^

Burunge

Burunge: Ila⁄imbidu Gu ⁄abu hari Burungaisoo (Bible)

copyright © 2019 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Burunge
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

All rights reserved.

2025-04-26

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 26 Apr 2025

5fd9f69c-03b6-5343-85b8-5043bec70185

Mataayo

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Gimba gu Hhou daa handikimi ha

Mataayo

Gimba guri giyaada

Mataayo yaa leẽ gu ya⁄abimiisee mibi haa cada gu Yeesu. Piimaa dosi leẽ da handikiru kitaabuki, ti laqaru sa Wayahuudi tuba, Yeesu ti Ilabuꞌumiisay. Kara ina, hari uma waku na Masiiya, hiĩ Iliitleemu giyaa hiifadidi ya⁄abaraa daqa dooinay. Sa gimbakee, Mataayo saganaa tlaatleesi handikiru kitaabuki hari amoo da uꞌuru umaiĩ gu okookoiĩ gu Yeesu. Slime yaa laqami tuba, Yeesu yaa hiigaamisi gimba wa⁄a daa hiifadidi ha Iliitleemu hari amoo da tletimiisee Ila⁄imbidu gu Seguge.

Slime, Mataayo sandaa hadisi dandiray caacaahhamisu gu Yeesu tuba, Tawaaloo da Iliitleemu ti sa hida gu hhapapu goõ goó sirakomamidee caacaahhamisu gu Iliitleemu. Afamaraa gu kooani gu fanqu naqatloo, Yeesu kakaakana sa hida, Tawaaloo da Iliitleemu idoo gi iliiwante. Afamaraa gu mibige, Yeesu caacaahhaahhamisi idoo Tawaalotee gimaa iliiqonte khooroo goõ. Afamaraa gu mibi haa tami, ina hiti ilakesaasidi ilaꞌaaꞌaatimisu gu Tawaaloo. Afamaraa gu mibi haa gweleti, ina hiti caacaahhaahhamisi idoo goó ilii ibiidane Tawaaloo da Iliitleemuge. Afamaraa gu mibeeri cada haa cigahha haa afamaraa gu mibeeri cada haa kooani naqatloo, ina hiti laqaaqana idoo Tawaaloo da Iliitleemu gimaa ilii khayde khooroo gonge. Hiigaasooge, Mataayo hiti ilakesaasidi ilakaawa da didiri da Yeesu sa sirakoomiisee dosi tuba, caacaahhamisu kayee hida gu hhapapu goõ, ma sirakoomiisee dosi tleehhidiri.

Kitaabukii ina hiti ilakesaasidi catimisu gu ibinaa da Yeesu tlaatleesoogo hiifaakoo naqatloo. Hinti tlaatleesi hari laqwaloo dosi, hiinunqudisa dosi haa koisaraa dosi ha Sataanimoo. Kara ina hiti ilakesaasidi yondu gosi gu kakaaru, caacaahhamisu haa hhoeemisu Galilaayage. Da hheꞌesi, hiti ilakesaasidi hhiyuuma da Yeesu Galilaayago Yerusaleemu naqatloo haa hikira gwaa hiica⁄u kuiya da hiifaakooge da ibinaa dosi tiꞌii khoorooge. Hiigaasooge, hiti ilakesaasidi hiitluhhumisu gosi haa slafaraa dosi ayisago.

1

Afamaraa gu Yeesu

(Luuka 3:23-38)

1 Hiĩ na hiislaslaw gu umaiĩ gu afamaraa gosi Yeesu Kristu gwa laqwaloo da Dawdi haa da Aburahaamu dahha.

2 Aburahaamu naa laqwali Isaaka, Isaaka naa laqwali Yakoobo, Yakoobo naa laqwali Yuuda haa hhiee kosi, 3 Yuuda naa laqwali Pereesi haa Seera, iyoo dooina naa Tamaari. Pereesi naa laqwali Khesirooni, Khesirooni naa laqwali Araamu. 4 Araamu naa laqwali Aminadaabu, Aminadaabu naa laqwali Nakhasooni, Nakhasooni naa laqwali Salimooni. 5 Salimooni naa laqwali Boaasi daqa hadee dosii Rahaabu, Boaasi naa laqwali Obeedi daqa hadee dosii Ruuti, Obeedi naa laqwali Yeese. 6 Yeese naa laqwali mutemi Dawdi.

Dawdi naa laqwali Solomooni daqa hadetiraa da Uriiyago. 7 Solomooni naa laqwali Rehoboaamu, Rehoboaamu naa laqwali Abiiya, Abiiya naa laqwali Aasa. 8 Aasa naa laqwali Yehosafaati, Yehosafaati naa laqwali Yoraamu, Yoraamu naa laqwali Usiiya. 9 Usiiya naa laqwali Yotaamu, Yotaamu naa laqwali Akhaasi, Akhaasi naa laqwali Hesekiyaa. 10 Hesekiyaa naa laqwali Manaase, Manaase naa laqwali Amooni, Amooni naa laqwali Yosiiya. 11 Yosiiya naa laqwali Yekoniyaa haa hhiee kosi, qatlay hida gu hhapee da Yuuda digaa ilii looyisi yaamu gu Babiloonige.

12 Qariqaaqari digaa ilii looyisi yade Babiloonige, Yekoniyaa ginaa ilii laqwali Seyalitiyeeli, Seyalitiyeeli naa laqwali Serubabeeli, 13 Serubabeeli naa laqwali Abihuudi, Abihuudi naa laqwali Eliyakiimu, Eliyakiimu naa laqwali Asooro, 14 Asooro naa laqwali Sadooki, Sadooki naa laqwali Akiimu, Akiimu naa laqwali Elihuudi, 15 Elihuudi naa laqwali Eleasaari, Eleasaari naa laqwali Mataani, Mataani naa laqwali Yakoobo, 16 Yakoobo naa laqwali Yoseefu, hhawata gu Mariyaa, daa laqwalidi Yeesu, doó eteedine Kristu.

17 Inkoo, yaa wanta laqwaloo mibi haa cigahha tlaatleesa da laqwaloo da Aburahaamugo da mutemi Dawdi naqatloo. Kara, yaa wanta laqwaloo mibi haa cigahha tlaatleesa da laqwaloo da mutemi Dawdigo qatlay gu looyisa da Wayahuudi naqatloo Babiloonige. Kara, yaa wanta laqwaloo mibi haa cigahha tlaatleesa da qatlay Wayahuudi digaa ilii looyisi Babiloonige qatlaykaꞌa naqatloo gu Kristu.*

Hiidawaraa da Yeesu

(Luuka 2:1-7)

18 Hiĩ na catimisu gu hiidawaraa da Yeesu Kristu. Mariyaa iyoo dosi dagaa hiidaamisi ha Yoseefu. Inkoo, inay hingaa ilii kahhiye khabiibiru, Mariyaa tay kahhada kikitoꞌoo, gi slaydi guraꞌa hari ⁄uuru gu Muuna gu Iliitleemu. 19 Yoseefu, hhawata gosi, sa gimba yaa heedi gu kooma ibinaa daa tafaꞌadi, giyaa slaiyaaba muriidisa pandaa da hidage. Teesaaqay, yaa piimuudi mawaraa hadee dosi hari hhaaboo.

20 Qatlay giyaa ilii ilahudeedemisiye gimbakee, yuꞌudiyaa malayika gu Taataa Iliitleemu gi iliica⁄i Yoseefu tletaage. Malayika gi kaay tuba, “Yoseefu nanku Dawdi, hhanti tlaꞌamuta khaboo Mariyaa, sa gimba guraꞌa gi konte, ginti slaydi hari ⁄uuru gu Muuna gu Iliitleemu. 21 Ina maa hiidaada naw, ugu hagurimaa ayida uma na Yeesu,† sa gimba ina namaa ilabuꞌuna hida kosi tlakwaroo dooinaa.”

22 Gimbaki goõ yaatii ca⁄i, dama hiigaasi gimba daa kaay ha tletimiisay gu Iliitleemu Isaaya tuba, 23 “Yuꞌudiyaa! Kikitoꞌoo slayda guraꞌa. Kara, ina laqwalida naw, inay guriayay uma na Imanueeli.”✡ Maꞌaana da umakee na “Iliitleemu wana sliimaa haa dandiray.”

24 Qatlay Yoseefu giyaa iliitlay guꞌudeego, gi yondiidi idoo sugwaa ilii ilakaay gooay ha Malayika gu Taataa Iliitleemu. Ina higi khabimi Mariyaa, girigi tosaa waaudi aya gosii. 25 Teesaaqay see, ina giraa guiiba, Mariyaa yaati amoolaa hiidaadi naw. Yoseefu gurigi ayi uma gosi na Yeesu.

2

Hida gwaa somimee gimba gu tica⁄eerii arimaa kawa Yeesu

1 Yeesu dugwaa yaamu gu Beteleheemuge laqwali gu hhapee da Yudaayage waaree, qatlay Heroode giyaa ilii mutemi. Yuꞌudiyaa! Qariqaaqari dugwaa ilii laqwali, hida gwaa somimee gimba gu tica⁄eerii yadaa ilacindoo gu rawaago, yaa khayri Yerusaleemuge. 2 Inay gi maasiri hida tuba, “Kaano nakee, diĩ laqwali mutemi gu Wayahuudi? Dandiray haani arini tica⁄u gosi, ilacindoo gu rawaago, haani khayni magu hhaꞌaleesani pandaa dosii.”

3 Qatlay mutemi Heroode giyaa ilii akhasi gimbaki, yaa khoslongoruusi hari khisla sliimaa haa hida goõ gu Yerusaleemu. 4 Ina gii kurunkuri hhapalooee da deni haa maarimamaa da sariyaa da diini da Wayahuudi, gigi maasi tuba, “Kristu* dugu kaale hiiday?” 5 Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Dugumaa yaamu gu Beteleheemuge hiiday gu hhapee da Yudaayage waaree. Maꞌaana tletimiisay Miika ginaa ilii handikimi gimbaki tuba,

6 ‘De Beteleheemu da hhapee da Yuudage waara,

igi giti coko⁄iiba coko⁄o see tla⁄aã gu yaamu gu denige gu hhapee da Yuuda.

Maꞌaana daqa doogaa maa hiica⁄i giyaadimiisay,

gumaa deꞌema hida koi gu Israeeli.’✡ ”

7 Teꞌesii, Heroode giyaa ilii akhasi gimbakee, ina gigi eteedi hari siiri hida hhakira gwaa somimee gimba gu tica⁄eerii, ma mai naraꞌa daqa dooinaa, qatlay loi tica⁄u giyaa iliica⁄i. 8 Da hheꞌesi, gigi ya⁄abi Beteleheemuge, gi kaay tuba, “Taa⁄amida la dabiiduu kayday hari maguuma gimba gu nakee. Goo iliislaydee, sinaraa khaydee gimbakee, ana see slime magu hhaꞌaleesa kay.”

9 Qariqaaqari giyaa ilii itatiisiri mutemi, hida hhakee gi waaudiri. Yuꞌudiyaa, tica⁄ukee giyaa aniri ilacindoo gu rawaage gi giyaadi pandaa dooinay, gi tosaa qadida kay rawaa gu daqatiray, daa iliiwane naw. 10 Qatlay giyaa ilii aniri tica⁄ukee, gi hhaꞌaluumidiri hari khisla. 11 Inay giyaa ilii guniri waꞌay gu marakeesii, yaa aniri nakee sliimaa haa iyoo dosi Mariyaa, gi keebeeimidiri haa gii gupu⁄umisiri sagaiĩ koina daqa nakeesii. Da hheꞌesi, gi gweediniri curuqeeraa koina, sugugi hadisiri sahaabu, ubaanii haa manemaane.† 12 Iliitleemu giyaa ilakaay inay tletaage tuba, hhanti ki⁄iyay daqa mutemi Heroodege. Teesaaqay, gi ki⁄iri yaamu koinay hari amoo waka.

Yoseefu lakidimoo gosi hhapee da Misirige

13 Qariqaaqari, hida hhakee gwaa somimee gimba gu tica⁄eerii giyaa ilii waaudiri, malayika gu Taataa Iliitleemu yaa iliica⁄i Yoseefu tletaage, sugugi kaay tuba, “Tlayii! Oyii naw sliimaa haa iyoo dosi, lakida hhapee da Misirige. Ibiida taysi qatlaykaꞌa naqatloo sugumaa ilii kaawe, sa gimba mutemi Heroode gu slai dabiidu nakee, magu gaasi.” 14 Teesaaqay, Yoseefu gii tlay, gii oyi naw sliimaa haa iyoo dosi, gi waaudiri hari amasi yade Misirige. 15 Inay gi ibiidiri taysi gwaaꞌaraa da mutemi Heroode naqatloo. Gimbakee yaa teesaaqay hiica⁄i dama hiigaasi gimba daa kaay haa Taataa Iliitleemu hari amoo da tletimiisay tuba, “Nankoy hagwaa eteedi, ina yaagi waaudi Misirigo.”✡

16 Qatlay Heroode giyaa ilii baraslayi tuba, hida hhakee gwaa somimee gimba gu tica⁄eerii guntii coriri, yaa slahhaai hari khisla. Ina gi ilafahhi sirikaarii dosi yaamu gu Beteleheemuge haa tongagu goõ gu ilaciyaa, ma cu⁄uduũ kayri yaꞌay goõ gu hhawatee gu koomee koraraa cada haa hhaã gu biraa kosii waaree. Ina yaa teesaaqay laqi, ilakhuukhuꞌusa da qatlaykira tica⁄u giyaa iliica⁄i, giyaa ilii mai daqa hida gwaa somimee gimba gu tica⁄eerii. 17 Daganaa ilii buꞌudi gimbaki, daa kaay hari amoo da tletimiisay Yeremiyaa tuba,

18 “Afoo dagaa akhasi yade yaamu gu Raamage,

⁄aa⁄imu haa gaiidimoo gu didiru.

Raheeli tay tosaa ⁄aa⁄ada sa yaꞌay kosi,

yaa ⁄imbidiiba dagama tlaatlaqasi,

sa gimba gonkoinaa hiĩ kaka⁄iri.”✡

Ki⁄eemoo tongoo da Nasareetige

19 Qariqaaqari Heroode giyaa ilii hhami, malayika gu Taataa Iliitleemu yaa iliica⁄i Yoseefu tletaage yade Misirige. 20 Malayikakee sugugi kaay tuba, “Tlayii! Oyii naw sliimaa haa iyoo dosi, ki⁄a hhapee da Israeelige, maꞌaana hhakira gwaa slaee gaasaraa nakee, hiĩ kaka⁄iri.” 21 Teesaaqay, Yoseefu gii tlay, gii oyi naw sliimaa haa iyoo dosi, gi ki⁄i hhapee da Israeelige. 22 Teesaaqay see, Yoseefu giyaa ilii akhasi tuba, Arikelaayo yaa tawaalimi hhapee da Yudaaya daqa da Heroode taataa gosi, yaa tlaꞌamuudi hadakawa yade. Ina dugugi ilakaay tletaage ha malayika, gi waaudi bara da hhapee da Galilaayage. 23 Ina yade gi ibinaa kay tongoo daa eteediidine Nasareeti. Teesaaqay, tletirukira dugwaa hiigaasi daa kaay hari amoo da tletimiisee tuba, “Dugumaati eteedi Nasareetimoo.”

3

Yohaana Hiinunqudimiisay ilakhuukhuꞌusa da amoo

(Maariko 1:1-8; Luuka 3:1-18; Yohaana 1:19-28)

1 Balalu hhakeesii Yohaana Hiinunqudimiisay yaa hiica⁄i kongoqomee da Yudaayage, tay tosaa kakaana tuba, 2 “Fookidaaruu tlakwaroogo daqa Iliitleemuge, maꞌaana Tawaaloo da rawaa gu raw yaani daadaausidi.” 3 Yohaanaki na hikira daa kakaakane ha tletimiisay Isaaya, giyaa ilii kaay tuba,

“Afoo da didiri wanta da heedi kakaakanta kongoqomeege tuba,

‘Tafaꞌasa amoo sa Looimoo gu Goõ,

la tafaꞌasiday amamu kosi cuti!’ ”✡

4 Yohaana Hiinunqudimiisay yaati daamaamisi qayru daa boo⁄imisi hari quubu gu fala da gamiyaa. Kara, khiriĩ gosii coo⁄ay gu fala ginaa khiidiidina. ⁄agoo dosi yaa ingagimoo haa dinu gu kweera. 5 Da hheꞌesi, hida wa⁄a gwaa ilii hadakayri ina Yerusaleemugo, Yudaaya sliimaago haa hhapapu gongo gu kenga gu duudu gu Yoridaanige waaree. 6 Inay giyaa ilii kakaaniri tlakwaroo dooina, Yohaana gigii nunqudimisi duudu gu Yoridaanige.

7 Inkoo, Yohaana giyaa ilii arimi Farisaayoo wa⁄a haa Sadukaayoo, yaa ilii khakhayay ina, magi hiinunqudimisi, sigaa kaay tuba, “De, laqwaloti da deesasee pahha! Ha miyaa nangwaani ilii⁄oo⁄i, ma hii⁄ipidiri qupidaa gu Iliitleemu, gwaa khocee? 8 Inkoo, laqama ⁄aamu gu laqama hiifookida dooguna tlakwaroogo daqa Iliitleemuge. 9 Kara, hhanti ilahudeesiday haraa hiiboo⁄odiri kaawa tuba, ‘Taataa goori na Aburahaamu!’ Gu lou, sangu kaay Iliitleemu hiidahhasi hiitlaysa yaꞌay sa Aburahaamu daqa tle⁄eẽ hhankaa. 10 Inkoo see, kiraara dagaã hheꞌesi, daganii qaasi kibeeri gu khaige! Khai sliimaa gooba boo⁄araa ⁄aamu gu hhou, digi tlaaqi haa digii kwakwahhi aslaage!”

11 Yohaana gi ilakoomi gimba tuba, “Gu lou, ana hanguri maꞌay kilesi hiinunqudimisa, ma laqantiri handii fookitiri daqa Iliitleemuge tlakwaroo doogunaa. Inkoo, ina gwaa khoca aluũ koaa, kona ⁄uuru hari khisla koyi see ba⁄i. Ana haraa hiiboo⁄iiba hiiowa see ye⁄eetoo kosi! Ina hiinunqudimisi unkuray hari Muuna gu Iliitleemu haa hari aslaa. 12 Ina hiĩ ooyi daba gosii kiyaaray gu heeleꞌemisu, hiĩ tlaatleesi ficinay biraa gosi, ma hiikurunkuri ganoo kuugiya dosii da didirige. Teesaaqay see, muuꞌu gumaa da⁄i hari aslaa doóba hhama!”

Hiinunqudisa da Yeesu

(Maariko 1:9-11; Luuka 3:21-22)

13 Qatlaykeesii Yeesu see yaagi khay daqa Yohaanage yadaa hhapee da Galilaayago, ma dugu hiinunqudisi ha Yohaana duudu gu Yoridaanige. 14 Yohaana gwaa koisi tlaatlahhasa kakaana tuba, “Ana na slaꞌa, ugu hanii nunqudiside. Haã soꞌoyi khaydi daqa dooii?”

15 Teꞌesii, Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “⁄imbi teesaaqay laqaraa inkoo, sa gimba dandiraatii boo⁄i hiigaasa gimba sliimaa da slaiye Iliitleemu.” Yohaana gi ⁄imbi.

16 Qatlay Yeesu dugwaa ilii hheꞌesi hiinunqudisa ha Yohaana, ina yaagii ca⁄i maꞌaygo. Cirakiray, raw gi tlaaꞌadi, Yeesu gi arimi Muuna gu Iliitleemu yaa hii⁄eeti ubee, tlabiya pahha, gii ibiidi daqa dosii. 17 Kara afoo yaagii ca⁄adi rawaa gu rawgo tuba, “Hiĩ ti Nankoy ga slae, ina hinoó muunaboo⁄eesi hari khisla.”

4

Yeesu koisaraa dosi ha Biriisimoo

(Maariko 1:12-13; Luuka 4:1-13)

1 Qatlay Yeesu dugwaa ilii hheꞌesi hiinunqudisa, teꞌesaa dugurigi giyaadi ha Muuna gu Iliitleemu kongoqomeege, ma dugu koimisu kay ha Biriisimoo. 2 Ina gi may ⁄agoo balalu mibeeri cigahha tleemaa haa amasi, asunkuilee gi arimi qori. 3 Biriisimoo yaagi ilii khay Yeesu, gi kaay sa ina tuba, “Bere ugu ti Nanku Iliitleemu, ilafahhe tle⁄eẽ hhanki, ma mukaatee tleehhidiri.”

4 Yeesu gi ilaki⁄isi sa ina tuba, “Daa handikimi, Handikaa da Iliitleemuge tuba, ‘Heedi yoó ibiidiyaaba hari ⁄agoo kilesi, ti ibiidi hari kila gimba goõ giyoó kaaye Iliitleemu.’✡ ”

5 Da hheꞌesi, Biriisimoo gi leehhisi Yeesu Yerusaleemu naqatloo, yaamu daa tlintiꞌisi sa Iliitleemu. Taysi gugi qadidisi ina tlankoo gu tleeduge gu mara gu didiru gu Iliitleemu, 6 gi kaay sa ina tuba, “Bere ugu ti Nanku Iliitleemu, hanguu kwahhade hhapeege. Daa handikimi tuba,

‘Iliitleemu ilafahhi malayika dosi, magu ga⁄ayri.

Inay gu tloꞌosiyay dabaiĩ koinay,

ma maydi ilatlaꞌasa yaaee doogu tlaa⁄age.’✡ ”

7 Yeesu gi ilaki⁄isi sa ina tuba, “Teesaaqay laqaaba. Yuꞌudiyaa daa handikimi tuba, ‘Taataa Iliitleemu, Iliitleemu googu, hagu hhanti koisida.’✡ ”

8 Da hheꞌesi, Biriisimoo gi leehhisi Yeesu cina da oõ gu tleedu naqatloo, gi laqami sa ina tawaaloo goõ da hhapapu goõ haa hhoinay gu hindaqaruumaa dooina. 9 Ina gi kaay sa Yeesu tuba, “Ana sugu qaw idadu hhanki gonkoinaa, bere ugu keebeeꞌeta pandaa dooii haa hanigi daareesida.”

10 Yeesu gugi ilaki⁄isi tuba, “Sataanimoo, waaudi tiaa! Maꞌaana daa handikimi taqay, ‘Ugu daareesi Taataa Iliitleemu, Iliitleemu googu, haa sugu yondite ina lenkosi kilesi.’✡ ”

11 Da hheꞌesi, Biriisimoo gugi mamay teꞌesii. Yuꞌudiyaa! Malayika yaagi khayri, haa gi tlaatleesiri iliiaꞌaw ina.

Yeesu tlaatleesa yondu gosi

(Maariko 1:14-15; Luuka 4:14-15)

12 Yeesu giyaa ilii akhasi tuba, Yohaana Hiinunqudimiisay duguũ khiidimi jeerage, yaa ki⁄i hhapee da Galilaayage. 13 Ina gi waaudi Nasareetigo, gi ibinaa kay tongoo da Kaperinauumuge, daa kenga gu tlawa da didiri waara da Galilaaya, digimi gu yaamu gu Sabuloonige haa gu Nafutaali. 14 Yeesu yaa yondiidi gimbaki sliimaa, dama hiigaasi gimbakira, daa kaay ha tletimiisay gu Iliitleemu Isaaya tuba,

15 “Hhapee da Sabulooni haa da Nafutaali,

amoo daa yade khuꞌusidi tlawa da didiri, hari tlo⁄osaa gu duudu gu Yoridaani

gu hhapee da Galilaayage waara, da hida gu hhapapu wakinay,

16 hida goó ibiidee hhanteege,

hiĩ aniri cencee da didiri.

Kara, hida goó ibiidee hhapee da mahhatu gu gwaaꞌaraage,

Iliitleemu haraani khay cencee tla⁄aã gooinay.”✡

17 Tlaatleesoo da qatlaykeesaa Yeesu yaa tlaatleesi kakaaru tuba, “Fookidaaruu daqa Iliitleemuge tlakwaroo doogunaa, sa gimba Tawaaloo da rawaa gu raw yaani daadaausidi.”

Yeesu idoo giyaa ilii eteedi sirakoomiisee dosi da pandaa

(Maariko 1:16-20; Luuka 5:1-11)

18 Letu waka, Yeesu giyaa ilii khookhociicine hari kenga gu tlawa da didiri da Galilaaya, yaa arimi hhiee cada, Simooni daa eteediidine hari uma waku Peetiro haa Andareyaa hhia gosi. Inay yaa hiitaareeꞌeeꞌenay tlawage makumbaa dooina dari ooyiru samaakii, sa gimba inay hiĩ naa yondu gooina. 19 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Hawundaa hani sirakontee ana. Ana hangu sirakoomiisee doyi tleehhidisa da hiinaadu hida, mani sirakoniri ana.” 20 Cirakiray lenge gi mayri makumbabuu koina teꞌesii, gi sirakoniri Yeesu.

21 Yeesu giyaa ilii khoci coko⁄o pandaage hari kenga gu tlawa, gi arimi hhiee wakinay cada, Yakoobo haa Yohaana, yaꞌay gu Sebedaayo. Inay haa taataa gooina yaa waꞌay gu masuwaa dooinay wanay, yaa boo⁄ii⁄imisiyay makumbabuu koina guri ooyiru gu samaakii. Yeesu gigi eteedi. 22 Cirakiray lenge, inay gi tooinaa mayri taataa gooina Sebedaayo masuwateesii, gi tooinaa sirakoniri Yeesu.

Yeesu yaa hhoeemisi ga⁄iidee wa⁄a

(Luuka 6:17-19)

23 Yeesu yaa ilakhookhocimi tongagu wa⁄a yade hhapee da Galilaayage, tay tosaa caacaahhamisi sinagoogaguu koinay haa gi kakaami Gimba gu Hhou gu Tawaaloo da rawaa gu raw. Kara, gi hhoeemisi ga⁄ay haa amaaiya paslaapasloo tla⁄aã gu hidage. 24 Gimba gu Yeesu gii qoomi daqeemoo sliimaa gu hhapee da Siiriyage. Hida yaagi leehhimisiri daqa dosii ga⁄iidee goõ, daa ilahufimaamidiye ha amaaiya paslaapasloo ha hiiguubimisu, haa hhaã daa ilii khaabaaꞌamidi ha gieeri, gu koomee kwinkwiisii haa gwaa tingara⁄uumidee. Ina gigi hhoeesi. 25 Raqoo gu deni gu hida gugi sirakoniri yadaa hhapee da Galilaayago haa Dekapooligo,* yaamu gu Yerusaleemugo, hhapee da Yudaayago haa tlo⁄osaa guri bara da ilacindoo gu rawaa gu duudu gu Yoridaanigo.

5

Caacaahhamisu gu Yeesu rawaa gu onke

1 Yeesu giyaa ilii arimi raqoo gu hida, yaa ilakhiinaaꞌadi onke, gi ibiidi hhapeege. Sirakoomiisee dosi gwaagi ilii khayri.

Hhaꞌaloo da loi

(Luuka 6:20-23)

2 Ina gigi tlaatleesi caacaahhamisu inay.

3 “Digaa ⁄aafi ha Iliitleemu inay gu kwaeeli muunainge,

sa gimba Tawaaloo da rawaa gu raw ti tooina.

4 Digaa ⁄aafi ha Iliitleemu inay goó gaiidee,

sa gimba digimaa tlaatlaqasi ha ina.

5 Digaa ⁄aafi ha Iliitleemu inay goó ibiidee aslaaꞌamee,

sa gimba himaa aalinayi hhapee daa hiifadidi ha Iliitleemu.

6 Digaa ⁄aafi ha Iliitleemu hhakaꞌa gu koomee qori haa wakhaa muunaiĩ koinay,

gu ibiidee ibidinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge,

sa gimba Iliitleemu higimaa ankhisi inay.

7 Digaa ⁄aafi ha Iliitleemu inay gu koomee ⁄awaariru,

sa gimba inay see sigimaa laqana ⁄awaariru ha Iliitleemu.

8 Digaa ⁄aafi ha Iliitleemu inay gu koomee muunaiĩ gu ⁄abakwi,

sa gimba inay himaa arinayi Iliitleemu.

9 Digaa ⁄aafi ha Iliitleemu inay goó ilagaamisee fa⁄ayaa sa ibinaa da qasaw,

sa gimba inay digimaati eteedi yaꞌay gu Iliitleemu.

10 Digaa ⁄aafi ha Iliitleemu inay doó labaꞌasiye, sa ibinaa dooina daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge,

sa gimba Tawaaloo da rawaa gu raw ti tooina.

11 Dangwaa ⁄aafi unkuray ha Iliitleemu qatlay dangumaa ilii wahaahane ha hida, haa dangumaa ilii labaꞌasiye unkuray, haa dangumaa iliitlohhidi ha inay gimba paslaapasloo gu afaꞌafuuma sa ana. 12 Unkuray lamaati hhaꞌaluumitay haa gi seehhuusiday, sa gimba Iliitleemu sangu ilakhuukhuuꞌumisi ⁄aliya rawaa gu rawge. Okookoiĩ koina see, yaa mati teesaaqay labaꞌaaꞌamisiyay tletimiisee da Iliitleemu, gwaa giyaadee ibinaa khoorotii.✡

Cakhasaa haa Cencee

(Maariko 9:50; Luuka 14:34-35)

13 Unkuray ti cakhasaa da khooroti. Inkoo, bere cakhasaa hiĩ hhamisidi cuuꞌu gosi, miyaa nii dahhasi ki⁄isaraa cuuꞌukira kosi? Dati kara hhoiiba coko⁄o see, dagati kwahhi segenge, daga tosaa kala⁄ana ha hida.

14 Unkuray ti cencee da khooroti. Yaamu doó tleehhiye rawaa gu onke digoó hiidahhasiyaaba yakwa. 15 Hhaku heedi goó ooyisa caaꞌasiya, da hheꞌesi gigi ilakhupisi hari ⁄alu. Caaꞌasiyatee dagoóti qaasi garangaasiyage, ma hiicencuudisidi sa hida goõ gu waaree waꞌay gu marage. 16 Nama teesaaqay leẽ, cencee dooguna hiicencuudiside pandaa da hidage, ma hiidahhasiri arimaa yondu googuna gu hhou, haa ma daareesiri Taataa googuna gu rawaa gu rawge waara.

Caacaahhamisu gimba gu sariyaa

17 Hhanti ilahudeesiday tuba, ana hanti khay khoorooge sa tlakweesa da sariyaa da Musaa baku caacaahhamisu gu tletimiisee. Ana hanti khayiiba sa tlakweesa dosi, hanti khay sa hiigaasa dosi. 18 Gu lou, sangu kaay raw haa khooroo maati amoolaa hiihhacooiyay, sariyaa da Iliitleemuge hhaka caqariya lensee da coko⁄oniinii ma daqa da coko⁄oniinii damaa hhama, gimba sliimaa maati gesaa buꞌudi.

19 Inkoo, heedi gumaa sia ilakaawa lensee da coko⁄i ilakaawa gonge, haa gi caacaahhamisi hida wakinay, yondiidiye teesaaqay, hikee maa heedi gu coko⁄u lou tleehhidi Tawaaloo da rawaa gu rawge. Teesaaqay see, hikee gumaa oowa ilakaawatee haa gi caacaahhamisi hida wakinay, hikee heedi gu didiru tleehhidi Tawaaloo da rawaa gu rawge. 20 Ana sanguu kaay unkuray ambee, ibinaa dooguna daa tafaꞌadi bere daba hiicata haaki da Farisaayoo haa maarimamaa da sariyaa, etaa hiiguntaaiiba Tawaaloo da rawaa gu rawge.”

Gimba gu slahhaaꞌaraa

(Luuka 12:57-59)

21 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Haa akhasidiri, idoo hida gu wakaꞌalee digaa ilii caacaahhamisi tuba, ‘Hhanti gaasida heedi!* Slime, heedi gu gaasa haraa hiiboo⁄i hukuruu.’ 22 Teesaaqay see, sangu kaawa ambee, heedi gumaa gupida sa hhia gosi, hikee hirimaa hiiboo⁄i hukumuu. Kara, heedi gumaa waama hhia gosi, dugu sitaakina balasaa da didirige. Slime heedi gumaa kaawa sa hhia gosi tuba, ‘Ye bawdiisayi,’ haraa hiiboo⁄i hukumuu aslaa doóba hhamaraa da Jehanaamu.

23 Inkoo, bere haysida sadaaka doogu sa Iliitleemu masabaahuge, haa teꞌesii gii slayda tuba, hhia googu kona naanaqamoo haa ugu, 24 may sadaaka doogu teꞌesii pandaa da masabaahuge. Taa⁄a geesaa hangu wariiakhasidee haa hhia googu, laaꞌasu ki⁄ida sa hadisaraa da sadaaka doogu sa Iliitleemu.

25 Bere duguũ sitaakimi ha heedi waku, hangu wariiakhasidee haa ina cira ga ilii kahhadee dawaraa balasaage. Bere malee, angamalee heedikee gu leehhisi pandaa da hakiimuuge. Kara, hakiimuu gu taatahhi daqa sirikaarimooge, ina gugii lu⁄i jeerage. 26 Gu lou, ugu sugu kaay ambee, etaa hiica⁄adaaba jeerago, ti geesaa hheꞌesida bueemaa goboriya da hiifaakoo!

Gimba gu slipalauuma

27 Unkuray haa akhasidiri, idoo daa ilii caacaahhamisi hida gu wakaꞌalee tuba, ‘Hhanti slipalauta.’✡ 28 Inkoo, ana sangu kaawa unkuray ambee, heedi goó yuꞌuda hadee gigi slahhaai, hiĩ hheꞌesi guꞌudee haa ina muuna gosii. 29 Gu lou, bere ila doogu da ⁄uya ⁄isinta ugu, ma tlakweesidi, tu⁄aka laga kwahhada segenge. Ti ba⁄ay ugu hhamisaraa daqa leẽ da slaqwa doogu, slaqwa doogu goõ dagama may hiislakharaa aslaa doobage hhamaraa da Jehanaamu. 30 Kara, bere daba googu gu ⁄uya ⁄isina ugu, ma tlakweesidi, kereꞌesaku lugu kwahhada segenge. Ti ba⁄ay ugu hhamisaraa daqa leẽ da slaqwa doogu, slaqwa doogu goõ dagama may hiislakharaa aslaa doobage hhamaraa da Jehanaamu.

Tarakaa

(Mataayo 19:1-9; Maariko 10:1-12; Luuka 16:18)

31 Slime haa akhasidiri, idoo hida gu wakaꞌalee giyaa ilii caacaahhamisiri tuba, ‘Hhawata gu mawa hadee dosi, kwanda saga kereꞌesiye tarakaa.’✡ 32 Inkoo, ana sangu kaawa unkuray ambee, hhawata gu kereꞌesa tarakaa sa hadee dosi, bere sati gimba gu slipalauuma gooba, hikee ⁄isina hadee dosi, ma slipalauutoꞌoo tleehhiti. Kara, hhawata gu khabima hadetee saa kereꞌesi tarakaa, hikee see hiti yondiidi slipalauuma.

Caacaahhamisu gu seeliru

33 Unkuray haã akhasidiri hida gu wakaꞌalee idoo digaa ilii caacaahhamisi tuba, ‘Hhanti seelinta gimba gu afaꞌafuuma,† ti gaasii seeliru googu daqa Looimoo gu Gonge.’✡ 34 Inkoo, ana sangu kaawa unkuray ambee, etaa hhanti seelintay coko⁄o see. Hhanti seelintay ma hari uma gu raw see, sa gimba ti kitiĩ gu Iliitleemu. 35 Kara, hhanti seelinta hari uma gu khooroti, sa gimba ti daqa dosi da iliiqaasa yeꞌeeroo. Slime, hhanti seelinta hari uma gu Yerusaleemu, sa gimba yaamu hhanki guti Iliitleemu, ina gu Mutemi gu didiru. 36 Kara, hhanti seelintay hari sagaiĩ kokuna loi, sa gimba hiidahhasidaaba hiifooka ma quubiya lensee, ma ⁄abaakwaydi baku ma boo⁄aydi. 37 Bere kaada, ‘Ee’ ti ‘Ee’ tleehhite. Kara, bere kaada, ‘Suti’ ti ‘Suti’ tleehhite. Gimba sliimaa doó kaaye hiicataraa da hikee, yoó daqa Biriisimoo dahhi.

Caacaahhamisu gu hiislarakhamisu ⁄imbu

38 Unkuray haã akhasidiri idoo diĩ kaay tuba, ‘Bere heedi hiĩ gaasi ila, ina see dugu afagaasiye ila, haa bere hiĩ muumu⁄i ⁄aatlimoo, ina see dugu afamuumu⁄iye ⁄aatlimoo.’✡ 39 Inkoo, ana sangu kaawa ambee, hagu hhanti kanisida heedi gu tlaku. Bere heedi slokhosi ugu tlooma da ⁄uyage, suguu fookide tlooma da cadii see. 40 Bere heedi slai sitaakiru ugu haa slai hiiowa kanchoo doogu, slime sugu mayde kooti doogu see. 41 Bere heedi ⁄uureesi ugu khocu haa ina kilomiita leẽ, khoce haa ina kilomiita cada. 42 Kara, hida goó firiirimee sigi qaydee, qonsa see hhantii fookida sa heedi gu slaꞌa idoo gimaa ki⁄isiye.”

Slaꞌa fa⁄ayaa dooguna

43 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Unkuray haã akhasidiri, idoo diĩ ilii kaay tuba, ‘Slae hida danaee koku,’✡ haa wake fa⁄ayaa doogu. 44 Inkoo, ana sangu kaawa ambee, slaꞌa fa⁄ayaa dooguna haa firiirima sa hhakee goó labaꞌasee unkuray. 45 Teesaaqay laqa, ma yaꞌay gu Taataa googuna tleehhitiri gu rawaa gu rawge waaraa. Ina yoó hiicencuudisi letu dosi sa hida goó yondiidee tlakwaroo haa goó yondiidee hhoinay. Kara, haroó khay tlubay sa hida gu koome ibinaa daa tafaꞌadi haa hida gooba ibinatee. 46 Bere hagiti slaꞌaday hida hhakaꞌa kilesi goó slaee unkuray, da hheꞌesi hoó ⁄aliya mala slayday daqa Iliitleemugo? Hhaka! Karaanimaiĩ goó hiikurunkurimee see koodi, yoó teesaaqay yondiidiyay! 47 Kara, bere ti cehheemisiday kilesi hhiee kokuna, yondu mala gunoó yonditay hiicataraa da wakinay? Hida goóba ⁄imba see Iliitleemu yoómati teesaaqay laqiyay! 48 Inkoo, hida gwaa buꞌudee tleehhida, idoo Taataa googuna gooay Iliitleemu gu rawaa gu rawge waara giyaa ilii buꞌudi.”

6

Caacaahhamisu gu iliiaꞌaw kwaeeli

1 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Khuꞌuma hhanti yonditay gimba googuna gwaa tafau pandaa da hidage, ma danguma arimi ha hida. Bere teesaaqay laqaday, hamaa slaydaaiiba ⁄aliya daqa Taataa googunaa gu rawaa gu rawge waara. 2 Inkoo, goó ilii hadimisidee sa kwaeeli, hhanti kakantay. Hhanti yonditay peereehhiisee gooay goó kakaamee yondu gooina sinagoogaguuge haa amamuge, ma digi daareesi ha hida. Gu lou, sangu kaay, inay yaa hheꞌesiri yaa slayri ⁄aliyoo koina khoorotii. 3 Teꞌesii, qatlay goó ilii hadimisidee sa kwaeeli, ti hadimisa hari siiri heedi lensee hhanti caahhi idoo gaã yonditiri. 4 Hari amoti, hadimisukee ti siiri tleehhite. Taataa gu rawaa gu rawge waara goó arima yondu goó yonditee hari siiri, sangumaa qay ⁄aliya.

Caacaahhamisu gu firoo

5 Kara, qatlay goó ilii firiirintee Iliitleemu, hhanti peereehhiisee pahha tleehhitay. Inay yoó slaiyay qadimidu haa firoo sinagoogaguuge haa kenga gu balabalaage, ma digi arimi ha hida. Gu lou, sangu kaay, inay hiĩ hheꞌesiri hiĩ slayri ⁄aliyoo koina. 6 Inkoo, goó ilii firinte Iliitleemu, dayii sagay gu marage haa khiidimi afamaraa. Da hheꞌesi, firimi Taataa googu doóba arimaa. Ina, Taataa goó arima yondu goó yondite hari siiri, dugumaa bui ugu.

7 Kara, qatlay goó ilii firiirinte Iliitleemu, hhanti maahhamintay hida hhakaꞌa pahha gu hhapapu wakinay gu hhidimee Iliitleemu. Inay yoóti ilahudeesiyay tuba, digi akhasi ha Iliitleemu, sa gimba gu gimba gooina gu wa⁄a. 8 Inkoo, hhanti inay pahha tleehhitay, sa gimba Taataa googuna khui idadu ga slaꞌadee, unkuray kahhaday see firoo!

9 Inkoo, qatlay ga ilii firiirintee taqay firima,

‘Taataa goori goó rawaa gu rawge waara,

uma googu dugu muriidiye,

10 tawaaloo doogu yaa khayde daqa doorii,

slaꞌamuu koku digii gaasiye,

tiꞌii khoorotii giyoó iliiwane gooay taysi rawaa gu rawge.

11 Letuti sandi hadiside ⁄agoo doori.

12 Handi ilamooyinte tlakwaroo doori,

dandiray gooay goó ilii ilamooyine, hhakira goõ goó dakumisee daqa doorii.

13 Kara, handi hhanti hiilu⁄uda koimisuge,

handiti ilabuꞌunte daqa Biriisimoogo.’*

14 Bere ilamooyintay hida qatlay giyoó ilii dakusiyee daqa doogunay, Taataa googuna gu rawaa gu raw slime ilamooyina tlakwaroo dooguna. 15 Bere hanguba ilamooyiru hida qatlay giyoó ilii dakusiyee daqa doogunay, Taataa googuna see ilamooyinaaba unkuray tlakwaroo dooguna.

Caacaahhamisu gu mawaraa ⁄agoo

16 Qatlay goó ilii maydee ⁄agoo, hhanti laqantay li⁄eemoo da peereehhiisee gooay. Inay pandadu koina giyoóti laqanay hida hhakaꞌa pahha gu gaimaamidee, digima arimi ha hida tuba, hiĩ mayri ⁄agoo. Gu lou, sangu kaay, inay yaa hheꞌesiri yaa slayri ⁄aliyoo koina. 17 Teesaaqay see, qatlay goó ilii maydee ⁄agoo, sagaiĩ kokuna ligi maakhaday du⁄iya haa pandadu kokuna ligii slironqomisiday balalu sliimaa gooay. 18 Teesaaqay laqa, hida ma mayri caahha tuba, unkuray haã maydiri ⁄agoo. Gimbakee duguti caahhiye ha Taataa goori kilesi, Iliitleemu goó daqa da siirige waara. Ina yoóti arina yondu goõ goó yondiidane hari siiri, hangumaa bui unkuray.

Hindaqaruumaa da rawaa gu raw

(Luuka 12:33-34)

19 Hhanti qaasiday sa unkuray kitangeeriyage idadu gu kaari khoorotii daqa da iliiwane sekeley haa kuutu doó tlakweesa, haa fiisiisee gi cihhida mara haa gi fiisiyay. 20 Qaasa sa unkuray rawaa gu rawge idadu gu kaari, daqa doóba iliidawa sekeley haa kuutu gii dahhasiyay tlakweemisu, slime fiisiisee yoó cihhiyaaiiba haa gi fiisiyay. 21 Sa gimba daqa da iliiwane hindaqaruumaa dooguna, slime na daqa damaa iliiwane muunaiĩ kokuna.

Caaꞌasiya da slaqwa

(Luuka 11:34-36)

22 Ilaa ti caaꞌasiya da slaqwa pahha. Bere ilaa koku guti hhoi, slaqwa doogu gonkosaa ti hacida cencee. 23 Inkoo, bere ilaa koku gu tlakwi, slaqwa doogu sliimaa ti hacida hhantee. Kara, bere cencee da daqa dooguu waara ti hhantee, gu lou hatee ti hhantee da didiri loi!”

Hhanti khoslongoruusiday

(Luuka 16:13; 12:22-31)

24 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Wanaaba yondimiisay goó hiidahhasa yondiida yondu sa looee cada. Sa gimba, ina himaa waki looimoo leẽ haa himaa slai gu caduu, baku hingimaa ooyina haa looimoo leẽ haa himaa qooqiidi gu caduu. Unkuray hiidahhasidaaiiba yondiidaraa sa Iliitleemu sliimaa haa khooslay qatlaykeesii lenge.

25 Inkoo, sangu kaawa hhanti khoslongoruusiday sa ibinaa doogunay tuba, ha mala ⁄agintay baku ha mala kitahhantay. Kara hhanti khoslongoruusiday sa slaqoo kokuna tuba, ha mala daamisiday. Ibinaa dati kaariibaslii ba⁄ay da ⁄agoo? Kara slaqwa dati kaariibaslii ba⁄ay da qayroo? 26 Ilahudeesa gimba gu cira⁄oo. Inay yoó daamisiyaaiiba pisagaroo ma buꞌuruu see, ma kuugiyoo gu deni see konaaiiba. Teesaaqay see, Taataa goori gu rawaa gu raw giyoó tosaa ⁄agimisi inay. Inkoo, unkuray hanguti kaariibaslii hari khisla ba⁄ay da cira⁄oo? 27 Slime miyaa tla⁄aã googunay sa khoslongora gu didiri gu hiidahhasa hiiroogisa ibinaa dosi mati saa leẽ see?

28 Ha soꞌoyi toodaritay sa qayroo? Hhanti teesaaqay laqaday! Ilahudeesa humbalaalay, idoo giyoó ilii dinaraaraye. Yoó yondiidiyaaba yondu haa yoó boo⁄imisiyaaba qayroo. 29 Teesaaqay see, sangu kaay unkuray ambee, mutemi Solomooni see wanqamee dosi goõ, qayroo kosi gwaa hhoiiba hari khisla da humbalaalaykee gooay! 30 Inkoo, Iliitleemu yoó teesaaqay tlemi sluufa gu kweera, humbalaalaykee giyoómati waari see letuti haa heetlaalee dugu tosaa hiikwahhi aslaage. Gu lou, caba Iliitleemu hangu ila⁄utlidimisi unkuray hari khisla? Ye hida gu koomee ⁄imbaraa narabu! 31 Inkoo, hhanti toodaritay gi kaaday tuba, ‘Mala ⁄agina?’ ‘Mala kitahhana baku mala daamisana?’ 32 Hida gu hhidimee Iliitleemu noó dabiidiyay idadu hhakee goõ. Kara, Taataa googuna gu rawaa gu raw khui tuba, idadu hhakee hagi slaꞌaday! 33 Inkoo, dabiida geesaai Tawaaloo da Iliitleemu haa ibinaa dosi daa tafaꞌadi, ina sanguu roogisi idadu hhakee goõ. 34 Teesaaqay, hhanti toodaritay sa gimba gu heetlaalee, heetlaalee hingoo hiitoodarita ina lenkosi. Kila baloo konta ilahufidu gosi gu buꞌudisa balotee.”

7

Hukuukuru hida wakinay

1 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Hhanti hukuukuntay hida wakinay, unkuray see dangu ba⁄atii hukuna ha Iliitleemu. 2 Iliitleemu himaa hukuna unkuray harima amotee leẽ garoó hukunte hida wakinay. Kara, ina hangumaati hukuna unkuray nama pimokaꞌa pahha goó ilakhuꞌudee sa hida wakinay, unkuray see nama hikee, sangunimaa ilakhui ha Iliitleemu!

3 Ha soꞌoyi khuꞌuuꞌunta pencerehhemiya da waara ila da hhia googuu, ugu gi mayda arimaa bangasiya ila dooguu? 4 Ha malee hiidahhasida kaawaraa sa hhia googu tuba, ‘Hhia goy, may sugu baci pencerehhemiya da ila dooguu waara,’ tay ugu loi gi mayda arimaa bangasiya ila dooguu? 5 Ye peereehhiisay! Bace geesaa bangasiya da didiri da ila dooguu waara, teꞌesii ganoo ilii arinta naraꞌa bacaraa pencerehhemiyatee da ila da hhia googuu waara.

6 Hhanti hadimisiday idadu daa tlintiꞌisi sa Iliitleemu sa hida gu koomee tlakwaroo, hhaã gu gwehheeri pahha. Kara, hhantii kwakwahhaday idadu gu kaari sa hida hhakee gu biinoo slaqamisee, gigi tooinaa kalakala⁄anay,* dangugi ilii fookidi haa dangugi feehhimisi.

Firima, dabiida, guutuusa

(Luuka 11:9-13)

7 Ana sangu kaawa ambee, ‘Unkuray firiirima Iliitleemu, sangu qay ha ina, dabiida ha slayday, guutuumisa sangu afiiooyina afamaraa.’ 8 Ina goó firiirima, sugoó qay. Kara ina goó dabiida, yoó slay. Slime ina goó guutuusa afamaraage, sugoó afiiooyina.

9 Gu lou, wanaa taataa lensee tla⁄aã googunay, hiĩ bere nankosi guũ firimi mukaatee, ina sugugi hadisi tlaa⁄u? 10 Baku bere nankosi guũ firimi samaakimoo, ina sugugi hadisi deesu? 11 Inkoo, gimati unkuray ti hida gu koomee tlakwaroo, ha khuꞌuday hadimisu sa yaꞌay kokuna sawaadii da hhoi. Teesaaqay, Taataa googuna goó rawaa gu rawge waara, ilakona hari khisla hadimisu idadu gu hhoi sa hida hhakee goó firiirime ina. 12 Yondiida sa hida wakinay, nama amotee gooay unkuray goó iliislaꞌadee, inay ma yondiidiri sa unkuray. Haã na maꞌaana da sariyaa da Musaa haa da caacaahhamisu gu tletimiisee.

Kaꞌafu gu hiitlaakhu haa gu hiidigidaaku

13 Maguumida gonkokunaa hiiguumaraa, Tawaaloo da Iliitleemuge hari kaꞌafu gu hiidigidaaku. Sa gimba kaꞌafu gu hiitlaakhu ti amoo da hiislaahhislaahi, haroóti giyata hida hhamisaraage. Kara, hida goó hiiguumee hari amotee ti wa⁄a. 14 Kaꞌafu gwii digidaaku haa amoo daa karahhadi hiroó giyaadiyay hida ibinaa da slafimaage. Hida goó baraslawee amotee ti coko⁄o kilesi.”

Khaimoo haa ⁄aamu gosi

15 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Hangu ga⁄iidee haa tletimiisee da afaꞌafuumaa. Inay goó khakhawee daqa doogunay, tay digigi arina hari khooroo bee⁄u pahha, kaslenkwaa inay hari waꞌay ti takuraaꞌa da dihhi. 16 Hagiti caahhaday hari yondu gooina giyoó yondiidiye ti hida mala slaqamisiyay. Hida yoó wee⁄iyaaii ⁄aamu gu sabiibu leqeewaage? Kara ⁄aamu gu ⁄anca see dugoó wee⁄iyaa foqoorayge? 17 Teesaaqay, khaimoo gu hhou yoóti ⁄aamuudi ⁄aamu gu hhou, nama teesaaqay leẽ, khaimoo gu tlaku yoóti ⁄aamuudi ⁄aamu gu tlaku. 18 Hhaku khaimoo gu hhou goó ⁄aamuuda ⁄aamu gu tlaku, nama teesaaqay hhaku khaimoo gu tlaku goó ⁄aamuuda ⁄aamu gu hhou. 19 Kila khaimoo goóba boo⁄araa ⁄aamu gu hhou, dugoóti tlatlafi haa dugugii kwahhi aslaage. 20 Teesaaqay, hida hagiti caahhaday hari yondu gooina.

Sirakoomiisee da loi

(Luuka 13:25-27)

21 Ti hida goõ goóba goó eteedimee ana, ‘Looimoo gu Goõ, Looimoo gu Goõ,’ hiigunay Tawaaloo da Iliitleemuge. Ti hhakaꞌa kilesi goó yondiidee, idoo doó iliislaiye ha Taataa goy goó rawaa gu rawge waara. 22 Balotee gimaa ilii daade, hida wa⁄a sinimaa kaayay ana tuba, ‘Looimoo gu Goõ, Looimoo gu Goõ, handaabaslii kakaaru tletiru googu hari uma googuu? Kara, hari uma googu handaabaslii hiica⁄amisu gieeri, haa gi yondiidani yondu gu denu goó bakaꞌasa hida?’ 23 Teꞌesii, ana maa ilaki⁄isi inay pandataa tuba, ‘Etaa, ana hangu hhidima unkuray. Waauda tiaa daqa dooaa, unkuray goó kanimisee sariyaa!’ ”

Tlehhidiisay gu kooma waaway haa gwaa bawdu

(Luuka 6:47-49)

24 Qariqaaqari Yeesu gi kaay tuba, “Inkoo, heedi goó akhamisa gimba gooi haa gigi yondiidi, hikee ti heedikaꞌa pahha gu kooma waaway, gwaa tleehhu mara gosi rawaa gu hhafidage. 25 Qatlay tlubay giyoó ilii tlubiye, duududaa haraagi khayay ilawa⁄iya, haa ilafahhiya da dihhi gi fahhanta, gi tlupita marakee hari ⁄uuru. Teesaaqay see, ilawa⁄iyatee yaa hiidahhasidiiba rinqirinqisa marakee, sa gimba musingi gosi dugwaa tleehhi naraꞌa rawaa gu hhafidage. 26 Heedi goó akhamisa gimba gooi, haa gi may yondiida gimbakee koi, ti heedikaꞌa pahha gwaa bawdu gwaa tleehhu mara seehhinayge. 27 Tlubay gi tlubi, duududaa haaragi khayay ilawa⁄iya, ilafahhiya da dihhi gi fahhanti, marakee dugugi tlupi ha ilawa⁄iya, gi tosaa cira huui khupu!”

28 Qatlay Yeesu giyaa ilii hheꞌesi cocoꞌomoo gimbakee, raqoo gu hida digaa bakaꞌasi hari khisla ha caacaahhamisu gosi. 29 Sa gimba ina giyaati caacaahhamisiiba inay maarimamaa dooina pahha da sariyaa, ina giyaati caacaahhamisi heedi gu kooma pahha ⁄uuru gu tawaaloo.

8

Yeesu ilabuuslaraa da heedi gu kooma buubaa

(Maariko 1:40-45; Luuka 5:12-16)

1 Yeesu giyaa ilii⁄eeti onko, raqoo gu deni gu hida gwaa sirakoniri ina. 2 Yuꞌudiyaa! Teꞌesii yaagi khay heedi gu kooma ga⁄ay gu buubaa, gi keebeeꞌedi pandaa dosii, gi tlaatlaqasi Yeesu tuba, “Looimoo gu Goõ, hhooa, bere slaꞌada, haniidahhasida ilabuusla.” 3 Yeesu gi tafaꞌasi daba gosi, gugi tosaa nangusi heedikee, gi kaay tuba, “Ee, Ana slaꞌa teesaaqay laqa, ugu ma dugu ilabuusli!” Cirakiray lenge ga⁄aykee kosi dugugi ilabuusli sumuku! 4 Da hheꞌesi, Yeesu gugi afakaayi heedikee tuba, “Hhanti kaada sa heedi lensee gimbaki. Inkootuutuu taa⁄a hangu laqante daqa hhapalooay gu Iliitleemuge, la haysa kayda sadaaka sa ilabuuslatee toku, idoo daa ilii ilafahhi gooay sariyaa da Musaage. Hatee noo ilatlawa doogu daqa hidage tuba, duguũ ilabuusli.”

Yeesu hhoeesa da tongimoo gu afisa

(Luuka 7:1-10)

5 Qatlay Yeesu giyaa ilii day Kaperinauumuge, sirikaarimoo waku gu didiru gu Ruumi, gwaa ilii hadakay ina, gugu tlaatlaqasi tuba, 6 “Looimoo gu Goõ, tongimoo goy hiĩ qaati ayage, hiĩ tingara⁄uudi. Kara, ti kona labaꞌasu hari khisla.” 7 Yeesu gi kaay sa sirikaarimokee tuba, “Ana haa khaw, hagu hhoeesa ina.” 8 Teꞌesii sirikaarimokee gugi ilaki⁄isi tuba, “Looimoo gu Goõ, ugu ti heedi gu didiru, ana haraa hiiboo⁄iiba kwahhasuusa ugu mara gooii. Inkoo, ugu ti kaay gimba kilesi, tongimoo gooi hhoay! 9 Maꞌaana, ana see, ti kooma hida gu rawaa koii waaree ⁄uuru gu tawaalooge. Slime kooma sirikaarii waka da biraa gu tawaaloo dooii waaree. Qatlay goó ilii kaawe sa leẽ ambee, ‘Taa⁄a!’ Ina yoóti hadakay. Kara goó ilii kaawe sa waku ambee, ‘Khoca!’ Yoóti khay. Slime goó ilii kaawe sa tongimoo goy ambee, ‘Yondiidi gimbaki!’ Yoóti yondiidi.”

10 Qatlay Yeesu giyaa ilii akhasi gimbaki, yaati bakai hari khisla. Ina gi kaay sa hida hhakee gwaa sirakomaamidee ina tuba, “Etaa, hhapee sliimaa see da Israeeli ha kahha arimaa heedi gu kooma ⁄imba da didiri da hiĩ gooay! 11 Kara, sangu kaawa unkuray pandataa ambee, hida wa⁄a himaa khayay bara da ilacindoo gu rawaago haa ilacindoo gu biraago. Inay himaa ibiidiyay meesaage sa losona gu didiru sliimaa haa Aburahaamu, Isaaka haa Yakoobo Tawaaloo da rawaa gu rawge.* 12 Teesaaqay see, hida hhakaꞌa guraa hiiboo⁄ee ibinaa Tawaalooge, Iliitleemu gimaa kwahhi khoorooge, hhanteege. Taysi inay himaati ⁄aa⁄iyay haa himaati tluꞌunay ⁄atloo.” 13 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa sirikaarimokee gu didiru tuba, “Taa⁄a ayage, gimbakira guũ ⁄imbidi teesaaqay tleehhidiye daqa dooguu.” Nama qatlaykeesii lenge tongimokee gi hhoay.

Yeesu hhoeemisi hida wa⁄a

(Maariko 1:29-34; Luuka 4:38-41)

14 Yeesu giyaa ilii day mara gu Peetiroge, teꞌesii yaa arimi kumboꞌoo da Peetiro hiĩ qati buburuuge, mama⁄ada hari khisla. 15 Teꞌesii Yeesu gigi ilii hadakay, gi nangusi daba gosi, ga⁄aykee kosi gii caaquudi. Ina ginaa iliitlaydi, gi tosaa yonditi sa inay.

16 Qatlay letu giyaa ilii huhaahuꞌude, Yeesu suguraagi khay hida wa⁄a daa ilii khaabaaꞌamidi ha gieeri, giyaagi leehhisiri daqa Yeesuge. Ina gi ilii⁄oo⁄imi gieeri hhakee hari gimba gosi, gi hhoeesi ga⁄iidee goõ. 17 Yeesu yaa teesaaqay laqi, dama hiigaasi gimbakira daa kaay ha tletimiisay Isaaya tuba,

“Ina loi yaa hiioy amaaiya doori,

haa haraa waaudi ga⁄ay goori.”✡

Idoo daa ilii karahhi sirakoomiisee da Yeesu tleehhida

(Luuka 9:57-62)

18 Qatlay Yeesu giyaa ilii arimi raqa da hida daa niini⁄iti ina hindii roogiti hari khisla, ina gi ilafahhi sirakoomiisee dosi, ma tlo⁄osiri hari bara da cadii da tlawa da didiri da Galilaaya. 19 Da hheꞌesi, giyaa ilii kahhiyee waauda, maarimuu leẽ gu sariyaa, gi ilii hadakay Yeesu, gi kaay sa ina tuba, “Maarimuu, ana hagu sirakooma ugu daqeemoo sliimaa ga kayde!”

20 Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Mondadee konay maraoo gu ilii ibinaa, cira⁄oo konta cuuraiĩ. Nanku Heedi konaaba ma daqa da ilii qaatisa see saga gosi.”

21 Sirakoomiisay waku gi kaay sa Yeesu tuba, “Ye, Looimoo gu Goõ, hani geemayde gesaa, maa qaasi taataa gooi.”†

22 Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Ugu hanisirakonte, may hhakee goó sisiee ana, muunainge ti tuueenaa pahha, ma qamidiri tuueenaa deneꞌee koina.”

Yeesu tlakhadisa gondadee gu deni tlawage

(Maariko 4:35-41; Luuka 8:22-25)

23 Da hheꞌesi, Yeesu yaa hiiday masuwaage sliimaa haa sirakoomiisee dosi, gi waaudiri haa ina. 24 Yuꞌudiyaa! Teꞌesii tlawage daagii ca⁄i ilafahhiya da didiri hari khisla, masuwatee yaati naahhadi aloo hiihhanta tlawage. Teesaaqay see, Yeesu yaati qaati alunge. 25 Sirakoomiisee dosi gugi ilii hadakayri ina haa gugii leehhisiri. Inay gi maahhiri, kakaanay tuba, “Looimoo gu Goõ, tlayii handi ilabuꞌunte! Dandiray slaꞌana kaka⁄u!”

26 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Siĩ soꞌoyi tlaꞌamuumutiri teesaaqay? Inkoo naqatloo kahhadaaii, ti kontay ⁄imbaraa narabu daqa dooii!” Da hheꞌesi, Yeesu gi qadidi, gi tosaa ilii⁄oo⁄i ilafahhiyatee da dihhi haa gondadee hhakee gu deni. Cirakiray lenge ilafahhiyatee gi kaanahhasidi sumuku. 27 Teꞌesii inay gi bakairi hari khisla, hingigi tlaatleesiri maamisu inay haa inay tuba, “Yuꞌudaa! Hiĩ kara ti miyaa? Gunti ilii⁄oo⁄u ilafahhiya haa gondadee gu tlawa da didiri see, gugi akhasiri ina.”

Yeesu hhoeesa hida cada gwaa koomee gieeri

(Maariko 5:1-20; Luuka 8:26-39)

28 Yeesu gi day hhapee da Wagadaraage,‡ daraa bara da cadii waara da tlawa da didiri da Galilaaya. Teꞌesii hingigi slaslay haa hida cada daa ilii khaabaaꞌamidi gieeri, yaagii ca⁄iri maraoo daa iliiqamidi tuueenaa. Hida hhakee gwaa dihhi hari khisla, hhaku heedi lensee gwaa hiidahhasu hiicata hari amotee. 29 Yuꞌudiyaa! Inay yaati maahhiri hari afoo da didiri, kakaanay tuba, “Ye, Nanku Iliitleemu, mala kona haa ugu? Inkoo, hagu tlaatlaqasana, handi hhanti labaꞌasida da ilii kahhiye buꞌuda qatlay daa hiileehhi ha Iliitleemu!”

30 Inkoo, raqa da didiri da biinoo yaa wanta, daa deꞌeeꞌene teꞌesii seesegeẽ daqa dooinaa. 31 Gieeri hhakee gi tlaatlaqasiri Yeesu tuba, “Hhooa, bere handi gusinta, handi ilafahhade, ma iliiguuma kayni biinotaꞌa.” 32 Ina gi kaay sa inay tuba, “Waauda!” Gieeri hhakee yaagii ca⁄iri daqa hida hhakeesaa, gii guuma kayri daqa biinotiray. Raqatee da biinoo, gii gweegwe⁄eti hari ⁄uuru ilagweegwe⁄eda da dihhigo, gii gunti tlawa da didirige, gi tosaa kaka⁄adi goõ.

33 Deꞌemiisetee da raqa da biinoo giyaa ilii anti gimbakee gwaa hiica⁄u, gi lakiti tongoo dooinay. Inay gi kaawa kayri sa hida gimbaki goõ, hikee loi gwaa hiica⁄u daqa hida hhakeesii gu cada daa ilii khaabaaꞌadi gieeri. 34 Yuꞌudiyaa! Hida hhakee gu tongoo yaagii ca⁄iri hingigi slaslayri haa Yeesu. Qatlay inay giyaa ilii aniri gi tlaatlaqasiri Yeesu, ma waaudi hhapee dooinaa!

9

Yeesu hhoeesa heedi gwaa slaqwa tingara⁄uudu

(Maariko 2:1-12; Luuka 5:17-26)

1 Da hheꞌesi, Yeesu yaa hiiday masuwaage, gi tlo⁄osi hari bara da cadii da tlawa da didiri da Galilaaya, gi dayri yaamu kosii gu Kaperinauumu giyaa ilii ibimaamidiye. 2 Yuꞌudiyaa! Hida haraagi khayri daqa Yeesuge heedi gwaa slaqwa tingara⁄uudu, tay duguũ qaatisi rawaa gu falage. Yeesu giyaa ilii arimi hida hhakee konay ⁄imbaraa da didiru daqa dosii, gi tosaa kaay sa heedikee gwaa tingara⁄uudu tuba, “Ye nankoy, hanguu ⁄atliside! Tlakwaroo doogu sliimaa dagaã ilamooyimi!” 3 Qatlay maarimamaa angaamaka da sariyaa giyaa ilii akhasiri Yeesu hiĩ kaay teesaaqay, gi tlaatleesiri ilahudaa inay kilakoina tuba, “Heediki hiĩ belendeqesi Iliitleemu.”

4 Yeesu yaa caahhi ilahudaa koina, gi kaay sa inay tuba, “Sa soꞌoyi ilahudeedemisiday gimba gu tlaku muunaiĩ kokunay? 5 Gimba haloo na slaahhi hari khisla, kaawaraa tuba, ‘Tlakwaroo doogu sliimaa dagaa ilamooyimi,’ baku kaawaraa tuba, ‘Tlayii, la waauta?’ 6 Inkoo, ana slaꞌa unkuray, ma caahhadiri tuba, Nanku Heedi kona ⁄uuru gu tawaaloo guri ilamooyiru tlakwaroo da hida tiꞌii khoorotii!” Teꞌesii Yeesu gi kaay sa heedikira gwaa tingara⁄uudu tuba, “Suguũ kaay, tlayii, oyii buburuu googu, la waauta ayage!” 7 Da hheꞌesi, heedikee gi qadidi ge⁄e pandaa da hida sliimaage, gi watli ayage. 8 Hida sliimaa giyaa ilii aniri teesaaqay, yaa bakairi haa yaa tlaꞌamuudiri hari khisla! Inay gi hhaꞌaleesiri Iliitleemu gwaa hadisu hiidahhasa da teesaaqay slanqasa daqa hidage.

Mataayo idoo dugwaa ilii eteedi

(Maariko 2:13-17; Luuka 5:27-32)

9 Yeesu yaa waaudi teꞌesaa, amooge gi arimi karaanii gwaa hiikurunkuriirima koodi oofisi dosii, uma gosi na Mataayo, hiĩ ibiidi teꞌesii. Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Hanisirakonte!” Mataayo gii tlay, gugi tosaa sirakoomi.

10 Da hheꞌesi, Mataayo yaa kwahhasuusi Yeesu aya gosii. Inkoo, qatlay giyaa ilii ⁄agiigine ⁄agoo, karaanimaiĩ wa⁄a gwaa hiikurunkuriirimee koodi haa hida wakinay gu koomee tlakwaroo yaa khayri teꞌesii. Gonkoinaa yaa ⁄agiiginay ⁄agoo sliimaa haa Yeesu haa sirakoomiisee dosi. 11 Farisaayoo giyaa ilii aniri Yeesu ⁄agina haa hida hhakee, gi maasiri sirakoomiisee dosi tuba, “Maarimuu googuna sa soꞌoyi ⁄agiiginay sliimaa haa karaanimaiĩ goó hiikurunkurimee koodi haa hida hhakee gu koomee tlakwaroo?”

12 Yeesu giyaa ilii akhasi gimbakee, gi ilaki⁄isi inay tuba, “Hida gu koomee slaqoo gu hhoi yoó slaiyaaiiba dareesimoo, hhakaꞌa gu koomee ga⁄ay noó slaiyay. 13 Inkoo, taa⁄amida hangu caacaahhamisidee maꞌaana da Handikaa da Iliitleemu doó kaawa tuba, ‘Ana ⁄awaariru guni slaꞌa, sadaaka doogunaaba da da⁄araa.’✡ Inkoo, ana hanti khayiiba sa eteeda hida hhakaꞌa gungoó hiiarimee tuba, ibinaa dooina yaa tafaꞌadi, hanti khay sa eteediru gu hida hhakaꞌa gu koomee tlakwaroo.”

Yeesu dugwaa maasi gimba gu mawaraa ⁄agoo haa kitahhu

(Maariko 2:18-22; Luuka 5:33-39)

14 Da hheꞌesi, sirakoomiisee da Yohaana Hiinunqudimiisay yaagi khayri daqa Yeesuge, gugi maasiri tuba, “Dandiray haa raqa da Farisaayoo hoóti mayna ⁄agoo haa kitahhu, goó firiirine Iliitleemu. Sirakoomiisee doogu soó soꞌoyi mayay teesaaqay laqaraa?”

15 Yeesu gi ilaki⁄isi inay tuba, “Dahaa gu heedi guũ khabimu, malee hiidahhasiyay gaiida qatlay heedi guũ khabimu tosaa wana haa inay? Inkoo, balalu maa dayay, teꞌesii heedi gwaa khabimu dugurimaa waaudi daqa dooinaa. Teꞌesii inay maa asu mayay ⁄agoo haa kitahhu see.”

16 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Hhaku heedi lensee goó hiidaqa qayru gwaa faaku hari dahhamu gu ⁄abu. Bere teesaaqay laqi, qayrukira gwaa faaku kwanda gi feehhidiye daqateesaa dingii daqige, kara qayrukee feehhidi hari khisla ba⁄ay da wakaꞌalee see. 17 Nama teesaaqay leẽ, hhaku heedi lensee goó hiieesa difaay* da ⁄abi waꞌay gu curuqu daa boo⁄imisi hari fala da segi da iliiqaasa difaaytee. Bere teesaaqay laqi, difaaytee da ⁄abi, qatlay giyoo ilii mahhaaꞌade, kwanda gii feehhimiside faloo hhakee gonkoinaa. Kara difaaytee goõ tuutuquta haã faloo hhakee see slime yooti tlakwaakwayay. Difaay da ⁄abi dagoó waꞌay gu faloo gu ⁄abige hiieesi, hari amotee difaay haa curuqeerii hhakee gu faloo, yoóti ba⁄anay.”

Yeesu slafisaraa da sagameeriya haa hhoeesa da hadee

(Maariko 5:21-43; Luuka 8:40-56)

18 Yeesu giyaa ilii cocaacoiye gimbakee, yuꞌudiyaa, yaagi khay giyaadimiisay waku, gi keebeeidi pandaa dosii. Giyaadimiisaykee gugi tlaatlaqasi ina tuba, “Taataa, sagameeriya doyi hiĩ hhanti inkootuutuu. Inkoo, hhooa poo, laga iliiqaasa kayda daba googu, ina ma slafidi.” 19 Da hheꞌesi, Yeesu haa sirakoomiisee dosi gii tlayri gi sirakoniri giyaadimiisaykee.

20 Yuꞌudiyaa! Hadee waka yaagii ta⁄ati teꞌesii, daa ilahufimaamidiye ha ga⁄ay gwii caca⁄uu ceedee slaqwa dosaa koraraa mibi haa cada. Ina yaagi sirakonti Yeesu aluũ kosaa, gi nangusidi somborokimoo gu qayru gosi. 21 Ina yaa teesaaqay laqadi, sa gimba yaati ilahudeesidi muuna gosii tuba, “Bere hati nangusa kilesi somborokimoo gu qayru gosi, hhoaw sumuku.”

22 Teꞌesii Yeesu giyaa ilii fookidi, gigi arimi haa gi kaay sa ina tuba, “De hotoyi, hangi muuna hii⁄atliside! Igi ⁄imba doogi daqa dooii nigiĩ hhoeesi.” Nama qatlaykeesii lenge, hadetee gi hhoaydi.

23 Qatlay Yeesu giyaa ilii day mara gu giyaadimiisaykeesii, yaa arimi gaiidiisee daa hiifahhaahhama tureeree da ⁄aa⁄iya haa hida wakinay gaiidiyay hari afoo da didiri. 24 Ina gi kaay sa inay tuba, “Waauda tiaa! Sagameeriyati hiĩ gwaꞌatiiba, hinti qati kilesi.” Inay gugi qasayri Yeesu. 25 Teꞌesii raqa da hida dagaa iliica⁄asi, Yeesu gii day sagayge, gi ooyi daba gu sagameeriyatee, ina gi tosaa hiitlaydi. 26 Gimbaki gii qoomi hhapetee sliimaa.

Yeesu hhoeesa hida cada gwaa ilaa hhamaahhamee

27 Yeesu giyaa ilii waaudi teꞌesaa, hida cada gwaa ilaa hhamaahhamee gwaa sirakoniri, tay tooinaa maahhaminay tuba, “Nanku Dawdi, sandi ⁄awaarinte!”

28 Qatlay Yeesu giyaa ilii day waꞌay gu marage hida hhakee gwaa ilaa hhamaahhamee gwaa sirakoniri ina waꞌayge. Yeesu gigi maasi inay tuba, “⁄imbidaaii tuba, hanguu dahhasa hhoeesa?” Inay gugi ilaki⁄isiri ina tuba, “Ee Looimoo gu Goõ.”

29 Da hheꞌesi, Yeesu gi nangumisi ilaa koina haa gi kaay tuba, “Da teesaaqay tleehhidiye daqa doogunay, idoo gaã ilii ⁄imbidiri gooay.” 30 Ilaa koina digigi tlaaꞌasi. Yeesu gigi ilakaay hari dihhay tuba, “Hhanti kaaday sa heedi lensee gimbaki.” 31 Teesaaqay see, inay giyaa ilii waaudiri teꞌesaa, yaatii qoomeesa kayri gimba gosi hhapeteesii sliimaa.

Yeesu hhoeesa heedi gwaa afana⁄adu

32 Hida hhakee giyaa ilii waauuꞌumidiyee, hida wakinay hiraagi khayri daqa Yeesuge heedi gwaa afana⁄adu, sa gimba dugwaa ilii khaabaaꞌadi ha gieeri. 33 Qatlay Yeesu giyaa iliica⁄asi gieerikee, heedikee gwaa afana⁄adu kara gi tlaatleesi cocoꞌomoo. Raqatee da hida yaa bakaꞌadi haa gi kaayri tuba, “Gimba da hiĩ gooay dugu kahhi arimaa Israeelige.”

34 Farisaayoo gi kaadi tuba, “Ina, hintii ca⁄aa⁄amisi gieeri hari ⁄uuru gu Belisebuuli, hiĩ gu didiru ba⁄ay da gieeri goõ!”

Baruũ gu buꞌuru ti wa⁄a yondimiisee ti coko⁄o

35 Da hheꞌesi, Yeesu yaa ilakhookhocimi yaamu haa tongagu goõ tay tosaa caacaahhamisi sinagoogaguuge. Kara ina gi kakaami Gimba gu Hhou gu Tawaaloo da Iliitleemu haa gi hhoeemisi ga⁄ay haa amaaiya paslaapasloo. 36 Yeesu giyaa ilii arimi raqa da hida, gi ⁄awaarimi sa inay, sa gimba giyaa arimi inay ti bee⁄ukaꞌa pahha goóba deꞌemiisay, daa labaꞌasi haa goóba slawaraa iliiawaraa. 37 Da hheꞌesi, gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Baruũ gu buꞌuru ti wa⁄a, yondimiisee ti coko⁄o. 38 Inkoo, firima Looay gu qaymoo, ma ya⁄abi yondimiisee waka qaymoo dosii.”

10

Sirakoomiisee mibi haa cada

(Maariko 3:13-19; 6:7-13; Luuka 6:12-16; 9:1-6)

1 Letu waka, Yeesu gi ⁄oo⁄i sirakoomiisee dosi mibi haa cada daqa lenge, sigigi qay ⁄uuru gu tawaaloo sarii ca⁄amisuu gieeri daqa hidago haa sari hhoeemisu ga⁄ay haa amaaiya goõ. 2 Umaiĩ gu ya⁄abimiisetee gu mibi haa cada giyaa hiileehhi na nahhaã: Simooni (hiĩ daraa ayi uma gu caduu na Peetiro),✡ Andareyaa hhia gosi gu Peetiro, Yakoobo haa Yohaana yaꞌay gu Sebedaayo, 3 Filiipo, Batolimaayo, Toomaasi, Mataayo karaanimoo gu koodi, Yakoobo nanku Alifaayo, Tadaayo, 4 Simooni gu raqa da Seloote, haa Yuuda Isikariyooti. Qariqaaqari hiĩ naa hiifookidi Yeesu gugi taatahhi dabaiĩ gu fa⁄ayaage.

Ya⁄abaraa da sirakoomiisee mibi haa cada

(Maariko 6:7-13; Luuka 9:1-6)

5 Ya⁄abimiisetee da mibi haa cada, Yeesu giyaa ya⁄abi, sigigi ilakaay gimbaki tuba, “Hhanti hada kayday daqa hida gu hhapapu wakinayge ma hiiguuma see hhantii guntay yaamu lensee gu hida gu Samariyaage. 6 Inkoo, unkuray ti ilii hadakawuu kilesi hida gu Israeeli gwaa hhamee bee⁄ukaꞌa pahha goóba deꞌemiisay. 7 Qatlay ga ilii hada kaydee, kakaama taqay tuba, ‘Tawaaloo da rawaa gu raw yaani daadaausidi.’ 8 Hhoeemisa ga⁄iidee, hida gwaa kaka⁄ee slafisakina, hida gu koomee buubaa ilabuuslakini haa ca⁄amisaw gieeri. Unkuray ⁄uuruki sliimaa gwaati slaydiri hari ihiĩꞌi, slime unkuray see haymisa hari ihiĩꞌi. 9 Hhanti hubitay curuqeerii kokunay peesay, sahaabu, feesa ma ⁄aray see. 10 Kara, hhanti hubitay curuquu hhiyuuma doogunay ma kanchoo da cadii, ma ye⁄eetoo, ma hhadaa see. Yondimiisay haraatii boo⁄i slawaraa ⁄agoo dosi.

11 Qatlay goo ilii guntee yaamuge baku tongoo wakay, dabiida heedi guraa hiiboo⁄u kwahhasuusa unkuray, laa teꞌesii lenge ibitay, maati amoo waautay yaamu hhakeesaa. 12 Mara dangoó ilii kwahhasuusiye, la cehheemisiday hida goó teꞌesii ibiidee. 13 Bere, hida gu marakee haraa hiiboo⁄iri kwahhasuusa unkuray, firima Iliitleemu ma sigi qay qasaw inay. Bere kwahhasuusiyaaiiba unkuray, dangwaa ilii ki⁄i ha qasawkee. 14 Bere heedi lensee himaa kwahhasuusiyaaba, ma itatiisa see hhaka gimba googuna, qatlay gamaa ilii waautee teꞌesaa, lamaati gaagahhaday ceceiya da yeꞌeeroo kokuna.* 15 Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, baloteesii da hukumuu, Iliitleemu maa ⁄agitina hari khisla hida gu yaamu hhakee ba⁄ay da ⁄agitiru gu yaamu gu Sodomaa haa Gomoora see!”

Labaꞌasu gwaa khoca

(Maariko 13:9-13; Luuka 21:12-17)

16 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Itatiisa! Unkuray hanguti ya⁄aba bee⁄u pahha tla⁄aã gu takuraaꞌage. Inkoo, slaw waaway deesu pahha, haa ibiida aslaaꞌamee tlaba pahha! 17 Kara, hangu ga⁄aydee naraꞌa haa hida, sa gimba inay hangumaa ooyinayi, hangumaa leehhimisiyay pandaa da balasasuu koinay, kara hangumaa difiyay sinagoogaguu koinay. 18 Unkuray dangumaa leehhimisi pandaa da magafanage haa watemige, sa gimba gooi, mani ilatlaydiri ana daqa dooinay haa pandaa da hida gu hhapapu wakinayge. 19 Qatlay gimaa ilii leehhisiyee unkuray balasasuu koinay, hamaa hhanti tlaꞌamutay gimba mala gunimaa kaawa kayday baku idoo gamaa ilii kaadee pandaa da hida hhakeesii. Qatlaykeesii sangumaa qay gimba gamaa gimbuusidee. 20 Unkuray gooba namaa gimbuusiday, ti Muuna gu Taataa googuna Iliitleemu, namaa gimbuusi waꞌay kokunay.

21 Hhia maa hiifookidi hhia gosi loi daqa fa⁄ayaa dosii, ma dugu gaasi. Ayi maa hiifookidi nankosi, ma dugu gaasi. Kara, yaꞌay see maa siꞌiyay ayiĩ koina haã amu koina see, girimaati amoo dayay cu⁄udunge. 22 Hida sliimaa himaa wakiyay unkuray, sa gimba gu uma goy. Inkoo hhakaꞌa gumaa hiikaasee naraꞌa balalu sliimaa hiifaakoo naqatloo, hhakee diginimaa ilabuꞌuna ha Iliitleemu. 23 Hida gimaa ilii labaꞌasiyee unkuray yaamu wakay, lamaati lakitay yaamu wakinayge. Gu lou, sangu kaay, hamaa hiifaakisidaaiiba hhiyuuma dooguna yaamu sliimaa gu Israeelige, Nanku Heedi gi ilii kahhiye khaymuu.

24 Heedi goó somima yoó hiicatiyaaba maarimuu gosi ma yondimiisay see yoó hiicatiyaaba looimoo gosi. 25 Bere heedi goó somima hindii gaasi somaa, hiidahhasi maarimuu gosi pahha tleehhida. Kara, nama teesaaqay yondimiisay see looimoo gosi tleehhidi. Bere hiĩ eteediri looimoo gu mara uma na Belisebuuli, eteediyay hida gu marakee, slime umaiĩ gu tlakwi hari khisla!”

Heedi garaa hiiboo⁄ani tlaꞌamee

(Luuka 12:2-7)

26 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Inkoo, hhanti tlaꞌamutay hida goó slaee ilaqaꞌadu unkuray, hhaku gimba lensee daa yakwi, damaa maye hiitlaaꞌasa ha Iliitleemu. Kara hhaku gimba daa yakwi damaa maye caahha. 27 Inkoo, gimba sliimaa sangu cocaacoe unkuray hhanteege, unkuray kakaamakuna cenceege. Kara gimba sliimaa goó akhamisidee dugu saasahhamidi, kakaamakuna hari afoo da didiri pembebu gu maraaigo.

28 Hhanti tlaꞌamutay hida goó cu⁄ee slaqoo kilesi, hiidahhasiyaaiiba cu⁄uduũ muunaiĩ. Unkuray tlaꞌamuuda ina gu hiidahhasa hhamisaraa slaqwa haa muuna aslaa doóba hhamaraa Jehanaamuge. 29 Cira⁄oo cada da digidakwi, dagoóti naadinaabaslii hari goboree leẽ kilesi? Teesaaqay see, hhaka lensee doó gwaaꞌa, bere Taataa goori Iliitleemu guba ⁄imbaraa. 30 Kara, quubu gu sagaiĩ kokuna see dugwaa faadi. 31 Inkoo, hhanti tlaꞌamutay! Unkuray hanguti kaari ba⁄ay da cira⁄oo wa⁄a see!

⁄imba haa tlanka Kristu

(Luuka 12:8-9)

32 Heedi goó ⁄imba ana pandaa da hidage, ana see gu ⁄imba pandaa da Taataa gooii, Iliitleemu gu rawaa gu rawge waara. 33 Inkoo, heedi gumaa tlanka ana pandaa da hidage, ana see gumaati tlanka pandaa da Taataa gooii Iliitleemu gu rawaa gu rawge waara.

Deehhiihhiru

34 Unkuray hhanti ilatahhaday tuba, ana hanti khay sa leehhisa da qasaw khoorotii. Teesaaqay gooba! Ti qasaw gooba, ti qwatla. 35 Ana haranti khay deehhoo tla⁄aã gu naw haa taataa gosi, hotu haa iyoo dosi, slime hadee da naw haa kumboꞌoo. 36 Kara, fa⁄ayaa da heedi, maati hida hhakaꞌa gu aya gosi loi.✡

37 Heedi gu slaꞌa taataa gosi baku iyoo dosi ba⁄ay da slaꞌaraa ana, hiraa hiiboo⁄iiba sirakoomiisay goy tleehhida. Kara, heedi gu slaꞌa nankosi baku hotosi ba⁄ay da ana, hiraa hiiboo⁄iiba sirakoomiisay goy tleehhida. 38 Kara, heedi goóba hiiowaraa musalaaba gosi† haa naagi sirakona ana, hikee haraa hiiboo⁄iiba sirakoomiisay goy tleehhida. 39 Gu lou, heedikaꞌa gu slaꞌa ilabuꞌuru ibinaa dosi higimaa hhamisi. Heedikaꞌa gu hhamisa ibinaa dosi sa ana, higimaa slay ibinaa dosi.

Hida gumaa slawee ⁄aliya

(Maariko 9:41)

40 Heedikaꞌa goó kwahhasuusa unkuray, ana ginoó kwahhasuusi. Kara hikee goó kwahhasuusa ana, ina yoó kwahhasuusi Iliitleemu, gwaa ya⁄abu ana. 41 Slime heedi goó kwahhasuusa tletimiisay, sa gimba tletimiisay gimba gu Iliitleemu ginoó kakaana, slime ina himaa slay daqa Iliitleemugo ⁄aliya da tletimiisay. Kara, heedi goó kwahhasuusa heedi gu kooma ibinaa daa tafaꞌadi, sa gimba kona ibinaa daa tafaꞌadi, slime ina himaa slay daqa Iliitleemugo ⁄aliya da heedikee pahha gu kooma ibinaa daa tafaꞌadi. 42 Sangu kaay, heedi gumaa hadisa gimati qulu⁄uu gu maꞌay sa leẽ gu hida hhanki doóba muriida tla⁄aã gu sirakoomiisee dooii, sa gimba ti sirakoomiisay goy, gu lou, heedikee dakusiyaaba slawa ⁄aliya dosi daqa Iliitleemuge.”

11

Yeesu haa Yohaana Hiinunqudimiisay

(Luuka 7:18-35)

1 Yeesu giyaa ilii hheꞌesi cocoꞌomoo ilakaawatee daqa sirakoomiisee dosi da mibi haa cada, yaa waaudi teꞌesaa, gi caacaahhamisu kay haa gi kakaaru kay yaamu wakinay gu hhapeteesii.

2 Yohaana Hiinunqudimiisay giyaa ilii jeerage wane, yaa akhasi gimbakee daa yondimaamidiye ha Kristu.* Teesaaqay, ina gi ya⁄abi sirakoomiisee dosi daqa Kristuge, 3 magu maasiri ina tuba, “Ugu na inaa Masiiya gwaa khakhaakhawa baku waku guni baqadana?”

4 Yeesu gi ilaki⁄isi inay tuba, “Taa⁄amida ki⁄a, la kaaday sa Yohaana gimba ga akhaakhamisidee haa ga ariirintee. 5 Hida gwaa ilaa hhamaahhamee khuꞌuuꞌunay, gwaa yeꞌeeroo tlakwaakwawee khociicinay, gu koomee buubaa digi ilabuslaaslidi, qapanimaiĩ akhaakhamisiyayi, gwaa kaka⁄ee digi slafimaamisi haa kwaeeli sigi kakaakana Gimba gu Hhou. 6 Kara dugwaa ⁄aafi ha Iliitleemu heedikaꞌa goóba mawaraa ⁄imbaraa ana.”

7 Qariqaaqari sirakoomiisee da Yohaana giyaa ilii waaudiri, Yeesu gi tlaatleesi cocoꞌomoo daqa raqa da hidage gimba gu Yohaana. Ina gi kaay tuba, “Ilahudeesa, unkuray gaa ilii hada kaydiri kongoqomeege, ma antiri Yohaana, haa mala slaꞌaday arimaa? Ti cikwahhagoo doó rinqirinqimisiye ha caaqwa? 8 Bere teesaaqay gooba, haã mala arimaa kaydiri? Heedi gwaa daamisugoo qayroo gu hhoii? Teesaaqay gooba, hida goó daamisee qayroo daa kirigi hari peesay wa⁄a, inay yoóti ibiidiyay maraai gu watemige! 9 Inkoo, haã mala arimaa kaydiri? Tletimiisay goo? Gu lou! Unkuray sangu kaawa ambee, Yohaana guti didiru ba⁄ay da tletimiisay see. 10 Heediki na hikira daa handikimi Handikaa da Iliitleemuge tuba,

‘Yuꞌudiyaa, ana ya⁄aba ya⁄abimiisay goy,

ina sugu giyaadi, ma hiinaꞌa kay amoo sa ugu.’✡

11 Gu lou, ana sangu kaawa unkuray ambee, ‘Tla⁄aã gu hida sliimaage daa laqwali hhaku gu didiru da Yohaana Hiinunqudimiisay gooay. Teesaaqay see, heedikaꞌa doó faadiye gu coko⁄o loi Tawaaloo da rawaa gu rawge guti didiru ba⁄ay da Yohaana.’ 12 Tlaatleesi qatlaykaꞌaa gu Yohaana Hiinunqudimiisay giyaa ilii kakaami letuti naqatloo, Tawaaloo da rawaa gu raw dagoóti ilii tlaꞌadi hari khisla. Kara, hida gu koomee ⁄uuru yoóti koimisiyay hii⁄utlaraa tawaalotee hari ⁄uuru.† 13 Caacaahhamisu goõ gu tletimiisee haa sariyaa da Musaa dagaa kakaami qatlaykaꞌa naqatloo gu Yohaana. 14 Bere unkuray slaꞌaday ⁄imba gimbaki, Yohaana na Eliyaa pahha hiĩ khawaraa dosi daa tletimi.✡ 15 Ina gu kooma eaa, akhasiye naraꞌa gimbaki!

16 Laqwaloti da inkoo, hanguri idoo mala gooay ilaꞌaaꞌaatisa? Inay ti daaqay hhakaꞌa pahha goó ibiidee sokooniige, tay tooinaa eteedinay danaee koina tuba,

17 ‘Sangwaa hiifahhani firimbii,

haa seehhusidiriiba!

Sangwaa raaꞌani raaꞌamee da gaiidimoo,

haa ⁄aa⁄adiriiba!’

18 Yohaana Hiinunqudimiisay yaa khay, yaa ⁄agiiginaaba mukaate ma kitahhu see difaay. Teesaaqay see, inay gi kaayri tuba, ‘Dugwaa ilii khaabaaꞌadi ha gieeri.’ 19 Nanku Heedi yaani khay, ina ⁄agiigina haa kitahhaahhana, inay gi kaayri tuba, ‘Yuꞌudiyaa, hheehhiisayki haa oonimiisay, danaꞌa gu karaanimaiĩ goó hiikurunkurimee koodi haa gu hida gu koomee tlakwaroo!’ Teesaaqay see, waaway gu Iliitleemu duguũ ilatahhi tuba, guti lou hari amoo da yondu gosi.”

Yeesu hukuruu gu hida gu yaamu sliimaa ⁄⁄ gwaa siee ⁄imbaraa ina

(Luuka 10:13-15)

20 Da hheꞌesi, Yeesu gi tlaatleesi ilii⁄oo⁄a yaamu hhakee, giyaa ilii yondiidi yondu wa⁄a gu denu gwaa bakaꞌasu hida. Yaa teesaaqay laqi, sa gimba yaamu hhakee yaa hiifookidiriiba daqa Iliitleemuge tlakwaroo dooinaa. 21 Ina gi kaay tuba, “Hoo antayi, unkuray hida gu yaamu gu Korasiini haa hida gu yaamu gu Betisayda! Yondu gu denu daa yondiidi gwaa bakaꞌasu hida, bere dugwaati aloo yondiida yaamu gu Tiiroge haa Sidooni, hida gu yaamu hhakee yaa aloo hiifookidiyay daqa Iliitleemuge tlakwaroo dooinaa gu segi. Inay yaa aloo teesaaqay laqiyay, tay hiĩ tooinaa daamisiri guniyayuu haa gi ibiidiyay ⁄urage. 22 Inkoo, sangu kaawa unkuray ambee, baloo Iliitleemu gimaa ilii hukune khooroo, unkuray ⁄agitiru googuna gumaa dihhu ba⁄ay da hikee see gu hida gu Tiiro haa Sidooni.

23 Ye, hida gu Kaperinauumu, goo ilatahhadee, dangutii tlaysiyaa raw naqatloo? Teesaaqay gooba! Unkuray dangutii ⁄eetisi khonsleebaa naqatloo. Sa gimba bere yondu gu denu gwaa bakaꞌasu hida, daa yondiidi daqa doogunay dugunaa aloo yondiidi yade Sodomaage, yaamu gu Sodomaa yaa aloo wanay letuti naqatloo. 24 Teesaaqay see, sangu kaay unkuray tuba, baloo Iliitleemu gimaa ilii hukune khooroo, unkuray ⁄agitiru googuna gumaa dihhu ba⁄ay da hida gu Sodomaa!”

Yeesu qawaraa da hiifiisa da loi sa hida

(Luuka 10:21-22)

25 Nama qatlaykeesii lenge, Yeesu gi kaay tuba, “Ye, Taataa hagu hhaꞌaleesa, ugu Looimoo gu raw haa khooroo! Gimbaki gwaa yakwidi sa hida gu koomee waaway haa gwaa somimee, gugii tlaaꞌasidi sa hida gu digidakwi. 26 Naraꞌa, Taataa, sa gimba ugu dugwaa teesaaqay muunaboo⁄eesi.

27 Taataa gooi siniĩ taatahhi idadu sliimaa. Hhaku heedi goó khua Naw naraꞌa, Taataa gosi kilesi nugoó khui. Kara, Taataa see hhaku heedi gu khua naraꞌa, Naw kilesi nugoó khui haa hida hhakaꞌa Naw giyoo iliislaiye hiitlaaꞌasa.

28 Khocaa daqa dooii unkuray gonkokunaa goó toodoriidee haa daa ilii ciilooidi yondu gu hiiloou, ana sangu hadisa hiifiifisa. 29 Unkuray ⁄imba yondu sangoó hiitleke⁄ese ana, hangu caacaahhamisidee daqa dooaa. Maꞌaana ana hoóti aslaaꞌamee ibiida haa kooma murumuꞌuuma muunage. Inkoo, unkuray slayday hiifiifisa muunaiĩ kokunay. 30 Yondu gooi goó hiitiiꞌidee gutii loouuba, kara gutii slaahhuslaahhu.”

12

Yeesu ti Looimoo gu Sabaato

(Maariko 2:23-28; Luuka 6:1-5)

1 Letu waka baloo da Sabaato, Yeesu haa sirakoomiisee dosi yaa hiicatiri hari tla⁄aã gu qaymamuu gu ganoo. Qatlaykee sirakoomiisee dosi yaa qoriimidiri gi tlaatleesidi kereꞌemisu sagaiĩ gu ganoo, gi tooinaa ⁄aginay. 2 Inkoo, Farisaayoo gwaa waaree teꞌesii giyaa ilii aniri gimbakee, gi kaayri sa Yeesu, tuba, “Yuꞌudiyaa, sirakoomiisee doogu soꞌoyi yondimaamita yondu daa kitlakuusi sariyaage baloo da Sabaatoge!”

3 Teꞌesii Yeesu gi ilaki⁄isi sa inay tuba, “Haa somintiriibaslii gimba gu Iliitleemuge, idoo Dawdi giyaa laqi ina haa hida kosi qatlay giyaa ilii qoriimidiri? 4 Ina yaa hiiday mara gu Iliitleemuge, ina haa hida kosi gi ⁄aginiri mukaate daa qaasi pandaa da Iliitleemu. Mukaatetee dagaa kitlakuusi ⁄agoo heedi lensee, ti hhapalooee kilesi naa ⁄agiiginay. 5 Baku haa somintiriiba kitaabuu gu sariyaa da Musaage tuba, kila baloo da Sabaato hhapalooee goó yondiidee mara gu didiruge gu Iliitleemu, yoóti slasla⁄uudiisiyay baloo da Sabaato. Teesaaqay see, digoó faadiyaabaslii tuba, konay dakoo? 6 Inkoo, unkuray sangu kaawa ambee, tiꞌii wana heedi leẽ gu didiru ba⁄ay da mara gu didiru see gu Iliitleemu. 7 Bere haati aloo caahhaday maꞌaana da Handikati da Iliitleemu doó kaawa tuba, ‘Ana ⁄awaariru guni slaꞌa, sadaaka doogunaaba da da⁄araa,’✡ unkuray haa aloo ilawaasidaaiiba hida hhanki gooba dakoo. 8 Inkoo, Nanku Heedi, na Looimoo gu baloo da Sabaato.”

Yeesu hhoeesi baloo da Sabaatoge

(Maariko 3:1-6; Luuka 6:6-11)

9 Da hheꞌesi, Yeesu yaa waaudi teꞌesaa, gii guuma kay sinagoogige. 10 Teꞌesii yaa wana heedi waku daba gosi gwaa tingara⁄uudu. Farisaayoo yaati khuꞌuuꞌunay Yeesu naraꞌa, ma slayri amoo dari sitaakiru. Inay gugi maasiri Yeesu tuba, “Ti kitlakuubaslii sariyaage hhoeꞌesa heedi baloo da Sabaatoilee?”

11 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Inkoo, bere leẽ tla⁄aã googunay bee⁄imoo gosi hingii huui bondage, gii ca⁄asiyaabaslii ciraai gimati baloo da Sabaato? 12 Guti lou, heedi guti kaaru hari khisla ba⁄ay da bee⁄imoo! Inkoo, ti kitlakuu sariyaage yondu hhoinay baloo da Sabaatoilee.”

13 Da hheꞌesi, gi kaay sa heedikee tuba, “Tafaꞌasi daba googu!” Heedikee gi tosaa tafaꞌasi daba gosi, cirakiray lenge dugugi hhoeesi sumuku gi hikira gu caduu pahha tleehhidi. 14 Teꞌesaa Farisaayoo gii ca⁄iri sinagoogiteesaa, higi tlaatleesa kayri idara inay haa inay, idoo gi ilii gaasiyee Yeesu.

Yondimiisay daa hiileehhi ha Iliitleemu

15 Yeesu giyaa ilii caahhi Farisaayoo idoo giyaa ilakhuukhuꞌuuꞌumisiyee, gi waaudi daqateesaa. Hida wa⁄a gugi sirakoniri, ina gi hhoeemisi ga⁄iidee goõ. 16 Teꞌesii Yeesu gigi ilii⁄oo⁄i inay, ma mayri kaawaraa sa hida ina na miyaa. 17 Gimbaki yaa teesaaqay hiica⁄i, dama hiigaasi gimbakira daa kaay hari amoo da tletimiisay Isaaya tuba,

18 “Yuꞌudiyaa! Hiĩ na yondimiisay goy gwaa hiileehhi.

Ina ga slae, haa dinaa muunaboo⁄eesi hari khisla ha ina.

Ana sugu hadisa ina Muuna goy,

ina ma kakaami haaki dooi daqa hida gu hhapapu sliimaa.

19 Ina naanaqiyaaba haa hida, ma maahharaa see,

gimati afoo dosi see daga akhasiyaaba balabalaage.

20 Yondimiisay goy qeetisiyaaba cikwahhiya daa tlupi pahha.

Kara, ina hhamisiyaaba mumbaalakaꞌa goó eehha,

hida maati amoolaa caahhiyay tuba, ina yoóti yondiidi gimba gu haaki.

21 Kara, hida gu hhapapu sliimaa himaati iliipaꞌanay ina.”✡

Yeesu haa Belisebuuli

(Maariko 3:20-30; Luuka 11:14-23)

22 Da hheꞌesi hida haraagi khayri daqa Yeesuge heedi daa ilii khaabaaꞌadi gieeri, haa yaa ilahhami haa afana⁄adi. Yeesu gugi hhoeesi, ina gii dahhasi cocoꞌomoo haa khuꞌuduũ. 23 Raqa goõ da hida yaati bakaꞌadi, hingigi maamisiri inay haa inay tuba, “Angamalee, hiĩ ti na Nanku Dawdi.”

24 Teꞌesii, Farisaayoo giyaa ilii akhasiri gimbakee, gi kaayri tuba, “Ina, gieeri giyoótii ca⁄amisi hari ⁄uuru gu Belisebuuli, hiĩ gu didiri sa gieeri goõ!”

25 Inkoo, Yeesu yaa caahhi ilahudaa koina, gi kaay sa inay tuba, “Bere hida gu hhapee leẽ hingii deehhiniri raqoo haa raqoo, haa gi qwaqwatlinay inay haa inay, hhapee dooina gi hhamisiyay. Kara, bere hida gu yaamu leẽ baku hida gu mara leẽ hingii deehhiihhiniri raqoo haa raqoo, ⁄uuru gu hida hhakee see hiikaaiyaaba, tii faaki goõ. 26 Nama amotee leẽ, bere Sataanimoo gusina Sataanimoo, ina loi hingii deehhimi, tawaaloo dosi malee qadita? 27 Bere guti lou, ana hoótii ca⁄amisa gieeri harii dahhasa da Belisebuuli, hida kokuna haroó hiidahhasa da miyaa hiica⁄amisiyay gieeri? Teesaaqay, inay loi himaa hukunay unkuray. 28 Inkoo, bere ana gieeri giyoótii ca⁄amisa hari ⁄uuru gu Muuna gu Iliitleemu, gimbaki ti laqaaqana tuba, unkuray dangwaani ilii khay ha Tawaaloo da Iliitleemu. 29 Kara, bere heedi slai cihharaa mara gu heedi gu kooma ⁄uuru, magu afafiisi khooslay gosi, kwanda hiti gesaa khiidina heedikee gu kooma ⁄uuru. Teꞌesii gi asu fiisi idadu sliimaa gi kone.

30 Heedi gu hhaku hari bara dooi, hikee hinoóti kanimisi. Kara heedi goóba hiikurunkura hida daqa dooii, yoóti pasidimisi. 31 Inkoo, sangu kaawa unkuray ambee, hida digi ilamooyina ha Iliitleemu tlakwaroo dooina goõ, haã gimba gooina see gonkosaa gu belendeqesa Iliitleemu. Hiĩ gumaa belendeqesa Muuna gu Iliitleemu, tlakwarotee tosi dagamaa ilamooyinaaba coko⁄o seei. 32 Kara, heedi gu kaawa gimba goó kanimisa Nanku Heedi, Iliitleemu gi ilamooyina ina. Inkoo, heedi gu belendeqesa Muuna gu Iliitleemu, ina dugu ilamooyinaaba coko⁄o seei ha Iliitleemu, ibinaa da inkooge ma ibinaa daa khocage.

Khaimoo haa ⁄aamu gosi

33 Ilatahha, khaimoo gu hhou yoóti ⁄aamuudi ⁄aamu gu hhou. Nama teesaaqay, khaimoo gu tlaku, yoóti ⁄aamuudi ⁄aamu gu tlaku. Khaimoo dugoóti baraslayi hari ⁄aamu gosi. 34 Ye, unkuray laqwaloo da deesasee gu koomee qada! Ha malee hiidahhasiday kawaa gimba gu hhou, tay unkuray hoóti yonditay tlakwaroo? Sa gimba heedi, yoóti gimbuusi gimbakaꞌa gwaa hacu muuna gosii. 35 Nama teesaaqay, heedi gu hhou hari ibinaa dosi yoótii ca⁄asi gimba gu hhou muuna gosaa. Slime heedi gu tlaku hari ibinaa dosi yoótii ca⁄asi gimba gu tlaku muuna gosaa. 36 Gu lou, ana sangu kaay, baloo da hukumuuge, Iliitleemu maa hukuna hida sa gimba sliimaa gu tlaku giyaa gimbuusiri. 37 Maꞌaana hari gimba googu dugumaa faadi konta haaki ha Iliitleemu, haa hari gimba googu dugumaa hukuna.”

Laqaru gu gimba gu bakaꞌasa gu Yoona

(Maariko 8:11-12; Luuka 11:29-32)

38 Da hheꞌesi, Farisaayoo wakinay haa maarimamaa da sariyaa, gi kaayri sa Yeesu tuba, “Maarimuu slaꞌana sandima laqanti gimba leẽ gu kaaru gwaa daqa doogu dahha.”

39 Ina gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Laqwaloo da hida gu tlakwi haa gwaa slipalauumidee, inay ti slaiyay, sigima laqami gimba gu kaaru. Inkoo, inay sigi laqanaaba gimba lensee gu kaaru, sigi hikira kilesi laqana gu tletimiisay Yoona. 40 Yoona goóay yaa ibiidi balalu tami waꞌay gu guraꞌa gu samaakimoo gu didiru tleemaa haa amasi. Nama teesaaqay leẽ, Nanku Heedi himaa ibiidi waꞌay gu ayisa daa hiikhuri maraiyage balalu tami tleemaa haa amasi. 41 Slime balotee da hukumuu hida gu Ninaawi, maa qadidiyay sliimaa haa hida gu laqwaloti, gi kaayay tuba, hida gu laqwaloti digi ilawaasiye. Sa gimba hida hhanki gu Ninaawi, qatlay sigaa ilii kaay gimba gu Iliitleemu ha Yoona, gii fookidiri daqa Iliitleemuge tlakwaroo dooinaa! Inkoo, tiꞌii wana heedi gu didiru ba⁄ay da Yoona see! 42 Nama teesaaqay leẽ, baloteesii malikiyaa da hhapee da Seeba,* maa qadita tay kakanta tuba, laqwaloti da inkoo, daga ilawaamisi ha Iliitleemu sa dakoo dooina. Sa gimba malikiyatee, yaa hhiyuti yadaa hhapee da segeẽ loaa, ma itatiisidi waaway gu Solomooni. Inkoo, tiꞌii wana heedi gu didiru ba⁄ay da Solomooni see, teesaaqay see unkuray goó itatiisidaaiiba!

Ki⁄araa da gieeri

(Luuka 11:24-26)

43 Qatlay gieeri dugoó ilii ca⁄asiye daqa heedigo, yoóti niini⁄imidi hhapee da kaaruuge, dabiidi daqa da ilii fiifisa. Ina yoó slayaaba daqa, 44 teꞌesii yoóti kaay tuba, ‘Inkoo, ha ki⁄a marakiray kooii, gaa ilii ibimaamide.’ Qatlay giyoó iliiki⁄iye teꞌesii, yoóti slay mara gosi konaaba idoo lensee, duguũ fiici haa duguũ tlemi naraꞌa. 45 Da hheꞌesi, gieeri yoóti waaudi haa hiraagi khay gieeri wakinay fanqu gu tlakwi hari khisla ba⁄ay da ina see. Gieeri hhakee goõ gugi iliigunay heedikee haa gi ibiidiyay daqa dosii. Teesaaqay, heedikee ibinaa dosi yoóti tlakwaakwayda hari khisla ba⁄ay da hatira da tlaatleesoo see. Daganimaa ilii wana daqa laqwalotii da tlakwi.”

Hhiee gu Yeesu haa iyoo dooina

(Maariko 3:31-35; Luuka 8:19-21)

46 Qatlay Yeesu giyaa ilii kahhiye cocoꞌomooge haa raqatee da hida, iyoo dosi haa hhiee kosi yaagi khayri, gi qadimidiri khoorooge, slaiyay cocoꞌomoo haa ina. 47 Heedi waku gi kaay sa ina tuba, “Yuꞌudiyaa, iyoo doogu haa hhiee koku khoorooge wanay hiĩ qadimidiri, slaiyay cocoꞌomoo haa ugu.”

48 Yeesu gi ilaki⁄isi heedikira tuba, “Hoó malee ilahudeesiday, iyoo dooi na miyaa, haa hhiee koi niĩ miyaa?” 49 Teꞌesii, gii laqasi daba gosi yade khuꞌusa daqa sirakoomiisee dosii, haa gi kaay tuba, “Yuꞌudiyaa, hhaã na amu koi haa hhiee koi! 50 Kila heedi goó iliikooma yondiida slaꞌamuu gu Taataa gooi gu rawaa gu raw, hikee na hhia gooi, hhioo dooi haa iyoo dooi.”

13

Dooslimiisay ilaꞌaaꞌaatisa dosi

(Maariko 4:1-9; Luuka 8:4-8)

1 Nama balotee leẽ, Yeesu gii ca⁄i waꞌay gu marago, gi tosaa ibinaa kay kenga gu tlawa da didirige da Galilaaya. 2 Raqa da didiri loi da hida yaagii kurunkuriti daqa dosii, gi ilii raagiti ina. Sa gimbakee Yeesu gii dawa kay masuwaa wakayge, gi ibiidi teꞌesii. Raqatee da hida gi qaditi kenga gu tlawage. 3 Da hheꞌesi, ina gi kakaami gimba wa⁄a hari ilaꞌaaꞌaatimisu tuba,

“Itatiisa! Dooslimiisay waku yaa wana gi waaudi qaymoo dosii sa wincalaakharu kawa pisagaroo dosi. 4 Qatlay giyaa ilii wincalaakhaakhane, pisagaroo waka gi huhuꞌudi amooge, cira⁄oo yaagi khaydi, gi tosaa noꞌonti goõ. 5 Pisagaroo waka gi huhuꞌudi gurumaasiyage, daqa daa iliiwane tipa coko⁄o kilesi. Pisagarotee yaagi cira tiꞌiti teꞌesii, sa gimba daqatee yaa kontaaba tipa wa⁄a. 6 Inkoo, tleemaa da dihhi giyaa iliida⁄adi, barukee gwaa tiꞌidu gi tosaa moomooi, kara gi tosaa sluhhi, sa gimba kibeeri yaa konaaiiba daqa da iliimuta naraꞌa. 7 Pisagaroo waka gi huhuꞌudi tla⁄aã gu slanslawriige. Qatlay giyaa ilii tiꞌiti, slanslawrikee gi cira dinaraaray, gi ilaslaabi barukee. 8 Kara, pisagaroo waka gi huhuꞌudi hhapee da hhoige dii looi. Pisagarotee gi tiꞌiti, gi dinaraaraydi naraꞌa, goo⁄u waku gi laqwali waa mibeeri mibi, waku waa mibeeri lahhoꞌo, haa waku waa mibeeri tami. 9 Ina gu kooma eaa, akhasiye naraꞌa gimbaki.”

Yeesu idoo sa caacaahhaahhamisiye hari ilaꞌaaꞌaatimisu

(Maariko 4:10-12; Luuka 8:9-10)

10 Da hheꞌesi, sirakoomiisee dosi gugi maasiri ina tuba, “Ha soꞌoyi caacaahhaahhamisida hida hari amoo da ilaꞌaaꞌaatimisu?” 11 Ina gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Unkuray dangwaa pihhi caahharaa siiri da Tawaaloo da rawaa gu raw. Inay digaa pihhiiba. 12 Heedi gu kooma gimba gu Iliitleemu, ina sugumaa hiiroogisi hari khisla haa maa kona wa⁄a. Hikaꞌa goóba caahha gimbakee, gimati koomi see caahharatee da coko⁄o, dugoóti afii⁄utli daqa dosaa. 13 Haã na idoo sa giimaamise haa inay hari ilaꞌaaꞌaatimisu, sa gimba giyoómati khuꞌuniri see, yoó anaaiiba. Kara, giyoómati akhamisiyayi see, yoó akhasiyaaiiba, ma caahharaa see. 14 Daqa dooinay gimbakira gu Iliitleemu giyaa kaay hari amoo da tletimiisay Isaaya dugungii gaasi tuba,

‘Gu lou, akhamisu maa akhamisidayi, gimati teesaaqay see, etaa hamaa caahhadaaiiba.

Kara, khuꞌuru maa khuꞌuntay, gimati teesaaqay see, etaa hamaa antaaiiba.

15 Muunaiĩ gu hida hhanki yaa karaarahhiri.

Kara, eaa koina giyaa tuntukiri, haa yaa guumuuꞌudisiri ilaa koina.

Bere teesaaqay gooba, yaa aloo arinayi hari ilaa koina,

yaa akhasiyayi hari eaa koina, haa yaa caahhiyay hari waaway gooina,

haa hinigi iliifookidiyay ana Iliitleemu, ana giyaa aloo hhoeesa.’✡

16 Inkoo, Iliitleemu hangwaa ⁄aafi unkuray, sa gimba ilaa kokuna yoó arinayi haa eaa kokuna yoó akhamisiyayi. 17 Gu lou, sangu kaay tletimiisee wa⁄a haa hida wa⁄a gu koomee ibinaa daa tafaꞌadi, yaa konay kwayru gu arimaa gimbakee ga ariirintee, inay giyaa aniriiba. Slime yaa konay kwayru gu akhamisu gimbaki ga akhaakhamiside unkuray, inay giyaa akhasiriiba.”

Yeesu ilakeesaraa da ilaꞌaaꞌaatisa da dooslimiisay

(Maariko 4:13-20; Luuka 8:11-15)

18 Inkoo, Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Itatiisa! Maꞌaana da ilaꞌaaꞌaatisatee da dooslimiisay na nahaã. 19 Qatlay heedi giyoó ilii akhasiye gimba gu Iliitleemu, gi may caahha, Sataanimoo yoóti cira khay haa gi tosaa hiica⁄asi gimbakira muunaiĩ koinaa. Heedi da hiĩ gooay, dugoóti ilaꞌaaꞌaatisi haa pisagaroo daa huhuꞌudi amooge. 20 Pisagarotee daa huhuꞌudi gurimaasiya da kooma hhafida hari waꞌay kosi, ti heedikaꞌa pahha goó akhamisa gimba gu Iliitleemu haa gugi cira ooyi hari hhaꞌaloo. 21 Teesaaqay see, ina giyoóti ⁄imbi qatlay coko⁄o kilesi, maꞌaana ina ti barukaꞌa pahha kibeeri kosi goóba muta waꞌayge. Qatlay dugoó ilii khaye ilahufidu baku labaꞌasu sa gimbakee, ina yoóti cira may ⁄imbaraa gimbakee.

22 Kara, pisagarotira daa huhuꞌudi slanslawriige, ti ilaꞌaaꞌaatisa da heedikaꞌa pahha, goó akhamisa gimba gu Iliitleemu, qariqaaqari dugoóti ilaslaabi ha toodora da khooroti, haa hiicoridu gu hindaqaruumaa. Sa gimbakee gimba gu Iliitleemu yoó slayaaba ⁄aamu. 23 Inkoo, pisagarotaꞌa daa huhuꞌudi hhapee da hhoige dii looi, ti heedikaꞌa pahha goó akhamisa gimba gu Iliitleemu haa gugi caahhi naraꞌa. Ina na heedikaꞌa goó slawa ⁄aamu waa mibeeri mibi, waa mibeeri lahhoꞌo, baku waa mibeeri tami.”

Ilaꞌaaꞌaatisa da efenferee tla⁄aã gu ganooge

24 Yeesu gi kara kaay ilaꞌaaꞌaatisa waka tuba, “Tawaaloo da rawaa gu raw dagoóti hiidahhasi ilaꞌaaꞌaatisa haa heedi gwaa daamisu pisagaroo da hhoi pahha qaymoo dosii. 25 Inkoo, letu waka hari amasi, qatlay hida giyaa ilii qaaqaatiri, fa⁄ayaa gosi yaagi khay, gi daamisi efenferee tla⁄aã gu qaymoo da ganooge, gi tosaa waaudi. 26 Qatlay ganoo giyaa ilii tiꞌidi haa gi dinaraaray, giyaa ilii tlaatleesi laqwaloo, da hheꞌesi slime daay ca⁄i efenferee. 27 Tongee da looaykee gu qaymoo gi hadakayri daqa looay gooinay, sugugi kaayri ina tuba, ‘Looimoo goori, ugu haati daamisidi pisagaroo da hhoi kilesi qaymoo dooguu. Inkoo, efenferee yaani kaalaa hiica⁄adi?’ 28 Ina gigi ilaki⁄isi inay tuba, ‘Ti fa⁄ayaa niĩ teesaaqay laqi.’ Da hheꞌesi, tongetee tosi gugi maasiri ina tuba, ‘Inkoo, ugu slaꞌadaa dandiray maga tu⁄uru kayni?’

29 Kara, looimoo gooina gigi ilaki⁄isi inay tuba, ‘Hhanti tu⁄uru kayday, hoo ba⁄atii tu⁄untay ganoo sliimaa haa efenferee. 30 Maw ganoo haa efenferee, ma dinaraarayri sliimaa qatlay gu buꞌuru naqatloo. Qatlaykeesii hida gumaa buꞌumee sigimaa kaawa ambee, tu⁄uma gesaa efenferee, khiidima kana upaiĩ haa upaiĩ, maga da⁄ani. Da hheꞌesi, ganoo laga hiikurunkuriday, laga qaasa kayday kuugiya dooii da didirige.’

Pisagariya da haradaali ilaꞌaaꞌaatisa dosi

(Maariko 4:30-32; Luuka 13:18-19)

31 Tawaaloo da rawaa gu raw pisagariya da haradaali* pahha slanqasi, daa hiioy ha heedi waku, gigi daasaraa kay qaymoo dosii. 32 Pisagariyati dati coko⁄i hari khisla tla⁄aã gu pisagaroo sliimaage. Teesaaqay see, bere dagaã daamisi gi tiꞌita, gu lou yoóti diirayda hari khisla ba⁄ay da baruũ goõ see. Kara, yoóti diiray gi khaimoo gu didiru tleehhita, cira⁄oo yoóti amoolaa khayda gi tleehheda cuuraiĩ koina daqa elemu kosii.

Hamiira ilaꞌaaꞌaatisa dosi

(Luuka 13:20-21)

33 Tawaaloo da rawaa gu raw hamiira pahha slanqasi, daa hiioy ha hadee waka, gigii roogidi sliimaa haa debabuu tami gu gubaraa gu ganoo, da hheꞌesi gubarakee goõ gi tosaa sluufi.”

Yondu gu ilaꞌaaꞌaatimisu

(Maariko 4:33-34)

34 Yeesu yaati kakaami sa raqoo gu hida gimbakee sliimaa hari ilaꞌaaꞌaatimisu. Ina yaa kakaamiiba gimba lensee sa inay, gi may amotee da ilaꞌaaꞌaatisa haa idoo waka. 35 Gimbakee dugwaa hiigaasi daa kaay ha tletimiisay Isaaya tuba,

“Hati kakaama sa inay hari amoo da ilaꞌaaꞌaatimisu,

sigitii ca⁄asa gimba, daa yakwi yadaa loaa tlehhinay gu khoorotaa.”✡

Yeesu ilakeesa da ilaꞌaaꞌaatisa da efenferee

36 Da hheꞌesi, Yeesu yaa aareesi raqatee da hida, gi tosaa hiiday waꞌay gu marage. Sirakoomiisee dosi gugi ilii hadakayri ina, sugugi kaayri tuba, “Sandi ilakeeside maꞌaana da ilaꞌaaꞌaatisatira da efenferee da qaymooge waara.”

37 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Dooslimiisay gwaa daamisu pisagaroo da hhoi ti Nanku Heedi. 38 Qaymoo ti khooroti. Pisagaroo da hhoi ti hida hhakaꞌa doó tawaaline ha Iliitleemu. Efenferee ti hida hhakaꞌa doó tawaaline ha Biriisimokira. 39 Fa⁄ayaa gwaa daamisu efenferetee ti Biriisimoo. Buꞌuruu ti hiifaakoo da khooroo, hida goó buꞌumee ti malayika. 40 Inkoo, idoo doó ilii tu⁄une gooay efenferee haa dagagi da⁄i aslaage, slime daganimaa ilii wana qatlay gu hiifaakoo da khooroo. 41 Nanku Heedi himaa ya⁄abi malayika dosi, maa hiikurunkuriri Tawaaloo da Iliitleemugo idadu sliimaa, goó ⁄isimee hida wakinay, ma hiihuuiri tlakwarooge haa hida goõ goó kanimisee sariyaa. 42 Inay himaa tooinaa hiikwahhiyay hida hhakee waꞌay gu tanuuri da aslaage. Teꞌesii, himaati ⁄aa⁄iyay haa himaati tluꞌunay ⁄atloo. 43 Da hheꞌesi, hhakee gu koomee ibinaa daa tafaꞌadi, himaati wanqiyay letu pahha daqa tawaaloo da Taataa gooinay. Heedi gu kooma eaa, akhasiye naraꞌa gimbaki.

Ilaꞌaaꞌaatisa da idoo da kaari daa yakwi

44 Tawaaloo da rawaa gu raw ti idoo da kaari pahha daa yakwi qaymooge. Idotee dagaa ilii slay ha heedi waku, ina see giyaa kara yakwi. Ina hhaꞌaloo dosii gi naadiru kay khooslay gosi goõ giyaa kone, gi tosaa kirigi qaymotee.

45 Kara, Tawaaloo da rawaa gu raw ti heedi goó kirigima haa goó naadima slanqasi, hiĩ goó dabiida tlaa⁄u gu kaaru loi.† 46 Qatlay giyaa ilii slay tlaa⁄u leẽ gu kaaru hari khisla, yaa waaudi gi naadiru kay khooslay gosi goõ giyaa kone, gi kirigi tlaa⁄ukee gu kaaru.

Ilaꞌaaꞌaatisa da makumbaa da samaakii

47 Kara, Tawaaloo da rawaa gu raw ti makumbaa da samaakii pahha, daa hiikwahhi waꞌay gu tlawa da didirige, gi ooyinti samaakii paslaapasloo. 48 Qatlay makumbatee giyaa ilii hacidi samaakii, hida goó ooyimee samaakii, gigi tooinaa duukhiri kenga gu tlawateesii. Da hheꞌesi gi tooinaa ibiidiri sa hiilehhidu gu samaakii gu hhou. Samaakikee gu hhou gi tooinaa gii slaslakhiri waꞌay gu kapapuu koinay, haa gi kwakwahhiri samaakii gu tlaku. 49 Teesaaqay daganimaa ilii wana hiifaakoo da khooroo. Malayika maa khayda, maa paslisiyay hida gu koomee ibinaa da tlakwi haa gu koomee ibinaa daa tafaꞌadi. 50 Da hheꞌesi, malayikatee maa hiikwahhada hida gu koomee ibinaa da tlakwi waꞌay gu tanuuru da aslaage. Teꞌesii, inay himaati ⁄aa⁄iyay haa himaati tluꞌunay ⁄atloo.”

Idadu gu kaari gu ⁄abi haa gu segi

51 Teꞌesii Yeesu gi maasi sirakoomiisee dosi tuba, “Unkuray gimbakee sliimaa guũ caahhadirii?” Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Ee guũ caahhani.” 52 Da hheꞌesi gi kaay daqa dooinay tuba, “Inkoo, maarimuu gu sariyaa goó oowa gimba gu Tawaaloo da rawaa gu raw ti looay gu mara pahha, goó hiica⁄asa kitangeeriya dosaa idadu gu kaari gu ⁄abi haa gu segi.”

Yeesu idoo dugwaa iliisiꞌi tongoo da Nasareetige

(Maariko 6:1-6; Luuka 4:16-30)

53 Yeesu giyaa ilii hheꞌesi kakaaru ilaꞌaaꞌaatimisukee, yaa waaudi teꞌesaa yaamu hhakeesaa, 54 yaa ki⁄i Nasareetige, tongoo giyaa ilii diray. Teꞌesii yaa tlaatleesi caacaahhamisu hida sinagoogi dooinay. Hida wa⁄a gwaa akhasee ina yaati bakairi, hingigi maamisiri inay haa inay tuba, “Heediki yaani kaalaa slay waawayki haa yonduki gu denu goó bakaꞌasa hida taqay dee? 55 Hiĩ caba ti nanku dakwidiisaykira? Iyoo dosi caba daganoó eteedina Mariyaa? Hhiee kosi caba niĩ Yakoobo, Yoseefu, Simooni haa Yuuda? 56 Kara, hhiee kosi gu tigay caba yoó sliimaa ibiidiyay tiꞌii haa dandiray? Inkoo, gimbaki sliimaa giyaani kalaa slay?” 57 Teꞌesii gi slahhaahhaairi hari khisla sa ina, gugi siꞌiri. Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Tletimiisay yoóti dakusiyaaba muree daqeemoo sliimaa gi kaye, muretee giyoó slayaaba yaamu kosii haa mara gosii!” 58 Yeesu yaa yondiidiiba yondu wa⁄a gu denu gwaa bakaꞌasu hida Nasareetige, sa gimba inay gwaa ⁄imbiriiba ina.

14

Yohaana Hiinunqudimiisay gwaaꞌaraa dosi

(Maariko 6:14-29; Luuka 9:7-9)

1 Qatlaykeesii Heroode Antipaasi, mutemi gu hhapee da Galilaaya, yaa akhasi gimba gu Yeesu, giyaa yondimaamidiye. 2 Heroode gi kaay sa yondimiisee dosi tuba, “Hiĩ ti Yohaana Hiinunqudimiisay, yaani slafi yaagii ca⁄i ayisago! Sagani kona ⁄uuru guri yondiida yondu gu denu goó bakaꞌasa hida.”

3-4 Ansailee, Heroode yaa khabimi Heroodiiya, hadee da Filiipo hhia gosi loi. Yohaana yaa ilii⁄oo⁄i ina gi kaay tuba, “Ti naraꞌaaba sariyaa da Iliitleemuge ugu ibinaa haa hadetee!” Teesaaqay, Heroode yaa ya⁄abi sirikaarii dosi, ma dugwaa ooyi Yohaana, ma dugu khiidimi jeerage. 5 Heroode giyaamati slai see gaasa Yohaana, ina yaa tlaꞌamuudi hida, sa gimba inay gwaa ilahudeesiri tuba, Yohaana ti tletimiisay.

6 Qatlay gu baloo da losona gu hiislawaraa da hiidawaraa da Heroode, hotosi da Heroodiiya yaa seehhuusidi pandaa da Heroodege haa dahaa kosii. Seehha dosi yaa muunaboo⁄eesidi hari khisla Heroode, 7 yaati amoolaa hiifadidi hari seeliru daqa dosii tuba, saga haysi idoo lensee gi slaꞌade firoo daqa dosii. 8 Hari amoo da hiifaafahha ha iyoo dosi, sagameeriyatee gi kaadi sa Heroode tuba, “Sini hadiside tiꞌii saga gu Yohaana Hiinunqudimiisay siniyaage.” 9 Ina mutemi yaa slahhaai hari khisla. Teesaaqay see, sa gimba gu seelirukira giyaa seelimi pandaa da dahaa kosii, yaa ilafahhi, ma saga hadisi idoo giyaa firinti. 10 Heroode gi tosaa ya⁄abi sirikaarimoo waku jeerage, gi isa kereꞌesa kay saga gu Yohaana Hiinunqudimiisay. 11 Saga gosi duguraagi tosaa khay siniyaage, dugugi tosaa hadisi sa sagameeriyatee. Da hheꞌesi, ina gugi tosaa leehhisidi sa iyoo dosi. 12 Sirakoomiisee da Yohaana Hiinunqudimiisay giyaa ilii akhasiri gimbakee, yaagi khayri jeerage gi tooinaa hiioyiri slaqwa dosi, gigi qaasiri. Da hheꞌesi, gi kaawa kayri gimbakee sa Yeesu.

Yeesu ⁄agimisu hiicata faadoo da hida elefu kooani

13 Qatlay Yeesu giyaa ilii akhasi tuba, Yohaana Hiinunqudimiisay duguũ gaasi, gi tosaa hiiday masuwaage, gi waaudi daqa daaba hida. Raqoo gu hida gi akhasiri daqa giyaa khuꞌusi, gugi sirakoniri hari yeꞌeeroo teꞌesaa yaamu koinaa. 14 Qatlay Yeesu giyaa ilii day, gii ⁄eeti kenga gu tlawateesii. Yeesu gi arimi raqa da didiri da hida, gi ⁄awaarimi sa inay. Teꞌesii gi hhoeemisi ga⁄iidee dooina.

15 Inkoo, daa iliikhwayauudi, sirakoomiisee dosi gi hadakayri daqa Yeesuge, sugugi kaayri tuba, “Tiꞌii ti hatlige wana haa letu see slaꞌada hiihuua. Aareesi hida hhanki, ma waaudiri tongagu gu ilaciyaa, ma sangii kiriga kayri ⁄agoo.” 16 Teꞌesii, Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ti kwanda gooba gi waaudiyee, unkuray sigi qaydeei ⁄agoo!” 17 Inay gugi ilaki⁄isiri ina tuba, “Dandiray mukaatee kooani haa samaakii cada kilesi guni kona.” 18 Yeesu sigigi kaay inay tuba, “Sinaa hiioodee tiꞌii.” 19 Ina gi ilafahhi raqatee da hida, ma ibiti hhapeege daqa daa iliiwane sluufaa. Da hheꞌesi, Yeesu gii oyi mukaatetira da kooani haa samaakikira gu cada, gi ganaꞌasi ilaa kosi rawaa gu rawge, gi daareesi Iliitleemu sa ⁄agotee. Ina gigi fandakumisi mukaatetee haa samaakikira, gi haymisi sa sirakoomiisee dosi, inay ma hadimisiri sa raqatee da hida. 20 Hida hhakee goõ yaa ⁄aginiri, gi akhaakhaniri naraꞌa. Qatlay giyaa ilii hheꞌesiri ⁄agoo, sirakoomiisee da Yeesu yaagii kurunkuriri ⁄agotira daa meti, gi hacimisiri kapapuu mibi haa cada. 21 Hhawatee gwaa ⁄agimee ⁄agotee, faadoo dooina yaa elefu kooani, tigay haa daaqay digaa ilafaadiiba.

Yeesu yaa khoci hari rawaa gu maꞌay

(Maariko 6:45-52; Yohaana 6:15-21)

22 Cirakiray lenge, Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi, ma hiiguniri masuwaage, ma giyaadiri sa ina hari bara da cadii da tlawa da didiri da Galilaaya. Qatlaykee Yeesu yaa aareeremisi raqatee da hida. 23 Qariqaaqari giyaa ilii hheꞌesi aareemisu gu hida hhakee, ina gi tosaa ilakhiinaaꞌadi onke ina lenkosi, ma firoo kay Iliitleemu taysi. Qatlay daa ilii hhayahhayuudi, ina yaa teꞌesii wana ina lenkosi. 24 Qatlaykeesii masuwatee yaa daadi segenge tla⁄aã gu tlawage. Masuwatee dagaati tlupaapidi ha gondadee gu deni, sa gimba caaqwa da dihhi yaa wanta daa kaniinimisa pandaa dooinaa.

25 Qatlay gu taaboo⁄a⁄aa daa aloo iliislaiye pisaraa, Yeesu gi hadakay daqa dooinay, gi khoci hari rawaa gu maꞌay gu tlawatee da didiri. 26 Sirakoomiisee dosi gwaa ilii aniri, ina yaa khoci hari rawaa gu maꞌay, yaa tlaꞌamuudiri hari khisla, gi kaayri tuba, “Hiĩ ti iliitleemimoo!” Inay gi cunqusiri hari amaaoo. 27 Teꞌesii cirakiray lenge Yeesu gi kaay daqa dooinay tuba, “Karahhasa muunaiĩ kokuna, hari hhantii tlaꞌaday, ti ana!”

28 Peetiro gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Looimoo gu Goõ, bere ti ugu gu lou, sini kaade, maa khay daqa dooguu, hari amoo da khocu rawaa gu maꞌayge.” 29 Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Khoca.” Da hheꞌesi, Peetiro yaagii ⁄eeti waꞌay gu masuwaago, gi tlaatleesi khocu hari rawaa gu maꞌay, gi ilii hadakay Yeesu. 30 Inkoo, Peetiro giyaa ilii arimi caaqwatira da dihhi, dugugi ilii guumi ha amaaoo, gi tlaatleesi hiihhama waꞌay gu maꞌayge. Teꞌesii ina gi maahhi tuba, “Looimoo gu Goõ, hani ilabuꞌunte.”

31 Cirakiray lenge, Yeesu gi tafaꞌasi daba gosi, gugi ooyi haa sugugi kaay tuba, “Ye ugu gu kooma ⁄imbaraa coko⁄u! Siĩ soꞌoyi maydi ⁄imbaraa?” 32 Da hheꞌesi, Yeesu haa Peetiro giyaa ilii guniri masuwaa dooinay, caaqwatira gi tosaa kaanahhasidi. 33 Sirakoomiisetee waka daa waꞌay gu masuwaage waara, gii gupu⁄umisiri pandadu koina pandaa da Yeesuge, tay tooinaa kakaanay tuba, “Gu lou, ugu ti Nanku Iliitleemu!”

Yeesu hhoeemisi ga⁄iidee wa⁄a hhapee da Genesareetige

(Maariko 6:53-56)

34 Qatlay Yeesu haa sirakoomiisee dosi giyaa ilii hheꞌesiri tlo⁄osa tlawa da didiri, gi dayri hhapee da Genesareetige. 35 Hida gu hhapetee giyaa ilii baraslayiri tuba, hiĩ mati Yeesu, gi leehhisiri ya⁄aboo daqa hida gu daqeemoo sliimaa gwaa ilaciyaa waaree haa daqatee. Teꞌesii hida yaagi geregediniri daqa Yeesuge ga⁄iidee goõ. 36 Inay gugi tlaatlaqasiri, ga⁄iidee ma nangumisiri ma somborokimoo gu qayru gosi kilesi see. Kara, hida goõ gwaa nangumisee ina yaa hhoaaꞌayri.

15

Yeesu siaraa caacaahhamisu gu Farisaayoo

(Maariko 7:1-13)

1 Da hheꞌesi, maarimamaa waka da sariyaa haa Farisaayoo yaa khayri yadaa yaamu gu Yerusaleemugo, inay gi ilii hadakayri Yeesu, gugi maasiri tuba, 2 “Sirakoomiisee doogu soó soꞌoyi mayay ilakooma caacaahhamisu gu ou gu okookoiĩ koti? Sa gimba inay yoó hhunciyaaiiba dabaiĩ koina gesaa sa ⁄agoo!” 3 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Unkuray see, hoó soꞌoyi iliiqaasidaaiiba ilakaawa da Iliitleemu, sa gimba gu caacaahhamisu gu ou googuna? 4 Iliitleemu yaa kaay tuba, ‘Muriidi taataa googu haa iyoo doogu.’✡ Kara, gi kaay tuba, ‘Hiĩ goó wahaahama taataa gosi gimati iyoo dosi dugu gaasiye.’✡ 5 Teesaaqay see, unkuray hoó caacaahhamisiday tuba, bere heedi hiĩ kaay sa taataa gosi gimati iyoo dosi see tuba, ‘Idadu koi goõ giyaa iliipaꞌantiri slawaraa daqa dooaa, giyaa hheꞌesi giyaa hadisi sa Iliitleemu.’ 6 Teꞌesii ina haraa hiiboo⁄iiba kara muriida taataa gosi haa iyoo dosi. Taqay unkuray hoóti qooqitay gimba gu Iliitleemu sa caacaahhamisu gu ou googuna. 7 Ye, unkuray peereehhiisee! Gimbakira daa tletimi sa unkuray ha Isaaya tletimiisay gu Iliitleemu guti lou tuba,

8 ‘Hida hhanki hinoóti muriidiyay hari gimba gu afaiĩ koina kilesi,

tay muunaiĩ koina tooinaa segenge loi wanay haa ana.

9 Inay hinoóti daareesiyay ana Iliitleemu diitiray,

yoóti caacaahhamisiyay hida, ma ooyiri ilakaawa dooina ubee, sariyaa da Iliitleemu pahha.’✡ ”

Gimba guroó khawa tlakwaroo pandaa da Iliitleemuge

(Maariko 7:14-23)

10 Da hheꞌesi, Yeesu gi eteedi raqatee da hida, gi kaay sa inay tuba, “Hani itatiisidee naraꞌa, kara gimbaki lugu ooday naraꞌa. 11 Hhaka idoo lensee doó hiidawa hari afa doó ⁄isima slasla⁄iima daqa heedige pandaa da Iliitleemuge. Gu lou, ti idotaꞌa kilesi doó hiica⁄a afago, noó ⁄isinta slasla⁄iima.”

12 Da hheꞌesi, sirakoomiisee dosi yaagi khaydi sugugi kaayri ina tuba, “Ugu khuꞌudaa tuba, Farisaayoo giĩ ilii akhasiri gimba googu, digiĩ slahhaaꞌasi?” 13 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Baruũ daa daamisiiba ha Taataa goy gu rawaa gu rawge waara, dugumaa tu⁄una.” 14 Yeesu slime gi kaay sa inay tuba, “Mawakini, inay ti giyaadimiisaykaꞌa pahha gwaa ilahhamu, hiidahhasiyaaba giyaadaraa sa danaꞌa gosi gwaa ilahhamu. Gu lou, gonkoinaa hiihuhuiyay bondage.”

15 Peetiro gi kaay sa Yeesu tuba, “Sandi ilakeeside ilaꞌaaꞌaatisatee gaã kaadi.” 16 Kara, Yeesu gi ilaki⁄isi sirakoomiisee dosi tuba, “Inkoo, unkuray see slime kahhadaaii caahha? 17 Unkuray kahhadaaii caahha tuba, ⁄agoo doó ⁄agine heedi yoóti guraꞌa gosi kilesi kayda, qariqaaqari yaagi kara tosii hiica⁄ada slaqwa dosaa? 18 Teesaaqay see, gimba sliimaa goó hiica⁄a afa gu heedigo, yoó waꞌay gu muuna dahhi, hikee naroó khay slasla⁄iima daqa dosii pandaa da Iliitleemuge. 19 Waꞌay gu muunago daganoó ilii dahhi ilahudaa gu tlakwi, cu⁄uduũ, slipalauumaa, slahhaahhaau gu tlaku, fiisa, ilatlatlaw gu afaꞌafuuma haa wahaaharu. 20 Gimbakee naroó khay slasla⁄iima daqa heedige. Inkoo, ⁄agiru ⁄agoo kahhada hhuncidaa see dabaiĩ, haroó khaydaaba slasla⁄iima daqa heedige pandaa da Iliitleemuge.”

⁄imbaraa da hadee Kanaanitoꞌoo daqa Yeesuge

(Maariko 7:24-30)

21 Da hheꞌesi, Yeesu haa sirakoomiisee dosi gi tooinaa waaudiri teꞌesaa, gi yade khuꞌusiri bara da yaamu gu Tiiro haa Sidooni. 22 Yuꞌudiyaa, teꞌesii yaa wanta hadee waka Kanaanitoꞌoo, daa ibimaamida ilaciyaa haa yaamu hhakee, yaagi khaydi daqa Yeesuge. Ina gi maahhadi, kakanta tuba, “Ye Looimoo gu Goõ, Nanku Dawdi, sini ⁄awaarinte! Hotoyi dagaã ilii khaabaaꞌadi gieeri haa gi ilahufimaamidi hari khisla.”

23 Teesaaqay see, Yeesu giyaa ilaki⁄isiiba gimba lensee hadetee. Da hheꞌesi, sirakoomiisee dosi gugi ilii hadakayri haa gugi tlaatlaqasiri ina tuba, “Kaay sa hadetee, ma waauti, maꞌaana hindi ilahufimaamita dandiray alunkotaa hari maahhoo dosi.” 24 Yeesu gi ilaki⁄isi tuba, “Ana dinanti ya⁄abi kilesi daqa Waisraeeli gwaa hhamee bee⁄u pahha.” 25 Inkoo, hadetee yaagi khaydi haa gi tosaa keebeeiti pandaa dosii, gi kaadi sa ina tuba, “Ye, Looimoo gu Goõ, hani iliiayde!” 26 Yeesu gigi ilaki⁄isi ina tuba, “Ti naraꞌaaba hiiowaraa ⁄agoo da daaqay, dagagi tosaa hiikwahhi sa gwehheeri.” 27 Teꞌesii hadetee gi ilaki⁄isidi tuba, “Taataa, guti lou! Gimati teesaaqay see, gwehheeri see yoó ⁄aginay ⁄agotaꞌa da daaqay, doó huhua rawaa gu meesaago.” 28 Da hheꞌesi, Yeesu gi ilaki⁄isi tuba, “Iyoo igi ⁄imba doogi dati didiri! Inkoo, sigi teesaaqay laqiye gaã ilii firinti gooay.” Qatlaykeesii lenge, sagameeriyatira tosi tosaa hhoaydi.

Yeesu hhoeesaraa da hida wa⁄a

29 Yeesu gi waaudi teꞌesaa, gii cati hari kenga gu tlawa da didiri da Galilaaya, gi ilakhiinaaꞌadi onke, gi tosaa ibiidi taysi. 30 Raqoo gu deni gu hida gwaagi ilii khayri, tay yaa tooinaa leehhimisiyay sa ina hida gwaa tlakwaakwawee, ilahhamaahhamee, qapanimaiĩ, gwaa afaiĩ na⁄amidee haa wakinay wa⁄a. Inay gigi tooinaa qaasiri pandaa da Yeesuge, ina gigi tosaa hhoeesi. 31 Raqoo hhakee gu hida gi bakairi hari khisla, qatlay giyaa ilii aniri hida gwaa afaiĩ na⁄amidee cocoiyay, gwaa tlakwaakwawee hiĩ hhoaaꞌayri, gwaa yeꞌeeroo tlakwaakwawee khociyay haa gwaa ilahhamaahhamee khuꞌunay. Kara, inay gi daareesiri Iliitleemu gu Israeeli.

Yeesu ⁄agimisi hiicata da faadoo da hida elefu cigahha

(Maariko 8:1-10)

32 Da hheꞌesi, Yeesu gi ⁄oo⁄i sirakoomiisee dosi, sigigi kaay inay tuba, “Ana haã ⁄awaarimi sa hida hhanki, sa gimba giĩ ibiidiri tiꞌii sliimaa haa ana balalu tami, kara konaaiiba idoo lensee diĩ meti da ⁄agoo. Bere inay giyoo aareesa, ma watliri hari qori, yoo slaqaaqanay amooge.” 33 Sirakoomiisee dosi gi ilaki⁄isiri sa ina tuba, “Inkoo, tiꞌii hatlikii ⁄agoo haga kaalaa slayna da buꞌudisa hida hhanki guti wa⁄a taqaaqay dee?” 34 Teꞌesii Yeesu gigi maasi inay taai, “Unkuray mukaatee maka gana kontay?” Inay gi ilaki⁄isiri sa ina taai, “Mukaatee fanqu haa samaakii gu digidiidaku coko⁄o.”

35 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa raqatee, ma ibiti hhapeege. 36 Qatlay giyaa ilii ibiidiri, ina gi tosii hiioy mukaatetira da fanqu haa samaakikira, gi kaay ⁄iisoo daqa Iliitleemuge. Ina, gigi tosaa fandakumisi cokoocoko⁄o, gigi tosaa hadimisi sa sirakoomiisee dosi, inay gi hadimisiri sa hida ma ⁄aginiri. 37 Hida hhakee goõ yaa ⁄aginiri, yaati amoolaa akhaakhaniri naraꞌa. Qatlay giyaa ilii hheꞌesiri ⁄agoo, sirakoomiisee da Yeesu yaagii kurunkuriri ⁄agotira daa meti, gi hacimisiri kapapuu fanqu. 38 Hhawatee gwaa ⁄agimee ⁄agotee, faadoo dooina yaa elefu cigahha taqaaqay, tigay haa daaqay digaa ilafaadiiba. 39 Qariqaaqari, Yeesu gi aareesi raqatee da hida, gii dadayri haa sirakoomiisee dosi masuwaage, gi waaudiri daqa wakay doó eteedine na Magadaanii.

16

Farisaayoo firiirinay gimba gu bakaꞌasa

(Maariko 8:11-13; Luuka 12:54-56)

1 Da hheꞌesi, Farisaayoo haa Sadukaayoo yaa khayri daqa Yeesuge, tay konay piimaa da koisa ina. Inay gugi firiniri, ma sigi laqami gimba gu bakaꞌasa gwaa rawaa gu raw dahha. 2 Ina gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Qatlay doó ilii daye khwayaiĩ, unkuray hoó kaaday tuba, ‘Heetlaalee caaqwa doo hhoi, sa gimba raw hiĩ daa⁄adeesi.’ 3 Kara, qatlay gu heetlawaa hoóti kaaday tuba, ‘Letuti doo wana tlubay gu ilafahhiya, sa gimba raw hiĩ daa⁄adeesi, kara tlonga hiĩ slaabinti.’ Gu lou, unkuray khuꞌuday naraꞌa, idoo da ilii caahha hhankuda da raw. Teesaaqay see, unkuray hiidahhasidaaiiba baraslawa hhankuda da gimba gu bakaꞌasa gu diqimi hhanki. 4 Laqwaloo da hida gu tlakwi haa gwaa slipalauumidee, inay ti slaiyay, sigima laqami gimba gu kaaru. Inkoo, inay sigi laqanaaba gimba lensee gu kaaru, hikira kilesi gu tletimiisay Yoona sigini laqana.” Da hheꞌesi, Yeesu gigi may inay teꞌesii, gi tosaa waaudi.

Hangu ga⁄aydee haa caacaahhamisu ⁄⁄ gu Farisaayoo haa Sadukaayoo

(Maariko 8:14-21)

5 Qatlay sirakoomiisee da Yeesu giyaa ilii tlo⁄osiri kenga gu caduu gu tlawa da didiri, gi baraslayiri tuba, digaani afahhami hubida mukaatee. 6 Yeesu sigigi kaay inay tuba, “Hangu ga⁄aydee haa mahhaaꞌamee da hamiira pahha da Farisaayoo haa da Sadukaayoo.” 7 Teꞌesii, sirakoomiisee dosi gi tlaatleesidi idara inay haa inay, kakaanay tuba, “Ina teesaaqay giimaamisi, ti sa gimba haani hubidaniiba mukaatee.”

8 Yeesu yaa caahhi ilahudaa koina, sigigi kaay tuba, “Ye unkuray hida gu koomee ⁄imbaraa coko⁄o! Hangu soꞌoyi ilaki⁄ii⁄imisiday unkuray haa unkuray tuba, handi kontaaiiba mukaatee? 9 Inkoo, unkuray hati kahhadaaii caahha? Unkuray hoó hiislaydaaiibaslii mukaatetira kooani daa ⁄agimisidi hida elefu kooani? Qariqaaqari giyaa ilii hheꞌesiri ⁄agoo, unkuray haa hiikurunkuridiri kapapuu maka gu meetu gu mukaatee? 10 Kara, hoó hiislaydaaiibaslii mukaatetira fanqu daa ⁄agimisidi hida elefu cigahha? Qariqaaqari giyaa ilii hheꞌesiri ⁄agoo, unkuray haa hiikurunkuridiri kapapuu maka gu meetu gu mukaatee? 11 Unkuray hariĩ malee slanqatiri caahha tuba, ana hati giimaamisaaba haa unkuray gimba gu mukaatee? Diliqa haa hangu ga⁄aydee haa mahhaaꞌamee da Farisaayoo haa da Sadukaayoo.” 12 Teꞌesii, sirakoomiisee dosi gi caahhiri tuba, Yeesu hiti giimaamisiyaaba mahhaaꞌamee dari boo⁄imisu mukaatee, ti diliqa haa caacaahhamisu gu hiicoridu gu Farisaayoo haa gu Sadukaayoo.

Peetiro ⁄imbaraa dosi Yeesu Nanku Iliitleemu

(Maariko 8:27-30; Luuka 9:18-21)

13 Qatlay Yeesu giyaa ilii day yaamu gu Kaysaariya Filiipige, gi maasi sirakoomiisee dosi tuba, “Hida hinoóti kaayay tuba, ana Nanku Heedi na miyaa?” 14 Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Hida wakinay yoóti kakaanay tuba, ugu ti Yohaana Hiinunqudimiisay, wakinay yoóti kakaanay tuba, ugu ti Eliyaa. Kara wakinay yoóti kakaanay tuba, ugu ti Yeremiyaa tletimiisay gu Iliitleemu baku waku tla⁄aã gu tletimiisee da segi da Iliitleemu.” 15 Yeesu gi maasi inay tuba, “Hari unkuray hanoóti ilahudeesiday ana na miyaa?” 16 Simooni Peetiro gugi ilaki⁄isi gi kaay tuba, “Ugu na Kristu,* Nanku Iliitleemu gu slafa.”

17 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Duguũ ⁄aafi ugu, Simooni nanku Yoona, sa gimba gimbaki duguntii tlaaꞌasiiba daqa dooguu ha heedi, duguntii tlaaꞌasi daqa dooguu ha Taataa goy goó rawaa gu rawge waara. 18 Ana sugu kaawa ambee ugu na Peetiro,† kara rawaa gu hhafidakii ha tleehha kanisaa doyi, gimati ⁄uuru gu khonsleebaa gii dahhasiyaaba kaba⁄araa. 19 Ana sugu hadisa ugu fungoo gu Tawaaloo da rawaa gu raw. Idoo ga khiidinte tiꞌii khoorooge, hatee Iliitleemu gi khiidina rawaa gu rawge. Kara idoo ga afiiooyinte tiꞌii khoorooge, hatee Iliitleemu gi afiiooyina rawaa gu rawge.” 20 Da hheꞌesi, Yeesu gi tlaatlahhasi sirakoomiisee dosi, hhanti kaayay sa heedi lensee tuba, ina na Kristu.

Yeesu tletiruu gu gwaaꞌaraa dosi

(Maariko 8:31–9:1; Luuka 9:22-27)

21 Tlaatleesoo da qatlaykeesaa, Yeesu yaa tlaatleesi kakaaru sa sirakoomiisee dosi pandataa tuba, ina kwanda gi hadakaye Yerusaleemuge. Slime yade dugu labaꞌasi hari khisla ha gaduũ gu Yahuudi, haa hhapalooee da deni haa maarimamaa da sariyaa. Ina kwanda dugu gaasiye, kara baloo da tamiige gi tosaa slafi yaagii ca⁄i ayisago.

22 Teꞌesii, Peetiro harigi waaudi Yeesu afayige, gugi tlaatleesi ilii⁄oo⁄a, kakaana tuba, “Looimoo gu Goõ, Iliitleemu hiitlintiꞌisiye gimbakee segenge! Gimbakee etaa hiica⁄iyaaba daqa dooguu!” 23 Teꞌesii, Yeesu gii fookidi daqa Peetiroge, sugugi kaay tuba, “Taa⁄a aluũ koii Sataanimoo! Ugu haniti koiiꞌimisida ana da Sataanimoo gooay, sa gimba ilahudaa koku hari bara da Iliitleemu wanaaiiba, ti ilahudaa gu hida kilesi.”

24 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Bere heedi slai sirakooma ana, kwanda gi hiifookidiye gimba gosi giyoó slaiye sirakomamidu, haa geregediye musalaaba gosi,‡ gi asu sirakona ana. 25 Heedi gu slaꞌa ilabuꞌuru ibinaa dosi, hikee ibinaa dosi higimaa hhamisi. Heedikaꞌa gu hhamisa ibinaa dosi sa ana, hikee ibinaa dosi gimaa ilabuꞌuna. 26 Heedi faydaa mala slay, gimati slay hindaqaruumaa goõ da khooroti, tay gi tosaa hhamisi ibinaa dosi da koraraa goóba hiifaakoo? Kara heedi mala hadisi, ma slay ibinaa dosi da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo? 27 Nanku Heedi yaa khay sliimaa haa malayika dosi, hari wanqamee da didiri sugwaa hadisi ha Taataa gosi. Teꞌesii, ina maa asu bui kila heedi hari qoomay gu yondu gosi. 28 Gu lou, ana sangu kaay ambee, wanay hida wakinay tla⁄aã googunay, guũ qadimidee tiꞌii, maa kaka⁄iyaaiiba, maati gesaa arinayi Nanku Heedi, yaa khoci hari ⁄uuru gu tawaaloo dosi.”

17

Yeesu hiifookida dosi kalay

(Maariko 9:2-13; Luuka 9:28-36)

1 Qariqaaqari balalu lahhoꞌo giyaa iliicatiri, Yeesu hirigi waaudi Peetiro, Yakoobo haa hhia gosi Yohaana, girigi ilakhiinaaꞌadi cina da oõ gu tleeduge, daqa da inay kilakoina. 2 Yade, Yeesu kalay gosi gii fookidi pandaa dooinay. Pandaa dosi gi wanqadi letu pahha, haa qayroo kosi gi ⁄abaakwayri poy cencee pahha. 3 Yuꞌudaa, Musaa haa Eliyaa tletimiisetira da wakaꞌalee da Iliitleemu, yaagii ca⁄iri pandaa dooinay, haa cocoiyay haa Yeesu. 4 Teꞌesii, Peetiro gi kaay sa Yeesu tuba, “Looimoo gu Goõ, daraay boo⁄i khisla dandiray ibinaa tiꞌii. Bere ugu ha slaꞌada, ana ha tleehha cuuraiĩ tami tiꞌii, leẽ sa ugu, leẽ sa Musaa haa leẽ sa Eliyaa.”

5 Peetiro giyaa ilii kahhiye cocoi gimbakee, cirakiray tlongiya da ⁄abaakwi gi ilaslaabidi inay gonkoinaa. Da hheꞌesi, afoo da Iliitleemu yaagii ca⁄adi tlongiyateesaa kakanta tuba, “Hiĩ na Nankoy ga slae, gunoó muunaboo⁄eesa, akhamisakuna ina.” 6 Qatlay sirakoomiisetee giyaa ilii akhasiri afotee, yaa tlaꞌamuudiri hari khisla, gi khuupuꞌumidiri hhapeege. 7 Da hheꞌesi, Yeesu gigi iliisati inay haa gigi nangumisi, sigigi kaay tuba, “Qadimida, hhanti tlaꞌamutay.” 8 Inay giyaa iliiwaratlaysiri ilaa koina, yaa aniriiba heedi waku, ti Yeesu kilesi gunaa aniri.

9 Qatlay Yeesu haa sirakoomiisee dosi giyaa ilii⁄eemaamidiyee okeesaa, Yeesu gi ilakaay inay tuba, “Hhanti kaaday sa heedi lensee gimbaki gaã antiri, qatlaykaꞌa naqatloo Nanku Heedi dugumaa iliislafisiye yaagii ca⁄i ayisago.”

10 Da hheꞌesi, sirakoomiisee dosi gugi maasiri ina tuba, “Maarimamaa da sariyaa yoó soꞌoyi kakaanta tuba, kwanda Eliyaa giyaa gesaa khaye?” 11 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Gu lou, Eliyaa kwanda giyaa gesaa khaye, ma hii⁄abeesi gimba goõ. 12 Inkoo, ana sangu kaawa unkuray ambee, Eliyaa yaa hheꞌesi yaa khay, inay gwaa baraslayiriiba ina, kara gugi laqiri idoo giyaa iliislaiyee gooay inay. Harima amotee leẽ, slime, Nanku Heedi see, kwanda dugu labaꞌasiye dabaiĩ koinay.” 13 Teꞌesii, sirakoomiisee gi caahhiri tuba, ina hinti giimaamisi sa inay gimba gu Yohaana Hiinunqudimiisay.

Yeesu hhoeesa qaraimoo gu kooma gieeri

(Maariko 9:14-29; Luuka 9:37-43)

14 Yeesu haa sirakoomiisee dosi gi dayri daqa raqa da hidage. Teꞌesii, heedi leẽ yaagi khay daqa Yeesuge, gi keebeeidi pandaa dosii. 15 Heedikee gi kaay tuba, “Looimoo gu Goõ, ⁄awaarimi sa nankoy, sa gimba ina kona kwinkwiisii, haa dugoó labaꞌasi khisla ha kwinkwiisitee. Kara, waa wa⁄a ina yoóyi huhui aslaage haa waꞌay gu maꞌayge. 16 Ana hagwaani leehhisi daqa sirakoomiisee dooguu, magu hhoeesiri, inay gungii dahhasiriiba hhoeesa.”

17 Da hheꞌesi, Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Eki, de laqwaloti doóba ⁄imba Iliitleemu, haa daa hhamaahhanti! Ana hati ibiida haa unkuray malaalee naqatloo? Hangutii kaasa malaalee naqatloo? Aare satisaayuu qaraimokee tiꞌii daqa dooii.” 18 Teꞌesii, Yeesu gi ilii⁄oo⁄i gieerimokee. Cirakiray, gieerimokee yaagii ca⁄i daqa qaraimoogo. Qaraimokee dugugi hhoeesi qatlaykeesii loi loii.

19 Da hheꞌesi, sirakoomiisee gi ilii hadakayri Yeesu, giyaa iliiwanee inay kilakoina, gugi maasiri tuba, “Dandiray hariĩ soꞌoyi slanqadani hiica⁄asa gieeri?” 20 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Hangii dahhasidiriiba, sa gimba ⁄imba dooguna daqa Iliitleemuge dati coko⁄i. Gu lou, ana sangu kaay unkuray, bere ha kontay ⁄imba daqa Iliitleemuge, gimati coko⁄oniinii see pisagariya da haradaali pahha, hiidahhasiday kaawa sa oki ubee, ‘Waaudi tiaa, taa⁄a yade,’ gi tosaa waaudi. Gu lou, wantaaba idoo unkuray gari slanqatee hiidahhasa.”*

Yeesu cocoi kara gwaaꞌaraa haa slafaraa dosi

(Maariko 9:30-32; Luuka 9:43b-45)

22 Qatlay Yeesu haa sirakoomiisee dosi giyaa iliiwanee sliimaa Galilaayage, Yeesu yaa kaay sa inay tuba, “Nanku Heedi dugu taatahhi dabaiĩ gu fa⁄ayaa dosii. 23 Inay gu gaasiyay, baloo da tamiige Iliitleemu gwaa slafisi ayisago.” Sirakoomiisee dosi giyaa ilii akhasiri gimba gu gwaaꞌaraa dosi, gi li⁄iri hari khisla.

Buaraa koodi da Mara gu didiru gu Iliitleemu

24 Da hheꞌesi, Yeesu haa sirakoomiisee dosi gi dayri tongoo da Kaperinauumuge. Yade, karaanimaiĩ gu koodi da mara gu didiru gu Iliitleemu, yaagi khayri daqa Peetiroge haa gugi maasiri tuba, “Maarimuu googuna yoó buiyaa koodi da mara gu didiru gu Iliitleemu?” 25 Peetiro gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ee yoó buꞌudi.”

Qatlay Peetiro giyaa ilii day waꞌay gu marage, kahhi see kaawa gimba, Yeesu gi giyaadi maasa ina tuba, “Simooni, ana hagu maasa ugu gimbaki. Qatlay watemi da khooroo giyoó ilii kurunkurinee koodi, inay yoótii kurunkurinaaii koodi daqa yaꞌay koinaa, baku ti daqa hida wakinaygo?” 26 Peetiro gugi ilaki⁄isi tuba, “Inay yoó daqa hida wakinaygo hiikurunkurinay koodi.” Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Bere teesaaqay, yaꞌay koina digaa ilamooyimi, buꞌuduu koodi. 27 Maraki gu didiru ti koyi. Teesaaqay see, slaꞌanaaba magi muuna tlakweesani, hida hhanki gwaani khawee sa hiiowaraa koodi daqa dooraa. Inkoo, taa⁄a tlawage, la hiikwahhakayda qolondoo googu guri ooyiru samaakii. Samaakimoo gu pandaa doo ooyiye, hikee lugunooyi ooda. Qatlay goo iliitlaaꞌaside afa gosi, hoo slayda peesay gu buꞌudisa buaraa da koodi doyi haa toogu, ooyi peesaykee, la buakayda kooditee.”

18

Miyaa na didiri Tawaaloo da rawaa gu rawge

(Maariko 9:33-37; Luuka 9:46-48)

1 Qatlaykeesii, sirakoomiisee yaa ilii hadakayri Yeesu, gugi maasiri tuba, “Miyaa na didiri sa goõ Tawaaloo da rawaa gu rawge?”

2 Teꞌesii, Yeesu gi eteedi khwaylimoo leẽ, haa gugi qadidisi tluntlubaa dosii tla⁄aã gu sirakoomiisee dosii. 3 Da hheꞌesi, ina gi kaay sa inay tuba, “Gu lou sangu kaay unkuray, bere hanguba hiifookida haa gi daaqay gu digidakwi tleehhitay, etaa hiiguntaaiiba Tawaaloo da rawaa gu rawge. 4 Teesaaqay, heedi goó laqama murumuꞌuuma da khwaylimoki gooay gu coko⁄u, hikee na didiri sa goõ Tawaaloo da rawaa gu rawge. 5 Kara, heedi gu kwahhasuusa khwaylimoo gu coko⁄u da hinkaa gooay hari uma goy, hikee ana guniĩ kwahhasuusi.

Koimisu gu ⁄isima tlakwaroo

(Maariko 9:42-48; Luuka 17:1-2)

6 Bere heedi ⁄isina leẽ gu hhaã gu kahhee hii⁄atla ⁄imbage ana gi yondiidi tlakwaroo, heedikee hiti ba⁄ay duguti ilii kufi tlaa⁄a da didiri da saadiruu isa dosii. Da hheꞌesi dugugii slakhi slagwiya da tlawa da didirige.

7 Hoo antayi hida gu khooroo, sa gimba gu koimisu goó ⁄isima, hida ma yondiidiri tlakwaroo! Koimisukee kwanda gi wane balalu sliimaa. Teesaaqay see, laoo dosi heedikaꞌa goó ⁄isima koimisukee maay ca⁄i. 8 Inkoo, bere daba googu baku yaaee doogu ⁄isinay ugu ma yonditi tlakwaroo, kereꞌesaku haa kwahhaku segenge. Ba⁄ay ugu hiidawaraa slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, tay ha konta daba leẽ baku yaaee leẽ. Ti naraꞌaaba ugu duguma hiikwahhi aslaa da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, tay ha konta dabaiĩ cada haa yeꞌeeroo cada. 9 Kara, bere ila doogu ⁄isinta ugu ma yonditi tlakwaroo, tu⁄aka, kwahhaka segenge. Ba⁄ay ugu hiidawaraa slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, tay ha konta ila leẽ. Naraꞌaaba ugu duguma hiikwahhi aslaa da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, tay ha konta ilaa cada.

Ilaꞌaaꞌaatisa da bee⁄imoo gwaa hhamu

(Luuka 15:3-7)

10 Unkuray hangu ga⁄aydee, hhanti qooqitay leẽ gu hhaã gu digidakwi. Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, malayika dooina yade rawge, balalu sliimaa yoó ariirinayi pandaa da Taataa gooii gu rawaa gu rawge waara.* 12 Inkoo ilahudeesa, heedi leẽ kona bee⁄u miyaa leẽ. Bere ina hiĩ hhamisi leẽ tla⁄aã gooinaa, ina hiti malee laqi? Ina hiti may hhakee gu mibeeri gweleti haa gweleti daqa gi iliiwanee onke, gi waaudi sa dabiidu gu hikira gu leẽ guũ hhamu. 13 Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, bere gwaani slay bee⁄imokee, ina hhaꞌaluudi hari khisla. Ina hhaꞌaluudi hari khisla sa bee⁄imokee, ba⁄ay da hhakira wakinay mibeeri gweleti haa gweleti gubasli hhamaraa. 14 Harima amotee leẽ, Taataa googuna gu rawaa gu rawge waara, yoó slaiyaaba leẽ gu hhaã gu digidakwi, ma hhami.

Hhia guũ dakusu daqa dooguu

15 Bere hhia googu goó ⁄imba, hiidakusi daqa dooguu, taa⁄a sugu kaade dakoo dosi, ga iliiwantee unkuray kilakokuna. Bere ina gu akhasi ugu, teꞌesii ina hiĩ hhia googu tleehhidi kara. 16 Bere ina siꞌi akhasa ugu, taa⁄a kara daqa dosii, oyii heedi leẽ baku hida cada sliimaa haa ugu, dama waari masaydii cada baku tami sa maꞌaraa da gimbakee.✡ 17 Bere ina hiĩ siꞌi akhasa hida hhakee, taa⁄a kaay gimbakee kanisaage. Da hheꞌesi, bere ina hiĩ siꞌi akhasa kanisaa, faadaku ina ti heedikaꞌa pahha goóba ⁄imba Iliitleemu, baku ti karaanimoo gu koodi pahha.

18 Gu lou, ana sangu kaay unkuray ambee, idoo ga khiidinte tiꞌii khoorooge, hatee Iliitleemu gi khiidina rawaa gu rawge. Kara idoo ga afiiooyinte tiꞌii khoorooge, hatee Iliitleemu gi afiiooyina rawaa gu rawge.†

19 Kara, gu lou sangu kaay unkuray ambee, bere hida cada tla⁄aã googunay tiꞌii khoorooge, hangi ila⁄imbitay firoo idoo waka, Taataa goy goó rawaa gu rawge waara, sangu yondiidi unkuray, idotee ga firintee. 20 Sa gimba, bere hida cada baku tami, hingii kurunkuridiri hari uma goy, ana waara teꞌesii sliimaa haa inay.”

Ilaꞌaaꞌaatisa da yondimiisay goóba ilamooyiru

21 Da hheꞌesi, Peetiro gi ilii hadakay Yeesu, gugi maasi tuba, “Looimoo gu Goõ, hhia goy dakumisi waa maka daqa dooii, ana gugi ilakooma ilamooyiru ina? Haguti ilamooyimaa waa fanqu see?”

22 Yeesu gugi ilaki⁄isi tuba, “Ana sugu kaawaaba ambee ilamooyimi ina waa fanqu kilesi. Ana suguti kaawa ambee, ugu ilamooyimi danaꞌa googu, qatlay goõ gu ibinaa doogu faadoo see hhaka.

23 Sa gimbakee, Tawaaloo da rawaa gu raw hingaati slaaslaqasidi haa mutemi waku, gwaa slaꞌa hiigaasa faadoo da iinanu gu yondimiisee dosi, giyaa konee. 24 Qatlay mutemi giyaa ilii tlaatleesi laala⁄amisu faadoo dosi, yondimiisay leẽ, gwaa kooma inaa da talanta elefu mibi,‡ duguraagi khay pandaa dosii. 25 Yondimiisaykee yaa konaaba peesay guri buaraa iinatee da mutemi. Sa gimbakee, mutemi gi ilafahhi hida kosi tuba, heedikee dugu naadine, ina, hadee dosi, yaꞌay kosi haa idadu goõ gi kone, iinatee dagama bui.

26 Teꞌesii, yondimiisaykee gi keebeeidi pandaa da mutemige, gi kaay tuba, ‘Ana hanguũ firimi siniqayde baloo, ana sugu bua goõ.’ 27 Teꞌesii, mutemi gi ⁄awaarimi sa yondimiisaykee, gugi ilamooyimi iinaa dosi goõ, gugi geemay, ma waaudi.

28 Yondimiisaykee giyaa ilii waaudi teꞌesaa pandaa da mutemigo, hingigi slaslayri haa yondimiisay danaꞌa gosi, gwaa kooma iinaa dosi da peesay dinaari miyaa leẽ.§ Teꞌesii, ina gugi ooyi haa gugi tlaatleesi ququpiru gwa⁄abage, tay sugu kakaana tuba, ‘Sini buꞌude iinaa dooi.’

29 Teꞌesii, yondimiisaykee danaꞌa gosi gi keebeeidi pandaa dosii, gugi firimi, kakaana tuba, ‘Ana hanguũ firimi siniqayde baloo ana sugu bua goõ.’

30 Teesaaqay see, ina gi waaudi, gugi khiidimi ina jeerage, gimaa ilii hheꞌesiye naqatloo buaraa iinatee. 31 Yondimiisee waka da mutemi, giyaa ilii aniri gimbakee, yaa slahhaahhaairi hari khisla. Da hheꞌesi, inay gi hadakayri daqa mutemi, sugugi kaayri gimba goõ gungii ca⁄u.

32 Teꞌesii, mutemi gi eteedi yondimiisaykira, daa ilamooyimi iinaa dosi. Ina gi kaay sa yondimiisaykee tuba, ‘Ugu ti yondimiisay gu tlaku hari khisla. Qatlay ugu haniĩ ilii firinti ana magu ilamooyimi iinaa doogu, ana hagugi ilamooyimi goõ. 33 Inkoo ugu, haã soꞌoyi maydi ⁄awaariru sa yondimiisay danaꞌa googu, idoo suguũ ilii ⁄awaarimi gooay ugu?’ 34 Teꞌesii mutemi gi slahhaai hari khisla sa yondimiisaykee. Cirakiray lenge ina gugii lu⁄i yondimiisaykee dabaiĩ gu sirikaarimoo gu jeerage, duguma labaꞌasi, qatlaykaꞌa naqatloo gimaa iliibuiye iinaa dosi goõ.

35 Teesaaqay, Taataa goy goó rawaa gu rawge waara, ginimaa ilii laqi kila heedi tla⁄aã googunay, bere guba ilamooyiru hari muuna gosi hhia gosi.”

19

Gimba gu tarakaa

(Maariko 10:1-12; Luuka 16:18)

1 Qatlay Yeesu giyaa ilii hheꞌesi cocoꞌomoo gimbakee, yaa waaudi hhapee da Galilaayago, gi hadakay bara da hhapee da Yudaayage, hari tlo⁄osaa gu duudu gu Yoridaani. 2 Yade raqoo gu deni gu hida gugi sirakoniri, ina gi hhoeemisi hida gwaa mama⁄ee tla⁄aã gooinay.

3 Da hheꞌesi, Farisaayoo wakinay yaagi khayri daqa Yeesuge, magu koisiri hatliru, gugi maasiri ina hari cirihhimaa tuba, “Ga ilatahhade, ti naraꞌaa hhawata mawaraa hadee dosi, sati idoo lensee?”

4 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Unkuray haa somintiriibaslii Handikaa da Iliitleemuge tuba, ina gwaa tleehhu inay yadaa tlaatleesoogo, ‘giyaati tleehhi hhawata haa hadee’?✡ 5 Kara gi kaay tuba, ‘Sa gimbakee, hhawata may taataa haa iyoo dosi, hingigi ilagaasi haa hadee dosi. Teꞌesii inay cada koinaa gi slaqwa leẽ tleehhidiyay.’✡ 6 Inkoo, inay hiti hida cadaaba kara, inay hiti slaqwa leẽ. Teesaaqay, hhakee daa ilagaasi ha Iliitleemu, heedi lensee gi hhantii deehhi.”

7 Da hheꞌesi, Farisaayoo gi maasiri Yeesu tuba, “Musaa yaa soꞌoyi ilafahhi tuba, bere hhawata slai mawa hadee dosi saga kereꞌesiye tarakaa, gigi tosaa may?” 8 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Musaa yaa hiigeemay mamawu gu tigay kokuna, sa gimba gu karahhamuu gu muunaiĩ hhakee kokuna. Gimbakee yaa taqay gooba tlaatleesoogo, qatlay Iliitleemu giyaa ilii tleehhi hhawata haa hadee. 9 Gu lou, ana sangu kaay unkuray ambee, hhawata gu kereꞌesa tarakaa sa hadee dosi, bere sa gimba gu slipalauuma gooba, haa gi khabina hadee waka, hikee hiti yondiidi slipalauuma.”*

10 Sirakoomiisee dosi sugugi kaayri tuba, “Bere gimba tla⁄aã gu hhawata haa hadee dosi teesaaqay wana, ti ba⁄ay da mawaraa khaboo sumuku.” 11 Yeesu gi kaay kara sa inay tuba, “Hida goõ gooba gu hiidahhasee ⁄imbaraa caacaahhamisuki, ti hhakaꞌa kilesi, Iliitleemu giyaa pihhi caahharaa. 12 Ana sanguti kaawa taqay, sa gimba hida wakinay ti matowaasi,† sa gimba digaa teesaaqay laqwali. Wakinay digaati teesaaqay laqi ha hida. Kara, wakinay yaati mayri khaboo sa Tawaaloo da Iliitleemu. Heedi gu hiidahhasa oowaraa caacaahhamisuki, gu tosaa ooyiye.”

Yeesu ⁄aafi daaqay gu digidakwi

(Maariko 10:13-16; Luuka 18:15-17)

13 Da hheꞌesi, hida yaagi leehhisiri yaꞌay koina daqa Yeesuge. Inay yaa teesaaqay laqiri, ina ma iliiqamidi dabaiĩ daaqay hhakee, haa sigima firimi iliitleemu, magi ⁄aafi inay. Teesaaqay see, sirakoomiisee dosi gigi ilii ⁄oo⁄iri hida hhakee, gwaani leehhisee yaꞌay koina.

14 Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Daaqay gu digidakwi maw yaa khayee daqa dooii, hagi hhanti tlaatlahhasiday. Sa gimba, Tawaaloo da Iliitleemu dati hida da hhakee gooay.” 15 Yeesu gi iliiqamidi dabaiĩ kosi daaqay hhakee. Ina giyaa ilii hheꞌesi gi waaudi daqateesaa.

Heedi waku hindaqaru

(Maariko 10:17-31; Luuka 18:18-30)

16 Inkoo, heedi leẽ yaagi khay daqa Yeesuge, gugi maasi tuba, “Maarimuu, ti gimba mala gu hhou ga yondiide, ma slay slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo?”

17 Yeesu gi ilaki⁄isi heedikee tuba, “Hani soꞌoyi maamisida ana gimba mala na hhoi? Wana leẽ kilesi gu hhou. Bere slaꞌada slawaraa ibinaa da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, iliikoomii ilakaawa dosi.”

18 Heedikee gi maasi Yeesu tuba, “Ti ilakaawa haloo?” Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Hhanti gaasida, hhanti slipalauta, hhanti fiisida, hhanti ilatlatlayda afaꞌafuuma, 19 muriidi taataa googu haa iyoo doogu,✡ haa ‘slae hida danaee koku, idoo hangu iliislaꞌade gooay ugu lenkoogu.’✡ ”

20 Qaraimokee gi ilaki⁄isi Yeesu tuba, “Ilakaawatee goõ hagaa iliikoomi yadaa daaquumaa dooaa. Inkoo ti idoo mala kara ganiĩ afariislaꞌadisi?”

21 Yeesu sugugi kaay ina tuba, “Bere slaꞌada buꞌudaraa pandaa da Iliitleemuge, taa⁄a naadimi idadu goõ ga konte, goo hheꞌeside la qaqayda peesaykee goo slayde sa kwaeeli, hari amotee ugu maa asu slayda hindaqaruumaa da loi yade rawaa gu rawge. Goo ilii hheꞌeside teesaaqay laqaraa, laa asu khayda, ma sirakoomiisay goy tleehhiti.” 22 Qaraimokee giyaa ilii akhasi gimbakee gu Yeesu, gi waaudi hari li⁄eemoo, sa gimba ina yaa hindaqaru hari khisla.

23 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, ti maana hari khisla, hindaqaru hidawaraa Tawaaloo da rawaa gu rawge. 24 Gu lou, ti slahharuũ hari khisla, gamiyaa hiicataraa hari pooa da singanoo, ba⁄ay hindaqaru hiidawaraa Tawaaloo da Iliitleemuge.” 25 Sirakoomiisee dosi giyaa ilii akhasiri gimbakee, yaati bakairi hari khisla, gugi maasiri ina tuba, “Bere daa karahhi teesaaqay, inkoo ti miyaa na hiidahhasi ba⁄aru?” 26 Yeesu gi yuꞌudi daqa dooinay, gi kaay tuba, “Hari bara da hida gimbaki dugwii dahhasiyaaba, daqa Iliitleemuge gimba goõ dugwii dahhasi.”

27 Teꞌesii, Peetiro gugi ilaki⁄isi, gi kaay tuba, “Yuꞌudiyaa, dandiray haani mayni idadu sliimaa gaa kone, hagugi sirakoni ugu. Da hheꞌesi, dandiray ha mala slayna?”

28 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Gu lou, sangu kaay unkuray ambee khooroo da ⁄abige dama khawa, haa Nanku Heedi maa ibiidi kitiĩ gu wanqamee dosii gu tawaalooge. Qatlaykee, unkuray see sirakoomiisee doyi, hamaa ibitay kiteeri mibi haa cadage gu tawaaloo, hagi hukuntay motoliya mibi haa cada da Israeeli. 29 Kara, kila heedi gwaani maw maraai kosi baku hhia gosi, hhioo dosi, taataa gosi, iyoo dosi, yaꞌay kosi haa baku qaymamu kosi. Bere teesaaqay laqiyay, sa sirakooma ana, hhakee maa ooyay daqa Iliitleemugo waa mibeeri mibi, da gimba goõ gu inkoo giyaani mayri. Slime, Iliitleemu maa hadisi sa inay, aalimee da slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 30 Hida wa⁄a gungoó arimee pandaage wanay inkoo, teꞌesii himaati hida gu hiifaakoo tleehhidiyay, kara hida gu hiifaakooge waara, himaati gu pandaa tleehhidiyay.”

20

Ilaꞌaaꞌaatisa da yondimiisee qaymoo da sabiibuge

1 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Tawaaloo da rawaa gu raw hingiti slaaslaaqasi ha heedi gu kooma qaymoo da sabiibu. Heedikee yaay ca⁄i tumpaatumpu gi sokoonii kay, sa dabiidu kawa hida gu yondiidee yondu qaymoo dosii. 2 Ina hingigi ila⁄imbidiri haa inay, buaraa inay musaalaa gu balalu sliimaa, kila heedi dinaari leẽ balooge. Da hheꞌesi, gigi leehhisi inay qaymoo dosii da sabiibuge.

3 Qatlay daa ilii day saa tami da heetlawaa, ina gi waaudi kara sokooniige. Teꞌesii, gi slay hida wakinay hiĩ qadimidiri konaaiiba yondu. 4 Ina sigigi kaay tuba, ‘Unkuray see, taa⁄amida yondiida yondu qaymoo dooii da sabiibuge, ana hangoo bua haaki dooguna.’ Da hheꞌesi, inay gi waaudiri qaymooge. 5 Ina gi waaudi kara gi laqi teesaaqay, qatlay daa ilii day saa lahhoꞌo haa saa dagati. 6 Kara, daa ilii day saa mibi haa leẽ da khwayaiĩ, ina gi hadakay kara sokooniige. Teꞌesii, gi slay hida wakinay hiĩ qadimidiri konaaiiba yondu see. Ina gigi maasi inay tuba, ‘Haã soꞌoyi qadimitiri tiꞌii tleemaage tlupu, yondu see hanguba?’ 7 Inay gugi ilaki⁄isiri ina tuba, ‘Ti sa gimba wanaaba heedi sandii qawu yondu.’ Ina sigigi kaay inay tuba, ‘Unkuray see, taa⁄amida yondiida yondu qaymoo dooii da sabiibuge.’

8 Qatlay daa ilii day khwayaiĩ, looimoo gu qaymoo gi eteedi hikira gwaa wariiqadiidimida yondimiisee dosi, sugugi kaay tuba, ‘Eteedi yondimiisee goõ, sigi buꞌude bueemaa koina. Tlaatleesi hari hhakira gwaani khawee gu hiifaakoo, haa gii gaasida sa hhakira gwaani khawee gu tlaatleesoo.’ 9 Hida hhakira gwaa tlaatleesee yondu saa mibi haa leẽ da khwayaiĩ, yaagi khayri, kila heedi tla⁄aã gooinay dugugi bui dinaari leẽ. 10 Teesaaqay, hhakira gwaa tlaatleesee yondu hari tumpaatumpu giyaa ilii khayri, gi ilahudeesiri tuba, inay digi bui peesay hiicataraa da hhakira gu hiifaakoo. Teesaaqay see, kila heedi tla⁄aã gooinay dugugi bui dinaari leẽ. 11 Hida hhakee giyaa ilii hheꞌesiri oowaraa peesay gooina, gi tlaatleesiri iliiquru⁄umoo looimokee gu qaymoo. 12 Inay gi kaayri tuba, ‘Hida hhanki gwaani khawee alungo, hinti yondiidiri qoomay gu saa leẽ kilesi. Teesaaqay see, ugu hagiĩ buꞌudi, bueemaa leẽ haa dandiray guũ yondiidee yondu gwaa karahhu, kara dandii da⁄ami ha tleemaa tlupu!’

13 Teꞌesii, looimoo gu qaymoo gi ilaki⁄isi sa leẽ tla⁄aã gooinay tuba, ‘Danaꞌa goy, ana hanguũ afii⁄itiiba ugu idoo lensee. Ugu hangii ila⁄imbitiibaslii haa ana tuba, ha yondita yondu hari dinaari leẽ baloo goõ? 14 Oyii bueemaa koku, la waauta. Ana niĩ arimi naraꞌa buaraa, heediki guũ tlaatleesu yondu hiifaakooge bueemaa leẽ, haa ugu gwaani giyaadu khawaraa. 15 Ana ha koomaabaslii haaki da yondu idoo ga slae hari khooslay goy? Ugu siĩ soꞌoyi anti qunceeraa, qatlay ana gaã ilii laqami cabuuma sa hida hhanki? 16 Teesaaqay, hida gungoó arimee hiifaakooge wanay inkoo, himaati hida gu pandaa tleehhidiyay, kara hida gu pandaa, himaati hida gu hiifaakoo tleehhidiyay.’ ”

Yeesu gimbuusi kara gimba gu gwaaꞌaraa dosi

(Maariko 10:32-34; Luuka 18:31-34)

17 Yeesu giyaa ilii ilakhiinaaꞌadi Yerusaleemu kawa, hiraa waaudi afayige sirakoomiisee dosi mibi haa cada, sigigi kaay tuba, 18 “Yuꞌudaa, inkoo Yerusaleemu kakaakayna. Yade, Nanku Heedi dugu taatahhi dabaiĩ gu hhapalooee da denige haa maarimamaa da sariyaa. Teꞌesii, inay gu hukunay duguma gaasi. 19 Da hheꞌesi, inay gu taatahhiyay sa hida gu hhapapu wakinay, magu yaqaayiniri, magu difiri hari jeleedimaiĩ haa gugii tluhhumisiyay musalaabage. Da hheꞌesi, baloo da tamiige Iliitleemu gwaa slafisi.”

Iyoo da Yakoobo haa Yohaana firoo dosi

(Maariko 10:35-45)

20 Da hheꞌesi, hadee da Sebedaayo yaagi khaydi daqa Yeesuge, sliimaa haa yaꞌay kosi cada, Yakoobo haa Yohaana. Ina gi keebeꞌeti pandaa dosii, gi firinti Yeesu ma saga laqi gimba leẽ. 21 Yeesu gigi maasi hadetee tuba, “Idoo mala gana slaꞌaday?” Hadetee gi kaadi tuba, “⁄imbi yaꞌay hhanki koi gu cada ibiidiyee sliimaa haa ugu tawaaloo dooguu, leẽ hari bara doogu da ⁄uya, kara leẽ hari bara doogu da basa.” 22 Yeesu gi ilaki⁄isi, kakaana tuba, “Unkuray hhidintay idoo ga firiirintee. Gu lou, unkuray hiidahhasidaaii kitahhu hari qulu⁄ukee koi gu labaꞌasu gari kitahhe ana?”* Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Hiidahhasana.” 23 Yeesu sigigi kaay tuba, “Gu lou, hamaa kitahhaday qulu⁄uu goy guri labaꞌasu. Gimati teesaaqay see, ana koomaaba ⁄uuru gu kaawaraa miyaa namaa ibiidi hari daba goy gu ⁄uya baku hari daba goy gu basa. Deqeemoo hhakee ti gu hida hhakira daay leehhi ha Taataa goy.”

24 Inkoo, qatlay sirakoomiisee waka mibi giyaa ilii akhasiri firoo da iyoo diĩ Yakoobo haa Yohaana, yaa slahhaahhaairi sa hhakee gu cada. 25 Da hheꞌesi, Yeesu gi eteedi sirakoomiisee dosi goõ daqa lenge, sigigi kaay tuba, “Unkuray ha khuꞌuday tuba, watemi da hhapapu yoóti tawaalinay hida koina hari ⁄uuru. Kara, hhakaꞌa gu koomee kofiyaa tawaalooge, yoóti ⁄uureemisiyay hida gu biraa koinay waaree. 26 Inkoo, tla⁄aã googunay hamaa hhanti yonditay gimba da hikee gooay. Bere heedi waku tla⁄aã googunay slai heedi gu didiru tleehhida, kwanda gi tongimoo googuna tleehhidiye. 27 Kara, bere heedi slai gu pandaa tleehhida tla⁄aã googunay, kwanda gi tongimoo googuna tleehhidiye. 28 Namati teesaaqay, ana see Nanku Heedi haati khayiiba tiꞌii khoorotii, sinima yondiidi ha hida. Ana hanti khay, ma yondiidi sa inay, haa ma hadisi ibinaa doyi, teesaaqay ma bui sa ilabuꞌuruu gu hida wa⁄a.”

Yeesu hhoeesi hida cada gwaa ilahhamaahhamee

(Maariko 10:46-52; Luuka 18:35-43)

29 Yeesu haa sirakoomiisee dosi giyaa ilii waauuꞌumidiyee Yeerikogo, raqa da didiri da hida gugi sirakonti ina. 30 Teꞌesii, hida cada gwaa ilaa hhamaahhamee, yaa ibiidiri kenga gu amooge. Qatlay giyaa ilii akhasiri tuba, Yeesu naa hiicacaacati hari teꞌesa, inay gi maahhiri, gi kaayri tuba, “Looimoo gu Goõ, Nanku Dawdi, sandi ⁄awaarinte.” 31 Teꞌesii, raqatee da hida gigi ilii⁄oo⁄odi, ma qabiri diĩ. Teesaaqay see, inay gi asu ilakoniri maahhoo, tay kakaanay tuba, “Looimoo gu Goõ, Nanku Dawdi, sandi ⁄awaarinte!” 32 Yeesu gi qadidi, gigi eteedi haa gigi maasi inay tuba, “Ha mala slaꞌaday ana ma sangu laqi?” 33 Inay gugi ilaki⁄isiri, kakaanay tuba, “Looimoo gu Goõ, dandiray ha firiirina ilaa koti digi tlaaꞌasiye.” 34 Yeesu sigigi ⁄awaarimi, yaagi khay gi nangumisi ilaa koina, cirakiray gii dahhasiri arimaa, da hheꞌesi inay gugi sirakoniri.

21

Yeesu hiiguna Yerusaleemuge hari hhaꞌaloo

(Maariko 11:1-11; Luuka 19:28-40; Yohaana 12:12-19)

1 Yeesu haa sirakoomiisee dosi giyaa ilii daadaauusiri yaamu gu Yerusaleemuge, gi dayri tongoo da Betifaage, daa ilaciyaa waara haa oõ gu Miseyituuni.* Teꞌesii, Yeesu gi ya⁄abi sirakoomiisee dosi cada, 2 sigigi kaay tuba, “Taa⁄amida tongotiray naqatloo da pandaa doogunay waara. Qatlay goo ilii daadee tongoteesii, cirakiray hoo slayday daqutoꞌoo haa nanku daqutoꞌoo digiĩ kufi. Unkuray gweedankina, ligiraa khayday tiꞌii daqa dooii. 3 Bere unkuray dangoo maasi ha heedi gimba waku, sugu kaadee ubee, ‘Looimoo gu Goõ gi slai,’ doo hheꞌesiye heedikee dangoo geemay ciraai.” 4 Gimbaki yaay ca⁄i taqaaqay, ma dabuꞌudi gimbakira daa tletimi ha Isaaya tletimiisay gu Iliitleemu tuba,

5 “Kaawa sa hida gu yaamu gu Sayuuni ubee,

‘Yuꞌudaa mutemi googuna yaa khoci daqa doogunay!

Ina ti murumuꞌuusay yaanii day rawaa gu daqwayge,

yaani ilii day nanku daqway, nanku daqutoꞌoo.’ ”✡

6 Da hheꞌesi, sirakoomiisetira da cada gi waaudiri, inay gi laqiri idoo sigaani ilii kaay ha Yeesu. 7 Inay suguraagi khayri daqutoꞌotira haa daqumokira. Teꞌesii, inay gi hhafiifiniri qayroo koina dandaiĩ gu daqwaai hhakeesii, da hheꞌesi Yeesu gi ibiidi rawaa gu qayroo hhakeesii. 8 Raqa da didiri da hida gi hhafiifiniri qayroo koina amooge, wakinay yaagi qeetimisiri elemu gu khai, haa gigi hhafahhafiri amooge, ma laqaniri muree daqa Yeesuge. 9 Raqatira da hida daa giyati pandaa dosii haa hatira daa aluũ kosaa waara, gonkoinaa gi maahhiri tay kakaanay tuba,

“Nanku Dawdi, dugu hhaꞌaleesiye!†

Duguũ ⁄aafi ina gwaa khawa hari uma gu Taataa Iliitleemu!✡

Iliitleemu dugu hhaꞌaleesiye rawaa gu rawge.”

10 Yeesu giyaa ilii day Yerusaleemuge, hida goõ gu yaamu hhakee hiraatii tlairi, hingigi maamisiri inay haa inay tuba, “Hiĩ ti miyaa?” 11 Raqatee da hida daa waara sliimaa haa Yeesu, gi ilaki⁄isidi inay tuba, “Hiĩ ti Yeesu. Ina ti tletimiisaykira gwaa yaamu gu Nasareeti da Galilaaya dahha.”

Yeesu mara gu didiruge gu Iliitleemu

(Maariko 11:15-19; Luuka 19:45-48; Yohaana 2:13-22)

12 Da hheꞌesi, Yeesu gii day efeenaa da mara gu didiruge gu Iliitleemu. Teꞌesii, gi tlaatleesi gusiisiru hida goõ gwaa naadiidimee haa gwaa kirigiigimee idadu sa hadimisu sadaaka.‡ Slime gi slaslakhi meesasuu gu hida gwaa alaalaamee peesay, haa kiteeri gu hida gwaa naadiidimee kundee. 13 Ina gi kaay sa inay tuba, “Daa handikimi Handikaa da Iliitleemuge tuba, ‘Mara goy duguti eteedina mara gu ilii firoo.’✡ Inkoo unkuray gwaatii fookidiri ‘maraiya da fiisiisee.’✡ ”

14 Hida gwaa ilahhamaahhamee haa sletuusee gi ilii hadakayri Yeesu mara gu didiruge gu Iliitleemu. Ina gigi hhoeemisi inay. 15 Teꞌesii, hhapalooee da deni haa maarimamaa da sariyaa da diini, yaa aniri gimba gu bakaꞌasa Yeesu giyaa yondiidi. Kara, yaa akhasiri daaqay maahhaminay mara gu didiruge gu Iliitleemu, kakaanay tuba, “Nanku Dawdi, dugu hhaꞌaleesiye.” Sa gimbakee, inay gi slahhaahhaairi. 16 Inay gi maasiri Yeesu tuba, “Ugu akhaakhamisidaabaslii daaqay hhakee idoó gi oiiꞌinee?” Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ha akhaakhamisa. Unkuray haa somintiriibaslii Handikaa da Iliitleemuge? Daa kaadi tuba, ‘Hari afaiĩ gu daaqay gu digidakwi, haa hhakaꞌa gu ruꞌumee, ha slayda daareesa da loi.’✡ ” 17 Da hheꞌesi, Yeesu gigi may hida hhakee, gii ca⁄i yaamu gu Yerusaleemugo, gi waaudi tongoo da Betaniyaage, gi gui yade.

Yeesu ilawaasi ⁄ancimoo

(Maariko 11:12-14, 20-24)

18 Qatlay gu heetlawaa, Yeesu giyaa ilii kikaaki⁄iye Yerusaleemuge, yaa arimi qori. 19 Ina giyaa ilii khociicine, yaa arimi ⁄ancimoo kenga gu amooge, gugi ilii hadakay ciyoomoo gosii. Teesaaqay see, yaa slayba ⁄aamu, ti loo⁄oo kilesi ginaa slay. Teꞌesii, Yeesu gi ilawaasi ⁄ancimokee, kakaana tuba, “Etaa hamaa ⁄aamutaaba ⁄aamu.” Qatlaykeesii loi loii ⁄ancimokee gi kay sumuku. 20 Sirakoomiisee dosi giyaa ilii aniri gimbaki gungii ca⁄u daqa ⁄ancimooge, inay gi bakairi, kakaanay tuba, “⁄ancimoki hiĩ malee kay ciraai taqay?” 21 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Gu lou, ana sangu kaawa unkuray ambee, bere ha ⁄imbiday Iliitleemu, qiigiꞌimoo see hhaku, ha yonditay ti hiĩ kilesiiba gu ⁄ancimoo. Gu lou, hiidahhasiday kaawa sa oki ubee, ‘Waaudi tiaa, taa⁄a hanguu kwahhade tlawa da didirige,’ gimbakee hiilaqadi teesaaqay. 22 Kara, gimba sliimaa ga firintee firoo doogunay, Iliitleemu sangu hadisi, bere ha ⁄imbiday ina.”

Yeesu dugu maamisi ⁄uuru gosi gu tawaaloo

(Maariko 11:27-33; Luuka 20:1-8)

23 Yeesu yaay day kara mara gu didiruge gu Iliitleemu. Qatlay giyaa ilii caacaahhaahhamisiye, hhapalooee da deni haa gaduũ gu Yahuudi yaagi khayri daqa dosii, gugi maasiri tuba, “Gimbaki haguri ⁄uuru gu tawaaloo mala yondimaamita, kara ha miyaa suguũ hadisi hiidahhasatee?” 24 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ana see hangu maasa unkuray gimba leẽ. Bere sinoo kaaday, ana see sangoo kaawa, ti hari ⁄uuru gu miyaa yondimaamida gimbaki. 25 Inkoo sini kaadee, hiinunqudimisu gu Yohaana, yaa kaadahhi? Yaa rawaa gu raw dahhi, baku yaa daqa hida dahhi?” Inay gi tlaatleesiri gimba inay haa inay tuba, “Bere dandiray hoo kaawana tuba, hiinunqudimisu gu Yohaana yaa rawaa gu raw dahhi daqa Iliitleemugo, ina hindoo maasi tuba, ‘Asu unkuray magwaa ⁄imbidiriiba?’ 26 Kara, bere hoo kaawana tuba, hiidahhasa dosi yaa daqa hida dahhada, haã tlaꞌamuudani raqati da hida hhanki. Maꞌaana, hida goõ yoó ⁄imbiyay tuba, Yohaana ti tletimiisay.” 27 Teesaaqay, inay gi ilaki⁄isiri Yeesu tuba, “Dandiray ha hhidina.” Teꞌesii, Yeesu sigigi kaay tuba, “Ana see sangu kaawaaba, ti hari ⁄uuru gu tawaaloo mala yondimaamida gimbaki.”

Ilaꞌaaꞌaatisa da yaꞌay cada

28 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Unkuray ha malee ilatahhaday gimbaki? Heedi waku yaa kona yaꞌay cada gu hhawatee. Ina gi hadakay daqa nankosii gu badiisuge, sugugi kaay tuba, ‘Nankoy, letuti taa⁄a yondiidi yondu qaymoo da sabiibuge.’ 29 Nakee gi ilaki⁄isi tuba, ‘Hadakawaaba.’ Teesaaqay see, qariqaaqari gii fooki ilahudaa kosi, gi yondu kay yondukira qaymooge. 30 Da hheꞌesi, taatakee kosi gi hadakay daqa nankosii gu coko⁄uge, sugugi kaay idoo giĩ ilii kaay sa hikira gu didiru. Nakee gi ilaki⁄isi tuba, ‘Ee taataa, ha hadakaw.’ Teesaaqay see, nakee yaa hadakayba qaymooge.” 31 Da hheꞌesi, Yeesu gi maasi inay tuba,

“Ti naw haloo tla⁄aã gu hhankii gu cadage guũ yondiidu, idoo diĩ iliislaiye gooay ha taataa gosi?” Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Hikira gu badiisu.” Teꞌesii, Yeesu sigigi kaay inay tuba, “Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, karaanimaiĩ gu koodi haa slipalauusee, giyaadiyay hiiguma pandaa doogunay, Tawaaloo da Iliitleemuge. 32 Yohaana Hiinunqudimiisay yaa khay daqa doogunay, sangugi laqami amoo daa tafaꞌadi, unkuray hagwaa ⁄imbidiriiba ina. Teesaaqay see, karaanimaiĩ gu koodi haa slipalauusee, yaa ⁄imbiri ya⁄aboo dosi. Unkuray gaamati antiri see gimbakee goõ, haa kwahhadiriiba tlakwaroo dooguna, haa gugi ⁄imbidiri ina.”

Ilaꞌaaꞌaatisa da dooslimiisee da tlakwi

(Maariko 12:1-12; Luuka 20:9-19)

33 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Itatiisa sangu kaay ilaꞌaaꞌaatisa waka. Heedi gu kooma qaymoo, yaa daamisi sabiibu qaymoo dosii. Ina gii khangaꞌasi qwaama qaymoo goõ, gi fooli bonda hhafidage sa iliitinqiru ⁄aamu gu sabiibu, haa gi tleehhi tlankoo sa ga⁄aw gu qaymootee. Da hheꞌesi, qaymotee gigi dubisi sa dooslimiisee wakinay, ina gi hhiyuudi hhapee wakayge da segenge.

34 Qatlay gu we⁄inay gu sabiibu giyaa ilii day, ina yaa ya⁄abi tongee dosi daqa dooslimiisetiray, ma sugwaay oyiri bara da ⁄aamu gosi, bueemaa gu dubisaraa pahha. 35 Teesaaqay see, tongetee dagagi ooyimi ha dooslimiisetira, leẽ gugi difiri, waku gugi gaasiri, kara waku gugi cakhadiniri hari tle⁄eẽ. 36 Looimoo gu qaymoo gi ya⁄abi kara tongee wakinay wa⁄a, ba⁄ay da hhakira see gu pandaa. Teesaaqay see, dooslimiisetira gigi laqiri hhakee see, idoo giyaa laqiri gooay hhakira gu pandaa. 37 Asunkuilee, gi ya⁄abi nankosi loi daqa dooinay, gi kaay tuba, ‘Inkoo, inay muriidiyay nankoy.’

38 Dooslimiisetira giyaa ilii aniri nakee yaa khoci, gi gimbuusiri inay haa inay tuba, ‘Hiĩ na aalimiisayi gu qaymoti. Inkoo, hagu gaasanee, ma hiiowani aalimee dosi.’ 39 Teesaaqay ina giyaa ilii day, inay gugi ooyiri, gugi duukhiri kenga gu qaymoo da sabiibuge, haa gugi gaasiri. 40 Inkoo, looimoo gu qaymoo da sabiibu gimaa ilii khaye, dooslimiisetee gimaati malee laqi?” 41 Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Ina gimaati hhamisi sumuku hida hhakee gu tlakwi. Da hheꞌesi, qaymotee da sabiibu gigi dubisi kara sa dooslimiisee waka, gumaa hadisee bara da ⁄aamu gosi, qatlay gu buꞌuuꞌuruge.”

42 Da hheꞌesi, Yeesu sigigi kaay inay tuba, “Unkuray kahhadaaii somaa Handikaa da Iliitleemu?

‘Tlaa⁄ukira giyaa siꞌiri tlehhidiisee,

hikee hiĩ tlaa⁄u gu didiru tleehhidi gu musingi.§

Gimbaki yaa daqa Taataa Iliitleemu dahhi,

kara guti hhou khisla daqa doorii.’✡

43 Teesaaqay, ana sangu kaawa unkuray ambee, Iliitleemu surukusi Tawaaloo dosi daqa doogunaa, haa gigi hadisi sa hida gu hhapapu wakinay, gu laqwalee ⁄aamu sa ina. 44 Heedi gwii huua rawaa gu tlaa⁄ukii, hitii kereꞌemidi pencerehhemay haa pencerehhemay. Kara, heedi da iliihuuiye ha tlaa⁄uki, dugutii saadisi sumuku.”

45 Hhapalooee da deni haa Farisaayoo giyaa ilii akhasiri ilaꞌaaꞌaatimisukee gu Yeesu, yaa baraslayiri tuba, Yeesu inay giniĩ giimaamisi. 46 Inay, gi dabiidiri amoo dari oowaraa ina. Inay yaa tlaꞌamuudiri raqatee da hida, sa gimba yaa aniri tuba, raqatee yaa anti Yeesu ti tletimiisay.

22

Ilaꞌaaꞌaatisa da losona gu khaboo

(Luuka 14:15-24)

1 Yeesu gi ilakoomi caacaahhamisu kara inay hari amoo da ilaꞌaaꞌaatimisu tuba, 2 “Tawaaloo da rawaa gu raw hingaati slaaslaaqasidi haa mutemi waku, gwaa ⁄isimu sa nankosi losona gu khaboo. 3 Qatlay gu losona giyaa ilii buꞌudi, ina gi ya⁄abi tongee dosi, ma eteediru kayri hida daa kwahhasuusi losonage. Teesaaqay see, hida hhakira daa kwahhasuusi, gi siꞌiri khawaraa losonage.

4 Ina gi kara ya⁄abi tongee wakinay, gi kaay sa inay tuba, ‘Taa⁄amida kawaa sa hida hhakira gaã kwahhasuusi ubee, “Yuꞌudaa! Losona guũ hheꞌesi guũ ilakhuukhuꞌusi. Ana haã hheꞌesi haã gaasi karaama doyi haa yakway gwaa wahhaahhaadee sa unkuray. Kara, gimba sliimaa duguũ hheꞌesi, kwahhasaa losonage.” ’

5 Teesaaqay see, hhakira daa kwahhasuusi, yaa iliiqaasiriiba hadakawa losonage. Inay gi tooinaa waaumidiri amamu koinayge, leẽ qaymoo dosii, waku yondu gosii. 6 Wakinay gwaa meetee, gi ooyiniri tongetee, gigi labaꞌasiri haa gigi cu⁄iri goõ. 7 Teꞌesii, mutemi gi slahhaai hari khisla sa gimbakee. Ina gi ya⁄abi sirikaarii dosi, gi cu⁄iri cu⁄udiisetee, diĩ cu⁄udi tongee dosi, haa gi hhamisiri yaamu koina.

8 Da hheꞌesi, gi kaay sa tongee dosi tuba, ‘Losona gu khaboo hiĩ hheꞌesi hiĩ buꞌudi. Teesaaqay see, hhakira gaã kwahhasuusi, haringii boo⁄iriiba khawaraa losonage. 9 Inkoo, taa⁄amida amamu cadiyoo gu yaamuge, kwahhasuusaa hida goõ goo slaydee, yaa khayee losona gu khabooge.’ 10 Teesaaqay, tongetee gi waaudiri amamu cadiyoo gu yaamuge. Inay yaagii kurunkuriri haa hiraagi khayri losonage, hida goõ giyaa slaslayri, hida gu hhoi haa hida gu tlakwi. Waauu gu losona gu khaboo gi tosaa haci dahaa wa⁄a.

11 Mutemi giyaa ilii day waauuge sa arimaa dahha kosi, gi arimi teꞌesii, heedi leẽ gwaaba daasa qayriya da khaboo. 12 Mutemi gi maasi heedikee tuba, ‘Danaꞌa goy, ugu haani malee gii daadi tiꞌii waauuge, tay haguba daasa qayroo gu khaboo?’ Heedikee yaa konaaba gimba lensee gu ilaki⁄isa. 13 Da hheꞌesi, mutemi gi kaay sa tongee dosi tuba, ‘Khiidimakuna dabaiĩ kosi haa yeꞌeeroo kosi, lugu kwahhakayday khoorooge yade hhanteege. Taysi daganimaa ilii wana ⁄aa⁄imu haa tluꞌuru gu ⁄atloo, sa slahhaaꞌamee da labaꞌasu.’ 14 Maꞌaana, hida doó eteedine ha Iliitleemu ti wa⁄a. Teesaaqay see, hida doóyii lehhidiye ti coko⁄o.”

Bueemaa koodi sa Kaysaari

(Maariko 12:13-17; Luuka 20:20-26)

15 Da hheꞌesi, Farisaayoo gii kurunkuridiri haa gi gimbuusiri inay haa inay, idoo gi ilii hatlinee Yeesu hari gimba gosi. 16 Inay gi ya⁄abiri daqa dosii sirakoomiisee dooina, sliimaa haa raqa daa iliiaꞌaaꞌawa mutemi Heroode tawaaloo dosiige. Inay gi kaayri sa Yeesu tuba, “Maarimuu, dandiray ha khuana tuba, ugu ti heedi gu lou. Ugu hoóti caacaahhamisida gimba gu Iliitleemu hari amoo da loi, hoó tlaꞌamutaaba heedi lensee, sa gimba hoó hiilehhitaaba hida. 17 Inkoo sandi kaade dandiray, ugu ha malee ilahudeedemisida gimbaki? Ti naraꞌaa buꞌuduu koodi sa Kaysaari, baku ti naraꞌaaba?”

18 Teꞌesii, Yeesu yaa caahhi piimaa dooina da tlakwi, sigigi kaay inay tuba, “Unkuray ye peereehhiisee! Sa soꞌoyi slaꞌaday hatliru ana? 19 Inkoo, Sini laqantee goboriya goó hadisidee sa buaraa koodi.” Teꞌesii, inay yaagii oyiri goboriyatee haa gigi hadisiri sa ina. 20 Yeesu gigi maasi inay tuba, “Kalay haa uma gu miyaa na wana goboriyatii?” 21 Inay gugi ilaki⁄isiri ina tuba, “Gu Kaysaari.” Teꞌesii, Yeesu sigigi kaay tuba, “Inkoo, idadu gu Kaysaari hadisa sa Kaysaari, idadu gu Iliitleemu hadisa sa Iliitleemu.”

22 Qatlay hida hhakee giyaa ilii akhasiri ilaki⁄isatee da Yeesu, yaati bakairi. Inay gugi mayri ina, gi tooinaa waaudiri.

Maasaraa da slafaraa da hida gwaa kaka⁄ee

(Maariko 12:18-27; Luuka 20:27-40)

23 Baloteesii loi loii, Sadukaayoo hida goó kaawee tuba, wantaaba slafaraa da hida gwaa kaka⁄ee, wakinay tla⁄aã gooinaa, gi hadakayri daqa Yeesuge haa gugi maasiri kakaanay tuba, 24 “Maarimuu, Musaa hindaa caacaahhamisi tuba, bere heedi gwaa khabimu hiĩ hhami, guba slawa yaꞌay, hhia gosi kwanda gi aaline kwaꞌalitoꞌotee, ma laqwali yaꞌay sa hhia gosi.✡ 25 Inkoo, daqa doorii yaa wanay hhiee fanqu. Hhia gooina gu badiisu yaa khabimi hadee, qariqaaqari gi hhami, guba slawaraa see yaꞌay haa hadetee. Haa sa gimba yaa slayiiba yaꞌay haa hadetee, gi may sa hhia gosi gu coko⁄u hadetee. 26 Gimbakee gii ca⁄i teesaaqay daqa hhia gu cadage, daqa hhia gu tamige, haa gi ilakoomi teesaaqay daqa hhiee hhakiray goõ fanqu. Inay goõ gi hhamaahhaniri, guba slaslaw see yaꞌay. 27 Asunkuilee hadetee see gi hhanti. 28 Inkoo sandi kaade, baloo hida gwaa kaka⁄ee gimaa iliislafisiye yaagii ca⁄iyay ayisasugo, hadetee maa hadee da miyaa tla⁄aã gu hhiee hhakiray fanquge? Sa gimba inay gonkoinaa giyaa khabiibiniri hadetee.”

29 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Unkuray haã dakusidiri ilahudaa teesaaqay, sa gimba hhidintay Handikaa da Iliitleemu, kara ha hhidintay ⁄uuru gu Iliitleemu. 30 Qatlay hida gwaa kaka⁄ee gimaa iliislafiyee yaagii ca⁄iyay ayisasugo, maa khabiibinaaiiba haa digimaa khabiibinaaba. Qatlaykeesii inay maati ibiidiyay malayika da Iliitleemu pahha rawaa gu rawge. 31 Kara gimba gu slafimaa gu hida gwaa kaka⁄ee, unkuray kahhadaaii somaa gimba sangwaa kaay Iliitleemu? Sangwaa kaay tuba, 32 ‘Ana na Iliitleemu gu Aburahaamu, Iliitleemu gu Isaaka haa Iliitleemu gu Yakoobo.’✡ Ina ti Iliitleemu gu hida gwaa kaka⁄ee gooba. Ina, ti Iliitleemu gu hida gu slafee.”

33 Raqatira da hida giyaa ilii akhasidi gimbakee, digaa bakaꞌasi hari khisla ha caacaahhamisu gosi.

Ilakaawa da didiri

(Maariko 12:28-34; Luuka 10:25-28)

34 Qatlay Farisaayoo giyaa ilii akhasiri tuba, Yeesu hiĩ qabiqabisi Sadukaayoo hari ilaki⁄isa dosi, inay gii kurunkuridiri sliimaa daqa Yeesuge. 35 Leẽ tla⁄aã gooinay yaa maarimuu gu sariyaa da diini da Yahuudi, ina gi maasi Yeesu hari hatliru tuba, 36 “Maarimuu, ilakaawa haloo na didiri sariyaage hiicataraa da goõ?” 37 Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “ ‘Slae Taataa Iliitleemu, Iliitleemu googu, hari ilahudaa koku goõ, hari slafimaa koku goõ, hari waaway googu goõ.’✡ 38 Haã na ilakaawa da didiri haa da kaari ba⁄ay ilakaawa goõ. 39 Ilakaawa da cadii dingaa slaaslaaqasidi haa hatee na nahaã tuba, ‘Slae hida danaee koku, idoo hangu iliislaꞌade gooay ugu lenkoogu.’✡ 40 Sariyaa da Musaa, haa caacaahhamisu gu tletimiisee da Iliitleemu, yoó daqa ilakaawati da cada dahhi.”

Kristu ti Nanku miyaa

(Maariko 12:35-37; Luuka 20:41-44)

41 Qatlay Farisaayoo giyaa ilii kurunkuridiri sliimaa, Yeesu gigi maasi inay tuba, 42 “Unkuray hoó malee ilahudeemisiday tuba, Kristu na miyaa? Kara ina ti Nanku miyaa?” Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Ina ti Nanku Dawdi.” 43 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Inkoo, hiti malaaꞌay tuba, hari ⁄uuru gu Muuna gu Iliitleemu, Dawdi gu eteedina ina ‘Looimoo gu Goõ,’ kara, kakaana tuba,

44 Taataa Iliitleemu, yaa kaay sa Looimoo goy gu Goõ tuba,

‘Ibiidi hari bara doyi da ⁄uya,

qatlaykaꞌa naqatloo gamaa ilii qaase fa⁄ayaa doogu,

biraa gu yeꞌeeroo kokuu.’✡

45 Inkoo, bere Dawdi, Masiiya gwaati eteediidina, ‘Looimoo gu Goõ.’ Inkoo Masiiya malee kara nankosi tleehhidi?” 46 Teꞌesii, wanaaba heedi gwaay dahhasu ilaki⁄isa Yeesu gimba lensee. Tlaatleesoo da baloteesaa, wanaaba heedi lensee gwaa koisu kara maasa Yeesu.

23

Yeesu ilii⁄oo⁄i maarimamaa da sariyaa haa giyaadimiisee ⁄⁄ da diini da Wayahuudi

(Maariko 12:38-39; Luuka 11:43, 46; 20:45-46)

1 Qariqaaqari, Yeesu gi kaay sa raqatee da hida, sliimaa haa sirakoomiisee dosi tuba, 2 “Maarimamaa da sariyaa haa Farisaayoo konay hiidahhasa da caacaahhamisu hida sariyaa da Musaa. 3 Inkoo, unkuray muriidakina inay haa yondiida gimba goõ dangoo ilafahhadiye. Teesaaqay see, hhanti sirakontay yondu gooina, sa gimba inay yoó yondiidiyaaiiba, gimba giyoó kakaanee. 4 Inay yoóti ⁄uureemisiyay hida, ma yondiidiri gimba gwaa karaarahhu haa gwii lou. Teesaaqay see, inay loi yoó koisiyaaiiba yondu, gimba gumati coko⁄u see, sa iliiawaraa inay yondukee gwii loou. 5 Inay yoóti yondiidiyay gimba goõ, digima arimi ha hida. Inay yoótii kufiminay pandaduge haa dabainge idadu daa boo⁄imisi hari faloo hiriisaaee pahha, gwaa koomee waꞌay koinay daqeemoo gu handikaa da sariyaa. Kara, yoóti tledeemisiyay sansabiloo gu qayroo koina.* 6 Qatlay gu losonage, yoó slaiyay ibinaa kiteeri doó ilii ibiidiye dahaa gu muree, haa sinagoogige yoóti slaiyay ibinaa kiteeri gu pandaage. 7 Slime, inay yoóti slaiyay digima cehheemisi ha hida hari muree sokooniige, haa digigi eteedina ‘Maarimamaa.’

8 Inkoo, unkuray dangu hhanti eteedina, ‘Maarimamaa,’ sa gimba, Maarimuu googuna ti leẽ kilesi, unkuray goõ ti hhiee. 9 Slime, unkuray hhanti eteedintay heedi lensee, ‘Taataa,’ tiꞌii khoorooge, sa gimba, Taataa googuna ti leẽ kilesi, ina gu rawaa gu rawge waara. 10 Kara, unkuray dangu hhanti eteedina ‘Giyaadimiisee,’ sa gimba Giyaadimiisay googuna ti leẽ kilesi, na Kristu. 11 Heedi gu didiru ba⁄ay da unkuray goõ tla⁄aã googunay, ina kwanda gi yondimiisay googuna tleehhidiye. 12 Heedi gungoó hiitlaysa ina lenkosi, hikee dugu hii⁄eetisi ha Iliitleemu. Kara hikaꞌa gungoó hii⁄eetisa, hikee dugu hiitlaysi ha Iliitleemu.

Yeesu ilawaamisi maarimamaa da sariyaa haa Farisaayoo

(Maariko 12:40; Luuka 11:39-42, 44, 52; 20:47)

13 Hoo antayi, unkuray maarimamaa da sariyaa haa Farisaayoo, unkuray peereehhiisee! Unkuray ha pingiigintay sa hida afamaraa gurii guuma Tawaaloo da rawaa gu rawge, tay unkuray loi see, hiiguntaaiiba tawaaloteesii. Kara, ha tlahhaahhamisiday hhakee, gu slaee hiiguuma teꞌesii.†

15 Hoo antayi, maarimamaa da sariyaa haa Farisaayoo, unkuray peereehhiisee! Unkuray hoóti hhiyumitay hhiyuuma da tleedi tlo⁄osaa gu tlawa da didiri, haa hhapee da kaarunge, ma laalaagidiri ma heedi lensee, ma sirakoomiisay gu diini dooguna tleehhidi. Qariqaaqari hagoó iliislaydee, unkuray hagoóti ⁄isintay ina, marii boo⁄i ⁄agitiru waa cada aslaa da Jehanaamuge, ba⁄ay da unkuray see.

16 Hoo antayi, unkuray giyaadimiisee daa ilahhamaahhanti! Unkuray hoóti kaaday tuba, ‘Heedi gu seelima hari uma gu mara gu didiru gu Iliitleemu, seelirukee ti idoo gooba. Teesaaqay see, heedi gu seelima hari idadu gu sahaabu gu waꞌay gu mara gu didiruge waaree, ina kwanda gi yondiidiye idoo giĩ seelimi.’ 17 Unkuray gwaa ilahhamaahhamee haa gwaa bawmidee! Ti idoo mala na kaari hari khisla? Ti sahaabu, baku ti mara gu didiru gu Iliitleemu, goó ⁄isima sahaabute dagama faadi dagaa tlintiꞌisi sa Iliitleemu?

18 Kara hoó kaaday tuba, ‘Heedi gu seelima hari masabaahu ti idoo gooba. Teesaaqay see, heedi gu seelima hari sadaaka diĩ qaasi rawaa gu masabaahuge sa Iliitleemu, hikee kwanda gii gaasiye seeliru gosi.’ 19 Unkuray gwaa ilahhamaahhamee! Ti idoo mala na kaari? Ti sadaaka, baku ti masabaahu doó ⁄isima sadaakatee dagama tlintiꞌisi sa Iliitleemu? 20 Teesaaqay, heedi gu seelima hari masabaahu, yoóti seelina hari masabaahutee haa idadu goõ, diĩ qaasi rawaa gu masabaahuge. 21 Kara, heedi gu seelima hari mara gu didiru gu Iliitleemu, ina hiti seelina hari marakee gu didiru, haa Iliitleemu, ina goó ibiida marakeesii. 22 Kara, ina goó seelima hari rawaa gu raw, yoóti seelina hari kitiĩ gu tawaaloo gu rawaa gu rawge waara, haa hari uma gu Iliitleemu goó ibiida rawaa gu kitikeesii.

23 Hoo antayi, unkuray maarimamaa da sariyaa haa Farisaayoo, haa peereehhiisee! Unkuray hoó maguumitay hadimisu leẽ da mibi da munanaa, binsaarii haa jiira,‡ tay hoó iliiqaasidaaiiba gimba gu kaaru gu sariyaa da Iliitleemu, taqay da haaki gooay, ⁄awaariru haa ⁄imbaraa. Hiĩ na gimba gu kaaru gaã aloo yonditee, da hheꞌesi dangugi may afahhama yondiida hikee see waku gu digidaku. 24 Unkuray giyaadimiisee gwaa ilahhamaahhamee! Unkuray hoóti maguumitay biraacanqamisu ineerimoo maꞌay kokunaa gu kitahhugo, tay hagi gwi⁄imintay gamiyaa.§

25 Hoo antayi, maarimamaa da sariyaa haa Farisaayoo, unkuray, peereehhiisee! Unkuray hoótii hhunciday qulu⁄uu haa saanii hari khooroo kilesi. Teesaaqay see, waꞌay gu muunaiĩ kokunay daati haci idadu gu afii⁄utlidu haa hheehha. 26 Ye Farisaaymoo gwaa ilahhamu! Gesaa hhuncii qulu⁄uu haa saanii hari waꞌay, hari danda see yoo asu ilabuꞌudiyay.

27 Hoo antayi, unkuray maarimamaa da sariyaa haa Farisaayoo, haa peereehhiisee! Unkuray hangwati slaaslaaqasidiri haa ayisasu daa maakhi hari cakalaa, doó arine gu hhoi hari khooroo kilesi. Teesaaqay see, waꞌayge daati haci fararu gu hida gwaa kaka⁄ee haa slasla⁄iima wa⁄a. 28 Namati teesaaqay, unkuray hari khooroo pandaa da hidage, dangoóti arina kontay ibinaa daa tafaꞌadi. Teesaaqay see, waꞌay gu muunaiĩ kokunay unkuray haati hacidiri peereehhii haa tlakwaroo wa⁄a.

29 Hoo antayi, unkuray maarimamaa da sariyaa haa Farisaayoo, haa unkuray peereehhiisee! Unkuray hoóti tlehhitay ayisasu gu tletimiisee da wakaꞌalee da Iliitleemu haa hoóti tlemiday ayisasu gu hida gu koomee ibinaa daa tafaꞌadi. 30 Kara, hoó kaaday tuba, ‘Bere haati aloo ibiidana balalu hhakiray gu ayiĩ kotii, hangaa ilagaasanaaba haa inay, cu⁄uduũ gu tletimiisee da Iliitleemu.’ 31 Inkoo, hari kaawaraa teesaaqay, unkuray hanti ilatlaydiri tuba, unkuray ti laqwaloo da hida hhakira, gwaa cu⁄ee tletimiisee da Iliitleemu. 32 Inkoo, aarimida gaasaw yondukira gu tlaku giyaa tlaatleesiri ayiĩ kokuna! 33 Unkuray ti deesasee, kara ti laqwaloo da deesasee, gu koomee qada gu dihhu! Unkuray hii⁄ipidaaiiba hukumuu gu aslaa da Jehanaamu doóba hhamaraa.

34 Sa gimbaki, yuꞌudaa ana haa ya⁄aba daqa doogunay tletimiisee, hida gu koomee waaway haa maarimamaa. Wakinay tla⁄aã gooinay, unkuray hagimaa cu⁄uday, wakinay hagimaa hiitluhhumisiday, wakinay hagimaa difiday hari hhadoo sinagoogaguu kokunay, haa gigi gusisintay yaamu haa yaamu. 35 Teesaaqay, ceedee da hida goõ gu koomee ibinaa daa tafaꞌadi, daa tuutuquti maa daqa doogunay wante. Haa teesaaqay laqadiri tlaatleesoo da ceedee da Abeeligo, gwaa kooma ibinaa daa tafaꞌadi, ceedee da Sakariyaa naqatloo nanku Barakiyaa, gaa gaasidiri mara gu didiruge gu Iliitleemu, tla⁄antla⁄a gu daqa daa tlintiꞌisige haa masabaahu. 36 Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, hukumuu gu gimbaki goõ gu tlaku giyaa yondiidiri yaati khay daqa laqwalotii.

Yeesu gaiidi sa hida gu Yerusaleemu

(Luuka 13:34-35)

37 De Yerusaleemu, Yerusaleemu, doó cu⁄a tletimiisee da Iliitleemu, haa gi cakhadinta hari tle⁄eẽ, hhakira daa ya⁄abi daqa doogii! Kara ti waa maka ana haa slaꞌa hiikurunkura yaꞌay koki, konkiya gooay idoo giyoó ilii kurunkuride concaa dosi biraa gu hhababeeraa kosii. Teesaaqay see, unkuray haa siꞌidiri. 38 Yuꞌudaa! Yaamu kokuna digiĩ may makeebauumaage. 39 Gu lou, sangu kaay, ana hanimaa antaaiiba kara, qatlaykaꞌa naqatloo gamaa ilii kaadee tuba, ‘Dugwaa ⁄aafi hikee gwaa khawa hari uma gu Looimoo gu Goõ.’✡ ”

24

Mara gu didiru gu Iliitleemu tlakweemisu gosi

(Maariko 13:1-2; Luuka 21:5-6)

1 Inkoo, Yeesu giyaa iliica⁄i efeenaa da mara gu didirugo gu Iliitleemu, sirakoomiisee dosi gugi ilii hadakayri, ma sugu laqaniri tlehhinay gu marakee gu didiru. 2 Teꞌesii, ina sigigi kaay inay tuba, “Maraki goõ haguũ antirii? Gu lou sangu kaay, maa wantaaba tlaa⁄a lensee damaa meeta rawaa gu tlaa⁄a wakay, tle⁄eẽ goõ digimaati muumu⁄una.”

Ilahufidu haa labaꞌasu

(Maariko 13:3-13; Luuka 21:7-19)

3 Qatlay Yeesu giyaa ilii ibiidi oõ gu Miseyituunige,* sirakoomiisee dosi yaagi khayri daqa dosii inay kilakoina, haa gugi maasiri tuba, “Sandi kaade, gimbaki maa malaalee hiica⁄i? Kara mala namaa laqanta khawaraa doogu, haa hiifaakoo da qatlay?”

4 Yeesu sigigi ilaki⁄isi inay tuba, “Hangu ga⁄aydee, heedi lensee hhanti hiicori unkuray. 5 Sa gimba, hida wa⁄a yaa khakhayay hari uma goy, tay kakaanay tuba, ‘Ana na Kristu,’ kara inay maa hiicoridiyay hida wa⁄a. 6 Qatlaykeesii maa akhamisidayi gau haa sahhasahhay gu gau, unkuray harimaa hhantii tlaꞌaday. Gimbakee kwanda gii ca⁄iye gesaa, baloo da hiifaakoo loi kahhada. 7 Hhapee leẽ maa qwaatlida haa hhapee waka, tawaaloo leẽ maa qwaatlida haa tawaaloo waka. Kara, damaa wana qori haa kintleemoo daqeemoo paslaapasloo. 8 Gimbaki sliimaa ti tlaatleesoo kilesi, ti tlaatleesoo gu ba⁄adaa gu hadee da slaꞌa hiidawa.

9 Qatlaykeesii, hida gu hhapapu goõ hangumaa ooyinayi, danguma leehhisi labaꞌasuge haa maa cu⁄iyay unkuray. Kara inay hangumaa wakiyay, sa gimba gu uma goy. 10 Hida wa⁄a maa mayay ⁄imbaraa dooina gi konee daqa dooii, hingimaa hiifookimidiyay inay haa inay haa hingimaa wakaawakiyay. 11 Kara, tletimiisee wa⁄a da afaꞌafuuma maay caca⁄ada, haa maa hiicoridiyay hida wa⁄a. 12 Tlakwaroo maay roogita, sa gimbakee slaꞌamuu gu hida wa⁄a maa caaquumidi. 13 Teesaaqay see, heedi gumaa hiikaasa ⁄imbaraage hiifaakoo naqatloo, hikee dugunimaa ilabuꞌuna ha Iliitleemu. 14 Gimbaki gu Hhou gu Tawaaloo da Iliitleemu, dugu kakaana khooroo gonge, ilatlawa pahha sa hida gu hhapapu goõ. Teꞌesii, hiifaakoo da khooroo maa asu khayda.

Slahhaaꞌasa da slasla⁄iima

(Maariko 13:14-23; Luuka 21:20-24)

15 Teesaaqay, hamaa antayi slahhaaꞌasa da slasla⁄iima, hiĩ sihhiti daqa daa tlintiꞌisige. Gimbaki dugwaa gimbuusi ha tletimiisay Danieeli. Heedi gu somima gimbaki caahhiye maꞌaana dosi.✡ 16 Qatlay gamaa ilii antee teesaaqay, kwanda hida goó hhapee da Yudaayage ibiidee, maati cira lakidiyee omeerige, ma ba⁄aniri. 17 Baloteesii, heedi damaa slaye rawaa gu pembeege, hhantii hii⁄eeti sa hiiowaraa idadu kosi waꞌay gu marago. 18 Kara, heedi damaa slaye qaymooge, maa hhanti ki⁄i ayage sa hiiowaraa jurungii dosi. 19 Gu lou, hamaa antayi balalu hhakee gumaa tlakwi hari khisla daqa tigay gumaa koomee hubay haa hhakaꞌa gumaa ruꞌumisee daa⁄a⁄ee! 20 Inkoo, firima Iliitleemu lakidimoo googuna, maa hhantii ca⁄i qatlay gu madenge, baku baloo da Sabaatoge. 21 Qatlaykee damaa wana labaꞌasu gu didiru. Labaꞌasu da hikee gooay kahhi hiica⁄a yadaa tlaatleesoo da khooroogo haa letuti naqatloo, slime etaa maa hiica⁄iyaaba da hikee gooay. 22 Bere Iliitleemu yaa aloo ilakereꞌesiyaaba balalu hhakee gu labaꞌasu, wanaaba heedi lensee, gwaa aloo ba⁄ama. Inkoo, sa hida kosi giyaa hiileehhi, Iliitleemu ilakereꞌesi balalu hhakee.

23 Qatlaykeesii, bere maa akhasidayi hida kakaanay sa unkuray tuba, ‘Yuꞌudaa! Kristu wana tiꞌii!’ Kara wakinay bee, ‘Wana yade!’ Hamaa hhanti ⁄imbiday, hikee ti gimba gu afaꞌafuuma kilesi. 24 Gu lou, qatlaykeesii, damaa hiica⁄i hida wakinay hingumaa hiiduubee tuba, inay na Kristu. Kara, damaa hiica⁄i tletimiisee da afaꞌafuuma see. Afaꞌafuusetee maa laqaaqanay gimba gu denu gu afaꞌafuuma haa gimba gu bakaꞌasa hida, ma koisiri hiicoriduu hida daa hiileehhi ha Iliitleemu. 25 Yuꞌudaa, ana sanguũ kaay unkuray gimbaki sliimaa, qatlay gi ilii kahhiye hiica⁄araa.

26 Teesaaqay, bere hida wakinay kaayiyay sa unkuray tuba, ‘Yuꞌudaa, Kristu wana yade kongoqomeege,’ unkuray hhanti hada kayday yade. Slime bere kaayay tuba, ‘Yuꞌudaa, wana sagayge,’ unkuray hhanti ⁄imbiday. 27 Nanku Heedi khawaraa dosi, maa mankaraaiya pahha taqay, idoo giyoó ilii mankaꞌaside ilacindoo gu rawaago, ilacindoo gu biraa naqatloo. 28 Namati teesaaqay, daqa da iliiwane sayni, teꞌesii gwadiisu ginoó ilii kurunkuridi.

Nanku Heedi khawaraa dosi

(Maariko 13:24-27; Luuka 21:25-28)

29 Qariqaaqari damaa iliicatiye balalu hhakira gu labaꞌasu,

‘Letu dagamaay bo⁄eesi.

Slehheẽ maay da⁄iyaaba,

tica⁄eerii maay huhuiyay rawgo,

⁄uuru gu idadu gu rawge waaree, dugumaa rinqirinqisi.’✡

30 Da hheꞌesi, laqaru gu Nanku Heedi dugumaa arina rawaa gu rawge. Teꞌesii, hida gu hhapapu goõ khoorooge maa gaiidiyay. Inay gumaa arinayi Nanku Heedi, yaa hii⁄eeti hari tlonga rawaa gu rawgo,✡ hari ⁄uuru haa wanqamee da hhoinay gu didiru. 31 Afoo da didiri da paranda dagamaa hiifahhi rawaa gu rawge. Teꞌesii, ina maa ya⁄abi malayika dosi, inay maa hiikurunkuriyay hida kosi giyaa hiileehhi, bareemoo cigahhago gu khooroo goõ.

Ilaꞌaaꞌaatisa da ⁄ancimoo

(Maariko 13:28-31; Luuka 21:29-33)

32 Inkoo, hari amoo da ⁄ancimoo hangu caacaahhamisidee ilaꞌaaꞌaatisateesaa. Qatlay elemu kosi giyoó iliinaana⁄iyee haa loo⁄oo dosi yaagi kucufida, teꞌesii unkuray hoó caahhaday tuba, qatlay gu madeẽ yaani daadaauusi. 33 Namati teesaaqay, qatlay unkuray gamaa ilii antee gimbaki goõ sanguũ kaay hiicaca⁄i, caahha tuba, Nanku Heedi yaani daadaauusi ki⁄araa, ilaciyaa gu afamaraage wana. 34 Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, laqwaloti da inkoo hiicatidaaba, qatlaykaꞌa naqatloo gimbaki goõ gimaa iliica⁄iye. 35 Raw haa hhapee maa hiihhancooiyay. Teesaaqay see, gimba goy maa hiihhancooiyaaba coko⁄o see.”

Wanaaba heedi gu khua baloo gimati qatlay gu hiifaakoo

(Maariko 13:32-37; Luuka 17:26-30, 34-36)

36 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Hhaku heedi lensee gu khua baloo haa qatlay gu hiifaakoo, malayika see rawaa gu rawge hhidinay, Nanku Iliitleemu see hhidina. Balotee Taataa kilesi naga khui. 37 Idoo daa iliiwane gooay balalu hhakira gu Nuuhu, teesaaqay daganimaa ilii wana, qatlay Nanku Heedi gimaa iliiki⁄iye khoorooge. 38 Balalu hhakira qatlay ilawa⁄iya giyaa ilii kahhade khawa, hida yaa ⁄agiiginay haa yaa kitahhaahhanay, yaa khabiibinay haa digaa khabiibina, balotira naqatloo, Nuuhu giyaa ilii day waꞌay gu safiinage. 39 Hida hhakee yaa baraslayiriiba ti idoo mala naay ca⁄ada, balotira naqatloo ilawa⁄iya giyaa ilii khaydi, digigi takoobi goõ. Teesaaqay daganimaa ilii wana, qatlay Nanku Heedi gimaa ilii khaye. 40 Qatlaykeesii, hida cada maa qaymooge wanay, leẽ dugumaay oyi, leẽ dugumaa may. 41 Tigay cada maa saadiidinay sliimaa, leẽ dagamaay oyi, leẽ dagamaa may.

42 Inkoo diliqa, sa gimba ha hhidintay ti baloo haloo, Looimoo googuna giyaa iliiki⁄iye. 43 Unkuray caahha naraꞌa gimbaki. Bere looimoo gu mara hiti caahhi qatlay daa ilii khaye fiisiisay, hiisee⁄iyaaba mara gosi duguma cihhi ha fiisiisee. 44 Teesaaqay, unkuray see hangu ilakhuukhuꞌusidee naraꞌa, sa gimba, Nanku Heedi himaati khay, qatlay unkuray hangoóba iliipaꞌaru.”

Yondimiisay daa ⁄imbi haa hiĩ daaba ⁄imba

(Luuka 12:41-48)

45 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Ti miyaa na tongimoo daa ⁄imbi haa gu kooma waaway, daa qaasi ha looimoo gosi, ma wariiqadimidi tongee dosi wakinay, haa sigima hadimisi ⁄agoo hari qatlay daa qaasige? 46 Dugwaa ⁄aafi tongimokaꞌa, looimoo gosi gimaa iliiki⁄iye hhiyuumago, gugi slay ina yondiidi, yondukira sugwaa taatahhi. 47 Gu lou, ana sangu kaawa unkuray ambee, looimoo gosi gu qaasi tongimokee, ma wariiqadimidi khooslay gosi goõ. 48 Inkoo, ilatahha tongimokee gu tlaku, ina ilahudeesi muuna gosii tuba, ‘Looimoo goy yaanii kaai ki⁄araa.’ 49 Da hheꞌesi ina tlaatleesi difoo tongee deneꞌee kosi, tay ⁄agina haa kitahhana sliimaa haa oonimiisee. 50 Looimoo gu tongimokee yaati khay, baloo gubasli iliipaꞌaru haa qatlay gi hhidine tongimokee. 51 Teꞌesii, looimokee gutii kerekereꞌemisi tongimokee bareemoo haa bareemoo, haa gugi qaasi raqa lenge sliimaa haa peereehhiisee. Taysi daganimaa ilii wana ⁄aa⁄imu haa tluꞌuru gu ⁄atloo, sa slahhaaꞌamee da labaꞌasu.”

25

Ilaꞌaaꞌaatisa da sagameeru mibi

1 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Qatlaykeesii Looimoo gu Goõ gimaa iliiki⁄iye, Tawaaloo da rawaa gu raw, hingimaati slaaslaaqasi haa sagameeru mibi pahha, gwaay owee caaꞌasoo dooina, gi waaudiri sa amoodabaawa looimoo gu khaboo. 2 Sagameeru kooani tla⁄aã gooinay yaa bawmidiri, kooani yaa konay waaway. 3 Hhakira gwaa bawmidee qatlay giyaa ilii oyiri caaꞌasoo dooina, inay yaay oyiriiba du⁄iya waka da hiiroogisa. 4 Hhakira gwaa koomee waaway, inay yaay oyiri caaꞌasoo dooina sliimaa haa khooslay gu du⁄iya waka.

5 Inkoo, looimoo gu khaboo giyaa ilii kaai khawaraa, sagameerukee goõ gi tlaatleesiri gufimisu, haa gi tooinaa guiri. 6 Qatlay gu amasidiira, maahhoo dagagi akhasi kakanta tuba, ‘Yuꞌudaa! Looimoo gu khaboo yaa khoci! Ca⁄aaruu, taa⁄amida amoo dabaawakuna.’ 7 Da hheꞌesi, sagameerukira goõ mibi gii tlayri guꞌudeego, gi ilakhuukhuꞌusiri caaꞌasoo dooina. 8 Hhakira gwaa bawmidee gi kaayri sa hhakira gu koomee waaway tuba, ‘Sandi qaydee du⁄iya dooguna coko⁄o, sa gimba caaꞌasoo doori hiĩ tlaatleesiri hhamaahharu.’ 9 Teꞌesii, hhakira gu koomee waaway gi ilaki⁄isiri inay tuba, ‘Suti, du⁄iyati buꞌudisidaaba dandiray haa unkuray. Taa⁄amida daqa hida goó naadimee du⁄iya, sangwaay kirigidee.’

10 Inkoo, hhakira gwaa bawmidee giyaa ilii waaudiri sa kiriga kawa da du⁄iya, looimoo gu khaboo yaagi khay. Teꞌesii, sagameerukira gu kooani gungaa ilakhuukhuꞌusu, gii guniri sliimaa haa ina losona gu khabooge, da hheꞌesi afamaraa dugugi khiidimi. 11 Qariqaaqari, sagameerukira wakinay inay see yaagi khayri, gi eteediri tuba, ‘Looimoo, looimoo, sandi afiiooyinte afamaraa!’ 12 Teꞌesii, looimoo gu khaboo gigi ilaki⁄isi inay tuba, ‘Gu lou sangu kaay ambee, ana hangu hhidima unkuray!’ 13 Inkoo diliqa, sa gimba ha hhidintay baloo gimati qatlay see, Nanku Heedi gimaa iliiki⁄iye.”

Ilaꞌaaꞌaatisa da tongee tami saa taatahhi peesay

(Luuka 19:11-27)

14 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Tawaaloo da rawaa gu raw maa ilaꞌaaꞌaatisa da heedi waku pahha, gwaa slaꞌa hhiyuuda yaamu gu segenge. Ina yaa eteedi tongee dosi, haa sigigi taatahhi khooslay gosi, magu haraa iliikoniri. 15 Ina gi taatahhi sa tongimoo leẽ talanta kooani,* sa waku sugugi taatahhi talanta cada, kara waku sugugi taatahhi talanta leẽ. Da hheꞌesi, ina gi tosaa waaudi hhiyuuma dosiige.

16 Hikira saa taatahhi talanta kooani, cirakiray lenge gi waaudi haa gi kirigirukay, gi slay faydaa talanta waka kooani. 17 Namati teesaaqay, hikira see saa taatahhi talanta cada, ina see gi slay faydaa talanta waka cada. 18 Teesaaqay see, tongimokira saa taatahhi talanta leẽ, ina yaa waaudi, gi fooli bonda hhapeege, haa gi tipi teꞌesii peesaykira gu looimoo gosi.

19 Qariqaaqari daa ilii cati balalu wa⁄a, looimoo gu tongetee yaagi ki⁄i hhiyuuma dosaa. Ina gi maasi tongee dosi, idoo giyaa laqiri hari peesay gosi sigaa taataahhi. 20 Tongimokira gwaa oowu talanta kooani yaagi khay, haa gi kaay tuba, ‘Looimoo goy, ugu sinaa taatahhadi ana talanta kooani. Inkoo, yuꞌudiyaa haa slay faydaa talanta waka kooani.’ 21 Looimoo gosi gi kaay tuba, ‘Naraꞌa, ugu ti tongimoo gu hhou haa daa ⁄imbi. Ugu haã laqanti ⁄imbaraa gimba gu digidakuge, ana hagu qaasa ma wariiqadimiti idadu wa⁄a. Inkoo, khoca hhaꞌaluudi sliimaa haa ana, looimoo googu.’

22 Tongimokira saa taatahhi talanta cada, ina see yaagi khay, gi kaay tuba, ‘Looimoo goy, ugu sinaa taatahhadi talanta cada, ana haani slay faydaa talanta waka cada.’ 23 Looimoo gosi gi kaay tuba, ‘Naraꞌa, ugu ti tongimoo gu hhou haa daa ⁄imbi. Ugu haã laqanti ⁄imba gimba gu digidakuge, ana hagu qaasa ma wariiqadimiti idadu wa⁄a. Inkoo, khoca hhaꞌaluudi sliimaa haa ana, looimoo googu.’

24 Da hheꞌesi, tongimokira saa taatahhi talanta leẽ yaagi khay, gi kaay tuba, ‘Looimoo goy, ana haa caahhi ugu ti heedi gwaa karahhu, goó buꞌuma daqa gwaabage ilii daamisu, haa goóyi kurunkurima daqa goobago ilii pasidisa pisagaroo. 25 Teesaaqay ana haa tlaꞌamuudi, talanta doogu hagagi tipakay hhapeege. Inkoo, yuꞌudiyaa khooslay googu nahiĩ.’

26 Looimoo gosi gugi ilaki⁄isi ina tuba, ‘Ugu ti tongimoo gu tlaku haa naa⁄amiisay! Ugu ha khuꞌuda tuba, ana hoóti buꞌuma daqa hanaabage ilii daamisu pisagaroo, haa hoótii kurunkura baruũ daqa hanaabago ilii heeleꞌemisu! 27 Teesaaqay, ugu kwanda gaa aloo qaaside peesay goy benkige. Qatlayki gaani ilii ki⁄e, hangii owu peesay goy sliimaa haa faydaa dosi.’ 28 Looimoo gosi gi ilafahhi tuba, ‘Afii⁄utlakunayi talantatee da leẽ gi kone, hadisakana sa tongimokaꞌa gu kooma talanta mibi. 29 Heedi gu kooma gimba gu Iliitleemu, ina sugumaa hiiroogisi hari khisla, haa maa kona wa⁄a. Kara hikaꞌa goóba caahha gimbakee, gimati koomi see caahhatee da coko⁄o, dagoóti afii⁄utli daqa dosaa.† 30 Inkoo, tongimokee gubasli faydaa, kwahhakunay khoorooge hhantee da didirige. Taysi daganimaa ilii wana ⁄aa⁄imu haa tluꞌuru gu ⁄atloo, sa slahhaaꞌamee da labaꞌasu.’ ”

Hukumuu gu baloo da hiifaakoo

31 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Kara, qatlay Nanku Heedi gimaa iliiki⁄iye hari wanqamee dosi, sliimaa haa malayika goõ, ina ginimaa ilii ibiidi rawaa gu kitiĩ gu tawaalooge gu wanqamee dosii. 32 Hida gu hhapapu goõ digimaay kurunkuri pandaa dosii. Teꞌesii ina gimaa amaslina, deꞌemiisay gooay idoo giyoó iliiamasline bee⁄u haa aaraa. 33 Ina maa qaasi bee⁄u hari bara da daba gosi gu ⁄uya, aaraa hari daba gosi gu basa. 34 Da hheꞌesi, mutemi maa kaay sa hhakira gu bara dosi da ⁄uya tuba, ‘Khocaa unkuray daa ⁄aafi ha Taataa gooi! Aalima tawaaloo daa ilakhuukhuꞌusi ha ina, yadaa daa ilii tleehhi khooroo. 35 Maꞌaana, haa kooma qori, sinigi qaydiri ⁄agoo, haa kooma wakhaa, sinigi qaydiri maꞌay gu kitahhu, ana yaa dahaa, hanigi kwahhasuusidiri. 36 Kara, haa koomaaba qayroo, unkuray sinigi hadisidiri qayroo, haa mama⁄a, hanaagii yuꞌumidukaydiri, haa khiidimooge waara, hanaagi ilakhookhocuu kaydiri.’

37 Da hheꞌesi, hida hhakee gu koomee ibinaa daa tafaꞌadi, gumaa ilaki⁄isiyay ina tuba, ‘Looimoo gu Goõ, gwaa malaalee arini ugu konta qori, sugugi hadisani ⁄agoo, haa konta wakhaa, sugugi hadisani maꞌay gu kitahhu? 38 Gwaa malaalee arini ugu ti dahaa, hagugi kwahhasuusani, haraa slaꞌay wanta, sugugi hadisani qayru? 39 Kara, gwaa malaalee arini mama⁄ada, baku haa khiidimooge wanta, hagwaagii yuꞌumidu kayni?’

40 Teꞌesii, mutemi maa ilaki⁄isi inay tuba, ‘Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, idoo gaa ilii yonditiri sa leẽ gu hhiee hhanki koi gu kaariiba, gimbakee ana sugunaa yonditiri.’

41 Da hheꞌesi, ina maa kaay sa hhakira guri bara da daba gosi gu basa tuba, ‘Waauda tiaa daqa dooaa unkuray daa ilawaasi! Taa⁄amida aslaa doóba hhamage, daa ilakhuukhuꞌusi ha Iliitleemu sa Biriisimoo haa malayika dosi. 42 Maꞌaana ana haa kooma qori, sinaa qaydiriiba ⁄agoo, haa kooma wakhaa, sinaa qaydiriiba maꞌay gu kitahhu. 43 Kara, ana yaa dahaa, hanaa kwahhasuusidiriiba, haraa slaꞌay waara, sinaa qaydiriiba qayru, haa mama⁄a gaa ilii khiidimooge waare, unkuray hanaay yuꞌudakaydiriiba.’

44 Teꞌesii, inay maa ilaki⁄isiyay ina tuba, ‘Looimoo gu Goõ, hagwaa malaalee arini haã qoriti, haa konta wakhaa, ugu yaa dahaa, haa kontaaba qayroo, haa mama⁄ada, haa khiidimooge wanta, dandiray hagugi mayni iliiawa?’ 45 Da hheꞌesi, mutemi sigimaa ilaki⁄isi inay tuba, ‘Gu lou, sangu kaay, idoo gaa ilii maydiri iliiawaraa, leẽ gu hhiee hhanki koi gu kaariiba, haati siꞌidiri iliiawaraa ana.’ 46 Da hheꞌesi, hida hhanki gu koomee ibinaa da tlakwi maay gunay ⁄agitiru gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Hhakira gu koomee ibinaa daa tafaꞌadi, maay gunay slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.”

26

Ilakhuukhuꞌusa da gaasaraa da Yeesu

(Maariko 14:1-2; Luuka 22:1-2; Yohaana 11:45-53)

1 Qatlay Yeesu giyaa ilii hheꞌesi cocoꞌomoo gimbakee goõ, gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, 2 “Unkuray ha khuꞌuday tuba, balalu cada giyoo hiicatiyee yoo losona gu Pasaaka. Nanku Heedi dugu tlanki haa dugwii tluhhumisi musalaabage.”

3 Qatlaykee hhapalooee da deni haa gaduũ gu Yahuudi, yaay kurunkuridiri mara gu hhapalooay gu didiruge, uma gosi na Kayaafa. 4 Inay gi ilakhuukhuꞌusiri, idoo gi ilii ooyiyee Yeesu hari hhaaboo, magu gaasiri. 5 Gi kaayri tuba, “Hhanti yondiidana gimbaki qatlay gu losonage, hida yoo ba⁄atii ⁄isinay khoslongora.”

Yeesu dugu maakhi du⁄iya Betaniyaage

(Maariko 14:3-9; Yohaana 12:1-8)

6 Yeesu yaa tongoo da Betaniyaage wana, mara gu Simoonige, gwaa kooma wakaꞌalee ga⁄ay gu buubaa. 7 Teꞌesii hadee waka yaagi khaydi daqa dosii, yaa konta khoosliya da hhoi da alabaasita,* daa kooma du⁄iya da tafu gu hhou haa da beyii dihhi. Hadetee gii tuutuqudi du⁄iyatee saga gu Yeesuge, Yeesu giyaa ilii ibiidi meesaage sa ⁄agoo. 8 Sirakoomiisee dosi giyaa ilii aniri gimbakee, gi slahhaahhaairi, kakaanay tuba, “Yuꞌudaa hadeti idoo giĩ ilii hhamisidi diitiray du⁄iyati. 9 Du⁄iyati danganti aloo hiidahhasi naadiru hari peesay wa⁄a, peesaykee dugugi hadimisi sa iliiawaraa kwaeeli.”

10 Teꞌesii, Yeesu yaa caahhi ilahudaa koina, sigigi kaay inay tuba, “Maw ilahufidu hadeti! Ina hinti yonditi yondu gu hhou sa ana. 11 Yuꞌudaa, balalu sliimaa kwaeeli yoó sliimaa wanay haa unkuray. Teesaaqay see, ana waaraaba sliimaa haa unkuray balalu sliimaa. 12 Hadeti hintii tuutuqudi du⁄iyati daa tafu cuuꞌudi slaqwa dooii, mani ilakhuukhuꞌusidi sa qaasaraa doyi. 13 Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, qatlay Gimba gu Hhou gu Iliitleemu dugumaa ilii kakaane sa hida daqeemoo sliimaa tiꞌii khoorotii, slime yonduki giĩ yonditi hadeti, dugumaa kakaana sa hiislaslaw gosi.”

Yuuda ⁄imba dosi hiifookida Yeesu

(Maariko 14:10-11; Luuka 22:3-6)

14 Da hheꞌesi, leẽ gu sirakoomiisee mibi haa cada da Yeesu, daa eteediidine Yuuda Isikariyooti, gi hadakay daqa hhapalooee da denige, 15 haa sigigi kaay tuba, “Bere ana hiilu⁄a Yeesu dabaiĩ kokunay, unkuray sini mala hadisiday?” Teesaaqay inay sugugi faadiri goboree mibeeri tami da feesa, sugugi hadisiri. 16 Tlaatleesa da qatlaykeesaa, Yuuda gi tlaatleesi dabiidi mucu gu hhou gu hiinawaraa Yeesu.

Losona gu Pasaaka ilakhuukhuꞌusa dosi

(Maariko 14:12-21; Luuka 22:7-13, 21-23; Yohaana 13:21-30)

17 Inkoo, baloo da tlaatleesoo da losona gu mukaatee doóba iliiqaasa hamiira yaa daadi. Sirakoomiisee gi ilii hadakayri Yeesu, gugi maasiri tuba, “Kaale slaꞌada ma sugu ilakhuukhuꞌusa kayni daqa da ilii ⁄agoo Pasaaka?” 18 Yeesu sigigi kaay inay tuba, “Taa⁄amida yaamuge daqa heedi wakuu haa sugu kaadee ubee, ‘Maarimuu yaani kaay tuba, qatlay goy yaani day, mara googuu ⁄agima Pasaaka sliimaa haa sirakoomiisee doyi.’ ” 19 Da hheꞌesi, sirakoomiisee gi laqiri, idoo Yeesu sigaani ilii kaay gooay, inay gi ilakhuukhuꞌusiri losona gu Pasaaka.

20 Qatlay daa ilii day khwayaiĩ, Yeesu yaa ibiidi sa ⁄agoo sliimaa ha sirakoomiisee dosi mibi haa cada. 21 Inay giyaa ilii ⁄agiiginee, Yeesu sigigi kaay tuba, “Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, leẽ tla⁄aã googunay hiniĩ fookidi ana.” 22 Sirakoomiisee dosi gi li⁄iri hari khisla sa gimbakee, inay gugi tlaatleesiri maamisu tuba, “Looimoo gu Goõ, ti ana goo nugu hiifookida?” 23 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Hiĩ gungii tika⁄u mukaatimoo gosi lagabayge sliimaa haa ana, hikee noo ana hiifookidi. 24 Gu lou, Nanku Heedi gwaai, idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge. Inkoo, yoo ana heedikaꞌa gu hiifookida Nanku Heedi! Yaati ba⁄ay daqa heedikeesii, bere dugwaati aloo may laqwaloo.”

25 Da hheꞌesi, Yuuda, hikira gu hiifookida Yeesu, gi maasi tuba, “Maarimuu, ti anagoo?” Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Ugu loi niĩ kaadi teesaaqay.”

Meesaa da Looimoo gu Goõ

(Maariko 14:22-26; Luuka 22:14-20; 1 Wakorinto 11:23-25)

26 Qatlay giyaa ilii ⁄agiiginee, Yeesu yaa hiioy mukaatimoo, gi kaay ⁄iisoo daqa Iliitleemuge, gugi fendehhemisi, haa gi tosaa hadisi sa sirakoomiisee dosi. Ina gi kaay tuba, “Owaa ⁄agima, haã na slaqwa doyi.” 27 Da hheꞌesi, gii oyi qulu⁄uu gu difaay, gi kaay ⁄iisoo daqa Iliitleemuge, gi tosaa hadisi sa inay tuba, “Kitahhama gonkokunaa hari qulu⁄uki. 28 Haã na ceedee doyi da laqama ila⁄imbidu gu ⁄abu, da tuutuquda sa hida wa⁄a, digima ilamooyimi tlakwaroo dooina. 29 Ana sangu kaay unkuray ambee, qatlaykaa gu inkoogo ha kitahhaaba kara difaay, balotaꞌa naqatloo gamaa iliikitahhe da ⁄abi, sliimaa haa unkuray Tawaaloo da Taataa gooii.”

30 Giyaa ilii hheꞌesiri raaꞌamu, raaꞌamee da daareesa Iliitleemu, Yeesu haa sirakoomiisee dosi gi waaudiri oõ gu Miseyituunige.†

Yeesu tletina tlankaraa dosi ha Peetiro

(Maariko 14:27-31; Luuka 22:31-34; Yohaana 13:36-38)

31 Qatlay giyaa ilii dayri onke, Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Hari amasi hhanki gu letuti, unkuray gonkokunaa hanoo lakitay ana. Gimbaki dugwaa handikimi Handikaa da Iliitleemuge tuba,

‘Ana hamaa sagadahha deꞌemiisay,

teꞌesii bee⁄u goõ gu raqa maati pasidi.’✡

32 Teesaaqay see, qariqaaqari ana goo iliislafe haagii ca⁄a ayisago, hoo giyaada yade hhapee da Galilaayage.”

33 Peetiro gi ilaki⁄isi Yeesu tuba, “Bere wakinay goõ goo lakidiyay, etaa ana hagu lakidaaba ugu.”

34 Yeesu gi kaay sa Peetiro tuba, “Gu lou, sugu kaay ugu, hari amasi hhanki gu letuti, konkaku giyoo ilii kahhiye ceearaa, ugu hanoo tlankida waa tami.” 35 Peetiro gi kaay tuba, “Bere gwaaꞌaraa goosee, ana kwanda ga gwaae sliimaa haa ugu, etaa ana hagu tlankaaba ugu coko⁄o seei.” Sirakoomiisee goõ gi kaayri namati teesaaqay.

Yeesu firiirina yade Getesemaanige

(Maariko 14:32-42; Luuka 22:39-46)

36 Da hheꞌesi, Yeesu gi hadakay sliimaa haa sirakoomiisee dosi daqa doó eteedine Getesemaani. Teꞌesii, Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Ibiida tiꞌii, ana ha hadakaw yaqay ma firoo kay Iliitleemu.” 37 Ina gii oyi Peetiro sliimaa haa yaꞌay hhakira cada gu Sebedaayo haa girigi waaudi. Yade ina gi tlaatleesi li⁄eemoo haa bahhangara. 38 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Ana ha kooma li⁄eemoo da didiri muuna gooii, daadaauusa da gwaaꞌaraa see. Inkoo ibiida tiꞌii, guula sliimaa haa ana.”

39 Ina gi waaudi pandaage coko⁄o, hingirigi kwahhi gii gupu⁄usi pandaa dosi hhapeege, gi firimi, “Ye Taataa goy, bere diidahhasi, sini surukuside qulu⁄uki gu labaꞌasu daqa dooaa. Teesaaqay see, hhanti yondita idoo ga iliislae ana, yondiidi idoo ga iliislaꞌade ugu.”

40 Yeesu gi ki⁄i daqa sirakoomiisetiray, gigi slay inay hiĩ guiri. Ina gi maasi Peetiro tuba, “Unkuray hangii dahhasidiriibaslii guulimee, gimati saa leẽ see? 41 Hhanti guꞌuday, firima Iliitleemu, ha ba⁄atii gii huuꞌuday koimisuge. Gu lou, muunaiĩ kokuna slaiyay kaba⁄a koimisu, teesaaqay see, slaqoo kokuna ti nanqweree⁄iyay.” 42 Ina gi hadakay kara waa da cada sa firoo, kakaana tuba, “Ye Taataa goy, bere ⁄atlarimoki gu labaꞌasu hiidahhasi hiicata haniba geregeda, gimbaki buꞌudiye idoo ga iliislaꞌade gooay ugu.” 43 Ina gi ki⁄i kara, gigi slay inay hiĩ guiri, sa gimba ilaa koina yaa haciri guꞌudee. 44 Yeesu gigi may inay teꞌesii, gi waaudi kara waa da tami firooge, gi firimi namati gimbakira gooay gu pandaa.

45 Da hheꞌesi, ina gi ki⁄i kara daqa sirakoomiisee dosii, sigigi kaay tuba, “Unkuray hati kahhadaaii haã guꞌudiri, haa hangii fiifisidiri? Yuꞌudaa qatlay yaani day, Nanku Heedi dugu hiilu⁄i dabaiĩ gu hida gu tlakwige. 46 Tlawaw, paaree na waaudani! Yuꞌudaa, hikira guni hiifookida, yaa khoci!”

Yeesu dugu hiifookidi haa dugu ooyi

(Maariko 14:43-50; Luuka 22:47-53; Yohaana 18:3-12)

47 Qatlay Yeesu giyaa ilii kahhiye gimbage, Yuuda, leẽ gu sirakoomiisee dosi mibi haa cada yaagi khay. Sliimaa haa ina yaa wanta raqa da didiri da hida, gwaa koomee pangaaee haa hhadimeerii. Hida hhakee digaati ya⁄abi ha hhapalooee da deni haa gaduũ gu Yahuudi. 48 Qatlaykee, Yuuda gu hiifookida Yeesu, yaa hheꞌesi yaa laqami sa hida hhakee kakaana tuba, “Hikee goo humbaꞌade na ina, oowakuna.” 49 Cirakiray, Yuuda yaati tafai daqa Yeesuge, haa gugi cehheemisi tuba, “Maarimuu, hagu hhouu!” Gugi tosaa humbaꞌadi. 50 Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Danaꞌa goy, yondiidi idoo gaani yondu kaydi tiꞌii.” Teꞌesii, hida hhakee gii satiri, gi ooyiri Yeesu, haa gugi khiidiniri.

51 Yuꞌudiyaa, leẽ gu hhakira gwaa sliimaa waaree haa Yeesu, giyaa ilii arimi teesaaqay, yaagi slootisi pangaa gosi, haa gii maahhasi yondimiisay gu hhapalooay gu didiru, gugi afakereꞌesi eea dosi. 52 Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Ki⁄isii pangaa googu looboo dosii, sa gimba heedi goó cu⁄a hari pangaa, ina see dugooti gaasi hari pangaa. 53 Ugu ga ilatahhade, ana hiidahhasaabaslii firoo Taataa goy, ina sinaraagi khay ciraai raqoo gu deni mibi haa cada gu malayika?‡ 54 Inkoo, bere ha laqa teesaaqay, yoo malee buꞌuta Handikaa da Iliitleemu, doó kaawa tuba, gimbakee kwanda gii ca⁄iye teesaaqay?”

55 Qatlaykee loi, Yeesu gi kaay sa raqatee da hida tuba, “Unkuray hanti khaydiri hari pangaaee haa hhadimeerii, sa oowaraa ana, ana ti kanimiisay gu sariyaa pahha? Balalu sliimaa ana haa waara mara gu didiruge gu Iliitleemu, haa caacaahhaahhamisa hida, unkuray hanaa oodiriiba. 56 Inkoo, gimbaki goõ hingii laqadi taqay, dama buꞌudi gimba daa handikimi ha tletimiisee da Iliitleemu.” Da hheꞌesi, sirakoomiisee dosi goõ gugi mayri ina, gi tooinaa lakidiri.

Yeesu pandaa da balasaa da didirige

(Maariko 14:53-65; Luuka 22:54-55, 63-71; Yohaana 18:13-14, 19-24)

57 Da hheꞌesi, hida hhakee gwaa oowee Yeesu, gugi leehhisiri daqa Kayaafage, hhapalooay gu didiru. Teꞌesii, maarimamaa da sariyaa da diini haa gaduũ gu Yahuudi yaay kurunkuridiri sliimaa. 58 Peetiro yaa sirakoomi Yeesu alungo efeenaa da hhapalooay gu didiru naqatloo. Ina gii day waꞌay gu efeenaage, gi ibiidi sliimaa haa hida gwaa ga⁄aa⁄awee, ma arimi gimba gwii ca⁄a daqa Yeesuge.

59 Inkoo, hhapalooee da deni haa gaduũ goõ gu balasaa da didiri, gi dabiidiri ilatlawa da afaꞌafuuma daqa Yeesuge, ma slayri amoo dari gaasaraa ina. 60 Teesaaqay see, inay yaa slayriiba ma dakoo lensee, hingamatii ca⁄amisiri see masaydii wa⁄a gu afaꞌafuuma. Hiigaasooge hida cada hingaagii ca⁄asiri, 61 gi kaayri tuba, “Heediki yaa kaay tuba, ‘Ana hiidahhasa ilacataraa maraki gu didiru gu Iliitleemu, haa gugi tleehha kara hari balalu tami kilesi.’ ”

62 Da hheꞌesi, hhapalooay gu didiru gi qadidi, gi maasi Yeesu tuba, “Ugu ha ilaki⁄isidaabaslii gimbakee? Hida hhanki mala ilakesaasidiyay daqa dooguu?” 63 Teesaaqay see, Yeesu yaati qabi diĩ. Hhapalooay gu didiru gi kaay sa ina tuba, “Seelimi hari uma gu Iliitleemu gu slafa, sandi kaade bere ugu na Kristu, Nanku Iliitleemu.”

64 Yeesu gi ilaki⁄isi tuba, “Ugu niĩ kaadi teesaaqay. Inkoo, sangu kaay unkuray goõ ambee, qariqaaqari, Nanku Heedi hagu antayi, hiĩ ibiidi hari daba gu ⁄uya gu Iliitleemu gu kooma ⁄uuru goõ. Kara, hagumaa antayi ina yaa hii⁄eeti hari tlonga yadaa rawaa gu rawgo.”✡

65 Teꞌesii, hhapalooay gu didiru gi feehhimisi kooti dosi, gi kaay tuba, “Hiĩ belendeqesi Iliitleemu! Ti masaydii mala kara ga slaꞌane? Yuꞌudaa unkuray loi haã akhasidiri ina, idoo giĩ ilii belendeqesi Iliitleemu. 66 Inkoo, unkuray gimbaki haguũ malee ilatahhadiri?” Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Hikee haraay boo⁄i gwaaꞌaraa!”

67 Da hheꞌesi, gugi ilii cubuquniri pandaage, gugi tlupidiri hari kondaaee. Wakinay gugi difiri koofii, 68 tay tooinaa kakaanay tuba, “Ye Kristu, aare tletimi, ti miyaa nugungii maahhasi?”

Peetiro tlanki Yeesu

(Maariko 14:66-72; Luuka 22:56-62; Yohaana 18:15-18, 25-27)

69 Qatlaykeesii, Peetiro yaa ibiidi khoorooge efeenaa da mara gu hhapalooay gu didiruge. Teꞌesii, yondimiisoꞌoo waka gugi ilii hadakaydi, haa sugugi kaadi tuba, “Ugu see haã sliimaa wanta haa Yeesu gu Galilaaya.” 70 Peetiro gi tlanki gimbakee pandaa da hida goõ gwaa waaree teꞌesii tuba, “Ana hhidima gimbakee gaa giimaamiside.”

71 Da hheꞌesi, Peetiro yaay ca⁄i khoorooge, hari afamaraa gu efeenaa, yondimiisoꞌoo waka gugi anti, haa gi kaadi sa hida hhakira gwaa teꞌesii waaree tuba, “Heediki see hiĩ sliimaa wana haa Yeesu gu Nasareeti.” 72 Peetiro gi tlanki, kara hari seeliru kakaana tuba, “Heediki ana haguti hhidima!” 73 Qariqaaqari coko⁄o, hida hhakee gwaa waaree teꞌesii, gi iliisatiri Peetiro, sugugi kaayri tuba, “Gu lou, ugu see ti leẽ tla⁄aã gooinay, sa gimba cocoꞌomoo googu see ti kooina pahha.” 74 Teꞌesii, Peetiro hingigi tlaatleesi ilawaamisu haa gi seelimi kakaana tuba, “Heediki haguti hhidima!” Cirakiray, konkaku gi ceei. 75 Teꞌesii, Peetiro giislay gimbakira sugwaani kaay ha Yeesu tuba, “Konkaku giyoo ilii kahhiye ceea, ugu hanoo tlankida ana waa tami.” Peetiro gii ca⁄i khoorooge, gi ⁄aa⁄i hari slahhaaꞌamee.

27

Yeesu dugu leehhisi daqa Pilaatuge

(Maariko 15:1; Luuka 23:1-2; Yohaana 18:28-32)

1 Qatlay daa iliipisi hari tumpaatumpu, hhapalooee da deni goõ haa gaduũ gu Yahuudi, hingigi ila⁄imbidiri sliimaa, ma gaasiri Yeesu. 2 Inay gi khiidiniri Yeesu, gugi leehhisiri haa gugi taatahhiri sa Pilaatu, gwaa gafana gu Ruumi gu hhapee da Yudaaya.

Gwaaꞌaraa da Yuuda

(Yondu gu Ya⁄abimiisee 1:18-19)

3 Inkoo, Yuuda gwaa hiifookidu Yeesu, giyaa ilii arimi tuba, Yeesu duguũ hukumi gwaaꞌaraa, dugugi iliihaci wagaree. Ina gi ki⁄isi goboretira da mibeeri tami da feesa, sa hhapalooee da deni haa gaduũ gu Yahuudi. 4 Ina sigigi kaay inay tuba, “Ana haã yondiidi tlakwaroo, sa gimba handii fookidi heedi guba dakoo.” Teꞌesii, inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Gimbakee hindi mala ilii slai dandiray? Hikee ti gimba googu ugu loi.” 5 Yuuda gi kwahhi peesaykee mara gu didiruge gu Iliitleemu, gi waaudi, hingigi cabay.

6 Hhapalooee da deni gii oyiri peesaykee, gi kaayri tuba, “Ti naraꞌaaba sariyaa dooriige qaasa peesayki sliimaa haa hikee gu mara gu didiru gu Iliitleemu, sa gimba peesayki hiĩ bui ceedee da heedi.” 7 Inay gi gimbuusiri, gi kereꞌesiri gimbakee, gi kirigiri hari peesaykee qaymoo daa eteediidine hatli gu yondimiisay gu khooslay gu tipa, ma daqa da iliiqamiduu gu dahaa tleehhiti. 8 Sa gimbakee, qaymotee saganaa eteedi, qaymoo da ceedee letuti naqatloo. 9 Ginaa ilii buꞌudi gimbakira daa tletimi ha tletimiisay Yeremiyaa tuba, “Inay yaay oyiri goboree mibeeri tami da feesa, qoomay gu kiriga, hida gu Israeeli hingaa ila⁄imbidiri bueemaa sa ina. 10 Hari peesaykee, gi kirigiri qaymoo da heedi waku goó tlehhida khooslay gu tipa. Taqay na idoo Iliitleemu giyaa ilii ilakaay ana ma yondiidi.”✡

Yeesu pandaa da Pilaatuge

(Maariko 15:2-5; Luuka 23:3-5; Yohaana 18:33-38)

11 Inkoo, Yeesu dugugi leehhesi pandaa da Pilaatuge, ina gugi maasi tuba, “Ugu na inaa mutemi gu Wayahuudi?” Yeesu gugi ilaki⁄isi tuba, “Ugu niĩ teesaaqay kaadi!” 12 Hhapalooee da deni haa gaduũ gu Yahuudi gwaa ilii sitaakiniri, ina yaa ilaki⁄isiiba gimba lensee. 13 Da hheꞌesi, Pilaatu gi kara maasi Yeesu tuba, “Ugu haã akhasidiibaslii sitaakatee wa⁄a, inay gi ilatlatlaatlayee daqa dooguu?” 14 Teesaaqay see, Yeesu yaa ilaki⁄isiiba sitaakaa lensee. Teꞌesii, gafana hiraay tlai hari khisla, sa qabaratee da Yeesu.

Yeesu duguũ hukumi gwaaꞌaraa

(Maariko 15:6-15; Luuka 23:13-25; Yohaana 18:39–19:16)

15 Inkoo, qatlay gu losona gu Pasaakage, gafana yaa kona ou gu afiiooyiru khiidimoogo heedi leẽ sa Yahuudi giyaa slaiyee. 16 Qatlaykeesii, yaa wana heedi leẽ daa khiidimi, gwaa uma hiica⁄u khisla, uma gosi na Baraaba. 17 Teesaaqay, hida giyaa ilii kurunkuridiri mara gu Pilaatuge, ina gigi maasi inay tuba, “Ha miyaa slaꞌaday, ana haguni afiiooyima khiidimoogo? Baraaba haguni afiiooyimaa baku Yeesu doó eteedine Kristu?” 18 Pilaatu yaa teesaaqay kaay, sa gimba ina yaa caahhi tuba, hhapalooetee da deni guranti khayri Yeesu daqa dosii, sa tloomu gu giyaadimiisee da Yahuudi. 19 Qatlay Pilaatu giyaa ilii ibiidi kitiĩ gu hukumuuge, hadee dosi sugwaagi ya⁄abidi ya⁄aboo tuba, “Ugu hhanti konta gimba lensee haa heedikee, heedikee gu kooma ibinaa daa tafaꞌadi. Letuti hari amasi diniĩ ilahufidi hari khisla tletaage sa ina.”

20 Qatlaykeesii, hhapalooee da deni haa gaduũ gu Wayahuudi yaa hiifaafahhiri raqatee da hida tuba, firinee Pilaatu, Baraaba dugu afiiooyine khiidimoogo, Yeesu dugu gaasiye. 21 Da hheꞌesi, Pilaatu gigi maasi kara inay tuba, “Haloo guni slaꞌaday sanguni geemaw, tla⁄aã gu hida hhankii gu cadage?” Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Sandi geemayde Baraaba.” 22 Pilaatu gigi maasi inay kara tuba, “Inkoo, Yeesu doó eteedine Kristu, haguti malee laqa?” Inay goõ gi ilaki⁄isiri tuba, “Dugwii tluhhumisiye musalaabage!” 23 Pilaatu gigi maasi kara inay tuba, “Sa soꞌoyi? Ti tlakwaroo mala ina giĩ yondiidi?” Inay goõ gi ilakoniri maahhoo hari ⁄uuru, kakaanay tuba, “Dugwii tluhhumisiye musalaabage!”

24 Pilaatu yaa baraslayi tuba, wantaaba idoo gii dahhasiye laqaraa, ti maahhoo kilesi nii roogiigimita. Teesaaqay ina yaay oyi maꞌay haa gi hhunci dabaiĩ kosi pandaa dooinay, sigigi kaay tuba, “Ana koomaaba dakoo haa ceedee da heediki. Gimbaki daqa doogunay wane unkuray loi.” 25 Hida goõ gi ilaki⁄isiri tuba, “Ceedee dosi daqa doorii wante haa daqa yaꞌay kotii!” 26 Teꞌesii, Pilaatu sigigii ca⁄asi Baraaba khiidimoogo, gi ilafahhi sirikaarii ma difiri Yeesu hari jeleedimaiĩ, gugi taatahhi dabaiĩ koinay, magu hiitluhhumisiri musalaabage.

Sirikaarii belendeqemisiyay Yeesu

(Maariko 15:16-20; Yohaana 19:2-3)

27 Da hheꞌesi, sirikaarii da gafana gi leehhisiri Yeesu, mara gu Pilaatuge, daa eteediidine na Praytooriyo.* Teꞌesii sirikaarii deneꞌee koina goõ yaagii kurunkuridiri haa gi niini⁄idiri Yeesu. 28 Inay gugi afababaciniri qayroo kosi haa sugugi daasiri jurungii da daa⁄adi. 29 Da hheꞌesi, gi boo⁄imisiri hhamaa gu leqeewaa, sugugi daasiri saga gosii. Kara, sugugii qaasiri hhadaa daba gosii gu ⁄uyage, haa gi keebeeimidiri pandaa dosii, gugi belendeqemisiri tay kakaanay tuba, “Mutemi gu Wayahuudi hagu hhouu!” 30 Sirikaaritee gi ilii cubuquniri Yeesu cubuqari, gii oyiri hhadatira gugi difiri sagage. 31 Qatlay gwaa ilii hheꞌesiri belendeqemisu ina, gugi afabaciri jurungitira da daa⁄adi, sugugi daamisiri kara qayroo kosi. Da hheꞌesi gugi leehhisiri, magwii tluhhumisu kayri musalaabage.

Hiitluhhumisu gu Yeesu musalaabage

(Maariko 15:21-32; Luuka 23:26-43; Yohaana 19:17-27)

32 Qatlay sirikaarii giyaa ilii leehhiihhimisiyee Yeesu, hingigi slaslayri haa heedi waku uma gosi na Simooni, yaamulooay gu yaamu gu Kireene. Teꞌesii inay gugi ⁄uureesiri heedikee, ma geregedi musalaaba gu Yeesu. 33 Inay gi dayri daqa doó eteedine na Goligoota, maꞌaana da umakee na, “Faraa da Saga.”† 34 Teꞌesii, sirikaarimoo leẽ gi hadisi sa Yeesu difaay daay roogi haa kwacankha, ma kitahhi. Teesaaqay see, ina giyaa ilii koisi, gigi siꞌi kitahhu.

35 Qatlay sirikaarii giyaa ilii hheꞌesiri hiitluhhumisu Yeesu musalaabage, hingigi deehhiniri qayroo kosi, hari amoo darii slakharaa kuura.✡ 36 Da hheꞌesi, inay gi ibiidiri teꞌesii haa gugi ga⁄ayri ina. 37 Rawaa gu saga gosii musalaabage, gii tluhhusiri bangasiya, daa ilii handikimi sitaakaa dosi tuba, “HIĨ NA YEESU, MUTEMI GU WAYAHUUDI.” 38 Qatlaykee, slime fiisiisee cada digaay tluhhumisi sliimaa haa Yeesu, leẽ hari bara dosi da ⁄uya, waku hari bara dosi da basa.

39 Hida gwaay cacaacatee hari teꞌesa, gwaa wahaahaniri haa yaa naqudidimisiyay sagaiĩ koina, tay kakaanay tuba, 40 “Ugu gu ilacata mara gu didiru gu Iliitleemu, haa gugi tleehheda kara hari balalu tami, inkoo, hangu ilabuꞌunte ugu lenkoogu! Bere gu lou, ugu na Nanku Iliitleemu ⁄eetaayuu inkoo musalaabago.” 41 Kara harima amotee leẽ, hhapalooee da deni, maarimamaa da sariyaa da diini haa gaduũ gu Yahuudi, gugi belendeqemisiri, kakaanay tuba, 42 “Ina yaa ilabuꞌuuꞌumi hida wa⁄a, inkoo hingirinti slanqadii ilabuꞌuru ina loi? Tuba ina na mutemi gu Waisraeeli! Inkoo yaay ⁄eetiye musalaabago, dandiray see hagu ⁄imbana. 43 Ina yoó iliipaꞌana Iliitleemu, haa yaa kaay tuba, ‘Ina na Nanku Iliitleemu.’ Inkoo Iliitleemu gu ilabuꞌune, bere Iliitleemu dugoó muunaboo⁄eesi ha ina.” 44 Slime, fiisiisetira see daay tluhhumisi sliimaa haa ina, gugi wahaahaniri harima amotee leẽ.

Gwaaꞌaraa da Yeesu

(Maariko 15:33-41; Luuka 23:44-49; Yohaana 19:28-30)

45 Inkoo, letu giyaa ilii daadi tana⁄iyage, hhantee yaa ilaslaabidi hhapee goõ, saa gweleti naqatloo da khwayaiĩ. 46 Daa ilii daadaauusi saa gweleti da khwayaiĩ, Yeesu gii ⁄aa⁄isi hari afoo da didiri, kakaana tuba, “Elooyi, Elooyi, lama sabakhitaani?” Maꞌaana dosi, “Iliitleemu goy, Iliitleemu goy, haniĩ soꞌoyi maydi?”✡

47 Hida wakinay gwaa qadimidee ciyoomoo haa ina, giyaa ilii akhasiri gimbaki, gi kaayri tuba, “Eteediidina Eliyaa, tletimiisaykira gu wakaꞌalee.” 48 Cirakiray heedi leẽ tla⁄aã gooinaa gi tu⁄udi, gii oyi dahhamu, gugi khiidimi cina da hhadaage, gigii tulu⁄i waꞌay gu difaay da mahhaaꞌadige, gigi taatahhi rawaage sa Yeesu, maay cunqi. 49 Hida wakinay gi kaayri tuba, “Inkoo may arine bere Eliyaa yaa khay, magu ilabuꞌumi ina.”

50 Da hheꞌesi, Yeesu gii ⁄aa⁄isi kara hari afoo da didiri, gi dafidi dandaꞌaaliya, gi afiimayi. 51 Qatlaykeesii loi loii, pasiyaa da mara gu didiru gu Iliitleemu, gii feehhiti bareemoo cada, rawaago biraa naqatloo. Hhapee gi rinqirinqiti, haa tle⁄eẽ gu deni gii feehhimidiri. 52 Ayisasu gi tlaaꞌamidiri, slaqoo gu hida wa⁄a gu Iliitleemu digaagi slafisi. 53 Hida hhakee yaagi slafiri ayisasugo, haa qariqaaqari Yeesu giyaa ilii slafi, inay gii guniri yaamu daa tlintiꞌisige gu Yerusaleemu. Yade inay gi iliicaca⁄iri hida wa⁄a.

54 Sirikaarimoo gu didiru haa hhakee gwaa ga⁄aa⁄awee Yeesu sliimaa haa ina, giyaa ilii aniri kintla haa gimba goõ gungii ca⁄u, gi tlaꞌamuudiri hari khisla. Inay gi kaayri tuba, “Gu lou, heediki yaa Nanku Iliitleemu.”

55 Teꞌesii, yaa wanay tigay wa⁄a, gwaa sirakoomee Yeesu Galilaayago, haa gwaa iliiaꞌaaꞌawee ina. Inay yaati khuꞌuuꞌunay segengo gimbaki goõ gwaay ca⁄u. 56 Tla⁄aã gooinay yaa wanay Mariyaa Magidaleena‡ Mariyaa iyoo dooina Yakoobo haa Yoseefu, haa hadee da Sebedaayo iyoo dooina Yakoobo haa Yohaana.

Yeesu qaasaraa dosi ayisage

(Maariko 15:42-47; Luuka 23:50-56; Yohaana 19:38-42)

57 Inkoo, daa ilii day khwayaiĩ, heedi leẽ hindaqaru yaagi khay, yaamulooay gu yaamu gu Arimataaya, uma gosi na Yoseefu. Slime ina see yaa sirakoomiisay gu Yeesu. 58 Ina gi hadakay daqa Pilaatuge, gi firimi suguma hadisi tuuꞌuna da Yeesu, magi qaasa kay. Pilaatu gi ilafahhi, Yoseefu suguma hadisi tuuꞌunatee. 59 Yoseefu gii oyi tuuꞌunatee da Yeesu, gigi khiidimi hari qayru gu ⁄abaaku gu hhou. 60 Ina gigi qaasa kay ayisa dosii da ⁄abige, giyaa fooli hhafidage. Da hheꞌesi, gii gwangwaraai tlaa⁄a da didiri loi, gi ilakhupisi afa gu ayisa, gi tosaa waaudi. 61 Qatlaykee, Mariyaa Magidaleena haa Mariyaatira da cadii, yaa ibiidiri pandaa da ayisage.

Sirikaarii daa ga⁄aa⁄awa ayisa da Yeesu

62 Inkoo, daa ilii cati baloo da Ilakhuukhuꞌumisu, heetlaalee dosii naa baloo da Sabaato. Hhapalooee da deni haa Farisaayoo, gi ilii hadakayri Pilaatu. 63 Inay sugugi kaayri tuba, “Looimoo, dandiray hangii slayni gimba leẽ, hiicorimiisaykira yaa kaay, giyaa ilii kahhiye slafi tuba, ‘Baloo da tamiige haa slafa.’ 64 Teesaaqay, ilafahhe ayisa dagama ga⁄ay baloo da tamii naqatloo. Teesaaqay laqe, sirakoomiisee dosi goo ba⁄atii fiisiyay tuuꞌuna dosi, haa gi kaayay sa hida tuba, yaani slafi. Bere gimbaki yooyi ca⁄i, afaꞌafuumati da hiifaakoo damaa tlakwi hari khisla, ba⁄ay hatira see da pandaa.” 65 Pilaatu sigigi kaay inay tuba, “Unkuray owaw sirikaarii. Taa⁄amida ayisage haa gagi ga⁄ayday hari ⁄uuru googuna goõ.” 66 Teesaaqay, inay gi waaudiri, gi ga⁄ayri ayisatee naraꞌa haa gigi iliiqaasiri muhuuri tlaa⁄atee da didiri, haa gi qaasiri sirikaarii da ga⁄aw.

28

Yeesu slafaraa dosi ayisago

(Maariko 16:1-10; Luuka 24:1-12; Yohaana 20:1-10)

1 Inkoo, baloo da Sabaato giyaa ilii catidi, daa iliipisi baloo da pandaa da kuiya, Mariyaa Magidaleena haa Mariyaa da cadii yaa waaudiri, gii yuꞌudakayri ayisa da Yeesu. 2 Yuꞌudaa, daagii ca⁄i kintla gu didiru, sa gimba malayika gu Taataa Iliitleemu yaay ⁄eeti yadaa rawaa gu rawgo, gi gwangwaraai tlaa⁄atira ayisago haa gigi ilii ibiidi. 3 Malayikakee, kalay gosi yaa hiimankaꞌasa da mankaraaiya pahha, kara qayroo kosi gwaa ⁄abaakwi poy. 4 Teꞌesii sirikaarii daa ga⁄aa⁄awa ayisatira, gi dakhadakhiri sa tlaꞌamee da didiri, hinti kaka⁄iri pahha.

5 Teꞌesii, malayikakee gi kaay sa tigay hhakee tuba, “Hhanti tlaꞌamutay! Ana haã caahhi tuba, unkuray Yeesu haguni damaamitay, dingii tluhhumisi musalaabage. 6 Ina wanaaba tiꞌii! Hiĩ slafi, idoo giyaa ilii kaay gooay. Khocaa arima daqa duguũ ilii qaasi. 7 Inkoo, taa⁄amida ciraai, kaawa sa sirakoomiisee dosi ubee, ‘Yeesu yaani slafi ayisago. Yuꞌudaa, ina sangu giyaadi Galilaayage, yade hagu arintayi ina. Inkoo, ana sanguũ kaay unkuray.’ ”

8 Teesaaqay, tigay hhakee gi waaudiri ciraai ayisago, konay amaaoo haa hhaꞌaloo da didiri. Inay gi taa⁄amidiri, gi kaawa kayri sa sirakoomiisee dosi gimbakee. 9 Cirakiray, Yeesu hingigi slaslayri haa tigay hhakee haa gigi cehheemisi. Tigay hhakee gugi iliisatiri, gi ooyiri yeꞌeeroo kosi, gugi hhaꞌaleesiri. 10 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Hhanti tlaꞌamutay! Taa⁄amida kaawa sa hhiee koi hadakayee Galilaayage, yade gini iliiarinay ana.”

Sirikaarii daa ga⁄aa⁄awa ayisa leehhisiyay gimba

11 Qatlay tigay hhakira giyaa ilii waauuꞌumidiyee, sirikaarii waka tla⁄aã gu hhakiraa gwaa ga⁄aa⁄awee ayisa, gi waaudiri yaamuge. Inay gi ilakeesiri sa hhapalooee da deni, gimba goõ gungii ca⁄u. 12 Hhapalooee da deni hingigi slaslayri haa gaduũ gu Yahuudi, haa hingigi ilagimbuusiri gimba gu afaꞌafuuma. Inay gi hadisiri peesay wa⁄a sa sirikaaritee, 13 sigigi kaayri tuba, “Unkuray kwanda ga kaadee sa hida tuba, ‘Sirakoomiisee dosi yaani khayri hari qatlay gu amasi, haa gi fiisiri tuuꞌuna dosi, dandiray gaã iliiguani.’ 14 Bere gafana yoo akhasi gimbaki, dandiray sugoo ilatlayna naraꞌa, unkuray hhanti tlaꞌamutay.” 15 Teesaaqay, sirikaaritee gi ooyiri peesaykee, haa gi laqiri, idoo sigiĩ ilii ilakaay gooay. Gimbaki hingii qoomi daqa Wayahuudige letuti naqatloo.

Yeesu ya⁄abi sirakoomiisee dosi

(Maariko 16:14-18; Luuka 24:36-49; Yohaana 20:19-23; Yondu gu Ya⁄abimiisee 1:6-8)

16 Da hheꞌesi, sirakoomiisetira da mibi haa leẽ gi hadakayri Galilaayage, okiray Yeesu sigaa ilii kaay hadakawa. 17 Yade onke inay gi aniri Yeesu, gugi hhaꞌaleesiri. Teesaaqay see, wakinay tla⁄aã gooinay yaa konay qiigiꞌimoo.

18 Teꞌesii, Yeesu yaagi khay daqa dooinay, sigigi kaay tuba, “Siniĩ hadisi ⁄uuru goõ gu tawaaloo, rawaa gu rawge haa khoorooge. 19 Teesaaqay, taa⁄amida ⁄isima hida gu hhapapu goõ, ma sirakoomiisee doyi tleehhidiri, hagigii nunqudimisiday hari uma gu Taataa, haa gu Naw haa gu Muuna gu Iliitleemu. 20 Kara caacaahhamisakina iliikoomaraa gimba goõ hangwaa ilakaay unkuray. Gu lou, ana sliimaa waara haa unkuray balalu sliimaa, hiifaakoo da khooroo naqatloo.”

* 1:17 1:17 Kristu: Tiꞌii umaki Kristu hari Yunaanaisoo na Masiiya, maꞌaana dosi na Daa maakhi du⁄iya.

† 1:21 1:21 Yeesu: Yeesu maꞌaana dosi hari Eburaanaisoo na Taataa Iliitleemu yoó ilabuꞌuna.

✡ 1:23 1:23 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 7:14.

* 2:4 2:4 Kristu: Tiꞌii umaki Kristu hari Yunaanaisoo na Masiiya, maꞌaana dosi na Daa maakhi du⁄iya.

✡ 2:6 2:6 Yuꞌudii kitaabuu gu Miika 5:2.

† 2:11 2:11 manemaane: Manemaane ti du⁄iya da hhoi da makhanay slanqasida, da kooma tafu gu hhou, kara ti umaasay doó maakhiye slaqwa da tuuꞌuna, dagoó ilii kahhiye qaasaraa. Arimi idoo manemaane dagaraa ilii maakhi tuuꞌuna da Yeesu. Yuꞌudii kitaabuu gu Yohaana 19:39.

✡ 2:15 2:15 Yuꞌudii kitaabuu gu Hoseeya 11:1.

✡ 2:18 2:18 Yuꞌudii kitaabuu gu Yeremiyaa 31:15.

✡ 3:3 3:3 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 40:3.

✡ 4:4 4:4 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 8:3.

✡ 4:6 4:6 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 91:11-12.

✡ 4:7 4:7 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 6:16.

✡ 4:10 4:10 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 6:13.

✡ 4:16 4:16 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 9:1.

* 4:25 4:25 Dekapooli: Umaki gu Dekapooli ti yaamu mibi gu ilaciyaa waaree haa duudu gu Yoridaani.

✡ 5:12 5:12 Yuꞌudii kitaabuu gu 2 Gimba gu Diqimi 36:15-16; Yondu gu Ya⁄abimiisee 7:51-52.

* 5:21 5:21 Tiꞌii idoo diĩ tlaatlaahhasi ti gaasa heedi hari amoo da taariru ma sirakooma see ilakhuukhuꞌusa da tlakwi. Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 20:13.

✡ 5:27 5:27 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 20:14; Hiislaslaw gu Sariyaa 5:17.

✡ 5:31 5:31 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 24:1.

† 5:33 5:33 Hhanti seelinta gimba gu afaꞌafuuma: Maꞌaana dosi waka na Hhanti qeetimisida seeliru.

✡ 5:33 5:33 Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 19:12.

✡ 5:38 5:38 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 21:24; Gimba gu Walaawi 24:20.

✡ 5:43 5:43 Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 19:18.

* 6:13 6:13 Hhayuũ gu 13: Maꞌaana tawaaloo, hiidahhasa haa wanqamee ti koku koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Guti lou. Handikaa wa⁄a da tlaatleesoo da Yunaanaisoo kontaaba gimbaki.

* 7:6 7:6 Hari sirakooma da ou gu Wayahuudi, gwehheeri haa biinoo ti makay gwaa slasla⁄uudee. Yeesu ilaꞌaaꞌaatimisi gwehheeri, biinoo haa hida gu koomee slasla⁄iima, hhaã gu koomee tlakwaroo muunaiĩ koinay maꞌaana yoó sisiꞌiyay ya⁄aboo da Iliitleemu haa giyoó ⁄imbiyaaiiba. Kara, Yeesu ti ilaꞌaaꞌaatimisi idadu gu kaari haa idadu gu Iliitleemu haa ya⁄aboo dosi pahha.

* 8:11 8:11 Qatlaykii Wayahuudi yaa ⁄imbiri tuba, damaa wana losona gu didiru hari khisla, damaa ilii khaye Masiiya. Inay yaa ⁄imbiri Wayahuudi kilesi naa aloo dayay losonakii, hida gu hhapapu wakinay himaa wanaaiiba.

✡ 8:17 8:17 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 53:4.

† 8:21 8:21 Maa qaasi taataa gooi: Angamalee sirakoomiisayki gimba gu ⁄aa⁄iya da taataa gosi dingii ca⁄adi qatlaykeesii gini kaakaana. Angamalee ti kakaana tuba, ina kona yondu gu iliikooma taataa gosi gaduumaa dosii haa guti geesaa qaasi gimaa ilii hhane, gi ilii kahhiye waauda aya gosaa sa sirakooma da Yeesu.

‡ 8:28 8:28 Wagadaraage: Daqati dagaati eteediidina slime uma waku na Geraasi, da iliiwane gooay kitaabuu gu Maarikoge haa Luukage.

✡ 9:13 9:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Hoseeya 6:6; 1 Samweeli 15:22.

* 9:17 9:17 difaay: Buraa da ⁄aamu waku daa tinqimi, uma gosi naa sabiibu.

✡ 10:2 10:2 Yuꞌudii kitaabuu gu Mataayo 16:17-18.

* 10:14 10:14 lamaati gaagahhaday ceceiya da yeꞌeeroo kokuna: Qatlaykeesii Wayahuudi yaa gaagahhiri ceceiya yeꞌeeroo koinaa sa laqaru qupidaa daqa yaamulooee da daqatee. Kara yaati laqaniri tuba, hida hhanki yaati konay slasla⁄iima hari bara da diini, maꞌaana haraa hiiboo⁄iriiba firoo Iliitleemu sliimaa haa Yahuudi wakinay.

✡ 10:36 10:36 Yuꞌudii kitaabuu gu Miika 7:6.

† 10:38 10:38 hiiowaraa musalaaba gosi: Maꞌaana dosi ina yoó ⁄imbi labaꞌasu gimati gwaaꞌaraa see sa Kristu.

* 11:2 11:2 Kristu: Tiꞌii umaki Kristu hari Yunaanaisoo na Masiiya, maꞌaana dosi na Daa maakhi du⁄iya.

✡ 11:10 11:10 Yuꞌudii kitaabuu gu Malaaki 3:1.

† 11:12 11:12 Hari ilakeesa waka, Tlaatleesi qatlaykaꞌaa gu Yohaana Hiinunqudimiisay giyaa ilii kakaami letuti naqatloo, Tawaaloo da rawaa gu raw dagoóti pandaa khuꞌumisi hari ⁄uuru. Kara, hida gu koome ⁄uuru yoótii ⁄utliyay tawaalotee.

✡ 11:14 11:14 Yuꞌudii kitaabuu gu Malaaki 4:5.

✡ 12:7 12:7 Yuꞌudii kitaabuu gu Hoseeya 6:6.

✡ 12:21 12:21 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 42:1-4.

* 12:42 12:42 malikiyaa da hhapee da Seeba: Ti malikiyaa da bara da wayee, daa ilakhookhocu kaydi mutemi Solomooni. Yuꞌudii kitaabuu gu 1 Watemi 10:1-13.

✡ 13:15 13:15 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 6:9.

* 13:31 13:31 pisagariya da haradaali: Pisagariya da haradaali dati digiidakwi hari khisla, dama⁄aduu pahha slaqamisida. Pisagariyati bere dagaã daasi khaimoo gosi goó didiru, cira⁄oo see yoó hiidahhasiya tlehhinay cuuraiĩ teꞌesii.

✡ 13:35 13:35 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 78:2.

† 13:45 13:45 Tlaa⁄u gu kaaru loi: Tlaa⁄u gu kaaru loi ti tlaa⁄u gwaa nakacu, gwaa hiigarangaaridu doó slaye kenga baku gu tlawa da didirige duguũ ilakhupisi waꞌay gu idadu gu colokhodayge pahha slanqamisee, gu koomee kalay gu hhou goó wanqa.

✡ 15:4 15:4 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 20:12; Hiislaslaw gu Sariyaa 5:16.

✡ 15:4 15:4 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 21:17; Gimba gu Walaawi 20:9.

✡ 15:9 15:9 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 29:13.

* 16:16 16:16 Kristu: Tiꞌii umaki Kristu hari Yunaanaisoo na Masiiya, maꞌaana dosi na Daa maakhi du⁄iya.

† 16:18 16:18 Peetiro: Maꞌaana da umaki Peetiro hari Yunaanaisoo na tlaa⁄u baku hhafida.

‡ 16:24 16:24 geregediye musalaaba gosi: Geregedaraa musalaaba maꞌaana dosi ti ⁄imbaraa slawa labaꞌasu haa hiikaasa labaꞌasukee, gwaaꞌaraa naqatloo see.

* 17:20 17:20 Hhayuũ gu 21: Teesaaqay see, gieeri da hhankaa gooay, digii dahhasiyaaba gusiru taqaaqay, ti hari amoo da firoo haa mawaraa da ⁄agoo haa kitahhu kilesi. Handikaa wa⁄a da tlaatleesoo da Yunaanaisoo kontaaba hhayuki.

* 18:10 18:10 Hhayuũ gu 11: Nanku Heedi yaati khay tiꞌii khoorooge, sa dabiidu haa ilabuꞌuru hida gwaa hhamee tlakwarooge. Handikaa wa⁄a da tlaatleesoo da Yunaanaisoo kontaaba hhayuki.

✡ 18:16 18:16 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 19:5.

† 18:18 18:18 Gimba gu hhayuki: Kereꞌemisu gu gimbakii gu khiidiru haa gu afiiooyiru maatii ca⁄iyaaba daqa hidago, himaatii ca⁄i harii laalaqamisuu gu Muuna gu Iliitleemu.

‡ 18:24 18:24 talanta elefu mibi: Talanta elefu mibi ti peesay wa⁄a hari khisla, hiĩ yondimiisayki giyaa hiidahhasiiba buaraa coko⁄o seei. Yaa peesay gu buꞌudisa buꞌudu yondimiisee elefu mibi qoomay gu koraraa mibi haa lahhoꞌo.

§ 18:28 18:28 dinaari miyaa leẽ: Dinaari leẽ yaa peesay gu buaraa da yondimiisay, gwaa yondiidu letu leẽ.

✡ 19:4 19:4 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 1:27; 5:2.

✡ 19:5 19:5 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 2:24.

* 19:9 19:9 Handikaa angaamaka waka yoó hiiroogimisida gimbaki tuba, kara heedi gu khabima hadee saa kereꞌesi tarakaa ha hhawata gosi, hiti yondiidi slipalauuma.

† 19:12 19:12 matowaasi: Matowaasi maꞌaana dosi na heedi daay bui.

✡ 19:19 19:19 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 20:12-16; Hiislaslaw gu Sariyaa 5:16-20.

✡ 19:19 19:19 Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 19:18.

* 20:22 20:22 qulu⁄ukee koi gu labaꞌasu gari kitahhe ana: Handikaa da Iliitleemuge qulu⁄uu ti laqaru gu labaꞌasu gu dihhu. Hari bara da Yeesu, hiifaakoo da labaꞌasukee yaati gwaaꞌaraa dosi musalaabage. Kara sirakoomiisee dosi wa⁄a digaa labaꞌasi gwaaꞌaraa naqatloo sa gimba gu ⁄imbaraa Kristu.

* 21:1 21:1 oõ gu Miseyituuni: Qatlaykira oki yaa kona khai wa⁄a gu miseyituuni.

✡ 21:5 21:5 Yuꞌudii kitaabuu gu Sakariyaa 9:9.

† 21:9 21:9 dugu hhaꞌaleesiye: Qatlaykira gu Yeesu, gimbaki hosaana dugwaati gi maamisi sa daareesa mutemi. Hhayukii hosaana ti hhaꞌaleelemisi Looimoo gu Goõ Yeesu, na Masiiya haa hiifaakooge Iliitleemu ina loi.

✡ 21:9 21:9 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 118:25-26.

‡ 21:12 21:12 idadu sa hadimisu sadaaka: Tiꞌii hida yaati naadiidina haa yaati kirigiiginay kuꞌunaanay, difaay, du⁄iya haa idadu wakinay gu kaari daa slaiye sa hadimisu sadaaka mara gu didiruge gu Iliitleemu.

✡ 21:13 21:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 56:7.

✡ 21:13 21:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Yeremiyaa 7:11.

✡ 21:16 21:16 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 8:2.

§ 21:42 21:42 tlaa⁄u gu didiru tleehhidi gu musingi: Tiꞌii Yeesu hingiti ilakhuukhuꞌusi haa tlaa⁄u gu didiru gu musingi doó siꞌiye ha tlehhidiisee, maꞌaana dosi idoo dugu ilii labaꞌasiye, dugu ilii siꞌiye haa dugu ilii gaasiye ha Yahuudi.

✡ 21:42 21:42 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 118:22-23.

✡ 22:24 22:24 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 25:5-10; Tlaatleesoo 38:8.

✡ 22:32 22:32 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 3:6.

✡ 22:37 22:37 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 6:5.

✡ 22:39 22:39 Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 19:18.

✡ 22:44 22:44 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 110:1.

* 23:5 23:5 Gimba gu hhayuki: Maarimamaa da sariyaa haa Farisaayoo yoóti daamisiyay hiriisaaee hhakee haa sansabiloo gu tledi, digima arima ha hida inay ti hida gu koomee ibinaa daa tafaꞌadi pahha. Gimbaki yaa daqa Handikaa da Iliitleemu dahhi. Teesaaqay see, inay yaa hiiroogisiri ouki hari amoo da tlakwi, sa gimba gu peereehhiya dooina. Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 13:9, 16; Faadoo 15:37-41; Hiislaslaw gu Sariyaa 6:8; 11:18.

† 23:13 23:13 Hhayuũ gu 14: Hoo antayi maarimamaa da sariyaa haa Farisaayoo, unkuray peereehhiisee! Unkuray hoóti afii⁄utlitayi mogombiisee idadu goõ gi konee. Kara, hari firoo dooguna da tleedi pandaa da hidage, hangoóti koisiday laqaru tuba, unkuray ti hida gu hhoi. Teesaaqay, ⁄agitiru googuna gumaa didiru ba⁄ay da hikaꞌa gu wakinay. Handikaa wa⁄a da tlaatleesoo da Yunaanaisoo kontaaba hhayuki.

‡ 23:23 23:23 munanaa, binsaarii haa jiira: Hiĩ yaati loo⁄oo da balalu sliimaa hida gu Wayahuudi giyaay qamaamidiyee ⁄agoo dooinay.

§ 23:24 23:24 biraacanqamisu ineerimoo maꞌay kokunaa gu kitahhugo, tay hagi gwi⁄imintay gamiyaa: Yeesu yaati kakaakana sa Yahuudi tuba, konay diliqimaa gu iliikomamidu gu sariyaa da digidakwi, idoo giyoo ilii biraacanqasiyee gooay sunsuriya maꞌay koinaa gu kitahhuugo, teesaaqay see gi mayri iliikomamidu sariyaa da deni da Iliitleemu.

✡ 23:39 23:39 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 118:25-26.

* 24:3 24:3 oõ gu Miseyituunige: Qatlaykira oki yaa kona khai wa⁄a gu miseyituuni.

✡ 24:15 24:15 Yuꞌudii kitaabuu gu Danieeli 11:31.

✡ 24:29 24:29 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 13:10; 34:4.

✡ 24:30 24:30 Yuꞌudii kitaabuu gu Danieeli 7:17.

* 25:15 25:15 talanta kooani: Hiĩ yaa peesay wa⁄a hari khisla. Talanta leẽ yaa qoomay gu peesay, gwaa buꞌudisu buaraa yondimiisay, sa yondu gosi gu koraraa mibi haa lahhoꞌo. Talanta kooani yaa qoomay gu bueemaa gu koraraa mibeeri dagati.

† 25:29 25:29 Gimba gu hhayuki: Gimbaki hinditi muuna hii⁄atliitlimisi ma yondiidani yondu gu Iliitleemu hari idadu ga kone, ⁄uuru gu qawaraa gu muunaiĩ, haa sandii roogisi wa⁄a hari khisla. Hida goóba yondu teesaaqay, hikaꞌa see gu coko⁄u gi konee digi afii⁄utli idadu hhakee.

* 26:7 26:7 khoosliya da hhoi da alabaasita: Khoosliyati daa hhoi, siringima da coko⁄i pahha. Kara dagaraa tle⁄eẽ wakinay boo⁄imisi, uma gooina na alabaasita. Waꞌay gu khoosliyateesii yaa wanta du⁄iya, daa kooma tafu gu hhou.

† 26:30 26:30 oõ gu Miseyituunige: Qatlaykira oki yaa kona khai wa⁄a gu miseyituuni.

✡ 26:31 26:31 Yuꞌudii kitaabuu gu Sakariyaa 13:7.

‡ 26:53 26:53 raqoo gu deni mibi haa cada gu malayika: Gimbaki hari Yunaanaisoo ti gimba gu sirikaarii, doó laqama raqa da didiri da sirikaarii. Hhayukii raqoo mibi haa cada ti malayika 72,000.

✡ 26:64 26:64 Yuꞌudii kitaabuu gu Danieeli 7:13.

✡ 27:10 27:10 Yuꞌudii kitaabuu gu Yeremiyaa 19:1-13; Sakariyaa 11:12-13.

* 27:27 27:27 mara gu Pilaatuge, daa eteediidine na Praytooriyo: Praytooriyo yaa mara gu didiru lou gu gafana Heroode. Maraki yaa daqa dosi da iliiꞌibinaa haa oofisi dosi da sirikariinii da Ruumi. Kara ina yaa kona sirikaarii wa⁄a gu Ruumi gwaa ibimaamidee teꞌesii.

† 27:33 27:33 Faraa da Saga: Haã yaati tiia daa faraa da saga gu heedi slanqasa. Kara angamalee dagaati eteediidina taqay, sa gimba sirikariinii da Ruumi yaa cu⁄uu⁄unay hida wa⁄a tiiatiige. Uma gu daqati hari gimba gu Araamaisoo dagaati eteediidina na Goligoota, yuꞌudii Maariko 15:22, Luuka 23:33. Hari gimba gu Kilaatiini, uma waku gu daqati na Kalifaari, maꞌaana dosi na faraa da saga.

✡ 27:35 27:35 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 22:18.

✡ 27:46 27:46 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 22:1.

‡ 27:56 27:56 Mariyaa Magidaleena: Magidaleena ti uma gu daqa daa eteediidine na Magidaala.

Maariko

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Gimba gu Hhou daa handikimi ha

Maariko

Gimba guri giyaada

Kitaabuki Maariko nugwaa handikimi, hiĩ daa eteediidine slime na Yohaana Maariko. Qatlay Yeesu giyaa ilii yaamu gu Yerusaleemuge wane, Maariko yaati qaraimoo gwaa yade ibimaamida, haa gi sirakoomiisay gosi tleehhidi. Qariqaaqari, ina yaati daakeerimoo gu ya⁄abimiisay Pawlo tleehhidi, slime gi iliiay ya⁄abimiisay Peetiro. Kitaabukii Maariko ti ilakesaasidi gimba gu ibinaa da Yeesu. Slime, ina ti ilakesaasidi gimba wa⁄a gu Wayahuudi haa ou gooina. Angamalee ina yaati handikimi kitaabuki sa hida gu Wayahuudi gooba, gwaa sirakoomiisee da Kristu tleehhidee.

Kitaabukii Maariko yoóti ilanqinci ilakeesa yondu daa yondiidi ha Yeesu ba⁄ay da gimbakaꞌa giyaa kakaakane. Ina yoó ilakeesi gimba gu denu gu bakaꞌasa daa yondiidi ha Yeesu. Kara, Yeesu yaati hhoeemisi hida wa⁄a, gi afiigweedi hida wa⁄a daqa ⁄uuru gu gieerigo, haa gi ilamooyimi tlakwaroo da hida. Yonduki yoóti laqaaqana, ⁄uuru gu tawaaloo da Yeesu. Slime, yoóti laqana tuba, ina yaati khay daqa Iliitleemugo, ma hadisi slafimaa kosi sa hiica⁄asa da hida tongaiimaa da ⁄uuru gu tlakwaroogo.

Maariko ilakesaasidi catimisu gu ibidinaa da Yeesu haa yondu gosi tlaatleesa da hiinunqudisa dosi ha Yohaana Hiinunqudimiisay. Slime ina yaa ilakeesi naraꞌa gimba gu balalu gu hiifaakoo, Yeesu dugwaa ilii kahhiye hiitluhhumisu musalaabage. Kara, ina hitii faakiikimisi hari ilakeesa da catimisu gu slafaraa haa hiica⁄araa da Yeesu ayisago haa hariwaauda dosi rawaa gu rawge.

1

Ilakhuukhuꞌusa da khawaraa da Yeesu ⁄⁄ ha Yohaana Hiinunqudimiisay

(Mataayo 3:1-12; Luuka 3:1-18; Yohaana 1:19-28)

1 Haã na tlaatleesoo da Gimba gu Hhou gu Yeesu Kristu, Nanku Iliitleemu.

2 Idoo daa ilii handikimi gooay kitaabuu gu tletimiisay gu Iliitleemu Isaaya tuba,

“Yuꞌudiyaa, ha ya⁄aba ya⁄abimiisay goy,

ina sugu giyaadi,

ma boo⁄imisu kay amoo sa ugu.✡

3 Afoo da heedi kakaakanta kongoqomeege tuba,

‘Boo⁄imisi amoo sa Looimoo gu Goõ,

tafaꞌasi amoo dosi cuti!’ ”✡

4-6 Asunkuilee ya⁄abimiisaykee yaagi khay, uma gosi naa Yohaana Hiinunqudimiisay. Ina yaati daamaamisi qayru daa boo⁄imisi hari quubu gu fala da gamiyaa. Kara, khiriĩ gosii coo⁄ay gu fala ginaa khiidiidina. ⁄agoo dosi yaa ingagimoo haa dinu gu kweera. Yohaana yaa kakaakana gimba gu hiinunqudimisu gu hiifookida tlakwaroogo daqa Iliitleemuge, Iliitleemu ma ilamooyimi tlakwaroo dooina. Teꞌesii gigii nunqudimisi sa laqaruu gu hiifookidaratee daqa Iliitleemuge.

Hida wa⁄a yadaa hhapee da Yudaayago haa yaamu gu Yerusaleemugo gi hadakayri daqa dosii kongoqomeege, magu itatiisiri. Teꞌesii qatlay giyaa ilii akhasiri gimbakee kosi, gi kakaaniri tlakwaroo dooina, Yohaana gigii nunqudimisi duudu gu Yoridaanige. 7 Kara Yohaana yaati kakaakana tuba, “Wana heedi waku, yaa hiikaaiyaaba khaymuu aluũ koaa, ina na kona ⁄uuru hari khisla kooi see ba⁄i, ana hiicondoa see hiidahhasaaba sa gweedaraa da dincaaraa da ye⁄eetoo kosi. 8 Ana hangu hiinunqudiidimisa maꞌay kilesii. Ina hiinunqudimisi unkuray hari Muuna gu Iliitleemu haa hari aslaa.”

Hiinunqudisa haa koisaraa da Yeesu

(Mataayo 3:13–4:11; Luuka 3:21-22; 4:1-13)

9 Qatlaykeesii Yeesu see yaagi khay daqa Yohaanage, yadaa tongoo da Nasareetigo daa hhapee da Galilaayage waara, dugugii nunqudisi ha Yohaana duudu gu Yoridaanige. 10 Inkoo, qatlay Yeesu giyaa ilii cacaaca⁄iye maꞌaygo, gi arimi, kaslenkwaa, raw hiĩ tlaaꞌadi, Muuna gu Iliitleemu yaa hii⁄eeti daqa dosii, ubee, tlabiya pahha naa hii⁄eta. 11 Kara afoo yaagii ca⁄adi rawaa gu rawgo tuba, “Ugu na Nankoy ga slae, ugu hanoó muunaboo⁄eesida hari khisla.”

12 Qatlay Yeesu dugwaa ilii hheꞌesi hiinunqudisa, cirakiray lenge dugurigi waaudi ha Muuna gu Iliitleemu kongoqomeege. 13 Yeesu yaa ibiidi yade kongoqomeege balalu mibeeri cigahha, hiigaasooge dugugi koimisi ha Sataanimoo. Yade ina yaa tla⁄aã gu makay gu kweerage ibimaamidi, dugwaa iliiaꞌaaꞌay ha malayika da Iliitleemu.

Yeesu eteedi sirakoomiisee dosi cigahha da pandaa

(Mataayo 4:12-22; Luuka 4:14-15; 5:1-11)

14 Qariqaaqari, Yohaana dugwaa ilii ilapingimi jeerage ha Heroode, Yeesu gi ki⁄i hhapee da Galilaayage, gi tlaatleesi kakaaru Gimba gu Hhou gu Iliitleemu, 15 kakaana tuba, “Qatlay hiĩ buꞌudi, Tawaaloo da Iliitleemu yaani daadaausidi. Inkoo, fookidaaruu tlakwaroo doogunaa daqa Iliitleemuge, ⁄imba Gimbaki gu Hhou.”

16 Letu waka, qatlay Yeesu giyaa ilii khookhociicine hari kenga gu tlawa da didiri da Galilaaya, gi arimi Simooni haa nankooina Andareyaa, idoo giyaa ilii taareeꞌeeꞌenee tlawage makumbaa dooina dari ooyiru samaakii, sa gimba inay hiĩ naa yondu gooina. 17 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Hawundaa hani sirakonteei ana. Ana hangu sirakoomiisee doyi tleehhidisa da caacaahhamisu hida, mani sirakoniri ana.” 18 Cirakiray lenge gi mayri makumbabuu koina teꞌesii, gi sirakoniri Yeesu.

19 Yeesu giyaa ilii khoci coko⁄o pandaage hari kenga gu tlawa, gi arimi Yakoobo haa Yohaana, yaꞌay gu Sebedaayo. Inay haa taataa gooina yaa waꞌay gu masuwaa dooinay wanay, yaa boo⁄ii⁄imisiyay makumbabuu koina guri ooyiru gu samaakii. 20 Cirakiray lenge Yeesu gi eteedi inay, gi tooinaa mayri taataa gooina Sebedaayo masuwateesii sliimaa haa hida giyaa kakaami sa iliiawaraa, gi tooinaa sirakoniri Yeesu.

⁄uuru gu Yeesu hiica⁄amisu gu gieeri

(Luuka 4:31-37)

21 Da hheꞌesi teꞌesaa, Yeesu haa sirakoomiisee dosi gi waaudiri yade tongoo da Kaperinauumuge. Qatlay daa ilii day baloo da Sabaato,* Yeesu gii dawa kay sinagoogi† da tongoteesii, gi tlaatleesi caacaahhamisu gimba gu Iliitleemu. 22 Hida goõ gwaa teꞌesii waaree yaati bakairi hari khisla sa caacaahhamisu gosi, sa gimba ina giyaati caacaahhamisiiba inay maarimamaa dooina pahha da sariyaa,‡ ina giyaati caacaahhamisi heedi gu kooma pahha ⁄uuru gu tawaaloo.

23 Qatlaykeesii lenge heedi waku yaa wana sinagoogiteesii daa ilii khaabaaꞌadi gieeri, gi maahhi, 24 tuba, “Ye Yeesu gu Nasareeti, ha mala slaꞌada haa dandiray? Hanti khaydii sa hhamisaraa dandiray? Ugu, haguti khuana! Ugu ti ina daa tlintiꞌisi gwaa daqa Iliitleemu dahha.” 25 Teꞌesii Yeesu gi ilii⁄oo⁄i gieeri, gi kaay tuba, “Qabe diĩ! Inkootuutuu ca⁄ii daqa heedikaa!” 26 Da hheꞌesi, gieeri hhakee hiraagi khayri kwinkwiisii hari ⁄uuru daqa heedikeesii, tay maahhaminay hari afoo da didiri, yaagii ca⁄iri daqa dosaa.

27 Teꞌesii hida goõ sinagoogiteesii hiraa hiitlairi hari khisla loi, hingigi tlaatleesiri maamisu inay haa inay tuba, “Hiĩ ti gimba mala? Ti caacaahhamisu gu ⁄abuu? Heediki kona ⁄uuru gu ilii⁄oo⁄a gieeri gu tlakwi, inay gugi akhasiyayi ina.” 28 Teesaaqay gimba gu Yeesu, gii qoomi ciraai hhapee sliimaa da Galilaayage.

Yeesu hhoeemisi hida wa⁄a

(Mataayo 8:14-17; Luuka 4:38-41)

29 Yeesu haa sirakoomiisee dosi giyaa ilii ca⁄iri sinagoogigo, gi dayri mara guũ Simoonige haa Andareyaa, sliimaa haa Yakoobo haa Yohaana. 30 Teꞌesii kumboꞌoo da Simooni yaa wanta, yaa qati buburuuge, yaa mama⁄ada hari khisla. Cirakiray lenge Yeesu sugugi kaay gimbakee gu kumboꞌoo da Simooni. 31 Teꞌesaa gi hadakay daqa giyaa iliiwante, gi ooyi daba gosi, gigii tlaysi aslaaꞌamee, ma qaditi. Cirakiray lenge ga⁄aykee kosi gii caaquudi, gi yonditi sa inay.

32 Qatlay letu giyaa ilii huhaahuꞌude, hida yaagi tlaatleesiri leehhimisu daqa Yeesuge ga⁄iidee dooina haa hida wa⁄a daa ilii khaabaaꞌamidi ha gieeri. 33 Gu lou, hida goõ gu tongotee yaa hiikurunkuridiri efeenaa da marakeesii daa iliiwane Yeesu. 34 Teꞌesii Yeesu gi hhoeemisi hida wa⁄a gwaa koomee ga⁄ay paslaapasloo, kara gii ca⁄amisi gieeri wa⁄a. Teꞌesii yaa qayiiba mucu sa gieeri, ma cocoiri, sa gimba inay giyaa khuiyay ina na miyaa.

Yeesu kakaana gimba gu Iliitleemu Galilaayage

(Luuka 4:42-44)

35 Heetlaalee dosii, daati kahhi taaboo⁄u, Yeesu gi waaudi daqa daa hiicaaqutige daaba hida, ma firimi Iliitleemu. 36 Qariqaaqari Simooni haa deneꞌee kosi gi caahhiri tuba, Yeesu hhaku, gugi dabiiduu kayri. 37 Qatlay gwaa ilii slayri ina, sugugi kaayri tuba, “Hida goõ guti dabimaamidiyay ugu!” 38 Teꞌesii Yeesu gi ilaki⁄isi inay tuba, “Kwanda ga waaudane tiaa, ma tongagu wakinay khuꞌusani gu ilaciyaage waaree, yade see kakaaru kayna gimba gu Iliitleemu, sa gimba, ana saani gimbakee khay.” 39 Da hheꞌesi, gi waaudi, gi ilakhookhocimi tongagu wa⁄a yade hhapee da Galilaayage. Yeesu gi kakaami gimba gu Iliitleemu teꞌesii sinagoogaguu koinay, kara gii ca⁄amisi gieeri daqa hida wa⁄ago.

Yeesu hhoeesi heedi gu kooma buubaa

(Mataayo 8:1-4; Luuka 5:12-16)

40 Inkoo, tongoo wakay daraa hiicati Yeesu, yaa wana heedi waku gwaa kooma ga⁄ay gu buubaa.§ Qatlay giyaa ilii arimi Yeesu, gi hadakay daqa dosii, gi keebeeidi pandaa dosii, gi firimi tuba, “Taataa, ana khua, bere ha slaꞌada, haniidahhasida ilabuusla.” 41 Yeesu gi ⁄awaarimi hari khisla sa heedikee, gi tafaꞌasi daba gosi, gugi nangusi, sugugi kaay tuba, “Ee, ana slaꞌa teesaaqay laqa, ugu duguma ilabuusli inkootuutuu.” 42 Cirakiray lenge ga⁄aykee dugugi hhoeesi, ina gi hhoay haa gi ilabuꞌudi sumuku!

43 Teꞌesii Yeesu gugi aareesi heedikee, gugi hiigadimi, 44 tuba, “Inkoo akhasi, hhanti kaada sa heedi lensee, idoo duguũ ilii hhoeesi. Inkootuutuu taa⁄a hangu laqante daqa hhapalooay gu Iliitleemuge, la hadisa kayda sadaaka sa ilabuuslatee toku, idoo daa ilii ilafahhi gooay sariyaa da Musaage. Hatee noo ilatlawa doogu sa inay tuba, duguũ ilabuusli.” 45 Teꞌesaa, heedikee gi teesaaqay laqi, gi waaudi, gi amoo dosi ooyi. Ina yaa yakwiiba gimbakee, gi tlaatleesi kakaaru sa hida daqeemoo goõ gimba gungii ca⁄u daqa dosii. Inkoo sa daqatee Yeesu yaa kara hiidahhasiiba dawaraa tongoo ma lenge seei pandataa guti khuiyay. Daqeemoo gwaaba hida ginaa ilii ibimaamidi, kara taysi see hida yaagi ilaqinciri khakhaw daqa dosii daqeemoo gongo.

2

Yeesu hhoeesi heedi gwaa tingara⁄uudu

(Mataayo 9:1-18; Luuka 5:17-26)

1 Qariqaaqari, balalu angaamaka taqaaqay, Yeesu gi ki⁄i kara tongoo da Kaperinauumuge, hida gi akhasiri tuba, Yeesu yaani khay, ayage wana. 2 Teꞌesii hida wa⁄a yaagii kurunkuridiri, gii guniri waꞌay gu marakeesii giyaa iliiwane, daqa lensee hhaka daati meti daaba hida, ma afamaraage see hari khooroo daqa yaa metiiba. Yeesu gi tlaatleesi kakaaru gimba gu Iliitleemu sa inay.

3 Qatlay Yeesu giyaa ilii kakaakane teꞌesii, hida wakinay yaagi leehhisiri heedi waku gwaa tingara⁄uudu, duguma hhoeesi ha Yeesu. Heedikee ha hida cigahha nugwaa geregediri hari fala. 4 Inkoo, hida hhakee digiraa slanqadi hari dawaraa heedikee marage daqa Yeesuge, sa gimba gu raqatira da hida daa qiqincidi teꞌesii. Da hheꞌesi, gii dadayri rawaa gu pembeege, gi cihhiri mucu daqatiray loii daa iliiwane Yeesu, gii ⁄eetisiri heedikee gwaa tingara⁄uudu, tay hiĩ qaati falage. 5 Qatlay Yeesu giyaa ilii arimi ⁄imba da didiri da hida hhakee, gi kaay sa heedikee gwaa tingara⁄uudu tuba, “Nankoy, tlakwaroo doogu sliimaa dagaã ilamooyimi!”

6 Inkoo, maarimamaa angaamaka da sariyaa da Iliitleemu yaa wanta, yaa ibiti teꞌesii. Qatlay giyaa ilii akhasiri Yeesu hiĩ kaay teesaaqay, gi tlaatleesiri ilahudaa muunaiĩ koinay tuba, 7 “Heediki siĩ soꞌoyi taqay kaay? Ina hinti belendeqesi Iliitleemu! Hhaku lensee gu kooma ⁄uuru gu ilamooyiru tlakwaroo, Iliitleemu kilesi na kona!”

8 Cirakiray lenge Yeesu muuna gosii gi caahhi idoo giyaa ilahudeedemisiyeei muunaiĩ koinay, gi kaay sa inay tuba, “Sa soꞌoyi ilahudeedemisiday teesaaqay muunaiĩ kokunay? 9 Gimba haloo na slaahhi hari khisla, kaawaraa sa heediki gwaa tingara⁄uudu tuba, ‘Tlakwaroo doogu sliimaa dagaã ilamooyimi,’ baku kaawaraa tuba, ‘Tlayii, oyii fala doogu, la waauta?’ 10 Inkoo, ana slaꞌa unkuray, ma caahhadiri tuba, Nanku Heedi* kona ⁄uuru gu ilamooyiru tlakwaroo da hida tiꞌii khoorotii!” Teꞌesii gii fookidi daqa heedikiray gwaa tingara⁄uudu, gi kaay sa ina tuba, 11 “Suguũ kaay, tlayii, oyii fala doogu, la waauta ayage!” 12 Cirakiray lenge, heedikee gi qadidi ge⁄e, gii oyi fala dosi, yaagii ca⁄i khoorooge pandaa da hida sliimaage. Qatlay giyaa ilii aniri teesaaqay, hida sliimaa yaati bakairi hari khisla, gi hhaꞌaleesiri Iliitleemu tuba, “Yeraa, etaa hakahhana arimaa gimba da hinkaa gooay gwaanii ca⁄u!”

Yeesu eteedi Laawi

(Mataayo 9:9-13; Luuka 5:27-32)

13 Da hheꞌesi, Yeesu gi kara hadakay kenga gu tlawa da didirige da Galilaaya. Teꞌesii raqatee goõ da hida yaagi sirakonti ina, ina gigi tlaatleesi caacaahhamisu gimba gu Iliitleemu. 14 Qariqaaqari, Yeesu giyaa ilii cati hari oofisi daa ilii buaaidiye koodi, gi arimi Laawi† nanku Alifaayo, hiĩ ibiidi teꞌesii. Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Hawunda hanisirakonte, ma leẽ gu sirakoomiisee doyi tleehhiti!” Da hheꞌesi, Laawi gii tlay, gi mamay yondukee kosi gu koodi, gi sirakoomi Yeesu.

15 Laawi gi kwahhasuusi Yeesu haa sirakoomiisee dosi aya gosii sa ⁄agoo. Inkoo, qatlay giyaa ilii ⁄agiigineei, karaanimaiĩ gwaa hiikurunkuriirimee koodi sliimaa haa hida gwaa koomee tlakwaroo yaa ⁄agiiginay sliimaa haa Yeesu haa sirakoomiisee dosi. Teꞌesii yaa wanay hida wa⁄a gwaa sirakoomee ina. 16 Maarimamaa wakinay da sariyaa gu raqa da Farisaayoo,‡ giyaa ilii aniri Yeesu ⁄agina haa hida gu koomee tlakwaroo, gi maasiri sirakoomiisee dosi tuba, “Yeesu sa soꞌoyi ⁄agiigina haa karaanimaiĩ haa hida hhakee gu koomee tlakwaroo?” 17 Yeesu giyaa ilii akhasi gimbakee koina giyaa cocaacoiyeei, gi kaay sa inay tuba, “Hida gu koomee slaqoo gu hhoi yoó slaiyaaiiba dareesimoo, hhakaꞌa gu koomee ga⁄ay noó slaiyay. Inkoo, ana hanti khayiiba sa eteeda hida hhakaꞌa gungoó hiiarimee tuba, ibinaa dooina yaa tafaꞌadi, hanti khay sa eteediru gu hida hhakaꞌa gu koomee tlakwaroo.”

Khawaraa da Yeesu ti tlaatleesoo da gimba gu ⁄abu

(Mataayo 9:14-17; Luuka 5:33-39)

18 Sirakoomiisee da Yohaana haa raqa da Farisaayoo yoó mamayay ⁄agoo haã kitahhuu. Sa gimbakee hida wakinay yaagi khayri daqa Yeesuge, gi maasiri tuba, “Sirakoomiisee da Yohaana haa sirakoomiisee da raqa da Farisaayoo yoó mamayay ⁄agoo haa kitahhu. Inkoo, sirakoomiisee doogu yoó soꞌoyi mayay teesaaqay laqaraa?” 19 Yeesu gi ilaki⁄isi sa inay tuba, “Dahaa gu heedi guũ khabimu, malee mayay ⁄agoo haa kitahhuu qatlay heedi guũ khabimu, sliimaa wana haa inay? Bere heedi guũ khabimu wana haa inay, hiidahhasiyaaiiba mawaraa da ⁄agoo haa kitahhuu. 20 Inkoo, balalu gimaa dayee, teꞌesii heedi gwaa khabimu dugurimaa ilii waaudiye daqa dooinaa, qatlaykeesii maa asu mayay ⁄agoo haa kitahhuu.

21 Hhaku heedi lensee goó hiidaqa qayru gwaa faaku hari dahhamu gu ⁄abu. Bere teesaaqay laqi, qayrukira gwaa faaku, kwanda gi feehhidiye, gi asu feehhimidi ba⁄ay da pandaa see. 22 Nama teesaaqay leẽ, hhaku heedi lensee goó hiieesa difaay§ da ⁄abi waꞌay gu curuquu gu fala da segige gu iliiqaasa difaay. Bere teesaaqay laqi, difaaytee da ⁄abi, kwanda gii feehhimiside faloo hhakee gonkoinaa. Teesaaqay difaaytee goõ haã faloo hhakee see slime yooti tlakwaakwayay. Difaay da ⁄abi kwanda dagoó waꞌay gu curuqeerii gu faloo gu ⁄abige hiieesi.”

Yeesu ti Looimoo gu baloo da Sabaato

(Mataayo 12:1-18; Luuka 6:1-5)

23 Letu waka baloo da Sabaato, Yeesu haa sirakoomiisee dosi yaa hiicatiri hari tla⁄aã gu qaymamuu gu ganoo. Qatlaykee sirakoomiisee dosi gi tlaatleesidi kereꞌemisu sagaiĩ gu ganoo, gi tooinaa ⁄aginiri. 24 Da hheꞌesi Farisaayoo wakinay gwaa waaree teꞌesii gi kaayri sa Yeesu tuba, “Yuꞌudiyaa, sirakoomiisee doogu soꞌoyi yondimaamita yondu daa kitlakuusi sariyaage baloo da Sabaatoge?” 25 Teꞌesii Yeesu gi ilaki⁄isi inay tuba, “Haati somintiriibaslii gimba gu Iliitleemuge, idoo Dawdi giyaa ilii laqi qatlay giyaa ilii qoriimidiri ina haa hida kosi? 26 Ha khuꞌudaaiibaslii, idoo okookoo goori Dawdi giyaa ilii day mara gu didiru gu Iliitleemuge, qatlay Abiyataari giyaa ilii hhapalooay gu didiru gu Iliitleemu, gi ⁄agimi mukaatee daa hadimaamisiye sa Iliitleemu, daa kitlakuusi ⁄agoo ha heedi lensee, hhapalooee kilesi naa ⁄agiiginay. Kara Dawdi gi qaqay mukaatetee sa hida kosi see!”

27 Teꞌesii Yeesu gi kara kaay sa Farisaayoo tuba, “Baloo da Sabaato dagaati qaasi ha Iliitleemu sa iliiawaraa hida, ma hiifiifisiri yondu gooinaa, hida digaati qaasiiba sa balotee. 28 Inkoo, Nanku Heedi na Looimoo gu baloo da Sabaato.”

3

Yeesu hhoeesi heedi gwaa daba tingara⁄uudu ⁄⁄ baloo da Sabaatoge

(Mataayo 12:9-14; Luuka 6:6-11)

1 Letu waka Yeesu kara gii day sinagoogige, gi arimi heedi waku yaa wana teꞌesii, daba gosi gwaa tingara⁄uudu. 2 Inkoo, letutee yaati baloo da Sabaato, Farisaayoo wakinay yaa wanay, yaati khuꞌuuꞌunay Yeesu naraꞌa, ma aniri, bere higi hhoeesi heedikee baloo da Sabaatoge,* magi leehhisiri Yeesu pandaa da balasaage.

3 Da hheꞌesi Yeesu gi caahhi idoo giyaa ilahudeedemisiyeei, gi kaay sa heedikee gwaa daba tingara⁄uudu tuba, “Khoca tiꞌii, qadidi pandaa da hida sliimaage, ma dugu arimi.” 4 Teꞌesii Yeesu gi maasi Farisaayotee tuba, “Pandaa da sariyaage gimba haloo na naraꞌa laqaruu baloo da Sabaatoge, ti yondu hhoinay baku ti yondu tlakwaroo? Kara haloo na hhoinay baloteesii, ti ilabuꞌuruu heedi waku gwaaꞌaraago baku ti gaasaraa da heedikee?” Teꞌesii yaati qabiri diĩ. 5 Da hheꞌesi, Yeesu gigi yuꞌudi gonkoinaa hari qupidaa, gi slahhaai hari khisla, sa gimba gu muunaiĩ hhakee koina gwaa karaarahhee. Teꞌesii gi kaay sa heedikee gwaa daba tingara⁄uudu tuba, “Tafaꞌasi daba googu!” Heedikee gi tafaꞌasi daba gosi, cirakiray lenge daba gosi dugugi hhoeesi sumuku. 6 Teꞌesaa Farisaayoo gii ca⁄iri sinagoogiteesaa, higi cira idara kayri sliimaa haa hida gwaa iliiaꞌaaꞌawee mutemi Heroode, idoo gi ilii gaasiyee Yeesu.

Khawaraa da hida daqa Yeesuge daqeemoo sliimaago

7-8 Da hheꞌesi, Yeesu haa sirakoomiisee dosi gi waaudiri teꞌesaa kenga gu tlawage, teꞌesii digaagi sirakoomi ha raqa da didiri da hida yadaa hhapee da Galilaayago. Inkoo hida wa⁄a hari khisla yaati akhasiri gimbakira gu didiru daa yondimaamidiye ha ina, yaagi asu khayri daqa Yeesuge daqeemoo sliimaago. Wakinay yaa hhapee da Yudaaya dahhiyay haa yaamu gu Yerusaleemugo, wakinay yadaa hhapee da Idumeeyago haa hhapee daraa tlo⁄osaa guri bara da rawaa gu duudu gu Yoridaani waara. Kara wakinay yaamu gu Tiirogo haa Sidoonigo, raqatee da hida hhakee daa didiri hari khisla. 9 Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi, ma hiisatisiri masuwaa waka ciyoomooge sa ina, ina ma tlaatlahhasi raqatee da hida gu hhanti iliiraagita.

10 Ina yaa teesaaqay kaay, sa gimba yaa hhoeemisi hida wa⁄a letutee, teesaaqay hida goõ gwaa koomee ga⁄ay yaa konay kwayru gu cihharaa raqatee, ma dayri daqa dosii, magu nangumisiri, inay see ma hhoaaꞌayri. 11 Qatlaykee sliimaa hida hhakira daa ilii khaabaaꞌamidi ha gieeri, giyaa ilii aniri Yeesu, yaati huhuiri hhapeege pandaa dosii, gi tlaatleesiri maahhoo hari ⁄uuru tuba, “Gu lou, ugu ti Nanku Iliitleemu!” 12 Teꞌesii Yeesu gigi ilii⁄oo⁄i gieeri hhakee goõ, ma mayri kaawa sa hida, ina na miyaa.

Yeesu hiileehhi sirakoomiisee dosi da mibi haa cada

(Mataayo 10:1-4; Luuka 6:12-16)

13 Da hheꞌesi, Yeesu gi ilakhiinaaꞌadi rawaa gu onke, gi eteedi hida hhakira giyaa ina slaiye, ma sirakoomiisee dosi tleehhidiri, yaagi khayri daqa dosii. 14 Teꞌesii Yeesu gii leehhi hida hhakee gu mibi haa cada, slime giyaa eteedi na ya⁄abimiisee, mangu sirakomamidiri haa ina, haa magi ya⁄abi ma kakaaru kayri gimba gu Iliitleemu, 15 kara ma sigi qay ⁄uuru gu hiica⁄amisu gu gieeri daqa hidago. 16 Umaiĩ gu hida hhakee gu mibi haa cada giyaa hiileehhi na nahhaã, Simooni (hiĩ daraa ayi ha Yeesu uma gu caduu na Peetiro),† 17 Yakoobo haa Yohaana, yaꞌay gu Sebedaayo (hhaã daraa ayi ha Yeesu uma gu deneꞌee na Boaneeri, maꞌaana dosi na “Yaꞌay gu Kukukhumoo,”) 18 Andareyaa, Filiipo, Batolimaayo, Mataayo, Toomaasi, Yakoobo nanku Alifaayo, Tadaayo, Simooni gu raqa da Seloote,‡ 19 haa Yuuda Isikariyooti. Qariqaaqari hiĩ naa hiifookidi Yeesu.

⁄uuru gu Yeesu gu kaba⁄araa Sataanimoo

20 Da hheꞌesi Yeesu haa sirakoomiisee dosi gi ki⁄iri ayage. Kara raqa da hida yaagii kurunkuriti daqa dosii, yaa slayriiba ma mucu gu ⁄agoo see. 21 Qatlay hiidayuuma dosi giyaa ilii akhasidi gimbakee, yaagi tooinaa waaudiri tongoo dooinaa, maguri waaudiri ayage, sa gimba yaati ilahudeesiri tuba, “Hiĩ bi⁄iidi sa yondu gu didiru!”

22 Teꞌesii maarimamaa waka da sariyaa, hhaã gwaa yaamu gu Yerusaleemu dahhee, yaati kakaakaanay sa hida tuba, “Yeesu dugwaati ilii khaabaaꞌadi ha Belisebuuli.” Kara yaati kakaakanay tuba, “Ina haroó ⁄uuru gu Sataanimoo, hiĩ gu didiru sa gieeri goõ, hiica⁄amisi gieeri daqa hidago.”

23 Da hheꞌesi, Yeesu gi eteedi inay daqa dosii, gi kaay sa inay hari amoo da ilaꞌaaꞌaatisa tuba, “Sataanimoo malee hii dahhasi hiica⁄asa gieeri kosi daqa hidago? 24 Bere hida gu hhapee leẽ qwaqwatlinay inay haa inay, ⁄uuru gu hida gu hhapetee hindii faaki. 25 Kara bere hida gu mara leẽ hingii deehhiihhiniri raqoo haa raqoo, gi asu qwaatliyay inay haa inay, ⁄uuru gu hida gu marakee see hiikaasiyaaba. 26 Nama amotee leẽ, bere tawaaloo gu Sataanimoo qwaqwatlina ina lenkosi haa hingigi deehhiihhina, ina hiidahhasiyaaba qadida, haa hiifaakoo da ⁄uuru gosi yaani daadi. 27 Inkoo teesaaqay gooba! Gu lou, bere heedi waku slai cihharaa mara gu heedi gu kooma ⁄uuru, magu afafiisi khooslay gosi goõ, kwanda hiti gesaa khiidina heedikee gu kooma ⁄uuru. Teꞌesii gi asu hiidahhasi afafiisa idadu sliimaa gi kone.

28 Guti lou, hida digi ilamooyina ha Iliitleemu tlakwaroo dooina goõ, haã gimba gooina see gonkosaa gu pende⁄esa da Iliitleemu. 29 Inkoo, hiĩ gumaa belendeqesa Muuna gu Iliitleemu, tlakwarotee tosi dagamaa ilamooyinaaba coko⁄o seei ha Iliitleemu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.” 30 Yeesu yaa teesaaqay kaay, sa gimba maarimamatee yaa kakaakanay tuba, “Ina dugwaa iliikhaabaꞌadi ha Belisebuuli, ayi gu gieeri goõ!”

Iyoo da Yeesu haa hhiee kosi gu loi

(Mataayo 12:46-50; Luuka 8:19-21)

31 Asunkuilee, iyoo dosi Yeesu haa hhiee kosi yaagi khayri. Gonkoinaa gi qadimidiri khoorooge, gi ya⁄abiri heedi waku waꞌay gu marage, magu eteeda kay Yeesu, maa hiica⁄i khoorooge. 32 Inkoo, teꞌesii waꞌay gu marage raqa da didiri da hida yaa wanta daa ibiti, daa niini⁄iti Yeesu, hida hhakee gi kaayri sa ina tuba, “Yuꞌudiyaa, iyoo doogu haa hhiee koku see khoorooge wanay, dugu dabimaamidi.”

33 Teꞌesii ina gi ilaki⁄isi sa inay tuba, “Iyoo dooi haa hhiee koi niĩ miyaa?” 34 Da hheꞌesi, Yeesu gi yuꞌudi daqa hida hhakeesii gwaa ibiidee teꞌesii gugi niini⁄idiri, gi kaay tuba, “Hhaã guũ ibiidee tiꞌii na amu koi haa hhiee koi, 35 sa gimba heedi goó yondiida idoo da slaiye Iliitleemu, hikee na hhia gooi, hhioo dooi haa iyoo dooi.”

4

Ilaꞌaaꞌaatisa da heedi gwaa daamisu kaw pisagaroo

(Mataayo 13:1-9; Luuka 8:4-8)

1 Qariqaaqari, Yeesu gi kara tlaatleesi caacaahhamisu hida yade kenga gu tlawa da didirige da Galilaaya. Inkoo, raqa da didiri loi da hida yaagii kurunkuriti daqa dosii, gi ilii raagiti ina bareemoo sliimaa. Sa gimbakee Yeesu gii dawa kay masuwaa wakayge, gi ibiidi teꞌesii, miyaa cocoi sa inay teꞌesaa tlawago. Raqatee da hida gi meti kenga gu tlawage. 2 Yeesu gi caacaahhamisi inay gimba wa⁄a hari amoo dari ilaꞌaaꞌaatimisu. Caacaahhamisukeesii kosii, gi kaay sa inay tuba,

3 “Itatiisa sangu kaay! Heedi waku yaa waaudi qaymoo dosii sa wincalaakharu kawa pisagaroo* dosi da ganoo. 4 Qatlay giyaa ilii wincalaakhaakhane, pisagaroo waka gi huhuꞌudi amooge, cira⁄oo yaagi khaydi, pisagarotee dagagi noꞌomi goõ. 5 Pisagaroo waka gi huhuꞌudi gurumaasiyage, daqa daa iliiwane tipa coko⁄o kilesi, yaagi cira tiꞌiti teꞌesii, sa gimba daqatee yaa kontaaba tipa wa⁄a. 6 Inkoo, tleemaa da dihhi giyaa iliida⁄adi, barukee gwaa tiꞌidu gi moomooi, gi sluhhi, sa gimba kibeeri yaa konaaiiba daqa da iliimuta naraꞌa. 7 Pisagaroo waka gi huhuꞌudi slanslawriige. Qatlay giyaa ilii tiꞌiti, slanslawrikee gi cira dinaraaray, gi ilaslaabi barukee, da hheꞌesi gi kay, laqwaloo see guba. 8 Kara pisagaroo waka gi huhuꞌudi hhapee da hhoige dii looi, gi tiꞌiti, gi dinaraaraydi naraꞌa, gi laqwalidi baruũ wa⁄a gwaa hamaadu, goo⁄u waku gi laqwali ilaa mibeeri tami, waku mibeeri lahhoꞌo, kara waku mibeeri mibi.” 9 Da hheꞌesi Yeesu gii faakisi gimbakee kosi, gi kaay sa inay tuba, “Ina gu kooma eaa, akhasiye naraꞌa gimbaki.”

Yeesu idoo saa caacaahhaahhamisiye hari ilaꞌaaꞌaatimisu

(Mataayo 13:10-17; Luuka 8:9-10)

10 Qatlay Yeesu giyaa ilii sliimaa wane haa sirakoomiisee dosi da mibi haa cada, kara hida wakinay see yaa wanay, gwaa sirakoomee ina, inay gi maasiri ina sa gimbakee kosi gu ilaꞌaaꞌaatimisu, ma sigi kaay maꞌaana dosi. 11 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Wakaꞌalee siiri da Tawaaloo da Iliitleemu dagaati yakwi. Inkoo dagaanii tlaaꞌasi daqa doogunay. Hhakee goóba ⁄imba gimba gu Iliitleemu, inay sigiroó amoo da ilaꞌaaꞌaatimisu kakaana, 12 idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba,

‘Giyoómati khuꞌuniri see, yoó anaiiba,

kara giyoómati akhamisiyayi see, yoó caahhiyaaiiba!

Teesaaqay hiifookidiyaaiiba daqa Iliitleemuge tlakwaroo dooinaa,

haa digigi ilamooyina ha Iliitleemu.’✡ ”

Yeesu ilakeesi ilaꞌaaꞌaatisa da dooslimiisay

(Mataayo 13:18-23; Luuka 8:11-15)

13 Da hheꞌesi Yeesu gi kara kaay sa inay tuba, “Hanguubaslii caahha ilaꞌaaꞌaatisatee da dooslimiisay? Inkoo, bere teesaaqay, ha malee caahhaday, bere sangu cocoa gimba waku wa⁄a hari amoo da ilaꞌaaꞌaatimisu?

14 Heedi gwaa daamisu pisagaroo ti heedi goó kakaama gimba gu Iliitleemu sa hida. 15 Inkoo, hida wakinay yoó ooyiyayi gimbakee, ubee pisagarotira pahha daa huhuꞌudi amooge. Qatlay giyoo ilii akhasiyeei gimba gu Iliitleemu, Sataanimoo yoóti cira khay, gii ca⁄asi gimbakira gu hhou diĩ cocoi sa inay. 16 Nama teesaaqay, hida wakinay yoóti ooyiyayi gimba gu Iliitleemu, ubee pisagarotira pahha daa huhuꞌudi gurimaasiya da kooma hhafida hari waꞌay kosi. Qatlay giyoo ilii akhamisiyee gimba gu Iliitleemu, cirakiray goóti ooyiyayi hari hhaꞌaloo. 17 Inkoo, sa gimba inay, ubee ti barukaꞌa pahha gooba kibeeri, yoó hiikaasiyaaiiba. Qatlay digoó ilii khaye ilahufidu baku labaꞌasu sa gimbakee, inay yoóti cira mayay ⁄imbaraa gimbakee.

18 Kara hida wakinay yoóti ooyiyayi gimba gu Iliitleemu, ubee pisagarotira pahha daa huhuꞌudi slanslawriige. Inay ti ilaꞌaaꞌatisa da hida hhakaꞌa pahha, goó akhamisa gimba gu Iliitleemu, 19 digigi asu ilaslaabi ha toodara gu khooroti, haa hiicoridu gu slawaraa hindaqaruumaa haa slahhaahhaau gu idadu wakinay see. Sa gimbakee digoóti afahhana gimba gu Iliitleemu, gi mayay slawa ⁄aamu. 20 Karaai hiifaakooge hida wakinay yoóti ooyiyayi gimba gu Iliitleemu, ubee, pisagarotaꞌa daa huhuꞌudi hhapee da hhoige dii looi. Inay ti hida goó akhamisa gimbakee gu hhou, giyoóti ⁄imbiyay, gi slayay ⁄aamu wa⁄a, wakinay yoóti slayay ⁄aamu wa⁄a hari khisla, kara wakinay ⁄aamu wa⁄a hari khisla loi.”

Ilaꞌaaꞌaatisa da caaꞌasiya

(Luuka 8:16-18)

21 Da hheꞌesi Yeesu gi kara kaay sa inay tuba, “Bere caaꞌasiya dagaã da⁄i, dagaraagi khay waauuge, dagoóti ilakhupisiyaaba hari kiyaaray. Kara dagoóti qaasiyaaba hari sira da buburuu. Caaꞌasiyatee dagoóti qaasiyaabaslii bi⁄inaage? 22 Nama teesaaqay leẽ, hhaku gimba lensee daa yakwi, damaaba hiitlaaꞌasa cenceege ha Iliitleemu, kara wanaaba gimba lensee gu siiri damaaba hiitlaaꞌasa cenceege. 23 Bere heedi kona eaa, hini akhasiye naraꞌa, ma caahhi idoo ga cocaacoe.”

24 Teꞌesii gi kara kaay sa inay tuba, “Itatiisa naraꞌa gimba ga akhamisideei, sa gimba pimokaꞌa goó ilakhuꞌudee sa hida wakinay, unkuray see nama hikee, sangunimaa ilakhui ha Iliitleemu! Kara unkuray sangumaa hiiroogisi hari khisla. 25 Gu lou, hikaꞌa gu kooma gimba gu Iliitleemu, ina sugumaa hiiroogisi hari khisla. Kara hikaꞌa goóba caahha gimbakee, gimati koomi see caahharatee da coko⁄o, dagoóti afii⁄utli daqa dosaa.”

Ilaꞌaaꞌaatisa da pisagaroo doó dinaraarawa

26 Yeesu gi ilakoomi gimba sa raqatira da hida tuba, “Kara ilaꞌaaꞌaatisa waka da Tawaaloo da Iliitleemu na nahaã: Dooslimiisay waku yaa daamisi pisagaroo qaymoo dosii. 27 Teꞌesii balalu sliimaa yoóti yondiidi yondu gosi waku hari tleemaa, hari amasi yoóti qaati, qatlaykee sliimaa pisagaroo dosi giyoó iliitiꞌite, haa giyoó ilii dinaraarayde see, ina ti hhidina sumuku, idoo giyoó ilii ca⁄ade. 28 Pisagaroo yoóti tiꞌita ina lenkosi hhapeego, gi dinaraarayda, baruũ gi laqwali, asunkuilee gi hamaadi. 29 Qatlay barukee giyoo ilii hheꞌesiye hamanaa, dooslimiisaykee gi tlaatleesi buꞌuruu barukee kosi, sa gimba qatlay gu buꞌuuꞌuru yaani day.”

Tawaaloo da Iliitleemu ti ilaꞌaaꞌaatisa da pisagariya ⁄⁄ da haradaali pahha

(Mataayo 13:31-32, 34; Luuka 13:18-19)

30 Yeesu gi kara kaay sa inay tuba, “Tawaaloo da Iliitleemu hagari idoo mala gooay ilaꞌaaꞌaatisana? Itatiisa naraꞌa gimbaki gu ilaꞌaaꞌaatimisu! 31 Tawaaloo da Iliitleemu ti pisagariya da haradaali† pahha, da digiidakwi loi tla⁄aã gu pisagaroo sliimaage doó daamisiye. 32 Teꞌesii bere dagaã daasi, gi tiꞌita, gu lou yoóti diirayda, gi khaimoo gu didiru loi tleehhidi tla⁄aã gu khai sliimaage doó daamisiye. Elemu kosi goó tledi hari khisla, cira⁄oo yoóti amoo hiidahhasida tleehhinay cuuraiĩ koina teꞌesii, mahhatu gosii.”

Yondu gu ilaꞌaaꞌaatisa

33 Nama amotee loi gooay, Yeesu hari ilaꞌaaꞌaatimisu wa⁄a gu teesaaqay slaqamisa, yaa kakaami gimba gu Iliitleemu sa hida, idoo giyaa ilii dahhasiri caahharaa gimbakee. 34 Yeesu yaa kakaamiiba gimba lensee daqa dooinay, gi may amotee da ilaꞌaaꞌaatisa haa idoo waka. Qatlay Yeesu giyaa ilii sliimaa wane haa sirakoomiisee dosi kilesi, yaa ilakeesi sa inay maꞌaana da ilaꞌaaꞌaatimisukee sliimaa.

Yeesu tlakhadisa gondadee gu deni tlawage

(Mataayo 8:23-27; Luuka 8:22-25)

35 Letutee leẽ hari khwayaiĩ, Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Paaree tlo⁄osanee hari bara da cadii da tlawa.” 36 Da hheꞌesi, sirakoomiisee dosi gi aareesidi raqatee da hida daa teꞌesii waara, gii guniri masuwateesii daa ilii ibiidi Yeesu, gi tooinaa waaudiri sliimaa haa ina. Masuwawuu wakinay see yaa wanay, gwaa sliimaa waaudeei haa inay. 37 Inkoo, teꞌesii tlawage daagii ca⁄i ilafahhiya da didiri hari khisla, gondadee gu maꞌay gi tlaatleesiri tlupidu masuwatee hari ⁄uuru tluntlubaage, masuwatee dagaa iliihaci maꞌay, daati naahhi aloo hiihhanta tlawage. 38 Yeesu yaa teꞌesii wana waꞌay gu masuwateesii alunge, yaa qaati, saga gosi giyaa hiiqaasi tlakwaꞌamooge. Teꞌesii sirakoomiisetee tosi gugii leehhisiri, gi kaayri sa ina hari afoo da didiri tuba, “Maarimuu, tlayii! Hoo iliiqaasidaabaslii gi anta tuba, dandiray slaꞌana kaka⁄u?”

39 Da hheꞌesi ina yaagii tlay, gi ilii⁄oo⁄i ilafahhiyatee, gi kaay sa gondadee hhakee tuba, “Kaanahhasa diĩ, tlakhada!” Cirakiray lenge ilafahhiyatira gi qabidi sumuku, tlawa gi tlakhati diĩ haã gondadee hhakira see gu deni gi qabiri. 40 Yeesu gi kaay sa sirakoomiisetee tosi tuba, “Siĩ soꞌoyi tlaꞌamuumutiri teesaaqay? Unkuray inkoo naqatloo ha kahhadaaii, hakontaaiiba ⁄imba daqa dooii?” 41 Teꞌesii inay digaa iliihaci tlaꞌamee da didiri loi, hingigi tlaatleesiri maamisu inay haa inay tuba, “Yuꞌudaa, hiĩ kara ti miyaa? Gunti ilii⁄oo⁄u ilafahhiya haã gondadee gu maꞌay see, gi akhasiri ina.”

5

Yeesu hhoeesa heedi gwaa kooma gieeri wa⁄a

(Mataayo 8:28-34; Luuka 8:26-39)

1 Da hheꞌesi, Yeesu haa sirakoomiisee dosi da mibi haa cada gi dayri hari bara da cadii da tlawa da didiri da Galilaaya, yade hhapee da Wageraasige. 2 Qatlay Yeesu giyaa ilii cacaaca⁄iye waꞌay gu masuwateesaa tooinaa, heedi waku gwaa kooma gieeri yaagii ca⁄i maraoo daa ilii qamaamidiye tuueenaa, yaagi tu⁄udi, mangu slaslayri haa Yeesu. 3 Heedikee yaa ayisasu hhakeesii ibimaamidi, yaa darabi hari khisla, hida giraa slanqadiri sumuku khiidiidiru, girimati hari nyololoo see. 4 Gu lou, dugwaati nikiikina khiidiidiru dabainge haã yeꞌeerooge see hari nyololoo, teꞌesii ina giyaati nikiikina kereꞌemisu nyololotee. Heedi lensee hhaku gwaa kooma ⁄uuru guri kaba⁄araa ina. 5 Balalu sliimaa, qatlay gu tleemaa haã gu amasi see yaati maahhaahhamina yade ayisasuge haa omeerige, kara slaqwa dosi giyaati qutlaatlidi hari tle⁄eẽ.

6 Qatlay heedikee giyaa ilii arimi Yeesu yade segenge, gi tu⁄udi, mangi slaslayri haa Yeesu, gi day daqa dosii, gi tosii keebeeidi pandaa dosii, 7 gi maahhi hari afoo da didiri tuba, “Ye Yeesu, Nanku Iliitleemu gu Rawaa gu Idadu Sliimaage Waara, hani hhanti labaꞌasida ana! Inkoo sini seelinte pandaa da Iliitleemuge tuba, hani mayda, hani ⁄agitintaaba!” 8 Yaa teesaaqay kaayri, sa gimba Yeesu yaa hheꞌesi sigaa kaay tuba, “Gieeri, ca⁄ii tiaa daqa heedikaa!”

9 Da hheꞌesi, Yeesu gugi maasi tuba, “Uma googu na miyaa?” Gi ilaki⁄isi tuba, “Uma goy na ‘Legioni,’* sa gimba dandiray ti raqa da didiri loi.” 10 Teꞌesii gieeri hhakee gi tlaatleesiri hiitlahhasu Yeesu hari khisla, magi may hiica⁄asa hhapeteesaa.

11 Inkoo raqa da didiri da biinoo yaa wanta, daa deꞌeeꞌene teꞌesii ciyoomooge slaaburaa gu onke. 12 Da hheꞌesi gieeri hhakee gi tlaatlaqasiri Yeesu tuba, “Hhooa handi ilafahhade, ma iliiguuma kayni biinotaꞌa.” 13 Yeesu gigi ilafahhi. Cirakiray lenge gieeri hhakee yaagii ca⁄iri daqa heedikeesaa, gi iliiguuma kayri biinotee. Da hheꞌesi raqatee da biinoo, gonkosaa daa elefu cada taqaaqay, gii gweegwe⁄eti hari ⁄uuru ilagweegwe⁄eda da dihhigo, gii gunti tlawage, gi kaka⁄adi goõ.

14 Qatlay deꞌemiisee da biinoo giyaa ilii anti teesaaqay, gi lakiti tongagu koinay, ma kaawa kayri sa hida koina gimbakee gungii ca⁄u. Da hheꞌesi, hida hhakee goõ yaagi feꞌediri, ma aniri gimbakee gwaa hiica⁄u. 15 Qatlay giyaa ilii dayri daqateesii daa iliiwane Yeesu, gi aniri heedikira daa ilii khaabaaꞌadi ha gieeri wa⁄a, hiĩ ibiidi teꞌesii diĩ, hiĩ daamisi qayroo, kara kona waaway gu hhou. Qatlay giyaa ilii aniri teesaaqay, gi tlaꞌamuumuudiri hari khisla. 16 Teꞌesii, hhakee gwaa arimee gimbakee, idoo giyaa ilii ca⁄i, gi ilakeesiri sa inay gimbakee goõ gu heedikee gwaa kooma gieeri haã gu raqatee see da biinoo. 17 Teesaaqay hida hhakee gi tlaatleesiri tlaatlaqamisu Yeesu ma waaudi hhapee dooinaa!

18 Qatlay Yeesu giyaa ilii dadaadaye waꞌay gu masuwateesii tooinay, heedikira daa ilii khaabaaꞌadi gieeri wa⁄a, gi tlaatlaqasi Yeesu, ma waaudiri sliimaa haa ina daqa gi kaye. 19 Teꞌesii Yeesu gi siꞌi, sugugi kaay tuba, “Taa⁄a ki⁄e ayage, daqa hida gu mara googuu haa daqa hiidayuuma dooguu, sigi kaawa kayde gimbaki gu didiru diĩ yondiidi ha Taataa Iliitleemu daqa dooguu, haa idoo suguũ ilii ⁄awaarimi.” 20 Da hheꞌesi, heedikira gi waaudi, gii cati hari tongagu goõ gu hhapee da Dekapooli, gi tlaatleesi kakaaru sa hida gimbakee gu didiru daa yondiidi ha Yeesu daqa dosii. Hida goõ gwaa akhasee gimbakee, yaati bakairi hari khisla.

Yeesu hhoeesi hotu Yayiroo haa hadee waka

(Mataayo 9:18-26; Luuka 8:40-56)

21 Da hheꞌesi Yeesu haa sirakoomiisee dosi da mibi haa cada gi kara tlo⁄osiri tlawa da didiri da Galilaaya, gi dayri baratirayi giyaa dahhiyeei wakaꞌalee, gii ca⁄iri masuwateesaa tooinaa. Qatlay Yeesu giyaa ilii teꞌesii wane kenga gu tlawage, dugugi kara iliiraagidi ha raqa da hida wa⁄a hari khisla. 22 Teꞌesii heedi waku, uma gosi naa Yayiroo, yaagi khay. Ina naa giyaadimiisay gu didiru gu sinagoogi. Qatlay giyaa ilii arimi Yeesu yaani day teꞌesii, gi keebeeidi pandaa dosii, 23 higigi tlaatlaqasi tuba, “Taataa, hotoyi da coko⁄i mama⁄ada hari khisla, slaꞌada gwaaꞌaraa see. Hhooa poo, laga iliiqaasa kayda dabaiĩ koku, ma hiicaaquti haa ma maydi gwaaꞌaraa.” 24 Da hheꞌesi Yeesu gi ⁄imbi, gi tooinaa waaudiri sliimaa haa Yayiroo mara gosii.

Qatlay giyaa ilii khociicinee, raqa da hida wa⁄a gi sirakonti Yeesu, gugi iliiraagidiri. 25 Inkoo raqateꞌesii yaa wanta hadee waka, daa ilahufimaamidiye ha ga⁄ay gu hiicaca⁄uu ceedee† slaqwa dosaa koraraa mibi haa cada. 26 Hadetee dagaa ilahufidi hari khisla, dagaa umaasiisimi ha qwasleeri haa dareesimaiĩ wa⁄a, khooslay gosi goõ yaatii faaki daqa dooinay, hhoꞌowaraa see suti. Slaqwa dosi gi asu tlakwaydi hari khisla. 27 Hadetee yaa akhasidi gimba daa yondimaamidiye ha Yeesu. Inkoo Yeesu giyaa ilii cati hari teꞌesa, aluũ kosaa hadetee gugi sirakonti ina, gi cihhidi raqatee da hida, gi nangusidi somborokimoo gu qayru gu Yeesu. 28 Yaa teesaaqay laqadi, sa gimba yaa kaadi muuna gosii tuba, “Bere hati nangusa kilesi, gimati somborokimoo gu qayru gosi, gu lou, ana hiicaaquuda.” 29 Teꞌesii, qatlay giyaa ilii nangusidi kilesi somborokimokee gu qayru gu Yeesu, cirakiray lenge ceedetira, daa hiicacaaca⁄a slaqwa dosaa, gi tosii kereꞌeti, hingigi anti hiĩ hhoaydi sumuku.

30 Qatlaykeesii lenge Yeesu gi caahhi tuba, ⁄uuru waku gu hhoeesa hindii ca⁄i daqa dosaa. Da hheꞌesi gii fookidi bareemoo sliimaa raqateesii daa niini⁄iti ina, higigi maasi tuba, “Miyaa niĩ nangusi qayru gooi?” 31 Sirakoomiisee dosi gi ilaki⁄isiri ina tuba, “Siĩ soꞌoyi maasidi, ubee, ‘Miyaa niĩ nangusi ana?’ Kara tiꞌii ugu hanti anti hida ti wa⁄a, duguũ iliiraagidi?” 32 Teꞌesii Yeesu gi ilakoomi khuꞌuduũ bareemoo sliimaa, ma arimi miyaa niĩ nangusi ina. 33 Da hheꞌesi, hadetira yaagii satidi, gi keebeeiti pandaa dosii. Ina yaa tlaꞌamuti, tay dakhadakhada, sa gimba yaa caahhadi idoo dingii ca⁄adi daqa dosii. Sugugi kaadi gimba goõ gungii ca⁄u daqa dosii. 34 Teꞌesii Yeesu gi kaay sa ina tuba, “De hotoyi, igi ⁄imba doogi daqa dooii nigiĩ hhoeesi, sa gimba haã ⁄imbidi ⁄uuru gu Iliitleemu. Taa⁄a ki⁄e hari qasaw, ga⁄ay googi haã hhoaydi sumuku.”

35 Qatlay Yeesu giyaa ilii kahhiye cocoꞌomooge haa hadetee, hida wakinay yaagi khayri yadaa mara gu Yayiroogo, gi kaayri sa Yayiroo tuba, “Hotoogu hhaka, hiĩ hhanti! Ba⁄ay inkoo maarimuu hagu hhanti labaꞌasana, handii kaaꞌani.” 36 Teꞌesii Yeesu yaa iliiqaasiiba gimbakee daa kaay haa hida hhakee, gi kaay sa Yayiroo tuba, “Hhanti tlaꞌamuta, ugu ⁄uuru gu Iliitleemu kilesi na ⁄imbi.” 37 Yeesu yaa kara ⁄imbiiba heedi lensee, mangu sirakomamidiri haa ina. Higii leehhi Peetiro, Yakoobo haa Yohaana nankooina haa Yakoobo kilesi, ma waaudiri haa ina haa Yayiroo.

38 Qatlay giyaa ilii dayri aya gu Yayirooge, Yeesu gi akhasi ⁄aa⁄imuu gu gwaaꞌaraa haa gaiidimoo gu didiru hari khisla. 39 Yeesu gii day waꞌay gu marage, gi kaay sa inay tuba, “Siĩ soꞌoyi maahhadiri taqay, kara tay toogunaa ⁄aa⁄aday? Khwaylati hiĩ gwaꞌatiiba, hinti qati kilesi!” 40 Qatlay giyaa ilii akhasiri teesaaqay, hida hhakee gi qasayri Yeesu, sa gimba inay yaa caahhiri tuba, khwaylatee hiĩ hhanti.

Teꞌesii Yeesu higii ca⁄asi khoorooge hida hhakee goõ. Da hheꞌesi, gi ⁄oo⁄i taataa haa iyoo da khwaylatee sliimaa haa sirakoomiisee dosi tami gwaa waaree haa ina, gonkoinaa gii guniri sagayge, daqa giyaa iliiwante. 41 Da hheꞌesi, Yeesu higigi ooyi khwaylatee hari daba gosi, gi kaay sa ina tuba, “Talitha koum!”‡ 42 Cirakiray lenge khwaylatee gi tosii hiitlaydi, gi qaditi, gi tlaatleesidi khocu teꞌesii. (Yaa konta koraraa mibi haa cada). Qatlay giyaa ilii aniri hiĩ slafidi, yaati bakairi hari khisla loi. 43 Teꞌesii Yeesu gii gadimi hari khisla hida gwaa teꞌesii waaree tuba, hhanti kaawa kayay sa heedi lensee gimbakee. Kara sigigi kaay tuba, “Khwaylatee saga qaydee ⁄agoo, ma ⁄aginti.”

6

Yeesu idoo dugwaa iliisiꞌi ha hida gu yaamu kosi

(Mataayo 13:53-58; Luuka 4:16-30)

1 Inkoo Yeesu gi waaudi teꞌesaa yaamu hhakeesaa, gi ki⁄i Nasareetige tongoo dosii giyaa ilii diiray. Sirakoomiisee dosi da mibi haa cada yaa sliimaa hadakayri haa ina. 2 Qatlay daa ilii day baloo da Sabaato, Yeesu gi tlaatleesi caacaahhamisu gimba gu Iliitleemu teꞌesii sinagoogige. Hida wa⁄a gwaa akhasee ina yaati bakairi hari khisla, hingigi maamisiri inay haa inay tuba, “Heediki yaani kaalaa slay gimbaki guti didiru taqay dee? Hiĩ yaa kaalaa slay waawayki, kara yaani kaalaa slay ⁄uuruki guri yondu haa guri laqaru gimba gu denu gu bakaꞌasa hida da kahhiye arimaa? 3 Hiĩ caba ti dakwidiisaykira, nanku Mariyaa, nankooina haani Yakoobo, Yoose, Yuuda haa Simooni? Kara hhiee kosi gu tigay caba yoó sliimaa ibiidiyay tiꞌii haa dandiray?” Teꞌesii gi slahhaahhaairi hari khisla sa ina, gugi siꞌiri.

4 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Tletimiisay yoó dakusiyaaba muree daqeemoo sliimaa gi kaye, muretee giyoó slayaaba yaamu kosii, daqa hiidayuuma dosii haa mara gosii.” 5-6a Yeesu yaati bakai, sa gimba hida gu tongoo dosi gwaa ⁄imbiriiba ina kona hiidahhasa da yondiida yondu gu denu goó bakaꞌasa hida. Sa gimbakee ina yaa laqamiiba gimba lensee gu bakaꞌasa teꞌesii, yaati iliiqamidi kilesi dabaiĩ ga⁄iidee angaamaka haa gigi hhoeemisi.

Yeesu idoo giyaa ilii ya⁄abi sirakoomiisee dosi mibi haa cada

(Mataayo 10:5-15; Luuka 9:1-6)

6b Da hheꞌesi, Yeesu gi waaudi, gi ilakhookhocimi tongoo haa tongoo, gi caacaahhamisi hida gimba gu Iliitleemu. 7 Letu waka, Yeesu gi ⁄oo⁄i sirakoomiisetira tosi mibi haa cada, magi ya⁄abi inay cada cada haa sigigi qay ⁄uuru sarii ca⁄amisu gieeri daqa hidago.

8 Qatlay giyaa ilii kahhiyee waauda, gigi ilakaay inay tuba, “Hhanti hubitay idoo lensee, ti hhadaa kilesi na hubida. Hhanti hubitay mukaatimoo, curuquu, ma peesay see hhiyuumateesii. 9 Unkuray daamisi ye⁄eetoo kilesi, hhanti hubitay kooti da cadii. 10 Kara sigigi kaay tuba, mara dangoo ilii kwahhasuusiye, teꞌesii kilesii ibiida, qatlaykaꞌa naqatloo gamaa ilii waautee yaamu hhakeesaa. 11 Bere daqa wakay dangoo kwahhasuusiyaaba, ma itatiisa see unkuray, waauda teꞌesaa. Qatlay goo ilii waautee teꞌesaa, gaagahha ceceiya yeꞌeeroo kokunaa, gimbakee yooti ilatlawa tleehhita daqa dooinay.”

12 Da hheꞌesi, sirakoomiisetee gi waaudiri, gi kakaaniri gimba gu Iliitleemu tuba, hida yaa hiifookidiyee daqa Iliitleemuge tlakwaroo dooina. 13 Sirakoomiisetee higii ca⁄amisiri gieeri wa⁄a, gwaa ilii khaabaaꞌamidee hida, gi makhadiri ga⁄iidee wa⁄a hari du⁄iya haa gigi hhoeesiri.

Gwaaꞌaraa da Yohaana Hiinunqudimiisay

(Mataayo 14:1-12; Luuka 9:7-9)

14 Inkoo Heroode, mutemi gu hhapee da Galilaaya, gi akhasi gimbakee goõ, sa gimba hida daqeemoo sliimaa yaa cocaacoiyay gimba gu Yeesu. Hida wakinay yaa kakaakaanay tuba, “Yohaana Hiinunqudimiisay yaani slafi ayisago! Sagani kona ⁄uuru guri yondiida gimba gu denu gu bakaꞌasa.” 15 Wakinay gi kaayri tuba, “Hikee ti Eliyaa, tletimiisaykira gu wakaꞌalee gu Iliitleemu naani ki⁄i!” Kara hida wakinay gi kaayri tuba, “Hiĩ ti tletimiisay gu Iliitleemu ubee, tletimiisee wakinay pahha gu wakaꞌalee.” 16 Qatlay Heroode giyaa ilii akhasi gimbakee daa cocaacoiye ha hida, gi kaay tuba, “Hikee ti Yohaana Hiinunqudimiisay, gaa isa kereꞌesi, naanii ca⁄i ayisago!”

17 Wakaꞌalee, Heroode yaati ilafahhi sirikaarii dosi, Yohaana hiinuqudimiisay dugwaa ooyiye haa dugu khiidine jeerage. Ina yaati teesaaqay laqi, sa gimba gu Heroodiiya, hadee da Filiipo hhia gosi, giyaa khabimi. 18 Sa gimba, Yohaana yaa kaay sa Heroode tuba, “Ti naraꞌaaba ugu khaboo hadee da hhia googu.” 19 Sa gimbakee Heroodiiya gi slahhaꞌadi haa gi wakidi Yohaana, gwaati amoolaa slaꞌada gaasa. Teesaaqay see, yaa hiidahhasidiiba, sa gimba Heroode yaa slaiyaaba gimbakee. 20 Heroode yaa gwaa⁄i Yohaana, sa gimba yaa khui tuba, Yohaana yaati heedi gu kooma ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge haa daa tlintiꞌisi, teesaaqay gugi ga⁄ay. Kara, Heroode dugwaa muuna tlakweesi giyaa ilii itatiitimisiye gimbakee gu Yohaana. Teesaaqay see, ina gwaa tosaa slai itatiimisu.

21 Inkoo, Mutemi Heroode yaa ⁄isimi losona gu didiru, gu hiislawaraa baloo da hiidawaraa dosi. Ina gi kakaami sa hida kosi gu deni, sirikaarii dosi da deni haa giyaadimiisee da hhapee da Galilaaya. Teꞌesii Heroodiiya gi slaydi amoo dari gaasa Yohaana. 22 Da hheꞌesi, hotosi da Heroodiiya* yaagii daadi, gi tlaatleesidi seehha pandaa da Heroodege haa dahaa kosii gwaa ibiidee sliimaa haa ina. Heroode gi kaay sa sagameeriyatee tuba, “Firimi idoo ga igi slaꞌade, ana sigi hadisa.” 23 Kara Heroode gii fadidi hari seeliru daqa dosii tuba, “Gu lou, sigi hadisa idoo ga slaꞌade firoo daqa dooii, gamati slaꞌadi see, ma sigii deehhi tawaaloo doyi, ana sigi hadisa.”

24 Da hheꞌesi, sagameeriyatee gii ca⁄adi khoorooge, gi maasa kaydi iyoo dosi tuba, “Iyoo, idoo mala gooay gana firima daqa mutemi Heroodego?” Iyoo dosi gi ilaki⁄isidi tuba, “Taa⁄a sugu kaade, ubee, sigi hadisiye saga gu Yohaana Hiinunqudimiisay.” 25 Sagameeriyatee gi ki⁄idi cira daqa mutemige, sugugi kaadi tuba, “Ana slaꞌa sini hadiside inkootuutuu tiꞌii siniyaage saga gu Yohaana Hiinunqudimiisay.”

26 Mutemi giyaa ilii akhasi gimbakee, yaa li⁄i hari khisla. Inkoo, sa gimba giyaa seelimi pandaa da dahaa kosii, yaa slaiyaaba maga afasiꞌi idoo giyaa firinti. 27 Cirakiray lenge mutemi gi ya⁄abi leẽ gu sirikaarii dosi doó ga⁄awa, maa kereꞌesi saga gu Yohaana haa guraa khaye daqa dosii. Sirikaarimokee gi waaudi jeerage haa gi kereꞌesi saga gu Yohaana hari pangaa. 28 Teꞌesaa yaagi ki⁄i, gi geregedi saga gosi siniyaage, gi tosii hadisi sa sagameeriyatee. Da hheꞌesi girigi tosaa waauti, gi haysa kaydi sa iyoo dosi. 29 Qatlay sirakoomiisee da Yohaana giyaa ilii akhasidi gimbakee gwaa hiica⁄u, gi hadakayri daqa Heroodege, sigimaa hadisi slaqwa da Yohaana, magi qaasaraa kayri aysage.

Yeesu ⁄agimisi hida elefu kooani

(Mataayo 14:13-21; Luuka 9:10-17; Yohaana 6:1-14)

30 Qariqaaqari ya⁄abimiisee da Yeesu yaagi ki⁄iri hhiyuuma dooinaa, gi kaayri sa Yeesu gimba goõ giyaani yondiidiri haã idoo giyaani ilii caacaahhamisiri hida. 31 Da hheꞌesi, qatlay giyaa ilii teꞌesii wane sliimaa, hida wa⁄a yaa khakhaakhayay haa yaa waauuꞌumidiya. Teesaaqay Yeesu haa sirakoomiisee dosi yaa slayriiba ma mucu gu ⁄agoo see. Teꞌesii Yeesu gi kaay sa inay taai, “Paaree daqa wakay dayii caaqutige daba hida, ma hiifiifisa kayni coko⁄o.” 32 Teesaaqay, gii guniri masuwaage inay kilakoina, gi waaudiri daqa dayii caaqutige, daaba ilii ibimaamidu hida.

33 Teesaaqay see, hida wa⁄a gigi ariniri inay waaudiyay, gi caahhiri daqa giyaa kakaakayeei. Da hheꞌesi hida gu tongagu goõ gii slehheesiri, gi tlaatleesiri tu⁄udimoo yade khuꞌusa daqatiray, inay gi giyaadiri dawaraa. 34 Yeesu giyaa ilii ⁄eeti masuwaago, gi arimi raqa da didiri da hida. Ina gi ⁄awaarimi sa raqatee, sa gimba inay yaati raqataꞌa pahha da bee⁄u dabasli deꞌemiisay. Teꞌesii, ina gi tlaatleesi caacaahhamisu hida gimba wa⁄a gu Iliitleemu.

35 Sirakoomiisee dosi giyaa ilii aniri letu hiĩ paragidi, gi hadakayri daqa dosii, sugugi kaayri tuba, “Yuꞌudiyaa, daqati tiꞌii ga iliiwane ti hatli, inkoo letu see slaꞌada hiihuua. 36 Aareesi hida, ma waaudiri maraai gu qaymamuge waaree haa tongagu gu ilaciyaa waaree, ma sangii kiriga kayri ⁄agoo.”

37 Teꞌesii, Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Unkuray sigi qaydeei ⁄agoo, ma ⁄aginiri!” Inay gi kaayri sa ina tuba, “Ugu slaꞌadaa dandiray ma kiriga kayni mukaatee gu dinaari miyaa cada,† ma hadisani sa hida hhanki goõ ma ⁄aginiri?” 38 Yeesu gi maasi inay tuba, “Inkoo unkuray mukaatee maka gana kontay? Taa⁄amida yuꞌudaw.” Qatlay giyaa ilii aniri, yaagi ki⁄iri, sugugi kaayri tuba, “Wana mukaatee kooani haa samaakii cada.”

39 Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi, ma ibiidisiri hida raqoo haa raqoo sluufaa gu naa⁄age. 40 Hida gi ibiidiri raqoo gu hida mibeeri mibimibi, kara wakinay raqoo gu hida mibeeri koakoani. 41 Da hheꞌesi, Yeesu gii oyi mukaatetira da kooani haa samaakikira gu cada, gi ganaꞌasi ilaa kosi rawge, gi kaay ⁄iisoo sa Iliitleemu sa ⁄agotee. Teꞌesii ina gi fandakumisi mukaatetee cokoocoko⁄o, gigi hadimisi sa sirakoomiisee dosi, ma hadimisiri sa hida hhakee guũ ibiidee raqooge, ma ⁄aginiri. Kara Yeesu gi deehhimi samaakikee see gu cada sa hida hhakee goõ, ma ⁄aginiri. 42 Hida hhakee goõ gi ⁄aginiri mukaatee haa samaakii, gi akhaakhaniri. 43 Da hheꞌesi, sirakoomiisee dosi yaagii kurunkuriri fandakumay gwaa meetu gu mukaatee haa samaakii, gi hacimisiri kapapuu mibi haa cada. 44 Hida gwaa ⁄agimee ⁄agotee yaati wa⁄a, hhawatee kilesi faadoo dooina yaa elefu kooani.

Yeesu khoci hari rawaa gu maꞌay

(Mataayo 14:22-33; Yohaana 6:15-21)

45 Qatlay giyaa ilii hheꞌesiri ⁄agotee, cirakiray lenge Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi, ma hiiguniri masuwaage, ma giyaadiri hari bara da cadii da tlawa da Galilaaya tongoo da Betisaydaage. Qatlay ina gi ilii aareemisiye raqatee da hida. 46 Yeesu giyaa ilii hheꞌesi aareesa hida hhakee, ina gi ilakhiinaaꞌadi onke, ma firoo kay Iliitleemu.

47 Qatlay daa ilii amasuudi, masuwatee daa iliiwane sirakoomiisee da Yeesu, yaati asu daadi tla⁄aã gu tlawage. Qatlaykee, Yeesu yaa ina lenkosi wana hari kenga waku gu tlawa. 48 Yeesu gi arimi segengo sirakoomiisee dosi, idoo giyaa ilii aniri maana da madinay gu masuwatee, sa gimba caaqwa da dihhi yaa kaniinimisida inay pandaago. Qatlay daa ilii daadaauusi pisaraa, Yeesu gi ilii hadakay sirakoomiisee dosi, khoci hari rawaa gu maꞌay gu tlawatee, giti aloo hiicati pahha.

49 Inay gwaa ilii aniri Yeesu yaa khoci hari rawaa gu maꞌay, gi ilahudeesiri inay beela, yaati iliitleemumoo, gi cunqusiri. 50 Inay gonkoinaa gwaa ilii aniri ina, yaa tlaꞌamuudiri hari khisla. Teꞌesii cirakiray lenge Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Karahhasa muunaiĩ, ti ana, hhanti tlaꞌamutay!” 51 Da hheꞌesi, gii day masuwateesii giyaa iliiwanee, caaqwatira gi kaanahhasidi. Gonkoinaa yaati bakaakairi hari khisla, 52 inay yaa kahhiyay caahha gimba gu bakaꞌasa gu Yeesu gu hacisa mukaatetira, sa gimba muunaiĩ koina yaa karaarahhiri.

Yeesu hhoeemisi ga⁄iidee wa⁄a hhapee da Genesareetige

(Mataayo 14:34-36)

53 Yeesu haa sirakoomiisee dosi giyaa ilii tlo⁄osiri tlawa, gi dayri hhapee da Genesareetige, gi qadidisiri masuwaa kenga gu tlawage. 54 Qatlay giyaa ilii ⁄ee⁄eetiri kilesi masuwaago, hida gwaa waaree teꞌesii gi cira caahhiri Yeesu. 55 Da hheꞌesi, inay gi cira hiislehheesiri, gi niini⁄idiri hhapetee goõ, gi kakaaniri sa hida tuba, Yeesu yaani khay. Hida giyaa ilii akhasiri, gi geregediniri ga⁄iidee hari faloo, gi sirakomamidiri daqeemoo sliimaa giyaa ilii akhasiri tuba, ina yade wana. 56 Daqeemoo goõ Yeesu giyaa ilii hadakakay, tongaguge, yaamuge baku qaymamuge, hida yaa leehhimisiri ga⁄iidee dooina daqa doó ilii kurunkurimidiye hida, gi tlaatlaqasiri Yeesu, ⁄imbiye ga⁄iidee dooina, ma nangumisiri ma somborokimoo gu qayru gosi kilesi see. Ga⁄iidee goõ gwaa nangumisee somborokimokee yaati hhoaaꞌayri.

7

Caacaahhamisu gu hida goó kanimisa gimba gu Iliitleemu

(Mataayo 15:1-9)

1 Letu waka, Farisaayoo haa maarimamaa angaamaka da sariyaa, yaa khayri yadaa yaamu gu Yerusaleemugo, inay goõ gii kurunkuridiri pandaa da Yeesuge. 2 Inay yaa aniri sirakoomiisee waka da Yeesu, yaa ⁄agiiginay ⁄agoo hhuncidaa see guba dabaiĩ, gimbakee yaa slasla⁄iima caacaahhamisu gu ou gooinay. 3 Inkoo, Farisaayoo haa Wayahuudi goõ, bere guba hhuncidaa dabaiĩ tluhhiya naqatloo ⁄aginaaiiba ⁄agoo. Inay yoóti iliikonay caacaahhamisu gu ou gu okookoiĩ koina. 4 Kara bere yaa sokoonii dahhiyay ⁄aginaaiiba, hiti gesaa hhunciyay dabaiĩ koina naraꞌa, gi asu ⁄aginay. Kara konay ou waku wa⁄a giyoó iliikonee, da hiihhuncidu gooay kikombaae, sibeedoo haa ⁄alalee.

5 Da hheꞌesi, Farisaayotee haa maarimamaa da sariyaa gi maasiri Yeesu tuba, “Sirakoomiisee doogu yoó soꞌoyi iliikonaaiiba ou gaa oowani daqa okookoiĩ kotaa, inay hiti ⁄agiiginay hhuncidaa see guba dabaiĩ?” 6 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Tletimiisay Isaaya yaa gimbuusi gimba gu lou, giyaa iliitletimi daqa doogunay unkuray peereehhiisee, idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba,

‘Hida hhanki hinoóti muriidiyay hari gimba gu afaiĩ koina kilesi,

teesaaqay see, muunaiĩ koina segenge loi wanay haa ana.

7 Inay hinoóti daareesiyay ana Iliitleemu diitiray,

inay yoóti caacaahhamisiyay hida, ma ooyiri ilakaawa da hida.’✡

8 Gu lou, unkuray ilakaawa da Iliitleemu ganaa maydiri oowa, hoóti ooday caacaahhamisu gu ou gu hida.”

9 Da hheꞌesi, Yeesu sigigi kaay inay tuba, “Unkuray khuꞌuday hii⁄ipa hari cirihhimaa ilakaawa da Iliitleemu, ma oodiri caacaahhamisu gu ou googuna! 10 Yuꞌudaa, Musaa tletimiisay gu Iliitleemu yaa kaay tuba, ‘Muriidi taataa googu haa iyoo doogu!’✡ Kara ilakaay tuba, ‘Heedi goó wahaahama taataa gosi baku iyoo dosi dugu gaasiye!’✡ 11 Teesaaqay see, unkuray hoó kaaday tuba, bere heedi kaay sa taataa gosi baku sa iyoo dosi tuba, ‘Idadu kosi giĩ aloo qaye sa taataa gosi haa iyoo dosi ti Koribaani’ (maꞌaana dosi, idadu hhakee giĩ hadisi sadaaka daa tlintiꞌisi sa Iliitleemu), 12 hari caacaahhamisukee ina iliiayaaba kara taataa gosi baku iyoo dosi. 13 Teesaaqay haganoó ilii qooqitay gimba gu Iliitleemu, sa iliikomamidu caacaahhamisu gu ou googuna gaa qaasidiri. Kara unkuray hoó yonditay gimba wa⁄a gu taqay slanqasa.”

Gimba guroó khawa slasla⁄iima pandaa da Iliitleemuge

(Mataayo 15:10-20)

14 Da hheꞌesi, Yeesu gi kara eteedi raqatee da hida, sigigi kaay inay tuba, “Hani itatiisidee naraꞌa, kara kila heedi tla⁄aã googunay caahhiye naraꞌa gimbaki. 15 Hhaka idoo lensee doó hiidawa hari afa slaqwa da heedige hiraagi khayda slasla⁄iima. Teesaaqay see, idoo doó hiica⁄a afa gu heedigo, hatee noó ⁄isinta slasla⁄iima daqa heedige.”*

17 Qatlay Yeesu giyaa ilii may raqatee da hida, gii day mara wakuuge. Teꞌesii, sirakoomiisee dosi gugi maasiri amoo da ilaꞌaaꞌaatisatee. 18 Ina gi ilaki⁄isi inay tuba, “Unkuray kahhadaaii caahha tuba, idoo doó hiidawa hari afa gu heedi haroó khaydaaba slasla⁄iima? 19 Yuꞌudaa ⁄agoo doó ⁄agine heedi yoó hiidaadaaba muuna gosii, yoóti guraꞌa gosi kilesi kayda, qariqaaqari gii ca⁄ada slaqwa dosaa amootlahhayge!” Hari kaawaratee teesaaqay, Yeesu yaati laqami tuba, ⁄agoo goõ hiraatii boo⁄odi ⁄agooge.

20 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Gimba goó hiica⁄a waꞌay gu muuna gu heedigo, hikee naroó khay slasla⁄iima daqa dosii. 21 Sa gimba waꞌay gu muuna gu heedigo daganoó iliica⁄i ilahudaa gu tlakwi, slipalauuma, fiisa, cu⁄uduũ, 22 slahhaahhaau gu tlaku, hhitaa, tlakwaroo da muuna, afaꞌafuumaa, fitlaaloota, tloomu, wahaaharu, darabimaa haa bawma. 23 Tlakwaroti sliimaa goõ yoó waꞌay gu muuna gu heedi dahhada, naroó khayda slasla⁄iima daqa dosii.”

Hadee waka ⁄imbaraa dosi Yeesu

(Mataayo 15:21-28)

24 Da hheꞌesi, Yeesu haa sirakoomiisee dosi gi waaudiri teꞌesaa, gi yada khuꞌusiri yaamu gu Tiiroge.† Yade ina gii day mara gu heedi wakuu, ina yaa slaiyaaba heedi lensee ma caahhi tuba, ina wana teꞌesii. Teesaaqay see, hingaa hiidahhasiiba yakwaraa, hida ma mayri caahha. 25-26 Yade yaa wanta hadee waka, hotosi daa iliikhaabaꞌadi gieeri. Hadetee yaa Yunaanitoꞌoo, daa laqwali yaamu gu Foyiniikege gu hhapee da Siiriya. Ina yaa akhasidi gimba gu Yeesu, yaagi khaydi haa gi keebeꞌeti yeꞌeeroo kosii, gi tlaatlaqasidi Yeesu, ma hiica⁄asi gieeri hhakee daqa hotosaa.

27 Yeesu sagagi kaay tuba, “May gesaa yaꞌay ma akhaakhaniri, sa gimba ti naraꞌaaba hiiowaraa ⁄agoo da daaqay, haa dagagii kwahhi sa gwehheeri.” 28 Hadetee gi ilaki⁄isidi Yeesu tuba, “Looimoo, guti lou! Teesaaqay see, gwehheeri see guroó biraa da meesaa waaree, yoó ⁄aginay ⁄agotaꞌa da yaꞌay, doó huhua rawaa gu meesaago.” 29 Yeesu sagagi kaay tuba, “Sa gimba gu ilaki⁄isa doogi, taa⁄a ki⁄e ayage, gieeri hhakira hindii ca⁄iri daqa hotoogaa.”

30 Da hheꞌesi, hadetee gi waauti aya gosii, gi slaydi hotosi, hiĩ qati buburuuge hhoinay, gieeri hhakira hindii ca⁄iri.

Yeesu hhoeesi qapana haa gwaa afana⁄adu

31 Da hheꞌesi, Yeesu gi waaudi haa sirakoomiisee dosi teꞌesaa yaamu gu Tiirogo, gii cati hari yaamu gu Sidooni, gi yada khuꞌusi bara da tlawa da didiri da Galilaayage, gi dayri hhapee da Dekapoolige. 32 Teꞌesii hida wakinay hiraagi khayri daqa Yeesuge, heedi gwaa qapana kara yaa afana⁄adi. Inay gi tlaatlaqasiri Yeesu, mayii qaasi dabaiĩ kosi daqa heedikeesii, magu hhoeesi.

33 Da hheꞌesi, Yeesu girigi suruki heedikee kengage daqa raqateesaa, gii lu⁄i dicoo kosi waꞌay gu eaa gu heedikeesii, gii cubuqi, gi nangusi cufaraã gu heedikee hari cubuqari hhakee. 34 Yeesu gi yuꞌudi rawaa gu rawge, gi kaay tuba, “Ufay!” Teꞌesii gi kaay sa heedikee tuba, “Efaata!” (maꞌaana dosi na “Pooidiyee!”). 35 Cirakiray lenge eaa kosi gi pooidiri haã cufaraã gosi see dugugi hhoeesi, gi tlaatleesi cocoꞌomoo naraꞌa.

36 Da hheꞌesi, Yeesu gii gadimi hida gwaa teꞌesii waaree, hhanti kaawa kayay gimbakee sa heedi lensee. Teesaaqay see, idoo giyaa ilii tlaatlahhasi, hida ginaa ilii ilaqinciri kakaaru gimbakee. 37 Hida goõ yaati bakairi hari khisla, gi kaayri tuba, “Hiĩ yondiidi gimba sliimaa naraꞌa hari khisla! Hiĩ hhoeesi qapanimaiĩ, ma akhamisiri, kara hida gwaa afana⁄amidee, ma cocoiri.”

8

Yeesu idoo giyaa ilii ⁄agimisi hida elefu cigahha

(Mataayo 15:32-39)

1 Qatlaykeesii raqa da didiri da hida yaa hiikurunkuriti daqa Yeesuge, yaa kontaaba idoo lensee da ⁄agoo. Da hheꞌesi, Yeesu gi ⁄oo⁄i sirakoomiisee dosi, gi kaay sa inay tuba, 2 “Ana haã ⁄awaarimi sa hida hhanki, sa gimba hiĩ ibiidiri tiꞌii sliimaa haa ana balalu tami, kara konaaiiba idoo lensee diĩ meti da ⁄agoo. 3 Bere inay giyoo aareesa, ma watliri hari qori, yoo slaqaaqanay amooge, sa gimba wakinay yaa segeẽ dahhiyay.” 4 Da hheꞌesi, sirakoomiisee dosi gi ilaki⁄isidi ina tuba, “Inkoo tiꞌii hatlikii ⁄agoo haga kaalaa slayna da buꞌudisa hida hhanki guti wa⁄a taqaaqay dee?” 5 Teꞌesii, Yeesu gigi maasi inay tuba, “Unkuray mukaatee maka gana kontay?” Inay gi ilaki⁄isiri ina taai, “Mukaatee fanqu kilesi.”

6 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa raqatee, ma ibiti hhapeege. Qatlay giyaa ilii ibiidiri, ina gii oyi mukaatetira da fanqu, gi kaay ⁄iisoo daqa Iliitleemuge, sa mukaatetee, gigi fandakumisi cokoocoko⁄o, gi hadisi sa sirakoomiisee dosi, inay ma hadimisiri sa hida. Teꞌesii inay gi yondiidiri teesaaqay, hida ma ⁄aginiri. 7 Sirakoomiisee dosi slime yaa konay samaakii angaamaka gu digiidaku daa khwereꞌesi. Yeesu gi hhaꞌaleesi Iliitleemu sa samaakikee see, gi asu kara kaay sa sirakoomiisee dosi, ma hadimisiri samaakikee sa hida. 8 Hida hhakee goõ yaa ⁄aginiri, yaati amoolaa akhaakhaniri naraꞌa. Qatlay giyaa ilii hheꞌesiri ⁄agoo, sirakoomiisee dosi yaagii kurunkuriri ⁄agotira daa meti, gi hacimisiri kapapuu fanqu. 9 Hida gwaa teꞌesii waaree, gwaa ⁄agimee ⁄agotee, yaa hida elefu cigahha taqaaqay. Qatlay giyaa ilii hheꞌesiri ⁄agoo, Yeesu gi aareesi inay. 10 Da hheꞌesi, ina haa sirakoomiisee dosi gii dadayri masuwatiray tooinay, gi waaudiri, gi tlo⁄osiri tlawa da didiri da Galilaaya, gi dayri yaamu gu Dalimanuutage.

⁄imbaraa da hhaka da Farisaayoo

(Mataayo 16:1-4)

11 Qatlay Farisaayoo giyaa ilii akhasiri tuba, Yeesu yaani khay, yaagi khayri daqa dosii, gugi koisiri hatliru hari amoo da maamisu hari cirihhimaa, gi kaayri sa ina tuba, “Inkoo aare sandi laqante gimba gu bakaꞌasa gwaa rawaa gu raw dahha, ma arini, bere gu lou, ugu ha Iliitleemu nugwaa ya⁄abi.” 12 Yeesu yaa li⁄i muuna gosii gi kaay tuba, “Laqwaloti sa soꞌoyi slaꞌaday gimba gu bakaꞌasa? Gu lou, sangu kaay, laqwaloti saga laqanaaba gimba lensee gu bakaꞌasa.” 13 Da hheꞌesi, Yeesu gi may Farisaayoo hhakee teꞌesii, gii day waꞌay gu masuwaage, gi tlo⁄osiri hari bara da cadii da tlawa da didiri da Galilaaya.

Hangu ga⁄aydee haa tlakwaroo da Farisaayoo haa da Heroode

(Mataayo 16:5-12)

14 Inkoo sirakoomiisee dosi digaagi afahhami hubida mukaatee, mukaatimoo leẽ kilesi ginaa konay teꞌesii waꞌay gu masuwateesii. 15 Qatlay giyaa ilii tlo⁄oo⁄omisiyee tlawa, Yeesu gi ilii⁄oo⁄i inay tuba, “Hangu ga⁄aydee haa hamiira* da Farisaayoo haa da Heroode.”

16 Teꞌesii, sirakoomiisee dosi gi tlaatleesidi idara inay haa inay tuba, “Yeesu hinti kaay taqay, sa gimba haani konaaba mukaatee.”

17 Teꞌesii, Yeesu yaa caahhi idoo hingaa ilii maamaamisiyeei, gi kaay sa inay tuba, “Hangu soꞌoyi ilaki⁄ii⁄imisiday unkuray haa unkuray tuba, handi kontaaiiba mukaatee? Inkoo, unkuray hati kahhadaaii caahha? Muunaiĩ kokuna saa soꞌoyi karaarahhiri teesaaqay dee? 18 Haã antiriibaslii yondu goy hari ilaa kokuna, kara haã akhasidiriibaslii caacaahhamisu goy hari eaa kokuna? Unkuray hoó hiislaydaaiibaslii? 19 Qatlaykira gaa ilii fandakumisi mukaatetira kooani daa ⁄agimisidi hida elefu kooani, qatlay unkuray gaa ilii kurunkuridiri ⁄agoo daa meti, haa slaydiri kapapuu maka gwaa hacaahacee ⁄agotee?” Inay gi ilaki⁄isiri sa ina taai, “Kapapuu mibi haa cada.”

20 Da hheꞌesi, gi kara maasi inay tuba, “Kara qatlaykira ana gaa ilii fandakumisi mukaatetira da fanqu sa hida elefu cigahha, kapapuu maka gwaa hacaahacee ⁄agoo daa meti gaa slaydiri?” Inay gi ilaki⁄isiri sa ina taai, “Kapapuu fanqu.” 21 Teꞌesii, Yeesu gi maasi inay tuba, “Inkoo ha soꞌoyi kahhaday caahha?”

Yeesu idoo giyaa ilii hhoeesi heedi waku gwaa ilahhamu

22 Yeesu haa sirakoomiisee dosi gi dayri yade tongoo da Betisaydaage. Teꞌesii hida wakinay haraagi khayri heedi waku gwaa ilahhamu daqa Yeesuge. Inay gi tlaatlaqasiri Yeesu, ma hhoeesi heedikee. 23 Teꞌesaa, Yeesu gugi ooyi dabage heedikee gwaa ilahhamu, gurigii ca⁄i kenga gu tongoteesii. Da hheꞌesi, yade Yeesu gugi iliicubuqi ilaage, gi tuntuki ilaa gu heedikee hari dabaiĩ kosi. Da hheꞌesi, Yeesu gugi maasi tuba, “Handii dahhasidii arimaa ma idoo lensee?”

24 Heedikee gi yuꞌudi, gi kaay tuba, “Ee, haã arimi hida ubee, khai pahha na khookhociicinay.”

25 Da hheꞌesi, Yeesu gi kara tuntuki ilaa gu heedikee hari dabaiĩ kosi. Teꞌesii ilaa kosi digigi hhoeesi, ⁄uuru gosi guri khuꞌuduũ dugwaagii ki⁄isi, gi arimi idadu goõ naraꞌa loi. 26 Teꞌesaa, Yeesu gi aareesi heedikee, ma ki⁄i ayigosii, gi kaay sa ina tuba, “Inkoo, qatlay ga ilii ki⁄ide ayigooguu, hhantii catida hari tongotee da Betisayda.”

Peetiro ⁄imbaraa dosi tuba Yeesu na Kristu

(Mataayo 16:13-20; Luuka 9:18-21)

27 Da hheꞌesi, Yeesu haa sirakoomiisee dosi gi waaudiri teꞌesaa, gi yade khuꞌusiri tongagu hhakiray gwaa ilaciyaa gu yaamu gu Kaysaariya Filiipige waaree. Qatlay giyaa ilii amooge wanee, Yeesu gi maasi sirakoomiisee dosi tuba, “Hida hinoóti kaayay tuba, ana na miyaa?”

28 Inay gi ilaki⁄isiri ina tuba, “Hida wakinay yoóti kakaanay tuba, ugu na Yohaana Hiinunqudimiisay, naanii ca⁄i ayisago, wakinay yoóti kakaanay tuba, ugu na Eliyaa. Kara wakinay yoóti kakaanay tuba, ugu na tletimiisay waku gu wakaꞌalee gu Iliitleemu.”

29 Da hheꞌesi, Yeesu gigi maasi tuba, “Hari unkuray, hanoóti kaaday tuba, ana na miyaa?” Peetiro gi ilaki⁄isi Yeesu tuba, “Ugu na Kristu.”

30 Teꞌesii, Yeesu gigi ilii⁄oo⁄i inay tuba, “Hhanti kaaday gimbakee sa heedi lensee!”

Yeesu tletina gwaaꞌaraa dosi haa slafaraa dosi

(Mataayo 16:21-28; Luuka 9:22-27)

31 Da hheꞌesi, Yeesu gi tlaatleesi caacaahhamisu sirakoomiisee dosi tuba, kwanda Nanku Heedi, dugu labaꞌasiye hari khisla haa dugu siꞌi ha gaduũ gu Yahuudi, hhapalooee da deni haa maarimamaa da sariyaa. Ina kwanda dugu gaasiye, kara qariqaaqari, baloo da tamiige yaa slafi yaagii ca⁄i ayisago. 32 Yeesu sigaati kaay gimbakee goõ, yakwaraa see guba. Teꞌesii Peetiro harigi waaudi Yeesu afayige, gugi tlaatleesi ilii⁄oo⁄a ina sa gimbakee.

33 Teꞌesii, Yeesu gii fookidi, gi yuꞌudi daqa sirakoomiisee dosii, gi ilii⁄oo⁄i Peetiro tuba, “Ki⁄e aluũ koii Sataanimoo! Ugu ilahudaa koku guti Iliitleemu gooba, ti ilahudaa gu hida kilesi.”

34 Da hheꞌesi, Yeesu gi eteedi raqatira da hida, maa hiisatidi ciyoomoo gosii, sliimaa haa sirakoomiisee dosi, gi kaay tuba, “Heedi gu slaꞌa sirakooma ana, kwanda hingi tlankiye ina lenkosi, da hheꞌesi geregediye musalaaba gosi, hini asu sirakone. 35 Sa gimba, heedi gu slaꞌa ilabuꞌuru ibinaa dosi, higi hhamisi. Kara heedi gu hhamisa ibinaa dosi sa ana haã sa Gimba gu Hhou, hikee maa ilabuꞌuna ibinaa dosi. 36 Inkoo, heedi hhoinay mala slay, gimati slay hindaqaruumaa goõ da khooroti, tay gi hhamisi ibinaa dosi da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo? 37 Kara, heedi mala hadisi, ma slay ibinaa dosi da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo? 38 Heedi goó ariirima ilamuree sa ana, haa gimba gooi pandaa da laqwalotii da slipalauumage haa da kooma tlakwaroo, Nanku Heedi, sugumaa arina ilamuree, gimaa ilii khaye hari wanqamee da Taataa gosi sliimaa haa malayika daa tlintiꞌisi.”

9

1 Teꞌesii, Yeesu gi kaay sa raqatee da hida tuba, “Gu lou, hida wakinay tla⁄aã googunay, guũ qadimidee tiꞌii, maa kaka⁄iyaaiiba, maati gesaa arinayi Tawaaloo da Iliitleemu, daa khoca hari ⁄uuru gosi gu didiru.”

Yeesu hiifookidi kalay gosi

(Mataayo 17:1-13; Luuka 9:28-36)

2 Qariqaaqari, balalu lahhoꞌo giyaa iliicatiri, Yeesu hirigi waaudi Peetiro, Yakoobo haa Yohaana, girigi waaudi rawaa gu oõ gu tleeduge daqa da inay kilakoina. Yade, Yeesu gii fookidi kalay gosi pandaa dooinay. 3 Qayroo kosi gi ⁄abaakwayri poy, gi tlaatleesiri wanqamee ti amoo celeceleiyay. Heedi lensee hhaku tiꞌii khoorotii gu hiidahhasa boo⁄imisuu gu qayru gu ⁄abaaku gu teesaaqay slanqasa. 4 Da hheꞌesi, teꞌesii Eliyaa haa Musaa tletimiisetira da wakaꞌalee da Iliitleemu yaanii ca⁄iri pandaa dooinay, gi tlaatleesiri cocoꞌomoo haa Yeesu.

5 Qatlay Peetiro giyaa ilii arimi teesaaqay, gi kaay sa Yeesu tuba, “Maarimuu, ti hhoinay dandiray ibinaa tiꞌii sliimaa haa unkuray. Handi ila⁄imbide dandiray ma tleehhana cuuraiĩ tami, leẽ sa ugu, gu caduu sa Musaa, kara gu tamii sa Eliyaa.” 6 Peetiro yaa teesaaqay kaay, sa gimba ina haa deneꞌee hhakira kosi gu cada digaa ooyi amaaoo hari khisla, ina yaa caahhiiba gimba mala gina kaay.

7 Da hheꞌesi, daagii ca⁄i tlongiya, gonkoinaa digigi ilaslaabi ha tlongiyatee, afoo da Iliitleemu yaagii ca⁄adi tlongiyateesaa kakanta tuba, “Hiĩ na Nankoy gu leẽ ga slae. Akhamisakuna ina!”

8 Cirakiray lenge Musaa haa Eliyaa gii hhancooiri, giyaa kara aniriiba. Sirakoomiisetee da Yeesu giyaa ilii yuꞌudiri bareemoo sliimaa, Yeesu kilesi gunaati aniri, niĩ meeti haa inay.

9 Qatlay giyaa ilii⁄eemaamidiyee okeesaa, Yeesu gigi ilakaay inay tuba, hhanti kaayiyay sa heedi lensee gimbakee giĩ aniri, baqamidiyeei ina Nanku Heedi maati gesaa slafi yaagii ca⁄i ayisago. 10 Inay gi qaasiri gimbakee muunaiĩ koinay, giyaa kaayriiba sa heedi lensee, hingigi maamisiri inay tuba, “Slafaraa ayisago, maꞌaana dosi na mala?”

11 Inay gi maasiri Yeesu tuba, “Inkoo maarimamaa da sariyaa yoó soꞌoyi kakaanta tuba, kwanda Eliyaa giyaa gesaa khaye?” 12 Yeesu gi ilaki⁄isi inay tuba, “Gu lou, Eliyaa kwanda giyaa gesaa khaye, ma hii⁄abeesi gimba sliimaa naraꞌa. Teesaaqay see, daa soꞌoyi handikimi Handikaa da Iliitleemuge tuba, Nanku Heedi kwanda gi slaye ilahufiduu wa⁄a gu tlaku, kara dugumaati siꞌi ha hida? 13 Inkoo ana sangu kaay, gu lou, Eliyaa* yaa hheꞌesi yaa khay, kara hida yaa laqiri gimba gu tlaku daqa dosii, giyaa iliislaiyee gooay inay, idoo daa ilii handikimi gooay, gimba gosi Handikaa da Iliitleemuge.”

Yeesu hhoeesi khwaylimoo daa ilii khaabaaꞌadi ha gieeri

(Mataayo 17:14-20; Luuka 9:37-43a)

14 Qatlay Yeesu haa sirakoomiisetee tosi giyaa ilii dayri daqa daa iliiwane sirakoomiisetira wakinay, gi aniri deneꞌee koina digiĩ iliiraagidi ha raqa da didiri da hida. Kara maarimamaa da sariyaa hingaa ilaki⁄ii⁄imisiyay haa inay. 15 Cirakiray raqatee goõ da hida giyaa ilii aniri Yeesu, yaati bakairi hari khisla, gi cira tu⁄umidiri daqa dosii, mangu cehheemisiri. 16 Da hheꞌesi, Yeesu gi maasi sirakoomiisee dosi tuba, “Hangu mala ilaki⁄ii⁄imisiday haa hida hhanki?”

17 Teꞌesii, heedi leẽ raqateesaa gi ilaki⁄isi ina tuba, “Maarimuu, yuꞌudiyaa, ana haraani khay nankoy, magu hhoeesidi, sa gimba dugwaa ilii khaabaaꞌadi ha gieeri, gugi afana⁄adisiri, gi may cocoꞌomoo. 18 Balalu sliimaa bere duguũ ilii khaabaaꞌadi ha gieeri hhakee, dugoóti ilii cakhadi hhapeege, dugoóti iliica⁄i ha sluubariya afa gosii, tay tluꞌuna ⁄atloo kosi, slaqwa dosi yoóti karaarahhada. Ana haã firimi sirakoomiisee doogu da tiꞌii waara, ma hiica⁄asiri gieeri hhakee, teesaaqay see hingii dahhasiriiba.”

19 Qatlay Yeesu giyaa ilii akhasi teesaaqay, gigi ilaki⁄isi inay tuba, “De laqwaloti doóba ⁄imba! Hati ibiida haa unkuray malaalee naqatloo? Hangutii kaasa malaalee naqatloo? Qaraimokee hindaakuna tiꞌii daqa dooii!” 20 Da hheꞌesi gwaagii satisiri daqa Yeesuge. Teꞌesii, qatlay gieeri giyaa ilii aniri Yeesu, cirakiray lenge hiraagii ca⁄iri qwinqwiisii daqa khwaylimokeesii, gi huui hhapeege pukhu, gi gwangwaraaꞌamidi, dugwaagi iliica⁄i ha sluubariya afage.

21 Teꞌesii Yeesu gi maasi taataa gu khwaylimokee tuba, “Inkoo ilahufiduki gu tlaku gu nankoogu yaa malaalee tlaatleesi?” Taataa gosi gi ilaki⁄isi tuba, “Yaa daaqauumaa dosaa tlaatleesi. 22 Kara gieeri hhakee yaati nikiikinay hiislaslakhuu nankoy aslaage haa maꞌayge see, magu gaasiri ina. Inkoo, ye taataa, bere ugu hiidahhasida iliiawaraa ina, hhooa sandi slahhaaꞌade, handi iliiayde.” 23 Da hheꞌesi Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Siĩ soꞌoyi kaadi tuba, bere hiidahhasa iliiawaraa? Gimba sliimaa dugoó hiidahhasi ha heedi goó ⁄imba Iliitleemu.” 24 Cirakiray lenge teꞌesii taataa gu khwaylimokee gi kaay tuba, “Ana kooma ⁄imba daqa Iliitleemuge! Inkoo hani iliiayde, ⁄imba tooii da hhaka.”

25 Inkoo, qatlay Yeesu giyaa ilii arimi hida wa⁄a yaa hiislehheesiri hiikurunkurida daqateesii giyaa iliiwane, gi ilii⁄oo⁄i gieeri hhakee tuba, “Unkuray gieeri goóba cocoꞌomoo haa gu qapana, hanguu kaay, ca⁄aw daqa qaraimokaa, hagumaa hhanti ilii ki⁄iday!” 26 Teꞌesii gieeri hhakee gi maahhiri, hiraagi kara hiica⁄iri qwinqwiisii hari ⁄uuru, gi asu hiica⁄iri daqa qaraimokeesaa! Da hheꞌesi qatlay giyaa ilii qaati teꞌesii hhapeege, hida gwaa teꞌesii waaree gi tlaatleesiri kaawa tuba, “Ayii, yuꞌudaa, hiĩ gwaai,” sa gimba kalay gu qaraimokee ubee, yaati tuuꞌuna pahha! 27 Teꞌesii Yeesu gi ooyi daba gosi, gugii tlaysi, qaraimokee gi tosii qadidi, dugwaa hhoeesi sumuku.

28 Qariqaaqari Yeesu haa sirakoomiisee dosi gii guniri waꞌay gu mara wakuuge. Teꞌesii, qatlay giyaa ilii inay kilakoina wanee, gi maasiri Yeesu tuba, “Dandiray hariĩ soꞌoyi slanqadani hiica⁄asa gieeri?” 29 Yeesu gi ilaki⁄isi sa inay taai, “Gieeri gu taqay slanqasee, hiica⁄asaraa dooina yaati karahhadi, haroó amoo da firoo da Iliitleemu kilesi hiica⁄iyay.”

Yeesu caacaahhamisi kara gimba gu gwaaꞌaraa ⁄⁄ haa hiica⁄araa dosi ayisago

(Mataayo 17:22-23; Luuka 9:43b-45)

30 Da hheꞌesi Yeesu haa sirakoomiisee dosi gi waaudiri teꞌesaa, yaa hiicatiri hari hhapee da Galilaaya. Yeesu yaa slaiyaaba heedi lensee ma caahhi daqa giyaa iliiwanee, 31 sa gimba yaa caacaahhaahhamisi sirakoomiisee dosi taysi, yaa kakaakana sa inay tuba, “Nanku Heedi dugu taatahhi dabaiĩ gu fa⁄ayaa dosii. Inay gu gaasiyay, baloo da tamiige Iliitleemu giyaa slafisi yaagii ca⁄i ayisago.” 32 Inkoo sirakoomiisetee tosi haraa slanqati caahha, idoo daa giimaamisiye ha Yeesu, kara giyaa ilamuriidiri maasaraa ina, ma sigi kaay maꞌaana da gimbakee.

Miyaa na didiri ilaa gu Iliitleemuge

(Mataayo 18:1-5; Luuka 9:46-48)

33 Asunkuilee Yeesu haa sirakoomiisee dosi gi dayri tongoo da Kaperinauumuge. Teꞌesii, qatlay giyaa ilii guniri mara giyaa ilii ibimaamidiyeei, Yeesu gi maasi inay tuba, “Hanguũ mala ilaki⁄ii⁄imisiday unkuray haa unkuray yade amooge?” 34 Teꞌesii gonkoinaa gi qabiri diĩ, ilaki⁄isa see yaa koisiriiba, sa gimba qatlay giyaa ilii khociicinee yade amooge, hingaati ilaki⁄ii⁄imisiyay inay haa inay tuba, miyaa na didiri tla⁄aã gooinay.

35 Da hheꞌesi Yeesu gi ibiidi, gi eteedi sirakoomiisee dosi goõ da mibi haa cada, gi tosaa kaay sa inay tuba, “Bere heedi waku slai heedi gu pandaa tleehhida, kwanda gi heedi gu hiifaakoo tleehhidiye haa tongimoo gu hida goõ tleehhidiye.”

36 Da hheꞌesi Yeesu yaagii satisi khwaylimoo waku gu coko⁄u, higigi qadidisi tluntlubaa dosii tla⁄aã gooinay, gugi tosaa hiinapa⁄asi khwaylimokee daqa dosii, sigigi kaay tuba, 37 “Gu lou, heedikaꞌa goó kwahhasuusa daaqay gu digiidakwi hari uma goy, ana ginoó kwahhasuusi. Kara heedi goó kwahhasuusa ana, Taataa goy gunoó kwahhasuusi, hikee gunaa ya⁄abu ana tiꞌii.”

Hida wakinay wanay gu koomee ⁄imbaraa daqa Yeesuge

(Luuka 9:49-50)

38 Da hheꞌesi Yohaana gi kaay sa Yeesu tuba, “Maarimuu, dandiray haa arini heedi waku gwaa hiica⁄aa⁄amisi gieeri daqa hidago hari ⁄uuru gu uma googu, hagi koisani tlaatlahhasa ina, sa gimba yoó sliimaa wanaaba haa dandiray.” 39 Teꞌesii Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Hagu hhanti tlaatlahhasiday ina, sa gimba hhaku heedi lensee gu yondiida gimba gu denu gu bakaꞌasa hida hari uma gooi, gumaa cira hiidahhasa cocoꞌomoo gimba gu tlaku daqa dooii. 40 Hhanti tlaatlahhamisiday hida da ina gooay, sa gimba hhakee goóba kanimisu dandiray, hari bara doori wanay.

41 Sangu kaay, heedi gumaa iliiawa unkuray, sa gimba unkuray ti hida koi, ma hari qawaraa da maꞌay gu coko⁄o seei gu kitahhuu, gu lou, heedikee dakusiyaaba slawa ⁄aliya dosi daqa Iliitleemuge.”

Gau gu sirakoomiisee da Yeesu koimisuge

(Mataayo 18:6-9; Luuka 17:1-2)

42 “Kara sangu kaay, bere heedi ⁄isina leẽ gu hhaã gu kahhee hii⁄atla ⁄imbage ina gi yondiidi tlakwaroo, heedikee hiti ba⁄ay duguti ilii kufi tlaa⁄a da didiri da saadiruu isa dosii. Da hheꞌesi, dugugi tosaa hiislakhi slagwiya da tlawa da didirige. 43 Gu lou, bere daba googu ⁄isina ugu ma yonditi tlakwaroo, kereꞌesaku. Ti ba⁄ay ugu hiidawaraa ibinaa da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo hari daba leẽ, tay gi toogwaa meta hari dabaiĩ cada, gi asu hiidaada Jehanaamuge, daqa doóba iliihhama aslaa.† 45 Kara bere yaaee doogu yoó ⁄isinta ugu ma yonditi tlakwaroo, kereꞌesaka, sa gimba ba⁄ay ugu hiidawaraa ibinaa da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo hari yaaee leẽ, tay gi toogwaa meta hari yeꞌeeroo cada, dugugi asu hiikwahhi Jehanaamuge, daqa doóba iliihhama aslaa.‡ 47 Kara bere ila doogu ⁄isinta ugu ma yonditi tlakwaroo, tu⁄aka. Ti ba⁄ay ugu hiidawaraa Tawaaloo da Iliitleemuge hari ila leẽ, tay gi toogwaa meta hari ilaa cada, duguma hiikwahhi Jehanaamuge, 48 daqateesii doóba iliikaka⁄uu funjaa, kara doóba iliihhama aslaa koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.✡

49 Hida sliimaa digimaa cakhasi hari aslaa.§ 50 Cakhasaa dati hhoi. Inkoo bere hiĩ hhamisidi cuuꞌu gosi, miyaa nii dahhasi ki⁄isaraa cuuꞌukira kosi? Slaw hhoinaykee gu cakhasaa muunaiĩ kokunay, kara ibiida hhoinay haa hida.”

10

Gimba gu khaboo idoo daa ilii caacaahhamisi ha Yeesu

(Mataayo 19:1-12; Luuka 16:18)

1 Da hheꞌesi Yeesu haa sirakoomiisee dosi gi waaudiri teꞌesaa Kaperinauumugo, gi hadakayri bara da hhapee da Yudaayage, hari tlo⁄osaa gu duudu gu Yoridaani. Yeesu dugwaagi kara ilii kurunkuridi ha raqoo gu hida, gigi kara tosaa caacaahhamisi, idoo daa iliiwane gooay ou gosi.

2 Teꞌesii Farisaayoo wakinay yaagi khayri daqa Yeesuge, magu koisiri hatliru, hari amoo da maasaraa tuba, “Ga ilatahhade, ti naraꞌaa hhawata mawaraa hadee dosi?”

3 Teꞌesii Yeesu gi maasi inay tuba, “Unkuray dangwaa mala ilakaay ha Musaa, gana yonditay?” 4 Inay gi ilaki⁄isiri sa Yeesu tuba, “Musaa yaa ⁄imbi, bere hhawata slai mawaraa hadee dosi, saga kereꞌesiye tarakaa, gigi tosaa may.”✡

5 Da hheꞌesi Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Musaa yaa handikimi sariyatee sa okookoiĩ kokuna haã sa unkuray see, sa gimba gu karahhamuu gu muunaiĩ hhakee kokuna. 6 Inkoo yadaa tlaatleesoogo, qatlay Iliitleemu giyaa ilii tleehhi khooroti, ‘giyaati tleehhi hhawata haa hadee.’✡ 7 ‘Sa gimbakee, hhawata may taataa haa iyoo dosi, hingigi ilagaasi haa hadee dosi. 8 Teꞌesii inay cada koinaa gi slaqwa leẽ tleehhidiyay.’✡ Inkoo, inay hiti hida cadaaba kara, inay hiti slaqwa leẽ. 9 Teesaaqay, hhakee daa ilagaasi ha Iliitleemu, heedi lensee gi hhantii deehhi.”

10 Qariqaaqari, qatlay Yeesu haa sirakoomiisee dosi giyaa ilii kara waꞌay gu marage wanee, inay gi maasiri Yeesu, ma sigi kaay kara gimbakee gu mamawuu gu tigay. 11 Teꞌesii gi kaay sa inay tuba, “Hhawata gu kereꞌesa tarakaa sa hadee dosi, kara gi khabina hadee waka, gimba gu slipalauuma ginoo yondiidi. 12 Kara harima amotee leẽ hadetaꞌa see damaa mawa hhawata gosi, dagagi khabina ha hhawata waku, ina see gimba gu slipalauuma ginoo yondita, ti tlakwaroo pandaa da Iliitleemuge.”

Iliipaꞌaruu gu daaqay daqa Yeesuge

(Mataayo 19:13-15; Luuka 18:15-17)

13 Kara letu waka hida yaagi leehhisiri yaꞌay koina daqa Yeesuge, magi iliiqamidi dabaiĩ kosi, magi ⁄aafi. Teꞌesii sirakoomiisee dosi gi ilii ⁄oo⁄iri hida hhakee sa gimbakee. 14 Qatlay Yeesu giyaa ilii arimi idoo sirakoomiisee dosi giyaa ilii tlahhaahhamisiyee inay, dugugi slahhaaꞌasi, gi tosaa kaay sa inay taai, “Daaqay gu digidakwi maw yaa khayee daqa dooii, hagi hhanti tlaatlahhasiday. Sa gimba Tawaaloo da Iliitleemu dati hida da hhakee gooay. 15 Gu lou, sangu kaay unkuray, heedi goóba oowaraa Tawaaloo da Iliitleemu daaqay pahha, etaa hikee hiidayaaba tawaaloteesii.” 16 Da hheꞌesi Yeesu gi tatlidi daaqay hhakee lelee lelee, higigi tosaa iliiqamidi dabaiĩ kosi sagaiĩ koinay, gigi ⁄aafi.

Hindaqaru waku pandaa da Yeesuge

(Mataayo 19:16-30; Luuka 18:18-30)

17 Da hheꞌesi, qatlay Yeesu haa sirakoomiisee dosi giyaa ilii tlaatleesiri waaudimoo teꞌesaa, heedi waku yaagi tu⁄udi daqa Yeesuge, gi keebeeidi pandaa dosii, gugi asu maasi tuba, “Maarimuu gu muuna hhou, hati malee laqa, ma aalimi slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo?”

18 Teꞌesii Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Hani soꞌoyi eteedinta ana gu muuna hhou? Wanaaba heedi lensee gu muuna hhou, ti Iliitleemu kilesi. 19 Inkoo, ugu ha khuꞌuda ilakaawa da Iliitleemu tuba, ‘Hhanti gaasida, hhanti slipalauta, hhanti fiisida, hhanti ilatlatlayda afaꞌafuuma, hhantii corita, muriidi taataa googu haa iyoo doogu.’✡ ”

20 Teꞌesii heedikee gi ilaki⁄isi Yeesu tuba, “Maarimuu, ilakaawatee goõ hagaa iliikoomi yadaa daaquumaa dooaa.”

21 Da hheꞌesi Yeesu gi yuꞌudi daqa dosii, gi tosaa kaay sa ina hari muuna gu slaꞌamuu taai, “Idoo leẽ kilesi gana kahhada laqaraa, taa⁄a naadimi idadu goõ ga konte, goo hheꞌeside la qaqayda peesaykee goo slayde sa kwaeeli, hari amotee ugu maa asu slayda hindaqaruumaa da loi yade rawaa gu rawge. Goo ilii hheꞌeside teesaaqay laqaraa, laa asu khayda, ma sirakoomiisay goy tleehhiti.”

22 Qatlay heedikee giyaa ilii akhasi teesaaqay, gi waaudi hari li⁄eemoo, sa gimba ina yaa hindaqaru hari khisla.

23 Teꞌesii da hheꞌesi Yeesu gi yuꞌudi bareemoo sliimaage, gi asu kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Yuꞌudiyaa idoo daa ilii karahhi, hindaqeeri hiiguuma Tawaaloo da Iliitleemuge!”

24 Sirakoomiisee da Yeesu haraay tlaꞌadi hari khisla sa gimbakee kosi. Inkoo Yeesu gi kara kaay sa inay tuba, “Yaꞌay koi, yuꞌudiyaa idoo daa ilii karahhi, hindaqeeri hiiguuma Tawaaloo da Iliitleemuge! 25 Gu lou, ti slahharuũ hari khisla, gamiyaa hiicataraa hari pooa da singanoo, ba⁄ay hindaqaru hiidawaraa Tawaaloo da Iliitleemuge.”

26 Da hheꞌesi sirakoomiisee dosi Yeesu yaati bakairi hari khisla loi, hingigi asu maamisiri inay haa inay tuba, “Bere gimbakee guti lou, miyaa dugunimaa hiidahhasi ilabuꞌuru ⁄agitirugo?”

27 Yeesu gi yuꞌudi daqa dooinay, gi kaay tuba, “Hari bara da hida, gimbaki gii dahhasiyaaiiba, daqa Iliitleemuge teesaaqay gooba. Daqa Iliitleemuge gimba goõ dugwii dahhasi.”

28 Da hheꞌesi Peetiro gi kaay sa Yeesu tuba, “Yuꞌudiyaa, dandiray haani mayni idadu sliimaa gaa kone, hagugi sirakoni ugu.”

29 Yeesu gi ilaki⁄isi sa inay tuba, “Gu lou, sangu kaay, hhaku heedi lensee gwaani maw mara gosi baku hhia gosi, hhioo dosi, taataa gosi, iyoo dosi, yaꞌay kosi, haa baku qaymamu kosi. Bere teesaaqay laqiyay sa sirakooma ana haã sa Gimba gu Hhou gu Iliitleemu see, 30 gu lou, qatlaykii gu inkooge hhakee maa slayay ⁄aamu waa mibeeri mibi, maraai, hhiee gu hhawatee haa gu tigay see, yaꞌay haa qaymamu. Idadu hhanki goõ giti slayay hari labaꞌasu qatlay gwaa khoca, sigimaa qay slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 31 Hida wa⁄a gungoó arimee pandaage wanay inkoo, teꞌesii himaati hida gu hiifaakoo tleehhidiyay, kara hida gu hiifaakooge waara, himaati gu pandaa tleehhidiyay.”

Yeesu caacaahhamisi kara gimba gu gwaaꞌaraa dosi ⁄⁄ haa hiica⁄araa dosi ayisago

(Mataayo 20:17-19; Luuka 18:31-34)

32 Inkoo Yeesu haa sirakoomiisee dosi yaa kara amooge wanay, gi yade khuꞌusiri yaamu gu Yerusaleemuge. Yeesu yaa giyaadi coko⁄o pandaa dooinay, sirakoomiisee dosi yaa bakaꞌadi, kara hida wakinay see gwaa sirakomaamidiyeei inay yaa tlaꞌamuumuudiri. Da hheꞌesi Yeesu hirigi kara waaudi afayige sirakoomiisee dosi da mibi haa cada. Teꞌesii sigigi tlaatleesi kaawa inay, gimba gu tlaku gu hiica⁄akawa daqa dosii yade Yerusaleemuge, 33 gi kaay sa inay tuba, “Yuꞌudaa, inkoo Yerusaleemu kakaakayna. Yade, Nanku Heedi dugu taatahhi dabaiĩ gu hhapalooee da denige haa maarimamaa da sariyaa. Teꞌesii, inay gu hukunay duguma gaasi. Da hheꞌesi, inay gu taatahhiyay sa hida gu hhapapu wakinay. 34 Hida hhakee hinoo belendeqesiyay, noo ilii cubuqunay ana, hinoo difiyay hari jeleedimaiĩ* na tooinaa gaasiyay ana. Teꞌesii baloo da tamiige maa tooaa slafa haagii ca⁄a ayisago.”

Firoo da Yakoobo haa Yohaana daqa Yeesuge

(Mataayo 20:20-28)

35 Da hheꞌesi Yakoobo haa Yohaana, yaꞌay gu Sebedaayo, gii satiri daqa Yeesuge, sugugi kaayri tuba, “Maarimuu, ha slaꞌana, ugu ma sandi qaydi idoo haga slaꞌane firoo daqa doogaa.”

36 Teꞌesii Yeesu gi maasi inay taai, “Idoo mala gana slaꞌaday, ana ma sangu qay unkuray?”

37 Gi ilaki⁄isiri Yeesu tuba, “⁄imbi dandiray ma ibiidani sliimaa haa ugu, leẽ hari bara doogu da ⁄uya, kara waku hari bara da basa wanqamee dooguu.”

38 Teꞌesii Yeesu gi kaay sa inay taai, “Unkuray hhidintay idoo ga firiirintee! Gu lou, unkuray hiidahhasidaaii kitahhu hari qulu⁄ukee koi gu labaꞌasu gari kitahhe ana? Gu lou, hiidahhasidaaii danguma hiinunqudimisi harii nunqudimisukee gu ilahufidu goy gu didiru?”

39 Da hheꞌesi inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Hiidahhasana!” Teꞌesii Yeesu gi kaay tuba, “Gu lou, hamaa kitahhaday qulu⁄uu goy guri labaꞌasu, kara dangumaa hiinunqudimisi harii nunqudimisukee gu dihhu. 40 Gimati teesaaqay see, ana koomaaba ⁄uuru gu kaawaraa miyaa namaa ibiidi hari daba goy gu ⁄uya baku hari daba goy gu basa. Daqeemoo hhakee ti wanay sa hida hhakaꞌa kilesi, daa ilakhuukhuꞌusi ha Iliitleemu.”

41 Inkoo qatlay sirakoomiisee waka mibi giyaa ilii akhasiri firoo da iyoo diĩ Yakoobo haa Yohaana daqa Yeesuge, yaa slahhaahhaairi hari khisla sa inay. 42 Da hheꞌesi Yeesu gi eteedi sirakoomiisee dosi goõ daqa lenge, sigigi kaay tuba, “Unkuray ha khuꞌuday tuba, hida hhakaꞌa da khuiye khoorotii watemi da hhapapu wakinay pahha, yoóti tawaalinay hida koina hari ⁄uuru. Kara, hhakaꞌa gu koomee kofiyaa tawaalooge, yoóti ⁄uureemisiyay hida gu biraa koinay waaree. 43 Inkoo tla⁄aã googunay hamaa hhanti teesaaqay laqaday. Bere heedi waku tla⁄aã googunay slai heedi gu didiru tleehhida, kwanda gi tongimoo googuna tleehhidiye. 44 Kara, bere heedi slai gu pandaa tleehhida tla⁄aã googunay, kwanda gi tongimoo gu yondimiisee goõ tleehhidiye. 45 Namati amotee leẽ, ana see Nanku Heedi haati khayiiba tiꞌii khoorotii, sinima yondiidi ha hida. Ana hanti khay, ma yondiidi sa inay, haa ma hadisi ibinaa doyi, teesaaqay ma bui sa ilabuꞌuruu gu hida wa⁄a.”

Hhoeesa da heedi waku gwaa ilahhamu ⁄⁄ uma gosi naa Baritimaayo

(Mataayo 20:29-34; Luuka 18:35-43)

46 Da hheꞌesi Yeesu haa sirakoomiisee dosi gi dayri yaamu gu Yeerikoge. Qariqaaqari, qatlay giyaa ilii waauuꞌumidiyeei teꞌesaa, digaa kara sirakoomi ha raqa da didiri loi da hida. Inkoo yaa wana heedi waku gwaa ilahhamu, uma gosi naa Baritimaayo, nanku Timaayo, yaa ibiidi teꞌesii kenga gu amooge sa firoo da peesay daqa hidago. 47 Qatlay Baritimaayo giyaa ilii akhasi tuba, ti Yeesu gu tongoo da Nasareeti nii cacaacati hari amotee, gi tlaatleesi maahhamiru tuba, “Ye Yeesu, Nanku Dawdi,† sini ⁄awaarinte!”

48 Hida wa⁄a gi tlaatleesiri ilii⁄oo⁄a Baritimaayo tuba, qabe diĩ! Teesaaqay see, ina gi asu ilakoomi maahhamee hari khisla tuba, “Nanku Dawdi, sini ⁄awaarinte!”

49 Da hheꞌesi Yeesu gi qadidi, gi kaay sa hida kosi tuba, “Eteedakuna!” Teꞌesii inay gugi eteeda kayri heedikee gwaa ilahhamu, inay gi kaayri sa ina taai, “Hiiye, karahhasi muuna, qadidi, dugu eteediidina ha Yeesu!” 50 Teꞌesii Baritimaayo gi tosii hiilihhi qayru gosi, gugi tosaa may teꞌesii kenga gu amooge, gi cira qadidi, gi tosaa hadakay daqa Yeesuge.

51 Da hheꞌesi Yeesu gugi maasi ina tuba, “Ugu mala slaꞌada, ana ma sugu laqi?” Baritimaayo gi ilaki⁄isi tuba, “Maarimuu, ana hati slaꞌa ma arimi kara.”

52 Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Taa⁄a waaudi ayage, ⁄imba doogu hiĩ hhoeesidi ugu.” Nama qatlaykeesii lenge Baritimaayo gi karaai slay ⁄uuru guri khuꞌuduũ, gi tosaa sirakoomi Yeesu amooge.

11

Yeesu idoo dugwaa ilii kwahhasuusi Yerusaleemuge

(Mataayo 21:1-11; Luuka 19:28-40; Yohaana 12:12-19)

1 Inkoo Yeesu haa sirakoomiisee dosi giyaa ilii daadaauusiri yaamu gu Yerusaleemuge, gi dayri tongoo da Betaniyaa haa Betifaage, gwaa ilaciyaa waaree haa slaaburaa gu oõ gu Miseyituunige. Teꞌesaa, Yeesu gi ya⁄abi sirakoomiisee dosi cada, 2 gi kaay sa inay tuba, “Taa⁄amida tongotiray naqatloo da pandaa doogunay waara. Qatlay goo ilii daadee tongoteesii, cirakiray hoo slayday daqumoo duguũ kufi teꞌesii, daqumokee da kahhiye iliidawa ha heedi lensee. Lugwaa gwetay, luguraa khayday tiꞌii daqa dooii. 3 Bere unkuray dangoo maasi ha heedi tuba, ‘Yeraa, daqumokee hagu soꞌoyi gweediidintay?’ Unkuray sugu kaadee ubee, ‘Looimoo gu Goõ gu slai, dugwaa ki⁄isi tiꞌii ciraai.’ ”

4 Da hheꞌesi sirakoomiisetee tosi da cada gi toosaa waauti, gi daadi tongotiray, gi anti daqumoo naykaꞌa, duguũ kufi afamaraa wakuuge, kenga gu amooge. Qatlay gwaa ilii gweediidineei, 5 hida wakinay gwaa ciyoomoo gooinay waaree gi maasiri tuba, “Yeraa, hati malee lalaalaqaday, daqumokee goo gwetee haguri kaakayday?” 6 Inay gi ilaki⁄isiri, idoo sigaani ilii kaay gooay ha Yeesu. Teꞌesii hida hhakee gi tooinaa ⁄imbiri, inay mari waaudiri daqumokee. 7 Inay guraagi khayri daqumokee daqa Yeesuge, gi hhafiifiniri qayroo koina danda gu daqumokeesii. Da hheꞌesi Yeesu gii day, gi tosaa ibiidi danda gu daqumokeesii.* 8 Hida wa⁄a gi hhafiifiniri qayroo koina amoteesii daraa hiicati Yeesu sa laqaruu gu muree daqa dosii, haa wakinay gi hhafiifiniri loo⁄oo da khai giyaa qeetimisiri qaymamuugo. 9 Teꞌesii hida hhakee gwaa giyaadee pandaa dosii, haa hhakee see gwaa aluũ kosaa waaree, gonkoinaa gi maahhiri kakaanay tuba,

“Dugu hhaꞌaleesiye Taataa Iliitleemu!†

Kara dugu ⁄aafiye hikee gwaa khawa hari uma gosi!

10 Dugu ⁄aafiye tawaalokee see gwaa khoca,

tawaalokee gu okookoo goori Dawdi!‡

Dugu hhaꞌaleesiye Taataa Iliitleemu goó rawaa gu rawge waara!”

11 Da hheꞌesi, qatlay Yeesu giyaa ilii day Yerusaleemuge, yaati fucuqusi mara gu didiru gu Iliitleemuge. Teꞌesii ina gi niini⁄idi bareemoo sliimaa efeenaage, ma arimi hida idoo giyaa yondimaamidiyee teꞌesii. Inkoo sa gimba yaa khwayaiĩ, ina haa sirakoomiisee dosi da mibi haa cada gi tooinaa waaudiri tongoo da Betaniyaage, ma guꞌudee kayri yade.

Ilawaasaraa da ⁄ancimoo ha Yeesu

(Mataayo 21:18-19)

12 Heetlaalee dosii, Yeesu qatlay giyaa ilii waaudi tongoo da Betaniyaago, yaa arimi qori. 13 Inkoo yade amooge Yeesu yaa arimi ⁄ancimoo waku seesegengo, gwaa ilanihhu loo⁄oo, gi tosaa hadakay, ma arimi legeesaa slay ⁄aamu teꞌesii, na ⁄agimi. Qatlay giyaa ilii day ⁄ancimokeesii loo⁄oo kilesi ginaati slay, sa gimba qatlaykee yaa qatlay gu boo⁄imee da ⁄anca gooba. 14 Da hheꞌesi Yeesu gi ilawaasi ⁄ancimokee§ tuba, “Gu lou, khaimoki maa kara boo⁄iyaaba ⁄aamu coko⁄o seei, wanaaba heedi lenseei gumaa kara ⁄agima ⁄aamu gu khaimoki!” Gimbaki giyaa gimbuusi dugwaa akhasi ha sirakoomiisee dosi.

Yeesu hhiihhiꞌina hida gwaa kirigiigimee ⁄⁄ mara gu didiruge gu Iliitleemu

(Mataayo 21:12-17; Luuka 19:45-48; Yohaana 2:13-22)

15 Qatlay giyaa ilii dayri Yerusaleemuge, Yeesu gii day efeenaa da mara gu didiruge gu Iliitleemu. Teꞌesii, gi tlaatleesi gusiisiru hida goõ gwaa naadiidimee haa gwaa kirigiigimee idadu sa hadimisu sadaaka.* Slime gi slaslakhi meesasuu gu hida gwaa alaalaamee peesay, haa kiteeri gu hida gwaa naadiidimee kundee. 16 Teꞌesii yaa kara ⁄imbiiba heedi lenseei naa kara leehhisi khooslay gu kiriga teꞌesii efeenaa da mara gu didiru gu Iliitleemuge. 17 Da hheꞌesi gigi tlaatleesi caacaahhamisu inay, gi kaay tuba, “Daa handikimiibaslii Handikaa da Iliitleemuge tuba,

‘Mara goy duguti eteedina mara gu ilii firoo

sa hida gu hhapapu sliimaa’✡?

Inkoo unkuray maraki gwaatii fookidiri ‘maraiya da fiisiisee.’✡ ”

18 Qatlay hhapalooee da deni haa maarimamaa da sariyaa da diini giyaa ilii akhasiri gimbakee goõ gu Yeesu, inay yaa slahhaahhaairi hari khisla, gi tlaatleesiri dabiidu amoo, magu gaasiri ina. Inkoo inay yaa tlaꞌamuudiri Yeesu, sa gimba hida sliimaa yaa hhaꞌaluumidiri hari khisla sa caacaahhamisu gosi goõ. 19 Da hheꞌesi letutee hari khwayaiĩ Yeesu haa sirakoomiisee dosi gi kara waaudiri Yerusaleemugo.

⁄ancimoo gwaa kawu

(Mataayo 21:20-22)

20 Heetlaalee dosii hari heetlawaa, Yeesu haa sirakoomiisee dosi qatlay giyaa iliicatiri hari ⁄ancimokira daa ilawaasi ha Yeesu, yaa ariniri, kaslenkwaa, hiĩ kay goõ haã kibeeri kosi see. 21 Teꞌesii Peetiro yaay slay gimbakira gu Yeesu, qatlay ina saa ilawaasi ⁄ancimokee, gi kaay sa ina tuba, “Maarimuu, yuꞌudiyaa, ⁄ancimokira gaa ilawaasidi hinti kay sumuku!”

22 Da hheꞌesi Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “⁄imba Iliitleemu! 23 Gu lou, sangu kaay, heedikaꞌa gu kooma ⁄imba daqa Iliitleemuge, bere kaay sa oki tuba, ‘Ye oki, waaudi tiaa, taa⁄a hanguu kwahhade tlawa da didirige,’ kara bere ⁄imbi muuna gosii tuba, gimbakee sliimaa giĩ firimi yaa hiica⁄i, gu lou, sugu hadisi. 24 Sa gimbakee sangu kaay ambee, gimba sliimaa ga firintee daqa Iliitleemuge, bere hamaa ⁄imbiday muunaiĩ kokunay tuba, sanguũ hadisi ha ina, gu lou, hiti kooguna tleehhidi. 25 Inkoo sangu kaay unkuray gonkokunaa ambee, qatlay ga ilii firooge wantee, bere wana heedi gwaa dakusu daqa dooguu, la gesaa ilamooyinta tlakwarotee tosi sliimaa. Teesaaqay Taataa googu gu rawaa gu raw, ina slime ilamooyina tlakwaroo doogu sliimaa ga konte pandaa dosii.”†

Yeesu idoo dugwaa ilii maasi ⁄uuru gosi daqa giyoó dahhiye

(Mataayo 21:23-27; Luuka 20:1-8)

27 Da hheꞌesi Yeesu haa sirakoomiisee dosi gi kara dayri Yerusaleemuge. Teꞌesii, qatlay Yeesu giyaa ilii khookhociicine efeenaa da mara gu didiru gu Iliitleemuge, hhapalooee da deni, maarimamaa da sariyaa haa gaduũ gu yaamu see yaagi khayri daqa dosii, 28 gugi maasiri tuba, “Gesaa ugu gimbaki haguri ⁄uuru gu tawaaloo da miyaa yondimaamita? Kara miyaa suguũ hadisi ugu ⁄uurukee?”

29 Teꞌesii Yeesu gi ilaki⁄isi sa inay tuba, “Inkoo ana see hangu maasa unkuray gimba leẽ. Aarimida sini gesaa ilaki⁄isideei, ana see sangoo asu kaawa, ti hari ⁄uuru gu miyaa yondimaamida gimbaki. 30 Inkoo, maasaraa doyi na nahaã, ⁄uurukee gu Yohaana gurii nunqudimisu gu hida, yaa kaadahhi? Yaa daqa Iliitleemu dahhi, baku yaa daqa hida dahhi? Aarimida sini kaadee!”

31 Teꞌesii gi idaruusiri gimbakee inay haa inay tuba, “Bere dandiray hoo kaawana tuba, hiinunqudimisu gu Yohaana yaa rawaa gu raw dahhi daqa Iliitleemugo, ina hindoo maasi tuba, ‘Asu unkuray magwaa ⁄imbidiriiba?’ 32 Kara bere hoo kaawana tuba, ‘Yaa daqa hida dahhi,’ yuꞌudaa, hiidahhasanaaba ilaki⁄isa teesaaqay see!” Inkoo, hida hhakee gu deni yaa teesaaqay ilahudeesiri, sa gimba yaa tlaꞌamuudiri sa hida. Hida sliimaa yaa khuiyay tuba, gu lou, Yohaana yaa tletimiisay gu Iliitleemu.

33 Teesaaqay, inay gi ilaki⁄isiri Yeesu tuba, “Dandiray ha hhidina.” Da hheꞌesi, Yeesu sigigi kaay tuba, “Ana see sangu kaawaaba, ti hari ⁄uuru gu tawaaloo mala yondimaamida gimbaki.”

12

Hida gu deni gu Yahuudi ⁄⁄ idoo giyaa ilii sisiꞌiri Tawaaloo da Iliitleemu

(Mataayo 21:33-46; Luuka 20:9-19)

1 Da hheꞌesi Yeesu gi tlaatleesi gimba sa hida hhakee gu deni gu Yahuudi hari ilaꞌaaꞌaatimisu tuba, “Yaa wana heedi waku yaa daamisi sabiibu qaymoo dosii. Ina gii khangaꞌasi qwaama qaymoo goõ, gi fooli bonda hhafidage sa iliitinqiru ⁄aamu gu sabiibu, haa gi tleehhi tlankoo sa ga⁄aw gu qaymootee. Da hheꞌesi, qaymotee gigi dubisi sa dooslimiisee wakinay, ina gi hhiyuudi hhapee wakayge da segenge. 2 Qatlay gu we⁄inay gu sabiibu giyaa ilii day, ina yaa ya⁄abi tongimoo gosi daqa dooslimiisetiray, ma sugwaa hiioyi daqa dooinaa bara da ⁄aamu gosi. 3 Qatlay yondimiisaykee giyaa ilii day yade, inay gwaa tooinaa ooyiri, gugi difiri hari khisla, gugi tooinaa gusiniri, ina gi tosaa ki⁄i ayage hari dabaiĩ kilesi, idoo lensee hhaka giyaati hubidi. 4 Teesaaqay, looimoo gu qaymotee gi ya⁄abi tongimoo waku daqa dooinay. Heedikee dugwaa saga dadahhi ha hida hhakee, gugi muriidisiri hari khisla loi. 5 Looimoo gu qaymotee gi kara ya⁄abi yondimiisay waku, hikee gwaati gaasiri sumuku. Da hheꞌesi gi kara ya⁄abimi yondimiisee wakinay wa⁄a, wakinay giyaati difiri, wakinay giyaati cu⁄iri sumuku.

6 Inkoo yaa meeti heedi leẽ kilesi gu ya⁄aba, hikee yaa nankosi gu leẽ giyaa slaiye hari khisla. Asunkuilee, gugi tosaa ya⁄abi daqa dooinay, gi kaay tuba, ‘Inkoo, inay gu muriidiyay nankoy.’

7 Qatlay nankosi giyaa ilii day teꞌesii, dooslimiisetira gi gimbuusiri inay haa inay tuba, ‘Yeraa, hiĩ na asu aalimiisayi gu qaymoti. Inkoo, hagu gaasanee, aalimeeti ma toori tleehhiti!’ 8 Teesaaqay inay gugi ooyiri, gugi tooinaa gaasiri, tuuꞌuna dosi gi tooinaa kwahha kayri kenga gu qaymoteesii da sabiibuge.

9 Inkoo ga ilatahhadee looimoo gu qaymotee, dooslimiisetee giti malee laqi? Gu lou, ina yooti khay sa hhamisa da dooslimiisetee, doo hheꞌesiye qaymotee giyoo tosaa kara dubisi sa wakinay. 10 Unkuray haa somintiriibaslii gimbaki Handikaa da Iliitleemuge? Teꞌesii daa kaay tuba,

‘Tlaa⁄ukira daa siꞌi tlehhidiisee,

hikee hiĩ tlaa⁄u gu didiru tleehhidi gu musingi.

11 Gimbaki yaa daqa Taataa Iliitleemu dahhi,

kara ina nugwaa yondiidi,

daqa doorii guti hhou khisla.’ ”✡

12 Hida hhakee gu deni gu Yahuudi qatlay giyaa ilii akhasiri teesaaqay, yaa caahhiri tuba, gimbakee diĩ gimbuusi ha Yeesu, inay diginiĩ ilaꞌaaꞌaatisi haa dooslimiisetira, kara haa tlehhidiisetira. Teꞌesii yaa slahhaahhaairi hari khisla, gi dabiidiri amoo da oowaraa Yeesu. Inkoo inay gwaa tlaꞌamuudiri oowaraa dosi sa raqatee da hida daa teꞌesii waara, gugi mayri, gi tooinaa waaudiri teꞌesaa.

Buꞌuduu gu koodi sa Kaysaari

(Mataayo 22:15-22; Luuka 20:20-26)

13 Qariqaaqari hida hhakee gu deni yaagi ya⁄abiri Farisaayoo wakinay haa hida hhakee see gwaa iliiaꞌaaꞌawee mutemi Heroode,* magu maasiri Yeesu hari cirihhimaa, magu koisiri hatliru gimba gosii. 14 Qatlay giyaa ilii dayri daqa dosii, gi kaayri tuba, “Ye Maarimuu, ha khuana, ugu na heedi goó gimbuusa gimba gu lou, sa gimba hoó tlaꞌamutaaba hida, kara hoó gwaa⁄adaaba kofiyaa da heedi lenseei. Ha khuana ugu hoó caacaahhamisida hida gimba gu Iliitleemu hari amoo da loi. Inkoo, aare sandi kaade, hiti naraꞌaa buꞌuduu koodi sa Kaysaari,† baku hiti naraꞌaaba?‡ Ugu bee mala, hati buanaa kooditee, baku hati mayna buꞌuduu?”

15 Cirakiray lenge Yeesu yaa caahhi tuba, hida hhakee gwaati slaiyay hatliru hari cirihhimaa, gi kaay sa inay tuba, “Unkuray hani soꞌoyi slaꞌaday hatliru ana? Inkoo aarimida sinaa hiioodee goboriya leẽ,§ maga arimi.” 16 Teꞌesii inay yaagii oyiri goboriyatee, gigi hadisiri sa ina. Yeesu gigi maasi inay tuba, “Kalay haa uma gu miyaa na wana goboriyatii?” Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Kalay haa uma gu Kaysaari na wana goboriyateesii.”

17 Da hheꞌesi Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Haã kaadiri naraꞌa! Inkoo idadu gu Kaysaari hadisa sa Kaysaari, kara idadu gu Iliitleemu hadisa sa Iliitleemu.” Teꞌesii inay yaati bakairi hari khisla sa ilaki⁄isatee tosi.

Caacaahhamisu gu Yeesu sa slafaraa da hida gwaa kaka⁄ee

(Mataayo 22:23-33; Luuka 20:27-40)

18 Da hheꞌesi Sadukaayoo, goó ⁄imbee tuba, hida gwaa kaka⁄ee maa slafiyaiiba yaagii ca⁄iyay ayisago, yaagi khayri daqa Yeesuge, inay see gugi maasiri ina tuba, 19 “Ye Maarimuu, Musaa yaa handikimi ilakaawage tuba, bere heedi hhia gosi hiĩ hhami, hiĩ may hadee dosi kontaaba yaꞌay, heedikee kwanda gi aaline kwaꞌalitoꞌotee, ma laqwali yaꞌay sa hhia gosi. 20 Inkoo yaa wanay yaꞌay fanqu gu hhawatee gu mara leẽ. Hhia gooina gu badiisu gi khabimi, qariqaaqari gi tosii hhami, guba slawaraa yaꞌay. 21 Hhia gu caduu gi aalimi hadetee da nankooina, hikee see gi tosii hhami, ina see yaa slayiiba yaꞌay haa hadetee. Hhia gu tamiisee gi aalimi hadetee, gi hhami, ina see yaa slayiiba yaꞌay haa hadetee. 22 Asunkuilee hhiee hhakee gu fanqu, gonkoinaa yaati kaka⁄iri, hhaku lenseei gwaa slaw yaꞌay haa hadetee. Yade pandaage hadetee see gi tosii hhanti. 23 Inkoo aare sandi kaade, baloo hida gwaa kaka⁄ee gimaa iliislafisiye yaagii ca⁄iyay ayisasugo, hadeti damaa miyaa tla⁄aã gu hhiee hhakeesii gu fanqu. Sa gimba inay gonkoinaa giyaa khabiibiniri hadetee?”

24 Da hheꞌesi Yeesu gi ilaki⁄isi sa inay tuba, “Unkuray haã dakusidiri, sa gimba hhidintay Handikaa da Iliitleemu, kara ha hhidintay ⁄uuru gu Iliitleemu see idoo giyoó iliiwane! 25 Yuꞌudaa, qatlay hida gwaa kaka⁄ee gimaa iliislafiyee yaagii ca⁄iyay ayisasugo, maa khabiibinaaiiba haa digimaa khabiibinaaba. Qatlaykeesii inay maati ibiidiyay malayika da Iliitleemu pahha raw gu rawge. 26 Kara ha caahhana Handikaa da Iliitleemugo tuba, hida gwaa kaka⁄ee, gu lou, maa slafiyay yaagii ca⁄iyay ayisasugo. Unkuray haa somintiriibaslii kitaabuu gu Musaage, yaqay saa arimi rukutiya daa ooyiiyima aslaa, ci⁄a see daba? Teꞌesii Iliitleemu yaa kaay sa Musaa tuba, ‘Ana na Iliitleemu gu Aburahaamu, Iliitleemu gu Isaaka, haa Iliitleemu gu Yakoobo.’* 27 Ina ti Iliitleemu gu hida gwaa kaka⁄ee gooba. Ina, ti Iliitleemu gu hida gu slafee. Unkuray hoó dakumisiday hari khisla soó kaadee ubee, hida gwaa kaka⁄ee maa slafiyaaiiba!”

Ilakaawa dayii looi da Iliitleemu sa hida kosi

(Mataayo 22:34-40; Luuka 10:25-28)

28 Inkoo teꞌesii maarimuu waku gu sariyaa yaa wana ciyoomooge, gi akhasi inay, idoo giyaa ilii idaruurumisiyee. Qatlay giyaa ilii akhasi Yeesu, idoo giyaa ilii ilaki⁄isi naraꞌa sa hida hhakee, ina see gi tosaa maasi Yeesu tuba, “Daqa ilakaawatiray da wa⁄a da Iliitleemuge, ilakaawa haloo nayii looi hari khisla?”

29 Teꞌesii Yeesu gi ilaki⁄isi tuba, “Ilakaawa dayii looi, da kooma ⁄uuru na nahaã tuba, ‘Ye hida gu Israeeli, itatiisa, Taataa Iliitleemu ti Iliitleemu goori, ina leẽ kilesi na Looimoo goori.’ 30 Inkoo balalu sliimaa ‘Slae Taataa Iliitleemu, Iliitleemu googu, hari ilahudaa koku goõ, hari slafimaa koku goõ, hari waaway googu goõ haa ⁄uuru googu goõ.’✡ 31 Ilakaawa da cadii dayii looi na nahaã tuba, ‘Slae hida danaee koku, idoo hangu iliislaꞌade gooay ugu lenkoogu.’✡ Wantaaba ilakaawa waka dayii looi, da kooma ⁄uuru da hantaa gooay da cada.”

32 Teꞌesii maarimukee gu sariyaa da diini gi kaay sa Yeesu tuba, “Maarimuu, naraꞌa loi! Ugu haã boo⁄isidi kaawaraa tuba, Iliitleemu ti leẽ kilesi, kara wanaaba gu caduu. 33 Kara gu lou, slae Taataa Iliitleemu hari ilahudaa koku goõ, hari slafimaa koku goõ, hari ⁄uuru googu goõ, kara slaꞌamuu hida, idoo heedi hingoó iliislaiye gooay, hhakee na idadu gu hhoi hari khisla ba⁄ay da hadisaraa sadaaka da hhamisaraa aslaage, slime haa hadisaraa sadaaka goõ sa Iliitleemu.”

34 Qatlay Yeesu giyaa ilii akhasi heedikee guũ ilaki⁄isi ina hari waaway, gi kaay sa ina tuba, “Gu lou, ugu haã daadaauusidi slawaraa Tawaaloo da Iliitleemu muuna googuu.” Teꞌesaa hhaku heedi lensee gwaa kara koisu maasaraa Yeesu.

Yeesu ti nanku miyaa

(Mataayo 22:41-46; Luuka 20:41-44)

35 Qariqaaqari, qatlay Yeesu giyaa ilii caacaahhaahhamisiye hida efeenaa da mara gu didiru gu Iliitleemuge, yaa maasi inay tuba, “Inkoo maarimamatee da sariyaa da diini yoó soꞌoyi kaayay tuba, Kristu ti Nanku Dawdi, mutemikira gu wakaꞌalee? 36 Ha khuꞌuday tuba, Dawdi nama inakee leẽ yaa gimbuusi hari ⁄uuru gu Muuna gu Iliitleemu tuba,

Taataa Iliitleemu yaa kaay sa Looimoo goy gu Goõ tuba,

‘Ibiidi hari bara doyi da ⁄uya,

qatlaykaꞌa naqatloo gamaa ilii qaase fa⁄ayaa doogu,

biraa gu yeꞌeeroo kokuu.’✡

37 Teesaaqay ha arintayi tuba, bere Dawdi loi, Masiiya gwaati eteediidina, ‘Looimoo gu Goõ.’ Inkoo Masiiya malee kara nankosi tleehhidi?”

Yeesu ilii⁄oo⁄i hida gimba gu maarimamaa da sariyaa

(Mataayo 23:1-36; Luuka 20:45-47)

Raqatee da didiri da hida yaa hhaꞌaluumidiri sa itatiimisu gu gimba gosi. 38 Qatlay Yeesu giyaa ilii ilakoomi caacaahhamisu, yaa kaay sa inay tuba, “Hangu ga⁄aydee haa maarimamaa da sariyaa da diini. Inay yoóti slaiyay khokhocu, tay hiĩ daamisiri jurungaguu gu tledi haa digima cehheemisi ha hida hari muree sokooniige. 39 Kara sinagoogige yoóti slaiyay ibinaa kiteeri gu pandaage, haa qatlay gu losonage, yoó slaiyay ibinaa kiteeri doó ilii ibiidiye dahaa gu muree. 40 Kara nama inay hhakee leẽ yoó afii⁄utlidiyayi idadu haã maraai see, tigay hhakee daa afakaka⁄i hhawatee. Kara yoóti firiirinay Iliitleemu hari firoo da tleedi, mangu laqaniri pandaa da hidage tuba, guti hhoi. Gu lou, hida gu teesaaqay slaqamisee digimaa ⁄agitina ha Iliitleemu.”

Kwaꞌalitoꞌoo daa hadisidi sadaaka hari muuna gu hhou

(Luuka 21:1-4)

41 Da hheꞌesi Yeesu gi tosaa ibinaa kay ilaciyaa haa daqa daa ilii qaasi sandikoo waka da sadaaka, gi khuꞌumi raqa da hida, idoo giyaa ilii slaslaaslakhiyeei peesay waꞌay gu sandikoteesii. Hindaqeeri wa⁄a yaay slaslakhiri peesay upa. 42 Inkoo teꞌesii yaagi khaydi mogombitoꞌoo waka kwaꞌalitoꞌoo, ina yaa hiislakhadi goboree cada kilesi, goboretee qoomay gosi gwaa coko⁄u loi.

43 Qatlay Yeesu giyaa ilii arimi teesaaqay, gi eteedi sirakoomiisee dosi, sigigi kaay tuba, “Yeraa, gu lou, sangu kaay unkuray, kwaꞌalitoꞌoti hingii slakhadi hari khisla sandikoo da sadaakage ba⁄ay da hida goõ. 44 Hida hhanki goõ hinti hadisiri sadaaka hindaqaruumaa dooinaa. Inkoo kwaꞌalitoꞌoti hari kwaꞌaluumaa dosi hinti hadisidi idadu goõ, giyaa konte sari ibinaa dosi.”

13

Yeesu gimbuusi ilacataraa da mara gu didiru gu Iliitleemu

(Mataayo 24:1-2; Luuka 21:5-6)

1 Inkoo, Yeesu giyaa iliica⁄i efeenaa da mara gu didirugo gu Iliitleemu, sirakoomiisay leẽ tla⁄aã gu sirakoomiisee dosaa gi kaay sa ina tuba, “Ye Maarimuu, yuꞌudiyaa! Maraai hhanki idoo gu ilii hhoi, kara tle⁄eẽ hhanki gu kuuta* idoo gu ilii deni loi!”

2 Teꞌesii Yeesu gi ilaki⁄isi sa ina tuba, “Hiiye! Maraai hhanki goõ gu deni hagiĩ antii? Gu lou sangu kaay, maa wantaaba tlaa⁄a lensee damaa meeta rawaa gu tlaa⁄a wakay, tle⁄eẽ goõ digimaati muumu⁄una.”

Sirakoomiisee da Yeesu ⁄⁄ kwanda hingi ilakhuukhuꞌusiyee sa labaꞌasu

(Mataayo 24:3-14; Luuka 21:7-19)

3 Qariqaaqari Yeesu yaa ibiidi yade rawaa gu oõ gu Miseyituunige. Teꞌesaa gi arimi naraꞌa mara gu didiru gu Iliitleemu yade Yerusaleemuge. Qatlay giyaa ilii ibiidi teꞌesii, Yeesu dugwaa maasi aslaaꞌamee ha Peetiro, Yakoobo, Yohaana haa Andareyaa taai, 4 “Inkoo aare sandi kaade, gimbaki maa malaalee hiica⁄i? Kara, ti laqaru mala gumaa laqama tuba, gimbaki yaani daadaauusi hiica⁄araa?”

5 Teꞌesii Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Hangu ga⁄aydee, heedi lensee hhanti hiicori unkuray, 6 sa gimba, hida wa⁄a yaa khakhayay hari uma goy, tay kakaanay tuba, ‘Ana na Kristu,’ kara inay maa hiicoridiyay hida wa⁄a hari afaꞌafuumatee tooina. 7 Karaai, qatlay gamaa ilii akhasideei gimba gu gau haa sahhasahhay gu gau, unkuray harimaa hhantii tlaꞌaday. Gimbakee kwanda gii ca⁄iye gesaa, baloo da hiifaakoo loi kahhada. 8 Gu lou, Hhapee leẽ maa qwaatlida haa hhapee waka, tawaaloo leẽ maa qwaatlida haa tawaaloo waka. Kara, damaa wana qori haa kintleemoo daqeemoo paslaapasloo. Gimbaki sliimaa ti tlaatleesoo kilesi, ti tlaatleesoo gu ba⁄adaa gu hadee da slaꞌa hiidawa.

9 Inkoo unkuray hanguti ga⁄aydeei naraꞌa! Dangumaa ooyina ha hida, dangumaa leehhimisi balasasuu gu gaduũ gu sinagoogaguu koinay, kara sinagoogaguuge dangumaa difi. Kara, sa gimba gaã ⁄imbidiri ana muunaiĩ kokunay, dangumaa leehhimisi pandaa da magafanage haa watemige, sa gimba gooi, mani ilatlaydiri ana daqa dooinay. 10 Gimbakee gu Hhou kwanda dugu gesaa kakaane sa hida gu hhapapu goõ, teꞌesii balotee loi da hiifaakoo maa asu khayda.

11 Qatlay dangumaa ilii ooyine, ma dangu leehhimisi balasasuu koinay, hamaa hhanti tlaꞌamutay gimba mala gunimaa kaawa kayday pandaa da hida hhakeesii. Qatlaykeesii lamaati gimbuusiday gimbakira kilesi, sangumaa hadisiye ha Iliitleemu. Unkuray gooba namaa gimbuusiday, ti Muuna gu Iliitleemu, namaa gimbuusi waꞌay kokunay.

12 Hhia maa hiifookidi hhia gosi loi daqa fa⁄ayaa dosii, ma dugu gaasi. Ayi maa hiifookidi nankosi, ma dugu gaasi. Kara, yaꞌay see maa siꞌiyay ayiĩ koina haã amu koina see, girimaati amoo dayay cu⁄udunge. 13 Unkuray dangumaa waki ha hida sliimaa, sa gimba gu uma goy. Teesaaqay see, heedi gumaa hiikaasa ⁄imbaraage hiifaakoo naqatloo, hikee dugunimaa ilabuꞌuna ha Iliitleemu.”

Labaꞌasu gu dihhu

(Mataayo 24:15-28; Luuka 21:20-24)

14 Da hheꞌesi Yeesu gi kara kaay tuba, “Qatlay gamaa ilii antee idotira da kooma slasla⁄iima, da wakiye ha Iliitleemu✡ hiĩ sihhiti daqa daa tlintiꞌisige,† hhakaꞌa gumaa somimee gimbaki gu caahhiyee! Bere hamaa antayi teesaaqay, kwanda hida goó hhapee da Yudaayage ibiidee, maati cira lakidiyee omeerige, ma ba⁄aniri. 15 Baloteesii, heedi gumaa khoorooge‡ waara, maa hhantii day waꞌay gu marage, ma hiioy khooslay gosi sari lakidimoo. 16 Kara heedi damaa slaye qaymooge, maa hhanti ki⁄i ayage sa hiiowaraa jurungii dosi.

17 Gu lou, hamaa antayi balalu hhakee gumaa tlakwi hari khisla daqa tigay gumaa koomee hubay haa hhakaꞌa gumaa ruꞌumisee daa⁄a⁄ee! 18 Inkoo firima Iliitleemu, gimbakee maa hhantii ca⁄i qatlay gu madenge,§ 19 Sa gimba balalu hhakee damaa wana labaꞌasu gu didiru loi. Labaꞌasu da hikee gooay kahhi hiica⁄a yadaa tlaatleesoo daa ilii tleehhi khooroti ha Iliitleemu haa letuti naqatloo, kara etaa maa hiica⁄iyaaba da hikee gooay. 20 Gu lou, bere Iliitleemu yaa aloo ilakereꞌesiyaaba balalu hhakee gu labaꞌasu, heedi lensee hhaku gwaa aloo ba⁄ama. Inkoo sa gimba gu hida hhakee giyaa ina hiileehhi, inay see ma hida kosi tleehhidiri, ina maati ilakereꞌesi balalu gu labaꞌasukee.

21 Qatlaykeesii, bere maa akhasidayi hida kakaanay sa unkuray tuba, ‘Yuꞌudaa, Kristu wana tiꞌii!’ kara wakinay bee, ‘Wana yade!’ hamaa hhanti ⁄imbiday, hikee ti gimba gu afaꞌafuuma kilesi. 22 Gu lou, qatlaykeesii damaa hiica⁄i afaꞌafuusee wakinay gumaa kaawee tuba, inay na Kristu, haa damaa hiica⁄i tletimiisee da afaꞌafuuma see. Inay gonkoinaa maati laqaaqanay gimba gu bakaꞌasa hida, ma koisiri hiicoriduu hida daa hiileehhi ha Iliitleemu. 23 Ye hida koi, hangu ga⁄aydeei naraꞌa! Ana sanguũ kaay gimbaki sliimaa, qatlay gi ilii kahhiye hiica⁄araa.”

Khawaraa da cadii da Yeesu khoorotii

(Mataayo 24:29-31; Luuka 21:25-28)

24 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Balalu hhakeesii, qariqaaqari damaa iliicatiye labaꞌasukee,

‘Letu dagamaay bo⁄eesi.

Slehheẽ maay da⁄iyaaba,

25 tica⁄eerii maay huhuiyay rawgo,

⁄uuru gu idadu gu rawge waaree, dugumaa rinqirinqisi.’✡

26 Teꞌesii hida goõ gumaa arinayi Nanku Heedi, yaa hii⁄eeti hari tlonga yadaa rawaa gu rawgo,✡ haa hari ⁄uuru goõ haa wanqamee da hhoinay gu didiru. 27 Ina himaa ya⁄abi malayika da Iliitleemu, maa hiikurunkuriri hida kosi giyaa hiileehhi bareemoo cigahhago gu khooroo goõ, yadaa daqeemoo daa qatlisi hhapee haa raw.

Ilaꞌaaꞌaatisa da ⁄ancimoo

(Mataayo 24:32-35; Luuka 21:29-33)

28 Inkoo, hari amoo da ⁄ancimoo hangu caacaahhamisidee ilaꞌaaꞌaatisateesaa. Qatlay elemu kosi giyoó iliinaana⁄iyee haa loo⁄oo dosi yaagi kucufida, teꞌesii unkuray hoó caahhaday tuba, qatlay gu madeẽ yaani daadaauusi. 29 Namati teesaaqay, qatlay unkuray gamaa ilii antee gimbaki goõ sanguũ kaay hiicaca⁄i, caahha tuba, Nanku Heedi yaani daadaauusi ki⁄araa, ilaciyaa gu afamaraage wana. 30 Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, laqwaloti da inkoo hiicatidaaba, qatlaykaꞌa naqatloo gimbaki goõ gimaa iliica⁄iye. 31 Raw haa hhapee maa hiihhancooiyay. Teesaaqay see, gimba goy maa hiihhancooiyaaba coko⁄o see.”

Baloo da khawaraa da cadii da Yeesu hhaku lensee gu khua

(Mataayo 24:36-44)

32 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Hhaku heedi lensee gu khua baloo da hiica⁄araa da gimbakee goõ, gimati malayika see rawaa gu rawge hiti hhidinay, gimati Nanku Iliitleemu see hhidina, balotee Taataa kilesi naga khui. 33 Inkoo, hangi ga⁄aydeei naraꞌa! Hiti diliqa! Sa gimba ha hhidintay balotee gimati qatlay see.

34 Gimbaki gu ga⁄aw, ilaꞌaaꞌatisa dosi ti barii heedikaꞌa pahha gwaa slaꞌa hhiyuuda yaamu gu segenge. Ina yaa may mara gosi dabaiĩ gu yondimiisee dosii, gonkoinaa sigigi hadisi yondu paslaapasloo, ma haraa yondiidiri. Teꞌesaa da hheꞌesi gi kaay sa heedi goó ga⁄awa mara gosi, na haraa ga⁄ay naraꞌa. Da hheꞌesi gi waaudi.

35 Inkoo hida koi, diliqa, sa gimba unkuray ha hhidintay qatlaykee looimoo gu mara gimaa iliiki⁄iye, angamalee harimaa qatlay gu akhweesuu khay, angamalee hari amasi, angamalee hari amasidiira, angamalee maati qatlay gu konkakeeraa. 36 Bere himaa khay ubee, mankaraaiya pahha, dangumaa hhanti slay kahhaday guꞌudeege. 37 Gimbaki gaã gimbuusi sa unkuray, hagunti gimbuusi sa hida goõ ambee, ‘Hangi ga⁄aydeei naraꞌa!’ ”

14

Yeesu sugwaa ilii tuutuqi du⁄iya yade Betaniyaage

(Mataayo 24:1-2; Luuka 21:5-6)

1 Inkoo yaa kahhiyay balalu cada kilesi sa dawaraa da loseenoo cada gungwaa sirakomamidee. Loseenoo hhakee yaa losona gu Pasaaka haa losona gu mukaatee doóba iliiqaasa hamiira* ha hida gu Yahuudi. Qatlaykee hhapalooee da deni haa maarimamaa da sariyaa da diini yaa damaamidiyay amoo da oowaraa da Yeesu aslaaꞌamee, magu gaasiri. 2 Teꞌesii hingaa ila⁄imbidiri inay haa inay, gi kaayri, inay bee, “Yeraa, inkoo heediki hagu hhanti oowana qatlay gu loseenoo hhakeeilee, sa gimba qatlaykee hida yoo wa⁄a, hida yoo ba⁄atii tlaatleesiyay gau sa gimbakee.”

Yeesu dugu maakhi du⁄iya Betaniyaage

(Mataayo 26:6-13; Yohaana 12:1-8)

3 Inkoo, qatlaykee Yeesu yaa tongoo da Betaniyaage wana, dugwaa kwahhasuusi sa ⁄agoo ha heedi waku, uma gosi na Simooni, gwaa kooma wakaꞌalee ga⁄ay gu buubaa. Qatlay Yeesu giyaa ilii ⁄agiigine teꞌesii, hadee waka yaagii daadi teꞌesii daqa dosii, yaa konta khoosliya da hhoi ubee, siringima da coko⁄i pahha, daa boo⁄imisi hari tlaa⁄a waka, uma gu tlaa⁄atee na alabaasita. Waꞌay gu khoosliyateesii du⁄iya da kooma tafu gu hhou† yaa wanta, du⁄iyatee kiriga dosi yaa peesay wa⁄a hari khisla loi. Da hheꞌesi hadetee gi kereꞌesidi isa da khoosliyatee, gi tosaa gii tuutuqudi du⁄iyatee saga gu Yeesuge, ma laqanti muree daqa dosii. 4 Hida gwaa waaree teꞌesii, qatlay giyaa ilii ariniri hadetee idoo giyaa laqadi, wakinay yaa slahhaairi hari khisla, gi cocoiri hari muunaꞌafa inay haa inay tuba, “Du⁄iyati da peesay wa⁄a, hadeti giĩ soꞌoyi hhamisidi diitiray taqay? 5 Inkoo hadeti, bere du⁄iyati ginti naadinta, hiĩ aloo slayda peesay wa⁄a,‡ peesaykee duguũ tosaa aloo hadimisi sa kwaeeli.”§ Hida hhakee gigi ilii maahhiri hadetee hari dihhay.

6 Da hheꞌesi Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Maw ilahufidu hadeti! Ina hinti yonditi yondu gu hhou sa ana. 7 Yuꞌudaa, balalu sliimaa kwaeeli yoó sliimaa wanay haa unkuray, kara bere slaꞌaday, sigi toogunaa laqantay cabuuma dooguna see. Teesaaqay see, ana waaraaba sliimaa haa unkuray balalu sliimaa. 8 Gu lou, hadeti hiĩ yonditi sa ana hari muuna gu cabuuma. Idoo giyaa ilii arinti gooay ti naraꞌa. Hiniĩ maakhadi hari du⁄iyati, ma haraa boo⁄isidi slaqwa doyi sa balotee da qaasaraa. 9 Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, qatlay Gimba gu Hhou gu Iliitleemu dugumaa ilii kakaane sa hida daqeemoo sliimaa tiꞌii khoorotii, slime yonduki giĩ yonditi hadeti, dugumaa kakaana sa hiislaslaw gosi.”

Ilakhuukhuꞌusa da Yuuda sa hiifookida da Yeesu

(Mataayo 26:14-16; Luuka 22:3-6)

10 Da hheꞌesi Yuuda Isikariyooti, leẽ gu sirakoomiisee mibi haa cada da Yeesu, gi hadakay daqa hhapalooee da denige, ma ilakhuukhuꞌusi haa inay, idoo gi ilii fookidiye Yeesu, gigi taatahhi dabaiĩ koinay. 11 Qatlay giyaa ilii akhasiri teesaaqay, yaa hhaꞌaluumidiri hari khisla, teꞌesii hingigi ila⁄imbidiri buaraa peesay sa Yuuda sa iliiawaraa dooina. Da hheꞌesi Yuuda gi tlaatleesi dabiidu mucu gu hhou gu hiifookida Yeesu.

Yeesu yaa caahhi idoo dugu iliifookidiye

(Mataayo 26:17-25; Luuka 22:7-14, 21-23; Yohaana 13:21-30)

12 Inkoo, baloo da tlaatleesoo da losona gu mukaatee doóba iliiqaasa hamiira yaa daadi, qatlay Wayahuudi giyaa ilii cu⁄uu⁄unee ⁄ambeenimaiĩ gu hadisaraa baloteesii da losona gu Pasaaka. Sirakoomiisetee da Yeesu gugi maasidi ina tuba, “Kaale slaꞌada, dandiray ma sugu ilakhuukhuꞌusa kayni daqa da ilii ⁄agoo Pasaaka?”

13 Da hheꞌesi Yeesu gi ya⁄abi sirakoomiisee dosi cada, sigigi kaay tuba, “Taa⁄amida Yerusaleemuge, yade amooge hangoo slaslayday haa heedi waku, yaani geregedi sibida da maꞌay kwaahha dosii, lugoo sirakontay mara giyoo ilii dawaraa kaye naqatloo. 14 Qatlay goo ilii daadee yade, loo kaaday sa looimoo gu marakee ubee, ‘Maarimuu goori yaani maasi tuba, “Waauu gu dahaa na kaloo tiꞌii, gi ilii ⁄agine losona gu Pasaaka sliimaa haa sirakoomiisee dosi?” ’ 15 Teꞌesii ina sangoo laqana waauu gu hiitlaakhu yade gorofaage gu kooma khooslay goõ goo slaꞌane. Teꞌesii la haraa ilakhuukhuꞌusiday ⁄agoo sa dandiray.” 16 Da hheꞌesi sirakoomiisetee tosi da cada gi toosaa waauti, gi daadi yaamu gu Yerusaleemuge, daa khay gimbakira sliimaa nahiĩ, idoo Yeesu sigaani ilii kaay gooay gi ilakhuukhuꞌusiri losona gu Pasaaka.

17 Letutee hari khwayaiĩ Yeesu haa sirakoomiisetee tosi da mibi haa cada ginaa ilii dayri teꞌesii. 18 Qariqaaqari qatlay giyaa ilii ⁄agiiginee, Yeesu ginaa ilii kaay sa inay tuba, “Gu lou, gu lou, sangu kaay leẽ tla⁄aã googunay, hiniĩ fookidi ana.” 19 Da hheꞌesi gonkoinaa gi li⁄iri sa gimbakee, gugi tlaatleesiri maamisu lelee lelee tuba, “Malaaꞌay, ti anagoo?”

20 Yeesu gi ilaki⁄isi sa inay tuba, “Ti leẽ gu sirakoomiisee da mibi haa cada, naykee gu hiitika⁄a mukaatimoo sliimaa haa ana lagabay lenge. 21 Gu lou, Nanku Heedi gwaai, idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge. Inkoo, yoo ana heedikaꞌa gu hiifookida Nanku Heedi! Yaati ba⁄ay daqa heedikeesii, bere dugwaati aloo may laqwaloo.”

Meesaa da Looimoo gu Goõ

(Mataayo 26:26-30; Luuka 22:14-20; 1 Wakorinto 11:23-25)

22 Qatlay giyaa ilii ⁄agiiginee, Yeesu yaa hiioy mukaatimoo, gi kaay ⁄iisoo daqa Iliitleemuge, gugi fandakumisi, haa gi tosaa hadisi sa sirakoomiisee dosi. Ina gi kaay tuba, “Owaa ⁄agima, haã na slaqwa doyi.”

23 Da hheꞌesi gii oyi qulu⁄uu gu difaay, gi kaay ⁄iisoo daqa Iliitleemuge, gi tosaa hadisi sa inay, gonkoinaa gi tooinaa kitahhaniri hari qulu⁄ukee. 24 Teꞌesii gi kaay sa inay tuba, “Haã na ceedee doyi da laqama ila⁄imbidu gu ⁄abu, da tuutuquda sa ilabuꞌuruu gu hida wa⁄a tlakwaroogo. 25 Gu lou, sangu kaay ana ha kara kitahhaaba difaay balotaꞌa naqatloo gamaa iliikitahhe difaay da ⁄abi Tawaaloo da Iliitleemuge.”

26 Qatlay giyaa ilii hheꞌesiri raaꞌamu, raaꞌamee da daareesa Iliitleemu, Yeesu haa sirakoomiisee dosi gi waaudiri oõ gu Miseyituunige.

Yeesu yaa kaay sa Peetiro idoo giyoo ilii tlankiye

(Mataayo 26:31-35; Luuka 22:31-34; Yohaana 13:36-38)

27 Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Letuti unkuray gonkokunaa hanoo lakitay ana, nooti mayday ana lenkway. Gimbaki dugwaa handikimi Handikaa da Iliitleemuge tuba,

‘Ana hamaa sagadahha deꞌemiisay,

teꞌesii bee⁄u gosi maati pasidi goõ.’✡

28 Teesaaqay see, qariqaaqari ana goo iliislafe haagii ca⁄a ayisago, hoo giyaada yade hhapee da Galilaayage.”

29 Teꞌesii Peetiro gi kaay sa Yeesu tuba, “Bere deneꞌee koi gonkoinaa goo mayay ugu gi tooinaa lakidiyay, ana hagooti mawaaba ugu coko⁄o seei!” 30 Yeesu gi ilaki⁄isi sa Peetiro tuba, “Gu lou, sugu kaay ugu, hari amasi hhanki gu letuti, konkaku giyoo ilii kahhiye ceearaa ceeoo cada, ugukee loi hanooti tlankida ana waa tami ubee, ‘Heedikee hagu hhidima!’ ” 31 Teꞌesii Peetiro gi ilakoomi hiitlahhasu hari ⁄uuru tuba, “Bere gwaaꞌaraa goosee, ana kwanda ga gwaae sliimaa haa ugu, etaa ana hagu tlankaaba ugu coko⁄o seei.” Teꞌesii sirakoomiisee goõ gi kaayri namati teesaaqay leẽ.

Yeesu idoo giyaa ilii firimi Getesemaanige

(Mataayo 26:36-46; Luuka 22:39-46)

32 Da hheꞌesi, inay gi dayri daqa wakay yade oõ gu Miseyituunige, uma gu daqatee naa Getesemaani. Teꞌesii Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Ibiida tiꞌii, qatlay ana ga ilii firoo kawe Iliitleemu.” 33 Teꞌesii gi eteedi Peetiro, Yakoobo haa Yohaana, girigi waaudi pandaage. Yade ina gi li⁄i haa gi bahhangaruusi hari khisla. 34 Ina gi kaay sa inay tuba, “Ana ha kooma li⁄eemoo da didiri muuna gooii, daadaauusa da gwaaꞌaraa see. Inkoo ibiida tiꞌii, guula sliimaa haa ana.”

35 Teꞌesaa gi waaudi pandaage coko⁄o, gi keebeeidi, gii gupu⁄usi pandaa dosi hhapeege, gi firimi tuba, bere Taataa ⁄imbi, sugu hiitlintiꞌisiye balotee da labaꞌasu haa da gwaaꞌaraa dosi daa khoca. 36 Qatlay giyaa ilii firiirine, gi kaay tuba, “Aaba,* ye Taataa, gimba sliimaa daqa dooguu gutii slaahhuslaahhu kilesi. Inkoo aare sini surukuside qulu⁄uki gu labaꞌasu daqa dooaa. Teesaaqay see, hhanti yondita idoo ga iliislae ana, yondiidi idoo ga iliislaꞌade ugu.”

37 Yeesu gi ki⁄i daqa sirakoomiisetiray, gigi slay inay hiĩ guiri. Ina gi tosaa kaay sa Peetiro tuba, “Ye Simooni hanti cira guꞌudii? Ugu hiidahhasidaabaslii guulimee gimati saa leẽ see? 38 Inkoo, hhanti guꞌuday, firima Iliitleemu, ha ba⁄atii gii huuꞌuday koimisuge. Gu lou, muunaiĩ kokuna slaiyay kaba⁄a koimisu, teesaaqay see, slaqoo kokuna ti nanqweree⁄iyay.”

39 Yeesu gi waaudi kara pandaage, gi firimi Iliitleemu nama gimbakira leẽ giyaa firimi gu pandaa. 40 Qatlay giyaa ilii ki⁄i daqa dooinay, daa khay inay hiĩ kara guiri, sa gimba ilaa koina yaa haciri guꞌudee. Teꞌesii inay digiraati maci idoo da kaawaraa sa ina.

41 Teꞌesaa gi kara firoo kay. Qatlay giyaa ilii ki⁄i da tamiige, gi kaay sa inay tuba, “Yeraa, Unkuray hati kahhadaaii haã guꞌudiri, haa hangii fiifisidiri? Diraa, diĩ buꞌudi! Yuꞌudaa, Nanku Heedi dugu hiilu⁄i dabaiĩ gu hida gu tlakwige. 42 Tlawaw, paaree na waaudani! Yuꞌudaa, hikira guni hiifookida, yaa khoci!”

Yeesu idoo dugwaa iliifookidi haa oowaraa dosi

(Mataayo 26:47-56; Luuka 22:47-53; Yohaana 18:3-12)

43 Qatlay Yeesu giyaa ilii kahhiye gimbage, Yuuda, leẽ gu sirakoomiisee dosi mibi haa cada, yaagi khay sliimaa haa raqa da hida. Hida hhakee yaa konay pangaaee haa hhadimeerii, digaani ya⁄abi sa oowaraa da Yeesu ha hhapalooee da deni, maarimamaa da sariyaa da diini haa gaduũ gu yaamu. 44 Inkoo raqatee, qatlay giyaa ilii kahhade dawaraa teꞌesii, Yuuda gu hiifookida Yeesu yaa hheꞌesi yaa laqami sa hida hhakee kakaana tuba, “Hikee goo humbaꞌade,† na ina, lugunoo ooday, lugoo khiidintay, haguroo toogunaa waautay daqa hida gu denige.”

45 Qatlay giyaa ilii dayri teꞌesii, Yuuda yaati tafai daqa Yeesuge, gi tosaa kaay tuba, “Ye Maarimuu goy,” gugi tosaa humbaꞌadi. 46 Teꞌesii hhawatee hhakee gwaa sliimaa khawee haa ina, gi tooinaa ooyiri Yeesu. 47 Da hheꞌesi heedi waku tla⁄aã gu hida hhakeesaa, gwaa qadimidee ilaciyaa haa Yeesu, yaagi slootisi pangaa gosi looboogo, gi tlatlafi eea da yondimiisay gu hhapalooay gu didiru loi, eeatee gi tosaa kereꞌeti.

48 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Unkuray saganaani khaydiri hari pangaaee haa hhadimeerii sa oowaraa ana kanimiisay gu sariyaa pahha? 49 Balalu hhanki sliimaa ana haa waara haa unkuray yaqay mara gu didiruge gu Iliitleemu, haa caacaahhaahhamisa hida, unkuray hanaa oodiriiba ana. Inkoo, gimbaki goõ hingii laqadi taqay, dama buꞌudi gimba gu Iliitleemu.”

50 Da hheꞌesi, sirakoomiisee dosi goõ gugi mayri ina lenkosi. 51 Inkoo teꞌesii yaa wana qaraimoo waku, gwaa sirakomaamida Yeesu alungo, yaa qayru leẽ kilesi ila⁄utli. Qatlay hida hhakee gwaa ilii koisiri oowaraa, 52 qaraimokee gi tosaa lakidi hari slaꞌay, qayru gosi yaati meeti dabaiĩ koinay.

Yeesu pandaa da balasaa da didirige

(Mataayo 26:57-68; Luuka 22:54-55, 63-71; Yohaana 18:13-14, 19-24)

53 Da hheꞌesi Yeesu dugugi tosaa leehhisi mara gu hhapalooay gu didiru loige, teꞌesii yaay kurunkuridiri hhapalooee goõ da deni, gaduũ gu yaamu haa maarimamaa da sariyaa da diini, gaduũ gonkoinaa gu balasaa da didiri yaa wanay teꞌesii. 54 Peetiro see gi sirakoomi Yeesu aslaaꞌamee seesegengo, gii day hari kaꞌafu efeenaa da mara gu hhapalooay gu didiru loige, gi tosaa ibiidi tlahhayge sa micoo gu aslaa sliimaa haa hida hhakee gwaa ga⁄aa⁄awee marakee.

55 Inkoo hhapalooetee da deni haa gaduũ goõ gu balasaa da didiri yaa tlaatleesiri dabiidu hida, ma sigi kaay dakoo da Yeesu, ma slayri amoo dari gaasaraa ina. Teesaaqay see, yaa slayriiba ma dakoo lensee daqa dosii. 56 Hida wa⁄a yaa iliitlohhidiri Yeesu gimba gu afaꞌafuumaa pandaa da gaduũ gu balasaage, giyaamati gimbuusiri teesaaqay, gimba gooina hingaa ila⁄imbidiiba coko⁄o seei.

57 Da hheꞌesi hida wakinay see hingaagii ca⁄asiri pandaa da balasateesii. Inay see gi kara iliitlohhidiri Yeesu gimba gu afaꞌafuuma, 58 inay bee, “Dandiray haa akhasani gimba waku daqa dosaa tuba, ‘Maraki gu Iliitleemu daa tleehhi hari dabaiĩ gu hida, ana hagooti ilacata, kara hoo asu tleehha mara gu caduu balalu tami kilesi,‡ hikee dugoo tleehhiyaaba ha hida.’ ” 59 Kara hhakee see giyaamati afaꞌafuumidiri teesaaqay, gimba gooina hingaa wariiakhasiiba coko⁄o seei.

60 Teꞌesii da hheꞌesi hhapalooaykee gu didiru loi gii tlay, gi qadidi pandaa da gaduũ gonge, gi maasi Yeesu tuba, “Ugu ha ilaki⁄isidaabaslii gimbakee, daa ilakesaasidiye ha hida hhanki daqa dooguu?” 61 Gimati teesaaqay see, Yeesu yaati qabi diĩ, yaa ilaki⁄isiiba gimba lenseei. Teꞌesii hhapalooaykee gu didiru loi gi kara maasi tuba, “Inkoo aare sandi kaade, ugu na Kristu goo, Nanku Iliitleemu doó hhaꞌaleesiye ha hida?”

62 Yeesu gi ilaki⁄isi tuba, “Ee! Ana na hikee gaã unti ha ugu,

kara unkuray hagumaa antayi Nanku Heedi,

hiĩ ibiidi hari daba gu ⁄uya gu Iliitleemu gu kooma ⁄uuru goõ.

Kara gumaa antayi qatlay gimaa ilii ⁄eetiye hari tlonga yadaa rawaa gu rawgo.”✡

63 Teꞌesii hhapalooaykee gu didiru gi feehhimisi kooti dosi, ma laqami slahhaaꞌamee dosi sa gimbakee gu Yeesu, da hheꞌesi gi tosaa kaay sa gaduũ kosi tuba, “Inkoo ha soꞌoyi kara maasana hida wakinay? 64 Unkuray gonkokunaa haã akhasidiri gimbakee kosi gu belendeqesa Iliitleemu, inkoo unkuray bee tuba mala? Aarimida kaawa, inkoo heediki haguti malee laqana?” Gonkoinaa hingigi ila⁄imbidiri, gi kaayri tuba, “Gu lou, heedikee ba⁄ay duguti gaasiye!”

65 Da hheꞌesi hida wakinay gugi ilii cubuquniri, gi khiidiniri ilaa kosi hari qayru na may arimaa, gugi puukhiri, gu tooinaa maamisiyay, inay bee, “Aare tletimi, miyaa ningii maahhasi ugu?” Teꞌesaa da hheꞌesi sirikaarii gugii oyiri, inay see gugi tooinaa difiri.

Peetiro idoo giyaa ilii tlanki Yeesu

(Mataayo 26:69-75; Luuka 22:56-62; Yohaana 18:15-18, 25-27)

66 Qatlaykee sliimaa Peetiro yaa wana yade hhapeege, efeenaa da marakeesii gu hhapalooay gu didiru loige. Inkoo sagameeriya waka yaa wanta teꞌesii, ina naa yondimiisoꞌoo da hhapalooaykee, yaagii catidi hari daqa daa iliiwane Peetiro. 67 Qatlay giyaa ilii anti Peetiro mici aslaa, ina gugi iliikaasidi naraꞌa. Da hheꞌesi gi kaadi tuba, “Ugu see haã sliimaa wantaabaslii haa Yeesu, heedikaꞌa gu Nasareeti?”

68 Teꞌesii Peetiro gi tlanki gimbakee tuba, “Ana heedikee haguti hhidima, kara haã caahhiiba coko⁄o seei gimbakee ga giimaamiside.” Da hheꞌesi gi tosaa gii sati yade kaꞌafu gurii ca⁄araage, teꞌesii konkaku gi ceei.§

69 Qatlay sagameeriyatee gwaa ilii anti ina teꞌesii, gi kara kaadi sa hida hhakee gwaa ciyoomoo gosii waaree tuba, “Gu lou, heediki see ti danaꞌa gooina!” 70 Teꞌesii Peetiro gi kara tlanki gimbakee. Qariqaaqari hida hhakee see gwaa qadimidee teꞌesii coomoo gosii, gi kaayri sa Peetiro, inay bee, “Hiiye, gu lou, ugu ti danaꞌa gooina, sa gimba ugu see ti heedi gu Galilaaya.”

71 Teꞌesii Peetiro hingigi tlaatleesi ilawaamisu, haa gi seelimi pandaa dooinay tuba, “Iliitleemu hini ⁄agitine, bere ana sanguũ kaayiiba gimba gu lou! Yeraa, heedikee ga giimaamisidee, ana haguti hhidima sumuku!”

72 Teꞌesii cirakiray lenge konkaku gi ceei ceearaa da cadii. Teꞌesii Peetiro gi cira ilahudeesi, gimbakira sugwaa kaay ha Yeesu tuba, “Qatlay konkaku giyoo ilii kahhiye ceearaa ceeoo cada, ugu hanoo tlankida ana waa tami.” Peetiro giyaa ilii caahhi, idoo giyaa laqi, gi tlaatleesi ⁄aa⁄imu hari slahhaaꞌamee.

15

Balasaa da Yeesu pandaa da mutemi Pilaatuge

(Mataayo 27:1-2, 11-14; Luuka 23:1-5; Yohaana 18:28-38)

1 Qatlay daa iliipisi hari tumpaatumpu, hhapalooee da deni sliimaa haa gaduũ gu Yahuudi haa maarimamaa da sariyaa da diini, hida hhakee goõ gu balasaa da didiri, gonkoinaa hingaa ila⁄imbidiri, Yeesu idoo gu laqiyeei. Da hheꞌesi gi ilafahhiri sirikaarii dooina, ma khiidiniri Yeesu dabainge, gugi tooinaa leehhisiri daqa Pilaatuge.

2 Teesaaqay, Pilaatu gi maasi ina tuba, “Ugu na inaa mutemi gu Wayahuudi?” Yeesu gi ilaki⁄isi ina tuba, “Ugu niĩ teesaaqay kaadi!” 3 Teꞌesii hhapalooee da deni gi tlaatleesidi iliitlohhidu Yeesu hari gimba wa⁄a gu tlaku. 4 Da hheꞌesi Pilaatu gi kara maasi Yeesu tuba, “Inkoo ugu ha ilaki⁄isidaabaslii gimba lensee? Akhasi bere hida hhanki, idoo gi ilii gimaamisiyee gimba wa⁄a gu tlaku daqa dooguu!” 5 Gimati teesaaqay see, Yeesu yaati qabi diĩ, yaa ilaki⁄isiiba gimba lensee, Pilaatu yaati bakai sa qabaratee da Yeesu.

Yeesu duguũ hukumi gwaaꞌaraa

(Mataayo 27:15-26; Luuka 23:13-25; Yohaana 18:39–19:16)

6 Inkoo, yaa wana ou waku baloo da losona gu Pasaakailee. Koraraa sliimaa baloteesii mutemi yoóyii ca⁄asi heedi leẽ jeerago, heedi daa slaiyee ha hida. 7 Inkoo, qatlaykee yaa wana heedi waku yade jeerage, uma gosi naa Baraaba, daa khiidimi sliimaa haa hida wakinay, inay gonkoinaa yaa cu⁄iri hida qatlay giyaa ilii qwaqwatliitlinee haa sirikaarii da mutemi. 8 Da hheꞌesi, qatlay Pilaatu giyaa ilii itatiitimisiye balasatee da Yeesu, teꞌesii raqa da didiri da hida yaagi khaydi yadaa yaamugo, gi tlaatleesiri firoo, ma sigaa hiica⁄asi heedi leẽ jeerago, idoo giyaa ilii lalaalaqiyee gooay qatlay gu losonailee. 9 Teꞌesii Pilaatu gi maasi hida hhakee tuba, “Naraꞌa, inkoo unkuray slaꞌadaaii sangu afiiooyimi mutemi gu Wayahuudi?” 10 Yaa teesaaqay kaay, sa gimba ina yaa caahhi tuba, hhapalooetee da deni guranti khayri Yeesu daqa dosii, sa tloomu gu giyaadimiisee da Yahuudi, sa gimba Yeesu dugwaa slai ha hida wa⁄a. 11 Teꞌesii hhapalooetee da deni gii faafahhiri raqatee da hida, ma kaayri sa Pilaatu, naa hiica⁄asi Baraaba jeerago, Yeesu na meeti khiidimooge.

12 Da hheꞌesi Pilaatu gi kara maasi inay tuba, “Bere Baraaba hagooyi ca⁄asa jeerago, hari heediki goó eteedintee tuba, mutemi gu Wayahuudi, inkoo ana haguti malee laqa?” 13 Hida goõ gi tooinaa maahhiri tuba, “Heedikee dugutii tluhhumisiye musalaabage!” 14 Pilaatu gi kara maasi tuba, “Yeraa, ha soꞌoyi teesaaqay giimaamisiday? Na idoo mala dati tlakwideei heediki giyaa dakusi?” Inay gi ilakoniri maahhoo hari ⁄uuru, kakaanay tuba, “Dugwii tluhhumisiye musalaabage!”

15 Teꞌesii Pilaatu gi tosaa hiica⁄asi Baraaba jeerago, sa gimba ina yaa slai muunaboo⁄eesa raqatee da hida. Da hheꞌesi gi ilafahhi sirikaarii dosi, ma difiri Yeesu hari jeleedimaiĩ, gugi taatahhiri dabaiĩ koinay, magu hiitluhhumisiri musalaabage.

Yeesu idoo dugwaa ilii belendeqesi ha sirikaarii

(Mataayo 27:27-31; Yohaana 19:2-3)

16 Teꞌesii sirikaaritee gi leehhisiri Yeesu waꞌay gu efeenaa da mara gu mutemige, daa Praytooriyo* eteediidine, gi tooinaa eteediri deneꞌee koina goõ gu raqa dooina. 17 Da hheꞌesi sugugi daasiri qayru ubee, qayru gu mutemi pahha, kalay gosi gu daahhiya, gi asu boo⁄imisiri hhamaa gu leqeewaa, sugu tooinaa daasiri saga gosii. 18 Teꞌesii gugi tlaatleesiri cehheemisu ubee, heedikaꞌa pahha giyoó gwaa⁄iyee, hari tay gu tooinaa belendeqemisiyay, inay bee, “Ye mutemi gu Wayahuudi, hagu hhouu!” 19 Qatlay giyaa ilii cehheemisiri teesaaqay, gugi ilakoniri difoo hari hhadoo sagage, hari tay gu tooinaa ilii cubuqunay, gi keebeeimidiri pandaa dosii hari yaqaayee. 20 Qatlay gwaa ilii hheꞌesiri belendeqemisu, gugi afabaciri jurungitira da daa⁄adi, sugugi daamisiri kara qayroo kosi. Da hheꞌesi gugi leehhisiri, magu hiitluhhumisu kayri musalaabage.

Hiitluhhumisu gu Yeesu musalaabage

(Mataayo 27:32-44; Luuka 23:26-43; Yohaana 19:17-27)

21 Qatlay giyaa ilii khociicinee, yade amooge hingaa slaslayri haa heedi waku, uma gosi na Simooni gu yaamu gu Kireene, umaiĩ gu yaꞌay kosi gu hhawatee naa Alekisanda haa Rufoosi. Qatlaykee Simooni yaati asu Yerusaleemu kakaakay qaymamuugo. Da hheꞌesi sirikaaritee gugi ooyiri, gugi ⁄uureesiri, ma geregedi musalaaba daa geregedi ha Yeesu, 22 gi tooinaa leehhisiri Yeesu daqa wakay, uma gu daqatee naa Goligoota, maꞌaana da umakee na “Faraa da saga gu heedi.” 23 Qatlay giyaa ilii dayri yade, sugugi hadisiri difaay daayii roogi haa umaasay waku, uma gosi na manemaane, ma kitahhi sarii ca⁄asaraa da slahhaaꞌamee slaqwago, ina giyaati siꞌi kitahhu umaasaykee. 24 Teꞌesii gugii tluhhumisiri musalaabage. Da hheꞌesi hingigi deehhiniri qayroo kosi, hari amoo darii slakharaa kuura, ma ariniri hingi malee deehhinay qayroo hhakee.

25 Qatlay Yeesu dugwaa ilii tluhhumisi musalaabage, yaa qatlay gu ceenee⁄imoo, tleemaa yaa kahhada mahhaaꞌa. 26 Rawaa gu saga gosii daa hiitluhhusi bangasiya daa kooma handikaa da deni tuba, “MUTEMI GU WAYAHUUDI.” Yaa teesaaqay laqiri, hida ma caahhiri tuba, Yeesu suguũ soꞌoyi gaasiri. 27 Teꞌesii sliimaa haa ina fiisiisee cada daa ca⁄atinti digaa hiitluhhumisi musalaabaaee koinay, leẽ hari bara dosi da ⁄uya, kara gu caduu hari bara dosi da basa.† 29 Hida gwaa hiicacaacatee hari teꞌesa, gwaa wahaahaniri ina, haa yaa naqudimisiri sagaiĩ koina, tay tooinaa kakaanay tuba, “Ugu gu ilacata mara gu didiru gu Iliitleemu, haa gugi tleehheda kara hari balalu tami kilesi, 30 aare inkoo hangu ilabuꞌunte ugu lenkoogu! Bere gu lou ugu na Nanku Iliitleemu ⁄eetaayuu musalaabago.”

31 Kara harima amotee leẽ hhapalooee da deni haa maarimamaa da sariyaa da diini, inay see gugi belendeqemisiri, gi kaayri inay haa inay tuba, “Heediki yaa ilabuꞌuuꞌumi hida wa⁄a, inkoo hingirinti slanqadii ilabuꞌuru ina loi? 32 Aare inkoo magu arini heediki gungoó hiiduuba tuba, ina na Kristu, Mutemi gu hida gu Israeeli. Yayii ⁄eetiye yadaa musalaabago, ma arini, ma asu ⁄imbani dandi bee, gu lou, ina na mutemi goori.” Hhakira see daa hiitluhhumisi sliimaa haa ina, gugi wahaahaniri harima amotee leẽ.

Gwaaꞌaraa da Yeesu musalaabage

(Mataayo 27:45-56; Luuka 23:44-49; Yohaana 19:28-30)

33 Inkoo qatlay letu giyaa ilii daadi tana⁄iyage, hhantee yaagii ca⁄adi, gi ilaslaabidi yaamu goõ, hhantee yaa ilaslaabidi hhapee goõ saa gweleti naqatloo. 34 Qatlaykee gu tleemaa da murumundiya, Yeesu yaay ⁄aa⁄isi hari afoo da didiri, gi kaay hari gimba gosi gu Araamaisoo tuba, “Elooyi, Elooyi, lama sabakhitaani.” Maꞌaana dosi, “Iliitleemu goy, Iliitleemu goy, haniĩ soꞌoyi maydi?”✡

35 Hida wakinay gwaa qadimidee ilaciyaa ha ina, giyaa ilii akhasiri gimbaki, gi kaayri tuba, “Akhasakunaa, eteediidina Eliyaa, tletimiisaykira gu wakaꞌalee.”

36 Teꞌesii heedi waku gii slehheesi, gii oyi dahhamu, gugi khiidimi cina da hhadaage, gigii tulu⁄i waꞌay gu difaay daa mahhaaꞌadige,‡ gigi taatahhi rawaage sa Yeesu, mayii cunqi, heedikee gi tosaa kaay tuba, “Inkoo mawakuna, hagu hhanti ilahufitay, maw na arini, bere Eliyaa yaa khay, magwaa ilabuꞌumi yaqaa musalaabago.”

37 Teꞌesii Yeesu gi kara hii⁄aa⁄isi hari afoo da didiri, gi dafidi dandaꞌaaliya, gi tosaa hhami.

38 Kara nama qatlaykeesii lenge, qayrukira gu didiru daraa kereꞌesi waꞌay gu mara gu didiruge gu Iliitleemu, gii feehhidi bareemoo cada, rawaago biraa naqatloo. 39 Inkoo sirikaarimokee gu didiru gwaa qadidu teꞌesii pandaa da Yeesuge, qatlay giyaa ilii akhasi ⁄aa⁄imu gosi, kara giyaa ilii arimi Yeesu, idoo giyaa ilii afiimayi, gi kaay tuba, “Gu lou, heediki yaati Nanku Iliitleemu!”

40-41 Kara teꞌesii tigay see yaa wanay wa⁄a, gwaa sliimaa khawee haa Yeesu yadaa hhapee da Galilaayago, Yerusaleemu naqatloo. Inay yaa khuꞌuuꞌunay segengo labaꞌasukee gu Yeesu. Tla⁄aã gooinay yaa wanay Mariyaa Magidaleena,§ Mariyaa iyoo dooina Yakoobo hiĩ gu coko⁄u haa nankooina Yoose, haa Saloome. Qatlay Yeesu giyaa ilii khookhociicine hhapee da Galilaayage, tigay hhanki gu tami, naa sirakomaamidiyay ina, inay naa qaqaaqayay ⁄agoo haã khooslay sa Yeesu haa sirakoomiisee dosi.

Qaasaraa da Yeesu ayisage

(Mataayo 27:57-61; Luuka 23:50-56; Yohaana 19:38-42)

42 Inkoo letutee, Yeesu giyaa ilii hhami, hatee naa baloo da hida gu Yahuudi da ilakhuukhuꞌumisu gu ⁄agoo, sa gimba heetlaalee dosii yaa baloo da Sabaato.* Inkoo letutee qatlay daa ilii day khwayaiĩ, 43 daagi khay heedi waku, uma gosi naa Yoseefu gu tongoo da Arimataaya. Ina yaa gaduwaa gu balasaa da didiri, daa ⁄imbi ha hida, ina see yaa baqaaqamidi khawaraa da Tawaaloo da Iliitleemu. Da hheꞌesi Yoseefu gi hadakay hari ⁄atlimaa daqa Pilaatuge, gi firimi tuuꞌuna da Yeesu, magi qaasa kay.

44 Qatlay Pilaatu giyaa ilii akhasi tuba, Yeesu hiĩ hhami, hiraayii tlai. Da hheꞌesi gi eteedi sirikaarimokira gu didiru, magu maasi bere gu lou, Yeesu hiĩ hhami. 45 Qatlay Pilaatu sugwaa ilii kaay ha sirikaarimokee kosi tuba, gu lou, hiĩ hhami, gi tosaa kaay sa Yoseefu tuba, “Naraꞌayiiye, taa⁄a ⁄eetisii tuuꞌunatee da Yeesu musalaabago, laga qaasa kayda.”

46 Da hheꞌesi Yoseefu gi kiriga kay qayru gu ⁄abaaku sari qaasaraa, yaagii ⁄eetisi tuuꞌunatee da Yeesu musalaabago, gigi khiidimi hari qayrukee, gigi tosaa qaasi ayisa daayii khuri onke. Da hheꞌesi yaagii gwangwaraai tlaa⁄a da didiri loi afa gu ayisateesii, ma ilakhupisi ayisatee. 47 Mariyaa Magidaleena haa Mariyaa iyoo da Yoose, yaa ariniri Yeesu daqa dugwaa ilii qaasi.

16

Yeesu idoo giyaa ilii kaba⁄i gwaaꞌaraa

(Mataayo 28:1-8; Luuka 24:11-12; Yohaana 20:1-10)

1 Heetlaalee dosii, baloo da Sabaato yaa hiifaakidi. Mariyaa Magidaleena, Saloome haa Mariyaa iyoo da Yakoobo gi tooinaa kiriga kayri du⁄iya daa tafu cuuꞌudi, maroo maakhanay kayri tuuꞌuna da Yeesu. 2 Kara heetlaalee dosii hari heetlawaa loi, daa iliipisi baloo da Jumaapiiri, qatlay letu giyaa ilii biifiꞌisidi, tigay hhakee gu tami gi hadakayri ayisa daa ilii qaasi Yeesu. 3 Teꞌesii hingaa maamisiri inay haa inay tuba, “Inkoo miyaa sandoo gwangwaraai tlaa⁄atira kengage, yaqaa afa gu ayisago?” 4 Yaa teesaaqay kaayri, sa gimba tlaa⁄atira daa didiri loi. Inkoo, qatlay giyaa ilii dayri ayisage, gi yuꞌudiri taqay, gi aniri, tlaa⁄atira daa afa gu ayisage waara hhaka, dagaã gwangwaraai, kenga gu ayisage wanta.

5 Tigay hhakee gi tooinaa gii guniri waꞌay gu ayisateesii da maraiyage, teꞌesii waꞌayge yaa aniri qaraimoo,* hiĩ ibiidi hari bara da ⁄uya gu maraiyatee, qayru gosi giyaa daasi, gwaa tleedu, gu asu ⁄abaaku poy, tigay hhakee yaa tlaꞌamuumuudiri hari khisla sa gimbakee.

6 Teꞌesii qaraimokee gi kaay sa inay tuba, “Hhanti tlaꞌamuumutay! Ana haã caahhi ambee, unkuray Yeesu gu tongoo da Nasareeti haguni damaamitay, hikira daa hiitluhhumisi musalaabage. Inkoo ina hiĩ slafi, hingii ca⁄i ayisago! Yuꞌudaa hhaku, wanaaba tiꞌii. Khocaa arima daqati dugwaa ilii qaasi. 7 Inkoo taa⁄amida ki⁄a, la kaawa kayday gimbaki sa sirakoomiisetira tosi haã Peetiro see ubee, ‘Yuꞌudaa, Yeesu sangu giyaadi Galilaayage. Hagoo yade slayday ina, idoo sangwaa ilii kaay gooay ha ina wakaꞌalee.’ ”

8 Teꞌesii tigay hhakee yaagii ca⁄iri yadaa waꞌay gu ayisago, gi tooinaa lakidiri teꞌesaa, sa gimba yaa tlaꞌamuumuudiri, yaati amoolaa dakhadakhiri. Gimbakee gwaa kaayriiba sa heedi lensee sa tlaꞌametee giyaa konee.

Yeesu iliicaca⁄u hida wa⁄a ⁄⁄ qariqaaqari giyaa ilii slafi ayisago

(Mataayo 28:9-10; Yohaana 20:11-18)

[ 9 Inkoo qatlay Yeesu giyaa ilii slafi yaagii ca⁄i ayisago, baloo da Jumaapiiri hari tumpaatumpu, Mariyaa Magidaleena, ginaa giyaadi iliica⁄a, hatira giyaa hhoeesi wakaꞌalee, daa kooma gieeri fanqu. 10 Hadetee gi tosaa waauti, gi kaawa kaydi sa hida hhakira gwaa sliimaa waaree haa ina tuba, “Yeraa! Yeesu yaani slafi, yaanii ca⁄i ayisago!” Inkoo qatlaykee inay yaati ⁄aa⁄ii⁄iminay, tay tooinaa gaiidiyay sa gwaaꞌaraa da Yeesu. 11 Qatlay giyaa ilii akhasiri tuba, Yeesu yaani slafi, kara ina guũ arinti, inay yaa ⁄imbiriiba gimbakee coko⁄o seei.

Yeesu iliica⁄a sirakoomiisee dosi cada

(Luuka 24:13-35)

12 Qariqaaqari Yeesu gi iliica⁄i sirakoomiisee dosi cada amooge, gwaa qaymamuu gu yaamu gu Yerusaleemu kakaakawee, gi iliica⁄i inay hari kalay waku gu pasla, inay guraa slanqadiri caahharaa. 13 Inkoo qatlay giyaa asu ilii caahhiri tuba, hiĩ na Yeesu, gi tooinaa ki⁄iri yade Yerusaleemuge, gi kaawa kayri gimbakee sa sirakoomiisetira waka da Yeesu, teꞌesii deneꞌee hhakee koina yaa kara ⁄imbiriiba gimbakee coko⁄o seei.

Yeesu ya⁄abi sirakoomiisee dosi

(Mataayo 28:16-20; Luuka 24:36-49; Yohaana 20:19-23; Yondu gu Ya⁄abimiisee 1:6-8)

14 Qariqaaqari, Yeesu ginaa asu iliica⁄i sirakoomiisetira tosi da mibi haa leẽ, qatlay giyaa ilii ⁄agiiginee daqa lenge. Teꞌesii ina gigi ilii maahhi sa ⁄imbaratee tooina daa hhaka, haã sa karahhamuu gu muunaiĩ koina see, sa gimba saa siꞌiri ⁄imbaraa gimbakee sigaa kaay ha hida hhakira, gwaa giyaadee arimaa ina, yaani slafi.

15 Da hheꞌesi Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Inkoo taa⁄amida hhapapu sliimaa tiꞌii khoorotii, la kakaaru kayday Gimba gu Hhou gu Iliitleemu sa hida goõ. 16 Hikee gumaa ⁄imba gimbakee, dugugi tosaa hiinunqudisi maꞌayge, ina dugumaa ilabuꞌuna tlakwaroogo. Inkoo hikee gumaa sia Gimbakee gu Hhou, dugumaati ⁄agitina ha Iliitleemu. 17 Gu lou, hhakee gumaa ana ⁄imbee, inay maa laqanay gimba gu denu gu bakaꞌasa hida hari ⁄uuru gu Iliitleemu. Hari uma goy maa hiica⁄amisiyay gieeri gwaa ilii khaabaaꞌamidiyee hida. Kara maa cocoiyay hari gimba waku gu ⁄abu, giyaa hhidinee, giyaa kahhiyee ma akhasaraa see. 18 Inay maa ooyinay deesasee hari dabaiĩ digima kikihhi see, digimaa ilaqaꞌadiyaaba. Kara gimati kitahhaniri see qada goó gaasa, maa kaka⁄iyaaiiba coko⁄o seei. Inay maa hiiqamidiyay dabaiĩ koina daqa ga⁄iideege, ga⁄iidee maa hiicaaquumidiyay.”

Waaudimoo gu Yeesu rawaa gu rawge

(Luuka 24:50-53; Yondu gu Ya⁄abimiisee 1:9-11)

19 Qatlay Yeesu Looimoo gu Goõ giyaa ilii hheꞌesi cocoꞌomoo sa sirakoomiisee dosi, da hheꞌesi ina dugurigi tosaa waaudi rawaa gu rawge ha Iliitleemu, gi ibinaa kay hari bara da daba gu ⁄uya gu Iliitleemu. 20 Da hheꞌesi sirakoomiisetira tosi gi toosaa waauti, gi tlaatleesidi kakaaru Gimba gu Hhou gu Iliitleemu sa hida daqeemoo sliimaa. Kara, ina Yeesu Looimoo gu Goõ gi yondiidi sliimaa haa inay, yaa iliiaꞌaaꞌay sirakoomiisetee tosi. Teꞌesii, ina gi laqaaqami gimba gu denu gu bakaꞌasa hari amoo da Gimba gosi gu Hhou.]†

✡ 1:2 1:2 Yuꞌudii kitaabuu gu Malaaki 3:1.

✡ 1:3 1:3 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 40:3.

* 1:21 1:21 baloo da Sabaato: Baloo dii fiifisa hida gu Yahuudi yondugo, sa firoo da Iliitleemu.

† 1:21 1:21 sinagoogi: Mara doó ilii kurunkurimidiye hida gu Yahuudi sa caacaahhamisu gimba gu Iliitleemu haa sa firoo dosi.

‡ 1:22 1:22 sariyaa: Ti ilakaawa da Iliitleemu daa handikimi ha Musaa kitaababaa kooanige da tlaatleesoo. Kitaababatee na Tlaatleesoo, Hiica⁄araa, Gimba gu Walaawi, Faadoo, Hiislaslaw gu Sariyaa. Qatlaykeesii maarimamaa da sariyaa da Musaa yaa hiiroogisiri gimba gooina wa⁄a sariyateesii da Iliitleemuge. Kara yaa karahhamuu daqa hidage hiigamisuu sariyatee goõ.

§ 1:40 1:40 ga⁄ay gu buubaa: Hida gwaa koomee ga⁄ayki, yaa kitlaku nangusa dooina. Kara, yaa iliisatiriiba hida ma ibiidiri haa inay. Wayahuudi yaati iliipaꞌaniri tuba, Iliitleemu kilesi noó hiidahhasi hhoeesa ga⁄aykee.

* 2:10 2:10 Nanku Heedi: Harii hhantlisa Yeesu hingaati uumi teesaaqay. Yuꞌudiii kitaabuu gu Danieeli 7:13-14; Hiitlaaꞌasa 1:13. Daa handikimi teꞌesii tuba, Nanku Heedi rawaa gu rawge wana, kona ⁄uuru hari khisla.

† 2:14 2:14 Laawi: Uma gosi gu caduu naa Mataayo.

‡ 2:16 2:16 Farisaayoo: Raqa da hida wakinay gu Yahuudi qatlaykeesii, gwaa iliikoomee ibinaa, idoo daa ilii handikimi gooay sariyaa da Musaage, kara yaayii roogisiri sariyaa dooina wa⁄a, daaba wariiakhasoo haa sariyaa da Iliitleemu.

§ 2:22 2:22 difaay: Buraa da ⁄aamu waku daa tinqimi, uma gosi naa sabiibu.

* 3:2 3:2 baloo da Sabaatoge: Maarimamaa da sariyaage haa Farisaayoo hingaa ila⁄imbidiri tuba, ilabuꞌuruu gwaaꞌaraago yondiida dosi daa hhoi gimati baloo da Sabaatoge. Inkoo yaa kara ilahudeesiri tuba, hhoeesa da heedi gwaa daba tlakwaakwaw yaati kitlaku baloteesii.

† 3:16 3:16 Peetiro: Umaki gu Yunaanaisoo maꞌaana dosi na Hhafida.

‡ 3:18 3:18 Seloote: Haã yaati raqa waka da Wayahuudi daa qwaqwatliitlima sa hii⁄utla hhapee dooina dabaiĩ gu Waruumigo.

* 4:3 4:3 wincalaakharu kawa pisagaroo: Wakaꞌalee hida gu Yahuudi haraa amotee daamaamisiyay pisagaroo da ganoo, giyoó hheꞌesiyeei wincalaakharuu, asu doosliyay qaymamuu koina hari koolaiĩ doó duukhiye ha kuꞌunaanay.

✡ 4:12 4:12 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 6:9.

† 4:31 4:31 pisagariya da haradaali: Pisagaroo dosi da digiidakwi loi, da barii dama⁄aduu gooay, daa daamaamisiye ha hida gu Yahuudi qaymamuu koinay gu ayage.

* 5:9 5:9 Legioni: Hari Yunaanaisoo maꞌaana dosi na raqa da didiri da sirikaarii elefu lahhoꞌo.

† 5:25 5:25 ga⁄ay gu hiicaca⁄uu ceedee: Hadetee dagaa tlintiꞌisi sa ga⁄ay gosi, yaa kitlaku ina, mangu nangumisidi haa hida wakinay. Hida sliimaa yaa hiisasaasatiyaaiiba daqa dosii.

‡ 5:41 5:41 Talitha koum: Tiꞌii Yeesu yaati kaay hari gimba gu Araamaisoo tuba, “Khwayla, tlayii.” Araamaisoo yaati gimba gu Wayahuudi qatlaykira gu Yeesuge, Yeesu see yaa giimaamisi gimbaki.

* 6:22 6:22 hotosi da Heroodiiya: Uma gosi naa Saloome. Yaa hotosi da Heroodiiya haa Filiipo, hhawata gosi gu pandaa.

† 6:37 6:37 dinaari miyaa cada: Dinaari leẽ yaa peesay gu buaraa da yondimiisay gwaa yondiidu letu leẽ.

✡ 7:7 7:7 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 29:13.

✡ 7:10 7:10 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 20:12.

✡ 7:10 7:10 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 21:17.

* 7:15 7:15 Hhayuũ gu 16: Bere heedi kona eaa gu akhamisu, akhamisiye gimbaki naraꞌa. Handikaa wa⁄a da tlaatleesoo da Yunaanaisoo kontaaba hhayuki.

† 7:24 7:24 Tiiro: Yaati yaamu gwaa segenge waaree haa hhapee da Wayahuudi.

* 8:15 8:15 hamiira: Hida gu Yahuudi yoóti kaayay gimbakee hari amoo da ilaꞌaaꞌaatisa gimba gu tlaku, idoo giyoó iliiqone daqeemoo sliimaage. Gimati teesaaqay see, sirakoomiisee dosi da Yeesu yaati caahhiriiba.

* 9:13 9:13 Eliyaa: Tiꞌii Yeesu yaati cocoi gimba gu Yohaana Hiinunqudimiisay, daa ilakhuukhuꞌusi haa Eliyaa, tletimiisaykira gu wakaꞌalee gu Iliitleemu.

† 9:43 9:43 Hhayuũ gu 44: Daqateesii doóba iliikaka⁄uu funjaa, kara doóba iliihhama aslaa koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Handikaa wa⁄a da tlaatleesoo da Yunaanaisoo kontaaba hhayuki.

‡ 9:45 9:45 Hhayuũ gu 46: Daqateesii doóba iliikaka⁄uu funjaa, kara doóba iliihhama aslaa koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Handikaa wa⁄a da tlaatleesoo da Yunaanaisoo kontaaba hhayuki.

✡ 9:48 9:48 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 66:24.

§ 9:49 9:49 Hida sliimaa digimaa cakhasi hari aslaa: Maꞌaana da hhayuki yaa karahhadi hari khisla. Inkoo dandiray caacaahhaahhamisi kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 2:13tuba, idadu sliimaa daayii ca⁄asi sa Iliitleemu, kwanda digi gesaa cakhasiye, digima ⁄imbi ha Iliitleemu. Hari amotee hayii dahhasana caahharaa, maꞌaana da hhayuki tuba, Hida kosi sliimaa digiti ilakhuukhuꞌumisi ha Iliitleemu hari ilahufiduu gu tlakwi (aslaa), ma kaba⁄iri ilahufidukee, ma digi asu ⁄imbi ha Iliitleemu ubee, idoo dayii ca⁄asa sa ina.

✡ 10:4 10:4 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 24:1-4.

✡ 10:6 10:6 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 1:27.

✡ 10:8 10:8 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 2:24.

✡ 10:19 10:19 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 20:12; Hiislaslaw gu Sariyaa 5:16-20.

* 10:34 10:34 jeleedimaiĩ: Hiĩ yaa khooslay guri difoo gu hida, daa boo⁄imisi hari catoo da fala, cinaanaa koinay daayii kufimi pencerehhemay gu fararu haã gu sikhimi see.

† 10:47 10:47 Nanku Dawdi: Ti uma gu caduu gu Masiiya. Hida gu Yahuudi yaa khuiyay Handikaa da Iliitleemugo tuba, Masiiya kwanda giyaa afamaraa gu mutemi Dawdi dahhiye. Hari amotee Baritimaayo yaa laqami tuba, yaa kona ⁄imba daqa Yeesuge.

* 11:7 11:7 gi tosaa ibiidi danda gu daqumokeesii: Tiꞌii Yeesu yaati laqi teesaaqay loi loi, idoo daa ilii handikimi wakaꞌalee loi Handikaa da Iliitleemuge. Yuꞌudii kitaabuu gu Sakariyaa 9:9. Hhayukii daa uumi mutemi gu didiru, gu asu hhou, daa ya⁄abi ha Iliitleemu.

† 11:9 11:9 Dugu hhaꞌaleesiye Taataa Iliitleemu: Hiĩ na maꞌaana da gimba waku gu Eburaanaisoo, Hosaana! Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 118:25-26.

‡ 11:10 11:10 tawaalokee gu okookoo goori Dawdi: Wayahuudi yaa iliipaꞌaniri tuba, tawaalokee ha Masiiya nuguraa khay.

§ 11:14 11:14 gi ilawaasi ⁄ancimokee: Khaimokee ti ilakhuukhuꞌusa da hida (gu deni) gu Yahuudi. Inay see ⁄aamu gu hhou gu yondu gooinay hhaku pandaa da Iliitleemuge.

* 11:15 11:15 idadu sa hadimisu sadaaka: Tiꞌii hida yaati naadiidina haa yaati kirigiiginay kuꞌunaanay, difaay, du⁄iya haa idadu wakinay gu kaari daa slaiye sa hadimisu sadaaka mara gu didiruge gu Iliitleemu.

✡ 11:17 11:17 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 56:7.

✡ 11:17 11:17 Yuꞌudii kitaabuu gu Yeremiyaa 7:11.

† 11:25 11:25 Hhayuũ gu 26: Inkoo bere unkuray hangoóba ilamooyiru tlakwaroo da deneꞌee kokuna, unkuray see dangumaa ilamooyinaaba tlakwaroo dooguna ha Taataa googuna goó rawaa gu rawge waara. Handikaa wa⁄a da tlaatleesoo da Yunaanaisoo kontaaba hhayuki.

✡ 12:11 12:11 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 118:22-23.

* 12:13 12:13 hida hhakee see gwaa iliiaꞌaaꞌawee mutemi Heroode: Hida hhakee yaa iliiaꞌaaꞌayay Kaysaari see, mutemikee gu didiru gu hida gu Ruumi. Karaai hida hhakee gu Heroode yaa yondimaamidiyaaiiba sliimaa haa Farisaayoo.

† 12:14 12:14 Kaysaari: Ina naa mutemi gu didiru gu hida gu Ruumi. Qatlaykeesii gu Yeesuge hida gu Yahuudi yaa buaaudiyay koodi sa ina, sa gimba yaa tawaaloo dosii wanay.

‡ 12:14 12:14 hiti naraꞌaa buꞌuduu koodi sa Kaysaari, baku hiti naraꞌaaba: Bere Yeesu yaa aloo kaay tuba, ti naraꞌa, hida gu Yahuudi giyaa aloo wakiyay. Bere yaa aloo kaay tuba, ti naraꞌaaba, hida gu Heroode yaa aloo slayay amoo dari gaasaraa ina.

§ 12:15 12:15 goboriya leẽ: Hari Yunaanaisoo gimbaki na dinaari. Goboriyatee daa boo⁄imisi ha hida gu Ruumi.

* 12:26 12:26 Iliitleemu gu Aburahaamu: Taataa Iliitleemu yaa seelimi wakaꞌalee sa okookoiĩ hhakee gu Wayahuudi tuba, ina na Ilabuꞌumiisay gooina. Sa gimba gu seelirukee ina, hari ⁄uuru gosi gu didiru, gimaati ilabuꞌuna gwaaꞌaraago. Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 12:3; 15:1; Hiica⁄araa 3:6.

✡ 12:30 12:30 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 6:4-5.

✡ 12:31 12:31 Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 19:18.

✡ 12:36 12:36 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 110:1.

* 13:1 13:1 tle⁄eẽ hhanki gu kuuta: Tle⁄eẽ hhanki gwaa deni loi, gwaa asu hiiloi hari khisla, tle⁄eẽ wakinay hiiloaruũ koina yaa qoomee gu guniyayuu miyaa kooani gu baruũ.

✡ 13:14 13:14 Yuꞌudii kitaabuu gu Danieeli 9:27.

† 13:14 13:14 daqa daa tlintiꞌisige: Hida wa⁄a yoó ilahudeemisiyay tuba, daqatee ti mara gu Iliitleemu yade Yerusaleemuge.

‡ 13:15 13:15 khoorooge: Hari Yunaanaisoo rawaa gu pembee gu mara gosii. Daqatee yaati daqa dayii fiifisa yade hhapee da Israeelige.

§ 13:18 13:18 qatlay gu madenge: Hari Yunaanaisoo qatlay gu caaqwa. Yade hhapee da Israeelige qatlaykee gu caaqwa yaa qatlay gu tlaku sa lakidimoo, sa gimba duudadaa goõ yaa konta maꞌay wa⁄a, hiicataraa dooina yaati maana.

✡ 13:25 13:25 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 13:10; 34:4; Esekeeli 32:7-8; Yoeeli 2:10.

✡ 13:26 13:26 Yuꞌudii kitaabuu gu Danieeli 7:13.

* 14:1 14:1 losona gu mukaatee doóba iliiqaasa hamiira: Hiĩ naa losona waku gu hida gu Yahuudi giyaay slaslaaslayee, idoo okookoiĩ koina giyaa ilii ca⁄iri ciraai hhapee da Misirigo. Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 12:14-20.

† 14:3 14:3 du⁄iya da kooma tafu gu hhou: Du⁄iyatee dagaraa kibeeri gu khaimoo waku boo⁄imisi, uma gosi na naarido.

‡ 14:5 14:5 peesay wa⁄a: Hari Yunaanaisoo dinaari miyaa tami haa idoo waka. Qatlaykiray yondimiisee yaa slaslaaslayay dinaari leẽ sa yondu gu baloo leẽ.

§ 14:5 14:5 hadimisi sa kwaeeli: Wayahuudi yaa hadiidimisiyay idadu sa kwaeeli hari khwayaiĩ hhakee gu losona gu Pasaaka.

✡ 14:27 14:27 Yuꞌudii kitaabuu gu Sakariyaa 13:7.

* 14:36 14:36 Aaba: Hiĩ na gimba gu Araamaisoo, maꞌaana dosi na Taataa goy. Kaawaratee yaa laqanti Yeesu idoo giyaa ilii ibiidi ciyoomoo haa Taataa gosi, Taataa Iliitleemu.

† 14:44 14:44 humbaꞌade: Haã naa amoo da cehheemisuu, gwaa laqamu muree da heedi sa maarimuu gosii.

‡ 14:58 14:58 kara hoo asu tleehha mara gu caduu balalu tami kilesi: Tiꞌii Yeesu yaati giimaamisi gimba gu gwaaꞌaraa dosi haã hiica⁄araa dosi see waꞌay gu ayisago.

✡ 14:62 14:62 Yuꞌudii kitaabuu gu Danieeli 7:13.

§ 14:68 14:68 teꞌesii konkaku gi ceei: Gimbakee yaa wanaaba daqa handikaa wakage da wakaꞌalee loi.

* 15:16 15:16 Praytooriyo: Praytooriyo yaa mara gu didiru lou gu gafana Heroode. Maraki yaa daqa dosi da iliiꞌibinaa haa oofisi dosi da sirikariinii da Ruumi. Kara ina yaa kona sirikaarii wa⁄a gu Ruumi gwaa ibimaamidee teꞌesii.

† 15:27 15:27 Hhayuũ gu 28: Hari amotee yaa hiica⁄i, idoo daa ilii handikimi gimba gu Iliitleemuge tuba, ina see dugwaa ilafaadi haa hida gu koomee dakoo. Handikaa wa⁄a da tlaatleesoo da Yunaanaisoo kontaaba hhayuki. Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 53:12.

✡ 15:34 15:34 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 22:1.

‡ 15:36 15:36 difaay daa mahhaaꞌadige: Haã yaa barii masaasiya pahha.

§ 15:40-41 15:40-41 Magidaleena: Magidaleena ti uma gu daqa daa eteediidine na Magidaala.

* 15:42 15:42 baloo da Sabaato: Baloo da Sabaato haraa khwayaiĩ tlaatleesidi sa⁄alee dosi gooay. Sa gimbakee kwanda giyaa aloo hiislehheesiyeei qaasaraa da Yeesu dati kahhi hiihuuaraa see letu.

* 16:5 16:5 qaraimoo: Qaraimoki yaa malayika gu Iliitleemu, yaa heedi gooba.

† 16:20 16:9-20 Hhayeeri hhakee hhaki handikaa da wakaꞌalee loiige.

Luuka

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Gimba gu Hhou daa handikimi ha

Luuka

Gimba guri giyaada

Kitaabuki Luuka nugwaa handikimi, hiĩ slime gwaa handikimuYondu gu Ya⁄abimiisee. Ina yaati Yahuudimoo gooba, yaati heedi gwaa somimu hari khisla haa gi sirakoomiisay gu Yeesu tleehhidi. Ina yaa leeleehhimisi ya⁄abimiisay Pawlo hhiyuuma waka tosi da kakaaru kawa Gimba gu Hhou gu Yeesu. Kitaabukii ina ti ilakesaasidi ibidinaa haa yondu gu Yeesu hari amoo da hhoi sa hida gu Wayahuudi gooba, ma caahhiri gimbakee goõ.

Kitaabukii Luuka yaa hiiroogisi gimba wa⁄a gu hhaku daqa kitaabuu gu Mataayoge, Maarikoge haa Yohaanage. Gimbakee giyaa hiiroogisi ti gimba gu hiidawaraa da Yohaana Hiinunqudimiisay gooay, hiidawaraa haa daaqauumaa da Yeesu, haa kakaaru gu Yohaana Hiinunqudimiisay. Slime, ina ti laqaaqana, idoo Iliitleemu slaꞌamuu gosi gi iliiwane sa hida paslaapasloo. Yeesu yaa laqami pandataa gimbaki hari ilakeesa ilaꞌaaꞌaatimisu. Ilaꞌaaꞌaatimisukee waku na nahiĩ gooay gu Samarimoo gu muuna hhou (afamaraa gu 10) haa gimba gu naw gwaa papa⁄u (afamaraa gu 15). Slime, ina yaa laqami slaꞌamuu gu Iliitleemu, idoo gi iliiwane hari amoo da ibinaa sliimaa haa karaanimaiĩ gu koodi daa waki (afamaraa gu 19), haa hari amoo da hiifadidu sa fitlaalootuusay ibinaa da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo (afamaraa gu 23).

Slime, qatlay wa⁄a, Luuka yaa ilakeesi yondu gu Muuna gu Iliitleemu, ibinaa da Yeesuge haa yondu gosii. Kara, ina laqaaqana Yeesu yaa firiirina waa wa⁄a. Hiifaakoo da kitaabuki, ilakesaasidi idoo Yeesu giyaa ilii slafi haa yaagii ca⁄i ayisago. Da hheꞌesi, gi ilii caca⁄i sirakoomiisee dosi qatlay paslaapasloo. Gimbaki hinditi maꞌaaꞌamisi dandiray tuba, gu lou Yeesu yaa slafi.

1

Gimba gu Hhou gu Yeesu daa handikimi ha Luuka 2

1 Ye, hhia gooi, Teyofiilo goó muriidane:

Maꞌaana hida wa⁄a hindii dahhasiri handikaa faadoo da gimbakira daay gaasi tla⁄aã goorii ha Iliitleemu. 2 Inay giyaa handikiniri, idoo sandaa ilii catimisi gooay ha hida hhakira gwaa arimee hari ilaa koina yadaa tlaatleesoogo. Kara nama hhakee gwaa kakaakame gimba gu Looimoo gu Goõ. 3 Inkoo, ye Teyofiilo, qariqaaqari gaã ilii cangicangimisi naraꞌa gimbakee sliimaa daa yondiidi yadaa tlaatleesoogo, ana haã arimi ti hhoinay handikiru sa ugu, hari amoo da hhoi gimba sliimaa. 4 Hari amotee, hay dahhasida caahharaa tuba, gimbakira goõ dugwaa caacaahhamisi guti lou.

Yohaana Hiinunqudimiisay hiidawaraa dosi dagaa tletimi

5 Qatlay Heroode gu didiru giyaa ilii mutemi gu hhapee da Yudaaya, daa wana hhapalooay waku, uma gosi naa Sakariyaa. Ina yaati raqa da hhapalooee da afamaraa waku dahhi, uma gosi naa Abiiya. Sakariyaa hadee dosi naa Elisabeeti, yaa afamaraa gu Haruuni dahhada.* 6 Sakariyaa haa Elisabeeti yaati hida gwaa koomee ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge. Inay yaa ilakoniri oowaraa ilakaawa haa ya⁄aboo goõ da Taataa Iliitleemu ilawaasa see hhaka. 7 Slime inay yaa konaaiiba yaꞌay, sa gimba Elisabeeti yaa mogombiisoꞌoo, kara inay, cada koinaa yaa gaduũ hari khisla.

8 Letu waka, Sakariyaa yaa yondimaamidi yondu gosi gu hhapalooaisoo pandaa da Iliitleemuge. Maꞌaana raqa dosi yaati baloo dooina da yondu mara gu didiruge. 9 Kara, idoo da iliiwane gooay ou gu hhapalooee, Sakariyaa dugwaay leehhi hari kuura ha hhapalooee wakinay, may day mara gu didiruge gu Taataa Iliitleemu sa ilaeehhisa ubaanii. 10 Qatlay ubaanii dugwaa ilii ilaeehhiihhimisiye, hida wa⁄a yaay kurunkuridiri khoorooge, tay yaati firiirinay Iliitleemu.

11 Teꞌesii malayika gu Taataa Iliitleemu yaagi ilii khay Sakariyaa. Malayikakee yaati qadidi hari bara da ⁄uya da masabaahu, da iliieehhimisuu ubaanii. 12 Qatlay Sakariyaa giyaa ilii arimi malayikakee, hirigii tlai haa gi tlaꞌamuudi hari khisla. 13 Inkoo, malayikakee gi kaay tuba, “Ye, Sakariyaa, hhanti tlaꞌamuta! Iliitleemu hiĩ akhasi firoo doogu. Kara hadee doogu Elisabeeti sugu hiidaada naw, uma gosi lugurimaa ayida na Yohaana. 14 Ugu hhaꞌaluta haa iiriꞌimisida hari khisla sa nakee. Kara hida wa⁄a hhaꞌaluumidiyay, sa gimba gu hiidawaraa dosi. 15 Maꞌaana ina heedi gu didiru tleehhidi pandaa da Taataa Iliitleemuge. Nakee hhanti kitahhana difaay†, ma kitahhu lensee goó ooniidisa. Ina dugumaati hacisi Muuna gu Iliitleemu yadaa guraꞌa gu iyoo dosaa.

16 Ina maay dafidi hida wa⁄a gu Israeeli, maa hiifookidiri tlakwaroo dooinaa daqa Taataa Iliitleemuge, Iliitleemu gooina. 17 Kara, ina maa giyaadi pandaa da Looimoo gu Gonge, sugumaa qay hiidahhasa ha Muuna gu Iliitleemu, tletimiisay Eliyaa pahha. Maay ki⁄isi muunaiĩ gu ayiĩ, gi daqa yaꞌay koinay khuiyay. Slime, hida hhakaꞌa gooba itatiimisu Iliitleemu, gimaa ⁄isina ma akhamisiri gimba gu waaway gu hida hhakaꞌa gu koomee ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge. Ina teesaaqay laqi, hida digima haraa ilakhuukhuꞌusi sa khawaraa da Looimoo gu Goõ.”

18 Da hheꞌesi Sakariyaa gi kaay sa malayika tuba, “Ha malee caahha gimbaki guti louu? Maꞌaana ana haa hadee doyi ti gaduũ hari khisla.”

19 Malayikakee gugi ilaki⁄isi tuba, “Ana na Gaburiyeeli, malayika gu Iliitleemu, goó qadimida pandaa dosii. Ana dinanti ya⁄abi daqa dooguu, ma sugu kaay gimbaki gu hhou. 20 Yuꞌudiyaa! Sa gimba haa ⁄imbidiiba gimba gooi, hay dahhasidaaba cocoꞌomoo, balotaꞌa naqatloo damaa ilii laqwaliye nakee. Kara gimbakee dugutii gaasi ha Iliitleemu, qatlay gosi giyoo ilii buꞌudiye!”

21 Qatlaykee, hida hhakira gwaati baqaaqamidiyayi Sakariyaa, ina maay ca⁄i khoorooge mara gu didirugo gu Iliitleemu. Inay yaati bakairi sa hiikaaꞌa dosi qoomay gu tleedu waꞌayge. 22 Asunkuilee, qatlay giyaa ilii ca⁄i khoorooge, yaay dahhasiiba cocoꞌomoo haa inay. Cirakiray inay gi baraslayiri tuba, yaa slay tletiruu daqa Iliitleemugo teꞌesii mara gosii gu didiruge. Sa gimba yaa cocaacoiyaaba, gi tlaatleesi waratlaymisu daba gosi, ma koisi laqaruu idoo daanii ca⁄adi. Ina gi ilakoomi afana⁄ada.

23 Qatlay Sakariyaa balalu kosi giyaa ilii buꞌudiri gu yondu mara gu didiruge, teꞌesaa gi tosaa ki⁄i aya gosii yaamu gu Yerusaleemugo. 24 Qoomay coko⁄o gimbaki giyaa ilii cati, Elisabeeti hadee dosi gii loaydi, gi ibiti waꞌay gu marage slehheeri kooani. 25 Ina gi kaadi tuba, “Taataa Iliitleemu, sinaa taqay yondiidi! Balalu hhankii, siniĩ laqami hiileehha haa sini kwahhi ilamuree doyi pandaa da hidago.”

Yeesu hiidawaraa dosi dagaa tletlimi

26 Elisabeeti hubaykee kosi, qatlay giyaa ilii dayri slehheeri lahhoꞌo, Iliitleemu yaa ya⁄abi malayika Gaburiyeeli tongoo da Nasareetige da hhapee da Galilaayage waara. 27 Ina gi hadakay daqa sagameeriya wakay, daa kahha kikitoꞌoo, daa eteediidine na Mariyaa. Ina dagaa hheꞌesi dagaay daamisi ha heedi waku, daa eteediidine na Yoseefu gu afamaraa gu mutemi Dawdi. 28 Malayika Gaburiyeeli giyaa ilii day daqa Mariyaage gi kaay tuba, “Slay cehheemisu, igi haa slaydi hhoinay gu didiru hari khisla! Looimoo gu Goõ sliimaa wana haa igi!”

29 Qatlay Mariyaa giyaa ilii akhasidi gimbaki gu malayikakee, gi tlaꞌamuti hari khisla. Ina gi tlaatleesidi ilahudeemisu muuna gosii tuba, maꞌaana da cehheemisuki na mala? 30 Teꞌesii malayikakee sagagi kaay ina tuba, “Mariyaa, hhanti tlaꞌamuta! Maꞌaana igi haã slaydi hhoinay gu didiru daqa Iliitleemuge. 31 Itatiisi! Inkoo, igi hay loayda haa hay daada naw, haa haguri ayida uma na Yeesu.‡ 32 Naki, heedi gu didiru tleehhidi haa duguti eteedina ha hida na Nanku Iliitleemu gu Rawaa gu Idadu Sliimaage Waara. Kara Taataa Iliitleemu sugu hadisi ina kitiĩ gu tawaaloo gu mutemi Dawdi, kookoo gosi. 33 Ina tawaalina kabiraa da Yakoobo koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Kara Tawaaloo dosi maa kontaaba hiifaakoo etaa!”

34 Da hheꞌesi Mariyaa gi maasidi malayikakee tuba, “Ana malee slaw daa⁄u, maꞌaana kahha kikitoꞌoo?”

35 Malayikakee gi ilaki⁄isi ina tuba, “Igi digaa ilii khayi ha Muuna gu Iliitleemu, haa hiidahhasa da Iliitleemu gu Rawaa gu Idadu Sliimaage Waara, yondita waꞌay kokii. Inkoo, nakee duguti tlintiꞌisi daqa Iliitleemuge haa duguti eteedi, Nanku Iliitleemu. 36 Yuꞌudiyaa, Elisabeeti, hiidayuumitoꞌoo doogi,§ slime konta hubay gu slehheeri lahhoꞌo. Ina daa eteediidine ha hida mogombiisoꞌoo, hiidaada naw gimati gaduwaa see, 37 sa gimba daqa Iliitleemuge hhaka idoo daroó slanqadiye.”

38 Da hheꞌesi Mariyaa gi kaadi tuba, “Yuꞌudiyaa, ana ti tongitoꞌoo da Looimoo gu Goõ. Gimbaki hiica⁄iye daqa dooii teesaaqay, idoo gaã ilii kaadi gooay.” Malayikakee gi waaudi.

Mariyaa ilakhookhocuu gu Elisabeeti

39 Nama balalu hhakeesii, Mariyaa gi cira hhiyuti, gi hadakaydi yaamu wakinay naqatloo hhapee da Yudaayage, daa kooma omeeri. 40 Ina giyaa ilii daadi taysi, gii daadi mara gu Sakariyaage haa gi cehheemisidi Elisabeeti. 41 Cirakiray qatlay Elisabeeti giyaa ilii akhasidi cehheemisu gu Mariyaa, naw gi tlo⁄osi waꞌay gu guraꞌa gosii. Nama teꞌesii leẽ Elisabeeti dagagi hacisi Muuna gu Iliitleemu. 42 Elisabeeti gi maahhadi hari ⁄uuru, gi kaadi sa Mariyaa tuba, “Igi, digiĩ ⁄aafi ha Iliitleemu ba⁄ay da tigay goõ! Slime nakee gu guraꞌa googii waara, ina see duguũ ⁄aafi. 43 Ana na miyaa dinigi muriidi taqay, iyoo da Looimoo gooi see yaani khaydi daqa dooii sa cehheemisuu? 44 Yuꞌudiyaa, cirakiray gaã ilii akhasi afoo da cehheemisu googi, teꞌesii naw gu guraꞌa gooii waara, hinti tlo⁄osi hari hhaꞌaloo. 45 Igi digiĩ ⁄aafi! Sa gimba haã iliipaꞌanti tuba, Iliitleemu gimba giyaay fadidi sa igi gimaay gaasi!”

Mariyaa raaꞌamee dosi da daareesa

46 Inkoo, Mariyaa gi kaadi tuba,

“Muuna gooi, daareeremisi Taataa Iliitleemu.

47 Kara, muuna gooi hinti hhaꞌaluudi sa gimba gu Iliitleemu, Ilabuꞌumiisay goy!

48 Maꞌaana yaani yuꞌudi,

murumuꞌuuma da tongitoꞌoo dosi.

Kara, tlaatleesoo da inkoogo,

laqwaloo goõ hiniti eteedinay ana na daa ⁄aafi.

49 Sa gimba Iliitleemu gu kooma ⁄uuru,

siniĩ yondiidi gimba gu didiru gu bakaꞌasa,

uma gosi kilesi dugunaa tlintiꞌisi!

50 Kara, ⁄awaariru gosi yoó ilakona laqwaloo haa laqwaloo,

daqa hhakeesii goó gwaa⁄ee ina.

51 Hiĩ yondiidi gimba gu didiru hari ⁄uuru gosi,

hiĩ pasidisi hida gungoó hiiduubee muunaiĩ koinay.

52 Ina hinii ⁄eetisi hida gu deni kiteeri koinaa gu tawaaloogo,

haa gii tlaysi hida hhakaꞌa gwaa murumuꞌuumidee.

53 Hida gu koomee qori giyaa ⁄agimisi ⁄agoo da hhoi.

Kara hindaqeeri giyaati gusimi, dabainge konaaiiba idoo lensee.

54 Hiĩ iliiay yondimiisay gosi Israeeli,

tay giislay ⁄awaariru gosi,

55 idoo giyaa ilii fadidi gooay sa ayiĩ koti,

Aburahaamu haa laqwaloo dosi koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.”

56 Mariyaa yaa ibiti haa Elisabeeti slehheeri tami taqaaqay. Da hheꞌesi gi ki⁄idi aya gosii.

Yohaana Hiinunqudimiisay hiidawaraa dosi

57 Qatlay balalu kosi Elisabeeti gu hiidawaraa giyaa ilii buꞌudiri, gii daadi naw. 58 Hida gwaa ibimaamidee ilaciyaa kosi haa hiidayuuma dosi gi akhasiri, idoo Looimoo gu Goõ giyaa ilii laqami ⁄awaariru gu didiru sa Elisabeeti. Inay gi hhaꞌaluumidiri sliimaa haa ina.

59 Nakee, baloo dosi da gweleti giyaa ilii buꞌuti, hida yaagi khayri mara gu Sakariyaage, gugi daba⁄iri. Teꞌesii inay gi slairi maguri ayiri nakee uma gu taataa gosi Sakariyaa. 60 Iyoo dosi gi kaadi tuba, “Teesaaqay gooba! Kwanda duguri aye uma na Yohaana.”

61 Inay gigi ilaki⁄isiri tuba, “Asu, heedi lensee ma hhaku hiidayuuma doogii gu kooma umakee?”

62 Da hheꞌesi gi laqaniri hari dabaiĩ koina sa Sakariyaa, taataa gu nakee, ma caahhiri ina uma kaloo girinaa slai awaraa nankosi. 63 Ina gi firimi bangasiya da coko⁄i da ilii handikaa, gi handikimi rawaa kosii tuba, “Uma gosi na Yohaana.” Hida sliimaa yaati bakairi. 64 Nama teꞌesii lenge, Sakariyaa kara gi tlaatleesi cocoꞌomoo, tay tosaa daareemisi Iliitleemu. 65 Hida goõ gwaa ibimaamidee ilaciyaa koinay, digigi iliihaci ha gwaa⁄amee da Iliitleemu! Gimbakee gii qoomi daqeemoo sliimaa gu omeeri gu hhapee da Yudaaya. 66 Hida sliimaa gwaa akhasee gimbaki, gi ilakoniri ilahudeemisu muunaiĩ koinay, kakaanay tuba, “Yuꞌudiyaa nakee, maa heedi mala tleehhidi?” Gu lou, ⁄uuru gu Looimoo gu Goõ yaa sliimaa wana haa ina.

Sakariyaa haa raꞌamee dosi

67 Sakariyaa, taataa gu nakee dugugi hacisi Muuna gu Iliitleemu, gi tletimi tuba,

68 “Looimoo gu Goõ, Iliitleemu gu Israeeli, dugu daareesiye,

Sa gimba hindaani ilii khay hida kosi, haa hindi afiigweedi dandiray tongaiimaago.

69 Ina sindii qadidisi dandiray Ilabuꞌumiisay gu kooma ⁄uuru,

hiĩ gwaa afamaraa gu Dawdi dahha yondimiisay gosi,

70 idoo giyaa ilii kaay gooay wakaꞌalee hari amoo da tletimiisee dosi daa tlintiꞌisi.

71 Ina yaa teesaaqay laqi, ma hindi ilabuꞌumi dabaiĩ gu fa⁄ayaa dooraa

haa daqa dabaiĩ gu hida sliimaa hindi wakee.

72 Slime yaa teesaaqay yondiidi, ma laqami ⁄awaariru gu didiru daqa okookoiĩ kotii,

haa hoóyi slaw ila⁄imbidu gosi giyaa tlintiꞌisi daqa dooinay.

73 Maꞌaana hiĩ na gimba giyaa hiifadidi, daqa Aburahaamuge kookoo goori tuba,

74 hindi ilabuꞌuna dabaiĩ gu fa⁄ayaa dooraa,

ma sugu yondiidani ina, tlaꞌamee see hhaka,

75 hari ibinaa, ibinaa daa tafaꞌadi pandaa dosi, daa tlintiꞌisi daqa Iliitleemuge,

balalu koti sliimaa gu ibidinaa doori.”

76 Da hheꞌesi Sakariyaa gi kaay daqa nankosii tuba,

“Ugu nankoy, hida gumaati eteedinay tuba, na tletimiisay gu Iliitleemu gu Rawaa gu Idadu Sliimaage Waara.

Inay maa teesaaqay laqiyay, sa gimba ugu ha giyata pandaa da Looimoo gu Gonge, ma haraa boo⁄imisidi amamu kosi sa khaymuu gosi.

77 Slime ma kakaaru kaydi sa hida gu Iliitleemu, idoo digi ilii ilabuꞌune

hari amoo da ilamooyiru tlakwaroo dooina.

78 Iliitleemu goori sandaa ⁄awaarimi hari khisla,

hari amotee, cencee dosi doó raw dahha, hindaa ilii khayda.

79 Cencetee may wanqasidi daqa hida hhakaꞌay goõ,

goó ibiidee hhanteege haa mahhatu gu gwaaꞌaraage,

ma giyaadisi yeꞌeeroo koti amoo da qasawge.”

80 Yohaana, nakee gu Sakariyaa gi diiray haa gi muuna hii⁄atli. Da hheꞌesi gi ibinaa kay yade kongoqomeege, balotaꞌa naqatloo giyaa ilii tlaatleesi kakaaru pandaa da hida gu Israeelige.

2

Yeesu baloo dugwaa ilii day

1 Balalu hhakeesii, mutemi gu didiru Kaysaari Aguusito gu hhapee da Ruumi yaa ilafahhi tuba, hida goõ goó ibiidee hhapapu, doó tawaaline ha sirikariinii da Ruumi, umaiĩ koina digi faadiye. 2 (Handikiruki gu umaiĩ gu hida gunaa tlaatleesoo, gwaay ca⁄u qatlay Kireniiyo giyaa ilii heedi gu didiru gu hhapee da Siiriya). 3 Inkoo, hida sliimaa gi ki⁄iri yaamu koinay digaa ilii laqwali, umaiĩ koina digigi handikiru kay.

4 Teesaaqay, sa gimba Yoseefu yaa hiidayuumimoo gu afamaraa gu mutemi Dawdi, slime gi waaudi teꞌesaa tongoo da Nasareetigo da hhapee da Galilaayage waara, yade naqatloo yaamu gu Dawdi doó eteedine na Beteleheemu gu hhapee da Yudaayage waara. 5 Yoseefu dugugi handikiru kay yade sliimaa haa Mariyaa, giyaay daamisi, slime daa guraꞌa. 6 Inkoo Yoseefu haa Mariyaa giyaa ilii Beteleheemuge wanee, Mariyaa baloo dosi day dawaraa gi buꞌuti. 7 Ina gii daadi naw gu badiisu, gugi ilacuudi hari qayroo, gugi tosaa qaatisidi khooslimoo daa ilii ⁄agiigine yakway. Yaa teesaaqay laqadi, sa gimba daqa yaa wantaaba mara gu dahaage.

Deꞌemiisee haa malayika

8 Teꞌesii hhapeteesii da Yudaayage, yaa wanay deꞌemiisee wakinay, gwaa ibimaamidee kweerage hhapeteesii. Inay yaati ga⁄aa⁄ayay raqoo gu kuꞌunaanay gooina hari amasi. 9 Inkoo, cirakiray malayika gu Taataa Iliitleemu giyaagi iliica⁄i inay. Teꞌesii, wanqamee da Taataa Iliitleemu gii wanqasidi inay bareemoo sliimaa. Inay gi tlaꞌamuudiri hari khisla. 10 Malayika gi kaay sa inay tuba, “Hhanti tlaꞌamutay! Yuꞌudiyaa, ana sanguranti khay gimba gu hhou guraa khawa hhaꞌaloo da didiri daqa hida sliimaage. 11 Letuti, Beteleheemuge, yaamu gu Dawdi, Ilabuꞌumiisay dugungii day sa unkuray, ina na Kristu,* Looimoo gu Goõ. 12 Kara daqa doogunay laqaru gu maꞌasa gimbaki na nahiĩ tuba, Beteleheemuge hagoo slayday naw duguũ ilacuuy hari qayroo haa duguũ qaatisi khooslimoo doó ilii ⁄agine yakway.”

13 Cirakiray, raqa da didiri da malayika yaagii ca⁄adi rawgo, hingigi ilagaasidi haa malayikakee. Inay gonkoinaa gi tlaatleesiri daareesa Iliitleemu, kakaanay tuba,

14 “Iliitleemu dugu daareesiye rawaa gu rawge!

Kara khoorooge qasaw wane, daqa hida hhakaꞌay

saa laqami ha Iliitleemu hhoinay gosi gu didiru.”

15 Qariqaaqari malayikatee giyaa ilii ki⁄idi rawaa gu rawge, deꞌemiisetira hingigi wariikaayri inay haa inay tuba, “Paaree Beteleheemuge, ma arimaa kayni gimbaki gunii ca⁄u, sandii kaay ha Looimoo gu Goõ hari amoo da malayika.”

16 Teesaaqay, inay gi cira hadakayri Beteleheemuge. Qatlay giyaa ilii dayri, yade gi slayri Yoseefu haa Mariyaa, haa gi aniri nakira duguũ qaatisi khooslimoo doó ilii ⁄agine yakway. 17 Qatlay deꞌemiisetee giyaa ilii aniri nakee, gi ilakeesiri sa hida goõ gwaa teꞌesii waaree, gimba gu nakee sigaani kaay ha malayika. 18 Hida goõ gwaa akhasee gimbakee, daa ilakeesi ha deꞌemiisee gi bakaakairi hari khisla. 19 Inkoo, Mariyaa giyaati qaasidi muuna gosii, gimbakee goõ giyaati nikinkinta ilahudeemisu muuna gosii.

20 Deꞌemiisetira gi ki⁄idi daqa kuꞌunaanay gooinay, tay tooinaa daareemisiyay haa hhaꞌaleemisiyay Iliitleemu hari khisla, sa gimbakee sliimaa giyaa akhasiri haa giyaa aniri. Gu lou, idoo sigaa ilii kaay gooay, yaa teesaaqay hiica⁄i.

Yeesu leehhisaraa dosi mara gu didiruge gu Iliitleemu

21 Qatlay nakee, giyaa ilii buꞌudisi balalu gweleti gu daba⁄u gosi, gugi daba⁄iri. Teꞌesii inay gurigi ayiri uma na Yeesu. Hiĩ na uma Mariyaa sagaa kaay ha malayika, maguri ayidi, ina giyaa ilii kahhade hiiloawaraa.

22 Da hheꞌesi, balalu gi buꞌudiri gu ilabuusla da Yoseefu haa Mariyaa, idoo da iliiwane gooay sariyaa da Iliitleemu daa handikimi ha Musaa. Inay gugi leehhisiri nakee Yerusaleemuge, mara gu didiruge gu Iliitleemu, magu tlintiꞌisiri sa Taataa Iliitleemu. 23 Inay yaati yondiidiri, idoo daa ilii handikimi gooay sariyaa da Taataa Iliitleemu tuba, “Yaꞌay sliimaa gu hhawatee gu badiisasaa digi tlintiꞌisiye sa Taataa Iliitleemu.”✡ 24 Slime inay hadisiyee sadaaka, idoo daa ilii handikimi gooay sariyaa da Taataa Iliitleemu tuba, hadisiyee “kunde cada baku haaoo cada da tlaba.”✡

Simi⁄ooni tletiruu gosi

25 Yuꞌudiyaa, Yerusaleemuge yaa wana heedi waku, uma gosi naa Simi⁄ooni gwaa kooma ibinaa daa tafaꞌadi haa gwaa gwagwa⁄aa⁄ama Iliitleemu. Ina yaa kona kwayru gu didiru gu arimaa afiigweedaraa da hida gu Israeeli. Kara, Muuna gu Iliitleemu yaa sliimaa wana haa ina. 26 Muuna gu Iliitleemu yaay tlaaꞌasi sa ina tuba, gwaaiyaaba, gi ilii kahhiye arimaa Kristu gu Taataa Iliitleemu. 27 Yoseefu haa Mariyaa guraa ilii khayri Yeesu waꞌay gu mara gu didiruge gu Iliitleemu, ma sugu yondiidiri, idoo daa iliislaiye gooay uo gu sariyaa. Letutee Simi⁄ooni gugi slayri teꞌesii, duguraani giyaadi ha Muuna gu Iliitleemu. 28 Simi⁄ooni gugi geregedi Yeesu dabaiĩ kosii, tay tosaa daareemisi Iliitleemu, kakaana tuba,

29 “Ye, Looimoo goori gu kooma ⁄uuru goõ, idoo gaa ilii faditi gooay,

inkoo, aareesi yondimiisay googu, ma gwaai hari qasaw,

30 sa gimba, gu lou haã arimi hari ilaa koi, ilabuꞌuru googu.

31 Ilabuꞌuriki gaa ilakhuukhuꞌusidi, pandaa da hida sliimaage,

32 yoóti cencee tleehhidi, daay tlaaꞌasa amamu koku gu lou, daqa hida gu hhapapu wakinayge.

Kara, ilabuꞌurukee haraati khay wanqamee daqa hida kokuu gu Israeeli.”

33 Taataa haa iyoo da Yeesu yaati bakairi gimbakeege gu Yeesu, daa kaay ha Simi⁄ooni. 34 Da hheꞌesi Simi⁄ooni gigi ⁄aafi inay, gi kaay daqa Mariyaage tuba, “Yuꞌudiyaa! Sa gimba gu Nakee hida wa⁄a gu Israeeli, maa huuiyay, kara wakinay maay tlayay. Ina laqaru gu kaaru tleehhidi, slime hida gu tlankiyay. 35 Teesaaqay, ina hiitlaaꞌasi ilahudaa gu muunaiĩ gu hida wa⁄a. Kara igi muuna googi dugumaa ilaqai hari khisla, dugunti muti pahha hari pangaa!”

Aana tletiruu gosi

36 Teꞌesii, slime daa wana tletimiisoꞌoo daa gaduti hari khisla, uma gosi naa Aana, hotu heedi waku uma gosi naa Fanuweeli gu motoliya da Aseeri. Qatlay dagaa ilii khabimi, yaa ibiti haa hhawata gosi koraraa fanqu, hhamaraa dosi naqatloo. 37 Teesaaqay yaati meti mogombitoꞌoo, qatlaykee naqatloo giyaa ilii konte koraraa mibeeri gweleti haa cigahha. Ina yaa waautiiba etaa mara gu didirugo gu Iliitleemu. Amasi haa tleemaa yaati yondimaamita sa Iliitleemu, hari amoo da firoo haa mawaraa ⁄agoo.

38 Qatlaykeesii lenge, Aana yaagi khaydi daqa dooinay marakeesii gu didiruge. Ina gi tlaatleesidi daareemisu Iliitleemu sa nakee, Yeesu. Ina gi cocoꞌodi gimba gu nakee daqa hida, gwaa iliipaꞌaaꞌamee tuba, Iliitleemu afiigweedi hida gu Israeeli.†

Yoseefu haa Mariyaa ki⁄eemoo dooina Nasareetige

39 Yoseefu haa Mariyaa giyaa ilii hheꞌesiri gimba sliimaa, idoo daa ilii handikimi gooay ha sariyaa da Iliitleemu, inay gi tooinaa ki⁄iri tongoo dooinay Nasareeti da hhapee da Galilaayage waara. 40 Nakee, Yeesu gi diiray, kara Iliitleemu gi ilakoomi qawaraa ⁄uuru haa waaway wa⁄a. Slime hhoinay gu didiru gu Iliitleemu yaa sliimaa wana haa ina.

Yeesu mara gu didiruge gu Iliitleemu

41 Koraraa sliimaa Yoseefu haa Mariyaa yaati hhiyumaamidiyay Yerusaleemuge qatlay gu losona gu Pasaaka. 42 Qatlay Yeesu giyaa ilii kone koraraa mibi haa cada, inay gurigi hadakayri losonakeesii, idoo daa iliiwane gooay ou gooina. 43 Qariqaaqari losonakee giyaa ilii faaki, Yoseefu haa Mariyaa yaa tlaatleesiri hhiyuuma dooina da ki⁄araa ayage. Teesaaqay see, Yeesu gi meeti Yerusaleemuge, Yoseefu haa Mariyaa caahha see guba. 44 Inay yaati ilahudeesiri tuba, yaa wana sliimaa haa inay tla⁄aã gu raqa daa hhiyumaamida haa inay. Letutee inay gi ilakoniri khocu tlupu. Da hheꞌesi gugi tlaatleesiri daabiidu tla⁄aã gu hiidayuuma dooinay haa deneꞌee koinay gwaa sliimaa hhiyumaamidee. 45 Qatlay inay gwaa ilii slayriiba ina, cirakiray leẽ gi ki⁄iri Yerusaleemuge, tay gu tooinaa daabiidiyay.

46 Baloo da tamiige, Yeesu gugi slayri waꞌay gu mara gu didiruge gu Iliitleemu, hiĩ ibiidi haa maarimamaa da diini da Yahuudi. Teꞌesii giyaati itatiitimisi haa giyaati maamamisi inay, gimba giyaa kakaakaneei. 47 Hida goõ gwaa akhasee gimba gu Yeesu, yaati bakairi hari khisla, idoo giyaa ilii kone waaway, haa idoo giyaa ilii ilaki⁄ii⁄imisiye naraꞌa maamisu gu maarimamatee. 48 Qatlay Yoseefu haa Mariyaa, gwaa ilii aniri ina, yaati bakairi hari khisla. Iyoo dosi gugi maasidi tuba, “Nankoy, ugu sandii soꞌoyi laqadi taqay? Yuꞌudiyaa! Ana haa Taataa googu hati kona tlaꞌamee da didiri, haguti dabimaamidana ugu!”

49 Yeesu gi ilaki⁄isi inay tuba, “Ayi! Siniĩ soꞌoyi dabimaamitay? Haã caahhadiriibaslii tuba, ana kwanda ga waare mara gu didiruge gu Taataa gooii?” 50 Yoseefu haa Mariyaa yaa caahhiriiba maꞌaana da gimbakee Yeesu giyaa kaay sa inay.

51 Da hheꞌesi gi ki⁄i sliimaa haa inay Nasareeti naqatloo, balalu sliimaa giyaati itatiitimisi inay. Teꞌesii iyoo dosi, gimbakee sliimaa giyaati ilakonti ilahudeemisu muuna gosii. 52 Yeesu gi ilakoomi diirawa, tledewa haa waaway gosi gii roogidi. Kara gi slay hhoinay gu didiru pandaa da Iliitleemuge haa pandaa da hidage.

3

Yohaana Hiinunqudimiisay caacaahhamisu haa kakaaru gosi

(Mataayo 3:1-12; Maariko 1:1-8; Yohaana 1:19-28)

1 Inkoo, yaati kori gu mibi haa kooani gu tawaaloo da mutemi Kaysaari Tiberiiyo. Qatlaykee Pontiyo Pilaatu yaa gafana gu hhapee da Yudaaya, haa mutemi Heroode Antipaasi naa tawaaliilina hhapee da Galilaaya. Kara, Filiipo hhia gosi Heroode naa tawaaliilina hhapee da Itureeya haa Tirakoniiti. Slime mutemi Lisaniiya yaati tawaaliilina hhapee da Abileene. 2 Anaasi haa Kayaafa naa hhapalooee da deni gu hhapee da Israeeli. Qatlaykeesii gimba gu Iliitleemu yaagi ilii khay Yohaana, nanku Sakariyaa yade kongoqomeege. 3 Ina gi hadakay daqeemoo sliimaa gu hhapee goõ, gwaa ilaciyaa waaree haa duudu gu Yoridaani, tay tosaa kakaana gimba gu hiinunqudimisu gu hiifookida tlakwaroogo daqa Iliitleemuge, ma ilamooyimi tlakwaroo dooina. 4 Hari amoo da Yohaana, Iliitleemu yaatii gaamaamisi gimbaki gu Isaaya tletimiisay, idoo giyaa ilii handikimi gooay kitaabuu gosii tuba,

“Afoo da didiri wanta da heedi kakaakanta kongoqomeege tuba,

‘Tafaꞌasa amoo sa Looimoo gu Goõ,

la tafaꞌasiday amamu kosi cuti!

5 Daqeemoo gu koomee hiihuuꞌuma, digi tipidiye,

kara omeeri haa tioo goõ, taataahhasakina.

Amamu gwaay qolongaaga⁄ee, digi tafaꞌamisiye,

slime amamu goõ gu koomee bondeeri, digi hacimisiye tipa.

6 Hida goõ daqeemoo sliimaa arinayi, ilabuꞌuruu gu Iliitleemu.’ ”✡

7 Inkoo, hida wa⁄a yaa khakhaakhayay daqa Yohaanage, magii nunqudimisi inay. Yohaana gi kaay sa inay tuba, “De, laqwaloti da deesasee pahha! Ha miyaa nangwaa ilii⁄oo⁄i, ma hii⁄ipidiri qupidaa gu Iliitleemu, gwaa khocee? 8 Inkoo, laqama ⁄aamu gu laqama hiifookida dooguna tlakwaroogo daqa Iliitleemuge. Kara, hhanti tlaatleesiday ilahudeemisu muunaiĩ kokunay tuba, ‘Taataa goori na Aburahaamu!’ Gu lou, sangu kaay Iliitleemu hiidahhasi hiitlaysa yaꞌay sa Aburahaamu daqa tle⁄eẽ hhankaa. 9 Inkoo see kiraara dagaã hheꞌesi, daganii qaasi kibeeri gu khaige! Khai sliimaa gooba boo⁄araa ⁄aamu gu hhou, digi tlaaqi haa digii kwakwahhi aslaage!”

10 Raqatira da hida gugi maasidi hari murumuꞌuumaa ina tuba, “Inkoo, hati malee laqana?”

11 Yohaana gigi ilaki⁄isi tuba, “Heedi gu kooma qayroo cada, leẽ gi hadisiye sa hikira guba qayru. Kara heedi gu kooma ⁄agoo wa⁄a, teesaaqay laqiye.”

12 Karaanimaiĩ goóyii kurunkurimee koodi slime yaagi khayri daqa Yohaanage, ma digii nunqudimisi. Inay gugi maasiri tuba, “Maarimuu, dandiray ti malee laqana?”

13 Ina gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Hhanti hiioyimintayi daqa hidago peesay gwaay catu hikaꞌa dangwaa ilafahhi ha sirikariinii da Ruumi.”

14 Slime sirikaarii gugi maasiri ina tuba, “Hari dandiray ti malee laqana?”

Yohaana gigi ilaki⁄isi tuba, “Hhanti afii⁄utlida heedi lensee idadu kosi ma sitaakiikiru see hari afaꞌafuumaa! Kara buꞌudisa hari peesay dangoó buiye.”

15 Hida yaa konay iliipaꞌaru gu khawaraa da Kristu. Sa gimbakee, gonkoinaa hingaa tlaatleesiri ilahudeemisu muunaiĩ koinay tuba, angamalee Yohaana naa Kristu. 16 Yohaana gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Gu lou, ana hanguri maꞌay kilesi hiinunqudimisa. Teesaaqay see, himaa khay heedi gu kooma ⁄uuru, koyi see ba⁄i, ana may condoa see haraay boo⁄iiba gweedaraa da dincaaraa da ye⁄eetoo kosi! Ina hiinunqudimisi unkuray hari Muuna gu Iliitleemu haa hari aslaa. 17 Ina hiĩ ooyi daba gosii kiyaaray gu heeleꞌemisu, hiĩ tlaatleesi ficinay biraa gosi, ma hiikurunkuri ganoo kuugiya dosii da didiri.* Teesaaqay see, muuꞌu gumaa da⁄i hari aslaa doóba hhama!”

18 Nama teesaaqay leẽ, Yohaana yaa ilakoomi tlaatlaqamisu hida, maay fookidiri daqa Iliitleemuge, tay tosaa kakaana Gimba gu Hhou gu Iliitleemu sa inay.

19 Inkoo, Yohaana gi ilii⁄oo⁄i mutemi Heroode Antipaasi, sa gimba giyaa khabimi Heroodiiya, hadee da hhia gosi loi, haa sa tlakwaroo waka wa⁄a giyaa yondiidi. 20 Teesaaqay Heroode gii roogisi tlakwaroo waka daqa dosii, tay Yohaana gugi ilapingimi jeerage.

Yeesu hiinunqudisa dosi haa Yohaana

(Mataayo 3:13-17; Maariko 1:9-11)

21 Qatlay hida digaa ilii hheꞌesi hiinunqudimisu ha Yohaana, Yeesu see dugugii nunqudisi. Yeesu giyaa ilii firiirine Iliitleemu, raw yaati tlaaꞌadi. 22 Muuna gu Iliitleemu yaagii ⁄eeti rawgo daqa dosii, tlabiya pahha. Kara afoo yaagii ca⁄adi rawaa gu rawgo, kakanta tuba, “Ugu na Nankoy ga slae! Ugu hanoó muunaboo⁄eesida hari khisla!”

Yeesu motoliya dosi giyaa dahhiye

(Mataayo 1:1-17)

23 Yeesu qatlay giyaa ilii tlaatleesi yondu gosi, yaa koraraa mibeeri tami kona taqaaqay. Kara hida yaati ilahudeesiri tuba, ina yaati nanku Yoseefu, laqwaloo da Heeli.

24 Heeli, yaa nanku Mataati.

Mataati, yaa nanku Laawi.

Laawi, yaa nanku Meliiki.

Meliiki, yaa nanku Yanaay.

Yanaay, yaa nanku Yoseefu.

25 Yoseefu, yaa nanku Matatiiya.

Matatiiya, yaa nanku Aamoosi.

Aamoosi, yaa nanku Nahuumu.

Nahuumu, yaa nanku Esiili.

Esiili, yaa nanku Nagaay.

26 Nagaay, yaa nanku Maati.

Maati, yaa nanku Matatiiya.

Matatiiya, yaa nanku Semeyiini.

Semeyiini, yaa nanku Yoseeki.

Yoseeki, yaa nanku Yooda.

27 Yooda, yaa nanku Yohanaani.

Yohanaani, yaa nanku Reesa.

Reesa, yaa nanku Serubabeeli.

Serubabeeli ya nanku Seyalitiyeeli

Seyalitiyeeli, yaa nanku Neeri.

28 Neeri, yaa nanku Meliiki.

Meliiki, yaa nanku Aadi.

Aadi, yaa nanku Kosaamu.

Kosaamu, yaa nanku Elimadaamu.

Elimadaamu, yaa nanku Eeri.

29 Eeri, yaa nanku Yosuuwa.

Yosuuwa, yaa nanku Elieseeri.

Elieseeri, yaa nanku Yoriimu.

Yoriimu, yaa nanku Mataati.

Mataati, yaa nanku Laawi.

30 Laawi, yaa nanku Simi⁄ooni.

Simi⁄ooni, yaa nanku Yuuda.

Yuuda, yaa nanku Yoseefu.

Yoseefu, yaa nanku Yonaamu.

Yonaamu, yaa nanku Eliyakiimu.

Eliyakiimu, yaa nanku Meleeya.

31 Meleeya, yaa nanku Meena.

Meena, yaa nanku Mataata.

Mataata, yaa nanku Nataani.

Nataani, yaa nanku Dawdi.

32 Dawdi, yaa nanku Yeese.

Yeese, yaa nanku Obeedi.

Obeedi, yaa nanku Boaasi.

Boaasi, yaa nanku Salimooni.

Salimooni, yaa nanku Nakhasooni.

33 Nakhasooni, yaa nanku Aminadaabu.

Aminadaabu, yaa nanku Adimiini.

Adimiini, yaa nanku Arinii.

Arinii, yaa nanku Khesirooni.

Khesirooni, yaa nanku Pereesi.

Pereesi, yaa nanku Yuuda.

34 Yuuda, yaa nanku Yakoobo.

Yakoobo, yaa nanku Isaaka.

Isaaka, yaa nanku Aburahaamu.

Aburahaamu, yaa nanku Teera.

Teera, yaa nanku Nakhoori.

35 Nakhoori, yaa nanku Seruugi.

Seruugi, yaa nanku Reeu.

Reeu, yaa nanku Peleegi.

Peleegi, yaa nanku Ebeeri.

Ebeeri, yaa nanku Saala.

36 Saala, yaa nanku Kenaani.

Kenaani, yaa nanku Arifakisaadi.

Arifakisaadi, yaa nanku Seemu.

Seemu, yaa nanku Nuuhu.

Nuuhu, yaa nanku Lameeki.

37 Lameeki, yaa nanku Metuseela.

Metuseela, yaa nanku Enooki.

Enooki, yaa nanku Yareedi.

Yareedi, yaa nanku Mahalaleeli.

Mahalaleeli, yaa nanku Kenaani.

38 Kenaani, yaa nanku Enoosi.

Enoosi, yaa nanku Seeti.

Seeti, yaa nanku Adaamu.

Adaamu, yaa nanku Iliitleemu.

4

Yeesu koisaraa dosi ha Sataanimoo hari uma waku Biriisimoo

(Mataayo 4:1-11; Maariko 1:12-13)

1 Qatlay Yeesu giyaa ilii waaudi teꞌesaa duudu gu Yoridaanigo, tay duguũ iliihaci Muuna gu Iliitleemu, teꞌesaa dugurigi giyaadi ha Muunakee kongoqomeege. 2 Ina yaa ibiidi taysi balalu mibeeri cigahha, tay dugu tosaa koimisi ha Biriisimoo. Qatlaykee sliimaa yaa ⁄agimiiba idoo lensee. Balalu hhakee giyaa ilii buꞌudiri, gi arimi qori.

3 Biriisimoo gi kaay sa Yeesu tuba, “Bere ugu ti Nanku Iliitleemu, ilafahhe tlaa⁄uki, ma mukaatimoo tleehhidi.”

4 Yeesu gi ilaki⁄isi sa ina tuba, “Daa handikimi, Handikaa da Iliitleemuge tuba, ‘Heedi yoó ibiidiyaaba hari ⁄agoo kilesi.’✡ ”

5 Da hheꞌesi Biriisimoo gi leehhisi Yeesu cina da oõ naqatloo, gi laqami sa ina aalimee goõ da hhapapu goõ waa leẽ. 6 Biriisimoo gi kaay sa Yeesu tuba, “Ana sugu qaw ⁄uuru gu tawaaliru hhapapu hhanki sliimaa, haa sugu qaw wanqamee dooina goõ da didiri. Maꞌaana ana sinaa taatahhi gonkoinaa dabaiĩ koi, haydahhasa qawaraa ⁄uuruki sa heedi ga slae. 7 Inkoo, bere ugu ha keebeeꞌeta pandaa dooii haa hanigi daareesida, idadu hhakee gonkoinaa koku tleehhidiyay.”

8 Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Daa handikimi taqay,

‘Ugu daareesi Taataa Iliitleemu, Iliitleemu googu,

haa sugu yondite ina lenkosi kilesi.’✡ ”

9 Da hheꞌesi Biriisimoo gi leehhisi Yeesu Yerusaleemu naqatloo. Taysi gugi qadidisi ina tlankoo gu tleeduge gu mara gu didiru gu Iliitleemu, gi kaay sa ina tuba, “Bere ugu na Nanku Iliitleemu, hanguu kwahhade tiaa hhapeege. 10 Maꞌaana daa handikimi tuba,

‘Iliitleemu ilafahhi malayika dosi, magu ga⁄ayri.

11 Inay gu tloꞌosiyay dabaiĩ koinay,

ma maydi hiitatafida yaaee doogu tlaa⁄age.’✡ ”

12 Yeesu gi ilaki⁄isi sa ina tuba, “Teesaaqay laqaaba, daa handikimi tuba, ‘Taataa Iliitleemu, Iliitleemu googu, hagu hhanti koisida.’✡ ”

13 Biriisimoo giyaa ilii hheꞌesi koimisu Yeesu hari amamu hhakee, gugi mamay teꞌesii qoomay waku naqatloo guraay boo⁄u.

Yeesu tlaatleesa yondu gosi hhapee da Galilaayage

(Mataayo 4:12-17; Maariko 1:14-15)

14 Da hheꞌesi Yeesu gi ki⁄i hhapee da Galilaayage, tay hiĩ haci ⁄uuru gu Muuna gu Iliitleemu. Kara gimba gosi gii qoomi hari khisla hhapapu sliimaa gwaa ilaciyaa waaree. 15 Yeesu yaa tlaatleesi caacaahhamisu hida sinagoogaguu koinay,* hida sliimaa gugi daareesiri.

Yeesu idoo dugwaa iliisiꞌi Nasareetige

(Mataayo 13:53-58; Maariko 6:1-6)

16 Letu waka Yeesu gi hadakay Nasareetige, yaamu dugwaa ilii omi. Baloo da Sabaato gii day waꞌay gu sinagoogige namati ou gosi gooay. Ina gi qadidi, ma somimi Handikaa da Iliitleemu. 17 Ina sugugi hadisi ha heedi waku kitaabuu gu tletimiisay Isaaya. Kitaabukee daa taagi† gugii tlaaꞌasi haa gi slay daqa daa handikimi tuba,

18 “Muuna gu Taataa Iliitleemu,

sliimaa wana haa ana,

sa gimba hiningii leehhi ana,

ma kakaami Gimba gu Hhou daqa kwaeelige.

Hinaani ya⁄abi ana, ma kakaami hiica⁄asaraa sa hida daa khiidimi,

kara hida gwaa ilahhamaahhamee, ma slayri hiidahhasa da khuꞌuduũ,

haa hida doó labaꞌasiye, ma digi afiiooyimi.

19 Kara hinaani ya⁄abi, ma kakaami sa hida kori da ilii laqane ha Iliitleemu hhoinay gosi gu didiru daqa hidage.”✡

20 Yeesu giyaa ilii hheꞌesi somaa gimbakee, gi tosaa taagi kitaabukee, haa gugi ki⁄isi daqa yondimiisay gu sinagoogige, ina gi tosaa ibiidi. Hida sliimaa gwaa sinagoogige waaree gugi ilii kaasiri ilaa. 21 Ina gi tlaatleesi kaawa daqa dooinay tuba, “Letuti Handikati da Iliitleemu hiĩ buꞌuti, idoo gaã ilii akhasidiri gooay.”

22 Hida sliimaa gwaa teꞌesii waaree, gugi hhaꞌaleesiri ina hari khisla. Kara digigi bakaꞌasi ha gimba gwaa afa gosi dahha, gwaa hacu hhoinay gu didiru. Hingigi maamisiri inay haa inay tuba, “Ayi! Hiĩ nanku Yoseefu goobaslii?”

23 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Gu lou, siniti kaaday ana hiihhantlisati doó kaawa tuba, ‘Ugu dareesimoo, hangu hhoeeside ugu lenkoogu!’ Slime siniti kaaday tuba, ‘Gimba goõ gaã akhasani, guũ yonditi yade tongoo da Kaperinauumuge, yondiidaku slime tiꞌii yaamu kokuu!’ ”

24 Yeesu gii roogisi kaawa sa inay tuba, “Guti lou, sangu kaay, hhaku tletimiisay doó muriidiye yaamu kosii.

25 Inkoo, itatiisa! Gu lou sangu kaay, qatlay gu tletimiisay Eliyaa yaa wanay tigay wa⁄a daa afahhamaahhami hhawatee koina hhapee da Israeelige. Qatlaykeesii tlubay yaa tlubiiba koraraa tami haa slehheeri lahhoꞌo. Kara qori gu didiru yaa wana hhapee gonge da Israeeli. 26 Teesaaqay see, Eliyaa dugwaa ya⁄abiiba haa Iliitleemu daqa kwaꞌalitoꞌoo lenge see tla⁄aã gu hhakeesii. Ina dugwaati ya⁄abi ha Iliitleemu daqa kwaꞌalitoꞌoo wakay daa Yahuuditoꞌoo gooba, daa ibimaamida yaamu gu Sareepitage hhapee da Sidoonige. 27 Kara, qatlay gu tletimiisay Elisaa, yaa wanay Yahuudi wa⁄a gwaa koomee ga⁄ay gu buubaa hhapee da Israeelige. Teesaaqay see, tla⁄aã gooinay hhaku lensee daa hhoeesi ha Iliitleemu. Namaani kilesi dugunaa hhoeesi, heedi gwaa hhapee da Siiriya dahha!”

28 Hida sliimaa gwaa sinagoogige waaree, giyaa ilii akhasiri gimbakee gu Yeesu, gi slahhaahhaairi hari khisla. 29 Cirakiray, inay gi qadimidiri, gii ca⁄asiri Yeesu hari ⁄uuru yaamu koinaa. Inay gugi leehhisiri cina da oõ naqatloo, daqa daa ilii tleehhi tongoo da Nasareeti. Teꞌesaa inay gi taariniri maguu kwahhiri hhapeege, ilagweegwe⁄eda da dihhigo, ma gwaai. 30 Teesaaqay see, ina gi tosaa hiicati hari tla⁄aã gu raqatee tooina, gi amoo dosi ooyi.

Yeesu hiica⁄asaraa da gieeri daqa heedigo

(Maariko 1:21-28)

31 Da hheꞌesi Yeesu yaa hiigweegwe⁄edi tongoo da Kaperinauumu naqatloo yaamu gu Galilaayage. Balalu gu Sabaatoge, taysi gi tlaatleesi caacaahhamisu hida sinagoogige. 32 Hida hhakee digigi bakaꞌasi hari khisla ha caacaahhamisu gosi, sa gimba giyaa caacaahhamisi inay hari ⁄uuru gu tawaaloo.

33 Teꞌesii, waꞌay gu sinagoogige heedi waku yaa wana daa ilii khaabaaꞌadi ha gieerimoo. Gieerimokee gi maahhi hari afoo da didiri, gi kaay tuba, 34 “Ye Yeesu gu Nasareeti, ha mala slaꞌada haa dandiray? Hanti khaydii sa hhamisaraa dandiray? Ugu, haguti khuana! Ugu ti hikira daa tlintiꞌisi gwaa daqa Iliitleemu dahha!”

35 Yeesu gi ilii⁄oo⁄i gieeri tuba, “Qabe diĩ! Inkootuutuu ca⁄ii daqa heedikaa!” Cirakiray, gieerimokee gi ilii cakhadiri hhapeege heedikee pandaa da hida hhakeesii goõ. Ina yaagi toosaa hiica⁄i daqa dosaa ilaqaꞌa see guba.

36 Teꞌesii sinagoogige hida sliimaa yaati bakairi hari khisla, hingigi tlaatleesiri maamisu inay haa inay tuba, “Ayi! Hiĩ ti gimba mala? Yuꞌudiyaa heediki kona hiidahhasa haa ⁄uuru gu tawaaloo da ilii⁄oo⁄a gieeri daqa heedigo, cirakiray gi tooinaa hiica⁄iyay.” 37 Teesaaqay, gimba gu Yeesu gii qoomi daqeemoo sliimaa hhapeteesii.

Yeesu hhoeemisi hida wa⁄a

(Mataayo 8:14-17; Maariko 1:29-34)

38 Yeesu gi waaudi teꞌesaa sinagoogigo, gi hadakay mara gu Simoonige. Taysi yaa slay kumboꞌoo da Simooni, mama⁄ada hari khisla. Hida gwaa waaree teꞌesii gugi firiniri Yeesu, magi hhoeesi. 39 Ina gi qadida kay ilaciyaa kosii, gii gupu⁄i daqa dosii haa gi ilii⁄oo⁄i ga⁄aykee. Ina dagagi hhoeesi ga⁄aykee kosi. Cirakiray lenge gi qaditi, gi tosaa yonditi sa inay.

40 Qatlay letu giyaa ilii huhaahuꞌude, hida goõ gwaa koomee ga⁄iidee paslaapasloo giyaagi leehhimisiri daqa Yeesuge. Ina gi iliiqamidi dabaiĩ kosi ga⁄iidee goõ, gigi hhoeesi. 41 Ina slime, gii ca⁄amisi gieeri wa⁄a daqa hida daa ilii khaabaaꞌamidigo, tay tooinaa maahhaminay tuba, “Ugu ti Nanku Iliitleemu!” Yeesu gigi ilii⁄oo⁄i gieerikee, ma mayri kaawaraa sa hida teesaaqay, sa gimba inay giyaa khuiyay tuba, ina na Kristu.

Yeesu kakaana gimba gu Iliitleemu Yudaayage

(Maariko 1:35-39)

42 Heetlaalee dosii daa iliipisi, Yeesu gii ca⁄i khoorooge marakeesaa, gi waaudi daqa daba hida. Hida wa⁄a giyaa ilii caahhiri tuba, Yeesu hhaku, gugi tooinaa dabiiduu kayri ina. Qatlay gwaa ilii slayri, gugi tlaatlahhasiri, ma may waauda daqa dooinaa. 43 Teꞌesii ina gi kaay sa inay tuba, “Ana kwanda ga kakaaru kawe Gimba gu Hhou gu Tawaaloo da Iliitleemu yaamu wakinayge see, sa gimba ana sinaa gimbakee ya⁄abi.”

44 Teesaaqay, Yeesu gi ilakoomi hiicataraa hari tongagu wa⁄a gu hhapee da Yudaaya, tay tosaa caacaahhamisi gimba gu Iliitleemu sinagoogaguu koinay.

5

Yeesu idoo giyaa ilii eteedi sirakoomiisee da pandaa

(Mataayo 4:18-22; Maariko 1:16-20)

1 Letu waka, Yeesu yaa qadidi kenga gu tlawa da didirige da Galilaaya,* dugwaati niini⁄idi ha raqa da hida wa⁄a, tay tooinaa akhamisiyayi gimba gu Iliitleemu. 2 Teꞌesii Yeesu gi arimi masuwaa cada kenga gu tlawateesii. Hida gwaa ooyiiyimee samaakii hindii ca⁄iri masuwaago sa ilahhunca da makumbabuu koina hari maꞌay kenga gu tlawage. 3 Ina gi tosaa hiiday masuwaa lenge tla⁄aã gu masuwaa hhakeesii, hatee danaa Simooni. Ina gi firimi Simooni maay satisi masuwatee segenge coko⁄o waꞌay gu tlawage. Yeesu gi ibiidi masuwateesii, gi tosaa caacaahhamisi hida hhakee masuwateesaa.

4 Qatlay giyaa ilii hheꞌesi caacaahhamisu, gi kaay sa Simooni tuba, “Inkoo, leehhisi masuwaa slagwiya naqatloo, lay taareeꞌeday makumbabuu kokuna, ma ooyintiri samaakii.”

5 Simooni gi ilaki⁄isi Yeesu tuba, “Looimoo gu Goõ, haã yondiidani hari khisla amasi piray, haã oowaniiba ma samaakimoo lensee! Inkoo, sa kaawaratee toku, hay taareea makumbabuu.”

6 Qatlay Simooni haa deneꞌee kosi giyaa ilii teesaaqay laqiri, gi ooyiniri samaakii wa⁄a hari khisla, makumbabuu koina see gi tlaatleesiri kereꞌemidu. 7 Teesaaqay, inay gi waratlaymisiri dabaiĩ koina sa ⁄oo⁄araa da deneꞌee koina, gwaa masuwawuu wakinayge waaree, maa khayri sa iliiawaraa inay. Deneꞌee hhakee yaagi khayri, gi hacimisiri samaakii masuwawuu cada koinaa, yaati amoolee tlaatleesiri hiihhamaahhamu maꞌayge.

8 Simooni slime daa eteediidine na Peetiro giyaa ilii arimi gimbakee, gi keebeeidi pandaa da Yeesuge, gi kaay tuba, “Looimoo gu Goõ, waaudi pandaa dooaa, sa gimba ana ti heedi gu kooma tlakwaroo!” 9 Maꞌaana sliimaa haa deneꞌee kosi goõ goó samaakii ooyimee, yaati bakairi hari khisla, sa gimba gu hacimaa gu samaakikee giyaa slayri. 10 Nama teesaaqay, Yakoobo haa Yohaana yaꞌay gu Sebedaayo, deneꞌee kosi gu Simooni, slime yaati bakairi.

Yeesu ginaa ilii kaay sa Simooni tuba, “Hhanti tlaꞌamuta! Tlaatleesa da letutaa, ugu samaakii kilesi guni ooyintaaba, hida ginaa ooyinta daqa dooii.”✡ 11 Qariqaaqari inay giyaa ilii ca⁄asiri masuwawuu koina hhapee da kaarunge naqatloo, teꞌesii gi mayri idadu sliimaa, gugi tooinaa sirakoniri Yeesu.✡

Yeesu ilabuuslaraa da heedi gwaa kooma buubaa

(Mataayo 8:1-4; Maariko 1:40-45)

12 Yeesu giyaa ilii cati hari tongoo waka da yaamu gu Galilaayage waara, yuꞌudiyaa, teꞌesii yaa wana heedi gwaa kooma buubaa wa⁄a slaqwa dosii. Qatlay giyaa ilii arimi Yeesu, gi hadakay daqa dosii, gi keebeeꞌedi hhapeege pandaa dosii. Ina gi tlaatlaqasi Yeesu tuba, “Looimoo gu Goõ, hhooa, bere ha slaꞌada, haniidahhasida ilabuusla!”

13 Yeesu gi tafaꞌasi daba gosi, gugi tosaa nangusi heedikee, sugugi kaay tuba, “Ee, Ana slaꞌa teesaaqay laqa, ugu ma dugu ilabuusli inkootuutuu!” Cirakiray lenge ga⁄aykee kosi gi hhoay sumuku!

14 Da hheꞌesi Yeesu, heedikee gugi afakaayi tuba, “Hhanti kaada sa heedi lensee gimbaki. Inkootuutuu taa⁄a hangu laqante daqa hhapalooay gu Iliitleemuge, la hadisa kayda sadaaka sa ilabuuslatee toku, idoo daa ilii ilafahhi gooay sariyaa da Musaage. Hatee noo ilatlawa doogu sa inay.”✡

15 Teesaaqay gimba gu Yeesu, gi tosaa ilaqinci hiiqoomaraa hari khisla. Raqoo wa⁄a gu hida yaay kurunkuriirimidiyay daqa Yeesuge, ma itatiimisiri gimba gu Iliitleemu haa ma digi hhoeemisi ga⁄ay gooina. 16 Inkoo, qatlay wa⁄a Yeesu hingaati pasliislimisi ina lenkosi daqa dooinaa, daqa daaba hida, sa firoo da Iliitleemu.

Yeesu hhoeesaraa da heedi gwaa slaqwa tingara⁄uudu

(Mataayo 9:1-8; Maariko 2:1-12)

17 Letu waka, Yeesu yaa caacaahhamisi hida. Teꞌesii Farisaayoo wakinay haa maarimamaa da sariyaa, yaa wanay yaa ibiidiri, gwaa tongagu paslaapasloo dahhee gu hhapee da Galilaaya, Yudaaya haa Yerusaleemu. ⁄uuru gu Iliitleemu yaa sliimaa wana haa Yeesu sa hhoeemisu gu ga⁄iidee.

18 Yuꞌudiyaa, hida wakinay cigahha yaagi leehhisiri hari fala heedi waku gwaa tingara⁄uudu. Inay yaa slaiyay, magu leehhisiri waꞌay gu mara daa iliiwane Yeesu, magu qaatisiri pandaa dosii. 19 Inkoo, hida hhakee digiraa slanqadi hari dawaraa heedikee marage daqa Yeesuge, sa gimba gu raqa da hida daa qiqincidi teꞌesii. Da hheꞌesi gii dadayri rawaa gu pembeege, gi tooinaa cihhiri pembee daqatiray loii† daa iliiwane Yeesu, gii ⁄eetisiri heedikee gwaa tingara⁄uudu, tay hiĩ qaati falage pandaa da Yeesuge.

20 Yeesu giyaa ilii arimi hida hhakee, idoo giyaa iliikonee ⁄imba da didiri daqa dosii, gi tosaa kaay sa heedikee gwaa tingara⁄uudu tuba, “Ye hhia goy, tlakwaroo doogu sliimaa dagaã ilamooyimi!”

21 Inkoo, maarimamaa da sariyaa haa Farisaayoo giyaa ilii akhasiri Yeesu hiĩ kaay teesaaqay, gi tlaatleesiri ilahudaa tuba, “Heediki ti miyaa gu kakaakama gimba gu belendeqesa Iliitleemu? Hhaku lensee gu kooma ⁄uuru gu ilamooyiru tlakwaroo, Iliitleemu kilesi na kona!”

22 Yeesu gi caahhi idoo giyaa ilahudeedemisiyeei, gi kaay sa inay tuba, “Sa soꞌoyi ilahudeedemisiday teesaaqay muunaiĩ kokunay? 23 Gimba haloo na slaahhi hari khisla, kaawaraa tuba, ‘Tlakwaroo doogu sliimaa dagaã ilamooyimi,’ baku kaawaraa tuba, ‘Tlayii, la waauta?’ 24 Inkoo, ana slaꞌa unkuray, ma caahhadiri tuba, Nanku Heedi kona ⁄uuru gu tawaaloo guri ilamooyiru tlakwaroo da hida tiꞌii khoorotii!”

Teꞌesii Yeesu gi kaay sa heedikira gwaa tingara⁄uudu tuba, “Suguũ kaay, tlayii, oyii fala doogu, la waauta ayage!”

25 Cirakiray lenge heedikee gwaa tingara⁄uudu gi qadidi ge⁄e pandaa da hida sliimaage, gi tosaa hiioy fala dosi, gi watli ayage, tay tosaa hhaꞌaleemisi Iliitleemu. 26 Hida sliimaa giyaa ilii aniri teesaaqay, gi bakairi hari khisla! Inay see gi hhaꞌaleesiri Iliitleemu haa digigi iliihaci ha gwaa⁄amee, kakaanay tuba, “Gu lou, letuti haã arini gimba gu didiru gu bakaꞌasa!”

Yeesu eteedaraa da Laawi

(Mataayo 9:9-13; Maariko 2:13-17)

27 Gimbakee giyaa ilii cati, Yeesu yaagii ca⁄i kenga gu yaamuge. Ina gi arimi karaanii gwaa hiikurunkuriirima koodi oofisi dosii, uma gosi naa Laawi, hiĩ ibiidi teꞌesii. Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Hanisirakonte!” 28 Laawi gii tlay, gi mamay yondukee kosi gu koodi, gi tosaa sirakoomi Yeesu.

29 Da hheꞌesi Laawi gi boo⁄imisi losona gu didiru aya gosii sa Yeesu. Inkoo raqa da didiri da karaanimaiĩ goó hiikurunkurimee koodi haa hida wakinay yaa ibiidiri teꞌesii ⁄aginay ⁄agoo sliimaa haa Yeesu haa Laawi. 30 Teesaaqay see, Farisaayoo haa maarimamaa dooina da sariyaa, giyaa ilii aniri Yeesu ⁄agina haa hida hhakee goõ, gi maasiri sirakoomiisee da Yeesu tuba, “Unkuray haa Yeesu sa soꞌoyi ⁄agiigintay haa kitahhaahhantay sliimaa haa karaanimaiĩ goó hiikurunkurimee koodi haa hida hhakee gu koomee tlakwaroo?”

31 Yeesu gi ilaki⁄isi inay tuba, “Hida gu koomee slaqoo gu hhoi yoó slaiyaaiiba dareesimoo, hhakaꞌa gu koomee ga⁄ay noó slaiyay. 32 Inkoo, ana hanti khayiiba sa eteeda hida hhakaꞌa gungoó hiiarimee tuba, ibinaa dooina yaa tafaꞌadi. Hanti khay sa eteediru gu hida hhakaꞌa gu koomee tlakwaroo, may fookidiri tlakwaroo dooinaa daqa Iliitleemuge.”

Yeesu dugwaa maasi gimba gu mawaraa ⁄agoo haa kitahhu

(Mataayo 9:14-17; Maariko 2:18-22)

33 Hida wakinay gi kaayri sa Yeesu tuba, “Sirakoomiisee da Yohaana Hiinunqudimiisay haa raqa da Farisaayoo, diqimi wa⁄a inay yoóti mayay ⁄agoo haa kitahhu see, gi firiirinay Iliitleemu. Inkoo, sirakoomiisee doogu soó soꞌoyi mayay teesaaqay laqaraa?”

34 Yeesu gi ilaki⁄isi sa inay tuba, “Dahaa gu heedi guũ khabimu, hagi malee hiidahhasiday, ma mayri ⁄agoo haa kitahhuu qatlay heedi guũ khabimu tosaa wana sliimaa haa inay? 35 Inkoo, balalu gimaa dayee, heedi gwaa khabimu dugurimaa waaudi daqa dooinaa, qatlaykeesii maa asu mayay ⁄agoo haa kitahhuu see.”

36 Yeesu gi kaay sa inay ilaꞌaaꞌaatisati tuba, “Hhaku heedi lensee goó feehhisa dahhamu daqa qayru gu ⁄abugo, ma hiidaqi qayru gwaa faaku hari dahhamukee. Bere teesaaqay laqi, kwanda gi feehhisiye qayrukira gu ⁄abu. Kara dahhamukee gu ⁄abu hingi slaaslaaqasiyaaba haa qayrukee gwaa faaku.

37 Nama teesaaqay leẽ, hhaku heedi lensee goó hiieesa difaay da ⁄abi waꞌay gu curuqu daa boo⁄imisi hari fala da segi da iliiqaasa difaaytee. Bere teesaaqay laqi, difaaytee da ⁄abi, qatlay giyoo ilii mahhaaꞌade, kwanda gii feehhimiside hari ⁄uuru faloo hhakee gonkoinaa. Kara difaaytee goõ tuutuquta haã faloo hhakee see slime yooti tlakwaakwayay. 38 Teesaaqay difaay da ⁄abi kwanda dagoó waꞌay gu curuqeerii gu faloo gu ⁄abige hiieesi. 39 Kara, bere heedi hiĩ kitahhi difaay da segi, yoó slaiyaaba kitahhu difaay da ⁄abi, maꞌaana ina yoóti kaay tuba, ‘Hataꞌa da segi dati hhoi hari khisla!’ ”

6

Yeesu ti Looimoo gu Sabaato

(Mataayo 12:1-8; Maariko 2:23-28)

1 Letu waka baloo da Sabaato, Yeesu haa sirakoomiisee dosi yaa hiicatiri hari tla⁄aã gu qaymamuu gu ganoo. Qatlaykee sirakoomiisee dosi gi kereꞌemisidi sagaiĩ gu ganoo, gigi pisiginiri dabaiĩ koinay, gi tooinaa ⁄aginay. 2 Inkoo Farisaayoo wakinay gwaa waaree teꞌesii gi kaayri sa Yeesu tuba, “Sa soꞌoyi yondimaamitay yondu daa kitlakuusi sariyaage baloo da Sabaatoge!”

3 Teꞌesii Yeesu gi ilaki⁄isi sa inay tuba, “Haati somintiriibaslii gimba gu Iliitleemuge, idoo Dawdi giyaa laqi ina haa hida kosi qatlay giyaa ilii qoriimidiri? 4 Ina yaa hiiday mara gu Iliitleemuge, gi ⁄agimi mukaate daa hadiidimisiye sa Iliitleemu, Dawdi gi ⁄agimi, gi qaqay mukaatetee sa hida kosi! Kara mukaatetee dagaa kitlakuusi ⁄agoo heedi lensee. Hhapalooee kilesi naa ⁄agiiginay.” 5 Teesaaqay Yeesu gi ilaki⁄isi Farisaayoo tuba, “Ana na Nanku Heedi, Looimoo gu baloo da Sabaato.”

Yeesu hhoeesa da heedi baloo da Sabaato

(Mataayo 12:9-14; Maariko 3:1-6)

6 Baloo waka da Sabaato, Yeesu kara yaay day sinagoogige, gi tlaatleesi caacaahhamisu hida. Teꞌesii yaa wana heedi waku daba gosi gu ⁄uya gwaa tingara⁄uudu. 7 Inkoo, Farisaayoo haa maarimamaa da sariyaa gwaati khuꞌuuꞌunay Yeesu naraꞌa, ma aniri, bere higi hhoeesi heedikee baloo da Sabaatoilee. Inay yaati teesaaqay laqiri, ma slayri amoo dari sitaakiru Yeesu pandaa da balasaage. 8 Teꞌesii, Yeesu gi caahhi idoo giyaa ilahudeedemisiyeei. Ina gi kaay sa heedikee gwaa daba tingara⁄uudu tuba, “Khoca tiꞌii, qadidi pandaa da hida sliimaage.” Heedikee gi hadakay haa gi qadidi teꞌesii.

9 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Hangu maasa unkuray, gimba haloo na kitlakuuba yondu baloo da Sabaatoilee? Ti yondu hhoinay baku ti yondu tlakwaroo? Kara haloo na hhoinay baloteesii? Ti ilabuꞌuruu ibinaa gwaaꞌaraago baku ti hhamisaraa ibinaa?”

10 Yeesu gigi yuꞌudi inay gonkoinaa bareemoo sliimaa. Da hheꞌesi gi kaay sa heedikee gwaa daba tingara⁄uudu tuba, “Tafaꞌasi daba googu!” Heedikee gi tosaa tafaꞌasi daba gosi, cirakiray lenge dugugi hhoeesi sumuku. 11 Teꞌesii Farisaayoo haa maarimamatee da sariyaa gi slahhaahhaairi hari khisla. Inay hingigi tlaatleesiri ilakhuukhuꞌumisuu inay haa inay, idoo gi laqiyee Yeesu.

Yeesu hiileehha sirakoomiisee gu mibi haa cada

(Mataayo 10:1-4; Maariko 3:13-19)

12 Balalu hhakeesii Yeesu yaa ilakhiinaaꞌadi rawaa gu onke, ma firoo kay Iliitleemu, taysi gugi firiirimi amasi piray. 13 Qatlay daa iliipisi, gi eteedi sirakoomiisee dosi giyaa ina slaiye. Teꞌesii Yeesu gii leehhi hhawatee mibi haa cada, girigi ayi uma na ya⁄abimiisee. 14 Umaiĩ koina niĩ: Simooni (hiĩ daraa ayi uma gu caduu na Peetiro), Andareyaa hhia gosi gu Peetiro, Yakoobo haa Yohaana,* Filiipo, Batolimaayo, 15 Mataayo, Toomaasi, Yakoobo nanku Alifaayo, Tadaayo, Simooni gu raqa da Seloote,† 16 Yuuda nanku Yakoobo haa Yuuda Isikariyooti. Qariqaaqari hiĩ naa hiifookidi Yeesu, gugi taatahhi dabaiĩ gu fa⁄ayaage.

Yeesu caacaahhamisu haa hhoeemisu gu hida

(Mataayo 4:23-25)

17 Yeesu giyaa ilii gweegwe⁄edi onko sliimaa haa sirakoomiisee dosi, gi qadidi daqa daa paapaahhatige. Teꞌesii daa wana raqa da didiri da sirakoomiisee dosi, slime haa raqa da didiri da hida gwaa daqeemoo sliimaa dahhee gu hhapee da Yudaayago haa Yerusaleemugo. Kara yaa wanay hhaã gwaa daqeemoo gu kengaa gu tlawa da didiri dahhee gu yaamu gu Tiiro haa Sidooni. 18 Hida hhakee goõ yaati khayri sa itatiimisu gu Yeesu haa ma hhoeemisi ga⁄ay gooina. Slime hhakira daa labaꞌaaꞌamisiye ha gieeri, gigi hhoeemisi. 19 Hida goõ gwaa slaiyay nangumisu, sa gimba ⁄uuru gosi yaay cacaaca⁄i, tay gi tosaa hhoeemisi hida goõ.

⁄aafaraa haa ilawaasa

(Mataayo 5:1-12)

20 Da hheꞌesi Yeesu gi yuꞌudi daqa sirakoomiisee dosii, gi kaay tuba,

“Dangwaa ⁄aafi ha Iliitleemu unkuray gu kwaeeli,

sa gimba Tawaaloo da Iliitleemu ti tooguna.

21 Dangwaa ⁄aafi ha Iliitleemu unkuray gu koomee qori inkoo,

sa gimba Iliitleemu hangu ankhasi!

Dangwaa ⁄aafi unkuray goó gaiidee inkoo,

sa gimba asunkuilee maa hhaꞌaluumitay.

22 Dangwaa ⁄aafi unkuray ha Iliitleemu qatlay dangu ilii wakiye ha hida,

dangu ilii tlintiꞌisiye haa dangu ilii wahaahane,

giyoó ilii siꞌiyee uꞌuru umaiĩ kokuna gimba gu tlaku pahha,

sa gimba goó iliipaꞌantee ana, Nanku Heedi.

23 Gimbakee gimaa iliica⁄iye, baloteesii lamaati hhaꞌaluumitay haa seehhuusiday! Yuꞌudiyaa, Iliitleemu sangu ilakhuukhuuꞌumisi ⁄aliya rawaa gu rawge. Okookoiĩ koina see, yaa mati teesaaqay labaꞌaaꞌamisiyay tletimiisee da Iliitleemu.✡

24 Inkoo, hoo antayi, unkuray hindaqeeri,

sa gimba hhaꞌaloo dooguna gaã hheꞌesidiri gaã slaydiri!✡

25 Ha antayi unkuray goó akhaakhamee inkoo,

sa gimba maa antayi qori!

Ha antayi unkuray goó qasaasawe hari hhaꞌaloo inkoo,

sa gimba hamaa slahhaahhaꞌaday haa gaitay!

26 Ha antayi qatlay hida goõ dangoó ilii dumbine unkuray,

sa gimba okookoiĩ koina yaa teesaaqay hhaꞌaleesiri tletimiisee da afaꞌafuumaa.”✡

Slaꞌa fa⁄ayaa dooguna

(Mataayo 5:38-48; 7:12a)

27 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Sangu kakaakama unkuray gu itatiitimisee ana, slaꞌa fa⁄ayaa dooguna. Kara yondiida hhoinay sa hhakee gu wakee unkuray. 28 Slime ⁄aafakina hhakee goó wakee unkuray, firiirima Iliitleemu sa hhakee goó yondiidiye tlakwaroo daqa doogunay. 29 Bere heedi slokhosi ugu tlooma lenge, suguu fookide tlooma da cadii see. Kara bere dugu afii⁄utli kooti doogu, hagu hhanti afii⁄itida, sugu hadiside kanchoo doogu see. 30 Kara, hida goó firiirimee sigi qaydee, bere heedi waku hiioy khooslay googu, hhanti firinta ina, ma sugwaa ki⁄isi. 31 Yondiida sa hida wakinay, nama amotee gooay unkuray goó iliislaꞌadee, inay ma yondiidiri sa unkuray.

32 Bere hagiti slaꞌaday hida hhakaꞌa kilesi goó unkuray slaee, hoó hhaꞌaloo mala slayday daqa Iliitleemugo? Hida gu koomee see tlakwaroo yoó slaiyay hida hhakaꞌa goó slaee inay. 33 Kara, bere ti yonditay hhoinay sa hhakee kilesi goó yondiidee hhoinay sa unkuray, hoó hhaꞌaloo mala slayday? Hida gu koomee see tlakwaroo yoómati teesaaqay laqiyay! 34 Kara, bere ti hadimisiday kilesi idadu kokuna sa hida hhakaꞌa goó iliipaꞌante tuba, inay yaa ki⁄isiyay idadu hhakee, hoó hhaꞌaloo mala slayday? Hida gu koomee see tlakwaroo yoó hadimisiyay idadu koina sa danaee koina gu koomee tlakwaroo, ma sigima ki⁄isi nama teesaaqay gooay giyaa ilii hadisiri!

35 Inkoo, unkuray slaꞌa fa⁄ayaa dooguna haa yondiida gimba gu hhoinay sa inay. Kara inay sigi hadimisidee idadu kokuna, hhanti iliipaꞌantay, ma sangwaa ki⁄isi idoo lensee. Teesaaqay unkuray sangumaa qay ha Iliitleemu ⁄aliya. Kara unkuray maa yaꞌay gu Iliitleemu gu Rawaa gu Idadu Sliimaage Waara, sa gimba Iliitleemu guti hhou daqa hida hhakaꞌay goóba daareesa ina haa hhakaꞌa goó yondiidee tlakwaroo. 36 Laqama hari slaꞌamuu goó muuna dahha sa hida, idoo Taataa googuna gooay Iliitleemu giyoó ilii yondiidiye hari slaꞌamuu.

Hukuruu hida wakinay

(Mataayo 7:1-5)

37 Hhanti hukuukuntay hida wakinay, unkuray see dangu ba⁄atii hukuna ha Iliitleemu. Hhanti kaaday tuba, wakinay digi ⁄agitine, unkuray see ma dangu may ⁄agitiru teesaaqay ha Iliitleemu. Ilamooyima hida, unkuray see ma dangu ilamooyimi ha Iliitleemu.

38 Kara qaqaw sa hida idadu, Iliitleemu sangu qaqay ilakhuaraa da didiri, gimati curuqu daa sookhimi haa dugugi slankudisi ti amoolaa kuꞌumidi. Slawaw tuba, pimokaꞌa goó ilakhuꞌudee sa hida, unkuray see nama hikee, sangunimaa ilakhui ha Iliitleemu!”

39 Yeesu slime gi kaay sa hida hhakee hari ilaꞌaaꞌaatisati tuba, “Heedi gwaa ilahhamu hiidahhasiyaa giyaadaraa sa danaꞌa gosi gwaa ilahhamu? Gu lou, gonkoinaa hiihuhuiyay bondagee? 40 Heedi goó somima yoó hiicatiyaaba maarimuu gosi. Bere heedi hindii gaasi somaa, hiidahhasi maarimuu gosi pahha tleehhida.

41 Ha soꞌoyi khuꞌuuꞌunta pencerehhemiya da waara ila da hhia googuu, ugu gi mayda arimaa bangasiya ila dooguu? 42 Ha malee hiidahhasida kaawaraa sa hhia googu tuba, ‘Hhia goy, may sugu baci pencerehhemiya da ila dooguu waara,’ tay ugu loi gi mayda arimaa bangasiya ila dooguu? Ye peereehhiisay! Bace geesaa bangasiya da didiri da ila dooguu waara, teꞌesii ganoo ilii arinta naraꞌa pencerehhemiyatee da ila da hhia googuu waara.”

Khaimoo haa ⁄aamu gosi

(Mataayo 7:16-20; 12:33-35)

43 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Hhaku khaimoo gu hhou goó ⁄aamuuda ⁄aamu gu tlaku, nama teesaaqay hhaku khaimoo gu tlaku goó ⁄aamuuda ⁄aamu gu hhou. 44 Hida yoóti caahhiyay khaimoo hari ⁄aamu gosi. Hida yoó wee⁄iyaaii ⁄aamu gu ⁄anca leqeewaage ma sabiibu see dugoó buꞌunaaba foqoorayge. 45 Nama teesaaqay heedi gu hhou hari ibinaa dosi yoótii ca⁄asi gimba gu hhou muuna gosaa. Slime heedi gu tlaku hari ibinaa dosi yoótii ca⁄asi gimba gu tlaku muuna gosaa. Heedi, afa gosaa yoóti gimbuusi gimbakaꞌa gwaa hacu muuna gosii.

Tlehhidiisay gu kooma waaway haa gwaa bawdu

(Mataayo 7:24-27)

46 Sinoó soꞌoyi eteedintay ana, ‘Looimoo gu Goõ, Looimoo gu Goõ!’ Kara tay unkuray hoó toogunaa yonditaaiiba gimba sangoó kakaame? 47 Sangu laqama, idoo gi iliiwane heedikaꞌa goó khawa daqa dooii haa goó akhamisa gimba gooi haa gigi yondiidi. 48 Hikee ti heedikaꞌa pahha goó tleehha mara, gi fooli musingi gu ilasegu hari khisla haa gugi tleehhi rawaa gu hhafidage. Qatlay ilawa⁄iya giyaa ilii khaydi, maꞌay kosi gi tlupiri mara hari ⁄uuru. Teesaaqay see, ilawa⁄iyatee yaa hiidahhasidiiba rinqirinqisa marakee, sa gimba dugwaa tleehhi naraꞌa. 49 Heedi goó akhamisa gimba gooi, haa gi may yondiida gimbakee koi, ti heedikaꞌa pahha goó tleehha mara hhapeege musingi see hhaku. Qatlay ilawa⁄iya da duudu giyoó ilii ca⁄ade, marakee dugoóti tlupi ha ilawa⁄iya, gi tosaa cira huui haa gi tlakwaakway sumuku!”

7

Yeesu hhoeesaraa da tongimoo gu afisa

(Mataayo 8:5-13)

1 Qatlay Yeesu giyaa ilii hheꞌesi caacaahhamisu gimbakee goõ, tay hida tooinaa akhamisiyayi, gi tosaa waaudi, gi tosaa day Kaperinauumuge. 2 Taysi yaa wana sirikaarimoo waku gu didiru gu Ruumi. Sirikaarimokee yaa kona tongimoo gwaa slaiye hari khisla. Tongimoki yaa mama⁄i daati naahhi aloo gwaai. 3 Sirikaarimokee giyaa ilii akhasi gimba gu Yeesu, yaa ya⁄abi gaduũ gu Wayahuudi daqa dosii, magu firoo kayri ina, maa khay sa hhoeesi tongimoo gosi. 4 Inay giyaa ilii dayri daqa Yeesuge, gugi tlaatlaqasiri hari khisla, sugugi kaayri tuba, “Sirikaarimoki haraay boo⁄i, ma sugu yonditi teesaaqay. 5 Maꞌaana ina hindi slai hari khisla dandiray gaduũ gu Yahuudi, kara ina sindaa tleehhi sinagoogi.” 6 Teesaaqay Yeesu gi waaudi sliimaa haa inay.

Qatlay giyaa ilii daadaauusi mara gu afisakeesii, ina gi ya⁄abi danaee kosi, ma kaayri sa Yeesu tuba, “Looimoo goori, hangwaa hhanti ilahufita khawaraa yade, ugu ti heedi gu didiru, ana haraa hiiboo⁄iiba kwahhasuusa ugu mara gooii. 7 Haã na idoo sangwaa ilatahhi ana lenkooi ambee, haraa hiiboo⁄iiba khawaraa daqa dooguu. Inkoo, hhooa, ugu kaay gimba kilesi, tongimoo goy kwanda gi hhoaye! 8 Ana see, ti kooma hida gu rawaa koii waaree ⁄uuru gu tawaalooge. Slime kooma sirikaarii waka da biraa gu tawaaloo dooii waaree. Qatlay goó ilii kaawe sa leẽ ambee, ‘Taa⁄a!’ Ina yoóti hadakay. Kara goó ilii kaawe sa waku ambee, ‘Khoca!’ ina yoóti khay. Slime goó ilii kaawe sa tongimoo goy ambee, ‘Yondiidi gimbaki!’ Ina yoóti yondiidi.”

9 Qatlay Yeesu giyaa ilii akhasi gimbaki, yaati bakai hari khisla sa sirikaarimokee. Ina gii fookidi daqa raqateesii da hidage, daa sirakomaamida ina, gi kaay tuba, “Etaa, hhapee sliimaa see da Israeeli ha kahha arimaa heedi gu kooma ⁄imba da didiri da hiĩ gooay!” 10 Hida hhakee daa ya⁄abi daqa Yeesuge giyaa ilii ki⁄iri aya gu afisakeesii, gi slayri tongimokira hiĩ hhoay.

Yeesu slafisaraa gwaaꞌaraago nanku kwaꞌalitoꞌoo

11 Qariqaaqari coko⁄o, Yeesu yaa hadakay yaamu wakinay doó eteedine na Nayiini. Slime, sirakoomiisee dosi haa raqa da didiri da hida yaa sliimaa hadakayri haa ina. 12 Yeesu giyaa ilii daadaauusi kaꞌafu gu yaamuge, hingigi slaslay haa hida gwaa geregedee tuuna da qaraimoo waku, giyaati qaasaraa kakaakay. Kara ina naa naw gu leẽ kilesi daqa iyoo dosii, daa kwaꞌalitoꞌoo. Raqa da didiri da hida gu yaamu hhakee yaa sliimaa wanta haa kwaꞌalitoꞌotee. 13 Qatlay Looimoo gu Goõ giyaa ilii arimi kwaꞌalitoꞌotee, gi arimi murumuꞌuuma sa ina, sagagi kaay tuba, “Hhanti ⁄aa⁄ada!” 14 Da hheꞌesi, gii sati ilaciyaa gu fala daraa geregedi tuuꞌuna haa gigi nangusi. Hhawatee hhakee gwaa geregedee falatee gi qadimidiri. Ina gi kaay tuba, “Qaraimoo, suguũ kaay, tlayii!” 15 Qaraimokee gwaa hhamu, gii tlay haa gi ibiidi, gi tlaatleesi cocoꞌomoo! Yeesu gugi tosaa taatahhi daqa yaayii dosii. 16 Hida hhakee goõ digigi ooyi ha tlaꞌamee, gi daareesiri Iliitleemu, kakaanay tuba, “Tletimiisay gu didiru hindii ca⁄i tla⁄aã goorii. Iliitleemu yaani khay sa iliiawaraa da hida kosi!” 17 Gimbaki giyaa yondiidi Yeesu gii qoomi hhapee sliimaa da Yudaaya haa hhapapu gu ilaciyaage.

Yeesu haa Yohaana Hiinunqudimiisay

(Mataayo 11:2-19)

18 Sirakoomiisee da Yohaana Hiinunqudimiisay gi ilii khookhocu kayri Yohaana jeerage, sugugi kaayri gimba sliimaa daa yondimaamidiye ha Yeesu. Teesaaqay ina tla⁄aã gooinaa gi ⁄oo⁄i ya⁄abimiisee dosi cada, 19 gigi ya⁄abi daqa Looimoo gu Gonge, magu maasa kayri tuba, “Ugu na inaa Masiiya gwaa khakhaakhawa baku waku guni baqadana?”

20 Sirakoomiisetira da Yohaana giyaa ilii dayri daqa Yeesuge, gi kaayri sa ina tuba, “Yohaana Hiinunqudimiisay hindaani ya⁄abi, magu maasani ugu tuba, ‘Ugu na inaa Masiiya gwaa khakhaakhawa baku waku guni baqadana?’ ”

21 Nama qatlaykeesii lenge, Yeesu yaa hhoeemisi hida wa⁄a gwaa koomee ga⁄ay paslaapasloo haa gwaa koomee gieeri, slime gi hhoeemisi hida wa⁄a gwaa ilahhamaahhamee, ma khuꞌuniri. 22 Teesaaqay, ina gi ilaki⁄isi hhawatee hhakee gu cada tuba, “Taa⁄amida ki⁄a, la kaaday sa Yohaana gimba goõ guũ antiri haa guũ akhasidiri. Hida gwaa ilaa hhamaahhamee khuꞌuuꞌunay, gwaa yeꞌeeroo tlakwaakwawee khociicinay, gu koomee buubaa digi ilabuslaaslidi, qapanimaiĩ akhaakhamisiyayi, gwaa kaka⁄ee digi slafimaamisi, kwaeeli sigi kakaakana Gimba gu Hhou. 23 Kara dugwaa ⁄aafi ha Iliitleemu heedikaꞌa goóba mawaraa ⁄imbaraa ana.”

24 Qariqaaqari sirakoomiisee da Yohaana giyaa ilii waaudiri, Yeesu gi tlaatleesi cocoꞌomoo daqa raqa da hidage gimba gu Yohaana. Ina gi kaay tuba, “Ilahudeesa, unkuray gaa ilii hada kaydiri kongoqomeege, ma arintiri Yohaana, haa mala slaꞌaday arimaa? Ti cikwahhagoo doó rinqirinqimisiye ha caaqwa? 25 Bere teesaaqay gooba, haã mala arimaa kaydiri? Heedi gwaa daamisugoo qayroo gu hhoii? Teesaaqay gooba, hida goó daamisee qayroo daa kirigi hari peesay wa⁄a, inay yoóti ibiidiyay ibinaa da hhaꞌaloo maraai gu mutemige! 26 Inkoo, haã mala arimaa kaydiri? Tletimiisay goo? Gu lou! Unkuray sangu kaawa ambee, Yohaana guti didiru ba⁄ay da tletimiisay see. 27 Heediki na hikira daa handikimi Handikaa da Iliitleemuge tuba,

‘Yuꞌudiyaa, ana ya⁄aba ya⁄abimiisay goy,

ina sugu giyaadi,

ma hiinaꞌa kay amoo sa ugu.’✡

28 Kara, ana sangu kaawa unkuray ambee, ‘Tla⁄aã gu hida sliimaage daa laqwali hhaku gu didiru da Yohaana Hiinunqudimiisay gooay. Teesaaqay see, heedikaꞌa doó faadiye gu coko⁄o loi Tawaaloo da Iliitleemuge guti didiru ba⁄ay da Yohaana.’ ”

29 (Hida sliimaa haa karaanimaiĩ see goóyii kurunkurimee koodi yaa akhasiri gimbakee gu Yeesu. Inay yaa ⁄imbiri tuba, yondu gu Iliitleemu yaati tafai, maꞌaana inay ha Yohaana nigaa hiinunqudimisi. 30 Farisaayoo haa maarimamaa da sariyaa da diini yaa ⁄imbiriiba. Inay yaa siꞌiri ilakhuukhuꞌusa da Iliitleemu daqa dooinay, maꞌaana inay yaa siꞌiri, ma digii nunqudimisi ha Yohaana.)

31 Yeesu gi kaay tuba, “Laqwaloti da inkoo ilahudeesa, hanguri idoo mala gooay ilaꞌaaꞌaatisa? Unkuray ti hida gu malee slaqamisee? 32 Inay ti daaqay hhakaꞌa pahha goó ibiidee sokooniige, tay hingi tooinaa eteedinay tuba,

‘Sangwaa hiifahhani firimbii,

haa seehhusidiriiba!

Sangwaa raaꞌani raaꞌamee da gaiidimoo,

haa ⁄aa⁄adiriiba!’

33 Yohaana Hiinunqudimiisay yaa khay, yaa ⁄agiiginaaba mukaate ma kitahhu see difaay. Teesaaqay see, unkuray gi kaadiri tuba, ‘Dugwaa ilii khaabaaꞌadi ha gieeri.’ 34 Nanku Heedi yaani khay, ina ⁄agiigina haa kitahhaahhana, unkuray gi kaadiri tuba, ‘Yuꞌudaa, hheehhiisayki haa oonimiisayki, danaꞌa gu karaanimaiĩ goó hiikurunkurimee koodi haa gu hida gu koomee tlakwaroo!’ 35 Teesaaqay see, waaway gu Iliitleemu duguũ ilatahhi tuba, guti lou ibinaa da yaꞌay kosii goó ⁄imbee waawaykee.”

Yeesu idoo dugwaa ilii maakhi du⁄iya ha hadee

(Mataayo 26:7-13; Yohaana 12:3-8)

36 Letu waka Farisaaymoo waku, uma gosi na Simooni yaa kwahhasuusi Yeesu aya gosii sa ⁄agoo. Yeesu gi hadakay aya gu Farisaaymokeesii, gi tosaa ibiidi sa ⁄agoo. 37 Yuꞌudiyaa, hadee waka yaa wanta yaamu hhakeesii, daa khuiye tuba, konta tlakwaroo. Hadetee giyaa ilii akhasidi tuba, Yeesu ⁄agiigina ⁄agoo aya gu Farisaaymokeesii, ina gi tosaa hadakaydi, gii oodi khoosliya da hhoi da alabaasita, daa kooma du⁄iya da tafu gu hhou.* 38 Qatlay giyaa ilii ⁄agiiginee, hadetee gi qaditi, ilaciyaa haa yeꞌeeroo gu Yeesu, tay tosaa ⁄aa⁄ada. Hherehheraa kosi gi tlaatleesiri tihhiruu yeꞌeeroo gu Yeesuge. Da hheꞌesi gigi buuslidi hari quubu gu saga gosi haa gigi humbaꞌamiti. Kara gigi maakhadi hari du⁄iyatee daa kooma tafu gu hhou.

39 Qatlay Farisaaymokee gwaa kwahhasuusu Yeesu giyaa ilii arimi gimbakee, gi ilahudeesi muuna gosii tuba, “Bere heediki gu lou, hiĩ aloo tletimiisay, hiĩ aloo baraslayi tuba, hadeti da nanguugumisa ina ti miyaa, kara ti hadee da malee slanqasa. Ina hiĩ aloo caahhi tuba, ti konta tlakwaroo!”

40 Yeesu gi kaay sa Farisaaymokee tuba, “Simooni, wana gimba sugu slae kaawaraa ugu.”

Simooni gi ilaki⁄isi tuba, “Maarimuu sini kaade.”

41 Yeesu gi kaay tuba, “Yaa wanay hida cada, gwaa koomee iinanu gu peesay daqa heedi gwaa haymaamisa peesay.† Leẽ yaa kona iinaa da dinaari miyaa kooani, kara waku dinaari mibeeri kooani.‡ 42 Inay cada koinaa digiraa ilii slanqadi bueemaa iinanu koina, heedikee hari muuna gu hhou giyaati ilamooyimi cada koinaa. Inkoo, tla⁄aã gu hida hhakeesii gu cada, kaloo na slai loi heedikee gwaa ilamooyimu inay?”

43 Simooni gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Goo ilatahhe ti hikira daa ilamooyimi iinaa da didiri na slai loi heedikee.”

Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Guti lou, haã ilaki⁄isidi naraꞌa.”

44 Da hheꞌesi Yeesu gii fookidi daqa hadetiray, gi kaay sa Simooni tuba, “Hadeti gaã antii? Ana gaani ilii day tiꞌii mara googuu, siniĩ qaydiiba maꞌay gu hhuncidaa yeꞌeeroo koi.§ Inkoo, hadeti hiĩ hhuncidi yeꞌeeroo koi hari hherehheraa kosi haa hinigi buuslidi hari quubu gu saga gosi. 45 Ugu haniĩ kwahhasuusidiiba hari humbaꞌada. Hadeti qatlay gaani ilii day tiꞌii, ina hiĩ maydiiba humbaꞌamidu yeꞌeeroo koi. 46 Ugu haã maakhadiiba saga gooi hari du⁄iya. Ina hiĩ maakhadi yeꞌeeroo koi hari du⁄iya da kooma tafu gu hhou. 47 Inkoo, ugu sugu slaꞌa kaawaraa ambee, tlakwaroo dosi gimati wa⁄a see, dagaã ilamooyimi, sa gimba hiĩ laqanti slaꞌamuu gu didiri. Heedi doó ilamooyine coko⁄o, yoóti laqana slaꞌamuu coko⁄o.”

48 Da hheꞌesi Yeesu gi kaay sa hadetee tuba, “Digiĩ ilamooyimi tlakwaroo doogi.”

49 Hida hhakira gwaa ibiidee meesaage sliimaa haa ina, hingigi tlaatleesiri maamisu inay haa inay tuba, “Ayi! Yuꞌudaa, hiĩ na miyaa, goótii dahhasa ilamooyiru tlakwaroo?”

50 Yeesu gi kara kaay sa hadetira tuba, “⁄imba doogi, hiĩ ilabuꞌunti igi, waaudi hari qasaw!”

8

Tigay gwaa iliiaꞌaaꞌawee Yeesu

1 Qariqaaqari gimbakee giyaa ilii cati, Yeesu yaa hhiyuudi, yaay cati hari yaamu haa tongagu paslaapasloo. Ina yaa kakaami Gimba gu Hhou gu Tawaaloo da Iliitleemu. Hida gwaa sliimaa waaree haa ina, ti sirakoomiisee dosi da mibi haa cada, 2 haa tigay angaamaka, daa afiica⁄amisi haa ina gieeri haa daa hhoeemisi ga⁄ay. Tla⁄aã gooinay yaa wanta Mariyaa Magidaleena,* daa afiica⁄asi ha Yeesu gieeri fanqu. 3 Slime yaa wanta Yoaana hadee da Kuusa, yondimiisay gu didiru gu mara gu mutemi Heroode. Slime yaa wanta Susaana haa tigay wakinay wa⁄a, gwaa iliiaꞌaaꞌawee Yeesu haa sirakoomiisee dosi hari khooslay gooina.

Dooslimiisay ilaꞌaaꞌaatisa dosi

(Mataayo 13:1-9; Maariko 4:1-9)

4 Letu waka raqa da didiri da hida yaa khaydi daqa Yeesuge yaamu paslaapasloogo. Teꞌesii sigigi kaay ilaꞌaaꞌaatisati tuba, 5 “Dooslimiisay waku yaa waaudi qaymoo dosii sa wincalaakharu kawa pisagaroo dosi. Qatlay giyaa ilii wincalaakhaakhane, pisagaroo waka gi huhuꞌudi amooge. Qariqaaqari dagagi kala⁄ami ha hida, kara cira⁄oo yaagi tosaa khaydi, pisagarotee dagagi tosaa noꞌomi goõ. 6 Pisagaroo waka gi huhuꞌudi gurumaasiyage, daqa daa iliiwane tipa coko⁄o kilesi. Pisagarotee giyaa ilii tiꞌiti teꞌesii, cirakiray barukee gi sluhhi, sa gimba daqatee yaa kontaaba tipa da kooma naa⁄aruũ. 7 Pisagaroo waka gi huhuꞌudi tla⁄aã gu slanslawriige. Qatlay giyaa ilii tiꞌiti, slanslawrikee gi cira dinaraaray, gi ilaslaabi barukee. 8 Kara, pisagaroo waka gi huhuꞌudi hhapee da hhoige dii looi. Pisagarotee gi tiꞌiti, gi dinaraaraydi naraꞌa, goo⁄u gi laqwali ilaa waa mibeeri mibi, hiicataraa da hatira daa daamisi.”

Yeesu giyaa ilii hheꞌesi cocoꞌomoo gimbakee kosi, gi kaay hari afoo da didiri sa inay tuba, “Ina gu kooma eaa, akhasiye naraꞌa gimbaki.”

Yeesu idoo sa caacaahhaahhamisiye hari ilaꞌaaꞌaatimisu

(Mataayo 13:10-17; Maariko 4:10-12)

9 Qariqaaqari sirakoomiisee dosi da Yeesu gugi maasiri ina tuba, “Maꞌaana da ilaꞌaaꞌaatisatee na mala?” 10 Ina gi kaay sa inay tuba, “Unkuray dangwaa pihhi caahharaa siiri da Tawaaloo da Iliitleemu. Wakinay sigoóti gimbuumisa hari ilaꞌaaꞌaatimisu. Nama teesaaqay, Iliitleemu gimba gosii ilatahhaahhadi, kaawaraa tuba,

‘Giyoómati khuꞌuniri see, yoó anaaiiba,

Giyoómati akhamisiyayi see, yoó caahhiyaaiiba.’✡ ”

Yeesu ilakeesaraa da ilaꞌaaꞌaatisa da dooslimiisay

(Mataayo 13:18-23; Maariko 4:13-20)

11 Yeesu gi kara kaay sa inay tuba, “Maꞌaana da ilaꞌaaꞌaatisatee na nahaã: Pisagaroo ti gimba gu Iliitleemu. 12 Pisagarotaꞌa daa huhuꞌudi amooge, ti hida hhakaꞌa pahha goó akhamisee gimba gu Iliitleemu. Teꞌesii Biriisimoo yoóti cira khay haa gi tosaa hiica⁄asi gimbakira muunaiĩ koinaa, maa ba⁄atii ⁄imbiyay haa digigi ilabuꞌuna. 13 Pisagarotee daa huhuꞌudi gurimaasiya da kooma hhafida hari waꞌay kosi, ti hida hhakaꞌa pahha goó akhamisee gimba gu Iliitleemu haa gugi ooyiyayi hari hhaꞌaloo. Teesaaqay see, yoóyi gunaaba naraꞌa muunaiĩ koinay. Maꞌaana inay ti barukaꞌa pahha, kibeeri kosi goóba muta waꞌayge. Inay giyoóti ⁄imbiyay qoomay coko⁄o kilesi. Qatlay digoó ilii khaye ha koimisu, yoóti mayay ⁄imba gimbakee.

14 Kara, pisagarotira daa huhuꞌudi slanslawriige, ti ilaꞌaaꞌaatimisu gu hida hhakaꞌa, goó akhamisee gimba gu Iliitleemu, qariqaaqari digoóti ilaslaabi ha bahhangara, hindaqaruumaa haa hhaꞌaloo da khooroti. Inay yoóyi ⁄atliyaaiiba muunainge hari gimba gu Iliitleemu. 15 Inkoo, pisagarotaꞌa daa huhuꞌudi hhapee da hhoige dii looi, ti hida hhakaꞌa pahha goó akhamisee gimbakee gu Iliitleemu haa gugi karahhasiyay hari muunaiĩ gu hhoi. Inay na hida hhakaꞌa goó hiikaasee hari khisla, ti amoolaa hiica⁄asiyay ⁄aamu gu hhou.”

Ilaꞌaaꞌaatisa da caaꞌasiya

(Maariko 4:21-25)

16 Yeesu gi kara kaay sa inay tuba, “Hhaku heedi goó ooyisa caaꞌasiya, gigi ilakhupisi hari ⁄alu baku gigi qaasi hari sira da buburuu. Caaꞌasiyatee dagoóti qaasi garangaasiyage, hida gwaa hiiguumee waꞌay gu marage, ma aniri cencee. 17 Hhaku gimba lensee daa yakwi, da maye hiitlaaꞌasa. Kara gimba sliimaa daa tumuqi, dugu hiitlaaꞌasi cenceege ha Iliitleemu. 18 Inkoo, itatiimisa naraꞌa gimbaki koi sangoó kakaame. Heedikaꞌa gu kooma gimba gu Iliitleemu, ina sugumaa hiiroogisi hari khisla. Kara hikaꞌa goóba caahha gimbakee, giyoómati ilahudeesi see kona gimbakee, dugoóti afii⁄utli daqa dosaa.”

Hhiee gu Yeesu haa iyoo dosi

(Mataayo 12:46-50; Maariko 3:31-35)

19 Teꞌesii iyoo da Yeesu haa hhiee kosi yaagi khayri sa arimaa ina. Inay gwaa hiidahhasiriiba iliisata ina, sa gimba gu raqa da hida da didiri. 20 Heedi waku gi kaay sa ina tuba, “Yuꞌudiyaa, iyoo doogu haa hhiee koku khoorooge wanay hiĩ qadimidiri, slaiyay arimaa ugu.”

21 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Iyoo dooi haa hhiee koi, ti hida goõ goó akhamisee haa goó iliikoomee gimba gu Iliitleemu.”

Yeesu tlakhadisa dosi gondadee gu deni tlawage

(Mataayo 8:23-27; Maariko 4:35-41)

22 Letu waka Yeesu yaa hiiday masuwaage sliimaa haa sirakoomiisee dosi. Ina gi kaay sa inay tuba, “Paaree, tlo⁄osanee tlawa da didiri hari bara da cadii.” Da hheꞌesi gi waaudiri. 23 Qatlay giyaa ilii hhiyumaamidiyee hari masuwaa, Yeesu yaati qaati. Teꞌesii tlawage daagii ca⁄i ilafahhiya da didiri hari khisla. Masuwatee gi tlaatleesidi haca maꞌay, daati naahhi aloo hiihhanay tlawa da didirige.

24 Sirakoomiisetee tosi gugi ilii hadakayri ina haa gugii leehhisiri. Inay gi maahhiri, kakaanay tuba, “Maarimuu, Maarimuu tlayii! Dandiray slaꞌana kaka⁄u!”

Ina yaagi tosaa hiitlay, gi tosaa ilii⁄oo⁄i ilafahhiyatee da dihhi haa gondadee hhakee gu deni. Cirakiray lenge ilafahhiyatee gi kaanahhasidi sumuku. 25 Yeesu gi maasi sirakoomiisee dosi tuba, “Unkuray ⁄imba dooguna kaale wanta?”

Teꞌesii inay gi tlaꞌamuumuudiri haa gi bakairi hari khisla. Inay hingigi tlaatleesiri maamisu inay haa inay tuba, “Yuꞌudaa, hiĩ kara ti miyaa? Ina goó ilafahha ilafahhiya haã gondadee gu maꞌay see, gi akhasiyayi ina!”

Yeesu hhoeesa da heedi gwaa kooma gieeri

(Mataayo 8:28-34; Maariko 5:1-20)

26 Yeesu haa sirakoomiisee dosi da mibi haa cada gi dayri hhapee da Wageraasige, daraa bara da cadii waara da tlawa da didiri da Galilaaya. 27 Qatlay Yeesu giyaa ilii cacaaca⁄iye waꞌay gu masuwateesaa, hingigi slaslay haa heedi waku gu yaamu hhakee, daa ilii khaabaaꞌadi ha gieeri. Qatlay gu tleedu ina yaa daamaamisiyaaba qayro ma marage see yaa ibidiiba. Ina, maraoo daa khodaadiye sa iliiqamidu tuuꞌuna, ginaa ilii ibimaamidi. 28 Heedikee giyaa ilii arimi Yeesu, yaati maahhi, gi keebeeidi pandaa dosii. Ina gi kaay hari afoo da didiri tuba, “Ye Yeesu, Nanku Iliitleemu gu Rawaa gu Idadu Sliimaage Waara, mala kooma haa ugu? Inkoo hagu tlaatlaqasa, hani hhanti labaꞌasida!” 29 Ina yaati teesaaqay kaay, sa gimba Yeesu yaa ilafahhi gieerimokee, may ca⁄i daqa heedikeesaa. Maꞌaana gieerikee yaati nikiikina ilii khaabaaꞌamidu heedikee. Sirikaarii gwaa koimisiri ga⁄aw, tay gugi khiidiidiniri dabainge haã yeꞌeerooge see hari nyololoo. Teesaaqay see, ina giyaati nikiikina kereꞌemisu nyololotee, dugugi tosaa leehhisi ha gieerimokee kongoqomee naqatloo.

30 Yeesu gi maasi gieerikee tuba, “Uma googu na miyaa?”

Gi ilaki⁄isi tuba, “Uma goy na ‘Qici.’ ” Ina yaa teesaaqay kaay, sa gimba inay ti raqa da didiri loi. 31 Gieerikee gi tlaatleesiri tlaatlaqamisu Yeesu hari khisla, magi may ilafahha, gii guuma kayay bonda gu ilaseguge gu khonsleebaa.

32 Teꞌesii raqa da didiri da biinoo yaa wanta, daa deꞌeeꞌema ciyoomooge slaaburaa gu onke. Gieeri hhakee gi tlaatlaqasiri Yeesu tuba, “Hhooa handi ilafahhade, ma iliiguuma kayni biinotaꞌa.” Ina gi teesaaqay laqi, 33 gieeri hhakee yaagii ca⁄iri daqa heedikeesaa, gii guuma kayri daqa biinotiray. Raqatee da biinoo, gii gweegwe⁄eti hari ⁄uuru ilagweegwe⁄eda da dihhigo, gii gunti tlawa da didirige, gi tosaa kaka⁄adi goõ.

34 Deꞌemiisetee da raqa da biinoo giyaa ilii anti gimbakee gwaay ca⁄u, gi lakiti tongagu koinay. Inay gi kaawa kayri gimbaki sa hida yaamuge haa qaymamuuge. 35 Da hheꞌesi hida hhakee yaagi feꞌediri, ma aniri gimbakee gwaanii ca⁄u. Inay giyaa ilii dayri daqateesii daa iliiwane Yeesu, gi aniri heedikira daa afiica⁄asi gieeri. Ina hiĩ ibiidi ilaciyaa haa yeꞌeeroo gu Yeesu, tay hiĩ daamisi qayroo, kara kona waaway gu hhou! Inay gi tlaꞌamuumuudiri hari khisla.

36 Teꞌesii, hhakee gwaa arimee gimbakee, idoo giyaa ilii ca⁄i, gi ilakeesiri sa deneꞌee koina gimbakee goõ gu heedikee daa ilii khaabaaꞌadi gieeri haã idoo dugwaa ilii hhoeesi. 37 Hida hhakee gu hhapee da Geraasi giyaa ilii akhasiri teesaaqay, gi tlaꞌamuumuudiri hari khisla. Teesaaqay gi tlaatleesiri tlaatlaqamisu Yeesu, ma waaudi hhapee dooinaa! Yeesu gii day masuwaage sliimaa haa sirakoomiisee dosi, gi tosaa waaudi.

38 Heedikira daa afiica⁄asi gieeri, gi tlaatlaqasi Yeesu, ma sliimaa waaudiri haa ina. Teꞌesii Yeesu gugi aareesi, sugugi kaay tuba, 39 “Taa⁄a ki⁄e aya googuu, sigi kaawa kayde gimbaki gu didiru diĩ yondiidi ha Iliitleemu daqa dooguu.” Teesaaqay, heedikira gi waaudi, gi tlaatleesi kakaaru yaamu sliimaage gimbakee gu didiru daa yondiidi ha Yeesu daqa dosii.

Yeesu slafisaraa da sagameeriya haa hhoeesa da hadee

(Mataayo 9:18-26; Maariko 5:21-43)

40 Qatlay Yeesu giyaa ilii ki⁄i ina dugwaa kwahhasuusi ha raqa da hida, maꞌaana gonkoinaa gwaati baqaaqamidiyayi ina. 41 Yuꞌudiyaa, teꞌesii yaagi khay heedi waku, uma gosi naa Yayiroo, ina naa giyaadimiisay gu didiru gu sinagoogi. Qatlay giyaa ilii arimi Yeesu yaani day teꞌesii, gi keebeeidi pandaa dosii, tay gu tosaa tlaatlaqamisi, ma hadakay aya gosii. 42 Ina yaa teesaaqay yondiidi, sa gimba hotosi da leẽ, daa kooma koraraa mibi haa cada, yaa slaꞌada gwaaꞌaraa!

Yeesu giyaa ilii hada kakaakaye, raqa da hida wa⁄a yaagi ilii raagiti ina. 43 Inkoo, raqateꞌesii yaa wanta hadee waka, daa ilahufimaamidiye ha ga⁄ay gwii caca⁄uu ceedee slaqwa dosaa koraraa mibi haa cada.† Hhaku lensee gwaati hhoeesu ina. 44 Hadetee yaagi khaydi hari aluũ gu Yeesu haa gi nangusidi somborokimoo gu qayru gosi. Cirakiray lenge ceedetira daa hiicacaaca⁄a gi kereꞌeti sumuku.

45 Yeesu gi maasi tuba, “Miyaa niĩ nangusi ana?”

Hida sliimaa gi kaayri tuba, “Dandiray guũ nangusaniiba.” Peetiro gi kaay tuba, “Looimoo gu Goõ, ugu haã anti, duguũ niini⁄idi haa duguũ iliiraagidi ilaciyaa looi ha hida bareemoo sliimaa.” 46 Teꞌesii, Yeesu gi kaay tuba, “Ana haã caahhi diniĩ nangusi ha heedi, haã arimi ⁄uuru hiniĩ afiica⁄i.”

47 Hadetee giyaa ilii baraslayidi tuba, hiidahhasidaaba nahhadaraa pandaa da Yeesuge, ina yaagi khaydi, tay tosaa dakhadakhada, gi keebeeiti pandaa dosii. Teꞌesii gi ilakeesidi pandaa da hidage, idoo saa nangusidi Yeesu haa idoo dagaa cira ilii hhoeesi. 48 Yeesu gi kaay tuba, “De hotoyi, igi ⁄imba doogi daqa dooii nigiĩ hhoeesi. Taa⁄a ki⁄e hari qasaw.”

49 Yeesu giyaa ilii kahhiye cocoꞌomooge haa hadetee, heedi waku yaagi khay mara gu Yayiroogo. Ina gi kaay sa Yayiroo tuba, “Hotoogu hhaka, hiĩ hhanti. Inkoo, maarimuu hagu hhanti labaꞌasana, handii kaaꞌani.”

50 Teꞌesii Yeesu giyaa ilii akhasi gimbakee, gi kaay sa Yayiroo tuba, “Hhanti tlaꞌamuta, ugu ⁄uuru gu Iliitleemu na ⁄imbi, hotoogu daga hhoeesi.”

51 Yeesu giyaa ilii day mara gu Yayirooge, yaa ⁄imbiiba heedi lensee, ma hiiday waꞌay gu marage sliimaa haa ina. Teꞌesii Peetiro, Yohaana haa Yakoobo, sliimaa haa taataa gu sagameeriyatee haa iyoo dosi kilesi nayii guniri waꞌay gu marage.

52 Qatlaykeesii hida goõ yaati ⁄aa⁄ii⁄iminay haa tooinaa gaiidiyay sa sagameeriyatee. Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Maw ⁄aa⁄imu. Sagameeriyati hiĩ gwaꞌatiiba, hinti qati kilesi.”

53 Inay gi qasayri Yeesu, sa gimba yaa caahhiri tuba, sagameeriyatee hiĩ hhanti. 54 Yeesu giyaa ilii day waꞌayge, gi ooyi daba gu sagameeriyatee, gi kaay sa ina tuba, “Sagameeriya, tlayii!” 55 Cirakiray lenge, sagameeriyatee gi slafidi, gi tosii hiitlaydi. Yeesu gi ilafahhi ma saga qay ⁄agoo. 56 Taataa haa iyoo dosi giyaa ilii aniri hiĩ slafidi, gi bakairi hari khisla. Yeesu gigii gadimi inay tuba, hhanti kaawa kayay sa heedi lensee gimbakee.

9

Yeesu ya⁄aboo da sirakoomiisee dosi

(Mataayo 10:5-15; Maariko 6:7-13)

1 Letu waka Yeesu gi ⁄oo⁄i sirakoomiisetee daqa lenge. Ina sigigi qay hiidahhasaraa haa sigigi pihhi ⁄uuru gu tawaaloo sarii ca⁄amisuu gieeri daqa hidago haa hiidahhasaraa da hhoeemisu ga⁄ay. 2 Da hheꞌesi gigi ya⁄abi, ma kakaaru kayri gimba gu Tawaaloo da Iliitleemu, haa hhoeemisu gu ga⁄iidee. 3 Slime ina gigi ilakaay inay tuba, “Hhanti hubitay idoo lensee hhiyuuma doogunay: hhadaa, curuquu, ⁄agoo, peesay ma jurungii da cadii see. 4 Kara, mara lensee dangoo ilii kwahhasuusiye, laa teꞌesii lenge ibitay, maati amoo waautay yaamu hhakeesaa. 5 Bere hida maa kwahhasuusiyaaiiba unkuray, gamaa ilii waautee teꞌesaa, lamaati gaagahhaday ceceiya yeꞌeeroo kokunaa. Hatee namaa ilatlawaraa dooguna daqa dooinay.”*

6 Teesaaqay, hida gu Yeesu gi waaudiri, gii catiri hari tongagu haa tongagu, tay tooinaa kakaaniri Gimba gu Hhou haa hhoeemisu ga⁄iidee daqeemoo sliimaa.

Heroode tlaꞌamee dosi sa Yeesu

(Mataayo 14:1-12; Maariko 6:14-29)

7 Inkoo Heroode, mutemi gu hhapee da Galilaaya, gi akhasi gimbakee goõ, daa yondimaamidiye ha Yeesu. Ina saga gosi gi tlakwaakway, maꞌaana hida wakinay yaa kakaakanay tuba, “Yohaana Hiinunqudimiisay dugwaani slafisi yaagii ca⁄i ayisago!” 8 Wakinay yaa kaayri tuba, “Eliyaa, tletimiisay gu Iliitleemu hindaani iliica⁄i!” Kara wakinay yaa kaayri tuba, “Leẽ tla⁄aã gu tletimiisee da wakaꞌalee, yaani slafi ayisago.”

9 Heroode gi kaay tuba, “Yohaana, ana loi nugwaa afakereꞌesi saga! Inkoo, hikee ti miyaa, gimba gosi ga akhaakhamise?” Ina gi ilakoomi koisa arimaa Yeesu.

Yeesu idoo giyaa ilii ⁄agimisi hida elefu kooani

(Mataayo 14:13-21; Maariko 6:30-44; Yohaana 6:1-14)

10 Qatlay ya⁄abimiisetee giyaa ilii ki⁄iri daqa Yeesuge hhiyuuma dooinaa, sugugi ilakeesiri ina gimba sliimaa giyaa yondiidiri. Da hheꞌesi, girigi waaudi inay kilakoina daqa daaba hida yaamu daa eteediidine Betisayda. 11 Teꞌesii, raqa da hida giyaa ilii caahhadi daqa giyaa khuꞌusi, gugi sirakoniri. Yeesu gigi kwahhasuusi haa gigi tlaatleesi caacaahhamisu gimba gu Tawaaloo da Iliitleemu. Slime gi hhoeemisi hida gwaa slaee hhoaaꞌaw.

12 Inkoo, letu giyaa ilii daadaauusidi hiihuua, sirakoomiisetee da mibi haa cada gi hadakayri daqa Yeesuge, sugugi kaayri tuba, “Tiꞌii ti kweerage wana. Aareesi hida hhanki, ma waaudiri tongagu gu ilaciyaa haa maraai gu qaymamuuge waaree, ma slawaraa kayri ⁄agoo haa daqa da ilii guꞌudee.”

13 Teꞌesii Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Unkuray sigi qaydeei ⁄agoo!” Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Dandiray mukaatee kooani haa samaakii cada kilesi guni kona. Dandiray, bere hoo mayna kiriga kawa ⁄agoo, buꞌudisidaaba hida hhanki gonkoinaa.” 14 Hhawatee gwaa waaree, faadoo dooina yaa elefu kooani.

Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Kaawa sa hida hhanki, ma ibiidiri raqoo gu hida mibeeri koakoani taqaaqay.” 15 Inay gi teesaaqay laqiri, hida goõ gi ibiidiri.

16 Yeesu gii oyi mukaatetira da kooani haa samaakikira gu cada, gi ganaꞌasi ilaa rawaa gu rawge, gi daareesi Iliitleemu sa ⁄agotee. Ina gigi fandakumisi mukaatetee haa samaakikira, gi haymisi sa sirakoomiisee dosi, inay ma hadimisiri sa hida hhakee.

17 Gonkoinaa gi ⁄aginiri, gi akhaakhaniri. Qatlay giyaa ilii hheꞌesiri ⁄agoo, sirakoomiisee da Yeesu yaagii kurunkuriri ⁄agotira daa meti, gi hacimisiri kapapuu mibi haa cada.

Peetiro kaawaraa dosi tuba Yeesu na Kristu yaꞌaani Masiiya

(Mataayo 16:13-19; Maariko 8:27-29)

18 Letu waka, Yeesu yaa firiirina Iliitleemu ina lenkosi. Sirakoomiisee dosi yaa ilaciyaa kosii wanay. Teꞌesii gi maasi hida hhakee kosi tuba, “Hida hinoóti kaayay tuba, ana na miyaa?” 19 Inay gi ilaki⁄isiri sa ina tuba, “Hida wakinay yoóti kakaanay tuba, ugu na Yohaana Hiinunqudimiisay. Kara, wakinay yoóti kakaanay tuba, ugu na Eliyaa. Slime wakinay yoóti kaayay tuba, ugu ti leẽ gu tletimiisee da wakaꞌalee gu Iliitleemu, naani slafi yaagii ca⁄i ayisago.”

20 Da hheꞌesi Yeesu gigi kara maasi inay tuba, “Hari unkuray, hanoóti ilahudeesiday tuba, ana na miyaa?” Peetiro gi tosaa ilaki⁄isi sa ina tuba, “Ugu na Kristu,† daa ya⁄abi ha Iliitleemu!”

Yeesu gimbuusi labaꞌasu haa gwaaꞌaraa dosi

(Mataayo 16:20-28; Maariko 8:30–9:1)

21 Teꞌesii Yeesu gigi ilakaay hida kosi tuba, hhanti kaayay sa heedi lensee gimbakee! 22 Ina gi ilakoomi kaawa sa inay tuba, “Kwanda Nanku Heedi, dugu labaꞌasiye hari khisla haa dugu siꞌi ha gaduũ gu Yahuudi, haa hhapalooee da deni haa maarimamaa da sariyaa. Ina kwanda dugu gaasiye, kara baloo da tamiige gi tosaa slafi yaagii ca⁄i ayisago.”

23 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa inay gonkoinaa tuba, “Bere heedi slai sirakooma ana, kwanda gi hiifookidiye gimba gosi giyoó slaiye sirakomamidu, haa geregediye musalaaba gosi,‡ labaꞌasu gosi pahha gu balalu sliimaa, gi asu sirakona ana. 24 Heedikaꞌa gu slaꞌa ilabuꞌuru ibinaa dosi, higimaa hhamisi. Heedikaꞌa gu hhamisa ibinaa dosi sa ana, hikee ibinaa dosi gimaa ilabuꞌuna. 25 Heedi faydaa mala slay, gimati slay hindaqaruumaa da khooroti sliimaa, tay tosii hhamisi ibinatee? 26 Inkoo, bere heedi sini arina ilamuree ana haa gimba gooi, gu lou, Nanku Heedi arina ilamuree sa heedikee. Ina maa teesaaqay laqi, qatlaykiray gimaa ilii khaye hari wanqamee dosi, haa hari wanqamee da Taataa gosi haa malayika doóba tlakwaroo.”

27 Teꞌesii Yeesu gi kaay sa raqatee da hida tuba, “Gu lou, wanay hida tla⁄aã googunay, guũ qadimidee tiꞌii, maa kaka⁄iyaaiiba, maati gesaa arinayi Tawaaloo da Iliitleemu!”

Yeesu hiifookida da kalay gosi

(Mataayo 17:1-8; Maariko 9:2-8)

28 Balalu gweleti taqaaqay giyaa iliicatiri, Yeesu giyaa ilii kaay gimbakee, hirigi waaudi Peetiro, Yohaana haa Yakoobo. Inay sliimaa gi ilakhiinaaꞌadiri cina da onke sa firoo Iliitleemu. 29 Qatlay giyaa ilii firiirine Iliitleemu taysi, kalay gu Yeesu gii fookidi. Qayroo kosi gi ⁄abaakwayri poy, gi tlaatleesiri wanqamee ti amoo celeceleiyay. 30-31 Cirakiray, teꞌesii Eliyaa haa Musaa tletimiisetira da wakaꞌalee da Iliitleemu, yaagii ca⁄iri hari wanqamee da didiri da raw, tay tooinaa cocaiyay haa Yeesu. Inay yaati cocaacoiyay, idoo gi ilii gaasiye yondu gu Iliitleemu, hari amoo da gwaaꞌaraa dosi Yerusaleemuge.

32 Peetiro haa deneꞌee kosi yaati qaaqaatiri, digiĩ ooyi ha guꞌudee day looi. Inay giyaa ilii tlayri guꞌudeego, gi aniri wanqamee da hhoinay gu didiru gu Yeesu, kara hhawatee hhakira cada, hiĩ qadimidiri sliimaa haa ina. 33 Qatlay Musaa haa Eliyaa giyaa iliislaiyee waaudimoo daqa Yeesugo, Peetiro gi kaay sa ina tuba, “Ye, Looimoo Goori, ti hhoinay dandiray tiꞌii sliimaa wana. Inkoo tleehhane tiꞌii cuuraiĩ tami, leẽ sa ugu, gu caduu sa Musaa, kara gu tamii sa Eliyaa!” Gu lou, Peetiro yaa caahhiiba gimba giyaa cocaacoiye.

34 Peetiro giyaa ilii cocaacoiye gimbakee, rawaa koinay dagii ca⁄i tlongiya, digigi ilaslaabi ha mahhatu gu tlongiyatee. Inay digaa ilii ilaslaabi ha tlongiyatee, gi tlaꞌamuumuudiri hari khisla. 35 Afoo yaagii ca⁄adi tlongiyateesaa, kakaanta tuba, “Hiĩ na Nankoy gu leẽ ga slae, gunii leehhi!✡ Akhamisakuna!”

36 Qariqaaqari afotee giyaa ilii hheꞌesidi kaawaraa gimbakee, hida hhakee gu Yeesu, gi aniri Yeesu hinti meeti ina lenkosi. Qatlaykeesii gimbakee gwaa aniri teꞌesii, gwaa kaayriiba sa heedi lenseei.

Yeesu hhoeesaraa da khwaylimoo ⁄⁄ daa ilii khaabaaꞌadi ha gieeri

(Mataayo 17:14-18; Maariko 9:14-27)

37 Heetlaalee dosii daa iliipisi, Yeesu haa sirakoomiisetee tosi da tami giyaa ilii ⁄eemaamidiye onko, raqa da didiri da hida hingigi slaslaydi haa ina. 38 Teꞌesii heedi leẽ tla⁄aã gu raqateesii, gi maahhi hari afoo da didiri, gi kaay tuba, “Ye, Maarimuu hhooa! Haguũ tlaatlaqasi, yuꞌudii nankoy. Maꞌaana ina na nankoy kilesi gu leẽ. 39 Yuꞌudiyaa, ina dugoóti niki ilii khaabaaꞌamidu ha gieeri haa gi ⁄isina ina, ma maahhami. Kara gieeri hhakee goóti ilii cakhadinay hhapeege, gi ⁄isina kwinkwiisii, dugoóti amoolaa iliica⁄i ha sluubariya afa gosii. Ina goóti ilakona labaꞌasu hari khisla, giyoóti geemay coko⁄o kilesi. 40 Sirakoomiisee doogu hagaa tlaatlaqasi hari khisla, ma hiica⁄asiri gieeri hhakee, yaa hiidahhasiriiba.”

41 Yeesu gi ilaki⁄isi raqatee tuba, “Eki, de laqwaloti doóba ⁄imba Iliitleemu haa daa hhamaahhanti! Hati ibiida haa unkuray malaalee naqatloo? Hangutii kaasa malaalee naqatloo? Aare satisaayuu nankoogu tiꞌii!”

42 Qaraimokee, qatlay giyaa ilii hada kakaakaye daqa Yeesuge, gieeri gugi ilii cakhadi hhapeege pukhu, hiraagi khay kwinkwiisii daqa dosii. Teꞌesii Yeesu gii ca⁄asi gieeri, gugi hhoeesi qaraimokee gi hhoay, gugi ki⁄isi daqa taataa gosii.

43 Hida sliimaa, gi bakairi hari khisla qatlay giyaa ilii aniri hiidahhasatee da didiri da Iliitleemu.

Yeesu kara gimbuusi gimba gu gwaaꞌaraa dosi

(Mataayo 17:22-23; Maariko 9:30-32)

Hida hhakee, giyaa ilii kahhiyee hinti bakairi sa gimbakee gu didiru, daa yondiidi ha Yeesu, ina gi kaay sa sirakoomiisee tuba, 44 “Itatiisa naraꞌa, gimbaki sangu slae kaawaraa inkoo. Nanku Heedi dugu taatahhi dabaiĩ gu fa⁄ayaa dosii.” 45 Teꞌesii, sirakoomiisee dosi yaa caahhadiiba maꞌaana da gimbakee gu Yeesu. Maꞌaanatee dagaa yakwi ha Iliitleemu daqa dooinay, ma mayri baraslawaraa. Kara inay gi tlaꞌamuudiri maasaraa maꞌaana dosi.

Miyaa na didiri Tawaaloo da Iliitleemuge

(Mataayo 18:1-5; Maariko 9:33-37)

46 Sirakoomiisee da Yeesu, hingigi tlaatleesiri wariiki⁄imisu inay haa inay tuba, miyaa na heedi gu didiru tla⁄aã gooinay.

47 Yeesu gi caahhi ilahudaa koina. Teesaaqay, ina yaagii satisi khwaylimoo gu coko⁄u, gugi qadidisi tluntlubaa dosii. 48 Da hheꞌesi, gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Heedi gu kwahhasuusa khwaylimoki gu coko⁄u hari uma gooi, ana giniĩ kwahhasuusi. Kara heedi gu kwahhasuusa ana, Taataa goy guniĩ kwahhasuusi, gunaa ya⁄abu ana tiꞌii. Maꞌaana heedi gu coko⁄u tla⁄aã googunay, hikee na didiri tla⁄aã googunay unkuray gonkokunaa.”

Heedi goóba kanimisu unkuray hari bara dooguna wana

(Maariko 9:38-40)

49 Yohaana gi kaay sa Yeesu tuba, “Ye, Maarimuu, dandiray haa arini heedi waku, hiica⁄aa⁄amisi gieeri daqa hidago hari ⁄uuru gu uma googu. Dandiray hagugi koisani tlaatlahhasa ina, sa gimba ina gu raqa dooriiba.” 50 Teꞌesii Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Hagu hhanti tlaatlahhamisiday kara, maꞌaana heedi goóba kanimisu unkuray, hari bara dooguna wana.”

Yeesu siaraa dosi hhapee da Samariyaage

51 Qatlay Yeesu giyaa ilii daadaauusi ki⁄eemoo rawge, ina hari muuna gosi, gi yade khuꞌusi yaamu gu Yerusaleemuge. 52 Ina yaa ya⁄abi ya⁄abimiisee, ma giyaadiri sa ina. Inay gi hadakayri tongoo wakay da hhapee da Samariyaa, ma haraa ilakhuukhuꞌusiri gimba sliimaa sa ina. 53 Teꞌesii, hida gu tongotee gi siꞌiri kwahhasuusa ina, sa gimba giyaa hada kakaakaye Yerusaleemuge.

54 Qatlay sirakoomiisee dosi, Yakoobo haa Yohaana giyaa ilii aniri gimbakee, gugi maasiri ina tuba, “Ye, Looimoo goori, slaꞌadaa ma ya⁄abani aslaa, maa hii⁄eti rawgo, magi hhamisidi?”§

55 Yeesu giyaa ilii akhasi gimbakee, gigi ilii fookidi haa gigi ilii⁄oo⁄i.* 56 Da hheꞌesi, inay gi waaudiri tongoo wakayge.

Hida guraay boo⁄ee sirakooma Yeesu

(Mataayo 8:19-22)

57 Qatlay Yeesu haa sirakoomiisee dosi giyaa ilii khociicinee amooge, heedi leẽ gi kaay sa Yeesu tuba, “Hagu sirakooma ugu daqeemoo sliimaa ga kayde!”

58 Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Mondadee konay maraoo gu ilii ibinaa, cira⁄oo konta cuuraiĩ. Nanku Heedi konaaba ma daqa da ilii qaatisa see saga gosi.”

59 Yeesu gi kaay sa heedi waku tuba, “Hanisirakonte!” Heedikee gi kaay sa ina tuba, “Ye, Looimoo gu Goõ, hani geemayde gesaa, maa qaasi taataa gooi.”†

60 Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “May hhakee goó sisiee ana, muunainge ti tuueenaa pahha, ma qamidiri tuueenaa deneꞌee koina. Ba⁄ay ugu taa⁄a kakaami gimba gu Tawaaloo da Iliitleemu.”

61 Kara heedi waku gi kaay sa Yeesu tuba, “Ye, Looimoo gu Goõ, hagu sirakooma. Inkoo, hani gesaa geemayde, maa aareesi hida gu aya gooi.”

62 Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Heedi gu tlaatleesa doosla hari kooloo gu kuꞌunaanay, tay gii fookidi sa khuꞌuduũ alunge, hikee haraay boo⁄iiba, Tawaaloo da Iliitleemuge.”

10

Yeesu ya⁄abaraa hida mibeeri fanqu haa cada

1 Qariqaaqari gimbakee giyaa ilii cati, Looimoo gu Goõ Yeesu yaay leehhi hida wakinay mibeeri fanqu haa cada.* Ina gigi ya⁄abi cada cada, ma sugu giyaadiri yaamu haa daqeemoo sliimaage, giyaa ilii taarimi dawaraa ina.

2 Yeesu sigigi kaay inay tuba, “Baruũ gu buꞌuru ti wa⁄a, yondimiisee ti coko⁄o. Inkoo, firima Looay gu Qaymoo, ma ya⁄abi yondimiisee waka qaymoo dosii.” 3 Ina gi kaay tuba, “Unkuray taa⁄amida, caahha tuba, hanguti ya⁄aba ⁄ambeenay pahha tla⁄aã gu takuraaꞌage! 4 Unkuray hhanti hubitay bena gu peesay, curuqu ma ye⁄eetoo gu hiifooka see. Qatlay goo ilii amooge wantee, hhantii ooday qoomay wa⁄a sa cehheemisu heedi lenseei.

5 Qatlay goo ilii guntee mara lenge see, looti cehheemisiday gesaa hida gu marakee, gi kaaday tuba, ‘Qasaw gu Iliitleemu wane marakii.’ 6 Bere heedi gu kooma qasaw wana, qasaw gu Iliitleemu meeti haa ina. Bere hhaku heedi gu teesaaqay slanqasa, dangwaa ilii ki⁄i ha qasawkee. 7 Kara ibiida marakeesii lenge, danguu ilii kwahhasuusi, ⁄agima haa kitahhama idadu sliimaa sangu hadimisiye. Maꞌaana yondimiisay haraatii boo⁄i slawaraa bueemaa kosi. Hhanti loloyintayi maraai wakinayge.

8 Unkuray, qatlay ga ilii guntee yaamu wakinayge, kara hida gu teꞌesa gi ilii kwahhasuusiyee unkuray, ⁄agima ⁄agoo sangu hadimisiye. 9 Ga⁄iidee da yaamu hhakeesii waara, laga hhoeemisiday. Kara inay sigi kaadee ubee, ‘Tawaaloo da Iliitleemu yaani khaydi daqa doogunay.’ 10 Qatlay unkuray goo ilii guntee yaamu wakinayge, looee da teꞌesa gi mayda kwahhasuusa unkuray, lay ca⁄aday balabalaluu koinay, gi kaaday ubee, 11 ‘Ceceiya da yaamu kokuna see, dingii nakafidi yeꞌeeroo kotii, hagati buuslana, hatee namaa ilatlawaraa doori daqa dooinay. Teesaaqay see, caahha, Tawaaloo da Iliitleemu yaani khaydi daqa doogunay!’ 12 Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, baloteesii Iliitleemu maa ⁄agitina loi hida gu yaamu hhakee ba⁄ay da ⁄agitiru gu yaamu gu Sodomaa see!”

Yeesu hukuruu gu hida gu yaamu sliimaa ⁄⁄ gwaa siee ⁄imbaraa ina

(Mataayo 11:20-24)

13 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Hoo antayi, hida gu yaamu gu Korasiini haa hida gu yaamu gu Betisayda! Yondu gu denu gwaa bakaꞌasu hida, daa yondiidi daqa doogunay, bere dugwaati aloo yondiidi yaamu gu Tiiroge haa Sidooni, hida gu yaamu hhakee yaa aloo hiifookidiyay daqa Iliitleemuge tlakwaroo dooinaa gu segi. Inay yaa aloo teesaaqay laqiyay, tay hiĩ tooinaa daamisiri guniyayuu haa gi ibiidiyay ⁄urage. 14 Inkoo, Iliitleemu gimaa ilii hukune khooroo, unkuray ⁄agitiru googuna gumaa dihhu hari khisla ba⁄ay da hikee see gu hida gu Tiiro haa Sidooni. 15 Ye, hida gu Kaperinauumu, goo ilatahhadee, dangutii tlaysiyaa raw naqatloo? Teesaaqay gooba! Unkuray dangutii ⁄eetisi khonsleebaa naqatloo.”✡

16 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Heedikaꞌa goó itatiimisa unkuray, ana ginoó itatiimisi. Kara heedikaꞌa goó sia unkuray, hikee ana ginoó siꞌi. Slime hikee goó sia ana, ina Iliitleemu ginoó siꞌi, gwaa ya⁄abu ana.”

Hida hhakira gu mibeeri fanqu haa cada ki⁄eemoo dooina

17 Qariqaaqari, hida hhakira gu mibeeri fanqu haa cada yaagi ki⁄iri daqa Yeesuge hari hhaꞌaloo da didiri. Inay sugugi kaayri ina tuba, “Ye, Looimoo goori, gieeri see hindi itatiitimisiyay dandiray, qatlay gi iliica⁄aa⁄amisane hari uma googu.”

18 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Sataanimoo gwaa arimi yaay huui rawaa gu rawgo mankaraaiya pahha. 19 Yuꞌudaa, sanguu hadisi unkuray ⁄uuru gu tawaaloo daqa Iliitleemugo gurii kala⁄araa deesu haa nyeraw,† haa guri kaba⁄araa fa⁄ayaa dooguna. Kara, hhaka idoo lensee dangu ilaqaꞌa.

20 Teesaaqay see, hhanti hhaꞌaluumitay, sa gimba gieeri hhakee dangwaani itatiimisi. Unkuray hhaꞌaluumida, sa gimba umaiĩ kokuna digaa handikimi rawaa gu rawge.”

Yeesu hhaꞌaloo dosi

(Mataayo 11:25-27; 13:16-17)

21 Nama qatlaykeesii lenge, Yeesu yaa hhaꞌaluudi hari khisla hari amoo da Muuna gu Iliitleemu. Ina gi kaay tuba, “Ye, Taataa hagu hhaꞌaleesa, ugu Looimoo gu raw haa khooroo! Gimbaki gwaa yakwidi sa hida gu koomee waaway haa gwaa somimee, gugii tlaaꞌasidi sa hida gu digidakwi. Naraꞌa, Taataa, sa gimba ugu dugwaa teesaaqay muunaboo⁄eesi.

22 Taataa gooi siniĩ taatahhi idadu sliimaa. Hhaku heedi goó khua Naw naraꞌa, Taataa gosi kilesi nugoó khui. Kara, ma Taataa see hhaku heedi goó khua naraꞌa, Naw kilesi nugoó khui haa hida hhakaꞌa Naw giyoo iliislaiye hiitlaaꞌasa.”

23 Da hheꞌesi, Yeesu gi ilii fookidi sirakoomiisee dosi, giyaa ilii inay kilakoina wanee, gi kaay sa inay tuba, “Danguu ⁄aafi unkuray, ilaa kokuna yoó arinayi gimbaki! 24 Sangu kaay yaa wanay tletimiisee wa⁄a haa watemi, gwaa koomee kwayru gu arimaa gimbakee, ga ariirintee, inay giyaa aniriiba. Slime yaa konay kwayru gu akhamisu gimbaki ga akhaakhamiside unkuray, inay giyaa akhasiriiba.”

Ilaꞌaaꞌaatisa da Samarimoo gu muuna hhou

25 Letu waka, maarimuu waku gu sariyaa da diini da Yahuudi gi qadidi, gi maasi Yeesu hari amoo da koisaraa tuba, “Ye, Maarimuu, hati malee laqa, ma aalimi slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo?”

26 Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Sariyaage daa mala handikimi? Hagoó malee sominta?”

27 Maarimukee gi ilaki⁄isi Yeesu tuba, “Daa handikimi tuba, ‘Slae Taataa Iliitleemu, Iliitleemu googu, hari ilahudaa koku goõ, hari slafimaa koku goõ, hari ⁄uuru googu goõ haa hari waaway googu goõ.’✡ Kara, daa handikimi tuba, ‘Slae hida danaee koku, idoo hangu iliislaꞌade gooay ugu lenkoogu.’✡ ”

28 Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Ugu haã ilaki⁄isidi naraꞌa. Teesaaqay laqe balalu sliimaa, ugu ha ibita koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo haa Iliitleemu.”

29 Inkoo, maarimukee yaa slai laqaruu tuba, ina kona ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge, gi maasi Yeesu tuba, “Hari heedi danaꞌa gooi, na miyaa?”

30 Yeesu gi ilaki⁄isi sa ina tuba, “Heedi waku yaay gweegwe⁄edi Yerusaleemugo, gwaa yaamu gu Yeeriko kakaakawa. Ina giyaa ilii amooge wane, dugugi iliitlai ha fiisiisee. Teꞌesii, gugi afababaciniri qayroo kosi haa gugi difiri, gugi mayri teꞌesii, slai gwaaꞌaraa. 31 Inkoo, hhapalooay waku yaagii ca⁄i, yaa khoci hari amotee. Ina giyaa ilii arimi heedikee, yaatii cati hari bara waka da amotee. 32 Nama teesaaqay, Laawimoo waku‡ slime yaagii ta⁄adi teꞌesii, ina see giyaa ilii arimi heedikee, gii cati hari bara waka da amotee.

33 Qariqaaqari daagii ta⁄adi dahaa waku hhapee da Samariyaago,§ gwaa kooma hhiyuuma dosi hari amotee. Qatlay gwaa ilii arimi heedikee, sugugi arimi slahhaaꞌamee. 34 Ina gugi tosaa ilii hadakay, gi hhunci sletu gosi hari difaay haa du⁄iya, gigi khiidiidimi hari dahheemaa. Da hheꞌesi gugii daasi rawaa gu daqway gosii, gugi leehhisi mara gu dahaage, gugi mama⁄eedeesi teꞌesii. 35 Heetlaalee dosii daa iliipisi, Samarimokee gii ca⁄asi bena gosaa dinaari cada,* gigi hadisi sa heedi gu didiru gu marakee gu dahaa. Ina gi kaay sa ina tuba, ‘Mama⁄eedeesi heediki. Bere peesayki yoo buꞌudiyaaba sa ina, ana qatlay goo ilii ki⁄e hari tia, hagoo bua.’ ”

36 Da hheꞌesi, Yeesu gi maasi maarimukee gu sariyaa tuba, “Ilahudaa kokuu, daqa heedikeesii, daa iliitlai haa fiisiisee, miyaa na yondiidi ubee, heedi danaꞌa gosi gu ilaciyaa gu lou, tla⁄aã gu hida hhankii gu tamige?”

37 Ina gi ilaki⁄isi Yeesu tuba, “Heedikira gwaa ⁄awaarimu sa ina.”

Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Ugu see taa⁄a, la teesaaqay loi yondita.”

Yeesu mara guũ Maaritage haa Mariyaa

38 Yeesu haa sirakoomiisee dosi qatlay giyaa ilii amooge wanee, gii guniri tongoo wakay. Teꞌesii hadee waka, daa eteediidine na Maarita, gigi kwahhaasuusidi mara gosii. 39 Maarita yaa konta hotooina da coko⁄i, uma gosi naa Mariyaa. Qatlaykee Mariyaa yaati ibiti ilaciyaa haa yeꞌeeroo gu Yeesu, tay gu tosaa itatiimisida.

40 Inkoo, Maarita yaa qunceeruti, tay tosaa bahhangaruusida sa yondu gu wa⁄a. Teesaaqay gi ilii hadakaydi Yeesu, sugugi kaadi tuba, “Ye, Looimoo Goorii gu Goõ, haguũ baslii iliiqaasa tuba, hhioo dooi niĩ ilii maydi yonduki sliimaa? Inkoo, saga kaade mani iliiaydi!”

41 Looimoo gu Goõ gi ilaki⁄isi Maarita tuba, “De Maarita, Maarita. Igi konta makenkeuumaa hari khisla haa konta bahhangara sa idadu gu wa⁄a. 42 Inkoo, wanta idoo leẽ kilesi da kaari. Mariyaa hindii leehhedi idoo da hhoi hari khisla, idotee daga afii⁄utliyaaba.”

11

Yeesu caacaahhamisu gu firoo da Iliitleemu

(Mataayo 6:9-13; 7:7-11)

1 Letu waka, Yeesu yaa daqa wakay wana firiirina Iliitleemu. Qatlay giyaa ilii hheꞌesi firoo, leẽ tla⁄aã gu sirakoomiisee dosii gi kaay sa ina tuba, “Looimoo gu Goõ, handi caacaahhamiside, idoo ga ilii firiirine Iliitleemu, Yohaana Hiinunqudimiisay gooay, idoo giyaa ilii caacaahhamisi sirakoomiisee dosi.”

2 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Qatlay ga ilii firiirintee kakaama tuba,

‘Taataa,* uma googu dugu muriidiye.

Tawaaloo doogu yaa khayde.†

3 Balalu sliimaa sandi hadiside ⁄agoo doori, da balotee.

4 Handi ilamooyinte tlakwaroo doori,

dandiray see hoó ilamooyina, hhakira goõ goó dakumisee daqa doori.

Kara handi hhanti hiilu⁄uda koimisuge, ma dandi hhanti hiidafidi tlakwarooge.’ ”‡

5 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Ilahudeesa, bere tla⁄aã googunay, leẽ hadakay daqa danaꞌa gosii hari amasidiira, gi kaay daqa dosii tuba, ‘Ye hhia! Aare sinaa qayde mukaatee tami da iinaa. 6 Wana danaꞌa gooi gu hhiyumaamida yaanii slakhadi aya gooii. Inkoo ana koomaaba ⁄agoo da haysaraa sa ina.’ 7 Danaꞌakee kosi gwaa mara gosii waara gwaagi ilaki⁄isi ina tuba, ‘Hani hhanti ilahufita! Afamaraa duguũ hheꞌesi, duguũ khiidimi! Ana haa yaꞌay koi haã qaaqaatani. Ana hayii dahhasaaba hiitlawaraa, sugugi hadisa idoo lensee!’ 8 Sangu kaay, bere heedikee gimati may see hiitlawa, haa gi hadisi mukaatee maꞌaana ina ti danaꞌa gosi, sa gimba danaꞌa gosi gwaa ilakoomi firoo hari ⁄atlimaa, hiitlay haa gi hadisi idadu sliimaa gi slaiye.

9 Teesaaqay, ana sangu kaawa ambee, ‘Unkuray firiirima Iliitleemu sangu qay ha ina, dabimida ha slayday, guutuumisa, sangu afiiooyina afamaraa.’ 10 Ina goó firiirima, sugoó qay. Kara ina goó dabiida, yoó slay. Slime ina goó guutuusa afamaraage, sugoó afiiooyina.

11 Gu lou, wanaa taataa lensee tla⁄aã googunay, hiĩ bere nankosi guũ firimi samaakimoo,§ ina sugugi hadisi deesu? 12 Baku, bere nankosi guũ firimi qanaiya, sugugi hadisi nyeraw? 13 Inkoo, gimati unkuray ti hida gu koomee tlakwaroo, ha khuꞌuday hadimisu sa yaꞌay kokuna idadu gu hhoi. Teesaaqay, Taataa goó rawaa gu rawge waara, ilakona hari khisla hadimisu Muuna gosi sa hida hhakee goó firiirime ina.”

Yeesu sitaakiru gosi tuba ⁄uuru gu Sataanimoo girinoó yondiidi

(Mataayo 12:22-30; Maariko 3:22-27)

14 Letu waka, Yeesu yaay ca⁄aa⁄amisi gieeri gu afana⁄ada, gwaa ⁄isimu heedi wakuu gi afana⁄adi. Gieeri hhakee giyaa ilii ca⁄iri daqa dosaa, gi tosaa tlaatleesi cocoꞌomoo. Raqatee da hida yaati bakaꞌadi.

15 Teꞌesii, wakinay gi kaayri tuba, “Ina, gieeri giyoótii ca⁄amisi hari ⁄uuru gu Belisebuuli, hiĩ gu didiri sa gieeri goõ!” 16 Hida wakinay gwaa slaiyay koisa Yeesu, gugi firiniri, ma sigi laqami gimba gu bakaꞌasa gwaa rawaa gu raw dahha.

17 Inkoo, Yeesu yaa caahhi ilahudaa koina, gi kaay sa inay tuba, “Bere hida gu hhapee leẽ hingi deehhiniri raqoo haa raqoo, gi qwaqwatlinay, hhapee dooina gi hhamisiyay. Kara, bere hida gu mara leẽ hingii deehhiihhiniri raqoo haa raqoo, ⁄uuru gu hida gu marakee see hiikaaiyaaba, ti faaki goõ. 18 Bere tawaaloo da Sataanimoo hingi deehhimi ina lenkosi, tawaaloo dosi malee qadita? Ana taqay kakaakama, sa gimba ha kakaakantay tuba, ana hoótii ca⁄amisa gieeri harii dahhasa da Belisebuuli! 19 Inkoo, bere guti lou, ana hoótii ca⁄amisa gieeri harii dahhasa da Belisebuuli, hida kokuna see yoótii ca⁄amisiyay gieeri hari hiidahhasa dosi! Teesaaqay, inay loi himaa hukunay unkuray. 20 Bere ana gieeri giyoótii ca⁄amisa hari ⁄uuru gu Iliitleemu, gimbaki ti laqaaqana tuba, unkuray dangwaani ilii khay ha Tawaaloo da Iliitleemu.”

21 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Heedi gu kooma ⁄uuru, giyoó ilii ga⁄aye aya gosi hari khasima, dugunoó ilii may afanangusa khooslaykee kosi. 22 Qatlay heedi waku gu kooma ⁄uuru hari khisla ba⁄ay da ina, bere gwaa iliitlai haa gugi kaba⁄i, kwanda gu afii⁄utliye khasimakee kosi giyoó iliipaꞌane. Da hheꞌesi, gi fiisi khooslay goõ gu waara, haa gigi deehhina sa hida wakinay.

23 Heedi gu hhaku hari bara dooi, hikee hinoóti kanimisi. Kara heedi goóba hiikurunkura hida daqa dooii, yoóti pasidimisi.

Gieerimoo ki⁄a dosi daqa hidage

(Mataayo 12:43-45)

24 Qatlay gieeri giyoó ilii ca⁄iye daqa heedigo, yoóti niini⁄imidi hhapee da kaaruuge, dabiidi daqa da ilii fiifisa. Ina yoó slayaaba daqa, yoóti kaay tuba, ‘Inkoo, ha ki⁄a mara gooii, gaa ilii ibimaamide.’ 25 Qatlay giyoó iliiki⁄iye teꞌesii, yoóti slay mara gosi duguũ fiici haa duguũ tlemi naraꞌa. 26 Da hheꞌesi gieerimoo gi waaudi, hiraagi khay gieeri wakinay fanqu gu tlakwi hari khisla ba⁄ay da ina see. Gieeri hhakee goõ gugi iliigunay heedikee, gi ibiidiyay daqa dosii. Teesaaqay, heedikee ibinaa dosi yoóti tlakwaakwayda hari khisla ba⁄ay da tlaatleesoo see.”

⁄aafaraa da loi da itatiimisu gimba gu Iliitleemu

27 Yeesu giyaa ilii giimaamisiye gimbakee, hadee leẽ tla⁄aã gu raqateesaa gi maahhadi, gi kaadi tuba, “Dagaa ⁄aafi hadetaꞌa daay daadi ugu haa gugi ruꞌumisidi!”

28 Teꞌesii Yeesu gi ilaki⁄isi tuba, “Hari bara waka, digaa ⁄aafi hari khisla hida hhakaꞌa goó itatiimisee gimba gu Iliitleemu haa gugi iliikonay!”

Laqaru gu gimba gu bakaꞌasa gu Yoona

(Mataayo 12:38-42; Maariko 8:12)

29 Qatlay raqoo gu hida giyaa ilii ilaqinciri ilii kurunkurida Yeesu, ina gi kaay tuba, “Laqwaloti ti laqwaloo da tlakwi hari khisla! Inay ti slaiyay, ma sigi laqami gimba gu kaaru. Inkoo, inay sigi laqanaaba gimba lensee gu kaaru, sigi hikira kilesi laqana gu tletimiisay Yoona.” 30 Wakaꞌalee Yoona yaa laqami gimba gu kaaru, daa yondiidi daqa hida gu yaamu gu Ninaawige. Teesaaqay, Nanku Heedi see, laqaru gu gimba gu bakaꞌasa tleehhidi daqa laqwalotii.

31 Baloo da hukumuu malikiyaa da hhapee da Seeba,* maa qadita sliimaa haa hida gu laqwaloti, ina tay gi kaada tuba, laqwaloti daga ilawaamisiye sa dakoo dooina. Malikiyatee, yaa hhiyuti yadaa hhapee da segeẽ loaa, ma itatiisidi waaway gu Solomooni. Inkoo, tiꞌii wana heedi gu didiru ba⁄ay da Solomooni see, teesaaqay see unkuray goó itatiisidaaiiba!

32 Slime balotee da hukumuu hida gu Ninaawi, maa qadidiyay sliimaa haa hida gu laqwaloti, gi kaayay tuba, hida gu laqwaloti digi ilawaasiye. Sa gimba hida hhanki gu Ninaawi, qatlay sigaa ilii kaay gimba gu Iliitleemu ha Yoona, gii fookidiri daqa Iliitleemuge tlakwaroo dooinaa! Inkoo, tiꞌii wana heedi gu didiru ba⁄ay da Yoona see!

Caaꞌasiya da slaqwa

(Mataayo 5:15; 6:22-23)

33 Hhaku heedi goó ooyisa caaꞌasiya, da hheꞌesi gigi yakwi daqa wakay baku gigi ilakhupisi hari ⁄alu. Bere giĩ ooyisi, giyoóti qaasi rawaa gu kalagaa dosii, hida gwaa hiiguumee waꞌay gu marage, ma aniri cencee. 34 Ilaa ti caaꞌasiya da slaqwa pahha. Bere ilaa koku guti hhoi, slaqwa doogu sliimaa ti hacida cencee. Bere ilaa koku guti tlakwi, slaqwa doogu gonkosaa ti hacida hhantee. 35 Inkoo, hangu khuꞌunte naraꞌa tuba, cencee da daqa dooguu waara hhanti hhantee tleehhita! 36 Bere slaqwa doogu goõ konta cencee, hhantee see hhaka, ti hacida cencee, qatlay gooay slaqwa goõ, dagoó ilii cencuudisiye ha cencee da caaꞌasiya.

Yeesu ilii⁄oo⁄araa Farisaayoo haa maarimamaa da sariyaa

(Mataayo 23:1-36; Maariko 12:38-40)

37 Yeesu giyaa ilii hheꞌesi kaawaraa gimbakee, Farisaaymoo waku gugi kwahhasuusi aya gosii sa ⁄agoo. Yeesu gi hadakay haa gi ibiidi ilaciyaa haa meesa, ma ⁄agimi ⁄agoo haa ina. 38 Farisaaymokee gi arimi tuba, Yeesu yaa hhunciiba dabaiĩ kosi ou gooinay, giyaa ilii kahhiye ibinaa meesaage, gi bakai hari khisla.

39 Da hheꞌesi, Looimoo gu Goõ sugugi kaay ina tuba, “Unkuray Farisaayoo, hoótii hhunciday qulu⁄uu haa saanii hari khooroo kilesi. Teesaaqay see, unkuray waꞌay gu muunaiĩ kokunay haati hacidiri tlakwaroo haa slahhaahhaau idadu, afii⁄utlidu see ti slaꞌaday. 40 Unkuray haa bawmitiri! Iliitleemu gwaa tleehhu idoo haa slaqwa hari khooroo, caba naa tleehhi waꞌay slime? 41 Unkuray qaqaw hari muunaiĩ idadu gu waꞌayge waaree sa kwaeeli, yuꞌudiyaa, idadu kokuna goõ digi ilabuusli daqa doogunay.

42 Hoo antayi, unkuray Farisaayoo! Sa gimba hoó hadimisiday sa Iliitleemu daqa leẽ da mibi da idadu daroó hhandahhandeesiye ⁄agooge haa naanu gu naa⁄a paslaapasloo. Teesaaqay see, hoó iliiqaasidaaiiba haaki haa slaꞌamuu gu Iliitleemu! Hiĩ na gimba gu kaaru gaã aloo yonditee, da hheꞌesi dangugi may afahhama yondiida hikee see waku gu digidaku.

43 Hoo antayi unkuray Farisaayoo! Sa gimba sinagoogige hoóti slaꞌaday ibinaa kiteeri gu pandaage, haa danguma cehheemisi ha hida hari muree sokooniige. 44 Hoo antayi, sa gimba unkuray ti ayisasu pahha, doóba arimaa ti ayisasu, doó kala⁄ane ha hida, caahharaa see guba.”

45 Cirakiray, maarimuu waku gu sariyaa, gi kaay sa Yeesu tuba, “Maarimuu, ga ilii giimaamiside gimbakee, dandiray see handiiti wahanti slime.”

46 Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Unkuray see maarimamaa da sariyaa, Laoo dooguna, sa gimba hida giyoóti ilii tleke⁄emisiday khooslay guy loou, goóba hiidahhasaraa geregedaraa. Kara unkuray loi, hagiyoó iliiaydaaiiba geregedaraa ma hari dinca see! 47 Hoo antayi, sa gimba unkuray hoó tleehhiday ayisasu gu hhoi gu tletimiisetira, daa cu⁄i ha okookoiĩ kokuna! 48 Teesaaqay, unkuray ha ilatlatlaatlayday haa haã ⁄imbidiri gimbakee, daa yondiidi ha okookoiĩ kokuna. Maꞌaana inay naa cu⁄iri tletimiisetee, kara unkuray tlehhaahhitay ayisasu koina.

49 Sa gimbaki Iliitleemu hari waaway gosi siginaa kaay taqay tuba, ‘Sigi ya⁄aba tletimiisee haa ya⁄abimiisee, wakinay tla⁄aã gooinay gi cu⁄iyay haa wakinay gi labaꞌasiyay.’ 50 Inkoo, hida gu laqwaloti, kwanda digi ilii ⁄aa⁄iye ceedeti da tletimiisee goõ, daa cu⁄i, yadaa loaa tlaatleesoo daa ilii tleehhi khooroo. 51 Gimbakee, maati tlaatleesi ceedee da Abeeligo da Sakariyaa naqatloo, hiĩ daa gaasi tla⁄aã gu masabaahuge haa mara gu didiru gu Iliitleemu.† Gu lou, sangu kaay laqwaloti daga ilii⁄aa⁄i sa gimbakee goõ.

52 Hoo antayi, unkuray maarimamaa da sariyaa! Sa gimba haa tlaatlahhasidiri hida, ma slayri gimba gu lou gu Iliitleemu. Unkuray ti hida hhakaꞌa pahha goó yakwee fungoo gu afamaraa gu caahharaa Iliitleemu. Kara unkuray see hay guntiriiba hari afamaraki. Hida hhakira gwaa hiiguumaguume, hagiyaa tlaatlahhasidiri, ma mayri hiiguuma.”

53 Yeesu giyaa iliica⁄i khoorooge teꞌesaa, Farisaayoo haa maarimamaa da sariyaa gugi tlaatleesiri kanimisu hari dihhay. Slime inay gugi maamisiri gimba wa⁄a paslaapasloo, 54 tay gugi koisiri hatliru, magu ooyiri hari gimba gosi.

12

Hiigadiruu gimba gu peereehhii

(Mataayo 10:26-27)

1 Qatlaykeesii, raqa da didiri da hida yaay kurunkuriirimita daqa Yeesuge, haa yaay roogidiri yaati amoolaa dayri elefafaa. Inay see hingaati kala⁄aniri yeꞌeerooge inay haa inay.

Yeesu gi tlaatleesi cocoꞌomoo gesaa haa sirakoomiisee dosi tuba, “Hangu ga⁄aydee haa mahhaaꞌamee da hamiira pahha da Farisaayoo, haã ti peereehhii. 2 Hhaku gimba lensee daa yakwi, da maye hiitlaaꞌasa ha Iliitleemu. Kara gimba sliimaa daa tumuqi, dugu hiitlaaꞌasi cenceege ha Iliitleemu.✡ 3 Inkoo, gimba sliimaa gaa cocoꞌodiri hhanteege, dugumaa akhasi cenceege. Kara gimba sliimaa hangaay saasahhamitiri eaa kokunay, duguti kakaana hari afoo da didiri pembebu gu maraaigo.”

Iliitleemu kilesi guni gwaa⁄ane

(Mataayo 10:28-31)

4 Yeesu gi kara kaay sa inay tuba, “Danaee koi, hhanti tlaꞌamutay hida goó cu⁄ee slaqoo kilesi. Qariqaaqari giyoó ilii cu⁄iyee unkuray, hhaka idoo lensee gii dahhasiyee laqaraa! 5 Inkoo, unkuray sangu laqama, hikaꞌa guraa hiiboo⁄u magu tlaꞌamutiri. Iliitleemu kilesi na gwaa⁄a! Ina qariqaaqari giyoó ilii ⁄isine hida ma kaka⁄iri, kona ⁄uuru gu hiikwahharaa unkuray aslaa doóba hhamaraa Jehanaamuge! Gu lou, sangu kaay, hikee na gwaa⁄a!

6 Cira⁄oo kooani da digidakwi, dagoóti naadinaabaslii hari goboree cada kilesi? Teesaaqay see, Iliitleemu dugoó afahhanaaba, ma cira⁄a lensee! 7 Gu lou, quubu gu sagaiĩ kokuna see dugwaa faadi. Inkoo, hhanti tlaꞌamutay! Unkuray hanguti kaari ba⁄ay da cira⁄oo wa⁄a see!”

Pandaa da hidage ⁄imba iliipaꞌaru googuna

(Mataayo 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Heedi goó ⁄imba ana pandaa da hidage, Nanku Heedi see gu ⁄imbi pandaa da malayika da Iliitleemuge. 9 Inkoo, heedi gumaa tlanka ana pandaa da hidage, ana see gumaati tlanka pandaa da malayika da Iliitleemuge. 10 Kara, heedi gu kaawa gimba goó kanimisa Nanku Heedi, Iliitleemu gi ilamooyina ina. Inkoo, heedi gu belendeqesa Muuna gu Iliitleemu, ina dugu ilamooyinaaba.

11 Qatlay dangu ilii leehhimisiye pandaa da sinagoogaguuge, hida gu denige haa hida gu tawaalooge, hhanti tlaꞌamutay, idoo ga ilii ilaki⁄imisidee baku idoo ga kaadee. 12 Muuna gu Iliitleemu hangu caacaahhamisi unkuray qatlaykeesii loii gimba ga slaꞌade kaawa.”

Hindaqaru gwaa bawdu ilaꞌaaꞌaatisa dosi

13 Heedi waku raqateesii da hidage, gi kaay sa Yeesu tuba, “Maarimuu, kaay sa hhia gooi gu didiru, manguu deehhani aalimee sandaa may ha taataa goori.”

14 Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Hhia, ha miyaa ninaa qaasi, ma ilabuꞌumiisay googuna tleehhidi tla⁄aã googunay?” 15 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa raqatee da hida tuba, “Yuꞌudiyaa! Hangu ga⁄aydeei haa slahhaahhaau paslaapasloo gu idadu. Maꞌaana slafimaa gu heedi, yoó daqa idadu gu wa⁄a gi kone dahhiyaaiiba.”

16 Kara, Yeesu sigigi kaay inay ilaꞌaaꞌaatisati tuba, “Hindaqaru waku yaa wana, qaymoo dosi, daa boo⁄odi baruũ hari khisla. 17 Ina gi ilahudeesi muuna gosii tuba, ‘Hati malee laqaa? Ana koomaaba daqa da iliiqaasa baruki koyi!’ 18 Da hheꞌesi hindaqarukee gi kaay tuba, ‘Ha taqay laqa! Hati tlakweemisa kuugiyoo koi gu deni gu qari, haa gi tleehha waka da didiri loi! Teꞌesii hagi qaasa baruũ goõ haa khooslay gooi waku.’ 19 Da hheꞌesi ha kaawa muuna gooii ambee, ‘Haã qaasidi idadu wa⁄a gu hhoi gu buꞌudisee koraraa wa⁄a! Inkoo, ti fiifisii kilesi, ⁄agimi, kitahhami haa hhaꞌaluudi!’ 20 Teꞌesii, Iliitleemu gi kaay sa ina tuba, ‘Ugu haa bawti! Amasi hhanki, ha gwaꞌata! Da hheꞌesi, idadu goõ giyaa ilakiiki⁄imisidi gu miyaa tleehhidiyay?’ ”

21 Yeesu gii faakisi hari kaawaraa tuba, “Teesaaqay dagani ilii wana, daqa heedi goó ilakiiki⁄imisa idadu wa⁄a sa ina lenkosi, hikee gu hindaqaru gooba daqa gimba gu Iliitleemuge.”

Hhanti toodoriisiday

(Mataayo 6:25-34)

22 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Sa gimbakee hhanti khoslongoruusiday sa ibinaa dooguna tuba, ha mala ⁄agintay. Kara hhanti khoslongoruusiday sa slaqoo kokuna tuba, ha mala daamisiday. 23 Ibinaa dati kaari ba⁄ay da ⁄agoo. Kara slaqwa dati kaari ba⁄ay da qayroo! 24 Ilahudeesa gimba gu khwankhwaraara. Inay yoó daamisiyaaiiba pisagaroo ma buꞌuruu see, ma kuugiyoo gu deni see konaaiiba. Teesaaqay see, Iliitleemu giyoó tosaa ⁄agimisi inay. Unkuray hanguti kaari hari khisla ba⁄ay da cira⁄oo! 25 Miyaa tla⁄aã googunay sa makenkeuumaa da didiri gu hiidahhasa hiiroogisa ibinaa dosi mati saa leẽ see? 26 Inkoo, bere hay dahhasidaaiiba laqaraa gimba coko⁄u see da hikee gooay, sa soꞌoyi kontay makenkeuumaa sa gimba waku?

27 Ilahudeesa humbalaalay, idoo giyoó ilii dinaraaraye. Yoó yondiidiyaaba yondu haa yoó boo⁄imisiyaaba qayroo. Teesaaqay see, sangu kaay unkuray ambee, mutemi Solomooni see wanqamee dosi goõ, qayroo kosi gwaa hhoiiba hari khisla da humbalaalaykee gooay! 28 Inkoo, Iliitleemu yoó teesaaqay tlemi sluufa gu kweera, humbalaalaykee giyoómati waari see letuti haa heetlaalee dugu tosaa hiikwahhi aslaage. Gu lou, caba Iliitleemu hangu ila⁄utlidimisi hari khisla unkuray? Ye hida gu koomee ⁄imbaraa narabu!

29 Teesaaqay, hhanti toodoritay, mala ⁄agintay baku mala kitahhantay. Unkuray hhanti kontay makenkeuumaa gimbakeesii. 30 Hida gu hhidimee Iliitleemu noó toodoriidiyay idadu hhakeesii goõ. Kara, Taataa googuna gu rawaa gu raw khui tuba, idadu hhakee hagi slaꞌaday! 31 Inkoo, dabiida geesaai Tawaaloo da Iliitleemu, ina sanguu roogisi idadu hhakee goõ.”

Hindaqaruumaa da rawaa gu raw

(Mataayo 6:19-21)

32 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Hhanti tlaꞌamutay, raqa da coko⁄i! Maꞌaana Taataa googuna gu rawaa gu raw, hiĩ arimi ti naraꞌa, qawaraa sa unkuray Tawaaloo dosi. 33 Naadima idadu kokuna ga kontee, la hadimisiday peesaykee gaã slaydiri sa kwaeeli. La boo⁄imisiday curuqeeraa goóba faakaraa. Unkuray la qaasiday hindaqaruumaa da loi yade rawaa gu rawge doóba slakuda. Daqateesii fiisiisay yoó hiisatiyaaba ma sekeley see yoó tlakweesiyaaba. 34 Sa gimba daqa da iliiwane hindaqaruumaa dooguna, slime na daqa damaa iliiwane muunaiĩ kokuna.

Hida hingi ilakhuukhuꞌusiyee sa ki⁄eemoo gu Yeesu

35 Balalu sliimaa hangu ilakhuukhuꞌusidee, yondiida sa Iliitleemu. Kara caaꞌasoo dooguna ilakonee ooyimee. 36 Unkuray ti yondimiisetaꞌa tleehhida doó baqamida looimoo gooina, maa ki⁄i losona gu khaboogo. Qatlay gimaa ilii khaye, gi kaay guutee, cirakiray sugumaa afiiooyinayi afamaraa. 37 Dagaa ⁄aafi tongetaꞌa damaa slaye haa looimoo gooina kahhiyay gu baqamidiyayi. Teꞌesii looimoo dugu muunaboo⁄eesi ha inay. Ana sangu kaawa gimbaki gu lou, ina daasi qayroo kosi gu tongaiimaa haa gi ibiidisi hida sa ⁄agoo, gii satimisi ⁄agoo sa inay! 38 Dagaa ⁄aafi tongetee, looimoo gimaati khaye see hari amasidiira, baku hari tumpaatumpu, bere giĩ slay inay hinti guuliri sa baqamidu gosi! 39 Caahha naraꞌa gimbaki. Bere looimoo gu mara hiti caahhi qatlay daa ilii khaye fiisiisay, hiisee⁄iyaaba mara gosi duguma cihhi ha fiisiisee. 40 Slime unkuray see kwanda hangu ilakhuukhuꞌusidee, sa gimba Nanku Heedi, himaati khay qatlay unkuray hangoóba iliipaꞌaru.”

Yondimiisay gu lou haa hiĩ gu louuba

(Mataayo 24:45-51)

41 Peetiro gi maasi Yeesu tuba, “Looimoo gu Goõ ilaꞌaaꞌaatisati sandii kaadi, sati dandiray kilesii, baku sati hida goõ?”

42 Looimoo gu Goõ gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Yondimiisay daa ⁄imbi haa gu kooma waaway, ti hiĩ daa qaasi ha looimoo gosi. Ina, yondimiisay gu didiru tleehhidiye, goó hadimisa ⁄agoo sa yondimiisee waka qatlay daa qaasige. 43 Dugwaa ⁄aafi tongimokaꞌa, looimoo gosi gimaa iliiki⁄iye hhiyuumago, gugi slay ina yondiidi, yondukira sugwaa taatahhi. 44 Gu lou, ana sangu kaawa unkuray ambee, looimoo gosi gu qaasi tongimokee, ma wariiqadimidi khooslay gosi goõ. 45 Inkoo, ilatahha tongimokee ilahudeesi muuna gosii tuba, ‘Looimoo gooi hindii kaai ki⁄eemoo.’ Da hheꞌesi, ina gi tlaatleesi difoo tongee deneꞌee kosi, gu hhawatee haa gu tigay, tay tosaa ⁄agina haa gi kitahhana, ti amoolaa ooniidi. 46 Looimoo gu tongimokee yaati khay, baloo gubasli iliipaꞌaru haa qatlay gi hhidine tongimokee. Teꞌesii, looimokee gutii kerekereꞌemisi tongimokee bareemoo haa bareemoo, haa gugi qaasi raqa lenge sliimaa haa hida goóba ⁄imba.

47 Tongimokaꞌa goó khua slaꞌamuu gu looimoo gosi, tay hingigi may ilakhuukhuꞌusa, haa gi may yondiida, idoo da iliislaiye gooay ha looimoo gosi, dugu difi hari khisla. 48 Inkoo, tongimoo goóba caahharaa slaꞌamuu gu looimoo gosi, giyoó ilii yondiidiye gimba guraay boo⁄u ⁄agitiru, ina duguti difi coko⁄u. Heedi saa hadisi idadu wa⁄a ha Iliitleemu, ina see maa hadisi wa⁄a. Kara heedi saa taatahhi idadu wa⁄a hari khisla, daqa dosaa damaa slai idadu wa⁄a hari khisla.”

Yeesu hari khawaraa deehhiihhiru daqa hidage

(Mataayo 10:34-36)

49 Yeesu gi kaay tuba, “Ana haati khay tiꞌii khoorooge sa ooyisa da aslaa. Kara, ana hanti aloo slaꞌa arimaa, aslatee dagaã hheꞌesi ooyisaraa! 50 Inkoo, ana kooma hiinunqudisa da labaꞌasu, gurinaay boo⁄u ana magu ooyi. Kara ibinaa dooi dati maana da didiri, maati amoolaa hiigaasa hiinunqudisatee! 51 Unkuray goo ilatahhadeei, ana hanti khayii sa leehhisa da qasaw khoorotii? Teesaaqay gooba! Ti qasaw gooba, ti hiidehhidu hida. 52 Qatlaykaa gu inkoogo, tla⁄aã gu hida kooani gu mara leẽ, hida tami hingi kanimisiyay haa hida cada. Kara hhakee see gu cada hingi kanimisiyay haa hhakee gu tami. 53 Taataa hingi deehhina haa nankosi, kara nankosi see hingi deehhina haa taataa gosi. Yaayii hingi deehhinta haa hotosi, kara hotosi see hingi deehhinta haa yaayii dosi. Kumboꞌoo hingi deehhinta haa hadee da nankosi, kara hadee da nankosi see hingi deehhinta haa kumboꞌoo dosi.”

Caahharaa da diqimi

(Mataayo 16:2-3)

54 Slime Yeesu gi kaay sa raqatira da hida tuba, “Qatlay goó ilii antee tlafoo, hindii ca⁄iri bara da ilacindoo gu biraage, gu lou hoóti kaaday tuba, ‘Tlubay tlubi,’ gu lou dagi tlubi. 55 Kara, bere hoó antayi caaqwa da bara da wayee fahhanta, hoóti kaaday tuba, ‘Hameeriya yoo wanta,’ kara yoóti teesaaqay. 56 Unkuray peereehhiiseti! Gu lou, unkuray khuꞌuday naraꞌa, idoo khooroo haa raw hingoó ilii laqanee. Inkoo, danguri malee slanqadi caahharaa diqimi gu balalu hhankii gu inkooge?

Hida karahhiyee mangu wariiakhasiri haa fa⁄ayaa dooina

(Mataayo 5:25-26)

57 Unkuray kilakokuna soó soꞌoyi mayday hukuruu gimba gwaa tafau gu yondu? 58 Qatlay ga ilii kahhade amooge haa fa⁄ayaa googu, hiĩ gu leehhisa ugu pandaa da hakiimuuge, karahhi mangu wariiakhasidiri haa ina. Bere malee, dugu leehhisi pandaa da hakiimuuge. Kara, hakiimukee gu taatahhi daqa sirikaarimooge, ina gugii lu⁄i jeerage. 59 Ugu sunguũ kaay ambee, etaa hiica⁄adaaba jeerago, ti geesaa hheꞌesida bueemaa goboriya da hiifaakoo loi!”

13

Kwahha tlakwaroo dooguna bere malee dangu hhamisi

1 Inkoo, qatlaykeesii lenge, hida wakinay yaa wanay, gwaa kaawee sa Yeesu, gimba gu Galilaaya wakinay Pilaatu giyaa cu⁄i. Qatlay giyaa ilii hadiidimisiyee sadaaka dooina sa Iliitleemu, hida hhakee digaa isooqutlidi, ceedee dooina dagaa hiiroogi haa sadaaka dooina. 2 Teꞌesii, Yeesu gi ilaki⁄isi inay tuba, “Unkuray ga ilatahhadee, Galilaayatee daa labaꞌasi teesaaqay gwaaꞌaraa naqatloo, naa konaaii tlakwaroo hari khisla, ba⁄ay da Galilaaya wakinay? 3 Suti! Gu lou, sangu kaay, unkuray see bere hanguba kwahharaa tlakwaroo dooguna, gonkokunaa danguti hhamisi da inay gooay. 4 Kara hida hhakira gu mibi haa gweleti, daa ilii huui ha tlankoo yade Siloaamuge, gi kaka⁄iri. Unkuray ga ilatahhadee inay kilesi naa konaaii tlakwaroo hari khisla, ba⁄ay da hida sliimaa gwaa ibimaamidee Yerusaleemuge? 5 Suti! Gu lou, sangu kaay, unkuray see bere hanguba kwahharaa tlakwaroo dooguna, gonkokunaa danguti hhamisi da inay gooay.”

Ilaꞌaaꞌaatisa da ⁄ancimoo goóba ⁄aamuuda ⁄aamu

6 Da hheꞌesi Yeesu sigigi kaay inay ilaꞌaaꞌaatisati tuba, “Heedi waku yaa kona ⁄ancimoo qaymoo dosii da sabiibuge. Letu waka ina gi hadakay, ma wee⁄i ⁄aamu gu khaimokee. Teesaaqay see, yaa slayiiba ma lensee. 7 Heedikee gi kaay sa yondimiisay gu qaymoo dosi tuba, ‘Yuꞌudiyaa! Qoomay gu koraraa tami ana haani khakhay, sa we⁄inay gu ⁄aamu ⁄ancimokaa, inkoo naqatloo haã slayiiba ma lensee. Inkoo, sa soꞌoyi ilakona tlakweemisu gu hhapee diitiray? Ba⁄ay hiti tlatlafaku sumuku.’

8 Teꞌesii, yondimiisaykee gu qaymoo gugi ilaki⁄isi ina tuba, ‘Looimoo goy, hagu hhanti tlatlafana, mayku koriki kilesi, ana hagu iladoosla haa gu iliikuꞌumisa chuukuroo. 9 Kori gwaa khawa bere maa boo⁄i ⁄aamu, naraꞌa! Bere gumaaba boo⁄araa, asu tlatlafaku sumuku.’ ”

Yeesu hhoeesaraa hadee baloo da Sabaato

10 Inkoo, baloo da Sabaatoge Yeesu yaa caacaahhaahhamisi sinagoogi wakay. 11 Yuꞌudiyaa, hadee leẽ yaa wanta teꞌesii daa ilii khaabaaꞌadi ha gieerimoo, qoomay gu koraraa mibi haa gweleti. Hadetee danda gosi yaatii khongoi, yaa hiidahhasidiiba tafaꞌa ma coko⁄o seei. 12 Qatlay Yeesu giyaa ilii arimi hadetee, gigi eteedi, maa khaydi pandaa dosii, sagagi kaay tuba, “Igi digiĩ gweedi ga⁄ay googaa.” 13 Da hheꞌesi, Yeesu gii qaasi dabaiĩ kosi daqa hadeteesii, cirakiray gi qaditi, gi tafaꞌadi cuti. Hadetee gi tlaatleesidi daareesa Iliitleemu.

14 Teꞌesii, giyaadimiisay gu didiru gu sinagoogi, gi slahhaai, sa gimba Yeesu yaa hhoeesi hadetee baloo da Sabaato. Giyaadimiisaykee gi kaay sa raqa, daa hiikurunkuriti teꞌesii tuba, “Wanay balalu lahhoꞌo gu yondu. Inkoo bere slaꞌaday, khakhawaa balalu hhakeesii, ma dangu hhoeemisi ga⁄ay googuna. Haa hhanti khayday baloo da Sabaatoge.”

15 Teꞌesii, Looimoo gu Goõ, gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ye peereehhiisee! Ti miyaa tla⁄aã googunay baloo da Sabaatoge, goó mawa gweedaraa slee dosi baku daqway gosi qwaamaago, gigi leehhisi wa⁄amuuge sa waw? 16 Inkoo, hadeti da motoliya da Aburahaamu, Sataanimoo giyaa khiidimi hari ga⁄ay gu tlaku koraraa mibi haa gweleti. Ti naraꞌaabaslii gweedaraa ina khiidimoo gu ga⁄aykaa, gimati baloo da Sabaato?”

17 Qatlay Yeesu giyaa ilii hheꞌesi cocoꞌomoo gimbakee, hhakira gwaa kaniinimisee ina, digigi ooyi ha ilamuree hari khisla. Hida wakinay goõ gi hhaꞌaluumidiri hari khisla, sa gimba sliimaa gu hhou giyaa yondimaamidiye.

Pisagariya da haradaali ilaꞌaaꞌaatisa dosi

(Mataayo 13:31-33; Maariko 4:30-32)

18 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay tuba, “Ilahudeesa, Tawaaloo da Iliitleemu malee slanqasida? Kara hagari mala ilaꞌaaꞌaatisa? 19 Tawaalotee da Iliitleemu pisagariya da haradaali* pahha, daayii oyi ha heedi waku haa gigi daasi qaymoo dosii. Pisagariyatee gi tiꞌiti, gi khaimoo gu didiru tleehhiti. Cira⁄oo gi tleehhedi cuuraiĩ koina daqa elemu kosii.”

Hamiira ilaꞌaaꞌaatisa dosi

(Mataayo 13:33)

20 Yeesu gi kara kaay tuba, “Ilahuudeesa, Tawaaloo da Iliitleemu haguri mala ilaꞌaaꞌaatisa? 21 Tawaalotee da Iliitleemu ti hamiira pahha slanqasi, daa hiioy ha hadee waka, gigii roogidi sliimaa haa debabuu tami gu gubaraa gu ganoo, da hheꞌesi gubarakee goõ gi tosaa sluufi.”

Afamaraa gu hiidigidaaku

(Mataayo 7:13-14, 21-23)

22 Da hheꞌesi, Yeesu yaa ilakoomi hari hhiyuuma dosi da Yerusaleemu kawa. Ina yaa hiicacati hari yaamu haa tongagu paslaapasloo, tay tosaa caacaahhamisi hida gimba gu Iliitleemu. 23 Heedi waku gugi maasi ina tuba, “Looimoo gu Goõ, ti hida coko⁄o kilesii damaailabuꞌune ha Iliitleemu?”

24 Teꞌesii, Yeesu sigigi kaay inay tuba, “Maguumida gonkokunaa hiiguumaraa, Tawaaloo da Iliitleemuge hari afamaraa gu hiidigidaaku. Sa gimba, sangu kaay unkuray ambee, hida wa⁄a maa koimisiyay hiiguma tawaaloteesii, maa hiidahhasiyaaiiba coko⁄o see. 25 Qatlay looimoo gu mara gimaa ilii qadidiye haa gi khiidina afamaraa, unkuray hamaa khoorooge metay. Teꞌesii, hamaa tlaatleesiday kuukukhumisu afamaraa, tay kakantay tuba, ‘Ye looimoo gu mara, sandi afiiooyinte afamaraa.’

Ina sangumaa ilaki⁄isi tuba, ‘Ana hangu hhidima unkuray, haã daqa gaa dahhadee see.’

26 Teꞌesii unkuray sugumaa tlaatleesiday kakaaru ina tuba, ‘Dandiray haa ⁄agini haa kitahhani sliimaa haa ugu, kara ugu haa caacaahhamisidi tongagu kotii.’

27 Kara, ina maa ilaki⁄isi unkuray tuba, ‘Ana hangu hhidima haã daqa gaa dahhadee see. Waauda tiaa daqa dooaa unkuray goó yondiidee tlakwaroo!’✡

28 Taysi unkuray hamaati ⁄aa⁄aday haa hamaati tluꞌuntay ⁄atloo kokuna hari slahhaaꞌamee da didiri. Maꞌaana qatlaykee hagumaa arintayi Aburahaamu, Isaaka, Yakoobo haa tletimiisee goõ da Iliitleemu, wanay Tawaaloo da Iliitleemuge, tay unkuray danguũ kwahhi ha Iliitleemu khoorooge! 29 Da hheꞌesi, hida maa khayay ilacindoo gu rawaago haa ilacindoo gu biraago, goraago haa wayeego. Inay maa ibiidiyay meesaage sa ⁄agoo losona gu Tawaaloo da Iliitleemuge. 30 Kara yuꞌudaa! Wanay hida gu hiifaakooge waaree himaa hida gu pandaa tleehhidiyay, kara hida gu pandaage waaree himaa hida gu hiifaakoo tleehhidiyay.”

Yeesu gaiidi sa yaamu gu Yerusaleemu

(Mataayo 23:37-39)

31 Qatlaykeesii loi loii, Farisaayoo wakinay gi hadakayri daqa Yeesuge. Inay sugugi kaayri tuba, “Waaudi tiaa, taa⁄a daqa wakayge, sa gimba Heroode slai gaasaraa ugu.”

32 Teꞌesii, Yeesu sigigi ilaki⁄isi tuba, “Taa⁄amida kaawa sa mondokee ubee, ‘Yuꞌudiyaa, letuti haa heetlaalee ana ha hiica⁄amisa gieeri daqa hida daa iliikhaabaꞌamidigo haa hoo hhoeemisa ga⁄iidee. Baloo da tamiige hoo asu hiifaakisa yondu goy.’ 33 Teesaaqay see, ana kwanda ga ilakoome hari hhiyuuma doyi letuti, heetlaalee haa bolatiray. Ana kwanda ga teesaaqay laqe, sa gimba hiti naraꞌaaba tletimiisay duguma gaasi daqa wakay kenga gu Yerusaleemuge.

34 De, Yerusaleemu, Yerusaleemu, doó cu⁄a tletimiisee da Iliitleemu, haa gi cakhadinta hari tle⁄eẽ hhakira daa ya⁄abi daqa doogii! Kara ti waa maka ana haa slaꞌa hiikurunkura yaꞌay koki, konkiya gooay idoo giyoó ilii kurunkuride concaa dosi biraa gu hhababeeraa kosii. Teesaaqay see, unkuray haa siꞌidiri! 35 Yuꞌudaa! Unkuray sliimaa haa yaamu kokuna danguũ may makeebauumaage. Gu lou, sangu kaay, ana hanimaa antaaiiba kara, qatlaykaꞌa naqatloo gamaa ilii kaadee tuba, ‘Dugwaa ⁄aafi hikee gwaa khawa hari uma gu Looimoo gu Goõ.’✡ ”

14

Yeesu hhoeesa heedi baloo da Sabaato

1 Inkoo, baloo waka da Sabaato, Yeesu dugwaa kwahhasuusi sa ⁄agoo, mara gu giyaadimiisay lenge gu Farisaayoo. Qatlay Yeesu giyaa ilii teꞌesii wane, hida daa kwahhasuusi, gwaati khuꞌuuꞌunay hari diliqimaa. 2 Yuꞌudaa, pandaa da Yeesuge yaa wana heedi leẽ, gwaa kooma ga⁄ay gu laafimidu slaqwa sliimaa. 3 Yeesu gi maasi Farisaayoo haa maarimamaa da sariyaa tuba, “Ti kitlakuu sariyaage hhoeemisu hida baloo da Sabaatoge, baku ti kitlakuuba?” 4 Inay gi qabiri diĩ. Da hheꞌesi Yeesu gii qaasi daba gosi daqa ga⁄iidaykeesii haa gugi hhoeesi, gugi may, ma waaudi.

5 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Inkoo, bere leẽ tla⁄aã googunay nankosi baku slee dosi hingii huuꞌudi wa⁄amuge, gii ca⁄asiyaabaslii ciraai gimati baloo da Sabaato?” 6 Kara, inay yaa hiidahhasiriiba ilaki⁄isa gimbaki gu Yeesu.

Laqaru murumuꞌuumaa haa cabuuma

7 Qatlay Yeesu giyaa ilii arimi dahaa, idoo giyaa ilii lehhaahhidiyee kiteeri gu koomee muree losonage, sigigi kaay ilaꞌaaꞌaatisati tuba, 8 “Bere duguũ kwahhasuusi ha heedi waku losona gu khabooge, hhanti ibita kiteeri gu koomee muree. Angamalee ina hiĩ kwahhasuusi heedi gu muree hari khisla ba⁄ay da ugu see. 9 Bere ha teesaaqay laqada, hikira guũ kwahhasuusu unkuray cada kokunaa, yaa khay daqa dooguu haa sugugi kaay tuba, ‘heediki may ma ibiidi kitiĩ googuu.’ Teꞌesii, ugu dugu ooyi ilamuree hari khisla. Hagi asu ibinaa kayda alunge daqa dabaslige muree. 10 Ba⁄ay bere duguũ kwahhasuusi losonage, hiti ibiidi kiteeri gu alunge. Qatlay hikira guũ kwahhasuusu ugu giyoo ilii khaye, sugugi kaay tuba, ‘Ye danaꞌa goy, khoca tay pandaage, daqa da hhoige.’ Hari amotee ha slayda muree pandaa da dahaa gonge, gu waaree teꞌesii sliimaa haa ugu. 11 Heedi gungoó hiitlaysa ina lenkosi, hikee dugu hii⁄eetisi ha Iliitleemu. Kara, hikaꞌa gungoó hii⁄eetisa, hikee dugu hiitlaysi ha Iliitleemu.”

12 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa heedikee gwaa kwahhasuusu ina tuba, “Bere ha ⁄isinta losona hari tleemaa baku hari khwayaiĩ, hhanti kwahhasuusida deneꞌee koku, hhiee koku, hiidayuuma doogu haa hindaqeeri goó ilaciyaa ibiidee haa ugu. Bere ha teesaaqay laqada, inay see hiidahhasiyay kwahhasuusa ugu ayeemaa koinay. Hari amotee ugu dugu bui gimbakira goõ sigaa yonditi inay. 13 Bere ha ⁄isinta losona, hiti kwahhasuusi hida da hhankaa gooay gu kwaeeli, hida gu koomee sletu, hida gwaa tlakwaakwawee haa gwaa ilahhamaahhamee. 14 Gu lou, hari amotee ugu dugu ⁄aafi, sa gimba hida da hhakee gooay konaaiiba idoo dari buaraa ugu. Teesaaqay, Iliitleemu maa bui ugu, qatlaykaꞌay hida gu koomee ibinaa daa tafaꞌadi gwaa kaka⁄ee, gimaa iliislafiyee.”

Ilaꞌaaꞌaatisa da losona gu didiru

(Mataayo 22:1-10)

15 Qatlay heedi leẽ tla⁄aã gu hhakiray gwaa waaree meesaage haa ina, giyaa ilii akhasi gimbakee, gi kaay sa Yeesu tuba, “Duguũ ⁄aafi heedikaꞌa gumaa ⁄agima losona gu Tawaaloo da Iliitleemuge.” 16 Teꞌesii, Yeesu gugi ilaki⁄isi tuba, “Heedi waku yaa ⁄isimi losona gu didiru, gi kwahhasuusi hida wa⁄a. 17 Qatlay gu losona giyaa ilii buꞌudi, gi ya⁄abi tongimoo gosi, ma kaawaraa kay sa hhakira daa kwahhasuusi tuba, ‘Kwahhasaa, gimba sliimaa gu losona duguũ buꞌudisi.’

18 Inay gonkoinaa gi tlaatleesiri kakaaru gimba gooina, sa soꞌoyi mayay dawaraa losonage. Teesaaqay see, gimbakee yaati laqami tuba, yaa slaiyaaiiba dawaraa losonage. Heedi gu pandaa gi kaay sa tongimokee tuba, ‘Ana haã kirigi qaymoo, kwanda ga arimaa kawe, hhooa hani ilamooyinte.’

19 Heedi waku gi kaay tuba, ‘Ana haã kirigi yakway mibi gu doosla. Inkoo, hagiri koisakaw doosla, hhooa hani ilamooyinte.’

20 Heedi waku gi kaay tuba, ‘Ana haã khabimi, teesaaqay haay dahhasaaba khawaraa losonage.’

21 Tongimokee yaagi ki⁄i, gi kaay sa looimoo gosi gimbakee sliimaa. Teꞌesii, looimokee gu mara gi slahhaai hari khisla. Ina gi kaay sa tongimoo gosi tuba, ‘Taa⁄a ciraai balabalaluuge haa amamu gu hiicohhige gu yaamu hhakee, laraa khayda tiꞌii kwaeeli, hida gu koomee sletu, gwaa ilahhamaahhamee haa gwaa tlakwaakwawee.’

22 Qariqaaqari coko⁄o, tongimokee gi kaay sa looimoo gosi tuba, ‘Looimoo goy, gimba siniĩ kaadi haguũ yondiidi. Daqa kahhada wanta sa hida wakinay see.’

23 Teꞌesii, looimokee gi kara kaay sa tongimoo gosi tuba, ‘Taa⁄a kara, balabalaluuge haa amamu gu digimi gu tongagu naqatloo. Hida goo slayde, ligaa hiitlahhasida maa khayri tiꞌii, mara goy ma haci dahaa. 24 Gu lou, unkuray sangu kaay, wanaaba lensee tla⁄aã gu hhakiray daa kwahhasuusi, gumaa naafa losona goy.’ ”

Fadoo da karahhamuu gu sirakooma Yeesu

(Mataayo 10:37-38)

25 Kara, raqa da didiri da hida yaa hhiyumaamita sliimaa haa Yeesu. Ina giyaa ilii fookidi inay, gi kaay tuba, 26 “Heedi gwaa slaꞌa khawaraa daqa dooii, hiidahhasiyaaba sirakoomiisay goy tleehhida, bere ina guba wakaraa taataa gosi haa iyoo dosi, hadee dosi haa yaꞌay kosi, hhiee kosi gu hhawatee haa gu tigay, gimati ibinaa dosi ina loi.* 27 Kara, heedi goóba hiiowaraa musalaaba gosi† haa naagi sirakona ana, hikee hiidahhasiyaaba sirakoomiisay goy tleehhida.

28 Maꞌaana, ti miyaa tla⁄aã googunay, qatlay gi iliislaiye tlehhinay kitaraa, goóba ibiida haa gi faadi bueemaa, ma arimi bere kona peesay gu buꞌudisa hiigaasa tlehhinay? 29 Bere teesaaqay laqiyaaba, gimaa hheꞌesi tlehhinay musingi, haa dugurigi slanqadi hiigaasa tlehhinaykee. Teꞌesii hida goõ gumaa arimee, gumaati qasaasayay, 30 tay kakaanay tuba, ‘Heediki yaa tlaatleesi tlehhinay, dugurigi slanqadi hiigaasa.’

31 Inkoo, ilahudeesa mutemi gu waauda sa qwatla kawa gau haa mutemi waku. Ina ibiidiyaabaslii gesaa, gi ilatahhi hari maguuma, bere hiidahhasi qwatla gau haa hikira gu koomaa sirikaarii elefu mibeeri cada, qatlay ina ti kona sirikaarii elefu mibi? 32 Bere hiidahhasiyaaba, cirakiray ina ya⁄abi ya⁄abimiisee, ma tlaatlaqasa kayri mutemikira gu caduu, gi ilii kahhiye segenge, mangu wariiakhasiri. 33 Teesaaqay, hhaku heedi lensee tla⁄aã googunay, gu hiidahhasa sirakoomiisay goy tleehhida, bere guba mawaraa idadu sliimaa gi kone.

Cakhasaa daa hhamisidi cuuꞌu gosi

(Mataayo 5:13; Maariko 9:50)

34 Cakhasaa ti idoo da hhoi hari khisla. Inkoo, bere cakhasaa hiĩ hhamisidi cuuꞌu gosi, miyaa nii dahhasi ki⁄isaraa cuuꞌukira kosi? 35 Cakhasatee dati hhoiiba, gimati sa hhapee baku gimati sa upa gu cuukuroo see. Teesaaqay dagati kwahhi segenge loii. Heedi gu kooma eaa, akhasiye naraꞌa gimbaki.”

15

Bee⁄imoo gwaa hhamu ilaꞌaaꞌaatisa dosi

(Mataayo 18:12-14)

1 Inkoo, karaanimaiĩ wa⁄a gu koodi haa hida wakinay wa⁄a gu koomee tlakwaroo, gonkoinaa yaa khakhaakhayay, ma itatiimisiri caacaahhamisu gu Yeesu. 2 Teꞌesii, Farisaayoo haa maarimamaa da sariyaa da diini yaa tlaatleesiri quru⁄umoo, tay tooinaa kakaanay tuba, “Yuꞌudaa, heediki kwahhasuusumisi hida gu koomee tlakwaroo, kara sliimaa ⁄agiigina haa inay.”

3 Da hheꞌesi, Yeesu sigigi kaay ilaꞌaaꞌaatisati tuba, 4 “Ilahudeesa heedi leẽ tla⁄aã googunay kona bee⁄u miyaa leẽ. Bere ina hiĩ hhamisi leẽ tla⁄aã gooinaa, hiti malee laqi? Ina hiti may hhakee gu mibeeri gweleti haa gweleti hatlige, gi dabiidukay hikira gu leẽ, gwaati amoolaa slay. 5 Qatlay goo iliislaye, ina gwaatii tleke⁄esi kwahhu kosii hari hhaꞌaloo, 6 guraagi khay ayage. Teꞌesii, ina hiti eteedi deneꞌee kosi haa hida goó ibiidee ilaciyaa haa ina, sigigi kaay tuba, ‘Inkoo hhaꞌaluumida sliimaa haa ana, sa gimba bee⁄imokira koyi guũ hhamu hagwaani slay!’ 7 Sangu kaay unkuray ambee, nama teesaaqay, Iliitleemu haa malayika dosi maa hhaꞌaluumidiyay sa heedi leẽ gu kooma tlakwaroo, gwaanii fookidu daqa Iliitleemuge. Hhaꞌalotee damaa didiri ba⁄ay da hatira da hida mibeeri gweleti haa gweleti, gungoó hiiarimee konay ibinaa daa tafaꞌadi. Teesaaqay yoóti ilahudeemisiyay tuba, konaaiiba gimba saa hiifookidiyee daqa Iliitleemuge.”*

Goboriya daa hhanti ilaꞌaaꞌaatisa dosi

8 Kara, Yeesu sigigi kaay ilaꞌaaꞌaatisa waka tuba, “Ilahudeesa hadee leẽ da kooma goboree mibi da peesay. Bere hiĩ hhamisidi leẽ, hiti malee laqada? Ina hiti ooyisida caaꞌasiya, gi fiicida mara gosi haa gi dabita hari maguuma giti amoolaa slayda. 9 Qatlay giyoo ilii slayde, ina hiti eteta hhinanu kosi haa hida goó ibiidee ilaciyaa haa ina, sigigi kaada tuba, ‘Inkoo, hhaꞌaluumida sliimaa haa ana, sa gimba goboriyatira toyi diĩ hhanti, hagaã slay!’ 10 Sangu kaay unkuray ambee, nama teesaaqay, Iliitleemu haa malayika dosi maa hhaꞌaluumidiyay sa heedi leẽ gu kooma tlakwaroo, gwaanii fookidu daqa Iliitleemuge tlakwaroo dosaa.”

Naw gwaa papa⁄u ilaꞌaaꞌaatisa dosi

11 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Yaa wana heedi waku gwaa kooma yaꞌay cada gu hhawatee. 12 Letu waka, hikira gu coko⁄u gi kaay sa taataa gosi tuba, ‘Taataa, sini hadiside aalimee doyi.’ Ina gi deehhimi khooslay gosi sa yaꞌay kosi cada koinaa.

13 Balalu angaamaka kilesi giyaa iliicatiri, nakira gu coko⁄u gii kurunkuri khooslay gosi goõ, gi tosaa waaudi hhapee da segenge. Yade ina gi palanquusi khooslay gosi hari ibinaa da slasla⁄iima. 14 Qatlay giyaa ilii hheꞌesi palanquusa khooslay gosi goõ, qori gu didiru yaagii ca⁄i hhapetiray. Ina gi tlaatleesi meeta konaaba idoo lensee. 15 Sa gimbakee, ina gi firoo kay yondu daqa yaamulooay wakuu gu hhapetee. Yaamulooaykee gugi tosaa leehhisi qaymoo dosii, sa ⁄agimisu gu biinoo dosi. 16 Ina yaa arimi kwayru gu ⁄agoo qafeeraa daa ⁄agiiginee biinotee, maꞌaana wanaaba heedi lensee gwaa qaw idoo da ⁄agoo sa ina.

17 Qariqaaqari, gi ilahudeesi muuna gosii gimba gu bawma dosi, hingigi maasi tuba, ‘Ti yondimiisee maka da taataa goy goó ⁄agimee ⁄agoo, giti amoolaa memesinay! Ana tiꞌii hati gwaaꞌa sa qori!’ 18 Inkoo, ha ki⁄a daqa taataa gooii haa sugugi kaawa ambee, ‘Ye taataa, ana haã dakusi pandaa da Iliitleemuge haa pandaa dooguu see. 19 Ana hariiboo⁄aaba kara dinima eteedi nankoogu. Inkoo, ana haniti ilafate leẽ gu yondimiisee doogu pahha.’ 20 Da hheꞌesi, gi tosaa waaudi, gi ki⁄i daqa taataa gosii.

Giyaa ilii kahhiye segenge, taataa gosi gugi arimi ina yaa khoci, sugugi arimi slahhaaꞌamee. Cirakiray gi tu⁄udi daqa nankosii, ina gi khambacimi nankosi haa gugi humbaꞌadi.

21 Teꞌesii, nakee gi kaay sa taataa gosi tuba, ‘Ye taataa, ana haã dakusi pandaa da Iliitleemuge haa pandaa dooguu see. Taataa, ana hariiboo⁄aaba dinima eteedi kara nankoogu.’

22 Teꞌesii, taataa gosi gi kaay sa yondimiisee dosi tuba, ‘Taa⁄amida slehheesaw! Owaaruu ciraai qayriya da hhoi, sugu daasidee, sugu daasidee petee dinca dosii haa sugu daasidee ye⁄eetoo see. 23 Kara, owaaruu damaa daa wahhati, laga gaasiday, ma ⁄isini losona. ⁄aginee haa hhaꞌaluumidanee sliimaa haa ina. 24 Sa gimba naki koyi yaati gwaai pahha, inkoo slafi kara, yaa papa⁄i, inkoo yaanii ca⁄i.’ Teꞌesii, inay gi tlaatleesiri seehha tay, gi hhaꞌaluumidiri hari khisla.

25 Qatlaykee nankosi gu badiisu yaa qaymooge wana, ina giyaa ilii wawaawatliye, giyaa ilii daadaausi ayage, gi akhasi hida raaiyay haa seehhuusiyay. 26 Teꞌesii, ina gi eteedi yondimiisay leẽ haa gugi maasi tuba, ‘Mala na wanta letuti tiꞌii?’ 27 Yondimiisaykee gi kaay sa ina tuba, ‘Nankooguna gu coko⁄u naani khay ayage. Inkoo taataa googu hiĩ gaasi damaa daa wahhati sa ina, sa gimba guũ slay kara wana saayuudi.’

28 Nakee gu badiisu gi slahhaai hari khisla, gi siꞌi hiidawaraa waꞌay gu marage. Taataa gosi yaagii ca⁄i khoorooge, gugi tlaatlaqasi, maay day waꞌay gu marage. 29 Ina gi ilaki⁄isi taataa gosi tuba, ‘Yuꞌudiyaa! Koraraa hhanki sliimaa ana haã yondiidi yondu sa ugu tongimoo pahha. Kara, baloo lensee haa mayiiba iliikooma gimba googu. Teesaaqay see, ugu sinaa hadisidiiba ana gimati dakhwada lensee, ana see ma ⁄isimi losona haa deneꞌee koi. 30 Inkoo, naki koku gwaa palanquusu khooslay googu sliimaa haa slipalauusee, giyaani ilii ki⁄i, suguũ gaasidi damaa daa wahhati.’

31 Taataa gosi gi kaay sa ina tuba, ‘Nankoy, ugu hoó sliimaa wana haa ana balalu sliimaa, kara idadu goõ ga koome ti koku. 32 Dandiray hinti naraꞌa ⁄isiru losona hagi hhaꞌaluumidana, sa gimba nankooguna gu coko⁄u, yaati gwaai pahha, inkoo yuꞌudiyaa ti slafi. Ina yaa hhami, inkoo yaanii ca⁄i.’ ”

16

Ilaꞌaaꞌaatisa da yondimiisay gu didiru gwaa cirihhu

1 Kara, Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi, ilaꞌaaꞌaatisati tuba, “Yaa wana hindaqaru waku haa yondimiisay gosi gu didiru. Yondimiisaykee, dugwaa sitaakimi tuba, yaa palanquuqumisi khooslay gu looimoo gosi. 2 Teesaaqay, hindaqaru gi eteedi yondimiisaykee gu didiru haa gugi maasi tuba, ‘Ana haã akhasi ugu idoo ga yondimaamite hari khooslay goy! Inkoo, ca⁄asaayuu faadoo doogu, da wariiqadimiduu gu khooslay gooii. Maꞌaana, ugu hiidahhasidaaba yondimiisay goy tleehhida kara.’

3 Da hheꞌesi, yondimiisaykee gu didiru gi ilahudeesi muuna gosii tuba, ‘Inkoo hati malee laqa? Looimoo goy hinigusina yondu gooaa gu yondimiisay gu didirugo. Ana doosla hiidahhasaaba, kara ti ilamuree firiiriru kawa. 4 Inkoo, ha khua idoo ga laqe! Teꞌesii qatlay dinoo iliigusine yondu gooaa, hida mani kwahhasuumisiri maraai koinay.’

5 Teesaaqay, gi eteedimi lelee lelee hida goõ, gwaa koomee iinanu gu looimoo gosi. Ina gi maasi hikira gu pandaa tuba, ‘Iinaa doogu daqa looimoo gooii qoomay mala?’ 6 Heedikee gi ilaki⁄isi tuba, ‘Kideelimaiĩ miyaa gweleti gu du⁄iya da ⁄aamu gu miseyituuni.’ Karaanimokee gi kaay sa ina tuba, ‘Cheeti da iinaa doogu nahaã oyii, ibiidi ciraai, handakimi kideelimaiĩ miyaa cigahha.’ 7 Da hheꞌesi gi maasi gu caduu tuba, ‘Ugu daqa dooguu iinaa dosi ti qoomay mala?’ Heedikee gi ilaki⁄isi tuba, ‘Guniyayuu miyaa leẽ gu ganoo.’ Ina gi kaay tuba, ‘Cheeti da iinaa doogu nahaã oyii, ibiidi ciraai, handakimi guniyayuu mibeeri gweleti!’

8 Hindaqarukira gi hhaꞌaleesi yondimiisaykee gu tlaku, idoo giyaa ilii yondiidi hari qeeraa. Maꞌaana, cirihhimaa gu hida gu khooroo, idoo hingoó iliiaꞌayee haa deneꞌee koina, ti wa⁄a ba⁄ay da yaꞌay gu cencee.”*

9 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Ana sangu kaay ambee, hangu daakaiimitee haa hida gu khooroti, hari khooslay gu khooroti ga kontee. Qatlay idadu hhakee gimaa ilii faakiyee karuumaa dooina, dangumaa kwahhasuusi rawge ma ibitiri koraraa goóba hiifaakoo.

10 Heedi daa ⁄imbi gimba gu digidakuge, slime dugoó ⁄imbi gimba gu denuge see. Kara, heedikaꞌa doóba ⁄imba gimba gu digidakuge, slime dugoó ⁄imbiyaaba gimba gu denuge. 11 Bere unkuray danguu ⁄imbiiba iliikoomaraage naraꞌa, khooslay gu khooroti, inkoo, ti miyaa sangumaa taatahhi khooslaykaꞌa gu lou? 12 Kara, bere unkuray dangu ⁄imbiyaaba iliikoomage naraꞌa, khooslay gu hida wakinay, inkoo, ti miyaa sangumaa hadisi khooslay googuna unkuray? 13 Wanaaba yondimiisay goó hiidahhasa yondiida yondu sa looee cada. Sa gimba, ina himaa slai looimoo leẽ haa himaa waki gu caduu, baku hingimaa ilaooyi haa looimoo leẽ haa himaa qooqiidi gu caduu. Unkuray hiidahhasidaaiiba yondiidaraa sa Iliitleemu sliimaa haa sa khooslay qatlaykeesii lenge.”

Gimba kasaakasi gu Yeesu

(Mataayo 11:12-13; 5:31-32; Maariko 10:11-12)

14 Qatlay Farisaayoo giyaa ilii akhasiri gimbakee goõ gu Yeesu, inay gugi qasayri hari qooqiidaraa, maꞌaana inay yaa slaiyay peesay hari khisla. 15 Teꞌesii, Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Unkuray hangoóti laqantay pandaa da hidage tuba, kontay haaki. Teesaaqay see, Iliitleemu khui muunaiĩ kokuna. Gu lou idotaꞌa doó arinee da kaari pandaa da hidage, hatee pandaa da Iliitleemuge ti khanslaaoo pahha.

16 Kara, sariyaa da Iliitleemu haa handikaa da tletimiisee da Iliitleemu, dagaa kakaami qatlaykaꞌa naqatloo gu Yohaana Hiinunqudimiisay. Teꞌesaa qatlaykeesaa, Gimba gu Hhou gu Tawaaloo da Iliitleemu dugoóti kakaana. Kara kila heedi yoóti koisi hiidawaraa waꞌay gu tawaaloteesii hari ⁄uuru. 17 Teesaaqay see, ti slahharuũ raw haa khooroo hiihhancooa, ba⁄ay da caqariya da coko⁄oniinii da sariyaa da Iliitleemu hhamaraa dosi.

18 Hhawata gu kereꞌesa tarakaa sa hadee dosi, gi khabina hadee waka, hikee yoóti yondiidi slipalauuma. Kara hhawata gu khabima hadetee daa may ha hhawata gosi, sagagi kereꞌesi tarakaa, hikee see yoóti yondiidi slipalauuma.”

Hindaqaru haa Lasaaro

19 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Yaa wana heedi leẽ hindaqaru. Heediki yaa daamaamisi qayroo gu kaari gu kalay gu daahhiya haa qayroo daa boo⁄imisi hari puteeri gu hhoi waa lenge. Balalu sliimaa yaati ⁄agiigina ⁄agoo da tliirii⁄ii. 20 Teꞌesii, afamaraa gu hindaqarukeesii, kwaꞌalimoo waku yaa wana daa qaatiitimisiye, uma gosi naa Lasaaro, gwaa kooma inkaahhaai slaqwa sliimaa. 21 Kara, Lasaaro yaati ariirina kwayru, suguma hadisi ⁄agotaꞌa daa huhaahua meesaa da hindaqarukeesaa. Gwehheeri see yaa khakhaakhayay, haa gi naafinay inkahheerii kosi.

22 Hiigaasooge, kwaꞌalimokee gi hhami, da hheꞌesi malayika gugii oyiri rawaa gu rawge, ma ibiidi ilaciyaa haa Aburahaamu. Kara hindaqarukira see gi hhami, dugugi qaasi. 23 Hindaqarukira yadaa khonsleebaago, tay dugu labaꞌasi hari khisla, yaa waratlaysi ilaa kosi rawaage haa gi arimi Aburahaamu segenge loii. Slime Lasaaro, yaa wana ciyoomoo gosii. 24 Teꞌesii, hindaqarukira gugi eteedi, kakaana tuba, ‘Ye Taataa Aburahaamu, sini ⁄awaarinte. Inkoo, Lasaaro naykee, ya⁄aba yaa hiitika⁄iye cina da dinca dosi maꞌayge, ma caaquudisi cufaraã goy, sa gimba dini labaꞌaaꞌamisi hari khisla aslaatiige.’

25 Aburahaamu gugi ilaki⁄isi ina tuba, ‘Nankoy, inkoo slayii tuba, ugu haa slaydi gimba gu hhou khoorooge, Lasaaro yaa slay gimba gu tlaku. Inkoo ina tiꞌii dugu tlaatlaqaaqamisi, ugu taysi wanta labaꞌasu gu didiruge. 26 Kara, ti teesaaqay kilesiiba, tla⁄antla⁄a gu unkuray haa dandiray saꞌama wanta daa qaasi, dooba tlo⁄osa. Teesaaqay, hhakira gu slaee tayaa daqa dooraa, hadakawa taysi daqa doogunay, hhanti hiidahhasiyay hiicataraa. Kara, hhakee yadaa daqa doogunaa, gwaa slaee khawaraa tay daqa doorii, slime hhanti hiidahhasiyay hiicataraa.’

27 Da hheꞌesi, hindaqarukira gi kaay tuba, ‘Inkoo, taataa Aburahaamu haguũ tlaatlaqasi ambee, ya⁄abi Lasaaro mara gu taataa gooii. 28 Ina, ma ilii⁄oo⁄a kay hhiee koi kooani, inay see maa ba⁄atii khayay daqatii da labaꞌasuge.’

29 Aburahaamu gugi ilaki⁄isi ina tuba, ‘Hhiee koku, konay gimba gu Iliitleemu, daa handikimi ha Musaa, haa tletimiisee da Iliitleemu. Inay mayki akhamisiyee handikatee.’

30 Teꞌesii, hindaqarukira gi kaay tuba, ‘Taataa Aburahaamu, teesaaqay gooba! Bere heedi gwaa gwaau hadakay daqa dooinay, inay yaa hiifookidiyay daqa Iliitleemuge tlakwaroo dooinaa.’ 31 Aburahaamu gi kaay sa ina tuba, ‘Bere inay guba akhamisu, gimbakee daa handikimi ha Musaa haa tletimiisee da Iliitleemu, inay ilii qaasiyaaiiba, heedi giyaamati slafi see ayisago.’ ”

17

Hida goó iliipaꞌamee Yeesu hingi ilamooyinee

(Mataayo 18:6-7, 21-22; Maariko 9:42)

1 Baloo waka, Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Koimisu goó ⁄isima hida ma yondiidiri tlakwaroo, maati wana balalu sliimaa. Teesaaqay see, hiti ana heedikaꞌa goó ⁄isima koimisukee! 2 Heedi da hikee gooay, hiti ba⁄ay duguti ilii kufi tlaa⁄a da didiri da saadiruu isa dosii haa dugugii slakhi slagwiya da tlawa da didirige. Gu lou, ti naraꞌaaba ina ma ⁄isimi leẽ gu hhaã gu kahhee hii⁄atla ⁄imbage, ma yondiidiri tlakwaroo. 3 Teesaaqay, hangu ga⁄aydee! Bere hhia googu hiĩ dakusi, ilii⁄oo⁄akuu, bere hiĩ kwahhi tlakwaroo dosi, ilamooyimaku. 4 Bere hiĩ dakusi daqa dooguu waa fanqu baloo lenge, ina yaagi khakhay daqa dooguu waa fanqu baloteesii, gi kaay tuba, ‘Haã kwahhi tlakwaroo doyi.’ Ugu ilamooyimaku.”

⁄imba ⁄uuru gosi

5 Da hheꞌesi, ya⁄abimiisee gi kaayri sa Looimoo gu Goõ tuba, “Sandii roogiside ⁄imba.” 6 Looimoo gu Goõ gi kaay sa inay tuba, “Bere haã aloo kontay ⁄imba gimati coko⁄oniinii see, pisagariya da haradaali pahha, haã aloo hiidahhasiday kaawaraa sa khaimoki gu ⁄ancimoo ubee, ‘Hangi tu⁄ude tiaa, taa⁄a hangi hatlide tlawa da didirige.’ Gu lou, khaimoki hiĩ aloo hiidahhasi muriida unkuray.

Yondimiisay gu hhou yondu gosi

7 Inkoo ilahudeesa, leẽ tla⁄aã googunay kona tongimoo goó doosla qaymoo, angamalee yoó deꞌena bee⁄u. Qatlay tongimokee giyoó ilii watliye ayage, sugoó kaayiyaa tuba, ‘Khoca tiꞌii ciraai, ⁄agimi fa⁄a sliimaa haa ana?’ 8 Suti! Ina hiti kaay sa tongimokee kosi tuba, ‘Sini boo⁄iside ⁄agoo, ila⁄utle naraꞌa ma sini yonditi, qatlaykaꞌa naqatloo goo ilii hheꞌese ⁄agoo haa kitahhu. Ugu hoo asu ⁄aginta haa hoo asu kitahhada.’ 9 Teꞌesii, heedikee kaayiyaa ⁄iisoo sa tongimokee, sa gimba giĩ yondiidi, gimba sliimaa duguũ ilafahhi? 10 Namati teesaaqay unkuray see, qatlay gaã ilii gaasidiri yondu gimba sliimaa dangwaa ilafahhi, kaawa ubee, ‘Dandiray ti tongimaiĩ kilesi gubasli faydaa. Hanti yondiidani gimbakira kilesi, dandii slaiye magu yondiidani.’ ”

Yeesu ilabuusli hida mibi gu koomee buubaa

11 Qatlay Yeesu giyaa ilii Yerusaleemu kakaakaye, yaa hiicati hari digimi gu hhapee da Samariyaa haa Galilaaya. 12 Giyaa ilii day tongoo wakay, hingaa slaslay haa hida mibi, gwaa koomee ga⁄ay gu buubaa. Hida hhakee yaati qadimidiri segenge, 13 gi maahhiri hari afoo da didiri kakaanay tuba, “Ye Yeesu, Looimoo gu Goõ, sandi ⁄awaarinte!”

14 Qatlay giyaa ilii arimi inay, sigigi kaay tuba, “Unkuray, taa⁄amida hangu laqantee daqa hhapalooeege.” Inkoo, inay giyaa ilii khociicinee amooge, digigi ilabuusli buubaa dooina. 15 Da hheꞌesi, leẽ tla⁄aã gooinay giyaa ilii arimi duguũ hhoeesi, cirakiray gi ki⁄i daqa Yeesuge, tay tosaa daareemisi Iliitleemu hari afoo da didiri. 16 Ina gi keebeeꞌedi yeꞌeeroo gu Yeesuge, tay tosaa kakaana ⁄iisoo daqa dosii. Heedikee yaa yaamulooay gu hhapee da Samariyaa.*

17 Teꞌesii, Yeesu gugi maasi ina tuba, “Hinti hida mibiibaslii diĩ ilabuusli? Hari hhakira wakinay gweleti kaanoki? 18 Hhakuu waku tla⁄aã gooinaa diĩ arimi, gwaani ki⁄u sa daareesa Iliitleemu, ti hiĩ kilesii gu dahaa gu Yahuudimoo gooba?” 19 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa heedikee tuba, “⁄imba doogu hiĩ hhoeesidi ugu. Tlayii, taa⁄a waaudi.”

Tawaaloo da Iliitleemu khawaraa dosi

(Mataayo 24:23-28, 37-41)

20 Letu waka, Farisaayoo yaa maasiri Yeesu tuba, “Tawaaloo da Iliitleemu yaa malaalee khayda?” Yeesu gi ilaki⁄isi inay tuba, “Tawaaloo da Iliitleemu yaa khaydaaba, hari amoo ga iliidahhaside cangicangimisu hari maguuma. 21 Kara, hida himaa hiidahhasiyaiiba kaawa tuba, ‘Yuꞌudaa, wana tiꞌii!’ baku ‘Yuꞌudaa, wana yade!’ Maꞌaana, Tawaaloo da Iliitleemu tla⁄aã googunay wanta.”

22 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Balalu yaa khociyay, gamaa ilii arintee kwayru, gu arimaa gimati baloo leẽ see da Nanku Heedi. Gu lou, balotee hagamaa antaaiiba. 23 Qatlaykee, hida maa kakaanay sa unkuray tuba, ‘Yuꞌudaa! Naykaꞌa yaqay!’ baku ‘Yuꞌudaa! Nahiĩ tiꞌii!’ Hagimaa hhanti sirakontay. 24 Nanku Heedi baloo gimaa ilii khaye, maa mankaraaiya pahha, idoo giyoó ilii mankaꞌaside rawge, bara lengo, bara da cadii naqatloo. 25 Teesaaqay see, ina kwanda dugu gesaa labaꞌasiye, labaꞌasu wa⁄a haa dugugi siꞌi ha laqwaloti da inkoo.

26 Kara, idoo daa iliica⁄i gooay balalu hhakiray gu Nuuhuge, teesaaqay daganimaa iliica⁄i slime baloo da Nanku Heedi gimaa iliiki⁄iye. 27 Qatlay gu Nuuhu, hida yaa ⁄agiiginay, yaa kitahhaahhanay, hingaa khabiibinay balotira naqatloo Nuuhu giyaa ilii day safiinage. Teꞌesii, ilawa⁄iya yaagi khaydi haa digigi hhamisi gonkoinaa.✡

28 Slime, naama teesaaqay balalu hhakira gu Looti. Hida yaa ⁄agiiginay haa yaa kitahhaahhanay, yaa kirigiiginay haa yaa naadiidinay, yaa dosliislinay haa yaa tlehhaahhidiyay. 29 Teesaaqay see, Looti giyaa ilii waaudi Sodomaago, aslaa da dihhi yaagii tuutuquti teꞌesii, yadaa rawgo tlubay pahha. Aslatee gi hhamisidi inay gonkoinaa gwaa meetee teꞌesii.✡

30 Teesaaqay, daganimaa iliica⁄i balotirayi, Nanku Heedi dugumaa iliitlaaꞌasiye. 31 Baloteesii, heedi damaa slaye rawaa gu pembee da mara gosii, hhantii ⁄eeti sa hiiowaraa khooslay gosi waꞌay gu marago. Kara, heedi damaa slaye qaymooge, hhanti ki⁄i ayage sa hiiowaraa idoo lensee. 32 Slawaw hadee da Looti, gimba gwaay ca⁄u daqa dosii!† 33 Heedi gu koisa ga⁄aw ibinaa dosi, hikee higimaa hhamisi ibinaa dosi. Slime, heedi gu hadisa ibinaa dosi, hikee himaa slay ibinaa da loi. 34 Sangu kaay unkuray, amasi hhakee hida cada maa buburuu lenge wanay, leẽ dugurimaa waaudi, gu caduu dugumaa may. 35 Tigay cada maa saadiidinay sliimaa, leẽ dagarimaa waaudi, da cadii dagamaa may.”‡

37 Da hheꞌesi, sirakoomiisee dosi gugi maasiri ina tuba, “Looimoo gu Goõ, gimbaki maa kaale hiica⁄i?” Ina gi ilaki⁄isi inay tuba, “Daqa da iliiwane sayni, teꞌesii gwadiisu ginoó ilii kurunkuridi.”

18

Kwaꞌalitoꞌoo doóba simbariigwaaꞌa ilaꞌaaꞌaatisa dosi

1 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi ilaꞌaaꞌaatisa, ma sigi laqami tuba, inay kwanda gi ilakonee firoo Iliitleemu balalu sliimaa, hari hhanti simbariigwaaiyay. 2 Ina sigigi kaay tuba, “Yaa wana hakiimuu yaamu wakinayge, goóba gwaa⁄amee Iliitleemu, hida see giyoó muriidiyaaba. 3 Slime yaamu hhakeesii, yaa wanta kwaꞌalitoꞌoo waka, daa khakhaakhawa daqa hakiimukeesii tiaatia, gi kakanta tuba, ‘Sini hadiside haaki doyi, tla⁄aã gooii haa fa⁄aymoo goy.’ 4 Balalu wa⁄a, hakiimukee yaa siꞌi itatiisa gimba gu kwaꞌalitoꞌotee. Hiigaasooge gi ilahudeesi muuna gosii tuba, ‘Ana goómati tlaꞌamuudaaba see Iliitleemu, kara hoó muriidaaba hida. 5 Inkoo, sa gimba kwaꞌalitoꞌoti hini ilahufimaamita ana, saga hadisi haaki dosi, mani maydi ba⁄aa⁄aadisa hari ilii khakhawuu ana tiaatia.’ ”

6 Looimoo gu Goõ gi kaay tuba, “Akhasa, idoo hakiimukee gu tlaku giĩ ilii kaay. 7 Inkoo, Iliitleemu hadisiyaabaaslii haaki sa hida kosi giyaay leehhi, hhakee goó firiirimee ina tleemaa haa amasi? Ina hiikaaiyaa iliiawaraa inay? 8 Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, Iliitleemu sigi hadisi haaki dooina ciraai. Teesaaqay see, qatlay Nanku Heedi gimaa ilii khaye khoorooge, maaslayaa hida kahhiyay goó ⁄imbee Iliitleemu?”

Farisaaymoo haa karaanimoo gu koodi ilaꞌaaꞌaatisa dooina

9 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay ilaꞌaaꞌaatisati sa hhakaꞌa gungoóyi arimee tuba, konay ibinaa daa tafaꞌadi haa gi qooqiidiyay wakinay. 10 Ina gi kaay tuba, “Hida wakinay cada yaa hadakayri mara gu didiruge gu Iliitleemu sa firoo Iliitleemu. Leẽ yaa Farisaaymoo gu caduu yaa karaanimoo gu koodi. 11 Farisaaymokee gi qadidi ina lenkosi haa gi firimi tuba, ‘Ye Iliitleemu, ha kaawa ⁄iisoo daqa dooguu, sa gimba ana ti hida wakinay pahhaaba gu koomee tlakwaroo, inay goó yondiidee tlakwaroo, slipalauusee haa goó hii⁄utlidee. Kara ana ti karaanimoki pahhaaba gu koodi. 12 Ana hoó maw ⁄agoo haa kitahhu waa cada jumaage, kara hoó hadimisa leẽ da mibi da idadu goõ goó slawe.’

13 Teꞌesii, karaanimokee gu koodi gi qadidi segenge. Ina yaa koisiiba gimati waratlaysa pandaa dosi rawge. Ina hingaati puupukhuukhumisi muunainge hari slahhaaꞌamee, tay tosaa kakaana tuba, ‘Ye Iliitleemu, sini ⁄awaarinte ana gu kooma tlakwaroo.’✡

14 Gu lou, sangu kaay, karaanimokee gu koodi, yaa ki⁄i ayage, duguũ faadi kona ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge. Farisaaymokee dugwaa faadiiba teesaaqay. Sa gimba heedi gungoó hiitlaysa ina lenkosi, dugu hii⁄eetisi ha Iliitleemu, kara hikaꞌa gungoó hii⁄eetisa, dugu hiitlaysi ha Iliitleemu.”

Yeesu ⁄aafi daaqay gu digidakwi

(Mataayo 19:13-15; Maariko 10:13-16)

15 Letu waka, hida yaa leehhiihhimisiyay daa⁄a⁄ee koina daqa Yeesuge, magi iliiqamidi dabaiĩ kosi. Qatlay sirakoomiisee dosi giyaa ilii aniri teesaaqay, gi ilii maahhiri hida hhakee. 16 Teꞌesii, Yeesu gigi eteedi daaqay hhakee maa khayri daqa dosii, gi kaay tuba, “Daaqay mawakina, yaa khayee daqa dooii, hagi hhanti tlaatlahhasiday. Tawaaloo da Iliitleemu dati hida da hhakee gooay. 17 Gu lou, sangu kaay unkuray, heedi goóba oowaraa Tawaaloo da Iliitleemu daaqay pahha, etaa hikee hiidayaaba tawaaloteesii.”

Giyaadimiisay waku hindaqaru

(Mataayo 19:16-30; Maariko 10:17-31)

18 Da hheꞌesi, giyaadimiisay waku gu Yahuudi gi maasi Yeesu tuba, “Maarimuu gu muuna hhou, hati malee laqa, ma aalimi slafimaa gu koraraa goóba hiifaakoo?”

19 Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Hani soꞌoyi eteedinta ana gu muuna hhou? Wanaaba heedi lensee gu muuna hhou, ti Iliitleemu kilesi. 20 Inkoo, ugu ha khuꞌuda ilakaawa da Iliitleemu tuba, ‘Hhanti slipalauta, hhanti gaasida, hhanti fiisida, hhanti ilatlatlayda afaꞌafuuma, muriidi taataa googu haa iyoo doogu.’✡ ”

21 Heedikee gi ilaki⁄isi tuba, “Ilakaawatee goõ hagaa iliikoomi yadaa tlaatleesoo da qarauumaa dooaa.”

22 Qatlay Yeesu giyaa ilii akhasi gimbakee, gi kaay sa ina tuba, “Kahhada wanta idoo leẽ gaã afariislaꞌati. Taa⁄a naadimi idadu goõ ga konte, goo hheꞌeside la qaqayda peesaykee goo slayde sa kwaeeli, hari amotee ugu maa asu slayda hindaqaruumaa da loi yade rawaa gu rawge. Goo ilii hheꞌeside teesaaqay laqaraa, laa asu khayda, ma sirakoomiisay goy tleehhiti.”

23 Heedikee giyaa ilii akhasi gimbakee, yaa li⁄i hari khisla, sa gimba ina yaa hindaqaru hari khisla.

24 Qatlay Yeesu gwaa ilii arimi heedikee hiĩ li⁄i, gi kaay tuba, “Yuꞌudiyaa idoo daa ilii karahhi, hindaqeeri hiiguuma Tawaaloo da Iliitleemuge! 25 Gu lou, ti slahharuũ hari khisla, gamiyaa hiicataraa hari pooa da singanoo, ba⁄ay hindaqaru hiidawaraa Tawaaloo da Iliitleemuge.”

26 Hida hhakira gwaa akhasee gimbaki, gi maasiri tuba, “Bere daa karahhi teesaaqay, inkoo ti miyaa dugunimaa hiidahhasi ilabuꞌuru?”

27 Yeesu gi kaay tuba, “Hari bara da hida gimbaki dugwii dahhasiyaaba, daqa Iliitleemuge gimba goõ dugwii dahhasi.”

28 Teꞌesii, Peetiro gi kaay tuba, “Yuꞌudiyaa, dandiray haani mayni idadu sliimaa gaa kone, hagugi sirakoni ugu!”

29 Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Gu lou, sangu kaay, hhaku heedi lensee gwaani maw mara gosi baku hadee dosi, hhia gosi, hhioo dosi, taataa gosi, iyoo dosi, yaꞌay kosi sa Tawaaloo da Iliitleemu, 30 hikee slay wa⁄a hari khisla, qatlaykii gu inkooge. Kara, qatlaykiray gwaa khocage maa slay slafimaa gu koraraa goóba hiifaakoo.”

Yeesu tletiru gu gwaaꞌaraa dosi kara

(Mataayo 20:17-19; Maariko 10:32-34)

31 Da hheꞌesi, Yeesu hirigi waaudi afayige sirakoomiisee dosi da mibi haa cada, sigigi kaay tuba, “Yuꞌudiyaa, inkoo Yerusaleemu kakaakayna. Gimba sliimaa daa handikimi ha tletimiisee da Iliitleemu sa Nanku Heedi, dugu hiigaasi. 32 Ina dugumaa taatahhi dabaiĩ gu hida gu hhapapu wakinay.* Inay gumaa yaqaayinay, gumaa wahaahanay haa gumaa ilii cubuqunay cubuqari. 33 Kara gumaa difiyay hari jeleedimaiĩ† haa gugi gaasiyay. Baloo da tamige maa slafi ayisago.”

34 Sirakoomiisee dosi yaa caahhiriiba gimbakee, sa gimba maꞌaana dosi dagaa yakwi daqa dooinaa, kara inay yaa baraslayiriiba Yeesu yaa mala giimaamisi.

Yeesu hhoeesi heedi gwaa ilahhamu

(Mataayo 20:29-34; Maariko 10:46-52)

35 Qatlay Yeesu giyaa ilii daadaauusi yaamu gu Yeerikoge, yaa slay heedi waku gwaa ilahhamu, hiĩ ibiidi kenga gu amooge, tay tosaa firiirina peesay. 36 Heedikee giyaa ilii akhasi raqa da hida hiicatida hari teꞌesa, gi maasi hida gwaa ilaciyaa gosii waaree tuba, “Yeraa! Mala naanii ca⁄adi?” 37 Inay sugugi kaay tuba, “Yeesu gu tongoo da Nasareeti na hiicacaacati.”

38 Teꞌesii, ina gi maahhi hari ⁄uuru, kakaana tuba, “Yeesu, Nanku Dawdi, sini ⁄awaarinte!”

39 Hida gwaa giyaadee pandaa da raqateesii, gugi ilii ⁄oo⁄iri, ma qabi diĩ. Teesaaqay see, ina gi asu ilakoomi maahhoo hari khisla tuba, “Nanku Dawdi, sini ⁄awaarinte!”

40 Yeesu giyaa ili akhasi, gi qadidi haa gi ilafahhi heedikee duguraa khaye daqa dosii. Heedikee giyaa iliisati ciyoomooge, Yeesu gugi maasi tuba, 41 “Ugu mala slaꞌada, ana ma sugu laqi?”

Ina gi ilaki⁄isi tuba, “Looimoo gu Goõ, ana hati slaꞌa ma arimi kara.”

42 Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Arimi kara! ⁄imba doogu hiĩ hhoeesidi ugu.” 43 Nama qatlaykeesii lenge gi karaai slay ⁄uuru guri khuꞌuduũ, gi tosaa sirakoomi Yeesu, tay tosaa daareemisi Iliitleemu. Hida sliimaa giyaa ilii aniri gimbaki, inay see gi daareesiri Iliitleemu.

19

Yeesu slaslaw gosi haa Sakaayo

1 Qatlay Yeesu giyaa ilii guumi yaamu gu Yeerikoge, ina yaa hiicacaacati hari tla⁄aã gu yaamu hhakee. 2 Yuꞌudiyaa, teꞌesii heedi waku yaa wana, uma gosi na Sakaayo. Ina naa didiri sa karaanimaiĩ gu koodi, slime yaa hindaqaru. 3 Ina yaa slai arimaa Yeesu, ina ti miyaa. Inkoo, yaa hiidahhasiiba sa raqa da didiri da hida, sa gimba ina gwaa qunqumaadu. 4 Teesaaqay, gi taa⁄adi haa gi giyaadi pandaa da raqateesii. Da hheꞌesi, gii day rawaa gu ⁄ancimooge, ma arimi Yeesu naraꞌa, sa gimba hari amotee hiicati.

5 Qatlay Yeesu giyaa ilii day ⁄ancimokeesii, gi yuꞌudi rawaage, sugugi kaay tuba, “Sakaayo, ⁄eetaayuu ciraai hhapeege, maꞌaana letuti ana kwanda ga cimpime mara googuu!” 6 Teꞌesii, Sakaayo yaagii ⁄eeti ciraai hhapeege, gi kwahhasuusi Yeesu mara gosii hari hhaꞌaloo da didiri.

7 Qatlay hida giyaa ilii ariniri gimbakee, gonkoinaa gi tlaatleesiri quru⁄umoo, tay tooinaa kakaanay tuba, “Yuꞌudaa! Hingii dawa kay mara gu heedi gu kooma tlakwaroo, ma dahaa gosi tleehhidi.”

8 Teꞌesii, Sakaayo gi qadidi haa gi kaay sa Yeesu tuba, “Looimoo gu Goõ, yuꞌudiyaa! Inkootuutuu nusuu gu khooslay goy hagu hadimisa sa kwaeeli. Kara, bere haay oyi idoo lensee da heedi harii coraraa, hikee sugu ilaki⁄isa waa cigahha da idotee gaa hiioy.”

9 Da hheꞌesi, Yeesu sugugi kaay ina tuba, “Letuti, ilabuꞌuruu yaani khay sa hida gu maraki, sa gimba heediki kona ⁄imba daqa Iliitleemuge, kookoo gosi pahha Aburahaamu. 10 Inkoo, Nanku Heedi yaati khay tiꞌii khoorooge, sa dabiidu haa ilabuꞌuru hida guũ hhamee tlakwarooge.”

Yondimiisee saa taatahhi peesay ilaꞌaaꞌaatisa dooina

(Mataayo 25:14-30)

11 Qatlay hida giyaa ilii itatiitimisiyee gimbakee gu Yeesu, ina gii roogisi kaawaraa ilaꞌaaꞌaatisa waka. Ina yaa teesaaqay laqi, sa gimba yaa daadaauusiri Yerusaleemuge,* slime inay yaati ilatahhiri tuba, Tawaaloo da Iliitleemu yaatii ca⁄ada ciraai ina giyoo ilii day yade. 12 Teesaaqay, ina sigigi kaay inay tuba, “Heedi waku yaa wana gu motoliya da mutemiꞌisoo. Heedikee yaa hhiyuudi yaamu gu segenge, maa ooyi hiidahhasa da mutemi tleehhida haa yaagi ki⁄i hhapee dosii. 13 Ina giyaa ilii kahhiye waauda, gi eteedi yondimiisee dosi mibi, sigigi hadimisi gonkoinaa peesay wa⁄a. Ina sigigi kaay tuba, ‘Peesaykee haguri kirigintee haa guri naadiidintee, ma slaydiri faydaa, qatlay gamaa ilii ki⁄e naqatloo.’

14 Inkoo heedikee, hida gu hhapee dosi gwaa wakiyay. Inay gi tooinaa ya⁄abiri hida alunkosaa, ma kaawa kayri yade tuba, ‘Dandiray slaꞌanaaba heedikee ma mutemi goori tleehhidi.’

15 Teesaaqay see, sugwaagi hadisi tawaaloo da hhapetee. Qatlay giyaa ilii ki⁄i, mutemi gi eteedi yondimiisetira saa hadisi peesay, ma caahhi ti faydaa qoomay mala, yondimiisee giyaa slayri kirigiruu gooinaa.

16 Yondimiisay gu pandaa yaagi khay haa gi kaay tuba, ‘Looimoo goy, peesay googu sinaa maydi, hiĩ slay faydaa waa mibi.’ 17 Mutemi gi kaay tuba, ‘Yondimiisay daa ⁄imbi, haã yonditi naraꞌa. Sa gimba gaã laqanti ⁄imbaraa gimba gu coko⁄uge, inkoo ugu tawaalimi yaamu mibi.’

18 Yondimiisay gu cada yaagi khay haa gi kaay tuba, ‘Looimoo goy, peesay googu sinaa maydi, haã slay faydaa waa kooani.’ 19 Mutemi gi kaay tuba, ‘Naraꞌa, inkoo ugu tawaalimi yaamu kooani.’

20 Yondimiisay waku yaagi khay haa gi kaay tuba, ‘Looimoo goy, peesay googu sinaa hadisidi nahiĩ tiꞌii owakuu. Ana hagwaati iliikoomi naraꞌa dahhamuge, ba⁄atii hhana. 21 Maꞌaana, ana hagwaa tlaꞌamuudi ugu, sa gimba ugu ti heedi gwaa karahhu. Ugu hoótii oyiminta idadu daqa goóba iliiqaasa, kara hoóti buꞌunta daqa goóba ilii daamisu.’

22 Mutemi gi kaay sa ina hari slahhaaꞌamee tuba, ‘Inkoo, ana haguti hukuma hari gimba googu gaã gimbuusidi, ugu ye yondimiisay gu tlaku! Ugu haa khuꞌuda tuba, ana ti heedi gwaa karahhu, goó hiioyima idadu daqa noóba iliiqaasa, kara hoóti buꞌuma baruũ daqa noóba ilii daamisuu. 23 Inkoo, ugu haa soꞌoyi maaydi qaasaraa peesay goy benkige? Qatlay gaani ilii ki⁄i hanti aloo hiiowu peesay goy haa faydaa dosi.’

24 Da hheꞌesi, mutemi gi kaay sa hhakira gwaa qadimidee ciyoomoo gosii tuba, ‘Afii⁄utlakunayi goboriyatee da leẽ gi kone, hadisakana sa hikee gu kooma talanta mibi.’

25 Inay sugugi kaayri tuba, ‘Looimoo goori, hiĩ kona faydaa waa mibi!’ 26 Ina sigigi ilaki⁄isi tuba, ‘Ana sangu kaay, heedikaꞌa gu kooma gimba gu Iliitleemu, ina sugumaa hiiroogisi hari khisla. Kara hikaꞌa goóba gimbakee, gimati koomi see caahhatee da coko⁄o, dugoóti afii⁄utli. 27 Inkoo, fa⁄ayatira toyi gwaaba slaꞌa ana, ma mutemi gooina tleehhidi, hari khawankina tiꞌii, ligi cu⁄uday pandaa dooii.’ ”

Yeesu hiiguumaraa dosi Yerusaleemuge hari kaba⁄amuu

(Mataayo 21:1-11; Maariko 11:1-11; Yohaana 12:12-19)

28 Qariqaaqari, Yeesu giyaa ilii hheꞌesi cocoꞌomoo gimbakee, yaa giyaadi pandaa dooinay, gi ilakoomi Yerusaleemu khuꞌusa. 29 Qatlay giyaa ilii daadaauusi tongagu gu Betifaage haa Betaniyaa, ilaciyaa haa oõ doó eteedine Miseyituuni,† ina yaa ya⁄abi sirakoomiisee dosi cada, sigigi kaay tuba, 30 “Taa⁄amida tongotiray naqatloo da pandaa doogunay waara. Qatlay goo ilii daadee tongoteesii, hoo slayday daqumoo duguũ kufi, daqumokee da kahhiye iliidawa ha heedi lensee. Unkuray lugwaa gwetay, luguraa khayday tiꞌii. 31 Bere unkuray dangoo maasi ha heedi tuba, ‘Yeraa, daqumokee hagu soꞌoyi gweediidintay?’ Unkuray sugu kaadee ubee, ‘Looimoo gu Goõ gu slai.’ ”

32 Da hheꞌesi, hhakee daa ya⁄abi, gi waaudiri. Inay giyaa ilii dayri, gi slayri gimba sliimaa, idoo sigaa ilii kaay gooay ha Yeesu. 33 Qatlay gwaa ilii gweediidinee daqumokee, looee da daqumokee gigi maasiri inay tuba, “Daqumokee hagu soꞌoyi gweediidintay?”

34 Inay gigi ilaki⁄isiri tuba, “Looimoo gu Goõ gu slai.” 35 Inay guraagi khayri daqumokee daqa Yeesuge, gi hhafiifiniri qayroo koina danda gu daqumokeesii. Da hheꞌesi gii daasiri Yeesu rawaa kosii. 36 Ina giyaa ilii khociicine, hida gi hhafiifiniri qayroo koina amooge pandaa dosii, ma laqaniri muree daqa Yeesuge.

37 Yeesu gi day tlaatleesoo da hiigweegwe⁄eda da oõ gu Miseyituunige. Teꞌesii, raqa goõ da sirakoomiisee dosi gi hhaꞌaluumidiri haa gi daareesiri Iliitleemu hari afoo da didiri, sa laqaru gimba gu denu goó bakaꞌasa hida, giyaa aniri.

38 Inay gi kaayri tuba,

“Dugwaa ⁄aafi mutemi gwaa khociicima,

hari uma gu Taataa Iliitleemu.✡

Qasaw rawaa gu rawge,

hhoinay gu wanqamee da didiri daqa dosii.”

39 Teꞌesii, Farisaayoo wakinay tla⁄aã gu raqateesaa, gi kaayri sa Yeesu tuba, “Maarimuu ilii⁄oo⁄ii sirakoomiisee doogu, ma mayri kakaaru gimba da hikee gooay.”

40 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Sangu kaay unkuray, bere hida hhanki qabiyay, tle⁄eẽ hhanki yoo maahiiyay.”

Yeesu ilii ⁄aa⁄imina yaamu gu Yerusaleemu

41 Yeesu gi daadaauusi yaamu gu Yerusaleemuge. Qatlay giyaa ilii arimi yaamu hhakee, gigi tlaatleesi ilii⁄aa⁄imu. 42 Ina gi kaay tuba, “De Yerusaleemu, bere hanti aloo caahhada letuti, gimba guroó khawa qasaw haa Iliitleemu, eki, inkoo duguũ yakwi ilaa kokaa. 43 Gu lou, balalu yaa khociyay, fa⁄ayaa doogi maa tleehhiyay qwaama digi niini⁄ida. Inay maa niini⁄idiyay igi haa gigi iliitlaiyay waꞌayge khooroogo bareemoo sliimaa. 44 Hiigaasooge, inay maa slakhiyay hhapeege, de Yerusaleemu, haa hida koki, goó ibiidee waꞌay gu bi⁄eenaa kokii. Kara, maa mayaaiiba tlaa⁄a lensee rawaa gu tlaa⁄a wakayge, sa gimba haa baraslaydiiba, qatlay Iliitleemu giyaa ilii khay daqa doogii, magi ilabuꞌumi.”

Yeesu mara gu didiruge gu Iliitleemu

(Mataayo 21:12-17; Maariko 11:15-19; Yohaana 2:13-22)

45 Da hheꞌesi, Yeesu gii day efeenaa da mara gu didiruge gu Iliitleemu. Ina gi tlaatleesi gusiisiru hida gwaa naadiidimee idadu gu tambikoo teꞌesii, 46 kakaana tuba, “Daa handikimi Handikaa da Iliitleemuge tuba, ‘Mara goy maati mara gu ilii firoo Iliitleemu tleehhidi.’✡ Inkoo unkuray gwaatii fookidiri ‘maraiya da fiisiisee!’✡ ”

47 Balalu sliimaa Yeesu yaa caacaahhaahhamisi mara gu didiruge. Hhapalooee da deni, maarimamaa da sariyaa da diini haa giyaadimiisee da Wayahuudi, yaa damaamidiyay amoo, magu gaasiri. 48 Teesaaqay see, inay yaa slayriiba mucu guri gaasaraa ina, sa gimba hida goõ yaa itatiimisiri gimba gosi hari maguuma da didiri.

20

Yeesu dugu maamisi ⁄uuru gosi gu tawaaloo

(Mataayo 21:23-27; Maariko 11:27-33)

1 Letu waka, qatlay Yeesu giyaa ilii caacaahhaahhamisiye hida mara gu didiruge haa kakaaru Gimba gu Hhou gu Iliitleemu, hhapalooee da deni, maarimamaa da sariyaa da diini haa gaduũ gu Yahuudi, yaagi khayri daqa dosii. 2 Inay gugi maasiri ina tuba, “Sandi kaade, hari ⁄uuru gu tawaaloo mala yondimaamita gimbaki? Baku ha miyaa suguũ hadisi ugu ⁄uurukee?”

3 Ina gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ana see hangu maasa unkuray gimba leẽ. Sini kaadee, 4 hiinunqudimisu gu Yohaana yaa daqa Iliitleemu dahhi, baku yaa daqa hida dahhi?”

5 Teꞌesii, gi idaruusiri inay haa inay tuba, “Bere hoo kaawana tuba, yaa rawaa gu raw dahhi daqa Iliitleemugo, ina hindoo maasi tuba, ‘Asu unkuray magwaa ⁄imbidiriiba ina?’ 6 Kara, bere hoo kaawana tuba, ‘Yaa daqa hida dahhi,’ hida sliimaa hindoo cakhadinay hari tle⁄eẽ, sa gimba hiĩ iliipaꞌaniri tuba, Yohaana yaa tletimiisay gu Iliitleemu.”

7 Teesaaqay, inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Dandiray ha hhidina hiidahhasa dosi, daqa giyaa dahhade.”

8 Teꞌesii, Yeesu sigigi kaay tuba, “Ana see sangu kaawaaba, ti hari ⁄uuru gu tawaaloo mala yondimaamida gimbaki.”

Dooslimiisee da tlakwi ilaꞌaaꞌaatisa dooina

(Mataayo 21:33-46; Maariko 12:1-12)

9 Inkoo, Yeesu gi ilakoomi kakaaru sa hida ilaꞌaaꞌaatisati tuba, “Heedi waku yaa daamisi sabiibu qaymoo dosii. Qaymotee gigi dubisi sa dooslimiisee wakinay. Da hheꞌesi, ina gi hhiyuudi segenge, gi ibiidi yade balalu wa⁄a. 10 Qatlay gu we⁄inay giyaa ilii day, ina yaa ya⁄abi tongimoo gosi daqa dooslimiisetiray, ma sugwaa hadisi bara da ⁄aamu gosi. Teesaaqay see, dooslimiisetira gugi difiri tongimokee haa gugi ki⁄isiri ina hari dabaiĩ kilesi. 11 Teesaaqay, looimoo gu qaymotee gi ya⁄abi kara tongimoo waku daqa dooinay. Hikee see gugi difiri haa gugi muriidisiri hari khisla. Inay gugi ki⁄isiri ina hari dabaiĩ kilesi. 12 Ina gii roogisi kara ya⁄abaraa tongimoo gu tami. Hikee see gugi difiri haa gugii slaamuudisiri, inay gugii kwahhiri kenga gu qaymooge.

13 Da hheꞌesi, looimoo gu qaymoo da sabiibu hingigi maasi tuba, ‘Hati malee laqa? Inkoo hati ya⁄aba nankoy ga slae, angamalee inay gu muriidiyay ina.’

14 Qatlay dooslimiisetee gwaa ilii aniri ina yaa khoci, gi gimbuusiri inay haa inay tuba, ‘Yeraa, hiĩ na asu aalimiisayi gu qaymoti. Inkoo, hagu gaasanee, aalimeeti ma toori tleehhiti.’ 15 Teesaaqay, giyaa ilii day inay gugi duukhiri kenga gu qaymoo da sabiibuge haa gugi gaasiri. Inkoo, looimoo gu qaymoo da sabiibu, dooslimiisetee giti malee laqi? 16 Gu lou, ina yaati khay haa gi hhamisi dooslimiisetee. Kara qaymotee da sabiibu gigi hadisi sa dooslimiisee wakinay!”

Hida giyaa ilii akhasiri gimbaki gu Yeesu, gi kaayri tuba, “Gimbaki maa hhantii ca⁄i coko⁄o seei!”

17 Teꞌesii, Yeesu gi ilii kaasi ilaa kosi daqa dooinay, gi kaay tuba, “Inkoo, ilatahha maꞌaana da Handikati da Iliitleemu, doó kaawa tuba,

‘Tlaa⁄ukira giyaa siꞌiri tlehhidiisee,

hikee hiĩ tlaa⁄u gu didiru tleehhidi gu musingi!’*

18 Heedi gwii huua rawaa gu tlaa⁄ukii hitii kereꞌemidi pencerehhemay haa pencerehhemay. Kara heedi da iliihuuiye dugutii saadisi sumuku.”

19 Teꞌesii, maarimamaa da sariyaa da diini haa hhapalooee da deni, gi dabiidiri amoo dari oowaraa ina ciraai, sa gimba yaa baraslayiri tuba, inay diginiĩ ilaꞌaaꞌaatisi haa dooslimiisetee da tlakwi. Teesaaqay see, inay yaa tlaꞌamuudiri raqa da hida.

Buꞌuduu gu koodi sa Kaysaari

(Mataayo 22:15-22; Maariko 12:13-17)

20 Da hheꞌesi, maarimamaa da sariyaa haa hhapalooetee gi gigidiniri Yeesu haa gi ya⁄abiri cangincangimisee, gungwaa laqamee tuba ti hida gu hhoi. Inay yaati slaiyay ooyiru ina hari gimba gosi, magu taatahhiri dabaiĩ gu gafanage. 21 Cangicangimisetee gi maasiri Yeesu tuba, “Maarimuu, dandiray ha khuana tuba, ugu hoóti gimbuusida haa hoóti caacaahhamisida gimba gu lou, kara hoó hiilehhitaaba hida. Ugu hoóti caacaahhamisida gimba gu Iliitleemu hari amoo da loi. 22 Inkoo sandi kaade, dandiray ti naraꞌaa buꞌuduu koodi sa Kaysaari baku ti naraꞌaaba?”

23 Yeesu gi baraslayi inay guti koiiꞌimisiyay hatliru, sigigi kaay tuba, 24 “Sini laqantee goboriya da dinaari.† Kalay haa uma gu miyaa na wana goboriyatii?”

25 Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Gu mutemi Kaysaari.”

Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Inkoo! Idadu gu Kaysaari hadisa sa Kaysaari, kara idadu gu Iliitleemu hadisa sa Iliitleemu.”

26 Inay yaa hiidahhasiriiba ooyiru ina, hari gimba lensee giyaa gimbuusi pandaa da hidage. Inay digaati bakaꞌasi hari khisla hari ilaki⁄isa dosi, gi qabiri diĩ.

Gimba gu slafimaa ayisago haa gimba gu khaboo

(Mataayo 22:23-33; Maariko 12:18-27)

27 Da hheꞌesi, Sadukaayimaiĩ goó tlatlankimee tuba, hida gwaa kaka⁄ee, maa slafiyaaiiba, yaagi khayri daqa Yeesuge haa gugi maasiri tuba, 28 “Maarimuu, Musaa yaa handikimi sariyaage tuba, bere heedi hhia gosi hiĩ hhami, hiĩ may hadee dosi kontaaba yaꞌay, heedikee kwanda gi aaline kwaꞌalitoꞌotee, ma laqwali yaꞌay sa hhia gosi.✡ 29 Inkoo, yaa wanay hhiee fanqu. Hhia gooina gu badiisu gi khabimi hadee, qariqaaqari gi tosii hhami, guba slawaraa yaꞌay. 30 Hhia gosi gu cada gi khabimi kwaꞌalitoꞌotee, ina see gi hhami guba slawaraa yaꞌay. 31 Hhia gu tamii see gigi khabimi, gi hhami. Namati teesaaqay leẽ, hhiee hhakee goõ fanqu gigi khabiibiniri hadetee, goõ gi hhamaahhaniri, guba slawaraa yaꞌay haa hadetee. 32 Asunkuilee, hadetee see gi hhanti. 33 Inkoo, baloo hida gwaa kaka⁄ee digimaa iliislafisiye yaagii ca⁄iyay ayisasugo, hadetee maa hadee da miyaa? Sa gimba inay gonkoinaa giyaa khabiibiniri hadetee.”

34 Teꞌesii, Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Hida gu qatlayki yoó khabiibinay haa digoó khabiibina. 35 Hhakira daa faadi ha Iliitleemu tuba, hiraa hiiboo⁄iri slawaraa slafimaa yaagii ca⁄iyay ayisasugo gimaa dayee rawaa gu rawge, maa khabiibinaaiiba haa digimaa khabiibinaaba. 36 Gu lou, inay maa kaka⁄iyaaiiba kara, sa gimba inay maati malayika pahha. Inay ti yaꞌay gu Iliitleemu, sa gimba digaa slafisi ha ina. 37 Kara, gimbaki gu slafaraa hida gwaa kaka⁄ee yaagii ca⁄iyay ayisasugo, Musaa see giyaa laqami gu lou, daqa da gimba gu Iliitleemuge da rukutiyatira daa ooyiiyima aslaa. Ina yaa eteedi Looimoo gu Goõ, ‘Iliitleemu gu Aburahaamu, Iliitleemu gu Isaaka haa Iliitleemu gu Yakoobo.’✡ 38 Ina ti Iliitleemu gu hida gwaa kaka⁄ee gooba. Ina, ti Iliitleemu gu hida gu slafee, maꞌaana daqa dosii goõ konay slafimaa.”

39 Teꞌesii, maarimamaa waka da sariyaa da diini, gi ilaki⁄isiri Yeesu tuba, “Maarimuu haã gimbuusidi naraꞌa!” 40 Inay yaa teesaaqay kaayri, sa gimba qatlaykeesaa yaa tlaꞌamuudiri kara maasaraa ina gimba waku.

Kristu Nanku miyaa

(Mataayo 22:41-46; Maariko 12:35-37)

41 Da hheꞌesi, Yeesu gi maasi maarimamatee tuba, “Hida yoó malee kakaanay tuba, Kristu‡ ti Nanku Dawdi? 42 Maꞌaana, Dawdi ina loi yaa kaay kitaabuu gu Daareesooge tuba,

Taataa Iliitleemu yaa kaay sa Looimoo goy gu Goõ tuba,

‘Ibiidi hari bara doyi da ⁄uya,

43 qatlaykaꞌa naqatloo gamaa ilii qaase fa⁄ayaa doogu,

biraa gu yeꞌeeroo kokuu.’✡

44 Inkoo, bere Dawdi, Masiiya gwaati eteediidina, ‘Looimoo gu Goõ.’ Inkoo Masiiya malee kara nankosi tleehhidi?”

Yeesu ilii⁄oo⁄i hida gimba gu maarimamaa da sariyaa

(Mataayo 23:1-36; Maariko 12:38-40)

45 Qatlay hida goõ gwaa ilii itatiitimisiyee, Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, 46 “Hangu ga⁄aydee haa maarimamaa da sariyaa da diini. Inay yoóti slaiyay khookhocu hiĩ daamisiri jurungaguu gu tledi haa digima cehheemisi ha hida hari muree sokooniige. Kara sinagoogige yoóti slaiyay ibinaa kiteeri gu pandaage, haa qatlay gu losonage, yoó slaiyay ibinaa kiteeri doó ilii ibiidiye dahaa gu muree. 47 Kara nama inay hhakee leẽ yoó afii⁄utlidiyayi idadu maraai gu tigay hhakeesaa gu kwaeeli. Kara nama qatlaykeesii lenge, yoóti firiirinay Iliitleemu hari firoo da tleedi, mangu laqaniri pandaa da hidage tuba, guti hhoi. Gu lou, hida gu teesaaqay slaqamisee digimaa ⁄agitina ha Iliitleemu.”

21

Kwaꞌalitoꞌoo haa sadaaka dosi

(Maariko 12:41-44)

1 Teꞌesii mara gu didiruge gu Iliitleemu, Yeesu yaa arimi hindaqeeri hiislaslakhiyay sadaaka dooina daqa khoosliya da iliislaslakhu sadaaka. 2 Slime ina yaa arimi mogombitoꞌoo waka kwaꞌalitoꞌoo, gi hiislakhadi teꞌesii goboree cada kilesi.* 3 Teꞌesii, Yeesu gi kaay tuba, “Gu lou, sangu kaay unkuray, kwaꞌalitoꞌoti dabasli idoo, hiĩ hadisidi hari khisla ba⁄ay da hida wakinay goõ. 4 Hida hhanki goõ, hinti hadisiri sadaaka hindaqaruumaa dooinaa. Inkoo, kwaꞌalitoꞌoti hari kwaꞌaluumaa dosi, hinti hadisidi idadu goõ, giyaa konte sari ibinaa dosi.”

Yeesu tletina tlakweemisu gu mara gu didiru gu Iliitleemu

(Mataayo 24:1-2; Maariko 13:1-2)

5 Sirakoomiisee dosi wakinay yaa giimaamisiyay, idoo mara gu didiru gu Iliitleemu dugwaa ilii tlemi hari tle⁄eẽ gu kaari, sliimaa haa idadu gu kaari hida giyaa hadimisiri sadaaka pahha sa Iliitleemu. Yeesu sigigi kaay tuba, 6 “Gimbaki goõ ga khuꞌuuꞌuntee tiꞌii, balalu maa khayay, maa wantaaba tlaa⁄a lensee damaa meeta rawaa gu tlaa⁄a wakay. Tle⁄eẽ goõ digimaati muumu⁄una.”

Ilahufidu haa labaꞌasu

(Mataayo 24:3-14; Maariko 13:3-13)

7 Da hheꞌesi, inay gugi maasiri tuba, “Maarimuu, gimbaki maa malaalee hiica⁄i? Kara, ti laqaru mala gumaa laqama tuba, yaani daadaauusi hiica⁄araa?”

8 Yeesu sigigi ilaki⁄isi inay tuba, “Hangu ga⁄aydee, dangumaa hhanti hiicori. Maꞌaana hida wa⁄a maa khakhayay hari uma goy, tay kakaanay tuba, ‘Ana na ina,’ kara maa kakaanay tuba, ‘Qatlay gu hiifaakoo yaani daadaausi.’ Unkuray hagimaa hhanti sirakontay inay. 9 Qatlay unkuray gamaa ilii akhasidee gimba gu gau haa darabimaa tla⁄aã gu hidage, hhanti tlaꞌamutay. Gimbakee kwanda gii ca⁄iye gesaa. Teesaaqay see, hiifaakoo da gimba sliimaa maa cira khaydaaba.”

10 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Qatlaykeesii hhapee leẽ maa qwaatlida haa hhapee waka, kara tawaaloo leẽ maa qwaatli haa tawaaloo waku. 11 Damaa wana kintleemoo gu deni, qori gu dihhu haa ga⁄ay gu iliilooyimisu daqeemoo paslaapasloo. Kara, damaa hiicaca⁄i gimba gu hiitlaꞌamuudisa haa laqaru gimba gu denu rawgo.

12 Teꞌesii, gimbaki goõ gimaa ilii kahhiye hiica⁄araa, hida himaa ooyinayi unkuray dangugi labaꞌasi. Kara unkuray dangumaa leehhimisi pandaa da giyaadimiisee da denige gu Sinagoogaguu haa dangugi ilapingina jeerage. Kara, unkuray dangumaa leehhimisi pandaa da watemige haa hida goó tawaalimee sa uma goy. 13 Gimbaki maa qay mucu sa unkuray, gu ilatlawaraa ana pandaa dooinay. 14 Teesaaqay, ilakhuukhuꞌusa muunaiĩ kokunay hhanti ilahudeemisiday, idoo ga ilii ilaki⁄isidee sitaakaa dooguna. 15 Maꞌaana, ana sangumaa hadisa waaway haa gimba gamaa gimbuusidee. Gimbaki wanaaba lensee gu fa⁄ayaa dooguna gumaa hiidahhasa hiikaasa gimati kanisaraa dosi. 16 Unkuray dangumaa hiifookidi ha ayiĩ haa amu kokuna, hhiee kokuna, hiidayuuma dooguna haa deneꞌee kokuna see. Slime inay maa cu⁄iyay wakinay tla⁄aã googunaa. 17 Kara, unkuray dangumaa waki ha hida sliimaa, sa gimba gu uma goy. 18 Teesaaqay see, wantaaba gimati quubiya lensee da sagaiĩ kokuna damaa hhamisiye. 19 Hari hiikaasa dooguna labaꞌasuki goõ, ha ilabuꞌuntay muunaiĩ kokuna.”

Tletiru gu tlakweemisu gu Yerusaleemu

(Mataayo 24:15-21; Maariko 13:14-19)

20 “Qatlay gamaa ilii antee yaamu gu Yerusaleemu digiĩ niini⁄idi ha sirikaarii da fa⁄ayaa, caahha tuba, qatlay gu tlakweemisuu gosi yaani daadaauusi. 21 Teꞌesii, hida gumaa Yudaayage waaree, lakidiyee omeerige. Hhakira gumaa tla⁄aã gu yaamuge waaree, hiica⁄iyee kenga gu yaamuge. Kara hhakira gumaa qaymamuge waaree, hhanti hiigunay yaamuge. 22 Maꞌaana balalu hhakee maa balalu gu ⁄agitiru, gimaa ilii buꞌudiye gimba goõ daa handikimi Handikaa da Iliitleemuge. 23 Gu lou, hamaa antayi balalu hhakee gumaa tlakwi hari khisla daqa tigay gumaa koomee hubay haa gumaa ruꞌumisee! Qatlaykeesii damaa wana labaꞌasu gu didiru khoorooge, kara qupidaa gu Iliitleemu maa ilii khay hida hhanki. 24 Hida wakinay digimaati cu⁄i hari pangaaee, wakinay digimaati leehhisi khiidimooge hhapapu sliimaage. Kara yaamu gu Yerusaleemu digimaa hiikala⁄i tlakwaroo ha hida gu hhapapu, qatlaykaꞌa naqatloo qatlay gu hida hhakee gu hhapapu gu tawaaliru gimaa ilii faakiyee.”✡

Nanku Heedi khawaraa dosi

(Mataayo 24:29-31; Maariko 13:24-27)

25 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Kara, damaa wana laqaru gu gimba gu bakaꞌasa letuge, slehhenge haa tica⁄eeriige. Tiꞌii khoorooge, hhapapu maa khoslongora gu didiruge wanay haa digimaa ooyi ha tlaꞌamee da didiri, sa kukukhumoo haa gondadee gu deni gumaa hiica⁄ee tlawa da didirige.✡ 26 Hida maa kwihhimidiyay sa gimba gu tlaꞌamee da didiri, haa arimaa gimbakee gu hiica⁄a khoorooge. Maꞌaana ⁄uuru gu idadu gu rawge waaree, dugumaa rinqirinqisi. 27 Qatlaykee, hida gumaa arinayi Nanku Heedi, yaa khoci tlongage hari ⁄uuru haa wanqamee da hhoinay gu didiru.✡ 28 Qatlay gimbakee gimaa ilii tlaatleesiye hiicaca⁄uu, qadimida naraꞌa haa gi waratlaysiday sagaiĩ kokuna rawaage, sa gimba ilabuꞌuruu googuna yaani daadaauusi.”

Khaimoo gu ⁄ancimoo ilaꞌaaꞌaatisa dosi

(Mataayo 24:32-35; Maariko 13:28-31)

29 Da hheꞌesi, Yeesu sigigi kaay inay ilaꞌaaꞌaatisati tuba, “Ilatahha khaimoo gu ⁄ancimoo haa khai wakinay goõ. 30 Qatlay giyoó ilii tlaatleesiyee kucufaraa loo⁄oo dooina, unkuray hoó antayi haa gi baraslayidayi tuba, inkoo madeẽ yaani daadaauusi. 31 Namati teesaaqay, qatlay unkuray gamaa ilii antee gimbaki goõ sanguũ kaay hiicaca⁄i, caahha tuba, Tawaaloo da Iliitleemu yaani daadaauusidi. 32 Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, laqwaloti da inkoo hiicatidaaba, qatlaykaꞌa naqatloo gimbaki goõ gimaa iliica⁄iye. 33 Raw haa hhapee maa hiihhancooiyay. Teesaaqay see, gimba goy maa hiihhancooiyaaba coko⁄o see.

Hangu ilakhuukhuꞌusidee sa ki⁄araa da Yeesu

34 Hangu ga⁄aydee naraꞌa, muunaiĩ kokuna digi ba⁄atii ilii loay ha oona haa yondu gosi gu tlaku, haa khoslongora gu ibinati. Teesaaqay laqa balotira da hiifaakoo dangumaa ba⁄atii ilii khay ciraai. 35 Maꞌaana, balotee maati khayda hatliroo pahha, daqa hida gonge goó ibiidee khooroo sliimaage. 36 Inkoo, diliqa naraꞌa. Qatlay sliimaa firiirima Iliitleemu, ma hiidahhasidiri ba⁄aru haa gimbaki sliimaa gumaa hiica⁄a. Teesaaqay unkuray maa hiidahhasiday qadimidu pandaa da Nanku Heedige.”

37 Balalu hhakeesii hari qatlay gu tleemaa, Yeesu yaa caacaahhaahhamisi hida mara gu didiruge gu Iliitleemu. Hari qatlay gu khwayaiĩ ina yaati waauuꞌumidi sa guꞌudee oõ gu Miseyituunige. 38 Qatlaykee, hida goõ yaatii tlatlaatlayay hari tumpaatumpu. Inay yaati hadakakaakayay daqa Yeesuge, yade mara gu didiruge gu Iliitleemu, magu itatiimisiri ina.

22

Yuuda ⁄imba dosi hiifookida Yeesu

(Mataayo 26:1-5, 14-16; Maariko 14:1-2, 10-11; Yohaana 11:45-53)

1 Inkoo, losona gu mukaate doóba iliiqaasa hamiira, doó eteedine na Pasaaka, yaa daadaauusi. 2 Qatlaykee, hhapalooee da deni haa maarimamaa da sariyaa da diini, yaa damaamidiyay amoo da gaasaraa Yeesu. Inay yaa laqiri teesaaqay hari hhaaboo, sa gimba yaa tlaꞌamuudiri gau haa hida. 3 Da hheꞌesi, Sataanimoo gi ilii guumi Yuuda, daa eteediidine Isikariyooti, leẽ gu sirakoomiisee mibi haa cada da Yeesu. 4 Yuuda gi waaudi, gi gimbakay haa hhapalooee da deni sliimaa haa sirikaarii da deni da mara gu didiru gu Iliitleemu, idoo gi ilii fookidiye Yeesu. 5 Inay gi hhaꞌaluumidiri hari khisla, gi ⁄imbiri buaraa peesay sa ina. 6 Teꞌesii, Yuuda gi ⁄imbi, gi tlaatleesi dabiidu mucu gu hhou gu hiinawaraa Yeesu, qatlay da ilii hhaka raqa da hida sliimaa haa inay.

Losona gu Pasaaka ilaꞌaaꞌaatisa dosi

(Mataayo 26:17-25; Maariko 14:12-21; Yohaana 13:21-30)

7 Inkoo, baloo da mukaatee doóba iliiqaasa hamiira yaagi daadi. Hatee na baloo ⁄ambeenimoo gu Pasaaka dugoó ilii isahiiquutliye.✡ 8 Teesaaqay, Yeesu gi ya⁄abi Peetiro haa Yohaana, sigigi kaay tuba, “Taa⁄amida ilakhuukhuꞌusa ⁄agoo da losona gu Pasaaka, ma ⁄agini sliimaa.”

9 Inay gugi maasiri ina tuba, “Ugu kaale slaꞌada, dandiray ma haraa ilakhuukhuꞌusani ⁄agotee?”

10 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Yuꞌudaa! Qatlay goo ilii guntee yaamuge, hangoo slaslayday haa heedi waku yaani geregedi sibida da maꞌay kwaahha dosii. Unkuray lugoo sirakontay ina, mara giyoo ilii daye naqatloo. 11 Unkuray looti kaaday sa looimoo gu marakee ubee, ‘Maarimuu maamaamisi ugu tuba, waauu gu dahaa na kaloo tiꞌii, gi ilii ⁄agine ⁄agoo da losona gu Pasaaka sliimaa haa sirakoomiisee dosi.’ 12 Ina sangoo laqana waauu gu didiru rawaa gu gorofaage, daa ilakhuukhuꞌusi gu koomaa khooslay goõ. Teꞌesii la haraa ilakhuukhuꞌusiday ⁄agoo da Pasaaka.”

13 Inay gi waaudiri, gi slayri idadu sliimaa, idoo Yeesu sigaani ilii kaay gooay gi ilakhuukhuꞌusiri losona gu Pasaaka.

Meesaa da Looimoo gu Goõ

(Mataayo 26:26-30; Maariko 14:22-26; 1 Wakorinto 11:23-25)

14 Saa giyaa ilii buꞌuti, Yeesu gi ibiidi sliimaa haa ya⁄abimiisee dosi sa ⁄agoo. 15 Kara, ina gi kaay sa inay tuba, “Hari kwayru gu didiru, ana haã kwayruudi ⁄agoo losona gu Pasaakaki sliimaa haa unkuray, qatlay labaꞌasu goy gi ilii kahhiye. 16 Maꞌaana, sangu kaay unkuray ambee, ana hamaa ⁄agimaaba kara Pasaaka, qatlaykaꞌa naqatloo dugumaa iliibuꞌudisiye Tawaaloo da Iliitleemuge.”

17 Da hheꞌesi, ina gii oyi qulu⁄uu, gi kaay ⁄iisoo sa Iliitleemu, gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Owaa qulu⁄uki kitahhama sliimaa gonkokunaa. 18 Maꞌaana, sangu kaay ambee, qatlaykaa gu inkoogo, ana ha kitahhaaba kara difaay, qatlaykaꞌa naqatloo damaa ilii khaye Tawaaloo da Iliitleemu.”

19 Teꞌesii, ina gii oyi mukaatimoo, gi kaay ⁄iisoo daqa Iliitleemuge, gugi fandakumisi, haa gi tosaa hadisi sa inay, tay kakaana tuba, “Haã na slaqwa doyi, da hadisiye sa unkuray. Taqay lalaqa sa hiislaslaw goy.”

20 Nama teesaaqay leẽ, qariqaaqari gii oyi qulu⁄uu giyaa ilii hheꞌesiri ⁄agoo, gii oyi qulu⁄uu, tay kakaana tuba, “Qulu⁄uki na ila⁄imbidu gu ⁄abu hari ceedee doyi, da tuutuquda sa unkuray. 21 Inkoo, yuꞌudaa! Hikee guniifookida ana, wana tiꞌii meesaage sliimaa ha ana. 22 Nanku Heedi, gu lou dugu gaasa kay, idoo daa ilii ilakhuukhuꞌusi gooay. Inkoo, yoo ana heedikaꞌa goo hiifookida ina.” 23 Teꞌesii, sirakoomiisee hingigi tlaatleesiri maamisu inay haa inay tuba, ti miyaa tla⁄aã gooinay na hiidahhasi yondu gimbaki.

Miyaa na didiri Tawaaloo da Iliitleemuge

24 Slime daagii ca⁄i kabaaba⁄u tla⁄aã gu sirakoomiiseege tuba, miyaa tla⁄aã gooinay da ilatahhaahhadiye na didiri sa inay goõ. 25 Teꞌesii, Yeesu sigigi kaay inay tuba, “Watemi da hhapapu yoóti tawaalinay hida koina hari ⁄uuru. Kara hhaã gu koomee hiidahhasa da tawaaloti rawaa koinay, hingoóti eteedinay iliiaymiisee da hida. 26 Teesaaqay gooba daqa doogunay, ba⁄ay hikaꞌa gu didiru tla⁄aã googunay, ina hiti gu coko⁄u tleehhidiye tla⁄aã gu gonge. Kara hikaꞌa gu giyaadimiisay, ina hiti yondimiisaykaꞌa pahha tleehhidiye goó yondiida. 27 Ilahudeesa, miyaa na didiri tla⁄aã gu hhankii. Ti hikaꞌaa goó ibiida sa ⁄agoo meesaage, baku ti hikaꞌa goó yondiida? Hikaꞌaabaslii goó ibiida sa ⁄agoo meesaage? Inkoo, ana hati waara tla⁄aã googunay, hikaꞌa pahha goó yondiida. 28 Unkuray naa metiri sliimaa haa ana, qatlay gu koimisu goy. 29 Teesaaqay, idoo ana sinaa ilii hadisi gooay ha Taataa goy tawaaloo, ana see sangu hadisa unkuray tawaaloo, 30 ma ⁄agintiri haa ma kitahhantiri meesaa dooii Tawaaloo dooiige. Kara, gi ibitay kiteeri gu tawaalooge, tay gi hukuntay motoliya mibi haa cada da Israeeli.”

Yeesu tletina tlankaraa dosi ha Peetiro

(Mataayo 26:31-35; Maariko 14:27-31; Yohaana 13:36-38)

31 Yeesu gi kaay tuba, “Simooni, Simooni! Yuꞌudiyaa! Sataanimoo hiĩ firimi, ma koimisi unkuray goõ, taqay dooslimiisay gooay giyoó ilii heeleꞌemisiye baruũ. 32 Teesaaqay see, ana haã firimi Iliitleemu sa ugu Simooni ambee, ⁄imba doogu daqa dooii ba⁄atii slakuta. Kara qatlay goo ilii fookite daqa dooii, muuna⁄atlisii hhiee koku.”

33 Peetiro* gi kaay sa ina tuba, “Looimoo gu Goõ, ana haã ⁄imbi waauda sliimaa haa ugu jeerage, gimati gwaaꞌaraage see.”

34 Yeesu gi kaay tuba, “Peetiro, sugu kaay ugu ambee, konkaku gi ilii kahhiye ceearaa amasi gu letuti, ugu hanooti tlankida waa tami tuba, ana hani hhidinta.”

35 Da hheꞌesi, Yeesu gi maasi sirakoomiisee dosi tuba, “Qatlay hangwaa ilii ya⁄abi, hanguba bena gu peesay, curuqu guri hhiyuuma, ye⁄eetoo see, haa afariislaꞌatirii idoo lensee?”

Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Haa afariislaꞌaniiba idoo lensee.”

36 Ina gi kaay sa inay tuba, “Inkoo, heedi gu kooma bena gii oye, gu kooma curuqu guri hhiyuuma namati teesaaqay. Kara ina guba pangaa, naadine jurungii dosi, ma kirigi pangaa leẽ. 37 Maꞌaana, sangu kaay unkuray ambee, gimbaki daa handikimi tuba, ‘Dugwaa ilafaadi sliimaa haa fitlaalootiisee,’✡ kwanda dugu buꞌudisiye daqa dooii. Gu lou, gimbakee koyi daa handikimi, inkoo hiĩ daadaauusi hiigaasa.”

38 Sirakoomiisee dosi sugugi kaayri tuba, “Looimoo gu Goõ, yuꞌudiyaa tiꞌii wanay pangaaee cada.”

Ina sigigi ilaki⁄isi tuba, “Diĩ buꞌudi.”

Yeesu firiirina oõ gu Miseyituunige

(Mataayo 26:36-46; Maariko 14:32-42)

39 Da hheꞌesi, Yeesu yaagii ca⁄i Yerusaleemugo, gi waaudi oõ gu Miseyituunige, idoo daa iliiwane gooay ou gosi. Kara, slime sirakoomiisee dosi gugi sirakoniri. 40 Giyaa ilii dayri yade, ina gi kaay sa inay tuba, “Firima Iliitleemu ha ba⁄atii gii guntay koimisuge.” 41 Da hheꞌesi, ina hingigi paslisi daqa dooinaa, segaruũ gu hiilihharaa da tlaa⁄u gooay. Ina gi keebeeidi, gi firimi Iliitleemu, 42 gi kaay tuba, “Ye Taataa, bere ugu ga iliislaꞌade, sini surukuside qulu⁄uki gu labaꞌasu daqa dooaa. Teesaaqay see, hhanti yondita idoo ga iliislae ana, yondiidi idoo ga iliislaꞌade ugu.” 43 Teꞌesii, malayika gu Iliitleemu rawgo yaagi iliica⁄i Yeesu haa gugii ⁄atlisi. 44 Yeesu gi ilii slahhaaꞌamee da didirige wane, yaa ilakoomi firoo hari maguuma. Qatlay giyaa ilii firiirine cufa dosi gi tlaatleesidi tihhiru hhapeege ceedee pahha.

45 Qatlay ina giyaa iliitlay firoogo, gi ki⁄i daqa sirakoomiisee dosii. Ina gigi slay inay hiĩ guiri, sa gimba yaa ba⁄aa⁄aadiri sa li⁄eemoo giyaa konee. 46 Ina gigi maasi inay tuba, “Unkuray soꞌoyi guꞌuuꞌumintay? Tlawuu, firima Iliitleemu, ha ba⁄atii gii guntay koimisuge.”

Yeesu idoo dugwaa iliifookidi haa oowaraa dosi

(Mataayo 26:47-56; Maariko 14:43-50; Yohaana 18:3-11)

47 Qatlay Yeesu giyaa ilii kahhiye gimbage, yuꞌudiyaa raqa da hida yaagi khaydi teꞌesii. Hida hhanki digiraa giyaadi ha Yuuda, leẽ gu sirakoomiisetira mibi haa cada da Yeesu. Yuuda gi iliisati Yeesu, magu cehheemisi hari humbaꞌada. 48 Teꞌesii Yeesu sugugi kaay ina tuba, “Yuuda, gu louu, hatiifookita Nanku Heedi hari humbaꞌada?”

49 Qatlay sirakoomiisee da Yeesu giyaa ilii aniri gimba gu slaꞌa hiica⁄a teꞌesii, gi kaayri tuba, “Looimoo gu Goõ, hida hhanki hagi tlaaqanaa hari pangaaee koti?” 50 Cirakiray, leẽ tla⁄aã gooinaa, gii maahhasi yondimiisay gu hhapalooay gu didiru hari pangaa, gugi afakereꞌesi eea dosi da ⁄uya.

51 Teꞌesii, Yeesu gi kaay tuba, “Maw teesaaqay laqa!” Yeesu gi nangusi eea da heedikee haa gugi hhoeesi.

52 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa hhapalooee da deni, sirikaarii da deni da mara gu didiru gu Iliitleemu haa gaduũ gu Yahuudi gwaa khawee sa oowaraa ina tuba, “Unkuray hanti khaydiri hari pangaaee haa hhadimeerii, ubee ana ti fiisiisay pahha? 53 Balalu sliimaa ana haa waara sliimaa haa unkuray mara gu didiruge gu Iliitleemu, unkuray hanaa oodiriiba ana. Inkoo, hiĩ ti qatlay googuna, qatlay gu ⁄uuru gu tawaaloo da ⁄oona.”

Peetiro tlanki Yeesu

(Mataayo 26:57-58, 69-75; Maariko 14:53-54, 66-72; Yohaana 18:12-18, 25-27)

54 Inkoo, gi ooyiri Yeesu, gugi leehhesiri mara gu hhapalooay gu didiruge. Peetiro gigi sirakoomi alungo hari seesegeẽ. 55 Inay giyaa ilii hheꞌesiri hamisa aslaa tla⁄aã gu efeenaage, gi ibiidiri sliimaa. Da hheꞌesi Peetiro gi ibiidi tla⁄aã gooinay. 56 Teꞌesii, yondimiisoꞌoo waka sagameeriya gugi arinti Peetiro hiĩ ibiidi ilaciyaa haa cencee da aslaa. Ina gugi iliikaasidi ilaa haa gi kaadi tuba, “Gu lou, heediki see hiĩ sliimaa wana haa Yeesu.”

57 Teꞌesii, Peetiro gi tlanki, tay kakaana tuba, “Igi de sagameeriya, ana haguti hhidima ina.”

58 Qariqaaqari coko⁄o, heedi waku gi arimi Peetiro, gi kaay tuba, “Ugu see ti leẽ tla⁄aã gooinay!”

Peetiro gi ilaki⁄isi tuba, “Hiiye, ana gooba!”

59 Kara, daa ilii cati qatlay gu saa leẽ, heedi waku gi ilakwikwihhi tuba, “Gu lou, heediki yaa sliimaa wana haa Yeesu, maꞌaana ina slime ti Galilaaymoo.”

60 Inkoo, Peetiro gi ilaki⁄isi tuba, “Ugu hiiye, ana ti hhidima idoo ga giimaamiside.” Qatlaykeesii loi loi, tay ina hiti kahhi gimbage, konkaku gi ceei. 61 Da hheꞌesi, Looimoo gu Goõ, gii fookidi, gi yuꞌudi Peetiro. Peetiro giislay gimbakira gu Looimoo suguũ kaay tuba, “Letuti konkaku giyoo ilii kahhiye ceearaa, ugu hanooti tlankida waa tami.” 62 Teꞌesii, Peetiro gii ca⁄i khoorooge, gi ⁄aa⁄i hari slahhaaꞌamee.

Yeesu dugu belendeqemisi haa dugu difi

(Mataayo 26:67-68; Maariko 14:65)

63 Da hheꞌesi, hida hhakira gwaa ga⁄aa⁄awee Yeesu, gwaa belendeqemisiri haa gugi difiri. 64 Inay gugi khiidiniri ilaa kosi hari dahhamiya haa gugi maamisiri ina tuba, “Aare tletimi! Sandi kaade ha miyaa nugungii maahhasi!” 65 Kara gi ilakoniri gimbuumisu gimba wa⁄a gu wahaaharu ina.

Yeesu pandaa da balasaa da didirige

(Mataayo 26:59-66; Maariko 14:55-64; Yohaana 18:19-24)

66 Qatlay daa iliipisi, balasaa da didiri da gaduũ gu Yahuudi gii kurunkuridiri daqa lenge. Tla⁄aã gooinay yaa wanay hhapalooee da deni haa maarimamaa da sariyaa. Da hheꞌesi, Yeesu duguraagi khay pandaa da balasateesii da didirige. 67 Inay sugugi kaayri tuba, “Bere ugu na Kristu, aare sandi kaade.”

Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Bere sanguma kaay see gimbaki, ha ⁄imbidaaiiba. 68 Bere ana see hangu maasa unkuray gimba, hani ilaki⁄isidaaiiba. 69 Teesaaqay see, qatlaykaa gu inkoogo, Nanku Heedi ibiidi hari daba gu ⁄uya gu Iliitleemu, gu kooma ⁄uuru goõ.”✡

70 Teꞌesii hida goõ gi kaayri tuba, “Inkoo, ugu na Nanku Iliitleemugo?” Ina sigigi ilaki⁄isi tuba, “Unkuray niĩ kaadiri tuba, ana na ina.”

71 Da hheꞌesi, inay gi kaayri tuba, “Inkoo, ti ilatlawa mala waka kara ga slaꞌane? Maꞌaana, dandiray loi hanti akhasani gimbaki afa gosaa loaa.”

23

Yeesu dugu leehhisi daqa Pilaatuge

(Mataayo 27:1-2, 11-14; Maariko 15:1-5; Yohaana 18:28-38)

1 Da hheꞌesi, balasatee da didiri goõ gii tlaydi, gi leehhisiri Yeesu daqa Pilaatuge. 2 Inay gugi tlaatleesiri sitaakiru ina, kakaanay tuba, “Heediki haguũ slayni hiicoridi hida gu hhapee doori. Tlaatlahhaahhamisi hida, ma mayri buꞌuduu koodi sa Kaysaari, kara hingi eteediidina tuba, ina na Kristu, mutemi.”

3 Teesaaqay, Pilaatu gi maasi Yeesu tuba, “Ugu na inaa mutemi gu Wayahuudi?”

Yeesu gi ilaki⁄isi ina tuba, “Ugu niĩ teesaaqay kaadi!”

4 Pilaatu gi kaay sa hhapalooee da deni haa sa raqatee da hida tuba, “Ana haã arimiiba gimba lensee gu hukuruu heediki!”

5 Teꞌesii, inay gi ilakwikwihhiri tuba, “Heediki hiifaafahhaahhana hida hari caacaahhamisu gosi hhapee sliimaa da Yahuudi. Ina yaa Galilaayago tlaatleesi inkoo yaani day tiꞌii Yerusaleemuge!”

Yeesu dugu leehhisi daqa mutemi Heroodege

6 Qatlay Pilaatu giyaa ilii akhasi gimbakee, gi maasi inay bere Yeesu ti Galilaaymoo. 7 Ina giyaa ilii baraslayi tuba, Yeesu tawaaloo da Heroodege wana, gugi leehhisi daqa Heroodege, slime balalu hhakeesii Heroode yaa wana Yerusaleemuge.

8 Qatlay Heroode giyaa ilii arimi Yeesu, ina yaa hhaꞌaluudi hari khisla. Balalu wa⁄a yaa slai arimaa ina, sa gimba ina yaa akhaakhamisi gimba gu Yeesu. Kara yaa kona kwayru gu arimaa Yeesu, laqane gimba goó bakaꞌasa hida. 9 Heroode gi maamisi Yeesu gimba wa⁄a. Teesaaqay see, Yeesu gwaa ilaki⁄isiiba ina gimba lensee. 10 Hhapalooee da deni haa maarimamaa da sariyaa da diini, gi qadimiti, gi sitaakiniri Yeesu hari ⁄uuru. 11 Da hheꞌesi, Heroode haa sirikaarii dosi, gi belendeqesiri Yeesu haa gugi qooqiidiri. Kara, sugugi daasiri qayriya da hhoi hari khisla, gugi ki⁄isiri daqa Pilaatuge. 12 Letutee loi, cada koinaa Heroode haa Pilaatu hingigi ilagaamisiri. Maꞌaana wakaꞌalee yaa konay kiiraa tla⁄aã gooinay.

Yeesu hukuruu gosi ha Pilaatu Gafana gu Ruumi

(Mataayo 27:15-26; Maariko 15:6-15; Yohaana 18:39–19:16)

13 Da hheꞌesi, Pilaatu gi eteedi hhapalooee da deni, giyaadimiisee da Yahuudi haa hida gwaa waaree, 14 gi kaay sa inay tuba, “Unkuray haguraani khaydiri heediki daqa dooii kakantay tuba, papa⁄eedeedemisi hida. Inkoo yuꞌudaa, ana haguũ laala⁄asi ina tiꞌii pandaa doogunay goõ. Ana haã slayiiba gimba lensee gu sitaakaa dooguna daqa heedikii. 15 Slime, Heroode see yaani arimiiba gimba lensee gu hukuruu heediki, hatee na idoo sugwaani ki⁄isi ina daqa doorii. Inkoo yuꞌudaa, hhaku gimba lensee giyaa yondiidi ina, guraa hiiboo⁄u hukuruu gwaaꞌaraa. 16 Inkoo, ana ha ilafahha, ina duguma difi, doo hheꞌesiye ana hagu geemaw ina, ma waaudi.”*

18 Teꞌesii, hida goõ gi maahhiri sliimaa tuba, “Heedikee ti gaasaku! Sandaa gwete Baraaba khiidimoogo!” 19 (Baraaba dugwaati khiidimi jeerage, sa gimba yaa ⁄isimi khoslongora yaamuge, haa sa gimba gu cu⁄uduũ.)

20 Kara, Pilaatu gi gimbuusi haa inay, sa gimba, ina yaa slai geemawaraa Yeesu. 21 Teesaaqay see, inay gi ilakoniri maahhoo kakaanay tuba, “Tluhhumisakuu musalaabage, tluhhumisakuu ina!”

22 Pilaatu sigigi kaay inay waa da tami tuba, “Sa soꞌoyi? Heediki hinti mala dakusi? Ana haã slayiiba gimba lensee daqa dosii, guringii boo⁄u ina duguma hukumi gwaaꞌaraa. Teesaaqay, ina dugu difi hari jeleedimaiĩ, doo hheꞌesiye ana hagu geemaw ina.”

23 Inkoo, inay gi ilakoniri maahhoo hari afoo da didiri tuba, Yeesu kwanda dugu hiitluhhumisiye. Teesaaqay maahhoo da afoo dooina gi kaba⁄adi. 24 Teꞌesii, Pilaatu gi ⁄imbi, gi kereꞌesi gimba gooina, idoo giyaa iliislaiyee gooay inay. 25 Pilaatu yaagii ca⁄asi heedikira daa khiidimi jeerage, sa gimba gu khoslongora haa sa cu⁄uduũ, inay giyaa firiirinee. Ina gi taatahhi Yeesu daqa dooinay, idoo gi iliislaiyee gooay.

Hiitluhhumisu gu Yeesu musalaabage

(Mataayo 27:32-44; Maariko 15:21-32; Yohaana 19:17-27)

26 Qatlay sirikaarii giyaa ilii leehhiihhimisiyee Yeesu, yaa ooyiri Simooni yaamulooay gu Kireene, gwaa qaymoo dahha. Inay sugugii tleke⁄esiri musalaaba, magu geregedi aluũ gu Yeesugo. 27 Raqa da didiri da hida yaa sirakomaamita Yeesu. Tla⁄aã gu hida hhakeesii tigay yaa wanay, gwaa ⁄aa⁄ii⁄imee haa gwaa gaimaamidee sa Yeesu. 28 Teꞌesii, Yeesu gigi ilii fookidi, sigigi kaay tuba, “Ye tigayi gu yaamu gu Yerusaleemu, hhanti ⁄aa⁄aday sa ana. Ba⁄ay hiti ⁄aa⁄a sa unkuray haa sa yaꞌay kokuna. 29 Maꞌaana, yuꞌudaa balalu yaa khociyay, hida gimaa iliikaayiyee tuba, ‘Digaa ⁄aafi hhakaꞌa gu mogombiisee, guraiĩ goóba laqwaloo haa isaꞌami goóba ruꞌumisu!’ 30 Kara qatlaykee, hida maa tlaatleesiyay kakaaru sa omeeri tuba, ‘Omeeri handaa iliihuhuꞌudee, kara tioo handi ilakhupitee!’✡ 31 Maꞌaana ilahudeesa, bere hida hiĩ yondiidiri taqay qatlay khaimoo gi ilii naa⁄iye, maa malaaꞌay khaimoo gwaa kawge?”

32 Slime fitlaalootiisee cada digaa leehhisi, digima cu⁄uduũ kay sliimaa haa Yeesu. 33 Inay giyaa ilii dayri tiia wakay, doó eteedine na “Faraa da Saga,”† teꞌesii gii tluhhumisiri Yeesu musalaabage, sliimaa haa fitlaalootuusetee cada musalaababuu koinay. Leẽ gugi qaasiri hari bara da ⁄uya da Yeesu gu caduu hari bara dosi da basa. 34 Yeesu gi kaay tuba, “Ye Taataa, ilamooyimi hida hhanki, sa gimba hiti hhidinay, idoo gi yondimaamidiyee.” Da hheꞌesi, inay hingigi deehhiniri qayroo kosi, harii slakharaa kuura.✡

35 Hida gi qadimidiri gu tooinaa khuꞌunay ina. Slime giyaadimiisee da Yahuudi gugi belendeqemisiri ina hari kakaaru tuba, “Ina yaa ilabuꞌuuꞌumi wakinay. Inkoo, ina see hingi ilabuꞌune ina lenkosi, bere gu lou ina na Kristu, daay leehhi ha Iliitleemu.”

36 Slime sirikaarii see, gugi belendeqemisiri ina, yaagii satiri ciyoomoo gosii, sugugi hadisiri difaay da mahhaaꞌa,‡ ma kitahhi.✡ 37 Inay sugugi kaayri tuba, “Bere gu lou, ugu na mutemi gu Wayahuudi, hangu ilabuꞌunte ugu lenkoogu.”

38 Kara handikaa yaa wanta daa kufi musalaabage rawaa gu saga gosii tuba, “HIĨ NA MUTEMI GU WAYAHUUDI.”

39 Da hheꞌesi, leẽ gu fitlaalootuusetira, daa hiitluhhumisi sliimaa haa ina, gugi belendeqesi, gi kaay tuba, “Ugu caba na Kristu? Hangu ilabuꞌunte ugu haã dandiray see.”

40 Teꞌesii, hikira gu caduu gugi ilaki⁄isi haa gugi ilii⁄oo⁄i, gi kaay tuba, “Ugu hoó tlaꞌamutaabaslii Iliitleemu, qatlay ugu see, hukumukeesii wanta? 41 Kara gu lou, dandiray dandinti hukumi hari haaki, maꞌaana hanti slayni hukumuu guraa hiiboo⁄u yondu goori gaa yondiidani. Yuꞌudiyaa, heediki yaa laqiiba gimba lensee gu tlaku.”

42 Da hheꞌesi, ina gi kaay tuba, “Ye Yeesu, hanii slayde qatlay goo ilii daade daqa Tawaaloo dooguu.”

43 Yeesu sugugi ilaki⁄isi ina tuba, “Gu lou, sugu kaay ugu, letuti loi hoo sliimaa wanta haa ana Paradiisoge.”§

Yeesu gwaaꞌaraa dosi musalaabage

(Mataayo 27:45-56; Maariko 15:33-41; Yohaana 19:28-30)

44 Inkoo, daa ilii buꞌudi saa lahhoꞌo da tleemaa, hhantee yaa ilaslaabidi hhapee goõ saa gweleti naqatloo.✡ 45 Cencee da letu gi maydi hiida⁄araa, kara pasiyaa da mara gu didiru gu Iliitleemu gii feehhiti kaeeri cada.

46 Da hheꞌesi, Yeesu gii ⁄aa⁄isi hari afoo da didiri, gi kaay tuba, “Ye Taataa, dabaiĩ kokuu haã qaasi muuna goy.”✡ Giyaa ilii hheꞌesi kaawaraa gimbaki, gi tosaa hhami.

47 Teꞌesii, sirikaarimoo gu didiru giyaa ilii arimi gimbakee gungii ca⁄u, gi daareesi Iliitleemu, kakaana tuba, “Gu lou, heediki yaa kona ibinaa daa tafaꞌadi.” 48 Raqa da hida yaa hiikurunkuriti sliimaa sa arimaa da gimbaki. Inay goõ giyaa ilii aniri gimbaki gungii ca⁄u, gi ki⁄iri ayeemaa koinay, tay inay tooinaa puupukhumisiyay muunaiĩ koina hari slahhaaꞌamee. 49 Hhakira goõ gwaa khuee Yeesu naraꞌa, sliimaa haa tigay hhakira gwaa sirakomaamidee ina Galilaayago, gi qadimidiri segenge, tay tooinaa khuꞌunay gimbakee.

Yeesu qaasaraa dosi

(Mataayo 27:57-61; Maariko 15:42-47; Yohaana 19:38-42)

50-51 Inkoo, heedi leẽ yaa wana uma gosi na Yoseefu, yaamulooay gu yaamu gu Arimataaya, hhapee da Yudaayage. Ina yaa heedi gu hhou haa gwaa kooma ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge. Kara yaa leẽ tla⁄aã gu giyaadimiisee da balasaa da didiri da Wayahuudi. Ina hingaa ila⁄imbidiiba haa balasatee da didiri haa yondu gooina gu gaasaraa Yeesu, ina yaa baqaaqamidi, khawaraa da Tawaaloo da Iliitleemu hari kwayru gu didiru. 52 Yoseefu gi hadakay daqa Pilaatuge, gi firimi suguma hadisi tuuꞌuna da Yeesu, magi qaasa kay. 53 Yoseefu yaagii ⁄eetisi tuuꞌunatee hhapeege. Ina gigi khiidimi hari qayru gu ⁄abaaku, gigi qaasa kay ayisa daa hiikhuri hhafidage. Ayisati dagaa kahhi iliiqaasa heedi lensee. 54 Balotee yaa baloo da ilakhuukhuꞌumisu, maꞌaana, Sabaato yaa daadaauusidi tlaatleesaraa.*

55 Tigay hhakira gwaa hhiyuudee sliimaa haa Yeesu Galilaayago, gi sirakoniri Yoseefu, gi aniri ayisa haa idoo tuuꞌuna da Yeesu dagaã ilii qaatisi teꞌesii waꞌayge. 56 Da hheꞌesi, yaagi ki⁄iri ayage, gi ilakhuukhuꞌusiri du⁄iya da hhoi haa du⁄iya da tafu hhoi. Baloo da Sabaatoge gii fiifisiri, idoo daa ilii handikimi gooay sariyaa da Musaage.✡

24

Yeesu slafaraa dosi ayisago

(Mataayo 28:1-10; Maariko 16:1-8; Yohaana 20:1-10)

1 Inkoo, baloo da Jumaapiiri hari tumpaatumpu, tigay hhakira gii oyiri du⁄iyatira da tafu hhoi, giyaa ilakhuukhuꞌusiri haa gi hadakayri ayisage. 2 Inay giyaa ilii dayri, gi slayri tlaa⁄atira, dagaã gwangwaraai ayisago. 3 Giyaa ilii guniri waꞌay gu ayisage, inay yaa aniriiba slaqwa da Looimoo gu Goõ Yeesu. 4 Qatlay giyaa ilii kahhiyee hiĩ bakaakairi sa gimbakee, cirakiray hida cada hingagii ca⁄asiri, gi qadimidiri ilaciyaa koinay, gwaa daamisee qayroo gu wanqawanqee mankaraaiya pahha. 5 Tigay hhakee digigi ilii guumi ha dahhiya, gii gupu⁄umisiri pandadu koina hhapeege naqatloo. Hida hhakira gi kaayri sa tigay hhakee tuba, “Soꞌoyi damaamitay heedi gu slafa tla⁄aã gu tuueenaage? 6 Wanaaba tiꞌii, Iliitleemu gungii tlaysi! Slawuu idoo sangwaa ilii kaay, giyaa iliiwane sliimaa haa unkuray yade Galilaayage tuba, 7 ‘Kwanda Nanku Heedi dugu hiilu⁄iye dabaiĩ gu hida gu koomeege tlakwaroo. Dugu hiitluhhumisi musalaabage, kara, baloo da tamiige yaa slafi.’ ” 8 Da hheꞌesi, tigay hhakee gii slayri gimbakee gu Yeesu giyaa kaay.

9 Qatlay tigay hhakee giyaa ilii ki⁄iri ayisago, gi ilakeesiri gimbakee goõ, sa sirakoomiisetira da mibi haa leẽ sliimaa haa wakinay goõ. 10 Tigay hhakee, umaiĩ koina niĩ Mariyaa Magidaleena, Yoaana, Mariyaa iyoo da Yakoobo, haa tigay wakinay gwaa waaree sliimaa haa inay. 11 Ya⁄abimiisee, tigay hhakee giyaa ⁄imbiriiba, kara gimbaki gwaati aniri konaaba maꞌaana see. 12 Teesaaqay see, Peetiro gii tlay haa gi taa⁄adi ayisa naqatloo. Qatlay giyaa ilii day, gii condoi, gii juurisi waꞌay gu ayisage, gi arimi qayrukira kilesi gu ⁄abaaku. Da hheꞌesi, ina gi ki⁄i, tay hiĩ tosaa bakai sa gimbakee gungii ca⁄u.

Yeesu iliica⁄a sirakoomiisee dosi cada

(Maariko 16:12-13)

13 Yuꞌudiyaa balotee loi da Jumaapiiri, sirakoomiisee cada da Yeesu yaa hhiyumaamita tongoo waka khuꞌusa, daa eteediidine na Emaaw. Tongotee segaruũ kosi yaa khocu gu saa cada Yerusaleemugo. 14 Inay haa inay yaa giimaamisiyay gimbakee goõ gungii ca⁄u. 15 Qatlay giyaa ilii cocaacoiyee haa hingi maamisiyay gimbakee, Yeesu ina loi giyaagi iliisati, gi khoci sliimaa haa inay. 16 Teesaaqay see, ilaa koina digaa hiibo⁄eesi ha Iliitleemu, magu mayri baraslawaraa ina.

17 Yeesu gigi maasi inay tuba, “Ti gimba mala hiĩ ga giimaamisidee unkuray haa unkuray, ga ilii khociicintee?” Inay gi qadimidiri, tay pandadu koina konay slahhaaꞌamee. 18 Leẽ tla⁄aã gooinay, uma gosi daa eteediidine na Kileyoopa, gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Ugu kilesi na dahaagoo Yerusaleemuge, gu hhidima gimba gungii ca⁄u teꞌesii baalahhanki?”

19 Yeesu gigi maasi inay tuba, “Ti gimba mala hikee?”

Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Gimba gu Yeesu gu Nasareeti. Ina yaa tletimiisay, kara gwaa kooma hiidahhasa da didiri gimba gosiige haa yondu gosii pandaa da Iliitleemuge haa pandaa da hida gonge. 20 Hhapalooee da deni haa giyaadimiisee da tawaaloo doori, gwaa hiilu⁄iri ina hukumuu gu gwaaꞌaraage. Inay gugii tluhhumisiri musalaabage. 21 Dandiray haa kona iliipaꞌaru tuba, ina niĩ aloo ilabuꞌuna Israeeli daqa fa⁄ayaago. Kara, letuti ti balalu tami hingii catiri, qatlay gimbaki sliimaa giĩ iliica⁄i. 22 Slime, tigay wakinay gu raqa doori hindii bakaꞌasiri dandiray. Inay hiĩ hadakayri ayisage letuti tumpaatumpu, 23 slaqwa dosi giĩ slayriiba. Inay yaagi ki⁄iri, gi kaayri tuba slime digaani iliica⁄i ha malayika yade ayisage, sigaani kaawee tuba, Yeesu ti slafi. 24 Da hheꞌesi, deneꞌee koti wakinay hiĩ hadakayri ayisage, gi slayri ayisa namati tiraaqay, tigay hhakira gooay idoo giĩ ilii kaayri. Teesaaqay, ina guũ aniriiba.”

25 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Ye unkuray gu hhidimee, gwaa muunaiĩ hiiloaaꞌawee ⁄imbaraage gimba goõ, daa kakaami ha tletimiisee da Iliitleemu! 26 Caba yaati kwanda, Kristu* dugu labaꞌasiye hari amotee. Da hheꞌesi ma hiiday wanqamee dosii da didirige?” 27 Da hheꞌesi, Yeesu sigigi ilakeesi, idoo Handikaa da Iliitleemu giyaa ilii kaadi daqa dosii, gi tlaatleesi handikaa da Musaago haa handikaa da tletimiisee goõ da Iliitleemu.

28 Inay giyaa ilii daadaauusiri tongotiray giyaa kakaakayee, Yeesu gi laqi ubee, hitii cacaacati pahha pandaage. 29 Teꞌesii, inay gugi tlaatlaqasiri hari khisla, kakaanay tuba, “Ibiidi tiꞌii sliimaa haa dandiray, sa gimba inkoo hiti khwayaiĩ, kara amasi see yaani dayri.” Teesaaqay, ina gii day marage, gi ibiidi sliimaa haa inay.

30 Qatlay Yeesu giyaa ilii ibiidi sliimaa haa inay meesaage, ina gii oyi mukaatimoo, gi daareesi Iliitleemu. Da hheꞌesi gugi fendehhemisi haa sigigi hadimisi inay. 31 Yuꞌudiyaa! Ilaa koina digigi pooisi, inay gugi asu baraslayiri tuba, ti Yeesu. Cirakiray, ina gii hhancooi ilaa koinaa. 32 Inay hingigi maamisiri inay haa inay tuba, “Muunaiĩ koti hiĩ ooyiiyinaaiibaslii waꞌay kotii, ina giĩ ilii giimaamisiye haa dandiray amooge, tay ilakesidi sa dandiray Handikaa da Iliitleemu?”

33 Namati qatlaykeesii, cirakiray inay yaagi ki⁄iri Yerusaleemuge. Inay gi slayri sirakoomiisetira da mibi haa leẽ, hingii kurunkuridiri daqa lenge sliimaa haa hhakira gwaa waaree haa inay. 34 Teꞌesii gigi akhasiri, kakaanay tuba, “Gu lou, Looimoo gu Goõ yaani slafi, kara yaani iliica⁄i Simooni.” 35 Da hheꞌesi, hhakira gu cada gi ilakeesiri sa deneꞌee koina, gimba gwaanii ca⁄u daqa dooinay amooge, haa idoo giĩ ilii baraslayiri Yeesu, giĩ ilii fandakusi mukaatimoo.

Yeesu iliica⁄araa da sirakoomiisee dosi

(Mataayo 28:16-20; Maariko 16:14-18; Yohaana 20:19-23; Yondu gu Ya⁄abimiisee 1:6-8)

36 Qatlay inay giyaa ilii giimaamisiyee gimbakee, Yeesu gi qadidi tla⁄aã gooinay, gi kaay sa inay tuba, “Qasaw wane sliimaa haa unkuray.” 37 Teꞌesii, inay hirigii tlairi haa gi tlaꞌamuudiri, tay ilahudeemisiyay tuba, hiĩ iliitleemimoo aniri. 38 Yeesu gi kaay tuba, “Haã soꞌoyi tlaꞌamutiri? Kara soꞌoyi kontay qiigiꞌimoo muunaiĩ kokunay? 39 Inkoo, unkuray arima dabaiĩ koi haa yeꞌeeroo koi, ma antiri tuba ti ana loi. Hani slaapaaꞌamisidee, ma caahhadiri gu lou. Maꞌaana iliitleemimoo konaaba slaqwa, konaaba fararu, idoo ana gooay ganiĩ ilii antiri ha kooma.”

40 Qatlay Yeesu giyaa ilii hheꞌesi kaawaraa gimbaki, sigigi laqami inay dabaiĩ kosi haa yeꞌeeroo kosi. 41 Inay yaa kahhiyay ⁄imbaraa haa hiĩ bakairi sa hhaꞌaloo giyaa koneei. Teꞌesii ina gigi maasi inay tuba, “Kontaai ⁄agoo tiꞌii?” 42 Inay sugugi hadisiri ina, samaakimoo daa deequmi. 43 Ina gigii oyi, gigi ⁄agimi pandaa dooinay.

44 Da hheꞌesi, ina gi kaay sa inay tuba, “Hiĩ na gimbakira koyi sangwaa kaay unkuray. Qatlay gaa iliiwaare sliimaa haa unkuray, haa kaay ambee, kwanda gimba goõ dugu hiigaasiye, daa handikimi daqa dooi sariyaa da Musaage, handikaa da tletimiiseege haa Daareesooge.”

45 Teꞌesii, Yeesu gi pooisi caahhamuu koina, ma caahhiri maꞌaana da Handikaa da Iliitleemu. 46 Ina sigigi kaay inay tuba, “Teesaaqay daganaa ilii handikimi tuba, Kristu dugu labaꞌasi, kara baloo da tamiige yaa slafi. 47 Kara, hari uma gosi, kwahharaa da tlakwaroo haa ilamooyiru gu tlakwaroo dugu kakaana sa hhapapu goõ, tiaa tlaatleesi Yerusaleemugo. 48 Unkuray na masaydii da gimbaki. 49 Yuꞌudaa! Ana sangwaa ya⁄aba Muuna gu Iliitleemu, hiĩ daa hiifadidi ha Taataa goy tuba, sangu hadisi. Inkoo, unkuray ibiida Yerusaleemuge, qatlaykaꞌa naqatloo sangumaa ilii hadisiye hiidahhasa rawaa gu rawgo.”

Yeesu idoo duguraa ilii waaudi rawge

(Maariko 16:19-20; Yondu gu Ya⁄abimiisee 1:9-11)

50 Da hheꞌesi, Yeesu girigi giyaadi inay teꞌesaa kenga gu yaamuge tongoo da Betaniyaa naqatloo. Ina gi waratlaysi dabaiĩ kosi, gigi ⁄aafi inay. 51 Qatlay ina giyaa ilii ⁄aafaafidiye inay, ina dugugii oyi daqa dooinaa, dugurigi tosaa waaudi rawaa gu rawge ha Iliitleemu. 52 Da hheꞌesi, inay gugi hhaꞌaleesiri ina, yaagi ki⁄iri Yerusaleemuge hari hhaꞌaloo da didiri. 53 Balalu sliimaa inay gi ibiidiri mara gu didiruge gu Iliitleemu, tooinaa daareemisiya Iliitleemu.

* 1:5 1:5 Haruuni: Hiĩ gwaa hhapalooay gu pandaa gu hhapee da Israeeli.

† 1:15 1:15 difaay: Buraa da ⁄aamu waku daa tinqimi, uma gosi naa sabiibu.

‡ 1:31 1:31 Yeesu: Yeesu maꞌaana dosi na Taataa Iliitleemu yoó ilabuꞌuna.

§ 1:36 1:36 hiidayuumitoꞌoo doogi: Mariyaa iyoo da Yeesu ha Elisabeeti iyoo da Yohaana yaa hotu maamay gosi.

* 2:11 2:11 Kristu: Tiꞌii umaki Kristu hari Yunaanaisoo na Masiiya, maꞌaana dosi na Daa maakhi du⁄iya.

✡ 2:23 2:23 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 13:2, 12.

✡ 2:24 2:24 Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 12:8.

† 2:38 2:38 hida gu Israeeli: Maꞌaana dosi hari uma waku na Yerusaleemu.

✡ 3:6 3:6 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 40:3-5.

* 3:17 3:17 kuugiya dosii da didiri: Kuugiyati da didiri dagaati tleehhi mara pahha hari tofaari.

✡ 4:4 4:4 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 8:3.

✡ 4:8 4:8 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 6:13.

✡ 4:11 4:11 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 91:1, 12.

✡ 4:12 4:12 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 6:16.

* 4:15 4:15 sinagoogaguu koinay: Mara doó ilii kurunkurimidiye hida gu Yahuudi sa caacaahhamisu gu gimba gu Iliitleemu haa sa firoo dosi see.

† 4:17 4:17 kitaabukee daa taagi: Kitaabuu gu taqay slanqasa ti eleema da tleedi hari khisla da karataasii, daa boo⁄imisi hari cikwahha. Dugwaati taagi naraꞌa loi, ma may tlakwaakwaw, kara sa qaasaraa dosi waꞌay gu curuqu gwaayii gwaa hiigarangaariduge.

✡ 4:19 4:19 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 61:1-2.

* 5:1 5:1 tlawa da didirige da Galilaaya: Hari uma waku slime na tlawa da didiri da Genesareeti.

✡ 5:10 5:10 Yuꞌudii kitaabuu gu Mataayo 13:47-50.

✡ 5:11 5:11 Yuꞌudii kitaabuu gu Mataayo 19:27.

✡ 5:14 5:14 Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 14:1-32.

† 5:19 5:19 gi tooinaa cihhiri pembee daqatiray loii: Hari amoo waka gi baciri qameesaaee daraay hhafi mara.

* 6:14 6:14 Yakoobo haa Yohaana: Hhaã ti yaꞌay gu Sebedaayo daraa ayi ha Yeesu uma gu deneꞌee na Boaneeri, maꞌaana dosi na Yaꞌay gu Kukukhumoo.

† 6:15 6:15 Seloote: Seloote ti raqa da Yahuudi gimba gu diinige haa sirikariinii. Raqati yaati ilakwikwihhidi gimba gwii ca⁄araa tongaiimaago da hhapee da Israeeli, qatlay dagaa ilii tawaalimi da Ruumi.

✡ 6:23 6:23 Yuꞌudii kitaabuu gu 2 Gimba gu Diqimi 36:15-16.

✡ 6:24 6:24 Yuꞌudii kitaabuu gu Yakoobo 5:1-6.

✡ 6:26 6:26 Yuꞌudii kitaabuu gu Yakoobo 4:4; Miika 2:11.

✡ 7:27 7:27 Yuꞌudii kitaabuu gu Malaaki 3:1.

* 7:37 7:37 khoosliya da hhoi da alabaasita, daa kooma du⁄iya da tafu gu hhou: Khoosliyati daa hhoi hari khisla, siringima da coko⁄i pahha. Kara dagaraa tle⁄eẽ wakinay boo⁄imisi, uma gooina na alabaasita. Waꞌay gu khoosliyateesii yaa wanta du⁄iya, daa kooma tafu gu hhou.

† 7:41 7:41 heedi gwaa haymaamisa peesay: Heedi da hiĩ gooay yoóti hadimisi peesay daqa heedi wakuu, hikee naa yondu gosi, ma sugwaa ki⁄isi iinatee hari faydaa.

‡ 7:41 7:41 dinaari mibeeri kooani: Dinaari leẽ yaa peesay gu buaraa da yondimiisay gwaa yondiidu letu leẽ.

§ 7:44 7:44 hhuncidaa yeꞌeeroo koi: Hhuncidaa yeꞌeeroo yaati ou gu Yahuudi haysaraa maꞌay gu hhuncidaa yeꞌeeroo koina.

* 8:2 8:2 Magidaleena: Magidaleena ti uma gu daqa daa eteediidine na Magidaala.

✡ 8:10 8:10 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 6:9.

† 8:43 8:43 Ilakeesaraa waka yaa hiiroogisi gimbaki, Hadetee khooslay gosi goõ yaatii faaki daqa dareesimaiĩ, hhaku lensee gwaa hhoeesu ina.

* 9:5 9:5 Hatee namaa ilatlawaraa dooguna daqa dooinay: Ti laqaru tuba, Iliitleemu hiĩ siꞌi hida gu yaamu hhakee, sa gimba yaa siꞌiri sirakoomiisee dosi.

† 9:20 9:20 Kristu: Tiꞌii umaki Kristu hari Yunaanaisoo na Masiiya, maꞌaana dosi na Daa maakhi du⁄iya.

‡ 9:23 9:23 geregediye musalaaba gosi: Geregedaraa musalaaba maꞌaana dosi ti ⁄imbaraa slawa labaꞌasu haa hiikaasa labaꞌasukee, gwaaꞌaraa naqatloo see.

✡ 9:35 9:35 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 42:1.

§ 9:54 9:54 maa hii⁄eti rawgo, magi hhamisi: Handikaa waka da Yunaanaisoo yaa hiiroogisidi idoo Eliyaa gooay giyaa ilii laqi?

* 9:55 9:55 gigi ilii⁄oo⁄i: Handikaa waka da Yunaanaisoo yaa hiiroogisidi gi kaadi tuba, “Unkuray hhidintaai ti hida gu muunaiĩ malee slanqasee, maꞌaana Nanku Heedi yaati khayiiba sa hhamisaraa da hida, ti sa ilabuꞌuruu.”

† 9:59 9:59 Maa qaasi taataa gooi: Angamalee sirakoomiisayki gimba gu ⁄aa⁄iya da taataa gosi diniĩ ca⁄adi qatlaykeesii gini kaakaana. Angamalee ti kakaana tuba, ina kona yondu gu iliikooma taataa gosi gaduumaa dosii haa guti geesaa qaasi gimaa ilii hhane, gi ilii kahhiye waauda aya gosaa sa sirakooma da Yeesu.

* 10:1 10:1 mibeeri fanqu haa cada: Daqa handikaa wakay da Yunaanaisoo, daati handikimi mibeeri fanqu.

✡ 10:15 10:15 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 14:13-15.

† 10:19 10:19 gurii kala⁄araa deesu haa nyeraw: Darii kala⁄araa deesu haa nyeraw, ti kaawaraa da koomaa maꞌaana da kaba⁄araa tlakwaroo da Sataanimoo. Deesu haa nyeraw ti gieeri pahha. Gimba gu deesu yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 3:1-5 haa Hiitlaaꞌasa 12:9. Gimba gu nyeraw yuꞌudii Hiitlaaꞌasa 9:3-11.

✡ 10:27 10:27 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 6:5.

✡ 10:27 10:27 Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 19:18.

‡ 10:32 10:32 Laawimoo waku: Yaa heedi gwaa kabiraa da Laawi dahha. Kabirati da Laawi yaa yondimiisee da Iliitleemu, daa yondimaamida mara gosi gu didiruge. Yuꞌudii kitaabuu gu Faadoo 3:1-13.

§ 10:33 10:33 dahaa waku hhapee da Samariyaago: Wayahuudi yaa qooqiiqimita hida gu hhapee da Samariyaa, sa gimba hari ilaa koina yaati dahaa gwaa Wayahuudi gooba, haa yaati hida gu Iliitleemu gooba. Yuꞌudii kitaabuu gu 2 Watemi 17:24. Teesaaqay inay digigi waki hari khisla ha Wayahuudi.

* 10:35 10:35 dinaari cada: Dinaari leẽ yaa peesay gu buaraa da yondimiisay, gwaa yondiidu letu leẽ.

* 11:2 11:2 Handikaa waka da Yunaanaisoo yaa hiiroogisidi tiꞌii Taataa goori gu rawge waara.

† 11:2 11:2 Handikaa waka da Yunaanaisoo yaa hiiroogisidi tiꞌii Slaꞌamuu koku digii gaasiye, tiꞌii khoorooge taysi pahha rawge.

‡ 11:4 11:4 Handikaa waka da Yunaanaisoo yaa hiiroogisidi tiꞌii inkoo handi ilabuꞌunte haa Biriisimokira.

§ 11:11 11:11 Handikaa waka da Yunaanaisoo yaa hiiroogisidi tiꞌii nankosi bere hiĩ firimi mukaatimoo, sugu tlaa⁄u hadisi, baku nankosi bere guũ firimi samaakimoo.

* 11:31 11:31 malikiyaa da hhapee da Seeba: Malikiyaa da bara da wayee da hhapee da Seeba, ti laqaaqanta malikiyaa daa ilakhookhociicima mutemi gu Solomooni. Yuꞌudii kitaabuu gu 1 Watemi 10:1-13.

† 11:51 11:51 tla⁄aã gu masabaahuge haa mara gu didiru gu Iliitleemu: Tla⁄aã gu masabaahuge haa mara gu didiru gu Iliitleemu tiꞌii ti daqa da tla⁄aã gu masabaahu haa daqa, daa tlintiꞌisi sa Iliitleemu daqa mara gu didiruge gu Iliitleemu.

✡ 12:2 12:2 Yuꞌudii kitaabuu gu Maariko 4:22; Mataayo 10:26; Luuka 8:17.

* 13:19 13:19 pisagariya da haradaali: Pisagariya da haradaali dati digiidakwi hari khisla, dama⁄aduu pahha slaqamisida. Pisagariyati bere dagaã daasi khaimoo gosi goó didiru, cira⁄oo see yoó hiidahhasiya tlehhinay cuuraiĩ teꞌesii.

✡ 13:27 13:27 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 6:8.

✡ 13:35 13:35 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 118:25-26.

* 14:26 14:26 Hari amoo waka yuꞌudii kitaabuu gu Mataayo 10:37, maꞌaana dosi, heedi gu slaꞌa taataa gosi, iyoo dosi hari khisla ba⁄ay da ana, haa heedi gu slaꞌa naw, hotu hari khisla ba⁄ay da ana haraay boo⁄iiba sirakooma ana.

† 14:27 14:27 hiiowaraa musalaaba gosi: Maꞌaana dosi ina yoóti ⁄imbi labaꞌasu gimati gwaaꞌaraa see sa Kristu.

* 15:7 15:7 Ilakeesa wakage, Hhaꞌalotee damaa didiri ba⁄ay da hatira da hida mibeeri gweleti haa gweleti gu koomee ibinaa daa tafaꞌadi, gwaa hheꞌesee hiifookida daqa Iliitleemuge.

* 16:8 16:8 yaꞌay gu cencee: Hhaã ti yaꞌay gu Iliitleemu gu koomee ibinaa daa tafaꞌadi.

* 17:16 17:16 yaamulooay gu hhapee da Samariyaa: Slayii tuba Yahuudi haa Samariyaa hingaa wakaawakiyay hari khisla.

✡ 17:27 17:27 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 6:5-8; 7:6-24.

✡ 17:29 17:29 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 19:24-25.

† 17:32 17:32 hadee da Looti, gimba gwaay ca⁄u daqa dosii: Hadee da Looti yaa yuꞌuti alunge yaamu gu Sodomaa, haa gi unguruiya da cakhasaa tleehhiti. Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 19:26.

‡ 17:35 17:35 Hhayuũ gu 36: Hhawatee cada maa yondimaamidiyay sliimaa qaymooge, leẽ dugurimaa waaudi, gu caduu dugumaa may. Handikaa wa⁄a da tlaatleesoo da Yunaanaisoo kontaaba hhayuki.

✡ 18:13 18:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 51:1.

✡ 18:20 18:20 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 20:12; Hiislaslaw gu Sariyaa 5:16-20.

* 18:32 18:32 hida gu hhapapu wakinay: Tiꞌii ti hida gu Ruumi.

† 18:33 18:33 jeleedimaiĩ: Hiĩ yaa khooslay guri difoo gu hida, daa boo⁄imisi hari catoo gu fala, catoo hhakee cinaanau koinay digaa ilii kufimi pencerehhemay gu fararu haã gu sikhimi see.

* 19:11 19:11 Yerusaleemuge: Yerusaleemu yaa yaamu gu kaari gu watemi haa gu tawaaloo da Yahuudi.

† 19:29 19:29 oõ doó eteedine Miseyituuni: Qatlaykira oki yaa kona khai wa⁄a gu miseyituuni.

✡ 19:38 19:38 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 118:25-26.

✡ 19:46 19:46 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 56:7.

✡ 19:46 19:46 Yuꞌudii kitaabuu gu Yeremiyaa 7:11.

* 20:17 20:17 tlaa⁄u gu didiru tleehhidi gu musingi: Gimbaki yaa kitaabuu gu Daareesoo 118:22-23 dahhi. Tiꞌii Yeesu hingiti ilakhuukhuꞌuuꞌumisi haa tlaa⁄u gu didiru gu musingi doó sisiꞌiye ha tlehhidiisee, maꞌaana dosi idoo dugu ilii labaꞌasiye, dugu ilii siꞌiye ha dugu ilii gaasiye ha Wayahuudi.

† 20:24 20:24 dinaari: Dinaari yaa goboriya ya feesa da hhapee da Ruumi. Hingaatii qoqominti haa bueemaa gu yondu gu heedi gu baloo leẽ. Goboriyati da dinaari naa konta kalay haa uma gu Tibeeriyuusi Kaysaari, mutemi gu didiru gu hhapee da Ruumi.

✡ 20:28 20:28 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 25:5-6.

✡ 20:37 20:37 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 3:2, 6.

‡ 20:41 20:41 Kristu: Tiꞌii umaki Kristu hari Yunaanaisoo na Masiiya, maꞌaana dosi na Daa maakhi du⁄iya.

✡ 20:43 20:43 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 110:1.

* 21:2 21:2 goboree cada kilesi: Kaaruu gu goboreti gwaati coko⁄o hari khisla, ba⁄ay da peesay goõ gu qatlaykira hhapee da Yahuudige.

✡ 21:24 21:24 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiitlaaꞌasa 11:2.

✡ 21:25 21:25 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiitlaaꞌasa 6:12-13.

✡ 21:27 21:27 Yuꞌudii kitaabuu gu Danieeli 7:13; Hiitlaaꞌasa 1:7.

✡ 22:7 22:7 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 12:18-20.

* 22:33 22:33 Peetiro: Slayii tuba, Peetiro dugwaati eteediidina hari umaiĩ cada, gu Simooni haa gu Peetiro.

✡ 22:37 22:37 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 53:12.

✡ 22:69 22:69 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 110:1.

* 23:16 23:16 Hhayuũ gu 17: Losona gu Pasaakage, Pilaatu dugwaati slai ma hiica⁄asi sa hida, heedi leẽ khiidimoogo. Handikaa wa⁄a da tlaatleesoo da Yunaanaisoo kontaaba hhayuki.

✡ 23:30 23:30 Yuꞌudii kitaabuu gu Hoseeya 10:8; Hiitlaaꞌasa 6:16.

† 23:33 23:33 Faraa da Saga: Haã yaati tiia daa faraa da saga gu heedi slanqasa. Kara angamalee dagaati eteediidina taqay, sa gimba sirikariinii da Ruumi yaa cu⁄uu⁄unay hida wa⁄a teꞌesii. Uma gu daqati hari gimba gu Araamaisoo dagaati eteediidina na Goligoota. Yuꞌudii kitaabuu gu Mataayo 27:33; Maariko 15:22. Hari gimba gu Kilaatiini, uma waku gu daqati na Kalifaari, maꞌaana dosi na faraa da saga.

✡ 23:34 23:34 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 22:18.

‡ 23:36 23:36 difaay da mahhaaꞌa: Difaay da taqay yaa kitahhu gu hida gu kwaeeli haa sirikaarii. Inay giyaati kitahhaahhanay sari gwaagwaasa da wakhaa dooina, kara kiriga gosi gwaa coko⁄o. Hadisaraa sa Yeesu difaayti daa mahhaaꞌadi, yaati amoo dari laqaru qooqiidaraa daqa dosii.

✡ 23:36 23:36 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 69:21.

§ 23:43 23:43 Paradiisoge: Paradiiso maꞌaana dosi ti daqa da hhoi doó ilii ibinaa kay muunaiĩ gu hida goó hhaꞌaleesee Iliitleemu, qatlay giyoó ilii kaka⁄iyee.

✡ 23:44 23:44 Yuꞌudii kitaabuu gu Aamoosi 8:9.

✡ 23:46 23:46 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 31:5.

* 23:54 23:54 Sabaato yaa daadaauusidi tlaatleesaraa: Yaati kitlaku sariyaa da diini da Yahuudige yondiida yondu lensee baloo da Sabaatoge. Bere heedi baloo da Sabaatoge kiriga kay idoo, qaasaraa da tuuꞌuna, duguti faadi hinti yondiidi yondu. Teesaaqay, Sirakoomiisee da Yeesu yaa slaiyay hiigaasa gimba sliimaa giyaa slaiyee yondu sa qaasaraa da Yeesu, Sabaato giyaa ilii kahhade tlaatleesa letutee hari khwayaiĩ.

✡ 23:56 23:56 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 12:16; 20:10.

* 24:26 24:26 Kristu: Tiꞌii umaki Kristu hari Yunaanaisoo na Masiiya, maꞌaana dosi na Daa maakhi du⁄iya.

Yohaana

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Gimba gu Hhou daa handikimi ha

Yohaana

Gimba guri giyaada

Yohaana yaa leẽ gu ya⁄abimiisee mibi haa cada da Yeesu. Ina yaa handikimi kitaabuki, ma iliiay Wayahuudi sliimaa haa hida wakinay, ma ⁄imbiri Yeesu. Ina loi ti ilakesaasidiyaaba ibinaa da Yeesu. Ina piimaa dosi da didiri ti ilakeesa gimba wa⁄a gu denu gu bakaꞌasa daa yondiidi ha Yeesu haa caacaahhamisu giyaa hadisi sa hida. Gimbakee hiti laqaaqana pandataa tuba, Yeesu yaati heedi gu lou hari amoo da slaqwa, slime ina ti Iliitleemu.

Tlaatleesa da kitaabukii Yohaana hiti laqaaqana tuba, Yeesu ti Gimba gu Iliitleemu, ya⁄aboo da Iliitleemu khoorotii. Kara, gwaaꞌaraa dosi hinti sadaaka tleehhiti doó hiiowa sumuku tlakwaroo da hida gu khooroo. Slime, ina ti Masiiya khawaraa dosi daa tletimi Ila⁄imbidu gu Seguge. Yohaana ilakesaasidi slaꞌamuu gu Yeesu daqa sirakoomiisee dosii haa gimba gosi gu hii⁄atlisa inay afamaraa gu 13-17 naqatloo, qatlay gu khwayaiĩ sugwaa kahhiye oowaraa. Hiifaakoo da kitaabukii ti ilakesaasidi, idoo Yeesu dugwaa ilii hukumi haa dugwaa ilii tluhhumisi musalaabage. Slime, hiti ilakesaasidi idoo giyaa ilii slafi haa yaagii ca⁄i ayisago, haa asunkuilee idoo giyaa ilii caca⁄i sirakoomiisee dosi daqeemoo haa qatlay paslaapasloo.

1

Gimba yaa heedi tleehhidi

1 Tlaatleesoogo khooroo sagaa kahhiye tlehhinay, Gimba yaa wana.* Gimbakee yaa sliimaa wana haa Iliitleemu. Kara, Gimbakee yaa Iliitleemu. 2 Tlaatleesoogo Gimba yaa sliimaa wana haa Iliitleemu. 3 Hari amoo dosi idadu goõ digaati tleehhi. Kara, wantaaba idoo lensee daaba tlehhinay hari amoo dosi. 4 Ina na tlaatleesoo da slafimaa, kara slafimaa hhakee hiraa khayri cencee sa hida. 5 Slime cencetee wanqada hhanteege, kara hhantee giyaa hiidahhasidiiba kaba⁄a cencetee.

6 Heedi waku yaa khay daa ya⁄abi ha Iliitleemu, uma gosi na Yohaana.† 7 Ina yaati khay sa ilatlawa cencetee sa hida, haa hari amoo dosi hida goõ ⁄imbiyee cencetee. 8 Yohaana yaa cencetee gooba. Ina yaati khay, ma ilatlay cencetee sa hida. 9 Haã na cencee da loi daa khoca khoorooge haa gii cencuusida kila heedi.

10 Gimbakee yaa wana khoorooge, kara hari amoo dosi khooroo dagaa tleehhi. Teesaaqay see, khooroo gwaa baraslaydiiba ina. 11 Ina yaati khay daqa hida kosii, teesaaqay see, hida kosi gwaa ⁄imbiriiba ina. 12 Hida goõ gwaa oowee ina, sigaa hadisi haaki da yaꞌay gu Iliitleemu tleehhida, hhakee na hida hhakaꞌa gwaa ⁄imbee uma gosi. 13 Yaꞌay hhakee ti hhakaꞌaaba daa laqwali hari amoo da slaslaw hhawata haa hadee, baku hari slahhaahhaau gu slaqwa, baku hari slaꞌamuu gu hhawata, ti Iliitleemu nigaa tleehhi.

14 Inkoo, Gimbakee gi heedi tleehhidi, gi ibiidi sliimaa haa dandiray. Dandiray haã arini wanqamee dosi, wanqamee da Naw gu leẽ gwaa daqa Taataa dahha, yaani haci hhoinay gu didiru haa gu lou.

15 Yohaana yaa ilatlatlay sa hida gimba gosi, sigigi kaay hari afoo da didiri tuba, “Hiĩ na hikira gaa kaay gimba gosi ambee, ‘Ina gwaa khoca aluũ koaa hikee gu didiri ba⁄ay da ana, sa gimba ina yaa wana ana dinaa ilii kahhiye see laqwaloo.’ ” 16 Slayii tuba hari buꞌudisaraa dosi, dandiray goõ haã oowani hari khisla hhoinay gu didiru gu Iliitleemu. 17 Sa gimba, sariyaa dagaati hadisi ha Iliitleemu hari amoo da Musaa. Hhoinay gu didiru haa gimba gu lou, yaati khay hari amoo da Yeesu Kristu. 18 Hhaku heedi lensee gwaa arimu Iliitleemu qatlay lensee. Ti Naw gu leẽ kilesi ina gu Iliitleemu gu sliimaa waara haa Taataa, hikee naa hiitlaaꞌasi Iliitleemu daqa doorii.

Ilatlawaraa da Yohaana Hiinunqudimiisay

(Mataayo 3:1-12; Maariko 1:1-8; Luuka 3:1-18)

19 Baloo waka giyaadimiisee da Wayahuudi yaa ya⁄abiri hhapalooee haa Walaawi daqa Yohaanage, Yerusaleemugo. Haã na ilatlawa da Yohaana, gwaa ilii maasiri tuba, “Ugu na miyaa?” 20 Yohaana yaati gimbuusi pandataa yakwaraa see guba tuba, “Ana Kristu‡ gooba.”

21 Teꞌesii, inay gugi maasiri tuba, “Inkoo, ugu ti miyaa? Ugu na inaa tletimiisay Eliyaa?”

Yohaana gi ilaki⁄isi tuba, “Suti, ana na inaaba.”

Gugi maasiri tuba, “Inkoo, ugu na tletimiisaykiraa?”✡

Yohaana gigi ilaki⁄isi tuba, “Suti, ana na inaaba.”

22 Inay gugi maasiri kara tuba, “Inkoo, ugu ti miyaa? Kara ugu hati mala oiiꞌinta daqa dooguu ugu loi? Sandi kaade, ma slayni gimba ga leehhisane sa hhakira gundaani ya⁄abee.”

23 Yohaana gigi ilaki⁄isi inay hari gimba gu tletimiisay Isaaya tuba, “Ana na afoo da heedi gu kakaakama kongoqomeege tuba, ‘Tafaꞌasa amoo da Looimoo gu Goõ.’ ”✡

24 Inkoo, hida hhakee daa ya⁄abi, yaa daqa Farisaayoo dahhiyay. 25 Inay gugi maasiri ina tuba, “Bere ugu Kristu gooba, Eliyaa gooba, kara tletimiisaykiraaba, inkoo ugu sa soꞌoyi hiinunqudiidimisida?”

26 Yohaana gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Gu lou, ana hanguri maꞌay kilesi hiinunqudimisa. Wana leẽ guũ qadidu tla⁄aã googunay, unkuray hagu kahhaday caahha. 27 Hikee gwaa khoca aluũ koaa, ana haraa hiiboo⁄iiba tongimoo gosi tleehhida, gimati gweedaraa dincaaraa da ye⁄eetoo kosi.”

28 Gimbakee yaa yade hiicaca⁄i tongoo da Betaniyaage, hari tlo⁄osaa gu duudu gu Yoridaani, yade Yohaana daqa giyaa ilii nunqudiidimisiye.

Yeesu ⁄ambeenimoo gu Iliitleemu

29 Heetlaalee dosii, Yohaana yaa arimi Yeesu yaa khoci daqa dosii, gi kaay tuba, “Yuꞌudaa! Hiĩ na ⁄ambeenimoo gu Iliitleemu gu hiiowa tlakwaroo da khooroo. 30 Hiĩ na hikira sangwaa kaay gimba gosi ambee, ‘Ina gwaa khoca aluũ koaa, ina na didiri ba⁄ay da ana, sa gimba ina yaa wana ana dinaa ilii kahhiye see laqwaloo.’ 31 Gu lou, ana loi haguũ caahhiiba ina. Teesaaqay see, ana hanti khay haa hiinunqudimisa hari maꞌay, ina duguma hiitlaaꞌasi daqa hida gu Israeelige.” 32 Da hheꞌesi, Yohaana gi ilatlay, kakaana tuba, “Ana haã arimi Muuna gu Iliitleemu yaa hii⁄eeti tlabiya pahha rawaa gu rawgo haa gii ibiidi daqa dosii. 33 Gu lou, ana loi hagwaa caahhiiba ina. Teesaaqay see, ina gwaa ya⁄abu ana, ma hiinunqudimisi hida hari maꞌay, sinaa kaay tuba, ‘Heedikaꞌa gamaa ante Muuna gu Iliitleemu yaa hii⁄eeti rawaa gu rawgo haa gii ibiidi rawaa kosii, hikee namaa hiinunqudimisi hida hari Muuna gu Iliitleemu.’ 34 Ana loi haã arimi gimbaki, haa hagu ilatlatlaatlaw ambee, hiĩ ti Nanku Iliitleemu.”

Sirakoomiisee da tlaatleesoo

35 Heetlaalee dosii, Yohaana yaa qadidi kara nama daqatiray sliimaa haa sirakoomiisee dosi cada. 36 Qatlay Yohaana giyaa ilii arimi Yeesu hiicati hari teꞌesa, gi kaay tuba, “Yuꞌudaa! Hiĩ na ⁄ambeenimoo gu Iliitleemu!”

37 Qatlay sirakoomiisetee cada da Yohaana giyaa ilii akhasiri ina gimbuusi gimbaki, inay gi sirakoniri Yeesu. 38 Yeesu gii fookidi alunge, gi arimi sirakoomiisetee cada gwaa sirakonay, ina gigi maasi inay tuba, “Unkuray mala damaamitay?”

Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Maarimuu, ugu kaale ibimaamita?” 39 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Khocaa, unkuray ha arintayi daqa goó ilii ibiide!”

Teesaaqay, inay gi hadakayri haa gi ariniri, ina daqa giyaa ilii ibimaamidiye. Qatlaykee daa daadaauusi saa mibi da khwayaiĩ. Inay gi ibiidiri haa ina balotee.

40 Andareyaa, hhia gu Simooni Peetiro, yaa leẽ gu hhakira gu cada gwaa akhasee Yohaana gimbuusi teesaaqay, haa gi sirakoomi Yeesu. 41 Andareyaa gi hadakay gesaa gi dabiidukay hhia gosi Simooni haa sugugi kaay tuba, “Dandiray haã arini Masiiya.” Hiĩ slime doó eteedine na Kristu. 42 Da hheꞌesi, Andareyaa gugi leehhisi Simooni daqa Yeesuge.

Yeesu gi khuꞌumi Simooni haa gi kaay tuba, “Ugu na Simooni nanku Yohaana, inkoo duguti eteedina na Keefa.” Hari Yunaanaisoo umaki gu Peetiro, maꞌaana dosi na hhafida.

Filiipo haa Natanaeeli eteedaraa dooina

43 Heetlaalee dosii Yeesu yaa hadakay hhapee da Galilaayage. Ina gi arimi Filiipo, sugugi kaay tuba, “Hanisirakonte.” 44 Filiipo yaa yaamulooay gu yaamu gu Betisayda, slime ti yaamu guũ Andareyaa haa Peetiro. 45 Ina see Filiipo gi slay Natanaeeli haa sugugi kaay tuba, “Dandiray haã arini ina gimba gosi daa handakimi ha Musaa kitaabuu gu sariyaage, slime tletimiisee da Iliitleemu yaa handikiniri gimba gosi. Ina ti Yeesu gu Nasareeti, Nanku Yoseefu.”

46 Natanaeeli gi maasi Filiipo tuba, “Gu louu, idoo da hhoi yaa hiidahhasida hiica⁄a Nasareetigo?” Filiipo gi kaay sa Natanaeeli tuba, “Khoca arimi.”

47 Yeesu giyaa ilii arimi Natanaeeli yaa khoci daqa dosii, gi kaay gimba gosi tuba, “Yuꞌudaa! Hikee na Israeelimoo loi loi, waꞌay kosii wantaaba afaꞌafuuma.” 48 Teꞌesii, Natanaeeli gi maasi Yeesu tuba, “Ugu haniĩ malee caahhadi ana?”

Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Ana haguũ arimi ugu, qatlay gaã iliiwante yaqay biraa gu ⁄ancimooge, Filiipo giĩ ilii kahhiye see eteedaraa ugu.”

49 Teꞌesii, Natanaeeli sugugi kaay Yeesu tuba, “Maarimuu, ugu ti Nanku Iliitleemu! Ugu ti Mutemi gu Israeeli!”

50 Yeesu gi ilaki⁄isi, sugugi kaay tuba, “Ugu hanti ⁄imbidii, sa gimba sugunti kaay kilesi ambee, ana haguũ arimi ugu, qatlay gaã iliiwante biraa gu ⁄ancimooge? Yuꞌudiyaa, ha arinta gimba gu denu ba⁄ay da hiĩ.” 51 Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Gu lou, sangu kaay ambee, unkuray ha arintayi raw hiitlaaꞌadi haa malayika da Iliitleemu hiidadayay haa hii⁄eemidiyay daqa Nanku Heedige.”

2

Losona gu khaboo Kanaage

1 Baloo da tamiige daa wana losona gu khaboo yaamu gu Kanaa da hhapee da Galilaayage. Iyoo da Yeesu yaa wana teꞌesii, 2 slime Yeesu sliimaa haa sirakoomiisee dosi digaa kwahhasuusi losonakeesii gu khabooge. 3 Qatlay difaay* giyaa iliifaakidi, iyoo dosi Yeesu gi kaadi sa ina tuba, “Hida hhanki digiĩ afiifaaki difaay.”

4 Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Iyoo, ha soꞌoyi gimbuusida gimbakee daqa dooii? Qatlay goy gu yondu kahhi dawaraa.”

5 Iyoo dosi Yeesu gi kaadi sa yondimiisee tuba, “Idoo sangoo kaayiye ha ina, unkuray yondiida.”

6 Inkoo, teꞌesii yaa wanay sibeedoo lahhoꞌo gu deni daa boo⁄imisi hari tle⁄eẽ, sa iliiqamiduu maꞌay. Sibeedoo hhakee digaati qaasi teꞌesii, sa ou gu Wayahuudi gu ilabuslidu. Kila sibida yaa hiidahhasidi hiiowa duumaaee kooani baku fanqu gu maꞌay.

7 Yeesu gi kaay sa yondimiisetee tuba, “Hacimisa maꞌay sibeedoo hhakeesii.” Inay gi hacimisiri sibeedoo hhakee maꞌay rawaa naqatloo.

8 Da hheꞌesi, Yeesu sigigi kaay inay tuba, “Inkoo, slagwaw coko⁄o, leehhisa sa nankuay.”

Teesaaqay, inay gii slagwiri haa gi leehhisiri sa nankuay. 9 Nankuay gi slipa⁄adi maꞌay hhakee dingii fooki gi difaay tleehhidiri. Ina yaa caahhiiba difaaytee daqa giyaa dahhade, yondimiisee gwaa hiislagwee maꞌay hhakee daay fooki yaa caahhiri tlaatleesoo dooina. Teꞌesii gi eteedi looimoo gu khaboo, 10 sugugi kaay tuba, “Kila heedi goó ⁄isima losona, yoóti giyaadisi gesaa hadisa difaay da hhoi. Da hheꞌesi, qatlay hida giĩ ilii kitahhaniri khisla, ina yaa asu hiioy difaaytaꞌa daa hhacaꞌadi. Ugu hanti meesidi difaay da hhoi inkoo naqatloo!”

11 Hiĩ naa gimba gu pandaa gu bakaꞌasa Yeesu giyaa yondiidi, yade yaamu gu Kanaa da Galilaayage. Ina yaa hiitlaaꞌasi wanqamee dosi, sirakoomiisee dosi gugi ⁄imbiri.

Yeesu ilabuusli mara gu didiru gu Iliitleemu

(Mataayo 21:12-13; Maariko 11:15-17; Luuka 19:45-46)

12 Qariqaaqari gimbaki giyaa ilii cati, Yeesu yaa hiigweegwe⁄edi tongoo da Kaperinauumuge sliimaa haa iyoo dosi, hhiee kosi haa sirakoomiisee dosi. Inay gi ibiidiri taysi balalu angaamaka.

13 Qatlay daa ilii daadaauusi losona gu Pasaaka gu Wayahuudi, Yeesu gi hadakay Yerusaleemuge. 14 Yade mara gu didiruge gu Iliitleemu, Yeesu gi slay hida naadiidinay yakway, bee⁄u haa kundee. Kara gi slay hida hiĩ ibiidiri meesasuu koinay, alaalaanayi peesay daa slaiye mara gu didiruge gu Iliitleemu. 15 Ina gi boo⁄imisi jeleedimoo hari welaa, gi gusiisimi hida goõ mara gu didirugo gu Iliitleemu sliimaa haa bee⁄u haa yakway koina. Kara, gi slaslakhi meesasuu gu hida gwaa alaalaamee peesay haa gi wincalaakhami peesay gooina hhapeege. 16 Ina gi kaay sa hhakira gwaa naadiidimee kundee tuba, “Surukusa idadu kokuna tiaa! Mawu gimbaki! Hhantii fookiday mara gu taataa goy daqa da iliikirigiru haa naadiidiru idadu.”

17 Teꞌesii, sirakoomiisee dosi gii slayri gimba daa handikimi Handikaa da Iliitleemuge tuba, “Slaꞌamuu ga koome sa mara gu Iliitleemu, hini ⁄agiyay.”✡

18 Da hheꞌesi, giyaadimiisee da Wayahuudi gi maasiri Yeesu tuba, “Ti gimba mala gu bakaꞌasa ga laqade, gu maꞌasa tuba, ugu ha konta haaki da yondu gimbaki?”

19 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ilacata maraki gu didiru gu Iliitleemu, ana hagu tleehha balalu tamige!”

20 Teꞌesii, giyaadimiisee da Wayahuudi gugi ilaki⁄isiri ina tuba, “Maraki gu didiru gu Iliitleemu dugwaati tleehhi koraraa mibeeri cigahha haa lahhoꞌo. Inkoo ugu ha malee kakanta tuba, hagu tleehheda balalu tamige?” 21 Teꞌesii, Yeesu giyaa ilii gimbuusi marakee gu didiru, yaati gimbuusi gimba gu slaqwa dosi. 22 Teesaaqay, ina qatlay giyaa ilii slafi ayisago, sirakoomiisee dosi yaa hiislayri gimbakira giyaa kaay. Teꞌesii, inay gi ⁄imbiri Handikaa da Iliitleemu haa gimbakira Yeesu giyaa kaay sa inay.

23 Qatlay Yeesu giyaa ilii Yerusaleemuge wane losona gu Pasaakage, hida wa⁄a yaa ariniri, gimba gu bakaꞌasa giyaa yondiidi. Teꞌesii hida wa⁄a gi ⁄imbiri hari uma gosi. 24 Teesaaqay see, Yeesu ina loi hingaa taatahhiiba daqa dooinay, sa gimba ina giyaa khui inay goõ, idoo giyaa iliiwanee. 25 Ina yaa slaiyaaba hida, ma ilatlayri gimba gu hida, sa gimba ina yaati khui sumuku gimba goõ gwaa muunaiĩ gu hidage waara.

3

Nikodeemo ilakhookhocukay Yeesu

1 Inkoo, yaa wana giyaadimiisay leẽ Yahuudimoo gu raqa da Farisaayoo, uma gosi na Nikodeemo. 2 Baloo waka hari amasi, ina yaa hadakay daqa Yeesuge haa sugugi kaay tuba, “Maarimuu, dandiray khuana tuba, ugu ti maarimuu daa ya⁄abi ha Iliitleemu. Hhaku heedi gu hiidahhasa yondu gimba gu bakaꞌasa da hikee gooay ga yondimaamite ugu, bere Iliitleemu wanaaba sliimaa haa ina.”

3 Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Gu lou, gu lou, sugu kaay ugu ambee, heedi hiidahhasiyaaba arimaa Tawaaloo da Iliitleemu, bere duguba laqwaloo waa da cada.”*

4 Nikodeemo gi maasi Yeesu tuba, “Heedi dugu malee hiidahhasi laqwaloo kara tay ina ti gaduwaa? Gu lou, ina hiidahhasiyaaba hiidawa guraꞌa gu iyoo dosii haa dugugi laqwali waa da cada!”

5 Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Gu lou, sugu kaay ugu ambee, bere heedi duguba laqwaloo hari maꞌay haa hari Muuna gu Iliitleemu, hiidahhasiyaaba hiidawaraa Tawaaloo da Iliitleemuge. 6 Heedi dugoóti laqwali slaqwage hari amoo da taataa gosi haa iyoo dosi. Teesaaqay see, heedi dugoóti laqwali muunage hari amoo da Muuna gu Iliitleemu. 7 Ugu hhanti bakaꞌada, sa gimba suguũ kaay ambee, ‘Kwanda dugu laqwaliye waa da cada.’ 8 Caaqwa† yoóti fahhanta bara gi iliislaꞌade khuꞌusa, haa pupukhumoo gosi hagugi akhamisida. Teesaaqay see, hiidahhasidaaba caahha bara giyaa dahhade haã bara gi kakaakayde. Teesaaqay dagani ilii wana kila heedi daa laqwali hari Muuna gu Iliitleemu.”

9 Nikodeemo gi maasi Yeesu tuba, “Gimbaki malee gii dahhasi hiica⁄a?”

10 Yeesu gi ilaki⁄isi Nikodeemo tuba, “Ugu ti maarimuu gu didiru gu hida gu Israeeli. Teesaaqay see, gimbaki guti hhidintaa? 11 Gu lou, sugu kaay ugu ambee, dandiray hati giimaamisana gimba ga khuane, haa hati ilatlatlaatlayna gimba gaã arini. Teesaaqay see, unkuray haã ⁄imbidiriiba gimbaki sangu ilatlatlaatlayne. 12 Ana sanguũ kakaami unkuray gimba gu khooroti, unkuray haã ⁄imbidiriiba. Inkoo, ha malee gii dahhasiday ⁄imbaraa, bere sangu kaawa gimba gu rawaa gu raw? 13 Wanaaba heedi gwaa hadakaw rawaa gu rawge, ti ina kilesi gwaa hii⁄eetu rawaa gu rawgo, hikee na Nanku Heedi. 14 Musaa gooay idoo giyaa ilii waratlaysi deesukira gu ⁄aray yade kongoqomeege,✡ namati teesaaqay Nanku Heedi kwanda dugu waratlaysiye rawaage,‡ 15 kila heedi goó ⁄imba ina, ma slay slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.

16 Iliitleemu yaa slai hida gu khooroo, ina yaati amoolaa hadisi Nankosi gu leẽ, kila heedi goó ⁄imba ina, ma may hhama, ina hiti slaye slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 17 Iliitleemu yaati ya⁄abiiba Nankosi khoorooge, ma hukumi khooroo. Ina gwaati ya⁄abi, hari amoo dosi khooroo dagama ilabuꞌumi. 18 Inkoo, heedi goó ⁄imba ina dugu hukunaaba. Heedi goóba ⁄imba ina, hikee dugwaa hheꞌesi dugwaa hukumi, sa gimba ina yaa ⁄imbiiba uma gu Nanku leẽ gu Iliitleemu. 19 Hiĩ na hukumuu tuba, cencee yaa khaydi khoorooge, teesaaqay see, hida gi slairi hhantee ba⁄ay da cencee, sa gimba yondu gooina gwaati tlaku. 20 Kila heedi goó yondiida tlakwaroo, ina hiti waki cencee, kara yaa khayaaba cenceege, yondu gosi gu tlaku duguma may hiitlaaꞌasa pandataa. 21 Hikaꞌa goó yondiida gimba gu lou, ina yoóti khay cenceege, yondu gosi duguma arimi tuba, dugoóti yondiidi hari akhamisu Iliitleemu.”

Yohaana Hiinunqudimiisay ilatlay Yeesu

22 Gimbakee giyaa ilii cati, Yeesu haa sirakoomiisee dosi yaa waaudiri Yerusaleemugo haa gi hadakayri hhapee da Yudaayage. Ina gi ibiidi yade sliimaa haa inay balalu angaamaka, haa gii nunqudimisi. 23 Qatlaykee, Yohaana yaatii nunqudiidimisi slime yade daqa daa eteediidine Ayinooni, ciyoomoo haa daqa daa eteediidine Saleemu, sa gimba yade maꞌay yaa wa⁄a. Taysi hida gwaa ilii hadakakayri, ina giyaa hiinunqudimisi. 24 Qatlaykee, Yohaana dugwaa kahhi khiidiru jeerage. 25 Inkoo, daagii ca⁄i naanaqamoo tla⁄aã gu sirakoomiisee da Yohaana haa Yahuudimoo leẽ sa ou gu Wayahuudi gu ilabuslidu. 26 Sirakoomiisetee gi iliihadakayri Yohaana, haa sugugi kaayri tuba, “Maarimuu, heedikira guũ sliimaa waara haa ugu hari tlo⁄osaa gu duudu gu Yoridaani, gaa ilatlaydi gimba gosi, yuꞌudiyaa, inkoo ina hiinunqudiidimisi. Kara hida goõ gu ilii hadakakaakayay ina.”

27 Yohaana gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Kila idoo ga kone sandaati hadisi daqa Iliitleemugo. Hhaku heedi gu hiidahhasa slawaraa idoo lensee waka. 28 Unkuray loi ti masaydii doyi sangwaa kaay ambee, ‘Ana Kristu gooba. Ana dinaati ya⁄abi kilesi ma sugu haraa giyaadi.’ 29 Ina gu koomaa khabiisoꞌoo na looimoo gu khaboo. Amooleehhisimoo gu looimoo gu khaboo, ina goó qadida haa ina haa gugi akhamisi, ina hhaꞌaluudi akhasaraa afoo da looimoo gu khaboo. Teesaaqay, hhaꞌaloo doyi hiĩ buꞌuti. 30 Inkoo, ina kwanda gi ilaqinciye heedi gu didiru tleehhida hari khisla, ana gi ilaqinca heedi gu coko⁄u tleehhida.”

Ina gwaa khoca rawaa gu rawgo

31 Yeesu gwaa rawaa gu raw dahha, ina guti didiru ba⁄ay da hida goõ. Heedi gwaa khooroo dahha ina guti khooroo, ina hiti cocoi gimba gu khooroo. Kara, ina gwaa khoca rawaa gu rawgo, hiti kona ⁄uuru ba⁄ay da hida goõ. 32 Ina hiti ilatlatlaatlay gimbakira giyaa arimi haa giyaa akhasi daqa Iliitleemugo. Teesaaqay see, ilatlatlaw gosi hhaku heedi lensee guũ ⁄imbu. 33 Kila heedi gu ⁄imba ilatlawa da Yeesu, ina hiti laqaaqana pandataa tuba, Iliitleemu guti lou. 34 Caahhi tuba, heedi daa ya⁄abi ha Iliitleemu, ina hiti gimbuumisi gimba gu Iliitleemu, sa gimba Iliitleemu hiĩ hadisi sa ina Muuna gosi ilakhua see hhaka. 35 Taataa slai Nankosi, haa suguũ taatahhi idadu goõ daba gosii. 36 Teesaaqay, kila heedi gu ⁄imba Nanku Iliitleemu, ina kona slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Heedi goó sia Nanku Iliitleemu konaaba slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, hikee qupidaa gu Iliitleemu rawaa kosii wanay.

4

Yeesu gimbuusi haa hadee waka Samaritoꞌoo

1 Inkoo, Farisaayoo yaa akhasiri tuba, Yeesu hiinunqudiidimisi haa slaslaaslay sirakoomiisee wa⁄a ba⁄ay da Yohaana. 2 Teesaaqay see, Yeesu ina loi yaa hiinunqudimisiiba, ti sirakoomiisee dosi naa hiinunqudimisiri. 3 Yeesu giyaa ilii akhasi gimbakee, yaa waaudi hhapee da Yudaayago, gi ki⁄i kara hhapee da Galilaayage.

4 Qatlay giyaa ilii Galilaaya kakaakayee, yaati kwanda ina gii catiye hari hhapee da Samariyaa. 5 Teesaaqay, ina gi day yaamu wakinayge gu hhapee da Samariyaa doó eteedine na Sikaarii, ilaciyaa haa qaymotira Yakoobo giyaa hadisi sa nankosi Yoseefu. 6 Daqateesii daganaa ilii wana wa⁄amu, Yakoobo giyaa ⁄aagwi koraraa wa⁄a gwaa hiicatee. Inkoo, Yeesu yaa ba⁄aa⁄aadi, sa gimba gu hhiyuuma da tleedi, teesaaqay gi ibiidi kenga gu wa⁄amukeesii. Qatlaykee daa daadaausi saa lahhoꞌo da tleemaa.

7 Teꞌesii, hadee waka leẽ Samaritoꞌoo yaagi khaydi sa hheku gu maꞌay. Yeesu gi kaay sa hadetee tuba, “Siniqayde maꞌay na kitahhi.” 8 Qatlaykee sirakoomiisee dosi yaa kiriga kayri ⁄agoo yaamuge.

9 Hadetee gi ilaki⁄isidi Yeesu tuba, “Ugu ti Yahuudimoo ana Samaritoꞌoo. Hani malee iliifirinta maꞌay gu kitahhu ana?” Hadetee yaati maasidi teesaaqay, sa gimba Wayahuudi hingaa ilagaamaamisiyaaiiba haa Wasamariyaa idoo lenge see. 10 Yeesu gi ilaki⁄isi, gi kaay sa hadetee tuba, “Bere hanti caahhada, sawaadii sigi hadisiye ha Iliitleemu, haa ti miyaa sigi kakaakama tuba, siniqayde maꞌay na kitahhi, igi hanti aloo firinta ina, ina sigiĩ hadisi maꞌay gu slafimaa.”

11 Hadetee gi kaadi sa ina tuba, “Looimoo, ugu kontaaba khoosliya darii slagwa maꞌay, kara wa⁄amuki gu ilasegu. Inkoo, maꞌay hhakee gu slafimaa hagiyaani kaalaa slaydi? 12 Taataa goori Yakoobo sindaa hadisi dandiray wa⁄amuki. Kara ina, yaꞌay kosi haa kuꞌunaanay gosi yaa kitahhaahhanay maꞌay gu wa⁄amuki. Inkoo, ugu guti didiruu ba⁄ay da Yakoobo?”

13 Yeesu gi ilaki⁄isi hadetee tuba, “Heedi gu kitahha maꞌay gu wa⁄amuki, hiti arina wakhaa kara. 14 Teesaaqay see, heedi gu kitahha maꞌay sugu hadise ana, etaa ina maa arinaaba wakhaa koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Kara maꞌay sugu hadise ana, hhaahhiyoo tleehhidiyay waꞌay kosii, yaagi bontlogomidiyay slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.”

15 Hadetee gi kaadi sa Yeesu tuba, “Looimoo, kalaamay sini qayde maꞌay hhakee, ma may arimaa wakhaa kara, haa maa may khawa kara tiꞌii sa hheku gu maꞌay.”

16 Yeesu gi ilaki⁄isi hadetee tuba, “Taa⁄a eteeda hhawata googi, luguraa khayda tiꞌii.”

17 Hadetee gi ilaki⁄isidi Yeesu tuba, “Ana koomaaba hhawata.”

Yeesu sagagi kaay tuba, “Igi haã kaadi gu lou ubee, kontaaba hhawata. 18 Igi haa konta hhawatee kooani, hhawatakee see ga konte inkoo ti hhawata googiiba. Teꞌesii haã kaadi gu lou.”

19 Teꞌesii, hadetee gi kaadi sa Yeesu tuba, “Looimoo, ana haã arimi ugu ti tletimiisay gu Iliitleemu. 20 Ayiĩ koti gu Wasamariyaa yaa okii firiirinay Iliitleemu. Teesaaqay see, unkuray Wayahuudi hati kakaakantay tuba, yade Yerusaleemuge na daqa da loi da ilii firoo Iliitleemu.”

21 Yeesu gi kaay sa hadetee tuba, “De hadee, hani⁄imbide ana. Gu lou, qatlay yaa khoci, hamaa firiirintaaiiba Taataa okii gimati yade Yerusaleemuge. 22 Unkuray Wasamariyaa hoóti firiirintay idoo ga hhidintee. Dandiray Wayahuudi hoóti firiirina Iliitleemu ga khuane, sa gimba ilabuꞌuru yaati khay hari amoo da Wayahuudi. 23 Teesaaqay see, qatlay yaa khoci, kara yaani hheꞌesi yaani khay, qatlay firimiisee da loi, gimaa ilii firiirinee Taataa Iliitleemu hari muuna haa hari amoo da loi. Gu lou, Taataa Iliitleemu hiti slai hida da hhakee gooay magu firiiriniri. 24 Iliitleemu ti Muuna, hida goõ goó firiirimee ina, kwanda gu firiirinee ina hari muuna haa hari amoo da loi.”

25 Hadetee gi kaadi sa Yeesu tuba, “Ana khua tuba Masiiya, doó eteedine Kristu, yaa khoci. Ina gimaa ilii khaye, sandimaa hiitlaaꞌasi dandiray gimba goõ.”

26 Yeesu sagagi kaay hadetee tuba, “Ana gu giimaamisa haa igi, na ina.”

27 Qatlaykee, sirakoomiisee dosi yaagi ki⁄iri, kiriga da ⁄agoogo. Qatlay giyaa ilii dayri, inay gi bakairi hari khisla arimaa Yeesu wana ina lenkosi, cocoi haa hadee. Teesaaqay see, hhaku lensee gwaa maasu hadetee tuba, “Igi ti miyaa ha mala slaꞌada tiꞌii?” Slime yaa maasiriiba Yeesu tuba, “Soꞌoyi giimaamisida haa hadetee?”

28 Da hheꞌesi, hadetee gi maydi sibida dosi da maꞌay teꞌesii, gi hadakaydi yaamuge haa gi kaadi sa hida tuba, 29 “Khocaa arima heedi siniĩ gimbuusu ana gimba goy goõ gaa yondiidi! Gu lou, hiĩ Kristu goo?” 30 Teesaaqay, hida wa⁄a yaagii ca⁄iri yaamugo, gi ilii hadakayri Yeesu.

31 Qatlaykee sirakoomiisee dosi gwaa tlaatlaqaaqamisiyay ina tuba, “Maarimuu, ⁄agimi ⁄agoo.”

32 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ana kooma ⁄agoo da ⁄agiru unkuray ga hhindintee.”

33 Teesaaqay, sirakoomiisee dosi hingigi maamisiri inay haa inay tuba, “Gu louu wana heedi sugwaani leehhisu ⁄agoo?”

34 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “⁄agoo doyi ana ti yondu idoo da slaiye ha Iliitleemu gunaa ya⁄abu haa hiigaasa yondu gosi. 35 Unkuray caba hati kakaakantay tuba, ‘Kahhiyay slehheeri cigahha kilesi, qatlay gu buꞌuru yaani day?’ Inkoo, ana sangu kaawa ambee, waratlaysa ilaa kokuna haa yuꞌuda qaymamu, idoo giĩ ilii hamaadiri haa hiĩ buꞌudiri sa buꞌuru! 36 Ina gu buꞌuuꞌuma slaslaaslay bueemaa kosi, haa hiikurunkuriirina ⁄aamu sa slafimaa gu koraraa goóba hiifaakoo. Teesaaqay, ina gu daamaamisa haa ina gu buꞌuuꞌuma, hiti hhaꞌaluumidiyay sliimaa. 37 Sa gimbakee, kaawati dati loi tuba, ‘Leẽ hiti daamaamisi haa waku hiti buꞌuuꞌuna.’ 38 Ana hangwaa ya⁄abi unkuray, maa buꞌuntiri baruũ hangwaaba daamisu, ti hida wakinay naa yondiidiri yondu gwaa karahhu. Teesaaqay, unkuray hanti slaydiri faydaa hari cufa dooina.”

Wasamariyaa wa⁄a gi ⁄imbiri Yeesu

39 Wasamariyaa wa⁄a gu yaamu hhakee gu Sikaarii gi ⁄imbiri Yeesu, sa ilatlawa da hadetee. Ina sigaa kaadi inay tuba, “Ina siniĩ gimbuusi ana gimba goy goõ gaa yondiidi!” 40 Teesaaqay, Wasamariyaa giyaa ilii dayri daqa Yeesuge, gugi tlaatlaqasiri ina ma ibiidi haa inay. Ina gi ibiidi teꞌesii haa inay balalu cada. 41 Kara, hida wa⁄a hari khisla gi ⁄imbiri Yeesu, sa gimba giyaa gimbuusi.

42 Hida hhakee gi kaayri sa hadetee tuba, “Inkoo, dandiray hanti ⁄imbaniiba sa gimbaa googi kilesi. Dandiray hanti ⁄imbani sa gimba haguũ akhasani dandiray loi, haa haã caahhani gu lou tuba, hiĩ na Ilabuꞌumiisay gu khooroo.”

Yeesu hhoeesi nanku karaanimoo

43 Qatlay daa ilii cati balalu hhakee cada, Yeesu yaa waaudi teꞌesaa, gi hadakay Galilaayage. 44 Wakaꞌalee, Yeesu ina loi yaa kaay pandataa tuba, “Tletimiisay dugoó muriidiyaaba ha hida gu hhapee dosi.” 45 Teesaaqay, qatlay Yeesu giyaa ilii day Galilaayage, Wagalilaaya gwaa kwahhasuusiri. Inay yaa aniri gimba goõ Yeesu giyaa yondiidi yade Yerusaleemuge qatlay gu losona gu Pasaaka. Inay see slime yaa wanay losonakeesii.

46 Yeesu gi kara ki⁄i yaamu gu Kanaage gu hhapee da Galilaaya, daqa giyaa ilii fooki maꞌay gi difaay tleehhidiri. Yade yaa wana heedi waku karaanimoo gu mutemi. Ina nankosi yaa mama⁄i yade yaamu gu Kaperinauumuge. 47 Heediki gi akhasi tuba, Yeesu yaani khay Galilaayage yadaa Yudaayago. Ina gugi ilii hadakay haa gugi tlaatlaqasi, ma hhoeesa kay nankosi gwaa daadaauusu gwaaꞌa.

48 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa heedikee tuba, “Bere hanguba arimaa gimba gu bakaꞌasa haa gimba gu kaaru, etaa unkuray hani ⁄imbidaaiiba.”

49 Karaanimokee gu mutemi gi kaay tuba, “Looimoo, hanguũ firimi poo aya gooii nankoy gi ilii kahhiye gwaaꞌa.”

50 Yeesu sugugi kaay tuba, “Taa⁄a, nankoogu slafi.” Karaanimokee gi ⁄imbi gimba suguũ kaay ha Yeesu, ina gi tosaa waaudi. 51 Qatlay ina giyaa ilii kikaaki⁄iye kahhi amooge, hingigi slaslayri haa tongee dosi, inay sugugi kaayri tuba, nankosi hiĩ hhoay. 52 Teꞌesii, ina gigi maasi inay qatlay haloo nankosi giĩ ilii hhoay. Inay sugugi kaayri tuba, “Ina hiĩ may ga⁄ay sa⁄alee saa fanqu da tleemaa.”

53 Teꞌesii, taataa gu khwaylimokee giislay tuba, hikee na qatlaykira suguũ ilii kaay ha Yeesu tuba, “Taa⁄a, nankoogu slafi.” Teesaaqay, ina haa hida goõ gu mara gosi gi ⁄imbiri Yeesu.

54 Hiĩ yaa gimba gu bakaꞌasa gu cada Yeesu giyaa yondiidi, giyaa ilii ki⁄i Galilaayage yadaa Yudaayago.

5

Yeesu hhoeesi heedi tlawa da Betisaydaage

1 Gimbakee giyaa ilii cati, Yeesu gi hadakay Yerusaleemuge, qatlay gu losona gu Wayahuudi. 2 Inkoo, yade Yerusaleemuge, ilaciyaa haa kaꞌafu doó eteedine Kaꞌafu gu Bee⁄u, yaa wanta tlawa daa niini⁄idi ha balasasuu kooani. Tlawatee dagoóti eteedina hari Eburaanaisoo Betisaydaa. 3 Balasasuu hhakeesii ga⁄iidee wa⁄a yaa qaaqaatiri teꞌesii, tla⁄aã gooinay yaa wanay gwaa ilahhamaahhamee, sletuusee haa gwaa tingara⁄uumidee.* 5 Teꞌesii yaa wana heedi waku gwaa mama⁄a koraraa mibeeri tami haa gweleti. 6 Yeesu gwaa ilii arimi heedikee hiĩ qaati teꞌesii, tay ina khui tuba, heedikee yaa wana teꞌesii balalu wa⁄a, gugi maasi ina tuba, “Slaꞌadaa ma hhoaydi?”

7 Ga⁄iidaykira gi ilaki⁄isi Yeesu tuba, “Looimoo, ana koomaaba heedi gunii ⁄eetisa waꞌay gu tlawage, qatlay maꞌay digoó ilii tlorontloreesiye. Qatlay ana goó ilii koise hii⁄eeta, goo khawe heedi waku hingii ⁄eeti pandaa dooii.”

8 Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Tlayii, oyii fala doogu, la waauta.” 9 Cirakiray heedikee gi hhoay, gii oyi fala dosi haa gi waaudi.

Inkoo, gimbakee yaay ca⁄i baloo da Sabaatoge. 10 Teesaaqay, giyaadimiisee da Wayahuudi gi kaayri sa heedikira diĩ hhoeesi tuba, “Letuti ti baloo da Sabaato, sariyaa doorii ti kitlaku ugu geregeda fala doogu.”

11 Ina gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Heedikira guũ hhoeesu ana, ina siniĩ kaay tuba ‘Oyii fala doogu haa la waauta.’ ”

12 Inay gugi maasiri tuba, “Heedi miyaa suguũ kaawu ugu tuba, ‘Oyii fala doogu la waauta?’ ”

13 Heedikee diĩ hhoeesi, yaa caahhiiba ti miyaa nuguũ hhoeesi, sa gimba Yeesu yaa hheꞌesi yaa waaudi raqateesaa da hidago daa waara teꞌesii.

14 Qariqaaqari, Yeesu gugi slay heedikira giĩ hhoeesi waꞌay gu mara gu didiruge gu Iliitleemu, sugugi kaay ina tuba, “Yuꞌudiyaa ugu duguũ hhoeesi. Inkoo, hhanti yondita kara tlakwaroo, ba⁄atii slayda gimba gu tlaku hari khisla.” 15 Heedikee gi waaudi, gi kaawa kay sa giyaadimiisee da Wayahuudi tuba, ti Yeesu niĩ hhoeesi ana.

Hida hiti slayay slafimaa hari amoo da Nanku Iliitleemu

16 Inkoo, sa gimba Yeesu yaa yondiidi gimbaki baloo da Sabaatoge, giyaadimiisee da Wayahuudi gugi labaꞌasiri ina pandataa. 17 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Taataa goy yoóti yondiidi balalu sliimaa inkoo see. Ana see slime ha yondimaamida.” 18 Teesaaqay, giyaadimiisee da Wayahuudi yaa ilakoniri dabimidu amoo dari gaasa Yeesu. Inay yaa laqiri teesaaqay, sa gimba giyaa yondiidi kilesiiba baloo da Sabaatoge. Slime ina yaa kaay tuba, Iliitleemu ti Taataa gosi, haa hingigi ilakhuukhuꞌusi ina ti leẽ haa Iliitleemu.

Hiidahhasa haa ⁄uuru gu Nanku Iliitleemu

19 Yeesu gi ilaki⁄isi giyaadimiisee da Wayahuudi tuba, “Gu lou, sangu kaay, Naw hiidahhasiyaaba yondu gimba lensee ina lenkosi. Ina hiti yondiidi gimbakaꞌa kilesi gi ariirine Taataa gosi gi yondiidiye. Gimba da yondiidiye ha Taataa, Naw see slime guni yondiidi namati teesaaqay. 20 Caahhi tuba, Taataa hiti slai Naw, haa sugu laqaaqana gimba goõ hikaꞌa ina Taataa giyoó yondiidiye. Kara ina sugu laqana gimba gu denu ba⁄ay da hiĩ see, unkuray ma bakaꞌadiri. 21 Taqay Taataa gooay giyoó iliislafimisiye hida gwaa kaka⁄ee haa sigigi qay slafimaa, namati teesaaqay, ana see Nankosi hadimisa slafimaa sa hhakaꞌa ga slae. 22 Kara, Taataa hukunaaba heedi lensee, ina hiĩ taatahhi sa Naw ⁄uuru goõ gu hukumuu, 23 hida goõ ma muriidiri Naw, idoo giyoó ilii muriidiyee gooay Taataa. Heedi guba muriida Naw, slime muriidiyaaba Taataa gwaa ya⁄abu Naw.

24 Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, heedi gu akhamisa gimba goy, haa gugi ⁄imbi ina gunaa ya⁄abu ana, hikee kona slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, kara ina dugu hukunaaba. Ina hingiicati gwaaꞌaraago haa hingii day slafimaage. 25 Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, qatlay yaa khoci, kara yaani hheꞌesi yaani day, hida gwaa kaka⁄ee akhasiyayi afoo da Nanku Iliitleemu. Kara, inay gumaa akhasee, maa slayay slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 26 Caahhi tuba, Taataa gooay gi ilii kone slafimaa waꞌay kosii, namati teesaaqay hiĩ hadisi slime sa Naw, ma koomi slafimaa hhakee waꞌay kosii. 27 Kara, ina hiĩ hadisi sa Naw ⁄uuru gu hukuruu, sa gimba ina ti Nanku Heedi.

28 Unkuray hhanti bakaꞌadayi sa gimbaki. Qatlay yaa khoci hida goõ gu waꞌay gu ayisasuge waaree, maa akhasiyayi afoo dosi. 29 Inay maa hiica⁄iyay ayisasugo, hhakira gwaa yondiidee gimba gu hhou, maa slafiyay ma slayri slafimaa goóba hiifaakoo. Kara hhakira gwaa yondiidee gimba gu tlaku, maa slafiyay haa digimaa hukuna. 30 Ana hiidahhasaaba yondu gimba lensee ana lenkoyi. Ana ti hukuma idoo ga iliiakhase gooay daqa Taataago. Kara hukumuu goy guti haaki, sa gimba ana yondiidaaba, idoo ga iliislae gooay ana. Ana ti yondiida idoo gi iliislaiye gooay ina gunaa ya⁄abu ana.

Ilatlatlawu waku daqa Yeesuge

31 Bere ana hangi ilatlawu ana lenkoyi, ilatlawa doyi daga ila⁄imbiyaaba. 32 Wana waku gunoó ilatlatlawa, kara ana khua ambee, ilatlatlawu gosi guti lou.

33 Unkuray haa ya⁄abidiri hida daqa Yohaana Hiinunqudimiisage, Yohaana gi ilatlay sa unkuray gimba gu lou. 34 Ana ha ⁄imbaaba ilatlatlawu gu hida, coko⁄o seei. Ana sanguti giimaamisa gimbaki, unkuray danguma ilabuꞌumi. 35 Yohaana yaati taa pahha daa ooyiiyima, haa gii cencuudisida cencee. Unkuray haay leehhediri hhaꞌaluumidu cenceteesii da ya⁄aboo dosii hari qatlay coko⁄o.

36 Inkoo, ilatlatlaw ga koome ana kona ⁄uuru ba⁄ay da hikira gu Yohaana see. Caahhi tuba, yondu sinaa hadisi ana ha Taataa, magu hiigaasi, ilatlatlaatlay tuba, Taataa naa ya⁄abi ana. 37 Taataa gunaa ya⁄abu ana, ina loi hiĩ ilatlay ana. Unkuray kahhaday akhasa afoo dosi, gimati arimaa see kalay gosi. 38 Kara, gimba gosi wanaaba muunaiĩ kokunay, sa gimba unkuray hani ⁄imbidaaiiba ana daa ya⁄abi ha ina. 39 Unkuray kwaꞌaaꞌatay Handikaa da Iliitleemu, sa gimba hati ilahudeedemisiday tuba, waꞌay kosii ha slayday slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Keslenkoo Handikati hiti ilatlatlaatlayda ana. 40 Teesaaqay see, unkuray slaꞌadaaiiba khawa daqa dooii, ma slaydiri slafimaa hhakee.

41 Ana oowaaba dumbeesa daqa hidago. 42 Kara, ana khua unkuray kontaaiiba slaꞌamuu gu Iliitleemu muunaiĩ kokunay. 43 Ana hanti khay hari uma gu Taataa goy, unkuray hani slaꞌadaaiiba ⁄imba ana. Bere heedi waku yaa khay hari uma gosi ina loi, unkuray haguti cira ⁄imbiday. 44 Unkuray hati ooyintay daareesa unkuray haa unkuray, kara daareesa daa daqa Iliitleemu dahha, hagoó dabitaaiiba. Teesaaqay malee hiidahhasiday ⁄imbaraa ana?

45 Unkuray hhanti ilahudeesiday tuba, ana hangu sitaakima pandaa da Taataage. Musaa, ina ga iliipaꞌaaꞌantee, ina nangumaa sitaakina unkuray. 46 Bere unkuray haa aloo ⁄imbiday gimba gu Musaa, ana see haniĩ aloo ⁄imbiday, sa gimba ina naa handikimi gimba goy. 47 Inkoo, bere unkuray haã ⁄imbidiriiba gimba daa handikimi ha Musaa, malee hiidahhasiday ⁄imbaraa gimba goy?”

6

Yeesu ⁄agimisi hida elefu kooani

(Mataayo 14:13-21; Maariko 6:30-44; Luuka 9:10-17)

1 Qariqaaqari gimbakee giyaa ilii cati, Yeesu yaa waaudi, gi tlo⁄osi hari bara waka da tlawa da didiri da Galilaaya, doó eteedine tlawa da Tiberiyaa. 2 Raqa da didiri da hida gi sirakonti Yeesu, sa gimba inay yaa aniri gimba gu bakaꞌasa wa⁄a, giyaa yondiidi hari hhoeemisu ga⁄iidee. 3 Da hheꞌesi, Yeesu gi ilakhiinaaꞌadi onke, gi ibiidi taysi sliimaa haa sirakoomiisee dosi. 4 Qatlaykee losona gu Pasaaka gu Wayahuudi yaa daadaauusi.

5 Yade onke, Yeesu giyaa ilii waratlaysi ilaa kosi, gi arimi raqa da didiri da hida yaa khocida daqa dosii. Ina gi maasi Filiipo tuba, “Kaale kiriga kayna mukaatee, ma ⁄agimisani hida hhanki?” 6 Yeesu yaati maasi Filiipo teesaaqay magu ilatahhi ina, sa gimba Yeesu ina loi yaa caahhi idoo gi laqiye.

7 Filiipo gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Gamati kirigani mukaatee da dinaari miyaa cada* see, buꞌudisiyaaba hida hhanki, gamati hadisani sa kila heedi fandakumiya da coko⁄i kilesi.”

8 Leẽ gu sirakoomiisee dosi, doó eteedine Andareyaa, hhia gosi Simooni Peetiro, sugugi kaay ina tuba, 9 “Tiꞌii wana khwaylimoo leẽ gu kooma mukaatee kooani gu wee⁄oo haa samaakii cada gu digidaku. Gu lou, ⁄agotee ti idoo mala daqa raqa da didirige taqaaqay!”

10 Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Ibiidisa hida hhapeege.” Inkoo, daqatee yaa konta sluufaa wa⁄a. Teesaaqay, hida gi ibiidiri hhapeege, hhawatee goõ yaa elefu kooani. 11 Da hheꞌesi, Yeesu gii oyi mukaatetira, gi kaay ⁄iisoo sa Iliitleemu, haa gi deehhimi sa hida goõ gwaa ibiidee. Kara, gi laqi namati tiraaqay hari samaakikira. Hida goõ gi slayri idoo giyaa iliislaiye.

12 Inkoo, qatlay hida giyaa ilii akhaakhaniri, Yeesu gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Kurunkuraw ⁄agoo diĩ meti, lensee ba⁄atii hhanta.” 13 Teesaaqay, inay yaagii kurunkuriri haa gi hacimisiri kapapuu mibi haa cada gu meetu gu mukaatetira kooani da wee⁄oo, daa meesi ha hida hhakira gwaa ⁄agimee.

14 Hida giyaa ilii aniri gimba gu bakaꞌasa Yeesu giyaa yondiidi, gi tlaatleesiri cocoꞌomoo tuba, “Gu lou, hiĩ na Tletimiisaykira daa tletimi tuba, yaa khay khoorooge!” 15 Qatlay Yeesu giyaa ilii caahhi tuba, hida yaa slaiyay oowakawa ina hari ⁄uuru, ma mutemi gooina tleehhidi, ina hingigi pasli haa inay gi waaudi onke ina lenkosi.

Yeesu khoci hari rawaa gu maꞌay

(Mataayo 14:22-33; Maariko 6:45-52)

16 Qatlay daa ilii day khwayaiĩ, sirakoomiisee dosi gii gweegwe⁄ediri tlawa da didirige da Galilaayage. 17 Inay gii guniri masuwaage, gi tlaatleesiri tlo⁄osa tlawa yaamu gu Kaperinauumu khuꞌusa. Qatlaykee daa hheꞌesi daa hiihhantuudi, kara Yeesu yaa kahhi dawaraa daqa dooinay. 18 Tlawa gi tlaatleesidi ⁄uru⁄utlimidu, sa gimba pupuiya da dihhi yaa fahhaahhanta. 19 Sirakoomiisee dosi gi khociri hari masuwaa maꞌayge kilomiita kooani baku lahhoꞌo. Inay gi aniri Yeesu, yaa khoci hari rawaa gu maꞌay, yaani daadaauusi masuwaa dooinay. Teꞌesii, inay gi tlaꞌamuumuudiri hari khisla. 20 Yeesu sigigi kaay tuba, “Ti ana, hhanti tlaꞌamutay!” 21 Teesaaqay, inay gwaa slaiyay hiidaasa Yeesu waꞌay gu masuwaage. Cirakiray masuwaa gi daadi kenga gu tlawage hhapee da kaarunge, daqa giyaa kakaakayee.

Hida dabiidiyay Yeesu

22 Heetlaalee dosii hida gwaa meetee hari kenga gu caduu gu tlawa, yaa baraslayiri tuba, sa⁄alee masuwaa leẽ kilesi niĩ wanta. Kara, inay yaa caahhiri Yeesu yaa hiidayiiba waꞌay gu masuwaage sliimaa haa sirakoomiisee dosi. Sirakoomiisee dosi yaati waaudiri inay kilakoina. 23 Masuwawuu wakinay gwaa Tiberiyaa dahhee yaagi khayri ilaciyaa haa daqatira, raqa da hida giyaa ilii ⁄aginiri mukaatee, qariqaaqari Yeesu giyaa ilii kaay ⁄iisoo sa Iliitleemu. 24 Teꞌesii hida hhakee gi baraslayiri tuba, Yeesu haa sirakoomiisee dosi yaa wanaaiiba teꞌesii. Teesaaqay, inay gii guniri masuwawuu hhakeesii, gi waaudiri Kaperinauumuge, ma dabiidu kayri Yeesu.

Yeesu na mukaatimoo gu slafimaa

25 Hida hhakee gwaa ilii slayri Yeesu hari tlo⁄osaa gu tlawa da didiri, inay gugi maasiri tuba, “Maarimuu, ugu haani malaalee khaydi tiꞌii?”

26 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Gu lou, sangu kaay ambee, unkuray haniti damaamitaaiiba ana, sa gimba gaã antiri gimba gu bakaꞌasa gaã yondiidi, ti sa gimba gaã ⁄agintiri mukaatetira hagi akhakhantiri. 27 Unkuray hhanti yonditay sa ⁄agoo doó tlakwaakwawa, ba⁄ay hiti yondiida sa ⁄agoo doó hiikaasa slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Nanku Heedi sangu hadisi unkuray ⁄agoti. Caahha tuba, ina dugunaa ilii qaasi chapaa ha Iliitleemu Taataa.”

28 Teesaaqay, inay gugi maasiri ina tuba, “Inkoo, hati malee laqana, ma yondiidani yondu da slaiye ha Iliitleemu?”

29 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Yondu gu Iliitleemu na nahiĩ, ⁄imba hikaꞌa giyaa ya⁄abi.”

30 Teꞌesii, inay gugi maasiri gi kaayri tuba, “Ti gimba mala gu bakaꞌasa ga yondite, dandiray magu arini, magu ⁄imbani ugu? Ti gimba mala ga yondite? 31 Ayiĩ koti yaa ⁄aginiri ⁄agoo doó eteedine maana yade kongoqomeege, idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba, ‘Ina sigaa hadisi mukaatee rawaa gu rawgo ma ⁄aginiri.’✡ ”

32 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, Musaa gooba sangwaa hadisi unkuray mukaatee rawaa gu rawgo. Ti Taataa goy sangoó hadimisi mukaatimoo gu lou rawgo. 33 Mukaatimoo gu Iliitleemu na hikaꞌa goó hii⁄eeta rawaa gu rawgo, haa gi hadisi slafimaa sa hida gu khooroti.”

34 Teesaaqay, inay sugugi kaayri tuba, “Looimoo, balalu sliimaa sandi hadimiside mukaatimokee.”

35 Yeesu sigigi kaay inay tuba, “Ana na mukaatimoo goó hadisa slafimaa sa hida. Ina gwaa khawa daqa dooii etaa arinaaba qori. Kara ina gu ⁄imba ana etaa arinaaba wakhaa. 36 Inkoo, ana sangwaa kaay unkuray ambee, unkuray haniimati arintiri see ana, kahhaday haniĩ ⁄imbidiriiba. 37 Hida goõ sini hadisiye ha Taataa yaa khayay daqa dooii. Kara kila heedi gwaa khawa daqa dooii, etaa ana hagu kwahhaaba. 38 Caahha tuba, ana haatii ⁄eetiiba rawaa gu rawgo, ma yondiidi gimba ga slae ana, ti sa yondu idoo da iliislaiye ha ina gunaa ya⁄abu. 39 Inkoo, hiĩ na gimba gi slaiye ina gunaa ya⁄abu na nahiĩ tuba, hhanti hhamisa lensee gu hhakira sinaa taatahhi ha ina. Kara, inay hagimaa slafisa balotirayi da hiifaakooge. 40 Gimba da slaiye ha Taataa goy na nahiĩ tuba, kila heedi gu khuꞌuma Naw haa gugi ⁄imbi, slay slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Kara ana hagumaa slafisa ina baloo da hiifaakooge.”

41 Teesaaqay, Wayahuudi gi tlaatleesiri iliiquru⁄umoo Yeesu, sa gimba yaa kaay tuba, “Ana na mukaatimoo gwaa hii⁄eetu rawaa gu rawgo.” 42 Inay gi kaayri tuba, “Heediki Yeesu goóbaslii nanku Yoseefu, hiĩ taataa gosi haa iyoo dosi hagi khuana? Inkoo ina malee hiidahhasi kaawa tuba, ‘Haanii ⁄eeti rawaa gu rawgo?’ ”

43 Teesaaqay, Yeesu sigigi kaay inay tuba, “Hangu hhanti ilii quru⁄uday unkuray haa unkuray. 44 Hhaku heedi lensee gwaa hiidahhasa khawa daqa dooii, bere duguraaba giyaada ha Taataa goy gunaa ya⁄abu. Kara heedikee ana hagumaa slafisa baloo da hiifaakooge. 45 Tletimiisee da Iliitleemu yaa handikiniri tuba, ‘Hhaã goõ digi caacaahhamisi ha Iliitleemu.’✡ Kila heedi gu akhamisa Taataa goy haa hingigi caacaahhamisi daqa dosaa, hikee yaa khay daqa dooii.

46 Hhaku heedi lensee guũ arimu Taataa. Ti ina kilesi gwaa daqa Iliitleemu dahha, ina kilesi niĩ arimi Taataa. 47 Gu lou, sangu kaay, heedi guni ⁄imba ana, hikee kona slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 48 Ana na mukaatimoo goó hadisa slafimaa sa hida. 49 Ayiĩ kokuna yaa ⁄aginiri ⁄agoo doó eteedine maana yade kongoqomeege, teesaaqay see, inay gi kaka⁄iri. 50 Inkoo, tiꞌii wana mukaatimoo gwaa daqa Iliitleemu dahha. Kila heedi gu ⁄agima mukaatimoki, etaa ina gwaaiyaaba. 51 Ana na mukaatimoo gu slafimaa, gwaa hii⁄eetu rawaa gu rawgo. Kila heedi gu ⁄agima mukaatimoki, ina ibiidi koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Kara gu lou, mukaatimoki ga hadise sa slafimaa gu hida gu khooroo ti slaqwa doyi loi ana.”

52 Teꞌesii, Wayahuudi hingigi tlaatleesiri kabaaba⁄u inay haa inay kakaanay tuba, “Heediki malee hiidahhasi hadisa slaqwa dosi sa dandiray maga ⁄agini?”

53 Teesaaqay, Yeesu sigigi kaay inay tuba, “Gu lou, sangu kaay, bere hanguba ⁄agoo slaqwa da Nanku Heedi haa gi kitahhantay ceedee dosi, hakontaaiiba slafimaa waꞌay kokunay. 54 Kila heedi gu ⁄agima slaqwa doyi haa gi kitahhana ceedee doyi, hikee kona slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Kara hikee ana hagumaa slafisa baloo da hiifaakooge. 55 Caahha tuba, slaqwa doyi ti ⁄agoo da loi, haa ceedee doyi ti kitahhu gu lou. 56 Kila heedi gu ⁄agima slaqwa doyi haa gi kitahhana ceedee doyi, hikee ibiidi ilagaasage haa ana, ana see ha ibiida ilagaasage haa ina. 57 Taataa goy ina gu tlaatleesoo da slafimaa, naa ya⁄abi ana, kara ana hoóti ibiida sa gimba gosi. Namati teesaaqay, heedi guni ⁄imba ana, ina hiti ibiidi sa gimba goy. 58 Hiĩ ti mukaatimoo gwaa hii⁄eeta hhapeege rawaa gu rawgo, ti hikira pahhaaba ayiĩ kokuna giyaa ⁄aginiri kongoqomeege gi kaka⁄iri. Ina gu ⁄agima mukaatimoki hiti ibiidi koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.” 59 Yeesu yaa gimbuusi gimbaki, giyaa ilii caacaahhaahhamisiye sinagoogige yaamu gu Kaperinauumuge.

Sirakoomiisee wa⁄a gi mayri ⁄imba Yeesu

60 Qatlay sirakoomiisee dosi wa⁄a giyaa ilii akhasiri gimbakee, gi kaayri tuba, “Caacaahhamisuki yaa karahhi! Ti miyaa gu hiidahhasa oowaraa?”

61 Yeesu gi caahhi tuba, sirakoomiisee dosi quraaru⁄iyay sa caacaahhamisu gosi, gigi maasi inay tuba, “Inkoo, dangunti muuna tlakweesii ha caacaahhamisuki? 62 Inkoo ilahudeesa, hiti malaaꞌay bere hagu arintayi Nanku Heedi hiiday yade rawaa gu rawge, giyaa iliiwane tlaatleesogo? 63 Muuna gu Iliitleemu na hadisi sa hida slafimaa goóba hiifaakoo. Heedi hiidahhasiyaaba yondu idoo lensee hari ⁄uuru gosi. Gimbaki sanguũ gimbuusi unkuray, yaa daqa Muuna gu Iliitleemu dahhi, kara guti slafimaa. 64 Teesaaqay see, wanay wakinay tla⁄aã googunay goóba ⁄imbaraa ana.” Yeesu yaa kaay teesaaqay, sa gimba ina yaa caahhi yadaa tlaatleesoogo hhakira goóba ⁄imba haa hikira gumaa hiifookida ina. 65 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Haã na idoo sangwaa ilii kaay ambee, hhaku heedi gwaa hiidahhasa khawa daqa dooii, ti hikaꞌa kilesi daroó giyaadiye ha Taataa goy, maa khay daqa dooii.”

66 Qatlaykeesaa sirakoomiisee dosi wa⁄a, gi waaudiri, gugi mayri sirakomamidu.

67 Da hheꞌesi, Yeesu gi maasi sirakoomiisetira tosi mibi haa cada tuba, “Unkuray see haniti slaꞌadaaii mawaraa ana?”

68 Simooni Peetiro gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Looimoo gu Goõ, ha daqa miyaa kayna? Ugu kilesi na konta gimba gu slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 69 Dandiray haã ⁄imbani haa haã caahhani tuba, ugu na Kristu, Daa tlintiꞌisi gu Iliitleemu.”

70 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ti ana nangwaa hiileehhi unkuray mibi haa cada. Teesaaqay see, leẽ tla⁄aã googunay ti Biriisimoo!” 71 Tiꞌii, Yeesu yaati giimaamisi gimba gu Yuuda, nanku Simooni Isikariyooti. Yuuda giyaamati leẽ gu sirakoomiisetira mibi haa cada, qariqaaqari hiĩ na hiifookidi Yeesu.

7

Hhiee kosi Yeesu gwaa ⁄imbiriiba ina

1 Qariqaaqari gimbakee giyaa ilii cati, Yeesu yaa ilakhookhocimi hhapee da Galilaaya. Ina yaa slaiyaaba hadakawa hhapee da Yudaayage, sa gimba giyaadimiisee da Wayahuudi gwaa slaiyay gaasaraa. 2 Inkoo, losona gu Wayahuudi daa eteediidine losona gu cuuraiĩ* giyaa ilii daadaauusi, 3 hhiee kosi Yeesu sugugi kaayri ina tuba, “Waaudi tiaa, taa⁄a yade hhapee da Yudaayage, sirakoomiisee doogu ma ariniri gimba gu bakaꞌasa ga yondimaamite. 4 Heedi gu slaꞌa duguma caahhi ha hida, yondiidiyaaba gimba gosi hari hhaaboo. Inkoo, bere ugu ha yondimaamita gimbaki, hangii ca⁄aside pandaa da hidage.” 5 Hhiee kosi yaati gimbuusiri teesaaqay, sa gimba inay see yaa ⁄imbiriiba Yeesu.

6 Yeesu gi ilaki⁄isi inay tuba, “Qatlay goy guraa hiiboo⁄u kahhi buꞌuda. Daqa doogunay qatlay sliimaa hiraatiiboo⁄i. 7 Hida gu khooroo hiidahhasiyaaiiba wakaraa unkuray. Ana hini wakiyay, sa gimba ana sigi ilatlatlaatlaw inay ambee, ibinaa dooina da tlakwi. 8 Unkuray taa⁄amida hadakaw Yerusaleemuge sa losonakee. Ana hadakawaaba, sa gimba qatlay goy guraa hiiboo⁄u kahhi buꞌuda.” 9 Yeesu giyaa ilii hheꞌesi cocoꞌomoo gimbakee sa inay, ina gi meeti Galilaayage.

10 Qatlay hhiee kosi giyaa ilii waaudiri losonage yade Yerusaleemuge, slime Yeesu see yaa hadakay yade hari hhaaboo. Ina yaa hadakayba pandataa. 11 Inkoo, giyaadimiisee da Wayahuudi gwaa damaamidiyay ina yade losonage, haa gi ilakoniri maamisu tuba, “Kaale wana heedikee?” 12 Slime daa wana saasahhamoo wa⁄a tla⁄aã gu raqoo gu hidage, sa gimba gu Yeesu. Hida wakinay yaa kakaakanay tuba, “Hiĩ ti heedi gu hhou.” Kara wakinay yaa kakaakanay tuba, “Suti! Ina hiicoraaridi hida.” 13 Teesaaqay see, hhaku heedi lensee gwaa gimbuusu gimba gosi pandataa, sa gimba yaa tlaꞌamuudiri giyaadimiisee da Wayahuudi.

Yeesu caacaahhamisi losona gu cuurainge

14 Qatlay losona giyaa ilii day tla⁄antla⁄a, Yeesu yaa hadakay mara gu didiruge gu Iliitleemu, haa gi tlaatleesi caacaahhamisu. 15 Giyaadimiisee da Wayahuudi gi bakairi sa caacaahhamisu gosi, gi kaayri tuba, “Heediki hiĩ malee caahhi gimbaki, ina duguba caacaahhamisu see ha maarimamaa da sariyaa?”

16 Teꞌesii, Yeesu gi ilaki⁄isi inay tuba, “Caacaahhamisuki ga caacaahhaahhamise ti kooiiba ana loi, ti caacaahhamisu gu hikira gunaa ya⁄abu ana. 17 Bere heedi slai yondu gimbakaꞌa da slaiye Iliitleemu, ina caahhi bere caacaahhamisu goy yaa daqa Iliitleemu dahhi baku hati giimaamisa gimba goy ana loi. 18 Heedi gu gimbuusa hari hiidahhasa dosi, ina ti dabiidi muree dosi ina loi. Heedi gu dabiida daareesa da hikira gwaa ya⁄abu ina, hikee ti gimbuusi gimba gu lou, kara waꞌay kosii afaꞌafuuma wantaaba. 19 Musaa sangwaa hadisiibaslii unkuray sariyaa da Iliitleemu? Teesaaqay see, wanaaba heedi lensee tla⁄aã googunay gu iliikomaamida sariyaa. Inkoo, unkuray hani soꞌoyi slaꞌaday gaasaraa ana?”

20 Teꞌesii, hida hhakee gugi ilaki⁄isiri ina tuba, “Ugu ha konta gieeri gu tlakwi! Ti miyaa nugu slai gaasaraa ugu?”

21 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ana haa yondiidi gimba leẽ gu bakaꞌasa baloo da Sabaatoge, inkoo unkuray goõ haringii tlaꞌadiri. 22 Teesaaqay see, sa gimba Musaa sangwaa hadisi unkuray oukira gu daba⁄u, unkuray daba⁄aday khwaylimoo gimati baloo da Sabaato see. Oukee giyaamati daqa Musaa dahhiyaaba, yaati daqa okookoiĩ kokuna dahhi. 23 Unkuray gimati baloo da Sabaato see, hiidahhasiday daba⁄u nanku hhawata, sariyaa da Musaa dagama may tlakweesa daqa khwaylimokeesii. Inkoo haã soꞌoyi slahhaaꞌadiri, sa gimba gaã hhoeesi heedi ma slafi baloo da Sabaatoge? 24 Unkuray hhanti hukuntay hari arimaa kilesi hari khooroo, ba⁄ay hiti hukuma hari amoo da haaki.”

Hiĩ na Kristu goo?

25 Teesaaqay, hida wakinay gu Yerusaleemu, hingaa tlaatleesiri maamisu inay haa inay tuba, “Hiĩ heedikiraabaslii gi damaamidiyee magu gaasiri? 26 Inkoo yuꞌudaa, ina hiti gi maamisi pandataa cenceege, kara wanaaba gimba lensee inay sugu kakaakaneei ina. Baku angamalee giyaadimiisee hiti khuiyay tuba, gu lou hiĩ na Kristu?† 27 Inkoo, dandiray khuana heediki daqa giyaa dahhiye. Kristu, qatlay gimaa ilii khaye, haã ⁄imbani hhaku heedi lensee gumaa caahha ina daqa gimaa dahhiye.”

28 Da hheꞌesi, Yeesu gi ilakoomi caacaahhamisu mara gu didiruge gu Iliitleemu hari afoo da didiri, kakaana tuba, “Unkuray goõ hani khuꞌuday ana, daqa gaa dahhe see haga khuꞌuday. Ana haati khayiiba harii dahhasa doyi. Teesaaqay see, ina gunaa ya⁄abu ana guti lou. Hikee unkuray hagumati hhidintiri, 29 ana hagu khua, sa gimba ana haa daqa dosi dahha, kara ina naa ana ya⁄abi.”

30 Teesaaqay inay gi slairi magu ooyiri. Teesaaqay see, hhaku heedi gwaa waratlaysu daba gosi magu ooyi ina, sa gimba qatlay gosi yaa kahhi buꞌudaraa. 31 Hida wa⁄a gwaa raqateesii waaree gugi ⁄imbiri ina, kakaanay tuba, “Qatlay Kristu gimaa ilii khaye, maa laqaaqanaa gimba gu bakaꞌasa hari khisla, ba⁄ay da heediki?”

Sirikaarii dagaani ya⁄abi sa oowaraa Yeesu

32 Farisaayoo gi akhasiri raqatee da hida cocoiyay gimba gu Yeesu. Da hheꞌesi, inay haa hhapalooee da deni gi ya⁄abiri sirikaarii da mara gu didiru gu Iliitleemu, magwaa ooyiri ina.

33 Yeesu gi kaay sa raqa da hida tuba, “Ana hati waara ha unkuray hari qatlay gu coko⁄u kilesi, ha ki⁄a kara daqa dosii ina gunaa ya⁄abu ana. 34 Unkuray hanimaa dabitay ana, etaa hanimaa antaaiiba, slime daqa gamaa iliiwaare ana, unkuray hamaa hiidahhasidaaiiba dawaraa.”

35 Teesaaqay, giyaadimiisee da Wayahuudi hingigi maamisiri inay haa inay tuba, “Heediki kaale waaudi, dandiray haguiliimayne slawaraa? Gu louu ina hiti waaudiyaa daqa Wayahuudi gwaa pasidee yaamu gu Wayunaanige haa gi caacaahhamisi Wayunaani? 36 Hiĩ ti gimba mala ina giĩ gimbuusi? Hiĩ soꞌoyi kaay tuba, ‘Unkuray hanimaa dabitay ana, etaa hanimaa antaaiiba, kara yade daqa gamaa iliiwaare ana, unkuray hiidahhasidaaiiba dawaraa?’ ”

Duudadaa da maꞌay gu slafimaa

37 Inkoo, baloo da hiifaakoo da losonakee gu cuuraiĩ yaa baloo da didiri. Teꞌesii Yeesu gi qadidi, gi kaay hari afoo da didiri tuba, “Heedi gu kooma wakhaa yaa khaye daqa dooii,‡ ma kitahhi maꞌay gu slafimaa. 38 Handikaa da Iliitleemu gooay giyoó ilii kaade tuba, ‘Heedi guni ⁄imba ana, duudadaa gu maꞌay gu slafimaa yaa gunay muuna gosaa.’✡ ” 39 Yeesu giyaa ilii gimbuusi gimbaki, yaati gimbuusi gimba gu Muuna gu Iliitleemu, hiĩ hhakaꞌa gwaa ⁄imbee ina gumaa ooyiyayi qariqaaqari. Qatlaykee Muuna gu Iliitleemu yaa kahhi khawa, sa gimba Yeesu dugwaa kahhi daareesa ha Iliitleemu.

Deehhiihhiru tla⁄aã gu hidage

40 Qatlay hida wakinay tla⁄aã gu raqago giyaa ilii akhasiri gimbakee, gi kaayri tuba, “Gu lou, heediki na Tletimiisay gu Iliitleemu.”

41 Wakinay gi kaayri tuba, “Hiĩ na Kristu!” Wakinay gi kaayri tuba, “Kristu yaa hiidahhasiyaa hiica⁄a Galilaayago? 42 Handikaa da Iliitleemu yaa kaadi tuba, Kristu maa afamaraa gu Dawdigo hiica⁄i, haa dugumaati laqwali yaamu gu Beteleheemuge, yaamu giyaa ilii ibimaamidiye Dawdi.” 43 Teesaaqay, raqatee da hida hingigi deehhiihhiniri sa gimba gu Yeesu. 44 Hida wakinay tla⁄aã gooinay gwaa slaiyay oowaraa Yeesu. Teesaaqay see, hhaku heedi gwaa waratlaysu dabaiĩ kosi, magu ooyi ina.

Giyaadimiisee da Wayahuudi gu ⁄imbiyaaiiba Yeesu

45 Da hheꞌesi, sirikaaritira yaagi ki⁄iri daqa hhapalooee da denige haa daqa Farisaayooge. Inay gigi maasiri tuba, “Hagwaani soꞌoyi maydiri oowaraa?”

46 Sirikaaritee gi ilaki⁄isiri inay tuba, “Hagwaani oowaniiba, sa gimba wanaaba heedi gu giimaamisa hari hiidahhasa, heediki gooay!”

47 Da hheꞌesi, Farisaayoo gigi maasiri inay tuba, “Gu lou, unkuray see danguntii corii ha hikee? 48 Gu lou, wanaa giyaadimiisay lensee, baku leẽ gu Farisaayoo gwaa ⁄imbu Yeesu? 49 Teesaaqay see, hida hhanki goó ⁄imbee heedikaꞌa, hhidinay sariyaa da Musaa. Inay digaa ilawaasi!”

50 Nikodeemo yaa leẽ gu giyaadimiisee da Farisaayoo, gwaa hadakawu daqa Yeesuge baloo waka hari amasi. Ina gi maasi deneꞌee kosi tuba, 51 “Inkoo, sariyaa doori hukuntaa heedi, dugu kahhi akhasa gesaa, haa dagi caahhi idoo giĩ yondiidi?”

52 Inay gi ilaki⁄isiri Nikodeemo tuba, “Ugu see haa Galilaaya dahhadaa? Taa⁄a somimi Handikaa da Iliitleemuge, asu caahhada tuba, wanaaba tletimiisay gwaa hiidahhasa hiica⁄a, hhapee da Galilaayago!” [ 53 Da hheꞌesi, hida goõ gi waaudiri, kila heedi gi ki⁄i yaamu koinay.

8

Hadee daa ilaslaslay slipalauumage

1 Inkoo, Yeesu yaagii ca⁄i mara gu didirugo gu Iliitleemu, gi waaudi oõ gu Miseyituunige. 2 Heetlaalee dosii hari heetlawaa, Yeesu yaagi khay kara mara gu didiruge gu Iliitleemu. Hida goõ yaagi khayri daqa dosii, ina gi ibiidi, gi tlaatleesi caacaahhamisu inay. 3 Teꞌesii, maarimamaa da sariyaa da diini haa Farisaayoo suguraagi khayri hadee daa ilaslaslay slipalauumage. Inay gigi qadidisiri tla⁄aã gu hidage. 4 Inay gi kaayri sa Yeesu tuba, “Maarimuu, hadeti dagaã ilaslaslay slipalauumage. 5 Sariyaa doorii, Musaa hindaati ilafahhi cakhadiru hari tle⁄eẽ hadee da hankaa gooay hiti amoolaa gwaꞌata.✡ Inkoo, ugu hati mala oiiꞌinta?” 6 Inay yaati maasiri Yeesu teesaaqay, magu hatliniri haa ma slayri amoo dari sitaakiru ina.

Teꞌesii, Yeesu gii condoi haa gi tlaatleesi handikiru hhapeege hari dinca dosi. 7 Qatlay inay gwaa ilii ilakoniri maamisu ina, ina gi qadidi haa sigigi kaay inay tuba, “Heedi gubasli tlakwaroo tla⁄aã googunay, ina giyaadiye cakhada hadeti hari tlaa⁄u.” 8 Da hheꞌesi, Yeesu gii condoi kara haa gi handikimi hhapeege.

9 Qatlay inay giyaa ilii akhasiri gimbaki, gi tlaatleesiri waaumidu lelee lelee, gaduũ gunaa pandaa waaumidu. Inay gi mayri Yeesu teꞌesii ina lenkosi, haa hadetee hiĩ qaditi teꞌesii pandaa dosii. 10 Da hheꞌesi, Yeesu gi qadidi haa gi maasi hadetee tuba, “Igi de iyoo, hida hhakira kaanoki? Hhakuu lensee gu hukuma igi tuba konta tlakwaroo?”

11 Hadetee gi ilaki⁄isidi tuba, “Ye Looimoo, wanaaba lensee.”

Da hheꞌesi, Yeesu sagagi kaay tuba, “Ana see hagi hukumaaba igi. Taa⁄a ayigoogii, tlaatleesa da qatlaykaa hanti yondita kara tlakwaroo.”]*

Yeesu cencee da khooroo

12 Da hheꞌesi, Yeesu gi ilakoomi gimba sa hida hhakee, sigigi kaay tuba, “Ana ti cencee da hida gu khoorotii waaree. Kila heedi gu sirakooma ana, etaa ina khokhocinaaba hhanteege. Ina yooti kona cencee daroó khawa slafimaa.”

13 Teesaaqay, Farisaayoo sugugi kaayri ina tuba, “Ugu hangiti ilatlatlaatlayda ugu lenkoogu. Sa gimbakee ilatlatlaw googu guti louuba.”

14 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ana hangimati ilatlatlay see ana lenkoyi, ilatlatlawu goy guti lou. Ana ha khua daqa gaa dahhe, kara ha khua daqa ga kakaakawe. Unkuray ha hhidintay daqa gaa dahhe, kara hhidintay daqa ga kakaakawe see. 15 Unkuray hati hukuukuntay hari ilahudaa kokuna gu slaqoo kilesi. Ana hukumaaba heedi. 16 Ana hagamati hukumi see, hukumuu goy guti lou, sa gimba ana lenkoyi waaraaba. Taataa gunaa ya⁄abu ana sliimaa wana haa ana. 17 Sariyaa doogunayge daa handikimi tuba, ‘Ilatlatlaw gu hida cada dugu ⁄imbi tuba, guti loi.’✡ 18 Ana hangu ilatlatlawu ana lenkoyi, slime Taataa, ina gunaa ya⁄abu, hini ilatlatlay ana.”

19 Da hheꞌesi, Farisaayoo gi maasiri Yeesu tuba, “Inkoo, Taataa googu kaale wana?”

Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Unkuray hani hhidintay ana, gimati Taataa goy see hagu hhidintay. Bere ana hanaa caahhaday tuba ti miyaa, slime Taataa goy see hagwaa caahhaday.” 20 Yeesu yaa gimbuusi gimbaki, qatlay giyaa ilii caacaahhaahhamisiye daqa daa iliiqamaamidiye sandikoo da sadaaka, mara gu didiruge gu Iliitleemu. Teesaaqay see, wanaaba heedi gwaa oow ina, sa gimba qatlay gosi yaa kahhi buꞌuda.

Yeesu tletina gwaaꞌaraa dosi

21 Yeesu sigigi kaay kara tuba, “Ana ha waauuꞌumida, haa da hheꞌesi unkuray hanidabitay. Teesaaqay see, unkuray hati kaka⁄aday tlakwaroo doogunay. Daqa ga kakaakawe ana, unkuray hiidahhasidaaiiba dawaraa.”

22 Teesaaqay, Wayahuudi hingigi maamisiri inay haa inay tuba, “Inkoo, hingiti gaasa kayaa ina lenkosi? Soꞌoyi kakaana tuba, ‘Ana daqa ga iliiwaaude unkuray hiidahhasidaaiiba dawaraa?’ ”

23 Yeesu sigigi ilaki⁄isi inay tuba, “Unkuray haa tia dahhaday hhapeego, ana haa rawaa gu raw dahha. Unkuray guti khooroti, ana guti khoorotiiba. 24 Hatee na idoo ana sangwaa ilii kaay unkuray ambee, kaka⁄aday tlakwaroo doogunay. Bere hanguba ⁄imbaraa tuba, ana na ina, hati kaka⁄aday tlakwaroo doogunay.”

25 Inay gi maasiri Yeesu tuba, “Sandi kaade ugu ti miyaa?”

Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ana na hikira sangu giimaamise unkuray tlaatleesoogo. 26 Ana kooma gimba wa⁄a gu cocoꞌomoo haa gu hukuruu daqa doogunay. Kara, ana hati kakaakama sa hida gu khooroti, gimbakira gaa akhasi daqa Taataago. Ina hinaani ya⁄abi ana, kara ina guti lou.”

27 Inay yaa baraslayiriiba tuba, Yeesu yaati gimbuusi haa inay gimba gu Taataa gosi gu rawaa gu raw. 28 Teesaaqay, Yeesu sigigi kaay inay tuba, “Unkuray gamaa hheꞌesidee waratlaysa rawaage Nanku Heedi, teꞌesii unkuray ganimaa ilii caahhaday tuba, ana na ina. Slime maa caahhaday tuba, ana yondiidaaba gimba lensee ana lenkoy. Ana ti gimbuusa gimbakira kilesi, dinaa caacaahhamisi ha Taataa goy. 29 Kara, ina gunaa ya⁄abu sliimaa wana haa ana. Ina hinaa mayiiba ana lenkoyi, sa gimba balalu sliimaa ana hati yondiida gimba gu muunaboo⁄eesa ina.” 30 Qatlay Yeesu giyaa ilii gimaamisiye gimbaki, hida wa⁄a gugi ⁄imbiri ina.

Sirakoomiisee da loi

31 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa Wayahuuditira gwaa ⁄imbee ina tuba, “Bere ha iliikontay gimba goy hangu caacaahhaahhamise, unkuray ti sirakoomiisee doyi da loi. 32 Kara, unkuray ha caahhaday gimba gu lou gu Iliitleemu, hiĩ gu hiica⁄asa unkuray tongaiimaago.”

33 Inay gugi ilaki⁄isiri ina tuba, “Dandiray ti laqwaloo da Aburahaamu. Kara, dandiray etaa haa tongee da heedi lensee tleehhidaniiba. Inkoo, ugu ha malee kaada tuba, dandi hiica⁄asi tongaiimaago?”

34 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, kila heedi goó yondiida tlakwaroo, hikee ti tongimoo gu tlakwaroo. 35 Tongimoo ibiidiyaaba mara gu looimoo gosii balalu sliimaa. Nanku looimokee na ibiidi marakeesii balalu sliimaa. 36 Teesaaqay, bere Nanku Iliitleemu hangu hiica⁄asi tongaiimaa da tlakwaroogo, gu lou, unkuray tongee tleehhitaaiiba kara. 37 Ana ha khua ambee, unkuray ti okookoiĩ gu laqwaloo da Aburahaamu. Teesaaqay see, unkuray hani slaꞌaday gaasa ana, sa gimba, ha sisaasiꞌiday ⁄imba caacaahhamisu goy. 38 Ana sanguti giimaamisa gimbakira gaa arimi daqa Taataa gooaa. Namati Teesaaqay, unkuray hati yondimaamitay gimbakira gaa akhasidiri daqa taataa googunaa.”

39 Inay gugi ilaki⁄isiri ina tuba, “Dandiray taataa goori na Aburahaamu!”

Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Bere gu lou unkuray ti laqwaloo da Aburahaamu, haã aloo yondimaamitay gimbakira Aburahaamu giyaa yondiidi. 40 Inkoo, unkuray hani slaꞌaday gaasa ana, sa gimba ana sanguti kakaakama unkuray, gimba gu lou gaa akhasi daqa Iliitleemugo. Gu lou, Aburahaamu yaa yondiidiiba teesaaqay. 41 Unkuray hati yondimaamitay gimbakaꞌa taataa googuna gi yondimaamidiye.”

Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Dandiray yaꞌay gu slipalauuma gooba. Dandiray ha kona Taataa leẽ, ina na Iliitleemu.”

42 Yeesu sigigi kaay inay tuba, “Bere Iliitleemu hiĩ aloo Taataa googuna, haniĩ aloo slaꞌaday ana, sa gimba ana haa daqa Iliitleemu dahha, inkoo tiꞌii waara. Ana haati khayiiba hari muuna goy, ti Iliitleemu naa ana ya⁄abi. 43 Inkoo, unkuray hangu soꞌoyiba baraslawa gimba sangu giimaamise? Ti sa gimba unkuray slaꞌadaaiiba akhamisu gimba goy sangu giimaamise. 44 Unkuray ti yaꞌay gu taataa googuna Biriisimoo, kara slahhaahhaau gu taataa googuna guni yondimaamitay. Biriisimoo ti cu⁄udiisay yadaa tlaatleesoogo, kara qadidiyaaba gimba gu louge, sa gimba, gimba gu lou wanaaba waꞌay kosii. Qatlay Biriisimoo giyoó ilii gimbuusiye afaꞌafuuma, hikee na ou gosi, sa gimba ina ti afaꞌafuusay haa ti taataa gu afaꞌafuuma goõ. 45 Inkoo, sa gimba ana sangu giimaamisa unkuray gimba gu lou gu Iliitleemu, unkuray haniĩ ⁄imbidiriiba ana. 46 Wanaa leẽ tla⁄aã googunay gu hiidahhasa maꞌasa tuba, ana kooma tlakwaroo? Bere ana sanguti giimaamisa gimba gu lou gu Iliitleemu, hangu soꞌoyiba ⁄imbaraa ana? 47 Heedi gu Iliitleemu, akhamisi gimba gu Iliitleemu. Unkuray akhamisidaaiiba gimba gosi, sa gimba unkuray hida gu Iliitleemu gooba.”

Ilatlawa da Yeesu daqa dosii ina loi

48 Wayahuudi gi ilaki⁄isiri Yeesu tuba, “Dandiray kaawanaabaslii gimba gu lou tuba, ugu ti Samarimoo, haa ti konta gieeri?”

49 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ana koomaaba gieeri, ana hati muriida Taataa goy. Unkuray hanoó muritaaiiba ana. 50 Ana damaamidaaba muree doyi ana loi. Wana leẽ gu slaꞌa, ana sinima hadimisi muree, kara ina na hakiimuu gu lou. 51 Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, bere heedi iliikona gimba goy, etaa ina himaa arinaaba gwaaꞌaraa koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.”

52 Da hheꞌesi, Wayahuudi gi kaayri sa Yeesu tuba, “Inkoo gu lou haã caahhani tuba, ugu konta gieeri gu tlakwi! Aburahaamu yaa gwaai, kara tletimiisee da Iliitleemu see yaa kaka⁄iri. Teesaaqay see, ugu kakaakanta tuba, ‘Bere heedi iliikona gimba goy, arinaaba gwaaꞌaraa koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.’ 53 Inkoo, ugu guti didiruu ba⁄ay da taataa goori Aburahaamu? Ina yaa gwaai, tletimiisee da Iliitleemu slime yaa kaka⁄iri. Inkoo, ugu goo ilatahhade, ugu na miyaa?”

54 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Bere ana sangi dabiida muree ana lenkoyi, muretee toyi hiti diitiray. Taataa goy, hikee unkuray ga kakaakantee tuba, na Iliitleemu googuna, ina na daareesi ana. 55 Unkuray, Iliitleemu hagumati hhidintiri, ana hagu khua. Bere ana haã aloo kaawa ambee, Iliitleemu hagu hhidima, ana see hanti aloo kaawa afaꞌafuuma unkuray gooay. Ana hagu khua, kara gimba gosi goó iliikooma. 56 Taataa googuna Aburahaamu yaa hhaꞌaluudi, hari ilahudeesa tuba, arina baloo doyi da khawaraa khoorotii. Ina giyaa ilii arimi balotee, gi hhaꞌaluudi.”

57 Da hheꞌesi, Wayahuudi sugugi kaayri ina tuba, “Ugu kahhada buꞌudisa see koraraa mibeeri kooani! Inkoo, malee kakanta tuba, Aburahaamu hagwaa arinti?”

58 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Gu lou sangu kaay unkuray ambee, Aburahaamu dugwaa ilii kahhiye laqwaloo see, ana haa waara.” 59 Wayahuudi giyaa ilii akhasiri gimbaki, gi hufidiri tle⁄eẽ magu cakhadiniri haa magu gaasiri. Teesaaqay see, Yeesu gi nahhadi, gii ca⁄i mara gu didirugo gu Iliitleemu.

9

Yeesu hhoeesi heedi gwaa ilahhamu laqwaloo dosaago

1 Letu waka, Yeesu haa sirakoomiisee dosi, giyaa ilii khociicinee, yaa arimi heedi waku gwaa ilahhamu laqwaloo dosaago. 2 Sirakoomiisee dosi gugi maasiri ina tuba, “Maarimuu, ti miyaa naa yondiidi tlakwaroo, ti heediki baku taataa haa iyoo dosi, ina dugugi laqwali yaa ilahhami?”

3 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Heediki dugwaati laqwaliiba yaa ilahhami, sa gimba gu tlakwaroo dosi, gimati tlakwaroo da taataa haa iyoo dosi. Ina dugwaati laqwali yaa ilahhami, ⁄uuru gu Iliitleemu duguma arimi daqa dosii. 4 Dandiray kwanda ga yondiidane yondu gu hikira gunaa ya⁄abu ana, qatlay da ilii kahhiye tleemaa. Amasi yaa khociyay, qatlaykee wanaaba heedi lensee gu hiidahhasa yondiida yondu. 5 Qatlay ga iliiwaare khoorooge, ana ti cencee sa hida gu khoorotii waaree.”

6 Yeesu giyaa ilii hheꞌesi cocoꞌomoo gimbaki, gi cubuqi cubuqari hhapeege, haa gi boo⁄imisi tipa hari cubuqari hhakee. Ina gigi maakhi hari tipa ilaa gu heedikee gwaa ilahhamu. 7 Da hheꞌesi, sugugi kaay tuba, “Taa⁄a slirooqisii ilaa koku wa⁄amu gu Siloaamuge.” (Siloaamu maꞌaana dosi na daa ya⁄abi.) Teesaaqay heedikee gi waaudi, gii slirooqisi ilaa kosi, yaagi ki⁄i yaa khuꞌuna.

8 Teesaaqay, raqa da didiri da hida gwaa ibimaamidee coomooge haa ina haa wakinay angaamaka gwaa arimee ina wakaꞌalee firifiriirina, hingigi maamisiri inay haa inay tuba, “Heediki ti hikiraabaslii gwaa ibimaamida haa gi firifiriirina?” 9 Hida angaamaka gu raqatee gi kaayri tuba, “Heediki na ina.” Wakinay raqateesii gi kaayri tuba, “Hiĩ na inaaba, hingaati slaaslaaqasi haa ina.”

Teꞌesii ina loi daa hhoeesi, gi ilakoomi kakaaru sa inay tuba, “Ana na ina gwaa ibimaamida haa gi firifiriirima.”

10 Da hheꞌesi, inay gugi maasiri ina tuba, “Inkoo, ilaa koku hiĩ malee hiidahhasiri khuꞌuduũ?”

11 Ina gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Heedikaꞌa doó eteedine Yeesu hiĩ boo⁄imisi tipa, hinigi maakhi ilaa koi, haa hinigi kaay tuba, ‘Taa⁄a slirooqisii ilaa koku wa⁄amu gu Siloaamuge.’ Teesaaqay ana gi waaudi, gii slirooqisi, hagi tlaatleesi khuꞌuduũ.”

12 Da hheꞌesi, inay gugi maasiri tuba, “Inkoo heedikee kaale wana?”

Ina gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ana hhidima ina daqa gi iliiwane.”

Farisaayoo cangicangimisiyay hhoeesa da heedi gwaa ilahhamu

13 Da hheꞌesi, hida hhakee gugi leehhisiri daqa Farisaayooge heedikee gwaa ilahhamu wakaꞌalee. 14 Inkoo, hatee yaa baloo da Sabaato, Yeesu giyaa ilii boo⁄imisi tipa haa gi hhoeesi ilaa gu heedikee. 15 Teesaaqay, Farisaayoo gugi maasiri heedikee, idoo ilaa kosi giyaa ilii dahhasiri khuꞌuduũ. Ina gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ina hiniĩ maakhi tipa ilaa koii, ana hagii slirooqisi ilaa koi, inkoo ana ha khuꞌuuꞌuma.”

16 Teesaaqay, Farisaayoo angaamaka gi kaayri tuba, “Heediki yaa daqa Iliitleemu dahhiyaaba, sa gimba ina iliikomaamidiyaaba baloo da Sabaato.”

Teesaaqay see, wakinay gi kaayri tuba, “Heedi gu kooma tlakwaroo malee gii dahhasi yondu gimba gu bakaꞌasa da hinkaa gooay?” Teꞌesii, hingigi deehhiihhiniri inay haa inay. 17 Da hheꞌesi, Farisaayoo gugi maasiri kara heedikee tuba, “Ina niĩ hhoeesii ilaa koku. Inkoo, ugu mala oiiꞌinta sa gimba gu heedikee?” Ina gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ina ti tletimiisay gu Iliitleemu.”

18 Giyaadimiisee da Wayahuudi yaa ⁄imbiriiba tuba, gu lou heediki yaa ilahhami wakaꞌalee, inkoo khuꞌuuꞌuna, giyaa iliieteediri naqatloo taataa haa iyoo dosi. 19 Da hheꞌesi, gi maasiri inay tuba, “Heediki ti nakooguna, unkuray ga kakaakantee tuba, dugwaa laqwali yaa ilahhami? Inkoo, ina hiĩ malee gii dahhasi khuꞌuduũ?”

20 Teꞌesii, Taataa haa iyoo dosi gigi ilaki⁄isiri inay tuba, “Dandiray ha khuana tuba, heediki ti nankoori haa dugwaati laqwali yaa ilahhami. 21 Teesaaqay see, idoo gi ilii khuꞌuuꞌune inkoo, dandiray ha hhidina. Kara dandiray ha hhidina miyaa niĩ hhoeesi ilaa kosi. Unkuray maasakuna ina loi. Ina ti heedi gu didiru haa hiidahhasi ilakeesa gimbakee ina loi.” 22 Taataa haa iyoo dosi yaa teesaaqay gimbuusiri, sa gimba inay yaa tlaꞌamuudiri giyaadimiisee da Wayahuudi. Inay yaa caahhiri tuba, giyaadimiisetee hingaa ila⁄imbidiri gusinta sinagoogigo heedi gu ⁄imba tuba, Yeesu na Kristu. 23 Hatee na idoo, taataa haa iyoo dosi saganaa kaayri tuba, “Ina ti heedi gu didiru, maasakuna ina.”

24 Da hheꞌesi, giyaadimiisetee gugi eteediri waa da cada heedikee gwaa ilahhamu, haa sugugi kaayri ina tuba, “Gimbuusi gu lou pandaa da Iliitleemuge! Dandiray ha khuana tuba, heedikee guũ hhoeesu ugu ti kona tlakwaroo.”

25 Ina gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Bere ina ti kona tlakwaroo, ana hhidima. Gimba leẽ ga khue na nahiĩ tuba, wakaꞌalee ana haati ilahhami, inkoo ha khuꞌuuꞌuma.”

26 Inay gugi maasiri kara ina tuba, “Inkoo, heedikee yaati malee laqi daqa dooguu? Ina yaati malee laqi gi tlaaꞌasi ilaa koku?”

27 Ina gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ana sanguu hheꞌesi sanguu kaay gimbakee, unkuray kahhaday toogunaa slaꞌadaaiiba ⁄imbaraa gimba sanguũ kaay. Kara slaꞌadaaii sangu kaay? Inkoo, unkuray see hati slaꞌadaaii sirakoomiisee dosi tleehhida?”

28 Inay gugi wahaahaniri kakaanay tuba, “Ugu loi na sirakoomiisay gu heedikee! Dandiray ti sirakoomiisee da Musaa! 29 Dandiray ha khuana tuba, Iliitleemu yaa gimbuusi haa Musaa. Heediki, dandiray ha hhidina daqa giyaa dahhiye!”

30 Heedikee gigi ilaki⁄isi inay haa gi kaay tuba, “Hiĩ ti gimba gu bakaꞌasa! Unkuray ha hhidintay daqa giyaa dahhiye. Teesaaqay see, ina niĩ hhoeesi ilaa koi! 31 Dandiray ha khuana tuba, Iliitleemu itatiisiyaaba firoo da hida gu koomee tlakwaroo. Iliitleemu hiti itatiisi heedi goó firiirima ina haa gi yondiidi idoo gi slaiye ina. 32 Yadaa tlaatleesoogo Iliitleemu giyaa ilii tleehhi khooroo, hakahhana akhasa heedi hiĩ hhoeesi ilaa gu heedi daa laqwali yaa ilahhamu. 33 Bere heediki yaa aloo daqa Iliitleemu dahhiyaaba, hiĩ aloo hiidahhasiyaaba yondu idoo lensee.”

34 Inay gugi ilaki⁄isiri ina tuba, “Ugu dugwaati laqwali haa dugugi omi tlakwarooge. Inkoo, ugu malee gii dahhasida caacaahhamisu dandiray?” Da hheꞌesi, inay gugi gusiniri Sinagoogigo.

Ilahhama da muuna

35 Yeesu gi akhasi tuba, heedikira giyaa hhoeesi ilaa kosi, Wayahuudi guũ gusiniri sinagoogigo. Da hheꞌesi, Yeesu gugi slay haa gugi maasi ina tuba, “Ugu haã ⁄imbidii Nanku Heedi?”

36 Heedikee gugi ilaki⁄isi gi kaay tuba, “Looimoo, Nanku Heedi na miyaa, ana see magu ⁄imbi?”

37 Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Ugu haguũ arinti. Kara ina gu giimaamisa haa ugu inkoo, hikee na ina.”

38 Heedikee gi kaay tuba, “Looimoo, ana haguũ ⁄imbi.” Ina gi keebeeidi gi firimi Yeesu.

39 Yeesu gi kaay tuba, “Ana haati khay khoorotii sa hukuru, hhakaꞌa gwaa ilahhamaahhamee ma khuꞌuniri, kara hhakaꞌa gu khuꞌuuꞌumee, ma ilahhamaahhaniri.”

40 Farisaayoo angaamaka gwaa ilaciyaage waaree haa Yeesu gi akhasiri gimbakee, gugi maasiri ina tuba, “Gu louu, dandiray slime haati ilahhamaahhanii?”

41 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Bere unkuray haati aloo ilahhamaahhantay, haã aloo kontaaiiba dakoo. Inkoo, sa gimba ha kakaakantay tuba, ‘Ha khuꞌuuꞌuntay,’ teesaaqay unkuray ha kontay dakoo.”

10

Ilaꞌaaꞌaatisa da deꞌemiisay gu hhou

1 Yeesu yaa ilakoomi gimba tuba, “Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, heedi gubasli hiidawa hari kaꞌafu gu qwaama da bee⁄u, ina gii day qwaamage hari daqa waka, hikee ti fiisiisay haa ti afii⁄utlidiisayi. 2 Heedi gu hiidawa hari kaꞌafu gu qwaama, hikee na deꞌemiisay gu bee⁄u. 3 Ina sugu afiiooyina afamaraa ha heedi goó ga⁄awa qwaama, slime bee⁄u akhasiyayi afoo dosi. Ina gi eteedina bee⁄u gosi hari umaiĩ koina haa gigii ca⁄asi khoorooge. 4 Qatlay giĩ iliica⁄asi bee⁄u gosi goõ khoorooge, ina gi giyaadi pandaa da bee⁄uge, bee⁄u gugi sirakonay ina, sa gimba inay khuiyay afoo dosi. 5 Bee⁄ukee etaa sirakonaaba dahaa. Inay guti lakidiyay, sa gimba hhidinay afoo da dahaa.” 6 Yeesu sigaa kaay inay ilaꞌaaꞌaatisati. Teesaaqay see, inay yaa caahhiriiba, ti gimba mala ina giyaa giimaamisiye sa inay.

Yeesu na deꞌemiisay gu hhou

7 Da hheꞌesi, Yeesu sigigi kaay kara tuba, “Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, ana ti kaꞌafu gu bee⁄u, gurii guuma qwaamage. 8 Goõ gwaa giyaadee khawaraa, ana gaa ilii kahhe, hhakee yaati fiisiisee haa afii⁄utlidiisee, bee⁄u giyaa itatiisiriiba inay. 9 Ana ti kaꞌafu gu bee⁄u pahha. Heedi gu hiidawa hari amoo doyi, ina dugu ilabuꞌuna. Kara, ina hiiday haa yaa hiica⁄i, haa slay deꞌeẽ gu hhou. 10 Fiisiisay yaati khay qwaamage sa fiisi da bee⁄u, sa cu⁄uduũ haa sa tlakweemisu. Ana haati khay ma slayri slafimaa, kara ma slayri slafimaa hhakee wa⁄a.

11 Ana na deꞌemiisay gu hhou. Deꞌemiisay gu hhou yoó hadisi slafimaa kosi sa ilabuꞌuru gu bee⁄u gosi. 12 Yondimiisay hiĩ doó buiye musaalaa, hikee deꞌemiisay gu bee⁄u gooba, kara bee⁄u ti kosiiba. Ina giyoó iliiarine takuraaimoo yaa khoci, ina yoóti may bee⁄u haa gi lakidi. Da hheꞌesi, takuraaimoo yoóti iliitlai bee⁄u haa gigii pasidisi. 13 Ina hiti lakidi, sa gimba ti yondimiisay gu musaalaa kilesi, bee⁄u idoo gooba daqa dosii.

14 Ana na deꞌemiisay gu hhou. Ana ha khua hhakaꞌa gu koi, kara hhakaꞌa gu koi hini khuiyay ana. 15 Namati teesaaqay Taataa hini khui ana, slime ana hagu khua ina. Ana ha hadisa ibinaa doyi sa ilabuꞌuru bee⁄u goy. 16 Slime ana ha kooma bee⁄u wakinay hhaã gu qwaamatiiba. Hhakee see kwanda hagiraa khawe, slime inay akhasiyayi afoo doyi. Da hheꞌesi, damaa wana raqa leẽ haa deꞌemiisay leẽ. 17 Taataa goy hini slai ana, sa gimba ana hadisa slafimaa koi sa hida, ana magi slay kara. 18 Wanaaba heedi guni afii⁄utla slafimaa koi, ana hagiti hadisa hari muuna goy. Ana kooma hiidahhasa da hadisa slafimaa koi, slime ha kooma hiidahhasa da hiiowa kara slafimaa koi. Ilakaawati hagaati ooyi daqa Taataa gooaa, ana ma yondiidi teesaaqay.”

19 Sa gimbaki gu Yeesu, daagii ca⁄i kara deehhoo tla⁄aã gu Wayahuudige. 20 Hida wa⁄a tla⁄aã gooinay yaa kakaakanay tuba, “Heediki kona gieeri, kara kona khansu! Inkoo, hagu hhanti akhamisidayi ina!”

21 Wakinay gi kaayri tuba, “Heedi gu kooma gieeri, hiidahhasiyaaba cocoꞌomoo gimba da hikee gooay. Kara, gieeri hiidahhasiyaaiiba hhoeesa ilaa gu heedi gwaa ilahhamu.”

Yeesu sia dosi ha Wayahuudi

22 Inkoo, yade Yerusaleemuge yaa wana losona gu hiislawaraa gu kwahharaa da slasla⁄iima mara gu didirugo gu Iliitleemu. Kara, qatlaykee yaa qatlay gu kijaajimoo. 23 Teꞌesii, Yeesu yaa khokhociicina mara gu didiruge gu Iliitleemu, balasaa daa eteediidinege na balasaa da Solomooni. 24 Da hheꞌesi, Wayahuudi gi ilii kurunkuridiri Yeesu, gugi maasiri tuba, “Inkoo, ugu hati ilakonta ilahufita muunaiĩ koti malaalee naqatloo? Bere ugu na Kristu, sandi kaade pandataa.”

25 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Ana sanguũ kaay, unkuray slaꞌadaaiiba ⁄imba. Yondu ga yondimaamide goó bakaꞌasa hida hari uma gu Taataa goy, yondukee hini ilatlatlaatlay. 26 Teesaaqay see, unkuray haã ⁄imbidiriiba, sa gimba unkuray guti raqa da bee⁄u gooiiba. 27 Bee⁄u gooi yoó akhamisi afoo dooi, ana hagi khua inay, kara inay hinoó sirakonay ana. 28 Ana sigi hadisa inay slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Inay maa hhanaaiiba coko⁄o see, kara wanaaba heedi gumaa hiidahhasa hii⁄utla inay dabaiĩ koaa. 29 Taataa goy guũ hadisu inay sa ana, ina guti didiru ba⁄ay da goõ. Kara, wanaaba heedi gu hiidahhasa hii⁄utla inay dabaiĩ gu Taataago. 30 Ana haa Taataa goy kona ilagaasa.”

31 Teꞌesii Wayahuudi gi hufidiri kara tle⁄eẽ, magu cakhadiniri ina. 32 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Ana sunguũ laqaaqami unkuray yondu wa⁄a gu bakaꞌasa hida daqa Taataago. Tla⁄aã gu hhakeesii ti sa yondu haloo sagani cakhadintay ana hari tle⁄eẽ?”

33 Wayahuudi gugi ilaki⁄isiri ina tuba, “Dandiray hagu cakhadinaaba ugu hari tle⁄eẽ sa yondu gu hhou gaã yonditi, ti sa gimba ugu haã belendeqesidi Iliitleemu. Kara ugu gimati heedi kilesi, hangi eteediidinta tuba, ugu ti Iliitleemu.”

34 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Daa handakimiibaslii sariyaa doogunayge tuba, ‘Ana haã kaay ambee, unkuray ti iliitleemamee?’✡ 35 Iliitleemu giyaa eteedi iliitleemamee, hida hhakira saa hadisi gimba gosi. Kara, khuana tuba, Handikaa da Iliitleemu daga hiidahhasiyaaba hiifooka. 36 Taataa hinaa tlintiꞌisi ana haa naagi ya⁄abi khoorooge. Inkoo, unkuray malee kaaday, ana haã belendeqesi Iliitleemu, sa gimba gaã kaay ambee, ‘Ana ti Nanku Iliitleemu?’ 37 Bere ana yondimaamidaaba yondu gu Taataa goy, hani hhanti ⁄imbiday ana. 38 Bere ana hati yondimaamida yondu gu Iliitleemu, unkuray gamati maydiri see ⁄imba ana, ⁄imba yondukee ga yondimaamide. Laqa teesaaqay ma caahhadiri haa ma baraslayidiri tuba, Taataa goy sliimaa wana haa ana, ana see sliimaa waara haa Taataa goy.” 39 Qatlay Wayahuudi giyaa ilii akhasiri gimbakee, gi koisiri kara oowa ina, teesaaqay see, ina gi ba⁄ami dabaiĩ koinaa.

40 Da hheꞌesi, Yeesu gi waaudi kara hari kenga gu caduu gu duudu gu Yoridaani. Ina, gi day daqatiray Yohaana giyaa ilii nunqudiidimisiye wakaꞌalee, gi ibiidi yade balalu angaamaka. 41 Yade, hida wa⁄a gugi ilii hadakayri ina, haa kakaanay tuba, “Yohaana giyaamati yondiidiiba gimba gu bakaꞌasa, gimba goõ gu Yeesu, giyaa gimbuusi guti lou.” 42 Yade hida wa⁄a gi ⁄imbiri Yeesu.

11

Gwaaꞌaraa da Lasaaro

1 Inkoo, yaa wana heedi waku uma gosi na Lasaaro, ina yaa mama⁄i. Ina yaa yaamulooay gu tongoo da Betaniyaa, tongoo daa ilii ibimaamidiye Mariyaa haa Maarita hhiee kosi. 2 Mariyaa na hatira daa maakhadi Looimoo gu Goõ hari du⁄iya da tafu hhoi haa gi busliti yeꞌeeroo kosi hari quubu gosi. Haã hhia gosi Lasaaro naa mama⁄i. 3 Teesaaqay, hhiee hhanki gu cada gi ya⁄abiri ya⁄aboo daqa Yeesuge tuba, “Looimoo gu Goõ, daagoogu ga slaꞌade mama⁄i khisla.”

4 Qatlay Yeesu giyaa ilii akhasi gimbaki gi kaay tuba, “Ga⁄ayki haraa khayaaba gwaaꞌaraa, yantii ca⁄i sa daareesa Iliitleemu, haa hari amotee Nanku Iliitleemu duguma daareesi.” 5 Inkoo, Yeesu yaa slai Maarita haa hhioo dosi Mariyaa haa hhia gooina Lasaaro. 6 Teesaaqay see, qatlay Yeesu giyaa ilii akhasi tuba, Lasaaro mama⁄i, Yeesu yaa meeti yade daqa giyaa iliiwane balalu cada.

7 Da hheꞌesi, gi kaay sa sirakoomiisee dosi tuba, “Paaree ki⁄anee hhapee da Yudaayage.”

8 Sirakoomiisee dosi gi kaayri sa ina tuba, “Maarimuu, ti qatlay coko⁄u kilesi gungii catu, Wayahuudi hiĩ slaiyay cakhadiru ugu hari tle⁄eẽ. Inkoo ugu kara slaꞌadaa ki⁄araa yade?”

9 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Inkoo, qatlay gu tleemaa ti mibiibaslii haa cada? Bere heedi khoci hari qatlay gu tleemaa hiitatafidiyaaba, sa gimba ina ariirina cencee da khooroti. 10 Bere heedi khoci hari qatlay gu amasi hiitatafidi, sa gimba cencee wantaaba waꞌay kosii.”

11 Yeesu giyaa ilii hheꞌesi cocoꞌomoo gimbakee, gi ilakoomi gimba sa inay tuba, “Daagoori Lasaaro hiĩ qaati,* teesaaqay see, ana hagu hiitlaysakaw.”

12 Da hheꞌesi, sirakoomiisee dosi gi kaayri sa ina tuba, “Looimoo gu Goõ, bere ina hinti qaati dugu hhoeesi.” 13 Teꞌesii, Yeesu yaati giimaamisi gimba gu gwaaꞌaraa da Lasaaro. Sirakoomiisee dosi yaa caahhiriiba, inay yaati ilatahhiri tuba, ina hiti giimaamisi tuba, Lasaaro hiti gui kilesi.

14 Teesaaqay, Yeesu sigigi kaay inay pandataa tuba, “Lasaaro hiĩ hhami. 15 Ana haã hhaꞌaluudi sa unkuray ambee ana haã waaraaba yade ina giĩ ilii hhami. Sa gimbakee, unkuray hiidahhasiday ⁄imbaraa. Inkoo paaree daqa dosii.”

16 Da hheꞌesi, Toomaasi daa eteediidine Irangimoo, gi kaay sa sirakoomiisee deneꞌee kosi tuba, “Dandiray see paaree, ma kaka⁄ukayni sliimaa haa ina.”

Yeesu slafimisi haa hadimisi slafimaa

17 Qatlay Yeesu haa sirakoomiisee dosi giyaa ilii day yade, gi slayri Lasaaro yaa hheꞌesi yaa ibiidi balalu cigahha ayisage. 18 Inkoo, tongoo da Betaniyaa yaa ciyoomoo wanta haa yaamu gu Yerusaleemu, segaruũ gu kilomiita tami. 19 Wayahuudi wa⁄a yaa khayri, ma tlaatlaqasiri Maarita haa Mariyaa, sa gwaaꞌaraa da hhia gooina Lasaaro. 20 Qatlay Maarita giyaa ilii akhasidi tuba, Yeesu yaa khoci, gugi amoodabaawa kaydi. Mariyaa gi meti ayage.

21 Maarita gi kaadi sa Yeesu tuba, “Looimoo gu Goõ, bere hanti wanta tiꞌii, hhia goy hiĩ gwaaiyaaba. 22 Inkoo see ana khua ambee, idoo ga firinte daqa Iliitleemuge, Iliitleemu sugu hadisi ugu.”

23 Yeesu gi kaay sa Maarita tuba, “Hhia googi yaa slafi ayisago.”

24 Maarita gugi ilaki⁄isidi ina tuba, “Ana khua ina maa slafi yaagii ca⁄i ayisago sliimaa haa hida gwaa kaka⁄ee baloo da hiifaakooge.”

25 Yeesu sagagi kaay ina tuba, “Ana noó slafimisa hida haa sigigi hadimisa slafimaa. Heedi goó ⁄imba ana, gimati gwaai see, ina hiti ibiidi. 26 Kara, heedi gu koomaa slafimaa, slime hinoó ⁄imba ana, ina gwaaiyaaba koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Haã ⁄imbidii gimbaki?”

27 Maarita gi kaadi sa Yeesu tuba, “Ee Looimoo gu Goõ, haã ⁄imbi ambee, ugu na Kristu, Nanku Iliitleemu, gwaa khawa tiꞌii khoorooge.”

Yeesu ⁄aa⁄i sa Lasaaro

28 Maarita giyaa ilii hheꞌesidi cocoꞌomoo gimbaki, gi eteeda kaydi hhioo dosi Mariyaa, sagagi kaadi tuba, “Maarimuu wana tiꞌii, digi eteedina.” 29 Mariyaa giyaa ilii akhasidi gimbakee, gii tlaydi ciraai, gi hadakaydi daqa Yeesuge. 30 Inkoo, Yeesu yaa kahhi dawaraa tongoteesiige, ina yaa kahhi daqatiray hingaa ilii slaslayri haa Maarita. 31 Wayahuudi gwaa waaree sliimaa haa Mariyaa waꞌay gu marage gi tlaatlaqamisiyay, gi aniri Mariyaa hingii tlaydi ciraai haa gii ca⁄adi khoorooge. Inay gigi sirakoniri tay ilahudeemisiyay tuba, ina hiti ⁄aa⁄imu kayda ayisage.

32 Mariyaa giyaa ilii daadi daqatiray Yeesu giyaa iliiwane haa gugi anti, gii huuꞌudi yeꞌeeroo kosii. Sugugi kaadi tuba, “Looimoo gu Goõ, bere hanti wanta tiꞌii, hhia goy hiĩ hhanaaba.”

33 Qatlay Yeesu giyaa ilii arimi Mariyaa ⁄aa⁄ada, slime Wayahuudi gwaa waaree sliimaa haa ina ⁄aa⁄iyay, Yeesu gi arimi slahhaaꞌamee da didiri muuna gosii haa gi li⁄i. 34 Da hheꞌesi, gigi maasi tuba, “Haguũ kaale qaasidiri?” Inay sugugi kaayri ina tuba, “Looimoo gu Goõ, khoca arimi.”

35 Yeesu gi ⁄aa⁄i.

36 Teesaaqay, Wayahuudi gwaa waaree teꞌesii, gi kaayri tuba, “Yuꞌudiyaa idoo gwaa iliislaiye Lasaaro!” 37 Teesaaqay see, wakinay gi kaayri tuba, “Ina gwaa hhoeesu ilaa gu heedi gwaa ilahhamu, yaa hiidahhasiibaslii tlaatlahhasa Lasaaro, ma may gwaaꞌaraa?”

Yeesu slafisi Lasaaro

38 Yeesu tay hiĩ kara arimi slahhaaꞌamee da didiri muuna gosii, gi day ayisage. Ayisatee dagaatii khuri maraiyage, dagagi ilakhupisi hari tlaa⁄a da didiri. 39 Yeesu gi kaay tuba, “Surukusa tlaa⁄atee.” Maarita hhioo dosi hikira gwaa hhamu gi kaadi tuba, “Looimoo gu Goõ, inkoo hiĩ tlaatleesi tli⁄araa, sa gimba kona balalu cigahha ayisage!” 40 Yeesu sagagi kaay tuba, “Inkoo, ana sigiĩ kaaybaslii ambee, bere ha ⁄imbida ha anta wanqamee da Iliitleemu?”

41 Teesaaqay, inay gi surukusiri tlaa⁄atira ayisago. Teꞌesii, Yeesu gi waratlaysi ilaa kosi rawaage gi kaay tuba, “Taataa, ⁄iisoo sa gimba haniĩ akhasidi. 42 Ana haa caahhi ambee, ugu hanoó akhamisida ana balalu sliimaa. Inkoo ana hanti kaay gimbaki, sa raqati da hida diĩ qadimiti tiꞌii, inay ma ⁄imbiri tuba, ugu naa ana ya⁄abidi.”

43 Yeesu giyaa ilii hheꞌesi cocoꞌomoo gimbaki, gi eteedi hari afoo da didiri tuba, “Lasaaro, ca⁄aayu tay khoorooge!” 44 Lasaaro, hiĩ gwaa gwaau yaagii ca⁄i khoorooge, tay dabaiĩ haa yeꞌeeroo kosi digiĩ khiidimi hari qayru gu hhou gu ⁄abaaku. Kara pandaa dosi dagaã khiidimi hari dahhamu gu ⁄abaaku.

Yeesu sigigi kaay inay tuba, “Gweedakuna ma waaudi.”

Ilakhuukhuꞌusa da gaasaraa Yeesu

45 Teesaaqay, Wayahuudi wa⁄a tla⁄aã gu hhakiray gwaa khawee sa tlaatlaqamisu Mariyaa, giyaa ilii aniri gimba Yeesu giyaa yondiidi, inay gugi ⁄imbiri. 46 Teesaaqay see, wakinay tla⁄aã gooinaa gi hadakayri daqa Farisaayooge, haa sigigi kaayri gimba diĩ yondiidi ha Yeesu. 47 Da hheꞌesi, hhapalooee da deni haa Farisaayoo gi eteediri hiikurunkurida da balasaa da didiri. Teꞌesii, hingigi maamisiri inay haa inay tuba, “Inkoo hati malee laqana? Heediki yondimaamidi gimba wa⁄a gu bakaꞌasa. 48 Bere hagu mayna ina ma ilakoomi yondu taqay, hida goõ gu ⁄imbiyay ina. Da hheꞌesi, Waruumi yaa khayay gi hhamisiyay mara goori gu didiru gu Iliitleemu haa hhapee doori.”

49 Teꞌesii, leẽ tla⁄aã gooinay daa eteediidine na Kayaafa, gwaa hhapalooay gu didiru korikee, gi kaay tuba, “Unkuray ha hhidintay idoo lensee! 50 Unkuray hhidintaaii tuba, daraatii boo⁄i daqa doogunay heedi leẽ gwaaꞌaraa sa hida, ba⁄ay da hhamisaraa hhapee goõ?”

51 Inkoo, Kayaafa yaati gimbuusiiba gimbaki hari ilahudaa kosi ina loi. Ina hhapalooay gu didiru gooay korikee, yaa tletimi tuba, Yeesu hiti gwaai sa hhapee da Wayahuudi. 52 Kara ina hiti gwaaiyaaba sa Wayahuudi kilesi, slime ti sa yaꞌay goõ gu Iliitleemu gwaa pasidee, ma higiraa khay goõ daqa lenge.

53 Teesaaqay, tlaatleesoo da baloteesaago, giyaadimiisee da Wayahuudi yaa tlaatleesiri ilakhuukhuꞌumisu, ma gaasiri Yeesu. 54 Sa gimbakee, Yeesu yaa khookhocimiiba kara pandataa tla⁄aã gu Wayahuudige. Ina hingaati pasli haa inay haa gi waaudi daqa wakay daa ilaciyaa haa kongoqomee, tongoo doó eteedine na Efurayiimu. Ina gi ibiidi taysi sliimaa haa sirakoomiisee dosi.

55 Inkoo, losona gu Pasaaka gu Wayahuudi yaa daadaauusi. Hida wa⁄a tongagugo gii laabiri hadakawa Yerusaleemuge baloo da losona giyaa ilii kahhade, ma hingi ilabuusliri ou gooinay. 56 Inay yaa damaamidiyay Yeesu. Qatlay giyaa ilii qadimidiri mara gu didiruge gu Iliitleemu, hingaa maamisiri tuba, “Haã malee antiri? Gu lou, heediki yaa khayaabaslii losonage?” 57 Inkoo, hhapalooee da deni da Wayahuudi haa Farisaayoo yaa hadisiri ilakaawa tuba, bere heedi baraslayi Yeesu daqa gi iliiwane, kwanda gi kaayiye, magu ooyiri.

12

Yeesu dugu maakhi du⁄iya Betaniyaage

(Mataayo 26:6-13; Maariko 14:3-9)

1 Balalu lahhoꞌo giyaa ilii kahhiyee sa dawaraa losona gu Pasaaka, Yeesu gi day tongoo da Betaniyaage, daqa daa ilii ibimaamidiye Lasaaro gwaa gwaau, hiĩ daa slafisi ha Yeesu. 2 Taysi hida wakinay gii tihhisiri ⁄agoo da khwayaiĩ sa Yeesu, Maarita gii satimisidi sa ina. Leẽ gu heedi gwaa ibiidu sliimaa haa Yeesu sa ⁄agoo yaati Lasaaro. 3 Da hheꞌesi, Mariyaa gii oodi nusuu gu liita da du⁄iya da beyii dihhi. Ina gi maakhadi yeꞌeeroo gu Yeesu haa gi buuslidi hari quubu gu saga gosi. Du⁄iyatee dagaati boo⁄imisi hari humbalaalay doó narido eteedine da kooma tafu gu hhou. Mara goõ gii qoomi tafu gu du⁄iyatee.

4 Inkoo, Yuuda Isikariyooti, leẽ gu sirakoomiisee dosi, hiĩ namaa hiifookidi Yeesu gugii lu⁄i dabaiĩ gu fa⁄ayaage, gi kaay tuba, 5 “Du⁄iyati dagaã soꞌoyi may naadiru hari peesay dinaari miyaa tami,* peesaykee dugugi hadimisi sa iliiawaraa kwaeeli?” 6 Yuuda yaati teesaaqay kaayiiba, sa gimba yaati ⁄awaarimi sa kwaeeli. Ina yaati kaay teesaaqay, sa gimba ina yaati fiisiisay. Ina naa qamaamidi peesay, haa yaatii oyimiimina waa wa⁄a peesay daa hiislaslaaslakhiye kitangeeriyateesii.

7 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Maw ilahufidu hadeti. Ina hintii tuutuqudi du⁄iyatee da kooma tafu gu hhou sa baloo da qaasaraa tuuꞌuna dooi. 8 Yuꞌudaa, kwaeeli yoó sliimaa wanay haa unkuray balalu sliimaa. Teesaaqay see, ana waaraaba sliimaa haa unkuray balalu sliimaa.”

Ilakhuukhuꞌusa da gaasaraa da Lasaaro

9 Inkoo, raqa da didiri da Wayahuudi gi caahhadi tuba, Yeesu tongoo da Betaniyaage wana. Raqatee yaati hadakaydi taysi, ti sa arimaa da Yeesu kilesiiba, slime ti sa arimaa da Lasaaro, daa slafisi ha Yeesu gwaaꞌaraago. 10 Teesaaqay, hhapalooee da deni gi ilakhuukhuꞌusiri gaasa Lasaaro see slime. 11 Sa gimba gu Lasaaro, Wayahuudi wa⁄a hingaa tlintiꞌisidi haa giyaadimiisee dooina, gi ⁄imbiri Yeesu.

Yeesu hiiguuma dosi Yerusaleemuge hari kaba⁄amuu

(Mataayo 21:1-11; Maariko 11:1-11; Luuka 19:28-40)

12 Heetlaalee dosi, raqa da didiri da hida daa khaydi losona gu Pasaakage, gi akhasidi tuba, Yeesu amooge wana, yaa khakhaakhay yaamu gu Yerusaleemuge. 13 Da hheꞌesi, inay gii oyiri elemu gu khai doó tende oine,✡ gii ca⁄iri sa amoodabaawa kawa Yeesu. Inay gi maahhiri kakaanay tuba,

“Iliitleemu dugu hhaꞌaleesiye!

Duguũ ⁄aafi ina gwaa khawa hari uma gu Taataa Iliitleemu!✡

Dugu ⁄aafiye, Mutemi gu Israeeli!”

14 Yeesu yaa slay daqumoo leẽ, gugi ilii day, idoo daa ilii handikimi gooay tuba,

15 “Hhanti tlaꞌamutay, ye hida gu yaamu gu Sayuuni.

Yuꞌudiyaa! Mutemi googuna yaa khoci,

yaanii day rawaa gu daqumooge!”✡

16 Sirakoomiisee dosi Yeesu tlaatleesoogo yaa caahhiriiba gimbaki. Qariqaaqari giyaati caahhiri, Yeesu giyaa ilii waaudi rawaa gu rawge. Teꞌesii, inay yaa hiislayri tuba, gimbaki dugwaati handikimi sa ina, haa hida yaa teesaaqay yondiidiri daqa dosii.

17 Inkoo, raqa da hida hhakira gwaa sliimaa waaree haa Yeesu, qatlay giyaa ilii eteedi Lasaaro waꞌay gu ayisago haa gwaagi slafisi, inay yaa ilatlawa kayri gimbakee. 18 Sa gimbakee, hida wa⁄a gugi amoo dabaawakayri. Inay yaa akhasiri tuba, Yeesu yaa yondiidi gimbakee gu kaaru gu bakaꞌasa. 19 Teesaaqay, Farisaayoo hingigi wariikaayri inay haa inay tuba, “Yuꞌudaa! Dandiray hiidahhasanaaba idoo lensee. Hida sliimaa guti sirakomaamidiyay Ina!”

Yeesu tletiru gu gwaaꞌaraa dosi

20 Teꞌesii yaa wanay Wayunaani angaamaka tla⁄aã gu hida gwaa dawee Yerusaleemuge sa firoo qatlay gu losonakeesii. 21 Inay yaa ilii hadakayri Filiipo, yaamulooay gu yaamu gu Betisayda da hhapee da Galilaayage waara, gi kaayri tuba, “Hiiye, dandiray slaꞌana arimaa Yeesu.” 22 Filiipo gi kaawa kay sa Andareyaa. Da hheꞌesi, inay cada koinaa gi kaawa kayri sa Yeesu idoo daa kaay ha Wayunaanitee.

23 Yeesu gigi ilaki⁄isi inay tuba, “Qatlay gu daareesaraa Nanku Heedi hiĩ buꞌudi. 24 Gu lou, sangu kaay unkuray ambee, pisagariya da ganoo, bere dabasli huua hhapeege haa gi gwaꞌata, meta nama pisagariya da ganoo kilesi. Bere pisagariya hiĩ gwaꞌati laqwalida ⁄aamu wa⁄a. 25 Gu lou, heedikaꞌa gu slaꞌa ibinaa dosi, hikee higimaa hhamisi. Kara, heedikaꞌa gu waka ibinaa dosi sa ana khoorotii, higimaa ilabuꞌuna ibinaa dosi da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 26 Bere heedi hiti slai yondiida sa ana, kwanda hini sirakone. Daqa ga iliiwaare ana, yondimiisay goy see ginimaa ilii wana. Heedi gu yondimaamida sa ana, sugumaa hadisi muree ha Taataa goy.

27 Inkoo, muuna goy hinti bahhangaruusi. Ana taysa hati mala kaawaa see. Firima Taataa, hinima ilabuꞌumi daqa gimbakaꞌa gwaa khoca qatlaykii? Suti! Ana hanti khay sa gimbakee da yondiidiye qatlaykii. 28 Taataa, daareesi uma googu!”

Teꞌesii, daagii ca⁄i afoo rawaa gu rawgo, kakanta tuba, “Haguũ daareesi, haa hagu kara daareesa.” 29 Inkoo, raqa da hida daa qaditi teꞌesii haa gwaa akhasee afotee, gi kaadi tuba, “Hatee ti afoo da gwaasla⁄aa!” Hida angaamaka raqateesaa gi kaayri tuba, “Ti malayika niĩ cocaacoi haa ina!”

30 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Afotee yantii ca⁄adiiba sa faydaa dooi, ti sa faydaa dooguna. 31 Inkoo, ti qatlay gu hukumuu gu khooroti. Iliitleemu gu hiilihhi segenge Sataanimoki gu tawaaliilima khooroti. 32 Ana dinimaa ilii tlaysiye rawaage, hida sliimaa hagimaa hiidafida, maa khayri daqa dooii.” 33 Yeesu yaa kaay teesaaqay, ma laqami, idoo dugumaa ilii gaasiye.

34 Raqatee da hida gi ilaki⁄isidi Yeesu tuba, “Dandiray hanti akhasani sariyaa dooraa tuba, Kristu† ti ibiidi koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Inkoo, ugu malee hiidahhasida kaawa tuba, Nanku Heedi kwanda dugu hiitlaysiye rawaage? ‘Nakee gu Heedi’ ti miyaa?”

35 Da hheꞌesi, Yeesu gi kaay sa raqatee tuba, “Cencee kahhada sliimaa wanta haa unkuray qatlay coko⁄u. Unkuray khookhocima, tay toogunaa kontay cencetee, danguma may kaba⁄a ha hhantee. Heedi goó khookhocima hhanteege, hhidina daqa gi kakaakaye. 36 Inkoo, ⁄imba qatlay ga iliiwante haa cencetee, ma hida gu cencee tleehhitiri.” Qatlay giyaa ilii hheꞌesi kaawa gimbakee, Yeesu gi waaudi, hingigi yakwakay segenge, duguma may arimaa ha raqatee.

Wayahuudi konaaiiba ⁄imbaraa daqa Yeesuge

37 Yeesu yaa yondiidi gimba wa⁄a gu bakaꞌasa hari ⁄uuru gu Iliitleemu pandaa dooinay, inay gwaa ⁄imbiriiba. 38 Teesaaqay, daatii gaasi gimba daa kaay tletimiisay Isaaya tuba,

“Taataa Iliitleemu, miyaa naa ⁄imbi ya⁄aboo doori?

Kara, miyaa sugunaay tlaaꞌasi ⁄uuru googu?”✡

39 Teesaaqay, raqatee yaa hiidahhasidiiba ⁄imbaraa, sa gimba Isaaya bere kaay tuba,

40 “Iliitleemu hiĩ guumuuꞌudisi ilaa koina, ma mayri arimaa,

kara, hiĩ ⁄isimi muunaiĩ koina, ma karaarahhiri.

Haã teesaaqay yondiidi, ma mayri hiifookida daqa dooii, magi hhoeesi.”✡

41 Isaaya yaa kaay gimbaki, sa gimba yaa arimi wanqamee da Yeesu, kara gi gimbuusi gimba gosi Yeesu.

42 Teesaaqay see, giyaadimiisee wa⁄a da Wayahuudi yaa ⁄imbidi Yeesu. Inkoo, sa gimba gu Farisaayoo, inay yaa ⁄imbiriiba Yeesu pandaa da hidage. Inay yaa tlaꞌamuumuudiri tuba, digi gusina sinagoogigo. 43 Caahha tuba, inay yaa slaiyay digima hhaꞌaleesi ha hida ba⁄ay da slawaraa hhaꞌaleesa da daqa Iliitleemu dahha.

44 Da hheꞌesi, Yeesu gi maahhi hari afoo da didiri tuba, “Heedi gunoó ⁄imba, slime yoóti ⁄imbi hikira gunaa ya⁄abu ana. 45 Heedi gunoó arima ana, slime goóti arina hikira gunaa ya⁄abu ana. 46 Ana hanti khay khoorotii cencee pahha, kila heedi gu ⁄imba ana, ma hhanti meeti hhanteege.

47 Heedi gu akhaakhamisa gimba gooi, gugi may oowaraa, ana hagu hukumaaba. Ana haati khayiiba khoorotii sa hukuruu hida, haati khay sa ilabuꞌuru inay. 48 Hakimuu wana sa heedi guni sisaasia haa gooba ⁄imba gimba gooi. Gimba loi ga gimaamise, namaa hukuna ina baloo da hiifaakooge. 49 Sa gimba, ana haati kakaakamaaba gimbaki ana lenkway, ti Taataa gunaa ya⁄abu ana, ninaa ilafahhi, mala gani kaawa haa idoo ga ilii kaawe. 50 Ana khua tuba, ilakaawa dosi ti slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Inkoo, gimba ga kakaakame ana, ti hikaꞌa kilesi sinaa kaay ha Taataa, magu kakaami.”

13

Yeesu hhunci yeꞌeeroo gu sirakoomiisee dosi

1 Inkoo, baloo leẽ giyaa ilii meti sa buꞌudaraa da losona gu Pasaaka, Yeesu yaa khui tuba, qatlay gosi gu waaudimoo daqa Taataa gosi tiaa khoorotaa hiĩ day. Ina giyaa slai hida kosi gu khoorotii waaree, haa sigigi laqami slaꞌamuu kosi hiifaakoo naqatloo.

2 Qatlay Yeesu haa sirakoomiisee dosi giyaa ilii ⁄agiiginee ⁄agoo da khwayaiĩ, Biriisimoo yaa hheꞌesi yaa hiifaafahhi Yuuda, nanku Simooni Isikariyooti, muuna gu hiifookida Yeesu. 3 Yeesu yaa khui tuba, Taataa gosi yaa taatahhi idadu goõ dabaiĩ kosii. Slime, ina yaa khui tuba, yaa daqa Iliitleemu dahhi haa yaati kikaaki⁄i daqa Iliitleemuge. 4 Teesaaqay, Yeesu yaay tlay ⁄agoogo, gi baci kooti dosi haa hingigi tosaa ilakhiidi khiringe dahhamu guri buslidu. 5 Da hheꞌesi, gii eesi maꞌay dahhange, gi tlaatleesi hhuncindaa yeꞌeeroo gu sirakoomiisee dosi, haa gigi buslidi hari dahhamukira giyaa ilakhiidi khiringe.

6 Inkoo, Yeesu gi day daqa Simooni Peetiro, Peetiro gugi maasi ina tuba, “Looimoo gu Goõ, ugu hati hhuncidaa yeꞌeeroo koi?”

7 Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Inkoo, ugu hhidinta idoo ga yondimaamide, teesaaqay see, qariqaaqari hacaahhada.”

8 Peetiro gi kaay sa ina tuba, “Suti, ugu hhuncidaaba yeꞌeeroo koi coko⁄o see!” Yeesu gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Bere ana hhuncaaba yeꞌeeroo koku, ugu kontaaba ilagaasa haa ana.”

9 Da hheꞌesi Simooni Peetiro gi kaay tuba, “Looimoo gu Goõ, hhanti hhuncida yeꞌeeroo koi kilesi, slime hhunci dabaiĩ koi haa saga gooi!”

10 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Heedi guũ hheꞌesu hhuncidaa slaqwa sliimaa, yoóti slai kilesi hhuncidaa yeꞌeeroo, sa gimba slaqwa dosi goõ hiĩ ilabuꞌuti. Unkuray see haã ilabuꞌutiri muunainge, gimati gonkokunaa gooba.” 11 Caahha tuba, Yeesu gwaa khui heedi gu hiifookida ina, saganaa kaay tuba, “Unkuray haã ilabuꞌutiri, gimati gonkokunaa gooba.”

12 Yeesu giyaa ilii hheꞌesi hhuncidaa yeꞌeeroo gu sirakoomiisee dosi, gi daasi kooti dosi, gi ibiidi daqa giyaa iliiwane. Da hheꞌesi, gigi maasi tuba, “Haã caahhadiri gimbakee gaã yondiidi sa unkuray? 13 Unkuray naeteedintay ana ‘Maarimuu’ haa ‘Looimoo gu Goõ.’ Gimbaki guti louu, sa gimba teesaaqay hagani iliiwaara. 14 Inkoo, bere ana, Looimoo googuna haa Maarimuu googuna, hanguu hhunci unkuray yeꞌeeroo kokuna, slime unkuray see hanguraa hiiboo⁄odiri hhuncidaa yeꞌeeroo unkuray haa unkuray. 15 Ana sanguu laqami unkuray ilaꞌaaꞌaatisa, yondiida nama teesaaqay gooay gaã ilii yondiidi sa unkuray. 16 Gu lou, sangu kaay, tongimoo guti didiruuba ba⁄ay da looimoo gosi. Kara, ma ya⁄abimiisay see guti didiruuba daqa hikee gwaa ya⁄abu ina. 17 Inkoo, sa gimba unkuray khuꞌuday gimbakee guti lou haa hagugi yonditay, dangu ⁄aafi ha Iliitleemu.

18 Gimbaki gaã kaay, gunti kaayiiba sa unkuray gonkokunaa. Ana hagi khua hida hhakaꞌa gaa hiileehhi. Teesaaqay see, kwanda dagay gaasiye Handikaa da Iliitleemu, doó kaawa tuba, ‘Hikaꞌa guũ ⁄agimu sliimaa haa ana, ningii fookidi ana.’✡ 19 Inkoo, ana sangu kaawa unkuray gimbaki gi ilii kahhiye hiica⁄a, gimaa iliica⁄iye, unkuray ma ⁄imbidiri tuba, ana na ina hikira daa hiileehhi. 20 Gu lou, gu lou sangu kaay, heedikaꞌa gu kwahhasuusa hikee gwaani ya⁄abi, hikee ana gini kwahhasuusi. Kara hikee gu kwahhasuusa ana, ina hiti kwahhasuusi Iliitleemu, gwaa ya⁄abu ana.”

Yeesu tletiruu gosi idoo dugu iliifookidiye

(Mataayo 26:20-25; Maariko 14:17-21; Luuka 22:21-23)

21 Yeesu giyaa ilii hheꞌesi kaawaraa gimbakee, yaa bahhangaruusi hari khisla muuna gosi, gi kaay pandataa tuba, “Gu lou, gu lou, sangu kaay leẽ tla⁄aã googunay hiniĩ fookidi ana!”

22 Sirakoomiisee dosi hingigi yuꞌudiri inay haa inay, tay konay tlaꞌamee, caahharaa see guba, Yeesu miyaa guniĩ kaay. 23 Leẽ gu sirakoomiisee dosi, hiĩ daa slaiye hari khisla ha Yeesu, yaati ibiidi ilaciyaa gu Yeesuge. 24 Simooni Peetiro gi waratlay daba gosi sa sirakoomiisaykee, ma maasi Yeesu, ti miyaa guni giimaamisi.

25 Sirakoomiisaykee tay hiĩ iladici daqa Yeesuge, gugi maasi tuba, “Looimoo gu Goõ, ti miyaa?”

26 Yeesu gi kaay tuba, “Ti hikaꞌa soo hadise fandakumiyati da mukaatimoo goo hiitika⁄e dabacuge, na ina.” Da hheꞌesi, gii oyi fandakumiya da mukaatimoo, gigii tika⁄i dabacuge, gigi hadisi sa Yuuda, nanku Simooni Isikariyooti. 27 Yuuda giyaa ilii ooyi fandakumiyatee da mukaatimoo, cirakiray Sataanimoo gugi ilii guumi. Yeesu gi kaay sa Yuuda tuba, “Idoo ga slaꞌade laqa, laqaka ciraai!” 28 Teꞌesii tla⁄aã gu sirakoomiisee daa ⁄agiigima, hhaku lensee gwaa caahhu Yeesu yaa soꞌoyi kaay sa Yuuda teesaaqay. 29 Caahha tuba, Yuuda yaa qamaamidi peesay, teesaaqay sirakoomiisee wakinay yaati ilahudeesiri tuba, Yeesu yaati kaay sa Yuuda kirigiye idadu daa slaiye sa losona, baku dugwaati ya⁄abi hadisakaye idadu sa kwaeeli. 30 Yuuda giyaa ilii ooyi fandakumiyatee da mukaatee, cirakiray gii ca⁄i khoorooge. Qatlaykee yaati amasi.

Ilakaawa da slaꞌaaslau

31 Qariqaaqari, Yuuda giyaa ilii waaudi, Yeesu gi kaay tuba, “Inkoo, Nanku Heedi duguũ daareesi, slime Iliitleemu duguũ daareesi hari amoo dosi. 32 Bere Iliitleemu duguũ daareesi hari amoo da Nanku Heedi, slime Iliitleemu see daareesi Nankosi waꞌay kosii ina lenkosi, kara ina gu hiikaaiyaaba daareesaraa.”

33 Yeesu gi kaay tuba, “Yaꞌay koi, ana hati kahha waara sliimaa haa unkuray qatlay coko⁄oniinii kilesi. Qariqaaqari hanimaa dabitay. Idoo gaa ilii kaay gooay sa Wayahuudi, unkuray see sangu kaawa ambee, ‘Daqa ga kakaakawe ana, unkuray hiidahhasidaaiiba dawaraa.’

34 Ana sangu hadisa ilakaawa da ⁄abi. Hangu slaꞌaaslaꞌadee unkuray haa unkuray, idoo hangwaa ilii slai gooay, nama teesaaqay unkuray see hangu slaꞌaaslaꞌadee. 35 Bere unkuray hangu slaꞌaaslaꞌaday, hida sliimaa caahhiyay tuba, unkuray ti sirakoomiisee doyi, bere unkuray hangu slaꞌaaslaꞌaday.”

Yeesu tletina tlankaraa dosi ha Peetiro

(Mataayo 26:31-35; Maariko 14:27-31; Luuka 22:31-34)

36 Simooni Peetiro gi maasi Yeesu tuba, “Looimoo gu Goõ, hati kaakaakayda?”

Yeesu gugi ilaki⁄isi tuba, “Daqa ga kakaakawe inkoo, hanii dahhasidaaba sirakooma ugu. Teesaaqay see, qariqaaqari hanimaa sirakonta.”

37 Peetiro gugi maasi Yeesu tuba, “Looimoo gu Goõ, hagu soꞌoyi hiidahhasaaba sirakooma inkoo? Ana gwaaꞌaraa see ha gwaaꞌa sa ugu!”

38 Yeesu gi ilaki⁄isi tuba, “Gu lou, ugu hanguu ilakhuukhuꞌusidi gwaaꞌaraa sa ana? Ana sugu kaawa, konkaku gi ilii kahhiye ceearaa, hanoo hiifookita waa tami.”

14

Yeesu na amoo da daqa Taataa kawa

1 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Hhanti bahhangaruusidayi muunaiĩ kokunay. Unkuray ⁄imba Iliitleemu, slime hani ⁄imbidee ana. 2 Ana hati waauda, sangu ilakhuukhuꞌusakaw daqa sa unkuray. Mara gu Taataa gooii ibinaa ti wa⁄a. Bere ibinatee yaa aloo hhaka, sangwaa kaawa. 3 Ana goo ilii waauude haa sangugi ilakhuukhuꞌusa daqa, hamaa ki⁄a kara manguri waaudi unkuray, daqa goó ilii ibiide ana, unkuray see ibitay. 4 Unkuray ha khuꞌuday amoo dari dawaraa daqa ga kawe.”

5 Toomaasi gi maasi Yeesu tuba, “Looimoo gu Goõ, dandiray hhidina daqa ga kayde, amotee haga malee hiidahhasa caahharaa?”

6 Yeesu sugugi kaay tuba, “Ana na amoo, ana na gu lou, haa ana na slafimaa. Heedi hiidahhasiyaa dawaraa daqa Taataage, bere hiicatiyaaba hari daqa dooi. 7 Bere gu lou hanii aloo caahhaday ana, slime haguũ aloo caahhaday Taataa goy see. Tlaatleesa da inkoo, Taataa goy gu khuꞌuday, kara guũ arintiri.”

8 Filiipo gi kaay tuba, “Looimoo gu Goõ, sandi laqante Taataa, dandiray buꞌudisana.”

9 Yeesu gi kaay tuba, “Filiipo, ana haã ibiidi sliimaa haa unkuray balalu hhanki goõ, ugu kahhadaa haniti hhidintaa? Heedi gwaa arimu ana, Taataa giniĩ arimi. Inkoo, malee kaada ubee, ‘Sandi laqante Taataa?’ 10 Ugu haã ⁄imbidaabaslii tuba, ana sliimaa waara haa Taataa, Taataa see sliimaa wana haa ana? Gimba sangu kakaakaame ti kooiiba, ti gimba gu Taataa goó ibiida sliimaa haa ana. Ina yondimaamidi yonduki kosi hari amoo dooi. 11 Unkuray hani ⁄imbidee ana qatlay ga ilii kakaakame tuba, ana sliimaa waara haa Taataa, Taataa see sliimaa wana haa ana. Bere hani ⁄imbidaaiiba ana, ⁄imba sa gimba gu yondu gu bakaꞌasa gaa yondiidi. 12 Gu lou, sangu kaay, heedi gunoó ⁄imba ana, ina see yondiidi yondu ga yondimaamide ana. Kara, ina hiti yondiidi yondu gu didiru ba⁄ay da hiĩ see, sa gimba hati waauda daqa Taataage. 13 Unkuray idoo lensee ga firintee hari uma gooi, haga yondiida, Taataa duguma daareesi hari amoo da Nankosi. 14 Firima idoo lensee hari uma goy, haga yondiida.”

Yeesu firina Iliitleemu maa ya⁄abi Muuna gosi

15 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Bere hani slaꞌaday ana, iliikontay ilakaawa doyi. 16 Ana firima Taataa, ina sangwaa ya⁄abi Iliiaymiisay waku gu ibiida haa unkuray koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 17 Hikee na Muuna gu lou gu laqaaqama sa hida idoo Iliitleemu gi iliiwane. Hida gu khooroti gwii dahhasiyaaiiba ⁄imba, sa gimba etaa gu arinaaiiba kara guti hhidinay. Unkuray gu khuꞌuday, sa gimba ina sliimaa wana haa unkuray haa ti kooguna tleehhidi muunainge. 18 Ana hangu mawaaba unkuray kilakokuna makeebee pahha, haa khaw daqa doogunay. 19 Kahhi qatlay coko⁄oniinii, hida gu khooroti hinimaa kara anaaiiba, teesaaqay see unkuray hanimaa antayi. Ana ti slafa, haa sa gimbakee unkuray see slafiday. 20 Qatlaykee, hamaa caahhaday tuba, ana sliimaa waara haa Taataa, kara unkuray sliimaa wantay haa ana, slime ana sliimaa waara haa unkuray. 21 Heedi gu ⁄imba ilakaawa doyi haa gigi ooyi, hikee na slai ana. Hikee gu slaꞌa ana, dugu slai ha Taataa goy, slime ana see hagu slaꞌa, kara hangutii ca⁄asa daqa dosii.”

22 Yuuda (Isikariyooti gooba) gi maasi Yeesu tuba, “Looimoo gu Goõ, ugu hangu soꞌoyi laqanta daqa doorii kilesii, hangugi mayda laqaru daqa hida gu khoorotii?”

23 Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Bere heedi hini slai ana, ina ooyi gimba gooi. Taataa gooi gu slai ina, kara dandiray haa khayna daqa dosii gi ibiidana haa ina. 24 Heedi goóba slaꞌamuu ana, ooyiyaaba gimba gooi. Kara, gimba gaa akhasidiri ti kooiiba, guti Taataa gwaa ya⁄abu ana.

25 Ana sanguti kaay unkuray gimbaki, ana ga ilii kahhe sliimaa waara haa unkuray. 26 Iliitleemu himaa ya⁄abi hari uma goy Iliiaymiisay daqa doogunay, ti Muuna gosi. Muunakee kosi hangu caacaahhamisi gimba sliimaa, haa sanguu slay gimba sliimaa sangwaa kaay ana. 27 Ana sangu maw qasaw, qasaw gooi sangu hadisa unkuray. Qasawkee ti hikaꞌa pahhaaba da hadiidimisiye ha hida gu khooroti. Teesaaqay, hhanti bahhangaruusidayi ma tlaꞌamee see hhanti kontay.

28 Unkuray haa akhasidiri, idoo sangwaa ilii kaay ambee, ‘Ana waauda, da hheꞌesi haa kara ki⁄a daqa doogunay.’ Bere gu lou, hanaati aloo slaꞌaday, hanti aloo hhaꞌaluumitay tuba, ana ti daqa Taataa kakaakaw, sa gimba hiĩ gunaa ya⁄abu gu didiri ba⁄ay da ana. 29 Ana sanguti kakaakama gimbaki inkoo, giyaa ilii kahhiye hiica⁄a, gimaa iliica⁄iye unkuray, magu ⁄imbidiri. 30 Ana gimbuusaaba kara gimba wa⁄a haa unkuray, sa gimba Sataanimoo gu tawaalima khooroti yaa khoci. Ina konaaba ⁄uuru daqa dooii. 31 Ana yondiida, idoo dinaa ilii ya⁄abi gooay haa ina, hida gu khooroti caahhiyee tuba, Taataa hagu slaꞌa. Inkoo, qadimida, waaudanee tiaa.”

15

Yeesu na musabiibu gu lou

1 Yeesu gi ilakoomi gimba sa sirakoomiisee dosi tuba, “Ana na musabiibu gu lou, Taataa goy na dooslimiisay. 2 Kila eleema waꞌay koii doóba ⁄aamuuda ⁄aamu, Taataa goy giyoóti tlatlafi. Kila eleema doó ⁄aamuuda, giyoóti ilanai, ma ⁄aamuti hari khisla. 3 Unkuray elemu pahha, dangwaa ilanai ha caacaahhamisu hangwaa caacaahhamisi. 4 Unkuray ibiida ilagaasaraage haa ana, ana see ibiida ilagaasaraage haa unkuray. Eleema ⁄aamutaaba ina lenkosi, bere hingaa ilanuunuꞌusidiiba haa musabiibu. Unkuray see, nama teesaaqay ha ⁄aamutaaiiba bere hanguba ilagaasa haa ana.

5 Inkoo, ana ti musabiibu, unkuray ti elemu. Heedi gungu ilagaasa haa ana, slime ana see hangugi ilagaasa haa ina, hikee ⁄aamuudi ⁄aamu wa⁄a. Bere ana hhaku sliimaa haa unkuray hiidahhasidaaiiba yondu lensee. 6 Heedi gungubasli ilagaasa haa ana, ina ti eleema daa tlaaqi pahha gi kaadi. Elemu da hhakee gooay, digitii kurunkuri haa digigii kwahhi aslaage. 7 Bere unkuray hangu ilagaasiday haa ana, haa gimba gooi gi ibiidi muunaiĩ kokunay, firima idoo ga slaꞌadee, sangu yondiidi ha Iliitleemu. 8 Hari amoti, Taataa goy dugu daareesi, unkuray goó ilii ⁄aamutee ⁄aamu wa⁄a, gi laqantay tuba, unkuray ti sirakoomiisee doyi.

9 Idoo Taataa goy gooay hinaa ilii slai, ana see hangunaa ilii slai unkuray. Ilakooma ibinaa slaꞌamuu hhakeesii koi. 10 Bere iliikontay ilakaawa doyi, ha ibitay slaꞌamuu gooii, ana gooay idoo gaa ilii ilakoomi ilakaawa da Taataa goy haa gi ibiidi slaꞌamuu kosii.

11 Ana sanguuti kaay gimbaki, hhaꞌaloo doyi ma ibiti waꞌay kokunay, haa hhaꞌaloo dooguna ma buꞌuti. 12 Ilakaawa dooi na nahaã, hangu slaꞌaaslaꞌadee unkuray haa unkuray, idoo ana gooay hangwaa ilii slai unkuray. 13 Slaꞌamuu gu didiru ba⁄ay da slaꞌamuu goõ na nahiĩ gooay, heedi hadisa ibinaa dosi sa daakeeri kosi. 14 Inkoo, bere unkuray hoó iliikontay ilakaawa doyi, daakeeri koi tleehhitay. 15 Unkuray hangu kara eteedaaba tongee, sa gimba tongimoo hhidina yondu doó yondiidiye ha looay gosi. Inkoo, unkuray hanguti eteedima daakeeri, sa gimba sanguu kaay gimba goõ gaa akhasi daqa Taataa gooaa. 16 Unkuray hanay leehhediriiba ana, ti ana nangwaa hiileehhi unkuray. Ana hangugii leehhi, ma ⁄aamuuda kaydiri ⁄aamu goóba qatla. Inkoo, idoo ga firintee daqa Taataage hari uma goy, ina sangu hadisi idotee. 17 Haã na ilakaawa doyi, hangu slaꞌaaslaꞌadee unkuray haa unkuray.”

Khooroti wakida Yeesu haa sirakoomiisee dosi

18 Yeesu yaa ilakoomi gimba sa sirakoomiisee dosi tuba, “Bere hida gu khooroti wakiyay unkuray, caahha tuba, ana ginaa tlaatleesiri wakimaa gesaa, gi ilii kahhiyee wakimaa unkuray. 19 Bere unkuray hinti aloo hida gu khooroti, khooroti hanguu aloo slaꞌada unkuray hida kosi pahha. Inkoo, hida gu khooroti hanguti wakiyay unkuray, sa gimba unkuray ti hida gu khoorotee gooba, kara ana nangwaa hiileehhi khoorotaa. 20 Slawaw gimbakira sangwaa kaay tuba, ‘Tongimoo guti didiruuba ba⁄ay da looimoo gosi.’✡ Bere hinaa labaꞌasiri ana, slime unkuray see dangu labaꞌasi. Kara, bere yaa ooyiri caacaahhamisu gooi, slime ooyiyayi caacaahhamisu googuna.

21 Inay gimbakee goõ gi yondiidiyay daqa doogunay sa uma gooi, sa gimba unkuray ti sirakoomiisee doyi, haa inay hhidinay ina gwaa ya⁄abu ana. 22 Bere hanti aloo khawaaba gi gimbuusa haa inay, hiĩ aloo konaaiiba dakoo. Inkoo, hanguu dahhasiyaaiiba ⁄iisa, gi kaayay tuba, inay konaaba dakoo. 23 Heedi guni waka ana, slime hiti waki Taataa gooi see. 24 Bere haati aloo yondiidaaba tla⁄aã gooinay yondu daaba aloo hiidahhasa ha heedi lensee, yaa aloo konaaiiba tlakwaroo. Inkoo, yondukee gu bakaꞌasa guũ antiri, tay kahhiyay hindi tooinaa wakiyay ana haa Taataa goy. 25 Hari amoti, hintii gaasiri, gimba daa handikimi sariyaa dooinay, doó kaawa tuba, ‘Hininti wakiri diitiray.’✡

26 Qatlay damaa ilii khaye Iliiaymiisaykee gamaa ya⁄abe daqa doogunay daqa Taataago, ina hinimaa ilatlay ana. Ina na Muuna gu lou, haa yaati daqa Taataa dahhi. 27 Slime, unkuray see kwanda hani ilatlaydee daqa hida wakinayge, sa gimba haa sliimaa wantay haa ana tlaatleesoo da yondu gooaa.”

16

1 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Ana sanguu kaay unkuray gimbaki, ma hhanti maydiri ⁄imbaraa dooguna. 2 Hida hangu gusinay unkuray sinagoogaguu koinaa. Kara, qatlay yaa khoci, hida gumaa cu⁄ee unkuray, himaati ilahudeesiyay tuba, ti yondimaamidiyay sa Iliitleemu. 3 Inay maa yondiidiyay gimbakee goõ, sa gimba Taataa gu hhidinay ma ana see hini hhidinay. 4 Inkoo, unkuray sanguti kaay gimbaki, qatlay gimaa ilii daye, may slaydiri tuba, ana sangwaa kaay. Tlaatleesoogo ana sangwaa kaayiiba gimbaki, sa gimba haa sliimaa waara haa unkuray.

Yondu gu Muuna gu Iliitleemu

5 Ana ki⁄a daqa hikiray hinaa ya⁄abu, ma hhaku lensee tla⁄aã googunay guni maamaamisa tuba, ‘Hati kaakaakayda?’ 6 Inkoo, sa gimba sanguu kaay gimbaki, muunaiĩ kokunay hanti hacidiri li⁄eemoo. 7 Teesaaqay see, sanguti kakaakama gimba gu lou, waaudimoo gooi ti faydaa daqa doogunay, sa gimba bere ana haniba waaudimoo, Iliiaymiisaykee yaa khayaaba daqa doogunay. Inkoo, bere ana waauda, hagwaa ya⁄aba daqa doogunay. 8 Ina gimaa ilii khaye, himaa ilii⁄oo⁄i pandataa hida gu khooroti tlakwaroo dooina, haaki da Iliitleemu, haa hukumuu gwaa khawa. 9 Gimba gu tlakwarooge, hida hiĩ dakusiri, sa gimba hinoó ⁄imbiyaaiiba ana. 10 Gimba gu haakige, haaki doyi dagoó arina, sa gimba hati daqa Taataa kaw, unkuray hani kara antaaiiba. 11 Gimba gu hukumuuge, hida hiĩ dakusiri, sa gimba Sataanimoo gu tawaaliilima khooroti, dugwaa hheꞌesi dugwaa hukumi ha Iliitleemu.

12 Ana kahha kooma gimba wa⁄a, sangu slae kaawa, da inkooge haguu dahhasidaaiiba hiikaasa. 13 Inkoo, Muunakee gu Iliitleemu gimaa ilii khaye, hangurimaa giyaadi, ma caahhadiri gimba sliimaa gu lou. Ina himaa gimbuusiyaaba ina lenkosi hari ⁄uuru gosi gu tawaaliru, ina sangumaati gimbuusi gimba sliimaa giyoó akhasiye haa sigimaa kaay gimba gumaa khawa. 14 Ina hinimaati daareesi ana, sa gimba sanguti kakaana gimba, gwaa daqa dooi dahha. 15 Idadu sliimaa da kone haa Taataa slime ti koi. Haã na idoo siĩ kaay ambee, Muuna gu Iliitleemu sangu kakaana ya⁄abotira gimaa slaye daqa dooaa.”

Li⁄eemoo gu sirakoomiisee maay fookidi hhaꞌaloo

16 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Da kahhi qatlay coko⁄u, hani antaaiiba, kara da kahhi qatlay coko⁄u hani antayi.” 17 Inkoo, sirakoomiisee waka da Yeesu hingigi maamisiri tuba, “Hiĩ ti gimba mala sandi kakaakane tuba, ‘Da kahhi qatlay coko⁄u hani antaaiiba, kara da kahhi qatlay coko⁄u unkuray hani antayi?’ Kara maꞌaana mala kona gi ilii kakaakane tuba, ‘Sa gimba hati daqa Taataa kaw?’ ” 18 Inay hingigi ilakoniri maamisu tuba, “Maꞌaana da ‘qatlay coko⁄u’ na mala? Dandiray hhidina gimba mala gini kakaakana.”

19 Yeesu yaa caahhi tuba, inay gwaati slaiyay maasa maꞌaana da gimbakee. Da hheꞌesi gigi maasi tuba, “Hanguti maamaamisiday maꞌaana da gimbakee gaã kaay tuba, qatlay coko⁄u hani antaaiiba, haa qatlay coko⁄u kara hani antayi? 20 Ana sangu kaawa gu lou, unkuray hamaa ⁄aa⁄aday haa gaitay, tay hida gu khooroti gi hhaꞌaluumidiyay. Unkuray hamaa kontay li⁄eemoo teesaaqay see li⁄eemoo googuna, himaa hiifookidi gi hhaꞌaloo tleehhidi. 21 Hadee giyoó ilii ba⁄adaa, yoóti arinta slahhaaꞌamee, sa gimba qatlay gosi gu hiidawa hiĩ day. Teesaaqay see, qatlay giĩ ilii daadi, hiislaydaaba kara slahhaaꞌametee, sa gimba gu hhaꞌaloo da slawaraa daa⁄u khoorotii. 22 Teesaaqay, inkoo unkuray see ti kontay li⁄eemoo. Qatlay, hangumaa kara ilii arime, hamaa hhaꞌaluumitay, haa hhaꞌalotee hhaku heedi gumaa hiidahhasa bacaraa daqa doogunaa. 23 Qatlaykee gimaa ilii buꞌudiye, hanimaa firintaaiiba idoo lensee. Gu lou, sangu kaay, idoo ga firintee daqa Taataage hari uma goy, ina sangu hadisi idotee. 24 Inkoo naqatloo haã firintiriiba idoo lensee hari uma goy. Unkuray firima Iliitleemu ha slayday, hhaꞌaloo dooguna buꞌuta.”

Yeesu ti kaba⁄amiisay gu khooroti

25 “Unkuray sanguti kaay gimbakee hari amoo day hhantlisa. Qatlay yaa khoci, hamaa gimbuusaaba kara haa unkuray hari amoo da hiihhantlimisu, sangumaati kakaama pandataa gimba gu Taataa. 26 Balotee gimaa ilii buꞌute, Taataa hangumaa firintay hari uma goy. Caahha ana kaawaaba ambee, sangu firima unkuray daqa Taataage. 27 Ina loi Taataa hangu slai unkuray, sa gimba unkuray hanii slaꞌadiri ana, haa haã ⁄imbidiri tuba, ana haa daqa Iliitleemu dahha. 28 Ana haati daqa Taataa dahha, haagi khay khoorotii. Inkoo, khooroti haga maw, ki⁄a daqa Taataage.”

29 Da hheꞌesi, sirakoomiisee dosi sugugi kaadi tuba, “Yuꞌudiyaa, inkoo asu gimaamisida pandataa harii hhantlimisu gooba. 30 Inkoo, haã asu caahhani tuba, ugu hati khuꞌuda gimba goõ, kara ugu kontaaba piimaa duguma maasi gimba ha heedi lensee. Sa gimbaki, dandiray haã ⁄imbana tuba, ugu haa daqa Iliitleemu dahhada.”

31 Yeesu gigi maasi tuba, “Gu lou, inkoo haã ⁄imbidirii? 32 Qatlay yaa khoci, kara yaani hheꞌesi yaani day, unkuray gonkokunaa ha ciyaakhatay, kila heedi waaudi aya gosii, haniti mayday ana lenkway. Teesaaqay see, hati ana lenkway waaraaba, Taataa sliimaa wana haa ana.

33 Ana sanguti kaay gimbaki, ma slaydiri qasaw muunaiĩ kokunay ilagaasage haa ana. Khooroti slayday labaꞌasu. Teesaaqay see, hangu muunaiĩ hii⁄atlisidee, sa gimba ana haã slay kaba⁄amuu gimba gu khoorotii.”

17

Firoo da Yeesu

1 Qatlay Yeesu giyaa ilii hheꞌesi gimba gimbaki, gi ganaꞌasi ilaa kosi rawaa gu rawge, gi kaay tuba, “Taataa, qatlay hiĩ buꞌudi! Daareesi Nankoogu, magu daareesi ugu. 2 Ugu sugwaa hadisidi ⁄uuru gu tawaaliru hida goõ, ma sigi hadisi slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, hida hhakira goõ sugwaa hadisidi. 3 Slafimaa hhakee na nahhaã. Ti caahharaa ugu, Iliitleemu gu ugu lenkoogu gu lou haa Yeesu Kristu, hiĩ gwaa ya⁄abidi khoorotii. 4 Ana haguũ daareesi ugu khoorotii, hari amoo da hiigaasa yondu sinaa qaydi, magu yondiidi. 5 Inkoo, Taataa hani daareeside pandaa dooguu, hari wanqametira gaa koome gaa ilii sliimaa wane, daa ilii kahhiye tlehhinay khooroo.”

Yeesu firiirina sa sirakoomiisee dosi

6 Yeesu gi ilakoomi gimba tuba, “Taataa, ana hagwaa hiitlaaꞌasi duguma caahhi ugu na miyaa daqa hida sinaa hadisidi khoorotii. Inay yaati hida koku, ugu sinigi hadisidi ana. Inay yaa ooyiri caacaahhamisu googu. 7 Inkoo, inay khuiyay tuba, gimba sliimaa sinaa hadisi, yaati daqa doogu dahhi, 8 sa gimba ana sigaa qay ya⁄abotira sinaa hadisidi, inay giĩ ooyiri. Gu lou, inay yaa khuiyay tuba, ana haati daqa doogu dahha, haa gi ⁄imbiri tuba, ugu naa ya⁄abidi ana. 9 Ana sangu firiirima. Ana firiirimaaba sa hida goõ gu khooroti. Ana ti firiirima sa hida hhakee kilesi sinaa hadisidi, sa gimba ti hida koku. 10 Hida goõ ga koome ana ti koku, haa goõ ga konte ugu ti koi. Ana dininti daareesi ilagaasa dooinay. Inay hiĩ laqaniri, idoo na ilii didiri.

11 Inkoo, ana ha waauda khoorotaa, haa khaw daqa dooguu. Hida koku kahhiyay wanay khoorotii. Taataa, ugu gooba dakoo, ga⁄awaki hari ⁄uuru gu uma googu, umakira sinaa hadisidi. Ga⁄awaki mangu ilagaasiri sliimaa, dandiray gooay ga iliiwane. 12 Qatlay ana gaa ilii sliimaa waaree haa inay, giyaati ga⁄ay haa gigi iliikoomi hari ⁄uuru gu uma googu, sinaa hadisidi. Ana hagiyaa ilakoomi naraꞌa, hhaku heedi gwaa hhamu. Ti hikira kilesi gu hhama, Handikaa da Iliitleemu ma buꞌuti.✡

13 Taataa, inkoo ana haati khakhaakhaw daqa doogu. Ana hati gimaamisa gimbaki qatlay ga ilii kahhe khoorotii, inay ma slayri hhaꞌaloo doyi goõ muunaiĩ koinay. 14 Ana sigiĩ kaay inay gimba googu, inay digigi waki ha hida gu khooroo, sa gimba inay ti hida gu khooroo gooba, da ana gooay, ti heedi gu khooroo gooba. 15 Ana hati firiirimaaba ambee, surukusaki khoorotaa. Ana haguti firiirima ambee, ga⁄awaki daqa Biriisimoogo. 16 Inay ti hida gu khoorotiiba, ana gooay ga ilii heedi gu khoorotiiba. 17 Inay tlintiꞌisaki daqa dooguu hari gimba googu gu lou. Gimba googu guni lou. 18 Idoo hanaa ilii ya⁄abidi gooay ana khoorotii, slime ana see giĩ ya⁄abi inay khoorooge. 19 Ana hanguu tlintiꞌisi sa inay, inay see mangu tlintiꞌisiri sa ugu gu lou.

Yeesu firoo dosi sa hida goó ⁄imbee ina

20 Taataa, ana hati firiirimaaba sa sirakoomiiseti kilesi. Slime hati firiirima sa hida sliimaa gumaa ⁄imbee hari caacaahhamisu gooina. 21 Taataa, ana hati firiirima ambee, hida hhakee goõ idoo leẽ tleehhidiyee, idoo hangaa ilii ilagaasani gooay ugu haa ana. Ana hati firiirima, ma idoo leẽ tleehhidiri sliimaa haa dandiray, hida wakinay, ma ⁄imbiri tuba, ugu naa ana ya⁄abidi khoorotii. 22 Wanqametira sinaa hadisidi ana, ana see hagaa hadisi sa inay, ma idoo leẽ tleehhidiri, ga iliiwane gooay ana haa ugu, 23 ana hangwaa ilagaasi haa inay, slime ugu see hangwaa ilagaasidi haa ana. Inay idoo leẽ tleehhidiyee, hida wakinay gu khooroti ma caahhiri tuba, ugu naa ya⁄abidi ana. Kara, caahhiyee tuba, ugu hagi slaꞌada idoo hani iliislaꞌadee gooay ana.

24 Taataa, ana ti slaꞌa hida hhakee sinaa hadisidi sliimaa wanee haa ana daqa ga iliiwaare, ma aniri wanqamee dooi. Wanqametee sinaati hadisidi, sa gimba hanaati slaꞌadi, daa ilii kahhiye tlehhinay khooroti.

25 Taataa gu kooma haaki, hida gu khooroti gimati khuiyaaiiba ugu, ana gu khua ugu. Slime sirakoomiisee doyi see khuꞌuda tuba, ugu naa ya⁄abidi ana. 26 Ana gungii tlaaꞌasi ugu daqa dooinay, idoo ga iliiwante, haa hati ilakoomaa teesaaqay laqaraa, inay see ma slaꞌaaslairi hida wakinay, idoo hani iliislaꞌade gooay. Kara ana ma ibiidi waꞌay koinay.”

18

Yeesu idoo dugwaa iliifookidi haa oowaraa dosi

(Mataayo 26:47-56; Maariko 14:43-50; Luuka 22:47-53)

1 Yeesu giyaa ilii hheꞌesi firoo gimbakee, gi waaudi haa sirakoomiisee dosi. Inay gi tlo⁄osiri hari bara waka da hiihuuꞌuma gu Kedirooni, gii guuma kayri qaymoo da ⁄aamuge. 2 Yuuda, gwaa taatahhu Yeesu dabaiĩ gu fa⁄ayaage, ina yaa khui qaymotee, sa gimba Yeesu hingaa slaslaaslay taysi waa wa⁄a sliimaa haa sirakoomiisee dosi. 3 Teesaaqay, Yuuda yaagi khay qaymoteesii, tay hingaani giyaadisi ha raqa da sirikaarii da Ruumi sliimaa haa yondimiisee da deni, daa ya⁄abi haa hhapalooee da deni haa Farisaayoo. Inay yaa konay taa, mumbaalaiĩ haa khasima.

4 Inkoo, Yeesu tay khui gimba sliimaa gumaa hiica⁄a daqa dosii, gigi ilii hadakay haa gigi maasi tuba, “Miyaa guni dabimaamitay?”

5 Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Yeesu gu Nasareeti!”

Yeesu gi kaay tuba, “Ana na ina.” Yuuda gwaa hiifookidu ina, yaa qadidi teꞌesii sliimaa haa inay. 6 Yeesu giyaa ilii kaay tuba, “Ana na ina,” inay gi ki⁄iri alunge haa gi huuiri. 7 Ina gigi kara maasi tuba, “Miyaa guni dabimaamitay?”

Inay gi kaayri tuba, “Yeesu gu Nasareeti!”

8 Ina sigigi kara kaay tuba, “Sanguu kaay ambee, ana na ina. Bere ana guni dabimaamitay, inkoo maw hhawatee hhanki, ma waaudiri.” 9 Gimbaki yaatii ca⁄i, dama buꞌudi gimbakira gaa kaay tuba, “Taataa, hida sliimaa sinaa hadisidi, haa hhamisiiba lensee.”✡

10 Da hheꞌesi, Simooni Peetiro hiĩ gwaa kooma pangaa, gigi slootisi looboogo, gii maahhasi tongimoo gu hhapalooay gu didiru, gugi afakereꞌesi eea dosi da ⁄uya. Tongimokee dugwaati eteediidina na Maaliko.

11 Teesaaqay, Yeesu gi kaay sa Peetiro tuba, “Ki⁄isii pangaa googu looboo dosii! Gu lou, kitahha qulu⁄uki gu labaꞌasu, sinaa ilakhuukhuꞌusi ha Taataa goy.”

Yeesu pandaa da Anaasige

12 Da hheꞌesi, sirikaaritira da Ruumi haa giyaadimiisay gooina, sliimaa haa yondimiisee da deni da Wayahuudi, Yeesu gugi ooyiri haa gugi khiidiniri. 13 Yeesu gugi gesaa leehhisiri daqa Anaasige, kumbaꞌa gu Kayaafa. Kayaafa naa hhapalooay gu didiru korikeesii. 14 Kayaafa naa kaay sa giyaadimiisee da Wayahuudi tuba, ti naraꞌa heedi leẽ gwaaꞌaraa sa hida goõ.

Tlanka da pandaa da Peetiro

(Mataayo 26:69-70; Maariko 14:66-68; Luuka 22:55-57)

15 Simooni Peetiro sliimaa haa sirakoomiisay waku yaa sirakomaamidiyay Yeesu. Sirakoomiisayki waku dugwaa khui ha hhapalooay gu didiruge. Teesaaqay, ina gii day efeenaa da hhapalooay gu didiru sliimaa haa Yeesu. 16 Peetiro gi meeti afamaraage. Sirakoomiisaykee waku daa khuiye ha hhapalooay gu didiru, gii ca⁄i khoorooge, gi cocoi haa sagameeriya daa wariiqadiidimida afamaraa, gii daasidi Peetiro waꞌayge.

17 Sagameeriyatee daa afamaraage waara gi maasidi Peetiro tuba, “Ugu see caba ti leẽ gu sirakoomiisee da heediki, diĩ ooyi?”

Teꞌesii, Peetiro gi tlanki, tay kakaana tuba, “Suti! Ana na inaaba!”

18 Tongetee da hhapalooay gu didiru haa hida gwaa ga⁄aa⁄awee yaa hamisiri aslaa tooinaa miciyay, sa gimba caaqwa yaa wanta. Peetiro see yaa wana hiĩ qadidi teꞌesii mici aslaa.

Hhapalooay gu didiru maamisi Yeesu

(Mataayo 26:59-66; Maariko 14:55-64; Luuka 22:66-71)

19 Teꞌesii, waꞌay gu marage, hhapalooay gu didiru yaa maamaamisi Yeesu gimba gu sirakoomiisee dosi haa caacaahhamisu gosi. 20 Yeesu gugi ilaki⁄isi tuba, “Balalu sliimaa ana haati caacaahhaahhamisa hida pandataa, sinagoogaguuge haa mara gu didiruge gu Iliitleemu, daqa da ilii kurunkurimidu Wayahuudi goõ. Ana haa kaayiiba gimba lensee hari hhaaboo. 21 Ana sini soꞌoyi maamaamisida? Maamisi hida hhakee gwaa akhasee ana, gu lou hhakee khuiyay naraꞌa gimba gaa kaay.”

22 Yeesu giyaa ilii hheꞌesi kaawa gimbakee, yondimiisay gwaa qadidu ilaciyaa gosii, gugii maahhasi koofii pandaage, haa sugugi kaay tuba, “Gu louu, teesaaqay gani ilii ilaki⁄isidaa hhapalooay gu didiru?”

23 Yeesu gi kaay sa heedikee tuba, “Bere haã kaay dakoo, aare kaay pandaa da hidage dakoo doyi. Bere haã kaay naraꞌa, siniĩ soꞌoyi gii maahhasidi?” 24 Da hheꞌesi, Anaasi gi ya⁄abi sirikaarii dosi, ma leehhisidi Yeesu daqa Kayaafage, hhapalooay gu didiru, tay kahhi duguũ khiidimi.

Peetiro tlanki kara Yeesu

(Mataayo 26:71-75; Maariko 14:69-72; Luuka 22:58-62)

25 Qatlay Simooni Peetiro giyaa ilii qadidi teꞌesii mici aslaa, wakinay gwaa waaree teꞌesii gugi maasiri tuba, “Ugu see caba ti leẽ gu sirakoomiisee dosi heedikee diĩ ooyi?” Teꞌesii, Peetiro gi tlanki haa gi kaay tuba, “Suti! Ana na inaaba!” 26 Yondimiisay leẽ gu hhapalooay gu didiru, hhia gosi heedikira, daa afakereꞌesi eea ha Peetiro, gi maasi Peetiro tuba, “Gu lou, ana hagwaa arimiibaslii ugu tindigaage sliimaa haa Yeesu?” 27 Peetiro gugi kara tlanki Yeesu, nama qatlaykeesii lenge, konkaku gi ceei.

Yeesu dugu leehhisi pandaa da Pilaatuge

(Mataayo 27:1-2, 11-14; Maariko 15:1-5; Luuka 23:1-5)

28 Qatlay daa ilii daadaausi pisaraa, teꞌesaa daqa Kayaafago Yeesu dugugi leehhisi mara gu Pilaatuge, Gafana gu hhapee da Ruumi, hiĩ gwaa tawaaliilima hhapee da Yudaaya. Giyaadimiisee da Wayahuudi, yaa hiiguniriiba marakeesii, sa gimba hingaa aloo slasla⁄eediisiyay haa gi mayay ⁄agoo losona gu Pasaaka. 29 Teesaaqay, Pilaatu yaagii ca⁄i khoorooge, mangi slaslayri haa inay haa gigi maasi tuba, “Heediki guri dakoo mala sitaakikintay?”

30 Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Bere heediki hiĩ aloo konaaba dakoo, haguraani aloo khaynaaba daqa dooguu.”

31 Pilaatu gi kaay tuba, “Unkuray hari waaudakuna, lugu hukuruu kayda unkuray kilakokuna hari amoo da sariyaa dooguna.”

Wayahuudi gugi ilaki⁄isiri ina tuba, “Sariyaa da Ruumige, dandiray sandaa qayiiba ⁄uuru gu gaasaraa heedi.” 32 Gimbaki yaa hiilaqadi teesaaqay, dama buꞌudi gimba gu Yeesu giyaa kaay, idoo gi ilii gwaaiye.

33 Da hheꞌesi, Pilaatu gi kara hiiday waꞌay gu marage, gi ilafahhi sirikaarii dosi, Yeesu maduguraa khay pandaa dosii. Teꞌesii, Pilaatu gugi maasi tuba, “Ugu na inaa Mutemi gu Wayahuudi?”

34 Yeesu gi ilaki⁄isi ina tuba, “Gimbakee gaã kaadi ti ilahudaa koku louu baku sugunti kaay ha hida wakinay gimba gooi?”

35 Pilaatu gugi ilaki⁄isi tuba, “Ayi! Ana ti Yahuudimoogoo? Hida koku loi haa hhapalooee da deni nuguraani khayri ugu daqa dooii. Inkoo, ugu hanti malee laqadi?”

36 Yeesu gi kaay tuba, “Tawaaloo doyi dati khoorotiiba. Bere tawaaloo doyi dinti aloo da khooroti, yondimiisee doyi yaa aloo qwaatlida, ana dinima may hiilu⁄a dabaiĩ gu Wayahuudige. Teesaaqay see, tawaaloo doyi dati khoorotiiba.” 37 Da hheꞌesi, Pilaatu gi kaay tuba, “Teesaaqay, ugu ti mutemigo?”

Yeesu gi ilaki⁄isi tuba, “Ugu haã kaadi naraꞌa tuba, ana ti mutemi. Ana dinaati laqwali, sa gimbakee haati khay khoorotii, ana ma ilatlatlay sa hida gimba gu lou. Hida goõ guri bara da gimba gu lou waaree, hiniti akhaakhamisiyayi ana.” 38 Pilaatu gugi maasi tuba, “Gimba gu lou na mala?”

Yeesu duguũ hukumi hiitluhhumisu musalaabage

(Mataayo 27:15-31; Maariko 15:6-20; Luuka 23:13-25)

Teꞌesii ina kara gii ca⁄i khoorooge, gi kaay sa Wayahuudi tuba, “Ana haã arimiiba gimba lensee gu hukuruu heediki! 39 Inkoo, qatlay gu Pasaaka, kontay ou tuba, sangu afiiooyima khiidimoogo heedi leẽ sa unkuray. Unkuray slaꞌadaaii sangu afiiooyimi mutemi gu Wayahuudi?” 40 Teꞌesii, hida goõ gi maahhiri sliimaa tuba, “Heedikee gu hhanti gweta, sandaati gwete Baraaba!” Baraaba yaa afii⁄utlidiisayi.

19

1 Da hheꞌesi, Pilaatu gi ilafahhi sirikaarii dosi, Yeesu duguma leehhisi, duguma difoo kay hari jeleedimaiĩ. 2 Sirikaaritee gi boo⁄imisidi hhamaa gu leqeewaa haa sugugi daasiri saga gosii. Da hheꞌesi, sugugi daasiri qayriya da mutemi pahha, kalay gosi gu daahhiya. 3 Sirikaaritee yaa hadakakaakayda pandaa da Yeesuge, tay gu tooinaa difiyay pandaage hari dabaiĩ haa gi kaadi tuba, “Hagu hhouu, ye Mutemi gu Wayahuudi!”

4 Pilaatu gi kara hiica⁄i khoorooge, gi kaay tuba, “Yuꞌudaa, sanguraa khaw heediki daqa doogunay, unkuray ma caahhadiri tuba, ana haã arimiiba dakoo lensee daqa dosii.” 5 Da hheꞌesi, Yeesu duguraagii ca⁄i khoorooge, tay hiĩ daasi hhamaa gu leqeewaa haa qayriya da koomaa kalay gu daahhiya. Pilaatu gi kaay sa hida hhakee tuba, “Yuꞌudaa! Heedi googuna nahiĩ!”

6 Giyaadimiisetee da hhapalooee da deni haa yondimiisee da deni giyaa ilii aniri Yeesu gi maahhiri tuba, “Heedikee dugutii tluhhumisiye musalaabage! Dugutii tluhhumisiye musalaabage!”

Pilaatu gi kaay sa inay tuba, “Unkuray owakunay, lugu hiitluhhumisu kayday unkuray kilakokuna. Ana haã arimiiba dakoo lensee daqa heedikii.”

7 Wayahuudi gugi ilaki⁄isiri tuba, “Dandiray kona sariyaa leẽ yoóti kaada tuba, heediki kwanda dugu gaasiye, sa gimba ina hingiti eteedi Nanku Iliitleemu.”

8 Pilaatu giyaa ilii akhasi gimbakee, gi ilaqinci tlaꞌamuuda hari khisla. 9 Ina gii day kara waꞌay gu marakeesii kosi, gi maasi Yeesu tuba, “Ugu haa kaadahhada?” Teesaaqay see, Yeesu gwaa ilaki⁄isiiba gimba lensee. 10 Da hheꞌesi, Pilaatu gi kaay sa ina tuba, “Ugu slaꞌadaabaslii cocoꞌomoo haa ana? Ugu hhidinta, ana kooma ⁄uuru gu tawaaloo gu geemawaraa haa gu hiitluhhumisu ugu musalaabage?”

11 Yeesu gugi ilaki⁄isi tuba, “Bere ugu sugwaa aloo qayaaba ⁄uuru gu tawaaliru daqa Iliitleemugo, haã aloo kontaaba ⁄uuru lensee daqa dooii. Inkoo, hiĩ guunii lu⁄u ana dabaiĩ kokuu kona tlakwaroo da didiri ba⁄ay da toogu see.”

12 Sa gimbakee, Pilaatu gi dabiidi amoo dari geemawaraa Yeesu. Teesaaqay see, giyaadimiisee da Wayahuudi gi ilaqincidi maahhoo kakaanay tuba, “Bere heediki hagoo geemayda, ugu fa⁄ayaa gu Kaysaari tleehhita, mutemi gu Ruumi. Heedi gungu hiitlaymaamisa ina mutemi pahha, hiti kaniinimisi Kaysaari!”

13 Pilaatu giyaa ilii akhasi gimbakee, yaa ilafahhi sirikaarii dosi, maay ca⁄asidi Yeesu khoorooge. Ina gi ibinaa kay kitiĩ gu hukumuuge, daqa daa eteediidine na, “Efeenaa da Tle⁄eẽ,” hari gimba gu Eburaanaisoo na “Gabaata.” 14 Letutee yaati baloo da ilakhuukhuꞌusa da losona gu Pasaaka, letu yaati asu daadaausidi tana⁄iyage. Pilaatu gi kaay sa Wayahuuditee tuba, “Yuꞌudaa! Mutemi googuna nahiĩ!”

15 Da hheꞌesi, inay gi maahhiri tuba, “Gaasaku! Gaasaku! Tluhhusakuu musalaabage!”

Pilaatu gigi kara maasi inay tuba, “Gu lou, mutemi googuna gutii tluhhusaa musalaabage?”

Hhapalooee da deni gi ilaki⁄isiri tuba, “Dandiray konaaba mutemi waku ti Kaysaari na mutemi goori!” 16 Da hheꞌesi, Pilaatu gugi tosaa taataahhi Yeesu dabaiĩ gu sirikaariteesii, ma dugu hiitluhhumisi musalaabage.

Hiitluhhumisu gu Yeesu musalaabage

(Mataayo 27:32-44; Maariko 15:21-32; Luuka 23:26-43)

Inkoo, gurigi tosaa waaudiri Yeesu. 17 Yeesu tay hiĩ geregedi musalaaba gosi, gii ca⁄i, gi yade khuꞌusi daqa daa eteediidine na “Faraa da Saga,” hari gimba gu Eburaanaisoo na “Goligoota.” 18 Teꞌesii na daqa dugwaa ilii tluhhumisi musalaabage sliimaa haa hida wakinay cada, leẽ hari bara da ⁄uya haa gu caduu hari bara da basa, Yeesu tla⁄ange.

19 Pilaatu gi ilafahhi dama handikimi handikaa bangasiyage, dagagii tluhhusi rawaa gu musalaaba gu Yeesuge. Bangasiyatee dagaati ilii handikimi tuba, “YEESU GU NASAREETI, MUTEMI GU WAYAHUUDI.” 20 Teesaaqay, Wayahuudi wa⁄a yaa sominti handikatee, sa gimba daqatee daa ilii tluhhumisi Yeesu musalaabage, yaati ilaciyaa haa yaamu. Kara, handikatee dagaati handikimi hari gimba gu Eburaanaisoo, Latiiniꞌisoo haa Yunaanaisoo. 21 Hhapalooee da deni gi kaadi sa Pilaatu tuba, “Hhanti handikinta tuba, ‘Hiĩ na Mutemi gu Wayahuudi.’ Ti handikimi taqay ubee, ‘Heediki yaati kaay tuba, ana na Mutemi gu Wayahuudi!’ ”

22 Pilaatu gi ilaki⁄isi tuba, “Gimba gaa handikimi, haguũ handikimi, haguu fookaaba.”

23 Sirikaaritee gii tluhhumisidi Yeesu musalaabage, gii oyiri qayroo kosi, gigi deehhiniri upaiĩ cigahhage, kila sirikaarimoo ma slay upa gosi. Inay yaa mayri hiiowa qayru gosi, daa hhutli rawaago biraa naqatloo, hirimaamidu see guba.

24 Teesaaqay, sirikaaritee hingigi warii kaayri tuba, “Jurungiti haga hhanti feehhimisana, kuura ganii slakhanee, ma caahhani jurungiti miyaa naga hiioy.” Inay yaa teesaaqay laqiri, dama buꞌudi Handikaa da Iliitleemu, daa kaadi tuba,

“Hingaa deehhiniri qayroo koi,

haa gii slaslakhiri kuura sa jurungii dooi.”✡

25 Tigay gwaa qadimidee teꞌesii ilaciyaa gu musalaabage yaati iyoo da Yeesu, hhioo da iyoo da Yeesu, sliimaa haa Mariyaa hadee da Kileyoopa, haa Mariyaa Magidaleena. 26 Yeesu giyaa ilii arimi iyoo dosi teꞌesii haa sirakoomiisaykira giyaa slaiye, hiĩ qadidi ilaciyaage, gi kaay sa iyoo dosi tuba, “Iyoo! Yuꞌudiyaa, hikee na nankoogi.” 27 Da hheꞌesi, gi kaay sa sirakoomiisaykira tuba, “Yuꞌudiyaa! Hatee na iyoo doogu!” Tlaatleesoo gu qatlaykeesaa, sirakoomiisaykee haraa waaudi iyotee tosi, ma ibinaa kaydi aya gosii.

Yeesu gwaaꞌaraa dosi

(Mataayo 27:45-56; Maariko 15:33-41; Luuka 23:44-49)

28 Da hheꞌesi, Yeesu yaa caahhi tuba, yondu gosi sliimaa hindii faaki. Slime ina ma hiigaasi Handikaa da Iliitleemu, gi kaay tuba, “Haã wakhiidi.”✡ 29 Teꞌesii yaa wana dahhaã gwaa hacu difaay daa mahhaaꞌadi. Hida wakinay gii ooyiri dahhamu, gugii khiidiri cina da khwacaa da khaimoo doó eteedine hisoopo, gigii tulu⁄iri waꞌay gu difaayteesii, gigi taatahhiri rawaage sa Yeesu, ma hiicunqi. 30 Yeesu giyaa ilii hheꞌesi hiicunqa difaaytee, gi kaay tuba, “Gimba sliimaa hiĩ buꞌudi.” Da hheꞌesi, gii gupu⁄usi saga, gi tosaa dafidi dandaꞌaaliya.

31 Balotira yaa baloo da Jumaa, baloo da ilakhuukhuꞌusa da baloo da Sabaato. Wayahuudi yaa slaiyaaiiba slaqoo gu tuuꞌuna, ma meetiri musalaababuuge baloo da Sabaato. Kara, Sabaatotee daati kaari hari khisla. Teesaaqay, gi firiniri Pilaatu tuba, yeꞌeeroo gu hida hhakee daa hiitluhhumisi, ma digi qeetimisi, ma kaka⁄iri cira, slaqoo koina, ma digi baci musalaababuugo. 32 Da hheꞌesi, sirikaaritee gi hadakaydi, gi qeetimisidi yeꞌeeroo gu heedikira gu pandaa haa heedikira gu caduu daa hiitluhhumisi sliimaa haa Yeesu. 33 Inkoo, inay giyaa ilii dayri daqa Yeesuge, gugi ariniri tuba, yaa hheꞌesi yaa dafidi dandaꞌaaliya. Teesaaqay, gwaa afaqeetimisiriiba yeꞌeeroo. 34 Sirikaarimoo leẽ gi muti Yeesu tluntlubaage hari labaala. Cirakiray lenge ceedee haa maꞌay yaagii ca⁄iri. 35 Heedi gwaa arimu gimbakee noó ilatlay, kara ilatlawa dosi dati loi. Ina khui tuba, gimba giyoó kaaye guti lou, haa yoóti ilatlay unkuray see slime ma ⁄imbidiri. 36 Gimbaki yaatii ca⁄i, Handikaa da Iliitleemu ma buꞌuti, doó kaawa tuba, “Hhaka faraa dosi lensee damaa qeeta.”✡ 37 Kara, Handikaa waka da Iliitleemu yoóti kaada tuba, “Hida hhanki gumaa khuꞌunay hikee gwaa mutiri hari labaala.”✡

Qaasaraa da Yeesu

(Mataayo 27:57-61; Maariko 15:42-47; Luuka 23:50-56)

38 Inkoo, yaa wana heedi leẽ, yaamulooay gu yaamu gu Arimataaya, uma gosi na Yoseefu. Ina yaa sirakoomiisay gu Yeesu hari amoo da hhaaboo, sa gimba yaa tlaꞌamuudi Wayahuudi. Qariqaaqari ina gi hadakay daqa Pilaatuge, gi firimi suguma hadisi tuuꞌuna da Yeesu, magi qaasa kay. Pilaatu gi ⁄imbi, Yoseefu gii oyi tuuꞌunatee. 39 Nikodeemo, hiĩ qatlay waku gwaa hadakaw daqa Yeesuge hari amasi, slime yaagi khay. Ina haraagi khay hiirooga da manemaane,* haa ubaanii, daa kooma hiiloaruũ gu kiloo mibeeri tami taqaaqay. 40 Inay cada koinaa gii oyiri tuuꞌunatee da Yeesu, gigi khiidiniri hari kaeeri gu qayru gu ⁄abaaku poy, tay gigi maakhiri hari du⁄iya da kooma tafu gu hhou, doó eteedine na manemaane haa ubaanii. Inay yaati teesaaqay laqiri, idoo da iliiwane gooay ou gu Wayahuudi qaasaraa da tuuꞌunage. 41 Ilaciyaa haa daqateesii daa ilii tluhhumisi Yeesu musalaabage, yaa wanta tindigaa. Qaymoteesii yaa wanta ayisa da ⁄abi daa hiikhuri maraiyage, daa kahhiye ilii qaasaraa tuuꞌuna. 42 Inkoo, balotee yaati baloo da ilakhuukhuꞌumisu gu Sabaato da Wayahuudi. Teesaaqay, sa gimba ayisatee yaa ilaciyaage wanta, hida hhakee gi qasaa kayri tuuꞌunatee da Yeesu teꞌesii.

20

Slafaraa da Yeesu ayisago

(Mataayo 28:1-8; Maariko 16:1-8; Luuka 24:1-12)

1 Baloo da Jumaapiiri, dati kahhi taaboo⁄a⁄aa, Mariyaa Magidaleena,* gi hadakaydi ayisage. Ina giyaa ilii daadi taysi, yaa anti tlaa⁄atira, daa hiigwangwaraai afa gu ayisage dagaã baci. 2 Teesaaqay, ina gi taa⁄ati daqa Simooni Peetiroge haa daqa sirakoomiisaykira waku daa slaiye ha Yeesu, sigigi kaadi inay tuba, “Hida hiĩ baciri tuuꞌuna da Looimoo gu Goõ ayisago, haa hhidina daqa giĩ iliiqaasiri!”

3 Inkoo, Peetiro sliimaa haa sirakoomiisaykira gi waaudiri, gi yade khuiri ayisage. 4 Inay cada koinaa gi tu⁄umidiri, sirakoomiisaykira gi tu⁄udi hari khisla, gii cati Peetiro, gi giyaadi dawaraa ayisage. 5 Qatlay giyaa ilii day teꞌesii, gii condoi haa gi biraayuꞌudi ayisatee, gi arimi kaeeri gu qayru gu ⁄abaaku waꞌay gu ayisage. Teesaaqay see, ina yaa hiidayiiba waꞌayge. 6 Da hheꞌesi, Peetiro yaagi khay aluũ kosaa, ina gi tosaa hiiday waꞌay gu ayisage, gi arimi kaeeri hhakee gu ⁄abakwi teꞌesii. 7 Slime gi arimi kaꞌaã daraa khiidimi saga gu Yeesu. Kaꞌakee dugwaati qwasa⁄i haa dugugi qaasi daqa da inalenkosii segenge haa kaeeri hhakee gu ⁄abakwi. 8 Da hheꞌesi, sirakoomiisaykira see gwaa giyaadu dawaraa teꞌesii ayisage, slime gii day waꞌay gu ayisage. Ina see, gi arimi haa gi ⁄imbi gimbakee gungii ca⁄u. 9 Qatlaykee sirakoomiisee da Yeesu yaa kahhada caahharaa Handikaa da Iliitleemu, doó kaawa tuba, Yeesu kwanda giyaa slafiye ayisago. 10 Da hheꞌesi, sirakoomiisetee da cada, gi ki⁄idi ayeemaa koinay.

Yeesu iliica⁄i Mariyaa Magidaleena

(Mataayo 28:9-10; Maariko 16:9-11)

11 Mariyaa yaati asu daadi kara ayisage, gi qaditi khoorooge, tay tosaa ⁄aa⁄ada. Qatlay giyaa ilii ⁄aa⁄ii⁄iminte, gii condoꞌodi haa gi birayuꞌuti waꞌay gu ayisage, 12 gi anti malayika cada, hindaamisiri qayroo gu ⁄abakwi. Malayikatee hiĩ ibiti daqa daa iliiwane tuuꞌuna da Yeesu, leẽ hari bara da saga haa waku bara da yeꞌeerooge.

13 Malayikatee gi maasidi Mariyaa tuba, “De iyoo, soꞌoyi ⁄aa⁄ii⁄iminta?”

Ina gigi ilaki⁄isidi tuba, “Hida hiĩ baciri tuuꞌuna da Looimoo gu Goõ, ana hhidima daqa giĩ iliiqaasiri!” 14 Ina giyaa ilii hheꞌesidi kaawa gimbakee, gii fookiti alunge, gi anti Yeesu hiĩ qadidi teꞌesii. Teesaaqay see, yaa baraslaydiiba tuba, ti ina.

15 Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Iyoo, soꞌoyi ⁄aa⁄ii⁄iminta? Miyaa guni dabimaamita?”

Mariyaa, yaati ilahudeesidi tuba, yaati cocaacoꞌoda haa heedi goó yondiida tindigateesii. Teꞌesii gi kaadi tuba, “Looimoo, bere ugu niĩ bacidi tuuꞌuna da Yeesu, sini kaade daqa gaã ilii qaasidi, ana hagay ow.”

16 Yeesu gi eteedi tuba, “Mariyaa.”

Ina gii fookiti, gi iti hari gimba gu Eburaanaisoo tuba, “Rabooni!” (Umaki maꞌaana dosi na “Maarimuu.”)

17 Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Hani hhanti nangusida, sa gimba kahha waauda rawaage daqa Taataage. Inkoo, taa⁄a daqa hhiee koii, sigi kaadee ubee ana ti waauuꞌumida rawaage daqa Taataage, hiĩ slime gu Taataa googuna. Ina ti Iliitleemu goy, slime unkuray see ti Iliitleemu googuna.”

18 Da hheꞌesi, Mariyaa Magidaleena, yaa waauti gi kaawa kaydi sa sirakoomiisetee tuba, “Ana haguũ arimi Looimoo gu Goõ!” Slime ina gi kaadi sa inay gimbakee sliimaa dagaa ya⁄abi.

Yeesu hiica⁄araa dosi daqa sirakoomiisee dosii

(Mataayo 28:16-20; Maariko 16:14-18; Luuka 24:36-49)

19 Hari khwayaiĩ kosi gu balotee da Jumaapiiri, sirakoomiisee hingaa slaslaydi daqa lenge waꞌay gu marage. Teꞌesii, inay gi khiidiniri afamaraaee, sa gimba yaa tlaꞌamuudiri Wayahuudi. Yeesu gigi iliica⁄i, gi qadidi tla⁄aã gooinay, gi kaay sa inay tuba, “Qasaw wane sliimaa haa unkuray.” 20 Qatlay Yeesu giyaa ilii hheꞌesi kaawaraa gimbaki, sigigi laqami inay dabaiĩ kosi haa tluntlubaa dosi. Sirakoomiisee dosi gi hhaꞌaluumiti hari khisla, giyaa ilii aniri Looimoo gu Goõ.

21 Yeesu sigigi kara kaay tuba, “Qasaw sliimaa wane haa unkuray. Idoo dinaa ilii ya⁄abi gooay ha Taataa, ana see hangu ya⁄aba unkuray.” 22 Ina giyaa ilii hheꞌesi kaawa gimbakee, gigi ilii hinpisi, haa gi kaay tuba, “Oowa Muuna gu Iliitleemu. 23 Unkuray bere ilamooyintay tlakwaroo da hida, Iliitleemu slime giti ilamooyina, bere ga ilamooyintaaiiba, Iliitleemu slime gi ilamooyinaaba.”

24 Inkoo, Toomaasi doó eteedine Irangimoo, leẽ gu sirakoomiisetira da mibi haa cada, yaa wanaaba haa danaee kosi, qatlay Yeesu giyaa ilii khay. 25 Teesaaqay, sirakoomiisetira waka, sugugi kaayri tuba, “Dandiray guũ arini Looimoo gu Goõ.” Toomaasi gi kaay sa inay tuba, “Etaa ⁄imbaaba, hati gesaa arima sletu gu sumaari dabaiĩ kosii, kara hati nangusa sletukee gu sumaari hari dinca doyi! Bere haniba hiilu⁄a dinca doyi waꞌay gu tluntlubaa dosii, ⁄imbaaba.”

26 Qariqaaqari daa ilii buꞌudi balalu gweleti, sirakoomiisee da Yeesu, yaa hiikurunkuriti sliimaa kara waꞌay gu marakeesii, Toomaasi see yaa teꞌesii wana. Afamaraaee goõ digaamati khiidimi see, Yeesu gigi iliica⁄i kara, gi qadidi tla⁄aã gooinay, gi kaay tuba, “Qasaw wane sliimaa haa unkuray.” 27 Da hheꞌesi gi kaay sa Toomaasi tuba, “Hinto dinca doogu nangusi tiꞌii haa arimi dabaiĩ koi. Slime tafaꞌasi daba googu lu⁄ii waꞌay gu tluntlubaa dooii. Ugu hhanti konta qiigiꞌimoo, ⁄imbi.”

28 Toomaasi gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Ye! Looimoo goy haa Iliitleemu goy!”

29 Yeesu sugugi kaay tuba, “Hanti ⁄imbidii, sa gimba haã anti. Digi ⁄aafi hida hhakaꞌa guniĩ ⁄imbee kahhiyay arimaa!”

30 Yeesu yaa yondiidi gimba waku wa⁄a gu bakaꞌasa pandaa da sirakoomiisee dosii, daaba handikiru kitaabukii. 31 Gimbaki duguũ handikimi sa unkuray, ma ⁄imbidiri tuba, Yeesu na Kristu, Nanku Iliitleemu. Slime, hari amoo da ⁄imbaraa Yeesu, ma slaydiri slafimaa uma gosii.

21

Yeesu yaa iliica⁄i sirakoomiisee

1 Qariqaaqari gimbakee giyaa ilii cati, Yeesu gi iliica⁄i kara sirakoomiisee dosi kenga gu tlawa da didiri da Galilaayage, slime doó eteedine “Tlawa da Tiberiyaa.” Ina giyaa taqay iliica⁄i, 2 Simooni Peetiro, Toomaasi doó eteedine Irangimoo, Natanaeeli yaamulooay gu yaamu gu Kanaa da Galilaaya, haa yaꞌay cada gu Sebedaayo sliimaa haa sirakoomiisee waka cada da Yeesu, gonkoinaa yaa sliimaa wanay. 3 Simooni Peetiro, gi kaay sa danaee kosi tuba, “Ana ooyiru kaw samaakii.” Inay sugugi kaayri tuba, “Dandiray see hadakayna haa ugu.” Da hheꞌesi gii guniri masuwaage, gi waaudiri, tay tooinaa ooyinay samaakii tlawage. Teesaaqay see, amasi piray yaa slayriiba idoo lensee.

4 Qatlay daa ilii tlaatleesi pisaraa, Yeesu gi qadidi kenga gu tlawateesii. Teesaaqay see, sirakoomiisetee gwaa baraslayiriiba tuba, ti ina. 5 Yeesu gigi maasi inay tuba, “Hhiee koi, haã slaydiriibaslii samaakii ma lensee?” Inay gi ilaki⁄isiri tuba, “Haã slayniiba.”

6 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Lihhaw makumbaa dooguna hari bara da ⁄uya da masuwaa, ha slayday samaakii.” Inay gi teesaaqay laqiri, gi slayri samaakii wa⁄a hari khisla, digiraati amoolaa slanqadi hiiduukha makumbaa waꞌay gu masuwaage, sa gimba gu hacimaa gu samaakii.

7 Teꞌesii sirakoomiisaykira daa slaiye ha Yeesu, gi kaay sa Peetiro tuba, “Hiĩ ti Looimoo gu Goõ!” Simooni Peetiro giyaa ilii akhasi gimbakee tuba, ti Looimoo gu Goõ, gi ila⁄utli qayru gosi, hingigi tosaa hiikwahhi tlawateesii. (Qatlay giyaa ilii masuwateesii wane, ina yaati baci jurungii dosi.) 8 Sirakoomiisetira waka gi sirakonti kenga gu tlawa naqatloo hari masuwaa, tay tooinaa dafimidiyay makumbatee, daa hacidi samaakii. Inay yaa segenge wanaaiiba haa kenga gu tlawa, tledaruũ kosi yaati hiiwanqudimisu gu yeꞌeeroo mibeeri mibi taqaaqay. 9 Inay giyaa ilii dayri kenga gu tlawage, gi aniri aslaa da makara, rawaa kosii diĩ da⁄ami samaakii haa mukaatee.

10 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Hintaa tiꞌii samaakii angaamaka gaani ooyintiri inkootuutuu.” 11 Da hheꞌesi, Simooni Peetiro gii day waꞌay gu masuwaage, yaagii duukhi makumbatee kenga gu tlawa naqatloo. Makumbatee yaa hacidi samaakii gu denu mibeeri mibi haa mibeeri kooani haa tami, gimati konti see samaakii wa⁄a teesaaqay, yaa feehhitiiba. 12 Yeesu gi kaay sa inay tuba, “Khocaa haamisaw guraiĩ.” Hhaku sirakoomiisee lensee gwaa hiidahhasu maasaraa ina tuba, “Ugu ti miyaa?” Sa gimba, yaa caahhiri gu lou tuba, yaati Looimoo gu Goõ. 13 Yeesu gii oyi mukaatimokira, gi hadisi sa sirakoomiisee dosi. Slime, gii oyi samaakii, gi teesaaqay laqi. 14 Haã yaati waa da tami, Yeesu iliicaca⁄uu gu sirakoomiisee dosi, qariqaaqari giyaa ilii slafi haa giyaa iliica⁄i ayisago.

Yeesu haa Peetiro

15 Qatlay inay giyaa ilii hheꞌesiri ⁄agoo, Yeesu gi maasi Simooni Peetiro tuba, “Simooni, nanku Yohaana, hani slaꞌadaa, ba⁄ay da danaee hhanki koku?”

Peetiro gi kaay tuba, “Ye, Looimoo gu Goõ, ugu khuꞌuda tuba, hagu slaꞌa.” Yeesu sugugi kaay tuba, “⁄agimisi bee⁄u goy.”

16 Yeesu gugi kara maasi waa da cadii, kakaana tuba, “Simooni, nanku Yohaana, hani slaꞌadaa?”

Peetiro gugi ilaki⁄isi tuba, “Ye, Looimoo gu Goõ, ugu khuꞌuda tuba, hagu slaꞌa.” Yeesu sugugi kaay tuba, “Deꞌemi bee⁄u goy.”

17 Ina gugi kara maasi waa da tamii, kakaana tuba, “Simooni, nanku Yohaana, hani slaꞌadaa?”

Peetiro gi slahhaai, sa gimba dugwaa maasi waa tami tuba, “Ye, Looimoo gu Goõ, ugu khuꞌuda tuba, hagu slaꞌa.” Yeesu sugugi kaay tuba, “⁄agimisi bee⁄u goy.” 18 Yeesu gi kaay sa ina tuba, “Gu lou, qatlay gaa ili kahhade qaraimoo, haa daamisidi qayroo haa gi waauti daqa ga ugu slaꞌade. Inkoo, qatlay gamaa ilii gadute, hamaa tafaꞌasida dabaiĩ koku, heedi waku gumaa ila⁄utlidisi qayroo, haa gugi leehhisi ugu daqa ga ilii slaꞌadaaba hadakawa ugu.” 19 Yeesu yaati kaay gimbaki daqa Peetiroge, ma sugu laqami ti hari gwaaꞌaraa da malee slanqasa, ginirimaa daareesi Iliitleemu. Da hheꞌesi, gi kaay sa Peetiro tuba, “Na sirakonte!”

20 Teꞌesii, Peetiro gii fookidi, gi arimi sirakoomiisaykira, daa slaiye hari khisla ha Yeesu, yaa khoci alunkoinaa. Sirakoomiisaykee naa ibiidi ilaciyaa loii haa Yeesu, qatlay gu ⁄agoo da khwayaiĩ, haa naa maasi Yeesu tuba, “Looimoo gu Goõ, ti miyaa nugu hiifookidi?” 21 Inkoo, Peetiro giyaa ilii arimi sirakoomiisaykee, gi maasi Yeesu tuba, “Inkoo, Looimoo gu Goõ, hari hiĩ himaa malee gwaai?”

22 Yeesu gugi ilaki⁄isi tuba, “Bere ana slaꞌa, ina ibiidi qatlaykaꞌa naqatloo gamaa ilii ki⁄e ana, ugu gu mala ilii slaꞌada? Ugu, hanisirakonte ana!” 23 Teesaaqay, gimbakee gii qoomi tla⁄aã gu hhiee hhakira goó ⁄imbee Yeesu tuba, sirakoomiisaykee gwaaiyaaba. Yeesu yaa kaayiiba teesaaqay, yaati kaay tuba, “Bere ana slaꞌa, ina ibiidi qatlaykaꞌa naqatloo gamaa ilii ki⁄e, ugu gu mala ilii slaꞌada?”

24 Hiĩ naa sirakoomiisay gwaa arimu gimbaki haa gugi handikimi. Dandiray hati khuana tuba, ilatlawa dosi dati loi. 25 Yeesu yaa yondiidi slime gimba waku wa⁄a haa dugwaa handikimiiba. Bere gimbakee sliimaa dugwaati handikina, goó ilatahhe khooroo sliimaa yaa aloo kontaaba daqa, da iliiqaasa kitaababaa daa aloo handikine.

* 1:1 1:1 Gimba yaa wana: Hiĩ ti uma Yohaana gi giimaamisiye gu Nanku Iliitleemu, Yeesu Kristu. Hari amoti da Kristu, Iliitleemu hingay tlaaꞌasi daqa doorii.

† 1:6 1:6 Yohaana: Hiĩ daa ya⁄abi ha Iliitleemu, yaati Yohaana Hiinunqudimiisay.

‡ 1:20 1:20 Kristu: Tiꞌii umaki Kristu hari Yunaanaisoo na Masiiya, maꞌaana dosi na Daa maakhi du⁄iya.

✡ 1:21 1:21 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 18:15, 18; Malaaki 4:5-6.

✡ 1:23 1:23 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 40:3.

* 2:3 2:3 difaay: Buraa da ⁄aamu waku daa tinqimi, uma gosi naa sabiibu.

✡ 2:17 2:17 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 69:9.

* 3:3 3:3 bere duguba laqwaloo waa da cada: Gimba gu Yunaanaisoo hiidahhasi kooma maꞌaana cada tiꞌii, laqwalaraa kara baku laqwalaraa rawgo. Nikodeemo yaa caahhiiba tiꞌii, sa gimba hintii oyi maꞌaana da laqwalaraa waa da cada slaqwage.

† 3:8 3:8 Caaqwa: Gimbaki hari Yunaanaisoo kona maꞌaana cada, Caaqwa, baku Muuna.

✡ 3:14 3:14 Yuꞌudii kitaabuu gu Faadoo 21:8-9.

‡ 3:14 3:14 waratlaysiye rawaage: Maꞌaana da gimbaki, Yohaana hiti laqaaqana hiitluhhumisu gu Yeesu musalaabage.

* 5:3 5:3 Hhayuũ gu 3 - 4: Inay yaa baqamidiri maꞌay digima tlorontloreesi, sa gimba, yaa wana qatlay malayika gu Iliitleemu yaa hii⁄eemaamidi waꞌay gu tlawateesii, haa gi tlorontloreesi maꞌay hhakee. Teꞌesii, ga⁄iiday gu pandaa gwaa giyaadu hiidawa maꞌay hhakeesii diĩ tlorontloreesi, yaati hhoay ga⁄ay gosi goõ giyaa kone. Handikaa wa⁄a da tlaatleesoo da Yunaanaisoo kontaaba hhayeeri hhanki.

* 6:7 6:7 dinaari miyaa cada: Dinaari leẽ yaa musaalaa gu baloo leẽ gu yondimiisay. Dinaari miyaa cada (200) yaati qoomay gu musaalaa gu slehheeri gweleti gu yondimiisay.

✡ 6:31 6:31 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 16:4; Nehemiyaa 9:15; Daareesoo 78:24-25.

✡ 6:45 6:45 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 54:13.

* 7:2 7:2 losona gu cuuraiĩ: Losona gu cuuraiĩ yaa losona gu balalu fanqu gu Wayahuudi, balalu hhakee fanquge, yaa ibimaamidiyay cuuraiĩ giyaa boo⁄imisiri hari elemu gu khai gu koomee loo⁄oo. Inay yaati laqiri teesaaqay sa hiislaslaw okookoiĩ koina gwaa hhiyuudee haa gi ibiidiri kongoqomeege koraraa mibeeri cigahha. Slime yaa losonuusiri sa we⁄inay gu Sabiibu haa Seyituuni. Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 23:33-36, 39-43; Hiislaslaw gu Sariyaa 16:13-16. Qatlay gu losonakii hida wa⁄a yaa hhiyuudiri Yerusaleemuge ma losonuusiri sliimaa.

† 7:26 7:26 Kristu: Tiꞌii umaki Kristu hari Yunaanaisoo na Masiiya, maꞌaana dosi na Daa maakhi du⁄iya.

‡ 7:37 7:37 Heedi gu kooma wakhaa yaa khaye daqa dooii: Wakhaa da giimaamisiye tiꞌii, ti hari bara da muuna tuba, heedi gu slaꞌa gu lou caahharaa Iliitleemu.

✡ 7:38 7:38 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 44:3; 55:1; 58:11.

✡ 8:5 8:5 Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 20:10; Hiislaslaw gu Sariyaa 22:22-24.

* 8:11 8:11 Hhayeeri gu afamaraa gu 7:53-8:11 hhaki handikaa da wakaꞌalee loiige.

✡ 8:17 8:17 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 17:6; 19:15.

✡ 10:34 10:34 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 82:6.

* 11:11 11:11 Daagoori Lasaaro hiĩ qaati: Tiꞌii sirakoomiisee da Yeesu diginti bambeei, sa gimba Yeesu hiĩ yakwi gimba gu gwaaꞌaraa da Lasaaro hari guꞌudee.

* 12:5 12:5 dinaari miyaa tami: Dinaari leẽ yaa peesay gu buaraa da yondimiisay, gwaa yondiidu letu leẽ. Dinaari miyaa tami yaati peesay gu bueemaa yondimiisay, gwaa yondiidu kori goõ.

✡ 12:13 12:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 23:40.

✡ 12:13 12:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 118:25-26.

✡ 12:15 12:15 Yuꞌudii kitaabuu gu Sakariyaa 9:9.

† 12:34 12:34 Kristu: Tiꞌii umaki Kristu hari Yunaanaisoo na Masiiya, maꞌaana dosi na Daa maakhi du⁄iya.

✡ 12:38 12:38 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 53:1.

✡ 12:40 12:40 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 6:10.

✡ 13:18 13:18 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 41:9.

✡ 15:20 15:20 Yuꞌudii kitaabuu gu Yohaana 13:16.

✡ 15:25 15:25 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 35:19; 69:4.

✡ 17:12 17:12 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 41:9.

✡ 18:9 18:9 Yuꞌudii kitaabuu gu Yohaana 6:39.

✡ 19:24 19:24 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 22:18.

✡ 19:28 19:28 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 22:15; 69:21.

✡ 19:36 19:36 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 12:46; Faadoo 9:12; Daareesoo 34:20.

✡ 19:37 19:37 Yuꞌudii kitaabuu gu Sakariyaa 12:10.

* 19:39 19:39 manemaane: Manemaane ti du⁄iya da hhoi da makhanay slanqasida, da kooma tafu gu hhou, kara ti umaasay doó maakhiye slaqwa da tuuꞌuna, dagoó ilii kahhiye qaasaraa.

* 20:1 20:1 Magidaleena: Magidaleena ti uma gu daqa daa eteediidine na Magidaala.

Yondu gu Ya⁄abimiisee

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Yondu gu Ya⁄abimiisee

Gimba guri giyaada

Kitaabuki Luuka nugwaa handikimi, hiĩ slime gwaa handikimu Gimba gu Hhou daa handikimi ha Luuka. Kara, ina yaa leeleehhiihhimisi Pawlo hhiyumidu gosii gu hiiqoomeesa Gimba gu Hhou gu Yeesu. Kitaabukii ina sinditi ilakesaasidi dandiray, Yeesu giyaa ilii ki⁄i rawaa gu rawge. Kara, ina sinditi ilakesaasidi, idoo sirakoomiisee da Yeesu giyaa ilii kakanti Gimba gu Hhou gu Yeesu gesaai hhapee dooinay loi daqa Wayahuudige. Da hheꞌesi, gi asu kakaaniri daqa hida gu hhapapu wakinay. Slime, ina yaa ilakeesi Muuna gu Iliitleemu, idoo giyaa gesaa ilii khay sirakoomiisee da Yeesu. Da hheꞌesi yaa ilakeesi, idoo balalu sliimaa Muuna gu Iliitleemu giroó ilii giyaadiye haa gii ⁄atlisi inay haa giyaadimiisee dooina.

Luuka afamaraa gu 1-12 naqatloo, sindoóti ilakeesi yondu daa yondiidi ha ya⁄abimiisay Peetiro haa gimba gwaa hiica⁄u daqa hida goó ⁄imbee Yeesu gu yaamu gu Yerusaleemu. Hari ilakeesa loi, gimba paslaapasloo gwaa hiicaca⁄u, Muuna gu Iliitleemu yaa iliiay inay. Hari amotee, inay gi caahhiyay tuba, Iliitleemu yaati slai Gimba gu Hhou gu Yeesu duguma hiiqoomeesi daqa hida gu hhapapu goõ. Ti daqa Wayahuudi kilesiiba. Da hheꞌesi, afamaraa gu 13-28 naqatloo, Luuka yaa ilakeesi, idoo Muuna gu Iliitleemu giraa ilii giyaadi ya⁄abimiisay Pawlo, ma hiiqoomeesi Gimba gu Hhou daqeemoo wa⁄a hhapee da Aasiyage haa Ulaayage, haa asunkuilee yaamu gu Ruumige. Slaahhadaraa da catimisuki, Luuka yaa hiiroogisi kakaaru waku daa kakaami ha Pawlo haa ya⁄abimiisee wakinay. Kakaaruki yoó iliiaꞌay dandiray, ma arini idoo giyaa ilii kakaaniri Gimba gu Hhou gu Yeesu daqa hida paslaapasloo haa daqeemoo paslaapasloo.

1

Hiifadidu gu Muuna gu Iliitleemu

1 Hhia Teyofiilo,* kitaabuu gooii gu pandaa hikira gwaa handikimi sa ugu, sugwaa handikimi gimba sliimaa, Yeesu giyaa yondiidi haa giyaa caacaahhamisi tlaatleesoo gu yondu gosaa, 2 balotira naqatloo duguraa ilii waaudi rawaa gu rawge ha Iliitleemu. Ina qatlay duguraa ilii kahhiye waaudimoo rawge, yaati gesaa hheꞌesi hadisi ilakaawa dosi hari amoo da Muuna gu Iliitleemu, daqa ya⁄abimiisee dosii giyaa hiileehhi.

3 Kara, qariqaaqari labaꞌasu gosi giyaa ilii cati, hingaati niki laqaaqaru ina lenkosi daqa dooinay, hari amamu paslaapasloo, gwaa laqamee gu lou tuba, ina hiti slafi. Balalu mibeeri cigahhage gii caca⁄i daqa dooinay, gi kakaami sa inay gimba gu Tawaaloo da Iliitleemu. 4 Kara da hheꞌesi, Yeesu qatlay giyaa ilii ⁄agiigine sliimaa haa ya⁄abimiisee dosi, giyaa ilakaay tuba, “Hhanti cira waautay tiaa yaamu gu Yerusaleemugo. Kara sigigi kaay tuba, tiꞌii baqada hiifadidu gu Taataa goy, giyaa ya⁄abi ma gesaa buꞌudi daqa doogunay, gaa ilii akhasidiri gooay gimbaki daqa dooaa. 5 Yohaana haraa maꞌay kilesi hiinunqudiidimisi hida. Inkoo, kahhiyay balalu angaamaka Iliitleemu hiinunqudimisi unkuray hari Muuna gosi haa hari aslaa.”

Yeesu idoo duguraa ilii waaudi rawaa gu rawge

6 Kara, Yeesu haa ya⁄abimiisee dosi giyaa ilii kurunkuridiri daqa lenge, gigi maasiri tuba, “Looimoo goori gu Goõ, qatlaykii gana ilii slaꞌadaa ilabuꞌuru dandiray tawaaloo gu Ruumigo, haa ma sandaa ki⁄isidi tawaalotira toori da hhapee doorii da Israeeli?” 7 Yeesu gi ilaki⁄isi sa inay tuba, “Yondukee ti koogunaaba gu caahha qatlay haa baloo, daa qaasi ha Taataa goy hari ⁄uuru gosi. 8 Gimati teesaaqay see, qatlay Muuna gu Iliitleemu gimaa ilii ⁄eetiye daqa doogunay, unkuray maa slayday ⁄uuru. Kara maa kakantay gimba gooi Yerusaleemuge, daqeemoo sliimaa gu Yudaaya, Samariyaa haa khooroti sliimaa.”

9 Qariqaaqari giyaa ilii hheꞌesi kaawa gimbaki, tay gi tooinaa khuꞌunay, dugurigi tosaa waaudi rawaa gu rawge ha Iliitleemu. Tlongiya gugi ilaslaabidi, gwaa hiidahhasiriiba kara arimaa. 10 Qatlay giyaa ilii karahhasiri ilaa koina sa khuꞌuduũ naraꞌa rawaa gu rawge, duguraa ilii waauuꞌumidiye, cirakiray hhawatee cada† gwaa daamisee qayroo gu ⁄abakwi, gi qadimidiri ilaciyaa koinay, 11 gi kaayri tuba, “Unkuray hida hhanki gu Galilaaya, siĩ soꞌoyi qadimitiri tiꞌii toogunaa khuꞌuntay rawaa gu rawge? Nama Yeesuki leẽ, dariĩ waaudi rawaa gu rawge daqa doogunaa, maa kara ki⁄i khoorotii, nama teesaaqay guũ ilii antiri gooay, giĩ ilii waaudi rawaa gu rawge.”

Hiileehha da Matiyaasi sa hiinaaca daqa Yuuda

12 Inkoo, qatlay Yeesu duguraa ilii waaudi rawge, ya⁄abimiisee yaa rawaa gu oõ wakuu wanay, uma gosi na Miseyituuni.‡ Da hheꞌesi gi ki⁄iri yade Yerusaleemuge, gi khociri khocu gu baloo da Sabaato.§ 13 Qatlay giyaa ilii dayri yade Yerusaleemuge, gii guuma kayri waauu gwaa rawaa gu marage waara,* daqa daa ilii ibimaamidiye Peetiro, Yohaana, Yakoobo haa Andareyaa, Filiipo haa Toomaasi, Batolimaayo haa Mataayo, Yakoobo nanku Alifaayo, Simooni daa Seloote eteediidine haa Yuuda nanku Yakoobo. 14 Balalu sliimaa ya⁄abimiisetee goõ gi ilakoniri firoo da Iliitleemu saga lenge. Inay yaa sliimaa wanay haa tigay wakinay, Mariyaa iyoo dosi Yeesu haa hhiee kosi.

15 Balalu hhakeesii Peetiro gi qadidi tla⁄aã gu hida gwaa ⁄imbee Kristu, sliimaa dooinaa yaa wanay hida miyaa leẽ haa mibeeri cada taqaaqay. 16 Da hheꞌesi gi kaay tuba, “Hhiee koi, kwanda gi buꞌute, handikaa daa tletimi wakaꞌalee ha Muuna gu Iliitleemu hari afa gu mutemi Dawdi, yondukee gu Yuuda Isikariyooti, gwaa giyaadisu hida hhakira gwaa owee Yeesu. 17 Yuuda yaa danaꞌa goori, daa faadi sliimaa haa dandiray. Ina see yaa yondiidi yonduki gu hiiqoomeesa gimba gu Yeesu.”

18 (Yuudaki yaa kirigi qaymoo hari peesaykira giyaa slay hari amoo da tlakwi. Inkoo, qatlay giyaa ilii taysi wane qaymoteesii, gi tosaa huui, guraꞌa gosi gii feehhidi tla⁄antla⁄a, waqanqatatee goõ yaatii ca⁄iri khoorooge. 19 Hida sliimaa gwaa ibimaamidee yaamu gu Yerusaleemuge, gi akhasiri gimbakee gu Yuuda gwaa hiica⁄u. Da hheꞌesi qaymotee girigi tooinaa ayiri uma hari gimba gooina na “Akelidaama,” maꞌaana dosi na “qaymoo da ceedee.”†)

20 Peetiro gi ilakoomi kakaaru tuba, “Mutemi Dawdi yaa handikimi kitaabuu gu Daareesooge tuba,

‘Mara gosi dugu hhanti ilii qaasi idoo lensee,

kara teꞌesii, marakeesii heedi lensee hhanti ibiidi.’✡

Kara,

‘Heedi waku hiioye,

yondu gosi giyaa yondimaamidiye.’✡

21 Inkoo, kwanda ga hiileehhane heedi leẽ, ma qadidi daqa da Yuudage. Gwii leehhane, tla⁄aã gu hhakiraa goó sliimaa waaree ha dandiray. Qatlay sliimaa Looimoo gu Goõ Yeesu giyaa iliiwane haa giyaa ilii hhiyumaamidiye haa dandiray 22 yadaa loaa tlaatleesoogo. Kara, qatlay Yeesu dugwaa ilii nunqudisi ha Yohaana maꞌayge, balotira naqatloo ina duguraa ilii waaudi rawaa gu rawge daqa dooraa. Inkoo, tla⁄aã gooinay leẽ kwanda hingi ilagaasiye haa dandiray, masaydii pahha gwaa arimu, idoo Yeesu giyaa ilii slafi ayisago.”

23 Teꞌesii ya⁄abimiisetee gii leehhidi hida cada, Yoseefu, uma gosi gu deneꞌee na Barsaaba (kara daa eteediidine ha wakinay na Yuusto), haa Matiyaasi. 24 Da hheꞌesi gi firiniri tuba, “Looimoo goori gu Goõ, gu lou, ugu khuꞌuda muunaiĩ gu hida goõ, idoo gi iliiwanee. Inkoo, sandi laqante, heedi gaã ugu hiileehhedi tla⁄aã gu hida hhankii gu cadage, 25 ma hiioy daqa da yonduki haa ya⁄aboti daa may ha Yuuda, gi tosaa hiifookidi ⁄imbaraa da Yeesugo, gi waaudi daqa daraa hiiboo⁄odi ina.” 26 Da hheꞌesi gii slaslakhiri kuura, giyaa ilii faadiri, kuura gi tosaa hiihuuꞌudi daqa Matiyaasige, dugugi tosaa ilafaadi sliimaa haa ya⁄abimiisetira wakinay da mibi haa leẽ.

2

Hii⁄eeta da Muuna gu Iliitleemu baloo da Pentekoositi

1 Qatlay daa ilii day baloo da losona gu Pentekoositi* hida gwaa ⁄imbee Yeesu, hingaa slaslayri daqa lenge yaamu gu Yerusaleemuge sa losonakee.✡ 2 Qatlay giyaa ilii kurunkuridiri teꞌesii, cirakiray gi akhasiri afoo ubee, da pupukhumoo gu caaqwa da didiri. Afotee yaagii⁄eti rawaa gu rawgo, gii gunti hari khisla marakeesii giyaa ilii ibiidiri. 3 Teꞌesii, daagii ca⁄i daqa dooinay idadu gwaa hiiqoomee ubee, cufeeri gu buruburiya da aslaa pahha.† Cufeeri hhakee hingigi deehhiniri, gii ibinaa kayri rawaa gu sagaiĩ koinay. 4 Da hheꞌesi, gonkoinaa digigi hacisi Muuna gu Iliitleemu, gi tlaatleesiri cocoꞌomoo gimba waku gu ⁄abu, idoo sigaa ilii qay gooay ⁄uuru ha ina.

5 Inkoo qatlaykeesii, yaa wanay Yerusaleemuge Wayahuudi daa ibimaamida teꞌesii, hida gwaa firiirimee Iliitleemu, gwaa hhapapu wa⁄a dahhee. 6 Qatlay giyaa ilii akhasiri afotee, raqatee da hida yaagii kurunkuriti, ma ariniri idoo daa hiica⁄adi. Teꞌesii gonkoinaa yaati bakairi, digirigi slanqadi caahharaa, idoo giyaa ilii akhasiri hida hhakee goó ⁄imbee Iliitleemu cocoiyay hari gimba gooina loi. 7 Gonkoinaa yaati bakairi sumuku, hirigii tlairi, hingigi maamisiri inay haa inay tuba,

“Ayi yuꞌudaa! Hida hhanki goõ gu cocaacoee gimba goori, pasliyaaii caba ti looee da Galilaaya loi? 8 Inkoo, hida hhanki dandiray gonkotaa hagi malee akhaakhamisana inay hari gimba goori dandiraa laqwali? 9 Kara, tiꞌii ti wanay hida gu hhapapu paslaapasloo, Partii, Medii haa Elamiyaa, kara looee daa Mesopotaamiyago dahha, Yudaaya, Kapadookiya, Pontoo, Aasiya, 10 Firigiiya, Pamfiliyaa, Misiri haa daqeemoo gu hhapee da Liibiya gu ilaciyaa waaree haa hhapee da Kireene, daa niini⁄idi ha tlawa da didiri, kara haa dahaa gwaa yada dahhee yaamu gu Ruumi, 11 (Wayahuudi haa hida gwaa hiiguumee diini da Wayahuudige). Hida wakinay yaa Kireete dahhiyay tlawa da didirigo, wakinay yaa hhapee da Araabiya dahhiyay. Kaslenkwaa, dandiray gonkotaa kahhana inay hagitooraa akhaakhamisana cocoiyay hari gimba goori loi, idoo Iliitleemu giyaa ilii yondiidi gimba gu didiru gwaa bakaꞌasu!”

12 Hida hhanki gonkoinaa gi ilakoniri bakaꞌaraa, hirigi slanqadiri caahharaa gimbaki, tay hingi tooinaa maamisiyay inay haa inay tuba, “Inkoo maꞌaana da gimbaki na mala?” 13 Teꞌesii wakinay gi tlaatleesiri yaqaayiru sirakoomisetira da Yeesu tuba, “Hida hhanki hinti ooniimidiri sa difaayti da ⁄abi giĩ kitahhaniri!”

Kakaaru gu Peetiro baloo da Pentekoositi

14 Da hheꞌesi Peetiro ginaa ilii qadidi sliimaa haa ya⁄abimiisetira daa mibi haa leẽ. Hari afoo da didiri gi tlaatleesi kakaaru sa raqati da hida gi kaay tuba, “Ye deneꞌee koi Wayahuudi haa unkuray gonkokunaa goó tiꞌii ibiidee yaamu gu Yerusaleemuge, itatiisa naraꞌa, ma sangu kaay gimbaki gwaanii ca⁄u.” 15 Hida hhanki hinti ooniimidiriiba, unkuray gooay idoo gaã ilii ilahudeesidiri! Inkoo ma dati kahhi heetlawaa. 16 Gu lou, gimbaki gwaanii ca⁄u daqa doorii, na gimba daa kaay wakaꞌalee ha Iliitleemu hari amoo da tletimiisay gosi Yoeeli tuba, 17 “Balalu gu hiifaakooge, Iliitleemu yaati kaay tuba,

‘Sangumaa hiituutuqa Muuna gooi daqa hida sliimaage.

Yaꞌay kokuna gu hhawatee haa gu tigay tletinay haa gi kakaanay gimba gooi,

kara qaraiya dooguna maa arinta ilahudaa daqa dooaa,

haa gaduũ kokuna see, maa tletinay tletaa gwaa daqa dooi dahhee.

18 Gu lou, gimati daqa tongee dooi see,

sliimaa da hhawatee haã da tigay see,

balalu hhakeesii, sigimaa hiituutuqa Muuna gooi,

inay see maa tletinay, gi kaayay gimbaki koi.

19 Kara maa ⁄isima gimba gu denu gumaa bakaꞌasa hida rawge,

haa hamaa laqama gimba gu bakaꞌasa tiꞌii khoorotii,

damaa wana ceedee, aslaa haa tlonga da kooma eehha guyii loou.

20 Letu maatii fookita, maati ⁄oona tleehhita daqa dooinay,

kara slehheẽ see, maati daa⁄aday ceedee pahha,

damaa ilii kahhiye dawaraa balotee da kaari,

da kooma hhoinay gu Looimoo gu Goõ.

21 Kara, damaa ilii kahhiye dawaraa baloti,

kila heedi gumaa ilii⁄aa⁄aa uma gu Taataa Iliitleemu, dugumaati ilabuꞌuna ha ina.’✡ ”

22 Peetiro gi ilakoomi gimba tuba, “Ye hida gu Israeeli, itatiisa gimbaki! Yeesu gu Nasareeti yaati heedi daa hiitlaaꞌasi pandataa daqa doogunay ha Iliitleemu hari amoo da hiitlaaꞌasa ⁄uuru gu yondu gu denu haa hari amoo daa bakaꞌasidi hida, idoo unkuray ga ilii khuꞌudee gooay, guti lou. 23 Heediki, Yeesu daa hadisi dabaiĩ kokunay ha Iliitleemu hari ilakhuukhuꞌusaraa haa taariru gosi giyaa ina khuiye wakaꞌalee. Kara unkuray hari iliiawaraa da hida gu tlakwi, gugi toogunaa tluhhusidiri musalaabage, gugi gaasidiri. 24 Inkoo, Iliitleemu giyaagi tosaa slafisi ina tuuꞌunago, dugwaagii ca⁄asi slahhaaꞌamee da ilahufidukeesaa gu didirugo gu gwaaꞌaraa. Sa gimba gwaaꞌaratee see yaa aloo hiidahhasidaaba oowaraa ina ayisage.

25 Mutemi Dawdi yaa kaay wakaꞌalee loi gimba gu Masiiya tuba,

‘Balalu sliimaa Looimoo gu Goõ hagwaati arimi pandaa dooii wana,

sa gimba hari bara da daba gooi wana gu ⁄uya,

ana ma may dakhadakhamoo.

26 Muuna gooi hhaꞌaluudi sa gimbakee,

kara afa gooi kona hhaꞌaloo da didiri,

slaqwa dooi see maa ibita iliipaꞌaruuge,

27 sa gimba ugu muuna gooi gu maydaaba khonsleebaage,

kara Heedi Googu Gwaa tlintiꞌisidi, hagu maydaaba, ma gubi ayisage.

28 Ugu siniĩ laqanti amoo da ibinaa da loi,

kara sini qayda hhaꞌaloo da didiri sliimaa haa ugu daqa ga iliiwante.’✡ ”

29 Peetiro gi kara kaay tuba, “Ye hhiee koi, ana sangu slaꞌa kaawaraa unkuray hari ⁄atlimaa gimba gu okookoo goori mutemi Dawdi. Ina yaati gwaai, dugugi qaasi, sa gimba ayisa dosi tosaa kahhada ti wanta yaamu kotii letuti naqatloo. 30 Inkoo, ha khuana mutemi Dawdi yaati tletimiisay gu Iliitleemu. Kara yaati khui Iliitleemu yaatii fadidi, gi seelimi tuba, ‘Maa qaasi heedi leẽ tla⁄aã gu laqwaloo dosii, ma ibiidi kitiĩ gosii gu mutemiꞌisooge.’ ” 31 Iliitleemu yaa iliiay mutemi Dawdi, ma arimi gimba gumaa hiica⁄a pandaage, gi kaay gimba gu slafaraa da Kristu ayisago tuba, gwaa aloo mayaaba ina ayisage, slaqwa dosi see giyaa mayaaba, ma gubidi ayisage. 32 Heediki Yeesu, daa slafisi ha Iliitleemu yaagii ca⁄i ayisago, kara dandiray gonkotaa ti masaydii da gimbaki gu lou sangu cocaacoe.

33 Inkoo, Yeesu dugwaa ilii tlaysi rawaa gu rawge ha Iliitleemu, dugugi daareesi hari khisla, hari ibiidisaraa hari bara da daba gosi gu ⁄uya kitiĩ gosii. Yeesu gi slay Muuna gu Taataa gosi giyaa hiifadidi taai, sugumaa hadisi. Muunakee gu Iliitleemu naa hiikuꞌusi gimbaki ga khuꞌuuꞌuntee, haa ga akhaakhamisideei letuti. 34 Mutemi Dawdi yaati tlayiiba rawaa gu rawge da Yeesu gooay, kaslenkwaa, yaati kaay tuba,

“Taataa Iliitleemu yaati kaay daqa Looimoo gooii gu Goõ tuba,

‘Ibiidi hari bara doyi da ⁄uya,

35 qatlaykaꞌa naqatloo gamaa ilii qaase fa⁄ayaa doogu,

biraa gu yeꞌeeroo kokuu.’ ”✡

36 Peetiro gi ilakoomi gimba tuba, “Inkoo, hida goõ gu hhapee da Israeeli, unkuray kwanda ga caahhadeei gimbaki gu Yeesu gaa tluhhusidiri musalaabage. Namati inakee leẽ dugunaa hiileehhi ha Iliitleemu, ma Looimoo goori gu Goõ tleehhidi haa ma Kristu tleehhidi.”

37 Qatlay hida hhakee giyaa ilii akhasiri gimbaki gu Peetiro, digigi da⁄i muunaiĩ koinay hari khisla. Da hheꞌesi gi maasiri Peetiro haa ya⁄abimiisee wakinay tuba, “Ye hhiee koti, inkoo ti malee laqana?”

38 Peetiro gi ilaki⁄isi sa inay tuba, “Fookidaaruu daqa Iliitleemuge amamu kokunaa goõ gu tlakwigo. Kara hida sliimaa digii nunqudimisiye maꞌayge hari uma gu Yeesu Kristu, ma sangu ilamooyimi ha Iliitleemu tlakwaroo dooguna. Unkuray ma slaydiri hiifadidukira gu Muuna gu Iliitleemu. 39 Hiifadiduki dugwaati qay ha Iliitleemu sa unkuray haa yaꞌay kokuna, hida hhakira goõ goó hhapapu gu segenge waaree, haa hida sliimaa damaa ⁄oo⁄iye ha Taataa Iliitleemu, Iliitleemu goori.”

40 Peetiro gigii gadimi inay hari gimba waku wa⁄a, kara gigi tlaatlaqasi tuba, “Hangu ilabuꞌuntee unkuray kilakokuna haa laqwaloti da tlakwi.” 41 Inkoo, hhakee gwaa ⁄imbee gimbakee kosi, digigii nunqudimisi maꞌayge. Letutee leẽ yaa hida elefu tami daa hiirogisi daqa raqa da hida gwaa ⁄imbee Yeesu.

Ilagaasa da hida gwaa ⁄imbee Yeesu daqa lenge

42 Da hheꞌesi hida hhakee gwaa ⁄imbee Yeesu, gi hadisiri qatlay gooina hari maguuma, ma digi caacaahhamisi ha ya⁄abimiisetee gimba gu Yeesu. Kara ibiidiye daqa lenge, fandakumisiye mukaate, gi ⁄aginay daqa lenge sa hiislawaraa da gwaaꞌaraa dosi, kara firiirinee Iliitleemu.

43 Hida wakinay gu Yerusaleemu gugi muriidiri Iliitleemu hari khisla. Hari amoo da ⁄uuru gosi ya⁄abimiisee da Yeesu yaa laqaaqanti gimba wa⁄a gwaa bakaꞌasu hida.

44 Hida hhakee goõ gwaa ⁄imbee Yeesu, yaa sliimaa ibiidiri daqa lenge sa firoo da Iliitleemu. Kara hingaati wariiqaqaaqayay idadu koina goõ giyaa koneei inay haa inay. 45 Kara, inay gi tlaatleesiri kirigiruu khooslay gooina waku giyaa konee, hingigi deehhiniri peesay giyaa slayri, hida sliimaa gi slayri, idoo giyaa ilii slaiyeei gooay. 46 Balalu sliimaa gi ilakoniri hiikurunkurimidu sa firoo mara gu didiruge gu Iliitleemu. Inay gi fandakumisiri mukaate maraai koinay, gi ⁄aginiri ⁄agoo dooina daqa lenge hari muunaiĩ gu qasaw haa cabuuma, 47 gi hhaꞌaleesiri Iliitleemu, gi muunaiĩ boo⁄eesiri hari khisla hida sliimaa gu yaamu gu Yerusaleemu. Kara balalu sliimaa daqateesii lenge Iliitleemu yaa tosaa hiiroogiigimisi raqa dooinay hida wakinay giyaa ilabuꞌuuꞌune.

3

Hhoeesa da heedi gwaa yeꞌeeroo tlakwaakwaw

1 Letu waka Peetiro haa Yohaana yaa hadakakaakayay mara gu didiruge gu Iliitleemu, daa iliifuuruuꞌudi letu, hikee na qatlay Wayahuudi giyaa ilii daareeremisiyee Iliitleemu. 2 Inkoo, yaa wana heedi waku gwaa yeꞌeeroo tlakwaakwaw taysaa loaa qatlay dugwaa ilii laqwali. Balalu sliimaa dugwaati geregediidina ha hida kosi, gugi tooinaa ibiidisiyay ilaciyaa gu kaꞌafu wakuu uma gosi na “Kaꞌafu guraa hiiboo⁄u,” sa firoo da peesay daqa hida gwaa hiigumagaaguumee mara gu didiruge gu Iliitleemu. 3 Qatlay giyaa ilii arimi Peetiro haa Yohaana yaa daadaauusiri hiiguuma waꞌay gu mara gu didiruge gu Iliitleemu, gigi firimi inay, ma sugu qayri peesay. 4 Teꞌesii Peetiro haa Yohaana gugi ilii kaasiri ilaa koina. Da hheꞌesi Peetiro gi kaay sa ina tuba, “Handaa yuꞌute!” 5 Ina gi tosaa ilii kaasi inay, ina beela slay idoo waka daqa dooinaa.

6 Da hheꞌesi Peetiro gi kaay sa ina tuba, “Dandiray konaaba peesay ma sahaabu see da qawaraa sa ugu, inkoo, idotaꞌa ga koomee suguni qaw. Hari uma gu Yeesu Kristu gu Nasareeti, tlayii, khoce!” 7 Peetiro gigi tosaa ooyi heedikee daba gu ⁄uyage, gigii tlaysi, gi qadidi hari yeꞌeeroo kosi ina lenkosi. Cirakiray yeꞌeeroo haa emberekay gosi gwaa kufimidee, digigi hhoeesi, gi slayri ⁄uuru. 8 Heedikee gi tlo⁄osi rawaage hari yeꞌeeroo kosi, gi qadidi haa gi tlaatleesi khocu. Da hheꞌesi, gi tosaa gii day waꞌay gu efeenaa da mara gu didiruge gu Iliitleemu sliimaa haa Peetiro haa Yohaana tay tosaa tlo⁄otlo⁄omisi, kara tosaa hhaꞌaleemisi Iliitleemu.

9 Hida sliimaa gwaa ilii aniri khoci tay tosaa hhaꞌaleemisi Iliitleemu, 10 gi caahhiri tuba, yaati heedikira gwaa ibimaamida kenga gu “kaꞌafu guraa hiiboo⁄uge” gu mara gu didiru sa firoo peesay. Teꞌesii hida goõ digigi iliihaci ha amaaoo, yaati bakairi hari khisla, sa gimbakee gwaa hiica⁄u daqa dosii.

Kakaaru gu Peetiro mara gu didiruge gu Iliitleemu

11 Inkoo qatlay heedikee daa hhoeesi giyaa ilii kahhiye hiĩ tosaa gii nakafi daqa diĩ Peetiroge haa Yohaana, teꞌesii hida goõ yaati bakairi. Inay yaagi tlaatleesiri siragusiru inay, mara gu didiruge gu Iliitleemu daa eteediidine “Waauu gu Solomooni.” 12 Qatlay Peetiro giyaa ilii arimi raqatee da hida daa hiikurunkuriti, gi kaay sa inay tuba, “Ye hida gu Israeeli, hariĩ soꞌoyi hiitlaꞌadiri sa gimbaki? Haã soꞌoyi bakaꞌadiri handaagi ilii kaasidiri ilaa ubee, heediki hintii dahhasi pahha khocu, sa gimba gu ⁄uuru goori haa muree doori pandaa da Iliitleemuge? 13 Teesaaqay gooba! Iliitleemu gu Aburahaamu, Iliitleemu gu Isaaka, Iliitleemu gu Yakoobo haa okookoiĩ koti, niĩ daareesi yondimiisay gosi Yeesu, hari amoo da hhoeesa heedikee. Unkuray Yeesuki gwaa taatahhadiri dabaiĩ gu tawaaloo da Ruumige, duguma gaasi. Slime, gugi tlankidiri pandaa da Gafana Pilaatu, gimati qatlay giyaa iliislaiye kereꞌesa gimba, magu geemay ina.

14 Teꞌesii unkuray hagugi tlankidiri heedikira guba tlakwaroo haa gwaa kooma ibinaa daa tafaꞌadi. Unkuray hagi firintiri sangumay ca⁄asi heedi gwaa cu⁄u hida hari qwaa⁄ii. 15 Kara, unkuray hagugi gaasidiri heedi gu kooma tlaatleesoo da hhaahhiyoo gu slafimaa. Teesaaqay, Iliitleemu gwaa slafisi gwaagii ca⁄asi ayisago. Gu lou, dandiray ti masaydii gu gimbaki sangu kakaakane. 16 ⁄imbaraa da heediki daqa uma gu Yeesuge, niĩ qaydi ⁄uuru sa heediki guũ antiri tiꞌii ga khuꞌudee. Gu lou, ti hari ⁄uuru gu uma gu Yeesu haa hari ⁄imbaraa doó khawa hari amoo da Yeesu, niĩ heediki hhoeesidi sumuku, idoo gaã ilii antiri gooay pandaa doogunay unkuray gonkokunaa.

17 Inkoo, hhiee koi, ana khua unkuray haa hida kokuna gu deni gu tawaalooge waaree, Yeesu gwaati gaasidiri bawma da hhidima doogunay. 18 Kara, hari amoti Iliitleemu yaatii gaasi kaawaratira tosi da wakaꞌalee hari amoo da tletimiisee dosi goõ tuba, ‘Kristu kwanda dugu labaꞌasiye.’ 19 Inkoo, fookidaaruu amamu kokunaa gu tlakwigo, iliipaꞌamu Iliitleemu, ma sanguyii ca⁄asi sukumu tlakwaroo dooguna. 20 Teesaaqay laqa, ma slaydiri ⁄uuru gu hii⁄abeesa muunaiĩ kokuna daqa Taataa Iliitleemugo goó sliimaa waara haa dandiray. Kara ma sandaa ya⁄abi Kristu daa hiileehhi wakaꞌalee sa ilabuꞌuruu haa sa tawaaliru dandiray, hinti Yeesu. 21 Ina kwanda gi ibiidiye rawaa gu rawge, qatlay Iliitleemu gimaa ilii hheꞌesiye naqatloo hii⁄abeesa idadu sliimaa, giyaa ilii kaay gooay wakaꞌalee hari amoo da tletimiisee dosi giyaa tlintiꞌisi ina sa yondu gosi.

22 Musaa tletimiisay yaati kaay tuba, ‘Taataa Iliitleemu, Iliitleemu googuna maa hiitlaysi sa unkuray tletimiisay da ana gooay tla⁄aã gu hhiee kokunaa loaa. Kara, kwanda gamaa itatiimisidee gimba gosi goõ gimaa kaaye sa unkuray. 23 Heedi gumaaba itatiisa gimba gu tletimiisayki, dugumaati hhamisi sumuku haa dugumaati tlintiꞌisi daqa raqa da hida kosaa koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, dugugi toosaa hhamisi sumuku ha Iliitleemu.’✡

24 Peetiro gi ilakoomi gimba tuba, ‘Tletimiisee goõ da Iliitleemu, tlaatleesi qatlay gu Samweeligo haa wakinay gwaa sirakoomee ina, gonkoinaa yaa kakaaniri sa hida gimbaki gu hiicacaaca⁄a balalu hhankii.’ 25 Unkuray ti yaꞌay gu tletimiisetee haa gu ila⁄imbidu gu Iliitleemu daa boo⁄imisi haa okookoiĩ koti, gi kaay sa Aburahaamu tuba, ‘Hari amoo da laqwaloo doogu, kabiraa goõ da khooroti, dagamaati ⁄aafi.’✡ 26 Qatlay Iliitleemu giyaa ilii slafisi haa giyaagii ca⁄asi ayisago yondimiisay gosi Yeesu, giyaati geesaa ya⁄abi daqa doogunay hida gu Yahuudi, ma danguma ⁄aafi hari amoo day fookaraa unkuray gonkokunaa amamu kokunaa gu tlakwigo.”

4

Peetiro haa Yohaana pandaa da balasaa da didirige

1 Qatlay Peetiro haa Yohaana giyaa ilii kahhiyeei kakaaruge sa hida, hhapalooee da Iliitleemu haa heedi gu didiru gu sirikaarii doó ga⁄awa mara gu didiru gu Iliitleemu haa raqa waka da diini da Yahuudi, uma gosi na Sadukaayoo* yaagi ilii tlairi inay. 2 Hida hhanki yaa slahhaahhaairi hari khisla sa Peetiro haa Yohaana, sa gimba giyaa caacaahhaahhamisiyee hida. Kara yaa kakaakanay sa inay tuba, daqa Yeesuge hida gwaa kaka⁄ee maa slafiyay yaagii ca⁄iyay ayisasugo. 3 Da hheꞌesi gigi tooinaa ooyiniri, gigi ilapinginiri jeerage heetlaalee dosi naqatloo hari heetlawaa, sa gimba yaa khwayaiĩ.† 4 Kara, tay hida wa⁄a tla⁄aã gu hhakiray gwaa itatiitimisee gimba gu Iliitleemu daa kakaakane Peetiro haa Yohaana, gi tooinaa ⁄imbiri gimbakee, faadoo da hida gwaa ⁄imbee Yeesu gi daadi elefu kooani.

5 Heetlaalee dosii, hida gu deni gu Yahuudi, gaduũ haa maarimamaa da sariyaa da diini, gii kurunkuridiri sliimaa yaamu gu Yerusaleemuge. 6 Tla⁄aã gu hida hhakeesii gu deni, Anaasi hhapalooay gu didiru gu Iliitleemu yaa wana. Slime haa hhapalooee wakinay da deni da Kayaafa gooay, Yohaana, Alekisanda haa hida wakinay gwaa koomee hiidayuuma haa hhapalooay gu didiru. 7 Teꞌesii, hida hhakee gu deni gi kaayri sa sirikaarii daa ga⁄aa⁄awa Peetiro haa Yohaana, ma giraa khayri pandaa dooinay, giyaa ilii qadimidiri teꞌesii, gi tlaatleesiri cangicangimisu tuba, “Unkuray ha miyaa sangwaa qay ⁄uuru haa hari uma gu miyaa gurinaa hhoeesidiri heediki?”

8 Da hheꞌesi Peetiro dugugi hacisi Muuna gu Iliitleemu, gi ilaki⁄isi sa inay tuba, “Unkuray hida gu deni haa gaduũ gu hida gu Israeeli!

9 Letuti dandiray bere handi cangicangimisiday, sa gimbaki gu hhou gwaa yondiidani daqa heedikii gwaa yeꞌeeroo tlakwaakwaw, kara handi cangicangimisiday idoo dugwaa ilii hhoeesi, 10 inkoo ha slaꞌana unkuray haa hida goõ gu hhapee da Israeeli, ma caahhadiri gimbaki tuba, ‘Heediki guũ qadidu tiꞌii pandaa doogunay, haraati uma gu Yeesu Kristu gu Nasareeti hhoay sumuku. Hiĩ gwaa hiitluhhusidiri musalaabage, kara Iliitleemu gwaagi tosaa slafisi haa gwaagii ca⁄asi ayisago!’ 11 Yeesuki na ina daa ilakhuukhuꞌusi Handikaa da Iliitleemuge tuba,

‘Ina na tlaa⁄atira gaa siꞌidiri‡ unkuray hida goó tleehhee maraai,

kara gi tlaa⁄a da didiri tleehhidi da sooma doó kaari hari khisla.’✡

12 Inkoo, hhaku heedi waku gu hiidahhasa ilabuꞌuru hida tlakwaroogo. Yeesu kilesi nii dahhasi, sa gimba hhaku uma waku tiꞌii khoorotii, daa qay sa ilabuꞌuru hida, kara hariti umakee kilesi, dandirii dahhasi ilabuꞌuru.”

⁄atlimaa gu Peetiro haa Yohaana yaati bakaꞌasiri hida

13 Qatlay hida hhakee gu deni giyaa ilii aniri ⁄atlimaa gu Peetiro haa Yohaana, gi baraslayiri tuba, inay yaati hida gu taqaaqay kilesi, yaa sominiriiba. Kara, inay yaati bakaakairi hari khisla, gi caahhiri tuba, hida hhanki yaa sliimaa wanay haa Yeesu. 14 Slime giyaa ilii aniri heedikee daa hhoeesi hiĩ qadidi teꞌesii haa inay, hida hhakee gu deni yaa konaaiiba ilaki⁄isaraa lensee daqa diĩ Peetiroge haa Yohaana. 15 Sa gimbakee hida hhakee gu deni gi kaayri sa hida koina goó ga⁄awee, maa hiica⁄asiri Peetiro haa Yohaana waaukeesaa hingaa ilii slaslaaslayee balasateesii da didiri da Wayahuudi. Inay gi meetiri teꞌesii gi tlaatleesiri idara inay haa inay, 16 Hingigi maamisiri tuba, “Inkoo, hida hhanki hagiti malee laqana? Yuꞌudiyaa, hida sliimaa goó tiꞌii ibiidee Yerusaleemuge ti khuiyay inay hiĩ laqaniri yondu gu didiru guũ bakaꞌasu hida, kara dandiray haguu dahhasanaaba tlanka. 17 Inkoo, ba⁄ay giti tlaatlahhasanee, ma mayri hiiqoomeesa gimbaki daqa hidage, kwanda hagi tlaatlahhasane hida hhanki, ma mayri kara kakaaru gimbaki sa heedi lensee hari umaki.”

18 Da hheꞌesi hida hhakee gu deni, gi kara eteediri Peetiro haa Yohaana waꞌay gu waauuge, gigii gadiniri tuba, “Kara maa hhanti kakantay sumuku ma caacaahhamisu see hida hari uma gu Yeesu.”

19 Inkoo, teꞌesii Peetiro haa Yohaana gi ilaki⁄isiri sa inay tuba, “Hangu ilatahhadee unkuray kilakokuna. Gimba kaloo naraa hiiboo⁄i pandaa da Iliitleemuge, itatiimisu unkuray baku ti itatiimisu Iliitleemu. 20 Dandiray hiidahhasanaaba mawaraa kakaaru sa hida gimbaki gu didiru gwaa arini haa gwaa akhasani daqa Yeesugo.”

21 Da hheꞌesi hida hhakee gu deni gu Yahuudi gigi tlaatlaꞌasiri kara khisla Peetiro haa Yohaana, gi tooinaa geemayri ma waaudiri. Teꞌesii inay yaa baraslayiriiba idoo sigi ⁄agitine, sa gimba hida goõ teꞌesii Iliitleemu ginaa daareeremisiyay sa yonduki gwaa hiica⁄u. 22 Heedikee da hhoeesi hari amoo da bakaꞌasa, yaa kona koraraa gwaa hiicatee mibeeri cigahha seei.

Firoo da hida gu koomee ⁄imba

23 Qariqaaqari Peetiro haa Yohaana digaa ilii geemay, gi ki⁄iri daqa deneꞌee koinay gu koomee ⁄imba, sigigi ilatlayri gimba goõ sigaani kaay ha hhapalooee da deni da Iliitleemu haa gaduũ. 24 Qatlay hida hhakee giyaa ilii akhasiri gimbakee, gi firiniri Iliitleemu daqa lenge, gi kaayri tuba, “Ye Looimoo goori gu kooma ⁄uuru goõ, gwaa tleehhu raw haa hhapee, tlawoo gu deni haa idadu sliimaa gu waꞌay koinay waaree, 25 ugu haa kaadi gimbaki hari amoo da Muuna gu Iliitleemu daqa taataa goorii Dawdi, hiĩ gwaa yondimiisay googu, gi kaay tuba,

‘Hida gu hhapapu wakinay siĩ soꞌoy slahhaairi,

kara hida tooinaa ilahudeemisiyay gimba gu bawma?

26 Watemi da khooroti hingii ilakhuukhuꞌusiri sa qwatla,

kara hida gu deni goó tawaalimee hingii kurunkuridiri daqa lenge,

ma tlankiri Looimoo goori gu Goõ haa Kristu gosi.’✡

27 Gimbaki guti lou! Mutemi Heroode haa Gafana Pontiyo Pilaatu, hida gu hhapapu wakinay haa hida gu hhapee da Israeeli naa hiikurunkuridiri sliimaa tiꞌii yaamu gu Yerusaleemuge. Yaa teesaaqay laqiri, ma ilakhuukhuꞌusiri gaasaraa da yondimiisay googu Yeesu gwaa hiileehhedi, gugi maakhadi du⁄iya, ma Masiiya tleehhidi. 28 Inay gi yondiidiri yondukee sliimaa hari slaꞌamuu koku gaa taarinti wakaꞌalee, gi ilakhuukhuꞌusidi hari ⁄uuru googu gimbaki miyaa hiica⁄i.

29 Inkoo, Ye Looimoo goori gu Goõ, yuꞌudiyaa, idoo hindi ilii tlaatlaꞌamisiyee dandiray. Ugu sandi qayde ⁄uuru dandiray tongee doogu, ma kakaani gimba googu sa hida hari ⁄atlimaa gu didiri. 30 Tlaaꞌasii ⁄uuru googu, ma hhoeesi hida haa laqami gimba gu denu goó bakaꞌasa hida hari khisla hari uma gu yondimiisay googu Yeesu, gaa tlintiꞌisidi guba tlakwaroo.”

31 Qatlay Peetiro, Yohaana haa raqa daa teꞌesii waara giyaa ilii hheꞌesiri firoo, mara giyaa ilii kurunkuridiri dugwaati rinqirinqisi ha ⁄uuru gu Iliitleemu. Teꞌesii, gonkoinaa digigi hacisi Muuna gosi, gi tlaatleesiri kakaaru gimba gosi sa hida hari ⁄atlimaa gu didiri.

Hida gwaa koomee ⁄imba wariiqaqaw idadu koina

32 Kara, hari bara waka hida goõ gwaa ⁄imbee Yeesu Kristu, yaati ibiidiri daqa lenge muunainge haa waaway gooinay. Hhaku heedi lensee gwaati kaaw tuba, khooslayki ga koome ti kooi ana lenkway, gonkoinaa hingaati wariiqaqaaqayay khooslay gooina daqa lenge. 33 Hari ⁄uuru gu didiru ya⁄abimiisee daa Yeesu, gi ilakoniri kakaaru tuba, gu lou Iliitleemu yaa slafisi haa gwaagii ca⁄asi Yeesu Kristu ayisago. Kara Iliitleemu gi qay sa hida wa⁄a hhoinay gosi gu didiru. 34 Hhaku heedi lensee tla⁄aã gooinay daa afiifaaki idoo giyaa ina slaiye. Sa gimba looee daa kooma qaymamuu haa maraai, khooslay gooina giyaati kirigiri, yaagi leehhisiri peesay giyaa slayri, 35 gigi hadisiri sa ya⁄abimiisee da Yeesu. Da hheꞌesi peesaykee dugwaati deehhimi sa hida qatlay giyaa ilii slaiyeei gooay idadu giyaa dakusiri.

36 Teꞌesii yaa wana Laawimoo leẽ, uma gosi naa Yoseefu, yaamulooay gu hhapee da Kipiroo. Ya⁄abimiisee da Yeesu guri ayiri uma na Barinaaba.§ 37 Ina yaa naadimi qaymoo dosi leẽ giyaa kone, yaagi tosaa leehhisi peesay giyaa slay daqa ya⁄abimiiseege.

5

Ananiyaa haa Safiira

1 Inkoo yaa wana heedi waku karaai, uma gosi naa Ananiyaa haa hadee dosi Safiira, yaa naadiniri daqa waka da qaymoo dooina. 2 Da hheꞌesi ina hari ila⁄imbidu gu hadee dosi gi tosaa yakwi peesay waku giyaa slay kiriga da qaymoteesaa. Peesaykee gwaa meetu, gugi tosaa leehhisi daqa ya⁄abimiiseege, magu deehhiniri sa hida gwaa slaee.

3 Kara, Peetiro gi kaay sa ina tuba, “Ananiyaa, Sataanimoo hiĩ malee tawaalimi muuna googuu, hagi toogwaa ⁄imbidi koisa hiicora Muuna gu Iliitleemu, kara hagi meesidi peesay waku gaa slaydi kiriga gu qaymoogo? 4 Qatlay gaa ilii kahhade naadiru qaymotee, gu lou lou yaa toogu! Kara qariqaaqari gaa ilii naadinti, peesay gwaa slaydi kahhi yaa koogu. Gu lou! Inkoo, haa malee ilahudeesidi muuna googuu teesaaqay laqaraa gimba da hinkaa gooay? Caahhi hida giningii coridiiba, ti Iliitleemu loi guniĩ koisidi hiicora.”

5 Qatlay Ananiyaa giyaa ilii akhasi gimbaki gu Peetiro, cirakiray gi tosaa huui hhapeege pukhu! Gi gwaai. Kara hida hhakee goõ gwaa akhaseei gimbakee gwaa hiica⁄u, digigi ooyi ha tlaꞌamee da didiri. 6 Da hheꞌesi qaraiya yaagi khaydi, gi ilataagiri tuuꞌuna dosi hari qayru gu ⁄abaaku, gugi geregediri khoorooge, gugi qaasiri.

7 Qariqaaqari daa ilii cati saa tami, hadee dosi Safiira yaagii daadi marakeesii daa iliiwane Peetiro, ina yaa akhasidiiba gimbakee gwaa hiica⁄u. 8 Peetiro gigi maasi tuba, “Sini kaade, hiĩ na peesay gongoo gaa slaydiri igi haa hhawata googi, qatlay gaa ilii naadintiri qaymoo dooguna?”

Da hheꞌesi gi ilaki⁄isidi sa ina tuba, “Ee, na hikee kilesi.”

9 Teꞌesii Peetiro gi kaay sa ina tuba, “Igi haa hhawata googi hangwaa malee ila⁄imbitiri sliimaa, ma koisidiri Muuna gu Looimoo goori gu Goõ? Yuꞌudiyaa! Qaraiya diĩ qaasidi hhawata googi ilaciyaa gu afamaraage wanta, kara igi see digi geregedi khoorooge.”

10 Cirakiray Safiira gi huuꞌudi hhapeege pandaa da Peetiroge, gi tosaa gwaꞌati. Qaraiyatira giyaa ilii daadi marage, gi aniri ina see hiĩ gwaꞌati, gi geregediri tuuꞌuna dosi khoorooge, gigi qaasa kayri tluntlubaa da hhawata gosii. 11 Da hheꞌesi hida goõ gwaa ⁄imbee Yeesu haa hida gwaa akhaseei gimbakee gwaa hiica⁄u daqa Ananiyaage haa hadee dosi Safiira, digigi ooyi ha tlaꞌamee da didiri loi.

Ya⁄abimiisee da Yeesu hhoeemisu gu hida wa⁄a

12 Inkoo, Iliitleemu gi iliiay ya⁄abimiisee dosi, gi laqaaqaniri tla⁄aã gu hidage gimba wa⁄a gwaa bakaꞌasu inay. Hida goõ gwaa ⁄imbee Yeesu, hingaati slaslaaslayay daqa lenge mara gu didiruge gu Yahuudi, daqa wakay uma gosi na “Waauu gu Solomooni.” 13 Hhaku heedi lenseei gwaa koisu ⁄imbaraa ilagaasa haa inay. Teesaaqay see, inay digaati muriidi hari khisla ha hida taysi Yerusaleemuge. 14 Gimati teesaaqay see, hida wa⁄a, hhawatee haã tigay seei faadoo dooina yaagii roogiti raqateesii da hida gwaa ⁄imbee Looimoo goori gu Goõ. 15 Sa gimbakee, hida yaagi geregediniri hari faloo ga⁄iidee dooina tongagugo, gigi tooinaa qaatimisiri falooge haa janfafuuge balabalaluuge. Qatlay Peetiro giyaa ilii cacaacatiye hari teꞌesa, mahhatu gosi ma hiicati hari daqa ga⁄iidee waka, ma hhoaaꞌayri. 16 Kara raqoo wa⁄a gu hida yaagi khayri daqa ya⁄abimiiseege yadaa tongagu gwaa ilaciyaa waaree haa yaamu gu Yerusaleemu, yaagi leehhimisiri ga⁄iidee haa hida koina daa labaꞌasi ha gieeri, gonkoinaa digaati hhoeemisi ha Iliitleemu.

Labaꞌasu gu ya⁄abimiisee

17 Inkoo hhapalooay gu didiru gu Iliitleemu haa deneꞌee kosi goõ gwaa sliimaa waaree ha ina, gi aniri tloomu sa ya⁄abimiisetee. (Hida hhanki gonkoinaa yaa raqa da diini da Yahuudi, uma gosi na Sadukaayoo). 18 Da hheꞌesi gi ya⁄abiri sirikaarii dooina, ma ooyiniri ya⁄abimiisee da Yeesu, gigi ilapinginiri jeerage. 19 Inkoo yuꞌudiyaa, hari amasi hhakee malayika gu Taataa Iliitleemu yaagi khay teꞌesii, gi tosaa afiiooyimi afamaraaee gu jeeratee, yaagii ca⁄asi ya⁄abimiisetee khoorooge, gi kaay sa inay tuba, 20 “Taa⁄amida qadimida mara gu didiruge gu Iliitleemu, la kakantay teꞌesii sa hida gimbaki sliimaa gu ibinati da ⁄abi.” 21 Inay giyaa ilii akhasiri teesaaqay, gi hadakayri mara gu didiruge gu Iliitleemu dati kahhi tumpaatumpu, gii guniri, kara gi tlaatleesiri caacaahhamisu hida.

Inkoo hhapalooay gu didiru gu Iliitleemu haa deneꞌee kosi giyaa ilii khayri, gi tooinaa eteediri balasaa da didiri da Wayahuudi haa gaduũ goõ gu Israeeli, gi ya⁄abiri sirikaarii dooina harimaa khaydi ya⁄abimiisetee pandaa dooinay jeerago. 22 Teꞌesii sirikaaritee da deni qatlay giyaa ilii dayri jeerage, giyaa aniriiba ya⁄abimiisaytira waꞌay gu jeerateesii. Inay gi ki⁄iri, gi kaawa kayri gimbakee daqa hida hhakeesii gu balasaage, 23 gi kayri sa inay tuba, “Dandiray haã slayni afamaraaee goõ gu jeera digiĩ khiidiidimi naraꞌa, kara sirikaarii see hinqadimiti afamaraaeege ga⁄ayda. Inkoo qatlay gaã ilii afiiooyini afamaraaee haã slayniiba heedi lenseei waꞌayge.”

24 Inkoo, sirikaarimoo gu didiru gu raqa doó ga⁄awa mara gu didiruge gu Iliitleemu haa hhapalooee da deni da Iliitleemu, giyaa ilii akhasiri gimbakee yaati bakaakairi hari khisla, hirigi slanqadiri baraslawa gimbaki yaa aloo malee kereꞌedi. 25 Teꞌesii heedi waku yaagii ta⁄adi gi kaay sa inay tuba, “Yuꞌudaa! Hhawatee hhakira giyaa khiidintiri jeerage, mara gu didiruge wanay caacaahhaahhamisiyay hida.”

26 Da hheꞌesi sirikaarimokee gu didiru haa sirikaarii dosi, gi hadakayri marakeesii gu didiruge, giyaagi ooyiniri aslaaꞌamee, giraagi tooinaa khayri ya⁄abimiisetee pandaa da balasaage, sa gimba yaa tlaꞌamuumuudiri digaa aloo cakhadina ha hida hari tle⁄eẽ. 27 Qatlay giraa ilii khayri ya⁄abimiisetee, gigi qadidimisiri pandaa da balasaa da didiri da hida gu Yahuudige. Da hheꞌesi hhapalooay gu didiru gu Iliitleemu, gigi tlaatleesi cangicangimisu, 28 gi kaay tuba, “Dandiray hangwaa hiigadini unkuray gi kaawani tuba, ‘Maa hhanti koisiday kara caacaahhamisu hida hari uma gu heedikee!’ Inkoo yuꞌuda bere, unkuray hagi toogunaa ilakontiri caacaahhamisu hida gimba gosi daqeemoo sliimaa Yerusaleemuge. Kara slaꞌaday mandi muriidisidiri dandiray, ma slayni dakoo sa gwaaꞌaraa da heedikee.”

29 Teꞌesii Peetiro haa ya⁄abimiisetira wakinay gi ilaki⁄isiri tuba, “Ba⁄ay Iliitleemu guni itatiimisana, ti gimba gu hida gooba. 30 Iliitleemu gu okookoiĩ koti yaa slafisi haa yaagii ca⁄asi Yeesu ayisago, hikee unkuray gwaa gaasidiri gugii tluhhumisidiri musalaabage. 31 Iliitleemu gugi qaasi ina daqa da kooma muree hari khisla, gigi ibiidisi hari bara dosi da daba gu ⁄uya. Ina ma Mutemi haa ma Ilabuꞌumiisay gu hida tleehhidi, ma iliiay laqwaloo da Waisraeeli. Slime, inay maa hiidahhasiri mawaraa tlakwaroo dooina haa gii fookidiyay daqa Iliitleemuge, haa ma sigi ilamooyimi tlakwaroo ha ina. 32 Gu lou, dandiray ti masaydii gu gimbaki gwaa hiica⁄u, sliimaa ha Muuna gu Iliitleemu daa hadisi ha Iliitleemu sa hida goõ, goó akhamisee ina.”

33 Qatlay hida hhakee gu deni gu balasaa giyaa ilii akhasiri gimbakee daa kaay ha Peetiro, gi slahhaahhaairi hari khisla, tay tooinaa slaiyay cu⁄uduũ ya⁄abimiisetee. 34 Teꞌesii yaa wana Farisaaymoo leẽ, uma gosi naa Gamalieeli, maarimuu gu sariyaa da diini da Yahuudi, daa muriidi hari khisla ha hida sliimaa. Ina gi qadidi balasateesii da didirige, gi kaay sa sirikaarii doó ga⁄awa ya⁄abimiisetee, madagay ca⁄asi khoorooge coko⁄oniinii. 35 Da hheꞌesi, Gamalieeli gi kaay sa hida hhakee gu balasaa da didiri tuba, “Ye! Hida koi gu Israeeli, ilahudeesa naraꞌa idoo ga slaꞌadee laqa hida hhanki!

36 Slawaw ti koraraa angaamaka gwaa hiicatee, daa iliica⁄i heedi waku uma gosi naa Teuuda, hingaa hiiduubu pandaa da hidage tuba, ina yaati heedi gu didiru. Teꞌesii yaa wanay hhawatee miyaa cigahha gungaa ilagaasee haa ina. Dugugi gaasi, teꞌesii hida kosi goõ gwaa sirakomaamidee ina, gi pasidiri, yondu gosi yaati diitiray kilesi. 37 Qariqaaqari Teuuda dugwaa ilii gaasi, kara heedi waku uma gosi naa Yuuda Galilaaymoo, yaagi khay qatlay sirikariinii da Ruumi giyaa ilii handikiikinte umaiĩ gu hida. Ina gii faafahhi hida wa⁄a mangu ilagaasiri ha ina, ma qwaatliri haa sirikaarii da Ruumi. Ina see dugugi gaasi, raqatee tosi goõ gi tosaa pasiti.

38 Inkoo, gimbakii unkuray sanguti slaꞌa kaawa ambee, mawakini hida hhanki gu Yeesu hagi hhanti laqaday idoo lensee, maw waaudiyee. Bere ilakhuukhuꞌusa dooina haa yondu gooina ti gimba gu hida kilesi, dayaaiiba daqa lenge seei. 39 Bere caacaahhamisukee gu hida yaati daqa Iliitleemu dahhi, hay dahhasidaaiiba tlaatlahhasa hhawatee hhanki. Khuꞌuma naraꞌa angamalee hangooti slayday haa Iliitleemu na qwaqwatlintlitay!”

40 Da hheꞌesi gaduũ gu balasatee da didiri hingigi ila⁄imbidiri haa gimba gu Gamalieeli, gi eteediri ya⁄abimiisee waꞌay gu marage. Qatlay digaa ilii hheꞌesi difoo ha sirikaarii hari khwacaa,* gigi afakaayiri inay tuba, hhanti caacaahhamisiyay hari uma gu Yeesu. Teꞌesaa gigi geemayri, ma waaudiri. 41 Teꞌesaa ya⁄abimiisetee gi waauti pandaa da balasateesaa da didirigo, tay hiĩ tooinaa hhaꞌaluumidiri hari khisla, sa gimba haraa hiiboo⁄iri slawaraa ilamuree da didiri sa uma gu Yeesu. 42 Balalu sliimaa mara gu didiruge haa ayeemaa gu hidage, ya⁄abimiisetee gi ilakonti kakaaru haa caacaahhamisu Gimba gu Hhou gu Iliitleemu qadida see guba tuba, Yeesu na Kristu.

6

Hiileehharaa da ya⁄abimiisee fanqu

1 Balalu hhakiray, qatlay faadoo da sirakoomiisee da Yeesu giyaa ilii roogiigimitee hari khisla, daagii ca⁄i quru⁄umoo tla⁄aã gu Wayahuudi gwaa giimaamisee Yunaanaisoo loi ha Wayahuudi hhaã gwaa looee gu hhapee da Israeeli. Hhakira gwaa giimaamisee Yunaanaisoo gi muunaafidiri tuba, balalu sliimaa tigay koina daa afahhamaahhami hhawatee, digaa hiislayiiba deehhiru gu ⁄agooge. 2 Da hheꞌesi ya⁄abimiisetee da mibi ha cada giyaa ilii akhasidi quru⁄umokee, higi tooinaa gii kurunkuriri daqa lenge hida sliimaa gwaa ⁄imbee Yeesu, gi kaayri sa inay tuba, “Ti naraꞌaaba dandiray mawaraa yondu gu kakaaru haa gu caacaahhamisu gimba gu Iliitleemu, ma deehhini ⁄agoo sa hida. 3 Inkoo hhiee koi, leehhaw hida fanqu tla⁄aã googunaa, hida daa muriidi hari khisla daa hacisi Muuna gu Iliitleemu haa gu koomee waaway, ma sigi taatahhani yonduki. 4 Kara tay dandiray hagitooraa hiikarahhana firoo, kakaaru haa caacaahhamisu hida gimba gu Iliitleemu.”

5 Gimbaki daa kaay ya⁄abimiisetee gi muunaboo⁄eesi raqa goõ. Inay gii leehhiri Sitefaano, heedi gwaa kooma ⁄imba hari khisla haa gwaa hacu Muuna gu Iliitleemu. Kara gii leehhiri Filiipo, Purokooro, Nikanoori, Timooni, Parimeena haa Nikolaao gwaa yaamu gu Antiyookiya dahha, gi ⁄imbi diini da Yahuudi. 6 Raqatee hiraagi tosaa khaydi hida hhakee gu fanqu giyaay leehhiri pandaa da ya⁄abimiiseege. Da hheꞌesi ya⁄abimiisetee gii qamiti dabaiĩ koina daqa dooinay, gi tooinaa firiniri Iliitleemu.

7 Gimba gu Iliitleemu gii qoomi, faadoo da hida gwaa ⁄imbee Kristu gii roogiti hari khisla yaamu gu Yerusaleemuge. Kara hhapalooee wa⁄a da Iliitleemu gu Yahuudi gi akhasiri gimba gu Yeesu, gugi ⁄imbiri.

Oowaraa da Sitefaano

8 Inkoo Sitefaano, heedi daa ⁄aafi ha Iliitleemu gu kooma slaꞌamuu kosi gu didiri haa ⁄uuru gosi, gi yondiidi gimba gu denu gwaa bakaꞌasu hida. 9 Teꞌesii yaa wanay hida wakinay gwaa tlankee ina, gwaa sinagoogi* waka dahhee, uma gosi naa “Hida daa afiigweedi ibinaa da tongaiimaago.” Kara wakinay yaa hhapee da Kireene haa Alekisandariyaa dahhiyay, sliimaa haa wakinay gwaa hhapee da Kilikiyaa haa Aasiya dahhee. Hida hhanki gonkoinaa hingi tlaatleesiri ilaki⁄imisu gimba haa Sitefaano. 10 Kara, inay hingaay dahhasiriiba kabaaba⁄u haa waaway gosi, sa gimba Muuna gu Iliitleemu nugwaa iliiaꞌaay cocoꞌomooge.

11 Da hheꞌesi hida hhakee ginaa ilii faafahhiri hida wakinay hari peesay, ma iliitloohhiri Sitefaano tuba, “Dandiray hagwaa akhasani heediki, kakaana gimba gu belendeqesaraa da Iliitleemu haa Musaa.” 12 Kara inay gii faafahhiri hida gu Yahuudi, gaduũ haa maarimamaa da sariyaa da Musaa. Inay seei gugi ooyiri Sitefaano, gugi tooinaa leehhisiri pandaa da balasaa da didirige da Wayahuudi. 13 Da hheꞌesi hiraagi khayri masaydii da afaꞌafuumaa, gwaa kaawee tuba, “Heediki balalu sliimaa yoó mayaaba kakaaru gimba gu belendeqesaraa marakii gu didiru gu Yahuudi, daa tlintiꞌisi sa Iliitleemu ha sariyaa da Musaa.” 14 Dandiray haã akhasani kakaana tuba, Yeesuki gu Nasareeti maa ilacati maraki gu didiru, kara ina maa hiifooki ou goori sandaa qay daqa Musaago. 15 Inkoo, hida hhakira sliimaa gwaa ibiidee balasateesii da didirige, gi ilii kaasiri ilaa Sitefaano, gi aniri pandaa dosi wanqada ubee pandaa da malayika gu Iliitleemu pahha.

7

Ilaki⁄isa da Sitefaano sa hida gu balasaa

1 Da hheꞌesi hhapalooay gu didiru gu Iliitleemu gi maasi Sitefaano tuba, “Sitaakaa sliimaa da cocaacoiye daqa dooguu guti louu?”

2 Sitefaano gi ilaki⁄isi tuba, “Eki ye ayiĩ koi haa hhiee koi hani itatiisidee naraꞌa! Iliitleemu goori doó iliiwane wanqamee da hhoi, gwaa hiica⁄u daqa taataa goorii Aburahaamu qatlay giyaa ilii hhapee da Mesopotaamiyage wane, giyaa ilii kahhiye looaraa hhapee da Kharaanige. 3 Iliitleemu gi kaay sa ina tuba, ‘Looyi teꞌesaa hhapee doogwaa haa daqa hiidayuuma doogwaa. Taa⁄a waaudi yade, hhapee wakay sugu laqame.’✡

4 Da hheꞌesi Aburaamu gi looyi teꞌesaa hhapee da Uurugo daa ilii ibimaamidiye hida wakinay daa eteediidine Kalidaayo, gi ibinaa kay hhapee da Kharaanige. Taataa gosi Teera giyaa ilii hhami hhapeteesii, Iliitleemu giyaagi looyisi ina yadaa Kharaanigo tiꞌii hhapetii goó ilii ibitee inkoo. 5 Qatlaykeesii Iliitleemu yaa qayiiba aalimee lensee sa Aburahaamu hhapetii, sugwaa qayiiba daqa damati coko⁄oniinii see. Teꞌesii Iliitleemu gii fadidi sa ina tuba, ‘Qariqaaqari sugwaa aloo qay ina haa laqwaloo dosi hhapeti goõ, ma tooina tleehhiti. Qatlaykeesii Aburahaamu giyaamati kahhi see slawaraa naw.’ 6 Iliitleemu gi kaay sa ina gimbaki tuba, ‘Laqwaloo doogu himaa ibita dahaa pahha koraraa miyaa cigahha hhapee da hida wakinayge, himaa tongee tleehhidiyay yade, kara digimaa labaꞌasi hari khisla.’ 7 Kara Iliitleemu gi kaay tuba, ‘Inkoo, hagamaati ⁄agitima hhapetee, gimaa ilii ibiidiyee tongee pahha. Qariqaaqari laqwaloo doogu ginimaa iliica⁄ada hhapeteesaa, maa khayri, mani hhaꞌaleesiri ana daqatii.’✡

8 Da hheꞌesi Iliitleemu gi hadisi sa Aburahaamu ila⁄imbidu gu daba⁄u. Aburahaamu gi laqwali nankosi Isaaka, gugi daba⁄i Isaaka daa ilii day baloo da dagati dugwaa ilii laqwaligo. Qariqaaqari Isaaka gi laqwali Yakoobo, Yakoobo gi laqwali okookoiĩ koti gu mibi haa cada. 9 Okookoiĩ hhanki koti gu mibi haa leẽ yaa konay tloomu sa hhia gooina Yoseefu,* gigi tooinaa naadiniri tongimoo pahha daqa hida gu Misirige. Gimati teesaaqay see, Iliitleemu kahhi yaa sliimaa wana haa Yoseefu, 10 gugi ilabuꞌumi ina labaꞌasu gosaa sliimaa giyaa slay. Iliitleemu gi pihhi hhoinay haa waaway sa ina, gi ⁄isimi Faraaw, mutemi gu Misiri, ma hiileehhi Yoseefu. Da hheꞌesi Faraaw gugi tosaa hiileehhi ina, ma heedi gu didiri tleehhidi gu hhapee goõ da Misiri haa gu mara gosi.

11 Qariqaaqari qori gu didiru yaagii ca⁄i hhapee sliimaa da Misirige haa Kanaanige, haraagi khay labaꞌasu gu didiri daqa hidage. Qatlaykeesii Yakoobo haa yaꞌay kosi yaay dahhasiriiba slawaraa ⁄agoo. 12 Qatlay Yakoobo giyaa ilii akhasi tuba, yade hhapee da Misirige baruũ wana, gi tosaa ya⁄abi yaꞌay kosi, gi hhiyuudiri taysi Misirige naa asu dawaraa dooina da tlaatleesoo. 13 Hhiyuuma dooinay da cadiige, Yoseefu hingigi tosaa hiica⁄asi ina lenkosi daqa hhiee kosii, sigigi kaay tuba, ‘Ana ti hhia googuna Yoseefu.’ Kara gii ca⁄asi daqa Faraawge hiidayuuma dosi. 14 Da hheꞌesi Yoseefu gi ya⁄abi hhiee kosi tuba, taa⁄amida kaawa sa taataa gooi Yakoobo haa hiidayuuma doyi goõ, ma yaa khayri Misirige. Gonkoinaa faadoo dooina yaa hida mibeeri fanqu haa kooani. 15 Yakoobo giyaa ilii akhasi teesaaqay, ina haa hiidayuuma dosi goõ gi tooinaa hadakayri Misirige. Qariqaaqari ina ginaa ilii hhami taysi, yaꞌay kosi see hhaã gwaa okookoiĩ koti gi tooinaa kaka⁄iri taysi. 16 Tuueenaa koina gonkoinaa digigi leehhisi yaamu gu Sekeemuge, digigi qaasi ayisa daa hiikhuri maraiyage, daa kirigi ha Aburahaamu hari peesay daqa yaꞌay gu Hamoorigo.

17 Inkoo, qatlay gu Iliitleemu yaa daadaauusi hiigaasa da hiifadidu gosi giyaa kaay daqa Aburahaamuge. Iliitleemu gi iliiay hida koti gii tlakhwayri hari khisla hhapee da Misirige. 18 Da hheꞌesi mutemi waku gu ⁄abu yaagii ca⁄i, ma tawaalimi hhapee da Misiri, gwaa hhidima gimba lenseei gu Yoseefu.✡ 19 Hiĩ na mutemi gwaa hiicoru hari cirihhimaa hida koti, gi labaꞌasi okookoiĩ koti hari khisla, hari amoo da ⁄uureesa ma mayri yaꞌay koina gu digiidakwi, ma kaka⁄iri.

20 Musaa dugwaa qatlaykeesii hiiday, yaa naw gu hhou hari khisla pandaa da Iliitleemuge. Dugugi tosaa omi slehheeri tami hari siiri mara gu taataa gosii. 21 Qatlay Musaa dugwaa iliica⁄asi khoorooge, sagameeriya da Faraaw gigi tosaa slaydi nakee teꞌesii, gugi leehhisidi ayigooinayi, gugi omidoo kaydi nankosi loi pahha. 22 Musaa dugugi caacaahhamisi waaway goõ gu hida gu Misiri, gi heedi gwaa kooma ⁄uuru tleehhidi gimba gosii giyaa giimaamisiye haa yondu gosii.

23 Qatlay Musaa giyaa ilii kone koraraa mibeeri cigahha, letu waka giislay muuna gosii arimaa kawaraa hhiee kosi Waisraeeli. 24 Qatlay giyaa ilii arimaa kay taysi, gi arimi Misirimoo leẽ ilahufidi hari khisla Israeelimoo. Musaa gi ilabuꞌuru kay Israeelimoo, gii slarakhasi ilahufidukee daqa Misirimokeesii, gugi tosaa gaasi. 25 Musaa yaati ilahudeesi ina beelaa, Waisraeeli, hhiee kosi caahhiyay tuba, Iliitleemu giyaati ya⁄abi ina sa ilabuꞌuru gooina hari ⁄uuru gosi. Kara tay inay yaa caahhiriiba gimbakee.

26 Heetlaalee dosii Musaa gi arimi hhawatee cada gu Waisraeeli gwaa qwaqwatliitlimee, gi koisi ilagaasaraa inay, sigigi kaay tuba, ‘Yeraa, unkuray cada kokunaa, caba ti Waisraeeli. Inkoo hangu soꞌoyi slaꞌaday ilaqaꞌadu unkuray haa unkuray?’ 27 Heedikira gwaa ilaqau danaꞌa gosi, gi tafisi Musaa kengage, gigi tlanki, tay tosaa kaay sa ina tuba, ‘Ugu! Ha miyaa nugwaa hiileehhi, ma heedi goori tleehhiti gu tawaaloo haa ilabuꞌumiisay goori? 28 Inkoo gu lou, ugu hati slaꞌadaa mani gaasidi, idoo gaã ilii gaasidi gooay Misirimokira sa⁄alee?’✡ 29 Qatlay Musaa giyaa ilii akhasi gimbakee, yaa tlaꞌamuudi, gi tosaa lakidi teꞌesaa hhapee da Misirigo, gi ibinaa kay hhapee da Midiyaanige† dahaa pahha. Teꞌesii gi khabimi, gi slay yaꞌay cada gu hhawatee.

30 Qariqaaqari, koraraa mibeeri cigahha giyaa ilii buꞌudiri, malayika gu Taataa Iliitleemu yaagi iliica⁄i Musaa hatlige ilaciyaa haa oõ gu Sinaay,‡ rukutimoo gwaa ooyiiyimage buruburiya da aslaa, guba ci⁄araa see. 31 Qatlay giyaa ilii arimi gimbakee Musaa yaati bakai hari khisla. Da hheꞌesi gi tosaa hiisati ciyoomooge ma arimi naraꞌa, gi akhasi afoo da Looimoo goori gu Goõ hiĩ kaadi tuba, 32 ‘Ana na Iliitleemu daa firiirine ha okookoiĩ koku, Iliitleemu gu Aburahaamu, Isaaka haa Yakoobo.’✡ Da hheꞌesi Musaa gi tlaatleesi dakhadakhamee hari tlaꞌamee da didiri, yaa kara hiidahhasiiba khuꞌuduũ rukutimokee.

33 Da hheꞌesi Taataa Iliitleemu gi kaay sa ina tuba, ‘Bace ye⁄etoo koku, maꞌaana daqati gaã ilii qadidi, dagaati tlintiꞌisi sa ana. 34 Ana haã arimi labaꞌasu gu hida koi gu Misirige waaree, kara haã akhasi ⁄aa⁄imuu gooina. Ana hantii ⁄eeti, magi ilabuꞌumi inay dabaiĩ gu hida gu Misirigo. Inkoo ugu khoca, magu ya⁄abi Misirige, magi iliiawaraa kaydi ilabuꞌuru.’✡ ”

35 Sitefaano gi ilakoomi gimba tuba, “Musaaki na ina giyaa siꞌiri hida gu Israeeli gi kaayri tuba, ‘Ugu! Ha miyaa nugwaa hiileehhi, ma heedi goori tleehhiti gu tawaaloo haa ilabuꞌumiisay goori?’ Iliitleemu giyaati ya⁄abi ina ubee, heedi gu didiru pahha gu tawaaloo haa ilabuꞌumiisay gooina pahha, hari amoo da malayikakira gwaa ilii ca⁄u ina rukutimokiray. 36 Musaa haraa giyaadi hida gu Israeeli yadaa hhapee da Misirigo, gi laqami gimba gwaa bakaꞌasu hida taysi Misirige, kenga gu tlawa da didirige da Saamuge haa koraraa mibeeri cigahhage giyaa ilii hatlige wanee.

37 Musaaki naa kaay sa Waisraeeli tuba, ‘Iliitleemu sangu hiileehhi tletimiisay da ana gooay tla⁄aã gu hhiee kokunaa loaa.’✡ 38 Musaa yaa sliimaa wana haa raqatira da hida gu Israeeli, qatlay giyaa ilii kurunkuridiri yade hatlige, sliimaa haa malayika gwaa cocou haa ina oõ gu Sinaayige, haa yaa sliimaa wana haa okookoiĩ koti. Kara gi ooyi gimba gu slafimaa daqa Iliitleemugo, magu kakaami sa dandiray.

39 Teꞌesii ayiĩ koti gwaa itatiisiriiba Musaa. Inay gugi siꞌiri muunaiĩ koina, gi tlaatleesiri hiifookida yade khuꞌusa Misirige. 40 Kara, inay gi kaayri sa hhapalooay gooina Haruuni tuba, ‘Sandi boo⁄imiside sanaamuu iliitleemamee gu laqamee amoo sa dandiray. Musaaki hindiray ca⁄u hhapee da Misirigo ha hhidina idoo daayii ca⁄adi daqa dosii.’✡ 41 Balalu hhakeesii ginaa ilii boo⁄imisiri hari sahaabu idoo waka da damaa slanqasa. Teꞌesii gi cu⁄iri kuꞌunaanay, idotee sagagi hadimisiri idadu. Kara gi ⁄isiniri losona, gi seehhuusiri tay tooinaa raaiyay sa idotee giyaa boo⁄imisiri hari dabaiĩ koina loi. 42 Sa gimbakee Iliitleemu gigi taatahhi inay tlakwarooge, tay tooinaa firiirinay letu, tica⁄eerii haa slehheẽ goó rawaa gu rawge waaree, idoo daa ilii handikimi gooay kitaabuu gu tletimiisee da Iliitleemuge§ tuba,

‘Unkuray! Ye hida gu Israeeli, ana sugunaa cu⁄uu⁄untaaii kuꞌunaanay, haa sinigi hadimisidiri idadu wakinay,

qatlay gu koraraa mibeeri cigahha gaa ilii ibiidi hatlige? Suti sa ana gooba!

43 Ilatahha unkuray haa geregetiri hemaa gaa boo⁄imisidiri sa iliitleemu gu Moleeki* daa boo⁄imisi ha hida,

haa sanaamuu da iliitleemu waku giyaa boo⁄imisidiri, uma gosi naa tica⁄u gu Refaani,†

Inkoo hangu ya⁄aba segenge, hiicataraa da yaamu gu Babilooni seei, dabaiĩ gu fa⁄ayaage.’✡ ”

44 Sitefaano gi kara kaay tuba, “Qatlay okookoiĩ koti giyaa ilii hatlige wanee, yaa konay hemaa daa laqanti tuba, ina Iliitleemu yaa sliimaa wana haa inay. Hematee dagaati boo⁄imisi ha Musaa nama teesaaqay loi, idoo Iliitleemu giyaa ilii kaay gooay dagama boo⁄imisi. 45 Qariqaaqari okookoiĩ koti daraa giyaadi ha Yosuuwa, hiraagi khayri hematee, giyaa ilii⁄utliri hhapee da Kanaani dabaiĩ gu hida gu hhapapu hhakiraa, daa gusimi ha Iliitleemu pandaa dooinaa. Hematee yaati meti hhapeteesii koraraa gu tawaaloo da mutemi Dawdi naqatloo. 46 Mutemi Dawdi slay hhoinay gu didiru pandaa da Iliitleemuge, gi firimi daqa dosii, ina see ma tleehhi mara gu didiru sa Iliitleemu gu Yakoobo. 47 Mutemi Solomooni nankosi gu Dawdi, naa tleehhi marakee gu didiru gu Iliitleemu. 48 Gimati teesaaqay see, ha khuana Iliitleemu gu Rawaa gu Idadu Sliimaage Waara, yoó ibiidiyaaba mara doó tleehhiye hari dabaiĩ gu hida, qatlay daa ilii kaay gooay ha tletimiisay gu Iliitleemu tuba,

49 ‘Iliitleemu gi kaay,

Rawaa gu raw ti kitiĩ goy gu tawaaloo,

Kara khooroo ti daqa goó ilii qaase yeꞌeeroo koi,

inkoo mara gu malee slanqasa guni tleehheday sa ana?

Daqa dooi da ilii fiifisa ti kaale wanta?

50 Ti ana goobaslii,

gwaa boo⁄imisu idadu hhanki sliimaa gu rawaa gu rawge waaree haã khoorotii?’✡ ”

51 Sitefaano gi karaai kaay tuba, “Unkuray hida gu koomee sagaiĩ gwaa karaarahhee haa muunaiĩ goóba akhamisu Iliitleemu, hoó ba⁄aa⁄ataaiiba kanimisu Muuna gu Iliitleemu, idoo daa ilii lalaalaqiye gooay ayiĩ kokuna! 52 Wanaa tletimiisay gu Iliitleemu lensee daa may labaꞌasaraa ha okookoiĩ kokuna? Inay yaati amoolee cu⁄iri tletimiisetira daa tletinti khawaraa dosi, Hikee goó Yondiida Hhoinay. 53 Kara, unkuray gwaa taatahhadiri, hagugi gaasidiri taariruge. Unkuray gwaa oowee sariyaa da Iliitleemu, daraa khay daqa doogunay ha malayika da Iliitleemu, kara tay unkuray hagaa itatiisidiriiba.”

Gaasaraa da Sitefaano hari cakhadiru gu tle⁄eẽ

54 Qatlay hida gu balasaa da didiri da Wayahuudi giyaa ilii akhasiri teesaaqay gimbakee daqa Sitefaanogo, gi slahhaahhaairi, muunaiĩ koina ti amoo dakhadakhiyay sa ina. 55 Teꞌesii Sitefaano dugugi iliihaci Muuna gu Iliitleemu, gi yuꞌudi rawaa gu rawge, gi arimi wanqamee da Iliitleemu daa ceelaalea hari khisla. Kara gi arimi Yeesu hiĩ qadidi hari bara da daba gu ⁄uya gu Iliitleemu. 56 Sitefaano gi kaay tuba, “Yuꞌudiyaa raw duguũ pooisi ha Iliitleemu. Kara Yeesu, Nanku Heedi, hiĩ qadidi daqa da mureege hari khisla, hari bara da daba gu ⁄uya gu Iliitleemu.”

57 Qatlay hida gu balasaa da didiri giyaa ilii akhasiri teesaaqay, gi tuntukiri eaa koina hari dabaiĩ, gi maahhiri hari afoo da didiri, magu mayri akhasaraa gimba gosi. Cirakiray gonkoinaa gugi ilii tlairi, 58 teꞌesaa gugi duukhiri khoorooge kuutakeesaa daa hiikhangaꞌasi gu yaamu gu Yerusaleemu, gugi tlaatleesiri cakhadiruu hari tle⁄eẽ. Qatlaykeesii lenge, masaydii daa hiileehhi, gi babaciniri jurungaguu koina, gigi tooinaa qaasiri teꞌesii hhapeege ilaciyaa haa yeꞌeeroo gu heedi waku, uma gosi naa Sawlo.‡ 59 Hida hhanki gi ilakoniri cakhadiru Sitefaano hari tle⁄eẽ, ina tay tosaa firiirina Iliitleemu tuba, “Ye Looimoo gooi Yeesu, ooyi muuna gooi!” 60 Da hheꞌesi gi keebeeidi, gi firimi hari afoo da didiri, gi kaay tuba, “Ye Looimoo gooi Yeesu, hida hhanki sigi hhanti fata tlakwaroti.” Qariqaaqari giyaa ilii hheꞌesi kaawaraa teesaaqay, gi tosaa gwaai.

8

1 Kara Sawlo yaa teꞌesii wana, gi ⁄imbi Sitefaano duguma gaasi ha hida hhakee gu deni gu balasaa da didiri.

Sawlo labaꞌasi kanisaa da Yeesu

Baloteesii hida goõ gwaa ⁄imbee Yeesu kanisaa da Yerusaleemuge, digigi tlaatleesi labaꞌasu hari khisla. Hida hhakee gonkoinaa gi pasidiri, gi lakidiri hhapee da Yudaayage haa Samariyaage, ya⁄abimiisee kilesi naati meti teꞌesii. 2 Qatlay Sitefaano dugwaa ilii gaasi, hida gwaa muriidee Iliitleemu yaagi khayri, gugi tooinaa qaasiri, gi ⁄aa⁄iri hari khisla sa ina. 3 Qatlaykeesii loi, Sawlo gi tlaatleesi hhamisaraa kanisaa. Ina gi ilakhookhocimi maraai goõ, gi dukhudukhumi hhawatee haa tigay gwaa ⁄imbee Yeesu, gigi ilapingimi jeerage.

Filiipo gi kakaami gimba gu Iliitleemu Samariyaage

4 Inkoo hida hhakira gwaa pasidee, gi tlaatleesiri kakaaru gimba gu Iliitleemu daqeemoo sliimaa giyaa ilii hadakayri. 5 Filiipo see gi hadakay yaamu gu Samariyaage, teꞌesii gi kakaami sa hida gimba gu Kristu. 6 Qatlay raqoo gu hida giyaa ilii akhasiri gimbakee kosi, haa gi aniri gimba gwaa bakaꞌasu hida daa yondimaamidiye hari ⁄uuru gu Iliitleemu, gonkoinaa gugi itatiisiri ina naraꞌa. 7 Filiipo yaay ca⁄amisi gieeri daqa hida wa⁄ago, tay tooinaa maahhaminay hari ⁄uuru. Kara hida wa⁄a gwaa slaqoo tingara⁄uumidee haa wakinay gwaa yeꞌeeroo tlakwaakwawee, digaa hhoeesi. 8 Sa hhoeemisukee, hida gu yaamu hhakee gi hhaꞌaluumidiri hari khisla.

Simooni Miisliisay

9 Teꞌesii yaamu hhakeesii gu Samariyaage yaa wana heedi waku, uma gosi naa Simooni, ina gimba gu miislay ginaa yondimaamidi. Kara yaati laqaaqana gimba gwaa bakaꞌaaꞌamisa hida gu teꞌesa koraraa wa⁄a, hingaatii duubaabidi pandaa da hidage tuba, ina na heedi gu didiru. 10 Hida sliimaa gu deni haã gu digiidakwi seei, digaa hiidafidi ha gimba gosi gugi akhamisiri naraꞌa, yaa kaayri tuba, “Gu lou, heediki ti kona ⁄uurukira gu Iliitleemu, doó oine na ‘⁄uuru gu Didiru.’ ” 11 Kara inay gugi ilakoniri itatiimisu naraꞌa, sa gimba inay giyaa bakaꞌasi hari khisla koraraa wa⁄a, hari gimbakee kosi gu miislay giyaa yondimaamidiye. 12 Yuꞌudiyaa, hida yaa ⁄imbiri Filiipo, qatlay giyaa ilii kakaakane Gimba gu Hhou gu Tawaaloo da Iliitleemu haa uma gu Yeesu Kristu, digigii nunqudimisi, gonkoinaa hhawatee haã tigay see. 13 Simooni see gi ⁄imbi Yeesu, dugwaa ilii hheꞌesi hiinunqudisa, hingigi sirakomamidiri haa Filiipo. Kara dugwaa bakaꞌasi ha gimba gu denu gu bakaꞌasa gwaa hiicacaaca⁄a, daa yondimaamidiye.

14 Inkoo qatlay ya⁄abimiisee daa yade waara Yerusaleemuge, giyaa ilii akhasiri tuba, hida wa⁄a gu hhapee da Samariyaa hiĩ ⁄imbiri gimba gu Iliitleemu, gi tooinaa ya⁄abiri Peetiro haa Yohaana yade. 15 Qatlay giyaa ilii dayri yade, gi firiniri sa hida hhakee, ma slayri Muuna gu Iliitleemu. 16 Qatlaykeesii Muuna gu Iliitleemu yaa kahhi hii⁄eeta daqa heedi lenseege tla⁄aã gooinay, inay digaatii nunqudimisi hari uma gu Looimoo goori Yeesu kilesi. 17 Da hheꞌesi Peetiro haa Yohaana gii qamidiri dabaiĩ koina daqa hida hhakeesii, inay gi slayri Muuna gu Iliitleemu.

18 Qatlay Simooni giyaa ilii arimi hida gu Samariyaa, hiĩ slayri Muuna gu Iliitleemu, hari amoo da iliiqamidu dabaiĩ ha ya⁄abimiisee, gi hadisi peesay sa inay, 19 gi kaay daqa dooinay tuba, “Ana seei sini qaydeei ⁄uuruki slime, ana bere kila heedi guũ ilii qaasi dabaiĩ koi, slaye Muuna gu Iliitleemu.”

20 Da hheꞌesi, Peetiro gi ilaki⁄isi Simooni tuba, “Hhame taysi haa peesaykee koku, maꞌaana haã ilahudeesidi ubeelaa, hiidahhasida kirigaraa hari peesay idoo doó hadisiye ha Iliitleemu! 21 Gu lou, ugu kontaaba daqa tiꞌii ma idoo lensee yondukii koorii gu Iliitleemuge, sa gimba muuna googu yaa tafaiiba pandaa da Iliitleemuge. 22 Inkoo, fookidaayuu tlakwaroteesaa toogwaa, kara firimi Looimoo goori gu Goõ, angamalee dugu ilamooyina ilahudaa hhakee gu tlakwi ga konte muuna googuu. 23 Ana haã arimi pandataa ugu duguũ iliihaci ha qada hari khisla, kara ugu ti tongimoo gu tlakwaroo pahha.”

24 Simooni gi ilaki⁄isi tuba, “Hhooa sini firintee daqa Iliitleemuge, gimbakee sliimaa gaã cocoꞌodiri, hhantii ca⁄i daqa dooii.”

25 Inkoo, Peetiro haa Yohaana giyaa ilii hheꞌesiri ilatlawa Kristu haa gi kakaaniri sa hida gimba gu Looimoo goori gu Goõ, inay gi tlaatleesiri ki⁄eemoo yaamu gu Yerusaleemuge. Amooge yaa kakaaniri Gimba gu Hhou gu Yeesu tongagu wa⁄age gu hida gu Samariyaa.

Filiipo haa heedi gu didiru gu hhapee da Esoopiya

26 Inkoo, letu waka malayika gu Taataa Iliitleemu yaagi ilii khay Filiipo, gi kaay tuba, “Tlayii, taa⁄a bara da wayee khuꞌusi balabalataꞌayi daa yaamu gu Yerusaleemu dahha, daa yaamu gu Gaasa khuꞌusidi.” (Balabalati haraa kongoqomee hiicatidi) 27 Inkoo, Filiipo gii tlay, gi tlaatleesi waaudimoo hari balabalatee. Qatlay giyaa ilii khociicine, hingigi slaslayri amooge haa Esoopimoo waku afisa.* Ina naa heedi gu didiru gwaa qamaamida khooslay sliimaa gu Kandaake,† hadee daa tawaalinti hida gu Esoopiya. Heedikee yaati hadakay yaamu gu Yerusaleemuge sa firoo da Iliitleemu, 28 yaati kikaaki⁄i Esoopiyage, tay hiĩ ibiidi kokoteeni gosii, tay somina hari afoo da didiri, kitaabuu daa handikimi ha tletimiisay Isaaya. 29 Teꞌesii Muuna gu Iliitleemu gi kaay sa Filiipo tuba, “Ta⁄aa satii ilaciyaa gu kokoteenikaꞌay.”

30 Da hheꞌesi, Filiipo gi tu⁄udi, maa hiisati kokoteenikiray. Qatlay giyaa ilii day ciyoomooge, gi akhasi heedikee somina kitaabuu gu tletimiisay Isaaya, gugi maasi tuba, “Haã caahhadii gimbakee ga somiiminte?”

31 Heedikee gugi ilaki⁄isi ina tuba, “Ha malee caahha, bere heedi hhaku gu ilakeesa sa ana?” Ina gi tosaa kwahhasuusi Filiipo kokoteenikeesii, ma ibiidi sliimaa ha ina. 32 Inkoo, poohhu gu gimba giyaa somiimine heedikee naa nahiĩ,

“Ina duguraati giyaadi ha hida ubee,

bee⁄imokaꞌa pahha, daa gaasakakaakaye,

kara ubee ⁄ambeenimokaꞌa pahha goó tlakhada diĩ,

pandaa da heedi goó sika quubu gosi,

nama teesaaqay ina yaa kaayiiba gimba lensee.

33 Gugi muriidisiri hari khisla,

kara dugugi afii⁄iti haaki dosi,

Miyaa nii dahhasi ilakeesa gimba gu laqwaloo dosi?

Ibinaa dosi dagaati ilaquutli khoorotaa.”✡

34 Afisa gi maasi Filiipo tuba, “Hhooa sini kaade, tletimiisay Isaaya gimba gu miyaa gini ilakesaasidi, gimbaki ti kosi kilesii ina lenkosi, baku guti heedi waku?” 35 Da hheꞌesi Filiipo gi tlaatleesi caacaahhamisu afisa poohhukeesaa loi loi gu gimba gu Iliitleemu, sugugi kaay Gimba gu Hhou gu Yeesu Kristu.

36 Inkoo, qatlay giyaa ilii khociicinee hari kokoteenikee, gi dayri daqa daa iliiwane maꞌay, afisakee gi kaay sa Filiipo tuba, “Yuꞌudiyaa tiꞌii maꞌay wanay! Idoo mala nini tlaatlaahhasida, ana dinima hhantii nunqudisi?”‡ 38 Da hheꞌesi, afisa gi kaay sa heedi gwaa madaadida kokoteeni, ma qadidisi faraasi. Filiipo haa afisa gii guniri maꞌay hhakeesii, dugugii nunqudisi ha Filiipo.

39 Qatlay giyaa ilii cacaaca⁄iyeei maꞌay hhakeesaa, cirakiray Muuna gu Looimoo goori gu Goõ harigi waaudi Filiipo daqa wakayge, afisa yaa kara arimiiba Filiipo. Teꞌesii afisa gi ilakoomi haa hhiyuuma dosi, tay duguũ tosaa iliihaci ha hhaꞌaloo da ilabuꞌuru. 40 Qatlaykeesii Filiipo hingaati slay ina lenkosi, duguraani day ha Muuna gu Looimoo goori yaamu gu Asootoge. Ina gi hhiyuudi tay tosaa kakaana Gimba gu Hhou gu Yeesu Kristu amooge yaamu sliimaage, yaati day yaamu gu Kaysaariya naqatloo.

9

Tlaatleesaraa da Sawlo ⁄imba da Yeesu Kristu

(Yondu gu Ya⁄abimiisee 22:6-16; 26:12-18)

1 Qatlaykee Sawlo yaa kahhi hari tlaatlaꞌamisu gosi gu hhamisaraa sumuku hida gwaa sirakomaamidee Looimoo gu Goõ. Gi hadakay daqa hhapalooay gu didiruge, 2 gugi firimi, ma sugu handikimi cheetatu gwaa laqamee tuba, Sawlo na miyaa daqa giyaadimiisee da sinagoogaguu gu yaamu gu Dameesikoge. Ina yaa teesaaqay laqi, bere gi slay hhawatee haa tigay gwaa sirakomaamidee amotee da Yeesu, ma giyaa ooyimi hari ⁄uuru haa gigi leehhisi khiidimooge yaamu gu Yerusaleemuge. 3 Sawlo gi waaudi Yerusaleemugo. Ina giyaa ilii daadaauusi yaamu gu Dameesikoge, cirakiray wanqamee da dihhi loi yadaa rawaa gu rawgo, yaagii wanqasidi Sawlo bareemoo sliimaa. 4 Sawlo gi huui hhapeege, “Pukhu!” Da hheꞌesi, gi akhasi afoo waka kakanta tuba, “Sawlo, Sawlo, sina soꞌoyi labaꞌaaꞌamisida ana?”

5 Sawlo gi ilaki⁄isi sa ina tuba, “Ugu na miyaa, Looimoo gooi?” Afotira gi kaadi tuba, “Ana na Yeesu. Ana guni labaꞌaaꞌamisida. 6 Inkoo, tlayii taa⁄a lay gunta yaamu hhakeesii, taysi sugoo kaay ugu ha heedi waku idoo ga yondite.”

7 Hida hhakira gwaa sliimaa hhiyumaamidee haa Sawlo gi tooinaa qadimidiri diĩ, yaa hiidahhasiriiba kaawaraa ma gimba lensee. Giyamaati akhasiri see afotira, gwaa aniriiba hikira gwaa gimaamisa. 8 Sawlo gii tlay. Teꞌesii qatlay giyaa ilii diliqisi ilaa kosi, yaa hiidahhasiiba arimaa idoo lenseei. Da hheꞌesi, inay gugi ooyiri dabage, gurigi giyaadiri Dameesiko naqatloo. 9 Balalu tami Sawlo yaa hiidahhasiiba khuꞌuduũ sumuku, kara yaa ⁄agimiiba ma kitahhuu gu idoo lensee.

10 Inkoo, Dameesikoge yaa wana heedi gwaa sirakomaamida Yeesu, uma gosi naa Ananiyaa. Taataa Iliitleemu gugi eteedi ina tletaage tuba, “Ananiyaa!” Ina gi iidi tuba, “Yee! Looimoo gooi ha tiꞌii waara.” 11 Da hheꞌesi, Looimoo gu Goõ gi kaay tuba, “Cira tlayii taa⁄a la hada kayda balabalaa wakay doó eteedine ‘Daa tafaꞌadi,’ mara gu Yuudage la maasida teꞌesii heedi waku uma gosi na Sawlo gu yaamu gu Taariso. Qatlaykii ina firiirina, 12 ina dugwaani ilii khay ha Muuna gu Iliitleemu, gi arimi heedi doó eteedine uma gosi na Ananiyaa, yaa khoci, haa hiiqaasi dabaiĩ kosi daqa dosii, ma hiidahhasi khuꞌuduũ karaai.”

13 Ananiyaa gi ilaki⁄isi tuba, “Looimoo gooi, ana haã akhasi daqa hida wa⁄ago gimba sliimaa gu tlaku gu heediki giyaa yondiidi daqa hida kokuu gwaa ⁄imbee ugu yade yaamu gu Yerusaleemuge. 14 Kara ina yaani khay tiꞌii Dameesikoge, yaa kona cheeti daani qaydi ⁄uuru sa ina daqa hhapalooay gu didirugo, ma ooyimi hida goõ goó firiirimee ugu.”

15 Teesaaqay see, Looimoo gu Goõ gi kaay sa Ananiyaa tuba, “Taa⁄a! Heedikee ti khooslimoo gooi gu kaaru ganii leehhi, sa kakaaru uma gooi pandaa da hida gu hhapapu wakinayge, sa watemi haa sa hida gu Israeeli. 16 Ana sugu laqama ina, idoo gi iliislaye labaꞌasu hari khisla, sa gimba gu uma gooi.” 17 Inkoo, Ananiyaa gi hadakay, marakeesii daa iliiwane ha Sawlo. Teꞌesii gii qaasi dabaiĩ kosi daqa dosii, gi kaay tuba, “Hhia Sawlo, Yeesu, Looimoo goori gu Goõ, hikira gunii ca⁄u daqa dooguu amooge qatlay gaani ilii tay kakaakayde, ina naani ana ya⁄abi daqa dooguu, ma slaydi ⁄uuru guri khuꞌuduũ karaai haa ma dugu hacisi Muuna gu Iliitleemu.” 18 Cirakiray idadu wakinay khankhafaa pahha, yaagi huhuiri ilaa gu Sawlogo, ilaa kosi gi kara slayri ⁄uuru gu khuꞌuduũ. Da hheꞌesi, gi qadidi, dugugii nunqudisi. 19 Da hheꞌesi, gi ⁄agimi ⁄agoo, gi karaai slay ⁄uuru.

Sawlo kakaana gimba gu Iliitleemu Dameesikoge

Sawlo gi ibiidi yade Dameesikoge balalu angaamaka sliimaa haa sirakoomiisee da Yeesu, gwaa yade waaree. 20 Cirakiray Sawlo gi tlaatleesi kakaaru Yeesu Sinagoogaguu gu Yahuudige tuba, “Gu lou, Yeesu ti Nanku Iliitleemu.”

21 Hida goõ gwaa akhasee Sawlo yaati bakairi hari khisla, gi kaayri tuba, “Heediki, caba na ina, hikira gwaa hhamisu hida gwaa firiirime uma gu Yeesu yade Yerusaleemuge. Kara yaani khay tiꞌii sa ooyiru gu hida goõ goó ⁄imbee Yeesu, magi leehhisi tay digiĩ tooinaa khiidiidimi daqa hhapalooee da denige.” 22 Sawlo gi ilaqinci kakaaru gu gimba gu Iliitleemu hari ⁄uuru gu didiru, gi laqaaqami sa inay Handikaa da Iliitleemugo tuba, “Yeesu na Kristu, kara Wayahuudi daa ibimaamida Dameesikoge, yaa hiidahhasiriiba tlanka gimba gosi.”

Lakidimoo gu Sawlo Dameesikogo

23 Qatlay daa ilii cati balalu wa⁄a, Wayahuudi waka hingigi slaslayri daqa lenge, gi tlaatleesiri ilakhuukhuꞌumisuu gu gaasaraa Sawlo. 24 Teesaaqay see, Sawlo gi cira baraslayi ilakhuukhuꞌumisu gooina. Qatlay sliimaa gu tleemaa haã gu amasii see, inay yaati ga⁄ayri kaꞌafeerii gonge gurii ca⁄araa yaamu gu Dameesiko, magu ooyiri. 25 Sa gimbakee, hari amasi sirakoomiisee dosi, gugii slakhiri waꞌay gu kapuuge, gugii ⁄eetisiri hari daqa waka daa kooma mucu bi⁄inaa gu yaamuge, gi tosaa lakidi.

Sawlo Yerusaleemuge

26 Qatlay Sawlo giyaa ilii day Yerusaleemuge, hingaa koisi ilagaasa haa sirakoomiisee da Yeesu. Teꞌesii hida hhakee gonkoinaa gugi tlaꞌamuudiri, sa gimba yaa ⁄imbiriiba, bere gu lou ina yaa sirakoomiisay gu Yeesu. 27 Da hheꞌesi Barinaaba gurigi waaudi Sawlo, gugi leehhisi daqa ya⁄abimiisetiray da Yeesuge. Ina gi kaay sa inay, idoo Sawlo dugwaa iliica⁄i Yeesu amooge, giyaa ilii Dameesiko kakaakaye, Yeesu gi cocoi haa ina. Kara sigigi kaay, idoo Sawlo giyaa ilii kakaami hari ⁄atlimaa uma gu Yeesu yade Dameesikoge. 28 Inkoo, sirakoomiisetee gi ⁄imbidi gimba gu Barinaaba. Sawlo hingigi ilagaasi haa inay, gi ilakhookhocimi daqeemoo paslaapasloo gu yaamu gu Yerusaleemu tay tosaa kakaana gimba gu Yeesu hari ⁄atlimaa gu didiri. 29 Sawlo slime gi cocoi, kara hingigi ilaki⁄imisiri haa Wayahuudi daa cocaacoa gimba gu Yunaanaisoo. Inkoo, inay gi dabiidiri amoo da gaasaraa ina. 30 Teꞌesii hida gwaa ⁄imbee Yeesu giyaa ilii akhasiri gimbakee, Sawlo gugi leehhisiri yaamu gu Kaysaariyage. Kara teꞌesaa gugii daasiri meelige, ma waaudi yaamu kosii Taarisoge.

31 Da hheꞌesi kanisaa da daqeemoo sliimaa gu Yudaaya, Galilaaya haa Samariyaa gi slaydi ibinaa da qasaw daaba labaꞌasu. Kanisaa gi slaydi ⁄uuru, kara gi ilakonti gwaa⁄amee da Iliitleemu haa dagagi muunay⁄atlisi ha Muuna gu Iliitleemu. Kara, faadoo da hida gwaa ⁄imbee Yeesu, gii roogiti hari khisla.

Peetiro idoo giyaa ilii hhoeesi Ayineeya

32 Peetiro qatlay giyaa ilii ilakhookhociicine hida gwaa ⁄imbee Yeesu daqeemoo paslaapaslooge, gi day daqa hida gu Iliitleemuge gwaa ibimaamidee yade tongoo da Liidage. 33 Teꞌesii gi slay heedi waku uma gosi na Ayineeya, gwaa slaqwa tingara⁄uudu, qatlay gu koraraa dagati yaati qaati, hiitlawaraasee yaa hiitlatlaatlayaaba buburuugo. 34 Peetiro gi kaay sa ina tuba, “Ayineeya, inkootuutuu tiꞌii duguũ hhoeesi ha Yeesu Kristu, tlayii hhafimi fala da buburuu googu.” Cirakiray Ayineeya gii tlay. 35 Hida goõ gwaa ibimaamidee tongoo da Liidage haa raqamaauu gu Saroonige, giyaa ilii aniri Ayineeya duguũ hhoeesi, yaagii fookidiri amamu koinaa, gi ⁄imbiri Yeesu Looimoo gu Goõ.

Peetiro idoo giyaa ilii slafisi Dorikaasi gwaaꞌaraago

36 Inkoo, yade tongoo da Yoopage yaa wanta hadee waka, sirakomiisoꞌoo da Yeesu, uma gosi hari Araamaisoo naa Tabiita, hari Yunaanaisoo na Dorikaasi.* Hadeti balalu sliimaa yaati yondimaamita gimba gu hhou, kara yaati iliiaꞌaaꞌayda kwaeeli. 37 Balalu hhakeesii ina gi mama⁄adi, gi tosaa hhanti. Tigay wakinay gi hhunciri tuuꞌuna dosi, gigi qaatisa kayri waauu gwaa pembee da marage waara. 38 Inkoo, tongoo da Liida yaa ilaciyaa wanta haa yaamu gu Yoopa. Teꞌesii qatlay sirakoomiisee da Yeesu giyaa ilii akhasiri tuba, Peetiro kahhi wana teꞌesii Liidage, gi ya⁄abiri hida cada daqa dosii, ma sugu kaawa kayri tuba, “Hhooa khawa ciraai daqa doori tay Yoopage, haa hhantii kaaꞌada.”

39 Cirakiray Peetiro gi waaudi haa inay yade Yoopage. Qatlay giyaa ilii dayri marakeesii, gurigii dayri pembeege, waauu daa ilii qaatisi tuuꞌuna da Dorikaasi. Tigay goõ daa afahhamaahhami hhawatee gwaa ibiidee teꞌesii, gi qadimidiri, gi niini⁄idiri Peetiro, tay tooinaa ⁄aa⁄iyay, kara tooinaa laqaaqanay sa ina qayroo koina daa hirimaamidi ha Dorikaasi, qatlay giyaa ilii kahhade haa inay. 40 Teꞌesii Peetiro gigi tosaa hiica⁄asi khoorooge gonkoinaa. Da hheꞌesi gi keebeeidi, gi firimi Iliitleemu, gii fookidi daqa tuuꞌunateesi, gi kaay tuba, “Tabiita, tlayii!” Cirakiray gi pooisidi ilaa kosi, qatlay giyaa ilii anti Peetiro, gi tosaa ibiti. 41 Peetiro gi ooyi daba gosi, gigi iliiay ma qaditi hari yeꞌeeroo kosi. Da hheꞌesi gi eteedi hida hhakee gwaa koomee ⁄imba daqa Yeesuge haa tigay hhakee daa afahhamaahhami hhawatee, gigi tosaa laqami slafida daqa dooinay.

42 Gimbaki gu didiru gwaa hiica⁄u, gi tosaa hiiqoomi daqeemoo sliimaage gu Yoopa. Teꞌesii hida wa⁄a gi ⁄imbiri Looimoo gu Goõ. 43 Inkoo, Peetiro gi ibiidi Yoopage balalu wa⁄a, haa heedi waku uma gosi na Simooni, gwaa boo⁄ii⁄imisa idadu hari faloo.

10

Eteedaraa da Peetiro sa iliiawa Korineliyoo

1 Inkoo yaa wana heedi waku gwaa ibimaamida tongoo da Kaysaariyage, uma gosi naa Korineliyoo, ina yaa sirikaarimoo gu didiru gu raqa da sirikaarii daa hhapee da Itaaliya dahha. 2 Ina haa hida gu mara gosi gonkoinaa muunaiĩ koinay Iliitleemu ginaa gwaa⁄iyay. Ina yaati iliiaꞌaaꞌay hari muuna gu cabuuma Wayahuudi daa kwaeeli. Kara balalu sliimaa yaa hiidedeliilinaaba firoo Iliitleemu. 3 Letu waka tleemaa giyaa iliifuuruꞌuti, ina yaa arimi pandataa tletaage, malayika gu Iliitleemu gwaagi ilii khay, gugi eteedi tuba, “Ye Korineliyoo!”

4 Korineliyoo gi yuꞌudi aslaaꞌamee daqa dosii hari tlaꞌamee khisla, gi kaay tuba, “Looimoo goy, mala na wanta?”

Malayikakee gi ilaki⁄isi tuba, “Firoo doogu haa yondu googu gu slaꞌamuu gu iliiaꞌawuu kwaeeli, hiĩ dayri rawaa gu rawge pandaa da Iliitleemuge. Kara ina dugu afahhanaaba hhoinay gooina. 5 Inkoo, ya⁄abi hida yaamu gu Yoopage, maraa khayri heedi doó eteedine uma gosi na Simooni, kara uma gosi gu caduu na Peetiro. 6 Heedikee yoóti ibiidi dahaa pahha mara gu Simoonige, goó faloo boo⁄imisa, mara gosi kenga gu tlawa da didirige wana.”

7 Qatlay malayikakee gwaa gimbuusu haa ina, giyaa ilii waaudi, Korineliyoo gi eteedi yondimiisee dosi cada haa sirikaarimoo gosi leẽ, goó firiirima Iliitleemu haa goó yondiida sa ina. 8 Qatlay giyaa ilii hheꞌesi catimisu sa inay gimba sliimaa gwa hiica⁄u, gigi tosaa ya⁄abi yaamu gu Yoopage.

Ilii khawaraa da Peetiro ha Muuna gu Iliitleemu

9 Heetlaalee dosii tleemaa giyaa ilii daadi tana⁄iyage, hida hhakee gu tami qatlay giyaa ilii khociicinee amooge, tay hiĩ daadaauusiri Yoopage, Peetiro gii day rawaa gu pembee da mara gu Simoonige sa firoo Iliitleemu. 10 Qatlaykii yaa qoriidi, yaa slai mati ⁄agimi ⁄agoo. Qatlay ⁄agotee dagaa ilii boo⁄ii⁄imisiye, ina dugwaagi ilii khay ha Muuna gu Iliitleemu. 11 Ina gi arimi raw hiĩ tlaaꞌadi, kara idoo da goroorimoo gu didiru pahha gu ⁄abaaku, dugunaa hii⁄eetiitimisi hhapeege yadaa rawgo hari hhagumeerii daa khiidiidimi somborokimaiĩ kosi cigahha. 12 Waꞌay gu goroorimokeesii yaa wanay makay haa kuꞌunaanay paslaapasloo, gwaa koomee yeꞌeeroo cigacigahha, kara makay goó hhumbaadee hari guraiĩ khoorotii haa cira⁄oo. 13 Da hheꞌesi, gi akhasi afoo kakanta sa ina tuba, “Peetiro tlayii, cu⁄e la ⁄aginta.”

14 Teꞌesii Peetiro gi ilaki⁄isi tuba, “Looimoo goy, suti! Hiidahhasaaba, kahha ⁄agoo idoo lenseei daa tlufaafuꞌudi baku da slasla⁄iima sariyaa doorii.”

15 Kara afotee gi kaadi sa ina tuba, “Hhanti kaada idoo lensee slasla⁄iima, daa ilabuusli ha Iliitleemu.” 16 Inkoo gimbakee gi kara hiica⁄i da cadii haa da tamii. Da hheꞌesi, goroorimokee gu didiru dugugi ki⁄isi rawaa gu rawge.

17 Inkoo, Peetiro hingaa ilii maamaamisiye ina lenkosi maꞌaana da ilii khawaraa dosi ha Muuna gu Iliitleemu, nama qatlaykeesii lenge, hida hhakira daa ya⁄abi ha Korineliyoo, gi slayri mara gu Simooni goó boo⁄imisa faloo, gi tooinaa qadimidiri kaꞌafuge hari khooroo. 18 Inay gi guutusiri, gi maasiri tuba, wanaa dahaa goó ibiida tiꞌii na Simooni, uma gosi gu caduu na Peetiro. 19 Qatlaykeesii Peetiro giyaa ilii kahhiye ilahudaa gu ilii khawaraa dosi, Muuna gu Iliitleemu gi kaay sa ina tuba, “Yuꞌudiyaa, wanay hida tami gwaani dabiidu kawee ugu. 20 Inkoo tlayii, ⁄eetii biraage, hangu ariirinteei haa hhawatee hhakee. Hhanti qiigiꞌida waauda haa inay, ana nigaani ya⁄abi daqa dooguu.”

21 Peetiro gii ⁄eeti biraage daqa hhawatee hhakiray, sigigi kaay tuba, “Ana na heedi ga dabimaamitee. Idoo saani khaydiri tiꞌii na mala?”

22 Inay gi ilaki⁄isiri Peetiro tuba, “Dandiray Korineliyoo nandaani ya⁄abi, ina gu sirikaarimoo gu didiru, goó yondiida hhoinay, goó firiirima Iliitleemu haa doó muriidiye ha hida goõ gu Wayahuudi. Ina sugwaa kaay ha malayika gu Iliitleemu, ma dugu kwahhasuusi mara gosii, ma itatiisi gimba sugu kaade.” 23 Da hheꞌesi, Peetiro gigi kwahhasuusi hida hhakee waꞌay gu marage, ma guiri dahaa kosi pahha.

Peetiro mara gu Korineliyooge

Heetlaalee dosii daa iliipisi, Peetiro gi waaudi haa hida hhakee gu tami. Hhiee wakinay gu Yoopa goó ⁄imbee Yeesu, higigi sirakomamidiri sliimaa haa inay. 24 Baloo daa sirakonti, Peetiro haa inay gii guniri yaamu gu Kaysaariyage. Qatlaykeesii Korineliyoo giyaati baqaaqamidi inay hari kwayru gu didiru. Ina yaa hheꞌesi yaa kwahhasuusi aya gosii hida kosi haa deneꞌee kosi gu ciyoomoo, ma itatiisiri gimba gu Peetiro. 25 Qatlay Peetiro giyaa ilii dadaadaye waꞌay gu marage, Korineliyoo hingigi slaslay ha ina. Da hheꞌesi, gi keebeeidi pandaa da Peetiroge, gii gupu⁄usi saga gosi daqa dosii. 26 Teꞌesii Peetiro gugii tlaysi, gi kaay sa ina tuba, “Qadidi! Ana see ti heedi ugu pahha.” 27 Korineliyoo gi qadidi, Peetiro gi ilakoomi cocoꞌomoo haa ina. Qatlay giyaa ilii dadayri waꞌay gu marage, gi slayri teꞌesii hida wa⁄a hingii kurunkuridiri.

28 Da hheꞌesi, Peetiro gi kaay sa inay tuba, “Unkuray ha khuꞌuday tuba, daa kitlakuusi sariyaa da Wayahuudige, Yahuudimoo mangu ilagaasi haa hida gu hhapapu wakinay, kara gu hhanti ilii khookhocu kayay. Inkoo, Iliitleemu siniĩ laqami tuba, ‘Hhanti eteeda heedi lensee tuba, ina ti slasla⁄iisay baku guti hhouuba.’ 29 Inkoo haã na idoo saani qiigiꞌiiba khaymuu dinii ilii eteedi ha Korineliyoo. Inkoo, aare sini kaade, idoo sinaani eteti ana tiꞌii.”

30 Korineliyoo gi kaay tuba, “Balalu cigahha gunii catee, ana haa firiirima Iliitleemu aya gooii, yaa mati qatlayki loi, letu giyoó ilii fuuruuꞌute. Cirakiray hhawata waku gi qadidi pandaa dooii, hiĩ daamisi qayroo gu ⁄abakwi poy ti amoo wanqiyay. 31 Hhawatakee gi kaay tuba, ‘Korineliyoo, Iliitleemu hiĩ akhasi firoo doogu, kara hindii slay yondu googu gu slaꞌamuu gu iliiaꞌawuu kwaeeli. 32 Inkoo, ya⁄abi hida Yoopage, ma kaawa kayri sa Simooni, maa khay daqa dooguu, uma gosi gu caduu na Peetiro. Ina ti dahaa, yoó teꞌesii ibiidi daqa Simoonige, goó faloo boo⁄imisa, mara gosi gu kenga gu tlawa da didirige waara.’ 33 Ana saganaani cira ya⁄abi hida daqa dooguu, ma sugu kaay, maa khaydi tiꞌii. ⁄iisoo, ugu haani boo⁄isidi khawaraa. Inkoo gonkotaa nahaã ha tiꞌii wana pandaa da Iliitleemuge, ma akhasani gimba goõ, sugwaa kaay ha ina, ma sandi kaadi.”

Hida gu hhapapu wakinay akhasiyay Gimba gu Hhou gu Yeesu

34 Da hheꞌesi Peetiro gi tlaatleesi cocoꞌomoo tuba, “Inkoo haã caahhi gu lou, Iliitleemu konaaba hiilehhidu, 35 ina giyoóti ⁄imbi hida gu hhapapu sliimaa, goó gwaa⁄ee ina haa goó yondiidee hhoinay pandaa dosii. 36 Gu lou, unkuray khuꞌuday gimba daa ya⁄abi ha Iliitleemu sa hida gu Israeeli, Gimba gu Hhou guroó khawa ibinaa da qasaw daqa Iliitleemuge, hari amoo da Yeesu Kristu, Looimoo gu Goõ. 37 Unkuray ha khuꞌuday gimba gwaa hiica⁄u daqeemoo sliimaa gu Yudaaya, gwaa tlaatleesu Galilaayago, hiinunqudimisukiraa loaa giyaa kakaami Yohaana. 38 Unkuray ha khuꞌuday, idoo Iliitleemu giyaa ilii qay sa Yeesu gu Nasareeti Muuna gosi haa ⁄uuru gosi. Kara Yeesu, idoo giyaa ilii khookhocimi daqeemoo sliimaa, tay yondiidi yondu gu hhou haa hhoeemisu hida goõ daa labaꞌaaꞌamisiye ha Biriisimoo, sa gimba Iliitleemu yaa sliimaa wana haa ina.

39 Dandiray ti masaydii da gimbakee sliimaa giyaa yondiidi Yeesu Yerusaleemuge haa hhapee sliimaa da Wayahuudi. Ti inay nugwaa gaasiri, hari amoo da hiitluhhumisu musalaabage. 40 Inkoo, baloo da tamiige, Iliitleemu gwaagi slafisi hari amoo da slafisa ayisago, haa dugugi arimi ha hida. 41 Ti hida sliimaa gooba gwaa arimee. Ti masaydii daa hiileehhi kilesi ha Iliitleemu. Masayditee ti dandiray gwaa sliimaa ⁄agimee haa gwaa kitahhamee haa ina, qariqaaqari giyaa ilii slafi yaagii ca⁄i ayisago. 42 Ina hindaa ilafahhi, ma kakaani gimba gu Iliitleemu sa hida goõ haa ma sigi ilatlayni tuba, ina na leẽ daa hiileehhi ha Iliitleemu, ma hukumi hida goõ, hhaã gu slafee haa gwaa kaka⁄ee. 43 Tletimiisee goõ da Iliitleemu yoó ilatlatlayda gimba gu Yeesu tuba, hida sliimaa goó ⁄imbee ina, tlakwaroo dooina dagoó ilamooyina hari uma gosi.”

Hida gu Hhapapu wakinay ooyiyay Muuna gu Iliitleemu

44 Qatlay Peetiro giyaa ilii kahhiye kakaaru gu gimbakeesii, Muuna gu Iliitleemu yaagii ⁄eeti daqa hida gonge, gwaa itatiitimisee teꞌesii gimbakee. 45 Wayahuudi doó ⁄imba Yeesu,* daa khaydi haa Peetiro yadaa Yoopago, yaati bakaakairi hari khisla, arimaa idoo Iliitleemu giyaa ilii tuutuqi Muuna gosi sa hida gu hhapapu wakinay see. 46 Teesaaqay, yaati akhasiri inay gimbuusiyay hari gimba paslaapasloo tay tooinaa daareemisiyay Iliitleemu.

Da hheꞌesi, Peetiro gi kaay sa inay tuba, 47 “Hhaku heedi gu hiidahhasa tlaatlahhasa hida hhanki digima may hiinunqudimisu. Inay hiĩ slayri Muuna gu Iliitleemu, dandiray gooay idoo gaa ilii slayni.” 48 Teꞌesii Peetiro gi ilafahhi hida hhakee, ma digii nunqudimisi hari uma gu Yeesu Kristu. Da hheꞌesi, Korineliyoo haa deneꞌee hhakee kosi gi tlaatlaqasiri Peetiro, ma ibiidi haa inay balalu angaamaka.

11

Peetiro ilakeesi yondu gosii

1 Inkoo, ya⁄abimiisee da Yeesu haa hida gwaa ⁄imbee ina gu Yudaayage waaree, gi akhasiri gimba tuba, hida gu hhapapu wakinay seei hiĩ ⁄imbiri gimba gu Iliitleemu. 2 Qatlay Peetiro giyaa ilii hadakay yaamu gu Yerusaleemuge, Wayahuudi gwaa ⁄imbee Yeesu, gi belendeqesiri Peetiro, 3 gi kaayri tuba, “Ugu haa hadakaydi daqa hida da kahhiye daba⁄u,* gi ⁄aginti sliimaa haa inay.”

4 Kara teꞌesii, Peetiro gi tlaatleesi ilakeesaraa naraꞌa sa inay gimba sliimaa gwaa hiica⁄u tlaatleesooge. Ina gi kaay tuba, 5 “Qatlay gaa ilii firiirime Iliitleemu yade yaamu gu Yoopage, dinaagi ilii khay ha Muuna gu Iliitleemu, tletaage gi arimi idoo goroorimoo gu didiru pahha, dugunaa hii⁄eetiitimisi hhapeege yadaa rawgo hari hhagumeerii daa khiidiidimi somborokimaiĩ kosi cigahha, dugugii ⁄eetisi ilaciyaa koii. 6 Qatlay gaa ilii yuꞌudi naraꞌa waꞌay gu goroorimokeesii, gi arimi kuꞌunaanay haa makay gu kweera, gwaa koomee yeꞌeeroo cigacigahha, makay goó hhumbaadee hari guraiĩ haa cira⁄oo. 7 Da hheꞌesi, gi akhasi afoo kakanta sa ana tuba, ‘Peetiro tlayii, cu⁄e la ⁄aginta!’

8 Teꞌesii ana gi kaay ambee, ‘Looimoo goy, suti! Haga kahha ⁄agoo idoo lenseei daa tlufaafuꞌudi haa da slasla⁄iima sariyaa doori.’

9 Teꞌesii kara afotira yaagi kaadi yadaa rawgo tuba, ‘Hhanti kaada idoo lensee slasla⁄iima, daa ilabuusli ha Iliitleemu.’ 10 Gimbaki gi kara hiica⁄i da cadii haa da tamii. Da hheꞌesi goroorimokee dugugi hiiduukhi rawaa gu rawge. 11 Nama qatlaykeesii lenge, hida tami daa ya⁄abi Kaysaariyago daqa dooii, yaagi khayri mara gaa ilii ibimaamide. 12 Muuna gu Iliitleemu sinigi kaay tuba, hhanti qiigiꞌida waaudi haa inay. Da hheꞌesi, hhiee hhanki gu lahhoꞌo gwaa Yoopa dahhee, slime hingigi sirakomamidiri haa ana Kaysaariyage, gii guuma kayni mara gu heedikeesii. 13 Da hheꞌesi, gi kaay sa dandiray, idoo giyaa ilii arimi malayika gu Iliitleemu hiĩ qadidi mara gosii, sugugi kaay tuba, ‘Ya⁄abi hida yaamu gu Yoopage, ma eteeda kayri Simooni doó eteedine na Peetiro. 14 Ina sugoo kaay gimba, idoo Iliitleemu gi ilii ilabuꞌune ugu haa hida goõ gu aya googu!’

15 Qatlay ana gaati asu ilii tlaatleesi cocoꞌomoo haa inay, Muuna gu Iliitleemu yaagii ⁄eeti daqa dooinay, qatlaykira pahha hindaa ilii⁄eeti dandiray tlaatleesoogo.✡ 16 Da hheꞌesi, ana gii slay gimbakira gu Yeesu,✡ giyaa kaay tuba, ‘Yohaana yaatii nunqudimisi hida maꞌayge, inkoo, Iliitleemu hiinunqudimisi unkuray hari Muuna gosi.’ 17 Bere Iliitleemu naa qay Muuna gosi sa hida hhanki gu hhapapu wakinay, kara nama Muunakee leẽ sandaa qay dandiray, qatlay gaa ilii ⁄imbani Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu, ana na miyaa gwaa aloo koisa kanisa Iliitleemu?”

18 Qatlay inay giyaa ilii akhasiri gimbaki gu Peetiro, yaa konaaiiba kara gimba gu ilaki⁄isa. Inay gi daareesiri Iliitleemu, gi kaayri tuba, “Inkoo Iliitleemu hiĩ qay hiidahhasa sa hida gu hhapapu wakinay, ma mayri tlakwaroo dooina haa gii fookidiri daqa dosii, ma slayri slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.”

Hiiqoomaraa da kanisaa Antiyookiyage

19 Inkoo, hida gi pasidiri Yerusaleemugo, sa gimba gu labaꞌasukira gwaa hiica⁄u, Sitefaano dugwaa ilii gaasi, gi dayri hhapee da Foyiniikege, hhapee da Kipirooge haa yaamu gu Antiyookiya naqatloo. Inay yaati kakaaniri Gimba gu Hhou gu Yeesu sa Wayahuudi kilesi. 20 Slime tla⁄aã gooinay yaa wanay hhawatee wakinay gwaa hhapee da Kipiroo haa Kireene dahhee, gi yada khuꞌusiri Antiyookiyage. Teꞌesii gi tlaatleesiri kakaaru sa Yunaani see Gimba gu Hhou gu Looimoo gu Goõ Yeesu. 21 ⁄uuru gu Looimoo gu Goõ yaa sliimaa wana haa inay, hida wa⁄a gi ⁄imbiri gimbakee haa gii fookidiri daqa dosii amamu koinaa gu tlakwigo.

22 Inkoo, gimbaki dugugi akhasi kanisaa da Yerusaleemuge, inay gi ya⁄abiri Barinaaba,† Antiyookiyage. 23 Qatlay giyaa ilii day Antiyookiyage, gi arimi hhoinay gu didiru gu Iliitleemu, gi hhaꞌaluudi hari khisla. Teꞌesii Barinaaba gii ⁄atlisi hida sliimaa, ma ilakoniri ⁄imba Looimoo gu Goõ Yeesu Kristu. 24 Barinaaba yaa heedi gu hhou, daa iliihaci Muuna gu Iliitleemu haa ⁄imba. Kara raqa da hida wa⁄a gii roogiti, gi iliipaꞌanti Looimoo gu Goõ.

25 Da hheꞌesi, Barinaaba gi waaudi yaamu gu Taarisoge, gi dabiiduu kay Sawlo. 26 Qatlay gwaa ilii slay, guraagi khay Antiyookiyage. Cada koinaa gi ibiidiri teꞌesii kori goõ, gi caacaahhamisiri hida wa⁄a gu kanisaa. Teꞌesii Antiyookiyage hida gwaa sirakoomee Yeesu diginaa ilii tlaatleesi eteeda na “Hida gu Kristu.”

27 Balalu hhankii loi loii tletimiisee da Iliitleemu wakinay yaagii gweegwe⁄ediri Yerusaleemugo teꞌesii Antiyookiyage. 28 Inkoo leẽ tla⁄aã gooinaa, uma gosi na Agaabo, gi qadidi pandaa da hidage, gi tletimi hari ⁄uuru gu Muuna gu Iliitleemu tuba, “Qori gu didiru loi yaa khoci khoorotii.” (Qorikee yaa hiica⁄i qatlay gu tawaaloo da Kilawdiyoo, mutemi gu Waruumi.) 29 Hida gu Antiyookiya gwaa sirakoomee Yeesu Kristu, giyaa ilii akhasiri teesaaqay, hingigi ila⁄imbidiri, hadisaraa iliiawaraa sa hhiee koina gwaa ibimaamidee Yudaayage. 30 Kara inay gi teesaaqay laqiri, gi taatahhiri sa Barinaaba haa Sawlo, ma leehhisiri iliiawaratee daqa gaduũ gu kanisaa da Yerusaleemuge.

12

Gaasa da Yakoobo haa ilapingiru gu Peetiro jeerage

1 Inkoo, yaa mati barii qatlaykeesii Mutemi Heroode Agiriipa,* kara ginaa ilii tlaatleesi ooyiru hida wakinay gu kanisaa, gigi labaꞌasi. 2 Ina gi ilafahhi sirikaarimoo gosi, magu gaasi hari pangaa Yakoobo, hhia gosi gu Yohaana. 3 Qatlay giyaa ilii arimi tuba, yondukee yaa hhaꞌaleesi Wayahuudi, gi ilakoomi oowaraa slime Peetiro. (Gimbaki yaatii ca⁄i qatlay gu losona gu mukaatee doóba iliiqaasa hamiira.) 4 Qatlay giyaa ilii ooyi Peetiro, gugi ilapingimi jeerage, tay tosaa qaasi raqoo cigahha gu sirikaarii, ma ga⁄ayri ina. Kila raqa yaa konta sirikaarii cigahha.† Heroode yaa taarimi hiica⁄asaraa Peetiro pandaa da hidage, damaa iliicatiye losona gu Pasaaka. 5 Inkoo Peetiro dugugi ilakoomi ga⁄aw jeerage. Tay kanisaa tosaa firiirinta Iliitleemu sa ina hari maguuma.

Hiica⁄asa da Peetiro ha Malayika jeerago

6 Qatlay gu amasi, daa ilii kahhiye dawaraa balotira, Heroode giyaa ilii taarimi hiica⁄asaraa Peetiro daqa hidage, Peetiro yaati qaati tla⁄aã gu sirikaarii cadage, tay duguũ khiidiidimi hari nyololoo cada. Nyololoo leẽ daqa kila sirikaarimooge. Sirikaarii waka haraa khooroo wanta yaa ga⁄aa⁄ayay kaꞌafu gu jeera. 7 Cirakiray malayika gu Taataa Iliitleemu yaagii ca⁄i, kara wanqamee gii caaꞌasidi waaukeesii. Malayikakee gi slinkisi Peetiro tluntlubaage, gugii tlaysi, gi kaay tuba, “Cira tlayii!” Cirakiray nyololotee daa khiidiidimi, gi huhuꞌudi dabaiĩ gu Peetirogo.

8 Kara malayikakee gi kaay sa ina tuba, “Khiidimi coo⁄ay googu haa ye⁄eetoo koku.” Peetiro gi teesaaqay laqi. Da hheꞌesi, sugugi kaay tuba, “Daasi kooti doogu hanisirakonte.” 9 Peetiro yaagii ca⁄i, gi sirakoomi malayikakee. Qatlaykeesii ina yaa caahhiiba gimbakee gwaa hiica⁄u bere gwaati louu see. Ina yaati ilahudeesi tuba, dugwaati iliikhakhaakhay ha Muuna gu Iliitleemu. 10 Da hheꞌesi, gii catiri afamaraa gu pandaa haa gu caduu gu sirikaarii doó ga⁄awa. Teꞌesii ginaa ilii dayri kaꞌafu gu sikhimage gurii ca⁄araa yade khuꞌusa yaamuge. Kaꞌafukee gi afiiooyidi ina lenkosi sa inay, gii ca⁄iri, gi tooinaa khociri balabalaa wakay, cirakiray malayikakee gi may Peetiro ina lenkosi.

11 Teꞌesii Peetiro ginaa ilii caahhi naraꞌa idoo dingii ca⁄adi daqa dosii. Ina gi kaay tuba, “Inkoo gu lou, haã asu caahhi, Iliitleemu yaani ya⁄abi malayika gosi, hinigi ilabuꞌumi ana dabaiĩ gu Heroodego haa gimba sliimaago gu Wayahuudi, giyaa ilatahhiri daqa dooii.”

12 Qatlay Peetiro giyaa ilii caahhi naraꞌa gimbaki, gi hadakay mara gu Mariyaage, iyoo dosi Yohaana, hiĩ slime daa eteediidine Maariko. Daqateesii hida wa⁄a yaa wanay yaay kurunkuridiri, tay tooinaa firiirinay Iliitleemu. 13 Peetiro gi guutuusi afamaraa gu khoorooge. Da hheꞌesi, sagameeriya waka yondimiisoꞌoo, uma gosi na Rooda, yaagi khaydi kaꞌafukeesii, gi iti. 14 Qatlay giyaa ilii caahhadi afoo da Peetiro, gi hhaꞌaluti hari khisla. Kahhada afiiooyiru see afamaraa, gi tu⁄uti waꞌay gu marage, gi kaadi sa hida hhakira tuba, “Peetiro hiĩ qadidi afamaraage!”

15 Teꞌesii inay gi kaayri sa sagameeriyatee tuba, “Kontaa bi⁄a!” Teesaaqay see, ina gi ilakonti ilakwikwihhu tuba, “Gu lou, Peetiro yaqay wana afamaraage.” Da hheꞌesi inay gi kaayri tuba, “Hikee ti malayika gosi.”

16 Qatlayki sliimaa, Peetiro gi ilakoomi kooko⁄omisu afamaraage. Qatlay inay giyaa ilii afiiooyiniri, gugi aniri ina, yaati bakairi hari khisla. 17 Da hheꞌesi, ina gi waratlaysi daba gosi, ma qabiri diĩ, sigigi ilakeesi, idoo Looimoo gu Goõ giyaani iliica⁄asi ina jeerago, gi kaay sa inay tuba, “Taa⁄amida kaawa sa Yakoobo haa hhiee wakinay gimbaki.” Da hheꞌesi, Peetiro gi waaudi daqa wakayge.

18 Qatlay daa iliipisi, hari heetlawaa dagii ca⁄i tlaꞌamee da didiri tla⁄aã gu sirikaaritiray daa ga⁄aa⁄awa Peetiro, hingigi maamisiri inay haa inay tuba, “Mala nuguũ iliica⁄i Peetiro?” 19 Heroode gi ilafahhi sirikaarii dosi, magu dabiidiri ina, teesaaqay see inay gwaa slayriiba. Teꞌesii ina gi maasi hari dihhay sirikaaritee, gi ilafahhi, ma daga cu⁄i.

Da hheꞌesi, Heroode gi looyi teꞌesaa Yudaayago, gi ibinaa kay Kaysaariyage.

Gwaaꞌaraa da Heroode

20 Inkoo, Heroode dugwaa slahhaaꞌasi hari khisla ha hida gu yaamu gu Tiiro haa yaamu gu Sidooni. Hida gu yaamu hhakee gu cada hingigi ilagaasiri sliimaa, gi ya⁄abiri hida, mangu ariiriru kayri haa Heroode. Hida hhakee gii dahhasiri tlaatlaqasa Bulaasito, yondimiisay gu didiru daa iliipaꞌami ha Heroode, mangu ariiriniri haa mutemi. Inay yaa slaiyay magu firiniri mutemi ibinaa da qasaw, sa gimba ⁄agoo da hhapee dooina yoó daqa hhapee da mutemi dahhada.

21 Inkoo, baloteesii daa hiileehhi, Heroode gi daamisi qayroo kosi gu mutemimiꞌisoo, gi ibiidi kitiĩ gosii gu tawaalooge, gi tlaatleesi cocoꞌomoo sa inay. 22 Da hheꞌesi, hida hhakee gi maahhiri kakaanay tuba, “Haã ti afoo da iliitleemu, da heedi gooba!” 23 Cirakiray malayika gu Taataa Iliitleemu gi sagadahhi Heroode hari ga⁄ay gu dihhu, sa gimba yaa muriidiiba Iliitleemu. Ina dugugi ⁄agimi ha dilihhu, gi tosaa gwaai.

24 Gimba gu Iliitleemu gi ilakoomi hiiqooma, kara faadoo da hida gwaa ⁄imbee gimbakee, gii roogiti hari khisla.

25 Qatlay Barinaaba haa Sawlo giyaa ilii hheꞌesiri yondu gooina‡ Yerusaleemuge, gi hubidiri Yohaana daa eteediidine Maariko, gi ki⁄iri Antiyookiyage.

13

Barinaaba haa Sawlo hiileehha dooina sa yondu gu kaaru

1 Inkoo, Kanisaa da Antiyookiyage yaa wanay tletimiisee haa maarimamaa, tla⁄aã gooinay niĩ, Barinaaba, Simi⁄ooni slime daa eteediidine “Heedi gu boo⁄u,”* Luukiyo yaa hhapee da Kireene dahhi, Manaeeni (danaꞌa gu mutemi Heroode yadaa daaqauumaa dooinaa) haa Sawlo. 2 Qatlay giyaa ilii daareeremisiyee Looimoo gu Goõ haa mawaraa ⁄agoo haa kitahhuu, Muuna gu Iliitleemu gi kaay sa inay tuba, “Sini tlintiꞌisidee Sawlo haa Barinaaba sa yondu sigaa eteedi.” 3 Qatlay giyaa ilii hheꞌesiri mawaraa ⁄agoo haa kitahhuu, gii qamidiri dabaiĩ koina rawaa koinay, tay tooinaa firiirinay Iliitleemu sa inay, gigi aareesiri, ma waaudiri.

Barinaaba haa Sawlo gi waaudiri yade Kipirooge

4 Inkoo, Barinaaba haa Sawlo digirigi giyaadi haa Muuna gu Iliitleemu, gi hadakayri yaamu gu Seleukiyaage naqatloo. Kara teꞌesaa gii guniri meelige, gi yade khuꞌusiri hhapee da Kipirooge.

Tlaatleesoo da hhiyuuma da Pandaa da Pawlo

5 Qatlay giyaa ilii dayri yaamu gu Salaamige, gi tlaatleesiri kakaaru gimba gu Iliitleemu sinagoogaguu gu Wayahuudige. Qatlaykii Yohaana, daa eteediidine Maariko, yaa sliimaa wana haa inay giyaa iliiaꞌaaꞌay inay.

6 Inay gii catiri hari daqeemoo sliimaa gu hhapee da Kipiroo, gi dayri yaamu gu Paafoge. Teꞌesii gi slayri Yahuudimoo waku gwaa miisluudu haa tletimiisay gu afaꞌafuumaa, uma gosi naa Bari-Yeesu, 7 hiĩ yaa danaꞌa gu Muruumimoo gwaa tawaalimu Kipiroo, uma gosi naa Serigiiyo Pawlo. Heediki yaa kona waaway hari khisla. Ina gi ya⁄abi heedi, ma eteeda kay Sawlo haa Barinaaba, maa khayri daqa dosii, sa gimba yaa slai akhasa gimba gu Iliitleemu. 8 Teesaaqay see Eliima, miisliisaykira (maꞌaana da uma gosi hari Yunaanaisoo na hatee), yaa koisi tlankaraa inay, kara yaa dabimaamidi amoo darii fookaraa mutemiki, ma may ⁄imba Yeesu.

9 Da hheꞌesi Sawlo, slime daa eteediidine na Pawlo, dugugi hacisi Muuna gu Iliitleemu, gugi ilii kaasi ilaa miisliisaykira, 10 gi kaay sa ina tuba, “Ye ugu nanku Biriisimoo! Ugu ti fa⁄aymoo gu gimba sliimaa gu hhou! Ugu haa hacidi hiicoridu goõ haa tlakwaroo. Maa maydaaba etaa, hiifokidu amamu gu loi, gwaa tafaee gu Looimoo gu Goõ, ma amamu gu afaꞌafuumaa tleehhidiri! 11 Inkoo, arimi ⁄uuru gu Looimoo gu Goõ ti wana sa ⁄agitiru googu, ugu ha ilahhanta, hiidahhasidaaba khuꞌuduũ qatlaykaꞌa naqatloo daa hiileehhi ha Iliitleemu.” Cirakiray daagii ca⁄i guuliyoo haa ⁄oona ilaa gu Eliimage, gi tlaatleesi palapalaꞌamiduu, tay tosaa dabiidi hida, magu ooyiri dabage, ma sugu laqami amoo. 12 Qatlay mutemikee gwaa tawaalimu, giyaa ilii arimi gimbakee gwaa hiica⁄u daqa Elimaage, gi ⁄imbi Kristu, sa gimba dugwaa bakaꞌasi hari khisla ha caacaahhamisu gu gimba gu Looimoo gu Goõ.

Barinaaba haa Sawlo yaamu gu Antiyookiya da Pisidiyaa

13 Inkoo Pawlo haa deneꞌee kosi gwaa sliimaa waaree haa ina, teꞌesaa Paafogo gii guniri meelige, gi yada khuꞌusiri yaamu gu Perigaa, hhapee da Pamfiliyaage. Yohaana daa eteediidine Maariko, giyaagi may inay taysi, gi ki⁄i Yerusaleemuge. 14 Da hheꞌesi teꞌesaa Perigaago, Barinaaba haa Pawlo gi waaudiri, gi dayri Antiyookiya naqatloo, daa hhapee da Pisidiyaage waara. Baloo da Sabaato gii guniri sinagoogige, gi tooinaa ibiidiri teꞌesii. 15 Qatlay giyaa ilii sominiri sariyaa da Musaa haa handikaa da tletimiisee da Iliitleemu, giyaadimiisee da sinagoogitee gi ya⁄abidi ya⁄aboo daqa dooinay tuba, “Hhiee koti! Bere kontay gimba gu hii⁄atlisa muunaiĩ gu hida, khocaa kaawakuna.”

16 Pawlo gi qadidi, gi waratlaysi daba gosi, magi qabiqabisi inay, gi kaay tuba, “Hida gu Israeeli, haã unkuray see hida gu hhapapu wakinay goó gwaa⁄ee Iliitleemu, hani itatiisidee ana! 17 Iliitleemu gu hida gu Israeeli yaa hiileehhi ayiĩ koti, gigii tlaysi inay, ma hhapee da didiri tleehhidiri. Qatlay giyaa ilii ibiidiri looee pahhaaba hhapee da Misirige, giyaagii ca⁄asi inay tongaiimaa da Misirigo hari ⁄uuru gosi gu didiru. 18 Kara Iliitleemu gii kaasi omidoo inay koraraa mibeeri cigahha taqaaqay, giyaa ilii hatlige wanee.✡

19 Da hheꞌesi Iliitleemu gi hhamisi kabiraa fanqu hhapee da Kanaanige, gi tosaa hadisi hhapee dooina sa hida kosi gu Israeeli, magi aaliniri hhapee dooina pahha. 20 Gimbaki yaa hiioy koraraa miyaa cigahha haa mibeeri kooani taqaaqay. Da hheꞌesi, sigigi hadisi ilabuꞌumiisee† qatlay gu tletimiisay gu Iliitleemu Samweeli naqatloo. 21 Da hheꞌesi, hida hhakee yaa firiniri ma sigi qay mutemi. Iliitleemu gii leehhi sa inay Sawlo nanku Kiisi, gu motoliya da Benyamiini, gwaa tawaalimu koraraa mibeeri cigahha. 22 Qariqaaqari Iliitleemu gii ca⁄asi Sawlo tawaaloo da mutemigo, gii tlaysi Dawdi nanku Yeese, ma mutemi gooina tleehhidi. Iliitleemu gi ilatlay, tay tosaa kaay tuba, ‘Gu lou, Dawdi nanku Yeese, heedi goó muuna gooii waara, ina yondiidi gimba gooi goõ, ga slae ina magu yondiidi.’✡

23 Daqa laqwaloo da Dawdigo, Iliitleemu haraani khay sa Waisraeeli Ilabuꞌumiisay na Yeesu, idoo giyaa ilii fadidi gooay. 24 Yeesu giyaa ilii kahhiye khawaraa, Yohaana yaa kakaami sa Waisraeeli goõ gimba gu hiinunqudimisu tuba, hiifookidiyee amamu gu tlakwigo. 25 Inkoo, Yohaana giyaa ilii gaamaamisiye yondu gosi, gi kaay tuba, ‘Ana sangu kaawa, ana ti hikee gooba ga baqaaqamitee! Yuꞌudiyaa! Wana leẽ gwaa khoca aluũ koaa, ana hiicondoa see haraa hiiboo⁄iiba gweedaraa da dincaaraa da ye⁄eetoo kosi.’

26 Hhiee koi, laqwaloo da motoliya da Aburahaamu haa unkuray hida gu hhapapu wakinay gu gwaa⁄ee Iliitleemu, gimbaki gu ilabuꞌuru dugwaani daqa doorii ya⁄abi ha Iliitleemu. 27 Hida gwaa ibimaamidee Yerusaleemuge haa giyaadimiisee dooina yaa caahhiriiba Yeesu tuba, ti Ilabuꞌumiisay. Yuꞌudiyaa, hari amoo da hukuru ina duguma gaasi, inay yaatii gaasiri gimba gu tletimiisee da Iliitleemu, doó somine balalu sliimaa gu Sabaato. 28 Inay giyaamati slayriiba see dakoo lenseei da hukuruu ina gwaaꞌaraa, gi tooinaa firiniri Pilaatu, ma dugu gaasi.

29 Qatlay giyaa ilii faakisiri gimba gosi sliimaa daa handikimi ha tletimiisee da Iliitleemu, gwaagii ⁄eetisiri musalaabago, gugi qaasa kayri ayisa daay khuri maraiyage. 30 Inkoo, Iliitleemu gwaagii tlaysi Yeesu gwaaꞌaraago! 31 Kara, balalu wa⁄a gii caca⁄i daqa hida hhakiray, gwaa khocee sliimaa haa ina yaamu gu Galilaayago, Yerusaleemu naqatloo. Inkoo inay yaa masaydii dosi tleehhidiri pandaa da hida gu Israeelige.

32 Inkoo dandiray hati kakaakana daqa doogunay Gimba gu Hhou, daa hiifadidi ha Iliitleemu sa ayiĩ koti 33 tuba, inkoo hiifadiduki, Iliitleemu gingii gaasi daqa doori, dandiray gu laqwaloo dooina, hari amoo da slafisaraa haa hiica⁄asa Yeesu ayisago. Idoo daa ilii handikimi gooay ha Dawdi Daareesoo da cadage tuba,

‘Ugu ti nankoy,

letuti ana hanti taataa googu tleehhidi.’✡

34 Iliitleemu gimba gosii yaa ilakeesi, idoo giyaa ilii slafisi tuuꞌunago, etaa maa gubiyaaba, yaa kaay tuba,

‘Ana sugu hadisa ugu, ⁄aafa daa tlintiꞌisi da loi, idoo gaa ilii fadidi gooay sa Dawdi.’✡

35 Kara, handikaa yoó kaada daqeemoo wakinay Daareesooge tuba,

‘Ugu hagu maydaaba Heedi Googu Gwaa tlintiꞌisidi, ma gubi ayisage.’✡

36 Dawdi giyaa ilii gaasi yondu daa slaiye ha Iliitleemu, daqa laqwaloo dosii, gi tosaa hhami, dugugi tosaa qaasi sliimaa haa ayiĩ kosi, slaqwa dosi gi gubidi. 37 Yuꞌudiyaa, ina daa slafisi haa dugwaagii ca⁄asi ayisago ha Iliitleemu, slaqwa dosi yaa gubidiiba.

38 Inkoo, hhiee koi hati slaꞌa ma caahhadiri tuba, hari amoo da heediki Yeesu, hati kakaakana daqa doogunay ilamooyiru gu tlakwaroo. 39 Kara hari amoo dosi, hida sliimaa goó ⁄imbee ina, digaa faadi konay ibinaa daa tafaꞌadi gimba sliimaage, hiĩ hari sariyaa da Musaa sigaa aloo hiidahhasiyaaba faadoo konay ibinaa daa tafaꞌadi gimba sliimaage. 40 Inkoo, hangu ga⁄aydeei, gimbakira daa kaay ha tletimiisee da Iliitleemu, yaa hhantii ca⁄i daqa doogunay:

41 ‘Yuꞌudaa, unkuray gooba ⁄imba gimba gu Iliitleemu,

dangu bakaꞌasiye haa dangu hhamisiye!

Yondimaamida yondu qatlay gu balalu kokunay,

etaa idotee hagamaa ⁄imbidaaiiba,

bere sangumaa kaay see ha heedi.’✡ ”

42 Barinaaba haa Pawlo giyaa ilii cacaaca⁄iyeei khoorooge sinagoogiteesaa, hida gi kwahhasuusiri inay, maa kara ki⁄iri baloo da Sabaato daa khoca, ma cocoiri hari khisla gimbakee. 43 Qatlay hida hhakee gwaay kurunkuridee sinagoogige giyaa ilii pasidiri, Wayahuudi wa⁄a haa hida gu hhapapu wakinay, gwaa ⁄imbee diini da Yahuudi, gi sirakoniri Pawlo haa Barinaaba, gwaa cocoee haa inay, gigi ilakwikwihhiri, ma ilakoniri ibinaa hhoinay gu didiruge gu Iliitleemu.

44 Sabaato da cadiige daa sirakonti, barii hida goõ gu yaamu gu Antiyookiya yaagii kurunkuridiri sliimaa sinagoogige, sa itatiimisu gu gimba gu Looimoo gu Goõ. 45 Wayahuudi giyaa ilii aniri raqatee da didiri da hida daa hiikurunkuriti, gi aniri tloomu haa gi tlankiri gimba daa kakaakane ha Pawlo, tay gu tooinaa wahaahanay.

46 Da hheꞌesi, Pawlo haa Barinaaba gi ilaki⁄isiri hari ⁄atlimaa gu didiri tuba, “Yaati kwanda gaa kakaane gimba gu Iliitleemu gesaa daqa doogunay unkuray Wayahuudi. Sa gimba unkuray gimbaki guũ siꞌidiri, kara hangugi ilahudeesidiri unkuray kilakokuna tuba, haraa hiiboo⁄odiriiba slawaraa ibinaa da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Inkoo, yuꞌudiyaa dandiray hayii fookidana daqa hida gu hhapapu wakinayge. 47 Hiĩ na gimba hindaa ilafahhi Looimoo gu Goõ, gi kaay tuba,

‘Hagwaa hiileehhi ugu, ma cencee tleehhiti, daqa hida gu hhapapu wakinay,

maraa khaydi ilabuꞌuru, digimi gu khooroti naqatloo.’✡ ”

48 Qatlay hida gu hhapapu wakinay giyaa ilii akhasiri gimbaki, gi hhaꞌaluumidiri hari khisla, gi hhaꞌaleesiri gimba gu Looimoo gu Goõ. Kara hida hhakira see goõ daayii leehhi ha Iliitleemu sa slawaraa ibinaa da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, gi ⁄imbiri.

49 Gimba gu Looimoo gu Goõ gii qoomi daqeemoo sliimaage hhapetiray. 50 Sa gimbakee, Wayahuudi gii faafahhiri tigay daa muriidi, gwaa gwaa⁄ee Iliitleemu sliimaa haa giyaadimiisee da deni gu yaamu gu Antiyookiya. Inay gii faafahhiri hida, ma labaꞌasiri Pawlo haa Barinaaba, kara gigi tooinaa gusiniri hhapeteesaa. 51 Teꞌesii inay gi gaagahhiri ceceiya daa yeꞌeeroo koinay waara,‡ tlankaraa dooina pahha. Teꞌesaa gi tooinaa waaudiri yade yaamu gu Ikoniyaage. 52 Asunkuilee hida gwaa sirakomaamidee Yeesu, digigi iliihaci ha hhaꞌaloo haa Muuna gu Iliitleemu.

14

Pawlo haa Barinaaba Ikoniyaage

1 Yade Ikoniyaage Pawlo haa Barinaaba yaay guniri sliimaa sinagoogi da Wayahuudige. Teꞌesii gi kakaaniri hari ⁄uuru, teesaaqay raqa da didiri da Wayahuudi haa hida gu hhapapu wakinay gi ⁄imbiri Yeesu. 2 Inkoo, Wayahuudi gwaa siee ⁄imba gimbakee gu Yeesu, gii faafahhiri hida hhakee gu hhapapu wakinay, ma hiilooyisiri muunaiĩ gu tlakwi daqa hhiee hhakeesii. 3 Teesaaqay see, Pawlo haa Barinaaba gi ibiidiri taysi balalu wa⁄a, tay tooinaa gimbuusiyay hari ⁄atlimaa gu didiri gimba gu Looimoo gu Goõ, hiĩ gwaa ilatlaw tuba, kakaaru gooina yaati gimba gu hhoinay gosi gu didiru. Inay sigigi hadisi ha Iliitleemu ⁄uuru guri laqaaqaru gimba gu denu gwaa bakaꞌasu.

4 Teꞌesii hida gu yaamu hhakee hingaati deehhiihhiniri ilahudaa koinay. Wakinay haraa bara da Wayahuudi wanay, kara wakinay haraa bara da ya⁄abimiisee da Yeesu wanay. 5 Hida gu hhapapu wakinay haa Wayahuudi hingaa ilagaasiri sliimaa haa giyaadimiisee dooina, gi ilakhuukhuꞌusiri laqaraa gimba gu tlaku haa magi cakhadiniri hari tle⁄eẽ.* 6 Qatlay Pawlo haa Barinaaba giyaa ilii akhasiri gimbaki, gi lakidiri yaamu gu Lisitiraage haa Deribeege, gwaa hhapee da Likaoniyaage waaree, slime haa daqeemoo gwaa niini⁄idee yaamu hhakee. 7 Kara taysi, gi ilakoniri kakaaru Gimba gu Hhou gu Yeesu.

Pawlo haa Barinaaba yade Lisitiraage haa Deribeege

8 Taysi Lisitiraage, yaa wana heedi waku, gwaa yeꞌeeroo tlakwaakwaw, yadaa loaa qatlay dugwaa ilii laqwali, yaa kahhi khocu coko⁄o see. 9 Heediki gi itatiisi naraꞌa Pawlo, tay tosaa kakaana gimba gu Iliitleemu. Pawlo giyaa ilii kaasi ilaa kosi daqa dosii, gi arimi kona ⁄imba da hhoawa, 10 gi kaay hari afoo da didiri tuba, “Tlayii, qadidi hari yeꞌeeroo koku!” Cirakiray gi tosaa tlo⁄osi rawaage hari yeꞌeeroo kosi, gi tlaatleesi khocu. 11 Qatlay raqatira da hida giyaa ilii anti idoo daa yondiidi ha Pawlo, gi maahhiri hari gimba gooina gu Likaoniiyaisoo† tuba, “Iliitleemamee naani ⁄eetiri daqa doorii rawaa gu rawgo, hida slaqamisiyay!” 12 Barinaaba sugugi qay uma na Seeu,‡ kara Pawlo sugugi qay uma na Herimee,§ sa gimba ina naa heedi gu didiru gwaa gimaamisa. 13 Mara gu didiru gu Seeu, yaa kenga gu yaamu gu Lisitiraage wana, hhapalooay gu marakee hiraagi khay karamu haa upaiĩ gu humbalaalay* kaꞌafu gu yaamu gu Lisitiraage. Ina sliimaa haa raqatee da hida yaa slaiyay hadisaraa idadu hhakee sa inay.

14 Qatlay Barinaaba haa Pawlo giyaa ilii akhasiri gimbaki, gi feehhimisiri qayroo koina, gi tlo⁄osiri daqa raqateesii, tay tooinaa maahhaminay tuba, 15 “Yeraa, ye hhawatee, sa soꞌoyi teesaaqay lalaalaqaday gimbaki? Dandiray see ti hida unkuray pahha! Hanti khayni sa kakaaru gu Gimba gu Hhou gu Iliitleemu, maay fookitiri tlakwaroo doogunaa, ma ⁄imbidiri Iliitleemu gu slafa, gwaa tleehhu raw haa hhapee, tlawoo gu deni haa idadu sliimaa gu waꞌay koinay waaree. 16 Wakaꞌalee Iliitleemu yaay geemay hida gu hhapapu sliimaa, ma sirakomamidiri amamu koina giyaa slaiyeei. 17 Kara tay, Iliitleemu hingoó mayaaba ilatlawa pandaa da hidage, hari amoo da gimba gu hhou giyoó yondiidiye. Ina sanguroo khay tlubay rawaa gu rawgo haa sangoó qay baruũ hari qatlay gosi. Kara sangoó qay unkuray ⁄agoo wa⁄a haa gi hacisi muunaiĩ kokuna hhaꞌaloo!” 18 Giyaamati kaayri see teesaaqay, yaati maana tlaatlahhasaraa hida hhakira, ma mayri hiikaꞌamisu sa inay.

19 Inkoo yaagi khayri Wayahuudi wakinay Antiyookiyago haa Ikoniyaago, gii faafahhiri hida hhakira gu Lisitiraa, gi cakhadiniri Pawlo hari tle⁄eẽ. Da hheꞌesi gugi duukhiri kenga gu yaamuge, inay beelaa hinti gwaai. 20 Teꞌesii hida gwaa sirakomaamidee Yeesu, yaagii kurunkuridiri, tay gi niini⁄idiri Pawlo, ina gi tosaa gii tlay, gi ki⁄i yaamu hhakeesii. Heetlaalee dosii ina haa Barinaaba gi waaudiri Deribeege.

Ki⁄araa da Pawlo haa Barinaaba Antiyookiyage, hhapee da Siiriyage

21 Pawlo haa Barinaaba gi kakaaniri Gimba gu Hhou gu Iliitleemu yaamu gu Deribeege. Hida wa⁄a, gi ⁄imbiri, gi hida goó sirakomamidee Yeesu tleehhidiri. Da hheꞌesi gi ki⁄iri yaamu gu Lisitiraage, Ikoniyaage haa Antiyookiyage, 22 gi qayri ⁄uuru sa hida goó sirakomamidee Yeesu haa gigi muunaiĩ ⁄atlisiri, ma meetiri ⁄imba da louge. Inay gi kaayri tuba, “Dandiray kwanda ga hiicatane hari amamu gu labaꞌasu wa⁄a sa hiiguma doori Tawaaloo da Iliitleemuge.” 23 Pawlo haa Barinaaba gii leehhiri gaduũ kila kanisaa sa kanisasuu hhakee. Kara hari amoo da firoo sliimaa haa mawaraa ⁄agoo haa kitahhuu, gigi mayri dabaiĩ gu Looimoo gu Gonge giyaa ⁄imbiri.

24 Da hheꞌesi, slime gii catiri hari Pisidiyaa, gi dayri hhapee da Pamfiliyaage. 25 Qatlay giyaa ilii hheꞌesiri kakaaru gimba gu Iliitleemu Perigaage, teꞌesaa gii ⁄eetiri yaamu gu Ataaliyage.†

26 Taysaa Ataaliyago yaagi ki⁄iri hari meelitee Antiyookiyage. Teꞌesii na daqa digaa ilii may dabaiĩ gu hhoinay gu didirige gu Iliitleemu sa yondukee inkoo inay giyaa hiigaasiri. 27 Qatlay giyaa ilii dayri taysi, gii kurunkuriri kanisaa daqa lenge, sigigi kaayri gimbakira goõ daa yondiidi ha Iliitleemu hari daqa dooina, haã idoo giyaa ilii qay ⁄uuru sa hida gu hhapapu wakinay ma ⁄imbiri Yeesu. 28 Da hheꞌesi gi ibiidiri taysi sliimaa haa hida gwaa sirakoomee Yeesu slehheeri angaamaka.

15

Balasaa da gaduũ gu kanisaa da Yerusaleemu

1 Inkoo, hida wakinay yaagi khayri Antiyookiyage yadaa Yudaayago, gi tlaatleesiri caacaahhamisu hhiee gwaa ⁄imbee Yeesu tuba, “Bere danguba daba⁄u, idoo ou gu caacaahhamisu gu Musaa giyoó ilii kaaye gooay, danguu dahhasiyaaba ilabuꞌuru.” 2 Gimbaki haraagi khay daqa Pawloge haa Barinaaba kabaaba⁄u gu dihhu haa idara gu didiru haa hida hhakee. Asunkuilee, kanisaa gii leehhedi Pawlo haa Barinaaba sliimaa haa hida wakinay gwaa iliipaꞌamee Yeesu, ma hadakayri Yerusaleemuge sa maasa kawa ya⁄abimiisee haa gaduũ gimbaki gu kanisaa.

3 Da hheꞌesi inay digigi ya⁄abi ha kanisaa. Qatlay giyaa ilii amooge wanee, gii catiri hari hhapee da Foyiniike haa Samariyaa, gi kakaaniri, idoo hida gu hhapapu wakinay giyaa ilii fookidiri daqa Iliitleemuge. Ya⁄aboti gi hhaꞌaleesidi hari khisla hhiee hhakee goõ. 4 Qatlay giyaa ilii dayri Yerusaleemuge, digigi tooinaa kwahhasuusi ha kanisaa, ya⁄abimiisee haa gaduũ. Inay gi ilakeesiri gimba goõ daa yondiidi ha Iliitleemu hari amoo dooina. 5 Inkoo, hida wakinay gwaa ⁄imbee Yeesu gu raqa da Farisaayoo, gi qadimidiri, gi kaayri tuba, “Hida gu hhapapu wakinay kwanda digi daba⁄iye haa digigi ilafahhi, ma ilakoniri oowaraa sariyaa da Musaa.”

6 Ya⁄abimiisee haa gaduũ gu kanisaa gii kurunkuridiri daqa lenge, magu ilahudeemisiri gimbakee. 7 Da hheꞌesi idarakeesii koinay gwaa tleedu, Peetiro gi qadidi, gi kaay daqa dooinay tuba, “Hhiee koi, unkuray ha khuꞌuday tuba, yadaa balalu gu wakaꞌaleego, Iliitleemu naa hiileehhi ana tla⁄aã googunaa, hari afa gooi hida gu hhapapu wakinay, ma akhasiri Gimba gu Hhou haa gi ⁄imbiyay. 8 Kara Iliitleemu gu khua naraꞌa muunaiĩ gu hida, yaa ilatlay tuba, slime giyaa ⁄imbi hida gu hhapapu wakinay hari amoo da qawaraa Muuna gosi sa inay, idoo giyaa ilii qay gooay sa dandiray. 9 Iliitleemu hindaa paslisiiba tla⁄aã goorii haa inay, yaa ilabuusli muunaiĩ koina hari amoo da ⁄imba Yeesu. 10 Inkoo, unkuray sa soꞌoyi slaꞌaday koisaraa Iliitleemu, hari amoo darii tleke⁄esaraa gimbadiira hida hhanki gwaa sirakomaamidee Yeesu, daraa slanqadi geregedaraa ha ayiĩ koti ma dandiray seei? 11 Yuꞌudiyaa! Dandiray hoóti ⁄imbana tuba, dandoóti ilabuꞌuna hari hhoinay gu didiru gu Looimoo goori Yeesu, nama amotee leẽ gooay hida gu hhapapu wakinay, digoó ilii ilabuꞌune.”

12 Da hheꞌesi raqatee goõ daa hiikurunkuriti, yaati qabidi diĩ, tay tooinaa itatiimisiyay Barinaaba haa Pawlo qatlay giyaa ilii ilakesaasidiyee, gimba gu denu gwaa bakaꞌasu, daa yondiidi ha Iliitleemu hari amoo dooina tla⁄aã gu hida gu hhapapu wakinayge.

13 Qatlay giyaa ilii hheꞌesiri cocoꞌomoo, Yakoobo gi kaay tuba, “Hhiee koi, hani itatiisidee.” 14 Simooni* hiĩ ilakeesi daqa doorii, idoo Iliitleemu giyaa gesaa ilii slai hida gu hhapapu wakinay, hari amoo daa hiileehha wakinay, ma hida kosi tleehhidiri. 15 Gimba gu tletimiisee da Iliitleemu see hingoóti ila⁄imbidi haa gimbaki, idoo daa ilii handikimi gooay tuba,

16 “Qariqaaqari gimbaki gimaa ilii faakiye, hamaa ki⁄a,

maa kara tleehha hemaa da mutemi Dawdi, daa huuꞌudi.

Kara hamaa tleehha mara gosi daa tlakweemisi,

hagumaa hiiki⁄isa naraꞌa,

17 hari taariruki, hida wakinay goõ gwaa meetee, ma dabiidiri Looimoo gu Goõ,

sliimaa ha hida gu hhapapu wakinay goõ, doó eteedine hari uma goy,

18 hiĩ na gimba daa kaay ha Looimoo gu Goõ, hiĩ gwaa yondiidu gimbaki sliimaa,

duguma caahhi yadaa loaa.”✡

19 Inkoo ana Yakoobo hukumuu gooi na nahiĩ tuba, “Hhanti ilahufidana hida gu hhapapu wakinay, hhaã goó hiifookidee daqa Iliitleemuge. 20 Ba⁄ay hati handikine cheeti daqa dooinay, ma sigi kaawani, ma mayri ⁄agoo fuꞌumay gu slasla⁄iima doó haymisiye sa iliitleemamee, gimba gu slipalauuma, ⁄agoo fuꞌumay gu kuꞌunaanay haa makay goó kaka⁄a goóba tuutuqaraa ceedee, haa kitahhu ceedee. 21 Taysaa wakaꞌalee loaa sariyaa da Musaa dagaa kakaami yaamu sliimaage gu Yahuudi, kara dagoóti somina sinagoogaguuge balalu sliimaa gu Sabaato.”

Cheeti sa hida gu hhapapu wakinay gwaa ⁄imbee Yeesu

22 Da hheꞌesi ya⁄abimiisee, gaduũ haa kanisaa goõ, hingigi ila⁄imbidiri, gii leehhiri hida koina wakinay, magi ya⁄abiri Antiyookiyage sliimaa haa Pawlo haa Barinaaba. Teꞌesii gii leehhiri Yuuda, uma gosi gu caduu na Barsaaba, haa Siila. Hhawatee hhanki gu cada yaati giyaadimiisee daa muriidi tla⁄aã gu hhiee sliimaage, 23 inay gi hubidiri cheeti daa handikimi tuba,

“Dandiray ya⁄abimiisee, gaduũ haa hhiee kokuna, hangwaani cehheemisani

unkuray hhiee koti gu hhapapu wakinay goó yaamu gu Antiyookiyage waaree, haa gu waaree hhapee da Siiriyage haa Kilikiyaage.”

24 Haã akhasani tuba, hida wakinay raqa dooraa yaa khayri taysi, dandiray handiba ya⁄abaraa see inay. Kara hida hhanki yaa ilahufidiri unkuray, gi ⁄isiniri muunaiĩ kokuna digima hiikwaasli ha gimba gooina. 25 Inkoo, dandiray haã arini ti naraꞌa, haã ⁄imbani hari afoo leẽ, hiileehharaa hida wakinay, giyaagi ya⁄abana inay taysi sliimaa haa deneꞌee koti gi slaꞌane hari khisla. Pawlo haa Barinaaba, 26 hhaã gwaa hiica⁄asee ibinaa dooina dama waari see gimba guroó slaꞌa khawaraa gwaaꞌaraa sa uma gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu. 27 Dandiray haa ya⁄abiibina Yuuda haa Siila, sanguma kaay hari afaiĩ koina, nama gimbaki leẽ gaani handikini.

28 Muuna gu Iliitleemu hiĩ arimi ti naraꞌa, kara dandiray see hanguũ ila⁄imbidani, unkuray hangu hhantii tiiꞌisana yondu waku guyii cata hikee gu sirakomamidu gimbaki gu kaaru. 29 Tlintiaw, maw ⁄agoo fuꞌumay gu tambikoo doó hadimisiye sa iliitleemamee, maw kitahhuu ceedee, hhanti ⁄agintay fuꞌumay gu kuꞌunaanay haa makay goóba tuutuqaraa ceedee, kara maw gimba gu slipalauumaa. Bere hanguti tlintiꞌisiday haa gimbaki sliimaa ha boo⁄isiday naraꞌa. La saayu daaday.

30 Inkoo, kanisaa da Yerusaleemu gi aareesidi hhawatee hhakee, gi waaudiri, gii ⁄eetiri Antiyookiyage, gii kurunkuriri hida goõ gwaa ⁄imbee Yeesu, sigigi tooinaa hadisiri cheetitira. 31 Qatlay hida giyaa ilii sominiri, gi hhaꞌaluumidiri hari khisla, sa gimba cheetitee yaa hii⁄atlisidi muunaiĩ koina. 32 Kara, Yuuda haa Siila, hhaã loi gwaa tletimiisee da Iliitleemu gi cocoiri sa hhiee hhakee koina gimba wa⁄a, gwaa hii⁄atlisu muunaiĩ haa gwaa qaw ⁄uuru ⁄imba dooinay. 33 Inay gi ibiidiri Antiyookiyage balalu angaamaka. Da hheꞌesi digigi ⁄aafi ha hhiee gwaa ⁄imbee Yeesu, ma slayri ibinaa da qasaw, gigi aareesiri, gi ki⁄iri Yerusaleemuge daqa hida gwaa ya⁄abee inay.† 35 Qatlaykeesii Pawlo haa Barinaaba gi meetiri Antiyookiyage sa caacaahhamisu haa kakaaru gu gimba gu Looimoo gu Goõ. Inay yaa teesaaqay laqiri sliimaa haa hida wakinay wa⁄a.

Tlaatleesoo da Hhiyuuma da cadii da Pawlo

36 Qatlay giyaa iliicatiri balalu angaamaka, Pawlo gi kaay sa Barinaaba tuba, “Inkoo poo ki⁄ane, ma ilakhookhocuukayni hhiee goõ yaamu sliimaage gaa ilii kakaani gimba gu Looimoo gu Goõ. Dandiray arimaa kayne, idoo giyoó ilii ilakonee ⁄imba dooina.” 37 Barinaaba yaa slai, ma hubidiri Yohaana daa eteediidine Maariko, maguri waaudiri. 38 Teesaaqay see, Pawlo gi ilakwikwihhi tuba, naraꞌaaba hubida Yohaana, sa gimba giyaa lakidi inay Pamfiliyaago, yaa meetiiba haa inay hiifaakoo da yondu naqatloo. 39 Inkoo, teꞌesii dagii ca⁄i naanaqamoo gu dihhu tla⁄aã gu Pawlo haa Barinaaba sa gimbakee, hingaati amoolee deehhiniri. Barinaaba gii oyi Maariko, gi waaudiri hari meeli Kipiroo naqatloo. 40 Pawlo gii leehhi Siila, haa hhiee gu kanisaa gigi may dabaiĩ gu hhoinay gu didiruge gu Looimoo gu Goõ, gi waaudiri teꞌesaa Antiyookiyago. 41 Inay gii catiri hari hhapee da Siiriya haa Kilikiyaa, gii ⁄atlisiri kanisasuu taysi.

16

Ilagaasaraa da Timoteeyo haani Pawlo haa Siila

1 Inkoo, Pawlo haa Siila gi hhiyuudiri yaamu gu Deribee haa Lisitiraa naqatloo, daqa daa ilii ibimaamidiye heedi leẽ gwaa sirakomaamida Yeesu, uma gosi naa Timoteeyo. Iyoo dosi yaa Yahuuditoꞌoo daa ⁄imbidi Yeesu, taataa gosi yaa Yahuudimoo gooba.* 2 Timoteeyo yaati heedi daa muriidi hari khisla ha hhiee goõ gu yaamu gu Lisitiraa haa Ikoniyaa. 3 Pawlo yaa slai Timoteeyo ma hhiyuumidi sliimaa haa ina, teesaaqay gugi daba⁄i. Yaati teesaaqay laqi, sa gimba gu Wayahuudi gwaa ibimaamidee daqeemoo hhakeesii, maꞌaana gonkoinaa yaa khuiyay tuba, taataa gosi yaa Yahuudimoo gooba. 4 Qatlay inay giyaa ilii cacaacatiyee hari yaamu paslaapasloo, gi taatahhiri ilakaawa daa slaiye ha ya⁄abimiisee haa gaduũ gu Yerusaleemu, hida ma iliikoniri ilakaawati. 5 Sa gimbakee kanisasuu digigi ilaqinci hii⁄atlisaraa ⁄imbage, kara faadoo da hida gwaa ⁄imbee Yeesu gii roogiti balalu sliimaa.

Eteedaraa da Pawlo Makedooniyage

6 Pawlo haa deneꞌee kosi gii catiri hari hhapee da Firigiiya haa Galatiyaa, sa gimba inay digaa tlaatlahhasi ha Muuna gu Iliitleemu kakaaru Gimba gu Hhou gu Yeesu hhapee da Aasiyage. 7 Qatlay giyaa ilii dayri digimaa gu hhapee da Miisiyage, yaa koisiri hiiguuma hhapee da Bitiniiyage. Kara, Muuna gu Yeesu gi tlaatlahhasi inay. 8 Teesaaqay gii catiri hari Miisiya, gii ⁄eetiri yaamu gu Tiroowa naqatloo. 9 Hari amasi Pawlo dugwaagi ilii khay ha Muuna gu Iliitleemu, gi arimi heedi gu Makedooniya hiĩ qadidi, tay gu tlaatlaqamisi ina tuba, “Tlo⁄osa, khawa Makedooniyage, handi iliiayde dandiray.” 10 Qatlay Pawlo giyaa ilii hheꞌesi arimaa da ilii khawaraa ha Muuna gu Iliitleemu, cirakiray hangugi ilakhuukhuꞌusani waaudimoo yade Makedooniyage, sa gimba haa arini gu lou tuba, Iliitleemu hindii ⁄oo⁄i dandiray,† ma kakaaru kayni Gimba gu Hhou gu Yeesu sa inay.

Liidiya ⁄imba dosi Yeesu

11 Yaamu gu Tiroowago gii guni meelige, hagi waaudani haati fucukusani hhapee da Samootirake‡ naqatloo. Kara heetlaalee dosii gi daani yaamu gu Neyapoolige. 12 Teꞌesaa gi hhiyuudani yaamu gu Filiipi naqatloo, yaamu gu didiri gu daqatee da hhapee da Makedooniya, daa ilii looyi hida gu Ruumi. Teꞌesii gi ibiidani balalu angaamaka.

13 Baloo da Sabaato gii ca⁄ani khooroo da kaꞌafu gu yaamuge, kenga gu duuduge, daqa gaa ilatahhani dandi beelaa dani ilii firoo da Iliitleemu. Da hheꞌesi gi ibiidani hhapeege, gi tlaatleesani cocoꞌomoo haa tigay gwa hiikurunkuridee teꞌesii. 14 Tla⁄aã gu tigay hhakeesii gwaa itatiisee dandiray, yaa wanta hadee waka, daa eteediidine naa Liidiya. Ina yaa hadee da yaamu gu Tiyatiira, qayroo gu kalay gu daahhiya ginaa kirigiiginta sa naadiru. Ina Iliitleemu gunaa gwaa⁄ada. Inkoo Looimoo gu Goõ gi pooisi muuna gosi, ma ⁄imbidi gimbakee daa kakaakane ha Pawlo. 15 Qatlay ina haa hida gu aya gosi digaa ilii hheꞌesi hiinunqudimisu, hindigi tlaatlaqasidi dandiray, gi kaadi tuba, “Bere hanii ilatahhadiri ana haã ⁄imbi Looimoo gu Goõ, kwahhasaa aya gooii la ibitay.” Kara hindigi tlaatlaqasidi haati amoolee ⁄imbani waaudimoo haa ina.

Pawlo haa Siila Jeerage

16 Inkoo, letu waka, qatlay gaa ilii hadakakaakayne daqa da ilii firooge, hangwaa slaslayni haa sagameeriya waka tongitoꞌoo, daa kooma gieeri gwaa iliiaꞌaaꞌawa, ma cocoꞌodi gimba gwaa khoca. Ina yaa qaqaaqayda sa looee dosi peesay wa⁄a, hari amoo da kuꞌumisu sa hida gimba gwaa khoca. 17 Sagameeriyati gi sirakonti Pawlo haa dandiray, tay tosaa maahhaminta tuba, “Gu lou, hida hhanki ti tongee da Iliitleemu gu Rawaa gu Idadu Sliimaage Waara. Inay hiti kakaakanay daqa doogunay amoo da ilabuꞌuru.” 18 Kara gi ilakonti kakaaru gimbakee balalu wa⁄a. Baloo waka Pawlo yaati amoolaa ba⁄aa⁄aadi itatiimisu gimbakee, gigi ilii fookidi, gi kaay sa gieerimokee tuba, “Haguũ ilafahhi hari uma gu Yeesu Kristu, ca⁄aayu daqa dosaa!” Qatlaykeesii lenge gieeri gii ca⁄i.

19 Qatlay looee dosi giyaa ilii caahhiri tuba, iliipaꞌaru gooina gu slaslaw peesay hingii faaki, gi ooyiri Pawlo haa Siila, gigi dukhudukhuniri sokoonii naqatloo pandaa da hida gu denige gu yaamu. 20 Kara gigi leehhisiri pandaa da hakiimamaa da Ruumige, gi kaayri tuba, “Hida hhanki ti Wayahuudi, inay haraani khayri gau yaamu kotii, 21 kara caacaahhaahhamisiyay ou gooina, hiĩ daa tlaatlahhasi sariyaa doorii da Ruumige tuba, hhanti ⁄imbana baku hhanti yondiidana gimbakee.”

22 Raqa da hida hingigi ilagaasidi haa hindaqeeri hhakee, iliitlaꞌaraa da Pawlo haa Siilage. Da hheꞌesi hakiimamatira gi feehhimisidi qayroo koina, gi ilafahhiri inay, ma digi difi hari hhadoo. 23 Qatlay digaa ilii hheꞌesi difoo hari khisla ha sirikaarii, digigi ilapingimi jeerage, sirikaarimoo gu jeera dugugi ilafahhi, magi ga⁄ay inay naraꞌa. 24 Sirikaarimokee qatlay giyaa ilii slay ilakaawarati, gigi ilapingimi waauu gu waꞌayge, gigi khiidimi yeꞌeeroo koina unguruꞌu gu hiilouge hari nyololoo.

25 Daa ilii daadaausi saa lahhoꞌo da amasi Pawlo haa Siila yaa firiirinay, kara yaa raaꞌaaꞌaminay raaꞌamee da hhaꞌaleesa Iliitleemu, tay hida wakinay daa khiidimi tooinaa akhamisiyayi inay. 26 Cirakiray daagii ca⁄i kintla gu didiru, musingi gu jeera see yaati amoolee rinqirinqidi. Qatlaykeesii lenge afamaraaee goõ gu jeera gi afiiooyidiri, kara nyololoo dooina see gi gweedimiti. 27 Sirikaarimokira gwaa ga⁄aa⁄awa jeera gii tlay, qatlay giyaa ilii arimi afamaraaee gu jeera hiĩ afiiooyidiri, gii duukhi pangaa gosi looboogo, hingi slai gaasa hari pangakee, sa gimba yaa ilahudeesi ina beelaa, hida goõ daa khiidimi hiĩ lakidiri. 28 Pawlo gi maahhi hari afoo da didiri tuba, “Hangu hhanti ilaqaꞌada ugu lenkoogu! Dandiray gonkotaa tiꞌii wana.”

29 Sirikaarimokee gi ⁄oo⁄i heedi, miyaa leehhisi caaꞌasiya, gi tu⁄udi waꞌay gu jeerage, gi keebeeꞌedi hhapeege tay tosaa dakhidakhi pandaa da Pawloge haa Siila. 30 Da hheꞌesi giraagii ca⁄i inay khoorooge, gi kaay tuba, “Looee dooi, hati malee laqa, ma ba⁄ami?”

31 Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “⁄imbi Looimoo gu Goõ Yeesu, dugu ilabuꞌuna ugu sliimaa haa hida gu aya googu.” 32 Da hheꞌesi sugugi kaayri Gimba gu Looimoo gu Goõ, ina haa hida wakinay goõ gwaa aya gosii waaree. 33 Saateesii lenge da amasii, sirikaarimokee girigi waaudi inay, gi hhunci inkaahhaai koina. Da hheꞌesi ina haa hida goõ gu aya gosi digigii nunqudimisi qatlaykeesii lenge. 34 Sirikaarimokee hirigi waaudi Pawlo haa Siila aya gosii, gii satisi ⁄agoo sa inay, ina gi hhaꞌaluudi hari khisla, sa gimba yaa ⁄imbi Iliitleemu sliimaa haa hida goõ gu aya gosi.

35 Heetlaalee dosii daa iliipisi, hakiimamatira gi ya⁄abidi poliisi dooina da deni daqa sirikaarimokiray gu jeera, ma kaawa kayri tuba, “Geemaw hida hhakira.” 36 Sirikaarimokira gu jeera gi kaay sa Pawlo tuba, “Hakiimamaa yaani kaadi tuba, ugu haa Siila hangu geemaw. Inkoo ca⁄aw, taa⁄amida. Waauda hari qasaw.”

37 Teꞌesii Pawlo gi kaay sa poliisitee da deni tuba, “Hindaa difiri pandaa da hidage, dandaamati hukumiiba see, gimati dandiray ti hida gu Ruumi, hindigi ilapinginiri jeerage. Inkoo slaiyaaii, mandi cira hiica⁄asiri hari hhaaboo?” Suti! Kwanda sigi kaade inay loi miyaa khayri, mandii ca⁄asiri.

38 Poliisitee da deni gi ki⁄idi daqa hakiimamatiray, gi ilakeesiri gimbaki. Inay gi tlaꞌamuumuudiri hari khisla, qatlay giyaa ilii akhasiri tuba, Pawlo haa Siila yaa hida gu Ruumi. 39 Sa gimbakee yaagi khayri, gi firiniri pandaa dooinay tuba, “Handi ilamooyinte gimbakii.” Da hheꞌesi gigii ca⁄asiri jeerago, gigi tlaatlaqasiri, ma waaudiri yaamu hhakeesaa. 40 Qatlay Pawlo haa Siila giyaa ilii ca⁄iri jeerago, gi hadakayri mara gu Liidiyage. Teꞌesii hingigi slaslayri haa hhiee gu koomee ⁄imba, digigi muuna hii⁄atlisi. Da hheꞌesi gi waaudiri.

17

Pawlo gi Kakaami Tesaloniikege

1 Inkoo gi hhiyuudiri, gii catiri hari yaamu gu Amifipooli haa Apoloniiya, gi dayri yaamu gu Tesaloniikege daqa daa iliiwane Sinagoogi da Wayahuudi. 2 Pawlo nama ou gosi gooay, gesaa gii day waꞌay gu sinagoogige, kara Sabaato tami gi idaruusi haa Wayahuudi Handikaa da Iliitleemugo. 3 Teꞌesii sigigi ilakeesi haa sigigi laqami tuba, Kristu* kwanda dugu labaꞌasiye haa gi gwaai. Qariqaaqari kwanda giyaa slafiye haa yaagii ca⁄i ayisago. Ina gi kaay tuba, “Yeesuki sangu kakaakaame unkuray na Masiiya.” 4 Wayahuudi wakinay gi ⁄imbiri gimbakee, hingigi ilagaasiri haa Pawlo haa Siila. Slime raqa da didiri da hida gu hhapapu wakinay gwaa gwagwa⁄aa⁄amee Iliitleemu sliimaa haa tigay wa⁄a daa muriidi, hingigi ilagaasiri haa inay.

5 Kara, Wayahuudi gi aniri tloomu. Inay gii kurunkuriri hida gwaa koomee ibinaa da tlakwi sokooniigo, gigii faafahhiri, kara gii kurunkuriri raqage, gi tlaatleesiri gau yaamuge. Da hheꞌesi gi ilii tlairi mara gu Yasooni, inay beelaa Pawlo haa Siila gi slayay teꞌesii, ma giyaa hiica⁄asiri khoorooge daqa raqateesii. 6 Qatlay giyaa ilii dakusiri slawaraa inay, yaagi dukhudukhuniri Yasooni haa hhiee wakinay gwaa ⁄imbee Yeesu pandaa da giyaadimiisee da yaamuge, tay tooina maahhaminay tuba, “Hida hhanki gwaa ⁄isimee ilahufiduu khooroo sliimaa, inkoo yaani khayri tiꞌii see. 7 Kara Yasooni giĩ kwahhasuusi inay aya gosii. Inay gonkoinaa ti yondimaamidiyay gimba gu tlatlankiikima sariyaa da Kaysaari, kakaanay tuba, wana mutemi waku uma gosi na Yeesu.” 8 Wayahuuditira hari sitaakatee, gi ⁄isiniri khoslongora gu didiru daqa raqateesii haa daqa giyaadimiisee da yaamu. 9 Teꞌesii giyaadimiisetee gi ⁄uureesidi Yasooni haa deneꞌee kosi, ma haysiri peesay gu bueemaa. Qatlay giyaa ilii ooyiri peesaykee, gigi geemayri, ma waaudiri.

Pawlo haa Siila yaamu gu Berooyage

10 Cirakiray daa ilii hhayahhayuudi, hhiee gwaa ⁄imbee Yeesu, gi ya⁄abiri Pawlo haa Siila yaamu gu Berooyage. Qatlay giyaa ilii dayri, gii guniri sinagoogi da Wayahuudige. 11 Hida gu Berooya hingaa slaiyay caacaahhamisu hari khisla hhakira see ba⁄ay gu Tesaloniike. Inay yaa itatiisiri gimba gu Iliitleemu hari kwayru gu didiru. Kara, balalu sliimaa yaa sominiri haa yaa ilahudeesiri naraꞌa handikatee, ma aniri, bere gimbakee sigaa kaay haa Pawlo gwaati lou. 12 Wayahuudi wa⁄a gi ⁄imbiri Yeesu, sliimaa haa tigay gu Wayunaani daa muriidi haa hhawatee wa⁄a.

13 Inkoo, Wayahuudi daa Tesaloniikege ibimaamida, yaa akhasiri tuba, Pawlo kakaakana gimba gu Iliitleemu yade Berooyage. Sa gimbakee inay see gi hadakayri taysi, gii faafahhiri raqoo gu hida, gi ⁄isiniri gau. 14 Cirakiray hhiee gwaa ⁄imbee Yeesu, gii slehheesiri leehhisaraa Pawlo kenga gu tlawa da didirige. Siila haa Timoteeyo gi meetiri Berooyage. 15 Hhiee hhakira gwaa leelehhisee Pawlo, gugi leehhisiri ina yaamu gu Ateene naqatloo. Da hheꞌesi yaagi ki⁄iri Berooyage, yaa konay ilakaawa daqa Pawlogo sa Siila haa Timoteeyo yaa cira khayee daqa dosii.

Kakaaru gu Pawlo Ateenege

16 Qatlay Pawlo giyaa ilii baqaaqamidiye inay taysi Ateenege, muuna gosi dugwaa slahhaaꞌasi hari khisla, sa gimba giyaa arimi yaamu hhakee yaa konay sanaamuu da iliitleemamee wa⁄a, daa boo⁄imisi ha hida. 17 Teꞌesii ina yaa hadakay sinagoogige, gi tlaatleesi idara haa Wayahuudi haa hida gu hhapapu wakinay gwaa gwagwa⁄aa⁄amee Iliitleemu. Slime yaa hadakay daqeemoo gu sokooniige, balalu sliimaa yaa kona idara haa hida giyaa slay teꞌesii. 18 Teꞌesii Pawlo yaa kona idara haa maarimamaa waka da Waepikuuro haa Wasitoyiiki.† Tla⁄aã gooinay wakinay gi kaayri tuba, “Heediki goó boboa gu hhidima idoo, mala slai kaawaraa?” Wakinay gi kaayri tuba, “Ina goo ilatahhane ti caacaahhaahhamisi gimba gu iliitleemamee da hhidine.” Inay yaa teesaaqay kaayri, sa gimba Pawlo Gimba gu Hhou gu Yeesu haa gimba gu slafaraa haa hiica⁄a ayisago ginaa caacaahhaahhamisi.

19 Da hheꞌesi gurigi waaudiri, gugi leehhisiri pandaa da balasaa da Aareyopaago‡ sugugi kaayri tuba, “Dandiray haã slaꞌana caahharaa caacaahhamisuki gu ⁄abu ga kakaakante. 20 Ugu haraani khaydi gimba waku gu ⁄abu, ga kahhane akhasa eaa kotii. Inkoo dandiray ha slaꞌana ma caahhani maꞌaana da gimbakee.” 21 (Hida daa laqwali Ateenege haa hhaã gwaa khawee sa ibinaa teꞌesii, inay qatlay sliimaa yaati idaruurumisiyay haa akhaakhamisiyayi ilahudaa gu ⁄abi.)

22 Pawlo gi asu qadidi tla⁄aã gu balasaa da Aareyopaagoge, gi kaay tuba, “Ye hida gu Ateene! Ana haã arimi gimba sliimaage, unkuray ti hida gu diini hari khisla. 23 Qatlay gaã ilii khookhociicime yaamu hhankii, tay tooaa khuꞌuma naraꞌa daqa unkuray goó ilii firiirintee, gi arimi masabaahu daa handikimi tuba, ‘Daqa Iliitleemu da hhidine.’ Inkoo idotee goó firiirinte unkuray caahharaa see hanguba, na inta gani kakaakaamaa daqa doogunay.

24 Iliitleemu gwaa tleehhu khooroti haa idadu sliimaa gu waaree, ti Looimoo gu Goõ gu raw haa hhapee. Ina yoó ibiidiyaaba maraai gu denige daa tleehhi hari dabaiĩ gu hida. 25 Kara sugoó yondiidiyaaba hari dabaiĩ gu hida, heedi goó dakusa pahha idoo waka, sa gimba ina lenkosi noó qaqay sa hida goõ slafimaa, himpoo haa idadu sliimaa. 26 Ina yaa tleehhi hida gu hhapapu goõ, hari amoo da heedi leẽ,§ ma ibiidiri khoorotii. Kara yaa ilakhuukhuꞌusi qatlay gu ibinaa da hida goõ, gi qaasi digimi gu daqeemoo gi ilii ibiidiyeei.

27 Iliitleemu yaa teesaaqay laqi, hida magu dabiidiri ina, barii hari amoo da slaapaaꞌamisu pahha, magu slayri. Ina giyoómati segenge wanaaba see haa dandiray gonkotaa. 28 Hari ilagaasaraa haa ina, dandiray hoó ibiidana, khookhocina haa gi slayna slafimaa koti, idoo daa ilii handikimi gooay ha raaꞌamisee doogu wakinay tuba, ‘Dandiray see ti laqwaloo da Iliitleemu.’

29 Inkoo, sa gimba dandiray ti laqwaloo da Iliitleemu, hhanti ilahuudeesana tuba, ina ti sanaamutira pahha daa boo⁄imisi hari sahaabu baku feesa baku tlaa⁄u hari cirihhimaa haa ilahudaa gu hida. 30 Qatlay gu wakaꞌaleege Iliitleemu hingaati laqi ubee, giyaati ariirinaaba bawmatee. Inkoo, hiĩ ilakaay hida goõ daqeemoo sliimaa, magu ilii fookidiri ina amamu koinaa gu tlakwigo. 31 Iliitleemu yaa qaasi baloo gimaa ilii hukune khooroti hari amoo daa tafaꞌadi, kara hari amoo da heedi leẽ giyaa hiileehhi. Ina yaa laqami naraꞌa daqa hida sliimaage tuba, teesaaqay laqi hari amoo da slafisaraa haa hiica⁄asa Yeesu ayisago.”

32 Qatlay hida gu balasaa da Aareyopaago giyaa ilii akhasiri gimba gu slafaraa haa hiica⁄a ayisago, wakinay gi tlaatleesiri yaqaayiru daqa Pawloge. Kara, wakinay yaa kaayri tuba, “Dandiray ha slaꞌana magu akhasani kara ugu gimbakii.” 33 Da hheꞌesi Pawlo gi waaudi tla⁄aã gu balasateesaa. 34 Hida wakinay gi sirakoniri Pawlo gi ⁄imbiri Yeesu. Tla⁄aã gooinay yaa wana Diyonisiiyo, heedi gu balasaa da Aareyopaago haa hadee leẽ uma gosi naa Damaari haa wakinay gwaa sliimaa waaree haa inay.

18

Pawlo yaamu gu Korintoge

1 Qatlay gimbaki giyaa ilii cati, Pawlo gi tosaa waaudi teꞌesaa Ateenego, gi yade khuꞌusi yaamu gu Korinto. 2 Taysi gi slay Yahuudimoo waku, uma gosi naa Akiila, daa laqwali yaamu gu Pontoge. Ina yaati asu khay hhapee da Itaaliyago haa hadee dosi Pirisiila, sa gimba mutemi Kilawdiyoo yaa ilafahhi Wayahuudi goõ, ma waaudiri Ruumigo. Pawlo gigi arimaa kay, 3 haa sa gimba yondu gooina yaa leẽ gu hirimaamidu hemamuu ina pahha, gi ibiidi haa inay, gi yondiidi. 4 Balalu sliimaa gu Sabaato Pawlo gi idara kay sinagoogaguuge, ma koisi hiidafida Wayahuudi haa Wayunaani, ma ⁄imbiri Yeesu.

5 Inkoo, qatlay Siila haa Timoteeyo giyaa ilii khayri Makedooniyago, Pawlo gi maguudi kakaaru gu gimba gu Iliitleemu haa ilatlatlaw sa Wayahuudi tuba, Yeesu na Kristu. 6 Qatlay giyaa ilii kanisiri ina hari wahaaharu, ina gigi tlanki hari amoo da huslisa qayroo kosi pandaa dooinay,* gi kaay sa inay tuba, “Ana koomaaba ilawaasa, gwaaꞌaraa baku ceedee dooguna daqa doogunay wante.✡ Qatlaykaa gu inkoo hati hadakaw daqa hida gu hhapapu wakinay.”

7 Da hheꞌesi Pawlo gi waaudi sinagoogigo, gii dawa kay mara gu Titiiyo Yuusto, heedi gu hhapapu gwaa gwagwa⁄aa⁄ama Iliitleemu. Mara gosi gwaa digimaa leẽ haa sinagoogi. 8 Kiriisipo, giyaadimiisay gu didiru gu sinagoogitee, ina sliimaa haa hida goõ gu aya gosi yaa ⁄imbiri Looimoo gu Goõ. Kara hida wa⁄a gu Korinto gwaa akhasee ya⁄aboti da Pawlo, yaa ⁄imbiri Yeesu haa digaa hiinunqudimisi.

9 Baloo waka hari amasi, Looimoo gu Goõ gi cocoi haa Pawlo, hari amoo da ilii khawaraa ha Muuna gosi, gi kaay tuba, “Hhanti tlaꞌamuta, ilakoomi kakaaru, hhanti qabida. 10 Sa gimba ana sliimaa waara haa ugu, hhaku heedi gu iliitlaꞌa haa gu ilaqaꞌa ugu, sa gimba ana kooma hida wa⁄a yaamu hhankii.” 11 Pawlo gi ibiidi Korintoge kori leẽ haa slehheeri lahhoꞌo, gi caacaahhamisi tla⁄aã gooinay gimba gu Iliitleemu.

Pawlo pandaa da Galiyooge

12 Inkoo, qatlay Galiyoo heedi gu Ruumi giyaa ilii tawaalimi hhapee da Akaayage, Wayahuudi hingigi ilagaasiri, gi ilii tlairi Pawlo, guraagi khayri ina pandaa da kitiĩ gu hukumuuge, 13 gi kaayri daqa Galiyooge tuba, “Heediki, hiifaafahhaahhana hida, ma firiiriniri Iliitleemu hari amoo doó tlatlankima sariyaa doori.” 14 Da hheꞌesi, Pawlo giyaa iliislaiye ilaki⁄isa gimbakee, Galiyoo gi kaay sa Wayahuudi tuba, “Itatiisa! Unkuray Wayahuudi, bere guti lou, haã muuna afitiri tuba, heediki ti fitlaalootuusay baku yoóti yondiidi gimba gu tlaku hari khisla, ana hangu itatiisa. 15 Inkoo, sa gimba hanguti ilaki⁄ii⁄imisiday gimbage, umainge haa sariyaa doogunay, gimbakee kwanda gu kereꞌesidee unkuray kilakokuna. Ana haã siꞌi hakiimuu gu gimbakee tleehhida.” 16 Da hheꞌesi Galiyoo gi ilafahhi inay ma digi gusimi pandaa da kitiĩ gu hukumuugo. 17 Hida hhakee goõ gi ooyiri Sositeene, giyaadimiisay gu sinagoogi, gugi difiri ina pandaa da kitiĩ gu hukumuuge. Galiyoo giyaa iliiqaasiiba gimbakee coko⁄oniinii see.

Pawlo gi ki⁄i Antiyookiyage

18 Inkoo, Pawlo gi ibiidi taysi Korintoge balalu wa⁄a. Da hheꞌesi gigi aareesi hhiee gwaa ⁄imbee Yeesu, gii day meelige, gi yade khuꞌusi hhapee da Siiriyage sliimaa ha Pirisiila haa Akiila. Qatlay giyaa ilii kahhiye hiidawa meelige, yaamu gu Kenkereeyage,† yaa hhaadi saga gosi, sa gimba yaa seelimi pandaa da Iliitleemuge. 19 Qatlay giyaa ilii dayri Efeesoge, Pawlo gi may Pirisiila haa Akiila teꞌesii. Da hheꞌesi, gi hadakay sinagoogige, gi idaruusi haa Wayahuudi. 20 Qatlay giyaa ilii firiniri ina, ma ibiidi haa inay balalu wa⁄a, yaa ⁄imbiiba. 21 Ina giyaa ilii waauuꞌumidiye, gi kaay tuba, “Bere Iliitleemu slai hamaa kara khaw daqa doogunay.” Da hheꞌesi, gi hhiyuudi hari meeli teꞌesaa Efeesogo. 22 Qatlay giyaa ilii day Kaysaariyage, gi hadakay Yerusaleemuge, gi cehheemisi hida gu kanisaa. Da hheꞌesi, gii gweegwe⁄edi Antiyookiyage.

Tlaatleesoo da hhiyuuma da tami da Pawlo

23 Qariqaaqari giyaa ilii ibiidi Antiyookiyage balalu angaamaka, Pawlo gi waaudi teꞌesaa, gii cati hari daqeemoo paslaapasloo gu hhapee da Galatiyaa haa Firigiiya, tay gi tosaa gii ⁄atlisi muunaiĩ gu hida goõ gwaa sirakomaamidee Yeesu.

Apoolo kakaana Gimba gu Hhou Efeesoge haa Akaayage

24 Inkoo, Yahuudimoo waku, uma gosi naa Apoolo, yaagi khay Efeesoge. Ina dugwaa yaamu gu Alekisandariyage laqwali. Slime yaati heedi gwaa somimu, kara yaa khui hari khisla gimba gu Iliitleemu. 25 Heediki dugwaa caacaahhamisi amoo da Looimoo gu Goõ, kara hari kwayru gu didiru yaa cocoi haa gi caacaahhamisi naraꞌa gimba gu Yeesu, giyaamati khui kilesi hiinunqudimisu gu Yohaana. 26 Apoolo gi tlaatleesi kakaaru hari ⁄atlimaa sinagoogige. Qatlay Pirisiila haa Akiila giyaa ilii akhasiri ina, gugi tooinaa kwahhasuusiri mara gooinay, gugi caacaahhamisiri naraꞌa amoo da Iliitleemu.

27 Qatlay Apoolo giyaa iliislaiye tlo⁄osaraa tlawa da didiri, ma day hhapee da Akaayage, hhiee gu Efeeso gugii ⁄atlisiri ina muuna, gi handikiniri cheeti sa hida gu Akaaya gwaa sirakomaamidee Yeesu, ma kwahhasuusiri ina. Qatlay giyaa ilii day, yaa iliiay hari khisla hida, hhaã hari amoo da hhoinay gu didiru gu Iliitleemu gwaa ⁄imbee Yeesu. 28 Hari ⁄uuru gu didiru gi kaba⁄i sumuku Wayahuudi idarage pandaa da hidage, tay sigigi laqaaqami Handikaa da Iliitleemugo tuba, Yeesu na Kristu.

19

Pawlo Efeesoge

1 Qatlay Apoolo giyaa ilii Korintoge wane, Pawlo gii cati hari daqeemoo guraa bara da rawaa waaree, gi day Efeesoge. Teꞌesii gi slay sirakoomiisee da Yeesu, 2 gigi maasi inay tuba, “Haa slaydirii Muuna gu Iliitleemu, qatlay gaa ilii ⁄imbidiri Yeesu?” Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Handiba slawa, ma akhasa see kahhana tuba, Muuna gu Iliitleemu wana.”

3 Da hheꞌesi Pawlo gigi maasi tuba, “Inkoo hiinunqudimisu gu malee slanqasa gunaa slaydiri?” Inay gugi ilaki⁄isiri tuba, “Hiinunqudimisu gu Yohaana.” 4 Pawlo gi kaay sa inay tuba, “Hiinunqudimisu gu Yohaana yaati hiinunqudimisu gu mawaraa tlakwaroo haa gii fookidiyay daqa Iliitleemuge. Yohaana gi kaay sa hida tuba, ⁄imba ina, hikira gwaa khakhaakhawa alunkosaa, ti Yeesu.”

5 Qatlay giyaa ilii akhasiri gimbaki, digigii nunqudimisi uma gu Looimoo gu gonge Yeesu. 6 Kara, qatlay Pawlo giyaa iliiqamidi dabaiĩ kosi daqa dooinay, Muuna gu Iliitleemu yaagii ⁄eeti daqa dooinay, gi tlaatleesiri cocoꞌomoo hari cufeeri gimba waku gu ⁄abu, kara gi tletiniri gimba gu Iliitleemu. 7 Teꞌesii yaa wanay hhawatee mibi haa cada taqaaqay.

8 Pawlo gii day sinagoogige, slehheeri tami gi kakaami teꞌesii hari ⁄atlimaa, gi idaruusi tay tosaa hiifaafahhana hida hari gimba gu Tawaaloo da Iliitleemu. 9 Qatlay wakinay muunaiĩ koina giyaa ilii karaarahhiri, gi siꞌiri ⁄imba, gi tlaatleesiri wahaaharu Amotee da Yeesu pandaa da hidage. Pawlo gigi mamay teꞌesii, ina harigi waaudi sirakoomiisee da Yeesu, balalu sliimaa gi idara kay haa inay suuree da heedi doo eteedine Tiraanoge. 10 Yonduki gi ilakoomi koraraa cada. Wayahuudi haa Wayunaani gonkoinaa gwaa ibimaamidee hhapee da Aasiyage, gi akhasiri gimba gu Looimoo gu Goõ.

Yaꞌay gu Sikeewa koisaraa da hiica⁄asa gieeri

11 Hari amoo da Pawlo, Iliitleemu gi laqami gimba wa⁄a gu denu gwaa bakaꞌasu hida. 12 Slime hida gii oyiri dahheemaa see haa qayroo wakinay gwaa nangumisee slaqwa dosi, gigi leehhisiri daqa ga⁄iideege, gi hhoeesiri ga⁄ay gooina, kara gieeri gii caca⁄iri daqa dooinaa.

13 Inkoo, Wayahuudi waka daa hhiyumaamida daqeemoo haa daqeemoo, tay tooinaa hiica⁄amisiyay gieeri daqa hidago. Hhaã gi koisiri teesaaqay laqa hari kaawaraa uma gu Looimoo gu Goõ Yeesu, daqa hida hhakiray daa ilii khaabaaꞌamidi ha gieeri. Yaati kakaakanay tuba, “Haguũ ilafahhi ca⁄aayu, hari uma gu Yeesu, doó kakaane ha Pawlo.” 14 Yaꞌay fanqu gu Sikeewa, hhapalooay gu didiru gu Yahuudi, yaa teesaaqay lalaalaqiyay. 15 Yuꞌudiyaa! Letu waka gieeri waku gi ilaki⁄isi inay tuba, “Yeesu gu khua, kara Pawlo see gu khua. Inkoo, unkuray niĩ miyaa?” 16 Da hheꞌesi heedikira daa ilii khaabaaꞌadi gieeri, gi ilii tlo⁄osi inay, gigi kaba⁄i inay gonkoinaa. Ina gigi difi inay gonkoinaa, yaati amoolee lakidiri waꞌay gu marakeesaa kosaa hari slaꞌay, kara konay ilaqaꞌadu.

17 Gimbaki dugwaa caahhi ha hida gwaa ibimaamidee Efeesoge, Wayahuudi goõ slime haa Wayunaani. Teꞌesii gonkoinaa digigi ooyi ha tlaꞌamee da didiri, kara uma gu Looimoo gu Goõ Yeesu dugugi muriidi hari khisla. 18 Hida wa⁄a gwaa ⁄imbee Yeesu, yaagi khayri haa gi ⁄imbiri pandaa da hidage tlakwaroo dooina giyaa yondiidiri. 19 Hida wa⁄a gwaa yondimaamidee yondu gu miislay wakaꞌalee, yaagii kurunkuriri kitaababaa dooina, gigi da⁄iri pandaa da hida sliimaage. Inay giyaa ilii faadiri kiriga da kitaababatee, gi slayri cahhamee da peesay elefu mibeeri kooani gu feesa taqaaqay.* 20 Hari amoti gimba gu Looimoo gu Goõ gii qoomi hari khisla, kara gi slay ⁄uuru hari khisla.

Gau Efeesoge

21 Qatlay gimbaki giyaa ilii buꞌudi, Pawlo hari muuna gosi gi waaudi Yerusaleemuge, gii cati hari daqeemoo gu Makedooniya haa Akaaya. Pawlo gi kaay tuba, “Goo ilii taysi waaree, kwanda goo ilakhookhocu kawe Ruumi see.” 22 Ina gi ya⁄abi Timoteeyo haa Eraasto yade Makedooniyage, hida cada gwaa yondimaamidee haa ina, tay ina gi tosaa meeti slehheeri angaamaka hhapee da Aasiyage.

23 Qatlaykeesii daagii ca⁄i gau gu didiru taysi Efeesoge sa Amotee da Yeesu. 24 Heedi waku yaa wana sapidiisay gu idadu gu feesa, uma gosi naa Demetiriyoo, gwaa tleehhu sanamamuu gu feesa sa iliitleemitoꞌoo waka, uma gosi na Ariteemi. Yondukee haraa khakhaakhay faydaa da didiri daqa sapidiiseege. 25 Ina gii kurunkuri daqa lenge sapidiisetee, sliimaa haa hida wakinay gwaa koomee yondu da hikee gooay, gi kaay sa inay tuba:

“Yeraa! Ye hhawatee, ha khuꞌudaaii hindaqaruumaa doori yoó yondukaa kooraa dahhada!” 26 Kara haã antiri haa gi akhasidiri, idoo Pawloki giĩ ilii faafahhi tlakwaroo, gii fooki muunaiĩ gu hida wa⁄a, tiꞌii Efeesoge haa hhapee goõ da Aasiya. Ina ti kakaakana tuba, iliitleemamee daa boo⁄imisi hari dabaiĩ gu hida ti iliitleemamee da loiiba. 27 Inkoo, kona tlaꞌamee tuba, yondu goori dugooti qooqiidi. Ti teesaaqay kilesiiba, mara gu didiru gu iliitleemitoꞌoo doori see Ariteemi, maa kara konaaba maꞌaana gu lou, kara diira dosi ina haã doó firiirine Aasiya goõ haa khooroti goõ, tii faaki.

28 Qatlay giyaa ilii akhasiri gimbaki, gi slahhaahhaairi hari khisla, gi tlaatleesiri maahhoo tuba, “Ariteemi da Waefeeso na didiri.” 29 Cirakiray yaamu sliimaage dagii qoomi gau. Hida gi ooyiri Gaayo haa Arisitaako, hida gu Makedooniya gwaa sliimaa hhiyumaamidee haa Pawlo, gi lakidiri waauu gu neetooge.

30 Qatlay Pawlo giyaa iliislaiye hiidawa tla⁄aã gu raqateesii, hida gugi sirakoniri Yeesu gugi tlaatlahhasiri ina. 31 Kara hida wakinay see gu deni gu hhapee da Aasiya, gwaa deneꞌee gu Pawlo gi ya⁄abiri hida daqa doosii, magu tlaatlaqasiri, mangu may handiru daqateesii da neetooge. 32 Inkoo, hiikurunkuridateesii wariiakhasoo yaa hhaka, hida wakinay gimbaki gunaa maahhaahhaminay, kara wakinay gimba waku, khoslongora kilesi. Hida wa⁄a caahha see guba, saa soꞌoyi hiikurunkuridiri daqa lenge.

33 Wayahuudi gii tafisiri Alekisanda pandaage, haa wakinay raqateesaa sugugi kaayri ilakaawa hari afoo da didiri. Ina gi waratlaysi daba gosi, gi qabaqabisi hida, mangu koisi ⁄iisaraa ina lenkosi pandaa da hida hhakeesii. 34 Qatlay inay giyaa ilii caahhiri tuba, ina yaa Yahuudimoo, gonkoinaa hari afoo leẽ gi maahhiri saa cada taqaaqay, kakaanay tuba, “Ariteemi da Waefeeso na didiri.”

35 Asunkuilee, karaanii gu yaamu gi qabaqabisi raqatee, gi kaay tuba, “Yeraa hida gu Efeeso, hida sliimaa khoorotii khuiyay tuba, yaamu gu Efeeso noó ga⁄ayay mara gu iliitleemitoꞌoo da didiri Ariteemi haa tlaa⁄a dosi daayii huuꞌudi rawgo.” 36 Inkoo, sa gimba gimbaki hhaku gu hiidahhasa tlankaraa, kwanda ga kaanahhasidee, kara hhantii slehheesiday idoo waka laqa, ilahudeesa see hanguba. 37 Unkuray haraani khaydiri hhawatee hhanki gu cada tiꞌii, gwaamatiba see fiisaraa idadu gu mara gu Ariteemi, kara wahaaharu see guba iliitleemitoꞌoo doori. 38 Inkoo, bere Demetiriyoo haa sapidiisee deneꞌee kosi konay sitaakaa daqa heedi wakuu, balasasuu gu hukumuu pooiyay haa hida gu deni wanay gu yaamu, leehhimisiyee sitaakaa dooina taysi. 39 Bere wana gimba waku ga dabimaamitee, kwanda dugu hiifaakisakaye pandaa daa hiikurunkuridateesii da sariyaa. 40 Dandiray hanguu handini, dandima sitaakimi pandaa da sirikariiniige sa gau, ilakhua gimbaki guniĩ ca⁄u letuti. Kara aloo hiidahhasanaaba ilakeesa gimba gu gauki, gauki konaaba taariru gu hhou. 41 Qariqaaqari giyaa ilii kaay gimbaki, gi aareesi raqatee daa hiikurunkuriti.

20

Hadakawa da Pawlo kara Makedooniyage haa Yunaanige

1 Qatlay gau giyaa ilii faaki taysi Efeesoge, Pawlo gi eteedi sirakoomiisee da Yeesu, gigi muuna hii⁄atlisi haa gigi aareesi. Da hheꞌesi ina gi waaudi yaamu gu Makedooniyage. 2 Pawlo gii cati hari daqeemoo gu hhapetee, gi cocoi gimba wa⁄a gwaa hii⁄atlisu muunaiĩ gu hida, ma ilakoniri ⁄imba Yeesu. Da hheꞌesi, gi asu day hhapee da Yunaanige, 3 gi ibiidi teꞌesii slehheeri tami. Qatlay giyaa ilii daadaausi waaudimoo hhapee da Siiriyage hari meeli, yaa baraslayi tuba, Wayahuudi gwaa slaiyay gaasaraa. Sa gimbakee ina gi tosaa ki⁄i hari amoo da Makedooniya. 4 Hida hingaa sirakomamidee haa ina niĩ Sopaatiro, nanku Piiro gwaa yaamu gu Berooya dahha, Arisitaako haa Sekundoo gwaa yaamu gu Tesaloniike dahhee, Gaayo gu yaamu gu Deribee, Timoteeyo, Tikiiko haa Tirofiimo gwaa hhapee da Aasiya dahhee. 5 Hida hhanki sindigi giyaadiri, hindigi baqada kayri dandiray yaamu gu Tiroowage. 6 Dandiray* gi waaudani hari meeli yaamu gu Filiipigo, losona gu mukaatee doóba iliiqaasa hamiira giyaa ilii cati. Qariqaaqari baloo da kooanige hangugi ilagaasani haa inay Tiroowage. Teꞌesii gi ibiidani balalu fanqu.

Pawlo hingi slaslay haa hida gwaa ⁄imbee Yeesu Tiroowage

7 Baloo da Jumaapiiri, hangwaa slaslayni sliimaa, gi fandakumisani mukaate, gi ⁄agini. Pawlo gi kakaami gimba gu Iliitleemu sa hida, sa gimba yaa taarimi waaudimoo heetlaalee dosi, kara gi ilakoomi cocoꞌomoo amasidiira naqatloo. 8 Teꞌesii waauu gu gorofaage† daqa hangwaa ilii slaslaaslayne, caaꞌasoo yaa wanta wa⁄a daa ooyiiyima. 9 Inkoo, qaraimoo waku, daa eteediidine na Eutiiko, yaa ibiidi dirisaage. Qatlay Pawlo giyaa ilii ilakoomi kakaaru gimba wa⁄a gu Iliitleemu, qaraimokee gi tlaatleesi gufimisu, asunkuilee dugugi ooyi ha guꞌudee sumuku, yaagii huui hhapeege biqi! Yadaa rawaa gu gorofaa da tamiigo, dugugii tlaysi, hiĩ gwaai. 10 Teꞌesii Pawlo yaagii ⁄eeti hhapeege, hingigii kwahhi rawaa gu qaraimokiray, gugi khambacimi tay gi kaay tuba, “Yeraa, hhanti kontay tlaꞌamee, kahhi slafi!” 11 Da hheꞌesi Pawlo gi ki⁄i kara waauu gu gorofaage, gi fandakusi mukaate, gi ⁄aginiri. Qatlay giyaa ilii hheꞌesi ⁄agoo, gi ilakoomi kakaaru heetlaalee dosi naqatloo daa iliipisi, gi asu waaudi. 12 Hida hhakee gurigi waaudiri qaraimokee ayage slafi sumuku, kara inay gi muunaiĩ bobo⁄iniri hari khisla.

Waaudimoo gu Pawlo Tiroowago yade Mileetoge

13 Dandiray gi giyaadani hiiguma kawa meelige, gi waaudani yaamu gu Aasoge, daqa gaa ilii taarini hiiowa Pawlo. Ina yaa teesaaqay ilakhuukhuꞌusi, maꞌaana ina yaa taarimi hhiyuuma Aaso naqatloo hari yeꞌeeroo. 14 Qatlay hangwaa ilii slaslayni haa ina taysi Aasoge, hagugii daasani meeli gaa iliiwane, gi waaudani yaamu gu Mitileenege. 15 Teꞌesaa Mitileenego gi kara waaudani hari meeli, heetlaalee dosii gii catani ilaciyaa haa hhapee da Kiyoo, daa niini⁄idi ha tlawa da didiri. Bolitiray dosii gi daani hhapee da Saamoge, slime daa niini⁄idi ha tlawa da didiri, kara hatiiray dosii gi daani yaamu gu Mileetoge. 16 Pawlo yaa slai ilakooma hhiyuuma hari meeli, hhantii catiyay hari Efeeso, ma may hhamisaraa qatlay gosi hhapee da Aasiyage. Ina yaa ilamu⁄uu⁄umisi, bere hiidahhasi, ma day Yerusaleemuge da ilii kahhiye dawaraa baloo da Pentekoositi.

Pawlo aareemisu gu gaduũ gu Efeeso

17 Teꞌesaa Mileetogo Pawlo gi ya⁄abi heedi waku Efeesoge, ma kaawa kay sa gaduũ gu kanisaa, mangu slaslayri haa ina. 18 Qatlay giyaa ilii khayri daqa dosii, gi kaay sa inay tuba, “Unkuray khuꞌuday, idoo gaa ilii ibiidi balalu gaa iliiwaare sliimaa haa unkuray, balotira loaa da tlaatleesoogo gaa ilii kala⁄i tiꞌii hhapee da Aasiyage. 19 Ana haa yondiidi sa Looimoo gu Goõ hari murumuꞌuumaa goõ haa hherehheraa, gimati koimisu gu didiru see, gwaayii ca⁄u daqa dooii hari hatliitliru gu Wayahuudi. 20 Unkuray ha khuꞌuday tuba, ana haa qiigiꞌiiba kakaaru gimba lensee gwaa kooma faydaa daqa doogunay. Kara, hangwaa caacaahhamisi unkuray gimba gu Kristu pandaa da hidage haa maraai kokunay. 21 Ana sigaa ilatlay inay gonkoinaa, Wayahuudi haa Wayunaani see, may fookidiri daqa Iliitleemuge hari amoo da mawaraa tlakwaroo dooina haa gi ⁄imbiyay Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu.

22 Inkoo, yuꞌudaa! Ana diniĩ ⁄uureesi ha Muuna gu Iliitleemu, ma waaudi Yerusaleemuge, caahharaa see niba gimba goo hiica⁄a daqa dooii taysi. 23 Ana hati khua kilesi tuba, kila yaamu garoo hiicate, Muuna gu Iliitleemu sinoó ilatlatlay ana tuba, khiidimoo haa labaꞌasu hiniti baqaaqamidiyayi ana. 24 Gimati teesaaqay see, ana ha faadaaba ibinaa dooi ubee, ti idoo da kaari daqa dooii. Ana hati teesaaqay laqa, ma hiifaakisi kilesi ya⁄abotira toi haa yondukira sinaa hadisi ha Looimoo gu Goõ Yeesu gu ilatlatlaw Gimba gu Hhou gu hhoinay gu didiru gu Iliitleemu.

25 Inkoo, ana haã kakaami gimba gu Tawaaloo da Iliitleemu tla⁄aã googunay goõ. Yuꞌudaa, khua tuba, hhaku heedi lensee tla⁄aã googunay gumaa arima kara ana. 26 Inkoo, ana ilatlatlaw pandaa doogunay letuti tuba, ana koomaaba ilawaasa daqa ceedee da heedi lensee tla⁄aã googunay. 27 Ana haa qiigiꞌiiba kakaaru sa unkuray ilakhuukhuꞌumisu sliimaa gu Iliitleemu.

28 Hangu ga⁄aydee unkuray kilakokuna haa hida goõ daa qaasi biraa kokunay ha Muuna gu Iliitleemu lawaalee pahha. Deꞌema kanisaa da Iliitleemu, giyaa kirigi hari ceedee da nankosi loi. 29 Ana khua qatlay gamaa iliiwaaude, hida gu dihhi da takuraaee gooay, maa khayay tla⁄aã googunay, kara maa konaaiiba ⁄awaariru lensee sa kanisaa. 30 Tla⁄aã googunay see maa hiica⁄iyay hida gumaa kakaamee gimba gu afaꞌafuuma, ma hiidafidiri hida wakinay goó sirakomamidee Yeesu, magi sirakoniri inay. 31 Inkoo, unkuray hangu ga⁄aydee! Slawuu tuba, koraraa tami, amasi haa tleemaa haa mayiiba ilii⁄oo⁄a unkuray gonkokunaa hari hherehheraa.

32 Inkoo, hangu slaꞌa mangu taatahhi daqa Iliitleemuge haa daqa gimba gu hhoinay gosii gu didiru. Gimbaki kona ⁄uuru gu hii⁄atlisa naraꞌa iliipaꞌaru googuna haa qawaraa sa unkuray aaliru tla⁄aã gu hida sliimaa daa tlintiꞌisi sa Iliitleemu. 33 Ana haa slahhaaiiba feesa, sahaabu baku ma qayroo gu heedi lensee. 34 Unkuray hhakee ha khuꞌuday tuba, ana haati yondiidi hari dabaiĩ koi, ma slay idadu koi giyaa slae balalu sliimaa haa hhakira daa slaiye deneꞌee koi, gwaa ibiidee sliimaa haa ana. 35 Gimba sliimaage, sangwaa laqami unkuray tuba, hari amoti da yondu maguumage, kwanda ga iliiayne hida guba ⁄uuru. Kara hayslaynee gimba gu Looimoo gu Goõ Yeesu, giyaa kaay ina loi tuba, ‘Dugoó ⁄aafi loi heedikaꞌa goó hadimisa, ba⁄ay da hikaꞌa goó slaslawa.’✡ ”

36 Qatlay Pawlo giyaa ilii hheꞌesi cocoꞌomoo gimbaki goõ, gi keebeeidi, gi firimi Iliitleemu sliimaa haa inay gonkoinaa. 37 Da hheꞌesi, gonkoinaa gi tlaatleesiri ⁄aa⁄imu hari afoo da didiri, tay gu tooinaa khambaciniri Pawlo haa gu tooinaa humbaꞌamidiyay ina. 38 Inay yaa slahhaahhaairi hari khisla, sa gimba giyaa kaay sa inay tuba, etaa gumaa kara anaaiiba. Da hheꞌesi gugi leeleehhisiri ina daqa meeli naqatloo, hingigi aareemisiri haa ina.

21

Hhiyuuma da Pawlo Yerusaleemuge

1 Qatlay hangwaa ilii hheꞌesani aareemisu haa giyaadimiisee da Efeeso, hagi waaudani hari meeli haati fucuqusani hhapee da coko⁄i naqatloo da Koosi, daa niini⁄idi ha tlawa da didiri. Heetlaalee dosii gi daani hhapee da Roodoge slime daa niini⁄idi ha tlawa da didiri. Kara teꞌesaa gi daani yaamu gu Pataarage. 2 Teꞌesii gi slayni meeli daa yade khuꞌuuꞌumisa hhapee da Foyiniike, gii guni meeliteesii, garigi hhiyuudani.

3 Qatlay gaa ilii daadaausani hhapee da Kipirooge, hagii catani hari bara dosi da wayee, gi hhiyuudani hhapee da Siiriya naqatloo. Teꞌesaa hagi daani Tiiroge, yaamu gwaa kenga gu tlawage waaree. Teꞌesii hida gu meeli doori yaa slaiyay hii⁄eetimisu khooslay gooina. 4 Teꞌesii hagi dabiidani sirakoomiisee da Yeesu, hagigi slayni, hagi ibiidani haa inay balalu fanqu. Hida hhakee hari ⁄uuru gu Muuna gu Iliitleemu gi kaayri sa Pawlo tuba, hhanti hadakay Yerusaleemuge. 5 Qatlay goori gu ibinaa haa inay giyaa ilii faaki, gi waaudani teꞌesaa, hagi ilakoni haa hhiyuuma doori. Hhawatee goõ sliimaa haa tigay koina haa yaꞌay koina hindigi leeleehhisiri dandiray kenga gu yaamu naqatloo. Qatlay gaa ilii daani kenga gu tlawa da didirige gi keebeꞌemidani, tay tooraa firiirina Iliitleemu. 6 Da hheꞌesi hangugi aareemisani haa inay, dandiray gii guni meelige. Inay gi tooinaa ki⁄iri ayeema koinay.

7 Teꞌesaa Tiirogo dandiray gi ilakoni hhiyuuma doori, gi daani yaamu gu Tolemaayige. Teꞌesii gi cehheemisani hhiee gwaa ⁄imbee Yeesu, gi ibiidani haa inay letu leẽ. 8 Heetlaalee dosii gi waaudani, gi daani yaamu gu Kaysaariyage, gii guuma kayni mara gu Filiipoge, hiiqoomiisay gu Gimba gu Hhou. Hiĩ gwaa leẽ tla⁄aã gu hhakiray gu fanqu daa hiileehhi yade Yerusaleemuge, gi ibiidani sliimaa haa ina aya gosii. 9 Ina yaa kona sagameeru cigahha. Hhaã gonkoinaa yaa kahhiyay kikitaa, kara yaa konay ⁄uuru gu tletiruu gimba gwaa daqa Iliitleemu dahha.

10 Qatlay gaa ilii taysi wane balalu angaamaka, daagi khay tletimiisay waku gu Iliitleemu, uma gosi na Agaabo* yadaa hhapee da Yudaayago. 11 Ina yaagi khay daqa doorii, gii oyi coo⁄ay gu Pawlo, gi khiidimi yeꞌeeroo haa dabaiĩ kosi hari coo⁄aykee, gi kaay tuba, “Muuna gu Iliitleemu hiĩ kaay tuba, ‘Wayahuudi da Yerusaleemu, maa taqay khiidinay heedi gu coo⁄ayki. Da hheꞌesi inay gugi taatahhiyay dabaiĩ gu hida gu hhapapu wakinayge.’ ” 12 Qatlay gaa ilii akhasani gimbaki dandiray haa hida wakinay gu teꞌesa, gi tlaatlaqasani Pawlo, ma may hadakawa Yerusaleemuge. 13 Da hheꞌesi Pawlo gi ilaki⁄isi inay tuba, “Hani soꞌoyi slaꞌaday muuna gaasa hari ⁄aa⁄imu googuna? Ana haã ⁄imbi ma dini khiidimi haa ma gwaaꞌaraa see taysi Yerusaleemuge sa uma gu Looimoo goori Yeesu.” 14 Qatlay Pawlo giyaa iliisiꞌi duguma hiifaafahhi, hagugi mayni tlaatlaqasaraa, gi kaawani tuba, “Slaꞌamuu gu Looimoo gu Goõ yaay ca⁄iyee.”

15 Qariqaaqari gi ilakhuukhuꞌusani khooslay goori, gi tlaatleesani waaudimoo yade Yerusaleemuge. 16 Hida wakinay gwaa ⁄imbee Yeesu yadaa Kaysaariyago, yaa sliimaa hadakayri haa dandiray, hindigi leehhisiri aya gu Mnasoonige.† Ina yaa heedi gu Kipiroo, kara leẽ gu sirakoomiisee da Yeesu yadaa tlaatleesoogo, ma ibinaa kayni aya gosii.

Dawaraa da Pawlo Yerusaleemuge

17 Qatlay gaa ilii daani Yerusaleemuge, hhiee gwaa ⁄imbee Yeesu hindaa kwahhasuusiri dandiray hari hhaꞌaloo da didiri. 18 Heetlaalee dosii Pawlo sliimaa haa dandiray, gi arimaa kayni Yakoobo, kara gaduũ goõ gu kanisaa da Yerusaleemu yaa wanay. 19 Qatlay Pawlo giyaa ilii hheꞌesi cehheemisu inay, gi ilakeesi naraꞌa lelee gimba goõ, daa yondiidi ha Iliitleemu tla⁄aã gu hida gu hhapapu wakinayge hari amoo da yondu gosi.

20 Qatlay giyaa ilii akhasiri gimbaki, gi hhaꞌaleesiri Iliitleemu. Da hheꞌesi gi kaayri sa Pawlo tuba, “Hhia, yuꞌudiyaa! Wayahuudi elefafaa wa⁄a wanay guũ ⁄imbee Yeesu, kara inay gonkoinaa yoóti iliikonay hari maguuma sariyaa da Iliitleemu, daraa khay ha Musaa. 21 Inay sigiĩ kaay tuba, ugu hoó caacaahhamisida Wayahuudi goõ goó ibiidee tla⁄aã gu hida gu hhapapu wakinay, ma mayri oowaraa sariyaa da Musaa, hhanti daba⁄iyay yaꞌay koina, kara hhanti sirakomamidiyay ou gu Wayahuudi. 22 Inkoo, hati malee laqana? Gu lou, kwanda gi akhasiyee tuba, ugu haani khaydi Yerusaleemuge.

23 Teesaaqay laqe, idoo sugu ilii giimaamisane gooay. Wanay tiꞌii hida cigahha sliimaa haa dandiray. Hhaã hinseeliniri pandaa da Iliitleemuge. 24 Pawlo hariwaaudi hida hhanki, hangu ilabuusla kayde sliimaa haa inay. Kara labuꞌuda peesay gooina goõ, sagaiĩ koina ma digi hhaadi.‡ Teꞌesii hida sliimaa yoo caahhiyay tuba, gimbakira giyaa akhasiri guti louuba. Slime, yoo caahhiyay tuba, ugu hoó iliikonta sariyaa da Musaa. 25 Inkoo, sa hida hhakira gu hhapapu wakinay gwaa ⁄imbee Yeesu, sigaa handikini cheeti daqa dooinay,✡ idoo hanguũ ila⁄imbidani tuba, mayee ⁄agoo doó hadimisiye sa iliitleemamee, kitahharu gu ceedee, ⁄agoo da fuꞌumay gu kuꞌunaanay haa makay goó kaka⁄a goóba tuutuqaraa ceedee haa gimba gu slipalauuma.” 26 Heetlaalee dosii Pawlo hirigi waaudi hida hhakira gu cigahha, hingigi ilabuusli sliimaa haa inay. Da hheꞌesi gii day mara gu didiruge gu Iliitleemu, gi kaay sa yaamulooee baloo damaa ilii faakiye balalu koina gu ilabuslidu haa idadu damaa hadimisiye sa kila heedi tla⁄aã gooinay.

Oowaraa da Pawlo

27 Qatlay balalu hhakira gu fanqu giyaa ilii daadaauusiri hiifaaka, Wayahuudi wakinay gwaa hhapee da Aasiya dahhee, gi aniri Pawlo waꞌay gu mara gu didiruge gu Iliitleemuge. Inay gii faafahhiri raqa goõ da hida, da hheꞌesi gugi ooyiri Pawlo, 28 tay tooinaa maahhaminay tuba, “Hida gu Israeeli, handi iliiaydee! Hiĩ ti heedikira goó caacaahhamisa hida daqeemoo sliimaa, gimba goó kanimisa hida koti gu Israeeli, sariyaa doori haa maraki gu didiru. Kara ti teesaaqay kilesiiba, haraani khay hida gu hhapapu wakinay mara gu didiruge gu Iliitleemu, gi slasla⁄uudisiri maraki gu didiru daa tlintiꞌisi sa Iliitleemu.” 29 (Inay gwaa teesaaqay sitaakiniri Pawlo, sa gimba wakaꞌalee gwaa aniri sliimaa haa heedi daa eteediidine na Tirofiimo yaamu hhakeesii. Tirofiimo yaa Yahuudimoo gu Efeeso gooba. Inay gi ilahudeesiri tuba, Pawlo nuguraa khay ina mara gu didiruge gu Iliitleemu.)

30 Hida goõ gu yaamu hhakee gi tlaatleesiri gau, yaagi cira tu⁄umidiri daqeemoo sliimaago daqa lenge, gi ooyiri Pawlo, gwaagi duukhiri khoorooge mara gu didirugo gu Iliitleemu. Cirakiray hida gi pingiiginiri afamaraaee gu marakee. 31 Qatlay giyaa ilii koisiri gaasa ina, gimbakee gi day pandaa da sirikaarimoo gu didiruge§ gu raqa goõ da sirikaarii da Ruumi tuba, gau hingii kaꞌadi yaamu goõ gu Yerusaleemu. 32 Cirakiray sirikaarimokira gu didiru gii oyi sirikaarii waka da deni sliimaa haa sirikaarii, gi tu⁄umidiri daqa raqatiray daa hiikurunkuriti.

Qatlay hida hhakee giyaa ilii aniri ina haa sirikaarii dosi, gi mayri difoo Pawlo. 33 Sirikaarimokee gu didiru gii sati ilaciyaa gu Pawloge, gugi ooyi, gi ilafahhi sirikaarii dosi, magu khiidiniri hari nyololoo cada. Da hheꞌesi gi maasi tuba, “Hiĩ na miyaa, haa hinti malee laqi?” 34 Hida wakinay raqateesii gi tlaatleesiri maahhoo, kakaanay idoo waka, kara wakinay see idoo waka da pasla. Sirikaarimokira gu didiru giyaa ilii arimi yaa hiidahhasiiba slawaraa gimba gu lou, sa maahhotee da gau, gi ilafahhi sirikaarii dosi, ma leehhisiri Pawlo booma da didirige da sirikaarii. 35 Qatlay Pawlo giyaa ilii day kitariidaamoo gu booma da didirige, sirikaarii gwaati geregediri ina rawairee, sa gimba gu gaukee gu raqatee daa didiri hari khisla. 36 Raqatira da hida yaa maahhaahhaminta tuba, “Gaasakuna!”

Ilakeesa da Pawlo pandaa da raqage

37 Qatlay sirikaarii giyaa ilii daadaauusiri leehhisaraa Pawlo booma da didiri da sirikaariige, Pawlo gi kaay sa sirikaarimokira gu didiru tuba, “Naraꞌaa, ana kaawaraa idoo leẽ daqa dooguu?” Sirikaarimokee gi ilaki⁄isi tuba, “Kaslenkwaa khuꞌudaa Yunaanaisoo? 38 Caba ugu ti Misirimokira baalahhanki gwaa tlaatleesu gau, hikira guraa giyaadu hida elefu cigahha, goó cu⁄ee hida hari taariru, kongoqomee naqatloo?”

39 Pawlo gi ilaki⁄isi tuba, “Teesaaqay gooba! Ana ti Yahuudimoo, heedi gu yaamu gu Taariso gu hhapee da Kilikiyaage waaree, kara ana ti heedi gu yaamu gu kaari. Hani mayde, ma gimbuusi haa hida hhanki.” 40 Sirikarimokira gu didiru gi ⁄imbi. Pawlo gi qadidi rawaa gu kitariidaamooge, gi waratlaysi daba gosi daqa raqatiray, magi qabaqabisi. Qatlay giyaa ilii qabiri diĩ, gi tlaatleesi cocoꞌomoo haa inay hari gimba gooina gu Eburaanaisoo.

22

Ilatlawa da Pawlo pandaa da Wayahuudi da Yerusaleemu

1 Pawlo gi kaay tuba, “Hhiee koi haa ayiĩ koi, inkoo hani itatiisidee, ilakeesa dooi na nahaã pandaa doogunay.” 2 Qatlay giyaa ilii akhasiri Pawlo cocoi haa inay hari Eburaanaisoo, gi qabiri diĩ. Da hheꞌesi ina gi kaay tuba, 3 “Ana ti Yahuudimoo, dinaa yaamu gu Taarisoge laqwali gu hhapee da Kilikiyaage waaree. Kara ana haa tiꞌii diiray Yerusaleemuge. Gamalieeli naa maarimuu gooi, dinigi caacaahhamisi, ma sirakomamidi naraꞌa sariyaa da ayiĩ koti. Ana hari muuna goõ hangigii ca⁄asi daqa Iliitleemuge da unkuray gooay gonkokunaa ga iliiwantee inkotii. 4 Ana hagi labaꞌasi raqa da hida doó sirakomamida amotee da Yeesu, wakinay yaati amoolee kaka⁄iri. Slime hagi ooyimi hhawatee haa tigay gwaa ⁄imbee Yeesu, gigi ilapingimi jeerage. 5 Gimati hhapalooay gu didiru gu Iliitleemu haa gaduũ goõ hiidahhasiyay ilatlawa gimbaki koi. Ana slime ha inay sinaa hadisiri cheetatu, magi leehhisi daqa hhiee koinay gu Wayahuudi yade yaamu gu Dameesikoge. Ana hagi hadakay taysi, magi ooyiru kay hida goó sirakoomee amotee da Yeesu, ma giraa khay Yerusaleemuge, hida hhakaꞌa pahha daa khiidimi, ma digi ⁄agitimi.

Pawlo gimbuusi idoo giyaa ilii⁄imbi Yeesu Kristu

(Yondu gu Ya⁄abimiisee 9:1-19; 26:12-18)

6 Qatlay gaa ilii daadaausi Dameesikoge, letu yaati asu barii daadi tana⁄iyage. Cirakiray daagii ca⁄i wanqamee da dihhi rawgo, hinigii wanqasidi bareemoo sliimaa gunaa niini⁄idee. 7 Da hheꞌesi ana hagi huui hhapeege, ‘Pukhu!’ Hagi akhasi afoo sini kakanta tuba, ‘Sawlo! Sawlo! Sina soꞌoyi labaꞌasida ana?’ 8 Ana hagi ilaki⁄isi ambee, ‘Ugu ti miyaa, Looimoo gu Goõ?’ Ina sinigi kaay tuba, ‘Ana ti Yeesu gu tongoo da Nasareeti, guni labaꞌaaꞌamisida.’ 9 Qatlaykii hida hhakira gwaa sliimaa waaree haa ana, yaa aniri wanqametee. Yuꞌudiyaa! Inay yaa caahhiriiba afoo da heedi, gwaa cocou haa ana.

10 Da hheꞌesi hagi maasi ambee, ‘Ana hati malee laqa, Looimoo gu Goõ?’ Ina sinigi kaay tuba, ‘Tlayii, taa⁄a Dameesikoge, taysi sugoo kaay gimba sliimaa, sugwaa ilakhuukhuꞌusi, magu yonditi.’ 11 Ana haa hiidahhasiiba khuꞌuduũ, sa gimba gu wanqametira da dihhi daa ilahhamisidi ana. Teꞌesii deneꞌee koi nagi ooyiri ana dabage, narigi giyaadiri haati amoolee daani Dameesikoge.

12 Teꞌesii yaa wana heedi leẽ, uma gosi naa Ananiyaa, heedi gu diini, gwaa oow hari khisla sariyaa doori. Ina dugwaa muriidi hari khisla ha Wayahuudi goõ, gwaa ibimaamidee teꞌesii. 13 Ina yaagi khay daqa dooii, gi qadidi ilaciyaa koii, gi kaay tuba, ‘Hhia Sawlo, slay ⁄uuru googu guri khuꞌuduũ!’ Qatlaykeesii lenge gii dahhasi khuꞌuduũ, gugi arimi ina. 14 Da hheꞌesi Ananiyaa gi kaay daqa dooii tuba, ‘Iliitleemu gu ayiĩ koti, hindii leehhi ugu, ma caahhadi slaꞌamuu kosi, magu arinti hikira gu Kooma Ibinaa daa Tafaꞌadi, haa ma akhasidi gimba gwaa afa gosi dahha. 15 Sa gimba masaydii gosi tleehhita daqa hida sliimaage, ma sigi kaadi gimbakee sliimaa guũ anti haa guũ akhasidi. 16 Inkoo, ha soꞌoyi hiikaaꞌada? Qadidi, duguu nunqudisiye, dugu ilabuusliye tlakwaroo doogu ha Iliitleemu, hari firoo da Looimoo gu Goõ.’ ”

⁄oo⁄araa da Pawlo kakaaru gu Gimba gu Hhouge sa hhapapu wakinay

17 “Qatlay gaa ilii ki⁄i Yerusaleemuge, gi hadakay mara gu didiruge gu Iliitleemu sa firoo. Qatlay gaa ilii firiirime Iliitleemu, dinaagi ilii khay ha Muuna gosi, 18 gi arimi Looimoo gu Goõ tletiruge, kakaana sa ana tuba, ‘Slehheesii! Waaudi cira tiaa Yerusaleemugo, sa gimba hida gu yaamu hhanki ⁄imbiyaaiiba ilatlatlaw googu daqa dooii.’ 19 Ana hagi kaay ambee, ‘Looimoo gu Goõ, hida hhanki khuiyay tuba, ana haati hadakakaakaw sinagoogaguuge, hagi khiidiidimi hida jeerage, kara hagi difi hida hhakira gwaa ⁄imbee ugu. 20 Kara Sitefaano yaa masaydii googu. Qatlay dugwaa ilii gaasi, ana haati qadidi kengage, tay ana hangugi ila⁄imbidi haa inay yondukeesii. Kara, haa ga⁄ay qayroo gu hida hhakira gwaa gaasee ina.’ 21 Da hheꞌesi Looimoo gu Goõ gi kaay sa ana tuba, ‘Taa⁄a, hagu slaꞌa ya⁄aboo segenge daqa hida gu hhapapu wakinayge.’ ”

Pawlo yaamulooay gu hhapee da Ruumi

22 Hida hhakira gi itatiisiri Pawlo tia naqatloo. Da hheꞌesi gi tlaatleesiri maahhoo hari afoo da didiri kakaakanay tuba, “Gaasakuna! Heedi da hiĩ gooay haraa hiiboo⁄iiba ibinaa khoorotii.” 23 Hida hhanki gi ilakoniri maahhoo, tay tooinaa kwakwahhiyay qayroo koina rawairee, kara tooinaa kuꞌumisiyay tipa rawaage. 24 Teꞌesii sirikaarimokee gu didiru gi ilafahhi sirikaaritee tosi, ma hiidaasiri Pawlo jeerage. Kara gi kaay tuba, gu cangicangimisiye, tay gugi difiyay hari khwacoo gu cohhi, ma hiidahhasi caahharaa Wayahuudi, gu soꞌoyi ilii maahhaahhaminay ina taqaaqay. 25 Qatlay gwaa ilii khiidiniri ina hari catoo, magu difiri, Pawlo gi maasi sirikaarimoo leẽ gwaa qadidu ilaciyaa kosii tuba, “Gu lou, ti naraꞌaa sariyaa da Ruumige, difoo yaamulooay gu Ruumi, tay dugu kahhi hukuruu ha dakoo lensee?”

26 Qatlay sirikaarimokee giyaa ilii akhasi gimbaki, gi hadakay daqa sirikaarimokiray gu didiruge, gi kaay tuba, “Hati slaꞌada malee laqa? Heediki ti yaamulooay gu Ruumi.”

27 Da hheꞌesi, sirikaarimokira gu didiru gi hadakay daqa Pawloge, gugi maasi tuba, “Sini kaade, ugu ti heedi gu Ruumigo?” Pawlo gi ilaki⁄isi tuba, “Ee.” 28 Sirikaarimokira gu didiru gi kaay tuba, “Ana haati hadisi peesay wa⁄a, ma yaamulooay gu Ruumi tleehhidi.” Pawlo gi kaay tuba, “Ana see dinaa tiꞌii laqwali, ti yaamulooay gu Ruumi.” 29 Hida hhakira goõ gungwaa hheꞌesee ilakhuukhuꞌusa maamisu Pawlo, cira gugi mayri maamisu. Sirikaarimokira gu didiru see gi tlaꞌamuudi, qatlay giyaa ilii caahhi tuba, gwaa khiidimi Pawlo yaamulooay gu Ruumi.

Pawlo pandaa da balasaa da didirige da Wayahuudi

30 Heetlaalee dosi, sirikaarimokira gu didiru yaa slai caahharaa gu lou, Pawlo dugwaa soꞌoyi sitaakimi ha Wayahuudi. Teꞌesii gugi gweedimi, kara gi ilafahhi hhapalooee da deni haa balasaa goõ da didiri, ma hiikurunkuridiri daqa lenge. Da hheꞌesi, haraagi khay Pawlo, gugi qadidisi pandaa dooinay.

23

Pawlo idoo giyaa ilii deehhimi Farisaayoo haa Sadukaayoo

1 Da hheꞌesi, Pawlo gigi ilii kaasi ilaa hida hhakee gu balasaa, gi kaay tuba, “Hhiee koi, ana baloti naqatloo haa ibiidi hari muuna gu ⁄abaaku loi pandaa da Iliitleemuge.” 2 Cirakiray, hhapalooaykira gu didiru Ananiyaa gi ilafahhi hida hhakira gwaa qadimidee ilaciyaa kosii, magu slokhosiri afa gosii. 3 Da hheꞌesi, Pawlo gi kaay daqa dosii tuba, “Dugu slokhosi ha Iliitleemu, ugu ti bi⁄inakaꞌa pahha daa maakhi chakalaa!* Haã malee hiidahhasidi ibinaa tiꞌii, hanigi hukunti ana hari sariyaa da Iliitleemu, kara tay nama ugukee leẽ sariyaa gaã muritiiba inkoo, sa gimba ugu haã ilafahhadi tuba, dini slokhosiye.”

4 Hida hhakira gwaa qadimidee ilaciyaa kosii, gi kaayri sa Pawlo tuba, “Malee hiidahhasida waaru hhapalooay gu didiru gu Iliitleemu?”

5 Pawlo gi ilaki⁄isi inay tuba, “Hhiee koi, haã caahhiiba ina ti hhapalooay gu didiruu see gu Iliitleemu. Handikaa da Iliitleemu yoó kaada tuba, ‘Hhanti kaada gimba gu tlaku daqa looimoo gu hida kokuu.’✡ ”

6 Da hheꞌesi, Pawlo yaa arimi tuba, tla⁄aã gu hida hhakeesii gu balasaage wakinay yaa Sadukaayoo, kara wakinay yaa Farisaayoo. Teꞌesii gi maahhi hari afoo da didiri tuba, “Hhiee koi, ana ti Farisaaymoo, nanku Farisaaymoo. Ana naranti khay pandaa da balasaage, sa gimba ana kooma iliipaꞌaru tuba, hida gwaa kaka⁄ee, maa slafiyay yaagii ca⁄iyay ayisasugo.” 7 Qatlay giyaa ilii kaay teesaaqay, naanaqamoo gu dihhu gii kaꞌadi tla⁄aã gu Farisaayoo haa Sadukaayoo, balasaa goõ hingigi deehhinti. 8 Sadukaayoo yoó ⁄imbida tuba, slafaraa haa hiica⁄a ayisasugo hhaka, malayika hhaka ma gieeri see hhaki. Farisaayoo, yaa ⁄imbidi gimbaki sliimaa. 9 Da hheꞌesi, maahhoo da didiri gi ilaqincidi, kara maarimamaa waka da sariyaa da raqa da Farisaayoo, gi qadimiti, tay hiĩ karankaahhuumidiri hari khisla tuba, “Dandiray haã aniiba dakoo lensee daqa heedikii. Angamalee malayika gina Muuna gu Iliitleemu goo niĩ cocoꞌoi haa ina!” 10 Naanaqamoo gi ilaqinci hari khisla, sirikaarimoo gu didiru see gi tlaꞌamuudi tuba, Pawlo gu feehhimisiyay tlakwaroo. Ina gi ilafahhi sirikaarii dosi, maguu ca⁄asa kayri hari ⁄uuru tla⁄aã gooinaa, maguu ki⁄isiri ina waꞌay gu boomage.

11 Amasi gwaa sirakoomee Looimoo gu Goõ Yeesu gi qadidi ilaciyaa gu Pawloge, gi kaay tuba, “⁄atlisii muuna! Qatlay haniĩ ilii ilatlaydi gooay yade Yerusaleemuge, ugu kwanda gani ilatlawa kayde ana slime yade Ruumige.”

Ilakhuukhuꞌusa da gaasaraa da Pawlo ha Wayahuudi

12 Qatlay daa iliipisi Wayahuudi hingigi ila⁄imbidiri hari siiri, kara gi seeliniri tuba, “⁄aginaaba ma kitahhuu see idoo lensee, hati gesaa gaasana Pawlo.” 13 Teꞌesii yaa wanay hida gwaa hiicatee faadoo da mibeeri cigahha, gungaa ilakhuukhuꞌusee laqaraa teesaaqay. 14 Inay gi hadakayri daqa hhapalooay gu didiruge gu Iliitleemu haa daqa gadunge, gi kaayri tuba, “Hanguu ilawaasani dandiray kilakoti, haã seelini, ha koisanaaba idoo lensee, hati gesaa gaasana Pawlo. 15 Inkoo, unkuray haa balasaa kaawa sa sirikaarimoo gu didiru, Pawlo duguraa khaye pandaa da balasaage, unkuray mangahhatotoo looti kaaday tuba, dandiray hati slaꞌana caahharaa naraꞌa gimba gu hukumuu gosi. Dandiray haã hheꞌesani hanguu ilakhuukhuꞌusani giyoomati kahhi see dawaraa tiꞌii.”

16 Qatlay nanku hhioo dosi Pawlo giyaa ilii akhasi ilakhuukhuꞌusatee, gi hadakay booma da sirikaarii da Ruumige, gi ilakeesi sa Pawlo gimbakee. 17 Da hheꞌesi, Pawlo gi ⁄oo⁄i sirikaarimoo leẽ, sugugi kaay tuba, “Leehhisi qaraimoki daqa sirikaarimoo gu didiruge, kona gimba gi kaawakaye daqa dosii.” 18 Sirikaarimokee gi leehhisi qaraimokira daqa sirikaarimoo gu didiruge, gi kaay tuba, “Heedikira Pawlo diĩ khiidimi, hiniĩ eteedi, hinigi firimi, maa leehhisi qaraimoki daqa dooguu, kona gimba gu kaawaraa sa ugu.” 19 Da hheꞌesi, sirikaarimokira gu didiru gi ooyi dabaca⁄ay gu qaraimokira, gurigi waaudi kengage, gugi maasi tuba, “Sina mala slaꞌada kaawaraa?”

20 Ina gi kaay tuba, “Wayahuudi hingii ila⁄imbidiri heetlaalee gu firinay ugu, Pawlo magu leehhisidi pandaa da balasaage, magu iliitloohhiri tuba, slaiyay ilatahharaa naraꞌa hukumuu gosi. 21 Inkoo, hhanti ⁄imbida firoo dooina, wanay hida gungii catee faadoo da mibeeri cigahha, gu baqaaqamidee Pawlo, magu iliitlairi. Inay hiĩ seeliniri tuba, ⁄aginaaiiba ma kitahhuu see idoo lensee, hiti gesaa gaasiyay ina. Inkoo, inay hingii hheꞌesiri ilakhuukhuꞌusa, ti baqaaqamidiyayi kilesi, ma sigi ⁄imbidi firoo dooina.”

22 Da hheꞌesi, sirikaarimokira gu didiru gi geemay qaraimokee, ma waaudi, tay gugii gadimi tuba, “Hhanti kaada sa heedi lensee tuba, siniĩ kaadi gimbaki.”

Pawlo dugu leehhisi yaamu gu Kaysaariyage

23 Da hheꞌesi, sirikaarimokira gu didiru gi eteedi sirikaarii cada, gigi ilafahhi tuba, “Ilakhuukhuꞌusa sirikaarii miyaa cada, sirikaarii mibeeri fanqu goó hiidadawee faraasi haa sirikaarii miyaa cada da khua qwatla hari tlaamaiĩ, la waautay Kaysaariyage qatlay doo ilii daye saa tami da amasi. 24 Kara layii ca⁄asiday faraasi wakinay sa Pawlo, ma dugu ubaabi haa ma dugu leehhisi qasaw daqa Gafana Feliikisige.” 25 Da hheꞌesi, gi handikimi cheeti daqa Gafana Feliikisige daa kooma gimbaki.

26 Ana Kilawdiyoo Luusiya, ha handikiikima sa ugu, Gafana Feliikisi, goó muriidane, slay cehheemisu daqa dooaa!

27 Heediki dugwaa ooyi ha Wayahuudi, kara inay gu aloo gaasiyay ina. Yuꞌudiyaa, ana haa sliimaa khay haa raqa da sirikaarii, hagugi ilabuꞌumi, sa gimba haa akhasi tuba, ina ti yaamulooay gu Ruumi. 28 Da hheꞌesi, ana haati slaꞌa caahharaa, inay gwaa soꞌoyi sitaakiniri ina, gugi leehhisi pandaa da balasaa dooinay da didirige. 29 Teꞌesii hagi baraslayi tuba, dugwaati sitaakimi sa maamisu goó sariyaa da Wayahuudi dahha. Kara, hhaka dakoo lensee, daraay boo⁄odi ina duguma gaasi ma khiidiru see. 30 Qatlay gaa ilii akhasi tuba, Wayahuudi hingii ila⁄imbidiri, gaasaraa ina, cirakiray ana hanti ilafahhi siriikaarii, ma dugwaa leehhisi daqa dooguu. Kara ana haani ilafahhi hida hhakira gwaa sitaakimee ina, maraa khayri sitaakaa dooina pandaa dooguu.

31 Inkoo, sirikaaritira idoo digaa ilii ilafahhi gooay, gurigi waaudiri Pawlo Yerusaleemugo, hari amasi hhakee gugi leehhisiri segenge yaamu gu Antipaatiri naqatloo. 32 Heetlaalee dosii sirikaaritira daa khocidi hari yeꞌeeroo, gi ki⁄iri kambii gu sirikaariige, gi mayri sirikaaritira doó hiidadawa faraasige, ma ilakoniri hhiyuuma sliimaa haa Pawlo. 33 Qatlay giyaa ilii dayri Kaysaariyage, gi hadisiri cheetitira sa Gafana Feliikisi, kara Pawlo gugi mayri dabaiĩ kosii. 34 Feliikisi giyaa ilii hheꞌesi somaa cheetitee, gi maasi Pawlo tuba, ina yaa hhapee kaloo dahhi. Ina giyaa ilii caahhi tuba, yaa yaamu gu Kilikiyaa dahhi, 35 ina gi kaay sa Pawlo tuba, “Haitatiisa gimba googu, qatlay giyoo ilii khayee tiꞌii hida gwaa sitaakimee ugu.” Da hheꞌesi gi ilafahhi sirikaarii, Pawlo duguma ga⁄ay waꞌay gu mara gu mutemi Heroodege.

24

Pawlo dugugi sitaakimi pandaa da Gafana Feliikisige

1 Qariqaaqari balalu kooani giyaa iliicatiri, hhapalooay gu didiru Ananiyaa yaagi khay Kaysaariyage sliimaa haa gaduũ wakinay haa heedi leẽ goó yondiida gimba gu sariyaa, uma gosi na Terituulo. Inay gi ilakeesiri sitaakaa da Pawlo pandaa da Gafanage. 2 Qatlay Pawlo dugwaa ilii eteedi hakamaage, Terituulo gi tlaatleesi sitaakiru ina pandaa da Gafana Feliikisige.

Teꞌesii gi kaay tuba, “Gafana Feliikisi, ugu goó muriidane, koraraa wa⁄a dandiray haã slayni ibinaa da qasaw tawaaloo dooguu. Kara ha khuana tuba, harii dahhasa doogu da arimaa pandaage haraa khaydi gimba wa⁄a gu hhou tiꞌii hhapee doorii. 3 Gafana Feliikisi, balalu sliimaa daqeemoo sliimaage haa amamu sliimaage dandiray gimbaki goóti ⁄imbana, kara ugu hagoóti daareesana hari khisla. 4 Inkoo, slaꞌaaba magu ilahufidi hari khisla, hagu slaꞌa tlaatlaqasa hhoinay googuu, mandi itatiisidi dandiray qoomay coko⁄o.

5 Gu lou, haã baraslayini tuba, heediki ti hiiguusiisay gu gimba gu tlaku daqa hidage, ina noó hiifaafahhana gau tla⁄aã gu Wayahuudige khoorotii sliimaa. Ina na giyaadimiisay gu raqataꞌa da diini da hida gu Nasareeti. 6 Kara yaa slai slasla⁄uudisa mara gu didiru gu Iliitleemu, da hheꞌesi gugi oowani ina.* 8 Inkoo, ugu loi bere hagu cangicangimisida, hiidahhasida maꞌaraa tuba, gimbaki sliimaa gu Pawlo gu sitaakiikine gonkosaa guti lou.” 9 Da hheꞌesi Wayahuudi slime hingigi ilagaasidi, sitaakaa da Pawloge nama gimbakee leẽ, kakaanay tuba, sitaakati goõ dati loi.

Pawlo ilakeesi pandaa da Gafana Feliikisige

10 Qatlay Gafana Feliikisi giyaa iliilaqasi daba gosi daqa Pawloge, ma qadidi haa gi ilakeesi, Pawlo gi kaay tuba, “Ana khua tuba, ugu haã hakiimuu gu hhapeti tleehhiti koraraa wa⁄a. Inkoo, ha kooma ⁄atlimaa gu ilakeesaraa pandaa dooguu sa sitaakati toyi daraani khay. 11 Ugu hayii dahhasida slawaraa masaydii gundi maꞌasee ciraai tuba, kahhiyay hiicataraa balalu mibi haa cada see, qatlay gaa ilii hadakay Yerusaleemuge sa hhaꞌaleesa da Iliitleemu. 12 Kara hida hhanki guni sitaakiikimee, hinaa slayriiba ana hangu ilaki⁄imisana haa heedi lensee mara gu didiruge gu Iliitleemu. Kara hinaa aniriiba hiifaafahhama raqa da hida sinagoogige ma daqa lenge see yaamuge. 13 Kara inay hiidahhasiyaaiiba laqaru sumuku daqa dooguu tuba, sitaakaa dooina dati lou.

14 Inkoo, ha ⁄imba pandaa dooguu tuba, ana Iliitleemu gu ayiĩ koti gunoó hhaꞌaleesa, hoóti sirakomamida Amoo da Yeesu, haã doó ilahudeesiye ha hida tuba, ti raqa da diini da afaꞌafuuma. Ana goó ⁄imba gimbaki sliimaa, daa handikimi sariyaage ha kitaababaa da tletimiisee da Iliitleemuge. 15 Kara ana see ti kooma iliipaꞌaru daqa Iliitleemuge hida hhanki gooay tuba, Iliitleemu maa slafisi haa yaagii ca⁄asi hida goõ gwaa kaka⁄ee ayisasugo, hhakira gwaa komee ibinaa daa tafaꞌadi haa gwaa koomee tlakwaroo. 16 Slime sa gimbaki balalu sliimaa ana saganoó koimisa hari ⁄uuru goy sliimaa, ma ibiidi hari muuna gu ⁄abaaku sumuku pandaa da Iliitleemuge haa pandaa da hida sliimaage.

17 Inkoo, qariqaaqari gaa ilii segenge waare koraraa angaamaka, haa ki⁄i Yerusaleemuge, ma leehhisi sa kwaeeli gu hhapee dooi sadaaka haa ma haymisi idadu daa cu⁄i sa Iliitleemu. 18 Qatlay naa ilii slayri mara gu didiruge gu Iliitleemu, tay yondiida gimbaki, ana haati asu hheꞌesi firoo da ilabuuslaraa. Kara raqa da hida see yaa wantaaba haa ana, ma gau lensee yaa wanaaba. 19 Inkoo, teꞌesii yaa wanta Wayahuudi waka, daa hhapee da Aasiya dahha. Goó ilatahhe inay see ba⁄ay hinti aloo tiꞌii wanay pandaa dooguu, ma hiica⁄asiri sitaakaa dooina, bere konay gimba lensee daqa dooii. 20 Bere hida hhanki gu tiꞌii waaree konay sitaaka, ba⁄ay kaayee inkoo tlakwarotira giyaa slayri daqa dooii, ana qatlay gaa ilii qadidi pandaa da balasaa dooinay da didirige. 21 Kara, qatlay gaa ilii qadidi tla⁄aã gooinay, ana idoo leẽ kilesi ganaa kaay hari afoo da didiri ambee, ‘Ana letuti dininti sitaakimi pandaa doogunay, sa gimba ha kooma iliipaꞌaru tuba, hida sliimaa gwaa kaka⁄ee, himaa slafiyay haa yaagii ca⁄iyay ayisasugo.’ ”

22 Da hheꞌesi Gafana Feliikisi, hiĩ gwaa khua naraꞌa gimba gu Amoo da Yeesu, gi deelisi hukumuu gu sitaakatee, gi kaay tuba, “Qatlay Luusiya sirikaarimoo gu didiru giyoó ilii khaye, ana hoo asu kereꞌesa gimba googu.” 23 Ina gi ilafahhi sirikaarimokira gu didiru, Pawlo duguma ilakoomi ga⁄aw. Qatlaykeesii lenge, gi ilafahhi ina gu hhanti arina heedi daa khiidimi pahha, kara deneꞌee kosi digii geemaye, ma qaqayri ⁄agoo ha idadu gi slaiye ina.

24 Qariqaaqari balalu angaamaka, Gafana Feliikisi yaagi khay haa hadee dosi Durusiila, daa Yahuuditoꞌoo. Ina gi ya⁄abi sirikaarimoo, Pawlo dugurimaa khay. Da hheꞌesi gugi itatiisiri qatlay giyaa ilii cocoi gimba gu ⁄imba Kristu Yeesu. 25 Inkoo, Pawlo gi tlaatleesi ilakeesa gimba gu ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge, idoo hida digoó iliislaiye mangirii kiki⁄iri hari waaway hangugi ga⁄ayay naraꞌa haa baloo daa khoca, qatlay Iliitleemu gimaa ilii hukune hida sliimaa. Teꞌesii Gafana Feliikisi gi tlaꞌamuudi, gi kaay sa Pawlo tuba, “Inkoo dimbuꞌudi! Ugu taa⁄a waaudi, hagoo kara eteeda, goo ilii slawe baloo waka.” 26 Qatlaykeesii lenge ina yaa iliipaꞌami tuba, ina beelaa Pawlo gwaa aloo tlupi ina hari peesay, maguu ca⁄asi jeerago. Sa gimbakee giyaa eteediidina tiaatia, ma cocoi haa ina.

27 Gimbaki gi ilakoomi koraraa cada. Da hheꞌesi, Porikiiyo Feesito gii oyi yondu gu Gafana Feliikisi. Sa gimba Feliikisi yaati slai laqaru hhoinay daqa Wayahuudige, gi may hiica⁄asaraa Pawlo jeerago.

25

Pawlo ilakeesi pandaa da Gafana Feesitoge

1 Balalu tami kilesi, qariqaaqari Feesito giyaa ilii day yaamu gu Kaysaariyage sa tlaatleesa da yondu gu Gafana, teꞌesaa yaa waaudi Yerusaleemuge. 2 Teꞌesii hhapalooee da deni haa giyaadimiisee da Wayahuudi, hiraagi khayri pandaa dosi sitaakaa, giyaa sitaakiniri Pawlo. Kara gi firiniri Gafana Feesito, 3 ma sigi laqami hhoinay daqa dooinay, hari amoo dari khawaraa Pawlo Yerusaleemuge, sa gimba inay yaa ilakhuukhuꞌuuꞌumisiyay, Pawlo magu gaasiri amooge. 4 Inkoo, Feesito gigi ilaki⁄isi tuba, “Pawlo duguti ga⁄aa⁄ay yade Kaysaariyage, kara ana haã ilakhuukhuꞌusi hadakawa yade. 5 Ina gi kaay tuba, ‘Tla⁄aã googunay, ya⁄aba giyaadimiisee dooguna waka, mani leeleehhisiri taysi Kaysaariyage. Bere heediki yaa laqi gimba lensee gu tlaku, inay maraa khayri sitaakaa dooina.’ ”

6 Feesito yaa ibiidi haa inay balalu dagati baku mibi taqaaqay, da hheꞌesi gi waaudi Kaysaariyage. Heetlaalee dosii gi ibinaa kay kitiĩ gu hukumuuge, gi ilafahhi sirikaarii tuba, Pawlo duguraa khaye pandaa dosii. 7 Qatlay Pawlo duguraa ilii khay, Wayahuuditira daa Yerusaleemu dahha, yaa qadimiti, gugi niini⁄iti, haraagi khaydi sitaakaa wa⁄a daayii loi. Inay yaa hiidahhasiriiba laqaru tuba, gwaati lou. 8 Da hheꞌesi Pawlo hingi ilakeesi ina lenkosi, tay gi kaay pandaa da hida gonge tuba, “Ana hhaka idoo lensee da tlakwi gaa laqi, daa tlankidi sariyaa da Wayahuudi baku mara gu didiru gu Wayahuudi baku daa tlankidi Kaysaari.”

9 Da hheꞌesi Feesito yaa slai laqaru hiilehhidu gosi daqa Wayahuudige, tay gi kaay sa Pawlo tuba, “Ugu slaꞌadaa waauda yade Yerusaleemuge, ma dugu hukuruu kay pandaa dooii sa sitaakati?”

10 Pawlo gi ilaki⁄isi tuba, “Inkoo, ana hanti qadida tiꞌii pandaa da hakamaa da Kaysaarige, haã na daqa daraa hiiboo⁄odi hukuruu ana. Ugu ha khuꞌuda naraꞌa, ana sigaa yondiidiiba Wayahuudi tlakwaroo lensee. 11 Inkoo, bere ana haã yondiidi gimba gu tlaku guraa hiiboo⁄u ⁄agitiru gu gwaaꞌaraa, ana firimaaba, ma hii⁄ipi gwaaꞌaraa. Kara, bere sitaakaa da Wayahuuditi daqa dooii guti louuba, hhaku heedi gu kooma haaki darii lu⁄araa ana dabaiĩ koinay, guni slaee gaasa. Ha firima, dinima itatiisa kay Kaysaari.”

12 Qariqaaqari Feesito gi idaruusi haa balasaa dosi, da hheꞌesi gi kaay sa Pawlo tuba, “Naraꞌa! Ugu haã kereꞌesidi rufaa, duguma itatiisa kay ha Kaysaari, inkoo ha hada kayda daqa Kaysaarige.”

Hiigadiru gu mutemi Agiriipa daqa Pawloge

13 Qariqaaqari balalu angaamaka giyaa iliicatiri, Mutemi Agiriipa* haa Beriniike† yaagi khayri Kaysaariyage, ma laqaniri muree dooina daqa Feesitoge. 14 Sa gimba yaa ibiidiri taysi balalu wa⁄a, Feesito gi slay qoomay gu hhou gu ilakeesa gimba gu Pawlo sa mutemi Agiriipa, gi kaay tuba, “Wana heedi waku tiꞌii na Pawlo, daa may lumandeege ha Gafana Feliikisi. 15 Qatlay gaa ilii hadakay Yerusaleemuge, hhapalooee da deni da Iliitleemu haa gaduũ gu Wayahuudi haraa khayri sitaakaa dooina da Pawlo, inay hinigi firiniri ana tuba, heediki dugu hukune. 16 Ana sigaa kaay ambee, ti ou gu Ruumi gooba hiigeemawa heedi diĩ sitaakimi, ma dugu hukumi tay hingi kahhi see slaslaw haa hida kosi gwaa sitaakimee, ina see sugu kahhi qawa mucu gu ilaki⁄isaraa sitaakaa dooinay.

17 Inkoo, qatlay giyaadimiisee da Wayahuudi giyaa ilii kurunkuridiri teꞌesii, ana haa hiikaaiiba. Heetlaalee dosii hagi ibiidi kitiĩ gu hukumuuge, gi ilafahhi sirikaarii, heedikee maduguraa khay hakamaage. 18 Teꞌesii hida hhakira gwaa sitaakimee ina, qatlay giyaa ilii qadimidiri sa sitaakiru, haraa khayriiba gimba lensee gu tlakwu, gaa iliipaꞌami gooay. 19 Kara tay yaa konay wariiki⁄imisu sliimaa haa ina, gimba gu diini dooinay haa gimba gu heedi waku gwaa gwaau, uma gosi naa Yeesu. Pawlo gi ilatlay tuba, slafi. 20 Ana haa caahhiiba, idoo ga ilii dahhase cangicangimisu gimbaki gwaati louu see baku gu louuba. Da hheꞌesi, hagugi maasi Pawlo, bere yaa aloo slai hadakawa yade Yerusaleemuge, ma qadida kay yade hakamaage, ma dugu hukumi sa sitaakati. 21 Teꞌesii, Pawlo gi kereꞌesi rufaa, gi firimi ma dugu may balotaꞌa naqatloo gimbakee dugumaa ilii ⁄imbiye hukuruu ha Kaysaari. Kara, hagi ilafahhi sirikaarii, ina ma dugu ga⁄ay balotaꞌa naqatloo gamaa ilii ya⁄abe sirikaarimoo, magu leehhisi daqa Kaysaarige.” 22 Da hheꞌesi, mutemi Agiriipa gi kaay sa Feesito tuba, “Ha slaꞌa heediki magu itatiisi ana loi.” Feesito gi ilaki⁄isi tuba, “Heetlaalee hagoo itatiisida ina.”

Pawlo pandaa da mutemi Agiriipage haa Beriniike

23 Heetlaalee dosii, Agiriipa sliimaa haa Beriniike yaagi khayri hari hhaꞌaloo haa iiriꞌisinoo, gii guniri waauu gu didiruge, daqa doó ilii itatiimisiyee gimba, sliimaa haa sirikaarii da deni haa hida gu kaari gu yaamu. Da hheꞌesi, Feesito gi ilafahhi sirikaarii dosi, Pawlo maduguraa khay pandaa dooinay. 24 Da hheꞌesi, Feesito gi kaay tuba, “Mutemi Agiriipa haa unkuray gonkokunaa gu tiꞌii waaree sliimaa haa dandiray, heediki guũ antiri! Wayahuudi goõ da Yerusaleemu haa hhaã gu tia gu Kaysaariya, maahhaahhaminay daqa dooii tuba, ina haraayii boo⁄iiba ilakooma ibinaa. 25 Inkoo gu lou, ana haa arimiiba tlakwaroo lensee giyaa laqi, daraa hiiboo⁄odi ina ma dugu gaasi. Kara yaa kereꞌesi rufaa, ma dugu hukuru kayi ha Kaysaari, ana haã ⁄imbi ilafahha sirikaarimoo, ma dugu leehhisi daqa dosii yade Ruumige.

26 Gu lou, ana koomaaba gimba lensee daqa dosii gu hiidahhase handikiru daqa looimoo goorii Kaysaari. Inkoo, ana guranti khay ina pandaa doogunay, kara ti pandaa dooguu ugu, mutemi Agiriipa. Qatlay goo ilii hheꞌesane maamisu heediki, ana ma slay gimba gu handikiru. 27 Ana goo arime ti waaway gooba, ma ilafahhi sirikaarimoo ma leehhisi heedi doó khiidine, handiba ilakeesa see naraꞌa sitaakatira gi kone.”

26

Pawlo ilakeesi pandaa da mutemi Agiriipage

1 Da hheꞌesi, Agiriipa gi kaay sa Pawlo tuba, “Inkoo, dugunii geemay hangu ilakeeside sitaakateesii.” Teꞌesii Pawlo gi waratlaysi daba gosi, higi tlaatleesi ilakeesa tuba, 2 “Mutemi Agiriipa, hanguu ilatahhi ana lenkoyi ambee, ana na panda hhoi, letuti qadida pandaa dooguu, mangu ilakeesi sitaakatiray daa leehhisi ha Wayahuudi. 3 Sa gimba ugu khuꞌuda naraꞌa ou haa kabaaba⁄u sliimaa da kone Wayahuudi. Inkoo, hagu slaꞌa tlaatlaqasa ugu, mani itatiisidi hari muuna gu hiikaasa.

4 Gu lou, Wayahuudi goõ khuiyay, idoo gaa ilii ibiidi hhoinay yadaa loaa qarauumaa dooaa, tlaatleesoo da ibinaa dooaa ana haa hhapee dooii ibiidi, slime haa yade Yerusaleemuge. 5 Kara inay hiniti khuꞌuyay yadaa looaa tlaatleesoogo. Inay hiidahhasiyay ilatlawa, bere hiti slaiyay tuba, gimbaki gu lou, ana naati omi haa gi ibiidi Farisaaymoo pahha, tay tooaa ilakoomi sariyaa haa ou goõ gu raqati da diini doori, raqa haã da kooma sariyaa haa ou wa⁄a ba⁄ay da raqoo wakinay see. 6 Inkoo, ana saganiĩ qadidi tiꞌii, ma dini hukumi, sa gimba ha kooma iliipaꞌaru hiifadidukiray gu Iliitleemu, giyaay fadidi daqa ayiĩ kotii. 7 Hiifadiduki nama hikira leẽ gu motoliya doori mibi haa cada, giyoó iliipaꞌanee slawaraa, tay tooina iliikonay hari maguuma hhaꞌaleemisu Iliitleemu tleemaa haa amasii. Ye mutemi, sati gimba gu iliipaꞌarukee, na idoo siniĩ sitaakimi ha Wayahuudi! 8 Taysa hida saa soꞌoyi ariniri iliipaꞌaruki ti gimba doó hiidahhasiyaaba pahha tuba, Iliitleemu yoó slafimisi haa yaagii ca⁄amisi hida ayisasugo.

9 Gu lou, ana see wakaꞌalee haati ⁄imbi tuba, kwanda ga yondiide gimba sliimaa ga hiidahhase, ma tlanki uma gu Yeesu gu Nasareeti. 10 Ana see gimbakee gunaa laqi yade Yerusaleemuge. Ana sinaati hadisi ⁄uuru ha hhapalooee da deni da Wayahuudi, gi khiidiidimi jeerage hida gu Iliitleemu. Qatlay digaa ilii hukuukune gwaaꞌaraa, ana see haatii slakhi kuura doyi da ⁄imbaraa teesaaqay. 11 Kara ana haati nikiikima hadakakaw sinagoogaguu paslaapaslooge, magi ⁄agitimi hida gwaa ⁄imbee Yeesu, hagigi koimisi ⁄uureemisu inay, ma belendeqesiri Kristu. Ana haa qupidi hari khisla sa inay, haati amoolee hadakay yaamu gu segenge, magi labaꞌasi.

Pawlo gimbuusi idoo giyaa ilii⁄imbi Yeesu Kristu

(Yondu gu Ya⁄abimiisee 9:1-19; 22:6-16)

12 Letu waka, tla⁄aã gu leẽ gu hhiyuumidukeesii gaa ilii yade khuꞌuuꞌumise Dameesiko, tooaa kooma cheeti daa handikimi tuba, ana kooma ⁄uuru haa ilakaawa daqa hhapalooee da denigo da Iliitleemu. 13 Ye mutemi gooi, ana qatlay gaa ilii amooge waare, letu yaati asu daadi tana⁄iyage, cirakiray hagi arimi wanqamee da dihhi yadaa rawgo, ba⁄ay da wanqametee see da letu, hinigi ilii wanqasidi ana bareemoo sliimaa haa deneꞌee hhakira gwaa hhiyuudee sliimaa haa ana. 14 Dandiray gonkotaa gi huhuani hhapeege. Da hheꞌesi, ana hagi akhasi afoo kakanta sa ana hari gimba gu Eburaanaisoo tuba, ‘Sawlo, Sawlo! Sini soꞌoyi labaꞌasida ana? Hanguti ilaqaꞌada ugu lenkoogu, hari amoo da siaraa hari daribimaa ana looimoo googu.’* 15 Sawlo gi ilaki⁄isi sa ina tuba,

‘Ugu na miyaa, Looimoo gooi?’ Looimoo gu Goõ gi kaay tuba, ‘Ana ti Yeesu, ga labaꞌaaꞌamiside hari khisla. 16 Inkoo, tlayii laqadita hari yeꞌeeroo koku. Ana hagwanti iliica⁄i, maguu leehhi ugu, ma yondimiisay goy tleehhiti haa masaydii gu gimbaki koi, hiĩ guũ anti haa hikee sugoo laqame ugu. 17 Ana hagu ilabuꞌuma ugu daqa hida kokaa gu Israeeligo haa daqa hida gu hhapapu wakinaygo. Ana gu ya⁄aba daqa dooinay, 18 tlaaꞌasa kay ilaa koina, maa hiifookidiri yadaa hhanteego, gii gunay cenceege. Kara hagu ya⁄aba, fookidisankii yadaa ⁄uuru gu Sataanimoogo daqa Iliitleemuge, ma sigi ilamooyimi ha Iliitleemu tlakwaroo dooina. Inay gi slayay aalimee tla⁄aã gu hida daa tlintiꞌisi daqa Iliitleemuge hari amoo da ⁄imba ana.’

19 Kara, mutemi Agiriipa, gu lou ana haa mayiiba akhamisu gimbakira dinaa ilii khay ha Looimoo goori gu goõ rawgo. 20 Hida gu Dameesiko siginaa tlaatleesi kakaaru gimba gu Iliitleemu. Da hheꞌesi hida gu Yerusaleemu haa hhapee goõ da Yudaaya, kara haa hida gu hhapapu wakinay. Ana sigaa kakaami ambee, kwanda gi mayee amamu koina gu tlakwi, hiifookidiyee daqa Iliitleemuge, kara laqanee teesaaqay hari yondu gooina giyoó yondiidiyee. 21 Sa gimbaki gaa yondiidi, Wayahuudi hinaa ooyiri ana, qatlay gaa ilii waꞌay gu mara gu didiruge waaree gu Iliitleemuge, hinaa slaiyay gaasaraa. 22 Letuti naqatloo Iliitleemu hiniĩ iliiay ana, haã qadidi, tay tooaa ilatlatlaw gimba gu lou daqa hida sliimaage gu deni haa gu digidakwi see. Ana kakaakaamaaba gimba waku see, nama gimbakira kilesi daa kaay Musaa haa tletimiisee da Iliitleemu giyaa tletiniri wakaꞌaletira, gimba gumaa hiica⁄a, 23 tuba, Kristu kwanda dugu labaꞌasiye. Kara ina na heedi gu pandaa tleehhidi slafa haa hiica⁄a ayisago haa gi kakaana Gimba gu Hhou gu ilabuꞌuru daqa Yahuudige haa daqa hida gu hhapapu wakinayge, haã na cencee dooina pahha.”

24 Qatlaykeesii, Pawlo giyaa ilii ilakesaasidiye, Feesito yaa kaay hari afoo da didiri tuba, “Pawlo, kontaa khansu! Somaa doogu da khisla, hindii fookidi waaway googu!” 25 Teꞌesii, Pawlo gi kaay tuba, “Ye Feesito heedi goó muriidane, ana koomaaba khansu, gimba ga giimaamise daqa dooguu guti lou haa guti waaway. 26 Mutemi Agiriipa khui gimbaki, sagani hiidahhaahhamisa cocoꞌomoo pandaa dosii hari ⁄atlimaa, sa gimba ha khua gu lou tuba, hhaku gimba lensee hikeesii gi hhidine ina, sa gimba gimbakee dugwaa yakwiiba. 27 Teꞌesii, Pawlo gi kaay tuba, ‘Mutemi Agiriipa, hoó ⁄imbidaa gimba daa handikimi ha tletimiisee da Iliitleemu? Ana ha khua tuba, hoó ⁄imbida.’ ” 28 Da hheꞌesi, Agiriipa gi kaay sa Pawlo tuba, “Goo ilatahhade tuba, qatlayki gu coko⁄o hani cira hiidahhasidaa hiifaafahha ana, ma heedi gu Kristu tleehhidi!” 29 Pawlo gi kaay tuba, “Ana gimati qoomay gu coko⁄o baku gu tleedu see, ana firima Iliitleemu ambee, ugu sliimaa haa hida hhanki goõ guni akhaakhamisee ana letuti, taqay tleehhidiyee da ana gooay. Gu lou, ana slaꞌaaba unkuray, ma dangu khiidimi jeerage.”

30 Da hheꞌesi, mutemi Agiriipa gi qadidi sliimaa haa Gafana Feesito, Beriniike haa hida wakinay goõ gwaa ibiidee sliimaa haa inay. 31 Qatlay giyaa ilii waaudiri waaukeesaa, hingaa wariikaayri inay haa inay tuba, “Heediki yoó yondiidiyaaba idoo lensee, daraa hiiboo⁄odi ina ma dugu gaasi ma ilapingiru see jeerage.” 32 Da hheꞌesi, Agiriipa gi kaay sa Feesito tuba, “Heediki duguũ aloo hiica⁄asi, bere yaa aloo kereꞌesiyaaba rufaa da gimba gosi, duguma itatiisa kay ha Kaysaari.”

27

Pawlo hhiyuuma dosi Ruumi kawa

1 Qatlay daa ilii kaay ha hida gu deni tuba, dandiray* hanti aloo hhiyuudana hari meeli teꞌesaa yaamu gu Kaysaariyago hhapee da Itaaliya naqatloo. Pawlo sliimaa haa hida wakinay daa khiidimi, digigi taatahhi daqa sirikaarimoo wakuu gu didiru, uma gosi na Juliyaasi gu raqa da sirikaarii da Kaysaari. 2 Dandiray gii guni meeli daa yaamu gu Adiramiito dahha. Meeliti, daa daadaausidi waaudimoo daqeemoo paslaapasloo naqatloo, gwaa kenga gu tlawa da didirige waaree hhapee da Aasiyage. Dandiray gi tlaatleesani hhiyuuma doori, dandigi leeleehhisi ha Arisitaako, Makedoonimoo gwaa yaamu gu Tesaloniike dahha.

3 Heetlaalee dosii gi daani Sidoonige. Juliyaasi gi laqami hhoinay sa Pawlo, gugi geemay, ma arimaa kay deneꞌee kosi, ma slay idadu giyaa slaiye. 4 Teꞌesaa gi ilakoni haa hhiyuuma doori hari meeli. Sa gimba kufahhiya hindaa kaniinimisida dandiray, gii catani hari bara da goraa gu hhapee da Kipiroo daa ilii hhaka kufahhiya wa⁄a. 5 Gi tlo⁄osani tlawa da didiri hari bara da ilasegi da hhapee da Kilikiyaa haa Pamfiliyaa, gi daani yaamu gu Miirage, gwaa hhapee da Liikiyage waaree. 6 Teꞌesii sirikaarimokira gu didiru gi slay meeli, daa Alekisandariyaa dahha, daa Itaaliya kakaakawa, hindigi tosaa gii guumisi teꞌesii.

7 Dandiray gi hhiyuudani aslaaꞌamee, gii owani balalu wa⁄a, gi daani ilaciyaa haa yaamu gu Niido naqatloo hari maana. Kara kufahhiya hindigi kanisidi dandiray, ma mayni ilakooma pandaage hari amotee. Sa kufahhiyatee gii catani hari bara da wayee gu hhapee da Kireete, hagi niini⁄idani hiiqwiilii⁄ida da Salimoone. 8 Gi ilakoni niini⁄ida hhapee da Kireete hari kenga gu tlawa da didiri hari maana, gi daani daqa wakay daa eteediidine na “Bandaari da hhoi”† daa ilaciyaa waara haa yaamu gu Laseeya.

9 Qoomay wa⁄a gaã hhamisani tlawa da didirige, kara hhiyuuma doori see hindii tlaꞌameedeesidi, sa gimba qoomay gu hhou korige gu hhiyuuma tlawa da didirige hiĩ hheꞌesi hindii cati. Da hheꞌesi Pawlo gigi ilii⁄oo⁄i hida goó maadee meelitee, 10 gi kaay tuba, “Hhawatee, ana haã arimi hhiyuumati toori haraa khayda sagadadahhu gu didiru, hhamisida meeli haa khooslay gu waꞌay kosii waara, kara ibinaa doori see haga hhamisana.” 11 Teꞌesii, sirikaarimokira gu didiru gi ilakoomi itatiimisu gimba gu heedi gwaa wariiqadiidimida meeli haa looay gu meelitee. Ba⁄ay ina yaati aloo itatiisi gimba daa kaay ha Pawlo. 12 Sa gimba bandaaritira daa hhoiiba ilii ibinaa qatlay gu kijaajimoo gu dihhuge, hida wa⁄a gi kaayri tuba, ba⁄ay da ilakooma hari hhiyuuma. Inay yaati iliipaꞌaniri bere hiidahhasiyay, ma dayri yaamu gu Foyiniikege, ma ibiidiri teꞌesii qatlay gu kijaajimoo gu dihhu. Foyiniike yaati yaamu hhapee da Kireetege, daa fahhaahhane ha caaqwa bareemoo cadago kilesi, bara da Wayee gu Ilacindoo gu biraa haa Goraa gu Ilacindoo gu biraa.

Gondadee gu deni tlawa da didirige

13 Qatlay caaqwa giyaa ilii tlaatleesidi fahharu aslaaꞌamee bara da wayeego, inay beelaa hiĩ slayri idoo giyaa slaiyee. Da hheꞌesi gii duukhiri rawaage nanga gu meeli,‡ gi hhiyuudiri hari kengaiĩ gu hhapee da Kireete. 14 Yuꞌudiyaa, daa ilii cati qoomay coko⁄oniinii, daagii fahhasi kufahhiya da dihhi, uma gosi na “Goraa - Ilacindoo gu rawaa,” yaagi puupuudi yadaa hhapee da Kireetego wayee khuꞌusa. 15 Qatlay meeli dagaa ilii slay ha kufahhiyatee, dandirigi slanqadi hiifokidisa meeli, ma yade khuꞌusidi bara daa dahhiye kufahhiyatee, hagaga mayni dagarima waaudi ha kufahhiyatee.

16 Asunkuilee gii catani hari bara da wayee gu hhapee da coko⁄i, daa niini⁄idi ha maꞌay, uma gosi na Kawda, ma hii⁄ipani kufahhiyatee. Gu lou, yaati maana khiidiru rawaa gu meelige masuwaa da coko⁄i da ilabuꞌuru hida.§ 17 Qatlay hida giyaa ilii hheꞌesiri hiiduukha masuwatee, gigii daasiri meelige. Da hheꞌesi, inay gii catisiri hhagumeerii hari biraa gu meeli, gigi khiidiniri naraꞌa, ma hii⁄atlisiri meeli sa hiikaasa gondadee hhakira. Teꞌesii yaa tlaꞌamuudiri, inay beelaa ilasiꞌida daqa seehhinay gwaa kanga⁄u hari ilabiiraidee gu maꞌay, uma gosi na Siritii. Da hheꞌesi, yaay taareeiri nanga, ma ilageegeeꞌesiri khocu gu meeli, haa dagagi ilakoomi ila⁄upidu ha kufahhiyatira.

18 Gondadee hhakee gu deni loi gi ilakoniri tlupidu meeli. Inay heetlaalee dosii gi tlaatleesiri hiikwakwahhu tlawa da didirige khooslay gwaa meelige waara. 19 Baloo da tamige, inay gi tlaatleesiri kwakwahhu tlawateesii khooslay gu meeli see hari dabaiĩ koina loi. 20 Balalu wa⁄a gwaa hiicatee letu ma tica⁄eerii see hagiyaa ariniiba, kara gondadee gu deni gi ilakoniri pupukhumoo. Asunkuilee iliipaꞌaru goori see gu ba⁄aru, gii faaki sumuku.

21 Qatlay hida hhakee giyaa ilii ibiidiri balalu wa⁄a, ⁄agoo see gubasli idoo lensee, Pawlo gi qadidi tla⁄aã gooinay, gi kaay tuba, “Ye hhawatee, unkuray hanaa itatiisidiriiba ana, qatlay hangwaa ilii tlaatlaqasi ambee, hhanti waaudana Kireetego. Bere hanaati itatiisiday ana, danguu aloo ilaqaiyaaba taqay haa gi hhamisiday khooslay. 22 Itatiisa, inkoo hangu slaꞌa tlaatlaqasa, ⁄atlisuu muunaiĩ hari khisla, sa gimba hhaku lensee daqa doogunay gu hhamisa ibinaa dosi, meeli kilesi dagani tlakweemisi. 23 Sa⁄alee hari amasi malayika gu Iliitleemu, Iliitleemu soó yondiide haa goó firiirime, hinaani ilii khay, 24 gi kaay tuba, ‘Pawlo, hhanti tlaꞌamuta. Ugu kwanda ga ilakeesa kayde keesi doogu pandaa da Kaysaarige. Kara yuꞌudiyaa, hari hhoinay gosi gu didiru, Iliitleemu suguũ hadisi ibinaa da hida sliimaa gu hhiyumaamidee haa ugu.’ 25 Inkoo, hhawatee ilakooma ⁄atlimaa kokuna, sa gimba kooma ⁄imba daqa Iliitleemuge tuba, gimbaki maa hiica⁄i, idoo sinaa ilii kaay gooay ana. 26 Teesaaqay see, meeli doori kwanda gi ilasiꞌide hhapee wakay daa niini⁄idi ha tlawa da didiri.”

27 Amasi gu baloo da mibi haa cigahhage, kufahhiyatee gi ilakonti ila⁄upidu dandiray tlawa da didirige da Adiriyaa. Qatlay daa ilii day amasidiira taqaaqay, hhawatee gwaa yondimaamidee meelige, inay beelaa yaa daadaauusiri hhapee da kaaruuge. 28 Da hheꞌesi gii taareeiri tlawateesii hhagumoo daa ilii kufi idoo dayii looi, ma ilakhuiri ilasegeruu kosi, gi slayri fuuti miyaa leẽ haa mibeeri cada. Kara qoomay gu coko⁄o giyaa ilii cati, qariqaaqari giyaa ilii khociri coko⁄o kilesi, gii taareeiri hhagumokee, gi slayri ilasegaruũ kosi yaa fuuti mibeeri dagati. 29 Sa gimba inay yaa tlaꞌamuumuudiri tuba, meeli dooina yaa aloo tlupita hhafideerii gwaa ilaciyaa gu hiifaakoo da tlawateesii waaree, gii taareeiri nanga cigahha aluũ gu meelige haa gi firiniri damapisi.

30 Da hheꞌesi, hida hhakee gi koisiri lakidaraa meeligo. Inay gii ⁄eetisiri masuwaa tlawa da didirige, magahhatootoo yaatii taareeiru kakaakay pahha nanga pandaa da meelige. 31 Pawlo gi kaay sa sirikaarimoo gu didiru haa sirikaarii tuba, “Hida hhanki bere meetiyaaiiba waꞌay gu meelige, unkuray hiidahhasidaaiiba ba⁄aru.” 32 Teꞌesii, sirikaaritee gi kereꞌemisidi hhagumeerii gwaa oowee masuwatee meelige, gigi mayri may huuꞌudi tlawage, hida hhanti hiidahhasiyay lakidaraa.

33 Hari taaboo⁄u, Pawlo gigi tlaatlaqasi hari khisla inay gonkoinaa, ma ⁄aginiri. Ina gi kaay tuba, “Inkoo naqatloo letuti baloo da mibi haa cigahha haã tlaꞌameege wantay, ⁄agoo see hanguba idoo lensee. 34 Inkoo, ana hangu tlaatlaqasa unkuray ⁄agima ⁄agoo. Unkuray kwanda ga ⁄agintee, ma hiidahhasidiri ibinaa. Hhaku lensee daqa doogunaa gu hhamisa ma quubiya da saga gosi see.” 35 Qatlay giyaa ilii kaay gimbaki, gii oyi mukaatimoo, gi kaay ⁄iisoo daqa Iliitleemuge pandaa dooinay gonkoinaa. Da hheꞌesi gugi fandakumisi haa gi tlaatleesi ⁄agoo. 36 Inay gonkoinaa digigii ⁄atlisi muunaiĩ haa gi ⁄aginiri ⁄agoo. 37 (Dandiray gonkotaa yaa hida miyaa cada haa mibeeri fanqu haa lahhoꞌo gwaa waaree meeliteesii.) 38 Qatlay inay giyaa ilii hheꞌesiri ⁄agoo haa gi akhaakhaniri naraꞌa, gi sagaadeehhiri hiiloaruu gu meeli, hari amoo da lihhiru ganoo tlawage.

39 Qatlay daa iliipisi, hida hhakee goó yondiidee meelige, gi aniri hhapee giyaa hhidinee. Kara gi aniri daqa waka da kooma seehhinay kenga gu tlawateesii, daqa giyaa iliislaiyee taysi khuꞌusa meeli, ma dagamari day hari ⁄uuru seehhinayge, bere yaa aloo hiidahhasiyay. 40 Inay gi kereꞌemisiri hhagumeerii hhakira daa ilii kufimi nanga, tay gigi tooinaa mayri tlawa da didirige, kara nama qatlaykeesii lenge gi hanslaꞌasiri hhagumeerii hhakira gwaa oowee maadimoo gu meeli. Da hheꞌesi gii tlaysiri qayru rawaa gu meelige, gugi khiidiniri, ma ooyi caaqwa hari amoti ma ila⁄upi meeli. Teꞌesii gi yade khuꞌusiri meeli, ma dagarima day seehhinayge kenga gu tlawa da didirige. 41 Yuꞌudiyaa, meelitee gi tlupidi upa gu seehhinay, gwaa waara hari biraa gu waꞌay gu maꞌayge. Bara da pandaa da meeli gi ilasiꞌidi seehhinayge tlasi, bacaraa see dagaa hiidahhasiiba. Kara bara da aluũ dagagi tlakweemisi hari tlupidu hari ⁄uuru ha gondadee gu deni gu maꞌay.

42 Qatlaykeesii, sirikaaritira yaa ilakhuukhuꞌusidi cu⁄uduũ hida goõ daa khiidimi, ma hiidahhasiriiba hiinuncaraahhamidu, gi dayay hhapee da kaaruu naqatloo haa gi tooinaa lakidiyay. 43 Teꞌesii, sirikaarimokira gu didiru yaa slai ilabuꞌuru Pawlo, gigi tlaatlahhasi, ma may cu⁄uduũ hida hhakee. Kara ina gi ilafahhi hhakira gu khuee hiinuncaraahhamidu, manguu kwakwahhiri gesaa maꞌayge, ma hiinuncaraahhamidiri, gi dayay hhapee da kaaruu naqatloo. 44 Kara gi ilafahhi hhakira wakinay, ma ibimidiri rawaa gu pencerahhamay gu bangasayi gu meelige, ma digiri hhangaraaꞌamidi, kara wakinay daqa qambeeroo gu meelige. Hari amoti hida goõ digaa ilabuꞌumi. Teesaaqay gi dayri qasaw hhapee da kaaruuge.

28

Pawlo idoo dugwaa ilii slay ha gimba yade hhapee da Maalitage

1 Qatlay gaa ilii saayu daani hhapee da kaaruuge, gi baraslayini tuba, haã daani hhapee daa niini⁄idige ha tlawa da didiri, uma gosi na Maalita.* 2 Looee da teꞌesa yaa laqanti sa dandiray cabuuma hari khisla. Inay yaa hamisiri aslaa haa hindigi kwahhasuusiri dandiray gonkotaa, sa gimba tlubay yaa tlubiibina haa yaa wanta caaqwa da dihhi. 3 Pawlo yaa hiikurunkuri upa gu magiiduu. Qatlay giyaa ilii qaasi upakee aslaage, deesu yaagi iladahhi teꞌesaa sa hamu gu aslaa, gi kihhi dabaca⁄ay gu Pawlo, gii taagidi daba gosii. 4 Qatlay looetee da teꞌesa giyaa ilii aniri deesu hingii taareeꞌedi dabaca⁄ay gosii, hingigi wariikaayri inay haa inay tuba, “Gu lou, heediki kwanda giyoó cu⁄iye hida hari taariru. Ina giyaanimati ba⁄ami see tlawa da didirigo, inkoo hiĩ arimi haaki dosi, ina hhanti ilakona ibinaa.” 5 Yuꞌudiyaa, Pawlo gugi heteqesi deesukira aslaage, ina ma ilaqaꞌa see dugwaa ilaqaiiba. 6 Inkoo, hida gi baqamidiri inay beelaa dabaca⁄ay gosi laafidi baku ina huui cira haa gi gwaai. Qatlay giyaa ilii baqamidiri qatlay gu tleedu haa gi aniri hhaka idoo lensee daa hiica⁄adi daqa dosii, gii fookiri ilahudaa koina, gi tlaatleesiri kawaraa tuba, ina ti iliitleemu.

7 Ilaciyaa haa daqatira daa wana qaymamuu gu Pubiliyoo, heedi gu didiru gu hhapetee da Maalita. Ina hindigi kwahhasuusi dandiray aya gosii hari cabuuma da didiri, gi ibiidani balalu tami dahaa kosi pahha. 8 Taataa gosi gu Pubiliyoo yaa buburuge wana mama⁄i, dugu labaꞌasi ha ga⁄ay gu dihhu haa faahha da ceedee. Pawlo gugi arimaa kay. Qatlay giyaa ilii hheꞌesi firoo, gii qaasi dabaiĩ kosi daqa dosii, gugu hhoeesi. 9 Qatlay gimbaki giyaa iliica⁄i, ga⁄iidee wakinay wa⁄a slime hhapee da Maalitage, yaagi khayri, digigi hhoeesi. 10 Inay slime hindigi muriidiri dandiray hari amamu paslaapasloo. Kara qatlay gaa ilii ilakhuukhuꞌusani waaudimoo hari meeli, inay sindigi qaqayri dandiray idadu sliimaa gaa slaꞌane.

Pawlo dawaraa dosi Ruumige

11 Inkoo, gaa iliifaakisani slehheeri tami yade Maalitage, hagi waaudani hari meeli daa Alekisandariyaa dahha, daa qadidisi hhapeteesii daa niini⁄idi ha tlawa da didiri. Qatlaykee sliimaa yaa kijaajimoo gu dihhu. Meelitee yaa konta sanaamuu gu sagaiĩ gu iliitleemamee irangiya. 12 Da hheꞌesi gi daani yaamu gu Sirakuusage, gi ibiidani teꞌesii balalu tami. 13 Teꞌesaa gi waaudani, gi daani yaamu gu Regiyooge. Qatlay daa ilii cati baloo leẽ caaqwa daa wayee dahha yaagi tlaatleesidi fahharu. Baloo da cadiige gi ilakoni hhiyuuma doori hari meeli, gi daani yaamu gu Putiyoolige. 14 Teꞌesii gi slayni hhiee wakinay goó ⁄imbee Kristu, hindigi kwahhasuusiri dandiray, ma ibiidani haa inay balalu fanqu. Kara, hari amoti gi daani Ruumige. 15 Hhiee gu teꞌesa giyaa ilii akhasiri gimba goori haa khawaraa doori, inay yaagi khayri sa amoodabaawa tay naqatloo Sokoonii da Apiiyo haa daqa waka daa eteediidine Meloo tami, mangu slaslayni haa dandiray. Qatlay Pawlo giyaa ilii arimi, gi kaay ⁄iisoo daqa Iliitleemuge haa gi muuna hii⁄atli.

16 Inkoo, qatlay gaa ilii daani yaamu gu Ruumige, Pawlo dugugi geemay, ma ibiidi ina lenkosi sliimaa haa sirikaarimoo gu ga⁄awa ina.

Pawlo kakaana gimba gu Iliitleemuge Ruumige

17 Balalu tami, qariqaaqari giyaa ilii dayri Ruumige, Pawlo gi eteedi giyaadimiisee da daqatee da Wayahuudi. Qatlay giyaa ilii kurunkuridiri, gi kaay sa inay tuba, “Hhiee koi, gaamati laqiiba gimba lensee gu tlaku daqa hida koii baku ou gu okookoiĩ koti, ana dinaa ooyi Yerusaleemuge haa dinigi taatahhi dabaiĩ gu Ruumige. 18 Qatlay hida gu Ruumi giyaa ilii hheꞌesiri itatiisaraa keesi dooi, hinaa slaiyay geemawa ana, sa gimba haa koomaaba dakoo lensee daraa hiiboo⁄odi gwaaꞌaraa. 19 Inkoo, Wayahuudi giyaa ilii kanisiri gimbakee daa kereꞌesi ha hida gu Ruumi, dinigi ⁄uureesi ma kereꞌesi rufaa daqa Kaysaarige. Kara, caahhi tuba, haã koomaaba sitaakaa lensee dari khawaraa daqa hida gu hhapee dooii. 20 Inkoo, sa gimbaki haa firimi mangu ariirini haa unkuray haa ma cocoi haa unkuray. Ana, Pawlo, dininti khiidimi hari nyololoti, sa gimba Masiiya dugunoó iliipaꞌana ha Israeeli.”

21 Inay gi ilaki⁄isiri tuba, “Dandiray haa slayniiba cheetatu yadaa Yudaayago, gu koomee gimba googu. Kara, hhia lensee hhaku gwaa khaw tiꞌii yadaa, guraa khaw gimba baku gwaa kaawakaw gimba lensee koogu gu tlaku. 22 Inkoo, slaꞌana akhasa ilahudaa koku, sa gimba dandiray khuana tuba, raqati da diini† dagati gi maamisi tlakwaroo ha hida daqeemoo sliimaa.”

23 Inay gi ilakhuukhuꞌusiri baloo da slaslaw haa Pawlo. Balotee giyaa ilii daadi, yaagi khayri hida wa⁄a daqa giyaa ilii ibimaamidiye ina. Gi ilakeesi tlaatleesoo gu heetlawaa sa khwayaiĩ naqatloo, tay tosaa ilatlatlay sa inay gimba gu Tawaaloo da Iliitleemu. Kara gi koisi hiifaafahha inay gimba gu Yeesu daqa sariyaa da Musaago haa kitaababaa da tletimiisee da Iliitleemugo. 24 Wakinay gi ⁄imbiri gimbakee giyaa kaay, wakinay giyaa ⁄imbiriiba. 25 Inay hingaa ila⁄ibidiriiba, gi tlaatleesiri waaudimoo, Pawlo giyaa ilii kaay gimba leẽ tuba, “Muuna gu Iliitleemu yaa kaay gu lou daqa ayiĩ kokunay hari amoo da tletimiisay gu Iliitleemu Isaaya, 26 kakaana tuba,

‘Taa⁄a daqa hida hhankii haa lasigi kaada tuba,

akhamisu maa akhasidayi,

teesaaqay see, etaa hamaa caahhadaaiiba.

Kara, khuꞌuru maa khuꞌuntay,

gimati teesaaqay see, etaa hamaa antaaiiba.

27 Muunaiĩ gu hida hhanki

yaa karaarahhiri,

eaa koina giyaa tuntukiri,

haa yaa guumuuꞌudisiri ilaa koina,

bere hinti aloo teesaaqay gooba, yaa arinayi hari ilaa koina,

yaa aloo akhasiyayi hari eaa koina,

yaa caahhiyay hari waaway gooina

haa hinigi iliifookidiyay ana Iliitleemu,

ana giyaa aloo hhoeesa.’✡

28 Inkoo, slaꞌa unkuray ma caahhadiri tuba, ilabuꞌuru gu Iliitleemu slime dugunti ya⁄abi daqa hida gu hhapapu wakinayge, kara inay gu itatiimisiyay.”‡

30 Koraraa cada, Pawlo yaati ibiidi marakeesii giyaa buaaidiye ina lenkosi koraraa cada. Teꞌesii gi kwahhasuumisi hida goõ gwaa khakhaakhawee sa arimaa ina. 31 Hari ⁄atlimaa sliimaa, gi kakaami pandataa gimba gu Tawaaloo da Iliitleemu haa gi caacaahhamisi gimba gu Looimoo gu Goõ Yeesu Kristu.

* 1:1 1:1 Teyofiilo: Umaki gu Yunaanaisoo maꞌaana dosi Burungaisooge na hiĩ goó slaꞌa Iliitleemu.

† 1:10 1:10 hhawatee cada: Hhawatee hhanki gu cada yaa malayika da Iliitleemu.

‡ 1:12 1:12 uma gosi na Miseyituuni: Qatlaykira oki yaa kona khai wa⁄a gu miseyituuni.

§ 1:12 1:12 khocu gu baloo da Sabaato: Ya khocu gu tlederuũ gu hiiwanqudimisu gu yeꞌeeroo elefu leẽ haa miyaa leẽ (1,100), ilaciyaa gu daadaauusee mayli leẽ.

* 1:13 1:13 waauu gwaa rawaa gu marage waara: Waauki yaa pembee da marage wana.

† 1:19 1:19 Akelidaama: Ti uma gu Araamaisoo. Qatlaykee Wayahuudi Araamaisoo ginaa cocaacoiyay ubee, naa gimba gooina pahha.

✡ 1:20 1:20 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 69:25.

✡ 1:20 1:20 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 109:8.

* 2:1 2:1 Pentekoositi: Pentekoositi yaa baloo da didiri da Wayahuudi, balalu mibeeri kooani qariqaaqari daa ilii cati losona gu Pasaaka. Kara yaati baloo da didiri da Wayahuudi giyaa ilii losonuusiri losona gu buꞌuru ganoo.

✡ 2:1 2:1 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 23:16; 34:22; Gimba gu Walaawi 23:15-21; Hiislaslaw gu Sariyaa 16:9-12.

† 2:3 2:3 Cufeeri gu buruburiya da aslaa pahha: Tiꞌii aslaa yaati laqanti tuba, Iliitleemu yaa teꞌesii wana hari ⁄uuru gosi da wakaꞌalee gooay.

✡ 2:21 2:21 Yuꞌudii kitaabuu gu Yoeeli 3:5.

✡ 2:28 2:28 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 16:8-11.

✡ 2:35 2:35 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 110:1.

✡ 3:23 3:23 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 18:15, 18-19.

✡ 3:25 3:25 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 22:18; 26:4.

* 4:1 4:1 Sadukaayoo: Yaa raqa da hindaqeeri loi gu Wayahuudi gwaa somimee. Wakinay yaa hhapalooee da Iliitleemu diini da Yahuudige, gwaa koomee ⁄uuru hari khisla sirikariiniige. Inay yaa siꞌiri caacaahhamisu gu slafaraa haa hiica⁄a ayisago ha ibinaa damaa iliicatiye gwaaꞌaraa.

† 4:3 4:3 yaa khwayaiĩ: Sariyaa da Wayahuudige yaati kitlaku hukuruu heedi hari amasi.

‡ 4:11 4:11 tlaa⁄atira gaa siꞌidiri: Heediki gwaa handikimu Daareesoo 118:22-23yaati tletimi gimba gu pandaa gu ibinaa da Yeesu, daa ilakhuukhuꞌusi haa tlaa⁄a da tlehhinay. Hida gu deni gu diini da Israeeli digoóti ilakhuukhuꞌusi haa hida hhakaꞌa goó tleehhee maraai. Hida hhanki gwaa siee Yeesu daa ilakhuukhuꞌusi haa tlaa⁄u gu didiru gu kaaru ba⁄ay daa tle⁄eẽ goõ.

✡ 4:11 4:11 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 118:22.

✡ 4:26 4:26 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 2:1-2.

§ 4:36 4:36 Barinaaba: Umaki gu Yunaanaisoo maꞌaana dosi Burungaisooge na Naw goó hii⁄atlisa muuna.

* 5:40 5:40 khwacaa: Dagaraa fala boo⁄imisi sari ⁄agitiru hida.

* 6:9 6:9 sinagoogi: Mara doó ilii kurunkurimidiye Wayahuudi sa caacaahhamisu gu gimba gu Iliitleemu haa sa firoo.

✡ 7:3 7:3 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 12:1.

✡ 7:7 7:7 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 15:13, 14.

* 7:9 7:9 Yoseefu: Yakoobo yaa kona yaꞌay mibi haa cada gu hhawatee, Yoseefu gugi slai hari khisla, sa gimba ina naa nanku badiisu gu hadee dosi Raheeli, slime giyaa slaiye hari khisla. Na idoo Yoseefu sugwaa waki ha hhiee kosi. Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 38–50.

✡ 7:18 7:18 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 1:7-8.

✡ 7:28 7:28 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 2:13-14.

† 7:29 7:29 hhapee da Midiyaani: Haraa bara da ilacindoo gu rawaa wanta gu tlawa da daa⁄adi, Misirigo yaa khocu gu balalu cada (mayli 100 baku kilomiita 160).

‡ 7:30 7:30 oõ gu Sinaay: Gimbaki yaatii ca⁄i ilaciyaa haa oõ gu Horeebuge, uma gu caduu gu oki na asu Sinaay. Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 3:1.

✡ 7:32 7:32 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 3:6.

✡ 7:34 7:34 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 3:5, 7, 8, 10.

✡ 7:37 7:37 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 18:15.

✡ 7:40 7:40 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 32:1.

§ 7:42 7:42 kitaabuu gu tletimiisee da Iliitleemuge: Ti raqa da kitaababaa mibi haa cada, daa handikimi ha tletimiisee da digidakwi, yaani Hoseeya daqa Malaaki naqatloo Ila⁄imbidu gu Seguge.

* 7:43 7:43 Moleeki: Ti uma gu iliitleemu daa daareesi ha hida gu Amooni. Yuꞌudii kitaabuu gu 1 Watemi 11:17. Ina na iliitleemu gooina gu raw haa letu. Hida hhakee Amooni haa hida gu Israeeli see yaati cu⁄uu⁄una yaꞌay koina sa iliitleemukee.

† 7:43 7:43 Refaani: Ti uma gu iliitleemu daa daareeremisiye ha hida gu Misiri, na iliitleemu gooina gu tica⁄u doó Satuuni oine.

✡ 7:43 7:43 Yuꞌudii kitaabuu gu Aamoosi 5:25-27.

✡ 7:50 7:50 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 66:1-2.

‡ 7:58 7:58 Sawlo: Umaki nama hikira slime daa khuiye na Pawlo, slime qariqaaqari naa ya⁄abimiisay gu didiru tleehhidi gu Yeesu. Yuꞌudii kitaabukii afamaraa gu 13:9.

* 8:27 8:27 afisa: Hari ilakeesaraa waka, heedi daa hiibui. Kara maꞌaana dosi da cadii na heedi gu kooma ⁄uuru tawaalooge.

† 8:27 8:27 Kandaake: Hiĩ yaa uma gu tawaaloo, hari gimba gu hida gu Esoopiya hadee daa tawaalinti dagaati eteediidina na Kandaake.

✡ 8:33 8:33 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 53:7-8.

‡ 8:36 8:36 Hhayuũ gu 37: Filiipo gi ilaki⁄isi sa afisa tuba, “Bere gu lou, haã ⁄imbidi hari muuna googu goõ, dugwii nunqudisi.” Teꞌesii afisa gi ilaki⁄isi tuba, “Gu lou, haã ⁄imbidii tuba, Yeesu Kristu na Nanku Iliitleemu!” Handikaa wa⁄a da tlaatleesoo da Yunaanaisoo kontaaba hhayuki.

* 9:36 9:36 Dorikaasi: Maꞌaana dooina na tlaaqitiya.

* 10:45 10:45 Wayahuudi doó ⁄imba Yeesu: Qatlaykiray, hida hhakee digaati eteediidina Hida doó daba⁄iye goó ⁄imbee Yeesu.

* 11:3 11:3 hida da kahhiye daba⁄u: Ti hida gu Wayahuudi gooba, daa kitlakuusi ha Wayahuudi ⁄agoo haa inay.

✡ 11:15 11:15 Yuꞌudii kitaabukii afamaraa gu 1:8; 2:1-13.

✡ 11:16 11:16 Yuꞌudii kitaabukii afamaraa gu 1:5.

† 11:22 11:22 Barinaaba: Ina yaati giyaadimiisay gu kaaru kanisaa da tlaatleesooge, kara yaa hhapee da Kipiroo dahhi. Ina naa danaꞌa gu Pawlo.

* 12:1 12:1 Mutemi Heroode Agiriipa: Yaa okookoo gu Heroode gu didiru.

† 12:4 12:4 sirikaarii cigahha: Kila raqa yaa ga⁄aydi saa tami.

‡ 12:25 12:25 yondu gooina: Yaati yondu gu leehhisa peesay Antiyookiyago sa hida goó ⁄imbee Yeesu yade Yerusaleemuge qatlay gu qori. Yuꞌudii kitaabukii afamaraa gu 11:30.

* 13:1 13:1 Heedi gu boo⁄u: Angamalee Simi⁄ooni sugwaati qay umakee, sa gimba slaqwa dosi daa boo⁄i. Kara angamalee hiĩ naa Simi⁄oonikira gu hhapee da Kireene gwaa iliiaw Yeesu geregedaraa da musalaaba.

✡ 13:18 13:18 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 1:31; Hiica⁄araa 16:35; Faadoo 14:34.

† 13:20 13:20 ilabuꞌumiisee: Qatlaykii naa hida gwaa tawaalimee.

✡ 13:22 13:22 Yuꞌudii kitaabuu gu 1 Samweeli 13:14.

✡ 13:33 13:33 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 2:7.

✡ 13:34 13:34 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 55:3.

✡ 13:35 13:35 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 16:10.

✡ 13:41 13:41 Yuꞌudii kitaabuu gu Khabakuuki 1:5.

✡ 13:47 13:47 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 42:6; 49:6.

‡ 13:51 13:51 Teꞌesii inay gi gaagahhiri ceceiya daa yeꞌeeroo koinay waara: Bere heedi hiĩ gaagahhi ceceiya da yeꞌeeroo kosii waara, hinti laqami tuba, hinti tlanki raqa da hida gu daqa waka, sa gimba hiĩ siꞌiri mawaraa tlakwaroo dooina, kara laqaaqana tuba, konaaba dakoo lensee daqa dooinay digimaa ilii ⁄agitine. Slime gimbaki Yuꞌudii kitaabuu gu Mataayo 10:14; Maariko 6:11; Luuka 9:5.

* 14:5 14:5 cakhadiniri hari tle⁄eẽ: Sariyaa da Wayahuudige, heedi gwaa belendeqeeqemisa Iliitleemu, dugwaati cakhadiidina hari tle⁄eẽ ti amoolee gwaai. Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 24:13-16; Hiislaslaw gu Sariyaa 13:6-11.

† 14:11 14:11 gimba gooina gu Likaoniiyaisoo: Gimbaki daa cocaacoiye ha hida gu Likaoniiya, dugwaa hhidina Pawlo haa Barinaaba.

‡ 14:12 14:12 Seeu: Hari Yunaanaisoo umaki gunaa iliitleemu gooina gu didiru, kara yaa iliitleemu gu raw haa gwaasla⁄aa.

§ 14:12 14:12 Herimee: Dugunaa ya⁄abiibina ha Seeu haa iliitleemamee waka. Ina yaa omidiisay daa firiirine ha hida goó somimee, makungaguu gu gimba gu raaꞌamee, hhiyumiisee, deꞌemiisee, fiisiisee, gwaa somimee haa kirigiisee.

* 14:13 14:13 upaiĩ gu humbalaalay: Digaatii kufimi sagaiĩ gu karamuge baku hhadooge sa daareemisu iliitleemamee gu hhapapu wakinay.

† 14:25 14:25 Ataaliya: Yaamu goó kenga gu tlawa da didirige waaree.

* 15:14 15:14 Simooni: Uma gosi gu caduu doó eteedine Peetiro.

✡ 15:18 15:18 Yuꞌudii kitaabuu gu Aamoosi 9:11-12; Isaaya 45:21.

† 15:33 15:33 Hhayuũ gu 34: Inkoo teꞌesii Siila gi arimi hhoinay ibinaa taysi. Handikaa wa⁄a da tlaatleesoo da Yunaanaisoo kontaaba hhayuki.

* 16:1 16:1 taataa gosi yaa Yahuudimoo gooba: Hari gimba waku, taataa gosi Timoteeyo dugwaati eteediidina Yunaanimoo, sa gimba yaa sirakomaamidiyaaba diini da Wayahuudi.

† 16:10 16:10 dandiray: Afamarakii gu 16:10 gu 16:16 naqatloo, Luuka gwaa handikimu cheetiti, umaki gu dandiray ti Pawlo sliimaa haa hida gwaa leeleehhisee ina hhiyuuma dosii. Slayii tuba, Luuka yaati handikimi cheetiti daqa danaꞌa gosii Teyofiilo. Yuꞌudii kitaabukii afamaraa gu 1:1.

‡ 16:11 16:11 Samootirake: Hhapee daa niini⁄idi ha tlawa da didiri. Tiroowago ti tlederuũ gu mayli 38 Samootirake naqatloo.

* 17:3 17:3 Kristu: Tiꞌii umaki Kristu hari Yunaanaisoo na Masiiya, maꞌaana dosi na Daa maakhi du⁄iya.

† 17:18 17:18 Waepikuuro haa Wasitoyiiki: Maarimamaa daa sominti hari khisla gimba gu ibinaa haa diini. Waepikuuro yaati iliipaꞌaniri tuba, Iliitleemu hhaku hida ti wanay kilesi sa hhaꞌaloo dooina haa hiitlintia gimba gu tlaku. Inay yaa aniri diini paslaapasloo hari tlakwaroo, kara yaay dahhasiriiba gimba gu Pawlo gu slafimaa haa hiica⁄a da Yeesu ayisago. Wasitoyiiki yaa ilakwikwakwihhiyay amoo da ibinaa doó iliipaꞌama waaway, ba⁄ay da hhaꞌaloo. Kara yaati ⁄imbiri iliitleemamee gimba gu tlehhiduge haa waara da khooroo, raw haa gimba waku. Hhaã see yaa hiidahhasiriiba ⁄imba ya⁄aboo da Pawlo.

‡ 17:19 17:19 Aareyopaago: Ti daqa da didiri da oõ gu waara yaamu gu Ateenege. Umaki ti uma gu balasaa da hida gwaa tlaatlaqamisee yaamu gu Ateene gimba gu somaage, ouge, diinige haa gimba paslaapaslooge.

§ 17:26 17:26 heedi leẽ: Heedi daa kaay tiꞌii ha Pawlo ti Adaamu. Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 2:4-25; 5:1-32.

* 18:6 18:6 huslisa qayroo kosi pandaa dooinay: Heedi hinti laqami tuba, ina hinti tlanki hida wakinay, sa gimba hiĩ siꞌiri mawaraa tlakwaroo dooina, kara konaaba ilaawasa qatlay digimaa ilii ⁄agitine.

✡ 18:6 18:6 Yuꞌudii kitaabuu gu 2 Samweeli 1:16; Esekeeli 33:1-6; Mataayo 23:35; 27:25.

† 18:18 18:18 yaamu gu Kenkereeyage: Kenga gu tlawa da didiri da Meditereeniyaani wanay, daqa doó ilii ⁄eetimisiye haa doó ilii hufiye khooslay meelige.

* 19:19 19:19 cahhamee da peesay elefu mibeeri kooani gu feesa taqaaqay: Yaati naraꞌa haa ilakhuukhuꞌusa da bee⁄u elefu mibeeri kooani.

* 20:6 20:6 dandiray: Afamarakii gu 20:6 gu 21:18 naqatloo, Luuka gwaa handikimu cheetiti, umaki gu dandiray ti Pawlo sliimaa haa hida gwaa leeleehhisee ina hhiyuuma dosii. Slayii tuba, Luuka yaati handikimi cheetiti daqa danaꞌa gosii Teyofiilo. Yuꞌudii kitaabukii afamaraa gu 1:1.

† 20:8 20:8 gorofaage: Gorofaa ti mara doó tleehhiye rawaa gu mara wakuu.

✡ 20:35 20:35 Yuꞌudii kitaabuu gu Mataayo 10:8.

* 21:10 21:10 Agaabo: Nama Agaaboki leẽ gwaa tletimu tuba, qori maa hiica⁄i yaamu gu Yerusaleemuge. Yuꞌudii kitaabukii afamaraa gu 11:27-29.

† 21:16 21:16 Mnasooni: Heedi angamalee gwaa ⁄imbu Yeesu baloo da Pentekoositi, qatlay Yeesu giyaa ilii slafi yaagii ca⁄asi ayisago. Kara angamalee qatlay gosii ina see yaa sirakoomiisay gu Yeesu.

‡ 21:24 21:24 sagaiĩ koina ma digi hhaadi: Gimbaki gu hhadinay gu sagaiĩ, yaati gimba gu ilabuusla. Yuꞌudii kitaabuu gu Faadoo 6:1-21.

✡ 21:25 21:25 Yuꞌudii kitaabukii afamaraa gu 15:22-29.

§ 21:31 21:31 sirikaarimoo gu didiruge: Uma gosi dugwaati eteediidina na Kilaudiiya Lisiyaa. Yuꞌudii kitaabukii afamaraa gu 23:26.

* 23:3 23:3 ugu ti bi⁄inakaꞌa pahha daa maakhi chakalaa: Pawlo wahaahana Ananiyaa hari kaawaraa tuba, ina heedikaꞌa pahha doó arine gu pandaa hhou, kaslenkwaa ti heedi gu tlaku hari waꞌay.

✡ 23:5 23:5 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 22:28.

* 24:6 24:6 Hhayuũ gu 6 - 8: Hagi slaꞌani hukuruu ina ilakhuukhuꞌusaraa da sariyaa doorii. 7 Teꞌesii sirikaarimoo gu didiru Lusiyaasi yaagi khay, harigi waaudi Pawlo daqa dooraa hari ⁄uuru. 8 Ina gi ilafahhi tuba, hhakira gu sitaakiikimee Pawlo, haraa khayee sitaakaa dooina pandaa dooguu. Handikaa wa⁄a da tlaatleesoo da Yunaanaisoo kontaaba hhayuki.

* 25:13 25:13 Mutemi Agiriipa: Mutemiki ti Agiriipa gu cada, nanku Mutemi Heroode Agiriipa gu leẽ. Yuꞌudii kitaabukii afamaraa gu 2:1, 20-23. Hiĩ gu nanku Mutemi Heroode Agiriipa gu didiru.

† 25:13 25:13 Beriniike: Ti hhioo dosi da coko⁄i da mutemi Agiriipa gu cada.

* 26:14 26:14 hari amoo da siaraa hari daribimaa ana looimoo googu: Hari Eburaanaisoo maꞌaana dosi ti kala⁄araa diitiray hhadaa da afacokhi. Hhadati da afacookhi ti idoo daroó yondiidiye ⁄uureesa yakway goó duukhee kokoteeni. Hari gimba gu Eburaanaisoo ti kaawaraa da kooma maꞌaana da siaraa hari daribimaa.

* 27:1 27:1 dandiray: Afamarakii gu 27:1 gu 28:16 naqatloo, Luuka gwaa handikimu cheetiti, umaki gu dandiray ti Pawlo sliimaa haa hida gwaa leeleehhisee ina hhiyuuma dosii. Slayii tuba, Luuka yaati handikimi cheetiti daqa danaꞌa gosii Teyofiilo. Yuꞌudii kitaabukii afamaraa gu 1:1.

† 27:8 27:8 Bandaari da hhoi: Bandaari ti daqa da kenga gu tlawa da didirige waara, dagoóti deꞌena ha caaqwa da dihhi haa gondadee goóyii caca⁄ee tlawa da didirige. Teꞌesii meeli yoó hiidahhasida dawaraa ilaciyaa gu hhapee da kaarunge, hida mayii dahhasiri hiiguumisa haa hii⁄eetimisu khooslay.

‡ 27:13 27:13 nanga gu meeli: Idoo waku guyii loou, doo hiislakhiye maꞌayge sa qadidisa meeli.

§ 27:16 27:16 masuwaa da coko⁄i da ilabuꞌuru hida: Meeli yaati konta masuwaa da coko⁄i, daraa yondimaamidiye sari leehhimisu hida haa khooslay tla⁄antla⁄a gu meeli haa hhapee da kaaruu. Hari amoti meeli yaati hiidahhasidi meeta hhoinay tlawa da didirige, giyaa ilii daadi yaamu paslaapaslooge. Kara masuwati dagaraati yondimaamidi sa ilabuꞌuruu hida gu meeli, bere hiĩ tlakwaakwaydi. Hhayukii, masuwatira dagaatii duukhi hari maana aluũ gu meelige, hida gu meeli giyaatii tlaysiri haa gigi qaasiri waꞌayge, ma daga ga⁄ay naraꞌa.

* 28:1 28:1 Maalita: Ti yaamu da khuiye inkotii harima umakee leẽ tlawateesii da didirige da Meditereeniyaani yade wayee gu Sisiliiyage.

† 28:22 28:22 raqati da diini: Yaati Wayahuudi yaamu gu Ruumige, gwaa ⁄imbee Kristu. Slime, Kristu gunaa kakaakaanay.

✡ 28:27 28:27 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 6:9.

‡ 28:28 28:28 Hhayuũ gu 29: Pawlo qatlay giyaa ilii hheꞌesi kaawa gimbaki, Wayahuudi gi waauti, tay konay naanaqamoo gu didiru inay haa inay. Handikaa wa⁄a da tlaatleesoo da Yunaanaisoo kontaaba hhayuki.

Waruumi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Cheeti da Pawlo sa

Waruumi

Gimba guri giyaada

Cheetiti ya⁄abimiisay Pawlo nagaa handikimi sa hida gwaa ⁄imbee Yeesu yaamu gu Ruumige, sa gimba ina sigaati slai ilakeesa inay ya⁄aboo giyaa kakaami daqeemoo wakinay. Ina yaa ilakeesi tuba, Gimba gu Hhou gu Yeesu yoóti laqaaqana, idoo Iliitleemu giyoó ilii ilagaasiye hida gu hhapapu goõ haa ina, hari amoo da ⁄imba dooina. Daqa Wayahuudige, ina yoóti laqaaqana tuba, ya⁄aboti slime yaati wanta Ila⁄imbidu gu Seguge. Kara, daqa hida hhankii gu hhapapu wakinay, ina yoóti laqaaqana tuba, ya⁄abotee yoóti ilagaasida inay sliimaa haa hida gu Iliitleemu. Hari amoo da ⁄imbaraa Yeesu, Iliitleemu yaa hheꞌesi hindaa ilagaasi dandiray haa ina. Teesaaqay, dandiray kara hoó muunaboo⁄eesanaaba ina hari amoo da sirakooma sariyaa dosi hari maguuma doori. Bere hatii geemayna Muuna gu Iliitleemu, ma giyaadimiisay gu ibinaa doori tleehhidi, dandiray ibiidana, ibinaa doó muunaboo⁄eesa Iliitleemu.

Afamaraa gu 12-15, Pawlo ti ilakesaasidi gimba paslaapasloo, idoo hida goó ⁄imbee Kristu digoó iliislaiye ibinaa. Ina sinditi kakaakana, ma slaꞌani hida wakinay, hhakaꞌa loi gooba ila⁄imbidu haa dandiray, slime hhaã see goó labaꞌasee dandiray. Kara, sinditi kakaakana, ma muriidani hhakaꞌa goó tawaalimee dandiray. Asunkuilee, ina ti cehheehhemisi hari amoo da umaiĩ koina, daakeeri kosi gu Ruumige waaree.

1

Cehheemisu gu Pawlo

1 Cheetiti yaa daqa doyi dahhada, ana Pawlo tongimoo gu Yeesu Kristu, slime ana ti ya⁄abimiisay daa eteedi haa daa tlintiꞌisi sa hiiqoomeesa da Gimba gu Hhou gu Iliitleemu. 2 Wakaꞌalee Iliitleemu yaa hiifadidi Gimbaki gu Hhou hari amoo da tletimiisee dosi Handikaa dosii giyaa tlintiꞌisi. 3 Gimbaki gu Hhou yoóti ilakesidi gimba gu Nanku Iliitleemu. Yeesu hiĩ daa hiiday hari amoo da motoliya da mutemi Dawdi.* 4 Kara, ina dugwaa hiitlaaꞌasi hari hiidahhasa da Muuna gu Iliitleemu tuba, ina na Nanku Iliitleemu, Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu. Ina dugwaa hiitlaaꞌasi hari amoo da slafaraa dosi ayisago. 5 Hari amoo dosi Kristu, dandiray sandaa hadisi ha Iliitleemu hhoinay gosi gu didiru, slime ma ya⁄abimiisee dosi tleehhidani sa eteedaraa da hida tla⁄aã gu hhapapu sliimaa, ma ⁄imbiri haa ma akhamisiri Yeesu. Hari amotee uma gosi duguma hhaꞌaleesi. 6 Unkuray see, slime tla⁄aã gu hida hhakeesii wantay daa eteedi ha Iliitleemu, ma hida gu Yeesu Kristu tleehhitiri.

7 Ana sangu handikiikima unkuray gonkokunaa gu hhapee da Ruumige waaree, da slaiye ha Iliitleemu dangugi eteedi, ma hida kosi tleehhitiri.

Ana firiirima ambee, hhoinay gu didiru haa qasaw goó daqa Iliitleemu dahha Taataa goori haa Looimoo gu Goõ Yeesu Kristu, ibiidiye sliimaa haa unkuray.

Pawlo firoo da daareesa Iliitleemu

8 Ana gesaa, hoóti kaawa ⁄iisoo pandaa da Iliitleemu gooii hari amoo da Yeesu Kristu sa unkuray gonkokunaa, sa gimba ⁄imba dooguna daga kakaakana khooroo goõ. 9-10 Iliitleemu khui ana sangoó firiirima hari khisla unkuray. Tleemaa haa amasi, ana hoóti kakaama firoo dooguna pandaa da Iliitleemuge, hiĩ soó yondiide hari muuna goy goõ hari amoo da hiiqoomeesa Gimba gu Hhou gu Nankosi. Idoo leẽ goó firiirime, bere Iliitleemu slai, sini pooisi amoo, maa khay daqa doogunay.

11 Ana kooma kwayru gu arimaa unkuray, ma sangu qaqay sawaadii da muunaiĩ doó hadisiye ha Iliitleemu sa qadida dooguna naraꞌa. 12 Ana hati kakaakama ambee, dandiray hanguu dahhasana hii⁄atlisa hari amoo da ⁄imbaraa doori. 13 Hhiee koi, ana slaꞌa ma caahhadiri tuba, waa wa⁄a haa ilakhuukhuꞌusi khawaraa daqa doogunay, gimati inkoo naqatloo diniĩ tlaatlahhasi. Ana slaꞌa yondiida tla⁄aã googunay, ma slay ⁄aamu, gaa ilii slay gooay tla⁄aã gu hida gu hhapapu wakinayge.

14 Ana kwanda ga ilii hadakawe hida goõ. Kwanda ga ilii hadakawe hida gwaa hiitlawee haa hhaã gu kahhee hiitlawa, hhakaꞌa gwaa somimee haa hhakira gwaaba somaa. 15 Haã na idoo sa koome kwayru gu kakaaru Gimba gu Hhou slime daqa doogunay unkuray gu hhapee da Ruumige waaree.

16 Ana arimaaba ilamuree Gimbakii gu Hhou gu Kristu, sa gimba ti ⁄uuru gu Iliitleemu noó ilabuꞌuna hida goõ goó ⁄imbee Yeesu. Gimbaki yaati khay daqa Wayahuudige gesaa, haa daqa hida gu hhapapu wakinayge slime. 17 Gimbaki gu Hhou yoótii tlaaꞌasi pandataa, idoo Iliitleemu giyoó ilii faadiye hida tuba, konay ibinaa daa tafaꞌadi pandaa dosii. Ibinatee daa tafaꞌadi dagaroó amoo da ⁄imbaraa kilesi slay. Idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemu tuba, “Heedi gu kooma ibinaa daa tafaꞌadi hari ⁄imba ibiidi.”✡

Qupidaa gu Iliitleemu daqa hidage

18 Qupidaa gu Iliitleemu digoó hiitlaaꞌasi rawaa gu rawgo, daqa hida goõ goó yondiidee tlakwaroo, haa sa tlakwaroo dooina doó kanimisa gimba gu lou hari yondu gooina gu tlaku. 19 Gimba goõ gu Iliitleemu doó hiidahhasiye caahharaa, ti cenceege wana tla⁄aã gooinay, sa gimba Iliitleemu loi gindii tlaaꞌasi daqa dooinay. 20 Tlaatleesoogo Iliitleemu giyaa ilii tleehhi khooroo, hiidahhasa dosi da koraraa gooba hiifaakoo daga khui. Slime, ina dugu khui na Iliitleemu leẽ kilesi, hhaku Iliitleemu waku. Hida gii dahhasiyay caahharaa gimbakee hari amoo da idadu hhakee giyaa tleehhi. Inkoo, hida konaaiiba amoo lensee mangu ⁄iisiri.

21 Gimati khuiri see Iliitleemu, idoo gi iliiwane, giyoó muriidiyaaiiba ina na Iliitleemu pahha, ma kaawa see ⁄iisoo. Inay ilahudaa koina ti diitiray haa muunaiĩ koina gu bawma digigi hacisi hhantee. 22 Inay gimati kaayri see tuba, konay waaway, gi hida gwaa bawmidee tleehhidiri. 23 Kara, inay gii fookiri wanqamee da Iliitleemu doó ibiida koraraa gooba hiifaakoo, gi firiiriniri sanaamamuu daa dakwi, ilaꞌaaꞌaatisa dooina ti hida goó kaka⁄ee pahha, ilaꞌaaꞌaatisa da makay, cira⁄oo haa khulukhumbay goó hhumbaadaa.

24 Sa gimbaki, Iliitleemu giyaa may, ma sirakoniri slahhaahhaau gu tlaku gu muunaiĩ koina, slipalauumage haa gi yondiidiri gimba gu ilamuree hari slaqoo koina, inay haa inay. 25 Inay yaa hiifookiri gimba gu lou gu Iliitleemu, ma afaꞌafuumaa tleehhidi. Kara, gi firiiriniri haa gi yondiidiri sa idadu daa tleehhi ha Iliitleemu ba⁄ay da firiiriru haa yondiida sa Iliitleemu loi gwaa tleehhu idadu goõ. Ina guraa hiiboo⁄u hhaꞌaleesa koraraa haa koraraa gooba hiifaakoo! Guti lou.

26 Sa gimbaki, Iliitleemu giyaa may, ma sirakoniri slahhaahhaau gooina gu ilamuree. Tigay see gi mayri guꞌudee haa hhawatee koina, hingigi khabiibiniri inay haa inay. 27 Nama teesaaqay leẽ, hhawatee slime gi mayri yondu gu balalu sliimaa guri guꞌudee tigay, hingigi slahhaahhaairi hari khisla inay haa inay. Hhawatee gi yondiidiri yondu gu ilamuree haa hhawatee wakinay. Hari amotee, singiraagi khayri ⁄agitiru inay kilakoina, sa gimba gu yondukee gu tlaku giyaa yondiidiri.

28 Sa gimba inay yaa siꞌiri baraslawa Iliitleemu, ina gigi may, ma sirakoniri ilahudaa koina gu tlaku, ma yondiidiri gimbakira guroóba hiiboo⁄a yondiida. 29 Inay yaa haciri gimba sliimaa gu tlaku, tlakwaroo haa slahhaahhaau gu idadu. Inay digaa iliihaci tloomu, cu⁄uduũ, naanaqamoo, hiicoridu haa piimaa da tlakwi. Inay slime yoó hharimidiyay, 30 yoó iliitlohhidiyay, gu wakee Iliitleemu, gu koomee caꞌabasluuma haa daribimaa. Inay yoóti ilahudeemisiyay amamu gu ⁄abi gu yondu tlakwaroo haa yoó itatiisiyaaiiba ayiĩ koina. 31 Inay yaa bawmidiri, yoó hiigaasiyaaiiba hiifadidu, konaaiiba slaꞌamuu ma ⁄awaariru see. 32 Inay khuiyay tuba, sariyaa da Iliitleemu yoóti kaada tuba, hida goó yondiide gimba da hikee gooay, haraa hiiboo⁄iri gwaaꞌaraa. Gimati teesaaqay see, inay yoóti ilakonaaiiba yondu gimbakee, slime hingoó ila⁄imbidiyay haa hhakee goó yondiidee gimbakee.

2

Iliitleemu hukuna hida goõ hiilehhidu see hhaku

1 Inkoo, ugu goó hukuukuma hida wakinay, etaa hanguu dahhasidaaba ⁄iisa, ugu gimati miyaa see. Qatlay goó ilii hukunte hida wakinay, hangoóti hukunta ugu lenkoogu, sa gimba ugu goó hukuma, ugu see nama gimbakee leẽ gu tlakwaroo gunoó yondita. 2 Dandiray gonkotaa khuana tuba, Iliitleemu yoóti hukuna hari amoo da loi, hida goó yondiidee gimba da hikee gooay. 3 Inkoo, ugu heedi goó hukuukuma hida hhakaꞌa goó yondiidee gimba da hikee gooay, kara ugu see kahhada hoóti yondita nama gimbakee leẽ! Gu lou, goo ilatahhade hii⁄ipidaa hukumuu gu Iliitleemu? 4 Baku hoóti qooqita hhoinay gosi, hiikaasa dosi haa kaanahhasa dosi? Unkuray hhidintaaii tuba, hhoinay gosi kilesi, noó giyaadisi unkuray gii fookitay tlakwaroo doogunaa daqa Iliitleemuge?

5 Teesaaqay see, unkuray muunaiĩ kokuna yaa karaarahhiri haa slaiyaaiiba hiifookida tlakwaroogo daqa Iliitleemuge. Teesaaqay, unkuray hoóti ilakiiki⁄imisiday qupidaa gu didiri unkuray kilakokuna sa balotaꞌa da qupidaa gu Iliitleemu, qatlay hukumuu gosi gu haaki dugumaa iliitlaaꞌasiye. 6 Letutee Iliitleemu himaati bui kila heedi, idoo giyaa ilii yondiidi gooay ibinaa dosii.✡ 7 Iliitleemu sigimaa qay slafimaa hhakee goó maguumidee yondu gu hhouge, sa gimba yoó dabiidiyay dumbiru haa muree daqa Iliitleemugo, slime haa slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 8 Teesaaqay see, daqa hida hhakaꞌay goó dabiidee gimba gooina kilesi, haa hhakaꞌa goó sisiee gimba gu lou haa gi sirakomamidiyay amamu gu tlakwi, inay digimaa ilii huui ha qupidaa haa qiitlaa gu Iliitleemu. 9 Hida hhakee goõ goó yondiide tlakwaroo, maa slayay labaꞌasu haa maana, gesaa sa Wayahuudi haa sa hida gu hhapapu wakinay slime. 10 Teesaaqay see, heedi goó yondiida hhoinay himaa slay daqa Iliitleemugo wanqamee, muree haa qasaw. Gesaa sa Wayahuudi haa sa hida gu hhapapu wakinay slime. 11 Sa gimba, Iliitleemu konaaba hiilehhidu.

12 Hida goõ gwaa yondiidee tlakwaroo caahharaa see gubasli sariyaa da Musaa digiti hhamisi gimati hhidiniri see sariyatee. Kara, hida gwaa yondiidee tlakwaroo, tay tooina khuiyay sariyaa, digimaati hukuna hari amoo da sariyatee. 13 Sa gimba, ti hida hhakaꞌaaba goó itatiimisee sariyaa eaa koinay na konay ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge. Ba⁄ay hida hhakaꞌa goó itatiimisee haa gigi iliiqaasiyay sariyatee diginimaa faadi konay ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge. 14 Hida gu hhapapu wakinay bere yondiidiyay diitiray, idoo giyoó ilii ilahudeesiyeei, haa ti naraꞌa idoo sariyaa giyoó ilii kaade, gimati sariyaa daa hadisi sa Musaa gi hhidinay, laqanta tuba, inay khuiyay haaki muunaiĩ koinay. 15 Ibinaa dooina yoóti laqanta tuba, idoo da slaiye ha sariyaa dagaã handikimi muunaiĩ koinay. Slime ilahudaa koina yoó ilatlatlay gimbakee, sa gimba daqa wakaa digoó sitaakina ha ilahudaa koina, haa daqa wakaa digoó ⁄iisi ha ilahudaa koina. 16 Baloo yaa khocida qatlay Iliitleemu gimaa ilii hukune hida goõ, ilahudaa koina see gu siiri, hari amoo da Kristu Yeesu. Haã na ya⁄aboo goó kakaakame.

Wayahuudi haa sariyaa da Musaa

17 Inkoo, ugu bere hangoó eteedinta ugu lenkoogu Yahuudimoo, hoó iliipaꞌanta slawaraa haaki hari amoo da sirakomamidu sariyaa, haa hangigii duubidi sa ilagaasa doogu haa Iliitleemu. 18 Sa gimba duguũ caacaahhamisi gimba gu sariyatee, khuꞌuda slaꞌamuu gu Iliitleemu haa hiidahhasida hiileehha gimba gu hhou. 19 Ugu hanguũ baraslayidi tuba, ugu ti giyaadimiisay gu hida gwaa ilahhamaahhamee, haa ti cencee daqa hida hhakaꞌay muunaiĩ koina goó hhanteege waaree. 20 Slime, ugu hanguũ baraslayidi tuba, ti maarimuu gu hida gwaa bawmidee haa hida hhakaꞌa gu kahhee hii⁄atla somaage daaqay pahha, sa gimba gu sariyatee ha konta cirihhimaa haa caahhamuu gu lou.

21 Inkoo, ugu goó caacaahhamisa hida wakinay, hangoó soꞌoyi mayda caacaahhamisu ugu loi? Ugu hoó kakaanta sa hida wakinay tuba, hhanti fisintay, kaslenkwaa ugu loi hoó fisinta. 22 Ugu goó kakaama sa hida wakinay tuba, “Hhanti slipalauumitay,” kaslenkwaa ugu loi haa slipalauti. Ugu gu waka hida goó firiirimee iliitleemamee, kaslenkwaa hoó fisinta idadu mara gu iliitleemameego. 23 Ugu gungoó dumbima tuba, khuꞌuda sariyatee, hoó antaabaslii tuba, bere dakusida sirakooma sariyaa, Iliitleemu gunoó ilamuriidisida? 24 Idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba, “Uma gu Iliitleemu dugoóti belendeqesi tla⁄aã gu hida gu hhapapu wakinayge, sa gimba googuna unkuray Wayahuudi.”✡

25 Gu lou, daba⁄u yoóti kona faydaa, bere hoó iliiqaasida sariyaa da Musaa. Inkoo, bere ugu sariyaa goóti dakumisida, ugu haati heedikaꞌa pahha tleehhiti daaba daba⁄u. 26 Inkoo, bere heedi daa daba⁄iiba yoó ilakona sariyaa, Iliitleemu gu faadi tuba, dugwaa daba⁄i. 27 Hida hhakaꞌa gu hhapapu wakinay, daaba daba⁄u goó iliikoomee sariyaa, inay himaa hukunay unkuray Wayahuudi. Unkuray hoó iliikontaaiiba sariyaa, dangwaamati daba⁄i see haa khuꞌuday sariyaa da Musaa. 28 Sa gimba kila heedi gooba, daa laqwali Yahuudimoo ti Yahuudimoo gu lou, ma heedi see yoó Yahuudimoo gu lou tleehhidiyaaba, sa gimba duguũ daba⁄i. 29 Teesaaqay see, Yahuudimoo gu lou, ti hikaꞌa goó Yahuudimoo tleehhida hari waꞌay. Kara daba⁄u gu lou, ti sirakomamidu gu sariyaa gooba hari amoo da daba⁄u gu slaqwa, ti idoo doó yondiidiye ha Muuna gu Iliitleemu. Heedi gu teesaaqay slanqasa yoó slayaaba daareesa daqa hidago, yoóti slay daareesa daqa Iliitleemugo.

3

Iliitleemu ti Iliitleemu gu lou

1 Inkoo, Yahuudimoo tleehhida ti faydaa mala kona? Baku daba⁄u faydaa mala kona? 2 Gu lou, wanta faydaa daqa amamu sliimaage. Amoo da tlaatleesoo, Iliitleemu yaa taatahhi sa Wayahuudi ya⁄aboo dosi. 3 Inkoo, yaati aloo malee, bere Wayahuudi wakinay yaa konaaiiba ⁄imba? Inkoo, ⁄imba dooina da hhaka laqantaa tuba, Iliitleemu guti louuba? 4 Coko⁄o see! Balalu sliimaa Iliitleemu yoóti qadidi gimba gu louge, kila heedi gimati yaati afaꞌafuudi see, idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba,

“Ye Iliitleemu, qatlay goó ilii gimbuuside,

ugu kwanda dugu caahhiye ha hida tuba, konta haaki.

Kara, qatlay goó ilii hukunte, hukumuu googu guti lou.”✡

5 Teesaaqay see, bere yondu goori gu tlaku, yoóti laqana tuba, Iliitleemu yoóti yondiidi hari haaki, hati mala kaawana? Gu lou, Iliitleemu konaabaslii haaki qatlay hindoó ilii ⁄agitine? (Ana, Pawlo hati giimaamisa heedi pahha, idoo giyoó ilii cocoiye). 6 Coko⁄o see! Bere teesaaqay dagani ilii wana, Iliitleemu yaa aloo malee hiidahhasi hukuruu khooroo? 7 Inkoo, bere heedi kaay tuba, “Bere afaꞌafuuma doyi iliiayda laqaru gimba gu lou gu Iliitleemu haa gii roogisida muree dosi, inkoo ana dini soꞌoyi hukuna tuba, kooma tlakwaroo?” 8 Inkoo, ti naraꞌaa kaawa tuba, “Dandiray yondiidane tlakwaroo, hhoinay ma hiiroogidi?” Gu lou, wanay hida wakinay goó iliitlohhidee dandiray, gi kaayri tuba, dandiray haã teesaaqay caacaahhamisani. Inay haraatii boo⁄iri slawa ⁄agitiru gooina!

Hida goõ yaa yondiidiri tlakwaroo

9 Inkoo, hati mala kaawana? Dandiray Wayahuudi handiti hhoii pandaa da Iliitleemuge ba⁄ay da hida gu hhapapu wakinay? Coko⁄o see! Ana haã hheꞌesi haã kaay pandataa ambee, Wayahuudi haa hida gu hhapapu wakinay gonkoinaa tawaaloo da tlakwarooge wanay. 10 Idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba,

“Wanaaba heedi lensee gu koomaa ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge!

11 Wanaaba heedi lensee gu kooma caahhamuu,

wanaaba heedi lensee goó dabiida Iliitleemu.

12 Hida goõ hindii fookidiri segenge daqa Iliitleemugo,

gonkoinaa sliimaa hinti hhaniri.

Wanaaba heedi lensee goó yondiida yondu gu hhou,

gu lou hhaku lensee.”✡

13 “Inay gwa⁄eeboo koina ti ayisasu da kahhiye pahha tiparaa,

cufeeri koina yaati haciri hiicoridu.”✡

“Afaiĩ koinaa doótii caca⁄i gimba gu kooma qada gu deesu pahha.”✡

14 “Afaiĩ koina hinti haciri qipi ilawaamisu haa qada.”✡

15 “Yeꞌeeroo koina yoótii slehheesiyay kuꞌusa kawa ceedee da hida wakinay.

16 Inay daqeemoo sliimaa giyoó kayee,

yoóti hhamisiyay idadu haa yoóti ⁄isinay labaꞌasu.

17 Kara, amoo da ibinaa hari qasaw see inay gi hhidinay.”✡

18 “Inay konaaiiba gwaa⁄amee da Iliitleemu ilaa koinay.”✡

19 Inkoo, dandiray ha khuana tuba, gimba sliimaa daa handikimi sariyaage, yoóti kaay sa hida hhakaꞌa goó tawaaloo da sariyaage waaree, teesaaqay kila afa duguma qabaqabisi haa khooroo goõ dagama hukumi ha Iliitleemu. 20 Sa gimba hhaku heedi lensee damaa faadiye kona ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge hari amoo da yondu gu sariyaa. Sariyaa sindoóti laqanta tuba, haã yondiidani tlakwaroo.

Ibinaa daa tafaꞌadi hari amoo da ⁄imba

21 Inkoo, ibinaa daa tafaꞌadi doó daqa Iliitleemu kilesi dahha, dagagiĩ tlaaꞌasi sariyaa see hhaka. Sariyaa haa tletimiisee yoó ilatlatlayay gimbaki. 22 Ibinati daa tafaꞌadi doó daqa Iliitleemu dahha, dagoóti slay hari amoo da ⁄imba Yeesu Kristu. Ti teesaaqay, daqa hida goõ goó ⁄imbee, sa gimba paslimisu lensee hhaku tla⁄aã gooinay. 23 Hida goõ hiĩ yondiidiri tlakwaroo haa yoó afariibukudiyayi wanqamee da Iliitleemu. 24 Teesaaqay see, hari amoo da hhoinay gu didiru, Iliitleemu hindoó faadi dandiray kona haaki pandaa dosii hari ihiĩꞌi. Iliitleemu yaa yondiidi teesaaqay hari amoo da ya⁄abaraa Kristu Yeesu gwaa khaw hindigi afiigweedi tlakwaroogo. 25 Iliitleemu yaati haysi Kristu, ma sadaaka da ilamooyiru gu tlakwaroo doori tleehhidi, hari amoo da ⁄imba doori daqa dosii. Iliitleemu yaati teesaaqay laqi, ma sandi laqami tuba, ina guti haaki, sa gimba yaa hiikaasi haa yaa faadiiba hida tuba, konay dakoo sa tlakwaroo dooina da wakaꞌalee. 26 Iliitleemu yaati teesaaqay laqi, ma laqami haaki dosi qatlaykii gu inkooge. Slime ina noó laqi hida goõ goó ⁄imbee Yeesu, ma slayri haaki.

27 Inkoo, dandiray hangu malee hiidahhasana hiiduuba? Gu lou, hanguu dahhasanaa hiiduuba, sa gimba goó akhamisane sariyaa? Suti! Ti sa gimba goó ⁄imbane Yeesu. 28 Dandiray hati khuana tuba, heedi dugoóti faadi kona ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge hari amoo da ⁄imba, ti hari amoo da yondu gu sariyaa gooba. 29 Iliitleemu ti Iliitleemu gu Wayahuudi kilesi? Ina slime ti Iliitleemu gu hida gu hhapapu wakinay goobaslii? 30 Sa gimba Iliitleemu ti leẽ kilesi, ina naa faadi Wayahuudi konay ibinaa daa tafaꞌadi, slime sa hida gu hhapapu wakinay hari amoo da ⁄imbatee leẽ. 31 Inkoo, sariyaa hagati kwahhanaa, sa gimba hoóti ilakwikwihhana ⁄imbaratii? Coko⁄o see! Dandiray hari amoo da ⁄imbaraa Yeesu, sariyaa haga hiigasaana naraꞌa.

4

Aburahaamu sugwaa faadi kona ibinaa daa tafaꞌadi hari ⁄imba dosi

1 Inkoo, dandiray hati mala kaawana daqa Aburahaamu taataa goorii, ina yaa malee caahhi tuba, Iliitleemu gwaa arimi kona ibinaa daa tafaꞌadi? 2 Bere Aburahaamu dugwaati faadi kona haaki pandaa da Iliitleemuge hari amoo da yondu gosi, hingaa aloo hiidahhasi hiiduuba. Teesaaqay see, ti pandaa da Iliitleemuge gooba. 3 Handikaa da Iliitleemu yoó kaada tuba, “Aburahaamu yaa ⁄imbi Iliitleemu, teesaaqay Iliitleemu gugi faadi kona ibinaa daa tafaꞌadi.”✡

4 Inkoo, heedi goó yondiida yondu, buꞌumaa kosi digoóti faadiyaaba daqa dosii sawaadii pahha, hatee ti haaki dosi. 5 Teesaaqay see, heedi gooba ⁄imba yondu gosi sa slawa da ibinaa daa tafaꞌadi yoó ⁄imbi Iliitleemu ilamooyina tlakwaroo da hida, ina dugu faadi kona ibinaa daa tafaꞌadi hari amoo da ⁄imba dosi. 6 Mutemi Dawdi see slime yaa teesaaqay leẽ kaay daqa gimba gu ⁄aafaraa da heedi soó faadiye ha Iliitleemu ibinaa daa tafaꞌadi, iliipaꞌaru see hhaku yondu gosi. 7 Dawdi yaa kaay tuba,

“Digaa ⁄aafi hida hhakaꞌa tlakwaroo dooina daa ilamooyimi,

hhaã tlakwaroo dooina daa ilamooyimi sumuku ha Taataa Iliitleemu.

8 Dugwaa ⁄aafi heedikaꞌa soó maye faadoo ha Taataa Iliitleemu tlakwaroo dosi handikaage.”✡

9 Inkoo, Wayahuudi kilesii digina ⁄aafi ha Iliitleemu, baku slime hida gu hhapapu wakinay see? Hayslaynee idoo Handikaa da Iliitleemu giyoó ilii kaade tuba, “Aburahaamu yaa ⁄imbi Iliitleemu, teesaaqay Iliitleemu gugi faadi kona ibinaa daa tafaꞌadi.” 10 Inkoo, Aburahaamu dugwaa malaalee faadi ha Iliitleemu kona haaki? Qatlay dugwaa ilii daba⁄i baku dugwaa ilii kahhiye daba⁄u? Gimbaki yaatii ca⁄i qatlay Aburahaamu dugwaa ilii kahhiye daba⁄u. 11 Da hheꞌesi Aburahaamu dugwaa daba⁄i, daba⁄ukee kosi yaati chapaa dari maꞌaraa tuba, Iliitleemu yaa faadi Aburahaamu kona ibinatee daa tafaꞌadi. Ina sugwaa hadisi ha Iliitleemu hiilaqasatee, sa gimba yaa kona ⁄imba daqa Iliitleemuge dugwaa ilii kahhiye daba⁄u. Teesaaqay, Aburahaamu gi taataa gu hida sliimaa tleehhidi, goó ⁄imbee Iliitleemu, digima may see daba⁄u. Slime inay see digimaa faadi konay ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge. 12 Kara, nama teesaaqay leẽ, Aburahaamu ti taataa gu hida hhakaꞌa daa daba⁄i. Teesaaqay see, ti sa gimba gu daba⁄u kilesiiba. Ti sa gimba giyoó sirakomamidiyee amotira leẽ da ⁄imba da Aburahaamu taataa goori, giyaa sirakomaamidiyee dugwaa ilii kahhiye daba⁄u.

Iliitleemu hiifadidu gosi dugoótii gaasi hari ⁄imbaraa

13 Iliitleemu yaa hiifadidi sa Aburahaamu haa laqwaloo dosi tuba, khooroo aaliru gooina tleehhidi. Hiifadidukee dugwaa yondiidiiba teesaaqay, sa gimba Aburahaamu yaati ilakoomi sariyaa. Ti sa gimba ina yaa ⁄imbi Iliitleemu, haa Iliitleemu gi faadi ina kona ibinaa daa tafaꞌadi hari amoo da ⁄imbaraa dosi. 14 Sa gimba, bere ti hida hhakaꞌa kilesi goó ilakoomee sariyaa na aalinayi, ⁄imba kontaaba faydaa lensee. Kara, Iliitleemu hiifadidu gosi ti diitiray. 15 Sa gimba sariyaa haroó khayda qupidaa gu Iliitleemu. Teesaaqay see, bere sariyaa yaa aloo hhaka, slime dakumisu gu sariyaa yaa aloo wanaaba.

16 Inkoo, hiifadidu gu Iliitleemu haroó amoo da ⁄imba khay, hida ma caahhiri tuba, duguroó amoo da hhoinay gu didiru gu Iliitleemu hadisi. Kara guti lou tuba, hiifadidukee duguti hadisiye sa laqwaloo goõ. Ti sa hida hhakaꞌa kilesiiba saa taatahhi sariyaa, slime ti sa hida hhakaꞌa see goó ibiidee hari ⁄imba Aburahaamu gooay. Ina na taataa goori dandiray gonkotaa goó ⁄imbee Iliitleemu. 17 Idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba, “Hagunii leehhi ugu ma taataa gu hida gu hhapapu wa⁄a tleehhiti.”✡ Aburahaamu yaa ⁄imbi Iliitleemu, inkoo ina na taataa goori pandaa dosii. Ina Iliitleemu noó slafisi hida gwaa kaka⁄ee, haa hari ilakaawa dosi idadu gwaa hhaki gii ca⁄iri.

18 Aburahaamu yaa ⁄imbi haa yaa iliipaꞌami gimba doóba hiidahhasa iliipaꞌaru, haa teesaaqay gi taataa gu hida gu hhapapu wa⁄a tleehhidi, idoo Handikaa da Iliitleemu gooay giyaa ilii kaadi daqa dosii tuba, “Taqay, laqwaloo doogu ginimaa iliitlakhwayda hari khisla tica⁄eerii pahha.”✡ 19 Aburahaamu yaa kona koraraa mibeeri mibi taqaaqay. Slime, slaqwa dosi yaati barii gwaꞌati pahha, haa hadee dosi Saara yaati mogombiisoꞌoo. Giyaamati teesaaqay see, ⁄imbaraa dosi yaa naqware⁄edaaba. 20 Aburahaamu yaa qiigiꞌiiba hiifadidukeesii gu Iliitleemu, ina dugwaatii ⁄atlisi ⁄imba dosii haa gi tosaa daareesi Iliitleemu.

21 Slime gu lou, ina yaa khui tuba, Iliitleemu hiidahhasi hiigaasa gimbakee giyaa hiifadidi. 22 Hiĩ na gimba slime daa kaay tuba, “Iliitleemu gugi faadi kona ibinaa daa tafaꞌadi hari amoo da ⁄imba dosi.” 23 Inkoo, gimbaki daa handikimi Handikaa da Iliitleemuge tuba, “Iliitleemu gugi faadi kona ibinaa daa tafaꞌadi hari amoo da ⁄imba dosi,” dugwaati handikimiiba sa Aburahaamu kilesi. 24 Gimbaki slime dugwaati handikimi sa dandiray see, goó ⁄imbee Iliitleemu gwaa slafisu Yeesu, Looimoo goori ayisago. 25 Ina dugwaatii ca⁄asi ha Iliitleemu duguma gaasi sa tlakwaroo doori, gugi slafisi ayisago dandiray goó ⁄imbee ina, sandima faadi kona ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge.

5

Hiica⁄amuu gu ilafaadoo da haaki

1 Inkoo, dandii hheꞌesi faadoo kona ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge hari amoo da ⁄imbaraa. Teesaaqay, kona ibinaa da qasaw haa Iliitleemu hari amoo da Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu. 2 Hari amotee da ⁄imba doori, Yeesu hindiraa khay hhoinay gu didiruge gu Iliitleemu. Teꞌesii, yoóti ilakona qadida naraꞌa hhoinay gosii gu didiru. Kara, dandiray hoóti hhaꞌaluumidana iliipaꞌaru goorii ga kone ilagaasaraa da wanqamee da Iliitleemuge. 3 Kara, ti teesaaqay kilesiiba, slime dandiray hoóti hhaꞌaluumidana ilahufiduge, sa gimba khuana tuba, ilahufidu haroó khay hiikaasa. 4 Kara hiikaasa haroó khayda ibinaa da kaari muunage, ibinaa da kaari haroó khayda iliipaꞌaru. 5 Iliiparukee hindi muriidisiyaaba, sa gimba Iliitleemu yaa hheꞌesi yaa hiituutuqi muunaiĩ kotii slaꞌamuu kosi hari amoo da Muuna gosi, hiĩ giyaa hadisi sa dandiray.

6 Dandiray gaa ilii kahhane konaaba ⁄uuru gu kaba⁄araa tlakwaroo, qatlay gu Iliitleemu giyaa ilii buꞌudi, Kristu yaati gwaai sa dandiray goóba muriida Iliitleemu. 7 Gu lou, hhaku heedi gu ⁄imba gwaaꞌa sa heedi goó yondiida idoo da iliislaiye sariyaa. Angamalee heedi waku hingii dahhasi hiica⁄asa, ma gwaai sa heedi gu hhou. 8 Teesaaqay see, Iliitleemu hingii tlaaꞌasi daqa doori slaꞌamuu kosi tuba, qatlay gaa ilii kahhane kona tlakwaroo, Kristu yaati gwaai sa dandiray.

9 Inkoo, sa gimba dandii faadi kona ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge hari amoo da ceedee da Yeesu, gu lou gimbaki sinditi laqaaqana loi tuba, Yeesu hindimaa ilabuꞌuna dandiray qupidaa gu Iliitleemugo. 10 Dandiray gaa ilii kahhane fa⁄ayaa da Iliitleemu, Iliitleemu hindaati ⁄isimi mangu wariiakhasani haa ina hari amoo da gwaaꞌaraa da Yeesu. Inkoo, sa gimba hangwaa wariiakhasani haa ina, gu lou hindi ilabuꞌuna slafimaa gu Kristuge. 11 Kara, ti gimbakee kilesiiba. Slime hoóti hhaꞌaleesana Iliitleemu hari amoo da Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu, ina gwaa ⁄isimu dandiray hari amoo dosi, mandi ilagaasi haa Iliitleemu.

Adaamu haa Yeesu

12 Inkoo, hari amoo da heedi leẽ, tlakwaroo yaatii gunti khoorooge, tlakwaroo hiraagi tosaa khaydi gwaaꞌaraa. Teesaaqay, slime gwaaꞌaraa gii qonti daqa hida sliimaage, sa gimba hida sliimaa hiĩ yondiidiri tlakwaroo. 13 Sa gimba sariyaa dagaa ilii kahhiye hadisaraa ha Iliitleemu, tlakwaroo yaa wanta khoorooge. Inkoo, tlakwaroo dagoó faadiyaaba bere sariyaa hhaka. 14 Teesaaqay see, gwaaꞌaraa yaati tawaalinti, tlaatleesoo gu qatlay gu Adaamugo gu Musaa naqatloo. Gwaaꞌaraa yaati tawaalinti hida hhakaꞌa see goóba yondiida nama tlakwarotira gooay daa yondiidi ha Adaamu. Kara, ina Adaamu ti ilakhuukhuꞌusa da Kristu Yeesu, gwaa khaw qariqaaqari.

15 Teesaaqay see, sawaadii da Iliitleemu daga hiidahhasiyaa ilakhuukhuꞌusa haa dakoo da Adaamu. Bere dakoo da heedi leẽ, Adaamu, haraa khaydi gwaaꞌaraa daqa hida sliimaage, teesaaqay heedi waku, Yeesu Kristu, hiraagi khay sa hida wa⁄a sawaadii da ilamooyiru tlakwaroo dooina haa slawaraa slafimaa. Gu lou, ⁄awaariru gu Iliitleemu konaaba piimoo. 16 Kara, paslaraa wanta tla⁄aã gu hiica⁄amuu gu sawaadii da Iliitleemu haa hiica⁄amuu gu tlakwarotira da heedi leẽ, Adaamu. Sa gimba gu dakoo da heedi leẽ, Iliitleemu haraati khay hukumuu daqa hida goõ. Inkoo, hida wa⁄a giyaamati yondiidiri dakoo wa⁄a, sawaadii da hhoinay gu didiru gu Iliitleemu, yaa ilafaadi inay konay ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge. 17 Gu lou, hari amoo da tlakwaroo da heediki leẽ, Adaamu, gwaaꞌaraa yaa tawaalinti hida goõ. Inkoo, hhoinay gu didiru gu Iliitleemu gi ilaqinci hari khisla. Hida hhakaꞌa goó slawee hari khisla hhoinaykee gu Iliitleemu haa sawaadii dosi digima faadi konay ibinaa daa tafaꞌadi pandaa dosii. Inay maa tawaalinay slafimaage hari amoo da heedikee leẽ, Yeesu Kristu.

18 Inkoo, hari amoo da dakoo leẽ gooay, hukumuu duguraa khay daqa hida sliimaage. Nama teesaaqay leẽ, hari yondu leẽ gu haaki daa yondiidi ha Yeesu musalaabage, hida sliimaa goó ⁄imbee ina sigaa qay ibinaa daa tafaꞌadi haa slafimaa. 19 Sa gimba heedikee gu leẽ, Adaamu, yaa may akhamisu Iliitleemu, hida wa⁄a digaa faadi konay tlakwaroo. Nama teesaaqay, hari amoo da akhamisu gu heedi leẽ, Yeesu, hida wa⁄a digimaa faadi konay ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge.

20 Inkoo, sariyaa yaa hiigunti gi ⁄isinti dakoo ma hiiroogiti. Teesaaqay see, tlakwaroo giyaa iliiroogiti, slime hhoinay gu didiru gu Iliitleemu gii roogidi hari khisla. 21 Teesaaqay, tlakwaroo yaa tawaalinti haraagi khaydi gwaaꞌaraa. Nama teesaaqay leẽ, hhoinay gu didiru gu Iliitleemu tawaaline, sandoó qay ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge hari amoo da Yeesu Kristu, Looimoo goori. Sa gimbakee, dandiray hiidahhasana slawa slafimaa gu koraraa gooba hiifaakoo.

6

Gwaaꞌaraa haa slafimaa ayisago

1 Inkoo, dandiray hati mala kaawana? Hati ilakona ibinaa tlakwarooge, hhoinay gu didiru gu Iliitleemu ma hiiroogidi? 2 Coko⁄o see! Dandiray haati kaka⁄ani pahha, ma hhanti yondiidani tlakwaroo, malee hiidahhasana ibinaa kara tlakwarooge? 3 Gu lou khuꞌuday tuba, dandiray gonkotaa daa hiinunqudimisi hangwaati ilagaasani sliimaa haa Kristu Yeesu. Kara hari amotee hangwaati ilagaasani gwaaꞌaraa dosii. 4 Inkoo, hari amoo da hiinunqudimisu, hangwaati ilagaasani haa Yeesu gwaaꞌaraa dosii haa qaasaraa dosii. Nama teesaaqay, Kristu gooay idoo giyaa ilii slafi ayisago hari amoo da wanqamee da Taataa Iliitleemu, slime dandiray see, ma hiidahhasani ibidinaa ibinaa da ⁄abige.

5 Sa gimba dandiray hangwaa ilagaasani haa Yeesu gwaaꞌaraa dosii, namati teesaaqay leẽ hangumaa ilagaasana haa ina slafaraa dosaa ayisasugo. 6 Dandiray khuana tuba, ibinaa doori da wakaꞌalee dagaa tluhhusi musalaabage sliimaa haa Kristu, hiica⁄amuu koti gu slaꞌamuu gu slahhaahhaau gu slaqwa, digima hhamisi, ma hhanti ibiidani kara tongaiimaa da tlakwarooge. 7 Sa gimba qatlay gaa ilii kaka⁄ani sliimaa haa Kristu, dandaati tlintiꞌisi tlakwaroogo.

8 Sa gimba dandiray haã kaka⁄ani sliimaa haa Kristu, iliipaꞌana tuba, slime hamaa ibiidana sliimaa haa ina. 9 Dandiray khuana tuba, Kristu dugwaa slafisi ayisago, kara gwaaiyaaba. Gwaaꞌaraa see kara tawaalintaaba ina. 10 Gwaaꞌaraa giyaa gwaai, yaati gwaai waa lenge kilesi sa tlakwaroo doori. Inkoo, yoóti ibiidi muunaboo⁄eesa da Iliitleemu. 11 Nama teesaaqay leẽ, unkuray hangu fatee hanti kaka⁄adiri pahha hari bara da tlakwaroo dooguna, haa hoóti ibitay muunaboo⁄eesa da Iliitleemuge, tay hanguu ilagaasidiri haa Kristu Yeesu.

12 Inkoo, unkuray hhantii geemayday tlakwaroo ma tawaalinti kara slaqoo kokuna, goó kaka⁄ee. Kara hhanti sirakontay slahhaahhaau gu tlaku gu slaqoo hhakee. 13 Kara, hhantii ca⁄asiday daqeemoo gu slaqoo kokuna, digirima yondiidi yondu tlakwaroo. Hanguu ca⁄asidee unkuray kilakokuna daqa Iliitleemuge, hida hhakaꞌa pahha daa slafisi ayisasugo, haa digigii guumisi slafimaage. Kara ca⁄asaw daqeemoo gu slaqoo kokuna daqa Iliitleemuge, digirima yondiidi yondu gu haaki. 14 Tlakwaroo tawaalintaaba unkuray, sa gimba dangoó slaiyaaba ma sirakontiri sariyaa, hhoinay gu didiru guni iliiwantay.

Tongee doó yondiida haaki

15 Inkoo, mala kaawana? Gu lou, dandiray hati yondiidanaa tlakwaroo, sa gimba dandoóti slaiyaaba ma sirakoni sariyaa, hoóti hhoinay gu didiruge wanaa? Coko⁄o see! 16 Inkoo, unkuray hhidintaaiibaslii tuba, gu lou unkuray hoóti tongee da heedikee tleehhitay goó akhamisidee? Tongee da tlakwaroo tleehhitay, haã hiigaasoo dosi daroó khawa gwaaꞌaraa, baku tongee doó akhamisa Iliitleemu, haã hiigaasoo dosi daroó khawa ibinaa doó muunaboo⁄eesa ina. 17 Inkoo, kaawa ⁄iisoo daqa Iliitleemuge! Gimati unkuray wakaꞌalee yaa tongee da tlakwaroo, inkoo unkuray akhaakhamisidayi hari muunaiĩ kokuna goõ, caacaahhamisukira gwaa oodiri. 18 Unkuray dangwaa afiigweedi tongaiimaa da tlakwaroogo, gi tongee da kooma ibinaa doó muunaboo⁄eesa Iliitleemu tleehhitiri.

19 Ana, Pawlo hati giimaamisa, idoo doó ilii gimbuusiye tongee haa hindaqeeri koina, unkuray ma cira caahhadiri. Sa gimba gaa ilii kahhadee tongaiimaa da tlakwarooge, slaqoo kokuna giyaa hiica⁄asidiri sumuku, ma yondiidiri yondu gu tlaku, haa tlakwaroo gii roogiti hari khisla. Nama teesaaqay leẽ, inkoo hanguu ca⁄asidee sumuku tongee da Iliitleemu pahha, ma ibitiri ibidinaa doó muunaboo⁄eesa Iliitleemu, hida daa tlintiꞌisi pahha pandaa dosii. 20 Qatlay unkuray gaa ilii tongaiimaa da tlakwarooge wantee, dangwaa ⁄uureesiiba muunaboo⁄eesa Iliitleemu. 21 Inkoo, unkuray haa faydaa mala slaydiri gimbakiray gaa yonditiri, hiĩ inkoo sa ariirintee ilamuree? Teesaaqay, hiifaakoo da gimbakee ti gwaaꞌaraa! 22 Inkoo, unkuray danguu hheꞌesi danguu afiigweedi tlakwaroogo. Kara, unkuray haã tongee da Iliitleemu tleehhitiri, faydaa ga kontee inkoo ti ibinaa daa tlintiꞌisi daqa Iliitleemuge haa hiifaakoo dosi ti ibinaa da koraraa gooba hiifaakoo. 23 Gu lou, bueemaa gu tlakwaroo ti gwaaꞌaraa. Sawaadii doó hadisiye ha Iliitleemu ti ibinaa da koraraa gooba hiifaakoo hari amoo da ilagaasaraa haa Kristu Yeesu, Looimoo goori.

7

Afiiooyiru goori sariyaago

1 Hhiee koi, goó ilatahhe khuꞌuday sariyaa naraꞌa. Teesaaqay, unkuray khuꞌuday tuba, sariyaa yoóti tawaalinta heedi qatlay giyoó ilii kahhiye slafi. 2 Hari ilaꞌaaꞌaatisa, hadee daa khabimi, dagoóti khiidina ha sariyaa qatlay sliimaa hhawata gosi gi ilii kahhiye slafi. Inkoo, hhawatakee kosi bere hiĩ hhami, ina daganti gweedi sariyateesaa da khaboogo. 3 Teesaaqay, bere hadetee daga khabina ha hhawata waku, tay hhawata gosi tosaa kahhi slafi, dagati eteedina na slipalauutoꞌoo. Inkoo, bere hhawata gosi hiĩ hhami, hadetee dagoó khiidinaaba ha sariyaa. Kara, ina dagamati khabimi see ha hhawata waku, ina ti slipalauutoꞌoo gooba.

4 Nama teesaaqay leẽ, hhiee koi, unkuray haati kaka⁄adiri sliimaa haa Kristu, dangugi afiiooyimi ha ⁄uuru gu sariyaa. Inkoo, unkuray hangwaati ilagaasidiri haa ina daa slafisi ayisago ha Iliitleemu. Teesaaqay, hiidahhasana yondiida yondu guroó khawa ⁄aamu gu hhou sa Iliitleemu. 5 Qatlay gaa ilii sirakomaamidane slahhaahhaau gu slaqwa daa ilahamisi ha sariyaa, slahhaahhaaukee yaa yondiidi slaqoo kotii, hiraagi tosaa khay gwaaꞌaraa daqa doorii. 6 Inkoo, dandiray dandaa hiica⁄asi khiidimoo gu sariyaago, sa gimba hanti kaka⁄ani pahha, inkoo sariyaa hiidahhasidaaba khiidiru dandiray. Teesaaqay, hiidahhasana yondu sa Iliitleemu hari amoo da ibinaa da ⁄abi da Muuna gosi, ti hari amoo da ibinatiraaba da segi daa handikimi sariyaage.

Sariyaa haa tlakwaroo

7 Dandiray hati mala kaawana? Hati kawanaa tuba, sariyaa ti tlakwaroo? Coko⁄o see! Inkoo, bere sariyaa da Musaa yaa aloo hhaka, tlakwaroo gaa aloo caahhaaba na idoo mala goosee. Kara, ana haa aloo caahhaaba slahhaahhaau na idoo mala, bere sariyaa yaa aloo kaadaaba tuba, “Hhanti slahhaahhaaꞌada.”✡ 8 Teesaaqay see, hari gimba gu ilakaawa, tlakwaroo yaati slaydi amoo da hiitlaysa slahhaahhaau paslaapasloo gu tlaku waꞌay koii. Bere sariyaa hhaka, tlakwaroo kontaaba ⁄uuru daqa hidage, gi ⁄isinta ma yondiidi dakoo.

9 Wakaꞌalee, ana haa slafa, sariyaa see gaa hhidima. Inkoo, qatlay gaa ilii caahhi ilakaawa, tlakwaroo gi tlaatleesidi yondu hari ⁄uuru daqa dooii, ana gi tooaa gwaai. 10 Ana hagi arimi tuba, ilakaawatee daraa taarimi hari khawaraa slafimaa daqa dooii, hiraagi khaydi gwaaꞌaraa. 11 Tlakwaroo yaa slaydi mucu hari amoo da ilakaawatee, hinigii coridi haa hinigi gaasidi ana. 12 Teesaaqay, sariyaa haa ilakaawa da Iliitleemu yaati daqa dosi dahhiyay. Slime ilakaawa see dagaati tlintiꞌisi haa yoóti iliiayda hida ma caahhiri gimba gu haaki, kara dati hhoi. 13 Inkoo, sariyatee da hhoi yaati ⁄isintii gwaaꞌaraa dooii? Coko⁄o see! Sariyaa yaati khaydi tlakwaroo dagama caahhi cencetaa tuba, ti tlakwaroo. Kara, hiraati khaydi gwaaꞌaraa hari amoo da ilakaawatee da hhoi. Teesaaqay, yaati ilakhuukhuꞌusa da Iliitleemu, sariyaa ma laqanti tuba, tlakwaroo dati tlakwi gu lou.

Qwatla waꞌay gu heedige

14 Dandiray hati khuana tuba, sariyaa tlaatleesoo dosi yoóti daqa Muuna gu Iliitleemu dahhada. Inkoo, ana, ti heedi gu kooma slahhaahhaau gu slaqwa. Ana dinaati naadimi, gi tongimoo gu tlakwaroo tleehhidi. 15 Gu lou, ana hhidima idoo goó yondiide, sa gimba idoo da hhoi goó slae yondu, goó yondiidaaba. Teesaaqay see, idoo da tlakwi ga wake, ganoó yondiida. 16 Inkoo, bere ana hoóti yondiida idotaꞌa goó wake yondu, ana haã ⁄imbi ambee, sariyaa dati hhoi. 17 Inkoo, ti ana gooba goó yondiida idotee ga wake, ti tlakwarotee doó ibiida waꞌay koii.

18 Ana khua ambee, hhaka idoo lensee da hhoi doó ibiida waꞌay koii. Slahhaahhaau gooii gu slaqwage, hhaka idoo lensee da hhoi. Gu lou, gamati slai see yondiida gimba gu hhou, hiidahhasaaba yondiida. 19 Idoo da hhoi goó slae yondu, goó yondiidaaba. Idoo da tlakwi ga wake, ganoó yondiida. 20 Inkoo, bere ana hoóti yondiida idotaꞌa goó wake yondu, ti ana gooba noó yondiida. Ti tlakwarotee doó ibiida waꞌay koii.

21 Teesaaqay, ana gimbaki guũ baraslayi, qatlay ana goó iliislae yondu hhoinay, hangoóti slaw gimbakira gu tlaku guni yondiida. 22 Ana waꞌay gu muuna gooii hoóti hhaꞌaluuda sa sariyaa da Iliitleemu. 23 Inkoo, ana hoóti arima wanta sariyaa waka doó yondiida slaqwa dooii, sariyatee hingoó kanimisida haa ilahudaa koi. Slime, hinoó ⁄isinta ana, ma tongimoo gu sariyaa da tlakwaroo tleehhidi, doó yondiida slaqwa dooii. 24 Ana gu kwaꞌalimoo gu tlii⁄i, hamaati arima! Miyaa namaa ilabuꞌuna ana, slaqwataa doó ⁄isima gwaaꞌaraa? 25 Inkoo, bere ti teesaaqay, ana loi hari waaway gooi hoóti sirakooma sariyaa da Iliitleemu. Slahhaahhaau gu slaqwa dooi ti tongimoo gu tlakwaroo, yoóti yondita sariyateesii. Gu lou, Iliitleemu sugu kaawane ⁄iisoo, sa gimba hiĩ yondiidi gimbakee gu ilabuꞌuru hari amoo da Yeesu Kristu, Looimoo goori!

8

Ibinaa amoo da Muuna gu Iliitleemuge

1 Inkoo, hukumuu gu ⁄agitiru hhaku daqa hida hhakaꞌay gungaa ilagaasee haa Kristu Yeesu. 2 Hari amoo da ilagaasa doori haa Kristu Yeesu, sariyaa da Muuna gu Iliitleemu daroó khawa slafimaa, hindaa afiigweti ⁄uuru gu tlakwaroogo haa gwaaꞌaraago. 3 Sariyaa da Musaa hindaa hiidahhasidiiba ilabuꞌuru, sa gimba ⁄uuru yaa hhaku slaqoo kotii. Teesaaqay Iliitleemu yaa hiigaasi gimbakira daraa slanqadi hiigaasa ha sariyaa. Iliitleemu yaa ya⁄abi Nankosi gu kooma slaqwa ubee slaqoo koti pahha dandiray gu koomee tlakwaroo. Kara, slaqwateesii yaa hukumi tlakwaroo, dandiray dandima hiica⁄asi tlakwaroteesaa. Hari amoti, ina yaa hhamisi ⁄uuru gu tlakwaroo. 4 Iliitleemu yaa teesaaqay laqi, ilakaawa da haaki da sariyaa dagama hiigaasi waꞌay kotii, dandiray goó ibiidee hari amoo da sirakomamidu Muuna gu Iliitleemu, ti hari amoo da sirakomamidu slahhaahhaau gu slaqoo kotiiba.

5 Hida hhakaꞌa goó ibiidee, hari sirakomamidu slahhaahhaau gu slaqwa, ilahudaa koina digoóti tawaalina ha idadu gu slaqwa. Teesaaqay see, hida goó ibiidee hari amoo da sirakomamidu Muuna gu Iliitleemu, ilahudaa koina digoóti tawaalina ha Muunakee. 6 Ilahudaa gu slahhaahhaau gu slaqwa haroóti khayay gwaaꞌaraa. Kara, ilahudaa daroó giyaadiye ha Muuna gu Iliitleemu haroóti khayay slafimaa haa qasaw. 7 Sa gimba heedi doó tawaaline ha ilahudaa gu slahhaahhaau gu slaqwa ti fa⁄ayimoo gu Iliitleemu. Ina yoó akhamisiyaaba sariyaa da Iliitleemu ma akhasa see gi hiidahhasiyaaba etaa. 8 Hida doó tawaaline ha slahhaahhaau gu slaqwa, yoó hiidahhasiyaaiiba muunaboo⁄eesa Iliitleemu.

9 Inkoo, unkuray ibinaa dooguna dagoó tawaalinaaba ha slahhaahhaau gu slaqwa, Muuna gu Iliitleemu nagoó tawaalina, bere ina yoó waꞌay kokunay ibiidi. Bere heedi lensee konaaba Muuna gu Kristu, ina guti Kristu gooba. 10 Kristu yoó waꞌay kokunay ibiidi, slaqoo kokuna giyoómati kaka⁄iyay see, sa gimba gu tlakwarotee. Teesaaqay, Muuna gu Iliitleemu na slafimaa kokuna, sa gimba dangoóti faadi kontay ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge. 11 Muuna gu Iliitleemu gwaa slafisu Yeesu ayisago, yoó waꞌay kokunay ibiidi. Slime, Iliitleemu yaa slafisi Kristu Yeesu ayisago. Ina himaa qay slafimaa sa slaqoo kokuna goó kaka⁄ee hari amoo da Muuna gosi goó ibiida waꞌay kokunay.

12 Inkoo, hhiee koi, dandiray kona iinaa. Iinati dariti ibinaa gooba sirakomamidu gu slahhaahhaau gu slaqoo koti. 13 Bere ti ibitay, sirakomamidu gu slahhaahhaau gu slaqwa, gu lou kaka⁄aday. Teesaaqay see, bere hati mayday yondu gu tlaku hari ⁄uuru gu Muuna gu Iliitleemu, slime ibitay. 14 Sa gimba hida goõ daroó giyaadiye ha Muuna gu Iliitleemu, inay ti yaꞌay gu Iliitleemu. 15 Unkuray haati oodiriiba muuna gu tongaiimaa, guroó khawa kara tlaꞌamee. Unkuray haati oodiri Muuna gu Iliitleemu, gwaa ⁄isimu, ma yaꞌay gu Iliitleemu tleehhitiri. Inkoo, hari Muunakee, Iliitleemu hagoó eteedine, “Aaba,* ye Taataa!” 16 Muunakee loi yoóti ilatlay sliimaa haa muunaiĩ koti tuba, dandiray ti yaꞌay gu Iliitleemu. 17 Inkoo, bere dandiray ti yaꞌay gu Iliitleemu, oowana ⁄aafa goõ Iliitleemu giyaa qaasi sa hida kosi, haa slayna aalimetee sliimaa haa Kristu. Gu lou, bere danditi labaꞌasi sliimaa haa Kristu, slime dandi daareesi sliimaa haa ina.

Wanqamee da hhoinay gu didiru gwaa khoca

18 Ana, Pawlo ariirima ambee, labaꞌasu goori gu inkoo, ti idoo gooba, bere ilakhuukhuꞌusa haa wanqamee da didiri, damaa hiitlaaꞌasiye ha Iliitleemu daqa doorii. 19 Idadu goõ daa tleehhi ha Iliitleemu, ti baqaaqamidiyayi hari kwayru gu didiru, Iliitleemu gimaa geesa hiitlaaꞌasiye haã miyaa na yaꞌay kosi. 20 Idadu goõ digaati qaasi tawaalooge diitiray, ti hari slaꞌamuu koinaaba, ti sa gimba digaati qaasi teesaaqay ha ina loi hari slaꞌamuu kosi. Teesaaqay see, daqa Iliitleemuge iliipaꞌaruki wana tuba, 21 idadu goõ digima hiica⁄asi tongaiimaa da tlakwaakwawgo, haa sigigi qay wanqamee da yaꞌay gu Iliitleemu tleehhida. 22 Dandiray khuana tuba, inkoo naqatloo idadu goõ hiti ⁄aa⁄ii⁄iminay sliimaa, kara ⁄aa⁄imu gooina ti kona slahhaaꞌamee hataꞌa pahha da hadee qatlay giyoó iliislaꞌade hiidawa.

23 Kara, ti idadu hhanki kilesiiba, dandiray see saa hadisi Muuna gu Iliitleemu, hikee gu ⁄aamu gu pandaa pahha daqa doorii, slime hati ⁄aa⁄ii⁄imina waꞌay kotii. Dandiray hati baqaaqamidana hari kwayru gu didiru, hiigaasa da yaꞌay gu Iliitleemu tleehhida, sindigi qay slaqoo gu ⁄abi sandaa hiifadidi. 24 Dandiray dandaati ilabuꞌumi ha Iliitleemu hari iliipaꞌarukee. Inkoo, bere hoó arina idotee goó iliipaꞌane dari iliipaꞌaru gooba kara. Ti miyaa noó iliipaꞌana idoo giyoó arine? 25 Bere hoó iliipaꞌana idoo ga kahhane arimaa, idotee goóti baqamidana hari hiikaasa.

26 Nama teesaaqay leẽ, Muuna gu Iliitleemu hindoóti iliiay mooroꞌoda doorii, sa gimba dandiray hhidina, idoo da ilii firoo ma idotee see da firoo daqa Iliitleemuge haga hhidina. Inkoo, Muunakee loi sindoóti firiirina dandiray daqa Iliitleemuge hari ⁄aa⁄imu, doó hiidahhasiyaaba kaawaraa. 27 Kara, Iliitleemu noó cangicangimisi muunaiĩ koti. Ina khui ilahudaa gu Muuna gu Iliitleemu, sa gimba Muunakee yoóti firiirina sa hida gu Iliitleemu, idoo doó iliislaiye gooay Iliitleemu.

Hoó kaba⁄ana hiicataraa da kaba⁄amuu

28 Dandiray khuana tuba, gimba sliimaage Iliitleemu yoóti yondiidi yondu sliimaa haa hida goõ gu slaee ina sa hhoinay gooina. Hhaã na hida hhakaꞌa daa eteedi ha Iliitleemu, gigii leehhi da iliiwane gooay piimaa dosii. 29 Sa gimba hida hhakaꞌa daa khuiye ha Iliitleemu yadaa tlaatleesoogo, slime giyaatii leehhi yadaa tlaatleesoogo. Iliitleemu gimaa slaaslaaqasi inay haa Nankosi. Nakee kosi, ma badiisu tleehhidi tla⁄aã gu hhiee wa⁄age. 30 Kara, hida hhakaꞌa daa giyaadi hiileehha ha Iliitleemu yadaa tlaatleesoogo, slime giyaati eteedi. Kara, hhakee giyaa eteedi, sigigi faadi konay ibinaa daa tafaꞌadi pandaa dosii. Kara, hida hhakaꞌa saa faadi konay ibinaa daa tafaꞌadi, slime sigigi qay wanqamee dosi.

Hhaka idoo dandi hiideehha slaꞌamuu gu Iliitleemugo

31 Inkoo, dandiray hati mala kaawana gimbakeesii? Bere Iliitleemu hari bara doori wana, miyaa nii dahhasi kanisaraa dandiray? 32 Iliitleemu yaa ⁄awaarimiiba sa Nankosi see, ina gwaatii ca⁄asi sa dandiray gonkotaa. Bere yaati teesaaqay laqi, sandi pihhiyaabaslii slime idadu goõ sliimaa haa Nankosi? 33 Miyaa nii dahhasi sitaakiru hida hhakaꞌa daa hiileehhi ha Iliitleemu? Hhaku heedi lensee! Ti Iliitleemu noó faadi hida gu koomee ibinaa daa tafaꞌadi pandaa dosii. 34 Miyaa nii dahhasi hukuruu? Hhaku lensee! Kristu Yeesu naa gwaai. Ina naa slafi ayisago, slime yoóti ibiidi taysi rawaa gu rawge hari bara da ⁄uya da Iliitleemu. Ina sandoóti firiirina dandiray. 35 Miyaa nii dahhasi hiideehha dandiray haa slaꞌamuu gu Kristu? Ti ilahufidugoo, baku maanagoo, labaꞌasugoo, qorigoo, dakusa da qayrogoo, cokhoriimagoo, baku gwaaꞌaraagoo? 36 Idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba,

“Sa gimba googu, dandiray dandoóti cu⁄i balalu sliimaa.

Dandiray dandoóti faadi ha hida bee⁄ukaꞌa pahha doó isoo qutlidu kaye.”✡

37 Suti! Gimbakii sliimaa hoó slayna kaba⁄amuu gu didiru hari amoo dosi, Yeesu gwaa slau dandiray. 38 Khua gu lou tuba, hhaka idoo dandi hiidahhasa hiideehha dandiray haa slaꞌamuu gu Iliitleemu. Gwaaꞌaraa ma slafimaa see, malayika ma gieeri see, gimba gu inkoo ma gwaa khoca see, ma tawaaloo lensee, 39 gimba goó rawaa gu rawge waara ma goó hhapeege waara see. Gu lou, hhaka ma idoo lensee daa tleehhi ha Iliitleemu damaa hiidahhasa hiideehha dandiray haa slaꞌamuu gosi gu daqa Kristu Yeesu Looimoo goorii waara.

9

Iliitleemu hiileehha da Israeeli

1 Ana Pawlo, ti kaawa gimba gu lou ilagaasa dooii haa Kristu, kaawaaba gimba gu afaꞌafuuma. Ilahudaa gu muuna goy daroó giyaadiye ha Muuna gu Iliitleemu sini ilatlatlaatlayay ana gimbaki. 2 Ana ti kooma gaiidimoo gu didiri haa slahhaaꞌamee doóba hiifaakoo muuna gooaa. 3 Hanti aloo firima, ana see dinima ilawaasi ha Iliitleemu haa dinima tlintiꞌisi ha Kristu sa hhiee koi loi, hhakaꞌa gu afamaraa leẽ haa ana. 4 Hhakee na hida gu Israeeli* daa hiileehhi ha Iliitleemu, ma yaꞌay kosi tleehhidiri. Kara, ina yaa laqami sa inay wanqamee dosi, yaa qaasi ila⁄imbidu haa inay, sigaa hadisi sariyaa dosi, sigaa laqami idoo gi ilii firiirinee ina haa sigigi hadisi hiifadidu gosi. 5 Inay ti laqwaloo da okookoiĩ koti gu tlaatleesoo. Kara, Kristu yaati daqa afamaraa gooina dahhi, hiidawaraa dosi heedi pahha. Ina, Iliitleemu rawaa gu idadu gonge wana, doó daareesiye koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Guti lou.†

6 Ana hati kakaakamaaba ambee, gimba gu Iliitleemu duguriĩ slanqadi hiigaasa hiifadidu gosi. Ti hida goõ gooba gwaa laqwaloo da Israeeli dahhee, na Waisraeeli da loi. 7 Kara, Waisraeeli goõ gooba daa laqwaloo da Aburahaamu dahha na yaꞌay kosi gu lou. Hiifadidu gu Iliitleemu daqa Aburahaamuge yaati kaay tuba, “Laqwaloo doogu dagari amoo da Isaaka faadi.”✡ 8 Gimbaki ti kona maꞌaana tuba, yaꞌay goõ gooba daa laqwali ha Aburahaamu, ti yaꞌay gu Iliitleemu. Ti laqwalotaꞌa kilesi daa laqwali harii fadidu gu Iliitleemu, digina faadi tuba, laqwaloo dosi da loi. 9 Gimba gu hiifadidu gu Iliitleemu na nahiĩ tuba, “Gu lou, kwarakhaalee nama qatlaykii gooay ana hamaa khaw daqa dooguu. Qatlaykee Saara hadee doogu maa konta naw.”✡

10 Kara, ti teesaaqay kilesiiba, slime Rebeeka yaa laqwalidi yaꞌay cada hari amoo da hhawata leẽ, Isaaka kookoo goori. 11-12 Inkoo, irangiyatee dagaa ilii kahhiye see laqwaloo, ma giyaa ilii kahhiyee see yondu gimba lensee gu hhou baku gu tlaku, Iliitleemu yaa kaay sa Rebeeka tuba, “Giyaaday yondiidi sa aluuday.”✡ Gimbaki ti laqaaqana tuba, Iliitleemu yoótii leehhi heedi, idoo giyoó ilii ilakhuukhuꞌusiye ina, ti hari amoo da yondu gu heedikee gooba. 13 Idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba, “Yakoobo hagwaa slai, teesaaqay see, Esaaw hagwaa waki.”✡

14 Inkoo, dandiray hati mala kaawana? Gu lou, Iliitleemu hinti dakusii haaki? Coko⁄o see! 15 Iliitleemu yaa kaay sa Musaa tuba,

“Ana hagumaa pihha haa sugumaa laqama ⁄awaariru sa heedi ga slae.”✡

16 Inkoo, gimbakee sliimaa yoóti iliipaꞌana ⁄awaariru gu Iliitleemu, ti maguuma gooba ma slaꞌamuu gu heedi. 17 Handikaa da Iliitleemu yaa kaadi sa Faraaw tuba, “Ana, Iliitleemu hagwaa hiitlaysi, sa gimbaki leẽ, ana hari amoo doogu, ma laqami ⁄uuru goy haa uma goy dugu kakaane khooroo sliimaa.”✡ 18 Teesaaqay, Iliitleemu yoóti ⁄awaarina sa heedikaꞌa sa slaiye ⁄awaariru. Kara, bere slai muuna gu heedi ma karahhi, teesaaqay laqi.

Qupidaa haa ⁄awaariru gu Iliitleemu

19 Inkoo, angamalee heedi kaay tuba, “Bere ti teesaaqay, Iliitleemu soó soꞌoyi kahhi sitaakaa da dabimidu gu dakoo daqa hidage? Miyaa nii dahhasi kanisaraa idoo gi slaiye laqa Iliitleemu?” 20 Ye ugu heedi, ugu ti miyaa gu hiidahhasa maamisu Iliitleemu? Inkoo, ⁄alu hiidahhasiyaa maasaraa tlehhidiisay gu ⁄alalee tuba, “Hanaa soꞌoyi tleehhidi taqi?”✡ 21 Tlehhidiisay gu ⁄alalee kona haaki da tlehhinay khooslay daqa upa lengo gu tipa, khooslay waku sari yondu gu kooma muree haa khooslay waku sari yondu gu balalu sliimaa.

22 Dagani ilii wana daqa Iliitleemuge. Ina yaati slai laqaruu qupidaa kosi haa gii tlaaꞌasi ⁄uuru gosi. Inkoo, Iliitleemu yaa hiikaasi hari khisla sa hida hhakaꞌa guraa hiiboo⁄ee slawaraa qupidaa kosi, diĩ ilakhuukhuꞌusi hhamisaraa. 23 Iliitleemu yaa teesaaqay laqi, ma hiitlaaꞌasi hacimaa gu wanqamee dosi daqa hida hhakaꞌay saa ilakhuukhuꞌusi laqaru ⁄awaariru. Hida hhakee digaati ilakhuukhuꞌusi yadaa tlaatleesoogo, slime sigigi qay wanqamee dosi. 24 Dandiray see tla⁄aã gu hida hhakaꞌay wana daa eteedi ha ina. Ina yaati eteedi daqa Wayahuudigo, sliimaa haa daqa hida gu hhapapu wakinaygo see. 25 Slime, Iliitleemu idoo giyaa ilii kaay gooay tletiruu gu Hoseeyage tuba,

“Hida hhakira gwaa koiiba, inkoo hagiti eteedina ‘Hida koi.’

Kara, hida hhakaꞌa gaa slaiiba, hagiti eteeda ‘Hida koi ga slae.’ ”✡

26 “Kara, daqateesii inay sigaa ilii kaay ha Iliitleemu tuba,

‘Unkuray ti hida koiiba,’ teꞌesii inay digiti eteedi tuba,

‘Yaꞌay gu Iliitleemu gu slafa.’ ”✡

27 Tletimiisay Isaaya yaa maahhi hari afoo da didiri daqa Israeelige tuba,

“Waisraeeli gimati wa⁄a see da seehhinay gu tlawa da didiri gooay,

ti Waisraeeli coko⁄o kilesi digina ilabuꞌuna.

28 Taataa Iliitleemu cira hiigaasi sumuku

hukumuu gosi daqa hida sliimaa gu khoorotii.”✡

29 Kara, Isaaya gooay, idoo giyaa ilii tletimi wakaꞌalee tuba,

“Bere Taataa Iliitleemu gu kooma ⁄uuru goõ,

sindaa aloo mayaaba laqwaloo,

haati aloo hida gu yaamu gu Sodomaa haa Gomoora pahha tleehhidana.”✡

Waisraeeli konaaiiba ⁄imbaraa

30 Inkoo, hati mala kaawana? Hida gu hhapapu wakinay goóba dabiidu ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge, yaa slayri ibinaa daa tafaꞌadi pandaa dosi Iliitleemu hari amoo da ⁄imbaraa. 31 Waisraeeli gwaa maguumidee slawaraa ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge hari amoo da sariyaa, giyaa slayriiba. 32 Sa soꞌoyi? Sa gimba ibinatee daa tafaꞌadi giyaa dabiidiriiba hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, giyaati dabiidiri hari amoo da yondu gooina gu hhou. Inay yaatii tatafimidiri tlaa⁄ukaꞌay, doó ilii tatafimidiye hida. 33 Idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemu tuba,

“Yuꞌudiyaa, taysi Sayuunige qaasa tlaa⁄u gu iliitatafimidu,

haa hhafida gu slaslakhuu hida,

heedi gu ⁄imba ina‡ dugu muriidisiyaaba.”✡

10

1 Hhiee koi, gu lou idoo ga slae hari khisla muuna gooii haa firoo dooii pandaa da Iliitleemuge, ti sa hida koi Waisraeeli, digima ilabuꞌumi. 2 Ana hiidahhasa ilatlawa pandataa tuba, inay konay maguuma da dabiidu gu Iliitleemu. Teesaaqay see, maguuma dooina yoó kontaaba caahhamuu gu lou. 3 Inay hhidinay, idoo Iliitleemu giyoó ilii faadiye hida, ma slayri ibinaa daa tafaꞌadi. Inay yoóti dabiidiyay ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge hari yondu gooina. Inay yaa siꞌiri amotee da Iliitleemu, daroó khawa ibinatee daa tafaꞌadi. 4 Kristu yaa hiigaasi yondu gu sariyaa, kila heedi gu ⁄imba ina duguma faadi kona ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge, sirakooma da sariyaa see hhaka.

Ilabuꞌuru ti sa hida sliimaa

5 Musaa yaa handikimi tuba, amoo heedi duguri faadiye konay ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge, ti hari amoo da iliikooma sariyaa. Ina yaa handikimi tuba, “Heedi goó sirakooma gimba goõ gu sariyaa, hiti ibiidi hari amoo da sariyatee.”✡ 6 Inkoo, hida gu koomee ibinatee daa tafaꞌadi doó daqa ⁄imba dahha, yoóti kaayay tuba, “Hhanti kaada muuna googuu tuba, ‘Ti miyaa na day rawaa gu raw naqatloo?’✡ ” (Hari amotee haraagi khay Kristu hhapeege). 7 Kara, hhanti kaaday tuba, “Miyaa nii⁄eeti khonsleebaa naqatloo?”✡ (Hari amotee haraagi khay Kristu daqa tuueenaago).

8 Gu lou, Handikaa da Iliitleemu yoóti kaada tuba, “Ya⁄aboti da Iliitleemu ilaciyaa kokuu wanta, afa googuu haa muuna googuu wanta.”✡ Ya⁄aboti da ⁄imba Yeesu ganoó kakaana. 9 Sa gimba, bere kaada hari afa googu loi tuba, “Yeesu ti Looimoo gu Goõ,” haa gi iliipaꞌanta muuna googuu tuba, Iliitleemu gwaa slafisi ina ayisago, dugu ilabuꞌuna. 10 Heedi yoóti ⁄imbi Yeesu hari muuna gosi, sa gimbakee Iliitleemu gu tosaa faadi kona ibinaa daa tafaꞌadi pandaa dosii. Kara, yoóti kaay hari afa gosi, dugu tosaa ilabuꞌuna.

11 Handikaa da Iliitleemu yoó kaada tuba, “Kila heedi gu ⁄imba ina, etaa dugu muriidisiyaaba.”✡ 12 Gimbaki laqaaqana tuba, paslimisu hhaku tla⁄aã gu Wayahuudige haa hida gu hhapapu wakinay. Looimoo gu Goõ ti leẽ kilesi, ina yoóti ⁄aafi hari khisla hida goõ goó ilii⁄aa⁄ee ina. 13 Handikaa da Iliitleemu yoóti kaada tuba, “Kila heedi gumaa ilii⁄aa⁄aa uma gu Taataa Iliitleemu, dugumaati ilabuꞌuna ha ina.”✡

14 Teesaaqay, inay gu malee ilii⁄aa⁄iyay ina, tay gu kahhiyay ⁄imba? Kara, inay gu malee ⁄imbiyay, bere kahhiyay akhasaraa gimba gosi? Kara, inay malee akhasiyayi gimba gosi, bere heedi gu kakaaru hhaku? 15 Kara, hida malee kakaanay, bere digiba ya⁄aboo? Idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemu tuba, “Ti gimba guraa hiiboo⁄u hari khisla, khawaraa da hida hhakaꞌa goó kakaamee Gimba gu Hhou!”✡

16 Teesaaqay see, hida goõ gooba gwaa ⁄imbee Gimbakee gu Hhou. Tletimiisay Isaaya yaa kaay tuba, “Ye Taataa Iliitleemu, ti miyaa naa ⁄imbi ya⁄aboo gaa kakaani?”✡ 17 Teesaaqay, ⁄imba yoóti itatiimisu gu ya⁄aboo da Iliitleemu dahhada. Kara, itatiimisukee yoóti daqa ya⁄aboo da Kristu dahhada. 18 Inkoo, maasa ambee, inay gwaabaslii slawaraa gimbaki? Gu lou, giyaa slayri. Handikaa da Iliitleemu yoó kaada tuba,

“Afoo dooina* hindii qonti daqa hida gu khooroo sliimaa,

haa gimba gooina hiĩ day digimi gu khooroo goõ.”✡

19 Kara, ana Pawlo slaꞌa maasa ambee, gu lou Waisraeeli gwaabaslii caahha gimbaki? Da pandaa Musaa yaa kaay tuba,

“Hangu ⁄isima unkuray, ma antiri tloomu daqa hida hhakaꞌay gu hhapee gooba.

Kara, unkuray hangu slahhaaꞌasa hari amoo da hida gu hhapee daa bawti.”✡

20 Kara, tletimiisay Isaaya hari ⁄atlimaa gu didiri, gi kaay tuba,

“Hida hhakaꞌa gwaaba dabimaamidu ana, hinigi slayri.

Hangunii tlaaꞌasi daqa hida gwaaba maasaraa ana.”✡

21 Teesaaqay see, Isaaya gi kaay daqa Waisraeelige tuba,

“Iliitleemu kakaakana tuba, ‘Baloo goõ haã tafaꞌasi dabaiĩ koi,

daqa hida goóba akhamisu haa goó kanimisee gimba gooi.’✡ ”

11

Iliitleemu ⁄awaariru gosi daqa Waisraeelige

1 Inkoo, maasa ambee, Iliitleemu hinti siꞌii hida kosi Waisraeeli? Coko⁄o see! Ana loi Pawlo ti Israeelimoo gu laqwaloo da Aburahaamu, daqa motoliya da Benyamiinigo. 2 Iliitleemu yaa siꞌiiba hida kosi, giyaa hiileehhi yadaa tlaatleesoogo. Unkuray hhidintaaii Handikaa da Iliitleemu doó kaawa gimba gu tletimiisay Eliyaa, idoo giyaa ilii quru⁄i pandaa da Iliitleemuge sa Waisraeeli? Eliyaa yaati kaay tuba, 3 “Taataa Iliitleemu, inay hiĩ cu⁄iri tletimiisee doogu haa gi muumu⁄uniri masabaahu doogu. Ti ana lenkway niĩ meeti, kara inay hiniti dabimaamidiyay, mani gaasiri.”✡ 4 Inkoo, Iliitleemu gwaa malee ilaki⁄isi? Ina yaati kaay sa Eliyaa tuba, “Ana haã meesi hida elefu fanqu, guũ siee keebeeimidu sa firoo pandaa da sanaamuu daa eteediidine na Baali.”✡ 5 Nama teesaaqay, qatlaykii gu inkooge, wanay hida gwaa meetee, daa hiileehhi ha Iliitleemu hari hhoinay gosi gu didiru. 6 Kara, bere Iliitleemu giyaatii leehhi inay hari hhoinay gu didiru, ti hari amoo da yondu gooinaaba. Bere haraa aloo yondu gooina, hhoinay gu didiru gu Iliitleemu yaa aloo hhoinay gu didiruuba kara.

7 Inkoo, gimba taqay wana. Waisraeeli idotira giyaa dabimaamidiye hari maguuma, giyaa slayriiba. Hida daa hiileehhi ha Iliitleemu, giyaa slayri idotee. Hida hhakaꞌa wakinay gwaa meetee, muunaiĩ koina yaa karaarahhiri. 8 Idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba,

“Iliitleemu yaa ⁄isimi muunaiĩ koina, ma hiiloayri,

ilaa koina, ma mayri arimaa,

haa eaa koina, ma mayri akhamisu.

Inay letuti naqatloo see gini ilii wanay.”✡

9 Kara, mutemi Dawdi see yaa kaay tuba,

“Losona gooina hatliraruu gu hiidafimidu tleehhidiyee ha idadu gu iliitatafimidu,

hiihuhuiyee, digima ⁄agitimi.

10 Iliitleemu ⁄isine hhantee ilaa koinay, ma mayri arimaa.

Slime dandaiĩ koina hiicondoiyee, ma slayri labaꞌasu balalu sliimaa.”✡

Ilabuꞌuru gu hida gu hhapapu wakinay

11 Inkoo, kara slaꞌa maasa ambee, Waisraeeli yaatii tatafimidirii, gi huuiri sumuku? Coko⁄o see! Inay yaati akhasiriiba Iliitleemu. Sa gimbakee, ina haraagi khay ilabuꞌuru daqa hida gu hhapapu wakinay, Waisraeeli ma aniri tloomu gu slawaraa ilabuꞌuru gosi slime. 12 Inkoo, hida gu hhapapu wakinay digaati ⁄aafi, sa gimba Waisraeeli yaa hiitatafidiri, gi siꞌiri digima ilabuꞌumi ha Iliitleemu. Teesaaqay, bere Waisraeeli ⁄imbiyay digima ilabuꞌumi ha Iliitleemu, gu lou hida goõ digi ⁄aafi hari khisla loi!

13 Inkoo, ana Pawlo hati cocaacoa haa unkuray hida gu hhapapu wakinay. Ana yaati ya⁄abimiisay daqa doogunay, daareesa yondu gooi. 14 Teesaaqay lalaalaqa, hida gu hhapee dooi, ma aniri tloomu sa unkuray, haa wakinay tla⁄aã gooinaa digigi ilabuꞌuna ha Iliitleemu. 15 Bere siaraa dooina yaa ⁄isinti khooroo, dagama ilagaasi ha Iliitleemu, maa malee, qatlay digimaa ilii ⁄imbiye ha Iliitleemu? Harimaati khayda slafimaa daqa hhakaꞌay gwaa kaka⁄ee. 16 Bere kurundu⁄umiya da pandaa da mukaatee,* dagaã hadisi sa yondu gu Iliitleemu, dagaati tlintiꞌisi sa ina, teꞌesii mukaatee goõ dugwaati tlintiꞌisi. Kara, bere kibiriĩ gu khaimoo duguũ tlintiꞌisi sa Iliitleemu, nama teesaaqay elemu see diginti tlintiꞌisi sa ina.

17 Waisraeeli wakinay ti elemu daa qeetimisi pahha. Unkuray, hida gu hhapapu wakinay ti elemu daa tlaaqi pahha gu khaimoo gu miseyituuni gu kweera, dangugii napa⁄amisi daqa khaimokii gu miseyituuni gu aya. Sa gimbakee, unkuray hoó slayday ⁄aafa daa khoca daqa khaimokeesaa gu ayago. 18 Teꞌesii, hangu hhanti hiiduubiday, gi qooqitay hida hhakee daa tlaaqi ha Iliitleemu elemu pahha. Teesaaqay see, slawaw tuba, kibeeri gooba noó iliipaꞌanay unkuray, unkuray noó iliipaꞌantay kibeeri. 19 Angamalee unkuray tlaatleesiday kaawa tuba, “Elemu hhakira digaati qeetimisi, dandiray dandima hiinapa⁄asi daqa daqeemoo hhakeesii koinay.” 20 Guti lou! Teesaaqay see, elemu hhakee digaati qeetimisi, sa gimba yaa siꞌiri ⁄imbaraa Kristu. Unkuray hoóti qaditay naraꞌa hari ⁄imbaraa dooguna daqa Kristuge. Teesaaqay, hangu hhanti hiiduubiday. Tlaꞌamuuda Iliitleemu. 21 Bere Iliitleemu yaa ⁄awaarimiiba sa Waisraeeli, hhaã gu elemu gu tlaatleesoo pahha, gu lou hangu meesiyaaba unkuray.

22 Inkoo, arima hhoinay haa dihhay gu Iliitleemu. Daqa hida hhakaꞌay goó yondiidee tlakwaroo, ina guti dihhu. Teesaaqay see, ina hiti laqaaqana ⁄awaariru daqa doogunay, bere ilakontay ⁄imba ⁄awaariru gosi. Bere teesaaqay gooba, unkuray see dangu tlaaqi. 23 Slime, bere Waisraeeli ⁄imbiyay Gimba gu Hhou gu Yeesu, digi kara hatlidi daqatiray giyaa iliiwane wakaꞌalee, sa gimba Iliitleemu kona hiidahhasa da hatlidu kara inay kibirikeesii. 24 Unkuray hida gu hhapapu wakinay, tlaatleesoogo ti elemu gu miseyituuni gu kweera pahha. Slime unkuray dangwaa tlaaqi yadaa, dangugii napa⁄amisi daqa miseyituuni gu qaymooge. Gimbaki guti bakaꞌasa. Teesaaqay see, Waisraeeli ouge ti elemu gu miseyituunikee gu qaymoo. Gu lou, ti slahharuũ hari khisla, inay digima hiinapa⁄amisi kara daqa khaimokeesii koinay lenge.

Iliitleemu yoóti ⁄awaarina sa hida goõ

25 Hhiee koi, slaꞌa unkuray, ma caahhadiri siiriti da Iliitleemu, mangu hhanti hiiduubidiri tuba, kontay waaway hari khisla. Waisraeeli waka muunaiĩ koina ilakonay karahhamuu, qatlaykaꞌa naqatloo faadoo da hida gu hhapapu wakinay gumaa hiiguume Tawaaloo da Iliitleemuge, gimaa ilii buꞌute. 26 Teesaaqay, Iliitleemu himaa ilabuꞌuna Israeeli goõ, idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba,

“Ilabuꞌumiisay himaa khay Sayuunigo,

ina himaa ⁄isina laqwaloo da Yakoobo,

ma maydi sisiu Iliitleemu.

27 Hiĩ na ila⁄imbidu ga qaase sliimaa haa inay,

qatlay gamaa ilii ilamooyime tlakwaroo dooina.”✡

28 Waisraeeli wa⁄a ti fa⁄ayaa da Iliitleemu, sa gimba sisaasiꞌiyay Gimba gu Hhou gu Yeesu. Kara, gimbakee hinti faydaa tleehhidi daqa doogunay hida gu hhapapu wakinay. Teesaaqay see, inay kahhiyay digi slai ha Iliitleemu, sa gimba ina yaa hiileehhi okookoiĩ koina. 29 Iliitleemu bere hingii leehhi heedi haa gugi pihhi, hiidahhasiyaaba fokida. 30 Wakaꞌalee unkuray, hida gu hhapapu wakinay haa siꞌidiri Iliitleemu. Inkoo, sa gimba Waisraeeli yaa siꞌiri Iliitleemu, ina hiĩ ⁄awaarimi sa unkuray. 31 Nama teesaaqay, inkoo Waisraeeli slime sisaasiꞌiyay Iliitleemu, ina ma hiidahhasi ⁄awaariru sa inay, idoo giyaa ilii ⁄awaarimi gooay sa unkuray. 32 Iliitleemu hiĩ khiidimi hida sliimaa, sa gimba gu sisiu gooina akhamisu ina. Hiĩ teesaaqay laqi, ma laqami ⁄awaariru sa hida sliimaa.

Raaꞌamee da daareesoo

33 Iliitleemu hindaqaruumaa dosi, waaway haa caahhamuu gosi guti didiri hari khisla!

Hukumuu gosi dugoó hiidahhasiyaaba caahharaa,

ma amamu kosi see digoó caahhiyaaba.

34 “Miyaa na khui ilahudaa gu Taataa Iliitleemu?

Kara, miyaa na hiidahhasi ⁄aakaꞌamiisay gosi tleehhida?”✡

35 “Miyaa nii dahhasi gesaa hadisa idoo sa Iliitleemu,

teesaaqay ina see, ma sugu ilaki⁄isi idotee?”✡

36 Idadu sliimaa yoó daqa dosi dahhiyay,

haa idadu hhakee ti wanay hari hiidahhasa dosi, haa ti wanay sa ina.

Ina dugu daareesiye koraraa haa koraraa gooba hiifaakoo! Guti lou.

12

Ibinaa da ⁄abi daqa Yeesu Kristuge

1 Inkoo, ye hhiee koi, Iliitleemu yaa laqami ⁄awaariru gosi daqa doorii. Teesaaqay, hangu tlaatlaqasa ambee, ca⁄asaw ibinaa dooguna daqa dosii, ma sadaaka da koomaa slafimaa tleehhitiri, doó tlintiꞌisiye sa Iliitleemu haa doó muunaboo⁄eesa ina. Haã na amoo da loi dari daareesa Iliitleemu. 2 Unkuray hhanti ilakeesintay ibinaa da hida gu khooroti, ba⁄ay unkuray geemaw Iliitleemu, ma hii⁄abeesi ilahudaa kokuna. Teꞌesii unkuray gani asu ilii caahhaday idoo da slaiye Iliitleemu. Hikee ti gimba gu hhou, goó muunaboo⁄eesa Iliitleemu haa gwaa tafaafau.

3 Hari amoo da hhoinay gu didiru sinaa pihhi ha Iliitleemu, sangu kaawa kila heedi gu tla⁄aã googunay waara, hingi hhanti ana ina lenkosi tuba, ina guti kaaru qatlay teesaaqay wanaaba. Ina ilahudeesiye hari waaway, ilakhuukhuꞌusa da piimoo gu ⁄imba sugwaa pihhi ha Iliitleemu. 4 Inkoo, slaqwa da heedi konta daqeemoo wa⁄a, haa daqeemoo hhakee goõ yoó yondiidiyaaiiba yondu leẽ. 5 Nama teesaaqay, dandiray gimati hida wa⁄a see, ti slaqwa leẽ daqa Kristuge. Kara, dandiray gonkotaa ti daqeemoo kila heedi daqa danaꞌa gosii.

6 Dandiray kona ⁄uuru gu muunaiĩ paslaapasloo doó hadisiye hari amoo da hhoinay gu didiru gu Iliitleemu. Bere heedi suguũ qay ⁄uuru gu muuna guri tletiruu, kwanda gi tletine, idoo ⁄imbaraa dosi giyoó iliiwante. 7 Bere heedi suguũ qay ⁄uuru gu muuna guri yondu sa hida wakinay, yondiidiye teesaaqay. Kara, bere heedi suguũ hadisi ⁄uuru guri caacaahhamisu hida, caacaahhamisiye. 8 Heedi gu kooma ⁄uuru gu muuna gurii ⁄atlimisu muunaiĩ gu hida, teesaaqay laqiye. Heedi goó qaqawa sa hida wakinay hari cabuuma, teesaaqay laqiye hari muuna gu cabuuma. Bere kona ⁄uuru gu muuna gu warii qadidaraa hida wakinay, gi warii qadidiye hari maguuma. Kara, heedi bere kona ⁄uuru gu muuna gu ⁄awaariru sa wakinay, teesaaqay laqiye hari hhaꞌaloo.

Slaꞌamuu gu hida goó ⁄imbee Kristu

9 Slaꞌamuu googuna hhanti kona peereehhii lensee. Unkuray waka gimba gu tlaku, karahhaw gimba gu hhouge. 10 Unkuray haa unkuray hanguti slaꞌaaslaꞌadee hhiee pahha. Kara, hangu muritee unkuray haa unkuray. 11 Unkuray hhanti nanqwaree⁄eday yonduge, maguumida, tay toogunaa yonditay hari muunaiĩ kokuna goõ sa Looimoo gu Goõ. 12 Unkuray hhaꞌaluumida iliipaꞌaru goorii, kaasaw labaꞌasuge haa ilakooma firoo Iliitleemu. 13 Qatlay hida gu Iliitleemu giyoó ilii dakusiye idoo, iliiawakinay hari idadu kokuna. Kara, kwahhasuusa dahaa hari cabuuma.

14 Firima Iliitleemu, ma ⁄aafi hida hhakee goó labaꞌasee unkuray. ⁄aafakina, hagi hhanti ilawaasiday. 15 Unkuray hhaꞌaluumida sliimaa haa hida gu koomee hhaꞌaloo. Kara, ⁄aa⁄a sliimaa haa hida hhakaꞌa gu ⁄aa⁄ee. 16 Ibiida hari qasaw unkuray haa unkuray. Unkuray hangu hhanti hiiduubiday, ba⁄ay ⁄imba ibinaa daqa lenge. Hangu hhanti ilahudeesiday tuba, unkuray kontay waaway hari khisla.

17 Unkuray hangu hhanti ilaki⁄imisiday tlakwaroo haa tlakwaroo. Unkuray yondiida yondu gu hhou pandaa da hida gonge. 18 Bere hiidahhasa wanta hari bara dooguna, ibiida hari qasaw haa hida goõ. 19 Hhiee koi ga slae, hhanti hiislarakhamisiday ⁄imbu. ⁄ipaw qupidaa gu Taataa Iliitleemu. Ina yaa kaay handikaa dosii tuba, “Ti yondu gooi gu hiislarakhasa da ⁄imbu.”✡ 20 Slime, Handikaa da Iliitleemu yoóti kaada tuba,

“Bere fa⁄ayimoo googu kona qori, sugu qayde ⁄agoo,

bere kona wakhaa, sugu qayde maꞌay.

Teesaaqay laqaraa haguti iliibuulida pahha giꞌiru gu aslaa saga gosii.”✡

21 Ugu dugu hhanti kaba⁄i ha tlakwaroo, ba⁄ay tlakwaroo kaba⁄aka hari amoo da yondu hhoinay.

13

Akhamisu hida gu tawaalooge waaree

1 Hida sliimaa itatiimisiyee hida goó tawaalimee sirikariiniige, sa gimba tawaaloo goõ yoó daqa Iliitleemu dahhada. Kara, hida hhakee gu tawaalooge waaree, Iliitleemu nigoó qamidi. 2 Teesaaqay, heedi goó kanimisa giyaadimiisay, hikee idoo daa qaasi ha Iliitleemu ginoó kanimisi. Kara, hida goó teesaaqay laqee, singiroótii khayay hukumuu inay kilakoina. 3 Hida hhakaꞌa goó tawaalimee yoó tlaatlaꞌamisiyaaiiba hida goó yondiidee hhoinay, hhakaꞌa kilesi goó yondiide tlakwaroo noó konay tlaꞌamee daqa dooinay. Inkoo, bere slaꞌada duguma may hiitlaꞌamuudisa ha heedi gu tawaalooge waara, yondiidi hhoinay, ina gu hhaꞌaleesi. 4 Ina gu kooma ⁄uuru gu tawaaliru ti yondimiisay gu Iliitleemu goó yondiida sa iliiawaraa doogu.

Teesaaqay see, bere haã yonditi tlakwaroo tlaꞌamuudaku, sa gimba ina kona ⁄uuru gu ⁄agitiru. Ina ti yondimiisay gu Iliitleemu goó laqama qupidaa gu Iliitleemu daqa hida hhakaꞌay goó yondiidee tlakwaroo. 5 Inkoo, kwanda ga itatiimisane hida gu tawaalooge waaree, ti sa gimba gu tlaꞌamee da ⁄agitiru kilesiiba. Slime, teesaaqay laqane, sa gimba khuꞌuday ti hhoinay teesaaqay laqaraa. 6 Slime sa gimbaki saganoó buꞌuday koodi sirikariiniige. Giyaadimiisetee yoóti yondita sa Iliitleemu, hingaatii ca⁄asiri qatlay gooinay goõ yondukeesii gu tawaalooge. 7 Kila heedi sugu qaydee haaki dosi. Heedi goó hiikurunkurima koodi, sugu hadiside koodi. Kara, gwaa⁄a heedi guraa hiiboo⁄u slawaraa gwaa⁄amee haa muriida heedi guraa hiiboo⁄u slawaraa muree.

Ibinaa slaꞌamuuge hhiee pahha

8 Heedi lensee hhanti kona iinaa daqa doogunay. Iinaa dooguna ti leẽ kilesi tleehhite, hanguti slaꞌaaslaꞌadee unkuray haa unkuray. Heedi goó slaꞌa danaee kosi sariyaa ginoó hiigaasi. 9 Wanta ilakaawa wa⁄a tuba, “Hhanti slipalauta, hhanti gaasida, hhanti fiisida, hhanti slahhaahhaaꞌada,” haa ilakaawa waka wa⁄a. Teesaaqay see, ilakaawatee goõ dagati ilagaasi daqa ilakaawa lenge doó kaawa tuba, “Slae hida danaee koku, idoo hangu iliislaꞌade gooay ugu lenkoogu.”✡ 10 Heedi goó slaꞌa heedi danaꞌa gosi, yoó yondiidiyaaba gimba gu tlaku daqa dosii. Inkoo, slaꞌamuu ti hiigaasa sariyaa goõ.

11 Hiicata da gimbakii, caahha qatlay gu hiileehharaa guꞌudeego yaani day. Sa gimba qatlay gu ilabuꞌuru goori yaani daadaausi loi, ba⁄ay da tlaatleesogo gaa ilii tlaatleesani ⁄imbaraa Yeesu. 12 Amasi slaiyay hiifaaka, piseemoo yaani daadaauusiri. Inkoo, maynee yondu gu hhantee, haagii owana khasima gu cencee, mangu ga⁄ayni haa Sataanimoo. 13 Dandiray ibiidanee hari waaway, idoo daraa iliiboo⁄i gooay qatlay gu tleemaa, hangugi ga⁄ayna haa hheehha haa oona, slasla⁄iima haa slipalauuma, naanaqamoo haa tloomu. 14 Teesaaqay see, gimba sliimaage danguri giyaadiye ha Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu. Unkuray hhanti ⁄imbiday hiigaamisu slahhaahhaau gu tlaku gu slaqoo kokuna.

14

Hhanti hukuntay hida wakinay

1 Heedi gu kahha hii⁄atla naraꞌa ⁄imba dosii, kwahhasuusakuna. Unkuray hagu hhanti hukuntay ilahudaa kosi. 2 Heedi waku ⁄imbi tuba, hiidahhasi ⁄agoo idadu goõ, tay heedi waku hari ⁄imba dosi da kahha hii⁄atla naraꞌa, naanu kilesi ginoó ⁄agina. 3 Heedi goó ⁄agima idadu sliimaa hhanti qooqiidi heedi gooba ⁄agoo idadu sliimaa. Kara, heedi gooba ⁄agoo idadu goõ hhanti hukuna heedi goó ⁄agima idadu goõ, sa gimba ina duguũ ⁄imbi ha Iliitleemu. 4 Inkoo, ugu ti miyaa gu kooma ⁄uuru guri hukuruu yondimiisay gu heedi waku? Looimoo gosi namaa caahhi, bere yondimiisay gosi hiĩ qadidi naraꞌa baku hiĩ qadidiiba naraꞌa. Ina hiidahhasi qadidi naraꞌa, sa gimba Looimoo gu Goõ Yeesu gwii dahhasi qadidisa ina naraꞌa.

5 Heedi waku yoó arina baloo waka tuba, dati kaari ba⁄ay da balalu wakinay. Kara, heedi waku yoóti arina tuba, balalu goõ naraꞌa wanay. Inkoo, kila heedi yondiidiye hari ilahudaa kosi tuba, gu lou taqay dagani iliiwane. 6 Heedi goó tlintiꞌisa baloo waka, yoóti teesaaqay laqi sa muriidaraa da Looimoo gu Goõ. Kara, heedi goó ⁄agima ⁄agoo waka, yoóti teesaaqay laqi sa muriidaraa da Looimoo gu Goõ, sa gimba yoóti qay ⁄iisoo daqa Iliitleemuge. Nama teesaaqay, heedi goóba ⁄agoo ⁄agoo waka, yoóti teesaaqay laqi sa muriidaraa da Looimoo gu Goõ. Slime yoóti kaay ⁄iisoo daqa Iliitleemuge. 7 Gu lou heedi lensee hhaku tla⁄aã goorii goó ibiida sa ina lenkosi kilesi, ma goó gwaaꞌa see sa ina lenkosi kilesi. 8 Bere ibiidana, hati ibiidana sa Looimoo gu Goõ. Slime bere kaka⁄ana, hati kaka⁄ana sa Looimoo gu Goõ. Inkoo, bere ibiidana baku kaka⁄ana, dandiray ti khooslay gu Looimoo gu Goõ. 9 Ti sa gimbaki loi, Kristu saganaa gwaai haa yaagi slafi ayisago, ma Looimoo gu Goõ tleehhidi gu hida gu slafee haa hida gwaa kaka⁄ee.

10 Inkoo, ugu soó soꞌoyi hukunta hhia googu? Baku ugu soó soꞌoyi qooqita hhia googu? Dandiray gonkotaa hamaa qadimidana pandaa da kitiĩ gu Iliitleemuge gu hukumuu. 11 Handikaa da Iliitleemuge, ina yaa kaay tuba,

“Gu lou, hida goõ keebeeimida pandaa dooii,

haa hida sliimaa ⁄imbiyay tuba, ana na Taataa Iliitleemu.”✡

12 Teesaaqay, kila heedi tla⁄aã goorii maatii ca⁄asi gimba gosi ina lenkosi pandaa da Iliitleemuge.

Hhanti muuna tlupida danaꞌa googu

13 Inkoo, hanguti maynee hukuukuru dandiray haa dandiray. Hhanti idoo waka laqana, da ⁄isima danaee koti ma hiitatafimidiri baku ma hiiguniri tlakwarooge. 14 Ana, Pawlo, ilagaasa dooii haa Looimoo gu Goõ Yeesu, gu lou khua tuba, hhaka ⁄agoo lensee da slasla⁄iima tlaatleesoo dosaa. Teesaaqay see, bere heedi ilahudeesi tuba, idoo waka dati slasla⁄iima, daqa heedikeesii idotee dati slasla⁄iima. 15 Bere haã slahhaaꞌasidi hhia googu, sa gimba gu ⁄agoo goó ⁄aginte, caahhi ibinaa dooguu hoóti ibitaaba hari amoo da slaꞌamuu. Ugu hhanti ⁄imbida coko⁄o see, ⁄agotaꞌa goó ⁄aginte, ma hhamisidi hhia googu, hiĩ Kristu gwaa gwaau sa ina. 16 Inkoo, unkuray gwaa hii⁄atlee hhanti ⁄imbiday idotaꞌa goó antee tuba, dati hhoi daqa doogunay, dagama qooqiidi ha hida wakinay. 17 Tawaaloo da Iliitleemu ti yondu gu ⁄agoo gooba haa kitahhu, ti ibinaa ibidinaa doó muunaboo⁄eesa Iliitleemu, da kooma qasaw haa hhaꞌaloo. Gimbaki gonkosaa duguroó khay ha Muuna gu Iliitleemu. 18 Sa gimba heedi goó yondiida sa Kristu teesaaqay, Iliitleemu ginoó muunaboo⁄eesi haa yondu gosi dugoóti ⁄imbi ha hida.

19 Inkoo, dandiray maguumidanee dabiidu gu gimbakaꞌa guroó khawa qasaw haa goó iliiaꞌawa hii⁄atlisa dandiray haa dandiray, ma slayni ⁄uuru iliipaꞌaruuge. 20 Unkuray hhanti tlakweesiday yondu gu Iliitleemu, sa gimba gu ⁄agoo. Gu lou, ⁄agoo sliimaa dagaa ilabuusli. Teesaaqay see, ti tlakwaroo ⁄agoo ⁄agoo waka, bere ⁄agotee ⁄isinta heedikee, ma hiihuui tlakwarooge. 21 Ba⁄ay ti mayna ⁄agoo fuꞌumay, kitahhu difaay,* baku gi mayna yondu gimba lensee gumaa ⁄isima hhia googu, ma hiihuui tlakwarooge.

22 Idoo goó ⁄imbide gimbakii, ugu lenkoogu karahhasaka muuna googuu pandaa da Iliitleemuge. Dugwaa ⁄aafi heedikaꞌa gungoóbasli hukuruu ina lenkosi, giyoó ilii yondiidiye yondukaꞌay giyoó arine guti hhou. 23 Teesaaqay see, bere heedi kona tlaꞌamee ⁄agotaꞌay gi slaiye ⁄agoo, dugu hukuna bere gi ⁄agina, sa gimba hiĩ ⁄imbiiba tuba, teesaaqay laqaraa ti naraꞌa pandaa da Iliitleemuge. Bere ina yondiidi idoo lensee, ⁄imbage gi ilahudeesi tuba, idotee ti tlakwaroo, ina ti yondimaamidi tlakwaroo.

15

Ibinaa doó muunaboo⁄eesa hida wakinay

1 Inkoo, dandiray gu koomee ⁄uuru ⁄imbaraage, haraa hiiboo⁄ani hiikaasa hida hhakaꞌa goóba ⁄uuru. Hhanti yondiidana yondukaꞌa kilesi goó muunaboo⁄eesa muunaiĩ koti. 2 Kila heedi tla⁄aã goorii muunaboo⁄eesiye hida danaee kosi sa faydaa dooina, ma digii ⁄atlisi muunaiĩ ⁄imbaraage. 3 Kristu see yaa yondiidiiba yondu gwaa muunaboo⁄eesa ina lenkosi, idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba, “Wahaaharu gu hida gwaa waahaahanee ugu, Iliitleemu, hinaati ilii huui ana.”✡ 4 Slime, gimba sliimaa daa handikimi wakaꞌalee Handikaa da Iliitleemuge, dugwaati handikimi dandima caacaahhamisi dandiray. Bere hiikaasana, handikatee hindoó hii⁄atlisida muunaiĩ, ma slayni iliipaꞌaru.

5 Iliitleemu goó qawa sa hida ⁄uuru gu hiikaasa haa muuna hii⁄atlisa, sangu pihhiye muuna gu ilagaasa, ma idoo leẽ tleehhitiri, hari amoo da sirakooma ilaꞌaaꞌaatisa da Kristu Yeesu. 6 Hari amotee, unkuray hiidahhasiday hhaꞌaleesa Iliitleemu, Taataa gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu, hari ilahudaa leẽ haa afoo leẽ.

Gimba gu Hhou daqa hida sliimaa

7 Inkoo, hangu kwahhasuumisidee unkuray haa unkuray, Kristu gooay idoo giyaa ilii kwahhasuusi unkuray, Iliitleemu ma dugu daareesi ha hida. 8 Slawaw tuba, Kristu yaa yondimiisay gu Wayahuudi, ma laqami tuba, Iliitleemu yaa hiigaasi hiifadidukira kosi giyaa hadisi sa okookoiĩ koti. 9 Kara, ina yaati khay hida gu hhapapu wakinay, ma daareesiri Iliitleemu, sa gimba gu ⁄awaariru gosi, idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba,

“Inkoo, hagu hhaꞌaleesa tla⁄aã gu hida gu hhapapu wakinayge.

Kara, raaꞌa raaꞌamee da hhaꞌaleesa uma googu.”✡

10 Kara, Handikaa da Iliitleemu yoóti kaada tuba,

“Ye hida gu hhapapu wakinay, hhaꞌaluumida sliimaa haa hida gu Iliitleemu.”✡

11 Kara, yoóti kaada tuba,

“Hida goõ gu hhapapu wakinay, hhaꞌaleesa Taataa Iliitleemu.

Ye hida goõ, daareesakuna ina.”✡

12 Kara, Isaaya yoó kaay tuba,

“Laqwaloo da Yeesego, Iliitleemu hiitlaysi heedi gu tawaalima hida gu hhapapu wakinay.

Hida hhakee gu iliipaꞌanay ina.”✡

13 Inkoo, Iliitleemu hiĩ gu tlaatleesoo gu iliipaꞌaru goori, hacisiye unkuray hhaꞌaloo haa qasaw, sa gimba goó ⁄imbiday ina. Kara, iliipaꞌaru googuna hiiroogidiye daqa Iliitleemuge hari ⁄uuru gu Muuna gosi.

Yondu gu Pawlo daqa hida gu hhapapu wakinayge

14 Hhiee koi, ana loi haã ⁄imbi tuba, unkuray haã hacidiri hhoinay, caahhamuu goõ, haa hanguu dahhasiday caacaahhamisu naraꞌa unkuray haa unkuray. 15 Ana sanguu handikimi unkuray hari ⁄atlimaa gimba angaamaka cheetitii, ma sanguu slay unkuray gimba waku. Ana hanti teesaaqay laqi, sa gimba Iliitleemu hinaa pihhi ana, 16 ma yondimiisay gu Kristu Yeesu tleehhidi daqa hida gu hhapapu wakinay. Ana hoóti yondiida hhapalooay pahha goó kakaama Gimba gu Hhou gu Iliitleemu. Ana hoóti teesaaqay laqa, hida gu hhapapu wakinay, ma sadaaka doó ⁄imbiye Iliitleemu tleehhidiri, sadaaka daa tlintiꞌisi ha Muuna gu Iliitleemu.

17 Inkoo, ana ilagaasa dooii haa Kristu Yeesu, hanguu dahhasa hiiduuba yondukii goó yondiide sa Iliitleemu. 18 Ana kaawaaba idoo lensee, ti gimbakaꞌa kilesi daa yondiidi ha Kristu hari amoo dooi, hida gu hhapapu wakinay ma hiidahhasiri akhamisu Iliitleemu. Ina yaa teesaaqay laqi, hari amoo da gimbakira gaa gimbuusi haa yondukira gaa yondiidi. 19 Kara, ina yaa teesaaqay laqi, hari amoo da laqaru gimba gu denu gu bakaꞌasa hida, haa hiidahhasa da Muuna gu Iliitleemu. Teesaaqay, haa kakaami naraꞌa Gimba gu Hhou gu Kristu, tlaatleesi yaamu gu Yerusaleemugo daqeemoo hhakaꞌa naqatloo gu Iliriiko. 20 Ana piimaa dooi ga koome ti hiiqoomeesa da Gimba gu Hhou daqeemoo sliimaa da ilii kahhiye akhasaraa uma gu Kristu. Teesaaqay, ana ma hhanti ilakoomi tlehhinay rawaa gu musingi gu heedi wakuu. 21 Idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba,

“Hida hhakaꞌa daa ilii kahhiye kakaaru gimba gosi, arinayi.

Kara hida hhakaꞌa gwaa kahhee akhasa gimba gosi, caahhiyay.”✡

Pawlo ilakhuukhuꞌusa dosi da ilakhookhocuu hhapee da Ruumi

22 Waa wa⁄a, sa gimbakee gu hiiqoomeesa Gimba gu Hhou na idoo sinaa tlaatlahhasi ana khakhawuu daqa doogunay. 23 Teesaaqay see, inkoo haã hheꞌesi yondu gooi daqeemoo hhakeesii. Kara, koraraa wa⁄a haa kooma kwayru hari khisla gu khawaraa daqa doogunay. 24 Qatlay gamaa ilii hhiyuude hhapee da Sipaaniyage, haã iliipaꞌami hiicataraa hari teꞌesa. Teesaaqay laqa, mangu ariirini haa unkuray, qatlay coko⁄o, gesaa gi hhaꞌaluumidana sliimaa haa unkuray. Da hheꞌesi, unkuray sigini qayday ana iliiawa sa hhiyuumatee toyi.

25 Teesaaqay see, inkoo ana iliiawa kaw hida gu Iliitleemu yade Yerusaleemuge. 26 Hida gu Iliitleemu gu hhapee da Makedooniya haa Akaaya hingii kurunkuriri slagumu sa iliiawa hida gu Iliitleemu hhaã gu kwaeeli gu yade waaree Yerusaleemuge. 27 Inay loi digiĩ muunaboo⁄eesi teesaaqay laqaraa, gu lou hikee ti yondu gooina gu iliiawa kwaeeli. Bere hida gu hhapapu wakinay hingaa ilagaasiri sliimaa haa Wayahuudi ⁄aafaraa da muunainge, slime hida gu hhapapu wakinay see kwanda gi iliiaꞌayee Wayahuudi hari idadu koina gi konee. 28 Qatlay ana gamaa iliigaase yonduki gu taatahha slagumukee daa hiikurunkuri sa hida gu Yerusaleemu, hamaa tlaatleesa hhiyuuma dooi da Sipaaniya khuꞌusa, hamaa hiicata hari daqa dooguna. 29 Ana khua ambee, gamaa ilii khawe daqa doogunay, harimaa khaw ⁄aafaraa wa⁄a da Kristu.

30 Hhiee koi, hangu tlaatlaqasa hari uma gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu haa sa gimba gu slaꞌamuu daroó khaye ha Muuna gu Iliitleemu daqa doorii, unkuray hangu ilagaasidee haa ana, sinigi firintay ana pandaa da Iliitleemuge. 31 Firima dinima ilabuꞌumi ha Iliitleemu dabaiĩ gu hida hhakaꞌaa goóba ⁄imbaraa Yeesu gu hhapee da Yudaayage waaree. Kara, iliiawa ga leehhiihimise Yerusaleemuge, dagama ⁄imbi ha hida gu Iliitleemu. 32 Teesaaqay, Iliitleemu bere slai, haa hiidahhasa khawa daqa doogunay hari muuna gu kooma hhaꞌaloo, ma hiifiifisi sliimaa haa unkuray. 33 Inkoo, Iliitleemu hiĩ guroó khawa ibinaa da qasaw, sliimaa wane haa unkuray gonkokunaa. Guti lou.

16

Cehheemisu gu Pawlo daqa danaee kosii

1 Ana, sangu slaꞌa taatahha unkuray, hhioo doorii Foyiibe, ti hadee da hhoi. Ina ti yondimiisoꞌoo kanisaa da yaamu gu Kenkereeyage. 2 Ina kwahhasuusakana, sirakoomiisoꞌoo da Looimoo gu Goõ pahha, idoo dangoó iliislaiye gooay yondu hida gu Iliitleemu, haa saga qaydee iliiawa gi slaꞌade daqa doogunaa. Gu lou, ina yaa iliiaꞌaydi hida wa⁄a hari khisla, slime ana see hinaa iliiaydi.

3 Cehheemisa Pirisiila haa Akiila, yondimiisee danaee koi yondu gu Kristu Yeesuge. 4 Inay yaa hiica⁄asiri ibinaa dooina, digimati cu⁄i see sa ana. Ana hati kaawa ⁄iisoo daqa dooinay, sliimaa haa daqa kanisasuu goõ gu hida gu hhapapu wakinay. 5 Slime cehheemisa hida goó ⁄imbee Yeesu, goó hiikurunkurimidee mara gooinay.

Cehheemisa Epayineeto danaꞌa gooi ga slae. Ina na heedi gu pandaa ⁄imbaraa Kristu hhapee da Aasiyage. 6 Cehheemisa Mariyaa, hadee daa yonditi hari maguuma sa unkuray. 7 Cehheemisa Andironiiko haa Yuniiya, hida koi gwaa sliimaa waaree haa ana jeerage. Inay digi khui hari khisla tla⁄aã gu ya⁄abimiiseege. Kara, inay yaati giyaadiri ⁄imbaraa Kristu sa ana. 8 Cehheemisa Ampiliyaato, danaꞌa gooi ga slae ilagaasa da Looimoo gu Gonge. 9 Cehheemisa Uribaano, yondimiisay danaꞌa goori ilagaasa da Kristuge, sliimaa haa Sitakiisi danaꞌa gooi ga slae.

10 Cehheemisa Apeele, daa koimisi haa dugugi ⁄imbi ilagaasa da Kristuge. Cehheemisa hida gu aya gu Arisitobuulo. 11 Cehheemisa Herodiyooni, hhia gooi. Kara, cehheemisa hida goõ gu aya gu Narikiisi, gungwaa ilagaasee haa Looimoo gu Goõ. 12 Cehheemisa Tirifayiina haa Tirifoosa, tigay hhakira goó yondiide hari maguuma daqa Looimoo gu Goõ. Slime cehheemisa Perisiisi danaoo ga slae, slime daa yonditi maguumage hari khisla daqa Looimoo gu Goõ. 13 Cehheemisa Rufoosi haa iyoo dosi. Rufoosi ti heedi gungaa hiica⁄asu, ma yondiidi hari muuna gosi goõ sa Looimoo gu Goõ. Iyoo dosi goóti faade iyoo dooi pahha.

14 Cehheemisa Asinkristo, Filegooni, Herimee, Patirooba, Herimaa, haa hhiee goõ gu sliimaa waaree haa inay. 15 Cehheemisa Filoloogo haa Yuliyaa, Nereeya haa hhioo dosi, haa Olimpaa haa hida goõ gu Iliitleemu gu sliimaa waaree haa inay. 16 Hangu cehheemisidee unkuray haa unkuray hari slaꞌamuu gu Kristu.* Slime dangwaani cehheemisi ha hida gu kanisasuu goõ gu Kristu.

Pawlo ilakaawa dosi da hiifaakoo

17 Hhiee koi, hangu tlaatlaqasa ambee, khuꞌuma naraꞌa hida hhakaꞌa goó ⁄isimee deehhoo haa hida wakinay ma huuiri, hari amoo da caacaahhamisu goó kanimisa gimbakaꞌa gwaa oodiri. Unkuray ⁄ipaw inay. 18 Gu lou, hida da hhakee gooay yoóti yondiidiyaaiiba sa Looimoo goori gu Goõ Kristu, yoóti yondiidiyay sa guraiĩ koinay. Kara, hari amoo da gimba gooina gu nuunuqa haa gu hiinankeeriru, yoóti hiicoridiyay hida gu hhidimee tlakwaroo. 19 Hida sliimaa khuiyay, idoo goó ilii akhamisidee Gimba gu Hhou gu Yeesu. Sa gimbaki ana ha kooma hhaꞌaloo hari khisla sa unkuray. Inkoo, ana slaꞌa unkuray, ma slaydiri waaway gimba gu hhouge haa ma hhanti slaydiri dakoo gimba gu tlakuge. 20 Iliitleemu, guroó khawa qasaw, hiikala⁄i ciraai Sataanimoo haa sangugi qay unkuray ⁄uuru gu hiikala⁄araa ina. Ana firima ambee, Looimoo goori gu Goõ Yeesu ilakone laqaru hhoinay gosi gu didiru daqa doogunay.

21 Dangwaani cehheemisi ha Timoteeyo, yondimiisay danaꞌa gooi. Slime, dangwaani cehheemisi ha hida koi haã Luukiyo, Yasooni haa Sosipateeri. 22 Ana, Teritiiyo, gwaa handikimu cheetiti, idoo sinaa kaay ha ya⁄abimiisay Pawlo, hangwaani cehheemisi hari uma gu Looimoo goori gu Goõ. 23 Dangwaani cehheemisi ha Gaayo, gwaa kwahhasuusu ana, ma ibiidi mara gosii haa hida gu kanisaa goõ goó hiikurunkurimidee mara gosii. Slime dangwaani cehheemisi ha hhia goori Kwaritoo sliimaa haa Eraasto, goó qamida peesay sa sirikariinii da yaamu hhakee.†

Firoo da daareesaraa Iliitleemu

25 Inkoo, Iliitleemu dugu daareesiye! Ina kona hiidahhasa da hii⁄atlisa unkuray hari amoo da Gimbakee gu Hhou gu Yeesu Kristu gaa kakaami. Ya⁄aboti, daa yakwi koraraa wa⁄a gwaa hiicatee, inkoo dagangii tlaaꞌasi daqa doogunay. 26 Inkoo, siiritee dagangii tlaaꞌasi, idoo giyaa ilii handikiniri tletimiisee da Iliitleemu. Iliitleemu gu koraraa haa koraraa gooba hiifaakoo, naa hiica⁄asi ilakaawa daqa hida gu hhapapu goõ, ma hiidahhasiri ⁄imbaraa Iliitleemu haa magu akhamisiri ina. 27 Iliitleemu, ina kilesi gu kooma waaway, dugu daareesiye koraraa haa koraraa gooba hiifaakoo hari amoo da Yeesu Kristu! Guti lou.

* 1:3 1:3 hiĩ daa hiiday hari amoo da motoliya da mutemi Dawdi: Hhayukii Yeesu giyaa ilii kahhiye khaymuu khoorotii, ina yaati wana sliimaa haa Taataa Iliitleemu yadaa tlaatleesoogo. Tiꞌii Pawlo ti kakaakana tuba, Yeesu yaati slay slaqwa dugwaa ilii hiiday ha Mariyaa motoliya da mutemi Dawdige.

✡ 1:17 1:17 Yuꞌudii kitaabuu gu Khabakuuki 2:3-4.

✡ 2:6 2:6 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 62:12; Hiihhantlisa 24:12.

✡ 2:24 2:24 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 52:5; Esekeeli 36:22.

✡ 3:4 3:4 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 51:4.

✡ 3:12 3:12 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 14:1-3; 53:1-3; Kakaamisay 7:20.

✡ 3:13 3:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 5:9.

✡ 3:13 3:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 140:3.

✡ 3:14 3:14 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 10:7.

✡ 3:17 3:17 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 59:7-8.

✡ 3:18 3:18 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 36:1.

✡ 4:3 4:3 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 15:6.

✡ 4:8 4:8 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 32:1-2.

✡ 4:17 4:17 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 17:5.

✡ 4:18 4:18 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 15:5.

✡ 7:7 7:7 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 20:17; Hiislaslaw gu Sariyaa 5:21.

* 8:15 8:15 Aaba: Hiĩ na gimba gu Araamaisoo, maꞌaana dosi na Taataa goy.

✡ 8:36 8:36 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 44:22.

* 9:4 9:4 hida gu Israeeli: Hida gu laqwaloo da Aburahaamu, Isaaka haa Yakoobo digaati eteedi hari umaiĩ cada, Waisraeeli haa Wayahuudi.

† 9:5 9:5 Hari ilakeesa waka, Kristu yaati daqa afamaraa gooina dahhi, hiidawaraa dosii heedi pahha. Iliitleemu dugu daareesiye, ina goó tawaalima idadu sliimaa koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Guti lou.

✡ 9:7 9:7 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 21:12.

✡ 9:9 9:9 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 18:10, 14.

✡ 9:11-12 9:11-12 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 25:23.

✡ 9:13 9:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Malaaki 1:2-3.

✡ 9:15 9:15 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 33:19.

✡ 9:17 9:17 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 9:16.

✡ 9:20 9:20 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 29:16; 45:9.

✡ 9:25 9:25 Yuꞌudii kitaabuu gu Hoseeya 2:23.

✡ 9:26 9:26 Yuꞌudii kitaabuu gu Hoseeya 1:10.

✡ 9:28 9:28 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 10:22-23.

✡ 9:29 9:29 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 1:9; Tlaatleesoo 19:1-29.

‡ 9:33 9:33 heedi gu ⁄imba ina: Tiꞌii ina ti laqaaqanta Kristu.

✡ 9:33 9:33 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 28:16.

✡ 10:5 10:5 Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 18:5.

✡ 10:6 10:6 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 30:13.

✡ 10:7 10:7 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 30:13.

✡ 10:8 10:8 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 30:14.

✡ 10:11 10:11 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 28:16.

✡ 10:13 10:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Yoeeli 3:5.

✡ 10:15 10:15 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 52:7.

✡ 10:16 10:16 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 53:1.

* 10:18 10:18 Afoo dooina: Tiꞌii dati laqaaqana, idoo khooroo haa raw giyoó ilii kakaanee gimba gu Iliitleemu. Yuꞌudii kitaabukii 1:19-20.

✡ 10:18 10:18 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 19:4.

✡ 10:19 10:19 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 32:21.

✡ 10:20 10:20 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 65:1.

✡ 10:21 10:21 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 65:2.

✡ 11:3 11:3 Yuꞌudii kitaabuu gu 1 Watemi 19:10, 14.

✡ 11:4 11:4 Yuꞌudii kitaabuu gu 1 Watemi 19:18.

✡ 11:8 11:8 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 29:4; Isaaya 29:10.

✡ 11:10 11:10 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 69:22-23.

* 11:16 11:16 kurundu⁄umiya da pandaa da mukaatee: Tiꞌii ti ilakhuukhuꞌuuꞌumisi Aburahaamu haa kurundu⁄umiya da mukaatee haa kibiriĩ gu khaimoo. Daqa da pandaa pahha daa tlintiꞌisi sa Iliitleemu, daqeemoo goõ digaati tlintiꞌisi. Hhaã goó laqamee tuba, laqwaloo da Aburahaamu, slime digimaa tlintiꞌisi sa Iliitleemu.

✡ 11:27 11:27 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 59:20-21; 27:9; Yeremiyaa 31:33-34.

✡ 11:34 11:34 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 40:13.

✡ 11:35 11:35 Yuꞌudii kitaabuu gu Ayuubu 41:11.

✡ 12:19 12:19 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 32:35.

✡ 12:20 12:20 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiihhantlisa 25:21-22.

✡ 13:9 13:9 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 20:13-15, 17; Hiislaslaw gu Sariyaa 5:17-19; 5:21; Gimba gu Walaawi 19:18.

✡ 14:11 14:11 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 45:23.

* 14:21 14:21 difaay: Buraa da ⁄aamu waku daa tinqimi, uma gosi naa sabiibu.

✡ 15:3 15:3 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 69:9.

✡ 15:9 15:9 Yuꞌudii kitaabuu gu 2 Samweeli 22:50; Daareesoo 18:49.

✡ 15:10 15:10 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 32:43.

✡ 15:11 15:11 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 117:1.

✡ 15:12 15:12 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 11:10.

✡ 15:21 15:21 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 52:15.

* 16:16 16:16 hari slaꞌamuu gu Kristu: Hari Yunaanaisoo ti cehheemisu hari amoo da humbaꞌada doóba tlakwaroo.

† 16:23 16:23 Hhayuũ gu 24: Hhoinay gu didiru gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu sliimaa wane haa unkuray gonkokunaa. Guti lou. Handikaa wa⁄a da tlaatleesoo da Yunaanaisoo kontaaba hhayuki.

1 Wakorinto

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Cheeti da pandaa da Pawlo sa

Wakorinto

Gimba guri giyaada

Cheetiti ya⁄abimiisay Pawlo nagaa handikimi, haa gigi ya⁄abi daqa sirakoomiisee da Yeesu da yaamu gu didiri gu Korintoge waara, taysi hhapee da Yunaanige. Pawlo yaa kakaakana Gimba gu Hhou gu Yeesu yaamu gu Korintoge kori leẽ haa slehheeri lahhoꞌo, hida wa⁄a gi ⁄imbiri Yeesu. (Yuꞌudii kitaabuu gu Yondu gu Ya⁄abimiisee 18). Qariqaaqari, Pawlo giyaa ilii waaudi Korintogo, teꞌesii gimbadiira wa⁄a gii ca⁄adi tla⁄aã gu hida gwaa ⁄imbee Yeesu. Teesaaqay, ina giyaa ilii akhasi gimbakee, gi handikimi cheetiti sa inay, ma ilafataqi gimbadiiratee.

Cheetitii Pawlo hiti ilakesaasidi, ti tlakwaroo hida goó ⁄imbee Yeesu deehhiihhiru raqoo haa raqoo gi naanaqamidiyay inay haa inay (afamaraa gu 1-4). Da hheꞌesi, ina gi ilii⁄oo⁄i raqoo wakinay goó ibiidee amamu gu slipalauumage, hida gu hhidimee pahha Iliitleemu (afamaraa gu 5-6). Kara, ina gigi caacaahhamisi inay, idoo hida goó ⁄imbee Yeesu gi ilii ibiidiye pandaa da tigayge, hhawatee haa hida gu maraai koinay (afamaraa gu 7). Slime, ina gigii gadimi inay hari gimba gu kaaru, idoo gi ibiidiyee hida goó ⁄imbee Yeesu pahha tla⁄aã gu hida goó firiirimee iliitleemamee. Kara, gigii gadimi idoo inay gi ilii firiirine Iliitleemu hiikurunkurimidu gooinay. Pawlo ilakesaasidi tuba, Muuna gu Iliitleemu sandoó hadimisi ⁄uuru gu muunaiĩ goó daqa Iliitleemu dahha da slaꞌamuu loi gooay (afamaraa gu 13). ⁄uurukee gu muunaiĩ hindoóti iliiay dandiray, ma firiirini Iliitleemu haa ma ibiidani hida goó ⁄imbee gooay Yeesu. Slime, ina singoótii slaslaaslay inay tuba, Kristu yaa slafi haa yaagii ca⁄i ayisago. Sa gimbakee, dandiray khuana tuba, Iliitleemu slime hindimaa slafisi haagii ca⁄ana kara ayisasugo.

1

Cehheemisu

1 Cheetiti yaa daqa doyi dahhada, ana Pawlo haa Sositeene✡ hhia goori. Iliitleemu naa hiileehhi ana, hinigi eteedi hari slaꞌamuu kosi, ma ya⁄abimiisay gu Kristu Yeesu tleehhidi.

2 Dandiray sangu handikiikina unkuray kanisaa da Iliitleemu da Korintoge waara. Unkuray dangwaa tlintiꞌisi sa Iliitleemu ilagaasaraa doogunay haa Kristu Yeesu, daa eteedi, ma hida gu Iliitleemu tleehhitiri. Yaa teesaaqay laqi, sliimaa haa hhakira goõ, goó eteedimee uma gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu daqeemoo sliimaa, Looimoo gooina haa koori.

3 Dandiray sangu firiirina ambee, hhoinay gu didiru haa qasaw goó daqa Iliitleemu dahha, Taataa goori haa daqa Looimoo gu Goõ Yeesu Kristu, ibiidiye sliimaa haa unkuray.

Daareesoo

4 Balalu sliimaa ana hoóti kawa ⁄iisoo daqa Iliitleemu gooii sa unkuray, sa gimba sanguũ qay hhoinay gosi gu didiru hari amoo da Kristu Yeesu. 5 Maꞌaana hari ilagaasaraa doogunay haa Kristu, dangunii daqaruudisi gimba sliimaage, kakaaru googunay haa cacahharu googunay goõ. 6 Ilatlawaraa doori gimba gu Kristuge, dagaa mai daqa doogunay. 7 Inkoo, unkuray dangwaa afariibukudiiba ha ⁄uuru lensee gu muuna doó hadisiye ha Iliitleemu, qatlay goó ilii baqamitee hari kwayru hiitlaaꞌasa dosi Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu. 8 Slime, Yeesu hangumaa hii⁄atlisi unkuray hiifaakoo naqatloo, ma dangu hhanti ilii kaay dakoo lensee, balotirayi gimaa iliiki⁄iye Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu. 9 Iliitleemu guti lou, ina gwaa eteedu unkuray, mangu ilagaasidiri sliimaa haa Nankosi, Yeesu Kristu, Looimoo goori.

Deehhoo kanisaa da Korintoge

10 Hhiee koi, hangu tlaatlaqasa hari uma gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu ambee, hangu wariiakhasidee unkuray haa unkuray, deehhoo ma maydi hiica⁄a tla⁄aã googunay. Kara unkuray, mangu ilagaasidiri naraꞌa ilahudaa lenge haa piimaa lenge. 11 Maꞌaana hhiee koi, siniĩ kaay gimba googuna ha hida wakinay goó ibiide aya gu Kilooyege tuba, kontay naanaaqamoo tla⁄aã googunay. 12 Inkoo, kaawa taqay ambee, hida wakinay tla⁄aã googunay yoóti kakaanay tuba, “Ana guti Pawlo,” waku yoóti kaay tuba, “Ana guti Apoolo.” Waku yoóti kaay tuba, “Ana guti Keefa,”* haa waku yoóti kaay tuba, “Ana guti Kristu.”

13 Kristu hingaa deehhiihhimii? Gu lou, ana Pawlo dugunaa hiitluhhumisii musalaabage sa unkuray? Baku unkuray danguraa uma gu ana Pawlo hiinunqudimisii? 14 Ana kaawa ⁄iisoo daqa Iliitleemuge ambee, haay nunqudisiiba heedi lensee tla⁄aã googunay, ti Kiriisipo haa Gaayo kilesi ginaay nunqudimisi. 15 Inkoo, hhaku heedi lensee tla⁄aã googunay gwii dahhasa kaawa tuba, unkuray danguraa uma goy hiinunqudimisi. 16 (Slime haay nunqudimisi hida gu aya gu Sitefaana. Hiicata da hhakee, ha hhidima bere haay nunqudisi heedi waku lensee.) 17 Maꞌaana Kristu hinaati ya⁄abiiba ana, may nunqudimisi hida. Ina hinaati ya⁄abi sa kakaaru gu Gimba gu Hhou. Kara magu hhanti kakaami Gimbaki gu Hhou hari waaway gu heedi lensee, gwaaꞌaraa da Kristu musalaabage, ma hhanti hhamisidi ⁄uuru gosi.

Kristu ti waaway haa ti ⁄uuru gu Iliitleemu

18 Maꞌaana ya⁄aboo da gwaaꞌaraa da Kristu musalaabage ti gimba gu bawma daqa hhakaꞌay goó hhamee. Teesaaqay see, daqa doori doó ilabuꞌune ti ⁄uuru gu Iliitleemu. 19 Daa handikimi Handikaa da Iliitleemuge tuba,

“Ha hhamisa waaway gu hida gu koomee waaway.

Kara ha sia caahhamuu gu hida gu koomee caahhamuu.”✡

20 Inkoo, kaanoo heedi gu kooma waaway? Kaanoo maarimuu gu sariyaa, goó caacaahhamisa sariyaa da Musaa? Kaanoo heedi gu khua cocoꞌomoo qatlaykii? Gu lou, Iliitleemu hiĩ laqami pandataa tuba, waaway gu khooroti ti bawma! 21 Maꞌaana waaway gu Iliitleemuge, hida gu khooroo gwaa caahhiriiba ina hari waaway gooina. Iliitleemu dugwaa muunaboo⁄eesi ilabuꞌuruu hhakaꞌa goó ⁄imbee hari bawma da gimbakira daa kakaami. 22 Gu lou, Wayahuudi yoó laqaru gu gimba gu bakaꞌasa slaiyay, kara Wayunaani yoóti dabita waaway. 23 Inkoo, dandiray Kristu gunoó kakaana, daay tluhhumisi musalaabage. Daqa Wayahuudige ti muuna sluhhusa, kara daqa hida gu hhapapu wakinayge ti bawma. 24 Teesaaqay see, daqa hida hhakaꞌay daa eteedi ha Iliitleemu, gonkoinaa Wayahuudi haa Wayunaani, Kristu ti ⁄uuru gu Iliitleemu haa waaway gu Iliitleemu. 25 Maꞌaana, gimba doó arine ti bawma da Iliitleemu kona waaway hari khisla ba⁄ay da waaway gu hida. Kara, mooroꞌoda da Iliitleemu ti konta ⁄uuru hari khisla ba⁄ay da ⁄uuru gu hida.

26 Hhiee koi, slawaw, idoo gaa iliiwante qatlay dangwaa ilii eteedi ha Iliitleemu. Hari ilahudaa gu hida ti wa⁄aaba tla⁄aã googunay gu koomee waaway. Kara ti wa⁄aaba gu koomee ⁄uuru, kara ti wa⁄aaba daa laqwali hiidayuuma da hida gwaa koomee tawaaloo. 27 Teesaaqay see, Iliitleemu yaay leehhi idadu doó arine yaa bawmidiri khoorotii, magi muriidisi hida gu koomee waaway. Kara Iliitleemu yaay leehhi idadu gu khooroo gwaa mooroꞌomidee, magi muriidisi idadu gu koomee ⁄uuru. 28 Kara Iliitleemu yaay leehhi idadu guba muree haa daa qooqiidi gu khooroti, idadu gu hhaki, magi qooqiidi idadu hhakira gu waaree. 29 Ina yaati teesaaqay laqi, hhaku heedi lensee gungii duuba pandaa dosii. 30 Iliitleemu na tlaatleesoo da ilagaasa doori daqa Kristu Yeesuge. Iliitleemu yaa ⁄isimi Kristu, ma waaway goori tleehhidi. Kristu na amoo dandiray hoó slaslayna ibinaa daa tafaꞌadi. Kara, ina na amoo dandiray, ma hida goóba tlakwaroo tleehhidani, haa daa afiigweedi tlakwaroo dooraa. 31 Inkoo, idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba, “Ina gungoó slaꞌa hiiduubidu, hingii duubiye sa Taataa Iliitleemu.”✡

2

Kakaaru gimba gu Kristu daa hiitluhhumisi musalaabage

1 Hhiee koi, qatlay gaa ilii khay daqa doogunay, haati khayiiba, ma sangu kakaami unkuray siiri da ya⁄aboo da Iliitleemu* hari amoo da hhoi loi, baku hari waaway gu hida. 2 Maꞌaana qatlay gaa ilii sliimaa waaree haa unkuray, haa piimuudiiba, ma caahhi idoo lensee, ti Yeesu Kristu kilesi, hiĩ daa hiitluhhusi musalaabage. 3 Kara, ana haati khay daqa doogunay, tay haati mooroꞌodi haa kooma gwaa⁄amee haa dakhadakhamidu hari khisla. 4 Gimba gooi haa kakaaru gooi yaa konaaba gimba gu waaway gu hiifaafahharu hida. Ana sinaati laqami hari ⁄uuru gu Muuna gu Iliitleemu. 5 Ana haati teesaaqay laqi, ⁄imba dooguna gimba gu Iliitleemuge, ma hhanti qadidi waaway gu hidage ba⁄ay ⁄uuru gu Iliitleemuge.

Waaway goó daqa Iliitleemu dahha

6 Teesaaqay see, dandiray tla⁄aã gu hida gwaay ⁄atlee muunainge, gimba gu waaway gunoó gimbuusana. Waawaykee guti khoorotiiba, kara guti hida goó tawaalimee goóba gu khooroti, hhaã da hhamisiye. 7 Dandiray hoó kakaana waaway gu siiri da ya⁄aboo da Iliitleemu, waaway daa yakwi daqa hidago. Waawaykee daa taarimi ha Iliitleemu sa wanqamee da hhoinay goori, daa ilii kahhiye see tlehhinay khooroti. 8 Hhaku heedi lensee goó tawaalima tla⁄aã gu hida goó tawaalimee khoorotii, gwaa caahhu waawaykee. Bere giyaa aloo caahhiyay waawaykee, Looimoo gu Goõ gu wanqamee da hhoinay, gwaa aloo hiitluhhusiyaaiiba musalaabage. 9 Inkoo, daa ilii handikimi gooay tuba,

“Hhaka ila daa anti,

hhaka eea daa akhasidi,

haa gwaa hiiguuma muunage,

gimbakee Iliitleemu giyaa ilakhuukhuꞌusi sa hhakee gu slaee ina.”✡

10 Inkoo, Iliitleemu gimbakee sandaay tlaaꞌasi daqa doorii hari amoo da Muuna gosi. Muunakee kosi yoó cangicangimisi idadu sliimaa, gimati gimba gu waꞌay see gu Iliitleemu. 11 Maꞌaana miyaa na khui ilahudaa gu heedi? Ti muuna gosi gu waꞌay kosii waara kilesi na khui. Nama teesaaqay lenge, hhaku heedi gu khua ilahudaa gu Iliitleemu, ti Muuna gosi kilesi. 12 Inkoo, dandiray muuna gu khooroo gunaa oowaniiba, Muuna goó daqa Iliitleemu dahha gunaa oowani, ma hiidahhasani caahha idadu hhakira, sandaa pihhi ha Iliitleemu hari ihiĩꞌi.

13 Hiĩ na gimba goó kakaane, ti hari gimba dandaa caacaahhamisiiba hari waaway gu hida. Ti hari gimba dandaa caacaahhamisi ha Muuna gu Iliitleemu, tay gi ilakeesana gimba gu lou gu Muuna gu Iliitleemu daqa hida hhakaꞌay gu koomee Muunakee. 14 Heedi goóba Muuna gu Iliitleemu, hiidahhasiyaaba ⁄imbaraa gimba goó daqa Muuna gu Iliitleemu dahha. Maꞌaana giyoóti arina ti bawma daqa dosii. Kara ina giyoó caahhiyaaba gimbakee, sa gimba duguroó amoo da Muuna gu Iliitleemu kilesi baraslayi. 15 Heedi gu kooma Muuna gu Iliitleemu yoóti baraslayi gimba sliimaa doó caacaahhamisiye ha Muuna gu Iliitleemu. Teesaaqay see, hhaku heedi lensee gooba Muuna gu Iliitleemu gu hiidahhasa baraslawa ina. 16 Daa ilii handikimi gooay tuba,

“Hhaku heedi lensee gu khua ilahudaa gu Taataa Iliitleemu, magu caacaahhamisi.”✡

Inkoo, dandiray kona ilahudaa gu Kristu.

3

Deehhoo kanisaage

1 Hhiee koi, gu lou, ana gaa ilii Korintoge waare sliimaa haa unkuray haay dahhasiiba cocoꞌomoo haa unkuray, ubee hida hhakaꞌa pahha gwaa hii⁄atlee. Teesaaqay, haati cocoi haa unkuray hida gu khooroti pahha, ubee daa⁄a⁄ee ibinaa da Kristuge. 2 Ana hangwaa ilii caacaahhamisi gimba gu Kristu, unkuray hangwaati kitahhamisi pahha ilibaa. Maꞌaana haa aloo hiidahhasidaaiiba ⁄agiru ⁄agoo daa karahhadi, sa gimba hangwaa ilakhuukhuꞌusidiriiba sa ⁄agotee. Gu lou, inkoo see hagay dahhasidaaiiba, 3 sa gimba unkuray ti kahhaday hoóti ibitay slahhaahhaau gu slaqwage. Maꞌaana, bere tloomu haa naanaqamoo kahhi wana tla⁄aã googunay, unkuray caba hoóti ibitay hida gu khooroti pahha? 4 Qatlay tla⁄aã googunay leẽ, giyoó ilii kaaye tuba, “Ana guti Pawlo,” kara waku gi kaay tuba, “Ana guti Apoolo,” hoó laqantaaiibaslii tuba, unkuray ti hida gu khooroti pahha?

5 Inkoo, Apoolo na miyaa? Kara Pawlo na miyaa? Dandiray ti yondimiisee kilesi guraa khawee ⁄imba daqa doogunay. Kila heedi tla⁄aã goori yoóti yondiidi yondu, sugwaa hadisi ha Looimoo gu Goõ. 6 Ana haati daamisi pisagaroo, Apoolo gi ilakoomi ilii tuutuquru maꞌay. Teesaaqay see, Iliitleemu noó tiꞌidisi haa noó diireesi. 7 Teesaaqay, heedi goó daamisa pisagaroo haa goó ilii tuutuquma maꞌay ti diitiray. Iliitleemu ina lenkosi noó hiinooi diireesa. 8 Heedi goó daamisa pisagaroo ti hikaꞌa pahha goó hiituutuquma maꞌay. Kila heedi duguti bui ⁄aliya, hari ilakhuaraa da yondu gosi loi. 9 Maꞌaana dandiray ti yondimiisee da Iliitleemu, doó sliimaa yondiida. Kara unkuray ti qaymoo dosi haa mara gosi pahha.

10 Hari hhoinay gu didiru sinaa hadisi ha Iliitleemu, haa qaasi musingi ubee tlehhidiisay gu kooma pahha waaway. Inkoo, heedi waku tleehhaahhidi rawaa gu musingikeesii. Teesaaqay see, kila tlehhidiisay gu tleehha musingikii, kwanda gi khuꞌune naraꞌa, idoo gi iliitleehhiye. 11 Maꞌaana hhaku heedi lensee goó hiidahhasa qaasa musingi lensee waku, ti hikaꞌa kilesi daa hheꞌesi qaasaraa, ti Yeesu Kristu kilesi. 12 Heedi hiidahhasi tleehhinay rawaa gu musingikeesii hari sahaabu, feesa, tle⁄eẽ gu kaari, khai, loo⁄oo baku sluufaa. 13 Qariqaaqari yondu gosi dugu arina tuba, malee wana, sa gimba balotirayi Kristu gimaa ilii khaye sa hukuruu, yondu gosi dugumaa ilatahhi. Dugumaa ilatahhi hari aslaa, kara aslaa see, maa ilatahhada hhoinay gu yondu gu kila heedi. 14 Bere idoo daa tleehhi ha heedi rawaa gu musingikeesii meta, himaa slay ⁄aliya. 15 Bere yondu gu heedi hhana, hhamisi ⁄aliya dosi. Inkoo, ina loi dugumaa ilabuꞌuna, ti heedikaꞌa pahha, gwaa naahhu ci⁄a aslaago.

16 Inkoo, hhidintaaii tuba, unkuray ti mara gu didiru gu Iliitleemu? Kara, Muuna gu Iliitleemu yoó waꞌay kokunay ibiidii? 17 Bere heedi leẽ tlakweemisi mara gu Iliitleemu, Iliitleemu gu hhamisi heedikee. Maꞌaana mara gu Iliitleemu dugwaati tlintiꞌisi, kara marakee ti unkuray loi.

18 Unkuray hangu hhantii coriday. Bere heedi lensee tla⁄aã googunay hingi ilahudeesi tuba, kona waaway gu khooroti, ba⁄ay heedi gwaa bawdu tleehhidiye, ma slay waaway gu lou. 19 Maꞌaana waaway gu hida gu khooroti ti bawma pandaa da Iliitleemuge. Idoo daa ilii handikimi gooay tuba,

“Iliitleemu yoó ooyina hida gu koomee waaway cirihhimaa koinay.”✡

20 Kara daa handikimi tuba,

“Taataa Iliitleemu khui tuba,

ilahudaa gu hida gu koome waaway ti diitiray.”✡

21 Teesaaqay, heedi lensee hingi hhanti hiiduubi, sa gimba giyoó sirakomamidiye hida wakinay. Maꞌaana idadu sliimaa ti kokuna, 22 gimati ti Pawlo baku Apoolo, Keefa,* khooroo, slafimaa, gwaaꞌaraa, idadu gu waaree inkoo, idadu hhakee gumaa waaree, goõ ti kokuna. 23 Unkuray ti hida gu Kristu, kara Kristu guti Iliitleemu.

4

Yondu gu ya⁄abimiisee da Kristu

1 Hari amoti hida hindi faadiyee dandiray tuba, ti yondimiisee da Kristu haa hida saa taatahhi siiri da ya⁄aboo da Iliitleemu. 2 Slime, tiꞌii idoo da slaiye daqa yondimiisay saa taatahhi yondu, duguti arine tuba, ti heedi daa ⁄imbi tleehhidiye. 3 Inkoo, daqa dooii ti idoo da coko⁄i hari khisla, bere hanima hukuntiri unkuray baku ha balasaa da hida. Gimati ana loi see hanguu dahhasaaba hukuruu ana lenkway. 4 Maꞌaana muuna goy guti ⁄abaaku. Inkoo gimbakee laqanaaba tuba, ana kooma ibinaa daa tafaꞌadi. Looimoo gu Goõ noó hukuna ana. 5 Sa gimbakee, unkuray hhanti hukuntay gimba lensee, da ilii kahhiye dawaraa qatlay gosi. Kara, baqamida qatlaykaꞌa naqatloo Looimoo gu Goõ gimaa ilii khaye. Ina hirimaa khay cenceege gimbakira daa yakwi hhanteege, haa himaa hiitlaaꞌasi piimaa da muunaiĩ gu hida. Qatlaykeesii kila heedi himaa slay hhaꞌaleesa giroó hiiboo⁄iye daqa Iliitleemugo.

6 Hhiee koi, gimbaki ti ilakhuukhuꞌusa doyi loi ana haa Apoolo sa faydaa dooguna. Ana hanti taqaaqay laqi, mangu hiidahhasidiri caacaahhamisu daqa dooraa maꞌaana da kaawaratira doó kaawa tuba, “Hhanti tlo⁄osiday hari khisla gimbakira daa handikimi, Handikaa da Iliitleemuge.” Teesaaqay, hangu hiiduubidaaiiba hari heedi waku haa gi qooqitay waku. 7 Maꞌaana ti miyaa gwaa laqu ugu tuba, ti paslida haa hida wakinay? Ugu idoo mala konta, gaa maydi oowaraa? Ugu bere haa oodi, hangu soꞌoyi hiiduubaabita ubee, haati oodiiba pahha?

8 Inkoo, unkuray beelaa haã hheꞌesidiri, haã akhankhantiri! Handii daqaruumitiri! Haã mutemi tleehhitiri, kara dandiray see hhaki! Ba⁄ay hanti aloo mutemi tleehhita gu lou, dandiray slime ma mutemi tleehhidani sliimaa haa unkuray!

9 Maꞌaana ilahudeedemisa tuba, Iliitleemu hindii qaasi cenceege dandiray ya⁄abimiisee daqa da aluũ loii, hida daa hukumi pahha gwaaꞌaraa. Maꞌaana dandaa hida gu laqaaqaru tleehhidisi daqa khooroo sliimaage, daqa malayikage haa daqa hidage. 10 Dandiray haati bawmidani, sa gimba hoó yondiidana sa Kristu. Unkuray ti kontay waaway daqa Kristuge. Dandiray konaaba ⁄uuru. Unkuray na kontay ⁄uuru. Unkuray dangoó muriidi. Dandiray dandoóti qooqiimidi. 11 Inkoo naqatloo, dandiray kona qori haa wakhaa, qayroo koti digaatii daqadi. Dandiray dandii difi haa konaaba daqa da ilii ibinaa. 12 Dandiray hoóti yondiidana hari maguuma hari dabaiĩ koti loi. Qatlay dandoó ilii ilawaasiye ha hida, hagiyoóti ⁄aafana. Qatlay dandoó ilii labaꞌasiye see, hoótii kaasana. 13 Qatlay dandoó iliitlohhidiye ha hida wakinay, hoóti ilaki⁄isana aslaaꞌamee daqa dooinay. Inkoo naqatloo dandiray hanti khanslaaoo da khooroti pahha tleehhidani, haa letuti naqatloo dandiray hanti idadu goõ daa siꞌi tleehhidani khoorotii.

14 Ana handikiikimaaba gimbaki, mangu muriidisi unkuray. Unkuray hangutii gadiidima yaꞌay koi pahha, ga slae hari khisla. 15 Unkuray gamati kontiri maarimamaa elefu mibeeri mibi daqa Kristuge, kontaaiiba ayiĩ wa⁄a. Maꞌaana ana haati taataa googuna tleehhidi daqa Kristu Yeesuge hari amoo dari kakaaru sa unkuray Gimba gu Hhou. 16 Inkoo, hangu tlaatlaqasa, sirakooma ilakhuukhuꞌusati toyi. 17 Sa gimbaki haa ya⁄abi daqa doogunay Timoteeyo, nankoy ga slae haa heedi daa ⁄imbi daqa Looimoo gu Gonge. Ina sangumaay slay amamu gu ibinaa dooi daqa Kristuge, dangaa ila⁄imbiti haa caacaahhamisu gooi, goó caacaahhamise daqeemoo sliimaa daqa kanisasuu gonge.

18 Tla⁄aã googunay wakinay hingii tlaatleesiri hiiduubidu, tay gi ilahudeesiri tuba, hamaa khawaaba daqa doogunay. 19 Teesaaqay see, bere Looimoo gu Goõ maa slai, haa khaw ciraai daqa doogunay. Teꞌesii, ana loi maa asu caahha, ti idotaꞌa kilesiiba giyoó kakaanee hida hhanki gungoó hiiduubee, slime ⁄uuru gooina hagu caahha. 20 Maꞌaana Tawaaloo da Iliitleemu ti gimba doó gimbusiye kilesiiba ha heedi, ti yondu doó laqane hari ⁄uuru gu Iliitleemu. 21 Unkuray ha mala slaꞌaday? Haati khawaa daqa doogunay hari hhadaa baku hari slaꞌamuu haa hari muuna gu aslaaꞌamee?

5

Pawlo ilii⁄ooraa da slipalauusee kanisaage

1 Guti lou, haã akhasi tuba, tla⁄aã googunay wanta slipalauuma. Slipalauumatee yoó hiica⁄adaaba gimati tla⁄aã gu hida gu hhidimee see Iliitleemu. Gu lou haã akhasi tuba, heedi leẽ tla⁄aã googunay hiroó gui hadee da taataa gosi.✡ 2 Unkuray hangoó hiiduubiday! Hanguraay boo⁄odiriibaslii gaiida haa gugi paslisiday heedikee, gwaa yondiidu gimbakee tla⁄aã googunay? 3 Ana gamati hhaku sliimaa haa unkuray hari amoo da slaqwa, hari amoo da muuna sliimaa waaraa haa unkuray. Ana heedikee gwaa yondiidu gimbakee, guũ hheꞌesi guũ hukumi, idoo gaã aloo iliiwaaree gooay. 4 Hari uma gu Looimoo goori Yeesu, kwanda ga etetee hiikurunkurida da kanisaa. Ana hamaa waara sliimaa haa unkuray muunage, haa ⁄uuru gu Looimoo goori Yeesu maa wana. 5 Da hheꞌesi heedikee taatahhakuna daqa Sataanimooge, slahhaahhaau gosi gu slaqwa duguma hhamisi, haa muuna gosi duguma ilabuꞌumi baloo damaa iliiki⁄iye Looimoo gu Goõ.

6 Unkuray hiiduubidu googuna gu hhouuba. Unkuray hhidintaaiibaslii tuba, tlakwaroti ti hamiira da coko⁄i pahha, doó hiiqoma gi tlakweesida hida goõ? 7 Inkoo, hangu ilabuuslidee, ma bacidiri hamiira da wakaꞌalee, ma raqa da hida gu ⁄abi tleehhitiri, ga iliiwante gooay tlakwaroo see kontaaiiba. Maꞌaana Kristu, ⁄ambeenimoo goori gu Pasaaka, duguũ hheꞌesi dugunii ca⁄asi, sadaaka tleehhidi.✡ 8 Inkoo, losonuusanee losonaki hari amoo da tlakwarotiraaba da wakaꞌalee, mukaatimokaꞌa pahha daa homi hari hamiira. Maynee tlakwaroo goó yondiidane, ma mukaatimokaꞌa pahha tleehhidani gu lou haa gu hhou, goóba hamiira.

9 Ana sangwaa handikimi unkuray cheeti dooii ambee, hangu hhanti ilagaasiday haa slipalauusee. 10 Ana hanti kaayiiba ambee, hanguti ilagaasidaaiiba sumuku haa slipalauusee da khooroti, baku hida gu koomee slahhaahhaau, afii⁄utlidiisee baku hida goó firiirimee sanaamamuu. Teesaaqay laqaraa, unkuray kwanda gaa aloo hiica⁄adee khoorotaa. 11 Inkoo, sangu handikima tuba, hangu hhanti ilagaasiday haa heedi lensee, gungoó eteedima hhia gu kooma iliipaꞌaruu, bere slipalauusee, baku goó kooma slahhaahhaau, goó firiirimee sanaamamuu baku goó iliitlohhida, oonimiisay, baku goó afii⁄utlida. Heedi da hikee gooay hhanti ⁄imbiday ma ⁄agoo see haa ina.

12 Gu lou, ti yondu gooii gu hukuruu hida hhakaꞌa goóba ⁄imba Kristu? Caba ti hida hhakaꞌa goó kanisaage waaree gu koomee tlakwaroo, girinaa hiiboo⁄odi hukuruu? 13 Iliitleemu gi hukuna hhakee gu hhaki kanisaage. Ina yaa kaay tuba, “Unkuray ca⁄asaw heedikee goó yondiida tlakwaroo tla⁄aã googunaa.”✡

6

Hhiee haa hhiee sitaakiikiruge

1 Bere leẽ tla⁄aã googunay kona naanaqamoo haa hhia gosi goó ⁄imba, malee leehhisi sitaakaa dosi pandaa da hakiimuu goóba gwaa⁄amee Iliitleemu, gugi may leehhisa pandaa da hida gu Iliitleemuge? 2 Unkuray hhidintaaiibaslii tuba, hida gu Iliitleemu namaa hukunay khooroo? Kara bere unkuray hamaa hukuntay khooroo, hay dahhasidaaiibaslii hukuruu gimba gu coko⁄o tla⁄aã googunay? 3 Unkuray hhidintaaiibaslii tuba, dandiray hamaa hukuna malayika? Inkoo, gu lou hay dahhasidaaii kereꞌemisu gimba gu digidaku gu ibinaa dooguna! 4 Inkoo, bere naanaqamoo wana tla⁄aã googunay da gimbakii gooay, unkuray hoó soꞌoyi leehhimisiday gimba googuna gu digidaku daqa hakiimamaa doóba muriida ha kanisaa? 5 Ana ha taqay kakaama ma arintiri ilamuree. Gu lou, tla⁄aã googunay hhakuu heedi gu kooma waaway gwii dahhasa kereꞌesa sitaakaa tla⁄aã gu hhiee gu koomee ⁄imba? 6 Teesaaqay see, hhiee haa hhiee gu koomee ⁄imba hangu sitaakiikintay hakamaage, kara pandaa da hida goóba ⁄imba!

7 Gu lou, gimbaki gu sitaakiikiru tla⁄aã googunay ti laqaaqana tuba, unkuray dangwaa kaba⁄i sumuku kereꞌemisu gu gimba googuna. Unkuray caba ti ba⁄ay hanti aloo hiikaasiday, ma sangu yondiidi gimba gu tlaku? Haã soꞌoyi maydiri ⁄imba, ma dangu afii⁄utli khooslay googunaa? 8 Gimati teesaaqay see, ti unkuray loi noó yonditay tlakwaroo haa noó hiicoritay hhiee kokuna loi see!

9 Inkoo, unkuray hhidintaaiibaslii tuba, hida gubasli ibinaa daa tafaꞌadi maa aalinaaiiba Tawaaloo da Iliitleemu? Dangu hhantii coridi! Slipalauusee maa aalinaaiiba Tawaaloo da Iliitleemu ma hida goó firiirimee sanaamamuu, hhawatee haa hhawatee gunguroó guꞌumee inay kilakoina, 10 fiisiisee, gu koomee slahhaahhaau, oonimiisee, goó wahaahamee ma afii⁄utlidiisee, hida hhanki gonkoinaa maa aalinaaiiba Tawaaloo da Iliitleemu. 11 Gu lou, tla⁄aã googunay wakinay haa teesaaqay wantay. Teesaaqay see, dangwaa hhunci tlakwaroogo haa dangwaa tlintiꞌisi sa Iliitleemu, haa dangwaa faadi kontay ibinaa daa tafaꞌadi hari uma gu Looimoo gu Goõ Yeesu Kristu haa Muuna gu Iliitleemu goori.

Hii⁄ipa tlakwaroo da slipalauuma

12 Leẽ tla⁄aã googunay hiidahhasi kaawaraa tuba, “Daqa dooii idadu goõ ti kitlakuuba.” Naraꞌa teesaaqay see, ti idadu goõ gooba konay faydaa. Gu lou, ina hiidahhasi kaawa tuba, “Daqa dooii idadu goõ ti kitlakuuba.” Teesaaqay see, dini tawaalinaaba ha idoo lensee. 13 Kara, hay dahhasida kaawaraa tuba, “⁄agoo dagaati boo⁄imisi sa guraꞌa, kara guraꞌa dugwaati boo⁄imisi sa ⁄agoo.” Naraꞌa teesaaqay see, Iliitleemu gi hhamisi cada koinaa. Slaqwa da heedi dagaati tleehhiiba sa slipalauuma, ti sa yondu gu Looimoo gu Goõ. Kara, Looimoo gu Goõ noó tawaalina slaqwa. 14 Kara ina Iliitleemu gwaa slafisi yaagii ca⁄i ayisago Looimoo gu Goõ Yeesu, hindimaa hiitlaysi dandiray see slime hari ⁄uuru gosi.

15 Kara, khuꞌudaaiibaslii tuba, slaqoo kokuna ti daqeemoo gu slaqwa da Kristu? Inkoo, hatii owaa daqeemoo hhakee gu slaqwa da Kristu, hagigi ilagaasa haa slipalauutoꞌoo? Coko⁄o see! 16 Unkuray khuꞌudaaiibaslii tuba, heedi gungu ilagaasa haa slipalauutoꞌoo, slaqwa dosi ti leẽ haa ina? Maꞌaana daa kaay tuba, “Hhakee cada koinaa slaqwa leẽ tleehhidiyay.”✡ 17 Teesaaqay see, heedi gungaa ilagaasu haa Looimoo gu Goõ, ti muuna leẽ tleehhidiyay haa ina.

18 Inkoo, ⁄ipaw gimba gu slipalauuma. Tlakwaroo waka goõ doó yondiidiye ha heedi, yoó waꞌay gu slaqwa dosii wantaaba. Teesaaqay see, slipalauusee yoóti yondiidiyay tlakwarotee hari slaqoo koina loi. 19 Unkuray ti hhidintaaiibaslii tuba, slaqoo kokuna ti mara gu didiru gu Muuna gu Iliitleemu gu waꞌay kokunay waara, hiĩ gwaa oodiri daqa Iliitleemugo? Kara unkuray guti Iliitleemu. 20 Sa gimba Iliitleemu dangwaati kirigi hari bueema da didiri. Inkoo, kwanda ga daareesidee Iliitleemu hari slaqoo kokuna.

7

Gimba gu khaboo

1 Inkoo, gimbakiray sinaa handikintiri, ti naraꞌa, hhawata hhanti khabina hadee. 2 Teesaaqay see, sa gimba slipalauuma ti wa⁄a, kila hhawata ba⁄ay ti khabine hadee dosi loi, kara kila hadee daga khabine ha hhawata gosi loi. 3 Hhawata kwanda gii gaasiye kwayru gu hadee dosi. Kara nama teesaaqay leẽ, hadee see hiigaaside kwayru gu hhawata gosi. 4 Hadee slaqwa dosi giyoó iliiqaditaaba ina lenkosi, ti hhawata noó wariiqadidi. Nama teesaaqay leẽ, hhawata see slaqwa dosi giyoó iliiqadidiyaaba ina lenkosi, ti hadee noó iliiqadita. 5 Hangu hhanti afii⁄itidayi. Wana gimba leẽ kilesi afii⁄i⁄ituge, bere hanguti ila⁄imbitiri teesaaqay laqaraa qoomay coko⁄u, may dahhasidiri slawaraa mucu gu firoo. Da hheꞌesi hangugi ilii ki⁄iday kara, Sataanimoo ma may slawaraa mucu gu koisaraa, sa gimba gu dakusa ga⁄aw gu slaqoo kokuna. 6 Ana sanguti kakaakaama gimbaki hiigeemawa pahha, ti ilakaawa gooba. 7 Ana hanti slaꞌa hida sliimaa yaati aloo mayay khaboo ana pahha ga iliiwaare. Inkoo, kila heedi sugwaa hadisi ⁄uuru gu muuna goó daqa Iliitleemu dahha, waku kona ⁄uuru gu taqay slanqasa, kara waku kona gu tiray slanqasa.

8 Inkoo, hhakaꞌa gu kahhee khaboo haa hhakaꞌa daa afahhamaahhami tigay baku hhawatee koina, sigiti kaawa ambee, ti naraꞌa meetiyee ana pahha ga iliiwaare. 9 Teesaaqay see, bere inay hingii dahhasiyaaiiba tlaatlahhasa, khabiibinee haa digi khabiibine. Maꞌaana ti ba⁄ay da khaboo, ti naraꞌaaba kooma kwayru gu didiru gu slahhaahhaau gu slipalauuma.

10 Hhakaꞌa gwaa khabiibimee, sangu hadisa ilakaawa (ti ana gooba, ti Looimoo gu Goõ). Hadee hingi hhanti mamayda haa hhawata gosi. 11 Inkoo, bere guũ maydi, kwanda gi ibite, daga hhanti khabina, baku hingi wariiakhaside haa hhawata gosi. Kara hhawata hhanti kereꞌesi tarakaa sa hadee dosi.

12 Daqa hhakaꞌa wakinay sangu kaawa gimbaki (ti Looimoo gu Goõ gooba, ti ana). Bere hhia goó ⁄imba Kristu kona hadee doóba ⁄imbaraa Kristu, hadetee gi ⁄imbida ibinaa sliimaa haa ina, gi hhanti may. 13 Kara, hadee doó ⁄imba Kristu, bere dagaã khabimi ha hhawata goóba ⁄imbaraa Kristu, hhawatakee gi ⁄imbi ibinaa haa ina, hadetee gi hhanti mayda hhawatakee. 14 Maꞌaana hhawatakee goóba ⁄imbaraa dugoóti ilabuusli hari amoo da hadee dosi doó ⁄imba Yeesu. Kara, hadee doóba ⁄imbaraa dagoóti ilabuusli hari amoo da hhawata gosi goó ⁄imba Yeesu. Bere yaa aloo teesaaqay gooba, yaꞌay kokuna gwaa aloo hhoiiba, da iliiwane inkoo, inay digaa ilabuusli. 15 Teesaaqay see, bere hikaꞌa goóba ⁄imbaraa, slai mawaraa danaoo baku danaꞌa gosi gu kooma ⁄imbaraa, teesaaqay laqiye. Teꞌesii hhia baku hhioo da kooma ⁄imbaraa digaa khiidimiiba gimbakeesii. Maꞌaana Iliitleemu hindaati eteedi, ma ibiidani hari qasaw. 16 Maꞌaana igi hadee doó ⁄imba Kristu, malee khuꞌuda bere ilabuꞌunta hhawata googi? Baku ugu hhawata goó ⁄imba Kristu, malee khuꞌuda bere ilabuꞌunta hadee doogu?✡

Looimoo gu Goõ idoo hindaa ilakaay gooay ibinaa

17 Inkoo, kila heedi ibiidiye, idoo sugwaa ilii qay ha Looimoo gu Goõ, haa idoo dugwaa ilii eteedi ha Iliitleemu. Haã na ilakaawa doyi daqa kanisasuu gonge. 18 Bere heedi dugwaa eteedi, tay duguũ daba⁄i, hingi hhanti iliitloohhi tuba, dugwaa daba⁄iiba. Kara, bere dugwaa ilii eteedi dugwaa kahhi daba⁄u, dugu hhanti daba⁄i. 19 Daba⁄u baku daaba daba⁄u ti idoo gooba. Inkoo, iliikoomaraa da ilakaawa da Iliitleemu na idoo da kaari.

20 Kila heedi meetiye, giyaa iliiwane gooay qatlay dugwaa ilii eteedi ha Iliitleemu. 21 Qatlay ugu dugwaa ilii eteedi ha Iliitleemu, yaa tongimoogoo? Ugu hhanti tlaꞌamuta sa gimbakee. Gamati hiidahhasidi see hiica⁄araa tongaiimaago, hiica⁄aratee haga hhanti hhamisida. 22 Maꞌaana heedi daa eteedi daqa Looimoo gu Goõ, tay tongaiimaage wana, ina ti tongimoo gooba daqa dosii. Nama teesaaqay leẽ, ina see daa eteedi, tay tongimoo gooba, ina ti tongimoo gu Kristu. 23 Unkuray dangwaati kirigi ha Kristu hari idoo da kaari. Hhanti tongimaiĩ gu hida tleehhitay. 24 Inkoo, hhiee koi, kila heedi dugwaa ilii eteedi gooay, meetiye idoo dugwaa ilii eteedi ha Iliitleemu.

25 Inkoo, gimbakee hanii maasidiri gu sagameeru da kahhiye kikitaa, ana koomaaba ilakaawa daqa Looimoo gu Gongo. Teesaaqay see, hati qaw ilahudaa koi ubee, heedi daa ⁄imbi pahha hari hhoinay gu Looimoo gu Goõ. 26 Sa gimba gu maana da waara inkotii, ilahudeedemisa ambee, ti naraꞌa gi metay idoo ga iliiwantee. 27 Bere haa khabinti, hhanti dabita amoo da mawaraa hadee doogu. Kara, bere kontaaba hadee, hhanti dabita amoo da khaboo. 28 Inkoo, bere khabinta, ha yonditaaba tlakwaroo. Kara, bere sagameeriya da kahha kikitoꞌoo daga khabina, yonditaaba tlakwaroo. Teesaaqay see, hhakaꞌa gungi khabiibimee hingi slaslayii haa khoslongora wa⁄a ibinatii. Ana hagi slaꞌa tlaatlahhasa gimbakeesaa.

29 Hhiee koi, hati slaꞌa kaawa taqay ambee, qatlay guũ meetu guti coko⁄u. Tlaatleesa da inkoogo, hhakaꞌa gwaa khabiibime, ibiidiyee ti konaaiiba pahha tigay. 30 Kara goó gaiidee, ibiidiyee hhakaꞌa pahha goóba gaiida. Hhakaꞌa goó koomee hhaꞌaloo, ibiidiyee giti konaaiiba pahha. Hhakaꞌa gu kirigiigimee idadu, ibiidiyee hari idadu giĩ kiriginiri ti khooslay gooinaaba pahha. 31 Kara hhakaꞌa goó yondiidee hari idadu gu khooroti, ibiidiye giyoóti iliipaꞌanaaiiba pahha hari khisla. Maꞌaana khooroti idoo ga ilii khuane gooay, inkoo hiihhancooida.

32 Ana hanti aloo slaꞌa unkuray, ma maydiri slawa ilahufidu. Hhawata gu kahha khaboo, ilahudaa kosi giyaa yondu gu Looimoo gu Goõ khuꞌusi. Ina yoóti slai muunaboo⁄eesa Looimoo gu Goõ. 33 Inkoo, hhawata gwaa khabimu, ilahudaa kosi giyaa gimba gu khooroti khuꞌusi. Ina yoóti slai muunaboo⁄eesa hadee dosi. 34 Kara, wanta pasloo tla⁄aã gu hadee daa khabimi haa sagameeriya da kahha kikitoꞌoo. Hadee daaba khaboo gimba gu Looimoo gu Goõ ginoó yondita, slaqwa haa muuna gosi gwaatii ca⁄asidi sa Looimoo gu Goõ, ma maydi yondiida tlakwaroo. Teesaaqay see, hataꞌa daa khabimi, gimba gu khooroo ginoó yondita, idoo gi ilii muunaboo⁄eeside hhawata gosi. 35 Ana sanguti kakaakama gimbaki sa faydaa dooguna, ti sati tlaatlahhasaraa gooba unkuray. Ana sangu slaꞌa laqaru, idoo ga yonditee naraꞌa sa Looimoo gu Goõ, dangugi may hiidafida ha gimba waku.

36 Bere heedi lensee ilahudeesi tuba, yoó yondiidiyaaba naraꞌa sa sagameeriya ginii daamisi, kara tay dugoó kabaaba⁄i ha slahhaahhaau gosi, yondiidiye idoo gi iliislaiye gooay. Hingi khabiibinee, ina tlakweesiyaaba. 37 Teesaaqay see, bere hhawatakee hiĩ ⁄imbi hari muuna gosi tuba, khabinaaba, dugugi may ⁄uureesaraa ha heedi lensee, bere hiidahhasi tawaaliru slahhaahhaau gosi sumuku, kara muuna gosii hinti taarimi mawaraa khaboo sagameeriyatee, ina hinti yondiidi hhoinay. 38 Teesaaqay, hhawata goó khabima sagameeriyatee, ti yondiidi hhoinay. Kara, ina goóba khaboo yoóti yondiidi naraꞌa loi.

39 Hadee daa khabimi, dagoóti khiidina ha hhawata gosi ibinaa dosii, qatlay hhawata gosi gi ilii slafiye. Inkoo, bere hhawata gosi hhana, teꞌesii hadetee dagay dahhasi khaboo ha hhawata waku gi slaꞌade, bere hhawatakee yoó sirakomamidi Looimoo gu Goõ. 40 Teesaaqay see, ilahudaa koii ana, bere hiĩ aloo meta, hiĩ aloo konta hhaꞌaloo hari khisla. Hhakee ti ilahudaa koi, ana see goo ilatahhe kooma Muuna gu Iliitleemu.

8

⁄agoo daroó tambakine iliitleemamee

1 Inkoo, sangu kaawa gimbakee hanii maasidiri gu ⁄agoo doó hadisiye daqa iliitleemameege tambikoo pahha. Dandiray ha khuana tuba, “Dandiray gonkotaa ha kona caahharaa.” Caahharaa haroó khayda hiiakhasa. Slaꞌamuu yoó hii⁄atlisi. 2 Heedi goó ilahudeesa tuba, khui idoo, gu lou kahhi hhidina idoo lensee naraꞌa. 3 Teesaaqay see, heedi goó slaꞌa Iliitleemu, dugu khui ha Iliitleemu.

4 Inkoo, gimba gu ⁄agiru ⁄agoo, doó hadisiye daqa sanaamamuuge, ha khuana tuba, “Sanaamamuu idoo gooba khoorotii ha khuana tuba, ‘Iliitleemu ti leẽ kilesi.’ ” 5 Maꞌaana gimati wanay hhakee doó eteedine iliitleemamee, rawaa gu rawge baku khoorooge, haa hida wakinay giyoó daareesiyay iliitleemamee wa⁄a haa looee wa⁄a, 6 dandiray ha khuana Iliitleemu leẽ kilesi na wana. Kara, ina na Taataa goori. Idadu sliimaa yoó daqa dosaa dahhiyay, haa dandiray hoóti ibiidana sa daareesa ina. Slime ti wana Looimoo gu Goõ leẽ kilesi, Yeesu Kristu, hiĩ idadu sliimaa digiraa amoo dosi tleehhi. Kara, dandiray hoóti ibiidana hari amoo dosi.

7 Teesaaqay see, ti hida goõ gooba gu khuee gimbaki. Hida wakinay kahhiyay yoóti ilahudeemisiyay gimba gu iliitleemamee tuba, sanaamuu ti idoo loi. Teesaaqay, giyoó ilii ⁄aginee ⁄agoo, daa hadisi sadaaka pahha daqa sanaamuuge, muunaiĩ koina yoóti qadimidiyay, sa gimba kahhiyay hii⁄atla ⁄imbage. 8 Inkoo, ⁄agoo hindii dahhasidaaba leehhisaraa ilaciyaa haa Iliitleemu. Bere ⁄aginaaba, dandi afariibukudiyaa idoo, haa bere ⁄agina, sandii roogisiyaaba idoo.

9 Teesaaqay see, khuꞌuma naraꞌa, unkuray gu hiidahhasee ⁄agotee gwaa⁄amee see hhaka. Hhanti tlaa⁄a da hiitatafimidu tleehhitay daqa hhakaꞌay gu kahhee hii⁄atlaraa ⁄imbaraage. 10 Heedi ⁄imba dosi da kahha ⁄atlaraa, bere hiĩ arimi ugu gu kooma caahharaa ⁄aginta mara gu didiruge gu sanaamuu, caba duguy ⁄atlisi muuna gi ⁄agina ⁄agoo, daa hadisi sadaaka daqa sanaamuuge? 11 Hari amotee, hhiakee muuna gosi gu kahha hii⁄atlara ⁄imbage, hiĩ, Kristu gwaa gwaau sa ina, dugu hhamisi sa gimba gu caahharaa dooguna. 12 Qatlay goó iliiyonditee tlakwaroo daqa hhiee kokunay hari amoti, haa gi ilaqaꞌaday muunaiĩ koina gu kahhee hii⁄atlaraa, hoóti yonditay tlakwaroo daqa Kristuge. 13 Inkoo, bere ⁄agoo goó ⁄agime yoó ⁄isinta hhia gooi, may huui tlakwarooge, ha ⁄agimaaba fuꞌumay etaa, ma may ⁄isiru hhia goy, may huui tlakwarooge.

9

Ya⁄abimiisee haaki dooina

1 Inkoo, ana dinaa hiica⁄asiibaslii? Ana ti ya⁄abimiisay goobaslii? Ana haa arimiibaslii Yeesu, Looimoo goori gu Goõ? Unkuray ⁄aamu gu yondu gooiibaslii daqa Looimoo gu Gonge? 2 Bere ana gimati ya⁄abimiisay gooba daqa hida wakinayge, gu lou ana ti ya⁄abimiisay daqa doogunay. Maꞌaana unkuray ti chapaa da ya⁄aboo dooi daqa Looimoo gu Gonge.

3 Haã na amoo dari ga⁄aw goy daqa hida hhakeesii goó ibiidee hinigi hukunay ana. 4 Inkoo, ana, Pawlo haa Barinaaba, hakonaabaslii haaki da ⁄agoo haa kitahhu, sa gimba gu yondu goori? 5 Hakonaabaslii haaki da hhiyuuma haa hadee daa khabimi da kooma ⁄imba, idoo doó ilii lalaqiye gooay ya⁄abimiisee waka haa hhiee kosi Looimoo gu Goõ haa Keefa.* 6 Baku ti ana haa Barinaaba kilesi digini slai yondukii, ma hiidahhasani slawa peesay sa ibinaa doori?

7 Ti sirikaarimoo kaloo noó hadakakay qwatlage hari peesay gosi loi? Ti dooslimiisay mala goó daamisa qaymoo da sabiibu haa gi may ⁄agoo ⁄aamu gosi? Ti miyaa goó deꞌema raqa da kuꞌunaanay haa gi may slawaraa ilibaa coko⁄o see? 8 Inkoo, ana ti kakaakama gimbaki ilahudaa gu hidage? Gu lou, sariyaa da Musaa see yoó kaadaabaslii namati gimbaki leẽ? 9 Maꞌaana diĩ handikimi sariyaa da Musaage tuba, “Hhanti khiidinta afa gu karaamoo qatlay giyoó ilii kala⁄ane baruũ.”✡ Gu louu, Iliitleemu tiꞌii yoóti khuꞌunaa yondu gu karaamoo? 10 Iliitleemu ti kakaakanaabaslii gimbaki sa dandiray? Gu lou, dugunti handikimi sa dandiray. Sa gimba heedi giyoó ilii doosliye haa heedi waku gi difi baruũ, gonkoinaa digiti slai, teesaaqay laqiyee, tay tooinaa konay iliipaꞌaru gu slawaraa daqa da buꞌuruu.

11 Bere dandiray haa daamisani pisagaroo da hhoi muunaiĩ kokunay, ti gimba gu didiru tleehhidiyaa, bere tay buꞌuna idadu gu khooroo daqa doogunaa? 12 Bere wakinay konay haaki da slawaraa iliiawaraa daqa doogunaa, hari dandiray haa aloo slaynaabaslii haakitee gimati hari khisla see?

Teesaaqay see, dandiray garaa yondiidaniiba haakiti. Dandiray hoótii kaasana gimba sliimaa, ma mayni kanisa Gimba gu Hhou gu Kristu. 13 Unkuray ha hhidintaaii tuba, hida goó yondiidee yondu mara gu didiruge gu Iliitleemu, ⁄agoo dooina yoó marakeesaa dahhada? Kara hhakira goó yondiidee masabaahuge, yoóti slayaaii deehha waka da sadaaka doó hadimisiye masabaahuge? 14 Nama teesaaqay leẽ, Looimoo gu Goõ hiĩ ilakaay tuba, hhakee goó kakaamee Gimba gu Hhou haraa hiiboo⁄iri slawaraa bueemaa gi slaiyee ibinaage hari amotee da Gimba gu Hhou.

15 Teesaaqay see, ana tla⁄aã gu haakitii hari kahha yondu haakitee ma lensee. Kara, ana ti handikiikimaaba gimbakee, tay gi iliipaꞌama tuba, sini yonditay gimbakee. Gu lou, ba⁄ay ti gwaaꞌa, bere heedi lensee hini afii⁄iti hiiduubidu goy. 16 Ana goó ilii kakaame Gimba gu Hhou, hanguu dahhasaaba hiiduuba, maꞌaana kwanda ga kakaame. Hamaati arima, bere maw kakaaru Gimba gu Hhou! 17 Bere hoóti kakaama hari muuna goy, kooma ⁄aliya daqa Iliitleemugo. Teesaaqay see, bere hoóti yondiida hari muuna gooiiba, gimba daa taatahhi ha Iliitleemu daqa dooii, goóti yondiida kilesi. 18 Inkoo, ⁄aliya doyi na mala? ⁄aliya doyi na nahhaã tuba, ana ti kakaama Gimba gu Hhou bueemaa see hhaka. Haã na idoo sa firiirime gooba haaki dooi da bueemaa, goó ilii kakaamee Gimba gu Hhou.

19 Ana gamati geemawaraage waara, kara ti tongimoo gu heedi wakuuba. Teesaaqay see, hangoó hiica⁄asa ana lenkoyi, ma tongimoo gu kila heedi tleehhidi. Ana hoóti teesaaqay laqa, ma hiidahhasi slawaraa hida wakinay wa⁄a loi daqa Kristuge. 20 Daqa Wayahuudige, ana yaa Yahuudimoo pahha, ma hiidahhasi slawa Wayahuudi sa Kristu. Daqa hida hhakiray goó sirakoomee sariyaa da Musaa, ana haati heedikaꞌa pahha tleehhidi goó sirakomamida sariyaa da Musaa, (ana gaamati sariyaage waaraaba see), ma hiidahhasi slawaraa hida hhakira goó sirakoomee sariyaa da Musaa. 21 Daqa hida goóba sariyaa da Musaa,† ana haati heedikaꞌa pahha tleehhidi guba sariyaa, (gamati koomaaba see hiigeemawa da mawaraa sirakooma sariyaa da Iliitleemu, teesaaqay see sariyaa da Kristuge waara), ma hiidahhasi slawaraa hhakira goóba sariyaa. 22 Daqa hida ⁄imbaraa dooina daaba ⁄uuru, haati heedi gwaaba ⁄uuru tleehhidi, ma hiidahhasi slawaraa hida ⁄imbaraa dooina daaba ⁄uuru. Ana hanti heedi gu bareemoo goõ tleehhidi daqa hida sliimaage hari amamu goõ, ma hiidahhasi ilabuꞌuru hida wakinay. 23 Ana hoóti yondiida gimbaki sliimaa sa Gimba gu Hhou, ma slay ⁄aafaraa dosi.

24 Unkuray ha hhidintaaii tuba, kabaaba⁄u gu taa⁄adimooge, hida goõ gungoó kabaaba⁄ee yoóti tu⁄umidiyay? Teesaaqay see, tla⁄aã gooinay heedi leẽ kilesi noó slay ⁄aliya. Inkoo, tu⁄umida taqaaqay taa⁄adimooge, ma slaydiri hhamakira. 25 Kila heedi gungoó ilagaasa kabaaba⁄uge, yoóti gesaa koimisi slaqwa dosi hari khisla. Inay yoó teesaaqay laqiyay, ma ooyiri hhamaa goóba hiikaasa. Inkoo, dandiray hoóti teesaaqay laqana, ma slayni hhamaa goó hiikaasa koraraa goóba hiifaakoo. 26 Teesaaqay, ana hoó taa⁄adaaba heedikaꞌa pahha goó tlaa⁄ada piimaa see guba. Kara ana hoó qwaatlaaba heedikaꞌa pahha goó hiikwakwahha daba gosi caaqwage. 27 Slaqwa doyi goóti labaꞌasa haa goóti tongagaisa, qariqaaqari goó ilii kakaame sa hida wakinay, ana loi, ma may hhamisa hhamaa.

10

Ilii⁄oo⁄a daqa catimisuu gu hida gu Israeeligo

1 Maꞌaana hhiee koi, slaꞌaaba ma dakusidiri caahharaa tuba, ayiĩ koti gonkoinaa yaa hhiyuudiri, yaa biraa gu mahhatu gu tlongiyage wanay. Gonkoinaa gii catiri hari tla⁄aã gu tlawa da didiri.✡ 2 Gonkoinaa digaatii nunqudimisi sirakoomiisee da Musaa pahha, waꞌay gu tlongiyateesii haa waꞌay gu tlawateesii da didirige. 3 Gonkoinaa yaa ⁄aginiri nama ⁄agotira leẽ da muuna,✡ 4 kara gonkoinaa gi kitahhaniri nama kitahhukira leẽ gu muuna.✡ Maꞌaana yaati kitahhaniri daqa hhafidakiraa gu muuna, gungaa sirakomidu haa inay, hhafidakira yaati Kristu. 5 Teesaaqay see, Iliitleemu dugwaa muunaboo⁄eesiiba ha hida wa⁄a tla⁄aã gooinay. Maꞌaana, tuueenaa koina yaati taataadiri kongoqomeege.✡

6 Inkoo, gimbaki yaatii ca⁄i ilakhuukhuꞌusa pahha daqa doorii, ma mayni slahhaahhaau gimba gu tlaku, inay gooay giyaa ilii laqiri. 7 Unkuray hhanti firiirintay sanaamamuu, wakinay gooay tla⁄aã gooinay, daa ilii handikimi gooay tuba, “Hida yaa ibiidiri hhapeege gi ⁄aginiri haa gi kitahhaniri, da hheꞌesi gii tlayri sa seehha.”✡ 8 Kara, hhanti yondiidana slipalauuma, wakinay gooay tla⁄aã gooinay giyaa ilii laqiri, hida elefu mibeeri cada haa tami gi kaka⁄iri letu leẽ.✡ 9 Looimoo gu Goõ hagu hhanti koisana, wakinay gooay tla⁄aã gooinay giyaa ilii laqiri, gi kaka⁄iri hari amoo da kikihhu ha deesasee.✡ 10 Unkuray hhanti quru⁄uday, wakinay gooay tla⁄aã gooinay giyaa ilii quru⁄iri, digigi hhamisi ha malayika goó hhamamisa.✡

11 Gimbakee goõ yaa hiica⁄i daqa hida gu Israeelige ilakhuukhuꞌusa pahha. Kara dugwaati handikimi, ma dandii gadimi dandiray hiifaakoo da qatlaykii.

12 Teesaaqay, ina gungoó ilatahha hiĩ qadidi, khuꞌune hhanti huui. 13 Hhaku koimisu lensee gungwaa slaw unkuray, hiĩ kilesi gu waara balalu sliimaa daqa hidage. Ina Iliitleemu guti lou, hangu mayaaba ma dangu koimisi hiicataraa da hiidahhasa dooguna. Unkuray dangoó ilii koimisiye, ina sangu qay amoo darii ca⁄araa, ma hiidahhasidiri hiikaasa.

Losona gu sanaamuu haa meesaa da Looimoo gu Goõ

14 Inkoo, hida koi ga slae, ⁄ipaw firoo da iliitleemamee sumuku. 15 Ana, Pawlo ti giimaamisa haa unkuray hida gu koomee pahha waaway. Kereꞌesa unkuray kilakokuna gimbaki ga cocaacoe. 16 Dandiray goó ilii daareesane Iliitleemu daqa qulu⁄uu gu ⁄aafage, gu lou caba hangoóti ilagaasana haa ceedee da Kristu? Kara, goó ilii fendehhemisane mukaatimoo, caba hangoóti ilagaasana haa slaqwa da Kristu?✡ 17 Sa gimba mukaatimokee ti leẽ, dandiray gimati wa⁄a see ti slaqwa leẽ, sa gimba gonkotaa mukaatimoo leẽ gunoó ⁄agina.

18 Unkuray ilahudeesa hida gu Israeeli gimbakeesii. Gu lou, hida goó ⁄agimee sadaaka, caba ti hhakaꞌa gungoó ilagaasiye masabaahuge? 19 Inkoo, mala gani slaꞌa kaawaraa? Ana hati kaawaa ambee, ⁄agoo doó hadimisiye sa sanaamuu ti idoo da maꞌaana? Baku sanaamuu ti idoo da maꞌaana? 20 Coko⁄o see! Teesaaqay see, sadaaka da hida gu hhidimee Iliitleemu, dagoóti hadimisi daqa gieerige, ti daqa Iliitleemuge gooba. Kara, ana slaꞌaaba unkuray, mangu ilagaasidiri haa gieeri. 21 Unkuray hiidahhasidaaiiba kitahhu qulu⁄uu gu Looimoo gu Gonge slime haa gu gieerige. Unkuray hiidahhasidaaiiba ⁄agoo meesaa da Looimoo gu Gonge haa meesaa da gieerige. 22 Gu lou, hati slaꞌadaaii ⁄isiru Looimoo gu Goõ, ma arimi tloomu? Goó ilahudeesidee dandiray konaa ⁄uuru ba⁄ay da ina?

Yondiida gimba goõ sa hhoinay gu Iliitleemu

23 Unkuray hoó kaaday tuba, “Idadu goõ ti kitlakuuba.” Teesaaqay see, ti idadu goõ gooba gu koomee faydaa. Kara, hoó kaaday tuba, “Idadu goõ ti kitlakuuba,” Teesaaqay see, ti goõ gooba goó hii⁄atlisee iliipaꞌaru gu hida. 24 Heedi lensee hhanti dabiidi faydaa dosi kilesi, ba⁄ay ti dabiidiye faydaa da wakinay.

25 Unkuray ⁄agima idadu goõ doó naadine sokooniige, hhanti maamisiday, sa gimba gu ilahudaa gu muunaiĩ kokuna. 26 Maꞌaana daa handikimi tuba, “Khooroo haa idadu sliimaa gu waaree waꞌay kosii ti khooslay gu Taataa Iliitleemu.”✡

27 Bere duguũ kwahhasuusi ⁄agoo haa heedi goóba ⁄imba, ugu gi ⁄imbida hadakawa, ⁄agimi kila idoo da qaasiye pandaa dooguu, hhanti maamisida, sa ilahudaa gu muuna. 28 Teesaaqay see, bere suguũ kaay haa heedi waku tuba, “Idoti dagaã hadisi sadaaka sa sanaamuu,” hhanti ⁄aginta, sa gimba gu heedikee guũ kaaw haa sa ilahudaa gu muuna. 29 Ana hati kakaakama gimba gu muuna, ti sa muuna googuuba, ti sa muuna gu heedikee guũ kaaw sa ugu. Maꞌaana, geemawaraa doyi daga soꞌoyi hukuna ha muuna gu heedi waku? 30 Ana, bere ti ⁄agima hari amoo da kaawa ⁄iisoo, dini soꞌoyi wahaahana, sa gimba idotee sagoóti kaawa ⁄iisoo daqa Iliitleemuge?

31 Teesaaqay, idoo goó yonditee, gina ⁄agoogoo baku kitahhu, yondiida gimba sliimaa sa wanqamee da Iliitleemu. 32 Unkuray hhanti ⁄isintay heedi lensee, ma hiitatafidi ⁄imba dosii, daqa Wayahuudige, Wayunaanige baku kanisaa da Iliitleemuge. 33 Ana gooay goó ilii koimise muunaboo⁄eesa kila heedi hari amamu sliimaa. Maꞌaana dabiidaaba faydaa sa ana loi, ba⁄ay hati dabiida faydaa sa hida wa⁄a, ma digii dahhasi ilabuꞌuruu.

11

1 Hani ilakeesintee ana, ana gooay idoo goó ilii ilakeesime Kristu.

Saga ilacuuwa dosi

2 Hangu dumbeesa unkuray, sa gimba haningii slaydiri gimba sliimaage haa haã oodiri caacaahhamisu sangwaa hadisi unkuray. 3 Inkoo, ha slaꞌa unkuray ma caahhadiri tuba, Kristu kona ⁄uuru gu tawaaliru hhawatee goõ. Kara, hhawata kone ⁄uuru gu tawaaliru hadee dosi, haa Iliitleemu kone ⁄uuru gu tawaaliru Kristu. 4 Kila hhawata goó firirima baku goó kakaama ya⁄aboo da Iliitleemu, tay hiĩ ilacuuy saga gosi, Kristu ginoó muriidisi, hiĩ gu saga gosi.

5 Kara, kila hadee doó firiirima baku doó kakaama ya⁄aboo da Iliitleemu, daba ilacuuwa saga gosi, hhawata gosi ginoó muriidisida, hiĩ gu saga gosi. Maꞌaana ina ti hadetaꞌa pahha diĩ hhati saga gosi.* 6 Bere hadee daba ilacuuwa saga gosi, ba⁄ay giti hhate. Inkoo, bere ti ilamuree hadee hhaada saga gosi, ba⁄ay giti ilacuude.

7 Hhawata haraa hiiboo⁄iiba ilacuuwa saga gosi, sa gimba ina ti kona slaaslaqasa da Iliitleemu haa hhoinay gu wanqamee da Iliitleemu. Hadee ti hhoinay gu wanqamee gu hhawata. 8 Sa gimba hhawata dugwaa tleehhiiba ha Iliitleemu daqa hadeego, hadee daganaa tleehhi daqa hhawatago. 9 Slime, hhawata dugwaa tleehhiiba sa hadee, hadee daganaa tleehhi sa hhawata.✡ 10 Inkoo, sa gimbaki haa sa gimba gu malayika, hadee kwanda gi ilacuude saga, ma laqanti tuba, ⁄uuru gu tawaalooge wanta.

11 Teesaaqay see, daqa ilagaasaraa da Looimoo gu Gonge, hadee hingoó antaaba da kaari ina lenkosi, bere hhawata hhaku, hhawata see hingoó anaaba gu kaaru, bere hadee hhaka. 12 Taqay hadee gooay idoo dagaa ilii tleehhi ha Iliitleemu daqa hhawatago, nama teesaaqay leẽ hhawata ha hadee nugoó laqwali. Idadu goõ yoó daqa Iliitleemu dahhiyay.

13 Unkuray kereꞌesa gimbaki unkuray kilakokuna. Ti naraꞌaa hadee firoo Iliitleemu ilacuuwa see daba saga gosi? 14 Gu lou, slaqwa see doóbaslii laqaru pandataa tuba, daqa hhawatage quubu gu tledu, ti ilamuree daqa dosii? 15 Inkoo, hadee bere konta quubu gu tledu ti hhoinay gu didiru daqa dosii. Sa gimba hadee sagaa qay quubu gu tledu, ma daga ilacuuy. 16 Heedi bere hingi slai kabaaba⁄u gimbakii, dandiray ma kanisasuu gu Iliitleemu see ha konaaba ou waku.

Meesaa da Looimoo gu Goõ

17 Inkoo, ilakaawatii hanguu dahhasaaba dumbiru, sa gimba hangoó ilii slaslaydee ti faydaa gooba. Ti tlakwaroo noó hiica⁄ada. 18 Ana haã akhasi gesaa tuba, unkuray hangoó ilii slaslaydee kanisaage, wanta deehhoo tla⁄aã googunay. Ana hari bara waka hiidahhasa ⁄imba dagani ilii wana teesaaqay. 19 Gu lou, ti kwanda deehhoo paslaapasloo gi wante tla⁄aã googunay, ma laqantiri ti miyaa duguni ⁄imbi ha Iliitleemu? 20 Qatlay hangoó ilii slaslaydee sliimaa, ti sa ⁄agiru gooba ⁄agoo da meesaa da Looimoo gu Goõ. 21 Maꞌaana goó ilii ⁄agintee, kila heedi yoóti ⁄agina ⁄agoo dosi, baqadaraa see hhaka heedi waku. Slime doó hiica⁄i tuba, wakinay tla⁄aã googunay konay qori, haa wakinay hiĩ ooniimidiri. 22 Gu lou, hiidahhasidaaiibaslii ⁄agoo haa kitahhu ayeemaa kokunay? Baku kanisaa da Iliitleemu ganti qooqitiri, haa gi ilamuriidisiday hhakee guba idoo? Sangu mala kaawa? Hanguti dumbimaa gimbakii? Teesaaqay gooba!

23 Ana haati ooyi daqa Looimoo gu Gongo gimbaki, gaa hadisi sa unkuray. Looimoo gu Goõ Yeesu hari amasi hhakira dugwaa iliinay, yaa hiioy mukaatimoo, 24 haa giyaa ilii hheꞌesi kaawa ⁄iisoo daqa Iliitleemuge, gugi fandakumisi, gi kaay tuba, “Haã na slaqwa doyi da hadisiye sa unkuray. Taqay lalaqa sa hiislaslaw goy.”✡ 25 Nama teesaaqay leẽ, qariqaaqari giyaa ilii hheꞌesi ⁄agoo, slime gii oyi qulu⁄uu, gi kaay tuba, “Qulu⁄uki na ila⁄imbidu gu ⁄abu hari ceedee doyi. Taqay lalaqa qatlay goó ilii kitahhantee sa hiislaslaw goy.” 26 Sa gimba goó ilii ⁄aginte mukaatimoki haa goó ilii kitahhatee qulu⁄uki, hoóti kakantay gwaaꞌaraa da Looimoo gu Goõ, gimaa ilii khaye naqatloo.

27 Inkoo, kila heedi gu ⁄agima mukaatimokee baku gu kitahha qulu⁄ukeesii gu Looimoo gu Goõ, idoo daraa ilii boo⁄iiba daqa dosii, slay dakoo da tlakwaroo daqa slaqwa haa ceedee da Looimoo gu Gonge. 28 Heedi ba⁄ay hingiti laalaa⁄asiye ina lenkosi, gi ilii kahhiye ⁄agoo mukaatimokee haa kitahhu hari qulu⁄ukee. 29 Maꞌaana kila heedi gu ⁄agima haa gi kitahhi kahhi baraslawa slaqwa da Looimoo gu Goõ, haroóti khay hukumuu daqa dosii ina lenkosi.

30 Haã na idoo hida wa⁄a tla⁄aã googunay yaati moorooꞌodiri haa ti mama⁄iyay, haa wakinay tla⁄aã googunay hiĩ kaka⁄iri. 31 Inkoo, bere hangwaati aloo gesaa laalaa⁄asana naraꞌa dandiray kilakoti, teesaaqay dandii aloo hukunaaba ha Iliitleemu. 32 Qatlay dandoó ilii hukune ha Looimoo gu Goõ, dandoóti ⁄agitina, ma dandima may hukuruu sliimaa haa hida gu khooroti.

33 Inkoo, hhiee koi, qatlay hangoó ilii slaslaydee sliimaa, ma ⁄agintiri, hangu baqamitee. 34 Bere heedi kona qori, ⁄agine aya gosaa. Teesaaqay laqiye, ma dangu hhanti hukuna, qatlay hangoó ilii slaslaydee sliimaa. Gimbakira waku gaa handikintiri, ana gamaa ilii khawe sangumaa ilakeesa hari khisla.

12

⁄uuru gu muunaiĩ doó hadimisiye daqa Iliitleemugo

1 Inkoo, ye hhiee koi gimbakee hanii maasidiri gu ⁄uuru gu muunaiĩ gwaa slayni daqa Iliitleemugo, slaꞌaaba ma dakusidiri caahharaa. 2 Unkuray ha khuꞌuday tuba, qatlay gaa ilii hhidintee Iliitleemu, dangwaay dafiifimidi ha hhamamisu haa sanaamamuu gooba cocoꞌomoo. 3 Inkoo, caahha tuba, hhaku heedi lensee doó giyaadisiye ha Muuna gu Iliitleemu, gu hiidahhasa kaawa tuba, “Yeesu dugu ilawaasiye.” Slime ti heedi soó giyaadiye ha Muuna gu Iliitleemu kilesi, gu hiidahhasa kaawa tuba, “Yeesu ti Looimoo gu Goõ.”

4 Inkoo, wana ⁄uuru gu muunaiĩ paslaapasloo doó hadimisiye ha Iliitleemu. Kara, gonkosaa yoóti daqa Muuna gu Iliitleemu dahhi. 5 Slime wana yondu paslaapasloo goó hiidahhasane yondu, teesaaqay see Looimoo gu Goõ ti leẽ kilesi. 6 Kara, wanay amamu paslaapasloo giroó yondiidane yondu. Teesaaqay see, Iliitleemu nama leẽ kilesi goó qaqawa ⁄uuru guri yondiida yondu goõ daqa hida sliimaage.

7 Kila heedi sugoó qay hiitlaaꞌasa ha Muuna gu Iliitleemu sa faydaa da hida goõ. 8 Maꞌaana heedi leẽ hari amoo da Muuna gu Iliitleemu, sugoó hadisi gimba gu waaway, kara waku sugoó hadisi gimba gu caahharaa hhoinay hari amoo dama Muunakee leẽ. 9 Nama Muunakee leẽ yoó hadisi sa heedi waku ⁄imba haa waku sugugi hadisi ⁄uuru gu muuna guri hhoeesa harima amoo da Muunakee leẽ. 10 Daqa heedi wakuu yoó hadisi yondu gu denu goó bakaꞌasa hida, daqa wakuu tletiru, daqa wakuu hiidahhasa dari baraslaslaw muunaiĩ, daqa wakuu hiidahhasa da cocoꞌomoo gimba paslaapasloo caacaahhamisu see hhaku, haa daqa wakuu hiidahhasa da ilakesiduu gu gimbakee gu ⁄abu. 11 Yondukee sliimaa dugoóti yondiidi harima Muunakee leẽ, Muuna see yoótii dehhidi sa kila heedi yondukee, idoo giyoó iliislaiye ina loi.

Slaqwa leẽ da kooma daqeemoo wa⁄a

12 Idoo da iliiwane gooay slaqwa leẽ da heedi, da kooma daqeemoo wa⁄a, daqeemoo hhakee goõ gu slaqwa, gimati wa⁄a, ti slaqwa leẽ. Teesaaqay dagani ilii wana daqa Kristuge. 13 Maꞌaana dandiray ginima Wayahuudigoo baku hida gu hhapapu wakinay, ginima tongegoo baku hida daaba khiidiru ha idoo lensee, gonkotaa dandaatii nunqudimisi hari Muuna leẽ, daqa slaqwateesii leẽ, dandigi kitahhamisi Muunakee leẽ.

14 Maꞌaana, slaqwa dagaraa daqa leẽ tleehhiiba, ti hari daqeemoo wa⁄a. 15 Bere yaaee hiĩ aloo kaada tuba, “Sa gimba ana ti daba gooba, inkoo, ana da slaqwa gooba,” kaawatee hiĩ aloo laqadaaba yaaetee, ma hhanti daqa da slaqwa tleehhiti. 16 Kara, eea bere hiĩ aloo kaada tuba, “Sa gimba ana ti ila gooba, inkoo, ana da slaqwa gooba,” kaawatee hiĩ aloo laqadaaba eeatee, ma hhanti daqa da slaqwa tleehhiti. 17 Bere slaqwa goõ hiĩ aloo ila, hariĩ aloo kaa akhamisana? Baku bere slaqwa goõ hiĩ aloo eea, hariĩ aloo kaa cuuꞌumidana tafu? 18 Inkoo, idoo da iliiwane gooay, Iliitleemu yaa qamidi daqeemoo daqa slaqwage, kila daqa idoo giyaa ilii slai gooay. 19 Bere daqeemoo goõ hiĩ aloo daqa leẽ, slaqwa hiĩ aloo kaale wanta? 20 Gu lou, slaqwa idoo gi iliiwante gooay, daqeemoo wa⁄a wanay. Teesaaqay see, slaqwa ti leẽ. 21 Ila hiĩ aloo hiidahhasidaaba kaawa sa daba tuba, “Hagu slaꞌaaba ugu!” Kara saga hiĩ aloo hiidahhasiiyaaba kaawa sa yeꞌeeroo tuba, “Hangu slaꞌaaba unkuray!”

22 Gu lou, gimati teesaaqay see, daqeemoo hhakee gu slaqwa, doó arine konaaiiba ⁄uuru, na guni kaari hari khisla. 23 Kara, daqeemoo hhakee gu slaqwa giyoó ane konaaiiba muree, siginoó qayna muree loi. Daqeemoo hhakira gu slaqwa guba hhoinay, sigoó qayna muree da ina lenkosi. 24 Qatlay daqeemoo koti hhakira gu koomee hhoinay, yoó slaiyaaiiba ilakooma da loi, teesaaqay see, Iliitleemu ginti qaasi sliimaa daqeemoo gu slaqwa haa sigigi qay muree hari khisla hhakira gwaa afariibukusee. 25 Teesaaqay, dama may hiica⁄a ha deehhoo slaqwage, ba⁄ay daqeemoo sliimaa hingiti iliiaꞌayee, kila daqa haa danaoo dosi. 26 Bere daqa leẽ dagaã ilaqai, daqeemoo goõ yoóti slayay ilaqaꞌatee sliimaa haa daqatee. Kara, bere daqa leẽ sagaã qay muree, daqeemoo goõ yoóti hhaꞌaluumidiyay sliimaa haa daqatee.

27 Inkoo, unkuray gonkokunaa ti slaqwa da Kristu haa kila heedi ti daqa da slaqwatee. 28 Iliitleemu hingii leehhi kanisaage, gu pandaa ya⁄abimiisee, gu cadii tletimiisee haa gu tamii maarimamaa. Da hheꞌesi hida goó yondiidee yondu gu denu goó bakaꞌasa hida, goó hhoeemisee ga⁄iidee, goó iliiaꞌawee hida wakinay, goó wariiqadimidee hida wakinay, haa goó cocoee gimba paslaapasloo digiba caacaahhamisu see. 29 Gu lou, gonkoinaa ti ya⁄abimiiseegoo? Gonkoinaa ti tletimiiseegoo? Gonkoinaa ti maarimamaagoo? Gonkoinaa yoóti yondiidiyaaii yondu gu denu goó bakaꞌasa hida? 30 Gu lou, gonkoinaa ti konaaii ⁄uuru gu muuna doó hadisiye ha Iliitleemu sari hhoeesa? Gu lou, gonkoinaa yoóti gimbuusiyaaii hari gimba digiba caacaahhamisu see? Gu lou, gonkoinaa yoóti ilakesidiyaaii gimbaki? 31 Inkoo, slahhaahhaaꞌa hari khisla slawaraa ⁄uuru gu muunaiĩ gu kaaru, doó hadisiye ha Iliitleemu.

Inkoo, ana sangu laqama amoo da hhoi hari khisla.

13

Slaꞌamuu

1 Bere gamati gimbuusi see hari gimba gu hida haa gu malayika, bere niba slaꞌamuu, ana ti bambaariya pahha, doó bomboriisa baku debee doó inia. 2 Kara, ana bere kooma ⁄uuru gu muuna doó hadisiye ha Iliitleemu guri kakaaru ya⁄aboo dosi, haa gi caahha ilaqaba goõ haa gi caahha idadu goõ, kara gamati koomi see ⁄imba da hiidahhasa looyisa omeeri, bere koomaaba slaꞌamuu, ana ti idoo gooba. 3 Bere hadisa khooslay goõ ga koome sa kwaeeli haa bere hanguu ca⁄asa slaqwa doyi goõ dagagi da⁄i, bere koomaaba slaꞌamuu, slawaaba faydaa lensee.

4 Slaꞌamuu yoó hiikaasi, slaꞌamuu yoó yondiidi hari hhoinay gu didiru, yoó anaaba tloomu, konaaba hiiakhasa haa konaaba hiiduuba. 5 Slaꞌamuu yoó dakusiyaaba muree, yoó dabiidiyaaba gimba gosi gu ina lenkosi, yoó slahhaaiyaaba cira, yoó qaasiyaaba hiislaslaw gu gimba gu tlaku. 6 Slaꞌamuu yoó hhaꞌaluudiyaaba gimba gu tlakuge, ina yoóti hhaꞌaluudi sliimaa haa gimba gu lou. 7 Slaꞌamuu yoó hiikaasi gimba goõ, yoó ⁄imbi gimba goõ, yoó iliipaꞌana gimba goõ haa yoó hiikarahhi gimba goõ.

8 Slaꞌamuu yoó konaaba hiifaakoo etaa. Teꞌesii bere wana tletiru, himaa hiifaaki, bere wanta hiidahhasa dari cocoꞌomoo gimba waku, himaa qatli. Kara, bere caahharaa wanta, slime himaa hiicatida. 9 Maꞌaana hati khuana kilesi coko⁄u gimba gu Iliitleemu haa hiigaasanaaba tletiru goõ. 10 Teesaaqay see, hiigaasa gimaa ilii khayde, gimbakira daaba hiigaasa, himaa hiihhancooi. 11 Qatlay gaa ilii khwaylimoo, haati cocoi khwaylimoo pahha, haati khua khwaylimoo pahha haa haati ilahudeesi khwaylimoo pahha. Qatlay gaa ilii diiray, gi heedi gu didiru tleehhidi, haati may gimba gu daaqauumaa. 12 Maꞌaana, inkoo hati ariirina hhabahhabinay gu kiyooge waara pahha, qariqaaqari hamaati arina pandataa. Inkoo, hati khua coko⁄o, qatlaykeesii maati caahha naraꞌa, idoo ana gooay dini ilii khuiye naraꞌa ha Iliitleemu. 13 Inkoo, gimbaki tami nii kaasi: ⁄imbaraa, iliipaꞌaru haa slaꞌamuu. Teesaaqay see, gimba gu kaaru tla⁄aã gu gimbakii gu tami ti slaꞌamuu.

14

Iliitleemu yoó hadisi ⁄uuru guri tletiru ⁄⁄ haa gu cocoꞌomoo gimba gu ⁄abu

1 Unkuray karahhaw slaꞌamuuge. Kara karahhaw gi slayday ⁄uuru gu muunaiĩ doó hadisiye ha Iliitleemu, hiĩ loi gu tletiru. 2 Maꞌaana heedi gu gimbuusa hari gimba waku gu ⁄abu, gimbuusiyaaba haa hida, ina haa Iliitleemu na gimbuusi. Gu lou, hhaku heedi lensee gu caahha ina, maꞌaana ina gimbuusi gimba gu ilaqaba hari ⁄uuru gu Muuna gu Iliitleemu. 3 Inkoo, heedi gu tletima, yoóti gimbuusi sa hida gimba gu qawaraa ⁄uuru, gwii ⁄atlisaraa muunaiĩ haa gu tlaatlaqasa inay. 4 Heedi goó gimbuusa hari gimba waku gu ⁄abu, singoóti qay ⁄uuru ina lenkosi. Inkoo, hiĩ goó kakaama ya⁄aboo da Iliitleemu, ina yoóti qay ⁄uuru sa kanisaa. 5 Ana hanti aloo slaꞌa unkuray gonkokunaa, ma gimbuusidiri hari gimba gu ⁄abu. Teesaaqay see, hanti aloo slaꞌa loi gonkokunaa, ma kakantiri ya⁄aboo da Iliitleemu. Maꞌaana heedi goó kakaama guti didiru ba⁄ay da hiĩ goó gimbuusa hari gimba gu ⁄abu. Amoo leẽ da faydaa hari gimba gu ⁄abu kanisaage, bere ti kona heedi waku gu ilakeesa, kanisaa sliimaa ma slaydi ⁄uuru.

6 Inkoo, hhiee koi, bere haa khaw daqa doogunay, gi kaawa hari gimba gu ⁄abu, sangu faydaa mala qaw? Sangu qawaaba faydaa lensee, bere ana sanguraa khawaaba hiitlaaꞌasa baku gimba gu caahharaa baku tletiru baku caacaahhamisu. 7 Dagani ilii wana daqa idadu guba slafimaa, giyoó ilii ca⁄asiyee afoo da tureeree gooay haa pandaqway. Bere hiica⁄asiyaaiiba afafu paslaapasloo, hida malee caahhiyay ti raaꞌamee mala goosee daganii fahhaahhamina hari tureeree haa dagani mu⁄uu⁄una hari pandaqway? 8 Kara, bere paranda duguba hiifahha naraꞌa, gi may hiica⁄asa afoo da hhoi, miyaa nangu haraa ilakhuukhuꞌusi sa qwatla?

9 Nama teesaaqay leẽ, unkuray see. Bere ha kakaakantay hari cufeeri kokuna gimba doóba caahharaa, heedi malee caahhi gimba ga kakaakantee? Maꞌaana hati kakaantay kilesi gimba tosaa hhana caaqwage. 10 Gu lou, gimba ti wa⁄a khoorotii, kara ti hhaku gimba guba maꞌaana. 11 Inkoo, ana bere haniba caahha maꞌaana da gimbakee, ana ti dahaa daqa heedikeesii gu gimbuusa, ina see ti dahaa daqa dooii. 12 Nama teesaaqay leẽ, unkuray see. Maꞌaana slahhaahhaꞌaday slawaraa ⁄uuru gu muunaiĩ doó hadisiye ha Iliitleemu, karahha hari khisla, ma slaydiri hikaꞌa loi goó iliiawa kanisaa, ma slaydi ⁄uuru.

13 Inkoo, heedi gu gimbuusa gimba gu ⁄abu, firine Iliitleemu, ma sugu qay hiidahhasa da ilakeesa gimbakee gi gimbuusiye. 14 Maꞌaana, bere firima Iliitleemu hari gimba gu ⁄abu, muuna gooi yoóti firina. Teesaaqay see, waaway gooi slayaaba faydaa lensee gimba ga gimaamise. 15 Inkoo, hati malee laqa? Ana ha firima hari muuna gooi, slime ha firima hari waaway gooi. Kara ha raaꞌa hari muuna gooi haa hari waaway gooi. 16 Bere hhaꞌaleesida Iliitleemu hari muuna googu, heedi waku gi may caahharaa gimba googu, malee hiidahhasi kaawaraa tuba, “Guti lou” daqa daareesaraa dooguu? Hikira hhidina gimba ga gimaamiside. 17 Gu lou, hiidahhasida kaawa ⁄iisoo daqa Iliitleemuge naraꞌa. Teesaaqay see, heedi waku slayaaba faydaa. 18 Ana kaawa ⁄iisoo daqa Iliitleemuge ambee, ana gimaamisa hari gimba gu ⁄abu ba⁄ay da unkuray gonkokunaa. 19 Teesaaqay see, waꞌay gu kanisaage ba⁄ay ana ti gimbuuse gimba kooani gu waaway, ma caacaahhamisi hida wakinay ba⁄ay da cocoꞌomoo gimba elefu mibi hari gimba gu ⁄abu.

20 Hhiee koi, hhanti ilahudeemisiday daaqay pahha. Gimba gu tlakwarooge ti daa⁄a⁄ee tleehhida. Teesaaqay see, ilahudeemisu googunay, hida gu deni tleehhida. 21 Sariyaage daa handikimi tuba,

“Iliitleemu yoó kaay taqay,

‘Hari amoo da hida gu koomee gimba gu ⁄abu,

haa hari afaiĩ gu dahaa,

ha gimbuusa haa hida hhanki,

teesaaqay see, hini akhasiyaaiiba.’✡ ”

22 Teesaaqay, gimbuusaraa gimba gu ⁄abu, ti laqaru gimba gu kaaru, ti sa hida hhanki gooba gu koomee ⁄imbaraa, ti sa hhakaꞌa goóba ⁄imbaraa. Kara, tletiru gimba goó daqa Iliitleemu dahha, ti sa hida hhakaꞌaaba goóba ⁄imbaraa Yeesu, ti sa hhakaꞌa goó ⁄imbee. 23 Inkoo, bere kanisaa goõ hingii kurunkuriti daqa lenge, haa kila heedi gi gimbuusi hari gimba gu ⁄abu, da hheꞌesi yaagii gunay hida goóba caahha baku goóba ⁄imba, gu lou, kaayaaiibaslii tuba, gonkokunaa ti kontay khansu? 24 Inkoo, bere hida goõ kakaanay ya⁄aboo doó daqa Iliitleemu dahha, da hheꞌesi daagii day teꞌesii heedi goóba ⁄imba baku goóba caahharaa, gimba goõ gi akhasiye sugu laqanaa tlakwaroo dosi loi, dugu hukunaa ha gimbakee gi akhamisiye. 25 Kara, ilaqaba da muuna gosi daga hiica⁄asi cenceege. Teesaaqay, keebeeidi haa gi daareesi Iliitleemu gi ⁄imbi tuba, “Gu lou, Iliitleemu wana tla⁄aã googunay!”

Firoo Iliitleemu kanisaage hari amoo da hhoi

26 Hhiee koi, inkoo ti malee laqana? Qatlay hangoó ilii slaslaydee sliimaa, heedi leẽ hiidahhasi raaꞌamee, waku caacaahhamisu, waku kona gimba gu hiitlaaꞌasa daqa Iliitleemugo, waku kona hiidahhasa da cocoꞌomoo hari gimba gu ⁄abu, haa waku ilakeesi gimbakee da cocoiye. Gimbakee sliimaa dugu yondiidiye sa hii⁄atlisaraa da kanisaa. 27 Bere heedi waku gimbuusi hari gimba gu ⁄abu, teꞌesii gimbuusiyee hida cada baku tami, hhanti haciyay. Leẽ bere hiĩ hheꞌesi, qariqaaqari waku, haa kwanda gi wane heedi gu ilakesiduu. 28 Inkoo, bere hhaku heedi lensee gu hiidahhasa ilakeesa, hida hhakee gu gimbuusee gimba gu ⁄abu qabiyee diĩ hiikurunkuridage. Inay gimbuusiyee muunaiĩ koinay inay kilakoina haa Iliitleemu.

29 Tletimiisee cada baku tami gimbuuside gimba gwaa daqa Iliitleemu dahha haa wakinay gi ilatahhiyay gimbakee. 30 Bere heedi waku guũ ibiidu teꞌesii hiĩ slay hiitlaaꞌasa da gimba gu Iliitleemu, hikira gu pandaa qabiye. 31 Maꞌaana gonkokunaa hiidahhasiday hiica⁄asa tletiru gwaa daqa Iliitleemu dahha, leẽ qariqaaqari waku. Teesaaqay laqa, hida goõ digima caacaahhamisi haa ma digii ⁄atlisi muunainge. 32 Muunaiĩ gu hida goó tletimee gimba goó daqa Iliitleemu dahha kwanda gi akhamisiyee tletimiisee. 33 Maꞌaana Iliitleemu, ti Iliitleemu gu fitlaaloota gooba, guti qasaw, idoo da iliiwane gooay kanisaa goõ da hida gu Iliitleemu.

34 Tigay kwanda gi qabiyee diĩ kanisaage. Inay digoó hiigeemeyaaba ma gimbuusiri, ti konee murumuꞌuuma sariyaa da Musaa gooay giyoó ilii kaade.✡ 35 Inay bere slaiyay maasa gimba lensee, maasiyee hhawatee koina ayage. Maꞌaana ti ilamuree hadee cocoꞌomoo kanisaage.

36 Gu lou, gimba gu Iliitleemu yaa daqa doogunaa tlaatleesii? Baku ti unkuray kilesi na hida daa ilii khay gimbakee? 37 Bere heedi lensee ilahudeesi tuba, ina ti tletimiisay gu Iliitleemu, baku hindii ⁄atli Muuna gu Iliitleemuge, ⁄imbiye tuba, gimbaki ga handikiikime ti ilakaawa da Looimoo gu Gongo. 38 Bere heedi iliiqaasiyaaba gimbaki, ina loi see dugu iliiqaasiyaaba.

39 Inkoo, hhiee koi, slaw kwayru hari khisla ca⁄amisuu tletiru haa hhanti tlaatlahhasiday hida goó gimbuusee hari gimba gu ⁄abu. 40 Teesaaqay see, gimba sliimaa dugu yondiidiye hari muree haa hari amoo da hhoi.

15

Kristu slafaraa dosi ayisago

1 Inkoo, hhiee koi, ha slaꞌa, ma hiislaydiri Gimba gu Hhou gaa kakaami sa unkuray, gugi oodiri muunaiĩ kokunay haa gi qadimitiri naraꞌa slime gimbakeesii. 2 Kara, hari amoo da Gimbaki gu Hhou dangoó ilabuꞌuuꞌuna, bere karahhasiday naraꞌa gimba sangwaa kakaami unkuray. Bere teesaaqay gooba, haati iliipaꞌantiri diitiray.

3 Maꞌaana ana sangwaa taatahhi unkuray gesaa gimba gu kaaru hari khisla, hiĩ gwaa ooyi ana loi. Kristu yaa gwaai sa tlakwaroo doori, daa ilii kaay gooay Handikaa da Iliitleemu.✡ 4 Kara, dugwaa qaasi haa yaagi slafi baloo da tamiige, daa ilii kaay gooay Handikaa da Iliitleemu.✡ 5 Da hheꞌesi yaa iliica⁄i Keefa,* haa qariqaaqari yaa iliica⁄i ya⁄abimiisetira da mibi haa cada. 6 Qariqaaqari yaa iliica⁄i waa lenge hhiee goó iliipaꞌamee, faadoo dooina daa hiicatidi miyaa kooani. Wa⁄a tla⁄aã gooinay wanay slafiyay, wakinay giyamaati kaka⁄iri see. 7 Qariqaaqari yaa iliica⁄i Yakoobo, da hheꞌesi yaa iliica⁄i ya⁄abimiisee goõ. 8 Hiifaakoo da gonge, slime hinaa iliica⁄i ana, Pawlo, daa⁄ukaꞌa pahha daa hiiday kahhi hiigaasa slehheeri kosi see.

9 Maꞌaana ana na coko⁄i tla⁄aã gu ya⁄abimiisee gonge, ana haraa hiiboo⁄iiba dinima eteedi ya⁄abimiisay, sa gimba haa labaꞌasi kanisaa da Iliitleemu.✡ 10 Teesaaqay see, hari hhoinay gu didiru gu Iliitleemu, hanti taqay tleehhidi ga iliiwaare, kara hhoinay gosi daqa dooii yaati idoo da diitiray gooba. Gu lou, haa yondiidi yondu ba⁄ay da ya⁄abimiisee goõ. Gu lou, gimati ti ana gooba, ti Iliitleemu naa yondimaamidi hari hhoinay gu didiru gu Iliitleemu gu sliimaa waara haa ana. 11 Inkoo, gina ana goo baku inay, haã na idoo goó kakaane haa goó iliipaꞌantee.

Hida gwaa kaka⁄ee slafisaraa dooina

12 Inkoo, bere haã kakaani tuba, Iliitleemu yaa slafisi Kristu yaagii ca⁄i ayisago, tla⁄aã googunay wakinay malee kaayay tuba, hida gwaa kaka⁄ee, maa slafiyaaiiba ayisasugo? 13 Gu lou, bere slafaraa da hida gwaa kaka⁄ee hhaka, Kristu see yaa slafiiba yaagii ca⁄i ayisago. 14 Kara, bere Kristu yaa slafiiba yaagii ca⁄i ayisago, kakaaru goori ti diitiray haa ⁄imba dooguna ti diitiray. 15 Kara, ti teesaaqay kilesiiba, dandiray slime dandaati arimi tuba, ti masaydii da afaꞌafuumaa da Iliitleemu, sa gimba haã ilatlayni tuba, Iliitleemu yaa slafisi Kristu. Inkoo, bere gimbakee guti louuba, hida gwaa kaka⁄ee digoó slafimisiyaaba. 16 Maꞌaana, bere gu lou hida gwaa kaka⁄ee digoó slafimisiyaaba ha Iliitleemu, Kristu see yaa slafiiba yaagii ca⁄i ayisago. 17 Kara, bere Kristu yaa slafiiba yaagii ca⁄i ayisago, ⁄imba dooguna ti diitiray, unkuray see kahhaday tlakwaroo doogunay wantay. 18 Teesaaqay, slime hida goõ gwaa kaka⁄ee ilagaasaraa dooinay daqa Kristuge hinti hhaniri sumuku. 19 Bere iliipaꞌaru goori daqa Kristuge ti sa ibinati kilesi, dandiray haraa hiiboo⁄ani sandima slahhaai loi ba⁄ay da hida wakinay goõ khoorotii.

20 Inkoo, gu lou, Kristu hiĩ slafi ayisago, ina ti heedi gu pandaa slafaraa ayisago tla⁄aã gu hhakiray gwaa kaka⁄ee. 21 Maꞌaana idoo daa ilii khay gooay gwaaꞌaraa hari amoo da heedi leẽ, nama teesaaqay, hida slafaraa dooina ayisasugo yaati khaydi hari amoo da heedi leẽ. 22 Maꞌaana idoo da iliiwane gooay ilagaasa doori daqa Adaamuge, hida goõ yoóti kaka⁄iyay. Nama teesaaqay, slime hida goõ gungoó ilagaasee daqa Kristuge, digimaati slafisi ayisasugo. 23 Inkoo, kila heedi dugumaati slafisi ayisago hari ilakhuukhuꞌusa da Iliitleemu. Kristu guni tlaatleesoo. Qatlay ina gimaa ilii khaye, hida hhakira gungoó ilagaasee haa ina, digimaa hiitlaysi ayisago. 24 Da hheꞌesi, hiifaakoo himaa khayda, qatlay Kristu gimaa ilii taatahhiye tawaaloo sa Iliitleemu Taataa, qariqaaqari damaa ilii hhamisiye tawaaloo sliimaa, hiidahhasa haa ⁄uuru.

25 Maꞌaana, Kristu kwanda gi tawaaline qatlaykaꞌa naqatloo gimaa ilii kala⁄iye fa⁄ayaa dosi yeꞌeeroo kosii. 26 Fa⁄aymoo gu hiifaakoo damaa hhamisiye ti gwaaꞌaraa. 27 Maꞌaana Handikaa da Iliitleemu dagaã handikimi tuba, “Iliitleemu hiĩ qaasi idadu sliimaa tawaaloo dosii.”✡ Inkoo, handikaa giyoó ilii kaade tuba, “Idadu sliimaa digiĩ qaasi tawaaloo dosii,” guti lou tuba, Iliitleemu gwaa qaasu idadu hhakee tawaaloo da Yeesuge, ina hhaku tla⁄aã gu idadu hhakeesii. 28 Qatlay idadu sliimaa digimaa ilii qaasiye tawaaloo da Nankosiige, Naw loi hingimaa asu qaasi slime tawaaloo da Taataa gosii Iliitleemu, hiĩ gwaa qaasu idadu sliimaa tawaaloo dosii, Iliitleemu ma tawaalimi idadu goõ.

29 Inkoo, bere slafaraa hhaka ayisago, hida hhakaꞌa doó hiinunqudimisiye sa hida gwaa kaka⁄ee, yoó mala iliipaꞌanay slawaraa? Bere hida gwaa kaka⁄ee digoó slafisiyaaba yaagii ca⁄iyay ayisasugo, hida digoó soꞌoyi hiinunqudimisi sa inay? 30 Slime dandiray hangoó soꞌoyi hiilu⁄ana cokhoriimage dandiray kilakoti qatlay sliimaa? 31 Hhiee koi, ana Pawlo balalu sliimaa dinoóti slaslay ha cokhoriima da gwaaꞌaraa. Ana seelima gimbakee guti lou, idoo hani ilii dahhasidee gooay ⁄imba tuba, hangoótii duuba sa unkuray ilagaasaraa doorii daqa Kristu Yeesu Looimoo goori. 32 Bere hari iliipaꞌaru gu idadu gu khooroti kilesi, ana haa qwaatli haa makay gu dihhi yade Efeesoge, faydaa mala ganaa aloo slaw gimbakeesii? Bere hida gwaa kaka⁄ee yoó slafiyaaiiba. Inkoo, dandiray kaawane tuba, “⁄agine haa kitahhane, maꞌaana heetlaalee kaka⁄ana.”✡ 33 Dangu hhantii cori tuba, “Ilagaasa haa hida gu tlakwi, yoó tlakweesida ibinaa da hhoi.” 34 Tlawaw! Tlaatleesa ibinaa hhoinay, kara hhanti yonditay tlakwaroo. Maꞌaana hida wakinay tla⁄aã googunay Iliitleemu gu hhidinay. Ana ti giimaamisa gimbaki, ma antiri ilamuree.

Slaqwa dari slafaraa ayisago

35 Heedi hiidahhasi maasaraa tuba, “Tuueenaa maa malee slafiyay ayisasugo? Inay slaqwa da malee slanqasa ginimaa konay?” 36 Ye, unkuray gwaa bawmidee! Pisagaroo goó daamisidee yoó tiꞌitaaba, bere daba gubaraa gesaa. 37 Qatlay goó ilii daamisidee pisagaroo, hoó daamisidaaiiba baruũ goó tiꞌida qariqaaqari. Pisagaroo kilesi ganoó daamisiday, angamalee da ganoo baku pisagaroo waka. 38 Iliitleemu yoó qay sa pisagarotee slaqwa giyoó slaiye ina loi. Kara, kila pisagariya slayda slaqwa dosi da ina lenkosi. 39 Maꞌaana slaqoo gu idadu sliimaa gu slafee ti paslaapasloo. Hida, makay, cira⁄oo haa samaakii slaqoo koina ti paslaapasloo. 40 Kara, wanay slaqoo gu rawaa gu raw haa gu khooroti. Inkoo, wanqamee dooina slaqoo hhakee gu rawaa gu raw ti leẽ. Wanqamee da hhaã gu khooroti ti wakinay. 41 Letu ti konta wanqamee dosi da ina lenkosi, slehheẽ see ti kona wanqamee dosi, tica⁄eerii see wanqamee dooina, haa kila tica⁄u ti kona wanqamee dosi da pasla.

42 Teesaaqay dagani ilii wana slafaraa da tuueenaa ayisasugo. Pisagariya pahha, slaqwa doó guba, daa tipi ayisage, dagamaa slafisi ha Iliitleemu haa kara gubidaaba etaa. 43 Slaqwa dagoóti tipi ilamureege, dagoóti slafisi yaagii ca⁄ada ayisago wanqameege. Kara, dagoóti tipi kontaaba ⁄uuru, dagoóti slafisi konta ⁄uuru. 44 Qatlay dagoó ilii qaasiye, ti slaqwa da heedi kilesi daganoó qaasi, dagoó iliislafisiye, ti slaqwa da muuna daganoó slafisi ayisago. Maꞌaana wanta slaqwa da heedi, slime wanta slaqwa da muuna.

45 Teesaaqay, slime daa handikimi tuba, “Heedi gu pandaa Adaamu, yaati heedi gu kooma slafimaa tleehhidi.”✡ Yeesu doó eteedine slime Adaamu gu hiifaakoo, gi muuna tleehhidi guroó khawa slafimaa. 46 Teesaaqay see, slaqwataꞌaaba da muuna naa giyati, ti hataꞌa da heedi, da hheꞌesi hataꞌa da muuna naa sirakonti. 47 Heedi gu pandaa duguraa tipa tleehhi. Yeesu doó eteedine heedi gu caduu yaati rawaa gu raw dahhi. 48 Hida gu khoorotii waaree, ti heedikaꞌa pahha slanqamisiyay, daa tleehhi hari tipa. Slime hhakaꞌa gu rawaa gu rawge waaree, ti heedikaꞌa pahha slanqamisiyay, gwaa rawaa gu raw dahha. 49 Kara, hangaa slaaslaaqasani haa heedikira, daa tleehhi hari tipa, nama teesaaqay hangimaa slaaslaqasana haa hikira, gwaa rawaa gu raw dahha.

50 Hhiee koi, gimba ga kakaakame na nahiĩ. Slaqwa haa ceedee hiidahhasiyaaiiba aaliru Tawaaloo da Iliitleemu. Kara, idoo doó guba see hiidahhasidaaba aaliru idoo doóba gubaraa. 51 Itatiisa! Sangu kaay siiri. Dandiray gonkotaa hamaa kaka⁄anaaba. Teesaaqay see, gonkotaa dandimaa hiifooki, 52 cirakiray, qatlay gu guumuuꞌuda haa diliqa gooay. Maꞌaana paranda gu hiifaakoo dugumaa iliifahhiye, tuueenaa digimaa slafisi hari slaqoo goóba kaka⁄u, dandiray see dandimaa hiifooki. 53 Maꞌaana slaqwati doó guba kwanda daga hiifookiye gi mayda guba sumuku. Kara slaqwa doó gwaaꞌa, dagagii fooki gi mayda gwaaꞌa. 54 Inkoo, slaqwati doó guba qatlay dagamaa ilii fookiye gi mayda guba, haa slaqwati da gwaaꞌaraa, dagamaa ilii fookiye gi mayda gwaaꞌaraa. Teꞌesii, gimbakira daa handikimi Handikaa da Iliitleemuge, dugumaa asu hiigaasi tuba, “Gwaaꞌaraa dagaã gwi⁄i kaba⁄amuuge.”✡ 55 Idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba,

“Gwaaꞌaraa, kaba⁄amuu koki kaale wanay?

Hiidahhasa doogi da ilaqaꞌa kaale wanta?”✡

56 Gwaaꞌaraa yoóti slayda ⁄uuru gu gaasa daqa tlakwaroogo. Kara tlakwaroo yoóti slayda ⁄uuru Sariyaago. 57 Iliitleemu dugu daareesiye! Ina sindoó qawa kaba⁄amuu hari amoo da Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu. 58 Inkoo, hhiee koi ga slae, qadimida naraꞌa, hhanti rinqirinqiday. Balalu sliimaa ilakooma yondiida yondu gu Looimoo gu Goõ hari maguuma. Maꞌaana ha khuꞌuday tuba, maguuma dooguna ti diitiray gooba daqa Looimoo gu Gonge.

16

Iliiawaraa hhiee goó ⁄imbee Yeesu

1 Inkoo, slaꞌa ilaki⁄isa gimbakee gu hiikurunkuriru idadu gu iliiaꞌaw hida gu Iliitleemu Yerusaleemuge. Yondiida nama teesaaqay gooay, idoo gaa ilii ilafahhi kanisasuu gu Galatiyaa. 2 Baloo da tlaatleesoo da kila kuiya, kila heedi tla⁄aã googunay tlintiꞌisiye peesay ilakhuaraa da slawaraa dosii. Kara, peesaykee gi qaasiye, qatlay gamaa ilii khawe, damaa hhanti wana hiikurunkuriru gu iliiaꞌaw. 3 Qatlay gamaa ilii khawe, sigimaa hadimisa cheetatu hida hhakaꞌa gamaa hiileehhedee tla⁄aã googunay. Inay hagimaa ya⁄aba, ma leehhisiri idadu kokuna giĩ hadisidiri Yerusaleemuge. 4 Bere maa naraꞌa ana see hadakaw, hida hhakee maa sliimaa hadakayay haa ana.

Pawlo ilakhuukhuꞌumisu gu hhiyuuma dosi

5 Qariqaaqari goo iliicate hari hhapee da Makedooniya, haa khaw daqa doogunay. Maꞌaana haã ilakhuukhuꞌusi hiicata hari Makedooniya. 6 Angamalee ibiida haa unkuray qatlay coko⁄u, baku angamalee ibiida haa unkuray qatlay sliimaa gu kijaajimoo, mani iliiaydiri hhiyuuma dooi daqa nama daqa gamaa khuꞌuse. 7 Ana slaꞌaaba, manguti arimi kilesi unkuray inkoo, haa gi ilakooma haa hhiyuuma dooi. Ana kooma iliipaꞌaru gu ibinaa haa unkuray qatlay coko⁄o, bere Looimoo gu Goõ hinoo pihhi. 8 Teesaaqay see, hamaa ibiida yaamu gu Efeesoge baloo da Pentekoositi* naqatloo. 9 Maꞌaana afamaraa gu didiru duguũ afiiooyimi sa ana, ma yondiidi yondu gu kooma ⁄aamu, gimati waniri see hida wa⁄a goó kanimisee ana.

10 Bere Timoteeyo himaa khay daqa doogunay, kwahhasuusakuna, khuꞌuma ibiidiye tlaꞌamee see hhaka haa unkuray. Maꞌaana slime yondu gu Looimoo gu Goõ ginoó yondiidi, ana gooay. 11 Inkoo, heedi lensee gu hhanti qooqiidi ina. Iliiawakunay, ma ilakoomi hhiyuuma dosi hari qasaw, maa kara ki⁄i daqa dooii. Maꞌaana ana guti baqaaqamida ina sliimaa haa hhiee koti. 12 Gimbakee gu hhia goori Apoolo, haguũ tlaatlaqasi hari maguuma, maa khay daqa doogunay sliimaa haa hhiee wakinay. Ina hiĩ slaiyaaba khawaraa inkoo, teesaaqay himaa khay gimaa iliislaye mucu.

Gimba gu hiifaakoo

13 Unkuray diliqa, qadimida naraꞌa ⁄imbage, maguumida haa hida gu koomee ⁄uuru tleehhida. 14 Yondiida gimba goõ slaꞌamuuge.

15 Unkuray khuꞌuday hida gu aya gu Sitefaana gunaa tlaatleesoo ⁄imba Iliitleemu hhapee da Akaayage. Inay hingaa hiica⁄asiri, ma yondiidiri sa hida gu Iliitleemu. Hhiee hangu tlaatlaqasa, 16 akhamisa slime gimba gu hida da hhakee gooay, haa kila heedi gungoó ilagaasa yondukii, haa goó yondiida hari maguuma. 17 Inkoo, ana haã hhaꞌaluudi, sa gimba Sitefaana, Foritunaato haa Akayiiko yaani khayri tiꞌii. Inay siniĩ hadimisiri idadu hhakira naa afariibukudi daqa doogunaa. 18 Maꞌaana inay yaa muunaboo⁄eesiri muuna gooi slime haa muunaiĩ kokuna. Hida da hhaã gooay haraa hiiboo⁄ani hiislawaraa.

Pawlo cehheemisu gosi gu hiifaakoo

19 Dangwaani cehheemisi ha hida gu kanisasuu gu hhapee da Aasiya. Slime dangwaani cehheemisi hari uma gu Looimoo gu Goõ ha Akiila haa Pirisiila, sliimaa haa hida goõ gu kanisaa gungoó slaslawe aya gooinay. 20 Slime dangwaani cehheemisi ha hhiee goõ gu waaree tiꞌii. Hangu cehheemisidee hari slaꞌamuu gu Kristu.†

21 Ana, Pawlo, handikiikima cehheemisuki hari daba gooi loi.

22 Bere heedi lensee waki Looimoo gu Goõ Yeesu Kristu, dugu ilawaasiye. Looimoo goori yaa khaye.‡

23 Hhoinay gu didiru gu Looimoo gu Goõ Yeesu sliimaa wane haa unkuray.

24 Slaꞌamuu goy goõ sliimaa wane haa unkuray gungaa ilagaasee haa Kristu Yeesu. Guti lou.

✡ 1:1 1:1 Yuꞌudii kitaabuu gu Yondu gu Ya⁄abimiisee 18:17.

* 1:12 1:12 Keefa: Keefa tiꞌii ti uma gu Eburaanaisoo, hari Yunaanaisoo na Peetiro, hiĩ gu uma waku gu ya⁄abimiisay Peetiro.

✡ 1:19 1:19 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 29:14.

✡ 1:31 1:31 Yuꞌudii kitaabuu gu Yeremiyaa 9:23-24.

* 2:1 2:1 siiri da ya⁄aboo da Iliitleemu: Siiri da ya⁄aboo da Iliitleemu ti amoo waka da kaawaraa Gimba gu Hhou gu Yeesu Kristu. Yuꞌudii kitaabuu gu Waefeeso 3:4-6.

✡ 2:9 2:9 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 64:4.

✡ 2:16 2:16 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 40:13.

✡ 3:19 3:19 Yuꞌudii kitaabuu gu Ayuubu 5:13.

✡ 3:20 3:20 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 94:11.

* 3:22 3:22 Keefa: Keefa tiꞌii ti uma gu Eburaanaisoo, hari Yunaanaisoo na Peetiro, hiĩ gu uma waku gu ya⁄abimiisay Peetiro.

✡ 5:1 5:1 Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 18:6-8.

✡ 5:7 5:7 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 12:5, 21.

✡ 5:13 5:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 17:7.

✡ 6:16 6:16 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 2:24.

✡ 7:16 7:16 Yuꞌudii kitaabuu gu 1 Peetiro 3:1.

* 9:5 9:5 Keefa: Ti uma gu Araamaisoo gu Peetiro.

✡ 9:9 9:9 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 25:4; 1 Timoteeyo 5:18.

† 9:21 9:21 hida goóba sariyaa da Musaa: Maꞌaana dosi tiꞌii ti hida gu hhapapu wakinay.

✡ 10:1 10:1 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 13:20-22; 14:22-29.

✡ 10:3 10:3 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 16:4-35.

✡ 10:4 10:4 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 17:5-6; Faadoo 20:7-11.

✡ 10:5 10:5 Yuꞌudii kitaabuu gu Faadoo 14:20-35; Waeburaaniyaa 3:17-19.

✡ 10:7 10:7 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 32:6.

✡ 10:8 10:8 Yuꞌudii kitaabuu gu Faadoo 25:1-9.

✡ 10:9 10:9 Yuꞌudii kitaabuu gu Faadoo 21:5-9.

✡ 10:10 10:10 Yuꞌudii kitaabuu gu Faadoo 14:1-38; 16:41-50.

✡ 10:16 10:16 Yuꞌudii kitaabuu gu Mataayo 26:26-28; Maariko 14:22-24; Luuka 22:19-20.

✡ 10:26 10:26 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 24:1.

* 11:5 11:5 diĩ hhati saga gosi: Qatlay gu ya⁄abimiisay Pawlo, ou gooinay yaati ilamuree tigay hhadinay sagaiĩ koina.

✡ 11:9 11:9 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 2:18-23.

✡ 11:24 11:24 Yuꞌudii kitaabuu gu Luuka 22:19.

✡ 14:21 14:21 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 28:11-12.

✡ 14:34 14:34 Yuꞌudii kitaabuu gu 1 Timoteeyo 2:12.

✡ 15:3 15:3 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 53:5-12.

✡ 15:4 15:4 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 16:8-10.

* 15:5 15:5 Keefa: Keefa maꞌaana dosi hari Yunaanaisoo na Peetiro. Yuꞌudii kitaabuu gu Yohaana 1:42; 1 Wakorinto 1:12.

✡ 15:9 15:9 Yuꞌudii kitaabuu gu Yondu gu Ya⁄abimiisee 8:1-3; 9:1-2.

✡ 15:27 15:27 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 8:6.

✡ 15:32 15:32 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 22:13.

✡ 15:45 15:45 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 2:7.

✡ 15:54 15:54 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 25:8.

✡ 15:55 15:55 Yuꞌudii kitaabuu gu Hoseeya 13:14.

* 16:8 16:8 Pentekoositi: Pentekoositi yaa baloo da didiri da hida gu Yahuudi, balalu mibeeri kooani qariqaaqari daa ilii cati losona gu Pasaaka. Kara yaati baloo da didiri hida gu Yahuudi giyaa ilii losonuusiri losona gu buꞌuru ganoo. Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 23:16; 34:22; Gimba gu Walaawi 23:15-21; Hiislaslaw gu Sariyaa 16:9-12.

† 16:20 16:20 hangu cehheemisidee hari slaꞌamuu gu Kristu: Hari Yunaanaisoo ti cehheemisu hari amoo da humbaꞌada doóba tlakwaroo.

‡ 16:22 16:22 Looimoo goori yaa khaye: Hari Yunaanaisoo kaawarati na Maranaata. Maꞌaana dosi na Looimoo goori yaa khaye!

2 Wakorinto

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Cheeti da cada da Pawlo sa

Wakorinto

Gimba guri giyaada

Cheetiti ti cheeti waka, ya⁄abimiisay Pawlo nagaa handikimi sa sirakoomiisee da Yeesu da yaamu gu didiri gu Korintoge waara, taysi hhapee da Yunaanige. Qatlay giyaa ilii handikimi, yaati amooge wana hhiyuudi daqa dooinay. Ina naa tlaatleesi kanisaa dooina haa giyaati muuna hii⁄atliitlimisi inay hari amoo da hhiyumidu daqa dooinay. Slime, ina yaati ya⁄abiibina cheetatu daqa dooinay. Teesaaqay see, gimbadiira kahhada yaa tosaa ilakomaamita tla⁄aã gooinay. Teesaaqay, ina gi handikimi cheetiti, magi iliiay inay ilafataqa gimba gooina, giyaa ilii kahhiye dawa taysi.

Qatlaykeesii daa arimi tuba, hida wakinay gu kanisaa da yaamu gu Korinto, yaa sitaakiikinay Pawlo tuba, ina yaa palanquuquumisi peesay gu kanisaa haa yaa ya⁄abimiisay gu louuba. Sa gimbakee, cheetiti Pawlo hiti laqaaqana yondu gosi wa⁄a gu kakaaru gu Gimba gu Hhou gu Yeesu. Yondukee gu ya⁄abimiisay, ti Iliitleemu nugwaa eteedi magu yondiidi. Slime, ina yaa caacaahhamisi hida goó ⁄imbee Yeesu gimba gu kaaru gu iliiawaraa hida gu Iliitleemu hari peesay gooina, haa iliiawaraa yondu gu kanisaa daqeemoo wakinay (afamaraa gu 8-9).

1

Cehheemisu gu Pawlo

1 Cheetiti yaa daqa doyi dahhada, ana Pawlo haa Timoteeyo hhia goori. Iliitleemu naa hiileehhi ana, hinigi eteedi hari slaꞌamuu gosi, ma ya⁄abimiisay gu Kristu Yeesu tleehhidi.

Dandiray sangu handikiikina cheetiti unkuray kanisaa da Iliitleemu da yaamu gu Korintoge waara, haa sa hida goõ gu Iliitleemu gu hhapee goõ da Akaayage waaree.

2 Dandiray sangu firiirina, hhoinay gu didiru haa qasaw goó daqa Iliitleemu dahha, Taataa goori haa daqa Looimoo gu Goõ Yeesu Kristu, ibiidiye sliimaa haa unkuray.

Pawlo ⁄iisoo dosi daqa Iliitleemuge

3 Dugu daareesiye Iliitleemu haa Taataa gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu. Ina na Taataa goó ⁄awaarima haa Iliitleemu goó tlaatlaqasa hida gimba sliimaage. 4 Ina noó tlaatlaqasi dandiray ilahufiduu goorii goõ. Dandiray see, ma hiidahhasani tlaatlaqasa wakinay gu ilahufidu sliimaage waaree, hari tlaatlaqasatee goó slayne daqa Iliitleemugo. 5 Maꞌaana, labaꞌasu gu Kristu pahha goó ilakooma daqa doorii, nama teesaaqay leẽ, tlaatlaqasa doori ginoó ilii roogita hari amoo da Kristu. 6 Bere dandiray hoó slayna ilahufidu, ti sa tlaatlaqasa dooguna haa sa ilabuꞌuru googuna. Kara, bere dandiray dandoó tlaatlaqasi, slime unkuray see dangoó tlaatlaqasi, haa ma slaydiri ⁄uuru gu hiikaasa labaꞌasukee lenge, goó slayne dandiray. 7 Teꞌesii, iliipaꞌaru goori daqa doogunay ti kona ⁄uuru, sa gimba dandiray ha khuana tuba, idoo hangoó ilii ilagaasidee haa labaꞌasu goori, slime hangoó ilagaasiday haa tlaatlaqasa doori.

8 Maꞌaana hhiee koti, dandiray slaꞌana unkuray ma caahhadiri ilahufidukira gaa slayni hhapee da Aasiyage. Ilahufidukee hindaa ilii loay hari khisla, haraati slanqadani hiikaasaraa, kara haati konaaba iliipaꞌaru gu ibinaa see. 9 Gu lou, dandiray see haati ilahudeesani muunaiĩ kotii tuba, dandaa hheꞌesi hukuruu gwaaꞌaraa. Gimbakee yaa hiica⁄i, mangi mayni iliipaꞌaru dandiray loi, ba⁄ay hati iliipaꞌane Iliitleemu goó slafisa tuueenaa. 10 Ina hindaa ilabuꞌumi dandiray, cokhoriima da didirigo da gwaaꞌaraago, kara hindimaa ilabuꞌuna. Dandiray haã qaasani iliipaꞌaru goori daqa dosii tuba, hindi ilabuꞌuna kara. 11 Slime, unkuray handi iliiaꞌaaꞌadee dandiray hari amoo da firoo. Teesaaqay, hida wa⁄a himaa kaayiyay ⁄iisoo daqa Iliitleemuge sa dandiray, sa ⁄aafaraa wa⁄a gaa slayni daqa Iliitleemugo, hari amoo da firoo da hida wa⁄a.

Pawlo deelisaraa da hhiyuuma dosi

12 Maꞌaana, dandiray hiiduuba doori na nahaã. Ilahudaa gu muunaiĩ koti hindoó ilatahhiyay tuba, haã ibiidani tiꞌii khoorotii, hari muunaiĩ gu hhoi haa hari gimba gu lou, goó daqa Iliitleemu dahha. Haati yondiidaniiba teesaaqay hari waaway gu khooroti, haati yondiidani hari hhoinay gu didiru gu Iliitleemu. Teesaaqay ganaa ilii ibiidani daqa doogunay loi. 13 Maꞌaana, dandiray ha handikinaaba sa unkuray gimba ga maydee hiidahhasa somaa haa gugi caahhaday. Ana kooma iliipaꞌaru ambee, gimbakee goõ hagu caahhaday naraꞌa loi, 14 maꞌaana inkoo naqatloo handinti caahhadiri coko⁄o kilesi. Dandiray iliipaꞌana tuba, hamaa caahhaday naraꞌa, mangii dahhasidiri hiiduuba sa dandiray, dandiray gooay idoo hangimaa ilii hiiduubane sa unkuray balotirayi damaa iliiki⁄iye Looimoo gu Goõ Yeesu.

15 Maꞌaana, ana haa koomaa iliipaꞌaru gu lou gimbakii, haa slaꞌa khawa daqa doogunay gesaa, ma dangu ⁄aafi waa cada. 16 Ana haa ilakhuukhuꞌusi ilakhookhocu unkuray, ga ilii hhiyuuma dooii waare hhapee da Makedooniya khuꞌusa, slime haa qatlay gu ki⁄eemooge. Ana hari amotee mani iliiaydiri hhiyuuma dooii hhapee da Yudaaya khuꞌusa. 17 Qatlay gaa ilii ilakhuukhuꞌusi taqaaqay laqaraa, unkuray ga ilatahhadee ana haati koomaa fokifokimidu? Baku hoóti yondiida ilakhuukhuꞌumisu goy ilahudaa gu khoorotii, haa hoóti kaawa ambee, “Ee” haa “Suti” nama teꞌesii lenge?

18 Gu lou, idoo Iliitleemu gu ilii lou gooay, slime gimba goori gaa kakaani daqa doogunay haa kaawaniiba “Ee” haa “Suti.” 19 Maꞌaana, Nanku Iliitleemu, Yeesu Kristu, hiĩ gimba gosi gaa kakaani daqa doogunay, ha ana Pawlo, Siila haa Timoteeyo, hhaku heedi gwaa kaaw tuba, “Ee” haa “Suti.” Yuꞌudiyaa! Ina balalu sliimaa daqa dosii ti “Ee” kilesi. 20 Maꞌaana, hiifadidu goõ gu Iliitleemu ti “Ee” daqa Kristuge. Sa gimbaki, slime hari amoo da Kristu dandiray hoó kaawana “Guti lou” sa daareesa da Iliitleemu.

21 Inkoo, ti Iliitleemu ina loi noó qay hiidahhasa sa dandiray sliimaa haa unkuray, ma qadimidani naraꞌa ilagaasa doorii daqa Kristuge. Kara, ina hindaa hiileehhi dandiray, hindigi maakhi du⁄iya. 22 Slime, Iliitleemu hindaa iliiqamidi chapaa, sa laqaru tuba, dandiray ti khooslay gosi loi. Kara ina sandigi qay Muuna gosi laanii pahha muunaiĩ kotii, sa laqaru gu gimba goõ gwaa khawa, ina sindaa hiifadidi.

23 Kara, ana ha seelima pandaa da Iliitleemuge tuba, ana haa khayiiba kara Korintoge, sa gimba ana haa slaꞌaaba, ma ⁄isimi daqa doogunay kara ilahufidu. 24 Ana hati kakaakamaaba ambee, dandiray hoóti tawaalina ⁄imba dooguna. Dandiray hoóti yondiidana yondu sliimaa haa unkuray sa hhaꞌaloo dooguna, sa gimba haroóti amoo da ⁄imba qaditay naraꞌa.

2

1 Teesaaqay, ana haa taarimi muuna gooii ambee, hangumaa ilakhookhocukawaaba kara unkuray, tay hangugi slahhaaꞌasa. 2 Maꞌaana, bere hangu slahhaaꞌasa unkuray, miyaa niĩ meeti guni muunaboo⁄eesa? Ti unkuray kilesi niĩ metiri gaã slahhaaꞌasi. 3 Haã na idoo saa handikimi sa unkuray ambee, qatlay gamaa ilii khawe daqa doogunay, dini ba⁄atii slahhaaꞌasi ha hida hhakaꞌa guniĩ aloo muunaboo⁄eesee. Gu lou, ana ha kooma iliipaꞌaru haa unkuray gonkokunaa tuba, ana bere haã hhaꞌaluudi, slime unkuray see gonkokunaa hhaꞌaluumitay. 4 Maꞌaana, sangwaa ilii handikimi ana haa maana da didiruge waara, slime haa kooma ilahufidu hari khisla muuna gooii hari hherehheraa wa⁄a. Ana hangwaa slaꞌaaba slahhaaꞌasaraa unkuray, yaati sa laqaru googuna tuba, ana hangu slaꞌa unkuray hari khisla.

Ilamooyiru gu heedi gu kooma tlakwaroo

5 Inkoo, bere wana heedi guũ slahhaaꞌasu heedi waku, ana giniĩ slahhaaꞌasiiba, hinti slahhaaꞌasi unkuray gonkokunaa, slaꞌaaba ma dihhay hari khisla. 6 Heedi da hiĩ gooay ⁄agitiru suguũ qay ha hida wa⁄a, hiĩ buꞌudi. 7 Gimba guũ meetu, ba⁄ay unkuray guti ilamooyintay heedikee haa gugi muuna hii⁄atlisiday ina, ma hhanti slahhaai hari khisla haa gi simbariigwaai. 8 Inkoo, ana hanguũ tlaatlaqasi unkuray, ina sugu laqantee slaꞌamuu googuna gu lou. 9 Maꞌaana, idoo saa handikimi cheetiti sa unkuray, haati slaꞌa arimaa bere ha kaba⁄aday koisatee haa bere akhamisidayi gimba goõ. 10 Bere unkuray ilamooyintay tlakwaroo da heedi, slime ana see gu ilamooyima. Maꞌaana goó ilii ilamooyime heedi, bere gu lou yaa wana gimba lensee gu ilamooyiru, guũ ilamooyimi pandaa da Kristuge sa unkuray. 11 Teesaaqay, Sataanimoo mandi may kaba⁄araa dandiray. Maꞌaana khuana kwaciimaa kosi.

Pawlo tlaꞌamee dosi yade yaamu gu Tiroowage

12 Qatlay gaa ilii day yaamu gu Tiroowage, ma kakaami Gimba gu Hhou gu Kristu, Looimoo gu Goõ sinigi booisi afamaraa. 13 Teesaaqay see, kahha haa koomaaba tlakhada lensee saga gooii, sa gimba teꞌesii hhia goy Tiito hagwaa slayiiba. Teesaaqay hangugi aareemisani haa inay, hagi waaudi hhapee da Makedooniyage.

Kaba⁄amuu hari iliiawaraa da Kristu

14 Teesaaqay see, Iliitleemu dugu daareesiye! Ina hiĩ balalu sliimaa sindoó giyaada dandiray kaba⁄amuuge hari amoo da ilagaasa doorii daqa Kristuge. Ina hari amoo da yondu goori, yoó hiiqoomeesi daqeemoo sliimaa caahharaa da gimba gu lou gu Kristu, tafu gu hhou pahha. 15 Maꞌaana dandiray daqa Iliitleemuge, ti du⁄iya da kooma tafu gu hhou gu Kristu tla⁄aã gu hhakeesii doó ilabuꞌuuꞌune haa doó hhamisiye. 16 Daqa hhakeesii goó hhamee, dandiray ti tafu gu tuuꞌuna pahha. Teesaaqay see, daqa hhakeesii doó ilabuꞌuuꞌune dandiray ti tafu gu hhou guroó khawa slafimaa. Inkoo, ti miyaa gu hiidahhasa yondiida yondu gu teesaaqay slanqasa? 17 Dandiray ti hida wakinay pahhaaba wa⁄a, goó naadimee gimba gu Iliitleemu, ma slayri faydaa. Dandiray, ilagaasa doori daqa Kristuge, hoó kakaana gimba gu Iliitleemu hari amoo daa tafaꞌadi pandaa dosii, hida hhakaꞌa pahha daa ya⁄abi daqa Iliitleemugo.

3

Yondimiisee da Ila⁄imbidu gu ⁄abu

1 Inkoo, hanguti kara tlaatleesanaa hiiduubidu dandiray kilakoti? Baku hati slaꞌana cheetatu, maa khayri daqa dooraa baku daqa doogunaa, mandi caahhadiri dandiray, hida wakinay pahha? 2 Unkuray loi na cheeti doori, daa handikimi muunaiĩ kotii, da khuiye haa doó somine ha hida sliimaa. 3 Guti lou, unkuray hanguũ laqantiri tuba, unkuray ti cheeti daa daqa Kristu dahha, da laqaaqama hiica⁄amuu gu yondu goori. Cheetitee dagaa handikimiiba hari wiino, ti daa handikimi hari Muuna gu Iliitleemu gu slafa, daa handikimiiba khongorooꞌosay gu tle⁄enge, ti daa handikimi rawaa gu muunaiĩ gu hidage.

4 Hiĩ na iliipaꞌaru ga kone pandaa da Iliitleemuge hari amoo da Kristu. 5 Ti koomaaba maꞌaana da kaawaraa tuba, dandiray ha hiidahhasana yondu gimba lensee hari ⁄uuru goori loi. Hiidahhasa doori yoóti daqa Iliitleemu dahhada. 6 Ina sandaa qay dandiray hiidahhasa da yondimiisee da Ila⁄imbidu gu ⁄abu tleehhida. Ila⁄imbidukee guti handikaa da sariyaa gooba guti Muuna gu Iliitleemu. Maꞌaana handikatee yoó gaasida, Muuna gu Iliitleemu haroó khay slafimaa.✡

7 Inkoo, yondukira daa handikimi hari handikaa rawaa gu khongorooꞌosay gu tle⁄enge, yaati khay hari hhoinay gu didiru, giraamati khay see gwaaꞌaraa. Slime hhoinaykee yaa ⁄isimi pandaa da Musaa ma wanqadi. Waisraeeli see yaa hiidahhasiriiba ilii kaasaraa pandaa da Musaa, sa gimba gu wanqamee dosi, gimati nufinufidi see.✡ 8 Gu lou, yondu gu Muuna gu Iliitleemu konaabaslii wanqamee da didiri loi ba⁄ay da hikira gu segu? 9 Bere yondukaꞌa goó hukuma hida ti kona wanqamee da didiri, gu lou, yondukaꞌa guroó khawa ibinaa daa tafaꞌadi ti konta wanqamee da didiri loi! 10 Maꞌaana gu lou, gimbakira gwaa kooma wanqamee da didiri hari khisla, inkoo konaaba wanqamee da didiri. Bere ilakhuukhuꞌusida haa wanqameti daa hiicatidi hari khisla da ila⁄imbidu gu ⁄abu. 11 Maꞌaana, bere idotira daa nufanufa yaati khaydi hari wanqamee da didiri, idotaꞌa doó ibiida koraraa goóba hiifaakoo konta wanqamee da didiri loi!

12 Inkoo, sa gimba kona iliipaꞌaruki, kona ⁄atlimaa hari khisla pandaa da hidage. 13 Dandiray ti Musaa pahhaaba, hiĩ gwaa ilakhupisu pandaa dosi hari qayru, Waisraeeli hhanti arinayi ceeleꞌemetira, daa waara rawaa kosii qatlay giyaa ilii nufinufidi. 14 Teesaaqay see, waaway gooina dugwaa bambeei. Maꞌaana letuti naqatloo, nama ilakhupisimokee ti wana, qatlay Waisraeeli giyoó ilii sominee Ila⁄imbidu gu Segu.* Ilakhupisimokee goó tlaatlahhasa inay, ma mayri arimaa, dugu kahhi bacaraa. Maꞌaana dugoóti baci hari amoo da Kristu kilesi. 15 Letuti naqatloo, sariyaa da Musaa dagoó ilii somine, ilakhupisimokee yoóti ilakhupisi muunaiĩ koina.

16 Teꞌesii, qatlay heedi gi iliifookidiye daqa Looimoo gu Gonge, ilakhupisimokee dugoóti baci. 17 Inkoo, Looimoo gu Goõ na Muuna. Kara daqa da iliiwane Muuna gu Looimoo gu Goõ, teꞌesii da wana hiica⁄asaraa khiidimoogo. 18 Dandiray see goõ, kona pandadu daa ilakhupisiiba, goó ki⁄imisee wanqamee da hhoinay gu didiru gu Looimoo gu Goõ, hataꞌa pahha da kiyoo. Dandiray see dandoótii fooki, mangi slaaslaaqasani haa ina, sliimaa haa hhoinaykira gu didiru loi, goó daqa Looimoo gu Goõ dahha. Hiĩ na asu yondu gosi Looimoo gu Goõ, hiĩ na asu Muuna.

4

Qamiduu gu idadu sibidaduge

1 Inkoo, sa gimba yonduki gu kona hari ⁄awaariru gu Iliitleemu, ha simbariigwaaꞌanaaba. 2 Dandiray haã siani gimba gu ilamuree haa gu siiri, sirakonaaba amamu gu hiicoridu, hagii roogana gimba gu Iliitleemu haa afaꞌafuuma. Dandiray gimba gu lou goótii tlaaꞌasana cenceege, haa hangigi laqana dandiray loi daqa muunaiĩ gu hidage pandaa da Iliitleemuge.

3 Kara, bere Gimba gu Hhou goó kakaane dugwaa ilakhupisi, dugwaati ilakhupisi kilesi daqa hhakaꞌay goó hhamaahhamee. 4 Hhakee yoó ⁄imbiyaaiiba, sa gimba iliitleemukira gu khooroti, hiĩ ilahhamisi waaway gooina. Inay hiidahhasiyaaiiba arimaa cencee da Gimba gu Hhou gu kooma wanqamee da didiri da Kristu, ina ti kalay gu Iliitleemu. 5 Maꞌaana hoóti kakaanaaba gimba goori dandiray loi. Dandiray hoóti kakaana tuba, Yeesu Kristu, ina ti Looimoo gu Goõ, kara dandiray ti tongee dooguna sa gimba gu Yeesu. 6 Maꞌaana Iliitleemu yaa kaay tuba, “Cencee hiicencuudiside hhanteege.”✡ Ina noó hiicencuudisi cencee dosi muunaiĩ kotii, ma sandi haysi cencee da caahha wanqamee da Iliitleemu daqa pandaa da Kristuge.

7 Inkoo, idotee da kaari sandaa hadisi muunainge, dagoóti qaasi sibidaduge,* dama arimi pandataa tuba, hiidahhasati da bakaꞌasa yaa daqa Iliitleemu dahhada, yaati daqa doori dahhadaaba. 8 Dandiray balalu sliimaa hoóti slayna ilahufidu gu didiru, teesaaqay see, dandoó kaba⁄iyaaba. Hoó arina tlaꞌamee, teesaaqay see haroó simbariigwaaꞌanaaba. 9 Dandoó labaꞌasi, teesaaqay see dandoó mayaaba iliiawaraa ha Iliitleemu. Dandoó mati slaslakhi see hhapeege, dandoó hhamisiyaaba. 10 Balalu sliimaa hoóti geregedina slaqoo kotii gwaaꞌaraa dosi Yeesu, hida ma hiidahhasiri arimaa slafimaa kosi Yeesu slaqoo kotii. 11 Maꞌaana balalu sliimaa, dandiray gu slafee dandaa hiica⁄asi, ma kaka⁄ani sa Yeesu, slafimaa kosi ma digii tlaaꞌasi slaqoo kotii goó kaka⁄ee. 12 Inkoo, gwaaꞌaraa yondimaamita waꞌay kotii, teesaaqay see slafimaa yondimaamidiyay daqa doogunay.

13 Daa handikimi Handikaa da Iliitleemuge tuba, “Haa ⁄imbi, haã na idoo saa kaay.”✡ Harima muunakira leẽ gu ⁄imba, slime haa ⁄imbi haã na idoo soó kaawane. 14 Hoóti teesaaqay laqana, sa gimba ha khuꞌuna tuba, Iliitleemu gwaa slafisu Looimoo gu Goõ Yeesu ayisago, hindimaa slafisi slime dandiray sliimaa haa Yeesu, haa hindiraagi khay dandiray sliimaa haa unkuray pandaa dosii. 15 Gimbaki sliimaa ti sa faydaa dooguna, hhoinaykee gu didiru gu Iliitleemu giyoó ilii daye daqa hida wa⁄a loii, daareesoo see hiiroogite hari khisla loi, hari wanqamee da Iliitleemu.

Ibinaa hari ⁄imba

16 Inkoo, sa gimbakee ha simbariigwaaꞌanaaba. Slaqoo koti see gimati gubiri, hari waꞌay dandoótii ⁄abeesi baloo haa baloo. 17 Maꞌaana labaꞌasu goori gu hiislaahhuslaahhu, guti qatlay gu coko⁄u kilesi. Kara, sindoóti ilakhuukhuꞌumisi hhoinay gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, goó hiiroogida wa⁄a hari khisla. 18 Teesaaqay, dandiray hoó khuꞌunaaba idadu doó arine, hoóti khuꞌuna idadu doóba arimaa. Maꞌaana idadu hhakaꞌa doó hiidahhasiye arimaa guti qatlay gu coko⁄u kilesi. Hhakaꞌa doóba hiidahhasaraa arimaa guti koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.

5

Ibinaa doori rawaa gu rawge

1 Maꞌaana slaqoo koti ti kiteero pahha giyoó ilii ibiidane inkoo tiꞌii khoorooge. Bere kiteero hhakee tlakwaakwayay, Iliitleemu sandi haysi maraai wakinay gu ilii ibinaa koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo rawaa gu rawge. Maraai doóba tlehhinay hari dabaiĩ gu hida. 2 Gu lou, slime kitaratii hoóti ⁄aa⁄ana hari slahhaaꞌamee, hagi slahhaahhaaꞌana ma slayni ibinaa doori da rawaa gu raw. 3 Bere dandi ilacuuy hari qayroo, dandi kara arinaaba hari slaꞌay wana. 4 Gu lou, bere kahhana kitaratii da khoorooge, hoó ⁄aa⁄ana hari slahhaaꞌamee haa dandoó ilii loay. Dandiray slaꞌanaaba dandima afababacimi slaqoo goó kaka⁄ee gu khooroti, ba⁄ay danditi ilacuuy hari ibinaa doori da rawaa gu raw, ma slayni slaqwataꞌa doóba gwaaꞌa. Teꞌesii slaqwataꞌa da kooma gwaaꞌaraa, dagama gwi⁄i sumuku ha slafimaa. 5 Inkoo, Iliitleemu loi nandaa tleehhi dandiray samati gimbaki leẽ. Kara ina sandaa hadisi Muuna gosi, ma laanii gu gimba goõ tleehhidi gwaa khoca.

6 Teesaaqay, balalu sliimaa kona ⁄atlimaa. Kara khuana tuba, qatlay goó ilii ibiidane hari slaqwati, hoóti segenge wana haa Looimoo gu Goõ. 7 Maꞌaana, hoóti ibiidana hari ⁄imbaraa, ti hari amoo da arimaa gooba. 8 Inkoo gu lou, kona ⁄atlimaa, haa haã aloo slaꞌana loi, mangu mamayni haa slaqwati, hagi ibinaa kayna daqa Looimoo gu Gonge. 9 Teesaaqay, slime gamati hari slaqwati wana khoorotii, baku taysi rawaa gu rawge, gimba gu maꞌaana loi, dandiray ti slaꞌana muunaboo⁄eesa Looimoo gu Goõ. 10 Maꞌaana dandiray gonkotaa kwanda ga qadimidane pandaa da kitiĩ gu hukumuu gu Kristuge. Kila heedi, ma ooyi hukumuu guraa hiiboo⁄u daqa yondu gosii giyaa yondiidi hari slaqwa dosi, gina hhoinay goo baku tlakwaroo.

Yondu gu ilagaamisu hida haa Iliitleemu

11 Inkoo, dandiray khuana gwaa⁄amee Looimoo gu Goõ, hoó maguudana hiidafida hida wakinay. Iliitleemu hindi khui loi dandiray, ana kooma iliipaꞌaru tuba, unkuray see handi khuꞌuday muunaiĩ koti pandataa. 12 Dandiray hanguti koiiꞌimisanaaba hiiduubaraa daqa doogunay. Kara, hati slaꞌana, ma sangu hadisani mucuki unkuray, ma arintiri hiiduuba daqa doorii, ma hiidahhasidiri ilaki⁄isa hhakee gungoó hiiduubee daqa gimba gooinay doó arine hari khooroo ba⁄ay da gimba gu muunainge waara. 13 Bere dandaa afatlayi ha waaway, ti sa gimba gu Iliitleemu, bere kona waaway gu lou, ti sa faydaa dooguna. 14 Maꞌaana slaꞌamuu gu Kristu hindoó tawaalina, sa gimba hoó ⁄imbana tuba, heedi leẽ yaa gwaai sa dandiray gonkotaa, inkoo gonkotaa haati kaka⁄ani. 15 Ina yaati gwaai sa hida goõ, hida goõ gu slafee ma mayri ibinaa kara sa muunaiĩ koina loi. Ba⁄ay ti ibiidiyay sa Yeesu, ina gwaa gwaau haa yaagi slafi haa yaagii ca⁄i ayisago sa inay.

16 Teesaaqay, tlaatleesoo da inkoogo dandiray hoó ilatahhanaaba heedi lensee hari amoo da slaqwa. Dandiray qatlay waku, gamaati ilatahhani see Kristu hari amoo da slaqwa, inkoo hagoó khuꞌunaaba kara ina hari amotee. 17 Inkoo, bere heedi hingii ilagaasi daqa Kristuge, ina hinti heedi gu ⁄abu tleehhidi, gimba gu segu hindii cati. Yuꞌudiyaa! Hiĩ gimba gu ⁄abu tleehhidi.

18 Kara, gimbaki sliimaa yoó daqa Iliitleemu dahhi, ina gwaa ilagaasu dandiray haa muuna gosi hari amoo da Yeesu Kristu, haa sandigi qay dandiray yondu gu ilagaamisu hida haa Iliitleemu. 19 Ti kaawaraa tuba, Iliitleemu yaa ⁄isimi khooroo mangu ilagaasidi haa ina loi hari amoo da Kristu, tay ina yaa faadiiba tlakwaroo da hida see. Kara, ina sindaa hadisi ya⁄aboo da ilagaamisu hida haa Iliitleemu, maga kakaani. 20 Inkoo, dandiray ti hida daa ya⁄abi ha Kristu tuba, Iliitleemu tlaatlaqaaqamisi hida hari amoo da afaiĩ koti. Dandiray sangu firiirina unkuray daqa Kristuge, dangu ilagaasiye haa Iliitleemu. 21 Maꞌaana Iliitleemu yaa ⁄isimi Kristu goóba tlakwaroo, ma sadaaka tleehhidi sa tlakwaroo doori. Dandiray danda ilagaasi haa ina, ma slayni ibinaa dosi daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge.

6

1 Inkoo, dandiray ti yondimiisee sliimaa haa Iliitleemu, hangu tlaatlaqasana hhanti ⁄imbiday hhamisa diitiray hhoinaykira gu didiru gu Iliitleemu, gwaa oodiri daqa dosaa. 2 Maꞌaana Iliitleemu kakaakana tuba,

“Qatlay guraa hiiboo⁄uge, hagwaa akhasi.

Kara baloo da ilabuꞌuruuge, hagwaa iliiay ugu.”✡

Yuꞌudiyaa, hiĩ na qatlay gu Iliitleemu guraa hiiboo⁄u, inkoo na baloo da ilabuꞌuru.

Pawlo labaꞌasu gosi

3 Dandiray hhanti tlaa⁄u gu hiitatafimidu tleehhidana gimba sliimaa gu amoo da heedi lenge see, yondu goori duguma may ilawaamisu. 4 Teesaaqay see, hangu laqanee amamu sliimaage tuba, gu lou dandiray ti yondimiisee da Iliitleemu. Dandiray hoóyi kaasana naraꞌa qatlay gu labaꞌasuge, maanage, haa khoslongorage. 5 Dandiray dandii difi, dandii khiidimi, haã gauusani, haã yondiidani yondu gwaa karahhu, haã guulani haa gi ibiidani hari qori. 6 Hangu laqanee dandiray ti yondimiisee da Iliitleemu, hhoinay gu muunainge, caahharaage, hiikaasage haa hhoinay gu didiruge, Muuna gu Iliitleemuge haa slaꞌamuu gu lou. 7 Dandiray haã kakaani ya⁄aboo da loi haa haã laqani ⁄uuru gu Iliitleemu. Ibinaa daa tafaꞌadi na khasima goori dandiray kilakoti gimba sliimaage gu bara da daba gu ⁄uya haa gu bara da daba gu basa.

8 Dandiray hanti yondiidani sa Iliitleemu qatlay gu hhoinay gu wanqamee da didirige haa ilamureege, ilawaamisuge haa hhaꞌaleemisuge. Dandoóti ilatahhi tuba, hiicorimiisee, kaslenkwaa hoóti kakaana gimba gu lou. 9 Danditi hhidina pahha, kaslenkwaa dandi khui hari khisla. Goóti kaka⁄ee pahha, kaslenkwaa ti slafana. Dandoó difi kaslenkwaa dandoó cu⁄iyaaba. 10 Dandiray ti hida hhakaꞌa pahha gu koomee slahhaaꞌamee, kaslenkwaa balalu sliimaa ti kona hhaꞌaloo. Ti kwaeeli pahha, kaslenkwaa hoótii hindaqaruudisana hida wa⁄a. Kara, dandoóti arina hida hhakaꞌa pahha guba idoo, kaslenkwaa kona idadu sliimaa.

11 Ye hhiee gu Korinto! Dandiray hanti cocoani pandataa daqa doogunay, haa sanguti pooisani muunaiĩ koti sumuku. 12 Dandiray hangu maynaaba slaꞌamuu unkuray, unkuray loi naa maydiri slaꞌamuu dandiray. 13 Inkoo, gimaamisa haa unkuray yaꞌay koi pahha. Unkuray see tlaaꞌasa sumuku muunaiĩ kokuna.

Dangu hhanti ilagaasi tongaiimaage ⁄⁄ sliimaa haa hida gooba ⁄imba

14 Hangu hhanti ilagaasiday tongaiimaage sliimaa haa hida goóba ⁄imba. Maꞌaana gu lou, ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge haa tlakwaroo hingoó wariiakhasiyaaii? Baku wantaa ilagaasa tla⁄aã da cencee haa hhantee? 15 Kara, wariiakhasoo mala na wanta tla⁄aã gu Kristu haa Sataanimoo? Baku ina goó ⁄imba ilagaasaraa mala kona haa hiĩ goóba ⁄imba? 16 Slime, wariiakhasa mala na wanta tla⁄aã gu mara gu didiru gu Iliitleemu haa sanaamuu? Maꞌaana dandiray ti mara gu didiru gu Iliitleemu gu slafa. Iliitleemu gooay giyaa ilii kaay tuba,

“Ha ibiida sliimaa haa inay haa khookhocima tla⁄aã gooinay,

ana ti Iliitleemu gooina tleehhida, inay see hida koi tleehhidiyay.”✡

17 Sa gimbakee Taataa Iliitleemu yaa kaay tuba,

“Inkoo, ca⁄aruu tla⁄aã gooinaa, hangu tlintiꞌisidee haa inay.

Hhanti nangusiday idoo lensee da tlakwi, ana hangumaa kwahhasuusa unkuray.”✡

18 Gi kara kaay tuba,

“Ana hamaa Taataa googuna tleehhida,

unkuray see hamaa yaꞌay koi tleehhitay gu hhawatee haa gu tigay,

ti ana Taataa Iliitleemu gu kooma ⁄uuru na kakaakama.”✡

7

1 Inkoo, hhiee koi ga slae, sa gimba kona hiifadiduki, hangu ilabuuslane dandiray kilakoti daqa idadu sliimaago goó tlufuꞌumisee slaqoo haa muunaiĩ koti. Hida gooba tlakwaroo tleehhidane sumuku haa ibiidane hari gwaa⁄amee da Iliitleemu.

Pawlo hhaꞌaloo dosi

2 Dandiray sandi qaydee mucu muunaiĩ kokunay. Dandiray haa dakusaniiba daqa heedi lensee, heedi lensee hangwaa ilaqaꞌaniiba ma hiicora see ina. 3 Ana hati kakaakamaaba gimbaki, mangu hukumi unkuray. Maꞌaana haa kaay wakaꞌalee ambee, unkuray muunaiĩ kotii wantay, ibinaa doorii haa kaka⁄u goorii see. 4 Ana hati kooma ⁄atlimaa gu didiri daqa doogunay haa hangootii duuba hari khisla sa unkuray. Ana hanaa muuna hii⁄atlisidiri hari khisla, haã slay hhaꞌaloo da didiri hari khisla gaamati slayne see labaꞌasu.

5 Maꞌaana gaa ilii daani see hhapee da Makedooniyage, haa hiidahhasaniiba hiifiifisa coko⁄o see. Haati slayni labaꞌasu bareemoo sliimaa. Slime, qwatla yaa wana hari khooroo, kara muunaiĩ kotii tlaꞌamee yaa wanta. 6 Teesaaqay see, Iliitleemu goó tlaatlaqamisa hida gu koomee slahhaaꞌamee, hindaa tlaatlaqasi slime dandiray hari amoo da khaymuu gu Tiito. 7 Ti hari amoo da khaymuu gu Tiito kilesiiba, slime hari tlaatlaqasa gaa qaydiri sa ina. Tiito sandaa kaay dandiray, idoo gaa ilii kontee kwayru gu arimaa ana, idoo ga ilii kontee slahhaaꞌamee da didiri haa maguuma dooguna sa ana. Gimbaki hini hhaꞌaleelemisi hari khisla.

8 Gu lou, ana gaamati slahhaaꞌasi see unkuray hari cheeti dooi, ana hariitlaꞌaaba sa handikiru gu cheetitee. Ana haraatii tlai qatlay coko⁄u gaa ilii caahhi tuba, cheetitee tooii hangwaati ilaqaꞌadi unkuray, giyaamati qatlay coko⁄oniinii see. 9 Inkoo, kooma hhaꞌaloo, ti sa gimba gu slahhaaꞌamee doogunaaba, ti sa gimba slahhaaꞌametee yaa iliiaydi unkuray maa hiifookitiri daqa Iliitleemuge. Maꞌaana dangwaati slahhaaꞌasi, idoo Iliitleemu giyaa ilii taarimi gooay hida ma digi slahhaaꞌasi. Teesaaqay, dandiray hangwaa ilaqaꞌaniiba hari amoo lensee. 10 Maꞌaana, slahhaaꞌamee doó daqa Iliitleemu dahha, yoó ⁄isinta hida maa hiifookidiri daqa dosi. Hiifookidaratee haroó khayda ilabuꞌuru, hariitlaꞌaraa see hhaka. Teesaaqay see, slahhaaꞌamee da khooroti haroó khayda gwaaꞌaraa.

11 Yuꞌudaa, slahhaaꞌameti doó daqa Iliitleemu dahha, idoo giraa ilii khaydi faydaa tla⁄aã googunay. Unkuray, ma hida gu koomee maguuma tleehhitiri haa gungoó ⁄iisee. Kara, haati hida hhakaꞌa pahha tleehhitiri goó laqamee slahhaaꞌamee, gwaa⁄amee, haa slaꞌamuu googuna, iliiqamidu googuna haa hiislarakhamisu googuna gu tlakwaroo. Unkuray haã laqantiri amamu sliimaage tuba, haã kontaaiiba dakoo gimbakii. 12 Teesaaqay, gaamati handikimi see cheetitira sa unkuray, yaati sa gimba gu heedikee gooba gwaa dakusu baku sa hikee daa ilaqai hari dakoo. Teesaaqay see, hanti slaꞌa unkuray loi ma arintiri pandaa da Iliitleemuge, idoo gaa ilii kontee maguuma unkuray kilakokuna. 13 Inkoo, sa gimbaki goõ muunaiĩ koti digingiĩ ⁄atlisi.

Kara, dandiray muunaiĩ koti digintii ⁄atlisi kilesiiba, haa hhaꞌaluumidani hari khisla arimaa Tiito giyaa ilii kone hhaꞌaloo, sa gimba muuna gosi hanguũ muuna boo⁄iisidiri unkuray gonkokunaa. 14 Ana hanguũ dumbeesi unkuray daqa dosii, unkuray hanaa ilamuriidisidiriiba. Inkoo, kila idoo sangwaa kaawani unkuray, daati loi. Nama teesaaqay, dumbirukira kokuna daqa Tiitoge slime gwaati lou. 15 Slaꞌamuu kosi daqa doogunay tiiroogiigimidi hari khisla, gi ilii slaslaaslaye, idoo unkuray gwaa ilii itatiitisimidee haa gugi kwahhasuusidiri hari gwaa⁄amee da didiri haa dakhadakhamee. 16 Ana haã hhaꞌaluudi hari khisla, sa gimba haydahhasa iliipaꞌaru unkuray sumuku gimba sliimaage.

8

Hadimisu hari muuna gu cabuuma

1 Inkoo, hhiee koi, slaꞌana unkuray ma caahhadiri gimba gu hhoinay gu didiru, diĩ pihhi ha Iliitleemu sa kanisasuu gu hhapee da Makedooniya. 2 Sliimaa haa koimisu gu dihhu haa ilahufidu giyaa slayri, hhaꞌaloo giyaa konee daati didiri, gi asu cabuumidiri hari khisla, inay giyamaati kwaeeli gu tlii⁄i see. 3 Ana ilatlaw ambee, inay yaati hadimisiri idadu koina, idoo giyaa ilii dahhasiri, hiicataraa da hiidahhasa dooina see, hari muunaiĩ koina loi. 4 Inay hindigi tlaatlaqasiri dandiray hari maguuma, ma slayri mucuki gu hhou, ma yondiidiri yonduki gu iliiaꞌaw hida gu Iliitleemu gu Yerusaleemu. 5 Kara, inay yaa yondiidiri hari khisla idoo gaa iliipaꞌaniiba pahha. Hingaati gesaa hiica⁄asiri inay kilakoina daqa Looimoo gu Goõ. Da hheꞌesi, hingigii ca⁄asiri slime daqa doorii, idoo da iliiwane gooay slaꞌamuu gu Iliitleemu.

6 Teesaaqay, dandiray haa tlaatlaqasani Tiito, sa gimba ina naa tlaatleesi hii⁄atlisa muunaiĩ unkuray gimbaki gu hadimisu. Slime hiigaasiye yonduki gu muuna hhoinay tla⁄aã googunay. 7 Inkoo, idoo ga ilii kontee gooay idadu wa⁄a, ⁄imbaraage, hiidahhasa da cocoꞌomooge, caahhamuuge, maguuma sliimaa da yondu hhoinay, haa slaꞌamuu googuna daqa doorii. Nama teesaaqay leẽ, dandiray slaꞌana slime, ma ilakontiri hhoinayki gu didiru gu hadimisu hari cabuuma.

8 Ana hangu ilafahhaaba unkuray. Tiꞌii hati slaꞌa koisa hari amoo da ilakhuukhuꞌusa da maguuma da hida wakinay, bere slaꞌamuu googuna guti lou.

9 Maꞌaana ha khuꞌuday hhoinay gu didiru gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu tuba, gimati hindaqaru see sa unkuray yaa ⁄imbi kwaꞌalimoo tleehhida. Hari amoo da kwaꞌaluumaa dosi, unkuray ma hindaqeeri tleehhitiri.

10 Gimbakii gu hiikurunkuriru gu peesay, sangu slaꞌa kaawa unkuray ambee, ti naraꞌa unkuray hiigaasa idoo gaa tlaatleesidiri korikira. Korikira unkuray gunaa pandaa gwaa slaee hadimisu, kara unkuray gunaa pandaa tlaatleesaraa hiikurunkuriru peesay. 11 Inkoo, gaasaw slime yondukee hari kwayru, idoo gaa ilii tlaatleesidiri gooay. Nama teesaaqay, maguumida may gaasidiri, hiidahhasa da hadimisu gu khooslay googunay ga kontee. 12 Maꞌaana, bere heedi kona piimaa da hadimisu, Iliitleemu yoó ⁄imbi idoo doó hadisiye ha heedi, qoomay gu idotee gi kone, yoó firinaaba hiicataraa da idotee gi kone. 13 Piimaa doori ti teesaaqay gooba tuba, hida wakinay slayee iliiawaraa qatlay unkuray ga iliislaydee ilahufidu. Teesaaqay gooba, kwanda haaki gi qadite. 14 Qatlaykii gu idadu gu wa⁄a gi konte, iliiaꞌawu buꞌudisiye idadu gimaa slaiyee. Qatlay inay slime gimaa ilii kone idadu wa⁄a, himaa hiidahhasiyay iliiawaraa unkuray idadu gimaa slaꞌadee. Kara, teesaaqay damaa wana haaki. 15 Idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba,

“Heedi gwaa hiikurunkuru idadu wa⁄a, yaa hiimeesiiba idoo,

kara heedi gwaa hiikurunkuru coko⁄o, yaa afariibukudiiba idoo.”✡

Tiito dugwaa ilii ya⁄abi Korintoge

16 Ana daareesa Iliitleemu gwaa qaasu muuna gu Tiitoge kwayrukee ga koome ana, gu iliiaꞌawuu unkuray. 17 Maꞌaana, Tiito yaati ⁄imbiiba kilesi firoo doori, ina yaa khakhaakhay daqa doogunay, tay tosaa kona kwayru gu didiru. Kara, yaati khakhaakhay hari muuna gosi loi. 18 Dandiray hagu ya⁄abana sliimaa haa ina hhia doó hhaꞌaleesiye ha hida gu kanisasuu goõ, yondu gosii gu kakaaru gu Gimba gu Hhou gu Yeesu. 19 Kara, ti teesaaqay kilesiiba, ina dugwaatii leehhi ha kanisasuu. Ina ma hhiyuudi sliimaa haa dandiray, gaa ilii yondimaamidane yonduki gu hadimisu idadu hari cabuuma sa wanqamee da Looimoo gu Goõ loi. Teesaaqay laqane, dandiray ma laqani ilahudaa koti gu ilii iliiaꞌawuu hida wakinay.

20 Dandiray slaꞌana hii⁄ipa ilawaamisu, idoo goó ilii wariiqadimidane hiica⁄amuki gu hadimisu hari cabuuma. 21 Maꞌaana ha slaꞌana yondiidaraa gimbakaꞌa gu haaki, ti pandaa da Taataa Iliitleemu kilesiiba, slime ti pandaa da hida wakinayge see.

22 Kara, hagu ya⁄abana sliimaa haa inay hhia goori hiĩ balalu sliimaa hindaa maꞌasu hari amamu wa⁄a tuba, kona maguuma da didiri da iliiaꞌaw. Gimati inkoo see, kona muuna hari khisla, sa gimba kona iliipaꞌaru hari khisla haa unkuray. 23 Inkoo, bere heedi slai caahha gimba gu Tiito, ina ti danaꞌa goy haa ya⁄abimiisay sliimaa haa ana tla⁄aã googunay. Inkoo, gimba gu hhiee hhanki koti wakinay gwaa khakhaakhawee sliimaa haa inay, inay diganti ya⁄abi ha kanisasuu, kara ti hhoinay gu wanqamee da Kristu. 24 Inkoo, sigi laqantee hhiee hhanki pandaa da kanisasuuge tuba, gu lou inay hagi slaꞌaday, haa ma aniri idoo sangoó hiiduubane sa unkuray guti lou.

9

Iliiaꞌawuu hhiee kokuna

1 Hhaka idoo, ana sa handikime daqa doogunay gimba gu yonduki gu iliiaꞌaw doó hadimisiye sa hida gu Iliitleemu gu yaamu gu Yerusaleemu. 2 Maꞌaana ana khua, idoo ga ilii kontee kwayru gu iliiaꞌaw hida. Kara ana hangoóti dumbima sa gimbakee daqa hida gu Makedooniyage. Inay sigigi kaawa ambee, unkuray hhiee gu hhapee da Akaaya, tlaatleesa da korikiraa haati slaꞌaday hadimisu. Kara, kwayru googuna yaa hheꞌesi yaa ilahamisi hida wa⁄a gimba gu hadimisuge.

3 Inkoo, ana haa ya⁄abiibima hhiee hhanki koti, hiiduuba doori daqa doogunay hhanti gimba gu diitiray kilesi tleehhita. Inkoo, hanguti slaꞌa unkuray mangu ilakhuukhuꞌusidiri, idoo gaa ilii kaay gooay. 4 Maꞌaana, bere haa khaw sliimaa haa hida gu Makedooniya, haa hangugi slaw kahhaday ilakhuukhuꞌusa, ha arina ilamuree, sa gimba hangwaa iliipaꞌani unkuray. Ana kaawaaba gimba lensee daqa ilamuree doogunay. 5 Inkoo, haati ilahudeesi kwanda ga tlaatlaqase hhiee hhanki, maa giyaadiri khaymuu taysi daqa doogunay ga ilii kahhe ana. Inay ma haraa hiifaakisiri ilakhuukhuꞌusa idadu kokuna ga hadisidee hari cabuuma, giyaa hiifaditiri. Kara, daa laqami gu lou tuba, ti idadu ga hadimisidee hari muunaiĩ kokuna, hariti amoo da ⁄uureemisu gooba.

Daamisu hari cabuuma

6 Unkuray slawuu gimbaki tuba, heedi goó daamisa pisagaroo coko⁄o yoóti buꞌuna coko⁄o. Kara hikaꞌa goó daamisa pisagaroo wa⁄a yoóti buꞌuna wa⁄a. 7 Kila heedi hadisiye, idoo giyoó ilii ilatahhiye gooay muuna gosii, ti hari amoo da hhitaa gooba baku hari amoo da ⁄uureesa. Maꞌaana, Iliitleemu yoóti slai heedikaꞌa goó hadisa hari muuna gu hhaꞌaloo. 8 Kara, Iliitleemu hiidahhasi pihharaa hhoinay gosi gu didiru sa unkuray hari khisla. Balalu sliimaa, unkuray ma slaydiri idadu ga slaꞌadee, ma hiidahhasidiri ilakooma hari khisla yondu sliimaa gu hhou. 9 Idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemu tuba,

“Ina hiĩ hadimisi wa⁄a sa kwaeeli hari cabuuma.

Hhoinay gosi yoótii kaasi koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.”✡

10 Inkoo, Iliitleemu goó hadisa pisagaroo sa dooslimiisay haa ⁄agoo sa hida ma ⁄aginiri, sangu hadisi pisagaroo da daamisu haa gigii roogisi. Slime, sanguu roogisi baruũ gu ibinaa dooguna daa tafaꞌadi.

11 Ina hanguu daqaruudisi unkuray hari idadu sliimaa, ma hida gwaa cabuumidee tleehhitiri qatlay sliimaa. Kara, hari amoo doori cabuuma dooguna haraa khayda daareesoo daqa Iliitleemuge. 12 Unkuray yonduki gu hadimisuu ga yondimaamitee, ti iliiawa kilesiiba hida gu Iliitleemu idadu giyoó dakusiye. Slime, yondukee ⁄isina hida wa⁄a, ma daareesiri Iliitleemu. 13 Hari amotee gaã maꞌadiri diĩ laqami hari yonduki koori, hida daareesiyay Iliitleemu sa akhamisu gungoó sirakomamida haa ⁄imbaraa dooguna da Gimba gu Hhou gu Kristu. Kara, goó daareesiyay ina, sa gimba gu cabuuma dooina, ilagaasaraa doogunay sliimaa haa inay, slime haa hida wakinay goõ. 14 Inay see firoo dooinay sa unkuray, muunaiĩ koina arinayi kwayru, sa gimba gu hhoinay gu didiru sangwaa pihhi ha Iliitleemu. 15 Iliitleemu dugu daareesiye sa hhoinay gosi gu didiru giyoó hadimisiye sa dandiray, doóba hiidahhasaraa ilakeesaraa!

10

Pawlo hirii⁄aa⁄imu gimba gu yondu gosii

1 Inkoo, ana loi Pawlo hangu tlaatlaqasa unkuray hari murumuꞌuuma haa amoo da aslaaꞌamee da Kristu. Hida wakinay yoóti kaayay tuba, ana haa tlaꞌamuudi goó ilii sliimaa waaree haa unkuray. Kara, yoóti kaayay tuba, ana nati dihhi daqa doogunay qatlay goó ilii segenge waaree haa unkuray. 2 Ana hangu firima, qatlay gamaa ilii khawe daqa doogunay, maa hhanti kooma dihhay daqa hida wakinayge, daqa hida hhakaꞌay see goó ilatahhee tuba, hoóti ibiidana khooroti gooay gi iliiwante. 3 Dandiray, goómati ibiidani khoorotii, gu lou hoó qwaatlanaaba gau hari amoo da hida gu khooroti gooay giyoó ilii lalaqiyee. 4 Maꞌaana, khasima guroó qwaatlane gau goori guti slaqoo gooba. Teesaaqay see, khasimakee ti ⁄uuru gu Iliitleemu goó hhamisa boomamu goõ gu deni gu fa⁄ayaa. 5 Dandiray, hhamisana kabaaba⁄u haa hiiduubidu sliimaa gu hida goó kanimisa caacaahhamisu gu Iliitleemu. Dandiray hoó hiiowana ilahudaa goõ gu hida haa gigi ⁄isina, ma akhamisiri Kristu. 6 Kara, qatlay gamaa ilii ane tuba, unkuray itatiimisiday Kristu naraꞌa, dandiray maa ⁄agitina hida sliimaa guroó slanqadee itatiimisu Kristu.

7 Unkuray hoóti khuꞌuntay kilesi gimba goó pandaa doogunay waara. Bere heedi lensee kona iliipaꞌaru tuba, ina guti Kristu, kwanda gii slaye kara tuba, dandiray see guti Kristu, ina gooay gi iliiwane. 8 Bere hangumatii duubi see coko⁄u, sa gimba gu ⁄uuru gu tawaaloo goori, sandaa qay ha Looimoo gu Goõ, ana arimaaba ilamuree. Ana hatii ⁄atlisa iliipaꞌaru googuna, hagu muumu⁄umaaba.

9 Ana slaꞌaaba dinima arimi heedikaꞌa pahha gu slaꞌa tlaatlaꞌasa unkuray hari cheetatu koi. 10 Maꞌaana, hida wakinay yoó kakaakani tuba, “Cheetatu gu Pawlo gu dihhi haa konay gimba guy loou. Teesaaqay see, qatlay giyoó ilii sliimaa wane haa dandiray ti heedi gooba ⁄uuru, kara giyoómati cocoi see gimba gosi ti diitiray.” 11 Hida da hhakee gooay kwanda gi caahhiyee tuba, gimbakaꞌa goó kaawane cheetatu kotii, qatlay dandiray goó ilii segenge wane, gani ilii yondiidana qatlay gamaa ilii sliimaa wane haa unkuray.

12 Dandiray hanguu dahhasanaaba faadoo baku ilakhuukhuꞌusa haa hhakee gungoó hiiduubee inay kilakoina. Qatlay hingoó ilii ilatahhiyee haa hingoó ilii ilakhuukhuꞌusiyee inay haa inay, yoóti laqanay tuba, konaaiiba waaway. 13 Dandiray hangumaa hiiduubanaaba hari khisla teesaaqay, hiiduubidu goori ti meeti digimi sandaa taatahhige ha Iliitleemu. Unkuray daqa da yondukeesii wantay, goó yondiidane slime. 14 Dandiray tlo⁄osanaaba digimi koti sandaa qaasi, qatlay gaa ilii khayni daqa doogunay. Haa teesaaqay laqani, sa gimba dandiray gunaa pandaa hari khawaraa daqa doogunay Gimba gu Hhou gu Kristu.

15 Inkoo, hanguu duubanaaba hiicataraa da digimi, sandaa hadisi ha Iliitleemu sa yondu daa yondiidi hida wakinay. Dandiray bere hoóti iliipaꞌana tuba, ⁄imba dooguna ilakonta hiiroogida, digimi gu yondu goori tla⁄aã googunay hiitlakhway hari khisla. 16 Da hheꞌesi, haydahhasana kakaaru kawa Gimba gu Hhou hhapapu wakinayge gu segenge waaree haa unkuray. Inkoo, hangu slaꞌanaaba manguu duubani sa yondu, daa hheꞌesi yondiida ha hida wakinay daqa wakay. 17 Idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemu tuba, “Ina gungoó hiiduuba, hingii duubiye sa yondu, daa yondiidi Taataa Iliitleemu.”✡

18 Maꞌaana heedi doó ⁄imbiye, ti hikaꞌaaba gungoó hiiduuba ina lenkosi, ti hikaꞌa doó hhaꞌaleesiye ha Looimoo gu Goõ Kristu.

11

Pawlo haa ya⁄abimiisee da afaꞌafuumaa

1 Bere sininti aloo hiikaasiday, ana gaamati bawdi see coko⁄o! Gu lou, haniikaasidee! 2 Ana sanguu arimi tloomu unkuray, tloomukaꞌa gwaa daqa Iliitleemu dahha. Maꞌaana, ana sangwaatii daamisi unkuray sagameeriyataꞌa pahha da kahhiye kikitaa ha hhawata lensee. Hhawataki na Kristu. 3 Inkoo, kooma tlaꞌamee ambee, Haawa pahha idoo dagaa iliicori hari cirihhimaa ha deesukira,✡ ilahudaa kokuna digi hhanti tlakweesi, gi mayday ibinaa dooguna daa tafaꞌadi haa slaꞌamuu gu hhoi daqa Kristuge. 4 Dandiray sangwaa kakaani unkuray gimba gu Yeesu, haa gi oodiri Muuna gu Iliitleemu haa gi ⁄imbidiri Gimba gu Hhou gu ya⁄aboo doori. Teesaaqay see, unkuray haa hiigeemaydiri hida wakinay, gwaa kakaamee sa unkuray gimba gu Yeesu waku. Inkoo, slaꞌaday oowa muuna waku haa slaꞌaday ⁄imba ya⁄aboo waka. 5 Gu lou, ilahudeesaaba tuba, ana nati coko⁄i ba⁄ay da inay gungoó arimee ti ya⁄abimiisee da deni pahha. 6 Angamalee ana hhidima cocoꞌomoo naraꞌa, teesaaqay see, khua naraꞌa gimba wa⁄a. Dandiray hari amamu sliimaa gimbaki goõ gunti laqani cencetaa daqa doogunay.

7 Ana haa firimiiba bueemaa, qatlay gaa ilii kakaami sa unkuray Gimba gu Hhou gu Iliitleemu. Hangwaati arimi ti idoo gooba, ma dangu daareesi. Inkoo, hari amotee haati yondiidi tlakwaroo? 8 Ana haati afii⁄utli pahha khooslay gu hida gu kanisasuu wakinay hari amoo da oowaraa iliiawaraa daqa dooinaa, ma hiidahhasi yondu sa unkuray. 9 Ana gaa ilii sliimaa waare haa unkuray bere diniĩ afariibukudi ha idoo lensee haa labaꞌasiiba heedi lensee. Maꞌaana hhiee gwaa Makedooniya dahhee sinaa hadisiri idadu gaa slae. Inkoo, ana hangwaa tlaatlahhasi ana lenkway, ma may labaꞌasa unkuray hari amoo lensee. Kara, ana hanguti ilakooma ga⁄aw teesaaqay. 10 Idoo da iliiwane gooay waꞌay koii gimba gu lou gu Kristu, hhaku heedi lensee hhapee da Akaaya goõ, guni tlaatlahhasa hiiduubaraa da gimbaki. 11 Sa soꞌoyi taqay kakaakama? Mala, sati gimba hangu slaꞌaabago? Iliitleemu khui tuba, ana hangu slaꞌa!

12 Kara, ana hati ilakooma yondu, idoo ga ilii yondimaamide gooay inkoo. Ana hati teesaaqay laqa, ma may qawaraa mucu sa hhakaꞌa gu dabimaamidee mucu digima faadi tuba, inay yoóti yondiidiyay dandiray pahha, gimba hingoó hiiduubidiyeege. 13 Hida da hhakee gooay ti ya⁄abimiisee da afaꞌafuumaa, ti yondimiisee doó hiicorida hida, gungoó hiifokidee inay kilakoina digima arimi ya⁄abimiisee da Kristu pahha. 14 Kara, gimbaki guti bakaꞌasa gooba, sa gimba Sataanimoo see, hingoó hiifokidi duguma arimi, malayika gu cencee pahha. 15 Inkoo, ti gimba gu bakaꞌasa gooba, bere yondimiisee da Sataanimoo see hingoó hiifokidiyay digima arimi yondimiisee doó yondiida pahha hari amoo daa tafaꞌadi. Hiifaakoo dooinay slayay idotaꞌa daraa hiiboo⁄odi, idoo giyaa ilii yondiidiri gooay inay.

Pawlo labaꞌasu gosi yondimiisay pahha

16 Kara kaawa, heedi lensee hini hhanti ilahudeesi tuba, ana haati bawdi. Inkoo, goómati ilahudeesidiri teesaaqay, hani ⁄imbidee heedi gwaa bawdu pahha, manguu dahhasi hiiduuba coko⁄o. 17 Gimbaki ga giimaamise hiiduubatii hari ⁄atlimaa, hati giimaamisaaba idoo diĩ aloo ilii kaaye gooay Looimoo gu Goõ. Ana hati kakaakama kilesi heedikaꞌa pahha gwaa bawdu. 18 Sa gimba hida wa⁄a hingoótii duubidiyay, idoo doó ilii lalaqiye gooay hida gu khooroo, ana see hanguu duuba. 19 Unkuray hangoóti antayi kontay waaway, haã na idoo soó hiikaasidee hida gwaa bawmidee! 20 Gu lou, hagoó hiikaasiday heedi gungii lu⁄u see unkuray tongaiimaage, baku dangurigi yondiidi sa faydaa dosi, baku bere dangu afii⁄utli idadu, baku bere hingi daareesi ina lenkosi haa bere dangu difi pandaduge. 21 Gu lou, dandiray haati konaaba ⁄uuru gu yondiidaraa teesaaqay sa unkuray. Haraatii boo⁄ii arimaa ilamuree gimbakeesii?

Inkoo, hati kakaakama heedi gwaa bawdu pahha. Idoo lensee haã heedi waku hingii aloo hiiduubi, ana see hangutii duuba gimbakeesii. 22 Inkoo, inay ti Waeburaaniyagoo? Ana see ti Eburaanimoo. Inay ti Waisraeeligoo? Ana see slime ti Israeelimoo. Inay ti laqwaloo da Aburahaamugoo? Ana see slime ti laqwaloo da Aburahaamu. 23 Inay ti yondimiisee da Kristu goo? Ana ti yondimiisay loi ba⁄ay da inay see. Slawuu tiꞌii hati kakaakama taqay heedi gwaa bi⁄iidu pahha. Ana haã yondiidi yondu hari maguuma ba⁄ay da inay see, dinaa khiidiidimi jeerage waa wa⁄a loi. Kara, diniĩ difi waa wa⁄a hari jeleedimaiĩ, haa waa wa⁄a haati naahhi gwaaꞌaraa.

24 Waa kooani dinaa difi ha Wayahuudi hari jeleedimaiĩ mibeeri tami haa dagati. 25 Waa tami dinaa difi hari hhadaa. Waa leẽ dinaa cakhadimi hari tle⁄eẽ. Waa tami dinaa afaqeemidi ha meeli tlawa da didirige, taysi hagi guuli amasi piray haa tleemaa tlupu. 26 Waa wa⁄a hhiyuuma dooii ana hangwaa slaslay haa cokhoriima da ilawa⁄iya da duududaa, da afii⁄utlidiisee, daqa hida deneꞌee koi haa daqa hida gu hhapapu wakinay, cokhoriima boomamuge, kweerage, tlawoo gu denige haa cokhoriima daqa hhiee gu afaꞌafuumaa.

27 Haã yondiidi yondu gwaa karahhu haa gu ilahufidu. Waa wa⁄a guulimeege ha khua arimaa qori haa wakhaa. Waa wa⁄a haa ⁄agiigimaaba ⁄agoo haa qatlay gu caaqwa haati ibimaamida hari qayroo gwii slahhislahhi. 28 Kara, ti teesaaqay kilesiiba, balalu sliimaa dinaati ilii loay ha yondu gu kanisasuu goõ. 29 Inkoo, miyaa naba ⁄uuru, ana see mangu may hiiakhasa koomaaba ⁄uuru? Kara, miyaa dugurinaa giyaadi gii huui tlakwarooge, ana gi maw slahhaaꞌa?

30 Bere ti kwanda hanguu duube, hanguu duuba sa gimbakaꞌa goó laqama tuba, koomaaba ⁄uuru. 31 Iliitleemu, Taataa gu Looimoo gu Goõ Yeesu, doó daareesiye koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, khui tuba, ana kakaakamaaba gimba gu afaꞌafuuma. 32 Taysi yaamu gu Dameesikoge, gafana gwaa tawaaliilima biraa gu mutemi Areetage, yaa ga⁄aa⁄ay yaamu gu Dameesiko, mani ooyi ana. 33 Teesaaqay see, dinaa hiislakhi waꞌay gu kapuuge, dinigii ⁄eetisi hari daqa daa kooma mucu bi⁄inaa gu yaamuge, hagi tooaa lakidi dabaiĩ koinaa.

12

Tletiru gu Pawlo haa laqawaa giyaa kone slaqwa dosii

1 Ana kwanda hangii duube, daraamati hiiboo⁄iiba see teesaaqay laqaraa. Inkoo, ha kaawa tletiru haa hiitlaaꞌasa, idoo sinaa ilii pihhi daqa Looimoo gu Gongo. 2 Ana, Pawlo sirakoomiisay gu Kristu, koraraa mibi haa cigahha gwaa hiicatee, naraa waaudi rawaa gu raw naqatloo. Gu lou, ana hhidima, bere haraa amoo da slaqwa doyi goosee baku haraa amoo da muuna goosee, Iliitleemu kilesi na khui. 3 Kara, kaawa ambee, Iliitleemu kilesi na khui tuba, haraati amoo da slaqwa goo baku hari amoo da muuna, ana hhidima. Teesaaqay see, hati khua tuba, 4 ana dinaraati waaudi Paradiiso* naqatloo. Taysi ana haa akhasi gimba gu siiri, gimba doóba hiidahhasaraa ma koisa kaawaraa ha heedi. 5 Gu lou, gimbakee haraatii boo⁄i hiiduubage. Teesaaqay see, hangii duubaaba ana lenkway. Hangutii duuba kilesi ambee, ana ha koomaaba ⁄uuru. 6 Ana hanguumati aloo slai see hiiduuba, haa aloo bawdaaba, sa gimba hati cocoa gimba gu lou. Teesaaqay see, hanguriti hiikikaaki⁄a, heedi lensee ma hhanti ilahudeesi tuba, ana ti heedi gu kaaru hari khisla. Hida kwanda hini arinee ibinaa doyi goó ibiide haa idoo giyoó ilii akhamisiyee daqa dooaa.

7 Inkoo, mangu hhanti hiiduubi, sa gimba gu hiitlaaꞌasati da didiri, sinaa qay slahhaaꞌamee slaqwage ubee, laqawaa pahha naa mutidi. Laqawati ti ya⁄abimiisay gu Sataanimoo pahha, mani labaꞌasi, mangu hhanti hiiduubi hari khisla. 8 Ana haa tlaatlaqasi Looimoo gu Goõ waa tami, ma sini tu⁄i laqawati daqa dooaa. 9 Ina gi kaay daqa dooii tuba, “Hhoinay goy gu didiru yoó buꞌudisi ugu. ⁄uuru gooi dugoótii gaasi loi daqa heedi gooba ⁄uuru.” Inkoo, hangutii duuba hari hhaꞌaloo sa ⁄uuru gooi gu hhaku, ma dini hacisi ha hiidahhasa dosi Kristu. 10 Sa gimbakee, ana ha kooma hhaꞌaloo, qatlay goó ilii dakuse ⁄uuru, noó ilii wahaahane hida, goó ilii maana da slawaraa da idooge waare, noó ilii labaꞌasiye hida sa Kristu, haa goó ilii karahhamuu gu gimbage waare. Maꞌaana qatlay goó ilii dakuse ⁄uuru, ganoó iliikooma ⁄uuru.

Pawlo tlaꞌamee dosi daqa Wakorintoge

11 Ana haã bawdi, inkoo unkuray niĩ ⁄uureesidiri, ma teesaaqay tleehhidi. Unkuray naraa hiiboo⁄odiri hhaꞌaleesa ana. Maꞌaana, ana gimati idoo gooba, ana nati coko⁄iiba ba⁄ay da ya⁄abimiisetee gungoó arimee da deni pahha. 12 Yondu goó laqama gimba goó hiitlaaꞌasa ⁄uuru gu Iliitleemu, haa gimba gu denu goó bakaꞌasa hida tuba, ana haati yondiidi hari hiikasaraa goõ tla⁄aã googunay. Yondukee yoóti laqana tuba, gu lou ana ti ya⁄abimiisay. 13 Inkoo, idoo mala loi nangwaa afariibukuti ba⁄ay da kanisasuu wakinay, ana hangwaa iliiloayiiba, ma slay iliiawaraa daqa doogunaa. Bere hoó teesaaqay ilahudeesiday, hani ilamooyintee sa dakoti!

14 Inkoo, hangwaani ilakhuukhuꞌusi khawaraa daqa doogunay waatii da tami, kara hangu ilahufidaaba. Maꞌaana idoo ga dabimaamide ti khooslay googunaaba, ti unkuray loi. Maꞌaana, daaqay yoó ilakiiki⁄imisiyaaiiba idadu sa ayiĩ koina. Teesaaqay see, ayiĩ noó ilakiiki⁄imisiyay idadu sa yaꞌay koina. 15 Teesaaqay, ha hhaꞌaluuda hari khisla haysaraa sa unkuray idadu goõ ga koome, slime slaqwa dooi see hagay ca⁄asa. Gu lou, bere hangu slaꞌa taqay hari khisla, slaꞌamuu googuna daqa dooii ti afariibukudiyaa? 16 Inkoo, da teesaaqay tleehhidiye, ana hangwaa firimiiba unkuray idoo leẽ see. Teesaaqay see, heedi waku kaay tuba, “Pawlo giyaa iliicirihhi gooay, hanguutii cori.” 17 Gu lou, ana haati slayii faydaa hari amoo da ya⁄abimiisay waku gwaa ya⁄abi daqa doogunay? 18 Ana, Tiito gwaati tlaatlaqasi miyaa khay daqa doogunay, hagwaati ya⁄abi sliimaa haa hhia waku. Inkoo, Tiito yaa slayii faydaa daqa dooguna? Gu lou, unkuray hhidintaai tuba, dandiray hoóti yondiidana harima Muunakee leẽ? Kara, hoóti ibiidanaabaslii nama teesaaqay leẽ?

19 Inkoo, hati ilahudeedemisidaaii tuba, dandiray hanguti koiiꞌimisana ⁄iisa pandaa doogunay? Dandiray hati kakaakana pandaa da Iliitleemuge, hida hhakaꞌa pahha gungaa ilagaasee daqa Kristuge. Kara, gimbaki sliimaa goó yondiidane, hhiee koi ga slae ti sati qawaraa da ⁄uuru unkuray. 20 Ana kooma tlaꞌamee tuba, qatlay gamaa ilii khawe daqa doogunay, hangumaa hiidahhasaaba slawaraa unkuray, idoo ga iliislae. Slime, unkuray see hanimaa slayday ana, idoo ga ilii slaꞌadaaiiba. Kooma tlaꞌamee, angamalee damaa wana naanaqamoo, tloomu, qupidaa, deehhoo, iliitlohhidu, hhareedu, hiiduubidu haa fitlaaloota. 21 Slime, ana kooma tlaꞌamee tuba, qatlay gamaa ilii khawe kara daqa doogunay, Iliitleemu goy hinimaa ilamuriidisi ana pandaa doogunay. Kara, dinimaa slahhaaꞌasi ha hida wa⁄a gwaa yondiide tlakwaroo, kara kahhiyay hiifookida daqa Iliitleemuge tlakwaroo dooinaa, slipalauuma dooinaa haa slahhaahhaau gu tlaku giyaa yondiidiri.

13

Hiigadiru gu hiifaakoo

1 Haã ti waa dooi da tami khaymuu daqa doogunay. Handikaa da Iliitleemu gooay giyoó ilii kaade tuba, “Kila sitaakaa qatlay daga ilii kireꞌesiye kwanda gi wanee masaydii cada baku tami.”✡ 2 Ana hangwaa hheꞌesi ilakaawa wakaꞌalee saa sliimaa waare haa unkuray hhiyuuma dooii da cadage. Inkoo, sangu ilaki⁄a kaawaraa nama gimbakira leẽ segengo. Ana gamaa ilii khawe daqa doogunay kara, hagimaa dakusaaba ⁄agitiru hida hhakaꞌa, gwaa yondiidee tlakwaroo wakaꞌalee haa wakinay goõ. 3 Teesaaqay laqa, sa gimba slaꞌaday maꞌaraa tuba, Kristu cocaacoi hari amoo dooi. Inkoo, hhanti ilahudeesiday tuba, Kristu konaaba ⁄uuru giyoó ilii yondiidiye sa unkuray. Ina na kona ⁄uuru tla⁄aã googunay. 4 Guti lou, Kristu dugwaatii tluhhusi musalaabage konaaba ⁄uuru heedi pahha, teesaaqay see ina slafi hari ⁄uuru gu Iliitleemu. Nama teesaaqay, dandiray ti konaaba ⁄uuru ilagaasa doorii haa ina. Teesaaqay see, ibiidana haa ina hari ⁄uuru gu Iliitleemu, ma yondiidani sa unkuray.

5 Hangu ilatahhadee unkuray kilakokuna, ma arintiri bere hoó ibitay ⁄imbaraage. Gu lou, hangoóbaslii baraslawaraa tuba, Yeesu Kristu wana waꞌay kokunay? Bere teesaaqay gooba, inkoo unkuray dangurii slanqadi! 6 Kara, ana iliipaꞌama ambee, unkuray khuꞌuday tuba, dandiray dandaa kaba⁄iiba. 7 Inkoo, firiirina Iliitleemu unkuray hhanti yonditay dakoo lensee, ma hhanti laqani ⁄uuru goori qatlay gamaa ilii khayne daqa doogunay. Unkuray yondiida gimba gu haaki, damati arimi see tuba, haã kaba⁄ani laqaru ⁄uuru goori gu tawaaloo. 8 Maꞌaana, hiidahhasanaabaa yondu gimba lensee gu kanisa gimba gu lou. Hiidahhasa ga kone dati ilakooma gimba gu lou. 9 Dandiray kona hhaꞌaloo qatlay sliimaa goó ilii konaaba ⁄uuru, tay unkuray gi slayday ⁄uuru. Kara, sanguti firiirina unkuray, ma slaydiri buꞌudaraa. 10 Haã na idoo sa handikiikime gimbaki qatlay ana saa ilii hhaku, gamaa ilii khawe daqa doogunay, maa hhanti dihhaw yondu gu ⁄uuru gu tawaaloo dooii. ⁄uuru gu tawaaloo da Looimoo gu Goõ sinaa hadisi, ti sati iliiawaraa unkuray, sa hhamisaraa gooba.

Cehheemisu gu hiifaakoo

11 Asunkuilee, hhiee koi, unkuray hhaꞌaluumida, ⁄atlaw muunainge, hangu tlaatlaqamisidee, ilahudeesa idoo leẽ haa ibiida hari qasaw. Kara, ina, Iliitleemu gu slaꞌamuu haa gu qasaw, himaa sliimaa wana haa unkuray.

12 Unkuray haa unkuray hangu cehheemisidee hari slaꞌamuu gu Iliitleemu.* 13 Hida goõ gu Iliitleemu yaani cehheemisiri.

14 Hhoinay gu didiru gu Looimoo gu Goõ Yeesu Kristu, haa slaꞌamuu gu Iliitleemu, haa ilagaasaraa da Muuna gu Iliitleemu, ibiidiye sliimaa haa unkuray gonkokunaa.

✡ 3:6 3:6 Yuꞌudii kitaabuu gu Waruumi 7:4-6.

✡ 3:7 3:7 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 34:27-35.

* 3:14 3:14 Ila⁄imbidu gu Segu: Ila⁄imbiduki hida gwaa somimee hhidinay gu lou ti Ila⁄imbidu gu Segu baku ti ila⁄imbidu gu Iliitleemu ha hida gu Israeeli.

✡ 4:6 4:6 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 1:3.

* 4:7 4:7 sibidaduge: Sibidadu tiꞌii maꞌaana dosi ti slaqoo gu hida.

✡ 4:13 4:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 116:10.

✡ 6:2 6:2 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 49:8.

✡ 6:16 6:16 Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 26:12; Esekeeli 37:27.

✡ 6:17 6:17 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 52:11; Esekeeli 20:34.

✡ 6:18 6:18 Yuꞌudii kitaabuu gu 2 Samweeli 7:14.

✡ 8:15 8:15 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 16:18.

✡ 9:9 9:9 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 112:9.

✡ 10:17 10:17 Yuꞌudii kitaabuu gu Yeremiyaa 9:23-24.

✡ 11:3 11:3 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 3:1-6, 13.

* 12:4 12:4 Paradiiso: Paradiiso maꞌaana dosi ti daqa da hhoi doó ilii ibiidiye muuna gu hida, goó daareesee Iliitleemu, qatlay giyoó ilii kaka⁄iyee. Yuꞌudii kitaabuu gu Luuka 23:43.

✡ 13:1 13:1 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 19:15.

* 13:12 13:12 hari slaꞌamuu gu Iliitleemu: Hari Yunaanaisoo ti cehheemisu hari amoo da humbaꞌada doóba tlakwaroo.

Wagalatiyaa

1

2

3

4

5

6

Cheeti da Pawlo sa

Wagalatiyaa

Gimba guri giyaada

Galatiyaa yaa hhapee daa tla⁄ange waara hhapee doó eteedine inkotii na Turuuki. Pawlo haa Barinaaba naa kakaaniri Gimba gu Hhou gu Yeesu daqeemoo paslaapasloo gu Galatiyaa, hida wa⁄a gi ⁄imbiri Yeesu. (Yuꞌudii kitaabuu gu Yondu gu Ya⁄abimiisee 13–14.) Qariqaaqari hida wakinay yaagi khayri haa gi caacaahhamisiri hida hhakee tuba, inay kwanda gi akhamisiyee caacaahhamisu gu sariyaa da Wayahuudi, haa hhawatee kwanda digi daba⁄iye. Teesaaqay, afamaraa gu lenge haa gu cadage, Pawlo sigitii slaslaaslay hhakee goó ⁄imbee Kristu tuba, Iliitleemu yoó ilabuꞌuna hida goõ goó ⁄imbee Kristu. Ti hhakaꞌaaba goó oowee caacaahhamisu waku gu Wayahuudi. Ina sigigi kaay, idoo gimbaki dugwaa iliimaꞌasi ha ya⁄abimiisee da Kristu Yerusaleemuge. (Yuꞌudii kitaabuu gu Yondu gu Ya⁄abimiisee 15.)

Afamaraa gu tamige haa gu cigahhage, Pawlo ilakesaasidi tuba, hiidahhasanaaba muunaboo⁄eesa Iliitleemu hari yondu goori. Dandiray dandoóti ilafaadi kona ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge hari ⁄imbaraa doori kilesi, idoo Aburahaamu gooay, okookoo gu pandaa gu Wayahuudi, dugwaa iliifaadi kona ibinaa daa tafaꞌadi. Afamaraa gu kooanige haa gu lahhoꞌoge, Pawlo hiti laqaaqana tuba, ibinaa doori kwanda dagari giyaadiye ha Muuna gu Iliitleemu. Hari amoti kilesi, hidahhasana akhamisu ilakaawa da didiri da Iliitleemu da slaꞌamuu hida.

1

Cehheemisu gu Pawlo

1 Cheetiti yaa daqa doyi dahhada ana ya⁄abimiisay Pawlo. Ana ti ya⁄abimiisay daay leehhiiba ha hida, kara dinaati ya⁄abiiba ha heedi waku. Ana dinaatii leehhi ha Yeesu Kristu haa Iliitleemu Taataa, gwaa slafisu Yeesu gwaaꞌaraago.

2 Hhiee goõ gu tiꞌii waaree sliimaa haa ana, hangwaani cehheemisani unkuray kanisasuu gu hhapee da Galatiyaa.

3 Ana firiirima ambee, hhoinay gu didiru haa qasaw goó daqa Iliitleemu dahha Taataa goori haa daqa Looimoo gu Goõ Yeesu Kristu, ibiidiye sliimaa haa unkuray. 4 Kristu hingiraatii kwahhi ina lenkosi, sa tlakwaroo doori, ma hindi ilabuꞌumi dandiray khoorotaa da tlakwaroogo. Ina yaati laqi teesaaqay idoo giyaa iliislaiye Iliitleemu ina gu Taataa goori. 5 Iliitleemu dugu daareesiye koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Guti lou.

Hhanti sirakontay caacaahhamisu gu afaꞌafuuma

6 Ana hanti bakai hari khisla sa unkuray, sa gimba ti qatlay coko⁄u kilesi ningii cati, unkuray Iliitleemu hagu mamaamayday, ina gwaa eteedu unkuray hari hhoinay gu didiru gu Kristu. Unkuray hagi sirakontiri caacaahhamisu waku 7 hikee gu louuba. Gu lou, wanay hida wakinay gu ilahufimaamidee unkuray, haa gu slaee hiifooka Gimba gu Hhou gu Kristu. 8 Teesaaqay see, bere gimati dandiray baku malayika rawaa gu rawgo, sangu kakaanay unkuray caacaahhamisu waku gu pasla haa hikira dandiray sangwaa kakaani unkuray, hikee dugu ilawaasiye koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo! 9 Idoo sangwaa ilii kakaani gooay unkuray wakaꞌalee, inkoo, ana sangu kaawa kara ambee, bere heedi waku sangu kakaana unkuray ya⁄aboo da pasla haa hatira gaa oodiri daqa dooraa, hikee dugu ilawaasiye koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo!

10 Inkoo, ana hati damaamidaaba dinima ila⁄imba ha hida. Ana hati damaamida dinima ila⁄imba ha Iliitleemu kilesi. Bere, hanti kahha hanti koiiꞌimisa muunaboo⁄eesa hida, etaa ana hangii dahhasaaba tongimoo gu Kristu tleehhida.

Pawlo eteedaraa dosi ha Iliitleemu

11 Hhiee koi, ana slaꞌa unkuray ma caahhadiri tuba, Gimba gu Hhou sangwaa kakaami unkuray, yaa daqa hida dahhiyaaba. 12 Ana hagwaati ooyiiba daqa heedigo, kara dinaati caacaahhamisiiba ha heedi lensee. Ti Yeesu Kristu ina loi naa hiitlaaꞌasi sa ana.

13 Gu lou, unkuray haa akhasidiri gimba gu ibinaa doyi da wakaꞌalee, gaa ilii diini da Wayahuudige waare. Kara ha khuꞌuday, idoo ana gaa ilii labaꞌasi hari ⁄uuru kanisaa da Iliitleemu, haa hagagi koimisi hhamisa sumuku. 14 Ana haati ooyi hari khisla diini da Wayahuudi, ba⁄ay da Wayahuudi wakinay see gu waasagala goy. Kara hagi maguudi iliikooma caacaahhamisu gu ou gu okookoiĩ koti, hari ⁄uuru goy goõ. 15 Teesaaqay see, Iliitleemu giyaa ilii arimi naraꞌa, hinaay leehhi ana dinaati kahhi laqwaloo see, haa hinigi eteedi hari hhoinay gosi gu didiru. 16 Ina yaa hiitlaaꞌasi Nankosi daqa dooii, ana ma kakaami Gimba gosi gu Hhou sa hida gu hhapapu wakinay. Gimbaki giyaa iliica⁄i, ana hangaa ilagimbusaniiba haa heedi lensee, ma sini kaay idoo ga laqe. 17 Etaa, ana haa ilakhiinaaꞌadiiba Yerusaleemuge, sa cocoꞌomoo kawa haa inay gwaa giyaadee ya⁄abimiisee tleehhida. Ana haati hadakay gesaa hhapee da Araabiyage, da hheꞌesi haagi ki⁄i kara yaamu gu Dameesikoge.

18 Da hheꞌesi, daa ilii cati koraraa tami, ana haa ilakhiinaaꞌadi Yerusaleemuge, mangi ariirini haa mangi cacahhani haa Peetiro, haa gi ibiidi haa ina balalu mibi haa kooani. 19 Qatlay gaa iliiwaare yade Yerusaleemuge, haa arimiiba ya⁄abimiisay waku ti Yakoobo kilesi, hhia gosi Looimoo Yeesu. 20 Ana sanguti giimaamisa unkuray gu lou pandaa da Iliitleemuge ambee, gimbaki sangu handikiikime guti afaꞌafuuma gooba.

21 Qariqaaqari ana haa hadakay hhapee da Siiriyage haa hhapee da Kilikiyaage. 22 Qatlaykee ana loi dinaati hhidina ha sirakoomiisee da Kristu, gu kanisasuu gu hhapee da Yudaaya. 23 Inay yaati akhamisiri kilesi gimba tuba, “Heedikira gundaa labaꞌaaꞌamisa dandiray wakaꞌalee, inkoo, ina kakaakana gimba gu ⁄imbaratira, giyaa koiiꞌimisiye hhamisaraa.” 24 Inay gi daareesiri Iliitleemu, sa idoo giyaa yondiidi daqa dooii.

2

Pawlo ilagaasa dosi haa ya⁄abimiisee wakinay

1 Da hheꞌesi, daa ilii cati koraraa mibi haa cigahha, ana haa hadakay kara Yerusaleemuge sliimaa haa Barinaaba. Slime hagi hubidi Tiito, ina ma hadakay sliimaa haa dandiray. 2 Ana haati hadakay Yerusaleemuge, sa gimba Iliitleemu sinaay tlaaꞌasi tuba, kwanda ga hadakawe yade. Qatlay gaa ilii ibiidi haa giyaadimiisetira, hida wakinay see hhaki, ana sigaa ilatlay ya⁄aboo da Gimba gu Hhou goó kakaamee sa hida gu hhapapu. Ana haati laqi teesaaqay, yondukee hhanti gu diitiray tleehhidi. 3 Inay hinaa ila⁄imbiri haa yaa ⁄uureesiriiba Tiito duguma daba⁄i, ina giyaamati Yunaanimoo see. 4 Maasatee da daba⁄u dagaati maasi, sa gimba yaa wanay hida wakinay gu afaꞌafuuma, gungwaay laqee sirakoomiisee da Yeesu. Hida hhanki hingaatii guumisiri hari hhaaboo, ma kandahadiri hiica⁄araa doori tongaiimaago haa ilagaasa doori haa Kristu Yeesu. Inay hiti slaiyay mandi tongee tleehhidisiri hari ⁄uureesa dandiray sirakooma sariyaa da Wayahuudi. 5 Gimbakeesii, dandiray hangaa ila⁄imbidaniiba haa hida hhakee coko⁄o seei. Dandiray haati laqani teesaaqay, sa ga⁄aw Gimba gu Hhou sa unkuray, ma meeti hari hhoinay gosi balalu sliimaa.

6 Giyaadimiisetira sinaa hiiroogisiriiba idoo lensee ya⁄abotiray gaa kakaakame. Gu lou, giyaadimiisetee digaa gwaa⁄i hari khisla. Gimati teesaaqay see, gimbakee ti idoo gooba, sa gimba Iliitleemu yoó ilatahhiyaaba heedi hari ilatahharaa da slaqwa dosi gimati kofiyaa dosi. 7 Inay yaa baraslayiri tuba, Iliitleemu sinaati taatahhi yondu gu kakaaru Gimba gu Hhou sa hida gu hhapapu, idoo Peetiro gooay sugwaa ilii taatahhi kakaaru Gimba gu Hhou sa Wayahuudi. 8 Iliitleemu gwaa hiinoóeesu Peetiro, ma ya⁄abimiisay tleehhidi daqa Wayahuudige, slime na ina naa hiinoóeesi ana, ma ya⁄abimiisay tleehhidi daqa hida gu hhapapu wakinayge.

9 Teꞌesii, Yakoobo, Peetiro haa Yohaana, inay daa faadi na giyaadimiisee da deni da kanisaa da Yerusaleemu, yaa baraslayiri tuba, Iliitleemu hari hhoinay gosi gu didiru sinaa hadisi ana yonduki. Inay, hindigi dabaiĩ ooyiniri ana haa Barinaaba, hiĩ naa laqaru gu ilagaasa doori haa inay. Teesaaqay, inay gi ⁄imbiri dandiray ma kakaaru kayni Gimba gu Hhou sa hida gu hhapapu wakinay, inay kakaanee sa Wayahuudi. 10 Inay hindigi firiniri dandiray gimba leẽ tuba, dandi hhanti afahhana iliiaꞌawu kwaeeli. Gu lou, hiĩ na gimba ana loi goó yondiide hari maguuma.

Pawlo kanisi Peetiro yade Antiyookiyage

11 Qatlay Peetiro giyaa ilii khay Antiyookiyage, ana hagwaati kanisi ina pandataa, sa gimba, ina yaay dakusi. 12 Ina giyaa ilii khay, yaati ⁄agiigina sliimaa haa hida gu hhapapu gwaa ⁄imbee. Teesaaqay see, qatlay hida hhakira angaamaka daa ya⁄abi ha Yakoobo giyaa ilii khayri, ina yaati may ⁄agoo haa hida hhakee gu hhapapu. Ina hingigi pasli sumuku, sa gimba, yaa tlaꞌamuudi hida hhakee, goó ilii komamidee daba⁄u. 13 Slime, Wayahuudi wakinay gwaa ⁄imbee, hingigi ilagaasiri haa Peetiro peereehhiya teesii. Barinaaba see, dugugi ilahubidi ha peereehhiyatee.

14 Qatlay gaa ilii arimi inay yondiidiyaaiiba, idoo doó iliislaiye gooay ha Gimba gu Hhou, hagi kaay sa Peetiro pandaa da hida gonge ambee, “Ugu ti Yahuudimoo, haa ha ibimaamita hida gu hhapapu wakinay pahha! Inkoo ha soꞌoyi ⁄uureeremisida hida gu hhapapu wakinay, ma sirakoniri ou gu Wayahuudi?”

Hida goõ digoóti ilabuꞌuna hari ⁄imbaraa Kristu

15 “Dandiray hhaã daa laqwali Wayahuudi hangoó arinaaba kona tlakwaroo, idoo goó iliiarine gooay hida hhakaꞌa gu Wayahuudi gooba. 16 Dandiray ha khuana tuba, heedi dugoó faadiyaaba kona ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge, hari amoo da iliikooma sariyaa da Musaa. Ti hari amoo da ⁄imba Yeesu Kristu kilesi. Teesaaqay, dandiray see haã ⁄imbani Kristu Yeesu, dandima faadi gu koomee ibinaa daa tafaꞌadi, hari amoo da ⁄imba daqa Kristuge, hari amoo da iliikooma gooba sariyaa. Hari amoo da iliikooma sariyaa, wanaaba heedi lensee damaa faadiye kona ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge.

17 Wayahuudi wakinay yoóti ilahudeesiyay tuba, dandiray ti hida gu koomee tlakwaroo, sa gimba hoó sirakonaaba sariyaa ma slayni ibinaa daa tafaꞌadi. Dandiray hoóti ⁄imbana Kristu dandima faadi kona ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge. Inkoo, guti louu Kristu hindiroóti giyaadiyaa ma yondiidani tlakwaroo? Coko⁄o see! 18 Inkoo, bere ki⁄a kara ⁄imbaraa ilakhuukhuꞌusa da wakaꞌalee da iliikooma sariyaa, hatira gaa siꞌi, teꞌesii gu lou ana ti kooma dakoo. 19 Slime ana haati ibimaamida hari iliikooma sariyaa, teesaaqay, inkoo dinoó tawaalinaaba kara ha sariyaa. Iliitleemu hinaay ca⁄asi tongaiimaago, ma ibiidi tiraaqay idoo gi iliislaiye ina. 20 Ibinaa doyi da tlakwaroo da wakaꞌalee dagaa hiitluhhumisi musalaabage sliimaa haa Kristu. Inkoo, ti ana gooba goó ibiida kara, ti Yeesu noó ibiidi muuna gooii. Slafimaa ga koome inkoo, ana hoóti ibiida hari ⁄imba ga koome daqa Nanku Iliitleemuge, ina gunaa slau ana haa hingigi hadisi, gi gwaai musalaabage sa ana. 21 Ana slaꞌaaba tlankaraa hhoinay gu didiru gu Iliitleemu. Inkoo, bere ibinaa daa tafaꞌadi dagoóti slay hari amoo da sariyaa, Kristu yaati gwaai diitiray!”

3

Muriidaraa sariyaa baku ⁄imba Yeesu Kristu

1 Unkuray ye Wagalatiyaa gwaa bawmidee! Ti miyaa nangwaa hiicori unkuray? Gimba gu hiitluhhumisu gu Yeesu Kristu musalaabage dugwaati kakaami pandataa ilaa kokunay. 2 Inkoo, aarimida mangu maasi unkuray gimba leẽ. Unkuray haati oodirii Muuna gu Iliitleemu hari amoo da iliikooma sariyaa, baku ti hari amoo da ⁄imbaraa Gimbakira gu Hhou gaa akhasidiri? 3 Gu louu unkuray haati bawmitirii taqaaqay? Unkuray haa tlaatleesidiri ⁄imbaraa Yeesu hari ⁄uuru gu Muuna gu Iliitleemu, inkoo hati slaꞌadaaii hiigaasa hari ⁄uuru googuna? 4 Unkuray haati slaydirii labaꞌasu wa⁄a taqay gu diitiray? Gu lou, labaꞌasukee gwaati diitiray gooba! 5 Inkoo, Iliitleemu sangoóti hadisiyaa Muuna gosi haa sangugi yondiidi gimba gu denu gu bakaꞌasa hida, sa gimba gu iliikooma sariyaa? Teesaaqay goóba, ti sa gimba goó ⁄imbidee hikee goó akhamisidee daqa Yeesugo.

6 Ilahudeesa gimba gu Aburahaamu, idoo daa ilii handikimi Handikaa da Iliitleemuge tuba, “Aburahaamu yaa ⁄imbi Iliitleemu, teesaaqay Iliitleemu gugi faadi kona ibinaa daa tafaꞌadi.”✡ 7 Inkoo, unkuray caahha tuba, hida hhakaꞌa goó ⁄imbee Iliitleemu, hhakee na yaꞌay gu loi gu Aburahaamu. 8 Handikaa da Iliitleemu yaa kaadi yadaa tlaatleesoogo tuba, Iliitleemu maa ilafaadi hida gu hhapapu konay ibinaa daa tafaꞌadi, hari amoo da ⁄imbaraa dooina. Iliitleemu yaa kakaami Gimbaki gu Hhou sa Aburahaamu, koraraa wa⁄a gwaay catee tuba, “Hari amoo doogu kabiraa goõ digi ⁄aafi.”✡ 9 Teesaaqay, Iliitleemu yoó ⁄aafi hhakee goõ goó ⁄imbee ina, idoo giyaa ilii ⁄aafi gooay Aburahaamu gwaa ⁄imbu ina.

10 Hida goõ goó ilahudeemisee tuba, hari amoo da hiigaasa ilakaawa goõ da sariyaa slayay ilabuꞌuru, hhakee digaa ilawaasi ha Iliitleemu. Hiti teesaaqay, sa gimba Handikaa da Iliitleemu yoó kakanta tuba, “Dugwaa ilawaasi heedikaꞌa goóba iliikooma haa goóba sirakooma gimba goõ daa handikimi kitaabuu gu sariyaage.”✡ 11 Inkoo, gimbaki ti pooi tuba, wanaaba heedi lensee, doó faadiye kona ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge, hari amoo da sariyaa, sa gimba Handikaa da Iliitleemu yoó kaada tuba, “Heedi gu kooma ibinaa daa tafaꞌadi, hari amoo da ⁄imbaraa ibiidi.”✡

12 Sariyatee kontaaba hiidayuuma lensee haa ⁄imbaraa. Teesaaqay see, Handikaa yoóti kaada tuba, “Heedi goó sirakooma gimba goõ gu sariyaa, hiti ibiidi hari amoo da sariyatee.”✡ 13 Kristu hindii afiigweedi dandiray ilawaasa da sariyaago, hari amoo day owaraa ilawaasatee sa dandiray. Handikaa da Iliitleemu yoó kaada tuba, “Duguũ ilawaasi heedikaꞌa dii tluhhumisiye rawaa gu khaimooge.”✡ 14 Gimbaki yaay ca⁄i teesaaqay tuba, ⁄aafatira Iliitleemu giyaa hadisi sa Aburahaamu, daade daqa hida gu hhapapuge hari amoo da Kristu Yeesu. Kara, hari amoo da ⁄imba Kristu Yeesu, hiidahhasana oowa Muunakira, Iliitleemu giyaa hiifadidi sa dandiray.

Sariyaa haa hiifadidu

15 Hhiee koi, ana ha slaꞌa laqaru ilaꞌaaꞌaatisa ibinaa dooraa da balalu sliimaago. Bere hida cada hiĩ qaasiri ila⁄imbidu tla⁄aã gooinay, wanaaba heedi gu hiidahhasa baca baku hiiroogisa gimba ila⁄imbidukeesii. 16 Inkoo, Iliitleemu yaati hadisi hiifadidu sa Aburahaamu haa nankosi. Handikaa da Iliitleemu yoó kaadaaba tuba, “Sa laqwaloo dosi,” ubee ti hida wa⁄a pahha. Yoóti kakanta tuba, “Ti naw leẽ.”✡ Nakee gu leẽ na Kristu. 17 Gimba ga slae kaawaraa na nahiĩ ambee, ila⁄imbidu dugwaa hheꞌesi dugwaa qaasi ha Iliitleemu wakaꞌalee. Sariyaa dagaati hadisi qariqaaqari koraraa miyaa cigahha haa mibeeri tami. Teesaaqay, sariyaa hiidahhasidaaba baca ila⁄imbidukee. 18 Inkoo, bere Iliitleemu sindaa hadisi aalimee dosi hari amoo da iliikooma sariyaa, teesaaqay iliipaꞌanaaba kara hiifadidu gu Iliitleemu. Teesaaqay see, Iliitleemu hari hhoinay gosi gu didiru, yaa hadisi aalimee sa Aburahaamu hari amoo da hiifadidu.

Piimaa da sariyaa da Musaa

19 Inkoo, sariyaa yondu gosi na mala? Sariyaa dagaati qaasi sa laqaru dakoo sa hida. Sariyaa dagaati qaasi qatlaykaꞌa naqatloo gimaa ilii khaye Nakira gu Aburahaamu, ina saa hadisi hiifadidukira. Iliitleemu yaati hadisi sariyaa sa Musaa hari amoo da malayika. Ina Musaa gi ilagaasimiisay tleehhidi gu Waisraeeli haa Iliitleemu. 20 Ilagaasimiisay dugoóti slai qatlay bareemoo cada gi iliiqaasiyee ila⁄imbidu. Teesaaqay, Iliitleemu ti leẽ, ina loi yaa qaasi ila⁄imbidu haa Aburahaamu ilagaasimiisay see hhaku.

21 Inkoo, sariyaa hingoóti kabaaba⁄adaa haa hiifadidu gu Iliitleemu? Coko⁄o see! Bere sariyaa yaa aloo hiidahhasida sindiraagi khayda slafimaa gu ⁄abi, dandiray dandaa aloo faadi kona ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge hari amoo da sariyatee. 22 Teesaaqay see, Handikaa da Iliitleemu yoóti kakanta tuba, hida goõ gu khooroo tongaiimaa da tlakwarooge wanay. Sa gimbakee, Iliitleemu yaa hiifadidi hadisa idoo giyaa hiifadidi sa hida goó ⁄imbee Yeesu Kristu.

23 Inkoo, ⁄imba giyaa ilii kahhade khawaraa, dandiray dandaati qaasi biraa gu tawaaloo da sariyaage hida daa khiidimi pahha. Kara, dandaati khiidimi qatlaykaꞌa naqatloo ⁄imba daqa Kristuge dagamaa iliitlaaꞌasiye. 24 Teesaaqay, sariyatee hindaati wariiqadiidimita taqay omidiisay goori pahha, qatlaykira naqatloo daa ilii khay Kristu. Hari amoo da ⁄imbaraa Kristu, dandiray dandi faadi kona ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge. 25 Inkoo, sa gimba ⁄imbatira daqa Yeesu Kristuge yaani khaydi, dandiray dandi wariiqadidiyaaba kara ha sariyaa.

Yaꞌay gu Iliitleemu

26 Inkoo, unkuray goõ haã yaꞌay gu Iliitleemu tleehhitiri, hari amoo da ⁄imba Kristu Yeesu. 27 Kara, unkuray goõ daa ilagaasi haa Kristu hiinunqudisage, hanti daasidiri Kristu, heedi gooay giyoó iliidaasiye qayroo gu ⁄abi. 28 Inkoo, wantaaba pasloo kara tla⁄aã gu Yahuudimoo haa Yunaanimoo, tla⁄aã gu tongimoo haa ina gu tongimoo gooba, tla⁄aã gu hhawata haa hadee. Unkuray gonkokunaa hanti idoo leẽ tleehhitiri ilagaasa doogunayge haa Kristu Yeesu. 29 Kara, sa gimba unkuray haã khooslay gu Kristu tleehhitiri, unkuray ti laqwaloo da Aburahaamu, haa aalimiisee da hiifadidukira gu Iliitleemu, giyaa hiifadidi sa Aburahaamu.

4

1 Inkoo, aarimida yuꞌuda ilaꞌaaꞌaatisati. Qatlay aalimiisayi gi ilii kahhiye khwaylimoo, konaaba pasloo haa tongimoo, khooslay goõ gimati kosi see. 2 Ina kwanda gi muriidiye omidiisee dosi haa hida goó wariiqadimidee khooslay gosi, qatlaykaꞌa naqatloo daa ilakhuukhuꞌusi ha taataa gosi. 3 Teesaaqay ganaa ilii wana dandiray, qatlay Kristu giyaa ilii kahhiye khawa. Dandiray yaati daaqay pahha haa tongee daa tawaaliiline ha ou gu diini da khooroo. 4 Teesaaqay see, daa ilii day buꞌudaraa da qatlay, Iliitleemu yaa ya⁄abi Nankosi khoorooge. Ina dugwaa laqwali ha hadee, gi ibiidi sariyaa da Musaage. 5 Iliitleemu yaati ya⁄abi Nankosi, magi afiigweedi hhakee daa tawaalimi ha sariyaa, slime dandiray dandima faadi yaꞌay gu Iliitleemu. 6 Inkoo, sa gimba dandiray haã yaꞌay gu Iliitleemu tleehhidani, Iliitleemu yaani ya⁄abi Muuna gu Nankosi muunaiĩ kotii, Muuna goó eteedima Iliitleemu “Aaba,”* amoo dosi na “Taataa!” 7 Teesaaqay, inkoo ugu ti tongimoo gooba kara, ugu ti naw. Haa sa gimba ugu ti naw, Iliitleemu harii fadidu gosi gwaa aalimiisayi gosi tleehhidisi.

Pawlo ilii⁄oo⁄i Wagalatiyaa

8 Wakaꞌalee unkuray haa hhidintay Iliitleemu, unkuray yaati tongee da idadu gwaa Iliitleemu gooba. 9 Inkoo unkuray Iliitleemu hagu khuꞌuday, gu lou Iliitleemu see khui unkuray. Hhanti ilii ki⁄iday kara ou gu diini da khooroo, hiĩ gubasli ⁄uuru gimati amoo see. Unkuray hati slaꞌadaaii danguma tongee da gimbakee tleehhidisi kara? 10 Unkuray kahhaday hoóti iliikontay loseenoo gu diini, balalu, slehheeri, qatlaai haa koraraa, ukuraybeelaa muunaboo⁄eesiday Iliitleemu. 11 Ana ha kooma tlaꞌamee sa unkuray ambee, angamalee yondu goy goõ gaa yondiidi hiti hhana diitiray.

12 Hhiee koi, ana hangu tlaatlaqasa ambee, ana pahha tleehhida, sa gimba ana see hanti unkuray tleehhidi. Unkuray sinaa yonditiriiba gimba lensee gu tlaku. 13 Unkuray ha khuꞌuday tuba, sa gimba gu ga⁄ay goy, ana sangunaa ilii kakaami unkuray Gimba gu Hhou hhiyuuma dooii da pandaa. 14 Kara, koimisu gaa slaydiri sa ga⁄ay goy, unkuray hanaa qooqitiriiba haa hanaa siꞌidiriiba ana. Unkuray hanaati kwahhasuusidiri ana malayika gu Iliitleemu pahha, kara Kristu Yeesu pahha. 15 Wakaꞌalee unkuray haa kontay hhaꞌaloo hari khisla sa ana, inkoo, hhaꞌalotee hiĩ kaakaydi? Gu lou, ana hiidahhasa ilatlawa ambee, bere haa aloo hiidahhasiday see, haa aloo tu⁄untay ilaa kokuna haa gigi hadisiday sa ana. 16 Inkoo, ana hanti fa⁄ayimoo googunaa tleehhidii, sa gimba sangu kakaakama gimba gu louu?

17 Hida hhakee hiti slaiyay unkuray ma sirakontiri sariyaa da Wayahuudi, konay kwayru gu hiiowa mangu tongagaisiri, ma raqa leẽ tleehhitiri. Teesaaqay see, piimaa dooina dati hhoiiba. Inay slaiyay magu hiideehhiri unkuray haa ana, ma yonditiri sa inay hari khisla. 18 Bere heedi kona kwayru gu yondiidu sa unkuray yondu gu hhou, ti naraꞌa. Teesaaqay see, ba⁄ay yondiidiyee teesaaqay qatlay sliimaa, ti qatlay ana ga iliiwaare kilesiiba haa unkuray. 19 Hhiee koi, hatee ti waa da cada ana arimaa slahhaaꞌamee sa unkuray, taqay hadee da hubay gooay giyoó iliiante slahhaaꞌamee qatlay gu hiidawaraa. Slahhaaꞌametee ilakonta teesaaqay, yaqa naqatloo ibinaa dooguna gimaa iliilaqante ibinaa da Kristu. 20 Ana hanti slaꞌa waara sliimaa haa unkuray inkoo, ma sangu gimbuusi aslaaꞌamee. Teesaaqay see, ana waaraaba sliimaa haa unkuray, gu lou kooma tlaꞌamee hari khisla sa unkuray.

Ilaꞌaaꞌaatisa da Hagarii haa Saara

21 Inkoo, sini kaadee unkuray gu slaee danguma tawaalimi ha sariyaa, unkuray ha hhidintaaii sariyaa idoo giyoó iliikakante? 22 Handikaa da Iliitleemu yoó kaada tuba, Aburahaamu yaa kona yaꞌay cada, leẽ gu Hagarii haã da tongitoꞌoo, gu caduu gu Saara haã da tongitoꞌoo gooba. 23 Hikira gu hadee da tongitoꞌoo dugwaati laqwali hari ilakhuukhuꞌusa da hida. Hikira gu hadee da tongitoꞌoo gooba, dugwaati laqwali harii gaasa hiifadidu gu Iliitleemu. 24 Hagarii daa tongitoꞌoo ti ilaꞌaaꞌaatisa da Ila⁄imbidu gu sariyaa da Musaa daa yondiidi Oõ gu Sinaayige. Ila⁄imbidukee yaa ⁄isimi hida ma tongee da sariyaa tleehhidiri. 25 Hida gu Yerusaleemu da inkoo ti tongee, sa gimba gu sirakomamidu sariyaa da Wayahuudi. Inay ti tongee Hagarii pahha doó ilakhuukhuꞌusiye haa ila⁄imbidu daa yondiidi Oõ gu Sinaayige yade Araabiyage. 26 Teesaaqay see, Saara, haã da tongitoꞌoo gooba, dagati ilakhuukhuꞌuuꞌumisi haa Yerusaleemu da rawaa gu rawge waara. Ina na iyoo doori. Dandiray ti aalimiisee da Yerusaleemutee da raw, da ilii hhaka tongaiimaa. 27 Idoo daa ilii handikimi Handikaa da Iliitleemuge tuba,

“Hhaꞌaluudi, igi hadee da mogombiisoꞌoo,

igi doóba laqwaloo yaꞌay.

Maahhi afoo doogi, raai hari hhaꞌaloo,

igi da hhidima slahhaaꞌamee da laqwaloo,

sa gimba, yaꞌay gu hadetee daa may ti wa⁄a,

ba⁄ay da yaꞌay gu hatee da kooma hhawata.”✡

28 Inkoo hhiee koi, dandiray gonkotaa ti yaꞌay gu Iliitleemu daa laqwali harii fadiduu gosi, da Isaaka gooay dugwaa ilii laqwali. 29 Balalu hhakiray, nakira daa laqwali hari ilakhuukhuꞌusa da hida, yaa labaꞌaaꞌamisi nakira daa laqwali harii dahhasa da Muuna gu Iliitleemu, haa inkotii see dagani ilii wana teesaaqay. 30 Inkoo, Handikaa da Iliitleemu yoó malee kakanta? Yoóti kaada tuba, “Gusimaka segenge hadetee da tongitoꞌoo sliimaa haa nankosi, sa gimba nakee gu tongitoꞌotee, etaa himaa slayaaba aalimee sliimaa haa nanku hadee da tongitoꞌoo gooba.”✡ 31 Teesaaqay hhiee koi, dandiray yaꞌay gu hadetaꞌaaba da tongitoꞌoo. Dandiray ti yaꞌay gu hadetaꞌa da tongitoꞌoo gooba.

5

Kristu hindaa afiigweedi tongaiimaago

1 Kristu hindaa afiigweedi dandiray tongaiimaago. Teesaaqay, qadimida naraꞌa ilabuꞌurukeesii, hhanti ⁄imbiday kara, danguma ilii loay ha khiidimoo gu tongaiimaa.

2 Itatiisa! Ana Pawlo, sanguti kakaakama unkuray ambee, bere ha ⁄imbiday danguma daba⁄i, sariyaa da Wayahuudi gooay gi iliislaꞌade, Iliitleemu ma dangu ⁄imbi, teꞌesii gwaaꞌaraa da Kristu kontaaba faydaa daqa doogunay coko⁄o see. 3 Ana hangu ilii⁄oo⁄a hari khisla ambee, kila hhawata gu ⁄imba duguma daba⁄i, sariyaa da Musaa gi iliislaꞌade gooay, ina kwanda gi ooyiye sariyaa goõ da Musaa. 4 Unkuray goó dabiidee danguma faadi ha Iliitleemu ibinaa daa tafaꞌadi, hari amoo da oowaraa sariyaa, unkuray hangwaa paslidiri sumuku daqa Kristugo. Kara segenge wantay haa hhoinay gu didiru gu Iliitleemu. 5 Teesaaqay, Muuna gu Iliitleemu sindoó hiislaslay dandiray tuba, gu lou Iliitleemu sindi hadisi iliipaꞌaru gu ibinaa daa tafaꞌadi, sa gimba hoó ⁄imbana Yeesu. 6 Bere hangaa ilagaasani haa Kristu Yeesu, daba⁄u baku daba⁄u gooba ti idoo gooba. Idoo da kaari ti ⁄imba doori doó ⁄isima dandiray ma laqani slaꞌamuu daqa hida gonge.

7 Tlaatleesoogo unkuray haa ibimaamitay hhoinay! Inkoo, ti miyaa nangwaa tlaatlahhasi unkuray, ma maydiri sirakomamidu caacaahhamisu gu louu? 8 Hiifaafahharukee yaa daqa Iliitleemu dahhiyaaba ina goó eteedima unkuray, ma yaꞌay kosi tleehhitiri. 9 Caacaahhamisukee gu afaꞌafuuma ti hamiira pahha. Hamiira coko⁄o yoóti khimpisida kunduru⁄umiy goõ da gubaraa. 10 Ana kooma iliipaꞌaru gu lou ambee, Looimoo gu Goõ dangu ga⁄ay unkuray hhanti ⁄imbiday caacaahhamisu gu afaꞌafuuma. Kara, heedi gu ilahufida unkuray dugu ⁄agitina, ina gimati miyaa see. 11 Hhiee koi, ana hoó kakaama ambee, daba⁄u sariyaa da Wayahuudi goóay giyoó ilii kaade guti kaaruuba, hatee na idoo sinoó kahhiye labaꞌasuu ha Wayahuudi. 12 Hida hhakee gu ilahufimaamidee unkuray hari gimba gu daba⁄u, ba⁄ay inay hiti ilakonee hari khisla hingitii buꞌudiyee!

13 Hhiee koi, unkuray dangwaati eteedi ha Iliitleemu, ma hiica⁄adiri tongaiimaago. Teesaaqay, hiica⁄atee ga kontee, etaa hhanti amoo tleehhita da sirakomamidu slahhaahhaau gu slaqoo, ba⁄ay hanguti iliiaꞌaydee unkuray haa unkuray hari slaꞌamuu. 14 Sariyaa goõ dagoótii gaasi hari ilakaawa lenge, doó kaawa tuba, “Slae hida danaee koku idoo hangu iliislaꞌade gooay ugu lenkoogu.”✡ 15 Inkoo, bere hangu kikihhiday haa hangu tluꞌuntay unkuray haa unkuray makay pahha, khuꞌuma naraꞌa hangu ba⁄atii hhamamisiday unkuray haa unkuray.

Ibinaa hari Muuna gu Iliitleemu

16 Inkoo, ana sangu kaawa unkuray ambee, ibinaa dooguna dagari giyaadiye ha Muuna gu Iliitleemu. Hari laqaraa teesaaqay, unkuray sirakontaaiiba slahhaahhaau gu slaqwa. 17 Sa gimba, slahhaahhaau gu slaqwa dugoó slaiyaaba haa Muuna gu Iliitleemu, kara gimba doó slaiye ha Muuna gu Iliitleemu dugoó slaiyaaba ha slaqwa. Muuna gu Iliitleemu haa slaqwa hingoóti kabaaba⁄iyay. Sa gimbakee, unkuray hiidahhasidaaiiba yondu hhoinay idoo ga iliislaꞌadee. 18 Teesaaqay see, bere danguri giyaada ha Muuna gu Iliitleemu, ha ibitaaiiba kara biraa gu tawaaloo da sariyaage.

19 Inkoo, yondu gu slahhaahhaau gu slaqwa duguti khui pandataa na nahiĩ, slipalauuma, slasla⁄iima, slahhaahhaau gu kooma ilamuree, 20 firoo sanaamuu, miislay, kiiraa, naanaqamoo, hhitaa, qupidaa, hiigusidu, deehhoo, iliitlohhidu, 21 tloomu, oona, hheehha haa gimba waku gungoó slaaslaaqasa haa hikee. Ana hangu iliioo⁄a unkuray, idoo hangwaa iliioo⁄i gooay wakaꞌalee ambee, hida goó yondiidee gimba da hikee gooay, maa aalinaaiiba Tawaaloo da Iliitleemu.

22 Inkoo, hiica⁄amuu gu hiilaalaqamisu ha Muuna gu Iliitleemu ti slaꞌamuu, hhaꞌaloo, qasaw, hiikaasa, ibinaa da ⁄abi da hhoi, cabuuma, ⁄imbaraa, 23 qabidinoo haa ilakhua. Wantaaba sariyaa dii dahhasa kanisa gimba da hinkaa gooay. 24 Hhakaꞌa goõ gungaa ilagaasee haa Kristu Yeesu, digoó tawaalinaaba ha slahhaahhaau gooina gu slaqoo. Slahhaahhaaukee ubee giyaatii tluhhumisiri pahha musalaabage. 25 Muuna gu Iliitleemu sindii hadisi slafimaa gu ⁄abi, teesaaqay sirakonee hiilaalaqamisu gosi. 26 Inkoo, hangu hhantii duubidana, hangu hhanti gimba dabiidana haa hangu hhanti iliiariirina tloomu.

6

Unkuray haa unkuray hangu iliiaꞌaydee

1 Hhiee koi, bere haã antiri heedi waku duguũ ooyi ha tlakwaroo waka, teꞌesii unkuray daroó giyaadiye ha Muuna gu Iliitleemu, heedikee ilii⁄oo⁄akunay haa ki⁄isankunay hari muuna gu qabidinoo. Teesaaqay see, unkuray loi hangu ga⁄aydee ba⁄atii gii guntay koimisuge. 2 Kara hangu iliiaꞌaydee unkuray haa unkuray, hari amoti unkuray hiigaasiday sariyaa da Kristu. 3 Bere heedi hingii arina tuba, ina gu kaaru ba⁄ay da hida wakinay, kaslenkoo ina ti idoo gooba, teꞌesii heedikee hingitii coraaridi ina loi. 4 Kila heedi ilatahhiye yondu gosi ina loi. Bere ina kona gimba singii duubiye yondukeesii, ina hingitii duubiye waꞌay gu muuna gosii kilesii, hingi hhanti ilaꞌaaꞌaatisi haa heedi waku. 5 Kila heedi hiti geregedi upa gosi ina loi.

6 Heedi doó caacaahhamisiye gimba gu Iliitleemu, kwanda gi ilagaasiye sa maarimuu gosi hhoinay goõ. 7 Unkuray dangu hhantii cori, Iliitleemu duguroó yaqaayinaaba. Heedi idoo giyoó daamisiye, namati hetee ginimaa buꞌuna. 8 Heedi goó sirakomamida slahhaahhaau gu slaqwa haa gi yondiidi tlakwaroo, dugu hhamisi ha slahhaahhaaukee. Teesaaqay see, heedi goó sirakomamida Muuna gu Iliitleemu, ina hiti buꞌuna slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo daqa Muuna gu Iliitleemugo. 9 Inkoo, hhanti ba⁄aa⁄aadana yondu hhoinay, sa gimba hamaa buꞌuna hari qatlay gosi, bere handiba simbarii gwaaꞌa. 10 Teesaaqay, qatlay ga ilii kahhane kona mucu, ha yondiidanee hhoinay sa hida goõ, sa hhakaꞌa loi loi gu motoliya da hida goó ⁄imbee Kristu.

Ilakaawa da hiifaakoo haa cehheemisu

11 Yuꞌudaa! Ana loi sangwaa handikiikima unkuray hari handikaa da iladeni, hari daba goy ana loi!

12 Hida hhakee gu ⁄uureeremisee unkuray danguma daba⁄i, inay hiti slaiyay digima arimi hhoinay ha hida wakinay. Inay hiti yondimaamidiyay teesaaqay, digima may labaꞌasu sa caacaahhamisu tuba, musalaaba gu Kristu kilesi nii dahhasi ilabuꞌuru, ti daba⁄u gooba. 13 Inay see daa daba⁄i, yoó iliikonaaiiba sariyaa goõ. Inay yoóti slaiyay unkuray danguma daba⁄i, inay mangii duubiri sa daba⁄u googuna. 14 Inkoo, hari bara doyi ana, hangii duubaaba coko⁄o see. Hiiduuba doyi ti hari gwaaꞌaraa da Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu musalaabage. Gimbakaꞌa hida doó tawaaline ha ou gu hida giyoó arinayi gu hhou, daqa dooii ana konaaba maꞌaana, sa gimba gu musalaaba. Ana see gimba goó arime gu hhou, daqa dooinay konaaba maꞌaana. 15 Daba⁄u baku daba⁄u gooba ti idoo gooba. Idoo da kaari, ti hii⁄abeesa tlehhinay ha Iliitleemu! 16 Qasaw haa ⁄awaariru goó daqa Iliitleemu dahha, sliimaa wane haa hida goõ, goó iliikoomee ilakaawati, hida hhakee na hida gu Iliitleemu.

17 Inkoogo, heedi lensee hini hhanti kara ilahufidi ana. Slaqwa dooii kooma sla⁄anay gu cakhadiru hari tle⁄eẽ haa gu difoo hari khwacoo sa laqaru tuba, ana ti tongimoo gu Yeesu.

18 Hhiee koi, hhoinay gu didiru goó daqa Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu dahha, ibiidiye sliimaa haa unkuray. Guti lou.

✡ 3:6 3:6 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 15:6.

✡ 3:8 3:8 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 12:3.

✡ 3:10 3:10 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 27:26.

✡ 3:11 3:11 Yuꞌudii kitaabuu gu Khabakuuki 2:3-4.

✡ 3:12 3:12 Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 18:5.

✡ 3:13 3:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 21:23.

✡ 3:16 3:16 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 12:7; 13:5.

* 4:6 4:6 Aaba: Hiĩ na gimba gu Araamaisoo, maꞌaana dosi na Taataa goy.

✡ 4:27 4:27 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 54:1.

✡ 4:30 4:30 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 21:10.

✡ 5:14 5:14 Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 19:18.

Waefeeso

1

2

3

4

5

6

Cheeti da Pawlo sa

Waefeeso

Gimba guri giyaada

Efeeso yaa yaamu gu kaari hari bara da ilacindoo gu biraa gu hhapee doó eteedine inkotii na Turuuki. Pawlo yaa ibiidi haa yaa kakaami Gimba gu Hhou gu Yeesu teꞌesii koraraa tami. (Yuꞌudii kitaabuu gu Yondu gu Ya⁄abimiisee 19). Hida wa⁄a gi ⁄imbiri Yeesu yaamu hhakeesii haa yaamu gwaa ilaciyaage waaree. Qariqaaqari, ina giyaa ilii khiidimooge wane hhapee da Ruumige, ina gi handikimi cheetiti sa inay, ma sigi laqami idoo Iliitleemu giyaa ilii ilakhuukhuꞌusi inay ⁄imbaraa Kristu. Slime, Kristu dugugi laqami rawaa gu idadu gonge khoorooge haa rawaa gu rawge.

Afamaraa gu 1-3 Pawlo ilakesaasidi, idoo Iliitleemu giyaa ilii leehhi hida kosi haa gigi ilabuꞌumi inay tlakwaroo dooinaa. Ilabuꞌurukee haraati amoo da ilagaasa inay haa Yeesu Kristu, hari amoo da gwaaꞌaraa dosi haa hari slafaraa haa hiica⁄a dosi ayisago. Da hheꞌesi, afamaraa gu 4-6 ina yaa caacaahhamisi hida goó ⁄imbee Kristu, idoo gi ilii ibiidiyee hida daa ilagaasi gooay haa Kristu.

1

Cehheemisu gu Pawlo

1 Cheetiti yaa daqa doyi dahhada ana Pawlo, ya⁄abimiisay gu Kristu Yeesu daa eteedi hari slaꞌamuu gu Iliitleemu. Ana sangu handikiikima unkuray hida gu Iliitleemu gu Efeesoge waaree, goó ilakoomee ⁄imbaraage haa ilagaasa doogunayge haa Kristu Yeesu. 2 Ana firiirima ambee, hhoinay gu didiru haa qasaw goó daqa Iliitleemu dahha, Taataa goori haa daqa Looimoo gu Goõ Yeesu Kristu, ibiidiye sliimaa haa unkuray.

⁄aafaraa sandii hadisi hari amoo da Kristu

3 Iliitleemu, Taataa gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu dugu daareesiye. Ina hindii ⁄aafu dandiray, hari ⁄aafa goõ da muunaiĩ daqeemoo gonge rawaa gu rawge haa khooroo doóba arimaa, hari amoo da ilagaasa doori haa Kristu. 4 Iliitleemu giyaa ilii kahhiye tlehhinay khooroo, hindaay leehhi dandiray, hari amoo da ilagaasa doori haa Kristu hari slaꞌamuu kosi, ma hida gubasli tlakwaroo tleehhidani, haa gubasli dakoo pandaa dosii. 5 Ina hindaa giyaadi hiileehha, ma yaꞌay kosi tleehhidani hari amoo da Yeesu Kristu, hari hhaꞌaloo dosi haa idoo giyaa iliislaiye ina loi. 6 Inkoo, Iliitleemu dugu daareesiye sa wanqamee da hhoinay gosi gu didiru, sindaa pihhi dandiray hari amoo da Nankosi.

7 Hari amoo da Kristu, dandiray dandaa ilabuꞌumi, maꞌaana dosi tlakwaroo doori dagaã ilamooyimi, hari hacimaa gu hhoinay gu didiru gu Iliitleemu. 8 Kara, ina sindaa hiiroogisi dandiray hhoinaykee hari khisla, hari waaway gosi haa caahhamuu kosi goõ. 9 Iliitleemu yaa yondiidi gimbaki qatlay giyaa ilii tlaaꞌasi sa dandiray ilakhuukhuꞌusa dosi daa yakwi wakaꞌalee, hari hhaꞌaloo dosi giyaa ilakhuukhuꞌusi hiigaasa hari amoo da Kristu. 10 Iliitleemu maa hiigaasi piimaa dosi giyaa ilakhuukhuꞌusi, qatlay giyaa qaasi gimaa ilii buꞌudiye. Piimatee ti nahaã tuba, ina qaasi idadu goõ gu rawaa gu rawge waaree haa gu khoorooge waaree biraa gu tawaaloo da Kristuge.

11 Slime hari amoo da Kristu dandiray dandaa aalimiisee tleehhidisi, dandaa ilii hheꞌesi hiileehha ha Iliitleemu hari ilakhuukhuꞌusa dosi. Ina yoóti yondiidi gimba goõ hari piimaa da slaꞌamuu kosi. 12 Teesaaqay, sa dandiray gwaa giyaadee iliipaꞌaru Kristu, Iliitleemu dugu daareesiye sa wanqamee dosi da didiri! 13 Slime unkuray see, qatlay gaa ilii akhasidiri ya⁄aboo da loi, Gimba gu Hhou sanguraa khawu ilabuꞌuru, hagi ⁄imbidiri Kristu. Iliitleemu sangugi hadisi Muuna gosi giyaay fadidi, sa laqaru tuba, inkoo unkuray hanti khooslay gosi tleehhitiri sumuku. 14 Muunakee gu Iliitleemu ti hiilaasa dari slawaraa aalimetira goõ daay fadidi ha Iliitleemu sa hida kosi. Kara, gimbaki sanditi laqaaqana tuba, Iliitleemu afiigweedi sumuku hida kosi. Iliitleemu dugu daareesiye sa wanqamee dosi da didiri!

Firoo da Pawlo

15 Sa gimbakee, ana qatlay gaa ilii akhasi, idoo goó ilii ⁄imbidee Looimoo gu Goõ Yeesu, haa idoo goó iliislaꞌadee hida goõ gu Iliitleemu, 16 hoó mawaaba kawaraa ⁄iisoo daqa Iliitleemuge sa unkuray, qatlay sangoó ilii firiirime pandaa dosii. 17 Ana ilakomaamida firoo Iliitleemu gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu, Taataa gu kooma wanqamee goõ. Ina sangu pihhiye unkuray Muuna gosi, ma hadisi sa unkuray waaway haa ma sangu hiitlaaꞌasi, magu caahhadiri ina naraꞌa. 18 Slime ana ha firiirima Iliitleemu hiitlaaꞌasiye ilaa gu muunaiĩ kokuna, ma ariniri cencee dosi. Teesaaqay hay dahhasiday caahha iliipaꞌaru sangwaa hadisi qatlay Iliitleemu sangwaa ilii eteedi unkuray. Kara, unkuray caahhaday idoo Iliitleemu gimaa ilii⁄aafiye hida kosi hari hindaqaruumaa da wanqamee dosi.

19 Kara ma caahhadiri hiidahhasa dosi da didiri haa doóbasli ilakhuukhuꞌusa, sa dandiray goó ⁄imbee. Hiidahhasatee ti leẽ haa hiidahhasatira tosi da didiri, 20 giraa slafisi Kristu yaagii ca⁄i ayisago, haa gugi ibiidisi hari daba gosi gu ⁄uya rawaa gu rawge. 21 Yade, Kristu yoóti tawaalina watemi goõ, hiidahhasa goõ, ⁄uuru goõ gu tawaaloo, haa kofiyaa goõ, tlaatleesoo da khoorotaa da inkoogo, haa khoorotira naqatloo daa khocage. 22 Iliitleemu hiĩ qaasi Kristu, ma giyaadimiisay gu idadu goõ tleehhidi,✡ sa kanisaa. 23 Kanisaa ti slaqwa da Kristu,* hiigaasa dosi ina goó hacisa idadu goõ daqeemoo sliimaa.

2

Slafimaa waꞌay gu Kristuge

1 Wakaꞌalee unkuray haati kaka⁄adiri, sa gimba gu dakoo haa sa tlakwaroo dooguna. 2 Qatlaykira unkuray haati yonditiri, hari ilakeesiru ibinaa da tlakwi da khooroti. Unkuray haati sirakontiri gimba gu tlaku gu khooroti haa gi akhamisidiri Sataanimoo goó tawaalima gieeri. Ina noó yondiidi yondu muunaiĩ gu hida goóba akhamisu Iliitleemu. 3 Slime wakaꞌalee dandiray gonkotaa haati akhamisaniiba Iliitleemu inay pahha. Dandiray see, haati ibiidani hari hiigaamisu gu slahhaahhaau goori gu slaqoo haa gi yondiidani gimba gwaa muuna boo⁄eesu slaqoo haa ilahudaa koti. Sa gimbakee, dandiray see hari ou goori haraatii boo⁄ani slawaraa ⁄agitiru gu Iliitleemu, wakinay gooay goõ.

4 Teesaaqay see, Iliitleemu kona ⁄awaariru wa⁄a. Ina hindaa slai dandiray hari slaꞌamuu kosi gu didiri. 5 Dandiray gaamati tuueenaa see sa tlakwaroo doori, ina sindaa qay dandiray slafimaa sliimaa haa Kristu. Gu lou, hari hhoinay gu didiru gu Iliitleemu unkuray dangwaa ilabuꞌumi. 6 Hari amoo da ilagaasa doori haa Kristu Yeesu, Iliitleemu hindaa hiitlaysi rawaage sliimaa haa Kristu, ma hindi ibiidisi sliimaa haa ina rawaa gu rawge, ma tawaalini haa ina. 7 Iliitleemu hindigi ilagaasi haa Kristu Yeesu hari hhoinay gosi gu didiru. Ina yaa laqi teesaaqay, ma laqami cabuuma dosi doóba ilakhua sa laqwaloo goõ daa khoca. 8 Unkuray dangwaati ilabuꞌumi ha Iliitleemu hari hhoinay gosi gu didiru, hari amoo da ⁄imbaraa dooguna Yeesu Kristu. Gimbaki yaatii ca⁄i hari amoo da maguuma doogunaaba, haã ti idoo sangoó qaye ha Iliitleemu hari ihiĩꞌi. 9 Kara, hari amoo da yondu googunaaba gu hhou, heedi lensee hingimaa ba⁄atii gii duubi. 10 Iliitleemu hindaa tleehhi dandiray hari dabaiĩ kosi, kara hari ilabuꞌuru, hindaa tleehhi harii ⁄abeesa hindigi ilagaasi haa Kristu Yeesu, ma yondiidani yondu gu hhou, hiĩ Iliitleemu giyaa giyaadi ilakhuukhuꞌusa, dandiray magu yondiidani.

Ilagaasa daqa Kristuge

11 Unkuray hida gu hhapapu wakinay hari amoo da laqwaloo dooguna dangoóti eteedina hida doóba daba⁄u ha Wayahuudi, inay gungoó eteedimee inay kilakoina, hida doó daba⁄iye. Daba⁄ukee dugoóti yondiidi hari dabaiĩ gu hida. Unkuray slawaw idoo gaa iliiwantee wakaꞌalee, 12 dangwaa ilagaasiiba haa Kristu, dangwaati paslisi haa hida gu Iliitleemu doó eteedine Waisraeeli. Unkuray haa kontaaiiba daqa ila⁄imbidukiray gu Iliitleemu giyaay fadidi sa hida kosi. Kara unkuray haati ibitiri khoorooge haa kontaaiiba iliipaꞌaru, haa kontaaiiba Iliitleemu. 13 Unkuray wakaꞌalee haa segenge wantay haa Iliitleemu, inkoo hari ilagaasa dooguna haa Kristu Yeesu, danguraani khay ilaciyaa haa ina, hari amoo da ceedee dosi Kristu.

14 Kristu, ina loi sandaraa khay dandiray qasaw, hari amoo da ilagaasaraa Wayahuudi haa hida gu hhapapu wakinay, gi motoliya leẽ tleehhidiri. Ina yaa loolokhi bi⁄inakira gu kiiraa gwaay deehhu dandiray, haa gwaa ⁄isimu gi fa⁄ayaa tleehhidani. 15 Kristu yaa baci sariyatira da Musaa sliimaa haa ilakaawa dosi haa hiigadiru gosi hari amoo da gwaaꞌaraa dosi. Ina gi ilagaasi hida gu motoliyati da cada, gi motoliya leẽ tleehhidiri da ⁄abi. Ina yaati laqi teesaaqay, hari amoo da ilagaasa dooina haa ina, haa hiraagi khay qasaw tla⁄aã gooinay. 16 Kristu hari gwaaꞌaraa dosi musalaabage, yaa baci kiiraa koina, gi ilagaasi Wayahuudi haa hida gu hhapapu wakinay, gigi ilagaasi inay haa Iliitleemu. 17 Slime Kristu yaa khay, gi kakaami Gimba gu Hhou gu qasaw sa unkuray hida gu hhapapu, gwaa segenge waaree wakaꞌalee haa Iliitleemu, haa sa Wayahuudi gwaa ilaciyaa waaree haa ina. 18 Inkoo, hari amoo da Kristu dandiray goõ, Wayahuudi haa hida gu hhapapu wakinay, hiidahhasana iliisata Taataa, hari iliiawaraa da Muuna gosi.

19 Teesaaqay, inkoo unkuray hida gu hhapapu wakinay ti dahaa gooba kara, haa khocimiisee gooba. Unkuray ti yaamulooee sliimaa haa hida wakinay gu Iliitleemu, slime hanti hida gu motoliya da Iliitleemu tleehhitiri. 20 Unkuray ti mara daa tleehhi rawaa gu musingi daa qaasi ha ya⁄abimiisee haa tletimiisee da Iliitleemu. Ina Kristu Yeesu loi na tlaa⁄u gu didiru gu musingi. 21 Waꞌay gu Kristuge, mara goõ dugunti ilanuunuꞌumisi naraꞌa haa duguti qadidisi, ma mara gu didiru tleehhidi daa tlintiꞌisi sa Looimoo gu Goõ. 22 Kara, ilagaasa doogunay haa Kristu, unkuray danguti ilanuunuꞌusi sliimaa haa wakinay goõ goó ⁄imbee, ma daqa da ilii ibinaa da Iliitleemu tleehhitiri, hari amoo da Muuna gosi.

3

Yondu gu Pawlo daqa hida gu hhapapu wakinayge

1 Ana Pawlo dinaa khiidimi jeerage, sa gimba goó kakaamee gimba gu Kristu Yeesu, sa unkuray hida gu hhapapu wakinay.

2 Gu lou, unkuray haa hheꞌesidiri haa akhasidiri, yondu gu hhoinaykira gu Iliitleemu sinaa hadisi sa unkuray. 3 Iliitleemu sinaa laqami hari amoo da hiitlaaꞌasa, ilakhuukhuꞌusa dosi daa yakwi wakaꞌalee, idoo sangwaa ilii giyaadi gooay handikiru hari gimba gu qunqumaadu. 4 Qatlay unkuray ga ilii somintee gimbaki, haay dahhasiday baraslawa, idoo ana ga iliikhue siiritee da Kristu. 5 Siiritee, Iliitleemu giyaay tlaaꞌasiiba sa hida gu laqwaloo waka daay catidi. Inkoo hari amoo da Muuna gosi, siiritee gingii tlaaꞌasi sa ya⁄abimiisee haa tletimiisee dosi daa tlintiꞌisi.* 6 Siiritee na nahaã tuba, hari amoo da Gimba gu Hhou, hida gu hhapapu wakinay, slime ti aalimiisee da ⁄aafaratira da Iliitleemu sliimaa haa Wayahuudi. Slime hida hhakee ti daqeemoo gu slaqwa leẽ da Kristu, haa digoóti ilagaasi hiifadiduu gu Iliitleemuge hari amoo da Kristu Yeesu.

7 Ana haati yondimiisay gu Gimbaki gu Hhou tleehhidi, hari amoo da hhoinay gu didiru sinaa hadisi ha Iliitleemu harii dahhasa dosi doó yondiida yondu. 8 Ana haniti coko⁄i ba⁄ay da hida goõ gu Iliitleemu. Teesaaqay see, Iliitleemu hinaa pihhi hhoinayki gu didiru gu kakaaru sa hida gu hhapapu wakinay, ⁄aafaraa doó slaye daqa Kristuge doóba hiidahhasa faadoo. 9 Kara ma ilakeesi pandataa sa kila heedi, ilakhuukhuꞌusa da siiriti daa yakwi wakaꞌalee ha Iliitleemu, gwaa tleehhu idadu goõ. 10 Piimaa da gimbakee ti nahaã tuba, inkoo hari amoo da kanisaa, Iliitleemu laqane waaway gosi gimba gonge, daqa tawaaloo gonge haa daqeemoo gonge gu khooroo doóba arimaa. 11 Haã ti piimaa da Iliitleemu yadaa tlaatleesoogo. Piimati Iliitleemu giyaa hiigaasi hari yondu daa yondiidi ha Looimoo goori Kristu Yeesu. 12 Inkoo, hari ilagaasa doorii haa Kristu Yeesu, dandiray ha kona ⁄atlimaa gu dawaraa daqa Iliitleemuge hari amoo da ⁄imba Kristu. 13 Teesaaqay, ana hangu firima hhanti simbarii gwaꞌatay, sa labaꞌasu goó slaslawe sa unkuray, sa gimba, gimbakee hiraa khay muree daqa doogunay.

Firoo da Pawlo sa hida gu Efeeso

14 Qatlay goó ilii slaslawe gimbakee goõ, ana hoóti keebeeida pandaa da Taataage, haa gi firima daqa dosii. 15 Ina na hiica⁄amuu gu motoliya dosi goõ da rawaa gu rawge waara haa da khoorooge waara. 16 Ana firiirima Iliitleemu, dangwii ⁄atlisiye hari pihharaa ⁄uuru muunaiĩ kokunay. Ina teesaaqay laqi hari amoo da Muuna gosi, haa hari wanqamee dosi doóba ilakhuukhuꞌusa. 17 Kristu ibiidiye muunaiĩ kokunay hari amoo da ⁄imbaraa ina. Teꞌesii, sa gimba danguũ qadidisi naraꞌa musingi gu slaꞌamuu kosiige, 18 unkuray sliimaa haa hida goõ gu Iliitleemu, hiidahhasiday baraslawa bareemoo sliimaa slaꞌamuu gu Kristu, idoo gu ilii didiru. 19 Kara unkuray ma caahhadiri slaꞌamuu gu Kristu, goó hiicata caahhamuu goõ gu hida, haa teesaaqay dangu hacisiye sumuku hari buꞌudisa goõ da Iliitleemu.

20 Inkoo, Iliitleemu dugu daareesiye sa ⁄uuru gosi goó yondiida muunaiĩ kotii. Hari yondukee, ina hiidahhasi yondu gimba gu bakaꞌasa hari khisla, hiicata da gimba goõ, goó firiirine haa goó ilahudeemisane. 21 Iliitleemu dugu daareesiye sa wanqamee dosi doó laqane daqa hida gu kanisaa dosii haa daqa Kristu Yeesuge, koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Guti lou.

4

Ilagaasa slaqwa da Kristuge

1 Teesaaqay, ana gu khiidimooge waara, sa yondu gu Looimoo gu Goõ, hangu tlaatlaqasa ambee, ibiida ibidinaa daraay boo⁄odi eteeda doogunay, sangwaa eteedi ha Iliitleemu. 2 Balalu sliimaa kooma murumuꞌuumaa haa qabidinoo. Kara, hangu hiikaasidee hangugi ilamooyiyintay unkuray haa unkuray hari slaꞌamuu. 3 Unkuray maguumida iliikooma ilagaasa daroó khaye ha Muuna gu Iliitleemu, hari iliiqaasa qasaw gu tla⁄aã googunay waara. 4 Dandiray gonkotaa guti slaqwa leẽ gwaa oowee Muuna leẽ daqa Iliitleemugo, idoo dandaa ilii eteedi gooay ha Iliitleemu, ma slayni iliipaꞌaru leẽ. 5 Wana Looimoo gu Goõ leẽ, ⁄imbaraa leẽ, haa hiinunqudisa leẽ. 6 Wana Iliitleemu leẽ, ina na Taataa gu hida goõ, gu rawaa gu idadu gonge waara, goó yondiida hari amoo goõ, haa goó ibiida waꞌay gu gonge.

7 Inkoo, kila heedi tla⁄aã goorii suguũ hadisi ⁄uuru doó hadisiye hari hhoinay gu didiru, hari ilakhua sugwaa pihhi ha Kristu. 8 Teesaaqay, Handikaa da Iliitleemu yoó kaada tuba,

“Kristu giyaa ilii cindarooisi rawaa gu rawge,

yaa hii⁄utli hida daa khiidimi,

gi hadisi sawaadii sa hida kosi.”✡

9 Inkoo, kaawarati tuba, “Yaa cindarooisi rawaa gu rawge,” amoo dosi na mala? Gimbaki, na kaawaraa slime tuba, Kristu yaatii ⁄eeti gesaa khoorooge. 10 Ina gwaay ⁄eetu tiꞌii khoorooge, nama ina leẽ gwaa cindarooisu rawaa loii, hiicataraa da raw goõ. Ina yaa teesaaqay laqi, ma hacisi idadu goõ daqeemoo sliimaa. 11 Hikee na ina gwaa qamidu wakinay ya⁄abimiisee, wakinay tletimiisee, wakinay hiiqoomiisee da Gimba gu Hhou, wakinay deꞌemiisee haa wakinay maarimamaa. 12 Ina yaa teesaaqay laqi, ma hii⁄atlisi hida gu Iliitleemu, ma yondiidiri yondu gu Kristu, slaqwa da Kristu dagama tleehhi. 13 Gimbakee ilakona qatlaykaꞌa naqatloo, dandiray goõ gamaa iliidaane ilagaasa da ⁄imba doorii, haa hari caahharaa Nanku Iliitleemu. Teꞌesii, dandiray hida gwaay ⁄atlee tleehhidana, haa gi daana qadoo da hiigaasa da Kristuge.

14 Inkoo, dandiray hhanti daaqay gu digidakwi tleehhidana karaai. Kara, dandi hhanti hiifahhamisi haa dandi hhanti hiikwakwahhi ha pupuiya da caacaahhamisu paslaapasloo. Caacaahhamisukee daroó khaye ha hida goó hiicoridee wakinay, haa gigi papa⁄eedeesiyay hari qeeraa koina. 15 Teesaaqay see, bere ha iliikona gimbuumisu gimba gu lou hari slaꞌamuu, hii⁄atlana hati amoolaa Kristu tleehhidana gimba gonge, ina gu saga gu kanisaa. 16 Daqa dosaago, slaqwa goõ dagoóti ilanuunuꞌusi sliimaa hari iliiawa da kila daqa, yoóti ibita haa hingigi tleehheda ina lenkosi, teꞌesii slaqwa goõ diirayda hari slaꞌamuu.

Ibinaa da ⁄abi daqa Kristuge

17 Inkoo, ana hangu ilii⁄oo⁄a unkuray hari uma gu Looimoo gu Goõ ambee, maw ibinaa kara hida gu hhidimee gooay Iliitleemu giyoó iliiꞌibiidiyee, ilahudaa koinay gu tlakwige. 18 Hida hhakee caahhamuu koina hhanteege wanay. Kara inay segenge wanay haa slafimaa doó hadisiye ha Iliitleemu, sa gimba gu bawma da waꞌay koinay waara haa sa karahhamuu gu muunaiĩ koina. 19 Gu lou, hida hhakee yaa papa⁄iri haa konaaiiba kara ilamuree da yondu gimba gu tlaku. Inay hingoótii lu⁄uminay sa yondu gimba gu tlaku haa gu slahhaahhaau. Kara, inay yoóti ilakonay yondu hari buhhuuma gimba gu slasla⁄iima.

20 Teesaaqay see, unkuray hangaa teesaaqay caacaahhamisidiriiba gimba gu Kristu. 21 Inkoo unkuray haguũ akhasidiri Yeesu, haa dangugi caacaahhamisi gu lou daqa dosaago. 22 Unkuray dangwaa caacaahhamisi kwahharaa sumuku ibidinaa dooguna da wakaꞌalee sliimaa haa yondu gosi. Ilahudaa kokuna gu tlakwi hingwaa ilahufidiri haa gi tlakweemisiri waaway googuna. 23 Inkoo, dangutii ⁄abeesi muunaiĩ kokunay haa ilahudaa kokunay. 24 Kara laqama ibinaa da ⁄abi, doó tleehhiye hari ilaꞌaaꞌaatisa da Iliitleemu, ibinaa daa tafaꞌadi da loi haa daa tlintiꞌisi sa Iliitleemu.

Ilakaawa da ibinaa da ⁄abi

25 Teesaaqay, maw afaꞌafuumaa, kila heedi gimbuusiye gimba gu lou sa danaꞌa gosi.✡ Sa gimba, dandiray goõ ti daqeemoo gu slaqwa leẽ da Kristu. 26 Bere haã slahhaahhaaꞌadiri, hhanti ⁄imbiday slahhaaꞌamee dooguna, ma ⁄isinti unkuray ma yonditiri tlakwaroo.✡ Letu hhantii huuda slahhaaꞌamee dooguna kahhada hiifaaka. 27 Kara, hhanti qayday mucu sa Biriisimoo danguma kaba⁄i. 28 Fiisiisay hhanti kara fisina, ina hiti yondiidiye yondu gu hhou hari dabaiĩ kosi ina loi, ma slay idoo da hadisa sa hikaꞌa gubasli idoo.

29 Unkuray hhanti gimbuumisiday gimba gu tlaku, ba⁄ay hiti gimbuumisa gimba gu hhou gu iliiawa hida wakinay. Kara, hiti gimba guroó khawa hhoinay daqa hhakaꞌay gu akhamisee. 30 Slime hhantii li⁄eesiday Muuna gu Iliitleemu, ina na caqariya da Iliitleemu daqa doogunay da laqama tuba, unkuray ti hida kosi, haa ti maꞌasa da Iliitleemu tuba, baloo yaa khocida Iliitleemu gimaa ilii ilabuꞌune unkuray. 31 Unkuray kwahha sumuku daqa doogunaa qada, qupidaa, slahhaaꞌamee, dihhay, belendeqemisu haa tlakwaroo goõ. 32 Hangu iliiaꞌaydee haa sangu ⁄awaariirintee unkuray haa unkuray. Hangi ilamooyiyintee, idoo Iliitleemu gooay giyaa ilii ilamooyimi unkuray hari amoo da Kristu.

5

Ibinaa cenceege hari slaꞌamuu

1 Teesaaqay, unkuray ilakeesima Iliitleemu, sa gimba unkuray ti yaꞌay kosi gi slaiye. 2 Hangu slaꞌaaslaꞌadee qatlay goõ, idoo Kristu gooay hindaa ilii slai dandiray, higi gwaai sa dandiray. Ina higii ca⁄asi ibinaa dosi sa dandiray, sadaaka da da⁄araa pahha da tafu hhoi, doó muunaboo⁄eesa Iliitleemu.

3 Gimba gu slipalauuma, gu slasla⁄iima haa slahhaahhaau gu slawaraa khooslay wa⁄a, dugu hhanti una sumuku tla⁄aã googunay. Sa gimba, gimbaki hiraay boo⁄iiba daqa hida gu Iliitleemuge. 4 Slime, ilamuree, cocoꞌomoo gu bawma haa yaqaayee, gimbaki goõ hhanti wana daqa doogunay. Ba⁄ay unkuray hiti kooma ⁄iisoo daqa Iliitleemuge. 5 Gimbakiige unkuray baraslawu naraꞌa tuba, kila slipalauusay, slasla⁄iisay, haa gu kooma slahhaahhaau gu tlaku, etaa maa aalinaaba Tawaaloo da Kristu haa da Iliitleemu. Heedi gu kooma slahhaahhaau gu tlaku, heediki ti hikaꞌa pahha goó firiirima sanaamamuu.

6 Heedi lenseei hhanti hiicori unkuray hari gimba gu ihiĩꞌi kilesi, sa gimba da hikee gooay, Iliitleemu yoó ⁄agitina hari qupidaa kosi hhakaꞌa goóba akhamisu ina. 7 Teesaaqay, unkuray hangu hhanti ilagaasiday haa hida hhakee yondu gooina gu tlakuge.

8 Wakaꞌalee unkuray haa hhanteege wantay. Inkoo, unkuray ha cenceege wantay, sa ilagaasa dooguna haa Looimoo gu Goõ. Teesaaqay, ibiida yaꞌay gu cencee pahha. 9 Slawaw tuba, cencetee yoóti laqwalida ⁄aamu guroó khawa hhoinay paslaapasloo, ibinaa daa tafaꞌadi haa gimba gu lou. 10 Baraslaw ti mala noó muunaboo⁄eesida Looimoo gu Goõ. 11 Kara, unkuray hangu hhanti ilagaasiday haa yondu gu hhantee goóba faydaa, ba⁄ay hitii tlaaꞌasakunay pandataa. 12 Gu lou, ti ilamuree kaawaraa see gimbakaꞌa hida goóba ⁄imba, giyoó yondiidiyee hari siiri. 13 Teesaaqay see, kila idoo doó hiicencuudisiye ha cencee, dagoótii tlaa⁄asi pandataa. 14 Sa gimba cencee noó laqanta kila idoo dagama arimi naraꞌa. Haã na idoo soó kaayiye tuba,

“Tlayii, ugu gu guꞌuuꞌuma,

slafe ayisago,

ina Kristu sugwii cencuudisi.”

15 Teesaaqay, unkuray khuꞌuma naraꞌa idoo goó iliiꞌibitee. Hhanti ibitay hida gubasli pahha waaway, hiti ibiida hida gu koomee gooay waaway. 16 Inkoo, unkuray ilabuꞌuma qatlay googuna ga kontee, hari yondu gimba gu hhou, sa gimba balalu hhanki guti tlakwaroo. 17 Sa gimbakee hhanti dakusiday waaway, ba⁄ay hiti caahha, idoo Looimoo gu Goõ gi iliislaiye, unkuray ma yonditiri. 18 Kara, hhanti ooniimitay hari difaay,* sa gimba hatee hiroó khayda hhamisaraa daqa heedige. Ba⁄ay unkuray danguti hacisiye Muuna gu Iliitleemu. 19 Gimbuusa unkuray haa unkuray gimba gu Daareesoo, raaꞌa raaꞌamu muunaiĩ kokunaa gu daareesa Iliitleemu. Sugu raaꞌadee hari muunaiĩ goõ Looimoo gu Goõ Yeesu. 20 Balalu sliimaa kaawa ⁄iisoo daqa Iliitleemu Taataage sa gimba goõ, hari uma gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu. 21 Kara, hangi murimitee unkuray haa unkuray, sa laqaru muree dooguna sa Kristu.

Caacaahhamisu sa hhawatee haa tigay

22 Unkuray tigay, muriida hhawatee kokuna, idoo goó ilii muritee gooay Looimoo gu Goõ. 23 Yondiida teesaaqay, sa gimba hhawata ti saga gu hadee dosi, idoo Kristu gooay gi ilii saga gu kanisaa, hatee da slaqwa dosi. Ina na Ilabuꞌumiisay gu slaqwatee. 24 Inkoo kanisaa gooay giyoó ilii murite Kristu, namati teesaaqay tigay muriidiyee hhawatee koina gimba gonge.

25 Unkuray hhawatee, slaꞌa tigay kokuna, Kristu gooay idoo giyaa ilii slai kanisaa dosi, hingigi hadisi gwaaꞌaraa sa inay. 26 Ina yaa teesaaqay laqi, ma tlintiꞌisi kanisaa sa Iliitleemu, gigi ilabuusli hari maꞌay haa hari gimba gosi. 27 Teesaaqay, ina ma slay kanisaa da kooma wanqamee, dabasli dakoo, tlakwaroo haa doóba iliikaawa gimba lensee gu tlaku. 28 Namati teesaaqay, hhawatee kwanda gi slaiyee tigay koina ubee slaqoo koina. Heedi goó slaꞌa hadee dosi, hingoóti slai ina loi. 29 Wanaaba heedi gu waka slaqwa dosi ina loi. Ina giyoóti ⁄agimisi haa giyoóti khuꞌuna naraꞌa, idoo Kristu gooay giyoó iliikhuꞌune kanisaa dosi. 30 Dandiray goõ goó ⁄imbee ina, ti daqeemoo gu slaqwa dosi Kristu. 31 Handikaa da Iliitleemu gooay giyoó ilii kaade tuba, “Sa gimbakee, hhawata may taataa haa iyoo dosi, hingigi ilagaasi haa hadee dosi. Teꞌesii inay cada koinaa gi slaqwa leẽ tleehhidiyay.”✡ 32 Siiriti dati didiri. Inkoo, ana hati giimaamisa gimba gu Kristu haa kanisaa. 33 Teesaaqay see, kila hhawata tla⁄aã googunay slaiye hadee dosi, idoo hingoó iliislaiye gooay ina loi, hadee see kwanda gi murite hhawata gosi.

6

Ilakaawa sa daaqay haa ayiĩ koina

1 Unkuray daaqay, sa gimba danguũ ilagaasi daqa Looimoo gu Goõ, akhamisa ayiĩ kokuna haa amu kokuna, hiĩ na gimba gu hhou ga yonditee. 2 Ilakaawa da pandaa da kooma hiifadidu yoóti kaada tuba, “Muriidi taataa googu haa iyoo doogu, 3 ma sugu hadisi hhoinay haa ma ibiti balalu wa⁄a tiꞌii khoorooge.”✡

4 Unkuray ayiĩ, hhanti slahhaaꞌamisiday yaꞌay kokuna. Ba⁄ay hiti omakina hari waaway haa hari caacaahhamisu goó daqa Looimoo gu Goõ dahha.

Ilakaawa sa tongee haa looee dooina

5 Unkuray tongee, akhamisa looee dooguna da tiꞌii waara khoorooge. Akhamisakina hari tlaꞌamee haa hari muuna gu hhou. Teesaaqay laqa, idoo goó ilii akhamisidee gooay Kristu. 6 Teesaaqay laqa ti qatlay giyoó iliiwanee kilesiiba, mangu slairi. Ba⁄ay unkuray hiti yondiida hari muuna leẽ, Iliitleemu idoo gi iliislaiye, sa gimba unkuray ti tongee da Kristu. 7 Unkuray yondiida hari piimaa da hhoi sa Looimoo gu Goõ ti sa hida gooba. 8 Kara, unkuray caahha tuba, Looimoo gu Goõ hadisi sa kila heedi ⁄aliya, sa yondu gosi gu hhou giyaa yondiidi, bere ina gimati tongimoo baku tongimoo gooba.

9 Unkuray see looee, yondiida sa tongee dooguna hari amotee teesaaqay, haa hagi hhantii tlaꞌameedisiday inay. Unkuray slawaw tuba, unkuray haa tongee dooguna, Looimoo googuna ti leẽ, ti ina gu rawaa gu rawge waaraa, ina konaaba hiilehhidu.

Khasima goõ gu Iliitleemu

10 Hiigaasooge, hhiee koi qadimida naraꞌa ilagaasa doogunayge haa Looimoo gu Goõ, haa harii dahhasa da ⁄uuru gosi gu didiru. 11 Inkoo, owawu khasima goõ sangoó hadisiye ha Iliitleemu, ma hiidahhasidiri kanisa qwaa⁄ii goõ da Biriisimoo. 12 Sa gimba gau goori, ti tla⁄aã gooriiba haa hida gu khooroti. Gau goori ti tla⁄aã goorii haa sirikaarii da gieeri gu tlakwi haa ⁄uuru gu muunaiĩ, goó tawaalimee khooroti da hhantee yadaa khooroo handoóbago arimaa. 13 Sa gimbakee, owawu khasima goõ sangoó hadisiye ha Iliitleemu, ma hiidahhasidiri qadimidu naraꞌa, balotira da tlakwaroo gimaa ilii khayde. Unkuray gamaa hheꞌesidee kaba⁄a gaukee, qadimidu naraꞌa.

14 Teesaaqay, qadimida naraꞌa, hari oowaraa gimba gu lou gu Iliitleemu, coo⁄ay pahha doó daasiye khiringe. Oowa ibinaa daa tafaꞌadi imbagoo da sikhima pahha dari goiru muunaiĩ. 15 Kara kooma kwayru gu kakaaru Gimba gu Hhou gu qasaw, ye⁄eetoo pahha goó daamisidee yeꞌeeroo kokunay. 16 Balalu sliimaa oowa ⁄imbaraa imbagoo pahha dabaiĩ kokunay, hiidahhasiday hhamisa fayee gu aslaa gu Sataanimoo. 17 Oowa ilabuꞌuru kofiyaa dooguna pahha da sikhima dangoó ga⁄awa. Kara, oowa gimba gu Iliitleemu pangaa pahha sangoó hadisiye ha Muuna gu Iliitleemu. 18 Hari saariruu goõ haa firoo paslaapasloo, saarima qatlay goõ hari ⁄uuru gu Muuna gu Iliitleemu. Teesaaqay, diliqa hhanti ba⁄aa⁄atayi, tay firiirintay sa hida goõ gu Iliitleemu.

19 Slime ana see sini firintee, Iliitleemu sinima pihhi gimba ga gimbuuse, ma hiidahhasi kakaaru siiri da Gimba gu Hhou hari ⁄atlimaa. 20 Ana ti kwasluumuuday gu Gimbakee gu Hhou, gimati qatlaykii see ga ilii khiidimooge waare. Teesaaqay, sini firintee daqa Iliitleemuge, ma hiidahhasi kakaaru Gimba gu Hhou hari ⁄atlimaa, idoo dini iliislaiye gooay.

Cehheemisu gu hiifaakoo

21 Inkoo, ana slaꞌa unkuray ma caahhadiri gimba goy. Sa gimbakee, haani ya⁄abi Tikiiko hhia goori ga slae, slime ina ti yondimiisay daa ⁄imbi ilagaasage haa Looimoo gu Goõ. Ina sangoo kaay unkuray gimba goõ ga yondimaamide. 22 Ana hagwaani ya⁄abi daqa doogunay sa piimati loi ambee, unkuray ma caahhadiri gimba goori, haa ma dangu muuna hii⁄atlisi.

23 Ana sangu firiirima ambee, qasaw, slaꞌamuu haa ⁄imba goó daqa Iliitleemu Taataa dahhee, haa daqa Looimoo gu Gongo Yeesu Kristu, ibiidiye sliimaa ha unkuray.

24 Hhoinay gu didiru gu Iliitleemu, sliimaa wane haa hida goõ, goó slaee Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu, hari slaꞌamuu gu lou. Guti lou.

✡ 1:22 1:22 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 8:6.

* 1:23 1:23 Slaqwa da Kristu: Slaqwa da Kristu tiꞌii ti hida hhakaꞌa goó ⁄imbee haa goó iliipaꞌamee ina.

* 3:5 3:5 tletimiisee dosi daa tlintiꞌisi: Tletimiiseti daa uumi tiꞌii ti hhakiraaba gu Ila⁄imbidu gu Qaru, hhaã ti tletimiisee da ila⁄imbidu gu ⁄abu.

✡ 4:8 4:8 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 68:18.

✡ 4:25 4:25 Yuꞌudii kitaabuu gu Sakariyaa 8:6.

✡ 4:26 4:26 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 4:4.

* 5:18 5:18 difaay: Buraa da ⁄aamu waku doo tinqimi, uma gosi naa sabiibu.

✡ 5:31 5:31 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 2:24.

✡ 6:3 6:3 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 5:16.

Wafiliipi

1

2

3

4

Cheeti da Pawlo sa

Wafiliipi

Gimba guri giyaada

Yaamu gu Filiipi yaa hhapee da Yunaanige wanay. Pawlo yaa kakaami Gimba gu Hhou gu Yeesu teꞌesii Filiipige haa gi tlaatleesi kanisaa teꞌesii. (Yuꞌudii kitaabuu gu Yondu gu Ya⁄abimiisee 16.) Qariqaaqari, koraraa angaamaka Pawlo giyaa ilii jeerage wana yaamu gu Ruumige, kanisaa da Filiipi gi ya⁄abidi peesay sa ina. Ina gi handikimi cheetiti sa kaawa ⁄iisoo sa inay.

Cheetitii, ina ilakesaasidi sa hida goó ⁄imbee Kristu tuba, ina konaaba tlaꞌamee da gwaaꞌaraa. Slime, ina hitii ⁄atliitlimisi inay, ma qadimidiri naraꞌa ⁄imbaraa dooinay, qatlay digi ilii labaꞌasiye. Kara ina giti ilii⁄oo⁄ii⁄imina inay tuba, hingi hhanti hiiduubiyay, hiti konee murumuꞌuuma, idoo Kristu gooay gi iliiwane. Ina sigitii slaslaaslay inay tuba, ibinaa dooina da ilagaasa haa Kristu ti sawaadii sigaa hadisi ha Iliitleemu. Teesaaqay, inay hhanti sirakonay maarimamaa da afaꞌafuuma doó hiifaafahhama inay tuba, sirakonee ou gu diini, daa hadisi ha Iliitleemu sa Wayahuudi.

1

Cehheemisu daqa Pawlogo

1 Cheetiti yaa daqa Pawlo dahhada haa Timoteeyo, tongee da Kristu Yeesu.

Ha handikiikima sa hida goõ gu Iliitleemu daa ilagaasi daqa Kristuge gu yaamu gu Filiipige waaree sliimaa haa lawaalee da kanisaa,* haa yondimiisee goõ da kanisaa.

2 Ana firiirima ambee, hhoinay gu didiru haa qasaw goó daqa Iliitleemu dahha Taataa goori haa daqa Looimoo gu Goõ Yeesu Kristu, ibiidiye sliimaa haa unkuray.

Daareesa haa Firoo da Pawlo sa Kanisaa

3 Gu lou, ana hoó kaawa ⁄iisoo sa Iliitleemu, qatlay sliimaa goó ilii ilahudeese unkuray. 4 Firoo dooii goõ, balalu sliimaa ana hoóti firima sa unkuray goõ, hari hhaꞌaloo, 5 sa gimba hanaa iliiaydiri ana kakaaru gu Gimba gu Hhou gu Yeesu, tlaatleesoo baloo da pandaago gaa iliipaꞌantiri Yeesu letuti naqatloo. 6 Teesaaqay, ana khua gu lou, Iliitleemu gwaa tlaatleesu yondu gosi gu hhou daqa doogunay, gi ilakona haa gii gaasi yondukee balotaꞌa naqatloo gimaa ilii khaye Yeesu Kristu.

7 Balalu sliimaa hoó muuna gooii wantay! Kara teesaaqay ti naraꞌa ana ilahudeemisu unkuray gonkokunaa taqaaqay. Unkuray hanaa iliiaydiri ana, hhoinaykii gu didiruge sandoó hadimisiye daqa Iliitleemugo. Qatlay ana gaa ilii khiidimooge waaree baku gaa ilii kakaakaamee Gimba gu Hhou gu Yeesu tuba, guti lou. 8 Iliitleemu ti masaydii gooi, qatlay goó ilii kaawe ambee, ana hangu slaꞌa unkuray hari khisla, idoo dangoó iliislaiye gooay ha Kristu Yeesu loi.

9 Firoo dooi na nahaã ambee, balalu sliimaa hangu ilakontee slaꞌamuu unkuray haa unkuray, kara ma caahhadiri waaway gu lou, haa ma hukuntiri hari amoo da haaki loi. 10 Teesaaqay firima, ma hiidahhasidiri hiileehha gimba gu hhou, ma metiri tlakwaroo see hhaka ma ilii kaawaraa see gimba gu tlaku balotaꞌa naqatloo damaa iliiki⁄iye Yeesu Kristu. 11 Sa gimba, ibinaa dooguna dagaã hacisi gimba sliimaa gwaa tafau goó daqa Yeesu Kristu dahha, gimbaki sliimaa sa muriidaraa haa daareesaraa da Iliitleemu.

Khiidimoo gu Pawlo hiiqoomeesi Gimba gu Hhou

12 Inkoo, ye hhiee koi, slaꞌa unkuray ma caahhadiri ambee, labaꞌasuki gunaa slaw, hiĩ iliiay Gimba gu Hhou gu Kristu, maay qoomi. 13 Teesaaqay, tiꞌii hida sliimaa haa sirikaarii goõ doó ga⁄awa mara gu mutemi gu didiru, khuiyay naraꞌa tuba, ana khiidimooge waara, sa gimba ana hangwaa ilagaasi haa Kristu. 14 Sa gimba ga khiidimooge waare, hhiee wa⁄a goó iliipaꞌamee Looimoo gu Goõ, hiĩ slayri ⁄atlimaa, ma kakaaniri gimba gu Iliitleemu, tlaꞌamee see hhaka.

15 Guti lou, wanay hhiee koti wakinay goó kakaamee Gimba gu Hhou gu Kristu hari tloomu, kara yoóti slaiyay naanaqamoo haa hida wakinay sa gimbakee. Teesaaqay see, wakinay yoóti slaiyay kakaaru Gimba gu Hhou gu Kristu hari muunaiĩ gu hhoi loi. 16 Hhaã yoóti kakaanay hari muunaiĩ gu slaꞌamuu, sa gimba khuiyay tuba, dinaati khiidimi jeerage, ma ilakeesi tuba, Gimba gu Hhou gu Yeesu guti lou. 17 Hhakee gu koomee qunceeraa, yoóti kakaanay Kristu hari muunaiĩ gu tlakwi, ma digi dumbimi ha hida. Kara gi ilahudeesiyayi tuba, bere teesaaqay laqiyay, hiirogisiyay labaꞌasu gooi khiidimooge. 18 Teesaaqay see, idotee gi ilahudeedeemisiyee haa gi slaiyee laqaraa daqa dooii ti diitiray. Idoo da kaari haa doó ana muuna boo⁄esaa na nahaã tuba, kwanda Kristu dugu kakaakane hari amamu sliimaa, gini hari piimaa da tlakwii, baku ti hari piimaa da hhoi.

Gu lou, ana ha ilakooma hhaꞌaluuda, 19 sa gimba, ana khua naraꞌa ambee, hari amoo da firoo dooguna sa ana haa iliiawaraa doó daqa Muuna gu Yeesu Kristu dahha, gimba guniĩ slaw ana hiifookidi, ma amoo da ilabuꞌuru gooi tleehhiti. 20 Kooma iliipaꞌaru gu lou ambee, dini muriidisiyaaba hari amoo lensee yondu goó yondiidege. Hati ilakooma kakaaru hari ⁄atlimaa Gimba gu Hhou gu Kristu da wakaꞌalee gooay, hida ma muriidiri Kristu hari yondu goó ilakoome yondu, qatlay ga ilii slafe baku hari gwaaꞌaraa dooi see.

21 Daqa dooii, ibinaa ti yondiidaraa sa Kristu, kara gwaaꞌaraa ti faydaa. 22 Inkoo, bere ti ilakooma ibinaa khoorotii, hayii dahhasa yondu gu kooma ⁄aamu wa⁄a sa Kristu. Ana hhidima idoo mala ganii leehha! Tii leehhaa ilakooma ibinaa baku ti gwaaꞌaraa! 23 Gimbaki cada kosaa hinitii dafiifimidi. Hari bara doyi ti slahhaahhaaꞌa, ma gwaai, ma ibinaa kay sliimaa haa Kristu, hiĩ na gimba gaã arimi ti hhoinay. 24 Teesaaqay see, sa unkuray hanti arimi ambee, ti hhoinay loi ilakooma ibinaa tiꞌii khoorooge. 25 Gimbaki guti lou, kara ha khua ambee, sa gimbaki ha iliipaꞌama ibinaa sliimaa haa unkuray goõ, ma ilakontiri slawaraa hhaꞌaloo hari khisla ⁄imbaa doogunay. 26 Teesaaqay, qatlay gamaa iliikhawe kara daqa doogunay, unkuray hamaa hhaꞌaluumitay sa ana, ilagaasa dooguna haa Kristu Yeesu.

27 Inkoo, gimba sliimaage gu kaaru, ilakooma ibinaa hari amoo doó slaiye gooay ha Gimba gu Hhou gu Kristu. Teesaaqay laqa, bere hamaa khaw sa arimaa unkuray baku bere dinaani pihhiiba see khawaraa, ana ha akhase tuba, haã qaditiri naraꞌa muuna lenge. Kara kontay ilahudaa leẽ, tay toogunaa yonditay sliimaa sa ⁄imba daa khoca hari amoo da Gimba gu Hhou gu Kristu, 28 tlaꞌamuuda see hhaka hida hhakira goó tlatlankimee unkuray. Gu lou, hari amoti ha laqantay daqa dooinay tuba, Iliitleemu hhamisi inay haa gi ilabuꞌuna unkuray, sa gimba, gimbaki sliimaa yaa daqa dosi dahhi. 29 Sa gimba, Iliitleemu sangwaati qayiiba unkuray hhoinay gu didiru gu ⁄imba kilesi Kristu, slime ti labaꞌasu sa ina. 30 Qwatla ga kontee inkoo, ti hikira kooi pahha gaa antiri yaamu gu Filiipige. Kara, ti hiĩ pahha ga inkoo akhaakhamisidee kahhi daqa dooii tiꞌii jeerage.

2

Sirakooma murumuꞌuumaa da Kristu

1 Inkoo, haã slaydirii ⁄uuru muunaiĩ kokunay, gu hida gu Kristu tleehhida? Dangoó tlaatlaqasiyaa ha slaꞌamuu kosi? Kontaaii ilagaasa haa Muuna gu Iliitleemu? Sangoó ⁄awaariirintaai haa hangugi iliiaꞌayday unkuray haa unkuray? 2 Bere da teesaaqay wana, hani muunaboo⁄eesidee ma hiigaasidiri hhaꞌaloo dooi, bere unkuray hangu wariiakhasiday hari amoo da kooma ilahudaa leẽ, slaꞌamuu leẽ, muuna leẽ haa ilahudaa idoo leẽ. 3 Hhanti koisiday yondu idoo lensee hari qunceeraa, baku harii duubidu diitiray unkuray kilakokuna, ba⁄ay ti kooma murumuꞌuuma, gi fatay hida wakinay tuba, guti kaari ba⁄ay da unkuray. 4 Hhanti khuꞌuntay gimba googuna kilesi, ba⁄ay hiti yondiida sa faydaa da hida wakinay see.

5 Balalu sliimaa kooma nama piimaatira leẽ, daa kone Kristu Yeesu.

6 Ina balalu sliimaa giyamati qadidi Iliitleemu pahha,

hingaa arimiiba Iliitleemu tleehhida ti idoo da iliinakafa.

7 Teesaaqay see, gi ⁄imbi mawaraa gimba goõ gu raw,

gi tongimoo gooay tleehhidi,

yaagi khay heedi pahha khoorotii.

8 Kara, qatlay hida gwaa ilii aniri heedi pahha,

hingaa arimi ina lenkosi ti idoo gooba,

yaa akhamisi gimba gu Iliitleemu,

gwaaꞌaraa dosi naqatloo musalaabage.

9 Teesaaqay, Iliitleemu gugii tlaysi daqa da rawaa loii,

sugugi qay uma gu kooma muree da didiru,

gwaayii catu umaiĩ goõ.

10 Iliitleemu yaa taqay laqi, daqa uma gu Yeesuge,

idadu sliimaa gu rawaa gu raw,

gu khooroo haa gu khonsleebaage waaree,

keebeeimidiyee, ma laqaniri muree.

11 Kara kila cufaraã ⁄imbiye tuba,

Yeesu Kristu ti Looimoo gu Goõ,

sa daareesa da Iliitleemu Taataa.✡

Hida goó ⁄imbee Yeesu cencee tleehhidiyee khoorooge

12 Teesaaqay, deneꞌee koi ga slae, qatlay gaa ilii waare sliimaa haa unkuray, haa muritiri Iliitleemu balalu sliimaa. Inkoo hangu tlaatlaqasa, hiti asu ilakooma muriida Iliitleemu hari khisla, qatlay ga ilii segenge waare haa unkuray. Ilakooma hiigaasa ilabuꞌuruu googuna hari tlaꞌamee haa hari dakhadakhamoo pandaa da Iliitleemuge. 13 Sa gimba, Iliitleemu noó yondiidi yondu waꞌay kokunay, tay sangugi qay slaꞌamuu guyii gaasaraa idoo gi slaiye haa sangugi qay hiidahhasa da yondukaꞌa goó muunaboo⁄eesa ina.

14 Yondiida gimba sliimaa hangu hhanti ilii quru⁄uday, kara hangu hhanti ilaki⁄imisiday unkuray haa unkuray, 15 ma maydiri slawaraa ilawaasa, haa ilii kaawaraa gimba lensee gu tlaku, ma yaꞌay gu Iliitleemu tleehhitiri hhaã gooba ilawaasa lensee, tla⁄aã gu laqwalotii daa tlakwaakwaydi. Tla⁄aã gooinay hhakee, unkuray hoóti wanqaday, tica⁄eerii pahha rawge, 16 tay toogunaa kakantay gimbakee gu slafimaa sa hida wakinay. Teesaaqay, ana hangumaa hiiduuba hari khisla sa unkuray balootaꞌayi damaa iliiki⁄iye Kristu ambee, dinaa kaba⁄iiba taa⁄adimooge, kara haati yondiidiiba hari maguuma diitiray.

17 Teesaaqay see, ana hamaa hhaꞌaluuda, dinimaama gaasi see, tay ceedee doyi gi tuutuquta sadaakataꞌa pahha doó hadisiye rawaa gu masabaahuge, haa sadaakataꞌa pahha doó hiiroogisiye yondu googunay. Kara hhaꞌaloo dooi sliimaa wante haa unkuray gonkokunaa, 18 nama amotee leẽ, unkuray see kwanda ga hhaꞌaluumitee sliimaa haa ana.

Timoteeyo haa Epafurodiito hhiyuumage

19 Inkoo, kooma iliipaꞌaru daqa Looimoo gu Goõ Yeesu, ya⁄abaraa Timoteeyo daqa doogunay ciraai, ma slay gimba googuna, guni muuna hii⁄atlisa. 20 Koomaaba heedi waku tiꞌii goó iliiqaasa ibinaa dooguna da Timoteeyo gooay. 21 Sa gimba, hida wakinay yoóti yondiidiyay gimba gooina kilesi, idoo gi iliislaiyee inay, kara yoó ilahudeesiyaaiiba gimba gu Yeesu Kristu. 22 Unkuray khuꞌuday gu lou, idoo Timoteeyo hingaa ilii laqami tuba, ina ti heedi gu kaaru. Ina yaa kakaami Gimba gu Hhou sliimaa haa ana ubee, ti naw pahha noó yondiidi haa taataa gosi loi. 23 Inkoo, kooma iliipaꞌaru gu ya⁄abaraa ina ciraai daqa doogunay, qatlay goo ilii caahhe, idoo daayii ca⁄a daqa dooii. 24 Gu lou, ana see kooma iliipaꞌaru daqa Looimoo gu gonge tuba, dinaa geemay, haa khaw daqa doogunay balalu hhankii gu ilaciyaage.

25 Inkoo, haani ilahudeesi ambee, ti naraꞌa watlisaraa hhia goy Epafurodiito daqa doogunay. Ina ti yondimiisay haa sirikaarimoo danaꞌa gooi kakaaru gu Gimba gu Hhouge, slime ina ti ya⁄abimiisay googuna, gwaa ya⁄abidiri yaagi khay, mani omi. 26 Sa gimba, ina kona kwayru hari khisla gu arimaa unkuray gonkokunaa. Kara dugwaa hiili⁄eesi, giyaa ilii caahhi, haã akhasidiri tuba, ina yaa mama⁄i. 27 Gu lou, yaa mama⁄i, kara daati naahhi aloo gwaai. Teesaaqay see, Iliitleemu gi ⁄awaarimi hari khisla, gugi hhoeesi, kara ti ina kilesiiba, slime ana see sinaati ⁄awaarimi. Sa gimba, Epafurodiito yaa slaiyaaba, ma ⁄isimi ⁄aa⁄iya da didiri daqa dooii. 28 Inkoo, haã na idoo loi sugwaa slae ya⁄abaraa daqa doogunay, ma hhaꞌaluumitiri, qatlay goó ilii antee karaai, ana see tlaꞌamee dooi, mayii slakwaꞌadi. 29 Teesaaqay, kwahhasuusakuna hari hhaꞌaloo da didiri, hhia googuna pahha iliipaꞌaru gu Looimoo gu gonge. Kara laqama muree daqa hida goó yondiidee da ina gooay. 30 Sa gimba, ina yaati naahhi aloo gwaai sa yondu gu Kristu, yaay ca⁄asi ibinaa dosi see, may dahhasi iliiawa ana, hari amoti unkuray haa aloo hiidahhasidaaiiba iliiawaraa ana.

3

Ibinaa daa tafaꞌadi hari amoo da ⁄imba Kristu

1 Inkoo, ye hhiee koi, hiifaakooge sangu slaꞌa kaawa ambee, gimba sliimaage hhaꞌaluumida sa ilagaasa dooguna haa Looimoo gu Goõ! Gu lou, ana ba⁄aa⁄aadaaba handikiru sa unkuray, gimba da hikira gooay sangwaa handikimi wakaꞌalee, sa gimba ana khua ambee, gimbakee ga⁄ay naraꞌa ⁄imba dooguna daqa Kristuge.

2 Hangu ga⁄aydee naraꞌa haa hida hhakee goó yondiidee tlakwaroo, gwehheeri hhakee,* goó kaawee tuba, heedi ma ba⁄ami, ti kwanda dugu daba⁄iye. 3 Gu lou, ti dandiray naa oowani daba⁄u gu lou muunaiĩ kotii, sa gimba ti dandiray noó hhaꞌaleesana Iliitleemu harii dahhasa da Muuna gosi haa hoóti arina dumbii sa ibinaa doori daqa Kristu Yeesuge. Kara hoó iliipaꞌanaaba gimba gu slaqoo taqay da daba⁄u gooay. 4 Teesaaqay see, ana haa aloo hiidahhasa hari ⁄atlimaa iliipaꞌaru gimbakee gu slaqwa. Inkoo, bere wana heedi gu hiidahhasa iliipaꞌaru gimba gu slaqwa, ana na asu khisla loi. 5 Idoo daa iliislaiye gooay ha sariyaa da Wayahuudi, dinaa daba⁄i gaa iliikoome balalu gweleti. Kara taataa haa iyoo doyi gonkoinaa ti Waisraeeli, gu motoliya da Benyamiini, ana ti Eburaanimoo loi loi. Kara haa iliikoomi sariyaa da Wayahuudi, sa gimba ana ti Farisaaymoo.† 6 Hari bara da maguuma haa kooma maguuma hari khisla, da labaꞌasu hida gu kanisaa. Kara hari bara da ibinaa ibidinaa daa tafaꞌadi, doó slaye hari iliikooma da sariyaa, haa koomaaba belendeqesa lensee.

7 Teesaaqay see, gimbakira gaa arimi wakaꞌalee kona faydaa daqa dooii, inkoo hagunti faadi ti konaaba faydaa coko⁄o see, sa Kristu. 8 Gu lou, ti hikee kilesiiba gaã arimi guba faydaa, inkoo ana hanti faadi gimba goõ ti konaaba faydaa coko⁄o see, goó ilii ilakhuukhuꞌuse haa hhoinay gu kaaru gu caahharaa Kristu Yeesu, Looimoo goy. Sa gimba gosi, ana haa ⁄imbi kwahharaa gimba goõ, kara gimbakee sliimaa hagunti faadi ti hoori pahha, ana ma slay Kristu. 9 Kara dinima ilagaasi haa ina sumuku, ti sa gimba gu ibinaa daa tafaꞌadi gooba ga koome, doó slaye hari iliikooma da sariyaa. Teesaaqay gooba! Inkoo ana ti koome ibinaa daa tafaꞌadi doó slaye hari amoo da ⁄imba Kristu, gu lou ibinati daa tafaꞌadi yoó daqa Iliitleemu dahhada kara dagoóti slay hari amoo da ⁄imba Kristu. 10 Ana hati slaꞌa magu caahhi Kristu haa hiidahhasa da slafaraa dosi ayisago, haa mangu ilagaasani haa ina hari amoo da labaꞌasu gosi giyaa slay. Kara hari bara da ibinaa daa tafaꞌadi, ana see slaꞌa mangi slaaslaaqasi haa ina hari amoo da gwaaꞌaraa dosi. 11 Ana ma slay iliipaꞌaru gu slafaraa haa hiica⁄a ayisago, Kristu gimaa iliiki⁄iye.

Hiikarahha khocu hiigaasoo naqatloo

12 Ana hangii duubaaba ambee, haã hheꞌesi haã slay gimbakee sliimaa, baku haã hheꞌesi haã qadidi naraꞌa, suti! Teesaaqay see, hatii karahha khocu, ma ooyi idotira, sa idotee ana see dinaa ooyi ha Kristu Yeesu. 13 Hhiee koi, hangi ilatahhaaba ambee, idotee hagaã hheꞌesi hagaã ooyi. Teesaaqay see, ana hati yondimaamida idoo leẽ kilesi, ana ha ilahudeesaaba gimba gu aluũ koii waara gwaay catu, ana hatii karahha khocu hari maguuma, ma slay hikira gu pandaa dooii waara. 14 Gu lou, ha hiikarahha khocu pandaa khuꞌusa, ma slayi ⁄aliyatira, sinaa eteedi ha Iliitleemu yade rawge hari amoo da Kristu Yeesu.

15 Inkoo, dandiray gonkotaa gwaayii ⁄atlee ⁄imbaraage, kwanda ga ilahudeesane teesaaqay. Bere kontay see, ilahudaa gungoó slaaslaaqasee haa gimbaki, Iliitleemu sangu hiitlaaꞌasi, magu caahhadiri idoo gi iliiwane. 16 Teesaaqay see, idoo da kaari ibinaa doorii, hati iliikonee gimba goõ, hikira sindaa laqami ha Iliitleemu.

17 Hhiee koi, ana hangu tlaatlaqasa ambee, sirakoomaa ilakhuukhuꞌusa da ibinaa doyi, idoo ana gooay goó iliisirakoome Kristu. Kara khuꞌuma ibinaa da hhakee goó sirakoomee amoti da Kristu, ibinaa da hhoi sangwaa laqani unkuray. 18 Idoo sangwaa ilii kaay gooay unkuray waa wa⁄a, inkoo, sangu kaawa kara, girimati hari hherehheraa see ambee, hida wa⁄a ibinaa dooinay ti fa⁄ayaa da musalaaba gu Kristu. 19 Gu lou, hida hhakee hiigaasoo dooina ti hhamisaraa, iliitleemu gooina na guraiĩ koina. Inay yoóti arinayi hhaꞌaloo gimba gooinay gu ilamureege, kara ilahudaa koina daqa khoorotii wanay. 20 Teesaaqay see, dandiray ti yaamulooee da rawaa gu raw. Kara hari kwayru gu didiru ha baqaaqamidana Ilabuꞌumiisay yadaa rawgo, Looimoo gu Goõ, Yeesu Kristu. 21 Ina hari ⁄uurukira giraa hiidahhasi qaasaraa idadu sliimaa biraa gu yeꞌeeroo kosii, maa hiifooki slaqoo hhaã koti gu ilamuree, mangi slaaslaqasiri haa slaqwa dosi, da kooma wanqamee da didiri.

4

1 Hhiee koi ga slae, ha kooma kwayru hari khisla gu arimaa unkuray, gu lou, unkuray hanoó muunaboo⁄eesiday, kara unkuray ti hhamaa gooi pahha. Ilakooma qadimida naraꞌa iliipaꞌaru gu Looimoo gu gonge.

Pawlo ilakaawa dosi sa Wafiliipi

2 Ana ha tlaatlaqasa tigay hhakee gu cada, Euyodiyaa haa Sintiike hingi ilagaasiyee, sa gimba, inay ti hhiee ilagaasaraage haa Looimoo gu Goõ. 3 Kara, slime haguũ firimi ugu, hhia goy haa yondimiisay danaꞌa goy gu iliipaꞌaruu, iliiay tigay hhakee gu cada, mangi ilagaasiri, sa gimba yaa yondiidiri hari maguuma, yondu gu hiiqoomeesa Gimba gu Hhou sliimaa haa ana. Yaa yondiidiri yondu haa Kilementi haa yondimiisee deneꞌee koi, hhakee umaiĩ koina daa handikimi kitaabuu gu slafimaage.*

4 Balalu sliimaa hhaꞌaluumida, sa ilagaasa dooguna haa Looimoo gu Goõ. Kara ha ilaki⁄a kaawa ambee, hhaꞌaluumida! 5 Qabidinoo dooguna daga caahhiye ha hida goõ, sa gimba Looimoo gu Goõ yaani daadaauusi khawaraa! 6 Hhanti tlaꞌamutay gimba lensee. Gimba sliimaage kaawa sa Iliitleemu idoo ga slaꞌadee, hari amoo da firoo, sliimaa haa ⁄iisoo pandaa dosii. 7 Teesaaqay, qasaw gu Iliitleemu, goóyii cata caahhamuu goõ gu hida, ga⁄ay muunaiĩ kokuna haa ilahudaa kokuna daqa Kristu Yeesuge.

8 Hiifaakooge, hhiee koi, ilahudeesa gimba sliimaa gu lou haa guraay boo⁄u muriida, gimba gwaa tafau haa gwaa ilabuꞌudu, kara gimba goó muunaboo⁄eesa haa hhoinay doó arine ha hida. Bere wana muuna gu ⁄abaaku haa gimba guraay boo⁄u daareesa, ilahudeesa gimba da hikee gooay. 9 Kara gimba sliimaa hangaa caacaahhamisidiri, gaa oodiri, gaa akhasidiri haa hikee gaa antiri daqa dooii, yondiida gimbakee sliimaa. Teesaaqay, Iliitleemu guroó khawa ibinaa da qasaw, sliimaa wana haa unkuray.

Pawlo kaay ⁄iisoo daqa Wafiliipige

10 Inkoo, ana kooma hhaꞌaloo da didiri daqa Looimoo gu gonge, sa gimba inkoo haani laqantiri kara slaꞌamuu kokuna harii slawaraa ana. Inkoo, haã baraslayi unkuray hanaa iliiqaasidiri naraꞌa wakaꞌalee. Teesaaqay see, haa slaydiriiba mucu guri laqaraa teesaaqay daqa dooii. 11 Gu lou, ana hati giimaamisaaba teesaaqay, sa gimba ga slae idoo, suti. Ana hangaa caacaahhamisi buꞌudisa hari ibinaa ga koome. 12 Kara, ibinaa dooii ha khua afariibukusa, ha khua goó iliikoome idadu wa⁄a. Gimba sliimaage hangaa caacaahhamisi siiri da buꞌudisa qatlay gu ⁄agoo wa⁄age haa qatlay gu qorige, gimati ibinaa hari idadu wa⁄a baku afaariibukusage. 13 Gu lou, ana hoótii dahhasa yondu gimba sliimaa, hari amoo da Kristu, hiĩ goó qawa ⁄uuru sa ana. 14 Teesaaqay see, gu lou, haa boo⁄isidiri hari khisla, iliiawaraa ana qatlay gaa ilii labaꞌasuuge waare.

15 Inkoo, hhiee koi gu Filiipi, unkuray ha khuꞌuday naraꞌa, balalu hhakira gu tlaatleesoo daqa dooii gu kakaaru Gimba gu Hhou, qatlay gaa ilii waaudi hhapee da Makedooniyago. Gu lou, wantaaba kanisaa lensee daa iliiaꞌaydi ana ti unkuray kilesi. Unkuray sinaa hadisidiri idadu gaa slae ana, kara hagi oodiri caacaahhamisu sangwaa hadisi ana. 16 Qatlay gaa ilii Tesaloniikege waare, sinaa ya⁄abidiri idadu sa iliiawaraa ana, qatlay ana gaa ilii dakusi idadu, kara ti waa leẽ kilesiiba. 17 Ana hati slaꞌa kilesibaa slawaraa idadu daqa doogunaa, idoo ga slae ti faadoo da faydaa maay roogiti daqa doogunay. 18 Inkoo, haã slay idadu sliimaa haa hiicataraa da hhakee, kara ha kooma idadu hari khisla gu buꞌudisa, idoo ga ilii slae gooay, sa gimba idadu hhakira gwaa daqa dooguna dahhee, hagiĩ ooyi daqa Epafurodiitogo. Idadu hhanki ti sadaaka da da⁄araa pahha da tafu hhoi, doó ⁄imbiye haa doó muunaboo⁄eesa Iliitleemu. 19 Ina Iliitleemu goó firiirime, sangu qay ⁄aafaraa sliimaa ga slaꞌadee, hari hindaqaruumaa da cabuuma dosi hari amoo da Kristu Yeesu. 20 Inkoo, Iliitleemu, Taataa goori dugu daareesiye koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Guti lou.

Pawlo cehheemisuu gosi gu hiifaakoo

21 Cehheemisa hida goõ goó ⁄imbee Kristu Yeesu. Hhiee gu tiꞌii waaree sliimaa haa ana, dangwaani cehheemisi unkuray. 22 Kara hida goõ gu Iliitleemu gu tiꞌii waaree, dangwaani cehheemisi unkuray, slime hhakaꞌa loi gu mara gu Kaysaari, inay see dangwaani cehheemisi.

23 Hhoinay gu didiru gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu, ibiidiye sliimaa haa unkuray goõ.

* 1:1 1:1 lawaalee da kanisaa: Angamalee askoofu.

✡ 2:11 2:11 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 45:23.

* 3:2 3:2 gwehheeri hhakee: Hiĩ tii hhantlisa daa ilakhuukhuꞌusi haa maarimamaa da afaꞌafuuma. Pawlo giyaati ilakhuukhuꞌusi maaramamati haa slasla⁄iima da gwehheeri.

† 3:5 3:5 Farisaaymoo: Raqa da hida wakinay gu Wayahuudi qatlaykeesii gwaa iliikoomee ibinaa, idoo daa ilii handikimi gooay sariyaa da Musaage, kara yaay roogisiri sariyaa dooina wa⁄a, daaba wariiakhasoo haa sariyaa da Iliitleemu.

* 4:3 4:3 kitaabuu gu slafimaage: Kitaabuu gu slafimaa ti kitaabuu daa ilii handikimi umaiĩ gu hida gu Iliitleemu. Yuꞌudii kitaabuu gu Hiitlaaꞌasa 3:5; 20:12-15; 21:27.

Wakolosaay

1

2

3

4

Cheeti da Pawlo sa

Wakolosaay

Gimba guri giyaada

Kolosaay yaati yaamu guraa bara dari ilacindoo gu biraa waaree gu hhapee doó eteedine inkotii na Turuuki. Qatlay ya⁄abimiisay Pawlo giyaa ilii handikimi cheetiti yaa khiidimooge wana hhapee da Ruumige. (Yuꞌudii kitaabuu gu Yondu gu Ya⁄abimiisee 28:16-31.) Ina loi ya kahhi dawa yade yaamu gu Kolosaayge. Teesaaqay see, ina yaa arimi ilahufidu muuna gosii, sa gimba yaa akhasi tuba, yade kanisaage yaa wanta maarimamaa da afaꞌafuuma. Maarimamatee yaa kakaakanta sa hida gwaa ⁄imbee Kristu tuba, inay kwanda gi ilakonee ou gu Wayahuudi da hinkaa gooay gu daba⁄u haa gu firoo da malayika. Inay teesaaqay laqiyee, ma muunaboo⁄eesiri Iliitleemu. Teesaaqay, Pawlo yaati handikimi cheetiti sa hida gwaa ⁄imbee Kristu, ma hiislayri tuba, ti gwaaꞌaraa da Kristu naa ilabuꞌunti inay. Kara, Kristu rawaa gu rawge wana tawaaliilina malayika, gieeri haa idadu goõ gu khoorotii waaree. Inkoo, inay kara hhanti ilakonay ou baku caacaahhamisu waku. Inay Kristu kilesi guni daareesiyee haa guni firiirinee. Slime, ina yaa kaay sa inay tuba, hiislayee ibinaa dooina kwanda gi laqante tuba, inay ti hida daa hiileehhi ha Iliitleemu.

1

Cehheemisu gu Pawlo

1 Cheetiti yaa daqa doyi dahhada ana Pawlo, ya⁄abimiisay gu Kristu Yeesu hari slaꞌamuu gu Iliitleemu, sliimaa haa Timoteeyo hhia goori. 2 Dandiray sanguti handikiikina unkuray hida gu Iliitleemu, hhiee koi gwaa karahhasee ⁄imbaraa dooguna ilagaasage ha Kristu, goó ibiidee yaamu gu Kolosaayge. Sangu qaye hhoinay gu didiru haa ibinaa da qasaw doó daqa Iliitleemu Taataa goori dahha.

Pawlo firoo da daareesoo

3 Balalu sliimaa hoóti kaawa ⁄iisoo daqa Iliitleemuge, Taataa gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu, qatlay sangoó ilii firiirine unkuray. 4 Dandiray hoóti teesaaqay laqana, sa gimba haã akhasani gimba gu ⁄imba dooguna ga kontee daqa Kristu Yeesu haa idoo ga ilii kontee slaꞌamuu daqa hida goõ gu Iliitleemu. 5 ⁄imba dooguna haa slaꞌamuu googuna yoóti yada dahhi musingi gu iliipaꞌaru sangwaa qaasi rawaa gu rawge. Unkuray haa akhasidiri wakaꞌalee gimba gu iliipaꞌarukee, qatlay sangwaa ilii kakaami Gimba gu Hhou, ya⁄aboo da loi. 6 Gimbakee gu Hhou haroóti khay ⁄aamu, slime yoótii qona khooroo sliimaa giyaa iliiwane gooay daqa doogunay, tlaatleesa da balotiraa gaa ilii akhasidiri Gimbakee gu Hhou haa gi caahhadiri hhoinay gu didiru gu Iliitleemu, idoo gu ilii lou. 7 Epaafura tongimoo danaꞌa goori ga slaꞌane naa caacaahhamisi unkuray Gimba gu Hhou. Ina ti yondimiisay daa ⁄imbi gu Kristu, hari amoti yoóti iliiaꞌay unkuray. 8 Ina sandaa kaay dandiray gimba gu slaꞌamuu googuna sangwaa pihhi ha Muuna gu Iliitleemu.

9 Sa gimbaki tlaatleesi balotiraa gaa ilii akhasani gimba googuna, dandiray hoó maynaaba firiiriru sa unkuray. Dandiray firiirina Iliitleemu, ma sangu hadisi unkuray caahhamuu gosi goõ daqa gimbakaꞌay gi slaiye ina, hari amoo da hadisaraa waaway gosi goõ, haa caahhamuu gu Muuna gosi. 10 Dandiray hati firiirina gimbaki, may dahhasidiri ibinaa ibidinaa daraa hiiboo⁄odi pandaa da Looimoo gu Gonge haa hagugi muunaboo⁄eesiday amamu sliimaage. Slime, hay dahhasiday slawaraa ⁄aamu gu hhou yondu sliimaa gu hhouge, haa gi ilaqinciday caahha Iliitleemu. 11 Iliitleemu pihhiye ⁄uuru sa unkuray hari hiidahhasa dosi da kooma wanqamee, may dahhasidiri hiikaasa idadu sliimaage ba⁄adaa see hhaki. 12 Hari hhaꞌaloo unkuray kaawa ⁄iisoo daqa Taataage, hiĩ gwaa iliiawu unkuray, ma slaydiri daqa da aalimee tla⁄aã gu hida daa tlintiꞌisi daqa Iliitleemuge tawaaloo da cenceege. 13 Ina hindaati ilabuꞌumi ⁄uuru gu hhanteego, hindigi looyisi haa hindigii guumisi dandiray tawaaloo da Nankosii gi slaiye. 14 Hari amoo da Nakee dandaa afiigweedi, haa hari amotee dandigi ilamooyimi tlakwaroo doori.

Kristu haa yondu gosi

15 Kristu ti laqaaqana pandataa, idoo Iliitleemu gi iliiwane, dugoómatibasli see arimaa. Ina na didiri idadu sliimaage. 16 Sa gimba hari amoo dosi, Iliitleemu yaa tleehhi idadu sliimaa gu waaree rawaa gu rawge haa khoorooge. Ina yaa tleehhi idadu doó arine haa doóba arimaa, gina idadu goó tawaalimeegoo rawge, baku hida gu deni gu koomee ⁄uuru, watemi goõ baku hida goõ gu koomee kofiyayuu. Iliitleemu giyaati tleehhi idadu sliimaa hari amoo dosi sa ina. 17 Kristu yaati wana, daa ilii kahhiye tlehhinay idadu sliimaa. Kara, hari amoo dosi idadu sliimaa hingoóti ilaooyayi daqa lenge. 18 Ina na saga gu slaqwa, doó eteedine kanisaa. Kara, ina na tlaatleesoo da slafimaa gu slaqwatee. Ina na tlaatleesoo, haa guni pandaa slafaraa ayisago, ina ma pandaa tleehhidi idadu sliimaage. 19 Sa gimba, Iliitleemu yaati slai hiigaamisu gosi goõ duguma arimi daqa Kristuge. 20 Kara, hari amoo da Nankosi yaati slai ilagaamisu idadu goõ haa ina. Hari amoo da ceedee da Nankosi daa tuutuquti musalaabage, Iliitleemu haraa khay qasaw daqa idadu gu khoorooge waaree haa idadu gu rawaa gu rawge waaree.

21 Wakaꞌalee unkuray see haa segenge wantay haa Iliitleemu, yaati fa⁄ayaa dosi, sa gimba gu ilahudaa kokuna haa yondu googuna gu tlaku. 22 Teesaaqay see, inkoo Iliitleemu hanguu ilagaasi unkuray haa ina hari amoo da gwaaꞌaraa da Kristu. Ina yaa teesaaqay laqi, manguraa khay pandaa dosi, tay kontaaiiba tlakwaroo, dakoo ma ilawaasa lensee pandaa dosi. 23 Inkoo, unkuray ilakooma ibinaa daa hii⁄atlidi ⁄imbaraage, danguma may rinqirinqisa haa gi hhamisiday iliipaꞌarukira gaa slaydiri qatlay gaa ilii akhasidiri Gimba gu Hhou. Ana, Pawlo dinaati qaasi, ma yondimiisay gu kakaaru gu Gimba gu Hhou tleehhidi, daa kakaami daqa hida gu khooroo sliimaage.

Pawlo yondu gosi kanisaa da Kolosaayge

24 Inkoo, hoó hhaꞌaluuda labaꞌasu goó slawe sa unkuray. Hari amoo da labaꞌasu gooi gu slaqwa, hoóti ilakooma slawa labaꞌasukira pahha gu Kristu. Labaꞌasukee koi ti sa slaqwa da Kristu, doó eteedine kanisaa dosi. 25 Ana haati yondimiisay gu kanisaa tleehhidi, hari amoo da yondu sinaa taatahhi ha Iliitleemu sa unkuray. Ina yaati teesaaqay laqi, ana may gaasi kakaaru gimba gu Iliitleemu. 26 Gimbaki na siiri giyaa yakwi tlaatleesa da wakaꞌaleego haa tlaatleesa da laqwaloo gongo. Inkoo, Iliitleemu gingii tlaaꞌasi daqa hida kosii, 27 slai hiitlaaꞌasa siiri da hindaqaruumaa da wanqamee dosi da didiri sa hida gu hhapapu goõ. Siiritee, ti Kristu waꞌay kokunay, kara ina naroó khay iliipaꞌaru gu wanqamee da Iliitleemu.

28 Dandiray, Kristu gunoó kakaana daqa hida sliimaa. Hoótii gadina haa hoóti caacaahhamisana hida sliimaa hari waaway goõ, ma hiidahhasani hari khawa kila heedi pandaa da Iliitleemuge, tay hindii ⁄atli ilagaasaraa haa Kristu. 29 Ti hari piimatee, ana Pawlo saganoó yondiida, hari maguuma hari ⁄uuru gosi Kristu, hiĩ goó yondiida waꞌay koii.

2

1 Ana slaꞌa unkuray ma caahhadiri, idoo goó ilii yondiide hari maguuma sa unkuray haa sa hida gwaa ⁄imbee Yeesu gu yaamu gu Laodekiyaa, slime haa sa hida sliimaa gu kahhee arimaa ana. 2 Ana haa yondiidi taqay, muunaiĩ koina digima muuna hii⁄atlisi, haa digima ilagaasi slaꞌamuuge. Ana slaꞌa inay ma caahhiri naraꞌa hindaqaruumaa da caahhamuu gu lou, ma caahhiri siiri da Iliitleemu. Siiritee ti Kristu loi. 3 Waꞌay kosii ina daganaa ilii yakwi kitangeeraru goõ gu waaway haa caahhamuu.

4 Ana sanguti handikiikima gimbaki, heedi lensee ma hhanti hiicori unkuray hari gimba gu laalaagiru. 5 Hati kakaakama teesaaqay, sa gimba ana gamati segenge waari haa unkuray slaqwage, ana sliimaa waaraa haa unkuray muunage. Ana hoó hhaꞌaluuda arimaa tuba, hoó ibitay hari amoo da hhoi, tay haã oodiri naraꞌa ⁄imba dooguna daqa Kristuge.

Ibinaa daa buꞌuti daqa Kristuge

6 Inkoo, idoo gwaa ilii ⁄imbidiri gooay Kristu Yeesu tuba, ina ti Looimoo gu Goõ tleehhidi, ilakooma ibinaa dooguna ilagaasaraage haa ina. 7 Unkuray slaw kibeeri daqa dosii, ina ma musingi googuna tleehhidi, haa gi qadimitay naraꞌa ⁄imbage, dangwaa ilii caacaahhamisi gooay. Unkuray ilaqinca daareesa hari khisla.

8 Khuꞌuma heedi lensee hhanti tongee tleehhidisi unkuray hari somaa dosi da hiicoridu gu diitiray. Caacaahhamisukee guti ou gu hida gu khooroti kilesi, hiĩ guti Kristu gooba.

9 Sa gimba, hiigaamisu goõ gu Iliitleemu daqa slaqwa da Yeesu loi wana. 10 Unkuray see sangwaa hadisi ha Iliitleemu nama hiigaamisukee leẽ, ilagaasa doogunay haa Kristu. Ina na didiri daqa tawaaloo goõ haa ⁄uuru goõ. 11 Ilagaasateesii haa ina, unkuray dangwaa daba⁄i, ti hari daba⁄ukaꞌaaba guri dabaiĩ gu hida, dangwaati daba⁄i ha Kristu. Kara, daba⁄ukee yaati afiigweedi unkuray ⁄uuru gu tlakwaroogo. 12 Qatlay gwii nunqudimisuge, dangwaati qamidi pahha sliimaa haa Kristu hari bara da muunaiĩ. Kara, hiinunqudimisukeesii dangugi slafisi pahha ayisasugo sliimaa haa ina, sa gimba haa ⁄imbidiri ⁄uuru gu Iliitleemu, gwaa slafisu Yeesu yaagii ca⁄i ayisago.

13 Wakaꞌalee unkuray yaati tuueenaa muunaiĩ kokunay, sa gimba gu tlakwaroo dooguna. Slime, unkuray hari amoo da muunaiĩ yaati hida daa daba⁄i ha Kristu. Inkoo, Iliitleemu sindaa qay dandiray slafimaa sliimaa haa Kristu, yaa ilamooyimi tlakwaroo doori goõ. 14 Iliitleemu yaa kwahhi cheeti daa handikimi iinanu koti haa sitaakaa daa qaditi hari bara doori. Ina giyaati baci sumuku hari amoo da hiitluhhumisu rawaa gu musalaabage. 15 Hari amotee, Iliitleemu yaa afii⁄utli ⁄uuru gu gieeri sliimaa, tawaaloo goõ haa ⁄uuru goõ, ina gigi muriidisi pandaa da hidage. Kara, gigi dukhudukhumi hida daa afakhiidiidimi pahha dabaiĩ hari aluũ, gigi giyaadisi kaba⁄amuu gu hhaꞌaloo dosii.

16 Inkoo, heedi lensee hhanti hukuna unkuray ⁄agoo goó ⁄agintee baku idadu giyoó kitahhantee, baku sa gimba gu losona waku baku losona gu hiica⁄araa da slehheẽ baku baloo da Sabaato. 17 Gimbakee sliimaa ti mahhatu gu gimba gumaa khawa. Teesaaqay see, gimba gu lou daqa Kristuge wana. 18 Unkuray hhanti ⁄imbiday danguma hukumi ha heedi lensee, gungoó laqama hari khooroo. Ina hingoótii duubi kilesi tuba, yaati murumuꞌuudi hari amoo da afaꞌafuuma haa yoóti firiirina malayika. Heedi da hikee gooay, yoóti ilakona tletiru gosii haa hingoótii duubi ilahudaa kosii diitiray. 19 Kara, heedikee hingaati pasli daqa Kristugo, hiĩ gu saga gu slaqwa, doó eteedine kanisaa. Ilagaasaraa doorii haa Kristu, slaqwa goõ dagoóti ⁄agimisi naraꞌa haa dagoóti ilanuunuꞌusi sliimaa hari daqeemoo haa dambireera kosi, ina yoóti diirayda idoo doó iliislaiye gooay Iliitleemu.

20 Unkuray haati kaka⁄adiri sliimaa haa Kristu haa dangugi afiigweedi daqa caacaahhamisu gu ou gu hida gu khooroti kilesi. Inkoo, soó soꞌoyi ibitay kara hida gu khooroti pahha? Unkuray dangugi ⁄uureesi oowaraa amamu daa qaasi tuba, 21 “Hhanti ooday, hhanti koisiday ⁄agoo, hhanti nangusiday idoti!” 22 Gimbakee sliimaa hiifaakoo dosi ti idadu gu tlakwaakwawee cirakiray lenge digoó ilii ⁄agine, sa gimba idadu hhakee musingi gosi ti ilakaawa haa caacaahhamisu gu hida kilesi. 23 Gu lou, caacaahhamisukee dugoóti arina ti kona pahha waaway hari amoo da firoo giyaa qaasiri inay kilakoina, murumuꞌuuma da afaꞌafuuma haa tawaaliru slaqwa hari dihhay. Inkoo, hiidahhasiyaaiiba tlaatlahhasa heedi, ma may hiigaasa slahhaahhaau gosi gu slaqwa.

3

Ibinaa da ⁄abi daqa Kristuge

1 Inkoo, bere dangwaa slafisi slafimaa gu ⁄abige sliimaa haa Kristu, dabiida gimba gu rawaa gu rawge waara, Kristu daqa gi iliiwane, hiĩ ibiidi hari daba gu ⁄uya gu Iliitleemu. 2 Unkuray ilahudeesa gimba gu rawaa gu rawge waara, hhanti ilahudeesiday gimba gu khoorotii waara. 3 Sa gimba, unkuray haati kaka⁄adiri, slafimaa kokuna digaa yakwi sliimaa haa Kristu daqa Iliitleemuge. 4 Qatlay Kristu dugumaa iliitlaaꞌasiye, ina gu kooma slafimaa kokuna, unkuray slime dangunimaa ilii tlaaꞌasi sliimaa haa ina wanqameege.

5 Inkoo, kwahha sumuku gimba goõ gu khooroti gu waara waꞌay kokunay, slipalauuma, slasla⁄iima, slahhaahhaau gu tlakwi, ilahudaa gu tlakwi, slahhaahhaau gu slawaraa khooslay wa⁄a, hiĩ gu naraꞌa haa firoo da sanaamuu. 6 Sa gimba gu gimbakee, qupidaa gu Iliitleemu maati khayay daqa hida hhakaꞌay gooba akhamisu Iliitleemu.* 7 Wakaꞌalee, unkuray slime haati ibimaamitay teesaaqay tla⁄aã gooinay, dangugi tawaalimi ha gimbakee gu tlakwaroo. 8 Inkoo, unkuray kwanda ga kwahhadee segenge gimbaki sliimaa, slahhaaꞌamee, qupidaa, tlakwaroo, belendeqemisu haa wahaaharu afaiĩ kokunaa. 9 Hangu hhanti ilii kakantay gimba gu afaꞌafuuma unkuray haa unkuray, sa gimba haa kwahhadiri sumuku amamu gu ibinaa dooguna da wakaꞌalee sliimaa haa yondu gosi. 10 Ba⁄ay dangutii ⁄abeesiye muunaiĩ kokunay haa ilahudaa kokunay, goó hii⁄abeesa caahhamuu, ilakhuukhuꞌusa haa ilaꞌaaꞌaatisa dosi Iliitleemu, gwaa tleehhu ina. 11 Tiꞌii paslimisu hhaku kara tla⁄aã gu Yunaanimoo haa Yahuudimoo, heedi daa daba⁄i haa daaba daba⁄u, dahaa, haa heedi gwaa bawdu, tongee haa hhaã gu hhaki khiidimooge. Kristu na kaari daqa idadu sliimaage haa yoóti wana daqa hida sliimaage.

12 Inkoo, sa gimba unkuray hanti hida daa hiileehhi ha Iliitleemu tleehhitiri, hida kosi doó slaiye, slaw muuna gu ⁄awaariru, ibinaa da ⁄abi da hhoi, murumuꞌuuma, qabidinoo, haa hiikaasa. 13 Unkuray hangu ilii kaasidee hangugi ilamooyiiyintayi unkuray haa unkuray. Bere heedi leẽ tla⁄aã googunay kona sitaakaa lensee daqa danaꞌa gosii, kwanda ina gi ilamooyine danaꞌa gosi. Unkuray kwanda ga ilamooyintee Looimoo gu Goõ gooay, idoo giyaa ilii ilamooyimi unkuray. 14 Hiicataraa da gimbakii sliimaa, hangu slaꞌaaslaꞌadee unkuray haa unkuray. Slaꞌamuu noó ilagaasiyay naraꞌa hida goõ daqa lenge.

15 Qasaw doó ⁄isine ha Kristu daqa doogunay tawaaline muunaiĩ kokunay. Unkuray dangwaatii leehhi ma ibitiri daqeemoo gu slaqwa leẽ pahha da kooma qasaw. Kara ti hida gu koomee ⁄iisoo tleehhida. 16 Gimba gu Kristu ibiidiye wa⁄a waꞌay kokunay. Teesaaqay laqa, hangugi caacaahhamisiday haa hangugi ilii⁄oo⁄imintay hari waaway sliimaa, tay toogunaa raaꞌaday raaꞌamu gu Daareesoo haa raaꞌamu waku gu daareesa Iliitleemu. Ina sugu raaꞌadee raaꞌamee hari muunaiĩ kokuna goõ. 17 Yondu sliimaa goó yonditee, gimati hari gimba goõ baku hari yondu, kwanda ga yonditee haa ga gimbuusidee gimba sliimaa hari uma gu Looimoo gu Goõ Yeesu. Teesaaqay laqa, tay toogunaa kaaday ⁄iisoo daqa Iliitleemu Taataage hari amoo da yondu daa yondiidi ha Kristu sa unkuray.

Ilii⁄oo⁄imiru ibinaa da ⁄abige

18 Unkuray tigay, muriida hhawatee kokuna, idoo daraa iliiboo⁄i gooay pandaa da Looimoo gu Gonge.

19 Unkuray hhawatee, slaꞌa tigay kokuna, hhanti kontay dihhay daqa dooinay.

20 Unkuray daaqay, balalu sliimaa akhamisa ayiĩ haa amu kokuna gimba sliimaage. Teesaaqay laqa, sa gimba gimbaki yoó muunaboo⁄eesi Looimoo gu Goõ.

21 Unkuray ayiĩ, hhanti slahhaaꞌamisiday yaꞌay kokuna, ba⁄atii simbarii gwaaiyay.

22 Unkuray tongee, akhamisa looee dooguna da tiꞌii waaraa khoorooge gimba sliimaage. Teesaaqay laqa ti qatlay giyoó iliiwanee kilesiiba, mangu slairi. Unkuray ba⁄ay ti akhamisakina hari muuna gu hhou, sa gimba goó muritee Looimoo gu Goõ. 23 Idadu sliimaa giyoó yonditee, yondiida hari muunaiĩ kokuna sliimaa, hoóti yonditay pahha sa Looimoo gu Goõ, ti sa hida gooba. 24 Slawaw tuba, Looimoo gu Goõ sangu hadisi sawaadii da aalimee giyoó qaasiye sa hida kosi. Kristu na Looimoo gu lou soó yonditee. 25 Heedi goó yondiida tlakwaroo, dugumaa bui idoo giyaa ilii yondiidi tlakwaroo dosi, sa gimba Iliitleemu konaaba hiilehhidu.

4

1 Unkuray looee, yondiida sa tongee dooguna gimba gu haaki haa guraa hiiboo⁄u, tay gi caahhaday tuba, unkuray see kontay Looimoo gu Goõ rawaa gu rawge.

Ilakaawa

2 Ilakooma hari khisla firooge, gi guuliday firooteesii, tay toogunaa kontay ⁄iisoo daqa Iliitleemuge. 3 Slime sandi firintee dandiray see, Iliitleemu sandima afiiooyimi amoo da kakaaru ya⁄aboo dosi, ma kakaani siiri da Kristu, dingii tlaaꞌasi ha Iliitleemu. Ti sa siiritee ana sagani khiidimooge waara. 4 Inkoo, sini firintee maga kakaami ya⁄abotee cencetaa, idoo daga iliislaiye gooay kakaaru. 5 Unkuray ibiida hari waaway pandaa da hida gu kahhee ⁄imba Kristu, tay gi yonditay naraꞌa hari qatlay googuna sliimaa ga kontee. 6 Balalu sliimaa cocoꞌomoo googuna kone hacimaa gu hhoinay gu didiru gu Iliitleemu, haa guraa hiiboo⁄u, ma caahhadiri, idoo garaa iliiboo⁄odiri ilaki⁄isa kila heedi.

Cehheemisu gu hiifaakoo

7 Tikiiko, hhia goori ga slae haa yondimiisay daa ⁄imbi, haa tongimoo danaꞌa goy yondu gu Looimoo gu Gonge, ina sangumaa kaay unkuray gimba goy goõ. 8 Ina hagwaani ya⁄abi daqa doogunay, samati gimbaki leẽ unkuray ma caahhadiri gimba goori haa ma dangu muuna hii⁄atlisi. 9 Ina yaa khakhaakhay sliimaa haa Oneesimo, hhia goori ga slaꞌane ⁄imbaraage, hiĩ gaa ⁄imbani haa ti yaamulooay gu Kolosaay. Inay sangu kaayay gimba sliimaa daa yondiidi tiꞌii yaamu kotii.

10 Arisitaako gu khiidimooge waara sliimaa haa ana, dangwaani cehheemisi unkuray. Nama teesaaqay leẽ, dangwaani cehheemisi ha Maariko binaamu gu Barinaaba. Unkuray haã slaydiri ilakaawa da gimba gu Maariko, bere maa khay daqa doogunay kwahhasuusakuna. 11 Kara, unkuray dangwaani cehheemisi ha Yeesu doó eteedina slime na Yuusto. Hhakee kilesi na Wayahuudi daa ⁄imbidi Kristu tla⁄aã gu yondimiisee danaee koi Tawaaloo da Iliitleemuge. Kara, inay hinaa iliiayri hari khisla. 12 Slime, unkuray dangwaani cehheemisi ha Epaafura, heedi gu yaamu kokuna haa tongimoo gu Kristu Yeesu. Balalu sliimaa hari maguuma yoóti firiirina sa unkuray tuba, ma qaditiri naraꞌa hii⁄atla da muunainge haa ma hiigaasidiri naraꞌa, gimba sliimaa Iliitleemu gi slaiye magu yonditiri. 13 Ana hiidahhasa ilatlawa ina tuba, yoó yondiidi hari maguuma sa unkuray haa sa hhiee gu yaamu gu Laodekiyaa haa Hierapooli. 14 Slime, dangwaani cehheemisi ha Luuka dareesimoo goori ga slaꞌane haa Deema hhia goori. 15 Cehheemisa hhiee goõ gu Laodekiyaa haa hhioo doori Nimufaa sliimaa haa hida gwaa ⁄imbee Yeesu goó hiikurunkurimidee waꞌay gu mara gosii.

16 Qatlay cheetiti dangoó ilii hheꞌesiye somaa daqa doogunay, lehhisakana slime dagama somaa kay kanisaa da Laodekiyaage. Slime unkuray see somima cheetitee daa kanisaa da Laodekiyaa dahha. 17 Arikiipo sugu kaadee tuba, kwanda gii gaasiye yondukira naraꞌa sugwaa taatahhi ha Looimoo gu Goõ.

18 Ana, Pawlo handikiikima cehheemisuki hari daba goy loi. Slawaw tuba, ana khiidimooge waara. Hhoinay gu didiru gu Iliitleemu ibiidiye sliimaa haa unkuray.

* 3:6 3:6 hida hhakaꞌay gooba akhamisu Iliitleemu: Daqati hhaka handikaa da wakaꞌaleege.

1 Watesaloniike

1

2

3

4

5

Cheeti da pandaa da Pawlo sa

Watesaloniike

Gimba guri giyaada

Ya⁄abimiisay Pawlo naa tlaatleesi kanisaa yaamu gu Tesaloniikege, gwaa yaamu gu didiri gu yaamu gu Makedooniya guraa bara da gooraa waaree gu hhapee da Yunaani. (Yuꞌudii kitaabuu gu Yondu gu Ya⁄abimiisee 17). Da hheꞌesi, Wayahuudi wakinay gwaa koisiri oowaraa ina. Teesaaqay, ina gi waaudi ciraai teꞌesaa. Qariqaaqari iliiaymiisay gosi Timoteeyo yaagi khay daqa dosii haa sugugi ilatlay tuba, hida goó ⁄imbee Kristu Tesaloniikege ilakomaamidiyay ⁄imbaraa Iliitleemu, inay digimati labaꞌaaꞌamisi see. Teesaaqay, Pawlo gi handikimi cheetiti sa hii⁄atlisa muunaiĩ koina haa sa ilaki⁄isa maamisu gooina.

Cheetitii Pawlo kakaakana ⁄iisoo daqa Iliitleemuge sa ⁄imba haa slaꞌamuu gu Watesaloniike goó ⁄imbee Yeesu. Slime, ina sigitii slaslaaslay, idoo ina giyaa ilii ibiidi tla⁄aã gooinay heedi goó sirakomamida gooay Kristu. Da hheꞌesi, ina hiti ilakesaasidi tuba, hida goó ⁄imbee Kristu, sliimaa wanay haa Kristu, giyoó ilii kaka⁄iyee. Slime, ina sigiti ilakesaasidi idoo mala namaa hiica⁄ada, qatlay Yeesu Kristu gimaa iliiki⁄iye. Hiigaasooge ina sigiti ilakesaasidi inay, idoo gi ilii ibiidiyee qatlaykaꞌa naqatloo.

1

Pawlo cehheemisi Watesaloniike

1 Cheetiti yaa daqa doyi dahhada ana, Pawlo, sliimaa haa Siila* haa Timoteeyo. Sangu handikiikina unkuray, hida gu kanisaa da yaamu gu Tesaloniike, unkuray gu khooslay gu Iliitleemu Taataa goori haa Looimoo gu Goõ Yeesu Kristu. Hhoinay gu didiru haa qasaw ibiidiye sliimaa haa unkuray.

Daareesa haa firoo da Pawlo sa Watesaloniike

2 Balalu sliimaa dandiray hoó hadimisana ⁄iisoo daqa Iliitleemuge sa unkuray goõ, haa hoó ilakona hiislaslaw unkuray goõ, firoo doorii pandaa da Iliitleemuge. 3 Dandiray hangoó ilakona hiislaslaw unkuray, goó ilii firiirine Iliitleemu Taataa goori, idoo unkuray goó iliiyonditee yondu, hari ⁄imbaraa ga kontee daqa Kristuge. Hoóyi slaslayna, idoo slaꞌamuu kokuna giyoó iliidahhasiye yondiida yondu hari maguuma. Slime, hoóyi slaslayna hiikaasa dooguna da iliipaꞌaru daqa Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu.

4 Unkuray ti hhiee da slaiye ha Iliitleemu, ha khuana tuba Iliitleemu dangugii leehhi, ma hida kosi tleehhitiri. 5 Qatlay sangwaa ilii kakaani Gimba gu Hhou, yaati hari gimba kilesiiba. Slime, dugwaatii tlaaꞌasi daqa doogunay hari ⁄uuru gu Muuna gu Iliitleemu tuba, gimbakee guti lou. Unkuray ha khuꞌuday dandiray, idoó gaa ilii ibiidani sliimaa haa unkuray, sa iliiawaraa dooguna. 6 Unkuray hagi sirakontiri ilaꞌaaꞌaatisa da ibinaa doori, haa hagi ilakeesintiri Looimoo gu Goõ. Unkuray dangwaamati labaꞌasi see hari khisla, haa oodiri ya⁄aboo da Iliitleemu, hari hhaꞌaloo da didiri, doó daqa Muuna gu Iliitleemu dahha.

7 Teesaaqay, unkuray haã ilaꞌaaꞌaatisa da hhoi tleehhitiri, sa hida goõ goó ⁄imbee, hhapee da Makedooniyage haa da Akaayage. 8 Sa gimba, daqa doogunaa, gimba gu Looimoo gu Goõ duguũ akhamisi, ti Makedooniya haa Akaaya kilesiiba. Slime ⁄imba dooguna ga kontee daqa Iliitleemuge, hingii qoomi daqeemoo sliimaa. Teesaaqay, dandiray ha konaaba gimba waku ga kaawane daqa hikeesii. 9 Gu lou, inay loi hida gu daqeemoo hhakee ilakesaasidiyay, idoo unkuray handaa ilii kwahhasuusidiri. Slime, ilakesaasidiyay idoo gaa ilii maydiri hhaꞌaleemisu iliitleemamee, haagii fookitiri daqa Iliitleemu gu louge haa gu slafa. 10 Inkoo, ha baqaaqamitayi Nanku Iliitleemu Yeesu khawaraa dosi yadaa rawgo, hikee Iliitleemu giyaa slafisi gwaaꞌaraago. Ina hindoó ilabuꞌuuꞌuna dandiray hukumuu gu Iliitleemugo gwaa khoca.

2

Pawlo yondu gosi yaamu gu Tesaloniikege

1 Hhiee koti, unkuray loi ha khuꞌuday tuba, hhiyuuma doori daqa doogunay yaati diitiray gooba. 2 Slime, unkuray ha khuꞌuday, gaa ilii kahhane dawa daqa doogunay Tesaloniikege, idoo dandaa ilii labaꞌasi haa dandaa ilii wahaahami yade yaamu gu Filiipige. Teesaaqay see, hari iliiawaraa da Iliitleemu goori, dandiray haa kona ⁄atlimaa gu kakaaru sa unkuray Gimba gu Hhou gu Iliitleemu, giyaamati waari see kanimisu gu didiru.✡ 3 Sa gimba, ilii⁄oo⁄a doori daqa doogunay, daati afaꞌafuuma gooba, daati piimaa da tlakwiiba, daati hiicoridu gooba. 4 Balalu sliimaa dandiray hoóti kakaana idoo gi iliislaiye gooay Iliitleemu, sa gimba ina hindaa ilatahhi haraay boo⁄ani, sandigi taatahhi Gimbaki gu Hhou. Dandiray ti piimaa dooriiba da muunaboo⁄eesa hida, ti slaꞌana muuna boo⁄eesa Iliitleemu, ina goó ilatahhada muunaiĩ koti. 5 Kara, unkuray ha khuꞌuday, Iliitleemu na masaydii goori, dandiray haa khayniiba daqa doogunay hari gimba gu hiinankeeriru, baku gimba gu cirihhimaa ma koisani yakwa hhitaa koti, ma slayni idadu daqa doogunaa. 6 Dandiray haa dabiidaniiba dumbeesa daqa hidago, gimati daqa doogunaa, baku gimati daqa hida wakinaygo see.

7 Dandiray gimati ya⁄abimiisee da Kristu, haa aloo hiidahhasana hiitlahhasu idadu daqa doogunaa. Teesaaqay see, dandiray haati kaanahhasani tla⁄aã googunay, idoo amaa gooay giyoó ilii ominte yaꞌay kosi. 8 Gu lou, dandiray hangu slaꞌana unkuray hari khisla. Dandiray haa hhaꞌaluumidani, hadisaraa sa unkuray ti Gimba gu Hhou kilesiiba gu Iliitleemu, slime haa hadisani ibinaa doori loi see, sa gimba unkuray hangwaati kaari hari khisla daqa doorii. 9 Hhiee koti, unkuray hiislayday maguuma doori haa labaꞌasu goori yondukii. Dandiray haati yondiidani tleemaa haa amasi, ha ba⁄atii iliiloayna heedi lensee tla⁄aã googunay, qatlay sangwaa ilii kakaakane Gimba gu Hhou gu Iliitleemu.

10 Unkuray loi ti masaydii doori, slime Iliitleemu see ti masaydii tuba, ibinaa doori tla⁄aã googunay unkuray goó ⁄imbee daati hhoi. Dandiray haa ibiidani tlakwaroo see hhaka, gu koomee ibinaa daa tafaꞌadi, haa gubasli iliiquru⁄umoo. 11 Slime unkuray ha khuꞌuday, idoo dandiray gaa ilii yondiidani sa unkuray gonkokunaa, taqay taataa gooay, idoo giyoó ilii yondiidiye sa yaꞌay kosi. 12 Dandiray hangwaa muuna hii⁄atlisani, hangwaa tlaatlaqasana haa hangwaa ilakwikwihhani unkuray, ma ibitiri ibinaa doó muunaboo⁄eesa Iliitleemu. Ina na hikaꞌa goó eteedima unkuray, ma hiiguntiri tawaaloo dosii haa wanqamee dosii da didirige.

13 Sa gimbaki, dandiray slime hoó ilakona kakaaru ⁄iisoo daqa Iliitleemuge, sa gimba unkuray gaa ilii oodiri gimba gu Iliitleemu gaa akhasidiri daqa dooraa, hagwaati oodiriiba gimba gu hida pahha. Unkuray hagwaati oodiri, idoo gi iliiwane gooay, ti gimba gu Iliitleemu loi, goó yondiida slime waꞌay kokunay unkuray goó ⁄imbee. 14 Hhiee koti, unkuray haa sirakoomiisee tleehhitiri gu kanisasuu gu Iliitleemu gu hhapee da Yudaaya, daa ilagaasi daqa Kristu Yeesuge. Unkuray haa slaydiri namati labaꞌasukira leẽ, daqa hida kokunaa loaa, idoo kanisasuu hhakee gooay digaa ilii labaꞌasi ha Wayahuudi deneꞌee koina. 15 Wayahuuditee na hhakira gwaa gaasee Looimoo gu Goõ Yeesu, yaa cu⁄iri tletimiisee da Iliitleemu haa hindigi labaꞌasiri dandiray see. Inay yoó muunaboo⁄eesiyaaiiba Iliitleemu, kara inay ti fa⁄ayaa da hida goõ. 16 Inay yaa koimisiri tlaatlahhamisu dandiray hari maguuma, ma mayni kakaaru Gimba gu Hhou sa hida gu hhapapu wakinay, Iliitleemu ma ilabuꞌumi inay. Hari amoti, balalu sliimaa inay yoóti ilakonay hiiroogimisu tlakwaroo dooina. Teesaaqay see, hiigaasooge qupidaa gu Iliitleemu yaati ilii khayay inay.

Piimaa da Pawlo da arimaa kara hida gu Tesaloniike

17 Teesaaqay see, hhiee koti, dandiray dandaa ilii deehhimi haa unkuray, yaati hari qoomay gu coko⁄u kilesi. Deehhihhirukee gwaati slaqoo kilesi, ilahudaa kotii haa sliimaa wana haa unkuray. Dandiray haa ilakoni slawaraa kwayru hari khisla, gu arimaa kara unkuray pandaa haa pandaa. 18 Teesaaqay, dandiray haa slaꞌana khawaraa kara taysi daqa doogunay. Gu lou, asu ana, Pawlo, haa koimisi khakhaw daqa doogunay waa wa⁄a. Teesaaqay see, Sataanimoo hindigi tlaatlahhasi dandiray. 19 Inkoo, iliipaꞌaru goori, hhaꞌaloo doori haa hhamaa goori gurii duuba na mala? Ti unkuray goobaslii pandaa da Looimoo goorii Yeesu, qatlay gimaa iliiki⁄iye? 20 Gu lou, unkuray na dumbii doori haa hhaꞌaloo doori.

3

Timoteeyo ya⁄abaraa dosi Tesaloniikege

1 Hiigaasooge, gaa iliiani hiidahhasanaaba hiikaasa kara deehhirukee haa unkuray, dandiray haati arini, hiti naraꞌa meetaraa yaamu gu Ateenege dandi kilakoti. 2 Teesaaqay, dandiray haagi ya⁄abani Timoteeyo hhia goorii, slime ti yondimiisay danaꞌa goori sa Iliitleemu, kakaruge Gimba gu Hhou gu Kristu. Ina hagwaani ya⁄abani, ma dangu hii⁄atlisi haa danguma tlaatlaqasi ⁄imbaraa doogunay. 3 Dandiray haa teesaaqay laqani, heedi lensee tla⁄aã googunay dugu hhantii tlaꞌameedeesi ha labaꞌasukee. Unkuray loi ha khuꞌuday tuba, dandiray kwanda ga hiicatane hari labaꞌasuki. 4 Gu lou, qatlay gaa iliiwane sliimaa haa unkuray, dandiray haa kakaakana sa unkuray tuba, dandiray goõ dandi labaꞌasi. Inkoo, gimbakee hiicacaaca⁄i, idoo ga ilii khuꞌudee gooay unkuray. 5 Sa gimbaki, ana gaa ilii arimi hiidahhasaaba hiikasa baqamidu, haa ya⁄abi Timoteeyo daqa doogunay, ma caahhi gimba gu ⁄imbaraa dooguna. Ana haa tlaꞌamuudi ambee, angamalee hari amoo waka hikaꞌa goó koimisa, hiĩ koisi unkuray. Kara yondu goori gaa yondiidani daqa doogunay, gi hhana diitiray.

Gimba gu muuna hii⁄atlisa daraa khay Timoteeyo

6 Inkoo, Timoteeyo yaani khay daqa doorii taysaa daqa doogunaa. Ina sandii kaay dandiray gimba gu hhou gu ⁄imba dooguna haa gu slaꞌamuu kokuna. Slime sandii kaay tuba, balalu sliimaa unkuray handooyi slaslayday dandiray hhoinay. Kara, ha kontay kwayru gu arimaa dandiray, idoo dandiray gooay ga ilii kone kwayru gu arimaa unkuray. 7 Teesaaqay, hhiee koti, dandiray dandii tlaatlaqasi ha gimba gu ⁄imba dooguna, ilahufiduge haa labaꞌasu goorii goõ. 8 Gu lou, dandiray haã arini hhaꞌaloo da ibinaa, sa gimba unkuray haã qadimitiri naraꞌa, ilagaasage haa Looimoo gu Goõ. 9 Inkoo, dandiray hiidahhasa kaawa ⁄iisoo daqa Iliitleemuge sa unkuray, sa ilaki⁄isaraa da hhaꞌaloo wa⁄a ga kone pandaa da Iliitleemu goorii sa unkuray. 10 Tleemaa haa amasi dandiray hoó ilakona firoo Iliitleemu hari maguuma, ma sandi qay mucu, gu arimaa unkuray kara pandaa haa pandaa, may roogisani idoo daa slakuti ⁄imbaraa doogunay.

11 Inkoo, firiirina Iliitleemu ina loi, Taataa goori haa Looimoo goori Yeesu, sandi laqane amoo sa dandiray, maa khayni daqa doogunay. 12 Kara, Looimoo gu Goõ hiiroogisiye sa unkuray slaꞌamuu wa⁄a, mangi slaꞌaaslaꞌadiri unkuray haa unkuray haa hida goõ. Dandiray gooay slime, idoo hangu iliislaꞌane unkuray. 13 Ina hii⁄atlisiye muunaiĩ kokuna, ma ilakontiri ibinaa tlintiꞌisage, ilawaasa see hhaka pandaa da Iliitleemu Taataa goori, qatlay Looimoo gu Goõ Yeesu gimaa iliiki⁄iye, sliimaa haa hida goõ gu Iliitleemu.

4

Ibinaa doó muunaboo⁄eesa Iliitleemu

1 Unkuray hangwaa caacaahhamisidiri daqa dooraa, idoo dangu iliislaiye ibinaa, ma muunaboo⁄eesidiri Iliitleemu. Gu lou, teesaaqay hagani ilii ibimaamitay. Hiigaasooge hhiee koti, hangu firina haa hangu tlaatlaqasana unkuray, hari uma gu Looimoo gu Goõ Yeesu tuba, ilakooma yondu teesaaqay hari khisla. 2 Sa gimba, unkuray ha khuꞌuday, ti ilakaawa mala sangwaa hadisani unkuray, daqa Looimoo gu Gongo Yeesu.

3 Iliitleemu hiti slai unkuray ma ibitiri ibinaa dabasli tlakwaroo, ma hii⁄ipidiri sumuku slipalauuma. 4 Kila heedi tla⁄aã googunay caahhiye, idoo gi ilii warii qadidiye slaqwa dosi ina loi, ibinaa dabaslige tlakwaroo haa da kooma muree. 5 Hhantii geemayday slaqoo kokuna, digima tawaalimi ha slahhaahhaau gu tlaku gu slipalauuma, hida gu hhapapu pahha gu hhidimee Iliitleemu. 6 Kara gimbakiige, heedi hhanti dakusi daqa hhia gosii, haa gu hhanti hiicori. Sa gimba Looimoo gu Goõ, ⁄agitina gimbakii gonge, idoo sangwaa ilii kaawani haa hangugi ilii⁄oo⁄ani unkuray hari ⁄uuru. 7 Sa gimba, Iliitleemu hindaa eteediiba ma ibiidani ibinaa da slasla⁄iima. Ina hindaati eteedi, ma ibiidani ibinaa dabasli tlakwaroo. 8 Teesaaqay, heedi gu sisia caacaahhamisuki, hiti sisaasiꞌiyaaba heedi. Ina hiti sisaasiꞌi Iliitleemu, goó hadisa sa unkuray Muuna gosi.

9 Inkoo, gimba gu slaꞌamuu hhiee goó iliipaꞌamee, ti kwanda gooba ana sanguti handikima kara unkuray. Sa gimba, unkuray loi dangwaa caacaahhamisi ha Iliitleemu, idoo hangu ilii slaꞌaaslaꞌadee unkuray haa unkuray. 10 Gu lou, unkuray hoó slaꞌaday hhiee goõ, gu waaree daqeemoo goõ gu hhapee da Makedooniya. Slime, dandiray hangu tlaatlaqasana unkuray hhiee koti, ilakooma slaꞌamuu inay hari khisla.

11 Kara, maguumida ibinaa ibidinaa da kaanahhasa. Kila heedi ilii qaasiye gimba gosi haa yondiidiye yondu hari dabaiĩ kosi, dandiray gooay idoo hangwaa ilii ilakaawani unkuray. 12 Teesaaqay laqa, hari ibinaa dooguna da hhoi da balalu sliimaa. Hari amotee, unkuray ha slayday muree pandaa da hida hhakaꞌay gu kahhee ⁄imba Kristu. Teꞌesii, unkuray ha iliipaꞌantaaiiba kara iliiaꞌaw ha hida wakinay.

Looimoo gu Goõ ki⁄araa dosi

13 Inkoo hhiee koti, dandiray slaꞌanaaba unkuray ma dakusidiri caahha gimba gu hhakira gwaa kaka⁄ee. Unkuray hhanti li⁄iday hida wakinay pahha, gubasli iliipaꞌaru gu slafaraa. 14 Dandiray hoó ⁄imbana tuba, Yeesu yaa gwaai, Iliitleemu gwaagi slafisi, slime Iliitleemu harimaa khay sliimaa haa Yeesu, hhakira goõ gwaa kaka⁄ee, gwaa ⁄imbee ina. 15 Dandiray sanguti kakaakana unkuray gimbaki giyaa kaay Looimoo gu Goõ tuba, dandiray gu kahhee slafana, gumaa meetee, qatlay Looimoo gu Goõ gimaa iliiki⁄iye, gu lou, hagimaa ba⁄anaaba hhakira gwaa kaka⁄ee. 16 Sa gimba, Looimoo gu Goõ ina loi, maa hii⁄eeti yadaa rawaa gu rawgo, yaagi ilafahhi hari afoo da didiri, afoo da malayika gu didiru daga akhasi haa afoo da paranda gu Iliitleemu daga akhasi. Teꞌesii hhakira gwaa kaka⁄ee gwaa ⁄imbee Kristu, diginimaa slafisi gesaa. 17 Da hheꞌesi, dandiray gu kahhee slafana, gumaa meetee, dandimaa dafidi sliimaa haa inay tlongage, ma amoodabaawani Looimoo gu Goõ rawge. Teesaaqay, hamaa ibiidana sliimaa haa Looimoo gu Goõ koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 18 Inkoo, hangu ilakontee tlaatlaqamisu unkuray haa unkuray hari gimbaki.

5

Hangu ilakhuukhuꞌusidee sa khawaraa da Looimoo gu Goõ

1 Inkoo, hhiee koi, kwanda gooba dandiray sanguma handikini unkuray gimba gu qatlaai haa gu diqimi. 2 Sa gimba, unkuray loi ha khuꞌuday naraꞌa tuba, baloo da khawaraa Looimoo gu Goõ, maati khayda fiisiisay pahha, idoo giyoó ilii khaye hari amasi. 3 Qatlay hida gimaa ilii kakaanee tuba, “Inkoo, da wana qasaw haa hhoinay khoorooge,” teꞌesii hhamisaraa ginaa asu ilii khayda inay ciraai, taqay slahhaaꞌamee da hiidawaraa gooay, idoo giyoó ilii khayee hadee da kooma hubay. Gu lou, inay maay dahhasiyaaiiba hii⁄ipa hhamisatee da didiri.

4 Teesaaqay see, unkuray hhiee koti hhanteege wantaaiiba, balotee hingumaa ilii khaydaaba fiisiisay pahha. 5 Unkuray goõ ti yaꞌay gu cencee haa ti yaꞌay gu tleemaa. Dandiray ti yaꞌay gu hhantee gooba, kara ti yaꞌay gu amasi gooba. 6 Teesaaqay, inkoo dandiray hhanti guana, hida wakinay gooay giyoó iliiguiyee. Ba⁄ay dandiray ha diliqanee haa hangu ga⁄aynee naraꞌa. 7 Sa gimba, hida goó guee haroó amasi guiyay, kara hida goó ooniimidee haroó amasi ooniimidiyay. 8 Inkoo, sa gimba dandiray ti yaꞌay gu tleemaa hangu ga⁄ayne naraꞌa. Dandiray oowanee ⁄imba haa slaꞌamuu ubee, imbagoo pahha muunainge, haa iliipaꞌaru goori gu ilabuꞌuru ubee, kofiyaa da sikhima pahha. 9 Sa gimba, Iliitleemu hindaay leehhiiba dandiray, ma dandi hhamisi hari qupidaa kosi. Ina hindaatii leehhi, ma slayni ilabuꞌuru hari amoo da Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu. 10 Ina naa gwaai sa dandiray, ma ibiidani sliimaa haa ina, qatlay gimaa iliiki⁄iye, ga ilii slafane baku gaã ilii kaka⁄ani see. 11 Teesaaqay, hangi ilakontee tlaatlaqamisu, haa hangii ⁄atlimisidee unkuray haa unkuray, idoo goó iliiyonditee gooay inkoo.

Pawlo ilakaawa dosi da hiifaakoo

12 Inkoo hhiee koti, dandiray hangu firina unkuray, muriida hhakee goó wariiqadimidee haa goó ilii⁄oo⁄imee unkuray daqa Looimoo gu Gonge. 13 Kara, inay muriidakina hari khisla haa slaꞌakina, sa gimba gu yondu gooina, giyoó yondiidiyee tla⁄aã googunay. Ibiida hari qasaw unkuray haa unkuray.

14 Slime hhiee koti, dandiray hangu tlaatlaqasana unkuray, ilii⁄oo⁄aw hida gwaa naa⁄amuumuudee. Muuna hii⁄atlisaw hhiee hhakee gwaa tlaꞌamuumuudee. Kara, iliiawaw hhakee gu kahhee hii⁄atla iliipaꞌaruuge, haa hangu iliikaasidee haa hida goõ. 15 Khuꞌuma naraꞌa, heedi lensee hhanti bui tlakwaroo hari tlakwaroo daqa danaꞌa gosii. Ba⁄ay balalu sliimaa hiti yondiida hhoinay unkuray haa unkuray, haa sa hida goõ.

16 Balalu sliimaa unkuray hhaꞌaluumida. 17 Balalu sliimaa ilakooma firoo Iliitleemu. 18 Gimba sliimaage unkuray hadisa ⁄iisoo sa Iliitleemu. Sa gimba hikee na gimba Iliitleemu gi slaiye, magu yonditiri ilagaasa doogunay daqa Kristu Yeesuge. 19 Hhanti hhamisiday aslaa da Muuna gu Iliitleemu. 20 Hhanti qooqitay ya⁄aboo da tletiru, goó daqa Iliitleemu dahha. 21 Teesaaqay see, unkuray ilatahha gimba sliimaa. Oowa gimba sliimaa gu hhou. 22 Unkuray hangu deehhintee haa tlakwaroo goõ.

23 Inkoo, Iliitleemu ina loi sandoó hadisa qasaw, ilabuusliye unkuray sumuku. Ina ga⁄aye muunaiĩ kokuna, ilahudaa kokuna haa slaqoo kokuna, ma maydiri yondu tlakwaroo balotaꞌa naqatloo gimaa iliiki⁄iye Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu. 24 Iliitleemu goó eteedima unkuray, yondiidi gimbakee, sa gimba ina guti lou.

25 Hhiee koti, slime dandiray see sandi firintee. 26 Cehheemisa hhiee goõ gu taysi waaree hari slaꞌamuu gu Iliitleemu.* 27 Ana hangu ilakaawa unkuray hari uma gu Looimoo gu Goõ ambee, cheetiti daga somine pandaa da hhiee gonge. 28 Hhoinay gu didiru gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu ibiidiye sliimaa haa unkuray goõ.

* 1:1 1:1 Siila: Siila, yaa kona umaiĩ cada, Silifaano haa Siila. Silifaano, yaa uma gu Kilaatiini. Siila yaa uma gu Eburaanaisoo.

✡ 2:2 2:2 Yuꞌudii kitaabuu gu Yondu gu Ya⁄abimiisee 16:19-24; 17:1-9.

* 5:26 5:26 hari slaꞌamuu gu Iliitleemu: Hari Yunaanaisoo ti cehheemisu hari amoo da humbaꞌada doóba tlakwaroo.

2 Watesaloniike

1

2

3

Cheeti da cada da Pawlo sa

Watesaloniike

Gimba guri giyaada

Cheetiti ya⁄abimiisay Pawlo nagaa handikimi sa hida goó ⁄imbee Kristu gu yaamu gu Tesaloniike. Qatlay giyaa ilii handikimi yaati slehheeri angaamaka giyaa ilii hheꞌesi handikiru cheeti da pandaa sa Watesaloniike. Cheetitii ina hiti tlaatlaqaaqamisi hida hhakee, ma ilakoniri qadimidu naraꞌa ⁄imbaraa dooinay, inay digimati labaꞌaaꞌamisi see. Hida wakinay yaa kakaakanay sa inay tuba, Kristu yaa khay ciraai, baku angamalee yaa hheꞌesi yaa khay kara. Teesaaqay, inay hhanti konay piimaa da yondu kara. Teꞌesii, Pawlo gigi ilii⁄oo⁄i inay tuba, hhanti akhamisiyayi hida hhakee. Ina hiti ilakesaasidi tuba, hida goó ⁄imbee Kristu hhanti naa⁄amuumuudiyay. Slime, tlakwaroo hiiroogita hari khisla khoorooge, sa gimba Kristu yaa kahhi ki⁄araa. Tlakwarotee ilakonta qatlaykaꞌa naqatloo giyaadimiisay waku gu tlaku girimaa ilii giyaadiye raqa da didiri da hida, gumaa siee Iliitleemu sumuku.

1

Pawlo cehheemisi Watesaloniike

1 Cheetiti yaa daqa doyi dahhada ana, Pawlo, sliimaa haa Siila* haa Timoteeyo. Sangu handikiikina unkuray, kanisaa da yaamu gu Tesaloniike, unkuray gu khooslay gu Iliitleemu Taataa goori haa Looimoo gu Goõ Yeesu Kristu. 2 Hhoinay gu didiru haa qasaw goó daqa Iliitleemu dahha Taataa goori, haa Looimoo gu Goõ Yeesu Kristu, ibiidiye sliimaa haa unkuray.

⁄iisoo haa firoo da Pawlo

3 Dandiray kwanda ga ilakone hadisa ⁄iisoo sa Iliitleemu balalu sliimaa sa unkuray hhiee koi, sa gimba hiti naraꞌa dandiray teesaaqay lalaqu. Sa gimba, ⁄imba dooguna hiiroogiigimita hari khisla. Slime slaꞌamuu gu kila heedi gi kone daqa danaꞌa gosii, ilakomaamidi hiiroogiigimidi. 4 Hatee na idoo, dandiray sangunoó hiiduubana sa unkuray kanisasuu gu Iliitleemuge. Dandiray hangoóy duubana, sa ⁄imba dooguna haa hiikaasa ga kontee labaꞌasuge haa ilahufidu goõ, goó slaslaydee.

Hii⁄atlisa muuna labaꞌasuge

5 Gimbaki sliimaa hiti laqaaqana tuba, hukumuu gu Iliitleemu guti haaki. Sa gimbakee unkuray dangumaa faadi tuba, haraay boo⁄odiri hiiguma Tawaaloo da Iliitleemuge, slime ti sa tawaalotee unkuray dangoó labaꞌasi. 6 Gu lou, ti gimba gu haaki daqa Iliitleemuge ⁄agitina hari amoo da labaꞌasu, hhakaꞌa goó ilahufidee unkuray, 7 haa sangugi hadisi hiifiifisa, unkuray doó labaꞌasiye sliimaa haa dandiray. Qatlay Looimoo gu Goõ Yeesu, dugumaa iliitlaaꞌasiye rawaa gu rawgo hari buruburiya sliimaa haa malayika dosi da kooma ⁄uuru. 8 Ina maa ⁄agitina hhakaꞌa goõ, goó sisiee Iliitleemu, haa hhakaꞌa goóba muriida Gimba gu Hhou gu Looimoo goori Yeesu. 9 Hhakee, ⁄agitiru gooina maa hhamisaraa da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, haa digimaati paslisi segenge haa Looimoo gu Gongo haa wanqamee dosi da didiri. 10 Qatlay ina gimaa iliiki⁄iye, duguma daareesi haa hida kosi goõ, goó iliipaꞌamee ina. Unkuray see, slime maa wantay tla⁄aã gooinay, sa gimba unkuray haa ⁄imbidiri ilatlawaraa dosi sangwaa kaawani.

11 Sa gimbaki, dandiray hoó firiirina sa unkuray balalu sliimaa, Iliitleemu mangu ilafaadi tuba, unkuray haraay boo⁄odiri ibinaa ibidinaa sangwaa eteedi. Slime, ina harii dahhasa dosi hiigaasiye piimaa dooguna da hhoi, haa yondu goõ doó giyaadiye ha ⁄imbaraa dooguna. 12 Dandiray ha firiirina teesaaqay tuba, uma gu Looimoo goori Yeesu, dugu daareesi waꞌay kokunay. Kara unkuray see, dangu dumbeesiye waꞌay kosii, hari hhoinay gu didiru gu Iliitleemu goori haa Looimoo gu Goõ Yeesu Kristu.

2

Baloo da ki⁄araa Looimoo gu Goõ

1 Inkoo, sangu slaꞌana ilakeesa gimba gu ki⁄araa da Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu, haay kurunkurida doori sliimaa pandaa dosii. 2 Hhiee koti, hangu tlaatlaqasana unkuray, dangu hhantii tlaꞌamuudisi ciraai ilahudaa kokunayge, baku dangu hhanti ilahufidi muunainge ha hida wakinay goó kaawee tuba, baloo da Looimoo gu Goõ yaani hheꞌesidi yaani khaydi. Hhanti ⁄imbiday, gimati kaayri tuba, yaani slayri tletiru, gimba baku cheeti doó kaayiye yaa daqa doori dahhada, doó kaawa teesaaqay. 3 Heedi lensee hhantii cori unkuray hari amoo lensee. Sa gimba, balotira yaa khaydaaba, kanimisu gu didiru naqatloo gimaa iliica⁄iye gesaai, haa heedikira gu kanimisu dugumaa iliitlaaꞌasiye. Heedikee hiigaasoo dosi dugumaati hhamisi sumuku. 4 Ina maa kanimisi haa hingigii tlaysi ina lenkosi rawaa gu idadu sliimaage, doó eteedinee Iliitleemu, haa doó hhaꞌaleemisiye. Teesaaqay, ina maay day haa gi ibiidi daqa daa tlintiꞌisige mara gu didiruge gu Iliitleemu, tay kakaana tuba, ina na Iliitleemu.

5 Unkuray hiislaydaaiibaslii tuba, qatlay gaa iliiwaare sliimaa haa unkuray, ana sangwaa kakaakama gimbakee? 6 Unkuray ha khuꞌuday idoo da tlahhaahhamisa, ina ma may hiica⁄a inkoo. Heedikee gu tlaku maatii ca⁄i qatlay gosi gimaa ilii buꞌudiye. 7 Teesaaqay see, ⁄uuru gu heedikee yondimaamidi yondu, inkoo see hari siiri. Teesaaqay see, hikira gu tlahhaahhamisa heedikee gu kanimisu, duguma may hiitlaaꞌasa, ilakona tlaatlahhamisu, qatlaykaꞌa naqatloo dugumaa ilii surukusiye. 8 Teꞌesii, heedikee gu kanimisu dugunimaa ilii tlaaꞌasi. Da hheꞌesi, gimaa ilii khaye Looimoo gu Goõ Yeesu, gumaati gaasi hari himpoo da afa gosi, kara gumaati hhamisi sumuku hari wanqamee da khawaraa dosi.

9 Heedikee gu kanimisu maati khay hari ⁄uuru gu Sataanimoo, haa gi yondiidi gimba paslaapasloo gu afaꞌafuuma gu bakaꞌasa hida. 10 Kara, ina hari amamu paslaapasloo gu tlakwaroo, maay coridi hida hhakaꞌa goó hhamaahhamee. Inay yoó hhamaahhanay, sa gimba yoó sisiꞌiyay oowaraa haa slaꞌamuu gimbakira gu lou, digima ilabuꞌumi. 11 Teesaaqay, Iliitleemu hingii geemay digima tawaalimi ha ⁄uuru gu hiicoridu, ma ilakoniri ⁄imbiduu afaꞌafuumatee. 12 Sa gimbakee, inay goõ digimaati hukuna, hhakaꞌa goóba ⁄imbaraa gimba gu lou gu Iliitleemu, haa yoóti hhaꞌaluumidiyay amamu gu tlakwarooge.

Qadimidu naraꞌa iliipaꞌaruuge

13 Dandiray, balalu sliimaa kwanda ga hadisane ⁄iisoo sa Iliitleemu sa unkuray, hhiee da slaiye ha Looimoo gu Goõ. Sa gimba, Iliitleemu yaay leehhi unkuray yadaa tlaatleesoogo, danguma ilabuꞌumi hari ilabuusla ha Muuna gosi, haa gi ⁄imbiday gimba gu lou. 14 Iliitleemu yaa eteedi unkuray ilabuꞌurukii, hari amoo da Gimba gu Hhou, gaa kakaani daqa doogunay, ma slaydiri wanqamee da Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu. 15 Teesaaqay, hhiee koti, qadimida naraꞌa, haa oowa naraꞌa caacaahhamisukira sangwaa hadisani, giniri hari gimba gu afaiĩ goo baku hari cheeti sangwaa handikini.

16 Iliitleemu Taataa goori gundi slaꞌa, haa hari hhoinay gosi gu didiru hindigi pihhi tlaatlaqasa da koraraa goóba hiifaakoo haa iliipaꞌaru gu hhou. Inkoo, Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu ina loi, haa Iliitleemu Taataa goori, 17 tlaatlaqasiyee muunaiĩ kokuna haa hii⁄atlisiye, ma gimbuusidiri haa ma yonditiri gimba goõ gu hhou.

3

Pawlo slai Watesaloniike suguma firiniri

1 Hiigaasooge, hhiee koti, sandi firintee tuba, gimba gu Looimoo gu Goõ, hiiqone ciraai haa dugu muriidiye, idoo da iliiwane gooay daqa doogunay. 2 Slime, firima Iliitleemu, ma hindi ilabuꞌumi dabaiĩ gu hida hhakeesaa gu tlakwigo. Sa gimba, ti hida gongooba goó ⁄imbee Gimba gu Hhou. 3 Teesaaqay see, Looimoo gu Goõ guti ⁄imba, ina hii⁄atlisi unkuray haa hingu ga⁄ay daqa Biriisimoogo. 4 Dandiray ha kona iliipaꞌaru daqa Looimoo gu Gonge tuba, unkuray yondimaamitay, haa ha ilakontay yondu gimbakira goõ hangwaa ilakaawaani. 5 Looimoo gu Goõ hiilaalaqasiye muunaiĩ kokuna slaꞌamuu gu Iliitleemuge, haa hiikaasa da Kristuge.

Ilii⁄oo⁄a hida gwaa naa⁄amuumuudee

6 Inkoo hhiee koti, dandiray hangu ilakaawana unkuray hari uma gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu tuba, hangu deehhintee haa hhiee goõ gwaa naa⁄amuumuudee, haa goóba iliikooma caacaahhamisu sigaa hadisani. 7 Unkuray loi khuꞌuday tuba, ti kwanda ga ilakontee sirakooma ilaꞌaaꞌaatisa da ibinaa doorii. Sa gimba, dandiray yaa naa⁄amiisee gooba, gaa ilii ibimaamidane sliimaa haa unkuray. 8 Dandiray haa ⁄aginiiba fa⁄a da heedi leẽ see hari ihiĩꞌi. Dandiray haati yondiidani yondu hari maguuma haa hari ilahufidu tleemaa haa amasi, hhanti iliiloayna heedi lensee tla⁄aã googunay. 9 Dandiray haa teesaaqay laqani, yaati sa gimba haati konaaba gooba haaki, da slawaraa iliiawa da hatee gooay daqa doogunaa. Dandiray haati slaꞌana, mangi laqani ilaꞌaaꞌaatisa sa unkuray. 10 Qatlay gaa iliiwane sliimaa haa unkuray, dandiray hangwaa ilakaawani unkuray tuba, “Bere heedi waku slaiyaaba yondu, hhanti ⁄agina ⁄agoo.”

11 Sa gimba, Dandiray ha akhaakhamisana tuba, wanay hida wakinay tla⁄aã googunay ti naa⁄amiisee. Inay yoó yondiidiyaaiiba yondu, hingoótii guumamisiyay gimba gu hida wakinayge. 12 Inkoo, hida hhakee hagi ilakaawana haa hagi ilii ⁄oo⁄ana, hari uma gu Looimoo gu Goõ Yeesu Kristu tuba, yondiidiyee yondu hari kaanahhasa, ma slayri idadu sa ibinaa dooina inay. 13 Hari bara dooguna unkuray hhiee koti, hhanti ba⁄aa⁄atayi yondu hhoinay.

14 Inkoo, bere heedi waku ilii konaaba ilakaawa doori da cheetitii waara, hangu ga⁄aydee naraꞌa haa heedikee. Unkuray hangu hhanti ilagaasiday haa ina, ina ma arimi ilamuree. 15 Teesaaqay see, unkuray hagu hhanti fatay ina ubee, fa⁄ayimoo googuna pahha, ba⁄ay unkuray hiti ilii⁄oo⁄aw ina ubee hhia pahha.

Gimba gu hiifaakoo

16 Inkoo, Looimoo gu qasaw ina loi, sangu hadisiye qasaw qatlaai goõ haa hari kila amoo. Looimoo gu Goõ sliimaa ibiidiye haa unkuray goõ.

17 Ana, Pawlo handikiikima cehheemisuki hari daba goy ana loi. Haã na caqariya dari caahharaa cheetatu koii goõ, teesaaqay haganoó ilii handikima.

18 Hhoinay gu didiru gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu, ibiidiye sliimaa haa unkuray goõ.

* 1:1 1:1 Siila: Siila, yaa kona umaiĩ cada, Silifaano haa Siila. Silifaano, yaa uma gu Kilaatiini. Siila yaa uma gu Eburaanaisoo.

1 Timoteeyo

1

2

3

4

5

6

Cheeti da pandaa da Pawlo sa

Timoteeyo

Gimba guri giyaada

Timoteeyo yaa qaraimoo gwaa hhiyumaamida sliimaa haa ya⁄abimiisay Pawlo koraraa angaamaka hhiyuuma dosii da kakaaru Gimba gu Hhou gu Yeesu Kristu. Qariqaaqari, Pawlo gugi ya⁄abi ina, ma giyaadimiisay gu kanisaa da yaamu gu Efeeso tleehhidi.

Pawlo yaati ya⁄abi cheetiti daqa Timoteeyoge, maguu gadimi ina gimba gu firiiriru Iliitleemu kanisasuuge haa gimba gu ilafataqa da maarimamaa da afaꞌafuuma. Slime, Pawlo hiti ilakesaasidi tuba, ti hida gu malee waaree diginii leehhi ma giyaadimiisee da kanisaa tleehhidiri. Kara, ina hiti ilakesaasidi, idoo giyaadimiisee da kanisaa gi ilii yondiidiyee haa qaraiya, gaduũ haa mogombiisee.

1

Cehheemisuu gu Pawlo daqa Timoteeyoge

1 Ana Pawlo, ya⁄abimiisay gu Gimba gu Hhou gu Kristu Yeesu hari ilakaawaraa da Iliitleemu Ilabuꞌumiisay goori haa da Kristu Yeesu goó iliipaꞌaaꞌane, 2 ha handikiikima cheetiti daqa doogu Timoteeyo. Ugu ti nankoy loi pahha daqa dooii ⁄imba da Kristuge. Ana ha firiirima Iliitleemu, Taataa goori haa Kristu Yeesu, Looimoo goori gu Goõ, sugu laqane hhoinay gosi gu didiru, sugu ⁄awaarine, kara sugu qaye ibinaa da qasaw.

Hiigadiruu gu Timoteeyo sa maarimamaa da afaꞌafuumaa

3 Qatlay saa ilii hhiyuumaamide yade Makedooniyage, hagwaa tlaatlaqasi ugu kwanda ga mete teꞌesii yaamu gu Efeesoge, ma ilakaadi hida wakinay teꞌesii, ma mayri caacaahhamisu gu afaꞌafuumaa. 4 Kara ilakaawaki, ma mayri catimisu guba faydaa haa faadoo da tleedi da umaiĩ gu okookoiĩ koina. Gimbakee haroóti khay naanaqamoo tla⁄aã gooinay, kara yoó ilakonaaba pandaage yondu gu Iliitleemu, doó yondiidiye hari ⁄imba. 5 Inkoo, piimaa da ilakaawarati, ti slaꞌamuu goó muuna gu ⁄abaaku dahha, gu khua idoo doó iliicaahhiye hhoinay haa siaraa da tlakwaroo, kara goó laqama ⁄imba da loi. 6 Hida wakinay yaa mayri slaꞌamukee gu hhou, gii fookidiri sa idara gu bawma. 7 Inay yoóti slaiyay, ma digi caahhi ha hida wakinay maarimamaa da sariyaa pahha. Kara tay inay ma gimbakee see giyoó cocoiyeei, gu lou maꞌaana dosi gi hhidinay naraꞌa, gimati gimbakee see giyoó cocoiyee hari ⁄atlimaa.

8 Dandiray ha khuana tuba, gimba daa handikimi sariyaa da Iliitleemuge guti hhou, bere hida giyoó iliikonay caacaahhamisu naraꞌa. 9 Kara dandiray ha khuana tuba, sariyatee dagaati qaasiiba sa hida goó yondiidee hhoinay pandaa da Iliitleemuge. Sariyatee dagaati qaasi sa hida goóba ⁄imba sariyaa lensee, goóba itatiimisu, goóba muriida Iliitleemu, haa gu koomee tlakwaroo. Slime, dagaati qaasi sa hida hhaã goóba tlintiꞌisa ibinaa dooina sa Iliitleemu, hhaã gu slaee khooroti, goó cu⁄ee hari taariru ayiĩ haa amu koina haa hida wakinay. 10 Kara sariyaa dagaati qaasi sa hida gwaa slipalauumidee, guroó guee hhawatee deneꞌee koina, goó ooyimee deneꞌee koina sa kiriga tongee pahha, afaꞌafuusee, goó seeliilimee gimba gu afaꞌafuumaa, haa gimba waku goõ goó tlatlankima caacaahhamisu gu lou. 11 Caacaahhamisukee gu lou ti wana Gimba gu Hhouge goó laqama wanqamee da Iliitleemu, hiĩ sinaa taatahhi ha Iliitleemu magu kakaami.

⁄iisoo da Pawlo sa ⁄awaariru gu Iliitleemu

12 Ana kaawa ⁄iisoo sa Kristu Yeesu Looimoo goori, hiĩ sinaa qaw ⁄uuru, sa gimba hinaa faadi tuba, ana hinaa ⁄imbi, kara hinaa hiileehhi, ma sugu yondiidi. 13 Wakaꞌalee Kristu hagwaa pende⁄esi, gwaa labaꞌasi, kara hagwaa wahaahama ina. Teesaaqay see, sinaa ⁄awaarimi, sa gimba hagwaa kahha ⁄imba, kara bawma dooii haa caahhiiba gimbakira gaa yondimaamide.✡ 14 Taataa Iliitleemu sinaa pihhi hhoinay gosi gu didiru hari khisla. Kara sinaa qay ⁄uuru gu ⁄imba Kristu haa ⁄uuru gu slaꞌamuu hida wakinay ilagaasaraa doorii daqa Kristu Yeesuge.

15 Kaawarati dati loi, kara hagati ⁄imbane loi muunaiĩ kotii tuba, Kristu Yeesu yaati khay tiꞌii khoorotii, sa ilabuꞌuru gu hida gu koomee tlakwaroo. Kara tla⁄aã gu hida hhakeesii goõ, ana na asu kooma tlakwaroo hari khisla ba⁄ay da inay seei! 16 Inkoo, sa gimbakee Kristu Yeesu sinaati arimi ana ⁄awaariru. Yaati laqami hiikaasa dosi da didiri daqa dooii, heedi gwaa kooma tlakwaroo wa⁄a ba⁄ay da hida wakinay see goõ. Ana dinima arimi amoo pahha daqa hhakaꞌay gumaa ⁄imbee qariqaaqari, ma slayri ibinaa da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 17 Teesaaqay, muree haa wanqamee da ina lenkosi ti kosi ina Mutemi goó ibiida koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, goóba gwaaꞌaraa, doóba arimaa, ina leẽ na Iliitleemu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo! Guti lou.

Ilakaawa da Pawlo sa Timoteeyo ma karahhasi ⁄imba dosi

18 Timoteeyo nankoy, ooyi ilakaawati doó khoca sliimaa haa tletirukira gu wakaꞌalee, daa tletimi daqa dooguu ha tletimiisay. Ilakaawati na khasima googu, ma gauusidi gau gu hhou gu Iliitleemu. 19 Kara karahhasi ⁄imba Kristu haa slay ilahudaa gu hhoi. Hida wakinay yaa mayri caahharaa hhoinay haa gi siꞌiri tlakwaroo, teesaaqay yaa hhamisiri ⁄imba dooina daqa Kristuge, meelitaꞌa pahha daa tlakwaakwadi rawaa gu hhafidaduge. 20 Tla⁄aã gu hida hhakeesii wanay Himenaayo haa Alekisanda. Inay giyaa taatahhi sa Sataanimoo, ma digi caacaahhamisi, ma hhanti pende⁄esiri Iliitleemu.

2

Caacaahhamisuu goó sliimaa khoca haa firoo

1 Inkoo ana hangu slaꞌa geesaai, mangu tlaatlaqasi unkuray tuba, gimba sliimaage firima Iliitleemu sa hida goõ. Firima Iliitleemu, ma iliiay hida ibinaa dooinay, firiirima sa wakinay, kara daareesa Iliitleemu sa inay. 2 Firima teesaaqay sa watemi, haa hida hhanki goõ gu deni gu tawaalooge waaree, ma slayni ibinaa daa kaanahhasidi haa da qasaw, doó muriida Iliitleemu haa da koomaa muree pandaa da hida sliimaage. 3 Firoti da taqay slanqasa dati hhoi, kara yoóti hhaꞌaleesida Ilabuꞌumiisay goori Iliitleemu, 4 goó slaꞌa hida goõ, digima ilabuꞌumi tlakwaroogo haa ma caahhiri gimba gu lou. 5 Sa gimba Iliitleemu ti leẽ, kara wana ilagaasimiisay leẽ gwaa qadidu tla⁄ange, ina naa ilagaasi Iliitleemu haa hida kosi. Heediki ti Kristu Yeesu, 6 hingaa hadisi ina lenkosi musalaabage, sa afiigweedaraa da hida goõ. Ina nayii tlaaꞌasi gu lou ilatahharaa dosi Iliitleemu, qatlay gosi giyaa ilii buꞌudi.

7 Inkoo, hari ilatahharatee Iliitleemu hinaa hiileehhi, ma kakaami Gimba gu Hhou gu lou gu Yeesu. Slime, ma leehhisi gimbakee daqeemoo paslaapasloo haa ma caacaahhamisi ya⁄aboti da ⁄imba haa da loi sa hida gu hhapapu wakinay. Gimbaki ga giimaamise guti lou, hanguu coraaridaaba.

8 Teesaaqay daqeemoo sliimaage, qatlay goó ilii kurunkuritee, ana slaꞌa hhawatee goõ firinee hari muunaiĩ guba qupidaa ma naanaqamoo see, gii tlaysii dabaiĩ koina rawaage, ilakhuukhuꞌusa haa ibinaa daa tlintiꞌisi pahha daqa Iliitleemuge. 9 Kara ana slaꞌa tigay daamisiyee qayroo gu koomee muree haa goó ga⁄awee waaway gooina, kara goóba laqaruu tuba, hingoyii akhasiyayi inay kilakoina. Hhanti sukunay sagaiĩ koina, hingi hhanti ⁄aliidiyay hari sahaabu, idadu gu kaari, kara hhanti daamisiyay qayroo doó kirigiye hari peesay wa⁄a. 10 Inay ba⁄ay hingiti ⁄aliidiyee hari yondu gu hhou, idoo digoó ilii slaiye gooay tigay goó ⁄imbee tuba, Iliitleemu ginoó firiirinay muunaiĩ koinay.

11 Tigay itatiimisiyee caacaahhamisu gu gimba gu Iliitleemu hari qabidinoo haa murumuꞌuuma. 12 Ana tigay hagiyoó geemawaaba, ma caacaahhamisiri hhawatee, ma koisa see laqaru ⁄uuru gooina rawaa koinay. Caacaahhamisuge tigay kwanda gi qabiyeei diĩ. 13 Sa gimba Iliitleemu Adaamu gunaa geesa tleehhi, da hheꞌesi higi asu tleehhi Haawa.✡ 14 Karaai yaati Adaamu gooba daa hiicori ha Sataanimoo, yaati Haawa daganaa hiicori, gii gunti tlakwarooge sa dakusaraa da ilakaawa da Iliitleemu.✡ 15 Teesaaqay see tigay digi ilabuꞌuna hari amoo da laqwaloo yaꞌay, bere inay ilakonay ⁄imba Kristu, gi slaiyay hida wakinay, hingigi tlintiꞌisiyay sa Iliitleemu, hingigi ga⁄ay hari waaway.

3

Lawaalee da Kanisaa

1 Kaawarati dati loi, bere heedi waku hiĩ slahhaai muuna gosii hari khisla, lawaalimoo tleehhida,* ina yondu gu hhou gu kooma muree guniĩ slahhaai. 2 Inkoo, lawaalimoo ti heedi doóba ilii kaawaraa gimba gu tlaku, hhawata gu hadee leẽ, hingiroó hiikiki⁄a ibinaa dosii, heedi goó ilahudeesa hingigi ga⁄ay hari waaway, doó muriidiye, goó kwahhasuusa hida mara gosii haa gu khua caacaahhamisu gimba gu Iliitleemu. 3 Kwanda ti oonimiisay goóba, gu waka qwatla haa hida ba⁄ay gu kooma wariiakhasoo, goó slaꞌa ibinaa da qasaw haa goóba slaꞌamuu peesay. 4 Lawaalimoo kwanda gi warii qadidiye hida gu mara gosi loi naraꞌa, kara gi omi yaꞌay kosi naraꞌa, magu akhamisiri hari muree sliimaa. 5 Maꞌaana, bere heedi hhidina, idoo gi ilii wariiqadidiye mara gosi loi naraꞌa, malee hiidahhasi omidoo hida gu kanisaa? 6 Lawaalimoo ti heedi gu segu tleehhidiye ⁄imbaraa da Yeesuge, hingimaa ba⁄ati hiiakhasi muuna gosii, dugugi asu ⁄agitina, idoo Iliitleemu giyaa ilii ⁄agatimi gooay Biriisimoo. 7 Ina duguti hhaꞌaleesiye ha hida gu kahhee ⁄imba Yeesu, dugumaa hhanti ilawaamisi ha hida, gii huui hatliroo da Biriisimooge.

Yondimiisee doó iliiaꞌawa yondu gu kanisaa

8 Nama teesaaqay yondimiisee da kanisaa inay seei digi muriidiye ha hida, hhanti hida gu afaiĩ cada cada tleehhidiyay, goóba ooniimidu, kara goóba dabiiduu idadu haa peesay hari amamu guba ilamuree. 9 Kwanda gi ooyiyee gimbakira gu waꞌay gu ⁄imba dooina, teesaaqay laqaraage hhanti arinayi ilamuree caahharaa da tlakwaroo ibinaa dooinay. 10 Kwanda digi geesaa ilatahhiye ha hida gu Kristu kanisaage, bere digiĩ arimi tuba, digoóba ilii kaawaraa dakoo lensee, teꞌesii digi asu hiigeemaye yondu gu kanisaage yondimiisee pahha.

11 Nama teesaaqay leẽ, tigay gu yondimiisetee see kwanda digi muriidiye ibinaa dooinay, hhanti hida goó hhareedee deneꞌee koina tleehhidiyay. Ba⁄ay hingiti ga⁄ayee ibinaa dooinay haa digigi ⁄imbi gimba sliimaage.

12 Yondimiisay gu kanisaa kwanda ti heedi gu hadee leẽ kilesi tleehhidiye, goó oma yaꞌay kosi naraꞌa haa goó wariiqadida mara gosi naraꞌa. 13 Maꞌaana yondimiisetee da kanisaa doó yondiida yondu gu hhou, yoó slayay muree da didiri kanisaage haa ⁄atlimaa ⁄imba dooinay daqa Kristu Yeesuge.

Gimba gu waꞌay gu ⁄imba doori

14 Inkoo, kooma slime iliipaꞌaru gu khawaraa daqa dooguu ciraai. Teesaaqay see sugu handikiikima ugu caacaahhamisukee, 15 ana bere hoyii kaaꞌa see khawaraa, ugu hoó caahhada idoo hida digi iliislaiye ibinaa mara gu Iliitleemuge. Maraki ti kanisaa da Iliitleemu gu slafa, kara ti unguruiya haa musingi gu lou. 16 Gonkotaa haã ⁄imbani tuba, siiri da diini doori da didiri, inkoo dagaanii tlaaꞌasi gu lou:

Kristu dugwaa hiitlaaꞌasi hari slaqwa da heedi,

dugwaa laqami gu lou guba tlakwaroo ha Muuna gu Iliitleemu,

dugwaa arimi ha malayika da Iliitleemu,

dugwaa kakaami tla⁄aã gu hhapapuge,

dugwaa ⁄imbi ha hida khoorotii,

duguraa waaudi rawaa gu rawge daqa wanqamee dosii da ina lenkosi.

4

Maarimamaa da afaꞌafuumaa

1 Inkoo, Muuna gu Iliitleemu yoóti kakaana sa dandiray yakwaraa see guba tuba, balalu gu hiifaakooge hida wakinay kwahhiyay ⁄imba dooina, gi tooinaa akhamisiyayi muunaiĩ goó hiicoridee haa caacaahhamisu gu Sataanimoo. 2 Caacaahhamisukee gu afaꞌafuuma dugoótii qoomeesi ha hida gwaa peerehhumidee haa gwaa afaꞌafuumidee. Inay yoó hiidahhasiyaaiiba caahharaa gimba gu hhou haa ma siaraa da tlakwaroo see, sa gimba muunaiĩ koina yaati kaka⁄iri ubee, digaati daada⁄ami pahha hari sikhimakaꞌa gu kooma aslaa. 3 Hida hhakee yoó tlaatlahhamisiyay hida hhanti khabiibinay, kara yoó ⁄uureemisiyay hida hhanti ⁄aginay ⁄agoo waka, daa boo⁄imisi ha Iliitleemu hari ilatahharaa hhakee goó ⁄imbee Kristu haa gi caahhiyay gimba gu lou, ooyiyee hari amoo da daareesaraa. 4 Maꞌaana idadu sliimaa daa boo⁄imisi ha Iliitleemu guti hhoi, kara hhaka idoo lensee daa kitlakuusi, bere ga oowana hari amoo da daareesaraa, 5 sa gimba idadu hhakee digaati tlintiꞌisi sa Iliitleemu hari gimba gosi haa firoo.

Yondimiisay gu hhou gu Yeesu Kristu

6 Sigii slaslayde gimbaki, hhiee goó ⁄imbee Kristu Yeesu. Teesaaqay, ugu ha yondimiisay gu hhou tleehhita gu Kristu Yeesu, hiĩ daa ⁄agimisi gimba gu hhou gu ⁄imba doori haa caacaahhamisukira gu lou, hiĩ goó sirakonte. 7 Inkoo, sie sumuku catimisu gu kooma tlakwaroo da khooroti, kara catimisu guba maꞌaana, ba⁄ay ugu hanguti caacaahhamiside ibinaa daroó khawa muree daqa Iliitleemuge. 8 Maꞌaana caacaahhamisu gu slaqwa haroó khay faydaa coko⁄u, teesaaqay see caacaahhamisu gu ibinaa daroó khawa muree daqa Iliitleemuge, haroó khayda faydaa daqa idadu sliimaage, kara sidoóyi fadidi gimba gu hhou ibinaa da inkooge haa daa khocage. 9 Kaawarati dati ⁄imba, kara haraatii boo⁄odi, ma daga ⁄imbi sumuku ha hida. 10 Haã na idoo saay karahhani yonduge hari khisla, haã qaasani iliipaꞌaru goori daqa Iliitleemu gu slafage, hiĩ gu Ilabuꞌumiisay gu hida sliimaa, hhakaꞌa loi goó ⁄imbee ina.

11 Ugu, gimbaki sliimaa ilakaay haa caacaahhamisi hida goõ, magu sirakoniri. 12 Inkoo, ugu hhanti ⁄imbida duguma qooqiidi ha heedi lenseei, sa gimba ugu ti qaraimoo. Qadidi naraꞌa, hida ma sirakoniri idoo goó ilii ibite, slaꞌamuu koku, ⁄imba doogu haa ibinaa doogu doó laqama muuna gu ⁄abaaku. 13 Maati amoolaa khaw, haysi qatlay googu sa somaa Handikaa da Iliitleemu pandaa da hidage, kakaamii haa caacaahhamisi. 14 Ilakoomi yondu hari ⁄uurukira gu muuna, gwaa slaydi hari amoo da gimba gu tletimiisee, qatlay dugwaa ilii firimi ha gaduũ gu kanisaa hari amoo day qamiduu dabaiĩ. 15 Ilatahhe hari khisla gimbaki suguũ kaay, kara hanguũ ca⁄aside sumuku, magu yonditi, hida sliimaa ma aniri ibinaa dooguu, haa ⁄imba doogu daqa Kristuge giyoó ilii roogite. 16 Hangu ga⁄ayde naraꞌa, idoo goó ilii ibite, kara karahhasi gimbakee kilesi gu lou goó caacaahhamiside. Ilakoomi gimbaki, maꞌaana teesaaqay laqaraa, Iliitleemu ilabuꞌuna ugu haa hhaã see goó itatiimisee ugu.

5

Ilakaawaraa daqa gaduũ ⁄⁄ haa tigay daa afahhamaahhami hhawatee

1 Gaduwaa hagu hhanti ilii⁄oo⁄oda hari dihhay. Tlaatlaqasaku hari muree taataa googu loi pahha. Qaraiya sigi teesaaqay yonditee ubee ti, hhiee koku loi pahha, 2 muriidi tigay gwaa gadumidee ubee, amu koku loi pahha, kara muriidi tigay gu sagameeru hari muuna gu hhou hari khisla ubee, hhiee koku loi pahha.

3 Laqami muree naraꞌa, sa tigay daa afahhamaahhami hhawatee koina, gu slaee iliiawaraa da loi loi. 4 Teesaaqay see, bere hadee daa afahhami hhawata konta yaꞌay, angamalee konta okookoiĩ, hhakee kwanda hingi gesaa caacaahhamisiyee hiigaasaraa ⁄uuru gooina pandaa da Kristuge sa hida koina. Teesaaqay ki⁄isiyay iliiawaraa daqa ayiĩ haa okookoiĩ koina. Caahha gimbaki yoó muunaboo⁄eesi Iliitleemu.

5 Hadee daa afahhami hhawata gosi, haã doóba heedi lenseei gu iliiawaraa, ina Iliitleemu ginoó iliipaꞌanta sumuku. Amasi haa tleemaa ina Iliitleemu kilesi ginoó firiirinta, dagama iliiay. 6 Kara tay hadetaꞌa daa afahhami hhawata, doó ibiida sa slahhaahhaau gu idadu paslaapasloo gu khooroti, gimati slafidi see, hatee muuna gosii yaati gwaꞌati. 7 Hida sigi kaade caacaahhamisukee kanisaage, ma digima may ilii kaawaraa gimba gu tlaku. 8 Bere heedi may omidoo hida kosi, hida hhakaꞌa loi gu mara gosi, hikee hiĩ tlanki ⁄imba dosi, kara ti tlakwaroo hari khisla, ba⁄ay da heedikaꞌa see goóba ⁄imba Kristu.

9 Inkoo, hadee daa afahhami ha hhawata gosi, uma gosi dugu hhantii roogisi daqa umaiĩ gu tigay wakinayge daa afahhamaahhamige hhawatee koina, bere kahhada dawaraa koraraa mibeeri lahhoꞌo. Kara kwanda giyaa konte ibinaa da ⁄imba daqa hhawata gosii,* 10 daga caahhiye hari ibinaa dosi da hhoi. Ina yaa ominti yaꞌay kosi naraꞌa, doó kwahhasuusa hida aya gosii, doó hhunca yeꞌeeroo gu hida gu Iliitleemu, doó iliiaꞌawa hida goó koomee labaꞌasu, kara hingaay ca⁄asidi sa yondu paslaapasloo gu hhou.

11 Hhanti ⁄imbida hiiroogisa umaiĩ gu tigay gu kahhee sagameeru umaiĩ hhakeesii, sa gimba qatlay slahhaahhaau gooina gimaa hiiroogidiye maa kaba⁄i slaꞌamuu gooina gi konee daqa Kristuge, gi slaiyay kara digima khabiibimi. 12 Hari amotee harimaa khayay ⁄agitiru daqa dooinay, sa gimba ma mayay seelirukira koina gu tlaatleesoo, giyaa ilii kaayri tuba, digimaa kara khabiibinaaba. 13 Karaai, tigay hhakee hingoóti caacaahhamisiyay ibinaa da naa⁄ama, inay yoóti hemberuusiyay maraai haa maraai. Kara ti naa⁄ama kilesiiba, slime yoóti hhareediyay hida wakinay, digiba kwahhasuusa see yoótii gunay daqa gimba gima kooinaaba see, gi tooinaa cocoiyay gimba doóba cocoꞌomoo. 14 Teesaaqay ana ti slaꞌa sagameeru da afahhamaahhami hhawatee, digima khabiibimi, gi slayay yaꞌay haa gi khuꞌunay maraai koina, fa⁄ayaa doori ma dakusiri amoo dari wahaaharu hida gu Iliitleemu. 15 Maꞌaana tla⁄aã gooinay wakinay yaa hheꞌesiri yaay fookidiri gimba gu lougo, ma sirakoniri Sataanimoo.

16 Kara slaꞌa kaawaraa, bere wanta amaa doó ⁄imba Kristu, konta hida daa afahhamaahhami hhawatee hiidayuuma dosii, gi ominte. Hhanti ilii mayda kanisaa, ma daga ilii loay, ba⁄ay kanisaa ti omide hida hhakira loi gu slaiyeei iliiawaraa da loi loi.

Gaduũ gu kanisaa

17 Gaduũ gu kanisaa goó wariiqadimidee naraꞌa yondu gu kanisaa, haraa hiiboo⁄iri slawaraa muree ha buꞌumaa gu hhoi, hhakaꞌa loi goó kakaamee naraꞌa sliimaa haa goó caacaahhamisee gimba gu Iliitleemu. 18 Maꞌaana Handikaa da Iliitleemu yoóti kakanta tuba, “Hhanti khiidinta afa gu karaamoo qatlay giyoó ilii kala⁄ane baruũ,”✡ kara “Yondimiisay see haraa hiiboo⁄i slawaraa da bueemaa kosi.”✡ 19 Hhanti ⁄imbida itatiisaraa sitaakaa lensee da gimba gu gaduwaa gu kanisaa, daroóba khawaraa ha masaydii cada, tami.✡ 20 Gaduũ goó ilakoomee ibinaa tlakwarooge, ilii⁄oo⁄akii pandaa da kanisaage, wakinay see ma ilagwaa⁄iri.

21 Haguũ ilakaay pandaa da Iliitleemuge, da Kristu Yeesuge haa da malayika daa hiileehhi ha Iliitleemu, iliikoomi hiigadiruki hagu hhanti paslimisida, kara hhantii leehheda heedi lensee yondu googuu. 22 Hhantii slehheesida iliiqamiduu dabaiĩ hida wakinay, ma slaydi gaduũ wakinay gu kanisaa. Kara hangu hhanti ilagaasida haa tlakwaroo da hida wakinay, ba⁄ay ugu hanguti ga⁄ayde naraꞌa ibinaa dooguu.

23 Hhanti ilakonta kitahhuu maꞌay kilesi, ba⁄ay kitahhi coko⁄o difaay† daa mahhaaꞌadi, sa gimba gu guraꞌa googu haa sa ga⁄ay googu goóba qabisa.

24 Slayii hida wakinay tlakwaroo dooina cenceege wanta, kara yaati giyati pandaa da hukumuuge. Gimati teesaaqay see, tlakwaroo da hida wakinay, yoóti sirakonta aluũ koinaa, maꞌaana dagoó qariqaaqari caahhi. 25 Nama teesaaqay, yondu gu hhou gu hida wakinay cenceege wana. Kara yondu gu hhou see goóba cenceege waara, hingoó hiica⁄asi qariqaaqari.

6

Tongee

1 Tongee goõ da kooma ⁄imba, kwanda gi laqaneei muree hari khisla sa looee dooina, hida ma mayri wahaaharu uma gu Iliitleemu haa caacaahhamisu gu Kristu. 2 Tongee da kooma looee da kooma ⁄imba daqa Kristuge, hhanti dakusiyay laqaru muree daqa dooinay, sa gimba inay ti hhiee koina iliipaꞌaruge. Ba⁄ay ti yondiidiyee naraꞌa loi sa inay, sa gimba looetee doó slawa faydaa yondu gu tongeteesaa, ti hida goó ⁄imbee, kara ti hida doó slaiye.

Caacaahhamisu gu afaꞌafuumaa haa hindaqaruumaa da loi

Caacaahhamisi hida gimbaki gu lou, kara ⁄atlisii muunaiĩ koina, magu akhamisiri gimbakee. 3 Heedi goó caacaahhamisa gimba gu afaꞌafuumaa, goóba ⁄imbaraa gimbaki gu lou gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu haa caacaahhamisu guroó khawa muree daqa Iliitleemuge, 4 muuna gosii hingoótii akhasi ina na ina, kara ti hhidina idoo lenseei. Heedikee saga gosi yaa tlakwaakway, siginoó kona slaꞌamuu gu tlaku gu kabaaba⁄u gimba doóba caahharaa naraꞌa haa naanaqamoo gu diitiray sa maꞌaana da gimba. Cocoꞌomoki gu tlaku haroó khay tloomu, qwatla, wahaaharu haa iliitlohhidu gu tlaku. 5 Kara haroóti khay naanaqamoo balalu sliimaa tla⁄aã gu hida sagaiĩ koina gwaa hacee ilahudaa gu tlakwi, gu hhidimee gimba lensee gu lou. Hida hhanki yoóti ilahudeesiyay tuba, diini na amoo dari slawaraa hindaqaruumaa.

6 Teesaaqay see, heedi yoó slay faydaa da didiri ibinaa daroo khawage muree daqa Iliitleemuge, haa gi buꞌudisi hari idadu gi kone. 7 Maꞌaana qatlay dandiray dandoó ilii laqwaliye, haroó khaynaaba idoo lenseei tiꞌii khoorotii. Kara qatlay goó ilii kaka⁄ane, haroó waaudanaaba idoo lenseei. 8 Teesaaqay, bere kona ⁄agoo haa qayroo, haã buꞌudisani hari idadu hhanki. 9 Caahha hida goó slahhaahhaaee cira, ma slayri hindaqaruumaa, digoótii dafimidi tlakwarooge, digoóti ooyina hatlirooge haa gii huhuiyay slahhaahhaau wa⁄age gu tlaku gu bawma. Slahhaahhaauki yoóti tlakweemisi ibinaa dooina sumuku, digigi hhamisi gu lou. 10 Maꞌaana slaꞌamuu gu peesay, ti tlaatleesoo da tlakwaroo sliimaa. Slahhaahhaau gu peesay yoó ⁄isina hida wakinay, ma tlingitlingimidiri segeẽ haa ⁄imba Kristu, gi slayay ilahufiduu muunaiĩ koinay sa slahhaaꞌamee wa⁄a.

Pawlo idoo giyaa ilii tlaatlaqasi Timoteeyo

11 Inkoo ugu, Timoteeyo heedi gu Iliitleemu, ⁄ipii gimbakee goõ gu tlaku. Ilakoomi ibidinaa ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge, daroó khawa muree daqa Iliitleemuge, ⁄imbi Kristu haa slae hida. Balalu sliimaa dugu hhanti muuna tlupi, kara ibiidi ibinaa da aslaaꞌamee. 12 Qwaatli qwatla gu hhou gu ⁄imba. Karahhasi ibinaa doogu da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo dugwaa ilii eteedi ha Iliitleemu. Teesaaqay laqe, qatlay gaa ilii ⁄imbidi Yeesu pandaa da masaydii wa⁄age. 13 Inkoo hagu slaꞌa ilakaawaraa pandaa da Iliitleemuge, goó qawa slafimaa sa idadu sliimaa, haa pandaa da Kristu Yeesuge, hiĩ gwaa ilakeesu naraꞌa pandaa da Pontiyo Pilaatu, gimba gu iliipaꞌaru gosi,✡ 14 itatiimisi hari khisla ilakaawaratee suguũ kaay, damaati amoo ki⁄i Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu.

15 Iliitleemu namaa hiitlaaꞌasi Kristu, qatlaykaꞌay loi gimaa iliislaiye ina. Iliitleemu dugunoó daareesi ha hida, hiĩ gu leẽ goó tawaalooge waara, Mutemi gu watemi goõ haa Looimoo gu looimaiĩ goõ. 16 Kara ina lenkosi noó gwaaiyaaba, noó ibiidi cencetaꞌay doó wanqa hari khisla, doóba iliisataraa ilaciyaage ha hida. Gu lou, hhaku heedi gwaa arimu ina may dahhasa see arimaa. Hida muriidiyeei Iliitleemu, goó tawaalima hari ⁄uuru koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo! Guti lou.

17 Ilakaay hindaqeeri gu khooroti da inkoo, mangu hhanti hiiakhasiri, kara ma hhanti qaasiri iliipaꞌaru gooina hindaqaruumaa doóba hiikaasaraa. Ba⁄ay Iliitleemu gini iliipaꞌanee, hiĩ sandoó hadimisa idadu goõ sa hhaꞌaloo doori. 18 Ilakaawaki hida hhakee, ma ibiidiri ibinaa da hhoi, yondiidiyee yondu wa⁄a gu hhou pandaa da Iliitleemuge, ibiidiyeei hari cabuuma, iliiaꞌayee hida wakinay hari hindaqaruumaa dooina. 19 Hari amoti maa slayay sa inay hindaqaruumaa da loi, musingikaꞌa pahha daa tleehhi naraꞌa daqa ibinaa dooinay da pandaage. Teesaaqay gi asu karahhasiyay ibinaa da loi.

20 Hhia Timoteeyo, ga⁄ay naraꞌa gimbakira gaa oodi daqa Iliitleemugo. Hangu tlintiꞌiside ha gimba gu kabaaba⁄u haa idara gu bawma, guroóba khawaraa muree daqa Iliitleemuge, hiĩ giyoóti eteedinee hari cirihhimaa “Caacaahhamisu gu lou” kara ti teesaaqay gooba. 21 Hari karahhasaraa da caacaahhamisukee gu afaꞌafuumaa, hida wakinay yaa hhamisiri amoo da loi da iliipaꞌaru gooina.

Inkoo firoo doyi na nahaã ambee, hhoinay gu didiru gu Iliitleemu ibiidiyee haa unkuray gonkokunaa.

✡ 1:13 1:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Yondu gu Ya⁄abimiisee 8:3; 9:4-5.

✡ 2:13 2:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 2:7, 21-22.

✡ 2:14 2:14 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 3:1-6.

* 3:1 3:1 lawaalimoo tleehhida: Angamalee askoofu.

* 5:9 5:9 ibinaa da ⁄imba daqa hhawata gosii: Ina kwanda yaati hadee da hhawata leẽ.

✡ 5:18 5:18 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 25:4.

✡ 5:18 5:18 Yuꞌudii kitaabuu gu Luuka 10:7.

✡ 5:19 5:19 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 17:6; 19:15.

† 5:23 5:23 difaay: Buraa da ⁄aamu waku daa tinqimi, uma gosi naa sabiibu.

✡ 6:13 6:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Yohaana 18:37.

2 Timoteeyo

1

2

3

4

Cheeti da cada da Pawlo sa

Timoteeyo

Gimba guri giyaada

Qatlay Pawlo giyaa ilii handikimi cheetiti, yaa jeerage wana hhapee da Ruumige haa yaa caahhi tuba, ina dugu cira gaasi. Teesaaqay, ina yaati slai Timoteeyo maa cira khay daqa dosii. Wakaꞌalee, Timoteeyo yaa iliiaꞌay Pawlo hari khisla, Pawlo gugi slai ina nankosi loi pahha.

Cheetitii Pawlo ti laqaaqana iliikooma dosi da hida goó ⁄imbee Yeesu, hhaã goó slawee labaꞌasu. Slime, ina muuna hii⁄atliitlimisi Timoteeyo, ma ilakoomi ⁄imba ya⁄aboo da Kristu. Ya⁄abotee magi kakaami hari ⁄atlimaa, gimati qatlay gu gimbadiira, haa ma ilii⁄oo⁄i maarimamaa da afaꞌafuuma.

1

Cehheemisu gu Pawlo daqa Timoteeyoge

1 Ana Pawlo, Iliitleemu naayii leehhi, ma ya⁄abimiisay gu Kristu Yeesu tleehhidi, hari slaꞌamuu gosi, ma kakaami sa hida slafimaa hhakira, daayii fadidi ha Iliitleemu hari amoo da ilagaasaraa daqa Kristu Yeesuge. 2 Timoteeyo, ugu ti nankoy ga slae ⁄imbaraage. Ana firiirima ambee, hhoinay gu didiru, ⁄awaariru haa qasaw goó daqa Iliitleemu dahha, Taataa goori haa daqa Looimoo gu Goõ Kristu Yeesu, ibiidiye sliimaa haa ugu.

Pawlo idoo giyaa ilii muuna hii⁄atlisi Timoteeyo

3 Timoteeyo, ana ha daareeremisa Iliitleemu, hiĩ soó yondiide hari muuna gu hhou, idoo daa ilii yondiidi gooay okookoiĩ koi. Amasi haa tleemaa, qatlay goó ilii firime sa ugu, ina goó mawaaba daareesa sa ugu. 4 Gu lou, hoóyii slaslaw hherehheraa koku, kara hagoóti slaꞌa magu arimi ugu ciraai, ma haci hhaꞌaloo muuna gooii. 5 Kara ana hoóyii slaslaw ⁄imba doogu doóba peereehhiya ga konte daqa Kristu Yeesuge, ⁄imbatee daa kone slime ha maamaa doogu Looysi haa iyoo doogu Euniike. Gu lou, ana goo ilatahhe, ⁄imbatee slime ga konta. 6 Sa gimbakee, ana slaꞌa mayii slaydi, ma ilahamisidi ⁄uurukee gu muuna sugwaa qay ha Iliitleemu, qatlay gwaa ilii qaasi dabaiĩ koi sa yondu gu Iliitleemu. 7 Teesaaqay laqe, sa gimba Iliitleemu sandaa qayiiba dandiray muuna gu tlaꞌamee. Ina sindaati qay muunaiĩ kotii muuna gu ⁄uuru guri yondu sa Iliitleemu, muuna gu slaꞌamuu haa waaway hangigi ga⁄ayna dandiray kilakoti.

8 Inkoo hhanti ilamurita kakaaru sa hida gimba gu Looimoo goori gu goõ. Kara hhanti anta ilamuree sa ana daa khiidimi jeerage sa Kristu. Ba⁄ay hari ⁄uuru gu Iliitleemu ugu see ⁄imbi, ma dugu labaꞌasi ana pahha, sa kakaaru Gimba gu Hhou gu Kristu. 9 Iliitleemu naa ilabuꞌumi dandiray tlakwaroogo, kara naa eteedi dandiray, ma dandi tlintiꞌisi haa gimba gu khooroti hida kosi pahha. Hindaati eteediiba, sa gimba gu yondu goori gu hhou. Teesaaqay gooba! Hindaati eteedi sa ilakhuukhuꞌusa dosi giyaa kone haa sa hhoinay gosi gu didiru. Hari amoti da Kristu Yeesu, Iliitleemu sindaati laqami hhoinay gosi gu didiru, giraa ilii kahhiye see khawaraa khooroti. 10 Arimi inkoo, Iliitleemu sindaa hiitlaaꞌasi dandiray hhoinay gosi gu didiru, hari amoo da khawaraa dosi Ilabuꞌumiisay goori, Kristu Yeesu. Qatlay ina giyaa iliica⁄i ayisago, yaati kaba⁄i ⁄uuru gu gwaaꞌaraa, kara hari Gimba gu Hhou yaatii tlaaꞌasi slafimaa goóba tlakwaakwaw coko⁄o seei.

11 Iliitleemu hinaa hiileehhi, ma kakaami Gimba gu Hhou gu Yeesu, ma leehhisi gimbakee daqeemoo paslaapasloo haa ma caacaahhamisi hida goõ. 12 Sa gimbakee, ana sagani labaꞌasuge waara tiꞌii jeerage. Teesaaqay see, ana ilamuriidaaba sa ilapingiruki, sa gimba Kristu goó ⁄imbe hagu khua. Kara ana kooma ⁄atlimaa balalu sliimaa tuba, maati amoolaa khay karaai, ina hiidahhasi ga⁄aw naraꞌa gimbaki gu hiiloou, gwaa oodi balotiraa.

13 Ugu ilakoomi caacaahhamisu hida gimba gu lou, nama caacaahhamisukee loi loi gaa akhasidi daqa dooaa. Teesaaqay laqe ⁄imbage haa slaꞌamuu gu waara ilagaasaraa daqa Kristu Yeesuge. 14 Ga⁄ay naraꞌa gimbakee gu lou, idoo gwaa iliioodi gooay daqa Iliitleemugo. Ugu ga⁄awaku hari ⁄uuru gu Muuna gu Iliitleemu goó ibiida daqa doorii.

Muunaiĩ gu hida wakinay pandaa da Pawloge

15 Ugu ha khuꞌuda tuba, hida wa⁄a hhaã goó ⁄imbee Kristu, goó ibiidee hhapee da Aasiyage, hinaa kwahhiri, tla⁄aã gooinay wanay Figeelo haa Herimogeene. 16 Taataa Iliitleemu laqane ⁄awaariru sa hida gu mara gu Onesifooro, sa gimba ina yaati nikiikina khakhawu daqa dooii, nagi muunaboo⁄eesi, yaa ilamuriidiiba, sa gimba gaa khiidimooge waare. 17 Qatlay giyaa ilii day yaamu gu Ruumige, ina naa dabiidi hari khisla daqeemoo sliimaage, hinaati amoolaa slay. 18 Looimoo gu Goõ sugu laqane ⁄awaariru baloteesii gimaa kara ilii khaye. Kara ugu khuꞌuda hari khisla, idadu wa⁄a giyaa yondiidi sa ana yaamu gu Efeesoge.

2

Yondiidi yondu gu Kristu Yeesu ubee sirikaarimoo gu hhou

1 Inkoo, Timoteeyo nankoy, ⁄atlii naraꞌa hhoinay gosii gu didiruge gu Iliitleemu ilagaasa daqa Kristu Yeesuge. 2 Ugu hanaa akhasidi ana caacaahhamisu gu Gimba gu Hhou gu Kristu pandaa da masaydii wa⁄age. Inkoo, ugu see taatahhi caacaahhamisukee sa hida wakinay doó ⁄imbiye gumaa hiidahhasee caahharaa, ma caacaahhamisiri hida wakinay. 3 Kaasii labaꞌasu sliimaa haa dandiray, goó slayne sa gimba gu Kristu, sirikaarimokaꞌa pahha gu hhou gu Kristu Yeesu. 4 Sirikaarimoo goó yondiida yondu gu sirikaarii, yoó slaiyaaba karaai mangi ilagaasi haa yondu goó yondiidane balalu sliimaa ibinaa doorii. Ina yoóti slai muunaboo⁄eesa heedi, gwaa qaasu ina yondukeesii. 5 Kara heedi hingoó kabaaba⁄a taa⁄adimoo haa deneꞌee kosi, hiidahhasiyaaba kaba⁄araa, gi slay idoo da qawaraa, bere guba iliikoomaraa naraꞌa sariyaa goõ da taa⁄adimoo. 6 Nama teesaaqay leẽ, dooslimiisay goó yondiida hari maguuma, ina haraa hiiboo⁄i slawaraa deehharaa da pandaa da ⁄aamu gu yondu gosi. 7 Ilatahhe gimbaki sugu kakaakame, maꞌaana dugu iliiaye ha Iliitleemu, ma hiidahhasidi caahha gimbakee sliimaa.

Kristu Yeesu na heedi doó iliipaꞌane

8 Balalu sliimaa slayii Yeesu Kristu! Ina dugunaa slafisi yaagii ca⁄i ayisago, kara ina okookoo gosi gu didiru na mutemi Dawdi. Hiĩ na Gimba gu Hhou goó kakaame sa hida, 9 kara hatee na idoo sa labaꞌasuge waare. Ana dinaa khiidiidimi hari nyololoo ha sirikaarii da Ruumi ubee, ana yaati fiisiisay pahha. Teesaaqay see, gimba gu Iliitleemu duguyii dahhasiyaaba khiidiru. 10 Teesaaqay hoó tooaa kaanahhasa labaꞌasu sliimaage, sa hida dayii leehhi ha Iliitleemu, ma digi ilabuꞌumi ha Kristu Yeesu daqa wanqamee dosii da ina lenkosi da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.

11 Gu lou, haã na kaawaraa da ⁄imbaraa:

Bere haa kaka⁄ani haa ina,

dandiray maa ibiidana slime haa ina,

12 Bere ha ilakona hiikaasa,

dandiray tawaalina slime haa ina,

bere hagu tlankana, ina see hindi tlanki.

13 Bere hagu ⁄imbanaaba ina,

ina yoó tosaa meeti ⁄imbaraage,

sa gimba hingi tlankiyaaba ina lenkosi.

Yondimiisay daa ⁄imbi ha Iliitleemu

14 Ilakoomi hiislaslaw sa hida gimbakee sliimaa suguũ kaay. Gadimakii pandaa da Iliitleemuge hhanti naanaqamidiyay sa gimba guba faydaa, goóba iliiawaraa heedi lensee, kara yoóti hhamisi iliipaꞌaru gu hhakee goó akhamisee. 15 Karahhi hangu laqante pandaa da Iliitleemuge, gi yondimiisaykaꞌa pahha tleehhita daa ⁄imbi ha ina, goó waka muriidisaraa yondu gosi. Ugu caahhi gimba gu Iliitleemu, gugi caacaahhamisida naraꞌa.

16 Hangu hhanti ilagaasida haa idara gu bawma, guroóba khawa muree daqa Iliitleemuge, sa gimba gimbakee yoó deehhi hida segenge haa Iliitleemu. 17 Caacaahhamisukee koina, yoótii tlakhway inkaahhaykaꞌa pahha goó ⁄isima slaqwa goõ da heedi, gi slayda slaama. Tla⁄aã gu hida hhakeesii wanay, Himenaayo haa Fileeto, 18 hhakee gwaayii fookidee gi mayri gimba gu lou. Inay yoó caacaahhamisiyay afaꞌafuumati tuba, Iliitleemu yaa hheꞌesi yaa slafisi hida ayisasugo, kara hida hhakee yaa hhamisiri ⁄imba da hida wakinay.

19 Gimaati teesaaqay see, gimba gu lou gu Iliitleemu yaati qadidi naraꞌa ubee, musingi daa tleehhi naraꞌa, daa ilii qaasi chapaa daa handikimi taai, “ ‘Ina Looimoo gu Goõ khui hida kosi,’✡ kara ‘Hida goó eteedimee uma gu Looimoo gu Goõ, kwanda gi mayee tlakwaroo.’ ”

20 Inkoo mara gu didiruge gu hhou wana khooslay gu hhou gu sahaabu haa feesa. Kara wana khooslay daa boo⁄imisi hari bangasayi haa tipa. Khooslaykee gu hhou duguroóti yondiidi baloo da losonailee, kara hikee waku yoóti wana sa yondu gu balalu sliimaa. 21 Inkoo, bere heedi hingi ilabuusli haa tlakwarotee sliimaa, ina ti khooslimokaꞌa pahha tleehhidi daa tlintiꞌisi sa Iliitleemu, goó iliiaꞌawa Looimoo gu mara, daa ilakhuukhuꞌusi sa yondu sliimaa gu hhou.

22 Tlintiꞌii slahhaahhaau gu tlaku gu qarauumaa, ba⁄ay karahhii ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge, ⁄imbaraage Kristu, slaꞌamuu gu hidage haa dabiiduu ibinaa da qasaw. Teesaaqay laqe haa hida hhanki goó firiirimee Looimoo gu Goõ hari muunaiĩ gu hhoi. 23 Inkoo ugu hangu hhanti ilagaasida haa kabaaba⁄u guba faydaa haa gu bawma, sa gimba ugu khuꞌuda kabaaba⁄ukee haroó khay naanaqamoo. 24 Tongimoo gu Looimoo gu Goõ kwanda hhanti naanaqamidi haa hida. Ba⁄ay ina ti laqane hhoinay daqa hida sliimaage, maarimuu gu hhou tleehhidiye, goó hiikaasa gimba paslaapaslooge. 25 Kara ina ilii⁄oo⁄imine aslaaꞌamee hari caacaahhamisu hida hhakaꞌa goó kanimisee ina. Hari iliipaꞌaru tuba, muunaiĩ koinay digi pihhiye ha Iliitleemu, ma kwahhiri tlakwaroo dooina haa gii fookidiyay daqa dosii, ma caahhiri gimba gu lou. 26 Kara digiri giyaadiye ha Iliitleemu, kara ilahudaa koina ma hiiki⁄iri haa ma hiitlintiꞌiri hatliroo da Biriisimoo, hikee gwaa khiidimu muunaiĩ koina, ma yondiidiri idoo gi ina slaiye.

3

Tlakwaroo da hida balalu gu hiifaakooge

1 Inkoo Timoteeyo, caahhi gimbaki gu hiiloou, damaa khay diqimi gwaa maanuudee hari khisla, balalu hhankii gu hiifaakooge. 2 Sa gimba hida hingimaati slaiyay inay kilakoina, himaa slaiyay peesay, hingimaa hiiakhasiyayi, maa konay hhaꞌaloo, maa wahaahanay Iliitleemu, maa gwaa⁄iyaaiiba ayiĩ haa amu koina, maa kaayayiiba ⁄iisoo haa maa tlintiꞌisiyaaiiba ibinaa dooina sa Iliitleemu. 3 Kara himaayii caca⁄iyay hida gumaaba slaꞌamuu, goó wakee digima ilagaasi, goó iliitlohhideei, goóba harii ki⁄a, gwaa daraarabee haa gu wakee hhoinay. 4 Kara himaa hiicaca⁄iyay hida goó fokimidee deneꞌee koina, gwaa sagaiĩ karaarahhee, hingoóyii akhasee hari khisla, goó slaee gimba gu khooroti, kara tay Iliitleemu giyoóti wakiyay. 5 Inay ti hida hingoó laqamee hari khooroo tuba, Iliitleemu giyoó muriidiyay, kara tay yoó tooinaa tlatlankinay ⁄uuru gosi. Hangu deehhinte haa hida gu teesaaqay slanqasee.

6 Tla⁄aã gooinay wanay hhawatee goóyii gumaaguumee maraai gu hidage harii coridu guyii oyimiru tigay goóba hiidahhasa caahha amoo daa tafaꞌadi muunaiĩ koinay. Hhakee digaa ilii loay ha tlakwaroo dooina, digaa tawaalimi ha slahhaahhaau paslaapasloo. 7 Tigay hhakee yoóti slaiyay mangu caacaahhamisiri gimba gu ⁄abu, kara tay inay yoóyii dahhasiyaaiiba caahharaa gimba gu lou gu Iliitleemu. 8 Qatlaykiraa gooay Yanee haa Yamburee giyaa ilii kanisiri Musaa. Nama teesaaqay maarimamatee da afaꞌafuumaa kaniinimisida gimbaki gu lou. Waaway gooina dugwaa hhamisi ha tlakwaroo, kara hari bara da ⁄imba dooina digaa siꞌi. 9 Arimi inay ti dayaaiiba segenge, sa gimba bawma dooina dagaa arimi ha hida sliimaa, idoo gi slanqaside, qatlay daa ilii arimi gooay bawma da Yanee haa Yamburee.*

Ilakaawaraa da Pawlo daqa Timoteeyoge

10 Inkoo ugu Timoteeyo, ha khuꞌuda hari khisla caacaahhamisu gooi, ibinaa dooi da balalu sliimaa, taariru gu ibinaa dooi, ⁄imba dooi daqa Kristuge, hiikaasa dooi, slaꞌamuu gooi gu hida, idoo goó ilii khoce pandaage, 11 labaꞌasu gooi haa ilahufiduu gooi. Ugu ha khuꞌuda gimba sliimaa gwaa slay yade yaamu gu Antiyookiyage, Ikoniyaage haa Lisitiraage. Gu lou, yade ana haatii kaasi labaꞌasu gu didiru. Teesaaqay see, Looimoo gu Goõ naagi tosaa ilabuꞌumi gimbakeesaa sliimaago.✡ 12 Gu lou, caahha tuba, hida goõ gu slaee ibinaa da muriidaraa da Iliitleemu, ilagaasaraa daqa Kristu Yeesuge, digi labaꞌasi. 13 Kara tay hida gu tlakwi haa afaꞌafuusee, maa ilakonay ibinaa tlakwarooge hari khisla, mayii coridii hida wakinay, inay see digimaa tooinaa hiicoridi ha hida wakinay.

14 Gimati teesaaqay see, Timoteeyo, ugu ilakoomi oowaraa gimbakee dugwaa caacaahhamisi, gugi maꞌadi naraꞌa, sa gimba ugu ha khuꞌuda ha miyaa nugwaa caacaahhamisi gimbaki sliimaa gu lou. 15 Tlaatleesoo da daaqauumaa doogwaago, ugu dugwaa caacaahhaahhamisi Handikatii da Iliitleemu, goó hiidahhasa qawaraa waaway sa ilabuꞌuruu googu hari amoo da ⁄imba Kristu Yeesu. 16 Handikaa sliimaa da Iliitleemu ha hida nagaa handikiniri harii laalaqamisuu gosi. Handikati yoó iliiayda caacaahhamisu gu hida, ilii⁄oo⁄imiru tlakwaroo dooinaa, tafaꞌamisu gu amamu koina haa hiilaalaqamisu idoo gi ilii ibiidiye, haa gigi ⁄agitinay hari amoo da ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemu. 17 Teesaaqay heedi gu Iliitleemu, dakusiyaaba gimba lensee, qadidage naraꞌa ma yondiidi yondu sliimaa gu hhou.

4

Hiigadiruu gu Pawlo gu hiifaakoo daqa Timoteeyoge

1 Timoteeyo, hagu slaꞌa ilakaawa pandaa da Iliitleemuge haa pandaa da Kristu Yeesuge, hiĩ gumaa hukuma hida gu slafee haa gwaa kaka⁄ee, haa sa gimba maa ki⁄i karaai, ma tawaalimi tawaaloo dosi: 2 kakaami gimba gu Iliitleemu! Hangu ilakhuukhuꞌuside teesaaqay laqaraa, hida gima slairi haa gima slaiyaaiiba see akhamisu. Ugu hari muuna gu hiikaasa haa hari caacaahhamisu, laalaqamisii hida gi tafaꞌasiyay ibinaa dooina, ilakaawaki haa ilii⁄oo⁄ii tlakwaroo dooina, kara ⁄atlisii muunaiĩ koina. 3 Qatlay maa khay, hida maayii kaasiyaaiiba itatiimisu caacaahhamisu gu lou, goóba fokimidu. Inay ma sirakonay slahhaahhaau gooina harii kurunkuriru maarimamaa paslaapasloo, gumaa caacaahhamisee gimbakaꞌa kilesi gi slaiyee itatiimisu, soó khaciye eaa koina. 4 Inay siꞌiyay akhamisu gimba gu lou gu Iliitleemu, maatii fookidiyay sa akhamisu gu catimisu gu afuafuumaa. 5 Teesaaqay see ugu Timoteeyo, hangu ga⁄ayde ugu lenkoogu, gimba sliimaage gwaayii ca⁄a daqa dooguu, kaasii labaꞌasu, qoomeesii Gimba gu Hhou, gaamisii yondu sliimaa sugwaa kaay ha Iliitleemu.

Kawaraa da Pawlo tuba gwaaꞌaraa dosi yaani daadi

6 Sugunti kaay ilakaawaratee, sa gimba qatlay gooi gu gwaaꞌaraa yaani day. Ibinaa dooi daga slai hadisa sadaaka da difaay doó hiieesiye pahha masabaahuge. 7 Ana haã yondiidi yondu gu Kristu hari ⁄uuru gooi sliimaa, heedikaꞌa pahha gwaa qwaatlu, qwatla gu hhou, handii faakisi hhiyuuma dooi, heedikaꞌa pahha guũ kaba⁄u taa⁄adimoo, kara haã ga⁄ay ⁄imba dooi. 8 Inkoo sinaa qaasi hhamaa gu kaba⁄amuu gu ibinaa da hhoi ha Looimoo gu Goõ, Hakiimuu gu hhou, sinimaa haysi baloteesii. Kara ti ana kilesiiba, ti ana sliimaa haa hida goõ hhaã goó baqamidee ki⁄eemoo dosi hari kwayru gu didiru.

Tongimoo daa may

9 Timoteeyo, laa hiislehheesida khaymu, manaa arimaa kaydi ana. 10 Deema hhia goori hinaa may ana, sa gimba gu slaꞌamuu gu khooroti da inkoo, gi waaudi yaamu gu Tesaloniikege. Kreesike yaa waaudi yaamu gu Galatiyaage, kara Tiito yaa waaudi yaamu gu Dalimaatiyage. 11 Luuka kilesi naa meeti tiꞌii sliimaa haa ana. Dabiidi Maariko daqa gi iliiwane, yaa sliimaa khaye haa ugu tay daqa dooii, sa gimba ina hinoó iliiaꞌay yondu gooii. 12 Tikiiko hagwaa ya⁄abi yade tongoo da Efeesoge. 13 Qatlay gamaa ilii khayde, toogwaa sinaa hubite qayru gooii naykee gwaa may daqa Karipooge taysi tongoo da Tiroowage. Kara sinaa hubite kitaababatira, hatee loi daa boo⁄imisi hari faloo.

14 Alekisanda sapidiisay, hiraa khay tlakwaroo wa⁄a daqa dooii. Inkoo ina dugumaa hukuna ha Iliitleemu sa gimbakee sliimaa giyaa yondiidi daqa dooii. 15 Slime ugu seei hangu ga⁄ayde ugu lenkoogu haa Alekisanda, sa gimba ina yaa kanisi hari khisla Gimba gu Hhou gu Kristu goó caacaahhamisane dandiray.

16 Qatlay gu ⁄aa⁄imu gooii gu pandaa, sinaa ilii leehhisi pandaa da ⁄agitiruge, yaa wanaaba heedi lensee gwaa qadidu hari bara dooi, hida sliimaa hinaati lakidiri. Firiirima Iliitleemu, sigi hhanti faadi konay tlakwaroo gimbakeesii. 17 Teesaaqay see, Looimoo gu Goõ yaa qadidi haa ana, sinigi qay ⁄uuru, ma kakaami Gimba gu Hhou goõ sa hida wa⁄a gu hhapapu wakinay, ma akhasiri. Kara naati ilabuꞌumi pahha afa gu diidawgo. 18 Taataa Iliitleemu hinimaa ilabuꞌuna ana yondu sliimaago gu tlakugo, hiniraagi day naraꞌa tawaaloo gosii gu rawaa gu rawge. Ina dugu daareesiye ha hida koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo! Guti lou.

Cehheemisu gu hiifaakoo

19 Asunkuilee hhooa sini cehheemiside Pirisiila haa hhawata gosi Akiila. Kara sini cehheemiside, hida goõ goó mara gu Onesifooroge waaree. 20 Eraasto yaa meeti yaamu gu Korintoge. Kara Tirofiimo gwaa yade mamay mama⁄i yaamu gu Mileetoge. 21 Slehheesaayuu khawaraa tay, da ilii kahhiye dawaraa qatlay gu kijaajimoo gu dihhu. Dugwaani cehheemisi ha Eubuulo, Puude, Linoo haa Kilaudiiya hhioo doogu, slime haa hhiee koku sliimaa.

22 Inkoo, firoo doyi na nahaã ambee, Kristu Yeesu sliimaa ibiidiye haa muuna googu. Kara hhoinay gu didiru gu Iliitleemu ibiidiye haa unkuray gonkokunaa.

✡ 2:19 2:19 Yuꞌudii kitaabuu gu Faadoo 16:5.

* 3:9 3:9 Yanee haa Yamburee: Kanisaa yoóti ilahudeesida tuba, Yanee haa Yamburee ti minsliisee da hhapee da Misiri. Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 7:11-12; 8:18-19; 9:11.

✡ 3:11 3:11 Yuꞌudii kitaabuu gu Yondu gu Ya⁄abimiisee 13:13-52; 14:1-20.

Tiito

1

2

3

Cheeti da Pawlo sa

Tiito

Gimba guri giyaada

Tiito yaa Yunaanimoo, ina gi ⁄imba Yeesu. Da hheꞌesi gi iliiay ya⁄abimiisay Pawlo hhiyumidu gosii wa⁄a gu kakaaru Gimba gu Hhou gu Yeesu Kristu. Qariqaaqari Pawlo gwaa ya⁄abi Tiito hhapee da Kireetege, ma giyaadimiisay gu kanisasuu gu yada tleehhidi.

Cheetitii Pawlo hiti kakaakana sa Tiito, ma hiileehhi hida gu koomee ibinaa da hhoi gu giyaadimiisee da kanisasuu tleehhidee. Slime Pawlo hitii gadiidina Tiito, idoo gi iliicaacaahhamisiye raqoo paslaapasloo kanisaage, gaduũ gu hhawatee, gaduũ gu tigay, qaraiya haa tongee. Hiigaasooge ina hitii slaslaaslay sa Tiito tuba, hida goõ goó ⁄imbee Kristu kwanda gi ibiidiyee hari qasaw haa daakaiimaa. Slime, kwanda gii ⁄ipiyee wakitimee, kabaaba⁄u hari gimba haa deehhoo tla⁄aã gooinay.

1

Cehheemisuu gu Pawlo daqa Tiitoge

1 Ana Pawlo, tongimoo gu Iliitleemu haa ya⁄abimiisay gu Yeesu Kristu, ana dinaati ya⁄abi daqa hida daa hiileehhige ha Iliitleemu, magiri giyaadi, ma slayri ⁄imba daqa Kristuge haa ma caahhiri gimba gu lou, gungoó sirakomamida haa ibinaa da kooma muree pandaa da Iliitleemuge. 2 Laqiyee teesaaqay iliipaꞌaru gu ibinaa da taysa naqatloo, daa uumi ha Iliitleemu, daa ilii kahhiye ma tlaatleesoo da khooroti see. Gu lou, Iliitleemu yoóyii coriyaaba coko⁄o see! 3 Inkoo Iliitleemu Ilabuꞌumiisay goori, qatlay giyaa hiileehhige, yaa hiitlaaꞌasi Gimba gu Hhou gu Yeesu, hari amoo da kakaaru ha hida. Kara hari ilakaawaraa dosi haa ooyi yondukee sa ina.

4 Cheetiti sagaani ugu handikimi, Tiito,

ugu ti nankoy pahha daqa dooii,

gonkotaa hoó sliimaa ⁄imbana Kristu Yeesu.

Ana ha firiirima Taataa goori Iliitleemu haa Kristu Yeesu,

Ilabuꞌumiisay goori sugu laqane hhoinay gu didiru haa qasaw,

kara sugu qayee ibinaa da hhoi.

Yondu gu Tiito yade Kireetege

5 Idoo sugwaa may ugu taysi Kireetege, ana haati slaꞌa ugu, ma ilakonti tafaꞌamisu gimba sliimaa gwaa kahha tafaafau kanisasuuge, kara ma hiileehhedi gaduũ gu kanisaa yaamu sliimaage. 6 Gaduwaa gu kanisaa kwanda ti heedi gu kooma ibinaa da hhoi, doóba ilii kaawaraa dakoo lensee haa hhawata gu hadee leẽ kilesi. Kara ti heedi yaꞌay kosi see goó ⁄imbee Kristu, digi hhanti arina tlakwaroo ubee, yaꞌay hhakaꞌa pahha goóba ilamuree, kara goóba gwaa⁄amee.

7 Lawaalimoo* kwanda ti heedi doóba ilii kaawaraa dakoo lensee, sa gimba ina dugunoó iliipaꞌana yondu gu Iliitleemuge. Ina hingi hhanti arina ina na ina, heedi goóba cira slahhaaꞌa, oonimiisay gooba, gu waka qwatla haa hida, hhanti heedi gu kooma slahhaahhaau, hhanti slaslay idadu hari amamu gu tlakwi. 8 Ba⁄ay ti heedi gwaa cabuudu tleehhidiye, gu slaꞌa gimba gu hhou, goó ilahudeesa hingigi ga⁄ay naraꞌa, gu kooma ibinaa daa tafaꞌadi, gwaa tlintiꞌisu ibinaa dosi sa Iliitleemu, hingirigii kiki⁄i hari waaway. 9 Ina kwanda gi ooyiye naraꞌa caacaahhamisu gu lou gu Iliitleemu, doó iliipaꞌane, qatlay dugwaa ilii caacaahhamisi gooay. Teesaaqay hiidahhasi hii⁄atlisa muunaiĩ gu hida wakinay, kara ilii⁄oo⁄ii hida hhanki goó tlatlankimee gimbakee, ma sigi laqami dakoo dooina.

10 Hati gimaamisa gimbaki, sa gimba wanay hida wa⁄a goóba itatiimisu Iliitleemu, gwaa hacee gimba guba amoo haa goóyii coridee hida wakinay. Gimbaki dugoóti yondiidi loi ha raqataꞌa da hida doó iliikooma daba⁄u.† 11 Hida hhakee kwanda gi qabiqabiside sumuku, sa gimba inay hiicoraaridiyay hida gu maraai wa⁄a, hari amoo da caacaahhamisu, gimbakaꞌa inay giraa hiiboo⁄iriiba caacaahhamisu. Kara yoóti teesaaqay lalaqiyay hari amoo doóba muree, ma slayri hindaqaruumaa da ilamuree. 12 Gimati tletimiisay gooina gu didiri gu kooma waaway yaa kaay tuba,

“Hida gu Kireete balalu sliimaa yaati afaꞌafuumidiri ubee, makay gu dihhi, gwaa buhhuumidee, kara gwaa naa⁄amuumuudee.”

13 Gimbaki daa arimi guti lou lou. Teesaaqay kwanda ga ilii⁄oo⁄odee hari dihhay hida hhakee, ma qadidiri naraꞌa ⁄imbage Kristu. 14 Kara ilii⁄oo⁄akii inay, ma mayri itatiimisu gu catimisu gu hida gu Yahuudi haa ilakaawa da hida goó tlatlankimee caacaahhamisu gu lou.

15 Idadu sliimaa guti hhoi daqa hida gu hhoige. Teesaaqay see, daqa hhakaꞌay gwaa papa⁄ee haa goóba ⁄imba Kristu, wantaaba idoo lensee da hhoi. Sa gimba, ilahudaa gu muunaiĩ koina haa tana⁄oo koina digaa tlufuꞌumisi. 16 Inay yoóti kaayay tuba, Iliitleemu gu khuiyay, tay yondu giyoó yondiidiyeei, yoó tosii laqaaqana tuba, Iliitleemu giyaati tlankiri sumuku. Hida hhanki digoó waki, yoó akhamisiyaaiiba, coko⁄o see hiidahhasiyaaiiba yondu lensee gu hhou.

2

Caacaahhamisu gu lou duguni slai kanisasuuge

1 Ugu kwanda ga caacaahhamiside gimbakaꞌa kilesi gu lou, goó daqa Iliitleemu dahha. 2 Caacaahhamisi gaduũ, konee ilakhua, konee muree, konee waaway haa gwaa hii⁄atlee ⁄imbage, slaꞌamuuge haa hiikaasage.

3 Nama teesaaqay leẽ, caacaahhamisi gaduũ gu tigay, konee ibinaa daa tlintiꞌisi, hhanti iliitlohhidiyay, hhanti hhareediyay, hhanti ooniimidiyay. Inay kwanda gi caacaahhamisiyee hida gimba gu hhou. 4 Teesaaqay hiidahhasiyay caacaahhamisu tigay gu kahhee sagameeru, ma slairi hhawatee koina haã yaꞌay koina. 5 Inay hiti ibiidiyee hari waaway hingigi ga⁄ayay, gii tlintiꞌiyay tlakwaroo, gi yondiidiyay naraꞌa yondu gu maraai koina, gi ibiidiyay hhoinay, gi muriidiyay hhawatee koina, gimba gu Iliitleemu dugu hhanti belendeqesi ha heedi lensee.

6 Nama teesaaqay, ilakwikwihhi qaraiya, ma ibiidiri hari waaway hingigi ga⁄ay inay kilakoina. 7 Gimba googuu sliimaa, laqami ibinaa da hhoi, hida wakinay ma ilakeesiri ibinatee toku. Caacaahhamisuu googuu, caacaahhamisi hida hari amoo daa tafaꞌadi daroó khawa muree. 8 Kara iliikoomii gimba gu lou kilesi, caacaahhamisu doóba ilawaamisu ha hida. Teesaaqay hhakee seei goó tlatlankimee, digimaa ooyi ha ilamuree, sa gimba maa slayaaiiba idoo lenseei da tlakwi da kaawaraa daqa doorii.

9 Caacaahhamisi tongimaiĩ, ma muriidiri hari khisla looee dooina, kara magi muunaiĩ boo⁄eesiri gimba sliimaage giyoó yondiidiyee. Inay hhanti ilaki⁄imisiyay looee dooina, 10 kara hhanti fiisiyay idoo lenseei daqa dooinaa, ba⁄ay inay laqanee ibinaa da kooma muree, digima ⁄imbi ha looee dooina. Hari amotee gimba sliimaage, inay haraa khayay daareesa daqa caacaahhamisu gu gimba gu Iliitleemuge Ilabuꞌumiisay goori.

Iliitleemu yoó ilabuꞌuna hida tlakwaroogo

11 Inkoo, hhoinay gu didiru gu Iliitleemu goó ilabuꞌuma hida goõ dugungii tlaaꞌasi pandataa. 12 Hari hhoinaykee kosi gu didiru, Iliitleemu hindoóti caacaahhamisi dandiray, ma siani tlakwaroo haa slahhaahhaau gimba gu khooroti, kara gi slayna ibinaa daa tafaꞌadi haa waaway hangigi ga⁄ayna, gi muriidana Iliitleemu khoorotii da inkooge. 13 Ibiidane teesaaqay, qatlay ga ilii baqaaqamidane iliipaꞌaru goori daa ⁄aafi haa balotaꞌa Yeesu Kristu, ina gu Iliitleemu haa Ilabuꞌumiisay goori, dugumaay tlaaꞌasiye hari wanqamee. 14 Hingaa hadisi ina lenkosi ubee, ⁄ambeenimokaꞌa pahha, ma dandi afiigweedi tlakwaroogo haa ma dandi ilabuusli tlakwaroo sliimaago, ma hida kosi tleehhidani, goó slahhaahhaaee yondu gu hhou.* 15 Inkoo hagu slaꞌa, ugu ma caacaahhamisidi hida teꞌesii gimba sliimaa guũ ilakaay, ⁄atlisii muunaiĩ gu hida, kara ilii⁄oo⁄ii hida wakinay hari ⁄uuru googu, giyaadimiisay gu kanisaa pahha. Teesaaqay dugu hhanti qooqiidi ha heedi lenseei.

3

Ibinaa da hhoi da hida gu Iliitleemu

1 13 Tiito, kwanda sigii slayde hida goõ, ma itatiisiri hida gu koomee ⁄uuru tawaalooge haa hida gu deni goó wariiqadimidee yondu gu sirikariinii, inay hingi ilakhuukhuꞌusiyee, sa yondu sliimaa gu hhou. 2 Kara inay hhanti wahaahanay heedi lensee, hhanti naanaqamidiyay, slayee ibidinaa da ⁄abi da hhoi, tay gi ibiidiyay aslaaꞌamee loi haa hida sliimaa.

3 Dandiray qatlaykira gu wakaꞌalee haati kahhana bawmage, Iliitleemu gwaa itatiimisaniiba, dandaatii coraaridi, dandiray yaati tongimaiĩ daa tawaalimi ha slahhaahhaau haa hhaꞌaloo paslaapasloo da slaqoo. Balalu sliimaa handaati tlakwi, kara haati kona tloomu sa hida wakinay. Hangwaati wakaawakana, dandigi waki ha hida sliimaa, inay seei gigi wakani.

4 Gimati teesaaqay see, Iliitleemu Ilabuꞌumiisay goori sindaa laqami hhoinay haa slaꞌamuu gosi, dugwaa ilii tlaaꞌasi, 5 hindaa ilabuꞌumi dandiray, sa gimba gu ⁄awaariru gosi giyaa kone sa dandiray, yaati sa gimba gu yondu gooriiba gu hhou gaa yondiidani. Hindaati ilabuꞌumi hari amoo da ilabuusla tlakwaroo doori laqwaloo doorii da cadii, kara hindaa hii⁄abeesi muunaiĩ kotii hari ⁄uuru gu Muuna gosi. 6 Iliitleemu hindaa ilii kuꞌusi Muunakee kosi hari cabuuma, hari amoo da Yeesu Kristu Ilabuꞌumiisay goori. 7 Kara Iliitleemu hindaati faadi konaaba tlakwaroo hari amoo da hhoinay gosi gu didiru. Ina yaa laqi gimba goõ teesaaqay, ma aalini iliipaꞌaru gu ibinaa da taysa naqatloo giyaa uumi. 8 Gimbaki goõ sugwaa kaay guti lou, kara gu iliipaꞌaruu, ana slaꞌa ugu ma iliikonti hari ⁄uuru gimbakee, sa hida hhakee gwaa qaasee ⁄imba dooina daqa Iliitleemuge, ma hiikarahhiri yondu gu hhouge. Gimbaki guti hhou, kara ti kona faydaa daqa hidage.

9 Inkoo tlintiaw kabaaba⁄u gu bawma, catimisu gu umaiĩ gu okookoiĩ gu kooma faadoo da tleedi, tlanka haa qwatla sa sariyaa da Musaa. Gimbaki sliimaa konaaba faydaa, kara iliiayaaba heedi lenseei. 10 Hida hhakee goó ⁄isimee deehhoo tla⁄aã goorii, kwanda ugu hagi ilii⁄oo⁄ode, bere slaiyaaiiba mawaraa, kwanda gi kara ilii⁄oo⁄ode da cadii, ma mayri teesaaqay lalaquu. Asunkuilee bere kahhiyay slaiyaaiiba itatiisa, hangu mamaydee haa inay sumuku. 11 Ugu ha khuꞌuda tuba, sagaiĩ gu hida hhakee gu hhoiiba, yaa mayri gimba gu lou sa sirakomamidu gu afaꞌafuumaa kilesi. Kara inay ti hida gu koomee tlakwaroo, hingaa ⁄agitiniri hari tlakwaroo dooina.

Ilakaawa haa cehheemisuu gu hiifaakoo

12 Qatlay gamaa ilii ya⁄abe daqa dooguu Ariteema angamalee Tikiiko, hhooa la khayda booma da Nikapoolige, sa gimba ana haa slaꞌa khawaraa teꞌesii, ma ibiidi qatlay gu slehheeri gu koomee caaqwa. 13 Qatlay Seena, heedikira gu sariyaa haa Apoolo gimaa ilii waaudiye, iliiawakii hari ⁄uuru googu, ma slayri idadu sliimaa, gi slaiyeei hhiyuuma dooinay. 14 Sa gimba, hida koti kwanda hingi caacaahhamisiyee, mangii ca⁄asiri, ma yondiidiri yondu gu hhou, ma iliiaꞌayri qaqaw sa hida idadu gu kaari haa ma slayri ibinaa doóba dakusa ⁄aamu.

15 Hida sliimaa gu Iliitleemu gu tiꞌii waaree haa ana, dugwaani cehheemisi ugu, Tiito. Cehheemisi deneꞌee koti goõ, gu koomee ⁄imba daqa Kristuge.

Inkoo firoo doyi na nahaã ambee, hhoinay gu didiru gu Iliitleemu ibiidiyee haa unkuray gonkokunaa.

* 1:7 1:7 Lawaalimoo: Angamalee na Askoofu.

† 1:10 1:10 raqataꞌa da hida doó iliikooma daba⁄u: Wayahuudi gwaa iliipaꞌamee Kristu, gwaa iliikoomee iliiqamiduu sariyaa da daba⁄u da diini dooina da Yahuudi.

* 2:14 2:14 Hari iliiawaraa maꞌaana da afiigweeda da hida, ma yondimiisee da Iliitleemu tleehhidiri, slime yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 130:8; Hiica⁄araa 19:5; Hiislaslaw gu Sariyaa 4:20; 7:6; 1 Peetiro 2:9.

Filimooni

Cheeti da Pawlo sa

Filimooni

Gimba guri giyaada

Cheetiti ya⁄abimiisay Pawlo nagaa handikimi sa hindaqaru waku gwaa ⁄imbu Kristu daa eteediidine na Filimooni. Leẽ gu tongee da Filimooni, yaati heedi waku daa eteediidine Oneesimo. Oneesimo yaati lakidi daqa Filimoonigo, yade hiigaasooge gi heedi goó ⁄imba Kristu tleehhidi. Slime, Oneesimo gi iliiay Pawlo kakaaru gu Gimba gu Hhou gu Yeesu, qatlay giyaa ilii khiidimooge wane. Teesaaqay, Pawlo gugi ki⁄isi Oneesimo daqa Filimoonige hari cheetiti, daa firinti Filimooni, ma ilamooyimi Oneesimo. Sariyaa da tawaaloo da Ruumige, Filimooni yaa kona haaki da gaasaraa tongimoo gosi hiĩ gwaa lakidu. Teꞌesii, Pawlo hiti ilakesaasidi sa Filimooni tuba, ina kwanda inkoo gu ⁄imbiye tongimoo gosi Oneesimo ubee ti hhia goó ⁄imba Kristu.

1

Cheeti da Pawlo sa Filimooni

1 Cheetiti yaa daqa dooi dahhada ana Pawlo, daa khiidimi jeerage sa kakaaru Gimba gu Hhou gu Kristu Yeesu, haa daqa hhia gooraa Timoteeyo. Sugwaani handikini ugu Filimooni danaꞌa goori ga slaꞌane, goó yondiida sliimaa haa dandiray yondu gu Kristu. 2 Cehheemisi hhioo doori Afiiya, Arikiipo sirikaarimoo danaꞌa goori haa cehheemisi hida gu kanisaa doó hiikurunkurimida mara googuu.

3 Ana firiirima ambee, hhoinay gu didiru haa qasaw goó daqa Iliitleemu dahha, Taataa goori haa daqa Looimoo gu Goõ Yeesu Kristu, ibiidiye sliimaa haa unkuray.

Pawlo hhaꞌaleesi Iliitleemu sa Filimooni

4 Gu lou, balalu sliimaa, qatlay ana goó ilii firime Iliitleemu sa ugu, ana sugoóti kaawa ina ⁄iisoo. 5 Sa gimba ha akhaakhamisa, gimba gu ⁄imba doogu daqa Looimoo gu Gonge Yeesu, haa slaꞌamuu koku daqa hida gu Iliitleemuge. 6 Kara ana ha firiirima sa ugu ambee, sugu hadisiye ⁄uuru gu ilatlatlaw ⁄imba doogu, ga konte daqa Kristuge. Ugu ma slayidi caahhamuu gwaa buꞌudu, idadu gonge gu hhoi ga kone ilagaasa doorii haa Kristu. 7 Gu lou, slaꞌamuu koku sinaa qayri hhaꞌaloo, kara hinaa muuna hii⁄atlisiri hari khisla, sa gimba ugu hhia goy haa muunaboo⁄eesidi hida gu Iliitleemu, hari slaꞌamuu gaa laqanti daqa dooinay.

Pawlo tlaatlaqasi Filimooni ma kwahhasuusi Oneesimo

8 Teesaaqay, ana hari ⁄atlimaa hhanki ga koome ilagaasaraa dooi daqa Kristuge, haã aloo hiidahasa ilakaawa ugu hari ⁄uuru, ma yonditi gimba duguũ slaiye ugu magu yonditi. 9 Gimati teesaaqay see, haã arimi ambee, ti ba⁄ay gimbaki suguti kaawa hari muuna gu slaꞌamuu. Ana ti Pawlo, kwasluumuuday gu Kristu Yeesu, inkoo see khiidimooge waara sa yondu gosi. 10 Inkoo, ana idoo ga firime daqa dooguu na nahaã ambee, aare laqami hhoinay googu sa Oneesimo.* Ina daqa dooii hikee ti nankoy loi pahha, sa gimba ana nuguraa giyaadi, ma ⁄imbi Kristu, qatlay ga ilii khiidimooge waare. 11 Wakaꞌalee, qatlay ina giyaa ilii lakidi daqa doogwaa, yaa konaaba faydaa daqa dooguu. Gu lou, inkoo ina ti kona faydaa hari khisla daqa doorii gonkotaa.

12 Inkoo, aare Oneesimo naykee hagwaani ki⁄isi taysi daqa dooguu. Gu lou, hikee ubee ti muuna goy loi pahha naa hadakay taysi daqa dooguu. 13 Ana haã slaꞌa, ina ma meeti tiꞌii haa ana, mani iliiay da ugu gooay idoo hanaa iliiaydi, qatlay ga ilii jeerage waare sa kakaaru gu Gimba gu Hhou gu Yeesu. 14 Teesaaqay see caahhi, ana yondiidaaba gimba lensee, bere ugu haguba ⁄imbaraa. Ana slaꞌaaba ⁄uureesa ugu mani iliiaydi, teesaaqay cabuuma doogu dagati laqane hari idoo ga iliislaꞌade muuna googwaa ugu loi. 15 Ana goo ilatahhe, hatee na idoo Oneesimo sugunaa hiideehhi daqa doogwaa slehheeri angaamaka. Inkoo, qatlay giyoo iliiki⁄iye taysi daqa dooguu, sliimaa wane haa ugu balalu sliimaa. 16 Qatlaykaa gu inkoogo, hagu hhanti kara fata ina ubee, ti tongimoo googu kilesi. Inkoo ina kona hhoinay hari khisla gu hiicataraa da tongimoo see, sa gimba ina yoó ⁄imbi Kristu. Inkoo ina ti hhia googu ga slaꞌade. Gu lou, ana hagu slaꞌa ina, teesaaqay see, ugu haguti asu slaꞌada hari khisla, sa gimba ina ti tongimoo googu, kara hiti hhia googu daqa Looimoo gu Gonge.

17 Teesaaqay, bere hani khuꞌuda ubee, ana na hhia googu yondu gu Kristuge, aare kwahhasuusi Oneesimo idoo gaã aloo ilii kwahhasuuside gooay ana. 18 Bere wana gimba gu tlaku Oneesimo giyaa dakusi daqa dooguu, kara bere yaa buiiba inaa daqa dooguu, sini kaade ana haga bua. 19 Gimbaki ana Pawlo nugwaani handikimi hari daba goy loi ambee, ana iinatee haga bua goõ sa ugu. Teesaaqay see, slayii tuba, ugu konta inaa daqa dooii, da ibinatee da ⁄abi ga konte muuna googuu. 20 Inkoo ye hhia goy, aare sini yondite gimbakee gaã firimi daqa dooguu sa Kristu. Kara muunaboo⁄eesi muuna goy ubee, hhiee pahha daqa Kristuge. 21 Ana ga ilii handikiikime cheetiti, ha khua ambee, gimbaki hagu yondita, yoótii cati hikira see gaã firimi.

22 Kara haguũ firimi siniharaa ilakhuukhuꞌuside daqa, teꞌesii mara googuu. Gu lou, ana kooma iliipaꞌaru ambee, Iliitleemu sangwaa ilaki⁄isi unkuray, idoo gaa ilii firintiri gooay daqa dosii, ana ma dinaay ca⁄asi jeerago, nangwaa arimaa kay unkuray taysi karaai.

Cehheemisuu guyii faakoo

23 Hhia Filimooni, dugwaani cehheemisi ha Epaafura danaꞌa goy, gu waara haa ana tiꞌii jeerage sa yondu gu Kristu Yeesu. 24 Kara dugwaani cehheemisi ha Maariko, Arisitaako, Deema haa Luuka, yondimiisee deneꞌee koi.

25 Inkoo firoo doyi na nahaã ambee, hhoinay gu didiru gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu ibiidiyee haa unkuray gonkokunaa.

* 1:10 1:10 Oneesimo: Umaki maꞌaana dosi na Gu kooma faydaa.

Waeburaaniyaa

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Cheeti sa

Waeburaaniyaa

Gimba guri giyaada

Gu lou, hhidina miyaa naa handikimi cheetiti. Teesaaqay see, heedi gwaa handikimu cheetiti yaati giyaadimiisay daa khuiye kanisaage, qatlaykii Pawlo slime ginaa ilii handikiikina cheetatu kosi kanisasuuge. Cheeti daa handikimi daqa Wayahuudi wakinay gwaa ⁄imbee Yeesu, daa hiidafidi, ma mayri ⁄imba Yeesu.

Cheetiti yoóti ilakwikwihhida, idoo Yeesu gu iliikaaru daqa hida goõ goó ⁄imbee ina. Slime yoóti laqaaqanta tuba, Yeesu ti Nanku Iliitleemu. Teesaaqay, ina kona ⁄uuru hari khisla ba⁄ay da malayika daa ⁄imbi ha Wayahuudi. Inkoo, ina guti kaaru hari khisla ba⁄ay da tletimiisee da Ila⁄imbidu gu Segu. Kara, ina guti kaaru hari khisla ba⁄ay da Musaa, hiĩ gwaa hadisu sariyaa da Iliitleemu daqa Wayahuudige. Slime cheetiti yoóti laqanta tuba, Yeesu guti hhou ba⁄ay da hhapalooee da Wayahuudi, sa gimba etaa ina yaa yondiidiiba tlakwaroo lensee. Teesaaqay, ina yaati hadisi ibinaa dosi, idoo daa buꞌuti pahha haa sadaaka da hiifaakoo sa tlakwaroo da hida. Sadaakatee giyaati hadisi waa leẽ kilesi sa hida haa yaatii naacidi sadaaka da kila kori daa hadiidimisiye ha hhapalooee sa Yahuudi.

Hiifaakoo da cheetige, handikimiisay kakaana sa dandiray tuba, catimisu gu okookoiĩ gu deni gu Wayahuudi gu waara Ila⁄imbidu gu Seguge. Catimisuki, ti laqaaqana, idoo giyaa ilii muunaboo⁄eesiri Iliitleemu hari amoo da ⁄imba dooina. Teesaaqay, ina yoó hiislaslay sa hida goó ⁄imbee Yeesu tuba, inay see kwanda gi ilakonee ⁄imba Iliitleemu, haa etaa digigi may afahhama idoo daa yondiidi haa daa caacaahhamisi ha Yeesu.

1

Nanku Iliitleemu guti didiru ba⁄ay da malayika

1 Wakaꞌalee Iliitleemu yaa gimbuusi haa okookoiĩ koti hari amoo da tletimiisee waa wa⁄a haa hari amamu paslaapasloo. 2 Inkoo, balalu hhankii gu hiifaakooge, Iliitleemu hiĩ gimbuusi haa dandiray hari amoo da Nankosi, hiĩ giyaa hiileehhi ma aalimiisayi gu idadu goõ tleehhidi. Slime hari amoo dosi Iliitleemu yaa tleehhi khooroo haa raw, haa kila idoo waꞌay koinay. 3 Naw ti laqaaqana ceeleꞌemee da wanqamee da Iliitleemu, haa ti laqaaqana kalay gu lou, idoo Iliitleemu gi iliiwane. Hari hiidahhasa da ilakaawa da nakee, yoóti ga⁄ay idadu sliimaa, ma ilakoniri ibinaa. Ina hingaa hiica⁄asi sadaaka da ilabuusla hida tlakwaroo dooina, yaati ibiidi hari bara da ⁄uya gu Iliitleemu gu kooma ⁄uuru goõ rawaa gu rawge. 4 Iliitleemu yaa ⁄isimi Nankosi, guti kaaru hari khisla ba⁄ay da malayika, idoo sugwaa ilii hadisi gooay umake gu didiru ba⁄ay da umaiĩ gu malayika.

5 Iliitleemu yaa kaayiiba waa lensee sa leẽ gu malayika dosi tuba,

“Ugu ti nankoy,

letuti ana hanti taataa googu tleehhidi.”✡

Kara Iliitleemu yaa kaayiiba gimbaki daqa malayika lensee tuba,

“Ana taataa gosi tleehhida,

ina nankoy tleehhidi.”✡

6 Kara, qatlay Iliitleemu giyaa ilii ya⁄abi badiisu gosi khoorotii, yaati kaay tuba,

“Malayika goõ da Iliitleemu, gi keebeeꞌemiti daqa dosii.”✡

7 Iliitleemu yaa ilakeesi gimba gu malayika dosi tuba,

“Iliitleemu yoó laqi malayika dosi gi caaqwa pahha tleehhita,

haa yondimiisee dosi gi buruburiya da aslaa pahha tleehhidiyay.”✡

8 Inkoo, ina yaa ilakeesi gimba gu Nankosi tuba,

“Ye Iliitleemu,* kitiĩ googu gu tawaaloo,

ibiidi koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.

Hhadaa da tawaaloo doogu yoóti tawaalinta hari amoo da haaki.

9 Ugu ibinaa da hhoi ganoó slaꞌada, tlakwaroo ga wakida.

Sa gimbakee, Iliitleemu, Iliitleemu googu, gungii leehhi haa gugi maakhi ugu du⁄iya da hhaꞌaloo,

gugii tlaysi ugu hiicata da danaee koku.”✡

10 Slime Iliitleemu yaa kaay tuba,

“Ugu Taataa Iliitleemu, yadaa tlaatleesogo haa tleehhidi khooroo,

haa raw ti yondu gu dabaiĩ koku.

11 Idadu hhakee gonkoinaa hitii hhancooiyay,

slime gonkoinaa ti faakiyay qayroo pahha.

Balalu sliimaa ugu ti ilakonta ibinaa.

12 Kara, idadu hhakee hagimaatii qwasa⁄anta kooti pahha,

slime digimaatii fokidi qayroo pahha.

Balalu sliimaa ugu ti meta nama hikira leẽ,

koraraa gu ibinaa doogu konaaiiba hiifaakoo.”✡

13 Iliitleemu yaa kaayiiba etaa sa malayika lensee tuba,

“Ibiidi hari bara doyi da ⁄uya,

qatlaykaꞌa naqatloo gamaa ilii qaase fa⁄ayaa doogu, biraa gu yeꞌeeroo kokuu.”✡

14 Gu lou, malayika goõ ti muunaiĩ goó yondiide sa Iliitleemu haa digoóti ya⁄abi sa yondiidu daqa hida hhakaꞌay gumaa aalimee ilabuꞌuru.

2

Ilabuꞌuru gu didiru

1 Sa gimbakee, dandiray kwanda ga ilakone iliiqaasa caacaahhamisukira gaa akhasani, ma hhanti mayni caacaahhamisukee. 2 Ya⁄abotira daa kakaami ha malayika sa okookoiĩ koti dagaa laqami tuba, daati loi. Kara kila dakusa da sariyaa haa akhamisu gu hhaku gu sariyatee, yaati slay ⁄agitiru hari amoo da haaki. 3 Inkoo, dandiray malee ba⁄ana, bere iliiqaasanaaba ilabuꞌuru gu didiru da hiĩ gooay? Looimoo gu Goõ loi naa tlaatleesi kakaaru ilabuꞌuruki. Da hheꞌesi, hida hhakira gwaa akhasee ina hindaa maꞌasiri tuba, guti lou. 4 Slime, Iliitleemu gi ilatlay ilabuꞌuruki hari amoo da laqaru gimba gu denu goó bakaꞌasa hida. Kara, ina hari amoo da Muuna gosi yaa hadisi ⁄uuru paslaapasloo gu muunaiĩ sa hida, idoo giyaa iliislaiye gooay ina.

Yeesu naroó giyaadi dandiray ilabuꞌuruuge

5 Iliitleemu yaa qaasiiba malayika, ma tawaaliniri khooroo daa khoca, haã gimba gosi ga kakaakane. 6 Kara Handikaa da Iliitleemu yoó ilatlayda tuba,

“Heedi ti idoo mala gumatii slaydi see,

baku nanku heedi ti idoo mala gumati khuꞌunti see?

7 Ina* hagunii ⁄eetisidi hari qatlay coko⁄u ba⁄ay da malayika.

Suguũ daasidi hhamaa gu wanqamee haa gu muree.

8 Ugu suguũ hadisidi ⁄uuru gu hiikala⁄araa idadu sliimaa.”✡

Qaasaraa idadu sliimaa tawaaloo da heedige, Iliitleemu yaa mayiiba idoo lensee, dagama may tawaaliru ha heedi. Teesaaqay see, inkotii hoó anaaba idadu sliimaa tawaaloo dosii wanay. 9 Dandiray haguũ arini tuba, Yeesu dugu hii⁄eetisi ha Iliitleemu qatlay coko⁄oniinii ba⁄ay da malayika. Inkoo, Iliitleemu suguũ daasi hhamaa gu wanqamee haa muree. Yeesu hari amoo da hhoinay gu didiru gu Iliitleemu, yaati gwaai sa hida sliimaa.

10 Inkoo, Iliitleemu gwaa tleehhu haa goó ga⁄awa idadu sliimaa hiraani khay hida wa⁄a wanqamee dosii. Ina yaa ⁄isimi Yeesu, ma giyaadimiisay gwaa buꞌudu tleehhidi hari amoo da labaꞌasu gosi. Sa gimbakee Yeesu na hiidahhasi hari khawa hida hhakee ilabuꞌuruge. 11 Ina noó tlintiꞌisi hida tlakwaroogo, haa hida hhakee doó tlintiꞌisiye tlakwaroogo, gonkoinaa ti yaꞌay gu Taataa leẽ. Ti sa gimbakee, Yeesu saganoó arinaaba ilamuree eteeda inay hhiee kosi. 12 Ina kakaana sa Iliitleemu tuba,

“Ana kakaama uma googu daqa hhiee koii,

tla⁄aã gu hiikurunkuridage hagu hhaꞌaleesa hari raaꞌamu.”✡

13 Kara, ina gi kaay tuba,

“Ana hati qaasa iliipaꞌaru gooi daqa Iliitleemuge.”✡

Kara gi kaay tuba,

“Yuꞌudiyaa! Ana tiꞌii waara sliimaa haa yaꞌay sinaa hadisi Iliitleemu.”✡

14 Inkoo, yaꞌay hhakee ti hida gu koomee slaqwa haa ceedee, nama teesaaqay Yeesu see yaati inay pahha tleehhidi. Ina yaati teesaaqay laqi, hari amoo da gwaaꞌaraa dosi, ma hhamisi Biriisimoo, hiĩ guroó khawa gwaaꞌaraa. 15 Slime, Yeesu yaa ilabuꞌumi hida hhakira goõ, gwaa ibimaamidee tongee pahha, sa gimba yoó tlaꞌamuudiyay gwaaꞌaraa. 16 Gu lou, ina yaati khayiiba sa iliiawaraa da malayika, yaati khay sa iliiawa laqwaloo da Aburahaamu. 17 Sa gimbaki kwanda gi hhiee kosi tleehhidiye hari kila amoo, ma hhapalooay gu didiru tleehhidi gu kooma ⁄awaariru haa hiĩ gu hiidahhasane ⁄imba yondu gosii pandaa da Iliitleemuge. Hari amotee, ina hiidahhasi ilamooyiru tlakwaroo da hida. 18 Sa gimba, ina loi dugwaa koimisi haa dugwaa labaꞌasi, hiidahhasi iliiawa hida hhakaꞌa doó koimisiye.

3

Yeesu guti didiru sa Musaa

1 Sa gimbakee, hhiee koi daa tlintiꞌisi ilagaasaraa doogunay, unkuray daa eteedi ha Iliitleemu, ilahudeesa hari khisla Yeesu, ya⁄abimiisay haa hhapalooay gu didiru gu ⁄imbaraa doori. 2 Ina yaati heedi daa ⁄imbi daqa Iliitleemu gwaa hiileehhu ina yondu gosii, Musaa gooay slime giyaa ilii yondimiisay daa ⁄imbi tleehhidi yondu giyaa yondiidi sa hida goõ mara gu Iliitleemuge. 3 Yeesu hiraatiiboo⁄i slawa muree da didiri ba⁄ay da Musaa, taqay da tlehhidiisay gu mara gooay giyoó ilii kone muree da didiri ba⁄ay marakee. 4 Kila mara dugoóti tleehhi ha tlehhidiisay. Teesaaqay see, Iliitleemu naa tleehhi idadu goõ. 5 Musaa yaati yondimiisay daa ⁄imbi daqa hida goõ gu mara gu Iliitleemu, yaa ilatlay gimba damaa kaaye qariqaaqari ha Yeesu. 6 Inkoo, Kristu ti heedi daa ⁄imbi, Naw pahha mara gu Iliitleemuge. Dandiray na maraai kosi, bere hangu ilakona oowaraa hari khisla haa ⁄atlimaa koti, haa iliipaꞌaru hangoó iliiduubane.

Hhanti mayday ⁄imba

7 Inkoo, Muuna gu Iliitleemu gooay giyoó ilii kaaye tuba,

“Letuti, bere akhasidayi afoo da Iliitleemu,

8 muunaiĩ kokuna hhanti karahhiyay,

giyaa ilii yondiidiri gooay Waisraeeli, giyaa ilii siꞌiri sirakooma ana,

qatlaykira gooay hinaa ilii koimisiri kongoqomeege.

9 Teꞌesii ayiĩ kokuna hinaa koimisiri haa hinigi ilatahhiri ana,

giyaamati aniri see yondu gooi koraraa mibeeri cigahha.

10 Inkoo, haã na idoo saa slahhaai sa laqwalotee,

gi kaay ambee, ‘Balalu sliimaa muunaiĩ koina yaa hhaniri.

Inay yoó sisiꞌiyay sirakooma amamu koi.’

11 Teesaaqay, hagi seelimi hari slahhaaꞌamee ambee,

‘Etaa maa hiigunaaiiba daqa sigaa ilakhuukhuꞌusi da hiifiifisa!’ ”✡

12 Hhiee koi, hangu ga⁄aydee! Heedi lensee hhanti wane tla⁄aã googunay gu kooma muuna gu tlaku goóba ⁄imbaraa, gungoó pasla haa Iliitleemu gu slafa. 13 Teesaaqay see, balalu sliimaa hangu muunaiĩ hii⁄atlimisidee unkuray haa unkuray. Qatlay sliimaa goó ilii eteedane “letuti,” dama hhanti waari heedi lensee tla⁄aã googunay gu kooma muuna gwaa karahhu hari hiicoridu gu tlakwaroo. 14 Dandiray gonkotaa hangoóti ilagaasana haa Kristu gimba gonge, bere gu lou hangu ilaoowana naraꞌa iliipaꞌaru goorii gu tlaatleesoo hiigaasoo naqatloo. 15 Handikaa da Iliitleemu yoóti kaada tuba,

“Letuti, bere akhasidayi afoo da Iliitleemu,

muunaiĩ kokuna hhanti karahhiyay,

giyaa ilii yondiidiri gooay Waisraeeli, giyaa ilii siꞌiri sirakooma ana.”✡

16 Ti haã miyaa gwaa akhasee afoo da Iliitleemu, gugi siꞌiri? Ti hida hhakira goõ daraa giyaadi ha Musaa hhapee da Misirigo. 17 Kara, Iliitleemu ti hida mala nugwaa slahhaaꞌasi koraraa mibeeri cigahha? Ti hida hhakira gwaa yondiide tlakwaroo, gi kaka⁄iri kongoqomeege. 18 Kara, ti hida mala Iliitleemu saa seelimi tuba, “Etaa maa hiigunaaiiba daqa sigaa ilakhuukhuꞌusi da hiifiifisa?” Ti hhakaꞌa gwaa siee akhasa. 19 Inkoo, haã arini tuba, inay yaa hiidahhasiriiba hiiguuma daqateesii da hiifiifisage, sa gimba yaa siꞌiri ⁄imbaraa.

4

Hiifiifisa daa hiifadidi Iliitleemu sa hida kosi

1 Inkoo, hiifadidu gu Iliitleemu gu hiiguma daqa da hiifiifisage kahhi wana. Teesaaqay, hangu ga⁄ayne, leẽ tla⁄aã goorii hhanti dakusi daqatee da hiifiifisa. 2 Guti lou, dandiray see sandii kakaami Gimba gu Hhou gu hiifiifisa, okookoiĩ koti gooay daa hiica⁄asi Misirigo. Teesaaqay see, ya⁄abotee giyaa akhasiri yaa kontaaba faydaa lensee daqa dooinay, sa gimba yaa ⁄imbiriiba ya⁄abotee da Iliitleemu. 3 Inkoo, dandiray gwaa ⁄imbee ya⁄abotee, handii guni hiifiifisateesii. Teesaaqay see, hida gooba ⁄imba Iliitleemu, ina yaa kaay tuba,

“Teesaaqay, hagi seelimi hari slahhaaꞌamee ambee,

‘Etaa maa hiigunaaiiba daqa sigaa ilakhuukhuꞌusi da hiifiifisa!’ ”✡

Iliitleemu yaa teesaaqay kaay, yondu gosi giyamaati buꞌudi yadaa tlaatleesoo daa ilii tleehhi khooroti. 4 Handikaa da Iliitleemu yoó kaada tuba, “Baloo da fanquge Iliitleemu yaa hiifiifisi yondu gosaa goõ.”✡ 5 Kara, Handikaa da Iliitleemu teꞌesii rawaage hiĩ kaadi tuba, “Etaa maa hiigunaaiiba daqa sigaa ilakhuukhuꞌusi da hiifiifisa!”

6 Inkoo, hiifadidukee kahhi wana, wakinay see goó ⁄imbee Iliitleemu, ma hiiguniri daqa dosii da hiifiifisa. Okookoiĩ koti gwaa akhasee Gimba gu Hhou yaa hiiguniriiba daqateesii, sa gimba giyaa siꞌiri akhasa Iliitleemu. 7 Teesaaqay, Iliitleemu gi qaasi baloo waka da hiidawaraa hiifiifisage, balotee dagagi eteedi “Letuti.” Iliitleemu yaa kaay gimba gu baloti, qariqaaqari koraraa wa⁄a gwaa hiicatee hari amoo da mutemi Dawdi, idoo daa ilii handikimi gooay wakaꞌalee tuba,

“Letuti, bere akhasidayi afoo da Iliitleemu,

muunaiĩ kokuna hhanti karahhiyay.”✡

8 Sa gimba, bere Yosuuwa yaa aloo qay hiifiifisa sa okookoiĩ hhakira koti, Iliitleemu qariqaaqari yaa aloo kara kaayaaba baloo waka da hiifiifisa. 9 Inkoo, hiĩ meti hiifiifisa da Sabaato sa hida gu Iliitleemu. 10 Kila heedi gwaa hiidaw hiifiifisa da Iliitleemuge, slime hindii fiifisi yondu gosaa, Iliitleemu gooay giyaa iliifiifisi yondu gosaa gu tlehhinay. 11 Inkoo, maguumidanee ma hiiguni hiifiifisateesii, heedi lensee tla⁄aã goori hhanti huui hari amoo da sirakooma ilaꞌaaꞌaatisatee da akhamisu gu hhaku.

12 Gimba gu Iliitleemu kona slafimaa, ⁄uuru haa dihhay ba⁄ay da pangaa goó qutlida hari afaiĩ cada. Kara, gimbakee yoó hiiguna gi paslisi muuna haa himpoo, daqeemoo gu slaqwa haa wahhana gu waꞌay gu slaqwage waara. Kara, gimbakee yoóti baraslayi ilahudaa haa piimaa da muuna. 13 Hhaka idoo daa tleehhi doó hiidahhasiye yakwa pandaa da Iliitleemuge. Idadu sliimaa digaatii tlaaꞌasi haa ti cenceege wanay ilaa kosii. Ina sugunimaa hiica⁄asana faadoo da yondu gaa yondiidani.

Yeesu ti hhapalooay goori gu didiru

14 Inkoo, kona hhapalooay gu didiru gwaa hiidaw rawaa gu rawge. Hiĩ ti Yeesu Nanku Iliitleemu. Sa gimbakee, oowanee hari khisla ⁄imba doori goó ilatlatlayne. 15 Hhapalooay goori gu didiru khui dandiray konaaba ⁄uuru. Ina loi dugwaa koimisi amamu sliimaa da dandiray gooay. Teesaaqay see, ina yaa yondiidiiba tlakwaroo. 16 Inkoo, iliisatanee hari ⁄atlimaa kitiĩ gu hhoinay gu didiru gu Iliitleemu, ma sandi hadisi ⁄awaariru haa hhoinay gu didiru gu iliiawaraa qatlay gu maana.

5

1 Kila hhapalooay gu didiru dugoótii leehhi ha Iliitleemu tla⁄aã gu hidago, ma sigi yondiidi inay. Slime, ina yoó hadimisi idadu koina daqa Iliitleemuge haa sadaaka dooina sa tlakwaroo. 2 Slime, hhapalooay loi see konaaba ⁄uuru, hiidahhasi hiikaasa hari muuna gu ⁄awaariru sa hida kosi goó dakumisee gu hhidimee idoo. 3 Haã na idoo, ina kwanda gi hadisiye sadaaka daqa Iliitleemuge sa tlakwaroo dosi loi. Nama teesaaqay, ina yoó hadimisi sadaaka sa tlakwaroo da hida wakinay. 4 Hhaku heedi goó hiiowa mureti da hhapalooay gu didiru tleehhida ina lenkosi. Kila hhapalooay kwanda dugu eteediye ha Iliitleemu, idoo giyaa ilii leehhi gooay Haruuni.

5 Slime nama teesaaqay, Kristu hingaa daareesiiba ina lenkosi, ma hhapalooay gu didiru tleehhidi. Iliitleemu nugwaa hiileehhi gi kaay tuba,

“Ugu ti nankoy,

letuti ana hanti taataa googu tleehhidi.”✡

6 Slime Iliitleemu yaa kaay daqa wakay Handikaa dosi tuba,

“Ugu ti hhapalooay gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo,

hari amoo da ilaꞌaaꞌaatisa da hhapalooay Melikisedeeki pahha.”✡

7 Qatlay Yeesu giyaa ilii ibiidi khoorotii, hari ⁄aa⁄imu haa hherehheraa yaati firiirina Iliitleemu, ina goó hiidahhasa ilabuꞌuru ina gwaaꞌaraago. Iliitleemu gugi akhasi Yeesu, sa gimba Yeesu gwaa murimaamidi hari murumuꞌuuma. 8 Ina giyaamati Nanku Iliitleemu, gu lou hingaa caacaahhamisi akhamisu hari amamu gu labaꞌasu giyaa slay. 9 Hari amoti, Yeesu dugwaa hhapalooay gu didiru tleehhidisi gwaa buꞌudu daqa Iliitleemuge, gi tlaatleesoo da ilabuꞌuru gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo tleehhidi daqa hida sliimaa goó akhamisee ina. 10 Slime, ina dugwaati qadidisi ha Iliitleemu, ma hhapalooay gu didiru tleehhidi hari ilaꞌaaꞌaatisa da hhapalooay Melikisedeeki.

Hhanti mayday ⁄imbaraa Yeesu

11 Dandiray kona gimba wa⁄a gu kaawa, gimbakiige gu Yeesu hhapalooay tleehhida, Melikisedeeki pahha. Teesaaqay see, ti maana ilakeesa gimbaki daqa doogunay, sa gimba unkuray hoó oodaaiiba gimba cira. 12 Gu lou, unkuray hanti sirakoomiisee da Yeesu tleehhitiri qatlayki naqatloo, hanguraatii boo⁄odiriiba caacaahhamisu hida wakinay. Teesaaqay see, kahhaday unkuray hati slaꞌayda heedi gu caacaahhamisu kara unkuray, gimba gu tlaatleesoo gu gimba gu Iliitleemu. Unkuray hati slaꞌaday caacaahhamisu gu hiislaahhuslaahhu gwaa karahhu gooba. 13 Heedi goó kitahhama ilibaa kilesi, ina kahhi ti daa⁄u pahha. Ina hiidahhasiyaaba caahha gimba gu hhou baku gu tlaku. 14 ⁄agoo daa karahhadi ti sa hida gwaa hii⁄atlee, digoó caacaahhamisi naraꞌa, ma baraslayiri gimba gu hhou haa gu tlaku.

6

1 Inkoo, dandiray hhanti meetana caacaahhamisu gu Kristuge, hangwaa caacaahhamisani wakaꞌalee. Hangu ilakone caacaahhamisu, ma sirakoomiisee daa hii⁄atlidi tleehhidani ⁄imbage. Slime, hhanti iliiki⁄ana musingi gu caacaahhamisu gu ilii fookida yondukaꞌa goóba slafimaa guroó khawa gwaaꞌaraa, haa ⁄imba Iliitleemu. 2 Hhanti iliiki⁄ana caacaahhamisu gu hiinunqudimisu, iliiqamidu hida dabaiĩ, slafimaa haa hiica⁄a ayisago, haa hukumuu gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 3 Dandiray sirakoomiisee daa hii⁄atlidi tleehhidane, idoo Iliitleemu gi iliislaiye.

4 Hida wakinay sigaa qay cencee ilaage, gi caahhiri hhoinay gu gimba gu Iliitleemu, haa hingigi ilagaasiri haa Muuna gu Iliitleemu. 5 Kara hiĩ koisiri hhoinay gu gimba gu Iliitleemu haa hiĩ caahhiri ⁄uuru gu Tawaaloo da Iliitleemu khooroo daa khocage, 6 inay gi mayri ⁄imba Iliitleemu. Teesaaqay, hiidahhasa hhaka da ki⁄a kara, ma hiifookidiri daqa Iliitleemuge. Inay goó tluhhusiyay kara Nanku Iliitleemu musalaabage, gugi muriidisiyay pandataa.

7 Hhapee doó slawa tlubay, yoó hiica⁄asida baruũ gu kooma faydaa daqa dooslimiiseege, slime Iliitleemu giyoó ⁄aafi hhapetee. 8 Teesaaqay see, bere hhapetee laqwalida leqeewaa haa efenferee, kontaaba hhoinay, haa ti cokhoriimage wanta dagaa ilawaasi ha Iliitleemu. Hiifaakoo dosi dagati da⁄i hari aslaa.

9 Hhiee koi ga slae, dandiray gamati kakaakani see taqay, unkuray hangu khua tuba, hoó arintayi gimba gu hhou loi, haa gu kooma ilabuꞌuru. 10 Iliitleemu yoóti yondiidi gimba gu haaki. Ina dugu afahhanaaba yondu googuna haa slaꞌamuu gaa laqantiri sa ina, hari amamu gu iliiaꞌaw hida kosi tlaatleesoogo inkoo naqatloo. 11 Dandiray see slaꞌana kila heedi tla⁄aã googunay, laqane maguuma nama hatee gooay, ma caahhadiri gimba gu iliipaꞌarukee hiifaakoo naqatloo. 12 Teesaaqay, hhanti naa⁄amuumutay. Unkuray ilakeekeesa ilaꞌaaꞌaatisa da hida goó ⁄imba Kristu haa gu koomee hiikaasa. Hida hhakaꞌa goó aalimee gimbakira daa hiifadidi Iliitleemu.

Hiifadidu gu lou gu Iliitleemu

13 Qatlay Iliitleemu giyaa ilii fadidi sa Aburahaamu, yaati seelimi hari uma gosi loi, sa gimba yaa hhaku heedi gu didiru da Iliitleemu gooay gu hiidahhasa seeliru. 14 Iliitleemu gi kaay sa Aburahaamu tuba, “Gu lou hagumaa ⁄aafa hari khisla haa hamaa hiiroogisa laqwaloo doogu.”✡ 15 Aburahaamu yaa baqamidi hari hiikaasa, hiifaakooge gi slay idotira daa hiifadidi ha Iliitleemu.

16 Hida yoóti seelinay daqa heedi gu didiruge ba⁄ay da inay, seelirukee yoóti maꞌasi gimba daa kaay guti lou haa gii faakisi kabaaba⁄u goõ. 17 Hari amoti, Iliitleemu yaati slai laqaru sa hida pandataa daqa aalimiisetaꞌayi damaa slawa hiifadidu gosi. Teesaaqay, ina hiifookiyaaba hiifadidu gosi, gi maꞌasi gimba giyaa kaay hari seeliru. 18 Inkoo, Iliitleemu hindii pihhi hiifadidu gosi haa seeliru gosi. Gimbakee gu cada gii fookiyaaba. Etaa, ina kaayaaba afaꞌafuuma. Dandiray gwaa iliilakidee Iliitleemu, dandaa muuna hii⁄atlisi hari khisla haa gi oowani naraꞌa iliipaꞌarukira sandaa qaasi pandaa doorii. 19 Dandiray kona iliipaꞌaruki muunaiĩ kotii nanga gu meeli* pahha goó hii⁄atlisa muunaiĩ koti. Iliipaꞌaruki hindiroóti giyaadi hiicataraa tla⁄antla⁄aã gu pasiyaa, daqa daa tlintiꞌisi naqatloo rawaa gu rawge. 20 Yeesu yaa giyaadi hiidawa daqateesii sa dandiray. Ina hiĩ hhapalooay gu didiru tleehhidi koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo hari amoo da ilaꞌaaꞌaatisa da hhapalooay Melikisedeeki.

7

Hhapalooay Melikisedeeki

1 Inkoo, heediki Melikisedeeki yaati mutemi gu yaamu gu Saleemu. Slime, ina yaati hhapalooay gu Iliitleemu gu Rawaa gu Idadu Sliimaage Waara. Qatlay Aburahaamu giyaa ilii kikaaki⁄iye yadaa gaugo, giyaa ilii cu⁄i watemitee giyaa kaba⁄i, Melikisedeeki hingigi slaslaw kay haa ina, gugi tosaa ⁄aafi. 2 Aburahaamu gi deehhimi sa Melikisedeeki daqa leẽ da mibi daqa idadu goõ giyaa afii⁄utli gaugo. Maꞌaana da umaki Melikisedeeki dugwaati eteediidina na “Mutemi gu haaki.” Slime, ina dugwaa eteedi na “Mutemi gu Saleemu,” kara maꞌaana da umaki na “Mutemi gu qasaw.” 3 Hhaku gimba daa handikimi gu taataa gu Melikisedeeki, ma iyoo dosi, ma umaiĩ gu okookoiĩ kosi see. Kara gimba gu laqwaloo dosi haa gwaaꞌaraa dosi see dugu hhidina. Ina ti Nanku Iliitleemu pahha, haa ti ilakona hhapalooay tleehhida balalu sliimaa.

4 Yuꞌudiyaa, Melikisedeeki idoo giyaa ilii heedi gu didiru tleehhidi. Kookoo goori Aburahaamu see yaa hadisi sa ina daqa leẽ da mibi daqa idadu goõ giyaa afii⁄utli gaugo. 5 Sariyaa da Musaage, daa handikimi tuba, hhapalooee goõ hhaã gu laqwaloo da Laawi, hiioyee daqa leẽ da mibi da idadu goõ daqa motoliya da Israeeligo hhiee koina. Inay yaa teesaaqay laqiri, gimati hhiee koina see ti laqwaloo da Aburahaamu. 6 Inkoo, Melikisedeeki giyaamati laqwaloo da Laawi dahhiyaaba, yaa slay daqa leẽ da mibi da idadu goõ daqa Aburahaamugo. Kara ina dugugi ⁄aafi Aburahaamu, hiĩ saa hadisi hiifadidukira gu Iliitleemu. 7 Kila heedi khui tuba, heedi gu coko⁄u dugoóti ⁄aafi ha heedi gu didiru.

8 Kara, hhapalooetee doó hiikurunkura leẽ da mibi da idadu goõ, hhaã ti hida goó kaka⁄ee. Teesaaqay, Melikisedeeki guti didiru ba⁄ay da inay, sa gimba sandoó ilatlatlay tuba, ina slafi. 9 Slime, hiidahhasana kaawa tuba, Laawi loi see, hiĩ laqwaloo dosi doó oowa daqa da leẽ da mibi da idadu goõ, ina yaa hadisi daqa da leẽ da mibi da idadu goõ daqa Melikisedeekige hari amoo da kookoo gosi Aburahaamu. 10 Melikisedeeki hingaa ilii slaslay haa Aburahaamu, Laawi kahhi yaa khiriĩ gu okookoo gosii wana Aburahaamu, sa gimba dugwaa kahhi laqwaloo.

11 Inkoo, sariyaa da Musaa dagaati hadisi sa hida gu Israeeli hari amoo da hhapalooee, hhaã gwaa hida gu laqwaloo da Laawi. Teesaaqay see, yondu gu hhapalooee buꞌudiyaaba hiigaasa da ilakhuukhuꞌumisu goõ gu sariyaa goõ. Sa gimbakee, piimaa yaa wanta da slawaraa hhapalooay waku da Melikisedeeki gooay, hiĩ gu Haruuni* gooay basli. 12 Qatlay hhapalooee dagoó ilii hiifookiye waka, slime sariyaa kwanda gii fookite. 13 Kara, hhapalooayki ga giimaamisane yaati motoliya da Laawi dahhiyaaba, yaati motoliya waka dahhi. Slime, heedi lensee hhaku gu motoliya dosi gwaa yondiidu hhapalooay pahha masabaahuge. 14 Kila heedi khui pandataa tuba, Looimoo goori gu Goõ yaati motoliya da Yuuda dahhi. Kara Musaa qatlay giyaa ilii kaay gimba gu hhapalooee, yaa kaayiiba uma gu motoliyati.

Yeesu ti hhapalooay Melikisedeeki pahha

15 Gimbaki gaã cocoani ti cenceege wana, sa gimba Yeesu ti hhapalooay waku gu Melikisedeeki slanqasa yaanii ca⁄i. 16 Ina yaati hhapalooay tleehhidiiba, sa gimba gu hiigaasa ilakaawa da motoliya da Laawi tleehhida. Ina yaati hhapalooay tleehhidi, sa gimba gu ⁄uuru gu slafimaa kosi doóba hiidahhasa hhamisaraa. 17 Gimbakee dugwaa ilatlay Handikaa da Iliitleemuge tuba,

“Ugu ti hhapalooay gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo,

hari amoo da ilaꞌaaꞌaatisa da hhapalooay Melikisedeeki pahha.”✡

18 Gu lou, ilakaawatira da wakaꞌalee dagaa baci, sa gimba yaa kontaaba ⁄uuru haa yaa kontaaba faydaa. 19 Sariyaa da Musaa yaa hiigaasidiiba gimba lensee. Teesaaqay see, iliipaꞌaru ga kone inkoo guti hhou hari khisla. Hari amoo da iliipaꞌarukee, dandiray hoótii satana ilaciyaa haa Iliitleemu.

20 Inkoo, Iliitleemu yaa seelimiiba sa hida wakinay, ma hhapalooee tleehhidiri. 21 Teesaaqay see, ina yaati seelimi sa Yeesu gi kaay tuba,

“Taataa Iliitleemu hiĩ seelimi, ina hiifookiyaaba ilahudaa kosi.”

Ina gi kara kaay tuba,

“Ugu na hhapalooay gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.”✡

22 Teesaaqay, sa gimba gu seeliruki gu Iliitleemu, Yeesu naa hiitaatlidi ila⁄imbidu gu ⁄abuge, hiĩ guti hhou ba⁄ay da ila⁄imbidukira gu segu.

23 Kara, ila⁄imbidu gu seguge yaa wanta hhapalooee wa⁄a, sa gimba yaa kaka⁄iri, gwaaꞌaraa yaa kanisidi inay, ilakooma da yondu gooinay gu Iliitleemu. 24 Teesaaqay see, Yeesu yoóti ibiidi koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, sa gimbakee ina ti hhapalooay gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 25 Teesaaqay, ina hiidahhasi ilabuꞌuru sumuku hida goó khawee daqa Iliitleemuge hari amoo dosi. Balalu sliimaa ina ti slafi, ma firiirimi Iliitleemu sa hida hhakee.

26 Yeesu na hhapalooay gu didiru guraa hiiboo⁄u daqa doorii. Ina dugwaati tlintiꞌisi haa konaaba tlakwaroo ma caqariya lensee da dakoo. Iliitleemu gwaati tlintiꞌisi ina daqa hida gu koomee tlakwaroo, haa gugii tlaysi rawaa gu rawge. 27 Yeesu haraa hiiboo⁄iiba hadisa daqa Iliitleemuge sadaaka da cu⁄uduũ gu kuꞌunaanay. Hhapalooetee da deni, tlaatleesooge yaati hadisiri sadaaka sa tlakwaroo dooina. Da hheꞌesi gi hadisiri sadaaka sa tlakwaroo da hida. Teesaaqay see, Yeesu hingaatii ca⁄asi waa leẽ kilesi, qatlay hingaa ilii hadisi ina lenkosi sadaaka. 28 Sariyaa da Musaa yoótii leehheda hhapalooee da deni daqa hida hhankaa gu khooroti gooba ⁄uuru. Teesaaqay see, Iliitleemu qariqaaqari qatlay gu sariyatee giyaa ilii khay, gii leehhi Nankosi, sugugi seelimi. Nakee gii gaasi gimba goõ, daa slaiye ha Taataa gosi. Iliitleemu gugi qaasi ina, ma hhapalooay gu didiru tleehhidi koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.

8

Kristu ti hhapalooay goori gu didiru

1 Gimba ga slaꞌane kaawa na nahiĩ. Gu lou, dandiray kona hhapalooay gu didiru, hiĩ ibiidi hari daba gu ⁄uya gu Iliitleemu, kitiĩ gosii gu tawaaloo yade rawaa gu rawge. 2 Ina yoóti yondiidi yondu gu hhapalooay gu didiru hemaage, daqa daa tlintiꞌisi sa Iliitleemu. Hematee da loi daa tleehhi ha Iliitleemu, ti heedi gooba nagaa tleehhi.

3 Kila hhapalooay gu didiru dugoóti qaasi ha Iliitleemu sa hadimisu idadu haa sadaaka. Inkoo, hhapalooay goori gu didiru, kwanda gi kone idoo da hadisa daqa Iliitleemuge. 4 Bere Kristu yaati aloo wana khoorotii, etaa ina yaa aloo hhapalooay tleehhidiyaaba, sa gimba wanay hhapalooee goó hadimisee sadaaka sa Iliitleemu, sariyaa da Musaa gooay giyoó ilii kaade. 5 Hhapalooetee yoóti yondita hemateesii daa tlintiꞌisi sa Iliitleemu, haã da ilaꞌaaꞌaatisa da mahhatu gu gimba gu waara pahha rawaa gu rawge. Haã na idoo Musaa sugwaa hiigadimi ha Iliitleemu giyaa ilii daadaausi hiigaasa tlehhinay gu hemaa, sugugi kaay tuba, “Khuꞌumi, boo⁄imisi idadu goõ naraꞌa, idoo sugwaa ilii laqami gooay ugu yade onke.”✡ 6 Inkoo, Kristu sugwaati qay yondu gu kaaru loi ba⁄ay da yondu gu hhapalooetee. Ina ti ilagaasimiisay sindoó hadisa ila⁄imbidu gu ⁄abu doó tleehhiye rawaa gu hiifadidu gu Iliitleemu hiĩ gu hhou loi.

7 Bere ila⁄imbidukira gu pandaa yaa aloo konaaba dakoo lensee, kwayru gu ila⁄imbidu gu caduu yaa aloo wanaaba. 8 Teesaaqay see, qatlay Taataa Iliitleemu giyaa ilii arimi dakoo daqa hida kosii, gi kaay tuba,

“Yuꞌudiyaa! Balalu yaa khociyay,

gamaa ilii qaase ila⁄imbidu gu ⁄abu

haa hida gu hhapee da Israeeli

haa gu hhapee da Yuuda.

9 Ila⁄imbiduki gu ⁄abu,

ti hikira pahhaaba gaa qaasi haa okookoiĩ koina,

qatlay giyaa iliica⁄asi inay hhapee da Misirigo.

Inay yaa iliiqaasiriiba ila⁄imbidukee koi,

teesaaqay, ana gigi siꞌi inay.

Ti ana, Taataa Iliitleemu na kakaakama.

10 Inkoo, balalu gwaa khocee, hiĩ na ila⁄imbidu gooi ga qaase haa Waisraeeli.

Ana qaasa sariyaa dooi ilahudaa koinay,

slime haga handikima muunaiĩ koinay.

Ana, Taataa Iliitleemu gooina tleehhida,

haa inay hida koi tleehhidiyay.

11 Heedi lensee himaa wanaaba gumaa caacaahhamisa danaee kosi,

baku kaawaraa sa hhia gosi tuba, ‘Taataa Iliitleemu caahhaku.’

Hida sliimaa hini caahhiyay, tlaatleesoo da hiĩ gu coko⁄u haa gu didiru naqatloo.

12 Ana hamaa ilamooyima dakoo dooina,

kara maa hiislawaaba tlakwaroo dooina.”✡

13 Qatlay Iliitleemu giyoó ilii eteediye ila⁄imbiduki gu ⁄abu, gimbaki ti laqaaqana tuba, yaa hiifaakisi ila⁄imbidukira gu pandaa. Kara idoo doó tlaatleesa faaka haa gi idoo daa qaruti tleehhita, yoóti daadaausida hiihhancooa.

9

Ya⁄aboo da ila⁄imbidu gu segu

1 Inkoo, ila⁄imbidu gu pandaa yaa kona hemaa tiꞌii khoorotii da ilii firiiriru Iliitleemu, haa ya⁄aboo dari wariiqadida firotee. 2 Hemaa dagaa boo⁄imisi, dagagi kereꞌemisi daqeemoo cada. Daqa da tlaatleesoo dagaati eteediidina na Daqa daa Tlintiꞌisi. Daqateesii yaa wanta kalagaa da iliiqamidu caaꞌasoo haa meesaa da ilii hadimisu mukaatee sa Iliitleemu.

3 Hari aluũ gu qayru daraa kereꞌesi daqa da pandaa, yaa wanta hemaa waka daa eteediidine na Daqa daa Tlintiꞌisi Hari Khisla sa Iliitleemu. 4 Daqateesii daganaa ilii wana masabaahu daa boo⁄imisi hari sahaabu sa ilii daada⁄aru ubaanii. Kara, teꞌesii daganaa ilii wana sandikoo da ila⁄imbidu daa boo⁄imisi hari sahaabu. Sandikotee waꞌay kosii yaa konta lagabay gu sahaabu, gwaa kooma ⁄agoo daa eteediidine na maana. Slime yaa konta, hhadaa da Haruuni daa ilanihhidi loo⁄oo, haa khongorooꞌosay cada gu tle⁄eẽ daa ilii handikimi ila⁄imbidu mibi gu Iliitleemu. 5 Kara, rawaa gu sandikoteesii yaa wanay makay cada, daa boo⁄imisi hari sahaabu gwaa koomee hhababeeraa, gwaa laqamee tuba, Iliitleemu daqateesii wana. Hhababeeraa hhakee yaati ilaslaabiri rawaa gu daqa, haã Iliitleemu giyoó ilii ilamooyine tlakwaroo da hida. Inkoo, hiĩ ti qatlay gu ilakeesa gooba gimbaki sliimaa naraꞌa.

6 Qatlay idadu hhanki sliimaa digaa ilii ilakhuukhuꞌusi, balalu sliimaa hhapalooee yaa hiigumagaagunay daqateesii da pandaa da hemaa, gi yondiidiri yondu gooina sa Iliitleemu. 7 Teesaaqay see, ti hhapalooay gu didiru kilesi naa hiigumagaaguna daqa da cadiige da hemaa, haa yaati waa leẽ kilesi korige. Qatlay giyaa ilii gumagaagune kwanda giyaa hubimaamidiye ceedee da kuꞌunaanimoo sa hadisaraa da sadaaka, sa gimba gu tlakwaroo dosi loi haa tlakwaroo da hida wakinay, giyaa yondiidiri caahha see guba.

8 Hari amamu hhakee, Muuna gu Iliitleemu hindoóti caacaahhamisi dandiray tuba, qatlay hematee da pandaa dagaa ilii kahhiye tlaatleesa ilii yondu, amoo darii dawaraa Daqa daa Tlintiꞌisige Hari Khisla sa Iliitleemu, dagaa kahhi afiiooyiru. 9 Gimbaki sliimaa ti ilaꞌaaꞌaatisa da qatlay gu inkoo goó laqama tuba, sawaadii haa sadaaka hiidahhasiyaaiiba ilabuusla muuna gu heedi goó slaꞌa firoo Iliitleemu. 10 Sariyatee goõ ti amamu gu heedi daroó yondiidiye kilesi hari ⁄agoo haa kitahhu, haa amamu paslaapasloo hida hingiroó ilabuusliyee inay kilakoina. Sariyati goõ dagaati qaasi sa slaqoo koti kilesi, kwanda daga sirakomamidiye qatlaykaꞌa naqatloo Iliitleemu giyaa ilii boo⁄imisi gimba gu ⁄abu.

Ceedee da Yeesu

11 Kristu yandi khay, ina na hhapalooay gu didiru gu gimba sliimaa gu hhou gwaa khaw. Ina yaa hiiday hematiray da rawaa gu rawge waara, da didiri loi haa daa tleehhi naraꞌa loi. Hemati dagaati tleehhiiba ha hida, hari amoo waka ti kaawaraa tuba, dati khoorotiiba daa tleehhi. 12 Kristu yaatii day waa leẽ kilesi Daqa daa Tlintiꞌisige Hari Khisla sa Iliitleemu. Qatlay giyaa ilii day daqateesii yaa hubidiiba ceedee da aaraa baku da yakway, magi hadisa kay sa Iliitleemu. Ina yaati hubidi ceedee dosi loi, hindigi afiigweedi dandiray tlakwaroogo, sandigi qay afiigweedatee da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 13 Ila⁄imbidu gu seguge, hida gwaa slasla⁄uumidee, digaati ilabuusli hari amoo da ilii hitimisu ceedee da aaraa haa ceedee da aweeri sliimaa haa ⁄ura da tiinu daa hhamisi hari aslaa. 14 Teesaaqay see, ceedee da Yeesu konta ⁄uuru hari khisla! Ceedee dosi yoó ilabuuslida muunaiĩ koti, ma mayni ilakooma yondu gimba guroó khawa gwaaꞌaraa. Inkoo, hayii dahhasana yondiida sa Iliitleemu gu slafa, sa gimba hari ⁄uuru gu Muuna gu Iliitleemu gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, Kristu hingaati hadisi ina lenkosi sadaaka daa buꞌuti pahha daqa Iliitleemuge.

15 Hari amoo da gimbaki daa yondiidi ha Kristu, ina ti ilagaasimiisay gu ila⁄imbidu gu ⁄abu. Hari amoo da gwaaꞌaraa dosi, ina yaa afiigweedi hida dakoo dooinaa giyaa yondiidiri qatlay gu ila⁄imbidukira gu pandaa. Sa gimbakee, hida hhakaꞌa daa eteedi ha Iliitleemu, hiidahhasiyay slawa aaliru gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo daa hiifadidi ha Iliitleemu. 16 Qatlay doó ilii hhane heedi, bere yaa kaay, idoo khooslay gosi dugu ilii aaline, kwanda dugu geesaa ilatahhiye tuba, gu lou heedikee hiĩ hhami. 17 Ila⁄imbidukee gu aaliru yoóti kona kilesi ⁄uuru qatlay heedi giĩ ilii hhami, etaa aalirukee yoó konaaba ⁄uuru bere heedikee kahhi slafi.

18 Ti sa gimbaki, ila⁄imbidu gu pandaa see dugwaati qaasi hari tuutuqaraa ceedee da kuꞌunaanay. 19 Musaa giyaa ilii hheꞌesi kakaaru sa hida sliimaa sariyaa da Iliitleemu, ina gii oyi ceedee da damay haa da aaraa sliimaa haa maꞌay. Da hheꞌesi, gi hitimisi rawaa gu kitaabuu gu sariyaage haa daqa hida sliimaage. Ina yaa taqay yondiidi hari loo⁄oo da khaimoo doó eteedine hisoopo haa hari quubu gu da⁄adanu gu bee⁄u. 20 Ina yaa kaay tuba, “Haã na ceedee doó ilatahha ila⁄imbidu dangwaa ilakaay ha Iliitleemu, magu akhamisidiri.”✡ 21 Nama teesaaqay, Musaa gi ilii hitimisi ceedee hematee haa khooslay sliimaa daraa yondiidi qatlay gu firoo Iliitleemu. 22 Gu lou, sariyaa da Musaage barii khooslay sliimaa duguraa ceedee ilabuslaaslidi, slime tlakwaroo da hida dagaa ilamooyiiyinaaba bere ceedee dagaba tuutuqaraa.

23 Inkoo, idadu hhanki ga giimaamisane ti ilaꞌaaꞌaatisa da idadu hhakira gu rawaa gu rawge waaree, digimaa ilabuusli harima amotee leẽ. Teesaaqay see, idadu gu rawaa gu rawge waaree, yoóti slaiyay ilabuusla hari sadaaka da hhoi loi. 24 Kristu yaa hiidayiiba Daqa daa Tlintiꞌisige, daa tleehhi ha hida hari ilaꞌaaꞌaatisa kilesi da Daqatira da Tlintiꞌisi da loi. Ina yaati day loi rawaa gu rawge, inkoo ina hinti qadidi pandaa da Iliitleemuge, mandi iliiay.

25 Kara, Kristu yaa hiidayiiba rawaa gu rawge, manguu ca⁄asi sadaaka waa wa⁄a. Ina yaati Hhapalooay gu didiru pahhaaba, hiĩ gwaa hiidadaadaw Daqa daa Tlintiꞌisige loi kila kori, tay tosaa hubidi ceedee da kuꞌunaanimoo. 26 Bere yaati aloo taqay, Kristu dugwaati aloo labaꞌasi waa wa⁄a tlaatleesaraa da tlehhinay khooroti. Teesaaqay see, balalu hhankii gu hiifaakooge ina yaati khay waa leẽ kilesi, ma hiica⁄asi tlakwaroo doori hari amoo darii ca⁄asaraa ina lenkosi sadaaka.

27 Iliitleemu gooay, idoo giyaa ilii ilakhuukhuꞌusi, hida sliimaa ti kaka⁄iyay waa leẽ kilesi, da hheꞌesi ina gigi hukuna inay. 28 Nama teesaaqay leẽ, Kristu see hingaatii ca⁄asi sadaaka waa leẽ kilesi sa tlakwaroo da hida wa⁄a. Qatlay gimaa iliiki⁄iye kara, himaati khayaaba sa hiica⁄asa da tlakwaroo da hida wa⁄a, himaati khay sa ilabuꞌuru hida hhakaꞌa gu baqaaqamidiye ina hari kwayru.

10

Kristu sadaaka da waa leẽ kilesi

1 Sariyaa da Musaa ti ilaꞌaaꞌaatisa kilesi da gimba gu hhou gumaa khawa. Teesaaqay see, sariyatee ti gimbakee loiiba. Hari amoo da sadaaka doó hadimisiye kori haa kori, etaa hiidahhasidaaba ilabuusla hida goó sirakomamidee Iliitleemu coko⁄o see. 2 Bere gu lou, sadaakatee yaa aloo ilabuslaaslita hida goó sirakomamidee Iliitleemu, sadaakatee dagaa aloo hheꞌesi hadisaraa. Teesaaqay, hida goó firiirimee Iliitleemu, digaa aloo ilabuusli tlakwaroo dooinaa waa leẽ. Kara, muunaiĩ koina yaa aloo akhasiyaaiiba hukumuu gu tlakwarotee. 3 Teesaaqay see, sadaakatee daa hadiidimisiye kori haa kori, yaatii slaslaaslayda sa hida gimba gu tlakwaroo dooina. 4 Sa gimba, ceedee da karamu haa ceedee da aaraa etaa hiidahhasidaaba hiica⁄asa tlakwaroo coko⁄o see.

5 Inkoo, qatlay Kristu giyaa ilii khay khoorotii, yaati kaay sa Iliitleemu tuba,

“Ugu slaꞌadaaba sadaaka ma idadu daa hadiidimisiye.

Teesaaqay see, ugu sinaati ilakhuukhuꞌusidi slaqwa ana.

6 Ugu dugwaa muunaboo⁄eesiiba ha sadaaka da hhamisaraa aslaage

ma sadaaka da ilamooyiru tlakwaroo da hida.

7 Da hheꞌesi, ana gi kaay tuba,

‘Yuꞌudiyaa! Ye Iliitleemu, ana hanti khay, ma hiigaasi slaꞌamuu koku,

idoo daa ilii handikimi gooay gimba gooi Handikaa da Iliitleemuge.’ ”✡

8 Tlaatleesooge Kristu yaa kaay tuba, “Ugu slaꞌadaaba ma hariiboo⁄a see duguraa hiiboo⁄iiba ha sadaaka da idadu doó hadimisiye ma sadaaka da hhamisaraa aslaage, haa sadaaka sa tlakwaroo.” Ina yaa teesaaqay kaay, gimati sadaakatee see goõ dagaa ilakaay sariyaa da Musaage. 9 Da hheꞌesi, gi kaay tuba, “Yuꞌudiyaa! Ye Iliitleemu, ana hanti khay, ma hiigaasi slaꞌamuu koku.” Teesaaqay, Iliitleemu gi baci sadaakatee goõ da wakaꞌalee haa gii naaci Kristu sadaaka. 10 Hari slaꞌamuu hhakee gu Iliitleemu dandaa ilabuusli tlakwaroo dooraa, hari amoo da Yeesu Kristu hadisaraa slaqwa dosi sadaaka da waa leẽ kilesi.

11 Kila hhapalooay, balalu sliimaa yoóti qadidi pandaa da Iliitleemuge, gi hadimisi sadaaka nama hatira gooay waa wa⁄a. Sadaakatee etaa yoó hiidahhasidaaba hiica⁄asa tlakwaroo. 12 Kristu hingaatii ca⁄asi ina lenkosi waa leẽ kilesi, ma sadaaka doó hiica⁄asa tlakwaroo tleehhidi. Da hheꞌesi, ina gi ibiidi rawaa gu rawge hari bara da daba gu ⁄uya gu Iliitleemu. 13 Tlaatleesa da qatlaykeesaa, ina yoóti baqamidi qatlaykaꞌa naqatloo fa⁄ayaa dosi dagamaa ilii qaasiye biraa gu yeꞌeeroo kosii. 14 Hari amoo da sadaakatee hingaa hadisi waa leẽ, yaa laqi hida hhanki doó ilabuusliye tlakwaroo dooina, ibinaa dooina ma buꞌuti pandaa da Iliitleemuge, koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.

15 Slime, Muuna gu Iliitleemu sindoóti ilatlay dandiray gimbaki. Ina kakaakana tuba,

16 “Balalu gwaa khocee, hiĩ na ila⁄imbidu gooi ga qaase haa Waisraeeli.

Ana qaasa sariyaa dooi muunaiĩ koinay,

slime haga handikima ilahudaa koinay.”✡

17 Da hheꞌesi gii roogisi kaawa tuba,

“Ana hamaa kara hiislawaaba tlakwaroo dooina,

ma yondu gooina gu tlakwaroo.”✡

18 Inkoo, qatlay Iliitleemu giĩ ilii ilamooyimi tlakwaroo, hhaka sadaaka damaa kara hadisiye sa tlakwaroo.

Eteeda da hiikaasa

19 Inkoo, hhiee koi, hari amoo da ceedee da Yeesu, dandiray kona ⁄atlimaa gu hiidawaraa Daqa daa Tlintiꞌisige Hari Khisla sa Iliitleemu. 20 Yeesu sindaa afiiooyimi amoo da ⁄abi haa da slafimaa hari amoo da pasiyatee daa hiifeehhiti, daa ilaꞌaaꞌaatisi haa slaqwa dosi. 21 Inkoo, dandiray kona hhapalooay gu didiru goó wariiqadimida yondu sliimaa mara gu Iliitleemuge. 22 Sa gimbakee, dandiray hiisatanee ilaciyaa haa Iliitleemu hari muunaiĩ gu loi, tay gugi ⁄imbana loi. Slime hagu iliisatanee hari muunaiĩ daa ilabuusli hari ceedee da Yeesu, tlaꞌamee da ⁄agitiru see hhaka haa hari slaqoo daa hhunci hari maꞌay gu hhoi. 23 Dandiray oowane naraꞌa iliipaꞌaru goori hangoó ila⁄imbidane. Iliitleemu sindaa hadisi hiifadidu, ina na loi. 24 Kara, hanguti ilahudeemisanee dandiray haa dandiray, mangu slaꞌaaslaꞌana haa mangu iliiaꞌayni yondu gu hhouge. 25 Dandiray hhanti simbariigwaaꞌana hiikurunkurimidu daqa lenge, hida wakinay gooay idoo giyoó ilii lalaqiyee. Hanguu ⁄atlimisanee dandiray haa dandiray, qatlaykii see gaã ilii antiri balotira da Looimoo gu Goõ da ki⁄araa yaani daadaausidi.

26 Bere haã slayni caahha da loi, haa gi ilakona yondu tlakwaroo hari qwaa⁄ii, hhaka sadaaka waka da hiica⁄asa tlakwaroo daqa dooraa. 27 Inkoo, idoo doó meeta ti baqamidu kilesi hari tlaꞌamee, hukumuu gu Iliitleemu haa aslaa da dihhi damaa hhamisa hida goõ goó kanimisee Iliitleemu. 28 Kila heedi gwaa siu itatiisa sariyaa da Musaa, heedikee dugoóti gaasi ⁄awaariru see hhaku, bere wanay hida cada baku tami gwaa arimee tlakwaroo giyaa yondiidi. 29 Inkoo, ilahudeesa heedikaꞌa goó qooqiida Nanku Iliitleemu. ⁄agitiru gosi maa malee wana? Kara, maa malee wana daqa hikaꞌay goó arima ceedee dosi da ila⁄imbidu gu Iliitleemu, daa ilabuuslidi ina see ti idoo gooba? Hari hiikee gwaa wahaahamu Muuna gu Iliitleemu goó arima hhoinay gu didiru sa hida kosi? Gu lou ⁄agitiru gooina gumaa didiru haa gumaa dihhu loi. 30 Dandiray khuana Iliitleemu loi naa kaay tuba, “Ti yondu gooi gu hiislarakhasa da ⁄imbu.”✡ Kara gi kaay tuba, “Taataa Iliitleemu himaa hukuna hida kosi.”✡ 31 Ti gimba gu hiitlaꞌamuudisa hari khisla, hiihuuaraa dabaiĩ gu Iliitleemu gu slafa.

32 Unkuray slawaw balalu hhakiray gu wakaꞌalee, qatlay ilaa kokuna digaa ilii tlaaꞌasi ha Iliitleemu. Unkuray gaamati slaydiri see labaꞌasu wa⁄a, haa hiikaasidiri. 33 Daqa wakaa dangwaati wahaahana haa dangugi labaꞌasi pandaa da hidage. Kara daqa wakaa haa ⁄imbidiri mangu ilagaasidiri haa hida hhakee saa yondiidi teesaaqay. 34 Unkuray slime haa ⁄awaarintiri sa hida hhakira gwaa khiidimooge waaree. Khooslay googuna see dugumaati afii⁄utli, unkuray haatii kaasidiri hari hhaꞌaloo, sa gimba haa caahhadiri tuba, kontay khooslay gu kaaru loi haa ti khooslay goó ibiida koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.

35 Teesaaqay, hhanti mayday ⁄atlimaa kokuna, maꞌaana harimaa khayay ⁄aliya da didiri. 36 Unkuray kwanda ga hiikaasidee, ma hiigaasidiri idoo da muunaboo⁄eesa Iliitleemu, ma slaydiri idotira sangwaa hiifadidi. 37 Idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba,

“Qatlay coko⁄oniinii kilesi na kahhi,

hikira gwaa khakhaakhawa, yaa khay yaa hiikaaiyaaba.

38 Heedi gu kooma ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge, hari amoo da ⁄imbaraa ibiidi.

Kara, bere ina simbariigwaai sirakooma ana Iliitleemu, muuna goy dugurii boo⁄iyaaba ha ina.”✡

39 Teesaaqay see, dandiray hida hhakee pahhaaba goó simbariigwaaiye sirakooma Iliitleemu, digigi hhamisi. Dandiray sliimaa wana haa hida gu koomee ⁄imbaraa daqa Iliitleemuge, doó ilabuꞌune ha ina.

11

⁄imba da hida gu Iliitleemu

1 Inkoo, ⁄imba ti kooma da maꞌaraa da loi da gimba goó baqamidane, gwaa khoca, haa ⁄imba sumuku gimba sliimaa handoóba arimaa. 2 Kara, hari ⁄imba dooina, Iliitleemu yaa dumbimi gaduũ koti gu wakaꞌalee.

3 Hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, dandiray khuana tuba, khooroo haa raw, haa kila idoo waꞌay koinay digiraa gimba gu Iliitleemu tleehhi. Teesaaqay, idadu giyoó ariirine hari ilaa koti inkoo, digaati tleehhi daqa idadu doóba arimaa. 4 Hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, Abeeli yaa hadisi sadaaka da hhoi loi sa Iliitleemu ba⁄ay da hatira see da Kayiini. Hari amoo da ⁄imba dosi, Abeeli dugwaa faadi ha Iliitleemu kona ibinaa daa tafaꞌadi. Iliitleemu loi yaa ⁄imbi sadaaka dosi. Hari ⁄imbatee tosi, Abeeli giyaamati hhami see, ina kahhi yoó tosaa gimbuusi daqa doorii.

5 Hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, Enooki duguraa waaudi rawaa gu rawge, tay tosaa kahhi slafi, ina dugwaa arimiiba kara, sa gimba Iliitleemu guraa waaudi. Idoo daa ilii handikimi gooay Handikaa da Iliitleemuge tuba, Enooki duguraa ilii kahhiye waauda rawaa gu rawge, gu lou ina dugwaati ilatlay tuba, hiĩ muunaboo⁄eesi Iliitleemu.✡ 6 Inkoo, bere ⁄imba hhaka, heedi hiidahhasiyaaba muunaboo⁄eesa Iliitleemu, sa gimba heedi goó iliihhadakawa Iliitleemu, kwanda gi gesaa ⁄imbiye tuba, Iliitleemu wana. Kara, ina yoóti hadimisi ⁄aliyoo sa hida hhakaꞌa goó dabiidee ina hari maguuma.

7 Hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, Nuuhu yaa akhasi, dugwaa ilii ilakaay ha Iliitleemu gimba gumaa hiica⁄a qariqaaqari, gimbakira daa kahhiye arimaa. Nuuhu gi tleehhi safiinatira daa ilabuꞌunti ina sliimaa haa hida gu mara gosi. Sa gimbakee goõ giyaa yondiidi, Iliitleemu gi hukumi khooroo haa Nuuhu gi aalimi ibinaa daa tafaꞌadi, hatee doó slaye hari amoo da ⁄imba.

8 Hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, Aburahaamu yaa akhasi, dugwaa ilii eteedi ha Iliitleemu, gi tosaa waaudi hhapetiray sugwaa hiifadidi, ma aaliru gosi tleehhiti. Ina yaa teesaaqay laqi, giyaamati caahhiiba see daqa giyaa kakaakaye. 9 Hari amoo da ⁄imba, Aburahaamu yaa ibiidi hemaage dahaa pahha hhapeteesii sugwaa hiifadidi ha Iliitleemu. Slime, Isaaka haa Yakoobo yaa teesaaqay ibiidiri, inay see yaa aalimiisee sliimaa haa Aburahaamu, hiifadidukeesii leẽ gu Iliitleemu. 10 Aburahaamu yaa baqaaqamidi arimaa yaamu goó hiikaasee, daa sunti digigi tleehhi ha Iliitleemu.

11 Hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, Aburahaamu yaa hiidahhasi slawa naw, giyaamati gaduudi see. Slime hadee dosi Saara yaa mogombitoꞌoo, sa gimba Aburahaamu yaa ⁄imbi tuba, Iliitleemu hiigaasi hiifadidu gosi.* 12 Teesaaqay, hari amoo da heedi leẽ, Aburahaamu, hiĩ gwaati gwaau pahha, dagi laqwali laqwaloo wa⁄a ubee tica⁄eerii pahha rawaa gu rawge haa seehhinay gu kenga gu tlawa da didiri pahha, doóba hiidahhasa faadoo.

13 Hida hhanki gonkoinaa gi kaka⁄iri tay konay ⁄imba, haa yaati kahhiyay oowaraa gimba daa hiifadidi ha Iliitleemu. Inkoo, hiifadidukee giyaa aniri segengo, gi hhaꞌaluumidiri, haa gi ⁄imbiri pandaa da hidage tuba, inay yaati dahaa haa khocimiisee khoorotii. 14 Hida goó kaawee gimba da hiĩ gooay, yoóti laqanay pandataa tuba, damaamidiyay hhapee dooina loi. 15 Bere yaati aloo hiislayay hhapee dooina giyaa dahhiyee wakaꞌalee, yaa aloo hiidahhasiyay ki⁄araa yade. 16 Teesaaqay see, inay hinti kwayruudiri arimaa hhapee da hhoi loi, yade rawaa gu rawge. Inkoo, Iliitleemu arinaaba ilamuree, sugoó ilii eteedine ina, Iliitleemu gooina, sa gimba ina loi hiĩ hheꞌesi hiĩ ilakhuukhuꞌusi yaamu sa inay.

17 Hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, Aburahaamu yaa hadisi nankosi Isaaka sadaaka, qatlay Iliitleemu giyaa ilii ilatahhi ⁄imbaraa dosi. Aburahaamu sugwaamati hadisi see hiifadidu gu Iliitleemu, ina yaa ilakhuukhuꞌusi hadisa sadaaka nankosi gu leẽ. 18 Iliitleemu yaa kaay sa Aburahaamu wakaꞌalee tuba, “Laqwaloo doogu dagari amoo da Isaaka faadi.”✡ 19 Aburahaamu yaa ilahudeesi tuba, Iliitleemu hiidahhasi slafisa Isaaka ayisago. Gu lou, Aburahaamu sugwaa ki⁄isi kara nankosi gwaaꞌaraago.

20 Hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, Isaaka yaa ⁄aafi Yakoobo haa Esaaw gimba gu ibinaa dooinay daa khoca.

21 Hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, Yakoobo giyaa ilii daadaausi gwaaꞌaraa, yaa ⁄aafi yaꞌay gu hhawatee gu Yoseefu. Ina gi hhaꞌaleesi Iliitleemu, tay hiĩ tosaa iladicisi saga gosi hhadaa dosii.

22 Hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, Yoseefu giyaa ilii daadaausi gwaaꞌa, yaa kaay tuba, Waisraeeli waauta hhapee da Misirigo, haa gi ilakaay inay hubidaraa fararu kosi qatlay gimaa ilii waaudiyee.✡

23 Hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, taataa haa iyoo dosi Musaa, qariqaaqari Musaa dugwaa ilii laqwali, gwaa yakwiri ina slehheeri tami. Inay yaa teesaaqay laqiri, sa gimba gwaa aniri tuba, nakee kona kalay gu hhou. Slime, inay ilafahha da mutemi giyaa tlaꞌamuudiriiba.

24 Hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, Musaa giyaa ilii diiray, yaa siꞌi duguma eteedi nanku sagameeriya da mutemi Faraaw gu hhapee da Misiri. 25 Ina yaatii leehhi slawaraa labaꞌasu sliimaa haa hida gu Iliitleemu, ba⁄ay da muunaboo⁄eesa muuna hari tlakwaroo, qatlay gu coko⁄o kilesi. 26 Musaa yaati arimi tuba, wahaaharu giyaa slay, sa gimba gu Kristu, kona faydaa da didiri, ba⁄ay da slawaraa hindaqaruumaa goõ hhapee da Misirigo. Ina yaa iliipaꞌami slawaraa ⁄aliya dosi qariqaaqari daqa Iliitleemugo. 27 Hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, Musaa yaa waaudi hhapee da Misirigo tlaꞌamuuda see guba qupidaa gu mutemi Faraaw. Kara, ina yaatii kaasi, sa gimba yaa arimi Iliitleemu doóba arimaa hari ilaa. 28 Hari amoo da ⁄imba, Musaa yaa losonuusi losona gu Pasaaka haa gi ilafahhi Waisraeeli, ma hitimisiri ceedee gidimaiĩ gu afamaraaeege. Hari amoti malayikakira gu Iliitleemu goó cu⁄a, ma may cu⁄uduũ yaꞌay gu hhawatee gu badiisasaa gu Waisraeeli.

29 Hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, Waisraeeli yaa tlo⁄osiri tlawa da didiri doó eteedine na Saamu, yaati khociicinay pahha hhapee da kaaruuge. Inkoo, yaamulooee da Misiri giyaa ilii koisiri tlo⁄osaraa tlawatee, digiraati waaudi ha maꞌay gi tooinaa kaka⁄iri.

30 Hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, qatlay Waisraeeli giyaa ilii hheꞌesiri niini⁄ida bi⁄eenaa gu yaamu gu Yeeriko balalu fanqu, bi⁄eenaa hhakee gi tooinaa huuiri.

31 Hari amoo da ⁄imba, Rahaabu daa slipalauutoꞌoo dagaa gaasiiba sliimaa haa hida hhakira gwaa siee akhamisu Iliitleemu, sa gimba ina yaa kwahhasuusidi cangicangimiisee da Israeeli.

32 Inkoo, ana hati mala kara kaawa? Ana koomaaba qatlay gu ilakeesa gimba gu Gidiyooni, Baraaka, Saamsooni, Yefiita, Dawdi, Samweeli haa tletimiisee goõ. 33 Hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, hida hhanki yaa gauusiri haa tawaaloo da hhapapu wakinay gi kabairi. Inay yaati tawaaliniri hari haaki, gi tooinaa slayri gimbakira daa hiifadidi ha Iliitleemu. Tla⁄aã gooinay wakinay yaa khiidiidiniri afaiĩ gu diidaawee, 34 wakinay yaa hhamisiri aslaa da dihhi, wakinay yaa hii⁄ipiri hida gwaa slaee cu⁄uduũ inay hari pangaaee. Inay yaa konaaiiba ⁄uuru, teesaaqay see gi slayri ⁄uuru, gi maguumidiri gauge haa gi kaba⁄iri haa gi gusiniri sirikaarii da dahaa, daa hhapee waka dahha.

35 Slime tigay wakinay yaa kwahhasuusiri hida koina daa slafisi ayisasugo ha Iliitleemu. Hida wakinay yaa aniri ba⁄ay digiti labaꞌasiye ti amoo kaka⁄iyay, ba⁄ay da afiigweeda haa gi dakusiyay daqa Iliitleemuge. Inay yaa teesaaqay laqiri, ma digimaa slafisi haa ma slayri ibinaa da hhoi koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 36 Hida wakinay digaa belendeqesi haa digigi difi hari jeleedimaiĩ, wakinay digaa khiidiidimi hari nyololoo haa digigii lu⁄i jeerage. 37 Hida wakinay digaa cu⁄i hari cakhadiru gu tle⁄eẽ, wakinay digaa hiikaꞌamisi daqeemoo haa daqeemoo hari sumeenoo, wakinay digaa cu⁄i hari pangaaee. Kara, wakinay yaa hemberuusiri, tay hintooina daamisiri faloo gu bee⁄u haa aaraa. Inay yaa kwaeeli hari khisla, daa labaꞌasi haa digigi yondiidi tlakwaroo. 38 Inay yaa hemberuusiri kongoqomeege haa omeerige, tay tooinaa ibimidiyay maraooge haa bondeeriige. Hida hhanki gwaati hhoi, hida gu khooroti see haraa hiiboo⁄iriiba ibinaa sliimaa haa inay.

39 Hida hhanki goõ digaa ilatlay naraꞌa ha Iliitleemu tuba, gwaa muunaboo⁄eesiri hari amoo da ⁄imbaraa dooina. Teesaaqay see, inay yaa slayriiba gimbakira sigaa hiifadidi ha Iliitleemu. 40 Iliitleemu yaa ilakhuukhuꞌusi idadu gu hhoi loi sa dandiray. Hari amotee, sliimaa dandiray haa inay, ma hida gwaa buꞌudee tleehhidani pandaa dosii.

12

Sirakonee ilaꞌaaꞌaatisa da Yeesu

1 Inkoo, sa gimba dandaa niini⁄idi ha raqati da didiri da hida doó laqama, idoo giyaa ilii ⁄imbidi Iliitleemu, kwahhanee afayige kila idoo doó kanimisa, haa tlakwaroo doó hiinakafa cira daqa doorii. Tu⁄umidanee hari hiikaasa kabaaba⁄u daa qaasi ha Iliitleemu pandaa doorii. 2 Inkoo, dandiray karahhasanee ilaa koti daqa Yeesu gwaa tlaatleesu haa gumaa hiigaasa ⁄imbaraa doori. Sa gimba yaa khui hhaꞌaloo daa qaasi pandaa dosii, ina yaa hiikaasi gwaaꞌaraa musalaabage, arimaa see guba ilamuree. Inkoo, ina hinti ibiidi hari bara da ⁄uya da kitiĩ gu Tawaaloo da Iliitleemu. 3 Ilahudeesa hari khisla Yeesu, idoo dugwaa ilii kanimisi ha hida gwaa koomee tlakwaroo. Teesaaqay see, ina gii kaasi gimba sliimaa. Unkuray hhanti ba⁄aa⁄atayi ma simbariigwaaꞌa see. 4 Kabaaba⁄u googunay haa tlakwaroo, unkuray kahhaday qwatla hati amoo kuꞌusiday ceedee dooguna. 5 Unkuray dangwaati afahhamii gimbakira gu muuna hii⁄atlisa, Iliitleemu giyaa ilii kaay tuba, unkuray ti yaꞌay kosi? Ina gi kaay tuba,

“Nankoy, hhanti qooqita ⁄agitiru gu Taataa Iliitleemu,

hhanti muuna gwaaꞌata, qatlay giyoó iliigadine ugu.

6 Sa gimba Taataa Iliitleemu yoótii gadina heedikaꞌa gi slaiye,

ina yoóti ⁄agitina heedikee giyoó ⁄imbiye gi nankosi tleehhidi.”✡

7 Unkuray kaasaw ⁄agitiru, sa gimba Iliitleemu yoóti yondiidi sa unkuray yaꞌay kosi pahha. Gu lou, hhaku naw doóba ⁄agitiru ha taataa gosi. 8 Bere Iliitleemu ⁄agitinaaba unkuray yaꞌay kosi pahha, dati laqana tuba, unkuray ti yaꞌay kosi loiiba, unkuray ti yaꞌay gu afayi. 9 Kara, dandiray hati kona ayiĩ koti gwaa laqwalee dandiray, inay hindaa ⁄agitiniri, hagigi muriidani. Inkoo, kwanda ga muriidane loi Taataa gu muunaiĩ koti, ma slayni slafimaa. 10 Ayiĩ koti hindaati ⁄agitiniri balalu angaamaka kilesi, idoo giyaa ilii aniri ti naraꞌa teesaaqay laqa. Teesaaqay see, Iliitleemu hindoóti ⁄agitina sa faydaa doori, ma dandi tlintiꞌisi konaaba tlakwaroo ina pahha. 11 Qatlay dandoó ilii ⁄agitine, ⁄agitiru goõ dugoóti arina ti idoo guroóba khawa hhaꞌaloo, ti idoo goó slahhaaꞌasa. Teesaaqay see, qariqaaqari daqa hhakiray daa caacaahhamisi naraꞌa, haroó khay ibinaa daa tafaꞌadi haa qasaw.

12 Inkoo, ⁄atlisaw kara dabaiĩ kokuna gu nanqwaree⁄ee haa gurugendi kokuna goóba ⁄uuru. 13 Boo⁄imisa amamu gwaa tafaafaee sa yeꞌeeroo kokuna✡ sa hida gwaa yeꞌeeroo tlakwaakwawee, ma mayri huhuꞌu ba⁄ay ti hhoayee.

Oowa ya⁄aboo

14 Unkuray maguumida ibinaa hari qasaw haa hida sliimaa, haa gi ibitay ibinaa daa tlintiꞌisi sa Iliitleemu. Hhaku heedi lensee goóba ibinaa ibinatee daa tlintiꞌisi, gumaa arima Looimoo gu Goõ. 15 Maguumida hari khisla heedi lensee hhanti dakusi hhoinay gu didiru gu Iliitleemu. Kara, heedi lensee hhanti kibiriĩ gwaa qadaw tleehhidi tla⁄aã googunay. Ina hiraagi khay maana haa muunaqadimidu daqa hida wa⁄age. 16 Slime khuꞌuma naraꞌa tla⁄aã googunay hhanti wana heedi lensee gwaa slipalauudu baku heedi goóba muriida Iliitleemu Esaaw pahha. Ina yaati naadimi haaki dosi da badiisuꞌuumaa sa ⁄agoo da waa leẽ.✡ 17 Unkuray khuꞌuday tuba, qariqaaqari Esaaw giyaa iliislaiye aaliru ⁄aafaratira tosi daqa taataa gosaa, dugwaati siꞌi. Tiꞌii Esaaw yaati ⁄aa⁄i hari hherehheraa, duguma ⁄aafi ha taataa gosi. Teesaaqay see, yaa slayiiba mucu sumuku.

18 Unkuray haa daadiriibaslii oõ gu Sinaay doó hiidahhasiye nangusa, daqa daa iliiwane cufeeri gu aslaa, ⁄oona haa caaqwa da dihhi. 19 Kara, teꞌesii okeesii daa akhasi afoo da paranda haa iniꞌimoo gu afoo da Iliitleemu. Waisraeeli gwaa akhasee afafu hhakee gi tlaatlaqasiri Iliitleemu, ma may cocoꞌomoo gimba waku. 20 Inay yaa firiniri teesaaqay, sa gimba yaa hiidahhasiriiba hiikaasa ilakaawa daa hiica⁄asi tuba, “Hida haa makay see, bere nangusiyay okee, slime, digi cakhadina hari tle⁄eẽ ti amoo kaka⁄iyay.”✡ 21 Gimbakee sliimaa giyaa aniri, yaati tlaatlaꞌasi hida hari khisla, Musaa see gi kaay tuba, “Haã tlaꞌamuudi hati amoo dakhadakha.”✡

22 Inkoo, unkuray haã daadiri oõ gu Sayuunige, yaamu gu Iliitleemu gu slafa, doó eteedine Yerusaleemu da rawaa gu raw haa daqa doó ilii kurunkurimidiye elefafaa haa elefafaa da malayika doó hhaꞌaluumida losonage. 23 Kara, unkuray haã daadiri hiikurunkurida da didiri haa kanisaa da yaꞌay gu badiisasaa gu Iliitleemu, hhaã umaiĩ koina daa handikimi rawaa gu rawge. Unkuray haã daadiri daqa Iliitleemuge, hiĩ goó hukuma hida goõ. Slime, haã daadiri pandaa da muunaiĩ gu hida gu koomee ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge, gwaa buꞌudee. 24 Unkuray haã daadiri daqa Yeesuge, ilagaasimiisay gu ila⁄imbidu gu ⁄abu. Ceedee dosi daa tuutuquti yoóti ilamooyinta tlakwaroo, yoóti hiislarakhasidaaba ⁄imbu hatira pahha da Abeeli.

25 Inkoo, khuꞌuma naraꞌa hhanti siꞌiday itatiimisu Iliitleemu gu gimaamisa haa dandiray. Hida hhakira gwaa siee itatiisa Musaa gwaa hiigadimu inay tiꞌii khoorooge yaa hii⁄ipiriiba ⁄agitiru gu Iliitleemu. Dandiray malee hiidahhasana hii⁄ipa ⁄agitirukee, bere haã siani akhamisu hiĩ gu hiigadiidima dandiray rawaa gu rawgo. 26 Qatlaykiray afoo da Iliitleemu yaa rinqirinqisidi khooroo. Inkoo, Iliitleemu hindii fadidi tuba, “Rinqirinqisa kara khooroo. Teesaaqay see, ti khooroo kilesiiba, slime rawaa gu raw see hagi rinqirinqisa.”✡ 27 Gimbaki daa kaay tuba, “Rinqirinqisa kara,” yoóti laqana tuba, idadu sliimaa daa tleehhi digimaa rinqirinqisi haa maa hiihhancooiyay, dama meeti idadu hhakaꞌa doóba hiidahhasa rinqirinqisa.

28 Inkoo, dandiray kwanda ga kaawane ⁄iisoo daqa Iliitleemuge, sa gimba haa oowani tawaaloo doóba rinqirinqisa. Dandiray ilakonee firoo ina hari amoo doó muunaboo⁄eesa, haa hari gwaa⁄amee haa muree. 29 Slawaw, Iliitleemu goori, gu lou ti aslaa da dihhi pahha doó hhamisa sumuku.✡

13

Idoo da ilii muunaboo⁄eesa Iliitleemu

1 Inkoo, hangu ilakontee slaꞌaaslau unkuray haa unkuray, hida goó ⁄imbee pahha Kristu. 2 Unkuray dangu hhanti afahhana kwahhasuusa dahaa. Hari amotee hida wakinay yaa kwahhasuusiri malayika, inay caahha see guba. 3 Slawaw hida daa khiidimi jeerage ubee, danguu sliimaa khiidimi pahha haa inay. Slime slawaw hida hhakaꞌa doó labaꞌasiye ubee, dangoó sliimaa labaꞌasi pahha haa inay.

4 Hida goõ muriidiyee khaboo. Hhawata haa hadee dosi kwanda hingi ga⁄ayee haa slipalauuma, sa gimba Iliitleemu himaa hukuna slipalauusee. 5 Unkuray hhanti hida goó slaee peesay tleehhitay, buꞌudisa hari idadu gi kontee, sa gimba Iliitleemu yaa kaay tuba,

“Etaa hagu mawaaba,

haa hagu kwahhaaba.”✡

6 Teesaaqay hiidahhasana kawaraa hari ⁄atlimaa tuba,

“Taataa Iliitleemu na iliiawaraa doyi, hhaka idoo ga tlaꞌamuude.

Heedi hiniti malee laqi?”✡

7 Unkuray slawaw giyaadimiisee dooguna, hhakira gwaa kakaamee gimba gu Iliitleemu sa unkuray. Ilahudeesa naraꞌa hiica⁄amuu gu ibinaa dooina, gi ilakeesintay ⁄imbaraa dooina. 8 Yeesu Kristu yoó fokidiyaaba coko⁄o see. Ina nama hikira leẽ, sa⁄alee, letuti haa koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo see.

9 Unkuray danguri hhanti hiislakhadi amoo da tlakwige ha caacaahhamisu waku gu dahaa. Hhoinay gu didiru gu Iliitleemu sandoó qay ⁄uuru muunainge, ti daqa sariyaa da ⁄agoo gooba, haã doóba iliiawa hida goó sirakomamidee sariyatee. 10 Dandiray kona sadaaka daa hadisi masabaahuge ma hhapalooee doó yondiida see sa Iliitleemu hemateesii, konaaiiba haaki da ⁄agoo idotee daa hadisi teꞌesii.

11 Hhapalooay gu didiru gu Yahuudi hiroóti khay ceedee da kuꞌunaanay Daqa daa Tlintiꞌisi Hari Khisla sa Iliitleemu, gigi hadisi sadaaka sa ilamooyiru tlakwaroo. Teesaaqay see, slaqoo gu kunaanaykee digoóti hhamisi hari aslaa kenga gu kambiige. 12 Nama teesaaqay leẽ, Yeesu see dugwaati labaꞌasi dugugi gaasi kenga gu yaamuge, ma ilabuusli tlakwaroo da hida hari ceedee dosi loi. 13 Inkoo, dandiray hagu ilii hadakayne Yeesu taysi kenga gu kambiige, hiikaasa kayne ilamuree, ina gooay giyaa ilii kaasi hari khisla. 14 Khoorotii dandiray konaaba yaamu gu ilii ibinaa koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Inkoo, hati damaamidana yaamu hhakira gwaa khocee.

15 Inkoo hari amoo da Yeesu, balalu sliimaa hadimisane sa Iliitleemu sadaaka da hhaꞌaleemisu, gi kakaana tuba, ina ti Looimoo gu Goõ. 16 Kara, unkuray dangu hhanti afahhana yondu hhoinay haa hangugi iliiaꞌayday. Sadaaka da taqay slanqasa noó muunaboo⁄eesida Iliitleemu.

17 Itatiimisa gimba doó kakaane ha giyaadimiisee dooguna haa gi murumuꞌuumitay daqa dooinay. Inay noó guuliyay ga⁄awge unkuray, haa himaa hiica⁄asiyay faadoo dooina pandaa da Iliitleemuge. Muriidakini, inay ma yondiidiri yondu gooina hari hhaꞌaloo. Inay bere yondiidiyay hari slahhaaꞌamee, faydaa hhaka daqa doogunay.

18 Firima Iliitleemu sa dandiray. Gu lou, dandiray haã ⁄imbani tuba, kona ilahudaa gu hhoi haa kona kwayru gu ibinaa ibidinaa daa tafaꞌadi gimba sliimaage. 19 Hanguu tlaatlaqasi hari khisla sini firintee Iliitleemu, ma dinimaa ki⁄isi daqa doogunay ciraai.

Firoo da ⁄aafaraa

20-21 Inkoo, Iliitleemu gu qasaw haa gwaa slafisu ayisago Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu, hangu hiigaamisiye unkuray sa yondu sliimaa gu hhou, ma yonditiri slaꞌamuu kosi. Kara, sangu qay hiidahhasa da yondiida gimba goó muunaboo⁄eesa ina, hari amoo da ilagaasa haa Yeesu Kristu. Ina na deꞌemiisay gu didiru gu bee⁄u, sa gimba ina hingaa hiica⁄asi sadaaka, gi gwaai, ma mai ila⁄imbidukee goóba hiifaakoo hari amoo da ceedee dosi. Teesaaqay dugu daareesiye koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Guti lou.

Gimba gu hiifaakoo haa cehheemisu

22 Inkoo, hhiee koi, hangu tlaatlaqasa oowa hari hiikaasa gimbaki koyi gu hiigadiru. Unkuray sanguti handikimi cheetiti da qunqumaadi.

23 Ana slaꞌa ma caahhadiri tuba, hhia goori Timoteeyo dugwaanii ca⁄asi jeerago. Bere yoo cira khay tiꞌii, hoo khaw sliimaa haa ina, mangwaa arimaa kay.

24 Cehheemisa giyaadimiisee dooguna goõ haa hida sliimaa gungaa tlintiꞌisee sa Iliitleemu. Hida goó ⁄imbee Iliitleemu, goó ibiidee tiꞌii hhapee da Itaaliyage hangwaani cehheemisiri. 25 Hhoinay gu didiru gu Iliitleemu sliimaa wane haa unkuray gonkokunaa.

✡ 1:5 1:5 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 2:7.

✡ 1:5 1:5 Yuꞌudii kitaabuu gu 2 Samweeli 7:14; 1 Gimba gu Diqimi 17:13.

✡ 1:6 1:6 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 32:43.

✡ 1:7 1:7 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 104:4.

* 1:8 1:8 Ye Iliitleemu: Hhayeeri hhanki yaati kitaabuu gu Daareesa dahhiyay. Kitaabukeesii, umaki gu Iliitleemu ti laqaaqana na Taataa Iliitleemu. Hhayuki umaki ti laqaaqana na Nanku Iliitleemu. Gimbaki ti laqaaana tuba, Yeesu na Iliitleemu.

✡ 1:9 1:9 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 45:6-7.

✡ 1:12 1:12 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 102:25-27.

✡ 1:13 1:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 110:1.

* 2:7 2:7 Ina hagunii ⁄eetisidi: Tiꞌii Ina ti laqaaqanta Yeesu.

✡ 2:8 2:8 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 8:4-6.

✡ 2:12 2:12 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 22:22.

✡ 2:13 2:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 8:17.

✡ 2:13 2:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 8:18.

✡ 3:11 3:11 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 95:7-11.

✡ 3:15 3:15 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 95:7-8.

✡ 4:3 4:3 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 95:11.

✡ 4:4 4:4 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 2:2.

✡ 4:7 4:7 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 95:7-8.

✡ 5:5 5:5 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 2:7.

✡ 5:6 5:6 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 110:4.

✡ 6:14 6:14 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 22:17.

* 6:19 6:19 nanga gu meeli: Idoo waku gu hiiloou, doó hiislakhiye maꞌayge sa qadidisa meeli.

* 7:11 7:11 Haruuni: Haruuni haa Musaa yaa motoliya da Laawi dahhiyay.

✡ 7:17 7:17 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 110:4.

✡ 7:21 7:21 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 110:4.

✡ 8:5 8:5 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 25:40.

✡ 8:12 8:12 Yuꞌudii kitaabuu gu Yeremiyaa 31:31-34.

✡ 9:20 9:20 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 24:8.

✡ 10:7 10:7 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 40:6-8.

✡ 10:16 10:16 Yuꞌudii kitaabuu gu Yeremiyaa 31:33.

✡ 10:17 10:17 Yuꞌudii kitaabuu gu Yeremiyaa 31:34.

✡ 10:30 10:30 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 32:35.

✡ 10:30 10:30 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 32:36.

✡ 10:38 10:38 Yuꞌudii kitaabuu gu Khabakuuki 2:3-4.

✡ 11:5 11:5 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 5:24.

* 11:11 11:11 Hari ilakeesaraa waka, Hari amoo da ⁄imba Iliitleemu, Saara giyaamati gaduti see hari khisla haa mogombitoꞌoo, ina sagaa pihhi ⁄uuru gu slawaraa hubay, sa gimba ina yaa ⁄imbidi tuba, Iliitleemu hiigaasi hiifadidu gosi.

✡ 11:18 11:18 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 21:12.

✡ 11:22 11:22 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 50:25.

✡ 12:6 12:6 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiihhantlisa 3:11-12.

✡ 12:13 12:13 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiihhantlisa 4:26.

✡ 12:16 12:16 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 25:33.

✡ 12:20 12:20 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 19:12-13.

✡ 12:21 12:21 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 9:19.

✡ 12:26 12:26 Yuꞌudii kitaabuu gu Hhagaii 2:6.

✡ 12:29 12:29 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 4:24.

✡ 13:5 13:5 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiislaslaw gu Sariyaa 31:6, 8.

✡ 13:6 13:6 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 118:6-7.

Yakoobo

1

2

3

4

5

Cheeti da

Yakoobo

Gimba guri giyaada

Cheetiti Yakoobo nagaa handikimi. Ina yaati leẽ tla⁄aã gu hhiee gu Yeesu haa gi giyaadimiisay gu kanisaa da Yerusaleemu tleehhidi. Ina yaati handikimi cheetiti sa hida gwaa ⁄imbee Yeesu, hhaã gwaa pasidee yaamu haa hhapapu paslaapasloo Yerusaleemugo.

Yakoobo piimaa dosi da didiri saa handikimi cheetiti, yaati slai ilakeesa sa hida goó ⁄imbee Yeesu tuba, ⁄imbaraa dooina daqa Kristuge kwanda daqa laqane hari yondu haa ibinaa dooina da hhoi. Teesaaqay, sigiti ilakesaasidi inay, idoo gi ilii ilafataqiyee gimbadiira, da gimba gu hiiduubidu gooay, kwaꞌaluumaa, hhitaa, slahhaahhaau gu tlaku, koimisu haa naanaqamidu. Slime, ina hiti laqaaqana ti kaaruu hari khisla ibinaa ibidinaa daa tlintiꞌisi sa Iliitleemu, da kooma murumuꞌuuma, firiiriru Iliitleemu, hiikaasa labaꞌasuge haa slawaraa da waaway.

1

Cehheemisu gu Yakoobo

1 Ana Yakoobo, tongimoo gu Iliitleemu haa gu Looimoo gu Goõ, Yeesu Kristu. Ana handikiikima cheetiti daqa motoliya mibi haa cada* daa pasiti khooroo gonge. Slaw cehheemisu gooi!

⁄imbaraa haa waaway koimisuge

2 Ye hhiee koi, qatlay dangoó ilii khaye ha koimisu paslaapasloo, faada ti hhaꞌaloo loi, 3 sa gimba ha khuꞌuday tuba, koimisu gu ⁄imba dooguna yoótii ⁄atlisi hiikaasaraa. 4 Hiikaasaratee kwanda gii gaaside yondu gosi gu hhou. Teesaaqay hamaa hii⁄atliday ⁄imbage, hamaa buꞌutay, maa mayday afariibukusa idoo lensee ⁄imba doogunay.

5 Inkoo, bere leẽ tla⁄aã googunay afariibukusi waaway, firine Iliitleemu, goó qaqawa hari cabuuma sa hida sliimaa. Heedikee sugoó hadisi, dugoo ilii⁄oo⁄iyaaba sa firoo dosi. 6 Inkoo, firine hari ⁄imbaraa, tlaꞌamee see hhaka, sa gimba heedi goó kooma tlaꞌamee ti gondadee gu tlawa da didiri pahha, doó ila⁄upidiye ha ilafahhiya, digigi lihhina tay haa tay. 7 Heedi da hikee gooay hhanti ilahudeesi tuba, slay idoo lensee daqa Iliitleemugo. 8 Ina ti heedi gu kooma ilahudaa cada cada, goóba qadida naraꞌa amamu kosii goõ giyoó yondiidiye.

Kwaꞌaluumaa haa hindaqaruumaa

9 Inkoo, hhia gu kwaꞌalimoo langii duubi, sa gimba dugungii tlaysi ha Iliitleemu. 10 Teesaaqay see, hindaqaru langii duubi ilamuriidisa dosii, sa gimba ti hhana humbalaaliya da sluufaa pahha. 11 Letu giyoó ilii ca⁄ade hari hameeriya dosi da dihhi, doó kaakaasa sluufaa goõ, humbalaalay gosi see yoóti huhui, hhoinay gosi goõ yoóti tlakwaakway. Nama teesaaqay leẽ, slime hindaqaru ti moomooi amamu kosii giyoó yondiidiye.

Koimisu haa labaꞌasu

12 Dugu ⁄aafiye heedikaꞌa goó hiikaasa koimisuge, sa gimba qatlay gimaa ilii kaba⁄iye koimisu, sugumaa hadisi hhamaa gu slafimaa.✡ Hhamakee daa hiifadidi ha Iliitleemu sa hida hhakaꞌa gu slaee ina.

13 Inkoo, heedi gu koimisuge waara, hhanti kaay tuba, “Ha Iliitleemu niniĩ koisi!” Sa gimba Iliitleemu guti ⁄abaaku poy, dugoó koisiyaaba coko⁄o see ha tlakwaroo. Kara ina see yoó koisiyaaba heedi lensee. 14 Gu lou, kila heedi dugoóti koisi ha slahhaahhaau gosi gu tlaku, dugoó iliidafidiye haa dugoó iliinaye ha slahhaahhaaukee kosi gu tlaku. 15 Da hheꞌesi, qatlay slahhaahhaaukee giyoó ilii ⁄atliye, haroóti khay tlakwaroo. Kara, qatlay tlakwaroo giyoó ilii ⁄atlide, hiroóti khayda gwaaꞌaraa.†

16 Ye hhiee koi ga slae, dangu hhantii cori. 17 Idadu sliimaa gu hhoi ibinaa doorii yoó daqa Iliitleemu dahhiyay. Idadu hhakee yoótii ⁄eetiyay daqa Taataa Iliitleemugo, guraa khaw cencacuu goõ gu rawaa gu raw. Balalu sliimaa cencacuu hhakee yoóti khookhocinay amamu koinay, yoóti ⁄isinay mahhatu ma looyi. Inkoo, Iliitleemu yoó fokifokimidiyaaba cencacuu hhakee pahha. 18 Gimba daa hiileehhi ha ina na nahiĩ: hindaati laqwali hari gimba gosi gu lou. Hari amotee haati tleehhidani buꞌuru gu pandaa pahha tla⁄aã gu idadu sliimaa giyaa tleehhi.

Akhamisu haa yondiida gimba gu Iliitleemu

19 Ye hhiee koi ga slae, caahha gimbaki: kwanda unkuray goõ ga akhamisidee ciraai, hhanti cira gimbuusiday, hhanti cira slahhaaꞌaday! 20 Sa gimba qupidaa gu heedi haroó khayaiiba ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge. 21 Sa gimbakee, kwahha segenge gimba goõ gu slasla⁄iima sliimaa haa tlakwaroo goõ, dingii qonti tla⁄aã googunay. La ⁄imbiday hari murumuꞌuuma gimbakira daa qaasi muunaiĩ kokunay, guyii dahhasa ilabuꞌuruu unkuray.

22 Sa gimbakee yondiida gimba gu Iliitleemu, idoo giyoó ilii kaaye gooay, hhanti akhamisidayi kilesi. Bere hoóti akhamisidayi kilesi, hangugii coriday, 23 sa gimba heedi goó akhamisa kilesi gimba, kara yoó yondiidiyaaba idoo sugoó ilii kaaye, ti heedikaꞌa pahha gungoó hiiyuꞌuda pandaa dosi kiyooge. 24 Qatlay hingoó ilii hheꞌesiye hiiyuꞌuda, yoóti waaudi, cirakiray lenge dugoóti afahhana, idoo giĩ ilii slanqasiye.

25 Gimati teesaaqay see, heedi goó laala⁄amisa naraꞌa gimba gu hhou gu Iliitleemu, gimbakee goó hiica⁄asa hida ⁄uuru gu Sataanimoogo, bere yoó ilakona teesaaqay lalaqu, duguba afahhama see, kara bere yoó yondiidi gimba giĩ akhasi, gu lou, heedikee dugoó ⁄aafi yondu gosii goõ.

26 Bere heedi hiĩ ilatahhi tuba, ibinaa dosi dagaã ⁄imbi ha Iliitleemu, kaslenkwaa, yoó hiidahhasiyaaba ga⁄aw cufaraã gosi, heedikee hingoótii cori, kara diini dosi ti diitiray.‡ 27 Diini da hhoi, daba slasla⁄iima pandaa da Iliitleemuge Taataa goorii na nahaã, iliiaꞌawu daaqay gu makeebee haa tigay gu kwaeeli labaꞌasu gooinay. Kara hanguti ga⁄ayda, ibinaa dagama may slasla⁄eedeesa ha khooroti.

2

Ilii⁄oo⁄a sa paslimisu gu hida

1 Ye hhiee koi, goó ⁄imbee Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu, hiĩ gu kooma ⁄uuru goõ, sangu kaay, etaa hhanti paslimisiday hida.

2 Ilatahha gimbaki: heedi waku yaay day hiikurunkurida doogunay, dinca dosii hindii lu⁄umi petee gu sahaabu, kara hiĩ daamisi qayroo gu hhoi. Qatlaykeesii lenge daagii day kwaꞌalimoo, hiĩ daasi qayroo gwaa cumuumuudee haa gwaa faakee. 3 Inkoo, bere laqantay muree sa hikira guũ daamisu qayroo gu hhoi, sugugi kaaday tuba, “Ibiidi tiꞌii daqa da hhoige,” kara sa kwaꞌalimokira gi kaaday tuba, “Ugu yaqay qadidi,” baku “Ibiidi tiꞌii hhapeege, ilaciyaa haa yeꞌeeroo koii,” 4 goo antee, hikee paslimisu goobaslii tla⁄aã googunay, kara hikee hukuru goobaslii, goó hiicaca⁄a ilahudaa gu tlakwigo?

5 Hhiee koi ga slae, itatiisa! Iliitleemu yaa hiileehhiibaslii kwaeeli tiꞌii khoorotii, ma hindaqeeri gu ⁄imba tleehhidiri. Slime, inay ma aaliniri tawaaloo daa hiifadidi sa hida hhakaꞌa gu slaee ina? 6 Inkoo, unkuray hagiyaa muritiriiba kwaeeli.

Bere ilatahhaday, caba ti hindaqeeri noó labaꞌasiyay unkuray, noó dukhudukhunay unkuray balasaage? 7 Inay hhakee pasliyaaii, goó belendeqesee uma gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu, umakee gu cuua, daa eteedi daqa doogunay?

8 Daayii ca⁄i ilakaawaraa waka, da didiri loi Handikaa da Iliitleemuge tuba, “Slae hida danaee koku, idoo hangu iliislaꞌade gooay ugu lenkoogu.”✡ Bere ilakaawaratee goó hiigaamisiday naraꞌa, gu lou, hoóti boo⁄isiday.

9 Inkoo, bere ha paslimisiday hida, hati yonditay tlakwaroo, kontay dakoo pandaa da sariyaa da Iliitleemuge. 10 Heedi goó hiigaamisa sariyaa goõ, gimati teesaaqay see, dugugi kaba⁄i hiigaasa ilakaawaraa leẽ kilesi, heedikee kona dakoo pandaa da sariyaa gonge. 11 Gu lou, hiĩ gwaa kaaw tuba, “Hhanti slipalauta,”✡ slime yaa kaay tuba, “Hhanti gaasida heedi.”✡ Inkoo, bere haa slipalautiiba, teesaaqay see, haã gaasidi heedi, hanti heedi goo dakusa sariyaa tleehhiti.

12 Sa gimbakee goõ, gimbuusa haa yondiida hari amoo doó ⁄imbiye ha sariyaa da ilabuꞌuru goori.* Slawaw tuba, dandimaa hukuru kay hari sariyatee. 13 Sa gimba, ina Iliitleemu maa ⁄awaarinaaba sa hida hhakaꞌa goóba ⁄awaariru sa hida wakinay. Inkoo, bere hoó ⁄awaarintaaba sa hida wakinay, Iliitleemu see maa ⁄awaarinaaba sa ugu baloteesii da hiifaakooge.

⁄imba haa yondu

14 Ye hhiee koi, hhoinay mala na wana, bere heedi kaay tuba, “Kooma ⁄imba daqa Yeesuge,” kaslenkwaa, tay yoó tosaa laqanaaba hhoinay sa hida wakinay? Gu louu, ⁄imbatee hiidahhasidaa ilabuꞌuruu ina?

15 Ilatahha gimbaki: hhia waku haa hhioo waka hiĩ afariibukusiri qayroo, ⁄agoo see hhaka daqa dooinay. 16 Inkoo, bere leẽ tla⁄aã googunay kaay sa inay tuba, “Taa⁄amida, la saayu daaday, hhanti antayi caaqwa, la akhaakhantayi naraꞌa,” kaslenkwaa, guba hadisaraa idoo da iliiawaraa inay, hhoinay mala na wana? 17 Nama amotee leẽ, ⁄imba kilesi, bere dagaba leelehhisa ha yondu gu hhou, yaati gwaꞌati.

18 Inkoo, angamalee heedi waku yoo siꞌi gimbakee, yoo koisi paslisa ⁄imba haa yondu gosi, gi kaay tuba, “Ugu konta ⁄imba daqa Yeesuge, ana yondu gu hhou guni kooma.”

Naraꞌa! Inkoo, sinoo malee laqanta ⁄imba doogu doóba yondiida hhoinay sa hida wakinay? Hari bara dooi, sugu laqama ⁄imba dooi hari yondu gooi gu hhou. 19 Ugu hangoó hiiduubida tuba, “Kooma ⁄imba,” sa gimba hoó ⁄imbida tuba, Iliitleemu ti leẽ kilesi, kara wanaaba gu caduu. Naraꞌa! Gieeri see yoó teesaaqay ⁄imbiyay, kara yoóti dakhadakhamidiyay hari tlaꞌamee.

20 Ye, heedi gwaa bawdu, slaꞌadaa maꞌaraa tuba, ⁄imba kilesi ti diitiray, bere dagaba leeleehhisa ha yondu gu hhouu? 21 Yuꞌudiyaa, taataa goori Aburahaamu dugwaa faadiibaslii konaaba dakoo, sa gimba yaa muriidi Iliitleemu, giyaa iliica⁄asi nankosi Isaaka✡ masabaahuge? 22 Hari amotee haã anti, idoo ⁄imba da Aburahaamu giyaa ilii yonditi sliimaa haa yondu gosi. ⁄imba dosi dagaa hiigaasi ha yondu gosi. 23 Karaai, gimbakira gu Handikaa da Iliitleemu dugugii gaasi tuba, “Aburahaamu yaa ⁄imbi Iliitleemu, teesaaqay Iliitleemu gugi faadi kona ibinaa daa tafaꞌadi.” Ina dugwaati amoo eteedi danaꞌa gu Iliitleemu.✡

24 Ye hhiee koi, hanti antiri tuba, dandoóti faadi konaaba dakoo hari yondu goori gu hhou, ⁄imba kilesi hiti buꞌudisidaaba. 25 Ilatahha slime gimba gu Rahaabu,† slipalauutoꞌotira. Ina see dagaati faadi kontaaba dakoo pandaa da Iliitleemuge, sa gimba yaa laqanti hhoinay sa cangicangimiisetira, qatlay giyaa ilii yakwidi inay. Ina gigi cira ya⁄abidi, ma waaudiri hari amoo waka, digima may ooyiru.

26 Gu lou, slaqwa da heedi, bere muuna hhaku, hinti gwaꞌati. Nama teesaaqay leẽ, bere heedi kona ⁄imba, tay yoó yondiidiyaaba hhoinay, slime ⁄imba dosi hinti gwaꞌati.

3

Cufaraã haa tlakwaroo dosi

1 Ye hhiee koi, hida angaamaka kilesi tla⁄aã googunay na konee kwayru gu maarimamaa tleehhida da gimba gu Iliitleemu, sa gimba ha khuꞌuday tuba, dandiray goó caacaahhamisee, gu lou, maa slayna hukumuu gu dihhu ba⁄ay da hida wakinay see. 2 Dandiray sliimaa hoó hiitatafimidana ibinaa doorii hari amamu wa⁄a. Inkoo, bere heedi goóba hiitatafida gimba gosii, gu lou, hikee yaatii ⁄atli, hiidahhasi tawaaliru see slaqwa dosi goõ.

3 Yuꞌudiyaa, dandiray hoó hiilu⁄ana sikhimi afaiĩ gu faraasige, ma hindi akhamisiri dandiray, teesaaqay hiidahhasana tawaaliru slaqoo koina goõ. 4 Karaai, ilatahha gimba gu meeli: khooslaykee guti denu loi, kara digoóti ila⁄upidi ha caaqwa da dihhi tlawa da didirige. Gimati teesaaqay see, digoótii dahhasi hiifookidisa hari maadimoo gu coko⁄u hari khisla daqa gi slaiye khuꞌusa heedi goó maada. 5 Nama teesaaqay leẽ, cufaraã see ti idoo gu coko⁄u hari khisla slaqwage, teesaaqay see, hingoó hiiduubi hari gimba gu denu.

Kara, ilatahha gimba gu aslaa see: cisooriya da coko⁄i hiidahhasida da⁄araa sla⁄ay gu didiru. 6 Cufaraã see ti aslaa pahha tla⁄aã gu daqeemoo gu slaqwage, ti khooroo daa hacidi tlakwaroo paslaapasloo. Kara, cufaraã ti aslaa doó da⁄a pahha heedi haa gi tlakweesida ibinaa dosi goõ, hari buruburiya da aslaa doó Jehanaamu dahha.

7 Gu lou, hida hiidahhasiyay tawaaliru makay haã cira⁄oo see, deesasee haã makay gu tlawa da didiri see. 8 Gimati teesaaqay see, wanaaba heedi gu hiidahhasa tawaaliru cufaraã gosi hari ⁄uuru gosi. Cufaraã yoó hiifiifisiyaaba yondu gosaa gu tlakugo, yaa haci qada goó gaasa.

9 Hari cufaraã hoó daareesana Iliitleemu, Looimoo goori haa Taataa goori. Kara harima cufarakee leẽ hoó ilawaamisana hida gu Iliitleemu slaqamisee, daa tleehhi hari ilaꞌaaꞌatisa dosi. 10 Afakeesaa lengo doóyii ca⁄i gimba gu daareesa haa gimba gu ilawaamisu. Hhiee koi, teesaaqay ti naraꞌaaba. 11-12 Yuꞌudiyaa, hhaahhiya leẽ yoó hiica⁄asidaaba maꞌay gu hhoi haa maꞌay gu cakhasaa. Karaai, ilatahha gimba gu khai: ⁄ancimoo ⁄aamuudiyaaba ⁄aamu gu miseyituuni, gimati khaimoo gu sabiibu ⁄aamuudiyaaba ⁄aamu gu ⁄ancimoo.

Waaway goó rawaa gu raw dahha

13 Miyaa tla⁄aã googunay hingoó hiiduuba tuba, kona waaway? Heedikee giti laqane waawaykee hari ibinaa daraa hiiboo⁄odi, hari yondu gosi gu hhou, giyoó yondiidiye hari murumuꞌuumaa, doó hiica⁄a waawaygo.

14 Inkoo, bere muunaiĩ kokunay kontay qunceeraa haa tloomu gu kooma wakimaa, hangi hhanti hiiduubitay tuba, kontay waaway, hhanti afaꞌafuumitayi. 15 Gu lou, waaway gu teesaaqay slanqasa yoó rawaa gu raw dahhiyaaba, hikee guti khooroti, goóba waaway gu Muuna gu Iliitleemu, yoó daqa Sataanimoo dahhi. 16 Sa gimba daqa da iliiwane qunceeraa haa tloomu, teꞌesii na daqa da iliiwane khoslongora haa tlakwaroo wa⁄a paslaapasloo.

17 Inkoo, waaway goó rawaa gu raw dahha, gesaa guti hhou loi, guti ⁄abaaku poy. Karaai, waawaykee yoóti ibiidi hhoinay haa hida, yoóti ilahudeemisi gimba gu hida wakinay. Yaati haci ⁄awaariru, yoóti laqana yondu gu hhou sa hida. Yoóti may paslimisuu gu hida haã afaꞌafuumaa see. 18 Gu lou, hida gu slaee ibinaa hhoinay haa hida, goó koisee teesaaqay, yoóti buꞌunay ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge.

4

Ki⁄araa dabaiĩ gu Iliitleemuge

1 Itatiisa sangu kaay, idoo mala naroó khayda naanaqamoo haa gau tla⁄aã googunay? Ti slahhaahhaau googuna gu tlaku, goó qwaqwatlima muunaiĩ kokunay, naroó khayaabaslii? 2 Hoó slahhaahhaaꞌaday hari khisla idadu paslaapasloo, gimati teesaaqay see, hagiyoó slaydaaiiba. Sa gimbakee kontay tloomu, cu⁄uduũ see hoóti slaꞌaday, gimati teesaaqay see, hoó slaydaaiiba idadu hhakee gi slaꞌadeei. Saganoó tlaatleesiday naanaqamoo haa gau, kaslenkwaa, hagiyoó slaydaaiiba, sa gimba hoó Iliitleemu firintaaiiba. 3 Unkuray goómati firintiri Iliitleemu, ha slaydaaiiba, sa gimba hoó firiirintay hari ilahudaa gu tlakwi, magiri yonditiri idadu hhakee sa hiigaamisu gu slahhaahhaau googuna.

4 Ye hida, unkuray ti slipalauutoꞌoo pahha, sa gimba Iliitleemu gwaa kwahhadiri. Khuꞌudaaiibaslii tuba, bere ha ⁄isintay daakaiimaa haa khooroti, fa⁄ayaa da Iliitleemu tleehhitay? Gu lou, hida gu slaee daakaiimaa haa khooroti, hhakee ti fa⁄ayaa da Iliitleemu. 5 Malaaꞌay, hanti ilahudeesidiri tuba, Handikaa da Iliitleemu yoóti kaada diitiray tuba, “Kona tloomu gu didiru sa muuna gosi giyaa qaasi waꞌay kotii?”* 6 Gimati teesaaqay see, Iliitleemu sandoó hadisi hhoinay gosi gu didiru gu kooma ⁄uuru hari khisla. Handikaa da Iliitleemu saganoó kakanta tuba, “Iliitleemu yoó kanimisi hhakaꞌa gungoó hiiduubee, gimati teesaaqay see, yoó hadimisi hhoinay gosi sa hida gu koomee murumuꞌuumaa.”✡

7 Inkoo, la ⁄imbiday hari murumuꞌuumaa Tawaaloo da Iliitleemu. Kanisakuna Biriisimoo, teesaaqay yooti lakidi daqa doogunaa. 8 Iliisataw Taataa Iliitleemu, teesaaqay ina see yaay sati ciyoomoo googunay. Ye hida, unkuray gu koomee tlakwaroo, ilabuusla dabaiĩ kokuna.† Ilabuusla muunaiĩ kokuna see, unkuray gu koomee ilahudaa cada cada. 9 Li⁄a, gaiida, ⁄aa⁄a sa gimba gu tlakwaroo dooguna. Qasaw googuna hiifookidiye, ma ⁄aa⁄imuu tleehhidi, kara hhaꞌaloo dooguna hiifookite, ma gaiidimoo tleehhiti. 10 Hanguu ⁄eetisidee gi laqantay murumuꞌuumaa pandaa da Looimoo goori. Teesaaqay, ina dangoo waratlaysi pandaa dosii.

Maw hukuruu hida wakinay

11 Ye hhiee koi, hangu hhanti iliitlohhitay gimba gu tlaku unkuray haa unkuray. Heedi gu gimbuusa gimba gu tlaku daqa hhia gosii, teesaaqay gugi hukuna ina, heedikee sariyaa da Iliitleemu giniĩ kanisi, gigi asu hukuna sariyaa. Inkoo, bere haã hukunti sariyaa, gati gwaa⁄adaaba, ugu hanti hakiimuu gosi tleehhiti. 12 Gu lou, ti Iliitleemu ina lenkosi naa qaasi sariyaa, ina lenkosi na hakiimuu gu goõ. Ina Iliitleemu kilesi na kona ⁄uuru gu ilabuꞌuruu haa gu hhamisaraa hida. Inkoo, ugu, ⁄uuru mala konta guri hukuruu hida wakinay?

Maw hiiduubidu

13 Ye hida, itatiisa, unkuray goó kaawee hari hiiduubidu tuba, “Letuti, angamalee heetlaalee, hoo hadakayna yaamu wakinayge, ma ibiidani taysi kori leẽ. Teꞌesii, ma kirigini idadu, ma asu slayni peesay wa⁄a.” 14 Hhidintay coko⁄o seei, gimati idoo daayii ca⁄a heetlaalee! Ilahudeesa, ibinaa dooguna ti idoo mala? Gu lou, ibinaa ti guuliyoo pahha, doó hiica⁄a hari qatlay coko⁄oniinii kilesi, gi tosaa gii hhancooita. 15 Ba⁄ay unkuray hanti aloo kaaday ubee, “Bere Looimoo gu Goõ slai, hoo ibiidana, hoo yondiidana yonduki, angamalee hikaꞌa.” 16 Inkoo, unkuray hangoóyi duubitay bawma doogunay. Hiiduubidukee sliimaa ti tlakwaroo pandaa da Iliitleemuge.

17 Ilahudeesa gimbaki: bere heedi khui gimba waku gu hhou, da slaiye magu yondiidi, gu asu may yondu gimbakee, gu lou, ti tlakwaroo pandaa da Iliitleemuge.

5

⁄agitiru gu hindaqeeri goóba iliipaꞌaru

1 Inkoo itatiisa, unkuray hindaqeeri! Aarimida ⁄aa⁄a, hagi maahhamintay sa labaꞌasu gu didiru loi, gumaa khawa daqa doogunay. 2 Hindaqaruumaa dooguna hiĩ hheꞌesidi, hiĩ gubidi goõ, qayroo kokuna see gu hhoi digiĩ ⁄agimi ha khulukhumbay. 3 Peesay googuna goõ, sahaabu haã feesa see, digiĩ cagadi ha hhapee.* Cagadatee maa ilatlayda gimba gu tlakwaroo dooguna, maati ⁄aginta slaqoo kokuna aslaa pahha. Haati ilakiiki⁄imisidiri diitiray hindaqaruumaa da didiri balalu hhankii gu hiifaakooge.

4 Gu louu, danguũ afahhami? Haã maydiri buꞌudu bueemaa gu yondimiisee gwaa buꞌumee qaymamuu kokuna. Gu lou, gimba gu bueemaa hhakee yaani day daqa Iliitleemuge, ⁄aa⁄imuu gu yondimiisetee duguũ akhasi ha Taataa Iliitleemu gu kooma ⁄uuru goõ.

5 Unkuray haã ibitiri hindaqaruumaa doogunay haa haã ibitiri ibinaa da hhaꞌaleesa slahhaahhau gu slaqoo khoorotii. Unkuray hanguũ wahhaadimisidiri kuꞌunaanaykaꞌa pahha sa balotaꞌa da isooqutlidu googuna. 6 Ye hindaqeeri, hagiĩ hukuntiri hida guba dakoo, gigi cu⁄udiri, inay ma kanisa see, hiĩ kanisiriiba unkuray.

Hiikaasa qatlay gu labaꞌasu

7 Ye hhiee koi, kaasaw qatlaykaꞌa naqatloo, gimaa ilii khaye Looimoo gu Goõ. Yuꞌudiyaa dooslimiisay, idoo giyoó iliikaasiye, idoo giyoó ilii baqadiye baruũ gu kaaru qaymoo dosaa. Yoótii kaasi sa baqamidu gu tlubay gu pandaa haã gu hiifaakoo see. 8 Nama teesaaqay leẽ, unkuray see kaasaw naraꞌa, ⁄atlisaw muunaiĩ kokuna, sa gimba khawaraa da Looimoo goori yaani daadaauusidi.

9 Hhiee koi, hangu hhanti ilii quru⁄uday unkuray haa unkuray, dangumaa ba⁄atii hukuna ha Iliitleemu. Yuꞌudiyaa, hakiimuu gu goõ hiĩ hheꞌesi, hiĩ qadidi afamaraage.

10 Hhiee koi, ilahudeesa ibinaa da tletimiisetira da wakaꞌalee da Iliitleemu, gwaa kakaamee sa hida hari uma gu Taataa Iliitleemu. Aarimida slawaw, idoo giyaa ilii kaasiri qatlay gu labaꞌasuge. 11 Karaai slawaw tuba, hida goõ gwaa hiikaasee labaꞌasuge digigi faadi tuba, inay digaati ⁄aafi ha Iliitleemu.

Haã akhasidiri gimba gu hiikaasa da Ayuubu see, qatlay giyaa ilii labaꞌasu gu didiru loii wane. Haã arintiri idoo Taataa Iliitleemu giyaa ilii ilabuꞌumi ina yade hiifaakooge. Gu lou, Taataa Iliitleemu ti Iliitleemu gu muuna hhou, gu kooma muree!

12 Inkoo, itatiisa gimbaki see guyii loou. Hhiee koi, hhanti seelintay coko⁄o seei.† Hhanti seelintay hari raw, hari hhapee, ma harima idoo waka lenseei. Maw afaꞌafuuma sliimaa, gimbuusa hari amoo da loi kilesi. Bere gimba waku ti ee, kaay ubee, “Ee.” Bere ti suti, kaay ubee, “Suti,” dangumaa ba⁄atii hukuna ha Iliitleemu.

Firoo daa hacidi ⁄imba

13 Bere tla⁄aã googunay wana heedi gu kooma ilahufidu, kwanda gi firine Iliitleemu, duguma iliiay. Bere wana heedi gu kooma hhaꞌaloo, raaiye raaꞌamu gu daareesa. 14 Kara, bere wana ga⁄iiday tla⁄aã googunay, kwanda gi eteediye gaduũ gu kanisaa, magu maakhiri hari du⁄iya hari uma gu Looimoo goori, ma firiniri Taataa Iliitleemu sa ina. 15 Gu lou, firotee, bere dagaã firimi hari ⁄imba, yoo hhoeesida ga⁄iidaykee, kara Looimoo goori gii tlaysi ina ga⁄ay gosaa. Karaai, bere heedikee kona tlakwaroo, dugu ilamooyina.

16 Inkoo, sa gimbakee goõ gu hhou, la kaaday tlakwaroo dooguna unkuray haa unkuray, la firintay Iliitleemu sa deneꞌee kokuna, muunaiĩ haa slaqoo koina digima hhoeesi. Gu lou, firoo da heedi gu kooma ibinaa daa tafaꞌadi konta ⁄uuru gu didiru.

17 Eliyaa, tletimiisaykira gu wakaꞌalee gu Iliitleemu, yaati heedi dandiray pahha. Ina yaa firimi hari muuna gosi goõ tuba, tlubay hhanti tlubi. Gu lou, tlubay yaa tlubiiba koraraa tami haa slehheeri lahhoꞌo. 18 Da hheꞌesi, Eliyaa gi kara firimi, Iliitleemu yaagii ⁄eetisi tlubay rawgo, hhapee gi kara hiica⁄asidi ⁄aamu gosi.✡

19 Hhiee koi, bere leẽ tla⁄aã googunay hhangwaayuusi, hiĩ may amoo da loi, dugugi iliiay, gi ki⁄i amoo da hhoige, 20 caahha tuba, hikee gwaanii fookidisu heedikee gu kooma tlakwaroo amoo dosaa da tlakwigo, giĩ ilabuꞌumi gwaaꞌaraago, haa hiĩ ilakhupisi tlakwaroo wa⁄a.

* 1:1 1:1 motoliya mibi haa cada: Maꞌaana dosi na hida hhakaꞌa gu Wayahuudi, gwaa koomee ⁄imbaraa daqa Yeesuge, kara gwaa lakidee Yerusaleemugo.

✡ 1:12 1:12 Yuꞌudii kitaabuu gu 1 Wakorinto 9:25; 2 Timoteeyo 4:8; 1 Peetiro 5:4; Hiitlaaꞌasa 2:10.

† 1:15 1:15 slahhaahhaau, tlakwaroo, gwaaꞌaraa: Gimbaki gu tami yaa wana koimisu gu Haawage haa koimisu gu Dawdige see (Tlaatleesoo 3:6-22; 2 Samweeli 11:2-17).

‡ 1:26 1:26 diini dosi ti diitiray: Diini da hhoi daqa Yahuudige yaati diini da hadimisuu idadu sa kwaeeli, mawaraa da ⁄agoo haa kitahhuu see, firoo da Iliitleemu daqeemoo gu cenceege giyaa ilii kurunkuriirimidiyee.

✡ 2:8 2:8 Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 19:18.

✡ 2:11 2:11 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 20:14; Hiislaslaw gu Sariyaa 5:18.

✡ 2:11 2:11 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 20:13; Hiislaslaw gu Sariyaa 5:17.

* 2:12 2:12 sariyaa da ilabuꞌuru goori: Sariyatee ti Gimba gu Hhou, goó kaawa tuba, ilamuriidane hida wakinay, gigi iliiayna.

✡ 2:21 2:21 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 22:9, 12.

✡ 2:23 2:23 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 15:6.

† 2:25 2:25 Rahaabu: Yakoobo yaa ⁄imbiiba yondu gosi gu Rahaabu. Gimati teesaaqay see, giyaa dumbeesi sa ⁄imbaraa dosi daqa Iliitleemuge. Yuꞌudii kitaabuu gu Yosuuwa 2:4, 15; 6:17.

* 4:5 4:5 Kona tloomu gu didiru sa muuna gosi giyaa qaasi waꞌay kotii: Wanta amoo waka da cadii da ilakeesaraa gimbaki, Muuna giyaa qaasi waꞌay kotii kona tloomu gu didiru. Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 2:7; Hiica⁄araa 20:5; Hiislaslaw gu Sariyaa 4:24; Sakariyaa 8:2.

✡ 4:6 4:6 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiihhantlisa 3:34.

† 4:8 4:8 ilabuusla dabaiĩ kokuna: Hhapalooee yaa kwanda gi ilabuusliye dabaiĩ haa yeꞌeeroo koina, qatlay giyaa ilii daadaauusiri mara gu didiruge gu Iliitleemu Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 30:17-21.

* 5:3 5:3 digiĩ cagadi ha hhapee: Sahaabu haã feesa see digoóti cagadiyaaba ha hhapee. Tiꞌii Yakoobo ilakwikwaakwihhi tuba, khooslaykee yoóti hhana, konaaba kaaruumaa da koraraa goóba hiifaakoo.

† 5:12 5:12 hhanti seelintay coko⁄o seei: Yakoobo tiꞌii ti sisaasiꞌi eteeda uma gu Iliitleemu haa uma gu idoo daa tlintiꞌisi sa ina sa ilakwikwihha afaꞌafuumaa.

✡ 5:18 5:18 Yuꞌudii kitaabuu gu 1 Watemi 17:1; 18:42-45.

1 Peetiro

1

2

3

4

5

Cheeti da pandaa da

Peetiro

Gimba guri giyaada

Cheetiti ya⁄abimiisay Peetiro nagaa handikimi sa hida goó ⁄imbee Kristu gwaa ibimaamidee hhapetaꞌay doó eteedine inkotii na Turuuki. Ina sigaa handikimi sa hii⁄atlisa inay, sa gimba inay digi labaꞌaaꞌamisi sa ⁄imba dooina daqa Kristuge. Ina sigitii slaslaaslay inay tuba, Yeesu Kristu dugwaa labaꞌasi tlakwaroo ibinaa dosii tiꞌii khoorooge. Teesaaqay hida goó ⁄imbee Kristu slime kwanda gi iliipaꞌanee slawa labaꞌasu. Ina sigiti qaqaaqay inay iliipaꞌaru tuba, Iliitleemu hari yondiidi labaꞌasu gooina. Hari amotee, magi boo⁄isi inay ma hida kosi gu kaari tleehhidiri, hhaã sa hadisiye ha ina ⁄aafaraa wa⁄a. Teesaaqay Peetiro giti tlaatlaqasi hida goó ⁄imbee Kristu, ma ilakoniri ibinaa hida gu Iliitleemu pahha.

1

Cehheemisu gu Peetiro

1 Cheetiti yaa daqa doyi dahhada ana, Peetiro, ya⁄abimiisay gu Yeesu Kristu. Ana sangu handikiikima unkuray daay leehhi ha Iliitleemu, gwaa pasidee haa goó ibiidee dahaa pahha yaamu gu Pontooge, Galatiyaa, Kapadookiya, Aasiya haa yaamu gu Bitiniiya. 2 Iliitleemu Taataa yaa hiileehhi unkuray yadaa tlaatleesoogo, hari amoo da ilabuusla ha Muuna gosi, ma laqantiri muree sa Yeesu Kristu haa dangugi iliitiitihhisi ceedee dosi. Hhoinay gu didiru gu Iliitleemu haa qasaw gosi hiiroogidiye daqa doogunay.

Iliipaꞌaruu gu kooma slafimaa

3 Iliitleemu, Taataa gu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu dugu daareesiye! Ina hari ⁄awaariru gosi gu didiru, hindaa laqwali dandiray waa da cada, taqaaqay ha kona iliipaꞌaru tuba, ha ibiidana haa Iliitleemu koraraa gooba hiifaakoo, hari amoo da slafisaraa Yeesu Kristu gwaaꞌaraago. 4 Ina yaa laqi teesaaqay, dandiray ma slayni aalimetira doóba tlakwaakwaw, doóba cuma haa doóba moomooa, daa qaasi ha Iliitleemu rawge sa unkuray.

5 Unkuray dangoó ga⁄ay ha ⁄uuru gu Iliitleemu, hari amoo da ⁄imba ga kontee daqa dosii, sa ilabuꞌuru damaay tlaaꞌasiye qatlay gu hiifaakooge. 6 Gimbakii sliimaage unkuray hhaꞌaluumitay hari khisla, gimati hari qoomay gu coko⁄o inkoo, kwanda dangu hiili⁄eemisiye hari koimisu paslaapasloo. 7 Koimisukee ti sa ilatahharaa da ⁄imbaraa dooguna. Sahaabu ti idoo doó koisiye da⁄araa hari aslaa, teesaaqay see, kahhada yoó tosaa tlakwakwayda. Namati teesaaqay, ⁄imbaraa dooguna dati kaari ba⁄ay da sahaabu see, kwanda daga ilatahhiye hari koimisu, dagama arimi hhoinay gosi. Teꞌesii ha asu slayday hhaꞌaleesa, daareesa haa muree balotirayi Yeesu Kristu dugumaa iliitlaaꞌasiye.

8 Unkuray hagu slaꞌaday ina, hagumati kahhadiri see arimaa. Kara ina goó iliipaꞌantay, gumati kahhadiri see arimaa inkoo. Teesaaqay, haã hhaꞌaluumitiri hari hhaꞌaloo doóba ilakeesa haa da kooma daareesa, 9 sa gimbakee, ha ooyiiyintayi ilabuꞌuruu gu muunaiĩ kokuna, hatee na piimaa da ⁄imbaraa dooguna daqa Kristuge.

10 Gimba gu ilabuꞌuruki, tletimiisetira da Iliitleemu yaa cangicangimisiri hari maguuma. Inay yaa tletiniri gimba gu hhoinay gu didiru gu Iliitleemu, sangumaa hadisiye unkuray. 11 Inay yaa dabimidiri ti qatlay haloo haa gu malee slanqasa, gimbaki gimaa iliica⁄iye. Muuna gu Kristu gwaa waꞌay koinay waara, yaa giyaadi ilatlawa sa inay labaꞌasu gu Kristu, haa gu wanqamee da didiri damaa waara qariqaaqari. 12 Iliitleemu yaay tlaaꞌasi sa tletimiisetee tuba, gimba giyaa tletiitineei yaati faydaa dooinaaba, yaati sa faydaa dooguna. Inkoo, gimbakee diĩ kakaami daqa doogunay ha hhakira sangwaa kakaamee unkuray Gimba gu Hhou, hari hiidahhasa da Muuna gu Iliitleemu daa ya⁄abiye rawgo. Gimbaki malayika see, suguti konay kwayru gu caahharaa.

Eteedaraa sa ibinaa dabasli tlakwaroo

13 Teesaaqay, hangu ilakhuukhuꞌusidee haa hangu ga⁄aydee naraꞌa. Qaasa iliipaꞌaru googuna goõ hhoinaykiray gu didiruge gu Iliitleemu, sangumaa hadisiye qatlay Yeesu Kristu dugumaa iliitlaaꞌasiye. 14 Yaꞌay hhakaꞌa pahha gu koomee muree, hhanti sirakontay slahhaahhaau gu tlaku gaa kontee wakaꞌalee, qatlay gaa ilii kahhadee bawmage. 15 Teesaaqay see, ina gooay gungwaa eteedu unkuray, ti konaaba tlakwaroo, unkuray see, ibiida tlakwaroo see hhaka, ibinaa doogunay gonge. 16 Maꞌaana, daa handakimi Handikaa da Iliitleemuge tuba, “Ana koomaaba tlakwaroo coko⁄o see, teesaaqay, unkuray hhanti yonditay tlakwaroo coko⁄o see.”✡

17 Iliitleemu, hiĩ unkuray goó eteedintee Taataa, ina yoóti hukuna hida goõ hari yondu gooina hiileehha see hhaka. Teesaaqay, ibiida hari gwaa⁄amee dosi, qatlay goõ gu ibinaa dooguna dahaa pahha khoorotii. 18 Maꞌaana, unkuray ha khuꞌuday idoo dangwaa ilii ilabuꞌumi, ibinaa doogunaa da tlakwigo, gaa aalintiri daqa ayiĩ kokunaa. Unkuray dangwaati ilabuꞌumiiba hari idadu goó tlakwaakwawee, taqay da feesa haa sahaabu gooay. 19 Teesaaqay see, unkuray dangwaati afiigweedi hari ceedee da kaari da Kristu, hataꞌa pahha da ⁄ambeenimoo gubasli slaama haa gubasli pi⁄ima. 20 Ina dugwaatii leehhi ha Iliitleemu, khooroo see dagaati kahhi tlehhinay. Da hheꞌesi, dugugii tlaaꞌasi sa unkuray balalu hhankii gu hiifaakooge. 21 Hari amoo da Kristu, unkuray hoó ⁄imbiday Iliitleemu, gwaa slafisu ina gwaaꞌaraago haa sugugi hadisi wanqamee da didiri. Teesaaqay, ⁄imba dooguna haa iliipaꞌaru googuna, daqa Iliitleemuge wana.

22 Inkoo, muunaiĩ kokuna digiĩ hheꞌesi ilabuusla, hari muriidaraa gimba gu lou, inkoo kontay slaꞌamuu gubasli peereehhiya daqa hhiee kokunay. Hangi ilakontee slaꞌamuu unkuray haa unkuray hari muunaiĩ gu hhoi. 23 Maꞌaana, unkuray dangunti laqwali waa da cada, ti hari pisagoroo doó tlakwaakwawa gooba, ti hari hataꞌa doóba tlakwaakwaw, hari gimba gu Iliitleemu gu slafa haa goó hiikaasa koraraa goóba hiifaakoo. 24 Maꞌaana,

“Hida goõ ti sluufaa pahha,

kara, wanqamee dooina goõ, ti humbalaalay gu sluufaa pahha.

Sluufaa yoóti kay, kara, humbalaalay gosi yoóti gaagahhadi,

25 teesaaqay see, gimba gu Taataa Iliitleemu, yoótii kaasi koraraa goóba hiifaakoo.”✡

Kara gimbaki ti Gimba gu Hhou, daa kakaami daqa doogunay.

2

Yeesu ti tlaa⁄u gu slafa pahha

1 Teesaaqay, kwahha segenge tlakwaroo goõ, kwaciimaa, peereehhii, tloomu haa iliitlohhiduu goõ. 2 Taqay daa⁄a⁄ee gooay, diĩ laqwali inkoo, kwayruuda kitahhu ilibaa gu muuna gu gimba gu Iliitleemu doóba hiirooga, hari gimbaki unkuray ma dinaraaraydiri ilabuꞌuruuge. 3 Gu lou, unkuray haã baraslayidiri tuba, Looimoo gu Goõ guti hhou.

4 Inkoo, khawaa daqa dosii, ina na Tlaa⁄u gu slafa* daa siꞌi ha hida. Teesaaqay see, daqa Iliitleemuge ti tlaa⁄u daay leehhi haa guti kaaru hari khisla. 5 Unkuray see, tle⁄eẽ gu slafee pahha, dangu tlehhaahhidi, ma mara gu didiru tleehhitiri gu Iliitleemu, haa hhapalooee daa tlintiꞌisi sa Iliitleemu, ma hadimisidiri ibinaa doó ⁄imbiye ha Iliitleemu sadaaka da muunaiĩ pahha, hari amoo da Yeesu Kristu. 6 Maꞌaana, Handikaa da Iliitleemu yoó kaada tuba,

“Yuꞌudiyaa, taysi Sayuunige,†

ha qaasa tlaa⁄u gu didiru gu musingi gu kaaru gaay leehhi,‡

kara heedi gu ⁄imba ina, etaa dugu muriidisiyaaba.”✡

7 Daqa doogunay unkuray goó iliipaꞌamee, tlaa⁄ukee guti kaaru. Teesaaqay see, daqa dooinay inay goóba iliipaꞌaruu,

“Tlaa⁄ukira giyaa siꞌiri tlehhidiisee

hiĩ tlaa⁄u gu didiru tleehhidi gu musingi.”✡

8 Kara, Handikaa da Iliitleemu yoó kaada tuba,

“Tlaa⁄ukee ti tlaa⁄u gu iliitatafimidu hida,

haa hhafida gu slaslakhuu hida.”✡

Hida yoóyi tatafimidiyay teꞌesii, sa gimba yoó ⁄imbiyaaiiba ya⁄aboo da Iliitleemu, idoo sigaa ilii qaasi gooay yadaa tlaatleesoogo.

9 Teesaaqay see, unkuray ti motoliya daay leehhi, hhapalooee da mutemiꞌisoo, hida daa tlintiꞌisi sa Iliitleemu haa daa eteedi. Unkuray dangwaay leehhi, ma kakantiri yondu gosi gu didiru, ina gungwaa eteedu unkuray hhanteego, maay guntiri cencee dosii da bakaꞌasage. 10 Unkuray wakaꞌalee gwaa hida gu Iliitleemu gooba, inkoo unkuray ti hida gu Iliitleemu. Wakaꞌalee unkuray haa slaydiriiba ⁄awaariru gu Iliitleemu, inkoo unkuray haã slaydiri ⁄awaariru gosi.

Ibinaa hhoinay tla⁄aã gu hida gu tlakwige

11 Hhiee koi ga slae, unkuray ti dahaa pahha haa khocimiisee khoorotii! Ana hangu tlaatlaqasa, ⁄ipaw slahhaahhaau gu slaqoo, goó qwaatla gau haa muunaiĩ kokuna. 12 Unkuray ilakooma yondu hhoinay, tla⁄aã gu hida gu hhidimeege Iliitleemu. Bere inay gimati gimbuumisiri see tuba, unkuray ibinaa dooguna da tlakwi, qatlay inay gi ilii ariirinee yondu googuna gu hhou, inay maa daareesiyay Iliitleemu, baloo da khawaraa dosii.

13 Unkuray, muriida tawaaloo goõ, daa qaasi ha hida, sa daareesa da Looimoo gu Goõ. Laqama muree sa mutemi, ina na kona ⁄uuru gu tawaaliru, 14 sliimaa haa hida giyaa qaasi tawaaloo dosiige. Sa gimba mutemi higiĩ ya⁄abi inay, ma ⁄agitiniri hhakaꞌa goó yondiidee dakoo haa gi dumbeesiyay hhakaꞌa goó yondiidee hhoinay. 15 Maꞌaana, Iliitleemu hiti slai tuba, hari amoo da yondu hhoinay, ma qabiqabisidiri gimba gu barahhama da hida gwaa bawmidee. 16 Ibiida hida daa ilabuꞌumi pahha tongaiimaa da ibinaa da tlakwigo, teesaaqay see, hari ilabuꞌuru ga kontee, hhanti yakwiday tlakwaroo, ibiida tongee da Iliitleemu pahha. 17 Muriida hida goõ. Slaꞌa hhiee kokuna. Gwaa⁄a Iliitleemu. Muriida mutemi.

Ilaꞌaaꞌaatisa da Labaꞌasu gu Kristu

18 Unkuray tongee muriida looee dooguna hari gwaa⁄amee goõ. Ti looeta kilesiiba daa cabuumiti haa gwaa qabimisee, slime hiti slaꞌa hhakaꞌa see gu dihhi. 19 Maꞌaana, hiĩ ti gimba gu hhaꞌaleesa pandaa da Iliitleemuge, bere heedi hiikaasi slahhaaꞌamee, qatlay dugoó ilii labaꞌasiye haaki see hhaka, sa gimba ina khui Iliitleemu. 20 Unkuray ti faydaa mala ganoó slayday, goó ilii kaasidee difoo, sa gimba gu dakoo dooguna? Teesaaqay see, bere danguti labaꞌasi sa yondu hhoinay, unkuray hagii kaasiday, hiĩ na asu hhoinay loi pandaa da Iliitleemuge. 21 Maꞌaana, unkuray dangwaati eteedi ha Iliitleemu sa gimbaki. Sa gimba Kristu see, dugwaati labaꞌasi sa unkuray, sangugi may ilaꞌaaꞌaatisa, ma sirakontiri ilaꞌaaꞌaatisa da ibinaa dosi.

22 Ina yaa yondiidiiba tlakwaroo, gimba gu hiicoriduu see, dugwaa slayiiba afa gosii.✡ 23 Ina dugwaa ilii wahaahami, yaa ilaki⁄isiiba waaruu. Ina dugwaa ilii labaꞌasi, yaa tlaatlaꞌasiiba hida magu tlaꞌamuudiri. Ina hingaati taatahhi daqa Iliitleemuge, ina goó hukuma hari haaki. 24 Kristu, ina loi, yaa hiioy tlakwaroo doori goõ slaqwa dosii rawaa gu musalaabage, ma gwaai sa tlakwaroo doori. Ina yaa teesaaqay laqi, dandiray mangi mamayni haa tlakwaroo sumuku haa ma ibiidani, ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge. Hari amoo da difoo gosi unkuray dangwaa hhoeesi. 25 Maꞌaana, wakaꞌalee unkuray haati hhamaahhantiri bee⁄ukaꞌa pahha gubasli deꞌemiisee. Inkoo, haani ki⁄idiri daqa deꞌemiisaykaꞌay goó khuꞌuma muunaiĩ kokuna.

3

Ilakaawa sa tigay haa hhawatee

1 Namati teesaaqay leẽ, unkuray tigay muriida hhawatee kokuna. Bere wanay tla⁄aã gooinay hhawatee goóba ⁄imba gimba gu Iliitleemu, digii dafidi ha ibinaa dooguna haa ⁄imbiyay, sigiba kaawa see gimba, 2 hari arimaa ibinaa dooguna da ilii hhoi haa da gwaa⁄amee Iliitleemu. 3 Unkuray ⁄alaa kokuna hhanti ⁄alaa guri khooroo kilesi, taqay da sukuru gu quubu gooay, ⁄aliidu hari idadu daa boo⁄imisi hari sahaabu haa daamisa qayroo gu kaari. 4 Ba⁄ay, ⁄aliidu googuna ti waꞌay gu muunaiĩ kokunay wane, hari hhoinay goóba tlakwaakwaw, gu muuna gu qabidinoo haa gu kaanahhasa, doó faadiye gu kaaru hari khisla pandaa da Iliitleemuge. 5 Maꞌaana, taqaaqay hinginaa ilii ⁄alimaamidiyay tigay daa tlintiꞌisi gu wakaꞌalee, gwaa koomee ibinaa daa tafaꞌadi haa gwaa iliipaꞌamee Iliitleemu. Inay yaati murimaamidiyay hhawatee koinay. 6 Taqay Saara gooay giyaa ilii muriti hhawata gosi Aburahaamu, gugi eteti ina “Looimoo goy.” Inkoo, unkuray hanti yaꞌay gu Saara tleehhitiri, bere ha yonditay hhoinay, ha tlaꞌamutaaiiba gimba lensee.

7 Namati teesaaqay, unkuray see hhawatee, ibiida haa tigay kokuna hari waaway, tay hagi baraslayidayi tuba, hadee ti danaoo doogu dabasli ⁄uuru. Unkuray sigi hasidee inay muree, maꞌaana inay see, ti aalimiisee gu hhoinay gu slafimaa sliimaa haa unkuray. Teesaaqay laqa, firoo dooguna daqa Iliitleemuge, daga hhanti tlaatlahhasi ha idoo lensee.

Yondu hhoinay haa sirakooma qasaw

8 Hiigaasooge, unkuray gonkokunaa hiti kooma piimaa leẽ. Sangu ⁄awaariirintee, hangi wariiakhamisidee, hangu slaꞌaaslaꞌadee hari slaꞌamuu gu hhiee, gu koomee muunaiĩ gu hhoi haa gu koomee murumuꞌuumaa. 9 Hhanti ilaki⁄imisiday sa hida tlakwaroo haa tlakwaroo, baku waaruu haa waaruu, ba⁄ay unkuray hiti ⁄aafakina inay. Maꞌaana, unkuray dangwaa eteedi ma laqadiri teesaaqay, ma aalintiri ⁄aafaraa da Iliitleemu. 10 Maꞌaana,

Heedi gu slaꞌa ibinaa,

haa arimaa balalu gu hhoi,

tlaatlahhasiye cufaraã gosi hhanti gimbuusi tlakwaroo,

haa afa gosi hhanti gimbusi afaꞌafuuma.

11 Ina kwanda giyaay fookidiye tlakwaroogo haa gi yondiidi hhoinay,

ina kwanda gi dabiidiye qasaw haa gi sirakone.

12 Maꞌaana, ilaa gu Taataa Iliitleemu yoó khuꞌunay hida gu koomee ibinaa daa tafaꞌadi,

kara eaa kosi yoóti akhamisiyayi firoo dooina.

Teesaaqay see, Taataa Iliitleemu hiroó qonsa khuꞌuna, hida goó yondiidee tlakwaroo.✡

Hiikaasa labaꞌasuge

13 Inkoo, ti miyaa gu hiidahhasa ilaqaꞌaraa unkuray, bere ha iliikontay yondu hhoinay hari maguuma? 14 Teesaaqay see, bere unkuray dangumati labaꞌasi see, sa ibinaa daa tafaꞌadi ga kontee, unkuray dangwaa ⁄aafi ha Iliitleemu. Teesaaqay, hhanti tlaꞌamutay tlaatlaꞌamisu gooina, kara hhanti li⁄iday. 15 Inkoo, waꞌay gu muunaiĩ kokunay muriida Kristu tuba, ina na Looimoo gu Goõ. Balalu sliimaa hangu ilakhuukhuꞌusidee sa ilaki⁄imisu, hida gu maamisee unkuray gimba gu iliipaꞌaru googuna daqa Kristuge. Unkuray yondiida teesaaqay hari murumuꞌuumaa haa gwaa⁄amee, 16 kara ilakooma oowaraa ilahudaa gu hhoi. Hhakaꞌa goó gimbumisee tlakwaroo unkuray, digima ooyi ilamuree, gi ilii ariirinee ibinaa doogunay da hhoi daqa Kristuge. 17 Maꞌaana, ti ba⁄ay labaꞌasu sa yondu hhoinay, bere Iliitleemu na slai, ti ba⁄ay gooba labaꞌasu sa yondu tlakwaroo.

18 Maꞌaana, Kristu ina loi yaa gwaai sa tlakwaroo dooguna, yaati gwaai waa leẽ kilesi haa dagi buꞌudisi. Ina gu kooma ibinaa daa tafaꞌadi, yaa gwaai sa hida gu koomee tlakwaroo, manguraa khay unkuray daqa Iliitleemuge. Slaqwa dosi dagaa gaasi, teesaaqay see, ina dugugi slafisi muunage. 19 Ina hari amoo da muunakee, yaa iliihadakay muunaiĩ gwaa khiidimooge waaree, sigigi kakaami gimba gu Iliitleemu. 20 Hhakee na hida hhakira gwaa siee muriida Iliitleemu, qatlay Nuuhu giyaa ilii boo⁄ii⁄imisiye safiina. Ina giyaa ilii baqaaqamidiye inay hari hiikaasa. Hida gweleti kilesi naay guniri waꞌay gu safiinage, daa ilabuꞌumi maꞌay hhakiraa. 21 Maꞌay hhakee ti ilaꞌaaꞌaatisa da hiinunqudisa, doó ilabuꞌuma slime unkuray inkoo, hari amoo da slafaraa da Yeesu Kristu. Hiinunqudimisukee ti amoo da kwahharaa gooba cuma slaqwago, ti amoo dari ⁄isiru hiifadidu daqa Iliitleemuge hari ilahudaa gu hhoi. 22 Ina hiĩ waaudi rawaa gu rawge, inkoo, wana hari daba gu ⁄uya gu Iliitleemu. Sunguũ taatahhi daqa dosii malayika, hiidahhasa haa ⁄uuru goõ gu tawaaloo.

4

Ibinaa daa tlintiꞌisi sa Iliitleemu

1 Teesaaqay, sa gimba Kristu dugwaa labaꞌasi slaqwa dosiige, slime unkuray see hari amotee oowa piimatee tosi. Maꞌaana, heedi daa hheꞌesi labaꞌasu slaqwa doosii, hikee hingii mamay haa tlakwaroo. 2 Inkoo, hhanti ilakontay ibinaa slahhaahhaau gu tlakuge gu hida. Teesaaqay see, qatlay googuna guũ meetu gu ibinaa tiꞌii khoorooge, ba⁄ay hiti ibiida idoo Iliitleemu gi iliislaiye goóay. 3 Maꞌaana, qatlay gu ibinaa dooguna daa hiicatidi hiĩ buꞌudi, gaa ilii yonditiri gimba, doó yondiidiye ha hida gu hhidimee Iliitleemu. Unkuray hangwaa ilagaasidiri haa ibinaa da slipalauuma, slahhaahhaau gu tlaku, oona, hheehha, loseenoo gu hheehha haa gu oona, firiiriru gu sanaamuu haa hhaꞌaleemisu gu iliitleemamee.

4 Inay yoóti bakaiyayi, giyoó ilii anee unkuray hangoó ilagaasidaaiiba kara sliimaa haa inay ibinatiray da tlakwarooge. Sa gimbakee, inay yoóti wahaahanay unkuray. 5 Inay kwanda gi hadisiyee faadoo da gimbakee pandaa da Iliitleemuge, ina gungwaa ilakhuukhuꞌusu, sa hukuru hida gu slafee haa gwaa kaka⁄ee. 6 Gu lou, haã na idoo Gimba gu Hhou sugwaa kakaami sa hida gwaa kaka⁄ee see. Inay digaamati hukumi ha hida ibinaa dooinay tiꞌii khoorooge, hiidahhasiyee slafaraa, Iliitleemu gooay idoó gi ilii slafiye.

Khawaraa da Kristu yaani daadaauusidi

7 Inkoo, hiifaakoo da idadu goõ yaani daadaauusidi. Teesaaqay, ibiida hari waaway haa hangu ga⁄aydee, ma ilakontiri firoo. 8 Hiicataraa da gimba sliimaa, kooma slaꞌamuu tla⁄aã googunay, bere hangu slaꞌaaslaꞌaday unkuray haa unkuray, hangu ilamooyiyintay tlakwaroo dooguna da wa⁄a. 9 Hangu kwahhasuumisidee unkuray haa unkuray, iliiquru⁄umoo see hhaku. 10 Kila heedi idoo giyaa ilii ooyi gooay ⁄uuru gu muunaiĩ daqa Iliitleemugo, guri yondiidiye sa iliiaꞌaw gu wakinay, yondimiisay gu hhou pahha gu hhoinay paslaapasloo gu Iliitleemu. 11 Bere heedi kakaana gimba, ina hiti kakaane ubee, ti gimba gu Iliitleemu. Bere heedi yondiidi, ina hiti yondiidiye hari ⁄uuru doó hadisiye ha Iliitleemu. Hari amoti, Iliitleemu duguma daareesi gimba sliimaage, hari amoo da Yeesu Kristu. Daqa dosii wanta wanqamee haa ⁄uuru gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Guti lou.

Labaꞌasu gu heedi goó iliipaꞌama Kristu

12 Hhiee koi ga slae, hhanti bakaꞌadayi sa labaꞌasukee gu dihhu, gu hiicacaaca⁄a tla⁄aã googunay. Unkuray hhanti antayi ubee, ti gimba gu dahaa pahha, na hiicacaaca⁄i daqa doogunay. 13 Ba⁄ay hhaꞌaluumida tuba, unkuray hangii ilagaasidiri haa labaꞌasu gu Kristu, ma slaydiri hhaꞌaloo wa⁄a, qatlay hhoinay gu wanqamee dosi dugumaa iliitlaaꞌasiye.

14 Bere unkuray dangu wahaahana sa uma gu Kristu, unkuray dangwaa ⁄aafi, sa gimba Muuna gu Iliitleemu gu wanqamee dosi, wana sliimaa haa unkuray. 15 Heedi lensee hhanti wana tla⁄aã googunay da labaꞌasiye ubee cu⁄udiisay, fiisiisay, goó yondiida tlakwaroo baku ti hiiguusiisay. 16 Bere heedi dugu labaꞌasi sa gimba hiĩ heedi gu Kristu tleehhidi, hhanti arina ilamuree. Ba⁄ay, hiti daareesiye Iliitleemu, sa gimba ina dugoó eteedina heedi gu Kristu. 17 Maꞌaana, qatlay yaani day gu tlaatleesaraa hukumuu, hari hida gu Iliitleemu. Inkoo, bere hukumuu tlaatleesi daqa dooraa, hida hhakaꞌa goóba muriida Gimba gu Hhou gu Iliitleemu, hiigaasoo dooina damaa tlakwi hari khisla loi. 18 Bere, heedi gu kooma ibinaa daa tafaꞌadi ti maana ba⁄aru, maa malaaꞌay daqa heedi goóba muriida Iliitleemu haa gu kooma tlakwaroo?✡

19 Teesaaqay, hhakaꞌa doó labaꞌasiye, idoo Iliitleemu gi iliislaiye gooay, inay hingi taatahhiyee daqa Iliitleemu gu louge, gwaa tleehhu inay, tay gi ilakonay yondu hhoinay.

5

Ilakaawa sa gaduũ haa qaraiya

1 Inkoo, ana gaduwaa tla⁄aã googunay gaduũ deneꞌee koi, ana gwaa suudimu labaꞌasu gu Kristu, haa hangigi ilagaasi haa wanqametira da didiri damaay tlaaꞌasiye, ana hangu tlaatlaqasa ambee, 2 deꞌema raqa da Iliitleemu, hatee sangwaa taatahhi unkuray maga iliikontiri. Teesaaqay laqa, ti hari ⁄uureemisu gooba, ti hari slaꞌamuu, idoo Iliitleemu gi iliislaiye. Yondiida yondukee, sa slawaraa gooba khooslay hari slahhaahhaau gu tlaku, ba⁄ay hiti yondiida hari muuna gu maguuma. 3 Unkuray hangu hhanti laqaday looee pahha, rawaa gu hhakeesii sangwaa taatahhi magi iliikontiri. Ba⁄ay unkuray hiti ilaꞌaaꞌaatisa tleehhida daqa raqateesii. 4 Kara qatlay Deꞌemiisay gu Didiru dugumaa iliitlaaꞌasiye, unkuray hamaa ooday hhamaa gu wanqamee da didiri goóba nufanufa.

5 Namati teesaaqay, unkuray qaraiya muriida gaduũ. Kara, unkuray gonkokunaa kooma murumuꞌuumaa, mangi iliiaꞌaydiri unkuray haa unkuray. Teesaaqay laqa, sa gimba Handikaa da Iliitleemu yoó kaada tuba, “Iliitleemu yoó kanimisi hhakaꞌa gungoó hiiduubee, gimati teesaaqay see, yoó hadimisi hhoinay gosi sa hida gu koomee murumuꞌuumaa.”✡

6 Teesaaqay, unkuray murumuꞌuuda pandaa da Iliitleemu gu kooma ⁄uuru goõ, ma dangu hiitlaysi, hari qatlay gosi giyaay leehhi. 7 Khoslongora googuna goõ kwahhaw daqa dosii, maꞌaana ina yoó kuuluuꞌumidi sa gimba googuna.

8 Hangu ga⁄aydee naraꞌa haa diliqa, maꞌaana fa⁄ayimoo googuna Biriisimoo, yoóti niini⁄imidi diidaw goó buruqa pahha, dabiidi heedi magu gwi⁄i. 9 Unkuray kanisakuna hikee, tay haã qadimitiri naraꞌa ⁄imbaraage, hagi caahhaday tuba, hhiee kokuna goó ⁄imbee khooroo gonge, slime slaslaaslayay labaꞌasu da hikee gooay.

10 Inkoo, Iliitleemu gu koomaa hhoinay goõ gu didiru, ina yaa eteedi unkuray, maay guntiri wanqamee dosii da koraraa goóba hiifaakoo, hari ilagaasa dooguna daqa Kristu Yeesuge. Qariqaaqari dangumaa ilii hheꞌesiye labaꞌasu qatlay coko⁄o, Iliitleemu dangumaa hii⁄abeesi, dangumaa hii⁄atlisi, sangumaa qay ⁄uuru haa dangumaa qadidisi unkuray naraꞌa. 11 Daqa dosii wana ⁄uuru gu tawaaloo da koraraa goóba hiifaakoo. Gu lou.

Cehheemisu gu hiigaasoo

12 Ana sangwaani handikimi cheetiti da qunqumaadi, hari iliiawaraa da Siila,* hhia daa ⁄imbi idoo gu iliikhue gooay. Piimaa doyi ti muuna hii⁄atlisa haa ma sangu ilatlay ambee, gimbaki goõ ti hhoinay gu didiru gu lou gu Iliitleemu. Unkuray qadimida naraꞌa hhoinaykeesii.

13 Kanisaa da Babiloonige† waara, daay leehhi ha Iliitleemu sliimaa haa unkuray, dangwaani cehheemisi. Slime dangwaani cehheemisi ha Maariko, nankoy ⁄imbaraage. 14 Hangu cehheemisidee hari slaꞌamuu gu Kristu.‡ Qasaw ibiidiye sliimaa haa unkuray goõ, gungaa ilagaasee daqa Kristuge.

✡ 1:16 1:16 Yuꞌudii kitaabuu gu Gimba gu Walaawi 11:44-45; 19:2; 20:7.

✡ 1:25 1:25 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 40:6-8.

* 2:4 2:4 Tlaa⁄u gu slafa: Tiꞌii tlaa⁄u dugwaati ilakhuukhuꞌusi haa Yeesu. Yeesu ti musingi gu iliipaꞌaru gu hida goó ⁄imbee. Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 118:22; Isaaya 8:14; 28:16.

† 2:6 2:6 Sayuuni: Ti uma waku gu yaamu gu Yerusaleemu slime mara gu didiru gu Iliitleemu.

‡ 2:6 2:6 tlaa⁄u gu didiru gu musingi gu kaaru gaay leehhi: Tiꞌii tlaa⁄u gu musingi dugwaati ilaꞌaaꞌaatisi haa Kristu, ina daa ya⁄abi ha Iliitleemu sa ilabuꞌuru hida tlakwaroogo. Kristu ti musingi gu yondu gu Iliitleemu gu ilabuꞌuru hida.

✡ 2:6 2:6 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 28:16.

✡ 2:7 2:7 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 118:22-23.

✡ 2:8 2:8 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 8:14.

✡ 2:22 2:22 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 53:9.

✡ 3:12 3:12 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 34:12-16.

✡ 4:18 4:18 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiihhantlisa 11:31.

✡ 5:5 5:5 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiihhantlisa 3:34; Yakoobo 4:6.

* 5:12 5:12 Siila: Siila, yaa kona umaiĩ cada, Silifaano haa Siila. Silifaano, yaa uma gu Kilaatiini. Siila yaa uma gu Eburaanaisoo.

† 5:13 5:13 Babiloonige: Hari ilakeesa waka, hanti Babilooni. Qatlaykii Peetiro yaa hhapee da Ruumige wana, daa ilaꞌaaꞌaatisi haa hhapee da Babilooni baku Babilooni pahha Ila⁄imbidu gu Qaruge.

‡ 5:14 5:14 Cehheemisidee hari slaꞌamuu gu Kristu: Hari Yunaanaisoo ti cehheemisu hari amoo da humbaꞌada da slaꞌamuu.

2 Peetiro

1

2

3

Cheeti da cada da

Peetiro

Gimba guri giyaada

Cheetiti ti cheeti waka, ya⁄abimiisay Peetiro nagaa handikimi sa hida angaamaka goó ⁄imbee Kristu. Qatlay ina giyaa ilii handikimi yaa caahhi tuba, ina dugu gaasi ciraai. Ina yaa slai hida goó ⁄imbee Kristu, ma hiislayri tuba, balalu sliimaa ibidiyee hari amoo doó muunaboo⁄eesa Iliitleemu. Cheetitii ina ilakwikwaakwihhi inay digi hhanti afahhana caahhamuu gu Iliitleemu haa caahhamuu gu Yeesu Kristu, hiĩ giyaa slayri daqa Peetirogo ina loi haa daqa hida wakinaygo haã gwaa ibiidee sliimaa haa inay. Ina gigi ilii⁄oo⁄i inay hhanti ⁄imbiyay maarimamatee da afaꞌafuuma daa khakhaakhawa kanisaage. Maarimamatee hari giyaamaamita hida goó ⁄imbee Kristu, ma ibiidiri amamu gu slipalauumage, haa gi slayay tlaꞌamee tuba, himaa kara ki⁄iyaaba Kristu. Teesaaqay Peetiro hiti giimaamisi tuba, gu lou Kristu yaa ki⁄i. Kara, gimaa iliiki⁄iye Iliitleemu maati hhamisi tlehhinay gu waara inkoo haa gugii ⁄abeesi hari tlehhinay gu ⁄abu, daqa damaa ilii hhaka tlakwaroo.

1

Cehheemisu gu Peetiro

1 Cheetiti yaa daqa doyi dahhada ana, Simooni Peetiro, tongimoo haa ya⁄abimiisay gu Yeesu Kristu. Ana handikiikima sa unkuray, gwaa oowee ⁄imba da kaari, gaa oowani dandiray hari amoo da haaki da Yeesu Kristu, hiĩ gu Iliitleemu Ilabuꞌumiisay goori. 2 Hhoinay gu didiru gu Iliitleemu, haa qasaw hiiroogidiye daqa doogunay, hari amoo da caahharaa Iliitleemu haa Yeesu Looimoo goori.

Iliitleemu yaa eteedi haa yaay leehhi unkuray

3 Iliitleemu harii dahhasa da ⁄uuru gosi, sindii pihhi dandiray gimba goõ gu slafimaa, haa ibinaa daroó khawa muree daqa dosii. Ina yaa laqi teesaaqay, hari amoo da dandiray caahharaa ina gundaa eteedu, hari amoo da wanqamee dosi da didiru haa cabuuma dosi. 4 Kara sa gimba gu wanqamee dosi da didiri haa cabuuma dosi, ina sandii hadisi dandiray hiifadidu gosi gu didiru haa gu kaaru hiicata da gimba goõ. Kara, harii fadidukee, unkuray hiidahhasiday ba⁄aru tlakwaroo da waara khoorooge, daroó khaye ha slahhaahhaau gu tlaku, haa hangigi ilagaasiday haa Iliitleemu waaway gosii.

5 Sa gimbakee, maguumida hari khisla, ⁄imba doogunayge roogisaw cabuuma, sliimaa haa cabuuma dooguna roogisaw caahhamuu. 6 Kara, sliimaa haa caahhamuu googuna roogisaw ilakhua. Sliimaa haa ilakhua dooguna roogisaw hiikaasa. Sliimaa haa hiikaasa dooguna roogisaw ibinaa daroó khawa muree daqa Iliitleemuge. 7 Kara, sliimaa haa ibinaa daroó khawa muree daqa Iliitleemuge, roogisaw slaꞌamuu gu hhiee. Sliimaa haa slaꞌamuu gu hhiee roogisaw slaꞌamuu daqa hida gonge. 8 Maꞌaana, bere gimbaki wana daqa doogunay hari khisla, haa hiiroogiigimidi wa⁄a, iliiay unkuray, ma maguumitiri haa gi ⁄aamutay ⁄aamu, caahharaa doogunayge Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu. 9 Maꞌaana, heedi gubasli gimbakee, ina yaati ilahhami, hiidahhasiyaaba arimaa segenge. Ina dugwaa afahhami tuba, dugwaa ilabuusli tlakwaroo dosi da wakaꞌalee.

10 Teesaaqay hhiee koi, ba⁄ay unkuray hiti maguumida hari khisla, laqama eteedaraa dooguna haa hiileehharaa dooguna ha Iliitleemu. Maꞌaana, bere ha yonditay teesaaqay, haay tatafitaaiiba tlakwarooge etaa. 11 Hari amotee, unkuray dangu pihhi hari cabuuma wa⁄a, hiiguumaraa tawaaloo da koraraa goóba hiifaakoo gu Yeesu Kristu, ina gu Looimoo goori gu Goõ haa Ilabuꞌumiisay goori.

Gwaa⁄amee Handikaa da Iliitleemu

12 Teesaaqay, balalu sliimaa ana ha ilakooma hiislaslaw gimbaki, hagumati khuꞌudiri see, haa hagaamati qadimitiri see naraꞌa gimba gu louge goó oyintee. 13 Qatlay ga ilii kahhe ha slafa, ana hanti arimi ambee ti naraꞌa, hiileehhisa unkuray hari amoo da hiislawaraa gimbaki. 14 Maꞌaana, ana ha khua tuba, hiifaakoo da balalu koi tiꞌii khoorooge yaani daadaauusiri, idoo Looimoo goori gu Goõ gooay Yeesu Kristu, sinaa ilii kaay ana pandataa. 15 Kara, ana hamaa ⁄isima maguuma da arimaa tuba, qariqaaqari gamaa ilii gwaae, balalu sliimaa unkuray hamaa hiidahhasiday hiislaslaw gimbaki.

16 Maꞌaana, qatlay hangwaa iliicaacaahhamisani unkuray, hiidahhasa da Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu haa ki⁄araa dosi, dandiray haa sirakoniiba gimba gu ansaa da afaꞌafuuma daa pohhidi hari qeeraa gu hida. Suti! Dandiray haati arini hari ilaa koti loi ⁄uuru gosi gu didiru. 17 Maꞌaana, Yeesu sugwaa hadisi muree, haa wanqamee ha Iliitleemu Taataa, qatlay afoo giyaa ilii khaydi daqa dosii wanqamee da didirigo, kakaanta tuba, “Hiĩ na Nankoy, ga slae, gunoó muunaboo⁄eesa.”✡ 18 Kara, dandiray loi, afoti daa rawaa gu raw dahha, hagaa akhasani, qatlay gaa ilii sliimaa wane haa ina, okiray daa tlintiꞌisi ha Iliitleemu.

19 Kara, gimbakee goõ sinditi laqaaqana hari khisla tuba, ya⁄aboo daraa khay ha tletimiisee dati loi. Unkuray ha boo⁄isiday naraꞌa, bere ha iliikontay oowaraa ya⁄abotee. Maꞌaana, ya⁄abotee ti caaꞌasiya pahha doó hiicencuudisa daqa da hhanteege, qatlay gu pisaraa naqatloo, haa qatlay tica⁄u gu hheetlawaa gimaa ilii cencuudisiye muunaiĩ kokunay.* 20 Hiicataraa da gimba sliimaa, caahha gimbaki. Wanaaba tletiru gu Handikaa da Iliitleemu, goó daqa tletimiisay dahha ina loi.† 21 Maꞌaana, wanaaba tletiru gwaa khaw, daqa ilahudaa gu hidago. Tletimiisetee yaa kakaaniri ya⁄aboo daa daqa Iliitleemu dahha, digirigi giyaadi ha Muuna gosi.

2

Maarimamaa da afaꞌafuuma ⁄agitiru gooina

1 Inkoo, yaay ca⁄iri slime tletimiisee da afaꞌafuuma tla⁄aã gu hida gu Israeeligo, slime namati teesaaqay tla⁄aã googunay see, maay ca⁄ada maarimamaa da afaꞌafuuma. Inay hiiguumisiyay hari hhaabo caacaahhamisu gu afaꞌafuuma, haa waku see gu tlatlankiru Looimoo gu Goõ, gwaa ilabuꞌumu inay. Inay hari amoti hiraagi khayay ciraai hhamisaraa daqa dooinay inay loi. 2 Kara, hida wa⁄a maa sirakonay ibinaa dooina da slasla⁄iima. Sa gimba gooina, amoti da loi dagamaa wahaahana tlakwaroo. 3 Slime, inay hari slahhaahhaau gooina, himaa slayay faydaa daqa doogunaa, hari kakaaru sa unkuray gimba gu afaꞌafuumaa daa pohhidi. Inkoo, hukumuu gooina yadaa tlaatleesoogo, dugwaa hheꞌesi kereꞌesa, kara, hhamisaraa dooina yaay kaaꞌadaaba khawaraa.

4 Maꞌaana, Iliitleemu yaa mayiiba ⁄agitiru malayika gwaa yondiidee tlakwaroo. Ina gigii kwahhi khonsleebaage, khiidimoo gu hhanteege, tay digiĩ khiidimi hari nyololoo, ma ibiidiri teꞌesii, balotira naqatloo da hukumuu. 5 Kara, Iliitleemu yaa mayiiba ⁄agitiru khooroo da wakaꞌalee. Ina hiraati khay ilawa⁄iya, daqa khoorotiray da hida goóba muriida Iliitleemu. Teesaaqay see, ina yaa ilabuꞌumi safiinage, Nuuhu gwaa kakaamu ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge, sliimaa haa hida fanqu.

6 Slime, Iliitleemu yaa ⁄agitimi yaamu gu Sodomaa haa Gomoora, gigi hhamisi hari aslaa, yaamu yaati ⁄ura tleehhidiri. Ina hari amotee, yaa laqami ilaꞌaaꞌaatisa da gimba gumaa iliica⁄a hida goõ, goóba muriida Iliitleemu.

7 Iliitleemu yaa ilabuꞌumi Looti, heedi gu kooma ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge, ina daa slahhaaꞌasi ha ibinaa da slasla⁄iima da hida hhakee goóba iliiqaasa sariyaa goõ. 8 Maꞌaana, Looti gwaa kooma ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge, yaa ibiidi tla⁄aã gu hida hhakeesii. Balalu wa⁄a muuna gosi gu hhou, dugoó slahhaaꞌasi hari khisla, sa gimba gu akhamisu haa arimaa yondu gooina gu tlaku. 9 Teesaaqay, Taataa Iliitleemu khui ilabuꞌuru koimisugo, hida goó daareemisee ina, haa gi qaasi hida gu tlakwi ⁄agitiruge balotaꞌa naqatloo da hukumuu. 10 Gimbaki guti lou, daqa maarimamataꞌay da afaꞌafuuma, doó sirakomamida slahhaahhaau gu tlaku gu slaqwa, haa gi qooqiidiyay ⁄uuru gu tawaaloo.

Hida hhanki yaati daraarabiri haa gu koomee dumbi. Inay yoó tlaꞌamuudiyaaiiba belendeqemisu malayika da rawge waara. 11 Malayika gimati koniri hiidahhasa haa ⁄uuru gu didiru, yoó belendeqesiyaaiiba inay pandaa da Taataa Iliitleemuge. 12 Maarimamatee da afaꞌafuuma ti makay pahha gubasli waaway, qariqaaqari digoó ilii laqwaliye, digoóti ooyina haa digigi cu⁄i. Inay hingaati slaaslaaqasiri haa makay yoóti belendeqemisiyay Iliitleemu, gimba gonge gi hhidinee. Makay gooay digoó iliicu⁄iye, Iliitleemu hhamisi inay gi ilii yondiidiyee yondu gooina gu tlaku. 13 Inay digimaa bui hari labaꞌasu, sa labaꞌasu giyaa yondiidiri daqa hida wakinayge. Inay yoóti hhaꞌaluumidiyay buꞌudimisu slahhaahhaau gooina gu tlaku gu slaqoo pandataa hari tleemaa. Inay dadaw gooina daqa loseenoo kokunay, haroó khay ilamuree haa belendeqesa da didiri, giyoó iliihhaꞌaluumidiyee gimba gooina gu hiicoriduu. 14 Ilaa koina yoóti hacaahaciyay slahhaahhaau gu slipalauuma, haa yoó ba⁄aa⁄aadiyaaiiba yondu tlakwaroo. Inay yoóti laalaaginay hida gu kahhee ⁄atlaraa iliipaꞌaruuge. Muunaiĩ koina yaa caahhiri slahhaahhaau hindaqaruumaa haa digaa ilawaasi ha Iliitleemu.

15 Inay hiĩ mayri amoo daa tafaꞌadi, gi papa⁄iri haa gi sirakoniri amoo da Balaꞌaamu, nanku Beyoori, gwaa slaꞌa slaslaw bueemaa hari yondu tlakwaroo. 16 Teesaaqay see, Balaꞌaamu sa gimba gu tlakwaroo dosi, dugwaa ilii⁄oo⁄i ha daqway, kuꞌunaanimoo gu hhidima cocoꞌomoo. Daqway gi cocoi hari afoo da heedi pahha, haa gi tlaatlahhasi khansu gu ya⁄abimiisaykee gu afaꞌafuuma.✡

17 Hida hhakee ti hhaahhiyoo hhakaꞌa pahha gwaa hiigoslo⁄ee, haa ti tlonga pahha doó hiifahhasiye ha pupuiya da dihhi. Iliitleemu yaa hheꞌesi qaasaraa sa inay daqa da kooma hhantee day looi loi. 18 Maꞌaana, inay yoó cocoiyay gimba gu biniqimaa haa guba maꞌaana. Inay hari slahhaahhaau gooina gu slaqoo, yoóti laalaaginay hida gungwaani paslee baalahhanki tla⁄aã gu hida hhakaꞌa, goó ibiidee hiicoriduuge. 19 Inay yoótii fadidiyay sa hida tuba, bere sirakomamidiyay caacaahhamisu gooina, digii ca⁄asi tongaiimaa da tlakwaroogo, tay inay loi ti tongimaiĩ gu yondu gu tlaku. Maꞌaana, heedi ti tongimoo gu idotaꞌa dugoó tawaalima.

20 Bere, hida yaani ba⁄aniri tlakwaroo da khooroogo, hari amoo da caahharaa Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu, hiĩ gu Ilabuꞌumiisay goori, da hheꞌesi, inay gi iliiki⁄iyay kara tlakwarotira, digigi ooyi haa didigi kaba⁄i, hikee ti gimba gu tlaku hari khisla. Gu lou, ibinaa dooina da hiifaakoo, ti tlakwaakwayda hari khisla, ba⁄ay da hatira see da pandaa. 21 Maꞌaana, yaati aloo ba⁄ay daqa dooinay, bere yaati aloo mayay caahharaa amoo daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge, ti ba⁄ay gooba da caahharaa, da hheꞌesi gi asu mayay ilakaawa daa tlintiꞌisi, sigaa taataahhi. 22 Gimbaki hingii ca⁄i daqa dooinay, hiihhantlisataꞌa pahha da loi doó kaawa tuba, “Gwehheraa yoó ilii ki⁄i ⁄agoo wa⁄ari kosi ina loi.”✡ Kara, waka yoó kaada tuba, “Biinimoo daa hhunci yoó ki⁄i sa luulu⁄umidu tlufuqaage.”

3

Hiifadidu gu ki⁄araa da Looimoo gu Goõ

1 Inkoo, hhiee koi ga slae, haã na cheeti da cada ana sangu handikiikime. Cheetatu hhankii gu cadage ha koiiꞌimisa hiileehhisa piimaa dooguna da hhoi, harii slawaraa. 2 Unkuray slawaw gimba daa tletimi wakaꞌalee ha tletimiisee daa tlintiꞌisi, haa ilakaawatira da Looimoo gu Goõ haa Ilabuꞌumiisay, sangwaa hadisi hari amoo da ya⁄abimiisee dooguna.

3 Hiicataraa da gimba sliimaa caahha gesaa tuba, balalu gu hiifaakooge maa khayay hida gu koomee qooqiimidu. Inay yoóti qooqiimidiyay haa yoóti sirakomamidiyay slahhaahhaau gooina gu tlaku. 4 Hari amoo da sirakomamidu tlakwaroo dooina, inay kakaanay tuba, “Caba hiifadidu ti wana tuba, himaa khay? Inkoo, kaanoku? Yadaa qatlay daa ilii kaka⁄i ayiĩ koti, gimba sliimaa yoóti ilakona waara, idoo giyaa iliiwane gooay tlaatleesoo da tlehhinay gu khooroogo.” 5 Inay hari qwaa⁄ii digoóti afahhamaahhana tuba, hari gimba gu Iliitleemu raw yaa wana yadaa tlaatleesoogo, kara khooroo dagaati tleehhi waꞌay gu maꞌaygo haa hari amoo da maꞌay hhakee. 6 Hari amoo da gimba gu Iliitleemu haa maꞌay hhakee, khoorotira da wakaꞌalee dagaa ilawa⁄i, dagagi hhamisi. 7 Kara, harima gimbakee leẽ gu Iliitleemu raw gu inkoo haa khooroo da inkoo, gu lou diginti qaasi sa tlakweemisu hari aslaa. Kara, Iliitleemu gimaati iliikona balotira naqatloo da hukumuu, haa da hhamisaraa hida goóba muriida Iliitleemu.

8 Teesaaqay see, hhiee koi ga slae, dangu hhanti afahhana gimbaki tuba, daqa Taataa Iliitleemuge letu leẽ ti koraraa elefu pahha, kara koraraa elefu ti letu leẽ pahha.✡ 9 Taataa Iliitleemu yoóyi kaaiyaaba hiigaasa hiifadiduu gosi, hida wakinay gooay giyoó ilii ilahudeemisiyee tuba, yaanii kaai. Ina hitii kaamaamisi sa unkuray, sa gimba slaiyaaba heedi lensee ma hhami, hiti slai hida goõ, maay fookidiri tlakwaroo dooinaa.

10 Teesaaqay see, baloo da ki⁄araa Looimoo gu Goõ, himaati khayda fiisiisay pahha. Baloteesii raw maatii hhancooi hari iniꞌimoo gu didiru. Idadu goõ gu waaree rawge, digimaati da⁄i hari aslaa. Kara, khooroo haa idadu goõ gu waaree waꞌay kosii, digimaati hhamisi goõ hari aslaa.*

11 Inkoo, bere idadu hhanki goõ digimaa hhamisi taqaaqay, unkuray kwanda ga hida gu malee slanqasee tleehhitay ibinaa doogunay? Unkuray kwanda ga ibitee, ibinaa daba tlakwaroo haa daroó khawa muree daqa Iliitleemuge, 12 gi baqamitayi haa gii slehheesiday khawaraa da baloo da Iliitleemu. Baloteesii raw dugumaa da⁄i hari aslaa haa gii hhancooi, kara idadu gu waaree waꞌay kosii maatii cooboꞌodiyay hari aslaa. 13 Teesaaqay see, idoo da iliiwane gooay hiifadidu gosi, dandiray ha baqaaqamidana hari hhaꞌaloo raw gu ⁄abu haa khooroo da ⁄abi, daa hacidi ibinaa daa tafaꞌadi.

14 Teesaaqay, hhiee koi ga slae, sa gimba ga baqaaqamitee hari hhaꞌaloo gimbaki, maguumida, danguma slay ha Iliitleemu kontay qasaw, kontaaiiba tlakwaroo lensee gimati iliiquru⁄umoo lensee pandaa da Iliitleemuge. 15 Kara, faada hiikaasa da Looimoo goori hiroóti khayda mucu sa hida, digima ilabuꞌumi tlakwaroogo. Slime hhia goori gooay ga slaꞌane Pawlo, sangwaa handikimi unkuray hari waaway sugwaa hadisi ha Iliitleemu, 16 giyaa ilii gimbuusi cheetatu kosii goõ. Cheetatu kosii wana gimba waku ti maana caahharaa. Gimbakee hida gwaa bawmidee haa goóba baraslawaraa, giyoótii fokidiyay, idoo giyoó iliifokidiyee gooay Handikaa waka da Iliitleemu. Hari amotee inay hirooti khayay hhamisaraa daqa dooinay inay loi.

17 Unkuray hhiee koi ga slae, haã hheꞌesidiri caahharaa gimbaki. Teesaaqay, hangu ga⁄aydee, dangu ba⁄ati papa⁄eedeesi ha dakoo da maarimamaa da afaꞌafuuma daa siꞌidi, haa gi mayday qadimidu naraꞌa iliipaꞌaru googunay. 18 Ba⁄ay, unkuray ti ilakooma dinaraaraw hhoinay gu didiruge, haa caahharaage Looimoo gu Goõ haa Ilabuꞌumiisay goori Yeesu Kristu. Ina dugu daareesiye inkoo haa koraraa goóba hiifaakoo! Gu lou.

✡ 1:17 1:17 Yuꞌudii kitaabuu gu Mataayo 17:5; Maariko 9:7; Luuka 9:35.

* 1:19 1:19 tica⁄u gu hheetlawaa gimaa ilii cencuudisiye muunaiĩ kokunay: Hiĩ yaati tletiru gu khawaraa da Kristu. Yuꞌudii kitaabuu gu Faadoo 24:17.

† 1:20 1:20 Hari ilakeesaraa waka, Hhaku heedi lensee goó hiidahhasa ilakeesa ina loi tletiru goó Handikaa da Iliitleemuge waara.

✡ 2:16 2:16 Yuꞌudii kitaabuu gu Faadoo 22:4-35.

✡ 2:22 2:22 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiihhantlisa 26:11.

✡ 3:8 3:8 Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 90:4.

* 3:10 3:10 Hari ilakeesa waka ti Harimaatii boo⁄iyay hukuru ha Iliitleemu.

1 Yohaana

1

2

3

4

5

Cheeti da pandaa da

Yohaana

Gimba guri giyaada

Ya⁄abimiisay Yohaana yaa handikimi cheetiti sa hida wakinay goó ⁄imbee Kristu. Hida hhakee ina giyaa slai yaꞌay kosi pahha. Ina giti tlaatlaqaaqamisi inay, ma ilakoniri ibinaa ilagaasage haa Iliitleemu sliimaa haa Yeesu Kristu. Kara ina giti ilii⁄oo⁄ii⁄imina inay, ma mayri akhamisu gimba gu maarimamaa da afaꞌafuuma haã da waaree kanisaage. Yohaana sigitii slaslaaslay hida hhakee goó ⁄imbee Kristu tuba, ina loi yaa ibiidi sliimaa haa Yeesu. Teesaaqay, ina yaa khui naraꞌa tuba, Yeesu yaati heedi loi haa yaati Nanku Iliitleemu. Ina gi maꞌaaꞌamisi inay tuba, inay slayay slafimaa gu koraraa haa koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, bere iliikonay ⁄imbaraa Yeesu. Ina ilakesaasidi sa inay tuba, hida goó ⁄imbee gooay Kristu, balalu sliimaa inay kwanda gi slaiyee Iliitleemu haa hingi slaꞌaaslaiyee inay haa inay.

1

Yeesu na Gimba gu Slafimaa

1 Dandiray sanguti kakaakana unkuray gimba gosi, ina na gimba gu slafimaa, gwaa waara yadaa tlaatleesoogo. Dandiray hagwaa akhasani haa gugi arini hari ilaa koti loi. Hagugi khuꞌuni, haa hari dabaiĩ koti loi hagugi nangumisani hari gwaa⁄amee gimbakee gu slafimaa. 2 Gu lou, slafimaa hhanki digaa hiitlaaꞌasi, dandiray hagwaa arini haa hagu ilatlatlaatlayna gimba gosi daqa doogunay. Kara, dandiray sangu kakaakana unkuray slafimaa hhakee gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Slafimaa hhakee yaa wanay sliimaa haa Taataa haa digigii tlaaꞌasi daqa doorii. 3 Hikee gimbakee gu slafimaa gwaa arini haa gwaa akhasani, haguni kakaakana sa unkuray, mangi ilagaasidiri haa dandiray, ilagaasa ga konege sliimaa haa Taataa Iliitleemu haa Nankosi Yeesu Kristu. 4 Kara, dandiray ha handikiikina gimbaki, hhaꞌaloo doori gonkotaa ma buꞌuti.

Iliitleemu ti cencee

5 Kara, haã na ya⁄aboo gaa akhasani daqa Yeesu Kristugo tuba, Iliitleemu ti cencee, kara daqa dosii wantaaba hhantee lensee. Inkoo ya⁄aboti haga kakaakana daqa doogunay. 6 Bere hakaawana tuba, ha kona ilagaasa haa ina, tay ha tooraa khokhocina hhanteege, teꞌesii hati giimaamisana afaꞌafuuma, kara ha yondiidanaaba gimba gu lou. 7 Teesaaqay, bere ha ibiidana cenceege, idoo ina gooay gi ilii cenceege wane, teꞌesii ha kona ilagaasa dandiray haa dandiray. Kara, ceedee da Yeesu, Nanku Iliitleemu hindi ilabuslita dandiray tlakwaroo gongo.

8 Bere kaawana tuba, wantaaba tlakwaroo lensee ga kone, teꞌesii hangitii coridana dandiray kilakoti, kara gimba gu lou wanaaba daqa doorii. 9 Iliitleemu, ina guti ⁄imbaraa haa gu kooma haaki. Teesaaqay, bere kaawana tlakwaroo doori pandataa daqa dosii, ina hindi ilamooyina tlakwaroo doori haa hindi ilabuusli fitlaaloota gongo. 10 Bere hakaawana tuba, hoó yondiidanaaba tlakwaroo, teꞌesii Iliitleemu hagunii fookana afaꞌafuusayi, kara gimba gosi wanaaba waꞌay gu muunaiĩ kotii.

2

Kristu sandoó firiirina dandiray

1 Yaꞌay koi gu digidakwi, ana hati handikiikima gimbaki sa unkuray tuba, ma maydiri yondu tlakwaroo. Kara, bere heedi yondiidi tlakwaroo, ha kona leẽ sandoó firiirima ilamooyiru pandaa da Taataage, hikee na Yeesu Kristu, gu koomaa haaki. 2 Kara, Kristu ina na sadaaka daa hadisi sa ilamooyiru gu tlakwaroo doori. Teesaaqay see, sa tlakwaroo doori kilesiiba, slime ti sa tlakwaroo da hida gu khooroo goõ.

3 Inkoo, gimbakii ha khuana tuba, Iliitleemu haguũ caahhani, bere ha iliikona ilakaawa dosi. 4 Heedi goó kakaama tuba, “Ana Iliitleemu hagu khua,” tay ina ilii konaaba ilakaawa da Iliitleemu, hikee yaati afaꞌafuudi, kara daqa heedikeesii gimba gu lou wanaaba. 5 Teesaaqay see, heedi goó iliikooma gimba gu Iliitleemu, gu lou, heedikee na kona slaꞌamuu gu loi gu Iliitleemu. Dandiray ha caahhana tuba, hangaa ilagaasani haa Kristu, 6 bere heedi kaay tuba, hingaa ilagaasi haa Iliitleemu, slime ina see kwanda gi ibiidiye, idoo Yeesu Kristu goóay giyaa ilii ibiidi.

Ilakaawa da slaꞌaaslau

7 Hhiee koi ga slae, ilakaawa sangu handikiikime, ti ilakaawa da ⁄abiiba, ti hatira da segi, gaa kontee yadaa tlaatleesoogo. Ilakaawati da segi ti gimbakira gaa akhasidiri. 8 Kara, ilakaawati sangu handikiikime sa unkuray, dani ⁄abi, gimba gosi gu lou dugoóti arina daqa Kristuge haa daqa doogunay. Maꞌaana hhantee hiicacaacatida, cencetira da loi teesaaqay hingii cencuti. 9 Heedi goó kaawa tuba ina yoó ibiidi cenceege, tay ina tosaa waki hhia gosi, heedikee ina yoó hhanteege ibiidi inkoo see. 10 Heedi goó slaꞌa hhia gosi, ina yoó cenceege ibiidi, kara wantaaba idoo lensee daqa dosii da ⁄isima heedi waku ma hiitatafidi tlakwarooge. 11 Teesaaqay see, heedi goó waka hhia gosi ina hhanteege wana haa yoóti ilakona ibinaa hhanteege. Kara hiti hhidina daqa gi khuꞌuuꞌumisiye, sa gimba hhantee guũ ilahhamisidi ilaa kosi.

12 Ana sangu handikiikima gimbaki unkuray daaqay gu digidakwi* tuba, tlakwaroo dooguna dagaã ilamooyimi sa uma gu Kristu. 13 Ana sangu handikiikima gimbaki sa unkuray haã taataa† tuba, unkuray hagu khuꞌuday ina gwaa waara yadaa tlaatleesoogo. Ana sangu handikiikima unkuray qaraiya tuba, unkuray haã kaba⁄adiri Biriisimoo. 14 Ana sangu handikiikima unkuray daaqay tuba, unkuray haa caahhadiri Taataa. Sangu handikiikima unkuray haã taataa tuba, unkuray hagu khuꞌuday ina gwaa waara yadaa tlaatleesoogo. Ana sangu handikiikima unkuray qaraiya tuba, gimba gu Iliitleemu yoó ibiidi waꞌay gu muunaiĩ kokunay, kara unkuray haa kaba⁄adiri Biriisimoo.

Hhanti slaꞌaday gimba gu tlaku gu khooroo

15 Hhanti slaꞌaday amamu gu tlakwi gu ibinaa haa tlakwaroo da waara khoorooge. Bere heedi slai gimba gu khooroo, ina hiidahhasiyaaba slaꞌamuu Iliitleemu Taataa. 16 Idadu gu tlakwi khoorooge na nahhaã, slahhaahhaau gu tlaku gu slaqwa, slahhaahhaau gu tlaku gu ilaa, haa dumbii sa idadu gu ibinati da khooroo. Gimbakee goõ yoó daqa Iliitleemu Taataa dahhiyaaiiba, yoóti daqa khooroo dahhiyay. 17 Kara, khooroti hiicatida sliimaa haa slahhaahhaau gosi gu tlaku. Teesaaqay see, heedi goó yondiida, idoo doó iliislaiye Iliitleemu, hikee ibiidi koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.

Ilii⁄oo⁄a hida goó kanimisee Kristu

18 Daaqay gu digidakwi, hinti qatlay gu hiifaakoo! Idoo gaa ilii akhasidiri gooay tuba, kanimiisay gu Kristu yaa khoci. Slime inkoo see, kanimiisee da Kristu wanay wa⁄a yaani hheꞌesiri yaani khayri. Inkoo, sa gimbaki haã baraslayini tuba, hinti qatlay gu hiifaakoo. 19 Hida hhakee yaa tla⁄aã gooraa waaudiri, gu lou inay yaati kotiibaa. Maꞌaana, bere inay yaa aloo koti, yaa aloo meetiyay sliimaa haa dandiray. Teesaaqay see, waaudimoo gooina daqa dooraa, yaati laqami pandataa tuba, tla⁄aã gooinay wanaaba lensee gwaa koori.

20 Unkuray sangwaa hadisi Muuna gu Iliitleemu, ha ina gubasli tlakwaroo yaꞌaani Kristu. Teesaaqay unkuray goõ ha khuꞌuday gimba goõ gu lou. 21 Ana sanguti handikiikimaaba unkuray, sa gimba ga hhidintee gooba gimba gu lou, ti sa gimba unkuray haguti khuꞌuday naraꞌa. Kara ha khuꞌuday tuba, wantaaba afaꞌafuuma doó gimba gu lou dahha. 22 Inkoo, miyaa na afaꞌafuusayi? Afaꞌafuusayi loi ti hikaꞌa goó tlatlankima tuba, Yeesu ti Kristu gooba. Hikee na kanimiisay gu Kristu, ina noó tlatlankina Taataa haa Naw. 23 Maꞌaana kila heedi goó tlatlankima Naw, hikee konaaba ilagaasa haa Taataa. Kara kila heedi goó ⁄imba Naw, slime ina kona ilagaasa haa Taataa.

24 Unkuray, gimbakee gaa akhasidiri yadaa tlaatleesoogo, ilakooma oowaraa muunaiĩ kokunayge. Bere gimbakee gaa akhasidiri yadaa tlaatleesoogo ibiidi waꞌay gu muunaiĩ kokunay, slime unkuray ha ibitay ilagaasage haa Naw sliimaa haa Taataa. 25 Bere ha ibiidana teesaaqay, ha slayna hiifadidu sandaa hiifadidi ha Kristu, hiifadidu gu slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.

26 Ana sanguti handikimi gimbaki, sa ilii⁄oo⁄a, sa hida hhakaꞌa gu slaee hiicoridu unkuray. 27 Kara, hari bara dooguna unkuray, Kristu sangwaa qay Muuna gosi. Teesaaqay, unkuray hakontaaiiba piimaa danguma caacaahhamisi ha heedi lensee, sa gimba Muunakee ilakona ibinaa waꞌay gu muunaiĩ kokunay. Maꞌaana ina caacaahhamisi unkuray gimba goõ, kara caacaahhamisu gosi guti lou, guti afaꞌafuuma gooba. Inkoo, idoo ina giyaa ilii caacaahhamisi unkuray, ibiida ilagaasage haa Kristu.

Yaꞌay gu Iliitleemu

28 Inkoo daaqay gu digidakwi, ibiida ilagaasa ga konteege haa Kristu. Teesaaqay laqa, qatlay ina dugumaa iliitlaaꞌasiye, dandiray gonkotaa maa kona ⁄atlimaa, kara hamaa arinaaba ilamuree pandaa dosii, qatlay gu khawaraa dosii. 29 Unkuray ha khuꞌuday tuba, Kristu ti kona ibinaa daa tafaꞌadi. Teesaaqay, unkuray caahha tuba, hida goó ibiidee ibinaa daa tafaꞌadi, inay ti yaꞌay gu Iliitleemu.

3

1 Yuꞌudaa, ti slaꞌamuu gu malee slanqasee sandaa hadisi ha Taataa tuba, dandiray dandima eteedi yaꞌay gu Iliitleemu! Gu lou, teesaaqay hagani ilii wana. Sa gimbaki hida gu khooroo hindoó baraslayaaiiba dandiray, maꞌaana inay guti hhidinay ina. 2 Hhiee koi ga slae, inkoo dandiray ti yaꞌay gu Iliitleemu, slime da kahhi hiitlaaꞌasa pandataa idoo gamaa iliiwane. Teesaaqay see, dandiray ha khuana tuba, qatlay Kristu dugumaa iliitlaaꞌasiye, hangumaati slaaslaaqasana haa ina, maꞌaana dandiray hugumaati arina ina, idoo gi iliiwane gooay. 3 Kara, kila heedi gu kooma iliipaꞌaruki daqa Kristuge, ina hingoóti ilabuusli haa tlakwaroo, taqay Kristu gooay gu iliibaslu tlakwaroo lensee.

4 Kila heedi goó yondiida tlakwaroo, slime yoóti siꞌi sariyaa da Iliitleemu. Maꞌaana tlakwaroo ti siaraa sariyaa da Iliitleemu. 5 Kara, unkuray ha khuꞌuday tuba, Kristu dugwaatii tlaaꞌasi tuba, ma kwahhi tlakwaroo doori, kara tlakwaroo wantaaba daqa dosii. 6 Kara, heedi goó ibiida ilagaasage haa Kristu, yoó yondiidiyaaba tlakwaroo. Kila heedi goó yondiida tlakwaroo, yaa arimiiba Kristu, gimati caahha see, gwaa caahhiiba.

7 Yaꞌay koi gu digidakwi, heedi lensee hhanti hiicori unkuray. Heedi goó ibiida ibinaa daa tafaꞌadi, ina yoóti yondiidi gimba gu haaki, Kristu gooay gi ilii kone ibinaa daa tafaꞌadi. 8 Heedi goó yondiida tlakwaroo, hikee guti Biriisimoo, sa gimba Biriisimoo yoóti yondiidi tlakwaroo taysaa loaa tlaatleesoogo. Sa gimbaki, Nanku Iliitleemu dugwaay tlaaꞌasi, ma hhamisi yondu gu Biriisimoo. 9 Kila heedi gwaa nanku Iliitleemu tleehhidu, yoó yondiidiyaaba tlakwaroo, maꞌaana hiica⁄amuu kosi guti taataa gosi Iliitleemu. Kara ina hiidahhasiyaaba yondu tlakwaroo, sa gimba ina hiĩ nanku Iliitleemu tleehhidi. 10 Wanta amoo garii dahhasane caahharaa pandataa yaꞌay gu Iliitleemu na haloo haa yaꞌay gu Biriisimoo na haloo. Amotee na nahaã tuba, heedi goóba yondu gimba gu haaki, slime konaaba slaꞌamuu daqa hhia gosii goó iliipaꞌama, hikee ti nanku Iliitleemu gooba.

Hangu slaꞌaaslaꞌadee unkuray haa unkuray

11 Maꞌaana, haã na ya⁄aboo gaa akhasidiri tlaatleesoogo tuba, hangu slaꞌaaslaꞌanee dandiray haa dandiray. 12 Hhanti Kayiini tleehhidana, ina harii laalaga ha Biriisimoo gi gaasi hhia gosi. Inkoo gwaa soꞌoyi gaasi? Sa gimba yondu gosi Kayiini gwaati tlaku, yondu gu hhia gosi gwaa haaki. 13 Kara, hhiee koi, hhanti bakaꞌadayi tuba, hida gu khooroo wakiyay unkuray. 14 Maꞌaana dandiray ha khuana tuba, dandiray hangii catani ⁄uuru gu gwaaꞌaraago, hangii guni slafimaage, sa gimba dandiray ha slaꞌana hhiee. Kila heedi gubasli slaꞌamuu hhia, hikee yoó gwaaꞌaraage ibiidi. 15 Kila heedi gu waka hhia gosi goó iliipaꞌama, hikee ti cu⁄udiisay. Kara unkuray ha khuꞌuday tuba, kila cu⁄udiisay konaaba slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo waꞌay gu muuna gosii.

16 Dandiray haã caahhani slaꞌamuu gu Iliitleemu hari amoti tuba, Kristu yaa hadisi slafimaa kosi sa dandiray. Dandiray see kwanda ga hadisane ibinaa doori sa hhiee koti. 17 Inkoo, bere heedi kona khooslay gu khooroti, gi arina hhia gosi slai iliiawaraa, sugugi may arimaa slahhaaꞌamee, slaꞌamuu gu Iliitleemu malee ibiidiyay waꞌay gu heedikeesii? 18 Yaꞌay koi, hhanti kaawana hari afaiĩ kilesi tuba, ha slaꞌana hhiee koti, hagiti slaꞌanee loi hari amoo da yondu hhoinay sa inay. 19 Hari amotee, dandiray hiidahhasana caahharaa tuba, dandiray ti hida gu loi, ha konaaba kara tlaꞌamee pandaa da Iliitleemuge. 20 Maꞌaana, qatlay ga ilii pandaa dosii wane, tay muunaiĩ kotii hangi khuana dandiray ti kona dakoo, Iliitleemu guti didiru ba⁄ay da idoo hangi ilii khuane muunainge, kara ina hiti khui gimba goori goõ.

21 Hhiee koi ga slae, bere muunaiĩ koti hindi hukunaaiiba dandiray, gu lou, dandiray ha kona ⁄atlimaa pandaa da Iliitleemuge. 22 Kara, kila idoo goó firine, dandiray hagoó slayna daqa dosii, sa gimba dandiray hoó iliikona ilakaawa dosi, haa hoó yondiidana gimba goó muunaboo⁄eesa ina. 23 Haã na ilakaawa dosi tuba, ha ⁄imbanee uma gu nankosi, Yeesu Kristu. Kara hangu slaꞌaaslaꞌanee dandiray haa dandiray, ina gooay idoo hindaa ilii ilafahhi. 24 Heedi goó iliikooma ilakaawa da Iliitleemu, hikee yoóti ibiidi ilagaasage haa Iliitleemu. Slime Iliitleemu see, yoóti meeti ilagaasage sliimaa haa heedikee. Kara, dandiray ha khuana tuba, Iliitleemu yoó ibiidi ilagaasage sliimaa haa dandiray, hari amoo da Muunakira sandaa hadisi.

4

Baraslawaraa Muuna gu Iliitleemu haa muuna goó kanimisa Kristu

1 Hhiee koi ga slae, sa gimba tletimiisee wa⁄a da afaꞌafuuma yaanii ca⁄iri khoorooge, hhanti ⁄imbiday hida goõ goó kaawee tuba konay Muuna gu Iliitleemu. Teesaaqay, unkuray hiti koimisa naraꞌa, bere heedi duguroó giyaadi ha Muuna gu Iliitleemu baku guba. 2 Amoo dari caahha tuba, heedi duguroó giyaadi ha Muuna gu Iliitleemu na nahaã. Kila heedi goó ⁄imba haa gi kaay tuba, Yeesu na Kristu, yaa khay kona slaqwa heedi pahha, hikee dugunaroó giyaadi ha Muuna gu Iliitleemu. 3 Kara, kila muuna goóba ⁄imbaraa haa gi kaay tuba Yeesu na Kristu, muunakee yoó daqa Iliitleemu dahhiyaaba. Hiĩ na muuna gu kanimiisay gu Kristu, gaa akhasidiri tuba yaa khay, inkoo see muuna gosi wana khoorooge.

4 Daaqay gu digidakwi, unkuray ti yaꞌay gu Iliitleemu, kara unkuray hagiĩ kaba⁄adiri tletimiisetee da afaꞌafuumaa. Maꞌaana ina gu waꞌay kokunay waara kona hiidahhasa, muunakaꞌa see ba⁄i goó ibiida waꞌay gu hida gu hhidimeege Iliitleemu. 5 Inay guti khooroti, hatee na idoo saganoó caacaahhamisiyay gimba gu khooroo, kara hida gu khooroo yoóti akhamisiyay inay. 6 Dandiray ti hida gu Iliitleemu. Kila heedi gu khua Iliitleemu, hindoó akhamisi dandiray, hikaꞌa gu Iliitleemu gooba, hindoó akhamisiyaaba dandiray. Teesaaqay, hari amoti hiidahhasana caahharaa pasloo da hida daroó giyaadiye ha Muuna gu lou, haa hhakaꞌa daroó giyaadiye ha muuna gu afaꞌafuuma.

Iliitleemu ti slaꞌamuu

7 Hhiee koi ga slae, hangu slaꞌaaslaꞌanee, maꞌaana slaꞌamuu yoó daqa Iliitleemu dahhi. Kila heedi gu kooma slaꞌamuu, ina ti nanku Iliitleemu, kara ina Iliitleemu gu khui. 8 Heedi gubasli slaꞌamuu hhidina Iliitleemu, maꞌaana Iliitleemu ti slaꞌamuu. 9 Iliitleemu yaay tlaaꞌasi slaꞌamuu kosi daqa doorii hari amoti. Ina yaa ya⁄abi Nankosi gu leẽ khoorooge, ma slayni slafimaa hari amoo dosi. 10 Slaꞌamuu gu lou ti dandiray gooba naa giyaadani slaꞌamuu Iliitleemu, ti ina naa giyaadi slaꞌamuu dandiray. Teesaaqay, yaagi ya⁄abi Nankosi, ma sadaaka da isahiiquutla tleehhidi, ma kwahhi tlakwaroo doori haa ma hindi ilagaasi haa Iliitleemu. 11 Hhiee koi ga slae, sa gimba Iliitleemu hindaa slai dandiray taqaaqay, slime dandiray see kwanda hangi slaꞌaaslaꞌanee. 12 Heedi lensee wanaaba, gwaa arimu Iliitleemu qatlay lensee. Teesaaqay see, hangi slaꞌaaslaꞌanee, Iliitleemu ma ibiidi waꞌay kotii, kara hati laqaaqana slaꞌamuu kosi waꞌay kotii.

13 Dandiray ha khuana tuba, dandiray hoó ibiidana ilagaasage haa Iliitleemu, kara ina Iliitleemu yoó ibiidi ilagaasage haa dandiray. Amoo dari caahha gimbakee ti tuba, ina sindii hadisi dandiray Muuna gosi. 14 Kara, dandiray haã arini haa gi ilatlayni tuba, Taataa yaani ya⁄abi Nankosi, ma Ilabuꞌumiisay gu khooroo tleehhidi. 15 Kila, heedi goó ⁄imba tuba, Yeesu ti Nanku Iliitleemu, Iliitleemu yoó ibiidi waꞌay gu heedikeesii, kara ina see yoó ibiidi waꞌay gu Iliitleemuge. 16 Kara, dandiray ha khuana haa hoó iliipaꞌana slaꞌamuu gu Iliitleemu gi kone sa dandiray.

Iliitleemu ti slaꞌamuu, teesaaqay kila heedi goó ibiidi slaꞌamuu hhankii, yoóti ibiidi waꞌay gu Iliitleemuge. Kara Iliitleemu yoóti ibiidi waꞌay gu heedikeesii. 17 Hari amotee, slaꞌamuu digoóti buꞌudimisi tla⁄aã goorii, ma slayni ⁄atlimaa baloo da hukumuuge. Maꞌaana, idoo gi iliiwane gooay Yeesu, teesaaqay hagani ilii wana dandiray see khoorotii. 18 Daqa da iliiwane slaꞌamuu hhanki gwaa⁄amee wantaaba. Teesaaqay see, slaꞌamuu gu loi yoóti kwahhiyay gwaa⁄amee goõ, sa gimba gwaa⁄amee haroó khayda ⁄agitiru. Kila heedi gu kooma amaaoo, yaay ⁄atliiba slaꞌamuuge.

19 Dandiray ha slaꞌana Iliitleemu haa hida, sa gimba Iliitleemu naa giyaadi slaꞌamuu dandiray. 20 Bere heedi kaay tuba, “Ana, Iliitleemu gu slaꞌa,” tay ina waki hhia gosi, ina ti afaꞌafuusayi. Maꞌaana heedi goóba slaꞌamuu hhia gosi hiĩ giyoó arine hari ilaa, hiidahhasiyaaba slaꞌamuu Iliitleemu giyoó maye arimaa. 21 Inkoo, ilakaawa dosi sindaa hadisi na nahaã tuba, heedi gu slaꞌa Iliitleemu, slime kwanda ina gi slaiye hhia gosi.

5

⁄imba Nanku Iliitleemu

1 Kila heedi goó ⁄imba tuba, Yeesu ti Kristu, hikee ti nanku Iliitleemu. Kara kila heedi goó slaꞌa ayi, slime ina yoóti slai naw daa laqwali ha ayikee. 2 Dandiray ha khuana tuba, ha slaꞌana yaꞌay gu Iliitleemu, qatlay goó iliislaꞌane Iliitleemu, haa gi iliikona ilakaawa dosi. 3 Maꞌaana slaꞌamuu Iliitleemu, ti iliikooma ilakaawa dosi. Kara, ilakaawa dosi datii looiiba, 4 sa gimba, kila heedi hiĩ gu nanku Iliitleemu yoó kaba⁄i gimba gu tlaku gu khooroo. Taqaaqay haganoó ilii kaba⁄ana gimba gu khooroo, hari ⁄imba doori ga kone. 5 Wanaaba heedi gu hiidahhasa kaba⁄a gimba gu tlaku gu khooroo, ti hikaꞌa kilesi goó ⁄imba tuba, Yeesu ti Nanku Iliitleemu.

6 Yeesu Kristu, ina na heedi loi, naa khay hari maꞌay haa hari ceedee.* Ina yaati khayiiba hari maꞌay kilesi, slime yaati khay hari maꞌay haa ceedee. Kara, ina Muuna gu Iliitleemu noó ilatlatlay gimbaki, sa gimba Muuna gu Iliitleemu guti lou. 7 Maꞌaana, wanay tami goó ilatlatlawee, 8 ti Muuna gu Iliitleemu, maꞌay haa ceedee. Hhaã tami hingoóti ila⁄imbidiyay ilatlawa lenge. 9 Bere dandiray hoó ⁄imbana ilatlatlaw gu hida, ilatlatlaw gu Iliitleemu guti didiru hari khisla. Maꞌaana haã na ilatlawaraa da Iliitleemu tuba, ina yaa ilatlatlay Nankosi. 10 Kila heedi goó ⁄imba Nanku Iliitleemu, ina khui muuna gosii tuba, ilatlawatee dati loi. Kila heedi goóba iliipaꞌaru Iliitleemu, ina yoóti laqana tuba, ina beelaa Iliitleemu ti afaꞌafuusayi. Sa gimba ina yaa ⁄imbiiba ilatlawaraa da Iliitleemu giyaa ilatlatlay daqa Nankosii. 11 Ilatlawatee na nahaã tuba, Iliitleemu sindii hadisi slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, kara, slafimaa hhakee wanay daqa Nankosii. 12 Kila heedi gu kooma Nanku Iliitleemu, hikee kona slafimaa hhanki gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Ina guba Nanku Iliitleemu, hikee konaaba slafimaa hhanki gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.

Gimba gu hiifaakoo

13 Ana sangu handikiikima gimbaki sa unkuray, goó ⁄imbanee uma gu Nanku Iliitleemu, ma caahhadiri tuba, unkuray kontay slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 14 Kara, haã na ⁄atlimaa ga kone pandaa da Iliitleemuge tuba, bere ha firina idoo, ina goóay gi iliislaiye, hindi akhasi. 15 Kara ha khuana tuba, ina hindi akhasi firoo doori, idoo ga firiirine, teꞌesii dandiray ha khuana tuba, haã hheꞌesani haã slayni gimbakira gaã firini.

16 Wanta tlakwaroo doóba qaasa heedi segenge haa Iliitleemu, koraraa haa koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Bere heedi arina hhia gosi yondiidi tlakwaroo da gwaaꞌaraa gooba, sugu firine daqa Iliitleemuge, ina Iliitleemu ki⁄isi heedikee amoo da slafimaage. Hiti teesaaqay sa hhakaꞌa goó yondiidee tlakwarotee. Teesaaqay see, wanta tlakwaroo doó qaasa heedi segenge haa Iliitleemu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Ana ha kaawaaba ambee firine Iliitleemu sa tlakwarotee. 17 Gimba sliimaa gu haaki gooba, ti tlakwaroo, teesaaqay see, wanta tlakwaroo daroóba khawaraa gwaaꞌaraa.

18 Dandiray ha khuana tuba, kila heedi hiĩ gu nanku Iliitleemu, ina yoó yondiidiyaaba tlakwaroo. Maꞌaana, Iliitleemu ina loi gu ga⁄ay nankosi, teesaaqay Biriisimoo gu hiidahhasiyaaba ilaqaꞌa. 19 Dandiray ha khuana tuba, dandiray ti yaꞌay gu Iliitleemu, khooroo goõ dagoómati tawaalimi ha Biriisimoo. 20 Kara, dandiray ha khuana tuba, Nanku Iliitleemu yaani khay, ina sandii hadisi dandiray waaway, ma caahhani Iliitleemu gu lou. Dandiray ha kona ilagaasa haa Iliitleemu gu lou, hari amoo da kooma ilagaasa haa Nankosi Yeesu Kristu. Hiĩ na Iliitleemu gu lou haa gu kooma slafimaa gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.

21 Yaꞌay koi gu digidakwi, hangu ga⁄aydee haa caacaahhamisu gu iliitleemamee.

* 2:12 2:12 daaqay gu digidakwi: Tiꞌii hida goó tlaatleesee iliipaꞌaru Kristu, gu kahhee hii⁄atla iliipaꞌaruuge diginaa ilakhuukhuꞌusi haa daaqay.

† 2:13 2:13 haã taataa: Kara tiꞌii hida gwaa hii⁄atlee iliipaꞌaruuge Kristu diginaa ilakhuukhuꞌusi haa haã taataa.

* 5:6 5:6 maꞌay haa hari ceedee: Tiꞌii maꞌay hiidahhasi laqaruu gimba gu hiidawaraa da Yeesu baku hiinunqudisa dosi. Ceedee laqanta gwaaꞌaraa dosi. Harii amoo da hiidawaraa dosi baku hiinunqudisa dosi maꞌayge yaa tlaatleesi yondu gosi tiꞌii khoorooge. Kara hari gwaaꞌaraa dosi musalaabage yaa hiigaasi yonduki tiꞌii khoorooge.

2 Yohaana

Cheeti da cada da

Yohaana

Gimba guri giyaada

Ya⁄abimiisay Yohaana yaa handikimi cheetiti da qunqumaadi sa kanisaa ina giyaa wariiqadiidimidiye. Kanisatee ina giti eteediidina “iyoo.” Ina sigiti kakaakana inay ma akhamisiri ilakaawa da Yeesu tuba, inay kwanda hingi slaꞌaaslaiyee inay haa inay. Slime ina higiti ilii⁄oo⁄ii⁄imina inay ma baraslayiri haloo na caacaahhamisu gu lou tla⁄aã gu caacaahhamisu gu Kristu haa caacaahhamisu gu afaꞌafuuma.

1

Cehheemisu gu Yohaana

1 Cheetiti yaa daqa doyi dahhada ana gaduwaa. Ana handikiikima sa iyoo daay leehhi ha Iliitleemu, sliimaa haa yaꞌay kosi ga slae gu lou. Ana kilesiiba nigi slaꞌa, slime ti sliimaa haa hhakaꞌa gu khuee gimba gu lou. 2 Maꞌaana, gimbaki gu lou goó ibiida waꞌay kotii, yaa meeti haa dandiray koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 3 Hhoinay gu didiru, ⁄awaariru haa qasaw goó daqa Iliitleemu Taataa dahha haa daqa Yeesu Kristugo, Nanku Taataa, maa wana sliimaa ibinaa doorii da slaꞌamuuge haa da louge.

Ibinaa da lou haa da slaꞌamuu

4 Ana haã hhaꞌaluudi hari khisla, arimaa yaꞌay koki wakinay wanay, yoó ibiidiyay gimba gu louge, idoo gaa iliioowani gooay ilakaawa daqa Taataago. 5 Inkoo, iyoo hagi firima igi ambee, dandiray hangu slaꞌaaslaꞌane kila heedi haa danaꞌa gosi. Ana sigiti handikiikimaaba ilakaawa da ⁄abi sa igi, ti ilakaawatira gaa oowani tlaatleesoogo. 6 Kara hiĩ na slaꞌamuu tuba, kwanda dandiray ga ibiidane hari amoo hindaa ilakaay ilakaawa dosiige. Haã na ilakaawa dosi tuba, hangu slaꞌaaslaꞌadee balalu sliimaa ibinaa doogunayge, idoo gaa ilii akhasidiri gooay tlaatleesoogo.

7 Sa gimba, hiicorimiisee wa⁄a yaanii ca⁄iri khoorooge, hida goóba ⁄imba haa gi kaayay tuba, Yeesu na Kristu, yaa khay kona slaqwa heedi pahha. Heedi goó gimbuusa teesaaqay, ti hiicorimiisay haa ti kanimiisay gu Kristu. 8 Inkoo, unkuray hangu ga⁄aydee naraꞌa, ma oodiri ⁄aliya dooguna loi, ba⁄atii hhamisiday idotaꞌa saa yonditiri, 9 Kila heedi goó hiifokida caacaahhamisu gu lou gu Kristu, kara yoó ilakonaaba oowaraa gimbakee dugwaa caacaahhamisi, hikee konaaba ilagaasa haa Iliitleemu. Teesaaqay see, heedi goó hiikaasa caacaahhamisu gu Kristuge, hikee kona ilagaasa haa Taataa sliimaa haa Naw. 10 Bere heedi yaani khay daqa doogunay, ina guriba khawa caacaahhamisuki sa unkuray, hagu hhanti kwahhasuusiday maraai kokunay, kara hagu hhanti cehheemisiday. 11 Maꞌaana, ina gu kwahhasuusa heedi da hikee gooay, ina see hingiti ilagaasi haa yondu gu tlaku gu heedikee.

Cehheemisu gu hiifaakoo

12 Ana ha kooma gimba wa⁄a, gu handikiru sa unkuray, teesaaqay see, ana slaꞌaaba handikiru gimbaki cheetige. Ana ha kooma iliipaꞌaru gu khawaraa daqa doogunay, ma cocoani haa unkuray afaiĩ haa afaiĩ, hhaꞌaloo doori yoo asu hacida. 13 Yaꞌay gu hhioo doogi daay leehhi ha Iliitleemu, yaani cehheemisiri igi.

3 Yohaana

Cheeti da tami da

Yohaana

Gimba guri giyaada

Ya⁄abimiisay Yohaana yaa handikimi cheetiti da qunqumaadi sa giyaadimiisay gu hida goó ⁄imbee Yeesu, daa eteediidine na Gaayo. Yohaana hhaꞌaleelemisi Gaayo sa kwahhasuusa kwasluumuudee angaamaka giyaa ya⁄abi daqa dosii. Ina hiti tlaatlaqaaqamisi Gaayo, ma sirakoomi ilaꞌaaꞌaatisa da hida goó ⁄imbee Kristu, hhaã goó yondiidee hhoinay. Yohaana hiti ilakesaasidi sa ina tuba, hhanti sirakona hida hhakaꞌa goó yondiidee tlakwaroo haa hhakaꞌa gungoó laqamee inay kilakoina tuba, inay na hida gu kaari kanisasuuge.

1

Cehheemisu gu Yohaana

1 Cheetiti yaa daqa doyi dahhada ana gaduwaa. Ana suguti handikiikima ugu Gaayo, hhia goy ga slae gu lou.

Gaayo dugu hhaꞌaleesi sa cabuuma dosi

2 Hhia goy ga slae, ana sugu firiirima duguma pihhi gimba sliimaage, haa ma slaqwa boo⁄odi, idoo muuna googu gooay dugoó ilii pihhiye. 3 Maꞌaana, ana haa hhaꞌaluudi hari khisla, qatlay hhiee angaamaka giyaani ilii khayri tiꞌii. Inay gi ilatlayri iliipaꞌaru googu gimba gu louge, haa idoo goó ilii ilakontee ibinaa gimbakeesii gu louge. 4 Wantaaba idoo dinoó muunaboo⁄eesa ana hari khisla, da gimbaki gooay gu akhasa tuba, yaꞌay koi yoó ibiidiyay gimba gu louge.

⁄imbaraa da Gaayo

5 Hhia goy ga slae, ugu hoó laqanta muuna googu gu hhou yondu goó yonditege sa hhiee, inay gimati dahaa see daqa dooguu. 6 Hhiee hhanki hiĩ ilakeesiri gimba gu slaꞌamuu koku pandaa da kanisatii. Ugu hoó yondita naraꞌa iliiawaraa inay, hari amoo da hhoi da slaiye ha Iliitleemu, ma ilakoniri hari hhiyuuma dooina. 7 Hida hhanki yaati hhiyuudiri sa yondu gu Kristu, teesaaqay inay yoóyi oyaaiiba iliiawa lensee daqa hida goóba iliipaꞌaru Kristu. 8 Teesaaqay, dandiray gonkotaa kwanda ga iliiayne hida da hhakee gooay, ma yondiidani sliimaa haa inay kakaaru gimba gu lou.

Deyotireefe haa Demetiriyoo

9 Ana haa handikimi gimba waku sa kanisaa. Teesaaqay see, Deyotireefe yoó ⁄imbiyaa hiidahhasa doori ga kone, sa gimba ina yoó slai giyaadimiisay tleehhida tla⁄aã gooinay. 10 Inkoo, sa gimbakee, qatlay goo ilii khawe taysi, ana sangoo laqama pandataa yondu gosi giyoó yondiidiye. Slime sangoo laqama, idoo hindoó iliitlohhidiye hari gimba gu tlaku haa guba maꞌaana, giyoó gimbuumisiye daqa doorii. Kara, yoó buꞌudisiyaaba hari yondukee gu tlaku giyoó yondiidiye, slime yoóti sisiꞌi kwahhasuusa hhiee. Kara, hhakee goó slaee teesaaqay laqa, giyoóti tlaatlahhamisi haa gigi gusina, ma waaudiri kanisaago. 11 Hhia goy, ugu hhanti ilakeesinta gimba gu tlaku, ba⁄ay ti ilakeesimi gimba gu hhou. Kila heedi goó yondiida gimba gu hhou, hikee gu Iliitleemu, ina goó yondiida tlakwaroo hhidina Iliitleemu.

12 Hida goõ hiĩ ilatlatlayri gimba gu hhou gu Demetiriyoo, slime haa gimbakee see gu lou. Dandiray see, hoóti ilakesidana hhoinay daqa dosii, kara unkuray see ha khuꞌuday tuba, ilatlatlaw goori guti lou.

Cehheemisu gu hiifaakoo

13 Ana kooma gimba wa⁄a ga slae handikiru sa ugu, teesaaqay see, ana slaꞌaaba suguma handikimi gimbaki cheetige. 14 Teesaaqay see, ana kooma iliipaꞌaru gu arimaa ugu ciraai, ma gimbuusana afaiĩ haa afaiĩ.

15 Ana sugu firiirima qasaw sliimaa wane haa ugu. Deneꞌee koku gu sliimaa waaree haa ana tiꞌii, gwaani cehheemisiri ugu. Cehheemisi deneꞌee koti goõ hari umaiĩ koina.

Yuuda

Cheeti da

Yuuda

Gimba guri giyaada

Cheetiti da qunqumaadi Yuuda nagaa handikimi. Ina yaati leẽ gu hhiee gu Yeesu. Ina yaati handikimi cheetiti sa hida wakinay goó ⁄imbee Kristu, hhaã daa impakaruudisi ha maarimamaa da afaꞌafuuma. Maarimamati yaatii fokaakita caacaahhamisi gu gimba gu hhoinay gu didiri gu Iliitleemu. Slime, yaati hiifaafahhaahhanta hida goó ⁄imbee Kristu, ma ibiidiri tlakwarooge. Yuuda hiti laqaaqana ilaꞌaaꞌaatimisu angaamaka Ila⁄imbidu gu Segugo sa tlaatlaqasa hida goó ⁄imbee Kristu. Hari amotee, ma ooyiri naraꞌa caacaahhamisu gu lou gu Iliitleemu haa Gimba gu Hhou gu Yeesu Kristu, idoo giyaa ilii akhasiri gooay daqa ya⁄abimiisee da Yeesugo.

1

Cehheemisu

1 Cheetiti yaa daqa doyi dahhada ana Yuuda, tongimoo gu Yeesu Kristu, haa hhia gu coko⁄u gu Yakoobo. Ana sangu handikiikima cheetiti, sa unkuray daa eteedi haa da slaiye ha Iliitleemu Taataa, haa doó ga⁄aye ha Yeesu Kristu. 2 Ana sangu firiirima ambee, ⁄awaariru, qasaw haa slaꞌamuu goó daqa Iliitleemu dahhee, hiiroogidiye daqa doogunay hari khisla.

Hangu ga⁄aydee haa maarimamaa da afaꞌafuuma

3 Hhiee koi ga slae, ana haa kooma kwayru gu handikiru sa unkuray, gimba gu ilabuꞌuruki gaa oowani gonkotaa. Teesaaqay see, hanti arimi naraꞌa ambee, ba⁄ay sanguti handikima, mangu tlaatlaqasi unkuray, ma ilakontiri ga⁄aw ⁄imba daa taatahhi ha Iliitleemu waa leẽ kilesi, sa hida kosi gubasli tlakwaroo. 4 Sa gimba, wanay hida wakinay goóba muriida Iliitleemu, gungii guumee hari hhaaboo tla⁄aã googunay, hida saa hheꞌesi handikiru hukumuu gu ⁄agitiru gooina tlaatleesoogo. Hida hhanki hiifokaakidiyay ya⁄aboo da hhoinay gu didiru gu Iliitleemu goori, ma ibiidiri ibidinaa da slipalauuma. Kara tlatlankiikinay Yeesu Kristu, ina gu leẽ Giyaadimiisay goori haa Looimoo goori.

Maarimamaa da afaꞌafuuma hukuruu gooina

5 Inkoo, unkuray gaamati hheꞌesidiri caahharaa gimbaki goõ, ana hangu slaꞌa maay slaydiri tuba, Taataa Iliitleemu* giyaa ilii hheꞌesi ilabuꞌuru hida gu Israeeli hhapee da Misirigo,✡ qariqaaqari yaa hhamisi hhakira goõ gwaaba ⁄imba.✡ 6 Slime, slawaw malayikatira, daaba buꞌudisa hari kofiyaa sigaa hadisi ha Iliitleemu, inay gi mayri daqa daa tooina loi. Iliitleemu giĩ qaasi inay daqa da hhanteege, tay digiĩ khiidimi hari nyololoo da koraraa goóba hiifaakoo, ma baqamidiri balotira da didiri da hukumuu. 7 Kara, slawaw yaamu gu Sodomaa haa Gomoora, haa yaamu gwaa kengeemoo koinay waaree. Hida gu yaamu hhakee, inay see, yaa yondiidiri malayikatira pahha, yaa yondiidiri slipalauuma, haa gimba gu pasla gu ilatlehha gu slaqoo koina. Inay digigi ⁄agitimi hari aslaa da koraraa goóba hiifaakoo, ma ilaꞌaaꞌaatisa tleehhidiri sa hida goõ.✡

8 Namati teesaaqay, slime hida hhakee goó tletiitimee tletaa, yoóti tlufuꞌumisiyay slaqoo koina hari tletaa hhakee. Kara, inay yoóti sisiꞌiyay Tawaaloo da Iliitleemu, haa yoóti wahaahanay idadu gu hhoinay gu slafee gu rawge waaree. 9 Mikayeeli see, malayika gu didiru gu Iliitleemu, hingaa ilii kabaaba⁄iyee haa Biriisimoo sa tuuꞌuna da Musaa, gwaa koisiiba sitaakiru Biriisimoo hari belendeqesa. Ina yaati kaay kilesi tuba, “Taataa Iliitleemu, ina loi ilii⁄oo⁄iye ugu!” 10 Teesaaqay see, hida hhanki goóba gwaa⁄amee Iliitleemu, inay yoóti wahaahanay gimba gi hhidinee. Kara, gimba gi khuiyeege ilahudaa see guba, inay yoóti yondiidiyay makay pahha gubasli waaway. Gu lou, hiĩ na gimba guroó khawa hhamisaraa daqa dooinay.

11 Iliitleemu ⁄agitina hida hhakee, sa gimba inay sirakomaamidiyay amoo da Kayiini heedi gu tlaku. Kara, sa slahhaahhaau gu slawaraa hindaqaruumaa, hingii huuiri dakoo da Balaꞌaamuge. Gu lou, Iliitleemu hhamisi inay, sa gimba hiĩ siꞌiri Koora gooay, idoo giyaa iliisiꞌi dugugi hhamisi.✡ 12 Hida hhanki ti hhafideerii pahha tla⁄aã googunay, goó ilii ⁄agintee loseenoo kokunay gu slaꞌamuu haa inay. Inay hingoóti ⁄agimisiyay inay kilakoina ilamuree see gubasli, ti deꞌemiisetaꞌa pahha dingoó ⁄agimisa inay kilakoina. Inay ti tlongataꞌa pahha dabasli maꞌay, doóyii fahhasiye ha pupuiya. Inay ti khai hhakaꞌa pahha gwaa gaagahhadee, gubasli ⁄aamuuda ⁄aamu gimati qatlay gu buꞌuuꞌuru see. Kara ti khai daa tu⁄umi pahha haa gi kaka⁄iri sumuku. 13 Hida hhakee goóba gwaa⁄amee Iliitleemu, ti ilawa⁄iya da dihhi pahha da tlawa da didiri, yondu gooina gu ilamuree, dugoóti arina sluubariya da ilawa⁄iya pahha. Kara, inay ti tica⁄eerii hhakaꞌa pahha goó hhangwaayuusee. Iliitleemu sigaa hheꞌesi, sigaa qaasi daqa hhantee da didirige da koraraa goóba hiifaakoo.

14 Enooki, okookoo gu laqwaloo da fanqu daqa Adaamugo, yaa tletimi daqa hida hhakeesii tuba, “Yuꞌudaa, Looimoo gu Goõ yaa khoci sliimaa haa malayika dosi daa tlintiꞌisi, doóbasli hiidahhasa faadoo. 15 Ina yaa khay, ma hukumi hida goõ, haa gi ⁄agitina hida hhakaꞌa goõ, goóba muriida Iliitleemu. Inay digiti ⁄agitina, sa yondu gooina goõ gu tlaku giyoó yondiidiyee, muriida see guba Iliitleemu, haa sa gimba goõ gu tlaku, hida gu koomee tlakwaroo giyoó gimbuumisiyee daqa dosii.” 16 Balalu sliimaa hida hhanki yoóti quru⁄iyay, yoóti dabimidiyay dakoo daqa hida wakinayge, haa yoóti sirakomamidiyay slahhaahhaau gooina gu tlaku. Kara, inay hingoótii duubiyay inay kilakoina hari gimba gu denu, haa yoóti dumbeesiyay hida wakinay, ma slayri faydaa daqa dooinaa.

Ilii⁄oo⁄a haa ilakaawa

17 Inkoo, unkuray hhiee koi ga slae, slawaw gimba daa gimbuusi wakaꞌalee ha ya⁄abimiisee da Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu. 18 Inay sangwaa kaayri unkuray tuba, “Balalu gu hiifaakooge, maay caca⁄iyay hida gumaa belendeqemisee Iliitleemu haa hida kosi. Hhakee na hida hhakaꞌa goó sirakomamidee slahhaahhaau gooina gu tlaku.” 19 Hida hhakee noó ⁄isinay unkuray mangi deehhiihhintiri raqoo paslaapasloo. Inay digoóti tawaalina ha slahhaahhaau gu slaqoo koina, kara konaaiiba Muuna gu Iliitleemu waꞌay koinay.

20 Teesaaqay see, hhiee koi ga slae, unkuray hangii ⁄atlimisidee naraꞌa ⁄imba doogunay daa tlintiꞌisige khisla. Kara, firiirima hari ⁄uuru gu Muuna gu Iliitleemu. 21 Unkuray hangu ga⁄aydee naraꞌa slaꞌamuu gu Iliitleemuge, gi kone daqa doogunay, tay hagi ilakontay baqamidu Looimoo goori gu Goõ Yeesu Kristu. Ina hari ⁄awaariru gosi, sangumaa hadisi slafimaa gu koraraa goóba hiifaakoo. 22 Unkuray laqama ⁄awaariru sa hida hhakaꞌa gu hhidimee mala gini ⁄imbiyay. 23 Hida wakinay ilabuꞌumakina hari amoo da dafimidu inay aslaago. Kara, sa hida wakinay sigi laqantee ⁄awaariru gu kooma gwaa⁄amee, haa gi wakiday qayroo koina see, daa tlufuꞌumisi hari seresemboo da slahhaahhaau gu slaqoo koina.

Yuuda daareesi Iliitleemu

24 Inkoo, Iliitleemu goó hiidahhasa ga⁄aw unkuray, ma maydiri huua tlakwarooge, haa hinguraagi khay pandaa da wanqamee dosii, hari hhaꞌaloo gubasli dakoo see. 25 Ina na Iliitleemu gu ina lenkosi, Ilabuꞌumiisay goori hari amoo da Looimoo goori, Yeesu Kristu. Wanqamee, diira, hiidahhasa haa ⁄uuru gu tawaaloo ti kosi ina, yadaa koraraa goóbago hiifaakoo, inkoo haa koraraa goóba hiifaakoo! Gu lou.

* 1:5 1:5 Taataa Iliitleemu: Tiꞌii handikaa waka da segi yoóti kaada tuba ti, Looimoo gu Goõ Yeesu.

✡ 1:5 1:5 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 5:1–12:51.

✡ 1:5 1:5 Yuꞌudii kitaabuu gu Faadoo 14:26-35.

✡ 1:7 1:7 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 19:11-28.

✡ 1:11 1:11 Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 4:3-8; Faadoo 22:1-35; 16:1-35; 31:16; 2 Peetiro 2:15.

Hiitlaaꞌasa

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Hiitlaaꞌasa

daa hadisi sa Yohaana

Gimba guri giyaada

Kitaabuki ya⁄abimiisay Yohaana nugwaa handikimi sa hida goó ⁄imbee Kristu kanisasuu hhakiray gu fanquge giyaa wariiqadiidimidiye ina. Afamaraa gu 2-3 ina hiti handikiikina cheetatu sa kila kanisaa, haa higiti ilii⁄oo⁄ii⁄imina inay, ma kwahhiri tlakwaroo dooina haa higitii ⁄atliitlimisi inay hiti meetiyee tongee da hhoi da Iliitleemu, qatlay digi ilii labaꞌasiye see. Afamaraa gu 4-22 naqatloo, ina hiti ilakesaasidi tletiru sugwaa hadisi ha Iliitleemu, gu laqaaqama ⁄uuru haa wanqamee da Iliitleemu. Tletirukii Iliitleemu hingii tlaaꞌasi qupidaa kosi daqa tlakwaroo gonge da waara khoorooge. Slime, hiti laqaaqana tuba, Kristu maa kaba⁄i tlakwaroo haa gi hukuna hida goõ hhaã goó sisiee caacaahhamisu gosi. Damaa hheꞌesiye, Iliitleemu himaa hhamisi khooroti, haa gi tleehhi khooroo da ⁄abi. Khooroteesii da ⁄abige ina haa hida hhaã goó ⁄imbee ina, maa ibiidiyay sliimaa koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.

1

Gimba daa hiitlaaꞌasi sa Yohaana

1 Haã na hiitlaaꞌasa daa daqa Yeesu Kristu dahha, sugwaa hadisi ha Iliitleemu, ma laqami sa tongee dosi gimba gwaa hiica⁄a ciraai. Ina gii tlaaꞌasi gimbaki haa gi ya⁄abi malayika gosi ma kaawa kay sa tongimoo gosi Yohaana. 2 Yohaana gi ilatlay gimba goõ gu Iliitleemu giyaa arimi, hiĩ daa ilatlay ha Yeesu Kristu. 3 Iliitleemu ⁄aafi heedi gu somima haa heedi gu akhamisa, haa gi iliikona naraꞌa, gimba gu tletiru daa handikimi kitaabukii. Sa gimba baloo da buꞌudaraa gimbaki yaani daadaauusidi.

Cehheemisu gu Yohaana daqa kanisasuu fanquge

4 Cheetiti yaa daqa doyi dahhada ana Yohaana. Ana handikiikima sa unkuray kanisasuu fanqu gu hhapee da Aasiyage waaree.

Ana ha firiirima Iliitleemu sangu hadisiye hhoinay gu didiru haa qasaw goó daqa dosi dahha, ina gu waara, gwaa waara haa gwaa khoca haa daqa Muunaiĩ fanqugo,* gu waaree pandaa da kitiĩ gu tawaaloo da Iliitleemuge, 5 haa daqa Yeesu Kristugo. Yeesu na masaydii gu ⁄imbaraa, ina guni pandaa slafisaraa yaagii ca⁄i ayisago, ina na mutemi gu didiru gu tawaalima watemi goõ da khooroo.

Ina hindi slai dandiray haa hari ceedee dosi, hindaani gweedi khiidimoo gu tlakwaroo dooraa. 6 Kara ina hindii hida gu Tawaaloo dosi tleehhedisi haa hhapalooee dosi, ma yondiidani sa Iliitleemu Taataa gosi. Wanqamee haa ⁄uuru ti kosi, koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo! Guti lou.

7 Yuꞌudiyaa! Kristu yaa khoci hari tlonga,

hida goõ gu arinayi ina,

hida hhakira see gwaa mutee ina hari labaala gu arinayi.

Kabiraa goõ da khooroo gu ilii⁄aa⁄iyay ina.

Guti lou.

8 Looimoo Iliitleemu gu kooma ⁄uuru Goõ kakaakana tuba, “Ana na Tlaatleesoo haa Hiifaakoo,† gu waara, gwaa waara, haa gwaa khoca.”

Yohaana tletiru gosi Nanku Heedi

9 Hhiee koi, ana ti Yohaana hhia googuna haa danaꞌa googuna gungaa ilagaasu sliimaa ha unkuray hiikaasage labaꞌasu, sa Yeesu Kristu haa sa Tawaaloo da Iliitleemu. Ana dinaati khiidimi jeerage hhapee da Paatimoge daa niini⁄idi ha tlawa da didiri, sa kakaaru gimba gu Iliitleemu haa gimba gu hhou daa yondiidi ha Yeesu Kristu. 10 Baloo waka da ilii firoo Iliitleemu, dinaagi ilii khay ha Muuna gu Iliitleemu. Ana hagi akhasi aluũ koaa afoo da didiri, ubee afoo da paranda. 11 Afotee kakanta tuba, “Gimbakee goõ gaã ariirinti handikimaku kitaabuuge, haa lugu leehhisida sa kanisasuu fanqu. Kanisasuu hhakee na Efeeso, Simiirina, Perigaamu, Tiyatiira, Saaridi, Filadeefiya haa Laodekiyaa.”

12 Qatlay gaa ilii fookidi ma arimi hikee gwaa giimaamisa sa ana, teꞌesii hagi arimi kalagagu fanqu gu sahaabu, gu iliiqamidu taa. 13 Teꞌesii tla⁄aã gu kalagagu hhakeesii gu iliiqamidu taa, hagi arimi heedi ubee, Nanku Heedi‡ gwaa rawaa gu raw dahha. Ina hiĩ daasi jurungii da tleedi haa coo⁄ay gu sahaabu muunaiĩ kosii. 14 Saga gosi haa quubu gosi gwaa ⁄abaaku poy pamba pahha haa mincaratuu pahha. Ilaa kosi yaati wanqiyay buruburiya da aslaa pahha. 15 Slime, yeꞌeeroo kosi yaati wanqiyay ⁄aray pahha daa suukhi naraꞌa hari aslaa da dihhi da tanuuri. Afoo dosi yaa pupukhumoo gu guumiya da maꞌay hhaka pahha gu wa⁄a. 16 Daba gosii gu ⁄uyage yaa kona tica⁄eerii fanqu. Afa goosaa daagii ca⁄i pangaa gu kooma dihhay bareemoo cada.§ Pandaa dosi yaa letu pahha ningii da⁄adi hari khisla.

17 Qatlay gwaa ilii arimi ina, haati huui yeꞌeeroo kosii, heedi guũ gwaau pahha. Teꞌesii, ina gii qaasi daba gosi gu ⁄uya daqa dooii, gi kaay tuba, “Hhanti tlaꞌamuta! Ana na Tlaatleesoo haa hiifaakoo. 18 Ana na ina gu slafa! Ana na hikira gwaa gwaau, yuꞌudaa, inkoo ana ha slafa koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Ana na kooma ⁄uuru gu ilabuꞌuru hida gwaaꞌaraago, kara ha kooma ⁄uuru gu gweedaraa haa gu ilakhiidiru hida khonsleebaage.

19 Inkoo, handikimi gimbakee gaã arinti, hikee gu hiicacaaca⁄a inkoo, haa hikee gu hiicaca⁄a qariqaaqari. 20 Ugu haa arinti tica⁄eerii fanqu daba gooii gu ⁄uyage. Slime haa arinti kalagagu fanqu gu sahaabu, gu iliiqamidu taa. Inkoo, hagu caacaahhamisa siiri da idadu hhakee. Kalagagu fanqu gu sahaabu gu iliqamidu taa ti kanisasuu hhakira fanqu. Tica⁄eerii fanqu ti malayika da kanisasuu fanqu.”

2

Ya⁄aboo daa ya⁄abi sa Kanisaa da Efeeso

1 Da hheꞌesi, ina hikira gaa arimi gu Nanku Heedi slanqasa, sinigi kaay tuba, handikimi ya⁄aboti sa malayika gu kanisaa da Efeeso ubee,

Haã na ya⁄aboo dosi, ina guũ oow tica⁄eerii hhakira fanqu daba gosii gu ⁄uyage, haa gu khokhociicima tla⁄aã gu kalagagu hhakiray fanqu gu sahaabu gu iliiqamidu taa. 2 Ana ha khua ibinaa dooguna goõ idoo goó ilii ibitee, khua maguuma dooguna haa hiikaasa dooguna labaꞌasuge. Slime, ana khua ambee, unkuray hangoó ilagaasidaaiiba haa hida gu koomee tlakwaroo. Kara, unkuray hagiyaa koimisidiri hida hhakee gungi eteediidimee ya⁄abimiisee, kaslenkwaa inay ti ya⁄abimiisee gooba, haa hagiĩ baraslayidiri tuba, inay ti afaꞌafuusee kilesi. 3 Slime, ana khua ambee, unkuray dangwaa labaꞌasi sa uma goy, kara haa hiikaasidiri labaꞌasukee, haã simbarii gwaꞌatiriiba inkoo naqatloo.

4 Teesaaqay see, ana kooma gimba daqa doogunay ambee, unkuray haã maydiri slaꞌamuu kokuna gu pandaa gaa kontee. 5 Teesaaqay, slawaw ti kaale haganiĩ iliihuuꞌudiri, la kwahhaday tlakwaroo dooguna haa la yonditay yondukira gu tlaatleesoo gaa ilii tlaatleesidiri ⁄imbaraa. Bere hanguba kwahha tlakwaroo dooguna, ana haati khaw ciraai daqa doogunay haa gi baca unguruiya dooguna da iliiqamiduu taa, daqa dosaa gi iliiwante. 6 Teesaaqay see, hari bara dooguna ha kontay gimbaki tuba, unkuray ha wakiday yondu gu tlaku gu Wanikolaay,* idoo ana gooay gu iliiwake.

7 Ina gu kooma eaa, akhamisiye gimbaki da gimaamisiye ha Muuna gu Iliitleemu sa kanisasuu. Heedi gu kaba⁄a ⁄uuru gu tlakwaroo, sugu hadisa haaki da ⁄agoo ⁄aamu gu khaimoo gu slafimaa, gu tindigaa da Iliitleemuge waara.

Ya⁄aboo daa ya⁄abi sa Kanisaa da Simiirina

8 Da hheꞌesi, sinigi kaay tuba, handikimi ya⁄aboti sa malayika gu kanisaa da Simiirina ubee,

Haã na ya⁄aboo dosi, ina gu tlaatleesoo haa gu hiifaakoo, ina gwaa gwaau da hheꞌesi yaagi slafi ayisago.

9 Ana khua labaꞌasu googuna haa ha khua kwaꞌaluumaa dooguna. Teesaaqay see, ⁄imbaraage unkuray ti hindaqeeri! Kara ana ha khua wahaaharu giyoó gimbumisiyee daqa doogunay. Hhakee gu giimaamisee teesaaqay hingiti eteediidinay tuba, inay ti Wayahuudi, kaslenkoo inay ti sirakoomiisee da Sataanimoo. 10 Unkuray, hhanti tlaꞌamutay sa labaꞌasu gwaa khawa daqa doogunay. Yuꞌudiyaa! Biriisimoo hiilu⁄i wakinay tla⁄aã googunaa jeerage, danguma koimisi. Kara, unkuray slayday labaꞌasu qoomay gu balalu mibi. Hida daa ⁄imbi tleehhida daqa dooii, gwaaꞌaraa naqatloo, ana sangu hadisa ⁄aliya da slafimaa.

11 Heedi gu kooma eaa akhamisiye, gimbaki da giimaamisiye ha Muuna gu Iliitleemu sa kanisasuu. Heedi gumaa kaba⁄a ⁄uuru gu tlakwaroo, dugumaa nangusiyaaba ha aslaa da koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Aslatee na gwaaꞌaraa da cada.

Ya⁄aboo daa ya⁄abi sa Kanisaa da Perigaamu

12 Kara, sinigi kaay tuba, handikimi ya⁄aboti, sa malayika gu kanisaa da Perigaamu ubee,

Haã na ya⁄aboo dosi ina gu kooma pangaa gu kooma dihhay bareemoo cada.

13 Ana ha khua unkuray daqa ga ilii ibimaamitee, teꞌesii na kitiĩ gu Sataanimoo gi iliiwane. Teesaaqay see, unkuray kahhaday haã karahhasidiri uma goy. Kara, haã tlankidiiba ⁄imba doogu daqa dooii, gimati balalu hhakira see, Antipa,† masaydii goy gwaa ⁄imbi dugwaa ilii gaasi, yaqay na daqa gi ilii ibimaamidiye Sataanimoo.

14 Teesaaqay see, kooma gimba angaamaka daqa doogunay. Teꞌesii tla⁄aã googunay, wanay deneꞌee kokuna wakinay gu sirakomaamidee caacaahhamisu gu tlaku gu Balaꞌaamu.‡ Balaꞌaamu naa caacaahhamisi mutemi Balaaki,§ ma ilafahhi Waisraeeli, ma yondiidiri tlakwaroo, hari ⁄agoo idadu dariĩ tambakimi iliitleemamee, haa gi yondiidiri slipalauuma. 15 Nama teesaaqay, slime wanay hida wakinay tla⁄aã googunay gu sirakomaamidee caacaahhamisu gu tlaku, gu raqa da hida doó eteedine Wanikolaay. 16 Inkoo, kwahha tlakwaroo dooguna! Bere hanguba kwahha tlakwaroo dooguna, ana haati khaw ciraai, nagauusi haa hida hhakee, hari pangaa gwaa afa goy dahha.

17 Heedi gu koomee eaa akhamisiye ya⁄aboti da kakaakane ha Muuna gu Iliitleemu sa kanisasuu. Heedi gumaa kaba⁄a ⁄uuru gu tlakwaroo, ana sugumaa hadisa ⁄agotira doó maana oine daa yakwi.* Slime kila heedi sugumaa hadisa tlaa⁄u gu ⁄abaaku,† daa ilii handikimi uma gosi gu ⁄abu.‡ Gu lou, hhaku heedi gu caahha umakee, ti hikaꞌa kilesi samaa hadisiye umakee gu ⁄abu.

Ya⁄aboo daa ya⁄abi sa Kanisaa da Tiyatiira

18 Kara sinigi kaay tuba, handikimi ya⁄aboti sa malayika gu kanisaa da Tiyatiira ubee,

“Haã na ya⁄aboo dosi Nanku Iliitleemu, ina gu kooma ilaa buruburiya da aslaa pahha. Yeꞌeeroo kosi hiti wanqiyay ⁄aray daa puusli pahha naraꞌa. 19 Ana khua ibinaa dooguna goõ, idoo ga ilii ibimaamitee. Slime ana khua slaꞌamuu koku, ⁄imba doogu, hiikaasa dooguna haa idoo ga iliiaꞌaaꞌayde hida wakinay. Gu lou, yondu googu gu inkoo, hingii cati yondukira gu pandaa gaa yonditi, qatlay gaa ilii tlaatleesidi ⁄imbaraa.

20 Teesaaqay see, ana kooma gimba daqa doogunay ambee, unkuray hangii see⁄ediri tlakwaroo da hadetee doó eteedine na Yesebeeli, dingoó eteedima ina lenkosi tuba, ina na tletimiisoꞌoo da Iliitleemu. Hadetee caacaahhaahhamisida yondimiisee doyi haa gigi papa⁄eedeesidi, gi yondiidiri yondu gu slipalauuma, haa gi ⁄aginay ⁄agoo daroó tambikine iliitleemamee. 21 Inkoo, ana sagaã hadisi qatlay gu kwahharaa tlakwaroo dosi. Teesaaqay see, ina slaꞌadaaba kwahharaa tlakwaroo da slipalauuma dosi.

22 Yuꞌudaa, hadetee ana hagatii kwahha buburuuge hari labaꞌasu gu dihhu. Slime hhakee gwaa yondiidee slipalauuma haa ina, hagiti ⁄agitima, bere inay guba kwahharaa yondu gooina gu slipalauuma giyaa yondiidiri haa hadetee. 23 Kara, sirakoomiisee dosi goõ ana hagiti cu⁄a. Teꞌesii, hida gu kanisasuu goõ asu caahhiyay tuba, ana khua muuna haa ilahudaa gu kila heedi. Kila heedi ana hagu bua, hari qoomay gu yondu gosi.

24 Inkoo, ha kaawa sa unkuray wakinay gu teꞌesii waaree kanisaa da Tiyatiirage, unkuray hhaã goóba sirakooma caacaahhamisu gu Yesebeeli. Kara hanguu ilagaasidiriiba haa caacaahhamisukee wakinay gi eteediidinee tuba, ‘Siiri da waꞌay da Sataanimoo.’ Inkoo, daqa doogunay unkuray hida daa ⁄imbi ana haraa khawaaba gimba lenseei gu hiiloou. 25 Teesaaqay see, unkuray oowa naraꞌa idotee ga kontee, qatlaykaꞌa naqatloo gamaa ilii khawe.

26 Heedi gumaa kaba⁄a ⁄uuru gu tlakwaroo, haa gumaa iliikooma yondu gimba ga slae ana hiifaakoo naqatloo, hikee sugumaa hadisa ⁄uuru guri tawaaliru hida gu hhapapu goõ. 27 Ina gimaa tawaalina hida hhakee hari ⁄uuru gu hhadaa da sikhima haa gigi cu⁄i khooslayka pahha daa tleehhi hari tipa, idoo giyoó ilii kaka⁄iye. 28 Ana gooay idoo sinaa ilii hadisi ⁄uuru gu tawaaloo ha Taataa goy, ina see sugu hadisa ⁄uurukee haa sugumaa hadisa tica⁄ukaꞌa gu heetlawaa.§

29 Heedi gu kooma eaa, akhamisiye ya⁄aboti da kakaakane ha Muuna gu Iliitleemu sa kanisasuu.”

3

Ya⁄aboo daa ya⁄abi sa Kanisaa da Saaridi

1 Kara sinigi kaay tuba, handikimi ya⁄aboti sa malayika gu kanisaa da Saaridi ubee,

Haã na ya⁄aboo dosi, ina gu tawaaliilima Muunaiĩ fanqu,* gu yondimaamidee sa Iliitleemu. Kara ti ina guũ oow tica⁄eerii hhakee fanqu. Ana khua ibinaa dooguna, idoo ga ilii ibimaamitee. Kara unkuray kontay uma gu slafimaa, kaslenkoo unkuray haa hheꞌesidi haa kaka⁄adiri. 2 Inkoo tlawuu! ⁄atlisaw gimbakaꞌa gu slaꞌa gwaaꞌa. Sa gimba ana haã arimiiba, ibinaa dooguna hiĩ buꞌuti pandaa da Iliitleemu gooii. 3 Inkoo, slawaw caacaahhamisukira gu lou gu pandaa gaa akhasidiri haa gugi oodiri. Caacahhamisukee oowakuna naraꞌa haa kwahha tlakwaroo dooguna. Bere hanguba diliqa, ana haati khaw fiisiisay pahha, kara ha caahhadaaiiba qatlay gaa ilii khawe daqa doogunay.

4 Teesaaqay see, teꞌesii kanisaa da Saaridige, kahhiyay wanay hida angaamaka, hhaã gubasli tlufuꞌumisu qayroo koina. Inay khokhocinay sliimaa haa ana, tay hiĩ daamisiri qayroo gu ⁄abakwi, sa gimba inay hiraay boo⁄iri teesaaqay.

5 Teesaaqay, hhakee gooay, heedi gumaa kaba⁄a ⁄uuru gu tlakwaroo, sugumaa daamisi qayroo gu ⁄abakwi. Etaa ana hamaa bacaaba uma gosi, kitaabuu gu slafimaago. Ana hagumaati ⁄imba uma gosi pandaa da Taataa gooii haa pandaa da malayika dosii.

6 Heedi gu kooma eaa, akhamisiye ya⁄aboti, da kakaakane ha Muuna gu Iliitleemu sa kanisasuu.

Ya⁄aboo daa ya⁄abi sa Kanisaa da Filadeefiya

7 Kara sinigi kaay tuba, handikimi ya⁄aboti sa malayika gu kanisaa da Filadeefiya ubee,

“Haã na ya⁄aboo dosi ina daa tlintiꞌisi, ina leẽ nagu lou, gu kooma fungoo gu mutemi Dawdi.† Idoo gi afiiooyine ina, hhaku gu hiidahhasa pingiru, kara idoo gi khiidine ina, hhaku gu hiidahhasa afiiooyiru. 8 Ana khua yondu googuna goõ. Yuꞌudaa! Ana sanguũ afiiooyimi afamaraa pandaa doogunay, hhaku gu hiidahhasa pingiru. Gamati kontiri see ⁄uuru coko⁄o, unkuray haã iliikontiri caacaahhamisu goy, kara haã tlankidiriiba uma goy. 9 Yuꞌudaa! Ana hagiyaa leehhisa daqa dooguu hida hhakee gu raqa da Sataanimoo, gungi eteediidimee tuba, inay na Wayahuudi kaslenkwaa ti pasliyay, inay ti giimaamisiyay afaꞌafuuma. Hhakee ana hagiraa khaw maa keebeeꞌemidiri yeꞌeeroo kokunay. Teꞌesii, inay goõ ginimaa ilii caahhiyay tuba, unkuray hangu slaꞌa hari khisla. 10 Inkoo, sa gimba unkuray haã iliikontiri hiikaasa, idoo sangwaa ilii kaay gooay, ana see hangu ga⁄aw unkuray, qatlay gu labaꞌasu gu didiruge daraa khaye, sa ilatahhadu hida khooroo gonge.

11 Ana haa khakhaakhaw ciraai daqa doogunay. Oowa naraꞌa idotee ga kontee, heedi waku maa ba⁄atii gii oyi ⁄aliya dooguna.

12 Heedi gu kaba⁄a ⁄uuru gu tlakwaroo, ana hagu qadidisa unguruiya pahha, mara gu didiruge gu Iliitleemu gooii, ina maa hiica⁄iyaaiiba teꞌesaa etaa. Slime, ana ha handikima rawaa kosii uma gu Iliitleemu goy haa uma gu yaamu gu Iliitleemu goy, Yerusaleemu da ⁄abi daa hii⁄eeta rawaa gu rawgo daqa Iliitleemu gooaa. Kara, ana ha handikima rawaa kosii uma goy gu ⁄abu.

13 Heedi gu kooma eaa, akhamisiye ya⁄aboti da kakaakane ha Muuna gu Iliitleemu sa kanisasuu.”

Ya⁄aboo daa ya⁄abi sa Kanisaa da Laodekiyaa

14 kara sinigi kaay tuba, handikimi ya⁄aboti sa malayika gu kanisaa da Laodekiyaa ubee,

“Haã na ya⁄aboo dosi ina Gu lou,‡ ina na masaydii gu lou haa gu iliipaꞌaru. Kara ina na tlaatleesoo da idadu goõ daa tleehhi Iliitleemu.

15 Ana khua yondu googuna goõ ga yondimaamitee. Ana khua unkuray haati caaquumitiriiba kara hati hantaaiiba. Inkoo, hinti aloo ba⁄ay bere hanti aloo caaquumitay baku hanti aloo hantay! 16 Teesaaqay, sa gimba unkuray hati bukhubukhuday, hanti caaquumitiriiba, hati hantaaiiba, ana hangu wa⁄a maa hiica⁄adiri afa gooaa. 17 Unkuray giimaamisiday tuba, ‘Dandiray hindaqeeri, ha kona hindaqaruumaa wa⁄a, kara wantaaba idoo gaã afariislaꞌadisani.’ Unkuray hhidintay tuba, unkuray hati kontaaiiba idoo lensee, ti hida sa ⁄awaarine, ti kwaeeli, haati ilahhamaahhantiri, kara hari slaꞌay wantay. 18 Inkoo, ana hangu tlaatlaqasa ambee, khocaa kirigi daqa dooaa sahaabu daa ilabuusli hari aslaa, ma hindaqaruumitiri. Slime ma kirigidiri daqa dooaa qayroo gu ⁄abakwi, ma ilacuudiri slaꞌay googuna ma maydiri arimaa ilamuree.§ Kara kiriga daqa dooaa umaasay, ma makhadiri ilaa kokuna, ma khuꞌuniri naraꞌa.

19 Hida ga slae ana, hagi ilii⁄oo⁄a haa hagi iliiki⁄a. Teesaaqay, yondiida gimbaki hari maguuma haa kwahha tlakwaroo dooguna. 20 Yuꞌudaa! Ana haã qadidi afamaraage, ha guutuutumisa. Bere heedi akhasi afoo doyi haa sinigi afiiooyina afamaraa, ana hiidaw mara gosii, hagi ⁄agima sliimaa haa ina, ina see sliimaa haa ana.

21 Heedi gu kaba⁄a ⁄uuru gu tlakwaroo, ana sugu hadisa haaki da ibinaa sliimaa haa ana kitiĩ gooii gu tawaalooge, idoo ana gooay gaa ilii kaba⁄i haa gi ibiidi sliimaa haa Taataa goy kitiĩ gosii gu tawaalooge.

22 Heedi gu kooma eaa, akhamisiye ya⁄aboti, da kakaakane ha Muuna gu Iliitleemu sa kanisasuu.”

4

Kitiĩ gu tawaaloo gu yade waara rawge

1 Gimbakee giyaa ilii cati, yuꞌudi hagi arimi pandaa dooii, afamaraa duguũ afiiooyimi rawaa gu rawge. Da hheꞌesi, afotira da pandaa gaa akhasi daa gimbuusidi haa ana paranda pahha, gi kaadi kara tuba, “Khoca tay rawaage, ana sugu laqama ugu, gimba gu slaꞌa hiica⁄a, aluũ gu hinkaa gaã arintigo.” 2 Cirakiray dinaagi ilii khay ha Muuna gu Iliitleemu. Yuꞌudiyaa hagi arimi kitiĩ gu tawaaloo yade rawaa gu rawge. Rawaa gu kitikeesii yaa wana leẽ gwaa ibiidu. 3 Hikee gwaa ibiidu kitikeesii, yaati wanqaaqadi hari khisla, tle⁄eẽ gu qancanari pahha haa gu da⁄adani gu kaari.* Kitikee dugwaa iliikhangai ha likweekwiya, daa wanqaaqada ubee sumariidi.†

4 Slime, kitikee gu tawaaloo dugwaa niini⁄idi ha kiteeri wakinay gu tawaaloo mibeeri cada haa cigahha. Rawaa gu kiteeri hhakeesii, yaa ibiidiri gaduũ mibeeri cada haa cigahha, hiĩ daamisiri qayroo gu ⁄abakwi, haa hhamaai gu sahaabu sagaiĩ koinay. 5 Kitikeesaa gu tawaaloogo, daa hiicacaaca⁄i cencee da mankaraaiya, afoo da gwaasla⁄aa haa tiiriꞌisinoo. Kara, pandaa da kitikeesii gu tawaalooge daa wana caaꞌasoo fanqu da aslaa daa ooyiiyima. Caaꞌasotee ti muunaiĩ fanqu, gu yondimaamidee sa Iliitleemu. 6 Slime, teꞌesii pandaa da kitikeesii gu tawaalooge, daa wana idoo da bakaꞌasa tlawa pahha, daa wanqaaqada kiyoo pahha. Kara tlaa⁄ataꞌa pahha da ⁄abaakwi doó wanqa hari khisla.

Kara, tla⁄antla⁄a gu kitiĩ gu tawaalooge, haa hiikhangaꞌasa dosi bareemoo goõ, yaa wanay gu slafee cigahha gu bakaꞌasa,‡ gwaa koomee ilaa bareemoo goõ, pandaage haa aluũ naqatloo. 7 Hikee gu bakaꞌasa gu slafa gu pandaa, yaa diidaw pahha, gu caduu aw pahha, gu tamii pandaa dosi yaa heedi pahha, gu cigahha yaa tambayciraꞌa pahha daa tlaydi rawaage loii. 8 Hhaã cigahha gu slafee, gonkoinaa yaa konay hhababeeraa lahhoꞌo lahhoꞌo. Hhababeerii hhakee yaa konay ilaa bareemoo goõ, haã hari waꞌay gu hhababeeraa see. Tleemaa haa amasi yoó mayaaiiba raaꞌamee, raaꞌamu gu daareesa Iliitleemu kakaanay tuba,

“Gooba dakoo, Gooba dakoo, Gooba dakoo,

ti Looimoo Iliitleemu gu kooma ⁄uuru,

gwaa waara, gu waara haa gwaa khawa.”

9 Hhakee cigahha gu slafee yaa daareeremisiyay, yaa laqaaqanay muree haa yaa kakaakanay ⁄iisoo, sa ina guũ ibiidu kitiĩ gu tawaalooge haa goó ibiida koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 10 Teꞌesii gaduũ hhakira gu mibeeri cada haa cigahha, gi huhuiyay hhapeege pandaa dosii ina guũ ibiidu kitiĩ gu tawaalooge, haa gugi hhaꞌaleesiyay, ina gu ibiida koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Inay gi qamidiyay hhamaai koina pandaa da kitikeesii gu tawaalooge, tay kakaanay tuba,

11 “Looimoo goori haa Iliitleemu goori, Ugu haraa hiiboo⁄odi,

oowaraa daareesa, muree haa ⁄uuru gu tawaaloo.

Sa gimba ugu naa tleehhedi idadu goõ,

idadu goõ giyaati tleehhedi haa ti wanay idoo ga iliislaꞌade gooay ugu.”

5

⁄ambeenimoo hiitlaaꞌasi Kitaabuu daa taagi

1 Da hheꞌesi, hagi arimi kitaabuu daa taagi* daba gu ⁄uyage gu hikira guũ ibiidu kitiĩ gu tawaalooge. Kitaabukee dugwaa ilii handikimi hari bareemoo kosi goõ cada, kara dugwaa tliitliqisi hari munda⁄aayee daqeemoo fanqu. 2 Kara hagi arimi malayika gu kooma ⁄uuru, kakaana hari afoo da didiri tuba, “Miyaa naraa hiiboo⁄i babaciru tliitliqimisu fanqu, ma hiitlaaꞌasi kitaabuki?” 3 Teesaaqay see, yaa wanaaba heedi lenseei rawaa gu rawge, khooroge, gimati waꞌay gu khonsleebaage gwaa hiidahhasu tlaaꞌasa kitaabuki, gimati hiiyuꞌuda see waꞌay kosii. 4 Teꞌesii, ana hagi ⁄aa⁄i hari khisla, sa gimba yaa wanaaba heedi lenseei guraa hiiboo⁄u tlaaꞌasa kitaabuki, gimati hiiyuꞌuda see waꞌay kosii. 5 Da hheꞌesi, leẽ gu gaduũ hhakiraa gwaa niini⁄idee kitiĩ gu tawaaloo, gi kaay sa ana tuba, “Hhanti ⁄aa⁄ada! Yuꞌudiyaa, Diidaw gu kabiraa da Yuuda,† gu motoliya da mutemi Dawdi, ina hiĩ kaba⁄i fa⁄ayaa dosi goõ. Ina naraa hiiboo⁄i hiitlaaꞌasa kitaabukee haa gi babacina tliitliqimisukee fanqu.”

6 Kara, hagi arimi tla⁄antla⁄a gu kitiĩ gu tawaalooge, ⁄ambeenimoo‡ hiĩ qadidi ubee dugunti gaasi pahha. Ina duguũ niini⁄idi bareemoo goõ ha hhakira cigahha gu slafee haa gaduũ hhakira gu mibeeri cada haa cigahha. ⁄ambeenimokee yaa kona khadami fanqu§ haa ilaa fanqu.* Ilaa hhakee yaati Muunaiĩ fanqu gu Iliitleemu daa ya⁄abi bareemoo goõ gu khooroo. 7 Da hheꞌesi, ⁄ambeenimokee yaagi khay haa gii oyi kitaabukira, daba gu ⁄uyago gu hikee guũ ibiidu kitiĩ gu tawaalooge. 8 Qatlay ina giyaa ilii oyi kitaabukee, hhakira cigahha gu slafee, haa gaduũ hhakira gu mibeeri cada haa cigahha, gi huhuiri hhapeege pandaa da ⁄ambeenimooge, gugi hhaꞌaleesiri. Inay gonkoinaa yaa konay pandaqway, haa yaa ooyiri lagabaaee gu sahaabu gwaa hacaahacee ubaanii.† Ubaanitee naa firoo da hida gu Iliitleemu. 9 Inay gi raairi raaꞌamee da ⁄abi da daareesa ⁄ambeenimo kakaanay tuba,

“Ugu haraay boo⁄odi hiiowaraa kitaabukee,

haa gi babacinta tliitliqimisu gosi.

Sa gimba ugu dugwaa gaasi,

haa hari ceedee doogu,

ugu haa afiigweeti hida sa Iliitleemu,

hida gu kabiraa goõ, hida gu gimba goõ,

hida gu motoliya goõ haa gu hhapapu goõ.

10 Ugu hagiyaa hiileehhedi inay,

ma hida gu tawaaloo tleehhidiri,

haa hhapalooee,

ma yondiidiri sa Iliitleemu goori,

inay namaa tawaalinay khooroo.”

11 Da hheꞌesi hagi yuꞌudi, hagi akhasi afoo da malayika wa⁄a da Iliitleemu, hingii khangaꞌasiri kitikira gu tawaaloo, gaduũ hhakira haa hhakira cigahha gu slafee. Malayikatee yaati wa⁄a hari khisla, faadoo see digaa hiidahhasiiba, yaati elefafaa haa elefafaa. 12 Inay gi tlaatleesiri raaꞌamu, hari afoo da didiri kakaanay tuba,

“⁄ambeenimoo ina daa gaasi, haraay boo⁄i oowaraa,

hiidahhasa, hindaqaruumaa, waaway, ⁄uuru, muree wanqamee haa daareesa.”

13 Da hheꞌesi, hagi akhasi afafu gu idadu goõ gu slafee rawaa gu rawge, khoorooge, khonsleebaage, tlawoo gu denige haa idadu goõ gu waꞌay koinay waaree, kakaanay tuba,

“Daareesa, muree, wanqamee haa ⁄uuru,

ti kosi ina guũ ibiidu kitiĩ gu tawaalooge haa ⁄ambeenimoo,

koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo!”

14 Da hheꞌesi, hhakee cigahha gu slafee, gi kaayri tuba, “Gimbakee guti lou!” Teꞌesii gaduũ hhakee gi huhuiri hhapee, gi hhaꞌaleesiri Iliitleemu haa ⁄ambeenimoo.

6

Babaciruu gu tliitliqimisu fanqu

Bacaraa tliitliqisa da pandaa - gwaa kaba⁄u

1 Da hheꞌesi, hagi arimi ⁄ambeenimoo babacina tliitliqisa da pandaa, tla⁄aã gu hhakiraa fanqugo kitaabukiraa daa taagigo. Teꞌesii hagi akhasi leẽ gu hhakiraa gu cigahha gu slafee, kakaana hari afoo da didiri tiiriꞌisa pahha tuba, “Khoca!” 2 Teꞌesii, ana hagi yuꞌudi, hagi arimi pandaa dooii faraasi gu ⁄abaaku poy!* Ina gwaa hiidaw rawaa kosii yaa kona ga⁄aree, haa sugwaa daasi hhamaa saga gosii. Yaagi waaudi yadaa rawgo yaani kaba⁄i gau, haa kona ⁄uuru gu ilakooma kabaaba⁄u.

Bacaraa tliitliqisa da cada - gau

3 Qatlay ⁄ambeenimoo giyaa ilii baci tliitliqisa da cada, hagi akhasi hikira gu slafa gu cada, kakaana tuba, “Khoca!” 4 Da hheꞌesi, daagii ca⁄i faraasi waku gu daa⁄adu butli.† Ina gwaa hiidaw rawaa kosii, sugugi hadisi ⁄uuru gu hiiowa qasaw khooroogo, hida mangi cu⁄iri, kara ina sugugi hadisi pangaa gu didiru.

Bacaraa tliitliqisa da tami - qori gu didiru

5 Qatlay ⁄ambeenimoo giyaa ilii baci tliitliqisa da tami, hagi akhasi hikira gu tami gu slafa, kakaana tuba, “Khoca!” Teꞌesii, ana gaa ilii yuꞌudi, hagi arimi faraasi gu boo⁄u niqi!‡ Ina gwaa hiidaw rawaa kosii, yaa kona daba gosii khooslimoo guri ilakhuꞌudu hiiloaruu. 6 Da hheꞌesi, hagi kara akhasi afoo tla⁄aã gu hhakiraa cigahha gu slafee, kakaanta tuba, “Ilakhuaraa leẽ da pihhiru gu ganoo, ti musaalaa gu heedi gu baloo leẽ sumuku. Ilakhuꞌuduu tami gu pihhiru gu wee⁄oo, ti musaalaa gu heedi gu baloo leẽ sumuku. Inkoo du⁄iya da seyituuni haa difaay§ haga hhanti tlakweemisida!”

Bacaraa tliitliqisa da cigahha - gwaaꞌaraa

7 Qatlay ⁄ambeenimoo giyaa ilii baci tliitliqisa da cigahha, hagi akhasi afoo da hikira gu slafa gu cigahha kakanta tuba, “Khoca.” 8 Teꞌesii, ana hagi yuꞌudi, hagi arimi faraasi gwaa ⁄adau!* Ina gwaa hiidaw rawaa kosii, uma gosi naa gwaaꞌaraa, kara khonsleebaa gugi sirakoomi aluũ kosaa. Inay sigigi hadisi ⁄uuru rawaa gu bara lenge da cigahha da khooroo, ma cu⁄iri hari pangaa, hari qori, hari ga⁄ay gu tlaku, haa hari makay gu dihhi gu khooroo.

Bacaraa da tliitliqisa da kooani - kaka⁄u gu hida goó ⁄imbee

9 Qatlay ⁄ambeenimoo giyaa ilii baci tliitliqisa da kooani, hagi arimi hari biraa gu masabaahu,† muunaiĩ gu hida hhakira daa cu⁄i sa ⁄imbaraa gimba gu Iliitleemu haa sa gimba yaa ilakoniri ilatlatlaw gimbakee. 10 Teꞌesii, muunaiĩ hhakee yaagi maahhiri hari afoo da didiri, kakaanay tuba, “Yee Looimoo gu kooma ⁄uuru goõ, ugu guba dakoo, haa gu lou, haã soꞌoyi hiikaaꞌadi? Ugu hagi malaalee hukunta hida gu khooroo haa gi buꞌuda ⁄imbu, sa cu⁄uduũ dandiray?” 11 Teꞌesii, inay goõ sigigi hadimisi kila heedi qayriya da ⁄abaakwi poy da tleedi. Da hheꞌesi, inay sigigi kaay tuba, hiifiifisiyee hari qatlay coko⁄o, qatlaykaꞌa naqatloo faadoo gimaa ilii buꞌute da tongee deneꞌee koina, haa hhiee koina, goó iliipaꞌamee Kristu, diĩ daadaauusi cu⁄uduũ, da inay gooay digaa ilii cu⁄i.

Bacaraa daqa da lahhoꞌo daa tliitliqisi - tlaꞌamee da didiri

12 Da hheꞌesi, hagi arimi qatlay ⁄ambeenimoo giyaa ilii baci daqa da lahhoꞌo daa tliitliqisi, kaslenkwaa daagii ca⁄i kintla gu didiru. Teꞌesii letu gii fookiti yaatii boo⁄aydi niqi, kara slehheẽ yaati daa⁄adeesi butli ubee ceedee. 13 Kara tica⁄eerii yadaa rawgo, yaagi gaagahhadiri hhapeege, ⁄aamukaꞌa pahha gu kahha ⁄atlaraa gu ⁄ancimoo, idoo giyoó ilii gaagahhadiye qatlay khaimoo gosi dugoo ilii lingilingisiye ha caaqwa da dihhi. 14 Teꞌesii raw dugwaa kara arimiiba, gii hhancooi ubee, loo⁄iya da khaimoo daganiĩ taagi dagagii lihhi, kara omeeri goõ haã hhapapu sliimaa digaati surukumisi ha Iliitleemu daqeemoo koinaa giyaa iliiwanee.

15 Da hheꞌesi, watemi da hhapapu goõ, hida gu deni gu sirikariinii, sirikaarii da deni, hindaqeeri, hida gwaa umaiĩ gii ca⁄ee, tongee goõ haa hida gu tongee gooba, gi nahhamidiri maraooge haa tle⁄eẽ gu denige gu omeerige. 16 Kara inay gi kaayri sa omeeri haã hhafideerii tuba, “Ye omeeri haa hhafideerii! Handaa iliihuuꞌudee, kara handi yakwidee dandiray, dandiray ma dandi may arimaa, ha ina goó ibiida kitiĩ gu tawaalooge, kara sandii ⁄ipidee slahhaaꞌametee da ⁄ambeenimoo, ma hindi may ⁄agitiru! 17 Maꞌaana balotira da ⁄agitiru gu didiru gu Iliitleemu haa ⁄ambeenimoo yaani daadi, gu lou, wanaaba heedi lensee gumaa hiidahhasa qadida.”

7

Hida 144,000 daa iliiqamidi chapaa pandaduge

1 Qatlay gimbakee giyaa ilii cati, hagi arimi malayika cigahha, hiĩ qadimidiri soomaiĩ cigahhage gu khoorooge, kila malayika sooma lenge. Inay tlaatlahhamisiyay caaqwa bareemoo goõ cigahhago gu khooroo, caaqwatee hhanti pupukhuda khoorooge, tlawa da didirige gimati khaige see. 2 Da hheꞌesi, hagi arimi malayika waku, yaa ilakhiinaaꞌadi yadaa hiica⁄araa da letugo, yaa kona chapaa da Iliitleemu,* gu waara koraraa goóba hiifaakoo. Ina gi eteedi hari afoo da didiri malayikatira da cigahha, saa hadisi ⁄uuru gu tlakweemisu hhapee haa tlawa da didiri, sigigi kaay tuba, 3 “Hhanti tlakweemisiday khooroo, tlawa da didiri gimati khai see, hati gesaa iliiqamidana chapaa pandadu gu tongee goõ da Iliitleemu goori.”

4 Da hheꞌesi, hagi akhasi faadoo da hida hhakee, daa iliiqamidi chapaa da Iliitleemu pandadu koinay. Inay goõ ya hida elefu mibeeri mibi haa elefu mibeeri cigahha haa cigahha (144,000) motoliya sliimaago mibi haa cada da Waisraeeli. 5 Motoliya da Yuudago hida elefu mibi haa cada, motoliya da Rubeenigo hida elefu mibi haa cada, motoliya da Gaadigo hida elefu mibi haa cada 6 motoliya da Aseerigo hida elefu mibi haa cada, motoliya da Nafutaaligo hida elefu mibi haa cada, motoliya da Manaasego hida elefu mibi haa cada, 7 motoliya da Simi⁄oonigo hida elefu mibi haa cada, motoliya da Laawigo hida elefu mibi haa cada, motoliya da Isakaarigo hida elefu mibi haa cada, 8 motoliya da Sabuloonigo hida elefu mibi haa cada, motoliya da Yoseefugo hida elefu mibi haa cada, haa motoliya da Benyamiinigo hida elefu mibi haa cada.

Raqa da didiri da hida daa afiigweedi

9 Qatlay gimbaki giyaa ilii cati, yuꞌudiyaa, hagi arimi raqa da didiri da hida, wanaaba leẽ see gu hiidahhasa faadoo. Hida gu hhapapu goõ, kabiraa goõ, motoliya goõ haa gimba goõ, hiĩ qadimidiri pandaa da kitiĩ gu tawaalooge haa pandaa da ⁄ambeenimooge. Gonkoinaa hiĩ daamisiri qayroo gu ⁄abakwi poy gu tledi, haa hiĩ ooyiri dabaiĩ koinay elemu gu khai doó eteedine na mitende. 10 Inay gi maahhiri hari afoo da didiri, kakaanay tuba,

“Afiigweeda yoó daqa Iliitleemu goori dahhada

ina goó ibiida kitiĩ gu tawaalooge,

haa daqa ⁄ambeenimoogo.”

11 Qatlaykee, malayika goõ yaati qadimidiri, inay hiĩ niini⁄idiri kitiĩ gu tawaaloo, gaduũ hhakira haa hhakira cigahha gu slafee. Inay gi huhuiri pandaa da kitiĩ gu tawaalooge, tay hingii gupu⁄umisiri pandadu koina hhapee, haa gi hhaꞌaleesiri Iliitleemu, 12 kakaanay tuba,

“Gu lou!

Iliitleemu dugu daareesiye sa hhoinay haa waaway gosi,

sugu laqane muree haa ⁄iisoo,

⁄uuru haa hiidahhasa goõ ti kosi Iliitleemu goori,

koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo!

Hiti teesaaqay!”

13 Da hheꞌesi, gaduwaa leẽ tla⁄aã gu gaduũ hhakiraa gu mibeeri cada haa cigahha hinigi maasi ana tuba, “Hhaã siĩ daamisi qayroo gu ⁄abakwi poy ti haã miyaa, kara yaa kaadahhiyay?”

14 Ana hagugi ilaki⁄isi ina ambee, “Looimoo goy, ugu na khuꞌuda gimbakee goõ.”

Da hheꞌesi, ina sinigi kaay ana tuba, “Hhaã na hida hhakira gwaa kaba⁄ee labaꞌasukira gu didiru. Inay naa fuliiliniri qayroo koina hari ceedee da ⁄ambeenimoo,”† gi ilabuꞌudiri, gi ⁄abaakwayri poy. 15 Teesaaqay, inkoo inay wanay pandaa da kitiĩ gu tawaalooge gu Iliitleemu, gu hhaꞌaleemisiyay ina mara gosii gu didiru tleemaa haa amasi. Kara ina guũ ibiidu kitiĩ gu tawaalooge, maa hiihhafi hemaa dosi rawaa koinay haa gigi ga⁄ay inay. 16 Teꞌesii, etaa inay maa kara anaaiiba qori, gimati wakhaa maa wantaaba kara. Digimaa da⁄anaaba ha tleemaa, digimaa daada⁄anaaba gimati hameeriya see. 17 Sa gimba, ⁄ambeenimoo gu tla⁄aã gu kitiĩ gu tawaalooge waara, ina gimaa deꞌena inay,‡ kara ina girimaa giyaadi inay hhaahhiyoo gu maꞌay gu slafimaage. § Ina, Iliitleemu maa buusli hherehheraa goõ ilaa koinaa.✡

8

⁄ambeenimoo baci tliitliqisa da fanqu

1 Qatlay ⁄ambeenimoo giyaa ilii baci tliitliqisa da fanqu kitaabukiraa daa taagigo, rawaa gu rawge daati qabi diĩ, qoomay gu nusuu gu saa.

2 Da hheꞌesi, hagi arimi malayika fanqu, goó qadimidee pandaa da Iliitleemuge, inay sigigi hadisi ha Iliitleemu parandaiĩ fanqu.

3 Kara malayika waku yaagi khay, gi qadidi pandaa da masabaahuge hiĩ ooyi lagabay gu sahaabu.* Teꞌesii, ina sugugi hadisi ubaanii wa⁄a, magi hadisi sliimaa haa firoo da hida gu Iliitleemu, rawaa gu masabaahuteesii da sahaabuge,† daa waara pandaa da kitiĩ gu tawaalooge. 4 Teꞌesii, eehha gu ubaanii sliimaa haa firoo da hida gu Iliitleemu, gi cindarooisi rawge pandaa da Iliitleemuge, dabaiĩ gu malayikakeesaa. 5 Da hheꞌesi, malayikakee gii oyi lagabaykee, gugi hacisi aslaa rawaa gu masabaahugo haa gugii lihhi rawaa gu khoorooge. Teꞌesii, daagii ca⁄i afoo da gwaasla⁄aa, tiiriꞌimisu, hiimankaꞌamisu gu mankaraaiya haa kintla.

Malayika cigahha hiifahhaminay Parandaiĩ koina

6 Da hheꞌesi, malayikatira fanqu gwaa koomee parandaiĩ fanqu, inay hingigi ilakhuukhuꞌusiri, ma hiifahhaminiri parandaiĩ hhakee.

7 Malayika gu pandaa giifahhi paranda gosi. Teꞌesii tlubay gu tle⁄eẽ haa aslaa daa hiiroogi haa ceedee, digaagii kwahhi khoorooge. Aslatee gi da⁄adi bara leẽ da tami da khooroo, bara leẽ da tami da khai haa gi da⁄adi sluufaa goõ gu naa⁄a.✡

8 Malayika gu cada slime giifahhi paranda gosi. Teꞌesii, idoo ilaꞌaaꞌaatisa da oõ gu didiru pahha gu ooyiiyima aslaa, dagaagii lihhi tlawa da didirige. Da hheꞌesi bara leẽ da tami da tlawa, maꞌay kosi gii fookidiri ceedee. 9 Kara bara leẽ da idadu gu slafee gwaa waaree tlawage gi kaka⁄iri goõ, haa meelaluu digigi tlakweemisi.

10 Malayika gu tami giifahhi paranda gosi. Cirakiray tica⁄u gu didiru gwaa ooyiiyima mumbaala pahha, yaagii huui yadaa rawgo, gi ilii huui leẽ da tami da duudadaa haa leẽ da tami da hhaahhiyoo. 11 Uma gu tica⁄ukee dugwaati eteediidina na “Qada.”‡ Da hheꞌesi bara leẽ da tami da maꞌay hhakee gii fookidiri gi qadayri. Hida wa⁄a gi kaka⁄iri, sa gimba maꞌay hhakee yaa qada.

12 Malayika gu cigahha giifahhi paranda gosi. Teꞌesii, bara leẽ da tami da letu dagagi tlakweemisi, slime bara leẽ da tami da slehheẽ haa bara leẽ da tami da tica⁄eerii digigi tlakweemisi. Teesaaqay, bareemoo hhakee koina tami digigii bo⁄eesi, bara leẽ da tami da tleemaa yaa slaydiiba cencee, slime bara leẽ da tami da amasi yaa slaydiiba cencee.

13 Da hheꞌesi, hagi akhasi haa gi arimi tambayciraꞌa leẽ da didiri tlatlayda tla⁄aã gu rawge, kakanta hari afoo da didiri tuba, “Laoo! Laoo! Laoo daqa hida goó ibiidee khooroge, qatlay malayika tami guũ meetee giyoo iliifahhiyee parandaiĩ koina!”

9

1 Da hheꞌesi, malayika gu kooani giifahhi paranda gosi. Teꞌesii, hagi arimi tica⁄u yaa hiihuui hhapeege yadaa rawgo. Tica⁄ukee sugugi hadisi funguwoo gu bondakira gu ilasegu gu khonsleebaa. 2 Tica⁄ukee gi tlaaꞌasi bondakee gu khonsleebaa. Teꞌesii, eehha wa⁄a yaagii ca⁄i bondakeesaa ubee eehha gu tanuuri da didiri pahha. Letu haa raw digigii bo⁄eesii ha eehha gwaa waꞌay gu bondakee dahha gu ilasegu gu khonsleebaa. 3 Teꞌesii, ingagimoo wa⁄a yaagii ca⁄i eehhakeesaa haa gi pasidi khoorooge. Ingagimookee sugugi hadisi ⁄uuru gu kikihhu gu nyereree pahha. 4 Ingagimookee sugugi kaay tuba, hhanti tlakweemisiyay sluufaa, baruũ, gimati khaimoo lensee. Inay, ti labaꞌasiyee hida hhakaꞌa guba chapaa da Iliitleemu pandaduca⁄ay koinay. 5 Slime Ingagimookee sugwaa hadisiiba ⁄uuru gu cu⁄uduũ hida hhakee, sugwaati qay ⁄uuru guri labaꞌasu inay qoomay gu slehheeri kooani. Kara, labaꞌasu gooina ti labaꞌasu gu nyeraw pahha qatlay giyoó iliikikihhiye heedi. 6 Balalu hhakeesii hida maa kakaanay tuba, ba⁄ay da gwaaꞌaraa, teesaaqay see, etaa gwaaꞌaratee gimaati slayaaiiba. Kara, inay maa kwayruumidiyay ma kaka⁄iri, teesaaqay see, gwaaꞌaraa maati lakita daqa dooinaa.

7 Kara, arimaa da ingagimokee yaa faraasi slaqamisi, daa ilakhuukhuꞌusi sa gau. Sagaiĩ koinay yaa daamisiri idadu hhamaai gu sahaabu pahha, pandadu koina hingaati slaaslaaqasiri haa pandadu gu hida. 8 Yaa konay quubu gu tledu gu tigay pahha, ⁄atloo koina yaa ⁄atloo gu diidaawee pahha. 9 Muunaiĩ koinay yaa konay idadu wakinay imbagagu gu sikhima pahha. Afoo da hhababeeraa koina, yaa afoo da kukukhumoo gu kokoteenaaee wa⁄a pahha, gu faraasi gu tu⁄umidee gauge. 10 Yaa konay hhaysaiĩ nyereree pahha, gwa koomee leqeewaa. Kara hari hhaysaiĩ hhakee yaa konay ⁄uuru gu labaꞌasu hida slehheeri kooani. 11 Ingagimokee yaa konay mutemi, mutemikee yaa malayika gu tlaku gu bondakira gu ilasegu gu khonsleebaa. Uma gu malayikakee hari Eburaanaisoo na Abadooni, hari Yunaanaisoo na Apooliyooni.*

12 Labaꞌasu gu dihhu gu pandaa hingii cati. Inkoo yuꞌudiyaa! Kahhi labaꞌasu cada gu tlaku yaa khoci.

Malayika gu lahhoꞌo hiifahhi paranda gosi

13 Da hheꞌesi, malayika gu lahhoꞌo giifahhi paranda gosi. Teꞌesii, hagi akhasi afoo yaagii ca⁄adi khadami cigahhago gu masabaahu da sahaabu, daa waara pandaa da Iliitleemuge. 14 Afotee gi kaadi sa malayikakee gu lahhoꞌo, gwaa kooma paranda gosi dabage tuba, “Gweeda malayikatira cigahha daa khiidimi duudu gu didiruge gu Efuraati.” 15 Da hheꞌesi, malayikatee cigahha digaagi gweedi, inay digaati ilakhuukhuꞌusi sa qatlaykee loi loi, sa balotee loi loi, sa slehhekee loi loi gu korikee loi loi, ma cu⁄iri bara leẽ da tami da hida goõ gu khooroo. 16 Teꞌesii, hagi akhasi faadoo da sirikaarii daa iliidadaw faraasi, fadoo dooina yaa miliyooni miyaa cada, 200,000,000.

17 Teesaaqay, haganaa ilii arimi tletaa koii, faraasi hhakee sliimaa haa sirikaarii gwaa hiidadawee rawaa koinay. Sirikaaritee, yaa daamisiri imbagagu muunaiĩ koinay, gu kalay gu daa⁄adu aslaa pahha, wakinay kalay gu daahhiya haa wakinay kalay gu qalamaasay. Sagaiĩ gu faraasi hhakee yaa sagaiĩ gu diidaawee pahha, kara afaiĩ koinaa daagii ca⁄i aslaa, eehha haa tle⁄eẽ gu sulufa gwaa ooyiiyimee. 18 Teꞌesii, leẽ da tami da hida gu khooroo digigi cu⁄i ha labaꞌasukee tami gu dihhu. Labaꞌasukee yaati aslaa, eehha haa tle⁄eẽ gu sulufa gwaa ooyiiyimee, gwaa hiicacaaca⁄ee afaiĩ gu faraasi hhakeesaa. 19 Sa gimba, ⁄uuru gu faraasi hhakee yaa afaiĩ koinay wana haa hhaysaiĩ koinay, sa gimba hhaysaiĩ koina yaa deesasee pahha gu koomee sagaiĩ guri ilaqaꞌadu hida.

20 Hida gwaa meetee, daaba cu⁄uduũ ha labaꞌasukee, inay yaa kwahhiriiba tlakwaroo dooina da firiiriru idadu giyaa boo⁄imisiri hari dabaiĩ koina. Inay gi ilakoniri firiiriru gieeri haa sanaamuu giyaa boo⁄imisiri inay hari sahaabu, feesa,† ⁄aray, tle⁄eẽ haa khai. Sanaamuu hhakee yoó khuꞌunaaiiba, yoó akhamisiyaaiiba haa yoó khociyaaiiba. 21 Kara inay yaa kwahhiriiba yondu gooina gu tlaku giyaa yondiidiri gu cu⁄uduũ, miislay, slipalauuma haa fiisa.

10

Malayika haa kitaabuu gu coko⁄u daa taagi

1 Da hheꞌesi, hagi arimi kara malayika waku gu kooma ⁄uuru, yaa hii⁄eeti hhapeege yadaa rawaa gu rawgo. Malayikakee dugwaani niini⁄idi ha tlonga, haa likweekwiya rawaa gu saga gosii. Pandaa dosi yaa letu pahha, yeꞌeeroo kosi yaa unguruꞌu gu aslaa pahha. 2 Daba gosii yaa ooyi kitaabuu gu coko⁄o daa hiitlaaꞌasi. Da hheꞌesi, yaaee dosi da ⁄uya gii kala⁄adi rawaa gu tlawa da didirige, yaaee dosi da basa gii kala⁄adi rawaa gu hhapee da kaarunge. 3 Da hheꞌesi, malayikakee gi maahhi hari afoo da didiri diidaw pahha naani ⁄iibiꞌisi. Qatlay ina giyaa ilii maahhi, gwaasla⁄aa fanqu yaagi cocoꞌodi hari afafu koina. 4 Kara, qatlay gwaasla⁄atee fanqu giyaa ilii cocoꞌodi, ana haati asu slaꞌa handikiru. Teesaaqay see, ana hagi akhasi afoo rawaa gu rawgo kakanta tuba, “Gimbakee diĩ gimbuusi ha gwaasla⁄atee fanqu, hiti tliitliqisaku hagu hhanti handikinta.”

5 Da hheꞌesi, malayikakira gaa arimi, hiĩ qadidi rawaa gu tlawa da didirige haa rawaa gu hhapee da kaarunge, gi waratlaysi daba gosi gu ⁄uya rawaa gu raw khuꞌusa. 6 Teꞌesii, ina gi seelimi hari uma gu Iliitleemu, goó ibiida koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Iliitleemu gwaa tleehhu raw, hhapee, tlawoo gu deni haa idadu goõ gu waaree waꞌay koinay, gi kaay tuba, “Inkoo, qatlay gu baqamidu hingii faaki! 7 Teesaaqay see, balalu hhakeesii, qatlay malayika gu fanqu gimaa ilii daadaauusiye hiifahharaa paranda gosi, Iliitleemu maa hiigaasi ilakhuukhuꞌusa dosi da siiri, idoo giyaa ilii kakaami gooay sa tongee dosi tletimiisee.”

Kitaabuu daa hiitlaaꞌasi

8 Da hheꞌesi, afotira gaa akhasi rawaa gu rawgo, gi gimbuusidi kara daqa dooii tuba, “Taa⁄a owaayuu kitaabukaꞌa dingii tlaaꞌasi, dabaiĩ gu malayikakiraa guũ qadidu rawaa gu tlawage haa rawaa gu hhapeege.”

9 Da hheꞌesi, ana hagi hadakay daqa malayikakeesii, sugugi kaay ina sinima hadisi kitaabukee gu coko⁄u. Ina sinigi kaay ana tuba, “Nahiĩ tiꞌii oyii lugu ⁄aginta. Qatlay goo ilii ⁄aginte, afa googuu yooti nuqu dinu pahha, teesaaqay see, waꞌay gu guraꞌa googuu yooti qa⁄a.”

10 Da hheꞌesi, hagii oyi kitaabukee gu coko⁄u daba gu malayikago, hagugi tooaa ⁄agimi. Gu lou, afa gooii yaati nuqu dinu pahha, teesaaqay see, gwaa ilii gwi⁄i, hiraagi khay qada guraꞌa gooii.* 11 Da hheꞌesi, sinigi kaay tuba, “Ugu kwanda ga tletinte kara sa kabiraa wa⁄a, sa hhapapu, sa gimba haa sa watemi.”

11

Masaydii cada da Iliitleemu

1 Da hheꞌesi, sinigi hadisi hhadaa da cikwahhiya dari ilakhuꞌuduu, sinigi kaay tuba, “Tlayii, ilakhue mara gu didiru gu Iliitleemu haa masabaahu da ilii hadimisu sadaaka. Slime faada hida goõ goó firiirimee Iliitleemu teꞌesii. 2 Teesaaqay see, hhanti ilakhuꞌuda efeenaa da mara gu didiru gu Iliitleemu, sa gimba daqatee dagaã hadisi sa hida hhakaꞌa gu Iliitleemu gooba. Hida hhakee maa tawaalinay yaamu daa tlintiꞌisi gu Iliitleemu, slehheeri mibeeri cigahha haa cada.✡ 3 Kara, ana haa ya⁄aba masaydii doyi cada, inay sigi hadisa ⁄uuru guri tletiru qoomay gu balalu elefu leẽ haa miyaa cada haa mibeeri lahhoꞌo, tay hiĩ daamisiri qayroo gu guniyayuu.”

4 Masayditee cada ti khai cada gu miseyituuni* haa kalagagu cada gu iliiqamidu caaꞌasoo, goó qadimidee pandaa da Looimoo, Iliitleemuge goó tawaalima khooroo. 5 Bere heedi koisi ilaqaꞌa masayditee, aslaa yaatii ca⁄ada afaiĩ gu masayditeesaa✡ haa gi hhamisida fa⁄ayaa dooina. Teesaaqay, ti kwanda gini ilii gwaaiye heedi gu koisa ilaqaꞌa inay. 6 Masayditee da cada sigiĩ hadisi ⁄uuru gu khiidiru raw, tlubay ma may tlubaraa, qatlay inay gi iliitletiitinee. Slime inay konay ⁄uuru gu hiifooka maꞌay, gi ceedee tleehhidiyay, haa konay ⁄uuru guri khawaraa labaꞌasu paslaapasloo gu dihhu khooroge, qatlay gi iliislaiyee inay.

7 Qatlay inay giyoo iliihheꞌesiyee ilatlatlaw ya⁄aboo da Iliitleemu sigaa hadisi, makimokira gwaa hiica⁄a bonda gu khonsleebaago, hiti gauusi haa inay, gigi kaba⁄i haa gigi cu⁄i. 8 Tuueenaa gu masayditee da cada, hiti taataahhadiyay balabalaa da didirige da yaamu hhakee gu didiri. Yaamu hhakeesii na daqa daa ilii tluhhumisi Looimoo gooina. Yaamu hhakee digoóti eteedine hari umaiĩ gu Sodomaa haa Misiri, sa hhaꞌaleesa dooina da tlakwi. 9 Teꞌesii, hida gu motoliya goõ, gu kabiraa goõ, gu hhapapu goõ haa gu gimba goõ, hiti khuꞌunay tuueenaa hhakee balalu tami haa nusuu, kara wanaaba heedi lensee damaa ila⁄imbiye, ma qamidi tuueenaa hhakee. 10 Kara, hida gu khooroti goóba ⁄imba Iliitleemu, hiti hhaꞌaluumidiyay, sa gwaaꞌaraa da masayditee da cada. Inay gi ⁄isinay losona haa hingigi warii hadimisiyay sawaadii inay haa inay. Inay teesaaqay laqiyay, sa gimba tletimiiseti da cada da Iliitleemu, yaa labaꞌasiri hida goó ibiidee khooroge.

11 Qatlay balalu hhakee tami haa nusuu giyaa iliicatiri, Iliitleemu gigi iliihimpisi tuueenaa hhakee himpoo da slafimaa. Da hheꞌesi, tuueenaa hhakee gi qadimidiri hari yeꞌeeroo koina. Teꞌesii, hida goõ gwaa arimee inay, digigi ooyi ha amaaoo da didiri. 12 Qariqaaqari, tletimiisetee da cada, gi akhasiri afoo da didiri rawaa gu rawgo, kakanta sa inay tuba, “Khocaa tay rawaage!” Cirakiray inay gi tlayri, gi cindarooisiri rawaa gu rawge, tay digiĩ niini⁄idi ha tlonga, fa⁄ayaa dooina gigi ilii kaasiri khuꞌuduũ inay.

13 Qatlaykeesii loii daagii ca⁄i kintla gu didiru, bara leẽ da mibi da yaamu dagagi tlakweemisi sumuku. Hida elefu fanqu digigi cu⁄i ha kintlakee, hhakee gwaa meetee digigi ooyi ha amaaoo, gi daareesiri Iliitleemu goó tawaalima rawaa gu rawgo.

14 Labaꞌasu gu dihhu gu cada hiĩ hheꞌesi hingii cati. Inkoo, yuꞌudiyaa labaꞌasu gu dihhu gu tami yaa khoci ciraai.

Hiifahharaa da paranda gu fanqu

15 Da hheꞌesi, malayika gu fanqu giifahhi paranda gosi. Teꞌesii hagi akhasi afafu gu deni rawaa gu rawge kakaanay tuba:

“Tawaaloo da khooroti,

hinti tawaaloo da Iliitleemu goori tleehhiti

haa da Kristu gosi,

kara ina hiti tawaalina koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.”

16 Da hheꞌesi, gaduũ hhakira gu mibeeri cada haa cigahha, goó ibiidee kiteeri koinay gu tawaalooge pandaa da Iliitleemuge, gi huhuiri haa gii gupu⁄umisiri pandadu koina hhapeege, gi hhaꞌaleesiri Iliitleemu, 17 kakaanay tuba,

“Hakaawana ⁄iisoo, daqa dooguu,

Iliitleemu Taataa gu kooma ⁄uuru goõ,

Ugu haa wanta tlaatleesoogo ha wanta inkoo haa ha wanta balalu sliimaa.

Ugu hangii oodi ⁄uuru googu gu didiru,

haa gi qadidisidi tawaaloo doogu.

18 Hida gu hhapapu hiĩ slahhaahhaairi,

sa gimba qatlay gu laqaru qupidaa koku gu didiri yaani day.

Kara qatlay yaani day, gu hukuru hida gwaa kaka⁄ee.

Slime hiĩ na qatlay ga iliihadiside ⁄aliya sa tongee doogu tletimiisee,

haa hida koku gaa tlintiꞌisidi, sliimaa haa hhakaꞌa goó gwaa⁄ee uma googu.

Hida gu deni sliimaa haa gu digidakwi,

haa gi hhamisida hhakaꞌa goõ goó tlakweemisee khooroo.”

19 Da hheꞌesi, mara gu didiru gu Iliitleemu gu rawaa gu rawge waara dugugi afiiooyimi, haa sandikoo da ila⁄imbidu† gosi dagagi arimi waꞌay gu mara gosii. Teꞌesii daagii ca⁄i hiimankaꞌamisu gu mankaraaiya, afoo da gwaasla⁄aa, kintla gu didiru haa tlubay gu didiru gu tle⁄eẽ.

12

Hadee haa Irimu

1 Da hheꞌesi, hagi arimi gimba gu didiru gu bakaꞌasa rawaa gu rawge. Teꞌesii yaa wanta hadee saa daasi letu,* yeꞌeeroo kosi yaa hiikala⁄iri rawaa gu slehhenge. Kara saga gosii yaa wana hhamaa gwaa koomaa tica⁄eerii mibi haa cada.† 2 Hadetee yaa konta hubay, ina yaa ⁄aa⁄ii⁄iminta sa ba⁄adaa gu hiidawaraa.

3 Da hheꞌesi, gimba waku gu bakaꞌasa gii ca⁄i yade rawaa gu rawge. Yuꞌudiyaa, hagi arimi irimu gu didiru gu daa⁄adu,‡ gwaa kooma sagaiĩ fanqu, khadami mibi§ haa hhamaai fanqu sagaiĩ hhakeesii kosii. 4 Irimukee hari hhaysoo gosi yaagi duukhi leẽ da tami da tica⁄eerii rawgo haa giyaagii slakhi hhapeege. Da hheꞌesi, irimukee gi qadidi pandaa da hadeteesii daa daadaauusidi hiidawaraa, magi afa gwi⁄i daa⁄u gosi cira, qatlay dugoó ilii daye. 5 Da hheꞌesi, hadetee gii daadi naw. Nakee na tawaalina hhapapu goõ gu khooroo, hari hhadaa da sikhima.* Nakee dugurigi waaudi rawaa gu rawge daqa Iliitleemuge, pandaa da kitiĩ gosii gu tawaalooge. 6 Da hheꞌesi, hadetee gi lakiti kongoqomeege, yade Iliitleemu sagaa boo⁄imisi daqa, daga ilii ga⁄aye, qoomay gu balalu elefu leẽ miyaa cada haa mibeeri lahhoꞌo (1,260).

Gau rawaa gu rawge

7 Da hheꞌesi, dagii ca⁄i gau rawaa gu rawge. Mikayeeli, malayika gu didiru haa malayika dosi, gi qwaatliri haa irimukee haa malayika dosi. 8 Teesaaqay see, Irimukee haa malayika dosi digigi kaba⁄i gaukeesii, haa yaa wanta kara daqa rawaa gu rawge sa inay. 9 Irimukee, hikira gu wakaꞌalee, hikee doó eteedine Biriisimoo haa Sataanimoo, ina goóyii corida hida khooroo goõ, dugwaagii slakhi hhapeege sliimaa haa malayika dosi goõ.

10 Da hheꞌesi, hagi akhasi afoo da didiri rawaa gu rawgo kakanta tuba,

“Inkoo ilabuꞌuru, ⁄uuru haa Tawaaloo da Iliitleemu goori yaani khaydi

haa hiidahhasa da Kristu gosi.

Sa gimba, dugwaanii kwahhi hhapeege hikira goó sitaakiikima hhiee koti,

ina goó sitaakiikima pandaa da Iliitleemuge amasi haa tleemaa.

11 Hhiee hhakee koti guũ kaba⁄iri Sataanimoo,

hari ceedee da ⁄ambeenimoo,

haa hari gimba lou giyaa ilatlatlayri.

Inay yaa aniriiba ibinaa dooina ti idoo da kaari,

teesaaqay yaa tlaꞌamuudiriiba gwaaꞌaraa see, sa ⁄imba uma gu Yeesu.

12 Inkoo, hhaꞌaluumida unkuray goõ goó ibiidee taysi rawaa gu rawge!

Teesaaqay see, laoo daqa hida goõ goó ibiidee khoorooge,

haa daqa idadu goõ goó ibiidee tlawoo gu denige,

sa gimba Sataanimoo dugwaanii lihhi hhapeege tla⁄aã googunay.

Ina hiĩ slahhaai hari khisla,

sa gimba ina khui tuba, balalu kosi ti coko⁄o hari khisla!”

13 Qatlay irimukee giyaa ili caahhi tuba, ina dugwaanii lihhi hhapeege, gi siragusimi hadetira daay daadi naw. 14 Teesaaqay see, Iliitleemu gi hadisi sa hadetee hhababeeraa cada gu tambayciraꞌa da didiri, ina ma hiidahhasidi tlawaraa, ma waauti yade kongoqomeege, daqatiray sagaa boo⁄imisi, ma ibiti segenge haa irimukee. Teꞌesii na daqa daga ilii ga⁄aye, koraraa tami haa nusuu. 15 Da hheꞌesi, irimukee yaagi wa⁄i maꞌay wa⁄a afa gosaa ubee duudu, aluũ gu hadeteesaa, daga ilahubidi ha duudukee. 16 Teesaaqay see, hhapee gi ilabuꞌunti hadetee. Hhapetee gii tlaaꞌati afa pahha, gi gwi⁄idi maꞌay gu duudukee goõ, gwaa afa gu irimu dahhee. 17 Da hheꞌesi, irimukee gi slahhaai hari khisla sa hadetee. Gi waaudi, ma gaukay haa yaꞌay gwaa meetee gu hadetee, inay na hhakee goó iliikoomee ilakaawa da Iliitleemu haa goó ilatlatlawee ilatlatlaw gu Yeesu Kristu. Da hheꞌesi, irimukee gi qadidi seehhinay gu tlawa da didirige.

13

Makimoo gu pandaa tlawa da didirigo

1 Da hheꞌesi, hagi arimi makimoo waku gu bakaꞌasa yaay ca⁄i waꞌay gu tlawa da didirigo. Makimoki yaa kona khadami mibi haa sagaiĩ fanqu, haa yaa kona hhamaai mibi daqa khadami hhakeesii kosii. Kara kila saga gosi dugwaa ilii handakimi umaiĩ gu belendeqemisu Iliitleemu.* 2 Makimoki gaa arimi, yaa duꞌuma slanqasi, yeꞌeeroo kosi yaa yeꞌeeroo gu makimoo waku pahha doó eteedine na duubu,† afa gosi yaa afa gu diidaw pahha. Irimukira gi hadisi sa makimoki ⁄uuru gosi, kitiĩ gosi gu tawaaloo haa hiidahhasa da didiri.

3 Saga leẽ gu makimoki, yaa kona inkaahhay gu tlaku hari khisla gu tuuꞌuna. Teesaaqay see, inkaahhaykee gu tuuꞌuna pahha gi hhoay! Hida goõ gu khooroo gi bakairi haa gugi sirakoniri makimokee. 4 Hida gi tlaatleesiri hhaꞌaleemisu irimukee, sa gimba hiĩ hadisi ⁄uuru gosi sa makimokee. Slime gi hhaꞌaleesiri makimokee, tay kakaanay tuba, “Ti miyaa na makimoki slanqasi? Ti miyaa na hiidahhasi qwatla haa ina?”

5 Makimokee sugugi hadisi hiidahhasa mangii duubi ha cocoꞌomoo gimba gu belendeqesa Iliitleemu. Ina sugugi hadisi hiidahhasa da yondu, yondu gosi slehheeri mibeeri cigahha haa cada. 6 Makimokee gi tlaatleesi belendeqemisu Iliitleemu, gi wahaahami uma gosi haa daqa giyoó iliiꞌibiidiye haa hhakee goó ibiidee rawaa gu rawge.

7 Ina dugugii geemay ma gwaatli haa hida gu Iliitleemu haa gigi kaba⁄i. Sugugi hadisi hiidahhasa da tawaaliru hida gu hhapapu goõ, hida gu kabiraa goõ, hida gu motoliya goõ, haa gu gimba goõ khooroo gonge. 8 Hida goõ, khooroo gonge hiti hhaꞌaleesiyay makimokee, hida goõ umaiĩ koina daaba handikiru kitaabuu gu slafimaage gu ⁄ambeenimoo, daa gaasi yadaa tlaatleesoo da tlehhinay gu khooroogo.

9 Heedi gu kooma eaa, akhamisiye naraꞌa gimbaki. 10 Heedi daa ilakhuukhuꞌusi khiidiru kwanda dugu khiidine. Heedi daa ilakhuukhuuꞌusi gaasaraa hari pangaa, kwanda dugumaa gaasiye hari pangaa. Sa gimbakee hida gu Iliitleemu hiti konee hiikaasa haa gu koomee ⁄imba.

Hiica⁄araa da makimoo gu cada waꞌay gu hhapeego

11 Da hheꞌesi, hagi arimi makimoo gu caduu gu bakaꞌasa, yaay ca⁄i waꞌay gu hhapeego. Makimoki yaa kona khadamee cada, ubee khadami gu bee⁄imoo pahha, ina gi cocoi irimu gu didiru pahha. 12 Makimokee yaa kona ⁄uuru goõ daqa makimokira gu pandaa, haa gi laqami hiidahhasatee pandaa da makimokiray gu pandaage. Ina gi ⁄uureemisi hida goõ gu khooroo, ma hhaꞌaleesiri makimokira gu pandaa, hikira inkaahhay gosi gu gwaaꞌaraa daa hhoeesi. 13 Ina gi laqaaqami gimba gu denu gu bakaꞌasa, gi ⁄isimi aslaa yaagii⁄eti hhapeege yadaa rawgo, tay hida gi tooinaa khuꞌunay aslatee yaa hii⁄eta.

14 Hari laqaaqaru gimbaki gu bakaꞌasa sugwaa hadisi, ha makimokira gu pandaa, magu laqami pandaa dosii, ina gii coridi hida wa⁄a gu khooroo. Kara gi ilafahhi hida goõ gu khooroo, ma boo⁄imisiri sanaamuu, ma laqaniri muree daqa makimokiray gu pandaa, daay sletuudisi hari pangaa, teesaaqay see, kahhi tosaa slafi. 15 Makimoki gu cada sugwaa hadisi hiidahhasa, mayii himpisi himpoo da slafimaa daqa sanaamukeesii gu makimokira gu pandaa, ma hiidahhasidi cocoꞌomoo haa ma ⁄isimi hida goõ, gwaa siee hhaꞌaleesa sanaamukee digima cu⁄i. 16 Slime yaa ⁄uureemisi hida goõ, gu deni haa gu digidakwi, hindaqeeri haa kwaeeli, tongee haa gu tongee gooba, digima iliiqamidi chapaa rawaa gu dabaiĩ koinay gu ⁄uyainge baku pandaduca⁄ay koinay. 17 Kara, yaa wanaaba heedi lensee daay geemay kiriga baku naadiru gimati idoo leẽ see, bere konaaba chapaa da uma gu makimokee baku faadoo daa qaditi sa uma gosi.

18 Inkoo, sa caahha da gimbaki waaway duguni slai. Heedi gu kooma waaway caahhiye, amoo da faadoo da uma gu makimokee, sa gimba ti faadoo da maꞌaana da uma gu heedi waku. Faadotee ti miyaa lahhoꞌo, haa mibeeri lahhoꞌo haa lahhoꞌo, 666.‡

14

⁄ambeenimoo haa hida kosi daa afiigweedi

1 Da hheꞌesi, hagi arimi ⁄ambeenimoo hiĩ qadidi rawaa gu oõ gu Sayuunige. Sliimaa haa ina yaa wanay hida mibeeri mibi leẽ haa mibeeri cigahha haa cigahha, 144,000. Hida hhakee digaa ilii handikimi pandaduca⁄ay koinay uma gu ⁄ambeenimoo haa uma gu Taataa gosi. 2 Teꞌesii, ana hagi akhasi afoo yadaa rawaa gu rawgo, afoo da guumiya da maꞌay wa⁄a pahha, haa kukukhumoo gu didiru pahha gu gwaasla⁄aa. Afotee gaa akhasi, yaa afoo da mu⁄udiisee wa⁄a pahha da pandaqway, na mu⁄iyay pandaqway koina. 3 Hida hhakira gu mibeeri mibi leẽ haa mibeeri cigahha haa cigahha, yaa qadimidiri pandaa da kitiĩ gu tawaalooge, pandaa da hhakiray cigahha gu slafee haa pandaa da gaduũ hhakiray. Inay yaa raaꞌaaꞌaminay raaꞌamee da ⁄abi, wanaaba lensee gungwaay dahhasu caacaahhamisu raaꞌametee, ti hida hhakee kilesi, daa afiigweedi khooroogo. 4 Hida hhanki na hhakira gungwaaba tlufuꞌumisu hari guꞌudee haa tigay. Inay yoóti sirakomamidiyay ⁄ambeenimoo bareemoo goõ gi kaye. Hida hhanki digaati afiigweedi tla⁄aã gu hida gu khooroogo, digima hadisi sadaaka da ⁄aamukaꞌa pahha gu pandaa sa Iliitleemu haa sa ⁄ambeenimoo. 5 Afaiĩ koinay wanaaba gimba lensee gu afaꞌafuumaa daa slay, kara inay konaaiiba dakoo see.

Ya⁄aboo daa kakaami ha Malayika tami

6 Da hheꞌesi, hagi arimi malayika waku hiĩ tloꞌosi rawaa loii tla⁄antla⁄a gu rawge. Malayikakee yaa kona Gimba gu Hhou, gu koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo, ma kakaami sa hida goó ibiidee khoorooge, hida gu hhapapu goõ, kabiraa goõ, gimba goõ haa khooroo goõ. 7 Malayikakee gi kaay hari afoo da didiri tuba, “Gwaa⁄a Iliitleemu haa daareesakuna, sa gimba baloo dosi da hukuruu hida yaani daadi. Firiirimakuna ina gwaa tleehhu raw, hhapee, tlawoo gu deni haa hhaahhiyoo gu maꞌay.”

8 Malayika waku gu cada yaagi sirakoomi alunkosaa, gi kaay tuba, “Hiĩ huuiri! Hiĩ huuiri yaamu hhakira gu didiri gu Babilooni. Yaamu hhanki naa ⁄isiniri hhapapu goõ, ma kitahhaniri difaay da qupidaa gu slipalauuma dosi.”

9 Malayika waku gu tami yaagi sirakoomi hhakira gu cada gu pandaa, gi kaay hari afoo da didiri tuba, “Bere heedi hhaꞌaleesi makimokee haa sanaamuu gosi, haa dugugi iliiqaasi chapaa dosi pandaca⁄ay gosii baku daba gosii, 10 heedikee hiti kitahhi difaay da qupidaa gu dihhi gu Iliitleemu. Difaaytee dagangii eesi qulu⁄uu gu qupidaa kosii, hiitla⁄asa see daba hari maꞌay. Hida da hhakee gooay digiti labaꞌasi, aslaa da dihhige hari khisla, pandaa da malayika da Iliitleemuge haa pandaa da ⁄ambeenimooge. 11 Eehha gu aslaa da labaꞌasu gooina, hiti cindarooimisi rawaage koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Hida goõ goó hhaꞌaleesee makimokee haa sanaamuu gosi, haa hhakee goõ gu koomee chapaa da uma gosi, maa slayaaiiba ibinaa da hhoi baloo leẽ see tleemaa haa amasi.” 12 Teesaaqay, hida gu Iliitleemu goó iliikoomee ilakaawa dosi, haa gi ⁄imbiri Yeesu, inay hiti koneei hiikaasa.

13 Kara, hagi akhasi afoo yadaa rawaa gu rawgo, kakanta tuba, “Handikimi gimbaki, ‘Qatlaykaa gu inkoogo, hida goõ digi ⁄aafi gu kaka⁄ee, tay ⁄imbiyay Looimoo gu Goõ, Yeesu.’ ”

Da hheꞌesi, Muuna gu Iliitleemu gi kaay tuba, “Ee, gu lou. Inay hiifiifisiyay yondu gooinaa gwaa karahhugo, sa gimba, yondu gooina gu hhou giyaa yondiidiri, hingi sirakomamidi haa inay.”

Buꞌuru gu baloo da hiifaakoo

14 Da hheꞌesi, hagi yuꞌudi haa gi arimi tlongiya da ⁄abaakwi poy. Rawaa gu tlongiyateesii yaa wana gwaa ibiidu ubee, “Nanku Heedi pahha.”* Heedikee yaa daasi hhamaa gu sahaabu saga gosii, haa yaa ooyi catay gu dihhu guri buꞌuru daba gosii. 15 Teꞌesii, malayika waku yaagii ca⁄i waꞌay gu mara gu didirugo gu Iliitleemu, gugi eteedi hari afoo da didiri hikira gwaa ibiidu rawaa gu tlongiyage tuba, “Oyii catay googu, buꞌumi, sa gimba buꞌuru gu khooroo hiĩ hamaadi haa qatlay gu buꞌuuꞌuru yaani day.” 16 Teesaaqay, hikira gwaa ibiidu rawaa gu tlongiyage, gi tafaꞌasi catay gosi rawaa gu khoorooge, gi buꞌumi, buꞌuuꞌuru gu khooroo goõ.

17 Da hheꞌesi, malayika waku yaagii ca⁄i waꞌay gu mara gu didirugo gu Iliitleemu gu rawge waara, ina slime yaa ooyi catay gu dihhu guri buꞌuru. 18 Da hheꞌesi, malayika waku yaagii ca⁄i. Malayikakee yaagii ca⁄i masabaahugo, ina naa wariiqadiidimidi aslaa. Ina gi maahhi hari afoo da didiri, gi kaay sa malayikakee gwaa kooma catay gu dihhu tuba, “Oyii catay googu gu dihhu, buꞌumi oloꞌongay gu sabiibu gu khooroo,† sa gimba ⁄aamu gosi hiĩ hamaadi.” 19 Malayikakee gi tafaꞌasi catay gosi, gi buꞌumi sabiibu gu khooroo. Sabiibukee gugii hufi waꞌay gu khooslimoo gu didiruge gu ilii tinqiru, gwaa hacu qupidaa gu dihhi gu Iliitleemu. 20 Sabiibukee dugugi tinqimi khooslimokeesii kenga gu yaamu gu didirige. Ceedee yaagi gunti waꞌay gu khooslimoo gu ilii tinqirugo, gi daadi tledaruũ gu khocu gu mayli miyaa cada. Kara tledaruũ gu rawaa khuꞌusa miita leẽ haa nusuu.

15

Sagadadahhu fanqu gu hiifaakoo

1 Da hheꞌesi, hagi arimi rawaa gu rawge, gimba gu didiru haa gu bakaꞌasu. Teꞌesii yaa wanay malayika fanqu, saa hadisi sagadadahhu fanqu guyii faakoo. Hari sagadadahhukee fanqu, qupidaa gu Iliitleemu digingii gaasi.

2 Kara hagi arimi idoo waka tlawa da kiyoo pahha, daay roogi haa aslaa. Slime hagi arimi hida hhakira gwaa kaba⁄ee makimokira, sanaamuu gosi haa faadoo da uma gosi, hiĩ qadimidiri kenga gu tlawateesii da kiyooge. Hida hhakee yaa ooyiri dabaiĩ koinay pandaqway sigaa hadisi ha Iliitleemu, magu hhaꞌaleesiri. 3 Inay yaa raaꞌaaꞌaminay raaꞌamee da Musaa tongimoo gu Iliitleemu haa raaꞌamee da ⁄ambeenimoo tuba,

“Looimoo Iliitleemu gu kooma ⁄uuru goõ,

yondu googu guti denu haa guti bakaꞌasa hari khisla!

Ugu ye Mutemi gu hhapapu goõ,

Amamu koku guti loi haa guti haaki!

4 Ye Looimoo gu Goõ, miyaa nugu muriidiyaaba ugu?

Miyaa noó daareesiyaaba uma googu?

Ugu kilesi na kontaaba dakoo.

Hhapapu goõ yaa khayay pandaa dooguu, haa gugi hhaꞌaleesiyay ugu,

sa gimba yondu googu gu haaki dugungii tlaaꞌasi.”

5 Qatlay gimbaki giyaa ilii cati, hagi arimi yade rawaa gu rawge, mara gu didiru gu Iliitleemu duguũ afiiooyimi,* waꞌay kosii yaa wanta hemaa da ilatlatlaw. 6 Waꞌay gu marakeesaa gu didirugo yaagii ca⁄iri malayika fanqu, saa hadisi sagadadahhu fanqu. Inay yaa daamisiri qayroo gu hhoi gu ⁄abakwi gu wanqaaqadee hari khisla, haa sigaa daamisiri muunaiĩ koinay coo⁄aai gu sahaabu. 7 Da hheꞌesi, leẽ tla⁄aã gu hhakiraa cigahhago gu slafee, gi hadisi sa malayikatee fanqu lagabaaee fanqu gu sahaabu, daa hacimisi qupidaa gu Iliitleemu, goó ibiida koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. 8 Marakee gu didiru gu Iliitleemu, gi haci eehha gwaa wanqamee da Iliitleemu dahha haa ⁄uuru gosi. Wanaaba heedi leẽ see gwaay dahhasu hiidawa waꞌay gu marakeesii gu didiruge, qatlaykaꞌa naqatloo sagadadahhukira fanqu daraa khay ha malayikatira da fanqu giyaa ilii buꞌudiri.

16

Lagabaaee fanqu gu qupidaa gu Iliitleemu

1 Da hheꞌesi, hagi akhasi afoo da didiri marakiraa gu didirugo gu Iliitleemu, kakanta sa malayikatira fanqu tuba, “Taa⁄amida, kuꞌusaw lagabaaee hhakee fanqu gu qupidaa gu didiri gu Iliitleemu rawaa gu khoorooge.”

Lagabay gu pandaa: Inkaahhaai gu tlakwi

2 Malayika gu pandaa gi hadakay, gii kuꞌusi lagabay gosi gu qupidaa gu Iliitleemu, rawaa gu khoorooge. Cirakiray, hida goõ gwaa koomee chapaa da makimokira haa gwaa hhaꞌaleesee sanaamuu gosi, digigi ooyi ha inkaahhaai gu tlakwi,* goó slahhaaee hari khisla.

Lagabay gu cada: Tlawa da didiri gii fookiti ceedee

3 Malayika, gu cada gii kuꞌusi lagabay gosi tlawa da didirige. Maꞌay gu tlawatee gii fookidiri ceedee,† hata pahha da heedi guũ gwaau, idadu sliimaa gu slafee, gwaa waaree waꞌay gu tlawage gi kaka⁄iri goõ.

Lagabay gu tami: Duudadaa gii fookiti ceedee

4 Malayika gu tami gii kuꞌusi lagabay gosi rawaa gu duudadaage haa hhaahhiyoo gu maꞌayge, teꞌesii, maꞌay koina gii fookidiri ceedee. 5 Da hheꞌesi, hagi akhasi malayika goó wariiqadimida maꞌay, gi kaay tuba,

“Ye Iliitleemu ugu gubasli tlakwaroo, gu waara haa gwaa waara,

Ugu haã yonditi naraꞌa, hukuruu gimbaki.

Sa gimba hukumuu googu guti haaki.

6 Hida gu tlakwi yaa tuutuqiri ceedee da hida koku,

haa da tletimiisee doogu,

ugu sigaa hadisidi inay ceedee, ma kitahhaniri.

Gu lou, inay hiraa hiiboo⁄iri digima ⁄agitimi!”

7 Kara hagi akhasi afoo masabaahugo yaagi ilaki⁄isidi tuba,

“Ee Looimoo gu Goõ, Iliitleemu gu kooma ⁄uuru goõ,

hukumuu googu guti lou, kara haa yonditi hhoinay hukuruu teesaaqay.”

Lagabay gu cigahha: Hida digigi daada⁄ami

8 Malayika gu cigahha gii kuꞌusi lagabay gosi rawaa gu letuge. Teesaaqay letu sagagi hadisi hiidahhasa da da⁄araa hida hari aslaa dosi. 9 Hida digigi da⁄i tlakwaroo loi ha hamu gu dihhu. Inay gi belendeqemisiri Iliitleemu, gwaa kooma ⁄uuru sagadadahhukeesii. Teesaaqay see, inay yaa kwahhiriiba tlakwaroo dooina haa gi daareesiyay Iliitleemu.

Lagabay gu kooani: ⁄oona haa slahhaaꞌamee da dihhi

10 Malayika gu kooani gii kuꞌusi lagabay gosi rawaa gu kitiĩ gu tawaaloo gu makimokiray. Cirakiray, tawaaloo dosi dagagi ilaslaabi ha ⁄oona, hida gi tluꞌuniri cufeeri koina sa slahhaaꞌamee da dihhi. 11 Inay gi belendeqesiri Iliitleemu gu rawaa gu raw, sa slahhaaꞌamee da dihhi haa inkaahhaai gu tlakwi. Teesaaqay see, inay yaa mayriiba tlakwaroo dooina giyaa yondiidiri.

Lagabay gu lahhoꞌo: Duudu gu Efuraati gi ⁄uumi

12 Malayika gu lahhoꞌo gii kuꞌusi lagabay gosi rawaa gu duudu gu didiruge gu Efuraati. Cirakiray maꞌay kosi gii goslo⁄iri goõ. Teesaaqay, amoo dagagi boo⁄imisi sa watemi gwaa ilacindoo gu rawaa dahhee. 13 Da hheꞌesi, hagi arimi gieeri tami gu tlakwi, gungaa slaaslaaqasee haa tlambe⁄a⁄aa. Leẽ yaagii ca⁄i afa gu irimukiraa, waku yaagii ca⁄i afa gu makimokiraa, haa waku yaagii ca⁄i afa gu tletimiisaykiraa gu afaꞌafuumago.‡ 14 Gieeri hhakee yaa konay hiidahhasa da laqaaqaru gimba gu bakaꞌasa. Inay noó ilii hadakakayay watemi da khooroo goõ, haa giyaa gii kurunkuriyay daqa lenge, sa gau gu balotiray da didirige da Iliitleemu gu kooma ⁄uuru goõ.

15 “Yuꞌudiyaa! Ana haati khaw fiisiisay pahha, giyoó ilii khaye kaawa see guba! Duguũ ⁄aafi heedi goó diliqa, haa gi iliikona qayroo kosi naraꞌa, ina maa ba⁄atii gii ca⁄i hari slaꞌay, hingigi muriidisi pandaa da hidage.”

16 Da hheꞌesi, gieeri hhakee yaagii kurunkuriri watemi goõ da khooroo haa sirikaarii dooina, daqa doó eteedine hari Eburaanaisoo na Harimagedooni.§

Lagabay gu fanqu: Kintla gu didiru khoorooge

17 Malayika gu fanqu gii kuꞌusi lagabay gosi rawge. Ana hagi akhasi afoo da didiri kitiĩ gu tawaaloogo, gu mara gu didiru gu Iliitleemu kakaanta tuba, “Goõ hingii faaki!” 18 Da hheꞌesi, daagii ca⁄i mankaraaiya, iniꞌimoo gu gwaasla⁄aa, haa kintla gu didiru, gwaa kahha hiica⁄a yadaa tlaatleesoogo, hida digaa ilii tleehhi khoorooge. Gu lou, kintlaki gwaa didiru hari khisla!

19 Yaamu hhakira gu didiri gu Babilooni, digigi deehhimi bareemoo tami, kara yaamu gu hhapapu wakinay digigi tlakweemisi sumuku. Ina Iliitleemu dugwaa afahhamiiba yaamu hhakira gu didiri gu Babilooni. Ina gigi ⁄uureesi, ma kitahhiri qulu⁄uu gu difaay da qupidaa kosaa gu didirigo. 20 Kintlakira yaa ⁄isimi hhapapu goõ tla⁄aã gu tlawoo gu deni gii hhancooiri, omeeri goõ digaa arimiiba kara. 21 Da hheꞌesi, dagi tlubi tlubay gu didiru gu tle⁄eẽ. Tle⁄eẽ hhakee gwaa deni, hiiloaruũ gu tlaa⁄u leẽ yaa kiloo mibeeri kooani, yaagii huhuiri rawgo daqa hidage. Hida gi belendeqemisiri Iliitleemu, sa sagadadahhukee gu tlubay gu tle⁄eẽ, sa gimba, sagadahhatee daati didiri hari khisla.

17

Slipalautoꞌoo da didiri haa makimoo

1 Da hheꞌesi, leẽ gu malayikatira fanqugo, gwaa kooma lagabaaee hhakira fanqu, yaagi khay daqa dooii sinigi kaay tuba, “Khoca tay, ana sugu laqama hukumuu gu slipalautoꞌotira da didiri* doó ibiida rawaa gu maꞌay wa⁄age. 2 Watemi da khooroo yaa yondiidiri slipalauuma haa ina, kara hida gu khooroo yaa ooniimidiri difaay da slipalauuma dosi.”

3 Teꞌesii, dinaagi ilii khay ha Muuna gu Iliitleemu, da hheꞌesi malayika hinirigi waaudi kongoqomeege. Qatlay gaa ilii day yede, hagi arimi hadee hiĩ ibiti rawaa gu makimoo gu kooma kalay gu daa⁄adu, daa ilii handikiikimi umaiĩ gu belendeqemisu Iliitleemu, slaqwa dosi goõ. Makimokee yaa kona sagaiĩ fanqu haa khadami mibi. 4 Hadetee yaa daamisidi qayroo gu hhoi gu kaari gu kalay gu daahhiya haa gu da⁄adani. Kara, hingii ⁄aliti hari sahaabu, tle⁄eẽ gu kaari, luulu haa kwaslaslu gu kaari. Daba gosii yaa oodi qulu⁄uu gu sahaabu, daa hacisi gimba wa⁄a gu slahhaaꞌasa haa idadu gu slasla⁄iima da slipalauuma dosi. 5 Pandaca⁄ay dosii daa handikimi uma gu siiri. Umakee na nahiĩ,

“Yaamu gu Didiri gu Babilooni,

Amaa da Slipalauusee,

haa Slahhaaꞌasa da Khooroo.”

6 Hagagi arimi hadetee hiĩ ooniti sa kitahhu ceedee da hida gu Iliitleemu, ceedee da hida hhakira daa cu⁄i sa ilatlatlaw gimba gu Yeesu. Qatlay gaa ilii arimi hadetee, ana haati bakai hari khisla.

7 Da hheꞌesi, malayikakira hinigi maasi ana tuba, “Haã soꞌoyi bakaꞌadi? Ana sugu ilakeesa siiri da hadetee haa da makimokee dagaã ubaabu, gu kooma sagaiĩ fanqu haa khadami mibi. 8 Makimokee gaã arinti yaa slafi wakaꞌalee, inkoo wanaaba hiĩ gwaai. Teesaaqay see, inkoo yaani daadaauusi yaay ca⁄i waꞌay gu bondakiraa gu ilasegugo gu khonsleebaago. Teesaaqay see, duguti hhamisi ha Iliitleemu. Hida goõ gu khooroo, hhakaꞌa umaiĩ koina daaba handikiru kitaabuu gu slafimaage, yadaa khooroo sagaa kahhiye tlehhinay, inay hiti bakaiyayi arimaa makimokee, sa gimba, yaa wana wakaꞌalee, inkoo wanaaba, teesaaqay see, kahhi yaa khayi.

9 Tiꞌii waaway duguni slai, sa caahha da gimbaki. Sagaiĩ hhakira fanqu ti ilaꞌaaꞌatisa da omeeri fanqu, doó ilii ibiidiye rawaa koina ha hadetee. 10 Slime sagaiĩ hhakee fanqu ti ilaꞌaaꞌatisa da watemi fanqu, tla⁄aã gooinay watemi kooani tawaaloo dooina hiĩ huuꞌudi, leẽ wana tawaaliilina, kara leẽ qariqaaqari yaa asu khayi. Qatlay gimaa ilii khaye, ina maati tawaalina balalu coko⁄o kilesi. 11 Makimokira gwaa waara wakaꞌalee, inkoo slafiyaaba kara, ina ti ilakhuukhuꞌusa da mutemi gu gweleti. Ina ti leẽ tla⁄aã gu watemitiray fanqu, ina see waaudi duguma hhamisaraa kay sumuku.

12 Khadami hhakira gu mibi gaa arinti, ti ilaꞌaaꞌatisa da watemi mibi gu kahhee tlaatleesa tawaaliru. Inay goõ sigiti hadisi hiidahhasa da tawaaliru sliimaa haa makimokira, hari qatlay gu saa leẽ kilesi. 13 Watemiti goõ mibi, piimaa dooina ti leẽ kilesi, da hadisaraa ⁄uuru haa hiidahhasa dooina, sa makimokee.

14 Watemiti da mibi hingi ilagaasiyay sliimaa haa makimoki, ma qwaatliri haa ⁄ambeenimoo. Teesaaqay see, ⁄ambeenimoo higimati kaba⁄i inay, sa gimba ina na Looimoo gu looee haa Mutemi gu watemi. Ina maa sliimaa wana haa hida kosi giyaa eteedi haa gigii leehhi, inay ti sirakoomiisee dosi, doó iliipaꞌane.”

15 Da hheꞌesi, malayika sinigi kaay kara tuba, “Maꞌay hhakira gaa arinti, daa ilii ibiidi rawaage ha slipalautoꞌotira, ti hida gu hhapapu goõ, motoliya goõ haa gimba goõ. 16 Khadami hhakira mibi gaa arinti, sliimaa haa makimokira gu daa⁄adu maati wakiyay slipalautoꞌotee. Inay gimaati afii⁄utliyay idadu kosi goõ haa gigi mayay hari slaꞌay. Kara inay maati ⁄aginay fuꞌumay gu slaqwa dosi haa gi da⁄iyay hari aslaa meetu gosi. 17 Sa gimba, Iliitleemu hingii qaasi muunaiĩ koina piimaa da ila⁄upa inay ma hiigaasiri ilakhuukhuꞌusa dosi. Inay mangi ila⁄imbidiri hadisa sa makimokira hiidahhasa dooina da tawaaloo, qatlaykaꞌa naqatloo gimba giyaa kaay Iliitleemu gimaa ilii buꞌudiye.

18 Hadetira gaa arinti ti ilaꞌaaꞌatisa da yaamu hhakira gu didiri, goó tawaalimee watemi goõ da khooroo.”

18

Yaamu gu Babilooni idoo digaa ilii hhamisi

1 Qatlay gimbakee giyaa ilii cati, hagi arimi malayika waku yaay ⁄eeti hhapeege yadaa rawaa gu rawgo. Ina yaa kona hiidahhasa da didiri, khooroo goõ dagagii cencuudisi ha wanqamee dosi. 2 Ina gi maahhi hari afoo da didiri tuba:

“Hiĩ huuiri! Hiĩ huuiri! Yaamu gu didiri gu Babilooni!

Inkoo hiti daqa da iliiꞌibinaa sataanimaiĩ.

Hiti daqa da iliiꞌibinaa gieeri paslaapasloo gu tlakwi, haa

hiti daqa da iliiꞌibinaa cira⁄oo sliimaa da tlakwi.

3 Sa gimba, hida gu hhapapu goõ hiĩ kitahhaniri

difaay da dihhi da kwayru gu slipalauuma dosi.

Watemi da khooroo yaa yondiidiri slipalauuma haa ina,

kara hida gu khooroo goó kirigimee haa goó naadiidimee,

hingii ndaqaruumidiri hari hacimaa gu hindaqaruumaa dosi.”

4 Da hheꞌesi, hagi akhasi afoo waka rawaa gu rawgo, kakanta tuba,

“Hida koi, ca⁄aaruu daqa dosaa,

hangu hhanti ilagaasiday haa tlakwaroo dosi,

haa maa hhanti slayday sagadahha daa khoca daqa dosii.

5 Sa gimba, tlakwaroo dosi dagaã upaimi hinti amoolaa daadi rawaa gu rawge,

ina Iliitleemu hiĩ ilakhuukhuꞌusi hukuruu tlakwaroo dosi.

6 Unkuray see saga yonditee, ina gooay idoo giyaa iliiyonditi daqa doogunay.

Sagay slarakhasidee waa cada, sa tlakwarotira giyaa yonditi daqa hida wa⁄age.

Qulu⁄uu gosiige sagay roogidee qada gu labaꞌasu waa cada gu hikiray sangwaay roogidi ina.

7 Saga qaydee labaꞌasu haa slahhaaꞌamee wa⁄a,

idoo ina gooay hingaa iliiduubidi, haa

idoo giyaa ilii ibiti ibinaa da hhaꞌaloo.

Sa gimba, ina hingoótii duubida muuna gosii tuba,

‘Ana haã ibiidi kitiĩ gooii malikiyaa pahha, ana ti mogombitoꞌoo gooba,

kara hamaa arimaaba gaiidimoo coko⁄o see!’

8 Teesaaqay, sagadadahhu gosi yaati khay baloo leẽ kilesi,

sagadadahhu gu gwaaꞌaraa, gaiidimoo haa qori.

Ina dagati hhamisi hari aslaa,

sa gimba, Looimoo Iliitleemu gu kooma ⁄uuru goõ,

ina naga hukuna.”

9 Watemi da khooroo gwaa yondiidee slipalauuma haa ina, haa hingigi ilagaasiri haa ibinaa dosi da hhaꞌaloo, maa ⁄aa⁄iyay haa gi gaiidiyay sa ina, gimaa ilii anee eehha gu ci⁄araa dosi. 10 Watemitee maati qadimidiyay segenge loii, sa tlaꞌamee da labaꞌasu gosi. Inay maa ⁄aa⁄iyay haa gi kaayay tuba,

“Laoo! Laoo, ye yaamu hhanki gu didiri gu Babilooni,

yaamu gu koomee ⁄uuru hari khisla!

⁄agitiru googi yanti khay qoomay gu saa lenge.”

11 Hida goó kirigimee gu khooroo, maa ⁄aa⁄iyay haa gi ⁄isinay gaiidimoo gu didiri sa ina, sa gimba inkoo hhaku heedi gu kiriga kara khooslay gooina, 12 gu sahaabu, feesa, tle⁄eẽ gu kaari haa luulu. Kara hhaku heedi gu kirigima qayroo daa boo⁄imisi hari puteeri gu hhoi gu ⁄abakwi, qayroo gu hhoi gu kalay gu daahhiya, kalay gu da⁄adani haa daa boo⁄imisi hari puteeri gu hariiri. Kara wanaaba heedi gu kiriga khooslay daa boo⁄imisi hari khai doó uudi oine,* khooslay sliimaa daa boo⁄imisi hari khadami gu daw haa khooslay daa boo⁄imisi hari khai gu kaari. ⁄aray, sikhimi haa tle⁄eẽ gu hhoi guri tlehhinay. 13 Hhaku heedi gu kiriga mudalasiini,† hiliiki,‡ ufumba,§ marihaamu,* ubaanii,† difaay, du⁄iya da seyituuni, gubaraa gu hhou haa ganoo. Kara hhaku heedi gu kiriga yakway, bee⁄u, faraasi haa kokoteenaaee, tongee haa ibinaa da hida see. 14 Hida goó kirigimee hiti kaayay tuba, “Idadu hhakira goõ gaa slaꞌade haa daa slahhaai ha muuna googi, hhaki hingii hhancooiri daqa doogaa. Idadu goõ gu dumbii doogi, hingii hhancooiri. Wanaaiiba, hagimaa kara slaydaaba coko⁄o see, koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo!”

15 Teꞌesii hida goó kirigimee gwaa slawee hindaqaruumaa daqa dosaa, maati qadimidiyay segenge loii, sa tlaꞌamee da labaꞌasukee. Inay maa ⁄aa⁄iyay haa gi ⁄isinay gaiidimoo gu didiri. 16 Inay gi kaayay tuba:

“Laoo! Laoo, yaamu hhanki gu didiri,

gwaa daamaamisa qayroo daa boo⁄imisi hari puteeri gu hhoi gu ⁄abakwi, qayroo gu kalay gu daahhiya haa kalay gu da⁄adani,

kara hangaa ⁄alimaamita hari sahaabu, tle⁄eẽ gu kaari haa luulu!

17 Teesaaqay see,

hindaqaruumatee goõ daganti hhamisi hari qoomay gu coko⁄u kilesi!”

Hida goõ goó wariiqadimidee meeli, goó hhiyuumidee hari meeli, goó yondiidee meelige, kara haa hhakee goõ goó slaslawe peesay hari yondu giyoó yondiidiyee tlawa da didirige, maati qadimidiyay segenge loii. 18 Qatlay gimaa ilii anee eehha gu ci⁄araa da yaamu hhakee, inay maati ⁄aa⁄iyay hari khisla, tay kakaanay tuba, “Wanaaiiba yaamu wakinay gu didiri da yaamu hhankaa gooay gu didiri!” 19 Inay hingimaa iliikuꞌumisiyay ceceiya sagaiĩ koinay sa slahhaaꞌamee. Kara maa ⁄aa⁄iyay haa ma ⁄isiniri gaiidimoo gu didiru, tay kakaanay tuba,

“Laoo! Laoo, yaamu hhanki gu didiri,

gwaa hindaqaruudisee hida goõ, hari khooslay gosi,

hida goõ gu koomee meelaluu tlawa da didirige.

Yuꞌudiyaa hari qoomay gu saa lenge

yaamu hhanki diginti hhamisi goõ.

20 Kara hagi akhasi afotira rawaa gu rawge,

kakaanta tuba, ‘Hhaꞌaluumida unkuray goó ibiidee rawaa gu rawge!

Hhaꞌaluumida hida gu Iliitleemu, ya⁄abimiisee haa tletimiisee!

Iliitleemu hiĩ hukumi yaamu hhakee,

sa gimbakira giyaa yondiidi daqa doogunay.’ ”

21 Da hheꞌesi, malayika leẽ gu kooma ⁄uuru gii oyi tlaa⁄a da didiri, hataꞌa pahha da saadiru, gigii lihhi waꞌay gu tlawa da didirige, tay kakaana tuba,

“Teesaaqay, Yaamu hhakee gu didiri gu Babilooni,

diginimaa ilii lihhi hari ⁄uuru waꞌay loii,

digimaa arinaaba kara.

22 Yaamu hhakeesii damaa akhasiyaaba kara afoo da raaꞌamiisee, mu⁄udiisee da pandaqway,

hiifahhamiisee da firimbabuu, haa afoo da parandaiĩ,

etaa digimaa kara akhasiyaaba waꞌay kosii.

Waꞌay kosii, etaa damaa arinaaba kara dakwidiisay gu kooma cirihhimaa paslaapasloo.

Gimati afoo da tlaa⁄a da saadiruu see,

etaa dagamaa akhasiyaaba kara.

23 Cencee da taa dagamaa arinaaba waꞌay kosii kara,

Afoo da khabimiisay haa da khabimiisoꞌoo

etaa dagamaa akhasiyaaba kara waꞌay kosii.

Yaamu gu Babilooni digimaati laqi taqay, sa gimba hida goó kirigimee teꞌesii, yaati hida gu deni haa gu tlakwi hari khisla.

Kara, sa gimba hida gu hhapapu goõ, digaa hiicoridi hari miislay gu yaamu hhakee gu didiri!”

24 Asunkuilee yaamu hhakeesii dagaa arimi ceedee da tletimiisee da Iliitleemu, da hida gu Iliitleemu

haa da hida goõ daa cu⁄i khoorooge sa gimba gu Kristu.

19

Raaꞌamee da hida gwaa kaba⁄ee rawge

1 Gimbakee giyaa ilii cati, hagi akhasi afoo da didiri rawaa gu rawge ubee, iniꞌimoo gu raqa da didiri da hida, kakanta tuba,

“Iliitleemu dugu daareesiye!

Ilabuꞌuru, wanqamee haa ⁄uuru gu tawaaloo

ti kosi Iliitleemu goori.

2 Hukumuu gu Iliitleemu guti lou kara guti haaki.

Ina hiĩ hukumi slipalautoꞌotira daa ca⁄atinti,

daa tlakweemisidi hida gu khooroo hari

slipalauumaa dosi.

Kara, Iliitleemu hiĩ bui ⁄imbu,

sa gimba ina yaa cu⁄udi tongee dosi.”

3 Raqatee da hida gi maahhadi kara tuba, “Iliitleemu dugu daareesiye! Eehha gu aslaa da hhamisaraa slipalautoꞌotira, cindarooimisi rawaage koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.”

4 Gaduũ hhakira gu mibeeri cada haa cigahha haa hhakira cigahha gu slafee, gi keebeeꞌemidiri hhapeege haa gi hhaꞌaleesiri Iliitleemu gwaa ibiidu kitiĩ gu tawaalooge. Inay gi kaayri hari afoo da didiri tuba, “Guti lou! Iliitleemu dugu daareesiye!”

5 Da hheꞌesi, hagi akhasi kara afoo yadaa kitiĩ gu tawaaloogo, kakaanta tuba, “Daareesa Iliitleemu goori unkuray tongee dosi goõ, unkuray goõ goó gwaa⁄ee ina, hida gu deni haa gu digidakwi!”

6 Da hheꞌesi, hagi akhasi afoo, ubee afoo da raqa da didiri da hida. Afotee yaa inaaniꞌida ubee maꞌay hhakaꞌa gu wa⁄a goó guumee hari ⁄uuru, kara ubee afoo da tiiriꞌisa da didiri, kakanta tuba, “Iliitleemu dugu daareesiye! Sa gimba, Looimoo gu Goõ, Iliitleemu goori gu kooma ⁄uuru goõ, ina noó tawaalina idadu goõ.

7 Inkoo, aarimida hhaꞌaluumidanee, iiriꞌimisanee haa hagu daareesanee ina! Sa gimba, khaboo da ⁄ambeenimoo yaani daadi, kara khabiisoꞌoo dosi hingii ilakhuukhuꞌusidi. 8 Inkoo, khabiisoꞌoo sagaani hadisi hiidahhasa da daasa qayriya da hhoi da ⁄abaakwi daa ilabuꞌuti da wanqawanqa.” Qayrukee gu ⁄abaaku gu hhou ti ilakhuukhuꞌusa da ibinaa daa tafaꞌadi da hida gu Iliitleemu.

9 Da hheꞌesi, malayikakira sinigi kaay ana tuba, “Handikimi gimbaki ubee, ‘Digaa ⁄aafi hhakee daa kwahhasuusi losona gu khaboo da ⁄ambeenimooge!’ ” Kara sinigi kaay tuba, “Gimbaki guti lou gu Iliitleemu.”

10 Teꞌesii, hangirigii kwahhi yeꞌeeroo gu malayikakeesii, magu hhaꞌaleesi ina. Teesaaqay see, ina sinigi kaay ana tuba, “Etaa hhanti teesaaqay laqada! Ana see ti tongimoo ugu gooay sliimaa haa hhiee koku, goó ilatlatlawee Yeesu. Ugu Iliitleemu kilesi na hhaꞌaleesi! Sa gimba, ilatlawaraa da Yeesu, na tlaatleesoo da tletiru.”

Heedi gwaa iliidaw faraasi gu ⁄abaaku

11 Da hheꞌesi, hagi arimi raw hiĩ tlaaꞌadi. Yuꞌudiyaa, teꞌesii yaa wana faraasi gu ⁄abaaku poy! Ina gwaay daw rawaa kosii, dugoóti eteedina gu “⁄imbaraa” haa gu “Lou.” Kara ina yoóti hukuna haa yoóti gauusi hari haaki. 12 Ilaa kosi yaati buruburiya da aslaa pahha, haa yaa kona hhamaai wa⁄a saga gosii. Ina yaa kona uma daa handikimi slaqwa dosii, umakee wanaaba heedi lensee gu khua, ti ina kilesi nugu khui. 13 Ina yaani daasi jurungii daay tumbalaahhasi ceedeege, kara uma gosi na Gimba gu Iliitleemu. 14 Teꞌesii, sirikaarii da rawaa gu raw gugi sirakoniri ina, hiĩ ilii dadayri faraasi gu ⁄abakwi haa hiĩ daamisiri qayroo gu hhoi gu ⁄abakwi gwaa ilabuꞌudee. 15 Afa gosaa daagii ca⁄i pangaa gu dihhu hari khisla. Hari pangakee ina hiti kaba⁄i hida gu hhapapu goõ khoorooge, haa gigi tawaalina hari hhadaa da sikhima. Kara, ina kalakala⁄ana khooslimoo gu ilii tinqiruu sabiibu gu qupidaa gu didiri gu Iliitleemu gu kooma ⁄uuru goõ. 16 Daqa jurungii dosii haa daqa tlaana dosii, daa handikimi umaki tuba, “Mutemi gu watemi haa Looimoo gu looee.”

17 Da hheꞌesi, hagi arimi malayika hiĩ qadidi rawaa gu letuge. Malayikakee gi maahhi haa gi eteedi cira⁄oo goõ, doó tlatlawa rawaage tuba, “Khocaa, kurunkuridaaruu daqa lenge, sa losona gu didiru gu Iliitleemu. 18 Khocaa ⁄agima fuꞌumay gu slaqoo gu watemi, gu sirikaarii da deni, gu hida gu deni, fuꞌumay gu faraasi haa hida goó hiidadawee rawaa gu faraasige, fuꞌumay gu hida goõ, hida gu tongee gooba haa hhakaꞌa gu tongee, hida gu digidakwi haa gu deni.”

19 Da hheꞌesi, hagi arimi makimokira haa watemi da khooroo haa sirikaarii dooina, hingii kurunkuridiri sliimaa, ma qwaatliri gau haa hikira gwaay dawu rawaa gu faraasi gu ⁄abaakuge sliimaa haa sirikaarii dosi. 20 Teesaaqay, makimokee dugugi ooyi sliimaa haa tletimiisaykira gu afaꞌafuumaa,* gwaa laqamu gimba gu bakaꞌasa sa makimokee. Tletimiisaykee gu afaꞌafuuma yaa hiicoridi hida hhakee daa iliiqamidi chapaa da makimokee haa gi hhaꞌaleesiri sanaamuu gosi. Hhakee goõ cada koinaa digigii slakhi waꞌay gu tlawa da didirige da aslaa da dihhige. 21 Hhakee gwaa meetee digigi cu⁄i hari pangaa gwaa hiica⁄u afa gu hikiraa, gwaa hiidaw rawaa gu faraasikiray gu ⁄abaakuge. Cira⁄otee goõ gi ⁄aginti fuꞌumay gu tuueenaa hhakee haa gi akhaakhanti.

20

Koraraa elefu leẽ

1 Da hheꞌesi, hagi arimi malayika leẽ yaa hii⁄eeti rawaa gu rawgo. Ina yaani ooyi daba gosii fungoo gu bondakira gu khonsleebaa haa nyololoo da ⁄atlari daba gosii. 2 Teꞌesii, malayikakee gi ooyi irimukira, deesukira gu segu, hikee na Biriisimoo baku Sataanimoo, gugi khiidimi hari nyololoo haa gugii slakhi bondakiray gu khonsleebaage. 3 Malayikakee gi khiidimi afamaraa gu bondakee haa gugi tliitliqisi. Irimukee ma may slawaaraa mucu gurii coriduu hida gu hhapapu. Sataanimoo duguti khiidina koraraa elefu leẽ. Qatlaykee gimaa ilii faakiye, ina dugumaa gweedi khiidimoogo hari qoomay gu coko⁄o kilesi.

Tawaaliru gu Kristu sliimaa haa masaydii dosi

4 Da hheꞌesi, hagi arimi kiteeri gu tawaaloo rawge, daa ilii ibiidi ha hida hhakee saa hadisi ⁄uuru gu hukuru. Kara, gi arimi muunaiĩ gu hhakira daa afakereꞌemisi sagaiĩ, sa ilatlatlaw Yeesu haa sa kakaaru gimba gu Iliitleemu. Inay yaa hhaꞌaleesiriiba makimokira gimati sanaamuu gosi see, kara yaa ooyiriiba chapaa da makimokee pandaca⁄ay gu pandadu koinay gimati dabaiĩ koinay. Inay digaagi slafisi haa gi tawaaliniri sliimaa haa Kristu koraraa elefu leẽ. 5 Tuueenaa wakinay gwaa meetee digaa slafisiiba, qatlaykaꞌa naqatloo koraraa hhakee elefu leẽ gimaa ilii buꞌudiye. Hiĩ na slafimaa gu pandaa. 6 Gu lou, digaa ⁄aafi hida hhanki gu Iliitleemu, hhakee gu koomee daqa slafarateesii da pandaage. Sa gimba, gwaaꞌaraa da cadii kontaaba ⁄uuru daqa dooinay. Inay namaa hhapalooee da Iliitleemu haa da Kristu. Kara maa tawaalinay sliimaa haa ina qatlay gu koraraa hhakee elefu leẽ.

Hhamisaraa da Sataanimoo

7 Qatlay koraraa hhakee gu elefu leẽ gimaa ilii buꞌudiyee, Sataanimoo dugumaa gweedi khiidimoo gosaa. 8 Ina yaay ca⁄i khoorooge, gi hiicoridi hida gu hhapapu bareemoo goõ gu khooroo. Hhapapu hhakee digoóti eteedina na Googu haa Magoogu.* Ina ma hiikurunkuri hida daqa lenge sa gau, faadoo dooina ti seehhinay gu tlawa da didiri pahha. 9 Inay gi khokhociniri daqeemoo goõ gu khooroo haa gi niini⁄idiri kambii gu hida gu Iliitleemu haa yaamu kosi gi slaiye. Teꞌesii, Iliitleemu yaagii ⁄eetisi aslaa rawaa gu rawgo haa gigi hhamisi inay goõ. 10 Da hheꞌesi, Biriisimokee gwaa hiicoridu inay, dugugii lihhi tlawa da didirige da aslaa da dihhi doóba hhamaraa, daqa daa ilii lihhi makimokira haa tletimiisaykira gu afaꞌafuuma. Inay digiti labaꞌasi teꞌesii tleemaa haa amasi koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.

Hukumuu gu hiifaakoo

11 Da hheꞌesi, hagi arimi kitiĩ gu didiru gu tawaaloo gu ⁄abaaku haa hikee goó ibiida rawaa kosii. Khooroo haa raw yaatii hhancooiri pandaa dosaa, digaa arimiiba karaai. 12 Kara, hagi arimi tuueenaa gu hida gu deni haa gu digidakwi hiĩ qadimidiri pandaa da kitiĩ gu tawaalooge. Teꞌesii kitaababaa dagagii tlaaꞌasi daa ilii handikimi yondu gu hida goõ. Da hheꞌesi, kitaabuu waku dugugii tlaaꞌasi, hikee ti kitaabuu gu slafimaa. Tuueenaa hhakee digigi hukumi, hari yondu gooina daa handikimi kitaababateesii, idoo giyaa ilii yondiidiri gooay. 13 Tlawoo gu deni yaagii ca⁄asiri tuueenaa gwaa waaree waꞌay koinay. Gwaaꞌaraa haa khonsleebaa yaagii ca⁄asiri tuueenaa gwaa waaree waꞌay koinay, gonkoinaa digigi hukumi hari yondu gooina giyaa yondiidiri. 14 Da hheꞌesi, gwaaꞌaraa haa khonsleebaa digigii lihhi waꞌay gu tlawa da aslaage. Tlawati da aslaa na gwaaꞌaraa da cada. 15 Bere heedi uma gosi dugwaa handikimiiba kitaabuu gu slafimaage, ina dugwaatii slakhi waꞌay gu tlawateesii da aslaage.

21

Raw gu ⁄abu haa khooroo da ⁄abi

1 Da hheꞌesi, hagi arimi raw gu ⁄abu haa khooroo da ⁄abi, sa gimba rawkira gu pandaa haa khoorotira da pandaa hiĩ hheꞌesiri hingii hhancooiri, gimati tlawa da didiri see wantaaba kara. 2 Hagi arimi yaamu daa tlintiꞌisi, Yerusaleemu da ⁄abi, yaa hii⁄eetiyay hhapeege rawaa gu rawgo daqa Iliitleemugo. Yaamu hhakee digaani ⁄aliidi, khabiisoꞌoo goóay idoo dagoó ilii ⁄aliidiye sa hhawata gosi. 3 Ana hagi akhasi afoo da didiri yadaa kitiĩ gu tawaaloogo kakanta tuba, “Yuꞌudiyaa! Inkoo Iliitleemu ibiidi sliimaa haa hida. Ina Iliitleemu gooina tleehhidi, inay hida kosi tleehhidiyay. Kara, ina Iliitleemu loi maa sliimaa wana haa inay haa gi Iliitleemu gooina tleehhidi. 4 Ina maa buusli hherehheraa koina goõ. Qatlaykee hida maa kaka⁄iyaaiiba kara, gimati li⁄eemoo see maa wantaaba. Damaa wanaaba ⁄aa⁄imu, ⁄aa⁄iya gimati slahhaaꞌamee see, sa gimba, gimba goõ gu pandaa hiĩ hheꞌesi hingii hhancooi.”

5 Da hheꞌesi, hikira gwaa ibiidu kitiĩ gu tawaalooge, gi kaay tuba, “Yuꞌudiyaa! Gimba goõ hagwii ⁄abeesa!” Slime ina sinigi kaay tuba, “Handikimi gimbaki, sa gimba hiĩ ti gimba gu lou haa gu ⁄imbaraa.” 6 Slime, ina sinigi kaay tuba, “Inkoo, gimba goõ hiĩ buꞌudi! Ana na Tlaatleesoo haa Hiifaakoo, ana noó tlaatleesa gimba goõ haa gugii faakisa. Kila heedi gu kooma wakhaa, ana sugu hadisa maꞌay gu slafimaa hari ihiĩꞌi, ma kitahhi hhaahhiyoo gu maꞌay gu slafimaago. 7 Heedi gumaa kaba⁄a maa aalina gimbaki, ina maa nankoy tleehhidi ana maa Iliitleemu gosi tleehhida. 8 Teesaaqay see, tlaꞌamiisee, goóba ⁄imba, slasla⁄iisee, cu⁄udiisee, slipalauusee, miisliisee, goó firiirimee sanaamamuu, haa afaꞌafuusee, hhakee goõ daqa dooina ti tlawa da didirige da aslaa da dihhige. Haã na gwaaꞌaraa da cada.”*

9 Da hheꞌesi, leẽ gu malayikatira da fanqu, gwaa koomee lagabaaee gwaa hacaahacee sagadadahhu fanqu gu hiifaakoo, yaagi khay, sinigi kaay tuba, “Khoca, sugu laqami khabiisoꞌoo, damaa hadee da ⁄ambeenimoo tleehhida.”

10 Teꞌesii, dinaagi ilii khay ha Muuna gu Iliitleemu. Da hheꞌesi, malayikakee hinigi leehhisi rawaa gu oõ gu didiruge kara gu tleedu hari khisla. Yade malayikakee sinigi laqami yaamu daa tlintiꞌisi gu Yerusaleemu da ⁄abi, yaa hii⁄eetiyay rawaa gu rawgo daqa Iliitleemugo. 11 Yaamu hhakee yaa wanqaaqadiyay hari hhoinay gu didiru gu Iliitleemu. Wanqamee dooina yaa wanqamee da tlaa⁄ataꞌa pahha da kaari doó eteedine na yaasipi, doó wanqa kiyoo pahha doó hiicatisa cencee dosi fee. 12 Kara, yaamu hhanki digaa niini⁄idi ha bi⁄inaa gu didiru gu tleedu. Slime, yaa konay afamaraaee mibi haa cada, kila afamaraa yaa kona malayika leẽ gwaa ga⁄aa⁄awa afamarakee. Kara, kila afamaraa dugwaa ilii handikimi uma gu kabiraa leẽ, da kabiratira mibi haa cada da Waisraeeli. 13 Kila bara yaa wanay afamaraaee tami. Bara da ilacindoo gu rawaa afamaraaee tami, bara da gooraa afamaraaee tami, bara da waayee afamaraaee tami, haa bara da ilacindoo gu biraa afamaraaee tami. 14 Bi⁄inaa gu yaamu hhakee, dugwaati tleehhi rawaa gu tle⁄eẽ mibige haa cada gu musingi. Kila tlaa⁄a dagaa ilii handikimi uma leẽ, tla⁄aã gu ya⁄abimiisetiraa mibi haa cada da ⁄ambeenimoo.

15 Malayikakee gwaa gimaamisa haa ana, yaa ooyi daba gosii hhadaa dari ilakhuꞌuduu. Hhadatee dagaati boo⁄imisi hari sahaabu, sa ilakhua yaamu hhakee, bi⁄eenaa kosi haa afamaraaee kosi. 16 Ina gi ilakhui yaamu hhakee hari hhadatee, tledaruũ, hiitlakhwaruũ haa tledaruũ gu rawaa khuꞌusa hingaatii qoqomi. Gi slay mayli elefu leẽ haa miyaa kooani. 17 Kara, gi ilakhui ⁄atlaruũ gu bi⁄inaa gu yaamu hhakee, bi⁄inakee yaa kona fuuti miyaa cada haa mibi haa lahhoꞌo. Ina yaati yondiidi hari ilakhuꞌudu daroo yondiidiye ha hida.

18 Bi⁄inakee duguraa tle⁄eẽ gu kaari tleehhi gu qancanari doó eteedine yaasipi. Kara, yaamu hhakee digaati tleehhi hari sahaabu da hhoi doó wanqawanqa kiyoo pahha. 19 Musingi gu bi⁄inakee gu yaamu dugwaati tlemi hari tle⁄eẽ gu kaari gu kalay paslaapasloo. Tlaa⁄a da pandaa na yaasipi, da cada yakuuti samaawi, da tami kalikedooni, da cigahha sumariidi, 20 da kooani saridoniiki, da lahhoꞌo akiiki, da fanqu kirisoliito, da dagati sabarajaadi, da gweleti yakuuti da qalamaasiya, da mibi kirisoparaaso, da mibi haa leẽ yasinto haa da mibi haa cada ametiisito.† 21 Afamaraaee hhakee mibi haa cada digaati boo⁄imisi hari luulu mibi haa cada. Kila afamaraa dugwaati boo⁄imisi hari luulu leẽ kilesi! Kara balabalaa da didiri da yaamu hhakee dagaati boo⁄imisi hari sahaabu da hhoi, doó wanqawanqa kiyoo pahha.

22 Teesaaqay, ana haa arimiiba Mara gu didiru gu Iliitleemu yaamu hhakeesii, sa gimba Looimoo gu Goõ, Iliitleemu gu kooma ⁄uuru goõ haa ⁄ambeenimoo, na Mara gu didiru gu yaamu hhakee. 23 Yaamu hhakee yoó slaiyaaiiba cencee da letu gimati da slehheẽ see, sa gimba wanqamee da Iliitleemu nigoó hiicencuudisi, kara ⁄ambeenimoo na taa dosi. 24 Hida gu hhapapu goõ maa khokhocinay yaamu hhakeesii, tay digi tooinaa hiicencuudimisi ha cencee da yaamu hhakee. Watemi da khooroo maa hiigunay yaamu hhakeesii, ma leehhimisiri idadu koina gu kaari. 25 Afamaraaee goõ gu yaamu hhakee maati pooiyay qatlay goõ, sa gimba teꞌesii amasi maa wanaaiiba. 26 Hida gu hhapapu goõ gu khooroo hiraa khayay hindaqaruumaa dooina haa idadu koina gu kaari yaamu hhakeesii. 27 Etaa, wantaaba idoo lensee da slasla⁄iima, damaay dawa yaamu hhakeesii, gimati heedi lensee goó yondiida gimba gu ilamuree baku gu afaꞌafuumaa. Hida gumaa hiiguumee yaamu hhakeesii, ti hhakaꞌa kilesi umaiĩ koina daa handikimi kitaabukaꞌay gu slafimaage gu ⁄ambeenimoo.

22

Duudu gu maꞌay gu slafimaa

1 Da hheꞌesi, malayikakira sinigi laqami duudu gu maꞌay guroó khawee slafimaa. Maꞌay hhakee hiti wanqawanqiyay kiyoo pahha, yaagi gunay yadaa kitiĩ gu tawaaloogo gu Iliitleemu haa ⁄ambeenimoo. 2 Duudukee yaati gumagaaguna hari tla⁄antla⁄a gu balabalaa da didiri da yaamu hhakee. Hari kila bara da duudukee daa wana khaimoo gu slafimaa, goó boo⁄a ⁄aamu paslaapasloo mibi haa cada, gi laqwali ⁄aamu gosi kila slehheẽ. Loo⁄oo da khaimokee ti dari hhoeemisu hida gu hhapapu goõ.

3 Yaamu hhakeesii damaa wanaaba idoo lensee daa ilawaasi. Kitiĩ gu tawaaloo gu Iliitleemu haa gu ⁄ambeenimoo maa wanay yaamu hhakeesii, inay tongee dosi gumaa hhaꞌaleesiyay ina. 4 Inay maa arinayi pandaa dosi, kara uma gosi dugumaa handikina pandaca⁄ay gu pandadu koinayge. 5 Yaamu hhakeesii amasi maa wanaaiiba kara, inay maa slaiyaaiiba taa gimati letu see, sa gimba Looimoo Iliitleemu, ina namaa cencee dooina tleehhidi. Teesaaqay, inay maa tawaalinay koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo.

Yeesu yaa khoci

6 Da hheꞌesi, malayikakee sinigi kaay tuba, “Gimbaki guti lou haa guti ⁄imbaraa. Looimoo Iliitleemu goó hadimisa sa tletimiisee Muuna gosi, yaa ya⁄abi malayika gosi, ma laqami sa tongee dosi gimba hiĩ kwanda gu hiica⁄a ciraai.”

7 Yeesu kakaakana tuba, “Yuꞌudaa ana haa khociicima ciraai! Gu lou, dugu ⁄aafi ha Iliitleemu heedi gu iliikooma haa gu sirakooma gimba gu tletiru daa handikimi kitaabukii.”

8 Ana, Yohaana, niĩ akhasi haa gi arimi gimbaki goõ. Qatlay gaa ilii akhasi haa gi arimi gimbakee, ana haati keebeeꞌedi pandaa da malayikakeesii sinaalaqamu gimbakee, magu hhaꞌaleesi. 9 Teꞌesii, ina sinigi kaay ana tuba, “May hhanti laqada teesaaqay! Ana see ti tongimoo danaꞌa googu, sliimaa haa hhiee koku tletimiisee da Iliitleemu haa hhakee goõ, goó iliikoomee gimba gu kitaabuki. Iliitleemu kilesi na hhaꞌaleesi!”

10 Da hheꞌesi, malayikakee sinigi kaay tuba, “Hhanti tliitliqisida gimba gu tletiru gu waara kitaabukeesii, sa gimba qatlay gu hiica⁄araa gimba goõ daa gimbuusi teꞌesii, yaani daadaauusi. 11 Heedi goó yondiida gimba gu tlaku, ilakone yondu gimba gu tlaku, heedi goó yondiida gimba gu slasla⁄iima, ilakone yondu gimba gu slasla⁄iima. Heedi gu kooma ibinaa daa tafaꞌadi pandaa da Iliitleemuge, ilakone ibinateesii daa tafaꞌadige, heedi gu kooma ibinaa daa tlintiꞌisi ilakone ibinateesii daa tlintiꞌisige.”

12 Da hheꞌesi, Yeesu sinigi kaay kara tuba, “Yuꞌudaa, ana haa khociicima ciraai! Ana haa khaw ma bui kila heedi, yondu gosi gooay gi iliiwane. 13 Ana na Tlaatleesoo haa Hiifaakoo, ana noó tlaatleesa gimba goõ haa noó hiifaakisa.

14 Digi ⁄aafi ha Iliitleemu hida hhakaꞌa gu fuliilimee qayroo koina, ma slayri haaki da iliihadakawa khaimokaꞌa gu slafimaa, haa gii gunay yaamu hhakeesii hari afamaraaee kosi. 15 Teesaaqay see, miisliisee, slipalauusee, cu⁄udiisee, hida goó firiirimee sanaamamuu haa hida goõ goó slaee gimbuumisu afaꞌafuuma, hhakee goõ maa kenga gu yaamu hhakeesii wanay gwehheeri gooay.

16 Ana, Yeesu, naani ya⁄abi malayika goy, sanguma ilatlay unkuray gimbaki kanisasuuge. Ana na kibiriĩ gu didiru haa cina da motoliya da mutemi Dawdi, ana na Mokomborimokaꞌa pahha gu heetlawaa goó celecelea.”

17 Muuna gu Iliitleemu haa khabiisoꞌoo da ⁄ambeenimoo eteediidinay tuba, “Khoca! Heedi gu akhasa gimbaki kaayiye tuba, ‘Khoca!’ Heedi gu kooma wakhaa, gu slaꞌa maꞌay, yaa khaye ma kitahhi maꞌay gu slafimaa hari ihiĩꞌi.”

18 Ana, Yohaana, ha ilii⁄oo⁄a kila heedi gu akhasa gimba gu tletiru gu kitaabuki ambee, bere heedi hiiroogisi gimba waku daqa hinkii, Iliitleemu sugu hiiroogisi sagadadahhu daa handikimi kitaabukii. 19 Kara, bere heedi waku hiideehhi gimba leẽ see, daqa gimba gu tletiru gu waara kitaabukii, Iliitleemu gu afabaci daqa dosi, khaimokaꞌaa gu slafimaago, haa yaamu hhakaꞌaa daa tlintiꞌisigo, gimba gosi daa handikimi kitaabukii.

20 Ina gu ilatlatlaatlawa gimbaki kakaakana tuba, “Gu lou, haa khoca ciraai!” Ti teesaaqay. Khawa Looimoo gu Goõ Yeesu!

21 Hhoinay gu didiru gu Looimoo gu Goõ Yeesu, ibiidiye sliimaa haa unkuray goõ. Guti lou.

* 1:4 1:4 Muunaiĩ fanqugo: Hhaã ti Muuna gu Iliitleemu, kara fanqu yaati qaditi sa laqaru ⁄uuru gosi goõ.

† 1:8 1:8 Ana na Tlaatleesoo haa Hiifaakoo: Tiꞌii Yunaanaisoo hiti kakaakanta tuba, Ana na Alifa haa Omeega. Hari ilakeesa waka, hhakee na umaiĩ gu kaawa da tlaatleesoo haa da hiifaakoo gu gimbaki.

‡ 1:13 1:13 Nanku Heedi: Tiꞌii uma gu Nanku Heedi ti uma waku gu Yeesu. Yuꞌudii kitaabuu gu Danieeli 7:13.

§ 1:16 1:16 pangaa gu kooma dihhay bareemoo cada: Pangaki hiti laqaaqana gimba wa⁄a. Yondu gu gimba gu Iliitleemu, haa yondu gu Iliitleemu gu ⁄agitiru tlakwaroo da hhapapu. Yuꞌudii kitaabuu gu Hiitlaaꞌasa 19:15, 21; Waeburaaniyaa 4:12.

* 2:6 2:6 Wanikolaay: Haã yaa raqa da maarimamaa da afaꞌafuuma daaba hiica⁄araa hari khisla. Yaa caacaahhamisiri tuba, ibidinaa da muuna haa slaqwa dagaa paslisi hari khisla. Yondu gu tlaku yoóti tlakweesi ibidinaa da slaqwa kilesi, kara yoó tlakweesiyaaba coko⁄o seei ibidinaa da muuna, gimati hida goó iliipaꞌamee see Kristu.

† 2:13 2:13 Antipa: Heedi gwaa yondiidu yondu gu Kristu hari iliipaꞌaru.

‡ 2:14 2:14 Balaꞌaamu: Yaa tletimiisay gu afaꞌafuuma gu yaamu gu Babilooni.

§ 2:14 2:14 Balaaki: Yaa mutemi gu hhapee da Moaabu. Yuꞌudii kitaabuu gu Faadoo 22–24; 31:16; 25:1-3; Hiislaslaw gu Sariyaa 23:4.

* 2:17 2:17 maana oine daa yakwi: Maana yaa ⁄agoo daa hadisi Iliitleemu sa hida gu Israeeli, giyaa ⁄aginiri yade kongoqomeege. ⁄agoti yaatii huhaahuꞌuda rawgo hari tumpaatumpu. Hida gu Israeeli gi kaayri tuba, “Haã na mala?” Na idoo ⁄agoti saganaraa ayi na maana. Yeesu hingoó ilii eteedine tuba, ina na maana da loi, yoóti laqana tuba, ina na ⁄agoo daroó khawa slafimaa sa hida. Hiitlaaꞌasage, Kristu ti uꞌuuꞌuna maana daa yakwi. Wayahuudi yaati iliipaꞌanti tuba, qulu⁄uu leẽ gu maana dugwaati qaasi sandikoo da ila⁄imbiduge. Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 16:32-34; Faadoo 9:4. Kara yaa iliipaꞌaniri tuba, Masiiya maa ibinaa kay tiꞌii khoorooge, Iliitleemu sigimaa hadisi ⁄agotee. Yuꞌudii kitaabuu gu Yohaana 6:47-51.

† 2:17 2:17 tlaa⁄u gu ⁄abaaku: Ti laqaaqana oowaraa da idoo da kaari, kara kalayki gu ⁄abaaku tiꞌii dugwaati ilakhuukhuꞌusi haa kaba⁄araa da tlakwaroo.

‡ 2:17 2:17 uma gosi gu ⁄abu: Umaki maꞌaana dosi dagaa caahhiiba naraꞌa, angamalee ti uma gu Iliitleemu, uma gu Nankosi Yeesu Kristu angamalee uma gu ⁄abu gu heedikaꞌa gu kooma ⁄imba.

§ 2:28 2:28 tica⁄ukaꞌa gu heetlawaa: Hida wa⁄a yoóti ilahudeemisiyay tuba, tica⁄uki na Kristu, kara yooti laqana kaba⁄araa. Yuꞌudii kitaabuu gu Hiitlaaꞌasa 22:16.

* 3:1 3:1 Muunaiĩ fanqu: Gimba gu Muunaiĩ hhanki gu fanqu. Yuꞌudii kitaabukii 1:4.

† 3:7 3:7 fungoo gu mutemi Dawdi: Hiĩ yaa laqaru gu ⁄uuru gu didiru gu Kristu, ina kilesi na didiri gu kooma ⁄uuru guri afiiooyiru gu afamaraa gu Tawaaloo da Iliitleemu haa gu hiiguumisa hida kosi.

‡ 3:14 3:14 ina Gu lou: Kristu ina kilesi nagu luo, goó gimbuusa gimba gu lou. Yuꞌudii kitaabuu gu 2 Wakorinto 1:19-20.

§ 3:18 3:18 maydiri arimaa ilamuree: Maꞌaana dosi ti hida hhakaꞌa goóba ⁄imba Kristu muunaiĩ koinay, yoóti arinayi ilamuree ubee, hida guri slaꞌay waaree.

* 4:3 4:3 tle⁄eẽ gu qancanari pahha haa gu da⁄adani gu kaari: Tle⁄eẽ hhanki gu qancanari haa gu da⁄adani, umaiĩ koina na yasipi haa akiiki.

† 4:3 4:3 sumariidi: Ti tle⁄eẽ gu qancanari goó wanqee, kara guti kaari hari khisla.

‡ 4:6 4:6 wanay gu slafee cigahha gu bakaꞌasa: Hhakira cigahha gu slafee daa arimi ha Yohaana tletaage, yaa hhakira slaqamisiyay gu cigahha daa uꞌumi kitaabuu gu Esekeeli 1:5-14; 10:14.

* 5:1 5:1 kitaabuu daa taagi: Kitaabuu gu taqay slanqasa ti eleema da tleedi hari khisla da karataasii, daa boo⁄imisi hari cikwahha. Dugwaati taagi naraꞌa loi ma may tlakwaakwaw, kara sa qaasaraa dosi waꞌay gu curuqu gwaayii gwaa hiigarangaariduge. Yuꞌudii kitaabukii 1:11.

† 5:5 5:5 Diidaw gu kabiraa da Yuuda: Diidawki ti Yeesu Kristu.

‡ 5:6 5:6 ⁄ambeenimoo: Ti uma gu Kristu, goó laqama tambikoo dosi sa tlakwaroo da hida. Umaki yaa daqa diini da Wayahuudi dahhi, kara yoóti laqana khooslimoo doó hadisiye pahha sa tambikoo.

§ 5:6 5:6 khadami fanqu: Ti laqaru gu ⁄uuru gu didiru gu Iliitleemu.

* 5:6 5:6 ilaa fanqu: Ti amoo dari laqaru tuba, wantaaba daqa lensee Iliitleemu giyoo maye ilii arimaa gimati segenge.

† 5:8 5:8 ubaanii: Ti ongonoo doó tii⁄a da khai wakinay, bere hiĩ kaadi dagoótii slakhi aslaage hiraagi khayda tafu gu hhou.

* 6:2 6:2 faraasi gu ⁄abaaku poy: Kalayki gu faraasi gu ⁄abaaku yaa laqaru gu kaba⁄araa, kara heedikee gwaa hiidaw rawaa kosii dugwaati ilakhuukhuꞌusi haa Kristu idoo giyoó ilii kabaaba⁄iye fa⁄ayaa dosi.

† 6:4 6:4 faraasi waku gu daa⁄adu butli: Kalay gu faraasi gu daa⁄adu yaa laqaru gu tuutuqumidu gu ceedee qatlay gu gauge.

‡ 6:5 6:5 faraasi gu boo⁄u niqi: Kalay gu faraasi gu boo⁄u yaati laqaru gu kaka⁄u sa qori.

§ 6:6 6:6 difaay: Buraa da ⁄aamu waku daa tinqimi, uma gosi naa sabiibu.

* 6:8 6:8 faraasi gwaa ⁄adau: Kalay gwaa ⁄adau, tiꞌii yaati ilakhuukhuꞌusa da gwaaꞌaraa.

† 6:9 6:9 masabaahu: Idoti yaa daqa da ilii hadimisuu idadu sa Iliitleemu, hari amoo da daada⁄aru ubaanii rawaa kosii.

* 7:2 7:2 chapaa da Iliitleemu: Ti khoosliya, yondu gosi ti iliiqamidu caqaru pandadu gu hidage, sa laqaru tuba hida hhanki yoó iliipaꞌanay Iliitleemu. Yuꞌudii kitaabuu gu 2 Wakorinto 1:22; Waefeeso 1:13; 4:30.

† 7:14 7:14 Inay naa fuliiliniri qayroo koina hari ceedee da ⁄ambeenimoo: Gimbaki harooti khay maꞌaana da ilabuuslaraa daqa tlakwaroogo hari ceedee da Kristu daa hadisi yaqay musalaabage. Yuꞌudii kitaabukii 1:5b; 22:14. Slime, yuꞌudii kitaabuu gu Waeburaaniyaa 9:14; 1 Yohaana 1:7.

‡ 7:17 7:17 ina gimaa deꞌena inay: Tiꞌii ti Kristu, dugunaa ilakhuukhuꞌusi haa deꞌemiisay gu hhou. Yuꞌudii kitaabuu gu Yohaana 10:1-16; 21:15-17.

§ 7:17 7:17 maꞌay gu slafimaage: Hhaã na maꞌay gu hhoi guroó khawee ibidinaa da koraraa goóba hiifaakoo. Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 23:2; Hiitlaaꞌasa 21:6; 22:1-2, 17; Yohaana 4:10-14.

✡ 7:17 7:17 Yuꞌudii kitaabuu gu Isaaya 25:8; 49:10; Hiitlaaꞌasa 21:4.

* 8:3 8:3 lagabay gu sahaabu: Hiĩ yaa khooslimoo gu ilii daada⁄aru ubaanii. Yuꞌudii kitaabuu gu 1 Watemi 7:50.

† 8:3 8:3 masabaahu da sahaabu: Yondu gosi yaa ilii daada⁄aru gu idadu daa hadiidimisiye sa Iliitleemu. Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 30:1-5; 1 Watemi 7:48; Hiitlaaꞌasa 9:13.

✡ 8:7 8:7 Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 7:20; 9:23-25; Esekeeli 38:22; Daareesoo 18:12.

‡ 8:11 8:11 Qada: Umaki yaa daqa uma gu khaimoo waku dahhi guroo khawa qada maꞌayge. Yuꞌudii kitaabuu gu Yeremiyaa 9:15; 23:15.

* 9:11 9:11 Abadooni haa Apooliyooni: Maꞌaana da umaiĩ hhanki gu cada ti Fitlaalootiisay.

† 9:20 9:20 feesa: Feesa ti sikhimaa gu kaaru gu kooma kalay gwaa ⁄adau.

* 10:10 10:10 hiraagi khay qada guraꞌa gooii: Yohaana qatlay giyaa ilii ooyi kitaabuki, gigi slai hari khisla ubee gimba gu Iliitleemu, qariqaaqari giyaa ilii somimi, giyaa ilii ilahudeesi gimba gu labaꞌasu haa ⁄agitiru gwaa waara, gi arimi qada.

✡ 11:2 11:2 Yuꞌudii kitaabuu gu Danieeli 7:25; 12:7.

* 11:4 11:4 khai cada gu miseyituuni: Khai hhanki cada gu seyituuni digaati ilakhuukhuꞌusi haa masayditee da cada, daayii leehhi ha Iliitleemu, gigi maakhi hari du⁄iya sa yondu gosi. Yuꞌudii kitaabuu gu Sakariyaa 4:1-14.

✡ 11:5 11:5 Yuꞌudii kitaabuu gu 2 Watemi 1:10-12.

† 11:19 11:19 sandikoo da ila⁄imbidu: Sandikoti rawge wanta. Iliitleemu yaa ilakaay hida gu Israeeli ma boo⁄imisiri ilakhuukhuꞌusa da sandikoti, saa ilii hhiyuumaamidiyee hhapee da Sinaayige. Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 25:10-21. Waꞌay kosii daa qaasi khongorooꞌosay gu tle⁄eẽ gwaa koomee ilakaawa mibi da Iliitleemu, hhadaa da Haruuni haa ⁄agotira daa maana oiiꞌine.

* 12:1 12:1 hadee saa daasi letu: Hadeti ti ilakhuukhuꞌusa da kanisaa da Iliitleemu da Ila⁄imbidu gu Segu sliimaa haa Ila⁄imbidu gu ⁄abu, daa ⁄imbidi ina. Letu yaa laqaru gu wanqamee da hhoinay gosi. Hiikala⁄a rawaa gu slehhenge yaa laqaru ⁄uuru sagaa hadisi ha Looimoo gu goõ. Yuꞌudii kitaabuu gu Luuka 10:19. Yuꞌudii kitaabuu gu Yondu gu Ya⁄abimiisee 20:28; Wagalatiyaa 4:21-31; Waefeeso 5:24-27.

† 12:1 12:1 hhamaa gwaa koomaa tica⁄eerii mibi haa cada: Gimbaki gu bakaꞌasa dugu hiidahhasi ilakhuukhuꞌusa haa tletaa gu Yoseefu ila⁄imbidu gu seguge. Yuꞌudii kitaabuu gu Tlaatleesoo 37:9-10.

‡ 12:3 12:3 irimu gu didiru gu daa⁄adu: Hiĩ ti Sataanimoo dugunaa ilakhuukhuꞌusi, goó koimisa hhamisaraa kanisaa da Kristu qatlay sliimaa, teesaaqay see yoóyii dahhasiyaaba.

§ 12:3 12:3 sagaiĩ fanqu, khadami mibi: Haã yaa ilaꞌaaꞌaatisa da watemi paslaapasloo gwaa tawaalimee hari qatlay paslaapasloo. Yuꞌudii kitaabuu gu Danieeli 7:7-8, 20-25.

* 12:5 12:5 hhadaa da sikhima: Hiĩ ti laqaru idoo nakee gimaa ilii tawaaline hhapapu goõ khoorooge harii ⁄uuru gu Tawaaloo da Iliitleemu, haa idoo gimaa ilii kaba⁄iye fa⁄ayaa dosi goõ. Yuꞌudii kitaabuu gu Daareesoo 2:9; Hiitlaaꞌasa 2:27-28.

* 13:1 13:1 umaiĩ gu belendeqemisu Iliitleemu: Hida wa⁄a yoó ilahudeemisiyay tuba, umaiĩ hhanki hiraatii boo⁄iri daqa Iliitleemu kilesi, ti daqa makimokii gooba.

† 13:2 13:2 duubu: Duubu ti makimoo gu didiru guyii loou hari khisla, gu kooma yeꞌeeroo cigahha haa carafee gu dihhi.

‡ 13:18 13:18 666: Maꞌaana da faadoti lahhoꞌo, lahhoꞌo, lahhoꞌo ti faadoo da hida daa slakuti, sa gimba yaa slakuti fanqugo. Fanqu na faadoo da Iliitleemu daa buꞌuti.

* 14:14 14:14 Nanku Heedi pahha: Tiꞌii hhayukii, Nanku Heedi ti uma gu caduu gu Yeesu. Yuꞌudii kitaabuu gu Hiitlaaꞌasa 1:13; Danieeli 7:13.

† 14:18 14:18 sabiibu gu khooroo: Khaimoki gu sabiibu dugooti hatli haa yoóti ⁄aamuudi, ⁄aamu gosi na sabiibu. Hhayukii sabiibu gu khooroo ti hida goó yondiidee tlakwaroo.

* 15:5 15:5 mara gu didiru gu Iliitleemu duguũ afiiooyimi: Hida wa⁄a yoó ilahudeemisiyay tuba, Mara gu didiru gu Iliitleemu. Ti laqaru gu mara gosi gu rawge waara, kara Hemaa da ilatlawaraa. Yoóti laqanta ilakhuukhuꞌusa da hemaa da Wayahuudi tiꞌii khoorooge.

* 16:2 16:2 inkaahhaai gu tlakwi: Haã yaa sagadahhatira pahha da cuncufeeray daraa sagadahhi hida gu Misiri ha Iliitleemu. Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 9:9-10; Luuka 16:21.

† 16:3 16:3 Maꞌay gu tlawatee gii fookidiri ceedee: Haã yaa sagadahhatira pahha daayii ca⁄adi hhapee da Misirige qatlaykira gu Musaa. Yuꞌudii kitaabuu gu Hiica⁄araa 7:20-21.

‡ 16:13 16:13 tletimiisaykiraa gu afaꞌafuuma: Hida wa⁄a yoó ilahudeemisiyay tuba, tletimiisay gu afaꞌafuuma ti uma gu caduu gu makimoo gu cada. Yuꞌudii kitaabukii 19:20.

§ 16:16 16:16 Harimagedooni: Harimagedooni ti uma gu oõ gu Megiidoo hari Eburaanaisoo. Yaamu gu Megiidoo na daqa da kaari, daa ilii gauuꞌumisiye gau catimisu gu hida gu Israeelige, Ila⁄imbidu gu Seguge. Yuꞌudii kitaabuu gu Ilabuꞌumiisee 5:19; 2 Watemi 23:29-30; 2 Gimba gu Diqimi 35:22.

* 17:1 17:1 slipalautoꞌotira da didiri: Hida wa⁄a yoóti ilahudeemisiyay tuba slipalauutoꞌoti da didiri ti yaamu hhakira gu didiri gu Babilooni. Kara tlakwaroo dosi loi daganii ilakhuukhuꞌusi haa slipalautoꞌotira da didiri. Yuꞌudii gimbaki kitaabuu gu Yeremiyaa 51:1-13.

* 18:12 18:12 khai doó uudi oine: Khai gu uudi ti aslayi gu khai gu muchungwa, mulimaaw haa mudiimu. ⁄aamu gu khai gu uudi kalay gooina gu qalamaasiya daa ⁄adaꞌadi, kara gu denu ba⁄ay ⁄aamu gu limaawu. Khaimoki dugoó kaꞌamisi sa bangasayi, bangasayi gosi gu hhou.

† 18:13 18:13 mudalasiini: Ti khaimoo qafaa dosi konta tafu gu cuua, kara dagoó hiiroogi ⁄agooge.

‡ 18:13 18:13 hiliiki: Ti khaimoo ⁄aamu gosi kona tafu gu cuua, kara dugoóyi roogi ⁄agooge, hiroó khay tafu gwaa cuuꞌu ⁄agooge.

§ 18:13 18:13 ufumba: Ti ongonoo da khaimoo waku da kooma tafu gu cuua, yondu gosi dagarooti ilaeehhimisi maraaige.

* 18:13 18:13 marihaamu: Ti du⁄iya da kooma tafu gu cuua hari khisla, du⁄iyati dagaroo maakhi tuuꞌuna ma maydi tli⁄araa.

† 18:13 18:13 ubaanii: Ti ongonoo doó tii⁄a da khai wakinay, bere hiĩ kaadi dagoótii slakhi aslaage hiraagi khayda tafu gu hhou. Yuꞌudii kitaabukii 5:8; 8:3.

* 19:20 19:20 makimokee haa tletimiisay gu afaꞌafuumaa: Makimoki na hikira gwaayii ca⁄u tlawa da didirigo. Yuꞌudii kitaabukii 13:1-10; 16:2-13; 17:3-17. Tletimiisay gu afaꞌafuumaa na makimokira gu cada gwaayii ca⁄u waꞌay gu hhapeego. Yuꞌudii kitaabukii 13:11-17.

* 20:8 20:8 Googu haa Magoogu: Googu ti mutemi gu didiru gu yaamu gu Magoogu. Yuꞌudii kitaabuu gu Esekeeli 38:1–39:20.

* 21:8 21:8 gwaaꞌaraa da cada: Gwaaꞌaraa da cada ti hiikwahharaa aslaa doóbage hhama koraraa haa koraraa goóba hiifaakoo. Yuꞌudii kitaabukii 20:6.

† 21:20 21:20 kalay gu tle⁄eẽ hhanki yaati: (1) Yaasipi, kalay gosi gu qancari, (2) yakuuti, kalay gosi gu samawaati, (3) kalikedooni, kalay gosi yaa ⁄adai, (4) sumariidi, kalay gosi gu qancara, (5) saridoniiki, kalay paslaapasloo, (6) akiiki, kalay gosi gu daa⁄adu, (7) kirisoliito, kalay gosi gu qalamaasay, (8) sabarajaadi, kalay gosi gu samawaati haa da qancari, (9) topaasi, kalay gosi gu qalamaasay, (10) kirisoparaaso, kalay gosi gu qancara (11) yasinto, kalay gosi gu samawati haa (12) ametiisito, kalay gosi gu daahhiya.