Hyalay, pəghə shi mə ghwəmə niy nza na. A ghəshi niy məsati miymiy tə shiy gwanashi ta mbə ghəshiy nza wəzə kwa kwəma Hyala. Ni kataŋ ni shiy mə ghwəmə kwərakwə kiy, nihwəti miymiyəy taŋəti miymiy dəbəkə dza ghəshiy nza. Miymiy Yesəw *Kəristəw tsaa ɓanavə ghən tsa ci va kaa məti na ghəshi. 24 Dzəmbəy Yesəw dzəmbə pətsa ngati mbəzli ta ta Hyalaw. Pəghə shi kataŋ ni mə ghwəmə na ghəshi gwaꞌa tsəgha. Ma na Kəristəwəy, dzəmə ghwəmə dzəməy na, tə pətsa nza Hyala. Nanay, kwa kwəma Hyala na mbə cəꞌwə tə ghwəmmə. 25 Dikə tsa ka ta Hyala mbə *ka Zhəwifəy. Piya va piya va ka naa nza mbə dzəmbə pətsa kataŋ tsa va ɗewɗew tsa. Lə miymiy dəbəkə ka naa dzəmbə ta dəvə ci, ma na Yesəw Kəristəw naci kiy, kwətiŋ səɗa ɓanavə na ghən tsa ci kaa Hyala ta məti. Wəkə ghənzə tsəgha. 26 *Mbaꞌa kə niy ɓanavə ghən tsa ci kaa məti ɗaŋ səɗa nzay, tərəŋw niy dza naa sahwə ngəraꞌwə ghala ngati Hyala hiɗi. Ghala vəghwə tsa nza hiɗi ndəkwə ndəkwə ta kəɗi səəkəy na, mbaꞌa ɓanavə ghən tsa ci kaa Hyala ta məti kwətiŋ səɗa, ta pəli kwəma mbəzli jikir na. 27 A ghwəmmə sənay, ya wa ndəy, kwətiŋ səɗa dza naa məti. Ma ləy hwəm na, nza Hyala sla ngwəvəə dzəkən. 28 *Ava tsəgha mənta na lə Kəristəw kwərakwə ki. Kwətiŋ səɗa mətiy na ta pəli jikir tsa mbəzli ɗaŋ. Sa ka na səəkə tə kwa baka səɗa ciy, ta pəli kwəma mbəzli jikir na dza naa səəkə ghwəlaw, ta mbəli mbəzliy ndəghə dza naa səəkə.

10

1 *A na kwəma pəhəti Məyizəy, nja məcakwə shi wəzə ni dzaa səəkə va Yesəw na gwaꞌa tsəgha. Mənti ghəshi ya pəghə kwəma ni kataŋ ni va shiyəw. Ka mbay naa mənti nefer mbəzliy ɗi kətivaa dzəvəgha Hyala ɗewɗew tepəw. Shi slasla məndi va war shi kwətiŋ ni, zhevi kaa Hyala njasa səəkə piyay, ka mənti nefer mbəzli ghəshi ɗewɗew ta dzəvəgha Hyalaw. 2 Mbaꞌa kə shi slaslam va kaa Hyala wəkə ta nza nefer mbəzli ɗewɗew nzay, a ka ta Hyala niy dzaa zlashi slasla shiy kaa Hyala nza. Sa nzanay, slaslahwə ma ghəshi shiy kwətiŋ səɗa nzay, ka dza mbəzliy favə jikir tsa kən shi mbə nefer shi nzaw. 3 A na shiy niy slaslam va njasa səəkə piyay, slasla shi ma məndi na, kwəma mənti mbəzli jikir na na sa ka ghəshiy zhiniy zazanshi kaa mbəzli. 4 *Sa nzanay, ya njaa na, ka mbay miymiy slay lə kwəy pəlamti jikir tsa mbəzli mbə nəfə Hyala tepəw.

5 *Va tsəgha niy nə Yesəw Kəristəw kaa Hyala, ghəci dzaa maɗiy səəkəə dzəti hiɗi. Ma kə niy niy:

«A Hyala, e sənay, ka ɗi shi slaslaŋa məndi ni,

lə shi ɓəɓəŋa məndi ni ghənghən ghənghən ni ghaw.

A gha ngatəra nja ndə ngəri, nzee mbəə ndaŋa piy tsee.

6 Vəshiŋa gha ta dəbəkə tsa ndindiŋa məndi,

lə ta dəbəkə tsa slaslaŋa məndi,

ta mbə ghaa pəlanay jikir tsa mbəzliw.

Ma na ɗi ghay, ka ɗi fəti mbəzli va gha.

7 Ava va tsəgha nə ya ki: Avanara Hyalee.

E səəkəraa dzəti hiɗi ta məni kwəma ɗi nəfə tsa gha.

Njasa tsasliti məndi vaa

dzəkənee mbə Zliya gha, pən» kə Yesəw niy ni.

8 Ghənzə na kwəma gha Kəristəw gəzəkə kaa Hyala, sa nə na va: «E sənay, ka ɗi shi slaslaŋa məndi lə ni ɓəɓəŋa məndi ghənghən ghənghən ghaw. Vəshiŋa gha ta dəbəkə tsa ndi ndiŋa məndi lə ta dəbəkə tsa slaslaŋa məndi ta mbə ghaa pəlanay jikir tsa mbəzliw» kə. Ya tsəgha gəzəkə kwəma pəhəpəhə nay, ka təɓanta ghəshi kaa Hyalaw. 9 Ma kə Kəristəw diɓay: «A Hyala, avanara, ta məni kwəma ɗi nəfə tsa gha səəkəree dzəti hiɗi» kə. Ava tsəgha paslamti Hyala sləni slasla shiy niy slaslantam va kwataŋa nanzə ki, mbaꞌa mbəərəti lə məti Yesəw Kəristəw. 10 *Nanay a Hyala ɓəhwə *kwəma jikir na kən ghən tsa ghwəmmə, sa nzana mbaꞌa Yesəw mənti kwəma ɗi nəfə tsa nzə. Aa ɓanavə ghən tsa ci kaa məti kwətiŋ səɗa ta kwa ndimndim.

11 *Ka ta Hyalay, tiɓa ka ghəshiy nza vici va vici va məgarə, ta məni sləni shi. Ka slasla shiy ya hwəmɓa kaa Hyala. Ya tsəgha nzə kiy, ka nza miymiy dəbəkə wəkə ta ɓanti jikir tsa kən mbəzliw. 12 *Ma na Yesəw Kəristəw naciy, war tsər kwətiŋ səɗa ci ɓəvə na ghən tsa ci kaa Hyala ta mətiy. Gwaꞌa, mək nava məti ta pəli jikir tsa mbəzli, ya ta paꞌ hwəmɓa. Dza na lə hwəm ki na, mbaꞌa dzaa nzəyəy tə dəvə kwa bəzəmə Hyala. 13 *Sənzənvay, ə ndəghə na vəghwə tsa dza Hyalaa mənti ka jaka ci ka shi kəɗi na səɗa ci ti shi. 14 Sa ɓanavə Yesəw ghən tsa ci kaa məti kwətiŋ səɗay, mbaꞌa pəlamti kwəma jikir na kən mbəzli ta kwa ndimndim. Mbaꞌa fəyshi ka mbəzli ci.

15 Ya *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsay, mbə gəzəmmə na kataŋ na kwəma va, kə. Sa nzanay, aa gəzəkə:

16 *«Ləy hwəm vəghwə tsa vay, ta sləy yəwən *sla kiri dzee

kwa jipə ghəy lə mbəzlee.

Ta fanambəshi kwəma pəhətee dzee mbə ghən shi,

mbaꞌee tsaslanambəshi mbə nefer shi diɓa,

kə kwa sləkəpə» kə.

17 Zhini ma kə Safə tsa Hyala diɓa na: «Ka dzee zlata kwəma shi jikir na, lə kwəma təvəti ghəshi mbə nəfə tsee ghwəlaw» kə. 18 Ya sa nzana, mbaꞌa Hyala pəlata kwəma jikir na məməni məndiy, tawa ka ndə maw zhiniy ta Hyala ta pəli kwəma ci jikir na ghwəla diɓa kia?

Kətiva ghwəmməə dzəvəgha Hyala

19 *Ava tsəghaa nava ki ngwarməhira. Tə mbərkə məti Yesəw lə miymiy ci shəkəshiy, a kwal ghwəniy ngəmmə ta səəkəə dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa. 20 *Fəca ɓanavə Yesəw va ghən tsa ci kaa mətiy, a gwadə tsaa niy kəlati pətsa ka Hyalaa nza ti təhəvərivay bakə mbə. Nana kiy, a yəwən kwal tsaa kətivaa dzəvəgha Hyala ghwəniy. Yesəw dəꞌwə ghən tsa ci na kwal tsa va, ghəci ɓəmmə na piy. 21 *Yesəwəy, ghəci na ndə ta Hyala tsa ghwəmmə dikə tsa. Ghəci na ghən tsa mbəzli Hyala. 22 *Njana nzana tsəgha ghənzə kiy, kətiva ghwəmməə dzəvəgha Hyala ghwəmmə lə kataŋ kataŋ. Mbaꞌa ghwəmmə ɓanavə nefer ghwəmmə, kala zəzə ma nahwəti kwəma ghwəmmə. Sa nzanay, a miymiy Yesəw *Kəristəw ɓanti haꞌwə kən ghwəmmə, ta nza nəfə tsa ghwəmmə payəy kwa kwəma ci nana ki. Mbaꞌa yaɓantəmmə lə yam ɗewɗew ni. 23 *Fəy ghən tsa ghwəmmə ghwəmmə gəzliŋə wəzə wəzə ta kwəma gəzəkəmmə Hyala va, gəzə ghwəmmə kaa mbəzli. Sa nzanay, a ghwəmmə sənay ka gəzə kwəma Hyala bakə bakəw. War ta mənti kwəma gəzəkə na va dza na. 24 *Ə pə ghwəmməə kəətiva kwa jipə ghwəmmə, ta mbəə ɓə bərci kaa ghən tsa ghwəmmə ta ɗiva kwa jipə ghwəmmə, nza ghwəmmə mbəə məni na wəzə na sləni. 25 Ka zlay səəkə ghwəmmə ta ɓasəva kwa jipə ghwəmmə ghwəmmə mbəzliy nəw Yesəw, njasa ka nihwəti mbəzli vaa ɗi ma səəkə ma. War kəəti pə ghwəmməə kəəti ghən tsa ghwəmmə kwa jipə ghwəmmə. Sa nzanay, a ghwəmmə sənay, ndəkwə ndəkwə na vici dza Ndə sləkəmmə Yesəw səəkə ti.

26 *A ngwarməhira, a ghwəmmə sənata na kataŋ na kwəma va Hyala nana. Mbaꞌa pə ghwəmmə zhiniy məni *kwəma jikir na lə ɗi ghwəmməy, nihwəti shiy tiɓa gar slənəyshi ghwəmmə kaa Hyala ta pəlayəmmə jikir tsa ghwəmmə ghənzəw. 27 *Ntsaa dzaa mənti kwəma jikir na tsəghay, tərmbə nahwəti kwəma ci kala war ndəghə sla ngwəvə Hyalaw. Ngwəvə vay, ghwəə gwəramti dza naa nza, ghwəə dzaa ndi ka jaka Hyala. 28 *A ghwəmmə niy favə njasa niy nza na mbəradzə. Ya tsamaɓa ndə niy ɗi ma na fəti ta kwəma pəhəti *Məyizə, mbaꞌa mbəzli gar bakə, ya mahkan gəzəkə, a fəti və, kə ghəshiy, ə ka məndiy pəəsliti, kala zhanshi ma hwər tsa mbəzli ti. 29 *Kwa vəghwə tsa nzana tsəgha məndi niy məni lə ntsaa ɗi ma fəti ta kwəma pəhəti Məyizə kiy, njaa dzam məni lə ntsaa ndərəti Zəghwə Hyala, mbaꞌa nighəti miymiy Yesəw va yaɓanti nəfə tsa ci ɗewɗew, ta jakəti Hyala lə mbəzli, nja shi gəmshi ni, zhini ka sawa *Safə tsa Hyalaa gwəramti wəzə ghəci diɓa kia? Sənay tə ghwəy, tərəŋwɓa ghəci dza naa sahwə ngəraꞌwə. 30 *A Hyala gəzəkə mbə Zliya nzə, ma kəy: «Yən dza naa ɓasə ngwəvə mbəzli gwaꞌa. Ta mananati kwəma dzee kaa ntsaa ndərəɗa» kə. Zhini ma kə ɓa na: «Ta ɓasə ngwəvə dza Ndə sləkəpəə dzəkən mbəzli ci» kə. 31 Mbaꞌa kə fəti va ndə tə ngwəvə kwa kwəma Hyalaa ɓəpə piyəy, kwəma ꞌyahəꞌyahə dza naa nza kən.

32 *Zəzətim dzəkən kwəmaa nza ghwəy mbə ghala vəghwə tsaa gha ghwəy zləɓa nəw kwal Hyala. A ghwəy niy sahwə ngəraꞌwə tərəŋw va mbəzli. Ya tsəgha nzə kiy, mbaꞌa ghwəy niy səꞌwahwə. 33 *Tə nahwəti viciy, ka tsəərəŋwəy, fəcahwəti na, ka saŋwəy ngəraꞌwə kwa kwəma mbəzli. Zhini ka ghwəy dzay, ka dəpə madigahiŋwəy ka məndiy sanshi ngəraꞌwə. 34 *War mbə slaŋwəy hwər tsa ghwəy nza ta nihwəti mbəzli kwa fərshina. Sa ka mbəzliy zləghwəhwə shi ghwəyəy, kar ghwəy zləɓavə lə vəshi, sa nzana mbaꞌa ghwəy sənay a ghwəy dzaa kwəmavə shiy dzaa taŋətishi, ta kwa ndimndim, pə ghwəy.

35 *A ngwarməhira kwa kwal tsa wəzə tsa nza ghwəy, ɓanavəm nefer ghwəy kaa Hyala, kala zəzə ma nahwəti kwəma. Sa nzanay, ta ndaŋwəy zhəmə tərəŋw na dza Hyala. 36 Wəzə na ghwəy mbay səꞌwati kwəma ta mbə ghwəy dza kwa kwəma kwa kwəma. Ta mbə ghwəy mbata məni na ɗi Hyala va kwəma ghwəy mananta. Ma tsəghay, a ghwəy dzaa kwəmavə shi gəzəkə Hyala ɓəŋwəy wəzə ni. 37 *Sa nzanay, a Hyala gəzəkə mbə Zliya nzə, a kəy:

Ndal tərmbə vəghwəw, jəwə tsətsə tərmbə na,

ntsaa dzaa vaa səəkəy, ta səəkə dza na,

ka dza naa dzamti vəghwəw.

38 *Mbəzlee dzaa mbay dzəghwa kwəmee

kala hazləni mbə nefer shiy,

tə mbərkə sa ndara ghəshi nefer shi dza ghəshiy

kwəmavə piy tsaa kərə ma.

Ma mbaꞌa kə tsahwəti ndə dzaa tiy mbə shi,

mbaꞌa zhəyəy ləy hwəməy,

ka dzee vəshi ta kwəma ciw, kə.

39 Na na ghwəmməy, mbəzliy zhəghətəvashi va zhəy ləy hwəm kwa kwal Hyala ta zashi nza ghwəmməw. Mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Hyala nza ghwəmmə. Ma tsəghay, a Hyala dzaa ndammə piy tsaa kəɗi ma.

11

Mbəzliy niy ɓanavə nefer shi kaa Hyala kwataŋa

1 *Ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyalay, aa sənay lə kataŋ, a shi ndəghee va va Hyala dzaa mənishi, kə. Aa sənay, shi nashi ma na vay, a ghəshi tiɓa, kə. 2 Tsəgha niy ɓanavə mbəzli kwataŋa nefer shi kaa Hyala, mbaꞌa Hyala faltishi.

3 *Sa ɓanavə ghwəmmə nefer ghwəmmə kaa Hyala sənay ghwəmmə, lə gəzə kwəma nzə ngati Hyala ghwəmə lə hiɗi pə ghwəmmə. Ɗi naa gəzəy, shi nashi ghwəmmə ni na, lə shi nashi ma ghwəmmə ngatishi Hyala.

4 *Sa nzana mbaꞌa *Abel ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala, va tsəgha sləniy na shiy kaa Hyala, ka taŋəti ni *Kayən. Sa ɓanavə na nəfə tsa ci kaa Hyalay, mbaꞌa Hyala fəy ka ntsaa dzaa dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa. Mbaꞌa Hyala zləɓavə shi ɓanavə Abel, mbaꞌa ghəshi təɓanati kaa Hyala. Ya tsəgha mətiy Abel, sa ɓanavə na nəfə tsa ci kaa Hyalay, kwal tsa wəzə tsaa cimmə na ndatsə.

5 *Sa nzana mbaꞌa Henəkwə ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala, va tsəgha ɓəhwə Hyalaa dzəmə ghwəmmə, ghəci ghwəla ta məti. Ndə tiɓaa zhəkəə nay, sa nzana mbaꞌa Hyala ɓəhwəə dzakə ghi tsa nzəw. Aa tsaslita kwa Zliya Hyala: «Ghala vəghwə tsaa niy nza Henəkwə tikə tə hiɗiy, ntsaa məni shiy təɓanta kaa Hyala niy nza na» kəm. 6 Mbaꞌa kə ndə ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyalay, aa təɓanta kaa Hyala. Tsahwəti kwal tiɓa ta təɓə kaa Hyalaw. Ndə kəə ɗi kətivaa dzəvəgha Hyalay, a kə ndə zləɓavə lə kataŋ: «A Hyala tiɓa» kə ndə, mbaꞌa sənay, a Hyala dzaa ɓanavə zhəmə shi kaa mbəzliy pəla kwal tsa nzə, kə.

7 *Sa nzana mbaꞌa *Nəwe ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala, va tsəgha niy zləɓavə na kwəmaa niy gəzanakə Hyala: «Ta ghwənikə yam dzee tərəŋw ta zamti mbəzli. A pə gha mənti kwambəwal» kə. Ya tsəgha niy nashi ma Nəwe shi vay, aa niy ɗiti fəti ta kwəma gəzanakə Hyala. Mbaꞌa niy ngati kwambəwal, mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi lə mbəzli ci gwanashi. Mbaꞌa ghəshi mbəlishi va yam va. Sa nzana mbaꞌa ghəci ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyalay, aa ɓəkə ngwəvə Hyalaa dzəkən nihwəti mbəzli tə hiɗi. Mbaꞌa Hyala fəy ka ntsaa dzaa mbay garə kwa kwəma nzə, kala hazləni tiɓa.

8 *Sa nzana mbaꞌa *Abəraham ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala, va tsəgha niy ɗivə na fəti ta har tsa Hyala. Mbaꞌa dzay dzəti nihwəti hiɗi ɗi Hyala va ɓanci ka shi ci. Aa maɗiy kala sənashi ma hiɗi va ghəci, mbaꞌa tsəhəy. 9 *Sa nzana mbaꞌa ghəci ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyalay, aa niy zləɓavə nzəyəy ka ndə səəkə səəkə tə hiɗiy niy gəzəkə Hyala va ɓanci. Sa niy kafə na tə tsahwəti pi ta dzəti tsahwətiy, mbə *Gaska niy nzəy na. Kar *Izakə ghəshi lə *Zhakwapə, shiy niy gəzəkə Hyala va ɓanshi hiɗi va kwərakwəy, mbə Gaska niy nzəy ghəshi diɓa. 10 *A Abəraham zləɓavə nzəy mbə *Gaska, sa nzana mbaꞌa fəy ghən ta məlmə dikə na va ngati Hyala. Məlməə dzaa ngəzla ma.

11 *Tə sa ɓanavə Abəraham nəfə tsa ci kaa Hyala va tsəgha kwəmavə na kwal tsaa yakə Izakə kwa *Sara, ya tsəgha niy nza naa jiŋa, dzəghwa gwaꞌa gwaꞌa Abəraham niy halantəvay, kala gar zhini ghəciy yakə zəghwə nza. Tsəgha mənta na, sa sənay na: «A Hyala dzaa mbay mənti kwəma gəzəkə na, sa sla ma na dzərvə» kə. 12 *Ya war tsəgha niy nza Abəraham nja ntsa məti məti tsa va hali ghala pətsa vay, aa niy kwəmavə jijihiy ɗaŋ tərəŋw tikə tə hiɗi ndəɓa sasərkwəhi dzəy tə ghwəmə, lə nja ndarghə kwa həl, pə gha. Kala gar mbə ndəə ɓəlatishi.

13 *Dzəghwa mbəzli va gwanashi ki, mbaꞌa ghəshi bəkwəshi, war lə nəfə tsa shi va ɓanavə ghəshi kaa Hyala. Ma ghəshi ta na nashiy, niy kwəmavə shi wəzə ni va gəzəkə Hyala ta ɓanshi ghəshiw. War ə na naa nashi ghəshi shi va ghəshi ghwəlashi kərakə, mbaꞌa ghəshi vəshishi ti shi. A ghəshi niy sənay, na nashiy, ka məlmə, lə ka səəkə səəkəə gə ghəy tikə tə hiɗi ni, kə ghəshi. 14 Mbəzliy gəzə kwəma va tsəghay, ə citəpə ghəshi na, mbə pəla ni shi hiɗi na ghəshi ka ni shi, kə ghəshi. 15 Mbala na ghəshi niy nza mbə zəzə ni səvəri ghəshi va hiɗi mbə shi nzay, a ghəshi niy dzaa kwəmavə kwal tsaa zhəghəvaa zhəti shi nza. 16 *Ma dza ghəshi na shi ki na, wəzəɓa ni tərəŋw ni va hiɗi dza ghəshi ta kwəmavə məɓa mə ghwəmə ghəshi mawti kən ni tikə. Va tsəgha haꞌwə ma Hyala ghəshiy har slən tsa nzə. «Hyala ghəy» kə ghəshi. Sa nzana mbaꞌa ghənzə gwəmanamtishi na shi məlmə dza ghəshiy nzəy mbə.

17-18 *Va sa ɓanavə Abəraham nəfə tsa ci kaa Hyala zləɓati na kəsəvə zəghwə ci Izakə ta ta Hyala li. Ya tsəgha niy gəzanakə Hyala kaa Abəraham: «Mbə Izakə dza ghaa kwəmavə jijihiŋa» kəy, sa ɗəw Hyala və ta nighə kwəma ci, nda nza naa ɗi fəti və na, a Abəraham niy zləɓavə slənəy kaa Hyala. Ya tsəgha niy nza Izakə kwətiŋəy və. 19 *Sa nzana mbaꞌa sənay a bərci va Hyala ta mbəə zhanakati Izakə mbə məti, kə. Va Abəraham naciy, njasa niy mətiy zəghwə ci va, mbaꞌa Hyala zhanakati mbə məti na.

20 *Sa nzana mbaꞌa Izakə ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala va tsəgha təfanatishi na miy kaa kar Zhakwapə ghəshi lə *Ezaw njasaa niy sənata na kwəmaa dzaa məniva li shi.

21 *Sa nzana mbaꞌa Zhakwapə ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala ghala pətsaa niy dza na ta mətiy, aa təfanakənshi miy kaa ndərazhi *Zhezhefə bakanashi. Mbaꞌa garəy tə gəta ci ka fal Hyala.

22 *Sa ɓanavə *Zhezhefə nəfə tsa ci kaa Hyalay, aa niy gəzanakə kaa ka Izərayel ghəci ndəkwə ta məti. Ta səvəriŋwəy dza ghwəy mbə *Ezhipətə taa nza, kə. Mbaꞌa gəzanakəshi njasa dza ghəshiy məni lə ꞌyesler ci, sa ka na mətiy diɓa.

23 *Sa nzana mbaꞌa mbəzliy yakə *Məyizə ɓanavə nefer shi kaa Hyalay, sa yakə ghəshi Məyizə mbaꞌa ghəshi nay ka zəghwə wəzə na, kala hazlənishi ma ghəshi, mbaꞌa ghəshi dzəghwashi kən kwəma gəzəkə mazə ka Ezhipətə, mbaꞌa ghəshi mbələy tir mahkan.

24 *Sa nzana mbaꞌa Məyizə ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyalay, sa kəliy na na kala zləɓa ma nza ka zəghwə zha mazə ka Ezhipətə ghəci. 25 Wəzəɓa sa ngəraꞌwə kwasəbə mbəzli Hyala Məyizə ɗiti kən məni wahə ta vici jəwə tsətsə kəy mazə mbə *kwəma jikir na. 26 *Mbaꞌa təkəti, tərəŋwɓa tə ngəraꞌwə tsa dza ndəə sahwə va dəghar tikə tə hiɗi njasa *Kəristəw va, dza bamaa nza, kən shi dza naa kwəmavə gwaꞌa gwaꞌa mbə hiɗi ka Ezhipətə, kə. Va sa nzana, mbə fə ghən ghəci ta shi dza Hyalaa ɓanci kwa kwəma.

27 *Sa nzana mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala va tsəgha mbay naa zlashi hiɗi ka Ezhipətə ka dzay, kala hazləni ma ghəci va sati nəfə tsa mazə. Kala gwərgwərə ma ghəci ya jəw nzə, njasa nzana garrə ghəci nata Hyala mbata ma məndiy nata tiɓa kwa kwəma ci mbə ndəghwə. 28 *Sa nzana mbaꞌa Məyizə ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala va tsəgha ꞌwakə na *makwaghwa Pakə, mbaꞌa gəzanshi kaa ka Izərayel, a ghəshi slasla shiy, ka ɓaɓasli miymiy shi vaa dzəti miy ceker shi gwaꞌa, vantaa *ndə kwal tsa Hyala tsa nza kwal bəkwəpə və səəkəə dzakə ghi tsa shi ta bəkwə ni shi Cikwahi kəy ghyeghyer shi.

29 *Sa nzana mbaꞌa ka Izərayel ɓanavə nefer shi kaa Hyala va tsəgha slavərivashi yam kwa həl tsa ghəm tsa, war həlasaŋ, dzəghwa mbaꞌa ghəshi taŋəshiy dzəvərishi nja dzar tə hiɗiy ghwəlishi. Ma sa ɗi ka Ezhipətə məni tsəgha na, mbaꞌa yam zhəkəshiy pahwəshi.

30 *Sa nzana mbaꞌa ghəshi ɓanavə nefer shi kaa Hyala, va tsəgha ngəzlay kələm tsaa tsəɓay məndi məlmə Zherikwə li, sa dəzlay ghəshi kələm tsa va mbə vici mbərfəŋ, ma tə kwa mbərfaŋa vici na, mbaꞌa kələm tsa va ngəzlay. 31 *Sa nzana mbaꞌa *Rahabə mali mbə ghi kwa ghwərghwər ɓanavə nəfə tsa nzə kaa Hyala, va tsəgha zləɓavə na kaꞌwəti mbəzli ka Izərayeləə səəkəshi ta nighə kwəma mbə məlmə va, mbaꞌa mbəliy shi. Va tsəgha niy paslamti ma ka Izərayel kwasəbə mbəzliy niy ɗi ma fəti va ta kwəma Hyala.

32 *Njaa dzee niy dzəkən nihwəti mbəzli kwataŋa kia? Vəghwə vəya gar gəzə kwəmee dzəkən ka sla ngwəvə nja kar *Zhədiyaŋw, *Barakə, *Samsaŋw, *Zhefəte mbaꞌa mazə *Davitə ghəshi lə *Saməyal, mbaꞌa nihwəti ka gəzə kwəma Hyala kwərakwə ɓa kiw. 33 *Sa nzana mbaꞌa mbəzli va ɓanavə nefer shi kaa Hyala va tsəgha niy mbay ghəshi mbəz, ka zəmanti hiɗi nihwəti mbəzli gwaꞌa gwaꞌa, ka məni mazə dzəkən mbəzli dza lə kwal tsa kataŋ tsa. Mbaꞌa ghəshi kwəmavə shiy niy gəzəkə Hyala ɓanshi. Sa ka məndiy kasambəshi mbə zhəlhiy, mbaꞌa ghəshi kalay miyeɗemer zhəlhi va. 34 *Dza mbaꞌa ghəshi shirkwamti ghwə pəhəy məndi, ngaɗ ngaɗ na ta ndishi li. Sa ka mbəzliy pəlashi ta bəkwəshi lə kafaꞌi na, mbaꞌa ghəshi mbəlishi. Mbəzli daw daw bərci ni ghəshi ngar na, dzəghwa mbaꞌa ghəshi kwəmavə bərci shi va Hyala. Mbəzliy ɓənivə mbəz ka mbay tərəŋw tərəŋw ghəshi mənishi. Mbaꞌa ghəshi təhanavə bali kaa ka sawji mbəzli pa ghəshi li shi gwaꞌa.

35 *Sa niy ɓanavə nihwəti miꞌi mbəradzə nefer shi kaa Hyala niy zhananakatishi Hyala mbəzli shi mbə məti, ka nashi ghəshi.

Nihwəti mbəzli kwataŋa vay, war ngəraꞌwə niy sanshi məndi tərəŋw, ka bəbəkwəshi, ta mbə ghəshiy zlata nəw kwəma Hyala. Dza ghəshi na, kala ya ma ghən tsa shi ghəshi nashi, va na tikə məti. Ta mbə Hyalaa zhanakatishi mbə məti, ta dza ghəshiy kwəmavə piy tsaa gwəramti wəzə. 36 *Mbəzliy niy ɓanavə nefer shi va kaa Hyala, ka ꞌwəshi nihwəti mbə shi, ka diꞌwə nihwəti lə ghwəɗa, ka tsashiy dzəghwa dəŋw, ka kəəsəshiy dzəghwa fərshina. 37 *Ka jajaꞌwə nihwəti lə hərezli bakwamtishi. Ka nzərə nihwəti mbəzli mbə shi lə hwa bakə mbə bakə mbə. Ka bəkwə nihwəti lə kafaꞌihi, niy məni məndi li shi. Ka nihwətiy dzay, ka dza kwaɓa, ka dza kwaɓa, lə kwəbeŋer hwətahi kwəy ya shi teŋkesli kən ghən shi, sa kama shiy və shi. Ka məndiy dzay, ka sanshi ngəraꞌwə, ka irəshi. 38 *Niva mbəzliy, sa shi niy nza nzəy tsa tə hiɗiw. War təwrə niy təwrə ghəshi dzar mbə gamba nja ꞌyegwer, lə dzar mbə dəlegwigwi. Ka hihi dzar mbə ləgwə lə dzar kwa keꞌwer.

39 Ma mbəzli va gwanashi kiy, mbəzliy niy ɓanavə nefer shi kaa Hyala niy nza ghəshi. Dzəghwa mbaꞌa Hyala vəshita tərəŋw ta mbəzli va ki. Ya tsəgha nzə kiy, kwəmavə nashi shi wəzə ni va gəzanakəshi Hyala ɓanshi ghəshi na shiw. 40 Va wa mənta na tsəgha kiy, tə sa nzana mbaꞌa Hyala tarəkə ɓəmmə niy gwəramti wəzə va shiy ngəmmə kwərakwə li shi. Ma ɗi na gəzəy, a Hyalaa ɗi ghwəmmə kwəmavə shiy kwa pətsa kəray ghəshi gwanammə li shi.

12

Tə Yesəw pə ghwəmmə fati mətsə ghwəmmə

1 *Ghwəmmə sana sənzənva kiy, war dəzlətsəɓə tsəɓayəmmə ɗaŋ tsa mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Hyala kwataŋata. Ghəshi ndəghammə na fəti ta mbə ghwəmməə ɓanavə nefer ghwəmmə kaa Hyala kwərakwə. Ghənzə tsəgha kiy, zhəghanavə hwəm ghwəmmə kaa shiy dzaa kəriŋəmmə ghwəmmə mbə nəw kwal Hyala tsa ghwəmmə gwaꞌa gwaꞌa. Zhəghanavə hwəm ghwəmmə kaa *kwəma jikir na va ka ghwəmmə dəra maa tərəə dzəmbə. A ghwəmmə mbəə jihəva ta kəsli bali dzati kwa kwəma, ta tsəhə paꞌ tə kwa kərkə, kala dza ghwəmməə dali ma. 2 *War tə Yesəw njasa nzana va pə ghwəmmə fati mətsə ghwəmmə na ghwəmmə. Tə mbərkə Yesəw tsa va ɓanavə ghwəmmə nefer ghwəmmə kaa Hyala, ghəci dza naa kəətimmə ta kərkamti ɓanta nefer va ghwəmmə. Yesəwəy, aa yivə səꞌwa ngəraꞌwə, ghala daŋwə məndi vaa dzəvəgha tsəm ta pəəsli, kala ghəranci haꞌwə va gəla məti tsəgha na va vəgha tsəm. Tə sa nzana, mbaꞌa ghəci zəzətiy dzəkən shi dza Hyalaa ɓanci ta vashanci nəfə tsa ci. Məɓa na mənzəy vəgha Hyala tə pi mazə tsa nzə.

3 Təkətim dzəkən Yesəw di, nighəm njasa səꞌwahwə na ngəraꞌwə tsaa niy sanci mbəzliy məni kwəma jikir na. Ava tsəgha təɓə na kwəma vaa kəətitəŋwəy, ta səꞌwa ngəraꞌwə nja ghəci nza kwərakwə. Ka təɓə ghwəy zhiniy fə daw bərciy dzəti ghən tsa ghwəyəw. 4 Sa nzanay, mbə mbəz tsa mbəz ghwəy va lə kwəma jikir nay, ntsaa mətiy tiɓa mbə, mbə ghwəy diw. Njana nzana tsəghay, ka məni daw bərci ghwəy ma. 5 *Ə zamti ghwəy ghən ta kwəma gəzəkə Hyala va, ta mətsəhəmmə bərci na? Njasa ka didi vaa gəzə kwəma kaa zəghwə ci gəzammə na kwəma, ma kəy:

«A Zəghwee, war mbaꞌa kə Hyalaa sləkəŋaa iŋay,

ə pə gha zləɓavə.

Ka ɓə nəfə ghaa dzəkən ghənzəə naɓəŋa ma.

6 Sa nzanay, ə ka kwa sləkəpəə i ntsa ɗi na,

dəꞌwə ka naa dəꞌwə ntsaa məniy ka zəghwə nzə» kə.

7 *Njana nzana tsəghay, səꞌwa pə ghwəy səꞌwa ngəraꞌwə. Ngəraꞌwə tsa va ciŋwəy na nza tsa nza ghwəy ka ndərazhi Hyala. Kwəmaa tsava zəghwə tiɓa mbaꞌa dəy və na, kala dza dəy tsa vaa iya? Ghəci tiɓaw. 8 Va tsəgha i Hyala ndərazhi nzə gwanashi, ma kala iŋwəy kəy, ndərazhi nzə nza ghwəyəw. Ndərazhi kwa tsa nza ghwəy. 9 Zəzəvəm njasa ka dəhimmə tikə tə hiɗiy immə di, war mbə ɗaŋshi fəti ghwəmməə nza ngəshi tsəgha. Hanaɓa Dəmmə Hyala mə ghwəmə ki pə ghwəy ki na. Fəti pə ghwəmməə di və tərəŋw, ta mbə ghwəmməə kwəmavə piy tsaa kərə ma. 10 *Dəhimmə tikə tə hiɗiy, ta vəghwə jəwə ka ghəshiy immə njasa ɗi nəfə tsa shi. Ma dəmmə tsa mə ghwəmmə naciy, ta wəzə tsa ghwəmmə immə na, ka kəətimmə, ta mbə ghwəmməə nza ka mbəzli ɗewɗew nja ghənzə, ta kwa ndimndim. 11 *Ghala pətsa ka na vaa imməy, nja kwəma ꞌyahəꞌyahə na ka ghwəmmə favə, kala vəshi va ghwəmmə. Ma ntsaa səꞌwati kwəma vay, ləy hwəm na aa taa sənay wəzə tsa kwəma va, kwəmaa təɓanta kaa Hyala dza naa məni, ka ɓanci zərkə ghənzə taa nza.

Kwəma ka məndi məni məhərliy dzəkən

12 *Ghwəy ghwəy shiy nəw kwəma Yesəw kiy, jihəvam, pəlhəm, pə ghwəy satiŋwəy ta dza kwa kwəma kwa kwal Hyala. 13 *War kwa kwal tsa tiɗiɗ tsa, pə ghwəy dza. Əntaa mbəzliy cigəzlaŋə ɓəti tərə ma, wəzəɓa mbəlishi ghəshi na, ma nza ghəshi garəshi wəzə kwa kwal Hyala.

14 *Pəlam kwal tsaa kwəmavə zərkə kwa jipə ghwəy lə mbəzli gwanashi, zhini ka pəla məniŋwəy ka mbəzli ɗewɗew ni. Sa nzanay, war ntsa ɗewɗew tsa na saa dzaa nay Ndə sləkəpə lə mətsə ci. 15 *Məntim məhərli vantaa ndə mbə ghwəy ya kwətiŋ təhwəlay kwəmavə wəzə hwər tsa mənti Hyala va ta mbəzli. Məntim məhərli vantaa ndə mbə ghwəy dzaa məniy nja kəslifi darə ꞌyaghwakə na, ka na dza na, ka kəli, ka sanshi ngəraꞌwə kaa nihwəti mbəzli lə darə ci va. 16 *Diɓay, məntim məhərli vantaa ghwəy dzaa məni kwəma haꞌwə haꞌwə na. Nəghətaa ghwəy fati ndərə tə shi wəzə ni ndaŋwəy Hyala nja shi gəmgəm ni, njasa niy mənti *Ezaw va ma. Sa dza nay, mbaꞌa panavə dikə Məkaji tsa nzana kaa məsakən tsa ci *Zhakwapə, war ta zəmə ɗafa kwətiŋ səɗa ci gwaꞌa tsəgha. 17 *Dza ləy hwəm diɓa kiy, a ghwəmmə favə njasa niy zhini naa pəla təfə miy tsa dəy lə bərci, dza tərəh ghəci tərhay. Ya tsəgha niy nzana, lə wahəta Ezaw niy zhiniy zhimbəyəy, niy mbay dəy zhiniy zhəghanti kwəma gəzəkə na kwa kwəma Hyala ghwəlaw.

18 *Na ghwəmmə dəlagwa dzammə ghwəmmə naa dzəvəghay, dəlagwa tikə tə hiɗi gar ndəŋwata məndi njasa niy ɓasəshi hwəlfə ka *Izərayel va ta səɗa nzə kwataŋa naw. Dəlagwa *Shinay niy ɓasəshi ghəshi va ta səɗa nzəy. A ghəshi niy nata ghwə mbə tsə mbəɓa birəw birəw birəw, mbaꞌa ghəshi niy nata kwəsli tərəŋw tərəŋw na məɓa, kalaa nza waŋ pi tiɓa. Mbaꞌa ghəshi favə səpapəli mbə gaka nja dərazli van. 19 Mbaꞌa ghəshi favə gaka təlimə, mbaꞌa ghəshi favə məli Hyala mbə ꞌwaŋə. Dza mbaꞌa hazləni niy kəsəvəshi. Mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə cəꞌwə Hyala va nəghətaa ghənzə zhiniy gəzanshi gəla kwəma va. 20 *Sa nzana ꞌyahəꞌyahə kwəma nzə va və shi. Ma kə Hyala na: «Mənim məhərli, mbaꞌa kə ndə, ya dəbəkə kwəfaghata dəlagwa vay, mbaꞌam pəꞌwanti lə hərezli, paslamti» kə. 21 Kay, shiy niy nashi ghəshi vay, tərəŋw niy dzamti ghəshi her shi, lə *Məyizəy ka gəzə: «Tapə yən dzəmbəra mbə gwərgwərə va hazləni» kə.

22 *A na na ghwəy na ghwəy kiy, ta səɗa dəlagwa har məndiy «Dəlagwa *Shiyaŋw» səəkə ghwəy garəŋwəy. Mə pətsa nza məlmə Hyala kwa ɓəpə piy. Məlmə nə məndi: «Məlmə Zherəwzalem mə ghwəmə» kə məndi. Mbə məlmə va ka vərəm tsa ka kwal Hyalaa ɓasəva gwaꞌa gwaꞌa. Ka fal Hyala ghəshi lə vəshi. 23 *A ghwəy jakəŋwəy lə kwataŋa ndərazhi Hyala, shi tsasliti na slən tsa shi və mə ghwəmə, səəkəə dzəmbə dəvə Hyalaa dzaa sla ngwəvə ntsa tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa səəkəŋwəy ghwəy. A ghwəy tsəhəŋwəy kwa kwəma mbəzli ɗewɗew ni va Hyala, ɗi naa gəzəy, məcakwə mbəzliy tsəhəshi mə ghwəmmə va Hyala. 24 *Dzəvəgha Yesəw səəkəŋwəy ghwəy. Ghəci ndə dimə ghən tsa kwa jipə Hyala lə mbəzli, li slati Hyala yəwən *sla kiri tsa slati na lə mbəzli tə mbərkə miymiy ci shikəshi. Ni Yesəw va miymiy shəkati məndi tə hiɗiy, a ghəshi taŋamti ni *Abel va miymiy niy nza.

25 *Nana kiy, wəzəɓa məni ghwəy məhərli wəzə ta ɗi fəti ta kwəma gəzaŋwəy Yesəw. Ma mbəradzəy, mbəzliy niy ɗi ma fəti va Məyizə tsaa niy gəzəpə kwəma Hyala va tikə tə hiɗi niy. Tərəŋw niy sahwə ghəshi ngəraꞌwə. Hanaɓa ghwəmmə ki, ka ghwəmmə mbəlimmə va ngəraꞌwə ghwəmmə kala dzaa ɗi fəti kaa Yesəw ghəci tsaa gəzəmmə kwəma səəkə mə ghwəmə na? 26 *Ghala pətsaa niy gəzə Hyala va kwəma kaa ka Izərayeləy, a hiɗi niy məŋkəɗishi. Sana kiy, mbə zhini naa gəzəmmə ndatsə: «Ta zhini dzee məŋkəɗiti shiy kwətiŋ səɗa diɓa, ka dza naa nza kwataka hiɗi shi dzee məŋkəɗiti gwaꞌa tsəghaw, lə ghwəməta dza naa nza» kə. 27 Mbə kwəma gəzəkə na va, nə na: «Ta zhini dzee məŋkəɗiti hiɗi, kwətiŋ səɗa diɓa» kəy. Ta kwəfəghə dza shi ngati na gwanashi, ka zamtəvashi ɗi naa gəzə. War shiy kwəfəghəshi ma dza naa tərə ta kwa ndimndim.

28 *Njana nzana mbaꞌa Hyala dzaa ndammə pətsa sləkə na kwəfəghə ma kiy, mananta ꞌwəsa ghwəmmə, fal ghwəmmə lə nəfə kwətiŋ, ka məni shiy təɓanta, ka hazləni və, ka haꞌwə ti. 29 *Na kataŋ nay, ma Hyala ghwəmmə na nəw ghwəmmə kwəma nzə na, nja ghwə na, war ka tsə dəꞌwə ghən tsa nzə birəw birəw birəw. Ta məni ngwəvə dza naa dzəkən mbəzliy məni kwəmaa təɓanta ma.

13

Njasa ka mbəzli məni ta mbəə təɓanta kaa Hyala

1 *Ə pə ghwəy ɗiva kwa jipə ghwəy nja ngwarməmə mbə nəw Yesəw *Kəristəw. 2 *Əntaa ghwəy zlay kaꞌwə ndə məlmə lə wəzə, ka fanci gwəci tsa ci kəghi tsa ghwəy ma. Ava tsəgha mənti nihwəti mbəzli niy nza, dzəghwa ghəshi mbaꞌa ghəshi kaꞌwəti mbəzli wəzə mbaꞌa ghəshi fənəyshi gwəci tsa shi, kala sənashi mbəzli va ghəshi. Mbalaa ka kwal Hyala na shi va. 3 *Zəzəm dzəkən mbəzli kasaghwa məndi kwa fərshina, war njasa nza ghwəy kwa fərshina va li shi kwərakwə. Zəzəm dzəkən mbəzli ghəzlitim, njasa nza ghwəy li shi jakə tə ghəzli ghəzlitishi məndi va diɓa.

4 *Ya wa ndəy, ə kə fati bamaa dzəti kwəma gəzə Hyala vaa dzəkən ɓəva. Mbəzliy ɓətəvashiy mbaꞌa ghəshi ndəghwəti jakəva tsa shi ɗewɗew. Sa nzanay, ta sla ngwəvə dza Hyalaa dzəkən mbəzliy məməni ghwərghwər lə dzəkən mbəzliy məni kwəma haꞌwə haꞌwə na.

5 *Əntaa ghwəy dzaa ɓanavə ghən tsa ghwəy kaa ɗi gəna ma, war vəshi pə ghwəy vəshi lə ni mbə dəvə ghwəy shiy. Sa nzanay a Hyala gəzəkə, a kəy: «Ma ghay, ka zlaŋa yaw ta kəətiŋa dzee, ya hwəmɓa» kə. 6 *Va tsəgha mbə ghwəmməə garəmmə, ka gəzə lə nəfə kwətiŋ, kala hazləni ma.

Hyala kwa sləkəpə na saa kəətira.

Shiy tiɓee hazləni və shiw.

A shi dza ndə vaa məntəraa? pə ghwəmmə.

7 *Zəzə tə ghwəy dzəkən mbəzliy niy ꞌwaŋwəy kwal mbə kwəma Hyala, mbəzliy niy gəzaŋwəy kwəma Hyala. Nighətim njasa niy nəw ghəshi kwal Hyala paꞌ va məti shi. A ghəshi niy ɓanavə nefer shi kaa Hyala. Nja ghəshi pə ghwəy məni kwərakwə. 8 Yesəw Kəristəw tsa sənay ghwəy vay, war ghəci va vay niy nzana ya kwataŋa, ya ndatsə, ya paꞌ hwəmɓa na, ka zhəghəva naw. 9 *Mənim məhərli wəzə vantaa ghwəy gwəravəə nəwhwə nihwəti hwəlfə kwemer ɓənipə məndi va ghənghən ghənghən ni, mbaꞌa ghwəy zlay kwal Hyala. Wəzəɓa ndammə wəzə hwər tsa məntəmmə Hyala va bərciy dzəmbə nefer ghwəmmə na. Nza ghwəmmə mbəə nəw kwəma Hyala ya paꞌ hwəmɓa. Shi zəmə zəmə məndi ka naa ɓə bərci kaa nefer mbə kwəma Hyalaw. Mbəzliy nəwvə shi ɓəni məndi vaa dzəkən shi zəməy, shiy tiɓa ghəshiy kəətishiy nzaw.

10 Ka ta Hyala *ka Zhəwifə va niy ghəra sləni mbə *Gaska Hyala niy nzay, ka zəməvə shi fə ghwəmmə ta ta Hyala ghəshiw. Ɗi naa gəzəy, məti Yesəw va tə ghwəmməy, ka kəətishi naw, sa nzanay war kwəma jiji shi na sa fə ghəshi ghən ti. 11 *Ka dikə tsa mbə *ka ta Hyala ka Zhəwifəə dzay, tsaŋ ɓəvə miymiy saa dza səɗa tsa slantim ta dəvə ci, ta dzəmbə pətsaa gwəramti ɗewɗew va, ta ɓə shiy kaa Hyala, ta mbə Hyalaa pəlata kwəma mbəzli jikir na. Ta na sliw tsa dəbəkə tsa vay, pərikə tə ngwəla, kala kama mbə məlmə ka məndiy ndanti. 12 *Ava tsəgha na məti Yesəw va kwərakwə ki, sa nzana mbaꞌa məndi pəməkəvəri mbə məlmə ta pəəsli. Dza mbaꞌa miymiy ci shəkəshi ta mbəə pəlata kwəma mbəzli jikir na, lə ta mbə nəfə tsa mbəzli nza ɗewɗew. 13 Njana nzana tsəghay, zlata kwəma jiji ka Zhəwifə ghwəmmə, dzammə ghwəmməə dzəvəgha Yesəw. A ghwəmmə səꞌwa haꞌwə tsa va jakə li. 14 *Sa nzanay, tsa ghwəmmə pi nzəy ta kwa ndimndim va ghwəmmə tikə tə hiɗi niw. Gəzliŋə kə ghən tsa ghwəmmə ta pi nzəy tsa dza Hyala ta ɓəmmə mə ghwəmmə. 15 *Njana nzana tsəgha kiy, war fal pə ghwəmməə fal Hyala ya hwəmɓa tə mbərkə shi mənti Yesəw va tə ghwəmmə. Ka məjəꞌa ni ghwəmmə shi slaslanta ghwəmmə kwərakwə. Ɗi naa gəzəy, fal Hyala ghwəmmə kwa kwəma mbəzli gwanashi ya hwəmɓa. 16 *Əntaa ghwəy za ghən ta məni kwəma wəzə na ya hwəmɓa ma. War kəəti pə ghwəy kəəti ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy lə shi va ghwəy. Sa nzanay, ghənzə na slasla shiy təɓanta kaa Hyala.

17 *Ɗanshim fəti kaa mbəzliy ꞌwaŋwəy kwal mbə kwəma Hyala, ka məni kwəma ciŋwəy ghəshi. Ghəshiy, mbə ndəghwə na ghəshiy dzəkən piy tsa ghwəy, sa nzanay, ta ɗəw kwəma dza Hyala və shiy dzəkən. War mbaꞌa pə ghwəy mbə ɗaŋshi fəti wəzə kiy, ta ghəra sləni va dza ghəshiy dza lə vəshi. Kala dza pə ghwəy ɗaŋshi fətiy, lə zhə kwa hwər dza ghəshiy ghəra. Tsəgha kə kiy, ka dza sləni shi vaa kəətitəŋwəy ghalaɓaw.

18 *Cəꞌwə pə ghwəy cəꞌwə Hyala ya hwəmɓa tə ghəy. A ghəy sənay mbəzli ɗewɗew nefer ni nza ghəy, sa nzanay, shi wəzə niy ɗi ghəy məni ta mbəə təɓanta kaa Hyala ya hwəmɓa. 19 Ə cəꞌwəŋwəy ya kwataka ta nee ɓəla diɓa, a ghwəy cəꞌwə Hyala tə ya, a ghənzə ndara kwal ta kwəmavə zhəghəvee zhəvəgha ghwəy.

Cəꞌwə ntsaa tsasliti zliya na

20 *A Hyalaa ɓə zərkəə dzəti hiɗi zhinikəmə Ndə sləkəmmə Yesəw kwa kwəli. Dzəghwa mbaꞌa məniy ndə ndəghwə shiy tsa dikə tsa, ta ndəghwəpə, sa nzana mbaꞌa mətiy tə ghwəmmə. Ma sa shəkəshi miymiy ciy, mbaꞌa Hyala slati kiri tsa ꞌwarꞌwar tsa, ta kwa ndimndim lə ghwəmmə. 21 *Kəətitəŋwəy Hyala, a ghwəy mbəə ghəranta sləni wəzə na ɗi na. Ghənzə ghənzə Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə dza naa ghəra naa təɓanta va sləni wəzə na mbə ghwəmmə lə bərci Yesəw *Kəristəw kwərakwə. Dzəti Yesəw Kəristəw kə mbəzliy fə shəndəkə, ta paꞌ kwa ndimndim. *Amin.

Kwa kərni gəzə kwəma lə səkwəpə

22 A ngwarməhira, ə cəꞌwəŋwəy ya, zləɓatim kwəma na lə vəshi mbə nefer ghwəy. Sa nzanay, kwəmaa dzaa mətsəhətəŋwəy bərci ta nəw kwəma Hyala na. Ma kwəma tsasliŋwəy ya na mbə zliya nay, kwəma biti naw.

23 *Ə ɗee gəzaŋwəy, a ghwəy mbəə sənay, nanay, a məndi pəlay zəməmmə Timəte kwa fərshina. Mbaꞌa kə dzaa tsəhəy tikə vəghee taŋtaŋəy, ghəy li dza naa dza ghala pətsa dzee vaa maɗi ta nighəŋwəy.

24 Səkwətəram mbəzliy ꞌwaŋwəy kwal gwanashi, mbaꞌa mbəzli mbə nəw kwal Hyala gwanashi. Mbə səkwəŋwəy na ngwarməhimmə tə hiɗi ka Itali kwərakwə.

25 *Məntəŋwəy zhəhwər tsa nzə Hyala gwanaŋwəy ki. Tiɓa kərayee, nza ghwəy nza.

* 1:2 1:2 Zəghwə: 5:8; lə zəghwə nzə ngati Hyala shiy gwanashi: Zhŋ 1:2; Kwəl 1:16; Ebr 11:3

* 1:3 1:32Kwər 4:4; Kwəl 1:15; dəvə kwa bəzəmə: 8:1

* 1:4 1:4 Ef 1:21; Flp 2:9

* 1:5 1:5 Cem 2:7; 2Sam 7:14; Mt 3:17; SləniKY 13:33; Ebr 5:5

* 1:6 1:6 Cem 89:28; 97:7

* 1:7 1:7 Cem 104:4

* 1:8 1:8-9 Cem 45:7-8

* 1:10 1:10-12 Cem 102:26-28

* 1:13 1:13 8:1; Cem 110:1

* 1:14 1:14 Cem 34:8; 91:11

* 2:1 2:1-3 6:4-6

* 2:2 2:2 SləniKY 7:38, 53; Gal 3:19

* 2:3 2:3 10:29; 12:25

* 2:4 2:4 Zhŋ 2:11; SləniKY 2:22; 1Kwər 12:4-11; 2Kwər 12:12

* 2:6 2:6-8 Cem 8:5-7

* 2:8 2:8 1Kwər 15:27

* 2:9 2:9 Flp 2:8-9

* 2:10 2:10 1Kwər 8:6; 12:2; SləniKY 3:15

* 2:11 2:11 Mt 25:40; 12:50; Zhŋ 20:17

* 2:12 2:12 Cem 22:23

* 2:13 2:13 Ezay 8:17-18

* 2:14 2:14 2:17; Zhŋ 1:14; ndə jaka tsa Hyala: Zhŋ 8:44; 12:31; 1Zhŋ 3:8; ShiZhŋ 12:10

* 2:15 2:15 Rm 8:21

* 2:16 2:16 Ezay 41:8-9

* 2:17 2:17 4:14; 5:2; Flp 2:7; 1Zhŋ 2:2

* 2:18 2:18 4:15; Mt 4:1-11

* 3:1 3:1 4:14

* 3:2 3:2 Ɓəla 12:7

* 3:6 3:6 Zəghwə: 5:8; shi fəy ghwəmmə ghən gəzliŋə ti shi: 3:14; 4:14; 6:18-19; 9:28; 10:22-24, 35; 13:14; Kwəl 1:23; Flp 3:20; 2Tim 4:8

* 3:7 3:7-11 Cem 95:7-11

* 3:8 3:8 Səvəri 17:7; Ɓəla 20:2-5

* 3:11 3:11 Ɓəla 14:21-23

* 3:14 3:14 3:6

* 3:16 3:16-18 Ɓəla 14:1-35

* 3:17 3:17 Ɓəla 14:29; 1Kwər 10:5, 10

* 3:18 3:18 Ɓəla 14:1-4

* 4:4 4:4 Ghava 2:2

* 4:5 4:5 3:11

* 4:7 4:7 3:7-8

* 4:8 4:8 Nəw 31:7; Zhə 22:4

* 4:10 4:10 4:4

* 4:12 4:12 Ezay 49:2; 55:11; Zher 17:10; Zhŋ 12:48; Ef 6:17; 1Pi 1:23; ShiZhŋ 1:16

* 4:14 4:14 5:8; 8:1; Ndə ta Hyala tsa dikə tsa: 2:17-18; 3:1; 5:1, 4-6; 7:24-28; 8:3; 9:7, 11

* 4:15 4:15 2:18; 5:2; 7:26; 9:12; 1Zhŋ 3:5

* 4:16 4:16 10:19

* 5:1 5:1 4:14

* 5:2 5:2 2:17-18; 4:15; 7:28

* 5:3 5:3 7:27; 9:7; SləniTaH 9:7; 16:6, 15

* 5:4 5:4 Araŋw: Səvəri 28:1

* 5:5 5:5 1:5

* 5:6 5:6 Cem 110:4; Ebr 6:20

* 5:7 5:7 Mt 26:36-46

* 5:8 5:8 1:2; 4:14; 6:4-6; 7:3, 28; 10:29; Zhŋ 1:34; ɗi fəti: 4:15; Flp 2:8

* 5:9 5:9 7:27

* 5:10 5:10 5:6; 6:20

* 5:12 5:12-13 1Kwər 3:2

* 5:14 5:14 13:9; Rm 16:19; 1Kwər 14:20; Ef 4:14

* 6:1 6:1 9:14

* 6:2 6:2 Zhŋ 3:25-26; SləniKY 19:1-6

* 6:4-6 6:4-6 2:1-3; 5:8; 10:26-29; 12:25; Mt 12:31; 1Zhŋ 5:16

* 6:8 6:8 Mt 13:7, 22

* 6:10 6:10 10:32-34; 13:1; 1Zhŋ 4:7-12, 19-21

* 6:12 6:12 11:1-12; Lk 21:19

* 6:13-14 6:13-14 Ghava 22:16-17; Ebr 11:12

* 6:16 6:16 Səvəri 22:10; Mt 5:34; 23:16-22

* 6:18 6:18 Ɓəla 23:19

* 6:19 6:19 3:6; Rm 5:5; Ebr 9:3

* 6:20 6:20 4:14; Melkisedekə: Cem 110:4; Ebr 5:6, 10; 7:1-4

* 7:1 7:1 Melkisedekə: Ghava 14:17-20; Ebr 5:6

* 7:5 7:5 Ɓəla 18:21

* 7:13-14 7:14 Ghava 49:10; Mt 2:6; SləniKY 13:23; ShiZhŋ 5:5

* 7:17 7:17 5:6

* 7:19 7:19 9:9; Rm 3:20

* 7:21 7:21 7:17

* 7:22 7:22 8:6

* 7:24 7:24-25 6:20

* 7:25 7:25 2:11; 10:14; Rm 8:34; 1Zhŋ 2:1

* 7:26 7:26 4:15

* 7:27 7:27 5:3, 9; 7:25; 9:12, 26, 28; 10:10, 12; Rm 6:10; 1Pi 3:18

* 7:28 7:28 5:1-2, 8; 7:19; Cem 2:7

* 8:1 8:14:14; dəvə kwa bəzəmə: 1:3, 13; 7:25; 10:12; 12:2, 25; Cem 110:1; Mt 22:44; SləniKY 2:33; Rm 8:34; Ef 1:20; Kwəl 3:1

* 8:2 8:2 8:5

* 8:5 8:5 9:9; 10:1; Kwəl 2:17Gaska latim kaa Hyala: 9:2; Səvəri 25:9, 40

* 8:6 8:6 7:22; 8:2, 6, 13; 9:11, 15; 12:24; Ezay 55:3; Zher 31:31-33; Ezhek 37:26; 1Kwər 11:25

* 8:8 8:8-12 Zher 31:31-34; Ebr 10:16-17

* 8:13 8:13 8:6

* 9:2 9:2 Gaska latim kaa Hyala: 8:5; 9:11-12; Səvəri 26:1-30; gərkəwa: Səvəri 25:31-39; tabəl:Səvəri 25:23-30

* 9:3 9:3 Səvəri 26:31-33; SləniTaH 16:2; Ebr 6:19; 9:7, 12; 10:20

* 9:4 9:4 tabəl tsa məntim tə tsahi mbəzə: Səvəri 30:1-6; sərndəkə: Səvəri 25:10-16; manə: Səvəri 16:32-35; gəta Araŋw: Ɓəla 17:21-25; hərezli tsaslati Hyala kwəma pəhəti na ti shi: Səvəri 25:16

* 9:5 9:5 Səvəri 25:18-22

* 9:6 9:6 10:11; Ɓəla 18:2-6

* 9:7 9:7 5:3; 9:25; 13:11; SləniTaH 16:2-16

* 9:9 9:9 7:19; 9:2

* 9:10 9:10 SləniTaH 11; 15; Ɓəla 19

* 9:11 9:11 4:14

* 9:12 9:12 7:27; 10:4; SləniTaH 16:14-16; miymiy Kəristəw: 9:25; 12:24; 13:12, 20; Mt 26:28; Rm 3:25-26; 1Pi 1:2, 18-19; 1Zhŋ 1:7

* 9:13 9:13 Ɓəla 19:1-17

* 9:14 9:14 Rm 6:20-23; 8:2

* 9:15 9:15 8:6

* 9:19 9:19-20 Səvəri 24:6-8; Ebr 9:12-13; isəpə: SləniTaH 14:4, 6; Ɓəla 19:6

* 9:22 9:22 SləniTaH 17:11

* 9:23 9:23-24 8:5

* 9:26 9:26 7:27

* 9:28 9:28 3:6; 10:10; Ezay 53:11-12; Mt 26:28; 1Kwər 15:50-53

* 10:1 10:1 8:5

* 10:4 10:4 9:12-13

* 10:5 10:5-7 Cem 40:7-9

* 10:10 10:10 7:27

* 10:11 10:11 9:6; Səvəri 29:38

* 10:12 10:12 8:1

* 10:13 10:13 Cem 110:1; 1Kwər 15:25

* 10:16 10:16-17 Zher 31:33-34; Ebr 8:10, 12

* 10:19 10:19 4:16; 9:8

* 10:20 10:20 gwadə tsaa kəlati pi: 9:3; Mt 27:51; yəwən kwal tsaa kətivaa dzəvəgha Hyala: 2:14-15; 9:14-15; Zhŋ 14:6

* 10:21 10:21 3:6; 4:14

* 10:22 10:22 Ezhek 36:25; Ef 5:26

* 10:23 10:23 3:6

* 10:24 10:24 13:1

* 10:26 10:26 6:4-6

* 10:27 10:27 Ezay 26:11

* 10:28 10:28 Nəw 19:15; 2Kwər 13:1

* 10:29 10:29 2:3; 5:8; 9:12; Mt 12:31

* 10:30 10:30 Nəw 32:35, 36

* 10:32 10:32-34 6:10

* 10:33 10:33 1Kwər 4:9

* 10:34 10:34 11:26; 13:14

* 10:35 10:35-36 3:6; 6:11-12

* 10:37 10:37-38 Aba 2:3-4

* 10:38 10:38 Rm 1:17; Gal 3:11

* 11:1 11:1 Rm 8:24; 2Kwər 4:18

* 11:3 11:3 Ghava 1:1; Cem 33:6, 9; Rm 4:17; 2Kwər 4:18

* 11:4 11:4 Ghava 4:3-10

* 11:5 11:5 Ghava 5:21-24

* 11:7 11:7 Ghava 6:13-22; Rm 4:3; 1Pi 3:20

* 11:8 11:8 Ghava 12:1-2

* 11:9 11:9 Ghava 35:12, 27

* 11:10 11:10 13:14

* 11:11 11:11 Ghava 17:19; 18:11-14; 21:2; Rm 4:19-20

* 11:12 11:12 Ghava 15:5

* 11:13 11:13 11:9; 13:14; Ghava 23:4; 47:9; Cem 39:13

* 11:16 11:16 13:14; Səvəri 3:6; Mt 22:32

* 11:17-18 11:17-18 Ghava 21:12; 22:1-14; Zhk 2:21

* 11:19 11:19 Rm 4:17

* 11:20 11:20 Ghava 27:27-29, 39-40

* 11:21 11:21 Ghava 47:31–48:20

* 11:22 11:22 Ghava 50:24-25; Səvəri 13:19

* 11:23 11:23 Səvəri 1:22; 2:2

* 11:24 11:24 Səvəri 2:10-12

* 11:26 11:26 12:2; 13:13

* 11:27 11:27 Səvəri 2:15; 12:41

* 11:28 11:28 Səvəri 12:1-14

* 11:29 11:29 Səvəri 14:21-29

* 11:30 11:30 Zhə 6:12-21

* 11:31 11:31 Zhə 2:11-12; 6:21-25; Mt 1:5; Zhk 2:25

* 11:32 11:32 KaSlaNgw 6:11–8:32; 4:6–5:31; 13:2–16:31; 11:1–12:7; 1Sam 16:1–1Mezh 2:11; 1Sam 1:1–25:1

* 11:33 11:33 KaSlaNgw 14:6-7; 1Sam 17:34-36; Dani 6:1-27

* 11:34 11:34 Dani 3:23-25

* 11:35 11:35 1Mezh 17:17-24; 2Mezh 4:18-37

* 11:36 11:36 Zher 20:2; 37:15

* 11:37 11:37 2NəMezh 24:21

* 11:38 11:38 1Sam 13:6

* 12:1 12:1 1Kwər 9:24

* 12:2 12:2 2:10; 8:1

* 12:5 12:5-6 Fir 3:11-12; ShiZhŋ 3:19

* 12:7 12:7 Nəw 8:5

* 12:10 12:10 Mt 5:48; Rm 5:2; Zhk 3:17

* 12:11 12:11 12:14; Zhk 3:17-18

* 12:12 12:12 Ezay 35:3

* 12:13 12:13 Fir 4:26

* 12:14 12:14 12:11; Cem 34:15; 1Kwər 7:15

* 12:15 12:15 Nəw 29:17; Gal 1:6

* 12:16 12:16 Ghava 25:29-34

* 12:17 12:17 Ghava 27:30-40

* 12:18 12:18-19 Səvəri 19:16-22; 20:18-21

* 12:20 12:20 Səvəri 19:12-13

* 12:22 12:22 13:14; Gal 4:26; ShiZhŋ 5:11; 21:2

* 12:23 12:23 Lk 10:20

* 12:24 12:24 8:6; 9:12; Abel: Ghava 4:10

* 12:25 12:25 6:4-6; 8:1; Səvəri 20:22

* 12:26 12:26 Səvəri 19:18; Azh 2:6, 21

* 12:28 12:28 13:14

* 12:29 12:29 Nəw 4:24

* 13:1 13:1 6:10; 10:24; 13:16; 1Pi 1:22

* 13:2 13:2 Ghava 18:1-8; 19:1-3; Zhəwbə 31:32; Rm 12:13; 1Tim 3:2; 5:10; 1Pi 4:9; 3Zhŋ 8

* 13:3 13:3 10:34; Mt 25:36

* 13:4 13:4 1Kwər 7:2-4; 1Tes 4:3-8

* 13:5 13:5 Nəw 31:6, 8; Flp 4:11-12; 1Tim 6:7-10

* 13:6 13:6 Cem 118:6

* 13:7 13:7 6:12; 1Kwər 4:16

* 13:9 13:9 Rm 14:2; Kwəl 2:20-22; 1Tim 4:3

* 13:11 13:11 9:7; SləniTaH 16:27

* 13:12 13:12-13 11:26; Mt 27:31-33

* 13:14 13:14 11:9-10, 13, 16; 12:22, 28; Flp 3:20; 2Kwər 5:6; 1Pi 2:11; ShiZhŋ 21:2

* 13:15 13:15 Ef 5:19-20; Cem 50:14, 23

* 13:16 13:16 Gal 6:10; Flp 4:18

* 13:17 13:17 Ezhek 3:17; SləniKY 20:28-31; 1Kwər 16:16

* 13:18 13:18 10:22; Rm 15:30; 2Kwər 1:12; SləniKY 24:16

* 13:20 13:20 zərkə: 12:14; Rm 5:1; 2Kwər 13:11; sla kiri: 8:6; miymiy: 9:12

* 13:21 13:21 Ef 2:10; Flp 2:12-13

* 13:23 13:23 Timəte: 1Kwər 4:17

* 13:25 13:25 Gal 6:18

Zhakə

1

2

3

4

5

Zliya tsasliti

Zhakə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Zhakə tsaa tsasliti zliya nay, zəmbəghəy Yesəw na, kə məndi. Ma kə dəꞌwə ghən tsa ciy: «Yənəy, ndə ghəra sləni tsa Hyala mbaꞌa sa Yesəw Kəristəw nzee» kə. Ləy hwəm sa mətiy Yesəwəy, a Zhakə tsa va niy məniy ka ntsa dikə tsa kwa jipə mbəzliy nəw Yesəw mbə Zherəwzalem (nighəm mbə zliya ka kwal Yesəw vəh 15:13-21, mbaꞌa mbə Galatə 2:12).

Ghala pətsa tsasli na zliya nay, ghəci mbə Zherəwzalem na, kə məndi. Ta vəli kaa mbəzli Hyala ndanishi tə hiɗi gwanashi tsasliti na. Mbə zliya nay, dzəkən sləni dza mbəzli Kəristəw məni kaa ghən tsa shi, lə na dza ghəshiy məni kwa jipə mbəzli tikə tə hiɗi gəzə Zhakə kwəma. Mbaꞌa kəə ɗi gəzəə dzəkən kwəmay, lə shi tikə tə hiɗi ka naa pəghə, lə shi sənashi ghwəmmə, nza məndi mbəə favə shi ɗi na gəzə wəzə wəzə. Njasa pəghəti na va ghani ghwəmmə lə radzama mbə miy gədəw, mbaꞌa lə ghwə(vəh 3:3, 6), zhini mbaꞌa pəghəti nzəy tsa ghwəmmə tikə tə hiɗi lə timbətimbəə zlərhəta va tiɓata (vəh 4:14).

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1:1-8 Gəzə kwəmaa dzəkən səꞌwa kwəma, mbaꞌa dzəkən cəꞌwə Hyala lə nəfə kwətiŋ.

Vəh 1:9-11 Gəzə kwəmaa dzəkən ndə cicikwə lə ndə shiy tsa tərəŋw tsa.

Vəh 1:12-18 Dza kwama səəkə shiy həərə ndəa?

Vəh 1:19-27 Mbaꞌa kə ndə favə gəzə kwəma Hyalay, ə kəə məni kwəma favə na va.

Vəh 2:1-13 Ka təra ghala ghwəy dzəghwa jipə mbəzli ma.

Vəh 2:14-26 Ɓə nəfə kaa Yesəw lə məni sləni wəzə nay, ka təhəva ghəshiw.

Vəh 3:1-12 Gəzə kwəmaa dzəkən ghani ndə ngəri.

Vəh 3:13-18 Gəzə kwəmaa dzəkən mbəzli ka məhərli.

Vəh 4:1-12 Njasa dza mbəzli Kəristəw nzəy kwa jipə shi.

Vəh 4:13-17 paꞌ tə Vəh 5: 1-6 Gəzə kwəma kaa ka zhəghə dəvə lə ka gəna.

Vəh 5:7-20 Njasa dza mbəzli Yesəw səꞌwa kwəma, lə njasa dza ghəshiy cəꞌwə Hyala kwa jipə shi, ka kəəti mbəzliy shikəshi kwa kwal Hyala.

1

Səkwəpə

1 *Yən tsasli na zliya na, yən yən Zhakə, ndə ghəra sləni tsa Hyala lə sa Ndə sləkəpə Yesəw *Kəristəw.

Ə səkwee mbəzli Hyala gwanashi tihəvərivashi dzar tə hiɗi gwanashi.

Njasa ka ndə səꞌwa kwəma mbə ngəraꞌwə

2 *Ma nə ya kiy ngwarməhiray, mbaꞌa kə ngəraꞌwə kəsaŋwəy ghənghən ghənghən kiy, vəshi pə ghwəy taa vəshi. 3 Sa nzanay, a ghwəy sənay, mbaꞌa pə ghwəy ɓanavə nəfə tsa ghwəy kaa Hyala, paꞌ ghala pətsa dza ngəraꞌwə tsa vaa kərəy kiy, ta kwəmavə bərci dza ghwəy ta səꞌwa kwəma. 4 Nanzə kiy, məni tə ghwəy məhərli wəzə, əntaa ghwəy dali ma, səꞌwa tə ghwəy, paꞌ tə kwa kərni ngəraꞌwə. Mbaꞌa pə ghwəy mənti tsəgha kiy, mbəzli Hyala kərkamti kwəma dza ghwəy nza. Shiy tiɓa gar shaŋashi ghwəy taa nza tsəgha kiw.

Ɗəw shiy va Hyala lə nəfə kwətiŋ

5 *Mbaꞌa kə kwəma taŋanati bərci kaa tsahwəti ndə mbə ghwəyəy, ɗəw ghəci va Hyala, nza ghənzə canati zəzə kwəma wəzə na, nza məni. Ta canati dza na. Sa nzanay Hyala ɓanci na shiy kaa ya tsamaɓa ndə ci, lə wəzə hwər tsa nzə. Ka ini ndəw. 6 *Mbaꞌa kə ndəə ɗəw shiy va Hyalay, lə nəfə kwətiŋ kəə ɗəwshi. Kala məni ma ghən bakə bakə. Sa nzanay, ntsaa mənti ghən va bakə bakə ghəciy ɗəw shiy va Hyalay, yəmyəm na nəfə tsa tsava ndə lə ghərakwəli ka safə vaa tsəkwə, ka dzar li kwakə, ka dzar li kwakə. 7 Tsa tsəgha tsa va ndəy, əntaa ghəci taa təkə na, e dzaa kwəmavə shiy mbə dəvə Ndə sləkəmmə, kə ma. 8 Sa nzanay, aa mənti ghən tsa ci bakə bakə mbə shi məni na, kala garəy tə kwəma kwətiŋ mbə nəfə tsa ci.

Gəzə kwəmaa dzəkən ndə ndərma, lə ndə shiy

9 *A ngwarməhira, a kə ndə ndərma tsa mbə nəw Yesəw *Kəristəw vəshi tərəŋw, sa nzana mbaꞌa Hyala taa kafakati. 10 **Ndə shiy tsa mbə nəw Yesəw kwərakwə ɓa na, a kəə vəshi tərəŋw, sa nzana mbaꞌa Hyala zhəghəkəy ləy hwəm. Nanzəy, ta mətiy dza ndə shiy njasa ka mbərə ghwə vaa ghwəlita tə gamba. 11 Sa ka viciy maɗita ta mbərə lə bərciy, ə ka kəslifi shiy niꞌwə. Ma mbərə ghwə ti shi na, ka shikə tsəgha. Ka nza məgəla ti ghwəlaw. Ava tsəgha dza ndə shiy nza, ghala pətsa ka na kəslimbə ghən kən kwəma shi ci, mbaꞌa dzaa mətiy, njasa ka mbərə ghwə vaa ghwəlita.

Dza kwama səəkə shiy həərə ndəə dzəmbə *kwəma jikir naa?

12 *A ngwarməhira, ə gəzaŋwəy ya, ma ntsaa səꞌwati ngəraꞌwə va ghəci kəsay, kala zhəghanavə hwəm kaa Hyalay, ə kəə vəshi tərəŋw. Sa nzana mbaꞌa kə səꞌwamti gwaꞌay, ta kwəmavə zhəmə ci dza naa dza. Ghənzə na piy tsaa kəɗi ma, sa gəzəkə Hyala va ɓanshi kaa mbəzli nzə ɗi na. 13 *Mbaꞌa pə gha tərəŋaa dzəmbə məni jikirəy, əntaa gha dzaa gəzə na: «Hyala məntəra na» pə gha ma. Sa nzanay shiy tiɓa gar həərəti Hyala ta məni jikirəw. Ghənzə dəꞌwə ghən tsa nzə ɓa na, ka həərə ndəw. 14 *War shi təkə ndəə dzəkən shi, ka səkwa nzəghə ci ti shi, ka naa ngəɗi ndə mbə nəfə tsa ci ta məni *kwəma jikir na. 15 Ma sa ka nzəghə ndə va mətsəhəta dikə ki na, irətsə ndə mbə məni kwəma jikir na ki. Dzəghwa sa ka jikir mətsəhəy na, mbaꞌa ɓanakə məti, mbaꞌa piy tsa ci zay ki.

16 A ngwarməhira ɗee ni tərəŋw ni, ghənzə tsəgha kiy, əntaa ghwəy taa zəzə va Hyala səəkə bəzə kən ghəy, pə ghwəy ma. 17 *War shiy gwəramti wəzə, shi kama fəti tar bəla shi na shi vəlimmə Hyala səəkə mə ghwəmə. Ghənzə saa ngati kar vici lə tir mbaꞌa sasərkwəhi mə ghwəmə. Ta na nanzəy, ka mbəərəva na nja vici, ka səəmə, ka pəkw mbaꞌa zlaŋwəy mbə kwəsliw, war waŋ pi na gwaꞌa tsəgha na nanzə. 18 *Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə tarəvə na ndammə piy tsaa kəɗi ma səvəri mbə kwəma nzə gaga na, ta mbə ghwəmməə nzaa kwa taŋa mbə shi ngati na gwanashi.

Mbaꞌa kə ndə favə kwəma Hyalay, ə kəə məni njasa gəzəkə kwəma va

19 *A ngwarməhira, fəti tə ghwəy ghən ta kwəma dzee na ta gəzə wəzə wəzə! Mbaꞌa kə mbəzliy gəzaŋwəy kwəmay, a pə ghwəy fati wəzə di, əntaa ghwəy dzaa dəraŋwəy ta zləɓa ma, əntaa nəfə tsa ghwəy dzaa sati taŋtaŋ diɓa ma. 20 Sa nzanay, ntsa satiy nəfə tsa ci na, shiy təɓanta kaa Hyalaa məni naw. 21 *Va tsəgha na kiy, a pə ghwəy zhəghanavə hwəm kaa shi jikir ni mbə nefer ghwəy, zlayəm məni ndərəm kwa jipə ghwəy. Məntim ghən tsa ghwəy jəw jəw kwa kwəma Hyala, ma nza ghwəy zləɓa kwəma nzə ndaŋwəy na mbə nefer ghwəy. Sa nzanay a bərci va kwəma nzə va ta mbəlantəŋwəy.

22 *Əntaa ghwəy taa bərkə na, war favə ma ghəy kwəma Hyalaa dzəghwa sləmə ghəyəy, gwaꞌa na tsəgha, pə ghwəy ma. A aw! Məni pə ghwəy məni shi favə ghwəy Hyala gəzəkəŋwəy mbə kwəma nzə gwaꞌa. 23 Ma ntsaa favə kwəma Hyala kwataka lə sləmə ci, kala məni may, yəm na lə ntsaa nighəti ghən tsa ci kwa nighə məti, ta nay njasa nza na. 24 Dzəghwa sa zhəghətəvay na na, ka dzay. Dza dəŋwəzl zamti ghən ta shi nashi na va mbə kwəma ci tsəgha nzaꞌjəw. 25 *Ma na ntsaa ɗi jangə shi gəzanakə *kwəma pəhəti Hyala wəzə, ka zəzəə dzəkən shi ya hwəmɓay, məniy na nja ntsaa favə kwəma va lə sləmə gwaꞌa tsəgha, nzaꞌjəw zamti ghən tiw. Ta dzaa məni kwəma favə na va dza na na naci. Ta təfanati miy dza Hyalaa dza mbə sləni ci məni na gwaꞌa. *Kwəma pəhəti Hyala va ɗewɗew na mbəlikəvərimmə na mbə dəvə *kwəma jikir na.

26 *Mbaꞌa kə ndə bərkəti ghən tsa ci: «Ma yən neyey, ndə nəw kwal Hyala nzee» kə, zhini ka ndagha kwəma vətəghə vətəghəy kala zəzə may, ava tsava ndə səəti ghən tsa ci. War gəməy nəw na kwal Hyala. 27 *Ma ntsaa nəw Didi Hyala lə nəfə ɗewɗew njasa ɗi nay, ntsaa fə ghən ta kəəti məzhətiti, lə miꞌi mbəreketi dzar mbə ngəraꞌwə tsa kən shi na. Ka ndəghwə ghən tsa ci wəzə va nzəghə shi tə hiɗi səəkəə dzəmbə nəfə tsa ci, ta məni kwəma jikir na.

2

Ka təra ghala ghwəy dzəmbə mbəzli ma

1 *A ngwarməhira, ma ghwəy ghwəy mbəzliy zləɓavə kwəma Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw, ntsa nza shəndəkə tiy, əntaa ghwəy dzaa təra ghalaa dzəmbə mbəzli ma. 2 Nja pəghə shiy sənzənva: Dzəghwa mbaꞌa mbəzli səəkəshi bakə ta dzəmbə ɓasəva tsa ghwəy. Dza tsahwəti ti shi mbaꞌa pakən kwəbeŋer tərəŋw tərəŋw ni, lə jaꞌwa ka təɓə kwa dəvə ci. Ma tsahwəti na, ndə ndərma, mbaꞌa pakən kwəbaŋ tsa halihali tsa. 3 Dzəghwa mbaꞌa ghwəy kaꞌwəti tsaa pakən shi tərəŋw ni va. Ma pə ghwəy na: «Ndi tikə, nzəyŋa tə pətsaa gwəramti wəzə» pə ghwəy. Ma kaa ndə ndərma tsa va na: «Garəŋa tsəgha tarɓa na na gha. Aw na, mbaꞌa gha səəkəə nzəyŋa tikə tə hiɗi» a pə ghwəy ngəci. 4 Mbaꞌa pə ghwəy mənti tsəghay, ghalaa sava təraghwa ghwəy kwa mbəzli va ɓasa. Tsəgha kiy, aa təra ghwəy ghalaa dzəmbə mbəzli lə təkə kwəma ghwəy va gəmgəm na tikə tə hiɗi, mənta na nja təkə na Hyala kwəmaw.

5 *A ngwarməhira ɗee ni tərəŋw ni, favə tə ghwəy e gəzaŋwəy kwəma. Wa Hyala təravə na mbəzli ka ndərma tə hiɗi, a ghəshi nza ka ka shiy tə zləɓa kwəma Hyala, nza ghəshi nza mbə mbəzli sləkə na, njasa niy gəzəkə na va sləkə mbəzli nzə ɗi na. 6 Ma dza ghwəy na ghwəy ki na, mbaꞌa ghwəy ndəramti ka ndərma. Ndəɓa mbəzli nza shiy va və shi sa saŋwəy na ngəraꞌwə gəm, ka kəəsəŋwəy dzəti ngwəvə nə ya shiki? 7 Ghəshi na ka sawa slən tsa Yesəw Kəristəw va wəzə tsa haraŋwəy Hyala li.

8 *A Hyala pəhəti kwəma kaa mbəzli sləkə na, saa tsaslita va mbə zliya nzə. Ma kəy: «Ɗi nihwəti mbəzli gwanashi njasa ɗi gha va ghən tsa gha kwərakwə» kə. Mbaꞌa pə ghwəy kəsəvə *kwəma pəhəti na va bekir diviy, nja mbəzəkwə na va Hyala tsəgha. 9 *Mbaꞌa pə ghwəy təra ghalaa dzəmbə mbəzli ta kaꞌwəshiy, jikir na tsava mənti ghwəy. A *kwəma pəhəti Hyala ndaŋwəy fəti, sa ɗiti ma ghwəy fəti ta kwəma va. 10 *Ya ə nəwamti ndə kwəma pəhəti Hyala gwaꞌa gwaꞌa, dza na mbaꞌa zlata nahwəti mbə kwətiŋ, kala nəwtiy, ɗiti fəti na ti gwanataw. A ngwəvə Hyala taa nza kən. 11 *Nanzəy, a Hyala gəzəkə, a kəy: «Əntaa gha məni ghwərghwər ma» kə. A kə diɓay: «Əntaa gha pəəsli ndə ma» kə. Ya ə məni ma gha ghwərghwər, mbaꞌa pə ghaa pəəsli ndəy, ɗiti fəti gha ta kwəma pəhəti na va gwanataw. Tsəgha na va Hyala. 12 *Ta məni ngwəvə dza Hyalaa dzəkən ghwəmmə lə kwəma pəhəti na va mbəlikəvərimmə mbə dəvə *kwəma jikir na. Va tsəgha na kiy, məntim məhərli ta kwəma gəzə ghwəy lə ta shi məni ghwəy. 13 *Sa nzanay, ka dza Hyalaa məni zhəhwər ta sla ngwəvəə dzəkən ntsaa ɗi ma məni zhəhwər ta nihwəti mbəzliw. Mbaꞌa kə ndəə məni zhəhwər ta mbəzliy, ka dza Hyala slanci ngwəvəw, ta zhəhwər dza na ti kwərakwə.

Ɓanta nəfə kaa Hyala lə ghəra sləni wəzə nay, ka təhəva ghəshiw

14 *A ngwarməhira, a nə yay, ya ndə ni: Yənəy, e ɓanavə nəfə tsee kaa Hyala, kə, kala məni sləni gəzəkə Hyala ghəciy, ta mbəliy dza na va gəla nəfə tsa ɓanavə na va kaa Hyala tsəgha tsa na? 15 *Aa nza sənzənva, mbaꞌa nihwəti ngwarməhimmə mbə nəw Yesəw tiɓa, kala kwəbeŋer və shi, kala shi zəmə və shi. 16 Dza sa nashi gha tsəgha, ma pə gha ngəshi na, kəətitəŋwəy Hyala, mbalam bəghəzlivam, ka zəmə shiy ngəslə ngəslə ghwəy. Mbalam nza ghwəy nza kwəriŋ, pə gha. Ghwəy inti ngwarməhiŋwəy ta shiy tsəgha ki na, wəzə na na? 17 *Ava war tsəgha na lə ɓanta nəfə kaa Hyala kwərakwə ki. War mbaꞌa kə ndə ni, yənəy, e ɓanavə nəfə tsee kaa Hyala, kə, kala məni sləni gəzəkə Hyala ghəciy, wəzə naw. Tə gəm nə na, e ɓanavə nəfə tsee kaa Hyala, kə. Njasa ɓanavə ma na na tsəgha.

18 Ya ndə ni, a tsahwəti ndə ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala. Ma tsahwəti na, ka ghəra sləni gəzəkə Hyala, kəy. Ma dzee ni kaa ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci va kaa Hyalay: Citəra nda njaa ɓanavə gha nəfə tsa gha kaa Hyala, kala ghəra sləni gəzəkə na gha. Ma nzee citəŋa sləni gəzəkə Hyala ghəree, ta mbə ghaa sənay səvəri mbə sləni va, e ɓanavə nəfə tsee kaa Hyala, pə gha, dzee ni. 19 *A gha zləɓavə kwəma nə məndi va kwətiŋtaa Hyala, kə məndi. Wəzəa nava, ya hyelerəy, a ghəshi zləɓavə kwəma va kwərakwə. Ghəshi na, ka gwərgwərə, ka hazləni və tərəŋw.

20 Ma ghay, ntsa caslakə məhərli tsa nza gha. Ka ɗi gha yən citəŋa, ndə ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala gwaꞌa tsəgha, kala ghəra sləni gəzəkə Hyala ghəci na mək na tsəghaw, pən na? 21 *Zəzətiy dzəkən jijimmə *Abəraham. Tawa ɓəti Hyala ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma nzə kala hazləni mbə nəfə cia? Sa ghərati na sləni gəzanakə Hyala na, sa ɓəvə na zəghwə ci *Izakə, ka dza ta slanti kaa Hyala. 22 Nay gha, sləni ghərati *Abəraham va na, jakə ghənzə lə nəfə tsa ci va ɓanavə na kaa Hyala kəsa. Sləni ghərati na vay, ghənzə mənti na Abəraham ka ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala kataŋ kataŋ. 23 *Tsəgha ghənzə mənta nja kwəma tsasliti məndi va mbə Zliya Hyala. Saa ni va: Sa zləɓavə Abəraham kwəma gəzəkə Hyala, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci, va tsəgha ɓəti Hyala ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, kə. Na har Hyala ka madigata. 24 Ka nay gha tsəgha kəsa, ka ndə nza ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓay, tə sa ɓanavə ndə nəfə tsa ci na gwaꞌa tsəghaw. Awə, lə sa məni ndə sləni gəzəkə Hyala na diɓa.

25 *Ava tsəgha na diɓa lə nahwəti məgwəmba kwa ghwərghwər mali nza slən tsa nzə vaa *Rahabə. Ghala vəghwə tsaa ghwənikə ka *Izərayel ka kwal shi ta nighə məlmə kar Rahabə vay, mbaꞌa mali va niy kaꞌwətishi kəghi tsa nzə wəzə. Mbaꞌa cintishi tsahwəti kwal nza ghəshi mbəlishi. Tə sləni mali va va wəzə na mənti na kaa mbəzli va ɓəti Hyala ka maliy dzaa mbay dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa.

26 *War njasa ka vəgha ndə vaa nza, piy səvəriy mbə, məti məti kiy. Ava tsəgha na ɓanta nəfə kaa Hyala, kala məni sləni gəzəkə na kwasəbə. Njasa ɓanavə ma ndə nəfə tsa ci na tsəgha.

3

Ndəghwətim ghani ghwəy wəzə wəzə!

1 A ngwarməhira, əntaa ghwəy taa nzəghəŋwəy ta nza ɗaŋɓa ka ɓəni shiy kaa mbəzli ma, sa nzanay a ghwəy sənay, caslakəɓa ngwəvə ghwəmmə, ghwəmmə ka ɓəni shiy kaa mbəzli dza naa nza kaa nihwəti mbəzli. 2 **Ghwəmmə ghwəmmə ke ngəriy, dalalay məməni ghwəmmə jikir lə kwal ghənghən ghənghən. War mbaꞌa kə ndə kala mbəlikə gəzə *kwəma jikir na səvəri mbə miy tsa ciy, tsava ndə na ntsaa kərkamti kwəma na. Ntsaa mbəə ndəghwəti ghən tsa ci va kwəma gəmgəm na gwanata na tsava ndə. 3 *A ghwəmmə sənay, mbaꞌa pə ghwəmmə fanambə radzama mbə miy tsa gədəwəy, nza ghəci mbəə ɗi fəti ta ɓəmməə dzəti pətsa ɗi ghwəmmə ka naa nza. 4 Zəzətim dzəkən kwambəwal diɓa. Ya tsəgha na dikə tərəŋwəy, lə shiy jəwə tsətsə ka ntsaa kaɓəə zhəghə dza kwa pətsa ɗi na gwaꞌa. Ya war ə səəkə safə ka zhəghə və na, war ka dzay dzəti pətsa ɗi na. 5 Tsəgha na ghani ndə diɓa. Ghənzə na shi jəw ni tə vəgha ndə, zhini diɓa ki na, li ghwəmməə kəli ghən tsa ghwəmmə.

A ghwəmmə sənay, sa ka ndəə tsərati ghwə tə tipə jəwə tsətsəy, kar naa mətsəhəta ka ndamti gamba dikə tərəŋw. 6 *Yəmyəm na ghani nata gha va lə ghwə. Ghənzə ka naa ɓəkə kwəma jikir na kaa ndə dalala. Zhini mbaꞌa ghənzəə liɗivəri nzəy tsa ghwəmmə lə gəzə kwəma jikir na va ka naa gəzə. Kar naa liɗivəri nzəy tsa ghwəmmə, ka gha tə vici ya ghwəmmə paꞌ tə vici məti ghwəmmə. Gəzə kwəma jikir na va ghani ghwəmmə nay, va *ndə jaka tsa Hyala səəkə na. 7 *A ghwəmmə sənay a bərci va ndə ngəri ta iti dəbəkə ghənghən ghənghən. Ya shi kwamti ghyanakə ni, ya ꞌyegwerəy zli tə ghwəmə, ya shiy dza lə hwər, ya kərpi mbə yam gwaꞌay, a ndə ngəriy mbay itishi. 8 *Ma na ghani nanzəy, ndə tiɓa ya kwətiŋ gar itiw. Ya njaa dzəghə ndə i nzəy, ka iva naw, sa nzanay, ghani ghwəmmə na na, shi gəmgəm ni na. Ghənzə dəꞌwə ghən tsa nzəy, darə kwa pəəsli ndə na. 9 *Lə ghani ghwəmmə va ka ghwəmməə fal Dəmmə tsaa sləkəpə. Zhini li ghwəmməə bazla mbəzli Hyala, shi ngati na war weꞌ ghən tsa nzə diɓa. 10 Fal slən tsa Hyala, lə bazla mbəzli na, war lə ghani kwətiŋ na va gəzəva na. E gəzaŋwəy kiy ngwarməhiray, əntaa ghwəmmə məni gəla shi tsəgha ni va ma. 11 A ghwəmmə sənay yam wəzə ni lə yam ndezhekə niy, ka hwə ghəshi kwa kəꞌwə tsa kwətiŋ tsaw. 12 *Zhini ɓay ngwarməhiray, a ghwəy sənay, ma dəŋw daskway, ka mbay naa yati ya shəkənəw, tsəgha hikəni ɓa, ka mbay naa yati ya daskwaw. Ava tsəgha na kwərakwə ki, ka mbay yam ndezhekə niy zhəghəshi ka yam wəzə niw.

Məhərliy səəkə va Hyala

13 *Ndə mbə ghwəy mbaꞌa məhərli və, mbaꞌa sənata kwəma na? Mbaꞌa kə tiɓay, cikəvəri ghəci kaa mbəzli lə nzəy tsa wəzə tsa, lə ghəra sləni wəzə na, kala məni ma fəgə, war lə məhərli. 14 *Mbaꞌa kə ndə ni: «Ndə məhərli nzee» kə, ka hərhə ghəci va nihwəti mbəzli, ka məni shiy war ta tsa ci ghən, ta mbəə taŋəti mbəzli gwaꞌa tsəghay, ghən tsa ciy fal tsava ndə tə gəm, dzərvə ciy slasla tsava ndə. 15 *Ma gəla na tsəgha na va məhərliy, məhərliy səəkə va Hyala naw. Saa səəkə mbə zəzə kwəma tikə tə hiɗi lə mbə zəzə kwəma ndə ngəri na nava, va *ndə jaka tsa Hyala səəkə nava məhərli. 16 Dzəghwa tə pətsa nza hərhə kwa jipə tsa mbəzli, ya tsamaɓa ndə na, war tsa ci ghən sa təkə naa dzəkən gwaꞌa tsəghay, nihwəti shiy tiɓa ka dzava lə kwal tsa shi kwa jipə shi ghwəlaw. Ya tsamaɓa jikir na ta nza dza na tiɓa kwərakwə. 17 *Ma na məhərliy səəkə va Hyalay, kwətita na. Ntsaa kwəmavə gəla nava məhərliy, ɗewɗew na nəfə tsa ci. Ka gəzə kwəma zərkəə dzəghwa jipə tsa mbəzli. Kwəɗ kwəɗ nəfə tsa ci. Wəzə nzəy tsa ci lə mbəzli. Ka məni caslakə ghənəw. Ka məni zhəhwər ta nihwəti mbəzli. Ka məni sləni wəzə na. Ka təra mbəzli na ta ka ꞌwəshiw. Ka dakə mbəzli na lə gəzə kwəma pərikə tə ngwəlaw. Shiy gwəra mbə shi va gwanashi kiy, a kə ndə kwəmavə nəfə tsa ɗewɗew tsa. 18 *Ma mbəzliy gəzə kwəma zərkəə dzəghwa jipə mbəzliy, ə ka ghəshiy jakə ghən tsa shi lə nihwəti mbəzli ta mbəə nzəyshi wəzə li shi. Na shi sləni məni ghəshi gwaꞌay, war saa vashanta nəfə tsa Hyala.

4

Ka nza ghwəmməə mbəzliy ɗi shi tə hiɗi ma

1 *A ngwarməhira, a shiy mənishi va nza ghwəy war lə mbəz kwa jipə ghwəy, war ka həhəərəvaa? Shi səkwa hwətəl tsa mbə nefer ghwəy va ti shi, ngəɗiŋwəy vici va vici vay, ghəshi ka naa ɓəkə shi vaa dzəghwa jipə ghwəy. 2 *Mbaꞌa ghwəy mawti nihwəti shiy na, a kwəmavəshi ghwəyəw. Ka ghwəy dza ki na, ka ɗi bakwamti nihwəti mbəzli ta kwəmavə shi va. Ka maw shiy ghwəy na, ka kwəmavəshi ghwəyəw. Va tsəgha ka ghwəy həhəərəva kwa jipə ghwəy, ka mbəz ki. Ma shiy mənishi kwəmavə ma ghwəy shi ɗi ghwəy va kiy, sa nzana, kala ɗi ghwəy ɗəwshi va Hyala, a ghənzə ɓəŋwəyshi. 3 Ya ə ɗəw ghwəy shiy va Hyala, kala ɓəŋwəyshi ghənzəy, sa nzana lə zəzə kwəmaa kama wəzə na ghwəy ɗəwshi na. War ta tihə ghəzli tar tsa ghwəy ghən ghwəy ɗəwshi gwaꞌa tsəgha. Ka ini nihwəti mbəzli ti shi.

4 *Ghwəyəy, ka nəw Hyala ghwəy lə nəfə kwətiŋəw. Sənay ghwəy, ma ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa shi tikə tə hiɗi na, *ndə jaka tsa Hyala na pə ghwəy sa? Na nava mbaꞌa kə ndəə ɗi ɓanavə nəfə tsa ci kaa shi tikə tə hiɗiy, a tsava ndə zhəghəy ndə jaka tsa Hyala. 5 Əntaa ghwəy ɓəti kwəmaa tsaslita va mbə Zliya Hyala, nja kwəma gəmta na ma. Ma kə kwəma vay: «Ka ɗi Hyala nihwəti shiy nza mbə nefer ghwəmmə dzəghwakən Safə tsa nzə va fambə na mbə nefer ghwəmmə tepəw» kə. 6 *Va tsəgha məntəmmə Hyala wəzə hwər tsa nzə dikə tsa, nza ghwəmmə mbəə zhəghanavə hwəm kaa shi tikə tə hiɗi. Njasa gəzəkə məndi va mbə Zliya Hyala, ma kə məndiy: «Kar Hyalaa ɗi kwəma ka məməni fəgəw. Kaa mbəzliy mənti ghən tsa shi jəw jəw ka naa məni wəzə hwər tsa nzə» kə məndi.

7 *Ghənzə tsəgha kiy, ə pə ghwəy ɗi fəti va Hyala tərəŋw, ka zhananci ghən kaa ndə jaka. Ma ghalaɓay, nza hwəy kərakəə zlaŋwəy. 8 *A pə ghwəy kətivaa dzəvəgha Hyala, nza ghənzə kətivaa dzəvəgha ghwəy kwərakwə. Ghwəy ghwəy mbəzliy məni jikirəy, yaɓantim *kwəma jikir na tə dividivi ghwəy. Ghwəy ghwəy shiy dakə mbəzli ni lə kwəma pərikə tə ngwəlay, ə pə ghwəy yaɓanti nefer ghwəy. 9 *Cəlikwə, pə ghwəy məniŋwəy, va kwəma jikir na mənti ghwəy kwa kwəma Hyala. Wahə pə ghwəy wahə, ka təhwəni ghən tsa ghwəy. Ka ꞌwəshi ghwəy ma, ə pə ghwəy wahə, ka vəshi ghwəy ma, ə pə ghwəy tifəmə. 10 *Məntim ghən tsa ghwəy jəw jəw kwa kwəma Ndə sləkəpə, ma nza kafakatəŋwəy.

Əntaa ghwəmmə ndərə nihwəti ngwarməhimmə ma

11 *A ngwarməhira, ka zəmə mətsəni nihwəti mbəzli ghwəy ma. Ma ntsaa zəmə mətsəni mbəzli, ka ndərə shiy, tsava ndə na, dzəkən *kwəma pəhəti Hyala gəzakən na *kwəma jikir na, zhini kaa kwəma va ghəci ɓanavə fəti diɓa. Mbaꞌa kə ndəə ɓə fəti kaa kwəma pəhəti Hyala kiy, ndə ɗi fəti ta kwəma va na tsava ndə ghwəla kiw. Ndə sla ngwəvəə dzəkən məniy na ghalaɓa. 12 *Hyala kwətita na kwa pəhə kwəma ta nəw məndi, zhini ghənzə kwətita kwa sla ngwəvəə dzəkən mbəzli. Ghənzə kwətita na sa nza bərci və gar mbay mbəlantəmmə, zhini ghənzə saa dzaa mbay zantəmmə. Gha na gha kiy, a ndə ɓəti gha ghən tsa gha, ɓanci gha fəti kaa ndə nja ghaa?

Əntaa ghwəmmə kəli ghən ma

13 *Favə tə ghwəy kwəma ɗee na gəzaŋwəy wəzə di. Ghwəy ghwəy mbəzliy ni va: «Ndatsə, ya həzliməy, ta maɗi dza ghəy ta wə mbə məlmə tsaꞌ na va, ta dzaa nzəyŋəy mbə, ka mənti piya, ta zhəghə dəvə mbəɓa, nza ghəy zəməvə gəna tərəŋw» pə ghwəy niy, 14 *sənashi shiy dzaa məniva həzlimə ghwəy, ghwəy shiy gəzə kwəma va tsəgha na? A ghwəy sənay nzəy tsa ghwəy tə hiɗiy, dəkwə tsətsə na, nja timbətimbəə nza va tə kəɗi van nzaꞌjəw na, mbaꞌa zata. 15 *Ma niy təɓə gəzə kwəma ghwəy nzay: «Mbaꞌa kə Hyala zləɓati zlay piy tsa ghwəmmə kwəriŋəy, ta məni shi tsaꞌ ni dza ghwəmmə, ya ni tsaꞌ ni» ka ghwəy ni nza. 16 *Dza ghwəy kiy, kala gəzə ma ghwəy tsəgha. Ka məni war fəgə. Ka kəli ghən tsa ghwəy lə kwəmaa səvəri mbə miy tsa ghwəy. Gəla kəli ghən tsa tsəgha tsa va kiy, kwəma gəmgəm na na.

17 *Nay ghwəy na, mbaꞌa kə ndə sənashi məni shi wəzə ni, kala mənishi ghəciy, kwəma jikir naa mənti tsava ndə.

5

Məni məhərli mbəzli ka shiy, va kwəmaa dzaa dzəkən shi

1 **Nana kiy, favə tə ghwəy kwəma ɗee na gəzaŋwəy wəzə, ghwəy ghwəy ka shiy. Ghatim təhwəni, ka ngəlvə va ngəraꞌwə tsaa dzaa səəkəə dzəkən ghwəy. 2 *A shi ghwəy ghwaɓantəvashi. A mbərtə ndəɓamti ləkwəsahi hwəy gwaꞌa. 3 Dzəghwa tsahi mbəzə va ghwəy lə gəna ghwəy na, mbaꞌa viya zəmantishi. Viya tə gəna ghwəy vay, ghənzə ciŋwəy na, ma shi ɓasəti ghwəy va gwaꞌay, shi gəmshi ni ghəshi, kə. Ta zəmanti vəgha ghwəy dza viya, njasa ka ghwə vaa ndəhwə ndə. A ghwəy sənay, mbə kwa kərni vəghwə nzam, zhini ɓa na war ghwəlaŋwəy mbə ɓasə shi ghwəy. 4 *A wanavə zhəmə mbəzliy məniŋwəy shiy səəkə kwamti ghwəyəw. Fam gaka təhwəni mbəzli va, sa ɓəti ghəshi nəfəə dzəkən ghwəy. A gaka wahə shi tsəhəta va Hyala kwa sləkəpə, sa nza bərci və ka taŋəti ya nimaɓa shiy gwaꞌa gwaꞌa. 5 *Ghwəy ka shiyəy, mbə ngwaɓaꞌa lə mbə vəshi na nzəy tsa ghwəy tikə tə hiɗi ni, ka zəmə shi ɗi ghwəy. Dza ghwəy, ndəgha ndəgha, ghwəy ndəghamtəvaŋwəy, nza Hyala slaŋwəy ngwəvə, njasa ka mbəzli vaa kəlamti kiɓiɓi ta həənishi. 6 Dza mbaꞌa ghwəy ɓanavəshi fəti kaa mbəzliy mənti ma *kwəma jikir na, ka bakwamtishi. Ghəshi ki na, a zhiniŋwəy ghən ghəshi ya jəwəw.

A pə ghwəmməə səꞌwa kwəma, ndəkwə na Yesəw ta zhəghəvaa səəkə

7 *A pə ghwəy mənti kiy ngwarməhiray, kəsətim nefer ghwəy ta səꞌwa kwəma paꞌ tə vici dza Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw zhəghəvaa səəkə. Zəzətim dzəkən ndə za di, sa ka naa tsəhwamti za kwataŋata ta ndəghə van. Sa ka van ghati nzəmə na, ka tsəŋwə hwəlfə shiy. Ka naa dza na, ka səꞌwa dali mbə kwahə za ci va. Ka ndəghə, ka ndəghə, paꞌ tə vici dza naa ɓasə shi ci vaa səəkəə jighi. 8 *Ava tsəgha na lə ghwəy kwərakwə ki. Ə pə ghwəy səꞌwa kwəma ta ndəghə Yesəw Kəristəw. Əntaa ghwəy daliŋwəy taŋtaŋ ma, sa nzanay, ndəkwə na Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw ta zhəghəvaa səəkə.

9 *A ngwarməhira, ka ngəngəlvəva ghwəy kwa jipə ghwəy ka ghən tsa ghwəy ma. Kala tsəghay ta məniŋwəy ngwəvə dza Hyala. Sanay, ndal tərə ndə məni ngwəvə ta səəkəw. 10 *A ngwarməhira, zəzəti tə ghwəy dzəkən ka gəzə kwəma Kwa sləkəpə kwataŋa. Saa niy ghwənashi Kwa sləkəpə ta gəzəpə kwəma nzəy, a ghəshi niy sahwə ngəraꞌwə ghənghən ghənghən, ya tsəgha nzə kiy, a ghəshi niy səꞌwahwə. Va tsəgha kiy, nəwəm kwal tsa shi va sana ki. 11 *A ghwəmməə mbay gəzə, mbəzli vəshi vəshi ni, təfanatishi Hyala miy na ghəshi, pə ghwəmmə sana, sa nzana mbaꞌa ghəshi səꞌwamti ngəraꞌwə tsaa niy nza kən shi. A ghwəy səəkəə favə njasa niy səꞌwahwə Zhəwbə ngəraꞌwə tərəŋw. Ma tə kwa kərni ngəraꞌwə tsa vay, a Kwa sləkəpə niy təfanati miy. Sa nzanay, Hyala na nanzə na, kwa məni zhəhwər na ta mbəzli, ka mananshi wəzə kaa mbəzli gwaꞌa.

12 *Ngwarməhira, avanɗaa gəzaŋwəy nahwəti kwəma dikə na: Ka zəmə fəla ghwəy ma. Əntaa ghwəy zəmə fəla ya lə slən tsa Hyala, ya lə shi tə hiɗi ma. Ka zəmə fəla ghwəy ya lə nimaɓa shiy tikə tə hiɗi ma. Mbaꞌa pə ghwəy zləɓavə kwəmay: «Yə» pə ghwəy gwaꞌa tsəgha. Ma kala zləɓavə pə ghwəyəy: «Awə» pə ghwəy gwaꞌa tsəgha. Kala tsəghay, ta məniŋwəy ngwəvə dza Hyala.

A pə ghwəmməə cəꞌwə lə nəfə kwətiŋ

13 *Mbaꞌa kə tsahwəti ndə mbə ghwəy mbə sa ngəraꞌwəy, cəꞌwə Hyala ghəci nza ghənzə kəətiti. Mbaꞌa kə ndə mbə ghwəy lə vəshi mbə nəfə tsa ciy, cəm tsa ci kəə ha, ka fal slən tsa Hyala. 14 *Mbaꞌa kə ntsa shaw tsa mbə ghwəyəy, har mbəzliy ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw ghəci, a ghəshi səəkəə cəꞌwəti Hyala ti, mbaꞌa ghəshi varanati in lə slən tsa Ndə sləkəpə. 15 *Ma mbaꞌa kə ghəshi cəꞌwəti Ndə sləkəpə lə nəfə kwətiŋəy, ta mbəliti ndə zəlghwə tsa va dza na, ka satiy. Ka Hyala dza na, mbaꞌa pəlata kwəma ci jikir na mənti na. 16 *Ghənzə tsəgha kiy, tsam titihwə va kwəma ghwəy jikir na kwa jipə ghwəy. Cəꞌwəm Hyala ya ta tsamaɓa ntsa ghwəy kwərakwə, a ghənzə mbəə mbəlantəŋwəy. Favə tə ghwəy e gəzaŋwəy, mbaꞌa kə ntsa slar tsa cəꞌwəti Hyala lə nəfə kwətiŋəy, a bərci mbə cəꞌwə ci va ta mbay mənti shiy tərəŋw. 17 *Təkətim dzəkən cəꞌwə *Eli va niy nza di. Ndə ngəri niy nza na nja ghwəmmə. Sa niy cəꞌwəti na Hyala lə nəfə tsa ci kwətiŋ əntaa van taa nzəməy, dzəghwa Hyala mbaꞌa garəti nzəmə van, ghala fəcava paꞌ tar piya mahkan mbaꞌa tir kwaŋ. 18 *Ma ləy hwəm diɓay, mbaꞌa zhiniy cəꞌwəti Hyala, a van zhiniy nzəmə. Dzəghwa Hyala mbaꞌa pəlay van, mbaꞌa zhiniy ghati nzəmə ki. Ma gha məndiy zavə shiy, ka kəlishi, mbaꞌa ghəshi nakəshi.

19 *A ngwarməhira, mbaꞌa kə tsahwəti ntsa ghwəy zlay nəw kwal tsa kataŋ tsay, a pə ghwəy zhəghəkəə dzəghwa kwal tsa ci kwataŋa. 20 *Sənay tə ghwəy, mbaꞌa kə ndə zhəghəkə ntsaa məni *kwəma jikir na kwa kwal tsa nza na va gəmgəm tsa, ta dzəghwa kwal tsa Hyala ghəciy, a tsava ndə mbəliti piy tsa ntsa va va məti. Tə mbərkə kwəma ci vay, a Hyala dzaa pəlanay jikir tsa ntsa va, ya ɗaŋ niy nza na.

Ava tsəgha kəray gəzə kwəmee kaa ngəŋwəy, nza ghwəy nza ki.

* 1:1 1:1 Zhakə: Mt 13:55; SləniKY 12:17; 15:13; 21:18; 1Kwər 15:7; Gal 1:19; 2:9; 1Pi 1:1

* 1:2 1:2-3 Rm 5:3-5; 1Pi 1:6-7

* 1:5 1:5 Fir 2:6

* 1:6 1:6 5:13; Mt 7:7; 21:21-22; Ef 4:14

* 1:9 1:9 2:5

* 1:10 1:10-11 Zhəwbə 14:2; Cem 90:5-6; Ezay 40:6-8

* 1:10 1:10 5:1

* 1:12 1:12 5:11; 1Kwər 9:24-25

* 1:13 1:13 Fir 19:3; 1Kwər 10:13

* 1:14 1:14-15 Rm 6:19-21; 7:7-10; 1Zhŋ 2:16-17

* 1:17 1:17 Ghava 1:14-18; Mt 7:11

* 1:18 1:18 Zhŋ 1:13; Rm 8:19-23; 1Pi 1:23

* 1:19 1:19 3:2; Fir 15:1; NdəSən 7:8-9

* 1:21 1:21 Kwəl 3:8; 1Pi 2:1

* 1:22 1:22 2:17; Mt 7:24, 26; Rm 2:13

* 1:25 1:25 2:12, 24; Cem 19:8; Zhŋ 13:17; Rm 8:2; Gal 6:2

* 1:26 1:26 3:2, 10; Cem 34:14; 141:3

* 1:27 1:27 Cem 10:14, 18; Ezay 1:17; Mt 25:35-36

* 2:1 2:1 2:1-9; Nəw 1:17; 10:17; 16:19; 2NəMezh 19:7; Zhəwbə 34:19; Cem 82:2; Fir 24:23; Mt 5:45; SləniKY 10:34; Rm 2:11; 10:12; Gal 2:6; Ef 6:9; Kwəl 3:25; 1Pi 1:17

* 2:5 2:5 1:9; Lk 6:20-21; 1Kwər 1:26-28; ShiZhŋ 2:9

* 2:8 2:8 SləniTaH 19:18; Mt 22:39; Rm 13:9

* 2:9 2:9 2:1

* 2:10 2:10 Mt 5:19; Gal 3:10; 5:3

* 2:11 2:11 Səvəri 20:13-14

* 2:12 2:12 1:25

* 2:13 2:13 Mt 5:7; 7:1; 18:32-35

* 2:14 2:14 Mt 7:21; 1Zhŋ 3:17

* 2:15 2:15 Mt 25:35-36

* 2:17 2:17 Gal 5:6, 16, 22-24; 1Zhŋ 3:18

* 2:19 2:19 Nəw 6:4; hyeler: Mt 8:29; Mk 1:24

* 2:21 2:21 Ghava 22:9, 12; Rm 4:1-5, 13-16, 19-22; Ebr 11:17

* 2:23 2:23 Ghava 15:6; 2NəMezh 20:7; Rm 4:3

* 2:25 2:25 Zhə 6:17; Mt 1:5; Ebr 11:31

* 2:26 2:26 2:17, 20

* 3:2 3:2-10 Cem 141:3; Fir 10:19

* 3:2 3:2 1:26

* 3:3 3:3 Cem 32:9

* 3:6 3:6 Fir 10:19; Mt 15:11, 18-19

* 3:7 3:7 Ghava 9:2

* 3:8 3:8 Cem 140:4; Rm 3:13; Ef 4:29

* 3:9 3:9 Ghava 1:26-27

* 3:12 3:12 Mt 7:16

* 3:13 3:13 Rm 12:16

* 3:14 3:14 1Kwər 3:1-3; Gal 5:20–6:4

* 3:15 3:15 1:5, 17

* 3:17 3:17 Mt 5:48; 1Kwər 13:4-7; Gal 5:22-23; Flp 1:9-11

* 3:18 3:18 Mt 5:9

* 4:1 4:1 Rm 7:5; 1Pi 2:11

* 4:2 4:2 1Zhŋ 3:16

* 4:4 4:4 Mt 6:24; Zhŋ 15:18-19; 1Zhŋ 2:15

* 4:6 4:6 4:10; Fir 3:34; Mt 23:12; 1Pi 5:5

* 4:7 4:7 Ef 6:12; 1Pi 5:8-9

* 4:8 4:8 Cem 18:21, 25; Ezay 1:16; Zak 1:2-3; Mala 3:6-7

* 4:9 4:9 Lk 6:25

* 4:10 4:10 4:6; 1Pi 5:6

* 4:11 4:11 Cem 101:5; 1Pi 2:1

* 4:12 4:12 Rm 14:4; 1Kwər 4:5

* 4:13 4:13-14 Fir 27:1; Lk 12:18-20

* 4:14 4:14 Zhəwbə 7:9-10; Cem 39:6

* 4:15 4:15 SləniKY 18:21; Rm 1:10; 1Kwər 4:19; 16:7

* 4:16 4:16 1Tim 6:17; 1Zhŋ 2:16

* 4:17 4:17 Lk 12:47

* 5:1 5:1-6 Fir 15:6; Ezay 5:8-10; Amə 6:3-7

* 5:1 5:1 1:10; Lk 6:24

* 5:2 5:2-3 Mt 6:19

* 5:4 5:4 Səvəri 3:7; SləniTaH 19:13; Zher 22:13; Mala 3:5

* 5:5 5:5 Zher 12:3; 25:34

* 5:7 5:7 Zhəw 2:23; 2Pi 3:3

* 5:8 5:8 Rm 13:11-12; 1Tes 5:5-8; Ebr 10:25, 37

* 5:9 5:9 Mt 7:1-2

* 5:10 5:10 Mt 5:12; Ebr 11:32-38

* 5:11 5:11 1:12; Səvəri 34:6; Zhəwbə 1:21-22; 2:10; 42:10-17

* 5:12 5:12 Mt 5:34-37

* 5:13 5:13 1:5-6; SləniKY 16:25

* 5:14 5:14 Mk 6:13

* 5:15 5:15 Mt 9:2; Mk 16:18

* 5:16 5:16 Cem 32:3-5; 38:4-6; Fir 28:13; 1Zhŋ 1:8-9

* 5:17 5:17 1Mezh 17:1

* 5:18 5:18 1Mezh 18:42-45

* 5:19 5:19 Gal 6:1

* 5:20 5:20 1Pi 4:8

1 Piyer

1

2

3

4

5

Kwa taŋa zliya tsasliti

Piyer

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Piyer ntsa ta səɗa Yesəw tsasli na zliya na. Ma kə nihwəti mbəzliy, ghəci mbə məlmə Rəm na ghalaɓa, kə ghəshi. Mbə zliya nay, mbə gəzə na Piyer dəꞌwə ghən tsa ciy dzəkən məlmə *Babilaŋw (nighəm mbə vəh 5:13). Ma kə mbəzli va na, fir na sava ɓəli naa dzəkən məlmə Rəm, kə ghəshi. Ma kə nihwəti mbəzli na, ghəci mbə məlmə Babilaŋw na kataŋ, kə ghəshi. Kaa mbəzli Kəristəw dzar mbə məlməhi ghənghən ghənghən tsasliti Piyer zliya na. Tə hiɗi har məndiy hiɗi ka Tərki sənzənva niy nza məlməhi va. A mbəzli Kəristəw mbə məlməhi va sahwə ngəraꞌwə tərəŋw tə sa nəw ghəshi Yesəw Kəristəw. Va tsəgha tsaslanaghəshi Piyer zliya na ki, nza ghəshi mbəə səꞌwa kwəma, ya mbə ngəraꞌwə na ghəshi. A ɗi na mbəzli vaa sənay ngəraꞌwə tsaa niy sahwə Kəristəw va na ghəciy sa ghəshi kwərakwə, kə ghəshi. Ma sa ka vəghwə pəghəy ki na, nza ghəshi təhə zhimə ghəshi li. A ɗi na mbəzli vaa məni wəzə tsa shi, ta canshi wəzə hwər tsa Hyala kaa mbəzli.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1:1-12 Piyer zazanshi kaa mbəzliy nəw Yesəw njasa mbəlitishi Hyala dza kwa məti Kəristəw.

Vəh 1:13 paꞌ tə vəh 2 Piyer gəzanshi kaa mbəzliy nəw Yesəw a ghəshi nzəy nzəy tsa wəzə tsa njasa ɗi Hyala kwa jipə mbəzli tikə tə hiɗi.

Vəh 3:1-17 Gəzə kwəma kaa miꞌi lə kaa zhər shi, mbaꞌa kaa mbəzliy nəw Yesəw gwanashi.

Vəh 3:18 paꞌ tə vəh 4 Ya ə sa ndə ngəraꞌwə tə sa nəw ndə kwal tsa Kəristəwəy, war a kəə səꞌwa, əntaa ghəci ɓə nəfə ma.

Vəh 5 Ma tə kwa kərni kwəma mbə zliya ci kiy, a gəzanshi Piyer kaa ka ꞌwa kwal mbə mbəzliy nəw Yesəw lə kaa mbəzliy nəw Yesəw shi gwaꞌa, nza ghəshi nzəy nzəy tsa wəzə tsa kwa jipə shi.

1

Səkwəva

1 *Yən tsasli na zliya na, yən yən Piyer, ndə kwal tsa Yesəw *Kəristəw. Kaa ngəŋwəy ghwəy mbəzli Hyala tsəhavə na tsaslee, shiy ndanivərivashiy dzashi, ka mənshiy ka səəkə səəkə tə hiɗi mbəzli ghənghən ghənghən. Tə hiɗi ka Pəŋw, lə shi ka Galatə, lə shi ka Kapadəsə, lə shi ka Azəy, lə ni tə hiɗi ka Bitini gwaꞌa. 2 *Ə səkwəŋwəy ya. A nə yay, waa Didi Hyala mə ghwəmə bərkəti na tsəgha, mbaꞌa tsəhavəŋwəy ghala kwataŋata, ma sa kəətitəŋwəy Safə tsa nzə na, mbaꞌa ghwəy məniŋwəy ka shi nzə, ta mbə ghwəy ɗanci fəti kaa Yesəw Kəristəw, lə ta mbə miymiy ciy yaɓamtəŋwəy kwəma ghwəy jikir na.

Məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Hyala mbaꞌa ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy tərəŋw.

Kwəma fəy mbəzliy nəw Yesəw ghən tsa shi gəzliŋə ti

3 *ꞌWəsa pə ghwəmməə mananta kaa Hyala, Dəy Ntsaa sləkəmmə Yesəw *Kəristəw. Sa nzana mbaꞌa mərshiy mənti zhəhwər dalala tə ghwəmmə, ka ndammə piy tsa ꞌwarꞌwar tsa. Tə mbərkə sa zhakatiy Yesəw Kəristəw mbə məti. Ava ghənzə na na ghwəmmə kwəma fəy ghwəmmə ghən tsa ghwəmmə ti gəzliŋə. Ta kwəmavə piy dza ghwəmmə kwərakwə, pə ghwəmmə. 4 Zhini ɓa, mbaꞌa ghwəmmə fəy ghən ta kwəmavə shi fənəy Hyala kaa mbəzli nzə mə ghwəmə. Tə pətsa kama ghəshi gar ghwaɓəshi, kala gar liɗishi ghəshi, zhini kala gar ndəŋwashi rəɗa, məɓa fəyŋwəyshi na. 5 Ghwəy ghwəy shi ndəghwə bərci nzə va dikə ni paꞌ fəca dza mbəli tsa mbəzliy tsahwə, geꞌi lə kwa kərni vəghwə, ta mbə ghwəy mbəliŋwəy, sa nzana mbaꞌa ghwəy zləɓavə kwəma Hyala mbə nəfə tsa ghwəy.

6 *Va tsəgha kiy, war vəshi pə ghwəy vəshi ta kwəma va, ya tsəgha zhəŋwəy nefer ghwəy va sa ngəraꞌwer sa ghwəy ghənghən ghənghən ni. 7 *Ma kwəma nay ghwəy va ngəraꞌwer tsəgha ni va kən ghwəy tiy, ta mbəə dzəghətəŋwəy, ta sənay njasa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Hyala na. A ghwəy sənay, ya shiy nja tsahi mbəzə ghəshi shiy kama ta kwa ndimndiməy, kar məndiy yiwamtishi mbə ghwə, ta mbəə yiwakəvəri mbəzə wəzə na mbə shi gəmgəm ni. Hanaɓa nefer ghwəy va ɓanavə ghwəy kaa Yesəw ghəshi shi nza dimə ti shi va Hyala tərəŋw, taŋ tsahi mbəzə shəkəna. War tsəgha dza məndiy dzəghantəŋwəy kwərakwə. Ma ləy hwəm sa ka məndi dzəghantəŋwəy kiy, ma nza Hyala falŋwəy, ka fə shəndəkə lə dikəə dzəti ghwəy fəca dza Yesəw Kəristəw zhəghəvaa zhikə. 8 *Sənzənvay, ya tsəgha nay ma ghwəy lə mətsə ghwəy na, war mbə ɗi ghwəy, ya war tsəgha nzana kala mbə nay mətsə ghwəy na, mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy ngəci tsəgha. Va tsəgha nza ghwəy lə vəshi mbə nefer ghwəy tərəŋw, kala mbay ndəə bərkəti nava vəshi. 9 *Sa nzana mbaꞌa ghwəy sənay, ta mbəliy dza piy tsa ghwəy, pə ghwəy, ghənzə kwəma fəy ghwəy ghən tsa ghwəy gəzliŋə ti.

10 *Ka gəzə kwəma Hyalaa niy gəzəkə kwəma kaa mbəzli ghala kwataŋataa dzəkən shi wəzə ni va niy fəyŋwəy Hyalay, tərəŋw niy pəla ghəshi kwal tsaa sənay njasa dza Hyalaa mbəli mbəzli, ka ꞌyambə ghən tsa shi mbə kwəma va wəzə. 11 Ma sa nzana lə Safə tsa Kəristəw niy nza mbə nefer shi na, ka gəzanshi ghəci: «Sa ka Kəristəw səəkəy, ta sahwə ngəraꞌwə dza na, ma ləy hwəm na nza ghəci ɓə shəndəkə tsa ci» kə niy niy. Mbaꞌa ghəshi jahambəvashi mbə pəla kwal tsaa sənay vəghwə tsa dza shi vaa məniva ti, lə njasa dza ghəshiy məniva gwaꞌa. 12 *Dzəghwa ghala mbəradzəta ki na, mbaꞌa Hyala canatishi. Ma kə na: «Ma kwəma ghwəniŋwəy ya na ta gəzəy, ghwəy mbəw. A ghwəy gəzanshi sa mbəzli nə ya gwaꞌa tsəgha» kə kaa ngəshi. Ma mbəzli gəzə Hyala va kiy, ghwəy na. Dza mbəzliy gəzaŋwəy Yəwən kwəma wəzə na, mbaꞌa ghəshi gəzaŋwəy kwəma va gwaꞌa. Sa nzanay, lə bərci Safə tsa nzə ɗewɗew tsa ɓanavəshi Hyala ghəshi niy gəzə kwəma va ngəŋwəy. Ya ka kwal Hyala sənay ghwəy vay, mbə ɗi sənashi shi va ghəshi sana, kala kwəmavə ghəshi.

Njasa ka məndi nza, ka na təɓanta kaa Hyala

13 Sa nzana va tsəgha kiy, a pə ghwəy gwəmati məhərli ghwəy wəzə ta mbə ghwəy ghəra sləni wəzə na. Məntim məhərli, ka ndəghwə ghən tsa ghwəy, a ghwəy fə ghən war ta shi wəzə ni va dza ghwəy ta kwəmavə fəca dza Yesəw *Kəristəw tsahwə. 14 *Ɗantam fəti wəzə ya hwəmɓa kaa kwəma gəzaŋwəy Hyala. Əntaa ghwəy taa zhiniy zhəghəvaa zhəmbə məni shiy niy səəkə nzəghə ghwəy ti shi niy nza ghalaa niy sənata ma ghwəy kwəma Yesəw ma. 15 *War njasa nza Hyala ghwəy va harvəŋwəy ta nza ghwəy ka ni nzə mbəzli, kala jakəva ma lə jikirəy, war tsəgha pə ghwəy məniŋwəy kwərakwə kala jakəva ma lə jikir, ya mbə namaɓa kwəma ghwəy məni ghwəy. 16 Sa nzanay, a Zliya Hyala gəzəkə, ma kəy: «Ghwəyəy, məniŋwəyəm ka mbəzliy jakəva ma lə jikir, njasa nzee vaa ntsaa jakəva ma lə jikir» kə.

17 *Ghala pətsa ka ghwəy cəꞌwə Hyalay: «A Dəŋəy tsa mə ghwəmə» ka ghwəy ni kaa slən tsa Hyala. Sənay tə ghwəy nanzə, ma Hyala vay, ghənzə na kwa sla ngwəvə diɓa. Ka təra ghala naa dzəmbə mbəzli mbə ngwəvə nzəw. Ghənzə tsəgha kiy, ə pə ghwəy haꞌwə ti, ka məni kwəma wəzə njasa gəzəkəŋwəy na, ya hwəmɓa nza ghwəy tikə tə ghwəməŋwəy gwaꞌa. 18 *Ma niy nza kiy, kwəma jijihiŋwəy niy nəw ghwəy, kwəma gəmta na kwəma va. Dzəghwa Hyala nana ki mbaꞌa mbəərəkəŋwəy mbə kwəma va. Ma mbəərə mbəərəkəŋwəy na vay, lə shiy gar yiɗi, ya gar kərəshi nja kar tsahi mbəzə lə kajəhə naw. 19 *Awə, lə miymiy Kəristəw mbərəkəŋwəy na. Kəristəw ghəci sa ɗewɗew tsa, kala ndərə dzar kwa, nja zəghwə təmbəkə tsa ka məndi vaa ta Hyala li. 20 *Ghala kwataŋata Hyala ghwəla ta maɗi ta nga hiɗi niy titi na Kəristəw ta mbəli mbəzli, dza na mbaꞌa fəy. Dzəghwa na geꞌi lə kwa kərni vəghwə tsa ki na, mbaꞌa ghwənikəvə ta mbəliŋwəy. 21 *War tə mbərkə kwəma ci kwəmavə ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Hyala, Hyalaa zhanakati va mbə məti ka ɓanavə dikə. Nana kiy, a ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Hyala va, mbaꞌa ghwəy fəy ghən tsa ghwəy gəzliŋə ta kəətiŋwəy ghənzə. 22 *Ma nana ki, sa nzana mbaꞌa ghwəy yaɓanti rəɗa tar ghən tsa ghwəy lə fəti ɗiti ghwəy ta kwəma kataŋ na va gəzəkə Hyala, sa ɗi ghwəy kwəma nihwəti ngwarməhiŋwəy kwa kwal Hyalay, wəzə na nava. Nana kiy, zhinim mətsəhəm ɗiva kwa jipə ghwəy tərəŋw lə nəfə kwətiŋ ki. 23 *A ghwəy sənay nanay, mbəzliy yashi ꞌwarꞌwar ni nza ghwəy. Ya tsa yaŋwəy ghwəy va ꞌwarꞌwar tsay, səvəri mbə didi tsaa məti naw, didi tsaa məti ma yakəŋwəy na, lə kwəma ci ndimndim na, saa ɓanshi piy tsaa kəɗi ma kaa mbəzli. 24 *Njasa gəzəkə məndi va mbə Zliya Hyala, ma kə məndiy:

Ya tsamaɓa ndə ngəriy, war njasa ka gwəzən vaa nza na.

Ya njaa njaa na məgəla tsa tə gwəzənəy,

war ghwəliy ma na na, cəkeꞌ ka mbərə ghwəə shikəta ti.

25 Ma na kwəma Ndə sləkəpə nanzə kiy,

ka kəɗi ya hwəmɓaw, kə məndi.

Ava kwəma va na sa ɓəkəvəŋwəy məndi va mbə gəzaŋwəy Yəwən kwəma wəzə na va gəzaŋwəy məndi.

2

Nja hakwə tsaa gwəramtiy jihəti ciki na Yesəw

1 *Njana nzana tsəgha kiy, ɓəkəvərim ya namaɓa kwəma ndərəm ndərəm na mbə nefer ghwəy gwaꞌa gwaꞌa, ka slasla dzərvə ghwəy ma, ka dakə mbəzli ghwəy lə kwəma pərikə tə ngwəla ma, ka hərhə ghwəy va ndə ma, ka tsəhtsəhə ghwəy dzəkən ndə ma. 2 *Ma pə ghwəy məniy, war kwəma Hyala slar na, pə ghwəy maw, ya hwəmɓa ta mbə ghwəy kwəmavə bərci kwa kwal Hyala, ta mbəliŋwəy ki. Njasa ka vərnjəꞌwə vaa maw ꞌwa tə hati mbəghəy ta sa ya hwəmɓa, ta kəli ghəci li. 3 *Ta na nava, sa gəzə kwəma tsasliti məndiy, a ghwəy dzəghəti njasa nza wəzə tsa kwəma Ndə sləkəpə.

4 *Kətivam dzəvəgha Ntsaa sləkəpə. Ghəciy, nja hakwə tsaa piy na. Dzəghwa mbəzli na, mbaꞌa ghəshi ɓəti nashi ki, nja sa gəmgəm tsa. Ma na Hyala na, mbaꞌa titi ka sa nza dimə ti. 5 *Ghwəy kwərakwə kiy, məniŋwəyəm nja hərezliy piy, kətivam dzəvəgha, a məndi nga ciki tsa dza *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsaa nzəy mbə lə ghwəy. A ghwəy nza ka *ka ta Hyala ɗewɗew ni, shiy ɓanavə ghən tsa shi ta ghəranta sləni mbə slən tsa Yesəw *Kəristəw. Sləni dza ghwəy vaa ghəranta kaa Hyala mbə slən tsa Yesəwəy, ghənzə na nanzə kwəmaa dzaa təɓanta. 6 *Sa nzanay, vanta kwəma tsaslitim mbə Zliya Hyalaa dzəkən, ma kə Hyalay:

Avee titi ndə ka hakwə tsa nza dimə ti,

mbaꞌee fəy ka hakwə tsaa gwəraa jihəti ciki

mbə məlmə *Shiyaŋw.

Ma ntsaa dzaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa ntsa vay,

ka dza kwəmaa mbayəw, kə.

7 *Va ghwəy ghwəy mbəzliy nəw Yesəwəy, hakwə lə dimə ti na sava, ma va mbəzliy ɓanavə ma nefer shi kaa Yesəw na:

Ghəci na ntsa nja hakwə tsa ɓəti ka ndəɓə shiy

ka hakwə tsa gəmgəm tsa, mbaꞌa ghəshi ndəghamti.

Dzəghwa na mbaꞌa zhəghəy ka

ntsa nja hakwə tsaa gwəramti jihə ciki, kə.

8 *Zhini ma kə məndi mbə zliya dzəghwa tə tsahwəti pi ɓay:

Ma ntsa vay, nja hakwə tsa tsa mbəzli təhwəni ti na,

kəlɓaa fəlaɗi shiɗshiɗ mbəzli, ka ɓə tərə ghəshi ti, kə.

Va wa tsa mbəzli təhwəni tiy, sa nzana kala ɗi ghəshiy zləɓa kwəma gəzəkə Hyala. Ta kwəma va tsəgha niy bərkətishi Hyala ghala kwataŋata.

9 *Ma na na ghwəy kiy, mbəzli Hyala tsəhavə na nza ghwəy, ka ta Hyalaa ghəranta sləni nzə, ghənzə mazə tsa dikə tsa, mbəzliy jakəva ma lə *kwəma jikir na, mbəzli Hyala ka shi nzə. Hyala harkəvəriŋwəy na səvəri mbə kwəsli, mbaꞌa ɓaŋwəy dzəti pətsaa mbərə wəzə tərəŋw, ta mbə ghwəy gəzanshi kwəma sləni nzə wəzə na kaa mbəzli. 10 *Ma kwataŋay, mbəzli Hyala niy nza ghwəyəw, nana kiy, mbəzli nzə məniŋwəy ghwəy. Kwataŋa ɓay, niy kwəmavə zhəhwər tsa Hyala ghwəyəw. Ma nana kiy, a ghwəy kwəmavə zhəhwər tsa va.

Ka ghəra sləni Hyala pə ghwəy məniŋwəy

11 *A madigahira, ma ghwəyəy, mbəzli səəkə səəkə ni, ka məlməə gə ghwəy tikə tə hiɗi ni, ə cəꞌwəŋwəy ya, a ghwəy ndəghwə ghən tsa ghwəy va məni shi maw vəgha ghwəy. Ma shi maw vəgha ghwəy va kiy, shiy dzaa za piy tsa ghwəy na ghəshi. 12 *Ə kə nzəy tsa ghwəy məniy, ka sa wəzə tsa kwa kwəma mbəzliy nəw ma Yesəw. Ghalaɓa, ya ka mbəzli jikir ni ɓətəŋwəy ghəshiy, war ta nata sləni wəzə na mənti ghwəy dza ghəshi, ka ghəshi dza na, ka fal Hyala, fəca dza Hyalaa tarəkə canshi kwəma.

13 *Tə sa nzana mbə nəw kwəma Ntsaa sləkəmmə Yesəw *Kəristəw ghwəyəy, fam kwəma va mbəzli dikə dikə ni tə hiɗi gwaꞌa. Fam kwəma va mazə tsa dikə tsa tə hiɗi, ghəci sa dikə tsa kən niy tərmbə mezhizhə gwaꞌa gwaꞌa. 14 Fam kwəma va ngwamənahi fəy mazə tsa dikə tsa va kwərakwə. Ma kwəma fəyshi na tiy, ta i mbəzliy məməni *kwəma jikir na, mbaꞌa ta fal niy məni na wəzə na kwəma. 15 *Mbə nzəy tsa ghwəy va lə mbəzli gəmgəm ni va sənata ma kwəma, nzəyshi war mbə tsəhtsəhəə dzəkən ghwəyəy, ə ɗi Hyala ghwəy kalay miy tsa shi lə məni sləni wəzə na kwa kwəma shi. 16 *Məniŋwəyəm mbə nzəy tsa ghwəy ka mbəzliy sləkə ghən tsa shi. Nanzə kiy, əntaa ghwəy taa ni ka nama sləkə ghəy ghən tsa ghəya, pə ghwəy, ka dzaŋwəy ta məni kwəma jikir na tsəgha ma. Ka ghəra sləni Hyala pə ghwəy məniŋwəy. 17 *Haꞌwəm tə mbəzli gwaꞌa, ka ɗi kwəma ngwarməhiŋwəy mbə nəw Yesəw, ka hazləni va Hyala, ka haꞌwə tə ntsaa sləkə hiɗi.

Nəw səəbə ngəraꞌwə tsa sahwə Yesəw *Kəristəw ghwəmmə

18 **Ghwəy ghwəy ka ghəra sləni kaa mbəzliy, ɗi pə ghwəy ɗaŋshi fəti wəzə kaa mbəzli ghəranshi ghwəy va sləni, əntaa ghwəy taa ɗi fəti war kaa ni wəzə hwər ni mbəzli nza məhərli və shi gwaꞌa tsəgha ma. Ɗi pə ghwəy ɗaŋshi fəti ya kaa ni jikir məhərli ni mbəzli kwərakwə. 19 *Ta na nava, mbaꞌa kə ndə səꞌwahwə ngəraꞌwə mbə kwəma tə sa ɗanta na fəti kaa Hyala, ya kala fəti və gar sa ngəraꞌwə mbə kwəma vay, kwəma wəzə na va Hyala. 20 *Ma mbaꞌa kə ndəə səꞌwa ngəraꞌwə, ya ə dəꞌwə məndi tə kwəma təvəti na kəy, ndə tiɓa taa ni na, tawa kəw. Ma mbaꞌa kə ndə mbə məni kwəma wəzə na, tapə məndi ka sanci ngəraꞌwə, ka səꞌwa ghəciy, kwəma wəzə na nava va Hyala. 21 *Ghənzə na gəla kwəma haraŋwəy Hyala ti. Sa nzana, mbaꞌa Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci sahwə ngəraꞌwə tə mbərkə ghwəy kwərakwə. Kwal na sava citəŋwəy na a ghwəy mbəə nəw səəbə ci mbə sa ngəraꞌwə tsa va tsəgha ki. 22 *Ya tsəgha sahwə na ngəraꞌwəy, na naci na səəkə naa mənəhwə *kwəma jikir na ya hwəmɓaw, səəkə ndəə favə kwəma dzərvə dzərvə na səkwa tə miy tsa ci ghala nza naw. 23 *Ghala pətsaa nza na tə hiɗiy, mbə tsəərə niy nza məndi, na naciy, niy zhananshi na lə tsəərə kaa mbəzliw, ka sanci ngəraꞌwə məndi na, kalaa niy gwəlaŋ ghəci, war dighevəy ghəci niy nzəyəy, mbaꞌa zlanay kwəma kən ghən ci kaa Hyala, ghənzə kwa sla ngwəvə lə kwal tsa kataŋ tsa. 24 *Kəristəwəy, ghəci ɓəhwə na kwəma ghwəmmə jikir naa dzəkən ghən tsa ci, lə məti mətiy na sa daŋwavəgha məndiy dzəvəgha tsəm, ta mbə ghwəmməə nza kala kwəma jikir na tar kaɓaka ghwəmmə, lə ta mbə ghwəmmə məni na slar na kwəma. Zheher paslanati məndi vay, ghəshi mbəlitəŋwəy na. 25 *Sa nzanay, nja teŋkesliy zashi niy nza ghwəy. Dzəghwa Hyala mbaꞌa zhiniy zhəghəkəŋwəy dzəvəgha ndə ndəghwə shiy nana, ndə ndəghwəŋwəy piy tsa ghwəy.

3

Nzəy tsa kar zal lə mali ci

1 *Ghwəy kwərakwə kiy miꞌiy, ə pə ghwəy ɗi fəti va zhər ghwəy. Ta mbə zhər ghwəy nza, ya ə niy ɗi ma ghəshi yi kwəma Hyala na, mbaꞌa nzəy tsa ghwəy zhəghəti məhərli shi ta yivə kwəma Hyala tsəgha. Ya kala dza ghwəy gəzanakəshi kwəma Hyala lə miy tsa ghwəyəy, 2 war a ghəshi dzaa nay nzəy tsa ghwəy njasa nzana wəzə tsa ci, lə njasa ɗi ghwəy fəti. 3 *Əntaa ghwəy dzaŋwəy dzəmbə pala təɓə lə ghaslə vəgha ghwəy ta mbə məgəlaa nza tə ghəy, pə ghwəy ma. Ghaslə vəgha tsa gəzee vay, shiy nja kar gwəmanti mbərə ghən tsa tərəŋw tsa, lə pa kwana gwəra gəna ti kwa wəri, lə titi gwaꞌa, mbaꞌa pakən kwəbeŋer tə dimə. 4 Lə kwəmaa səvəri mbə nəfə tsa ghwəy kə tsa ghwəy məgəlaa civa, lə məni məhərli wəzə na, kala pala ma kwəma. Tsava məgəlay, ka liɗiw. Ghəcia məgəla tsa gwəra dimə ti va mali kwa kwəma Hyala. 5 Lə gəla məni nava kwəma niy mənishi miꞌi ka nəw Hyalaa niy fəy ghən tsa shi ta Hyala mbəradzə, ka miꞌi nza məgəla ti shi. Ka ɗi fəti va zhər shi. 6 Tsəgha niy nza *Sara. Tərəŋw səəkə na mbə ɗi fəti va zata *Abəraham. Pəkw lə ka harhwə slən tsa ci: «A ntsaa sləkəra» kə ngəci. Ghwəy sənzənva kwərakwə kiy, mbaꞌa pə ghwəy məni kwəma wəzə nay, ghyehi nzə məniŋwəy ghwəy. Ghwəy kala dzaa hazləniŋwəy ya va namaɓa kwəma.

7 *Tsəgha ghwəy ghwəy zhər kwərakwə ɓa kiy, mbə nzəy tsa ghwəy lə miꞌi ghwəy na, sənay tə ghwəy yəm na bərci miꞌi lə ghəyəw, pə ghwəy. Ə pə ghwəy haꞌwə ti shi, sa nzanay, ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma va dza Hyala ta ɓəŋwəy təgəm dza ghəshi kwərakwə nja ghwəy. Tsəgha pə ghwəy məni əntaa shiy dzaa makəti Hyala ta fa cəꞌwə ghwəy.

Sa ngəraꞌwə tə sa məni ndə kwəma wəzə na

8 *Ma nə ya nana diɓa kaa kwa kərni gəzə kwəma kaa ngəŋwəy kiy, zəzə kwəma kwətiŋ na kə sa ghwəy mənta gwanaŋwəy. Ə pə ghwəy zhəhwər ta ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy, ɗim ghən tsa ghwəy, sa məniŋwəy ghwəy ka ngwarməmə, jəw jəw pə ghwəy zhəghəti ghən tsa ghwəy. 9 *Mbaꞌa kə ndə məntəŋwəy *kwəma jikir nay, əntaa ghwəy taa ni, war ghəy wati shi ghəy ti lə mananci jikir kwərakwə, pə ghwəy ma. Ya tsəərəə tsəərətəŋwəy ndəy, ka nə ghwəy, kadiw a ghəy tsəərəvə kwərakwə, pə ghwəy ma. A pə ghwəy təfanci miy. Sa nzanay, ta məni tsəgha harvəŋwəy Hyala, ta mbə ghwəy kwəmavə təfə miy tsa nzə. 10 *Njasa tsasliti məndi va mbə Zliya Hyala, a kə məndiy:

Ya wa ntsaa ɗi ghəciy kwəmavə nzəy tsa wəzə tsa war lə vəshi

ghəci mbə nzəy tsa tə hiɗi vici gwaꞌay,

zlata gəzə kwəma jikir na ghəci səkwa tə miy ci,

lə sla dzərvə.

11 Mbaꞌa zlata məni kwəma jikir na,

ka məni na wəzə na kwəma.

Ka pəla war kwəmaa dzaa mənipə zərkə ya

paꞌ hwəmɓa gwaꞌa.

12 Sa nzanay, war kən mbəzliy nəw kwəma ci

na məhərli Ndə sləkəpə, ka fa kwəma ɗəw ghəshi

və mbə cəꞌwə shi, ta mananshi.

Ma na mbəzliy məni jikirəy,

tərəɗ ka naa zhəghanavəshi hwəm, kə məndi.

13 *A pənəy, wa tsava ntsaa dza vaa məniŋwəy kwəma jikir na, ghwəy kə ꞌyambə ghən tsa ghwəy dzəmbə məni na wəzə na kwəmaa? 14 *Tala kiy, ya war ə saŋwəy məndi ngəraꞌwə tə sa məni ghwəy kwəma wəzə na va ɗi Hyalay, war vəshi na tə ghwəy. Va tsəgha kiy, əntaa ghwəy hazləni va ngəraꞌwə tsa dza ndə ngəriy saŋwəy ma. Ka dza her ghwəy və tepə ma. 15 *Fəm dikəə dzəti *Kəristəw mbə nefer ghwəy, ghəci Ntsaa sləkəŋwəy. Gwəmatəvaŋwəyəm wəzə ya hwəmɓa ta zləɓanshi kwəma kaa mbəzliy dzaa ɗəw kwəma va ghwəy dzəkən kwəma Kəristəw na fə ghwəy ghən ti. 16 *Nanzə kiy, lə məhərli wəzə na, ka haꞌwə tə mbəzli, pə ghwəy taa zləɓanshi kwəma. Əntaa ghwəy məni kwəma jikir na ma. Ya war ə dza mbəzliy ɓətəŋwəy ka ka yiɗi kwəmay: Mbəzliy dza vaa ni wəzə məni ghwəyəw, kə ghəshi kaa kwəma məni ghwəy va wəzə na kwa kwal tsa Kəristəw na, ta nza dza haꞌwə kən shi va kwəma dza ghəshi vaa gəzəkə tsəgha na. 17 A ghwəy sənay, mbaꞌa kə ndəə sa ngəraꞌwə tə sa məni ndə kwəma wəzə nay, wəzəɓa nava na, Hyala kə mawti tsəgha, kən na ka ndə sa ngəraꞌwə tə sa mənti na kwəma jikir na. 18 *A ghwəy nay Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ciy, saꞌ sahwə na ngəraꞌwə, ka mətiy, kwətiŋ səɗa, war tə kwəma jikir tsa mbəzli tə hiɗi gwanashi. Ghəci kiy, na ci kwəma jikir na mənəhwə na tiɓaw, dzəghwa na mbaꞌa mətiy ta kwəma mbəzli jikir na. War ta mbə ghwəy kwəmavə tsəhə vəgha Hyala mənti na tsəgha ki. Ghəci lə vəgha ci tikə tə hiɗi pəəsliti məndi. Dza Hyala mbaꞌa zhanakati mbə məti lə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa. 19 *Lə bərci *Safə tsa Hyala vay, pəkw lə kaa məcakwə mbəzli ta dza Kəristəw gəzanavə kwəma Hyala kwa fərshina. 20 *Məcakwə gəzəm vay, shi mbəzliy niy zləɓa ma kwəma Hyala va niy nza, ya tsəgha niy nza Hyala mbə səꞌwa kwəma shi, ka ndəghə nda ka ghəshi zləɓa kə niy ni, ghala pətsaa niy fəɗi *Nəwe va kwambəwal. Ghalaɓay, mbəzli jəwə tsətsə, dəghəsə dəvəshi niy dzashi naa dzəghwa kwambəwal, mbaꞌa Hyala mbəlitishi va yaməə niy zamti mbəzli va. 21 *Ma yam va kiy, kwəma *batem tsa məniŋwəy məndi tsa sana ta mbəliŋwəy niy ꞌwati ghəshi ciy səvəri. *Batem tsa vay, ta yaɓanti kwəma jikir na tə vəgha ndə məni məndiw, ta ɓanavə ghən tsa ci ndə kaa Hyala lə nəfə tsa ɗewɗew tsa. Tə mbərkə sa zhakatiy Yesəw Kəristəw mbə məti mbəlitəŋwəy batem tsa va. 22 *Yesəw tsa vay, a zhay dzəmə ghwəmmə mbaꞌa dzaa nzəyəy tə kwa bəzəmə Hyala, ka məni mazə dzəkən ka kwal Hyala, lə dzəkən nihwəti shi dikə dikə ni mə ghwəmə, lə dzəkən ya nimaɓa shi nza bərci və shi gwaꞌa mə ghwəmə.

4

Nzəy tsa ꞌwarꞌwar tsa

1 *Njana nzana mbaꞌa *Kəristəw sahwə ngəraꞌwə lə vəgha ci ghala pətsaa nza na tikə tə hiɗiy, ghwəy kwərakwə na, gwəmatəvaŋwəyəm wəzə ta zləɓa sa ngəraꞌwə tsəgha, nja sa ci va. Sa nzana, mbaꞌa kə ndə mbə sa ngəraꞌwə lə vəgha ci ta kwəma Hyalay, a tsava ndə təhəvərivay lə məni *kwəma jikir na. 2 *Ma ghənzə tsəgha kiy, ghala ndatsə, pəkw ka nzəy tsa ghwəy kəray tikə tə hiɗiy, war njasa ɗi Hyala ghwəy məni kwəma pə ghwəy məni. Əntaa ghwəy məni shi səkwa hwətəl tsa mbə vəgha ghwəy ti shi ma. 3 *A ghwəy sənay, niy nzay, ndimndim niy nza ghwəy mbə məməni shi ɗi vəgha ghwəy, njasa nza nihwəti mbəzliy nəw ma Hyala va. Mək na tsəgha ki. Ma ghwəy ghalaɓa niy nzay, war ka məni ghwərghwər, ka məni mətsə ta shi ndə, ka sasa shiy ghipə, ka tsə tsə, ka zəmə shiy tərəŋwshi, ka ta mbəri, kwəmaa gwəramti mahalakə na va Hyala ki. 4 Ma nana ki, sa naŋwəy ma mbəzliy nəw ma Hyala va ghwəy mbə zhiniy jakəva li shi ta məni kwəma jikirkir na va məni ghəshi ghwəla na. Tapə nava kwəma ka mananshi nja maɗaŋa ki. Va tsəgha dzəmbəshi ghəshi mbə tsətsəərəŋwəy nana. 5 *Ava ndəkwə na Hyala mbə səəkə ta sla ngwəvəə dzəkən mbəzli tə ghwəməshi ni lə niy bəkwəshi kwərakwə. A ghəshi taa dzəghəti ngəraꞌwə tsa shi. 6 Ava va tsəgha niy gəzanavəshi məndi yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzliy bəkwəshi, ghala ghəshi tə ghwəməshi, ta mbə piy tsa shiy mbəliy ta kwa ndimndim va Hyala. Ta na məti mətishi ghəshi va kiy, ngwəvə kən mbəzli tə hiɗi gwanashi na nava, ndə tiɓa kala dzaa mətiw.

Ghəram sləni lə bərci ndaŋwəy Hyala

7 *Avanayəm kiy, ndal tərmbə hiɗi ta kərəw. Va tsəgha kiy, məni tə ghwəy məhərli wəzə mbə nzəy tsa ghwəy, fərghə fərghə kə məhərli ghwəy, ta mbə ghwəy cəꞌwə Hyala. 8 *Mbə kwəma va gwanatay, pərɓa ɗi pə ghwəy ɗiva tərəŋw tərəŋw kwa jipə ghwəy. Sa nzana mbaꞌa pə ghwəy ɗiva kwa jipə ghwəyəy, ya ə mənti tsahwəti ndə *kwəma jikir na kaa tsahwəti na, ta pəlay dza na mbə nəfə ci. 9 *Kaꞌwə pə ghwəy kaꞌwəva kəy ghyeghyer ghwəy kwa jipə tsa ghwəy lə vəshi, ka məni tifəm ghwəy va ntsa ghwəy ghəci səəkəy dzakə ghi tsa ghwəy ma. 10 *Ghwəy gwanaŋwəyəy, a Hyala təhavəŋwəy bərci ta məni shiy ya nimaɓa. Va tsəgha ki, ya tsamaɓa ndəy, məhərli kəə məni wəzə ta ghəra sləni lə na ci vəli vəlanavə Hyala ta kəəti nihwəti mbəzli ghəci li. 11 *Mbaꞌa kə ndəə *ndə gəzə kwəma Hyala kaa mbəzliy, kwəmaa səəkə va Hyala kə taa gəzə kaa mbəzli. Mbaꞌa kə ndə məniy ka ndə ghəra sləni mbə *ciki Hyalay, njasa ɓanavə Hyala bərci kə dzaa ghəra sləni ci. Tsəgha pə ghwəy məni, ta mbə sləni məni ghwəy gwanataa fə dikə dzəti Hyala, tə mbərkə sləni ghərati Yesəw *Kəristəw, ntsa nza shəndəkə ti lə ntsa nza bərci və ya paꞌ hwəmɓa. *Amin.

Sa ngəraꞌwə tə mbərkə kwəma Yesəw *Kəristəw

12 *A madigahira, əntaa ghwəy nighə ngəraꞌwə tsa dalala tsa tsa dzəghəŋwəy Hyala li nja nahwəti kwəma ꞌwarꞌwar na, kala kama gar dzəkən ghwəy ma. 13 *Vəshi pə ghwəy vəshi, sa nzanay, ngəraꞌwə tsaa niy sahwə Kəristəw va na sava sa ghwəy kwərakwə. Ma fəca ka Kəristəw səəkə lə dikə tsa ciy, ta vəshi dza ghwəy kwasəbə kwərakwə. 14 *War mbaꞌa kə məndiy tsəərəŋwəy tə sa nza ghwəy mbəzliy nəw Yesəw Kəristəw, kə məndiy, vəshi na tə ghwəy ghalaɓa na ghwəy ki, sa nzana, ghala pətsa tsətsəərəŋwəy məndi vay, lə ghwəy na *Safə tsa Hyala shəndəkə tsa. 15 Nanzə kiy, əntaa ndə taa sa ngəraꞌwə mbə ghwəy, tə sa nzana ka ndə bəkwəpə, aw na, tə sa ghəliti na ghəli, ya tə sa təvəti na nahwəti kwəma, ya tə sa ꞌyambə na miy tsa ci mbə kwəma mbəzli ma. Gəla tsava sa ngəraꞌwəy, ta kwəma Hyala naw. 16 *Ma mbaꞌa kə məndiy sanci ngəraꞌwə kaa ndə war tə sa nzana ka ntsaa nəw Kəristəwəy, əntaa tsava ndə dzaa haꞌwə ya jəw tsətsə va kwəma va ma. War ꞌwəsa kə dzaa zhiniy mananta kaa Hyala, sa har məndi ka ntsa Yesəw.

17 *E gəzaŋwəy kwəmay, a vəghwə tsa dza Hyala ta sla ngwəvəə dzəkən mbəzli səəkəy, pərɓa tə ni nzə mbəzli ka shi nzə dza Hyalaa gha sla ngwəvə va. Kwa vəghwə tsa nzana pərɓa tə ghwəmmə ghwəmmə ni nzə mbəzli Hyala ghati sla ngwəvəy, njaa dza naa nza kən mbəzliy zləɓa ma yəwən kwəma Hyala va wəzə naa? 18 *Njasa nə nahwəti kwəma va mbə Zliya Hyala: «Kwa vəghwə tsa nza na, ngahə ni nə məndiy ni mbəzli: “Ghəshi na mbəzli slar slar ni” kə məndi kwəmavə mbəlishi kiy, njaa dza ngwəvə kən ka ndərəm lə ka məni jikir naa nzaa?» kə. 19 *Ma ghənzə tsəgha kiy, mbaꞌa kə ndəə sa ngəraꞌwə tə sa ɗi Hyala tsəghay, əntaa tsava ndə dzaa zlata məni kwəma wəzə na ya tsəgha nzə ma. Zlanay ghən tsa ci ghəci gwaꞌa gwaꞌa kaa Hyala mbə dəvə nzə, ghənzə saa ngati ntsa va. Ka dza Hyalaa zlay tepəw.

5

Gəzə kwəma kaa mbəzliy ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw

1 *Nana kiy, kaa ngəŋwəy, ghwəy ka ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw *Kəristəw ɗee gəzə kwəma. Yən kwərakwəy, ndə ꞌwa kwal tsa va nzee nja ghwəy. E nay lə mətsee njasa sahwə məndi ngəraꞌwə kaa Kəristəw. E sənay ta kwəmavə dikə tsa dza Hyala ta ɓə kaa mbəzli nzə dzee. A nə yay: 2 *Gwəmavəm ndəghwə mbəzli Hyala ni nəw kwal tsa nzə, ndaŋwəy na mbə dəvə ghwəy ta ndəghwəshi lə wəzə. Ndəghwəshim lə nəfə kwətiŋ, njasa ɗi Hyala. Əntaa ghwəy dzaa məni njasa ꞌyapavəŋwəy məndi ndəghwəshi ma. Əntaa ghwəy dzaa məni sləni va tə sa maw ghwəy kwəmavə shiy ti ma. War njasa nzana, ghwəy tarəvə məni sləni va mbə nəfə tsa ghwəy pə ghwəy məni. 3 *Əntaa ghwəy məni njasa məni ghwəy mazə dzəkən mbəzli Hyala ndaŋwəy na ta ndəghwəshi ghwəy ma. War ka mbəzli dza ghəshiy mbay ɓəni nəw səəbə shi, ta dza ghəshi nja ghwəy kwa kwal Hyala, pə ghwəy məniŋwəy.

4 *Mbaꞌa pə ghwəy mənti tsəgha kiy, sa ka Kəristəw, ghəci ntsaa sləkə ka ndəghwə mbəzli Hyala səəkə na, ta kwəmavə məgapa pəərə ghən tərəŋw na dzaa kərə ma dza ghwəy ghalaɓa, ghəci na piy tsaa kəɗi ma.

Gəzə kwəma kaa gwəla

5 *Ghwəy kwərakwə kiy gwəlay, ɗim fəti va mbəzli dikəɓa ghəshi ni kaa ngəŋwəy. Ghwəy gwanaŋwəyəy, ka kəli ghən tsa ci tsahwəti ndə ya tsamaɓa ci mbə ghwəy ma, ə pə ghwəy kəkəəti ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy. Sa nzanay, a Zliya Hyala gəzəkə:

Kar Hyalaa zləɓa kwəma mbəzliy kəli ghən tsa shiw,

kaa mbəzliy mənti ghən tsa shi jəw jəw

ka naa məni wəzə hwər, kə.

6 *Ghənzə tsəgha kiy, məntim ghən tsa ghwəy jəwə kwa kwəma Hyala kwa bərci, nza ghənzə mbəə fə dikəə dzəti ghwəy fəca ka na tarəvə. 7 *Ya nama zəzə kwəma nata ghwəy taŋətəŋwəy bərci gwaꞌay, zlatanavəm kaa Hyala kwətita mbə dəvə nzə. Sa nzanay, kən ghwəy na məhərli nzə ya hwəmɓa.

Kwa kərni gəzə kwəma ghənghən ghənghən

8 *Ma pə ghwəy məntiy, war kəŋə pə ghwəy fəy məhərli ghwəy ka ndəghwə ghən tsa ghwəy wəzə. Sa nzanay, mbə dəzlimmə na ndə mbəz tsa ghwəmmə, ghəci ghəci *ndə jaka tsa Hyala, nja zhəl, ka pəla kwal ta ngəɗimməə dzəmbə məni *kwəma jikir na, ta mbəə zamti piy tsa ghwəmmə, njasa ka zhəl vaa nza mbə zhəzhəni mbə pala sə ta kəsə, ta pərə. 9 *Garəŋwəyəm lə bərci tə kwəma Hyala va ɓanavə ghwəy nefer ghwəy. Ə pə ghwəy zhananci ghən, sa nzanay, a ghwəy sənay, war tsəgha sa nihwəti ngwarməhiŋwəy kwa kwal Yesəw tə hiɗi gwaꞌa ngəraꞌwə tsa va kwərakwə, njasa sa ghwəy va. 10 *Ma ləy hwəm ngəraꞌwə tsa dza ghwəy vaa sahwə gar vici jəw dzaa nza kiy, ma nza Hyalaa gwəranti va tə zhəhwər kərniy gwəmantəŋwəy dəꞌwə ghən tsa nzə, ka məntəŋwəy ka mbəzli gaga ni, mbaꞌa dzaa ndaŋwəy bərci ta mbə ghwəy garə dzəŋ dzəŋ kwa kwal tsa nzə. Hyala vay, ghənzə haraŋwəy na, ta mbə ghwəy kwəmavə dikə tsa nzə tərəŋw tsa, paꞌ kwa ndimndim, tə mbərkə jakəva tsa ghwəy lə Yesəw *Kəristəw. 11 War mbə dəvə Hyala va kə bərci ya paꞌ hwəmɓa. *Amin.

Kwa kərni səkwəva

12 *A ngwarməhira mbə nəw Yesəw, zliya jəw na na tsasləghəŋwəy yay, ghəy lə Shilasə tsasli na. Ghəci zəmərə tsa mbə nəw Yesəw slar tsa. Ma zliya nay, ə ɗee mətsəhəŋwəy bərci li, ka gəzaŋwəy: «Wəzə hwər tsa Hyala va nza ghwəy mbəy, ghəci na sa wəzə tsa, ka zlay nəw ci ghwəy ma» pən, va tsəgha tsasliŋwəy ya zliya na.

13 *A mbəzliy nəw Yesəw tikə mbə məlmə *Babilaŋw səkwəŋwəy tərəŋw. Hyala tsəhavəshi na, njasa tsəhavəŋwəy na va kwərakwə. Mbə səkwəŋwəy na zəghwee Markə kwərakwə. 14 *Səkwətim ghən tsa ghwəy kwətiŋ kwətiŋ tsa ghwəy, lə hwətəməva nja ngwarməmmə kwa hwər tsa kwətiŋ tsa.

Nzəyəy zərkə tsa Hyala lə ghwəy gwanaŋwəy, ghwəy mbəzliy nəw Yesəw *Kəristəw. Ava tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki.

* 1:1 1:1 2:11; Zhk 1:1

* 1:2 1:2 2:9; Rm 8:29; Ef 1:4; 2Tes 2:13; 2Pi 1:10; miymiy: 1:19

* 1:3 1:3 1:23; 2Kwər 1:3; Tit 3:5

* 1:6 1:6-7 2Kwər 4:17; Zhk 1:2-3

* 1:7 1:7 Zhəwbə 23:10; Cem 66:10; Ezay 48:10; 1Kwər 3:13

* 1:8 1:8 Zhŋ 20:29; 2Kwər 5:7

* 1:9 1:9 Rm 5:2; 6:22; Ef 1:14

* 1:10 1:10-11 Lk 24:46; 1Kwər 15:3-4; 2Pi 1:19-21

* 1:12 1:12 Ef 3:9-10

* 1:14 1:14 Rm 12:2; Ef 2:3; 4:17-18

* 1:15 1:15-16 SləniTaH 19:2

* 1:17 1:17 Ezay 63:16; Zher 3:19; Mt 6:9; 16:27; Rm 2:6; Zhk 2:1; 1Pi 4:5

* 1:18 1:18 Mt 20:28; 1Kwər 7:23; 6:20

* 1:19 1:19 1:1-2; Zhŋ 1:29; SləniKY 20:28; 1Kwər 5:7; Ef 1:7; Ebr 9:12

* 1:20 1:20 Ef 1:4

* 1:21 1:21 shəndəkə : 5:1; Rm 5:2

* 1:22 1:22 2:17; 3:8; 4:8; Rm 12:9; Gal 6:10; 2Pi 1:7; 1Zhŋ 4:11

* 1:23 1:23 Zhŋ 1:13; Ebr 4:12; Zhk 1:18

* 1:24 1:24-25 Ezay 40:6-8; Zhk 1:10-11

* 2:1 2:1 Ef 4:25; Zhk 1:21; 4:11

* 2:2 2:2 1Kwər 3:2

* 2:3 2:3 Cem 34:9

* 2:4 2:4 Cem 118:22; Ezay 28:16

* 2:5 2:5 2:9; Rm 12:1; Ef 2:21-22

* 2:6 2:6 Ezay 28:16; Rm 9:33

* 2:7 2:7 Cem 118:22; Mt 21:42; SləniKY 4:11

* 2:8 2:8 Ezay 8:14; Rm 9:33

* 2:9 2:9 1:2; Səvəri 19:5-6; SləniTaH 19:2; Nəw 4:20; 7:6; 14:2; Ezay 9:1; 43:21; 61:6; SləniKY 26:18; Rm 5:17; 2Kwər 4:6; Ef 5:8; Tit 2:14; Ebr 13:12; 1Pi 2:5; ShiZhŋ 1:6; 20:4

* 2:10 2:10 ꞌWəzh 2:25; Rm 9:25

* 2:11 2:11 1:1, 17; Cem 39:13; Rm 7:15, 17-23; Gal 5:17; Ebr 13:14

* 2:12 2:12 Ezay 10:3; Mt 5:16; 2Kwər 5:10

* 2:13 2:13-14 Rm 13:1-7; Tit 3:1

* 2:15 2:15 3:16

* 2:16 2:16 1Kwər 6:11, 19-20; Gal 5:13

* 2:17 2:17 1:22; 3:16; Fir 24:21; Mt 22:21; Gal 6:10; Flp 2:12

* 2:18 2:18–3:7 Ef 5:21–6:9

* 2:18 2:18 Ef 6:5-8

* 2:19 2:19-20 5:12

* 2:20 2:20 4:14

* 2:21 2:21 Mt 16:24; 20:26-28; Zhŋ 13:15; Rm 15:5

* 2:22 2:22 Ezay 53:9; Zhŋ 8:46; Ebr 4:15

* 2:23 2:23 3:9; Ezay 53:7; Mt 26:55-56, 67; 27:14, 27-31

* 2:24 2:24 Ezay 53:4, 5; Rm 6:2, 11; Kwəl 2:14; Ebr 9:28

* 2:25 2:25 Ezay 53:6; Ezhek 34:5-6; Mt 9:36; Zhŋ 10:16; Ebr 13:20

* 3:1 3:1 1Kwər 7:16; Ef 5:22-24

* 3:3 3:3 1Tim 2:9

* 3:7 3:7 Ef 5:25-28; 1Tim 2:8

* 3:8 3:8 1:22; Ef 4:2-3; Flp 2:2-3

* 3:9 3:9 2:23; Zhəwbə 31:30; Mt 5:44; Rm 12:17

* 3:10 3:10-12 Cem 34:13-17; Zhk 1:26

* 3:13 3:13 Rm 13:3

* 3:14 3:14 4:14; Mt 5:10

* 3:15 3:15 1:3-5; Kwəl 4:6

* 3:16 3:16 2:15

* 3:18 3:18 2:21; Rm 5:6-8; 6:10; Ebr 4:15; 7:27

* 3:19 3:19-20 Ghava 6:2; 2Pi 2:4; Zhəwdə 6

* 3:20 3:20 Ghava 6:14-22

* 3:21 3:21 Rm 6:3-4; Ebr 10:22; dəvə kwa bəzəmə: Mt 22:44; Rm 8:34; SləniKY 2:33

* 3:22 3:22 SləniKY 1:9; Ef 1:21

* 4:1 4:1 2:24; 2Kwər 4:10; Gal 5:24

* 4:2 4:2 2:21

* 4:3 4:3 Gal 5:19-21; Ef 2:3; Tit 3:3

* 4:5 4:5 1:17; 2Tim 4:1

* 4:7 4:7 1Kwər 10:11; 1Tes 5:5-8; 1Zhŋ 2:18

* 4:8 4:8 1:22; Zhk 5:20

* 4:9 4:9 Ebr 13:2

* 4:10 4:10 Rm 12:6-8

* 4:11 4:11 Rm 12:7; 1Kwər 10:31; 12:8; Zhk 3:1

* 4:12 4:12 1:7

* 4:13 4:13 5:1; 2Kwər 4:10; Rm 5:2

* 4:14 4:14 2:20; 3:14; Mt 5:10-12; Mk 13:11; SləniKY 7:55

* 4:16 4:16 2Tim 1:8

* 4:17 4:17 Zher 25:29; Ezhek 9:6; 2Tes 1:8

* 4:18 4:18 Fir 11:31

* 4:19 4:19 Cem 31:6

* 5:1 5:1 1:21

* 5:2 5:2 Zhŋ 21:15-17; SləniKY 20:28; 1Tim 6:5

* 5:3 5:3 2Kwər 1:24; Flp 3:17; Tit 2:7

* 5:4 5:4 1Kwər 9:24-25; 1Pi 1:4

* 5:5 5:5 Fir 3:34; 29:23; Ef 5:21; Zhk 4:6

* 5:6 5:6 Zhk 4:10

* 5:7 5:7 Cem 55:23; Mt 6:25-30; Flp 4:6

* 5:8 5:8 Cem 22:14; 1Tes 5:5-8

* 5:9 5:9 Ef 6:11-12; Zhk 4:7

* 5:10 5:10 1Tes 2:12

* 5:12 5:12 Shilasə: 1Tes 1:1

* 5:13 5:13 Mark: Flm 24

* 5:14 5:14 Rm 16:16; 2Kwər 13:11

2 Piyer

1

2

3

Kwa baka zliya tsasliti

Piyer

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Piyer ntsa ta səɗa Yesəw tsasli na zliya na. Kaa mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ghənghən ghənghən tsasliti na, aa niy tsaslanaghəshi nahwəti kwa taŋa (nighəm mbə vəh 3:1). Ma ghala vəghwə tsa tsasli na nana zliyay, aa niy sənay ndal təree ta mətiw kə (nighəm mbə vəh 1:14). A ɗi na mbəzli kəsəvə kwəma Hyala ɓananavəshi na va bekir dəvə, əntaa ghən tsa shi taa zay ti, va tsəgha tsaslanaghəshi na zliya na ki.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 Piyer gəzanshi kaa mbəzli va njasa nza dimə tə har tsa harvəshi Hyala, ka canshi njasa dza ghəshiy məni sa ɓanavə ghəshi nefer shi kaa Yesəw, ka gəzanshi njasa nza kwəma Kəristəw va ka sa kataŋ na, ghəci Piyer dəꞌwə ghən tsa ci na, ndə ndəgha fəti ta nzəy tsa nzəyəhwə Kəristəw tikə tə hiɗi.

Vəh 2 Piyer gəzanshi a ghəshi ndəghwə ghən tsa shi wəzə va mbəzliy ɓənipə nəw kwal Hyala va dzar kwa dzərvə. Ka ɓənipə shi vay, kwəma jikir na ghənghən ghənghən ka ghəshiy məni, war ngəɗi mbəzli Kəristəw ta nəw kwal tsa shi va na na mbəla ghəshi gwaꞌa tsəgha.

Vəh 3 A gəzanshi Piyer wəzə wəzə, ma Yesəw naciy, zhəghəkəvay naa dzəti hiɗi diw. Sa nzanay, a ndəghə na mbəzli tsati titihwə tsa shi ka na gha səəkə.

1

Səkwəpə

1 Yən tsasli na zliya na, yən yən Shimaŋw Piyer, ndə kwal tsa Yesəw *Kəristəw, zhini ndə sləni tsa cee diɓa. Kaa ngəŋwəy ghwəy shiy ɓanavə nefer ghwəy kaa Yesəw Kəristəw tərəŋw tərəŋw njasa ɓanavə ghəy ni ghəy va kwərakwə. Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw, ghəci Hyala ghwəmmə mənti na tsəgha, sa nzana lə kwal tsa nzə ghəci məni kwəma. 2 *Məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Hyala mbaꞌa ndaŋwəy zərkə, səvəri mbə səni tsa sənata ghwəy Hyala ghəshi lə Ndə sləkəpə Yesəw.

Jihəvam ta mbə nzəy tsa ghwəy nzaa sa wəzə tsa

3 *A Yesəw *Kəristəw ndammə bərci ta mbə ghwəmməə sənata Hyalaa tsəhavəmmə, nza ghwəmmə mbəə nzəy li mbə dikə tsa nzə, lə mbə wəzə tsa nzə. Dza na lə bərci ci dikə ni kiy, mbaꞌa ndammə ya nimaɓa shiy kama va ghwəmmə ta mbə ghwəmməə kwəmavə yəwən piy, lə ta mbə ghwəmməə dza njasa təɓanta na kaa Hyala. 4 *Ava lə kwal tsa tsəgha tsa ndammə na shi tərəŋw ni va niy gəzəkə na ɓəmməshi ghala kwataŋata. Shi vay, shiy lə dimə ti shi tərəŋw na ghəshi va ghwəmmə. Ma mənti na tsəghay, ta mbəə nza sa ka ghwəy kwəmavə shi gəzəkəŋwəy na vay, nza ghwəy mbay mbəliŋwəy va shi gəmgəm ni va zapə tikə tə hiɗi, ma nza kwəma ghwəy nzaa sa kwətiŋ na lə Hyala. 5 *Va tsəgha nə ya ngəŋwəy kiy, ləy hwəm sa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Hyalay, ə pə ghwəy jihəva ta mbə dza ghwəy təɓə kwa kwal Hyala. Zhini diɓay, nza ghwəy pəla məniŋwəy ka mbəzliy sənata kwəma. 6 *Ləy hwəm sa ka hwəy sənata kwəmay, nza ghwəy pəla məniŋwəy ka mbəzliy mbay ndəghwə ghən tsa shi. Ləy hwəm nava ɓa na, ka mbəzli ka səꞌwa kwəma. Ləy hwəm səꞌwa kwəma na, ka pəla məni ka mbəzliy ɗanta fəti kaa Hyala. 7 *Ləy hwəm ɗi fəti kaa Hyala ki na, nza ghwəy pəla məniŋwəy ka mbəzliy ɗiva kwa jipə shi, ka ɗi nihwəti mbəzli gwanashi. 8 Ma sa ka gəla məni shi tsəgha ni va təhəshi mbə ghwəy tərəŋw kiy, ta ɓəŋwəy bərci dza ghəshiy dza, ta mbə ghwəy dza kwa kwəma kwa kwəma lə mətsəhə sənata kwəma Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw. 9 Ma ntsa kama gəla məni kwəma tsəgha na va mbə nəfə tsa ciy, nja ghwəlfə na. Ka nay pi naw. Dəŋwəzl zamti na ghən ta kwəma ci jikir na niy yaɓanamti Hyala.

10 Va tsəgha na kiy ngwarməhiray, jihəvam lə bərci ghwəy tərəŋw, ta mbə ghwəy kəsəvə məni kwəma haraŋwəy Hyala va, tsəhavəŋwəy na ta məni nzə. War mbaꞌa pə ghwəy kəsəvə məni nzə tsəghay. Ka dza ghwəy tərəŋwəy dzəmbə məni *kwəma jikir naw. 11 *Ghalaɓa kiy, ghəpə tiɓa ya jəwəw, ta ghwənamtəŋwəy kwal dza Hyala ta dzəti pətsa sləkə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw ghəci ndə mbəlimmə. Ma pətsa va kiy, paꞌ kwa ndimndim dza ghwəmməə nza ti.

12 *Va tsəgha nzana, war mbə zhinee gəzaŋwəy kwəma va. Ya tsəgha sənata ghwəy gwanata, mbaꞌa ghwəy garəŋwəy lə bərci tə kwəma kataŋ na va ɓənivə ghwəy. 13 Ghala vəghwə tsa nzee tə ghwəməra tikə tə hiɗiy, e sənay, wəzə na yən zhiniy gəzaŋwəy kwəma va ta mbə ghwəy nza fərghə fərghə. 14 *Sa nzanay, e sənay, dikə tərə vəghwə tsee tə hiɗiw, tsəgha niy gəzara Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw niy nza. 15 Ava va tsəgha dzee jihəva ta məni ya namaɓa kwəma mbata bərcee məni nzə nana. Ta mbə ghwəy zəzə kwəma va taa nza, ya hwəmɓa nzə, ləy hwəm sa kee mətira.

Mbəzliy nay dikə tsa nza Yesəw li lə mətsə shi

16 *Kwataŋay, a ghəy niy gəzaŋwəy njasa niy səəkəy Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw lə bərci ci dikə ni. Əntaa ghwəy taa bərkə na, kwəma nja mbəraghwəti ka məndi vaa pəghəvəə slatəŋwəy ghəy, pə ghwəy ma. Lə mətsə ghəy nay ghəy dikə tsa Yesəw Kəristəw. 17 Ghala vəghwə tsa ɓanci Didi Hyala shəndəkə lə dikə kaa Yesəw Kəristəwəy, tiɓa niy nza ghəy. Mbaꞌa ghəy favə Hyalaa taŋəti shiy gwanashi tə dikə ghənzə mbə gəzə, a kəy: «Favə tə ghwəy, ava ghəci na zəghwee ɗee, tərəŋw yən vəshi ti» kə. 18 Ghala gəzə na va kwəma vay, tiɓa niy nza ghəy dəꞌwə ghən tsa ghəy kwasəbə Yesəw Kəristəw mə kəlaŋ tsa ɗewɗew tsa. Mbaꞌa ghəy favə gaka məli va lə slimim ghəy, ghənzə mbə gəzə kwəma səəkə mə ghwəmə.

19 *Sa nata ghəy kwəma va tsəgha ki na, mbaꞌa ndaŋəy bərci tərəŋw, ta zləɓa kwəmaa niy gəzəkə ka gəzəkə kwəma Hyala va niy nza. Wəzəɓa məni ghwəy məhərliy dzəkən kwəma va na kwərakwə. Sa nzana, kwəma vay, nja ghwə kwa gərkəwa vaa tsə ka məni waŋ mbə kwəsli na. War ə pə ghwəy məni məhərliy dzəkən paꞌ sa ka pi waliy, fəcava kiy, Yesəw ghəci sasərkwə kwa kəɗi pi na, ta tsahwəy dza na ta məniŋwəy waŋ pi mbə nefer ghwəy.

20 Kwa taŋa kwəma ɗee ghwəy sənata wəzə wəzəy: Kwəmaa niy gəzəkə ka gəzə kwəma Hyala va niy nza mbaꞌa ghəshi tsaslati tə Zliyay, səvəri mbə sənata kwəma ndə ngəri niy səəkə kwəma vaw, ghəshi lə sənata kwəma shi niy ɓə na kwəma vaa səvəriw. 21 *Sa nzanay, kwəma tiɓa mbə kwəma ghyaghya tsasliti ka gəzə kwəma Hyala, mbaꞌa ghəshi tsasliti lə sənata kwəma shiw. *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa niy səəkəy naa dzəmbə məhərli shi, maa niy gəzə ghəshi kwəma gəzanshi Hyalaa səvəri.

2

Kwəmaa dzəkən ka ɓənipə nəw kwal Hyala dza kwa dzərvə

1 **Njasa niy tsahwəshi ka gəzə kwəma Hyala ka dzərvə va mbə mbəzli Hyala mbəradzəy. Tsəgha dza nihwəti ka ɓənipə nəw kwal Hyala dza kwa dzərvəə tsahwəshi mbə ghwəy nana kwərakwə. Ta səəkə dza ghəshi ta ɓəniŋwəy kwəma dzərvə. Saa dzaa zantəpə. Dzəghwa fiyəkə ghəshi dzaa ndəghamti Ndə ɓənipə kwəma tsaa niy mbəlantishi mbə kwəma shi jikir na. Mbə kwəma məni ghəshi va tsəgha nay, kwa kwəma jəw na, ta səəkə dza Hyalaa zamtishi. 2 Kwal mbə mbəzliy dzaa nza mbə nəw kwəma shi va haꞌwə haꞌwə naw. Tə mbərkə kwəma shi va tsəgha ki na, ka mbəzli dza ka gəzə kwəma gəmgəm naa dzəkən kwal Hyala tsa kataŋ tsa. 3 *Ka ɓənipə kwəma dzərvə vay, tərəŋw ka ghəshiy maw shi mbəzli. Ka ghəshiy dza na, ka slasla dzərvə, ka ngəɗiŋwəy ta mbəə kwəmavə shi ghwəy. Mbəradzəta slanti Hyala ngwəvəə dzəkən shi, kwa kwəma jəw na kərəp dza naa səəkəə zamtishi.

4 *Ya ka kwal Hyalaa niy məni *kwəma jikir na niy nzay, niy zlashi Hyalaw. Aa niy kəəsəvəshi, mbaꞌa shakambəshi mbə ghwə, mbaꞌa niy zlashi mbə kwəsli ɗikwəɗikwə na, paꞌ fəca dza Hyalaa səəkə ta məni ngwəvəə dzəkən mbəzli. 5 *Ya mbəzliy niy məni kwəma jikir na mbəradzə ghala vəghwə tsa kar *Nəwe kwərakwəy, niy zlashi Hyalaw. Aa niy ghwənikə yam təhay pətsa tə hiɗi, mbaꞌa ghəshi zamti mbəzliy niy məni kwəma jikir na. War Nəwe ghəci saa niy gəzəpə kwəma kataŋ na na saa niy mbəliti na, mbaꞌa mbəzli ci mbərfəŋ kwasəbə. 6 *Mbəzli mbə məlmə *Sədəm lə *Gwəmər diɓay, a Hyala niy slakən ngwəvəə dzəkən shi, bərkiɗə ndamtishi lə ghwə, lə məlmə shi gwaꞌa. Mbə kwəma va tsəgha kiy, ə camshi na kaa mbəzliy yi ma fəti və, ta mananshi ngwəvə dza na tsəgha, kə. 7 *Ghala pətsa va na, mbaꞌa Hyala niy mbəliti *Ləwtə. Sa nzana, ntsaa məni kwəma ɗi Hyala ghəci. Dalalay Ləwtə niy nza mbə sa ngəraꞌwə va nəfə tsa ci sa zhanci na, va kwəma jikir na məməni mbəzli. 8 Sa nzana, war mbə shi Ləwtə niy nzəyəy tsəgha lə wəzə tsa ci vay, mətsə ci na, mbə nata kwəma shi va jikir na məni ghəshi, ka favə, na gəzə ghəshi gəzə gəzə na lə sləmə ci vici va vici va. Dzəghwa tərəŋw nəfə tsa ci ka zhanci, sa ɗi ma na tsəgha ki.

9 *Ma mbə gəla kwəmaa məmənta va tsəgha lə mbəzli mbəradzə vay, ə citəmmə na, njasa sənay Ndə sləkəpə, kwal tsa dza naa mbəli ni ci mbəzli səvəri mbə kwəma ngəraꞌwə tsa kən shi, lə njasa sənay na pətsa dza naa fə mbəzliy məni kwəma jikir na ti, kala ndəghə vici dza naa sla ngwəvə shi ti ta sanshi ngəraꞌwə. 10 *Kwatama dzəkən mbəzli nja mbəzliy ɓəliti məni va war shi səkwa hwətəl tsa shi ti, dzəghwa mbaꞌa ghəshi zhəghəti dikə tsa Hyala, ka shi kama vəri ti.

Mbəzli ka ɓənipə nəw kwal Hyala va dza kwa dzərvə na shi gəzaŋwəy ya va kwəma shi. Ma na nashiy, shi gwərsə ghəshi və tiɓa ya jəwəw! War kwəmaa kəli ghən tsa shi ka ghəshiy məni gwaꞌa tsəgha. Dza mbaꞌa ghəshi fati ndərə tə kwəma mbəzli Hyala dikə dikə ni mə ghwəmə, ka tsəərəshi. 11 *Ya ka kwal Hyala, ghəshi shiy taŋəti ka ɓənipə nəw kwal dzərvə va tə dikə lə bərciy, pəla tsəərə mbəzli Hyala va dikə dikə ni mə ghwəmə ghəshi kwa kwəma Ndə sləkəpəw. 12 *Ka dzərvə vay, war kwəma kama ghən tiy məni ghəshi. Ka məni shiy nja shəkwadeshi yakə məndi ta həənishi gwaꞌa tsəgha. Dza ghəshi tapə dzəmbəshi mbə tsəərə shi kama kwal tsa shi li shi, shi sənashi ma ghəshi. Na kwa gwaꞌa nay, ta bakwamtishi dza Hyala, njasa ka məndi vaa bəkwə shəkwadeshi kwərakwə. 13 *Ta zhananshi ngəraꞌwə tsa shi dza Hyala, njasa sanamiy ghəshi va kaa nihwəti mbəzli kwərakwə. War shi gəmgəm ni ɗi vəgha shi ka ghəshiy məni, ka vəshi tərəŋw ta mənishi ya havəghwə. Ka ghəshiy dzay, ka nzəy lə ghwəy, ka zəmə shiy kwa pətsa kwətiŋ tsa lə ghwəy. Haꞌwə tərəŋw nava kwəma tə ghwəy tsəgha ki. Ka ghəshiy dzay ka vəshi ta ngəngəɗiŋwəy. 14 *War pala miꞌi mbə ghi ta ghwərghwər gwaꞌa tsəgha na nashi kwəma kavə ghəshi. Ka dali vəgha shi va məməni shi jikir ni tepəw! War ka pəla ngali mbəzli daw daw bərci ni kwa kwal Hyala, ta shikəshiy dzəmbə kwəma jikir na va. War gəna ka ghəshiy ɗiy dzəghwa jəba shi na nashi. Niva mbəzliy, mbəzli bazlamti Hyala na ghəshi. 15 *Na nashiy, a ghəshi səəməshi kwa kwal tsa kataŋ tsa, ka zləŋərəshiy dzəmbə gamba lə dza shi. Mbaꞌa ghəshi nəwhwə səəbə tsahwəti ntsa mbəradzə va, niy nə məndi *Balam, kə məndi slən tsa ci, zəghwə Bəwsər. Saa niy ɗi vaa məni war kwəma jikir na, ta mbə ghəciy kwəmavə gəna ti. 16 *Dza mbaꞌa Hyala naɓəti Balam *ndə gəzə kwəma Hyala tsa va, va jikir tsa mənti na va. Ghala vəghwə tsa vay, mbaꞌa kwantəmca gəzanakə kwəma nja ndə ngəri, kwəmaa səəkə maa mənta. Mbaꞌa makəti ndə gəzə kwəma Hyala tsa va nəghətaa ghəci məni kwəma dishəti dishəti na va.

17 *Ma gəla mbəzli nja shi gəzaŋwəy ya niy, yəmyəm na kwəma shi, lə pətsa mbasəshi yam ti. Yəm ghəshi lə kwəleɓi van tsaa sliy va, mbaꞌa safə pamtishi. A Hyala gwəmanti pətsa dza naa kəlishi kwa, mbə kwəsli tərkwəsl na. 18 Ka ghəshiy dzay, ka məni fəgə lə pəꞌwə kwəma kama ghən ti zlaŋzlaŋ. Ka məməni shi maw vəgha ndə, ta mbə ghəshiy zhiniy ngəɗəhwə mbəzliy niy mbəlikəvashi vaa səvərishi mbə mbəzli mbə kwəsli diɓa. 19 *Ma ka mbəzliy pəꞌwə shi va vaa ni kaa mbəzli ka ghəshi vaa ngəɗiy: «Ghwəyəy, kwəmaa dzaa sləkəŋwəy tiɓaw! Ghwəy dza naa gwəra ghən tsa ghwəy» ka ghəshiy ni. Ya ghəshi dəꞌwə ghən tsa shi, ghəshi ka gəzə kwəma va na, mevivi kwəma jikir na va dzaa zamtishi ghəshi diɓa ki. Sa nzana, ya namaɓa kwəma nza bərci ndə daw vəy, mava tsa nava kwəma na ndə.

20 *Mbaꞌa kə ndə niy sənay Yesəw *Kəristəw Ntsaa sləkəmmə, Ndə mbəlimmə, mbaꞌa mbəlikəvərivay mbə dəvə bərci shi tikə tə hiɗi dzaa zamtəpə, zhini na, mbaꞌa zhini zhəghəghəvay ləy hwəm ka zhini ghəshiy məni mazə dzəkənəy, kwa kərni kwəma mbəzli vay, gəmgəmta dza naa nza. Wəzəɓa na kwa taŋa diɓa. 21 *Wəzəɓaa niy ghati ma ghəshi sənay kwal Hyala niy nza na, kən na nzana, mbaꞌa ghəshi sənamti shi ɗi Hyala, lə ni ɗi ma na gwaꞌa na, dza mbərəkə, ghəshi zlata məni kwəma gəzanakəshi Hyala ɓa. 22 *Ma kwəma mənti ghəshi va tsəgha na kiy, war weꞌ kwəma gəzə məndi va mbə zliya lə fir na. Saa ni va: «Kiri zhiniy zəhwə vənəhwə tsa ci» kə. Zhini na, ma kə ɓa na: «Ngərdə tsa yaɓanti məndi ɗewɗew tsa zhiniy hənambəvay mbə rədiɓə ɓa» kə.

3

Ta zhəghəva dza Yesəw *Kəristəw zhəkə

1 *A madigahira, avanata kwa baka zliya na sana tsasliŋwəy ya. Ma kwəma pəlee mbə zliyahi tsasliŋwəy ya va bakə ni gwaꞌay: Ə ɗee gəzaŋwəy shi sənashi ghwəy mbəradzəshi ta mbəə fərghə məhərli ghwəy ta təkəə dzəkən shi wəzə wəzə. 2 *Ka ɗee ghwəy zamti ghən ta kwəmaa niy gəzə ka gəzə kwəma Hyala ɗewɗew ni mbəradzəw. A Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw ghəci ndə mbəlimmə ghwənikəŋwəy ka kwal ci ta ɓəniŋwəy shiy. Kwəmaa niy gəzaŋwəy na va səvəri kwa miy shi ta məni ghwəyəy, əntaa ghwəy zamti ghən ti diɓa ma. 3 *Ma kwəma gwərantee ɗi ghwəy sənata wəzə wəzəy, geꞌi lə kwa kərni vəghwə na, ta tsahwəshi dza nihwəti mbəzli, ka məməni shi gəmgəm ni ɗi vəgha shi, mbəzli vay, ta sawaŋwəy dza ghəshi. 4 *Ma dza ghəshiy niy: «Ya sa nə Yesəw ta zhəghəva dzee zhikə, kə kiy, kwəma na tsahwə ma na kia? Avanay sanay, a jijihimmə bəkwəshi, shaŋ ghəci ta zhikəy. War njasaa niy nza shiy va ghala ghava hiɗiy, tsəgha tsəghavashi na ghəshi sana nashi» dza ghəshiy ni. 5 *Gəla mbəzli tsəgha ni vay, a ghəshi sənay: «Lə kwəmaa səvəri mbə miy nzə niy mənti Hyala hiɗi lə ghwəmə, mbaꞌa ɓəkəvəri hiɗi mbə yam, mbaꞌa təhəvəri kar hiɗi lə yam» kə ghəshi, lə ɗi shi zləɓa ma ghəshi kwəma va. 6 *Lə yam ɓəkə naa dzəti hiɗi niy zamti Hyala kwa taŋa shiy niy nza tikə tə hiɗi diɓa. Sa niy səəkəshi yaməy, mbaꞌa ghəshi zləghwəhwə pətsa tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa. 7 Tsəgha na kwəma ghwəmə nata ghwəmmə na, lə hiɗi ni gwaꞌa sənzənva. A Hyala gəzəkə: «Lə ghwə dza ghəshiy ndiva» kə. Sa nashi ghwəmmə tsa sənzənvay, Hyala zlazlashi na di, ka ndəghə vici dza naa səəkə ta sla ngwəvəə dzəkən mbəzli jikir ni ɗi ma fəti və, ma nza zamtishi gwaꞌa ki.

8 *A madigahira, a kwəma tiɓa kwətiŋ kala gar za ghən ghwəy ti: Va Ndə sləkəpəy, piya bələkwə məŋ na, ghala mbə lə vici kwətiŋəw, vici kwətiŋ na, ghala mbə lə piya bələkwə bələkwə məŋəw. 9 *Ma kə nihwəti mbəzli mbə təkə kwəma shiy: «Ka məni kwəma nzə kwa sləkəpə kyaŋwkyaŋwəw, kwəma gəzəkə na, ta mən dzee kəy, ka məni naw» kə ghəshi. Mbalaa tsəgha na kiw. A na Kwa sləkəpəy, ta məni kwəma gəzəkə na va dza na. Ghwəy ndəghə na. Sa ɗi na mbəzli gwanashiy səəkə ta tsati titihwə kaa ngəta va kwəma shi jikir na, a ghənzə pəlashi mbə nəfə tsa nzə. Sa nzana kala ɗi ghənzə ndəə zay ya kwətiŋ.

10 *Ya tsəgha nzə kiy, sa ka vəghwə tsa va bərkəy na, ta zhəghəva dza Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw səəkə. Na kataŋ kataŋ na nanzəy, war vətəghə dza naa səəkə njasa ka ndə ghəli vaa səəkəə dzakə ndə ta ghəli. Fəcavay tərəŋw dza mbəzliy favə gaka, ka taŋəti dərazli van səəkə mə ghwəmə. Ka ghwəmə dza na, mbaꞌa zata. Mbaꞌa ghwə dzaa səəkəə ndəhwə shiy dzəy tə ghwəmə gwanashi. Cəkeꞌ dza hiɗi ni, lə shi ti shi gwanashiy zashi kwərakwə ɓa.

11 Njana nzana tsəgha shi va dzaa zamtəvashi kiy, ə pə ghwəy məni məhərliy dzəkən nzəy tsa ghwəy. Ɗewɗew kə nəfə tsa ghwəy kwa kwəma Hyala, ka ɗi fəti və mbə kwəma gwanata. 12 *Ə pə ghwəy ndəghə vici dza Hyalaa səəkə ti. Ɗikəvaŋwəyəm ta məni kwəma wəzə na, a vəghwə tsa va mbəə mbatsəvaa səəkə. Fəca vici va dza ghwəməə ndita, ka zata kwəɗəp. Shi mə ghwəmə gwaꞌa gwaꞌa na, mbaꞌa ghəshi ndishi kala tərə shiy ya jəw. 13 Ma kə Hyala kaa ngəmmə kiy, ghalaɓa na ta zhini dzee ngatəŋwəy nahwəti ghwəmə ꞌwarꞌwar na, lə hiɗi ꞌwarꞌwar ni, kə. Pətsa vay, ka dza mbəzliy məni *kwəma jikir naa nza tiɓaw. War mbəzliy məni kwəma ɗi Hyala na shiy dzaa nza tiɓa. Ava ghənzə na kwəma ndəghə ghwəmmə sana.

14 A madigahira, va tsəgha ɗee gəzaŋwəy ki, njana nzana mbə ndəghə vici va ghwəyəy, ə pə ghwəy jihəva ta məni kwəma wəzə na. Ta mbəə nza, sa ka na səəkəy na, nza kəsaŋwəy ɗewɗew kala kwəma rəɗa rəɗa na mbə nzəy tsa ghwəy. Nza ghwəy mbəə kwəmavə zərkə kwa jipə ghwəy li. 15 *Sənay tə ghwəy, sa nay ghwəy tsa Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw kala səəkə kyaŋwkyaŋwəy, ə ɗi na mbəzliy kwəmavə kwal, ta tsati titihwə tsa shi ta mbə ghəshiy mbəlishi. A Pəl zəməmmə tsa mbə nəw Yesəw va ɗi ghwəmmə tərəŋw tsasləghəŋwəy kwəma va tsəgha ɓa. Hyala ɓanavə na sənata kwəma, ta mbə ghəciy tsasliŋwəy kwəma va tsəgha. 16 Tsəgha ka Pəl gəzə kwəmaa dzəkən kwəma va kaa mbəzli mbə nihwəti zliyahi ci tsasliti na ɗaŋ ni gwaꞌa. Mbə nihwəti zliyahi Pəl tsasliti nay, a kwəma mbə shi caslakəta dalala ta favə ndə. Ka nihwəti mbəzliy sənata ma kwəma va kama bərci kwəma Hyala mbə nefer shiy dza na, mbaꞌa ghəshi ghavəə zhəghanti kwəma va. Ka laɗamti kwəma ɗi kwəma vaa gəzə. Tsəgha sənaɓəshi ghəshi mbə zhəzhəghə nihwəti kwemer dzar mbə Zliya Hyala dzar kwa kwal tsa gəmgəm tsa. Mbə kwəma məni ghəshi va tsəghay, ngwəvə Hyalaa mbahə ghəshiy dzəkən ghən tsa shi.

17 **Na na ghwəy kiy madigahiray, ava ghəy gəzaŋwəy kwəma va, mbaꞌa ghwəy favə gwaꞌa gwaꞌa, va tsəgha gəzaŋwəy ya. Mənim məhərli tərəŋw vantaa mbəzliy yiɗi kwəma Hyala va ghavəə ngəɗəhwəŋwəy dzəmbə kwəma shi va, mbaꞌa ghwəy taa shikəŋwəy gəm. Ka zləɓa ghwəy ghəshiy ngaɗantəŋwəy tə kwəma Hyala kəsəvə ghwəy va bekir dəvə ma. 18 *Ma pə ghwəy məntiy, mətsəhə pə ghwəy mətsəhə kəli ka dza kwa kwəma, lə nəw kwəma Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw Ntsaa mbəlimmə, a ghəci mbəə mətsəhə məniŋwəy wəzə hwər tsa ci ka mətsəhə ghwəy sənay kwa kwəma kwa kwəma.

Fal slən tsa ci mbəzli tə hiɗi gwanashi, ghala ndatsə ka dzar paꞌ kwa ndimndim. *Amin. Ava tiɓa kərayee ki, nza ghwəy nza.

* 1:2 1:2 Zhəwdə 2

* 1:3 1:3 1:16-17; Ef 1:3

* 1:4 1:4 Rm 5:2; Zhk 1:14-15

* 1:5 1:5-6 Tit 2:11-12

* 1:6 1:6 Gal 5:22-23

* 1:7 1:7 Gal 6:10

* 1:11 1:11 2Tim 4:18; Ndə mbəlipə: 2:20; 3:18; Tit 3:6

* 1:12 1:12 Zhəwdə 5

* 1:14 1:14 2Kwər 5:1; 2Tim 4:6; Zhŋ 21:18-19

* 1:16 1:16-18 Mt 17:1-8

* 1:19 1:19 Cem 119:105; Rm 1:2; 13:12; 1Pi 1:10-11

* 1:21 1:21 2Tim 3:15-16

* 2:1 2:1-22 Zhəwdə 4-13

* 2:1 2:1 Mt 7:15

* 2:3 2:3 1Tim 6:5

* 2:4 2:4 1Pi 3:19-20; Zhəwdə 6

* 2:5 2:5 3:6; 1Pi 3:20

* 2:6 2:6 Ghava 19:24-25; Lk 17:29; Zhəwdə 7

* 2:7 2:7 Ghava 19:1-16

* 2:9 2:9 Zhəwbə 4:7; 1Kwər 10:13; ShiZhŋ 3:10

* 2:10 2:10 Zhəwdə 7-8

* 2:11 2:11 Zhəwdə 9

* 2:12 2:12 Zhəwdə 10

* 2:13 2:13 Zhəwdə 12

* 2:14 2:14 Mt 5:28; 2Tim 3:6

* 2:15 2:15 Ɓəla 22:7, 17; Zhəwdə 11

* 2:16 2:16 Ɓəla 22:28-31

* 2:17 2:17 Zhəwdə 13

* 2:19 2:19 Zhŋ 8:34; Rm 6:16

* 2:20 2:20 1:11; Mt 12:45

* 2:21 2:21 Lk 12:47-48

* 2:22 2:22 Fir 26:11

* 3:1 3:1 1Pi 1:1

* 3:2 3:2 Zhəwdə 17

* 3:3 3:3 Zhəwdə 18; 2Tim 3:1

* 3:4 3:4 Zher 17:15; Ezhek 12:22; Mt 24:27, 48-51

* 3:5 3:5 Ghava 1:6-9; Ebr 11:3

* 3:6 3:6 2:5; Ghava 7:11-21; Mt 24:37-39

* 3:8 3:8 Cem 90:4

* 3:9 3:9 3:15; 1Tim 2:4

* 3:10 3:10 1Tes 5:1-2; 1Pi 4:7

* 3:12 3:12-13 Ezay 60:21; 1Kwər 6:9; ShiZhŋ 21:1, 27

* 3:15 3:15 3:9; Rm 2:4

* 3:17 3:17-18 Zhəwdə 24-25

* 3:17 3:17 Mk 13:5; 1Kwər 10:12; 1Pi 4:7

* 3:18 3:18 1:11

1 Zhaŋ

1

2

3

4

5

Kwa taŋa zliya tsasliti

Zhaŋ

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ma zliya nay, tsasliti slən tsa ci ntsaa tsasli mbəw. Ma kə nihwəti mbəzliy, Zhaŋ ntsa ta səɗa Yesəw tsasli na. Sa nzana, kwəma tsasliti na mbə gha tsasli zliya nay, aa ɗi yəməva lə Yəwən kwəma wəzə na va tsasliti Zhaŋ, kə ghəshi. Nanzə kiy, gəzəkəvəri Zhaŋ bazhə bazhə naciw. Nda kaa ka wa tsasliti na zliya nay, sənay məndiw. Ma kə nihwəti mbəzliy, kaa mbəzli ghənghən ghənghən tə hiɗi ka Azəy tsasliti na, kə ghəshi.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1:1 paꞌ tə vəh 2:1-17 Zhaŋ gəzə kaa mbəzliy nəw Yesəw, a ghəshi nzəy mbə waŋ pi, mbaꞌa ghəshi sənay, a Yesəw pəlata kwəma shi jikir na, kə ghəshi. Mbə nzəy tsa shi va kiy, ka ɗi nihwəti mbəzli.

Vəh 2:18-29 Njasa dza ka jakə Kəristəw tsahwəə dzəmbə mbəzliy nəw Yesəw.

Vəh 3 Njasa dza məndiy sənashi ndərazhi Hyala.

Vəh 4:1-6 Njasa dza məndiy mbay təra ghalaa dzəghwa na kataŋ na kwəma lə dzərvə.

Vəh 4:7-21 Ntsaa ɗi mbəzliy, Zəghwə Hyala na. Mbaꞌa kə ndəə ɗi Hyalay, ta ɗi ndərazhi Hyala dza ndə kwərakwə.

Vəh 5 Zhaŋ gəzə njasa təɗanakən mbəzliy nəw Yesəw kaa shi tə hiɗi. Zhini mbaꞌa gəzata kwəma jəwəə dzəkən kwəma gəzəhwə naa dzəkən.

1

Gəzə kwəmaa dzəkən ntsaa ɓəmmə piy

1 *Avanaŋəy tsasliŋwəy zliyaa dzəkən ntsa nza slən tsa ciy «Kwəma Hyala» saa ɓanshi piy kaa mbəzli. Kwəma vay, maɗi Hyala ta nga shiy gwaꞌa gwaꞌa na ghənzə tiɓa. Ntsa har məndi vaa Kwəma Hyalay, a ghəy favə ghəciy gəzə kwəma, ka nay ghəy lə mətsəhi ghəy, mbaꞌa ghəy nay wəzə wəzə, ka dapəhwə lə dividivi ghəy. 2 *Ghala pətsa səəkə ntsa har məndi vaa «Kwəma Hyala» ta civa kaa mbəzliy, a ghəy nay. Va tsəgha ndəgha ghəy fətiy dzəkən, ka gəzaŋwəy kwəmaa dzəkən ntsaa ɓəpə piy tsaa kə ɗi ma. Ntsa vay, vəgha Didi Hyala mə ghwəmə niy nza na, ma səəkə Hyalaa citəmmə nana. 3 Shi nashi ghəy lə mətsəhi ghəy, lə shi favə ghəy lə slimim ghəy na shi gəzaŋwəy ghəy ni kwəmaa dzəkən shi kwərakwə, ta mbə ghwəy nza kwasəbə ghəy mbə jakə tsa jakəŋəy ghəy lə Dəmmə Hyala, mbaꞌa lə Zəghwə nzə Yesəw *Kəristəw. 4 *Ta mbə vəshi ghwəmməə kərkəta, va tsəgha tsasliŋwəy ghəy kwəma na.

Hyala na waŋ pi

5 **Ma kwəma gəzaŋwəy ghəy nay, kwəma favə ghəy va Yesəw *Kəristəw Zəghwə Hyala dəꞌwə ghən tsa ci na. Ma kəy: «Waŋ pi na Hyala. Kwəma kwəsli kwəsli na dzar kwa kaɓaka nzə ya jəwəw» kə. 6 *Ghənzə tsəgha ki, mbaꞌa pə ghwəmmə ni, mbəzli jakəjakə ni nza ghəy lə Hyala, pə ghwəmmə, dza ghwəlammə ghwəmmə mbə məni kwəma dzar mbə kwəsli kiy. A ghwəmmə slavə dzərvə ghalaɓa. Kwəma Hyala kataŋ na mbə nəfə ghwəmmə ya jəw tsəghaw. 7 *Ma mbaꞌa pə ghwəmməə ka məni kwəma mbə waŋ pi, njasa nzana va mbə waŋ pi Hyala kwərakwə kiy, mbəzli jakəjakə ni nza ghwəmmə kwa jipə ghwəmmə ghalaɓa ki. Ma nza miymiy Yesəw, Zəghwə nzə yaɓantəmmə kwəma ghwəmmə jikir na gwanata, kala rəɗa tar ghwəmmə ghwəla ki.

8 Mbaꞌa pə ghwəmmə ni: «Ka məni *kwəma jikir na ghəy na ghəyəw» pə ghwəmməy, ava ghwəmmə dzəmbəmmə mbə sla dzərvə kaa ghən tsa ghwəmmə ghalaɓa ki. Gəzəkə kwəma kataŋ na ghwəmmə ti ya jəwəw. 9 *Mbaꞌa pə ghwəmmə tsati titihwə va jikir tsa ghwəmmə kwa kwəma Hyalay, a Hyala dzaa pəlay jikir tsa mənti ghwəmmə mbə nəfə tsa nzə gwaꞌa, ka zhəghətəmmə ka mbəzli ɗewɗew ni. Sa nzanay, Hyala na, a ghwəmmə sənay, ntsa slar tsa na. Kwəma nə na ta məni dzee kəy, ta mənti dza na tsəgha. 10 War mbaꞌa pə ghwəmmə ni: «Ka məni *kwəma jikir na nza ghəyəw» pə ghwəmməy, ghalaɓa na, Hyalaa na zhəghəti ghwəmmə ka kwa sla dzərvə ki. Zləɓavə kwəma nzə ghwəmmə mbə nefer ghwəmmə tsəgha kiw.

2

Yesəw *Kəristəw na ntsaa dzaa kəətimmə

1 *A ndərazhee, ma kwəma tsasliŋwəy ya na kwəma na tiy, vantaa ghwəy dzaa məni *kwəma jikir na nə ya. Mbaꞌa kə kwəma jikir na mbəlita va ndəy, sənay tə ghwəmmə, a gal tsa ghwəmmə tiɓa, ta kəətimmə kwa kwəma Didi Hyala, ghəci na Yesəw Kəristəw. Na naciy, ntsa slar tsa na. 2 *Yesəw Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci zlay na ghən tsa ci, mbaꞌa mətiy ka shi ta məndi Hyala li shi tə mbərkə ghwəmmə. Ta mbə Hyalaa pəlayəmmə jikir tsa ghwəmmə. War ta pəli tsa ghwəmmə jikir gwaꞌa tsəgha naw. Əhəŋ, ta pəlanshi jikir tsa mbəzli tə hiɗi gwanashi mətiy na.

3 Mbaꞌa pə ghwəmmə ɗiti fəti ta məni kwəma gəzəkə Hyalay, ghalaɓa na, a ghwəmmə taa sənay, mbəzliy sənata Hyala nza ghwəmmə, pə ghwəmmə. 4 *Mbaꞌa kə ndə ni: «E sənata Hyala» kə, dzəghwa kala ɗi fəti ghəci ta məni kwəma gəzəkə Hyala məni nzəy, ndə dzərvə gəməy na tsava ndə. Kwəma Hyala kataŋ na mbə nəfə tsa ci ya jəwəw. 5 *Ma ntsaa ɗi fəti ta məni kwəma gəzəkə Hyalay, a tsava ndəə ɗi Hyala kataŋ kataŋ. Ava ti dza ghwəmməə sənay jakəjakə nza ghwəmmə lə Hyala, pə ghwəmmə. 6 *Ma ntsaa ni: «Jakəjakə nza ghəy lə Yesəw» kəy, war njasa niy nza nzəy tsa Yesəw va tikə təɓə na ghəciy nzəy kwərakwə.

Nahwəti kwəma ꞌwarꞌwar na

7 **A madigahira, ma kwəma tsasləghəŋwəy ya nay, mənta na nja nahwəti kwəma gəzaŋwəyee ꞌwarꞌwar na ta məni, kala səəkə ghwəy favəw. Kwəma səəkə ghwəy favə na. Kwəma mbəradzəta na va niy nza tiɓa, mbaꞌa tsəhəta va ghwəy ghala kwataŋata na. 8 *Ya tsəgha nzə kiy, kwəma ꞌwarꞌwar naa tsasliŋwəy ya tə kwəma va. Tə nzəy tsa *Kəristəw tə hiɗi, lə tsa ghwəy nzəy sənay məndi kwəma kataŋ naa kwəma va, kə məndi. Sa nzana, mbə ɓarvata kwəma mbə kwəsli, ma waŋ pi tsa kataŋ tsa na, mbə mbərə ghəci nana.

9 *Mbaꞌa kə ndə ni: «Ntsa mbə waŋ pi nzee» kə, dzəghwa kala ɗi kwəma ngwarməhiy nəw ghəshi Yesəw li shi ghəciy, ghwəlay na tsava ndə mbə kwəsli. 10 *Ma ntsaa ɗi ngwarməhiyəy, ghəci na ntsa mbə waŋ pi. Tsava ndə kiy, kwəma tiɓa dzaa tərambəə dzəmbə *kwəma jikir naw. 11 *Ma na ntsaa ɗi ma kwəma ngwarməhiy mbə nəw Yesəw vay, mbə kwəsliy na tsava ndə ki. Mbə kwəsli dza naa dza dza ci, kala sənay ma kwa pətsa dza na, sa nzana mbaꞌa kwəsli ghwəlfay.

12 *Ma kwəma tsasliŋwəy ya na kwəma na tiy ndərazhi yay, sa nzana, gwaꞌa gwaꞌa Hyala pəlayŋwəy jikir tsa mənti ghwəy mbə nəfə tsa nzə, tə sləni mənti Kəristəw. 13 *Ma kwəma tsasliŋwəy ya na kwəma na tiy dəshi ndərazhiy, sa nzana, mbaꞌa ghwəy sənay ntsaa nza tiɓa ghala kwataŋata. Ma kwəma tsasliŋwəy ya na kwəma na tiy gwəlay, sa nzana, mbaꞌa ghwəy təɗanakən kaa *ndə jaka tsa Hyala va jikir tsa.

14 Ma kwəma tsasliŋwəy ya kwəma na ti ɓay ndərazhiy, sa nzana, mbaꞌa ghwəy sənay Didi Hyala. Ma kwəma tsasliŋwəy ya na kwəma na tiy dəshi ndərazhiy, sa nzana mbaꞌa ghwəy sənay ntsaa nza tiɓa kwataŋata. Ma kwəma tsasliŋwəy ya na kwəma na ti diɓay gwəlay, sa nzana, lə bərci va ghwəy mbaꞌa ghwəy kəsəvə kwəma Hyala mbə nefer ghwəy. Dzəghwa, mbaꞌa ghwəy təɗanakən kaa ndə jaka tsa Hyala va jikir tsa.

15 *Ka səkwa nzəghə ghwəy ta nzəy tsa tikə tə hiɗi ni, ya ta shiy jəw mbə shi tikə tə hiɗi ma. Mbaꞌa kə nzəghə ndəə səkwa ta nzəy tsa tə hiɗiy, ka ɗi Didi Hyala na mbə nəfə tsa ciw. 16 *Ma na shi tikə tə hiɗi gwanashi, shiy nja shi gəmgəm ni maw vəgha ndə ngəri, lə məni mətsə ta shi tə hiɗi, lə kəli ghən kiy, va Didi Hyala səəkə niva shiyəw. Tikə tə hiɗi səəkə ghəshi. 17 *Kar hiɗi lə shi məni mbəzli va mətsə ti shi gwaꞌay, ta kəɗishi dza ghəshi. Ma na ntsaa məni kwəma njasa ɗi Hyala kiy, tə ghwəməy dza naa nza paꞌ kwa ndimndim.

Ndəghwəm ghən tsa ghwəy va ka jaka Yesəw *Kəristəw?

18 *A ndərazhee, ndal tərmbə vəghwə ta kərə hiɗiw. A ghwəy niy favə, ma kə məndi niy niy: «Ghala pətsa dza hiɗiy nza ndəkwə ta kərəy, ta səəkə dza ndə jaka tsa Kəristəw» kə məndi niy ni. Avanay sənzənva kiy, kwal mbə ka jakahi Kəristəw tiɓa, sa səəkəshi ghəshiw. Ava va tsəgha sənay ghwəmmə kiy, a vici va səəkəta nana ki, pə ghwəmmə. 19 *Ka jaka Yesəw vay, mbə ghwəmmə səvəri ghəshi. Sa kama ghəshiy mbəzli mbə ghwəmmə karkar niy, va tsəgha ɓarvashi ghəshi mbə ghwəmmə. Mbaꞌa kə ghəshi niy nza ka mbəzli mbə ghwəmmə karkar ni nzay, ka dza ghəshiy səvərishi mbə ghwəmmə nzaw. Ma sa zlammə ghəshi vay, ta mbəə citi nza tsa kama ghəshiy mbəzli mbə ghwəmmə na.

20 *Ma ghwəy ta na na ghwəyəy, a Yesəw Kəristəw fambəŋwəy Safə tsa ci mbə nefer ghwəy, mbaꞌa ghwəy sənata kwəma kataŋ na gwanaŋwəy. 21 Sa sənata ma ghwəy kwəma kataŋ na tsasliŋwəy ya kwəma tsasliŋwəy ya na kiw. Sa nzana, mbaꞌa ghwəy sənata na kataŋ na va kwəma, zhini mbaꞌa ghwəy sənay, dzərvə mbə na kataŋ na kwəmaw, pə ghwəy. Va tsəgha tsasliŋwəy ya. 22 *A ndə dzərvə kia? Ya wa ntsaa ni Kəristəw Ntsa tivə Hyala na Yesəwəw, kəy, ghəci na ndə dzərvə, ghəci na ndə jaka tsa Kəristəw ki. Ntsaa zləɓavə ma kar Dəmmə Hyala va, ghəshi lə Zəghwə nzə. 23 *Sa nzana, ya wa ntsaa zləɓati ma Yesəw ka Zəghwə Hyalay, zləɓavə Dəy Yesəw tsa va na kwərakwəw. Ma ntsaa zləɓavə: «Zəghwə Hyala na Yesəw!» kəy, aa sənay Didi kwərakwə. 24 *Ghənzə tsəgha kiy, kwəma favə ghwəy va ghala kwataŋatay, məntim məhərliy dzəkən wəzə, mbaꞌa ghwəy kəsəvə mbə nefer ghwəy. War mbaꞌa pə ghwəy kəsəvə kwəma gha ghwəy vaa favə wəzə mbə nefer ghwəyəy, ghalaɓa na, mbəzli jakəjakə ni nza ghwəy lə Yesəw, mbaꞌa lə Dəy kwərakwə ɓa. 25 *Ma kə Kəristəw kaa kwəma gəzəkəmmə nay: «Ta ndaŋwəy piy tsaa kəɗi ma dzee» kə.

26 Kwəma tsaslitəŋwəy ya nay, dzəkən mbəzliy ngəɗiŋwəy va, ta zamtəŋwəy tsaslitee. 27 *Na na ghwəy tala kiy, a Yesəw ndaŋwəy *Safə tsa Hyalaa dzəmbə nefer ghwəy. Njana nzana, mbaꞌa Safə tsa Hyala mbə nefer ghwəy tsəgha kiy, kwal tsa ghwəy tiɓa lə pəla tsahwəti ndə ɓəniŋwəy kwəma ghwəlaw. Sa nzanay, mbə ɓəniŋwəy kwəma ɗi Hyala gwanata na Safə tsa nzə va. Ni ghwəy shi ɓəniŋwəy na vay, shi kataŋ ni na ghəshi, dzərvə dzar mbə shi ya jəwəw. Va tsəgha kiy, nzəyŋwəyəm jakəjakə lə Kəristəw, njasa ɓanavəŋwəy Safə tsa Hyala va.

28 *A ndərazhee, garəŋwəyəm tə jakə tsa jakəŋwəy ghwəy va lə Kəristəw mbə nefer ghwəy, vantaa ghwəmmə taa hazləni ta nza, fəca ka na səəkə. Kala dzaa haꞌwəə mənimmə kwa kwəma ci, fəca dza naa səəkə. 29 *Na na ghwəy kiy, a ghwəy sənay ntsa slar tsa na Kəristəw pə ghwəy. Va tsəgha na kiy, sənay tə ghwəy, ya wa ntsaa məni kwəma slar nay, Zəghwə Hyala na kwərakwə, pə ghwəy.

3

Ndərazhi Hyala nza ghwəmmə

1 *Nighətim njasa cikəvəri Dəmmə Hyala mə ghwəmə ɗi tsa ɗitəmmə na dikə tsa ci di, paꞌ ka harəmmə ghəciy ndərazhi ci. Ta na navay, ndərazhi ci nza ghwəmmə kataŋ. Va tsəgha mbə ma mbəzliy nəw ma Yesəw sənammə, ka ndərazhi Hyala, sa nzanay, sənata Hyala ghəshi kwərakwəw. 2 *A madigahira, nana diy, ndərazhi Hyala mənimmə ghwəmmə. A na kwəmaa taa nza kwa kwəma, nda njaa dza ghwəmmə nzay, sənata nava ghwəmmə diw. Na sənata ghwəmmə gwaꞌa tsəghay, sa ka Yesəw *Kəristəw tsahwəyəy, ta nza dza ghwəmmə njasa dza na vaa nza ghalaɓa. Sa nzanay, ta nay dza ghwəmmə njasa dza pa ciy nza wəzə wəzə. 3 Ya wa ntsaa fəy ghən tsa ci gəzliŋə ta nza njasa nza Kəristəw kwərakwə kiy, mbaꞌa mənti ghən tsa ci ɗewɗew, njasa nza Yesəw Kəristəw va ɗewɗew kwərakwə ki.

4 Ya wa ntsaa məni *kwəma jikir na gwaꞌay, fətiy ɗi ma tsava ndə ta *kwəma pəhəti Hyala. Sa nzanay, məni kwəma jikir na na, ɗi ma fəti va kwəma pəhəti Hyala na. 5 *A ghwəy sənay kiy, ta yaɓanti kwəma ghwəmmə jikir na səəkəy Yesəw Kəristəw tikə gwaꞌa tsəgha, ma ghəci na naciy, kwəma jikir na və ya jəwəw. 6 *Ghənzə tsəgha kiy, ntsaa jakəy kwagwaꞌa lə Yesəw Kəristəw mbə nəfə tsa ciy, aa zlata məni kwəma jikir na. Ma na ntsaa nəw lə məni kwəma jikir nay, səəkə tsava ndə nay Yesəwəw, sənay Yesəw na diɓaw.

7 A ndərazhee, ka zləɓa ghwəy məndiy ngəɗiŋwəy ma, ya wa ntsaa mənti kwəma slar nay, ntsa slar tsa na tsava ndə, njasa nza Yesəw Kəristəw vaa ntsa slar tsa kwərakwə. 8 *Ma na ntsaa nzəyəy war mbə məni kwəma jikir nay, tsa *ndə jaka tsa Hyala na tsava ndə. Sa nzanay, ndə məni kwəma jikirkir na na ndə jaka tsa Hyala naci ghala kwataŋata. Va tsəgha səəkəy Yesəw Zəghwə Hyala tikə tə hiɗi ta mbəə zamti sləni ndə jaka.

9 Ma na ntsaa məniy ka Zəghwə Hyala naci kiy, ka nəw na lə məni kwəma jikir na ghwəlaw. Sa nzanay, lə piy tsaa səəkə va Hyala na mbə nəfə tsa ci. Ka mbay naa nəw lə məni kwəma jikir na ghwəlaw. Sa nzanay, Dəy na Hyala. 10 *Avanay, njasa təhəvərivashi ndərazhi Hyala lə ni ndə jakə tsa Hyala: War mbaꞌa kə ndə kala ɗi məni na wəzə na kwəma, kala ɗi mətsə tsahwəti zəmbəghəy tsa mbə nəw Yesəw ghəciy, tsava ndə na, məniy ka Zəghwə Hyalaw.

«Ɗim ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy!» kə Hyala

11 *Avanta kwəma gha ghwəy favə ghala kwataŋata: «Ɗim ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy» kə Yesəw. 12 *Nəghətaa ghwəmmə məni shiy nja *Kayən ma. Ghəci na naciy, zəghwə ndə jaka tsa Hyala, jikir kwəma tsa niy nza na. Dza na mbaꞌa pəəsliti zəmbəghəy. Ma kwəma pəəsliti na zəmbəghəy tsa va tiy, sa nzana kwəma wəzə na zəmbəghəy məni, ma ghəci ghəci Kayən naci ki na, *kwəma jikir na ghəciy məni.

13 *A ngwarməhira mbə nəw Yesəw, ya əy ɗi ma mbəzliy nəw ma Yesəw mətsə ghwəyəy, əntaa məniŋwəy nja maɗaŋa ma. 14 *Ghwəmmə na na ghwəmməy, a ghwəmmə sənay, mbəzli bəkwə bəkwə ni niy nza ghwəmmə. Dzəghwa nana na, mbaꞌa ghwəmmə satim mbə məti, mbə piy ghwəmmə ki. Tə wa sənay ghwəmmə mbəzli mbə piy nza ghwəmmə pə ghwəmməy, tə sa nzana mbə ɗi kwəma ngwarməhimmə ghwəmmə. Ma ntsaa ɗi ma kwəma zəmbəghəy vay, ntsa məti məti tsa na tsava ndə ghwəlay. 15 *Ma ntsaa ɗi ma kwəma zəmbəghəy tsa mbə nəw Yesəw kiy, ndə bəkwə mbəzli na tsava ndə. A ghwəy sənay, war mbaꞌa kə ndəə, ndə bəkwə mbəzliy, kwəmavə piy tsaa kəɗi ma tsava ndəw. 16 *A Yesəw *Kəristəw ɗitəmmə, dzəghwa na mbaꞌa səəkəy mətiy tə ghwəmmə. Ava tə kwəma ci va dza ghwəmməə sənay, njasa ka ghwəmmə ɗi kwəma ngwarməhimmə mbə nəw Yesəw kwərakwə, ta mbə ghwəmməə zləɓavə, ya məti ta kwəma shi. 17 *Sənzənvay, mbaꞌa kə ntsa nza shiy və tərəŋw nay tsahwəti zəmbəghəy tsa mbə nəw Yesəw kala shiy və, dzəghwa kala zhanci hwər tsa ci ti ya jəw, gar katay ghəciy, njaa njaa ka ntsa tsəgha tsa va mbəə ni na: «Mbə ɗi Hyala nzee lə nəfə tsee kwətiŋ» kə kia? Tiɓaw. 18 *A ndərazhee, əntaa ghwəmmə dzaa gəzə a ghwəmməə ɗi nihwəti mbəzli, pə ghwəmmə kwataka lə miy gwaꞌa tsəgha ma. Əhəŋ, ə pə ghwəmməə ɗi mbəzli mbə nəfə tsa ghwəmmə kataŋ kataŋ. Ka ci ɗi tsa vaa səvəri lə məni kwəma wəzə na kaa mbəzli.

Njasa dza ghwəmməə mbay garə kwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa

19 Mbaꞌa pə ghwəmməə ɗi nihwəti mbəzli tsəgha kiy, ti dza ghwəmməə sənay, mbəzliy nəw kwəma kataŋ na nza ghəy, pə ghwəmmə. Diɓay, ghənzə na kwəmaa dzaa ɓəmmə bərci, ta garə kwa kwəma Hyala, kala hazləni tiɓa. 20 Sa nzana, ya ə ɓəmmə nəfə tsa ghwəmmə fəti ta kwəma jikir tsa mənti ghwəmməy, ka dza her ghwəmmə kwa kwəma Hyalaw. A ghwəmmə sənay, a Hyala taŋəti nefer ghwəmmə tə sənata kwəma. Kwəma tiɓa kala sənata gwaꞌa gwaꞌaw. 21 *Ava tsəgha na nava ki, madigahira, kala ɓəmmə fəti kə nəfə tsa ghwəmmə ta kwəma jikir tsa mənti ghwəmməy. A bərci va ghwəmmə ta garə kwa kwəma Hyala, kala hazləni tiɓa ki. 22 *Ya nimaɓa shiy ɗəw ghwəmmə va Hyalay, ta ndammə shi va dza na kwərakwə ki. Sa nzana mbə ɗi fəti ghwəmmə ta kwəma gəzəkəmmə na məni nzə, ka məni kwəmaa təɓanta ɓa. 23 *Avanata kwəma gəzəkəmmə na, ta məni: Ə pə ghwəmmə ɓanavə nefer ghwəmmə kaa Yesəw *Kəristəw Zəghwə nzə. Ka ɗi ghən tsa ghwəmmə kwa jipə ghwəmmə njasa gəzəkəmmə Yesəw Kəristəw va. 24 *Ntsaa ɗi fəti ta kwəma gəzəkə Hyala məniy, a jakəy lə Hyala, mbaꞌa Hyala jakəta li kwərakwə. Lə Safə tsa nzə va ɗewɗew tsa ndammə Hyala, sənay ghwəmmə jakəjakə nza ghwəmmə li, pə ghwəmmə.

4

Njasa dza ghwəmməə sənay təhəvəri *Safə tsa Hyala lə tsa *ndə jaka tsa Yesəw *Kəristəw

1 *A madigahira, mbaꞌa kə ndə səəkəy dzəmbə ghwəy, lə Safə tsa Hyala nzee, kəy, əntaa ghwəy zləɓa kwəma ci war tsəgha ma. Ə pə ghwəy dzaa naghamti wəzə, ta mbə ghwəy sənay nda Safə tsa Hyala na sa və kataŋ kataŋ, ka ghwəy gha zləɓa. Va wa gəzaŋwəy ya tsəghay, sa nzana, ɗaŋshi ka gəzə kwəma Hyala ka dzərvə tsahwəshi dzəti hiɗi nana. 2 *Avanay njasa dza ghwəy sənay, a Safə tsa Hyala va ndə pə ghwəy: Ya tsamaɓa ndə na ntsaa dzaa ni: «A Yesəw Kəristəw mənti ghən tsa ci ka ndə, mbaꞌa səəkəy tikə tə hiɗi» kəy. Ava ghəci na ntsa nza Safə tsa Hyala mbə nəfə tsa ci. 3 *Ma ntsaa ni: «Zhəghəy Yesəw ka ndə ngəri, mbaꞌa səəkəy tikə tə hiɗiw» kəy, tsava ndə na, Safə tsa Hyala mbə nəfə tsa ciw. Safə tsaa səəkə va ndə jaka tsa Kəristəw na sa mbə nəfə tsa ci. A ghwəy niy favə: «Ta səəkə dza na» kə məndi niy ni. Aa səəkəy dzəti hiɗi nana ki.

4 *Na na ghwəy tala kiy ndərazhiyay, mbəzli Hyala nza ghwəy, a ghwəy ꞌwəshamti ka gəzə kwəma Hyala ka dzərvə. Sa nzanay, bərciɓa mbə Safə tsa Hyala va mbə ghwəy na kən safə tsa mbə mbəzliy nəw ma Yesəw. 5 *Ka gəzə kwəma Hyala ka dzərvə vay, mbəzliy nəw kwəma tikə tə hiɗi na ghəshi, sa nzana kwəma shi tikə tə hiɗi ni na shi kwəma gəzə ghəshi kiy, va tsəgha fə mbəzliy nəw ma Yesəw ghən ta fa kwəma gəzə ghəshi va. 6 *Ghwəmmə na na ghwəmmə kiy, ndərazhi Hyalaa gə ghwəmmə. Va tsəgha kiy, ntsaa sənata Hyala na, ta fa kwəma gəzə ghwəmmə dza na. Ma na mbəzliy kamaa shi Hyalay, ka fa kwəma gəzə ghwəmmə ghəshi ya jəwəw. Ava tsəgha dza ghwəmməə mbay tihəvəri mbəzliy gəzə kwəma lə Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa, lə mbəzliy gəzə kwəma lə safə tsa ndə dzərvə.

Tə ɗi tsa ɗitəpə Hyala sənay ghwəmmə ɗi ghən tsa ghwəmmə

7 A madigahira, ɗi pə ghwəmməə ɗi ghən tsa ghwəmmə kwa jipə ghwəmmə. Sa nzanay, va Hyala səəkə ɗi. Ya wa ntsaa ɗi Hyala, ka ɗi nihwəti mbəzliy, Zəghwə Hyala na tsava ndə, aa sənata Hyala. 8 *Ma ntsaa ɗi ma Hyala, kala ɗi nihwəti mbəzliy, sənata Hyala tsava ndə na ciw. Sa nzanay, ɗi na Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə. 9 *A Hyala ghwənikə Zəghwə nzəə dzəti hiɗi, zəkwəti ghəci və, ta mbə ghəciy ndammə piy tsaa kəɗi ma. Kwəma mənti na va tsəghay, aa cikəvəri ɗi tsa ɗitəmmə na wəzə wəzə. 10 *Avanay ɗi njasa njana: Sa nzana mbaꞌa ghwəmmə ɗiti Hyala pərɓa ghwəmmə naw. Əhəŋ, sa nzana ghənzə saa ꞌwaa ɗitəmmə pərɓa ghənzə. Dza na mbaꞌa ghwənikə Zəghwə nzə tə ghwəmmə, ta mbə ghwəmməə kwəmavə pəli kwəma ghwəmmə jikir na tə mbərkə məti ci.

11 *A madigahira, njana nzana tsəgha Hyala ɗitəmmə kiy, ə pə ghwəmməə ɗi ghən tsa ghwəmmə kwa jipə ghwəmmə kwərakwə ki. 12 *A ghwəmmə sənay, ndə tiɓa mbaꞌa səəkəə nata Hyala njasa nzanaw. Ya tsəgha nzə, mbaꞌa pə ghwəmməə ɗi ghən tsa ghwəmmə kwa jipə ghwəmməy, jakəjakə na Hyala lə ghwəmmə. Ghalaɓa kiy, ɗi tsa nzə va na aa kwəmavə bərci mbə nefer ghwəmmə.

13 *Sa ndammə Hyala va Safə tsa nzə ɗewɗew tsay, ti sənay ghwəmmə jakəjakə nza ghwəmmə li, jakəjakə ghənzə lə ghwəmmə kwərakwə, pə ghwəmmə. 14 *Ghəy dəꞌwə ghən tsa ghəyəy, a ghəy nay lə mətsə ghəy, dəmmə Hyala ghwənikə na Zəghwə nzə ta səəkə ta mbəli mbəzli tə hiɗi. Va tsəgha gəzə ghəy kaa mbəzli kataŋ na kwəma va, pə ghəy. 15 *Ya tsamaɓa ndə zləɓati na: «Zəghwə Hyala na Yesəw» kəy, jakəjakə na Hyala lə tsava ndə, ghəci kwərakwə na, jakəjakə ghəci lə Hyala. 16 *Na na ghwəmməy, a ghwəmmə sənay, a Hyalaa ɗimmə, pə ghwəmmə, mbaꞌa ghwəmmə zləɓavə ɗi tsa nzə va.

Ɗi na Hyala. Ma ntsaa ɗi nihwəti mbəzli, ka ɗi Hyalay, tsava ndə na jakəjakə na lə Hyala, jakəjakə Hyala li kwərakwə. 17 *Mbaꞌa kə ɗi tsa citəmmə Hyala va mbə ghəra sləni njasa ɗi na mbə nefer ghwəmməy, njasaa niy nza nzəy tsa Yesəw *Kəristəw va tikə tə hiɗi niy nzay, tsəgha dza tsa ghwəmmə nzəy nza ghalaɓa kwərakwə. Ka dza hazləniy ghərammə kwa kwəma ci fəca dza naa ɓasə ngwəvəə dzəkən mbəzli kiw. 18 Ma ntsaa ɗi Hyalay, ka nza hazləni mbə nəfə tsa ci ya jəwəw. Sa nzanay, gwaꞌa gwaꞌa ka ɗi tsa Hyala va kataŋ tsaa ɓəkəvəri hazləni mbə nəfə ci. Mbaꞌa kə ndəə hazləniy, kwəmavə ghəra sləni ɗi tsa Hyala va mbə nəfə tsava ndə njasa ɗi naw. Ta kəsə dza ngwəvə. Sa nzanay, tə kwəma hazləni səəkə ngwəvəə dzəkən ndə.

19 Ma na na ghwəmməy, a ghwəmməə ɗi nihwəti mbəzli, ka ɗi Hyala. Sa nzanay, pərɓa Hyala ꞌwa naa ɗitəmmə. 20 *Mbaꞌa kə ndə ni: «Mbə ɗi Hyala nzee!» kə, dzəghwa kala ɗi ma mətsə mbəzli ghəciy, dzərvəə slasla tsava ndə, ka ɗi Hyalaw. Kwa vəghwə tsa nzana kala ɗi mbəzli ghəci, ghəshi shi nashi na kwa mətsə ciy, njaa ka na mbəə ɗiti Hyala nanzə, ghənzə sa səəkə ma naa nataa? 21 *Ma kə Yesəw dəꞌwə ghən tsa ci kaa kwəma gəzəkəmmə na ta məniy: «Ma ntsaa ni mbə ɗi Hyala nzee kəy, ɗi kəə ɗi ngwarməhiy mbə nəw Yesəw kwərakwə!» kə.

5

Njasa dza mbəzliy nəw Yesəw ꞌwəshamti kwəma tə hiɗi

1 *Ya tsamaɓa ndə zləɓati na mbə nəfə tsa ci: «Yesəw na *Kəristəw tsa tivə Hyala va ta mbəlipə» kəy, Zəghwə Hyala na. Ghənzə tsəgha mbaꞌa kə ndəə ɗi kwəma Dəyəy, ta ɗi kwəma nihwəti ndərazhi yakə Didi tsa va dza na kwərakwə. 2 Vanay njasa dza ghwəmməə sənay mbə ɗi ndərazhi Hyala nza ghwəmmə, pə ghwəmmə: War mbaꞌa pə ghwəmmə mbə ɗi Hyala, ka ɗi fəti ta kwəma gəzəkə nay, mbə ɗishi nza ghwəmmə. 3 *Ma kwəma ɗi tsa nə ghwəmmə va, a ghwəmməə ɗi Hyala, pə ghwəmməy, ghənzə na ɗi fəti ta kwəma gəzəkə na məni nzə. Talay, ꞌyahəꞌyahə na ɗi fəti ta kwəma gəzəkə Hyala va məni nzə va ghwəmməw. 4 *Sa nzana, ya wa ntsaa məniy ka Zəghwə Hyalay, ta mbay dza naa ꞌwəshamti bərci shi tə hiɗi ni. Sa nzana mbaꞌa ghwəmmə ɓanavə nefer ghwəmmə kaa Yesəw, va tsəgha dza ghwəmməə mbay ꞌwəshamti bərci shi tə hiɗi. 5 *Wa tsahwəti ntsaa dzaa mbay ꞌwəshamti bərci shi tə hiɗi ni kia? Ghəci tiɓa kala war ntsaa zləɓati mbə nəfə ci: «Yesəw na Zəghwə Hyala» kəw.

Gəzə kwəmaa dzəkən kwəma Yesəw *Kəristəw

6 *A Yesəw Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci səəkəy dzəti hiɗi, mbaꞌa dzarəy kwa yam *batem, mbaꞌa miymiy ci shəkəshi ghala pəəsli məndi va. Kwataka dzar kwa yam batem dzarəy na gwaꞌa tsəghaw, a shəkamti miymiy ci diɓa. Dzəghwa *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa dəꞌwə ghən tsa ci, mbaꞌa gəzəkəŋəy kwəma va: «Kataŋ na tsəgha» kə. Ma Safə tsa Hyala naciy, ka sla dzərvə naw. 7 *Mahkan na shiy cimmə, Zəghwə Hyala na Yesəw kataŋ, kə ghəshi. Ma shi vay: 8 Ana Safə tsa Hyala, lə yam, mbaꞌa miymiy. Ma ghəshi mahkanavashiy, kwəma kwətiŋ na na sa shi. 9 Mbaꞌa kə ndə ngəri ndəghakən fətiy dzəkən kwəma nata nay, kar ghwəmməə zləɓa tsəgha na, pə ghwəmmə. Fəti ndəghati Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə kiy, aa taŋəti fəti ndəgha ndə ngəri. Ghənzə ghənzə Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə ndəghakən na fəti vaa dzəkən Zəghwə nzə va tsəgha ki. 10 *Va tsəgha na, ya wa ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Zəghwə Hyalay, war ta zləɓavə fəti ndəghati Hyala va dza na mbə nəfə tsa ci: «Kataŋ na tsəgha» kə. Ma ntsaa ɓanavə ma nəfə tsa ci kaa Hyalay, kwa dzərvə dza naa fəy Hyala. Sa nzana, kala zləɓa fəti ndəghakən naa dzəkən Zəghwə nzə ghəci.

11 *Avanta fəti ndəghakən Hyalaa dzəkən kwəma va, a kəy: «Aa ndammə piy tsaa kəɗi ma, səəkə dzar kwa Zəghwə nzə» kə. 12 *Ya wa ntsaa jakəy lə Zəghwə Hyalay, aa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma. Ma ntsaa jakəy ma liy, kwəmavə piy tsa vaw.

13 *Ma kwəma tsasliŋwəy ya kwəma va ti, ghwəy mbəzliy ɓanavə nefer ghwəy kaa Zəghwə Hyalay, ta mbə ghwəy sənay kataŋ, a ghwəy kwəmavə piy tsaa kəɗi ma, pə ghwəy.

Kwəmaa dzəkən piy tsaa kəɗi ma

14 *Mbaꞌa pə ghwəmməə dzəghwa kwəma Hyalay, ka dza her ghwəmməw. Sa nzanay, a ghwəmmə sənay, mbə fa kwəma cəꞌwə ghwəmmə və na, kama kwəma va geꞌi njasa ɗiti na. 15 Njana nzana mbaꞌa ghwəmmə sənay, mbə fa kwəma cəꞌwə ghwəmmə və na, pə ghwəmməy, a ghwəmmə sənay kwərakwə kiy, ta ndammə dza na, ya nimaɓa shi cəꞌwə ghwəmmə va və, pə ghwəmmə.

16 *Mbaꞌa kə ndə nay tsahwəti zəmbəghəy tsa mbə nəw Yesəw mbə məni *kwəma jikir naa dzaa kama gar məti ghəci vəy, ə kəə cəꞌwə Hyala ti. A Hyala dzaa ɓanavə piy tsaa kəɗi ma kaa zəmbəghəy tsa va. Ma kwəma cəꞌwə gəzee vay, war ta mbəzliy mənti jikir tsaa kama gar məti ghəshi və, dza naa nza wəzə. Sa nzanay a kwəma jikir na tiɓa kwətiŋ gar məti ndə və. Gəla nava kwəma jikir naa na dza ghwəy cəꞌwə tiw. 17 A ghwəmmə sənay, kwəma rəɗa rəɗa na məni məndi gwaꞌay, kwəma jikir na na. Nanzə kiy, kar nihwəti kwemer jikir niy nza tiɓa na, kala gar məti ndə və shi.

18 *A ghwəmmə sənay, ya wa ntsaa məniy ka Zəghwə Hyalay, ka nzəyəy na war mbə məni kwəma jikir naw. Sa nzanay, war mbə ndəghwə ka Yesəw Zəghwə Hyalaa nza, ka mbay *ndə jakaa kwəmavə kwal tsaa kwəfaghayəw.

19 *A ghwəmmə sənay, na na ghwəmməy, mbəzli Hyala nza ghwəmmə. Ma niy tərmbə mbəzli tə hiɗi gwanashi na, ni ndə jaka tsa Hyala niva.

20 *A ghwəmmə sənay, a Yesəw *Kəristəw Zəghwə Hyala səəkəy tikə tə hiɗi, dza na mbaꞌa ndammə məhərli ta mbə ghwəmməə sənata Hyala kataŋ na. Dzəghwa mbaꞌa ghwəmmə kwəmavə jakəva lə Hyala kataŋ na, tə mbərkə jakəva tsa ghwəmmə lə Zəghwə nzə Yesəw Kəristəw ki. Zəghwə nzə vay, Hyala kataŋ na na dəꞌwə ghən tsa ci, zhini ghəci saa ɓə piy tsaa kəɗi ma kaa mbəzli diɓa. Tsəgha.

21 *Zhini ɓa kiy ndərazhiyay, mənim məhərli, vantaa ghwəy dzaŋwəy dzəmbə ta mbəri. Ava tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki.

* 1:1 1:1 2:13-14; Zhŋ 1:1-2, 14; Piy: 1Zhŋ 4:14; Zhŋ 6:35; 8:12; 11:25

* 1:2 1:2 ndəgha fəti: Zhŋ 15:27

* 1:4 1:4 Zhŋ 15:11

* 1:5 1:5-7 Zhŋ 8:12

* 1:5 1:5 1Tim 6:16

* 1:6 1:6 2:4

* 1:7 1:7 3:5; Ezay 2:5; Ebr 9:12; ShiZhŋ 1:5

* 1:9 1:9 Cem 32:3-5

* 2:1 2:1 Rm 8:34; Ebr 7:25

* 2:2 2:2 4:10; Zhŋ 1:29

* 2:4 2:4 1:6; 4:6; Zhŋ 3:21; 8:44; 16:13

* 2:5 2:5 2:17; 5:3; Zhŋ 14:15; 2Zhŋ 6

* 2:6 2:6 Zhŋ 13:15; 15:5

* 2:7 2:7-8 4:11; Zhŋ 13:34

* 2:7 2:7 2:24; 3:11

* 2:8 2:8 Zhŋ 1:9-10; 8:12; Rm 13:12

* 2:9 2:9 3:10, 15; 4:20

* 2:10 2:10 Cem 119:165; Rm 14:13

* 2:11 2:11 Zhŋ 12:35-36

* 2:12 2:12 SləniKY 4:12

* 2:13 2:13-14 1:1-2

* 2:15 2:15 Zhk 4:4

* 2:16 2:16 Fir 27:20; Rm 13:14; Ef 2:3; Zhk 4:16

* 2:17 2:17 Mt 7:21; 1Kwər 7:31

* 2:18 2:18 4:3; Mt 7:15; 2Zhŋ 7

* 2:19 2:19 SləniKY 20:30

* 2:20 2:20 2:27

* 2:22 2:22 4:3; 2Zhŋ 7

* 2:23 2:23 4:15; 5:1; Zhŋ 5:23; 15:23; 2Zhŋ 9

* 2:24 2:24 2:7

* 2:25 2:25 Zhŋ 5:24

* 2:27 2:27 Zher 31:34; Zhŋ 14:16; 16:13

* 2:28 2:28 3:21; 4:17; Zhŋ 5:22; 15:5

* 2:29 2:29 3:10

* 3:1 3:1 3:10; 4:6; Zhŋ 1:12; 3:16

* 3:2 3:2 2Kwər 3:18; Flp 3:21

* 3:5 3:5 1:7; 2:2; 4:10; Ezay 53:9; Zhŋ 1:29; 8:46; 2Kwər 5:21; Ebr 4:15; 9:14; 1Pi 1:19; 2:22, 24; 3:18

* 3:6 3:6 3:9; 5:18; Zhŋ 15:5; Rm 6:2, 14

* 3:8 3:8 Mt 12:26-29; Zhŋ 8:44

* 3:10 3:10 2:9, 29

* 3:11 3:11 2:7-8; 4:11; Zhŋ 13:34

* 3:12 3:12 Ghava 4:8

* 3:13 3:13 Zhŋ 15:18

* 3:14 3:14 2:11; Zhŋ 5:24; 13:35

* 3:15 3:15 Mt 5:21-22; ShiZhŋ 21:8

* 3:16 3:16 Zhŋ 15:13; Gal 1:4; Flp 2:17; 1Tes 2:8

* 3:17 3:17 Nəw 15:7

* 3:18 3:18 Zhk 2:15-17

* 3:21 3:21 2:28

* 3:22 3:22 Zhŋ 15:16

* 3:23 3:23 Zhŋ 2:23; 13:34

* 3:24 3:24 4:13; Zhŋ 14:16; 15:5; Rm 8:5, 9, 14

* 4:1 4:1 2:18; Mt 7:15; 1Tes 5:21

* 4:2 4:2 Zhŋ 1:14; Rm 10:9; 1Kwər 12:3

* 4:3 4:3 2:18, 22

* 4:4 4:4 5:5

* 4:5 4:5 Zhŋ 3:31

* 4:6 4:6 2:4; 3:1; Zhŋ 8:47; 18:37

* 4:8 4:8 4:16

* 4:9 4:9-10 Zhŋ 3:16

* 4:10 4:10 2:2; 3:5; Rm 5:8, 10

* 4:11 4:11 3:11; 4:21; Mt 5:44-45; 18:33; Zhŋ 13:34; 2Zhŋ 5

* 4:12 4:12 2:5; 4:17; Zhŋ 1:18

* 4:13 4:13 3:24

* 4:14 4:14 Zhŋ 15:27

* 4:15 4:15 2:23

* 4:16 4:16 4:8-10; Zhŋ 15:5

* 4:17 4:17 2:28; 4:12

* 4:20 4:20 2:9

* 4:21 4:21 4:11; Mt 22:34-40

* 5:1 5:1 1Pi 1:22-23

* 5:3 5:3 2:5; Nəw 30:11; Mt 11:30

* 5:4 5:4 Zhŋ 16:33

* 5:5 5:5 4:4; Rm 8:37

* 5:6 5:6 Zhŋ 16:13; 19:34

* 5:7 5:7-9 Zhŋ 5:36-37

* 5:10 5:10 Rm 8:16; Gal 4:6

* 5:11 5:11 Zhŋ 3:16-18

* 5:12 5:12 Zhŋ 3:36; 5:24

* 5:13 5:13 Zhŋ 20:31

* 5:14 5:14 Zhŋ 15:16

* 5:16 5:16 Mt 12:31; Ebr 6:4-6

* 5:18 5:18 3:6, 9-10; ndə jaka tsa Hyala: Zhŋ 17:15; 2Tes 3:3

* 5:19 5:19 Zhŋ 12:31; Gal 1:4

* 5:20 5:20 Zhŋ 1:14, 18; 11:25; 17:3; 20:28

* 5:21 5:21 1Kwər 10:14

2 Zhaŋ

Kwa baka zliya tsasliti

Zhaŋ

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ma ntsaa tsasliti zliya nay, gəzə slən tsa ci na mbəw, war a na nə na: «Ndə ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw na» kə. Ma kə mbəzli nashi ki na, Zhaŋ ntsa ta səɗa Yesəw na. Sa nzana nəwər tsa mbə zliya nay, aa ɗi yəməva lə sa mbə kwa taŋa zliya Zhaŋ va. Dzəkən mbəzli ka slasla dzərvə gəzə na lə dzəkən ɗi ghən kwa kwal Hyala. Kaa nahwəti mali dikə na ghəshi lə ndərazhi nzə tsasliti Zhaŋ zliya na. Ma kə nihwəti mbəzli na, ta vəli kaa nihwəti mbəzli Yesəw tsasliti na, kaa mali lə ndərazhi nzə kataŋ naw, kə ghəshi.

1

Səkwəpə

1 *Yən yən ndə ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw *Kəristəw tsasli na zliya na kaa ngəŋa gha mali təravə Hyala, lə kaa ndərazhi gha va ɗee. Kwataka yən kwətira ɗiŋwəy naw, mbə ɗiŋwəy na ya tsamaɓa ntsaa sənata kwəma Hyala kataŋ na gwaꞌa. 2 Sa nza ghwəy lə kwəma kataŋ na mbə nefer ghwəy, va tsəgha ɗiŋwəy ya, lə sa nzana, mbə nefer ghwəmmə ghənzə taa nza ya paꞌ hwəmɓa.

3 Nza Didi Hyala ghəshi lə Zəghwə ci Yesəw Kəristəw məntəmmə wəzə hwər tsa shi, ka məntəmmə zhəhwər, ka fambəmmə zərkə mbə nefer ghwəmmə. Tsəgha dza shi vaa nza tə ghwəmmə, ghwəmmə shiy nəw kwəma kataŋ na va, ka ɗiva kwa jipə ghwəmmə.

Kwəma kataŋ na, lə kwəma ɗi ghən

4 *Ma yənəy, dalala vəshiree, sa favee njasa nəw nihwəti ndərazhi gha kwəma kataŋ na. Njasa gəzəkəmmə Didi Hyala va məniy, tsəgha məni ghəshi. 5 *A kwajinee na, ə pə ghwəmməə ɗi ghən tsa ghwəmmə kwa jipə ghwəmmə! Ma kwəma gəzaŋwəy ya nay, nahwəti kwəma gəzəkə məndi ꞌwarꞌwar na ta məniy ghakee tsasliŋwəy tiw. Kwəmaa niy favə ghwəy va kwataŋata na. 6 *Mbaꞌa pə ghwəmməə ɗi ghən tsa ghwəmmə, ka ɗi Hyalay, ghalaɓa na, mbə ɗi fəti nza ghwəmmə ta kwəma gəzəkəmmə Hyala va ta məni. Ma kwəma gha Hyalaa gəzaŋwəy kwataŋata ta məni ghwəyəy: «Ɗim ghən tsa ghwəy» kə. Ava kwəma dza ghwəy nəw mbə nzəy tsa ghwəy.

7 *Ɗaŋ tsahwəshi ka dzərvəə dzəti hiɗi. Mbəzli vay, ka ɗi zləɓa ghəshi a Yesəw *Kəristəw səəkəy tikə tə hiɗi, ka zhəghəti ghən tsa ci ka ndə ngəri, kə ghəshiw. Ma ntsaa ɗi ma vaa zləɓa tsəgha kiy, ghəci na ndə jaka tsa Kəristəw, ghəci na ndə slaslapə dzərvə ki. 8 Va tsəgha na kiy, mənim məhərli tərəŋw. Vantaa sləni ghərati ghəy va mbə ghwəy nza gəmta, war mbaꞌa ghwəy kwəmavə zhəmə ghwəy gwanata ɗi na.

9 *Sənay tə ghwəy, ntsaa fə ma ghən ta nəw kwəma ya hwəmɓa njasa ɓanavəmmə Yesəw Kəristəw, war dzar kwa tsa ci kwal kwətiy ghəciy ɗi məni kwəmay, jakəy tsava ndə ghəshi lə Hyala ya jəwəw. Ma ntsaa nəw kwəma ya hwəmɓa njasa ɓanavəmmə Yesəwəy, a tsava ndə jakəy lə Didi Hyala mbaꞌa lə Zəghwə nzə. 10 *Va tsəgha nə ya kiy, war mbaꞌa kə ndə səəkəy, ka ɓəniŋwəy shiy, dzəghwa kala dzaghəvashi shi va lə ni ɓanavəmmə Yesəw Kəristəwəy, əntaa ghwəy taa zləɓa gəla tsava ndə ghəciy dzakə ghi tsa ghwəy ma! Əntaa ghwəy səkwə ya səkwə nzə ma! 11 Sa nzana, ma ntsaa dzaa səkwətiy, jakə dza ghəshiy nza tə kwəma ci va jikir na lə tsava ndə.

Səkwəva lə kwa kərni gəzə kwəma

12 *Sənzənva kiy, mbəzliyay, ɗaŋ na nihwəti shi ɗee gəzaŋwəy. Kala ɗee tsasliŋwəy shi va tsasli tsasliy dzəti zliya. Ma ɗi yay, mbaꞌee tsəhəra vəgha ghwəy dəꞌwə ghən tsee, nza ghwəmmə sləkahwə kwəma kwa mətsə kwa mətsə, ta mbə vəshi ghwəmməə kərkəta.

13 Mbə səkwəŋa na ndərazhi zhaməŋa. Zhaməŋa təravə Hyala va, njasa təravəŋa na va kwərakwə. Ava tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki.

* 1:1 1 3Zhŋ 1

* 1:4 4 3Zhŋ 3

* 1:5 5-6 Zhŋ 13:34; 1Zhŋ 4:11

* 1:6 6 Zhŋ 14:15; 1Zhŋ 2:5; 5:3

* 1:7 7 1Zhŋ 2:18

* 1:9 9 1Zhŋ 2:23

* 1:10 10 Rm 16:17

* 1:12 12 3Zhŋ 13-14

3 Zhaŋ

Kwa mahkana zliya tsasliti

Zhaŋ

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ma zliya nay, Zhaŋ ntsa ta səɗa Yesəw tsasliti na, kə məndi diɓa. Sa nzanay, aa yəməva lə kwa baka zliya ci. Kaa «Gayəsə» madigay tsa ɗi na tərəŋw tsatsasliti na, ta mətsahanci bərci ta məni wəzə, lə ta kaꞌwə ka məlmə. Mbaꞌa ta tsəhanaghwa səəti kwa sləmə madigay, va tsahwəti ntsaa pəla laɗamti wəzə tsa kwa jipə mbəzli Yesəw, slən tsa ciy, Diyətərefə.

1

Səkwəpə

1 *Yən yən ndə ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw tsasli na zliya na kaa ntsee Gayəsə, madigara tsa ɗee kataŋ kataŋ tsa.

2 A madigara Gayəsə, mbə cəꞌwə nzee va Hyala, a gha mbəə mətsəhə dza kwa kwəma kwa kwəma ya mbə namaɓa kwəma gha. Ka cəꞌwə va Hyala, a gha mbəə nza kwəriŋ, njasa nza kwəma mbə nəfə gha va wəzə kwa kwəma Hyala. 3 *A nihwəti ngwarməhimməə nəw Yesəw səəkə vəgha gha, mbaꞌa ghəshi səəkəə gəzara, a gha kəsəvə kwəma kataŋ na va, ka garəŋa ti, ka nəw lə nəfə kwətiŋ, kə ghəshi. Sa gəzəkəra ghəshi tsəghay, dalala vəshiree ta kwəma gha. 4 Ma yən, war favə mee njasa nəw ndərazhee kwəma kataŋ na kwa kwal Hyalay, nahwəti kwəma tiɓa ghwəla mbaꞌa nəfə tsee vəshi ti nja savaw.

Sləni Gayəsə gwəraa təɓanati kaa Zhaŋ

5 *A ntsee Gayəsə, ghay, e favə mbə tsəva nza gha lə kwal tsa kataŋ tsa mbə kəəti ngwarməhimməə nəw Yesəw. Ya ni ghwəy mbəzli mbə məlmə ghwəy, ya ka məlməə səəkəshiy dzəmbə ghwəy gwaꞌa, kə məndi. 6 *Mbəzli kəətiti gha vay, ghəshi səəkə naa falŋa tikə, ka gəzə njasa ɗəhwəshi gha kaa mbəzliy nəw Yesəw. Va tsəgha na kiy Gayəsəy, ə cəꞌwəŋee, a gha zhiniy kəətitishi njasa təɓə na va Hyala, mbə dza ta wə wəshi va. 7 Ma kafə tsa kafəshi ghəshi vay, ta gəzanshi kwəma Yesəw *Kəristəw kaa mbəzli kafəshi ghəshi, kala ɗi ghəshiy ɓə shiy va mbəzliy nəw ma Yesəw mbə dza va. 8 Ghənzə tsəgha kiy, ghwəmmə ghwəmmə mbəzliy nəw Yesəw na, aa təɓə ghwəmməə kəəti gəla mbəzli tsəgha ni va. Ta mbə ghwəmməə nza jakə li shi mbə ghəra sləni gəzanshi kwəma kataŋ na va kaa mbəzli ghalaɓa.

9 E niy tsaslanaghə zliya jəwə tsətsə kaa mbəzliy nəw Yesəw. Ma dza Diyətərefə, sa ɗi na məniy ka ntsa dikə tsa mbə mbəzliy nəw Yesəw va na, kala ɗi ghəciy fa kwəma gəzəkee dzəghwa sləmə ci. 10 Sa kee tsəhəray, ta cikəvəriŋwəy kwəma ci va jikir na məni na dzee. Dzərvə ka na vaa slaslaa dzəkən ghəy. Nahwəti *kwəma jikir na məni na diɓay, ka ɗi naa kaꞌwə ya ngwarməhimmə mbə nəw Yesəw sa ka ghəshiy səəkə və diɓaw. Ya ə ɗi nihwəti mbəzli kaꞌwəshi na, ka makə mbəzli va ghəciy nza va kaꞌwəshi, ka tihəshi səvəri mbə ɓasəva tsa mbəzliy nəw Yesəw.

11 *A ntsee Gayəsə, ma pə ghaa məniy, ka ɓəni nəw kwəma ntsaa məni kwəma jikir na gha ma, kwəma ntsaa məni na wəzə na kwəma pə ghaa ɓəni. Sa nzanay, ntsaa məni kwəma wəzə na na, ntsa Hyala na tsava ndə. Ma ntsaa məni war kwəma jikir nay, sənata Hyala tsava ndəw.

12 Ma na Demetəriyəsə kiy, ya tsamaɓa ndə gwaꞌa na, war mbə fal na. Ya kwəma kataŋ na va məni nay, war mbə ci kwəma ci wəzə na naa səvəri. Ya ghwəmmə na, mbə gəzə ghwəmmə: «Ntsa kataŋ tsa na» pə ghwəmmə. A gha sənay kiy, ka sla dzərvə ghwəmməw.

Səkwəva

13 *Sənzənva kiy ntseyey, ɗaŋ na nihwəti shi ɗee gəzaŋa. Kala ɗee tsasliŋashi, tsasli tsasli dzəti zliya. 14 Ma ɗi yay, kwa kwəma jəw na mbaꞌee tsəhəra vəgha gha dəꞌwə ghən tsee, ma nza ghwəm sləkahwə kwəma ghwəm kwa mətsə kwa mətsə.

15 Nza Hyala ndaŋa zərkə mbə nzəy tsa gha.

Mbə səkwəŋa na madigahiŋa tikə. Nza gha səkwətəra madigahimmə kwətiŋ kwətiŋ tsa shi kwərakwə ki. Ava tiɓa kərayee, nza gha nza.

* 1:1 1 2Zhŋ 1

* 1:3 3 2Zhŋ 4

* 1:5 5-8 Ebr 13:2

* 1:6 6 Tit 3:13

* 1:11 11 1Zhŋ 2:29

* 1:13 13-14 2Zhŋ 12

Zhəwdə

Zliya tsasliti

Zhəwdə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Zliya nay, kaa slən ntsaa nəw Yesəw tsasliti Zhəwdə. Kwəma gwəra naa tsasli zliya na tiy, ta gəzə kwəmaa dzəkən mbəzliy ɓənipə nəw kwal Hyala va dzar kwa dzərvə, ta mbə mbəzliy nəw Yesəw ndəghwə ghən tsa shi və shi.

Tərəŋw gəzəkə Zhəwdə kwəmaa dzəkən shi, ka gəzə njasa dza Hyalaa slanshi ngwəvə (kwəshala 3-16). Dzəghwa diɓa ki, ka gəzanshi kaa mbəzliy nəw Yesəw a ghəshi nzəyshi jarjar kwa kwal Hyala (17-23).

Ma tə kwa kərni ki na, dza Zhəwdə ka fal Hyala kwa mbəlipə.

1

Səkwəpə

1 *Yən tsasliŋwəy na zliya na, yən Zhəwdə, ndə ghəra sləni kaa Yesəw *Kəristəw. Yən na yən zəmbəghəy Zhakə. Kaa ngəŋwəy ghwəy shi ɗiti dəmmə Hyala va tsaslee zliya na, ghwəy ghwəy shi harvə na va ta nza ghwəy ka mbəzli nzə. Mbaꞌa fəyŋwəy kaa Yesəw Kəristəw.

2 *Məntəŋwəy zhəhwər tsa nzə Hyala, mbaꞌa ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy, mbaꞌa fambəŋwəy ɗi tsa nzə mbə nefer ghwəy tərəŋw diɓa.

Gəzə kwəmaa dzəkən mbəzliy ɓənipə nəw kwal Hyala dzar kwa dzərvə

3 *A madigahira, tərəŋw səəkee mbə ɗi tsasliŋwəy zliya ta gəzaŋwəy kwəmaa dzəkən mbəli tsa mbəlitəmmə Hyala gwanammə. Sa ɗitee tsəgha ki na, mbay yaa nzəyraw, wəzəɓa tsasliŋwəy ya zliya na, pən, ta ɓəŋwəy bərci nza ghwəy mbəə jihəva ta kwəma wəzə na va ɓanavə ghwəy nefer ghwəy. Kwəma wəzə na vay, Hyala ɓanavəshi na kaa mbəzli nzə, ka dza naa mbəərəva ya paꞌ hwəmɓaw. 4 **Sa wana gəzee tsəghay, sa nzana mbaꞌa mbəzliy ɗi ma fəti va va Hyala ghəlambəvashi mbə ghwəy. Dza ghəshi ka zhəghə gəzə kwəmaa dzəkən wəzə hwər tsa Hyala. A Hyala ndapə kwal tsaa məni ya namaɓa kwəma haꞌwə haꞌwə na, kə ghəshi. Mbə kwəma gəzə ghəshi va tsəgha nay, a ghəshi ndəghamti Yesəw *Kəristəw ntsa ghwəmmə dikə tsa, zhini ghəci mazə tsaa sləkəmmə kwətiy. Kwataŋata tsasliti məndi mbə Zliya Hyala, ta ɓasanakənshi ngwəvə dza Hyala kaa gəla mbəzli va, kə məndi.

5 *Ya tsəgha sənashi ghwəy shi dzee ni ta gəzaŋwəy kwəmaa dzəkən shiy, ta zazavəŋwəyshi ɗee diɓa. Niy nzay, a Kwa sləkəpə niy kəətiti ka *Izərayel, mbaꞌa ɓəkəvərishi mbə hiɗi ka *Ezhipətə. Ləy hwəm kwəma va na mbaꞌa nihwəti mbəzli niy nza mbə shi, kala ɓanavə nefer shi kaa Hyala. Dzəghwa Hyala mbaꞌa bakwamti niva mbəzli. 6 *Nihwəti ka kwal Hyala kwərakwəy, mbaꞌa Hyala niy ɓanavəshi bərci na, ka ɗi təɗanakən ghəshi kaa na Hyala va. Mbaꞌa ghəshi ɓarvashi tə pətsaa fəyshi Hyala. Sa mənti ghəshi tsəgha na, dza Hyala mbaꞌa kəəsəvəshiy tsaghwashi kwa dəŋw, mbaꞌa fəyshi tə pətsa tərkwəsl kwəsl tsa, tiɓa dza ghəshiy nza ya hwəmɓa, paꞌ fəca dza Hyalaa məni ngwəvəə dzəkən mbəzli. 7 *Zəzətim dzəkən məlmə *Sədəm lə məlmə *Gwəmər mbaꞌa nihwəti məlməhi vəgha shi diɓa. Mbəzli mbə məlməhi vay, ghwərghwər niy məni ghəshi nja ka kwal Hyala va, ka məməni shi gəmgəm ni, shi kama ndə ngəri gar mənishi. A Hyala shəkambəshi mbə ghwəə kəɗi ma ya paꞌ hwəmɓa. Kwəma vay, səətiy tsəhaghwa na kwa sləmə mbəzli nəghətaa ghəshi məni shi tsəgha ni.

8 *Ya tsəgha nzə kiy, mbəzliy səəkəshi vaa dzəmbə ghwəy na, tsəgha məni ghəshi shiy, sa ka ghəshiy dzay, ka məni ghwərghwər, tsəgha shiwti ghəy shiw, kə ghəshiy ni. Ka zləɓa ghəshi Hyalaa sləkəshiw, ka ghəshiy dza na, ka fə ndərəə dzəti mbəzli Hyala dikə dikə ni mə ghwəmə, ka tsəərəshi. 9 *Ya Mishel, ghəci mazə tsa ka kwal Hyala gwanashiy, niy tsəərəhwə *ndə jaka tsa Hyala naw. Niy nza kwataŋay, a ghəshi niy zləghwəhwəvashi lə ndə jaka tsa Hyala ta mbəri tsa *Məyizə. Niy kəliti ghən tsa ci Mishel mbə kwəma va kiw, niy ɓanavə fəti na lə gəzə kwəma gəmgəm na kaa ndə jaka tsa Hyalaw. War nza Ndə sləkəpə məni ngwəvəə dzəkən gha, na kwəmaa niy gəzanci na. 10 *A na mbəzli va kiy, ə tsəərə ghəshi shi sənashi ma ghəshi, ka məməni shiy pəmshi pəmshi nja shi mbə gamba. Shiy dzaa zamtishi na niva shiy. 11 *A ngəraꞌwə dzaa nza kən shi, sa nzanay, səəbə *Kayən nəwvə ghəshi. Səəbə *Balam nəwvə ghəshi diɓa, ka məni kwəma jikir na nja saa niy məni Balam va, ta mbə ghəshiy kwəmavə gəna. War njasa niy zhini *Kwəre va ghənəy, tsəgha zhini ghəshi ghən kaa Hyala kwərakwə, va tsəgha bəkwə ghəshi.

12 *Ghala vəghwə tsa ka ghwəy ɓasəŋwəy ta zəmə shiy jakəjakəy, nja rəɗaa tekwatəvata va tə kwəbaŋ ka ghəshiy nza mbə ghwəy. War shiy ka ghəshiy sa jakə lə ghwəy. Kar haꞌwə nza kwa mətsə shi ya jəw nzəw. War dzəkən tsa shi ghən ka ghəshiy zəzə gwaꞌa tsəgha. Ghala mbə shi lə kwəleɓiy nza va ngəri ni ka safəə səəkəə pamtishi, kala nzəmə van ghəshiw. Ghala mbə shi lə fəhiy ya ma va, ya ə məniy vəghwə tsa ka ghəshiy ya tiw. Ghala mbə shi lə fəhi lakəmə məndi kwa hiɗi lə hililiŋə shi ta, mbaꞌa ghəshi ghwəlishi hyaŋəw. 13 *Ghala mbə shi lə yam dazləɓə dazləɓə niw. Kwəma shi va haꞌwə haꞌwə nay, tə ngwəlata ka naa nza nja məshəni. War nja sasərkwəə da daŋərə va dzar tə ghwəmə na ghəshi. Mbəzli vay, a Hyala gwəmanatishi pətsa dza naa kəəlishi kwa, mbə kwəsli tərkwəsl kwəsl na, tiɓa dza ghəshiy nzəy paꞌ kwa ndimndim.

14 *Ghala kwataŋata niy nzay, a Henəkwə, kwa kwaŋa jijiy *Adam niy gəzəkə kwəma cinti Hyalaa dzəkən mbəzli va. Ma kə ni niy: «Mbə səəkə na Ndə sləkəpə lə ka kwal Hyala ci ɗaŋ tərəŋw. 15 Ta məni ngwəvəə dzəkən mbəzli tə hiɗi gwanashi səəkə na. Ta ɓasanakənshi ngwəvə dza na kaa mbəzliy zləɓa ma nəw Hyala gwanashi, tə mbərkə shi gəmgəm ni gwanashi mənti ghəshi kaa ngəci. Sa nzana shi mənti ghəshi vay, ghən zhini ghəshi kaa Hyala. Ta ɓasanakənshi ngwəvə dza Ndə sləkəpə kaa mbəzliy haꞌwə ma va tə Hyala, tə mbərkə kwemer gəmgəm ni va gazakən ghəshi kən» kə niy ni. 16 Ava ghəshi na shi gəzə Henəkwə va kwəma vaa dzəkən shi. Ya hwəmɓay, war tifəmmə ka gha kəsashi, war ka ngwənəngwəni. Ya nimaɓa shi ɗi vəgha shiy, war ə ka ghəshiy mənishi, jəw ka ghəshiy gəzə kwəmaa kəli ghən tsa shiw, ka ghəshiy dzay, ka dakə mbəzli nza mbəzli mbəə zləɓa məni kwəma ɗi ghəshi va.

Njasa dza mbəzliy nəw Yesəw məni lə mbəzli ghənghən ghənghən

17-18 **Ghala kwataŋatay, a ka kwal Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw niy gəzaŋwəy kwəmaa dzaa məniva. Ma kə ghəshi niy niy: «Geꞌi lə kwa kərni vəghwəy, ta tsahwəshi dza mbəzli, ka ghəshi dzay, ka sawaŋwəy, ka məni kwəma gəmgəm na ɗi vəgha shi» kə ghəshi niy ni. Na na ghwəy kiy madigahiray, əntaa ghwəy zamti ghən ta kwəma shi va ma. 19 Mbəzli vay, ghəshi naa faghwa tihəva kwa jipə mbəzli. Zəzə kwəma tə hiɗi na sa mbə ghən shi, *Safə tsa Hyala mbə nəfə tsa shiw.

20 *A na na ghwəyəy madigahiray, ə pə ghwəy jihəva ta kəətiva kwa jipə tsa ghwəy, nza ghwəy mbəə kwəmavə bərci tərəŋw mbə kwəma Hyala na ɗewɗew na ɓanavə ghwəy nefer ghwəy. Ya hwəmɓay, ə pə ghwəy cəꞌwə lə bərci Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa. 21 Mbə nzəy tsa ghwəyəy, əntaa ghwəy zamti ghən ta ɗi tsa ɗitəŋwəy Hyala ma. Tsəgha pə ghwəy nzəyŋwəy kala ndəghə vəghwə tsa dza Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw zhəhwər tə ghwəmmə, mbaꞌa ndammə piy tsaa kəɗi ma.

22 *A nihwəti mbəzli tiɓay bakə bakə na ghən tsa shi, zhəŋwəy tə hwər tsa ghwəy ta gəla mbəzli va. 23 *Nihwəti ɓay, kwəmaa dzaa ɓəghəshiy dzəmbə ghwə na sa məni ghəshi. Ə pə ghwəy kəətishi va nəghətaa ghəshi dzashiy dzəmbə ghwə. Nihwəti mbəzli diɓay, kala zhəŋwəy hwər tsa ghwəy ti shi, kala hazləni va nəghətaa ghwəy shikəŋwəy dzəmbə kwəma shi va jikir na, pə ghwəy taa nza.

Ya kwəbeŋer shi va hwayvashi va *kwəma jikir nay, ndəghwə tə ghwəy ghən tsa ghwəy wəzə va ndəŋwəshi.

Fal Hyala ghwəmmə

24 *Fal Hyala ghwəmmə ghənzə saa dzaa mbay ndəghwətəŋwəy va shikəə dzəmbə kwəma jikir na gwanata. Ə pə ghwəmməə fal, sa nzanay, ghənzə na saa dzaa mbay ɓəkəvəriŋwəy, kala fəti tar kaɓaka ghwəy, mbaꞌa ɓəghəŋwəy dzəmbə shəndəkə tsa nzə, ka vəshi ghwəy tərəŋw. 25 *Fal Hyala ghwəmmə, ghənzə na Hyala kwətita. Ghənzə mbəlitəmmə na səvəri mbə Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw. Ti kə shəndəkə, ka məni dikə, lə bərci və, ka sləkə mbəzli, ghava na tə vəghwə tsaa dzəvəriy gwanay, lə sənzənva, paꞌ kwa ndimndim. *Amin. Ava tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki.

* 1:1 1 Mt 13:55; Mk 6:3

* 1:2 2 2Pi 1:2

* 1:3 3 1Tim 1:18

* 1:4 4-13 2Pi 2:1-22

* 1:4 4 Gal 5:13; 2Pi 2:1

* 1:5 5 Səvəri 12:51; Ɓəla 14:29-30; 1Kwər 10:5; 2Pi 1:12-13

* 1:6 6 1Pi 3:19-20; 2Pi 2:4

* 1:7 7 Ghava 19:1-24; 2Pi 2:6

* 1:8 8 2Pi 2:10

* 1:9 9 Nəw 34:6; Zak 3:2; 2Pi 2:11; Mikayel: ShiZhŋ 12:7

* 1:10 10 2Pi 2:12

* 1:11 11 Kayən: Ghava 4:3-8; 1Zhŋ 3:12; Balam: Ɓəla 22:7, 17; 1Pi 2:15; Kwəre: Ɓəla 16:1-34

* 1:12 12 2Pi 2:13, 17

* 1:13 13 Ezay 57:20; 2Pi 2:17

* 1:14 14 Mt 25:31; Enwəkə: Ghava 5:18, 21-24; Ebr 11:5

* 1:17-18 17 2Pi 3:2

* 1:17-18 18-19 2Pi 3:3; 2Tim 3:1; 3:2-6

* 1:20 20 Kwəl 2:7

* 1:22 22 1Tes 5:11

* 1:23 23 Zak 3:2

* 1:24 24 Flp 1:10; 1Tes 5:23

* 1:25 25 Rm 16:27

Shi nashi Zhaŋ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Zliyaa dzəkən

Shi nashi Zhaŋ

nja kwa shiw

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Zhaŋ ntsa ta səɗa Yesəw tsasliti na zliya na. Sa cinti Yesəw shiy ghənghən ghənghən, mbaꞌa gəzanci, tsaslitishi, kə, va tsəgha tsaslishi na. A Yesəw sənay a mbəzliy nəw tə hiɗiy sa ngəraꞌwə dalala dzar mbə məlməhi ghənghən ghənghən, kə. Va tsəgha ci na shi va kaa Zhaŋ ta mbəə mətsahanshi bərci.

Mbəzli ɗaŋ tərəŋw pəlahwə na sənay ghən tsa shi ɓəlakə Zhaŋ ni ghənghən ghənghən mbə zliya na, shiy nja shi nja kəlmbə ni va, ya saa dza səɗa tsa nza ghən va və mbərfəŋ. Ma kə nihwəti mbəzliy: «Ghəneɗemer mbərfəŋ ni vay, mezhizhə na ghəshi» kə ghəshi. Ma kə nihwəti ɓa na: «Shi gəzə Zhaŋ ni mbə zliya nay, a shi va mənishi ghala vəghwə tsa ci» kə ghəshi. Ma kə nihwəti mbəzli ɓa na: «Ghwəla na shi va ta məniva sahə, kwətiŋ niva, kwətiŋ niva dza ghəshiy məniva ka dzar paꞌ va kərə tsa hiɗi» kə ghəshi. Ya tsəgha nzə kiy, ntsaa sənashi slar tsa shi va tiɓaw.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 Njasa nza shəndəkə tsa Yesəw.

Vəh 2 mbaꞌa vəh 3 Zliyahi tsasli Yesəw kaa mbəzliy nəw mbə məlməhi mbərfəŋ.

Vəh 4 Njasa nza pi mazə tsa Hyala mə ghwəmə.

Vəh 5 paꞌ tə vəh 16 Ngəraꞌwə tsaa dzəti hiɗi gwanayəy, Hyala pəlay na. Va tsəgha gəzə na kwəmaa dzəkən dimə mbərfəŋ nahə nahə tə miy nahwəti zliya, lə njasa səəkəy ngəraꞌwə ghala vəghwə tsa balamti Yesəw diməhi va. Mbaꞌa zhiniy gəzəkəə dzəkən ka kwal Hyala mbərfəŋ, shiy dzaa viy təlimə, ka tsahwəti ngəraꞌwə zhiniy səəkə ɓa. Zhini mbaꞌa gəzəkəə dzəkən nihwəti ka kwal Hyala mbərfəŋ lə həlepipi ta dəvə shi, tsahwəti ngəraꞌwə tsa vaa ɓəkə ghəshi ɓa. ngəraꞌwer vay, ta mbəə ci ɓə nəfə tsa ɓəti Hyalaa dzəkən mbəzliy zləɓa ma kwəma nzə, mbaꞌa ta mətsəhə bərci kaa mbəzli nzə nza ghəshi mbəə garəshi wəzə wəzə kwa kwal tsa nzə ɓəkəshi Hyala.

Vəh 17 paꞌ tə vəh 20 Dzəkən bərci va Hyala, ka taŋəti shiy gwanashi, dza kwa Yesəw Kəristəw ghəci saa təɗanakənshi kaa ka mbəz ci ghənghən ghənghən, lə dzəkən səəkə tsa Yesəw ta sla ngwəvə.

Vəh 21 mbaꞌa vəh 22 Dzəkən yəwən ghwəmə mbaꞌa dzəkən yəwən hiɗi, pətsa dza mbəzli Kəristəw nzəy ti.

1

Kwa taŋa kwəma dza məndiy sənataa dzəkən shi nashi Zhaŋ va

1 *Ma zliya nay, dzəkən shi cinti Yesəw *Kəristəw kaa mbəzli ka ghəra sləni Hyala gəzə na kwəma. Hyala gəzanci na «canshi shi va» kə, ta mbə ghəshiy sənashi shiy dzaa məniva kwa kwəma jəw. Ava va tsəgha, ghwənanakə Yesəw Kəristəw *ndə kwal tsa Hyala tsa ci kaa Zhaŋ ndə ghəra sləni tsa ci ki, ta canci shi va. 2 *Dzəghwa Zhaŋ ki mbaꞌa gəzanshi kwəma shi nashi na va gwaꞌa kaa mbəzli. Ma kə na: «Kwəmaa səəkə va Hyala na sava kataŋ, Yesəw Kəristəw gəzə na: “Kataŋ na kwəma va” kə» kə.

3 *Ntsaa dzaa jangə zliya na, lə mbəzliy dza vaa favə kwəma mbə, mbaꞌa ghəshi ɗiti fəti tiy, vəshi na ta niva mbəzli. Sa nzanay, shiy gəzəshi va mbə zliya va gwanashi na, ndal tərmbə vici məniva tsa shi ta səəkəw.

Zhaŋ səkwə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlməhi ghənghən ghənghən mbərfəŋ

4 *Yən tsasli na zliya na, yən Zhaŋ. Kaa mbəzliy nəw Yesəw dzar mbə məlməhi ghənghən ghənghən mbərfəŋ tə hiɗi ka Azəy tsaslee. Məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Hyala, mbaꞌa ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy. Ghənzə na Hyala ghala hiɗi ghwəla ta ghava, ghənzə Hyala sana, zhini ghənzə sa dzaa səəkə diɓa. Məntəŋwəy wəzə hwər tsa ci safə tsa mbərfəŋ tsa va garəy kwa kwəma gəzli Mazə Hyala, mbaꞌa ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy. 5 *Məntəŋwəy wəzə hwər Yesəw *Kəristəw mbaꞌa ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy. Ghəci na ndə ndəgha fəti tsa kataŋ tsa, ghəci gha naa sati mbə məti, ghəci saa məni mazə dzəkən mezhizhə tə hiɗi gwanashi.

Ma Yesəw tsa vay, aa ɗimmə. Ta mbəlimmə mətiy na. Miymiy ci va shikəshi tə ghwəmməy, ghəshi mbəlantəmmə na mbə kwəma ghwəmmə jikir na. 6 *Dza na mbaꞌa zhəghətəmmə ka nici mbəzli sləwa na. Dzəghwa na mbəər mbəərətəmmə ka hwəlfə mbəzli ka mazə *ka ta Hyalaa ghəra sləni kwa kwəma Didi Hyala. Ghənzə tsəgha kiy, war Yesəw Kəristəw kə mbəzliy fal, ka fə dikəə dzəti ya paꞌ hwəmɓa. *Amin.

7 *Nighə tə ghwəy, mbə səəkə na mbə kwəleɓi dzəy tə ghwəmə. Ya wa ndəy, ta nay dza na lə mətsə ci. Ya mbəzliy niy dzərəhwə va lə gwapa gwaꞌa na, war ta nay dza ghəshi. War lə wahə dza naa nza kwa mətsə hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwanashi va kwəma ci. Ava tsəgha dza naa məniva. Amin.

8 *Ma kə Hyala kwa sləkəpəy: «Yən gha na shiy gwaꞌa gwaꞌa, zhini yən dzaa kərə shiy gwaꞌa gwaꞌa diɓa» kə. Hyala vay, və gwəramti bərci gwaꞌa gwaꞌa. Ghənzə na Hyala ghala hiɗi ghwəla ta ghava, ghənzə Hyala sana, zhini ghənzə sa dzaa səəkə diɓa.

Njasa cinti Yesəw ghən tsa ci kaa Zhaŋ

9 *Yən gəzaŋwəy na kwəma na sana, yən zəməŋwəy Zhaŋ. Mbəzli kwətiŋ ni mənimmə ghwəmmə lə ghwəy tə mbərkə jakəva tsa ghwəmmə lə Yesəw. Mbə sa ngəraꞌwə nzee ta kwəma ci kwərakwə, njasa sa ghwəy va, mbə səꞌwa nzee njasa səꞌwa ghwəy va. Zhini mbə mazə tsa ci ghwəmmə gwanammə diɓa. Yən nee kiy, ə niy kəsəvəra məndi mbaꞌam dzaa ndəghəyra tə nihwəti hiɗi tə jipə yam, «Patəməsə» kə məndi kaa slən tsa shi. Sa wana niy ndəghəyram tiɓay, sa zləɓavee kwəma Hyala, ka gəzə kwəmaa dzəkən Yesəw *Kəristəw kaa mbəzli. 10 *Ma yən tə pətsa ndəghəyra məndi va fəca dəmasə kiy, mbaꞌa safə tsa Hyala səəkəy dzəkənee. Fee na, məliy gaka səəkə ləy hwəmee nja viy təlimə. 11 *Ma kə məli va ngəra na: «A Zhaŋ, ɓəvə zliya, laŋ gəta tsasli shiy, a gha tsasli shi dzee niy ciŋa, njasa dza ghaa nashi. Sa ka gha tsaslamtishiy, nza gha vəlanshi kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlməhi mbərfəŋ tə hiɗi ka Azəy: Kaa mbəzli mbə məlmə Efesə, lə ni mbə Səmirənə, lə shi mbə Pergam, lə shi mbə Tiyatir, lə shi mbə Sardə, lə shi mbə Filadelfi, mbaꞌa shi mbə Lawədishe» kə.

12 *Dzəghwa sa gəzara na kwəma va tsəgha na, tərəɗ yən zhəghətəvara, ta nay ntsaa gəzara kwəma va. Nighə pən na, kar tə gərkəwahi mbərfəŋ, shi məntim tə tsahi mbəzə. 13 *Mbaꞌa shiy dzəghwa tə jipəjipə gərkəwahi va, waꞌi zəghwə ndə ngəri, kirip kwəbaŋ kən ghən ci paꞌ mbə hiɗi. Dza ɓiyakə məndi pəhəti kwəbaŋ tsa va sar tə hati ci lə kanda məntim tə tsahi mbəzə. 14 *Njəꞌwə pə gha kaa shiti mbə ghən ci na, ndəɓa ghwəpə məgapa pə gha tezlezl tsa shi. War birəw birəw birəw mətsəhi ciy məni, njasa ka ghani ghwə vaa məni. 15 *Ma shiɗshiɗ ci na, ka mbərə nja tsahi bənɓa ꞌwar səvəri ni mbə ghwə kwa gəzla. Faꞌ pən kaa gaka zləngwər tsa məli ci na, ndəɓa gaka kwa mədzərə yam, pə gha. 16 *Dza na mbaꞌa kəsəvə sasərkwəhi mbərfəŋ ta dəvə kwa bəzəmə ci, mbaꞌa kafaꞌi səvəri kwa miy tsa ci, kikw kikw kikw miy ti, ka zəmə ya kwa namaɓa bəla nzə gwaꞌa. Ma pətsa mbə kwəma ci na, war ka bamə ndə, njasa ka vici vaa bamə ndə ghənzə kwa ghən. 17 *Ma sa nay ya na, ɓəripə, yən məra tə pi tiɓa kwa kwəma ci, nja ntsa məti məti tsa. Dza na bəm fati dəvə kwa bəzəmə ci tə ya. Ma kə kaa ngəra na: «A Zhaŋ, ka hazləni gha ma. Yən na kwa taŋa mbə shiy gwaꞌa gwaꞌa, zhini yən kwa kərni mbə shiy gwaꞌa gwaꞌa diɓa. 18 *Yən na ntsa tə ghwəməy tsa. Ma yənəy, e niy mətira, dzəghwa mbaꞌee satira mbə məti. Tə ghwəmə dzee nza ya paꞌ hwəmɓa. A bərci vəyaa dzəkən məti lə dzəkən pətsa nza mbəreketi ti gwaꞌa. 19 Ma shi nashi gha niy məniva tikəy, ə pə gha tsaslitishi. Shiy məniva ni sənzənva, lə niy taa məniva dzaa nza kwa kwəmay, ə pə gha tsaslitishi gwanashi. 20 Ma sasərkwəhi nashi gha ni mbərfəŋ ni ta dəvə kwa bəzəmee, ghəshi lə gərkəwahi mbərfəŋ ni ni məntim tə tsahi mbəzəy, vanta kwəma ɗi ghəshi gəzə: Sasərkwəhi mbərfəŋ ni vay, ka kwal nzə təy Hyala mbərfəŋ ta ndəghwə mbəzliy nəw Yesəw dzar mbə məlməhi mbərfəŋ ni va na niva. Ma gərkəwahi mbərfəŋ ni niy, ghəshi na mbəzliy nəw Yesəw, dzar mbə məlməhi mbərfəŋ ni va ki» kə.

2

Kwəma gəzə Yesəw kaa mbəzliy nəw mbə məlmə Efesə

1 *A kə ntsa va ki na: A Zhaŋ, tsasli kwəma dzee na ta gəzaŋaa dzəti zliya, kaa *ndə kwal tsa Hyala tsaa ndəghwə mbəzliy nəwra mbə məlmə Efesə. A pə gha ngəciy: Avanta kwəmaa səvəri mbə miy tsa ntsaa kəsəti sasərkwəhi mbərfəŋ ni va ta dəvə kwa bəzəmə ci, ntsaa dza mbə jipə gərkəwahi mbərfəŋ ni va ngatim tə tsahi mbəzə shamshama. 2 *«Ghwəyəy gwaꞌa gwaꞌa sənatee sləni ghəra ghwəy. E sənay mbə jihəva nza ghwəy ta ghəra sləni tərəŋw. Gwaꞌa sənatee ya njasa nza ghwəy mbə səꞌwa kwəmaa gagaŋwəy. E sənay, ghwəyəy, ka ɗi zləɓa kwəma mbəzliy məni *kwəma jikir na ghwəyəw. Ma mbəzliy ni va, *ka kwal Yesəw nza ghəy, kə ghəshi ghavə gəm tsəghay, gwaꞌa naghamti ghwəy kwəma shi, mbaꞌa ghwəy fəti ghən ta kwəma shi, “ka dzərvə na ghəshi” pə ghwəy. 3 Dalala səꞌwa ghwəy kwəma. Mbə səꞌwa ngəraꞌwə nza ghwəy tə mbərkə kwəmee, kala dali ma ghwəy va səꞌwa ci.

4 Ma nanzə ki ya tsəgha nzəy, a nahwəti kwəma tiɓa mbə nzəy tsa ghwəy kala ɗimee: Ghwəyəy, ka ɗi kwəmee ghwəy ghwəla njasaa niy ɗi ghwəy va kwataŋaw. 5 *Ava va tsəgha, nana kiy, zəzətim kwəma wəzəə dzəkən nzəy tsa ghwəy va kwataŋa, a ghwəy nighəti dzəghwa tə pətsa zhəyŋwəy ghwəy ləy hwəm, nza ghwəy tsa titihwə tsa ghwəy kaa Hyala, mbaꞌa ghwəy zhəghəti nzəy tsa ghwəy. Njasaa niy məni ghwəy va kwəma kwataŋay, tsəgha pə ghwəy zhiniy məni. Ma kala tsəghay, ta səəkə dzee ɓanti gərkəwa ghwəy tə pətsa nzə va. 6 War ma kwəma nzee mbə falŋwəy ti na ghwəy ya tsəgha nzəy, war kwəma nzana va, kala ɗi zləɓa kwəma ɓənipə mbəzli *Nikwəlayitə va ghwəy. Njasa nzee va kala ɗee zləɓa gəla kwəma va kwərakwə.

7 *Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən wəzə ta kwəma ɗi *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsaa gəzanshi kaa mbəzliy nəwra. Mbəzliy dzaa səvərishi ka miydalahiy, ta ɓanavəshi kwal dzee nza ghəshi ngəli ya fə kwa tsa Hyala ta zəmə. Fə dza ghəshi vaa ngəli ya nzəy, fə kwa ɓə piy kaa mbəzli na» kə, pə gha kaa ngəshi, kə kaa ngəra.

Kwəma gəzə Yesəw kaa mbəzliy nəw mbə məlmə Səmirənə

8 *A kə diɓa na: Tsasli kwəma dzee na ta gəzaŋaa dzəti zliya, kaa *ndə kwal tsa Hyala tsaa ndəghwə mbəzliy nəwra mbə məlmə Səmirənə. A pə gha ngəciy: Vanta kwəmaa səvəri mbə miy ntsaa gha shiy gwaꞌa gwaꞌa, zhini ghəci dzaa kərə shiy gwaꞌa gwaꞌa. Ntsaa niy mətiy, mbaꞌa zhakatiy mbə məti, mbə piy ghəci nana: 9 *«Ghwəyəy e sənay ngəraꞌwə tsa nza ghwəy mbə. E sənata ndərma kən ghwəy gwaꞌa. Ya tsəgha nzə kiy, ghwəy na ka shiy tərəŋw ni va Hyala. Kwəma gəgəzə nihwəti mbəzli va gəmgəm naa dzəkən ghwəyəy, gwaꞌa favee diɓa. Mbəzliy gəgəzə kwəma va vay, *ka Zhəwifəə gə ghəy, kə ghəshi, mbalaa ka Zhəwifə na ghəshi kiw. Mbəzliy nəw *ndə jaka tsa Hyala na ghəshi. 10 *Sana sənzənvay, ta sa ngəraꞌwə dza ghwəy, əntaa ghwəy dzaa hazləni ma. Ta kasaghwa nihwəti mbəzli mbə ghwəy dza ndə jaka tsa Hyalaa dzəghwa fərshina, ta nighə kwəma ghwəy. Ta sa ngəraꞌwə dza ghwəy dza mbə hi məŋ. Ma kiy, əntaa ghwəy dzaa zlay nəw kwal tsee lə nəfə kwətiŋ ya ə bəkwəŋwəy məndi ma. Ta ndaŋwəy piy tsaa kərə ma dzee ka zhəmə ghwəy.

11 *Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən wəzə, ta kwəma ɗi safə tsa Hyala ɗewɗew tsa gəzanshi kaa mbəzliy nəwra. Ma mbəzliy dzaa səvərishi ka miydalahiy, ka dza ghəshiy məti kwa baka səɗaw» kə, pə gha kaa ngəshi, kə kaa ngəra.

Kwəma gəzə Yesəw kaa mbəzliy nəw mbə məlmə Pergam

12 *A kə diɓa na: Tsasli kwəma dzee na ta gəzaŋaa dzəti zliya, kaa *ndə kwal tsa Hyala tsaa ndəghwə mbəzliy nəwra mbə məlmə Pergam. Ma pə gha ngəciy: Vanta kwəmaa səvəri mbə miy ntsa nza kafaꞌi tsa kikw kikw miy tsa, ka zəmə ya dza kwa namaɓa bəla ci və. 13 «Ghwəyəy, e sənay njasa nza pətsa nza ghwəy va ti sənzənva gwaꞌa. Pətsa nzəyəy ndə jaka tsa Hyala ka məni mazə tsa ci ti na sava. Ya tsəgha nzəy, mbə nəwra nza ghwəy lə nəfə tsa ghwəy kwətiŋ. Ya ghala vəghwə tsaa niy pəəsli mbəzli va Antipasə, ntsaa niy ni va ndə nəwŋa nzee, kə kwa kwəma mbəzli gwanashi mbə məlmə ghwəy, tə pətsa nza ndə jaka tsa Hyalay, niy zlara ghwəyəw.

14 *Ma nanzə ya tsəgha kiy, a nahwəti kwəma tiɓa mbə nzəy tsa ghwəy, kala ɗimee: A nihwəti mbəzli mbə ghwəy, ka nəw kwəmaa niy ɓəni *Balam va kaa mbəzli kwataŋa. Balam tsa vay, ghəci niy ɓananavə na kaa Balakə njasa ka na məni ta mbəə ngaɗambə mbəzli ka *Izərayel dzəmbə məni *kwəma jikir na. Dza na ki mbaꞌa ngaɗambəshiy dzəmbə zəmə sliw tsa ta məndi mbəri li, mbaꞌa dzəmbə məni ghwərghwər. 15 Diɓay, a nihwəti mbəzli mbə ghwəy kwərakwə ka nəw shi ɓənipə mbəzli *Nikwəlayitə va. 16 Ava va tsəgha, mbaꞌa pə ghwəy ɗi kwəma yay, ə pə ghwəy tsati titihwə kwa kwəma Hyala, a ghwəy zhəghəti nzəy tsa ghwəy. Ma kala tsəghay, ta səəkə dzee dzəmbə ghwəy kwa kwəma jəw ta zamti mbəzli va, lə hwa kwa badəkwəə səvəri mbə miy tsee va.

17 *Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən wəzə ta kwəma ɗi *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa gəzə kaa mbəzliy nəwra. Ma mbəzliy dzaa səvərishi ka miydalahi mbə kwəma vay, ta ɓanavəshi shi zəmə mbələy Hyala dzee. Sa kee dza diɓay, vəkə vəkə tatahanavəshi hakwə tsa pay tsa, sar tsasl yəwən slən tə hakwə tsa va. Slən tsa vay, ndə tiɓa dzaa sənay kala war ntsa ɓancim va ngəciw» kə, pə gha kaa ngəshi, kə kaa ngəra.

Kwəma gəzə Yesəw kaa mbəzliy nəw mbə məlmə Tiyatir

18 *A kə diɓa na: Tsasli kwəma dzee na ta gəzaŋaa dzəti zliya, kaa *ndə kwal tsa Hyala tsaa ndəghwə mbəzliy nəwra mbə məlmə Tiyatir. A pə gha ngəciy: Vanta kwəmaa səvəri mbə miy tsa Zəghwə Hyala, ntsa tsə mətsəhi ci birəw birəw nja ghwə. Ma shiɗshiɗ ci na, ka mbərə nja tsahi bənɓa ꞌwar səvəri ni mbə gəzla. 19 «Ghwəyəy, e sənata sləni ghəra ghwəy gwaꞌa. E sənay njasa ɗi ghwəy mbəzli, lə njasa nəwra ghwəy lə nəfə tsa ghwəy gwanay. Ya njasa səꞌwa ghwəy kwəma. Ya njasa jahambəvaŋwəy ghwəy va mbə ghəraɗa sləni yay, cəkeꞌ sənayee. Sləni ghəra ghwəy sənzənvay, e sənay tərəŋwɓa ghənzə na kən na kwataŋa.

20 *Ma ya tsəgha nzə kiy, a nahwəti kwəma tiɓa mbə nzəy tsa ghwəy kala ɗimee. Kwal tsa ɓanavə ghwəy va kaa mali nə məndi va Zhezabel, kə məndi slən tsa nzə, ta nzəy ghənzə mbə ghwəy, ka ɓananshi kwəma dzərvə dzərvə na kaa mbəzliy ghəraɗa sləni, ta mbə ghəshiy məni ghwərghwər, ka zəmə ɗafa mbəriy, ava kwəma ɗimee. Maliy gəzəpə kwəmaa səəkə va Hyalaa gee kəy, dzərvəə slaslaŋwəy na. 21 Mbaꞌee zlanay vəghwə, ka na tsa titihwə va kwəma nzə va jikir na, a ghənzə zhəghəti nzəy tsa nzə, pən na, ɗi zlay məni ghwərghwər tsa nzə vaw. 22 Ma njana mənira na tsəgha nee kiy, avee taa sləvati tə pi, war sləmahə dza naa nza tə gəzliy həni, ka sa ngəraꞌwə tərəŋw. Mbəzli ka na vaa məni ghwərghwər tsa nzə va li shi gwanashiy, ta sa ngəraꞌwə dza ghəshi tərəŋw kwərakwə. War ghəshi dza naa tsati titihwə va ghwərghwər tsa shi va, mbaꞌa ghəshi zlay, dzee zlashi. 23 *Ta bakwamti ndərazhi nzə dzee dza gwanashi diɓa. Ta mbə mbəzliy nəwra gwanashiy sənay, yən na ntsaa sənata kwəma təkə ndə ngəri, lə na ɗi na mbə nəfə tsa ci ta gwaꞌa, kə ghəshi. Ghwəy gwanaŋwəyəy, ta ngaŋwəy zhəmə ghwəy dzee, kwətiŋ kwətiŋ tsa ghwəy, njasa dza naa nza geꞌi geꞌi lə kwəma mənti ndə.

24 Ta na na ghwəy, ghwəy nihwəti mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Tiyatirəy, zləɓavə nəw gəla shi jikirkir ni va ɓənipə mali va ghwəyəw. Ma shi nə mbəzli va va: “Shi *ndə jaka tsa Hyala mbəmbə ni” kə ghəshiy, zləɓavə niva shiy ghwəyəw. Na na ghwəyəy, nahwəti kwəma dzee gəzaŋwəy məni nzə tiɓa gar daliŋwəy ghwəyəw. 25 *War garə pə ghwəy garəŋwəy tə kwəmee wəzə wəzə mbə nəfə tsa ghwəy, ka nəw wəzə, paꞌ fəca vici dzee zhiniy zhəghəvaa zhəkə.

26 *Ma mbəzliy dzaa səvərishi ka miydalahi, ka kərkamti lə nəw kwəma ɗee vay, ta məntishi dzee ka mezhizhə kən mbəzli gwaꞌa gwaꞌa. 27 Dikə tsa ndara Dirə vay, ghəci na sa dzee ta ɓanavəshi kwərakwə. Mezhizhə ghyanakə ghyanakə ni dza ghəshiy nza. Ta ꞌyapamti mbəzli dza ghəshiy dza, njasa ka məndi vaa ꞌyapə imbə kwakwa. 28 *Kee dza diɓay, mbaꞌee ɓanavəshi sasərkwə kwa kəɗi pi.

29 Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən wəzə ta kwəma ɗi *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa gəzanshi kaa mbəzliy nəwra» kə, pə gha kaa ngəshi, kə kaa ngəra.

3

Kwəma gəzə Yesəw kaa mbəzliy nəw mbə məlmə Sardə

1 *A kə diɓa na: Tsasli kwəma dzee na ta gəzaŋaa dzəti zliya, kaa *ndə kwal tsa Hyala tsaa ndəghwə mbəliy nəwra mbə məlmə Sardə. Ma pə gha ngəciy: Vanta kwəmaa səvəri mbə miy ntsa nza *Safə tsa Hyala tsa mbərfəŋ tsa və, mbaꞌa sasərkwəhi mbərfəŋ ni va mbə dəvə ci: «Ghwəyəy, e sənata sləni ghəra ghwəy gwaꞌa gwaꞌa. Nja mbəzliy kwəmavə piy pəzli ghwəy kwa kwəma mbəzli, mbalaa mbəzli bəkwə bəkwə ni nza ghwəy ki. 2 Ma pə ghwəy məntiy, fərghəŋwəyəm, a ghwəy jihəkəvaŋwəy ta ɓanta bərci kaa naa tərəmbəta va bəla vəgha ghwəy. Vantaa ghənzə kərniy mətita. Sa nzanay e nata njasa nza sləni ghəra ghwəy. Mənta na kwaakwa kwa kwəma Hyala yaw. 3 *Va tsəgha, wəzəɓa zəzəvə ghwəy na, njasa niy favə ghwəy kwəma Hyala kwataŋa, lə njasa niy zləɓavə ghwəy. Ma sa ka ghwəy zəzəvəy, nza ghwəy tsati titihwə kwa kwəma Hyala, ka zhəghəti nzəy tsa ghwəy, mbaꞌa ghwəy zlata məni *kwəma jikir na, ka nəw məni war njasa niy gha ghwəy vaa favə. Ma kala fərghə pə ghwəyəy, ta səəkə dzee, ka dza ghwəy sənata vici dzee vaa səəkə tiw. War vətəghə, dza ghwəy nara yən tsahwəra, njasa ka ndə ghəli vaa səəkəə dzakə ndə.

4 *Ya tsəgha nzə kiy, a nihwəti mbəzli tiɓa mbə ghwəy, mbə məlmə Sardə, kala hway kwəbeŋer shi ghəshi lə rəɗa. Na niva mbəzliy, a ghəshi mənishi gar panshi kwəbeŋer tezlezl tezlezl ni va, ma nza ghəy dza li shi kwa zəərə kwətiŋ na. 5 *Ma mbəzliy dzaa səvərishi ka miydalahiy, ta panakənshi kwəbeŋer tezlezl tezlezl ni dzam ngəshi. Ka dzee ɓanti tsa shi slən kwa zliya tsasliti məndi slən tsa mbəzliy dzaa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma ya njaaɓaw. Ma sa dzee nza kwa kwəma Dirə ghəshi lə ka kwal ci gwaꞌay, ta gəzanshi dzee dza lə miy tsee: “Mbəzlee na shi ni” pən taa ni.

6 Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən wəzə ta kwəma ɗi *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsaa gəzanshi kaa mbəzliy nəwra» kə, pə gha kaa ngəshi, kə kaa ngəra.

Kwəma gəzə Yesəw kaa mbəzliy nəw mbə məlmə Filadelfi

7 *A kə diɓa na: Tsasli kwəma dzee na ta gəzaŋaa dzəti zliya, kaa *ndə kwal tsa Hyala tsaa ndəghwə mbəzliy nəwra mbə məlmə Filadelfi. A pə gha ngəciy: Vanta kwəmaa səvəri mbə miy tsa ntsa ɗewɗew tsa kataŋ tsa. Ntsa nza shi ghwəni ciki mazə *Davitə mbə dəvə ci. Mbaꞌa kə ghwənamti piy, tsahwəti ndə tiɓa gar kalayəw. Mbaꞌa kə kalay ɓa na, ndə tiɓa gar ghwənamtiw. 8 «Ghwəyəy, e sənata sləni ghəra ghwəy gwaꞌa gwaꞌa. E sənay ka daw bərci nza ghwəy. Dzəghwa ghwəy ya tsəgha nzəy, war mbə ɗi fəti ghwəy ta məni kwəma gəzaŋwəyee. Bazhə bazhə gəzəkəvəri ghwəy kwa kwəma mbəzli: “Mbəzli Yesəw nza ghəy” pə ghwəy. Avee ghwənamtəŋwəy miy pi. Ndə tiɓa mbaꞌa taa mbay kalayəw.

9 *Ə gəzaŋwəy ya, ta məni nihwəti shiy dzee kaa nihwəti mbəzli mbə ghwəy, mbəzliy nəw *ndə jaka tsa Hyala va. Mbəzliy ni va ka Zhəwifə nza ghəy, kə ghəshi, ka slasla dzərvə gəm, kala kama ghəshiy ka Zhəwifə. Ta kakəvəshi dzee lə bərci, nza ghəshi səəkə ta tsəfəkwə kwa kwəma ghwəy. Ta sənay dza ghəshi, e ɗiŋwəy, kə ghəshi. 10 *Avanay, ta səəkə dza ngəraꞌwə tsa tərəŋw tsaa dzəkən mbəzli tə hiɗi gwanashi, ta dzəghə kwəma ndə, ya tsamaɓa ci. Na na ghwəy, ghwəy shiy ɗiti fəti va vəya, mbaꞌa ghwəy səꞌwahwə kwəma njasa niy gəzaŋwəy ya vay, ta ndəghwətəŋwəy dzee va ngəraꞌwə tsa va. 11 *Ndal təree ta zhəghəvaa zhəkəw. Va tsəgha, ə pə ghwəy kəsəvə kwəma favə ghwəy wəzə. Vantaa tsahwəti ndə dzaa zləghwəhwə zhəmə dzee va ta ɓəŋwəy, ghwəy miydalahi. 12 *Ma ntsaa dzaa səvəriy ka miydalay, ta mənti dzee ka shəl tsa mbə ciki Hyalee. Ka zhəkəvəriy na ghwəla ya paꞌ hwəmɓaw. Kee dzay mbaꞌee ɗahati slən tsa Hyalee mbaꞌa slən tsa məlmə nzə dikə na ti. Məlmə nzə vay, ghənzə na “Zherəwzalem ꞌwarꞌwar na”. Hyala dza naa vələkəghwa səəkə mə ghwəmə. Kee dza diɓay, mbaꞌee ɗahati tsee slən tsa ꞌwarꞌwar tsa tə ntsa va.

13 Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən wəzə ta kwəma ɗi safə tsa Hyala ɗewɗew tsa gəzanshi kaa mbəzliy nəwra» kə, pə gha kaa ngəshi, kə kaa ngəra.

Kwəma gəzə Yesəw kaa mbəzliy nəw mbə məlmə Lawədishe

14 *A kə diɓa na: Tsasli kwəma dzee na ta gəzaŋaa dzəti zliya, kaa *ndə kwal tsa Hyala tsaa ndəghwə mbəzliy nəwra mbə məlmə Lawədishe. A pə gha kaa ngəciy: Vanta kwəmaa səvəri mbə miy ntsa nə məndi *Amin, kə məndi slən tsa ci. Ntsaa ndəgha fəti karkar naa dzəkən kwəma mənti Hyala, kala dzərvə kwa miy ci ya jəw. Ntsa ngati Hyala shiy gwaꞌa gwaꞌa lə dəvə ci. 15 «Ghwəyəy, e sənata sləni ghəra ghwəy gwaꞌa gwaꞌa. Ghwəyəy, jahambəvaŋwəy ghwəy dzəmbə slənee gar nə ya kwəram kwəram nza ghwəy pənəw. Zlata məni nzə ghwəy gar nə ya rəniki nza ghwəy pənəw. Ava tsəgha məniŋwəy ghwəy. Jəw ɗee ghwəy tivə nahwəti kwətiŋ mbə, ka məni nee kiw. 16 Ma njana məniŋwəy ghwəy ɓətəɓətə, kala jihəva maa dzəmbə sləni, kala zlata məni nzəy, ta təfəkəvəriŋwəy dzee səvəri mbə miy tsee.

17 *Ma pə ghwəy kaa na bərkə ghwəy mbə nefer ghwəyəy: “Ghəy na na ghəy na, gwaꞌa nza ghəy, a ghəy məniŋəy. Ka shiy tərəŋw ni nza ghəy, nihwəti shi tərhashi ghəy tiɓaw” pə ghwəy. Mbalaa sənay ghwəy kiw. Ghwəy na shi barcicəkwə ni, gar zhanci hwər tsa ndə tə ghwəy. Ghwəy na ka ndərma. Diriŋ diriŋŋwəy nza ghwəy, zhini ghwəlefesli ghwəy diɓa. 18 *Ava va tsəgha ɗee gəzaŋwəy kwəma sana nee ki, ghwəy kə gar zləɓati. Səəkəm pavəm tsahi mbəzə riŋriŋ ni yəwamti məndi mbə ghwə vəya. Ma ghalaɓa kiy, ta məniŋwəy dza ghwəy ka mbəzli ka shiy tsərtsər ni. Ndim pavəm kwəbeŋer tezlezl tezlezl niy dzəkən ghən tsa ghwəy vəya ɓa, ta mbə ghwəy ɓanti haꞌwə tsa kən ghwəy, va sa nza ghwəy diriŋ diriŋŋwəy. Ka ghwəy dza diɓay, paꞌ ghwəy pavə ghwəꞌi mətsə vəya, ta mbə ghwəy nay pi. 19 *Ma yən na neyey, naɓə kee naɓə ni ya mbəzli ɗee kwəma shi, zhini ka i shi. Ma pə ghwəy mənti kiy, ə pə ghwəy tsatəra titihwə, mbaꞌa ghwəy zhəghəti nzəy tsa ghwəy, a ghwəy jihəva ta nəw kwəmee wəzə wəzə. 20 *Favəm, avanɗa məgarə miy dəgha, mbə harŋwəy. Ma ntsaa favə gakee miy dəgha ci, dza na ɓəŋəꞌi ghwənamtəra dəgha ta mbee dzakəy, ta dzakə ghi tsa ci va dzee, ta dzaa nzəyŋəy li, ka zəmə shi zəmə ghəy li gwanaŋəy jakəjakə.

21 *Ma mbəzliy dzaa səvərishi ka miydalahiy, ta ɓanavəshi kwal dzee ta nzəy vəghee kwa gəzli mazə. Njasa nzee va mənzəy tə pətsa kwətiŋ tsa ghəy lə Dirə sana kwa gəzli mazə ci, sa nzee miydala.

22 Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən wəzə ta kwəma ɗi *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa gəzanshi kaa mbəzliy nəwra» kə, pə gha kaa ngəshi, kə kaa ngəra.

4

Njasa fə məndi dikəə dzəti Hyala mə ghwəmə

1 Ma ləy hwəm kwəma gəzara na va, sa nə ya njəꞌwə, pənəy, kar tə miy dəgha ghwəni ghwəni mə ghwəmə. Ma fee ɓa na, məli ntsaa niy gəzara kwəma va, niy nza gaka məli ci, war weꞌ gaka viy təlimə mbə gəzara kwəma diɓa, a kə na: «A Zhaŋ səəmə tikə, e citəŋa kwəmaa dzaa zhiniy məniva ləy hwəm shi va» kə. 2 *War ghwəla na nzaꞌjəw *Safə tsa Hyala səəkəy dzəkənee tsəgha. Nighee na, gəzli nzəy mazə kwa mə ghwəmə tiɓa, mbaꞌa tsahwəti ndə kwa mənzəy. 3 *Ma pətsa mbə kwəma ci na, war ka mbərə kyasə, nja shi ghaslə. Shi har məndiy «Zhasəpə, lə Sardəwan». Ma gəzli nza na va kwa na, dəzlətsəɓə ghənzə va ɓəriŋ. Ɓəriŋ tsa va na, tərəŋw ghəci təɓə kwərakwə, ka mbərə njasa ka shi ghaslə vaa nza. 4 *Dzəghwa dəzlətsəɓə nihwəti gəzli gəzli mezhizhə bakə mətsəkə faɗəti tsəɓay nava gəzli mazə diɓa. Dərasə dərasə dərasə pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti mənzəy kwa shi. Lə kwəbeŋer tezlezl tezlezl ni kən ghən shi. War pəərə pəərə ghaa nay ghən tsa shi gwanashi lə shi pəərə ghən mazə məntim tə tsahi mbəzə. 5 *Ma geꞌi dzəghwa tə pətsa nza gəzli mazə va ti, tə jipəjipə tsa va na, war ə piy wampiɗi ka ndəmndəmə, ka dərazli. Mbərfəŋ gərkəwahi tiɓa kwa kwəma nzə, lə ghwə kwa shi, ngam ngam ngam. Gərkəwahi mbərfəŋ ni vay, ghəshi na safə tsa Hyala va mbərfəŋ tsa mbə nzəy kwa kwəma nzə. 6 *Mbaꞌa shiy tiɓa kwa kwəma gəzliy nzəy va, riŋriŋ, nja nighə məti, bəŋw ghəshi ndəɓa kwəfa dikə na, pə gha.

Zhini ɓa na, mbaꞌa nihwəti shiy piy tiɓa faɗə, tə jipə shi gəzli nza mazə va kwa, dzar vəgha bəla nzə faɗanata ghəshi. Ma shi va na, war mətsəhi ghaa nighəma vəgha shi gwaꞌa gwaꞌa, dzəghwa kwa hwəm tsa shi lə kwa kwəma shi. 7 Ma pa shi va ndəə nighə shiy, tsa kwa taŋa va na, nja pa zhəl. Kwa baka na, nja pa məcar. Kwa mahkana na, nja pa ndə ngəri ghəci mbə kwəma ci. Ma kwa faɗa na, nja pa zəlikə ghənzə mbə zli tə ghwəmə. 8 *Ya tsamaɓa ci mbə shi va gwanashi na, war lə bəkəbəkə kwaŋ kwaŋ kwaŋ və. Paf paf paf ghaa nashi ma bəkəbəkəhi va, va mətsəhi, mbəɓa mbəɓa lə pərikə pərikəshi gwaꞌa. Ma ghəshi, ya hwəmɓa ki na, war mbə ha cəm havəghwə lə həvir gwaꞌa, kala dəkəva tiɓa, a kə ghəshiy ni na:

«Gha na Ndə sləkəpə, gha sa ɗewɗewɗew tsa,

gha na Hyalaa gwəramti tə bərci.

Gha na Hyala ghala hiɗi ghwəla ta ghava,

gha sa tə ghwəmə sana,

zhini gha saa taa səəkə ɓa» kə ghəshi.

9 Ava war tsəgha nzəyshi shi faɗə ni va, mbə ha cəm ta fal Hyala mənzəy va kwa gəzli mazə nzə, sa tə ghwəmə va ya paꞌ hwəmɓa. Ma cəm tsa ha ghəshi vay, ta fə bama, ka fə dikəə dzəti, mbaꞌa ta mananta ꞌwəsa, ha ghəshi. 10 Ghala pətsa ka shi faɗə ni vaa nza mbə ha cəm tsa va tsəgha kiy, ma pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti ni va na, tsəfəkwə tsəfəkwə tsəfəkwə ghaa nashi ma, kwa kwəma ntsaa nzəyəy va kwa gəzli mazə ci, ka fal, ghəci saa piy ya paꞌ hwəmɓa. Mbaꞌa ghəshi palamti məgapipi pəərə ghən shiy pələyshi kwa kwəma ci. A kə ghəshi na:

11 *«A Ntsaa sləkəŋəy, a Hyala ghəy,

gha na saa məniŋaa ndə bərci kən shiy gwanashi.

Mək nza gha ta fə shəndəkə mbəzliy dzəti gha,

ka haꞌwə tə gha.

Sa nzanay, gha ngati na shiy ya nimaɓa.

Lə ɗi gha ngatishi gha.

Gha zləɓavə na nza ghəshi tiɓa» kə ghəshi.

5

Kwəmaa dzəkən zliya nahayəm, mbaꞌa zəghwə təmbəkə tsa Hyala

1 *Zhini, sa nə ya njəꞌwə pən na, mbaꞌee nata zliya pəərə pəərə ta dəvə kwa bəzəmə ntsa kwa gəzli mazə va. Ma zliya va na, tsasli tsasli ghənzə mbəɓa mbəɓa lə pərikə pərikə gwaꞌa. Mbaꞌa məndi nahay lə dimə. Dzəghwa mbaꞌam tetekwati dimə mbərfəŋ tiy, nahay. 2 Nighee na, tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala tsa dikə tsa kafəy, ka zlapə ghəci zlaŋzlaŋ, a kə na: «Wa ntsaa taa məniy gar balamti dimə tə zliya naa ghwənamti kia?» kə. 3 Ma ki na, ndə tiɓa ya kwətiŋ, ya məɓa mə ghwəmə, ya tikə tə hiɗi, ya mbə mbəzliy bəkwəshi, gar balamti dimə va, ka ghwənamti zliya vaa nighəti pətsa mbəɓa kiw. 4 Ma sa nay mee ndə kala tiɓa ya kwətiŋ, ta ghwənamti zliya va na, tapə yən dzəmbəra mbə wahə.

5 *Dza ma kə tsahwəti ndə kwətiŋ ngəra mbə pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti ni va na: «A Zhaŋ, tawa wahə gha tay? Nighətima, a ndə tiɓa. Slən tsa ciy: “Zhəl tsa mbə takə tsa ka Zhəwda, Jijiy mazə *Davitə”. War ghəci na saa məniy miydala, gar balamti dimə mbərfəŋ na va tə zliya, ka ghwənamti, ta nighə pətsa mbəɓa» kə.

6 *Ma zhinee nighə ki na, zəghwə təmbəkə tiɓa məgarə kwa jipə gəzli mazə. Tə jipəjipə pəhepəhir zhər va, lə shi faɗə ni va piy. War ma ndəə nighə zəghwə təmbəkə tsa va na, war njasa niy səəkəm pəəsləhwə. Mbərfəŋ təlimim, mbərfəŋ mətsəhi və. Ma shi mbərfəŋ ni vay, ghəshi na safə tsa Hyala mbərfəŋ tsa ghwənay naa dzəti hiɗi, ya paꞌ kwəmaɓa. 7 *Dza zəghwə təmbəkə tsa va mbaꞌa maɗiy, mbaꞌa dzaa ɓəvə zliya va ta dəvə kwa bəzəmə ntsaa nzəyəy va kwa gəzli mazə ki. 8 *Ma sa ɓəvə zəghwə təmbəkə tsa va zliya va na, dzəghwa shi faɗə ni va piy, ghəshi lə pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti ni va mbaꞌa ghəshi tsətsəfəkwəshi kwa kwəma ci. Lə gəzəpəlihi ta dəvə shi. Mbaꞌa həlepipi məntim tə tsahi mbəzə gyaɗə gyaɗə hililiŋəə zən nja ꞌwərdi ti shi. Hililiŋəə zən va nja ꞌwərdi nay, ghənzə na cəꞌwə cəꞌwə mbəzli Hyala. 9 *Dza ghəshi ka ha cəm tsa ꞌwarꞌwar tsa, a kə ghəshi na:

«Gha na saa məniŋa gar ɓə zliya na ta balamti dimə ti va,

ka ghwənamti.

Sa nzanay, a məndi pəəslitəŋa,

mbaꞌa gha mbaranakə mbəzli kaa Hyala

lə miymiy gha va shikəshi.

Ya mbə takə ka wa na ghəshi,

ya kwəma ka waa gəzə ghəshi,

ya mbə hwəlfə ka wa na ghəshi,

ya səəkə tə hiɗi ka wa səəkə ghəshiy,

cəkeꞌ mbaranakəshi gha.

10 *Dza gha mbaꞌa gha zhəghətishi

ka ni gha mbəzli sləwa gha.

Dzəghwa mbər gha mbəərətishi

ka hwəlfə mbəzli ka mazə,

*ka ta Hyalaa ghəra sləni kaa Hyala ghwəmmə,

mbaꞌa ta məni mazə taa nzaa dzəkən mbəzli tə hiɗi» kə ghəshi.

11 *Zhinee nighə ɓa na, ka kwal Hyala mbə gaka tiɓa. Ɗaŋ tsa shi na, mbaꞌa mənti gar bələkwə bələkwə bələkwə ɗaŋ kala gar mbay ndəə mbəramtishi, dəzlətsəɓə ghəshi tsəɓay gəzli mazə tsa va, ghəshi lə shi faɗə ni va piy, mbaꞌa pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti ni va. 12 *Ka ha cəm ghəshi zlaŋzlaŋ, a kə ghəshi na:

«A zəghwə təmbəkə tsaa niy pəəsliti məndi tsa,

gha na saa məniŋaa ndə bərci, kən shiy gwanashi.

A gha məniŋa gar nzaa ndə sənata kwəma,

gar nzaa ndə shiy, lə gar nzaa ndə bərci.

Gar haꞌwə ndə ya tsamaɓa ci tə gha,

ka fə dikəə dzəti gha, ka falŋa» kə ghəshi.

13 *Ma zhinee fa ɓa na, shi ngati Hyala mə ghwəmə, lə ni kwakə tə hiɗi, lə ni kwaɓa kwa hiɗi, lə ni mbə yam, gwanashi mbə ha cəm, a kə ghəshi na:

«Fal ntsa mənzəy va kwa gəzli mazə ci,

ghəshi lə ntsa nja zəghwə təmbəkə tsa va ghwəmmə.

Haꞌwə ghwəmmə ti shi.

Ghəshi na mbəzli nza bərci və shi.

Fə shəndəkə ghwəmməə dzəti shi,

ya paꞌ hwəmɓa» kə ghəshi.

14 Dzəghwa shi faɗə ni va piy: «Amin» kə ghəshi zləɓati. Ma pəhepəhir bakə mətsəkə faɗəti ni va ghalaɓa na, mətsəfəkwə gwanashi kwa kwəma ntsa mənzəy va kwa gəzli mazə ci, ghəshi lə zəghwə təmbəkə tsa va, ka falshi.

6

Kwəma zəghwə təmbəkə tsaa bali dimə tə zliya pəərəti məndi va

1 Zhini, ma sa nə ya njəꞌwə pən na, zəghwə təmbəkə tsa va maɗiy ta ghwəni zliyaa ɓəvə na va. Dzəghwa na, bal balamti kwa taŋa nahə mbə dimə mbərfəŋ na va niy nahati məndi. Mbaꞌee favə tsahwəti sə kwətiŋ mbə shi faɗə ni va piy ndəmndəməy, ndəɓa dərazli van ə pə gha: «Ca səəkə» kə. 2 *Ma nighee na, gədəw tsa tezlezl tsa səvəriy tiɓa, lə ndə mə dallə, mbaꞌa rigi mbə dəvə ci. Dza mbaꞌa məndi panambə daghwəba miydala mbə ghən ci. Dza na ka tərə kwəshəl ghəci, ta zha ta məni miydala diɓa.

3 Zhini zəghwə təmbəkə tsa va mbaꞌa balamti kwa baka dimə nahati məndi va. Fee kwa baka sə ta shi faɗə ni va piy ɓa na: «Ca səəkə» kə. 4 Mbaꞌa tsahwəti gədəw ghəməy səvəriy, lə ndə mə dallə. Mbaꞌa məndi ɓanavə kafaꞌi tsa dikə tsa. Dza mbaꞌa məndi ɓanavə bərci ta həərə mbəzli tə hiɗi gwanashi, ta mbəz ghəshi kwa jipə shi. Ka bəkwə ghən tsa shi, kala zərkə tiɓa.

5 Zhini zəghwə təmbəkə tsa va mbaꞌa balamti kwa mahkana dimə nahati məndi va. Fee kwa mahkana sə ta shi faɗə ni va piy ɓa na: «Ca səəkə» kə. Mbaꞌa gədəw tsa ngərjəkəjəkə tsa səvəriy, lə ndə mə. Nighee na, ntsa mə va lə tasaw bərkə shiy ta dəvə ci. 6 Ma fee na, məliy gaka, war nja məli ndə ngəri səəkə mbə shi faɗə ni va piy. Ma kə na: «A pə gha dzaa məniy, ma gəna ka ndəə kwəmavə tə sləni vəghwə tsa ci kwətiŋəy, gar pavə ha tasaw kwətiŋəy. Ma cikizl kə na, gar ta er kwətiŋ səɗa. Ma na kar in ghəshi lə tay nashiy, əntaa niva taa nza caslakə ma» kə.

7 Zhini zəghwə təmbəkə tsa va mbaꞌa balamti kwa faɗa dimə nahati məndi va. Fee kwa faɗa sə ta shi faɗə ni va piy ɓa na: «Ca səəkə» kə. 8 *Nighee na, gədəw tsa kwərtəhə tsa səvəriy dallə ndə mə. Məti, kə məndi kaa slən tsa ntsa va, mbaꞌa pətsa ka mbəreketiy nza ti kwasəbə. Mbaꞌa məndi ɓanavəshi bərciy dzəkən nahwəti bəla hiɗi kwətiŋ, sa təhəvərishim faɗə mbə. Nza ghəshi bakwamti mbəzli tə nava bəla hiɗi gwaꞌa lə kafaꞌi, mbaꞌa lə ma, lə zəlghwə ghənghən ghənghən, mbaꞌa lə shəkwadeshi.

9 *Zhini zəghwə təmbəkə tsa va mbaꞌa balamti kwa cafa dimə nahati məndi va. Njəꞌwə pən na, piy tsa mbəzliy niy bakwamti məndi tə mbərkə kwəma Hyala lə tə mbərkə sa niy gəzə ghəshi kwəma va kaa nihwəti mbəzli kala hazləni ma. Piy tsa shi va na, ta pətsa ka məndiy fə shiy ti ta ta shi kaa Hyala ghəci. 10 *Ka zlapə kwəma ghəshi zlaŋzlaŋ, a kə ghəshi na: «A ntsa ghəy dikə tsa, gha na ntsa ɗewɗew tsa, gha na ndə sla ngwəvə tsa kataŋ tsa. Va tsəgha ɗəw ghəy, nighə, ndatsəma nza ghəy tikə kia? Hwəm bərkə gha ɓasə ngwəvəə dzəkən mbəzli tə hiɗi, a ghəshi kəsli kərhiy dzəghwa ghəy, sa bakwamtəŋəy ghəshi kia?» kə ghəshi. 11 *Dzəghwa məndi kaa ya tsamaɓa ndə mbə shi ki, mbaꞌam ɓanavə kwəbaŋ tsa tezlezl tsa. Ma kə məndi zləɓanshi na: «Kadiwəm di, ndəghətim jəw. Ɗaŋ na nihwəti ngwarməhiŋwəy dza məndiy zhiniy bəkwə tə mbərkə sa ghəra ghəshi sləni ta Hyala njasa nza ghwəy va kwərakwə» kə məndi.

12 *Zhini zəghwə təmbəkə tsa va mbaꞌa balamti kwa kwaŋa dimə nahati məndi va diɓa. Dzəghwa mbaꞌa hiɗi məŋkəɗishi gwanashi, lə bərci tərəŋw tərəŋw. Njəꞌwə pə gha kaa vici na, ndəɓa ləkwəsa ngəri na pə gha ngəri tsa nzə, sa ləvəta na. Tir na, ndəɓa miymiy pə gha ghəm tsa ci. 13 Ma sasərkwəhi tə ghwəmə na, war ka kwətəkwətiy səkwaa dzəti hiɗi, njasa ka ya daskwaa təhəta ma vaa shikə səkwa mə daskwa, safəə viy lə bərci. 14 *Gwəravə ghwəmə tsəgha, bətə zata, njasa ka ndə vaa paramti kəshiɗi. Dzəghwa məndi kaa dəlegwigwi ghəshi lə hiɗi dzar tə jipə yam gwaꞌa, mbaꞌa məndi ɓantishi tə pətsaa niy nza ghəshi. 15 *Dzəghwa mbəzli gwanashi, mbaꞌa ghəshi mbəmbəshi. Mbəzli nja mezhizhə tə hiɗi, lə mbəzli dikə dikə ni sləkəpə, lə ka sawji dikə dikə ni, lə mbəzli ka ghi tərəŋw tərəŋw ni, lə ni nza bərci və shi mbəzli tərəŋw, lə mevivi mbəzli, lə ni yaya ni gwaꞌa, mbəmbəshi dzar mbə ləgwəhi dəlagwa, lə dzar ta hərezli. 16 *A kə ghəshi na: «A dəlegwigwi ghwəy lə hərezli ni, ngazlavam dzəkən ghəy, a ghwəy mbələyŋəy di. Nəghətaa mətsə ntsa mənzəy va kwa gəzli mazə naŋəy, lə vantaa zəghwə təmbəkə tsaa ɓəti nəfə va dzaa naŋəy. 17 *Sa nzanay, a vəghwə tsa gar ci sati nəfə tsa shi ti mənəy, ta məni ngwəvəə dzəkən mbəzli. Va tsəgha na kiy, ndə tiɓa lə bərci ghwəla mbaꞌa dzaa zhiniy mbay garə kwa kwəma shiw» kə ghəshi.

7

Mbəzli 144ꞌ000 (bələkwə bələkwə məŋ bələkwə, mbaꞌa faɗə mətsəkə faɗəti ghən kən) fati Hyala lamba nzə ti shi, mbə mbəzli ka *Izərayel

1 *Ma ləy hwəm nava kwəma ki, nighee na, ka kwal Hyala faɗə, garə garə dza kwa bəla slərəpəpi hiɗi faɗanashi. Ma ghala pətsa garəshi ghəshi va na, mbaꞌa ghəshi daməti safə tsa faɗə tsa va, vantaa ghəci viy, ya dzəti hiɗi, ya dzəy tə kwəfa, ya va kwəfəghə fəhi. 2 Ma nighee ɓa na, tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala səəkəy kwa ghwəmə, dəmakə lamba Hyala kwa ɓəpə piy ta dəvə ci. Dza na ka zlapanshi kwəma kaa nihwəti ni faɗə ni va ka kwal Hyala, shi ɓanavəshi Hyala va bərci, ta laɗamti shi tə hiɗi, lə ni mbə yam gwaꞌa. 3 *Ma kə kaa ngəshi na: «A mbəzli ni, kadiwəm di, ka liɗi shi tə hiɗi, ya ni mbə yam, ya fəhi ghwəy di ma. Ndəghətim, a ghwəmmə faghwa lamba Hyala kwa dəghaŋ kwəma mbəzliy ghəranta sləni kaa Hyala ghwəmmə» kə. 4 *Dzəghwa mbaꞌa məndi gəzara njasa nza ɗaŋ tsa mbəzli dza məndi va ta fə lamba Hyalaa dzəghwa dəghaŋ kwəma shi gwanashi. Ma na ɗaŋ tsa shiy: Mbəzli bələkwə bələkwə məŋ bələkwə, mbaꞌa faɗə mətsəkə faɗəti ghən kən, (144ꞌ000). Mbəzli mbə takəhi mən lə bakə ni va mbə hwəlfə ka Izərayel na ghəshi gwanashi. 5-8 Mbaꞌa məndi dzaa fati lamba Hyala tə mbəzli təravəm mbə takəhi məŋ lə bakə ni va. Ya mbə tsama takə na, mbəzli diwəy məŋ, məŋ lə bakə shi fanatishi məndi lamba. Vanay slən tsa takəhi va: Takə tsa Zhəwda, mbaꞌa sa Rəwben, mbaꞌa sa Gadə, mbaꞌa sa Aser, mbaꞌa sa Nefətali, mbaꞌa sa Manase, mbaꞌa sa Shimeyaŋw, mbaꞌa sa Levi, mbaꞌa sa Isakar, mbaꞌa sa Zabəlaŋw, mbaꞌa sa *Zhezhefə, mbaꞌa sa *Beŋzhameŋ. Tsəghaa takəhi fati məndi va lamba ti shi. Ya mbə tsamaɓa takəy, mbəzli diwəy məŋ, məŋ lə bakə na shi fanatishi məndi lamba va.

Vərəm tsaa ɓasəy səəkə mbə hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwanashi

9 *Ma ləy hwəm, sa nə ya njəꞌwə pən diɓa ki na, kar mətsee tə vərəm ndə ngəri tsaa səəkə ya kwəmaɓa na tə hiɗi, ya kwəma ka waa gəzə na, ya hwəhwə ka waɓa na, ya hwəlfə ka waɓa na. Kala gar mbay ndəə ɓəlati ɗaŋ tsa shi. Gar gar gar ghəshi gagarəshi kwa kwəma gəzli mazə va, lə kwa kwəma ntsa nja zəghwə təmbəkə tsa va. War lə kwəbeŋer tezlezl tezlezl ni ghaa nashi ma kən ghən shi. Mbaꞌa kəslifi slərpə ta dividivi shi. 10 *Dza ghəshi ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ, ma kə ghəshi na: «Ghwəmməy, war Hyala ghwəmmə va mənzəy kwa gəzli mazə nzə, ghəshi lə ntsa nja zəghwə təmbəkə tsa va na ni ghwəmmə mbəzliy mbəlitəmmə na na ghwəmmə» kə ghəshi. 11 *Ma ka kwal Hyala gwanashi na, war gar gar gar ghəshi garəshi, dəzlətsəɓə ghəshi tsəɓay gəzli mazə, lə shi pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti ni va, mbaꞌa sa shi faɗə ni va piy gwaꞌa. Dzəghwa, tsəfəkwə tsəfəkwə ghəshi tsətsəfəkwəshi, nzəŋw, nzəŋw, nzəŋw kwəma shi mbə hiɗi, kwa kwəma Hyala, Ka fal ghəshi, 12 *ma kə ghəshi na:

«*Amin, tsəgha na kataŋ, Hyala ghwəmməy,

ghənzə na Hyala kwa fal məndi paꞌ kwa ndimndim,

ghənzə na Hyala shəndəkə na,

kwa sənata kwəma, lə bərci və tərəŋw.

Mananta ꞌwəsa ghwəmmə, ka haꞌwə ti.

War ghənzə na Hyalaa məni mazə paꞌ kwa ndimndim.

Amin» kə ghəshi.

13 *Ma kə tsahwəti ndə kwətiŋ mbə pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti ni va ngəra na: «A zəghwee, mbəzli njaa ni na ni nza kwəbeŋer pay pay ni ni kən shi mbə mbəzli ni baya? Sənay gha nda kwəma səəkə ghəshi na?» kə. 14 *Ma pən ngəci na: «A Ndə sləkəra, a kwəma sənatee mbə kwəma va, kala war gha na saa dzaa sənay kia» pən. Ma kə ngəra na: «Ma mbəzli nashi gha niy, ghəshi na mbəzliy garəshi lə bərci kwa kwal Hyala mbə ngəraꞌwə tsa tərəŋw tsa səəkə kən shi ta kwəma Hyala. Kwəbeŋer kən shi va tezlezl tezlezl ni nashi ghay, ə yaɓantishi ghəshi mbə miymiy zəghwə təmbəkə tsa Hyala va shikəshi. 15 *Va tsəgha nza ghəshi gar gar gar kwa kwəma gəzli Mazə Hyala, ya hwəmɓa nzə. War ka ghəra sləni ngəta mbə ciki tsa nzə, havəghwə lə həvir gwaꞌa. War mbə ndəghwə shi ntsa mənzəy va kwa gəzli mazə ki. 16 *Ma ghəshi nashi kiy, ya ma, ya ndir na, ka zhini naa ghəranshi ghwəlaw. Ya viciy, ka dza naa mbərə ta ndindishi ghwəlaw. Nihwəti shiy tiɓa dzaa ndindishi, ka sanshi ngəraꞌwə ghwəlaw. 17 *Sa nzana, ma ntsa nja zəghwə təmbəkə tsa va kwa jipəjipə gəzli mazəy, ghəci dza naa ndəghwəshi. Ta pəməghəshi dza naa dzəməy yaməə ɓəpə piy. Ka Hyala dza na, mbaꞌa saɗamti wahə kwa mətsə shi» kə.

8

Zəghwə təmbəkə mbə bali kwa mbərfaŋa nahə dimə

1 *Zhini zəghwə təmbəkə tsa va mbaꞌa balamti kwa mbərfaŋa dimə nahati məndi va ti. War sa nə na bal kə na, dzəghwa pətsa tə ghwəmə tsəgha, ɗekəɗekəɗekə nzəyəy. Gar minti mahkan mətsəkə, kala favə gaka nihwəti shiy ndə ya jəw nzə.

2 *Ma nighee na, ka kwal Hyala garəshi mbərfəŋ kwa kwəma nzə, mbaꞌa məndi ta tahanavəshi təlimim kwətiŋ kwətiŋ ngəshi.

3 *Dzəghwa tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala mbaꞌa səəkə garəy vəgha pətsa ngati məndi tə tsahi mbəzə, ta ndanta shiy ti kaa Hyala. Mbaꞌa həlapə məntim tə tsahi mbəzə ta ndanta hililiŋəə zən nja ꞌwərdi kwa kaa Hyala və ta dəvə ci. Dzəghwam ɗaŋ məndi tanaghwa hililiŋə dza na va ta ndanta kaa Hyala, a ghəci ndanta tə pətsa ka məndiy ndanta shiy kaa Hyala, kwa kwəma gəzli mazə nzə va, dzavəɗə lə cəꞌwə cəꞌwə mbəzli Hyala gwanashi. 4 Sa maɗi inəghwə tsa hililiŋə va jakə lə cəꞌwə cəꞌwə mbəzli Hyala va gwaꞌa ta dəvə ndə kwal tsa Hyala tsa məgarə va kwa kwəma Hyala ki na, ka dzəmə. 5 *Dza ndə kwal tsa Hyala tsa va, mbaꞌa ɓəvə həlapəə niy nza hililiŋə va kwa, gyaɗə ghəci hənzəvə ghwə kwa, kwa pətsa ndanta na va shiy ti kaa Hyala. Sa hənzəvə na na, dza na fəyik, ndəghakəghwaa dzəti hiɗi. War sa ndəghakəghwa na na, ghavə shiy tsəgha ka dərazli, ka ndəmndəmə, ka wampiɗi. Mbaꞌa hiɗi gərgərəshi.

Njasa viy ka kwal Hyala təlimim

6 Ghalaɓa kiy, mbaꞌa ka kwal Hyala mbərfəŋ ni va, niy ɓanavəshi məndi təlimim mbərfəŋ ngəshi ta viyshi gwəmantəvashi gwaꞌa ta viy shi ki.

7 **Dzəghwa kwa taŋa *ndə kwal tsa Hyala tsaa viy təlimə, mbaꞌa viyata na ci təlimə. Ma sa viyata na na, dza kar kwacakasla lə ghwə, mbaꞌa miymiy, dzavəɗə ghəshi shəkəkəghwavashi səəkə mə ghwəməə dzəti hiɗi. Ma sa təhəvərim hiɗi mahkan mbəy, dzəghwa nahwəti bəla kwətiŋ, bərkiɗə ghənzə ndita. Sa təhəvəri məndi fəhi mahkan mbə diɓa na, mbaꞌa nahwəti bəla shi kwətiŋ ndita. Gwaꞌa gwaꞌa gwəzən tsa neɓekə tsa ndantəvay.

8 *Dza kwa baka ndə kwal tsa Hyala tsaa viy təlimə, mbaꞌa viyata na ci təlimə kwərakwə. Ma sa viyata na na, dzəghwa məndi kaa nihwəti shiy, ndəɓa dəlagwa dikə na, pə gha ngəshi, war ka tsə ghwə səvəri mbə shi, fəyik məndi ndəghakəghwashiy dzəti kwəfa dikə na. Ma sa təhəvərim həl tsa dikə tsa mahkan mbə na, dzəghwa nahwəti bəla shi kwətiŋ mbaꞌa zhəghəta ka miymiy. 9 Dzəghwa shiy piy mbə yam geꞌi geꞌi lə bəlaa zhəghəta va ka miymiy, cəkeꞌ ghəshi bəkwəshi kwərakwə. Tsəgha kwambəwaler liɗishi, geꞌi geꞌi lə bəla va kwərakwə ɓa.

10 Dza kwa mahkana ndə kwal tsa Hyala tsaa viy təlimə, mbaꞌa viyata na ci təlimə kwərakwə. Ma sa viyata na na, ꞌwakəvə sasərkwə dikə na, war ka tsə, baram baram baram ndəɓa ghwə tə shihwə pə gha, mbaꞌa tərəkəvata səəkə mə ghwəməə dzəti kwa mahkana bəla yam kwa həleɗemer lə mətsəhi yam gwaꞌa. 11 *Slən tsa sasərkwə vay, «shi ꞌyaghwakə ni». Dzəghwa kwa mahkana bəla yam va sa təhəvərishi məndi mahkan mbə, ꞌyaghwakə ghwakə ghwakə, ghəshi mənishi. Mbaꞌa mbəzli bəkwəshi tərəŋw war sa sahwə ghəshi yam va, sa nza ghwəꞌiy bəkwə mbəzli mbə shi.

12 *Dza kwa faɗa ndə kwal tsa Hyala tsaa viy təlimə mbaꞌa viyata na ci təlimə kwərakwə. Ma sa viyata na na, dza nahwəti bəla kwətiŋ mbə bəla vici mahkan, sa təhəvərim, mbaꞌa shirkwəta. Tsəgha nahwəti bəla tir kwətiŋ sa təhəvərim mahkan mbə shirkwəta diɓa, zhini tsəgha nahwəti bəla sasərkwəhi kwətiŋ sa təhəvərishim mahkan mbə diɓa. War kwəsli ghaa nata ma kwa mahkana bəla va shi va gwanashi. Ka mbərə nahwəti bəla vici kwətiŋ havəghwəw. Ka mbərə na kar tir lə sasərkwəhi həvir kwərakwəw. Tsəgha.

13 Dzəghwa sa nə ya njəꞌwə pən na, kar tə zəlikə, dzəy tə ghwəmə, məɓa kərakə. Fee na, ghənzə mbə wa zlaŋzlaŋ, a kə na: «Waa ngəraꞌwə, waa ngəraꞌwə! Avanay sanay mahkan tərmbə nihwəti ka kwal Hyala, ta viy na shi təlimə. Ya wa ndə sa ka na viyata na ciy, ta səəkə dza ngəraꞌwəə dzəkən mbəzli tə hiɗi tərəŋw» kə.

9

1 *Dza kwa cafa ndə kwal tsa Hyala tsaa viy təlimə, mbaꞌa viyata na ci təlimə kwərakwə. Ma nighee na, sasərkwə tərəkəvata səəkə mə ghwəməə dzəti hiɗi. Dza mbaꞌa məndi ɓanavə shiy ghwəni miy kəꞌwə tsa təɗəm tsa va tərəŋw tsa ta dəvə nzə. 2 *Dza sasərkwə va, ɓəŋ ghwənamti kəꞌwə tsa təɗəm tsa va ki. Ma sa ghwənamti na na, ghavə inəghwə tsəgha, takwəm kwəm kwəm səəməy kwaɓa. Ndəɓa inəghwə tsaa ndi vəꞌi, pə gha. Dzəghwa na, nzaꞌjəw, dəmbəꞌwamti vici lə pətsa dzar tə ghwəmə ta gwaꞌa. Dzəghwa zhəmbəlmbəl pi məniy. 3 *Dzəghwa jər vəɗəm tsahwəy səəmə kwa kəꞌwə tsa va, səvəri mbə inəghwə tsa va. Mbaꞌa dzaa pəslambəvay mbə mbəzli tə hiɗi. Mbaꞌam ɓanaghə bərci ta ndindi mbəzli nja yiti. 4 *Ma kə məndi kaa jər tsa va na: «A jər, mbala, ma sa ka gha tsəhəŋay, əntaa gha taa kwəfəghə nihwəti shi gəmshi ni nja gwəzən, ya fə, ya nimaɓa kəslifi shiy ma. War ndə ngəri, mbəzli kama lamba Hyala kwa dəghaŋ kwəma shi nahə nahə gwaꞌa tsəgha, pə gha dzaa sanshi ngəraꞌwə» kə məndi kaa ngəci. 5 Nanzə kiy, ɓanavə kwal məndi kaa jər tsa va ta bakwamti mbəzli ghəciw. War ta sanshi ngəraꞌwə kaa mbəzli, geꞌi geꞌi gar tir cifə ɓanavə məndi kwal gwaꞌa tsəgha. War njasa ka yiti vaa zhanci kaa ndə ghənzə nditi ndəy, war tsəgha na zhipə tsa shigə ci va ghəci nditi ndə.

6 *Ghala tir tsa cifə tsa vay, ta ɗəw məti dza mbəzli tə hiɗiy dza. Ka dza mətiy ɓəshi kiw. Tərəŋw ghəshi taa maw məti na, ka hwəta məti taa nza və shi. 7 *Ma pa jər tsa va ndəə nighəy, war ndəɓa gədewesli pahamti məndi ta dza ta mbəz, pə gha. Mbaꞌa shiy mbə ghən shi nja daghwəba tsa məntim tə tsahi mbəzə. Ma pətsa mbə kwəma shi ndəə nighə na, war nja pətsa mbə kwəma ndə ngəri. 8 *Ndəɓa shiti mbə ghən miꞌi pə gha kaa shiti shi biti biti tsa shi. Ma sliꞌi shi na, war nja sliꞌi zhəl. 9 *Dzəghwa məndi kaa pətsa sati kwa hati shi mbaꞌam pahamti lə shiy, nja rəbəci tsa tsati məndi tə tsahi. Ma ndəə fa gaka bəkəbəkəhi ci na, war njasa ka gaka məwtiti gədewesli vaa nza mbə mbahə shiy, ghəshi mbə diva ta mbəz. 10 Jər tsa vay, lə shigə na ti kikw kikw kikw, njasa ka shigə yiti vaa nza. Lə shigə shi va dza ghəshiy ndindi mbəzli, ta sanshi ngəraꞌwə mbə tir cifə. 11 Ma mazə tsaa sləwashiy, ghəci na ndə kwal tsa kəꞌwə tsa təɗəm tsa va, tərəŋw tsa. Slən tsa mazə tsa va lə kwəma ka Ebərəy: «Abadəŋw». Lə kwəma ka *Gərekə na: «Apəliyəŋw». Ma ɗi slən tsa va gəzəy: «Ndə zapə na» ɗi na gəzə.

12 Ava gwaꞌa kərəy kwa taŋa ngəraꞌwə naci ki. Ghwəla na tsahwəti ngəraꞌwə bakə mbə səəkə.

13 *Dza kwa kwaŋa ndə kwal tsa Hyala tsaa viy təlimə, mbaꞌa viyata na ci təlimə kwərakwə. Ma sa viyata nay, fee na, məli ndəə gaka səəkə dzar kwa bəla faɗə na va tə pətsa ngati məndi va kwa kwəma Hyala. Pətsa vay, tə mbəzə ngati məndi ta ndanta shiy ti kaa Hyala. 14 *Ma kə gaka məli va kaa kwa kwaŋa ndə kwal tsa Hyala tsaa viyata təlimə va ki na: «A ndə kwal tsa Hyala, mbala pəlashi nihwəti ka kwal faɗə ni va pəhəti məndi miy həl tsa dikə tsa va nə məndi, “Efəratə”, kə məndi kaa slən tsa ci» kə. 15 *Dzəghwa məndi ki mbaꞌam pəlashi ka kwal va. Ma ghəshi faɗanashiy, Hyala niy pəhətishi na, mbaꞌa gwəməyshi, ta ghəra sləni ghəshi tə piya va, geꞌi lə tir tsa va, zhini geꞌi lə vici va, mbaꞌa geꞌi lə ler va diɓa. Sləni shiy: Səəkə ta bəkwə nihwəti mbəzli tə bəla kwətiŋ, sa təhəvərishim mahkan mbə. 16 Nighee na, ka sawji ɗaŋ tərəŋw səəkəshi tiɓa mə gədəw mə gədəw. Dza mbaꞌa məndi gəzara ɗaŋ tsa shi. Ka sawji gar miliyaŋw bələkwə bələkwə bakə ghəshi (200ꞌ000ꞌ000). 17 *Ma yən mbə nighə shi va nja kwa shiw kiy, mbaꞌee nashi gədewesli, lə mbəzli lə mbəzli mə shi. Ma mbəzli mə shi va na, lə kwəbeŋer rəbəci kən ghən shi. Ghəm ghəmshi tə nahwəti bəla, tə nahwəti bəla na, nja isl ghwəmə, ma tə nahwəti bəla ɓa na, nja shamshama. Ma ghəneɗemer gədewesli va na, war nja ghən zhəl. Ka səvəri ghwə lə inəghwə, mbaꞌa barəwdəw kwa miy shi. 18 Dzəghwa ngəraꞌwə tsa mahkan tsa va səvəriy mbə miy gədewesli va, mbaꞌa zamti nihwəti mbəzli tə bəla hiɗi kwətiŋ sa təhəvərishim mahkan mbə. 19 Gədewesli vay, mbə miy tsa shi lə mbə shigigi shi na ni shi bərci ghəra ghəshi mbəzli li shi. Ma ndəə nighə shigə shi va na, war nja shishi nja shishi, lə ghən lə ghən ti, li ka ghəshiy həəci mbəzli.

20 **Ma nihwəti mbəzliy tərəmbəshi kala bəkwəshi va ngəraꞌwə tsa mahkan tsa vay, ya tsəgha nzə na, tsa titihwə ghəshi kaa Hyala, ka zhəghəti nzəy tsa shiw. War ghwəlashi niy nza ghəshi mbə ki kihə hyeler shi, ka tsəfəkwə kwa kwəma mbəreketi ngati ghəshi tə tsahi mbəzə, lə tə tsahi bənɓa, ya ni fəɗiti məndi tə shəghwə, ya tə hərezli. Gəla shi vay, shiy nay ma pi, kala favə ma kwəma, kala mbəə dza, na ghəshi. 21 Mbəzli va diɓay, war ghwəlashi niy nza ghəshi mbə bəbəkwə mbəzli, ka məməni mbəl, ka məməni ghwərghwər, ka ghəghəli shi mbəzli.

10

*Ndə kwal tsa Hyala səəkəy lə zliya jəwə ta dəvə ci

1 *Zhini, sa nə ya njəꞌwə pən diɓa na, ndə kwal tsa Hyala tsa diɓədiɓə tsa mbə səkwa səəkə mə ghwəmə. Vəgha ci na, lə kwəleɓi kən, mbaꞌa ɓəriŋ pəərə pəərə dzar ta ghən ci. War ndəɓa vici pə gha pətsa mbə kwəma ciy mbərə. Ma shiɗshiɗ ci na, nja ghani ghwə. 2 *Tasl ghəci kəsəvə zliya jəwə, ghwəni ghwəni ta dəvə ci. Dza na maɗə kəɗati səɗa kwa bəzəmə ci tə kwəfa dikə na, ma kwa zleɓi ci na, maɗə tə hiɗi. 3 *Dza na mbaꞌa ngwəmata lala zlaŋzlaŋ, ndəɓa gaka wahə zhəl, pə gha. Sa ngwəmata na lalay, dzəghwa van mbərfəŋ ghəci dərazliy, ta zləɓanci lala ci va. 4 Ma sa kəɗita gaka dərazli van tsa va na, mbaꞌee niy gwəmantəvara, ta tsasli kwəma gəzəkə na mbə dərazli ci va. Ma fee na, məli ndə mbə gəzara kwəma səəkə mə ghwəmə, ma kə na: «A Zhaŋ əntaa gha tsasli shi gəzəkə dərazli van va ma, mbələyshi mbə nəfə gha» kə.

5 Dzəghwa ndə kwal tsa Hyala tsaa niy nay ya va məgarə, mbaꞌa nahwəti səɗa ci tə kwəfa dikə na, mbaꞌa nahwəti tə hiɗi, kaf kafata dəvə kwa bəzəmə ciy dzəta ghwəmə. 6 *Ka zəmə fəla ghəci lə slən tsa Hyala tə ghwəmə ya paꞌ hwəmɓa. Saa ngati ghwəmə, lə hiɗi mbaꞌa shi ti shi gwanashi. Saa mənti kwəfahi lə shi kwa shi gwaꞌa. Ma kə na: «Shi vay, ta məniva dza ghəshi, sənzənvanata. 7 *Ma sa ka kwa mbərfaŋa ndə kwal tsa Hyala viy na ci təliməy, ma nza Hyala kərni məni kwəma nzə mbəmbə na, niy təkəti na məni nzə. Njasaa niy gəzanshi na kaa mbəzli ka ghəra sləni nzə, lə ka Hyala nzə dza na ta məni» kə.

8 *Fee na, gaka məli niy favee vaa gəzara kwəma səəkə mə ghwəmə, mbə gəzara kwəma diɓa, a kə na: «A Zhaŋ, mbala ɓə zliya jəw na va ghwəni ghwəni na ta dəvə ndə kwal tsa Hyala tsa məgarə va, tə kwəfa dikə na nahwəti səɗa ci, tə hiɗi nahwəti» kə. 9 Əŋkwa pən, mbaꞌee maɗira, «ndara zliya va» pən kaa ndə kwal tsa Hyala tsa va. Ma sa ɗəwee ki, ma kə ngəra na: «Ɓə a gha pərəhwə. Sa ghaa pərə nanzə kiy, nja mbəzəkwə dza ghaa favə njəmnjəm tsa nzə mbə miy gha. Ma sa ka gha ndahwə na, ndəɓa tsəna gha taa favə kwa hwər gha» kə. 10 Dzee həŋ yən ɓəvə zliya va və ta dəvə ci. Mbaꞌee pərəhwə. War tsəgha ghənzə njasa gəzara na va ki, ndəɓa mbəzəkwə yən favə mbə miy tsee yən mbə pərə. Ma sa ndahwee na, ndəɓa tsəna yən favə kwa hwər tsee.

11 Dza ma kə məndi ngəra diɓa na: «A Zhaŋ, ta gəzə kwəma gəzəkə Hyalaa dzəkən nihwəti hwəlfəhi mbəzli tə hiɗi ɗaŋ, lə dzəkən nihwəti hiɗi, lə mezhizhə shi gwaꞌa dza gha kaa mbəzli. Ya namaɓa ghaniy gəzə mbəzliy, ta gəzanshi kwəma gəzəkə Hyala dza gha» kə məndi kaa ngəra.

11

Ka gəzə kwəma Hyala bakə ni va

1 *Dzəghwa məndi mbaꞌam ndara gwələvə tsa ka məndiy bərkə shiy li ta dəvee, war nja gəta ghəci. A kə məndi ngəra na: «A Zhaŋ, mbala a gha dzaa bərkəti njasa nza dikə tsa *ciki Hyala, lə pətsa ka məndi vaa fə shiy ta ta Hyala ti gwaꞌa. Zhini mbaꞌa gha ɓəlati njasa nza ɗaŋ tsa mbəzliy cəꞌwə Hyala mbəɓa. 2 *Ma nanzəy, əntaa gha dzaa bərkə ngwəlaa tərə va kwa kələm tsa va ma. Zlata tə gha nava. Sa nzanay, a Hyala ɓanavəshi tsava pi kaa hwəlfəhi mbəzli ghənghən ghənghən, ka ghəshi dzay, ka kəkəɗi məlmə Hyala ɗewɗew na mbə tir faɗə mətsəkə bakəti.

3 Ta ghwənashi ka gəzə kwəmee va bakə ni dzee. Lə kwəbeŋer ka məndiy təhwəni mbəri li shi dza ghəshiy nza kən ghən shi. Ka ghəshi dza na, ka gəzə kwəmee kaa mbəzli mbə vici bələkwə bələkwə məŋ lə diwəy bakə mbaꞌa kwaŋ mətsəkə ghən kən na va» kə. 4 *Ma ka gəzə kwəmee va bakə ni kiy, ghəshi na fəhi bakə ni va har məndiy «*ꞌWəlivə». Mbaꞌa gərkəwahi bakə ni va garəshi kwa kwəma Ntsaa sləkə shi tə hiɗi gwanashi. 5 *War mbaꞌa kə ndəə pəla mananshi jikirəy, ta səvəri dza ghwə kwa miy shi, nza ghənzə zamti ka mbəz shi. Ava war tsəgha dza mbəzliy pəla mananshi jikirəy zashi. 6 *Ma mbəzli va, ghala vəghwə tsa dza ghəshi vaa nza mbə gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzliy, a bərci taa nza və shi ta garəti van kala nzəmə ghəci. A bərci taa nza və shi ta zhəghanti yam ka miymiy diɓa. Ya hwəlfə tsamaɓa ngəraꞌwəy, a bərci taa nza və shi ta ɓəkəə dzəti hiɗi, njasa dza ghəshiy ɗi.

7 *Ma sa ka ghəshi kəɗamti gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli kiy, ka saa dza səɗa tsaa səəmə va səəkə kwa kəꞌwə tsa təɗəm tsa va tərəŋw tsa dzay, mbaꞌa pəsliy ti shi, ka mbəz li shi. Ka na dza na mbaꞌa bakwamtishi. 8 *War ɓəlahə ɓəlahə dza mbəreketi shiy nza dzar kwa kwal tsa dikə tsa mbə məlmə dikə na va. Mbə pətsaa niy daŋwavəgha məndi va Ntsaa sləkə shi vəgha tsəm. «*Ezhipətə» ya «*Sədəm» kə məndi kaa slən tsa məlmə va kwa fir. 9 Ma mbəreketi mbəzli va vay, ta nashi dza mbəzli gwanashi dzaa tiɓa ɓəlahə ɓəlahə mbə vici mahkan mbaꞌa reeta. Ya mbə hwəlfə ka wa na ndə, ya tə hiɗi ka wa səəkə ndə, ya mbə hwəhwə ka wa yakə məndi ndə, ya kwəma ka waa gəzə ndəy, war ta nashi mbəreketi mbəzli bakə ni va dza ghəshi. Ka dza ghəshiy zləɓa məndiy lashiw. 10 *Tərəŋw dza mbəzli tə hiɗiy vəshishi, Ka ta shi zəmə, ka tsə, ka vəli, tə sa nzana mbaꞌam bakwamti mbəzli bakə ni va. Sa niy nzana tərəŋwshi mbəzli va niy sanamiyshi ngəraꞌwə lə shiy niy məni ghəshi va.

11 *Ləy hwəm sa kərəta vici mahkan na va mbaꞌa reeta kiy, dza Hyala mbaꞌa viyanambə piy tsa nzə kaa mbəreketi mbəzli bakə ni va. Ma sa tsəhəy piy tsa va mbə shi na, mbaꞌa ghəshi satishiy garəshi. Ya wa ntsaa nata nava kwəma na, mbaꞌa her ci dzashi tərəŋw. 12 *Ma fa ka gəzə kwəma Hyala bakə ni va satishi mbə məti na, məli ndə mbə gəzanshi kwəma zlaŋzlaŋ səəkə mə ghwəmə, a kə na: «A mbəzli ni, ndim, səəməŋwəyəm tikə» kə. ꞌWakəvə ghəshi tsəgha, mbaꞌa ghəshi kafəshi, ka dzashiy dzəmə ghwəmə mbə timbətimbə tiɓa kwa kwəma mbəzliy ɗi ma mətsə shi va. 13 *Ghala vəghwə tsa va diɓa na, mbaꞌa hiɗi ghati gərgərə tərəŋw. Dzəghwa bəla kwətiŋ mbə məlmə dikə na va, sa təhətim məŋ, mbaꞌa ngangazlata. Ma ghala gərgərə hiɗi vay, mbaꞌa mbəzli bələkwə bələkwə mbərfəŋ mətsəkə bəkwəshi (7ꞌ000). Ma niy bəkwəshi ma va mbəzli na, mbaꞌa her shi dzashi tərəŋw. Mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə fal Hyala dikə na mə ghwəmə.

14 A kwa baka ngəraꞌwə kədiy naci. Mbə səəkə na kwa mahkana ngəraꞌwə kyaŋwkyaŋw.

Kwa kərni *ndə kwal tsa Hyala viyata na ci təlimə

15 *Dza kwa mbərfaŋa ndə kwal tsa Hyala tsaa viy təlimə, mbaꞌa viyata na ci təlimə. Ma fee na, məlihi mbə gəzə kwəma lə bərci lə bərci səəkə mə ghwəmə, ma kə ghəshi na: «Nana kiy, a mbəzli tə hiɗi sənay, kar Hyala kwa sləkəmmə ghəshi lə *Kəristəw tsa tivə na sləkə na mbəzli, kə ghəshi. Mazə tsa shi vay, ta kwa ndimndim na» kə ghəshi. 16 *Ma sa gəzamti məlihi va kwəma na, dza pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti ni va, nzəyshi tə gizli gizli mezhizhə kwa kwəma Hyala, mbaꞌa ghəshi tsətsəfəkwə shi kwa kwəma Hyala, nzəŋw nzəŋw nzəŋw kwəma shi mbə hiɗi, ka fal. 17 *Ma kə ghəshi na:

«A Hyalaa kwa sləkəpəə gwəramti tə bərci,

gha na Hyala ghala hiɗi ghwəla ta ghava,

zhini gha Hyala sana ɓa.

ꞌWəsaa məniŋa ghəy ta bərci gha,

sa nzana mbaꞌa gha fambə shiy mbə dəvə gha gwaꞌa gwaꞌa,

ka məni mazə ghaa dzəkən shi.

18 *Hwəlfəhi mbəzliy niy kamaa mbəzli ghay,

tərəŋw niy satiy nəfə tsa shiy dzəkən gha.

Nana kiy, a vəghwə tsa dza nəfə tsa gha

ta satiy dzəkən shi ti səəkəy.

A vəghwə tsa dza gha ta ɓasə ngwəvə tiy

dzəkən mbəzliy bəkwəshi səəkəy.

Vəghwə tsaa səəkəy vay,

mbə vəghwə tsa va dza ghaa nganshi zhəmə

kaa ka ghəra sləni gha,

mbəzli nja ka gəzə kwəma gha kaa mbəzli.

Mbə vəghwə tsa va dza ghaa nganshi zhəmə shi

kaa mbəzli gha ɗi fəti va gha gwanashi diɓa,

ya ni jəw jəw ni, ya ni dikə dikə ni gwaꞌa.

Ma na mbəzliy bəkwə mbəzli va tə hiɗiy,

kərəp, dza ghaa zamtishi» kə ghəshi.

19 *Ma sa kəɗishi ghəshi lə gəzə kwəma va tsəgha na, ꞌwakəvə *ciki Hyala tsa dikə tsa mə ghwəmə ɓəŋ ghwənamti ghən tsa ci. A *sərndəkə tsa fəy məndi shi *sla kiri tsa kar Hyala lə mbəzli kwa niy nza mbəɓa. Ya wa ndə nana ki na, mbaꞌa nay wəzə wəzə. Dza pi ka wampiɗi, ka ndəmndəmə, ka dərazli. Mbaꞌa hiɗi gərgərəshi. Tərəŋw kwacakasla nzəməkəvata səəkə mə ghwəmə.

12

Kwəma mali ghəshi lə sa nja kəlmbə tsa

1 *Ma nighee ɓa na, nahwəti kwəma maɗaŋa maɗaŋa na təzlita dzəy tə ghwəmə. Nahwəti mali na sava təzlita na. Kwəbaŋ tsa kən na, vici. Mbaꞌa kəɗati səɗa nzə tə tir, mbaꞌam mananavə salabiy miydala tə sasərkwəhi məŋ lə bakə. 2 Ma mali va ki na, lə hwər ghənzə vəghə ta ya. Ka kemahə ghənzə, ma sa zhanta zəghwə tərəŋw na, dza na ka wahə zlaŋzlaŋ.

3 *Zhəghwa nahwəti kwəma maɗaŋa maɗaŋa na mbaꞌa təzlita dzəy tə ghwəmə diɓa. Tsahwəti sə na sava təzliy na, weꞌ kəlmbə ghəci. Ghəməy ghəci, ava dikə tsa ci. Mbərfəŋ ghəneɗemer ti. Lə dzakwə mezhizhə lə dzakwə mezhizhə mbə ghəneɗemer ci va. Mbaꞌa təlimim məŋ mbə ghəneɗemer va. 4 *Dzəghwa na lə shigə ci, mbaꞌa pavə nahwəti bəla sasərkwəhi tə ghwəmə kwətiŋ sa təhəvərishim mahkan mbə. Sa pavəshi na na, mbaꞌa shəkəkəghwashiy dzəti hiɗi. Dzəghwa na mbaꞌa səəkəə garəy ndəkwə ndəkwə vəgha maliy kemahə va ta ya. Ta ndəghə səkwa tsa zəghwə nzə va. Səkway ma zəghwə vay, nza ɓəhwəə ndahwə. 5 *Dzəghwa mali va, baw yakə zəghwəə zal. Saa dzaa məni Mazə tsa ghyanakə tsaa dzəkən hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa. Ma sa nə na baw kə na, nzaꞌjəw məndi ɓəhwə zəghwə vaa dzaa fəy vəgha Hyala, ghənzə kwa gəzli mazə nzə. 6 *Ma na məmə nanzə ki na, mbaꞌa hwətaa dzəmbə gamba. Mbaꞌa nzəyta mbəɓa, tə pətsa gwəmanati Hyala ta nzəy ghənzə ti. Dzəghwa ka ndəghwə Hyala, ka zəmanta shi zəmə, mbə vici bələkwə məŋ lə diwəy bakə mbaꞌa kwaŋ mətsəkə ki. (1ꞌ260)

7 *Dzəghwa mbəz pizlə, ghay mə ghwəmə tsəgha ki, kwa jipə kar *ndə kwal tsa Hyala tsa dikə tsa mə ghwəmə, «Mishel» kə məndi kaa slən tsa ci, ghəshi lə sa nja kəlmbə tsa va. Ya wa ndə mbə shi na, lə ni ci mbəzli ta səɗa ci, lə ni ci mbəzli ta səɗa ci. 8 Dzəghwa ndə kwal tsa Hyala tsa har məndi vaa Mishel, ghəshi lə ni ci va ka kwal Hyala, mbaꞌa ghəshi ɓanavəshi bali kaa kar sa nza kəlmbə tsa va ghəshi lə ni ci va mbəzli. Kwərec ghəshi təhəkəghwashi səəkə mə ghwəmə. Kala zhini ghəshiy kwəmavə pi gar nzəyshi ghəshi məɓa. 9 *Dza mbaꞌa ghəshi ndəghakəghwa sa nja kəlmbə tsa va dikə tsaa dzəti hiɗi. Ghəci na shishi tsa ndimndim tsa va həhəərə mbəzli tə hiɗi gwanashi.«Mazə tsa hyeler» kə məndi kaa slən tsa ci. Zhini ɓa na: «*Ndə jaka tsa Hyala» kə məndi kaa tsahwəti slən tsa ci.

10 *Ma fee ɓa na, məli ndə mbə gəzə kwəma səəkə mə ghwəmə zlaŋzlaŋ, a kə na:

«Aya, nana kiy, a Hyala mbəlantəpə kataŋ!

Aa citəpə bərci mbə mazə tsa məni na.

Avanay sənzənva kiy, a *Kəristəw ntsa

tivə na cikəvəri dikə tsa bərci ci kwərakwə ɓa.

Sa nzana, ma ntsaa ɓanshi fəti va kaa

nihwəti ngwarməhimmə,

havəghwə lə həvir kwa kwəma Hyalay,

a ghəshi ndəghakəghwa səəkə mə ghwəməə dzəti hiɗi.

11 *Ma ngwarməhimmə vay,

a ghəshi təɗanakən kaa sa nja kəlmbə tsa va.

Sa nzana mbaꞌa miymiy zəghwə təmbəkə shikəshi ti shi.

Zhini mbaꞌa sa gəzəhwə ghəshi kwəma Hyala kaa mbəzli.

Mbaꞌa ghəshi zləɓavə məndiy bakwamtishi,

tə mbərkə kwəma va.

12 *Va tsəgha na ki,

ma ghwəmə, ghəshi lə ni məɓa shiy gwanashiy,

vəshi kə ghəshiy vəshi tərəŋw.

Ma na hiɗi ghəshi lə kwəfahi dikə dikə ni ti shi gwaꞌay,

a ngəraꞌwə kən ghwəy.

Sa nzanay, tə ghwəy səkway ndə jaka tsa Hyala,

lə nəfə lə nəfə tərəŋw.

Sa nzana mbaꞌa sənay

ndal tərmbə vici nee kwəma ta kəɗiw, kə» kə.

13 Dzəghwa, sa sənay sa nja kəlmbə tsa va. «Yənəy, ntsa ndəgha ndəgha tsa nzee səəkə mə ghwəməə dzəti hiɗi nana» kəy, dza na maɗ maɗiy ta nəw maliy yakə zəghwəə zal va. 14 *Ma dza məndi na, mbaꞌa məndi ɓanavə bəkəbəkəhi zəlikə dikə na kaa mali va, a ghənzə zli li shi, ta dzataa dzəmbə gamba, dzəti pətsa nzə va ta zəmanta shiy məndi mbə piya mahkan mbaꞌa reeta. Dza təhwəl, sa nja kəlmbə tsa va təhwəlata kwəfəghə mali va tə pətsa va ki. 15 ꞌWakəvə shishi tsa nja kəlmbə tsa va mbaꞌa vənəhwəkə yam səəkə ləy hwər ci, nja ghərakwəli kwasəbə mali va, ta mbə ghəshiy ɓəhwə. 16 Dzəghwa hiɗi mbaꞌa ghəshi yati mali va. Sa ghwənamtəvashi ghəshi, mbaꞌa ghəshi samti yaməə səəkəshi va ləy hwər shishi tsa va gwaꞌa. 17 *Dzəghwa ki, tərəŋw sa nja kəlmbə tsa va ɓəti nəfəə dzəkən mali va. Dza na mbaꞌa zhəghətəvay, ta dza ta pa ghəshi lə ndərazhi mali va. Ndərazhi mali va va dza na ta pa li shiy, mbəzliy ɗi fəti ta *kwəma pəhəti Hyala, mbəzliy nəw kwəma kataŋ na va gəzəkə Yesəw, lə nəfə tsa shi gwanay.

18 Dza sa nja kəlmbə tsa va ki, mbaꞌa dzaa garəy miy kwəfa dikə na.

13

Kwəmaa dzəkən Shəkwadeshi bakə

1 *Zhini, ma nighee ɓa na, tsahwəti saa dza səɗa səəməy kwa kwəfa dikə na. Mbərfəŋ ghəneɗemer və, mbaꞌa təlimim məŋ dzəmdzəm mbə ghəneɗemer ci va. Ma təlimim məŋ ni va gwanashi na, war lə dzakwə mezhizhə lə dzakwə mezhizhə kwa ghən shi. Dzəghwa mbaꞌa məndi tsatsaslati kwəmaa tsəərə Hyala dzar tə ghəneɗemer va gwanashi. 2 *Ma yən nay saa dza səɗa tsa va kiy, sə war weꞌ dəghwava ghəci. Ma shiɗshiɗ ci na, nja shiɗshiɗ fawərə. Miy tsa ci na, nja sa zhəl. Dzəghwa sa nja kəlmbə tsa va, mbaꞌa ɓanavə nici va bərci, lə mazə tsa məni na va, lə tsa ci va dikə tsa məni na diɓədiɓə tsa gwanay, kaa saa dza səɗa tsa va ki. 3 *Ma yən nighə tsahwəti ghən kwətiŋ mbə ghəneɗemer mbərfəŋ ni va tə saa dza səɗa tsa va na, war njasa niy səəkə məndiy kəslamti bəzhehə məndi niy pəəsləy zhini mbaꞌa zhi tsa va kəɗiy. Dzəghwa mbəzli tə hiɗi gwanashi, ka nighə nava kwəma nja maɗaŋa, mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə nəw saa dza səɗa tsa va ki. 4 *Dza ghəshi ka tsəfəkwə kwa kwəma sa nja kəlmbə tsa va. Tə sa nzana mbaꞌa ɓanavə bərci ci va kaa saa dza səɗa tsa va. Zhini tsəgha ghəshi tsəfəkwə kwa kwəma saa dza səɗa tsa va. A kə ghəshi na: «Wa na ntsaa dza vaa yəməva lə saa dza səɗa tsa kia? Wa ntsaa dza vaa mbəzəti mbəz li kia?» kə ghəshi.

5 *Dzəghwa mbaꞌa məndi ɓanavə kwal kaa saa dza səɗa tsa va, ta məməni kwəma fəgə ci njasa di na. Ka tsəərə Hyala. War tsəgha ghəci dzaa məməni mbə tir faɗə mətsəkə bakə ti. (42) 6 Dzəghwa na mbaꞌa ghati gəzə kwəma, ka gəəzə *kwəma jikir naa dzəkən Hyala, ka sawa slən tsa nzə, lə pi tsa nzəy na ti, lə mbəzli mə ghwəmə gwaꞌa. 7 *Mbaꞌa məndi zhiniy ɓanavə kwal ta dza ghəciy mbəz lə mbəzli Hyala, paꞌ ka dza ghəciy zəmanavəshi bali. Dzəghwa mbaꞌa məndi zhiniy ɓanavə kwal ta məni mazəə dzəkən hwəhwə tsa mbəzli tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa, ya mbə hwəhwə ka wa na ghəshi, ya kwəma ka waa gəzə ghəshi, ya hwəlfə ka wa na ghəshi, ya tə hiɗi ka wa səəkə ghəshi. 8 *Ma mbəzli tə hiɗi gwanashiy, ka tsəfəkwə kwa kwəma saa dza səɗa tsa va. War mbəzli tsaslaghwa məndi slən tsa shi ghala hiɗi ghwəla ta ghava kwa zliya nza sləneɗemer mbəzliy dzaa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma na shiy tsəfəkwə ma kwa kwəma ci. Zliya nza sləneɗemer shi va kway, sa zəghwə təmbəkə tsa Hyala va niy paslamtim na.

9 Ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən wəzə ta kwəma dzee na ta gəzə: 10 *«Ntsa bərkanati Hyala, ghay, kəsə kəsə dza məndiy kəsəhwəŋa na gha, kəy. Kataŋ dza məndiy kəsəhwə tsava ndə. Ma tsa bərkanati na, gha na na ghay, lə kafaꞌi dza məndiy pəəsliŋa kəy, war kataŋ kataŋ dza məndiy pəəsliti tsava ndə lə kafaꞌi. Ma ghənzə tsəgha kiy, wəzəɓa jihəva mbəzli Hyala na ta səꞌwa kwəma, ka ɓanavə nəfə tsa shi gwanay kaa Hyala.»

11 *Nighee ɓa na, tsahwəti kwa baka saa dza səɗa səvəriy mbə hiɗi. Mbaꞌa təlimim bakə mbə ghən ci, war ndəɓa təlimim gamə, pə gha. Ka gəzə kwəma ghəci. Ma məli ci na, nja sa kəlmbə tsa va. 12 Bərciy nza va, va kwa taŋa saa dza səɗa tsa va na, ghəshi shi və kwərakwə. Ka məni kwəma maɗaŋa maɗaŋa na ghəci kwa mətsə tsa kwa taŋa va. Dza na mbaꞌa ꞌyapambə mbəzli, lə shi tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa mbə tsəfəkwə kwa kwəma tsa kwa taŋa va saa dza səɗa. Saa niy kəsləyəm va bəzhehə, dzəghwa mbaꞌa zhi tsa ci va niy kədiy. 13 *Kwa baka saa dza səɗa tsa vay, ɗaŋ mənəhwə na shi maɗaŋa maɗaŋa ni. Ka naa dzay, mbaꞌa ɓəkə ghwə səəkə mə ghwəməə dzəti hiɗi, kwa kwəma mbəzli gwanashi 14 Ma sa nzana mbaꞌa məndi ɓanavə bərciy məni shi maɗaŋa maɗaŋa ni va kwa kwəma tsa kwa taŋa va saa dza səɗa na, dza na tsəgha mbaꞌa ngəɗəhwə mbəzli tə hiɗi. Ma kə kaa ngəshi ki na: «A pə ghwəy məntiy: Ngatim pa shiy war weꞌ pa kwa taŋa saa dza səɗa tsa va, ta fə shəndəkəə dzəti. Saa niy kəsləy məndi va bəzhehə ya tsəgha nzə na, ka zhini ghəciy piy» kə. 15 *Dzəghwa saa dza səɗa tsaa gəzə kwəma va va, mbaꞌa kwəmavə bərciy fanambə piy kaa pa saa dza səɗa tsa ngati məndi va, weꞌ tsa kwa taŋa va, pəkw ka gəzə kwəma ghəci. Ma kwəma mənti na va tsəghay, ta mbə shi ngatim vaa bəkwə mbəzliy dzaa ɗi ma tsəfəkwə kwa kwəma shi. 16 Dzəghwa saa dza səɗa tsa va ki, mbaꞌa ꞌyapambə mbəzli gwanashiy dzəmbə tsasli lambaa dzəghwa dəghaŋ kwəma shi, ya tə dəvə kwa bəzəmə shi. Ya ndərazhi, ya mətikwəkwər, ya ka shiy, ya ka ndərma, ya mevivi, ya ni yaya ni mbəzli na, cəkeꞌ ꞌyapambəshi mbə tsasli lamba va. 17 *Ma ntsa kama lamba va tiy, ka pavə shiy naw, ka ɗələvə shiy naw, tsəgha. Lamba vay, slən tsa saa dza səɗa tsa va na. Slən tsa vay, aa tsasli va lə ɓəla shiy diɓa.

18 Ma kiy, zəzə tə mbəzli kwəma wəzə. Ntsa nza məhərli mbə ghən ciy, ta sənay slən tsa saa dza səɗa tsa va va tsasliti məndi lə ɓəla shiy dza na. Ɓəla shi vay, slən tsa ndə ngəri na ghəshi: «Bələkwə bələkwə kwaŋ mbaꞌa kwaŋ mətsəkə kwaŋti ghən kən» na slən tsa va, sa tsasliti məndi lə ɓəla shiy (666).

14

Mbəzli Hyala mbə ha yəwən cəm, mə ghwəmə

1 *Nighee ɓa na, zəghwə təmbəkə tsa Hyala va mə garə mə ghən kəlaŋ tsa har məndiy «kəlaŋ *Shiyaŋw». Ghəshi lə mbəzli tsaslanaghwashim va slən tsa ci mbaꞌa slən tsa dəy kwa dəghaŋ kwəma shi. Mbəzli vay, mbəzli bələkwə bələkwə məŋ, bələkwə mbaꞌa faɗə mətsəkə faɗəti ghən kən, na ghəshi (144ꞌ000). 2 *Ma fee na, məliy gaka səəkə mə ghwəmə, ndəɓa gaka yam kwa mədzərə yam, pə gha. Zhini gaka va diɓa na, ndəɓa dərazli van, pə gha. Ma yən fa gaka məli va na, ka təɓə fa nzə kwa sləmə, njasa ka məndi vaa yəməti zləɓa tsa gəzəpəlihi. 3 *Ma mbəzli bələkwə bələkwə məŋ, bələkwə mbaꞌa faɗə mətsəkə faɗəti ghən kən shi ni va gwanashiy, gar gar gar ghəshi gagarəshi kwa kwəma gəzli mazə Hyala va, lə kwa kwəma shi faɗə ni va piy, mbaꞌa kwa kwəma pəhepəhir zhər va gwaꞌa. Dza ghəshi ka ha yəwən cəm. Tsahwəti ndə tiɓa mbaꞌa mbay hakə cəm tsa shi va, kala war ghəshi ghəshi mbəzli mbəərəkə Hyala va tikə tə hiɗi gwaꞌa tsəghaw. 4 *Na nashi ghəshi niva mbəzliy, a ghəshi ndəghwəti ghən tsa shi ɗewɗew, səəkə ghəshi dzar kwa miꞌiw. War dza dzashi kwa zəərə kwa zəərə ghəshi lə zəghwə təmbəkə tsa Hyala va, ya paꞌ kwəmaɓa gwaꞌa tsəgha na nashi kwəma. Na nashiy, mbəzli kar Hyala ghəshi lə zəghwə təmbəkə tsa nzə va na ghəshi. Ghəshi na mbəzli mbəərəkə Hyala mbə mbəzli tə hiɗi. 5 *Ma ghəshiy, səəkə dzərvəə səkwata tə miy shi ya kwətiŋəw. Nahwəti *kwəma jikir na dzar kwa kaɓaka shiw.

Kwəmaa dzəkən ka kwal Hyala mahkan

6 *Zhini sa nə ya njəꞌwə pən na, kar tə tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala, dzəy tə ghwəmə məɓa kərakə, ghəci mbə səəkə ta gəzə Yəwən kwəma wəzə na. Kwəmaa taa nzaa sa kwa ndimndim na ta mbəzli tə hiɗi gwanashi. Ta gəzanshi ghəci kaa mbəzli tə nihwəti hiɗi ghənghən ghənghən ni, ya kwəma ka waa gəzə ghəshi, ya hwəlfə ka wa na ghəshi, ya hwəhwə ka wa na gwaꞌa. 7 *Dzəghwa ka gəzə kwəma ghəci kaa mbəzli zlaŋzlaŋ, a kə ngəshi na: «A mbəzli tə hiɗi gwaꞌa! Ə pə ghwəy hazləni va Hyala, ka fə shəndəkəə dzəti. Sa nzanay, a vəghwə tsa dza naa səəkə ta sla ngwəvəə dzəkən mbəzli kətikəvay. Ə pə ghwəy tsəfəkwə kwa kwəma nzə. Ghənzə na Hyalaa ngati ghwəmə lə hiɗi, lə kwəfahi, mbaꞌa mətsəhi yam gwanashi» kə.

8 *Dzəghwa kwa baka tsahwəti ndə kwal tsa Hyala, mbaꞌa tsahwəy tə səəbə tsa kwa taŋa va. Tapə ghəci mbə gəzə kwəma, a kə na: «Aya! Gwaꞌa na kwəma, ngazla ngazla na məlmə *Babilaŋw dikə na va. Waa ngazla ngazla na. Ghwərghwər tsa mbə məlmə Babilaŋw dikə na vay, cəkeꞌ pəslambəvay naa dzəmbə hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa. Aa ghivəri mbəzli lə ghwərghwər tsa nzə va, njasa ka tay vaa ghivəri mbəzli» kə.

9 *Nighee ɓa na, tsahwəti kwa mahkana ndə kwal tsa Hyala tsahwəy tə səəbə ni bakə ni va ꞌwaa səəkə. Dza na ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ, a kə na: «Ya wa ntsaa tsəfəkwə kwa kwəma kar saa dza səɗa tsa va ghəshi lə pa ci va ngati məndi, dzəghwa mbaꞌa məndi tsaslanaghwa lamba ci, ya kwa dəghaŋ kwəma ntsa va, ya tə dəvə ciy, 10 *ta sa ngəraꞌwə dza na va Hyala tərəŋw. Ka dza naa məni zhəhwər ti ya ceꞌ tsətsəw, sa nzanay, tərəŋw satiy nəfə tsa nzə. Ya wa ntsaa tsəfəkwə kwa kwəma saa dza səɗa tsa vay, war ta sahwə ngəraꞌwə dza na mbə ghwə, lə mbə barəwdəw, kwa kwəma ka kwal Hyala ɗewɗew ni mə ghwəmə, lə kwa kwəma zəghwə təmbəkə tsa Hyala va. 11 *Ma inəghwə tsa ghwə sa ghəshi va ngəraꞌwə mbəy, war mbə takwəsə dza naa nza ya paꞌ hwəmɓa. Mbəzliy tsəfəkwəhwə tsəfəkwə va kwa kwəma saa dza səɗa tsa va lə kwa kwəma pa ci va ngati məndi, mbaꞌa məndi tsaslanatishi lamba ciy, ka dza ghəshiy kwəmavə dəkəva tepəw. War tsəgha dza ghəshiy nza mbə sa ngəraꞌwə, havəghwə lə həvir gwaꞌa» kə.

12 *Ma na mbəzliy ɗi fəti ta *kwəma pəhəti Hyala, mbəzliy nəw Yesəw lə nəfə tsa shi gwanay ghəshi mbəzli Hyalay, ə kə ghəshiy səꞌwa kwəma.

13 *Ma fee ɓa na, məli ndə mbə gəzə kwəma səəkə mə ghwəmə, a kə na: «A Zhaŋ ɓəvə gəta tsasli shiy, a gha tsasli kwəma dzee na ta gəzaŋa: Ghava na sənzənva, paꞌ ka dzar kwa kwəmay, mbəzliy zləɓavə kwəma Ndə sləkəpə, ka nəw ghəshi lə ghəra sləni paꞌ ka bəkwəshi mbəy, mbə vəshi dza ghəshiy nza» kə. Sa gəzəkə na tsəgha, ma kə *Safə tsa Hyala kaa zləɓa kwəma va na: «Yi kataŋ, tsəghaa nava. Gwaꞌa kəɗamti ghəshi sləni shi, ta dəkəva dza ghəshi va sləni ghərahwə ghəshi va tərəŋw na. Sa nzanay, mbə ci na sləni ghərahwə ghəshi va, mbəzli wəzə ni na ghəshi» kə.

Njasa dza ka kwal Hyalaa kərə shi tə hiɗi

14 **Zhini sa nə ya njəꞌwə pən diɓa na, kar tə zhamakwa kwəleɓi dzəy tə ghwəmə zləlahə. Təzlezlezlezl ghaa nashima. Dzəghwa mbaꞌa tsahwəti sə dzəy tə zhamakwa va mənzəy war weꞌ ndə ngəri, mbaꞌa daghwəba miydala tsa məntim tə mbəzə mbə ghən ci. Mbaꞌa mbetə ta dəvə ci, ka zəmə mbetə tsa va.

15 ꞌWakəvə tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala tiɓa bələhwətə səvəriy mbə *ciki Hyala. Tapə ghəci ta gəzanci kwəma zlaŋzlaŋ kaa ntsa mənzəy va dzəy tə zhamakwa kwəleɓi, a kə ngəci na: «A ntsa lə mbetə tsa, ə pə ghaa kəsli shiy nakəshi ni lə mbetə tsa gha va. Sa nzanay, a vəghwə tsaa məni shiy səəkə kwamti məniy. Ava gwaꞌa gwaꞌa nakamtəvashi shiy tə hiɗi, gar kəsli ghəshi» kə. 16 Dzəghwa tsa mənzəy va ndə dzəy tə kwəleɓi zhamakwa ki, tapə mbə kəsli shi tə hiɗi lə mbetə tsa ci va. Dza na pəŋw pəŋw, kəslamtishi.

17 Nighee ɓa na, tsahwəti ndə kwal tsa Hyala səvəriy mbə ciki Hyala tsa mə ghwəmə va, mbaꞌa tsa ci mbetə və kwərakwə, ka zəmə mbetə tsa va.

18 Zhəghwa tsahwəti ndə kwal tsa Hyala mbaꞌa səəkəy dza kwa pətsa ka məndi vaa fə shiy ti ta pəsanta shiy kaa Hyala. Ma tsava ndə kwal tsa Hyala naci kiy, ghəci sləwa na ghwə. Dzəghwa na ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ kaa ndə kwal tsa Hyala tsa lə mbetə tsaa zəmə va ta dəvə ci, a kə na: «A ndə kwal tsa Hyala tsa lə mbetə tsa ta dəvə ci, ə pə ghaa slasla ya fəhi tə veher tə hiɗi lə mbetə tsa gha tsa zəmə, sa nzanay, a ghəshi təhantəvashi gwaꞌa gwaꞌa» kə. 19 *ꞌWakəvə ndə kwal tsa Hyala tsa va, mbaꞌa slaslanti ya fəhi tə hiɗi, lə mbetə tsa ci va. Dza na mbaꞌa ɓasəvə ya fəhi va, mbaꞌa dzaa shəkaghwashi kwa tsəꞌwə tsa ka məndiy ɓasə shiy kwa ta ɓəsəshi. Sa satiy nəfə tsa Hyala va tsəgha mənti na tsəꞌwə tsa va. 20 Ma tsəꞌwə tsa ka məndi vaa ɓəsə shiy kway, vəgha bəla niy fəy məndi, kala kama mbə məlmə. Ma sa kəɗi məndi ya fəhi va ta mbə məndiy ɓəsə yam səvəri mbə shi ki na, dza miymiy səvəri mbə shi, war ka hwəə səəmə, ka dzəy tə ngwəla nja ghərakwəli, ka dza kərakə, gar kiləwmetər bələkwə bələkwə mahkan (300). Təɗəm tsa həl tsa kəsliti ghəshiy, gar paꞌ tə bazli ndə kwa.

15

Njasa dza ka kwal Hyala mbərfəŋ, ta ɓə kwa kərni ngəraꞌwə mbərfəŋ dzəti hiɗi

1 *Nighee diɓa na, nihwəti shiy təzlishi ꞌyahəꞌyahəshi dzəy tə ghwəmə, ka mənira maɗaŋa niva shiy tərəŋw. Shi vay, ka kwal Hyala na ghəshi mbərfəŋ. Ya wa ndə mbə shiy, lə ngəraꞌwə kwətiŋ mbə dəvə ci. Ma ngəraꞌwer mbərfəŋ ni va və shi kiy, ghəshi na kwa kərni ngəraꞌwer. Sa nzanay, li shi civa kwa kərni ɓə nəfə tsa Hyalaa dzəkən mbəzli tə hiɗi.

2 *Nighee ɓa na, nihwəti shiy tiɓa, riŋriŋ ndəɓa nighə məti, bəŋw ghəshi nja kwəfa dikə na. Zhini mbaꞌa ghwə mbə shi kaɓə kaɓə. Nighee na, mbəzli tiɓa, mbəzliy mənishi ka miydalahi, sa niy zləɓa ma ghəshi tsəfəkwə kwa kwəma saa dza səɗa tsa va ghəshi lə pa ci va niy ngati məndi, zhini kalaa niy zləɓa ghəshi məndiy tsasli lamba ciy dzəti shi. Gar gar gar ghəshi gagarəshi tə shi nja nighə məti ni va. Lə gəzhəpipir ta dəvə shi, sa tahanavəshi Hyala. 3 **Dza ghəshi ka ha cəm tsaa niy ha *Məyizə ndə ghəra sləni tsa Hyala va. Cəm tsa va diɓay, cəm tsa ntsa har məndi vaa «Zəghwə təmbəkə» na. A kə ghəshi kaa ha cəm tsa va na:

«A Hyala kwa sləkəŋəy, saa gwəramti tə bərci gwaꞌa gwaꞌa,

a ta sləni ghəra ghay, dikə na tərəŋw, wəzə na tərəŋw,

ka taŋamti shiy gwanashi.

War lə kwal tsa nzə məni gha na gha kwəma, ya hwəmɓa.

Ya hwəmɓay, kwəma kataŋ na sa məni gha diɓa.

Gha sləkə na hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwanashi.

4 *A Ntsaa sləkəŋəy, wa tsava ntsaa dza vaa ni:

“Gar hazləni nzee va gha neyew” kəa?

Kwəma səəkə tsava ntsaa dza vaa ɗi ma

fə shəndəkəə dzəti ghaa?

Tsava ndə tiɓa ya kwətiŋəw.

Sa nzanay, gha na sa ɗewɗew tsa kwətiŋa.

Ta səəkə dza hwəlfəhi mbəzli tə hiɗi gwanashi,

ta tsəfəkwə kwa kwəma gha.

Sa nzanay, a mbəzli tə hiɗi gwanashi

nata sləni ghəra gha njasa nza na lə kwal tsa nzə» kə ghəshi.

5 *Nighee ɓa na, *ciki Hyala tsa mə ghwəmə ghwənantəvay. Mbaꞌa ciki Hyala tsa tsati məndi tə məgapa, niy fəy məndi shi *sla kiri tsa Hyala lə mbəzli kwa mbəɓa. 6 *Nighee na, ka kwal Hyala mbərfəŋ ni va nza ngəraꞌwer mbərfəŋ mbə dəvə shi, mbə səvəri, ciɗiɗiɗiɗiɗ, səəkə mbə ciki Hyala tsa va. Lə kwəbeŋer tərəŋw tərəŋw ni, tezlezl tezlezl ni kən ghən shi. Mbaꞌa məndi pəhəti kwəbeŋer va lə kanda tə mbəzə sar mbə hati shi. 7 *Dzəghwa tsahwəti kwətiŋ mbə shi faɗə ni va piy, kwətiŋ kwətiŋ kwətiŋ ghəci tahanavəshi həlepipi kaa ka kwal Hyala mbərfəŋ ni va, pəyaꞌ pəyaꞌ pəyaꞌ nəfə tsa Hyala ti shi, sa satiy naa dzəkən mbəzli. Hyala vay, mbə piy na ya paꞌ hwəmɓa. 8 *Dzəghwa inəghwə takwəs kwəs kwəs səəkəy mbə bərci Hyala, lə mbə shəndəkə tsa nzə, paf ghəci təhay ciki Hyala. Shaŋ ndə kaa kwal tsaa zhəmbəy dzəmbə ciki Hyala ghwəla ghala pətsa va. Paꞌ ghala pətsa dza ka kwal Hyala vaa kəɗamti məni ngəraꞌwer mbərfəŋ ni va ɓanavəshi məndi kwal ta məni shi gwaꞌa.

16

Ka kwal Hyala mbərfəŋ mbə shəkə kwa kərni ngəraꞌwer dzəti hiɗi

1 *Ləy hwəm ki, ma fee na, məli ndə mbə gaka zlaŋzlaŋ, səəkə mbə *ciki Hyala, mə ghwəmə. Ka gəzə kwəma ghənzə kaa ka kwal Hyala mbərfəŋ ni va, ma kə na: «A ka kwal Hyala mbərfəŋ ni ni, mbalam shikəm nəfə tsa Hyala va satiy pəyaꞌ pəyaꞌ pəyaꞌ tsa mbə həlepipi dzəti hiɗi. Shikəm, sa kwa həlepipi va va mbərfaŋanavashi» kə.

2 *Sa gəzəkə məli va kwəma va tsəgha na, dza kwa taŋa ndə mbə ka kwal Hyala va mbaꞌa dzaa shəkati tsa və va nəfə tsa Hyala mbə həlapəə dzəti hiɗi. Ma sa shəkati na na, ꞌwakəvə zheher jikir gaga ni ka zhipə tərəŋw, mbaꞌa ghəshi ndandaghati mbəzli nza lamba saa dza səɗa tsa va va ti shi, shiy tsəfəkwə va kwa kwəma pa ci va ngati məndi.

3 *Dza kwa baka *ndə kwal tsa Hyala, mbaꞌa dzaa shəkati tsa və va nəfə tsa Hyala mbə həlapəə dzəti kwəfa dikə na. Ma sa shəkati na na, ndəɓa gwəyəm mbəri, pə gha kaa yam, sa zhəghəshi ghəshi. Dzəghwa shiy piy mbə yam va, mbaꞌa ghəshi bəkwəshi gwaꞌa gwaꞌa.

4 Dza kwa mahkana ndə kwal tsa Hyala mbaꞌa dzaa shəkati tsa və nəfə tsa Hyala mbə həlapəə dzəti yam kwa həleɗemer, lə mətsəhi yam gwaꞌa. Ma sa shəkati na na, mbaꞌa yam va mbəərəshi gwanashi ka miymiy. 5 Fee ki na, ndə kwal tsa Hyala tsaa sləwa yam mbə fal Hyala, a kə na:

«A Hyala, war gha na Hyala kwətiŋa.

Ɗewɗew nza gha, gha na Hyala

ghala hiɗi ghwəla ta ghava,

zhini gha Hyala sana ɓa.

Ngwəvə slati gha nay, ngwəvə lə kwal tsa nzə na.

6 *Ma mbəzli tə hiɗi niy,

tərəŋw səəkə ghəshi mbə shəkə

miymiy mbəzli ghaa dzəti hiɗi,

lə shi ka gəzə kwəma gha.

Sa dza gha sanay,

mbaꞌa gha ɓanavəshi miymiy ta sashi ghəshi.

Jəw mənta kwəma va lə kwal tsa nzəw» kə.

7 *Fee ki na, məli ndə mbə gəzə kwəma səəkə mə pətsa ka məndi vaa fə shiy ti ta ta Hyala, ma kə na:

«Yə kataŋ, Hyalaa gwəramti tə bərci,

dzərvə mbə na gha ngwəvəw,

lə kwal tsa nzə ka ghaa sla ngwəvəə dzəkən mbəzli» kə.

8 Dza kwa faɗa ndə kwal tsa Hyala, mbaꞌa dzaa shəkakən tsa və va nəfə tsa Hyala mbə həlapəə dzəkən vici. Ma sa shəkakən na na, dza vici ghala pətsa va ki, mbaꞌa kwəmavə kwal ta ndindi mbəzli tərəŋw tərəŋw nja ghwə. 9 *Ya tsəgha ndindi vici mbəzli nja ghwə ki na, a ɗi tsa titihwə ghəshi kaa Hyala ka zhəghəti nzəy tsa shiw, zhini a ɗi fə shəndəkə ghəshiy dzəti Hyalaw. Dza ghəshi, tapə ghəshi dzəmbəshi mbə tsətsəərə slən tsa Hyala. Sa nzana səvəri mbə bərci Hyala va ngəraꞌwə tsa sanshi ghwə va va səəkə.

10 *Dza kwa cafa ndə kwal tsa Hyala, mbaꞌa dzaa shəkaghwa tsa və va nəfə tsa Hyala mbə həlapə kwa gəzli mazə saa dza səɗa tsa va. Ma sa shəkaghwa na na, ꞌwakəvə pətsa məni na va mazə ti tərkwəsl, məniy va kwəsli. War ə mbəzliy pə pərə sliꞌi shi va ngəraꞌwə tsa kən shi. 11 Ya tsəgha na ghəshi mbə sa ngəraꞌwə va zheher ti shi va ki na, a ɗi tsa titihwə ghəshi kaa Hyala ta zlata məni kwəma shi va jikir naw. War tsəərə na tsətsəərə ghəshi Hyala mə ghwəmə, va ngəraꞌwə tsa va.

12 *Dza kwa kwaŋa ndə kwal tsa Hyala mbaꞌa dzaa shəkati tsa və va nəfə tsa Hyala mbə həlapəə dzəti həl tsa dikə tsa. «Efəratə» kə məndi kaa slən tsa ci. Ma sa shəkati na na, dza həl tsa va nzaꞌjəw mbasəy, ta mbə mezhizhə tə hiɗi dza kwa ghwəməə kwəmavə kwal ta taŋə ghəshi. 13 *Nighee diɓa na, hyeler təzlishi tə pətsa va mahkan, war nja gwambə nja gwambə gha nashima. Tsahwəti mbə hyeler vay, səvəri mbə miy sa waꞌi kəlmbə tsa va səvəri na. Tsahwəti na, səvəri mbə miy saa dza səɗa tsa va. Ma tsahwəti tsa va na, səvəri mbə miy ndə Hyala ndə dzərvə. 14 *Hyeler va mahkanashiy, səəkə va *ndə jaka tsa Hyala səəkə ghəshi. Ka ghəshiy dzay, ka məməni kwəma maɗaŋa maɗaŋa na dzar mbə mbəzli. Ka dza va mezhizhə tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa, ta ɓasətishi, ta dza ta mbəz lə Hyalaa gwəramti va tə bərci gwaꞌa gwaꞌa, fəca vici dza naa ci dikə tsa nzə vaa səvəriy dzəti ngwəla.

15 *Ma kə Ndə sləkəpəy: «Favə tə ghwəy wəzə. Yənəy, war vətəghə dzee ta səəkə njasa ka ndə ghəli vaa səəkəə dzakə ndə. Ma ntsaa dzaa nzəyəy kala ɓə ma hi, lə kwəbeŋer ci kən ghənəy, lə vəshi dza naa nza. Na naciy, ka dza naa nza hasəy gar haꞌwə ghəci kwa kwəma mbəzli sa kee səəkəw» kə.

16 Ma sa dza hyeler mahkan ni vaa ɓasəkə mezhizhə ki na, səəkə ghəshi rəssə ghəshi ɓasəyshi tə pətsa har məndi vaa: «Harmagedaŋw» lə kwəma ka *Ebərə.

17 *Dza kwa mbərfaŋa ndə kwal tsa Hyala mbaꞌa dzaa shəkambə tsa və va nəfə tsa Hyala mbə həlapə mbə safə. Ma sa shəkambə na, fee na məli ndə mbə gaka lə bərci, səəkə mbə ciki Hyala, sa səəkə na tə pətsa nza gəzli mazə Hyala va. Ma kə na: «Waa gwaꞌa na kwəma» kə. 18 *ꞌWakəvə pi tsəgha war ka wampiɗi, ka ndəmndəmə, ka dərazli. Dzəghwa hiɗi mbaꞌa ghəshi gərgərəshi tərəŋw tərəŋw. Gəla gərgərə hiɗi vay, ghala ngati Hyala ndə ngəri na, səəkə hidiy gərgərəhwə gərgərə tsəgha tərəŋw tsa shiw. 19 *Ma sa gərgərəshi hiɗi tsəgha na, mbaꞌa məlmə dikə na va tsatsavərivata mahkan mbə. ꞌWakəvə məlməhi tə hiɗi gwanashi, mbaꞌa ghəshi ngangazlashi. Dzəghwa Hyala mbaꞌa zhiniy zəzəvə kwəma *Babilaŋw məlmə dikə na va. Dza na mbaꞌa sanamiy ngəraꞌwə tərəŋw tərəŋw, sa nzana tərəŋw nəfə tsa nzə satiy dzəkən. 20 Ma hiɗiy niy nza dzar kwa jipə yam na, raꞌi ghəshi zashi. Zhini raꞌi kəleŋer kala nashi məndi ghwəla. 21 *Dzəghwa kwa cakasla dikə dikə na, ndəɓa hərambəzli ndəɓa hərambəzli, mbaꞌa nzəməkəvata səəkə mə ghwəməə dzəkən mbəzli tə hiɗi. Ma shəndəkə tsa nzə kwətiŋ məndiy bərkəy, gar reeta bəhwə ꞌwəni. Tapə mbəzli dzəmbəshi mbə tsətsəərə Hyala, sa zhanshi kwacakasla va, ka sanshi ngəraꞌwə ꞌyahəꞌyahəy.

17

Kwəmaa dzəkən məlmə ɓətim nja mali kwa ghwərghwər lə dzəkən saa dza səɗa

1 *Ma ləy hwəm kwəma va ki na, dza *ndə kwal tsa Hyala kwətiŋ ta ka kwal Hyala mbərfəŋ ni va nza həlepipi mbərfəŋ və shi, ndəs səəkəy dzəvəghee, ka gəzara kwəma, a kə na: «A Zhaŋ, ndi e ciŋa njasa dza Hyala ta santa ngəraꞌwə kaa mali kwa ghwərghwər dikə na va. Kwa ghwərghwər vay, ghənzə na məlmə dikə na va ləy məndi dzəy vəgha həleɗemer ɗaŋ. 2 *Mezhizhə tə hiɗiy, tərəŋw səəkə ghəshi mbə məni ghwərghwər lə mali va. Zhini tsəgha ghənzə ghyamti mbəzli tə hiɗi lə ghwərghwər tsa nzə va, njasa ka tay vaa ghyamti mbəzli» kə.

3 *War sa gəzəkə na tsəghay, nighee na safə tsa Hyala səəkəy dzəkənee, dza ndə kwal tsa Hyala tsa va mbaꞌa ɓəghəraa dzəti gamba. Ma yən mbə gamba va ki na, mbaꞌee nata mali tiɓa dallə ghənzə mə saa dza səɗa. Saa dza səɗa tsa vay, ngezhezhezh ghəci. Mbərfəŋ ghəneɗemer ti, mbaꞌa təlimim məŋ mbə shi. Dza mbaꞌa məndi tsatsaslati sləneɗemer dzar tə vəgha ci gwanata, sləneɗemer va na, shiy tsəərə Hyala ghəshi. 4 *Ma mali va nanzə ki na, mbaꞌa pakən kwədeler ka gəna tərəŋw tərəŋw ni. Dzəghwa na ghaslə ghaslə ghaslamtəvata tərəŋw, lə shi vasətim tə mbəzə, mbaꞌa nihwəti shi ghaslə tə dimə ghənghən ghənghən. Mbaꞌa həlapə mbəzə və ta dəvə nzə. Pəyaꞌ, kwəma jikirkir na ti, kwəma nja ghwərghwər tsa nzə va ka naa məni. 5 *Mbaꞌa slən kwa dəghaŋ kwəma nzə tsasli tsasli, slən kala gar sənay bazhə tsa ci mbəzli. Ma kə məndi kaa slən tsa va na: «Məlmə *Babilaŋw dikə na, mbəghəshi ka məni ghwərghwər lə ka məni kwəma rəɗa rəɗa na tə hiɗi gwaꞌa» kə məndi.

6 *Ma mali va na, tərəŋwee nata ghənzə ghita sa sahwə na miymiy mbəzli Hyala bakwamti məndi, mbəzliy niy nəw Yesəw lə nəfə kwətiŋ. War sa natee tsəgha na, war ə nava kwəmaa mənɗa maɗaŋa gwaꞌa tsəgha. 7 *Dzəghwa ma kə ndə kwal tsa Hyala tsa va kaa ngəra na: «A Zhaŋ, tawa məniŋa kwəma va maɗaŋa shəka?» kə. Ma kə diɓa na: «Kadiw e citəŋa sləkar tsa kwəma kən mali nata gha na, lə sa kən saa dza səɗa tsa nata gha tsa ghənzə mə dallə. Saa dza səɗa tsa vay, ghəcivavay na sa nza ghən va ti mbərfəŋ, mbaꞌa təlimim məŋ. 8 *Ma saa dza səɗa tsa nay gha vay, sa tə ghwəməy tsa ka piy niy nza na. Nanay tə ghwəməy na ghwəlaw. Nanzə ki, taa nza kwa kwəma jəwəy, ta zhini dza naa piy. Ka na dza na, mbaꞌa zhəkəməy kwa kəꞌwə tsa təɗəm tsa va. Sa ka na səəməy na, ka Hyala dza mbaꞌa zamti kwa bətə. Ghala ghava hiɗiy, a Hyala niy tsaslaghwa sləneɗemer mbəzliy dzaa piy ta kwa ndimndim kwa zliya. A nihwəti mbəzli tiɓay, niy tsaslaghwa sləneɗemer shi naa dzəghwa zliya vaw. Ma sa ka mbəzli kama sləneɗemer shi va kwa zliya va nay saa dza səɗa tsa vay, maɗaŋa dza ghəshiy nata nava kwəma. Sa nzana tə ghwəmə ghəci niy nza, mbaꞌa mətiy na na, zhini kwa kwəma jəw na, ta zhəkəy ghəci dza diɓa.

9 *Ka ndə gha favə shini wəzəy, war ndə nzana lə məhərli və, ka mbata təkə kwəma tərəŋw dza ndəə favəshi. Nighəti sana, ghən tsa nay gha tsa mbərfəŋ tsa tə saa dza səɗa tsay, dəlegwigwi mbərfəŋ, ghənghən ghənghən, Shi nzəyta mali va mə shi na ghəshi. Zhini, mezhizhə mbərfəŋ ghənghən ghənghən ghəshi diɓa. 10 Ma nihwəti mbəzli cifə mbə mezhizhə mbərfəŋ ni vay, gwaꞌa na tsa shi vəghwə tsaa məni mazə. Kwa kwaŋa mazə naciy, ghwəlay na sana mbə məni mazə tsa ci. Ma na kwa mbərfaŋa tsaa tərmbə va naciy, ghwəla na tsa ci vəghwə tsa dza naa məni mazə ti ta səəkə. Sa ka vəghwə tsa ci va səəkəyəy, ka dza naa hiy mbə məni tsa ci va mazəw. 11 Ma saa dza səɗa tsaa niy nza va tə ghwəmə ka piy, zhini kala zhini ghəciy nza tə ghwəmə sana diɓay, ghəci na kwa dəghasa mazə dəꞌwə ghən tsa ci. Ghəci ɓa na, tsahwəti mazə mbə shi mbərfəŋ ni va ghəci niy nza diɓa, ta zamti Hyala dza, kwa bətə. 12 *Ma təlimim məŋ ni va nashi gha mbə ghən saa dza səɗa tsa vay, mezhizhə məŋ ghənghən ghənghən na ghəshi. Ghwəla na ghəshi ta səəkə ta məni mazə. Sa ka ghəshi səəkəshiy, ta kwəmavə bərci dza ghəshiy dza, ta məni mazə kwasəbə saa dza səɗa tsa va, geꞌi geꞌi gar vəghwə jəwə tsətsə gwaꞌa tsəgha. 13 Ghəshi ghəshi mezhizhə va maŋanavashiy, kwəma kwətiŋ na na sa mbə ghən shi. Kwəma mbə ghən shiy, ghəra sləni kaa saa dza səɗa tsa va lə bərci shi gwaꞌa gwaꞌa, ta mbə ghəciy məni mazə, na kwəma mbə ghən shi. 14 *Ma sa ka ghəshiy dzay, ka dza ta mbəz gwanashi lə ntsa nja zəghwə təmbəkə tsa va. Ka ntsa va dza ghəshi lə ni ci va mbəzli na, mbaꞌa ꞌwəshamti shi, sa nzana Ntsaa sləkə mbəzliy sləkəpə ghəci. Zhini ghəci mazə tsaa məni mazə dzəkən mezhizhə. Ni ci va mbəzliy nəw va lə nəfə kwətiŋəy, mbəzli təravə Hyalaa harvəshi na ghəshi» kə.

15 *Zhini ma kə ndə kwal tsa Hyala tsa va ngəra diɓa na: «A Zhaŋ, ma yam nashi gha va mali kwa ghwərghwər va mənzəy kən shiy, mbəzli ɗaŋ na ghəshi, mbəzliy səəkə tə hiɗi ghənghən ghənghən, ya hwəlfə ka wa ghəshi, ya kwəma ka waa gəzə ghəshi. 16 *Ma na təlimim məŋ ni va nashi gha, lə saa dza səɗa tsa va ta gwaꞌay, ka dza ghəshiy ɗi kwəma mali kwa ghwərghwər vaw, ka ghəshi dzay, mbaꞌa ghəshi papahwə shiy mbə dəvə nzə gwaꞌa gwaꞌa, mbaꞌa ghəshi zlata diriŋta. Ka ghəshi dza diɓa na, baŋ kəsəti, ka pərə. Sa ka ghəshi pərəvəy, ka ghəshi dza kaa naa dzaa tərmbə vəgha nzə bərkiɗə ghəshi ndamti mbə ghwə. 17 *Hyala mənti na nza kwəma kwətiŋ na mbə ghən mezhizhə məŋ ni va, ta ghəra sləni ghəshi kaa saa dza səɗa tsa va, ta mbə ghəciy məni mazə. Ma mənti Hyala kwəma va tsəghay, ta mbə mezhizhə vaa mənti kwəma ɗi na. Ma sa ka saa dza səɗa tsa va dza ki na, ka məni mazə paꞌ ghala pətsa ka kwəma gəzəkə Hyala dzəghwata kwa.

18 Ma na mali nata gha va ta na tsa nzə ghən kiy, ghənzə na məlmə dikə na va, nza bərci vəə dzəkən mezhizhə tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa» kə.

18

Ngwəvə Hyalaa dzəkən məlmə *Babilaŋw

1 *Ma ləy hwəm kwəma va ki, sa nə ya njəꞌwə pən na. Tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala mbə səəkə mə ghwəmə, lə bərci və tərəŋw. War ka mbərə bama tə vəgha ci dzar tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa. 2 *Dzəghwa na ka zlapə kwəma ghəci zlaŋzlaŋ, a kə na: «Aya, waa gwaꞌa na kwəma, a məlmə Babilaŋw dikə na va ngazlata. Gwaꞌa gwaꞌa ngazlata Babilaŋw. Nanay, pətsaa nzəy tsa hyeler zhəghəta na. Mbə ɓasəva hyeler. ꞌYegwer gəmgəm ni gwəramti mbəzliy ɗimay, mbəɓa ɓasəva ghəshi. 3 *Sa wana ngazlata məlmə Babilaŋwəy, sa nzana mbaꞌa ngaɗambə mbəzli tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa dzəmbə məni ghwərghwər tsa nzə va, mbaꞌa ghyamtishi li, njasa ka ndə vaa ghiy va tay. Mbaꞌa mezhizhə tə hiɗi gwanashi dzəmbəshi mbə məni ghwərghwər li. Dzəghwa tərəŋw ka zhəghə dəvə tə hiɗi mənishi ka ka shiy, tə mbərkə shi nzə va wəzə wəzə ni gwəra ndə ngəriy maw» kə.

4 *Fee diɓa na nahwəti məli mbə gəzə kwəma səəkə mə ghwəmə, a kə na: «Na na ghwəy ghwəy ni ya mbəzliy. Səvəriŋwəyəm mbə mbəzli mbə məlmə va. Vantaa ghwəy dzaa dzəmbəŋwəy mbə məni kwəma shi va jikir na. Ka ghwəy nighə na, jakə ghwəy taa nza li shi tə ngəraꞌwə tsa shi va dza ghəshiy sa kwərakwə ɓa. 5 *Səvəriŋwəyəm mbə shi nə ya ngəŋwəy. Sa nzanay, tərəŋwəy na jikir tsa mənti mbəzli va. Zamti ghən Hyala ta kwəma shi va jikir na tepəw. 6 *War ə pə ghwəy wanshi ngəraꞌwə tsa shi va kwərakwə, njasaa niy sanamiy ghəshi va kaa mbəzli. Taŋ kwəma mananati ghəshi va kaa mbəzli pə ghwəy mananshi. Bakə səɗa pə ghwəy dzaa sanamiy ngəraꞌwə tsa sanamiy ghəshi va kaa mbəzli. 7 *War ə kə məndi sanamiy shi ngəraꞌwə tərəŋw. Ka pəzli ghəshi barcicəkwə, geꞌi geꞌi lə dikə tsaa niy fati ghəshi va tə ghən tsa shi, lə wahə tsaa niy nəꞌwə ghəshi va kwərakwə. Ma kə ghəshi mbə zəzə kwəma shiy: “Ghəyəy, nja mezhizhə nza ghəy tə pətsa nza ghəy tsa, nahwəti məlməə nza va nja mali mbəri na məlmə ghəyəw. Ka dza ghəy nza ta mbəri ka ghəy nza tepəw” kə ghəshi. 8 *Sa zəzə ghəshi va kwəma tsəgha nay, ava war vici kwətiŋ dza ngəraꞌwer ni gwanashiy səəkəə dzəkən shi ki. Ka səəkə zəlghwə, ka bəkwə mbəzli, zhini ka səəkə ma, dza ghəshiy səəkəə dzəmbə məlmə shi va, tə vici kwətiŋ na. Ka ghwə dza diɓa na bərkiɗə səəkəə ndamti. Sa nzana Hyala kwa sləkəpəy, Hyala dikə na. Ghənzə sla na ngwəvə vaa dzəkən shi tsəgha» kə.

9 *Ma mezhizhə tə hiɗi gwanashi niy mənəhwə ghwərghwər mbə məlmə va, ka məni wahə tsa shi mbəy, ta wahə dza ghəshiy dza sa ka ghəshi nay inəghwə takwəm kwəm kwəm məlmə va mbə ndi, mbə mbəri dza ghəshiy nza ti. 10 Ka ghəshi dzay, mbaꞌa ghəshi nzəyshi kərakə kərakə sa dza ghəshiy hazlənishi va gəla tsava ngəraꞌwə tsa mbə məlmə va va. Ma kə ghəshi taa ni na: «Akya kya kya kya! Ngəraꞌwə, gwaꞌa kwəma məlmə Babilaŋw dikə na na niy nza lə bərci tərəŋw ki mbəzlea! War dza mbə ler kwətiŋ gwaꞌa tsəgha na, gwaꞌa Hyala manamti ngwəvə gha, gwaꞌa kwəma gha kərəta na? Əh əhəŋ» kə ghəshi taa ni.

11 Ka zhəghə dəvə tə hiɗi kwərakwəy, ta wahə dza ghəshi, mbə mbəri dza ghəshiy nza ta məlmə va ɓa. Sa kama ndə tiɓa ghwəla gar səəkə ta pa shi shi va ka ghəshiy ɗəl. 12 *Ma shi ka ghəshi vaa ɗələy, shiy nja kar tsahi mbəzə, lə tsahiy məni gəna, lə nihwəti shi ghaslə nza dimə ti shi, lə tərmiyhi ka gəna ghənghən ghənghən, lə ləkwəsahi. Nihwəti diɓa na, shəghwə ka dimə ghənghən ghənghən. Lə shi fəɗiti məndi dzar tə sliꞌi ciw, lə tə shəghwə ka bərci, mbaꞌa ni pəsliti məndi tə tsahi mbəzə, mbaꞌa ni tə tsahi ngəri ni, mbaꞌa tə hakwə. 13 Ka zhəghə dəvə va diɓay, kar ghəshiy ɗəl shi ka məndiy məniy dzəmbə er ta mbə ghəshiy nza wəzə, ka ɗəl ꞌwərdihi ghənghən ghənghən, lə shəghwəə zən wəzə. Ka ɗəl tay, mbaꞌa in, ka ɗəl hangway, lə ghwəpə gwaꞌa. Ka ɗəl slay, lə teŋkesli, mbaꞌa gədewesli, lə məwtiti gədewesli va shi gwaꞌa. Ka ɗəl mevivi, ka ɗəl lə piy tsa ndə ngəri ta gwaꞌa. Ka dza ndəə nza tiɓa gar səəkə ta pa shi va gwanashi va ka zhəghə dəvə va ghwəlaw. 14 Ka ghəshi dza ki na, ka wahə. Ma kə ghəshi dzaa ni kaa mbəzli mbə məlmə va na: «A kia, a mbəzli mbə məlmə Babilaŋw ki. Nashimam shi mbə məlmə ghwəy ni wəzə wəzə ni niy maw ghwəy liɗishi kataŋ ki. Shiy niy nza ni va ghwəy tərəŋw ni, lə wahə tsaa niy məni ghwəy va na, raꞌi niva shiy zashi. Nək kala dza ghwəy zhiniy kwəmavəshi ghwəla ka ghwəy nza. Kay, kwətita nava kwəma ki» kə ghəshi taa ni.

15 *Mbəzliy niy zhəghə dəvə va mbaꞌa ghəshi kwəmavə shiy ka mənishi ka ka gəna tərəŋw tərəŋw ni mbə məlmə vay, kərakə kərakə kərakə dza ghəshiy nzəyshi sa dza ghəshiy hazlənishi va gəla tsava ngəraꞌwə tsa mbə məlmə va va. Ka ghəshi dza na, ka wahəə dzəkən, ta mbəri ghəshi dzaa nza ta məlmə va. 16 *Ma kə ghəshi dzaa ni na: «Akya, kya kya kya! Ngəraꞌwə. Gwaꞌa kwəma məlmə niy nza na dikə na ki mbəzlea! Niy nzay, ndəɓa maliy pakən kwədeler ka gəna ghənghən ghənghən niy nza na. Dzəghwa tərəŋw məndi niy ghaslamti pətsa mbəɓa lə shi vasətim tə mbəzə, mbaꞌa nihwəti shi ghaslə tə dimə. 17 Dzəghwa war mbə ler kwətiŋ tsətsə gwaꞌa tsəgha ki na, kwəɗəp shi mbə va ndishi ki mbəzlea!» kə ghəshi taa ni.

Ma sa ka mbəzliy kaɓə kwambəwaler lə mbəzli shi dikə dikə ni, mbaꞌa ka zhəghə dəvəə dza kwa kwambəwaler va, mbaꞌa ka dza kwa kwambəwaler gwanashi dza na, mbaꞌa ghəshi nzəyshi kərakə kərakə kərakə. 18 *Ka ghəshi dzay, ka nighə məlmə va. Ma sa ka ghəshi nay inəghwə takwəm kwəm kwəm məlmə va mbə ndi na, ka ghəshi dza ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ, a kə ghəshi taa ni na: «Nahwəti məlmə tiɓa ka yəməva lə məlmə dikə na naw» kə ghəshi dzaa ni. 19 Ta mbəri dza ghəshiy nza ta məlmə va, ka ngərə hiɗiy dzəkən ghən shi, ka gəgəzə kwəma zlaŋzlaŋ, a kə ghəshi dzaa ni na: «Akya, ngəraꞌwə. Gwaꞌa kwəma məlmə niy nza na dikə na ki mbəzlea! Mbə məlmə na mənishi ka kwambəwaler ka mbəzli ka shiy tərəŋw ni nay gha ki mbəzlea! Dzəghwa war bərkiɗə ndita sana, war mbə ler kwətiŋ gwaꞌa tsəgha ki! Kay» kə ghəshi dzaa ni.

20 *Ma ghwəy na ghwəy ki, ghwəy mbəzli mə ghwəməy, ə pə ghwəy vəshi sa ndamti ghwə va məlmə va. Ghwəy mbəzli Hyala, lə *ka kwal Yesəw, mbaꞌa ka gəzə kwəma Hyalay, ə pə ghwəy vəshi. Sa nzanay, tə kwəma məntəŋwəy ghəshi jikir na ɓasanakənshi Hyala ngwəvə va.

21 *Ləy hwəm kwəma va ki na, dza tsahwəti ndə kwal tsa Hyala lə bərci və mbaꞌa maɗiy, dza na cimbəŋ ɓakən hakwə nja vəna dikə na. Kə bəzləm ndəghaghwa kwa kwəfa dikə na. Ma kə na: «Ava war tsəgha, dza məndiy ndəgha məlmə Babilaŋw dikə na va nata ghwəy. War lə bərci dza məndi ndəgha. Ka dza məndiy zhiniy nata ghwəlaw. 22 *Ma mbəzliy niy nza va mbə məlmə Babilaŋw, ka tsa gəzhəpipir nihwəti, ka haha cemer nihwəti, ka viy sherey nihwəti, ka viy təlimə nihwətiy, ka dza məndiy favə gaka shi mbəɓa ghwəlaw. Ka dza məndiy nashi ka fəɗi shiy mbə məlmə va ghwəlaw. Ya gaka jəvəna məndi mbə hə liy, ka dza məndiy favə mbəɓa ghwəlaw. 23 *Ka zhini məndiy nay waŋ tsa ghwə kwa gərkəwa mbə məlmə va ghwəlaw. Ka məndi nzay, ka dza məndiy zhiniy favə ɓəva tsa kar mali lə zal mbə məlmə va ghwəlaw. Ma gha gha məlmə Babilaŋw kiy, ka zhəghə dəvə mbə gha niy gwəra na, mbə mbəzli ka zhəghə dəvə tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa kwataŋa. Dzəghwa mbəzli mbə gha diɓay, ka məməni shi dimədimə ni lə bərci *ndə jaka tsa Hyala. ꞌWakəvə ghəshi kaa məhərli hwəlfəhi mbəzli tə hiɗi cəkeꞌ ghəshi ngəɗəhwə lə məni shi shi va» kə ndə kwal tsa Hyala tsa va.

24 *Mbə dəvə mbəzli mbə məlmə Babilaŋw nashi Hyala miymiy ka gəzə kwəma nzə, mbaꞌa miymiy mbəzli nzə bakwamti məndi. Zhini mbaꞌa nashi miymiy mbəzli bəkwəhwəm gwanashi tə hiɗi mbə dəvə mbəzli mbəɓa diɓa. Ava va tsəgha slanakənshi na ngwəvə va tsəgha.

19

1 *Ma ləy hwəm kwəma va, fee na məlihi mbəzli mbə gaka mə ghwəmə, ndəɓa məlihi mbəzliy ɓasəshi tərəŋw, pə gha, ma kə gaka shi va na:

«Kay, faləm Ndə sləkəpə.

Hyala ghwəmməy, ghənzə na kwa mbəlipə,

zhini ghənzə sa shəndəkə na lə bərci və tərəŋw.

2 *Ngwəvə kataŋ na na nanzə ngwəvə.

Lə kwal tsa nzə ka naa sla ngwəvəə dzəkən mbəzli.

Njasa nzana tsa sana,

mbaꞌa ɓasanakən ngwəvə nzə kaa mali kwa ghwərghwər na.

Mali vay, gwaꞌa gwaꞌa yiɗivəri na mbəzli tə hiɗi

lə ghwərghwər tsa nzə va.

A Hyala ɓasanakən ngwəvə,

sa bakwanamti na ka ghəra sləni nzə» kə ghəshi.

3 *Zhini ma kə ghəshi ɓa na: «Aleləwya war ə pə ghwəy fal Ndə sləkəpə. Inəghwə tsaa takwəsə tsa səəkə mbə məlmə dikə na na sa ndiva nay, ka dza naa kəɗi ya hwəmɓaw, war tsəgha dza naa takwəsə paꞌ kwa ndimndim» kə ghəshi.

4 *Dzəghwa pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti ni va, ghəshi lə shi faɗə ni va piy, tsəfəkwə tsəfəkwə ghəshi tsətsəfəkwəshi, ka fal Hyala mənzəy va tə gəzli mazə nzə, a kə ghəshi na: «*Amin, tsəgha na kataŋ, Aleləwya, fal pə ghwəy fal Hyala» kə ghəshi.

Ɓəli fir dzəkən jakəva tsa kar zəghwə təmbəkə tsa Hyala lə mbəzliy zləɓavə kwəma ci

5 *Ma ləy hwəm kwəma va ki na, dzəghwa məli ka gaka səəkə tə pətsa nza gəzli Mazə Hyala va, a kə na:

«Waa ə pə ghwəy fal Hyala ghwəmmə,

ghwəy gwanaŋwəy ghwəy mbəzliy ghəranta sləni,

lə ghwəy mbəzliy ɗi fəti və gwaꞌa.

Ya ni jəw jəw ni mbəzli, ya ni dikə dikə ni gwaꞌay,

war ə pə ghwəy fal Hyala ghwəmmə» kə.

6 *Zhinee fa ɓa na, məlihi mbə gaka ndəɓa məlihi mbəzliy ɓasəshi tərəŋw, pə gha. Ma gaka va diɓay, ndəɓa gaka yam kwa mədzərə, pə gha yən fa, zhini gaka va diɓa na ndəɓa dərazli van, pə gha. Ma kə kaa kwəma gəzə na na:

«Aleləwya, ə pə ghwəy fal Hyala ghwəmmə,

ghənzə gwəramti na tə bərci gwaꞌa gwaꞌa.

Sa nzanay,

war ghənzə kwətita məni na mazəə dzəkən shiy gwanashi sana.

7 *Waa ə pə ghwəmmə vəshi, ka gargarə tərəŋw,

ka fə shəndəkəə dzəti Hyala.

Sa nzanay, a vəghwə tsa dza

məndiy pəhanci makwa zəghwə təmbəkə tsa Hyala va səəkəy.

Ava gwaꞌa gwaꞌa pəhantəvata makwa ci va.

8 *A məndi ɓanavə kwal kaa makwa ci va

ta pakən kwəbaŋ tsa tə dimə,

ɗewɗew ghəci war ka mbərə wisl wisl wisl» kə.

Ma kwəbaŋ tsa wəzə tsa va pakən makwa va kiy, sləni wəzə wəzə na ɗi Hyala ghərati mbəzli Hyala na sava.

9 *Ma kə tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala kaa ngəra na: «A Zhaŋ, ɓəvə gəta tsasli shiy gha a gha tsaslaghwa kwəma na kwa zliya. A pə ghay: “Ma mbəzli harashi məndi va, ta dza ghəshi ta zəmə shiy mbə pəhə makwa zəghwə təmbəkə tsa Hyala vay, vəshi na ta niva mbəzli” pə gha. Kwəma vay, kwəma kataŋ na, Hyala gəzəkəvəri na lə miy tsa nzə» kə.

10 *Ma sa favee kwəma va tsəgha na, dzee mbaꞌee tsəfəkwəra kwa kwəma ci, ta fal. Ma kə kaa ngəra na: «Am, əhəŋ Zhaŋəw, ka məni gəla niva shiy gha ma. Yən tsa nay gha tsay, ntsaa ghəranta sləni Hyala nzee kwərakwə, njasa nza gha tsa sənzənva ghwəy lə nihwəti ngwarməhiŋaa nəw Yesəw. Va tsəgha na kiy, ka tsəfəkwə gha kwa kwəmee ma, kwa kwəma Hyala pə ghaa tsəfəkwə» kə. Ma kwəma cikəvəri Yesəw vay, ghənzə na ghən tsa kwəma gəzə ka gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli.

Ntsa mə gədəw tsa pay tsa

11 *Ma nighee na, ghwəmə ghwənita, mbaꞌa gədəw təzliy payəy, dallə ndə mə. Ma kə məndi kaa slən tsa ntsa mə va na: «Ntsaa məni kwəma lə kwal tsa nzə, ntsa kataŋ tsa» kə məndi. Na ci ngwəvə lə tsa ci mbəz gwaꞌay, war lə kwal njasa təɓə na na ghəshi. 12 *Ndəɓa ghani ghwə, pə gha kaa mətsəhi ci. Dza pəər pəər pəərti məgapa mazə tə dimə ta ghən tsa ci ɗaŋ. Mbaꞌa məndi tsaslati slən ti. Slən tsa vay, tsahwəti ndə tiɓa mbaꞌa sənay kala ghəci kwətiyəw. 13 **Dza kirip kwəbaŋ tsa dikə tsa kən ghən ci. War miymiy ghaa nay ma kwəbaŋ tsa va. Ma slən tsa ntsa va ki na: «Kwəma gəzəkə Hyala» kə məndi. 14 *Mbaꞌa ka sawji mə ghwəmə kwasəbə, ɗal ɗal ɗal ghəshi mə gədewesli pay pay ni. Zhini lə kwəbeŋer tə dimə kən ghən shi, pay pay shi kwəbeŋer va, ɗewɗew ghəshi ɓa. 15 *Dza mbaꞌa kafaꞌi səvəri kwa miy tsa ci, kikw kikw kikw ghaa nayma miy ti. Lə hwa va dza naa ꞌwəshamti mbəzliy zləɓa ma kwəma ci tə hiɗi gwaꞌa. Mazə tsa ghyanakə tsa dza naa məniy dzəkən shi. Ka na dzay, ka kəəɗishi nja ya fə ka məndi vaa kəɗi kwa tsəꞌwə, ta ɓəsə yam mbə. Ma kwəma dza na vaa məni tsəghay, ta ci nəfə tsa ɓəti Hyalaa gwəramti tə bərci gwaꞌa gwaꞌa na. 16 *Dza məndi kaa slən tsa ci mbaꞌam tsaslatiy dzəti kwəbaŋ tsa kən ghən ci va, mbaꞌa dzar tə dərsə ci. «Mazə tsaa məni mazəə dzəkən mezhizhə gwanashi lə Ndə sləkə mbəzliy sləkəpə gwaꞌa gwaꞌa na» kə məndi kaa slən tsa va.

17 *Nighee ɓa na, tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala mə garə dzəy tə hwər vici. Dza na ka zlapə kwəma kaa slən igwə tsaa zli dzəy tə ghwəmə məɓa kərakə, a kə na: «A ꞌyegwerəy zli kərakə ni dzəy tə ghwəmə, waa ɓasəvam səəkə gwanaŋwəy ta makwaghwa məntəŋwəy Hyala. 18 *Səəkəm, a ghwəy tsəŋwə sliw tsa tə vəgha mezhizhə tə hiɗi, lə sa ka sawji, mbaꞌa sa mbəzli shi dikə dikə ni. Səəkəm a ghwəy tsəŋwə sliw tsa tə vəgha ka zlərə gədewesli, lə gədewesli shi ta, mbaꞌa sliw tsa mbəzli gwaꞌa gwaꞌa. Ya sa mbəzli yakə məndi yaya ni, ya sa ni papa ni. Ya sa mbəzli dikə dikə ni, ya sa mbəzli jəw jəw ni gwaꞌa» kə.

19 *Ma nighee ki na saa dza səɗa tsa va ghəshi lə mezhizhə tə hiɗi gwanashi, mbaꞌa ka sawji shi, ghəshi ɓasəshi ta dza ta mbəz lə ntsa mə gədəw tsa pay tsa va, ghəshi lə ni ci va ka sawji kwərakwə ki. 20 *Dzəghwa mbaꞌa məndi kəəsəhwə kar saa dza səɗa tsa va, ghəshi lə ndə Hyala ndə dzərvə tsa va. Ndə Hyala ndə dzərvə tsa va na saa niy məməni shi maɗaŋa maɗaŋa ni va kwa kwəma saa dza səɗa tsa va, mbaꞌa niy ngəngəɗəhwə mbəzliy nza lamba saa dza səɗa va ti shi. Mbaꞌa mbəzliy niy tsəfəkwə va kwa kwəma pa saa dza səɗa tsa va. Ma sa kəəsəvə məndi kar saa dza səɗa tsa va, ghəshi lə ndə Hyala ndə dzərvə tsa va tsəgha ki na, mbaꞌam dzaa shəkambəshi ləməcishi mbə ghwə pəhatam tə barəwdəw. Ndəɓa kwəfa, pə gha kaa nava ghwə. 21 Dzəghwa ntsa mə gədəw tsa pay tsa va, mbaꞌa nzərati niy tərmbə va mbəzli tə hwa mbə miy tsa ci va. Mbaꞌa ꞌyegwer tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa ɓasəkəvashi, ta tsəŋwə sliw tsa shi. Bəhə bəhə ghəshi bahantəvashi.

20

Kwəmaa dzəkən piya bələkwə mən (1ꞌ000)

1 *Nighee ɓa na, tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala mbə səkwa səəkə mə ghwəmə, lə shiy ghwəni miy kəꞌwə tsa təɗəm tsa va, mbaꞌa dəŋw tsahi və ta dəvə ci. 2 *Dza na tasl dzaa kəsəti sa nja kəlmbə tsa va. Ghəci na shishi tsaa niy nza va kwataŋa, sa nə məndi va: «Mazə tsa hyeler»kə məndi, tsahwəti slən tsa ci na: «*Ndə jaka tsa Hyala» kə məndi. Ma sa kəsəvə ndə kwal tsa Hyala tsa va na, dza na mbaꞌa dzaa tsaghwa kwa dəŋw, ta məni piya ghəci bələkwə məŋ war tsatsa tsəgha. 3 Ma sa tsamti na na, fiyəkə dzaa ndəghaghwa kwa kəꞌwə tsa təɗəm tsa va. Kə disl kalay kwaɓa, kap fati gwambə ti, zhini nah nahay, va nəghətaa ndə jaka tsa va taa zhiniy kwəmavə kwal tsaa zhəkə ta həərə hwəlfəhi mbəzli tə hidiy dzəmbə *kwəma jikir na diɓa. Ma sa ka na mənəhwə piya bələkwə məŋəy, ma nza məndi zhiniy pəlay taa nza ki. Ə na na nzanay, ka dza naa zhiniy nzata nza sa ka məndi pəlayəw.

4 *Ma ləy hwəm shi va ki, nighee na gizlgizl mezhizhə tiɓa, mənzəy mənzəy mbəzli kwa shi. Dza Hyala mbaꞌa ɓanavəshi kwal tsaa sla ngwəvəə dzəkən mbəzli. Zhini diɓa na mbaꞌee nay piy tsa mbəzli bakwamti məndi, tə mbərkə sa zləɓavə ghəshi kwəma gəzəkə Yesəw, lə sa gəzanshi ghəshi kwəma Hyala kaa nihwəti mbəzli. Ghəshi na nashiy, zləɓavə tsəfəkwə ghəshi kwa kwəma saa dza səɗa tsa va, ya kwa kwəma shi mənti məndi va nja pa ciw. Niy zləɓavə ghəshi məndiy tsaslanshi lamba ci ya dzəghwa kwəma shi, ya dzəti hwər dividivi shiw. Nighee ki na, mbəzli vaa sati mbə məti shi, ka zhini ghəshiy piy. Dzəghwa ghəshi ka məni mazə kwasəbə Yesəw *Kəristəw dzəkən nihwəti mbəzli. Piya bələkwə bələkwə məŋ ghəshi mənti mbə məni mazə tsa va.

5 Ghəshi na, kwa taŋa mbəzliy ghaa satishi mbə məti mbə mbəzliy niy bəkwəshi. Ma nihwəti mbəzliy tərmbə bəkwə bəkwə niy, war ghwəlashi dza niva mbəzliy nza ka ndəghə piya bələkwə məŋ na va. Sa ka na kərəta ki na, ma nza ghəshi sati mbə məti. 6 *Mbəzliy dza vaa gha sati mbə mətiy, vəshi na ti shi nashi. A Hyala fəyshi vəgha bəla ta nza ghəshiy mbəzli nzə. Ka dza ghəshiy zhiniy bəkwə kwa baka səɗa ghwəla na nashi kiw. Ka ghəra sləni kaa Hyala lə kaa Kəristəw dza ghəshiy nza. Piya bələkwə məŋ dza ghəshiy mənti mbə məni mazə kwasəbə Kəristəw.

Məndi bəzlambə *ndə jaka tsa Hyala mbə ghwə

7 Ma sa ka ndə jaka tsa Hyala kəramti piya slanavə məndi va bələkwə bələkwə məŋ na war tsatsa kwa dəŋw, kwa kəꞌwə tsa təɗəm tsa vay, wərət dza məndiy pəlikəmə. 8 *Ka na dza na, ka dzay ta zhiniy ngəngəɗi hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwanashi. Hwəlfə mbəzli vay: «Ka Gwəgə lə ka Magwəgə» kə məndi kaa slən tsa shi. Ka na dza ki ɓasə ɓasəti mbəzli va ta dza ta mbəz lə Hyala. Mbəzli vay, ɗaŋ dza ghəshiy nza tərəŋw nja ndarghə kwa həl. 9 *Nighee ki na, bəliɗiŋ ghəshi tsahwəshi, dza ghəshi ka tihəva dzar tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa, dza dəzlətsəɓə, ghəshi dəzlay pətsa nza mbəzli Hyala ti, lə məlmə gwəra Hyala vaa ɗi gwaꞌa. Ma sa dəzlay ghəshi mbəzli Hyala va gwaꞌa ki na, ꞌwakəvə ghwə tsəgha ɓəratatatə nzəməkəvata səəkə mə ghwəməə dzəkən shi. Bərkiɗə ghənzə ndamtishi gwanashi. 10 *Sar məndi kaa ndə jaka tsa Hyala va ghəci ndə ngəɗipə kwərakwə ki tasl məndi kəsəvə. Dza fiyəkə məndi ndəghatiy dzəti ghwə pəhata məndi tə barəwdəw, ndəɓa kwəfa, pə gha kaa nava ghwə. Ghwə vay, dzəmbə niy ndəghambə məndi kar saa dza səɗa tsa va ghəshi lə ndə Hyala ndə dzərvə tsa va. War tsəgha dza ghəshiy nza mbə ghwə va, ka sa ngəraꞌwə havəghwə lə həvir, paꞌ kwa ndimndim.

Njasa dza Hyalaa ɓasə kwa kərni ngwəvə nzə

11 *Nighee diɓa na, gəzli nzəy mazə tiɓa payta, dikə ghənzə. Mbaꞌa ndə kwa mənzəy. War sa ghavə kar ghwəmə lə hiɗi tsəgha na, raꞌi ghəshi zazashi tiɓa kwa kwəma ntsa kwa gəzli va, kala zhini məndiy nashi ghwəla. 12 **Zhini nighee ɓa na mbəzliy bəkwəshi satishi mbə məti tiɓa, məgarə məgarə vəgha gəzli mazə va. Mbəzliy bəkwəshi dikə dikə ni, lə ni jəw jəw ni mbəzli gwaꞌa. Dza ɓəŋ ɓəŋ ɓəŋ məndi ghwaghwanamti zliyahi tiɓa ɗaŋ. Dza məndi mbaꞌam ghwənamti nahwəti zliya kwətiŋ diɓa. Nava zliya kiy, zliya tsaslaghwa məndi sləneɗemer mbəzliy dzaa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma kwa na. Dza Hyala ki mbaꞌa slanti ngwəvəə dzəkən mbəzliy bəkwəshi. Geꞌi geꞌi lə sləniy niy mənəhwə ghəshi tə hiɗi niy tsaslaghwa məndi kwa zliya va. 13 Ma mbəzliy niy bəkwəshi kwa kwəfa dikə na gwanashi na, cəkeꞌ ghəshi zhikəməshi. Niy niy ɓəhwə məti niy nza tə pətsa ka mbəreketiy nza na, cəkeꞌ ghəshi zhikəshi diɓa. Dza Hyala mbaꞌa slakən ngwəvə kən shi. Ya wa ndə na, geꞌi lə sləni niy mənəhwə na tikə tə hiɗi məndi slanakən. 14 *Dzəghwa məndi kaa kar məti ghəshi lə pətsa ka mbəreketiy nza ti ki, laŋ laŋ məndi ɓəɓəvəshi, dza ꞌwapə məndi dzaa shəkambəshi mbə ghwə nja kwəfa na va. Mbəɓa na kwa baka məti dza mbəzli vaa məti gəzə məndi. 15 *Ya wa ntsa tsaslaghwa ma məndi slən tsa ci kwa zliya nza sləneɗemer mbəzliy kwəmavə piy tsaa kəɗi ma kwa na, mbaꞌa məndi ndəghambə mbə ghwə nja kwəfa na va.

21

Ka shi ꞌwarꞌwar ni dza Hyalaa mənti shiy gwanashi

1 *Ma ləy hwəm shi va ki, nighee na, ghwəmə ꞌwarꞌwar na, lə ni ꞌwarꞌwar ni hiɗi təzlishi. Ma na kwa taŋa va ghwəmə ghəshi lə ni kwa taŋa va hiɗi nashi na, gwaꞌa niy zashi ghəshi. Ya kwəfahi dikə dikə ni na niy tərmbə ghəshiw. 2 *Nighee diɓa na, məlmə Hyala va har məndiy Zherəwzalem ꞌwarꞌwar na təzlita, ka səkwa ghənzə səəkə mə ghwəmə, səəkə va Hyala. Məlmə vay, tərəŋw niy ghaslamti Hyala, ka təɓə tərəŋw nja maliy ghaslamtəvata va məndiy dza ta pəhə kaa zal. 3 *Ma fee na, məli ndə mbə gaka, ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ səəkə tə pətsa nza gəzli mazə va, ma kə na: «Nanay, a Hyala mənti pi nzəy tsa nzə mbə jipə ke ngəri. Ta nzəy dza na mbə shi. Ke ngəriy, mbəzli nzə dza ghəshiy nza. Mbə shi dza Hyalaa nzəy dəꞌwə ghən tsa nzə. Ghənzə dza Hyala shiy nza kwətita. 4 *Gwaꞌa dza naa saɗanamtishi wahə kwa mətsə shi. Ka dza ghəshiy zhiniy bəkwəw, ka nza təhwəni mbəri tiɓa ghwəlaw, ka dza ngəraꞌwəə kəsashi ghwəlaw. Ma niy nza shiy tiɓa kwataŋay, gwanashi dza niva shiy zashi» kə.

5 *Dzəghwa ma kə ntsaa nzəyəy va kwa gəzli mazə ki na: «Avanaraa məni shiy gwaꞌa gwaꞌa, ka shi ꞌwarꞌwar ni» kə. Ma kə ngəra na «A Zhaŋ ɓəvə gəta tsasli shiy, a gha tsasliti kwəma na. Sa nzana, ma kwəma nay, kwəma kataŋ na, dzərvə mbə tepəw» kə. 6 *Zhini ma kə ngəra diɓa na: «Nay gha na, gwaꞌa na kwəma. Yən gha na shiy gwaꞌa gwaꞌa, zhini yən taa kərə shiy gwaꞌa gwaꞌa diɓa. Zhini tə ya shiy kərkəva gwaꞌa gwaꞌa diɓa. Ya wa ntsa ghəranci ndirəy, ta tanavə yam dzee tə gəm. Yam vay, səəkə kwa mətsə yam ka ɓəpə piy dzee tanakəshi. 7 *Ma ntsaa dzaa məniy ka miydalay, ta ɓanavə shi va dzee. Yən yən Hyala dza naa nzaa Hyala ci. Ma ghəci kwərakwə na zəghwee. 8 *Ma na mbəzli nja ka hazlinin lə mbəzliy ɓanavə ma nefer shi kaa Yesəw, kar ka məməni shi gəmgəm ni, lə ka bəkwə mbəzli, lə ka ghwərghwər, lə mbəzliy ɗaɗaŋə shiy, lə ka ta mbəri, mbaꞌa ka slasla dzərvə gwanashiy, na nashi na war dzəmbə ghwə nja kwəfa na va pəhata məndi tə barəwdəw dza məndiy shakambəshi. Ava ghənzə na kwa baka məti gəzə məndi va» kə.

Məlmə Zherəwzalem ꞌwarꞌwar na

9 **Dzəghwa tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala kwətiŋ, mbaꞌa səəkəy dzəvəghee. Ndə kwal tsa Hyala tsa vay, tsahwəti kwətiŋ ta shiy niy nza va mbərfəŋ ni na. Shiy niy nza va lə həlapə lə həlapə, pəyaꞌ pəyaꞌ pəyaꞌ, kwa kərni ngəraꞌwə tsa dza Hyala ta sa kaa mbəzli mbərfəŋ tsa kwa shi. A kə ngəra na: «A Zhaŋ, ndi e dzaa citəŋa makwa dza məndi ta pəhanci kaa zəghwə təmbəkə tsa Hyala» kə. 10 *War sa gəzəkəra ndə kwal tsa Hyala tsa va kwəma va tsəgha na, mbaꞌa safə tsa Hyala ɗewɗew tsa səəkəy dzəkənee. War ghwəla ki na, laŋ ndə kwal tsa Hyala tsa va ɓəghəraa dzəmə ghən dəlagwa dikə na, yakəyakə na. Ma ghəy mə dəlagwa va na, dza na mbaꞌa citəra Zherəwzalem, məlmə Hyala ɗewɗew na, ghənzə mbə səkwa səəkə mə ghwəmə, səəkə vəgha Hyala. 11 *Njəꞌwə pə gha kaa nava məlməy, war ka mbərə ghəzlizlizl nja shi ghaslə nza dimə ti shi, zhini nja nighə məti tsa mbərə viciy dzəti, ka nay ghən tsa ci ndə kwa. Shəndəkə tsa Hyala na saa mbərə va tsəgha mbə. 12 *Dzəghwa məndi dəzlətsəɓə, məndi tsəɓay məlmə va gwanata lə zlara. Diɓədiɓə məndi ndəɓəti zlara va, səətə ghənzə ta ghwəmə diɓa. Dza məŋ lə bakə məndi fəy miy dəghaa dzəmbə. Mbaꞌam fəy ka kwal Hyala məŋ lə bakə ta ndəghwə miy dəghahi va. Dza məndi kaa sləneɗemer takəhi məŋ lə bakə ni va mbə hwəlfə ka *Izərayel tsasl tsasl tsasl məndi tsatsaslati tə miy dəghahi məŋ lə bakə ni va gwanashi. 13 Dzəghwa mahkan mahkan mahkan, məndi fəy miy dəghahi va dza kwa bəlahi məlmə va faɗanashi. Mahkan ka dzəghwa ghwəmə, mahkan ka dzəghwa həci, mahkan ka dzəmbə mərkwi, mahkan ka dzati kwa məw. Tsəgha. 14 *Ma hərezli fə məndi va səɗa zlara tsəɓay məndi va məlmə va li shiy, hərezli dikə dikə ni məŋ lə bakə na ghəshi. Dzəghwa məndi kaa sləneɗemer ka kwal zəghwə təmbəkə tsa Hyala va məŋ lə bakə ni, tsasl tsasl məndi tsatsaslati tə hərezli va.

15 *Ma ndə kwal tsa Hyala tsaa gəzara kwəma vay, mbaꞌa gəta məntim tə tsahi mbəzə və ta dəvə ci. Gəta vay, saa bərkə shiy ghənzə. Ta dza ta bərkə dikə tsa məlmə va, lə miy dəghahi ti va mbaꞌa zlara dəzlay məndi va li dza na li. 16 *Məlmə vay, faɗə niy nza bəlahi ti. Bəlahi va faɗanavashi na, war yəmyəm ghəshi. Dzəghwa ndə kwal tsa Hyala tsa va ki bərkə bərkanti məlmə va lə gəta mbəzə ci va. Sa bərkanti na na, mbaꞌa kəsay biti tsa nzə, kiləwmetər bələkwə bələkwə bakə mətsəkə bakəti (2ꞌ200). Tsəgha ghəci kəsay bəŋw tsa nzə, zhini tsəgha biti tsa nzəə dzəta ghwəmə diɓa. 17 Dza ndə kwal tsa Hyala tsa va mbaꞌa bərkəti njasa nza biti tsa zlara tsəɓay məndi va li, ka dzəta ghwəmə kwərakwə ki. Mbaꞌa kəsay biti tsa nzə, metər mbərfəŋ mətsəkə bakəti. War njasa sənaɓəshi mbəzli mbə bərkə shiy bərkəti na shi va.

18 *Ma hərezli ndəɓəti məndi va zlara va li shiy, *hərezli ka dimə nə məndi: «Zhasəpə» kə məndi slən tsa shi, na ghəshi. Ma na məlmə va dəꞌwə ghən tsa nzəy, lə tsahi mbəzə riŋriŋ ni, ka nay ghən tsa ci ndə kwa ngati məndi. 19 Dza məndi kaa səɗa zlara va məndiy fə ghaslə ghaslə məndi ghaslamti lə *hərezli nza dimə ti shi ghənghən ghənghən. Kwa taŋa hakwəy, hakwə Zhasəpə, kwa bakay, hakwə Safir, kwa mahkana na, hakwə Agatə, kwa faɗa na, hakwə Emərəwdə. 20 Kwa cafa na, hakwə ꞌWənikəsə, kwa kwaŋa na, hakwə Sardəwan, kwa mbərfaŋa na, hakwə Kərisəlitə, kwa dəghasa na, hakwə Bəril, kwa məsleɗa na, hakwə Twəpazə, kwa maŋa na, hakwə Kərisəpərasə, kwa məŋ lə taŋ na, hakwə Tərkwazə, kwa məŋ lə bakə ki na, hakwə Amətisətə, tsəgha na ghəshi. 21 Ma gizlgizl miy dəghahiy dzəmbə məlmə va va məŋ lə bakə niy, nihwəti shi tə dimə niy nza ghəshi gwanashi. Pərələ, kə məndi kaa slən tsa shi va. Ma kweler dzar mbə məlmə va na, rayiyi məndi shəkakən tsahi mbəzə riŋriŋ ni kən shi, ka nay ghən tsa ci ndə kwa shi.

22 *Ma sa nighee pətsa mbə məlmə vay, nay *ciki Hyala tsa ngati məndi ta cəꞌwə Hyala mbee tepəw. Sa nzanay mbəɓa na kar Hyala kwa sləkəpəə gwəramti gwaꞌa gwaꞌa tə bərci, ghəshi lə zəghwə təmbəkə tsa nzə va, ka dza məndiy ɗi ciki Hyala ghwəlaw, ya kwəma cəꞌwə ndəy, tiɓa na ghəshi. 23 *Mbə məlmə va diɓay, nashi kar vici lə tiree mbərəw. Ndə tiɓaa ɗəw mbərə tsa shi mbə məlmə vaw. Sa nzanay mbə mbərə na shəndəkə tsa Hyala mbəɓa. Ma zəghwə təmbəkə tsa nzə va na, ka məni waŋ pi nja gərkəwa. 24 *Hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌay, waŋ pi tsa mbə məlmə va dza naa canshi kwal. Ka mezhizhə tə hiɗi dzay, ka səəkəə dzəmbə məlmə va lə dikə tsa shi ta ɓanta kaa Hyala. 25 *Mbə məlmə vay, ka dza məndiy kəəli dəghaw, sa nzanay, ka dza vərɗiy nza tiɓaw. War havəghwə dza piy nza ya hwəmɓa. 26 War dzəmbə məlmə va dza hwəlfə mbəzli tə hiɗiy səəkə lə dikə tsa shi, lə shi wəzə ni tə hiɗi. 27 *Nanzə kiy, shi gəmgəm ni na, ka dza ghəshiy dzəmbə məlmə vaw. Mbəzli gəmgəm ni, lə ka slasla dzərvəy, ka dzəmbəshi niva mbəzliw. War mbəzli tsaslaghwa məndi slən tsa shi kwa zliya nza sləneɗemer mbəzliy dzaa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma na shiy dzaa tsəhə mbə məlmə va. Zliya vay, sa zəghwə təmbəkə tsa Hyala va na.

22

1 *Dza ndə kwal tsa Hyala tsa va ɓa, mbaꞌa citəra həl tsa nza yaməə ɓəpə piy tsaa kəɗi ma kwa. War riŋriŋ ghaa nashima. Səvəri mbə gəzli mazə kar Hyala va ghəshi lə zəghwə təmbəkə nzə va səəkə həl tsa va. 2 *Ka hwə ghəci dzəy tə jipəjipə kwal tsa mbə məlmə va. Ma dzəy vəgha həl tsa va pərikə, lə pərikə na, mbaꞌa dəŋw fəə ɓəpə piy tsaa kəɗi ma pəsəta. Dəŋw fə vay, məŋ lə bakə səɗa ka naa yahwə ya mbə piya kwətiŋ. Njasa səəkə tir va na, war mbə ya ka naa nza. Kəslifi ti vay, ghəshi na ghwəꞌiy mbəli hwəlfə mbəzli tə hiɗi.

3 *Slən tsa shi nə Hyala, shi gəmgəm ni na nini shiy, kəy, ka kəsashi niva shiy ndə mbə məlmə vaw. Mbəɓa dza gəzli mazə kar Hyalaa nza ghəshi lə zəghwə təmbəkə tsa nzə va. Mbəzli Hyala ghəranta sləniy, mbəɓa dza ghəshiy gələɓə kwa kwəma nzə. 4 *Ghəshi na nashiy, ta nata Hyala dza ghəshiy dza mbə kwəma nzə. Lə slən tsa nzə dza ghəshiy nza kwa dəghaŋ kwəma shi. 5 *Ka dza vərɗiy nza tiɓa ghwəla mbə məlmə vaw. Va tsəgha kiy, ndə tiɓa mbaꞌa dzaa tsərə ghwəə dzəti gərkəwa ta nighə piw. Ndə tiɓa dzaa ɗi ya mbərə tsa viciw. Sa nzanay, Hyala kwa sləkəpə dza naa mbərə waŋ pi tsa nzəə dzəkən shi mbə məlmə va. War mazə tsa shi dza ghəshiy məni tsəgha, paꞌ kwa ndimndim.

Kwəmaa dzəkən zhəkə tsa Yesəw

6 *Dzəghwa ki, ma kə *ndə kwal tsa Hyala tsava ngəra na: «A Zhaŋ, nay gha na, ma kwəma favə gha na gwanatay, kwəma kataŋ na, dzərvə mbə tepəw. Hyalaa sləkəpə vəli na safə tsa nzə ɗewɗew tsa səəkəə dzəkən ka gəzə kwəma nzə kaa mbəzli, ta gəzə kwəma ghəshi kaa mbəzli nzə. Ghənzə ghwənikə na ndə kwal tsa nzə ta səəkə ta canshi shiy dzaa məniva kwa kwəma jəw kaa mbəzliy ghəranta sləni nzə» kə.

7 *Ma kə Yesəwəy: «A Zhaŋ, favə tə gha, yənəy, ndal təree ta zhəghəvaa zhəkəw. Mbəzliy di fəti va ta kwəma citəŋa Hyala na mbə zliya nay, vəshi na ta niva mbəzli» kə.

8 *Yən yən Zhaŋ tsaa gəzə kwəma na tsa dəꞌwə ghən tseyey, yən favə na shi va lə sləmee, mbaꞌee nashi lə mətsee ɓa. Ma sa famtee shi va, ka naghamtishi gwaꞌay, tsəfəkwə yən tsəfəkwəra kwa kwəma ndə kwal tsa Hyala tsaa citərashi va, ta fal. 9 Dza ma kə kaa ngəra na: «Am, əhəŋ Zhaŋəw, ka məni gəla niva shiy gha ma. Yən tsa nay gha tsay, ndə ghəranta sləni Hyala nzee kwərakwə njasa nza gha tsa sana, ghwəy lə nihwəti ngwarməhiŋa mbə nəw Yesəw, ka gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli, mbaꞌa nihwəti mbəzliy ɗi fəti ta kwəma tsasliti məndi kwa zliya na. Va tsəgha na kiy, ka tsəfəkwə gha kwa kwəmee ma, kwa kwəma Hyala pə ghaa tsəfəkwə» kə kaa ngəra.

10 *Zhini ma kə ngəra ɓa na: «A Zhaŋ, favə gha na, əntaa gha mbəə dzəkən kwəma cikəvəriŋa Hyala na, tsaslaghwa ghaa dzəghwa zliya ma. Ə pə gha dzaa ci kaa mbəzli. Sa nzanay, a vəghwə tsaa niy bərkəti Hyala va, ta məniva shi va ti kətikəvay ndəkwə ndəkwə. 11 *Nana kiy, ya wa ntsaa ni war *kwəma jikir naa ɗee məni nee kəy, war ə kəə nəw lə məni kwəma ci va jikir na. Ntsaa ni war kwəma rəɗa rəɗa na ɗee məni nee kəy, war ə kəə nəw lə məni sa ci. Ma tsaa ni ndə, wəzə ɗee məni kə na, ka nəw ghəciy lə məni wəzə tsa ci. Ntsaa ni, Hyalaa nəwee lə nəfə kwətiŋ na nee kə diɓa na, war ka zhini ghəciy nəw sa ci» kə.

12 *Ma kə Yesəwəy: «A Zhaŋ, ndal təree ta zhəghəvaa zhəkəw. Lə zhəmə mbəzli dzee zhəghəvaa zhəkə. Sa kee səəkəray, ka ɓanshi zhəmə mbəzli. Ya wa ndəy, geꞌi lə sləni ghərati na dzee ɓanavə zhəmə ci. 13 *Yənəy, yən gha na shiy gwaꞌa gwaꞌa, zhini yən dzaa kərə shiy gwaꞌa gwaꞌa diɓa. Yən na kwa taŋa mbə shiy gwaꞌa gwaꞌa, zhini yən kwa kərni mbə shiy gwaꞌa gwaꞌa diɓa. Tə ya ghava shiy gwaꞌa gwaꞌa, zhini tə ya shiy kərkəva gwaꞌa gwaꞌa diɓa» kə.

14 *Vəshi na ta mbəzliy yaɓanti kwəbeŋer shi ɗəw ɗewɗew. Ghəshi na mbəzliy dzaa kwəmavə kwal ta dzakə kwa miy dəgha məlmə va. Na na shiy, a kwal və shi ta dza ghəshiy zəmə ya fə kwa ɓəpə piy tsaa kəɗi ma. 15 *Ma ka məni kwəma rəɗa rəɗa na ghəshi lə ka ɗaɗaŋə shiy, lə ka məni ghwərghwər, lə ka bəkwə mbəzli, lə ka ta mbəri, mbaꞌa mbəzliy maw kwəma dzərvə dzərvə na, lə ka slasla dzərvə va ɓay. War pərikəshi tə ngwəla dza niva mbəzliy nza. Ka dza ghəshiy dzəmbəshiy dzəmbə məlmə va nashi tepəw.

16 *«Yən yən Yesəw dəꞌwə ghən tsee ghwənikə na ndə kwal tsee, kaa mbəzliy nəwra, ta səəkə ghəciy gəzaŋwəy kwəma kən shi va. Yən na ntsa ndəghə ghwəy va niy dza məndiy yakə mbə takə tsa mazə *Davitə. Yən diɓay, sasərkwə kwa kəɗi pi nzee» kə Yesəw.

17 *Ma kə *Safə tsa Hyala ghəshi lə makwa dza məndi va ta pəhə kaa zləɓa kwəma va na: «Yawaa, səəkə» kə ghəshi. Ya wa ntsaa favə kwəma vay, «səəkə» kə kwərakwə.

Ya wa ntsa ghəranci ndirəy, səəkə ghəci ta sa yaməə ɓə piy kaa mbəzli. War tə gəm dza məndiy tanavəshi kaa mbəzliy ɗi sa yam va.

Kwa kərni kwəma

18 **Yən yən Zhaŋ sana kiy, kwəma na sana ciŋwəy ya, a ghwəy mbəə məni məhərli wəzə. Ma ghwəy ghwəy mbəzliy favə kwəma kwa zliya na na cikəvəri Hyalay, nighə tə ghwəy. War mbaꞌa kə ndə mətsahakən nahwəti kwəma kən sa kwa zliya na nay, ta fanakən ngəraꞌwer gəzə Hyala ni kwa zliya va dza Hyala kwərakwə. 19 *War mbaꞌa kə ndə tamti nahwəti kwəma ya kwətiŋ səvəri mbə kwəma cikəvəri Hyala na kwa zliya na diɓay, ta ɓanti na ci ya fə kwa ɓə piy kaa mbəzli dza Hyala. Ka dza naa kwəmavə kwal tsaa dzəmbə məlmə Hyala va gəzəkə məndi kwəmaa dzəkən kwa zliya naw.

20 *Avanta kwəma gəzəkə ntsaa ni, kataŋ na shi va gwanashi, kə. Ma kəy: «Yi kataŋ, ndal təree ta zhikəw» kə.

*Amin, tsəgha ɗi na kataŋ, ə pə ghaa zhikə Yesəw Ndə sləkəŋəy.

21 *Ma ɗi nay, mbaꞌa Yesəw Ndə sləkəpə mananati wəzə hwər ya kaa tsamaɓa ndə gwaꞌa.

Amin. Ava tiɓa kəray zliya shi nashi Zhaŋ nja kwa shiw.

* 1:1 1:1 4:1; 22:6

* 1:2 1:2 6:9

* 1:3 1:3 14:13

* 1:4 1:4 4:5

* 1:5 1:5 2:26; 7:14; 19:15; Kwəl 1:18; Ebr 9:14; 1Zhŋ 1:7

* 1:6 1:6 5:10; 20:4, 6; 22:5; Səvəri 19:6; 1Pi 2:9

* 1:7 1:7 1:13; Dani 7:13; Mt 24:30; Zhŋ 19:34, 37; 1Tes 4:17

* 1:8 1:8 1:4, 8; 2:8; 4:8; 11:17; 16:5; 21:6; 22:13; Səvəri 3:14; Ezay 44:6

* 1:9 1:9 22:8

* 1:10 1:10 17:3

* 1:11 1:11 4:5

* 1:12 1:12 Zak 4:2

* 1:13 1:13 Dani 7:13; 10:5

* 1:14 1:14 Dani 7:9; 10:6

* 1:15 1:15 14:2

* 1:16 1:16 mbərfəŋ: 4:5; kafaꞌi: 2:12; 9:15; Ebr 4:12

* 1:17 1:17 1:8; Dani 8:17-18

* 1:18 1:18 Rm 14:9; 1Kwər 15:3-4, 25-26

* 2:1 2:1 1:16, 20; Ef 1:1

* 2:2 2:2 2Kwər 11:13; 1Zhŋ 4:1

* 2:5 2:5 2:16, 22; 3:3, 19

* 2:7 2:7 22:2, 14, 19; Ghava 2:8-9; 3:22; Ezhek 28:13; 31:8; Mt 13:9, 43

* 2:8 2:8 1:8, 18

* 2:9 2:9 2Kwər 6:10; Zhk 2:5; ndə jaka tsa Hyala: 3:9; 2Kwər 11:14-15

* 2:10 2:10 Mt 10:28; 1Kwər 9:24-25

* 2:11 2:11 20:6, 14; 21:8

* 2:12 2:12 1:16

* 2:14 2:14 2:20; Ɓəla 24:25; 25:1-3; 31:16; 2Pi 2:15

* 2:17 2:17 Cem 78:23-25; Zhŋ 6:48-51; hakwə: Zak 3:9; yəwən slən: 3:12; Ezay 62:2; 65:15

* 2:18 2:18 1:14-15

* 2:20 2:20 Ɓəla 25:1-8; 1Mezh 16:31; 2Mezh 9:22, 30; SləniKY 15:20

* 2:23 2:23 22:12; Zher 11:20

* 2:25 2:25 3:11

* 2:26 2:26-27 12:5; 19:15; Cem 2:8-9

* 2:28 2:28 22:16

* 3:1 3:1 1:4, 16

* 3:3 3:3 16:15; Mt 24:43; 1Tes 5:1-2

* 3:4 3:4 6:11

* 3:5 3:5 Mt 10:32; zliya: 13:8; 17:8; 20:15; 21:27; Səvəri 32:32; Cem 69:29; Ezay 4:3; Lk 10:20

* 3:7 3:7 Ezay 22:22; Mt 16:19

* 3:9 3:9 2:9; Ezay 49:23; 60:14

* 3:10 3:10 1:9; Lk 21:19; 1Kwər 10:13; 2Pi 2:9

* 3:11 3:11 2:10, 25; 22:7, 12, 20; Zak 2:14

* 3:12 3:12 2:17; 14:1; 21:2; 22:4; Ezhek 48:35

* 3:14 3:14 1:5; 19:11; Zhŋ 1:3; 2Kwər 1:20

* 3:17 3:17 ꞌWəzh 12:9; 1Kwər 4:8

* 3:18 3:18 6:11; 16:15

* 3:19 3:19 Fir 3:11-12; Ebr 12:5-6

* 3:20 3:20 Mt 8:11; Zhŋ 14:23

* 3:21 3:21 1:6; Mt 22:44; Ebr 8:1

* 4:2 4:2-3 5:7; Cem 11:4; 103:19

* 4:3 4:3 Ezhek 1:26-28

* 4:4 4:4 pəhepəhir zhər: 5:5, 8, 10; 7:11, 13; 11:16; 14:3; 19:4; Ezay 24:23; tezlezl tezlezl: 6:11

* 4:5 4:5 8:5; 11:19; 16:18; 17:9; Səvəri 9:24; 19:16; Ezhek 1:13-14

* 4:6 4:6 15:2; Ezhek 1:22; shiy piy faɗə: 5:6, 8, 11; 6:1; 7:11; 14:3; 15:7; 19:4; Ezhek 1:5-12; 10:14

* 4:8 4:8 1:17; 11:17; Ezay 6:2-3; Ezhek 1:18; 10:12

* 4:11 4:11 Ghava 1:1, 31; ShiZhŋ 5:9, 12; 11:15, 17; 12:10; 15:3-4; 19:6

* 5:1 5:1 10:2; Ezay 29:11; Ezhek 2:9-10; Dani 12:4, 9

* 5:5 5:5 4:4; Ghava 49:9; Mt 1:1; Rm 1:3-4; Ebr 7:14

* 5:6 5:64:6-7; WahəZher: 5:9, 12; 6; 7:17; 12:11; 13:8; Ezay 53:7; Zher 11:19; Zhŋ 1:29; 1Pi 1:19; safə tsa Hyala mbərfəŋ: 4:5; Zak 3:9

* 5:7 5:7 4:2, 9; 5:1, 13; 6:16; 7:10, 15; 19:4; 20:11; 21:5; 1Mezh 22:19; Ezay 6:1; Ezhek 1:26-28; 10:1

* 5:8 5:8 8:3-4; Cem 141:2; gəzəpəli: 15:2

* 5:9 5:9 4:11; 5:6; 7:9; 14:3; Cem 96:1

* 5:10 5:10 1:6

* 5:11 5:11 ndə kwal tsa Hyala: Zhəwbə 1:6; Dani 7:10; Ebr 12:22

* 5:12 5:12 4:11

* 5:13 5:13 Cem 150:6; Flp 2:10

* 6:2 6:2-8 19:11, 14; Zak 1:8; 6:1-7

* 6:8 6:8 Zher 14:12; Ezhek 14:21; ꞌWəzh 13:14

* 6:9 6:9 1:2, 9; 12:11, 17; 19:10; 20:4; 1Zhŋ 1:1-2

* 6:10 6:10 18:24; Cem 13:2-3; Nəw 32:43; Lk 18:7

* 6:11 6:11kwəbaŋ tsa tezlezl tsa: 3:5, 18; 4:4; 7:9, 13; 19:8, 14; Ezay 61:10

* 6:12 6:12-13 8:5, 12; 11:13, 19; 16:18; Zhəw 2:10; Mt 24:29

* 6:14 6:14 16:20; 20:11; Ezay 34:4; Ebr 1:11-12

* 6:15 6:15 Ezay 2:10, 19, 21; 24:21

* 6:16 6:16 5:7; ꞌWəzh 10:8; Lk 23:30

* 6:17 6:17 Zhəw 2:11; Nahwəm 1:6; Səf 1:14-18; Mala 3:2

* 7:1 7:1 9:14-15; Zher 49:36; Dani 7:2

* 7:3 7:3 9:4; 14:1, 3; 22:4; Ezhek 9:4, 6

* 7:4 7:4-8 14:1, 3; 21:12-13

* 7:9 7:9 5:9; 6:11; SləniTaH 23:40

* 7:10 7:10 5:7

* 7:11 7:11 4:4, 6

* 7:12 7:12 4:11

* 7:13 7:13 6:11; 7:9

* 7:14 7:14 1:5; 22:14; Cem 51:9; Dani 12:1; Mt 24:21

* 7:15 7:15 21:3

* 7:16 7:16 Ezay 49:9-10

* 7:17 7:17 5:6; 21:6; Zhŋ 10:10, 11; Ezhek 34:11-16, 23-24; saɗi wahə kwa mətsə: 21:4; Cem 126:5-6; Ezay 25:8

* 8:1 8:1 Zak 2:17; Aba 2:20

* 8:2 8:2 təlimim: Zhə 6:4, 6; Mt 24:31

* 8:3 8:3 5:8; Səvəri 30:1, 3

* 8:5 8:5 4:5; 6:12-13; SləniTaH 16:12; Ezhek 10:2

* 8:7 8:7-12 9:15, 18; Ezhek 5:2, 12

* 8:7 8:7 Səvəri 9:23-25

* 8:8 8:8 16:3-4; Səvəri 7:20, 21

* 8:11 8:11 Zher 8:14

* 8:12 8:12 6:12-13; Ezay 13:10; Ezhek 32:7-8

* 9:1 9:1kəꞌwə tsa təɗəm tsa va tərəŋw tsa: 11:7; 20:1; Zhəwbə 26:6; 28:22; Lk 8:31; 2Pi 2:4

* 9:2 9:2 Ghava 19:28; Səvəri 19:18

* 9:3 9:3-11 Səvəri 10:12-20

* 9:4 9:4 7:2-3

* 9:6 9:6 Zhəwbə 3:21; Zher 8:3

* 9:7 9:7 Zhəwbə 39:19-20; Zhəw 2:4

* 9:8 9:8 Zhəw 1:6

* 9:9 9:9 Zhəw 2:5

* 9:13 9:13 8:3; Səvəri 30:1-3

* 9:14 9:14 7:1; Nəw 1:7

* 9:15 9:15 8:7-12

* 9:17 9:17 Zhəwbə 41:10-12

* 9:20 9:20-21 16:9; Səvəri 20:13-15

* 9:20 9:20 Dani 5:4, 23; Cem 135:15-17; Ezay 44:9-20

* 10:1 10:1 4:3

* 10:2 10:2 5:1; 10:8

* 10:3 10:3 Zher 25:30-31; ꞌWəzh 11:10

* 10:6 10:6 Cem 146:6; Dani 12:7; SləniKY 4:24

* 10:7 10:7 22:6; Zher 25:4; Amə 3:7-8

* 10:8 10:8-10 Ezhek 2:8–3:3

* 11:1 11:1 21:15

* 11:2 11:2 Cem 79:1; Lk 21:24; 42 tir: 12:6, 14; 13:5; Dani 7:25; 12:7

* 11:4 11:4 Zak 4:1-3, 11-14; Zhŋ 8:17

* 11:5 11:5 2Mezh 1:10; Cem 97:3; Zher 5:14

* 11:6 11:6 Səvəri 7:17-19; 1Mezh 17:1; Zhk 5:17

* 11:7 11:7 13:1-2; 17:8

* 11:8 11:8 Lk 13:33-34; Sədəm: Ghava 18:20; Ezay 1:10; Ezhek 16:46; Ezhipətə: Səvəri 3:16-19; 7:3-5

* 11:10 11:10 Zhŋ 16:20

* 11:11 11:11 Ezhek 37:9-10

* 11:12 11:12 2Mezh 2:11; SləniKY 1:9

* 11:13 11:13 6:12-13; Ezhek 38:19-20

* 11:15 11:15 4:11; Səvəri 15:18; Cem 22:29-30; Dani 2:44; 1Kwər 15:24-28

* 11:16 11:16 4:4

* 11:17 11:17 1:8; 4:8; 15:3; 16:7; 19:6, 15; 21:22; Amə 4:13; 2Kwər 6:18

* 11:18 11:18 19:5; Cem 2:1-5; 110:5-6

* 11:19 11:19 4:5; 6:12-13; 8:7; 15:5; Zhəwbə 38:22-23; sərndəkə sla kiri: 1Mezh 8:1, 6

* 12:1 12:1 Ezay 7:14; 26:17

* 12:3 12:3 tsahwəti sə waꞌi kəlmbə: 12:7, 9, 13; 13:2; 16:13; 20:2; Dani 7:7, 24

* 12:4 12:4 Dani 8:10

* 12:5 12:5 19:15; Cem 2:9

* 12:6 12:6 1Mezh 17:1-7; 19:5-7; Mt 2:13; 1260 vicihi: 11:2

* 12:7 12:7 Dani 10:13; Zhəwdə 9

* 12:9 12:9 20:2; Ghava 3:1; Ezay 14:12; 27:1; Lk 10:18; Zhŋ 12:31

* 12:10 12:10 4:11; 11:15; ɓə fəti: Zhəwbə 1:9-11; Zak 3:1

* 12:11 12:11 6:9; Mt 16:25; WahəZher: 5:6; 1Zhŋ 2:14; 5:4

* 12:12 12:12 18:20

* 12:14 12:14 piy mahkan mbaꞌa reeta: 11:2

* 12:17 12:17 6:9; 11:7; 13:7; Dani 7:21

* 13:1 13:1 kwəfa: Dani 7:3; saa dza səɗa: 11:7; 13:11-17; 16:10; 17:3, 7-13; 19:20; Dani 7:3-8, 21, 25

* 13:2 13:2 2Tes 2:9

* 13:3 13:3 17:8

* 13:4 13:4 Cem 89:7

* 13:5 13:5-6 Dani 7:25; 11:36; 42 tir: 11:2

* 13:7 13:7 12:17

* 13:8 13:8 3:5; WahəZher: 5:6

* 13:10 13:10 14:12; Zher 15:2; 43:11; Lk 8:15

* 13:11 13:11 Mt 7:15

* 13:13 13:13 16:14; 20:8

* 13:15 13:15-16 14:9, 11; 15:2; 16:2; 19:20; 20:4; Ezay 44:5; Dani 3:5

* 13:17 13:17 13:18; 15:2

* 14:1 14:1 22:4; kəlaŋ Shiyaŋw: Ezay 4:5; Zhəw 3:5; 144ꞌ000 mbəzli: 3:12; 7:3-4

* 14:2 14:2 1:15; 15:2; 19:6; Ezhek 1:24-25

* 14:3 14:3 4:4, 6; yəwən cəm: 5:9

* 14:4 14:4 Zhŋ 10:4-5

* 14:5 14:5 Ezay 53:9; Səf 3:12-13

* 14:6 14:6 Mt 24:14

* 14:7 14:7 Cem 146:6

* 14:8 14:8 17:2; 18:2

* 14:9 14:9 13:15

* 14:10 14:10 15:7; 16:1, 19; 19:20; Ghava 19:24; Cem 11:6; Zher 25:15; Ezhek 38:22; Mt 25:41

* 14:11 14:11 19:3; Ezay 34:10

* 14:12 14:12 13:10

* 14:13 14:13 1:3; 16:15; 19:9; 20:6; 22:7, 14; Ebr 4:9-10

* 14:14 14:14-20 Zhəw 4:13; Mt 13:39-40

* 14:14 14:14 1:7, 13

* 14:19 14:19 19:15; Ezay 63:1-6

* 15:1 15:1 4:5; 15:7; 16:1; 17:1; 21:9

* 15:2 15:2 4:6; 5:8; 13:15, 18; 14:2

* 15:3 15:3-4 4:11

* 15:3 15:3 16:5-6; 19:2; 22:12; Nəw 32:4; Cem 145:17; cəm: Səvəri 15:1; Cem 111:2; 139:14

* 15:4 15:4 14:7; Cem 86:9; 98:2-3; Ezay 2:2-3; Zher 10:6-7

* 15:5 15:5 11:19; Səvəri 40:34; SləniKY 7:44

* 15:6 15:6 1:13; Dani 10:5

* 15:7 15:7 4:6; 14:10; 16:1

* 15:8 15:8 Səvəri 40:34-35; Ezay 6:4; Ezhek 44:4

* 16:1 16:1 15:1; Cem 69:25; Ezay 66:6; Zher 10:25

* 16:2 16:2 13:15; Səvəri 9:10

* 16:3 16:3-4 8:8; Səvəri 7:17-21; Cem 78:44

* 16:6 16:6 17:6; 18:24; 19:2; Nəw 32:43; Cem 79:3, 10; Mt 23:35, 37

* 16:7 16:7 15:3

* 16:9 16:9 9:20-21; 16:11, 21

* 16:10 16:10 13:1-2; kwəsli: Səvəri 10:21-22; Ezay 8:22

* 16:12 16:12 Ezay 11:15; 44:27; 46:11

* 16:13 16:13-14 12:3; 13:1-2; Səvəri 8:2; Cem 78:45

* 16:14 16:14 11:17; 13:13-14; 19:20; Mt 24:24; 2Tes 2:9; mbəzə: 19:11-21

* 16:15 16:15 3:3, 18

* 16:17 16:17-21 16:1; Ezay 66:6

* 16:18 16:18 4:5; 6:12-13

* 16:19 16:19 14:10; 18:2

* 16:21 16:21 11:19; 16:9

* 17:1 17:1 Zher 51:13

* 17:2 17:2 14:8; 17:18; 18:3; Zher 51:7; Nahwəm 3:4

* 17:3 17:3 Safə tsa Hyala: 1:10; 21:10; Ezhek 8:3; 40:2; saa dza səɗa: 13:1-2

* 17:4 17:4 18:3, 16; Zher 51:7; Ezhek 28:13

* 17:5 17:5 Zher 2:20; ꞌWəzh 1:2

* 17:6 17:6 16:6

* 17:7 17:7-8 13:1-2

* 17:8 17:8 13:3; zliya: 3:5

* 17:9 17:9 13:18

* 17:12 17:12 Dani 7:7, 24

* 17:14 17:14 19:16, 19; Nəw 10:17; Cem 136:3; Dani 2:47; 1Tim 6:15

* 17:15 17:15 17:1

* 17:16 17:16 17:2; 18:8; SləniTaH 21:9; Ezhek 23:29; ꞌWəzh 2:5

* 17:17 17:17 17:13

* 18:1 18:1-24 Ezay 13; 47; Ezhek 27

* 18:2 18:2 14:8; 16:19; Ezay 13:20-22; 21:9; 34:11, 14; Zher 50:39-40; 51:8

* 18:3 18:3 17:2; 18:11-19; Ezay 23:8; Ezhek 27:22-23, 33

* 18:4 18:4 Ezay 48:20; Zher 51:45; 2Kwər 6:17

* 18:5 18:5 Ghava 18:20

* 18:6 18:6 Cem 137:8; Zher 50:29

* 18:7 18:7-8 Ezay 47:8-9

* 18:8 18:8 17:16

* 18:9 18:9-10 Ezhek 26:16-17; 27:30-35

* 18:12 18:12-13 Ezhek 27:12-24

* 18:15 18:15 Ezay 47:15; Ezhek 27:36

* 18:16 18:16 17:4

* 18:18 18:18-19 Ezhek 27:28-34

* 18:20 18:20 12:12; Zher 51:48

* 18:21 18:21 Zher 51:63-64

* 18:22 18:22 Ezay 16:10; 24:8; Ezhek 26:13

* 18:23 18:23 Ezay 23:8; 47:12; Zher 7:34

* 18:24 18:24 16:6; Ezay 26:21; Zher 51:49; Ezhek 24:7-8

* 19:1 19:1 4:11

* 19:2 19:2 15:3; 16:6; 22:12; Nəw 32:43; Cem 79:10

* 19:3 19:3 inəghwə: 14:11; Ezay 34:10

* 19:4 19:4 4:4, 6; 5:7; Cem 106:48

* 19:5 19:5 11:18; Cem 22:25; 115:13; 134:1; 135:1

* 19:6 19:6 11:17; 14:2; Cem 47:6-10; 96:7-10; Zak 14:9

* 19:7 19:7 21:2

* 19:8 19:8 6:11

* 19:9 19:914:12; Ezay 25:6; Mt 22:2; Lk 14:15-16; kwəma kataŋ na: 21:5; 22:6

* 19:10 19:10 6:9; 22:8-9

* 19:11 19:11 4:1; 19:2; Cem 72:1-14; 98:9; Ezay 11:4; Ezhek 1:1-3; SləniKY 7:56

* 19:12 19:12 1:14-15; 2:17

* 19:13 19:13, 15 Ezay 63:1-6

* 19:13 19:13 Zhŋ 1:1

* 19:14 19:14 6:2-8, 11

* 19:15 19:15 1:16; 2:26-27; 11:17; 14:14-20; Zher 25:30-31

* 19:16 19:16 17:14

* 19:17 19:17-18 Ezhek 39:4-5, 17-19

* 19:18 19:18 13:16

* 19:19 19:19 17:12-14; Cem 2:2; Ezhek 38:2-9, 14-16; Zak 14:2

* 19:20 19:2013:1-2, 13, 15; ghwə pəhatam tə barəwdəw: 14:10; 20:10, 14; 21:8; Ezay 30:33

* 20:1 20:110:1; 18:1; kəꞌwə tsa təɗəm tsa: 9:1

* 20:2 20:2 12:3, 9

* 20:4 20:4 6:9; 13:15; Dani 7:9, 22; Lk 22:30; 1Kwər 6:2

* 20:6 20:6 1:6; 2:11

* 20:8 20:8 13:14; Zhə 11:4; Ezhek 38:2, 10-12

* 20:9 20:9 Ɓəla 2; 2Mezh 1:10, 12; Cem 78:68; Ezhek 38:22; 39:6

* 20:10 20:10 19:20

* 20:11 20:11 5:7; 6:14; 21:1; Cem 114:3, 7; Mt 24:35; 2Pi 3:10

* 20:12 20:12-13 3:5; 22:12; Dani 7:9-10

* 20:12 20:12 Səvəri 32:32

* 20:14 20:1420:10; 1Kwər 15:26; kwa baka məti: 2:11

* 20:15 20:15 3:5

* 21:1 21:1 21:5; Ezay 65:17; 2Pi 3:13

* 21:2 21:2 3:12; 19:7; 21:9–22:5; 22:17; Ezay 52:1; Mt 22:2; Gal 4:26; Ebr 11:16; 12:22

* 21:3 21:3 7:15; SləniTaH 26:12; Ezhek 37:26-28; Zak 2:9; 2Kwər 6:16

* 21:4 21:4 7:17; Ezay 26:19; 35:10

* 21:5 21:55:7; 21:1; Ezay 43:19; 2Kwər 5:17; kwəma kataŋ na: 19:9

* 21:6 21:6 1:8; 7:17; 22:1; Ezay 55:1; Zak 14:8; Zhŋ 7:37

* 21:7 21:7 2Sam 7:14; Ezhek 11:20

* 21:8 21:8 2:11; 19:20; 21:27

* 21:9 21:9–22:5 Ezay 54:1-17

* 21:9 21:9 15:1

* 21:10 21:10 17:3; Ezhek 40:2; Mt 4:8

* 21:11 21:11 21:18, 23; Ezay 60:1-3, 19; Ezhek 43:2

* 21:12 21:12-13 7:5-8; Ghava 35:22-26; Səvəri 28:21; Ezhek 48:30-35

* 21:14 21:14 Ebr 11:10; Ef 2:20

* 21:15 21:15 11:1; Ezhek 40:3

* 21:16 21:16 Ezhek 48:16-17

* 21:18 21:18-21 21:11; Ezay 54:11-12; Ezhek 28:13

* 21:22 21:22 11:17

* 21:23 21:23 22:5; Ezay 60:1-2, 19-20; 24:23

* 21:24 21:24 Cem 68:30; Ezay 60:3

* 21:25 21:25-26 Ezay 60:11

* 21:27 21:27 21:8; 22:15; Ezay 35:8; 52:1; Ezhek 44:9; 1Kwər 6:9-10; 2Pi 3:13; zliya nza sləneɗemer mbəzliy dzaa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma kwa: 3:5

* 22:1 22:1-2 21:6; Ezhek 47:1-12

* 22:2 22:2 21:21; fə:2:7

* 22:3 22:3 7:15; Zher 3:17

* 22:4 22:4 14:1; Cem 17:15; Mt 5:8

* 22:5 22:5 1:6; 21:23; Dani 7:18, 27

* 22:6 22:6 1:1; 10:7; 19:9; SləniKY 11:27-28; 13:1

* 22:7 22:7 3:11; 22:12, 20

* 22:8 22:8 1:9; 19:10

* 22:10 22:10 Dani 12:4

* 22:11 22:11 Ezay 56:1; Ezhek 3:27; Dani 12:10

* 22:12 22:12 2:23; 6:10; 15:3; 16:5-6; 19:2, 11; 20:12-13; 22:7; Cem 28:4; Fir 24:12; Zher 17:10; Mt 16:27

* 22:13 22:13 1:8

* 22:14 22:14 7:14; Cem 118:19-20; dəŋw fə:22:2

* 22:15 22:15 21:27; Ef 5:5

* 22:16 22:16 1:1; 5:5; sasərkwə kwa kəɗi pi: 2:28; Ɓəla 24:17

* 22:17 22:17 21:2, 6

* 22:18 22:18-19 Nəw 4:2; 13:1

* 22:18 22:18 Nəw 29:19

* 22:19 22:19 fə: 2:7; zliya: Səvəri 32:32

* 22:20 22:20 3:11; 22:6; 1Kwər 16:22

* 22:21 22:21 Gal 6:18