^

Bafut

Bafut: Ǹtoò Kristo yî Ǹsɨgɨ̀nǝ̀: mɨ̀kàà yî mfiì New Testament

copyright © 1999 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Bafut
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

All rights reserved.

2025-04-26

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 26 Apr 2025

5d039b4a-c9a1-50b1-8a61-176cf48aa271

Mateo

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Ǹtoo yì Ǹsɨgɨ̀nə̀ yìi

MATEO

à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aà

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Mateo, ŋ̀gàŋtoo Kristo yìi mə ɨkǔm yi yî mɔꞌɔ lɛ mbə Levi aà. Ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yìi mə Mateo à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa ɨ swoŋə nɨ mə Yesu à nɨ̂ Àyoꞌɔ̀ Nwì wa mə Nwì à lɛ ŋkàꞌà mə yu ka yǐ too tâ à zi nyweensə bə̂ aà. Ǹswoŋə nɨ mə ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ a nu Yesu bo bɨ̀ jìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə aa, ɨ lɛ nyoŋ aa ajàŋ yìi mə bɨ lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ mfoo ŋŋwàꞌànə̀ tɛ̂tə̀ a mum Mɨ̀kàà yî Lwèn, ɨ̀nnù tsɨ̀m ɨ fɛꞌɛ̀ m̀boontə aa a mfɨ̀gɨ̀tə tâ bə̀ zi mə Yesu à nɨ tsiꞌì Àyɔꞌɔ̀ Nwì wâ.

Mateo à naŋsə ntaŋtə ɨnnù jìi mə Yesu à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aa a nɨ mânjì yìi mə ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù a kɔ̀ŋə̀ nɨ mə tâ bɨ̀ ghotə ɨnnù jìi mə a dɨ̀ꞌɨ̀ aà. A ghɨrə̀ a naŋsə̀ ǹlaa mə Yesu à lɛ mbə Rabbi, Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù yî ŋ̀wè yìi mə à lɛ sɨ ghàà nɨ̂ àdàꞌà aà. Bɨ̀ma bɨ ɨnnù bî mɔꞌɔ bìi mə Yesu à lɛ ŋghàà ghu aa a bə ànnù Nwî a atu ntaꞌa (5-7), ànnǔ ntoo bə̀ a mûm m̀bi tâ bɨ̀ aa nsɛɛnsə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ (10), ànnǔ nlìꞌìnə ɨ̀fansənnù bə̀ a mûm ŋ̀ghòtə̀, ànnǔ mbə ŋgǎŋyəgə̂nnù (18) ɨ̀nnǔ nlwìꞌìnjɨ̀m bo bɨ̀ ànnǔ ajàŋ mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî a zì aà (24-25).

Mateo à nàŋsə ndɨ̀ꞌɨ̀ tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ mə Yesu à nɨ̂ m̀fɔ̀, ŋ̀kɨ ntɨgə nlɔgə noò ŋ̀ghaa nloŋə annǔ nɨfɔ̌ aburə. (Mateo, tsǒ mə à lɛ mbə ŋû baYuda, ŋ̀waꞌanə aa a mbo baYuda yaꞌa aa, a ghaꞌa ntwoŋə nɨ̂ ànnù nɨfɔ̀ Nwî aa nɨ̂ ànnù nɨfɔ̌ aburə. Àbùrə̀ a təə aa nɨ Ɨ̀kùm Nwî yìi mə bo lɛ sɨ bɔꞌɔ a ntwoŋ aà.) Ŋ̀ghɨrə bɨ yə mə Yesu à lɔ̀gə noò ǹdɨꞌɨ bə̂ ghu ajàŋə mə bɨ tswe a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî aà. ‘Mburə naŋsə nlɔɔ nɨ mə tâ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m a nɨ̂ ɨ̀toò tsɨ̀m bɨ̀ zǐ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya nloŋə annǔ nɨfɔ̌ aburə (24.14). Mateo à lwìꞌìsə nɨ̂ ǹdɨꞌɨ yì ŋwè ya mə tâ bɨ ŋghɛɛ ŋghɨ̀rə tâ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ mu ŋù ǹtsɨ̀m fàa mbi tɨgə ŋgǎŋyəgə̂nnû Kristo tǎ kɨ tɨgə yuꞌunə nii a nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ aà (28.18-20).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ŋ̀wɛ̀ꞌɛ̀ Yesu Kristo bo bɨ̀ àjàŋ mə bɨ lɛ njwe yi aà 1.1—2.23

2. Àfàꞌà Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̌ ŋkì 3.1-12

3. Àjàŋ mə bɨ lɛ mmurə Yesu a ŋkì bo ajàŋ mə bɨ lɛ ŋkwàꞌànə̀ yi aà 3.13—4.1

4. Àfàꞌà Yesu a Galilea 4.12—18.35

5. Àjàŋ mə à lɛ nlǒ a Galilea ŋkɔꞌɔ nɨ Yerusalem aà 19.1—20.34

6. Ŋ̀gyà yî ǹlwìꞌìnjɨ̀m a Yerusalem bo bɨ̀ maa mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌa 21.1—27.66

7. Àjàŋ mə à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo ndɨꞌɨ ɨbɨɨnû yi a mbo bə̀ aà 28.1-20

1

Ŋ̀gàŋətsə Kristo

(Lk. 3.23-28)

1 Bɨ səŋ bɨ̂tà bɨ atsə bɨ Yesu Kristo, yìi mə à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a atsə David, mu Abraham aa mə:

2 Abraham à lɛ mbə ta bɨ̀ Isaac,

Isaac a bə ta bɨ̀ Yakob,

Yakob a bə ta bɨ̀ Yuda bo bɨ̀ bɔɔ bɨ maà bi bi mbâŋnə̀,

3 Yuda a bə ta bɨ̀ Perez bo Zerah yìi ǹdè wàà à lɛ mbə Tamar aa,

Perez a tɨgə̀ m̀bə ta bɨ̀ Hezron,

Hezron a tɨgə̀ m̀bə ta bɨ̀ Ram,

4 Ram a bə ta bɨ̀ Amminadab,

Amminadab a bə ta bɨ̀ Nashshon,

Nahshon, abə ta bɨ̀ salmon,

5 Salmon a bə ta bɨ̀ Boaz, yìi mə ǹdè yì à lɛ mbə Rahab aa,

Boaz a bə ta bɨ̀ Obed yìi ǹdè yì à lɛ mbə Ruth, mbə ta bɨ̀ Jesse, 6 Jesse tɨgə̀ mbə ta bɨ̀ M̀fɔ̀ David.

David, yìi mə à lɛ mbə ta bɨ̀ Solomon yìi ǹdè yì à lɛ mbə ŋgwɛ Uriah aà,

7 Solomon a bə ta bɨ̀ Rehoboam,

Rehoboam a bə ta bɨ̀ Abijah,

Abijah a bə ta bɨ̀ Asa,

8 Asa a bə ta bɨ̀ Jehoshaphat,

Jehoshaphat a bə ta bɨ̀ Joram,

Joram a bə ta bɨ̀ Uzziah,

9 Uzziah a bə ta bɨ̀ Jotham,

Jotham a bə ta bɨ Ahaz,

Ahaz a bə ta bɨ̀ Hezikiah,

10 Hezekiah a bə ta bɨ̀ Manasseh,

Manasseh a bə ta bɨ̀ Amos,

Amos a bə ta bɨ̀ Josiah,

11 Josiah a bə ta bɨ̀ Jechoniah, yìi mə à lɛ njwe waa bɨ̀ bɔɔ bɨ maà bi fyâ noò mə bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ baYuda ŋghɛɛ nɨ bu a alaꞌa Babylon tsǒ ɨbùꞌu ntsò aà.

12 Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹtswe a alaꞌa Babylon aa,

Jechoniah a bə ta bɨ̀ Shealtiel,

Shealtiel a bə ta bɨ̀ Zerubabel,

13 Zerubabel a bə ta bɨ̀ Abiud,

Abiud a bə ta bɨ̀ Eliakim,

Eliakim a bə ta bɨ̀ Azor,

14 Azor a bə ta bɨ̀ Zadok,

Zadok a bə ta bɨ̀ Achin,

Achin a bə ta bɨ̀ Eliud,

15 Eliud a bə ta bɨ̀ Eleazar,

Eleazar a bə ta bɨ̀ Matthan,

Matthan a bə ta bɨ̀ Yakob,

16 Yakob a bə ta bɨ̀ Joseph, yìi à lɛ mbə ndoo Mary, Mary mə à lɛ njwe Yesu yìi bɨ twoŋə nɨ Kristo aà.

17 Ma la a bə mə bɨ̀ta bɨ atsə bɨ Yesu, ǹlɔgɨnə a nu Abraham ŋkɔꞌɔ nyweꞌe a nu David, bɨ lɛ mbə nɨghûm ǹtsò nɨ̀kwà, m̀bu nlò a nu David ŋkɔꞌɔ nyweꞌe fyâ noò mə bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ waa ŋghɛɛ nɨ bu a alaꞌa Babylon tsǒ ɨbùꞌu ntsò aa, bo kɨ̂ m̀bə nɨghûm ǹtsò nɨkwà, ŋ̀kɨ mbu nlɔ̀gɨ̀nə̀ wa noò ɨ̀bùꞌu ntsò ŋ̀kɔꞌɔ nyweꞌe a nu Kristo bo kɨ̂ m̀bə nɨghûm ǹtsò nɨ̀ kwà.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ njwe Yesu aà

(Lk. 2.1-7)

18 Bɨ lɛ njwe Yesu Kristo aa laà mə: Joseph à lɛ kosə Mary, ǹdè bɨ̀ Yesu nɨ̂ ŋ̀gwɛ̂ yì, lâ m̀bɔŋ tâ nòò nɨ̀yɔꞌɔ̀ yì à kuꞌu, Mary a yə mə Àzwì Nwî a bàŋnə̀ mə̂ ŋ̀ghɨrə yu tswe nɨ̀ mû! 19 Tsǒ mə Joseph à lɛ mbə ŋû yìi mɨ̀nnù mi mɨ tsinə aa, kaa à lɛ ŋwaꞌà kɔ̀ŋ mə yu dɨ̀rɨ̀sə̌ atu Mary a nsi bə̀. À lɛ ntɨgə nlɔɔ nɨ mânjì yìi mə yu ka ŋeꞌesə tuu Mary ghu. 20 À kà mə̂ aa kwaꞌatə nɨ̂ àtu nɨ ma yû ànnù, Angel M̀màꞌàmbi a zî ghu mbo nɨ a njə̀ə̀, ǹswoŋ mə: “Joseph, mû m̀fɔ David, tsuu lǒ bɔꞌɔ a lɔ̀gə Mary nɨ̂ ŋ̀gwɛ̂ ghò bə̂, ǹloŋ mə mu wa mə à tswe nɨ ghu aa a fâ Àzwì Nwî yìi mə a laa màŋsə̀ aà. 21 À ka jwe mûmbâŋnə̀ tâ ò tswe ɨkûm yi nɨ Yesu* ǹloŋ mə à ka yǐ yweensə bə̂ bi nɨ̂ ɨ̀bɨ̂ waa aà.”

22 Ma yû ànnù a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ tsiꞌì tsɨ̀m ma mùu ajàŋ aa, tâ ànnù yìi mə M̀màꞌàmbî à lɛ ghɨ̀rə̀ ŋ̀gàŋntoò yì a swoŋ aa, tâ à fɛꞌɛ mbòòntə̀ tsiꞌì maa ajàŋ mə:

23 “Yə̂ nɨ̀, Mûŋgɔ̀ɔ̀ màŋgyɛ̀ à ka yǐ tswe nɨ mu, ɨ jwe mûmbâŋnə̀,

tâ bɨ̀ tswe ɨkûm yi nɨ Emmanuel,”

(ǹjiꞌì ɨ̀kùm ma ghû ɨ bə mə, “Nwì à tswe biꞌinə̀”).

24 Joseph à bɨ̀ɨ̀nə̀ mə̂ wa njə̀ə̀, ǹyɔꞌɔ Mary tsiꞌì wa ajàŋ mə Angel M̀màꞌàmbi wa à lɛ nswoŋ ghu mbo mə tâ à ghɨrə aà. 25 Lâ kaa à lɛ ŋwaꞌà nɨ ghu nɔ̂ŋ ǹyweꞌe a noò yìi mə Mary à lɛ njwe mû yì yî m̀bâŋnə̀ wa aà. À jwè mə̂ aa Joseph a tswê ɨ̀kûm yi nɨ Yesu.

2

Ajàŋ yìi mə ŋ̀gǎŋnlii mɨ̀njɔ̀ŋ ɨ lɛ nzì ŋ̀kweꞌetə Yesu aà

1 Bɨ lɛ njwe Yesu aa a alaꞌa Bethlehem a mbùꞌù Yudea, wa noò wa yìi mə Herod à lɛ mbə Mfɔ̀ aà. Ma mùu noò, bə̀ bî mɔꞌɔ bìi mə bɨ lɛ sɨ lìì nɨ mɨ̀njɔ̀ŋ aa, bɨ lɛ nlò a mbɨ nsaꞌa nòò, ǹzi a Yerusalem. 2 Bo zì mə̂ aa, m̀betə mə: “Bɨ jwe mu wa mə à ka yǐ bə Mfɔ̀ baYuda aa fə aa ɛ? Bìꞌi lɛ nyə fɨ̂njɔ̀ŋ fi a ajàŋ yìi mə fɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a mbɨ̌ nsaꞌa nòò wa nòò yìi bɨ lɛ njwe yi aà. Bìꞌì zi aa a mmiì yi.”

3 Mfɔ̀ Herod à yùꞌù mə̂ laà, ǹtɔ̂ŋ yi ɨ lwî, nû yì ɨ tsɨgɨ̀nə̀, ɨ̀dɨ̀gə̀ ɨ kɨɨ̀ ǹtɨgə ntsɨgɨnə tsiꞌì tsɨ̀gɨ̀nə̀ a Yerusalem. 4 À lɛ ntwoŋ bɨlɨɨ bɨ ŋgǎŋmaaꞌanwì bɨ tsɨ̀m bo bɨ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋgsə̀ tsɨ̀m bɨ zî a betə̀ a mbo bo mə: “Bɨ lɛ ntswe nɨ̂ ǹjwe Ǹyɔꞌɔ̀ Nwì wa aa a fə aa ɛ?” 5 Bo kwiꞌi mə, “A njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa Yerusalem a mbùꞌù Yudea. Yulà à nɨ̂ ànnù yìi mə ŋ̀gàŋtoò Nwì à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aà:

6 ‘Wò, àlaꞌa Bethlehem, a mbùꞌu Yudea,

wò, kaa ò sɨ̀ kəꞌətə̀ bə̂, a tɨtɨ̀ɨ ɨlaꞌa jì wè jìi mə ɨ tswe a mbùꞌù Yudea aà;

ǹloŋ mə ǹtsyàsə̀ bə̀ à ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ wò;

ŋù yìi mə à ka yǐ kɨ tsisə nɨ̂ bə̂ bâ, baIsrael aà.’ ”*

7 Herod à yùꞌù mə̂ lâlà, ǹtwoŋ ŋgǎŋnlii mɨ̀njɔ̀ŋ jya bo bo tswê ŋ̀ŋeꞌesə ŋghaanə, a betə̀ waa bo naŋsə̀ ǹswoŋə noò wa yìi mə bo lɛ nyə fɨ̂njɔ̀ŋ fya ghu aà. 8 À yùꞌù mə̂, ǹtɨgə ntoo waa a wa Bethlehem ǹswoŋ mə: “Nɨ̀ ghɛɛ naŋsə nlɔɔ mu wâ; bɛɛ nɨ̀ lɔɔ nyə, nɨ̀ tɨgə̀ m̀bu mbɨ̀ɨ̀ ǹswoŋə a mbo mə̀, ta mə̀ kɨ ŋghɛɛ mmii yi.” 9 Bo yùꞌùtə̀ mə̂ ànnù ya mə mfɔ̀ wa à swòŋ aa, ntɨgə mfɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ waa. Fɨ̀njɔ̀ŋ fya mə bo lɛ nyə a mbɨ̌ nsàꞌa nòò aa, fɨ tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ mbii bo, ŋ̀ghɛɛ ntəə wa adɨgə yìi mə bɨ lɛ njwe mu wa a tswe ghu aà. 10 Bo yə̀ mə̂ fɨ̂njɔ̀ŋ fya mburə ndorɨtə tsiꞌì a mbə̂ ànnù. 11 Bo ghɛɛ̀ ŋ̀kuu wa nda, ǹyə mu wa bo ǹdè yi Mary, ŋ̀wo ghu nsi, m̀mii yi. Bo mìì mə̂ yi, ŋ̀ŋaꞌa ɨbàâ jyaa m̀fiꞌi njoo jìi mə bo lɛ nzì a ntsàꞌàtə mu wa nɨ̀ ju aa, mfa ntəŋə yi ghu; bo lɛ mfa aa gold, nɨ frankinsense a bɔ̀ꞌɔ nɨ məə̀ ghu mbô. 12 Bo fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ŋ̀ka mbɨɨ waa fu mbaŋnə ntɨgə ntsya nɨ mânjì yî dàŋ ǹloŋ mə à lɛ sɨ bə aa boŋ ǹjə̀ə̀ ɨ̀ lɛ̀ mə̂ waa, Nwì a swoŋ a mbo bo mə tâ bo tsuu bǔ bɨɨ ghɛ̀ɛ̀ fu wa a mbɛ̀ɛ mfɔ̀ Herod.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ Yesu ŋkhə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ ghu a alaꞌa Egipto aà

13 Nòò yìi mə bo lɛ mmàꞌàtə̀ ŋghɛɛ waa laa, angel Mmàꞌàmbi a zî a mbo Joseph a mûm ǹjə̀ə̀ ǹswoŋ ghu mbo mə, “Wa Herod à ka kɨ lɔ̀ɔ̀ mu wa mə yu zwitə, bɨ̀ɨ̀nə nlɔ̀gə̀ yi bô ǹdè yì, ŋ̀khə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ ghu a alaꞌa Egipto, ǹtɨgə ntswe ghu nyweꞌe a noò yìi mə̀ ka yǐ bǔ swoŋə a mbo wò aà.”

14 Joseph à lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀ ǹlɔgə mu wa bô ǹdè yì tsiꞌì nɨ̀tugə, ŋghɛ̀ɛ̀ a alaꞌa Egipto, 15 ǹtɨgə ntswe ghu nyweꞌe a noò yìi mə Herod à lɛ ŋkwo aà. Ma yû ànnù a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa a nlwensə ànnù yìi mə Mmàꞌàmbî à lɛ ghɨ̀rə̀ ŋ̀gàŋntoò yì a foò ǹswoŋ aa mə, “Mə̀ lɛ ntwoŋə mû ghà a fɛꞌɛ̀ aa a alaꞌa Egipto.”*

Àjàŋə bɨ lɛ nzwitə bôŋkhə aà

16 Nòò yìi mə Herod à lɛ nyə mə bə̀ bya mə bɨ lɛ nlò a mbɨ nsaꞌa nòò bɨ bweꞌesə yi aa, ǹtɔ̂ŋ ɨ lɛ nlwì tsiꞌì siꞌi siꞌi. A too bə̀ mə tâ bɨ̀ ghɛɛ nzwitə bɔɔ mbâŋnə̀ bɨtsɨ̀m a alaꞌa Bethlehem bo bɨ̀ nɨ a ɨlaꞌa jìi ɨ lɛ ntswe ghu mbɛ̀ɛ̀ aa, ǹlɔ̀gɨnə nɨ bɔɔ bìi bɨ lɛ mbə ɨlòò ji baa aa ntɨgə nsɨgə, ǹyoŋə aa wa nɨ nòò wa mə bə̀ bya lɛ nswoŋ mə fɨ̀ŋjɔ̀ŋ fya lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aà.

17 Ma yû ànnù a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹlwensə aa annù yìi mə ŋgàŋntoò Nwì Yeremiah à lɛ nswoŋ aa mə:

18 “Ŋù a yə̀ꞌə a Rama,

nlərə nɨ̂ àkhɨɨ̀ yi,

Rachel a yə̀ꞌə bɔɔ̀ bi;

kaa waꞌà biì nɨ mə mbə ŋù tsɨmsə̀ yi,

ǹloŋ mə bɨ kwòkə̀ mə̂ aà.”*

19 Nòò yìi Herod à lɛ ŋkwo aa, Angel M̀màꞌàmbi a zî a mbo Joseph a mûm ǹjə̀ə̀ a alaꞌa Egipto nswoŋ mə, 20 “Bɨ̀ɨ̀nə nlɔgə mu wa bô ǹdè yì, m̀bɨɨ alaꞌa Israel, ǹloŋ mə bə̀ bya mə bɨ lɛ sɨ lɔ̀ɔ nzwitə mu wa aa bo kwòkə̀ mə̂.” 21 À lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀ ǹlɔgə mu wa bo ǹdè yì, m̀bɨɨ a alaꞌa Israel. 22 La à bɨ̀ɨ̀ mə̂ ǹyuꞌu mə Archelaus à lɛɛ̀ ǹjɨ ndâ taà yì ǹtɨgə mfɔ̀ a alaꞌa Yudea aa, lɛ mbɔꞌɔ a ŋghɛ̀ɛ ghu. Nwì à lɛ mbu ndɨꞌɨtə yi a mûm ǹjə̀ə̀ mə tâ à ghɛɛ a mbuꞌu alaꞌa Galilea. 23 À lɛ nghɛ̀ɛ̀ ǹtɨgə ŋka ntswe aa a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa Nazareth, tǎ lwensə annù yìi ŋgàŋntoò Nwì à lɛ nswoŋ aa, mə, “Bɨ ka yǐ kɨ twoŋə nii nɨ ŋù baNazareth.”

3

Àjàŋ yìi mə Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì à lɛ sɨ swoŋ annù Nwî aà

1 À lɛ mbə maa noò, Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̀ a ŋkì a zî a atu ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ yìi ɨ lɛ ntswe a mbuꞌu Yudea aa, ǹlɔgɨnə ŋka nswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî ghu. 2 À lɛ sɨ swoŋə nɨ mə, “Nɨ̀ bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ muu, mmaꞌatə ɨbɨ̂ ghuu nloŋ mə annù nɨfɔ̌ aburə a tɨgə a abô.

3 “Jɔn à lɛ mbə aa ŋù wa mə ŋgàŋntoò Nwì Yesaiah à lɛ nswoŋ nloŋ yi mə,

‘Ǹjì ŋù ɨ tɔŋnə nɨ a atu ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ ǹswoŋə nɨ mə,

Nɨ̀ naŋsə a mânjì M̀màꞌàmbi,

ǹnaŋsə ɨyaà ji tâ ɨ̀ tsinə!’ ”*

4 Jɔn à lɛ sɨ wɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ jìi bɨ lɛ naŋsə nɨ̂ ɨ̀nòŋ kamɛl aa, ŋkɨɨ ŋwɛꞌɛ nɨ̂ ɨ̀kô ŋ̀gùù a atìi yu; mɨ̀jɨ̂ mi mɨ lɛ mbə ŋgweenə bo nwu yì ǹtàꞌà. 5 Bə̀ lɛ sɨ zì ghu mbɛ̀ɛ̀ ǹlo nɨ a Yerusalem, bo bɨ̌ a mbùꞌù Yudea ntsɨ̀m, bo bɨ̀ nɨ̂ ɨ̀laꞌà tsɨ̀m jìi ɨ lɛ ntswe ŋkarɨsə ŋkǐ Jordan aà. 6 Bo lɛ sɨ bii nɨ̂ ɨ̀fansənnû jyaa, Jɔn a tɨgə̀ m̀murə nɨ̂ waa a ŋkì Jordan.

7 Lâ nòò yìi mə à lɛ nyə baFarisai bî ghàꞌàtə̀ bo bɨ̀ baSadukai bɨ zî ghu mbo mə tâ à murə waa a ŋkì aa, a lɛ nswoŋ a mbo bo mə, “Bǔ bɔɔ bɨ nô! A ghuu aa a wàꞌàsə wò mə tâ nɨ̀ khə̂ àlwintɔŋə Nwî yìi mə a zì aa ɛ? 8 Nɨ̀ ka ŋkoonə mɨ̂ntà mìi mə mɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ mə nɨ̀ bə̀ŋkə̀ mə̂ mɨ̂ntɨɨ̀ muu, m̀maꞌatə ɨbɨ̂ ghuu aà. 9 Nɨ̀ tsee kɨ mɔ̀ɔ̀ntə̀ nɨ mə mbə nɨ̀ yî ŋ̀khə njo Nwì ǹloŋ mə nɨ swoŋə nɨ mə, ‘Taà yìꞌì à nɨ aa Abraham.’ Mə̀ swòŋ a mbo bù mə mbə Nwî à zî àjàŋ mə mbə yu bəŋkə̀ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ jûlà ɨ tɨgə̀ bɔɔ bɨ Abraham! 10 Tsiꞌì tsɨ̀tsɔ̀ŋ wa bɨ nɔ̀ŋsə̀ mə̂ ǹjàà ǹlɔɔ nɨ̂ ŋ̀wâ ɨtì ghu tsiꞌǐ mɨ̂ŋgàŋ! Ɨ̀tǐ tsɨ̀m jìi mə kaa ɨ sɨ mɨ̂ntà mî sɨgɨ̀nə̀ koonə aa, bɨ ka wǎ mmàꞌa a mɔꞌɔ tâ ɨ̀ khɨ.

11 “Mə murə ghuu aa a ŋkì a ndɨ̀ꞌɨ mə nɨ̀ bə̀ŋkə̀ mə̂ mɨ̂ntɨɨ̀ muu, lâ ŋù yì mɔ̀ꞌɔ a yòŋə a njɨ̌m mə̀, yìi mə à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyàtə̀ ghâ, kaa mə̀ waꞌà kùꞌùnə̀ tsiꞌǐ tugɨtə̂ ɨ̀baakòrə̀ ji. À nɨ yu wa yìi à ka yǐ kɨ murə ghuu a mûm Àzwì yî Làà nɨ a mum mɔꞌɔ aà. 12 Àyoo nsəgə mɨ̀sàŋ a tswe ghu abo, à ka səgə mɨ̂sàŋ mya ɨ tii ntsàꞌa tsɨ̀m fiꞌisə ɨ tɨgə ghotə mɨsàŋ mya a mûm àta yu, ɨ bàŋnə tɔɔ ntsàꞌà jya a nɨ mɔꞌɔ yìi mə ɨ khɨ kaa waꞌà m̀mɛ̀ aà.”

Àjàŋ mə bɨ lɛ mmurə Yesu a ŋkì aà

(Mk. 1.9-11; Lk. 3.21-22)

13 Yesu à lɛ ntɨgə nlo a Galilea nzi a mbɛ̀ɛ Jɔn a ŋkǐ Jordan mə tâ à murə yi a ŋkì. 14 Jɔn à lɛ ŋka nlɔɔ ntuù, ǹswoŋə nɨ mə, “A kuꞌunə mə boŋ a mùrə wò m̀murə gha a ŋkì, ò bâŋnə̀ m̀bu nzì bə a mbo mə̀ aa ɛ?” 15 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Màꞌàtə tâ à bə laà tsɨtsɔ̀ŋə̀; ǹloŋ mə àâ àjàŋ yìi mə a kuꞌunə mə tâ bɨ̀ ghɨrə tâ ɨ̀nnù tsɨ̀m ɨ̀ tsinə aà.” Jɔn à lɛ ntɨgə mbii mmurə yi a ŋkì.

16 Nòò yìi bɨ lɛ mmurə Yesu a ŋkì aa, à lɛ ŋghɛ̀sə̀ m̀fɛꞌɛ wa mûm ŋ̀kì ŋ̀kɔꞌɔ ntəə a ntaꞌà. Àbùrə̀ a lɛ ŋŋaꞌanə a yə Azwì Nwî a sɨgə, mbə tsǒ bugɨrəmɨ̀kuu ntəə ghu atû. 17 Ǹjì Nwì ɨ tɨgə̀ ŋ̀ghaa nlo a aburə nswoŋ mə, “Àa mû ghà yî m̀bâŋnə̀ yìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aa à ghulà, mə naŋsə ndorɨtə nloŋə yì.”

4

Àjàŋ yìi mə Satan à lɛ ŋkwàꞌànə̀ Yesu aà

(Mk. 1.12-13; Lk. 4.1-13)

1 Ma yaa ànnù a ghə̀ mə kɨ tsyà, Àzwi Nwì a tsyâsə̀ Yesu a atu ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ mə tâ Devil à kwaꞌanə yi ghu. 2 À lɛ ntswe ghu mɨtugə mɨ njwi mɨ̀ghum mi nɨkwà, a siꞌinə bo bɨ̀ a tɨ̀tugə, ǹtuu njɨ̂, ǹjì ɨ yaŋə̀ yi. 3 Ŋ̀gàŋkwàꞌànə bə̀ wa a zî ghu mbo nswoŋ mə, “M̀bə ò bə Mu Nwì, ò swoŋ a mbô ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ jû mə tâ ɨ̀ bəŋkə ntɨgə abaà.”

4 Yesu a kwiꞌi mə, “Bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwì mə,

‘Kaa ŋù à sɨ ntɨ̀ɨ̀ tswe nloŋ aa tsiꞌì àbaa yu yu bə̂,

a kɨɨ nlɔɔ mɨghàà mɨ tsɨ̀m mìi mɨ fɛ̀ꞌɛ a ntsu Nwì aà.’ ”*

5 Devil a bû ǹlɔgə Yesu ŋghɛɛ nɨ ghu wa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì ǹlàà maŋsə, ǹtɛꞌɛ yi wa atu nɨdòò nɨ ndâmàꞌanwì, 6 ǹswoŋ ghu mbo mə, “M̀bə ò bə Mu Nwì, ò tsɔꞌɔnə̀ ǹlo fàa atu nda nnàŋə a nsyɛ̂; ǹloŋ mə bɨ ŋwaꞌanə mûm àŋwàꞌànə Nwì mə,

‘Nwì à ka swoŋ annù a mbo baangel bi nloŋə ghô.’

M̀bu nswoŋ mə,

‘Bo ka tɨgə ŋɛɛ gho ɨ tugɨtə a mbo bo a ndəŋ

mbɨ̀ꞌɨ̀ ò tumə̀ àkòrə̂ yo a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀.*’ ”

7 Yesu a kwiꞌi mə, “Bɨ bû ŋ̀wàꞌànə̀ a mûm àŋwàꞌànə Nwì mə, ‘Tsùu Mmàꞌàmbî Nwìŋgɔ̂ŋ ghǒ kwàꞌànə̀.’ ”*

8 Devil a kuꞌùsə̀ m̀bu nlɔ̀gə̀ Yesu ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ ghu a atu ntaꞌa yìi a lɛ ŋkɔꞌɔ njɔŋnə aa, ǹdɨꞌɨ ɨtoò tsɨ̀m jìi mə bɨ̀fɔ̀ bɨ mbi bù saꞌa aa bo bɨ̀ nɨ̀ghaꞌà nyaa ghu mbô. 9 Ǹswoŋ ghu mbo mə, “Mə̀ ka fa ŋgɔ̀ŋ ǹjoo ma jû tsɨ̀m a mbo wò mə mbə ò wo a nsyɛ mmii ghâ.” 10 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Lǒ ŋghɛ̀ɛ̂, Satan! Bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə Nwî mə,

‘Ka mii tsiꞌì M̀màꞌàmbi Nwìŋgɔ̀ŋ ghò,

ŋ̀kɨɨ ŋka mfaꞌa tsiꞌì ghu mbo yuyu.’* ”

11 Devil à lɛ ntɨgə mmaꞌatə Yesu, baangel bɨ zî m̀faꞌa ghu mbô.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nlɔ̀gɨ̀nə afàꞌâ yi a Galilea aà

(Mk. 1.4-15; Lk. 4.14-15)

12 Yesu à yùꞌù mə mə bɨ nɨŋə Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̀ a ŋkì a atsaŋ, ǹtɨgə nlo ŋghɛ̀ɛ̀ a Galilea. 13 À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ghuu aa, mmaꞌatə Nazareth ŋ̀ghɛɛ ntɨgə ntswe a Kapernaum, a mbɛ̀ɛ̀ àtsumə Galilea, a mbùꞌu Zebulem bo Naphtali. 14 A lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ laa a nlwensə annù yìi mə ŋ̀gàŋntoò Nwì Yesaiah à lɛ nswoŋ aa mə,

15 “Àlaꞌa Zebulum nɨ alaꞌa Naphtali,

jìi mə ɨ tswe a mbɛ̀ɛ ŋkì mɨyaa, a njii ŋkì Jordan,

Galilea, wò àlaꞌa bɨ̂tɨ̀zi Nwî!

16 Bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ tswe a mûm m̀fiì ɨ̀dɨ̀gə̀ aa

bɨ yə̀ mə ŋkàꞌà yî wè,

bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ tswe a alaꞌa yìi mə àlɨləŋə nɨwo a lɛ ntswe ghu aa,

ŋkàꞌà ɨ tà mə a nu bo.”*

17 Ǹlɔgɨnə maa noò Yesu a lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka nswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî ǹswoŋə nɨ mə, “Nɨ̀ bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ muu, mmaꞌatə ɨbɨ̂ ghuu, ǹloŋ mə annù nɨfɔ̌ aburə a tɨgə a abô.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ntwoŋ ŋgǎŋkô m̀bwɛ̀ ji nɨkwà aà

(Mk. 1.16-20; Lk. 4.14-15)

18 Yesu à kà mə̂ aa ntəə nzi a aghəŋə ŋkì mɨyaa Galilea nyə ŋgǎŋkômbwɛ̀ ji baa, a bə Simon yìi bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Peta aa, bo mumaà yì Andrew, bɨ tswê wa mûm ŋ̀kì ǹlə nɨ̂ m̀bwɛ̀ nɨ̂ àmbunjya. 19 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ zi ŋka nyoŋə nàâ, mə̀ ka ghɨ̀rə tâ nɨ̀ tɨgə mbə ŋgǎŋko bə̀.” 20 Bo kɨ̂ ŋ̀ghɛnsə mmàꞌàtə mbunjyâ jyaa jya ǹyoŋə yi.

21 Bo bo kà mə̂ aa ŋghɛntə a bû ǹyə bɔɔ bɨ ma bî mɔꞌɔ bi baa, a bə Jɛms bo Jɔn, bɔɔ bɨ Zebedee. Bo bɨ̀ taà wàà Zebedee lɛ ntswe a mûm àkànuꞌu ŋkɛɛ nɨ̂ m̀bunjyâ jyaa. Yesu a twoŋə̀ waa. 22 Bo kɨ̂ ŋ̀ghɛsə mmàꞌàtə akànuꞌù yaa ya bo bɨ̀ taà wàà ǹyoŋə yi.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋka ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù, ǹswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî ŋ̀kɨɨ ŋghurə nɨ̂ ŋ̀gàŋ mɨghɔ̀ɔ̀ aà

(Lk. 6.17-19)

23 Yesu à lɛ ntɨgə ŋkarə nɨ alaꞌa Galilea tsɨ̀m ǹdɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnù a ndâghòtə baYuda, ŋ̀kɨɨ nswoŋə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya nloŋə annù nɨfɔ̌ aburə. Ŋ̀ghurə nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ mɨ tsɨ̀m bo bɨ̀ ɨ̀lɔ̀ꞌɔ tsɨ̀m jìi ɨ lɛ ntswe a nu bə̀ aà. 24 Ànnù ǹloŋ ŋgaà yì a lɛ ntɨgə nsɛɛnə a mûm àlaꞌa Syria tsɨ̀mə̀. Bə̀ tɨgə̀ ǹlɔgə nɨ̂ ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ̀ jyaa tsɨ̀m, tsiꞌì bə̀ bìi bɨ lɛ sɨ ghɔ̀ɔ̀ nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ a mbuu mbuu, bo bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ yuꞌu nyaŋə a mbuu mbuu aa, bə̀ bìi mə bɨ̀ demon lɛ ntswe a nu bo aa, ŋ̀gǎŋwo abùbùrə̀, bo bɨ̀ bɨ̀bwɛ̀nkə̀ ǹzi nɨ bo, a kɨɨ̀ ŋ̀ghurə waa. 25 Mɨ̀nnɔ̀ɔ̀ mî ghàꞌàtə̀ lɛ ntɨgə nlo a mbùꞌu Galilea bo bɨ̀ nɨ a Decapolis, ǹlo a Yerusalem, nɨ a Yudea, nɨ a njii ŋkǐ Jordan ǹyoŋə nìi.

5

Ànnù Nwî yìi mə Yesu à lɛ nswoŋ a atu ntaꞌa aà

(Lk. 6.20-23)

1 Yesu à yə̀ mə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ntɨgə ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a atu ntaꞌa, ntswe a nsyɛ, ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ɨ yôŋ ǹtswe ghu mbɛ̀ɛ̀. 2 A lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka ndɨꞌɨ waa mə:

3 “M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə bo fumə a mûm Àzwì aà, ǹloŋ mə ànnù nɨfɔ̌ aburə à nɨ̂ à yaa.

4 “M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə mɨ̀ntɨɨ̀ myaa luu nɨ̂ àjəŋnə̀ aà, ǹloŋ mə bɨ ka tɨgə bɔrɨsə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa.

5 “Mbɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə bɨ bɔnə aà, ǹloŋ mə bo ka yǐ jɨ mbi yù aà.

6 “M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə njì ɨ yaŋə nɨ̂ waa, mɨ̀ntɨɨ̀ myaa kɨɨ̀ ǹloo nloŋ ɨnnù jìi ɨ tsinə aà, ǹloŋ mə bo ka yǐ ywurə.

7 “M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə bɨ ko mɨlɨ̀ŋnə̀ bə̀ bi mɔꞌɔ aà, ǹloŋ mə bɨ ka yǐ kɨɨ ko mɨlə̀ŋnə̀ wàà.

8 “M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə mɨ̀ntɨɨ̀ myaa mɨ laa aà, ǹloŋ mə bo ka yǐ yə Nwî.

9 “M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə bɨ fàꞌà a ŋghɨ̀rə mə tâ m̀bɔɔnə tswe a tɨtɨ̀ɨ bə̀ aà, ǹloŋ mə baa yǐ tɨgə twoŋə waa nɨ bɔɔ bɨ Nwî.

10 “M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə bɨ tsɔꞌɔ akòrə̂ yaa ǹloŋ mə bo ghɨ̀rə annù yìi a tsinə aà, ànnù nɨfɔ̌ aburə a nɨ̂ à yaa.

11 “M̀bɔɔnə a mbo bù mə mbə bə̀ ka mbəgɨtə nɨ̂ ghuu, ǹtsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə̂ yuu, ŋkɨɨ nswoŋə nɨ̂ m̀buu ɨnnù jì bɨ̂ tsɨ̀m, tsiꞌì àdàŋə̀ dàŋə̀, a atu bù ǹloŋ ŋgaa yà aà. 12 Nɨ̀ ka ndorɨtə ŋkɨɨ ŋwyɛ nsəgɨtə nloŋ mə mɨ̀tsɔꞌɔnə̀ mɨ afàꞌà mìi mɨ ghaꞌa aa mɨ tswe a mbo bù a aburə aà. Ǹloŋ mə à kɨ mbə ajàŋ yìi bɨ lɛ sɨ tsɔꞌɔ akorə ŋgǎŋntoo Nwî jìi ɨ lɛ ntswe a mbii bù aà.

M̀bə fɨ̀ŋgwaŋ bô ŋ̀kàꞌà

(Mk. 9.50; Lk. 14.34-35)

13 “Nɨ̀ laa mbə fɨ̂ŋgwaŋ a mbô m̀bî. Lâ m̀bə fɨ̀ŋgwaŋ fɨ tuu nìi bǔ kɨ lìì boŋ bɨ ka tɨgə bǔ ghɨ̀rə aa mə akə tâ fɨ̀ bǔ ka nlii aa ɛ? Kaa fɨ sɨ̀ nɨ̂ àfàꞌà bǔ ntswe, ntɨgə mbə aa mə tâ bɨ̀ meꞌe tâ bə̀ tɨgə ntəəntə ghu nɨ mɨ̀kòrə̀.

14 “Nɨ̀ laa mbə ŋkàꞌa mbi ghù. Kaa mbə bɨ waꞌǎ njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yìi ɨ̀ təə a atu ntaꞌa aa lɔ̀ꞌɔ̀sə̀. 15 Kaa bə̀ sɨ lâm kosə nnɨŋə nɨ a mûm àntɔ̀ɔ̀ ŋ̀kusə, bɨ bàŋnə̀ ǹtɛꞌɛ aa bə a atu atɛtɛ̀, ŋ̀kàꞌâ yi wa ɨ tɨgə̀ ǹta ŋkeꞌetə nɨ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m a mûm ǹdâ. 16 Ma mùu ajàŋ, nɨ̀ ghɨrə tâ ŋ̀kàꞌâ ghuu ka nta a nsi miꞌi bə̀, tâ bo ka nyə ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ jìi nɨ ghɨ̀rə̀ aa ta tɨgə ghaꞌasə Taà ghùù yìi à tswe a aburə aà.

Àjàŋ yìi mə Yesu a tɔꞌɔtə nɔ̂ŋsə̀ Nwì aà

17 “Nɨ̀ tsee waꞌatə mə mə̀ zì aa a mbwɛsə nɔ̀ŋsə̀ yìi à tswe a mûm ŋ̀ŋwàꞌànə̀ Moses kə̀ ànnù yìi a tswe a mûm àŋwàꞌànə ŋgǎŋntoo Nwî aà. Kaa mə̀ sɨ̀ zì aa a mbwɛsə nɔ̀ŋsə̀, mə̀ zì aa bə a nlwensə̂. 18 Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə kaa nɨ̀liꞌi nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ nî fùùrə̀ kə̀ àntsɔ̀ꞌɔ̀nə̀ yî fùùrə̀ kaa ka yì waꞌà bwɛ wa nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ nɔ̂ŋsə̀ ǹyweꞌe a noò yìi mə abùrə̀ bo ǹsyɛ ka yǐ tsyà aà; bɨ ka yǐ ghɨ̀rə ɨnnù jìi ɨ tswe ghu aa tsiꞌì tsɨ̀m yaꞌa. 19 Ŋù tsù yìi mə a wò tsiꞌì ǹdɨꞌɨ yì kə̀gə yî mɔ̀ꞌɔ a nɨ̂ ǹdɨꞌɨ ma jû, ŋ̀kɨɨ ntɨgə ndɨꞌɨ nɨ a mbo bə̀ bî mɔꞌɔ mə bɨ̀ ka ŋghɨrə mala aa, bɨ ka yǐ twoŋə yi nɨ ŋù yî kə̀ꞌə̀tə nsɨgə nlwiꞌi a mûm ànnù nɨfɔ̌ aburə. Lâ ŋù yìi mə a lə̀ə ndɨꞌɨ mà jû ŋ̀kɨɨ mmɨrɨsə nɨ bə̀ bî mɔꞌɔ mə bɨ̀ kɨɨ ŋka nləə aa, bɨ ka yǐ twoŋə yi nɨ ŋù yì ŋ̀wè a mûm ànnù nɨfɔ̌ aburə.

20 “Mə̀ swoŋ a mbo bù mə, mbə ɨnnǔ juu tsuu tsinə ɨ tsyatə ji ŋgǎŋndɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ ji baFarɨsai, bəə boŋ kaa nɨ̀ ka yǐ waꞌǎ a mum annù nɨfɔ̌ aburə kuù.

Ànnù ǹloŋə alwintɔŋ bo ǹzwìtə ŋù

21 “Nɨ̀ yuꞌu mə bɨ lɛ sɨ swoŋə a mbo bə̀ a mbìì mə, ‘Tsee ŋû zwitə; ŋù yìi mə à ghɨ̀rə ma la aa bɨ ka lɔ̀gə̀ yi ghɛ̀ɛ̀ nɨ ghu a ndântsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌà.’ 22 Lâ, mə̀ swòŋə a mbo bù mə, ‘Ŋù yìi mə à lwìsə ntɔŋ a nû ǹdɨ̂m yì aa,* a bɔŋ mə bɨ̀ nɨŋ ɨsaꞌa ghu nû.’ Ŋù yìi mə à twòŋə ndɨ̂m yì nɨ̂ àtɨ̀rə̀ aa, a bɔŋ mə bɨ̀ lɔgə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ ghu a nsi ŋgǎŋnsaꞌa mɨ̀saꞌà. Ŋù yìi mə twòŋə ndɨ̂m yì nɨ̂ àjɨ̀ŋtə ayoo dàŋə̀ dàŋə̀ aa, a kuꞌunə mə tâ bɨ̀ maꞌa yi a mum mɔꞌɔ tɨ mɛ̀.*

23 “M̀bə ò yǐ nzì nɨ̂ ǹjoo mmàꞌanwì jo a nsi nɨ̀kèntə̀ nɨ mɔꞌɔ nɨ mmàꞌa Nwì, ŋ̀waꞌatə mə ò fànsə annù a mbo ǹdɨm ghò, 24 ò maꞌàtə̀ ǹjoo mmàꞌanwì jya wa mbɛ̀ɛ nɨ̀kèntə̀ nɨ mɔꞌɔ, mfoo ŋghɛ̀ɛ̀ bǔ ndɨm ghò wa mâŋsə̀ ànnù ya, mbɔŋ tâ ò zi mfa njoo mmàꞌanwì jo jyâ.

25 “M̀bə ŋù yìi à nɨ̌ŋ ɨsaꞌa a nu wò a lɔgə gho ŋka ŋghɛɛ nɨ wò a kɔrə̀, ò swoŋ bu yu mâŋsə̀ ɨ̀saꞌa wa a mânjì m̀bɔŋ ghɛ̀ɛ kuu wâ kɔrə̀; ǹloŋ mə bu yu bə ghɛ̀ɛ kuu ghu, boŋ à ka ghɛ̀ɛ fa gho a mbo ŋ̀gàŋnsaꞌa mɨ̀saꞌa tâ à tɨgə mfa gho a mbô ŋ̀gàŋmbɛ̂ àtsàŋə̀ tâ à ghɛɛ nnɨŋə gho a atsaŋə̀. 26 Mə̀ swǒŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋ a mbo wò mə ò bə kuu wa atsaŋ boŋ ò ka tɨgə tswe ghu ɨ yweꞌe a noò yìi ò ka yǐ màŋsə tu ŋkabə yìi mə o tswa nii ghu aa tsiꞌì ǹtsɨ̀m, ɨ sɨgə yweꞌe nɨ̂ ànini yìi a lwiꞌi aà.”

Ànnù ǹloŋə annǔ mâghàbə̀

27 “Nɨ̀ lɛ nyuꞌu bɨ swoŋ a mbìì mə, ‘Tsee annǔ mâghàbə ghɨ̀rə̀.’ 28 Lâ mə̀ swǒŋ a mbo bù mə, ŋù yìi mə à lèntə mâŋgyɛ̀ ǹyəꞌətə yi aa, à ghɨ̀rə̀ mə annǔ mâghàbə̀ bo yu a mûm ǹtɨɨ yu. 29 Maa ajàŋ m̀bə nɨ̀liꞌì no nì màꞌà nɨ ghɨ̀rə mə tâ ò wo a mûm ɨnnù jî bɨ, ò tweꞌè m̀meꞌe! A bɔŋ mə tâ ò bwɛ adɨgə nû yo yǐ mɔꞌɔ ntsyatə mə tâ bɨ̀ yi mmàꞌa ɨbɨɨnû gho tsɨ̀m a mum mɔꞌɔ Satan.* 30 M̀bə abô yo yì màꞌà a ghɨrə mə tâ ò wo a mûm ɨ̀nnù jî bɨ, ò kwyɛ̂ m̀meꞌe! A bɔŋ mə tâ ò bwɛ nɨkwɛɛ̀ no nǐ mɔꞌɔ ntsyatə mə tâ bɨ̀ yi mmàꞌa ɨbɨɨ nû gho tsɨ̀m a mum mɔꞌɔ Satan.

Ànnǔ nsàꞌa nɨ̀yɔꞌɔ̀

(Mt. 19.19; Mk. 10.11-12; Lk. 16.18)

31 “Bɨ lɛ swoŋ mə, ‘Ŋù yìi à fìꞌi ŋgwɛ̂ yì a nda yu aa, tâ à yə mə yu fa àŋwàꞌànə̌ nsàꞌànə nɨ̀yɔꞌɔ ghu mbô.’ 32 Lâ, mə̀ swǒŋ a mbo bù mə, m̀bə ŋù a fiꞌi ŋgwɛ̂ yì a nda yu, ntsuu nloŋ aa annǔ atsùùrə bə, bəə boŋ à ghɨ̀rə̀ aa mə tâ à tɨgə màŋgyâ àjɨrə̀; ŋùmbâŋnə̀ yìi à yɔ̀ꞌɔ yi aa, a ghɨrə̀ aa annǔ mâghàbə̀ bo màŋgyɛ̀ ma wâ.

Ànnù ǹloŋə annǔ ŋka ŋkàâ

33 “Nɨ̀ yuꞌu mə bɨ lɛ sɨ swoŋə a mbìì mə, ‘Nɨ̀ tsuu kɨ kàà annù a mbweꞌesə bə̀, lâ m̀bə ò tɛꞌɛ ŋkaa a mbo M̀màꞌàmbi mə ò ka ghɨrə annù, ò ghɨ̀rə̀ ànnù ma yâ.’ 34 La mə̀ swǒŋ a mbo bù mə, nɨ̀ tɛꞌɛ tsuu burə kɨ kaa kàà. Nɨ̀ yi tɨ kàꞌa annù nɨ̀ tsuu kɨ kàà. Nɨ tsee nɨ̂ àbùrə̀ kàà, ǹloŋ mə àa adɨ̀gə̀ yìi mə àbə̀rə̀ Nwî a tswe ghu aà; 35 kə̌ a nsyɛ, nloŋ mə àa adɨ̀gə yìi mə Nwǐ a tɛtə mɨkòrə̂ mi ghu aà; kě nɨ̂ Yerusalem, ǹloŋ mə àa ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà M̀fɔ̀ yî ŋ̀wè aà. 36 Nɨ̀ tsee kɨ kàà nɨ̂ àtû yuu, nloŋ mə kaa mbə nɨ̀ waꞌǎ ɨnùŋ yî m̀fùꞌù kə̀ yî m̀fìì ghɨrə̀ aà. 37 Tâ ànnù yìi mə nɨ̀ ka kɨ swoŋə aa tâ bə tsiꞌì ‘ɨ̀ɨ̀ŋə’ kə̀ ‘ŋ̀gaŋ’; ànnù yi dàŋ yìi nɨ̌ bù ǹswoŋə aa a tɨgə nlo aa a mbo ŋù yì mbɨ wâ.

Ànnù ǹloŋə annǔ ŋkwiꞌinə ànnù yî bɨ̂

(Lk. 6.29-30)

38 “Nɨ̀ lɛ nyuꞌu mə bɨ lɛ nswoŋ mə, ‘Nɨ̀liꞌi a atu nɨ̀liꞌì, bo bɨ̀ nɨ̀sɔ̀ŋə̀ a atu nɨ̀sɔ̀ŋə̀.’ 39 La mə̀ swòŋə a mbo bù mə, tsuu ɨbɨ yìi ŋù yì mbɨ a ghɨrə a nu bù kɨ tuu. Lâ m̀bə ŋù a fɛɛ nɨghaꞌà no ni abô màꞌà, ò bəŋkə̀ nî mɔꞌɔ mfa ghu mbô. 40 M̀bə ŋù a lɔɔ gho nɨ̀ ɨ̀saꞌa ŋka nlɔɔ mə yu kwɛrə atsə̀ꞌə̂ yo yì màꞌà, ò kɨ̂ m̀fa akutə̀ yo ghu mbô. 41 M̀bə ŋù a gaansə gho mə tâ ò kwɛtə yi tâ bu yu ghɛɛ malə̀ yî m̀fùùrə̀, ò bii bu yu bâŋnə̀ ŋ̀ghɛɛ bi baà. 42 M̀bə ŋù a yi nlɔɔ ayoo a mbo wò, ò fâ, ǹtsee tuu a ntsɔꞌɔsə ŋù nɨ̂ àyoò.

Ànnǔ a ŋka ŋkɔ̌ŋ ŋgàŋ kɨbàà

(Lk. 6.27-28,32-36)

43 “Nɨ̀ lɛ nyuꞌu bɨ swoŋ mə, ‘Ka kɔ̀ŋə̀ a ndɨ̂m ghò, ŋ̀ka mbaa ŋgàŋkɨ̀bàâ ghò.’ 44 La mə̀ swòŋə a mbo bù mə, nɨ̀ ka ŋkɔŋ ŋgàŋkɨbàâ juu, ŋ̀ka ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî a atu bə̀ bìi bɨ tsɔꞌɔ akòrə̂ yuu aa, 45 tǎ tɨgə bə bɔɔ bɨ Taà ghùù yìi à tswe a aburə aà; ǹloŋ mə a ghɨ̀rə nɨ̀nòò yì a tâ nɨ a atu bə̀ bî bɨ bo bɨ̀ bì sɨgɨ̀nə̀, ŋ̀ghɨrə m̀bə̀ŋ ɨ loò nɨ̀ bə̀ bìi annû yaa a tsinə aa bo bɨ̀ bìi annû yaa sɨ̀ tsinə̀ aà. 46 M̀bə nɨ̀ ka ŋkɔŋ aa tsiꞌì bə̀ bìi bɨ kɔ̀ŋə̀ ghuu aa, boŋ mbə Nwì a bû ǹtsɔꞌɔ ɨfàꞌà ghuu aa a ya aa ɛ? Tsiꞌì ŋ̀gǎŋkwɛrə bɨ̀tax, bɨ sɨ ma mùu ajàŋ ghɨrə aa ɛ?

47 “M̀bə nɨ̀ ka ntwoŋtə aa tsiꞌǐ bɔɔ bɨ maà buu, boŋ kwensə nɨ̂ ànnù yìi nɨ ghɨ̀rə̀ aa à nɨ̂ àkə̀ aa ɛ? Tsiꞌì bɨ̀tɨzi Nwî, bɨ sɨ maa ajàŋ kɨɨ ŋghɨrə aa ɛ?

48 “Nɨ̀ ghɨrə tâ ɨ̀nnù juu ɨ̀ bɔŋ màŋsə̀ tsiꞌì àjàŋ mə Taà ghuu a aburə à bɔ̌ŋ màŋsə̀ aà.”

6

Ɨ̀nnù ǹloŋ ŋghɨrə ɨbɔ̀ŋə̀

1 “Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu ntsuu ɨnnù jìi mə ɨ tsinə aa a nsi miꞌi bə̀ kɨ ghɨ̀rə̀ bə mə tâ bɨ̀ ka nyə ghuu. Ǹloŋ mə nɨ̀ bə kɨ ghɨ̀rə̀ maa ajàŋ boŋ kaa nɨ̀ ka waꞌǎ mɨtsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfàꞌà a mbo Taà ghùu yìi à tswe a aburə aa kwɛrə̀.

2 “Maa ajàŋ, nɨ̀ yi tɨ fa ayoo a mbo ŋ̀gàŋə̂fumə nɨ̀ tsuu ntàŋ kɨ tɔŋə, tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə ŋgǎŋabagɨlə ɨ ghɨ̀rə a ndaŋghotə bo bɨ̀ a nɨ mɨ̂mfâŋnə̀ mə tâ bɨ̀ ka ŋghaꞌasə waa aà. Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə bo kwɛ̀rə̀ mə̂ mɨtsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfàꞌâ myaa mɨtsɨ̀mə̀. 3 Lâ nɨ̀ yi mbàŋnə̀ tɨ fa ayoo a mbo ŋ̀gàŋə̂fumə, nɨ̀ tsuu ghɨ̀rə mə tâ àbô yuu yî ŋ̀kwàbə̀ à zi ayoo yìi mə àbo yì màꞌà a tugɨtə aà. 4 Tǎ tâ ǹjoo jya mə nɨ fa aa tâ ɨ̀ tswe a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀, boŋ Taà ghùu yìi mə a yə ɨdɨgə a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aa, à ka tsɔꞌɔ ɨfàꞌâ ghuu.

Ànnù ǹloŋ annǔ ntsàꞌàtə Nwì

(Lk. 11.2-4)

5 “Nɨ̀ yi tɨ tsàꞌàtə̀ Nwî, nɨ̀ tsuu bə tsiꞌì tsǒ ŋgǎŋabagɨlə̀ mə bo kɔ̀ŋə mə bo kɨ bɨɨnə təə nɨ a ndaŋghotə kə̌ a mbɛ̀ɛ̀ mɨ̂mfâŋnə̀ mə bə̀ ka nyə waa aà. Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə bo kwɛ̀rə̀ mə̂ mɨtəŋnə̂ myaa. 6 Lâ nɨ̀ yi mbàŋnə̀ tɨ tsàꞌàtə̀ Nwî, nɨ̀ kuu ŋghɛ̀ɛ̀ a mûm ǹjaꞌà ǹda bù, ǹtsetə abàꞌà, m̀buꞌu mbo a mbo Taà ghùù yìi à tswe alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aa, boŋ Taà ghùù yìi a yə ɨdɨgə a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aa, à ka tsɔꞌɔ ɨfàꞌâ ghuu.

7 “Nɨ̀ yi tɨ tsàꞌàtə̀ Nwî, nɨ̀ tsuu buꞌusə̀ kɨ ghàà mɨ̀ghàà bə̂ àdàŋə̀ dàŋə̀ tsiꞌì tsǒ ajàŋ yìi mə bɨ̀tɨ̀zî Nwî bɨ ghɨ̀rə̀ aà. Ǹloŋ mə bo waꞌatə nɨ mə Nwɨ̀ŋgɔ̀ŋ à ka yuꞌu nɨyə̀ꞌə̂ nyaa ɨ yòŋə̀ aa mɨghàâ mya mî ghàꞌà ŋ̀ghaꞌa. 8 Nɨ̀ tsuu tsǒ bo bə, ǹloŋ mə Taà ghùù à zi njoo jya jìi mə nɨ boŋə aa mbɔŋ tâ nɨ̀ ka mbetə. 9 Nɨ̀ tɨgə ŋka ntsaꞌatə Nwì aa laà mə:

Taà yiꞌi a aburə,

ghɨ̀rə̂ tâ bɨ̀ ka ŋghaꞌasə Ɨkûm ghô.

10 Tâ ànnù nɨfɔ̂ yo â zi,

Ta bǎnsyɛ aa nyuꞌu ndɨꞌɨ̀ jo tsǒ bǎburə.

11 Fa mɨjɨ mìi mə mɨ kuꞌunə a mbo bìꞌì sii aà.*

12 Lìꞌìnə ɨfansənnù jiꞌi a ajàŋ mə bìꞌi kɨɨ nliꞌinə nɨ̂ jì bə̂ bìi bɨ fànsə̀ a nu bìꞌì aà.

13 Ǹtsuu bii bìꞌì kwo a ŋkɨ̀rə̀ Satan bə̀. Lâ yweensə yiꞌi nɨ̂ ɨ̀nnù jì bɨ̂.*

14 “Ǹloŋ mə nɨ̀ bə kɨ lìꞌìnə ɨfansənnù bə̂, bəə boŋ Taà ghùù yìi à tswe a aburə aa à ka kɨɨ lìꞌìnə̂ juu. 15 Lâ m̀bə nɨ̀ tsuu ɨfansənnù bə̂ kɨ lìꞌìnə bəə boŋ kaa Taà ghùù kaa à ka waꞌà juu ka nliꞌinə.

Ànnù ǹloŋ annǔ nsiꞌisə ɨbɨɨ nu tɨ̀ jɨ̂

16 “Nɨ̀ yi tɨ siꞌisə ɨbɨɨnû ghuu tɨ jɨ, nɨ̀ tsuu kɨ jəŋnə tsiꞌǐ tsǒ ŋgǎŋəbagɨlə̀ ǹloŋ mə bo tsuŋ mɨ̂nsî myaa mə tâ bə̀ ka nyə mə bo siꞌisə̂ ɨ̀bɨɨ nû waa tɨ jɨ̂. Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə bo kwɛ̀rə̀ mə̂ mɨtsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfaꞌâ myaa mɨtsɨ̀mə̀. 17 Lâ nɨ̀ yi mbàŋnə̀ tɨ siꞌisə ɨbɨɨ nû ghuu tɨ jɨ, nɨ̀ ka nsiꞌitə mɨ̂nsî muu nyɔꞌɔ, 18 tâ bə̀ tsee yə mə nɨ̀ sìꞌìsə ɨbɨɨnû ghuu tɨ jɨ̂. Tâ Taà ghùù yìi à tswe alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aa, tâ yə. Boŋ Taà ghùù wa mə a yə ɨdɨgə a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aa, à ka tsɔꞌɔ ɨfàꞌâ ghuu.

Àfùꞌù a aburə

(Lk. 12.33-34)

19 “Nɨ̀ tsuu afùꞌû yuu a ɨtà fàa nsyɛ kɨ lə̀ə̀, a adɨgə yìi mə mbə ǹsə̀gə̀ ɨ̀ kurə kə̀ ǹtsə̀bə̀ ɨ̀ kô, kə̀ bɨ̀yə̀rə bəgə nyə̀rə̀ aà. 20 Nɨ̀ baŋnə ŋka nləə afùꞌû yuu bə a atǎ aburə, a adɨgə yìi mə m̀bə̂ ǹsə̀gə̀ ɨ̀ waꞌà kurə, kaa ntsə̀bə̀ waꞌà kɨ̀ ŋ̀ko, kaa bɨ̀yə̀rə waꞌà kɨ̀ m̀bəgə nyərə. 21 Ǹloŋ mə adɨ̀gə̀ yìi mə afùꞌû yo a tswe ghu aa, ǹtɨɨ̀ gho ɨ ka kɨɨ tswe aa ghu.

Ŋ̀kàꞌa ɨbɨɨ nû.

(Lk. 11.34-36)

22 “Nɨ̀liꞌì no laa mbə lâm ɨbɨɨnû ghô. Nɨ̀liꞌì no bə tswe sɨgɨnə̀, bəə boŋ mbɨ̀ɨ̀ nû yǒ ntsɨ̀m ɨ̀ luu nɨ̀ ŋ̀kàꞌà. 23 Lâ nɨ̀liꞌì mo bə tsuu ɨ sɨgɨnə̌ tswe boŋ m̀bɨ̀ɨ̀ nû yǒ ntsɨ̀m ɨ̀ luu nɨ̀ m̀fiì ɨ̀dɨ̀gə̀. M̀bə̂ ŋ̀kàꞌà yìi mə ɨ tswe a nu bù aa ɨ bə mfii ɨdɨ̀gə̀ bəə boŋ à nɨ̂ m̀fii ɨdɨ̀gə̀ yî ǹswèrə̀ ǹswerə.

Nwìŋgɔ̀ŋ bo bɨ̀ ǹjoò

(Lk. 16.13; 12.22-31)

24 “Kaa mbə ŋù à waꞌà a mbo bɨ̀tà bɨ afàꞌà bi baa ka mfaꞌa; ǹloŋ mə à ka bàà yî mɔ̀ꞌɔ ɨ bàŋnə kɔ̀ŋ yì mɔ̀ꞌɔ̂; kə̀ a kâ m̀faꞌa a mbo yì mɔ̀ꞌɔ nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m, m̀baŋnə ntsaꞌa nɨ yì mɔ̀ꞌɔ̂. Kaa mbə ò waꞌǎ a mbo Nwì bo bɨ̀ a mbô ŋ̀kabə ka mfaꞌa.”

25 “Ma mùu ajàŋ, mə̀ tɨgə̀ ǹswǒŋ a mbo bù mə nɨ̀ tsuu ɨnnǔ kɨ waꞌa nloŋ ntswêntɨ̀ɨ̂ yùù, mə nɨ̀ ka jɨ aa àkə̀, kə̀ no aa àkə̀ lɛ, kə̀ ǹloŋə ɨbɨɨnû ghuu, mə nɨ̀ ka wɛꞌɛ aa àkə̀ lɛ. Ǹtswê ǹtɨ̀ɨ̂ yùu, ɨ̀ sɨ̀ mɨjɨ tsyàtə̀ aa ɛ? Mɨ̀bɨ̀ɨ̀mɨnû muu mɨ waꞌa ɨ̀tsə̀ꞌə̀ kɨ ntsyatə aa ɛ? 26 Nɨ̀ lentə bɨ̂sɨŋ bìi bɨ dàrə̀ a ndəŋ aà. Kaa bɨ sɨ waa njoo bweꞌe, kaa waꞌa kɨ̀ɨ̀ m̀fuꞌu nlə̀ə̀ nɨ a atà. Lâ Taà ghùù yìi à tswe a aburə aa, a jɛꞌɛ̀ nɨ̀ waa. Ǹdùû ghuu ɨ sɨ̌ ɨ waa tsyâtə aa ɛ? 27 M̀bə ŋù nɨ̀bû ghùù yî tsù a kuꞌùsə̀ mûbàŋtə̀ a nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̂* yì ǹloŋ mə a waꞌa ɨnnù aa ɛ? 28 Nɨ waꞌa nɨ̂ ɨnnù ǹloŋ ɨtsə̀ꞌə̀ aa aya aa ɛ? Nɨ̀ lentə ɨbwìꞌi ŋgɛ̀ɛ̀ jìi ɨ kwe a ŋgɛ̀ɛ̀ aà. Kaa ɨ sɨ nwùgɨ̀nə̀, kaa kɨꞌɨ̀ nɨ̂ àsìsì kɨɨ mbaꞌa. 29 Mə̀ swòŋə a mbo bù mə tsiꞌì m̀fɔ̀ Solomon, a mum nɨ̀ghaꞌà ni nɨ tsɨ̀m, kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ atsə̀ꞌə̀ yî tsu wɛꞌɛ tâ à bɔŋ mbə tsiꞌì tsô jyaa. 30 Lâ m̀bə Nwìŋgɔ̀ŋ a ka nwɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ a nû ŋ̀gɛ̀ɛ̀ a ɨtu mɨntaꞌa, yìi mə ɨ kwe sii a lo tɨ bə a yɔɔ bɨ tɔɔ̀ a abu aa, boŋ mbə a kɨꞌɨ ɨtsə̀ꞌə̀ a nu bù naŋsə̀ ŋ̀wɛꞌɛ ntsyatə aa ɛ? Àbìintɨɨ̀ yuu a kəꞌə bɨ laa aa a ya ɛ? 31 Ma mùu ajàŋ, a kuꞌunə mə nɨ̀ tsuu ɨnnù kɨ waꞌa, ɨ betə nɨ mə, ‘Bìꞌì ka jɨ aa àkə̀, kə̀ bìꞌì ka no aa àkə̀, kə̀ bìꞌì ka wɛꞌɛ aa àkə̀ lɛ?’ 32 Ǹloŋ mə bɨ̀tɨ̀zî Nwî bɨ lɔ̀ɔ̀ ma jû ǹjoò tsɨ̀mə̀; lâ Taà ghùù a aburə à zi mə nɨ boŋ njoo mà jû tsiꞌì tsɨ̀mə̀. 33 Lâ tâ nɨ̀ foo ŋka nlɔɔ bə ànnù nɨfɔ̀ Nwî bo bɨ̀ ànnû yi yìi mə a tsinə aà, boŋ à ka kɨɨ fa njoo mà jû tsiꞌì tsɨ̀m a mbo bù.

34 “Ma mùu ajàŋ, nɨ̀ tsuu ɨnnù kɨ waꞌa nloŋ annǔ ayɔɔ bə̂, ǹloŋ mə ɨyɔ̀ɔ̀ ka lǒ tswe nɨ ɨ̀ jii ɨnnù. Tâ ŋ̀gɨꞌɨ yì sii tâ ɨ̀ kuꞌunə siì.”

7

Ànnǔ ŋka ntwi mɨlɔ̀ꞌɔ̀ mɨ bə̂ bǐ mɔꞌɔ̀

(Lk. 6.37-38,41-42)

1 “Tsuu mɨlɔꞌɔ mɨ bə̂ kɨ twi tâ bɨ̀ tsuu mo ɨ kɨɨ twi. 2 Ǹloŋ mə àjàŋ yìi mə o twi mɨlɔꞌɔ mɨ bə̂ aa, à nɨ̂ àjàŋ yìi mə bɨ ka yǐ kɨɨ twi mô. Fɨ̀gə̀ yìi mə o fa nɨ a mbo bə̀ aa, à nɨ fɨ̀gə̀ yìi bɨ ka kɨɨ fa nɨ a mbo wò aà. 3 A ghɨ̀rə̂ àkə̀ mə ò ka nyə nɨ̂ àbàꞌa ati yìi mə a tswe nɨliꞌi ndɨ̂m ghò kaa ŋkɨꞌɨ nɨ̀ koonə yìi mə à tswe a nɨliꞌi wò aa yə aa ɛ? 4 Kə̀ m̀bə ò tsyà aa la nswoŋ a mbo ǹdɨ̂m ghò mə, ‘Zǐ ta mə̀ fiꞌi abàꞌa ati a nɨliꞌi wò’, mə koonə à bàŋnə ntswe a nɨliꞌi wò aa ɛ? 5 Wò ŋgàŋàbagɨlə̀, foo ntyǎ mbìì m̀fiꞌi koonə wa a nɨliꞌi wò, boŋ ò ka naŋsə yə abàꞌa ati ya a nɨliꞌi ndɨm ghò ɨ fiꞌi.

6 “Nɨ̀ tsuu njoo jìi ɨ laa màŋsə̀ aa a mbô m̀bu kɨ fa boŋ ɨ ka bəŋkə ɨ wǒ a nu bù. Nɨ̀ tsuu njoo atɨ̀ndùû juu a mbo bɨ̀kwiŋyàm kɨ fa boŋ bɨ ka nɨ̀ŋtə̀ ɨ ta ŋgɨꞌɨ ghu.

M̀betə, ǹlɔ̀ɔ bô ŋ̀kwɛ̀ntə̂

(Lk. 11.9-13)

7 “Nɨ̀ ka mbetə boŋ bɨ ka kɨ fa a mbo bù. Nɨ̀ ka nlɔɔ boŋ nɨ̀ ka yə. Nɨ̀ ka ŋkwɛntə boŋ bɨ ka ŋaꞌa a mbo bù. 8 Ǹloŋ mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi a betə aa, a kwɛrə, ŋù ǹtsɨ̀n yìi a kɨɨ nlɔɔ aa, a yə. Ŋù yìi mə a kwɛ̀ntə̀ aa, bɨ kɨɨ̀ ŋ̀ŋaꞌa ghu mbô. 9 Kə̀ à nɨ̂ m̀buu ŋû ghuu yìi mə à tswe a atɨtɨ̀ɨ bù mə mbə mû yì à betə yi mə tâ à fa abaa a mbo yu a bâŋnə̀ m̀fa bə̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ghu mbo aa ɛ? 10 Kə̀ bɛɛ mə a betə yi mə à fa fɨbwɛ̀ a mbo yu a bâŋnə̀ m̀fa bə no aa ɛ? 11 M̀bə bù bìi mə nɨ̀ nɨ ŋgǎŋghɨ̀rə ɨnnù jì bɨ, nɨ̀ zi ajàŋ mə m̀bə nɨ̀ ka mfa njoo jì sɨgɨ̀nə̀ a mbo bɔɔ̀ buu, boŋ mbə Taà ghùù yìi à tswe aburə aa a kɨꞌɨ njoo jì sɨgɨ̀nə̀ a mbo bə̀ bìi mə bɨ betə aa ka mfa aa mə akə aa ɛ?

12 “Ka ŋghɨrə a nu bə̀ ɨ ɨnnù jya jìi mə o kɔ̀ŋə̀ mə bɨ̀ ka ŋghɨrə a nu wò aà. Ǹloŋ mə àâ ànnù yìi mə nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ nɨ̀ghàà nɨ ŋgǎŋntoo Nwî swoŋə aa a yulà.

Ǹtsǔ ŋkya yì kə̀gə̂

(Lk. 13.24)

13 “Nɨ̀ tsya nɨ ǹtsǔ ŋkya yì kəgə wa ŋkuu, nloŋ mə ntsǔ ŋkya mà wa ɨ jwaanə ntəə, mânjì yì a kɨ̂ m̀fwaatə, ɨ ghɛ̀ɛ̀ aa a ntsǔ nɨ̀wo nɨ nlwìꞌì ǹjɨ̀mə̀, bə̀ kɨɨ̀ ǹzwu nyoŋə ghu ŋghaꞌa. 14 Lâ ǹtsǔ ŋkya yìi mə ɨ ghɛ̀ɛ a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀ aa ɨ kəꞌətə; mânjì yìi mə a kɨɨ ŋghɛɛ ghu aa a tsyânə̀, a bə tsiꞌì m̀bùmtə̀ bə̂ mə mbə bɨ yə̂.

Àti bo fɨ̀ntâ fi

(Lk. 6.43-44)

15 “Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu nɨ̂ ŋ̀gǎŋntoo Nwî m̀bweꞌesə̀, jìi ɨ zǐ a mbo bù m̀maꞌa ŋgùù m̀bînjə̀rə̀ a nu bo, lâ m̀baŋnə̀ mbə naàŋgwyɛ̀ mɨtsəꞌə̀ aà. 16 Wa nɨ̀ ka yǐ zi waa aa a njɨ̌m mɨ̀ntâ myaa. M̀bə̂ àtǐ njɔ̂ŋ ǹjɔŋ a koonə̀ maŋgòlə̀ aa ɛ? Kə̀ ǹtsìbɨ̀njɔ̀ŋ ɨ koonə̀ àjɔ̀ɔ̀ aa ɛ? 17 Wa àtì yî sɨgɨ̀nə̀ a koonə aa mɨ̀ntà mî sɨgɨ̀nə̀, àtì yî bɨ a ŋkoonə aa mɨ̀ntà mî bɨ̂. 18 Kaa mbə àtì yî sɨgɨ̀nə̀ a kɨꞌɨ̀ yi mɨ̂ntà mî bɨ koonə̀. Kaa yì bɨ a waꞌǎ mîntà mî sɨgɨ̀nə̀ kɨ ŋkoonə. 19 Àtǐ tsɨ̀m yìi kaa a sɨ mɨ̂ntà mî sɨgɨ̀nə̀ koonə aa, bɨ wà m̀maꞌa a mum mɔꞌɔ. 20 Wa nɨ̀ ka yǐ kɨ zi waa ɨ yòŋə̀ aa a njɨ̌m mɨ̀ntâ myaa.

Ànnù ǹloŋ bə̂ bìi bɨ bweꞌesə ɨbɨ̀ɨnû waa aà

(Lk. 13.25-27)

21 “Kaa à sɨ̀ ŋû ǹtsɨ̀m yìi mə a twoŋə nàa mə, ‘M̀màꞌàmbî, M̀màꞌàmbî’, aa bə mə à ka yǐ kuu a mûm ànnù nɨfɔ aburə. A ka yǐ kuu tsiꞌì bə̀ bìi mə bɨ ghɨ̀rə annù yìi mə Taà ghà a aburə a lɔ̀ɔ̀ aà. 22 À ka yǐ bə wa njwi ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa, tâ bə̀ bì ghàꞌàtə̀ zi nswoŋ a mbo mə̀ mə, ‘M̀màꞌàmbî, M̀màꞌàmbî, bìꞌì lɛ sɨ swoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ nɨ̂ ɨ̀kûm gho, m̀fiꞌi nɨ̂ ɨ̀zwì jî bɨ nɨ̂ ɨ̀kûm gho, ŋ̀kɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jî yɛ̌yɛrə jî ghàꞌàtə̀ nɨ̂ ɨ̀kûm gho.’ 23 Tâ mə̀ swoŋ a mbo bo nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsɨ mə, ‘Wa mə̀ lɛ waꞌà ghuu zî. Nɨ̀ lo ghuu a mbɛ̀ɛ mə̀ ŋ̀ghɛɛ mba a ŋgǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jì bɨ̂!’

Bɨ̀bɔɔ bɨ nda bi baà

(Lk. 6.47-49)

24 “Ŋù ǹtsɨ̀m yìi a yuꞌu mɨghàâ ma mù m̀fa nɨ mu aa, à bə̀ aa tsiꞌì tsǒ ŋù mɨ̀tsyɛ̀ yìi mə à bɔ̀ɔ ndâ yì a atû àlàŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀; 25 bɛɛ mbə̀ŋ ɨ̀ zi nloo, ŋ̀kì ɨ luu, àfìsə̀ a kɨ ntsya ntum nda ya, kaa ɨ kɨꞌɨ̀ yi wô, ǹloŋ mə à lɛ mbɔɔ a atu alâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ aà. 26 Lâ ŋù yìi mə a yuꞌu mɨghàa ma mû kaa waꞌà nɨ mu faꞌa aa, à bə aa tsiꞌì tsǒ àjɨ̀ŋtə̀ ŋû yìi mə à lɛ ghùrə ndâ yì a atû àwàŋə̀. 27 Nòò yìi mbə̀ŋ ɨ̀ lɛ nloo, mɨ̀ŋkì luuŋkə̀, à fìsə̀ a kɨɨ̀ ǹtsya ntumə nɨ̂ ǹda ya aa, ɨ wô tsiꞌǐ nɨ nɨ̀wò nî wè.”

Àdàꞌa Yesu

(Mk. 1.21-22)

28 Nòò yìi Yesu à lɛ mmàŋsə̀ a nswoŋ ma jû ɨ̀nnù aa, ɨ̀kùrə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ yɛrə̀ àjàŋ yìi mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ ànnù Nwì aa, 29 Ǹloŋ mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ waa aa tsǒ ŋù yìi à tswe nɨ̂ àdàꞌà, kaa waꞌà aa tsiꞌì tsǒ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ jyaa dɨꞌɨ̀ bə̂.

8

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə̀ ŋû àkɨ̀kwen aà

(Mk. 1.40-45; Lk. 5.12-16)

1 Yesu à lò mə̂ wa atu ntaꞌa nsɨgə mâbêm ǹnɔ̀ɔ̀ ɨ yoŋə̀ yi. 2 Ŋù àkɨ̀kwen yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋkɨ nzi ntsiꞌi yi, nswɛtə mɨkuꞌutə̂ mi ghu nsi, ǹswoŋ mə, “M̀màꞌàmbî, ò bə kɔ̌ŋ, boŋ ò ghɨ̀rə nû yà ɨ laà.”

3 Yesu a nâsə̀ àbô yi mmɔɔntə yi ghu, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Mə̀ kɔ̀ŋə̂, tâ nû yò laa.” Àkɨ̀kwen ya a lɛ kɨ mburə ŋghɛsə nsɨgə ghu nu, a laà. 4 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ ghu mbo mə, “Yə̂, ò ghɛɛ, ò tsuu annù tsu a mbo ŋù lǒ swoŋə, la mbàŋnə̀ ŋ̀ghɛɛ ndɨ̀ꞌɨ ɨbɨɨ nû gho a mbô ŋ̀gàŋmàꞌanwì, ŋ̀kɨ mfa ayoo mmaꞌanwì yìi mə Moses à lɛ lə̀ə̀ aa, tâ dɨ̀ꞌɨ a mbo bə̀ mə nû yò ɨ̀ làà mə̂.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə ŋgàŋàfàꞌà àtu bɨsogyɛ ŋkhɨ̀ ŋù baRoma aà

(Lk. 7.1-10)

5 Nòò yìi mə Yesu à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a Kapernaum aa, àtu bɨ̂sogyɛ ŋkhɨ̀ a lɛ nzi ntsiꞌi yi, m̀buꞌu mbo ghu mbo mə à kwɛtə yi. 6 Ǹswoŋ mə, “M̀màꞌàmbî, nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ bwentə a ŋgàŋàfàꞌâ ghà, à nɔ̀ŋə a ndâ tsiꞌì nɨ̀ ŋ̀gɨꞌɨ̀.”

7 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ mə, “Wa mə̀ ka zǐ ɨ ghùrə̀ yi.”

8 Àtu bɨ̂sogyɛ̀ ya a kwiꞌi mə, “M̀màꞌàmbî, kaa mə̀ sɨ̀ kuꞌùnə̀ mə mbə ò zî ŋ̀kuu a nda mə̀; lâ, ghɛ̀nsə ŋghàà tsiꞌì nɨghàà nî fùùrə̀ boŋ ŋ̀gàŋàfàꞌâ ghà ghû à ka tɨɨ. 9 Ǹloŋ mə mə̀ laa mbə ŋû, ǹtswe nɨ̂ bə̀ bìi mə bɨ tswe nɨ̂ àdaꞌa a atu mə̀ ǹsaꞌa nɨ̂ ghà, mə̀ kɨ̂ ǹtswe nɨ̂ àdàꞌa a atu bɨ̀sogyɛ̀ bìi mə mə saꞌa aà: Mə̀ bə swoŋ nɨ yì mɔ̀ꞌɔ mə, ‘Ghɛ̀ɛ̂!’, boŋ à ghɛ̀ɛ̂; mə̀ kɨ nswoŋ nɨ yì mɔ̀ꞌɔ mə, ‘Zǐ!’ a kɨ̂ ǹzi; Bɛɛ mə̀ kɨ nswoŋ a mbo àbùꞌû ya mə ‘Ghɨ̀rə̀ yulà ànnù!’ a kɨ̂ ŋ̀ghɨrə.”

10 Yesu à yùꞌù mə̂ ànnù ya yìi mə à lɛ nswoŋ aa, nyɛrə, nswoŋ a mbo bə̀ bya mə bɨ lɛ sɨ yòŋə̀ nii aa mə, “Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, tsiꞌǐ a alaꞌa baIsrael, kaa mə̀ lɛɛ̀ ŋ̀kɨꞌɨ̌ abəŋə abìintɨɨ mà yû yə̂. 11 Mə̀ swòŋə a mbo bù mə bə̀ bî ghàꞌàtə̀ ka yǐ lò a mbɨ nsàꞌa nòò, nɨ a mbɨ ntso nòò, ɨ zǐ tswe a atu atɛtə̀ bo bɨ̀ Abraham, Isaac, nɨ Yakob wa a mûm annù nɨfɔ̌ aburə, 12 lâ tâ bɨ̀ baŋnə mmèꞌe bɨbɔŋ bɨ annù nɨfɔ̀ Nwì a mûm m̀fìi ɨ̀dɨ̀gə̀ a abɛɛ; tâ bo tɨgə nyəꞌə ghu ŋkurə nɨ̂ mɨ̀sɔ̀ŋə̂ myaa.” 13 Yesu a tɨgə̀ m̀bu nswoŋ a mbo atu bɨ̂sogyɛ̀ ya mə, “Ka ŋghɛ̀ɛ̂; wa ànnù ya mə ò bìì aa a ka ghɨ̀rə ŋgàŋàfàꞌâ ghò wâ.” Ŋ̀gàŋàfàꞌâ yì wa à lɛ ŋkɨ ntɨɨ tsiꞌì maa noò.

Àjàŋ yìi bɨ lɛ mbù ŋ̀ghurə bə̂ bî ghàꞌàtə̀ aà

(Mk. 1.29-30; Lk. 4.38-41)

14 Yesu à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a nda Peta ǹyə nɔ̂ŋsə̂ yì a nɔ̂ŋ ŋ̀ghɔɔ nɨ fibà. 15 A ghɛnsə̀ àbô yi mmɔɔntə ghu, fibà wa a maꞌàtə̀ yi, a bɨɨ̀nə̀ ǹtɨgə nlɔɔ mɨjɨ mfa a mbo bo bo jɨ̂.

16 À bə̀ mə̂ a noò ŋ̀kwɛ̂fɔ̀ bɨ zî nɨ̀ bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bìi mə ɨ̀zwì jî bɨ ɨ lɛ ntswe a nu bo aà. Yesu a ghɛ̂sə̀ ŋ̀ghaa nɨghàà nî fùùrə̀ m̀furə ɨzwì jya, ŋ̀kɨ ŋghurə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ lɛ sɨ ghɔ̀ɔ̀ aà. 17 À lɛ ghɨ̀rə̀ ma yû ànnù aa a lwensə ànnù yìi mə ŋgàŋntoò Nwì Yesaiah à lɛ nswoŋ aa mə,

“À lɛ ŋkwɛrə ɨlɔ̀ꞌɔ̂ jiꞌinə̀ ŋ̀kɨ beꞌe mɨghɔ̀ɔ̂ miꞌinə̀ mɨtsɨ̀mə̀.”*

Ànnù bə̂ bi baa bìi bɨ lɛ sɨ lɔ̀ɔ a ŋka nyòŋə̀ Yesu aà

(Lk. 9.57-62)

18 Àjàŋ mə Yesu à lɛ nyə mɨ̂nòò mî ghàꞌà ŋ̀ghaꞌa mìi mə mɨ lɛ karɨsə yi aa, ǹswoŋə a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji mə tâ bɨ̀ too ŋghɛɛ wa njii àtsùm yî mɔꞌɔ̀.

19 Ŋ̀gàŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ yî mɔ̀ꞌɔ, à lɛ nzì ǹswoŋ ghu mbo mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, mə̀ ka kɨ yòŋə̀ nɨ̂ gho a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀dɨ̀gə tsɨ̀m jìi mə o ghɛ̀ɛ̀ ghu aà.”

20 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Ɨ̀tsò ɨ tswe nɨ̀ mɨ̀mborə̀ myaa, bɨ̀sɨŋ kɨ̂ ǹstswe nɨ̂ ǹdâ jyaa; la kaa Mu Ŋù à sɨ̀ nɨ̂ àdɨ̀gə̀ yìi mə mbə a nɔ̂ŋsə̀ àtû yi ghu mmɨɨntə aa tswê.”

21 Ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù yì yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋkɨ nswoŋ ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî, lə̀ə tâ mə̀ bɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀ m̀foo ntwiŋə taà yaꞌa.” 22 La Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Zǐ ŋka nyòŋə̀ nàâ, m̀maꞌatə tâ bɨ̀ku ka ntwiŋ bɨkû bɨ bə̂ byaa.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghɨrə afìsə̀ a bɔrə̀ aà

(Mk. 4.35-41; Lk. 8.22-25)

23 Yesu à lɛ ntɨgə ŋkuu a mûm àkànuꞌu, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ kɨ̂ ǹyoŋə yi ŋkuu ghu. 24 Bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ, àfìsə̀ yî tɨ̀ɨ̀ a lɛ ŋghɛ̀sə̀ m̀beꞌenə ŋka ntsya wa mûm ŋ̀kì. Ɨ̀kàŋə ŋkì ɨ tumə̀ nɨ̂ àkànuꞌu ya a tɨgə̀ ǹlɔɔ nɨ̂ m̀bwɛ wa mûm ŋ̀kì. La Yesu à lɛ mbàŋnə̀ ǹnɔŋ mbwii. 25 Bɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtsɨgɨtə yi nswoŋ mə, “Yweensə yiꞌi, Mmàꞌàmbî; wa bìꞌì tɨgə ntswe aa a ntsu nɨ̀ wô.” 26 Yesu a kwiꞌi mə, “Nɨ naŋsə mbɔꞌɔ aa àkə̀ laà aa ɛ? Àbìintɨɨ̀ yuu a kəꞌə bɨ laa a ya aa ɛ?” À lɛ ntɨgə mbɨɨnə, ŋwenə afìsə̀ ya bo bɨ̀ ɨ̀kàŋnə ŋkì jya, ɨ̀dɨ̀gə̀ ɨ m̀bɔrə mə tùk ǹtɨgə ŋghɛɛ nɨ mə swee.

27 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lɛ nyɛrə ntɨgə nswoŋə nɨ mə, “Àâ m̀buu ŋu akə à ghuà aa ɛ? Tsiꞌì àfìsə̀ bo bɨ̀ ɨ̀kàŋnə ŋkì ɨ yuꞌunə̀ nii aa ɛ?”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə bə̂ bi baa bìi bɨ lɛ ntswe nɨ̂ bɨ̀demon aà.

(Mk. 5.1-20; Lk. 8.28-34)

28 Yesu à tòò mə atsùm ya, m̀fɛꞌɛ a alaꞌa Gadara m̀bâŋnə̀ ji baa jìi mə bɨ̀demon lɛ ntswe a ɨtoꞌo bo aa, bɨ lô a ɨtu mɨsyɛ̀ ǹzi ntsiꞌi yi. Bə̀ ma bû lɛ ntsəꞌə siꞌi ŋghɨrə mə tâ ŋù tsee maa mânjì kɨ tsyà. 29 Bo ghɛ̀sə̀ mə̂ ǹyə Yesu aa, ŋka ntɔŋnə nswoŋə nɨ mə, “Bìꞌinə̀ tswe aa nɨ̀ àkə aa ɛ, a Mu Nwì? Ò zǐ faa mə o zǐ nnɨŋ ŋgɨꞌɨ a nu bìꞌì tɨghə nòò à kùꞌù aa ɛ?”

30 Àkàrə̀ bɨ̂kwiŋyàm a lɛ ntswe maa mbɛ̀ɛ̀ àdɨ̀gə̀ njɨ. 31 Bɨ̀demon bya bɨ tɨgə̀ m̀buꞌu mbo a mbo Yesu mə, “M̀bə ò ka mfiꞌi yiꞌi, ò toò yiꞌi bìꞌì ghɛɛ̀ ŋ̀kuu a nu àkàrə̀ bɨ̂kwiŋyàm yî.”

32 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ghɛɛ.” Bo lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ ŋkuu a nu àkarə̀ bɨ̂kwiŋyàm yâ tsɨ̀m, a juꞌù ǹsɨgə mbaa yâ; ǹtɨgə ŋkoŋ wa a mûm ŋ̀kì.

33 Bə̀ bìi bɨ lɛ sɨ bɛ bɨ̂kwiŋyàm bya aa, bɨ lɛ nlò ŋ̀khə ŋkuu wa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà ǹtɨgə nswoŋ ɨnnù tsɨ̀m bo bɨ̀ ànnù yìi a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a nu bə̀ bya bi baà. 34 Bə̀ bɨtsɨ̀m lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ wa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa nzì ǹtsiꞌi Yesu. Bo yə̂ mə̂ yi aa mbuꞌu mbo ghu mbo mə tâ à maꞌatə mbùꞌù àlaꞌà yàà ya mburə ŋghɛɛ yi tâ àghaꞌa saꞌa.

9

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə mbwenkə aà

(Mk. 2.1-12; Lk. 5.17-26)

1 Yesu à lɛ ŋkuu a mûm àkànuꞌu ntoo ŋghɛɛ a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa bo. 2 Bə̀ lɛ mbèꞌe a mbweŋkə yi mɔꞌɔ nɨ̂ ɨ̀kùû yi nzi nɨ ghu ghu mbo. Yesu, à yə̀ mə abìintɨɨ̀ yaa, nswoŋə a mbo m̀bwènkə̀ wa mə, “Tswa ntɨɨ̀ gho mbǎ mû ghà; wa bɨ lìꞌìnə̀ mə ɨbɨ̂ ghô.”

3 Ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ jya ji mɔꞌɔ ɨ yuꞌu nswoŋ bo nɨ bo mə, “M̀bâ ghû a bə̀gɨ̀tə̀ aa Nwì.”

4 Yesu à lɛ nzi annù yìi mə bo lɛ sɨ mɔ̀ɔ̀ntə aa nswoŋ mə, “Nɨ mɔ̀ɔ̀ntə ɨjǎŋ ɨnnù jî bɨ juà a mûm mɨ̀ntɨɨ bù aa a ya aa ɛ? 5 A waŋsə aa a swoŋ mə, ‘Bɨ lìꞌì mə ɨfansənnù jo,’ kə̀ a nswoŋ mə, ‘Bɨ̀ɨ̀nə ŋka ntəə ghɛ̀ɛ̀ aa ɛ?’

6 “Lâ mə̀ ka dɨ̀ꞌɨ a mbo bù mə Mu Ŋù à tswe nɨ̀ àdàꞌà fàa atu nsyɛ a lìꞌìnə̂ ɨ̀bɨ̂.” A tɨgə̀ m̀bu nswoŋ a mbô m̀bwènkə̀ wa mə, “Bɨ̀ɨ̀nə mbèꞌe ɨkuù gho ŋghɛ̀ɛ̀ gho a ndùgə̀.”

7 À lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀ ŋ̀ghɛɛ yi a ndùgə yu. 8 Àjàŋ yìi mə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ bya lɛ nyə laà aa, bo lɛ mbɔꞌɔ, ǹtɨgə ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî, nloŋ mə à fâ àjàŋə adaꞌa ma ya a mbo bə̀ aà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ntwoŋə Mateo aà

(Mk. 2.13-17; Lk. 5.27-32)

9 Yesu à lò mə̂ maa adɨgə ŋka ntsya, nyə Mateo, ŋù ŋkwɛrə bɨ̀tax a tswê a ndâfàꞌa yu. A swoŋ ghu mbo mə, “Ka nyòŋə̀ nàâ.” À lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀ ǹyoŋə yi.

10 Yesu à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹtswe ŋka njɨ a nda Mateo, ŋ̀gǎŋkwɛrə bɨ̀tax jÎ ghàꞌàtə̀ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ ɨ zî ǹtswe bo bɨ̀ Yesu nɨ̂ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji wa atu atɛtə̀. 11 Bafarɨsai yə̀ mə̂ aa, mbetə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù ghùù a jɨ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋkwɛrə bɨ̀tax nɨ bə̀ bî bɨ aa a ya?” 12 Yesu a yuꞌu, ǹswoŋ a mbo bo mə, “Kaa bə̀ bìi mə bɨ tswe bɨtɨ̀ɨ̀ aa sɨ dokta lɔɔ, lâ a lɔ̀ɔ ŋgàŋmɨghɔ̀ɔ̀.

13 “Lâ nɨ̀ ghɛɛ nlɔ̀ɔ̀ ǹjiꞌì nɨ̀ghàà nɨ Nwî nya mə nɨ swoŋ mə: ‘Mə lɔ̀ɔ̀ aa annǔ ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀, kaa mə̀ sɨ aa njoo mmàꞌanwì lɔɔ.’ Kaa mə̀ lɛ ŋwaꞌà zì aa a ntwoŋ bə̀ bìi mə mɨ̀nnû myaa mɨ tsinə aà, mə̀ lɛ nzì aa a ntwoŋ bə̀ bìi bɨ ghɨ̀rə ɨnnù jì bɨ aà.”

Àbetə̀ ǹloŋə annǔ nsiꞌisə nu tɨ̀ jɨ̂

(Mk. 2.18-22; Lk. 5.33-39)

14 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnǔ Jɔn ɨ lɛ nzì m̀betə Yesu mə, “Bìꞌi bɨ̀ baFarɨsai siꞌisə mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû miꞌi tɨ jɨ̂, kaa ŋgǎŋyəgə̂nnù jo waꞌà siꞌisə̀ aa a ya lɛ?”

15 Yesu a kwiꞌi mə, “M̀bə bə̀ bìi bɨ twoŋə waa a adɨgə nɨyɔꞌɔ kâ ǹjəŋə wâ noò mə ǹdoo mûŋgèn à tswe bo bo aa ɛ? Ŋ̀gaŋ! Lâ nòò à ka yǐ zǐ yìi mə bɨ ka yǐ lɔ̀gə ndoo mûŋgèn wa ɨ lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ a mbɛ̀ɛ bo aa, tâ bo bɨmbɔŋ tɨgə kɨ siꞌisə mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa tɨ jɨ̂.

16 “Kaa ŋù laa waꞌà lɔ̀gə̀ nɨ̂ àsàꞌa atsə̀ꞌə̀ yî fii a nnɨŋə nɨ̂ àbùꞌu àtsə̀ꞌə̀ yî lwèn ǹtatə; à bə ghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ boŋ a satə atsə̀ꞌə̀ yî fii ya a ka swùŋə̀ yî lwèn ya ɨ sàꞌàtə abùꞌù yâ tâ à ghaꞌatə. 17 Kaa bɨ sɨ kɨɨ nlɔgə nɨ mɨ̀lùꞌù mî fii nnɨ̀ŋə nɨ̂ ŋ̀gùu mɨlùꞌu jî lwèènə̀; bɨ bə nɨŋ, bəə boŋ ŋ̀gùù jya ɨ ka bwiꞌikə, tâ mɨ̀lùꞌù mya saa, tâ bɨ̀ kɨ nta ŋgɨꞌɨ nɨ̂ ŋ̀gùù jyâ. Lâ bɨ bə nɨŋ mɨlùꞌù mî fii a nɨ̂ ŋ̀gùù jî fii, bəə boŋ ŋgùù jya ka tswe sɨgɨ̀nə̀ tâ mɨ̀lùꞌù mya kɨ ntswe ghu.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə mâŋgyɛ̀ wa mə à lɛ mmɔ̀ɔ̀ntə atsəŋə atsə̀ꞌə yi ŋkɨ bɨ̀ɨ̀nsə̀ mû ǹtsyàsə̀ ŋù baYuda yî màŋgyɛ̀ a nɨwo aà

(Mk. 5.21-43; Lk. 8.40-56)

18 Nòò yìi mə Yesu à lɛ sɨ swoŋə ma ya ànnù aa, ǹtsyàsə̀ baYuda yî mɔ̀ꞌɔ a zî ghu mbô, ǹswɛtə mɨkuꞌutə̂ mi ghu nsi, nswoŋ mə, “Mû ghà yî màŋgyɛ̀ à ghɛ̀nsə ŋkwo; lâ zǐ nnɔ̀ŋsə abô yo ghu nu ta tâ à bu ntswe ntɨ̀ɨ̀.” 19 Yesu à lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji, ŋghɛɛ bo bo.

20 Màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə à lɛ ŋghɔ̀ɔ̀ nɨghɔ̀ɔ̀ nɨ bâŋgyɛ̀ nɨ ɨ̀lòò nɨghûm ǹtsò baa, nɨ zî tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ kaa waꞌà kɛntə̀ aa, à lɛ nyòŋ m̀mɔɔntə atsəŋə atsə̀ꞌə̀ Yesu; 21 ǹloŋ mə à lɛ nswoŋə a mûm ǹtɨɨ yu mə, “Mə̀ bə tɛꞌɛ mɔ̀ɔ̀ntə̀ tsiꞌǐ atsə̀ꞌə̂ yi boŋ mə̀ ka tɨ̀ɨ̀.”

22 Yesu à lɛ ŋkarɨkə, ǹyə yi, nswoŋ mə, “Tswa ntɨɨ̀ ghô m̀ba mû ghà yî màŋgyɛ̀; wa àbìintɨɨ̀ yo a ghɨ̀rə̀ mə̂ ò tɨɨ̀.” Màŋgyɛ̀ wa à lɛ mburə ŋkɨ ntɨɨ tsiꞌì maa noò.

23 Yesu a ghɛɛ̀ ŋ̀kuu wa ndâ ǹtsyàsə̀ baYuda wa, ǹyə ŋgǎŋmbuꞌu mɨ̀kòò bo bɨ̀ ǹnɔ̀ɔ ŋgǎŋyəꞌə nɨ̀wo wa ɨ tsɨgə̀ nɨ̀ ɨ̀dɨ̀gə̀, 24 ǹswoŋ mə, “Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lòkə̂ nɨ̀! Wa mumàŋgyɛ̀ ghû kaa à sɨ̀ aa kwò kwô; a bwii aà bwìì.” À swòŋ mə̂ laa aa bo kâ ŋ̀wyɛ yi. 25 Lâ bɨ ghɨ̀rə̀ mə̂ ǹnɔ̀ɔ̀ wa ɨ fɛꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a abɛɛ, a kuu ntswa abo mu wa, a bɨɨ̀nə̀.

26 Ŋ̀gàn ǹloŋ ma yaà ànnù ɨ̀ lɛ nsɛ̀ɛ̀nə̀ ŋ̀ghɛɛ ɨdɨgə tsɨ̀m wa alaꞌà.

Àjàŋ yìi Yesu à lɛ ŋghùrə̀ bɨfə̀ꞌə̀nə̀ bi baa aà

27 Yesu à màꞌàtə̀ mə adɨgə ma ya ŋka ŋghɛɛ, bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ bi baa kâ ǹyoŋə nii, ǹtɔŋnə nswoŋə nɨ mə, “Ko mɨlə̀ŋnə̀ yìꞌì m̀bâ mu David.”

28 Yesu à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀kuu a mûm ǹda aa, bɨ̀ fə̀ꞌə̀nə̀ bya bi baa bɨ zǐ ntsiꞌi yi. Yesu a betə̀ waa mə, “Nɨ̀ bii mə mbə mə̀ ghurə̀ ghuu aa ɛ?” Bo kwiꞌi mə, “Ɨ̀ɨ̀ŋə, Mmàꞌàmbî.”

29 Yesu a tɨgə̀ m̀mɔɔntə miꞌì myaa nswoŋ mə, “Ànnù ya mə nɨ̀ bìi aa, tâ à ghɨrə ghuu.” 30 Miꞌì myaa mya lɛ nlaa, bo kâ ǹyə ɨdɨgə. Yesu a waꞌàsə̀ waa tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ mə, “Nɨ̀ tsee annù yû a mbo ŋù swoŋə.”

31 Lâ bo lɛ nlò ŋ̀ghɛɛ ntɨgə nsɛɛnsə annù ǹloŋ Yesu wa mbùꞌà àlaꞌà ǹtsɨ̀mə̀.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə̀ a tɨghàà aà

32 Nòò wa yìi mə bɨ fə̀ꞌə̀nə̀ bya lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ka ŋghɛɛ aa, bə̀ bî mɔꞌɔ lɛ nzì nɨ ŋù yìi mə àzwì yî bɨ a lɛ ŋghɨ̀rə̀ kaa a waꞌà ghàà aa a mbo Yesu. 33 Yesu à fìꞌì mə azwì yî bɨ ya, ŋù wa a lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka ŋghaa; ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ lɛ nyɛrə mbuꞌu nɨ̂ ŋ̀gòò mə, “Kaa bìꞌì lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ mbuu annù yulà a alaꞌa Israel yə̂.”

34 BaFarɨsai bâŋnə̀ ǹswoŋ mə, “A fiꞌi bɨdemon aa nɨ̀ m̀fɔ̀ bɨ̀demon wa mə à tswe nɨ ghu aà.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋko mɨlə̀ŋnə bə̀ bya aa

35 Yesu à lɛ sɨ tɨgə ŋkarə a mûm ǹjɔ̀ꞌɔ alaꞌa bo bɨ̀ bɔɔ bɨ alaꞌa, ǹdɨꞌɨ nɨ̂ nɨ̀ghàà nɨ Nwî a mûm ǹdaŋghotə nswoŋə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya nloŋə annù nɨfɔ̌ aburə, ŋ̀kɨɨ ŋghurə nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ mɨtsɨ̀m bo bɨ̀ ɨ̀lɔ̀ꞌɔ tsɨ̀m jìi ɨ lɛ ntswe a nu bə̀ aà. 36 Nòò yìi à lɛ nyə mɨnɔ̀ɔ̀ myaa, à lɛ ko mɨlɨ̀ŋnə̀ wàà ǹloŋ mə bo lɛ sɨ tsɨŋə nkarə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ kaa waꞌà nɨ̂ àkwɛtə̀ tswê tsǒ m̀binjèrə̀ jìi mə kaa ɨ sɨ̀ nɨ̂ ǹtsèè tswe aà. 37 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋə a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Mɨjɨ mɨ bè mə̂ a nsoo ghaꞌa lâ bɨ̀fùꞌù bâŋnə̀ ŋ̀kəꞌətə; 38 nɨ̀ ka ntsaꞌatə Nwî mə tâ M̀màꞌàmbî m̀bɔ̂ŋ ǹsòò à too ŋgǎŋfàꞌà tâ ɨ̀ ghɛɛ mfùꞌù mɨjɨ̂ mi myâ.”

10

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ntoo ŋgǎŋtoò jì jya nɨghûm ǹtsò baà aà

(Mk. 3.13-19; Lk. 6.12-16)

1 Yesu a twôŋ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa mfa adaꞌa a mbo bo mə bo ghɛɛ ŋka mfiꞌi nɨ̂ ɨ̀zwì jɨ̂ bɨ ŋkɨɨ ŋghurə nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ mɨtsɨ̀m bo bɨ̀ ɨ̀lɔ̀ꞌɔ tsɨ̀m a nu bə̀. 2 Àa mɨ̀kùm mɨ ŋgǎŋtoo Kristo jya mɨ muà: Ǹtsyàmbìɨ̀ à lɛ mbə Simon, yìi mə bɨ kɨɨ ntwoŋə nɨ Peta aà; nɨ Andrew yìi mə à lɛ mbə muma bɨ̀ Peta aà; Jɛms bo mumaà yì Jɔn, bɔɔ bɨ Zebedee; 3 Philip bo Batholomew; Thomas bo Mateo, yìi à lɛ mbə ŋgàŋkwɛrə tax aa; Jɛms mu Alfeus, bo Thaddaeus, 4 Simon ŋù Cananaan, nɨ Judas Iscariot, yìi à lɛ mfèè Yesu aà.

Ɨ̀fàꞌà yìi mə bo bya nɨghûm ǹtsò baa lɛ mfàꞌà aà

(Mk. 6.7-13; Lk. 9.1-6)

5 Yesu à lɛ ntoo waa ma bû nɨghûm ǹtsò ji baa nswoŋ a mbo bo mə: “Nɨ̀ tsee alaꞌa bɨ̀tɨ̀zî Nwî ɨ lǒ kuu, kə̀ a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa Samaria yî tsù. 6 Nɨ̀ ghɛɛ tsiꞌì a mbo m̀bi njə̀rə̀ Israel jya mə ɨ bwɛ aà. 7 Ŋ̀ghɛɛ ŋka nswoŋə nɨ mə, ‘Wa ànnù nɨfɔ̌ aburə a tɨgə a abô.’ 8 Nɨ̀ ka ŋghurə ŋgàŋmɨghɔ̀ɔ̀, m̀bɨɨnsə nɨ bɨ̀ku bɨ bə̂, ŋ̀ghurə nɨ̂ ŋ̀gàŋakɨ̀kwen, ŋkɨɨ mfurə nɨ̂ ɨ̀zwì jɨ̂ bɨ a nu bə̀. Nɨ̀ kwɛ̀rə aa tɨ̀ ŋ̀kabə̀, nɨ̀ kɨ mfa tɨ̂ ŋ̀kabə̀. 9 Nɨ tsuu a gold, kə̀ silver, kə̀ ŋkabə̀ koper lǒ lɔ̀gə̀; 10 Nɨ̀ tsee abàa nnɨŋ njoo, kə̌ ɨtsə̀ꞌə̀ ji baa, kə̌ ntam, kə̌ ati yî tswèꞌè lǒ lɔ̀gə̀. A kuꞌunə mə bɨ̀ ka mfa mɨjɨ a mbo ŋ̀gàŋàfàꞌà.

11 “Nɨ̀ yǐ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì tsù, kə̀ a nɨ àlaꞌa yì kə̀gə, nɨ̀ lɔ̀ɔ ŋû yìi à kùꞌùnə aa, ŋka ntswe bu bo nyweꞌe a noò yìi nɨ̀ ka mmàꞌàtə̀ aà. 12 Nɨ̀ yi ŋkuu a nda yìi nɨ̀ kùu ghu aa, nɨ̀ swoŋ mə, ‘M̀bɔɔnə a mbo bù.’ 13 Bɛɛ mə banda bya bɨ kuꞌunə, boŋ m̀bɔɔnə ya ɨ̀ ka lwìꞌì ghu; bɛɛ mə ǹda ya ɨ̀ sɨ̀ kuꞌùnə̀, m̀bɔɔnə yùù ya ɨ bû m̀bɨɨ fu a nu bù. 14 Bɛɛ nɨ̀ yǐ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a adɨgə ŋù tsuu ghuu kwɛrə, kə̀ ǹtsuu annù yìi mə nɨ swoŋə aa yuꞌutə, nɨ̀ yɛtə̌ abɨrə yìi mə a tswe a mɨkòrə bù aa mfɛꞌɛ ghuu maa nda kə̀ maa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà. 15 Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, à ka yi bə wa njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa tâ Nwì à ko mɨlɨ̀ŋnə̀ Sodom bo Gomorrah ntsyatə yî ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ma yâ.

Àjàŋ yìi mə bɨ ka yǐ kɨ tsɔꞌɔ akòrə ŋgǎŋmbii Kristo aà

(Mk. 13.9-13; Lk. 21.12-17)

16 “Yə nɨ̀, mə too ghuu aa tsiꞌi tsǒ bɨ too mbinjə̀rə̀ a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀takurə̀. Maa ajàŋ nɨ̀ tsyɛsə tsiꞌì tsǒ no, ŋkɨ mbɔnə mbə tsǒ bɨ̀bugɨləmɨ̀kuù. 17 Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu, bɨ ka yǐ kɨ lɔ̀gə̀ nɨ̂ ghuu ɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨ bù a mbo ŋgǎŋnsaꞌa mɨ̀saꞌa, tâ bɨ̀ ghɔɔ nɨ̂ ghuu a ndâŋghòtə̂. 18 Bɨ ka yǐ kɨ swùŋə̀ nɨ̂ ghuu zì nɨ bù a nsi bɨ̀gûmnàà bo bɨ̀ bɨ̀fɔ̀ ǹloŋ ɨkûm ghâ, mə tâ nɨ̀ zǐ nswoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a mbo bo bɨ̀tɨ̀zî Nwî. 19 Bɛɛ bɨ yi nlɔ̀gə̀ ghuu ŋghɛɛ nɨ bù, nɨ̀ tsee kɨ waꞌa nloŋə annù yìi nɨ̀ ka swoŋə, kə̀ mânjì yìi nɨ̀ ka swoŋ ghu aà. Wa nòò à bə kùꞌù boŋ bɨ ka fa annù yìi nɨ̀ ka swoŋ aa a mbo bù. 20 Wa kaa à ka waꞌa bu ka ŋghaa. Mɨ̀ghàà mìi nɨ̀ ka kɨ ghàà aa, mɨ ka kɨ lò aa a mbo Àzwì Taà ghùù tâ à ka ŋghaa ntsyà nɨ a nu bù.

21 “Ŋù à ka yǐ kɨ fa nɨ mumaà yì mə bɨ̀ zwitə, tâ tà à ka mfa nɨ mû yì mə bɨ̀ zwitə, tâ bɔɔ fa nɨ̂ bɨ̀taà byaa bo bɨ̀ bɨ̀maà byaa mə bɨ̀ zwitə.

22 “Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ka yǐ kɨ bàà ghuu nloŋ ɨkûm ghâ. Lâ ŋù yìi mə à tswa ntɨɨ̀ yi nyweꞌe a nlwìꞌì aa, à ka yi yweenə. 23 Bɛɛ bɨ yi tɨ tsɔꞌɔ akòrə̂ yuu a mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì tsù, nɨ̀ khə̂ ŋ̀ghɛɛ nɨ yì dàŋə̀. Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, nòò yìi mə Mu Ŋù à ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ aa, kaa tâ nɨ̀ burə tɨ a mûm ǹjɔꞌɔ ɨlaꞌa baIsrael tsɨ̀m kuù.

24 “Kaa ŋ̀gàŋyəgə̂nnù kaa à sɨ ndɨ̀ꞌɨ̀ yì tsya, kaa ŋ̀gàŋàfàꞌà a waꞌa nɨ ta àfàꞌâ yì kɨɨ ntsyatə. 25 Ŋ̀gàŋyəgə̂nnù à bə bə tsiꞌì tsǒ ǹdɨ̀ꞌɨ̀ yì boŋ a kuꞌunə̂, ŋ̀gàŋàfàꞌà a kɨ mbə tsǒ ta àfàꞌâ yì a kuꞌùnə̀. M̀bə bɨ ka ntwoŋə a tâ ǹdùgə̀ nɨ Beelzebul, boŋ bɨ ka tɛꞌɛ twoŋ bandùgə̀ bya nɨ̂ ɨ̀kùm yìi ɨ bɨꞌɨ ntsyà ma wâ.

Ŋù yìi mə a kuꞌunə mə bɨ̀ ka mbɔꞌɔ aà

(Lk. 12.2-7)

26 “Maa mùu ajàŋ, nɨ̀ tsuu bə̂ kɨ bɔꞌɔ; ànnù tsɨ̀m yìi mə bɨ bɔɔntə aa, a ka yǐ fɛ̀ꞌɛ yɛntə, kə̀ yìi mə bɨ lɔꞌɔsə aa, a ka fɛ̀ꞌɛ bɨ̀ yə.

27 “Ànnù yìi mə mə swoŋ a mbo bù a mfiì ɨ̀dɨ̀gə̀ aa, nɨ̀ swoŋə a nlaa ɨdɨ̀gə̀, ànnù yìi mə mə tsùmtə a mbo bù aa, nɨ tɨgə ntəə a atu nɨdòò nɨ nda ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀. 28 Nɨ̀ tsee ŋû yìi mə mbə a zwitə̀ ɨ̀bɨɨnû ghuu lâ kaa waꞌǎ nzwitə ǹtɨɨ̀ ghuu zi aa kɨ bɔꞌɔ; nɨ̀ ka mbɔꞌɔ ŋû yìi mə mbə a tsə̂ ŋ̀gɨꞌɨ a nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghuu nɨ̂ ɨ̀bɨ̀ɨnû ghuu mmaꞌa a mum mɔꞌɔ tɨ mɛ̀.*

29 “Tɨgə bɨ fèe ndaꞌa ji baa aa nɨ kabà aa ɛ? La kaa mbə ǹdaꞌa yì m̀fùùrə̀ waꞌǎ a nsyɛ wò tɨghə̂ Taà ghùù à bìî. 30 Lâ ŋ̀ghɛɛ nɨ yùu ŋgaa, tsiꞌì ɨ̀nǒŋ atu jìi ɨ tswe a ɨtu bù aa, à sə̀ŋ mə̂ tsɨ̀mə̀. 31 Maa ajàŋ, nɨ̀ tsee kɨ bɔꞌɔ; wa ǹdùû ghuu ɨ tɨɨ ntsyàtə̀ yi ndaꞌa jî ghàꞌàtə̀!

Bə̀ bìi bɨ bii, bo bɨ̀ bə̀ bìi bɨ tuu Kristo aà

(Lk. 12.8-9)

32 “Ŋù yìi mə a bii gha nɨ̀ ǹsi nɨ nsi fàa mbi aa, mə̀ ka yǐ kɨ bii yi a nsi miꞌi Taà yìi à tswe a aburə aà; 33 lâ ŋù yìi mə a tuu nàa a nsi miꞌi bə̀ aa, mə̀ ka yǐ kɨɨ tuu yi a nsi miꞌi Taà yìi à tswe a aburə aà.

Kaa mə̀ sɨ̀ aa nɨ̀ m̀bɔɔnə zì, mə̀ zì aa nɨ munwî ǹtsò

(Lk. 12.51-53; 14.26-27)

34 “Nɨ tsee waꞌatə mə mə̀ zì aa a mfâ m̀bɔɔnə a mbô m̀bî; kàa mə̀ sɨ̀ zì aa a mfâ m̀bɔɔnə̂, mə̀ zì aa a ŋghɨ̀rə mə bə̀ ka nto nɨ munwî ǹtsò. 35 Mə̀ zì aa a ŋghɨ̀rə mə tâ mûmbâŋnə̀ bo taà yì tɨgə mfunə ɨtû jyaa, tâ mumàŋgyɛ̀ bo ǹdè yì tɨgə mfunə nɨ̂ ɨ̀tû jyaa, tâ màŋgyɛ̀ bo manə̀ yì kɨɨ mfunə nɨ̂ ɨ̀tû jyaa; 36 Tâ ŋ̀gàŋkɨbàa ŋû ɨ̀ baŋnə mbə aa bə̂ ŋ̀gǎŋgwɛ̀ꞌɛ̂ ji.

37 “Ŋù yìi à kɔ̀ŋə taà yì kə̌ ndè yì ǹtsyatə gha aa, kaa à sɨ̀ kuꞌùnə̀ a mbə ŋgàŋyə̀gə̂nnù ghà. Ŋù yìi a kɔ̀ŋə mû yì yî m̀bâŋnə̀ kə̀ yî màŋgyɛ̀ ǹtsyatə gha aa, kaa à sɨ̀ kuꞌùnə̀ a mbə ŋgàŋyə̀gə̂nnù ghà. 38 Ŋù yìi mə kaa à sɨ̌ ati abàŋnə̀ bàŋnə̀ yi beꞌè ŋ̀ka nyoŋə nàa aa, kaa à sɨ̀ kuꞌùnə̀ a mbə ŋgàŋyə̀gə̂nnù ghà.

39 “Ŋù yìi mə a lɔ̀ɔ nlə̀ə ntswêntɨ̀ɨ̂ yì aa, à ka bàŋnə bwɛ, ŋù yìi mə à bwɛ ntswêntɨ̀ɨ̂ yì ǹloŋ ŋgaa yà aa, à ka baŋnə lə̀ə.

Ànnù ǹloŋ mɨ̀tsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfàꞌà

(Mk. 9.41)

40 “Ŋù yìi mə a kwɛrə nɨ̂ ghuu laa, a kwɛrə aa ghâ; ŋù yìi mə a kwɛrə naa laa, a kwɛrə yu wa yìi mə à lɛ ntoo gha aà.

41 “Ŋù yìi mə à kwɛ̀rə ŋgàŋntoò Nwì ǹloŋ mə à nɨ ŋgàŋntoò Nwì aa, à ka ka yǐ kɨɨ kwɛrə mɨ̀tsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfàꞌà mìi à nɨ mi ŋgàŋntoò Nwì aà; ŋù yìi à kwɛ̀rə ŋû yìi mə ànnû yi tsinə nloŋ mə a ghɨ̀rə ɨnnù jìi ɨ tsinə aa, à ka yǐ kwɛrə mɨ̀tsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfàꞌà mìi à nɨ mî ŋû yìi mə ɨ̀nnù ji ɨ tsinə aà.

42 “Ŋù yìi mə à fa tsiꞌì ǹdɔ̂ŋ ŋ̀kì yî fwɛ̀tə̀ a mbo mûntsìrə̂ ŋù ghû yî mɔ̀ꞌɔ nloŋ mə à nɨ ŋgàŋyə̀gə̂nnù ghà aa, mə̀ swǒŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə kaa à ka yǐ waꞌa mɨ̀tsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfàꞌà mi saà.”

11

Ŋ̀gǎŋntoo jìi mə Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì à lɛ ntoo aà

(Lk. 7.18-35)

1 Yesu à màŋsə̀ mə a ndɨꞌɨtə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa, ǹlo ŋkuu ŋghɛɛ ntɨgə ndɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnù ŋ̀kɨɨ nswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî a mûm ǹjɔꞌɔ ɨlaꞌa jyaa maa kəꞌə̀ àdɨgə̀.

2 Nòò yìi mə Jɔ̀n Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì à lɛ ntswe a ndâtsaŋ nyuꞌu ɨnnù tsɨ̀m jìi Kristo à lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aa, ntoo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji a mbo Yesu. 3 M̀betə yi mə, “Ò nɨ yu wa yìi mə à tswe nɨ̂ nzì aa ɛ? Kə̀ bìꞌì ka nyuꞌutə yî dàŋ aa ɛ?” 4 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ ghɛɛ nswoŋ a annù yìi mə nɨ̀ nyuꞌu ŋkɨ yə aa a mbo Jɔn; 5 mə bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ bɨ yə ɨ̀dɨgə, bɨ̀bwènkə̀ təə̀, nu ŋgàŋâkɨ̀kwenə ɨ laà, ɨ̀kwotu yuꞌù nɨ̂ ɨnnù, bɨ bɨɨ̀nsə̀ nɨ bɨ̀ku bɨ bə̀ a nɨwo, ŋkɨɨ nswoŋə nɨ̂ ǹtoo yì sɨgɨ̀nə̀ ya a mbô ŋ̀gàŋə̂fumə. 6 M̀bɔɔnə a mbo ŋù yìi mə à sɨ ŋû yìi mə mə̀ nɨ ghu aa jɨ̀ŋkə̀ aà!”

7 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Jɔn jya ɨ màꞌàtə̀ mə̂ ǹlo ŋka ŋghɛɛ aa, Yesu a lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka nswoŋə a mbo ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ǹloŋə Jɔn mə: “Nɨ̀ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ wa atu ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ laa a nyə àkə̀? A nyə ŋ̀kɨ̀ŋkàꞌà yìi mə fɨ̀fə̀rə̀ a tsɨ̀gə̀ aa ɛ? 8 Nɨ̀ lɛ nnaŋsə mfɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ aa a nyə wò aa ɛ? A nyə ŋù yìi à wɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ nɨfɔ̀ a nu yu aa ɛ? Yə nɨ̀, bə̀ bìi bɨ wɛꞌɛ ɨjǎŋ ɨtsə̀ꞌə̀ ma jya aa, bɨ tswe aa a ntɔꞌɔ̀. 9 Nɨ̀ lɛ ntɨgə mfɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ aa a ya aa ɛ? A nyə ŋgàŋntoò Nwì aa ɛ? Ɨ̀ɨ̀ŋə, mə̀ swòŋə a mbo bù mə, nɨ̀ lɛ nyə aa ŋù yìi à tsyàtə ŋgàŋntoo Nwì aà. 10 Wa àa yu wa yìi bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ ǹloŋə yi aà, mə,

‘Yə̂, mə̀ ka too ŋgàŋntoò ghà a mbìi wò,

yìi à ka ghɛ̀ɛ nnaŋsə mânjî a mbo wò aà.’*

11 Mə̀ swoŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bàŋgyɛ̀ bɨ jwe aa, kaa ŋù tsù à sɨ̀ ghu tswê yìi à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyàtə̀ Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̀ a ŋkì; lâ ŋù yìi à kə̀ꞌə nsɨgə nlwiꞌi a mûm ànnù nɨfɔ̀ nɨ aburə aa, à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyàtə̀ yi. 12 Ǹlɔgɨnə wâ noò yìi mə Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì à lɛ nzì aa, nyi nyweꞌe tsɨ̂tsɔ̀ŋ, ànnù nɨfɔ̀ aburə a yə̀ mə ŋgɨꞌɨ yì ŋ̀ghàꞌàtə̀, bə̀ bî ghàꞌàtə̀ tonə̀ ǹlɔɔ nɨ̂ ŋ̀kuu ghu aa bə nɨ̀ mɨ̀dàꞌà. 13 Ǹloŋ mə ŋgǎntoo Nwî tsɨ̀m bo bɨ̀ nɔ̀ŋsə̀ lɛ sɨ tɛꞌɛ nswoŋə aa ànnù ǹloŋ annù nɨfɔ̌ aburə, ŋkɔꞌɔ nyweꞌe a noò Jɔn. 14 M̀bə nɨ ka ŋkɔŋ nyuꞌu ǹtoò yàà ya ɨ bii, tâ nɨ̀ zi mə Jɔn à bə aa Elijah wa mə bɨ lɛ nswoŋ mə à ka yǐ zì aà. 15 Ŋù yìi à tswe nɨ̂ ɨ̀tônə̀ aa, tâ à yuꞌu.

16 “M̀bə mə̀ fɨgɨ̀nə̀ nɨ̀wàà nɨ bə̂ bûlà aa a nɨ̂ àkə̀ lɛ? Nɨ bə aa tsǒ bôŋkhə bìi bɨ tswe a nsaanə mɨtaa ndorə ntwoŋə nɨ bî mɔꞌɔ mə bɨ̀ zi bo bo ka ndorə;

17 ǹswoŋə nɨ mə, ‘Bìꞌì lɛ mbuꞌu ɨkòò nɨyɔꞌɔ a mbo bù kaa nɨ̀ waꞌà m̀bènə̂;

bìꞌì bû ǹyəꞌə, m̀maꞌa atsàà nɨwo, nɨ̀ tuù m̀biì!’

18 “Jɔn à lɛ nzì nsiꞌisə nɨ̂ ɨ̀bɨɨnû yi tɨ jɨ̂, kaa waꞌà nɨ̀ mɨ̀lùꞌù kɨɨ nno, nɨ̀ swoŋ mə, ‘À tswe nɨ̀ demon!’ 19 Mu ŋù a zî ǹjɨ ŋkɨɨ nno, bə̀ bɨ̀tsɨ̀m swoŋ mə, ‘Nɨ̀ yə a mbâ ghû! Àa lɛɛ̀nàà, m̀bə abàrə mɨlùꞌù, ŋkɨ mbə nsûkàꞌâ ŋ̀gǎŋkwɛrə bɨ̀tax bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ̂!’ Ka mə a bə laà aa, bɨ zi mɨtsyɛ̀ mɨ Nwî ǹyoŋə nɨ ɨ̀nnù jìi mə a ghɨ̀rə̀ aà.”

Ànnù ǹloŋ njɔꞌɔ alaꞌa jìi kaa ɨ lɛ ŋwaꞌa ntoo ya bii aà

(Lk. 10.13-15)

20 Yesu à lɛ ntɨgə nlɔgɨnə ŋka ŋwenə bə̂ bìi mə bɨ lɛ ntswe nɨ̂ ǹjɔ̀ꞌɔ alaꞌa jya jìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə ɨnnù jî yɛ̌yɛrə jî wè ghu aa, ǹloŋ mə kaa bɨ lɛ ŋwaꞌà mɨ̂ntɨɨ̀ myaa bəŋkə̀ m̀maꞌatə ɨbɨ̂ waa aà.

21 Ŋwenə nɨ̂ waa nswoŋə nɨ mə, “Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a mbo wò mba Chorazin! Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a mbo wò, Bethsaida! Ǹloŋ mə ɨ̀nnù jî wè jî wè jya mə bɨ ghɨrə a mbo bù aa, bɨ lɛ mbaa ghɨ̀rə̀ aa mbo Tai bo Sidon boŋ bo lɛɛ̀ m̀bəŋ kə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa tsiꞌì tɛ̀tɛ̀, ŋ̀wɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə ŋgɨꞌɨ ŋkɨ mfuꞌu atû yaa nɨ̂ àbû. 22 La mə̀ swòŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, àa yǐ bə wa njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa tâ Nwì à ko mɨlə̀ŋnə̀ bə̀ bɨ Tai nɨ̀ Sidon ǹtsyatə ghùù! 23 A mbo wò, Kapernaum, ò bə tɛꞌɛ ŋentə ɨbɨɨ nû gho ɨ kɔꞌɔ yweꞌe bə a aburə, boŋ baa yǐ sɨgɨsə gho ɨ màꞌa a bâŋsyɛ̂. Ǹloŋ mə ɨnnù jî wè jî wè jya mə bɨ lɛ ŋghɨ̀rə a nu wò aa, bɨ lɛ mbaa ghɨ̀rə̀ aa a alaꞌa Sodom, boŋ kaa bɨ lɛ ŋwaꞌa yi bwɛsə̀. 24 La mə̀ swoŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə àa yǐ bə wa njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa tâ bɨ̀ ko mɨlə̀ŋnə̀ baSodom ǹtsya ghùù.”

Yesu a swoŋ mə, “Nɨ̀ zi a mbo mə̀ ta mɨ̀ɨ̀ntə̀”

(Lk. 10.13-15)

25 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ maa noò mə, “Mə̀ fâ m̀bɨꞌɨkə a mbo wò, Taà, M̀màꞌambî àburə̀ bô ǹsyɛ, ǹloŋ mə ò lɔ̀ꞌɔ̀sə ɨnnù juà a mbo bə̀ bìi bə tswe nɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀ ŋ̀kɨ nzi ɨnnù aà, m̀baŋnə ndɨ̀ꞌɨ̀ a mbo bɔɔ bì bɔrə aà; 26 ɨ̀ɨ̀ŋə, Taà ghà, àa àjàŋ yìi mə a lɛ mbɔ̀ŋə̀ gho mə tâ ò ghɨrə aà.

27 “Taà ghà à fà mə ɨnnù tsɨ̀m a mbo mə̀. Kaa ŋù tsù à sɨ Mu zî, a kɨ nzi tsiꞌì Tà. Kaa ŋù tsù waꞌà Ta kɨ nzi, ntsyatə Mu nɨ ŋù yìi mə Mu à tsɔ̀ꞌɔ mə yu dɨ̀ꞌɨ̀ yi ghu mbo aà.

28 “Nɨ̀ zi a mbo mə̀, bù bɨ tsɨ̀m bìi nɨ nwùgə nû juu nɨ̂ ɨ̀fàꞌà ŋ̀kɨ mbeꞌe ɨbèꞌè jìi mə ɨ dɨ̀rə̀ ghuu aà, boŋ mə̀ ka ghɨ̀rə nɨ̀ fwɛtə. 29 Nɨ̀ kwɛrə ɨkɔꞌɔ̀ gha nnɨŋ a ntɔŋ bù, ŋka nyəgə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə mə ghɨ̀rə̀ aà; ǹloŋ mə mə̀ bɔ̀nə ŋkɨɨ nsɨgɨsə nɨ̂ ɨ̀bɨɨ nû gha a nsyɛ aa, boŋ mɨ̀ntɨɨ̀ muu ka fwɛtə. 30 Ǹloŋ mə ɨ̀kɔ̀ꞌɔ̂ gha ɨ yaŋsə, àbèꞌə̂ ya a kɨ̂ m̀fwaatə aà.”

12

Àbetə̀ ǹloŋ njwîŋgɔ̀ŋ

(Mk. 2.23-28; Lk. 6.1-5)

1 Tsiꞌì maa nɨ̂ àtɨɨ noò, Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀ka ntsya a mûm ǹsòo ansaŋ a njwîŋgɔ̀ŋ; ǹjì lɛ sɨ yaŋə nɨ̂ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya, bo lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka ntɨɨ nɨ̂ ànsaŋ wa yì mɔꞌɔ ŋkurə. 2 Bɨ kà mə aa ŋghɨrə aa baFarɨsai yə̂ waa, nswoŋ a mbo Yesu mə, “Yə̂, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jo ɨ ghɨ̀rə annù yìi kaa a sɨ̀ kuꞌùnə̀ a ŋghɨ̀rə a njwîŋgɔ̀ŋ aà!”

3 A swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ annù ya mə David à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aa twoŋə aa ɛ? Wâ noò yìi mə njì lɛ sɨ yaŋə nii bo bɨ̀ bə̀ bìi bo bo lɛ ntswe aa. 4 Mə à lɛ ŋkuu a ndânwì bo bɨ̀ bə̀ bi bya ŋkurə àbaa ya mə bɨ lɛ nlə̀ə̀ a mbo Nwì, ka mə nɔ̀ŋsə̀ à lɛ ndɨ̀ꞌɨ mə kaa mbə bo waꞌà kurə aà, ǹloŋ mə a abaa mà yu aa a lɛ sɨ kurə tsiꞌì ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì aà.

5 “Kə̀ nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà kɨ̀ ǹtwoŋə a mûm àŋwàꞌànə̀ mə, a yi mbə a njwîŋgɔ̀ŋ aa, tsiꞌì ŋgǎŋmàꞌa Nwì ɨ wô nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀ la kaa bɨ waꞌà lɔ̀gə̀ nɨ mə bo wò aa annù aa ɛ? 6 Lâ mə swoŋ a mbo bù aa mə wa àyoo yi mɔꞌɔ a tswe faà mə a tsyatə ndâmàꞌanwì. 7 Nɨ̀ lɛ mbaa kɨɨ zi yuà ànnù mə, ‘Wa mə kɔ̀ŋ aa annǔ ŋko mɨ̀lə̀ŋnə̀ ǹtsyatə a annǔ ntɔ̀ɔ njoo mmàꞌanwì,’ boŋ kaa nɨ sɨ ɨsaꞌa a nu bə̀ bìi bɨ sɨ̌ annù wô aa nɨŋə. 8 Wa Mu Ŋù à nɨ Mmàꞌàmbi yìi a saꞌa ǹjwîŋɔ̀ŋ aà.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə̀ ŋû yìi mə àbô yi a lɛ ŋkwo aà

(Mk. 3.1-6; Lk. 6.6-11)

9 Yesu a tɨgə̀ mbu nlò ŋ̀ghɛɛ ŋkuu a ndâŋghòtə bo. 10 Ŋ̀û yì mɔꞌɔ yìi mə àbô yi a lɛ ŋkwo aa, à lɛ ntswe ghu. Bɨ tɨgə̀ m̀betə Yesu mə, “Nɔ̀ŋsə̀ à dɨ̀ꞌɨ mə mbə bɨ ghurə̀ ŋû a njwîŋgɔ̀ŋ aa ɛ?” Bɨ lɛ mbetə laa aa a ŋkwàꞌànə yu tâ tsyà ghu ɨ nɨŋ ɨsaꞌa ghu nû.

11 Yesu a kwiꞌi mə, “M̀bə ŋù nɨ̀ bù a tswe nɨ̀ m̀bî yì, ɨ wô a mûm nɨ̀bɨrə a njwîŋgɔ̀ŋ, a waꞌà swùŋ m̀fiꞌisə aa ɛ? 12 Ŋù à sɨ mbi tsyàtə̀ aa ɛ? Tsǒ mə a bə laa aa, nɔ̀ŋsə à dɨ̀ꞌɨ mə, tâ bìꞌinə̀ ka ŋghɨrə ɨbɔ̀ŋ a njwîŋgɔ̀ŋə̀.”

13 A tɨgə̀ ǹswoŋə a mbo ŋù wa mə àbô yi ya a lɛ ŋkwo aa mə, “Sèntə abô yo yâ.” Ŋù wa à lɛ sèntə abô yi ya a tɨɨ̀ ǹtɨgə mbə tsǒ yi mɔꞌɔ yâ.

14 BaFarɨsai lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ ntɨgə ntaŋə mɨnàŋ a jàŋə mbə bɨ zwitə̀ yi aà.

Ŋ̀gàŋàfàꞌa Nwì yìi mə à tsɔ̀ꞌɔ aà

15 Yesu à yùꞌù mə̂ mə bɨ taŋə mɨnàŋ a atu yu aa nlò maa adɨgə ŋghɛɛ yi. Ǹnɔ̀ɔ bə̂ yî ghàꞌàtə̀ ɨ lɛ nyòŋə̀ yi. A ghurə̀ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ lɛ sɨ ghɔ̀ɔ̀ aà, 16 ǹswoŋə a mbo bo mə tâ bo tsuu lǒ ghɨ̀rə tâ bə̀ zi. 17 À lɛ ŋghɨ̀rə̀ ma yuà ànnù aa a lwensə ànnù yìi ŋ̀gàŋntoònwì Yesaiah à lɛ nswoŋ aa mə:

18 “Yə̂ nɨ̀, àâ ŋ̀gàŋàfàꞌâ ghà yìi mə mə̀ tsɔ̀ꞌɔ aa à ghuà,

yìi mə mə̀ kɔ̀ŋə, ǹtɨɨ̀ gha ɨ kɨɨ ndorɨtə ghu nû aà.

Mə̀ ka nɨŋ Azwì ya ghu nû,

tâ à ka ŋkɛꞌɛnə annù Nwî yìi mə a zì nɨ̂ ànnù yî tsìnə̀ aa a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî.

19 Kaa à ka yi waꞌà bo bɨ̀ bə̀ ka nyɔŋə, kə̀ ka ŋghaa nɨ̂ tɨ̀ɨ̀,

kə̀ tâ ŋù tsù à yuꞌu njì yì a mfâŋnə̀;

20 Kaa à ka yǐ waꞌǎ ŋkɨ̀ŋkàꞌà yìi ɨ yə̀ŋnə aa bəgə̀;

kə̌ fəꞌə a lâm yìi a tɨgə mbwɛnə aa ɨ bwɛtə,

ǹyweꞌe a noò yìi mə annù a tsinə aa a ka yǐ fɛ̀ꞌɛ laa;

21 Bɨ̀tɨ̀zî Nwî bɨtsɨ̀m ka yǐ tɨgə tɛꞌɛ atû yaa kɨ bɛ nii.”*

Yesu bo m̀fɔ̀ bɨ̀demon

(Mk. 3.20-30; Lk. 11.14-23)

22 Bə̀ bî mɔꞌɔ lɛ nzì nɨ ŋù yìi mə demon à lɛ nghɨ̀rə̀ a fəꞌə̀, kaa a waꞌà kɨ̀ɨ̀ ŋ̀ghaa aa a mbo Yesu mə tâ à ghurə yi. À lɛ ŋghùrə̀ a tɨgə̀ ŋ̀ghaa ŋkɨɨ nyə nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀. 23 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lɛ nyɛrə nloŋ annù ya yìi à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aà. Ǹtɨgə mbetə nɨ mə, “M̀bə a bə mə àa Mu David wa à ghuà aa ɛ?”

24 Nòò yìi baFarɨsai lɛ nyuꞌu ma yû ànnù aa, bɨ lɛ ŋkwiꞌi mə, “Mbâ ghû a fiꞌi nɨ bɨ̀demon aa nɨ̂ àdàꞌa Beezebul, mfɔ̀ bɨ̀demon wa.”

25 Yesu à lɛ nzi annù yìi mə bo lɛ sɨ mɔ̀ɔ̀ntə̀ aa, ǹswoŋə a mbo bo mə, “Àtoo yìi mə a yatə a akùrə kùrə, ntɨgə nto nɨ̂ waa bo bɨmbɔŋ aa, kaa a ka waꞌà tɨ̀gɨ̀tə̀ a mbwɛ̂. Ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa kə̀ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yìi ɨ̀ kɨ nyàtə̀ ǹtɨgə ntonə bo nɨ bo aa, ɨ̀ ka jàꞌànə̀.

26 “M̀bə a bə mə a mûm ànnù nɨfɔ̌ Satan, Satan à tɨ̀gə̂ m̀furə nɨ yì mɔꞌɔ, bəə boŋ ànnù nɨfɔ̌ yi ya a yàtə̀ mə mbɛ̀ɛ̀ ji baa; m̀bə Satan a bû ǹtəə aa mə akə aa ɛ? 27 M̀bə a bə yìi mə mə fiꞌi nɨ̂ bɨdemon aa nɨ̂ àdàꞌa Beezebul, bəə boŋ bɔɔ̀ buu bàŋnə̀ m̀fiꞌi aa nɨ̀ àdàꞌa wo aa ɛ? Maa ajàŋ tâ ànnù yìi mə bɔɔ̀ buu ghɨ̀rə̀ aa tâ à tɨgə ntsɔꞌɔtə̀ ɨsaꞌà ghuu. 28 M̀bə mə̀ ka mfiꞌi bɨ̂demon aa nɨ̂ àdàꞌa Azwì Nwî, a dɨꞌɨ̀ aa mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî à zì mə̂ ǹtswe a tɨtɨ̀ɨ bù.

29 “Mbə ŋù a kuu mfuꞌu ndâ ǹtɨ̀ɨ̀ ŋù tɨ ghə̂ à foo ntswa ntɨ̀ɨ̀ ŋù wa ŋkwerə aa ɛ? À bə kwerə boŋ à ka bɔ̌ŋ fuꞌu ndâ yì yâ.

30 “Ŋù yìi à sɨ̀ biꞌiyu tswê aa, à bə aa ŋùkɨ̀bàâ ghà, ŋù yìi à sɨ biꞌiyu ghotə aa, a jàꞌà aa jàꞌà. 31 Mə̀ swoŋ a mbu bù mə, bɨ ka yǐ lìꞌìnə ɨbɨ̂ tsɨ̀m bo bɨ̀ m̀bə̀gɨ̀tə̀ yìi bə̌ bə̀gɨ̀tə̀ Nwî ghu aa, la kaa bɨ ka yǐ waꞌǎ mbə̀gɨ̀tə̀ yìi bɨ bəgɨtə Azwì Nwî ghu aa lìꞌìnə̀. 32 Bɨ ka yǐ lìꞌinə ɨbɨ ŋû yìi mə à swòŋə annù yì bɨ a atu Mu Ŋù aà; la kaa bɨ ka yǐ waꞌa ɨbɨ ŋù yìi mə à swòŋə annù a atu Azwì yî Làà aa lìꞌìnə̀, kə̀ bə fàa mbi, kə̀ nɨ̂ m̀bi yìi ɨ̀ ka bǔ yǐ zì aà.

Àtì bo mɨ̀ntà mìi a koonə aà

(Lk. 6.43-45)

33 “Ghìrə tâ àtì tâ à bɔŋ, tǎ tâ mɨ̀ntà mi kɨ mbɔŋə; kə̀ ò ghɨrə̀ àtì ya a bɨꞌɨ, mɨ̀ntâ mi kɨ̂ m̀bɨꞌɨ; ǹloŋ mə bɨ zi ati nyoŋə aa nɨ mɨ̀ntà mìi mə a koonə aà. 34 Bǔ bɔɔ bɨ nô! M̀bə nɨ̀ kâ ŋ̀ghaa ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ aa mə akə tsǒ mə nɨ̀ bə aa bə̀ bî bɨ aa ɛ? Ŋǔ ghàà aa ànnù yìi a luu ghu ntɨɨ aà. 35 Ŋù yî ǹsɨgɨ̀nə̀ a fiꞌisə aa ɨ̀nnù jî sɨgɨnə̀ jìi ɨ lò nɨ̂ àtǎ ɨnnù ji jî sɨgɨ̀nə̀ jya aà, ŋù yì m̀bɨ a kɨɨ̀ m̀fiꞌisə aa ɨnnù jì bɨ jìi ɨ lò nɨ̂ àtǎ ɨnnù jî bɨ ji jya aà.

36 “Mə̀ swoŋ a mbo bù mə, à ka yǐ bə wa njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa tâ ŋù ǹtsɨ̀m à swoŋə annù ǹloŋ mɨghàà mɨ adàŋə̀ dàŋə̀ mɨtsɨ̀m mìi à lɛɛ̀ ŋ̀ghaa aà. 37 Bɨ ka yǐ lɔ̀gə̀ aa mɨ̀ghàâ muu ɨ tsɔꞌɔtə mɨsaꞌà muu ghu. A ka yǐ ghɨ̀rə̀ mɨghàa muu mə tâ nɨ̀ jɨ ɨsaꞌa kə̀ ŋ̀kɨ ŋwo ɨsaꞌà.”

Àjàŋ mə bɨ lɛ sɨ betə mə tâ Yesu à ghɨrə annù yî yɛ̌yɛrə aà

(Mk. 8.11-12; Lk. 11.29-32)

38 Ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌi ɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai bî mɔꞌɔ lɛ ntɨgə mbu nswoŋ ghu mbo mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, bìꞌi lɔ̀ɔ̀ mə tâ ò ghɨrə alènsə̀ bìꞌì yə.”

39 A kwiꞌi a mbo bo mə, “Àa tsiꞌì nɨ̀wàà nɨ bə̂ bìi bɨ ghɨ̀rə ɨbɨ ŋkɨ mmeꞌe Nwî aa mə bɨ lɔ̀ɔ̀ ɨlènsə̀; la kaa mbə bɨ waꞌǎ alènsə̀ a mbo bo fa ntsyatə ya nloŋ ŋgàŋntoò Nwì Jona. 40 Tsǒ àjàŋ yìi mə Jona à lɛ ntswe njwi ji tarə, nɨtugə nɨ̀ àsìꞌìnə̀, fya mum àtòꞌo fɨ̀bwɛ̀ fî wè fya aa, àa ajàŋ mə Mu Ŋù à ka yǐ kɨɨ tswe njwi ji tarə, nɨ̂tugə nɨ̀ àsìꞌìnə̀, a nɨbǔm nsyɛ̂. 41 Àa yǐ bə a njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa tâ baNineveh bɨɨnə nnɨŋ ɨsaꞌa a nu bù, nɨ̀wàà nɨ mbi nulà, ǹloŋ mə bo lɛ nyuꞌu annù Nwî yìi mə Jona à lɛ nswoŋ aa mbəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa, mmeꞌe ɨbɨ̂ waa. La tsɨtsɔ̀ŋ, àyoo yǐ mɔꞌɔ yìi a tsyatə Jona aa, a tswe faà! 42 Àa yǐ bə a njwi ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa tâ m̀fɔ̀ màŋgyɛ̀ yìi mə à lǒ a Sheha aa, tâ à bɨɨnə bo bɨ̀ nɨ̀wàà nɨ bə̂ bulà ǹnɨŋ ɨsaꞌa a nu bo; ǹloŋ mə à lɛ nlǒ a alaꞌa yu ǹzi a nyuꞌu annù ǹloŋ mɨtsyɛ̀ mɨ Solomon aà. Lâ tsɨtsɔ̀ŋ àyoo yǐ mɔꞌɔ a tswe faà mə a tsyatə Solomon!

Ànnù ǹloŋ Azwì yî bɨ yìi mə mbə a fɛꞌɛ̀ a ntɨɨ ŋù m̀bu mbɨ̀ɨ̀ ŋ̀kuu ghu aà.

(Lk. 11.24-26)

43 “Àzwì yî bɨ a yi mfɛ̀ꞌɛ̀ a nu ŋù aa a, təə̀ ŋ̀karə a ɨdɨgə jìi mə kaa ŋ̀kì sɨ̀ ghu tswe aa, ǹlɔɔ nɨ̂ àfwɛtə̀ kaa waꞌà yə̂. 44 Ǹtɨgə nswoŋ mə, ‘Mə̀ ka bɨɨ ghɛ̀ɛ̀ wa nda mə mə̀ ghɨ̀rə mfɛ̀ꞌɛ̀ ghu aà.’ A bu mbɨɨ nyə nda ya ɨ tswe ŋɛꞌɛ, bɨ yɛꞌɛ ŋkɨ naŋsə ntaŋntə, 45 boŋ à ka bǔ ghɛ̀ɛ ɨ lɔ̀ɔ ɨzwì jî mɔꞌɔ ji sàmbaa, jìi ɨ bɨꞌɨ ǹtsyàtə yi aa, tâ bo bo yi ŋkuu ntswe wa ndâ. Bɛɛ a ghɨrə laa, ànnù ŋû wa a tɨgə̀ m̀bɨꞌɨ ntsyatə ajàŋ yìi a lɛ mbə a mbìì aà. Àa ajàŋ yìi a ka yǐ kɨɨ fɛ̀ꞌɛ̀ a nu nɨ̀wàà nɨ bə̂ bî bɨ nulà aà.”

Ǹdè bɨ̀ Yesu bo bɨ̀ bɔɔ bɨmaà yì

(Mk. 3.31-35; Lk. 8.19-21)

46 Nòò yìi mə Yesu à lɛ mburə ka kɨ ghàà bo bɨ̀ bə̀ bya aa, ǹdè yì bo bɨ̀ bɔɔ bɨmaà yì lɛ nzì, ǹtəə a abɛɛ, ǹlɔɔ nɨ mə tâ à zi bo bo ghaanə. [ 47 Ŋù wa yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntɨgə nswoŋ ghu mbo mə, “Yə̂, ǹdè gho bo bɨ̀ bɔɔ bɨmaà ghò təə a abɛɛ, nlɔɔ nɨ mə bǔ bo ghaanə.”]* 48 A kwiꞌi ghu mbo mə, “Ǹdè ghà aa wò aa ɛ? Bɔɔ bɨmaà aa bɨ̀wò aa ɛ?” 49 Ǹtɨgə nnansə abô yi, ǹdɨꞌɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji nswoŋ mə, “Àâ ǹdè ghà bo bɨ̀ bɔɔ bɨmaà ba bɨ buà! 50 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a ghɨ̀rə annù yìi mə Taà ghà a aburə a lɔ̀ɔ̀ aa, àa mumaà yî m̀bâŋnə̀, nɨ yì màŋgyɛ̀, nɨ ǹdè ghà.”

13

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ ŋû m̀màꞌâ ǹjoò

(Mk. 4.1-9; Lk. 8.4-8)

1 Tsiꞌi maa njwi, Yesu à lɛ mfɛ̀ꞌɛ a nda ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtswe a mbɛ̀ɛ̀ àghəŋə ŋkì mɨyaa, 2 ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ a kùrə kùrə̀ ɨ lɛ ŋghotə ŋkarɨsə yi. A tɨgə̀ ǹlɔgə akànuꞌu ŋkuu ghu ntswe a mûm ŋ̀kì. Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ bâŋnə̀ ntəə wa aghəŋə ŋkì. 3 A lɔgɨ̀nə̀ ǹnaa ɨnnù jî ghàꞌàtə a mbo bo a nɨ mɨ̀ghàà mî nǎnaa. Ǹswoŋə nɨ mə, “Ŋ̀gàŋmàꞌa ǹjoo, à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a màꞌa ǹjoo yu. 4 À kà mə aa mmaꞌa njoo jya aa, m̀bum njoo jya jǐ mɔꞌɔ ɨ wô a ndômânjì. Bɨ̀sɨŋ zî m̀bwɛɛntə. 5 Jǐ mɔꞌɔ ɨ wô a atû àlâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ yìi mə ǹsyɛ̂ ɨ̀ lɛ mbɔɔ ntswe ghu tsiꞌǐ muntsirə̂. Ɨ waŋsə̀ ǹtoo ŋkɔꞌɔ nloŋ mə kaa mânjì yìi mə mbə mɨ̀ŋgǎŋ mi kuu a nsyɛ aa kaa à lɛ ŋwaꞌà bə̂ aà. 6 Lâ àjàŋə mə nòò yî ǹtɨ̀nsə̀ à lɛ nta aa, à lɛ ntɔɔ njoo jyâ. Tsǒ mə ɨ lɛ ŋwaꞌà nɨ mɨ̀ŋgàŋ tswê aa ɨ ghɛ̂nsə̀ ǹyoo yi. 7 Jǐ mɔꞌɔ ɨ lɛ ŋwò a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀kə̀rə̀ kərə. Bɨ̀kə̀rə̀ kərə bya kwe nzwitə njoo jyâ. 8 Jǐ mɔꞌɔ ɨ wô nɨ̂ àbwènə nsyɛ yì sɨgɨ̀nə̀. Ǹtɨgə ŋkwe, ntɨgə mbaa, jǐ mɔꞌɔ ɨ baa ansaŋ ŋkhɨ̀ yî fùùrə̀, jǐ mɔꞌɔ ɨ baa mɨ̀ghum mi ntoꞌo, jǐ mɔꞌɔ ɨ baa mɨ̀ghum mi ntarə̂. 9 Ŋù yìi à tswe nɨ̂ àtoŋnə̀ aa, tâ à yuꞌu.”

Ǹjiꞌì ànnù yìi Yesu a ghàà nɨ mɨ̀ghàà mî nǎnaa aà

(Mk. 4.10-12; Lk. 8.9-10)

10 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ lɛ nzì ghu mbo mbetə yi mə, “O ghàa a mbo bo nɨ mɨ̀ghàà mî nǎnaa aa aya aa ɛ?” 11 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Nwì à fa mɨ̀tsyɛ̀ a mbo bù mə tâ nɨ̀ zi ɨnnù jî lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ ǹloŋə annù nɨfɔ̌ aburə. La, kaa waꞌà a mbo bo fâ. 12 Ǹloŋ mə a mbo ŋù yìi à tswe nɨ yu aa, bɨ ka kùꞌùsə̀ ta tâ à tswe nɨ ju ɨ̀ ghaꞌatə. Lâ a mbo ŋù yìi à sɨ̀ nɨ yu tswe aa, tsiꞌì mû àtɨɨ yìi à tswe nɨ yu aa, bɨ ka kwɛrə. 13 A bə ǹjiꞌì ànnù yìi mə mə ghàà nɨ a mbo bo nɨ mɨ̀ghàà mî nǎnaa aà. Ta tâ bo naŋsə ŋka nlii nlìì kaa waꞌà yə̂. Ǹnaŋsə ŋka nyuꞌutə nyuꞌutə kaa waꞌà yuꞌù tâ àtû yaa a laa ghu. 14 Tǎ tâ à lwensə annù yìi mə ŋgàŋntoò Nwì Yesaiah à lɛ nswoŋ nloŋ ŋgaà yàà aa mə,

‘Nɨ̀ ka yǐ kɨ naŋsə yuꞌu lâ kaa atû yuu waꞌa ghu ka nlaa,

ɨ kɨɨ kɨ naŋsə yə kaa tâ miꞌì muu waꞌa ghu laà.

15 Ǹloŋ mə mɨntɨɨ mɨ bə̂ bû luu nɨ̂ àjɨ̀ŋtə̀.

Bɨ jesə̀ ɨ̀tôŋnə̀ jyaa kaa bo waꞌà nɨ̀ ɨ̀nnù bû ǹyuꞌu.

Ŋ̀kɨ ŋkusə miꞌì myaa

mbɨ̀ꞌɨ̀ bo lô ǹyə nɨ miꞌì myaa,

ŋ̀kɨ yuꞌu nɨ̂ ɨ̀tôŋnə̂ jyaa,

ŋkɨ nyuꞌu mɨ̀ntɨɨ̀ myaa laa ghu,

mbəŋkə waa, ǹzi a mbo mə̀, mə̀ ghurə̀ waa.’*

16 “Lâ, m̀bɔɔnə a mbo bù nloŋ mə miꞌì muu mɨ yə ɨdɨgə, ɨ̀tôŋnə̀ juu ɨ yuꞌù nɨ̂ ɨ̀nnù aà. 17 Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə ŋ̀gǎŋntoo Nwî jî ghàꞌàtə̀ bo bɨ̀ bə̀ bìi mə annù yaa a tsinə aa bo lɛ sɨ yə̀ꞌə̀tə̀ nɨ a nyə̂ ànnù yìi nɨ yə aa, lâ kaa ŋkɨꞌɨ̀ yə̂. Ǹyəꞌətə nɨ a nyuꞌu ànnù yìi nɨ yuꞌu aa la ŋkaa ŋkɨꞌɨ̀ yuꞌù.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ntɔꞌɔtə nɨghàà nî nǎnaa nya aà

(Mk. 4.13-20; Lk. 8.11-15)

18 “Nɨ̀ naŋsə nyuꞌutə la nyəgə annù yìi mə nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ ŋgàŋmàꞌâ ǹjoo ghù swoŋə aà. 19 Bə̀ bìi mə bɨ yuꞌu nɨghàà nloŋ annù nɨfɔ̀ Nwî kaa nɨ waꞌǎ nɨ a atu bo laa, ŋu yì mbɨ wa a ghɛ̂nsə̀ ǹzi nswà nɨ a mbo bo ŋghɛɛ nɨ nu aa, bɨ bə aa tsiꞌì tsǒ mbǔm njoo jya mə ɨ lɛ ŋwò wa ndômânjì aà. 20 M̀bùm jya jìi ɨ lɛ ŋwò a atû àlâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ aa, ɨ bə aa tsiꞌì tsǒ bə̀ bìi mə bɨ yuꞌu nɨghàà nɨ Nwì ŋ̀waŋsə ŋkwɛrə nɨ nɨ̀dorə̀. 21 Lâ kaa nɨ waꞌà mɨ̂ŋgàŋ mi a nu bo twiŋə̀, bo bɔɔ̀ ǹtswa ntugɨtə tsiꞌì a nɨ mû àtɨɨ noò. Ŋ̀gɨꞌɨ ɨ yi ŋghɛ̀nsə̀ ghə̀ə kɨ zì ǹloŋ nɨghàà nɨ Nwî nya, kə̀ bɛɛ bɨ tɨ tsɔꞌɔ àkòrə̂ yaa aa, bo burə̀ m̀maꞌatə ŋkhə̀. 22 M̀bǔm njoo jya jìi ɨ lɛ ŋwò wa mûm bɨ̀kə̀rə̀ kərə aa, ɨ təə a atu bə̀ bìi mə bɨ yi nyuꞌu ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya, ànnǔ ŋka nwùgə nu nloŋ ntswêntɨ̀ɨ̂ yàà kə̀ ànnǔ ŋka ŋkɔ̌ŋ ŋ̀kabə, a fumsə̀ àzwǐ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya, kaa bo waꞌà mɨ̂ntà koonə̀. 23 M̀bǔm njoo jya jìi ɨ lɛ ŋwò wa abwenə nsyɛ yì sɨgɨ̀nə̀ yaa, ɨ təə aa a atu bə̀ bìi bɨ yuꞌu ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya ɨ laa a atu bo, bo tɨgə̀ ŋ̀koonə mɨ̂ntà, bǐ mɔꞌɔ, ŋ̀khɨ̀ yî fùùrə̀, bǐ mɔꞌɔ, mɨ̀ghum mi ntoꞌo, bǐ mɔꞌɔ, mɨ̀ghum mi ntarə̂.”

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ ŋgwenə̀

24 Yesu à lɛ ŋkùꞌùsə̀ naa nɨghàà nî nǎnaa a mbo bo mə, “Ànnù nɨfɔ̌ aburə a bə aa laà mə: Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ mbweꞌe nsoo mɨkuù yi. 25 À bə̀ mə̂ nɨ̂tugə a noò yìi bə̀ bwiiŋkə aa, ŋ̀gàŋkɨ̀bàâ yì a ŋeꞌesə̀ ǹzi mmàꞌà bɨ̂nə̀ghə̀ ghu ŋghɛɛ yi. 26 Nòo yìi mə mɨkuu mya mɨ lɛ ŋka ŋkwi aa, nòò ŋ̀kòònə a kuꞌù aa, ŋ̀gwen ya ɨ kɨ̂ ŋ̀kɔꞌɔ tsǒ mɨ̀kuu myâ. 27 Ŋ̀gǎŋəfàꞌà ŋû wa ɨ lɛ nzì m̀betə yi mə, ‘Taà, ò lɛ mbwiꞌi aa mɨ̀kuu mì sɨgɨ̀nə̀ fàa mûm ǹsòò, bɨ̀nə̀ghə̀ bû ǹtɨgə nlo aa a fə ghu aa ɛ?’ 28 A kwiꞌi a mbo bo mə, ‘Wa ma yû ànnù aa a ghɨ̀rə̂ ŋ̀gàŋkɨ̀bàà.’ Bo betə̀ yi mə, ‘Bìꞌì ghɛɛ ndwèn bɨ̂nə̀ghə̀ bya aa ɛ?’ 29 A kwiꞌi a mbo bo mə, ‘Ŋ̀gaŋ, nɨ̀ tsuu ghɛ̀ɛ̀, ǹloŋ mə m̀bə nɨ̀ ghɛɛ̀ ŋ̀ka ndwenə, ndùntə̀ mɨkuu mya mi mɔꞌɔ̀. 30 Nɨ̀ maꞌatə tâ mɨ̀kuu mya bo bɨ̀ bɨ̀nə̀ghə̀ bya ka ŋkwe, nyweꞌe a noò ŋ̀kyâ. Boŋ mə̀ ka swoŋ a mbo ŋgàŋəfàꞌâ jya mə, tâ bo foo ntsyǎ mbìì ǹdwen bɨ̂nə̀ghə̀ bya ŋkwerə a nɨbɨ̂ŋə̀ nɨbɨŋ, ntɔ̀ɔ̀, m̀baŋnə ŋkya mɨkuu mya nnɨŋ a atǎ mə̀.’ ”

Nɨ̀ghàà nî nanaa nloŋ abùrə mâghumə̀

(Mk. 4.30-32; Lk. 13.18-19)

31 Yesu a bû ǹnaa nɨghàà nî nǎnaa a mbo bo mə, “Ànnù nɨfɔ̌ aburə a bə aa tsiꞌì tsǒ abùrə mâghum yìi mə ŋù à lɛ nlɔ̀gə̀ m̀bweꞌe a mûm ǹsòo yu. 32 Àbùrə̀ ma yû, à nɨ fɨ̀ntà fî mɔꞌɔ fìi fɨ kəꞌə nsɨgə nlwiꞌisə. Lâ fɨ yi ntoo aa, fɨ kwe ntɨgə mbə ati yìi mə a faŋ ntsyatə ɨti tsɨ̀m aà, bɨsɨŋ tɨgə̀ ŋ̀ghurə nɨ̂ ǹdâ jya ghu.”

Nɨ̀ghàà nî nana nloŋ mbɛ̀ꞌɛ̂ àbaà

(Lk. 13.20-21)

33 Yesu a kuꞌùsə̀ m̀bu nnaa nɨghàà nî nǎnaa a mbo bo nswoŋ mə, “Ànnù nɨfɔ̌ aburə a bə aa lâlà: Màŋgyɛ̀ à lɛ nlɔ̀gə̀ a mûŋkùgə̀ m̀bɛ̀ꞌɛ̀ àbaa, nnɨŋ a nɨ̂ àkaŋ abaà, a tɨgə̀ m̀morə ŋkɔꞌɔ nluu ɨdɨgə.”

Ǹjiꞌì ànnù yìi Yesu à lɛ sɨ naa mɨghàà ghu aà

(Mk. 4.33-34)

34 Yesu à lɛ nlɔgə aa mɨ̀ghàà mî nǎnaa ndɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû ghu a mbo nnɔ̀ɔ̀ bə̂ byâ. Kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ annǔ tsu dɨꞌɨ̀ tɨ ghə̂ mə à nàa a nɨ nɨ̀ghàà. 35 Ma yû a lɛ nlwensə aa nɨ̀ghàà nìi mə ŋ̀gàŋntoò Nwì à lɛ nswoŋ aa mə,

“Màa ŋaꞌa ntsû gha a nɨ mɨ̀ghàà mî nǎnaa,

ɨ swoŋ ɨnnù jìi ɨ lɛ ntswe a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀,

ǹlɔgɨnə a noò ǹnàŋsə̂ m̀bi aà.”*

Yesu a tɔꞌɔtə̀ nɨ̀ghàà nî nanaa nya nloŋ ŋgwenə̀

36 Yesu à lɛ mmàꞌàtə nnɔ̀ɔ̀ wa ntɨgə mbu mbɨɨ fu a ndâ. Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ zî ghu mbɛ̀ɛ̀ ǹzi nswoŋ ghu mbo mə, “Tɔꞌɔtə njiꞌì nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ ŋgwen ya a mbo bìꞌì.” 37 A kwiꞌi a mbo bo mə, “Ŋù yìi mə a bweꞌe mɨkuu mya aa à laa mbə Mu Ŋù. 38 Ǹsòò wa a bə m̀bi yù. Mɨ̀kuu mya, a bə bə̀ bɨ annù nɨfɔ̀ Nwî. Ŋ̀gwen ya a bə bə̀ bɨ ŋû yî m̀bɨ wâ. 39 Ŋ̀gàŋkɨ̀bàà wa mə a bweꞌe waa laa, a bə Devil. Nòò m̀fùꞌu mɨ̀jɨ wa, a bə nòò ǹlwìꞌî m̀bî. Bɨ̀fùꞌù bɨ mɨjɨ bya, a bə baangel. 40 Tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə bɨ lɛ ndwèn bɨ̂nə̀ghə̀ bya ŋkwerə ntɔɔ aa, àâ àjàŋ mə a ka yǐ kɨɨ bə a nlwìꞌî m̀bî aà. 41 Mu Ŋù à ka yǐ too baangel bi tâ bɨ̀ ghɛɛ a mûm ànnù nɨfɔ̂ yi, m̀fiꞌi bə̂ bìi bɨ ghɨ̀rə bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ ghɨrə̀ nɨ̀ ɨ̀nnù jì bɨ aa tsiꞌì bɨtsɨ̀m, bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋmbùꞌu ɨnnù, 42 tâ bɨ̀ maꞌa waa a mum mɔꞌɔ yî tɨ̀ɨ̀ ntɨɨ wa, tâ bo tɨgə nyəꞌə ŋkurə nɨ mɨ̀sɔ̀ŋə̂ myaa, 43 tâ bə̀ bìi ɨnnû jyaa ɨ tsinə aa bɨ̀ baŋnə ŋka nta tsiꞌì tsǒ nɨ̀nòò a mûm ànnù nɨfɔ̌ Taà wàà. Ŋù yìi à tswe nɨ̂ ɨ̀tôŋnə̀ aa tâ à yuꞌu.

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ afùꞌù yî lɔ̀ꞌɔ̀sə̀

44 “Ànnù nɨfɔ̌ aburə a bə aa lâlà: Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ m̀fɛꞌɛ nɨ àfùꞌù a nɨ nsòò yî mɔꞌɔ. M̀bɔɔ mbɔɔntə fu, ǹnaŋsə nluu nɨ nɨ̀dorə, ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀ghɛɛ mfèe ŋgɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m jìi à tswe nɨ juu aa, ŋghɛɛ nyuu nsoo wâ.

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ ayoo tɨ̀ndùù

45 “M̀bə bɨ kɨ̂ m̀bu mfɨ̀gɨ̀nə annù nɨfɔ̀ aburə lâlà: Ŋù ǹtaŋmɨ̀tàà yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋka nlɔɔ a ayoo tɨ̀ndùù, 46 à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹyə â yìi a lɛ naŋsə mbɔŋ a nu yu, ŋghɛɛ mfèe njoò ji tsɨ̀m, ŋ̀ghɛɛ nyuu ghu.

Nɨ̀ghàà nî nanaa nloŋ fɨlwàꞌà

47 “M̀bə bɨ bû m̀fɨgɨnə annù nɨfɔ̀ aburə aa laà mə: A bə aa tsiꞌì tsǒ fɨ̀lwàꞌà fìi mə ŋgǎŋkô m̀bwɛ̀ ɨ màꞌa a ŋkì, ŋ̀ko mbwɛ̀ ghu a mbuu, mbuù. 48 Nòò yìi mə fɨluu aa, bo swûŋ m̀fɛꞌɛsə a ŋkì, ǹyarə mbwɛ̀ mî sɨgɨ̀nə̀ mya nnɨŋə a mûm ǹjoo bo, ǹtɨgə mmeꞌe mî bɨ myâ. 49 Àâ àjàŋə mə a ka yǐ kɨɨ bə a nlwìꞌî m̀bi aà. Baangel ka yǐ fɛ̀ꞌɛ ɨ ghɛɛ yàrə̀ bə̂ bî bɨ fiꞌisə a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bìi mə annù yaa a tsinə aa, 50 ɨ màꞌà waa wa mum mɔꞌɔ yî tɨ̀ɨ̀ wa, tâ bo tɨgə nyəꞌə ghu, ŋkurə nɨ mɨ̀sɔ̀ŋə̂ myaa.

Ɨ̀nnù nɨ̂ŋkoŋ jì fii bo bɨ̀ jì lwènə̀

51 “Nɨ̀ yuꞌù ɨ̀nnù jû ɨ̀ tsɨ̀m aa, ɨ̀tû juu ɨ laa ghu aa ɛ?” Bo bii ghu mbo mə, “Ɨ̀ɨ̀ŋə.” 52 A tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bo mə, “Tsǒ mə a bə laa, ŋùndɨꞌɨ bɨ̀nɔ̀ŋsə ntsɨ̀m yìi mə bɨ mɨrɨsə a nɨ ànnù nɨfɔ̀ aburə aa, à bə̀ aa tsiꞌì tsǒ m̀bɔ̂ŋndùgə̀ yìi mə a fiꞌisə njoo jì fii bo bɨ̀ jì lwèn a atǎ yu.”

Àjàŋ mə bɨ lɛ ntuu Yesu a alaꞌa Nazareth aà

(Mk. 6.1-6; Lk. 4.16-30)

53 Àjàŋ mə Yesu à lɛ màŋsə̀ mɨghàà mî nǎnaa ma mû aa, à lɛ mmàꞌàtə̀ ŋ̀ghɛɛ. 54 À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹyweꞌe a alaꞌa bo, ŋ̀kuu a ndâŋ̀ghòtə, ǹdɨꞌɨ annù ghu. Ànnù a ghaꞌa bə̀ bya, bo tɨgə̀ m̀betə nɨ mə, “Ŋù ghû à nàŋsə nlɔ̀gə̀ mulà mɨ̀tsyɛ̀ bo bɨ̀ ɨ̀nnù jî wè juà aa a fə? 55 À sɨ mu kabindà wa à ghuà bə aa ɛ? Bɨ sɨ a ndè yì aa a nɨ Mary twoŋə lɛ? Jɛms, Joseph, nɨ Simon, nɨ Yuda, à sɨ bɔɔ bɨmaà bi bə aa ɛ? 56 Bɨ̀jààntə̂ bi bɨ sɨ̀ a tɨtɨ̀ɨ bìꞌinə̀ tswê aa ɛ? Ŋù ghû a tɨgə̀ ǹlɔgə mbuu ɨnnù jû aa a fə aa ɛ?” 57 Mɨ̀ntɔ̀ŋə̂ myaa lɛ nlwìnə̀ ghu nû. Lâ Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Bɨ ghuꞌusə ŋgàŋntoo Nwì a ɨdɨgə tsɨ̀m lâ kaa waꞌà nìi a alaꞌa bo kə̌ a nda bo ghuꞌusə̀. 58 Kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ ɨnnù jî wè jî wè jî ghàꞌàtə̀ ghu bû ŋ̀ghɨrə, ǹloŋ mə kaa bo lɛ ŋwaꞌà nɨ̂ àbìintɨɨ tswê aà.”

14

Àjàŋ yìi mə Herod à lɛ nzwitə Jɔn Ŋgàŋmurə bə̌ ŋkì aà

(Mk. 6.14-29; Lk. 9.7-9)

1 A bə maa noò Herod yìi à lɛ mbə mfɔ̀, nsaꞌa nɨ̂ m̀bùꞌu Galilea aa, a yuꞌù ànnù ǹloŋ ɨkum Yesu. 2 Ǹtɨgə nswoŋ a mbo ɨ̀tsendâ jì mə, “Wa à nɨ Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì mə bɨ bu nyweensə nɨ nɨ̀wô. A bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə mɨ̀dàꞌà muà mɨ fàꞌà ghu nu aà.” 3 Ǹloŋ mə à lɛ tɨ bə maa noò aa boŋ Herod à bàŋnə̀ mə̂ Jɔn ŋkwerə yi, nnɨŋ yi a ndâtsaŋ, mbɨꞌɨ ŋgaa Herodias, ŋgwɛ ndɨ̂m yì Philip. 4 Ǹloŋ mə Jɔn à lɛ sɨ ghɛ̀ɛ̀ ghu mbo nswoŋə nɨ mə, “Kaa a sɨ̀ kuꞌùnə̀ a mbo wò a nyɔꞌɔ màŋgyɛ̀ ghû.” 5 Ka mə à lɛ sɨ lɔ̀ɔ mə boŋ yu zwitə Jɔn aa, à lɛ mbɔꞌɔ miꞌi mɨ bə̂ bya nloŋ mə bɨ lɛ bii mə Jɔn à nɨ̂ ŋ̀gàŋntoò Nwì aà. 6 Lâ nòò yìi mə ǹjwî ǹjwe Herodias ɨ̀ lɛ mbòòntə̀ aa, mu Herodias yî màŋgyɛ̀ à lɛ naŋsə nzi mben ɨkòò a nsi bə̀ bìi bɨ lɛ twoŋə waa aà. Ǹtɨɨ Herod ɨ dorɨtə̀. 7 A tɨgə̀ ŋ̀kaa, ŋkaꞌa mə yu ka fa a ayoo yìi mə à bètə aà. 8 Ǹdè yì a tintə̀ yi, ǹswoŋ mə tâ à swoŋ a mbo Herod mə, “Fa a atu Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì a mbo mə̀ a mûm àkaŋə̀.” 9 Nû m̀fɔ̀ wa ɨ lɛ mbɨꞌɨ tsiꞌì nɨ̂ m̀bə̂ ànnù. Lâ àjàŋ mə à lɛ ŋkaa a nsi miꞌi bə̀ aa, à lɛ nswoŋ mə tâ bɨ̀ fa. 10 À lɛ ntoo bə̂ bɨ ghɛɛ̀ ŋ̀kwyɛ atu Jɔn wa ndâtsaŋ, 11 ǹlɔgə atu ya nnɨŋ wa mûm àkaŋ, mfa a mbo mûmàŋgyɛ̀ wa a ghɛɛ̀ m̀fa a mbô ǹdè yì. 12 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Jɔn ɨ lɛ nyuꞌu, ŋghɛɛ nlɔ̀gə akû yi ŋghɛɛ ntwiŋ, ntɨgə ŋghɛɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀ a mbo Yesu.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ njɛꞌɛ bə̂ ǹtsùꞌù ji ntaà aa

(Mk. 6.30-44; Lk. 9.10-17; Jn. 6.1-14)

13 Nòò yìi mə Yesu à lɛ nyuꞌu ma yû ànnù ǹloŋ Jɔn aa, à lɛ mmàꞌàtə̀ adɨgə ma ya ŋkuu a mûm àkànuꞌu ŋghɛɛ a adɨgə yi mɔꞌɔ yìi bə̀ sɨ̀ ghu tswe aa, mə yu tswe ghu tsiꞌì yùyù. Nòò yìi mə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa lɛ nyuꞌu maa ajàŋ aa, bɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀kə a njɔ̀ꞌɔ ɨlaꞌa jyaa ntəə nɨ mɨ̀kòrə̀ ǹyoŋə yi ghu. 14 Yesu à ghə̀ mə̂ mə yu kɨ fɛ̀ꞌɛ̀ wa a mûm àkànuꞌu, nyə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wâ. Ǹtɨɨ̀ yi ɨ luu nɨ̀ àjəŋnə̀ ǹloŋ ŋgaà yàà. A tɨgə̀ ŋ̀ghurə ŋgàŋmɨghɔ̀ɔ̀ a tɨtɨ̀ɨ bo.

15 À bə̀ mə a ŋkwɛ̂fɔ̀ tsiꞌì maa njwi, ŋgǎŋgyəgə̂nnù ji ɨ zî ǹswoŋ ghu mbo mə, “Wa nòò à tɨgə̀ ǹtsya, àdɨ̀gə̀ yû a kɨ̂ m̀bə àfumnə adɨgə. Ghɨ̀rə tâ bə̀ bû sɛɛnə mə mbə bo ghɛɛ̀ ǹlɔɔ ayoo nɨjɨ yaa nɨ ɨlaꞌa ɨtoo ji mɔꞌɔ nyuu njɨ.” 16 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Kaa bo sɨ̀ nɨ̂ m̀màꞌàtə tswê, bùmbɔŋ, nɨ̀ fa ayoo a mbo bo bǒ jɨ.” 17 Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “Àyoo yìi bìꞌì tswe nɨ yu faà, à nɨ tsiꞌì ŋkya ɨbaa ji ntaà nɨ m̀bwɛ̀ mi mbaà.” 18 Yesu a swoŋ mə bɨ̀ zi nɨ mu a mbo yu. 19 A swoŋ a mbo nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa mə tâ bo tswetə a nyɛ nɨ̂ ŋ̀gɛ̀ɛ̀ yâ. Bɨ tswè mə̂ aa, a lɔgə̀ ŋ̀kya ɨbaa jya ji ntaà bo bɨ̀ m̀bwɛ̀ mya mi mbaa, ŋ̀ŋɛntə miꞌì mi a ndəŋ, mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, m̀batə abaa ya mfa a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə tâ bo fa a mbo bə̀ byâ. 20 Ŋù ǹtsɨ̀m à lɛ njɨ nyurə, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ bû ǹtɨgə nsyɛ abùgə̀ mɨjɨ jya a luu a nɨ̂ ŋ̀kyɛ̀ nɨghûm ǹtsò baà. 21 Ǹdùu mbâŋnə̀ yìi ɨ lɛ njɨ mɨjɨ myaa, ɨ lɛ mbə tsǒ ntsùꞌù ji ntaà; kaa bɨ lɛ ŋwaꞌà bâŋgyɛ̀ bo bôŋkhə səŋə̀.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋka ntəə a atu ŋkì aà

(Mk. 6.45-52; Jn. 6.15-21)

22 Yesu à lɛ swoŋ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ɨ kuu a mûm àkànuꞌu mbu ntoo ŋghɛɛ fu a njii yî mɔ̀ꞌɔ̂. Yu mbɔŋ a tɨgə̀ m̀baŋnə ntswe a njɨ̀m ǹswoŋ nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ sɛɛnə. 23 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ sɛ̀ɛ̀nə̀ mə̂, a kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀ wa atu ntaꞌa tsiꞌì yù yù a ntsàꞌàtə Nwì. Nòò ŋ̀kwɛ̂fɔ̀ à lɛ ŋkùꞌù a tswê ghu tsiꞌì yù yù, 24 lɛ boŋ àkànuꞌu ya a bùrə̀ mə̂ ŋ̀ghɛɛ a mûm ŋ̀kì àghaꞌa a saꞌà. Ɨ̀kàŋnə ŋkì ɨ tumə̀ ŋ̀ghɛɛ, ntumə mbɨɨ nloŋ mə àfìsə̀ a lɛ ŋghaꞌa a mûm ŋ̀kì. 25 À bə̀ mə̂ a nɨ nòò ǹjwi a zî a mbo bo, ǹtəə nɨ a atu ŋkì. 26 Nòò yìi ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ɨ lɛ nyə yi a təə̀ wa atu ŋkì aa, nɨ̀bɔꞌɔ nì wè tswâ waa, bo tɨgə̀ ǹtɔŋnə nswoŋə nɨ mə, “À nɨ̂ ŋ̀kû!” 27 Yesu a waŋsə̀ ŋ̀ghaa a mbo bo nswoŋ mə, “Tswa nɨ ntɨɨ̀ ghuu, à wa nɨ mə̀. Nɨ̀ tsuu bɔꞌɔ.”

28 Peta a swoŋ ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî, m̀bə a bə wô, ò swoŋ mə̀ zî a mbɛ̀ɛ wò fya mûm ŋ̀kì.” 29 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Zǐ!” Peta à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ wa mûm àkànuꞌu, ntəə wa atu ŋkì ŋ̀ghɛɛ a mbɛ̀ɛ Yesu. 30 Lâ, àjàŋ mə à lɛ nyə afìsə̀ ya aa, nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka mbɔꞌɔ, ntɨgə mbwɛ nsɨgə ŋghɛɛ wa mûm ŋ̀kì. Ǹtɔŋnə nyəꞌə mə, “M̀màꞌàmbî, yweensə ghâ.” 31 Yesu a wâŋsə̀ ǹnasə abô yi ǹtswa yi ghu, nswoŋ mə, “Àbìintɨɨ̀ yo a kəꞌə bə laà aa a ya aa ɛ? O ghɨ̀rə̀ ǹjɨŋkə aa a ya?” 32 Nòò yìi bo lɛ ŋkɔꞌɔ ŋkuu wa mûm àkànuꞌu aa, àfìsə̀ ya a kɛntə̀. 33 Bə̀ bìi bɨ lɛ ntswe wa mûm àkànuꞌu aa, bɨ miì yi nswoŋ mə, “Àâ ànnù nɨ̂koŋə̀, ò nɨ Mu Nwìŋgɔ̀ŋə̀.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə ŋgàŋmɨghɔ̀ɔ̀ a alaꞌa Gennesaret aà

(Mk. 6.53-56)

34 Bo tòò mə̂ ŋ̀ghɛɛ a alaꞌa Gennesaret. 35 Badɨgə bya lɛ nyə yi nzi, ǹtsyasə ŋ̀kɨ̀ɨ̀ tsiꞌǐ a ɨdɨgə ɨdɨgə maa mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌa mə bɨ̀ ghotə ŋgàŋmɨghɔ̀ɔ̀ ǹzi nɨ ju ghu mbô. 36 Bo lɛ mbuꞌu mbo ghu mbo mə tâ à maꞌatə tâ ŋ̀gàŋmɨ̀ghɔ̀ɔ̀ jyâ bɔɔ mɔɔntə tsiꞌì àtsəŋ atsə̀ꞌə̂ yi. Bə̀ bɨtsɨ̀m bìi bɨ lɛ mmɔ̀ɔ̀ntə̀ aa, bɨ lɛ ntɨ̀ɨ̀ nɨghɔ̀ɔ̀.

15

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋwenə baFarɨsai ǹloŋ bɨ̂nɔ̀ŋgɔ̀ŋ bɨ bɨ̂tà bɨ bɨ̂taà byaa aà

(Mk. 7.1-13)

1 BaFarɨsai bo bɨ̀ ŋgǎŋndɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ lɛ nlǒ a Yerusalem nzi mbetə Yesu mə, 2 “Kaa ŋgǎŋyəgə̂nnù jo ɨ sɨ bɨ̂nɔ̀ŋgɔ̀ŋ bɨ bɨ̂tà bɨ bɨ̂taà biꞌi ləə aa a a ya aa ɛ? Ǹloŋ mə kaa bɨ sɨ mbô myaa siꞌi a nɨ mânjì yìi a kùꞌùnə nsìꞌi mbɔŋ kɨ jɨ.”

3 Yesu a kwiꞌi mə, “Kaa nɨ̀ sɨ ndɨꞌɨ Nwî yuꞌunə, mbaŋnə yòŋə̀ bə̂ bɨ̀nɔ̀ŋgɔ̀ŋə̂ bu aa a ya aa ɛ? 4 Ǹloŋ mə Nwì à lɛ ndɨꞌɨ mə, ‘Ka nyuꞌunə a taà ghò bo ǹdè ghò,’ * ŋ̀kɨ ndɨꞌɨ mə, ‘Ŋù yìi à bə̀gɨ̀tə a taà yì kə̌ ndè yì aa, a kuꞌùnə̀ mə tâ bɨ̀ zwitə yi.’* 5 Nɨ̀ bâŋnə̀ ǹswoŋə nɨ̂ yùu ŋgaa bə mə, M̀bə ŋù a swoŋə a mbo taà yì kə̀ ǹdè yì mə, ‘Wa àyoo yìi mə boŋ mə̀ fa ŋkwɛtə gho ghu aa, mə̀ fà mə̂ a mbo Nwì,’ 6 boŋ kaa à sɨ̀ nɨ̂ ǹyùꞌùnə taà yì bû ǹtswe. Ma yû a dɨꞌɨ aa ajàŋ mə nɨ tɨgə mbwɛsə nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀ Nwì m̀baŋnə ŋka nyoŋ nɨ̂ bɨ̀nɔ̀ŋgɔ̀ŋə̂ buu aà. 7 Bǔ ŋgàŋabagɨlə̀! Ŋ̀gàŋntoò Nwì Yesaiah à lɛ nyə aa tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ ŋ̀ŋwàꞌànə annù yìi mə Nwî à lɛ nswoŋ nloŋ ŋgaà yùù aà, mə,

8 ‘Bə̀ buà, bɨ ghuꞌusə nɨ̂ gha aa tsiꞌì nɨ̂ ɨ̀ghoŋ ntsǔ jyaa,

lâ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa bâŋnə̀ ǹtswe a ndìsyà;

9 Bo mii nɨ̂ gha laa tsiꞌì àdàŋə̀ àdàŋə̀

ǹloŋ mə bo bàŋnə̀ ǹdɨꞌɨ bə bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bɨ bə̂ tsǒ ǹdɨ̀ꞌɨ̂ jyâ!*’ ”

Ǹjoo jìi mə ghɨ̀rə mə tâ ŋù tsuu laa aà

(Mk. 7.14-23)

10 Yesu a tɨgə̀ ǹtwoŋ nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ zî ghu mbɛ̀ɛ̀ a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ naŋsə nyuꞌu tâ à laa a atu bù: 11 Àyoo yìi mə ŋǔ a jɨ a ntsǔ yu aa kaa a sɨ ma ya ghɨ̀rə mə tâ à tsuu laa, a ajàŋ yìi mə nɔ̀ŋsə̀ à dɨ̀ꞌɨ̀ aà, a bàŋnə̀ ŋ̀ghɨrə ayoo yìi mə a fɛ̀ꞌɛ̀ ghu ntɨɨ aa mə tâ à tsuu laa.”

12 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ zî ǹswoŋ ghu mbo mə, “Ò zî mə baFarɨsai ghɨrə nlwìsə ntɔŋ a nu wò ǹloŋ annù ya mə ò ghɨ̀rə nswoŋ aa ɛ?”

13 Yesu a kwiꞌi mə, “Àyoo yìi mə a sɨ̀ Taà ghà a aburə bê aa bɨ ka yǐ dǔ lɔ̀ꞌɔ̀sə̀. 14 Nɨ̀ maꞌatə waa; bo bə aa bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ mə bɨ tsyàsə̀ bî mɔꞌɔ. M̀fə̀ꞌə̀nə̀ à bə kɨ tsyàsə̀ yî mɔ̀ꞌɔ boŋ bo bɨtsɨ̀m ka wǒ a ataà.”

15 Peta a swoŋ ghu mbo mə, “Tɔꞌɔtə njiꞌì nɨ̀ghàà nî nàà ma nû a mbo bìꞌì.” 16 Yesu a swoŋ mə, “Mala a bə mə, tsiꞌì bù, kaa nɨ̀ sɨ̀ kɨ nzi aa ɛ? 17 Nɨ̀ sɨ̀ zi mə àyoo yìi mə ŋǔ jɨ a ntsǔ yu aa, a sɨgə aa ghu atoꞌo a kɨ̂ m̀bu ŋyì aa ɛ? 18 Lâ àyoo yìi mə a fɛ̀ꞌɛ̀ a ntsǔ ŋù aa a fɛ̀ꞌɛ̀ aa ghu ntɨɨ̀, ŋ̀ghɨ̀rə nɨ mə tâ à tsuu laa. 19 Ǹloŋ mə a ntɨɨ ŋù aa a fɛ̀ꞌɛ ɨmɔ̀ɔ̀ntə̀ jî bɨ̂, ànnǔ nzwitə ŋù, ànnǔ mâghàbə̀, ànnǔ ajɨrə̀, ɨ̀yə̀rə, ǹswòŋə̂ àbaŋnənnù a atu ŋù, bo bɨ̀ ǹswòŋə̂ ànnù yì bɨ a atu ŋù. 20 Àa ma jû ɨ̀nnù mə ɨ ghɨ̀rə mə ŋû à tsuu laa aà; kaa ǹjɨ tɨ̀ sìꞌì m̀bo tsǒ mə bo swoŋə aa, kaa a sɨ ghɨ̀rə mə ŋù à tsuu laa.”

Màŋgyɛ̀ yìi à lɛ ntswe nɨ̂ àbìintɨɨ aà

(Mk. 7.24-30)

21 Yesu à lɛ ntɨgə mmaꞌatə adɨgə ma ya ŋghɛɛ a mbùꞌu Tai bo Sidon. 22 Màŋgyɛ baKana yî mɔ̀ꞌɔ, yìi à lɛ ntswe maa mbùꞌù aa, à lɛ nzì nyəꞌə nswoŋə nɨ mə, “Ko mɨlɨ̀ŋnə̀ ghà, m̀bâ M̀màꞌàmbî Mu David! Demon yî mɔ̀ꞌɔ̂ à naŋsə ntswe a atoꞌo mû ghà yî màŋgyɛ̀ ǹdɨ nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ ghu nu siꞌi.”

23 La kaa Yesu kaa a waꞌǎ yi kwɛꞌɛ̀. Ŋ̀gǎnyəgə̂nnù ji ɨ tɨgə̀ ǹzi mbuꞌu mbo ghu mbo nswoŋ mə, “Furə mâŋgyɛ̀ ghû tâ à bɨɨ a njɨ̌m bìꞌinə̀! Wa a yə̀ꞌə̀ ǹyoŋ aa nzwi nɨ̂ àtu ŋû.”

24 Yesu a kwiꞌi mə, “Bɨ lɛ ntoo gha aa tsiꞌǐ a mbo mbinjə̀rə̀ jìi ɨ bwɛ a ŋgwɛ̀ꞌɛ nda baIsrael aà.”

25 Maà noò màŋgyɛ̀ wa a zî ǹswɛtə mɨkuꞌutə mi ghu nsi, nswoŋ mə, “M̀màꞌàmbî, Kwɛtə ghâ.”

26 Yesu a kwiꞌi mə, “Kaa a sɨ̀ kuꞌùnə̀ a nlɔ̀gə̂ àbaa bɔɔ mbàŋnə̀ m̀maꞌa a mbô m̀bû.”

27 Màŋgyɛ̀ wa a kwiꞌi mə, “Ɨ̀ɨ̀ŋə, Mmàꞌàmbî, lâ m̀bu jya ɨ syɛ̂ nɨ̀ ŋ̀kùgə abaa jya mə ɨ lò wa atu atɛtə̌ taà wàà ŋ̀wokə aa ŋkurə.”

28 Yesu a tɨgə̀ ŋ̀kwiꞌi ghu mbo mə, “Oh! Màŋgyɛ̀, ò tswe nɨ̀ àbìintɨɨ siꞌi! Wa ò ka tswe nɨ̂ ànnù ya yìi o lɔ̀ɔ̀ aà.” Mû yì wa à lɛ ŋghɛ̀nsə̀ ŋ̀kɨ ntɨɨ tsiꞌì maà noò.

Àjàŋ yìi Yesu à lɛ mbù ŋ̀ghurə bə̂ bî ghàꞌàtə̀ aà

29 Yesu à lɛ ntɨgə nlo maa adɨgə ŋghɛɛ ntsyǎ a mbɛ̀ɛ àtsùmə̀ Galilea. Ŋ̀kɔꞌɔ ŋghɛɛ a atu ntaꞌa, ǹtɨgə ntswe a nsyɛ̂. 30 Mâ m̀bêm ǹnɔ̀ɔ̀ à lɛ nzì ghu mbɛ̀ɛ̀ nɨ bɨ̀tsə̀ŋkərə̀, bɨ̀bwènkə̀, bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀, bɨ̀tɨ̀ghàà, nɨ̂ ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ̀ jî mɔꞌɔ tsiꞌì jì ghàꞌàtə̀, ǹnɔŋsə a mɨkòrə Yesu a ghurə̀ waa. 31 Bə̀ bya lɛ nyɛrə siꞌi a ajàŋ yìi mə bo lɛ nyə bɨ̀tɨ̀ghàà ghaà, bɨ̀bwènkə̀ tɨɨ̀, bɨ̀tsə̀ŋkərə̀ təə̀, bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ kɨɨ̀ ǹyə nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ aà; bo lɛ ntɨgə ŋghaꞌasə Nwîŋgɔ̀ŋ baIsrael.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ njɛꞌɛ mbâŋnə̀ ǹtsùꞌù ji nɨkwà aà

(Mk. 8.1-10)

32 Yesu à lɛ ntɨgə ntwoŋ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya nswoŋ a mbo bo mə, “Mə ko mɨlɨ̀ŋnə̀ bə̀ bû, ǹloŋ mə bɨ tswè mə̂ biꞌibo tsɨ̂tsɔ̌ŋ njwi ji tarə kaa waꞌà nɨ̂ àyoo yì jɨ̀ tswê aà. Kaa mbə mə̀ waꞌà swoŋ mə tâ bo lo ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ ǹjì ǹloŋ mə mbə bo ghɨrə̀ ŋ̀ghɛɛ ŋwòkə̀ a mânjì.”

33 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ betə yi mə, “M̀bə bìꞌinə̀ lɔgə̌ abaa aa fə fàa a atu ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ a kuꞌùnə̀ a njɛꞌɛ mâmbêm ǹnɔ̀ɔ̀ ghû ghu aa ɛ?”

34 Yesu a betə̀ waa mə, “Nɨ̀ tswe nɨ̀ ŋ̀kya abaa aa ji səgə aa ɛ?” Bo kwiꞌi mə, “Ɨ nɨ ji sàmbaa nɨ̀ bɔɔ bɨ mbwɛ̀ bî mɔꞌɔ̂.”

35 Yesu a swoŋ mə tâ ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa tswe a nsyɛ̂. 36 A tɨgə̀ ǹlɔgə ɨbaa jya ji sàmbaa nɨ mbwɛ̀ mya, mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, m̀batə, m̀fa a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji bo yatə a mbo bə̀ byâ.

37 Bə̀ bya bɨ̀tsɨ̀m lɛ njɨ nyurə; bɨ̀ bwɛɛ̀ àbùgə̀ mɨjɨ ya, ɨ̀bàꞌa abaa jya bo bɨ̀ ɨ̀sàꞌa mbwɛ̀ jya, ɨ luu nɨ̂ ŋ̀kyɛ̀ ji sàmbaà. 38 Ǹdùu mbâŋnə̀ jìi ɨ lɛ njɨ aa lɛ mbə ntsùꞌù ji nɨkwà; kaa bɨ lɛ waꞌà bâŋgyɛ̀ bo bɨ̀ bôŋkhə səŋə̀.

39 Yesu à lɛ ntɨgə nsɛɛnsə bə̂ bya, ŋ̀kuu a mûm àkànuꞌu ntoo ŋghɛɛ a mbùꞌù àlaꞌa Magadan.

16

Àjàŋ mə bɨ lɛ mbetə alènsə̀ a mbo Yesu aà

(Mk. 8.11-13; Lk. 12.54-56)

1 BaFarɨsai bɨ̂ mɔ̀ꞌɔ bo bɨ̀ baSadukai bɨ lɛ nzì a bo Yesu nlɔɔ mə bɨ kwàꞌànə̀ yi, m̀betə yi mə tâ à ghɨrə alènsə̀ yìi mə a lo a aburə aa a ndɨ̀ꞌɨ mə Nwì à tswe bo yu. 2 Yesu a kwiꞌi waa nɨ̂ àbetə̀ mə, “A yǐ mbə a ŋkwɛ̂fɔ̀ aa nɨ̀ swoŋə̀ nɨ mə ‘Ɨ̀dɨ̀gə̀ ka ghɨ̀rə bɔ̀ŋə̀ ǹloŋ mə m̀bàꞌà àbùrə ɨ bàŋə̀.’ 3 A yi ŋkɨ mbə a tɨ̀tugə aa nɨ̀ swoŋə̀ nɨ mə, ‘Sìi à ka ghɨ̀rə bə njwî àfìsə̀ ǹloŋ mə m̀bàꞌà àbùrə̀ ɨ bàŋə̀ ŋ̀kɨ mbosə nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀.’ Nɨ̀ zî àjàŋə mə mbə nɨ̀ kâ ǹyə nɨ̂ ɨ̀nnù a ajàŋ mə m̀bàꞌà àbùrə ɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aà. Lâ kaa mbə nɨ̀ waꞌǎ ɨlènsə̀ noò ŋ̀gùꞌu mbi yulà zî. 4 Bǔ ŋgǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ bɨ̀tɨ̀biì Nwî bɨ̀ ŋgùꞌù bulà, nɨ betə nàa mə mə̀ dɨꞌɨ alensə annù a mbo bù aa ɛ? Ŋ̀gaŋ, àlènsə̀ yìi mə mbə mə̀ dɨꞌɨ a mbo bù à kɨ mbə aa tsiꞌì yì Jɔna.” À swòŋ mə̂ laa ntɨgə mmaꞌatə waa ŋghɛɛ yi.

M̀bɛ̀ꞌɛ̀ àbaà baFarɨsai bo bɨ̀ baSadukai

(Mk. 8.14-21)

5 Nòò yìi mə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ɨ lɛ ntoo ŋghɛɛ nyweꞌe wa mbɛ̀ɛ̀ àtsùm ya yì mɔ̀ꞌɔ aa, bo lɛ yə mə bo liꞌinə a nlɔ̀gə àbaà. 6 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ka nstsyɛsə ghuu, ntsee nɨ̂ àtû yuu nloŋ mbɛ̀ꞌɛ̀ abaa baFarɨsai bo bɨ̀ yì baSadukai.” 7 Bo lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə ŋghaa a atɨtɨ̀ɨ bo nswoŋə nɨ mə, “À swǒŋ laà aa nloŋ mə kaa bìꞌinə̀ ghɨ̀rə ŋwaꞌǎ abaa lɔ̀gə̀ aà.” 8 Yesu a zî ànnù yìi mə a lɛ ntswe a ntɨɨ bo, ǹtɨgə nswoŋ mə, “Bù bə̂ bìi mə àbìintɨɨ̀ yaa a kəꞌətə, a ghɨ̀rə̂ àkə̀ mə nɨ̀ ka ŋghaa a tɨtɨ̀ɨ bù mə nɨ̀ sɨ̀ nɨ̂ àbaa tswe aa ɛ? 9 Nɨ̀ sɨ annù zi tâ àtû yuu laa ghu aa ɛ? Nɨ̀ sɨ̀ burə kɨ waꞌatə ajàŋ mə mə̀ kɨ̀ jɛ̀ꞌɛ bə̂ bya ǹtsùꞌù ji ntaà nɨ̂ ŋ̀kya ɨbaa jya ji ntaà aa ɛ? Nɨ̀ lɛ nsyɛ̌ ŋkugə ji ɨ luu aa a nɨ̂ ŋ̀kyɛ̀ ji səgə aa ɛ? 10 Nɨ̀ sɨ̀ kɨ ŋwaꞌatə ŋkya abaa jya ji sàmbaa mə mə̀ kɨ̀ jɛ̀ꞌɛ bə̌ ntsùꞌù ji nɨkwà ghu aa ɛ? Nɨ̀ lɛ ŋkɨ nsyɛ ŋkùgə̂ ji ɨ luu aa a nɨ̂ ŋ̀kyɛ̀ ji səgə aa ɛ? 11 Â tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə akə mə nɨ̀ bu ŋka njɨŋkə, kaa ŋkɨꞌɨ̀ zi mə mə̀ sɨ aa annǔ nloŋə abaa ghàà aa ɛ? Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu nɨ̂ m̀bɛ̀ꞌɛ̀ àbaà baFarɨsai nɨ baSadukai.” 12 Bo tɨgə̀ ǹzi maa noò a laa mə kaa à sɨ a mbo bo ghaa mə tâ bo ka ntsyɛsə nloŋ aa m̀bɛ̀ꞌɛ̀ àbaa. À bàŋnə̀ ŋ̀ghaa nloŋ aa ɨ̀nnù jìi mə baFarɨsai bo bɨ̀ baSadukai lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ aà.

Àjàŋ mə Peta à lɛ nswoŋə a ŋû yìi mə Yesu à nɨ ghu aà

(Mk. 8.27-30; Lk. 9.18-21)

13 Yesu à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀ka ŋkoontə a mbɛ̀ɛ Kaisaria Filipi, m̀betə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Bə̌ swoŋə nɨ mə Mu Ŋù à bə aa wo aa ɛ?” 14 Bo kwiꞌi mə, “Bǐ mɔꞌɔ swoŋə nɨ mə, Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̌ ŋkì, bǐ mɔꞌɔ swoŋə̀ nɨ mə, Elijah, bǐ mɔꞌɔ kɨɨ̀ m̀bu nswoŋə nɨ mə, Yeremiah, kə̀ ŋ̀gàŋntoò Nwì wa yì mɔ̀ꞌɔ̂.” 15 A betə̀ waa mə, “Lâ nɨ̀ swǒŋ yuu ŋgaa mə mə̀ laa mbə wo aa ɛ?” 16 Simon Peta a kwiꞌi mə, “Ò nɨ̂ Àyɔꞌɔ̀ Nwì wâ, m̀bə Mu Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ aà.” 17 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “M̀bɔɔnə a mbo wò mbâ Simon mu Jɔna nloŋ mə a ma yû ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo wò aa kaa a sɨ ŋûmɨ̀sɔ̀ŋ dɨꞌɨ̀. A dɨ̀ꞌɨ Taà ghà a aburə a mbo wò. 18 Mə̀ swòŋə a mbo wò mə, ò laa mbə Peta*, mə̀ ka bɔɔ ŋghotə̂ yà ma mùu atû àlâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀. Kaa tâ tsiꞌì nɨ̀wo, tâ nɨ̀ waꞌà tɨ̀ɨ̀ ǹtsya. 19 Mə̀ ka fa bɨ̂key bɨ annù nɨfɔ̌ aburə a mbo wò. Ànnù yìi mə ò kwerə fàa nsyɛ aa boŋ baa kɨɨ kwerə a aburə. Ànnù yìi mə ò fɛ̀ɛ fàa nsyɛ aa boŋ baa kɨɨ fɛ̀ɛ a aburə.” 20 A tɨgə̀ ǹnaŋsə ŋkwantə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji mə tâ bɨ̀ tsuu a mbo ŋǔ lǒ swoŋ mə yu laa mbə Ayɔꞌɔ̀ Nwì wâ.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghàà ǹloŋ ŋgɨꞌɨ yìi yu ka yə ɨ kwo aà

(Mk. 8.31—9.1; Lk. 9.22-27)

21 Ǹlɔgɨnə maa noò Yesu a lɔ̀gɨ̀nə̀ ǹdɨꞌɨ a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, yu tswe nɨ̀ ǹlɨ̀gɨ̀nə ŋkɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ a Yerusalem ɨ ghɛ̀ɛ ɨ yə mbuu ŋgɨꞌɨ jì ghàꞌàtə̀ ghu a mbo bɨ̀tà bɨ alaꞌa, bo bɨ̀ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌanwì nɨ̂ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ̀ nɔ̀ŋsə̀, tâ bɨ̀ zwìtə yi, a tɨ bə nɨ̂ ǹjwi ji tarə bɨ bu nyweensə yi fu nɨ nɨ̀wô. 22 Peta à lɛ nswùŋtə̀ yi ŋghɛntə nɨ ghu, ǹlɔgɨnə ŋka ŋghaantə nii nswoŋə nɨ mə, “Wa mbə Nwì waꞌǎ ma yû ànnù bii, Mmàꞌàmbî. Wa kaa mbə ajàŋə annù ma yû a waꞌǎ a nu wò fɛꞌɛ̀.” 23 A bəŋkə̀ yi nswoŋ a mbo Peta mə, “Tsyǎ mbɨ̀ɨ a njɨ̌m mə̀, m̀bâ Satan! Ò nɨ̀ m̀fànsə̀ mânjì a mbo mə̀ ǹloŋ mə kaa ò sɨ̀ aa a njɨ̌m Nwì təə̀, ò bàŋnə ntəə aa a njɨ̌m bə̀.”

Bə̀ bìi mə bɨ nɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu aà

24 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “M̀bə ŋù tsù a ka nlɔɔ a ŋka nyòŋə a njɨ̌m mə̀, a tuù ɨ̀bɨɨ nû yi, mbeꞌe abàŋnə̀ bàŋnə̂ yi ŋka nyoŋə nàâ. 25 Ǹloŋ mə ŋù yìi mə a lɔ̀ɔ mə yu yweensə ɨbɨɨ nû yi aa, à ka bàŋnə bwɛ. Ŋù yìi mə a bàŋnə̀ m̀bwɛ ɨbɨɨ nû yi nloŋ ŋkwi atû gha aa, à ka bàŋnə tswe nɨ ghu. 26 M̀bə a kwɛtə ŋû tsù aa nɨ̂ àkə̀ mə mbə a tswe nɨ̂ m̀bi yǔ ntsɨ̀m m̀baŋnə mbwɛ ntswêntɨ̀ɨ yì aa ɛ? Kə̀ m̀bə ŋù a fa aa àkə̀ ŋ̀kwensə ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yì ghu aa ɛ? 27 Ǹloŋ mə Mu Ŋù à ka yǐ zǐ bo bɨ̀ baangel bi a mûm nɨ̀ghaꞌa nɨ Taà yì ɨ tsɔꞌɔ ɨfàꞌà ŋû ǹtsɨ̀m ɨ yòŋə nɨ̂ àfàꞌà yìi mə à lɛ mfàꞌa aà. 28 Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ təə faà bìi mə kaa bo ka yǐ waꞌà nɨwo yweꞌetə̀ tɨ yə nòò wa mə Mu Ŋù à ka yǐ zì a mûm ànnù nɨfɔ̌ yu aà.”

17

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ mbəŋkə yi ntɨgə ŋŋweenə aà

(Mk. 9.2-13; Lk. 9.28-36)

1 Ǹjwi ɨ tsyà mə̂ ji ntoꞌo, Yesu a lɔ̀gə Peta bo Jɛms nɨ mumaà yì Jɔn bo bo kɔꞌɔ ghɛ̀ɛ̀ a atu ntaꞌa yì syà yî mɔꞌɔ, ǹtswe ghu tsiꞌì bò bo. 2 Nû yì ɨ bəŋkə̀ a nsi bo, ǹsî yi ɨ tɨgə̀ ǹta tsiꞌì tsǒ nɨ̀nòò, ɨ̀tsə̀ꞌə̀ jì ɨ fuꞌù ǹjɛɛŋkə. 3 Bo ghəə kɨ yə Moses nɨ Elijah wiꞌìkə̀ m̀fɛꞌɛ ntɨgə ŋghaanə bo bɨ̀ Yesu. 4 Peta a swoŋ a mbo Yesu mə, “M̀màꞌàmbî, a bɔŋ mə bìꞌinə̀ tswe faà aà. Ò bə kɔ̌ŋ boŋ mə̀ ka ghùrə̀ mɨ̂ntàŋ mi ntarə faà, tâ yì fùùrə̀ ɨ̀ tswe a mbo wò, yǐ mɔꞌɔ ɨ̀ tswe a mbo Moses, tâ yǐ mɔꞌɔ ɨ̀ tɨgə ntswe a mbo Elijah.”

5 Àjàŋ mə à lɛ mburə kɨ ghàà aa mbàꞌà yî ǹtà yî mɔ̀ꞌɔ ɨ wiꞌìkə̀ ŋ̀kusə waa, ǹjì ŋù ɨ fɛꞌɛ̀ wa mûm m̀bàꞌà ǹswoŋ mə, “Àa mû ghà yî m̀bâŋnə̀ yìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aa à ghulà, mə naŋsə ndorɨtə nloŋə yì. Nɨ̀ ka nyuꞌu annù yìi a swoŋə aà.”

6 Nòò yìi ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ɨ lɛ yuꞌu lâlàà aa, bo lɛ ŋwǒ a nsyɛ àkùu kuu, nluu nɨ nɨ̀bɔꞌɔ̀. 7 Lâ Yesu à lɛ nzì ǹzi mmɔ̀ɔ̀ntə̀ waa nswoŋ mə, “Bɨ̀ɨ̀nə̂ nɨ̀, nɨ̀ tsuu kɨ bɔꞌɔ.” 8 Bo ŋɛntə̀ miꞌì myaa ntɨgə yə tsiꞌì Yesu, kaa ŋkɨꞌɨ̀ ŋû dàŋ bû ǹyə.

9 Àjàŋ mə bo lɛ nlò wa atu ntaꞌa ŋka nsɨgə aa, Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ tsuu annù ǹloŋ njə̀ə̀ təə təə ma yû a mbo ŋǔ lǒ swoŋə, ɨ yweꞌe noò yìi mə Mu Ŋù à ka yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo aà.” 10 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ betə̀ yì mə, “Ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ ɨ nswoŋə nɨ mə Elijah à tswe nɨ̀ m̀fòo ntsyǎ mbìì ɨ zì aa a ya aa ɛ?”

11 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Elijah à tswe nɨ̀ zî, ŋ̀kɨ tswe nɨ̂ ǹzǐ tsisə ɨ̀nnù tsɨ̀m fu ɨ bɨ̀nsə̀ a ajàŋ mə ɨ lɛ ntswe aà.” 12 La mə̀ swòŋə a mbo bù mə Elijah à tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ǹzi, kaa bo waꞌà yi zî, m̀baŋnə ŋghɨ̀rə annù yìi mə bɨ kɔ̀ŋə aa ghu nû. À kɨ mbə a ŋgɨ̌ŋgɨ̀ŋ a ajàŋ mə Mu Ŋù à ka yə ŋgɨꞌɨ a mbo bo aà.

13 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ tɨgə̀ ǹyuꞌu a laa atu bo maa noò mə a swoŋə aa ànnù ǹloŋ ŋgaa Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə mûmbâŋnə̀ yìi mə à lɛ ntswe nɨ demon aà

(Mk. 9.14-29; Lk. 9.37-43)

14 Nòò yìi mə bo lɛ mbù m̀bɨɨ ntsiꞌi nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa aa, ŋùmbâŋnə̀ yî mɔ̀ꞌɔ̀ à lɛ nzì ǹswɛtə mɨkuꞌutə̂ mi a nsi Yesu, ǹswoŋ mə, 15 “M̀màꞌàmbî, ko mɨlɨ̀ŋnə̀ mû ghà ghû, ǹloŋ mə a wǒ àbùbùrə̀ ǹnaŋsə nyə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ tsiꞌì nɨ̂ m̀bə̂ ànnù. A yi mbə noò mɔ̀ꞌɔ a wô a mum mɔꞌɔ, a bə a noò mɔ̀ꞌɔ a wô a mûm ŋ̀kì. 16 Mə̀ ghɨ̀rə nzì nɨ ghu a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jo kaa bo kɨꞌɨ̀ àjàŋ mə mbə bo ghurə̀ yi zî.” 17 Yesu a swoŋ mə, “Oò, bǔ nɨwaa nɨ bə̂ bìi bɨ sɨ̀ nɨ̂ àbìintɨɨ tswê, ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi ɨ sɨ̀ tsinə̀ aa, mə̀ ka tswe biꞌinə̀ ɨ yweꞌe aa a noò àkə̀ aa ɛ? Mə̀ ka kɨ tswa ntɨɨ̀ gha nloŋ ŋgaà yùù ɨ ghɛɛ yweꞌe aa a noò àkə̀ aa ɛ? Nɨ̀ zi nɨ ghu a mbo mə̀.”

18 Yesu a wenə̀ demon wa, a burə̀ m̀fɛꞌɛ ghu nu, mu wa a ghɛsə̀ ǹtɨɨ.

19 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu ɨ lɛ ntɨgə nzi ghu mbo a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ m̀betə yi mə, “Bìꞌì ghɨrə ŋkɨꞌɨ a mfiꞌi demon wa zi aa a ya aa ɛ?”

20 A kwiꞌi a mbo bo mə, “Ǹloŋ mə àbìintɨɨ̀ yuu a kəꞌə aà. Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, mbə nɨ̀ tswe nɨ̂ àbìintɨɨ a tɛꞌɛ ŋkəꞌə mbə tsiꞌì tsǒ àbùrə mâghum, bəə boŋ mbə nɨ̀ swoŋə a mbô ǹtaꞌa ghǔ mə, ‘Bɨ̀ɨ̀nə̀ faà ŋ̀ghɛɛ ntəə fiì’ ɨ kɨ̂ m̀bɨɨnə. Maa mùu ajàŋ boŋ kaa mbə ànnû tsu a waꞌà ghuu tsyâ. [ 21 M̀buu demon ma ghû a lɔ̀ɔ̀ aa mə mbə nɨ̀ siꞌisə̀ ɨ̀bɨɨ nû ghuu tɨ jɨ ǹtsaꞌatə Nwî m̀bɔŋ fiꞌi.”]*

Àjàŋ mə Yesu à lɛ mbu ŋghaa annù ǹloŋə annù nɨwô yi aà

22 Nòò yìi mə ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jɨ ɨ lɛ mbù ŋ̀ghotə a alaꞌa Galilea aa, Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Bɨ ka fa Mu Ŋù a mbo bə̀, 23 tâ bɨ̀ zwitə yi, a tɨ bə a nɨ̂ ǹjwi ji tarə̀ bɨ bû m̀bɨɨnsə yi fu a nɨwô.” Nû yàà ɨ̀ lɛ nnaŋsə mbɨꞌɨ tsiꞌì nɨ̂ m̀bə̂ ɨ̀nnù.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ntu tax ǹdâmàꞌanwì aà

(Mk. 9.30-32; Lk. 9.43-45)

24 Nòò yìi bo lɛ nzì ŋ̀kuꞌu a Kapernaum aa, ŋ̀gǎŋkwɛrə tax ndâmàꞌanwì bo zî a mbo Peta mbetə yi mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù ghùù ghû, à sɨ tax ǹdâmàꞌanwì tu aa ɛ?”

25 Peta a kwiꞌi mə, “A tu.”

Nòò yìi mə Peta à lɛ ŋkuu a nda aa, Yesu a betə yi mə, “Simon, àmɔ̀ɔ̀ntə yo a nɨ mə akə aa ɛ? A tax a mbo bɨ̀fɔ̀ bî fàa nsyɛ aa a tu wo aa ɛ? Bə̀ bɨ alaꞌa bya, kə̀ bɨ̀gɨ̀ɨ̀ aa ɛ?”

26 Peta a kwiꞌi mə, “Bɨ̀gɨ̀ɨ̀.”

Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ mə, “M̀bə a bə la boŋ kaa bǎlaꞌa bya sɨ̀ nɨ̂ ǹtǔ tswê. 27 Lâ kaa bìꞌinə̀ sɨ lɔ̀ɔ̀ mə mbə bìꞌinə̀ lwîsə̀ mɨ̀ntɔ̂n myaa. Tsǒ mə a bə laa aa, ghɛ̀ɛ̀ fìi atsùm m̀maꞌa ǹsaꞌa ghu. Fɨ̀bwɛ̀ fɨ mbìì fìi ò ko aa, ò ŋaꞌatə̀ ǹtsû yi, boŋ ò ka fiꞌi abàtə ŋkabə ghu tâ à kuꞌu a ntu tax ǹdâmàꞌanwì ghà bo ghu. Lɔ̀gə ŋghɛ̀ɛ ntu tax yìꞌô ghu a mbo bo.”

18

Àbetə̀ ǹloŋə ŋû yìi mə à kɔ̀ꞌɔ ntsɨrə a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî aà

(Mk. 9.33-37; Lk. 9.46-48)

1 À bə maa noò, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu zî ghu mbo mbetə yi mə, “Ŋù yìi mə à kɔ̀ꞌɔ ntsɨrə a mûm ànnù nɨfɔ̀ aburə aa à nɨ̂ wò aa ɛ?” 2 Yesu a twoŋə̀ mûŋkhə nzì ǹtɛꞌɛ a tɨtɨ̀ɨ bo 3 ǹswoŋ mə, “Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə mbə nɨ̀ tsuu ghuu bəŋkə ɨ bə tsiꞌì tsǒ bôŋkhə boŋ kaa nɨ̀ ka yǐ waꞌà a mûm ànnù nɨfɔ̌ aburə kuù. 4 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à sɨ̀gɨ̀sə ɨbɨ̀ɨ nû yì a nsyɛ tsǒ mu ghulà aa, àa bə ŋù yìi à kɔ̀ꞌɔ̂ ǹtsɨrə a mûm ànnù nɨfɔ̌ a aburə.

5 “Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à kwɛrə ajàŋ mu mà yû nɨ̂ ɨ̀kûm gha aa boŋ à kwɛ̀rə aa ghâ. 6 Lâ ŋù yìi mə à ghɨ̀rə mə ajàŋə mu ma yû yî mɔꞌɔ mə à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yi a nu mə̀ aa tâ à wo a mûm ɨ̀nnù jî bɨ, a bɔŋ mə tâ bɨ̀ kwerə ŋgɔ̀ꞌɔ abaa yì ŋ̀wè ghu ntɔŋ, m̀maꞌa yi a mûm ŋ̀kì mɨyaa tâ à bwɛ nsɨgə ŋghɛɛ a nsyɛ̂ ŋ̀kì.

Ɨ̀kwàꞌànə̀ jìi mə ɨ ghɨ̀rə̀ bə̀ wò nɨ̂ ɨ̀nnù jì bɨ aà

(Mk. 9.33-37; Lk. 9.46-48)

7 “Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a mbô mbì mə ɨ zì nɨ̂ ɨ̀kwàꞌànə̀ jìi mə bə̌ wò ghu aà. Ɨ̀kwàꞌànə̀ ɨ tɛꞌɛ ntswe nɨ̂ ǹzî, lâ ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a nu ŋù yìi mə ɨ̀kwàꞌànə̀ ma jya ɨ tsya ghu njɨ̀m ǹzi aà. 8 M̀bə abô yo kə̀ àkòrə̂ yo a ghɨrə mə tâ ò wo a mûm ɨ̀nnù jî bɨ, ò kwyɛ̂ m̀meꞌe. A bɔŋ mə ta ò bə abô mɔ̀ꞌɔ kə̀ àkòrə̀ mɔꞌɔ ǹtsyatə a ntswe nɨ̀ mbo mi mbaa kə̀ mɨ̀kòrə̀ mi mbaa, tâ bɨ̀ yi mbàŋnə̀ m̀maꞌa gho a mum mɔꞌɔ tɨ mɛ̀. 9 M̀bə nɨ̀liꞌì no nɨ ghɨrə mə ò wo a mûm ɨ̀nnù jî bɨ, ò tweꞌè m̀meꞌe. A bɔŋ mə tâ ò bə nɨ̀liꞌì mɔꞌɔ nyi ŋkuu a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀, ǹtsyatə a ntswe nɨ̀ miꞌi mi mbaa tâ bɨ̀ yi mbàŋnə̀ m̀maꞌa gho a mum mɔꞌɔ Satan.

Nɨ̀ghàà nî nanaa nloŋ annǔ mbînjə̀rə̀ yìi mə ɨ̀ bwɛ aà

(Lk. 15.3-7)

10 “A nɨ̀ yə mə kaa nɨ̀ sɨ bɔɔ bì kəgə tsǒ buà bû tsaꞌa. Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə baangel byaa bɨ təə a nsi miꞌi Taà a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m a aburə. [ 11 Ǹloŋ mə Mu Ŋù à lɛ nzì aa nyweensə bə̀ bìi mə bɨ bwɛ aà.]* 12 Nɨ̀ waꞌatə mə akə aa ɛ? M̀bə ŋù à tswe nɨ mbi njə̀rə̂ ji ŋkhɨ̀, bɛɛ yì mɔ̀ꞌɔ ɨ faꞌanə mbwɛ, a waꞌà jî mɔꞌɔ jya mɨ̀ghum mi bùꞌu ntsò bùꞌu a atu ntaꞌa mmàꞌàtə̀ ŋ̀ghɛɛ nlɔ̀ɔ̀ ya mə ɨ̀ fàꞌa a mânjì aa ɛ? 13 Bɛ lə mə a yə, boŋ mə̀ swòŋə a mbo bù nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə àa kɨ dorɨtə nloŋ ŋgaa mbî mà ya ɨ tsyǎ ajàŋ mə a dorɨtə nloŋ ŋgaa jya mɨghum mi bùꞌu ǹtsò bùꞌu mə kaa ɨ ghɨrə waꞌǎ a mânjì faꞌà aà. 14 À kɨ mbə a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ ajàŋ mə Taà ghùù yìi à tswe a aburə aa, kaa à sɨ kɔ̀ŋ mə tâ mûntsirə̀ mu ghulà yî mɔ̀ꞌɔ tâ à bwɛ.

Ǹdɨ̀m ghò yìi à wo annù aà

15 “M̀bə ndɨ̂m ghò ghɨrə annù yî bɨ a nu wò, ò ghɛɛ̀ ghu mbɛ̀ɛ̀, bu yu tswê tsiꞌì bǔ yu bi baa, ò dɨꞌɨ̀ ɨ̀bɨ̂ yi ghu mbô. Bɛɛ a yuꞌutə bəə boŋ ò bù mə̂ ǹtswe nɨ̂ ǹdɨ̂m ghò wa fu. 16 Bɛɛ a tsuu yi nyuꞌutə, ò bû ǹtwoŋtə a ŋû yî m̀fùùrə̀ kə̀ bə̂ bi baa, bɨ zî nɨ̀ ghɛɛ̀ bǔ bo, ta tâ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə bɨ swoŋ aa tâ tswe nɨ bɨ̀yəfə bi baa kə̀ bi tarə bìi bɨ beentə. 17 Bɛɛ mə a kɨ mbu ntuu yi a nyuꞌutə ànnù yìi mə bǔ bo swoŋ aa, nɨ̀ lɔgə̀ yi ŋghɛɛ nɨ ghu a nsî ŋ̀ghòtə̂. Bɛɛ a kɨ mbu ntuu annù yìi mə ŋ̀ghòtə ɨ̀ swòŋə aa, nɨ̀ lêntə̀ yi tsiꞌì tsǒ tɨ̀zî Nwî kə̀ ŋ̀gàŋkwɛrə tax.

Ànnù yìi mə bə̀ beentə aa bo bɨ̀ à yìi bə̀ tuu aà

18 “Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə, ànnù yìi mə nɨ̀ kwerə fàa nsyɛ aa boŋ baa kɨɨ kwerə a aburə, yìi mə nɨ̀ fɛ̀ɛ fàa nsyɛ aa boŋ baa kɨɨ fɛ̀ɛ a aburə. 19 Mə̀ kuꞌùsə̀ m̀bu nswoŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, mbə bù bi baa beenə fàa nsyɛ a nlɔɔ ayoo boŋ Taà ghà yìi à tswe a aburə aa à ka fa a mbo bù. 20 Ǹloŋ mə àdɨ̀gə̀ yìi mə bə̀ ghotə ntswe ghu bi baa kə̀ bi tarə nɨ̂ ɨ̀kûm gha aa, mə̀ tswe a tɨtɨ̀ɨ bo.”

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋə ŋgàŋàfàꞌà tɨ lìꞌìnə̀ àfansənnù

21 Peta à lɛ nzì a mbo Yesu mbetə yi mə, “M̀màꞌàmbî, m̀bə ndɨm ghà a ghɨrə̀ ànnù yî bɨ a nu mə̀ aa ŋgàà ji sɨgə mə̀ kɨ̂ ǹliꞌinə ɨ tsɨ̀m aa ɛ? Mbə ŋgàà ji sàmbaa ɨ kuꞌù aa ɛ?” 22 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Kaa mə̀ ka waꞌà a mbo wò swoŋ mə ŋgàà ji sàmbaa, mə̀ ka bàŋnə swoŋ mə, ŋ̀gàà mɨghum mi sàmbaa ŋgàà ji sàmbaà.* 23 Ma mùu ajàŋ, mbə bìꞌinə̀ fɨgɨ̀nə̀ ànnù nɨfɔ̌ aburə tsǒ mfɔ̀ yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə à lɛ nlɔ̀ɔ̀ mə yu sèntə ɨnnǔ ŋkabə̂ ji bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋəfàꞌâ ji, 24 Nòò yìi mə bɨ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka nlentə aa, bɨ zî nɨ ŋù yì mɔ̀ꞌɔ yìi à lɛ sɨ tswa nìi nɨ bɨ milion bɨ francs bi nɨghumə̀. 25 Tsǒ mə kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ ajàŋ yìi mə mbə yu tû ŋ̀kabə ya zi aa, m̀fɔ̀ wa a swoŋ mə bɨ̀ tswa yi mfee a bɔ̀ꞌɔ bɨ̀ ŋ̀gwɛ̂ yì nɨ bɔɔ̀ bi, nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m jìi à tswe nɨ ju aa ntu ŋkabə̀ yì ya ghu. 26 Ŋ̀gàŋàfàꞌà wa a swɛ̂tə̀ mɨ̀kùꞌùtə̀ mi a nsyɛ, mbuꞌu mbo ghu mbo, nswoŋ mə, ‘‘Mmàꞌambî, tswa ntɨɨ̀ gho a nu mə̀, wa mə̀ ka yǐ tu njoò tsɨ̀mə̀.’ 27 M̀fɔ̀ wa a kô mɨlɨ̀ŋnə̀ yì, m̀maꞌatə yi, nswoŋ mə tâ à tsuu ŋkabə ya bǔ tu.

28 “Tsiꞌì ma waà ŋ̀gàŋàfàꞌà à ghə̀ mə yu kɨ fɛ̀ꞌɛ, m̀boo ŋû nɨ̀bô wàà yî mɔ̀ꞌɔ yìi à lɛ sɨ bàŋnə̀ ǹtswa nii nɨ ǹtsùꞌù ji nɨghum, m̀faŋ a ntɔŋ, nswoŋ mə, ‘Tu ŋkabə̀ yà yâ.’ 29 A wô ghu nsi, ǹyəꞌə mə, ‘tswa ntɨɨ̀ gho a nu mə̀, wa mə̀ ka yǐ tu ŋkabə̀ yò yâ.’ 30 A tuù yi, ǹswuŋ yi ŋghɛɛ nɨ ghu, ŋghɛɛ nnɨŋə a ndâtsaŋ mə tâ à tswe ghu nyweꞌe a noò yìi à ka yǐ tu nɨkarə̀ ni nya aà. 31 Nòò yìi mə ŋgǎŋfàꞌà jya jî mɔꞌɔ ɨ lɛ nyə ma ya ànnù aa, nû yàà ɨ bɨꞌɨ tsiꞌì nɨ̂ m̀bə̂nnù. Bo ghɛɛ̀ ŋ̀kɛꞌɛnə ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa a mbô m̀fɔ̀ wâ. 32 M̀fɔ̀ wa à lɛ ntwoŋə yi a zî a swoŋ ghu mbo mə, ‘Wò ŋ̀gàŋàfàꞌà àbɨ̀ꞌɨntɨɨ̀, mə̀ kɨ̀ lɛ mmàꞌàtə̀ nɨkarə nya nɨ̀ tsɨ̀m nìi ò lɛ ntswa gha ghu aa, nloŋ ajàŋ mə ò lɛ nyə̀ꞌə̀ a mbo mə̀ aà. 33 Ò kɨ̀ waꞌà zî àjàŋə mə mbə ò ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ ǹdɨm ghò, tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə mə lɛ ŋko ghò aa ɛ?’ 34 M̀fɔ̀ wa à lɛ nlwìnsə ntɔŋ, ntwoŋ ŋgǎŋmfɨ̀ɨ bə̀, m̀fa yi a mbo bo mə bɨ̀ ghɛɛ mfɨ̀ɨ̀ yi nyweꞌe a noò yìi à ka yǐ tu nɨkarə̀ ni nya nɨ̀tsɨ̀mə̀.

35 “Àa ajàŋə mə Taà ghà mə à tswe a aburə aa, àa yi ghɨ̀rə a nu bù bɨtsɨ̀m, mə mbə nɨ̀ tsuu ɨfansənnǔ bɨlɨ̂m buu a mûm ǹtɨɨ bù ɨ kɨ lìꞌìnə̀.”

19

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ndɨ̀ꞌɨ annù ǹloŋ annǔ nsàꞌànə nɨ̀yɔꞌɔ aà

(Mk. 10.1-12; Lk. 16.18)

1 Nòò yìi mə Yesu à lɛ màŋsə nswoŋ ma jû ɨ̀nnǔ tsɨ̀m aa, à lɛ màꞌàtə alaꞌa Galilea ŋghɛɛ a mbuꞌu Yudea a njii ŋ̀kǐ Jordan, 2 Mɨ̀nɔ̀ɔ̀ mɨ bə̂ mî ghàꞌàtə̀ lɛ nyòŋə̀ yi, a ghurə̀ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ a nu bo maa adɨgə.

3 BaFarisai bî mɔꞌɔ bɨ lɛ nzì, a ŋkwàꞌànə̂ yi, mbetə yi mə, “Nɔ̀ŋsə̀ a bìi mə mbə ŋù a fiꞌi ŋgwɛ̂ yì ǹloŋ annǔ tsu mə à ghɨ̀rə aa ɛ?” 4 A betə̀ waa mə, “Nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀kɨꞌɨ̀ twoŋ mə, ŋù yìi à lɛ naŋsə waa nlɔgɨnə a nlɔ̀gɨ̀nə aa, à lɛ naŋsə waa aa ŋùmbâŋnə̀ bo mâŋgyɛ̀ aa ɛ?* 5 Ǹtɨgə nswoŋə nɨ mə, ‘Tsǒ mə a bə laà, ŋùmbâŋnə̀ à ka kɨ màꞌàtə̀ taà yì bô ǹdè yì, ɨ zǐ bòònsə̀ bô ŋ̀gwɛ̂ yì, tâ bo bi baa tɨgə mbə njyǎnu yì m̀fùùrə̀ aa ɛ?’* 6 Maa ajàŋ kaa tâ bo waꞌà bə̂ bi baa bù m̀bə, ntɨgə mbə njyǎnu yì m̀fùùrə̀. Àyoo yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à bòònsə̀ mə̂ aa, tâ ŋù tsù à tsuu lǒ yàtə̀.” 7 Bo bû m̀betə yi mə, “Moses à lɛ ntɨgə nswoŋ mə mbə ŋù à tse fa aŋwàꞌànə nsàꞌa nɨ̀yɔꞌɔ a mbo ŋ̀gwɛ̂ yì, ɨ fiꞌi yi aa a ya aa ɛ?” 8 A kwiꞌi a mbo bo mə, “Moses à lɛ mbeentə mə mbə ŋù kâ m̀fiꞌi ŋgwɛ̂ yì aa nloŋ ajàŋ mə mɨ̀ntɨɨ̀ muu tɨɨ aà. Lâ kaa a waꞌǎ aa ajàŋ mə a lɛ ntswe a nlɔ̀gɨ̀nə aa bə̂. 9 Mə̀ swǒŋ a mbo bù mə mbə ŋù a fiꞌi ŋgwɛ̂ yì a nda yu, ntsuu nloŋ aa annǔ atsùùrə̀ bə, m̀bu nyɔꞌɔ yî dàŋ, bəə boŋ à ghɨ̀rə aa annǔ mâghàbə̀.”

10 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ betə̀ yi mə, “M̀bə a bə ma mùu ajàŋ a tɨtɨ̀ɨ ŋùmbâŋnə̀ bô ŋ̀gwɛ̂ yì a kɨꞌɨ̀ kùꞌùnə̀ aa bə mə tâ ŋùmbâŋnə̀ wa a tswe yi tɨ yɔꞌɔ aa ɛ?” 11 Lâ a kwiꞌi a mbo bo mə, “Ànnù ma yû mə mə dɨ̀ꞌɨ̀ aa, kaa mbə a kɨꞌɨ a mbo ŋù ǹtsɨ̀m ghɛɛ̀. M̀bə a kɨ̂ ŋ̀ghɛɛ aa tsiꞌǐ a mbo bə̀ bìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à tsɔ̀ꞌɔ mfa a mbo bo aà. 12 Ǹloŋ mə bə̀ bǐ mɔꞌɔ à nɨ bɨ̀sɔ̀ŋ aa a njwê, bǐ mɔꞌɔ, bɨ ghɨrə̀ nɨ̂ m̀bô, bǐ mɔꞌɔ bɨ ghɨrə̀ ɨ̀bɨ̀ɨnû waa maa ajàŋ mbɨꞌɨ aa annù nɨfɔ̌ aburə. Ŋù yìi mə mbə kwɛrə̌ annù ma yû mə mə dɨ̀ꞌɨ̀ aa, tâ à kwɛrə.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ nnɨŋ mbɔɔnə a nu bôŋkhə aà

(Mk. 10.13-16; Lk. 18.15-17)

13 Bə̀ bî mɔꞌɔ lɛ nzì nɨ bôŋkhə ghu mbo mə tâ à nɔŋsə mbô mi a atu bo ntsaꞌatə Nwî. Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ wenə̀ bə̂ byâ. 14 Lâ Yesu a swoŋ mə, “Nɨ̀ maꞌatə bɔɔ bya tâ bɨ̀ zi a mbo mə̀, ǹtsuu waa kɨ kɨ̀ŋə̀ bə̂; ǹloŋ mə annù nɨfɔ̌ aburə a tswe aa a mbo bə̀ tsǒ bo.” 15 À swòŋ mə̂ laà aa ntɨgə nnɔŋsə mbô mi a atu bo, ŋghɛɛ yi.

Ànnǔ mûŋgwàꞌà ŋ̀gàŋkabə̀

(Mk. 10.17-31; Lk. 18.18-30)

16 Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ nzì ghu mbo mbetə yi mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, ànnù yî sɨgɨ̀nə̀ yìi mbə mə̀ kâ ŋ̀ghɨrə nyi ŋkuu a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa à nɨ yu aa ɛ?” 17 Yesu a betə yi mə, “Ò bètə gha nloŋ annù yî sɨgɨ̀nə̀ aa a ya aa ɛ? Wa ŋù yìi à bɔ̀ŋ aa, à nɨ tsiꞌì ŋù yî m̀fùùrə̀. M̀bə ò ka ŋkɔŋ mə o kuu a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀, ò kâ ǹləə ndɨꞌɨ Nwî jyâ.” 18 A betə Yesu mə, “Ɨ juu aa ɛ?” Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Tsèe ŋû zwitə. Tsèe annǔ mâghàbə ghɨ̀rə̀. Tsèe yə̀rə̀. Tsèe abàŋnənnù tswɛɛ. 19 Ka nyuꞌunə taà ghò bô ǹdè ghò.* Ka ŋkɔ̀ŋə̀ nɨ ndɨm ghò tsǒ ɨ̀bɨɨ nû ghô.*”

20 Mûŋgwàꞌà wa a kwiꞌi ghu mbo mə, “Mə̀ lə̀ə̀ mə ndɨꞌɨ ma jû tsiꞌì tsɨ̀mə̀, a tɨ̀gə mboŋ akə a mbo mə̀ aa ɛ?”

21 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “M̀bə ò ka ŋkɔŋ mə òo bɔ̌ŋ màŋsə̀, ò ghɛɛ̀ m̀fee ŋgɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m jìi ò tswe nɨ ju aa, mfa a mbo ŋgàŋə̂fumə, nzi ŋka yoŋə naa, boŋ ò ka tswe nɨ̂ àfùꞌù a aburə.”

22 Mûŋgwàꞌà wa à yùꞌù mə̂ ma yû ànnù aa, ǹlo ŋghɛ̀ɛ̀ yi nɨ̂ àjəŋnə̀ ǹloŋ mə ǹjoò ji ɨ lɛ ŋghaꞌa.

23 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Mə̀ swǒŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ a mbo bù mə a tsyanə a mbo ŋ̀gàŋkabə a ŋkuu a mûm ànnù nɨfɔ̌ aburə. 24 Mə̀ bu ŋkùꞌùsə̀ ǹswoŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, a fwaatə a mbo kamɛl a ntsurə a nɨliꞌi nɨ nsaꞌa, ntsyatə a mbô ŋ̀gàŋkabə a ŋkuu a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî.”

25 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji yùꞌù mə̂ ma yû ànnù aa, ànnù a tsyâ waa tsiꞌǐ mbə̂nnù. Bo tɨgə̀ m̀betə yi mə, “Ŋù yìi mbə a yweenə̀ aa a tɨgə̀ m̀bə aa wò aa ɛ?”

26 Yesu a liì ǹsî waa nswoŋ a mbo bo mə, “A tsyà aa ŋùmɨ̀sɔ̀ŋ, lâ a ghɛ̀ɛ nɨ Nwì, mbə à tse ghɨ̀rə ɨnnù tsɨ̀mə̀.”

27 Peta à kwiꞌi nswoŋ mə, “Yə̂, bìꞌì bìi bìꞌì màꞌàtə̀ mə ŋgɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m ǹyoŋə gho aa, bìꞌì ka yǐ tɨgə nnaŋsə tswe aa nɨ̀ àkə̀ aa ɛ?”

28 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə wa a mûm m̀bi yì m̀fii, wa a noò yìi mə Mu Ŋù à ka yǐ ŋaŋnə a nɨ̂ àbə̀rə̀ nɨghaꞌa yu aa, bù bya bìi mə nɨ̀ lɛ ŋka nyoŋə nàa aa, nɨ̀ ka yǐ kɨɨ ŋaŋnə nɨ̂ ɨ̀bə̀rə̀ nɨghûm ǹtsò baa, ɨ tɨgə saꞌa ɨtsə baIsrael jya nɨ̀ghûm ǹtsò baà. 29 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi à màꞌàtə mɨlaꞌà mi, kə̀ bɨ̀lɨ̂m bi, kə̀ bɨ̀jààntə̂ bi, kə̌ taà yì, kə̌ ndè yì kə̀ bɔɔ̀ bi, kə̌ ɨbwɛ̀nə nsyɛ̂ ji, nloŋ ɨkûm gha aa, à ka yǐ bǔ tswe nɨ̂ ǹjoo mà jya ŋ̀gàa ŋkhɨ̀; ɨ kɨ bǔ tswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà. 30 Lâ bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bìi mə à nɨ bɨ̂tsyà bɨ mbìì tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa, bɨ ka yǐ tɨgə bə bɨtsɨrə bɨ njɨ̀mə̀, tâ bɨ̀tsɨrə bɨ njɨ̀m tɨgə mbə bɨtsyà bɨ mbìì.”

20

Ànnù ǹloŋ ŋgǎŋfàꞌà a akò mɨlùꞌù

1 “Ǹloŋ mə ànnù nɨfɔ̀ aburə a bə aa tsiꞌì tsǒ ajàŋ yìi mə ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ tsiꞌì a tɨ̀tugə a mbàꞌa mbàꞌà ŋ̀ghɛɛ a nlɔ̀ɔ̀ bə̂ mə bɨ̀ zi mfàꞌà a akǒ mɨlùꞌu yu. 2 À lɛ mbii mə yu ka tu waa nɨ̂ ŋ̀kabə yìi ɨ̀ kùꞌùnə nɨ̂ ɨ̀fàꞌa njwi yì m̀fùùrə̀ aà, ǹtɨgə ntoo waa wa mûm àkò mɨlùꞌu yu. 3 À bù mə̂ m̀bə a nlòòntə nòò, a bû m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyə bə̂ bî mɔꞌɔ bɨ təə a nsaanə mɨtaa tsiꞌì àdàŋà dàŋà; 4 a swoŋ a mbo bo mə, ‘Nɨ̀ kɨ ŋghɛɛ wa mûm àkò, wa mə̀ ka ghɨ̀rə fa ayoo yìi mə a kuꞌunə aa a mbo bù.’ 5 Bo tɨgə̀ ŋ̀kɨ ŋghɛɛ. A bû m̀fɛꞌɛ a nsiꞌi nòò bo bɨ̀ a nyə̌ŋ nòò, ŋkɨ ŋghɛɛ ŋghɨ̀rə̀ tsiꞌì wa ajàŋ mə à lɛ ŋghɨ̀rə a mbìì aà. 6 À bə̀ mə a mbǎŋ nòò, a bû ŋ̀ghɛɛ nyə bə̂ bî mɔꞌɔ bo təə, a swoŋ a mbo bo mə, ‘Nɨ̀ siꞌi ntəə faà m̀bwɛsə nɨ̂ ǹjwi yù a adàŋə̀ dàŋə̀ aa a ya aa ɛ?’ 7 Bo kwiꞌi ghu mbo mə, ‘Kaa ŋù tsù à ghɨ̀rə waꞌà yiꞌi lɔgə̀ mə bìꞌì zi mfàꞌà a mbo yu.’ A swoŋ a mbo bo mə, ‘Nɨ̀ kɨ ŋghɛɛ ŋka mfaꞌa wa mûm àkò.’

8 “Nòò ǹtso nòò à kùꞌù mə̂ m̀bɔŋə̀ àkò mɨlùꞌù wa a swoŋ a mbô ŋ̀gàŋǹlèntə̂ ǹjoò yì mə, ‘Twoŋ ŋgǎŋfàꞌà jya ntu ŋkabə̀ yàà, ǹlɔgɨnə nɨ bǐ nlwìꞌì ǹjɨ̀m bya, ŋkɔꞌɔ mmàŋsə̀ nɨ bǐ ntsyàmbìì byâ.’

9 “Bə̀ bya mə bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ waa a noò m̀baŋ nòò aa bɨ zì mə̂, ŋù yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ a kwɛrə̀ ŋ̀kabə yìi mə ɨ̀ kùꞌùnə a ntû ŋ̀gàŋàfàꞌà ghu a atû ǹjwi aà. 10 Nòò yìi mə bɨ̀tsyà bɨ mbìì bya bɨ lɛ nzì aa, bo lɛ ŋwaꞌatə mə ɨ̀ yàa ŋkabə ɨ̀ ka ghaꞌatə; la ŋù ǹtsɨ̀m a kɨ̂ ŋ̀kwɛrə tsiꞌì ŋ̀kabə yìi mə bɨ tu ŋû ghu a atû ǹjwi aà. 11 Bo kwɛ̀rə̀ mə̂, ǹlɔgɨnə ŋka nwurɨkə a mbɔ̂ŋ àkò wâ, 12 ǹswoŋə nɨ mə, ‘Bə̀ bi nlwìꞌì ǹjɨ̀m bû bɨ faꞌa aa tsiꞌì a atu mu fɨ̀bàŋtə̀, lâ bìꞌì bâŋnə̀ ǹsiꞌi nyɔꞌɔ nɨ̂nòò m̀faꞌa njwi yǔ ntsɨ̀m, ò tû ŋ̀kabə̀ yiꞌibo ɨ kuꞌùnə̀!’ 13 M̀bɔ̂ŋ àkò wa a kwiꞌi a mbo ŋù nɨ̀bô wàà yî mɔ̀ꞌɔ mə, ‘Ǹsûkàꞌa ghà, kaa mə̀ sɨ̌ annù a mbo wò fânsə̀; ò ghɨ̀rə waꞌà bii aa mə ò ka kwɛrə aa ŋ̀kabə yìi mə ɨ̀ kùꞌùnə nɨ̂ ɨ̀fàꞌa njwi yì m̀fùùrə̀ aa a mbo mə̀ aa ɛ? 14 Lɔ̀gə ŋkabə̀ ò ya ŋghɛ̀ɛ̀ ghô; à wa a kɔ̌ŋ mə̀ ŋ̀kɔŋ a ŋkɨ mfâ àyoo yìi mə mə̀ fa a mbo wò aa a mbo ŋù ǹlwìꞌì ǹjɨ̀m ghû.’

15 “M̀bə mə̀ waꞌǎ annù yìi mə̀ kɔ̀ŋ aa nɨ̀ ǹjoo jìi mə à nɨ̂ ɨ̀ ja aa ghɨ̀rə̀ aa ɛ? Kə̀ nɨ ghə̀ꞌə̀nə̀ aa gha nloŋ mə mə fa aa ɛ?”

16 Yesu a tɨgə̀ ǹlwiꞌisə nswoŋ mə, “Ma mùu ajàŋ, bɨ̀lwìꞌì bɨ njɨ̀m ka yǐ bə bɨ̂tsyà bɨ mbìì, tâ bɨ̀tsyà bɨ mbìì tɨgə mbə bɨ̂ lwìꞌì bɨ njɨ̀mə̀.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghàa ŋgaa yìi ɨ yweꞌe ji tarə nloŋ annù nɨwô yi aà

(Mk. 10.32-34; Lk. 18.31-34)

17 Yesu à kà mə̂ aa ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem, ǹlɔgə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jyâ ǹtsò baà, a tswê tsiꞌì bò bo. Bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ a mânjì a swoŋ mbo bo mə, 18 “Yə̂ nɨ̀, àjàŋə mə bìꞌinə ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ a Yerusalem laà aa, bɨ ka tswa Mu Ŋù ɨ fa a mbo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌanwì bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ tâ bo tsɔꞌɔtə ɨsaꞌà yi ǹtsərə mə bɨ̀ zwitə yi, 19 tâ bɨ̀ fa yi a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî tâ bo wyɛ yi, ŋ̀ghɔɔ yi, ŋ̀kweentə yi a atu atibàŋnə̀ bàŋnə̀; lâ a tɨ bə nɨ̂ ǹjwi ji tarə bɨ bû m̀bɨɨnsə yi nɨwô.”

Ànnù yìi mə ndè bɨ̀ bɔɔ bɨ Zebedee lɛ mbetə nloŋ bɔɔ̀ bì aà

(Mk. 10.35-45)

20 Ǹdè bɨ̀ bɔɔ bɨ Zebedee à lɛ ntɨgə nzi a mbo Yesu bo bɨ̀ bɔɔ̀ bi, ǹswɛtə mɨkuꞌutə̂ mi ghu nsi, ǹlɔɔ annù yî mɔꞌɔ ghu mbô.

21 Yesu a betə̀ ghu mbo mə, “O lɔ̀ɔ̀ aà àkə̀ aa ɛ?”

A kwiꞌi ghu mbo mə, “Bii mə tâ bɔɔ̀ aa bù bi baa bɨ̀ yi ntswe a mûm ànnù nɨfɔ̌ wò, tâ yì mɔ̀ꞌɔ a tswe a abo wò yî màꞌà, tâ yì mɔ̀ꞌɔ a tswe a abo wò yî ŋ̀kwàbə̀.”

22 Yesu a kwiꞌi a mbo bɔɔ bya mə, “Kaa nɨ̀ sɨ̌ annù yìi mə nɨ betə aa zî. M̀bə nɨ̀ nô ǹdɔŋ yìi mə mə̀ ka no aa ɛ? ”

Bo kwiꞌi gho mbo mə, “M̀bə bìꞌì nô.”

23 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə̀, nɨ̀ ka no ndɔŋ yìi mə mə̀ tswe nɨ̀ nno aà, tâ bɨ̀ kɨ mmurə ghuu a mûm ŋ̀kì a ajàŋ yìi mə bɨ tswe nɨ̀ m̀mùrə mə̀ ghu aà. La kaa a sɨ adɨgə ya bə̂ a ntsɔꞌɔ bə̀ bìi mə bɨ ka yǐ tswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ mə̀ nî màꞌà kə̀ nî ŋ̀kwàbə̀ aà, a nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ ma jû aa a ka yǐ tswe bə̂ bìi mə Taà ghà à nàŋsə nlə̀ə̀ a mbo bo aà.”

24 Àbùgə ŋgǎŋyəgə̂nnù jya nɨ̀ghum ɨ yùꞌù mə̂ ànnù ma ya, ǹlwisə ntɔŋ a nu bo bya bi baà. 25 Lâ Yesu a twoŋə̀ waa bɨtsɨ̀m, ǹswoŋ mə, “Nɨ̀ zi mə bə̀ bìi mə bɨ saꞌa bɨ̀tɨ̀zî Nwî aa, bɨ nɔŋ aa atu bo, m̀buꞌutə nɨ̂ waa; bə̀ bî wè byaa bɨ tswê nɨ̂ àdàꞌà a atu bo. 26 Kaa m̀bə waꞌǎ maa ajàŋ a tɨtɨ̀ɨ bù bə̂; ŋù yìi mə a lɔ̀ɔ mbə ŋù yî ŋ̀wè a tɨtɨ̀ɨ bù aa, tâ à bə ŋgàŋàfàꞌâ ghùù, 27 tâ ŋù yìi mə a lɔ̀ɔ mbə ǹtsyàmbìì aa, tâ à bə abùꞌû yuu; 28 ǹloŋ mə, tsiꞌì Mu Ŋù, kaa à lɛ ŋwaꞌà zì aa mə tâ bɨ̀ ka mfaꞌa ghu mbô. À lɛ nzì aa a mfàꞌa a mbo bə̀, ɨ kɨɨ fa ntswêntɨ̀ɨ̂ yì a ntsuꞌu atu bə̂ bî ghàꞌàtə̀ ghu.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə bɨfə̀ꞌə̀nə̀ bi baà

(Mk. 10.46-52; Lk. 18.35-43)

29 Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jì kà mə̂ aa mfɛꞌɛ a Jericho, mâmbêm ǹnɔ̀ɔ̀ a kâ ǹyoŋə waa. 30 Bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ bi baa lɛ ntswe a mbɛ̀ɛ̀ mânjì ǹyuꞌu mə Yesu a tsyà. Ǹlɔgɨnə ntɨgə ntɔŋnə nswoŋə nɨ mə, “Ko mɨlɨ̀ŋə̀ yìꞌì, Mu David!” 31 Ǹnɔ̀ɔ̀ wa ɨ wenə̀ waa nswoŋ mə tâ bo kutə ntsǔ waa; la bo bâŋnə̀ ŋ̀kuꞌusə ntɔŋnə nswoŋ mə, “Mmàꞌàmbî, ko mɨlɨ̀ŋnə̀ yìꞌì, Mu David!”

32 Yesu à lɛ ntəə ntwoŋə waa mbetə mə, “Nɨ lɔ̀ɔ̀ aa mə tâ mə̀ ghɨrə mə akə nɨ bù aa ɛ?”

33 Bo kwiꞌi mə, “M̀màꞌàmbî, ghɨ̀rə tâ bìꞌì bu ŋka nyə ɨdɨgə.”

34 Yesu à lɛ ŋko mɨlɨ̀ŋnə̀ wàà, m̀mɔɔntə miꞌì myaa, bo ghɛ̂sə̀ ǹlɔgɨnə ŋka nyə ɨdɨgə, ǹlo ntɨgə nyoŋə nii.

21

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋkuu a Yerusalem tsô m̀fɔ̀ aà

(Mk. 11.1-11; Lk. 19.28-40; Jn. 12.12-19)

1 Bô ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀ka yweꞌe a Yerusalem ŋ̀kuu a Betfage yìi à lɛ ntswe a njiꞌì ǹtaꞌa Olive aà. Yesu a toò ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ji baa a mbìì 2 ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ghɛɛ fìi a nɨ mû àlaꞌa yì a mbìi bù, àjàŋ yìi nɨ̀ ka ghɛ̀ɛ kɨ kuu aa, ɨ yə jàkasì yìi bɨ tɨŋnə bo mu yì. Nɨ̀ yə, nɨ̀ fɛɛ̀ ǹzi nɨ ju mfa a mbo mə̀. 3 Bɛɛ ŋù a betə annù a mbo bù, nɨ̀ swoŋ ghu mbo mə, ‘A lɔ̀ɔ Mmàꞌàmbî,’ boŋ à ka tɨgə ghɛ̀sə swoŋ tâ nɨ̀ lɔgə.”

4 Ma yû ànnù a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa a nlwensə̂ ànnù ya yìi mə ǹtoò Nwì à lɛ nswoŋ aa mə,

5 “Swoŋ a mbo bɔɔ bɨ Zion mə,

‘Yə̂ nɨ̀, m̀fɔ̀ ghùù à ghuà mə a zì a mbo bù aà!’

À sɨ̀gɨ̀sə ɨ̀bɨ̀ɨnû yi a nsyɛ, ŋkɔꞌɔ a atu jàkâsì,

a bə tsiꞌì mu jàkâsì yî ŋ̀kə̀gə̂.”*

6 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ lɛ ntɨgə ghɛɛ ŋkɨ ŋghɨrə tsiꞌì ànnù ya mə à lɛ nswoŋ mə tâ bo ghɨrə aà; 7 Bo lɛ nzì nɨ jàkâsì wa bo mû yì, ǹnɔŋsə ɨtsə̀ꞌə̂ jyaa a njɨ̌m nnàà jya a tɨgə̀ ŋ̀kɔꞌɔ ntswe ghu. 8 Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ wa a tɨtɨ̀ɨ nnɔ̀ɔ̀ wa lɛ nsàŋtə ɨtsə̀ꞌə̂ jyaa a mânjì, bǐ mɔꞌɔ kwyɛ̂ ǹtaa ɨti ŋkɨ saŋtə wa a mânjì. 9 Ǹnɔ̀ɔ̀ yìi ɨ lɛ sɨ ghɛ̀ɛ a mbìì bo bɨ̀ yìi ɨ lɛ sɨ yòŋə a njɨ̀mə̀ aa ɨ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka ntɔŋnə mə,

“Hosiana, a mbo Mu David! Bìꞌinə̀ ghaꞌasə yu wa yìi mə a zì nɨ̂ ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbi aà!

Hosiana a mbô Nwì Àkɔꞌɔ̀ntsɨrə!”*

10 Yesu à kɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ ŋkuu a mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà Yerusalem aa, ɨ̀dɨ̀gə tsɨ̀m ghu ɨ tɨgə̀ tsɨgɨnə tsiꞌì ǹtsɨ̀gɨ̀nə̀, bə̀ tɨgə̀ m̀betə nɨ mə, “Àâ wòô ghûlà aa ɛ?”

11 Ǹnɔ̀ɔ̀ wa ɨ kwiꞌi mə, “Àa Yesu, ŋ̀gàŋntoò Nwì yìi mə à lo a Nazareth a mbùꞌu Galilea aà.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋkuu a mûm ǹdâmàꞌanwì aà

(Mk. 11.15-19; Lk. 19.45-48; Jn. 2.13-22)

12 Yesu à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a mûm ǹdâmàꞌanwì, m̀furə bə̂ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ lɛ ntswe ghu mfee nɨ̂ ǹjoo ŋkɨɨ nyuu aà. À lɛ ntii ɨtɛtə̌ bə̂ bìi mə bɨ lɛ sɨ kwensə nɨ̂ ŋ̀kabə bo bɨ̀ ɨ̀lə̀ŋ bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ fèè nɨ̂ bɨ̀ bugɨrəmɨ̀kuu aa mmàꞌànə̀ a nsyɛ̂. 13 Ǹswoŋ a mbo bo mə, “Bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə Nwì mə,

‘Bɨ ka yǐ kɨ twoŋ ndâ yà aa nɨ̂ ǹdâ ǹtsàꞌàtə Nwì.’*

Lâ nɨ̀ ghɨ̀rə̀ mə̂ ɨ tɨgə̀ m̀bə a adɨgə nlə̀ə̀ntə bɨ̀yə̀rə̂!*”

14 Bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ bo bɨ̀ bɨ̀bwènkə̀ lɛ nzì ǹtsiꞌi yi wa ndâmàꞌanwì, a ghurə̀ waa. 15 Bɨ̀lɨɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌanwì bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ yə̀ mə ɨnnǔtsyâmbo jya jìi mə à lɛ ghɨ̀rə̀ aa, ŋkɨ nyə bɔɔ bya mə bɨ lɛ ntswe wa ndâmàꞌanwì ǹtɔŋnə nɨ mə, “Hosiana a mbo Mu David!” aa mɨ̀tɔ̀ŋə̂ myaa bâŋnə̀ ǹlwi lwì, 16 bo swoŋ a mbo Yesu mə, “Ò yùꞌû ànnù yû mə bɔɔ bù swoŋə aa ɛ?”

Yesu a kwiꞌi mə, “Ɨ̀ɨ̀ŋə; nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà twoŋ, a mûm àŋwàꞌànə Nwì mə,

‘Wò Nwì ò ghɨ̀rə̀ mə mə tâ bɔɔ bì bɔrə bo bɨ̀ bìi bɨ burə aa kɨ nɔŋsə aa

tâ bɨ̀ ka mfa nɨghaꞌa nìi nɨ bɔŋ màŋsə̀ aa a mbo wò’* aa ɛ?”

17 Yesu à lɛ ntɨgə mmaꞌatə waa, m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ a alaꞌa Bethany, ǹlɛ ghu.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nnɨŋ ndɔ̀ɔ̀ a atu àtì figə̀ aà

(Mk. 11.12-14,20-24)

18 À bə̀ mə a tɨ̀tugə a noò yìi mə à lɛ mbù ŋ̀ka ŋkuu ŋghɛɛ a Yerusalem aa, ǹjì ɨ yaŋə̀ yi. 19 A yə̂ àtì figə̀ yî mɔꞌɔ a mbɛ̀ɛ̀ mânjì, ŋ̀ghɛɛ ghu, kaa waꞌà fɨ̂ntà ghu yə a njɨ̂, a bâŋnə̀ ǹluu tsiꞌì ɨ̀yə̀ŋ ghu. A swoŋ a mbô àtì ya mə, “Tâ ò yǐ ntsùù fɨ̂ntà ɨ lǒ bǔ koonə!” Àtì ya lɛ kɨ mburə ŋghɛnsə nyoo ŋkwo.

20 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ lɛ nyə ma yaà ànnù, ǹyɛrə, ǹswoŋ mə, “A ghɨ̀rə̂ àkə̀ àtì yû a burə̀ ŋ̀ghɛsə ŋkwo tsiꞌì lâ aa ɛ?”

21 Yesu a kwiꞌi a mbo bò mə, “Mə̀ swoŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, nɨ̀ bə tswe nɨ̂ àbìintɨɨ ɨ tsuu kɨ jɨ̀ŋkə̀ bəə boŋ mbə nɨ̀ ghɨrə̀ ànnù yù mə mə̀ ghɨ̀rə a nû àtì figə̀ yû aà. Kaa waꞌǎ aa tsiꞌì ma yû ghɨrə̀ bə̂, boŋ m̀bə nɨ̀ tɛꞌɛ̀ ǹswoŋ bə a mbô ǹtaꞌa ghû mə, ‘Tsɔꞌɔnə nlò faà ŋ̀ghɛɛ nnàŋə a mûm ŋ̀kì mɨyaa,’ boŋ wa ɨ ka kɨɨ lǒ ghɛ̀ɛ nnàŋ ghu. 22 Nɨ̀ bə tswe nɨ̂ àbìintɨɨ boŋ nɨ ka kɨ kwɛrə nɨ̂ ŋ̀gɔ̌ŋ ɨnnǔ tsɨ̀m jìi mə nɨ betə nɨ a mûm àtsàꞌàtə̀ Nwî aà.”

Àbetə̀ ǹloŋ adaꞌa yìi Yesu à lɛ ntswe nɨ yu aà

(Mk. 11.27-33; Lk. 20.1-8)

23 Yesu à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀kuu a ndâmàꞌanwì bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌanwì bo bɨ̀ bɨ̀tà bɨ alaꞌa zî ǹtsiꞌi yi ghu a noò yìi à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ annù Nwî aà, m̀betə yi mə, “O ghɨ̀rə ɨnnù juà jìi mə o ghɨ̀rə̀ aa nɨ̂ àdaꞌa wo aa ɛ? A adàꞌà ma yû a mbo wò aa, a fa wò aa ɛ?”

24 Yesu a kwiꞌi mə, “Mə̀ ka kɨɨ betə ghuu nɨ̂ àbetə̀, bɛɛ mə nɨ̀ fa akwiꞌi a mbo mə̀ bəə boŋ mə̀ ka kɨɨ swoŋə a adɨgə yìi mə mə̀ lɔ̀gə adaꞌa ya mə mə̀ tswe nɨ yu a ŋka ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jû ghu aà.

25 “Jɔn à lɛ nlɔ̀gə adaꞌa aa fə a ŋka mmurə bə̌ ŋkì aa ɛ? A lɛ nlò aa a mbo Nwì kə̀ a mbo bə̀ aa ɛ?”

Bo lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka nswuŋnə bo nɨ bo nswoŋə nɨ mə, “M̀bə bìꞌinə̀ swoŋ mə ‘A lɛ nlò aa a mbo Nwì,’ boŋ à ka swoŋ a mbo bìꞌinə̀ mə, ‘Nɨ̀ lɛɛ̀ ǹtɨgə waꞌǎ annǔ yìi mə àlɛ sɨ swoŋ bii aa a ya aa ɛ?’ 26 Kə̀ m̀bə̂ bìꞌinə̀ swoŋ mə ‘A lɛ nlò aa a mbo bə̀,’ boŋ bìꞌinə̀ aa kɨ bɔꞌɔ nnɔ̀ɔ̀ bə̂ bù; ǹloŋ mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bii mə Jɔn à lɛ mbə aa ŋ̀gàŋntoò Nwì.” 27 Maa ajàŋ bo lɛ ntɨgə ŋkwiꞌi mə, “Kaa bìꞌì sɨ̀ zî.”

A tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bo mə, “Kaa mə̀ ka waꞌà ŋû yìi mə̂ à fa adaꞌa mə̀ ghɨrə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jû ghu aa a mbo bù kɨ nswoŋə.”

Nɨ̀ghàà nî nàà ǹloŋ bɔɔ mbâŋnə̀ bi baà

28 “Nɨ̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə akə aa ɛ? Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe nɨ bɔɔ mbâŋnə̀ bi baa, ŋ̀ghɛɛ nswoŋ a mbo yì ǹtsyàmbìì mə, ‘Mû ghà, ghɛ̀ɛ mfàꞌà wa mûm àkò mɨlùlù siì.’ 29 Mu wa a kwiꞌi mə, ‘Kaa mə̀ ka waꞌà ghɛ̀ɛ̀.’ Lâ m̀bu ŋkwàꞌàtə̀ atû yi ŋghɛɛ. 30 À lɛ mbù ŋ̀ghɛɛ ntoo mu yì yìi à yweꞌe bi baa tsiꞌì maa ajàŋ; a kwiꞌi mə, ‘Wa mə̀ ka ghɛ̀ɛ̀, taà,’ la kaa waꞌà yi bâŋnə̀ ŋ̀ghɛɛ. 31 Àa ghuu mu a tɨtɨ̀ɨ bɔɔ bya bi baa mə à lɛ ŋghɨ̀rə annù yìi mə taà yì à lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ aa ɛ?”

Bo swoŋ mə, “Àa yì ǹtsyàmbìì wâ.”

Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ swǒŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, ŋgǎŋkwɛrə bɨ̀tax bo bɨ̀ ɨ̀kwàrə̀ ka yǐ fòo kuu a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî tɨ bù. 32 Ǹloŋ mə Jɔn à lɛ nzì a mbo bù ǹdɨꞌɨ nɨ mânjì yìi à tsìnə̀ aa kaa nɨ̀ waꞌǎ annǔ yi biì. Lâ ŋ̀gǎŋkwɛrə bɨ̀tax bo bɨ̀ ɨ̀kwàrə̀ ɨ bâŋnə m̀bii. Ka mə nɨ̀ lɛ nyə annù ma yû aa, kaa nɨ̀ lɛ ŋwaꞌà mɨ̂ntɨɨ̀ muu kɨ mbəŋkə mbii annû yi.

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ bɨ̂lɛnsə bɨ akò mɨlùꞌù

(Mk. 12.1-12; Lk. 20.9-19)

33 “Nɨ̀ yuꞌutə nɨghàà nî nanaa nî mɔꞌɔ. Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ mbě akò mɨlùꞌû yi, ǹjiꞌi ŋkya ŋ̀karɨsə ghu, ŋkɨ toŋ nɨgho nɨ nɨ̌ŋ mɨ̀lùꞌù wa mûm ŋ̀kyâ, m̀bɔɔ ndânɨ̀kàŋ yìi bɨ ka kɨ tswe ghu ɨ bɛ nɨ̂ àkò ya aà. À lɛ ntɨgə nlɛnsə akò ya a mbo bə̀, m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ yi a atoo dàŋ. 34 Nòò ŋ̀kya mɨ̀ntà mɨ ati mɨ̀luꞌu mya à kùꞌù mə̂ a toò ŋ̀gàŋəfàꞌâ ji mə tâ bɨ̀ ghɛɛ ŋkwɛrə mɨ̂ntà mɨ ati mɨlùꞌù mya mi mɔꞌɔ a mbo bɨ̀lɛnsə bɨ akò byâ. 35 Bɨ̀lɛnsə bɨ akò bya lɛ ntswa ŋgàŋəfàꞌâ ji jya, ŋ̀ghɔɔ yî mɔ̀ꞌɔ, ǹzwitə yî mɔ̀ꞌɔ, ŋkɨ ntumntə yî mɔ̀ꞌɔ nɨ̀ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀. 36 À lɛ mbù ǹtoo ŋgàŋəfàꞌà jìi ɨ lɛ ŋghaꞌatə ntsya ji mbìì jya. Bo bû ŋ̀ghɨrə tsiꞌì ŋgɨ̌ŋgɨ̀ŋ a nu bo. 37 A nlwìꞌìsə, a tɨgə̀ ǹtoo a mû yì m̀bâŋnə̀, ǹswoŋə nɨ mə, ‘Bo ka bɔꞌɔtə mû ghà ghû.’ 38 Lâ bə̀ byâ yə̀ mə mu wa, nswoŋ bo nɨ bo mə, ‘Àâ ǹjɨ̂ndâ yì à ghûlà mə, nɨ̀ zi bìꞌinə̀ zwitə yi tǎ tɨgə jɨ njoò ji jû.’ 39 Bɨ lɛ ntɨgə nlɔgə mu wa mmaꞌa a abɛɛ wa njɨ̀m ŋ̀kya mɨlùꞌù ǹzwitə yi.

40 “Ma mùu ajàŋ nɨ̀ mɔɔ̀ntə̀ mə nòò yìi mə mbɔ̂ŋ àkò mɨlùꞌù wa à ka yǐ bɨ̀ɨ̀ aa, àa yǐ ghɨ̀rə mə akə nɨ bɨ̀lɛnsə bɨ akò bya aa ɛ?”

41 Bo kwiꞌi mə, “Tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə̀, à ka yǐ naŋsə zwitə bɨ̂ku bɨ kweꞌèfɔ̀ ma bya, ɨ tɨgə lɛnsə akò mɨlùꞌù ya a mbo bǎdàŋ bìi mə bɨ ka kɨ fa mii mɨ̂ntà mɨ ati mɨlùꞌù mya a nɨ nòò yìi à kùꞌùnə aà.”

42 Yesu a bû ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ lɛɛ̀ waꞌǎ nɨghàà nɨ Nwî nya twoŋ mə nɨ swoŋə mə:

‘Tsiꞌì ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ya mə bɨ̀bɔɔ bɨ nda bɨ lɛ ntuu aa,

ɨ̀ bə̀ŋ mə̂ ǹtɨgə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ nɨ̀buu nɨ nda yì ŋ̀wè;

a ma yû ànnù aa a ghɨ̀rə Mmàꞌàmbî,

a bə̂ ànnù yî yɛ̌yɛrə a mbo bìꞌì.’*

43 “Ma mùu ajàŋ mə̀ tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bù mə, ‘Bɨ ka yǐ kwɛrə annǔ nɨfɔ̀ Nwî a mbo bù, ɨ fa a mbo bə̀ bɨ atoo dàŋ bìi bɨ ka kɨ koonə mɨ̂ntà mìi mɨ kuꞌunə a mûm ànnù nɨfɔ̀ aà.’ [ 44 Ŋù yìi à ka wǒ a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ma yû aa, à ka bəgɨkə; kə̀ bɛɛ mə ɨ wo a nu ŋù bəə boŋ ɨ̀ ka ghɔ̀ꞌɔ̀ yi.”]*

45 Bɨ̀lɨɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌanwì bo bɨ̀ baFarɨsai lɛ nyuꞌu mɨghàà mî nàà mû aa, ǹzi mə Yesu à lɛ sɨ ŋghàà ǹloŋ aà ŋ̀gaà yàà. 46 Bo lɛ ntɨgə ŋka nlɔɔ a ntswâ yi, lâ m̀bɔꞌɔ nnɔ̀ɔ̀ wa, nloŋ mə nnɔ̀ɔ wa ɨ lɛ mbii mə Yesu à bə aa ǹtoò Nwì.

22

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ adina nɨyɔꞌɔ̀

(Lk. 14.15-24)

1 Yesu a ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀ghaa a mbo bo nɨ mɨ̀ghàà mî nanaa, ǹswoŋ mə, 2 “Ànnù nɨfɔ̌ aburə mbə bɨ fɨgɨ̀nə̀ aa a nɨ mfɔ̀ yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə à lɛ ŋkàꞌa adina nɨyɔꞌɔ nɨ mû yì yî m̀bâŋnə̀, 3 ǹtoo ŋgǎŋfàꞌâ ji mə tâ bɨ̀ ghɛɛ ntwoŋ bə̂ bìi mə à lɛ ntwoŋə waa wa adɨgə adina nɨyɔꞌɔ aà; lâ bə̀ bìi mə à lɛ ntwoŋə waa aa kaa bo waꞌà kɔ̀ŋ a nzî. 4 À bû ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ǹtoo ŋgǎŋfàꞌâ ji ji dàŋ, ǹswoŋ a mbo bo mə, ‘Nɨ̀ ghɛɛ nswoŋ a mbo bə̀ bìi mə mə̀ twòŋə waa wa adɨgə adinà aa mə, Yə̂ nɨ̀, nòò adinà wa à kùꞌù mə̂, mə̀ wâ m̀bɔ̀ŋ bo bɨ̀ bɨ̀kaù bìi bɨ jɛꞌɛ bɨ naŋsə mfaŋkə aà, bɨ̀ kɨ̀ mə̂ ǹtaŋtə njoò tsɨ̀m nləə; nɨ̀ zi wa adɨgə àdinà nɨyɔꞌɔ̀.’ 5 Lâ bə̀ bya mə bɨ lɛ ntwoŋə aa, kaa bɨ lɛ ŋwaꞌà waa laŋtə̀. M̀baŋnə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ waa bə a adɨgə bo, yì mɔ̀ꞌɔ a ghɛɛ̀ yi a nsoo yu, yì mɔ̀ꞌɔ a ghɛɛ̀ yi a adɨgə mɨtaa yu, 6 Àbùgə̂ yaa, bɨ tswâ ŋ̀gǎŋfàꞌà jya ŋ̀ghɔɔ waa tsiꞌǐ a mbə̂ ànnù ǹzwitə. 7 Ǹtɔ̌ŋ m̀fɔ̀ wa ɨ lwî siꞌi siꞌi, a too bɨ̀sogyɛ̀, bɨ ghɛɛ̀ ǹta ŋgɨꞌɨ a nu bə̀ bya mə bɨ lɛ nzwitə ŋgǎŋfàꞌâ ji jya aa, ŋkɨ ntɔɔ ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌâ yàà. 8 M̀fɔ̀ wa a ŋghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ a mbô ŋ̀gǎŋfàꞌâ ji mə, ‘Nòò ǹjɨ àdinà nɨyɔꞌɔ wa à kùꞌù mə̂, lâ bə̀ bìi mə mə̀ twǒŋ mə bɨ̀ zi fàa adɨgə adinà nɨyɔꞌɔ aa, à nɨ bɨ̀tɨ̀zî ɨ̀bɔ̀ŋə̀. 9 Nɨ̀ tɨgə ŋghɛɛ la a atu mɨ̂mfâŋnə̀ ǹtwoŋ bə̂ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə nɨ̀ yə aa, mə bɨ̀ zi fàa adɨgə adinà nɨyɔꞌɔ̀.’ 10 Ma jyâ ŋ̀gǎŋfàꞌà ɨ fɛꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a atu mɨ̂ŋfâŋnə̀, ŋ̀ghotə bə̂ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bo lɛ nyə aa, bì bɨ, bo bɨ̀ bì sɨgɨ̀nə̀; maa ajàŋ ǹdâ àdinà nɨyɔꞌɔ ya ɨ luu nɨ̀ bɨ̀gɨ̀ɨ̀.

11 “Lâ m̀fɔ̀ wa à kùù mə̂ a nlèntə bɨ̀gɨ̀ɨ̀ bìi bɨ lɛ ntswe wa ndâ àdina aa, ǹyə ŋù yì mɔ̀ꞌɔ yìi mə kaa à lɛ ŋwaꞌǎ atsə̀ꞌə̂ àdinà nɨyɔꞌɔ màꞌà; 12 m̀betə yi mə, ‘Ǹsûkàꞌâ ghà, ò tsyà aa mə akə, ŋkuu a adɨgə adinà nɨyɔꞌɔ tɨ̂ àtsə̀ꞌə̀ nɨyɔꞌɔ aa ɛ?’ Kaa ŋù wa a waꞌǎ nɨ̂ ànnù yî àkwìꞌì tswê. 13 M̀fɔ̀ wa a swoŋ a mbo bɨ̀tsè bɨ ndâ bi mə, ‘Nɨ̀ kwerə mbô mi bo bɨ̀ mɨ̀kòrə̂ mi, mmaꞌa yi a abɛɛ a mûm m̀fìî ɨ̀dɨ̀gə̀; a adɨgə yìi mə bə̀ ka yǐ kɨ yə̀ꞌə̀ ghu ɨ kurə nɨ mɨ̀sɔ̀ŋə̂ myaa aà.’ 14 Ǹloŋ mə bɨ twoŋ aa bə̀ bî ghàꞌàtə̀, m̀baŋnə ntsɔꞌɔ tsiꞌì m̀bùmtə̀.”

Àbetə̀ ǹloŋ annǔ ntu bɨ̀tax

(Lk. 20.20-26; Mk. 12.13-17)

15 BaFarɨsai bɨ ghɛɛ̀ ǹtaŋ mɨnàŋ a ntswâ yi a nɨ nɨ̀ghàâ ni. 16 Bo toò ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jyaa jî mɔꞌɔ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋnjɨ̌m Herod ghu mbo, bɨ betə̀ yi mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, bìꞌì zi mə, ànnù yìi mə o dɨ̀ꞌɨ̀ aa, à nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, ŋ̀kɨɨ naŋsə ndɨꞌɨ nɨ mânjì yìi mə Nwì a lɔ̀ɔ mə bə̀ ka ntswe ghu aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, ŋkaa waꞌà nɨ̂ ǹsi ŋû liì; ǹloŋ mə kaa ò sɨ abwarə bə̂ laŋtə. 17 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, swoŋ a mbo bìꞌì, àyoò àmɔ̀ɔ̀ntə̀ a nɨ mə akə . A kuꞌunə nɨ nɔ̀ŋsə̀ yìꞌinə̀ a ntu bɨtax a mbo Kaisa kə̀ ŋ̀gaŋ aa ɛ?” 18 Lâ Yesu à zî àtaŋtə̀ yî bɨ yaa, ŋ̀kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ lɔ̀ɔ ŋkwàꞌànə̂ a gha aa a ya aa ɛ, a ŋgàŋabagɨlə̀. 19 Nɨ̀ dɨꞌɨ abaꞌatə ŋkabə yìi mə nɨ tu tax ghu aa a mbo mə̀.” Bo zî nɨ̀ yì mɔ̀ꞌɔ mfa ghu mbô? 20 Yesu a betə̀ waa mə, “A tswê àtu wo bo bɨ̀ ɨ̀kǔm wo fàa nɨ̂ ŋ̀kabə aa ɛ?” 21 Bo kwiꞌi mə, “Àa yǐ Kaisa.” Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bo mə, “Mala a bə mə nɨ̀ ka mfa njoo jìi mə à nɨ jî Kaisa aa a mbo Kaisa ŋkɨɨ mfa nɨ̂ ǹjoo jìi mə à nɨ jî Nwî aa a mbo Nwì.” 22 Bo yùꞌù mə̂ mala aa, ànnù a tsyâ waa; bo maꞌàtə̀ yi, ŋghɛɛ waa.

Ànnù ǹloŋ annǔ nyweenə nɨ̀ nɨwò

(Mk. 12.18-27; Lk. 20.27-40)

23 A bə tsiꞌì maa njwi, baSadukai bìi mə bɨ swoŋə nɨ mə kaa bə̀ sɨ a nɨ nɨ̀wo yweenə aa, bɨ zî a mbo Yesu, m̀betə yi mə, 24 “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, Moses à lɛ nswoŋ mə, ‘M̀bə ŋù a kwo tɨ mu, ǹdɨ̂m yì a lɔgə̀ ŋ̀kwiꞌi yì, ǹjwe bɔɔ bo yu a mbo ǹdɨ̂m yì wa.’ 25 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ bɔɔ bɨma bi mbâŋnə̀ bi sàmbaa bɨ lɛ ntswe ghu faà; yì ǹtsyàmbìì a yɔꞌɔ̀ mâŋgyɛ̀ ŋ̀kwo yi tɨghə̂ bo yu tswe nɨ̀ mû, m̀maꞌatə mâŋgyɛ̀ wa a mbô ǹdɨ̂m yì. 26 Àbùgə̀ bɨlɨ̂m bi bya bi ntoꞌo bɨ lɔgə̀ mâŋgyɛ̀ wa yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ, ŋkɨ ŋkwokə waa tɨ mû. 27 M̀bâŋnə̀ jya tsɨ̀m ɨ kwòkə̀ mə̂ aa, màŋgyɛ̀ wa a kɨ̂ ŋ̀kwo yìi ŋgaa a njɨ̀m. 28 Nòò yìi mə bə̀ ka yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo aa ta màŋgyɛ̀ ghû à bə aa ŋgwɛ̂ wò a tɨtɨ̀ɨ bɔɔ bɨ ma bû bi sàmbaa aa ɛ? Ǹloŋ mə bo bɨtsɨ̀m bɨ lɛ nyɔꞌɔ yi aà.”

29 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Ànnù yìi mə nɨ̀ swòŋə aa kaa a sɨ̀ kuꞌùnə̀ ǹloŋ mə kaa nɨ̀ sɨ̌ annù yìi mə a tswe a mûm àŋwàꞌànə Nwì aa zi, kaa waꞌà mɨdaꞌa mɨ Nwî kɨ nzi aà. 30 Ǹloŋ mə nòò yìi bə̀ ka yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo aa, kaa baa yǐ waꞌà kà ǹyɔꞌɔ, kaa waꞌà bâŋgyɛ̀ a nda nɨ̀yɔꞌɔ ka mfa, ɨ bàŋnə bə aa tsiꞌì tsǒ baangel a aburə. 31 Lâ ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ ànnǔ a nyweenə nɨ̀ nɨ̀wo, nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌa a annù yìi mə Nwì à lɛ ŋŋwàꞌànə a mbo bù aa twoŋ, à ajàŋ mə a swǒŋ mə, 32 ‘Mə̀ laa mbə Nwîŋgɔ̀ŋ Abraham, m̀bə Nwîŋgɔ̀ŋ Isaac, ŋ̀kɨ mbə Nwîŋgɔ̀ŋ Yakob aa ɛ’?* Kaa à laa waꞌà Nwîŋgɔ̀ŋ bɨ̀ku bɨ bə̂ bə̂, à bə aa Nwîŋgɔ̀ŋ bə̀ bìi bɨ tswe bɨtɨ̀ɨ̀.” 33 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ yùꞌù mə̂ aa, ǹyɛrə a nɨ̂ ɨ̀nnù jìi à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aà.

Ǹdɨꞌɨ yì ŋ̀wè yâ

(Mk. 12.28-34; Lk. 10.25-28)

34 Nòò yìi mə baFarɨsai lɛ nyuꞌu mə à kùtə̀ mə̂ mɨ̂ntsù mɨ baSadukai aa, bo ghotə̀ ǹzi. 35 Ŋù nɨbò yî mɔ̀ꞌɔ, mbə ndɨ̀ꞌɨ̀ nɔ̀ŋsə̀, a betə̀ yi nɨ̂ àbetə̀ a ŋkwàꞌànə yu. 36 “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, ǹdɨ̀ꞌɨ yì àkɔꞌɔ̂ ǹtsɨrə a mum bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ àa yu aa ɛ?”

37 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Tɨgə kɔ̀ŋə a Mmàꞌàmbì Nwìŋɔ̀ŋ ghò nɨ̂ ǹtɨɨ̀ gho ɨ̀ tsɨ̀m, nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yǒ ntsɨ̀m, nɨ mɨ̀tsyɛ̂ mo mɨ̀tsɨ̀mə̀.* 38 Àa ndɨꞌɨ yî àkɔꞌɔ̂ ǹtsɨrə ŋkɨ mbə yî ǹtsyàmbìì. 39 Yìi mə ɨ̀ yòŋtə aa, ɨ̀ kɨ mbə ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ tsǒ ma yû. Tɨgə kɔ̀ŋə̀ a ndɨ̂m ghò tsǒ ɨ̀bɨ̀ɨ nû ghô.* 40 Bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bɨtsɨ̀m, nɨ̂ ɨ̀nnǔ tsɨ̀m jìi mə ǹtoo Nwî lɛ ŋgwàꞌànə̀ aa, ɨ tsugɨnə aa a nɨ̂ ǹdɨꞌi mà jû ji baà.”

Àbetə̀ ǹloŋ Ayɔꞌɔ̀ Nwì wâ

(Mk. 12.35-37; Lk. 20.41-44)

41 Tsǒ mə baFarɨsai lɛ ŋghotə ntswe aa, Yesu a betə waa nɨ̂ àbetə̀ yuà: 42 “Nɨ̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə akə nloŋ Ayɔꞌɔ̀ Nwì wa aa ɛ? À bə aa mû wò aa ɛ?”

Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “À bə aa mu David.”

43 Yesu a betə waa mə, “A tɨgə̀ ǹtsya aa mə akə mə David, ǹyoŋ ajàŋ mə Àzwì Nwî a lɛ ntintə yi aa, mə tâ à twoŋə yi nɨ Mmàꞌàmbi aa ɛ? Ǹloŋ mə à lɛ nswoŋ mə,

44 ‘M̀màꞌàmbi a swoŋ a mbô M̀màꞌàmbî ghà mə,

tswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ mə̀ nî màꞌà,

ǹyweꞌe a noò yìi mə mə̀ ka yǐ nɔ̀ŋsə ŋgàŋkɨbàâ jò a njiꞌi mɨkòrə̂ wò aà.’*

45 “Ma mùu ajàŋ m̀bə David a ka ntwoŋə yi nɨ̂ M̀màꞌàmbi, a tɨgə̀ m̀bu ntsyà aa la mbə mu David aa ɛ?”

46 Kaa ŋù nɨ̀bò yî tsù à lɛ waꞌà nɨ̂ ànnù a ŋkwiꞌi tswê, kə̀ ǹlɔgɨnə maa njwi, kaa ŋù a waꞌà nɨ̂ yi nɨ̂ ànnù yî tsu bû m̀betə nɨ̂ àbetə̀.

23

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋwàꞌàsə̌ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai aà

(Mk. 12.38-39; Lk. 11.43,46; 20.45-46)

1 Yesu a bəŋkə̀ a mbo ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ǹswoŋ a mbo bo mə, 2 “Ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai, bɨ tswe nɨ̂ àlə̀ŋə Moses. 3 Maa ajàŋ a kuꞌùnə̀ mə tâ nɨ̀ ka nyuꞌunə nɨ waa ŋkɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi bɨ swoŋ a mbo bù aà, lâ ǹtsuu nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə bo ghɨ̀rə̀ aa kɨ ghɨ̀rə̀; ǹloŋ mə bo dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ ɨ̀nnù la kaa waꞌà bàŋnə̀ ŋ̀ghɨrə. 4 Bo kwerə nɨ̂ ɨ̀bèꞌè jìi mə ɨ dɨ̀rə̀ aa ǹnɔŋsə nɨ a mbɨ̀gɨ̀nə bə̀; la kaa bo bɨ̂mbɔŋ waꞌà nɨ a muswɛ̂bo ghu nɔ̂ŋsə̀ a ŋkwɛtə abèꞌè yâ. 5 Bɨ ghɨ̀rə ɨnnù tsɨ̀m aa bə mə bə̀ ka nyə waa; jyaa ɨbàa ŋgùù jìi mə bɨ ŋwàꞌànə̀ nɨghàà nɨ Nwî nɨnə ghu aa bo bɨ̀ ɨ̀ jyaa ɨtsəŋə ɨtsə̀ꞌə̀, bo ghɨ̀rə̀ ɨ naŋsə̀ m̀faŋ ŋkɨɨ nsaꞌa! 6 Bo kɔ̀ŋə̀ nɨ̂ ɨ̀lə̀ŋ jìi ɨ kɔꞌɔnə aa, a adɨgə àdinà, ŋ̀kɔŋ a ntswe a nɨ̂ ɨ̀ləŋ jìi ɨ tswe a mbìì a ndâŋghòtə̂, 7 ŋ̀kɨɨ ŋkɔ̀ŋə nɨ mə tâ bə̀ ka ntsaꞌatə waa nɨ̂ àghuꞌusə̀ a nsaanə mɨtaa, ŋkɨɨ ŋkɔŋə nɨ mə bɨ̀ ka ntwoŋə nɨ̂ waa nɨ̂ ‘Rabbi.’

8 “Lâ nɨ̀ tsuu lǒ bii tâ ŋù à twoŋə ghuu nɨ̂ ‘rabbi,’ ǹloŋ mə nɨ̀ tswe nɨ̀ Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù aa tsiꞌì yì m̀fùùrə̀, bù bɨtsɨ̀m bâŋnə̀ m̀bə aa bə bɨ̀lɨ̀m bɨlɨmə. 9 Nɨ̀ tsuu ŋû tsù fàa a atu nsyɛ nɨ taà ghùu kɨɨ twoŋə, ǹloŋ mə nɨ̀ tswe nɨ̀ Tà aa tsiꞌì yì m̀fùùrə̀, yìi mə à tswe a aburə aa. 10 Nɨ̀ tsuu kɨɨ bìì tâ bàa ntwoŋə ghuu nɨ bɨ̀masà, ǹloŋ mə nɨ̀ tswe nɨ̀ Masà aa tsiꞌì yì m̀fùùrə̀, a bə̂ Àyɔꞌɔ̀ Nwì wâ. 11 Ŋù yìi mə à kɔ̀ꞌɔ̀nə a tɨtɨ̀ɨ bù ǹtsyatə abùgə̀ bə̂ aa, tâ à baŋnə bə ŋgàŋàfàꞌâ ghùù. 12 Ŋù yì mə a ŋentə nɨ m̀bɨ̀ɨ̀ nû yì aa, baa sɨgɨtə nɨ ghu, lâ ŋù yìi mə a bàŋnə̀ ǹsɨgɨsə nɨ̂ m̀bɨ̀ɨ̀ nû yì a nsyɛ aa, baa bàŋnə ŋŋɛntə yi.

Yesu à tùû àbagɨ̀lə̀ yaa

(Mk. 12.40; Lk. 11.39-42,52; 20.47)

13 “Lâ ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a mbo bù, m̀ba ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀, bo bɨ̀ ba Farɨsai, ŋ̀gǎŋabagɨlə̀! Ǹloŋ mə nɨ tsetə abàꞌa annù nɨfɔ̌ aburə a nsi bə̀. Kaa bù bumbɔŋ kaa nɨ̀ waꞌà ghu kuu, kaa waꞌà kɨ̀ m̀maꞌatə bə̂ bìi mə bɨ kɔ̀ŋə ŋkuu aa mə bɨ̀ kuu ghu! [ 14 Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a mbo bù m̀ba ŋgǎŋndɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai, ŋgǎŋabagɨlə̀! Nɨ nɨ̀ꞌɨ̀ nɨ bɨ̀kwìꞌì bɨ bâŋgyɛ̀, ŋ̀kwɛrə nɨ̂ ǹjoò jyaa nɨ mɨ̀laꞌà myaa, m̀bagɨlə ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî nɨ̂ ɨdaŋə mɨghàà. Ma mùu ajàŋ, wâ ŋ̀gɨꞌɨ yìi ɨ̀ ka yǐ kuu a nu bù aa ɨ̀ ka yǐ swèrə̀!”]*

15 “Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a mbo bù m̀ba, ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai, ŋ̀gǎŋabagɨlə̀! Bù bìi mə nɨ too nɨ bɨ̀ mɨ̀yàà, ŋ̀ghɛɛ nɨ a ɨtoo ɨtoo, a nyə mə mbə nɨ̀ ghɨrə̀ ŋù yî m̀fùùrə̀ a biì ànnùnwî yuu, nòò yìi mə nɨ̀ ghɨ̀rə̀ mə̂ a bəŋkə̀ m̀bii aa, nɨ̀ bâŋnə̀ ŋ̀ghɨrə a kuꞌùnə̀ bə ŋkuu a mɔꞌɔ Satan, ǹtsyatə ghuu.

16 “Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a mbo bù m̀ba, bɨ̂tsyàsə̀ bìi bɨ fəꞌə aà, nɨ dɨ̀ꞌɨ̀ mə, ‘Ŋù à bə kàa nɨ̂ ɨ̀kǔm ǹdâmàꞌanwì, boŋ ŋ̀kàa mà ya ɨ̀ tsyâ àdàŋə̀ dàŋə̀; lâ ŋù à bə kàà nɨ ɨ̀kǔm atɨɨ gold yìi a tswe a ndâmàꞌanwì aa, boŋ à tswe nɨ̀ ǹlə̀ə akàà ma yâ.’ 17 Bǔ ɨtɨ̀rə̀ jìi ɨ kɨ mfəꞌə aa! Nɨ̀ zi mə a kɔ̀ꞌɔ̀nə yuu aa ɛ, àtɨ̀ɨ̀ gold ya kə̀ ǹdâmàꞌanwì ya yìi mə ɨ̀ ghɨ̀rə atɨɨ gold ya a tɨgə̀ àyoo abaꞌatə̀ aa ɛ? 18 Nɨ kɨɨ nswoŋə nɨ mə, ‘Ŋù à bə kàà nɨ nɨ̀kèntə̀ nɨ mɔꞌɔ nɨ màꞌanwì, boŋ àkàà ma ya a tsya yi a dàŋə̀ dàŋə̀; la mbə ŋù a baŋnə ŋkàà nɨ̂ ǹjoo mmàꞌanwì jìi mə ɨ nɔŋ wa nɨkentə aa, boŋ à tswe nɨ̀ ǹlə̀ə̂ àkàà ma yâ.’ 19 Bù bɨfə̀ꞌə̀nə̀! Àyìi mə a kɔꞌɔnə aa, à nɨ yuu aa ɛ, àyoo mmàꞌanwì ya, kə̀ nɨ̀kèntə̀ nɨ mmàꞌa Nwì nya mə nɨ ghɨ̀rə àyoo mmàꞌanwì ya a tɨgə̀ àyoo yìi a laa màŋsə̀ aa ɛ? 20 Maa ajàŋ, ŋù yìi mə a kàà nɨ nɨ̀kèntə̀ nɨ mmàꞌanwì aa, a kàà aa nɨ̀ nɨ̀kèntə̀ nya bo bɨ̀ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə ɨ nɔŋ ghu aà; 21 Ŋù yìi mə a kɨɨ ŋkaa nɨ̂ ǹdâmàꞌanwì aa, a kàà aa nɨ̀ ǹda ya bo bɨ̀ yu wa yìi à tswe ghu aà; 22 ŋù yìi mə a kɨɨ ŋkaa nɨ̂ àbùrə̀ aa, a kàà aa nɨ̀ àbə̀rə̀ Nwî bo bɨ̀ yu wa yìi mə à ŋàŋnə wa nɨ̂ àbə̀rə̀ aà.

23 “Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋwè a mbo bǔ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai, ŋgǎŋabagɨlə̀! Nɨ yàtə̀ bâmbɔ̀rə̀ bî kə̀ꞌə̀kə̀ tsiꞌì tsǒ bɨ̀ mint, nɨ dill, nɨ cumin, jìi à nɨ̂ ǹjoo àghɔ̀ꞌɔ̀ aa, ɨtɨɨ nɨ̀ghum, mfa nɨ̂ àtɨɨ yì fùùrə̀ a mbo Nwì, m̀baŋnə mmàꞌàtə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jî wè jìi mə ɨ tswe a mum nɔ̀ŋsə̀, tsiꞌì tsǒ annù yìi mə atsinə aa, bo bɨ̀ ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀, nɨ̂ àbìintɨɨ̀; boŋ nɨ̀ laa mfàꞌà nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû tsiꞌì tsɨ̀m kaa waꞌa nɨ̂ ji mɔꞌɔ màꞌàtə̀. 24 Bɨ̀tsyàsə̀ bìi bɨ fəꞌə aà! Nɨ kɛɛ fɨrɨ̂njì a nɨ mɨ̀lùꞌù m̀baŋnə nno nɨ̂ ləŋə ghu bɔ̀ꞌɔ̀!

25 “Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋwè a mbo bǔ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai, ŋgǎŋabagɨlə̀! Ǹloŋ mə nɨ lɔ̀gə̀ nɨ̂ noò ǹsìꞌi nɨ̂ ǹdɔŋ bo bɨ̀ àkaŋ tsiꞌǐ a abɛɛ abɛɛ, lâ mûm yì ɨ bâŋnə̀ ǹluu nɨ̂ ɨ̀yə̀rə bo bɨ̀ àghə̀ꞌə̀nə̀. 26 Bǔ baFarɨsai, bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀, nɨ̀ foo nlɔ̀gɨ̀nə̀ ǹsiꞌi mûm ǹdɔŋ ya bo bɨ̀ àkaŋ ya yaꞌa, boŋ njɨ̀m àbɛ̀ɛ̀ ɨ̀ ka bɔ̌ŋ laa.

27 “Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋwè a mbo bǔ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai, ŋgǎŋabagɨlə̀! Nɨ̀ bə aa tsiꞌì tsǒ mɨ̀syɛ̀ mìi mə bɨ yɔꞌɔ nɨ̂ m̀bə̀ə̀ yî m̀fùꞌù, m̀bɔŋə nɨ a ŋkɨrə tsiꞌì àbɛ̀ɛ abɛɛ, la ò tɨ kuu ghu mum, mɨ bâŋnə̀ ǹluu nɨ̂ ɨ̀kwɛ̀ɛ ɨku bə̂ bo bɨ̀ ǹjoo jìi mə ɨ sɨ̀ laa aà. 28 Àa ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ ajàŋ yìi mə nɨ kɨrə abɛɛ aà, tsiꞌì tsǒ bə̀ bìi mə ànnù yaa a tsinə, lâ bɨ tɨ kuu a mûm ǹtɨɨ bù, nɨ̀ luu nɨ̀ àbagɨlə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ̂.

Yesu à swǒŋ ŋgɨꞌɨ yìi ɨ̀ ka zî a mbo bo aà

(Lk. 11.47-51)

29 “Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋwè a mbo bǔ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai, ŋgǎŋabagɨlə̀! Ǹloŋ mə nɨ bɔɔ nɨ mɨ̀syɛ̀ mɨ ŋgǎŋtoo Nwî, ŋ̀kɨɨ nnaŋsə nləŋtə nɨ mɨ̀syɛ̀ mɨ bə̂ bìi ɨ̀nnù jyaa ɨ tsinə aa, 30 nswoŋə nɨ mə, ‘Bìꞌì lɛ mbaa tswe aa a noò bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà biꞌi boŋ kaa bìꞌì lɛ waꞌǎ abô yiꞌi nɨŋ a nsaansə àləə ŋgǎŋntoo Nwî.’ 31 Ma mùu ajàŋ nɨ̀ fɨ̀gɨ̀tə̀ aa mə nɨ bɨ̀yə̂fə̂ buu bûmbɔŋ mə nɨ̀ laa mbə bɔɔ bɨ bə̂ bìi mə bɨ lɛ nzwitə ŋgǎŋntoo Nwî aà. 32 Nɨ̀ ghɛɛ la nɨ̀ m̀bìì m̀maŋsə afàꞌa yìi mə bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà buu lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ aà. 33 Bǔ nô, bǔ bɔɔ bɨ bɨ̂mweꞌenə, mbə nɨ̀ tsyâ aa mə akə ŋkhə a ŋkuu a mɔꞌɔ Satan aa ɛ? 34 M̀bə yìi mə a bə ma mùu ajàŋ aa, mə too nɨ̂ ŋ̀gǎŋntoo Nwî bo bɨ̀ ŋ̀gàŋmɨtsyɛ̀, nɨ̂ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀, bǐ mɔꞌɔ bìi mə nɨ̀ ka zwitə a ajàŋ mə nɨ̀ ka kwèèntə̀ waa a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ aa, ɨ bàŋnə ghɔ̀ɔ̀ bî mɔꞌɔ a ndâŋghòtə bù, ɨ kɨɨ kɨ tsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə̂ yaa, ɨ yòŋə̀ nɨ̂ waa a nɨ̂ ɨ̀laꞌa jìi bo khə̀ ŋ̀ghɛɛ ghu aà, 35 tǎ tâ àləə bə̂ bìi ànnù yaa a tsinə, mə nɨ lɛ nzwitə waa tɨ ghə̌ bo fansə ànnù aa, ǹlɔgɨnə nɨ yì Abel ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe nɨ yi Zacharias mu Barachiah, yìi mə nɨ̀ lɛ nzwitə, a tɨtɨ̀ɨ ndâmàꞌanwì bo bɨ̀ nɨ̀kèntə̀ nɨ màꞌanwì aa, tâ à kuu a atu bù. 36 Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, ǹjo ɨnnù ma jû ɨ̀ ka kuu a atu nɨ̀wàà nɨ bə̂ buà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋkɔ̀ŋə Yerusalem aà

(Lk. 13.34-35)

37 “Wɛɛ! Yerusalem, Yerusalem! O zwitə nɨ ŋgǎŋntoo Nwî, ǹtumntə nɨ̂ bə̀ bìi mə bɨ too a mbo wò aa nɨ̀ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀! Ŋ̀gààjî ghàꞌàtə̀ mə̀ lɔ̀ɔ̀ mə̂ mə mə ghotə bɔɔ̀ buu, tsǒ mə mâŋgu a ghotə bɔɔ̀ bi a njiꞌi mɨbǎ yu aà. Lâ kaa nɨ̀ waꞌà biì! 38 Yə̂ nɨ̀ bɨ mèꞌè mə ndâ yùù ɨ tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀fùmndùgə̀. 39 Mə̀ swǒŋ a mbo bù mə kaa nɨ̀ ka waꞌà gha bù ǹyə, ɨ yweꞌe a noò yìi mə nɨ̀ ka yǐ tɨgə swoŋə nɨmə ‘Bìꞌinə̀ ghaꞌasə yu wa yìi mə a zì nɨ̂ ɨ̀kǔm M̀màꞌàmbi aà!*’ ”

24

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghàà ǹloŋ annǔ nsàꞌa Ǹdâmàꞌa Nwì aà

(Mk. 13.1-2; Lk. 21.5-6)

1 Yesu à fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ wa ndâmàꞌanwì ŋ̀ka ŋghɛɛ, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ zî, ǹdɨꞌɨ ndâmàꞌanwì ya mə tâ à yə ajàŋ yìi mə bɨ lɛ naŋsə mbɔɔ tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ aà. 2 A bâŋnə̀ ŋ̀kwiꞌi a mbo bo mə, “Tɨgə nɨ̀ naŋsə nyə, kə̀ a sɨ̀ la bə aa ɛ? Mə̀ swǒŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, Kaa tsiꞌì ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ yî m̀fùùrə̀ kaa ɨ̀ ka yǐ waꞌà a atu yì mɔꞌɔ bû nɔŋə. Bɨ ka yǐ sàꞌà tsiꞌì tsɨ̀m màꞌànə a nsyɛ̂.”

Ànnǔ nyə ŋgɨꞌɨ bo bɨ ajàŋ mə bɨ ka yǐ kɨ tsɔꞌɔ akorə bɔɔ bɨ Kristo aà

(Mk. 13.3-14; Lk. 21.7-19)

3 Yesu à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹtswe a nsyɛ a atu ntaꞌa Olive, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ zî ghu mbɛ̀ɛ̀ a tswê tsiꞌì bo bo, mbetə yi mə, “Naŋsə nwoŋ tâ bìꞌì yuꞌu, ɨ̀nnù ma jû ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ aa a noò àkə̀ aa ɛ? Àlènsə̀ yìi mə a ka yǐ dɨ̀ꞌɨ a noò ǹzi ghò bo bɨ̀ nòò ǹlwìꞌî m̀bi aa à ka yǐ bə aa akə̀ aa ɛ?”

4 Yesu a kwiꞌi mə, “Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu ntsee lǒ lə̀ə̀ tâ ŋù tsù à bweꞌesə ghuu. 5 Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ ka yǐ kɨ zì a nɨ̂ ɨ̀kûm gha ɨ swoŋə nɨ mə, ‘Wa mə̀ bə̀ aa Àyɔꞌɔ̀ Nwì wâ,’ ɨ bweꞌesə nɨ̂ bə̀ bî ghàꞌàtə̀. 6 Nɨ̀ ka yǐ kɨ yuꞌu mə bɨ màꞌa ntsò, ɨ kɨɨ yuꞌu nɨ̂ fɨswoŋ ǹloŋ mɨ̂ntsò. Lâ nɨ̀ yi tɨ yuꞌu, nɨ̀ tsuu kɨ bɔꞌɔ, nloŋ mə ma jû ɨ̀nnù ɨ tswe nɨ̀ m̀fɛ̀ꞌɛ̂, lâ kaa a waꞌà bə aa mə nòò ǹlwìꞌî m̀bi wa à kùꞌù mə̂. 7 Ǹloŋ mə ɨ̀too ɨ ka yǐ kɨ màꞌa ntsò bo bɨ̀ jǐ mɔꞌɔ, tâ ɨ̀too jìi mə bɨfɔ̀ buꞌutə aa tâ ɨ̀ kɨ ŋka maꞌanə bo bɨ̀ jǐ mɔꞌɔ̀; tâ mɨ̀kwenə̀ à kuu a alaꞌà. Tâ ǹsyɛ ɨ tsɨgɨnə nɨ̂ a ɨdɨgə ɨdɨgə. 8 Ma jû ɨ̀nnǔ tsɨ̀m ɨ ka yǐ bə aa tsǒ ajàŋ yìi maburə̀ à lɔ̀gɨ̀nə a nyuꞌu ǹyaŋə a noò yìi à tsɨ̀gə̀ aà.

9 “Bɨ ka yǐ tswa ghuu ɨ fa a mbo bə̀ tâ bɨ̀ nɨŋ ŋgɨꞌɨ yì ŋ̀wè a nu bù kə̀ ɨ zwitə ghuu. M̀bî ǹtsɨ̀m ɨ̀ ka yǐ kɨ bàà ghuu nloŋ ɨkûm ghâ. 10 Bə̀ bì ghàꞌàtə̀ ka yǐ màꞌàtə abìintɨɨ̀ yaa, ɨ fèè nɨ̂ waa bo nɨ bo, ɨ kɨɨ bànə̀ nɨ̂ waa. 11 Ŋ̀gǎŋntoo Nwi mbweꞌesə̀ jî ghàꞌàtə̀ ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ ɨ kɨ bweꞌesə nɨ̂ bə̀ bî ghàꞌàtə̀. 12 Ɨ̀bɨ ɨ ka yǐ ghaꞌa siꞌi tâ àkɔ̀ŋnə̀ bə̂ bî ghàꞌàtə̀ à bɔrə. 13 Lâ ŋù yìi à tswa ntɨɨ̀ yi nyweꞌə a nlwìꞌì aa, à ka yǐ yweenə. 14 Bɨ ka yǐ swoŋ ntoo yì sɨgɨ̀nə̀ yû ǹloŋ annù nɨfɔ̀ aburə a mbô m̀bî ǹtsɨ̀m, tâ ɨ̀ bə àyəfə a mbo ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ mu ŋǔ ntsɨ̀m, mbɔŋ tâ nòò ǹlwìꞌî m̀bi à zi.

Ànnù yî ǹswèrə̀ ǹswerə yâ

(Mk. 13.14-23; Lk. 21.20-24)

15 “Nɨ̀ ka yǐ yə annù yî swèrə̀ ǹswerə ya mə ŋ̀gàŋntoò Nwì Daniel à lɛ nswoŋə aa tâ à tswe wa Adɨgə yî Làà maŋsə. (Tâ ŋù yìi a twoŋ annù yuà aa tâ à naŋsə nyuꞌu nzi.) 16 Bɛɛ mə nɨ̀ yə ma mùu ajàŋ, tâ bə̀ bìi mə bɨ tswe a alaꞌa Yudea aa bɨ̀ fɛꞌɛ ŋkhə̀kə̀ ŋ̀kɔꞌɔ ŋghɛɛ a ɨtu mɨ̂ntaꞌà. 17 Tâ ŋù yìi à tswe a atu nda aa, tâ à tsee lǒ bǔ sɨgə ɨ kuu a nlɔ̀gə̂ ǹjoò ji jìi ɨ tswe a mûm ǹda aà. 18 Tâ ŋù yìi mə à tswe a mûm ǹsòò aa tâ à tsuu bǔ bɨ̀ɨ̀ a nlɔ̀gə̂ àkutə̀ yi. 19 Wɛɛ! Ŋ̀gɨꞌɨ̀ bɨ̀maburə̀ bi atoꞌo bo bɨ̀ yì bìi mə bɨ nɔŋsə bɔɔ maa nɨ̂ ǹjwi ma jya aà! 20 Nɨ̀ ka ntsaꞌatə Nwî tâ ɨ̀nnù ma jû ɨ̀ yi ntsuu fɛ̀ꞌɛ aa a noò m̀fəꞌə, kə̀ a njwîŋgɔ̀ŋə̀. 21 Ǹloŋ mə ŋgɨꞌɨ yìi ɨ̀ ka yǐ tswe maà noò aa ɨ̀ ka yǐ swèrə ɨ tsyǎ ŋgɨꞌɨ̀ ǹtsɨ̀m yìi ɨ̀ lɛɛ̀ m̀fɛꞌɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ a noò yìi mə Nwì à lɛ naŋsə mbi, ɨ kɔꞌɔ yweꞌe tsɨtsɔ̀ŋə̀. Kaa yì dàŋ ɨ̀ ka yǐ waꞌà bù m̀fɛꞌɛ tsǒ ma yû. 22 Lâ Nwì à ka yǐ kwyɛ̀tə ndùu njwi mà jû ǹloŋ ŋkwitu bə̂ bi bìi à tsɔ̀ꞌɔ̀ aà. A sɨ̀ laa bə boŋ kaa ŋù tsù à ka yǐ waꞌa yweenə̀.

23 “M̀bə ŋù a zi tɨ swoŋə a mbo bù mə, ‘Yə̂, Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa à ghuà!’ kə̀ ‘Yə̂, à wiì!’ nɨ̀ tsee annù yìi a swoŋ aa lǒ bii. 24 Ǹloŋ mə bÀyɔꞌɔ̀ Nwì bɨ mbweꞌesə̀ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋntoo Nwi mbweꞌesə̀ ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ ɨ kɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̂ ɨlensə ɨnnù jî wè bo bɨ̀ ɨ̀nnǔtsyâmbo a mbweꞌesə bə̀ ghu, ɨ tɛꞌɛ kɨ yweꞌetə nɨ a mbweꞌesə tsiꞌì bə̀ bii mə Nwì à tsɔ̀ꞌɔ aà. 25 Yə̂ nɨ̀, wa mə̀ swòŋ mə̂ a mbo bù m̀bɔŋ tâ nòò ma wa a kuꞌu.

26 “Maa ajàŋ, m̀bə bə̀ yi ka nswoŋə nɨ a mbo bù mə, ‘Yə̂, wa à tswe a atu ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀,’ nɨ̀ tseè ghu ghɛ̀ɛ̀; kə̀ bɨ swoŋ mə, ‘Yə̂, à tswe a mûm ǹjaꞌa nda jǐ mum,’ nɨ̀ tsee lǒ bii. 27 Ǹloŋ mə ànnǔ nzǐ Mu Ŋù a ka yǐ bə aa tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə mbə̌ŋ ŋwàꞌà a mbɨ̌ nsàꞌa nòò ŋ̀kàꞌâ yi wa ɨ ta ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyweꞌe a mbɨ ntso nòò aà.

28 “Àdɨ̀gə yìi mə àkwo ayoo a nɔŋ ghu aa, bɨ̀buꞌùmbɨ̀rə̀ ghotə ghu.

Àjàŋ mə Mu Ŋù à ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ aà

(Mk. 13.24-27; Lk. 21.25-28)

29 “Ǹjwi ŋgɨꞌɨ mà jya ɨ ka yǐ ghɛ̀sə̀ kɨ mɛ̀ aa, tâ nɨ̀nòò à fii, kaa tâ sàŋ à waꞌà bù ŋ̀ka nta, tâ mɨ̀njɔ̀ŋ mɨ ka nlo a aburə ŋwokə nɨ a nsyɛ̂, tâ bɨ̀ tsɨgə ɨdaꞌa tsɨ̀m jìi ɨ tswe a aburə aà. 30 Maa noò tâ àlènsə̌ Mu Ŋù tâ à fɛꞌɛ a aburə, tâ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ mu ŋù ǹtsɨ̀m a nsyɛ tâ à yəꞌə, nyə Mu ŋù tâ à zi nɨ a mûm m̀bàꞌà àbùrə̀ nɨ mɨ̀dàꞌà nɨ nɨ̀ghaꞌa nì wè. 31 Ǹtàŋ Nwì ɨ̀ ka yǐ ghàà nɨ̂ tɨ̀ɨ̀, tâ à too baangel bi a nɨ̂ m̀bɛ̀ɛ mbi ji nɨkwà mə tâ bo ghɛɛ ŋghotə bə̂ bi bìi mə à tsɔ̀ꞌɔ̀ aa, ǹlɔgɨnə a mbɛ̀ɛ̀ m̀bî yì mɔ̀ꞌɔ ŋghɛɛ nlwìꞌìsə nɨ yì mɔ̀ꞌɔ̂.

Ànnù yìi mə mbə bɨ yəgə nɨ̂ àti figə̀ aà

(Mk. 13.28-31; Lk. 21.29-33)

32 “Tâ nɨ̀ yəgə annù a nɨ̂ àtì figə̀. A yi mbə a noò yìi ntaà ji ɨ fìꞌìsə̀ mə ɨyə̀ŋ jî fii aa, nɨ̀ zi mə nòò ǹtsǔ mbə̀ŋ à tɨ̀gə a abô. 33 A kɨ̂ m̀bə nɨ a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ mə, mbə nɨ̀ yǐ nyə ɨnnù juà tsɨ̀m, nɨ̀ zi mə à zì mə̂ ŋkoontə, ǹtɨgə aa tsiꞌǐ a ntsǔbùꞌù. 34 Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, kaa nɨ̀wàà nɨ bə̂ nuà nɨ ka waꞌà tsyà tɨ ghə mə ɨ̀nnù ma jû tsɨ̀m ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂. 35 Àbùrə̀ bô ǹsyɛ ka yǐ tsyà, lâ kaa tâ nɨ̀ghaâ na nɨ̀ waꞌà tsyà.

Kaa ŋù tsù à sɨ njwi ya kə̀ noò ma wa zî.

(Mk. 13.32-37; Lk. 17.26-30,34-36)

36 “Kaa ŋù tsù à sɨ̌ njwi kə̀ noò wa zî, kaa tsiꞌì baangel bii bɨ tswe a aburə aa, kə̀ Mû. A kɨ nzi tsiꞌi Tà yuyu. 37 Àjàŋ yìi mə a lɛ mbə wa noò Noah aa, àa àjàŋ yìi a ka yǐ kɨɨ bə a nòò yìi mə Mu Ŋù à ka yǐ kɨ zì aà. 38 Tsiꞌì tsǒ mə a lɛ mbə wa noò m̀bɔŋ mɨ̀yàa m̀bə̀ŋ wa a fɛꞌɛ aa, bə̀ lɛ sɨ jɨ ŋkɨɨ nno, nyɔꞌɔkə nɨ bàŋgyɛ̀, ŋ̀kɨɨ mfa nɨ̂ bɔɔ byaa a nda nɨ̀yɔꞌɔ, ǹyweꞌe wa njwi mə Noah à lɛ ŋkuu wa mûm àbaŋ aà, 39 kaa waꞌa annù tsu zî, ǹyweꞌe wâ noò mə mɨ̀yàa m̀bə̀ŋ wa à lɛ nzì ǹyɛꞌɛ waa aà. Àâ àjàŋ yìi mə a ka yǐ kɨɨ bə a noò yìi mə Mu Ŋù à ka yǐ zì aà. 40 M̀bâŋnə̀ ji baa ɨ ka yǐ kɨ fàꞌà a afɔ̀ tâ bɨ̀ yi nlɔ̀gə̀ yî m̀fùùrə̀ m̀maꞌatə yî mɔ̀ꞌɔ̂. 41 Bàŋgyɛ̀ bi baa ka yǐ tswe adɨgə ŋghɔ̀ꞌɔ̂ àbaa tâ bɨ̀ zi nlɔ̀gə̀ yî m̀fùùrə̀ m̀maꞌatə yî mɔ̀ꞌɔ̂. 42 Maa ajàŋ, nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu nloŋ mə kaa nɨ̀ sɨ njwi ya yìi mə Mmàꞌàmbî ghùù à ka zì ghu aa zî. 43 Nɨ̀ zi tâ à laa mə, m̀bɔ̂ŋ ǹdâ wa à lɛ mbaa zi a noò yìi mə nyə̀rə̂ à ka zì ghu nɨ̂tugə aa boŋ à tswe nɨkerə̀ ŋ̀ka bɛ ndâ yì ya mə tâ ǹyərə wa à tsee zǐ bəgə ɨ kuu ghu. 44 Maa ajàŋ, nɨ̀ ka ŋkɨɨ ntaŋtə nû juu, nloŋ mə Mu Ŋù à ka yǐ zì aa a noò yìi mə kaa nɨ̀ sɨ̀ zî aà.

Ànnù ǹloŋ ŋgàŋàfàꞌà yìi mə fàꞌà nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m bo bɨ̀ ŋ̀gàŋàfàꞌà yî m̀bɨ̂

(Lk. 12.41-45)

45 “Ŋ̀gàŋàfàꞌà yìi a fàꞌà nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m ŋ̀kɨ ntswe nɨ mɨ̀tsyɛ̀ aa, yìi mə masà yì à lə̀ə mə tâ à ka nlentə ndâ yì, ŋ̀ka mfa nɨ mɨ̀jɨ a mbo banda bya a nɨ nòò yìi a kùꞌùnə aa, à nɨ wò aa ɛ? 46 M̀bɔɔnə a mbo ŋgàŋàfàꞌà ma wa mə mbə masà yì a ka mbɨɨ nyə a ghɨ̀rə̀ maa ajàŋə̀. 47 Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, taà yì wa à ka tɨgə ghɨ̀rə̀ mə à ka nlentə njoò ji tsiꞌì tsɨ̀mə̀. 48 Lâ m̀bə ŋgàŋàfàꞌà yî m̀bɨ wa a swoŋ a mbo ɨbɨɨ nû yi mə, ‘Masà ghà à ka tɨ̀gə’ 49 ǹlɔgɨnə ŋka ŋghɔɔ ŋgǎŋfàꞌà jya ji mɔꞌɔ, ǹjɨ, nno, mbaanə, 50 boŋ masà yì wa à ka zǐ a njwi yìi à sɨ nii yuꞌutə aa, bo a nɨ nòò yìi kaa à sɨ̀ zi aa, 51 ɨ nɨŋ njo ghu nu, ɨ lɔ̀gə̀ yi ɨ lə̀ə̀ bo bɨ̀ ŋ̀gàŋabagɨlə̀; maa adɨgə bə̌ yə̀ꞌə̀ ghu ŋkɨɨ kurə nɨ mɨ̀sɔ̀ŋə̂ myaa.”

25

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ bɔɔ ŋgɔ̀ɔ̀ bi nɨghûmə̀

1 “Bìꞌinə̀ fɨgɨnə annù nɨfɔ̌ aburə nɨ bɔɔ ŋgɔ̀ɔ̀ bi nɨghum bìi bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ bɨ̂lâm byaa ŋghɛɛ a mbòo ndòò nɨ̀yɔꞌɔ ghu. 2 Bì bi ntaà lɛ njɨ̀ŋtə̀, bì bi ntaà bɨ bâŋnə̀ ǹtsyɛsə. 3 Bǐ ajɨ̀ŋtə̀ bya lɛ nlɔ̀gə̀ bɨ̂lâm byaa kaa kɨꞌɨ̀ bɨ̂yweꞌe bɨ mɨghurə bi dàŋ bû ǹtugɨtə. 4 Lâ bì tsyɛ̀sə̀ bya lɛ ntugɨtə bɨ̂yweꞌe bɨ mɨghurə bi dàŋ. 5 Tsǒ mə ndoo nɨ̀yɔꞌɔ wa à lɛ ntɨ̀gə̀ a nzi aa, bo bɨtsɨ̀m lɛ ntsɨŋ fɨ̀lo mbwiiŋkə. 6 Lâ à bə̀ mə̂ nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ɨ̀tugə, bə̀ tɔŋnə̀ ǹswoŋ mə, ‘Wa ndoo nɨ̀yɔꞌɔ wa à zì mə̂, nɨ̀ ghɨrə bìꞌinə̀ fɛꞌɛ ntsiꞌi yi.’ 7 Bɔɔ ŋgɔ̀ɔ̀ bya bɨ̀tsɨ̀m lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀, ŋ̀kɔꞌɔtə nɨ mɨ̀ŋkɨ̀rə̀ mɨ bɨ̂lâm byaa. 8 Bǐ jɨ̀ŋtə̀ bya swoŋ a mbo bì mɨtsyɛ̀ bya mə, ‘Fa nɨ̀ yiꞌi nɨ mɨ̀ghurə̀ ǹloŋ mə bɨ̀lâm biꞌi bwɛnə ŋghɛɛ.’ 9 Lâ bì mɨtsyɛ̀ bya kwiꞌi a mbo bo mə, ‘M̀bə bìꞌì fa boŋ kaa mɨ ka waꞌà a mbo bìꞌinə̀ bɨtsɨ̀m kuꞌùnə̀. Nɨ̀ ghɛɛ a mbô ŋ̀gàŋmɨtaa nyuu muu ghu.’ 10 Bô lò mə̂ ŋ̀ghɛɛ a nyuu, ǹdoo nɨ̀yɔꞌɔ wa a zî. Ǹlɔgə bə̂ bìi bɨ lɛ ntaŋtə nû yàà ǹtɨgə nyuꞌutə aa bo bo kuu ŋghɛ̀ɛ̀ waa wa adɨgə njɨ nɨ̀yɔꞌɔ ntsetə ntsǔndâ. 11 Àbàŋtə̀ a bə̀ mə̂, bɔɔ ŋgɔ̀ɔ̀ bya bǐ mɔꞌɔ kɨ̂ ǹzi, ntɨgə ntwoŋə nswoŋə nɨ mə ‘M̀màꞌàmbî, màꞌàmbî, ŋaꞌa ntsǔnda a mbo bìꞌì.’ 12 Lâ ǹdoo nɨ̀yɔꞌɔ wa a kwiꞌi a mbo bo mə, ‘Mə̀ swǒŋ annù nɨ̂koŋ a mbo bù mə kaa mə̀ sɨ̀ ghuu zî. 13 Ma mùu ajàŋ nɨ̀ tswe nɨkərə̀ ŋ̀ka mbɛ nloŋ mə kaa nɨ̀ sɨ njwi ya kə̌ abàŋtə̀ noò ya zî.’

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ ŋgǎŋfàꞌà ji tarə̀

(Lk. 19.11-27)

14 “Maà noò a ka yǐ bə aa tsǒ ŋû yìi à lɛ sɨ ghɛ̀ɛ̀ a nɨghaa a ndɨsyà ǹtwoŋ ŋgǎŋfàꞌâ ji, m̀fa njoò ji a mbo bo. 15 A mbo yì mɔ̀ꞌɔ, a fa bɨ̀talent bi ntaà.* Ŋ̀ghɛɛ a mbo yì mɔ̀ꞌɔ mfa bi baa, ŋ̀kɨ ntɨgə mfa yî mɔ̀ꞌɔtə a mbo yì mɔ̀ꞌɔ̂. Ǹyatə nyòŋ aa a nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̂ myaa, ǹtɨgə ŋghɛɛ yi wa a nɨghaà. 16 Ŋù wa mə à lɛ ŋkwɛrə bɨ̂talent bi ntaà, à lɛ mburə ŋghɛɛ ŋka ntaŋə mɨtaa nɨ bu. Àbìì a yoŋ ghu mbə bɨ̂talent bi ntaà. 17 Wa yìi à lɛ ŋkwɛrə bɨ̂talent bi baa aa, à lɛ ŋkɨ ŋghɛɛ ntaŋə mɨtaa nɨ bu, àbìì a kɨ̂ ǹyoŋ ghu, mbə bɨ̂talent bi baà. 18 La wa yìi mə à lɛ ŋkwɛrə talent yî m̀fùùrə̀ aa, à lɛ mbàŋnə̀ ŋ̀ghɛɛ ntoŋ nsyɛ ntwiŋ ŋkabə̀ taà yì ya ghu. 19 Àghaꞌa a lɛɛ̀ ǹsaꞌa, taà wàà wa a bɨɨ̀ wa a nɨghaa, ntwoŋə waa mə bo bo tswe a nsyɛ nlèntə annǔ ŋkabə yâ. 20 Wa mə à lɛ ŋkwɛrə bɨ̂talent bi ntaà aa, à lɛ ntsyà ǹtəə a nsyɛ nswoŋ mə, ‘Taà, ò lɛ mfa aa bɨ̀talent bi ntaà a mbo mə̀, mə̀ fùꞌù mə̂ bi ntaà ŋ̀kuꞌusə ghu.’ 21 Taà yì wa a swoŋ ghu mbo mə, ‘Ò ghɨ̀rə̂ sɨgɨ̀nə̀ m̀bǎ ŋgàŋàfàꞌâ ghâ yî sɨgɨ̀nə̀ yìi à tsyɛ̀sə aà. Àjàŋə mə ò lèntə ayoo yì kə̀ꞌə̀tə̀ nɨ̀ ǹtɨɨ̀ gho tsɨ̀mə̀ aa, mə̀ aa lə̀ə̀ gho tâ ò ka nlentə jî ghàꞌàtə̀. Tɨgə ŋkuu nzǐ tâ sɨ̀ ka ndorɨtə.’ 22 Wa yìi à lɛ ŋkwɛrə bɨ̂talent bi baa aa, à lɛ ŋkɨ ntsya ntəə yìi ŋgaa nswoŋ mə, ‘Taà ghà, ò kɨ̀ fa aa bɨ̀talent bi baa a mbo mə̀, mə̀ bù mə̂ m̀fuꞌu bi baa ŋkùꞌùsə̀ ghu, bɨ bulà.’ 23 Taà yì wa a swoŋ ghu mbo mə, ‘Wa ò ghɨ̀rə sɨgɨ̀nə̀ m̀ba ŋgàŋàfàꞌâ ghà yî ǹsɨgɨ̀nə̀ yìi à tsyɛ̀sə aà. Àjàŋə mə ò kɨ̀ lèntə ayoo yì kə̀ꞌə̀tə̀ nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghô tsɨ̀mə̀ aa, mə̀ aa tɨgə lə̀ə̀ gho tâ ò tɨgə nlentə jî ghàꞌàtə̀. Kuu nzǐ tâ sɨ̀ ka ndorɨtə.’ 24 Wa yìi mə à lɛ ŋkwɛrə a talent yî m̀fùùrə̀ aa, à lɛ ntsyà ǹtəə, nswoŋ mə, ‘Taà, mə̀ zi gho mə ò nɨ̂ àtɨntə ŋû, m̀fuꞌu nɨ mɨ̀jɨ a adɨgə yìi kaa ò sɨ̀ ghu bê, ŋ̀kɨɨ kya tɨ ghə ò bwìꞌî. 25 Mə̀ kɨ̀ sɨ bɔꞌɔ nɨ̂ ghô, ŋ̀ghɛ̀ɛ̀ ǹtoŋ nsyɛ nnɨŋə a talent ghò wa ghu. Kò, àyoo yìi à nɨ à yo aa a yûlà.’ 26 Lâ, tâfàꞌà yì wa a swoŋ ghu mbo mə, ‘Àbɔrɨkə ŋgàŋàfàꞌà yî m̀bɨ̂! Ò lɛ nzi mə mə fùꞌù tɨ ghə̂ mə̀ be, ŋkɨɨ ŋkya tɨ ghə̂ mə̀ bwiꞌi, 27 boŋ ò lɛ mbaa ŋghɛ̀ɛ̀ ǹləə ŋkabə̀ yà ya a ndânlə̀ə̂ ŋ̀kabə̀, tà mə̀ tɨ bɨ̀ɨ, mə̀ kwɛrə ayoo yìi a nɨ̂ àyaa nɨ̀ àbìì ghu. 28 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, tâ nɨ̀ kwɛrə a talent gha wa ghu mbo mfa a mbo ŋù wa mə à tswe nɨ bɨ̀talent bi nɨghum aà. 29 Ǹloŋ mə, a mbo ŋù ǹtsɨ̀m yìi à tswe nɨ̂ ǹjoo aa, bɨ aa kùꞌùsə̀ tâ à tswe nɨ ju ɨ̀ ghaꞌa. Lâ, ŋù yìi mə à sɨ̀ nɨ̂ ǹjoo tswê aa, bɨ ka kwɛrə, ɨ kwɛrə mûntsirə̀ yìi à tswe nɨ ghu aà. 30 Ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ ndə̌ àbɔrɨkə ŋgàŋàfàꞌà ghû, nɨ̀ maꞌa yi a abɛɛ a mûm m̀fiì ɨ̀dɨ̀gə̀; a adɨgə yìi mə bə̌ yə̀ꞌə̀ ŋ̀kurə nɨ mɨ̀sɔ̀ŋə̂ myaa ghu aà.’

Ànnǔ ntsɔꞌɔtə mɨ̀saꞌa a noò ǹlwìꞌì ǹjɨ̀mə̀.

31 “Nòò yìi mə Mu Ŋù à ka yǐ zì, a mum nɨ̀ghaꞌa yu bo bɨ̀ baangel bɨtsɨ̀m aa, à ka yi ŋaŋnə nɨ̂ àbə̀rə̀ nɨfɔ̀ yî wè. 32 Ɨ̀too ɨtsɨ̀m ɨ ka yǐ tɨgə ghotə tswe ghu nsi, tâ à yatə waa mbɛ̀ɛ̀ baa tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə ntsèèmbi a yàrə mbinjə̀rə̀ m̀fiꞌisə nɨ a tɨtɨ̀ɨ mbindɔŋ aà. 33 Ɨ tɨgə lə̀ə mbinjə̀rə̀ jya a abo yu yî màꞌà, ɨ bàŋnə lə̀ə̀ ji ndɔŋ jya a abo yu yî ŋ̀kwàbə̀. 34 Tâ m̀fɔ̀ wa a tɨgə nswoŋ a mbo bə̀ bya mə bɨ tswe a abo yu yî màꞌà aa mə, ‘Nɨ̀ zi mbâ bə̂ bìi mə Taà ghà à nɨ̌ŋ mbɔɔnə a nu bù aà, ǹzi njɨ nɨ̌ annù nɨfɔ̀ yìi bɨ lɛ ntaŋtə nləə a mbo bù ǹlɔgɨnə a nlɔ̀gɨ̀nə̂ m̀bi aà. 35 Ǹloŋ mə njì ɨ̀ lɛ sɨ yaŋə nàa, nɨ̀ fa mɨ̀jɨ a mbo mə̀. Ǹjì ŋ̀kì ɨ kâ yaŋə nàa, nɨ̀ fâ ŋ̀kì à mbo mə̀. Mə̀ bə̂ ŋ̀gɨ̀ɨ̀, nɨ̀ kwɛrə̂ ghâ. 36 Mə̀ tswê ǹswèrə̀ ǹswèrə̀, nɨ̀ fâ àtsə̀ꞌə̀ a mbo mə̀. Mə̀ kâ ŋ̀ghɔɔ, nɨ̀ lêntə̀ nɨ̀ghɔ̀ɔ̂ nâ. Mə̀ tswê a ndâtsaŋ, nɨ̀ lêntə̀ ghâ.’ 37 Maa noò, tâ bə̀ bya mə ànnù yaa a tsinə aa tâ bɨ̀ betə yi mə, ‘M̀màꞌàmbî, bìꞌì lɛ nyə gho aa a fə, ǹjì ɨ kâ ǹyaŋə noo, bìꞌì jɛꞌɛ̀ gho, kə̀ ŋ̀kɨ mfa ayoo yì nò a mbo wò a jaŋə njì ŋkɨ lɛ sɨ yaŋə nòo aa ɛ? 38 Bìꞌì lɛ nyə gho aa fə ò bə̂ ŋ̀gɨ̀ɨ̀ bìꞌì kwɛrə̀ gho, kə̀ ò tswê ǹswèrə̀ bìꞌì wɛꞌɛ̀ àtsə̀ꞌə̀ a nu wò aa ɛ? 39 Bìꞌì lɛ nlèntə̀ nɨghɔ̀ɔ̂ no aa fə, kə̀ ŋ̀kɨ lentə gho a ndâtsaŋ aa fə aa ɛ?’ 40 Tâ m̀fɔ̀ wa a kwiꞌi a mbo bo mə, ‘Mə̀ swòŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, àjàŋə mə nɨ̀ lɛ ŋghɨ̀rə̀ ma ya annù a nu mumaà ghà ghû yî mɔ̀ꞌɔ yìi à kə̀ꞌə nsɨgə nlwiꞌi aa, nɨ̀ lɛ ghɨ̀rə̀ aa a nu mə̀.’

41 “A ŋghɛ̀ɛ a nɨ bə̀ bya bìi mə bɨ tswe a abo yu yî ŋ̀kwàbə̀ aa, â swoŋə a mbo bo mə, ‘Lǒ nɨ̀ ghuu a mbɛ̀ɛ mə̀ mba ŋgǎŋndɔ̀ɔ̀, ŋ̀ghɛɛ ŋkuu nɨ mɔꞌɔ tɨ mɛ̀ wa yìi bɨ naŋsə a mbo Devil bo bɨ̀ baangel bi aà. 42 Ǹloŋ mə ǹjì ɨ̀ lɛ sɨ yaŋə nàa kaa nɨ̀ waꞌǎ mɨjɨ a mbo mə̀ fâ; ǹjì ŋ̀kì ɨ kâ ǹyaŋə nàa, kaa nɨ̀ kɨꞌɨ̌ ayoo yì nò a mbo mə̀ fâ. 43 Mə̀ lɛ mbə ŋgɨ̀ɨ̀ kaa nɨ̀ kɨꞌɨ̀ gha kwɛrə̀; mə̀ tswê ǹswèrə̀ ǹswèrə̀ kaa nɨ̀ waꞌǎ atsə̀ꞌə̀ a nu mə̀ wɛꞌɛ̀. Mə̀ ghɔɔ̀ kaa nɨ̀ kɨꞌɨ̀ nɨghɔ̀ɔ̂ na lèntə̀. Mə̀ tswê a ndâtsaŋ, kaa nɨ̀ kɨꞌɨ̀ gha ghantə̀.’ 44 Tâ bo kɨ mbetə yi mə, ‘M̀màꞌàmbî, bìꞌì lɛ nyə gho aa fə, ǹjì ɨ yaŋə̀ noo, kə̀ ǹjì ŋ̀kì ɨ yaŋə̀ noo, kə̀ ò kɨ̂ m̀bə ŋgɨ̀ɨ̀, kə̀ ò kɨ̂ ǹtswe nswèrə̀ ǹswèrə̀, kə̀ ŋkɨɨ ŋghɔɔ, kə̀ ŋ̀kɨ ntswe a ndâtsaŋ kaa bìꞌì kɨꞌɨ̌ annǔ tsu a nu wò ghɨrə̀ aa ɛ?’ 45 Boŋ à ka kwiꞌi a mbo bo mə, ‘Mə̀ swòŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə, àjàŋə mə nɨ̀ lɛ ŋkɨꞌɨ a nu ghûlà yî mɔ̀ꞌɔ yìi à kə̀ꞌə nsɨgə nlwiꞌisə aa ghɨ̀rə̀ aa, kaa nɨ̀ lɛ ŋkɨꞌɨ aa a nu mə̀ kɨ ŋghɨrə.’ 46 Tâ bo tɨgə nlo ŋghɛ̀ɛ̀, ŋ̀ghɛɛ ŋkuu a nɨ ǹjo tɨ̀ mɛ̀ ya. Tâ bə̀ bìi mə ànnù yaa a tsinə aa tâ bo baŋnə ŋkuu a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂koŋə̀ aà.”

26

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntaŋ ànnǔ atu Yesu aà

(Mk. 14.1-2; Lk. 22.1-2; Jn. 11.45-53)

1 Yesu à màŋsə̀ mə̂ a ndɨ̀ꞌɨ̂ ɨ̀nnù ma jû, ǹswoŋə a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Nɨ̀ zi mə 2 ǹjwî Passa ɨ̀ tswe aa a njɨ̌m njwi ji baà. Bɨ ka fa Mu Ŋù, tâ bɨ̀ lɔgə ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kwèèntə̀ a ati bàŋnə̀bàŋnə̀.”

3 Maà nòò, bɨ̀lɨɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì, a bɔ̀ꞌɔ nɨ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bo lɛ mbòòntə̀ a ntɔꞌɔ ŋgàŋmàꞌanwi yî ŋ̀wè mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Kaifas aa, 4 a ntaŋə̀ a ajaŋ mə bo ka ŋeꞌesə tswa Yesu ghɛ̀ɛ zwitə aà. 5 Lâ bo lɛ nswoŋ mə, “A bɔŋ mə tâ bìꞌinə̀ tsuu ma yuà ànnù fàa njwî Passa ghɨ̀rə̀ ǹloŋ mə mbə bìꞌinə̀ tswa yi boŋ fɨ̀kɔ̀rə̀ ka fɛ̀ꞌɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ bə̀ ɨ bùùrə ɨdɨgə.”

Àjaŋ yìi mə màngyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ nyɔꞌɔ Yesu nɨ mɨ̀ghurə aà

(Mk. 14.3-9; Jn. 12.1-8)

6 Yesu à lɛ ntswe a Bethany a nda Simon yìi mə à lɛɛ̀ m̀bə ŋûkɨkwen aa ŋka jɨ, 7 màngyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ a zî ghu mbɛ̀ɛ̀, nɨ mɨ̀ghurə mì lùmtə̀ mɨ antɨ̀ndùû mî sɨgɨ̀nə̀ nɨ̂ ǹtsɨ̂ŋ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ alabasta. À zì mə aa, ǹlɔ̀gə̀ mɨghùrə̀ mya ntswentə nyɔꞌɔ atu Yesu ghu. 8 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu bo yə, mɨ̀ntɔ̂ŋ myaa mɨ lwî, bo betə mə, “À nàŋsə nta ŋgɨꞌɨ nɨ mɨ̀ghurə mù laà aa a ya?” 9 Ǹloŋ mə mbə bɨ lɔgə̀ mɨ̀ghurə mà mû m̀fee nɨ̂ ŋ̀kabə yì ŋwè m̀fa a mbo ŋ̀gàŋə̂mfumə aa ɛ?

10 Yesu a yuꞌù à àjàŋ yìi mə bo ghàà laà aa, ǹswoŋ a mbo bo mə̀, “Nɨ fa ŋgɨꞌɨ a mbo màŋgyɛ̀ ghù aa a ya ɛ? Nɨ̀ sɨ̀ zi mə à nɨ̂ ànnù yî sɨgɨ̀nə̀ mə à ghɨ̀rə a nu mə̀ aa ɛ? 11 Ŋ̀gàŋə̂mfumə ɨ tswe a tɨtɨ̀ɨ bù aa bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀mə̀, lâ kaa mə̀ ka waꞌa a tɨtɨ̀ɨ bu aa a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀m tswê. 12 À yɔꞌɔ gha nɨ̀ mɨ̀ghurə mù, ǹnaŋsə aa nû yà m̀bɔŋ tâ nòò ǹtwìŋə̂ ghà à kuꞌu. 13 Mə̀ swoŋ a mbo bù tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə, a nɨ̂ ŋ̀gɔ̌ŋ ɨdɨ̀gə tsɨ̀m jìi mə bɨ ka yǐ kɨ swoŋə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yû ghu fàa mbi aa, bɨ ka yi kɨɨ kɨ swoŋə nɨ̂ ànnù yuà mə màŋgyɛ̀ ghuà à ghɨ̀rə a nu mə̀ aà, ŋ̀waꞌatə nɨ̂ yi.”

Àjàŋ yìi mə Judas a lɛ mbii mə yu ka fèè Yesu aà

(Mk. 14.10-11; Lk. 22.3-6)

14 Ma mùu noò ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Judas Iscariot aa, a ghɛɛ̀ a mbɛ̀ɛ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì 15 ǹswoŋ a mbo bo mə: “M̀bə mə̀ fee Yesu a mbo bù boŋ nɨ̀ ka fa akə a mbo mə̀ aa ɛ?” Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bya bo lɔɔ̀ ɨ̀bàꞌatə ŋkabə Silva mɨghum mi ntarə mfa ghu mbô. 16 Ǹlɔgɨnə maà noò Judas à lɛ sɨ tɨgə nlɔɔ nɨ̂ mânjì yìi mə mbə yu tsyâ ghu mfee Yesu.

Àjaŋ yìi mə Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji lɛ njɨ mɨjɨ mə Passa aà

(Mt. 26.17-25; Lk. 22.7-14,21-23; Jn. 13.21-30)

17 A bə a njwi yì ǹtsyà m̀bìì a njwi ŋ̀kurə̂ àbaa tɨ kɔꞌɔ, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu ɨ zî m̀betə ghu mbo mə, “Ò lɔ̀ɔ mə bɨ̀ naŋsə aa yuu adɨgə a mbo wò tǎ tâ ò jɨ mɨjɨ mɨ Passa ghu aa ɛ?”

18 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ ghɛɛ a mbɛ̀ɛ ŋù kɨ̀kyɛ̀ a mûm àlaꞌa, ǹswoŋ ghu mbo mə, ‘Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù à swòŋ mə nòò ghà à kùꞌù mə̂. Wa mə̀ ka jɨ mɨjɨ mɨ Passa bìꞌi bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ja aa a nda wò.’ ”

19 Ŋ̀gǎnyəgə̂nnù Yesu jya ɨ kɨ̂ ŋ̀ghɛɛ ŋghɨ̀rə̀ tsiꞌì wa ajàŋ mə Yesu à swòŋə aà, ǹnaŋsə njoo njɨ Passa jyâ.

20 Nòò ŋ̀kwɛ̂fɔ̀ à kùꞌù mə̂, a tswe a atu atɛtə̀ ŋ̀ka jɨ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baà. 21 Bô kà mə aa njɨ, Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ ŋ̀koŋ mə, ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bù à ka ghɨ̀rə fèè ghâ.”

22 Bo lɛ mburə njəŋnə siꞌi siꞌi a nyuꞌu annù ma yu, ǹtɨgə nlɔgɨnə ŋka mbetə nɨ̂ Yesu yi mɔ̀ꞌɔ, yi mɔ̀ꞌɔ mə, “M̀màꞌàmbî, à nɨ mə̀ aa ɛ?”

23 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Ŋù yìi mə bìꞌi yu jɨ, a nɨŋə̀ nɨ̂ àbô yi biꞌiyu a akaŋ yì fùùrə̀ aa, à ka ghɨ̀rə fèè ghâ. 24 Lâ ànnù ma yû a ka yə Mu Ŋù aa tsiꞌì à àjàŋ yìi mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî ǹloŋ ŋgaa yì aà. Ŋ̀gɨꞌɨ yì ǹswèrə̀ ǹswerə a nu ŋù yìi à fèe Mu Ŋu aà. Lâ a lɛ mbaa mbɔ̀ŋ mə tâ bɨ̀ tsee ajàŋ ŋû ma yû lô burə jwe, jwe bə̂.”

25 Judas mə a lɛ ntswe nɨ̂ m̀fèe yi aa, a kɨ̂ m̀betə yìi ŋgaa mə, “Rabbi, tɨgə kaa ò sɨ aa gha swoŋə aa ɛ?” Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Ò swòŋ mə̂!”

Ǹtarə Mmàꞌàmbî

(Mk. 14.22-26; Lk. 22.14-20; 1 Kor. 11.23-25)

26 Bo kà maa njɨ, Yesu a lɔgə̀ àbaa, mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, m̀batə, mfa a mbô ǹgǎŋyəgə̂nnù ji jya, ǹswoŋ mə: “Kò ŋkurə nɨ̀; à nɨ̂ ɨ̀bɨ̀ɨ nû gha ɨ ghuà.”

27 M̀bu ntɨgə nlɔgə ndɔ̂ŋ mɨ̀lùꞌù, m̀fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, m̀fa a mbo bo, nswoŋ mə, “Kò nô nɨ̀ bu bɨtsɨ̀mə̀. 28 À nɨ̂ àləə nû ya â yuà, àləə ŋwàrə̂ àkàà yìi mə bɨ ka saansə atu bə̀ bî ghàꞌàtə̀ aà. 29 Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, ǹlɔgɨnə tsɨ̂tsɔ̀ŋ, kaa mə̀ ka yi waꞌà mɨlùꞌù bû ǹno, nyweꞌe a njwi yìi mə mə̀ ka yǐ bǔ no mɨlùꞌù mî fii bìꞌinə̀ a mûm ànnù nɨfɔ̀ Taà ghà a aburə aà.”

30 Bo yəə̀ ɨ̀kòò, m̀fɛꞌɛ ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a atu ntaꞌa Olive.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nswoŋ mə Peta à ka tuu yi aà

(Mk. 14.27-31; Lk. 22.31-34; Jn. 13.36-38)

31 Bo kɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ ǹyweꞌe ghu, Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Bù tsiꞌì bɨ̀tsɨ̀m, nɨ̀ ka ghɨ̀rə màꞌàtə̀ gha khə̀kə̀ nɨ̂tugə siì, ǹloŋ mə a tswe a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî mə, ‘Mə̀ ka zwitə ntsèèmbi tâ àkàrə mbinjə̀rə̂ yi tâ à jaꞌanə.’* 32 Lâ nòò yìi mə mə̀ ka yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo aa, mə̀ ka yǐ tsyǎ a mbìi bù, ɨ fòo ŋghɛ̀ɛ̀ a Galilea.”

33 Peta swoŋ ghu mbo mə, “M̀bə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m tɛꞌɛ kɨ màꞌàtə̀ nɨ̂ ghô màꞌàtə̀ khə̀ boŋ kaa mbə mə̀ waꞌà gho màꞌàtə̀ bə̂.”

34 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Mə̀ swǒŋ a mbo wò tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə, tsiꞌì nɨ̀tugə sìi, m̀bɔŋ tâ àŋkə̀gə̀ tâ à tɔŋ boŋ ò tùù mə̂ ghâ ŋ̀gàà ji tarə̀.”

35 Peta a kwiꞌi mə, “À tɛ̀ꞌɛ kɨ bə bə̂ ànnù nɨ̀wo boŋ mə̀ ka kwo biꞌò; kaa m̀bə mə̀ waꞌà gho tuù.”

Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jyâ tsɨ̀m bo lɛ ŋkɨ nswoŋ tsiꞌì maa ajàŋə̀.

Àjàŋ yìi mə Yesu a lɛ ntsàꞌàtə̀ Nwî a Getsemane aà

(Mk. 14.32-42; Lk. 22.39-46)

36 Yesu a bɔꞌɔ nɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya ghɛ̀ɛ̀ mə̂ nyweꞌe a adɨgə yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Getsemane aa, Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ tswe faà, tâ mə̀ ghɛɛ ntsàꞌàtə̀ Nwî fiì.” 37 Yesu à kà mə aa ŋghɛɛ aa, ǹlɔ̀gə̀ Peta a bɔꞌɔ nɨ bɔɔ bɨ Zebedee bya bi baà. Nû yì ɨ̀ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka mbɨꞌɨ, ǹtɨɨ̀ yi ɨ luu nɨ̂ àjəŋnə̀. 38 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Àjəŋnə̀ a luu a ntɨɨ mə̀ siꞌi mburə mbə tsiꞌi a nzwitə mə̀; nɨ̀ tswe faà, ǹtswe nɨkɨrə̀ biꞌinə̀.”

39 A maꞌàtə̀ waa, ŋghɛntə a mbìì, ŋ̀wo nnɔ̀ŋə a nsyɛ a kùu kuu, ǹtsaꞌatə Nwî ǹswoŋ mə, “Taà ghà, m̀bə mânjì a tswe ghu, Ò ghɨrə̀ mə tâ ǹdɔ̂ŋ ŋ̀gɨꞌɨ yuà ɨ tsyâ. Lâ mə kɔ̀ŋ aa ŋghɨ̀rə annù yìi mə o lɔ̀ɔ̀ aà, kaa waꞌǎ bə̂ ànnù yìi mə mə lɔ̀ɔ̀ aa bə̂.”

40 A bɨɨnə̀ m̀bɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀ a mbɛɛ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya ǹyə bo bɨtsɨ̀m bwiì. A twoŋtə̀ Peta m̀betə ghu mbo mə, “M̀bə nɨ̀ waꞌà nɨkərə̀ bìꞌinə̀ a nɨ àbàŋtə̀ noò yî fùùrə̀ tswê aa ɛ? 41 Nɨ̀ ka ntswe nɨkərə̀ ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwî ta waꞌǎ a ŋkɨ̀rə̀ Satan lô ŋ̀wo; mə̀ zi mə ntɨɨ̀ ghuu ɨ lɔ̀ɔ ŋghɨrə ànnù yìi a kuꞌunə aà, lâ njyǎnû yùù ɨ bâŋnə̀ m̀bɔrə.”

42 Yesu a maꞌàtə̀ waa, m̀bu ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtsaꞌatə Nwî mə, “Taà ghà, mbə a bə yìi mə mânjì kaa à sɨ̀ ghu tswê a ŋkwɛrə ndɔ̂ŋ ŋ̀gɨꞌɨ yù a mbo mə̀, tǎ tâ mə̀ tsuu no, Ò tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə bə̂ ànnù yìi mə o lɔ̀ɔ̀ aà.” 43 A bû m̀bɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀, ǹyə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ burə̀ kɨ bwii tsiꞌì bwìì, ǹloŋ mə fɨ̀lo lɛ nluu a miꞌi bo aà.

44 A maꞌàtə̀ waa mbu ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtsaꞌatə a Nwî a nɨ̂ ŋ̀gàà yìi mə ɨ̀ yweꞌe ji tarə aa, m̀bu nswoŋ tsiꞌì ànnù ya yìi mə a lɛ mfòò ǹswoŋ a mbìì aà ghu mbô. 45 À màŋsə̀ mə̂, m̀bu mbɨ̀ɨ̀ wa a mbɛ̀ɛ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya, ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ burə ka kɨ bwii tsiꞌì bwìì, m̀mɨɨntə nɨ̂ ghuu aa ɛ? Wa nòò à tɨgə a abô; bɨ fèè mə Mu Ŋù a mbo bə̀ bî bɨ̂. 46 Bɨ̀ɨ̀nə nɨ̀ tâ bìꞌinə̀ ghɛɛ, wa ŋù yìi mə à fèe gha aa, à zì mə̂.”

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntswa Yesu aà

(Mk. 14.43-52; Lk. 22.47-53; Jn. 18.3-12)

47 Yesu à kà mə aa ŋghaa laà, kaa mburə tɨ màŋsə̀, Judas, ŋù yì mɔ̀ꞌɔ wa a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa, a burə̀ ǹzi bo bɨ̀ ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ yî ghàꞌàtə̀ mə bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwi nɨ̂ ŋ̀gǎŋdɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bo lɛ ntoo. Bo lɛ ntugɨtə nwi ntsò nɨ mɨ̀buꞌù. 48 Judas, yìi mə à lɛ mfèè yi aa, à lɛ mfa alènsə̀ a mbo bo mə, “Ŋù yìi mə mə̀ ka ghɛ̀ɛ nɔŋ mɨghə̀gə̂ mi aa, boŋ à nɨ ghu; nɨ̀ baŋnə̀ yi.”

49 À zì mə̂, m̀burə ntsinə ŋghɛɛ a mbɛ̀ɛ Yesu, ǹnɔŋ mɨghə̀gə̂ mi, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Rabbi, mə tsàꞌàtə̀ nɨ̂ ghô.”

50 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Nsû ghà, ghɨ̀rə annù yìi mə̀ ò tswe nɨ̂ ŋ̀ghɨ̀rə aà.” Bə̀ bya mə bo bɨ̀ Judas lɛ nzì aa, bo tɨgə̀ m̀baŋnə Yesu. 51 Bo bàŋnə̀ mə̂ yi aa, ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù yì wa yì mɔ̀ꞌɔ a tsɔꞌɔ munwi yì ŋ̀kwyɛ atôŋnə̌ abùꞌu ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè ghu nlɔꞌɔsə. 52 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Nɨŋə munwi ghò wa fu a mbaꞌà, ǹloŋ mə ŋù yìi mə à sɔ̀ŋə munwi a mbaꞌa aa, a ka yì kɨɨ kwo aa tsiꞌì nɨ̀wo nɨ munwi. 53 Ò sɨ̀ zi mə mbə mə̀ betə̀ Taà ghà a tsyâsə̀ ǹda bɨ̂mânjɔ̀ŋ bɨ baangel bìi mə bɨ tsyatə ntsùꞌù nɨghûm ǹtsò baà aa, tsiꞌì tsɨ̀tsɔ̀ŋ tâ bɨ̀ zi ŋkwɛtə gha aa ɛ? 54 Mbə mə̀ ghɨrə ma mùu ajaŋ boŋ kaa ànnù yìi mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aa, kaa a ka waꞌà nɨ̂ ànnù nɨ̂koŋ fɛ̀ꞌɛ̀.”

55 Yesu à ghàà mə̂ laà aa, m̀bəŋ mbetə nɔ̀ɔ̀ bə̂ bya mə, “Nɨ̀ zi nɨ̀ nwi ntsò a bɔ̀ꞌɔ nɨ mɨ̀buꞌu aa a ntswa mə̀ tsǒ nɨ̀ zi a mbaŋnə àŋgâmɨghee aa ɛ? Tɨgə mə̀ kɨ̀ sɨ tswe biꞌinə̀ a Ndâmaꞌanwì aa a njwi njwi ndɨ̀ꞌɨ̀ nɨ ghuu, kaa nɨ̀ waꞌà gha tswa aa a ya aa ɛ? 56 Lâ ɨ̀nnù ma jû tsɨ̀m ɨ fɛꞌɛ aa, a nlwensə nɨ̀ghàà nìi mə ŋ̀gǎŋntoo Nwî ɨ lɛ ŋwàꞌànə̀ aà.”

Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jyâ tsɨ̀m ɨ tɨgə̀ m̀maꞌatə yi ŋ̀khəkə waa.

Àjàŋ yìi mə ŋgǎŋndasaꞌa lɛ ntsɔꞌɔtə ɨsaꞌa Yesu aà

(Mk. 14.53-65; Lk. 22.54-55,63-71; Jn. 18.13-14,19-24)

57 Bə̀ bya mə bɨ lɛ ntswa Yesu aa lɛ ntɨgə nlɔgə yi ŋghɛɛ nɨ ghu a nda Kaifas, ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè, a adɨgə yìi mə ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ nɨ bɨ̀tà bɨ alaꞌa lɛ ŋghotə ghu aà. 58 Peta à lɛ sɨ tɨgə nyoŋə a njɨ̀m, ǹtəə nii nɨ a sàꞌa aghaꞌà. À yòŋ mə̂ ǹyweꞌe a ndùgə Kaifas laa, ŋ̀kuu ntswe a nsàŋàbɛ̀ɛ̀ bo bɨ̀ ŋgǎŋmbɛ̂ ǹdâmàꞌanwì a nyə̂ ànnù yìi mə bɨ ka ghɨ̀rə̀ a nu Yesu aà. 59 Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ ŋgǎŋndasaꞌa lɛ sɨ lɔɔ nɨ mânjì yìi mə mbə bə̀ swôŋ ɨ̀bàŋnənnù a atu Yɛɛsɔ̂ tâ bo tsya ghu nzwitə yi. 60 Lâ kaa waꞌà yə̂, ka mə bɨ̂yəfə bɨ abǎŋnənnù bî ghàꞌàtə̀ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹtswɛɛ ɨbàŋnənnù ghu atu aà. Ǹgǎŋabaŋnənnù jya jǐ mɔꞌɔ ji baa ɨ fɛꞌɛ̀ ǹtəə nswoŋ mə: 61 “M̀bâ ghulà à lɛ nswoŋ mə yu tswe nɨ̀ àdàꞌà a nsàꞌa ǹdâmàꞌanwì ɨ bǔ ghùrə̀ fu a njɨ̌m njwi ji tarə̀.”

62 Ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè a bɨɨ̀nə̀ ǹtəə mbetə Yesu mə, “Ò sɨ nɨ̂ ànnù yî tsu a kwiꞌi tswê? Ò swǒŋ mə akə nɨ̂ ɨ̀nnù jû mə bɨ swoŋə a atu wò aa ɛ?” 63 Yesu a təə kaa waꞌà yi kwɛꞌɛ̀. Kaifas a bû ǹswoŋ ghu mbo mə, “Kàà nɨ̂ Ɨ̀kùm Nwî yìi à tswe ntɨ̀ɨ̀ aa mə o swoŋ aa tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋ mə ò nɨ̂ Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa mə à nɨ Mu Nwì aa lɛ?”

64 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Ò swòŋ mə̂. A ŋghɛ̀ɛ ghu, mə̀ swǒŋ a mbo bù mə, ǹlɔgɨnə tsɨ̂tsɔ̀ŋ, nɨ̀ ka yə Mu Ŋù tâ à tswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ Nwì yìi mə à tswe nɨ̂ mɨ̀dàꞌà aa ni màꞌà, ǹlo a aburə nsɨgə nɨ a mûm m̀bàꞌà.”

65 À kwìꞌì mə̂ laà, ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè wa a satə̀ ɨ̀tsə̀ꞌə̂ ji, ǹswoŋ mə, “À bə̀gɨ̀tə Nwî! Nɨ̀ yùꞌû àjàŋ yìi mə à bə̀gɨ̀tə Nwî aà. Bìꞌinə̀ bù ǹlɔɔ nɨ̂ bɨ̀yəfə aa, a ya aa ɛ? 66 Kə̀ nɨ̀ wàꞌàtə mə akə lɛ?”

Bo bɨtsɨ̀m bo kwiꞌi mə, “A kuꞌunə mə tâ à kwo.”

67 Bo swòŋ mə̂ laà aa, ǹlɔgɨnə ntɨgə tsee mɨ̀twyɛ ghu nsi, ŋ̀ghɔɔ nii, bǐ mɔꞌɔ bɨ fɛɛ̀ nii, m̀betə nii nɨ mə: 68 “Tsǒ mə ò swǒŋ mə ò nɨ Àyɔꞌɔ̀ Nwì aa, twi ŋû yìi mə à fɛ̀ɛ gho aà.”

Àjàŋ yìi mə Peta à lɛ ntuu Yesu aà

(Mk. 14.66-72; Lk. 22.56-62; Jn. 18.15-18,25-27)

69 Maa noò Peta a tswê wa nsàŋàbɛ̀ɛ̀. Ŋ̀gàŋàfàꞌa Kaifas yî màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ a zî ǹyə yi, m̀betə yi mə: “Tɨgə ò ghɨ̀rə mbaa ŋkɨ ntswe bu Yesu mu baGalilea wa aa ɛ?”

70 Peta a tuu a nsi miꞌi bo bɨtsɨ̀m, ǹswoŋ mə, “Kaa mə̀ sɨ̌ annù yìi mə o swoŋ aa zî.” 71 Peta à ghàà mə̂ mùu ajàŋ aa, m̀fɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a ntsǔbùꞌù. À fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂, ŋ̀gàŋàfàꞌà yî màŋgyɛ̀ yî dàŋ a bû ǹyə yi, ǹswoŋ a mbo bə̀ bya mə bo bo lɛ ntəə aa mə, “Ŋù ghulà à ghɨ̀rə ntswe bo Yesu mu Naaserə wâ.”

72 Peta a kuꞌùsə̀ ǹtuu, ŋ̀kaa nswoŋ mə, “Kaa mə̀ sɨ̀ ŋû ma wî zî.”

73 Mu fɨ̀bàŋtə̀ à bù mə̂ ŋ̀ghə̀ə kɨ bə, bə̀ bya mə bo bɨ̀ Peta lɛ ntəə aa, bû ǹswoŋ ghu mbo mə, “O lɔ̀ɔ̀ aà ǹswoŋ mə kaa ò sɨ ŋgàŋyəgə̂nnù Yesu yî mɔ̀ꞌɔ bə? Mânjì yìi mə o ghàà ghu aa, a dɨ̀ꞌɨ̀ mə bu Yesu lo aa adɨ̀gə̀ yî fùùrə̀.”

74 Peta a lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə ŋkaa nswoŋə nɨ mə, “Kaa mə sɨ̀ ŋû yî zî. Bɛɛ a bə yìi mə mə swoŋə aa àbǎŋnənnù, Nwì nɨ̂ŋ ǹdɔ̀ɔ̀ a atu mə̀.”

Tsiꞌì maa noò àŋkə̀gə̀ a tɔŋə̀. 75 Àŋkə̀gə̀ wâ à tɔ̀ŋ mə̂, Peta a waꞌatə̀ ànnù ya yìi mə Yesu à ghɨ̀rə nswoŋ ghu mbo aa mə, “M̀bɔŋ tâ àŋkə̀gə̀ à tɔŋ, lɛ boŋ ò tùù mə̂ ghâ ŋ̀gàà ji tarə̀”. À wàꞌàtə̀ mə̂, m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyəꞌə tsiꞌì a mbə̂ ànnù.

27

Àjàŋ yìi mə bɨ̀ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ Yesu a nsi Pilato aà.

(Mk. 15.1; Lk. 23.1-3; Jn. 18.28-32)

1 Àbɛ̀ɛ̀ fùꞌù mə̂, bɨlɨɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bɨtsɨ̀m a bɔ̀ꞌɔ nɨ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ̀tsɨ̀m bo boòntə̀ a ntaŋtə ajàŋ yìi mə bo ka zwitə Yesu aà. 2 Bô tàŋtə̀ mə̂ m̀maŋsə, ŋ̀kwerə mbô mɨ Yesu, ǹlɔgə yi ŋghɛɛ mfa a mbo Pilato, mə à lɛ mbə Gûmnàà aà.

A ajàŋ yìi mə Judas à lɛ ŋkwo aà

3 Judas mə à lɛ mfèè Yesu aa, à yə̀ mə ajàŋ yìi mə bɨ swoŋ mə bi ka zwitə Yesu aà, ǹtɨɨ̀ yi ɨ saꞌà yi, a lɔgə̀ ɨ̀bàtə ŋkabə silva jya mɨ̀ghum mi ntarə ŋghɛ̀ɛ̀ m̀fa fu a mbo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì a bɔ̀ꞌɔ nɨ bìtà bɨ alaꞌa, ǹswoŋ a mbo bo mə, 4 “Mə̀ ghɨ̀rə̂ ɨ̀bɨ̂ ǹloŋ mə mə̀ fèe ŋû tɨghə̂ mə à ghɨ̀rə̂ ànnù yî bɨ yì tsu aà!” Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “Ma ya a yə yi aa nɨ àkə̀? Â ka zi wô zi annù yìi mə ò ka ghɨ̀rə̀ nɨ yu aà.”

5 Judas a maꞌà ŋ̀kabə ya a mûm ǹdâmàꞌanwì, m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹləŋə.

6 Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bya bɨ bwɛɛ̀ ŋ̀kabə ya nswoŋ mə, “Nɔ̀ŋsə̀ yìꞌinə̀ à dɨ̀ꞌɨ mə kaa à sɨ̀ kuꞌùnə̀ mə tâ bɨ̀ ləə ajàŋə ŋkabə ma yû a mûm àbàa ŋkabə̀ ǹdânwì ǹloŋ mə à nɨ̂ ŋ̀kabə̀ àləə aà.” 7 Bo swòŋ mə̂ laà aa, ǹtswe a nsyɛ ŋghàànə̀, ǹlɔgə ŋkabə ya ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyuu adɨgə ŋû m̀bɔ̀ɔ bàntɔ̀ɔ̀ ghu, tâ bɨ̀ ka ntwiŋə nɨ̂ bɨ̀gɨ̀ɨ̀ ghu. 8 Ǹzi nyweꞌe sii, bɨ twoŋə adɨgə mayû aa nɨ Àdɨ̀gə Aləə̀.

9 Ma yû ànnù a kɨ̂ m̀fɛꞌɛ mbòòntə̀ nɨ̂ ànnù yìi mə ŋ̀gàŋntoò Nwi Yeremiah à lɛ nswoŋ aà, mə, “Bɨ lɛ nlɔ̀gə ɨbàtə ŋkabə silva jya mɨ̀ghum mi ntarə mə bɔɔ bɨ baIsrael lɛ ntaŋ mə bɨ ka yi tu a atu yu ma wa aa, 10 ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyuu adɨgə ŋû m̀bɔɔ bàntɔ̀ɔ̀ ghu, tsiꞌǐ a ajàŋ yìi mə M̀màꞌàmbî à lɛ nswoŋə a mbo mə̀ aà.”*

Pilato à betə ɨ̀nnù a mbo Yesu

11 Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bya nɨ bɨ̀ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bya bo tɨgə̀ ǹlɔgə Yesu ŋ̀ghɛɛ nɨ ghu a nsi Gûmnàà. Gûmnàà a betə̀ yi mə, “Ò bə aa m̀fɔ̀ baYuda aa ɛ?” Yesu a kwiꞌi mə, “Ò swòŋ mə̂!” 12 Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì a bɔ̀ꞌɔ nɨ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bo lɛ nɨŋ ɨnnù a nu Yesu a nsi Pilato. La Yesu a naꞌà waa bɨtsɨ̀m.

13 Pilato a tɨgə̀ m̀betə ghu mbo mə, “Ò sɨ ndùu ɨnnù jù mə bɨ swoŋə nɨ mə ò ghɨ̀rə aa yuꞌu?”

14 Ànnù a lɛ mburə ntsya Gûmnàà tsiꞌì tsyà a nyə mə kaa Yesu à lɛ ŋwaꞌà ànnù yî tsu burə ŋkwikwiꞌi bə aà.

À jàŋ yìi mə bɨ lɛ ntsə̀rə̀ mə bɨ̀ zwitə Yesu aà

(Mk. 15.2-5; Lk. 23.13-25; Jn. 18.28-38)

15 À lɛ mbə nɔ̂ŋsə̀ Gûmnàà mə a yi mbə njwî Passa aa a fiꞌisə̀ ŋ̀gàŋàtsaŋ yì m̀fùùrə̀ yìi mə bə̀ lɛ ŋkɔ̀ŋ aa mfa a mbo bo. 16 Ma mùu noò ŋ̀gàŋàtsaŋ yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe a atsàŋ mə bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɛ nzi yi, bɨ twoŋə̀ nii nɨ Barabas. 17 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ bya bɨ ghòtə̀ mə̂ aa, Pilato a betə̀ waa mə, “Nɨ̀ kɔ̌ŋ mə tâ mə̀ fiꞌisə aa wò mfa a mbo bù, Barabas kə̀ Yesu mə bɨ twoŋə nɨ Àyɔꞌɔ̀ Nwì aa lɛ?” 18 Pilato à lɛ mbetə ma mùu ajàŋ aa, nloŋ mə à lɛ nzi mə â lɛ ŋghɨ̀rə àghə̀ꞌə̀nə̀ mə tâ baYuda tswa Yesu ǹzi mfa ghu mbo aà.

19 Pilato à tswè mə̂ a aləŋə nsaꞌa mɨ̀saꞌa, ŋ̀gwɛ̂ yì a toò ŋ̀kɨ̀ɨ̀ ghu nu mə, “Sìꞌi mbô mo wa a nu ŋù wâ, ǹloŋ mə kaa à sɨ̌ annù yî tsu fânsə̀ aà. Mə̀ swoŋ laà aa ǹloŋ mə ǹjə̀ə̀ yî m̀bɨ̂ ɨ̀ ghɨ̀rə nlɛ gha sìi a ŋgaa yu.”

20 Lâ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì a bɔ̀ꞌɔ nɨ bɨ̀ta bɨ alaꞌa bɨ totə bə̂ bya mə tâ bɨ̀ betə Pilato tâ fiꞌisə Barabas tǎ tâ bɨ̀ baŋnə nzwitə Yesu. 21 Gûmnàà a bû ŋ̀kuꞌusə mbetə waa mə, “A tɨtɨ̀ɨ bə̀ buà bi baa, nɨ̀ lɔ̀ɔ mə tâ mə̀ maꞌatə aa ghuu?” Bo kwiꞌi bɨ̀tsɨ̀m mə, tâ bɨ̀ fiꞌisə Barabas.

22 Pilato a bû m̀betə waa mə, “Nɨ lɔ̀ɔ mə tâ mə̀ tɨgə ŋghɨrə aa mə akə nɨ Yesu ghû mə bɨ twoŋə nɨ Àyɔꞌɔ̀ Nwì aa ɛ?” Bo tɔŋnə̀ ǹswoŋ mə, “Ta bɨ̀ kweentə yì a ati bàŋnə̀bàŋnə̀.”

23 Pilato betə̀ mə, “Nɨ lɔ̀ɔ̀ mə bɨ̀ kweentə yi aa a ya? Ànnù yî bɨ yìi mə à bùꞌù aa à nɨ̂ àkə̀ aa ɛ?” Lâ bo bû ŋ̀kuꞌusə ntɔŋnə ghaa bə nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ mə tâ bɨ̀ ghɛɛ ŋkwèèntə̀ Yesu.

24 Pilato à lɛ nyə mə yu ghɛ̀nsə̀ aa nòò yì, ŋ̀kɨ nzi mə yu bə ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì boŋ fɨ̀kɔ̀rə̀ fɨ ka fɛ̀ꞌɛ̀. Ǹswoŋ bɨ zî nɨ̂ ŋ̀kì, a siꞌì m̀bô mi ghu a nsi bə̀ bɨ̀tsɨ̀m, ǹswoŋ mə, “Kaa àbô ya kaa a sɨ̀ a nɨ àləə nu ŋû ghû mə nɨ lɔ̀ɔ̀ a nsaansə aa tswê. A annù yìi mə nɨ lɔ̀ɔ̀ a ŋghɨ̀rə aa, a zi tsiꞌì bù.”

25 Bə̀ bɨtsɨ̀m bɨ kwiꞌi mə, “Ɨ̀ɨ̀ŋə, tâ àləə nû yi tâ kuu a atu bìꞌì bo bɨ̀ a atu bɔɔ̀ biꞌi.”

26 Pilato a fiꞌisə̀ Barabas m̀fa a mbo bo, ŋ̀ghɨrə bɨ ghɔɔ̀ Yesu, a fâ yi mə tâ bɨ̀ tɨgə nlɔgə ŋghɛ̀ɛ̀ ŋkweentə a ati bàŋnə̀bàŋnə̀.

Àjàŋ yìi mə bɨ̀sogyɛ̀ lɛ sɨ wyɛ̀ nɨ̂ Yesu aà.

(Mk. 15.16-20; Jn. 19.2-3)

27 Bɨ̀sogyɛ̀ bɨ Pilato tɨgə̀ ǹlɔgə Yesu ŋ̀kuu ŋghɛɛ nɨ ghu a mûm ntɔꞌɔ Gûmnàà (mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Praetorium aà), ǹtwoŋ bɨ̂sogyɛ̀ bɨtsɨ̀m bɨ zî ŋ̀ghotə ghu nsî. 28 Bo tsɔꞌɔtə̀ ɨ̀tsə̀ꞌə̂ ji, ǹlɔɔ atsə̀ꞌə̀ yî ghə̀ꞌə̀ boò ŋ̀wɛꞌɛ ghu nû. 29 Bɨ wɛ̀ꞌɛ̀ mə̂, ǹlɔɔ mɨ̂ndɨgə mɨ njɔ̂ŋ ǹjɔŋ mbaꞌa tsǒ atsə̀ꞌətu nɨfɔ̀ ǹsosə ghu atû. Ŋ̀kɨ mfa ŋkɨ̀ŋkàꞌà ghu abo yì màꞌà. Ǹtɨgə ŋwyɛ nii nsigɨtə ŋwo ghu nsi nswoŋə nɨ mə, “O lɛlɛ lɛɛ̀! M̀fɔ̀ baYuda à kɨ̀ kwɛ̀ɛ̂! À kwɛ̀ɛ̂!” 30 Bo lɛ sɨ kɨɨ ntsee nɨ mɨ̀twyɛ ghu nu, ŋkɨɨ ŋghɔɔ nɨ̂ àtû yi nɨ̂ ŋ̀kɨ̀ŋkàꞌà yâ. 31 Bɨ̀sogyɛ̀ bya bɨ nàŋsə̀ mə̂ ŋ̀wyɛ yi laà aa, ntsɔꞌɔ atsə̀ꞌə̀ yî bagɨtə ya ghu nu, m̀bu ŋwɛꞌɛ jìi ɨtsə̀ꞌə̀ jya fu ghu nu, ǹtɨgə nlɔgə yi mə bo ghɛ̀ɛ kwèèntə̀ a ati bàŋnə̀bàŋnə̀.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ Yesu a ati bàŋnə̀bàŋnə̀ aà

(Mk. 15.21-32; Lk. 23.26-43; Jn. 19.17-27)

32 Bo kà mə aa ŋghɛɛ a mânjì, ǹyə ŋû baCerene yî mɔꞌɔ, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Simon, ǹtswa yi nɨ àdàꞌà mə tâ à beꞌe ati bàŋnə̀bàŋnə̀ Yesu yâ. 33 Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹyweꞌe wa adɨgə yìi bɨ lɛ sɨ twoŋ nɨ Golgota aa, (ǹjiꞌì ɨ̀kùm ma ghû ɨ bə mə, àdɨgə akwɛɛ atu ŋû) 34 ǹlɔɔ mɨlùꞌù mìi bɨ lɛ mfɔrɨnə nɨ̂ àfù yìi bɨ twoŋə nɨ gall aa mfa ghu mbo mə tâ no. Yesu a yweꞌetə̀ ǹtuu yi a nnô.

35 Bɨ̀sogyɛ̀ bya kwèèntə̀ yi a ati bàŋnə̀bàŋnə̀, m̀maꞌa ɨbìrə̀ a nyə bə̀ bìi mə bɨ ka jɨ ɨtsə̀ꞌə̀ ji jyâ. 36 Bɨ ghɨ̀rə̀ mə̂ laà aa, ntswe nsyɛ ntɨgə mbɛ nii. 37 Bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə annù yìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ bɨ nɨ̂ŋ ɨ̀saꞌa ghu nu aa mbɛɛ wa ati bàŋnə̀bàŋnə̀ ghu atu mə, “À nɨ Yesu, M̀fɔ̀ bàYuda à ghuà mə.” Ma yû a dɨꞌɨ̀ nɨ ànnù yìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ bɨ kweèntə̀ yi aà. 38 Bɨ lɛ ŋkɨ ŋkweentə bɨ̂yə̀rə bi baa bo bɨ̀ Yesu, ŋ̀kweentə yî m̀fùùrə̀ ghu mbɛ̀ɛ̀ a abo màꞌà, ŋ̀kɨ tɨgə ŋkweentə yî mɔ̀ꞌɔ ghu mbɛ̀ɛ̀ a abô ŋ̀kwàbə̀.

39 Bɨ̀tsyà bɨ mânjì bɨ lɛ sɨ wyɛ̀ nɨ̂ Yesu ntsɨgə nɨ̂ ɨ̀tû jyaa nswoŋə nɨ ghu mbo mə, 40 “Wò yìi mə ò lɛ nswoŋ mə ò ka sàꞌa ndâmàꞌanwì ɨ bǔ bɔɔ fu a jɨ̌m njwi ji tarə aa, yweensə ɨtu ɨbɨ̀ɨnû gho lâ. M̀bə a bə annù nɨ̂ŋkoŋ mə ò nɨ Mu Nwì, ò sɨgə la fya atu ati bàŋnə̀bàŋnə̀ bìꞌì yə̂.”

41 Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì, bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ nɨ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bo lɛ ŋkɨɨ ŋwyɛ nɨ̂ Yesu tsiꞌì mùu ajàŋ mə, 42 “À lɛ sɨ yweensə badàŋ, tâ waꞌǎ ɨbɨ̀ɨ nû yi yumbɔŋ tsɨ̀tsɔ̀ŋ yweensə̀ la tâ bìꞌinə̀ yə. À nɨ yu yìi mə à nɨ Mfɔ̀ baIsrael aà. Tâ à sɨgə la fìi atu ati bàŋnə̀bàŋnə̀ boŋ bìꞌinə̀ ka bii annû yi. 43 À lɛ nnɨŋ ntswêntɨ̀ɨ̂ yǐ ntsɨ̀m a mbo Nwì; tâ Nwì à waꞌà yi tsɨ̂tsɔ̀ŋ zî ŋ̀kwɛtə la, mə mbə a kɔŋə yi. À lɛ mbaa tɛꞌɛ̀ waꞌà swoŋə̀ nɨ mə yu nɨ Mu Nwì aa ɛ?”

44 Bɨ̀yərə bya mə bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ waa bo aa, bo lɛ sɨ kɨɨ mbəgɨtə nɨ̂ Yesu tsiꞌì mùu ajàŋ.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋkwo aà

(Mk. 14.33-41; Lk. 23.44-49; Jn. 19.28-30)

45 Ɨ̀tugə ɨ lɛ mfii ŋkusə alaꞌà tsɨ̀m, ǹlɔgɨnə nɨ nòò ǹsiꞌi nòò ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe nɨ nòò nyə̌ŋ nòò. 46 Nòò nyə̌ŋ nòò à kà mə aa ŋkuꞌu, Yesu tɔŋnə̀ nyəꞌə nswoŋ mə, “Eli, Eli, lama sabachthani?” Ma la a bə mə, “Nwìŋgɔ̀ŋ ghà, Nwìŋgɔ̀ŋ ghà, ò mèꞌe gha aa a ya aa ɛ?”*

47 Bə̀ bya bǐ mɔꞌɔ mə bɨ lɛ ntəəntə maa adɨgə aa bɨ yuꞌu nswoŋ mə “Ŋù ghû a twoŋ aa Elijah.” 48 Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bo a burə̀ ŋ̀ghɛɛ nlɔ̀ɔ̀ kûntsa ntsu nɨ mɨ̀lùꞌù mî tsə̀ꞌə̀, ǹsɔꞌɔnə a nɨ̂ ŋ̀kɨ̀ŋkàꞌà, ŋ̀kɔꞌɔsə mfa mə tâ Yesu à no.

49 Lâ bi mɔꞌɔ bɨ swoŋ mə “yuꞌutə tâ bìꞌinə̀ yə mə Elijah à ka zi kwɛtə yi lɛ.”

50 Yesu a bû ŋ̀kuꞌusə ŋŋɛntə njì yì ǹyəꞌə mburə ntsɨɨ.

51 Maa noò, àtsə̀ꞌə̀ ya yìi mə a lɛ ŋkwàsə mûm ǹdâmàꞌanwì aa, a lɛ mbòꞌònə̀ a tɨtɨ̀ɨ̀, ǹlɔgɨnə a ndəŋ nsɨgə nyweꞌe a nsyɛ̂, ɨ̀dɨ̀gə̀ ɨ tsɨgə̀nə̀, ɨ̀lâŋsəŋgɔ̀ꞌɔ̀ ɨ baꞌàkə̀. 52 Mɨ̀syɛ̀ mɨ ŋaꞌakə̀ bə̀ bɨ Nwî bî ghàꞌàtə̀ mə bɨ lɛɛ̀ ŋ̀kwokə aa, bɨ bɨɨ̀nə̀ nɨwô. 53 Bə̀ ma bû bɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀kə̀ a mɨsyɛ̀, ŋ̀kuu ŋghɛɛ wa mûm àlaꞌa yì làà, bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ yə̂ waa a nòò yìi mə Yesu à lɛ nyweenə nɨwo aà.

54 Àtu bɨ̂sogyɛ̀ ya bo bɨ̀ bɨ̀sogyɛ̀ bya bɨ̀tsɨ̀m mə bo lɛ ntswe mbɛ nɨ̂ Yesu aa, bô yə̀ mə̂ a ajàŋ yìi mə ǹsyɛ̂ ɨ̀ tsɨ̀gɨ̀nə aa, a bɔ̀ꞌɔ nɨ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa, nɨ̀bɔꞌɔ nɨ tswâ waa, bo swoŋ mə, “Tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋə̀, ŋù ghuà à bə aa Mu Nwì.”

55 Bàŋgyɛ̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɛ tswe ghu, ǹtəə a sàꞌa aghaꞌa, ǹlìì. À lɛ mbə bâŋgyɛ̀ ma bû mə bɨ lɛ nlò a Galilea ǹyoŋə nɨ̂ Yesu, ŋ̀kwɛtə nii aà. 56 A tɨtɨ̀ɨ bàŋgyɛ̀ ma bû, Mary Magdalene, Mary ǹdè bɨ̀ Jɛms nɨ Joseph, a bɔ̀ꞌɔ nɨ ǹdè bɨ̀ bɔɔ bɨ Zebedee, bo lɛ ntswe ghu.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntwiŋə Yesu aà

(Mt. 27.57-61; Lk. 23.50-56; Jn. 19.38-42)

57 Nòò ŋ̀kwɛ̂fɔ̀ à kùꞌù mə̂, ŋ̀gàŋkabə yì mɔꞌɔ, mə à lɛ nlo a alaꞌa Arimathea, bɨ twoŋə̀ nɨ Joseph, ŋ̀kɨ mbə ŋgàŋyə̀gə̂nnù Yesu yî mɔ̀ꞌɔ aa, a zî 58 ŋ̀ghɛɛ a mbɛ̀ɛ Pilato a mbetə aku Yesu ya mə yu lɔ̀gə̀ ɨ ghɛ̀ɛ twiŋə. Pilato a fâ àdàꞌà mə tâ bɨ̀ fa ghu mbô. 59 Joseph a tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ nlɔ̀gə aku Yesu ya nlɨm nɨ̂ àtsə̀ꞌə̀ yî fùꞌù yî sɨgɨ̀nə̀ yî fii, 60 ŋ̀ghɛɛ nɨŋ a mum nɨ̀syɛ̀ ni nî fii nìi mə à lɛ ntoŋ a mûm àlâŋsəŋgɔ̀ꞌɔ̀ aà. À nɨ̀ŋ mə aa, ǹtii alâŋsə̌ŋgɔ̀ꞌɔ̀ yî mɔꞌɔ ntsetə ntsù nɨsyɛ̀ nya ghu, ǹtɨgə nlo ŋghɛ̀ɛ̀ yi. 61 Mary Magdalene nɨ Mary yî mɔ̀ꞌɔ wa bo lɛ nzì ǹtswe nlii nɨ nɨ̀syɛ̀ nyâ.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ sɨ bɛ nɨsyɛ̀ nɨ Yesu aà

62 Ǹjwî ǹnàŋsə̂ ǹjoo njwîŋgɔ̀ŋ ya ɨ̀ tsyà mə̂, àbɛ̀ɛ̀ a fuꞌu, bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì a bɔ̀ꞌɔ nɨ baFarɨsai bo ghotə̀ ŋ̀ghɛɛ nyə Pilato, 63 ǹswoŋ ghu mbo mə, “Taà, bìꞌì waꞌatə mə nòò wa yìi mə ǹgàŋmbweꞌesə̀ wa, mə à kɨ̀ swoŋ mə yu nɨ M̀fɔ̀ baIsrael à kɨ̀ burə aa, à kɨ̀ swoŋ mə yu ka bɨ̀ɨ̀nə̀ nɨwo a njɨ̌m njwi ji tarə̀. 64 Bìꞌì zi aa a nswoŋ a mbo wò mə tâ ò too bə̂ tâ bɨ̀ ghɛɛ ŋka mbɛ nɨsyɛ̀ nya a atû ǹjwi ji tarə̀. Bìꞌì swoŋ laà aa nloŋ mə bìꞌì bɔꞌɔ mə ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ ka zǐ yə̀rə akû yi ya ghɛ̀ɛ̀ nɨ yu ɨ bàŋnə tɨgə swoŋ a mbo bə̀ mə à ywèènə̀ mə̂ nɨwô. M̀bə bo ghɨrə ma mùu ajàŋ boŋ àbaŋnənnù ma yû a ka bàŋnə bɨꞌɨ tsyàtə yi ntsyàmbìì yâ.” 65 Pilato a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ lɔgə bɨ̂sogyɛ̀ tâ bɨ̀ ghɛɛ ŋka mbɛ nɨsyɛ̀ nyâ.” 66 Bo fɛꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ nsɨ̀ŋtə̀ nɨsyɛ̀ nya nɨ mànjì yìi mə mbə bɨ ŋaꞌa, bɨ zî, ŋ̀kɨ nləə bɨ̂sogyɛ̀ mə tâ bɨ̀ ka mbɛ.

28

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo aà

(Mt. 28.1-8; Lk. 24.1-12; Jn. 20.1-10)

1 Ǹjwîŋgɔ̀ŋ ya ɨ̀ tsyà mə̂, àbɛ̀ɛ̀ fuꞌu, a bə tsiꞌì a tɨ̀tugə tɨ̀tugə a njwî yì ǹtsyàmbìì a mûm ŋgyà, Mary Magdalene, a bɔ̀ꞌɔ nɨ Mary yî mɔ̀ꞌɔ wa bo lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a lèntə nɨ̀syɛ̀ nɨ Yesu nyâ. 2 Ǹsyɛ ɨ̀ lɛ ntsɨ̀gɨ̀nə̀ tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀, angel Nwì a lô a aburə nsɨgə ntii ŋgɔ̀ꞌɔ̀ ya mə bɨ lɛ ntsetə nɨsyɛ̀ nɨ Yesu nya nɨ̀ yù aa nlɔ̀ꞌɔ̀sə̀, ŋ̀kɔꞌɔ ntswe ghu atû. 3 Ǹsî yi ɨ lɛ sɨ ŋwàŋkə̀ tsǒ mbə̀ŋ yî ŋ̀wàꞌàkə̀, ɨ̀tsə̀ꞌə̂ ji ɨ fuꞌù tsiꞌì fùꞌù mə buu. 4 Nɨbɔꞌɔ nɨ lɛ ntswa bɨ̂sogyɛ̀ bya mə bɨ lɛ sɨ bɛ nɨsyɛ̀ nya aa, bo tɨgə̀ ǹtsɨgɨnə, m̀bəŋ ntɨgə tsǒ bɨ̀ku bɨ bə̂.

5 Angel wa a swoŋ a mbo bàŋgyɛ̀ bya mə, “Nɨ̀ tsuu kɨ bɔꞌɔ. Mə̀ zi mə nɨ lɔ̀ɔ̀ aa Yesu mə bɨ kɨ̀ kwèèntə yi atu ati bàŋnə̀bàŋnə̀ aà. 6 Wa kaa à sɨ̀ faà mə tswê. À bɨ̀ɨ̀nə̀ mə̂ a nɨwo tsiꞌì wa ajàŋ mə à lɛ nswoŋ aà. Nɨ̀ zi nyə adɨgə yìi mə à kɨ̀ nɔ̌ŋ ghu aà. 7 Nɨ̀ waŋsə ŋghɛ̀ɛ̀ ǹswoŋ a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə wa à bɨ̀ɨ̀nə̀ mə̂ nɨwô. À tsyà mə a mbìi bo ŋghɛɛ nɨ a Galilea. Bo bə ghɛ̀ɛ̀ boŋ bo ka tɨgə yə yi ghu. Nɨ̀ ka ŋwaꞌatə nɨ ànnù ma yû mə mə̀ swoŋ a mbo bù aà.”

8 Mɨ̀ntɨɨ mɨ bâŋgyɛ̀ bya mɨ lɛ nluu nɨ nɨ̀dorə̀, nɨ̀bɔꞌɔ nɨ kɨ̂ ǹtswa waa, bo fɛꞌɛ̀ ǹtɨgə ŋkhə ghɛ̀ɛ a ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jya.

9 Yesu yumbɔŋ a zî m̀boo bâŋgyɛ̀ bya, ǹtsàꞌàtə̀ waa. Bo zî ŋ̀wo ghu nsi, ǹtswa mɨ̀kòrə̂ mi mmii yi. 10 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ tsee kɨ bɔꞌɔ. Nɨ̀ ghɛɛ nswoŋ a mbo bɔɔ bɨ maà ba mə tâ bo ghɛɛ a alaꞌa Galilea tâ bìꞌibo boontə ghu.”

Àjàŋ yìi mə baYuda bɨ lɛ ntswɛɛ àbàŋnənnù ǹloŋ annǔ nyweenə Yesu nɨ nɨ̀wo aà

11 Bàŋgyɛ̀ bya bɨ kà mə aa ŋghɛɛ laa, bɨ̀sogyɛ̀ bya bǐ mɔꞌɔ bɨ kɨ̂ ǹlo ŋkuu ŋghɛɛ a mûm àlaꞌa a ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə ɨ̀nnù jyâ tsɨ̀m jìi mə ɨ fɛꞌɛ aa, a mbo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì. 12 Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bya bo twoŋ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bo tswe a nsyɛ ŋghàànə̀, ǹlɔɔ ŋkabə yì ŋghàꞌàtə̀ m̀fa a mbo bɨ̀sogyɛ̀ bya 13 nswoŋ a mbo bo mə, “Bɛɛ bɨ betə ghuu nɨ̂ ànnù, nɨ̀ swoŋ mə, ‘Bìꞌì kɨ̀ sɨ bwii aà bwìì ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jya ɨ zî nɨ̂tugə, ǹzì ǹyərə aku yi yâ.’ 14 Gûmnàà à bə tɛꞌɛ yuyuꞌu, wa boŋ bìꞌì ka zi mânjì yìi mə bìꞌì ka tsyà ghu ɨ ghɨ̀rə tâ ŋ̀gɨꞌɨ yì tsù tâ ɨ̀ waꞌà a nu bù kuu bə̂.”

15 Bɨ̀sogyɛ̀ bya bɨ kwɛrə̀ ŋ̀kabə ya ntɨgə ŋghɛɛ ŋghɨ̀rə̀ wa ajàŋ yìi mə bɨ̀lɨɨ bya bɨ lɛ nswoŋ aà. Ǹzi nyweꞌe sii, baYuda bo burə kɨ bii mə à nɨ ànnù yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ zì ǹtsiꞌi ŋgǎnyəgə̂nnù ji mfa ndɨꞌɨ yì ŋwè ya a mbo bo aà

16 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jya nɨ̀ghum ntsò mɔ̀ꞌɔ ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a alaꞌa Galilea wa a atu ntaꞌa mə Yesu à lɛ mfɨ̀gɨ̀tə̀ mə tâ bobo zi mbòòntə̀ ghu aà. 17 Bô yə̀ mə̂ Yesu aa, mmii yi, ka mə kaa bo bî mɔꞌɔ bɨ lɛ waꞌà bii mə, tsiꞌì a annù nɨ̂ŋkoŋ, à nɨ Yesu aà. 18 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nwì à fâ àdàꞌa tsɨ̀m a aburə bo bɨ a nsyɛ a mbo mə̀: 19 Nɨ̀ ghɛɛ lâ a mbo ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ mu ŋǔ ntsɨ̀m fàa a atu nsyɛ, ŋ̀ghɨrə waa tâ bo tɨgə ŋgǎŋyəgə̂nnù jâ; ŋ̀ka mmurə nɨ̂ waa a ŋkì nɨ̂ Ɨ̀kǔm Ta, nɨ̀ yi Mu nɨ̀ yi Azwì yî Làà. 20 Ŋ̀kɨɨ ndɨꞌɨ nɨ̂ waa mə tâ bo ka nyuꞌu ŋkɨɨ nləə nɨ̂ ǹdɨ̀ꞌɨ̂ tsɨ̀m jìi mə mə̀ kɨ̀ fa a mbo bù aà. Tâ nɨ̀ zi mə mə̀ ka tswe a mbo bù a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂ tsɨ̀m ɨ yweꞌe a noò ǹlwìꞌî m̀bî yù.”

* 1:21 Ǹjiꞌì Yesu ɨ̀ bə aa “Ŋ̀gàŋywèènsə bə̂.”

* 2:6 Mic. 5.2

* 2:15 Hos. 11.1

* 2:18 Yer. 31.15

* 3:3 Yes. 40.3

* 4:4 Deut. 8.3

* 4:6 Ps. 91.11-12

* 4:7 Deut. 6.16

* 4:10 Deut. 6.13

* 4:16 Yes. 9.1-2

* 5:22 Ŋ̀ŋwaꞌanə ji mɔꞌɔ ɨ kùꞌùsə a yuà annù mə, “Tɨ ghə̌ mə à ghɨ̀rə̂ ànnû tsu aa”

* 5:22 “Raca” à nɨ nɨ̀ghàà nɨ baGrikia (m̀bə̀gɨ̀tə̀)

* 5:29 Mɔꞌɔ Satan, “Gehenna” a nɨ nɨ̀ghàà nɨ baGrikia, a bə̂ àdɨ̀gə mɔꞌɔ tɨ mɛ̀.

* 6:11 Kə̀ àbaa yìi bìꞌi ka lǒ ji a yɔɔ aà.

* 6:13 Kə̀ ŋ̀gàŋmbùꞌû ɨ̀nnù jî bɨ wâ.

* 6:27 Kə̀ a nɨ̂ ǹsàꞌàtə̂ yì.

* 8:17 Yes. 53.4

* 10:28 Kə̀ “Gehenna” a nɨ nɨgh àà nɨ Grikia aà.

* 11:10 Mal. 3.1

* 12:21 Yes. 42.1-3

* 12:47 Kaa bə̀ bî mɔꞌɔ sɨ̌ atɨɨ yuà nɨŋə.

* 13:15 Yes. 6.9-10

* 13:35 Ps. 78.2

* 15:4 Exod. 20.12; Deut. 5.16

* 15:4 Exod. 21.17; Lev. 20.9

* 15:9 Yes. 29.13

* 16:18 Ǹjiꞌì Pita, “Petros” nɨ nɨ̀ghàà nɨ baGrikia, ɨ̀ bə aa àlâŋsəŋgɔ̀ꞌɔ̀.

* 17:21 Kaa bə̀ bî mɔꞌɔ sɨ̌ atɨɨ yuà nɨŋə.

* 18:11 Kaa bə̀ bî mɔꞌɔ sɨ atɨɨ yuà nɨŋə.

* 18:22 Kə̀ ŋ̀gàà mɨghum mi sàmbaa ntsò sàmbaà.

* 19:4 Gen. 1.27; 5.2

* 19:5 Gen. 2.24

* 19:19 Exod. 20.12-16; Deut. 5.16-20

* 19:19 Lev. 19.18

* 21:5 Zech. 9.9

* 21:9 Ps. 118.25-26

* 21:13 Yes. 56.7

* 21:13 Yer. 7.11

* 21:16 Ps. 8.2

* 21:42 Ps. 118.22-23

* 21:44 Kaa bə̀ bî mɔꞌɔ sɨ atɨɨ mà yû nɨŋə.

* 22:32 Exod. 3.6

* 22:37 Deut. 6.5

* 22:39 Lev. 19.18

* 22:44 Ps. 110.1

* 23:14 Kaa bə̀ bî mɔꞌɔ sɨ̌ atɨɨ yuà nɨŋə.

* 23:39 Ps. 118.26

* 25:15 Talent yî m̀fùùrə̀ à lɛ ntsyàtə 500,000 frs.

* 26:31 Zech. 13.7

* 27:10 Zech. 11.12-13; Yer. 32.6-9

* 27:46 Ps. 22.1

Mark

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Ǹtoo yì Ǹsɨgɨ̀nə̀ yìi

MARK

à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aà

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Jɔn Mark, mûŋgwàꞌà, ŋù baYuda yìi mə bɨ ghaa nloŋ ŋgaà yi a mum Ɨfàꞌà 12.12 aà; ǹdè yì a bə Mary yìi mə bɔɔ bɨ Kristo lɛ sɨ ghotə ghu nda ntsàꞌàtə̀ nɨ̂ Nwî aà. À lɛ mbə ŋgàŋàkòrə Peta yìi mə à lɛ sɨ twoŋə nɨ mû yì aà (1 Peta 5.13). Ma mùu ajàŋ m̀bə a tse bə mə â lɛ nswoŋ Peta ghu mbo nswoŋ ɨnnù jìi mə Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə̀ ŋ̀kɨ nswoŋə aa, Mark a tɨgə̀ ŋ̀ŋwaꞌanə. Jɔn Mark à lɛ ŋkɨɨ nyoŋə nɨ̂ Paul bo Barnabas ŋ̀kwɛtə nɨ̂ waa a noò yìi mə bo lɛ ŋka ŋghɛɛ a akòrə̀ nɨtəə nɨ ɨfàꞌà yi ntsyàmbìì aà (Ɨ̀fàꞌà 13.5), Barnabas a lɔgə̀ yi a noò ǹjɨ̀m bo yu tɨgə̀ ŋ̀karə a ŋgaa jî mɔꞌɔ̂ (Ɨ̀fàꞌà 15.36-39). Kaa Mark à lɛ ŋwaꞌà ŋû yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa bə̂.

Ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yìi mə Mark à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa ɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ Yesu tsǒ ŋù yìi mə fàꞌà, ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù nɨ̂ àdàꞌà bo bɨ̀ mɨ̀dàꞌà. Bɨ yə̂ nɨ̂ àdàꞌâ yi bo bɨ̀ mɨ̀dàꞌà mìi mə à lɛ sɨ fàꞌà nɨ muu aa a noò yìi mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ ànnù Nwî, ŋ̀ghurə nɨ̂ bə̀, m̀fiꞌi nɨ̂ ɨ̀zwì jî bɨ a atoꞌo bə̀, ǹta nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ a nu bɨ̀demon, ǹliꞌinə nɨ̂ ɨ̀fansənù bə̂. Mark à ŋwàꞌànə̂ ǹgàn Yesu aa a nɨ mânjì yìi ɨ̀ ghùꞌùtə, ŋghɨrə mə bɨ̀ ka nyə nɨ̂ ɨ̀fàꞌà yìi mə à lɛ sɨ fàꞌà tsǒ Ŋ̀gàŋgàfàꞌà aa ntsyàtə ajàŋ yìi mə à lɛ mbə Ndɨ̀ꞌɨ̀nnù aà. Yesu a twoŋə̀ nɨ̀ ɨ̀bɨ̀ɨnû yi nɨ Mu Ŋù, (yə Njiꞌì Mɨ̀ghàà) ɨ̀kùm yìi mə ɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ mə, ka mə Kristo à lɛ nzì tsǒ ŋùmɨ̀sɔ̀ŋ a mûm ǹjyǎnu aa, à lɛ mbə aa Mu Nwì, Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa mə bɨ lɛ ŋkàꞌà mə à ka yǐ zì a nyweensə̀ mbi aà. Ma nɨ̀ghàa àŋwàꞌànə̀ Mark à nɨ̂ àtɨɨ ya mə Yesu a swoŋə ghu mə Mu Ŋù à nɨ̂ Ŋ̀gàŋàfàꞌà yìi àa yə ŋgɨꞌɨ ɨ fa ntswêntɨ̀ɨ̂ yì ɨ tsuꞌu atû bə̀ ghu aà (10.45).

A mbo Mark, Ǹtoò Yesu yî Ǹsɨgɨ̀nə̀ ɨ yə aa ŋù ǹtsɨ̀m a nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yì tsɨ̀mə̀: Yesu à lɛ sɨ swoŋə nɨ̂ ànnù Nwì, Nɨ̀ghàà nɨ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ nìi nɨ fa ɨlòŋ ŋ̀kwɛtə nìi a mûm Àzwì, ǹdɨꞌɨtə nii ŋkɨɨ nləꞌətə nɨ̂ ǹtɨɨ yi. Yesu à lɛ sɨ ghùrə̀ mɨghɔ̀ɔ̀ mɨ bə̂, ŋ̀kwɛtə nɨ̂ ŋ̀gàŋə̂fumə bo bɨ̀ bìi à yaa a mboŋə aa, mfa nɨ̂ mɨ̀jɨ a mbo bo. Yesu à lɛ sɨ fiꞌi nɨ̂ ɨ̀zwî jî ɨbɨ a atoꞌo bə̀, ŋ̀ghɨrə mɨ̀tsyɛ̂ myaa mɨ laà, ǹtɨɨ̀ waa ɨ dorɨtə̀. Mark a ŋwaꞌànə̀ mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à nɨ̌ŋ ǹtɨɨ̀ yi a nu Yesu, m̀bii ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya aa, à ka yweenə, ɨ tɨgə kɨɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jî wè jìi mə Yesu yumbɔŋ à lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aà (16.16-18).

Mark à zî ǹtswàntə ɨ̀nnù, ǹdɨꞌɨ nɨ̂ Yesu a ghɨrə̀ nɨ̀ ɨ̀nnù ǹtswaꞌatə, a yi nlǒ nɨ yuà, a daŋə̀ a nɨ yǐ mɔꞌɔ, Àzwi Nwî a tintə̀ nii a wâŋsə̀ ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù ŋ̀khənə ghu, ǹyweꞌe noò yìi mə à ka kɔꞌɔ ghɛɛ mmàŋsə ɨfàꞌâ yi a Yerusalem aà. A Yerusalem, Mark a lɔgə̀ noò m̀fɨgɨtə ŋgɨꞌɨ yìi mə Yesu à yə ghu a mbo baYuda nɨ bɨ̀tsyàsə̂ byaa a nsi miꞌi Pilato, bɨ kweèntə̀ yi a kwo mbù ǹyweenə, Taà yi a tɨgə mbu lɔ̀gə̀ yi ŋkɔꞌɔ ntswesə a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ yu nî màꞌà, a ndɨ̀ꞌɨ àdàꞌà yi, nɨ nɨ̀ghaꞌa nìi mə à kwɛrə a njɨ̌m ɨ̀fàꞌà yìi mə à màŋsə aà.

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹlɔ̀gɨ̀nə ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yâ 1.1-13

2. Ɨ̀fàꞌa Yesu a Galilea 1.14—9.50

3. Ǹlǒ a Galilea ŋ̀kɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ a Yerusalem 10.1-50

4. Ŋ̀gyà yî ǹlwìꞌìnjɨ̀m a Yerusalem bo bɨ̀ maa mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌà 11.1—15.47

5. Àjàŋ mə Yesu à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo aà 16.1-8

6. Àjàŋ mə Mmàꞌàmbi à lɛ ndɨꞌɨ ɨbɨɨnû yi a mbo bə̀ ǹtɨgə ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a aburə aà 16.9-20

1

Àjàŋ yìi mə Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì lɛ sɨ swoŋə annù Nwî aà

(Mt. 3.1-12; Lk. 3.1-18; Jn. 1.19-28)

1 Ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ǹloŋə Yesu Kristo Mu Nwìŋgɔ̀ŋ ɨ̀ lɔ̀gɨ̀nə aa faà. 2 Ǹtoo mà yû ɨ̀ lɔ̀gɨ̀nə aa tsiꞌì a ajàŋ yìi mə Ǹgàŋntoò Nwî, Yesaiah à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aà;

“Nwì à swǒŋ mə: ‘Yə̂ nɨ̀, mə̀ ka too ŋgàŋntoò ghà a mbìi wò

mə à ka naŋsə mânjì ghò’.*

3 Ǹjì ŋû yìi mə a tɔŋnə à ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ ǹswoŋə nɨ mə:

‘Nɨ̀ naŋsə mânjì M̀màꞌàmbî

ǹnaŋsə ɨyàâ ji tâ ɨ̀ tsinə.’ ”*

4 Ma mùu ajàŋ Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì a lɛ ntɨgə nzi a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ ǹswoŋə nɨ̂ ànnu Nwî ghu, ǹswoŋə nɨ a mbo bə̀ mə bɨ̀ bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa mmaꞌatə ɨbɨ̂ waa, ŋkwɛrə ŋkì tâ Nwì à liꞌinə ɨfansə ɨnnù jyaa.

5 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lɛ sɨ fɛ̀ꞌɛ̀ nɨ a njɔ̀ꞌɔ alaꞌa Yerusalem bo bɨ̌ a mbùꞌu Yudea ntsɨ̀m ŋ̀ghɛɛ nɨ a mbɛ̀ɛ̀ Jɔn, m̀bii nɨ ɨ̀fansə ɨnnù jyaa ghu mbo, a tɨgə̀ m̀murə nɨ̂ waa a ŋkǐ Jordan.

6 Jɔn à lɛ sɨ wɛꞌɛ ɨtsəꞌə jìi mə bɨ lɛ nnaŋsə nɨ ɨ̀nòŋ naà yìi mə bɨ twoŋə nɨ kamɛl aà; ŋ̀kɨɨ ŋwɛꞌɛ nɨ̂ ɨ̀kǒ ŋgùù, a atìi yu, ŋ̀kurə nɨ̂ ŋ̀gwèènə̀ ŋ̀kɨɨ njɨ nɨ nwu yì ǹtàꞌà. 7 À lɛ sɨ swoŋə nɨ mbo bə̀ mə: “Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ a yòŋə a njɨ̌m mə̀ yìi mə à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyàtə̀ ghâ, m̀bə a ajàŋ yìi mə, tsiꞌì mə̀, kaa mə̀ sɨ̀ kùꞌùnə̀ a ntuŋnə mfɛ̀ɛ ŋ̀kɨ̀rə ɨbaamɨkòrə̂ ji.

8 Mə murə ghuu aa tsiꞌǐ a ŋkì, lâ yu à kà yi kɨ murə ghuu nɨ̂ Àzwì yî Làà.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋkwɛrə ŋkì Satan kɨ̂ ŋ̀kwaꞌanə yi aà

(Mt. 3.13—4.11; Lk. 3.21-22; 4.1-3)

9 À lɛ mbə tsiꞌì maà noò Yesu a fɛꞌɛ̀ a Nazareth a mbùꞌu Galilea ǹzi, Jɔn a murə̀ yi a ŋkǐ Jordan. 10 Yesu à fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ wa ŋkì ŋ̀ghə̀ə kɨ təə a ntaꞌa, ǹyə aburə a ŋaꞌanə̀, Àzwì Nwî a sɨgə ntəə ghu atu, mbə tsǒ bugɨrəmɨ̀kuù. 11 A sɨ̀gə̀ mə̂ ǹtəə ghu tu aa, ǹjì ɨ lô a aburə ŋghaa nswoŋ mə: “Ò nɨ Mû ghà yî m̀bâŋnə̀ yìi mə mə̀ ŋkɔ̀ŋə aà, mə naŋsə ndorɨtə nloŋə ghô.”

12 Àzwì Nwî a burə̀ ǹlɔgə yi ŋghɛɛ nɨ ghu a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀. 13 À lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtswe wa a antaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ nàà mɨtsəꞌə njwi mɨ̀ghum mi nɨkwà, Satan kwaꞌànə̀ yi. A nɨ̂ ǹjwi mà jû; baangel bɨ lɛ nzì m̀faꞌa ghu mbô.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ntwoŋ Ŋgǎŋkômbwɛ̀ ji nɨkwà aà

(Mt. 4.12-22; Lk. 4.14-15; 5.1-11)

14 Nòò wâ mə bɨ lɛ ntswa Jɔn nnɨŋ a andâtsaŋə aa, Yesuà lɛ nzì a Galilea ǹswoŋə nɨ̂ ǹtoò Nwì yî ǹsɨgɨ̀nə̀ ghu. 15 À lɛ sɨ swoŋə nɨ mə: “Nòò à kùꞌù mə̂; ànnù nɨfɔ̀ Nwî a tɨgə a abô. Nɨ̀ bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ muu, m̀maꞌatə ɨbɨ̂ ghuu, mbii ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yâ.”

16 Yesu à kà mə̂ aa ntsya a aghəŋə ŋkì mɨyaa Galilea, ǹyə ŋgǎŋnkômbwɛ̀ ji baa, Simon bo mumaà yi Andrew, bo lə̂ nɨ̂ m̀bwɛ̀ nɨ̂ àmbunjya. 17 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ zi ŋka nyoŋə nàâ, mə̀ ka ghɨ̀rə tâ nɨ̀ tɨgə mbə ŋgǎŋko bə̀.” 18 Bo kɨ̂ ŋ̀ghɛnsə mmàꞌàtə mbunjyâ jyaa jya ǹyoŋə yi.

19 Bo bo kà mə̂ aa ŋghɛntə, a yə̂ Jɛms mu Zebedee bo mumaà yì Jɔn bo tswê a mûm àkànuꞌù yaa, ŋ̀kɛɛ nɨ̂ m̀bunjyâ jyaa. 20 À yə̀ mə̂ waa, m̀burə ntwoŋə waa, bo maꞌàtə̀ taà wàà Zebedee wa mûm àkànuꞌu bo bɨ̀ ŋ̀gàŋəfàꞌâ ji ǹtɨgə nyoŋə nɨ̂ Yesu.

Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə à lɛ ntswe nɨ̂ àzwì yî bɨ̂ aà

(Lk. 4.31-37)

21 Bo lô ŋ̀ghɛɛ ŋkuu a alaꞌa Kapernaum. À bə̀ mə njwîŋgɔ̀ŋ Yesu a ghɛɛ̀ ŋ̀kuu a ndâŋghòtə nlɔgɨnə ŋka ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî ghu. 22 Bə̀ yɛrə̌ ajàŋ yìi mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ ànnù Nwì aa, ǹloŋ mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ waa aa tsǒ ŋù yìi à tswe nɨ̂ àdàꞌà, kaa waꞌà aa tsiꞌì tsǒ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ dɨꞌɨ̀.

23 Tsiꞌì maà noò, ŋù yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə a lɛ ntswe wa ndâŋghòtə ntswe nɨ̂ àzwì yî bɨ aa, a tɔŋnə̀ tsiꞌì nɨ̀ tɨ̀ɨ̀ m̀betə mə: 24 “Ò tswe aa nɨ̀ àkə̀ biꞌinə̀ a Yesu mu Nazareth ? Ò zì aa a ntâ ŋ̀gɨꞌɨ a nu bìꞌì aa ɛ? Wa mə̀ zi ŋù yìi mə ò nɨ ghu aà. Ò bə aa Yu wa yìi mə à Laa màŋsə̀, ǹlo a mbo Nwì aà.”

25 La Yesu a wenə̀ yi nswoŋ mə, “Kutə ntsû gho wâ, m̀fɛꞌɛ ghu nû.”

26 Àzwì yî bɨ ya a tsɨgə̀ ŋû wa, ǹyəꞌə tsiꞌì nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ m̀fɛꞌɛ ghu nû. 27 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntswe wa nda aa bɨ yɛrə̀ ǹtɨgə mbetə nɨ̂ waa bo nɨ bo mə: “Ma yuù ànnù a lo aà fə̀ aa ɛ? Àa ànnù yî fii yi mɔꞌɔ mə a lɔ̀ɔ ndɨ̀ꞌɨ̀ aa ɛ? A wenə nɨ̂ ɨ̀zwì jî bɨ nɨ̂ àdàꞌà, ŋ̀ghɨrə ɨ yuꞌunə̀ nii!”

28 Ǹlɔgɨnə maà noò ŋ̀gàn Yesu ɨ burə̀ ǹsɛɛnə a ɨdɨgə tsɨm a mbùꞌù àlaꞌa Galilea.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə bə̂ bî ghàꞌàtə̀ aà

(Mt. 8.14-17; Lk. 4.38-41)

29 Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji, Jɛms nɨ Jɔn lɛ mburə nlo nghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a nda bɨ̀ Simon bo Andrew. 30 Nɔ̂ŋsə Simon à lɛ nnɔ̀ŋ a ɨkuu ŋghɔɔ nɨ fibà. Yesu à kùù mə̂ bɨ burə̀ ǹswoŋ ghu mbô. 31 A ghɛɛ̀ ghu mbɛ̀ɛ̀, ǹtswa abô yi, ŋ̀ŋɛɛ yi, m̀bɨɨnsə. Fibà wa a burə̀ m̀maꞌatə yi, a bɨɨ̀nə̀ ǹlɔɔ mɨjɨ mfa a mbo bo.

32 À bə̀ mə a ŋkwɛ̂fɔ̀, a nɨ nòò ǹtso nòò, bɨ lɔgə̀ ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ̀ a bɔ̀ꞌɔ nɨ bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe nɨ bɨ̀demon aa bɨtsɨ̀m ǹzi nɨ bo a mbo Yesu. 33 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ma mùu njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa bɨ lɛ mburə mfɛꞌɛ nzì ghotə wa ntsǔ ndâ. 34 Yesu à lɛ mburə ghurə waa bìi mə bɨ lɛ sɨ ghɔ̀ɔ̀ aa tsiꞌì bì ghàꞌàtə̀; bo lɛ ntswe nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ tsiꞌǐ ɨbəŋ ɨbəŋə̀. À lɛ ŋkɨ mfiꞌi bɨ̂demon bî ghàꞌàtə a atoꞌo bə̀, kaa waꞌà lò m̀bii nɨ mə tâ demon wa yì tsù à ghaa, ǹloŋ mə bɨ lɛ zi ŋû yìi mə Yesu nɨ ghu aà; kaa Yesu yumboŋ kaa a waꞌà bàŋnə̀ ǹlɔɔ mə tâ bo ghɨrə tâ bə̂ zi.

À àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nswoŋə annù Nwî a Galilea aà

(Lk. 4.42-44)

35 Yesu à lɛ nlɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀ m̀fɛꞌɛ tsiꞌì tɨ̀tugə tɨ̀tugə, nòò a burə̀ nsaꞌatə mbɔŋ tâ àbɛ̀ɛ̀ fuꞌu, a ghɛɛ̀ a adɨgə yìi mə kaa bə̀ lɛ waꞌà ghu tswê aa a ntsàꞌàtə Nwì ghu. 36 Lâ Simon bo bɨ̀ ŋ̀ŋàŋakòrə̂ ji lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ka nlɔɔ yi nyoŋə. 37 Bo yə̀ mə̂ yi, ǹswoŋ mə: “Bə̀ bɨtsɨ̀m bɨ lɔ̀ɔ̀ nòô!”

38 A swoŋə a mbo bo mə: “Nɨ̀ zi tâ bìꞌinə̀ fɛꞌɛ faà ŋ̀ghɛɛ ɨlaꞌa jǐ mɔꞌɔ jìi mə ɨ tswe ŋkòòntə̀ fàa a mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌa yua aà, tâ mə̀ kɨ nswoŋə annù Nwì ghu, ǹloŋ mə a nɨ annu yìi mə ma lɛ nzì a ghɨ̀rə aa.”

39 A fɛꞌɛ̀ ǹtɨgə ŋkuu nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ tsɨ̀m jìi mə ɨ lɛ ntswe a Galilea aa, ǹswoŋə nɨ̂ ànnu Nwì a ndâŋghotə, ŋ̀kɨɨ mfiꞌi nɨ bɨ̀demom a atoꞌo bə̀.

À àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə̀ ŋû àkɨkwen aà

(Mt. 8.1-4; Lk. 5.12-16)

40 Ŋù àkɨ̀kwen yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ nzì a mbɛ̀ɛ Yesu ǹswɛtə mɨkuꞌutə̂ mi ghu nsi, m̀buꞌu mbo ghu mbo mə tâ à kwɛtə yi; ǹswoŋ mə: “Ò bə kɔ̌ŋ boŋ ò ghɨ̀rə nû yà ɨ laà.”

41 Yesu à lɛ ŋko mɨlɨ̀ŋnə̀ yì ǹnâsə abô yi, m̀mɔɔntə yi ghu nswoŋ mə: “Mə̀ kɔ̀ŋə̂; tâ nû yò ya laa!” 42 Àkɨ̀kwɛn ya a lɛ ŋkɨ mburə ŋghɛnsə nsɨgə ghu nû, nû yì ya ɨ kɨ̂ ǹtɨgə nlaa. 43 Yesu a tɨgə̀ ǹnaŋsə ŋghaa ghu mbo tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ ǹswoŋ mə tâ à lo ŋghɛ̀ɛ̀ yi 44 ŋkɨ nswoŋ mə: “Yə̂, ò ghɛɛ, ò tsuu annù tsu a mbo ŋù lǒ swoŋə, lâ m̀bàŋnə̀ ŋ̀ghɛɛ ndɨ̀ꞌɨ ɨbɨɨ nû gho a mbô ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì, ŋ̀kɨ mfa ayoo mmaꞌanwì yìi mə Moses à lɛ lə̀ə̀ aa, tǎ dɨ̀ꞌɨ a mbo bə̀ mə nû yò ɨ̀ làà mə̂.” 45 Lâ ŋù wa a bâŋnə̀ ŋ̀ghɛɛ ŋ̀ka lɛnsə nɨ̂ àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə̀ yi aa a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀, a tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə a tsyânə̀ a mbo Yesu mə tâ à bu ŋka ŋkuu alaꞌa yì tsu nɨ̂ nsî. Ma mùu àjàŋ, Yesu a tɨgə̀ ǹtswe tsiꞌì a ɨdɨgə jìi mə bə̀ lɛ waꞌà ghu tswe aà, bə̀ tɨgə̀ ǹlo nɨ ɨdɨgə ɨdɨgə nzi ghu mbɛ̀ɛ̀.

2

À àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə mbwenkə aà

(Mt. 9.1-8; Lk. 5.17-26)

1 Ǹjwi jì tsu lɛ ŋghə̀ə kɨ tysa Yesu a bû m̀bɨɨ fu a alaꞌa Kapernaum; à bɨ̀ɨ̀ mə̂ bə̀ burə̀ ǹlaansə mə à kwɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹtswe a ndùgə̀. 2 Bə̀ lɛ nyuꞌu nzi ŋghotə a ntsǔnda yìi mə Yesu à lɛ ntswe ghu aà, m̀burə ŋghaꞌa nluu ɨdɨgə, kaa àbwarə waꞌà bù mbə a ntysa ŋkuu a mûm ǹdâ. Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋə nɨ̂ ànnu Nwi a mbo bo. 3 À kà mə̂ aa nswoŋə aa bə bî mɔꞌɔ bi nɨkwà bɨ beꞌě mbwenkə nzi nɨ ghu ghu mbô. 4 Tsǒ mə kaa àbwarə a lɛ ŋwaꞌǎ wa ntsǔnda tswe aa, bo lɛ kɔꞌɔ a atunda, ǹlɔbɨtə nnaŋsə abùꞌù ghu, a kəꞌə̀ àdɨ̀gə̀ ya yìi mə Yesu a lɛ ntswe ghu aà. Bo màŋsə̀ mə̂ ǹlɔgə mbwenkə wa nɨ̂ ɨ̀kùù yìi mə bo lɛ mbèꞌè ghu aa, ntsurɨsə wa nɨ̂ àbùꞌù ǹsɨgɨsə a nsi Yesu. 5 Yesu à yə̀ mə abìintɨɨ yìi mə bo lɛ ntswe nɨ yu aa, ǹswoŋ a mbo m̀bwènkə̀ wa mə: “Mû ghà, wa bɨ lìꞌìnə̀ mə ɨfansənû jô.”

6 Ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ jî mɔꞌɔ lɛ ntswe ghu, ǹtɨgə mbetə nɨ a mûm ǹɨ̀tɨɨ bo mə: 7 “Ŋù ghû à tsyà aa la ŋka ŋghaa fàa ajàŋ aa ɛ? A ghàà laà m̀bəgɨtə aa Nwì! Kaa ŋù tsu kaa sɨ̀ ghu tswê mə m̀bə liꞌinə̀ ɨ̀fansənnù bə̂ ntsyatə Nwî yuyu.”

8 Yesu à lɛ mburə ŋ̀ghɛsə nzi ɨnnù ma jû mə bɨ lɛ sɨ kwàꞌàtə nɨ a atu bo aà, ŋ̀waꞌasə waa, m̀betə mə: “Nɨ kwaꞌatə ɨjaŋ ɨnnu ma jû a atu bù aa a ya aa ɛ? 9 A laà waŋsə aa a nswoŋə a mbo mbwènkə̀ ghuà mə, ‘mə̀ lìꞌìnə̂ ɨ̀fansənnù jô,’ kə̀ mə: ‘Bɨ̀ɨ̀nə nlɔ̀gə ɨkuù gho wa ŋka ghɛ̀ɛ̀ noò lɛ?’ 10 Wa mə̀ ka dɨ̀ꞌɨ a mbo bù mə Mu Ŋù à tswe nɨ̀ àdàꞌà fàa mbi a lìꞌìnə ɨ̀fansənnù bə̂.” À ghàà mə̂ laà aa ntɨgə nswoŋə a mbo m̀bwènkə̀ wa mə: 11 “Mə̀ swòŋə a mbo wò, bɨ̀ɨ̀nə nlɔgə ɨkuù gho wa ŋghɛ̀ɛ̀ gho a nda wò.”

12 M̀bwènkə̀ wa a bɨɨ̀nə̀, m̀burə nlɔgə ɨkuù yi wa, ǹtəə tsya mfɛ̀ꞌɛ̀ yi a nsi bə̀ bya bɨ̀tsɨ̀m; a burə̀ m̀bə tsiꞌì ànnù yî yɛ̌yɛrə a mbo bo. Bo tɨgə̀ ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ Nwî ǹswoŋə nɨ mə, “Kaa bìꞌì lɛɛ̀ waꞌǎ annù tsu laà yə̂!”

A ajàŋ yìi mə Yesu lɛ ntwoŋə Levi aà

(Mt. 9.9-13; Lk. 5.27-32)

13 Yesu à lɛ mbù ŋ̀ghɛɛ fu a aghəŋə ŋkì mɨyaa Galilea; àkùrə̌ bə̂ a zî ŋ̀karɨsə yi, a tɨgə̀ ǹlɔgɨnə ŋka ndɨꞌi waa. 14 À màŋsə̀ mə̂ ǹlo ŋka ŋghɛɛ wa aghəŋə ŋkì, nyə ŋ̀gàŋkwɛrə bɨ̀tâx, Levi, mu Alfeus a tswê a ndâ ŋkwɛrə bɨ̀tâx. Yesu a swoŋ ghu mbo mə: “Zǐ ŋka nyòŋə̀ nàâ.” Levi a burə̀ m̀bɨɨnə ntɨgə nyoŋə nii.

15 À ghaꞌà a bɔ̀ɔ̀ mə̂ ǹsaꞌatə, Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ghɛɛ̀ a nda Levi a njɨ ghu. Ŋ̀gǎŋkwɛrə bɨ̀tâx bo bə̀ bî bɨ bî ghàꞌàtə̀ lɛ ntswe bo bo ntɨgə njɨ; ǹloŋ mə bə̀ bî ghàꞌàtə̀ lɛ sɨ yòŋə̀ Yesu maa noò. 16 Ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀nsə̀ jî mɔꞌɔ jìi mə ɨ lɛ mbə baFarɨsai aa ɨ lɛ nyə a ajàŋ yìi mə Yesu lɛ sɨ jɨ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋkwɛrə bɨ̀tâx bo bɨ̀ bə̀ bî bɨ aa, mbetə a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji mə: “Taà ghùù a jɨ bo bɨ̀ ɨ̀jàŋ bə̂ ma ju aa a ya ɛ?”

17 Yesu a yuꞌù ànnù yìi mə bo lɛ sɨ ghàà aa, ǹswoŋə mbo bo mə: “Bə bìi mə bɨ tswe bɨtɨ̀ɨ̀ aa, kaa bɨ sɨ dɔgɨtà lɔɔ, a dɔgɨtà aa a lɔ̀ɔ ŋgàŋmɨghɔ̀ɔ̀. Kaa mə̀ lɛ waꞌà aa a ntwoŋ bə̀ bìi mə ànnǔ yaa a tsinə aa zî, mə̀ lɛ zì aa a ntwoŋ bə̀ bî bɨ̂.”

Ànnù ǹloŋə nsiꞌisə ɨbɨɨ nu tɨ̀ jɨ

(Mt. 9.14-17; Lk. 5.33-39)

18 À lɛ mbə maà nòò ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Jɔn bo bɨ̀ baFarɨsai lɛ sɨ siꞌisə ɨbɨɨnu waa tɨ jɨ̂ ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwî; bə̀ bî mɔꞌɔ zî m̀betə Yesu mə: “Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnu Jɔn bo bɨ̀ jǐ baFarɨsai bɨ siꞌisə ɨbɨɨnû tɨ jɨ̂ ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwî lâ kaa bǒ waꞌà ma mùu ajàŋ ghɨrə̀ aa a ya aa ɛ?”

19 Yesu betə̀ waa mə: “M̀bə bə̀ bìi mə bɨ twoŋə waa a adɨgə nɨyɔꞌɔ bɨ tuu mɨjɨ, ǹsiꞌisə ɨbɨɨnû waa tɨ jɨ̂, ǹlii nɨ̂ ǹdoo mûŋgèn wa yìi mə bo tswe ghu mbɛ̀ɛ̀ aa ɛ? Àjàŋə mə ǹdoo mûŋgèn wa à tswe bo bo aa, kaa m̀bə bo waꞌà mɨjɨ tuu nsiꞌisə ɨbɨ̀ɨnû waa tɨ jɨ̂. 20 Lâ nòò yî mɔꞌɔ̀ à tswe ghu mə bɨ ka yi lɔ̀gə̀ ǹdoo mûŋgèn wa ghɛ̀ɛ̀ nɨ ghu, maa noò, mbə bo tse bɔŋ tuu mɨjɨ̂, ɨ siꞌisə ɨbɨɨnû wa tɨ jɨ̂.

21 “Kaa m̀bə ŋù tsù waꞌà kà ǹlɔgə asàꞌa atsə̀ꞌə̀ yî fii a ŋkɛ̀ɛ̂ àtsəꞌə̀ yî lwèn ghu; m̀bə a ghɨrə ma mùu ajàŋ boŋ, àdɨ̀gə̀ ya mə bɨ kɛɛ aa a ka bu sàꞌànə lò yi, tâ àbàꞌa atsə̀ꞌə̀ yî fii ya tâ à yɛnə nlò yi, m̀baŋnə ntɨgə nɨŋə abùꞌù yi ghàꞌàtə̀ a nɨ atsə̀ꞌə̀ yî lwèn yâ. 22 A kɨ̂ m̀bə ŋgɨ̌ŋgɨ̀ŋ mə kaa m̀bə ŋù a waꞌà mɨlùꞌù mî fii lɔ̀gə̀ ǹnɨŋə nɨ̂ ŋ̀gùù mɨ lùꞌù jî lwènə̀, à bə nɨŋ boŋ mɨ̀lùꞌù mya mɨ ka bwǐ ŋgùù jya, tâ mɨ̀lùꞌù mya saa, tâ ŋgùù jya kɨ mbɨꞌɨ. Bɨ nɨŋ mɨlùꞌù mî fii aa a nɨ̂ ŋgùù jî fiì.”

Àbetə̀ ǹloŋ njwîŋgɔ̀ŋə̀

(Mt. 12.1-8; Lk. 6.1-5)

23 Yesu bo bɨ̀ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji lɛ sɨ tsyà a mûm ǹsòo ànsaŋ a njwîŋgɔ̌ŋ, bo kà mə̂ aa tsya, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ kâ ǹtɨɨ nɨ̂ ànsaŋ wa yì mɔꞌɔ ŋkurə. 24 BaFarɨsai bî mɔꞌɔ lɛ nyə, nswoŋ ghu mbo mə: “Yə̂, kaà sɨ̀ kuꞌùnə̀ a nɨ nɔ̀ŋsə̀ mə tâ ŋgǎŋyəgə̂nnù jo ɨ̀ ka ŋghɨrə laà, a njwîŋgɔ̌ŋə̀.”

25 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə: “Nɨ̀ lɛɛ̀ waꞌà ànnù ya yìi David lɛ ŋghɨ̀rə̀ aa twoŋ, wa noò yìi mə à lɛ sɨ lɔ̀ɔ ayoo yî jɨ̀, a ajàŋ yìi mə ǹjì ɨ̀ lɛ yaŋə yi bo bɨ̀ bə̀ bi aa ɛ? 26 David à lɛ ŋkuu a ndâmàꞌanwì, a noò yìi mə Abiata a lɛ mbə ŋ̀gàŋmàꞌa Nwi yî ŋ̀wè aa, ŋ̀kurə abaa Nwì, ŋ̀kɨ mfa yî mɔꞌɔ a mbo bə̀ bìi mə bo bo lɛ ntswe aà. Nɨ̀ zi mə a nɨ nɔ̀ŋsə̀ yìꞌinə̀ mə a abaa mà yû aa mbə a kurə tsiꞌì ŋ̀gǎŋəmàꞌa Nwì.*”

27 Yesu a lwìꞌìsə̀ ǹswoŋ a mbo bo mə: “Bɨ lɛ lə̀ə njwîŋgɔ̂ŋ aa nloŋə bə̂, kaa bɨ lɛ ŋwaꞌà lə̀ə̀ aa mə tâ njwîŋgɔ̀ŋɨ̀ ka nsaꞌa nɨ̂ bə̂. 28 Wa Mu Ŋu a nɨ̂ M̀màꞌàmbî yìi a saꞌa njwîŋgɔ̀ŋə̀ aà.”

3

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ghùrə̀ ŋù yìi mə nɨ̀kwɛɛ̀ ni nɨ lɛ ŋkwo aà

(Mt. 12.9-14; Lk. 6.6-11)

1 Yesu à lɛ mbù ŋ̀ghɛɛ ŋkuu a ndâŋghòtə̂. Ŋù yî mɔꞌɔ à lɛ ntswe ghu mə nɨ̀kwɛɛ̀ ni lɛ ŋkwo. 2 Bə̀ bî mɔꞌɔ lɛ ntswe ghu ǹlɔɔ nɨ̂ ǹnɨ̀ŋə̂ ànnù a nu Yesu. Bo lɛ nnaŋsə ntɨgə nlii nɨ a nyə mə kə̀ à ka ghùrə ŋû wa a njwîŋgɔ̀ŋ lɛ. 3 Yesu à lɛ nswoŋ a mbo ŋu wa mə nɨ̀kwɛɛ̀ ni lɛ ŋkwo aa mə: “Fɛ̀ꞌɛ nzǐ ntəə a mbìì faà mə!” 4 À fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ǹzi ntəə, Yesu a bəŋ mbetə a mbo bo mə: “Nɔ̀ŋsə̀ yìꞌinə̀ a dɨ̀ꞌɨ mə tâ bɨ̀ ka ŋghɨrə aa ɨbɔ̀ŋ kə̌ ɨbɨ a njwîŋgɔ̀ŋ aa ɛ? À bìi mə bɨ̀ yweensə ŋû kə̀ mə bɨ̀ zwitə a njwîŋgɔ̀ŋ aa ɛ?”

À bètə̀ mə̂ laà aa kaa bo tswê waꞌà kwɛꞌɛ̀. 5 A liì waa ntsya ŋkarɨsə nɨ̂ afìi miꞌì, la m̀bàŋnə̀ ǹjəŋnə siꞌi nloŋ mə bo lɛ ŋkɨɨ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa aà; ǹswoŋə a mbo ŋù wa mə: “Sèntə̀ nɨkwɛɛ̀ nô.” A sêntə̀ nɨ̀kwɛɛ̀ ni nya, nɨ burə̀ ǹtɨɨ. 6 BaFarɨsai bya bɨ bɨɨ̀nə̀ m̀fɛꞌɛ wa ndâŋghòtə ŋghɛɛ bo bɨ̀ bə̀ bɨ Herod burə̀ boontə a ntaŋə ajàŋ yìi mə bo ka tsyǎ ghu zwitə yi aà.

Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ yìi mə ɨ lɛ nyòŋə̀ Yesu wa aghəŋə ŋkì mɨyaa aà

7 Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a ŋkì mɨyaa Galilea. Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ bî ghàꞌà ŋ̀ghaꞌa bìi mə bɨ lɛ nlǒ a Galilea bo bɨ̀ a Yudea aa ɨ burə̀ m̀fɛꞌɛ ntɨgə nyoŋə nii. 8 Bǐ mɔꞌɔ bɨ lô a Yerusalem, bi mɔꞌɔ bɨ fɛ̀ꞌɛ̀ a mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌa Idumia, bo bî mɔꞌɔ bɨ lô a njiì ŋkǐ Jordan, ŋ̀kɨ lo a mbɛ̀ɛ̀ ɨ̀laꞌa Tai bo bɨ̀ Sidon. Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ yî ŋ̀ghàꞌà ŋ̀ghaꞌa ma ghû ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ nzi ghu mbɛ̀ɛ aa nloŋ mə bɨ lɛ nyuꞌu ɨnnù jìi mə à lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aà. 9 Yesu à yə̀ mə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ zî ǹtɨgə mburə ŋ̀ghaꞌa bə siꞌi; a swoŋ a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnu ji mə tâ bɨ̀ lɔɔ akànuꞌu mfa tâ yù kuu ghu mum tâ bə̀ bya waꞌà yi lô ǹnɔrə̀. 10 À lɛ sɨ bə aa boŋ à ghùrə̀ mə̂ bə̂ bɨ burə̀ ŋ̀ghaꞌa tsiꞌǐ annù, ma yû a tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə mə tâ ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ tsɨ̀m tɨgə nzwu nyoŋə nɨ a mmɔɔntə yu. 11 Bɛɛ mə ɨ̀zwì jî bɨ ɨ yǐ nyə yi, ɨ wô ghu nsi ntɔŋnə nswoŋ mə: “Ò nɨ Mu Nwì wâ.”

12 A bâŋnə̀ ǹswoŋ a mbo ɨ̀ ŋkwantə mə tâ bo tsuu lǒ ghɨ̀rə̀ tâ bɨ̀ zi ŋû yìi mə yu nɨ ghu aà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ntsɔꞌɔ ŋgǎŋtoò ji nɨghûm ǹtsò baa aà

(Mt. 10.1-4; Lk. 6.12-16)

13 Yesu à lɛ ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a atu ntaꞌa, ǹtwoŋ bə̂ bìi mə à lɛ nlɔ̀ɔ ntwoŋə aà; à twòŋ mə̂, bɨ tɨgə̀ ǹzi ghu mbɛ̀ɛ̀. 14 À lɛ ntsɔꞌɔ bə̀ nɨghûm ǹtsò baa a tɨtɨ̀ɨ bo mə tâ bo bo tswe, tǎ tâ yù too waa a nswoŋə ànnù Nwì, 15 tâ yù kɨ mfa adaꞌa a mbo bo a mfurə bɨ̀demon a atoꞌo bə̀.

16 Bə̀ bìi mə à lɛ ntsɔꞌɔ waa à lɛ mbə: Simon yìi mə ə̀ lɛ mfa mɨ̂kɛ̀ꞌɛ̀sə̀ mi nɨ Peta aà. 17 Jɛms nɨ mumaà yì Jɔn, bɔɔ bɨ Zebedee bìi mə̀ Yesu à lɛ twoŋ ŋkɛꞌɛsə nɨ Boanarges, ǹjiꞌì ɨ̀kùm ma ghû ɨ bə mə, “bɔɔ bɨ mbə̀ŋə̀.” 18 Andrew, nɨ Philip, nɨ Batolomeo, nɨ Mateo, nɨ Tomas, nɨ Jɛms mu Alfeus, nɨ Thadeus, nɨ Simon mu Kana. 19 A bɔꞌɔ nɨ Judas Iskariot mə lɛ mfèe Yesu aà.

Àjàŋ mə bɨ lɛ nswoŋ mə Yesu à tswe nɨ̀ Beelzebul a atoꞌo yu aà

(Mt. 12.22-32; Lk. 11.14-23; 12.10)

Yesu à lɛ ntɨgə nlo ŋkwɛɛ yi fu a ndùgə̀. 20 À kwɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀kuu a nda, àkùrə̀ bə̂ a bû ŋ̀ghotə nzi ghu mbɛ̀ɛ̀ a tɨgə̀ ǹtsyanə ghu mbo bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnu ji a njɨ mû àyoò. 21 Ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yì ɨ̀ lɛ nyuꞌu, m̀fɛꞌɛ nzì a ntswa yu nloŋ mə bə̀ lɛ sɨ tɨgə nswoŋə nɨ mə: “A baanə aà bàànə̀.”

22 Ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ jìi mə ɨ lɛ nlo a Yerusalem ǹsɨgə aa, ɨ lɛ sɨ swoŋə nɨ̂ mə: “À tswe nɨ̀ Beelzebul a atoꞌo yu. A fiꞌi nɨ̂ ɨ̀zwì jî bɨ̂ a atoꞌo bə̀ aa nɨ̂ àdàꞌa m̀fɔ̀ bɨ̀demon mà ghû.”

23 Bɨ kà mə̂ aa nswoŋə laà aa, Yesu a twoŋə̀ waa ŋ̀ghaa a mbo bo nɨ nɨ̀ghàà nî nàà, m̀betə waa mə: “M̀bə Satan a bû m̀furə Satan yumbɔŋ aa mə a kə aa ɛ?” 24 M̀bə̂ àlaꞌa a yâtə̀ yi ǹtswe ɨtu ɨtu, ŋ̀ka nto nɨ̂ waa bo nɨ bo boŋ mbə a tɨgə̀ m̀bu ntəə aa la aa ɛ? 25 Kə̀ m̀bə̂ ǹda ɨ yâtə̀ yi ntswe ntsǔtsù, ǹtɨgə nto nɨ̂ waa bo nɨ bo boŋ mbə ɨ tɨgə̀ m̀bu ntəə aa mə a kə aa ɛ? 26 Ma la a bə mə, m̀bə Satan a bɨɨ̀nə̀ ŋka nto nɨ̂ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yì, ǹjaꞌa ndâ yì yumbɔŋ, bo tɨgə̀ ǹtswe ntsǔtsù, bəə boŋ kaa mbə ɨ waꞌà təə̀, a bàŋnə̀ ǹlɔɔ aà m̀bɔ̀ꞌɔ̂ ŋ̀kwɛ̀ꞌɛ̀ yì.

27 A kɨ̂ m̀bə ŋ̀gɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ mə kaa m̀bə ŋù tsù waꞌà ghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a nda ŋù mɨ̀tɨ̀ɨ̀, m̀fuꞌu ndâ yì tɨ fùù ǹtswa yi ŋkwerə mbɔŋ fuꞌu nda yâ.

28 “Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə m̀bə Nwì à tse lìꞌìnə ɨfansənnù bə̂ tsiꞌì tsɨ̀m bo bɨ̀ m̀bə̀gɨ̀tə ntsɨ̀m yìi bɨ bə̀gɨ̀tə̀ nii ghu aà. 29 Lâ ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à ghàa nɨghàà m̀bəgɨtə Azwì Nwî yìi mə a laa màŋsə̀ ghu aa, kaa Nwì à ka yǐ waꞌǎ ɨbɨ̂ yi liꞌinə̀ bə̂, ǹloŋ mə à ghɨ̀rə aà ɨ̀bɨ yìi ɨ lwiꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà.” 30 Yesu lɛ nswoŋ ma mùu ajàŋ aa nloŋ mə bo lɛ swǒŋ mə: “À tswe nɨ̀ àzwì yî bɨ a atoꞌo yu.”

Ǹdè bɨ̀ Yesu nɨ bɔɔ bɨ maà bi

(Mt. 12.46-50; Lk. 8.19-21)

31 Ǹdè bɨ̀ Yesu nɨ bɔɔ bɨ maà bi bi mbâŋə̀ lɛ nzì ǹtəə a abɛɛ, ǹtoo bə̂ mə bɨ̀ twoŋə yi. 32 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ lɛ ntswe ntsya ŋkarɨsə yi; bɨ kuu nswoŋ ghu mbo mə: “Ǹdè ghò bo bɨ̀ bɔɔ bɨ maà bo bǐ mbâŋnə̀ bɨ təə a abɛɛ nlɔɔ nòô.”

33 Yesu a kwiꞌi mə: “Ǹdè ghà nɨ bɔɔ bɨ maà ba bǐ mbâŋnə̀, à nɨ bɨ̀wò aa ɛ?” 34 M̀bəŋkə yi, ǹlii bə̂ bya mə bɨ lɛ ntswe ntsya ŋkarɨsə yi aa, ǹswoŋ mə: “Àa ǹdè ghà bo bɨ̀ bɔɔ bɨ maà ba bǐ mbâŋnə̀ buà mə! 35 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a ghɨ̀rə annù yìi mə Taà ghà a lɔ̀ɔ̀ aa, à nɨ mumaà ghà yî m̀bâŋnə̀ bo mumaà ghà yî màŋgyɛ̀ nɨ̂ ǹdè ghà.”

4

Nɨ̀ghàà nî nàà ǹloŋə ŋgàŋmbweꞌè ǹjoò

(Mt. 13.1-9; Lk. 8.4-8)

1 À lɛ mbù m̀bə a njwi yì mɔ̀ꞌɔ Yesu a lɔgɨ̀nə̀ ŋka dɨꞌɨ nɨ̂ ànnù a mbo bə̀ a mbɛ̀ɛ ŋkì mɨyaa Galilea, ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ nzi ŋkarɨsə yi mburə ŋghaꞌa ŋghaꞌa; a tɨgə̀ ŋ̀kuu a mûm àkanuꞌu, ŋ̀kuntə ŋghɛɛ wa mûm ŋ̀ki, ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ bya ɨ tɨgə̀ m̀baŋnə ntswe a ntaꞌa wa aghəŋə ŋkì.

2 A dɨꞌɨ̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀ a mbo bo nɨ̂ mɨ̀ghàà mî nǎnaa, ǹswoŋ a mbo bo mə: 3 “Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋghɛ̀ɛ mbweꞌê ǹjoo ŋgwɛ̀ꞌɛ̂ ji, 4 àkà mə̂ aa mbweꞌe aa, ǹjoo jya jǐ mɔꞌɔ ɨ wô a ndômânjì, bɨ̀sɨŋ bɨ zî ǹsyɛ ŋkurə. 5 Jǐ mɔꞌɔ ɨ wô a adɨgə nsyɛ yìi mə a lɛ mbə tsiꞌì ŋ̀gɔ̀ꞌɔ ŋgɔ̀ꞌɔ̀, kaa ǹsyɛ ɨ waꞌà ghu tswê ŋ̀ghaꞌatə. Ǹjoo jya ɨ wâŋsə̀ ǹtoo, ǹloŋ mə kaa ǹsyɛ yìi mə ɨ̀ lɛ ntswe wa atu ŋgɔ̀ꞌɔ̀ aa kaa ɨ̀ lɛ ŋwaꞌà tsotə̀ aà. 6 Ɨ tòò mə̂, nɨ̀nòò a tɔɔ̀ mɨ̀jɨ mya mɨ yɔrə̀, ǹloŋ mə kaa mɨ̀ŋgàŋ myaa kaa mɨ lɛ ŋwaꞌà a nsyɛ tsotə̀ aà. 7 Ǹjoo jǐ mɔꞌɔ ɨ lɛ wǒ a tɨtɨ̀ɨ kə̀rə̀kərə. Ɨ tòò mə̂, kə̀rə̀kərə wa a kɔꞌɔ lɨmtə ŋkwerə ɨ kwo, kaa ɨ waꞌà mɨ̂ntà koonə̀. 8 Ǹjoo jya jǐ mɔꞌɔ ɨ lɛ ntɨgə ŋwǒ a adɨgə nsyɛ yì sɨgɨ̀nə̀, ŋkɔꞌɔ nsɛnsə ŋwɛ̀ꞌɛ̀ ɨ ghaꞌatə: Jǐ mɔꞌɔ koonə̀ m̀bùm mɨghum mi ntarə, jǐ mɔꞌɔ koonə mɨghum mi ntoꞌo, jǐ mɔꞌɔ koonə̀ ŋ̀khɨ̀ yî fùùrə̀.”

9 Yesu à ghàà mə̂ m̀maŋsə, ǹswoŋ mə: “Ŋù yìi à tswe nɨ̂ ɨ̀tôŋnə̀ aa tâ à yuꞌu.”

Ǹjiꞌì nɨ̀ghàà nya nìi mə Yesu à lɛ nnaa aà

(Mt. 13.10-17; Lk. 8.9-10)

10 Nòò yii mə Yesu à bɨ̀ɨ̀ mə̂ tswe tsiꞌì yù yù aa, bə̀ bya bìi mə bo bo lɛ ntswe a bɔ̀ꞌɔ nɨ̂ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa aa, bɨ zî ghu mbɛ̀ɛ̀, m̀betə yi mə tâ à tɔꞌɔtə njiꞌì nɨ̀ghàà nya mə à lɛ nnaa aa a mbo bo. 11 Bɨ bètə̀ mə̂ aa, a swoŋ a mbo bo mə: “Nwì à fa mɨ̀tsyɛ̀ a mbo bù mə tâ nɨ̀ zi annù yî àlɔ̀ꞌɔ̀sə̀ ǹloŋə annù nɨfɔ̀ yi. Lâ a ŋghɛɛ a nɨ bə̀ bìi mə bɨ sɨ̀ a tɨtɨ̀ɨ bù tswe aa, bɨ yuꞌu ɨnnù tsɨ̀m aa nɨ nɨ̀ghàà nî nǎnaa.

12 ‘Ta bo naŋsə nlii nlìì, kaa waꞌà yə̂;

ǹnaŋsə yuꞌutə yuꞌutə, kaa waꞌà bàŋnə̀ yuꞌu tâ à laa a atu bo;

m̀bɨ̀ꞌɨ̀ bo lô m̀bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa tǎ tâ Nwì à liꞌinə ɨfansənnù jyaa.*’ ”

Yesu à tɔ̀ꞌɔ̀tə̀ ǹjiꞌì nɨ̀ghàà nî nàà nya nloŋ ŋ̀gàŋmbweꞌe njoo wâ

(Mt. 13.18-23; Lk. 8.11-15)

13 Yesu a betə a mbo bo mə: “Nɨ̀ sɨ njiꞌì nɨ̀ghàà nî nǎnaa ma nû zi aa ɛ? M̀bə nɨ̀ tuu ma nuù nɨ̀ghàà yuꞌu boŋ mbə nɨ̀ tɨgə̀ ǹtsya aa la mbɔŋ zi njiꞌì mɨ̀ghàà mî nǎnaa mî mɔꞌɔ aa ɛ? 14 Ŋ̀gàŋmbwèꞌê ǹjoo wâ a bè aa Nɨ̀ghàà nɨ Nwî. 15 Bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ bə aa tsǒ ǹjoo jya mə ɨ lɛ ŋwò a ndômânjì aà. A ŋghɛ̀ɛ nɨ ma buù bə̀, bɨ yi mbè nɨghàà nɨ Nwî nya a ntɨɨ bo aa, bo yuꞌù, lâ Satan a burə̀ ǹzi mfiꞌi nlo nɨ nu. 16 Bə̀ bî mɔꞌɔ bû m̀bə tsiꞌì tsǒ njoo jya mə ɨ lɛ ŋwǒ wa adɨgə nsyɛ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ ŋgɔ̀ꞌɔ̀ aà; ma buù bə̀, bɨ yi nyuꞌu annù Nwî ya aa, bo burə̀ ŋ̀ghɛsə ŋkwɛrə tsiꞌì nɨ̀ nɨ̀dorə̀. 17 A kuu a atu bo, lâ kaa waꞌà nɨ mɨ̀ŋgàŋ tswê, ŋ̀ghɛsə ntswa ntugɨtə tsiꞌì nɨ mu àtɨɨ noò; bɛɛ mə ngɨꞌɨ yi mfɛ̀ꞌɛ̀ kə̀ bɛɛ bɨ lɔgɨnə ŋka ntsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə̂ yaa nloŋə ànnu Nwî ya aa, bo burə̀ m̀bɔꞌɔ mmaꞌatə àbìintɨɨ̀ yaa.* 18 Bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ tɨgə̀ kɨ mbu mbə aa tsiꞌì tsǒ njoo jya mə ɨ lɛ ŋwǒ a tɨtɨ̀ɨ kə̀rə̀kərə aà. Ma buù bə̀ a nɨ bya bìi mə bɨ yi nyuꞌu annù Nwî aa, 19 annǔ nwùgə nu nloŋ njoo mbi jù, bo bɨ̀ ànnǔ ŋkɔ̌ŋ ntswe nɨ̀ ŋ̀kabə siꞌi siꞌi, kə̌ annǔ nyə̀ꞌə̀ ǹjoo jǐ mɔꞌɔ, ɨ̀nnù ma jû, ɨ kuu a atu bo mfem nɨ̀ghàà nya nɨ kwo kaa waꞌà mîntà koonə̀. 20 Lâ bə̀ bî mɔꞌɔ tɨgə̀ m̀bə aa tsiꞌì tsǒ ǹjoo jya mə bɨ lɛ bweꞌe wa nɨ̂ àdɨ̀gə nsyɛ yì sɨgɨ̀nə̀ ya aà. Ma buù bə̀, bɨ yi nyuꞌu nɨghàà nɨ Nwî aa, bo bii nlə̀ə̀ a atu bo, nɨ tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə bo koonə̀ mɨ̂ntà; bo bî mɔꞌɔ bɨ koonə̀ mɨ̀ntà mɨghum mi ntarə, bǐ mɔꞌɔ bɨ koonə̀ mɨ̀ghum mi ntoꞌo, bǐ mɔꞌɔ tɨgə̀ ŋ̀koonə mɨ̀ntǎ ŋkhɨ̀ yî fùùrə̀.”

Lâm yìi mə bɨ kosə mbaŋnə ŋkusə nɨ̂ àntɔ̀ɔ̀ aà

(Lk. 8.16-18)

21 Yesu bû m̀betə waa mə: “Bɨ yi ŋkosə lâm ŋ̀kuu nɨ ghu a mûm nda aa bɨ nɨŋə aa a mûm àntɔ̀ɔ̀ ŋ̀kusə kə̀ bɨ tɛꞌɛ aa a njiꞌì ɨ̀kùù lɛ? Tɨgə bɨ kosə lâm ǹtɛꞌɛ aa a atu atɛtə̀ tǎ tâ bɨ̀ ka nnaŋsə nyə aa ɛ? 22 Kaà ànnù yî lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ yî tsu kaa a sɨ̀ ghu tswê mə a ka yǐ waꞌà fɛ̀ꞌɛ̀ ǹyɛntə a nsi miꞌi bə̀. Bɨ bə lɔ̀ꞌɔ̀sə annù boŋ a ka yǐ yaꞌa fɛꞌɛ yɛntə a nsi miꞌi bə̀. 23 Ŋù yìi mə̂ à tswe nɨ̂ ɨ̀tôŋnə̀ a ŋka nyuꞌù ànnù aa tâ à yuꞌu.” 24 A bû ǹswoŋ a mbo bo mə: “Nɨ̀ ka ntsyɛsə nɨ̂ ghuu nɨ̂ ànnù yìi mə nɨ yuꞌu aà. Fɨ̀gə̀ yìi mə nɨ fa nɨ a mbo bə̀ aa, à nɨ fɨ̀gə̀ yìi bɨ ka kɨɨ kɨ fa nɨ a mbo bù aà, ɨ bǔ kùꞌùsə̀. 25 Ŋù yìi mə̂ à tswe nɨ̂ ǹjoo aa bɨ ka bǔ kùꞌùsə̀ tâ à kuꞌusə ntswe nɨ̂ ju tâ ɨ̀ ghaꞌatə. Lâ ŋù yìi mə̂ à sɨ̀ nɨ̂ àyoo tswê aa, bɨ ka bàŋnə bǔ kwɛrə, ɨ kwɛrə kwɛre mû àyoo yìi mə à tswe nɨ ghu aà.”

Nɨ̀ghàà nî nàà ǹloŋ njoo jìi mə bɨ bè aà

26 Yesu a bû ǹswoŋ mə: “Ànnù nɨfɔ̌ Nwî a bə aa tsǒ mə ŋù a bweꞌe njoo a mûm ǹsòo yu aà. 27 A yǐ mbweꞌe njoo jya aa, a ghɛɛ̀ ǹtswe yi, ǹlɛ nnɔŋə nii, àbɛ̀ɛ̀ a fuꞌù, a tɨgə̀ ǹghɛɛ ŋghɨ̀rə̀ nɨ̂ ɨ̀nnǔ ji ji dàŋ; ǹjoo jya mə à bwèꞌè aa, ɨ toò ŋ̀kɔꞌɔ. Lâ kaa a waꞌǎ ajàŋ yìi mə ǹjoo jya ɨ tsya mbɔ̌ŋ kɨ kwe kɔꞌɔ aa zî! 28 Ǹsyɛ ya yìi mə bɨ bweꞌè ǹjoo jya ghu aa, ɨ ghɨrə̀ nɨ mə tâ ɨ̀ too. Ɨ lɔgɨnə, ɨ fiꞌisə̀ ɨ̀yə̀ŋə̂ ji, ǹtoo mbərə ntɨgə ŋkɔꞌɔ ŋkoonə mɨ̂ntà mìi mə mɨ burə ŋghaꞌatə aà. 29 Bɛɛ mə njoo jya ɨ tɨɨ, bɨ tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ ŋkya, nloŋ mə nòò m̀fùꞌu mɨ̀jɨ à kùꞌù mə̂ aà.”

Nɨ̀ghàà nî nàà ǹloŋ aburə mâghumə̀

(Mt. 13.31-32; Lk. 13.18-19)

30 Yesu a bû m̀betə mə: “M̀bə bɨ bǔ mfɨgɨnə annù nɨfɔ̀ Nwî aa nɨ̂ àkə̀ aa ɛ? M̀bə bìꞌinə̀ bû naa aa nuu nɨghàà tǎ ghɨ̀rə à fɛꞌɛ nlaa atu bə̀ aa ɛ?” 31 Ànnù nɨfɔ̀ Nwî a bə aa tsǒ àbùrə mâghum yìi mə a burə ŋkəꞌə ntsyatə mbǔm njoò tsɨ̀m jìi mə bɨ bweꞌe aà. 32 Lâ bɨ yi mbweꞌe abùrə ati ma yû aa, a too ŋkɔꞌɔ, àtì yi a tɨgə̀ m̀baŋnə mfaŋ ntsyatə ŋgɔ̌ŋ ɨtǐ tsɨ̀m jìi mə bɨ bè aà. Bɛɛ mə a kɔꞌɔ, ǹtaà ji ɨ burə̀ m̀faŋkə m̀bə ajàŋ yìi mə m̀bə bɨ̀sɨŋ bɨ tɨgə̀ ǹzi ŋghùrə̀ nɨ̂ ǹdâ jyaa ghu aà.

33 Yesu à lɛ mbù ǹswoŋə annù Nwî a mbo bə̀ nɨ mɨ̀ghàà mî nǎnaa mî ghàꞌàtə̀ tsǒ ma mû. À lɛ mburə nswoŋ ɨnnù jî ghàꞌàtə̀, ŋ̀yoŋə aa ajàŋ yìi mə bə̀ bya lɛ ŋkɨɨ ŋkɔŋə nɨ̂ ǹyùꞌû ànnù ya yìi mə à lɛ sɨ swoŋ aà. 34 Kaa à lɛ sɨ waꞌà ànnǔ tsu a mbo bə̀ ghaà tɨ nɨ̀ghàà nî nǎnaa, lâ a yi mbù m̀bɨɨ ntswe tsiꞌì yù bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya aa, a bû ǹnaŋsə ntɔꞌɔtə njiꞌì ɨnnǔ tsɨ̀m a mbo bo.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə̀ àfìsə̀ bɔrə̀ aà

(Mt. 8.23-27; Lk. 8.22-25)

35 À bə̀ mə̂ a kwɛ̂fɔ̀ tsiꞌì maa njwi, Yesu a swoŋ a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə: “Nɨ̀ zi tâ bìꞌinə̀ too ŋkì ghû ŋ̀ghɛɛ fìi njii.” 36 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ tɨgə̀ m̀maꞌatə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa wa aghəŋə ŋkì ŋ̀kuu ŋkwɛtə Yesu wa mûm àkànuꞌu, nlɔgə yi bo bo tɨgə̀ ǹtoo nɨ̂ ŋkì wâ. Ɨ̀baŋ jǐ mɔꞌɔ ɨ lɛ sɨ yòŋə̀ nɨ̂ waa. 37 Bo kà mə̂ aa ntoo ŋghɛɛ, àfìsə̀ yî tɨ̀ɨ̀ ǹtɨɨ a lɔgɨ̀nə̀ ŋka ntsya, m̀beꞌe nɨ̂ ɨ̀kàŋə ŋkì m̀maꞌa wa mûm àkànuꞌu; ŋ̀kì ɨ kuu ǹtɨgə nlɔɔ nluu ghu mum. 38 Lâ Yesu a bâŋnə̀ ǹnɔŋə yi wa njɨ̀m àkànuꞌu nlɨ̀gɨ̀sə̌ atu yi nɨ pilò m̀bwii nìi; ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ ghɛ̀ɛ̀ ǹyəə yi, m̀betə ghu mbo mə: “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, ò tswe kaa waꞌà nɨ̂ gho kwɛꞌɛ̀! Ò sɨ̀ zi mə m̀bə bìꞌinə̀ kwo fàa mûm ŋkì?”

39 Bô bètə̀ mə̂ làà aa, Yesu a bɨɨ̀nə ŋ̀wenə afìsə̀ ya, ǹswoŋ a mbo mɨ̀yàà wa mə, “Kɛntə̂! Tsuu bǔ kɨ jùꞌù!” Àfìsə̀ ya a burə̀ ŋ̀kɛntə a ntsyâ, ɨ̀dɨ̀gə̀ ɨ m̀bɔrə mə tùk, ǹtɨgə ŋghɛɛ nɨ mə swee. 40 Yesu a bəŋkə̀ yi ŋ̀ghaa a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya mbetə mə, “Nɨ bɔꞌɔ aa àkə̀? Nɨ̀ sɨ̀ nɨ̂ àbìintɨɨ tswê aa ɛ?”

41 Nɨ̀bɔꞌɔ nɨ burə̀ ǹtswa waa siꞌi siꞌi, bo tɨgə̀ ǹswoŋə bo nɨ bo mə, “Ghuà ŋù à lò aà fə̀? Yə̂ nɨ̀ àjàŋ yìi mə tsiꞌì àfìsə̀ bo bɨ̀ mɨ̀yàà yuꞌunə nìi!”

5

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ mfiꞌi ɨ̀zwì jî bɨ a atoꞌo ŋù yî mɔ̀ꞌɔ aà

(Mt. 8.28-34; Lk. 8.26-39)

1 Bo lɛ ntoo m̀fɛꞌɛ a njiì ŋ̀kì mɨyaa wa a mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌa Gerasenes. 2 Yesu a fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ wa mûm àkànuꞌu ŋghə̀ə kɨ təə, ŋù yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə̂ àzwì yî bɨ a lɛ ntswe ghu atoꞌo aa, a lô a ɨtu mɨsyɛ̀ m̀fɛꞌɛ nzì ǹtsitə yi. 3 Ŋù ma ghû à lɛ sɨ tswe aa wa ɨtu mɨsyɛ̀. A lɛ mburə ntsyanə a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m a ntswâ àbarə mà yû ŋ̀kwerə nɨ mɨ̀ŋkɨ̀rə̀ 4 ǹloŋ mə, a ŋgaa jî ghàꞌàtə̀, bə̀ lɛ sɨ tswa nii, ŋ̀kwerə nɨ mɨ̀kòrə̂ mi bo bɨ̀ m̀bô mi, kə̀ ŋ̀kɨɨ nnɨŋə nɨ̂ mɨ̀kaꞌa ghu mɨkòrə̀, lâ tsiꞌì a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m, a bâŋnə̀ ǹtentə nɨ mɨ̀ŋkɨ̀rə̀ mya, kə̀ ŋ̀kɨɨ mbatə nɨ mɨ̀kaꞌa myâ. Kaa ŋù tsù kaa à lɛ ŋwaꞌà nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ tswe ntsyàtə̀ yi a ajàŋ yìi mə mbə a tswâ yi ŋ̀ghɨrə mə tâ à ŋeꞌesə ntswe. 5 À lɛ sɨ karə wa ɨtu mɨsyɛ̀ bo bɨ̀ a ɨtu mɨ̂ntaꞌa, a siꞌinə bo bɨ a nɨ̂tugə̀, ǹlwugə, ŋ̀watə nɨ̂ nû yì nɨ̂ ɨ̀bàꞌa ŋgɔ̀ꞌɔ̀.

6 À yə̀ mə̂ Yesu a sàꞌa aghaꞌa, m̀burə ŋ̀khə nzì ŋ̀wo ghu nsi mmii yi; 7 ǹtɔŋnə nswoŋ mə, “Sɨ̀ tswè aa nɨ àkə̀ aa ɛ, Mu Nwìŋgɔ̀ŋ Àkɔꞌɔ̀tsɨrə? Mə̀ buꞌù m̀bo a mbo wò nɨ̂ ɨ̀kùm Nwî, tsùu ŋgɨꞌɨ nu mə lǒ nɨŋ bə̂.” 8 À lɛ ŋghàà ma mùu ajàŋ aa nloŋ mə Yesu à lɛ mfòò ǹswoŋ mə, “Àzwì yî bɨ̂, fɛ̀ꞌɛ̀ ghu atoꞌo!”

9 Yesu a betə̀ yi mə, “ɨ̀kǔm ghô nɨ̂ wò?” A kwiꞌi mə, “Ɨ̀kǔm ghâ nɨ Ǹnɔ̀ɔ̀ ǹloŋ mə bìꞌì burə ghaꞌatə fàa a atoꞌo ŋù ghû.” 10 A tɨgə̀ ǹnaŋsə mbuꞌu mbo a mbo Yesu mə tâ à tsuu waa lǒ furə tâ bo fɛꞌɛ maa m̀bɛ̀ɛ̀ àlaꞌà.

11 À lɛ sɨ bə aa àkàrə̀ bɨ̂ kwiŋyàm a jɨ̂ nɨ a mbɨ̀ɨ̀ m̀baa maa adɨgə; 12 ɨ̀zwì jî bɨ jya ɨ buꞌù m̀bo a mbo Yesu ǹswoŋ mə, “Tsyàsə̀ yiꞌi tâ bìꞌì kuu fìi nu nàà jiì mə.” 13 Yesu a yuꞌu mbii; ɨ tɨgə̀ m̀fɛꞌɛ wa nu ŋù wa ŋkuu wa nu nàà jyâ. Àkàrə̀ bɨ̂kwiŋyàm ma yû a lɛ mbə tsǒ ǹtsùꞌù ji baà. Ɨ̀zwì jya ɨ kùù mə̂ ghu nu aa, ɨ tɨgə̀ m̀burə nlo ŋkhə̀ mə kàrə̀, ǹsɨgə mbɨ̀ɨ̀ m̀baa ya, ǹsɨgə ŋwokə wa mûm ŋ̀kì mɨyaa ŋkoŋə.

14 Bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ jɛꞌɛ nɨ̂ naà jya aa, bo lô m̀burə ŋ̀khə ŋghɛ̀ɛ̀ ǹswoŋ a mbo bə̀ a mûn àlaꞌa bo bɨ a afɔ̀. Bɨ tɨgə̀ m̀fɛꞌɛkə nzǐ a nyə annù yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ wa adɨgə aà.

15 Bô zì mə̂, ŋ̀ghɛɛ a mbɛ̀ɛ Yesu, ǹyə ŋû wa mə ɨ̀zwì jî bɨ jya lɛ ntswe ghu atoꞌo aa, a tswê ghu mbɛ̀ɛ̀, ŋ̀wɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̂ ji, mɨ̀tsyɛ̂ mi mɨ kɨ̂ ǹtswe ghu tsiꞌì mɨ̀tsɨ̀m, bɨ yə̂ a kɨ̂ m̀bə tsiꞌì ŋù wa mə ǹnɔ̀ɔ ɨzwì jî bɨ jya ɨ lɛ ntswe ghu atoꞌo aà. Bɨ yə̀ mə̂ laà aa, nɨ̀bɔꞌɔ nɨ tswâ waa. 16 Bə̀ bìi mə bɨ lɛ nyə annù ma yû yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ wa nu ŋù wa bo bɨ̀ a nu nàà jya aa, bo lɛ sɨ tɨgə nswoŋə nɨ a mbo bə̀.

17 Bo lɛ sɨ tɨgə ntsaꞌasə nɨ̂ Yesu mə tâ à maꞌatə mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌà yàà ma ya nlò ŋ̀ghɛɛ yi.

18 Yesu a lô ŋ̀ka ŋkuu a mûm àkànuꞌu mə yu ghɛ̀ɛ̀ yi; ŋù wa mə̂ ɨ̀zwì jɨ̂ bɨ jya lɛ ntswe ghu atoꞌo aa, a buꞌù m̀bo ghu mbo mə tâ à maꞌatə yi tâ yù ka nyoŋə nìi.

19 Lâ Yesu a tuu, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Kwɛɛ ŋghɛ̀ɛ a ndùgə̀, a mbɛ̀ɛ bə̌ bô, ǹswoŋ annù yìi mə Mmàꞌàmbî à ghɨ̀rə a nu wò aà; a ajàŋ yìi mə à ko mɨlɨ̀ŋnə̀ ghò, ŋ̀kwɛtə gho aà.”

20 Yesu à swòŋ mə ghu mbo laà, a lô ŋ̀ghɛɛ ntɨgə nswoŋə nɨ annù yìi mə Yesu à ghɨ̀rə ghu nu aa, a mbo bə̀ wa mbùꞌu Dekapolis. Bə̀ bɨ tsɨ̀m yuꞌu, a burə̀ m̀bə tsiꞌì ànnù yî yɛ̌yɛrə a mbo bo.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə màŋgyɛ̀ wa mə à lɛ mmɔ̀ɔ̀ntə atsəŋə atsə̀ꞌə̂ yi ŋkɨ mbɨɨnsə mu Jairius yî màŋgyɛ̀ a nɨwo aà

(Mt. 9.18-26; Lk. 8.40-56)

21 Yesu à bù mə̂ ǹtoo ŋkì wa a mûm àbaŋ ya ŋ̀ghɛɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a aghəŋə ŋkì, ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ burə̀ ǹzi ŋghaꞌa ŋghaꞌa, ǹtəə ntsya ŋkarɨsə yi. 22 Ǹdɨ̀ɨ̂ ǹdâ ŋ̀ghòtə̂ baIsrael maa adɨgə, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Jairius, a kɨ̂ ǹzi yìi ŋgaa. À yə̀ mə̂ Yesu, ŋ̀wo ghu mɨkòrə̀, 23 m̀buꞌu mbo ghu mbo, ǹswoŋ mə, “Mûntsìrə̂ mû ghà yî màŋgyɛ̀, a ghɔ̀ɔ̀, ǹtɨgə tsiꞌì a ŋkwô. Zǐ nɔ̀ŋsə mbô mo ghu nû tǎ tâ à fwɛtə ǹtswe ntɨ̀ɨ̀.”

24 À swòŋ mə̂ laa, Yesu a yôŋ yi bo yu tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ. Bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ aa, ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ yî wè ɨ kɨɨ̀ ǹtɨgə nyoŋə nii, ǹtsya ŋkarɨsə yi, bo bo tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ.

25 Màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ̂ à lɛ ntswe a tɨtɨ̀ɨ nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wâ. Àləə a lɛ sɨ zì ghu nû. À lɛ sɨ bə maa noò aa boŋ nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ ma nû nɨ tswè mə̂ ghu nu ɨlòò nɨghûm ǹtsò baà. 26 Lɛ boŋ à yə̀ mə̂ ŋ̀gɨꞌɨ nɨ nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ nya siꞌi siꞌi, ǹghɛɛ nɨ nu a mbɛ̀ɛ bɨ̀dogɨta bî ghàꞌàtə̀, m̀bwɛsə ŋkabə̀ yìi mə à lɛ ntswe nɨ yu aa tsiꞌì ǹtsɨ̀mə̀. Kaa nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ nya nɨ waꞌà tɨ̀ɨ̀, m̀baŋnə ŋkùꞌùsə̀ ŋ̀ghaꞌatə nɨ̂ ghàꞌàtə̀. 27 Màŋgyɛ̀ ma ghû à lɛ nyuꞌu ŋ̀gàn ǹloŋə Yesu. À yə̀ mə̂ Yesu aa, ǹtɨgə nyoŋə nìi bo bɨ̀ nnɔ̀ɔ̀ wâ, ǹyoŋ mfaatə ghu njɨ̀m, ŋ̀ghɛsə abô yi mmɔɔntə atsə̀ꞌə̀ Yesu ghu. 28 À lɛ sɨ waꞌatə nɨ a mûm ǹtɨɨ yu mə, “M̀bə mə̀ tɛꞌɛ̀ ŋ̀ghɛnsə mmɔ̀ɔ̀ntə̀ tsiꞌì ɨ̀tsə̀ꞌə̂ ji boŋ mə̀ ka tɨ̀ɨ̀ nɨghɔ̀ɔ̀ ma nû.”

29 À mɔ̀ɔ̀ntə̀ mə̂ aa, àləə ya a burə̀ ŋ̀ghɛsə ŋkɛntə a nzǐ ghu nû. A kɨ̂ m̀burə nzi a mûm ǹtɨɨ yu mə nɨ̀ghɔ̀ɔ̂ ni nya nɨ fwɛ̀tə̀ mə̂! 30 Maa noò, Yesu a yə mə mɨ̀dàꞌà mɨ fɛꞌɛ a nu yu; m̀bəŋkə yi, m̀betə a mbô ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa mə lɛ sɨ yòŋə̀ nìi aa mə, “A ɨtsə̀ꞌə̂ ja aa a mɔ̀ɔ̀ntə̂ wò aa ɛ?”

31 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ swoŋ ghu mbo mə, “Ò yə mə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ ywu nyoŋə nɨ̂ gho, m̀bù m̀betə nɨ mə ɨtsə̀ꞌə̂ jo aà mɔ̀ɔ̀ntə̂ wò lɛ aa a ya?”

32 Yesu a kuꞌùsə̀ ǹlii nɨ̂ bə̀ bya tsiꞌì lìì, mə yu ka yə ŋû yìi mə̂ à mɔ̀ɔ̀ntə yi aa lɛ. 33 Lâ màŋgyɛ̀ wa à lɛ mbàŋnə̀ ǹzi annù yìi mə a ghɨrə yi aà; ǹtɨgə mfɛꞌɛ nzì, nû yì ɨ tɨgə̀ m̀benə baꞌà bàꞌà nɨ nɨ̀bɔꞌɔ, a wô a njiꞌi mɨkòrə Yesu, ŋ̀kɛꞌɛnə ɨnnù tsɨ̀m ghu mbô. 34 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Mû ghà, wa àbìintɨɨ̀ yo a ghɨ̀rə̀ mə̂ mə ta ò tɨɨ. Tɨgə nlǒ ŋghɛ̀ɛ̀ gho la nɨ̀ m̀bɔɔnə̂, tâ nɨ̀ghɔ̀ɔ̂ nya nɨ̀ fwɛtə.”

35 À ghàà mə̂ a mbo màŋgyɛ̀ wâ ŋ̀ghə̀ə kɨ màŋsə̀, bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ lô wa ndùgə̂ ǹdɨ̀ɨ̂ ǹdâŋghotə nzi nswoŋ ghu mbo mə, “Wa mû ghò wâ à kwò mə̂! O tɨgə mbu mfa nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ a mbo Taà ghû aa a ya?”

36 Yesu a foonsə̀ waa, ǹswoŋ a mbo ǹdɨ̀ɨ̂ ǹdâŋghòtə̂ baIsrael wa mə, “Tsèe kɨ bɔꞌɔ bə̂, nɨŋ tsiꞌì ǹtɨɨ̀ gho a nu mə̀.” 37 À swòŋ mə̂ maa ajàŋ, ǹlo ŋka ŋghɛɛ wa ndâ ǹdɨɨ wa, kaa waꞌà bii mə tâ ŋù tsù à bu nyòŋə̀ yi ntsyatə Peta, nɨ Jɛms a bɔ̀ꞌɔ Jɔn, muma bɨ̀ Jɛms. 38 Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹyweꞌe wa ndùgə ndɨ̀ɨ ndâŋhòtə baIsrael wa, ǹyə ɨdɨ̀gə̀ ɨ burə̀ ǹjuꞌu tsiꞌì jùꞌù, bə̀ yəꞌə̀, m̀burə mboꞌo tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀. 39 Yesu a kuu ŋghɛ̀ɛ̀ a nda, m̀betə a mbo bo mə, “Nɨ yə̀ꞌə aa àkə̀, ŋ̀ghɨrə ɨdɨ̀gə̀ ɨ tɨgə̀ ǹjuꞌu laà? Wa kaa mu ghù kaa à sɨ̀ aà kwò kwô! Wa a bwii aà bwìì.”

40 À swòŋ mə̂ laà, bə̀ bya bâŋnə̀ ŋ̀ka wyɛ nɨ̂ yi bə̂ wyɛ̀. A furə̀ waa tsiꞌì bɨ̀tsɨ̀m mə tâ bɨ̀ fɛꞌɛkə ŋghɛ̀ɛ a abɛɛ. M̀baŋnə nlɔ̀gə̀ ta bɨ̀ mu wa bo bɨ̀ ǹdè yì a bɔ̀ꞌɔ bə̀ bya mə bo bo lɛ nzì aa, bo bo tɨgə̀ ŋ̀kuu ŋghɛɛ wa adɨgə mə mu wa à lɛ nnɔ̀ŋ ghu aà. 41 Bo kùù mə̂, a tswa nɨ̀kwɛɛ nɨ mu wa, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Talita koumi,” a bə aa mə, “Mûntsìrə̂ mumàŋgyɛ̀, mə̀ swǒŋ a mbo wò mə tâ ò bɨɨnə ntəə a ǹdəŋə.”

42 À swòŋ mə̂ ma mùu ajàŋ, mumàŋgyɛ̀ wa a burə̀ m̀bɨɨnə nlò ŋ̀ka ntəə ŋkarə. (Ɨ̀lòo mu mà ghû ɨ lɛ mbə aa nɨ̀ghûm ǹtsò baà.) Bə̀ bya bɨ liì ǹyə, ànnù a burə̀ ǹtsya waa tsiꞌì tsyà.

43 Yesu a swoŋ a mbo bo ŋkwantə mə tâ bo tsuu lǒ ghɨ̀rə tâ ŋù tsù à zi; ŋ̀kɨ nswoŋ mə tâ bo lɔɔ ayoo mfa a mbo mu wa tâ à jɨ.

6

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntuu Yesu a Nazareth aà

(Mt. 13.53-58; Lk. 4.16-30)

1 Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji bo lɛ nlò maa adɨgə ntɨgə mfɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ a Nazareth, a alaꞌa bo. 2 À bə̀ mə̂ a njwîŋgɔ̀ŋ a ghɛɛ̀ a ndâŋhòtə, ŋ̀ka ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî ghu, a kɨ mburə mbə tsiꞌì ànnù yî yɛ̌yɛrə a mbo bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa a nyuꞌù ànnù yìi mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aà. Bo lɛ sɨ tɨgə mbetə bo nɨ bo mə, “M̀bâ ghû à lɔ̀gə yulà ànnù aa fə lɛ? Mulà mɨ̀tsyɛ̀ ghu atu mɨ lo aa fə? Yə̂ nɨ̌ ɨnnù jî wè jî wê jìi mə a ghɨ̀rə̀ aà! 3 À sɨ̌ kabindà wa à ghuà bə, làꞌà yu wa mə à nɨ mu Mary ŋ̀kɨ mbə, muma bɨ̀ Jɛms, nɨ Joses a bɔꞌɔ Judas nɨ Simon aa ɛ? Bɔɔ bɨ maà bi bî bâŋgyɛ̀ bɨ̂ sɨ̀ faà a tɨtɨ̀ɨ bìꞌinə̀ kɨ̂ ntswe ɛ?” Bô swòŋ mə̂ laà, ǹtɨgə ntuu yi.

4 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Bɨ ghuꞌusə ŋgàŋntoò Nwì a ɨdɨgə tsɨ̀m, lâ kaa waꞌà nii a alaꞌa bo, kə̀ a ŋgwɛ̀ꞌɛ yu, kə̀ a ndùgə yu bâŋnə̀ ghuꞌusə.” 5 Tsǒ mə a lɛ ntɨgə mbə maa ajàŋ aa, kaa à lɛ ŋwaꞌǎ ɨnnù jî yɛ̌yɛrə jî ghàꞌàtə̀ ghu ghɨrə̀ ǹtsyatə ajàŋ yìi mə à lɛ nnɔ̀ŋsə mbô mi a atû ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ mbùmtə̀ jî tsu, ŋ̀ghurə waa. 6 Àjàŋ yìi mə bə̀ bɨ alaꞌà bi bɨ lɛ ŋwaꞌà nɨ̂ àbìintɨɨ tswê aa, a lɛ mburə ntsya Yesu tsiꞌì tsyà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ntoo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji a abɛɛ aà

(Mt. 10.5-15; Lk. 9.1-6)

À lɛ ntɨgə nlo ŋka karə ǹdɨ̀ꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî a ɨlaꞌa ji mɔꞌɔ jìi mə ɨ lɛ ntswe wa mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌa bo aà. 7 Yesu à lɛ ntwoŋ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa, ǹlɔgɨnə ŋka ntoo nɨ̂ waa bi baa bi baà; m̀fa adaꞌa mbo bo mə ta bo ka mfiꞌi nɨ̂ ɨ̀zwì jî bɨ a atoꞌo bə̀. 8 Ǹswoŋ a mbo bo mə bɛɛ bo tɨ ghɛ̀ɛ, bo tsuù àyoò tsu lǒ lɔ̀gə̀, ǹtsyatə ɨtɨ̂ jyaa. Ǹswoŋ mə tâ bo tsuu abaa kə̌ abàà lǒ lɔ̀gə̀; ǹtsuu ŋkabə a abàa bo lǒ nɨŋə bə̂. 9 Ǹswoŋ mə m̀bə bo tse wɛꞌɛ ɨbaa mɨkòrə̀, lâ kaa waꞌǎ ɨtsə̀ꞌə̀ ji baa lò m̀maꞌa bə̂. 10 A bû ǹswoŋ a mbo bo mə, “Bɛɛ nɨ̀ ghɛɛ ŋkuu a nda yìi mə nɨ̀ kùu ghu aa, nɨ̀ tswê ghu nyweꞌe a noò yìi mə nɨ ka màꞌàtə̀ a adɨgə ma ya lǒ ghɛ̀ɛ̀ aà. 11 Bɛɛ nɨ̀ ghɛɛ a adɨgə yî tsu, bɛɛ mə bə̀ bìi mə bɨ tswe ghu aa, bɨ tsuu ghuu kwɛrə, ǹtuu a nyuꞌù ànnù yìi mə nɨ swoŋə aa, nɨ̀ maꞌàtə̀ waa, nlo ghuu. Bɛɛ mə nɨ̀ tɨ fɛ̀ꞌɛ̀ maa adɨgə, nɨ̀ buꞌutə̀ àbɨ̀rə̀ yìi mə a tswe a mɨkòrə bu aà, tǎ tâ à bə alènsə̀ a ajàŋ mə bo tuu ghuu aà.”

12 Bo tɨgə̀ m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀ka nswoŋə nɨ mbo bə̀ mə tâ bo bəŋkə mîntɨɨ̀ myaa, m̀maꞌatə ɨbɨ̂ waa. 13 Bo lɛ mfiꞌi ɨzwì jî bɨ jì ghàꞌàtə̀ a atoꞌo bə̀, ǹyɔꞌɔ ŋ̀kàŋmɨghɔ̀ɔ̀ jî ghàꞌàtə̀ nɨ mɨ̀ghurə, ŋ̀ghurə waa.

Àjàŋ yìi mə Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì à lɛ ŋkwo aà

(Mt. 14.1-12; Lk. 9.7-9)

14 M̀fɔ̀ Herod à lɛ nyuꞌu ma juù ɨ̀nnù, ǹloŋ mə à lɛ sɨ bə aa boŋ bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ bùrə̀ mə̂ nzi Yesu. Bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ lɛ sɨ tɨgə nswoŋə nɨ̂ mə, “À nɨ Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̌ ŋkì mə à bù mə̂ m̀bɨɨnə nɨwô. À nɨ̂ annu yìi mə a ghɨrə mə tâ à tswe nɨ mɨ̀dàꞌà a ŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî yɛ̌yɛrə ma jû ghu aà.”

15 Lâ, bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ bâŋnə̀ ǹswoŋə nɨ mə, “À nɨ ŋ̀gàŋntoò Nwì, Elijah.” Bǐ mɔꞌɔ bɨ swoŋə̀ nɨ mə, “À nɨ ŋ̀gàŋntoò Nwî tsǒ ŋgǎŋntoo Nwî ji mbìi mbìì jyâ.” 16 Lâ Herod à yùꞌù mə̂ aa, ǹswoŋ yìi ŋgaa mə, “Jɔn wa mə mə̀ lɛ ŋkwyɛ̌ atû yi aa, à bɨ̀ɨ̀nə̀ mə̂ nɨwô.” 17 À lɛ tɨ bə maa noò aa lɛ boŋ Herod à zwìtə̀ mə Jɔn. À lɛ ŋghɨ̀rə̀ bɨ tswâ Jɔn, ŋ̀kwerə nnɨŋ a ndâtsaŋ nloŋə Herodias, ŋ̀gwɛ mumaà yì Philip, yìi mə à lɛ ŋkwɛrə aà. 18 Jɔn à lɛ ŋka ghaantə nɨ̂ Herod, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Ò lɔ̀gə ŋgwɛ mumaà ghò laa kaa a waꞌà kùꞌùnə̀ a nɨ nɔ̀ŋsə̀.”

19 Tsǒ mə Jɔn à lɛ sɨ ghàà ma mùu ajàŋ aa, Herodias à lɛ sɨ lwìsə̀ nɨ̂ ǹtɔŋ ghu nû, ǹlɔɔ nɨ̂ mânjì yìi mə m̀bə yu tsyâ ghu nzwitə yi, kaa waꞌà zî, 20 ǹloŋ mə Herod à lɛ sɨ bɔꞌɔ nɨ̂ Jɔn, ǹzi mə Jɔn à lɛ mbə ŋû Nwì, ànnù yi a tsinə̀. À lɛ ntɨgə nlɔgə yi nlɔꞌɔsə mə tâ ànnǔ tsu tsuu yi lǒ ghɨ̀rə̀. À lɛ sɨ dorɨtə a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀m a yuꞌù ànnù yìi mə Jɔn à lɛ sɨ swoŋə aà, ka mə a yi nyuꞌu, a waꞌà nɨ̂ ànnù yìi mə yu ka ghɨ̀rə̀ aa kɨ kaŋ aà.

21 Lâ a yî m̀bə nɨ a njwi yì mɔ̀ꞌɔ, Herodias a tswê nɨ̂ àbwarə a ŋghɨ̀rə ànnù ya yìi mə à lɛ sɨ tɛꞌɛ nlɔɔ nɨ a ŋhɨ̀rə aà. M̀fɔ Herod à lɛ ghɨ̀rə àdinà a mbo bɨ̀kǔm bi bo bɨ̀ bɨ̀tamândoo bi, nɨ bə̀ bî wè bî wè bìi mə bɨ lɛ ntswe a alaꞌa Galilea aà, ǹloŋ mə à lɛ mbə njwî ǹjwê yì aà. 22 Mu Herodias yî màŋgyɛ̀ à lɛ ŋkuu zi nnaŋsə mben ɨkòò tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀, nû Herod bo bɨ̀ yì bə̀ bya bìi mə à lɛ ntwoŋə aa, ɨ naŋsə̀ m̀bɔŋ bɔ̀ŋ. M̀fɔ̀ Herod a swoŋ a mbo mumàngyɛ wa mə, “Betə ayoo yìi mə ò kɔ̀ŋ aa a mbo mə̀, boŋ mə̀ ka fa a mbo wò.” 23 Ǹtɨgə ŋkaa nswoŋ ghu mbo mə, “Àyoo yìi mə ò betə a mbo mə̂ aa boŋ mə̀ ka yaꞌa fa, ò bə tɛꞌɛ kɔ̀ŋ bə m̀bɛ̀ɛ̀ àlaꞌà yà yî m̀fùùrə̀ boŋ mə̀ ka kɨɨ fa tsiꞌì fà.”

24 À swòŋ mə̂ laà aa, mumàŋgyɛ̀ wa a fɛꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ mbetə ndè yì mə, “Mə̀ betə akə ghu mbô?”

A kwiꞌi mə, “Betə atu Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̌ ŋkì.”

25 Mu wa a tɨgə̀ m̀fɛꞌɛ ŋhɛ̀ɛ̀ tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀, ǹzi ŋkuu nswoŋ a mbo m̀fɔ̀ wa mə, “Mə lɔ̀ɔ mə ta ò fa atu Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̌ ŋkì a mûm akaŋ, a mbo mə̀ tsiꞌì tsɨ̀tsɔ̀ŋə̀.”

26 A ajàŋ mə à bètə̀ mə̂ atu Jɔn laa, ma yû a ghɨrə̀ mə tâ nû m̀fɔ Herod ɨ̀ burə mbɨꞌɨ bɨꞌɨ. Lâ, m̀bə yìi mə à lɛ mfòò m̀bii a mbo mumàŋgyɛ̀ wa a nsi bə̀ bya bìi mə à lɛ ntwoŋə aa, à lɛ nlɔ̀ɔ̀ a ŋghɨ̀rə tsiꞌì wa ajàŋ mə à lɛ ŋkàꞌà mə yu ka ghɨ̀rə̀ aà. 27 M̀fɔ wa a tɨgə̀ m̀burə ntoo ŋû sogyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bìi mə bɨ lɛ sɨ bɛ nɨ̂ yi aa, ǹswoŋ mə tâ à ghɛɛ nzi nɨ̂ àtu Jɔn. A ghɛɛ̀ ŋ̀kwyɛ atu yi a ndâtsaŋ, 28 ǹlɔ̀gə̀ ǹnɨŋ a mûm àkaŋ nzì m̀fa a mbo mumàŋgyɛ̀ wâ. A tɨgə̀ ǹlɔgə ŋghɛ̀ɛ̀ m̀fa a mbô ǹdè yì.

29 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Jɔn, ɨ yùꞌù mə̂, ǹtɨgə nzi nlɔ̀gə akû Jɔn ǹtɨgə ŋghɛɛ twiŋə.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ njɛꞌɛ bə̂ ǹtsùꞌù ji ntaà aà

(Mt. 14.13-21; Lk. 9.10-17; Jn. 6.1-14)

30 Ŋ̀gǎŋntoo Yesu jya ɨ lɛ mbɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə bo lɛ ŋghɨ̀rə̀ ŋ̀kɨ ndɨꞌɨ aa ghu mbô. 31 Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ lɛ sɨ burə ŋkuu ŋkɨɨ mfɛꞌɛ, a ghɨrə̀ mə tâ Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji waꞌà nɨ nòò a njɨ mû àyoo burə ntswe tswe. Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Nɨ̀ zi bìꞌinə̀ ghɛɛ a adɨgə yìi mə m̀bə bìꞌinə̀ tswê ghu tsiꞌì bìꞌinə̀ tǎ mɨ̀ɨ̀ntə̀.” 32 À swòŋ mə̂ laà bo bo tɨgə̀ ǹlo ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a mûm àkànuꞌu ntoo ŋghɛɛ a adɨgə yìi mə kaa bə̀ sɨ̀ ghu tswê aa tǎ tswe ghu tsiꞌì bo bo.

33 Lâ bə̀ bî ghàꞌàtə̀ lɛ nyə ajàŋ yìi mə bo lɛ nlò ŋ̀ka ŋghɛɛ aà, ǹzi bə̂ bìi mə bo nɨ bu aà, m̀burə mfɛꞌɛkə a mɨkurə mɨkurə, ŋ̀khə ntsyǎ mbìì ŋ̀ghɛɛ ntswe wa adɨgə mə bɨ̀ Yesu lɛ ŋka ŋghɛɛ ghu aa, mboŋ tâ bo zi ŋkuu ghu. 34 Yesu à tòò mə̂ ŋ̀ka mfɛꞌɛ wa mûm àkànuꞌu, nyə akùrə̀ bə̂ a tswê wa aghəŋə ŋkì m̀burə ŋghaꞌa ŋghaꞌa; a ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ wàà siꞌi siꞌi, nloŋ mə bə̀ bya bɨ lɛ ntswe tsǒ mbinjə̀rə̀ jìi mə kaa ɨ sɨ̀ nɨ̂ ntsèè tswê aà. À lɛ ntɨgə nlɔgɨnə ŋka ǹdɨꞌɨ waa nɨ̂ ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀. 35 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jya ɨ yə mə nòò à ghɛ̀ɛ̀ mə̂, ǹtɨgə ntsya ǹzì ǹswoŋ ghu mbo mə, “Àdɨ̀gə̀ yû à nɨ̂ àdɨ̀gə̀ yìi mə kaa bə̀ sɨ ghu tswê, nòò à kɨ̀ mə̂ ŋ̀ghɛɛ ŋghɛ̀ɛ̀; 36 ghɨ̀rə tâ bə̀ bû ghɛɛ waa, ta tâ bo ghɛɛ ŋkuu a ɨfɔ̀ bo bɨ a mumə̀ ɨlaꞌa jìi ɨ tswe faa mbɛ̀ɛ̀ àdɨ̀gə̀, ǹyuu mɨjɨ ghu njɨ.”

37 Lâ Yesu a bâŋnə̀ ŋ̀kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ lɔɔ ayoo mfa tâ bo jɨ.”

À swòŋ mə̂ laà, bo betə̀ yi mə, “O lɔ̀ɔ mə tâ bìꞌì naŋsə nlɔgə bɨ̀francs ntsùꞌu ŋkhɨ̀ ji baa* ŋ̀ghɛɛ nyuu tsiꞌì àbaa nɨ yù ta jɛꞌɛ bə̂ bû ghu aa ɛ?”

38 A bû ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ghɛɛ nlèntə̀ mə nɨ̀ tswe nɨ̀ ɨ̀baa ji səgə lɛ?” Bo ghɛɛ nlentə, mbɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ ghu mbo mə bo tswe nɨ̀ ɨ̀baa aa ji ntaà, abɔꞌɔ nɨ m̀bwɛ̀ mi mbaà.

39 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bo mə tâ bo ghotə bə̂ bya ŋghɨ̀rə̀ tâ bo tswe a ɨbwen ɨbwen, a atu ŋgɛ̀ɛ̀. 40 Bə̀ bya bɨ tɨgə̀ ŋ̀ghotə waa ntswetə a ɨbwen ɨbwen, ǹtswe nɨ a abwen yî fùùrə̀ ŋkhɨ̀ yî fùùrə̀, kə̌ mɨghum mi ntaà. 41 Yesu a lɔgə̀ ɨ̀baa jya ji ntaà nɨ̂ m̀bwɛ̀ mya mi mbaa, ŋ̀ŋɛntə atû yi a ndəŋ, ǹlii aburə, mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, m̀batə ɨbaa jya, m̀fa a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji mə tâ bo yatə a mbo bə̀ byâ. À lɛ ŋkɨ nyatə mbwɛ̀ mya mi mbaa a mbo bə̀ byâ bɨ̀tsɨ̀mə̀. 42 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bɨ lɛ njɨ nyurə. 43 Bɨ lɛ ŋghotə abugə ɨbaa jya bo bɨ̀ àbùgə mbwɛ̀ mya mə bɨ lɛ nyàtə̀ aa, a lwensə̀ ŋ̀kyɛ̀ nɨghûm ǹtsò baà. 44 M̀bâŋnə̀ jìi mə ɨ lɛ ŋkurə ɨbaa jya aa, ɨ lɛ mbə ntsùꞌù ji ntaà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋka ntəə nɨ a atu ŋkì aà

(Mt. 14.22-33; Jn. 6.15-21)

45 Yesu à lɛ mburə ŋghɨrə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ bû ŋ̀kuu fu wa mûm àbaŋ, ǹtsya mbìì ŋ̀ka ntoo ŋghɛɛ a njii ŋ̀kì a Betsaida. Bo kà mə̂ aa ntoo ŋghɛɛ aa a swoŋ a mbo bə̀ bya mə tâ bo tɨgə nlo ŋkwɛɛŋkə waa. 46 À fà mə̂ fɨlô fyaa, ŋkɔꞌɔ ghɛɛ a atu ntaꞌa a ntsàꞌàtə Nwì ghu. 47 Ɨ̀tugə lɛ mfii ŋkwɛtə àkànuꞌu ya wa mûm ŋ̀kì; Yesu a bâŋnə̀ ǹtswe a abɛɛ wa atu ntaꞌa tsiꞌì yù yù. 48 Ǹyə mə a lɛ ntsyànə̀ a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya a tii àbaŋ ya nloŋ mə àfìsə̀ a lɛ sɨ tsyà ǹtii nɨ̂ waa mbɨnsə nɨ njɨ̀mə̀. À bə̀ mə̂ a nɨ nòò ǹjwi a lô ŋ̀ka ntəə wa atu ŋkì ǹzi nɨ a mbɛ̀ɛ bo. À lɛ ŋka zi aa ŋwaꞌatə nɨ mə yu ka zǐ kwaatə tsyà yi a mbɛ̀ɛ bo. 49 Lâ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ yə̀ mə ajàŋ yìi mə à lɛ sɨ təə nzi wa atu ŋkì aa, mmɔ̀ɔ̀ntə mə à lɛ mbə ŋkû; m̀burə ntɔŋnə mboꞌo tsiꞌì nɨ̀ tɨ̀ɨ̀, 50 ǹloŋ mə nɨ̀bɔꞌɔ lɛ ntswa waa.

Lâ Yesu a burə̀ waŋsə ghàà ǹswoŋ a mbo bo mə, “Tswâ nɨ̌ ntɨɨ̀ ghuu, ǹtsuu kɨ bɔꞌɔ bə̂, ǹloŋ mə à nɨ mə̀ aà.” 51 À swòŋ mə̀ laa, ŋkɔꞌɔ ŋkuu wa mûm àkànuꞌu, àfìsə̀ ya a kɛntə̀ a ntsyâ. A tɨgə̀ m̀burə mbə tsiꞌì ànnù yî yɛ̌yɛrə a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jyâ, 52 ǹloŋ mə, kaa bo lɛ ŋwaꞌà ǹjiꞌì ànnù yî yɛ̌yɛrə yî mɔꞌɔ ya mə Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aa zî, a ajaŋ yìi mə a lɛ jɛꞌɛ bə̂ bya nɨ̂ ɨ̀baa jya aà; bɨ lɛ mfɨɨ atû yaa!

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə ŋgàŋmɨghɔ̀ɔ̀ a Gennesaret aà

(Mt. 14.34-36)

53 Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji bo lɛ ntoo ŋkì wa ŋghɛ̀ɛ̀ m̀fɛꞌɛ a Gennesaret, ǹtɨŋnə akànuꞌu ya a aghəŋə ŋkì. 54 Bo ghɛ̀sə̀ mə̂ ŋ̀ghə̀ə kɨ fɛ̀ꞌɛ̀ wa mûm àkànuꞌu, bə̀ burə̀ ǹyə Yesu ǹzi. 55 Bə̀ lɛ sɨ ntɨgə ŋkhənə ŋkarə nɨ̂ àlaꞌa ya bo bɨ a mbùꞌù ma yâ ǹtsɨ̀m, ǹlɔgə nɨ̂ ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ̀ jyaa, m̀beꞌe a nɨ mɨ̀kùù ǹzi nɨ ju ghu mbo a nɨ̂ ŋ̀gɔ̂ŋ ɨdɨgə tsɨ̀m jìi mə bɨ lɛ nyuꞌu mə Yesu à tswe ghu aà. 56 A nɨ̂ ŋ̀gɔ̌ŋ ɨdɨgə tsɨ̀m jìi mə Yesu à lɛ ghɛ̀ɛ̀ ghu aa, a ɨlaꞌa, a mûm ɨ̀laꞌa kə̌ a ɨfɔ̀ aa, bə̀ bɨ lɛ sɨ lɔ̀gə̀ nɨ̂ ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ̀ ǹzi nɨ ju a nsàanə mɨtaa, m̀buꞌu nɨ̂ m̀bo ghu mbo mə tâ à maꞌatə tâ ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ̀ jya ɨ̀ ghɛsə mbô myaa mmɔɔntə tsiꞌì àtsəŋ atsə̀ꞌə̂ yi. Ŋ̀gɔ̀ŋ bə̀ bɨtsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ mmɔ̀ɔ̀ntə̀ yi aa bo lɛ ntɨ̀ɨ̀.

7

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ wenə baFarɨsai nloŋ nɔ̂ŋsə̀ bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà byaa aà

(Mt. 15.1-9)

1 BaFarisai bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ jǐ mɔꞌɔ jìi mə ɨ lɛ nlo a Yerusalem nzi aa, lɛ nzì ŋ̀ghotə a mbɛ̀ɛ Yesu. 2 Bo bo tswè mə̂, bo yə̂ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnǔ Yesu jî mɔꞌɔ ɨ jɨ̂ nɨ̂ m̀bo mìi mɨ lɛ ŋwaꞌà laà, ma la a bə mə kaa bo lɛ ŋwaꞌǎ mbô myaa siꞌì ǹyoŋə a ajàŋ yìi mə baFarɨsai lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ mə bɨ̀ ka nsiꞌi aà.

3 Ǹloŋ mə kaa mbə baFarɨsai, bo bɨ̀ baYuda bɨtsɨ̀m kaa mbə bo waꞌà jɨ tɨ ghə̂ mə bo siꞌì m̀bô myaa, ǹyoŋə aa nɨ nɔ̀ŋsə̀ bɨ̀tà bɨ bɨtaà byaa. 4 Bɛɛ mə bo yi ŋkɨ mbɨɨ a mɨtaa, kaa bo waꞌà lò m̀bii njɨ tɨ ghə̂ mə bo siꞌi nû jyaa mə tâ ɨ̀ laa. Bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bî ghàꞌàtə̀ bî mɔꞌɔ bɨ kɨ mbu tswe ghu mə bo lɛ sɨ yòŋə̀, tsiꞌì tsǒ ǹnàŋsə nsìꞌî ǹdɔŋ jì nò ghu, nɨ bàntɔ̀ɔ̀ bo bɨ̀ ǹjoo nnɨ̂ŋ ǹjoo jìi bɨ naŋsə nɨ̂ atɨ̀ɨ bronze aà.

5 BaFarɨsai bya bo bɨ ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ jya bô yə̀ mə̂ laà aa, mbetə Yesu mə, “A ghɨ̀rə̂ àkə̀ kaa ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jô waꞌà nɨ̂ nɔ̀ŋsə̀ bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà biꞌi lə̀ə̀, m̀baŋnə njɨ tsiꞌì tɨ̀ sìꞌì nɨ̂ m̀bô myaa mɨ laa aa ɛ?”

6 A kwiꞌi mə, “Ŋ̀gàŋntoò Nwì Yesaiah à lɛ nyə aa tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ ŋ̀ŋwàꞌànə annù yìi mə Nwî à lɛ nswoŋ nloŋ ŋgaà yùù aa, bǔ ŋgǎŋabagɨlə̀, mə,

‘Bə̀ buà, bɨ ghuꞌusə nɨ̂ gha aa tsiꞌì nɨ̂ ɨ̀ghoŋ ntsǔ jyaa,

lâ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa bâŋnə̀ ǹtswe a ndìsyà;

7 Bo mii nɨ̂ gha laa tsiꞌì àdàŋə̀ àdàŋə̀

ǹloŋ mə bo bàŋnə̀ ǹdɨꞌɨ bə bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bɨ bə̂ tsǒ ǹdɨ̀ꞌɨ̂ jyâ!*’

8 Nɨ̀ màꞌàtə̂ ǹdɨ̀ꞌɨ̂ Nwî, m̀baŋnə ntswa nɔ̂ŋsə̀ bə̀ a tɨɨ̀nsə̀.”

9 Yesu a bû ǹswoŋə a mbo bo mə, “Wâ nɨ̀ nàŋsə nzi a ntuu ǹlə̀ə̂ ǹdɨ̀ꞌɨ̂ Nwì tǎ bàŋnə kɨ lə̀ə̀ nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀ ghùù! 10 Moses à lɛ nswoŋə mə, ‘Ka yuꞌunə taà ghò bo maà gho.’* Ŋ̀kɨ mbu nswoŋ mə, ‘Ŋù yìi mə à bə̀gɨ̀tə taà yi kə̌ ndè yi aa, a kuꞌunə mə tâ bɨ̀ zwitə yi.’* 11 Lâ nɨ̀ bâŋnə̀ ǹswoŋə nɨ̂ yùu ŋgaa mə m̀bə ŋù a swoŋə a mbo taà yì kə̀ ǹdè yì mə, ‘Wa àyoo yìi mə boŋ mə̀ fa ŋkwɛ̀tə gho ghu aa a nɨ Corban,’ (mala a bə mə mə̀ fà mə̂ a mbo Nwì) 12 bəə boŋ kaa à sɨ̀ nɨ̂ ŋ̀kwɛtə taà yì, kə̌ ndè yi bû ǹtswe. 13 Ma mùu ajàŋ, nɨ̀ bwɛsə aa nɨ̀ghàà nɨ Nwî, ǹloŋə nɔ̂ŋsə̀ ghùù yìi mə nɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ a mbo bə̀ aà. Ŋ̀kɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù ji ghàꞌàtə̀ jî mɔꞌɔ jìi mə ɨ bə tsǒ ma jû aà.”

Ǹjoo jìi mə ɨ ghɨ̀rə̀ nɨ mə tâ ŋù tâ à tsuu laa aà

(Mt. 15.10-20)

14 Yesu a bû ǹtwoŋ bə̂ bya nswoŋ a mbo bo mə, “Bù bɨtsɨ̀m nɨ̀ yuꞌutə nɨ̌ annù yìi mə mə swoŋ aa, tâ à laa a atu bù. 15 Kaa àyoo yì tsu kaa a sɨ̀ a abɛɛ tswê mə m̀bə ŋù a jɨ a kuu ŋghɨ̀rə̀ mə tâ à tsuu laa; lâ a ŋû aa a bàŋnə̀ ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù ji bɨ̂ jìi mə ɨ lò ghu atoꞌo mfɛꞌɛ aa mə̂ à tsuu laa. [ 16 Ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ ɨ̂tôŋnə̀ a nyuꞌu annù aa, tâ à yuꞌu annù yìi mə mə swoŋə aà.”]

17 À màꞌàtə̀ mə̂ bə̂ bya nlò ŋ̀kuu ŋghɛɛ a mûm ǹda, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ betə̀ ǹjiꞌì nɨ̀ghàà nî nǎnaa ma nû ghu mbô. 18 Bô bètə̀ mə̂ aa, a swoŋ a mbo bo mə, “Ma la a bə mə kaa nɨ̀ sɨ̌ yùu ŋgaa kɨ nyuꞌu aa ɛ! Nɨ̀ sɨ̀ zi mə ayoo yìi mə a lò bə a abɛɛ ŋkuu nɨ a nu ŋù aa, kaa mbə a waꞌà yi ghɨrə̀ mə̂ à tsuu laa aa ɛ? 19 Ǹloŋ mə kaa a sɨ̀ aa ghu ntɨɨ kuu; a bàŋnə̀ ŋ̀kuu aa ghu atoꞌo, ɨ kɨɨ bǔ tsyǎ mfɛ̀ꞌɛ fu.” (Ma mùu ajàŋ à lɛ nswoŋ mə wa mɨ̀jɨ mɨ̀tsɨ̀m mɨ laà, ŋ̀kuꞌunə a njɨ̂.)

20 A bû ǹswoŋ mə, “A ŋû aa a sɨ̌ŋ njoo jìi mə ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ ghu nû aà, ŋ̀ghɨrə nɨ mə tâ à tsuu laa. 21 Ǹloŋ mə ɨ̀nnù jî bɨ tsɨ̀m ɨ lò aa a mûm ǹtɨɨ ŋù m̀fɛ̀ꞌɛ̀: Ŋ̀wàꞌàtə̂ ɨ̀nnù jî bɨ, ànnǔ ajɨrə̀, ɨ̀yə̀rə̂, ǹzwìtə bə̀, ànnǔ mâghàbə̀, 22 ǹyə̀ꞌə̀tə̂ ǹjoo bə̂; àbɨ̀ꞌɨntɨɨ, m̀bwèꞌèsə bə̀, ɨ̀buurənnù, àghə̀ꞌə̀nə̀, ǹswòŋə̂ ɨ̀nnu jî bɨ a atu bə̀; ŋ̀ŋee nû, nɨ̂ ɨ̀jɨ̀ŋtə ɨnnù. 23 Ɨ̀nnù jî bɨ mà jû tsiꞌì tsɨ̀m ɨ lò aa a nu ŋù, a mûm ǹtɨɨ yu, m̀fɛꞌɛ nsɨ̀ŋə̀ nɨ̂ ŋû, ŋ̀ghɨrə nɨ mə tâ à tsuu laa.”

Àbìintɨɨ mâŋgyɛ baSirofonisia

(Mt. 15.21-28)

24 Yesu a lɛ nlò ŋ̀ghɛɛ a mbɨ̌ Tai bo Sidon. À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ghu, ŋ̀kuu ntswe a mûm ǹda yi mɔ̀ꞌɔ, kaa waꞌà lɔ̀ɔ̀ mə tâ bə̀ zi; lâ a bâŋnə̀ ǹtsyanə a ŋghɨ̀rə mə tâ bɨ̀ tsuu lǒ zi. 25 Màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə mû yi yî màŋgyɛ̀ à lɛ ntswe nɨ̂ àzwì yî bɨ a atoꞌo yu aa, à lɛ nyuꞌu mə Yesu à tswe wa ndâ. À yùꞌù mə̂, m̀burə mfɛꞌɛ nzì a mbɛ̀ɛ Yesu, ŋ̀wo ghu mɨkòrə̀. 26 Màŋgyɛ̀ ma ghû à lɛ mbə mâŋgyɛ Grikia, yìi mə bɨ lɛ njwe aa a alaꞌa Sirofonisia. À wò mə̂ a mɨ̀kòrə Yesu aa, m̀buꞌu mbo ghu mbo mə tâ à fiꞌi azwì yî bɨ ya a atoꞌo mû yì wâ. 27 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Lə̀ə tâ bɨ̀ foo njɛꞌɛ bɔɔ yaꞌa, ǹloŋ mə kaa a sɨ̀ kuꞌunə̀ a nlɔ̀gə̂ àbaa bɔɔ mbàŋnə̀ m̀maꞌa a mbô m̀bû.”

28 Lâ Màŋgyɛ̀ wa a kwiꞌi ghu mbo mə, “Ɨ̀ɨ̀ŋə, Mmàꞌàmbî, lâ tsiꞌì m̀bu jìi mə ɨ nɔ̀ŋə̀ a njiꞌì àtɛtə̀ aa, ɨ kɨɨ mbwɛɛ nɨ̂ ɨ̀nùgə abaa bɔɔ bya njɨ.”

29 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ ghu mbo mə, “Nloŋ mə ò nàŋsə ŋghàà ma mùu ajàŋ aa, tɨgə nlǒ ŋghɛ̀ɛ̀ gho mbà. Wâ demon wa a màꞌàtə̀ mə mu ghò wâ.”

30 À yùꞌù mə̂ laà aa ntɨgə nlo mbɨ̀ɨ̀ yi a ndùgə yu. À bɨ̀ɨ̀ mə̂ ŋ̀kuu a nda, nyə mu wa a nɔ̂ŋ a ɨkuu, lɛ boŋ demon wa a fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ghu atoꞌo.

Yesu À ghùrə̂ àkwo atu yìi mə a lɛ ŋkɨ mbə tɨ ghàà aà

31 Yesu a lɛ ntɨgə nlo wa mbùꞌù àlaꞌa Tai ŋ̀ghɛɛ ntsya a alaꞌa Sidon, ŋ̀ghɛɛ a ŋkì mɨyaa Galilea, ǹlo ghu ŋghɛɛ ntsya a mbùꞌù àlaꞌa Dekapolis. 32 À kà mə̂ aa ntsya ghu, bɨ zî nɨ ŋù yî mɔ̀ꞌɔ mə àtû yi a lɛ ŋkwo, a kɨɨ̀ m̀mii nɨ̂ ŋ̀ghàa kɨ kaŋ, m̀buꞌu mbo a mbo Yesu mə tâ à nɔŋsə mbô mi ghu nu ŋghùrə̀ yi. 33 Bɨ swòŋ mə̂ laà aa, Yesu a lɔgə̀ ŋû wa bo yu maꞌàtə̀ àkùrə̀ bə̂ ya ŋghɛ̀ɛ̀ a adɨgə dàŋ, bo yu ghɛ̀ɛ̀ mə̂ aa, a nɨŋ bɨ̀swɛbɨbo bi ghu ɨtôŋnə̀, ǹtwutə mɨtwyɛ a abo yu, m̀mɔɔntə aləə ŋû wa ghu; 34 ŋ̀ŋɛntə miꞌì mi ŋka lii aburə, ǹtsaa nû yì, ǹswoŋ a mbo ŋù wa mə, “Efata”, ǹswoŋ aa mə, “ŋaꞌanə̂!”

35 À swòŋə̀ mə̂ laà aa, ɨtôŋnə̀ ŋû wa ɨ burə̀ ŋ̀ŋaꞌanə, àləə̀ yi a kɨ̂ m̀burə mfɛɛŋkə, a ghaà tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀. 36 Yesu a swoŋ a mbo bə̀ bya mə tâ bo tsuu a mbo ŋù tsù lǒ swoŋə. Lâ a yi nswoŋ mə tâ bo tsuu kɨ swoŋə aa, bo bâŋnə̀ ŋ̀kuꞌusə ŋghɛ̀ɛ̀ bə nɨ̀ m̀bìì a kɛ̀ꞌɛ̀nə a mbo bə bî mɔꞌɔ. 37 Ànnù a lɛ mburə ntsya bə̂ bɨ̀tsɨm bìi mə bɨ lɛ nyuꞌu aa, bo tɨgə̀ ǹswoŋə nɨ mə, “À fàꞌà mə̂ m̀buu ɨnnù tsiꞌì tsɨ̀m, ŋ̀kɨ nnaŋsə mfaꞌa; ŋ̀kɨɨ ghɨrə nɨ mə tâ ɨ̀kwotu ɨ̀ tɨgə nyuꞌu nɨ̂ ɨ̀nnù, ŋ̀ghɨə nɨ mə tâ bɨ̀tɨ̀ghàà bɨ̀ ghaa!”

8

Àjàŋ yìi Yesu à lɛ njɛꞌɛ bə̂ ǹtsùꞌù ji nɨkwà aà

(Mt. 15.32-39)

1 À lɛ mbə nɨ̂ ǹjwi mà jya, ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ bû m̀boontə ghu mbɛ̀ɛ̀. Kaa àyoo nɨjɨ yì tsu kaa a lɛ ŋwaꞌà a mbo bo tswê a njɨ̂. Yesu a twôŋ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji nswoŋ a mbo bo mə, 2 “Mə ko mɨlɨ̀ŋnə̀ bə̀ bû ǹloŋ mə bo tswè mə̂ biꞌi bo tsɨ̂tsɔ̌ŋ njwi ji tarə kaa waꞌà nɨ̂ àyoo yì jɨ̀ tswê aà. 3 M̀bə mə̀ swoŋ mə tâ bo lo ŋghɛ̀ɛ̀ŋkə̀ a mɨlaꞌa bo nɨ̂ ǹjì boŋ bo ka ghɨ̀rə ghɛ̀ɛ wòkə̀ a mânjì, ǹloŋ mə bi mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bo bɨ lo aa a sàꞌa aghaꞌà aà.”

4 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ betə̀ yi mə, “M̀bə bɨ naŋsə̀ ǹlɔgə abaa aa fə fàa atu ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ a njɛꞌɛ̀ ǹdùù bə̂ waà ghu aa ɛ?”

5 Yesu a betə̀ waa mə, “Nɨ̀ tswe nɨ̀ ŋ̀kya abaa aa Ji səgə aa ɛ?”

Bo kwiꞌi mə, “ji sàmbaà.”

6 A tɨgə̀ ǹswoŋ mə tâ ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ̀ tswe a nsyɛ̂. Bɨ tswè mə̂, a lɔgə̀ ɨ̀baa jya ji sàmbaa, ǹtsaꞌatə Nwî, mbatə mfa a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya mə ta bɨ yatə a mbo bə̀ byâ. 7 Bo lɛ ŋkɨ ntswe nɨ̂ m̀bùmtə mbwɛ̀ mî kə̀ꞌə̀kə̀ mî mɔꞌɔ̂; Yesu à nɨ̀ŋ mə mbɔɔnə ghu, nswoŋ mə tâ bɨ ŋkɨ nyatə a mbo bə̀ byâ. 8 Bo lɛ njɨ nyurə; bɨ̀ bwɛɛ̀ àbùgə̀ mɨjɨ ya, ɨ̀bàꞌa abaa jya bo bɨ̀ ɨ̀sàꞌa mbwɛ̀ jya, ɨ luu nɨ̂ ŋ̀kyɛ̀ ji sàmbaà. 9 Bə̀ bya bɨ̀tsɨ̀m lɛ mbə tsiꞌì tsǒ ntsùꞌù ji nɨkwà. 10 Yesu à lɛ ntɨgə nswoŋ mə tâ bo lo ŋghɛ̀ɛ̀ŋkə̀ waa, m̀burə ntɨgə ŋkuu a mûm àkànuꞌu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ŋghɛɛ a mbùꞌù àlaꞌa Dalamanuta.

À àjàŋ yìi mə baFarisai bɨ lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ a nyə̂ àlènsə̀ aà

(Mt. 16.1-4)

11 BaFarɨsai lɛ nzì ǹtsiꞌi Yesu bo bo kâ ǹswuŋnə bo lɔ̀ɔ ŋkwàꞌànə yu, ǹswoŋ ghu mbo mə tâ à ghɨrə alènsə̀ yìi mə a lo a aburə aa tâ dɨ̀ꞌɨ mə Nwi à tswe bo yu. 12 Bô swòŋ mə̂ laà, a naŋsə̀ ǹso ntɨɨ yi, a tsaa nû yì, m̀betə mə, “Bə̀ bû bɨ lɔ̀ɔ alènsə̀ aa a ya ɛ? Mə̀ swoŋ a mbo bù tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋ mə kaa mbə mə̀ waꞌǎ alènsə̀ yî tsu a mbo bù bə̂ bî faa ŋgùꞌù dɨꞌɨ̀.”

13 À swòŋ mə̂ laà, m̀maꞌatə waa, mbu nlò ŋghɛɛ ŋkuu yi fu wa mûm àkànuꞌu, ǹtoo ŋghɛɛ a njii ŋ̀kì.

M̀bɛ̀ꞌɛ̀ àbaà baFarɨsai bo bɨ̀ yì Herod

(Mt. 16.5-12)

14 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jya ɨ lɛ nlìꞌìnə̀ a nlɔ̀gə̂ àbaa; ǹyə mə bo lɛ ntswe tsiꞌì nɨ̂ àbaa yì fùùrə̀ wa mûm àkànuꞌu. 15 Yesu a lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka dɨꞌɨtə nɨ̂ waa nswoŋə nɨ mə, “Nɨ̀ ka ntsyɛsə nɨ̂ ghuu, ǹtsee nɨ̂ àtû yuu nloŋə mbɛ̀ꞌɛ̀ àbaà baFarisai bo bɨ̀ yì Herod.”

16 Bo tɨgə̀ ǹlɔgɨnə ŋka ŋghaa bo nɨ bo, ǹswoŋə nɨ mə, “A swoŋə laa nloŋ mə kaa bìꞌinə̀ sɨ̀ nɨ̂ àbaa tswê aà.”

17 Yesu à lɛ nzi annù yìi mə bo lɛ sɨ ghàà aà, m̀betə waa mə, “Nɨ bù ŋ̀ghaa àkə̀, m̀bu nswoŋə nɨ mə nɨ̀ sɨ̀ nɨ̂ àbaa tswê aa ɛ? Nɨ̀ burə tɨ̀ zi, kə̀ ǹyuꞌu tâ à laa a atu bù ɛ? A atû yuu laa a fɨ̀ɨ̂ àkə̀ ɛ? 18 Nɨ̀ tswe nɨ̀ miꞌi aa kaa waꞌà nɨ̀ ɨ̀dɨ̀gə̀ yə̂ aa ɛ? Kə̀ nɨ̀ sɨ ɨnnù nɨ̂ ɨ̀tôŋnə̀ juu yuꞌu lɛ? Kə̀ kaa nɨ̀ sɨ annù kɨɨ mbu ŋwaꞌatə lɛ? 19 Mə̀ kɨ̀ bàtə̂ ɨ̀baa jya ji ntaà m̀fa wa mbo bə̀ bya ǹtsùꞌù ji ntaà aa nɨ̀ bwɛɛ̀ ɨ̀bàꞌa abaa jya ɨ luu aa nɨ̂ ŋ̀kyɛ̀ ji səgə aa ɛ?”

Bo swoŋ mə, “Nɨ̀ghûm ǹtsò baà.”

20 A bû m̀betə waa mə, “Mə̀ kɨ̀ bàtə̂ ɨ̀baa jya ji sàmbaa mfa wa mbo bə̀ bya ntsùꞌù ji nɨkwà aa, nɨ̀ ghotə̀ ɨ̀bàꞌâ ji ɨ kɨ̂ ǹluu aa nɨ̂ ŋ̀kyɛ̀ ji səgə aa ɛ?”

Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “Ji sàmbaà.”

21 A tɨgə̀ m̀bu mbetə waa mə, “Kaa nɨ̀ waꞌǎ annù yî tsu ghu kɨ̂ ǹyəgə nzi aa ɛ?”

À àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə mfə̀ꞌə̀nə̀ a Bethsaida aà

22 Bo lɛ nlò ŋ̀ghɛɛ a Bethsaida. Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀kuu ghu, bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ zi nɨ̂ m̀fə̀ꞌə̀nə̀ ghu mbo, m̀buꞌu mbo ghu mbo mə tâ à mɔɔntə yi. 23 A tswâ àbo mfə̀ꞌə̀nə̀ wa, ǹlɔgə yi bo yu fɛꞌɛ̀ wa mûm àlaꞌà. Bo yu fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ŋ̀ghɛɛ, a tutə̀ mɨ̀twyɛ ghu miꞌi, ǹnɔŋsə mbo mi ghu, m̀betə ghu mbo mə, “O yə ayoo yì tsu aa ɛ?”

24 A ŋɛntə̀ miꞌì mi a ǹdəŋ, ǹswoŋ mə, “Mə yə bə̂, lâ bɨ bâŋnə̀ m̀bə bə tsiꞌì tsǒ ɨtì jìi mə ɨ təə ŋghɛɛ.”

25 Yesu a bû ǹnɔŋsə mbô mi ghu miꞌi, m̀fə̀ꞌə̀nə̀ wa a naŋsə̀ ǹsaŋtə miꞌì mi nlii ɨdɨgə ghu, mɨ laa, a yə̂ ǹjoò tsɨ̀m tsiꞌì sɨgə̀nə̀. 26 Yesu a swoŋ ghu mbo mə tâ à lo ŋkwɛɛ ghɛɛ yi a ndùgə yu, m̀bu nswoŋ ghu mbo mə, “Bɛɛ ò tɨ kwɛɛ, ò tsuu a mûm àlaꞌa bǔ kuu.”

Àjàŋ yìi mə Peta a lɛ nswoŋə a ŋû yìi mə Yesu à nɨ ghu aà

(Mt. 16.13-20; Lk. 9.18-21)

27 Yesu à lɛ mbù ǹlo bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ŋka ŋghɛɛ a ɨlaꞌa Kaisaria a mbùꞌu Filippi. Bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ, a betə̌ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Bə̌ swoŋə nɨ mə mə̀ bə aa wo aa ɛ?”

28 Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “Bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ swoŋə nɨ mə ò nɨ Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̌ ŋkì, bǐ mɔꞌɔ bɨ swoŋə̀ nɨ mə ò nɨ Elijah, bǐ mɔꞌɔ bɨ swoŋə̀ nɨ mə ò nɨ ŋ̀gàŋntoò Nwì yî mɔ̀ꞌɔ̂.”

29 A bû m̀betə waa mə, “Lâ nɨ̀ swǒŋ yuu ŋgaa mə mə̀ laa mbə wo aa ɛ?”

Peta a kwiꞌi ghu mbo mə, “Ò nɨ Kristo, Àyɔꞌɔ̀ Nwì wâ.”

30 Yesu a tɨgə̀ ŋ̀kwantə waa, nswoŋ mə tâ bo tsuu a mbo ŋù tsù lǒ swoŋə.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghàà ǹloŋ ŋgɨꞌɨ yìi yu ka yə ɨ kwo aà

(Mt. 16.21-28; Lk. 9.22-27)

31 Yesu à lɛ ntɨgə nlɔgɨnə ŋka tɔꞌɔtə a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə Mu Ŋù à tswe nɨ̀ ǹyə̂ m̀buu ŋgɨꞌɨ jì ghàꞌàtə̀. Bɨ̀tà bɨ alaꞌa nɨ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì, bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ ka yǐ tuu yi. Bɨ ka yǐ zwitə yi, lâ tâ yù bu yweenə nɨwo a njɨ̌m njwi ji tarə̂. 32 A lɛ naŋsə nswoŋ ma yuù ànnù aa mə tâ à fɛꞌɛ nlaa a atu bo. À swòŋ mə̂ laà, Peta a lɔgə̀ yi bo yu ghɛ̂ntə̀, a lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka ŋghaantə nìi. 33 Lâ Yesu a bəŋkə̀ yi nlii njɨ̀m, ǹyə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji, ŋ̀ghaantə Peta, ǹswon mə, “Tsyǎ mbɨ̀ɨ a njɨ̌m mə̀ m̀bâ, Satan! Ǹloŋ mə kaa ò sɨ aa njɨ̌m Nwì təə̀, ò bàŋnə ntəə a njɨ̌m bə̀.”

34 Yesu à lɛ ntɨgə twoŋ nnɔ̀ɔ̀ bə̂ bya a bɔ̀ꞌɔ nɨ̂ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji bɨ zî ghu mbɛ̀ɛ̀, a swoŋ a mbo bo mə, “M̀bə ŋù tsù à ka nlɔɔ a ŋka nyòŋə a njɨ̌m mə̀, à tuù ɨ̀bɨ̀ɨ nû yi, mbeꞌe ati bàŋnə̀ bàŋnə yi ŋka yoŋə nàâ. 35 Ǹloŋ mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a lɔ̀ɔ a nyweensə̂ ɨ̀bɨ̀ɨnû yi aa, à ka bàŋnə bwɛ; lâ ŋù ǹstsɨ̀m yìi mə a lɔ̀ɔ a mbwɛ̂ ɨ̀bɨ̀ɨnû yi nloŋ ŋkwɨtû gha aa, kə̀ ǹloŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya aa, a ka bàŋnə yweensə. 36 M̀bə a kwɛtə ŋû tsù aa nɨ̂ àkə̀ mə mbə a tswe nɨ̂ m̀bi yǔ ntsɨ̀m m̀baŋnə mbwɛ ntswêntɨ̀ɨ̂ yì aa ɛ? 37 Kə̀ m̀bə ŋù a fa aa àkə̀ ŋ̀kwensə ntswêntɨ̀ɨ̂ yì ghu aa ɛ? 38 M̀bə ŋù tsù à ka ndɨrə atu nloŋ ŋgaà yà, kə̀ ǹloŋ ànnù yìi mə mə swoŋə aa, a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bû fàa ŋgùꞌû m̀bi yu mə ɨ tuu Nwî, bo bɨ̀ nɨ̀wàà nɨ bə̂ bù bìi bɨ ghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ aa, boŋ Mu Ŋù à ka yǐ kɨɨ dɨ̀rə̀ nɨ̂ àtu nloŋ ŋgaa yì a noò yìi mə à ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ a mum nɨ̀ghaꞌa nɨ Taà yì bo bɨ̀ baangel bìi mə bɨ laa mmàŋsə̀ aà.”

9

1 Yesu a bû ǹswoŋ a mbo mə, “Mə̀ swoŋ a mbo bù tsiꞌì ànnù nɨ̂ ŋ̀koŋ mə bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ tswe faà mə kaa bo ka yǐ waꞌà kwo tɨ ghə mə bo yə̀ mə̂ ànnǔ nɨfɔ̀ Nwî a zî tsiꞌì nɨ̀ àdàꞌà.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ mbəŋkə yi ntɨgə ŋŋweenə aà

(Mt. 17.1-13; Lk. 9.28-39)

2 Ǹjwi ɨ tsyà mə̂ ji ntoꞌo, Yesu a lɔgə̀ Peta, nɨ Jɛms, a bɔꞌɔ nɨ Jɔn bo bo kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀ a atu ntaꞌa yì syâ yî mɔꞌɔ, ǹtswe ghu tsiꞌì bo bo. Nû yì ɨ bəŋkə̀ a nsi bo, 3 ɨ̀tsə̀ꞌə̂ ji ɨ bəŋkə̀ ǹtɨgə ŋŋweenə tsiꞌì ŋwèènə̀, ǹtɨgə mfuꞌu nɨ mə buu, m̀fuꞌu ntsyatə ajàŋ yìi mə mbə ŋù tsù fàa mbi a ghɨrə̀ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ ɨ kâ m̀fuꞌu aà. 4 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ yə̂ Elijah bo Moses bo zî ŋ̀ka ŋghaanə bo bɨ̀ Yesu. 5 Peta à yə̀ mə̂ laà, ǹswoŋ a mbo Yesu mə, “Rabbi, a bɔŋ mə bìꞌinə̀ tswe faà aà. Tâ bìꞌì ghurə mɨ̂ntàŋ mi ntarə̀, tâ yì fùùrə̀ ɨ̀ tswe a mbo wò, yǐ mɔꞌɔ ɨ̀ tswe a mbo Moses, tâ yǐ mɔꞌɔ ɨ̀ tɨgə ntswe a mbo Elijah.” 6 Peta à lɛ nswoŋ ma mùu ajàŋ aa nloŋ mə nɨ̀bɔꞌɔ nɨ lɛ nnaŋsə ntswa waa, kaa a waꞌa annù yìi mə mbə yu swoŋ aa bù ǹzi.

7 Bo ghə̀ mə kɨ yə mbàꞌà ɨ fɛꞌɛ̀ ŋ̀kusə waa, ǹjì ŋù ɨ fɛꞌɛ̀ wa mûm m̀bàꞌà ǹswoŋ mə, “À nɨ Mû ghà yî m̀bâŋnə̀ yìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aa à ghulà; nɨ̀ ka nyuꞌunə nii.” 8 Bo yùꞌù mə njì ya aa, ŋ̀karɨkə waa, ǹlii ɨdɨgə, la kaa waꞌà ŋû dàŋ bû ǹyə ntsyatə Yesu yìi mə à lɛ ntswe bo bo aà.

9 Bô lò mə̂ wa atu ntaꞌa ŋka nsɨgə, Yesu a swoŋ a mbo bo mə tâ bo tsuu annù ya mə bo ghɨrə nyə aa, a mbo ŋù tsù lǒ swoŋ bə̂, ǹyweꞌe a nɨ nòò wa yìi mə Mu Ŋù à ka yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo aà.

10 Bo lɛ nyuꞌu annù ya mə Yesu à lɛ nswoŋ aa, a kɨ̂ ǹtɨgə nlwiꞌi tsiꞌì a mbo bo. Lâ bo lɛ mbàŋnə̀ ǹtɨgə mbetə nɨ̂ waa bo nɨ bo mə, “Ǹjiꞌì ǹywèènə nɨwo, ɨ̀ bə aa àkə̀ lɛ?” 11 Bo lɛ mbetə Yesu mə, “Ŋ̀gǎŋndɨꞌɨ̀ nɔ̀ŋsə̀ ɨ swoŋə nɨ mə Elijah à tswe nɨ̀ m̀fòo nzì yaꞌa aa a ya?”

12 A swoŋ mə, “À nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, Elijah à ka fòo zì a ntsisə ɨnnù tsɨ̀mə̀. Lâ nɨ̀ kɨ ŋwaꞌatə mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋə nɨ mə Mu Ŋu à ka yǐ yə mbuu ŋgɨꞌɨ jì ghàꞌàtə̀ tâ bə̀ tuu yi. Nɨ̀ mɔ̀ꞌɔ̀ntə mə a swoŋə laà aa a ya? 13 Lâ mə̀ swoŋ a mbo bù mə wa Elijah à lɛɛ̀ ǹzi, lâ bə̀ bâŋnə̀ ŋ̀ghɨrə ghu nu a ajàŋ yìi mə bo kɔŋ aà, tsiꞌì a ŋ̀gɨ̌ŋg ŋgɨ̀ŋ wa ajàŋ yìi mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a lɛ nswoŋ nloŋ ŋgaa yì aà.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ghùrə mûmbâŋnə̀ yìi mə à lɛ ntswe nɨ̂ àzwì yî bɨ aà

(Mt. 17.14-21; Lk. 9.37-43)

14 Bo sɨ̀gə̀ mə̂ ǹtsiꞌi ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jya jǐ mɔꞌɔ, ǹyə mə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ yî ghàꞌà ŋ̀ghaꞌa ɨ lɛ ntswe bo bo, ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ ɨ betə nɨ̂ ɨ̀nnù a mbo bo, bo bo swûŋnə̀. 15 Bə̀ bya bɨ ghə̀ mə̂ mə bɨ kɨ lèntə̀, ǹyə Yesu, ànnù a tsyâ waa bo burə̀ ŋ̀khə ŋghɛ̀ɛ̀ a ntsàꞌàtə̂ yi.

16 A betə̀ waa mə, “Nɨ̀ swùŋnə̀ aa nɨ̂ ànnǔ akə bu bo aa ɛ?”

17 Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bo a kwiꞌi mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, mə̀ ghɨ̀rə nzì nɨ mû ghà a mbo wò, ǹloŋ mə à tswe nɨ̀ àzwì yî bɨ yìi mə a ghɨ̀rə̀ mə tâ à tsuu kɨ ghàà. 18 Àzwì yî bɨ ya a yi ntswa yi aa, a maꞌà yi nsyɛ, ŋghɨ̀rə̀ àjwòꞌò a ka mfɛꞌɛ ghu ntsù, a tɨgə̀ ŋ̀kurə nɨ̂ mɨ̀sɔ̌ŋ mi, nû yǐ tsɨ̀m ɨ têntə̀. Mə̀ ghɨ̀rə nswoŋ a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jo jù mə tâ bo fiꞌi azwì ya ghu atoꞌo kaa bo waꞌǎ mfiꞌi zî.”

19 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Oò, bù, nɨ̀waa nɨ bə̂ bìi mə kaa bɨ̀ sɨ̀ nɨ̂ àbìintɨɨ tswê! Mə̀ ka tswe biꞌinə̀ ɨ yweꞌe aa a noò àkə̀ aa ɛ? Mə̀ ka kɨ tswa ntɨɨ̀ gha nloŋ ŋgaa yùù ɨ yweꞌe aa a noò àkə̀ aa ɛ? Zǐ mfa nɨ̌ mu wa a mbo mə̀!”

20 Bə̀ bya bɨ yuꞌu, nzì m̀fa mu wa ghu mbô. Àzwì ya a ghɛ̀sə̀ mə̂ ghə̀ə kɨ yə Yesu, m̀burə ntswa mu wa ntsɨ̀gə̀, a wô a nsyɛ, ntɨgə mbɨŋkə ghu, àjwòꞌò a fɛꞌɛ̀ ghu ntsù. 21 Yesu a betə ta bɨ̀ mu wa mə, “Nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ nû nɨ̂ tswè mə̂ ghu nu aa ɨ̀lòò ji səgə?”

A swoŋ mə, “Ǹlɔgɨnə a mûŋkhə̂. 22 Àzwì yî bɨ yù a bùrə̀ mə nlɔɔ a nzwitə mu ghù tsiꞌì a nɨ̂ ŋ̀gàà jî ghàꞌàtə̀, ǹtswa mmaꞌa nɨ a mum mɔꞌɔ bo bɨ̀ a mûm ŋ̀kì. Tsɔ̀ꞌɔ̀ tsɔ̀ꞌɔ Taà, m̀bə ò zî ŋ̀ghɨ̀rə̂ ànnû tsu, ò kô mɨlɨ̀ŋnə̀ yìꞌì, ŋ̀kwɛtə yiꞌi.”

23 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ò swǒŋ bə mə, ‘M̀bə ò zî ŋ̀ghɨ̀rə̂ ànnû tsu!’ Kaa m̀bə̂ ànnù yî tsu a waꞌà ŋû yìi mə à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yi a nu Nwì aa tsyà bə̂.”

24 Ta bɨ̀ mu wa a burə̀ ǹtɔŋnə ŋghaa tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ mə, “Wa mə̀ nɨ̌ŋ ǹtɨɨ̀ gha a nu wò, lâ kaa àbìintɨɨ̀ ya kaa a waꞌà kùꞌù, kwɛtə ghâ ta mə̀ kuꞌusə nnɨŋ ntɨɨ̀ gha a nu wò.”

25 Yesu a yə ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ ka nzwunə nzi ghu mbɛ̀ɛ̀, m̀burə ŋwenə azwì yî bɨ ya, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Wò, àzwì yìi mə a ghɨ̀rə̀ nɨ mə tâ mu ghù à tsuu kɨ ghàà, ŋ̀kɨ ŋghɨrə mə tâ àtû yi kwo aa, mə̀ swòŋ a mbo wò mə ta ò fɛꞌɛ ghu atoꞌo, ǹyi tsùù ghu nu burə bǔ kuu kuu.”

26 À swòŋ mə̂ laà, àzwì ya a yəꞌə̀, ǹnaŋsə ntsɨgə mu wa tsiꞌì nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀, m̀fɛꞌɛ ghu nû. Mu wa à tɨgə̀ m̀bə tsǒ àku ŋû. Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bìi mə bɨ̀ lɛ nyə yi aa, bɨ lɛ nswoŋ mə, “À kwò mə̂.” 27 Lâ Yesu a tswâ àbô yi, ŋ̀ŋɛɛ yi mbɨɨnsə, a bɨɨ̀nə̀ ǹtəə.

28 Yesu a tɨgə̀ ǹlo ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a ndâ, à kùù mə̂ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji tswê tsiꞌì bò bo, bo betə ghu mbo mə, “A ghɨ̀rə ŋghɨ̀rə akə kaa bìꞌì waꞌǎ mfiꞌi azwì ya zî aa ɛ?”

29 Yesu a kwiꞌi mə, “Kaa m̀bə bɨ waꞌǎ mbuu azwì ma yû nɨ̂ àyoo dàŋ fiꞌi ntsyàtə̌ atsàꞌàtə̀ Nwî.”*

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ mbù ŋ̀ghaa nloŋ annù nɨwô yi aà

(Mt. 17.22-23; Lk. 9.43-45)

30 Bo lɛ mmàꞌàtə adɨgə ya, ǹlo ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtsya a mûm àlaꞌa Galilea. Kaa Yesu à waꞌà kɔ̀ŋ mə tâ ŋù tsù à zi 31 nloŋ mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ ɨ̀nnù a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji aà; ǹswoŋə nɨ a mbo bo mə, “Bɨ ka fa Mu Ŋù a mbo bə̀ tâ bɨ zwitə yi, bɛɛ mə bɨ zwitə yi boŋ a ka bǔ bɨ̀ɨ̀nə̀ fu nɨwo a njɨ̌m njwi ji tarə̀.”

32 La kaa bo lɛ ŋwaꞌǎ njiꞌì ànnù ma yû mə à lɛ ŋka dɨꞌɨ aa zî, la mbàŋnə̀ m̀bɔꞌɔ nɨ a mbetə̂ yi.

Àbetə̀ ǹloŋ Ŋù yìi mə à kɔ̀ꞌɔ ntsɨrə aà

(Mt. 18.1-5; Lk. 9.46-48)

33 Bo zì mə̂ ǹyweꞌe a Kapernaum, ŋ̀kuu ntswe a mûm ǹda, Yesu a betə waa mə, “Nɨ ghɨ̀rə̀ ŋ̀ghaa aa ànnǔ akə a mânjì aa ɛ?” 34 À bètə̀ mə̂ aa, kaa bo waꞌà waa bâŋnə̀ ŋ̀ghaa nloŋ mə bo ghɨrə ntswe a mânjì ŋ̀ghaa nswùŋnə̀ bo nɨ bo, ǹlɔɔ nɨ̂ ǹzi ŋù yìi mə à kɔ̀ꞌɔ ntsɨrə a tɨtɨ̀ɨ bo aà. 35 Yesu, a tswê a nsyɛ, ǹtwoŋ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨghûm ǹtsò baa, nswoŋ a mbo bo mə, “Ŋù yìi mə a lɔ̀ɔ̂ a mbə̂ ǹtsyàmbìì aa, à tswe nɨ m̀bəŋ ɨ tɨgə bə nlwìꞌìnjɨ̀m a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bɨ̂tsɨ̀m, ŋ̀kɨ ntswe nɨ̂ m̀bə ŋgàŋàfàꞌà a mbo bə̀ bɨ̀ tsɨ̀mə̀.” 36 À swòŋ mə̂ laà, ǹlɔgə mûŋkhə ntɛꞌɛ a tɨtɨ̀ɨ bo, ŋ̀ŋɛɛ mu wa ntukɨtə a mbo yu, ǹswoŋ a mbo bo mə, 37 “Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à kwɛ̀rə mûŋkhə yì tsù tsǒ ghuà nɨ̂ ɨ̀kǔm gha aa, à kwɛ̀rə aà ghâ. Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à kwɛ̀rə gha aa, kaa à sɨ̀ aa tsiꞌì gha kwɛrə̀, à kɨ ŋkwɛ̀rə aa yu wa yìi mə à lɛ ntòo ghâ aà.”

Ŋù à bə tsuu annù yiꞌinə̀ kɨ tuu boŋ à bìì aà ǹjɨ̀m yìꞌinə̀

(Lk. 9.49-50)

38 Jɔn a swoŋə a mbo Yesu mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̂nnù, bìꞌì ghɨrə nyə ŋû yì mɔꞌɔ a fiꞌì nɨ ɨ̀zwì jî bɨ a atoꞌo bə̀ nɨ̂ ɨ̀kǔm gho, bìꞌì tsuꞌunə̀ yi nloŋ mə kaa à sɨ̀ ŋû àkòrə yìꞌinə̀ yî mɔ̀ꞌɔ bə aà.” 39 Yesu a swoŋ mə, “Nɨ̀ tsuu nìi kɨ tsuꞌunə bə̂, ǹloŋ mə ŋù à bə ghɨ̀rə annù yî yɛ̌yɛrə nɨ̂ ɨ̀kǔm ghà boŋ kaa m̀bə waꞌà bù ǹzi a wàŋsə a ŋghàa ànnù yî bɨ a noò ǹjɨ̀m a ngaa mə̀.” 40 Ǹloŋ mə ŋù yìi mə kaa à sɨ annǔ yiꞌinə̀ tuu aa, à bìi aà ǹjɨ̀m yìꞌinə̀. 41 Mə̀ swoŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, ŋù yìi mə à fa ndɔ̂ŋ ŋ̀kì mə tâ nɨ̀ no nloŋ mə nɨ bii nɨ̂ ɨkǔm Kristo aa, kaa à ka yǐ waꞌà tswê tɨ kwɛrə mɨ̀tsɔꞌɔnə̀ mɨ afàꞌâ mi.

Àkwàꞌànə a ŋghɨrə̂ ɨbɨ̂

(Mt. 18.6-9; Lk. 17.1-2)

42 “Ŋù yìi mə à ghɨ̀rə mə ta mu yì mɔ̀ꞌɔ fàa tɨtɨ̀ɨ bɔɔ bì kəgə buà bìi mə bɨ nɨ̂ŋ ǹtɨɨ̀ waa a nu mə̀ aa, ŋù yìi mə a ghɨ̀rə a ghɨrə̀ ànnù yî bɨ ŋwò aa, a bɔŋ mə tâ bɨ̀ kwerə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ àbaa yì ŋ̀wè ghu ntɔŋ ŋghɛɛ mmàꞌà a ŋkì mɨyaa.” 43 M̀bə àbô yo a ghɨrə mə tâ ò wo a mûm ɨnnù jî bɨ, ò kwyɛ̂ ǹlɔꞌɔsə. A bɔŋ mə ta ò bə abô mɔ̀ꞌɔ nyi ŋkuu a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀, ǹtsyatə a ntswe nɨ̀ mbo mi mbaa nyi mbàŋnə̀ ŋ̀ghɛɛ a mum mɔꞌɔ Satan, a adɨgə yìi mə mɔꞌɔ ɨ khɨ ghu, kaa kɨꞌɨ̀ bwɛnə̀ aà. [ 44 Ma mùu adɨgə kaa mɨ̀wìꞌì mìi mə mɨ kurə bə̂ aa, kaa mɨ sɨ kwokə, kaa mɔꞌɔ yìi mə ɨ tɔ̀ɔ̀ bə̂ ghu aa kaa waꞌà kɨ̀ɨ̀ m̀bwenə.] 45 Kɨ̀ bɛɛ mə àkòrə̂ yo a ghɨrə mə ta ò wo a mûm ɨ̀nnù jî bɨ, ò kwyɛ̂ ǹlɔꞌɔsə. A bɔŋ mə ta ò bə ntâ mɔ̀ꞌɔ nyi ŋkuu a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀, ǹtsyatə a ntswe nɨ̀ mɨ̀kòrə̀ mi mbaa tâ bɨ̀ yi mbàŋnə̀ m̀maꞌa gho a mum mɔꞌɔ Satan. [ 46 Ma mùu adɨgə kaa mɨ̀wìꞌì mìi mə mɨ kurə bə̂ aa, kaa mɨ sɨ kwokə, kaa mɔꞌɔ yìi mə ɨ tɔ̀ɔ̀ bə̂ ghu aa, kaa ɨ waꞌà kɨ̀ɨ̀ m̀bwenə.]* 47 Bɛɛ mə nɨ̀lìꞌî no nɨ ghɨrə mə tâ ò wo a mûm ɨ̀nnù jî, bɨ ò tweꞌè m̀meꞌe. A bɔŋ mə ta ò bə nɨliꞌì mɔ̀ꞌɔ nyi ŋkuu a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî, ǹtsyatə ntswe nɨ miꞌi mi mbaa tâ bɨ̀ yi mbàŋnə̀ m̀maꞌa gho a mum mɔꞌɔ Satan. 48 Ma mùu adɨgə kaa mɨ̀wìꞌì mìi mə mɨ kurə bə̂ aa, kaa mɨ sɨ kwokə, kaa mɔꞌɔ yìi mə ɨ tɔ̀ɔ̀ bə̂ ghu aa, kaa ɨ waꞌà kɨ̀ɨ̀ m̀bwɛnə.

49 Bɨ ka yǐ naŋsə ŋû ǹtsɨ̀m nɨ mɔꞌɔ, [a ŋgɨ̌ŋgɨ̀ŋ a ajàŋ yìi mə bɨ naŋsə nɨ̂ ǹjoo mmàꞌanwì tsɨ̀m nɨ fɨ̀ŋgwaŋ aà.]*

50 Fɨ̀ŋgwaŋ fɨ bɔŋə̀, Lâ m̀bə fɨ̀ŋgwaŋ fɨ tuu nìi bǔ kɨ lìì, boŋ bɨ ka tɨgə bǔ ghɨ̀rə aa mə akə tâ fɨ̀ bǔ ka nlii aa ɛ?

A bɔŋ mə tâ nɨ̀ ghɨrə tâ fɨ̀ŋgwaŋ tswe a nu bù tǎ tâ nɨ tswe nɨ̂ m̀bɔɔnə bù nɨ bù.

10

Yesu à dɨ̀ꞌɨ̂ ànnù ǹloŋ nsàꞌànə nɨ̀yɔꞌɔ̀

(Mt. 19.1-12; Lk. 16.18)

1 Yesu à lɛ mbù ǹlo maa adɨgə ŋghɛɛ a mbùꞌu Yudea, ǹtoo ŋghɛɛ a njii ŋ̀kǐ Jordan. À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹtswe ghu, àkùrə̀ bə̂ a bû m̀boontə ghu mbɛ̀ɛ̀. À bû ŋ̀ka ndɨꞌɨ waa nɨ̂ ànnù Nwi tsiꞌǐ ajàŋ yìi mə à lɛ sɨ ghɨ̀rə a ŋgaa ŋgaa aà.

2 BaFarɨsai bɨ lɛ nzì ǹtsitə yi, ǹlɔɔ mə bɨ kwàꞌànə̀ yi, m̀betə yi mə, “Nɔ̀ŋsə̀ à bìi mə tâ ŋù à fiꞌi ŋgwɛ yì a nda yu aa ɛ?”

3 A betə̀ waa mə, “Moses à lɛ nswoŋ a mbo bù mə akə nloŋ ma yu ànnù aa ɛ?”

4 Bo swoŋ mə, “Moses à lɛ nlə̀ə mə mbə ŋù a tswe nɨ̂ m̀fìꞌi ŋ̀gwɛ̂ yì a nda yu, a ŋwàꞌànə̀ àŋwàꞌànə nsàꞌa nɨ̀yɔꞌɔ m̀bɔŋ furə yi.”

5 Lâ Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Moses à lɛ ŋŋwàꞌànə nɔ̂ŋsə̀ mà ghu a mbo bù aa nloŋ mə mɨ̀ntɨɨ̀ muu lɛ ntɨ̀ɨ̀ aà. 6 Lâ ǹlɔgɨnə a noò yìi mə Nwì à lɛ nnaŋsə mbi yù aa, àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ mə, ‘Nwì à lɛ nnaŋsə waa aa, ŋùmbâŋnə̀ nɨ màŋgyɛ̀.’* 7 ‘Tsǒ mə a bə laà aa, ŋùmbâŋnə̀ à ka kɨ màꞌàtə̀ taà yì bô ǹdè yì, ɨ zî bòònsə̀ bô ŋ̀gwɛ̂ yì, tâ bo bì baa tɨgə mbə njyǎnu yì m̀fùùrə̀. 8 Maa ajàŋ kaa tâ bo waꞌà bə̂ bî baa bù m̀bə, ntɨgə mbə njyǎnu yì m̀fùùrə̀.’* 9 Ma mùu ajàŋ àyoo yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à bòònsə̀ mə̂ aa, tâ ŋù tsù à tsuu lǒ yàtə̀.”

10 Yesu à bù mə̂ ǹlo ŋkuu ŋghɛɛ a nda, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ bû m̀betə ɨnnù ghu mbo nloŋ annù ma yû. 11 A kwiꞌi a mbo bo mə, “M̀bə ŋùmbâŋnə a fiꞌi ŋgwɛ̂ yì a nda yu mbu nyɔꞌɔ yî dàŋ boŋ à ghɨ̀rə aa annǔ mâghàbə̀; m̀fansə annù a mbô ŋ̀gwɛ̂ yì. 12 Kə̀ bɛɛ mə mâŋgyɛ̀ a tuu ndoò yì, m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyɔꞌɔ yî dàŋ boŋ à ghɨ̀rə aa annǔ mâghàbə̀.”

Àjàŋ yìi mə Yɛ̀ɛso à lɛ nnɨŋ mbɔɔnə a nu bôŋkhə̂ aà

(Mt. 19.13-15; Lk. 18.15-17)

13 Bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ lɛ nzì nɨ bôŋkhə ghu mbo mə tâ à nɔŋsə mbô mi a atu bo, lâ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ wenə̀ waa. 14 Bɨ kà mə̂ aa ŋwenə waa aa, Yesu a yə, ǹtɔ̀ŋə̂ yi ɨ lwî, a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ maꞌatə bɔɔ bya tâ bɨ̀ zi a mbo mə̀, ǹtsuu waa kɨ kɨ̀ŋə̀ bə̂; ǹloŋ mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî a tswe aa a mbo bə̀ tsǒ bo. 15 Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə, ŋù yìi mə à sɨ annǔ nɨfɔ̌ Nwî tsiꞌì tsǒ mûŋkhə kwɛrə aa, kaa à ka yǐ waꞌà ghu kuù.” 16 À swòŋ mə laà aa, ŋŋɛɛ bɔɔ bya ŋkweꞌe, nnɔŋsə mbô mi a atu bo, ǹnɨŋ mbɔ̀ɔnə a nu bo.

Ànnǔ Mûŋgwàꞌà ŋ̀gàŋkabə̀

(Mt. 19.16-30; Lk. 18.18-30)

17 Yesu à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghə̀ə kɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨghaa, ŋùmbâŋnə̀ yî mɔ̀ꞌɔ a khə̂ ǹzi nswɛ̀ɛ̀tə̀ mɨkuꞌutə̂ mi ghu nsi, m̀betə yi mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̂nnù yî ǹsɨgɨ̀nə̀, m̀bə mə̀ ghɨrə̀ aa mə akə m̀bɔŋ jɨ ɨlòŋ yìi mə ɨ tswe nɨ̂koŋə aa ɛ?”

18 Yesu a betə̀ ghu mbo mə, “Ò twòŋə gha nɨ ŋù yî ǹsɨgɨ̀nə̀ aa a ya aa ɛ? Kaa ŋù yì ǹsɨgɨ̀nə̀ à sɨ ghu tswê, ǹtsyatə Nwî yuyu. 19 Ò zî ǹdɨꞌɨ Nwî: ‘Tsuu ŋû zwitə. Tsùu annǔ mâghàbə̀ ghɨ̀rə. Tsùu yə̀rə̀. Tsùu abǎŋnənnù tswɛɛ. Tsùu ŋkòbə̀ a nu ŋù jɨtə. Ka nyuꞌunə taà ghò bo ǹdè ghò.*’ ”

20 Ŋù wa a swoŋ a mbo Yesu mə, “Ǹdɨꞌɨ̂nnù, mə lə̀ə mə ndɨꞌɨ mà jû tsiꞌì tsɨ̀mə̀, ǹlɔgɨnə aa a mûŋkhə̂.”

21 Yesu a liì yi, ŋ̀kɔŋə yi, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Àyoo yì fùùrə̀ a boŋə a mbo wò: Ghɛ̀ɛ mfèe njoò tsɨ̀m jìi mə ò tswe nɨ ju aa, ǹlɔgə ŋkabə yìi mə ò fèe ghu aa, nyàtə̀ a mbô ŋ̀gàŋə̂fumə, boŋ ò ka bàŋnə tswe nɨ̂ àfùꞌù a aburə. Ò ghɛɛ ŋghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ, ò bû m̀bɨɨ nzì ŋ̀ka nyoŋə nàâ.” 22 A yuꞌù ànnù ma yû, nû yì ɨ bɔrə, a lô ǹtɨgə ŋghɛɛ nɨ̂ àjəŋnə̀, ǹloŋ mə a lɛ mburə mbə ŋgàŋkabə yî ŋwè aà.

23 Yesu a karɨkə̀ yi nlii ŋgǎŋyəgə̂nnù ji nswoŋ mə, “A burə ǹtsyànə̀ siꞌi a mbo ŋ̀gàŋkabə a ŋkuu a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî.”

24 Ànnù ma yû a lɛ mburə ŋghaꞌa ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu. La a bû ŋkuꞌusə nswoŋ a mbo bo mə, “Bɔɔ̀ bâ, a burə ntsyànə̀ siꞌi siꞌi a ŋkuu a mûm ànnu nɨfɔ Nwî. 25 A fwaatə a mbo kamɛl a ntsurə a nɨliꞌi nɨ saꞌa ntsyatə a mbo ŋ̀gàŋkabə a kuu a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî.”

26 Bo yùꞌù mə̂ nuà nɨ̀ghàà nɨ burə̀ ǹtsya waa tsiꞌǐ a mbə̂nnù bo tɨgə̀ m̀betə bo nɨ bo mə, “Ŋù yìi mbə a yweenə aa a tɨgə mbə aa wò aa ɛ?”

27 Yesu aliì waa nswoŋ mə, “Ànnù a tsya aa bə ŋùmɨ̀sɔ̀ŋə̀, kaa a sɨ Nwî tsya, ǹloŋ mə mbə Nwì à tse ghɨ̀rə ɨnnù tsɨ̀mə̀.”

28 Peta a lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka nswoŋ ghu mbo mə, “Tɨgə ò yə mə bìꞌì mmàꞌàtə̌ njoò tsɨ̀m tǎ kɨ yòŋə̀ nòô?”

29 Yesu a swoŋ mə, “Mə̀ swoŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à màꞌàtə nda yi, kə̌ bɔɔ bɨ maà bi bi mbâŋnə̀ kə̀ bì bâŋgyɛ̀, kə̌ ndè yì, kə̀ taà yì, kə̌ bɔɔ̀ bi, kə̌ ɨbwensyɛ ji nloŋ ŋgaa yà kə̀ ǹloŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ aa, 30 à ka yi kwɛrə, tsɨ̂tsoŋ fàa atu nsyɛ, nda bo bɨ̀ bɔɔ bɨ maà bǐ bi mbâŋnə̀ bo bɨ̀ bì bâŋgyɛ̀, nɨ bɨ̀ndè, nɨ bɔɔ, nɨ̂ ɨ̀bwěnsyɛ, ŋgaa ŋkhɨ̀, tâ bə̀ kɨɨ ntsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə̂ yi. Lâ bɛɛ a yi tɨ bə a noò ǹjɨm, a jɨ̂ ɨ̀lòŋ yìi mə ɨ lwiꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà. 31 Lâ bə bî ghàꞌàtə̀ bìi mə bɨ nɨ bɨ̀tsyà bɨ mbìì tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa ka yi tɨgə bə bɨ̀tsɨrə bɨ njɨ̀mə̀, tâ bɨ̀tsɨrə bɨ njɨ̀m tâ bɨ̀ yi mbàŋnə̀ ǹtɨgə bɨ̂tsyà bɨ mbìì.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ mbù ŋghaa a ŋgaa yìi ɨ yweꞌe ji tarə nloŋ annù nɨwô yi aà.

(Mt. 20.17-19; Lk. 18.31-34)

32 Yesu à lɛ nswoŋ ma juù ɨ̀nnù aa a noò yìi mə bo lɛ ntswe a mânjì, ŋ̀kɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ a Yerusalem aà. À lɛ sɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨ a mbìì ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ yoŋə̀ nɨ a njɨ̀m, ànnù a burə̀ ǹtsya waa tsiꞌì tsyà; nɨ̀bɔꞌɔ nɨ tswâ bə̀ bya bìi mə bɨ lɛ sɨ yòŋə̀ nɨ̂ waa laà. Yesu a lɔgə̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa bo bo ghɛ̂ntə a mbìì, a bû ŋ̀ka ŋkwatə nswoŋ nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ ka fɛ̀ꞌɛ̀ a nu yu aà. 33 A swoŋ a mbo bo mə, “Yə̂ nɨ̀, tsǒ mə bìꞌinə̌ kɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem aa, bìꞌinə̂ ka kɔꞌɔ ghɛɛ ghu, tâ bɨ̀ tswa Mu Ŋù m̀fa a mbo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ a mbô ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ tâ bo tsɔꞌɔtə ɨsaꞌà yi ntsərə mə tâ bɨ̀ zwitə yi. Bɛɛ bo tsərə laà boŋ bo ka tɨgə lɔ̀gə̀ yi fa a mbo bɨtɨ̀zi Nwî, 34 tâ bo ka ŋwyɛ nìi, ntutə mɨ̀twyɛ ghu nu, ŋ̀ghɔɔ yi, mbɔŋ nzwitə yi. Bɛɛ mə̂ ǹjwi ɨ tsya ji tarə, a bû mbɨɨnə nɨwô.”

Ànnù yìi mə Jɛms bo Jɔn lɛ mbetə a mbo Yesu aà

(Mt. 20.20-28)

35 Jɛms bo Jɔn, bɔɔ bɨ Zebedee, bo lɛ nzì ǹtsiꞌi Yesu ǹswoŋ ghu mbo mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̂nnù, bìꞌi lɔ̀ɔ mə ta ò ghɨrə annù yî mɔꞌɔ a mbo bìꞌì.”

36 A betə a mbo bo mə, “Nɨ lɔ̀ɔ mə ta mə̀ ghɨrə aa annǔ kə a mbo bù aa ɛ?”

37 Bo swoŋ ghu mbo mə, “Bìꞌi lɔ̀ɔ mə ta ò bii mə, nòò yìi mə ò ka yǐ kuu a mûm ànnù nɨfɔ̀ wò aa, ta biꞌi bi baa tswe, yì mɔ̀ꞌɔ a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ wò nî màꞌà, yì mɔ̀ꞌɔ, a mbɛ̀ɛ̀ abô ŋ̀kwàbə̀.”

38 Lâ Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Kaa nɨ̀ sɨ̌ annù yìi mə nɨ betə aa zî. M̀bə nɨ̀ nô ǹdɔŋ yìi mə mə̀ tswe nɨ̀ ǹno aa, kə̀ m̀bə nɨ̀ bii mə bɨ̀ m̀murə ghuu a mûm ŋ̀kì a ajàŋ yìi mə bɨ tswe nɨ̀ m̀murə mə̀ ghu aa ɛ?”

39 Bo bii mə, “Ɨ̀ɨ̀ŋə.”

Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə̀, nɨ̀ ka no ndɔŋ yìi mə mə̀ tswe nɨ̀ nno aà, tâ bɨ̀ kɨ mmurə ghuu a mûm ŋ̀kì a ajàŋ yìi mə bɨ tswe nɨ̀ m̀mùrə mə̀ ghu aà. 40 La kaa à sɨ adɨgə ya bə̂ a ntsɔꞌɔ bə̀ bìi mə bɨ ka yǐ tswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ mə̀ nî màꞌà kə̀ nî ŋ̀kwàbə̀ aà, a nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ ma jû aa a ka yǐ tswe bə̂ bìi mə bɨ naŋsə ɨləŋ ghu a mbo bo aà.”

41 Àbùgə ngǎŋyəgə̂nnù jya nɨ̀ghum bô yùꞌù mə annu ma ya, ǹlwisə ntɔŋ a nu Jɛms bo Jɔn. 42 Yesu a twoŋə̀ waa bɨtsɨ̀m, bo zi a mbɛ̀ɛ yu, a swoŋ mə, “Nɨ̀ zi mə bə̀ bìi mə bɨ saꞌa bɨ̀tɨ̀zî Nwî aa, bɨ nɔŋ aa atu bo, m̀buꞌutə nɨ̂ waa; bə̀ bî wè byaa bɨ tswê nɨ̂ àdàꞌà a atu bo. 43 Kaa m̀bə waꞌǎ maa ajàŋ a tɨtɨ̀ɨ bù bə̂; ŋù yìi mə a lɔ̀ɔ mbə ŋù yî ŋ̀wè a tɨtɨ̀ɨ bù aa, tâ à bə ŋgàŋàfàꞌâ ghùù, 44 tâ ŋù yìi mə a lɔ̀ɔ mbə ǹtsyàmbìì aa, tâ à bə abùꞌû yuu bɨtsɨ̀mə̀. 45 Ǹloŋ mə, tsiꞌì Mu Ŋù, kaa à lɛ ŋwaꞌà zì aa mə tâ bɨ̀ ka mfaꞌa ghu mbô. À lɛ nzì aa a mfàꞌa a mbo bə̀, ɨ kɨɨ fa ntswêntɨ̀ɨ̀ yì a ntsuꞌu atu bə̂ bî ghàꞌàtə̀ ghu.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə mfə̀ꞌə̀nə̀ Batimeo aà

(Mt. 20.29-34; Lk. 18.35-43)

46 Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji bo lɛ zì ǹyweꞌe a Yeriko, bô lò mə̂ ghu ŋka mfɛꞌɛ bo bɨ àkùrə̀ bə̂ bî ghàꞌàtə̀, ǹyə Batimeo, m̀fə̀ꞌə̀nə̀ mu Timeo, a tswê a mbɛ̀ɛ̀ mânjì, ǹlɔɔ nɨ̂ ǹjoò. 47 À yùꞌù mə̂ mə à nɨ Yesu mu Nazareth, ǹlɔgɨnə ŋka ntɔŋnə nswoŋə nɨ mə, “Yesu, Mu David, ko mɨlɨ̀ŋnə̀ ghà!”

48 À kà mə̂ aa ŋghaa laà, bə̀ bì ghàꞌàtə̀ bɨ ka ŋghaantə nswoŋə ghu mbo mə tâ à kutə ntsù yi; la a bâŋnə̀ ŋ̀kuꞌusə ŋghɛ̀ɛ̀ bə nɨ̀ mbìì ǹtɔŋnə nswoŋə nɨ mə, “Mu David, ko mɨlɨ̀ŋnə̀ ghà!”

49 Yesu a təə, ǹswoŋ mə, “Nɨ̀ twoŋə yi tâ à zi.”

Bɨ twoŋə̀ m̀fə̀ꞌə̀nə̀ wa nswoŋ ghu mbo mə, “Gaansə mɨtɨ̀ɨ̂ mô m̀bɨ̀ɨ̀nə̂, wâ a twoŋə nòô!”

50 A burə̀ m̀furə atsə̀ꞌə̀ yìi mə à lɛ ŋwabətə a nu yu aa, mmaꞌa, ǹlɨ mbɨɨnə ŋghɛɛ a mbɛ̀ɛ Yesu.

51 Yesu a betə ghu mbo mə, “O lɔ̀ɔ mə tâ mə̀ ghɨrə aa akə̀ a mbo wò?”

M̀fə̀ꞌə̀nə̀ wa a swoŋ mə, “Taà, ghɨ̀rə tâ mə̀ bu ŋka nyə ɨdɨgə!”

52 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Tɨgə nlǒ ŋka ŋghɛ̀ɛ̀ nòô m̀bà, wa àbìintɨɨ̀ yo a ghɨ̀rə̀ mə̂ ò tɨɨ̀.”

À swòŋ mə̂ laà, miꞌi mɨ m̀fə̀ꞌə̀nə̀ wa mɨ kɨ̂ ŋ̀ghɛnsə nlaa, ǹtɨgə nyə nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀, a tɨgə̀ ǹlo ŋka nyoŋə nɨ̂ Yesu.

11

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋkuu a Yɛrusalem tsô m̀fɔ̀ aà

(Mt. 21.1-11; Lk. 19.28-40; Jn. 12.12-19)

1 Bô ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀ka ŋkuu a Yɛrusalem, ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe a Betfage bo a Bethany, a mbɨ̀ɨ̀ ǹtaꞌa Olive, Yesu a toò ŋ̀gǎŋyənə̂nnù ji ji baa 2 ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ghɛɛ ŋkuu a mûm mû àlaꞌa yì, a mbìi bù. Nɨ̀ bə ghɛ̀ɛ kɨ kuu ghu boŋ nɨ̀ ka yə mu nàà jàkâsì yìi mə kaa ŋù à lɛɛ̀ m̀burɨtə̀ ghu atu kɔꞌɔ aa, tâ bɨ̀ tɨŋnə. Nɨ̀ yə, nɨ̀ fɛɛ̀ ǹzi mfa nɨ mə̀. 3 Bɛɛ nɨ̀ tɨ fɛ̀ɛ̀ ŋù a betə ghuu mə nɨ fɛ̀ɛ̀ aa a ya lɛ, nɨ̀ swoŋ ghu mbo mə, ‘A lɔ̀ɔ Mmàꞌàmbî. Wâ à ka wàŋsə bènsə̀ fu.’ ”

4 Bô ghɛ̀ɛ̀ mə̂ nyə jâkâsì wa bɨ̂ tɨ̂ŋnə̀ a ntsǔnda a mbɛ̀ɛ̀ mânjì, bo tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ ŋka mfɛɛ. 5 Bo kà mə̂ aa mfɛɛ aa, bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntəə maa adɨgə aa, bɨ betə̀ waa mə. “Nɨ ghɨ̀rə̀ aa àkə̀? Nɨ fɛ̀ɛ mu jàkâsì wa aa a ya?”

6 Bɨ bètə̀ mə̂ laà, bo kɨ̂ ŋ̀kwiꞌi tsiꞌì wa ajàŋ yìi mə Yesu à ghɨ̀rə nswoŋ mə tâ bo kwiꞌi aà. Bə̀ bya bɨ tɨgə̀ m̀maꞌatə waa bo ghɛɛ̀ nɨ nàà yâ. 7 Bo zî nɨ jàkâsì wa a mbo Yesu, ǹlɔgə ɨ̀tsə̀ꞌə̌ jyaa nnɔŋsə wa njɨ̌m nàà, Yesu a tɨgə̀ ŋ̀kɔꞌɔ ntswe ghu. 8 Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɔgə̀ ɨ̀tsə̀ꞌə̂ jyaa nsaŋtə a mânjì, bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ ghɛɛ̀ ǹlɔɔ ɨjaŋ a mûm mɨ̀nsòò ŋ̀kɨ nzi nɔ̀ŋsə̀ wa mânjì. 9 Yesu à kà mə̂ aa ŋghɛɛ, bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ ghɛ̀ɛ a mbìì aa, bo bɨ̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ yòŋə̀ ghu njɨ̀m aa, bɨ tɨgə̀ ǹtɔŋnə nswoŋə nɨ mə,

“Hosiana! Bìꞌinə̀ ghaꞌasə yu wa yìi mə a zì a nɨ̂ ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbi aà.”*

10 Bìꞌinə̀ ghaꞌasə annù nɨfɔ̀ taà yìꞌinə̀ David yìi a zì aà.

Hosiana a mbo Nwî Àkɔꞌɔ̀ntsɨrə.

11 Yesu à kùù mə̂ a Yerusalem, ŋ̀kuu ŋghɛɛ a ndâmàꞌanwì, ǹlii nyə ŋgɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə ɨ lɛ ntswe ghu aà. Tsǒ mə à lɛ tɨ bə aa boŋ nòò à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ aa, bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa bo tɨgə̀ ǹlo m̀bu mbɨ̀ɨ̀ fu a Bethany.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nnɨŋ ndɔ̀ɔ̀ a atu àti fig aà

(Mt. 21.18-22)

12 Àbɛ̀ɛ̀ a lò mə̂ m̀fuꞌu bo lô a Bethany ŋka mbɨɨ, ǹjɨ̀ ɨ kâ nyaŋə Yesu. 13 A təə a sàꞌa aghaꞌa nyə ati fig, ɨ̀yə̌ŋ ji ɨ naŋsə̀ m̀fwɛ mfwɛ ntɨgə mfii nɨ mə tsɨ̀ŋ, a ghɛɛ̀ ghu mbɛ̀ɛ̀ mə mbə yu yə àyoo ghu tǎ kya jɨ lɛ. À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹyə tsiꞌì ɨ̀fu fù kaa waꞌǎ ayoo ghu yə̂, ǹloŋ mə kaa à lɛ ŋwaꞌà noò mɨ̀ntà mɨ fɨg bə aà. 14 À yə̀ mə̂ laà, ǹswoŋ a mbo àtì fig ya mə, “Ǹlɔgɨnə sii, kaa ò ka yǐ waꞌà mɨ̂ntà bû ŋkoonə tâ bə̀ jɨ.”

Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya lɛ yuꞌu annù ya mə à lɛ nswoŋə aà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ mfurə ŋgǎŋtaŋ mɨ̀tàà a mûm ǹdâmàꞌanwì aà

(Mt. 21.12-17; Lk. 19.45-48; Jn. 2.12-22)

15 Bô ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹyweꞌe a Yerusalem, Yesu a kuu a mûm ǹdâmàꞌanwì. À kùù mə̂, ǹyə bə̂ bɨ tswê ghu, m̀fee ŋkɨɨ nyuu nɨ̂ ǹjoò. A tɨgə̀ ǹlɔgɨnə ŋka mfurə nɨ̂ waa ma byâ bìi mə bɨ lɛ sɨ taŋə mɨtaa ghu aà. Ǹtii ɨtɛtə̀ bə̂ bìi mə bɨ lɛ sɨ kwensə nɨ̂ ŋ̀kabə ghu aa, bo bɨ̀ ɨ̀lə̀ŋ bə̂ bìi mə bɨ lɛ sɨ fèè nɨ̂ bɨ̀ bugɨrəmɨ̀kuu aa, mmàꞌànə̀ a nsyɛ̂. 16 Kaa waꞌà lò m̀bii mə tâ ŋù nɨ̀bò wàà yî tsù tâ à beꞌe njoo ŋkuu ntsya nɨ ju wa ndâmàꞌanwì.

17 À ghɨ̀rə̀ mə̂ laà, ǹtɨgə nlɔgɨnə ŋka ndɨꞌɨ waa, ǹswoŋ mə, “A tswe a mûm àŋwàꞌànə Nwî mə,

‘Bɨ ka yǐ tɨgə twoŋə nɨ̂ ǹdâ yà nɨ̂ ǹda yìi mə bə̀ bɨ ɨtoò tsɨ̀m ka yǐ tɨgə zǐ tsàꞌàtə̀ nɨ̂ Nwî ghu’.

Lâ nɨ̀ bàŋnə̀ mə̂ m̀bəŋ ɨ tɨgə̀ àdɨ̀gə nlə̀ə̀ntə bɨ̀yə̀rə̂.” *

18 Bɨlɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ lɛ nyuꞌu annù yìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aa, ǹtɨgə nlɔɔ nɨ mânjì yìi mə mbə bo tsyâ ghu nzwitə yi. Bo lɛ sɨ bɔꞌɔ nìi nloŋ mə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa tsɨ̀m lɛ mburə yɛrə nɨ̂ ɨ̀nnù jya yìi mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aà.

19 À bə̀ mə̂ a noò ŋ̀kwɛ̂fɔ̀ Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyənə̂nnù ji bo fɛꞌɛ̀ wa mûm àlaꞌa Yerusalem, ŋ̀ghɛɛ waa.

Ànnù yìi mə Yesu à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ ǹloŋ ati Fig ya aà

(Mt. 21.20-22)

20 Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂ bo ka ǹtsya a tɨ̀tugə, nyə mə atì fig ya a yòò mə̂ tsiꞌì tsɨ̀m ǹsɨgə nyweꞌe nɨ mɨ̀ŋgǎŋ mi. 21 Peta a yə ŋwaꞌatə annù ya mə Yesu à lɛ nswoŋ aà, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Rabbi, yə atì fig ya mə ò kɨ̀ ǹnɨ̌ŋ ndɔ̀ɔ̀ ghu atu aà. A yòò mə̂!”

22 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ nɨŋ ntɨɨ̀ ghuu a nu Nwì.” 23 Mə̀ swoŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋ a mbo bù mə, “Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à swoŋ a mbô ǹtaꞌa ghulà mə, ‘Tsɔꞌɔnə ŋghɛ̀ɛ nnàŋə a mûm ŋ̀kì mɨyaa,’ ǹswoŋə aa kaa ŋkɨꞌɨ̀ jɨ̀ŋkə̀ a mûm ǹtɨɨ yu, m̀bii nɨ mə ànnù yìi mə yu swoŋ aa, a ka fɛ̀ꞌɛ̀ tsiꞌì maa ajàŋ, boŋ Nwì à ka ghɨ̀rə annù ma ya fa ghu mbô.” 24 Ma mùu ajàŋ, mə̀ swoŋ a mbo bù mə, “Ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀nnǔ tsɨ̀m jìi mə nɨ lɔɔ nɨ a mûm àtsàꞌàtə̀ Nwî aa, nɨ̀ bii mə nɨ̀ kwɛ̀rə̀ mə̂, boŋ Nwì à ka fa a mbo bù. 25 Ŋ̀gòŋ bɨ̀nòò bɨ̂tsɨm bìi mə nɨ tə̀ə a ntsaꞌatə Nwì aa, tâ nɨ̀ nliꞌinə ɨfansənnù bə̂ bɨ̂tsɨ̀m bìi mə bɨ fansə ɨnnù a mbo bù aà, tâ tâ Taà ghùù a aburə tâ à kɨ nliꞌinə juu ɨfansənnù. [ 26 M̀bə nɨ̀ tsuu ɨfansənnù bə̂ bî mɔꞌɔ kɨ lìꞌìnə̀ boŋ Taà ghùù a aburə kaà m̀bə a waꞌa juu ɨfansənnù kɨ nliꞌinə.]”*

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ mbetə annù a mbo Yesu ǹloŋ adaꞌà yi aà

(Mt. 21.23-27; Lk. 20.1-8)

27 Bo lɛ mbù ǹzi fu a Yerusalem. Bo zì mə̂, Yesu a ka ŋkarə nɨ a mûm ǹdâmàꞌa Nwì, bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì, nɨ̂ ŋ̀gǎŋndɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ bɨtà bɨ alaꞌa bo zî ghu mbɛ̀ɛ̀. 28 M̀betə ghu mbo mə, “O ghɨ̀rə ɨnnù juà jìi mə o ghɨ̀rə̀ aa nɨ̂ àdaꞌa wo aa ɛ? A adàꞌà ma yû a mbo wò aa, a fa wò aa ɛ?”

29 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ ka kɨɨ betə ghuu nɨ̂ àbetə̀, bɛɛ mə nɨ̀ fa akwiꞌi a mbo mə̀ boŋ mə̀ ka bɔ̌ŋ swoŋ adɨgə yìi mə mə̀ lɔ̀gə adaꞌa yìi mə mə ghɨ̀rə ɨnnù ma jû ghu aà. 30 Jɔn à lɛ nlɔ̀gə adaꞌa aa fə a ŋka mmurə bə̌ ŋkì aa ɛ? A lɛ nlò aa mbo Nwì kə̀ a mbo bə̀ aa ɛ? Nɨ̀ kwiꞌi tâ mə̀ yuꞌu.”

31 À bə̀tə̀ mə̂ laà, bo lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə nswuŋnə bo nɨ bo nswoŋə nɨ mə, “M̀bə bìꞌinə̀ kwiꞌi mə a lo aa a mbo Nwì boŋ à ka betə mə, lâ nɨ̀ tɨgə̀ waꞌǎ annù yìi mə à lɛ sɨ swoŋə bii aa a ya aa ɛ? 32 Kə̀ m̀bə bìꞌinə̀ swoŋə̀ bə mə, ‘A lo aa a mbo bə̀ lɛ?’ ” Bo lɛ ŋka mbɔꞌɔ a nswoŋə ma mùu ajàŋ aa nloŋ mə bo lɛ sɨ bɔꞌɔ nɨ bə̀ bya aà. Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bɨ lɛ mbii tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə Jɔn à lɛ mbə aa ŋ̀gàŋntoò Nwì. 33 Bo tɨgə̀ ŋkwiꞌi a mbo Yesu mə, “Kaa bìꞌì sɨ̀ zî.”

Yesu a kɨ̂ ŋ̀kwiꞌi a mbo bo mə, “Kaa mə̀ ka waꞌà ŋû yìi mə̂ à fa adaꞌa mə̀ ghɨrə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jû ghu aa a mbo bù kɨ nswoŋə.”

12

Nɨ̀ghàà nɨ̂ nàà ǹloŋ bɨ̀lɛnsə bɨ akò mɨlùꞌù

(Mt. 21.33-46; Lk. 20.9-19)

1 Yesu a lɔgɨ̀nə̀ ŋka ŋghaa a mbo bo nɨ mɨ̀ghàà mî nǎnaa nswoŋ mə, “Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ mbě akò mɨlùꞌû yi, ǹjiꞌi ŋkya ŋkarɨsə ghu, ŋ̀kɨ toŋ nɨgho nɨ nɨ̌ŋ mɨ̀lùꞌù wa mûm ŋ̀kyâ, m̀bɔɔ ndânɨ̀kàŋ yìi bɨ ka kɨ tswe ghu ɨ bɛ nɨ̂ àkò ya aà. À lɛ ntɨgə nlɛnsə akò ya a mbo bə̀, m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ yi a atoo dàŋ. 2 Nòò ŋkya mɨ̀ntà mɨ ati mɨ̀luꞌu mya à kùꞌù mə̂ a toò ŋ̀gàŋàfàꞌà yì yî mɔ̀ꞌɔ mə tâ à ghɛɛ ŋkwɛrə mɨ̂ntà mɨ ati mɨlùꞌù mya mi mɔꞌɔ a mbo bɨ̀lɛnsə bɨ akò byâ. 3 Bo tswâ yi ŋ̀ghɔɔ, ntsyàsə̀ yi a bɨɨ̀ tsiꞌì mbô m̀bô. 4 A bû ǹtoo ŋgàŋàfàꞌâ yì yî mɔ̀ꞌɔ, bə̀ bya bɨ ghɔɔ̀ àtû yi nnɨŋ alaꞌa ghu, ǹdɨrɨsə atû yi. 5 A bû ǹtoo ŋgàŋàfaꞌâ yi yî mɔꞌɔ, bo zwitə̀ yi. A bû ǹtoo bî mɔꞌɔ bì ghàꞌàtə̀, bɨ kɨ̂ ŋ̀ghɨrə nɨ̂ bo tsiꞌì maa ajàŋ, ŋ̀ghɔɔ bî mɔꞌɔ, ǹzwitə bî mɔꞌɔ̂. 6 Ŋù yìi mə à lɛ ntɨgə mburə ghu mbo aa, à lɛ ntɨgə mbə aa tsiꞌì mû yì yìi mə a lɛ nnaŋsə ŋkɔŋ kɔ̀ŋ aà. A lɔgə̀ mû yì ma ghû ŋ̀kɨ ntoo a mbo bə̀ bya, nswoŋə nɨ mə, ‘Bo ka bɔꞌɔtə mû ghà ghû’. 7 Lâ bɨ̀lɛnsə bɨ akò bya bɨ yə̀ mə mû yì wa nswoŋ bo nɨ bo bə mə, ‘Àâ ǹjɨ̂ndâ yì à ghulà mə, nɨ̀ zi bìꞌinə̀ zwitə yi tǎ lɔ̀gə njoò ji tâ ɨ̀ tɨgə mbə jìꞌinə̀.’ ” 8 Bo lɛ ntɨgə ntswa mû wa nzwitə yi mmàꞌa a abɛɛ wa njɨ̀m ŋ̀kya mɨlùꞌù.

9 Yesu a betə mə, “M̀bə m̀bɔ̂ŋ àkò mɨlùꞌù wa a ghɨrə aa mə akə a nu bə̀ bya lɛ? À ka ghɛ̀ɛ zwitə bɨ̂lɛnsə bɨ akò bya ɨ lɔ̀gə akò mɨlùꞌù ya ɨ fa a mbo bǎdàŋə̀. 10 Kə̀ nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ a mûm àŋwàꞌànə Nwì twoŋ mə,

‘Tsiꞌì ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ya mə bɨ̀bɔɔ bɨ nda bɨ lɛ ntuu aa,

ɨ̀ bə̀ŋ mə̂ ǹtɨgə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ nɨ̀buu nɨ nda yì ŋ̀wè;

11 a ma yû ànnù aa a ghɨ̀rə Mmàꞌàmbî,

a bə̂ ànnù yî yɛ̌yɛrə a mbo bìꞌì.’*’ ”

12 Bɨ̀tsyàsə̀ bɨ baYuda bya bɨ yùꞌù mə annù ya mə Yesu à lɛ nswoŋ aa nlɔ̀ɔ̀ a ntswâ yi nloŋ mə bo lɛ nyə mə Yesu a lɛ nnaa nɨghàà nya aa nloŋ ŋgaà yàà, lâ kaa waꞌǎ ajàŋ yìi mə mbə bo tswâ yi aa zî ǹloŋ mə bo lɛ sɨ bɔꞌɔ nnɔ̀ɔ bə̂ wa mə bɨ lɛ ŋghotə ghu aà. Bo lɛ ntɨgə mmaꞌatə yi nlo ŋghɛ̀ɛ̀ waa.

Ànnǔ ntu bɨtax Kaisa

(Mt. 22.15-22; Lk. 20.19-26)

13 Bɨ lɛ ntoo baFarɨsai bî mɔꞌɔ bo bɨ̀ ŋgǎnjɨ̀m Herod jî mɔꞌɔ a mbɛ̀ɛ Yesu mə ta bo zi ntswa yi nɨ nɨ̀ghàâ ni. 14 Bo zî ghu mbɛ̀ɛ̀ ǹswoŋ mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, bìꞌì zi mə annù yìi mə o dɨ̀ꞌɨ̀ aa à nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, kaa waꞌà nɨ̂ ǹsi ŋû liì, ǹloŋ mə kaa ò sɨ abwarə̀ ŋû laŋtə, lâ ǹdɨꞌɨ aa tsiꞌì mânjì yìi mə Nwì a lɔ̀ɔ̀ mə tâ bə̀ ka ntswe ghu aà. A kuꞌunə nɨ nɔ̀ŋsə̀ yìꞌinə̀ a ntu tax a mbo Kaisa kə̀ ŋ̀kàŋ aa ɛ? Bìꞌì ka mmaꞌa tax kə̀ bìꞌì tsuu kɨ màꞌà lɛ?”

15 Lâ Yesu a zî àbagɨlə̂ yaa, m̀betə waa mə, “Nɨ lɔ̀ɔ a ŋkwàꞌànə a gha aa a ya aa ɛ? Fâ nɨ̌ ŋkabə̀ silva a mbo mə̀ tâ mə̀ yə lɛ.”

16 Bo fâ ŋ̀kabə ya ghu mbô, a betə̀ waa mə, “A tswê àtu wo bo bɨ̀ ɨ̀kǔm wo fàa nɨ̂ ŋ̀kabə aa ɛ?”

Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “Aà yi Kaisa.”

17 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ka mfa njoo jìi mə à nɨ jî Kaisa aa a mbo Kaisa ŋkɨɨ mfa nɨ̂ ǹjoo jìi mə à nɨ jî Nwî aa a mbo Nwì.”

Bo yùꞌù mə̂ ànnù a burə̀ ǹtsya waa tsiꞌì tsyà.

Àbetə̀ ǹloŋ annǔ nyweenə nɨ nɨ̀wò

(Mt. 22.23-33; Lk. 20.27-40)

18 BaSadukai bìi mə bɨ swoŋə nɨ mə kaa bə̀ sɨ a nɨwo yweenə aa, bɨ lɛ nzì a mbɛ̀ɛ Yesu, m̀betə yi mə, 19 “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, Moses à lɛ ŋŋwàꞌànə ndɨꞌɨ a mbo bìꞌì mə, m̀bə ǹdɨm ŋù a kwo mmaꞌatə ŋgwɛ̂ yì tɨ bɔɔ, mumaà yì wa a lɔgə̌ ŋgwɛ̂ yì wa jwe bɔɔ bo yu a mbo ǹdɨ̂m yì wâ. 20 Bɔɔ bɨ ma bi mbâŋnə̀ bɨ lɛ ntswe ghu bi Sàmbaà; yì ǹtsyàmbìì a lɔgə̌ ŋgwɛ̂ yì, ŋ̀ka ŋkwo kaa waꞌa bɔɔ jwî. 21 Yìi mə à yòŋtə aa a lɔgə̀ mângyɛ̀ wa, lâ ŋ̀kɨ ŋkwo tsiꞌì tɨ̀ bɔɔ; muma yìi mə à lɛ nyweꞌe bitarə aa, à lɛ ŋkɨ nyɔꞌɔ mâŋgyɛ̀ wa, ŋ̀kɨ kwo yìi ŋgaa tsiꞌì tɨ̀ bɔɔ̀. 22 Bɔɔ bɨ ma bya bi sàmbaa bɨ yɔꞌɔ̀ mâŋgyɛ̀ wa ŋkɨ ŋkwo tsiꞌì bɨ̀tsɨ̀m tɨ bɔɔ̀. Màŋgyɛ̀ wa yu mbɔŋ a yî ŋ̀kɨ ŋkwo yìi ŋgaa a njɨ̀m. 23 A noò yìi bə̀ ka yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo aa tâ màŋgyɛ̀ wa tâ à bə aa ŋ̀gwɛ̂ wò, tsǒ mə bo bya bi sàmbaa bɨ lɛ nyɔꞌɔ yi aa ɛ?”

24 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ sɨ̀ zi mə nɨ̀ fànsə aa ànnù laà ɛ? Nɨ̀ fànsə̂ ànnù aa nloŋ mə kaa nɨ̀ sɨ̌ annù yìi mə a tswe a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî aa zi, kaa waꞌǎ mɨdaꞌa mɨ Nwî kɨ nzi aà. 25 Ǹloŋ mə nòò yìi bə̀ ka yǐ bɨ̀ɨ̀nə nɨwo aa, kaa baa yi waꞌà kà nyɔꞌɔ, kaa waꞌà nɨ̀ bàŋgyɛ̀ a ndâ nɨ̀yɔꞌɔ kɨɨ mfa, bɨ ka yǐ bàŋnə bə aa tsǒ baangel a aburə. 26 Lâ ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ ànnǔ nyweenə bɨ̀ku bɨ bə̂, nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ adɨgə ya a mûm àŋwàꞌànə Moses, nloŋ atsùgə ɨti ya mə mɔꞌɔ lɛ sɨ khɨ ghu aa, twoŋ aa ɛ? Nwì à lɛ nswoŋ a mbo Moses mə, ‘Mə̀ laa mbə Nwìŋgɔ̀ŋ Abraham, m̀bə Nwîŋgɔ̀ŋ Isaac, ŋ̀kɨ mbə Nwîŋgɔ̀ŋ Yakob.’* 27 Kaa à laa ŋwaꞌà Nwîŋgɔ̀ŋ bɨ̀ku bɨ bə̂ bə̂. À bə̀ aa Nwîŋgɔ̀ŋ bə̀ bìi bɨ tswe bɨ tɨ̀ɨ̀. Wa nɨ̀ burə mfànsə aa ànnù.”

Ǹdɨꞌɨ̂ Nwì yî ŋ̀wè yâ

(Mt. 22.34-40; Lk. 10.25-28)

28 Ŋ̀gàŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe a tɨtɨ̀ɨ bo, ǹyuꞌu ajàŋ yìi mə bo lɛ sɨ ghàà aà. À yə̀ mə̂ mə Yesu à kwìꞌi abetə̀ yaa ya tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ aa, mbetə yi mə, “Ntsyàmbìì ǹdɨ̀ꞌɨ̂ Nwì ɨ̀ bə aa yuu aa ɛ?”

29 Yesu a kwiꞌi mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ yì ǹtsyàmbìì ɨ̀ bə aa mə, ‘Nɨ̀ yuꞌu mbâ, baIsrael! M̀màꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ yìꞌinə̀, M̀màꞌàmbî à nɨ tsiꞌì yù yu yî m̀fùùrə̀. 30 Tɨgə ŋkɔ̀ŋə Mmàꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ ghò nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghô tsɨ̀mə̀, nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yô ɨ̀ tsɨ̀m, nɨ mɨ̀tsyɛ̌ mo mɨ̀tsɨ̀m, nɨ mɨ̀dàꞌâ mo mɨ̀tsɨ̀mə̀.*’ ” 31 Yìi mə ɨ̀ yòŋtə aa, ɨ̀ bə mə, “Tɨgə ŋkɔ̀ŋə̀ a ndɨ̂m ghò tsǒ ɨ̀bɨ̀ɨ nû ghô.* Kaa ǹdɨꞌɨ yì dàŋ kaa ɨ̀ sɨ ghu bû ǹtswe mə ɨ̀ tsyàtə ma jû ji baà.”

32 Ŋ̀gàŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ wa a swoŋ ghu mbo mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, Ò swòŋ aa ànnù yìi mə a kuꞌunə̀, Ò swòŋ aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə Mmàꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ à nɨ aa tsiꞌì yù yu yî m̀fùùrə̀, kaa yì dàŋ kaa a waꞌà ghu bû ǹtswe ntsyatə yi. 33 A ŋka ŋkòŋə̀ nìi nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghô tsɨ̀m, nɨ mɨ̀tsyɛ̌ mo mɨ̀tsɨ̀m, nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̂ mo mɨ̀tsɨ̀m, a ŋka ŋkɨɨ ŋkòŋə̀ nɨ̂ ǹdɨ̂m ghò tsǒ ɨ̀bɨ̀ɨ̀ nû gho, a nlə̀ə ǹdɨꞌɨ ma jû, a burə mbɔ̀ŋ ǹtsyatə a mfa nnaà tâ bɨ̀ tɔɔ ɨ tsɨ̀m m̀maꞌa Nwî ghu, kə̌ njoo mmàꞌanwì jî mɔꞌɔ tsiꞌì tsɨ̀mə̀.”

34 Yesu à yə̀ mə ajàŋ yìi mə à kwìꞌî sɨgɨ̀nə̀ aa nswoŋ ghu mbo mə, “Kaa àghaꞌa a sɨ̀ bû ǹsaꞌatə a mbo wò a ŋkuu a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî.”

Ǹlɔgɨnə maà noò kaa ŋù tsù kaa a waꞌà bù ǹyweꞌetə a mbetə Yesu nɨ̂ àbetə̀.

Àbetə̀ ǹloŋ Ayɔꞌɔ̀ Nwì

(Mt. 22.41-46; Lk. 20.41-44)

35 Yesu à lɛ ŋka ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwì a mûm ǹdâmàꞌanwì, m̀betə mə, “m̀bə̂ ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ̂ nɔ̀ŋsə̀ ɨ swoŋ mə Àyɔꞌɔ̀ Nwì à nɨ mu David aa mə akə aa ɛ? 36 Àzwì yî Laa a lɛ ntintə David yumbɔŋ a ghaà swoŋ mə:

‘M̀màꞌàmbi a swoŋ a mbô M̀màꞌàmbî ghà mə:

Tswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ mə̀ nî màꞌà,

ǹyweꞌe a noò yìi mə mə̀ ka yǐ nɔ̀ŋsə ŋgàŋkɨbàâ jò a njiꞌi mɨkòrə̂ wò aà.’*

37 “M̀bə David yumbɔŋ a ka ntwoŋə yi nɨ̂ M̀màꞌàmbi, a tɨgə̀ m̀bu ntsyà aa la mbə mu David aa ɛ?”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋwàꞌàsə̀ bə̂ ǹloŋ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ aà

(Mt. 23.1-36; Lk. 20.45-47)

Àkùrə̀ bə̂ yî ghàꞌà ŋ̀ghaꞌa yìi mə a lɛ bòòntə̀ a mbɛ̀ɛ Yesu aa a lɛ ŋkɔ̀ŋ a nyuꞌu ànnù yìi mə à lɛ sɨ swoŋə aà. 38 Yesu à kà mə̂ aa ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî a mbo bo, ǹswoŋ mə, “Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu nloŋ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀; bo kɔ̂ŋə̀ nɨ̂ ŋ̀wɛ̀ꞌɛ̂ ǹdàŋə ɨtsə̀ꞌə̀ ŋ̀karə nɨ ju, ŋ̀kɨɨ ŋkɔŋə nɨ mə tâ bə̀ ka ntsaꞌatə nɨ̂ waa nɨ àghuꞌusə̀ a mɨtaa. 39 Bo kɨɨ ŋkɔŋə nɨ̂ ǹtswe nɨ̂ ɨ̀lə̀ŋ jìi mə ɨ tswe a mbìì a mûm ǹdâŋghòtə aà, ŋ̀kɔŋə nɨ̂ ǹtswe a nɨ̂ ɨ̀lə̀ŋ jìi ɨ kɔꞌɔnə aa a ɨdɨgə àdina. 40 Bo nɨ̀ꞌɨ̀ nɨ bɨ̀Kwìꞌì bɨ bâŋgyɛ̀, ŋ̀kwɛrə nɨ̂ ǹjoò jyaa nɨ mɨ̀laꞌà myaa, m̀bagɨlə ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî nɨ̂ ǹdaŋə mɨghàà. Wâ ŋ̀gɨꞌɨ yìi ɨ̀ ka yǐ kuu a nu bo aa ɨ̀ ka yǐ swèrə̀!”

Ŋ̀kabə̀ ǹtsàꞌàtə Nwǐ ŋkwiꞌi Màŋgyɛ̀ wâ

(Lk. 21.1-4)

41 Yesu à lɛ ntswe a mbɛ̀ɛ̀ ŋ̀kòm ǹnɨ̌ŋ ŋkabə̀ ǹtsàꞌàtə Nwì, ǹlii nɨ̂ àjàŋ yìi mə bə̀ lɛ sɨ nɨŋə nɨ̂ ŋ̀kabə wa mûm ŋ̀kom aà. Ŋ̀gǎŋkabə jì ghàꞌàtə̀ ɨ lɛ sɨ nɨŋə nɨ̂ ŋ̀kabə yì ŋ̀wè wa mûm ŋ̀kòmə̀. 42 Ŋ̀kwìꞌi màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə à lɛ mbə ŋgàŋàfùm aa, à lɛ nzì ǹnɨŋ ɨbàꞌatə ŋkabə copper ji baà, ǹdùû yi ɨ bə tsǒ kabà yî m̀fùùrə̀. 43 Yesu a twôŋ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji bo zî ghu mbɛ̀ɛ̀, a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ swòŋ a mbo bù tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə ŋ̀kwìꞌi màŋgyɛ̀ ghû mə à nɨ ŋgàŋàfum aa, à nɨ̌ŋ ŋkabə fàa mûm ŋ̀kòm ǹtsyatə bə̂ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ maꞌà ŋ̀kabə̀ ǹtsàꞌàtə Nwì ghu aà. 44 Ŋ̀loŋ mə bo swatə aa tsiꞌì mûntsirə̀ a nɨ̂ ŋ̀kabə yìi bo luu nɨ yu aa mmaꞌa Nwî ghu, lâ màŋgyɛ̀ ghû mə à nɨ ŋgàŋàfum aa, à kɔ̀ɔ̀ntə aa ŋ̀kabə̀ ǹtsɨ̀m yìi mə à tswe nɨ yu aa mfa, à sɔ̀rətə aa ǹdâ yì.”

13

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghàà ǹloŋ annǔ nsàꞌa ǹdâmàꞌanwì aà

(Mt. 24.1-2; Lk. 21.5-6)

1 Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji bo kà mə̂ aa mfɛꞌɛ wa ndâmàꞌa Nwì, ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù yì wa yì mɔ̀ꞌɔ a swoŋ ghu mbo mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̂nnù, yə ajàŋ yìi mə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ jù ɨ burə mbɔ̀ŋ m̀bɔŋ ŋghɨrə nda jìi mə bɨ bɔɔ ghu aa ɨ kɨ mbɔŋ mbɔ̀ŋə̀!”

2 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ò yə ǹda jì wè jî wè jû? Kaa tsiꞌì ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ yî m̀fùùrə̀ kaa ɨ̀ ka yǐ waꞌà a atu yì mɔ̀ꞌɔ bû nɔŋə. Bɨ ka yǐ sàꞌà tsiꞌì tsɨ̀m màꞌànə a nsyɛ̂.”

Ànnǔ nyə ŋgɨꞌɨ bo bɨ ajàŋ mə bɨ ka yǐ kɨ tsɔꞌɔ akòrə bɔɔ bɨ Kristo aà

(Mt. 24.3-14; Lk. 21.7-19)

3 A kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtswe nsyɛ a atu ntaꞌa Olive, mə ɨ tswe nlìì nɨ̂ ǹdâmàꞌanwì aa, Peta nɨ Jɛms, nɨ Jɔn, a bɔ̀ꞌɔ nɨ Andrew, bo betə̀ Yesu a noò yìi mə à lɛ ntɨgə ntswe tsiꞌì bo bo aa mə, 4 “Naŋsə nwoŋ tâ bìꞌì yuꞌu, ɨ̀nnù ma jû ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ aa a noò àkə̀ aa ɛ? Àlènsə̀ yìi mə a ka yǐ dɨ̀ꞌɨ̀ mə nòò à kùꞌù mə̂ a nyə ɨnnù ma jû aa a nɨ aa akə̀ ɛ?”

5 Yesu a lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka nswoŋə nɨ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu tsee lǒ lə̀ə̀ tâ ŋù tsù à m̀bweꞌesə ghuu. 6 Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ ka yǐ zì nɨ̂ ɨ̀kǔm ghâ, ɨ kɨ swoŋə nɨ mə, ‘Mə̀ nɨ yu!’ ɨ bweꞌesə nɨ̂ bə̀ bì ghàꞌàtə̀. 7 Bɛɛ mə nɨ̀ yuꞌu mə bɨ màꞌa ntsò, kə̀ bɛɛ mə nɨ̀ yuꞌu fɨswoŋ nloŋ ntsò, nɨ̀ tsuu kɨ bɔꞌɔ bə̂. Ma juù ɨ̀nnù ɨ tswe nɨ̀ m̀fɛ̀ꞌɛ̂, la kaa a waꞌà bəə mə nòò ǹlwìꞌî m̀bi wa à kùꞌù mə̂. 8 Ɨ̀too ɨ ka yǐ kɨ màꞌa ntsò bo bɨ̀ jǐ mɔꞌɔ, tâ ɨ̀too jìi mə bɨfɔ̀ buꞌutə aa tâ ɨ̀ kɨ ŋka maꞌanə bo bɨ̀ jǐ mɔꞌɔ̀. Ǹsyɛ̂ ɨ̀ ka yǐ kɨ tsɨ̀gɨ̀nə̀ a ɨdɨgə ɨdɨgə, tâ mɨ̀kwenə̀ tâ à kuu alaꞌà. Kaa ma juù ɨ̀nnù kaa ɨ ka yǐ waꞌà kà ǹdɨꞌɨ aa mə nòò ŋ̀gɨꞌɨ à mɛ̀ mə̂, ŋ̀gɨꞌɨ mà yû ɨ̀ ka yǐ bə aa tsǒ ajàŋ yìi maburə̀ à lɔ̀gɨ̀nə a nyuꞌu nyaŋə a noò yìi à tsɨ̀gə̀ aà.

9 “Nɨ̀ ka ntsyɛsə nɨ̂ ghuu nloŋ mə bɨ ka yǐ kɨ tswatə nɨ̂ ghuu fa nɨ a mbo ŋ̀gǎŋsaꞌa mɨ̀saꞌa; ɨ kɨɨ ghɔ̀ɔ̀ nɨ̂ ghuu a ndâŋghotə̀. Nɨ̀ ka yǐ ghɛ̀ɛ təə a nsi bɨ̀gûmnàà bo bɨ̀ bɨ̀fɔ̀ ǹloŋ ŋgaa yà, ɨ swoŋ annû yâ a mbo bo. 10 Lâ m̀bɔŋ tâ nòò ǹlwìꞌi mbî à kuꞌu, bɨ tswe nɨ̂ m̀fòo nswoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a mbo ɨtoò tsɨ̀mə̀. 11 Bɛɛ mə bɨ yi ntswa ghuu ŋghɛɛ nɨ bù a nsi ŋgǎŋnsaꞌa mɨ̀saꞌa, nɨ̀ tsuu kɨ waꞌa nɨ̂ ànnù yìi mə nɨ̀ ka ghɛɛ swoŋ aà. Bɛɛ mə nòò ŋ̀ghàa a kuꞌu, nɨ̀ swoŋ ànnù yìi mə a zi a atu bù aà, ǹloŋ mə kaa à sɨ bu swoŋə, a swoŋə nɨ̂ Àzwì Nwî. 12 Ŋù à ka yǐ kɨ fa nɨ̂ mumaà yì mə bɨ̀ zwitə, tâ tà à ka mfa nɨ mû yì mə bɨ̀ zwitə, tâ bɔɔ bɨ̀ bɨɨnə ntswatə bɨ̂taà byaa bo bɨ̀ bɨ̀maà byaa nɨ̂ ɨ̀saꞌa, ɨ lɔ̀gə̀ waa fa mə bɨ̀ zwitə. 13 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ka yǐ kɨ bàà ghuu nloŋ ɨkûm ghâ. Lâ ŋù yìi mə a tswa ntɨɨ̀ yi mbii ŋgɨꞌɨ nyweꞌe a nlwìꞌì aa, à ka yǐ yweenə.

Ànnù yî swèrə̀ ǹswerə yâ

(Mt. 24.15-28; Lk. 21.20-24)

14 “Lâ bɛɛ mə nɨ yi nyə annù yî swèrə̀ ǹswerə ya a tswe a adɨgə yìi mə a sɨ̀ nɨ̂ ǹtswe ghu tswe aa, (tâ ŋù yìi mə a twoŋ annù yuà aa tâ naŋsə nyuꞌu nzi,) tâ bə̀ bìi mə bɨ tswe a alaꞌa Yudea aa bɨ̀ fɛꞌɛ ŋkhə̀kə̀ ŋ̀kɔꞌɔ ŋghɛɛ a ɨtu mɨ̂ntaꞌà. 15 Tâ ŋù yìi mə à tswe a atu nda aa tâ à tsuu lǒ bǔ sɨgə, tâ à tsuu a nda yu a nlɔ̀gə̂ àyoò tsu bǔ kuu bə̂. 16 Tâ ŋù yìi mə à tswe a mûm ǹsòò aa tâ à tsuu bǔ bɨ̀ɨ̀ a nlɔ̀gə̂ àkutə̀ yi. 17 Wɛɛ! Ŋ̀gɨꞌɨ̀ bɨ̀maburə̀ bi atoꞌo bo bɨ̀ yì bìi mə bɨ nɔŋsə bɔɔ maa nɨ̂ ǹjwi ma jya aà! 18 Nɨ̀ ka ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî mə tâ ɨ̀nnù ma jû ɨ̀ yi ntsuu fɛ̀ꞌɛ̀ a noò m̀fəꞌə̀. 19 Ǹloŋ mə ŋgɨꞌɨ yìi mə ɨ̀ ka yǐ tswe maa noò aa ɨ̀ ka yǐ tsyàtə̌ ŋgɨꞌɨ̀ ǹtsɨ̀m yìi mə ɨ̀ lɛɛ̀ m̀fɛꞌɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ a noò yìi mə Nwì à lɛ nnaŋsə mbi yu aa ɨ kɔꞌɔ yweꞌe tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀. Kaa yì dàŋ ɨ̀ ka yǐ waꞌà bù m̀fɛꞌɛ tsǒ ma yû. 20 Lâ Nwì à kwyɛ̀tə̀ mə ndùu njwi mà jû ǹloŋ ŋkwitu bə̂ bi bìi mə à tsɔꞌɔ aà. A sɨ̀ laa bə boŋ kaa ŋù tsù à ka yǐ waꞌà yweenə̀.

21 “M̀bə ŋù a zi tɨ swoŋə a mbo bù mə, ‘Yə̂, Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa à ghuà!’ kə̀ ‘Yə̂, à wiì!’ nɨ̀ tsee annù yìi a swoŋ aa lǒ bii. 22 Ǹloŋ mə bÀyɔꞌɔ̀ Nwì bɨ mbweꞌesə̀ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋntoo Nwi mbweꞌesə̀ ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ ɨ kɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̂ ɨlensə ɨnnù bo bɨ̀ ɨ̀nnǔtsyâmbo a mbweꞌesə bə̀ ghu, ɨ tɛꞌɛ kɨ yweꞌetə nɨ a mbweꞌesə tsiꞌì bə̀ bii mə Nwì à tsɔ̀ꞌɔ aà. 23 Nɨ̀ tɨgə ŋka ntsyɛsə ghu; wa mə̀ swòŋ mə ɨnnù tsɨ̀m a mbo bù m̀bɔŋ tâ nòò ma wa à kuꞌu.

Àjàŋ mə Mu Ŋù à ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ aà

(Mt. 24.29-31; Lk. 21.25-28)

24 “À ka yǐ bə nɨ a njɨ̀m, a nɨ̂ ǹjwi jìi mə ɨ ka yǐ kɨ yòŋə̀ noò ŋ̀gɨꞌɨ wa aa, ta nɨ̀nòò à fii, kaa tâ sàŋ à waꞌà bù ka nta. 25 Tâ mɨ̀njɔ̀ŋ mɨ̀ ka nlo nɨ a aburə ŋ̀wokə nɨ a nsyɛ̂, tâ bɨ̀ tsɨgə ɨdaꞌa tsɨ̀m jìi ɨ tswe a aburə aà. 26 Maa noò tâ bɨ̀ tɨgə nyə Mu Ŋù tâ à ka nzi nɨ a mûm m̀bàꞌà nɨ mɨ̀dàꞌà mî wè nɨ nɨ̀ghàꞌà. 27 Bɛɛ a sɨgə, a tɨgə̀ ǹtoo baangel bi a nɨ̂ m̀bɛ̀ɛ mbi ji nɨkwà mə tâ bo ghɛɛ ŋghotə bə̂ bi bìi mə à tsɔ̀ꞌɔ̀ aa, ǹlɔgɨnə a mbɛ̀ɛ̀ m̀bî yì mɔ̀ꞌɔ ŋghɛɛ nlwìꞌìsə nɨ yì mɔ̀ꞌɔ̂.

Ànnù yìi mə mbə bə̀ yəgə nɨ àtì fig aà

(Mt. 24.32-35; Lk. 21.29-33)

28 “Tâ nɨ̀ yəgə annù a nɨ àtǐ fig. A yi mbə noò yìi mə ntaà ji ɨ fìꞌìsə̀ mə ɨyə̀ŋ jî fii aa, nɨ̀ zi mə nòò ǹtsû m̀bə̀ŋ à tɨ̀gə a abô 29 A kɨ̂ m̀bə nɨ a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ mə, nɨ̀ bə yə tâ ɨ̀nnù juà ɨ̀ ka mfɛꞌɛ, nɨ̀ zi mə à zì mə̂ ŋkoontə, ǹtɨgə aa tsiꞌǐ a ntsǔbùꞌù. 30 Mə̀ swǒŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, kaa nɨ̀wàà nɨ bə̂ nuà nɨ ka waꞌà tsyà tɨ̀ ghə mə ɨ̀nnù ma jû tsɨ̀m ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂. 31 Àbùrə̀ bô ǹsyɛ ka yǐ tsyà, lâ kaa tâ nɨ̀ghaâ na nɨ̀ waꞌà tsyà.

Kaa ŋù tsù à sɨ njwi ya kə̀ nòò ma wa zî.

(Mt. 24.36-44)

32 “Kaa ŋù tsù à sɨ̌ njwi kə̀ nòò wa zî, kaa tsiꞌì baangel bìi bɨ tswe a aburə aa, kə̀ Mû. A kɨ nzi tsiꞌi Tà yuyu. 33 Nɨ̀ ka ntsyɛsə nɨ̂ ghuu, ŋka ntswe nɨkərə̀ ǹloŋ mə kaa nɨ̀ sɨ̀ noò ma wa zi aa. 34 À bə aa tsǒ ŋù à fɛ̀ꞌɛ mə yu ghɛ̀ɛ̀ a nɨghaa, à kà mə̂ aa mfɛꞌɛ, ntwoŋ ŋgǎŋəfàꞌâ ji mfa ɨfàꞌà yìi mə bo ka kɨ fàꞌà aa, a mbo bo yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ, ǹswoŋ a mbô ŋ̀gàŋmbɛ̂ ǹtsǔnda mə ta à tswe tsiꞌǐ nɨkərə̀ ŋ̀ka mbɛ nìi. 35 A bɔŋ mə tâ nɨ̀ tswe nɨkərə̀ ŋ̀ka mbɛ nɨ̂ m̀bɔ̂ŋ ǹdùgə̀ ǹloŋ mə kaa nɨ̀ sɨ̀ noò yìi mə à ka yǐ bɨ̀ɨ̀ ghu aa zi aà. M̀bə a tse bə a noò ŋ̀kwɛ̂fɔ̀, nɨ̂ ǹtɨ̀ɨ̂ ɨ̀tugə, nɨ nòò ǹjwi, kə̀ a tɨ̀tugə̀. 36 Ta bɛɛ mə à buꞌunə nzi, kaa a waꞌà zì ǹyə mə nɨ bwii. 37 Ànnù yìi mə mə swoŋə a mbo bù aa, à kɨ mbə yìi mə mə swoŋə nɨ a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀: ‘Nɨ̀ ka ntswe nɨkərə̀.’ ”

14

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntaŋ annǔ atu Yesu aà

(Mt. 26.1-5; Lk. 22.1-2; Jn. 11.45-53)

1 A lɛ ntɨgə mburə njwi ji baa mbɔŋ tâ ǹjwi Passa bo bɨ̀ ǹjwî ǹjɨ̂ àbaa tɨ kɔꞌɔ̀ ɨ̀ kuꞌu. Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwi bo bɨ ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo lɛ ŋka nlɔɔ nɨ ajàŋ yìi mə mbə bo ŋeꞌesə̀ ntswa Yesu ghu nzwitə. 2 Bo lɛ sɨ̀ swoŋə nɨ mə, “A bɔŋ mə tâ bìꞌinə̀ tsuu ma yuù ànnu fàa njwi Passa ghɨ̀rə̀ ǹloŋ mə mbə bìꞌinə̀ tswa yi boŋ fɨ̀kɔ̀rə̀ ka fɛ̀ꞌɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ bə̀ ɨ bùùrə ɨdɨgə.”

Àjaŋ yìi mə màngyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ nyɔꞌɔ Yesu nɨ mɨ̀ghurə aà

(Mt. 26.6-13; Jn. 12.1-8)

3 Yesu a lɛ ntswe a Bethany a nda Simon yìi mə à lɛɛ̀ m̀bə ŋùkɨ̀kwen aa ŋka njɨ. À kà mə aa njɨ, màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ a zi nɨ mɨ̀ghurə mì lùmtə̀ mɨ atɨ̀ndùù mìi mə mɨ lɛ naŋsə mbə tsiꞌì mì narda aa, a nɨ̂ ǹtsɨ̂ŋ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ alabasta. À zì mə̂, ǹzwi mɨghurə mya ntswentə nyɔꞌɔ atu Yesu ghu. 4 Mɨ̀ntɔ̀ŋ mɨ bə̂ bǐ mɔꞌɔ bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa, mɨ lwînə̀, bo tɨgə̀ m̀betə nɨ̂ waa bo nɨ bo mə, “À nàŋsə nta ŋgɨꞌɨ nɨ mɨ̀ghurə mù laà aa a ya aa ɛ? 5 Ǹloŋ mə mbə bɨ feè mɨ̀ghurə ma mû ǹdùû yi tsyâtə̌ ɨbaꞌatə ŋkabə silva ŋkhɨ̀ ji tarə* bɨ lɔgə̀ ŋ̀kabə ya mfa a mbo ŋ̀gàŋə̂fumə.” Bo ghaàntə̀ mâŋgyɛ̀ wa mfa afɨ̀rə̂ yi.

6 La Yesu a swoŋə a mbo bo mə, “Nɨ maꞌatə yi; nɨ fa ngɨꞌɨ a mbo màŋgyɛ̀ ghû aa a ya aa ɛ? Nɨ̀ sɨ̀ zi mə à ghɨ̀rə aa ànnù yî sɨgɨ̀nə̀ a nu mə̀ aa ɛ? 7 Ŋ̀gàŋə̂fumə ɨ tswe a tɨtɨ̀ɨ bù aa bɨ̀nòò bɨtsɨ̀mə̀, m̀bə nɨ tse kwɛtə waa a noò yìi mə nɨ̀ kɔ̀ŋə aà, lâ kaa mə̀ ka waꞌǎ tɨtɨ̀ɨ bù aa a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m tswê. 8 À ghɨ̀rə aa annù yìi mə mbə a ghɨrə̀. À yɔ̀ꞌɔ gha nɨ̀ mɨ̀ghurə mù, ǹnaŋsə aa nû ya mbɔŋ tâ nòò ǹtwìŋə̂ ghà à kuꞌu. 9 Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə, a nɨ̂ ŋ̀gɔ̌ŋ ɨdɨ̀gə tsɨ̀m jìi mə bɨ ka yǐ kɨ swoŋə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yû ghu fàa mbi aa, bɨ ka yi kɨɨ kɨ swoŋə nɨ̂ ànnù yuà mə màŋgyɛ̀ ghuà à ghɨ̀rə a nu mə̀ aà, ŋ̀waꞌatə nɨ̂ yi.”

Àjàŋ yìi mə Judas a lɛ mbii mə yu ka fèè Yesu aà

(Mt. 26.14-16; Lk. 22.3-6)

10 Judas Iskariot, mə lɛ mbə ŋù yì mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ̂ ŋgǎŋyəgə̂nnu Yesu jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa aa, à lɛ nghɛ̀ɛ̀ a mbɛ̀ɛ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì a mfèe Yesu a mbo bo. 11 Bo lɛ mburə ndorɨtə a nyuꞌu annù yìi à lɛ nzǐ a nswoŋə a mbo bo aa, mbii mə bo ka fa ŋkabə ghu mbô. Judas a tɨgə̀ ǹlɔɔ nɨ mânjì yìi mə mbə yu tsyâ ghu mfee Yesu.

Àjaŋ yìi mə Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgənnu ji lɛ njɨ mɨjɨ mə Passa aà

(Mt. 26.17-25; Lk. 22.7-14,21-23; Jn. 13.21-30)

12 A bə a njwi yì ǹtsyàmbìì, a njwî ǹkurə̂ àbaa tɨ kɔꞌɔ a noò yìi mə bɨ wà nɨ̂ mû m̀bînjə̀rə Passa aa, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu bo betə ghu mbo mə, “O lɔ̀ɔ mə bìꞌì ghɛɛ naŋsə aa yuu adɨgə a mbo wò tâ ò jɨ mɨjɨ mɨ Passa ghu aa ɛ?” 13 A toò ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ji baa nswoŋə a mbo bo mə, “Nɨ̀ kuu ŋghɛɛ a mûm àlaꞌa, boŋ nɨ̀ ka yə ŋû m̀bâŋnə̀ yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə a bèꞌe àntɔ̀ɔ̀ ŋ̀kì aa tâ zi ntsiꞌi ghuu. Bɛɛ a zi ntsiꞌi ghuu, 14 nɨ̀ kâ ǹyoŋə nìi ŋghɛɛ ŋkuu a nda yìi mə a kùu ghu aà, ǹswoŋə a mbo mbɔ̂ŋ ǹda wa mə, ‘Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù à bètə mə, ǹjaꞌà ǹda yìi mə bìꞌi bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ja ka jɨ Passa ghu aa ɨ̀ fə̀ aa ɛ?’ 15 Boŋ à ka dɨ̀ꞌɨ njaꞌà ǹda yì ŋ̀wè yî mɔ̀ꞌɔ a ndəŋ bɨ nɨ̂ŋ ǹjoo ghu mum ŋkɨ naŋsə aa a mbo bu. Bɛɛ a dɨꞌɨ, nɨ̀ tɨgə̀ naŋsə njoo jìi mə bìꞌinə ka ghɨ̀rə jɨ Passa ghu aa ghu.”

16 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnu Yesu jya ghɛɛ̀ wa mûm àlaꞌa nyə a bə tsiꞌì maa ajàŋ mə à swòŋə aa, ǹtɨgə naŋsə njoo njɨ Passa jyâ.

17 Nòò ŋ̀kwɛ̂fɔ̀ à kùꞌù mə̂ Yesu a ghɛɛ̀ ghu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jyâ. 18 Bo ghɛ̀ɛ ǹtswe ŋka njɨ atu atɛtə̀. Bo kà maa njɨ, Yesu a swoŋ mə, “Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bù à ka ghɨ̀rə fèè ghâ, ŋù ma ghû a jɨ biꞌi yu.”

19 Bo lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə njəŋnə, mbetə yî mɔꞌɔ yî mɔꞌɔ mə, “À nɨ mə̀ aa ɛ?”

20 A swoŋə a mbo bo mə, “À nɨ̀ ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bù nɨghûm ǹtsò baa mə a tsùtə̌ abaa bìꞌi yu a mûm àkaŋ yì fùùrə̀ aà. 21 Lâ ànnù ma yû a ka yə Mu ŋù aa tsiꞌǐ ajàŋ yìi mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə Nwì ǹloŋ ŋgaà yì aà. Ŋ̀gɨꞌɨ yì swèrə̀ ǹswerə a nu ŋù yìi mə à fèe a Mu Ŋù aà! A lɛ mbaa mbɔ̀ŋ mə bɨ̀ tsee ajàŋə̀ ŋû ma yû lǒ burə jwe jwe bə̂.”

Ǹtarə Mmàꞌàmbî

(Mt. 26.26-30; Lk. 22.14-20; 1 Kor. 11.23-25)

22 Bo kà maa njɨ, Yesu a lɔgə̀ àbaa, mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, m̀batə mfa a mbo bo, ǹswoŋə mə, “Kǒ nɨ̀; à nɨ̂ ɨ̀bɨ̀ɨ nû gha ghuà.” 23 A kɨ̂ ǹlɔgə ndɔ̂ŋ mɨ̀lùꞌù, m̀fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, m̀fa a mbo bo, bo bɨtsɨ̀m nô. 24 Bô nò mə̂, a swoŋə a mbo bo mə, “À nɨ̂ àləə nû ya â yuà, àləə ŋwàrə̂ àkàà yìi mə bɨ ka saansə atu bə̀ bî ghàꞌàtə̀ aà. 25 Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə kaa mə̀ ka yǐ waꞌa mɨlùꞌù bû ǹno, nyweꞌe a njwi yìi mə mə̀ ka yi bǔ no mɨ̀luꞌu mî fii a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî aà.”

26 Bo yəə̀ ɨ̀kòò ǹtɨgə m̀fɛꞌɛ ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a atu ntaꞌa Olive.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nswoŋ mə Peta à ka tuu yi aà

(Mt. 26.31-35; Lk. 22.31-34; Jn. 13.36-38)

27 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Bù tsiꞌì bɨ̀tsɨm, nɨ̀ ka ghɨ̀rə màꞌàtə̀ gha khə̀kə̀, ǹloŋ mə a tswe a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî mə, ‘Mə̀ ka zwitə ntsèèmbi tâ m̀bînjə̀rə̀ jya ɨ̀ jaꞌanə.’* 28 Lâ nòò yìi mə mə̀ ka yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo aa, mə̀ ka yǐ tsyǎ a mbìi bù fòo ghɛ̀ɛ̀ a Galilea.”

29 Peta a swoŋ ghu mbo mə, “M̀bə bə̀ bɨtsɨm tɛꞌɛ kɨ màꞌàtə̀ nɨ̂ gho màꞌàtə ŋkhə boŋ kaa mbə mə̀ waꞌà gho màꞌàtə̀ bə̂.”

30 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Mə̀ swǒŋ a mbo wò tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə, tsiꞌì nɨ̀tugə sìi, mbɔŋ tâ àŋkə̀gə̀ tâ à tɔŋ ŋgaa ji baa, boŋ ò tùù mə̂ ghâ ŋ̀gàà ji tarə̀.”

31 Lâ Peta a swoŋ ghu mbo nɨ̀tɨ̀ɨ̀ mə, “À tɛ̀ꞌɛ kɨ bə bə̂ ànnù nɨwo boŋ mə̀ ka kwo biꞌò; kaa mbə mə̀ waꞌà gho tuù.”

Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jya tsɨ̀m bo lɛ ŋkɨ nswoŋ tsiꞌì maa ajàŋə̀.

Àjàŋ yìi mə Yesu a lɛ ntsàꞌàtə̀ Nwî a Getsemane aà

(Mt. 26.36-46; Lk. 22.39-46)

32 Bo lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀yweꞌe a adɨgə yî mɔꞌɔ yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Getsemane aa, Yesu a swoŋə a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Nɨ̀ tswe faà tâ mə̀ ghɛɛ ntsàꞌàtə̀ Nwî.” 33 Ǹlɔgə Peta nɨ Jɛms a bɔꞌɔ Jɔn mə tâ bo bo ghɛɛ, nû yì ɨ lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka mbɨꞌɨ, ǹtɨɨ̀ yi ɨ luu nɨ̀ àjəŋnə̀. 34 A swoŋə a mbo bo mə, “Àjəŋnə̀ a luu a ntɨɨ mə̀ siꞌi mburə mbə tsiꞌì a nzwitə mə̀; nɨ̀ tswe faà mə, ǹtswe nɨkərə̀.”

35 A ghɛ̂ntə̀ a mû ǹtsirə̀, ŋ̀wo a nsyɛ ntsaꞌatə Nwî ǹswoŋ mə, mbə mânjì a tswe ghu a ghɨrə̀ nòò ŋgɨꞌɨ ma wa a tsyâ tâ yù waꞌà lò ǹyə. 36 Ǹswoŋ mə, “Abba, Taà ghà, m̀bə Ò ghɨrə̀ ɨ̀nnù tsiꞌì tsɨ̀mə̀, ghɨ̀rə mə tâ mə̀ tsuu ndɔ̂ŋ ŋ̀gɨꞌɨ yuà mə no; lâ mə kɔ̀ŋ aa a ŋghɨ̀rə tsiꞌì ànnù yìi mə o lɔ̀ɔ̀ aà, kaa waꞌà bə à yìi mə mə lɔ̀ɔ̀ aa bə̂.”

37 À lò mə̂ m̀bɨɨ, nyə waa bo bwiì, a betə̌ a mbo Peta mə, “Nɨ bwii aà bwìì, Simon? M̀bə nɨ̀ waꞌà nɨkərə̀ a nɨ àbàŋtə̀ noò yî fùùrə̀ tswê aa ɛ? 38 Nɨ̀ ka ntswe nɨkərə̀ ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwî tǎ waꞌǎ ŋkɨ̀rə̀ Satan lô ŋ̀wo. Ǹtɨɨ̀ ghuu ɨ lɔ̀ɔ ŋghɨ̀rə annù yìi mə a kuꞌunə aa lâ ǹjyǎ nû yùù ɨ bâŋnə̀ m̀bɔrə.”

39 A bû ǹlo ŋghɛ̀ɛ̀ a ntsàꞌàtə Nwì ŋ̀kɨ mbu nswoŋ tsiꞌì ànnù ya mə à lɛ mfòò ǹswoŋ a mbìì aà. 40 A bû m̀bɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ burə̀ kɨ bwii tsiꞌì bwìì ǹloŋ mə fɨ̀lo lɛ nluu a miꞌi bo aà; kaa bo waꞌǎ annù yìi mbə bo swoŋə ghu mbo zî.

41 À bù mə̂ mbɨɨ nɨ̂ ŋ̀gàà yìi mə ɨ̀ yweꞌe ji tarə aa nswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ bùrə ka kɨ bwii tsiꞌì bwìì, m̀mɨɨntə nɨ̂ ghuu aa ɛ? Wa â kùꞌù mə̂ lâ; nòò à kùꞌù mə̂; bɨ fèè mə̂ Mu Ŋù a mbo bə̀ bî bɨ̂. 42 Nɨ̀ bɨɨnə tâ bìꞌinə̀ ghɛɛ. Yə̂ nɨ̀, wa ŋù yìi mə à fèe gha aa à zì mə̂.”

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntswa Yesu aà

(Mt. 26.47-56; Lk. 22.47-53; Jn. 18.3-12)

43 Yesu à kà mə aa ŋghaa laà, kaa mburə tɨ màŋsə̀, Judas, ŋù yì mɔ̀ꞌɔ wa atɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa, a burə̀ ǹzi bo bɨ̀ ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ mə bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwi nɨ̂ ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bo lɛ ntoo. Bo lɛ ntugɨtə nwi ntsò nɨ mɨ̀buꞌù. 44 Judas, yìi mə à lɛ mfèè yi aa, à lɛ mfa alènsə̀ a mbo bo mə, “Ŋù yìi mə mə̀ ka ghɛ̀ɛ nɔŋ mɨghə̀gə̂ mi aa, boŋ à nɨ ghu. Nɨ̀ baŋnə̀ yi; ǹlɔgə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ ghu. Bɛɛ nɨ̀ tɨ ghɛ̀ɛ, nɨ̀ naŋsə̀ m̀bɛ yi.”

45 À zì mə̂, m̀burə ntsya ŋghɛ̀ɛ̀ ghu mbɛ̀ɛ̀ ǹnɔŋ mɨghə̀gə̂ mi, ǹswoŋ mə, “Rabbi!” 46 Bə̀ bya bɨ tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ mbaŋnə yi. 47 Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə a lɛ ntəə a tɨtɨ̀ɨ bo aa a tsɔꞌɔ munwî yì ŋ̀kwyɛ atôŋnə̌ abùꞌu ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè ghu nlɔꞌɔsə. 48 Yesu a betə waa mə, “Nɨ̀ zi nɨ̀ nwi ntsò a bɔ̀ꞌɔ nɨ mɨ̀buꞌu aa a ntswa mə̀ tsǒ nɨ zi a mbaŋnə àŋgâmɨghee aa ɛ?” 49 Tɨgə mə̀ kɨ̀ sɨ tswe biꞌinə̀ a ndâmaꞌanwì aa a njwi njwi ndɨ̀ꞌɨ̀ nɨ ghuu, kaa nɨ̀ waꞌà gha tswa aa a ya aa ɛ? Lâ ma yû ànnu a tswe nɨ mfɛ̀ꞌɛ̂ tǎ lwensə annù yìi mə aŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋə aa.

50 Ma mùu noò ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya tsiꞌi tsɨm ɨ tɨgə̀ m̀maꞌatə yi ŋkghəkə waà.

51 Mûjɔ̀ŋ yî mɔ̀ꞌɔ a ka nyoŋə nìi, ŋ̀wɛꞌɛ tsiꞌì àbàꞌa atsə̀ꞌə̀ yî fùꞌù a nu yu. Bə̀ bya bɨ̀ maꞌà m̀bô myaa ghu nu mə bɨ tswa yi mbaŋnə tswa atsə̀ꞌə̂ yi. 52 Lâ a bâŋnə̀ m̀maꞌatə abàꞌa atsə̀ꞌə̀ yî fùꞌù ya ŋkhə yi tsiꞌì ǹswèrè ǹswèrè.

Àjàŋ yìi mə ŋgǎŋndasaꞌa lɛ ntsɔꞌɔtə ɨsaꞌa Yesu aà

(Mt. 26.57-68; Lk. 22.54-55,63-71; Jn. 18.13-14,19-24)

53 Bɨ lɔgə̀ Yesu ŋ̀ghɛɛ nɨ ghu a mbɛ̀ɛ ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋwè. Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bɨtsɨ̀m bo bɨ̀ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo lɛ ŋghotə ntswe bo bo. 54 Peta à lɛ sɨ yòŋə̀ nɨ a njɨ̌m Yesu a sàꞌa aghaꞌà. À yòŋə̀ mə̂ ŋ̀kuu ŋghɛɛ ntswe a nsàŋàbɛ̀ɛ ngàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè bo bɨ ŋ̀gǎŋmbɛ̂ ǹdamaꞌanwì ǹyɔꞌɔtə nɨ̂ mɔꞌɔ. 55 Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ ŋgǎŋndasaꞌa tsɨ̀m bo lɛ ŋka nlɔɔ nɨ̂ mânjì yìi mə mbə ŋù a swôŋ ànnù yî tsu a atu Yesu yìi mə mbə bo tsyâ ghu nzwitə yi, lâ kaa waꞌà yî tsù yə̂. 56 Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɛ sɨ tswɛɛ nɨ̂ ɨ̀bǎŋnənnù a atu Yesu, kaa mɨ̀ghàâ myaa mɨ waꞌà bàŋnə̀ m̀boontə.

57 Bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ bɨɨ̀nə̀ ǹtswɛɛ nɨ̂ ɨ̀baŋnənnù ghu atu ǹswoŋə nɨ mə, 58 “Bìꞌì lɛ nyuꞌu a swoŋ mə yu ka yǐ sàꞌa ndâmàꞌanwì yuà mə bɨ bɔɔ nɨ̂ m̀bo aa ɨ bǔ ghùrə̀ yî dàŋ fu yìi mə kaa bɨ sɨ̀ aa nɨ̀ m̀bo bɔɔ aa, a njɨ̌m ǹjwi ji tarə̀.” 59 Lâ a ŋkɨ ŋghɛ̀ɛ a nɨ ma buù bə̀, kaa ǹtsû waa kaa waꞌà kɨ̀ m̀boontə.

60 Ŋ̀gàŋmàꞌanwì yî ŋ̀wè wa a bɨɨ̀nə̀ ǹtəə a tɨtɨ̀ɨ bo mbetə Yesu mə, “Ò sɨ nɨ̂ ànnù yî tsu a kwiꞌi tswê? Ò swǒŋ mə akə nɨ̂ ɨ̀nnù jû mə bɨ swoŋə a atu wò aa ɛ?”

61 La a təə kaa waꞌà yi kwɛꞌɛ̀. Ŋ̀gàŋmàꞌanwì yî ŋ̀wè wa a bû m̀betə ghu mbo mə, “Ò nɨ̂ Àyɔꞌɔ̀ Nwì, Mu Nwì yìi mə bɨ ghaꞌasə aa ɛ?”

62 Yesu A swoŋə mə, “À nɨ mə̀, nɨ̀ ka yi yə Mu Ŋù tâ à tswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨkwɛɛ Nwì yìi à tswe nɨ mɨ̀dàꞌà aa nì màꞌà ǹlo a aburə nsɨgə nɨ a mûm m̀bàꞌà.”

63 À kwìꞌì mə laà, ŋ̀gàŋmàꞌa Nwi yî ŋ̀wè wa a satə̀ ɨ̀tsə̀ꞌə̂ ji, nswoŋ mə, “Bìꞌinə̌ bù ǹlɔɔ nɨ bɨ̀yəfə aa a ya aa ɛ? 64 Nɨ̀ yùꞌû àjàŋ yìi mə à bə̀gɨ̀tə Nwì aà. Kə̀ nɨ̀ wàꞌàtə mə akə lɛ?”

Bo bɨtsɨ̀m tsərə̀ ɨ̀saꞌà yi nswoŋ mə a kuꞌunə mə bɨ̀ zwitə yi.

65 Bo bî mɔꞌɔ bɨ tɨgə̀ ǹlɔgɨnə ntɨgə ntsee nɨ mɨ̀twyɛ ghu nu, nlɔgə nɨ̂ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ m̀bɔɔ nɨ̂ miꞌi mi ghu, ŋ̀ghɔɔ nɨ̂ yi, ǹswoŋə ghu mbo mə, “Twi ŋû yìi mə à ghɔ̀ɔ gho aà.” Bɨ lɛ ntɨgə mbu nlɔ̀gə̀ yi ŋghɛɛ mfa a mbo ŋgǎŋmbɛ ǹdâmàꞌanwì bɨ lɔgə̀ yi ntɨgə ŋku.

Àjàŋ yìi mə Peta a lɛ ntuu Yesu aà

(Mt. 26.69-75; Lk. 22.56-62; Jn. 18.15-18,25-27)

66 Peta à tswè mə̂ wa nsàŋàbɛɛ a mbɨ̂ ǹtii ŋka yɔꞌɔtə nɨ̂ mɔꞌɔ aa ŋ̀gàŋàfàꞌa ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè yî màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ a zî 67 ǹyə Peta ǹlii yi nswoŋə mə, “Tɨgə ò ghɨ̀rə mbaa ŋkɨ ntswe bu Yesu mu Nazereth wa aa ɛ?”

68 Peta a tuu nswoŋ mə, “Kaa mə̀ sɨ̀ yi zî, kaa waꞌǎ annù yìi mə o swoŋ aa kɨ nzi.” À swòŋə̀ mə̂ laà aa nlò wa nsàŋàbɛ̀ɛ̀ m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a ntsǔbùꞌù. [Tsiꞌì maa noò, àkə̀gə̀ yî ǹtsyàmbìì a burə̀ ǹtɔŋ.]*

69 À fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂, mu màngyɛ̀ wa a yə yi, m̀bu mbèꞌènə̀ ŋ̀ka nswoŋ a mbo bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntəə wa ntsǔbùꞌù aa mə, “Ŋù ghuà à nɨ ŋù nɨ̀bò wàà yî mɔ̀ꞌɔ̂.” 70 Lâ Peta a bû ŋ̀kwatə ntuu yi.

Mu fɨ̀bàŋtə̀ à bù mə̂ ghə̀ə kɨ bə, bə bya mə bɨ Peta lɛ ntəə aa bû ǹswoŋ ghu mbo mə, “Tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, ò nɨ ŋù nɨ̀bò wàà yî mɔ̀ꞌɔ nloŋ mə ò nɨ mu Galilea.”

71 Peta a lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə ŋkaa nswoŋə nɨ mə “Kaa mə̀ sɨ̀ ŋû yìi mə nɨ swoŋə aa zî. Bɛɛ a bə yìi mə mə swoŋə aa àbaŋnənnù, Nwì a nɨ̂ŋ ǹdɔ̀ɔ̀ a atu mə̀.”

72 Tsiꞌì maa noò, àkə̀gə̀ bû ŋ̀kwatə tɔŋ, Peta a waꞌatə ajaŋ yìi mə Yesu à ghɨ̀rə nswoŋ ghu mbo mə, “M̀bɔŋ tâ àkə̀gə̀ à tɔŋ ŋgaa ji baa lɛ boŋ ò tùù mə̂ gha ŋgaa ji tarə̂.” À wàꞌàtə̀ mə laà aa mburə naŋsə yəꞌə.

15

Àjàŋ yìi mə bɨ̀ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ Yesu a nsi Pilato aà.

(Mt. 27.1-2; Lk. 23.1-5; Jn. 18.28-38)

1 Àbɛ̀ɛ̀ a ghɛ̀sə̀ mə̂ mfuꞌu, bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì, nɨ bɨ̀tà bɨ alaꞌa, nɨ̂ ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ̂ nɔ̀ŋsə̀, bo bɨ ŋ̀gǎŋndasaꞌa tsɨ̀m, bo tswâ ŋ̀ghòtə ŋghàànə̀, ǹtɨgə ntswa yi, ŋ̀kwerə mbo mî, ǹlɔgə ŋghɛ̀ɛ̀ mfa a mbo Pilato. 2 Bɨ ghɛ̀ɛ̀ mə̂ nɨ ghu a mbɛ̀ɛ Pilato, a betə̀ yi mə, “Ò bə aa mfɔ̀ baYuda aa ɛ?”

A kwiꞌi ghu mbo mə, “Ò swòŋ mə̂!”

3 Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwi bɨ lɛ mbù ǹnɨŋ ɨnnù jî ghàꞌàtə̀ ghu nû. 4 Pilato a bû m̀betə ghu mbo mə, “Ò sɨ̀ nɨ̂ ànnù yî tsu a kwiꞌi tswê aa ɛ? Yə ɨnnù jìi mə bɨ swoŋ nɨ a atu wò ɨ burə̀ ghaꞌa laà aà!”

5 Lâ kaa Yesu a waꞌà yi annù yî tsu burə̀ m̀bu kwikwiꞌi. Ma mùu ajàŋ annù a kɨ̂ m̀burə ntsya Pilato tsiꞌì tsyà.

À jàŋ yìi mə bɨ lɛ ntsə̀rə̀ mə bɨ̀ zwitə Yesu aà

(Mt. 27.15-26; Lk. 23.13-25; Jn. 18.28-38)

6 À lɛ mbə nɔ̂ŋsə̀ Pilato mə a yi mbə a njwî Passa aa, a fiꞌisə̀ ŋ̀gàŋàtsaŋ yì m̀fùùrə̀ yìi mə bə̀ betə aa mfa a mbo bo. 7 À lɛ mbə ma mùu noò aa, ŋù yî mɔ̀ꞌɔ mə ɨ̀kùm yi lɛ mbə Barabbas, a tswe a atsaŋ a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋmbùùrə̂ àlaꞌà. Ma ghuù ŋù à lɛ nzwitə ŋû a noò yìi mə bo lɛ sɨ bùùrə alaꞌa aà. 8 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ lɛ nzì ǹswoŋ a mbo Pilato mə tâ à ghɨrə a ajàŋ yìi mə a tɛꞌɛ ŋghɨrə a alòo lòò aà. 9 A betə̀ a mbo bo mə, “Nɨ lɔ̀ɔ mə tâ mə̀ fiꞌisə aa mfɔ̀ baYuda a mbo bù aa ɛ?” 10 À lɛ mbetə ma mùu ajàŋ aa nloŋ mə à lɛ zi mə â lɛ ŋghɨ̀rə aghə̀ꞌə̀nə̀ mə tâ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bya bɨ̀ tswa Yesu ǹzi mfa ghu mbo aà.

11 Lâ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bya bo totə̀ ǹnɔɔ̀ bə̂ wa mə tâ bo ghɨrə tâ Pilato à baŋnə fiꞌisə bə Barabas m̀fa a mbo bo. 12 Pilato a bû m̀betə a mbo bo mə, “Nɨ lɔ̀ɔ mə tâ mə̀ tɨgə ŋghɨrə aa mə akə nɨ ŋù ghû mə nɨ twoŋə nɨ̂ m̀fɔ̀ baYuda aa ɛ?”

13 Bo bû ǹtɔŋnə nswoŋ tsiꞌì nɨ̀ tɨ̀ɨ̀ mə, “Kwèèntə̀ yi a ati bàŋnə̀bàŋnə̀.”

14 Lâ Pilato a bû m̀betə waa mə, “Nɨ lɔ̀ɔ̀ mə bɨ̀ kweentə yi aa a ya? Ànnù yî bɨ yìi mə à bùꞌù aa à nɨ̂ àkə̀ aa ɛ?”

Lâ bo bû ŋ̀kuꞌusə ntɔŋnə ghaa bə nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ mə, “Kwèèntə̀ yi a ati bàŋnə̀bàŋnə̀.”

15 Pilato a lɔɔ̀ mə yu ghɨ̀rə tâ nû ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ̀ bɔŋ, ǹtɨgə mfiꞌisə Barabbas mfa a mbo bo, ŋ̀ghɨrə bɨ ghɔɔ̀ Yesu a fâ yi mə tâ bɨ̀ tɨgə nlɔgə ghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kweentə a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀.

Àjàŋ yìi mə bɨ̀sogyɛ̀ lɛ sɨ wyɛ̀ nɨ̂ Yesu aà.

(Mt. 27.27-31; Jn. 19.2-3)

16 Bɨ̀sogyɛ̀ bya bɨ tɨgə̀ ǹlɔgə Yesu ŋ̀kuu ŋghɛɛ nɨ ghu a mûm ǹtɔꞌɔ̀ Gûmnàà (bɨ lɛ sɨ twoŋə aa nɨ Pretoriun) ǹtwoŋ bɨ̂sogyɛ̀ bɨtsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntswe maa ntɔꞌɔ aa bɨ ghotə̀. 17 Bo lɛ nlɔ̀gə atsə̀ꞌə̀ yî bàgɨtə yi atɨ̀ndùù ŋ̀wɛꞌɛ ghu nu tsǒ m̀fɔ̀, ǹlɔɔ mɨ̂ndɨgə mɨ njɔ̂ŋ ǹjɔŋ mbaꞌa tsǒ àtsə̀ꞌətu nɨfɔ̀ ǹsosə ghu atû; 18 ǹlɔgɨnə ntɨgə ntsaꞌatə nìi, m̀bitə ǹswoŋə nɨ mə, “O lɛ lɛlɛ lɛɛ̀! M̀fɔ̀ baYuda à kɨ̀ kwɛ̀ɛ̂! À kwɛ̀ɛ̂!” 19 Bo tɨgə̀ ǹtsya yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ, ŋghɔ̀ɔ̀ nɨ̂ àtû yi nɨ̂ àtì, ǹtutə nɨ mɨ̀twyɛ ghu nu, ǹswɛtə nɨ mɨ̀kùꞌùtə̂ myaa ghu nsi a mmìi yi. 20 Bo nàŋsə̀ mə̂ ŋ̀wyɛ yi laà, ǹtsɔꞌɔ atsə̀ꞌə̀ yî bàgɨtə ya ghu nu, m̀bu ŋwɛꞌɛ jìi ɨtsə̀ꞌə̀ jya fu ghu nu, ǹtɨgə nlɔgə yi mfɛꞌɛ ghɛ̀ɛ̀ a ŋkwèèntə a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ Yesu a ati bàŋnə̀bàŋnə̀ aà

(Mt. 27.32-44; Lk. 23.26-43; Jn. 19.17-27)

21 Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ yìi mə ɨkùm yi lɛ mbə Simon, m̀bə mu baCyrene, ŋ̀kɨ mbə ta bɨ̀ Alexander bo Rufus aa, a lɛ nlǒ a afɔ̀ ŋ̀ka ŋkwɛɛ, à zì mə̂ ŋ̀ka ntsya, bɨ tswâ yi nɨ̂ àdàꞌà mə tâ à beꞌe ati bàŋnə̀ bàŋnə Yesu yâ. 22 Bɨ ghɛɛ̀ nɨ Yesu wa adɨgə yìi mə bɨ̀ lɛ sɨ twoŋə nɨ Gologota aà (ǹjiꞌì ɨ̀kùm ma ghû ɨ bə àdɨgə akwɛ̀ɛtû ŋû). 23 Bo fa mɨ̀lùꞌù mìi mə bɨ lɛ mfɔrɨnə nɨ àfù yìi mə bɨ twoŋə nɨ məə̀ aa mə tâ à no, a tuù yi. 24 Bɨ kweèntə̀ yì wa ati bàŋnə̀ bàŋnə̀; ǹlɔgə ɨtsə̀ꞌə̂ ji a nyàtə a tɨtɨ̀ɨ bo, mmaꞌa ɨ̀bìrə̀ tǎ zi a ajàŋ yìi mə bo ka yàtə ɨtsə̀ꞌə̀ jya a tɨtɨ̀ɨ bo bɨ̂tsɨ̀m aà. 25 Bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ yì aa a nɨ bɨ̀nòò bi bùꞌû a tɨ̀tugə̀. 26 Ŋ̀waꞌanə annù yìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ bɨ nɨ̂ŋ ɨ̀saꞌa ghu nu aa, m̀bɛɛ wa ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ ghu atu mə, “M̀fɔ̀ baYuda.” 27 Bɨ lɛ ŋkɨ ŋkwèèntə bɨ̂yə̀rə bi baa bo bɨ̀ Yesu, ŋkweentə yî m̀fùrə̀ ghu mbɛ̀ɛ̀ a abô màꞌà, ŋkɨ ntɨgə ŋkweentə yî mɔ̀ꞌɔ ghu mbɛ̀ɛ̀ a abô ŋ̀kwàbə̀. 28 A kɨ mfɛꞌɛ mbòòntə̀ nɨ̂ ànnù yìi mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a lɛ nswoŋ nloŋ ŋgaà yì aà, mə, “Bɨ lɛ nnɨŋ yì a tɨtɨ̀ɨ ŋ̀gǎŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî bɨ̂.”

29 Bɨ̀tsyà bɨ mâŋjì bɨ lɛ sɨ wyɛ̀ nii, ǹtsɨgə nɨ̂ ɨ̀tû jyaa, ǹswoŋə nɨ ghu mbo mə, “Wò yìi mə ò lɛ nswoŋ mə ò ka sàꞌa ndâmàꞌanwì ɨ bǔ bɔɔ fu a njɨ̌m njwi ji tarə aa, 30 yweensə ɨtu ɨbɨ̀ɨ nû gho lâ, ǹsɨgə wa atu ati bàŋnə̀bàŋnə̀ bìꞌì yə!”

31 Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋ̀gǎŋmaꞌa Nwi bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo lɛ sɨ kɨɨ ŋwyɛ nɨ̂ yi, ǹswoŋə bo nɨ bo mə, “À lɛ sɨ yweensə nɨ̂ badàŋ, tâ à waꞌǎ ɨbɨ̀ɨnû yi yumbɔŋ tsɨ̂tsɔ̀ŋ yweensə tâ bìꞌinə̀ yə! 32 Tâ Àyɔꞌɔ̀ Nwì, M̀fɔ̀ baIsrael, tâ à lo fìi atu ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ ǹsɨgə tâ bìꞌì yə mbɔŋ bii annû yi.”

Bə̀ bya bi baa mə bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ waa bo aa, bo lɛ sɨ kɨɨ mbəgɨtə nìi yàa ŋgaa.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋkwo aà

(Mt. 27.45-56; Lk. 23.44-49; Jn. 19.28-30)

33 Nòò à sìꞌì mə̂ ɨtugə ɨ fii ŋkusə alaꞌà tsɨ̀m ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe nɨ nòò ǹyəŋ nòò. 34 À bə̀ mə̂ nɨ nòò ǹyəŋ nòò, Yesu a tɔŋnə̀ ǹyəꞌə nswoŋ mə, “Eli, Eli, Lama Sabachthani?” Ma la a bə mə, “Nwìŋgɔ̀ŋ ghà Nwìŋgɔ̀ŋ ghà, Ò mèꞌe gha aa a ya aa ɛ?”

35 Bə̀ bya bǐ mɔꞌɔ bìi mə bɨ lɛ ntəəntə maa adɨgə aa, bɨ yuꞌu laà, ǹswoŋ mə, “Yuꞌu nɨ̀, a twoŋə aa Elijah.” 36 Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a khə̂ ŋ̀ghɛɛ mmurə kûntsa a mum mɨ̀lùꞌù mî tsə̀ꞌə̀, ǹsɔꞌɔnə a nɨ̂ ŋ̀kɨ̀ŋkàꞌà, ŋ̀kɔꞌɔsə mfa ghu mbo mə tâ à no. À fà mə̂, ǹswoŋ mə, “Nɨ̀ yuꞌutə tâ bìꞌinə̀ yə mə Elijàh à ka zǐ ghɨ̀rə tâ à lo fìi atu ati bàŋnə̀bàŋnə̀ sɨgə lɛ.”

37 Yesu à lɛ nyə̀ꞌə̀ tsiꞌì nɨ tɨ̀ɨ̀ m̀burə ntsɨɨ.

38 Àtsə̀ꞌə̀ ya yìi mə a lɛ ŋkwàsə mûm ǹdâmàꞌanwì aa, a lɛ mbòꞌònə̀ a tɨtɨ̀ɨ̀, ǹlɔgɨnə a ǹdə̌ŋ nsɨgə nyweꞌe a nsyɛ̂. 39 Àtu bɨ̀sogyɛ̀ ya mə à lɛ ntəə nlii nɨ̂ Yesu aa, à yə̀ mə̂ mânjì yìi mə Yesu à lɛ ŋkwo ghu aa, ǹswoŋ mə, “Tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋə̀, ŋù ghuà à bə aa Mu Nwì!”

40 Bàŋgyɛ̀ bî mɔꞌɔ bɨ lɛ ntswe ghu, ntəə a sàꞌa aghaꞌa nlìì. Atɨtɨ̀ɨ bo, Mary Magdalene, nɨ Mary, ǹdè bɨ̀ bɨ̀ Jɛms yî ŋ̀kəgə, bo bɨ Jose, a bɔ̀ꞌɔ Salome lɛ ntswe ghu. 41 Bo lɛ sɨ yòŋə̀ nɨ̂ Yesu wa noò wa mə à lɛ ntswe a Galilea aa, ŋ̀kwɛtə nii. Bàŋgyɛ̀ bî mɔꞌɔ bì ghàꞌàtə̀ bìi mə bo bɨ Yesu lɛ ŋkɔꞌɔ nzi a Yerusalem aa, bo lɛ ŋkɨ ntəə ghu.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntwiŋə Yesu aà

(Mt. 27.57-61; Lk. 23.50-56; Jn. 19.38-42)

42 Tsǒ mə à lɛ mbə njwî ǹnàŋsə̂ ǹjoo nloŋ njwîŋgɔ̀ŋ aa, a bə̀ mə̂ a ŋkwɛ̂fɔ̀ maa njwi mə àbɛ̀ɛ̀ a kà lǒ fuꞌu a njwîŋgɔ̀ŋ aà, 43 Joseph mə à lɛ nlo a alaꞌa Arimathea, ǹyuꞌutə nɨ̂ ànnù nɨfɔ Nwî, ŋkɨ mbə ŋû yìi mə bə̀ lɛ sɨ lɛ sɨ bɔꞌɔ nìi, m̀bə ŋû yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋndasaꞌa aa, à lɛ ntǎŋ ntɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀ a mbɛ̀ɛ Pilato a mbetə aku Yesu ya mə yu lɔ̀gə ɨ ghɛ̀ɛ twiŋə. 44 À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ Pilato a betə̀ mə Yesu à kwò mə̂ lɛ, ǹtwoŋə atu bɨ̂sogyɛ̀ ya mbetə yì mə à nɨ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə Yesu à kwò mə̂ lɛ. 45 À yùꞌù mə mə Yesu à kwò mə̂ aa, mbii mə tâ Joseph à ghɛɛ nlɔ̀gə akû yi ya ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtswiŋə. 46 A ghɛɛ̀ ǹyuu atsə̀ꞌə̀ yî fùꞌù yî sɨgɨ̀nə̀, ǹzi nlɔ̀gə̀ Yesu ǹsɨgɨsə, ǹlɨm nû yì nɨ̂ àtsə̀ꞌə̀ yâ. À lɨ̀m mə̂, ǹtɨgə nlɔgə yi ŋghɛɛ nnɨŋ a mûm nɨ̀syɛ̀ nìi mə bɨ lɛ ntoŋ a mûm àlâŋsəŋgɔ̀ꞌɔ̀ aà. À nɨ̀ŋ mə̂, ǹtii ŋgɔ̀ꞌɔ̀ ŋ̀ghɛɛ ŋkusə ntsù nɨsyɛ̀ wa ghu. 47 Mary Magdalene bo Mary, ǹdè bɨ Joses lɛ nyə adɨgə ya yìi mə bɨ lə ntwiŋə yì ghu aà.

16

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo aà

(Mt. 28.1-8; Lk. 24.1-12; Jn. 20.1-10)

1 Ǹjwîŋgɔŋ ya ɨ̀ tsyà mə̂, Mary Magdalene, bo Salome nɨ Mary, ǹdè bɨ Jɛms, bo yuu mɨ̀ghurə mì lùmtə̀ mə bo ghɛ̀ɛ yɔꞌɔ nû Yesu ghu. 2 À lò mə̂ m̀bə a njwî yì ǹtsyàmbìì a mûm ŋ̀gyà, tsiꞌì a tɨ̀tugə̀ tɨ̀tugə, a noò ǹsaꞌa nòò, bo fɛꞌɛ̀ a ŋghɛɛ wa ntsù nɨsyɛ̀. 3 Bô fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ŋ̀ka ŋghɛɛ a mânjì ǹtɨgə mbetə nɨ̂ waa bo nɨ bo mə, “A ŋgɔ̀ꞌɔ̀ ya wa ntsù nɨsyɛ̀ aa a ka tii wo lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ a mbo bìꞌinə aa ɛ?” 4 Bô ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹyweꞌe wa ntsù nɨsyɛ̀, ŋ̀ghə̀ə kɨ ŋɛntə miꞌì myaa, ǹyə mə bɨ tìì mə̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ya nlɔ̀ꞌɔ̀sə̀. Ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ma yû ɨ̀ lɛ mburə mbə tsiꞌì ǹgɔ̀ꞌɔ̀ yî m̀fàŋ m̀faŋə. 5 Bo kuu ŋghɛ̀ɛ̀ wa mûm nɨ̀syɛ̀. Bô kùù mə̂, ǹyə mûjɔ̀ŋ yî mɔ̀ꞌɔ a wɛꞌɛ̀ àdaŋə atsə̀ꞌə̀ yî fùꞌù, ǹtswe a mbɛ̀ɛ̀ àbô màꞌà; mɨ̀bɛ̂ myaa mə syənə̀.

6 A swoŋ a mbo bo mə, “Tâ mɨ̀bɛ̂ muu mɨ̀ tsuu lǒ syənə bə̂. Nɨ lɔ̀ɔ̀ aa Yesu mu Nasareth wa mə bɨ kɨ̀ kwèèntə a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ aa ɛ? Wâ à bɨ̀ɨ̀nə̀ mə̂ a nɨwô. Wa kaa à sɨ̀ faà mə tswê! Yə̂ nɨ̀ àdɨgə yìi mə bɨ kɨ̀ nɔ̀ŋsə yi ghu aà. 7 Nɨ̀ ghɛɛ nswoŋ a mbô ŋ̀gǎŋyənə̂nnù ji bo bɨ̀ a mbo Peta, mə Yesu à tsyà mə a mbìi bù ŋ̀ghɛɛ nɨ a Galilea. Nɨ̀ ka ghɛ̀ɛ̀ ghu, ɨ yə yi tsiꞌì wa ajàŋ yìi mə à lɛ nswoŋ a mbo bù aà.”

8 Bo fɛꞌɛ̀ wa mûm nɨ̀syɛ̀ ŋ̀khəkə nloŋ mə nû jyaa ɨ̀ lɛ nswèrə̀, ǹtɨgə̀ m̀benə baꞌà bàꞌà. Bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ a mânjì kaa waꞌà ànnù a mbo ŋù tsù burə swoswoŋə, ǹloŋ mə nɨ̀bɔꞌɔ nɨ lɛ ntswa waa aà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ndɨ̀ꞌɨ ɨbɨ̀ɨ nû yi a mbo Mary Magdelene aà

(Mt. 28.9-10; Jn. 20.11-18)

9 Nòò wa mə Yesu à lɛ nyweenə a nɨwo a njwi yì ǹtsyàmbìì a mûm ŋ̀gyà aa, à lɛ mfòò ǹdɨꞌɨ ɨbɨ̀ɨnû yì aa a mbo Mary Magdelene, wa yìi mə à lɛ mfiꞌi ɨzwì jî bɨ jya ji sàmbaa ghu atoꞌo aà. 10 Mary Magdelene a tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ nswoŋ annù yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa a mbo bə̀ bya mə bo bɨ̀ Yesu lɛ sɨ karə aà, ǹloŋ mə bo lɛ ntswe tsiꞌì nɨ̂ àjəŋnə̀, ǹyəꞌə. 11 Bo yùꞌù mə̂ mə Yesu à bɨ̀ɨ̀nə̀ mə̂ nɨ nɨwo Mary Magdelene a yə̂ yi aa, ŋka lɨgɨtə, kaa waꞌà waa biì.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ndɨ̀ꞌɨ ɨbɨ̀ɨ nû yi a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ji baa aà

(Lk. 24.13-35)

12 Ma yû â tsyà mə̂, a bû ǹzi ndɨ̀ꞌɨ ɨbɨ̀ɨnû yi a mbo bo bî mɔꞌɔ bi baa, mə bɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ a Yerusalem ntɨgə mfu ŋghɛɛ nɨ̂ waa a afɔ̀. Ma mùu noò Yesu a bâŋnə̀ ǹtɨgə ndɨꞌɨ aa bə ŋ̀kɨ̀rə̂ yì yî dàŋ a mbo bo ma bû. 13 Bô bɨ̀ɨ̀ mə̂, ǹswoŋ a mbo àbùgə̀ yaa bìi mə bo lɛ ntswe a Yerusalem aa, kaa bo waꞌà waa biì.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ndɨ̀ꞌɨ ɨbɨ̀ɨ nû yi a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò mɔ̀ꞌɔ aà

(Mt. 28.16-20; Lk. 24.36-49; Jn. 20.19-23; Ɨ̀fàꞌà 1.6-8)

14 À bə̀ mə̂ a noò ǹjɨ̀m Yesu a zî ǹtsiꞌi ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò mɔ̀ꞌɔ bo tswê ǹjɨ, a ghaàntə̀ waa nloŋ mə kaa bo lɛ ŋwaꞌà nɨ̂ àbìintɨɨ tswê, ŋ̀kɨ ŋkɨɨ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa, kaa waꞌà ànnù yìi mə bə̀ bya mə bɨ lɛ nyə yi a noò yìi mə à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo aa bii aà. 15 A swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ghɛɛ a mbo mbî ǹtsɨ̀m, ŋ̀ka nswoŋə nɨ̂ ǹtoo yî ǹsɨgə̀nə̀ ya a mbo bə̀ bɨ̀ tsɨ̀mə̀. 16 Ŋù yìi mə à yùꞌu, nnɨŋ ntɨɨ̀ yi a nu mə̀, bɨ murə̀ yi a ŋkì aa, à ka yǐ yweenə, ŋu yìi mə kaa à sɨ̌ ntɨɨ̀ yi a nù mə̀ nɨŋ aa, Nwì à ka yǐ nɨŋ ɨsaꞌa ghu nû. 17 Bə̀ bìi mə bɨ nɨŋ ntɨɨ̀ waa a nu mə̀ aa, bɨ ka yǐ tswe nɨ̂ ɨ̀lènsə̀ juà: Bo ka yǐ kɨ fiꞌi nɨ̂ bɨ̀demon a ntoꞌo bə̀ nɨ̂ ɨkǔm ghâ. Bo ka yǐ kɨ ghàà mɨghàà mî fii 18 bo ka yǐ kɨ bwɛɛ nɨ̂ no tugɨtə nɨ̂ a mbo bo kaa tâ ɨ̀ waꞌǎ annù a nu bo ghɨrə̀; kə̀ bɛɛ mə bo tɛꞌɛ nno bə̂ ǹlɨꞌɨ, kaa ɨ waꞌǎ annǔ tsu a nu bo ghɨrə̀ bə̂. Bo ka yǐ kɨ nɔ̀ŋsə̀ nɨ̂ m̀bô myaa a nû ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ̀ tâ bo ka mfwɛtə.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a aburə aà

(Lk. 24.50-53; Ɨ̀fàꞌà 1.9-11)

19 M̀màꞌàmbi Yesu à ghàà mə a mbo bo laà aa, Nwì a lɔgə̀ yi ŋkɔꞌɔ ghɛɛ nɨ ghu a aburə, ŋ̀ghɨrə a tswê a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ yu nî màꞌà. 20 Bo fɛꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ ntɨgə nswoŋə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a ɨdɨgə tsɨ̀m; M̀màꞌàmbi a faꞌà bo bo ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀lènsə̀ tâ bə̀ zi mə bo lɛ sɨ swoŋ aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀. Amen.

* 1:2 Mal. 3.1

* 1:3 Yes. 40.3

* 2:26 1 Sam. 21.1-6

* 4:12 Yes. 6.9-10

* 4:17 Kə̀ “bɨ wô”

* 6:37 200 denarii; denarius yî m̀fùùrə̀ à lɛ mbə ŋkabə̀ ŋ̀gàŋàfàꞌà a atû ǹjwî.

* 7:7 Yes. 29.13

* 7:10 Exod. 20.12; Deut. 5.16

* 7:10 Exod. 21.17

* 9:29 Ɨ̀dɨ̀gə aŋwàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ ɨ kùꞌùsə̀ nɨ̂ yuà: “bo bɨ̀ ǹsìꞌìsə nu tɨ̀ jɨ̂”

* 9:46 Kaa adɨ̀gə̀ yuà kaa a sɨ̀ nɨ̂ ŋ̀wàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ tswê.

* 9:49 Ma yû àtɨɨ a yòŋ aa “bɨ ka yǐ nɨŋ fɨ̂kwâŋ a nɨ̂ ǹjoo mmàꞌa Nwî tsɨ̀m,” (Lev. 2.13) yìi kaa a sɨ̀ mûm ŋwàꞌànə jî mɔꞌɔ tswê.

* 10:6 Gen. 1.27; 5.2

* 10:8 Gen. 2.24

* 10:19 Exod. 20.12-16; Deut. 5.16-20

* 11:9 Ps. 118.25-26

* 11:17 Yes. 56.7

* 11:26 Kaa adɨ̀gə̀ yuà kaa a sɨ̀ nɨ̂ ŋ̀wàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ tswê.

* 12:11 Ps. 118.22-23

* 12:26 Exod. 3.6

* 12:30 Deut. 6.4-5

* 12:31 Lev. 19.18

* 12:36 Ps. 110.1

* 14:5 300 denarii, ŋkabə̀ baGrikia, denarius yî m̀fùùrə̀ a lɛ mbə ŋkabə̀ ŋgàŋàfàꞌà a atû ǹjwî.

* 14:27 Zech. 13.7

* 14:68 Kaa adɨ̀gə̀ yuà kaa a sɨ̀ nɨ̂ ŋ̀wàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ tswê.

Lukas

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Ǹtoo yì Ǹsɨgɨ̀nə̀ yìi

LUKAS

à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aà

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Lukas, mə à lɛ mbə docta aà. Kaa à lɛ ŋwaꞌà ŋû yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋtoo Kristo jya bə̂, kaa ŋ̀kɨꞌɨ ŋù baYuda kɨ mbə. À lɛ mbə ŋû àkòrə Paul, Paul a kɨ̂ naŋsə ŋkɔŋə yi, bo yu karə̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ a nɨtəə a ɨdɨgə jî ghàꞌàtə̀ (Ɨ̀fàꞌà 16.10-17; 20.5-15; 21.1-18; 27.1-28).

Lukas à swòŋ mə yu ŋwàꞌànə aa a mbo Theophilus tǎ tâ à naŋsə nzi annù nɨ̂koŋ yìi mə bɨ dɨ̀ꞌɨ̀ ghu mbo, bo bɨ̀ àjàŋə mə ɨ̀nnù ma jû ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aà. Ànnù nɨ̂koŋ ma yû a bə̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya nloŋ Yesu Kristo, yìi mə Àzwì Nwî a lɛ ntsɔꞌɔ yì mə tâ à zi nswoŋə ntoo ma yû a mbô ŋ̀gàŋə̂fumə, ŋ̀kɛꞌɛnə ajàŋə mə Nwì à ka yweensə bə̂ aà (4.18-19). Lukas a dɨꞌɨ̀ nɨ̂ àjàŋə mə annǔ ŋgàŋə̂mfumə, à yì bə̂ bî kə̀gə, bo bɨ̀ à yì bə̂ bî bɨ, a lɛ naŋsə ntswe a nu Yesu aà. Yesu à lɛ ntwoŋ Mateo ŋ̀kàŋkwɛrə bɨ̀tax, ǹswoŋ mə kaa yu lɛ ŋwaꞌǎ aa a ntwoŋ bə̀ bìi annû yaa a tsinə aa zì, yu lɛ mbàŋnə̀ ǹzi aa a twoŋ ŋgǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ̂ (5.32); ǹtwoŋə a Zacchaeus aa nloŋ mə yu lɛ nzì aa nlɔ̀ɔ bə̀ bìi mə bɨ bwɛ aa, ɨ yweensə waa (19.10). Ŋ̀gàn mûŋgwàꞌà wa mə à lɛ mbwɛ aa, ɨ dɨꞌɨ̀ nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî bo bɨ̀ ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə Taà yìꞌinə̀ a mbo bɔɔ̀ bi (15.11-32).

Lukas à dɨ̀ꞌɨ tsiꞌà ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya kaa ɨ̀ sɨ aa tsiꞌì a mbo baYuda tswê. Ɨ̀ tswe aa a mbô m̀bî ǹtsɨ̀mə̀, m̀bə “ŋ̀kàꞌà...a mbo bə̀ bɨ atoo dàŋə̀” (2.32). Yesu à zì aa a ŋghɨ̀rə “tâ mu ŋù ǹtsɨ̀m à yə ajàŋ mə Nwì a yweensə bə̂ aà” (3.6).

Lukas a kɨ̂ ǹdɨꞌɨ abwarə bâŋgyɛ̀ a nsi miꞌi Yesu; ŋ̀ghaa nloŋə Mary ǹdè yì, Elizabeth, Martha bo Mary, bɨ̀subɨkaꞌà bi (10.38-40), bàŋgyɛ̀ bî ghàꞌàtə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ kwɛtə nìi, m̀faꞌa ghu mbo aà (8.2-3). Ŋ̀kɨ ndɨꞌɨ ajàŋə mə Yesu à lɛ mbəŋkə yi ŋghaa a mbo bàŋgyɛ̀ bya bìi mə bɨ lɛ sɨ yə̀ꞌə̀ ǹyoŋə nìi a mânjì Golgotha aà (23.27). Bàŋgyɛ̀ bî ghàꞌàtə̀ lɛ sɨ yòŋə̀ Yesu, ǹlɔgɨnə a Galilea, ǹtswe bo bo a Yerusalem, ǹtəə nyə ajàŋə mə bɨ lɛ sɨ kwèèntə̀ yi aa (23.40), bo bɨ̀ àdɨgə yìi bɨ lɛ ntwiŋə yi ghu aà (23.55-56), ǹyi mfòò ŋ̀ghɛɛ nyə mə Yesu à ywèènə̀ mə̂ nɨ nɨ̀wo (24.1-80) ǹtɨgə ŋghɛɛ nswoŋ a bô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò mɔ̀ꞌɔ̂ (24.9-10).

Lukas à naŋsə ŋkwèè fɨ̂mfaa a nɨ̂ ànnǔ ntsàꞌàtə Nwì (3.21; 5.16; 6.12; 11.1; 22.32; 23.34,46). Ka mə Yesu à lɛ mbə Mu Nwì aa, à lɛ sɨ lɔ̀gə̀ nɨ̂ noò ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwî ghu tǎ zi annù yìi mə Taà yì a lɔ̀ɔ̀ aa, ɨ kɨɨ kwɛrə mɨtsyɛ̀ bo bɨ̀ mɨ̀dàꞌà a mfàꞌa ɨfàꞌâ yi ghu. Bìꞌinə yə mə, m̀bɔŋ tâ à tsɔꞌɔ ŋgǎŋntoò ji jya a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jì ghàꞌàtə̀, a lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹlɛ ŋka ntsaꞌatə Nwî àbɛ̀ɛ̀ fuꞌù (6.12).

Lukas a ghɨ̀rə bɨ yə nɨdorə nìi mə ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ǹloŋə Yesu Kristo ɨ̀ zi nɨ nu aà, ǹlɔgɨnə a nɨ ɨkòò baangel wa a noò yìi bɨ jwe yi aa (2.14) ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe a noò yìi mə Yesu à màŋsə̂ ɨ̀fàꞌâ yi ntɨgə ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ a aburə fu a mbɛ̀ɛ Tà aà. Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ “tɨgə̀ ŋ̀ghaꞌasə nìi, ǹtɨɨ̀ waa ɨ luu nɨ̀ nɨ̀dorə, bo tɨgə̀ m̀bu mbɨ̀ɨ̀ waa fu a Yerusalem. Ǹtɨgə ntswe nɨ a ndâmàꞌanwì a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m, ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ Nwî.” (24.52-53).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌì ànnù àŋwàꞌànə̀ yû 1.1-4

2. Àjàŋ mə bɨ lɛ njwe Yesu bo bɨ̀ Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̌ ŋkì bo bɨ̀ nòò yìi bo lɛ mburə bôŋkhə aà 1.5—2.52

3. Ɨ̀fàꞌa Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̌ ŋkì 3.1-20

4. Àjàŋ mə bɨ lɛ mmurə Yesu ŋkì bo ajàŋ mə bɨ lɛ ŋkwàꞌànə̀ yi aà 3.21—4.13

5. Ɨ̀fàꞌa Yesu a Galilea 4.14—9.50

6. Ǹlǒ a Galilea ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ a Yerusalem 9.51-19.27

7. Ŋ̀gyà yî ǹlwìꞌìnjɨ̀m a Yerusalem bo bɨ̀ maa mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌà 19.28—23.56

8. Àjàŋ mə Mmàꞌàmbi à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo, ǹdɨꞌɨ ɨbɨɨnû yi a mbo bə̀ ǹtɨgə ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a aburə aà 24.1-53

1

Ɨ̀nnǔ ntsyàmbìì

1 Taà Theophilos, bə̀ bî ghàꞌàtə bɨ gaansə mɨ̀tɨ̀ɨ̂ myaa a ŋŋwàꞌànə ɨnnù jìi mə ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ bìꞌì aà. 2 Bo ŋwaꞌanə aa ajàŋ mə bə̀ bìi mə bɨ lɛ nyə ɨnnù ma jû ǹlɔgɨnə a noò ǹlɔ̀gɨ̀nə ŋkɨɨ nsɛɛnsə nɨ̂ ǹtoo ya aa, bɨ swoŋ a mbo bìꞌì aà. 3 Àjàŋə mə a bə laa aa, Taà, mə̀ nàŋsə̀ mə̂ ǹlɔgə noò ǹyəgə ɨnnù ma jû m̀beꞌenə a lɔ̀gɨ̀nə, ŋ̀waꞌatə mə a kuꞌunə mə tâ mə̀ naŋsə ntsisə ŋŋwaꞌanə ajàŋ mə ɨnnù ma jû ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa a mbo wò. 4 Mə ghɨ̀rə̀ mùu ajàŋ aa mə tâ ò naŋsə nzi annù nɨ̂koŋ yìi mə a tswe ghu nloŋ ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi bɨ swoŋ a mbo wò aà.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə ànnù ǹloŋ ŋgaa Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̀ a ŋkì aà

5 Nòò yìi mə Herod à lɛ mbə mfɔ̀ a alaꞌa Yudea, ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu, mfɛꞌɛ aa a tɨtɨ̀ɨ àkhɨ̀rə̀ bə̂ bìi mə bɨ̀ lɛ sɨ fàꞌà bɔ bɨ̀ bə̀ bɨ ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì Abija aà, ɨ̀kǔm ŋgwɛ̂ yì ɨ lɛ mbə Elizabeth, ŋ̀kɨ mfɛꞌɛ aa a ŋgwɛ̀ꞌɛ Aaron ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì wa. 6 Àkòrə̀ nɨzì yaa bo bɨtsɨm a lɛ ntsinə a nsi miꞌi Mmàꞌàmbi, kaa bo waꞌà nɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀ tswê ǹloŋ mə bo lɛ sɨ lə̀ə̀ bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bɨ Nwî ŋ̀kɨɨ nyuꞌunə nɨ̂ ǹdɨꞌɨ̂ ji tsiꞌì tsɨ̀mə̀. 7 La kaa bo lɛ ŋwaꞌà nɨ mu bàŋnə̀ tswe nloŋ mə Elizabeth à lɛ mbə afɨrə, bo kɨ̂ ǹtɨgə bɨlwèn aà.

8 À lɛɛ̀ m̀bə a njwi yì mɔ̀ꞌɔ, a bə̂ ǹjwi yìi mə ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwi Abija ɨ tswê nɨ̀ m̀fàꞌa a mûm ǹdâmàꞌanwì, Zechariah a kâ m̀faꞌa ɨfàꞌâ yi a mûm ǹdâmàꞌanwì, 9 ǹyoŋə nɨ nɔ̀ŋsə̀ ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì maa noò, bɨ lɛ mmàꞌa ɨbìrə̀ ǹtsɔꞌɔ yi mə tâ à tɔɔ alùmtə̀ a nɨkentə nɨ mɔꞌɔ nɨ màꞌa Nwì. A tɨgə̀ ŋ̀kuu ŋghɛɛ a mûm ǹdâmàꞌanwì. 10 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ bɨ̀tsɨm bìi lɛ ntswe a abɛɛ aa bɨ lɛ sɨ tsàꞌàtə̀ Nwî maà noò yìi mə à lɛ mbə noò ntɔ̀ɔ̂ àlùmtə̀ aà. 11 Angel Mmàꞌàmbi à lɛ ŋwìꞌìkə̀ m̀fɛꞌɛ ghu nsi, ntəə a mbɛ̀ɛ̀ àbô amàꞌa nɨ̀kèntə̀ nɨ mɔꞌɔ nɨ alùmtə̀ nyâ. 12 Nòò yìi mə à lɛ nyə angel wa aa, mɨ̀bɛ̂ mi lɛ nsyənə, nɨ̀bɔꞌɔ tswâ yi. 13 Angel wa a swoŋ ghu mbo mə, “Tsùu bɔꞌɔ mbâ Zechariah. Wa Nwìŋgɔ̀ŋ à yùꞌù mə atsàꞌàtə̀ yô. Ŋ̀gwɛ̂ ghò Elizabeth à ka jwe mûmbâŋnə̀ tâ ò tswe ɨkûm yi nɨ Jɔn.

14 À ka yǐ bə annù nɨ̂dorə a mbo wò tâ nû yò ɨ̀ naŋsə mbɔŋ,

bə̀ bî ghàꞌàtə̀ kɨɨ ndorɨtə nloŋ mə bɨ jwe yi aà.

15 Ǹloŋ mə à ka yǐ bə ŋû yî ŋ̀wè a nsi miꞌi Mmàꞌàmbî,

kaa waꞌǎ mɨlùꞌù ka nno, kə̀ mî bɔ̀nə̀ kə̀ mî tɨ̀ɨ̀.

Àzwì Nwî a ka yǐ lwensə yi lɔgɨnə a atoꞌo ǹdè yì.

16 À ka yǐ ghɨ̀rə tâ baIsrael bî ghàꞌàtə̀ tâ bɨ̀ bǔ mbɨ̀ɨ̀ fu a mbo Mmàꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ wàà.

17 À ka yǐ tsyǎ a mbìi Mmàꞌàmbi nɨ̂ àzwǐ ǹtoò Nwì Elijah bo bɨ̀ mɨ̀dàꞌâ mi.

À ka yǐ bòònsə bɨtà bo bɨ̀ bɔɔ̀,

ɨ bəŋkə ŋgǎŋatɨɨ atu tâ bo tswe nɨ mɨ̀tsyɛ̂ tsǒ bìi ɨ̀nnù jyaa ɨ tsinə aà.

À ka yǐ taŋtə bə̂ tâ bɨ̀ kuꞌunə a mbô M̀màꞌàmbî.”

18 Zechariah a betə̀ Angel wa mə, “Mə̀ ka zi aa mə akə mə ma yû ànnù a ka fɛ̀ꞌɛ̀ aa ɛ? Ǹloŋ mə mə̀ tɨgə nlwèn ŋù, ŋ̀gwɛ̂ ghà a kɨ̂ ǹlwen lwen aa ɛ?”

19 Angel wa a kwiꞌi ghu mbo mə, “Mə̀ nɨ Gabriel yìi mə a təə nɨ a nsi miꞌi Nwì, yu wa yìi mə à too gha mə tâ mə zi ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ma yû a mbo wò aà. 20 Lâ, tsǒ mə kaa ò sɨ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yû mə ɨ̀ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ nɨ nòò yìi mə à kùꞌùnə aa biì aa, kaa ò ka waꞌà bù ŋ̀ghaa. Ò ka ghɛ̀ɛ nɨ tɨ̀ghàà ɨ yweꞌe wa noò yìi mə ɨ̀nnù ma jû ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ laa aà.”

21 Bə̀ bya mə bɨ lɛ ntəə a abɛɛ aa, bɨ lɛ nyuꞌutə Zechariah kɨ kaŋ ntɨgə ŋwaꞌa nɨ mə a ghɨ̀rə̂ àkə a tɨgə̀ ǹtɨgə a mûm ǹdâmàꞌanwì ǹtɨgə aa ɛ? 22 Nòò yìi mə à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa, kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ̀ a ŋghàa a mbo bo bû ǹzi. Bo tɨgə̀ ǹzi mə ǹjə̀ə̀ təə təə ɨ̀ lɛ yi wa mûm ǹdâmàꞌanwì. À lɛ ntɨgə nsɛɛnsə waa nɨ̂ m̀bo, ǹtɨgə ntswe nɨ tɨ̀ghàà.

23 Nòò yìi mə à lɛ mmàŋsə afàꞌâ yi a mûm ǹdâmàꞌanwì aa, a tɨgə̀ ǹlo mbɨɨ yi a ndùgə yu. 24 À tɨ̀ mə bə nɨ mû àtɨɨ noò, ŋ̀gwɛ̂ yì Elizabeth a tswê nɨ mû, ǹtɨgə tswe tsiꞌǐ a nda mə bɨ̀ tsuu yi lǒ yə atu bɨ̀sàŋ bintaà. 25 Ǹtɨgə nswoŋ nɨ mə, “M̀màꞌàmbî à lèntə̀ mə̂ ŋ̀ghɨrə ma yû ànnù a nu mə aa, a mfiꞌi ǹdɨ̀rə̂ atu a atu mə̀ a tɨtɨ̀ɨ bə̀.”

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀ a mbo Mary mə à ka jwe Yesu aà.

26 Bɨ̀sàŋ bɨ lɛ ntsyà bi ntoꞌo ajàŋ yìi mə Elizabeth à lɛ ntswe nɨ mu aà, Nwì a too angel Gabriel a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa Nazareth a alaꞌa Galilea. 27 À lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀kɨ̀ɨ̀ a mbo mûŋgɔ̀ɔ̀ màŋgyɛ̀ yìi mə ŋù yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə ɨ̀kǔm yi ɨ lɛ mbə Joseph, ǹlo a atsə M̀fɔ̀ David aa, à lɛ ŋkosə. Ɨ̀kǔm mûŋgɔ̀ɔ̀ màŋgyɛ̀ ma ghû ɨ lɛ mbə aa Mary. 28 Angel wa à lɛ nzì ghu mbo nswoŋ mə: “Mə tsàꞌàtə̀ ghô! M̀màꞌàmbî à tswe bu yu, à kɨ̀ mə̂ ǹnɨŋ mbɔɔnə yì ŋ̀wè a nu wò.”

29 Mary à lɛ mbɔꞌɔ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a ajàŋ yìi mə à lɛ nyuꞌu annù ya mə angel wa à lɛ nswoŋ aà, ǹtɨgə ŋwaꞌa nɨ mə ma yû m̀buu atsàꞌàtə a dɨꞌɨ aa àkə̀ lɛ. 30 Angel wa a swoŋ ghu mbo mə: “Tsuu bɔꞌɔ mbâ Mary, wa ɨ̀bɔ̀ŋ Nwìŋgɔ̀ŋ ɨ̀ tswe a mbo wò. 31 Ò ka tswe nɨ mu ɨ jwe mûmbâŋnə̀ ɨ tswě ɨkûm yi nɨ Yesu.

32 À ka yǐ bə ŋû yî ŋ̀wè tâ bɨ̀ ka twoŋə nii nɨ Mu Nwìŋgɔ̀ŋ Àkɔꞌɔ̀ntsɨrə.

Yaweh Nwìŋgɔ̀ŋ à ka yǐ ghɨ̀rə̀ yi nɨ̂ m̀fɔ̀ tsiꞌì tsǒ ta bɨ̀ taà yì David.

33 À ka yǐ bə Mfɔ̀ a ŋgwɛ̀ꞌɛ Yacob, ɨ lwìꞌì nɨ̂ŋkoŋ,

kaa tâ ànnù nɨfɔ̂ yi tâ waꞌà nɨ̂ ǹlwìꞌi tswê.”

34 Mary a betə̀ angel wa mə: “Mə̀ bùrə nɨ mûŋgɔ̀ɔ̀ màŋgyɛ̀, kaa mə̀ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà ŋûmbâŋnə̀ zi, m̀bə ma yû ànnù a fɛ̀ꞌɛ̀ aa mə akə lɛ?”

35 Angel wa a kwiꞌi ghu mbo mə,

“Wa Àzwì Nwî a ka kusə gho

tâ àdàꞌa Akɔꞌɔ̀ntsɨrə tâ à kuu a nu wò.

Ma mùu ajàŋ, mu wa mə ò ka jwe aa, wa yìi mə à làa màŋsə̀ aa, bɨ ka yǐ tɨgə twoŋə yi nɨ Mu Nwì.

36 Waꞌatə ŋû ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ ghùù, Elizabeth. Bɨ swoŋə nɨ mə kaa mbə a waꞌà bɔɔ jwê. La tsɨ̂tsɔ̀ŋ, yumbɔŋ à tswè mə̂ nɨ mu a nɨ bɨ̀sàŋ bi ntoꞌo, ka mə à lwèn mə̂ siꞌi siꞌi aà. 37 Kaa ànnù yî tsu sɨ̀ ghu tswê mə mbə Nwì a waꞌà ghɨ̀rə̀.”

38 Mary a kwiꞌi mə, “Yə̂, mə̀ laa mbə abùꞌu Mmàꞌàmbî, tâ a fɛꞌɛ a nu mə̀ wa ajàŋ mə ò swòŋə aà.” Angel wa a tɨgə̀ m̀maꞌatə yi ŋghɛɛ yi.

Àjàŋ mə Mary, à lɛ ŋghɛ̀ a ŋghantə Elizabeth aà

39 Tsiꞌì maa noò Mary a burə̀ ǹtaŋtə njoò ji mmàꞌàtə̀ ŋ̀ghɛ̀ɛ̀ a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà yì mɔ̀ꞌɔ yìi mə ɨ̀ lɛ ntswe a atu ntaꞌa a Yudea aà. 40 À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ aa, ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a nda Zechariah ntsaꞌatə Elizabeth. 41 Mary à yùꞌù mə atsàꞌàtə Elizabeth aa, mu wa a lɨtə̀ ǹnaŋ ghu nɨbùm, Àzwì Nwî a lwensə Elizabeth 42 a tɔŋnə̀ ǹswoŋ mə, “Nwì à nàŋsə nnɨŋ mbɔɔnə a nu wò a tɨtɨ̀ɨ bàŋgyɛ̀, m̀bɔɔnə ɨ kɨ̂ ǹtswe a nu mu wa yìi mə ò ka jwe aà! 43 Ma yû ànnù yî wè, ajàŋ mə ndè bɨ̀ M̀màꞌàmbî ghà à zi ŋghantə gha aa, a fɛꞌɛ a nu mə̀ aa a ya aa ɛ? 44 Ǹloŋ mə ajàŋ mə mə̀ ghɨ̀rə nyuꞌu atsàꞌàtə̂ yo aa, mu ghù a nɨbǔm m1ə à ghɨ̀rə nlɨtə nnaŋ nɨ nɨ̀dorə̀. 45 M̀bɔɔnə a nu wò m̀bâ mâŋgyɛ̀, yìi ò lɛ mbii mə ànnù ya yìi mə Mmàꞌàmbi à lɛ nswoŋ a mbo wò aa, mə a ka fɛ̀ꞌɛ̀ tsiꞌì maa ajàŋ aà.”

Ɨ̀kòò yìi mə Mary à lɛ nyəə aà

46 Mary a swoŋ mə,

“Ɨ̀bɨɨ nû gha tsɨ̀m ɨ ghaꞌasə Mmàꞌàmbî;

47 ǹtɨɨ̀ gha ɨ dorɨtə nloŋ Nwîŋgɔ̀ŋ ŋgàŋnyweensə̂ gha

48 ǹloŋ mə à wàꞌàtə̀ mə̂ gha, àbùꞌû yi yìi mə à nɨ tɨ̂kùm aà.

Ǹloŋ mə, ǹlɔgɨnə tsɨ̂tsɔ̀ŋ, bə̀ bɨtsɨ̀m ka tɨgə twoŋ nɨ̂ gha nɨ ŋù yìi mbɔɔnə ɨ̀ tswe ghu nu aà,

49 ǹloŋ ɨnnù jî wè jìi mə Mmàꞌàmbî yìi à nɨ̂ Ǹtɨ̀ɨ̀ aa à ghɨ̀rə a nu mə̀ aà, ɨ̀kǔm yi ɨ laa màŋsə̀ aà.

50 A ko mɨlɨ̀ŋnə̀ bə̀ bìi mə bɨ bɔꞌɔ nìi aa mɨwaa mɨwaa.

51 À nàsə̀ mə̂ nɨkwɛɛ ǹdɨꞌɨ adaꞌa yi,

ǹsɛɛnsə ŋgǎŋŋee nu bo bɨ̀ ɨ̀nnù jìi mə bo mɔ̀ɔ̀ntə̀ a mûm ǹtɨɨ bo aà.

52 À sɨ̀gɨ̀sə̀ mə̂ bɨfɔ̀ bî wè a ɨ̀bə̀rə bo,

ŋ̀ŋentə bɨ̂tɨ̀kùmə̀.

53 À jɛ̀ꞌɛ̀ mə ŋgǎŋnjì, ǹlwensə waa nɨ̂ ǹjoo jì sɨgɨ̀nə̀,

m̀baŋnə mfurə bə̂ bìi mə bɨ tswe nɨ̂ ǹjoo aa bɨ kwɛɛŋkə̀ nɨ̂ àbo ŋɛꞌɛ.

54 À zì mə̂ a ŋkwɛtə ŋ̀gàŋàfàꞌâ yì Israel,

ŋ̀waꞌatə ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ yìi mə à lɛ kàꞌà ǹloŋ ŋgaà yàà

55 ǹswoŋ a mbo bɨ̀taà biꞌinə̀,

a mbo Abraham bo bɨ̀ ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ yì, ǹlwiꞌi nɨ̂ŋkoŋə̀.”

56 Mary à lɛ ntswe bo Elizabeth bɨsàŋ bi tarə mbu mbɨ̀ɨ̀ yi fu.

Àjàŋ mə bɨ lɛ njwe a Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̀ a ŋkì aà

57 Nòò njwe Elizabeth à lɛ ŋkùꞌù, a jwe mûmbâŋnə̀. 58 Ŋ̀gǎŋmbɛ̀ɛ ndugə jyaa nɨ̂ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yàà bɨ lɛ nyuꞌu ànnù yî wè yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋghɨ̀rə̀ ghu nu aa, bo bo bɨtsɨ̀m tɨgə̀ ǹdorɨtə.

59 À bə̀ mə̂ nɨ̂ ǹjwi ji nɨfwaa aa, bɨ zî a ŋŋètə mu wa, ǹlɔɔ mə bɨ tswě ɨkǔm yi nɨ Zechariah, nɨ yì taà yì, 60 lâ ǹdè yì a tuu tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀, ǹswoŋ mə, “Ŋ̀gaŋ, ɨ̀kûm yi à nɨ Jɔn.”

61 Bə̀ bya swoŋ ghu mbo mə, “kaa ŋù tsù a ŋgwɛ̀ꞌɛ bù kaa à sɨ̀ nɨ̂ ɨ̀kùm ma ghû tswê.” 62 Bo tɨgə̀ ŋ̀ghaa a mbo Zechariah nɨ̂ m̀bô m̀betə yi mə à kɔŋ mə bɨ tswe ɨkum mu wa nɨ̂ wò aa ɛ?

63 Zechariah à lɛ mbetə taafɛ̀rə̀ ŋ̀ŋwaꞌanə ghu mə, “Ɨ̀kǔm yi à nɨ Jɔn.” Ànnù a lɛ ŋghaꞌa waa bo bɨtsɨ̀mə̀. 64 Tsiꞌì maa noò, ǹtsù Zechariah ɨ ŋaꞌanə, àləə̀ yi a fɛɛ̀ŋkə̀, à bû ŋ̀ka ŋghaa fu, ntɨgə ŋghaꞌasə Nwî. 65 Nɨ̀bɔꞌɔ lɛ ntswa bambɛ̀ɛ̀ ǹdùgə̂ bi bya, ŋ̀gàn ya ɨ sɛɛ̀nə̀ fya alaꞌa ntaꞌa Yudea tsiꞌì tsɨ̀mə̀. 66 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à lɛ nyuꞌu ŋgàn ya aa, a lɛ sɨ mɔ̀ɔ̀ntə atû yi ghu ntɨgə mbetə nɨ mə, “Mu mà ghû à ka yǐ bə aa àkə̀ aa ɛ?” Ǹloŋ mə a lɛ nlaa mə àdàꞌa Mmàꞌàmbi a lɛ ntswe ghu nû.

Ǹtoo yìi mə Zechariah à lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀ aà

67 Àzwì Nwî a lɛ nlwensə Zechariah ta bɨ̀ Jɔn, a tɨgə̀ ǹswoŋə nɨ̂ ǹtoò Nwì mə,

68 “Tâ bìꞌinə̀ ka ŋghaꞌasə a Mmàꞌàmbi Nwìŋgɔ̀ŋ baIsrael,

nloŋ mə à zì mə̂ ŋ̀kwɛtə bə̂ bi, ntsuꞌu atû yaa.

69 À fìꞌìsə̀ mə̂ a Ŋ̀gàŋywèènsə bə̀ yìi mə à tɨ̀ɨ̀ aa a mbo bìꞌinə̀,

a bə ŋù àtsə ŋgàŋàfàꞌâ yi David

70 tsiꞌǐ ajàŋ yìi à lɛ ŋkàꞌà ǹtsya a njɨ̌m ŋgǎŋntoò ji jìi laa aa a ŋguꞌu,

71 mə yu ka yǐ yweensə yiꞌinə̀ a mbô ŋ̀gǎŋkɨ̂bàâ jiꞌinə̀,

ɨ kwɛrə yiꞌinə̀ a mbo bə̀ bìi mə bɨ naa yiꞌinə̀ aà,

72 ɨ dɨ̀ꞌɨ ɨbɔ̀ŋə̂ yi yìi mə à lɛ ŋkàꞌà a mbo bɨ̀tà bɨ bɨtaà biꞌinə̀ aà,

ɨ kɨɨ waꞌatə a akàâ yi yî làà yâ,

73 làꞌa akàà ya mə à lɛ ŋwàrə̀ bo taà yiꞌinə̀ Abraham aà.

74 À lɛ ŋkàꞌà mə yu ka kwɛrə yiꞌinə̀ a mbo ŋ̀gàŋkɨ̂bàâ jiꞌinə̀,

tâ bìꞌinə̀ tɨgə mfaꞌa ghu mbo kaa waꞌà bɔꞌɔ̀,

75 nɨ mânjì yìi à laa mmaŋsə ŋkɨ ntsinə a nsi miꞌi yu a nɨ nòò yiꞌinə̀ ntsɨ̀m faa atu nsyɛ̂.

76 Wò, mû ghà, bɨ ka yǐ tɨgə twoŋə nɨ̂ gho nɨ ŋgàŋntoò Nwìŋgɔ̀ŋ Àkɔꞌɔ̀ntsɨrə.

Ǹloŋ mə ò ka yǐ ghɛ̀ɛ a mbii Mmàꞌàmbi, a nnaŋsə mânjì yì.

77 Ɨ tɨgə ghɨ̀rə tâ bə̀ bi zi mə bo ka yǐ yweenə aa

mə mbə bɨ liꞌinə ɨfansə ɨnnù jyaa,

78 ɨ tsyà aa a njɨ̌m ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ Nwìŋgɔ̀ŋ yiꞌinə̀,

a ajàŋ mə àbɛ̀ɛ̀ a ka yǐ lǒ a aburə ɨ fuꞌu sɨgə a nu bìꞌinə̀,

79 a mfa ŋ̀kàꞌà a mbo bə̀ bìi mə bɨ tswe a mûm m̀fii ɨ̀dɨ̀gə̀,

a adɨgə àlɨləŋə nɨwo aa,

ɨ kɨ tsisə mɨ̀kòrə̂ miꞌinə̀ tâ mɨ̀ ka ntəə nɨ mânjì m̀bɔɔnə̂.”

80 Mu wa à lɛ ŋkwe, ntɨɨ a mûm Àzwì Nwî, ǹtswe nɨ a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀, ǹyweꞌe a noò yìi mə bɨ lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ yi a mbo baIsrael aà.

2

Ànnù àjàŋ yìi mə bɨ lɛ njwe Yesu aà

(Mt. 1.18-25)

1 A bə maa noò M̀fɔ̀ Kaisa Augustus a swoŋ mə tâ bɨ̀ səŋ bə̂ tsiꞌì bɨ̀ tsɨ̀m a ɨtoo ɨtoo jìi mə baRoma bɨ lɛ sɨ buꞌutə aà. 2 Nòò wa mə ànnǔ səŋ bə̀ ma yû yìi mə a lɛ mbə yi ntsyàmbìì a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa, Kwirinius à lɛ mbə Gûmnàà a mbùꞌu Syria. 3 Ŋù ǹtsɨ̀m à lɛ ntɨgə ŋghɛɛ mə yu ŋwàꞌànə ɨkûm yi a nɨkurə bo.

4 Joseph à lɛ nlò a njɔ̀ꞌɔ̀ alaꞌà Nasareth yìi ɨ̀ lɛ ntswe a Galilea aa, ŋ̀kɨ ŋkɔꞌɔ ŋ̀ghɛɛ nɨkurə nɨ Bethelehem nìi mə nɨ lɛ ntswe a alaꞌa Yudea aa, a bə̂ àdɨ̀gə̀ yìi mə bɨ lɛ njwe Mfɔ̀ David ghu aà. Joseph à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ghu aa nloŋ mə à lɛ mbə ŋû àtsə̂ David aà. 5 À lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ghu mə yu ghɛɛ ŋwàꞌànə ɨkûm yi bo yǐ Mary yìi mə à lɛ ŋkosə nɨ̂ ŋ̀gwɛ̂ yì aà. Mary à lɛ ntswe nɨ mû. 6 Àjàŋ mə bo lɛ ntswe a Bethlehem aa, a tsɨgə̀ mu wâ; 7 ǹjwe mû yì yî ǹtsyàmbìì yî m̀bâŋnə̀, ǹlɨmtə yi nɨ̂ ɨ̀bàꞌa ɨtsə̀ꞌə̀, ǹnɔŋsə yi nɨ̂ àkhɨ̀ mɨjɨ naà ǹloŋ mə kaa àdɨ̀gə̀ a lɛ ŋwaꞌà a mbo bo wa ndâ bɨ̀gɨ̀ɨ̀ tswê aà.

Bɨ̀tsèè bɨ mbi bo bɨ̀ baangel

8 Bɨ̀tsèè bɨ mbi bǐ mɔꞌɔ bɨ lɛ ntswe maa mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌa, a atu ntaꞌa, m̀bɛ nɨ̂ m̀bî jyaa. 9 Bo kà mə̂ aa mbɛ nɨ̂ m̀bî jyaa jya aa, Angel M̀màꞌàmbi a wiꞌìkə̀ m̀fɛꞌɛ a nsi mbo. Ŋ̀kàꞌa Mmàꞌàmbi yìi mə ɨ ŋwèènə̀ tsiꞌì ŋ̀wèènə̀ aa, ɨ ta ŋkarɨsə waa, nɨ̀bɔꞌɔ nì wè nɨ tswâ waa, 10 la angel wa a swoŋ a mbo bo mə: “Nɨ̀ tsuu bɔꞌɔ bə̂, wa mə̀ zì aa nɨ̀ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ a mbo bù, yìi mə ɨ̀ ka zì nɨ nɨ̀dorə nì wè a mbo ŋù ǹtsɨ̀mə̀. 11 Bɨ jwè mə Ŋgàŋywèènsə̀ ghùù, mə nɨ Kristo M̀màꞌàmbî aa, a ɨtugə mbi sìi, a nɨkurə Mfɔ̀ David. 12 Àlènsə̀ yìi mə a ka dɨ̀ꞌɨ̀ a mbo bù aa, a bə mə, nɨ̀ ka ghɛɛ yə mu yì m̀bɔrə tâ bɨ̀ lɨmtə yi nɨ ɨbàꞌa ɨtsə̀ꞌə̀, ǹnɨ̀ŋ yi nɨ àkhɨ̀ mɨjɨ naà.”

13 À ghə̀ə kɨ màŋsə, ǹtsǔntsò baangel yî wè bɨ lô a aburə nsɨgə, ǹyəə nɨ̂ ɨ̀kòò ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ Nwî ghu, ǹswoŋə nɨ mə,

14 “Nɨ̀ghaꞌa a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə à tswe a aburə ŋkɔꞌɔ ntsɨrə aà,

m̀bɔɔnə a mbo bə̀ fàa nsyɛ bìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ a dorɨtə nloŋ ŋgaa yàà aà.”

15 Nòò wa mə baangel bya bɨ lɛ mbù mmaꞌatə waa ŋ̀kɔꞌɔ ŋghɛɛ a aburə aa, bɨ̀tsèè bɨ mbi bya bɨ tɨgə̀ ŋ̀ghaa bo nɨ bo mə, “Nɨ̀ ghɨrə bìꞌinə̀ ghɛɛ a Yerusalem, ŋ̀ghɛɛ nyə annù yìi mə a fɛꞌɛ ghu, M̀màꞌàmbi a kɛꞌɛnə̀ a mbo bìꞌinə̀ aà.”

16 Bo lɛ ntswaꞌatə ŋghɛɛ nyə Mary nɨ Joseph nɨ mu wa a nɔ̂ŋ a akhɨ mɨjɨ naà. 17 Bɨ̀tsèè bɨ mbi bya bɨ yə mu wa ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀ a mbo bo ajàŋ yìi mə baangel bya bɨ lɛ nswoŋ nloŋ mu wa aà. 18 Ŋ̀gɔ̀ŋ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ nyuꞌu aa, bɨ lɛ nyɛrə ànnù ya mə bɨ̀tsèè bɨ mbi bya bɨ lɛ nswoŋ aà. 19 Mary à lɛ nlɔ̀gə ɨnnù jyâ tsɨ̀m ǹləə a ntɨɨ yu ntɨgə mmɔɔntə nɨ̂ àtû yi ghu. 20 Bɨ̀tsèè bɨ mbi bya bɨ lɛ mbù ǹlo ntɨgə mbɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀ waa, ǹyəə nɨ̂ ɨ̀kòò ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ Nwî ghu nloŋ ànnù yìi mə bo lɛ nyuꞌu ŋkɨ nyə a boòntə̀ tsiꞌì wa ajàŋ yìi mə baangel bya bɨ lɛ nswoŋ aà.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntswě ɨkum Yesu aà

21 Ǹjwî ɨ tsyà mə ji nɨfwaa, a ajàŋə mə bɨ lɛ ŋŋetə yi aa, bɨ tswê ɨ̀kǔm yi nɨ Yesu, ɨ̀kùm wa mə angel wa lɛ mfa mbɔŋ tâ bɨ̀ tswe nɨ yu a atoꞌo aà.

22 Nòò à lɛ ŋkùꞌù mə tâ taà yi bô ǹdè yi ghɨrə annǔ nsìꞌî waa tâ bo laa nyoŋə nɨ nɔ̀ŋsə̀ Moses, bo lɔ̀gə̀ Yesu mə tâ bo bo kɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem, tâ bo ghɛɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ yi a mbô M̀màꞌàmbî, 23 ŋ̀yoŋ ajaŋ mə a lɛ ntswe bɨ ŋwàꞌànə̀ a nɨ nɔ̀ŋsə̀ M̀màꞌàmbî aà, “M̀fòò àjɛ̀ɛ̀ mâŋgyɛ̌ ntsɨ̀m yìi à nɨ mûmbâŋnə̀ aa, bɨ ntswe nɨ̂ ǹlə̀ə̂ yi nɨ̂ àyàrə ayoo a mbô M̀màꞌàmbî.”* 24 Bo lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ aa ta ɨ kɨɨ màꞌà Nwî, “nɨ bɨ̀bugɨ̀rəmɨ̀kuu bi baa bo bɨ̀ bɨ̀tsɔꞌɔ bî kə̀gə bi baà.”* Ɨ yòŋə̀ nɨ̂ àjàŋ yìi mə nɔ̀ŋsə̀ Nwì à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ aà.

25 Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe a Yerusalem, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Simon, a bə ŋù yìi mə mɨ̀nnû mi lɛ ntsinə, a kɨɨ̀ bɔꞌɔ nɨ̂ Nwî. Àzwì Nwî a tswê ghu nu, a yuꞌutə̀ nɨ̂ noò yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à ka yǐ ləꞌətə mɨntɨɨ mɨ baIsrael aà. 26 Lɛ boŋ Àzwì Nwî a lɛɛ̀ ǹdɨꞌɨ ghu mbo mə à ka yǐ yə Àyɔꞌɔ̀ Nwì M̀màꞌàmbi wa ɨ bɔ̌ŋ kwo. 27 Àzwì Nwî a lɛ tintə yi mə tâ à zi a ndâmàꞌanwì maa njwi mə bɨ lɛ nzì nɨ mu wa aà. Ta bɨ̀ Yesu nɨ̀ ǹdè yì bɨ zì mə̂ nɨ ghu a nlwensə nɔ̀ŋsə̀ aa 28 a ŋɛɛ̀ yi ntugɨtə a mbo yu, ŋ̀ghaꞌasə Nwî ǹswoŋ mə,

29 “M̀màꞌàmbî, màꞌàtə tâ àbùꞌû yô tâ à ghɛɛ nɨ̂ m̀bɔɔnə

nyòŋə nɨ nɨ̀ghàa nô;

30 ǹloŋ mə miꞌì ma mɨ yə̀ mə̂ ànnǔ nyweensə bə̀,

31 yìi mə ò tàŋtə̀ mə̂ ǹləə a nsi miꞌi bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀ aà,

32 a bə̂ ŋ̀kàꞌà a ŋka ndɨ̀ꞌɨ mânjì ghò a mbo bə̀ bɨ ɨtoo dàŋ,

ɨ zì nɨ nɨghaꞌa a mbo bə̂ bo baIsrael aà.”

33 Taà yì bô ǹdè yì bɨ lɛ nyɛrə nloŋ annù yìi mə bɨ lɛ nswoŋ mbɨꞌɨ ŋgaà yì aà. 34 Simon a tɨgə̀ ǹnɨŋ mbɔɔnə a nu bo nswoŋ a mbo Mary, ndè yì, mə,

“Mu ghùlâ à ka yǐ ghɨ̀rə̀ tâ bə̀ bî ghàꞌàtə̀ wo, ɨ kɨ ŋɛntə bî ghàꞌàtə a alaꞌa baIsrael.

À ka yǐ bə alènsə̀ yìi mə bə̀ ka yǐ tɨgə ŋghàa nloŋ ŋgaà yì, ɨ tuu nɨ̂ ànnû yi,

35 tâ munwi ǹtsò tâ à kɨ nso ntɨɨ̀ ghô.

Tâ ɨ̀nnù jìi mə bə̀ bî ghàꞌàtə̀ mɔ̀ɔ̀ntə a mɨ̂ntɨɨ bo aa, tâ bɨ̀ ghɨrə tâ ɨ̀ fɛꞌɛ nlaa.”

36 Ŋ̀gàŋtoò Nwì yî màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Anna, a bə mu Fanuel, yìi mə à lɛ nlǒ a ŋgwɛ̀ꞌɛ Asher aà. A tɨ bə aa boŋ à lwèn mə̂. À lɛ nyɔꞌɔ ntswe bô ǹdoò yì tsiꞌì ɨ̀lòò ji sàmbaa a kwô. 37 A tɨgə̀ ǹtswe tsǒ ŋ̀kwiꞌi màŋgyɛ̀ ɨ ɨlòò mɨghum mi nɨfwaa ǹtsò ji nɨkwà. Kaa à lɛ kɨꞌɨ̀ nìi ndâmàꞌanwì m̀màꞌàtə̀, ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ Nwî, ǹsiꞌisə nɨ̂ ɨ̀bɨɨnû yi tɨ jɨ, ntsàꞌàtə̀ nɨ̂ Nwî a nɨ̂tugə bo bɨ̀ a siꞌinə. 38 À lɛ ŋkɨ nzi tsiꞌì maa bàŋtə̀ noò, m̀fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, ŋ̀ghaa nloŋ ŋgaa mu wâ, a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ sɨ bɛ nɨ mə tâ Nwìŋgɔ̀ŋ à tsuꞌu atu Yerusalem aà.

39 Nòò yìi mə bo lɛ ŋghɨ̀rə ɨnnù tsɨ̀m ǹyoŋə nɨ nɔ̀ŋsə̀ M̀màꞌambi aa, bo lɛ mbù mbɨɨ fu a Galilea, ŋghɛɛ a nɨkurə bo a Nazareth. 40 Mu wa à lɛ ntɨgə ŋkwe, ntswe nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀, ŋ̀kɨ nluu nɨ mɨ̀tsyɛ̀; ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî ɨ tswê ghu nû.

41 Taà yì bô ǹdè yì lɛ sɨ kɔꞌɔ nɨ a Yerusalem a atû àlòò a atû àlòò a noò ɨ̀kòò Passa. 42 Nòò yìi à lɛ mbə ɨ̀lòò nɨghûm ǹtsò baa aa, bɨ lɔgə̀ yi bo bo kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀ ghu tsiꞌǐ ajàŋ yìi bɨ lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aà. 43 Bo màŋsə̀ mə ɨkòò wa ŋka ŋkwɛɛ, mu wa, làꞌà Yesu, a benə̀ ǹtswe a njɨ̀m a Yerusalem, kaa taà yì bô ǹdè yì waꞌà zî. 44 Lâ bo lɛ sɨ waꞌatə nɨ mə à tswe a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bìi mə bo bo lɛ sɨ zìnə̀ aà, ntɨgə ŋghɛɛ, ntəə nɨtəə nɨ jwi yì m̀fùùrə; ǹlɔɔ yi a mbɛ̀ɛ ɨ̀kàꞌâ jyaa bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋgwɛ̀ꞌɛ jyaa. 45 Bo lɔ̀ɔ̀ mə̂ yi kaa waꞌà yə, mbu mbɨ̀ɨ̀ fu a Yerusalem a nlɔ̀ɔ̂ yi ghu. 46 Ǹjwî ɨ̀ tɨ̀ mə̂ tɨ tsyà ji tarə, bɨ yə̂ yi a ndâmàꞌanwì a tswê a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀dɨ̀ꞌɨ̀ bɨ ɨ̀nnû, ǹyuꞌutə nɨ̂ ànnù yìi mə bo lɛ sɨ swoŋ aa, ŋkɨɨ mbetə nɨ̂ ɨ̀betə̀ a mbo bo. 47 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ nyuꞌu ànnù yìi mə à lɛ sɨ ghàà aa, bɨ lɛ nyɛrə nloŋ mɨtsyɛ̀ mìi mə à lɛ ntswe nɨ mu aa, bo bɨ̀ ɨ̀kwiꞌi jìi à lɛ sɨ fa aà. 48 Nòò yìi mə bɨ lɛ nyə yi aa, ànnù lɛ ntsyà waa, ǹdè yì a swoŋ ghu mbo mə, “Mû ghà, ò ghɨ̀rə nɨ̀ bìꞌì lâlà aa a ya lɛ? Ye ajàŋ mə ò fa ŋgɨꞌɨ a mbo bìꞌi taà ghò, bìꞌì ghaà ǹlɔɔ nɨ̂ ghô aà.”

49 A kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ ghɨ̀rə̀ ŋ̀ghaa nlɔɔ nɨ̂ gha aa a ya lɛ? Nɨ̀ sɨ̀ zi mə a kuꞌunə a mbo mə̀ mə tâ mə̀ tswe a nda Taà ghà aa ɛ?” 50 Lâ, kaa bo lɛ ŋwaꞌǎ njiꞌì ànnù yìi mə à lɛ sɨ swoŋə a mbo bo aa naŋsə̀ ǹzi.

51 À lɛ nlò ǹyoŋə waa bo bo sɨgə ŋghɛ̀ɛ̀ fu a Nazareth. A tɨgə̀ ǹyuꞌunə nɨ̂ waa. Ǹdè yì à lɛ naŋsə nləə ɨnnù ma jû tsiꞌì tsɨ̀m a mûm ǹtɨɨ yu. 52 Yesu à lɛ ntɨgə ŋkwe nɨ mɨ̀tsyɛ̀ bo bɨ̀ àjɨ̀ŋə nû, Nwìŋgɔ̀ŋ bo bɨ̀ bə̀ kɔ̀ŋə̀ nɨ yi.

3

Àjàŋ mə Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̀ a ŋkì à lɛ sɨ swoŋ annù Nwî aà

(Mt. 3.1-12; Mk. 1.1-8; Jn. 1.19-28)

1 À lɛ mbə nɨ̂ ɨ̀lòò jìi mə ɨ lɛ nyweꞌe nɨghûm ǹtsò ǹtaà a noò yìi mə Tiberias à lɛ mbə Kaisa aa, Pontius Pilate a bə Gumnaa a Yudea, Herod a saꞌà nɨ̂ Galilea, mumaà yi Philip a saꞌà nɨ̀ Ituria, nɨ Trachonitis Lysanias a saꞌà nɨ̀ Abilene, 2 Annas bo Kaifas bə̂ ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì jî wè; nɨ̀ghàà nɨ Nwî nɨ lɛ nzì a mbo Jɔn mu Zecharias a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀, 3 a tɨgə̀ ŋ̀karə ɨbuꞌù ɨtoò tsɨ̀m jìi ɨ lɛ ntswe a Jordan aa, ǹswoŋə nɨ mə tâ bə̀ bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa, ŋkwɛrə ŋkì tâ bɨ̀ liꞌinə ɨfansənnù jyaa. 4 À lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ ma laà a bə aa ajàŋ yìi mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə ŋgàŋntoò Nwì Yesiah aa mə,

“Ǹjì ŋù ɨ tɔŋnə nɨ a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ ǹswoŋə nɨ mə,

‘Nɨ̀ naŋsə a mânjì M̀màꞌàmbi,

ǹnaŋsə ɨyaà ji tâ ɨ̀ tsinə,

5 Nwì à ka tsɨrə ɨdɨgə mɨbɔrə ɨ̀ tsɨ̀m,

ɨ kɨɨ sɨgɨsə mɨntaꞌa mì wə̀ bo bɨ̀ mì kə̀gə mɨ̀tsɨ̀m,

ɨ ghɨ̀rə tâ ɨ̀dɨ̀gə̀ jî ŋɔ̀rɨ̀kə̌ tsɨ̀m tâ ɨ̀ tsinə.

Ɨ lwensə mɨbɨrə mɨ̀tsɨ̀m tâ mânjì à laanə.

6 Tâ mu ŋǔ ntsɨ̀m tâ à yə ajàŋ mə Nwì a yweensə bə̂ aà.’ ”*

7 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ yî ghàꞌàtə̀ ɨ lɛ sɨ zì a Jordan mə tâ Jɔn à murə waa a ŋkì. A swoŋ a mbo bo mə, “Bù bɔɔ bɨ nô, a ghuu aa a wàꞌàsə wò mə tâ nɨ̀ khə alwintɔŋə Nwî yìi mə a zì aa ɛ? 8 Tâ nɨ̀ ka ŋkoonə mɨ̂ntà mìi mə mɨ dɨ̀ꞌɨ mə nɨ̀ bə̀ŋkə̀ mə̂ mɨ̂ntɨɨ̀ muu mmaꞌatə ɨbɨ̂ ghuu. Ǹtsuu ɨ kɨ swoŋə nɨ mə, ‘Taà yìꞌì à nɨ aa Abraham’. Mə̀ swoŋ a mbo bù mə Nwì à zî àjàŋ mə mbə yu bəŋkə̀ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ jû ɨ tɨgə̀ m̀bə bɔɔ bɨ Abraham. 9 Tsiꞌì tsɨ̀tsɔ̀ŋ wa bɨ nɔ̀ŋsə̀ mə̂ ǹjàà ǹlɔɔ nɨ̂ ŋ̀wâ ɨtì ghu tsiꞌǐ mɨ̂ŋgàŋ! Ɨ̀tǐ tsɨ̀m jìi mə kaa ɨ sɨ mɨ̂ntà mî sɨgɨ̀nə̀ koonə aa, bɨ ka wǎ mmàꞌa a mɔꞌɔ tâ ɨ̀ khɨ.”

10 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ betə̀ yi mə, “Bìꞌì ka tɨgə ghɨ̀rə̀ aa mə akə aa ɛ?”

11 A kwiꞌi a mbo bo mə, “Ŋù yìi mə à tswe nɨ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ ji baa aa, tâ à fa yî mɔꞌɔ a mbo ŋù yìi mə kaa à sɨ̀ nɨ̂ yi tswê aà. Ŋù yìi à kɨ ntswe nɨ mɨ̀jɨ aa, tâ à ka nyatə a mbo bə̀.”

12 Ŋ̀gǎŋkwɛrə tax ɨ lɛ ŋkɨ nzi mə bɨ̀ murə waa a ŋkì, m̀betə yi mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, bìꞌì ghɨrə yìꞌi ŋgaa mə akə lɛ?”

13 A kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ ka ŋkwɛrə tsiꞌì àyoo yìi nɨ̀ tswe nɨ̂ ŋ̀kwɛ̀rə aa, ǹtsuu kɨ kwɛrə ɨ tsyà.” 14 Bɨ̀sogyɛ̀ lɛ ŋkɨ mbetə yi mə, “Ŋ̀gaà yìꞌì ɨ̀ bə la aa ɛ? Bìꞌì ka ghɨ̀rə mə akə aa ɛ?”

A kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ tsuu njoo bə̂ nɨ fɨ̀kɔ̀rə̀ ɨ kɨ twɛɛ kwɛrə. Ǹtsuu ɨbaŋnənnù a atu bə̀ kɨ tswɛɛ, ɨ kwɛrə nɨ̂ ǹjoò jyaa, ŋ̀kɨ mbeentə mə ŋ̀kabə yìi mə bɨ tu ghuu ghu aa ɨ̀ kùꞌùnə̂.”

15 Àjàŋ mə bə̀ bya bɨ lɛ sɨ waꞌatə mə ànnù yî wè yî mɔꞌɔ a ka fɛ̀ꞌɛ̀ aa, bo bɨ̀tsɨ̀m lɛ sɨ tɨgə mbetə nɨ̂ ɨ̀betə̀ ǹloŋ ŋgaa Jɔn mə à laà m̀bə yu mbə Ayɔꞌɔ̀ Nwì wa aa ɛ? 16 Jɔn a fâ àkwiꞌi a mbo bo bɨtsɨ̀m mə, “Mə̀ murə ghuu aa a ŋkì, lâ ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à tswe ghu yìi mə a yòŋə a njɨ̌m mə, à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyà gha, kaa mə̀ tɛꞌɛ̀ kɨꞌɨ̀ kùꞌùnə̀ mə mbə mə̀ fɛɛ̀ mɨ̀ŋkɨ̀rə̀ mɨ ntâm mi bə̂. À ka yǐ kɨ murə ghuu aa a mûm Àzwì bo bɨ̀ a mum mɔꞌɔ. 17 Àyoo nsəgə mɨ̀sàŋ a tswe ghu abo, à ka səgə mɨ̂sàŋ mya ɨ tii ntsàꞌa tsɨ̀m fiꞌisə ɨ tɨgə ghotə mɨsàŋ mya a mûm àta yu, ɨ bàŋnə tɔɔ ntsàꞌà jya a nɨ mɔꞌɔ yìi mə ɨ khɨ kaa waꞌà m̀mɛ̀ aà.”

18 Ma mùu ajàŋ Jɔn à lɛ sɨ dɨꞌɨtə waa nɨ bɨ̀mânjì bî ghàꞌàtə̀ ǹswoŋə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a mbo bə̀. 19 Lâ, Jɔn à lɛ ŋghààntə Herod yìi à lɛ mbə Gûmnàà aa nloŋ mə à lɛ ŋkwɛrə Herodias, ŋgwɛ̂ ǹdɨ̂m yì, ŋ̀kɨ ŋghɨrə ɨnnù jî bɨ jì ghàꞌàtə̀ jî mɔꞌɔ̀. 20 Herod a kuꞌùsə̀ m̀bu ŋghɨ̀rə̀ bə̂ ànnù yî tɨ̀nsə̀, ǹtswa Jɔn m̀fɨɨ a ndâtsaŋə̀.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ mmurə Yesu a ŋkì aà

(Mt. 3.13-17; Mk. 1.9-11)

21 Nòò yìi mə bɨ lɛ murə bə̀ bɨtsɨ̀m a ŋkì aa, Yesu à lɛ ŋkɨ nzi bɨ murə̀ yi a ŋkì. Bɨ mùrə̀ mə̂ yi a kâ ǹtsaꞌatə Nwî, àbùrə̀ a ŋaꞌanə̀. 22 Àzwì Nwî a lô a aburə nsɨgə ntəə ghu atu mbə tsǒ bugɨrəmɨ̀kuù. Ǹjì ɨ lô a aburə ŋghaa nswoŋ mə, “Ò nɨ mû ghà yî m̀bàŋnə̀ yìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aà, mə naŋsə ndorɨtə nloŋə ghô.”

Ŋ̀kàŋətsə Kristo

(Mt. 1.1-17)

23 Yesu à lɛ ŋka nlɔgɨnə ɨfàꞌà yi aa boŋ à bə̀ mə̂ ɨ̀lòò mɨghum mi ntarə̀, bə̀ waꞌatə̀ nɨ mə à nɨ mu Joseph yìi mə

à lɛ mbə mu Heli.

24 A bə mu Matthat,

a bə mu Levi, a bə yì Melchi,

mbə yî Janni, mbə yî Joseph.

25 A kɨ̂ mbə yî Mattias, a bə yì Amos,

mbə yî Nahum, yìi à lɛ mbə mu Esli,

mbə yî Naggai,

26 a bə mu Maaf,

a bə mu Mattathias, mbə mu Semein,

mbə yî Josech, mbə yî Joda,

27 a bə mu Joanan, mbə yî Rhesa

ŋkɨ mbə mu Zerubabel, mbə mu shealtiel,

mbə mu Neri,

28 mbə yî Melchi,

mbə yî Addi, mbə yî Cosan,

mbə yî Elmadam, mbə yî Er,

29 mbə yî Joshua, mbə yî Eliezer,

mbə mu Jorim, mbə mu Matthat

mbə mu Levi,

30 a bə yì Simeon,

mu Yuda, mu Joseph,

mu Jonam, mu Eliakim,

31 a bə mu Melea, a bə yì Menna,

a bə yì Mattatha, mbə mu Nathan,

mbə mu David

32 a bə mu Jesse,

mbə mu Obed, mbə mu Boas,

mbə mu Sala, mbə mu Nahshon

33 mbə mu Amminadab, mbə mu Admin, mbə yî Arni,

mbə yî Hezron, mbə mu Perez,

mbə mu Yuda

34 mbə mu Yakob,

mbə mu Isaac, mbə mu Abraham,

mbə mu Terah, mbə yî Naho,

35 a bə mu Serug, mbə mu Reu,

mbə mu Peleg, mbə mu Eber,

ŋkɨ mbə mu shela,

36 mbə mu Cainan,

mbə mu Arfaxad, mbə mu Shem,

mbə mu Noah, mbə mu Lamech,

37 a bə mu Methuselah, mbə mu Enoch,

mbə mu Jard, mbə mu Mahalaleel,

mbə mu Cainan,

38 a bə mu Enos,

mbə mu Seth, mbə mu Adam,

Mbə mu Nwì.

4

Àjàŋ yìi mə Devil à lɛ ŋkwàꞌànə̀ Yesu aà

(Mt. 1.1-11; Mk. 1.12-13)

1 Yesu a lô wa ŋkǐ Jordan, Àzwì Nwî a luu ghu nu, nlɔgə yi ntsyasə a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ 2 a tswê ghu mɨtugə mɨ njwi mɨ̀ghum mi nɨkwà, Devil a kwàꞌànə̀ yi. A nɨ ǹdùu njwi mà jû, kaa à lɛ ŋwaꞌǎ ayoò tsu jɨ̂; ǹjwi jya mɨghum mi nɨkwà kà maa ntsya, ǹjì ɨ yaŋə̀ yi. 3 Devil a swoŋ ghu mbo mə, “Mbə ò bə Mu Nwì, ò swoŋ a mbô ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ yû mə tâ ɨ̀ bəŋ ntɨgə abaà.” 4 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî mə, ‘kaa ŋù à sɨ ntɨ̀ɨ̀ tswe nloŋ aa tsiꞌì àbaa yuyu bə̂.*’ ”

5 Devil a bû ǹlɔgə yi ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ ghu a ndəŋ, ndɨꞌɨ ɨtoò tsɨ̀m jìi mə bɨ̀fɔ̀ bɨ mbi bù saꞌa aa ghu mbo tsiꞌǐ nɨ mû ǹtsirə̀ nòò, 6 ǹswoŋ ghu mbo mə, “Mə̀ ka fa adaꞌa a mbo wò mə tâ ò ka mbuꞌutə ɨtoo mà jû tsiꞌì tsɨ̀m tâ ɨ̀ kɨ ŋka ŋghaꞌasə nɨ̂ ghô; ǹloŋ mə bɨ fà mə ɨtoo mà jû tsiꞌì tsɨ̀m a mbo mə̀, mə̀ tswê nɨ̀ mɨ̀dàꞌà a mfa a mbo ŋù yìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aà. 7 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, m̀bə ò bii mə ò ka mii gha, boŋ mə̀ ka fa ɨtoo mà jû tâ ò tɨgə mbuꞌutə.” 8 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə Nwì mə,

‘Ka mii tsiꞌì M̀màꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ ghò,

ŋ̀kɨɨ ŋka mfaꞌa tsiꞌì ghu mbo yuyu.*’ ”

9 Devil a bû ǹlɔgə Yesu ŋghɛɛ nɨ ghu a Yerusalem, ǹtɛꞌɛ yi wa atu nɨdòò nɨ ndâmàꞌanwì, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Mbə ò bə Mu Nwì, ò tsɔꞌɔnə̀ ǹlo fàa atu nda nnàŋə a nsyɛ̂; 10 ǹloŋ mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî mə,

‘Nwì à ka swoŋ a mbo baangel bi nloŋə gho

mə tâ bɨ̀ ka mbɛ nɨ̂ ghô,’

11 ŋ̀kɨ mbu nswoŋ mə,

‘Bo ka tɨgə ŋɛɛ gho ɨ tugɨtə a mbo bo a ndəŋ

mbɨ̀ꞌɨ̀ ò tumə̀ àkòrə̂ yo a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀.’* ”

12 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ mə, ‘Tsùu a Mmàꞌàmbî Nwɨ̀ŋgɔ̀ŋ ghǒ kwàꞌànə̀.’* ” 13 Nòò yìi mə Devil à lɛ màŋsə a ŋkwàꞌànə Yesu aa, à lɛ mmàꞌàtə̀ yi ŋghɛɛ yi, nyweꞌe a noò yìi mə à lɛ mbù ntswe nɨ̂ àbwarə yî dàŋ aà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nlɔ̀gɨ̀nə afàꞌâ yi a Galilea aà

(Mt. 4.12-17; Mk. 1.14-15)

14 Yesu a màꞌàtə̀ m̀bu mbɨ̀ɨ̀ fu a Galilea, nluu nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Azwì Nwî. Ŋ̀gàn ǹloŋ ŋgaa yì ɨ ghɛɛ̀ nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə tsɨ̀m jìi mə ɨ lɛ ŋkarɨsə Galilea aà. 15 Yesu a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹtɨgə ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî a ndâŋghòtə baYuda, bə̀ bɨtsɨ̀m bɨ ghaꞌasə̀ nìi.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntuu Yesu a Nazareth aà

(Mt. 13.53-58; Mk. 6.1-6)

16 Yesu a ghɛɛ̀ a Nazareth a adɨgə yìi mə à lɛ ŋkwe ghu aà; à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ aa ŋkuu a ndâghòtə a ajàŋ yìi mə à lɛ sɨ ghaꞌasə ŋghɨrə a njwîŋ̀gɔ̀ŋ aà, m̀bɨɨnə ntəə a ndəŋ a ntwoŋ nɨ̀ghàà nɨ Nwî, 17 bɨ fâ àŋwàꞌànə ŋgàŋntoò Nwì Yesaiah ghu mbo, a ŋaꞌà àŋwàꞌànə̀ ya, nyə adɨgə ya yìi mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ ghu mə,

18 “Àzwǐ Mmàꞌàmbi a tswe a nu mə̀,

ǹloŋ mə à tsɔ̀ꞌɔ gha mə mə̀ mə̀ ka nswoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ a mbô ŋ̀gàŋə̂fum.

À tòo gha mə tâ mə̀ kɛꞌɛnə a mbo ŋ̀gàŋətsaŋ mə bɨ ka fiꞌisə waa,

ɨ kɨɨ swoŋə a mbo bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ mə tâ bɨ̀ ka nyə ɨdɨgə.

Bə̀ bìi mə bɨ nɨꞌɨ nɨ̂ waa laa bɨ ka kɛntə a nɨ̀ꞌɨ bo,

19 ɨ kɨɨ kɛ̀ꞌɛ̀nə̀ a mbo bə̀ mə nòò yìi mə Mmàꞌàmbî à ka ghɨ̀rə ɨ̀bɔ̀ŋ a nu bo aà à kùꞌù mə̂.”*

20 À màŋsə̀ mə̂ aa, ŋkusə àŋwàꞌànə̀ ya mfa fu a mbo ŋgàŋàfàꞌà ǹdâŋghotə wâ, ǹtɨgə ntswe a nsyɛ̂. Miꞌi mɨ bə̂ bɨ̀tsɨ̀m wa nda mɨ bəŋkə̀ ǹtɨgə nlii nìi. 21 A lɔ̀gɨ̀nə̀ ǹtɨgə nswoŋ a mbo bo mə, “Sìi, ànnù yìi mə bɨ ŋwaꞌanə fàa adɨgə aŋwàꞌànə̀ aa, a fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ mboontə nɨ̀ yuꞌù.” 22 Bə̀ bɨtsɨ̀m bɨ lɛ sɨ tɨgə nswoŋ ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ ǹloŋ ŋgaà yì. Ŋ̀kɨɨ yɛrə nɨ mɨ̀ghàà mɨ mbɔɔnə mìi mə lɛ sɨ fɛ̀ꞌɛ̀ ghu ntsù aà; ǹtɨgə nswoŋ nɨ mə, “À sɨ̀ tsiꞌì mu Joseph wa à ghuà bə aa ɛ?”

23 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “ Mə̀ zi mə nɨ̀ ka swoŋ nɨghàà nî nǎnaa nuà a mbo mə̀, ‘Dokta, tsuꞌu ɨbɨ̀ɨnû ghô; ɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì swoŋ mə tâ mə̀ kɨ ŋghɨrə ɨnnù jî yɛ̌yɛrə jìi mə nɨ̀ kɨ̀ yuꞌu mə mə̀ kɨ̀ ghɨ̀rə a Kapernaum aa, fàa nɨkurə bù.’ ” 24 Yesu a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ mə, “Tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkòŋ, mə̀ swoŋ a mbo bù mə kaa bɨ sɨ ŋgàŋntoo a alaꞌa bo bii. 25 La mə̀ swoŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, bɨ̀kwìꞌì bɨ bâŋgyɛ̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɛ ntswe a alaꞌa Israel wa noò Elijah, mə Nwì a lɛ ntsetə aburə atu ɨ̀lòò ji tarə nɨ bɨ̀sàŋ bi ntoꞌo, kaa mbə̀ŋ waꞌà loo, mɨ̀kwenə̀ yî ǹtɨ̀ɨ̀ a kuu wa alaꞌà. 26 Kaa Nwì à lɛ waꞌǎ Elijah a mbo ŋù dàŋ too ntsyatə mâŋgyɛ Zarephath yuyu yìi mə à lɛ ntswe a alaꞌa Sidon, mbə ŋkwiꞌi màŋgyɛ̀ aà. 27 Ŋ̀gàŋəkɨ̀kwen ɨ lɛ ntswe a alaꞌa Israel ŋghaꞌa wâ noò ŋ̀gàŋntoò Nwì Elisha; a kɨ̂ mmɛ tsiꞌì Naaman, ŋù baSyria yìi mə bɨ lɛ ghùrə akɨ̀kwen yi.”

28 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntswe wa ndâŋghòtə aa, bɨ yùꞌù mə annù yìi mə Yesu à swòŋ aa, ǹtɔ̀ŋə̂ waa ɨ naŋsə̀ ǹlwi, 29 bo bɨɨ̀nə̀, ǹtii yi mfɛꞌɛ nɨ ghu wa mûm àlaꞌa bo, ǹlɔgə yi ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ ghu a mbɛ̀ɛ̀ ntaꞌa yìi mə bɨ̀ lɛ mbɔɔ alaꞌa ya ghu aà, a adɨgə yìi mə mbaa ɨ lɛ ntswe ghu aa mə bɨ bɨŋsə yi ghu. 30 La Yesu a bâŋnə̀ ǹtsya a tɨtɨ̀ɨ bo ŋghɛɛ yi.

Ŋù yì mɔꞌɔ yìi mə à lɛ ntswe nɨ̂ àzwì yî bɨ̂ aà

(Mk. 1.21-28)

31 Yesu a maꞌàtə̀ ǹsɨgə ŋghɛɛ a Kapernaum, yìi mə à nɨ njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì mɔ̀ꞌɔ a Galilea aà. À bə a njwîŋgɔ̀ŋ a ghɛɛ̀ ŋ̀ka ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî. 32 Bə̀ yɛrə̀ a ajàŋ yìi mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aà, ǹloŋ mə nɨ̀ghàà ni nɨ lɛ ntswe nɨ àdàꞌà. 33 Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe wa ndâŋghòtə mə à lɛ ntswe nɨ̂ àzwì demon yî bɨ̂. À yə̀ mə̂ Yesu aa, nyəꞌə tsiꞌì nɨ̀ ǹjì yî ǹtɨ̀ɨ̀, ǹswoŋ mə, 34 “Ah! Màꞌàtə̀ yiꞌi! Ò tswe aa nɨ̂ àkə̀ biꞌinə̀, a Yesu, mu Nazareth? Ò zi aa a ntâ ŋ̀gɨꞌɨ a nu bìꞌì aa ɛ? Wa mə̀ zi ŋû yìi mə ò nɨ ghu aà. Ò bə aa Yu wa yìi mə à Laa màŋsə̀, ǹlo a mbo Nwì aà.”

35 La Yesu a wenə̀ yi nswoŋ mə, “Kutə ntsû ghô, fɛ̀ꞌɛ̀ ghu nû!” Àzwì yî bɨ ya a maꞌà ŋû wa a nsyɛ a tɨtɨ̀ɨ bo, m̀fɛꞌɛ ghu nû, la kaa waꞌà yi bâŋnə̀ ǹləənsə.

36 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ lɛ ntswe wa nda aa, bɨ yɛrə̀ ǹtɨgə nswoŋə bo nɨ bo mə, “Àa ajàŋə mbuu nɨghàa akə a yuà aa ɛ? Ǹloŋ mə à wenə ɨzwì jî bɨ nɨ̀ àdàꞌà bo bɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ ɨ fɛꞌɛ̀kə̀.” 37 Ŋ̀gàn yì ɨ̀ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a ɨdɨgə tsɨ̀m maa mbùꞌù àlàꞌà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə bə̂ bî ghàꞌàtə̀ aà

(Mt. 8.14-17; Mk. 1.29-34)

38 Yesu a maꞌàtə̀ ǹdâŋghòtə ya ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a nda Simon. Maa noò nɔ̂ŋsə Simon a tswê nɨ fibà yî ǹtɨ̀ɨ̀. Bɨ twoŋə̀ yi mə tâ à zi ŋkwɛtə yi. 39 Yesu a zî ǹtəə wa mbɛ̀ɛ̀ ɨ̀kùu màŋgyɛ̀ wa, ŋwenə fibà wa nswoŋ mə tâ à maꞌatə yi. À swòŋ mə̂ tɨ màŋsə̀ aa fibà wa a maꞌatə mâŋgyɛ̀ wa a burə̀ m̀bɨɨ̀nə̀ ntɨgə nlɔɔ mɨjɨ fa a mbo bo.

40 Nòò à kà mə̂ aa ntso, bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntswe nɨ ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ̀, jìi mə ɨ lɛ tswe nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ tsiꞌǐ ɨbəŋ ɨbəŋ aa, bɨ lɔgə̀ ǹzi nɨ ju a mbo Yesu; a nɔ̂ŋsə̀ m̀bô mi a atu bo yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ, ŋghurə waa. 41 Ɨ̀zwì jî bɨ ɨ lɛ ŋkɨ mfɛꞌɛ a atoꞌo bì ghàꞌàtə̀, ǹyəꞌənə mə, “Ò laa mbə Mu Nwì!” Lâ Yesu a wenə̀ waa kaa waꞌà màꞌàtə̀ mə tâ bo ghaa nloŋ mə ɨ̀zwì jya ɨ lɛ nzi mə Yesu à laa mbə Ayɔꞌɔ̀ Nwì wâ.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ annù a ndâŋghòtə aà

(Mk. 1.35-39)

42 Àbɛ̀ɛ̀ a kà mə̂ aa mfuꞌu Yesu a maꞌàtə̀ mûm àlaꞌa ya ŋghɛ̀ɛ̀ a adɨgə yìi kaa bə̀ lɛ ŋwaꞌà ghu tswê. Bə̀ bya bɨ tɨgə̀ ǹlɔɔ nìi, ŋghɛɛ nyə adɨgə yìi mə à lɛ ntswe ghu aa, kaa waꞌà bù mbii mə à maꞌatə waa. 43 La Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ tswe nɨ̀ ŋ̀ka nsɛ̀ɛ̀nsə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ǹloŋə annù nɨfɔ̀ Nwî ya a mɨkurə mi mɔꞌɔ̀; ǹloŋ mə à nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə bɨ lɛ ntoo gha fàa mbi ghu aà.”

44 Maa ajàŋ a tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ ntɨgə nswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî a mûm ndaŋghòtə jìi ɨ lɛ ntswe a Yudea aà.

5

Àjàŋ yìi Yesu à lɛ ntwoŋ Ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ji ntsyàmbìì aà

(Mt. 4.18-22; Mk. 1.16-20)

1 Yesu à lɛ ntəə a mbɛ̀ɛ àtsùmə ntaꞌa a Gennesaret, bə̀ tinə̀ ǹzi ghu mbɛ̀ɛ̀ a nyuꞌu nɨ̀ghàà nɨ Nwî. 2 A yə̂ ɨ̀kanuꞌu ji baa ɨ tswe wa aghəŋə ŋkì jìi mə ŋgǎŋnlə̂mbwɛ̀ jìi ɨ lɛ ntswe nɨ juu aa, ɨ lɛ mmàꞌàtə̀ m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a nsìꞌi mbunjyâ jyaa. 3 Yesu a kuu wa mûm àkanuꞌu ya yi mɔꞌɔ yìi mə a lɛ mbə yî Simon aa, ǹswoŋ ghu mbo mə tâ à tintə nlo nɨ yu wa aghəŋə ŋkì ŋ̀kuntə nɨ yu. Yesu a tɨgə̀ ǹtswe wa mûm àkànuꞌu ntɨgə ndɨꞌɨ nɨ̂ bə̀ bya ghu.

4 À màŋsə̀ mə̂ a ndɨꞌɨ waa laa, ǹswoŋ a mbo Simom mə, “Ghɛ̀ntə a adɨgə yî tsòtə̀ m̀maꞌa mbunjya yo ya ghu tǎ ko mbwɛ̀.”

5 Simon a kwiꞌi ghu mbo mə, “Masa, bìꞌì ghɨrə nzwi nû yìꞌì nɨ̂tugə kàa tsiꞌì ŋ̀kô àyoò! Lâ m̀bə yìi mə â swǒŋ wô aa, mə̀ ka màꞌa mbunjya yâ.” 6 Bo màꞌà mə mbunjya ya maa noò aa, m̀bwɛ̀ mî ghàꞌàtə̀ mɨ kwo ghu, m̀bunjyâ jyaa jya ɨ tɨgə̀ ǹlɔɔ nàâ ǹtèèŋkə. 7 Bo tɨgə̀ ǹtwoŋ ŋgǎŋakòrə̂ jyaa jìi mə ɨ lɛ ntswe nɨ̂ àkanuꞌu jî mɔꞌɔ jyaa mə ɨ̀ zi ŋkwɛtə waa. Bo zî bo bo lwensə̀ àkànuꞌu jya ji baa ɨ luu, ntɨgə nlɔɔ nɨ bə̂ ǹsɨgə ŋkoŋə a mûm ŋ̀kì. 8 Simon Peta, à yə̀ mə̂ ma la, ŋkenə a nsi Yesu ǹswoŋ mə, “Lò gho a mbɛ̀ɛ mə̀ m̀bâ M̀màꞌàmbî ǹloŋ mə mə̀ nɨ ŋù ŋ̀ghɨ̀rə ɨ̀nnù jî bɨ̂.”

9 À lɛ nswoŋ laa nloŋ mə annǔ kôntsù a lɛ ntswa yi bo bɨ̀ bə̀ bî mɔꞌɔ bya bìi mə bo bo lɛ ntswe aa, ǹloŋ ndùu mbwɛ̀ mya mìi mə bo lɛ ŋko aà. 10 Ma yû a lɛ ŋkɨ mbə annǔ kôntsù a mbo Jɔn nɨ Jɛms, ŋ̀gǎŋakòrə̀ Simon ji mɔꞌɔ, bìi mə bɨ lɛ mbə bɔɔ bɨ Zebedee aà. Yesu a swoŋ a mbo Simon mə, “Tsùu kɨ bɔꞌɔ bə̂; ǹlɔgɨnə tsɨ̂tsɔ̀ŋ, ò ka tɨgə koo aa bə̀.” 11 Bo lɛ nswuŋ ɨkànuꞌu jyaa jya mfɛ̀ꞌɛ̀sə a ntaꞌa mmàꞌatə njoò tsɨ̀m ǹtɨgə nyoŋə nɨ̂ Yesu.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ghùrə ŋû àkɨkwen aà

(Mt. 8.1-4; Mk. 1.40-45)

12 Yesu à kà mə̂ aa ŋghɛɛ wa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ya yì mɔ̀ꞌɔ, ŋù mɔ̀ꞌɔ a zî, yìi mə nû yì ɨ̀ lɛ nluu nɨ̂ àkɨ̀kwen aà. À yə̀ mə̂ Yesu aa, ŋ̀wò ghu nsi à kùu kuu. M̀buꞌu mbo ghu mbo nswoŋ mə, “M̀màꞌàmbî, ò bə kɔ̀ŋ boŋ, ò ghɨ̀rə nû yà ɨ laà.” 13 Yesu a nâsə̀ àbô yi mmɔɔntə yi ghu, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Mə̀ kɔ̀ŋə̂; tâ nû yò ɨ̀ laa.” Àkɨ̀kwen ya a lɛ ŋkɨ mburə ŋghɛnsə nsɨgə ghu nû. 14 Yesu a waꞌàsə̀ yi mə tâ tsuu a mbo ŋù lǒ swoŋə; lâ m̀baŋnə nswoŋ ghu mbo mə, “Ghɛ̀ɛ ndɨ̀ꞌɨ ɨbɨɨnû gho a mbo ŋgàŋmàꞌanwì. M̀fa ayoo mmàꞌa Nwì yìi mə Moses à lɛ nlə̀ə̀ aa tǎ dɨ̀ꞌɨ a mbo bə̀ mə nû yò ɨ̀ làà mə̂.”

15 Ka mə Yesu à lɛ nswoŋ ma mùu ajàŋ aa, ŋ̀gàn ya ɨ̀ lɛ bàŋnə̀ m̀bu sɛ̀ɛ̀nə sɛ̀ɛ̀nə. Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ lɛ sɨ tɨgə nzi a nyuꞌutə̂ ànnù yìi mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ aa, bo bɨ̀ mə tâ à ghurə mɨghɔ̀ɔ̂ myaa. 16 Lâ Yesu a maꞌàtə̀ waa ŋghɛɛ a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ a ntsàꞌàtə Nwì ghu.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə mbweŋkə aà

(Mt. 9.1-8; Mk. 2.1-12)

17 À bə̀ mə a njwi yì mɔ̀ꞌɔ, Yesu a kâ ǹdɨꞌɨ annù Nwî, baPharisai bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bìi mə bɨ lɛ nlǒ a mɨkurə mɨ̀ tsɨ̀m a Galilea nɨ Yudea, bo bɨ̀ Yerusalem aa, bɨ tswê ghù. Yesu à lɛ nluu nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Mmàꞌàmbi a ŋghurə mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ ghu. 18 Bɨ tɨ̀ mə̂ tɨ yə bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ zî, m̀beꞌe ŋû yì mɔ̀ꞌɔ yìi mə à lɛ mbwenkə aa nɨ fɨ̀kùù. Bo lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ mânjì yìi mə mbə bo tsyâ ghu ntɛꞌɛ ŋû nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ wa a nsi Yesu.

19 M̀bə yìi mə ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ lɛ ntswe nluu ɨdɨgə, kaa mânjì yìi mə mbə bo tsyâ ghu a waꞌà bə aa, bo lɛ ŋkɔꞌɔ a atu nda, ǹsaa nɨkàŋ, ǹtsurɨsə fɨ̀kuu fya nsɨgɨsə ntɛꞌɛ ŋû nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ wa a nsi Yesu. 20 Yesu à yə̀ mə ajàŋə abìintɨɨ yìi mə bə̀ bya lɛ ntswe nɨ yu aa, nswoŋ mə, “Ŋùmbâŋnə̀, wa bɨ lìꞌìnə̀ mə ɨfansə ɨnnù jô.” 21 Ŋ̀gǎŋdɨꞌɨ bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai bo lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə mbetə mə, “Ghuù ŋù mə a ghàa mɨghàà m̀bəgɨtə nɨ̂ Nwî ghu aa à nɨ wò aa ɛ? Ŋù tsù à tswe ghu mə mbə a lìꞌìnə ɨbɨ bə̂ ǹtsyatə Nwî aa ɛ?”

22 Yesu a zî ɨ̀nnù jìi mə bo lɛ sɨ betə nɨ̂ waa bo nɨ bo aa, ŋ̀kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ betə ɨbetə̀ jû a mûm ǹtɨɨ bù aa a ya? 23 A laà ǹyaŋsə aa a nswoŋ mə, ‘Bɨ liꞌinə ɨ̀fansənnù jo,’ kə̀ a nswoŋ mə, ‘Bɨ̀ɨ̀nə ŋka ntəə aa ɛ?’ 24 Lâ mə̀ ka ghɨ̀rə tâ nɨ̀ zi mə Mu Ŋù a tswe nɨ̀ àdàꞌà fàa atu nsyɛ a nliꞌinə ɨ̀fansənnù bə̂.” À ghàà mə̂ laà ǹtɨgə nswoŋ a mbo mbwènkə̀ wa mə, “Mə̀ swòŋ a mbo wò, bɨ̀ɨ̀nə̂, m̀beꞌe fɨkuù fo fya ŋghɛ̀ɛ̀ gho a nda wò.” 25 M̀bwènkə̀ wa a kɨ̂ m̀burə mbɨɨnə a nsi bo, mbeꞌe fɨkuu fya mə à ghɨ̀rə nnɔ̀ŋ ghu aa, ntɨgə ŋghɛɛ nìi a nda yu, ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî. 26 Ànnǔ kontsù a kô waa bɨtsɨ̀mə̀. Bo tɨgə̀ ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ Nwî, nɨ̀bɔꞌɔ nɨ tswâ waa, bo tɨgə̀ ǹswoŋə nɨ mə, “Bìꞌì yə̂ ɨ̀nnù jî swèrə̀ ǹswerə siì.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ntwoŋə Levi aà

(Mt. 9.9-13; Mk. 2.13-17)

27 Ma yû ànnù a tsyà mə̂ a kâ m̀fɛꞌɛ nyə ŋû ŋ̀kwɛrə bɨ̀tax yìi mə ɨ̀kǔm yi ɨ lɛ mbə Levi aa, a tswê a nda ŋkwɛ̀rə bɨ̀tax. Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Zǐ ŋka nyòŋə̀ nàâ.” 28 A bɨɨ̀nə̀ m̀maꞌatə njoò tsɨ̀m, ŋ̀ka yoŋə nìi.

29 Levi a ghɛɛ̀ ŋ̀ghɨrə adìnà yî wè a nda yu a mbo Yesu. Ŋ̀gǎŋŋkwɛrə bɨ̀tax bî ghàꞌàtə̀ nɨ bə̀ bi mɔꞌɔ bɨ lɛ ŋkɨ nzi ghu bo bo tswê a atu atɛtə̀ ǹjɨ. 30 BaFarɨsai bo bɨ̀ ŋgǎŋdɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ a bo lɔgɨ̀nə̀ ŋka nnurəkə nloŋ ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu, ǹswoŋə nɨ mə, “A ghɨ̀rə àkə̀ mə tâ ò ka njɨ ŋkɨɨ nno bu bɨ̀ ŋgǎŋkwɛrə bɨ̀tax bo bɨ̀ ŋgǎŋghɨrə ɨ̀nnù jî bɨ aa ɛ?” 31 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Bə̀ bìi mə bɨ tswe bɨ̀tɨ̀ɨ̀ aa, kaa bɨ sɨ docta lɔɔ, a docta aa a lɔ̀ɔ̀ tsiꞌì bə̀ bìi mə bɨ ghɔ̀ɔ̀ aà. 32 Kaa mə̀ sɨ̀ zi aa a ntwoŋ bə̀ bìi mə ɨ̀nnù jyaa ɨ tsinə aà, mə̀ bàŋnə nzì aa a ntwoŋ ŋgǎŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî bɨ mə tâ bo bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa.”

Àbetə̀ ǹloŋə annǔ nsiꞌisə ɨ̀bɨ̀ɨ̀nu tɨ jɨ̂

(Mt. 9.14-17; Mk. 2.18-22)

33 BaFarɨsai bya bɨ swoŋ ghu mbo mə, “Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Jɔn ɨ ghaꞌa siꞌisə mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa tɨ jɨ ŋkɨɨ ntsaꞌatə nɨ̂ Nwì. Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù baFarɨsai ɨ kɨɨ̀ ŋ̀ghɨrə malâ, lâ ɨ̀ jo ɨ bâŋnə̀ ǹjɨ ŋkɨɨ nno.” 34 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Mbə ò ghɨrə̀ bə̀ bìi mə bɨ zi a adɨgə nɨyɔꞌɔ aa bɨ siꞌi nɨ̀ ǹjì wa noò mə ndoo mûŋgen wa à tswe a tɨtɨ̀ɨ bo aa ɛ? 35 Nòò a zì mə bɨ ka lɔ̀gə ndoo mûŋgen wa lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ tâ bo tɨgə nsiꞌisə nɨ mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa tɨ jɨ̂ maà noò.”

36 A lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀kɨ nswoŋ nɨghàà nî nǎnaa a mbo bo: “Kaa ŋù à sɨ asàꞌa àtsə̀ꞌə̀ nɨ̂ àtsə̀ꞌə̀ yî fii sàtə̀ ŋ̀kɛɛ nɨ̂ yì lwèn ghu; à bə ghɨ̀rə̀ maa ajàŋ boŋ à sàtə atsə̀ꞌə̀ yî fii ya, kaa àsaꞌa atsə̀ꞌə̀ yî fii ya bo bì yì lwèn ya kaa waꞌà bòòntə̀. 37 Kaa ŋù a waꞌà nɨ̀ mɨ̀lùꞌù mî fii kɨɨ nlɔgə nnɨŋə nɨ ŋgùù mɨ̀lùꞌù yî ǹlwenə̀; à bə ghɨ̀rə̀ ma la boŋ mɨ̀lùꞌù mî fii mya ka bwi ŋgùù ya, ɨ saa, lɛ boŋ mɨ kɨ̀ mə̂ ǹta ŋgɨꞌɨ nɨ̂ ŋ̀gùù yâ. 38 Bɨ bàŋnə̀ ǹnɨŋə nɨ mɨ̀lùꞌù mî fii laa a nɨ̂ ŋ̀gùù mɨ̀lùꞌù yî m̀fiì. 39 Ànnù yî mɔꞌɔ a kɨ̂ m̀bə mə Kaa ŋù yìi mə à no mɨ̀lùꞌù mî lwènə̀ aa, kaa à sɨ mɨlùꞌù mî fii bù ǹlɔɔ; nloŋ mə a nswoŋə nɨ mə, ‘Mì lwèn mya mɨ bɔŋə̀.’ ”

6

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ mbetə Yesu nɨ̂ àbetə̀ ǹloŋ njwîŋgɔ̀ŋ aà

(Mt. 12.1-8; Mk. 2.23-28)

1 À lɛ mbə a njwîŋgɔ̌ŋ baYuda, Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyegə̂nnù ji kâ ǹtsya a mûm ǹsòò mɨsàŋ, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ kyâ nɨ̀ mɨ̀sàŋ mya mi mɔꞌɔ, nnwùgə̀ ŋ̀kurə. 2 BaFarɨsai bî mɔꞌɔ bɨ betə̀ waa mə, “Nɨ̀ ghɨ̀rə annù yìi mə nɔ̀ŋsə̀ à sɨ̀ bii mə bɨ̀ ka ŋghɨrə a njwîŋgɔ̀ŋ aa a ya?” 3 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ annù ya mə Mfɔ̀ David a lɛ ŋghɨ̀rə̀ a noò yìi mə njì ɨ̀ lɛ nyaŋə yi bo bɨ̀ bə̀ bìi mə bo bo lɛ ntswe aa twoŋ aa ɛ? 4 Ajàŋ à lɛ ŋkuu a ndânwì ǹlɔgə abaa a Nwì ya ŋkurə ŋ̀kɨ mfa yî bə̂ bìi mə bo bo lɛ ntswe aa ɛ? Lâ bìꞌinə̀ zi mə nɔ̀ŋsə̀ à dɨ̀ꞌɨ mə mbə a kurə tsiꞌì ŋ̀gǎŋmàꞌanwì ŋkurə abaa ma yâ!” 5 Ǹtɨgə nswoŋ a mbo bo mə, “Wa Mu Ŋù à nɨ Mmàꞌàmbi yìi a asaꞌa njwîŋgɔ̀ŋə̀ aà.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə ŋû yìi nɨkwɛɛ̀ ni lɛ ŋkwo aà

(Mt. 12.9-14; Mk. 3.1-6)

6 A bû m̀bə a njwîŋgɔ̀ŋ yî mɔ̀ꞌɔ, Yesu a kuu a ndâŋghòtə ŋka ndɨꞌɨ ànnù Nwî ghu. Ŋù yì mɔꞌɔ a tswê ghu mə nɨ̀kwɛɛ̀ ni nî màꞌà nɨ lɛ ŋkwo. 7 Ŋ̀gǎŋdɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo baFarɨsai bɨ lii mə bo ka yə tâ à ghurə ŋû a njwîŋgɔ̀ŋ tâ bo nɨŋ ànnù ghu nû lɛ. 8 Lâ à lɛ nzi ɨmmɔ̀ɔ̀ntə̂ jyaa, ntɨgə nswoŋ wa mbô àku nɨkwɛɛ wa mə, “Zǐ ntəə faà.” A kɨ̂ m̀bɨɨnə nzì ǹtəə ghu. 9 Yesu a tɨgə̀ m̀betə waa mə, “Nɔ̀ŋsə̀ à laa mbii aa mə mbə bɨ ŋghɨ̀rə aa ɨbɔ̀ŋ a njwîŋgɔ̀ŋ kə̀ ɨ̀bɨ aa ɛ? Mə bɨ̀ yweensə ŋù kə̀ mə bɨ̀ zwitə aa ɛ?” 10 A tɨgə̀ m̀bəŋkə yi, ǹlii waa ntsya ŋkarɨsə, ǹswoŋ mə, “Sìntə abô yô.” A kɨ̂ ŋ̀ghɨrə tsiꞌì maa ajàŋə̀. Àbô yi ya a tɨɨ̀. 11 Bɨ yə̀ mə̂ laà, mɨ̀ntɔ̂ŋ myaa mɨ lwînə̀ bo tɨgə̀ ŋ̀ghaa bo nɨ bo ŋwaꞌa nɨ mə bo ka ghɨ̀rə̀ nɨ Yesu mə akə lɛ?

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ntsɔꞌɔ ŋgǎŋtoò ji nɨghùm ǹtsò baa aà

(Mt. 10.1-4; Mk. 3.13-19)

12 A bə a nɨ̂ ǹjwi mà jya Yesu a kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ a atu ntaꞌa a ntsaatə Nwì ǹtɨgə ŋghɛɛ nlɛ a ntsàꞌàtə Nwǐ ntsàꞌàtə̂. 13 Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂, a twoŋ ŋgǎŋyəgə̂nnǔ ji, ntsɔꞌɔ waa nɨghûm ǹtsò baa, ntwoŋə waa nɨ̂ ŋ̀gǎŋntoò ji. 14 À lɛ ntwoŋ Simon yìi mə à lɛ ntswě ɨkûm yì nɨ Peta aa, bo Andrew, mumaà yì, nɨ Jɛms abɔ̀ꞌɔ Jɔn, nɨ Philip bo Batholemiah, 15 nɨ Mateo bo bɨ̀ Thomas, nɨ Jɛms yìi mə à lɛ mbə mu Alfeus, nɨ Simon yìi mə bɨ lɛ sɨ kɨɨ ntwoŋə nɨ Zealot aa, 16 a bɔ̀ꞌɔ Judas mu Jɛms, nɨ Judas Iscariot, wa yìi a lɛ mfèè Yesu aà.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋka ndɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnù ŋ̀kɨɨ ŋghurə nɨ̂ ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ̀ aà

(Mt. 4.23-25)

17 A tɨgə̀ ǹsɨgə bo bo nsɨgə ntəə a adɨgə nɨbɔrə, bo bɨ̀ ǹnɔ̀ɔ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji nɨ̂ ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ yî ghàꞌàtə̀ yìi ɨ lɛ nlǒ a alaꞌa Yudea bo bɨ̀ a alaꞌa Yerusalem tsiꞌì tsɨ̀m, bo bɨ̀ ɨ̀too jìi ɨ lɛ ntswe a aghəŋə ŋkǐ Tai bo bɨ̀ a Sidon aà. Bə̀ ma bû lɛ nzì aa mə bɨ zǐ a nyuꞌu annù yìi à lɛ sɨ swoŋə aà, mə tâ à kɨ ntsuꞌu mɨghɔ̀ɔ̂ myaa. 18 À lɛ ŋkɨ mfiꞌi ɨzwì jî bɨ a ɨtoꞌo bə̀ bìi ɨ lɛ sɨ fa ŋgɨꞌɨ a mbo bo aà. 19 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ bya lɛ sɨ to nɨ̂ a mmɔ̀ɔ̀ntə̂ yi nloŋ mə àdàꞌà a lɛ sɨ fɛ̀ꞌɛ̀ ghu nu ntsuꞌu nɨ̂ waa.

Nɨ̀dorə bô àjəŋnə̀

(Mt. 5.1-12)

20 A ŋɛntə̀ miꞌì mi nlentə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ghu, nswoŋ mə, “M̀bɔɔnə a mbo bù bìi mə nɨ̀ fumə aa, nloŋ mə ànnù nɨfɔ̀ a aburə à nɨ̂ à yuu.

21 “M̀bɔɔnə a mbo bù bìi mə ǹjɨ̌ ɨ yaŋə ghuu tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa, nloŋ mə nɨ̀ ka jɨ ɨ yurə. M̀bɔɔnə a mbo bù bìi mə nɨ yəꞌə tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa nloŋ mə nɨ̀ ka yǐ wyɛ̀tə̀ aà.

22 “M̀bɔɔnə a mbo bù mə mbə bə̀ kâ m̀baa nɨ̂ ghuu, ŋka mfurə nɨ̂ ghuu, ŋkɨɨ mbəgɨtə nɨ̂ ghuu, mmeꞌe nɨ̂ mɨ̀kûm muu mə nɨ̀ nɨ ŋgǎŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî bɨ nloŋ ŋgaa Mu Ŋù aà. 23 Nɨ̀ ka ndorɨtə nlɨtə nnaŋə nɨ nɨ̀dorə maa njwì ǹloŋ mə mɨ̀tsɔꞌɔnə mɨ afàꞌâ muu a aburə mɨ ghaꞌà. À nɨ̂ àjàŋ mə bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà buu lɛ sɨ ghɨ̀rə a nû ŋgǎŋntoo Nwî aà.

24 “Lâ ŋ̀gɨꞌɨ ɨ̀ tswe a nu bù bya bìi nɨ̀ nɨ ŋgǎŋkabə aa, nloŋ mə nɨ̀ kwɛ̀rə̀ mə̂ ǹjoo jya jìi ɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̀ dorɨtə̀ aà.

25 “Ŋ̀gɨꞌɨ ɨ̀ tswe a nu bù bya bìi nɨ̀ jɨ nyurə aa, nloŋ mə nɨ̀ ka yǐ tɨgə ntswe nɨ̂ ǹjì.

“Ŋ̀gɨꞌɨ ɨ̀ tswe a nu bù bìi mə nɨ wyɛ̀ tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa nloŋ mə nɨ̀ ka yǐ tɨgə jəŋnə ɨ yə̀ꞌə.

26 “Ŋ̀gɨꞌɨ ɨ̀ tswe a nu bù mə mbə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ka swoŋə nɨ̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ ǹloŋ ŋgaà yùù ǹloŋ mə a nɨ ajàŋ mə bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà byaa bɨ lɛ sɨ ghɨ̀rə a nu ŋgǎŋntoo Nwî ji mbweꞌesə̀ aà.”

Ŋ̀ka ŋkɔ̌ŋ ŋgǎŋkɨ̂bàâ jô

(Mt. 5.38-48; 7.12)

27 Lâ nɨ̀ naŋsə yuꞌutə annù yìi mə swoŋ a mbo bù aa mə, “Ka ŋkɔ̀ŋ nɨ̂ ŋ̀gàŋkɨ̂bàâ juu, ŋ̀kɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ a nu bə̀ bìi bɨ bàà ghuu aà. 28 Ka nɨŋ mbɔɔnə a nu bə̀ bìi mə bɨ nɨŋ ndɔ̀ɔ̀ a atu bù aa, ŋka ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî a atu bə̀ bìi mə bə̀gɨ̀tə̀ nɨ̂ ghuu aà. 29 M̀bə ŋù à fɛɛ gho faa nɨghaꞌa lâ, ò kuꞌùsə̀ m̀bəŋtə mbɛ̀ɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ mfa ghu mbo mə tâ à fɛɛ. Bɛlə mə ŋù à kwɛrə akutə̀ yo ò tsɔꞌɔ̀ àtsə̀ꞌə̂ yo yì màꞌà ǹyoŋ ŋkùꞌùsə̀ ghu. 30 Ka mfa njoo a mbo ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a lɔntə a mbo wò aa. Bɛɛ mə ŋù a zi nlɔ̀gə ayoò yo, ò tsuù gho bǔ betə kwɛrə. 31 Ma mùu ajàŋ ka ŋghɨrə a nu bə̀ ɨ ɨnnù jya jìi mə o kɔ̀ŋə̀ mə bɨ̀ ka ŋghɨrə a nu wò aà.

32 “Mbə ò ka ŋkɔŋə tsiꞌì bə̀ bìi mə bɨ kɔ̀ŋə̀ nɨ̂ gho aa, boŋ Nwì à ka tsɔꞌɔ ɨfàꞌà gho aa mə akə aa ɛ? Ǹloŋ mə tsiꞌì ŋ̀gǎŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî bɨ ɨ kɨɨ ŋkɔ̀ŋə nɨ̂ bə̂ bìi mə bɨ kɔ̀ŋə̀ waa aà. 33 Mbə ò ka ŋghɨrə ɨ̀bɔ̀ŋ tsiꞌì a nu bə̀ bìi mə bɨ ghɨ̀rə ɨbɔ̀ŋ a nu wò aa boŋ Nwì à ka tsɔꞌɔ ɨfàꞌâ gho aa mə akə̀ aa ɛ? Ǹloŋ mə tsiꞌì bə̀ bî bɨ kɨɨ ŋghɨrə maa ajàŋə̀. 34 Mbə ò ka ntsɔꞌɔsə ŋkabə tsiꞌǐ a mbo bə̀ bìi mə ò zi mə bo ka bǔ fa fu aa, boŋ Nwì à ka tsɔꞌɔ ɨfàꞌâ gho aa mə akə̀ aa ɛ? Tsiꞌì ŋ̀gǎŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî bɨ̀ ɨ tsɔꞌɔsə ŋkabə a mbo ŋgǎŋghɨ̀rə ɨnnù jì bɨ ji mɔꞌɔ ta bǔ kwɛrə ndùù ma wa fu. 35 Lâ nɨ̀ baŋnə ŋka ŋkɔŋ ŋgàŋkɨ̂bàâ juu, ŋka ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ a nu bo. O yi tɨ tsɔꞌɔsə ŋû nɨ̂ ŋ̀kabə ò tsuu kɨ waꞌatə mə ò ka bǔ kwɛrə fu bəə boŋ mɨ̀tsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfàꞌâ mo mɨ ka yǐ ghaꞌa tâ nɨ̀ tɨgə mbə bɔɔ bɨ Nwîŋgɔ̀ŋ Àkɔꞌɔ̀ntsɨrə. Ǹloŋ mə Nwì a ghɨ̀rə ɨbɔ̀ŋ a nu bə̀ bìi mə kaa bɨ sɨ mɨyà fa aa bo bɨ̀ a nu bə̀ bìi ɨ̀nnù jyaa ɨ bɨꞌɨ aà. 36 Ka ŋko mɨlə̀ŋnə̀ bə̀ tsiꞌì tsǒ Taà ghùù a kɨɨ ŋko mɨlɨ̀ŋnə̀ bə̀ aà.

Ànnǔ ŋka ntwi mɨlɔ̀ꞌɔ̀ mɨ bə̂ bǐ mɔꞌɔ̀

(Mt. 7.1-5)

37 “Tsee mɨlɔꞌɔ mɨ bə̂ bi mɔꞌɔ kɨ twitə boŋ kaa bɨ ka waꞌà nɨ̀ muu kɨɨ ntwitə. Tsuu kɨ swoŋə nɨ mə ŋù à wô ɨ̀saꞌà boŋ kaa bɨ ka waꞌà kɨ̀ɨ̀ ǹswoŋə nɨ ma ò wô ɨ̀saꞌà. Ka nlìꞌìnə ɨfansənnù bə̂ tâ bɨ̀ kɨɨ nliꞌinə ɨfànsənnù jô. 38 Ka mfa nɨ ǹjoo a mbo bə̀ boŋ bɨ ka kɨɨ fa nɨ a mbo wò. Fɨ̀gɨ̀ yî ǹsɨgɨ̀nə̀ yìi mə bɨ tsɨgə, nnɨ̀ŋ nɨŋ, a nàŋsə nluu aa, yìi mə à lùu ntɨgə yaꞌanə aa, à nɨ yìi mə bɨ ka swìꞌi a mûm àbo atsə̀ꞌə̀ yìi mə ò nɔ̀ŋsə mɨtùꞌu wò aà. Ma la a bə mə fɨ̀gə̀ yìi mə o fa nɨ a mbo bə̀ aa, à nɨ fɨ̀gə̀ yìi mə bɨ ka kɨɨ kɨ fa nɨ a mbo wò aà.”

39 À lɛ mbù ǹnaa nɨghàà a mbo bo mə, “M̀bə̂ m̀fə̀ꞌə̀nə̀ a ka ntsyasə nɨ mfə̀ꞌə̀nə̀ yî mɔ̀ꞌɔ aa ɛ? Boŋ bo bɨtsɨ̀m ka waꞌǎ a mûm àtaa ghɛ̀ɛ̀ ŋ̀wo aa ɛ? 40 Kaa m̀bə ŋgàŋyəgə̂nnù a waꞌǎ ŋgàŋndɨ̀ꞌɨnnù tsyâtə̀ bə̂. Lâ ŋù yìi mə à yə̀gə̂ ànnù maŋsə aa, a ka bə aa tsiꞌì tsǒ ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù yì.

41 “A ghɨ̀rə̂ àkə̀ mə ò ka nyə nɨ̂ àbàꞌa ati yìi a tswe a nɨliꞌi ndɨ̂m ghò kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̀ koonə yìi à tswe a nɨliꞌi wò aa yə̂ aa ɛ? 42 Kə̀ m̀bə ò tsyâ aa la nswoŋ a mbo ǹdɨm ghò mə, ‘Ǹdɨm ghà, zi ta mə̀ fiꞌi abàꞌa ati ya a nɨliꞌi wò,’ mə mbə ò tuu koonə wa yìi à tswe nɨliꞌi wò kɨ yə aa ɛ? Wò, ŋ̀gàŋàbagɨlə̀, fòo ntsyǎ mbìì m̀fiꞌi koonə wa a nɨliꞌi wò, boŋ ò ka naŋsə yə abàꞌati ya a nɨliꞌi ndɨm ghò ɨ fiꞌi.”

Àtì bo bɨ̀ fɨ̀ntâ fi

(Mt. 7.16-20; 12.33-35)

43 À wa àtì yî sɨgɨ̀nə̀ a sɨ mɨ̂ntà mî bɨ koonə. Kaa àtì yî bɨ waꞌà nɨ̀ mɨ̂ntà mî sɨgɨ̀nə̀ kɨɨ koonə. 44 Bɨ zi mbuu ati yìi a nɨ ghu ntsya aa a njɨm mɨ̀ntâ mi. Kaa mbə ò waꞌǎ maŋgòrə a nɨ̂ àti njɔ̂ŋ kyâ, kaa waꞌǎ ajɔ̀ɔ̀ a nɨ ǹtsìbɨ̀njɔ̀ŋ kɨ ŋkya. 45 Ŋù yî sɨ̀gə̀nə̀ a fiꞌisə aa ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ a ntɨɨ yu yìi ɨ luu nɨ̂ ǹjoo jɨ̂ sɨgɨ̀nə̀ aà, ŋù yî m̀bɨ a kɨɨ̀ fiꞌisə aa ǹjoo jì bɨ a ntɨɨ yu yìi ɨ luu nɨ̀ ǹjoo jì bɨ aà. Ǹloŋ mə ǹtsù ŋû ɨ ghàà aa ɨ̀nnù jìi ɨ luu ghu ntɨɨ aà.

Bɨ̀bɔɔ bɨnda bi baà

46 Bǔ twoŋə nɨ̂ gha mə Mmàꞌàmbi, Mmàꞌàmbi, la kaa kɨꞌɨ̀ nɨ̂ ànnù yìi mə mə swoŋə a mbo bù aa ghɨ̀rə̀ aa a ya aa ɛ? 47 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à zi a mbo mə̀ ǹyuꞌu nɨ nɨ̀ghàâ na ŋkɨɨ mfaꞌa nɨ̂ ànnù yìi mə mə swoŋ aa, 48 à bə̀ aa tsiꞌì tsǒ ŋù yìi à ghɛ̀ɛ a mbɔɔ̀ ǹda, naŋsə ntoŋə atsənda ya a tsotə̀ ǹsɨgə a nɨ̂ àlâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀. Nòò yìi ŋ̀kì ɨ lɛ nluu aa, àkànə ŋkì a zî ǹtum nda ya, kaa kɨꞌɨ̀ ǹda ya tsɨ̀gɨ̀tə̀ bə̂ ǹloŋ mə bɨ lɛ nnaŋsə ŋghurə ɨ tɨɨ̀ aà. 49 Lâ ŋù yìi mə a yuꞌu kaa kɨꞌɨ̀ ghɨ̀rə̀ aa, à bə aa tsiꞌì tsǒ ŋù yìi mə à ghùrə nda tɨ̀ tumə̀ àtsə aà. Nòò yìi mə ŋ̀kì ɨ lɛ nluu aa, àkàŋnə ŋkì a zî ǹtum nda ya ɨ burə̀ ŋ̀ghɛnsə ŋwò yi, ǹjoo nda jya ɨ bɨꞌɨ tsiꞌì tsɨ̀m, bwɛ yìi mə a tswe ghu aa a ghaꞌà!

7

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə ŋgàŋàfàꞌà àtu bɨsogyɛ ŋkhɨ̀ ŋù baRoma aà

(Mt. 8.5-13)

1 Yesu à màŋsə̀ mə̂ a nswoŋ ɨ̀nnù ji jìi mə à lɛ nlɔ̀ɔ mə bə̀ yuꞌu aa tsiꞌì tsɨ̀m, ŋkuu ŋghɛɛ a alaꞌa Kapernaum. 2 Àtu bɨ̂sogyɛ ŋkhɨ̀ ŋù baRoma yî mɔ̀ꞌɔ, à lɛ ntswe nɨ ŋ̀gàŋàfàꞌa yìi mə à lɛ naŋsə ŋkɔŋ ŋkɔ̀ŋ aa, a ghɔɔ̀ ǹtɨgə tsiꞌǐ a ŋkwô. 3 À yùꞌù mə̂ mə Yesu a zì aa, ntoo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ baYuda ghu mbo mə tâ bɨ̀ zi ntwoŋə yi tâ à zi ŋghùrə ŋàŋàfàꞌâ yì wâ. 4 Bo zì mə̂ a mbɛ̀ɛ Yesu aa naŋsə mbuꞌu mbo ghu mbo nswoŋ mə, “Wa à nɨ ŋù yìi à kùꞌùnə mə mbə ò kwɛtə̀ yi 5 ǹloŋ mə à kɔ̀ŋə alaꞌà yiꞌinə̀ yû, à lɛ ŋ̀ghùrə̀ yu ŋ̀ghurə ndâŋghòtə yìꞌì yû.”

6 Yesu a yòŋə̀ waa bo bo ghɛɛ̀. Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹtɨgə ŋkuꞌu a nda aa, àtu bɨ̂sogyɛ̀ ya a too bɨ̀subɨkaꞌâ bi mə bɨ̀ ghɛɛ nswoŋ ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî, tsuu ŋgɨꞌɨ yə a nzǐ bə̂, ǹloŋ mə kaa mə̀ sɨ̀ kuꞌùnə̀ mə mbə ò zî ŋ̀kuu a nda mə̀. 7 Kaa mə̀ ghɨ̀rə waꞌà kɨ̀ mmɔɔntə mə mə̀ kùꞌùnə a nzǐ a mbɛ̀ɛ wò. Lâ, ghɛ̀nsə ŋghàà tsiꞌì nɨghàà nî fùùrə̀ boŋ ŋ̀gàŋàfàꞌâ ghà ghû à ka tɨɨ. 8 Ǹloŋ mə mə̀ laa mbə ŋû, ǹtswe nɨ̂ bə̀ bìi mə bɨ tswe nɨ̂ àdaꞌa a atu mə̀ ǹsaꞌa nɨ̂ ghà, mə̀ kɨ̂ ǹtswe nɨ̂ àdàꞌa a atu bɨ̀sogyɛ̀ bìi mə mə saꞌa aà: Mə̀ bə swoŋ nɨ yì mɔ̀ꞌɔ mə, ‘Ghɛ̀ɛ̂!’ boŋ à ghɛ̀ɛ̂; mə̀ kɨ nswoŋ nɨ yì mɔ̀ꞌɔ mə, ‘Zǐ!’ a kɨ̂ ǹzî; Bɛɛ mə̀ kɨ nswoŋ a mbô àbùꞌû ya mə ‘Ghɨ̀rə̀ yulà ànnù!’ a kɨ̂ ŋ̀ghɨrə.”

9 Yesu à yùꞌù mə̂ ànnù ya yìi mə à lɛ nswoŋə aa, nyɛrə, mbəŋkə yi nswoŋ a mbo nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa mə ɨ lɛ sɨ yòŋə̀ yi aa mə, “Mə̀ swòŋə a mbo bù mə, tsiꞌǐ a alaꞌa baIsrael, kaa mə̀ lɛɛ̀ ŋ̀kɨꞌɨ̌ abəŋə abìintɨɨ mà yû yə̂.”

10 Bə̀ bya mə bɨ lɛ ntoo aa ɨ lɛ mbù m̀bɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀ fu a nda, mbɨɨ nyə mə ŋgàŋàfàꞌà wa à tɨ̀ɨ̀ mə̂.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ nyweensə̀ mû ŋ̀kwìꞌi màŋgyɛ̀ aà

11 Àbàŋtə̀ a tsyà mə̂, Yesu a ghɛɛ̀ a nɨkurə ni mɔꞌɔ mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Nain. Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji bo bɨ̀ ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ bo bo ghu. 12 À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀ka ŋkuꞌu a ntsǔbùꞌù yìi ɨ lɛ sɨ kuu wa nɨkurə, nyə bɨ beꞌè àku ŋûmbâŋnə̀ yî mɔꞌɔ yìi à lɛ mbə tsiꞌì yùyù a mbô ǹdè yì, ǹdè yì wa a kɨ̂ m̀bə ŋkwiꞌi màŋgyɛ̀, ǹnɔ̀ bə̂ ɨ yoŋə̀ nii. 13 Mmàꞌàmbî a yə̂ yi, ŋko mɨlɨ̀ŋnə̀ yì, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Tsèe kɨ yə̀ꞌə̀.” 14 Ŋ̀ghɛɛ mmɔ̀ɔ̀ntə̀ fɨkuu fìi bɨ lɛ mbèꞌe aku ŋû wa ghu aa, bɨ̀bèꞌè bya bɨ təə̀ tsiꞌì la, a swoŋ mə, “Mûjɔ̀ŋ, mə̀ swòŋə a mbo wò mə tâ ò bɨɨnə!” 15 Ŋ̀ku wa a bɨɨ̀nə̀ ǹtswe, nlɔgɨnə ŋka ŋghaa. Yesu a fâ yi fu a mbô ǹdè yì.

16 Nɨ̀bɔꞌɔ lɛ ntswa ŋû ǹtsɨ̀m, bo ghaꞌasə̀ Nwî ǹswoŋə nɨ mə, “Ŋ̀gàŋntoò Nwì yî ŋ̀wè à fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ a tɨtɨ̀ɨ bìꞌinə̀;” ŋ̀kɨ swoŋ mə, “Nwìŋgɔ̀ŋ à kɨ̀ mə̂ nzi ŋghantə bə̂ bi.” 17 Ǹgàn ma yû m̀bɨꞌɨ ŋgaà yì ɨ̀ lɛ nsɛɛnə̀ a mbùꞌu Yudea tsɨ̀m bo bɨ̀ ɨ̀too jì ɨ lɛ ntswe ŋkoontə ghu aà.

Ǹtoo jìi mə Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̌ ŋkì à lɛ ntoo aà

(Mt. 11.2-19)

18 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Jɔn ɨ lɛ nswoŋ ɨnnù ma jû tsiꞌì tsɨ̀m ghu mbô. 19 Jɔn a twoŋ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ji baa ntoo waa a mbô M̀màꞌàmbi mə bɨ̀ ghɛɛ mbetə mə, “Ò nɨ yu wa mə à tswe nɨ̂ ǹzi aa, kə̀ bìꞌi ka nyuꞌutə aa yî dàŋ aa ɛ?” 20 Ŋ̀gǎŋntoo ji jya ɨ ghɛɛ̀ ǹyə yi mbetə yi mə, “Jɔn Ŋgàŋmurə bə̌ ŋkì à toò yiꞌi a mbo wò mə tâ bìꞌì zi mbetə gho mə, ‘Ò nɨ yu wa yìi à tswe nɨ̂ ǹzì aa ɛ? Kə̀ bìꞌì ka nyuꞌutə yî dàŋə̀ aa ɛ?’ ”

21 A tɨ bə tsiꞌì maa noò aa Yesu à ghurə̀ mɨghɔ̀ɔ̀ mî ghàꞌàtə̀ a nu bə̀ bo bɨ̀ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ mɨ ŋkwoŋ bə̀; m̀fiꞌi ɨzwì jî bɨ a atoꞌo bə̀, ŋ̀kɨ ŋaꞌa miꞌi mɨ bɨfə̀ꞌə̀nə̀. 22 A tɨgə̀ ŋ̀kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ ŋghɛɛ nswoŋ annù yìi mə nɨ yə ŋkɨ nyuꞌu aa a mbo Jɔn. Bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ yə ɨdɨgə, bɨ̀bwenkə̀ bɨ təə̀, àkɨkwenə a sɨgə̀ nɨ a nu ŋgǎŋakɨ̀kwenə̀, ɨkwotu ɨ yuꞌù nɨ̀ ɨ̀nnù, bɨ̀ku bɨɨ̀nə̀ nɨ nɨ̀wô, bɨ swoŋə̀ nɨ̀ ntoo yì sɨgɨ̀nə̀ a mbo ŋgàŋə̂fumə. 23 M̀bɔɔnə a nu ŋù yìi mə kaa à sɨ ŋû yìi mə mə̀ nɨ ghu aa jɨ̀ŋkə̀ aà.”

24 Nòò yì mə ǹgǎŋntoo Jɔn jya ɨ lɛ mbu ŋghɛɛ waa laa, a lɔ̀gɨ̀nə̀ ŋka ŋghaa annù ǹloŋ ŋgaa Jɔn ǹswoŋə nɨ mə, “Nɨ̀ lɛ ŋwaꞌatə mə nɨ ghɛ̀ɛ̀ a nyə aa akə̀ a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ aa ɛ? Ɨ ŋkɨ̀ŋkàꞌà yìi mə fɨ̀fə̀rə̀ a tsɨ̀kə̀ aa ɛ? 25 Nɨ̀ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ aa a nyə̂ àkə̀ aa ɛ? A ŋû yìi mə à lɛ ŋwɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ jî sɨgɨ̀nə̀ aa ɛ? Bə̀ bìi mə bɨ wɛꞌɛ ɨjàŋ ɨtsə̀ꞌə̀ majya ǹnaŋsə ntswe nɨ̂ sɨgɨ̀nə̀ aa, ɨ tswe aa a ntɔꞌɔ̀ bɨ̀fɔ̀. 26 Lâ nɨ̀ lɛ nnaŋsə ŋghɛɛ aa a nyə̂ àkə̀ aa ɛ? A nyə ŋgàŋntoò Nwì aa ɛ? Ɨ̀ɨ̀ŋə, lâ mə̀ swòŋə a mbo bù mə à tsyàtə ŋgàŋntoò Nwì. 27 À nɨ yu wa yìi mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ ǹloŋ ŋgaà yì aa mə,

‘Yə̂, mə̀ ka too ŋgàŋntoò ghà a mbìi wò,

yìi mə à ka ghɛ̀ɛ naŋsə mânjì ghò aà.’*

28 Mə̀ swòŋə a mbo bù mə kaa ŋù tsù à sɨ̀ ghu tswê a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bìi mə màŋgyɛ̀ à jwe aa, mə à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyà Jɔn. Lâ ŋù yìi mə à kə̀ꞌə nsɨgə nlwiꞌi a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî aa, à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyà yi.”

29 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bo bɨ̀ ŋgǎŋkwɛrə tax bìi bɨ lɛ nyuꞌu annù ma yû aa, bɨ lɛ mbeentə mə Nwì à ghɨ̀rə̂ ànnù yìi atsinə aà, ǹloŋ mə a waa a ŋkì aa a lɛ mmurə Jɔn aà. 30 Lâ baFarɨsai bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bɨ lɛ ntuu waa ŋkàꞌa Nwì ya yìi à lɛ ŋkàꞌà nloŋ ŋgaa yàà aà, nloŋ mə bɨ lɛ ntuu mə tâ Jɔn à waꞌà waa a ŋkì murə̀ aà. 31 Yesu a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ mə, “Mbə mə̀ fɨgɨ̀nə̀ nɨ̀wàà nɨ bə̂ bûlà aa a nɨ̂ àkə̀ lɛ? Bo naŋsə mbə aa tsiꞌì tsǒ àkə̀ aa ɛ? 32 Bo bə aa tsiꞌì tsǒ bôŋkhə bìi bɨ sɨgɨtə ntswe a nsaanə mɨtaa, bî mɔꞌɔ bɨ twoŋə̀ nɨ̂ bì mɔꞌɔ nswoŋə nɨ mə,

‘Bìꞌì buꞌù ɨ̀kòò nɨyɔꞌɔ a mbo bù kaa nɨ̀ waꞌà benə̀,

bìꞌì yəꞌə̀, m̀maꞌa atsàà nɨwo, kaa nɨ̀ waꞌà kɨ̀ɨ̀ ǹyəꞌə.’

33 Mə̀ swoŋ laà aa nloŋ mə Jɔn ŋgàŋmurə bə̀ a ŋkì à lɛ nzì kaa waꞌà nìi abaa kurə̀ kaa waꞌà nìi mɨlùꞌù nô, nɨ̀ swoŋ mə, ‘À tswe nɨ̀ demon.’ 34 Mu Ŋù à zì mə̂ ǹjɨ ŋkɨɨ nno, nɨ̀ swoŋ mə, ‘Yə nɨ̀! À nɨ lɛɛ̀nàà, m̀bə àbàrə mɨlùꞌù! Ŋ̀kɨ mbə nsûkàꞌa ŋgǎŋkwɛrə bɨ̀tax bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋghɨ̀rə ɨnnù jɨ̂ bɨ̂!’ 35 Lâ bɔɔ bìi mə mɨ̀tsyɛ̀ mɨ Nwɨ̂ mɨ jwe aa, bɨ dɨꞌɨ mə ɨ̀nnù Nwî ɨ tsinə̀.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghɛɛ a dugə Simon ŋù baFarɨsai aà

36 Ŋù baFarɨsai yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntwoŋə yi mə tâ à zi njɨ a nda yu. 37 Nòò yìi mə à lɛ zì ǹtswe ŋ̀ka njɨ aa, màŋgyɛ̌ nɨ̀kurə wa yì mɔ̀ꞌɔ yìi à lɛ mbə ŋû ŋ̀ghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ aa, à lɛ nyuꞌu mə à tswe njɨ wa nda ŋù baFarɨsai wâ, ǹzi nɨ̂ mɨghurə mì lùmtə̀ a nɨ̂ ǹtsɨ̂ŋ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ àlàbasta, 38 À zì mə̂ ŋ̀ghɛɛ ntəə a njɨ̌m Yesu, a mbɛ̀ɛ mɨkòrə yu ŋka nyəꞌə, ntswu nɨ mɨkòrə̂ mi nɨ mɨ̀làà, ǹlɔgə ɨnǒŋtû ji nyɛꞌɛ nɨ mɨ̀kòrə̀ mi mya ghu, ntɨgə nnɔŋə nɨ mɨ̀kòrə̂ mi, ŋkɨɨ nyɔꞌɔ nɨ mɨ̀ghurə mì lùmtə̀ myâ. 39 Ŋù baFarɨsai wa mə à ghɨ̀rə ntwoŋə Yesu aa, à yə̀ mə annù ya mə màŋgyɛ̀ wa à lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aa, nswoŋ a mûm ǹtɨɨ yu mə, “Ŋù ghû à ghɨ̀rə mbaa bə ŋgàŋntoò Nwì boŋ à zi ŋû yìi à nɨ ghu aa, ǹzi mbuu mâŋgyɛ̀ ghû mə a mɔ̀ɔ̀ntə̀ yi aà, ǹloŋ mə à nɨ̂ ŋ̀gàŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ̂.”

40 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Simon, mə̀ tswe nɨ̀ ànnù a swoŋ a mbo wò.”

A betə yi mə, “À nɨ̂ àkə̀ lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀nnù?”

41 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ŋ̀gàŋtsɔ̀ꞌɔ̀sə ŋkabə yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe nɨ ŋgàŋmɨkarə̀ ji ji baa, yì mɔ̀ꞌɔ a tswâ nìi, nɨ ɨbàꞌatə ŋkabə silva ŋkhɨ̀ ji ntaà,* yì mɔꞌɔ a kɨɨ̀ ǹtswa nìi nɨ ɨbàꞌatə ŋkabə silva mɨghum mi ntaà, 42 Tsǒ mə a lɛ ntsyànə̀ a mbo bo a ntu aa, a maꞌàtə̀ waa bɨtsɨ̀mə̀. Swoŋ a mbo mə̀, ò mɔ̀ɔ̀ntə mə, a ka kɔ̀ŋ ghuu ɨ kɔ̀ŋ yi ɨ tsyàtə̀ yî mɔ̀ꞌɔ aa ɛ?”

43 Simon a kwiꞌi mə, “Mə̀ wàꞌàtə mə, ŋù wa mə nìi nɨkarə nya nɨ lɛ ŋghaꞌatə aà.” Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Wa ò kwiꞌi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀.” 44 Ǹtɨgə mbəŋkə a nu màŋgyɛ̀ wa, nswoŋ a mbo Simon mə, “Ò yə mâŋgyɛ̀ ghû aa ɛ? Nòò yìi mə mə̀ ghɨ̀rə ŋkuu a nda wò aa, kaa ò ghɨrə waꞌǎ ŋkì fa mə tâ mə̀ siꞌi mɨkòrə̂ ma ghu. Lâ à bàŋnə̀ mə̂ ǹsiꞌi mɨkòrə̂ ma nɨ̀ mɨ̀làâ mi, ǹyɛꞌɛ nɨ̂ ɨ̀nǒŋtû ji. 45 Kaa ò ghɨrə ŋwaꞌǎ mɨghə̀gə̂ ma nɔŋə̀, lâ ǹlɔgɨnə nɨ nòò yìi mə̀ ghɨ̀rə nzì ŋkuu faà aa kaa à ghɨ̀rə̂ ŋ̀waꞌà kɛntə a nɔŋ mɨ̀kòrə̂ mâ. 46 Kaa ò ghɨ̀rə ŋkɨꞌɨ atû ya nɨ̀ mɨ̀ghurə yɔꞌɔ̀. Lâ, à bàŋnə̀ mə̂ ǹyɔꞌɔ mɨkòrə̂ ma nɨ̀ mɨ̀ghurə̀. 47 Ma mùu ajàŋ mə̀ swoŋ a mbo wò mə, ɨ̀nnù jî bɨ ji jya mə ɨ ghaꞌa aa, bɨ lìꞌìnə̀ mə̂. A laa ma mùu ajàŋ ǹloŋ mə à ghɨ̀rə ndɨ̀ꞌɨ àkɔ̀ŋnə̀ yî wè aà. Lâ ŋù yìi mə bɨ liꞌinə ɨ̀nnù jî bɨ̂ ji ji kəꞌətə̀ aa, a kɨɨ ndɨꞌɨ nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ yî kə̀ꞌə̀tə̀.”

48 Ǹtɨgə mbəŋ nswoŋ a mbo màŋgyɛ̀ wa mə, “Bɨ lìꞌìnə̀ mə ɨfansənnù jô.”

49 Bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ jɨ bo bo aa, bɨ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ǹtɨgə nswoŋə bo nɨ bo mə, “Ghuù ŋù à bə aa wò mə a lìꞌìnə ɨfansənnù bə̂ aa lɛ?” 50 Yesu a swoŋ a mbo màŋgyɛ̀ wa mə, “Àbìintɨɨ̀ yo a ywèènsə̀ mə̂ ghô, ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bɔɔnə̂.”

8

Bàŋgyɛ̀ bî Mɔ̀ꞌɔ bìi bɨ lɛ sɨ yòŋə̀ Yesu aà

1 À kà mə aa maŋsə ŋkuu wa mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa bo bɨ̀ mɨ̀kurə, ǹtɨgə ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî ŋ̀kɨɨ nzi nɨ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ǹloŋ annù nɨfɔ̀ Nwî. A lɛ mbə bo bɨ̀ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa mə à lɛ ntsɔꞌɔ nɨ̂ ŋ̀gǎŋntoò ji aà 2 bo bɨ̀ bàŋgyɛ̀ bî mɔꞌɔ bìi mə à lɛ ŋghùrə̀ waa nɨ̂ ɨ̀zwì jî bɨ bo bɨ̀ mɨ̀ghɔ̀ɔ̂ myaa: Mbə Mary yìi bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Magdalene aa, yìi mə à lɛ mfiꞌi ɨzwì ji sàmbaa ghu atoꞌo aa, 3 ŋkɨ mbə Juana, ŋgwɛ Tsuza, yìi mə à lɛ sɨ lèntə njoo Herod aà, ŋkɨ mbə Susana, bo bɨ̀ bǐ mɔꞌɔ bì ghàꞌàtə̀. Bàŋgyɛ̀ ma bû bɨtsɨ̀m bɨ lɛ sɨ fa nɨ̂ ǹjoo ŋkwɛtə nɨ̂ waa ghu.

Nɨ̀ghàà nî nàà ǹloŋə ŋû mbweꞌè ǹjoò

(Mt. 13.1-9; Mk. 4.1-9)

4 Nòò yìi mə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ lɛ nzì ŋ̀ghotə, ǹlo aa a ɨdɨgə ɨdɨgə nzi ghu mbɛ̀ɛ̀ aa, a ghaà a mbo bo nɨ nɨ̀ghàà nî nàà: 5 “Ŋù m̀bwèꞌê ǹjoo à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a mbweꞌe ǹjoò ji; ǹjoo jya jǐ mɔꞌɔ ɨ wô a ndô mânjì, bə̀ təəntə̀ ghu, bɨ̀sɨŋ bɨ kɨ̂ ǹsyɛ jî mɔꞌɔ ŋkurə. 6 Jǐ mɔꞌɔ ɨ wô a atû àlâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀; ɨ tòò mə̂ aa, mbù ǹyɔrə nloŋ mə kaa ɨ lɛ waꞌà nɨ̂ ŋ̀kì tswê. 7 Jǐ mɔꞌɔ ɨ wô a tɨtɨ̀ɨ kə̀rə̀ kərə; ɨ kà mə̂ aa ŋkɔꞌɔ aa kə̀rə̀ kərə wa a lɨmtə̀ ɨ kwô. 8 Jǐ mɔꞌɔ ɨ lɛ ŋkɨ wo nɨ̂ àdɨ̀gə nsyɛ yì sɨgɨ̀nə̀, ŋ̀kɔꞌɔ tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀, ŋkɨ mfa ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ mɨ̀jɨ ɨ ghaꞌà.” À swòŋ mə̂ maŋsə aa, ǹtɔŋnə nswoŋ mə, “Ŋù yìi mə à tswe nɨ ɨ̀tôŋnə̀ aa, tâ yuꞌù.”

Ǹjiꞌì ànnù yìi mə Yesu à lɛ sɨ ghàà nɨ mɨ̀ghàà mî nǎnaa aà

(Mt. 13.10-17; Mk. 4.10-12)

9 Nòò yìi mə Ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ɨ lɛ mbetə yi nɨ̂ ǹjiꞌì nɨ̀ghàà nî nǎnaa ma nû aa, 10 a swoŋ mə, “Nwì à fa mɨ̀tsyɛ̀ mə tâ nɨ̀ zǐ ɨnnù jî lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ nloŋ annù nɨfɔ̀ yi; la a mbo bə̀ bî mɔꞌɔ, bɨ naa a mbo bo aa nàà, tâ bo tɨ yə, kaa bo waꞌà kà ǹyə, kə̀ tɨ yuꞌu, kaa a waꞌǎ a atu bo ka nlaa.

Yesu à tɔ̀ꞌɔ̀tə ǹjiꞌì nɨ̀ghàà nî nǎnaa ma nû

(Mt. 13.18-23; Mk. 4.13-20)

11 “Ǹjiꞌì nɨ̀ghàà nî nǎnaa ma nû ɨ̀ bə aa mə: ‘Ǹjoo ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ jya à nɨ nɨ̀ghàà nɨ Nwî. 12 Jya jìi mə ɨ lɛ ŋwò a ndômânjì aa à nɨ bə̀ bya mə bɨ yuꞌu; Satan a zî m̀fiꞌi nɨghàà nɨ Nwî nya a ntɨɨ bo, tǎtâ bo tsuu bìì ɨ yweenə. 13 Jya mə ɨ lɛ ŋwò a atu alâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ aa a bə bə̀ bìi mə bo kɨ nyuꞌu nɨghàà nɨ Nwî aa, bo kwɛrə nɨ nɨ̀dorə̀; kaa ajàŋ bə̂ ma bû kaa bɨ sɨ̀ nɨ mɨ̀gaŋ̀ tswê. M̀bii aa tsiꞌǐ nɨ mû àtɨɨ noò. La nòò yìi mə àkwàꞌànə̀ Satan a zi aa, bo wô. 14 Ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ ǹjoo jya mə ɨ lɛ wò a tɨtɨ̀ɨ kə̀rə̀ kərə aa, à nɨ bə̀ bya mə bɨ yuꞌu nɨghàà nɨ Nwî, la a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ yaa, ǹjoo mbi bo bɨ̀ ŋ̀kabə, nɨ̀ ɨ̀nnù yìi mə ǹjyǎ nû jyaa ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aa ɨ fêm ŋ̀ghɨrə kaa mɨ̀ntà mìi mɨ koonə kaa mɨ waꞌà tɨ̀ɨ̀. 15 Ǹtɨgə ŋghɛɛ nɨ̂ ǹjoo jya mə ɨ lɛ ŋwò a adɨgə nsyɛ yì ǹsɨgɨ̀nə̀ aa, à nɨ bə̀ bya mə bɨ kɨ nyuꞌu nɨghàà nɨ Nwî bɨ tswa ntugɨtə a mum ɨ̀ntɨɨ yìi ɨ laa ŋkɨ mbɔŋ aà, ǹtɨgə ŋkoonə mɨ̂ntà a njɨm àtàŋəntɨɨ̀.’

Lâm yìi mə bɨ kosə mbaŋnə ŋkusə nɨ̂ àntɔ̀ɔ̀ aà

(Mk. 4.21-25)

16 “Kaa ŋù à laa ŋwaꞌà nɨ̂ lâm kosə̀ m̀bu nlɔ̀gə̀ nɨ̂ àntɔ̀ɔ̀ ŋ̀kusə ghu, kaa kɨꞌɨ̀ kɨ̀ɨ̀ ŋ̀kosə nnɨŋə nɨ a njiꞌì ɨ̀kùù. Ŋù a kɨɨ ŋkosə lâm, a tɛꞌɛ aa a atu atɛtə̀ tà ŋù tɨ kuu a nda a yə̂ ŋ̀kàꞌà wâ. 17 Ǹloŋ mə kaa àyoò tsu a sɨ̌ alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ tswê mə a ka yǐ waꞌà fɛ̀ꞌɛ̀ nyɛntə. Kaa ànnù yî lə̀ə̀ntə̀ yî tsu a waꞌà kɨ̀ ntswe ghu yìi mə kaa bɨ ka yǐ waꞌà zî. 18 Maa ajàŋ, nɨ̀ ka ntsyɛsə nɨ̂ ghuu ajàŋ yìi mə nɨ yuꞌu aà; ǹloŋ mə ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ ju ɨ ghaꞌatə̀ aa, bɨ ka bǔ kùꞌùsə̀, lâ ŋù yìi à tswe nɨ ju ɨ kəꞌətə̀ aa, tsiꞌì jya mə à mɔ̀ɔ̀ntə mə yu tswe nɨ̀ ju aa, baa bàŋnə bǔ kwɛrə ghu mbô.”

Ǹdè bɨ̀ Yesu bo bɨ̀ bɔɔ bɨ maà yì bi mbâŋnə

19 Ǹdè bɨ̀ Yesu bo bɨ̀ bɔɔ bɨ maà bi bǐ mbâŋnə̀ bɨ zî wa adɨgə mə à lɛ ntswe ghu aa, kaa mânjì yìi mə mbə bɨ zî ghu mbɛ̀ɛ̀ kaa waꞌà ghu tswê ǹloŋ mə bə̀ lɛ ntswe ntsya ŋkarɨsə yi. 20 Bɨ kɛ̀ꞌɛ̀nə̀ ghu mbo mə, “Ǹdè ghò bo bɔɔ bɨ maà bî mbâŋnə̀ bɨ təə a bɛɛ nlɔɔ nɨ̂ ǹyə wò.” 21 A bâŋnə̀ ŋ̀kwiꞌi a mbo bo mə, “Ǹdèghà bo bɨ̀ bɔɔ bɨ maà ba bî m̀bâŋnè, à nɨ bə̀ bìi mə bɨ yuꞌu nɨghàà nɨ Nwî ŋ̀kɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ànnù yìi mə a swoŋ aà.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə Afisə̀ a bɔrə aà

(Mt. 8.23-27; Mk. 4.35-41)

22 À bə̀ mə a njwi yì mɔꞌɔ Yesu a kuu a mum àkànuꞌu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ghɨrə bìꞌinə̀ daŋ ghɛ̀ɛ̀ fìi njii àtsùməntaꞌà.” À swòŋ mə̂ aa, bo bo kuu ntɨgə ŋghɛɛ. 23 Bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ aa, a wô fɨ̀lô. Àfìsə̀ yî tɨ̀ɨ̀ yî mɔꞌɔ a kâ ǹtsya wa atsùməntaꞌa, ɨ̀kàŋə ŋkì ɨ tɨgə̀ ŋ̀kuu wa mûm àkànuꞌu nlɔɔ nɨ̂ ŋ̀kòŋsə̂, bo tɨgə̀ tsiꞌǐ a ntsǔ nɨ̀wô. 24 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu ɨ ghɛɛ̀ ǹtsɨgə yi nswoŋ mə, “Masa, Masa, wa bìꞌinə̀ ka kwokə!”

Yesu a bɨɨ̀nə̀ wenə afìsə̀ ya bo bɨ̀ ɨ̀kàŋə ŋkì jî tɨ̀ɨ̀ jìi mə ɨ lɛ sɨ zì ǹlɔɔ nɨ̂ ŋ̀kòŋsə̂ àkànuꞌu yâ aà; ɨ burə kɛntə, ɨdɨ̀gə̀ ɨ bɔrə mə tùk. 25 Yesu a betə̀ waa mə, “Àbìintɨɨ̀ yuu a fə̀ aa ɛ?”

Nɨ̀bɔꞌɔ lɛ ntswa waa bo kɨ̂ ǹyɛrə ntɨgə nswoŋə bo nɨ bo mə, “À nɨ̂ àjàŋ ŋû kə à yuà mə a ghààntə̀ nɨ̂ àfìsə̀ bo bɨ̀ ɨ̀kaŋ ŋkì ɨ yuꞌunə̀ nii aa ɛ?”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə̀ ŋû yìi mə à lɛ ntswe nɨ bɨ̀demon aà

(Mt. 8.28-34; Mk. 5.1-20)

26 Bo lô ǹtɨgə ŋghɛɛ a alaꞌa baGerasens yìi a lɛ ntswe a ndàŋsə Galilea. 27 Àjàŋ mə bo lɛ nzì m̀fɛꞌɛ wa mûm àkànuꞌu aa, ŋù yì mɔ̀ꞌɔ yìi mə à lɛ nlò wa mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ntswe nɨ bɨ̀demon, à lɛ nzì ǹtsiꞌi waa; ŋù ma ghû à lɛ sɨ karə tsiꞌì ǹswèrə̀ ǹswèrə̀ a nɨ̂ àndaŋə noò. Kaa waꞌà nɨ a nda lɛ̂, m̀baŋnə nlɛtə nɨ aa ɨtu mɨsyɛ̀ a adɨgə yìi bɨ lɛ sɨ twiŋ bə̂ ghu aà. 28 Nòò yì mə à lɛ nyə Yesu aa, ǹyəꞌə tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀, ŋ̀wo ghu nsi, ntɔŋnə nswoŋ mə, “Bìꞌi ò tswe aa nɨ̀ àkə̀, a Yesu, Mu Nwìŋgɔ̀ŋ yî Àkɔꞌɔ̀ntsɨrə? Mə̀ buꞌu tsiꞌì m̀bo tâ ò tsuu ŋgɨꞌɨ a nu mə̀ lǒ dɨ̀.” 29 À lɛ tɨ bə aa boŋ Yesu à swòŋ mə̂ a mbo àzwì yî bɨ ya mə tâ à fɛꞌɛ wa nu ŋù wâ. (Ǹloŋ mə àzwì yî bɨ ma yû a lɛ sɨ tswa nɨ̂ ŋû wa màꞌà nɨ a nsyɛ ŋgàà jî ghàꞌàtə̀; bɨ tɨgə̀ m̀bɛ nìi, ŋ̀koo nìi nɨ̂ àtsaŋ bo bɨ̀ mfɨ̀kaꞌà. Ka mə bɨ lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ maa ajàŋ aa, a tentə̀ nɨ̂ àtsaŋ ya, ɨ̀zwì jya ɨ ghɨrə̀ a khə̂ ŋ̀ghɛɛ nɨ ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀.)

30 Yesu a ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì m̀betə yi mə, “Ɨ̀kǔm gho à nɨ wò aa ɛ?” A kwiꞌi mə, “Ǹnɔ̀ɔ̀.” À lɛ nswoŋ laa nloŋ mə ɨ̀zwì jî bɨ jì ghàꞌàtə̀ ɨ lɛ ŋkuu ghu nû. 31 Ɨ̀zwì jya ɨ buꞌù m̀bo ghu mbo mə tâ tsuu lǒ swoŋ mə tâ bo fɛꞌɛ ghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a mûm àtaa yi tsò ǹtso.

32 Àkàrə̀ bɨ̂kwiŋyàm yî mɔꞌɔ a lɛ sɨ jɨ maa kəꞌə̀ àdɨ̀gə̀; ɨ̀zwì jya ɨ tɨgə̀ m̀buꞌu mbo a mbo Yesu mə tâ à maꞌatə tâ bo kuu wa nu bɨ̀kwiŋyàmə̀. A beentə̀. 33 Ɨ̀zwì jî bɨ jya ɨ tɨgə̀ m̀fɛꞌɛ wa nu ŋù ǹtɨgə ŋkuu wa nu bɨ̀kwiŋyàmə̀. Àkàrə̀ bɨ̂kwiŋyàm ya a tɨgə̀ m̀bɨŋkə wa mbaa, nsɨgə ŋkuu wa mûm àtsùməntaꞌa ŋkoŋkə.

34 Nòò yìi mə bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ tsèe akàrə̀ bɨ̂kwiŋyàm bya bɨ lɛ nyə annù yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa, ŋkhə̀ ŋ̀ghɛɛ nswoŋ a mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa bo bɨ̀ àlaꞌa ya tsɨ̀m. 35 Bə̀ tɨgə̀ m̀fɛꞌɛ ŋghɛɛ a nyə ànnù yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aà. Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ aa nyə Yesu bo bɨ̀ ŋù wa mə ɨ̀zwì jî bɨ jya ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ghu nu aa, a tswê a nsyɛ a mɨkòrə̂ Yesu, ŋ̀wɛꞌɛ atsə̀ꞌə̀, mɨ̀tsyɛ̂ mi mɨ kɨ̂ ǹtswe sɨgɨ̀nə̀; nɨ̀bɔꞌɔ nɨ tswâ waa. 36 Bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu wa noò mə Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə̀ ɨ̀zwì jî bɨ jya ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ a nu ŋù wa aa, bɨ tɨgə̀ ŋ̀kɛꞌɛnə nɨ̂ a mbo bo a ajàŋ yìi Yesu à lɛ ŋghùrə̀ yi aa. 37 Bə̀ bya bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ nlò wa mbùꞌù àlaꞌa Gerasens aa, bɨ swoŋ a mbo Yesu mə tâ à maꞌatə waa ŋghɛɛ yi; ǹloŋ mə nɨ̀bɔꞌɔ nì wè nɨ lɛ ntswa waa; maa ajàŋ a bû ŋ̀kuu wa mûm àkànuꞌu mbɨɨ yi. 38 Ŋù wa yìi ɨ̀zwì jî bɨ jya ɨ lɛ màꞌàtə̀ yi aa, a buꞌù m̀bo mə yu yòŋə̀ Yesu. La, a tuu, nswoŋ ghu mbo mə, 39 “Bɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀ a nda wò, ǹtɨgə ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jî yɛ̌yərə jìi mə Nwì à ghɨ̀rə a nu wò aà.” Ŋù wa a ŋ̀ghɛɛ yi ntɨgə nlaansə nɨ̂ ànnù yìi mə Yesu à ghɨ̀rə a nu yu aa wa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà tsɨ̀mə̀.

Mu Jairus yî màŋgyɛ̀ bo bɨ̀ màŋgyɛ̀ wa yìi mə à lɛ mmɔ̀ɔ̀ntə atsəŋə atsə̀ꞌə̀ Yesu aà

(Mt. 9.18-26; Mk. 5.21-43)

40 Nòò yìi mə Yesu à lɛ ntoo ŋkì wa mbɨ̀ɨ̀ aa, nnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ lɛ nzì m̀boo yi, nloŋ mə à lɛ tɨ bə aa boŋ bo tɨgə̀ ǹyuꞌutə nìi. 41 Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə ɨ̀kǔm yì ɨ lɛ mbə Jairus aa, yìi mə à lɛ mbə ndɨɨ a ndâŋghòtə aa, a zî a mbo Yesu. À zì mə̂ aa ŋwò ghu nsi, mbuꞌu mbo ghu mbo mə tâ à yoŋə yi tâ bo yu ghɛɛ a nda yu, 42 nloŋ mə à lɛ ntswe nɨ̂ njoŋ mumàŋg yɛ̂ yì yìi mə à lɛ mbə ɨlòò nɨghûm ǹtsò baa, a ghɔɔ̀ ŋ̀kwo ŋghɛɛ nii aà.

Àjàŋ mə bo yu lɛ sɨ ghɛ̀ɛ̀ aa, nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ lɛ sɨ yòŋə̀ ǹtɨgə ntii nɨ̂ Yesu. 43 Màŋgyɛ̀ yìi mə àləə a lɛ sɨ zì ghu nu a njɨ̌m ɨ̀lòò nɨghûm ǹtsò baa, kaa ŋù yìi mə mbə a tswaa waꞌà bə aa, 44 a yôŋtə̀ a njɨ̌m Yesu, m̀mɔɔntə a atsəŋə atsə̀ꞌə̂ yi; à mɔ̀ɔ̀ntə̀ mə̂ ŋ̀ka maŋsə aa, àləə ya mə a lɛ sɨ zì ghu nu aa, a tswanə̀.

45 Yesu a betə̀ mə, “Ŋù yìi mə à mɔ̀ɔ̀ntə gha aa, àâ wò aa ɛ?” Tsǒ mə kaa ŋù tsù à lɛ waꞌà bii mə yu mɔɔntə yi aa, Peta a tɨgə̀ ǹswoŋ mə, “Masa, nnɔ̀ɔ̀ bə̂ ghû ɨ ghaꞌa siꞌi, ntinə nɨ̂ ghô!”

46 Lâ Yesu a swoŋ mə, “Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à mɔ̀ɔ̀ntə ghâ; mə̀ yuꞌu mɨ̀dàꞌà mɨ fɛ̀ꞌɛ a nu mə̀.” 47 M̀bə yìi mə màŋgyɛ̀ wa à lɛ nyə mə kaa mbə yu waꞌà lə̀ə̀ntə̀ aa, a tɨgə mfɛꞌɛ, ntsɨ̀gɨ̀nə̀, ŋ̀wo a nsi Yesu, ntɨgə ŋghaa a nsi bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ŋ̀kɛꞌɛnə annù yìi a ghɨrə ŋghɨ̀rə̀ yu mɔɔ̀ntə̀ yi aa, bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntəə ghu aa bɨ yuꞌù. A tɨgə̀ ǹswoŋə ajàŋ yìi mə yu lɛ mburə ntɨɨ wa noò mə yu mɔ̀ɔ̀ntə̀ mə atsəŋə atsə̀ꞌə̀ Yesu ya aà. 48 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo màŋgyɛ̀ wa mə, “Mû ghà, wa àbìintɨɨ̀ yo a ghurə ghô; tɨgə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bɔɔnə̂.”

49 Àjàŋ yìi mə à lɛ mburə ka kɨ ghàà aa, ŋù a lô wa nda ndɨɨ ndâghotə wa nzì ǹswoŋ ghu mbo mə, “Wa mû ghò wa à kwò mə̂; tsuu ŋgɨꞌɨ a mbo Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù bǔ kɨ fa.”

50 Yesu à yùꞌù mə̂ aa ŋkwiꞌi mə, “Tsuu bɔꞌɔ bə̂, bii tsiꞌì bìì boŋ à ka tɨ̀ɨ̀.” 51 Nòò wa mə à lɛ nghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuꞌu wa nda aa, kaa à lɛ waꞌà bii mə tâ ŋù dàŋ à bu ŋkuu ntsyatə Peta nɨ Jɔn nɨ Jɛms bo bɨ̀ ta bɨ̀ mu wa nɨ̀ ǹdè yì. 52 Bə̀ bɨtsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa bɨ lɛ sɨ yə̀ꞌə̀ m̀buꞌu nɨ̂ nû jyaa nloŋə mu màŋgyɛ̀ wâ; la Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ tsuu kɨ yə̀ꞌə̀; ǹloŋ mə kaa à sɨ̀ aa kwò kwô, a bwii aa bwìì.” 53 Bo wyɛ̂ yi, nloŋ mə bo lɛ nzi mə mu wa à kwò mə̂ aà. 54 La Yesu a tswa nɨ̀kwɛɛ nɨ mu wa, ǹswoŋ mə, “Mu, bɨ̀ɨ̀nə̂.” 55 Àzwî mu wa a bû m̀bɨɨ fu, a burə̀ m̀bɨɨnə ŋgaa yî mɔ̀ꞌɔ̂; Yesu a swoŋ mə tâ bɨ̀ lɔɔ ayoo nɨjɨ mfa ghu tâ à jɨ. 56 Taà yì bô ǹdè yì naŋsə̀ ǹyɛrə tsiꞌǐ mbə̂nnù; lâ a kwàntə̀ waa mbɨ̀ꞌɨ̀ bo lǒ nswoŋə annù yìi mə a fɛꞌɛ a mbo ŋù.

9

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ntoo Ŋgǎŋyəgə̂nnù ji nɨghûm ǹtsò baa a abɛɛ aà

1 Yesu a twoŋ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya nighûm ǹtsò baa mfa mɨtɨ̀ɨ̀ bo bɨ̀ àdàꞌà mə, bo ka mfiꞌi ɨzwì jî bɨ ŋkɨɨ ŋghurə nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀. 2 Ǹtɨgə ntoo waa mə tâ bo ghɛɛ ŋka nswoŋə annù nloŋ annù nɨfɔ̀ Nwî ŋ̀kɨɨ ŋghurə nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀. 3 À kà mə̂ aa ntoo waa nswoŋ mə, “Nɨ̀ tsuu ayoò tsu lǒ lɔ̀gə̀, kə̌ ati yî tswìꞌì, kə̌ abàà, kə̌ mɨjɨ, kə̌ ŋgabə, ntsuu ɨtsə̀ꞌə̀ ji baa lǒ lɔ̀gə̀. 4 Nɨ̀ ghɛɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a nda yìi nɨ̀ kùu ghu aa, nɨ̀ tswê ghu, nyweꞌe noò yìi mə nɨ̀ ka lə̌ bǔ fɛ̀ꞌɛ ghɛ̀ɛ̀. 5 Bɛɛ nɨ̀ ghɛɛ ŋkuu a adɨgə bɨ tsuu ghuu kwɛrə, nɨ̀ ghɨrə tɨ fɛ̀ꞌɛ̀ ghu, nɨ̀ yɛ̂tə̀ àbɨ̀rə̀ yìi mə a tswe a mɨkòrə̂ bù aa, a ndɨ̀ꞌɨ mə kaa bǔ bo sɨ̀ nɨ̂ ànnǔ tsǔ burə̀.” 6 Bo tɨgə̀ m̀maꞌatə ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtsya nɨ a ɨtoo ɨtoo nswoŋə nɨ̂ ǹtoo yì sɨgɨ̀nə̀ ya, ŋkɨɨ ŋghurə nɨ bə̀ a ɨdɨgə tsɨ̀mə̀.

Àjàŋ mə atu Herod a lɛ mbùùrə̀ aà

(Mt. 14.1-12; Mk. 6.14-29)

7 Nòò yìi mə Herod yìi mə à lɛ mbə Mfɔ̀ a alaꞌa Galilea aa, à lɛ nyuꞌu ɨnnù ma jû aa, àtû yì a lɛ mbùùrə̀, nɨ̀bɔꞌɔ tswâ yi, nloŋ mə bə̀ bì mɔꞌɔ lɛ sɨ swoŋə nɨ mə Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̀ a Ŋkì à bù mə̂ m̀bɨɨnə nɨ nɨ̀wô.

8 Bǐ mɔꞌɔ swoŋə̀ nɨ mə, Elijah à bù mə̂ m̀bɨɨ fu, bǐ mɔꞌɔ kɨɨ̀ ǹswoŋə nɨ mə ŋgàŋntoò Nwì yì m̀bìi mbìì yì mɔꞌɔ à bù mə̂ m̀bɨɨ fu. 9 Herod a swoŋə̀ nɨ mə, “Mə̀ kɨ̀ kwyə̂ àtu Jɔn, ghuù ŋù mə mə̀ bù ǹtɨgə nyuꞌu nɨ̂ ànnù ǹloŋ ŋgaà yì aa à nɨ ghuu aa ɛ?” Ǹtɨgə nlɔɔ nɨ mə yu lɨ̀gɨ̀nə yə yi.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ njɛꞌɛ bə̂ ǹtsùꞌù ji ntaà aà

(Mt. 14.13-21; Mk. 6.30-44; Jn. 6.1-14)

10 Nòò yì mə ŋgǎŋtoo jya ɨ lɛ mbù m̀bɨɨ aa, bo lɛ kɛ̀ꞌɛ̀nə ɨnnù jìi mə bo lɛ ŋghɨ̀rə̀ aà a mbo Yesu, A swûŋtə̀ waa, ǹlɔgə waa bo bo lô ŋ̀ghɛɛ ntswe a alaꞌa Bethsaida. 11 Nòò yìi mə bə̀ bì ghàꞌàtə̀ lɛ nyuꞌu mə bo tswe ghu aa, bɨ yoŋə̀ yi ghu. A kwɛrə̀ waa ghu ntɨgə ŋghaa a mbo bo nloŋ annù nɨfɔ̀ Nwî ŋkɨ ŋghurə bə̂ bìi mə nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ lɛ ntswe a nu bo aà.

12 Ɨ̀tugə ɨ lɔ̀gɨ̀nə̀ mə̂ ŋ̀ka mfii, ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa ɨ zî ghu mbo nswoŋ mə, “Màꞌàtə nnɔ̀ɔ bə̂ ghû tâ bo ŋghɛɛ mə mbə bo kuu a mûm mɨ̀kurə bo bɨ̀ a mbɛ̀ɛ ɨfɔ̀ jû mə mbə bɨ yə̂ àyoo ghu njɨ kə̀ ŋkɨ nyə adɨgə yî lɛ̀ ghu, ǹloŋ mə àdɨ̀gə̀ yû mə bìꞌinə̀ tswe ghu aa kaa bə̀ sɨ̀ ghu ghurə̀ aà.”

13 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Bù bumbɔŋ nɨ̀ fa ayoò bo jɨ.”

Bo swoŋ ghu mbo mə, “Kaa bìꞌì sɨ̀ nɨ mɨ̀jɨ mî dàŋ tswê, ǹtsyatə ŋkya abaa ji ntaà nɨ m̀bwɛ̀ mi mbaà. Mbə a bə yìi mə bìꞌinə̀ tswe nɨ̂ ǹjɛ̀ꞌɛ̂ bə̀ bû bɨtsɨ̀m boŋ bìꞌinə̀ tswe nɨ̀ ŋ̀ghɛɛ nyuu mɨjɨ a mbo bo.” 14 Bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa lɛ mbə mbâŋnə ntsùꞌù ji ntaà.

A swoŋ a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya mə, “Nɨ̀ ghɨrə tâ bo tswe a nsyɛ ɨkɨ̀rə ɨkɨ̀rə̀, tâ bə̀ tswe nɨ̂ àkɨ̀rə̀ yî fùùrə̀ mɨghum mi ntaà.”

15 Bo lɛ ŋghɨ̀rə̀ tsiꞌì maa ajàŋ bə̀ bya bɨ̀tsɨ̀m tswê a nsyɛ̂. 16 A lɔgə̀ ŋ̀kya baa jya ji ntaà bo bɨ̀ m̀bwɛ̀ mya mi mbaa, ŋŋɛntə miꞌì mi a ndəŋ, ntsaꞌatə Nwî, ǹnɨŋ mbɔɔnə ghu, mbatə mfa a mbo bo mə bɨ̀ fa a mbo bə̀ byâ. 17 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lɛ njɨ nyurə, bɨ ghotə̀ àbùgə̀, ǹwùkə̂ ji ɨ luu ŋkyɛ̀ nɨghûm ǹtsò ji baà.

Àjàŋ mə Peta à lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə ŋû yìi Yesu nɨ ghu aà

(Mt. 16.13-19; Mk. 8.27-29)

18 A bə njwi yì mɔ̀ꞌɔ Yesu a kâ ǹtsaꞌatə Nwî tsiꞌì yù. Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ tswê ghu mbɛ̀ɛ̀, a betə̀ waa mə, “Bə̀ bɨ swoŋ nɨ mə mə̀ bə aà wò aa ɛ?”

19 Bo kwiꞌi mə, “Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì.” Bi mɔꞌɔ mə, “Elijah.” Bǐ mɔꞌɔ swoŋə̀ nɨ mə, “Ŋ̀gàŋntoò Nwì yî m̀bìi mbìì wa yì mɔ̀ꞌɔ̂.”

20 A betə̀ waa mə, “Lâ nɨ̀ swǒŋ yuu ŋgaa mə mə̀ laa mbə wo aa ɛ?”

Peta a kwiꞌi mə, “Ò nɨ Àyɔꞌɔ̀ Nwì wâ.”

Àjàŋ mə Yesù à lɛ ŋghàà ǹloŋ ŋgɨꞌɨ yìi yu ka yə ɨ kwo aà.

(Mt. 16.20-28; Mk. 8.30—9.1)

21 Yesu a kwântə̀ waa nswoŋ mə tâ bo tsuu a mbo ŋù tsǔ lǒ swoŋə. 22 Ŋ̀kɨ mbu nswoŋ a mbo bo mə, “Mu Ŋù à ka yə mbuu ŋgɨꞌɨ jì ghàꞌàtə̀ tâ bɨ̀tà bɨ alaꞌa, bɨlɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì, nɨ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀, tâ bɨ̀ tuu yi, ǹzwitə yi, a tɨ bə nɨ̂ ǹjwi ji tarə, a bû ǹyweenə nɨ nɨ̀wô.”

23 A swoŋ a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m mə, “M̀bə ŋù tsù à ka nlɔɔ a ŋka nyòŋə a njɨ̌m mə̀ a tuù ɨ̀bɨɨ nû yì, m̀beꞌe ati bàŋnə̀ bàŋnə̂ yi ŋka nyoŋə nàa tsiꞌì ǹjwî tsɨ̀mə̀. 24 Ǹloŋ mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a lɔ̀ɔ a nyweensə̂ ɨ̀bɨɨnû yi aa, à ka bàŋnə bwɛ; lâ ŋù ǹstsɨ̀m yìi mə a lɔ̀ɔ a mbwɛ̂ ɨ̀bɨɨnû yi nloŋ ŋkwɨtû gha aa, a ka bàŋnə yweensə. 25 M̀bə a kwɛtə ŋû tsù aa nɨ̀ àkə̀ mə mbə a tswe nɨ̀ m̀bi yǔ ntsɨ̀m mbaŋnə mbwɛ ɨbɨɨnû yì kə̀ yǐ nyə ŋgɨꞌɨ aa ɛ? 26 M̀bə ŋù tsù a ka ndɨrə atu nloŋ ŋgaa yà bo bɨ̀ nɨ̀ghàâ na, bəə boŋ Mu Ŋù à ka yǐ kɨɨ dɨ̀rə atu mbɨꞌɨ ŋgaà yì a noò yìi à ka yǐ zì a mum nɨ̀ghaꞌà ni, nɨ nɨ̀ghaꞌa nɨ Ta bo bɨ̀ baangel bi bìi bɨ laa màŋsə̀ aà. 27 A mbǔ ŋghɛ̀ɛ̀ ghu, mə̀ swoŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə, bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ təə faà bìi mə kaa bɨ ka yǐ waꞌà kwo, nyweꞌe noò yìi mə bɨ ka yǐ yə annù nɨfɔ̀ Nwî aà.”

Àjàŋə mə Yesu à lɛ mbəŋkə yi aà

(Mt. 17.1-8; Mk. 9.2-8)

28 Ǹjwi ɨ tsyà mə̂ ji nɨfwaa, a ajàŋ mə à lɛ nswoŋ ɨnnù ma jû aa, a lɔgə̀ Peta, nɨ Jɛms nɨ Jɔn, bo bo kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ a atu ntaꞌa a ntsàꞌàtə Nwì ghu. 29 Bo kà mə̂ aa ntsaꞌatə Nwî aa, ǹsî yì bo bɨ̀ ŋ̀kə̀rə̂ yì ɨ ŋ̀kwensə, ɨ̀tsə̀ꞌə̂ ji ɨ tɨgə̀ m̀fuꞌu njɛɛŋkə. 30 Bô ghə̀ mə̂ aa kɨ yə, bə̀ bi baa bɨ tɨgə̀ ŋ̀ghaa bo bo. A bə Moses bo Elijah 31 bìi mə bɨ lɛ nzì a mûm nɨ̀ghaꞌa, ŋ̀ŋweenə, ŋ̀ka ŋghaa bo bo, nloŋ ajàŋə à ka yǐ màŋsə ɨfàꞌâ yi màꞌàtə mbi yu a Yerusalem aà. 32 Fɨ̀lo fɨ lɛ nnaŋsə ntswe a miꞌi Peta bo bɨ̀ bə̀ bya mə bo bo lɛ ntswe aà. Bo ghə̀ mə kɨ wìꞌìnə̀, ǹyə nɨghaꞌà ni bo bɨ̀ bə̀ bya mə bo bo təə aà. 33 Àjàŋ mə bə̀ bya lɛ ŋghə̀ə mmàꞌàtə̀ Yesu ɨ lò aa, Peta a swoŋ mə, “Taà, a bɔŋ mə bìꞌinə̀ tswe faà aà. Tâ bìꞌì ghurə mɨ̂ntàŋ mi ntarə̀, tâ yì fùùrə̀ ɨ̀ tswe a mbo wò, yǐ mɔꞌɔ ɨ̀ tswe a mbo Moses, tâ yǐ mɔꞌɔ ɨ̀ tɨgə ntswe a mbo Elijah.” (Kaa à lɛ ŋwaꞌǎ annù yìi mə yu swoŋə aa zî.)

34 Àjàŋə à lɛ mburə kɨ ghàà aa, m̀bàꞌà ɨ wiꞌìkə̀ ǹzi ŋkusə waa. Nɨ̀bɔꞌɔ nɨ tswa ŋgǎŋyəgə̂nnù jyâ. 35 Bo yuꞌù ǹjì ɨ ghaà wa mûm m̀bàꞌà ǹswoŋ mə, “À nɨ Mû ghà yìi mə̀ tsɔ̀ꞌɔ aa à ghulà; nɨ̀ ka nyuꞌu annù yìi a swoŋə aà.”

36 Nòò yìi mə ǹjì ya ɨ̀ lɛ ŋkɛntə aa, bo tɨgə̀ ǹyə Yesu tsiꞌì yùyù. Bo lɛ ŋkutə mɨ̂ntsû myaa, kaa ŋkɨꞌɨ̀ ànnù yìi mə bo lɛ nyə aa a mbo ŋù tsù maa noò swoŋə̀.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə mûmbâŋnə̀ yìi mə a lɛ ntswe nɨ̂ à zwì yî bɨ aà

(Mt. 17.14-18; Mk. 9.14-27)

37 Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂, Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya bɨ sɨgə wa atu ntaꞌa, ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ yî wè ɨ zî ǹtsiꞌi yi. 38 Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ wa a tɨtɨ̀ɨ nnɔ̀ɔ̀ a tɔŋnə̀ ǹswoŋ mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, mə̀ buꞌù m̀bô, kwɛtə a mû ghà ghû, ǹloŋ mə à nɨ tsiꞌì mu yìi mə mə̀ tswe nɨ ghu aà. 39 Àzwì yî bɨ a yi naŋsə̀ ŋ̀ko mu ghù m̀maꞌa a nsyɛ, ŋghɨ̀rə̀ a wiꞌìkə̀ m̀boꞌo, a tsɨgə̀ yi, àjwòꞌò a tɨgə̀ m̀fɛꞌɛ ghu ntsù. A naŋsə̀ ǹwukə yi kaa waꞌà wàŋsə̀ m̀bii mmaꞌatə yi. 40 Mə̀ ghɨ̀rə mbuꞌu mbo a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jo mə tâ bɨ fiꞌi azwì ya, kaa bo waꞌǎ mfiꞌi zî.”

41 Yesu a swoŋ mə, “Oò, bù bə̂ bìi mə bɨ sɨ̀ nɨ̂ àbìintɨɨ tswê, kaa ɨnnû jyaa ɨ waꞌà tsinə̀ aa, mə̀ ka bǔ tswe biꞌinə̀ ɨ kɨɨ kɨ tswa ntɨɨ̀ gha nloŋ ŋgaà yùù ɨ yweꞌe aa a noò àkə̀ aa ɛ? Zì nɨ mu ghò wa faà.”

42 À kà mə aa zi nɨ ghu, àzwì yî bɨ ya a kô yi mmaꞌa a nsyɛ ntsɨ̀gə ntɨgə ǹlɔɔ tsiꞌì ǹsàtə̂. Yesu a wenə̀ àzwì yî bɨ ya, ŋghurə mu wa mfa a mbo taà yì. 43 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lɛ nyɛrə a ajàŋə mə bɨ lɛ nyə mɨdaꞌa mɨ Nwî aà.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ mbù ŋ̀ghaa annù ǹloŋə ànnù nɨwô yi aà.

(Mt. 17.22-23; Mk. 9.30-32)

Àjàŋ mə bo lɛ mburə kɨ waꞌa ma jû ɨ̀nnù mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aa, a swoŋ a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji mə, 44 “Nɨ̀ naŋsə nyuꞌutə nɨghàà nû ta nɨ̀ kuu a atu bù. Bɨ ka fa Mu Ŋù a mbo bə̀.” 45 Lâ kaa bo lɛ ŋwaꞌà yuꞌu tâ àtù yaa a laa ghu. Ǹloŋ mə bɨ lɛ nlɔ̀ꞌɔ̀sə̀ a mbo bo mə tâ bo tsuu zi; bo kɨɨ̀ m̀bɔꞌɔ nɨ a mbetə̂ yi.

Ŋù yìi à kɔ̀ꞌɔ ntsɨrə aa à nɨ̂ wò?

(Mt. 18.1-5; Mk. 9.33-37)

46 Bo lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka nswuŋnə, m̀betə nî waa bo nɨ bo mə ŋù yìi mə à kɔ̀ꞌɔ ntsɨrə a tɨtɨ̀ɨ bo aa à nɨ wò aa ɛ? 47 Yesu a zî ànnǔ yìi mə bo lɛ sɨ waꞌatə nɨ a ntɨɨ bo aà, ǹlɔgə mûŋkhə ntɛꞌɛ a mbɛ̀ɛ yu, 48 ǹswoŋ a mbo bo mə, “Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à kwɛrə mu ghù nɨ ɨ̀kǔm gha aa, à kwɛ̀rə aa ghâ. Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à kwɛ̀rə gha aa, à kɨ ŋkwɛrə ŋù yìi mə à lɛ ntoo ghâ aà. Ǹloŋ mə aa yu wa yìi à kə̀ꞌə a tɨtɨ̀ɨ bù ǹsɨgə nlwìꞌì aa, à bàŋnə mbə aa yu yìi à kɔ̀ꞌɔ ntsɨrə aà.”

Ŋù yìi mə kaa à sɨ annû yiꞌinə̀ tuu aa, à bìì aà ǹjɨ̀m yìꞌinə̀

49 Jɔn a swoŋ mə, “Taà bìꞌì ghɨrə nyə ŋû yì mɔꞌɔ a fiꞌì nɨ ɨ̀zwì jî bɨ a atoꞌo bə̀ nɨ̂ ɨ̀kǔm gho, bìꞌì tsuꞌunə̀ yi nloŋ mə kaa à sɨ̀ ŋû àkòrə yìꞌinə̀ yî mɔ̀ꞌɔ bə aà.” 50 Yesu a swoŋ mə, “Nɨ̀ tsuu nìi kɨ tsuꞌunə bə̂, ǹloŋ mə ŋù yìi mə kaa à sɨ annǔ yiꞌinə̀ tuu aa, à bìi aà ǹjɨ̀m yìꞌinə̀.”

Àjàŋ mə nɨ̀kurə nɨ Samari ni mɔꞌɔ nɨ lɛ ntuu a ŋkwɛrə Yesu aà

51 Àjàŋ mə nòò à lɛ ŋkòòntə mə bɨ ka bǔ kwɛrə Yesu fu a aburə aa, a kwerə̀ ǹtɨɨ̀ yi, ǹtaŋtə mə yu ghɛ̀ɛ a Yerusalem. 52 Ǹtoo bə̂ a mbìì yu mə tâ bɨ̀ ghɛɛ nnaŋsə nɨkurə nɨ Samaria ni mɔꞌɔ a mbo yu. 53 La bə̀ bya bɨ tuù ŋ̀kwɛ̀rə̂ yi, ǹloŋ mə bo lɛ nzi mə à lɛ sɨ tsyà aa bə tsyà ŋ̀ghɛɛ nɨ a Yerusalem aà. 54 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji, Jɔn bo Jɛms, yə̀ mə̂ maa ajàŋ, m̀betə yi mə, “M̀màꞌàmbî, ò bèèntə mə tâ bìꞌì twoŋ mɔꞌɔ tâ ɨ̀ lo a aburə nsɨgə ntɔɔ waa aa ɛ?” 55 Yesu a bəŋkə yi ŋwenə waa.* 56 Bo tɨgə̀ ǹlo ŋghɛ̀ɛ̀ a nɨkurə ni dàŋ.

Ànnù bə̂ bìi mə bɨ tswe nɨ̂ ŋ̀ka nyòŋə̀ Yesu aà

(Mt. 8.19-22)

57 Àjàŋ mə bo lɛ sɨ ghɛ̀ɛ̀ a mânjì aa, ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a swoŋ mə, “Mə̀ ka kɨ yòŋə̀ nɨ̂ gho a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀dɨ̀gə tsɨ̀m jìi o ghɛ̀ɛ̀ ghu aà.”

58 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Ɨ̀tsò ɨ tswe nɨ̀ mɨ̀mborə̀ myaa, bɨ̀sɨŋ bɨ kɨ̂ ǹtswe nɨ̂ ǹdâ jyaa, la kaa Mu Ŋù à sɨ̀ nɨ àdɨ̀gə̀ yìi mə mbə a nɔ̂ŋsə̀ àtû yi ghu mmɨɨntə aa tswê.” 59 A mbo ŋù yì mɔ̀ꞌɔ a swoŋ mə, “Zǐ ŋka nyòŋə̀ nàâ.”

A bâŋnə̀ ŋ̀kwiꞌi mə, “M̀màꞌàmbî, lə̀ə tâ mə̀ bɨɨ ŋghɛɛ mfoo ntwiŋə taà yaꞌa.” 60 A swoŋ ghu mbo mə, “Màꞌàtə̀ tâ bɨ̀ku ka ntwiŋ bɨku bɨ bə̂ byaa. Lâ a mbo wò, ghɛ̀ɛ ŋka nswoŋ ntoò ànnù nɨfɔ̀ Nwî.”

61 Yì mɔ̀ꞌɔ a swoŋ mə, “Wa mə̀ ka kɨ yòŋə̀ noo Mmàꞌàmbî. La màꞌàtə tâ mə̀ foo ŋghɛ̀ɛ̀ m̀fa fɨlo fɨ bə̂ a ndùgə yaꞌa.”

62 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ŋù yìi mə à tswa aso afàꞌà m̀bu mbəŋkə yi ŋka nlii njɨ̀mə̀ aa, kaa à sɨ̀ kuꞌùnə̀ a ŋkuu a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî.”

10

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ntoo bə̂ bi mɔꞌɔ mɨ̀ghum mi sàmbaa ntsò baa mə bɨ̀ tsya mbìì yaa laa

1 Ma ya à ghə̀ə kɨ tsyǎ Mmàꞌàmbi a bû ǹtsɔꞌɔ bə̂ bi mɔꞌɔ mɨ̀ghum mi sàmbaa ntsò baa ntoo waa mə tâ bo tsya mbìì yì ŋ̀ka nzinə bi baa bi baa ŋghɛɛ nɨ̂ ɨ̀too nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ tsiꞌì tsɨ̀m jìi mə yu ka bɔ̌ŋ zì ghu aà. 2 À kà mə̂ aa ntoo waa nswoŋ mə, “Mɨjɨ mɨ bè mə̂ a nsoo ghaꞌa lâ bɨ̀fùꞌù bâŋnə̀ ŋ̀kəꞌətə; nɨ̀ ka ntsaꞌatə Nwî mə tâ M̀màꞌàmbî m̀bɔ̂ŋ ǹsòò à too ŋgǎŋfàꞌà tâ ɨ̀ ghɛɛ mfùꞌù mɨjɨ̂ mi myâ. 3 Nɨ̀ ghɛɛ lâ, a ajàŋə mə mə̀ too ghuu aa, nɨ ghɛɛ tsiꞌì tsǒ mbinjə̀rə̀ a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀takurə̀. 4 Nɨ̀ tsuu mû àbàa ŋkabə tugɨtə, ntsuu abàà kɨɨ tugɨtə, ntsuu ntam kɨɨ tugɨtə, ǹtsuu kɨ təə a ntsàꞌàtə ŋù tsù a mânjì. 5 Bɛɛ nɨ̀ yi ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu nɨ̂ ǹda yìi nɨ̀ ŋkuu ghu aa nɨ̀ fòò ǹswoŋ mə, ‘Â M̀bɔɔnə kuu fàa nda laa.’ 6 Bɛɛ mə ŋù m̀bɔɔnə a tswe ghu boŋ mbɔɔnə ya ɨ̀ ka kuu ghu nû, a tsuu ghu tswe boŋ mbɔɔnə̂ yùù ya ɨ̀ ka bɨ̀ɨ kuu fu a nu bù. 7 Bɛɛ nɨ̀ ghɛɛ ŋkuu nɨ̂ ǹda yìi nɨ̀ kuu ghu aa, nɨ̀ lwiꞌì maa nda ŋka njɨ ŋkɨɨ nno nɨ̂ àyoo yìi bɨ fa a mbo bù aà. Ǹloŋ mə wa bɨ tswe nɨ̀ ŋ̀ka ntû ŋ̀gàŋàfàꞌà. Nɨ̀ tsuu a mɨlaꞌa kɨ kuu ghɛɛ, ɨ kuu bɨ̀ɨ̀. 8 Bɛɛ nɨ̀ yi ŋghɛ̀ɛ̀ ŋkuu a atoo, bɛɛ bɨ kwɛrə ghu sɨgɨ̀nə̀, nɨ̀ ka ǹjɨ ayoo yìi bɨ fa a mbo bù aà. 9 Nɨ̀ ghurə̀ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ mìi mɨ tswe a nu bə̀ ghu aa, ntɨgə nswoŋə ŋkɛꞌɛnə a mbo bo mə, ‘Wa annù nɨfɔ̀ Nwî a zì mə̂ ŋ̀koontə a nu bù.’ 10 Lâ, mbə nɨ̀ yi ŋkuu nɨ atoo bɨ tuu ghuu ghu kwɛrə, nɨ̀ fɛꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a mɨ̂mfâŋnə̀ ǹswoŋ mə, 11 ‘Àbɨ̀rə alaꞌà yuu yìi mə a ghɨrə mbanə a mɨkòrə bìꞌì aa, bìꞌi yɛ̀tə̀, a ndɨ̀ꞌɨ mə kaa bìꞌinə̀ sɨ̀ nɨ̂ ànnǔ tsu tswê. Lâ bìꞌi swoŋ a mbo bù mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî a zì mə̂ ŋ̀koontə a nu bù.’ 12 Mə̀ swǒŋ a mbo bù mə ŋgɨꞌɨ̀ àtoo mà ya a njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa ɨ̀ ka yǐ tsyàtə yî Sodom.

Ǹjɔ̀ꞌɔ ɨlaꞌa jìi kaa ɨ lɛ ŋwaꞌǎ ntoò Kristo bii aà

(Mt. 11.20-24)

13 “Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè ɨ̀ tswe a mbo wò m̀bâ Chorazin, bo bɨ̀ a mbo wò mba Bethsaida, nloŋ mə bɨ lɛ mbaa bə ghɨ̀rə ɨnnù jî wè jî wè jû mə bɨ ghɨ̀rə a alaꞌa bù aa a alaꞌa Tai kə̀ Sidon boŋ bɨ lɛɛ̀ m̀bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa tɛtə̀, ǹtɨgə ŋwɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə ŋgɨꞌɨ ŋkɨ mfuꞌu atû yaa nɨ̂ àbû. 14 Lâ a ka yǐ swèrə a mbo bù wa jwî ǹstsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa ɨ tsyàtə̀ a mbo Tai bo Sidon. 15 Ŋ̀gaa yò ɨ bə mə akə aa ɛ, a Kapernaum? Ò ghɨ̀rə ŋwaꞌatə mə bɨ ka ŋɛntə ɨbɨɨ nû ghoɨ kɔꞌɔsə gho a aburə aa ɛ? Wa bɨ ka yǐ màꞌà gho ò sɨgə ŋghɛɛ a bâŋnsyɛ̂.”

16 Yesu a swoŋ a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya mə, “Ŋù yìi mə a bìî ànnù yìi nɨ swoŋə aa, à bìi aa annû yâ. Ŋù yìi a ntùû ànnù yìi nɨ swoŋə aa, a kɨ ntuu aà ghâ. Ŋù yìi mə à tùu gha aa, à kɨ ntuu aa yu wa yìi mə à lɛ ntoo gha aà.”

Àjàŋə mə bə̀ bya mɨ̀ghum mi sàmbaa ntsò baa lɛ mbù mbɨɨ aà

17 Bə̀ bya mɨ̀ghum mi sàmbaa bɨ lɛ mbɨ̀ɨ̀ nɨ nɨ̀dorə nswoŋ mə, “M̀màꞌàmbî tsiꞌì bɨ̀demon bɨ ghɨ̀rə̀ ǹyuꞌunə nɨ̂ yiꞌi nloŋ ɨkûm ghô.”

18 A swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ ghɨ̀rə nyə Satan a lô a aburə ŋwo tsiꞌì tsǒ m̀bə̀ŋ yî ŋ̀wàꞌàkə̀. 19 Yə̂ nɨ̀, mə̀ fà mə̂ àdaꞌa a mbo bù mə nɨ̀ ka ntəəntə a atu no bo bɨ̀ bàŋgaa bî bɨ̂, ŋ̀kɨɨ ŋghaꞌa nɨ̂ àdàꞌa ŋgàŋkɨ̀bàà wa kaa tâ àyoò tsu waꞌà ghuu ləənsə̀. 20 Lâ ta nɨ̀ tsuu kɨ dorɨtə bə mə ɨ̀zwì jî bɨ yuꞌunə nɨ̂ ghuu, nɨ̀ ka ndorɨtə nɨ̀ bə mə bɨ ŋwàꞌànə̀ mə̂ mɨkûm muu a aburə aà.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ndorɨtə aà

(Mt. 11.25-27; 13.16-17)

21 A bə maa noò, Yesu a dorɨtə̀ a mûm Àzwì Nwî ǹswoŋ mə, “Taà, mə̀ fâ m̀bɨꞌɨkə a mbo wò a Mmàꞌàmî àbùrə̀ bô ǹsyɛ nloŋ mə ò lɔ̀ꞌɔ̀sə ɨnnù jûla a mbô ŋ̀gàŋmɨtsyɛ̀ bo bɨ̀ bə̀ bìi bɨ zi annù aa, mbàŋnə̀ ǹdɨꞌɨ a mbo bɔɔ bì bɔrə̀. Ɨ̀ɨ̀ŋə, Taà ghà, a bə̂ àjàŋ yìi mə a lɛ mbɔ̀ŋə̀ gho mə tâ ò ghɨrə aà.

22 Taà ghà à fà mə ɨ̀nnù tsɨ̀m a mbo mə̀. Kaa mbə ŋù waꞌǎ ŋù yìi Mu à nɨ ghu aa zi ntsya a Ta. Kaa ŋù a waꞌǎ a Ta ŋkɨ nzi ntsya Mu, mə mbə a tsuu ŋû yìi mə Mu à tsɔ̀ꞌɔ mə yu dɨ̀ꞌɨ̀ a Ta ghu mbo aa bə̂.”

23 Yesu a bəŋkə̀ yi nswoŋ a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya mə, “M̀bɔɔnə a mbo miꞌi mìi mə mɨ yə annù yulà mə nɨ yə aà, 24 ǹloŋ mə mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋə mə, ŋgǎŋntoo Nwî jî ghàꞌàtə̀ bo bɨ̀ bɨ̀fɔ̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɛ sɨ yə̀ꞌə̀tə̀ a nyə ma juù ɨ̀nnù mə nɨ yə aa, la kaa waꞌà yə̂. Ǹyəꞌətə nɨ a nyuꞌu ɨnnù jû mə nɨ yuꞌu aa kaa waꞌà yuꞌù.”

Nɨ̀ghàà nî ǹnanaa nloŋ ŋû baSamaria ŋ̀gàŋàbɔ̀ŋəntɨɨ

25 Ŋ̀gàŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋkwàꞌànə̀ yi nswoŋ mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, m̀bə mə̀ ghɨrə̀ mə akə mbɔŋ jɨ ɨlòŋ aa ɛ?”

26 A betə̀ yi mə, “O twoŋə nyə mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ nɔ̂ŋsə̀ aa mə akə aa ɛ?”

27 A kwiꞌi mə, “Tɨgə ŋkɔ̀ŋə M̀màꞌàmbi Nwìŋgɔ̀ŋ ghò nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghô tsɨ̀m, nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yǒ ɨ tsɨ̀m, nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̂ mo mɨ̀tsɨ̀m bo bɨ̀ nɨ mɨ̀tsyɛ̂ mo mɨ̀tsɨ̀mə̀. Ɨ kɨɨ tɨgə kɔ̀ŋə ndɨ̂m ghò tsǒ ɨ̀bɨɨ nû ghô.”

28 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ò kwiꞌi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀. Ka ŋghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ boŋ ò ka tswe ntɨ̀ɨ̀.”

29 Àjàŋ mə à lɛ sɨ lɔ̀ɔ ndɨ̀ꞌɨ mə ànnù yi a tsinə aa, a bû m̀betə Yesu mə, “Ǹdɨm ghà aa wò aa ɛ?”

30 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ nlǒ a Yerusalem ŋka nsɨgə ŋghɛɛ a Yeriko, bɨ̀yərə bɨ tswâ yi, ntsɔꞌɔtə ɨtsə̀ꞌə̀ ghu nu, naŋsə ŋghɔɔ yi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀, a tɨgə̌ ŋkwo, bo maꞌàtə̀ ǹlo waa, 31 Ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋka nzi maa mânjì, à zì mə̂ m̀fɛꞌɛ ghu nu aa, ǹdaŋsə mbɛ̀ɛ̀, ǹstya yi. 32 Mu Levi yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋkɨ nzi nyə, ŋ̀ghɨrə tsiꞌì maa ajàŋ, ǹdaŋsə mbɛ̀ɛ̀ ntsya yi, 33 Lâ ŋù baSamaria yî mɔ̀ꞌɔ yìi à lɛ ŋka ŋghɛɛ a nɨghaa yu aa, à lɛ nzì nyə, ŋko mɨlɨ̀ŋnə̀ yì. 34 Ŋ̀ghɛɛ ghu mbɛ̀ɛ̀, nsiꞌi ɨlaꞌà ji jya, ǹnɨŋə afù ghu ŋkwerə, ntswesə yi a atu nàa yu, ǹlɔgə yi ŋghɛɛ nɨ ghu a nda bɨ̀gɨ̀ɨ̀, a nlèntə̂ yi ghu. 35 Bo yu lɛ ghu, àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂, a ghə̂ yu kɨ ghɛ̀ɛ̀, m̀fiꞌi ɨbàꞌatə ŋkabə silva ji baa,* mfa a mbo ŋù ǹlèntə ǹdâ bɨ̀gɨ̀ɨ̀ wa, ǹswoŋ mə, ‘Ka nlèntə̀ nìi, bɛɛ mə a lɔgə ŋkabə ntsyà yulà, boŋ maa bǔ bènsə̀ fu, a noò yìi mə bɨ̀ɨ̀ aà.’ ”

36 Yesu a betə̌ ndɨ̀ꞌɨ̀ nɔ̀ŋsə̀ wa mə, “Ò wàꞌàtə mə ǹdɨm ŋù wa mə bɨ̀yərə bya lɛ ŋghɔ̀ɔ̀ yi aa, a tɨtɨ̀ɨ bə̀ buà bi tarə, à nɨ wò aa ɛ?”

37 A kwiꞌi mə, “Ŋù wa mə à lɛ ŋko mɨlɨ̀ŋnə̀ yì aà.” Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ghɛ̀ɛ ŋkɨ ŋka ŋghɨ̀rə̀ maa ajàŋə̀.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghantə Martha bo Mary aà

38 Yesu bo bɨ̀ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ɨ lɛ ghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a nɨkurə nǐ mɔꞌɔ, màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Martha, a twoŋə̀ yi a nda yu, 39 Muma bɨ̀ màŋgyɛ̀ wa, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Mary a tswê bo yu. Yesu à zì mə̂ aa, a zî ǹtswe yi tsiꞌì a mbɛ̀ɛ mɨkòrə Yesu, ǹyuꞌutə nɨ̂ ànnù yìi à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aà. 40 Lâ Martha à lɛ sɨ nwùgə nû yi, ŋwaꞌa tsiꞌǐ annǔ a ŋghɨ̀rə mɨ̀jɨ a mbo bɨ̀gɨ̀ɨ̀ byâ. À lɛ nzì ǹswoŋ a mbo Yesu mə, “M̀màꞌàmbî, ò sɨ̀ yə mə à nɨ̂ ànnù yì bɨ mə mumaà à ghɨ̀rə, mə à màꞌàtə gha tsiꞌì mə̀ mə̀, mə̀ yə nɨ̀ ŋgɨꞌɨ a nɨ mɨ̀jɨ mù aa ɛ? Ghààntə̀ yi tâ à zi ŋkwɛtə ghâ.”

41 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Martha, Martha! O nwùgə nû yò siꞌi a nɨ ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀! 42 Àyoo yì fùùrə̀ a kuꞌunə a ntswe nɨ̀ yù. Mary à tsɔ̀ꞌɔ̀ mə mbɛ̀ɛ̀ yî sɨgɨ̀nə̀ kaa mbə ŋù a waꞌà ghu mbo kwɛrə̀.”

11

Yesu à dɨ̀ꞌɨ̂ Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mânjì ǹtsàꞌàtə Nwì

(Mt. 6.9-13; 7.7-11)

1 Yesu à lɛ sɨ tsàꞌàtə̀ Nwî a adɨgə yî mɔꞌɔ, à màŋsə̀ mə aa, ŋ̀gàŋyəgə̂nnù yì yî mɔ̀ꞌɔ a swoŋ ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî, dɨ̀ꞌɨ ntsàꞌàtə Nwî a mbo bìꞌì, tsǒ mə Jɔn à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji aà.” 2 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ kɨɨ tɨ tsàꞌàtə̀ Nwî nɨ̀ swoŋ mə: ‘Taà yìꞌì, ghɨ̀rə tâ bìꞌi ka ŋghaꞌasə Ɨkûm ghô. Tâ ànnù nɨfɔ̂ yo à zi. 3 Ka mfa mɨjɨ mìi mə mɨ kuꞌunə a mbo bìꞌì aa a njwi njwî; 4 ŋ̀kɨ ŋka nlìꞌìnə̀ nɨ̂ ɨ̀fansənnù jiꞌi, nloŋ mə bìꞌi ŋkɨɨ nliꞌinə nɨ̂ jì bə̂ bìi mə bɨ fànsə a nu bìꞌì aà; ǹtsuu kɨ bii bìꞌì ka ŋwo nɨ̂ àkwàꞌànə̀ bə̂.’ ”

5 A bû ǹswoŋ a mbo bo mə, “M̀bə ŋù nɨ̀bô ghùù a ghɛɛ̀ a mbo nsûkàꞌâ yì nɨ̂ ǹtɨɨ ɨtugə nswoŋ ghu mbo mə, ‘Ǹsû ghà, tsɔꞌɔsə gha nɨ̀ ŋ̀kya abaa ji tarə; 6 ǹloŋ mə ǹsû ghà yî mɔ̀ꞌɔ à lo nɨghaa a asàꞌa aghaꞌa nzì, kaa mə̀ waꞌà nɨ̂ àyoo nɨjɨ a mfa ghu mbo tswê.’ 7 M̀bə nsû yì wa a nɔŋə a ɨkuu ŋkwiꞌi ghu mbo mə, ‘Tsùu ŋgɨꞌɨ a mbo mə̀ fa; mə̀ tsètə̀ mə abàꞌâ yâ, bìꞌi bɨ̀ bɔɔ̀ ba nɔ̂ŋtə̀; kaa mbə mə̀ waꞌà bù m̀bɨɨnə a mfâ àyoo a mbo wò.’ 8 Mə̀ swòŋ a mbo bù mə, mbə tuu bɨ̀ɨ̀nə fa ayoo ghu mbo mə à nɨ nsûkàꞌâ yì aa, lâ ǹyoŋə ajàŋ yìi mə à ghɛ̀ɛ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀ka mbetə kaa waꞌà lò aa, à ka bɨ̀ɨ̀nə fa njoò tsɨ̀m jìi mə a lɔ̀ɔ̀ aà.

9 Ma mùu ajàŋ, mə̀ swòŋə a mbo bù mə: Nɨ ka mbetə boŋ bɨ ka fa a mbo bù; nɨ̀ ka nlɔɔ boŋ nɨ̀ ka yə; nɨ̀ ka ŋkwɛntə boŋ bɨ̀ ka ŋaꞌa fa a mbo bù. 10 Ǹloŋ mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi a betə aa, a kwɛrə; ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a kɨɨ nlɔɔ aa a yə̂. Ŋù yìi mə a kwɛ̀ntə̀ aa bɨ kɨɨ̀ ŋ̀naꞌa ghu mbô. 11 Tà yî tsù à tswe a tɨtɨ̀ɨ bù mə mbə mû yì a betə fɨbwɛ̀, a tswe tɨ̀ fa fɨ̀bwɛ̀ m̀baŋnə mfa bə no ghu mbo 12 kə̌ a betə nɨbòò nɨ ŋgu ghu mbo a bâŋnə̀ m̀fa bə̂ àŋgaa ghu mbo aa ɛ? 13 M̀bə bù bìi mə nɨ̀ nɨ ŋgǎŋghɨ̀rə ɨnnù jɨ̂ bɨ aa, nɨ̀ zi ajàŋ yìi mbə nɨ̀ ka mfa njoo jì sɨgɨ̀nə̀ a mbo bɔɔ̀ buu, nɨ̀ sɨ̀ waꞌatə̀ mə mbə Taà ghùù yìi mə à tswe a aburə aa a naŋsə ŋkɔŋtə a mfâ Àzwî yi a mbo bə̀ bìi mə bɨ betə nɨ̂ yi ghu aa ɛ?”

Yesu bo Beezebul, mfɔ̀ bɨdemoŋ

(Mt. 12.22-30; Mk. 3.20-27)

14 Yesu à lɛ sɨ fiꞌi azwì yî bɨ yìi mə a lɛ mbə yî tɨ ghàà; nòò yìi mə àzwì yî bɨ ya a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa, àkɨkoꞌo ya a lɔ̀gɨ̀nə̀ ŋka ŋghaa bə̀ bìi bɨ lɛ nyə aa bɨ yɛrə tsiꞌǐ mbə̂ ànnù. 15 La bo bî mɔꞌɔ bâŋnə̀ ǹswoŋ mə, “A fiꞌi nɨ̂ ɨ̀zwì jî bɨ ntsyà aa a njɨ̌m Beezebul, m̀fɔ̀ ɨ̀zwì jî bɨ wâ.” 16 La bə̀ bya bǐ mɔꞌɔ, a ŋkwàꞌànə yu, bɨ bâŋnə̀ ǹswoŋ mə, tâ à ghɨrə annù yî yɛ̌yɛrə a ndɨ̀ꞌɨ mə Nwì à tswe bo yu. 17 M̀bə yìi mə Yesu à lɛ nzi mmɔ̀ɔ̀ntə̂ jyaa aa, a swoŋ a mbo bo mə, “Àlaꞌa yìi mə a yatə waa ntəə a atutu, nto nɨ̂ waa bo nɨ bo aa, a wàŋsə̀ ŋ̀wo. Ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yìi mə ɨ̀ kɨ nyàtə̀ waa laa, ɨ kɨɨ̀ ŋ̀waŋsə ŋwò.

18 M̀bə a bə mə Satan à kɨ nyàtə̀ yi, boŋ à ka kɨ to nìi yumbɔŋ, tâ ànnù nɨfɔ̀ yi təə mə akə aa ɛ? Ǹloŋ mə nɨ̀ swoŋ mə mə fiꞌi ɨzwì jî bɨ aa nɨ̂ mɨ̀dàꞌà mɨ Beezebul. 19 Mbə mə̀ ka mfiꞌi ɨzwì jî bɨ aa nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Beezebul, boŋ bɔɔ̀ buu tɨgə mfiꞌi aa nɨ̀ mɨ̀dàꞌà mɨ wo aa ɛ? M̀bɛɛ mə a bə maa ajàŋ aa, à nɨ bo bìi mə bo ka yǐ tɨgə tsə̀rə ɨ saꞌà ghuu. 20 Lâ m̀bə a bə mə mə fiꞌi ɨzwì jî bɨ aa nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Nwî boŋ ànnù nɨfɔ̀ Nwî à zì mə a mbo bù.

21 “Nòò yìi mə ǹtɨ̀ɨ̀ ŋù, yìi mə à tswe nɨ̂ ǹjoo mɨtsəꞌə a bɛ ndùgə̂ yì aa, ǹjoò ji ɨ tswe nɨ mbɔɔnə̂; 22 Lâ m̀bə nyərə yìi mə à tɨ̀nsə ntsyàtə̀ yi aa, mbə a zi boŋ à ka kwɛrə njoo mɨtsəꞌə jya mə à nɨŋ ntɨɨ̀ yì ghu aa, ɨ sɛꞌɛ njoò ji tsiꞌì tsɨ̀m ɨ yàtə. 23 Ŋù yìi mə à sɨ njɨ̀m yà bii aa, à bii aa njɨ̌m ŋgàŋkɨ̀bàâ yà. Ŋù yìi mə à sɨ ghotə aa, a bàŋnə̀ njaꞌa aa jàꞌà.

Àjàŋ yìi mə mbə àzwì yî bɨ a fɛ̀ꞌɛ̀ m̀bu ŋkuu fu aà

(Mt. 12.43-45)

24 “Nòò yìi mə àzwì yî bɨ a fɛꞌɛ a nu ŋù aa, a karə a nɨ̂ àdɨ̀gə̀ yìi mə kaa ŋ̀kì ɨ sɨ̀ ghu tswê aa, ǹlɔɔ nɨ mə mbə yu mɨɨ̀ntə̀ ghu lɛ; a tuu yə aa, a swoŋ mə ‘mə̀ ka bù bɨ̀ɨ̀ gha fu a nda yìi mə mə̀ fɛ̀ꞌɛ ghu aà.’ 25 A tɨ bɨ̀ɨ̀ ǹyə mə bɨ yɛ̀ꞌɛ̀ mə nda ya ɨ laa ŋkùꞌùnə̀, 26 boŋ à ka ghɛ̀ɛ bǔ bɨɨ nɨ̂ ɨ̀zwì ji sàmbaa jì bɨ jî dàŋ jìi ɨ bɨꞌɨ ntsyàtə̀ yi, ɨ zî ŋ̀kuꞌusə yi ghu tâ bo bo kuu ŋkuu ntswe ghu; bɛɛ ɨ kuu maa noò boŋ ǹtswê ŋù wa ɨ̀ ka bɨꞌɨ tsyàtə ajàŋ yìi à lɛ mbə a mbìì aà.”

Nɨ̀dorə nìi mə nɨ ni annù nɨ̂ŋkoŋə̀ aà

27 Àjàŋ mə Yesu à lɛ mmàŋsə nswoŋə ma jû ɨ̀nnù aa, màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ wa atɨtɨ̀ɨ nɔ̀ɔ̀ a swoŋ ghu mbo mə, “M̀bɔɔnə a mbo màŋgyɛ̀ yìi mə à lɛ njwe gho aa bo bɨ a nɨ̂ m̀bɨɨ mìi mə mɨ lɛ nɔŋsə gho aà!”

28 La Yesu a bâŋnə̀ ŋ̀kwiꞌi mə, “M̀bɔɔnə ɨ̀ bàŋnə̀ ǹtswe aa a mbo bə̀ bìi mə bɨ yuꞌu nɨghàà nɨ Nwî ǹləə aà!”

Bə̀ bya lɔɔ mə tâ Yesu à ghɨrə annù yî yɛyɛrə

(Mt. 12.38-42)

29 Nòò yìi mə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka ŋghaꞌatə aa, Yesu a beꞌenə̀ ŋka nswoŋə mə, “Nɨ̀wàà nɨ bə̂ buà tsɨ̂tɔ̀ŋ à nɨ nɨ̀wàà nî bɨ̂; bɨ lɔ̀ɔ nyə̂ àlènsə̀, la kaa mə̀ ka waꞌǎ alènsə̀ yi dàŋ a mbo bo fa ntsya alènsə̀ Jonah. 30 Ǹloŋ mə ajàŋ yìi mə Jonah à lɛ mbə alènsə̀ a mbo baNineveh aa, àâ ŋ̀gɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ àjàŋ yìi mə Mu Ŋù à ka bə alènsə̀ a mbo nuà nɨ̀wàà. 31 M̀fɔ̀ màŋgyɛ̀ wa yìi mə à lɛ nlò a mbùꞌù ǹtii aa, à ka yǐ bɨ̀ɨ̀nə a noò ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə̀ mɨsaꞌa bo bɨ̀ nɨ̀wàà nɨ bə̂ bû tsɨ̂tsɔ̀ŋ ɨ nɨŋə wa a ɨsaꞌà. Ǹloŋ mə à lɛ nlo a nlwìꞌî m̀bi yù, ǹzi a a nyuꞌu nɨ̀ghàà nɨ mɨtsyɛ̀ a mbo M̀fɔ̀ Solomon, lâ yə̂ nɨ̀, ŋù yìi mə à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyàtə̀ Solomon aa, à ghuà a tɨtɨ̀ɨ bù. 32 Bə̀ bɨ Nineveh ka yǐ bɨ̀ɨ̀nə a noò ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa, ɨ təə bo bɨ̀ nɨ̀wàà nɨ bə̂ buà tsɨ̂tsɔ̀ŋ, ɨ nɨŋə waa a ɨsaꞌa à; ǹloŋ mə baNineveh lɛ mbəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa wa noò mə Jonah à lɛ ŋghàà a mbo bo aà, lâ yə nɨ̀, ŋù yìi mə à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyàtə̀ Jonah aa, à ghuà mə a tɨtɨ̀ɨ bù.”

Ŋ̀kàꞌa ɨbɨ̀ɨ nû

(Mt. 6.22-23)

33 “Kaa ŋù à laa ŋwaꞌà nɨ̂ lâm kosə̀ ŋ̀ghɛɛ nnɨŋə nɨ a atà, kə̀ m̀bu nlɔ̀gə̀ nɨ̂ àntɔ̀ɔ̀ ŋ̀kusə ghu, kaa kɨꞌɨ̀ kɨ̀ɨ̀ ŋ̀kosə nnɨŋə nɨ a njiꞌì ɨ̀kùù. Ŋù a kɨɨ ŋkosə lâm, a tɛꞌɛ aa a atu atɛtə̀ tà ŋù tɨ kuu a nda a yə̂ ŋ̀kàꞌà wâ. 34 Nɨ̀liꞌì no laa mbə lâm ɨbɨɨnû ghô. Nɨ̀liꞌì no bə tswe sɨgɨnə̀, bəə boŋ mbɨ̀ɨ̀nû yǒ ntsɨ̀m ɨ̀ luu nɨ̀ ŋ̀kàꞌà. Lâ nɨ bə tsuu ɨ sɨgɨnə̌ tswe boŋ m̀bɨ̀ɨ̀nû yǒ ntsɨ̀m ɨ̀ luu nɨ̀ m̀fiì ɨ̀dɨ̀gə̀. 35 M̀bə yìi mə a bə ma mùu ajàŋ aa, nɨ̀ ka ntsyɛsə tâ ŋ̀kàꞌà yìi mə ɨ tswe a nu bù aa, ɨ tsuu bàŋnə bəŋ tɨgə ɨtugə̀. 36 Mbə ɨbɨɨnû ghuu tsɨ̀m ɨ luu nɨ̂ ŋ̀kàꞌà, ǹtsuu nɨ̂ àdɨ̀gə̀ yî fìì tswe, boŋ ɨ ka kɨ naŋsə ta, tsiꞌì tsǒ lâm yìi mə a ta nɨ a nu bə̀ m̀fa nɨ̀ ŋ̀kàꞌà aà.”

Yesu a fɨrə baFarɨsai bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀

(Mt. 23.1-36; Mk. 12.38-40)

37 Yesu a burə kɨ ghàa ŋù baFarɨsai yî mɔ̀ꞌɔ a twoŋə̀ yi mə tâ à zi njɨ a nda yu; Yesu a ghɛɛ̀ ghu nda bo yu jɨ̂. 38 Ànnù a tsyâ ŋù baFarɨsaì wa ajàŋ yìi mə à lɛ nyə Yesu a jɨ tɨ̀ghə̂ à fòo nsìꞌi mbô mi aà. 39 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, bù ba Farɨsai, nɨ sìꞌi ndɔŋ bo bɨ̀ ɨ̀kaŋ tsiꞌì a abɛɛ abɛɛ, la a mum, nɨ̀ bâŋnə̀ ǹluu nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ, ŋkɨɨ mbaŋnə nɨ̂ ǹjoo bə̂ ŋ̀kwɛrə, 40 ɨtɨ̀rə ndə jî tsu! Nɨ̀ sɨ̀ zi mə ŋù yìi mə à lɛ naŋsə abɛɛ laa, a nɨ yu mə à lɛ ŋkɨ nnaŋsə mum aa ɛ? 41 Lâ tâ nɨ̀ baŋnə mfa njoò tsɨ̀m ghu mum a ŋkwɛtə ŋgàŋə̂fum ghu, nɨ̀ bə ghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ, boŋ a ka bə annu yìi a kuꞌunə aà, tâ ǹjoò tsɨ̀m a mbo bù ɨ̀ laa.

42 “Lâ ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a nu bù m̀bâ baFarɨsai! Ǹloŋ mə nɨ lɔ̀gə̀ nɨ̂ ǹjoo aghɔ̀ꞌɔ̀ bo bɨ̀ bàmbɔ̀rə̂ buu ǹyatə nɨ̀ nɨ̂ ɨ̀tɨɨ nɨ̀ghum, mfa nɨ̂ àtɨ̀ɨ̀ yì fùùrə̀ a mbo Nwì, lâ kaa waꞌà nɨ̂ ànnù yìi mə a tsinə aa ghɨ̀rə, kaa waꞌà nɨ̂ Nwî kɨɨ ŋkɔŋə; boŋ nɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû tsiꞌì tsɨ̀m, kaa waꞌà nɨ̀ ji mɔꞌɔ màꞌàtə̀.

43 Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a nu bù mbâ baFarɨsai! Ǹloŋ mə nɨ kɔ̀ŋə a ntswe nɨ̂ ɨ̀lə̀ŋ jìi mə ɨ kɔꞌɔnə aa a mûm ǹdaŋghòtə bù, ŋ̀kɔŋə nɨ mə tâ bə̀ ka nzi ntsàꞌàtə̀ nɨ̂ ghuu a ɨdɨgə mɨtaa, 44 Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a nu bù! Ǹloŋ mə nɨ̀ bə aa tsiꞌì tsǒ mɨ̀syɛ̀ mìi mə kaa bɨ sɨ̀ lênsə̀, kaa bə̀ waꞌà yə̂, ǹtsya ghu ɨtu tɨ̀ zî.”

45 Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋndɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ jya a kwiꞌi a mbo Yesu mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, ò swoŋ ma mùu ajàŋ ŋkɨɨ mbəgɨtə aa yiꞌi.” 46 Yesu a swoŋ mə, “Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a nu bù m̀bâ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀! Ǹloŋ mə nɨ bèꞌèsə̀ bə̂ nɨ̂ àbèꞌè yìi mə a tsya waa a mbèꞌê. Kaa bù bûmbɔŋ kaa nɨ̀ waꞌà zî àjàŋ yìi mə mbə nɨ̀ tɛꞌɛ̀ ŋ̀koontə abèꞌè ma yû kə̌ ŋkwɛtə waa tâ bo beꞌe. 47 Ǹdɔ̀ɔ̀ a atu bù! Ǹloŋ mə nɨ bɔɔ mɨsyɛ̀ mɨ ŋgǎŋntoo Nwì jìi mə bɨ̀taà buu lɛ nzwitə aà. 48 Maa ajàŋ nɨ̀ nɨ bɨ̀yəfə ŋkɨɨ mbeentə nɨ ɨnnù jìi mə bɨ̀taà buu lɛ mbùꞌù aà; ǹloŋ mə bo lɛ nzwitə waa, nɨ̀ bâŋnə̀ m̀bɨɨnə mbɔɔ mɨsyɛ̀ myaa. 49 M̀bə yìi mə a bə ma la aa, mɨ̀tsyɛ̀ mɨ Nwî mɨ swoŋ mə, ‘Mə̀ ka too ŋgǎŋtoo jya, bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋnswoŋə annù Nwî tâ bo zwitə bî mɔꞌɔ ŋkɨ ŋka ntsɔꞌɔ akòrə̀ bî mɔꞌɔ,’ 50 ta tâ àləə ŋgǎŋntoo Nwî tsɨ̀m, yìi mə bɨ lɛ nsaansə nlɔgɨnə a nlɔ̀gɨ̀nə mbi aa, ta bɨ̀ betə a mbo nɨ̀wàà nɨ bə̂ buà, 51 ǹlɔgɨnə nɨ̂ àləə Abel ŋghɛɛ nyweꞌe nɨ̂ à yì Zechariah yìi mə bɨ lɛ nzwitə a tɨtɨ̀ɨ nɨ̀kèntə̀ nɨ màꞌanwì bo bɨ̀ Àdɨgə ya yìi mə a laa màŋsə aà. Ɨ̀ɨ̀ŋə, mə̀ swoŋə a mbo bù mə bɨ ka yǐ betə aləə̀ yaa a mbo nɨ̀wàà nɨ bə̂ buà.

52 Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a nu bù mbâ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀, ǹloŋ mə nɨ̀ kwɛ̀rə̀ mə̂ bɨ̂key bɨ mɨtsyɛ̀ bìi mə bɨ ŋaꞌa mânjì; nɨ̀ tuu ŋkuu, ŋkɨ ŋkɨŋ bə̂ bî mɔꞌɔ mə tâ bɨ̀ tsuu kɨɨ kuu.”

53 Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ mmàꞌàtə̀ waa ŋka ŋghɛɛ nii aà, ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai lɔgɨ̀nnə̀ ŋka lɨgɨtə nɨ̂ ɨ̀nnù jya mə Yesu à lɛ nswoŋə aa tsiꞌì nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ ŋ̀kɨɨ mbetə nìi nɨ̂ ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀, 54 mə mbə a swoŋə̀ ànnù yî bɨ yì tsu tâ bo tswa yi.

12

Nɨ̀ tsuu kɨ bɔꞌɔ a nswoŋə̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀

(Mt. 10.26-27)

1 Àjàŋ mə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ŋkam nɨ̀ ŋ̀kam ɨ lɛ nzì ŋ̀ghotə, ntɨgə ntinə waa ntinə ŋghɛɛ aa, Yesu a lɔ̀gɨ̀nə̀ m̀foo nswoŋ a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu nɨ̂ m̀bɛ̀ꞌɛ̀ àbaa baFarɨsai, yìi mə à nɨ abagɨlə̀ aà. 2 Kaa àyoò yì tsu a sɨ̀ ghu tswê mə bɨ bɔɔntə mə kaa bɨ ka yǐ waꞌà fùrə̀, kə̀ mə a ləəntə yìi mə kaa a ka yǐ waꞌà fɛ̀ꞌɛ̀ yɛntə tâ bɨ̀ zi. 3 Ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə nɨ̀ swòŋə a mûm ɨ̀tugə aa, bɨ yuꞌu a nlaà ɨ̀dɨ̀gə̀. Ɨ̀nnù jìi mə nɨ̀ kɨ ntsùmtə̀ a adɨgə yî lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aa, ba yǐ tɨgə təə a ɨtu mɨlaꞌa ɨ kɛ̀ꞌɛ̀nə̀.

Ŋù yìi mə mbə bɨ kâ m̀bɔꞌɔ aà

(Mt. 10.28-31)

4 “Mə̀ swòŋə a mbo bù, ɨ̀kaꞌâ jâ, mə, nɨ̀ tsuu kɨ bɔꞌɔ bə̂ bìi mə mbə bɨ zwitə̀ tsiꞌì m̀bɨ̀ɨ̀nu, kaa waꞌà annǔ dàŋ bû ŋ̀ghɨrə aa bə̂. 5 La mə̀ ka bàŋnə ŋwàꞌàsə̀ ghuu nloŋ ŋû yìi mbə nɨ̀ bâŋnə̀ ŋ̀ka mbɔꞌɔ aà: Nɨ̀ ka mbɔꞌɔ yu wa yìi mə a zwitə, ŋkɨ ntswe nɨ mɨ̀dàꞌà a mmàꞌa a mum mɔꞌɔ Satan; ɨ̀ɨ̀ŋə, mə̀ swòŋə a mbo bù mə nàa mbɔꞌɔ nìi. 6 Tɨgə bɨ fèe ndaꞌa ji ntaà aa nɨ bɨ̀kabə̀ bi baa aa ɛ? Kaa Nwì a waꞌà nɨ̂ ǹdaꞌa ma yû tsiꞌì yî fùùrə̀ liꞌìnə̀. 7 Yə mbà, à zi ndùu ɨnǒŋtu jìi ɨ tswe a atu bù aa tsiꞌì tsɨ̀m; tsuu kɨ bɔꞌɔ, nɨ̀ tswe nɨ̀ ǹdùù, ǹtsyatə ndaꞌa a nnɔ̀ɔ̀.

Ànnǔ mbii kə̌ annǔ ntuu Kristo

(Mt. 10.32-33; 12.32; 10.19-20)

8 “Mə̀ ghɛɛ̀ nɨ̀ m̀bìì a nswoŋ a mbo bù mə, ŋu yìi mə à bii gha a nsi miꞌi bə̀ aa, Mu Ŋù à ka yǐ kɨɨ bii yi a nsi miꞌi baangel bɨ Nwî; 9 la ŋù yìi à tuu gha a nsi miꞌi bə̀ aa, bɨ ka yǐ kɨɨ tuu yi a nsi miꞌi baangel. 10 Ŋù ntsɨ̀m yìi mə à ghàa ànnù yî bɨ nloŋ Mu Ŋù aa bɨ ka yǐ lìꞌìnə ɨfansənnù ji; lâ ŋù yìi mə à bə̀gɨ̀tə Azwì Nwî aa, kaa bɨ ka yǐ waꞌà ɨfansənnù ji liꞌìnə̀.

11 “Nòò yìi mə bɨ lɔ̀gə̀ nɨ̂ ghuu nzi nɨ bù a ndâŋghotə bo bɨ a nsi bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa bo bɨ̀ bɨ̀tà bɨ alaꞌa aa, nɨ̀ tsuu kɨ waꞌa annù yìi mə nɨ̀ ka swoŋ kə̀ ajàŋ yìi mə nɨ̀ ka kwiꞌi aà; 12 ǹloŋ mə Azwì Nwî a ka dɨ̀ꞌɨ annù yìi mə nɨ̀ ka swoŋə aa maa noò.”

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ ŋgàŋkabə yìi mə à lɛ mbə ajɨ̀ŋtə̀ aà

13 Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ wa atɨtɨ̀ɨ nnɔ̀ɔ̀ a swoŋ a mbo Yesu mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù swoŋ a mbo mumaà tâ à yatə njoo jìi mə Taà à lɛ mmàꞌàtə̀ aa a tɨtɨ̀ɨ bìꞌiyu.” 14 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “M̀bâ ghû, a gha nɨ̂ ǹsaꞌa mɨ̀saꞌa kə̀ ǹyàtə̂ ǹjoo a tɨtɨ̀ɨ bù aa a tsɔ̀ꞌɔ wò lɛ?” 15 Yesu a ghɛ̀ɛ̀ nɨ̀ m̀bìì ǹswoŋə a mbo bo mə, “Nɨ̀ ka ntsyɛsə ŋkɨɨ ntsuꞌutə nɨ̂ ghuu nloŋ aghə̀ꞌə̀nə tsɨ̀m yìi mə a ghɨ̀rə̀ bə̀ yəꞌə̀tə̀ nɨ̂ ǹjoo aà; ǹloŋ mə ntswêntɨ̀ɨ ŋù kaa à laa ŋwaꞌa aa njoo jì wè jìi mə à tswe nɨ ju aa bə̂.”

16 A ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ nɨghàà nî nǎnaa a mbo bo mə, “Àbwènə nsyɛ ŋgàŋkabə yì mɔ̀ꞌɔ a lɛ fiꞌisə mɨjɨ tsiꞌǐ a mbə nù; 17 a naŋsə̀ ǹtswe ŋwaꞌatə annù yìi mə mbə yu ghɨrə̀ aa, m̀betə mə ‘Mə̀ ka naŋsə ghɨ̀rə̀ aa mə akə ɨ tswe nɨ̂ ɨ̀tà jìi mə ɨ ghaꞌatə mə mbə mə̀ fuꞌù mɨ̀jɨ ma mù ǹləə ghu aa ɛ.’ ” 18 A swoŋə a atu ɨbɨɨnû yi mə, “Ànnù yìi mə mə̀ ka ghɨ̀rə aa a nɨ mə: Mə̀ ka sàꞌa ɨtà jya tsiꞌì tsɨ̀m bu ghùrə̀ jî wè, jìi mə mbə lɔgə̀ mɨ̀jɨ aa mya bo bɨ̀ ǹjoò jyâ tsɨ̀m. 19 Mə̀ ghɨrə ma la, boŋ mə̀ ka tɨgə swoŋ a mbô ǹtɨɨ̀ gha mə, ǹtɨɨ̀ ghâ, wa ò lə̀ə njoo a atà ɨ ghaꞌa ŋghaꞌa ajàŋ mə mbə ò jɨ a atu ɨlòò ɨ̀lòò; lɔ̀ɔ lâ àdɨ̀gə̀ ǹtswe ghu, ntɨgə njɨ ŋkɨɨ no, ŋkɨɨ ndorɨtə.” 20 Lâ Nwì a swoŋ ghu mbo mə, “Àtɨ̀rə̀ ndə yî tsu! Mə̀ ka twoŋ ntɨɨ̀ gho nɨ̀tugə sii, tâ ǹjoo jya mə ò fùꞌu ŋghotə aa tâ ɨ̀ tɨgə mbə ji wo aa ɛ? 21 À nɨ̂ ŋgɨŋ ŋgɨ̀ŋ a mbo ŋù yìi mə a ghotə nɨ̂ ǹjoo, ǹlə̀ə̀ nɨ̂ a ata ǹloŋ ɨ̀bɨɨnû yi, kaa waꞌà nɨ̂ ǹjoo a mbɛ̀ɛ Nwì bâŋnə̀ ǹtswe.”

Ànnǔ nnɨŋ ntɨɨ a nu Nwì

(Mt. 6.25-34)

22 A bû ǹswoŋ a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Ma mùu ajàŋ mə̀ tɨgə̀ ǹswǒŋ a mbo bù mə nɨ̀ tsuu ɨnnù kɨ waꞌa nloŋ ntswêntɨ̀i yùù, mə nɨ̀ ka jɨ aa akə̀, kə̀ ǹloŋ ɨbɨ̀ɨ̀nû ghuu, mə nɨ̀ ka wɛꞌɛ aa akə̀ lɛ. 23 Ǹloŋ mə ǹtswêntɨ̀ɨ̀ ɨ̀ tsyàtə mɨ̀jɨ, ɨ̀bɨɨ nu ɨ kɨ̂ ǹtsyatə ɨtsə̀ꞌə̀. 24 Nɨ̀ waꞌatə ŋɨ̀ŋyâ, kaa ɨ sɨ njoo bweꞌe, kaa waꞌà nɨ̀ mɨjɨ kɨɨ mfuꞌu, kaa waꞌà nɨ mɨ̀ntàŋ kə̀ nɨ̂ ɨ̀tà tswê, lâ Nwìŋgɔ̀ŋ a jɛꞌɛ̀ nɨ̂ waa. Nɨ̀ sɨ̀ nɨ̂ ǹdùù tswê ǹtsyatə bɨ̂sɨŋ ma bû aa ɛ? 25 M̀bə ŋù nɨ̀bù yî tsù a kuꞌùsə̀ mûbàŋtə̀ a nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yì ǹloŋ mə a waꞌa ɨnnù aa ɛ? 26 Ma mùu ajàŋ, mbə nɨ̀ tsuu zi ajàŋ yìi mə mbə nɨ̀ naŋsə̀ ŋ̀kuꞌusə tsiꞌì mûntsìrə̂ àyoo tsiꞌì tsǒ ma yû, nɨ̀ bû ǹtɨgə waꞌa nloŋ njoo ji mɔꞌɔ aa a ya aa ɛ? 27 Nɨ̀ lentə ɨbwìꞌi ŋgɛ̀ɛ̀, ǹyə a ajàŋ mə ɨ kwe aà; kaa ɨ sɨ nwùgɨ̀nə̀ kaa waꞌà nɨ̂ àsìsì kɨɨ mbaꞌa; la mə̀ swoŋ a mbo bù mə, tsiꞌì m̀fɔ̀ Solomon a mûm nɨghaꞌà ni nɨ tsɨ̀m, kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ atsə̀ꞌə̀ yî tsu wɛꞌɛ tâ à bɔŋ mbə tsiꞌì tsô jyaa. 28 Lâ m̀bə Nwì a ka ŋwɛꞌɛ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ a nû ŋ̀gɛ̀ɛ̀ yìi mə ɨ kwe nɨ a atu mɨ̂ntaꞌa sìi a lo tɨ bə a yɔɔ bɨ tɔɔ̀ a abu aa, nɨ̀ sɨ̀ mɔɔ̀ntə̀ mə mbə a wɛꞌɛ̀ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ a nu bù ǹtsyatə aa ɛ? Àbìintɨɨ̀ yuu a kəꞌə bə laa aa a ya ɛ? 29 Maa ajàŋ, nɨ̀ tsuu kɨ betə mə, nɨ̀ ka jɨ aa àkə̀, kə̀ nɨ̀ ka no aà àkə̀ lɛ, tâ mɨ̀ntɨɨ̀ muu tsuu ɨnnǔ ɨ kɨ waꞌa. 30 Ǹloŋ mə à nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə bɨ̀tɨ̀zî Nwî bɨ siꞌisə nɨ mɨ̀bɨ̀ɨ̀mɨnû myaa nlɔɔ aà; la Taà ghùù à zi mə nɨ boŋ njoo mà jû. 31 Lâ tâ nɨ̀ baŋnə ŋka nlɔɔ annù nɨfɔ̀ Nwî boŋ à ka fa njoo mà jû a mbo bù.

Àfùꞌù a aburə

(Mt. 6.19-21)

32 “Nɨ̀ tsuu kɨ bɔꞌɔ mbâ bɔɔ bɨ mbînjə̀rə̀ bâ, ǹloŋ mə, Taà ghùù a dorɨtə a mfâ ànnù nɨfɔ̌ aburə a mbo bù. 33 Fèe nɨ̀ ǹjoò juu mfa a mbô ŋ̀gǎŋə̂fumə tǎ tswe nɨ̂ ɨ̀bàà ŋkabə jìi mə kaa ɨ sɨ sàꞌàkə̀ aà, ɨ lə̀ə afùꞌù yùù a atà a aburə, a adɨgə yìi kaa ŋkabə ɨ̀ sɨ ghu mɛ, kaa bɨ̀yərə waꞌà ghu kuù. Kaa nsə̀bə̀ waꞌà nɨ̂ ŋ̀kabə ghu kɨɨ njɨ aà. 34 Ǹloŋ mə adɨ̀gə̀ yìi mə afùꞌû yo a tswe ghu aa, ǹtɨɨ̀ gho ɨ ka kɨɨ tswe aa ghu.

Ŋ̀gàŋəfàꞌà jìi mə a tswe nɨkərə̀ aà

35 “Nɨ̀ ka kwerə mɨkò muu ŋkɨɨ ŋkosə nɨ bɨ̀lâm buu bɨ̀ ka ŋkhɨ, 36 mbə tsiꞌì tsǒ ŋ̀gàŋəfàꞌà jìi mə a yuꞌutə masa wàà yìi mə à tswe a adɨgə adìnà nɨyɔꞌɔ̀ aa, mə mbə a ghɨrə mbɨ̀ɨ̀ ŋkwɛntə abàꞌà bo wâŋsə̀ ŋ̀ŋàꞌa a kuù. 37 M̀bɔɔnə a mbo ŋgǎŋəfàꞌà jìi mə masà wàà a bɨ̀ɨ̀ ǹyə waa bɨ tswê nɨkərə̀ aà; mə̀ swoŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋ a mbo bù mə, tâfàꞌâ wàà wa à ka bàŋnə wɛꞌɛ atsə̀ꞌə afàꞌâ yi, ɨ ghɨ̀rə tâ bo tswe a atu atɛtə̀ tâ à tsyasə mɨjɨ a mbo bo. 38 À ka bə annù nɨdorə a mbo ŋgǎŋfàꞌà jìi mə mbə a ka mbɨɨ nɨ̂ ǹtɨ̀ɨ̂ ɨ̀tugə̀ kə̀ nɨ̂ ǹtsyàtə̂ ǹtɨ̀ɨ̂ ɨ̀tugə bo tswê nɨkərə̀ aà! 39 Lâ tâ nɨ̀ zi mə, m̀bɔ̂ŋ ǹdâ à laa bə zi noò yìi mə ǹyərə̂ à ka zì ghu aa boŋ kaa à sɨ̀ màꞌàtə̀ mə bɨ̀ zi mbəgə ndâ yì. 40 Nɨ̀ kɨ ŋka ntswe nɨkərə̀; ǹloŋ mə Mu Ŋù à ka yǐ zì aa a noò yìi mə nɨ̀ sɨ waꞌatə mə à ka zì ghu aà.”

Ŋ̀gàŋàfàꞌà yìi mə a fàꞌà nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m aà

(Mt. 24.45-51)

41 Peta a betə̀ Yesu mə, “Mmàꞌàmbî, o swoŋ nɨghàà nî nǎnaa nû aa a mbo bìꞌì kə̀ a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀ aa ɛ?” 42 Yesu akwiꞌi ghu mbo mə, “Yuꞌu nɨ annù ǹloŋə ŋgàŋàfàꞌà yìi a fàꞌà nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m ŋkɨ mbə yì mɨ̀tsyɛ̀ yìi mə mbə masà yì a lə̀ə̀ mə tâ a ka nlentə njoò ji, ŋkɨɨ nyatə nɨ mɨ̀jɨ a noò mɨ̀jɨ aà. 43 M̀bɔɔnə a mbo ŋgàŋàfàꞌà ma ghû yìi mə mbə masà yì a bɨɨ nyə a faꞌà maa ajàŋ aà. 44 Mə̀ swoŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋ a bo bù mə à ka tɨgə nlə̀ə ŋgàŋàfàꞌà ma wa mə tâ à tɨgə nlentə nɨ̂ ǹjoò ji tsɨ̀mə̀. 45 Lâ m̀bə ŋ̀gàŋàfàꞌà wa a baŋnə nswoŋ a mbo ɨ̀bɨ̀ɨnû yi mə, ‘Masà ghaà ka tɨ̀gə a mbɨ̀ɨ̀,’ m̀baŋnə ŋka ŋghɔɔ nɨ̂ ŋgǎŋəfàꞌà jya jî m̀bâŋnə̀ bo bɨ̀ jì bâŋgyɛ̀, ŋkɨɨ njɨ, nno, ntɨgə mbaanə nìi, 46 boŋ masa ŋgǎŋəfàꞌà jya à ka zì a nɨ̂ ǹjwi bo bɨ̀ nòò yìi mə kaa à sɨ̀ waꞌatə mə à ka bɨ̀ɨ̀ ghu aà. Bɛɛ a bɨɨ aa boŋ à ka tsə ŋgɨꞌɨ ghu nu, kɨɨ nɨŋə yi a tɨtɨ̀ɨ̂ ŋ̀gǎŋəfàꞌà jìi mə kaa bɨ sɨ nɨ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa mɨtsɨ̀m faꞌa. 47 Ŋ̀gàŋàfàꞌà yìi mə à zi annù yìi mə masà yì a lɔ̀ɔ̀ aa, la kaa waꞌà nû yì taŋtə̀ kə̀ ŋkɨɨ mfaꞌa annù yìi mə a lɔ̀ɔ̀ aa, bɨ ka yǐ naŋsə ghɔ̀ɔ̀ yi.

48 “Lâ ŋ̀gàŋàfàꞌà yìi mə kaa à sɨ̌ annù yìi mə masà yì a lɔ̀ɔ̀ zi aa, m̀faꞌa annù yìi mə boŋ bɨ ghɔɔ yi ghu aa, bɨ ka yǐ ghɔ̀ɔ̀ yi tâ à kəꞌətə. Ŋù yìi mə bɨ fâ àyoo ghu mbo a ghaꞌatə aa, bɨ ka yǐ kɨɨ lɔ̀ɔ̀ a ŋkwɛrə̂ àyoo ghu mbo tâ à ghaꞌatə̀; ŋù yìi mə bə̌ fa njoo jì ghàꞌàtə̀ ghu mbo aa, bɨ bɛ mə à ka bìnsə̀ jìi mə ji ghaꞌatə ntsyà.

Àyàtə̀ yìi mə a kuu a tɨtɨ̀ɨ bə̀ ǹloŋə Yesu

(Mt. 10.34-36)

49 “Mə̀ lɛ nzì aa a ŋghɨ̀rə mə tâ m̀bi ŋka ŋkhɨ; ǹyəꞌətə̀ nɨ mə boŋ ɨ lɛɛ̀ m̀bàa ntɛꞌɛ nlɔgɨnə ŋka ŋkhɨ! 50 Mə̀ tswe nɨ̀ ŋkì yìi mə mə̀ tswe nɨ̂ ŋkwɛ̀rə̀ aà; kaa mbə ntɨɨ̀ gha ɨ waꞌà nɨ̂ m̀bɔɔnə tswê ǹyweꞌe a noò yìi mə mə̀ ka yǐ màŋsə̀ aà! 51 Nɨ laà mɔɔntə nɨ mə mə̀ sɨgə fàa a atu nsyɛ aa a mfa m̀bɔɔnə aa ɛ? Ŋ̀gaŋ, mə̀ swòŋə a mbo bù mə mə̀ bàŋnə nzì aa nɨ̂ àyàtə̀; 52 ǹloŋ mə, ǹlɔgɨnə tsɨ̂tsɔ̀ŋ, a nda yìi bə̀ tswe ghu bi ntaà aa, bɨ ka yàtə tâ bì bi baa ka tonə nɨ̂ bì bi tarə̀; 53 bɨ ka yàtə̀ waa, tâ tà bo mû yì yî m̀bâŋnə̀ ka ntonə, tâ ma bo mû yì yî màŋgyɛ̀ ka ntonə, tâ manə̀ bo ŋ̀gwɛ mû yì kɨ ŋka ntonə.”

Ànnù ǹloŋə nzi bɨ̀nòò bɨ mbî

(Mt. 16.2-3)

54 Yesu a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋə a mbo ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa mə, “Nɨ̀ bə yə tâ m̀bàꞌà ɨ̀ ka ŋkɔꞌɔ a mbɨ̂ ǹtso nòò boŋ nɨ̀ burə nswoŋ mə, ‘mbə̀ŋ ɨ̀ ka loo’; nɨ̀ swòŋə a kɨ̂ m̀fɛꞌɛ maa ajàŋə̀. 55 Nɨ̀ bə yə tâ àfìsə̀ à ka nzi a mbɨ ntii, boŋ nɨ swoŋə mə, ‘àbabə yì tɨ̀ɨ̀ a ka zì’; a kɨ̂ m̀fɛꞌɛ maa ajàŋə̀. 56 Ŋ̀gǎŋabagɨlə̀! Nɨ̀ zi aa tsiꞌì ǹtɔꞌɔtə ɨ̀lènsə̀ jìi mə nɨ yə ɨ fɛꞌɛ̀ nɨ a nsyɛ bo bɨ̀ a mbàꞌà àbùrə̀, a ghɨ̀rə akə̀ mə tâ nɨ̀ tsuu a ntɔꞌɔtə ɨnnù jìi mə ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ fàa nɨ yulà ŋ̀gùꞌù aa zi aa ɛ?

Ànnǔ ŋka mmàŋsə̂ ànnù bu bɨ̀ bə̀ bìi mə bǔ bo tswe nɨ̀ ɨ̀saꞌa aà

(Mt. 5.25-26)

57 “Nɨ̀ tuù ǹlɔ̀ɔ̂ ànnù jî tsinə a ŋghɨ̀rə aa a ya? 58 Bu ŋù yìi mə à nɨ̀ŋə ɨsaꞌa a nu wo aa, mbə bù yu ka ŋghɛɛ a nsi ŋ̀gàŋnsaꞌa mɨ̀saꞌa, ò yweꞌetə̀ mə mbə bǔ yu maŋsə a mânjì. Tâ à waꞌà gho a mbo ŋ̀gàŋnsaꞌa mɨ̀saꞌa wa fa, tâ ŋ̀gàŋnsaꞌa mɨ̀saꞌa wa tâ à fa gho a mbo ŋù bɨ̀burə̀sì tâ ŋù bɨ̀bùrə̂sì wa à nɨŋə gho a atsaŋə̀. 59 Mə̀ swǒŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋ a mbo wò mə ò bə kuu wa atsaŋ boŋ ò ka tɨgə tswe ghu ɨ yweꞌe a noò yìi ò ka yǐ màŋsə tu ŋkabə yìi mə o tswa nìi ghu aa tsiꞌì ǹtsɨ̀m, ɨ sɨgə yweꞌe nɨ̂ ànini yìi a lwiꞌi aà.”

13

Nɨ̀ bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ muu, m̀maꞌatə ɨbɨ̂ ghuu, kə̀ boŋ nɨ̀ ka kwo

1 À lɛ mbə maà noò aa, bə̀ bî mɔꞌɔ lɛ nswoŋ a mbo Yesu àjàŋ yìi mə Pilato à lɛ nswoŋ bɨ zwitə baGalilea bî mɔꞌɔ a noò yìi mə bɨ lɛ nzì ŋ̀ka nzwitə njoo mmàꞌanwì aà. 2 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə ma buù baGalilea lɛ ŋkwo aa nloŋ mə bo lɛ mbə ŋgǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ ntsyàtə baGalilea bî mɔꞌɔ bɨ̀tsɨ̀m aa ɛ? 3 Mə̀ swòŋə a mbo bù mə, Ŋ̀gaŋ; mə̀ swoŋ a mbo bù mə nɨ̀ bə tuu mɨ̂ntɨɨ̀ muu bəŋkə mmàꞌàtə ɨbɨ̂ ghuu boŋ bù bɨ tsɨ̀m nɨ̀ ka yǐ kɨɨ kwo tsǒ bo. 4 Kə̀ nɨ̀ wàꞌàtə mə akə nloŋ baSiloam bya nɨ̀ghum ntsò ji nɨfwaa, bìi mə àtu nda nɨ̀kàŋ ya a lɛ ŋwò ǹzwitə aa, nɨ̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə bo lɛ mbə ŋgǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jì bɨ ntsyàtə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ lɛ ntswe a Yerusalem aa ɛ? 5 Mə̀ swòŋə a mbo bù mə, “Ŋ̀gaŋ.” Nɨ̀ bə tuu mɨ̂ntɨɨ̀ muu bəŋkə boŋ nɨ̀ ka yǐ kɨɨ kwo maa ajàŋə̀.”

Nɨ̀ghàà nî nanaa nloŋə ati tɨ koonə̀

6 A bû ǹswoŋ nɨghàà nî nǎnaa a mbo bo mə: “Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ mbě ati ajɔ̀ɔ̀ a mûm ŋ̀kya yu; à lɛɛ̀ ǹzi a lèntə, nyə mə kaa a lɛ waꞌà koonə̀. 7 A swoŋ a mbo ŋù lèntə̂ ŋ̀kya wa mə, ‘Yə̂, àa ɨ̀lòò ji tarə mə mə̀ zì mə̂ ǹlentə ati yû, kaa waꞌǎ ajɔ̀ɔ̀ ghu atu yə̂. Wǎ mmàꞌa a nsyɛ̂; a tàsə adɨgə nsyɛ yù aa a ya aa ɛ?’ 8 Ŋ̀gàŋnlèntə̂ ŋ̀kya wa a kwiꞌi mə, ‘Taà, màꞌàtə tâ yuà àlòò a kuꞌusə ntsyà, mə̀ ka toŋ mfə̀ŋ ɨ karɨsə ɨ nɨŋ ntsàꞌà ghu. 9 Bɛɛ mə a bə fìi alòò, sɨ̀ yə mə a ka koonə mɨ̂ntà lɛ, bɛɛ a tuu koonə, boŋ ò ka tɨgə wǎ mmàꞌà a nsyɛ̂.’ ”

Ajàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə mâŋgyɛ̀ yìi mə à lɛ ŋgəmkə a njwîŋgɔ̀ŋ aà

10 À lɛ mbə a njwîŋgɔ̀ŋ yî mɔ̀ꞌɔ Yesu a tswê a mûm ǹdâŋghòtə ŋka ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî ghu. 11 Màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu yìi mə àzwì yî bɨ a lɛ ntswe ghu nu, ŋ̀ghɨ̀rə̀ a ghɔɔ̀ a atû ɨ̀lòò nɨghûm ǹtsò ji nɨfwaà; ǹtɨgə ŋgɨmnə ntəə, kaa waꞌǎ a sentə ɨ̀bɨ̀ɨ nû yi zî. 12 Nòò yìi Yesu à lɛ nyə yi aa, nswoŋ mə, “Màŋgyɛ̀, wa nɨ̀ ghɔ̀ɔ̀ no nya nɨ màꞌàtə̀ mə̂ ghô.” 13 À lɛ ŋghɛ̀nsə abô yi nnɔŋsə ghu nu, a burə̀ ǹtɨgə nsentə nû yì, ntsinə ntəə, ǹtɨgə ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî.

14 Ǹdɨ̀ɨ̂ ǹdâŋghòtə̀ à lɛ nlwìsə ntɔŋ nloŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə mâŋgyɛ̀ wa a njwîŋgɔ̀ŋ aà, ǹtɨgə nswoŋə a mbo bə̀ bìi bɨ lɛ ntswe ghu aa mə, “Ǹjwi ɨfàꞌà ɨ tswe ghu aa ji ntoꞌo; nɨ̀ ka nzi nɨ̂ ǹjwi mà jû tâ bɨ̀ ghurə ghuu, ntsee bə a njwîŋgɔ̀ŋ kɨ zì.”

15 M̀màꞌàmbi à lɛ ŋkwiꞌi ghu mbo mə, “Wò ŋ̀gàŋàbagɨlə̀! Ŋù nɨ̀bù yî tsù à sɨ mbɔ̀ŋ yì kə̀ jàkâsì yì fɛɛ mfiꞌisə a abùꞌù a njwîŋgɔ̀ŋ, ŋ̀ghɛɛ nɨ yu a ntsǔ ŋkì mə tâ ɨ̀ no ŋkì aa ɛ? 16 Lâ, yə̂ nɨ̀, a nɨ mu Abraham yî mɔ̀ꞌɔ à ghuà yìi mə Satan à lɛ ŋkòò nɨ̂ àtsaŋ, ɨlòò nɨghûm ǹtsò nɨ̀fwaa, a sɨ̀ kuꞌùnə̀ mə mbə bɨ kɛtə atsaŋə̀ yi ya a njwîŋgɔ̀ŋ aa ɛ?” 17 À kwìꞌì mə̂ ma mùu ajàŋ aa, atu ŋgàŋkɨ̂bàâ ji jya a lɛ ndɨ̀rə̀; bə̀ bya bɨ̀tsɨ̀m bɨ tɨgə̀ ǹdorɨtə nloŋ ɨnnù jî yɛ̌yɛrə jya mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aà.

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ abùrə mâghumə̀

(Mt. 13.31-32; Mk. 4.30-32)

18 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ mə, “Ànnù nɨfɔ̌ aburə a bə aa tsǒ àkə̀ aa ɛ? Kə̀ m̀bə mə̀ fɨgɨ̀nə̀ aa nɨ̂ àkə̀ aa ɛ? 19 A bə aa tsiꞌì tsǒ àbùrə mâghum, yìi mə ŋù à lɛ nlɔ̀gə̀ ŋ̀ghɛɛ mbweꞌe a mûm ŋ̀kya yu; a too ŋkɔꞌɔ ntɨgə mbə ati, bɨ̀sɨŋ bɨ tɨgə̀ ǹzi ŋghùrə̀ nɨ̂ ǹdâ jyaa nɨ̂ ǹtaà ji.”

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ mbɛ̀ꞌɛ̀ àbaà

(Mt. 13.33)

20 Yesu a kuꞌùsə̀ ǹswoŋ mə, “M̀bə̂ mə̀ fɨgɨ̀nə̀ ànnù nɨfɔ̀ Nwî aa nɨ̂ àkə̀ aa ɛ? 21 A bə aa tsiꞌì tsǒ m̀bɛ̀ꞌɛ̀ àbaa yìi mə màŋgyɛ̀ à lɛ nlɔ̀gə̀ ǹnɨŋə a mum àbaa yì ghàꞌàtə̀ a ghɨrə̀ àbaa ya a tɨ̀gə̀ ŋ̀kɔꞌɔ ŋghaꞌa ŋghaꞌa aà.”

Ǹtsunda yì kə̀ꞌə̀tə̀ wâ

(Mt. 7.13-14,21-23)

22 Yesu à lɛ mbù ŋ̀ghɛɛ ntsyà a mûm ɨ̀laꞌa jì wè bo bɨ̀ jì kə̀kə̂, ǹdɨꞌɨ nɨ nɨ̀ghàà nɨ Nwî ghu, a ajàŋ mə à lɛ sɨ kɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ a Yerusalem aà. 23 Ŋù yì mɔꞌɔ a betə̀ ghu mbo mə, “Taà, â ka yǐ yweenə tsiꞌì m̀bùmtə̀ bə̂ aa ɛ?” Yesu a kwiꞌi mə, 24 “Nɨ̀ ka ŋgaansə mɨtɨ̀ɨ̂ muu a ŋkuu nɨ̂ ǹtsǔ nda yì kə̀ꞌə̀tə̀ wâ; ǹloŋ mə bə̀ bì ghàꞌàtə̀ ka yǐ kɨ yweꞌetə a ŋkuu ghu, kaa waꞌà bàŋnə̀ ǹzi a ŋkuù. 25 Nòò yìi mə mbɔ̂ŋ ǹda à bɨ̀ɨ̀nə̀ mə̂ ǹtsetə abàꞌà aa, bəə boŋ nɨ̀ ka tɨgə təə a abɛɛ tɨgə kwɛ̀ntə̀ nɨ̂ àbàꞌà ya ɨ swoŋə nɨ mə, ‘Taà, ŋaꞌà bìꞌì kuu!’ Tâ à kwiꞌi a mbo bù mə, ‘Kaa mə̀ sɨ̀ adɨgə yìi nɨ̀ lo ghu aa zî.’ 26 Tâ nɨ̀ lɔgɨnə ŋka nswoŋə nɨ mə, ‘bìꞌì lɛ sɨ jɨ ŋkɨɨ nno biꞌinə̀, ò kɨɨ̀ ǹdɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî a mûm àlaꞌa bìꞌì.’ 27 Lâ tâ à swoŋə a mbo bù mə, ‘Kaa mə̀ sɨ̀ adɨgə yìi nɨ̀ lo ghu aa zî. Nɨ̀ lo ghuu a mbɛ̀ɛ mə̀ ŋ̀ghɛɛ mba ŋgǎŋmbuꞌu ɨ̀nnù jì bɨ̀!’ 28 Nɨ̀ ka yǐ tɨgə yə̀ꞌə ɨ kurə nɨ̂ mɨ̀sɔ̀ŋə̂ muu, a noò yìi mə nɨ̀ ka yǐ yə Abraham bo Isaac nɨ Yakob, nɨ̂ ŋ̀gǎŋntoo Nwî tsɨ̀m tâ tswe a mum nɨ̀fɔ̀ nɨ Nwî. Tâ bɨ̀ baŋnə ntii ghuu mfɛꞌɛsə a abɛɛ! 29 Bə̀ ka yǐ lo a mbɨ nsaꞌa noò bo bɨ a mbɨ ntso nòò, a mbɛ̀ɛ̀ m̀bɨtu bo bɨ̀ mbɨntii, ɨ zǐ tswe a atu atɛtə̀, ɨ tɨgə jɨ nɨ̂ àdinà a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî. 30 Yə̂, bə̀ bî mɔꞌɔ bìi à nɨ bɨlwìꞌì bɨ njɨ̀m tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa ka yǐ tɨgə bə bɨ̂tsyà bɨ mbìì, tâ bə̀ bî mɔꞌɔ bìi mə à nɨ bɨtsyà bɨ mbìì tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa tâ bɨ̀ tɨgə bɨ̂lwìꞌì bɨnjɨ̀mə̀.”

Àjàŋ yìi Yesu à lɛ ŋkɔ̀ŋə Yerusalem aà

(Mt. 23.37-39)

31 Tsiꞌì maa noò baFarɨsai bî mɔꞌɔ bɨ lɛ nzì a mbɛ̀ɛ Yesu, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Lò faà mə ŋghɛɛ a adɨgə yi dàŋ ǹloŋ mə Herod a lɔ̀ɔ nzwitə wò.”

32 Yesu a kwiꞌi a mbo bò mə, “Nɨ̀ ghɛɛ nswoŋə a mbo nɨ̀màŋ ma nya mə, ‘Yə̂, sìi mə fiꞌi ɨzwì jî bɨ a atoꞌo bə̀, ŋ̀kɨɨ ŋghurə nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̂ myaa, ɨ ghɛ̀ɛ yweꞌe a yɔɔ, a tɨ bə nɨ̂ ǹjwi ji tarə, mə̀ mâŋsə ɨfàꞌâ ghâ.’ 33 Lâ mə̀ tswe nɨ̀ ŋ̀ghɛ̀ɛ nɨ̀ m̀bìì sii, bo a yɔɔ, nɨ̂ ǹjwi yìi ɨ̀ yòŋtə aà; kaa a sɨ̀ tsinə̀ mə mbə bɨ zwitə̌ ŋgàŋntoò Nwì a adɨgə dàŋ ǹtsyatə a Yerusalem. 34 Wɛɛ, Yerusalem! Yerusalem! O zwitə ŋgǎŋntoo Nwî, ǹtumtə nɨ̂ bə̀ bìi mə bɨ too a mbo wò aa nɨ̀ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀! Ŋ̀gàà jî ghàꞌàtə̀ mə̀ lɔ̀ɔ̀ mə̂ mə mə ghotə bɔɔ̀ buu tsǒ mə mâŋgu a ghotə bɔɔ̀ bi a njiꞌi mɨbǎ yuu aa, kaa nɨ̀ waꞌà biì. 35 Yə̂ nɨ̀, bɨ mèꞌè mə ndâ yùù. Mə̀ swǒŋ a mbo bǔ mə, kaa nɨ̀ ka waꞌà gha bù ǹyə nyweꞌe a noò yìi mə nɨ̀ ka yǐ tɨgə swoŋə nɨ mə, ‘Bìꞌinə̀ ghaꞌasə yu wa yìi mə a zì nɨ̂ Ɨ̀kûm M̀màꞌàmbi aà!’ ”

14

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə̀ ŋû yì mɔ̀ꞌɔ yìi mə nû yì ɨ̀ lɛ ŋkɔꞌɔkə aà

1 A bə nɨ̂ ǹjwîŋgɔ̀ŋ yî mɔ̀ꞌɔ Yesu a ghɛɛ̀ a njɨ a nda ǹsaꞌà àlaꞌa yì mɔ̀ꞌɔ mə à lɛ mbə ŋû baFarɨsai, à tswè mə̂ ghu aa, bɨ ka ŋ̀kəənsə nìi. 2 Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu mə nû yì ɨ̀ lɛ ŋkɔꞌɔkə, 3 Yesu a betə̀ ŋ̀gǎŋdɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa mə, “Nɔ̀ŋsə̀ à laa ndɨꞌɨ mə mbə bɨ ghurə̀ ŋû a njwîŋgɔ̀ŋ kə̀ ŋ̀gaŋ aa ɛ?” 4 Bo tswê waa atsitsi kaa waꞌà akwiꞌi fâ. Yesu a lɔ̀gə̀ ŋû nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ wa ŋghùrə̀ yi ntɨgə nswoŋ mə tâ à ghɛɛ yi. 5 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bo mə, “Ŋù nɨ̀bù à tswe ghu mə mbə mû yì kə̀ m̀bɔ̀ŋ yì wô a mûn àtaa a njwîŋgɔ̀ŋ kaa a waꞌà bùrə̀ ŋ̀waŋsə ŋghɛ̀ɛ̀ mfiꞌisə aa ɛ?” 6 Kaa bɨ lɛ ŋwaꞌà nɨ̂ àkwiꞌi nɨ̂ àbetə̀ ma yû tswê.

Ànnǔ nsɨgɨsə ɨbɨɨ nu a nsyɛ bo bɨ̀ ŋka ŋkwɛrə bɨ̀gɨ̀ɨ̀.

7 Yesu a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹnaa nɨghàà nî nǎnaa a mbo bə̀ bya bìi bɨ lɛ ntwoŋə waa wa nda aa, ǹyoŋə ajàŋ yìi mə à lɛ nyə bo tsɔꞌɔ̀ nɨ̂ ɨ̀lə̀ŋ jî kɔ̀ꞌɔ̀nə̀ a ntswe ghu aa, nswoŋ a mbo bo mə 8 “M̀bə ŋù a twoŋə gho a adɨgə adinà nɨyɔꞌɔ, ò tsuu ghɛ̀ɛ tswe nɨ̂ àlə̀ŋ yî kɔ̀ꞌɔ̀nə̀, m̀bɨ̀ꞌɨ̀ ŋù yìi mə à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyàtə̀ gho aa, a bû ǹyoŋ; 9 boŋ ŋù wa mə à kàꞌa adinà ya ntwoŋə ghuu yu bɨ̂tsɨ̀mə̀ aa, à ka zǐ a mbo wò swoŋ mə, ‘Bɨ̀ɨ̀nə mfa aləŋ ya a mbo ghuà ŋù’, boŋ ò ka bɨ̀ɨ̀nə maà noò nɨ̂ àdɨ̀rə atu a ntswe nɨ̂ àlə̀ŋ yìi mə kaa a sɨ̀ kɔꞌɔnə̀ aà. 10 Lâ m̀bə bɨ twoŋə gho a adɨgə adinà, ò ghɛɛ ò tswê nɨ̂ àlə̀ŋ yìi mə a tswe a njɨ̀m kaa waꞌà kɔꞌɔnə̀ aà, ta bɛɛ mə mbɔŋə̀ àdinà wa a zi nyə gho, boŋ à ka swoŋ a mbo wò mə, ‘Ǹsû ghà, kɔꞌɔ ntswe nɨ̂ àlə̀ŋ yî ŋɛ̀nə̀ yî’; maa noò boŋ bɨ ka fa aghuꞌusə̀ a mbo wò a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bìi mə bǔ bo ka tswe wa atu atɛtə̀ aà. 11 Ǹloŋ mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a ŋee nɨ̂ nû yì aa, bɨ ka sɨgɨsə yi, ŋù yìi mə a bàŋnə̀ ǹsɨgɨsə nɨ̂ ɨ̀bɨɨ nû yi a nsyɛ aa, bɨ ŋɛntə̀ yi.”

12 Yesu a ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ a mbo ŋù wa mə à lɛ ntwoŋə yi mə tâ à zi njɨ aa mə, “M̀bə ò ka ntwoŋə bə̂ a adɨgə adinà, ò tsuù tsiꞌì ɨ̀kàꞌâ jo, kə̀ bɔɔ bɨ maà bo, kə̌ ŋgǎŋgwɛ̀ꞌɛ̂ jo, kə̌ ŋgǎŋmbɛ̀ɛ̂ ǹdùgə̂ jo jì wè ɨ twoŋə. Nloŋ mə ò bə ghɨ̀rə̀ ma la boŋ bo kɨ ŋkàꞌâ yaa adinà ŋkɨ ntwoŋə ghô, tâ ma ya a bə mɨtunɨ̀ mô. 13 La mbə ò kaꞌa adinà, ò twôŋ ŋ̀gǎŋə̂fum, bɨ̀tsə̀ŋkərə̀, bɨ̀bwènkə̀ bo bɨ̀ bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀. 14 Ò bə twoŋ ɨ̀jàŋ bə̂ ma jû boŋ ò ka tswe nɨ̂ m̀bɔɔnə, nloŋ mə kaa mbə bɨ waꞌà nɨ̂ àyoò tsu a ŋghɨ̀rə a ntwu wò ghu aà. Ò ka yǐ kwɛrə mɨtunɨ mɨ afàꞌâ mo wa noò mə bə̀ bìi mə ɨ̀nnû jyaa ɨ tsinə bɨ ka yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo aà.”

Nɨ̀ghàà nî nanaa nloŋ adinà yî wè

(Mt. 22.1-10)

15 Ŋù yì mɔꞌɔ yìi mə bo bɨ̀ Yesu lɛ ntswe wa atu atɛtə̀ njɨ aa à yùꞌù mə annù ya mə Yesu à lɛ nswoŋə aa, ǹswoŋ a mbo Yesu mə, “M̀bɔɔnə a mbo ŋù yìi mə à ka yǐ jɨ abaa a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî aà!”

16 Lâ Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋkàꞌa adinà yî wè ǹtwoŋ bə̂ bì ghàꞌàtə̀; 17 ǹjwî àdinà ya ɨ̀ kùꞌù mə̂, a toò ŋ̀gǎŋəfàꞌâ ji nswoŋ mə tâ bo ghɛɛ a mbo bə̀ bya mə bɨ twoŋə waa wa adɨgə adinà aa, ǹswoŋ mə, ‘Zî nɨ̀; nòò ǹjɨ̂ àdinà ya à kùꞌù mə̂.’ 18 La bo bɨtsɨ̀m, yî mɔ̀ꞌɔ, yî mɔ̀ꞌɔ, bɨ lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka nswoŋə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ ghɨrə mə kaa mbə bo waꞌà zì aà. Yì ǹtsyàmbìì a swoŋ ghu mbo mə, ‘Mə̀ yuu àbwènə nsyɛ̂ yâ, ǹtswe nɨ̂ ŋ̀ghɛɛ nlèntə̂; mə̀ bùꞌû m̀bo mə tâ ò ghɛɛ nswoŋ a mbo Taà ghò mə kaa mə̀ ka waꞌà zì.’ 19 Yì mɔ̀ꞌɔ a swoŋ yìi ŋgaa mə, ‘Mə̀ yuu bɨ̂kaù bɨ nlɨgə̀ ǹsòò bi nɨghum ǹtswe nɨ̂ ŋ̀ghɛɛ nlèntə̂; mə̀ jə̀ŋnə̂, ghɛ̀ɛ nswoŋ ghu mbo mə kaa mə̀ ka waꞌà zì.’ 20 Yì mɔ̀ꞌɔ a swoŋ mə, ‘Wa mə̀ yɔ̀ꞌɔ ŋgwɛ̂ ghà, kaa mânjì ǹzi kaa a waꞌà bə̂.’

21 Ŋ̀gàŋàfàꞌà wa a bɨɨ̀ ŋ̀kɛꞌɛnə ɨ̀nnù tsɨ̀m a mbo Masà yì, ǹtɔ̂ŋ yì ɨ lwî, a swoŋ a mbo ŋ̀gàŋàfàꞌà wa mə, ‘Wàŋsə mfɛ̀ꞌɛ ŋghɛ̀ɛ a ɨtu mɨ̂ŋfâŋnə̀ bo bɨ̀ a ɨtəə̀ ǹdorə ɨtsɨ̀m a mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa, ǹtwoŋ ŋgàŋə̂mfum nɨ bɨ̀tsə̀ŋkərə̀, nɨ bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀, bo bɨ̀ bɨ̀bwènkə̀.’ 22 Ŋ̀gàŋàfàꞌà wa à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ m̀bɨɨ nswoŋ mə, ‘Taà, wa ànnù yìi mə ò swoŋ mə tâ mə̀ ghɛɛ ŋghɨ̀rə̀ aa, mə̀ ghɨ̀rə̀ mə̂, lâ àbwarə a burə̀ a mbo bə̀ bî ghàꞌàtə̀.’ 23 Masà wa a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ a mbo ŋ̀gàŋàfàꞌâ yì wa mə, ‘Ghɛ̀ɛ nɨ̂ ɨ̀yàa ɨtsɨ̀m bo bɨ̀ a mum mɨ̀fuꞌu mɨ̀tsɨ̀m, ŋ̀gaansə bə̂ bìi mə ò yə aa mə tâ bo zi, ta tâ ǹdâ yà ɨ̀ luu.’ 24 Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ a mbo wò mə, kaa ŋù wa yì tsù mə bɨ kɨ̀ fòo ntwoŋə aa kaa à ka waꞌǎ ayoo wa adɨgə adinǎ mə̀ yweꞌetə̀.”

Àjàŋ yìi mə a tsyanə a mbə ŋ̀gàŋyəgə̂nnù Yesu aà

(Mt. 10.37-38)

25 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ lɛ sɨ yòŋə̀ nɨ a njɨm Yesu; a karɨkə̀ yi nswoŋ a mbo bo mə, 26 “Ŋù à bə kɨ yòŋə̀ nàa, ɨ tuu taà yì, nɨ̂ ǹdè yì, nɨ̂ ŋ̀gwɛ̂ yì, nɨ bɔɔ̀ bim nɨ bɔɔ bɨ maà yi bî bâŋnə̀ nɨ bì bâŋgyɛ̀ ɨ tuu, ɨ tuu ɨbɨɨ nû yi yumbɔŋ, ɨ kɨɨ tuu boŋ kaa mbə waꞌǎ ŋgàŋyəgə̂nnù ghà bə̂. 27 Ŋù yìi mə à sɨ̌ ati bàŋnə̀ bàŋnə̂ yi beꞌè ŋ̀ka nyoŋə nàa laa, kaa m̀bə waꞌǎ ŋgàŋyəgə̂nnû ghà bə̂.

28 Ǹloŋ mə ŋù nɨ̀bù yìi mə a lɔ̀ɔ mbɔɔ ǹdânɨ̀kàŋ kaa waꞌà fòò ǹtswe a nsyɛ, ǹtaŋtə ndùu njoo jìi mə yu ka màŋsə nda ya ghu mbɔŋ nlɔ̀gɨ̀nə̀ aa, à nɨ̂ wò lɛ? 29 À bə tuu maa ajàŋ taŋtə, ɨ bàŋnə fòo tumə atsənda, tsuu ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̀ m̀bìì a màŋsə̂ ǹda ya ɨ zi, boŋ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ yə nda ya aa bɨ ka kɨ wyɛ̀ nìi, 30 ɨ swoŋə nɨ mə, ‘Ŋù ghû à kɨ̀ lɔ̀gɨ̀nə̂ ŋ̀ghùrə̂ ǹdâ, ɨ̀ tsyà mə̂ yi a mmàŋsə̂.’

31 Kə̀ m̀fɔ̀ yî mɔ̀ꞌɔ à tswe ghu mə mbə a ka ŋghɛɛ a mmàꞌâ ǹtsò bô m̀fɔ̀ yî mɔ̀ꞌɔ, kaa waꞌà a nsyɛ tswê, ǹtaŋtə mə mbə yu lɔgə̀ bə̌ ntsùꞌù nɨghum mmɨrə ŋghaꞌa a mfɔ̀ yî mɔꞌɔ yìi mə à tswe nɨ̀ bə̌ ntsùꞌù mɨghum mi mbaa aa ɛ? 32 M̀bə a yə mə mbə yu waꞌà ghaꞌa, boŋ à ka too bə̂ a noò yìi mə mfɔ̀ yì mɔ̀ꞌɔ wa à bùrə a sàꞌa aghaꞌa aa, mə mbə yu tsuꞌunə̀ ǹtsò wa, tâ bo yu tswe nɨ̂ m̀bɔɔnə̂. 33 Mə̀ tɨgə̀ ǹswoŋə nɨ a mbo bù aa mə, ŋù tsù yìi mə à sɨ̌ njoò tsɨ̀m jìi mə à tswe nɨ ju tuu aa, kaa m̀bə waꞌà ŋ̀gàŋyəgə̂nnù ghà bə̂.

Fɨ̀ŋgwaŋ fìi mə kaa fɨ sɨ lìì aà

(Mt. 5.13; Mk. 9.50)

34 “Fɨ̀ŋgwaŋ fɨ bɔŋə̀; Lâ m̀bə fɨ̀ŋgwaŋ fɨ tuu nìi bǔ kɨ lìì, boŋ bɨ ka tɨgə bǔ ghɨ̀rə aa mə akə tâ fɨ̀ bǔ ka nlii aa ɛ? 35 Fɨ bə tuu bǔ kɨ lìì boŋ kaa fɨ sɨ̀ nɨ̂ àfàꞌà bû ǹtswe; kaa waꞌà kɨ̀ ŋ̀kuꞌunə a nnɨŋ a nsyɛ bo bɨ̀ a bɔꞌɔ̀ ǹtsàꞌà. Ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ ɨ̀tôŋnə̀ a nyuꞌu aa, tâ à yuꞌu.”

15

M̀bînjə̀rə̀ yìi mə ɨ̀ bwɛ̀ aà

(Mt. 18.12-24)

1 À lɛ mbə a njwi yì mɔ̀ꞌɔ, ŋgǎŋkwɛrə bɨ̀taksì bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jì bɨ zî ǹtswe a mbɛ̀ɛ Yesu a nyuꞌu ɨ̀nnù jìi à lɛ sɨ swoŋ aà. 2 BaFarɨsai bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ kâ nnurəkə nswoŋə nɨ mə, “M̀bâ ghû à lɔ̀gə̀ nɨ̂ ŋ̀gǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ bo bo jɨ̂!” 3 Maa ajàŋ, Yesu a tɨgə̀ ǹnaa nɨghàà nuà a mbo bo:

4 “Àa ghuu ŋû nɨ̀bù yìi mə mbə a tswe nɨ̂ m̀bînjə̀rə̂ ji ŋkhɨ̀ yî fùùrə̀, bɛɛ mə yì mɔ̀ꞌɔ bwɛ, boŋ à ka waꞌà màꞌàtə jya mɨ̀ghum mi bùꞌû ǹtsò mbùꞌû a atu ntaꞌa, ŋghɛɛ ŋka nlɔɔ ya mə ɨ̀ bwɛ aa, nyweꞌe noò yìi mə à ka yə ma ya aa ɛ? 5 Bɛɛ mə a yə, a ŋɛɛ nnɔ̀ŋsə̀ a abɛ̀ꞌɛ yu, ntɨgə ndorɨtə. 6 Ǹtɨgə ŋkwɛɛ a ndùgə̀, ǹtwoŋ ɨkaꞌà ji bo bɨ̀ bàmbɛ̀ɛ ndugə̂ bi, ǹswoŋə a mbo bo mə, ‘Bìꞌinə̀ ka ndorɨtə nloŋ mə mə̀ yə̀ mə̂ m̀bi yà ya mə ɨ̀ lɛ mbwɛ aà’. 7 Mə̀ swòŋə a mbo bù mə a kɨ mbə aa tsiꞌì ma mùu ajàŋ, nɨ̀dorə nì ghàꞌàtə̀ ka tswe a aburə mə mbə ŋù yì mbɨ yì m̀fùùrə̀ a bəŋkə ntɨɨ̀ yi, ntsyatə àjàŋə bɨ dorɨtə nloŋ bə̂ mɨghum mi bùꞌû ǹtsò bùꞌu bìi mə ànnù yaa a tsinə kaa bo waꞌà nɨ̂ m̀bə̀ŋkə mɨ̀ntɨɨ̀ myaa bû ǹtswe aà.

Àbaꞌatə ŋkabə yìi mə a lɛ mbwɛ aà

8 “Kə̀ à nɨ ghuu mâŋgyɛ̀ mə à tswe nɨ̂ ɨ̀bàꞌatə ŋkabə̀ ji ji nɨghum, bɛɛ mə yǐ mɔꞌɔ a bwɛ, a waꞌà lâm kosə̀ nyɛꞌɛ ǹdâ yì, ǹnaŋsə ŋka nlɔɔ nyweꞌe noò yìi à ka yə aa ɛ? 9 Bɛɛ mə a yə, a twôŋ ɨ̀kàꞌâ ji bo bɨ̀ bambɛ̀ɛ̀ ǹdùgə̂ bi bɨ zî, a swoŋ a mbo bo mə, ‘Bìꞌinə̀ ka ndorɨtə ǹloŋ mə mə̀ yə̀ mə̂ ŋ̀kabə̀ yà ya mə ɨ̀ lɛ mbwɛ aà.’ 10 Mə̀ swòŋə a mbo bù mə à kɨ mbə tsiꞌì a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ mə, nɨ̀dorə nɨ tswe a aburə a mbo baangel bɨ Nwî ǹloŋ ŋû ŋ̀ghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jì bɨ yì m̀fùùrə̀ yìi mə à bə̀ŋkə ntɨɨ̀ yi aà.”

Mûmbâŋnə̀ wa yìi mə à lɛ mbwɛ aà

11 Yesu a bû ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ mə, “Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe nɨ bɔɔ mbâŋnə̀ bi baà. 12 Yì ŋ̀kə̀gə a swoŋ ghu mbo mə, ‘Taà, yàtə njoò jo mfa jìi mə ò tswe nɨ̀ m̀fa a mbo mə̀ aa tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀.’ Taà waa wa a tɨgə̀ ǹyatə njoo jya a tɨtɨ̀ɨ bo. 13 Ǹjwi jì tsu ɨ ghə̀ mə kə tsyǎ, mu yì kə̀gə wa a ghotə̀ jìi njoo jya mfèè, ǹlɔgə ŋkabə yì m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ yi a atoo asàꞌa aghaꞌà, ǹta ŋgɨꞌɨ nɨ̂ ŋ̀kabə̀ yì ya, njɨ nɨ̂ m̀bi ghu. 14 Nòò yìi mə ŋkabə yì ya ǹtsɨ̀m ɨ̀ lɛ mmɛ̀ aa, mɨ̀kwenə̀ yî ǹtɨ̀ɨ̀ a kuu wa alaꞌa, a tɨgə̀ ŋ̀karə nlɔɔ nɨ̂ àyoo yì jɨ̀ kɨkaŋ, 15 ŋghɛɛ ntsiꞌi ŋû àlaꞌa wa yì mɔ̀ꞌɔ, mbuꞌu mbo ghu mbo mə tâ à lɔgə yì nɨ̂ ŋ̀gàŋàfàꞌâ yì. Ŋù wa a lɔgə̀ yi ntoo a mûm ǹsòo yu mə à ghɛɛ ŋka njɛꞌɛ bɨ̂kwiŋyàmə̂ bi. 16 À lɛ sɨ yə̀ꞌə̀tə mə boŋ yu jɨ ntsàꞌà bɨ̂ kwiŋyàm jyâ, la kaa ŋù waꞌà ghu mbo fâ. 17 À lɛɛ̀ m̀bə nɨ a njwi yì mɔ̀ꞌɔ, àtû yi a tɔŋ, a swoŋ mə, ‘Ŋ̀gǎŋəfàꞌà Taà tsiꞌì tsɨ̀m ɨ tswe nɨ̀ mɨ̀jɨ a njɨ mɨ ghaꞌà nɨ̀ waa, lâ mə̀ tswê faà m̀baŋnə ŋkwo nɨ̂ ǹjì ghu! 18 Mə̀ ka bɨ̀ɨ̀nə ɨ kwɛɛ ghɛ̀ɛ̀ a mbɛ̀ɛ Taà ghà, ɨ swoŋ gho mbo mə, “Taà, mə̀ ghɨ̀rə̂ ɨ̀bɨ a nsi miꞌi Nwì bo bɨ̀ a mbo wò: 19 Kaa mə̀ sɨ̀ kuꞌùnə̀ mə mbə ò twoŋə̀ gha nɨ mû ghò yî m̀bâŋnə̀; tɨgə nlɔ̀gə̀ gha bə tsiꞌì tsǒ ŋgàŋàfàꞌâ ghò yî mɔ̀ꞌɔ.” ’ 20 À lɛ ntɨgə mbɨɨnə ŋka ŋghɛɛ a mbɛ̀ɛ Taà yì wâ. Lâ nòò yìi mə à lɛ mburə tsiꞌì a sàꞌa aghaꞌa aa, Taà yì wa a yə̂ yi, ŋ̀ko mɨlɨ̀ŋnə̀ yì, ŋ̀khə̀ ŋ̀ghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kotə yi a ntsǔntɨɨ yu, ǹnɔŋ mɨghə̀ŋə̂ mi.

21 Mu wa a swoŋ ghu mbo mə ‘Taà ghà, mə̀ ghɨ̀rə̂ ɨ̀bɨ a nsi miꞌi Nwì a aburə, ŋkɨ ŋghɨrə a nu wò; wa kaa mə̀ sɨ̀ kuꞌùnə̀ mə tâ ò ka ntwoŋə nàa nɨ mû ghò.’ 22 La taà yì wa a bâŋnə̀ ǹswoŋ a mbô ŋ̀gǎŋfàꞌâ ji mə, ‘Nɨ̀ waŋsə nzì nɨ̂ àtsə̀ꞌə̀ yî bɔ̀ŋ bɔŋ ya, mmàꞌà ghu nû; ŋ̀kɨ ŋwɛꞌɛ nɨ̀ a karə̀ ghu mbo, nɨ̂ ǹtam ghu mɨkòrə̀; 23 Zǐ nɨ̀ nɨ kau wa mə bɨ naŋsə njɛꞌɛ a faŋ mfaŋ aa, ŋ̀wa, tâ bìꞌinə̀ jɨ, ŋka ndorɨtə; 24 ǹloŋ mə mû ghà ghû à lɛ ŋkwo, à bǔ ntswe fu ntɨ̀ɨ̀; à lɛ mbwɛ, bɨ bù mə̂ ǹyə yi fu.’ Bo lɛ ntsuꞌu ntɨgə njɨ ndorə.

25 “À lɛ mbə maa noò aa, mu yì ndɨɨ wa a tswê a afɔ̀; nòò yìi mə lɛ ŋkwɛɛ ŋka nyweꞌe a mbɛ̀ɛ̀ ǹdùgə̀ bo aa, nyuꞌu ajàŋ mə bɨ yəə nɨ̂ ɨ̀kòò m̀buꞌu nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ɔ̀.

26 “A twoŋə̀ ŋ̀gàŋàfàꞌà wa yì mɔ̀ꞌɔ mbetə yi mə, a fɛ̀ꞌɛ̂ ànnǔ akə lɛ. 27 A swoŋ mə, ‘Mu maà ghò wa à ghɨ̀rə̂ ŋ̀kwɛɛ, taà ghò a tɨgə̀ ŋ̀wa a kaù wa mə bɨ lɛ nnaŋsə njɛꞌɛ a faŋ aà, ǹloŋ mə à lɛ mbù ŋ̀kwɛɛ ŋkuu sɨgɨ̀nə̀ aà.’

28 “Mu yì ndɨɨ wa à lɛ nlwìsə ntɔŋ, ntuu ŋkuu a ndùgə bo. Taà yì wa a fɛꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ ntsiꞌi yi ŋka nlətə mə tâ à kuu. 29 A kwiꞌi a mbo Taà yì mə, ‘Yə̂, mə̀ nwùgə̀ mə̂ nû ya mfaꞌa a mbo wò nɨ̂ ǹdùu ɨlòò jî ghàꞌàtə̀, kaa mə̀ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ atu a mbo wò tɨɨ̀; lâ kaa ò lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà tsiꞌì mû mbi yì ŋkə̀ꞌə̀tə̀ a mbo mə̀ fa mə ta mə̀ wa ta bìꞌi bɨ̀ ɨ̀kàꞌâ jya kurə ŋka ndorɨtə. 30 Lâ mû ghò ghû, mə à lɛ nlɔ̀gə njoò jo ŋghɛ̀ɛ̀ bo bɨ̀ ɨ̀kwàrə̀ tâ ŋ̀gɨꞌɨ ghu aa, à tɨ̀ mə tɨ kwɛɛ aa, ò wâ kaù wa mə bɨ lɛ njɛꞌɛ a faŋ faŋ aà!’ 31 Taà yì wa a swoŋ ghu mbo mə, ‘Mû ghà, ò tswe aa tsiꞌì bìꞌò bɨnòò bɨ̀tsɨ̀mə̀, ǹjoò jyâ tsɨ̀m ɨ kɨ̂ m̀bə̂ jô. 32 A ghɨrə mbɔ̀ŋ mə tâ bɨ̀ jɨ ŋka ndorɨtə, ǹloŋ mə mumaà ghò ghû à lɛ ŋkwo, à bu ntswe ntɨ̀ɨ̀; à lɛ mbwɛ bɨ bû ǹyə yi.’ ”

16

Ŋ̀gàŋnlèntə̂ ǹjoo yì ǹtsyɛ̀sə̀

1 Yesu à ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Ŋ̀gàŋkabə yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu, yìi mə à lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀gàŋàfàꞌà a lêntə̀ nɨ̀ ǹjoò ji. Bɨ zî ŋ̀kɛꞌɛnə a mbo ŋ̀gàŋkabə wa mə kaa ŋgàŋàfàꞌà wa kaa à lɛ sɨ waꞌà nɨ̀ njoò ji jya sɨgɨ̀nə̀ lêntə̀, ŋ̀kɨɨ nta nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ nɨ̂ ŋ̀kabə̀ yì. 2 A twoŋə̀ ŋ̀gàŋnlèntə̂ ǹjoò yì wa mbetə yi mə, ‘Yuà ànnù mə mə̀ yùꞌu nloŋ ŋgaà yò aa à nɨ̂ àkə̀ aa ɛ? Zì nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ ǹdɨꞌɨ ajàŋ mə o lə̀ə njoo jya, nnɨŋtə ghu aa tâ mə̀ yə. Kaa ò ka waꞌà nɨ̂ m̀bìì ghɛɛ̀ a nlə̀ə̂ ǹjoò jâ.’ 3 Ŋ̀gàŋnlèntə̂ ǹjoo wa a swoŋ a atu yu mə, ‘Mə̀ ka ghɨ̀rə̀ aa mə akə mə Taà ghà a lɔ̀ɔ ŋkwɛrə àtû àfàꞌà yû a mbo mə̀ aa ɛ? Kaa mə̀ sɨ̀ nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ tswê a ntoŋ ɨdɨ̀gə̀; àtû ya a kɨɨ̀ ǹdɨrə mə mbə mə̀ ghɛɛ̀ ŋ̀ka nlɔɔ nɨ̂ ǹjoò. 4 Mə̀ zî ànnù yìi mə mə̀ ka ghɨ̀rə̀, mə tâ bə̀ ka ŋkwɛrə gha a mɨlaꞌa bo ajàŋ mə mbə bɨ fiꞌi gha a afàꞌà.’

5 Maa ajàŋ, a twoŋ ŋgàŋmɨkarə mɨ taà yì wa yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ̂. M̀betə a mbo yì ǹtsyàmbìì mə, ‘O tswa Taà ghà aa nɨ̀ àkə̀ aa ɛ?’ 6 A kwiꞌi mə ‘Nɨ̂ ŋ̀kàꞌà mɨwurə ŋkhɨ̀ yî fùùrə̀.’ A swoŋ ghu mbo mə, ‘Àâ àŋwàꞌànə̂ yô a yuà, wàŋsə nzi ntswe a nzyɛ, ŋkwensə mbàŋnə ŋwàꞌànə̀ mə o tswa nìi laa nɨ̀ ŋ̀kàꞌà mɨwurə mɨ̀ghum mi ntaà.’ 7 Ǹtɨgə ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì m̀betə a mbo àyòŋtə̀ mə, ‘O tswa Taà aa nɨ̀ àkə̀ aa ɛ?’ A kwiꞌi mə ‘Nɨ ŋkàꞌa ansaŋ ŋkhɨ̀ yî fùùrə̀.’ A swoŋ ghu mbo mə, ‘Àâ àŋwàꞌànə̂ yô a yuà, bàŋnə ntɨgə ŋŋwàꞌànə̀ ghu mə o tswa nìi aa nɨ̂ ŋ̀kàꞌâ ànsaŋ mɨghum mi nɨfwaà.’

8 Tâfàꞌà yì wa à lɛ mbeentə ŋgàŋàfàꞌà yì yî m̀bɨ mà ghû nloŋ mɨtsyɛ̀ mìi mə à lɛ ntswe nɨ mu aà. Nɨ̀ yə mə bə̀ bɨ mbi bù bɨ tswe nɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀ a ŋghɨ̀rə̂ jyaa ɨnnù ǹtsyatə bɔɔ bɨ Nwî bìi mə bɨ tswe a mûm ŋ̀kàꞌà aà.”

9 Yesu a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ka ŋghɨrə ɨkaꞌà juu nɨ̂ ǹjoo mbi jù ta a yi mbɨꞌɨ a mbɛ̀ɛ bù bɨ kwɛrə̀ ghuu a mɨlaꞌa mìi mɨ lwiꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà.

10 “Ŋù yìi mə à fàꞌa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m nɨ̂ ǹjoo jìi mə kəꞌətə aa, à zî àjàŋ yìi mə mbə yu kɨ̂ ǹlentə njoo jìi mə ɨ ghaꞌatə aa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀mə̀; ŋù yìi mə a jɨ ŋkòbə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jî kə̀ꞌə̀tə̀ à ka kɨɨ jɨ ŋkòbə̀ mə mbə bɨ maꞌatə mə tâ à lentə njoo jî wè. 11 M̀bə a bə mə kaa nɨ̀ sɨ njoo mbi jù nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghuu tsɨ̀m lentə boŋ mbə bɨ tɨgə̀ m̀maꞌatə mə tâ nɨ̀ ka nlentə njoo annù nɨ̂koŋ jìi mə à nɨ njoo aburə aa mə akə aa ɛ? 12 Mbə nɨ̀ tuu njoo ŋû dàŋ nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghuu tsɨ̀m kɨ lèntə̀, boŋ ŋù yìi mə à ka fa ghuu nɨ̂ ǹjoo jìi mə à nɨ̂ juu aa à nɨ wò aa ɛ?

13 “Kaa mbə ŋgàŋàfàꞌà à waꞌà a mbo bɨ̀tà bɨ afàꞌà bi baa ka mfaꞌa; ǹloŋ mə à ka bàà yî mɔ̀ꞌɔ ɨ bàŋnə kɔ̀ŋ yì mɔ̀ꞌɔ̂; kə̀ a kâ m̀faꞌa a mbo yì mɔ̀ꞌɔ nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m, m̀baŋnə ntsaꞌa nɨ yì mɔ̀ꞌɔ̂. Kaa mbə ò waꞌǎ a mbo Nwì bo bɨ̀ a mbô ŋ̀kabə ka mfaꞌa.”

Mɨ̀ghàà mɨ Yesu mî mɔꞌɔ

14 BaFarɨsai, bìi mə bɨ lɛ ŋkɔ̌ŋ ŋkabə siꞌi siꞌi aa, bɨ yùꞌù mə̂ ma yuù ànnù mə Yesu à lɛ nswoŋ aa, ŋ̀wyɛ waa. 15 La Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “À nɨ bù bìi mə nɨ lɔ̀ɔ ndɨ̀ꞌɨ mə ànnù yuu a tsinə a nsi miꞌi bə̀ aà, lâ Nwìŋgɔ̀ŋ à zi mɨ̀ntɨɨ̀ muu; ǹloŋ mə ànnù yìi mə bàmɨsɔ̀ŋ bɨ mɔ̀ɔ̀ntə̀ nɨ mə à nɨ ànnù yî wè kə̀ ŋ̀kɨ mbə ayoo atɨ̀ndùù aa, à bàŋnə mbə ayoo yìi mə Nwì bàà aà.

16 “Bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bɨ Moses bo bɨ̀ ɨ̀nnù jìi mə ŋgǎŋntoo Nwì ɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa, ɨ lɛ sɨ saꞌa bə̀ ŋ̀kɔꞌɔ nyweꞌe aa a noò Jɔn; ǹlɔgɨnə maa noò, ànnù yìi mə bɨ tɨgə nswoŋə aa à nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya nloŋə annù nɨfɔ̀ Nwì yìi mə bɨ làànsə̀ aà. Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bɨ gaansə̀ nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ myaa a ŋkuu ghu nɨ̂ àdàꞌà. 17 Lâ a yaŋsə a mbo abùrə̀ bô ǹsyɛ a ntsyâ, ǹtsyatə mə mbə bɨ bwɛsə̀ tsiꞌì muntsìrə̂ ànnù a mum nɔ̀ŋsə̀.”

18 “M̀bə ŋùmbâŋnə a fiꞌi ŋgwɛ̂ yì a nda yu mbu nyɔꞌɔ yî dàŋ boŋ à ghɨ̀rə aa annǔ mâghàbə̀; ŋùmbâŋnə̀ yìi mə à yɔ̀ꞌɔ mâŋgyɛ̀ yìi mə ndoò yì à fùrə aa, a kɨ̂ ŋ̀ghɨrə aa annǔ mâghàbə̀.

Ànnù ǹloŋ ŋgàŋkabə bo Lazarus

19 “Ŋ̀gàŋkabə yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu yìi mə à lɛ sɨ wɛꞌɛ nɨ̂ ɨ̀tsə̀ꞌə atɨ̀ndùù jìi mə ɨ lɛ mbɔ̀ŋ mbɔŋ aa, ŋkɨ nnaŋsə njɨ nìi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ a njwî tsɨ̀mə̀. 20 Ŋ̀gàŋàfumə yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə ɨ̀kǔm yi ɨ lɛ mbə Lazarus, ɨ̀làꞌà ɨ luu ghu nu aa, à lɛ sɨ nɔ̀ŋə̀ ghu ntsǔbùꞌù, 21 ǹyəꞌətə mə mbə yu kâ ǹsyɛ nɨ̂ ŋ̀kùgə̀ mɨjɨ jìi mə ɨ lɛ sɨ lò a atu atɛtə ŋgàŋkabə wa ŋwòkə̀ aa njɨ; m̀bu ŋghɛ̀ɛ̀ ghu, mbu ɨ lɛ sɨ zì ǹlwa nɨ̂ ɨ̀làꞌà ji jyâ. 22 Ŋ̀gàŋàfum wa à lɛ ŋkwo baangel bɨ lɔgə̀ yi ŋghɛɛ nɨ ghu a mbɛ̀ɛ Abraham. Ŋ̀gàŋkabə wa à lɛ ŋkɨ ŋkwo bɨ twiŋə̀ yi; 23 a sɨgə ŋghɛ̀ɛ̀ a alaꞌa bɨ̀ku bɨ bə̂ ǹtɨgə nyə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ ghu. À tswè mə̂ ghu aa, ŋ̀ŋɛntə miꞌì mi nyə Abraham a sàꞌa aghaꞌa, Lazarus a tswê ghu mbɛ̀ɛ̀. 24 À yə̀ mə̂, ǹtwoŋ tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ mə, ‘Taà ghà Abraham, ko mɨlɨ̀ŋnə̀ ghà ǹtoo a Lazarus tâ à tsutə mûswɛ̂bô yì a mûm ŋ̀kì ǹzi ntsùtə̌ aləə̀ ya ghu; ǹloŋ mə mə̀ burə ntswe tsiꞌì a mûm ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè fàa mum mɔꞌɔ.’

25 “Lâ Abraham a kwiꞌi ghu mbo mə, ‘Mû ghà, ò wàꞌàtə mə a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ yò ò lɛ ntswe nɨ̂ ǹjoo jì sɨgɨ̀nə̀, Lazarus a bâŋnə̀ ǹyə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ̀; lâ tsɨtsɔ̀ŋ à tswe a mûm ɨ̀bɔ̀ŋ, m̀fwɛtə falà, ò bâŋnə̀ ŋkurə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ̀. 26 Lâ m̀bu ŋghɛ̀ɛ̀ ghu, ma mùꞌù àtaa a tswe a tɨtɨ̀ɨ bìꞌì nɨ wò, ŋ̀kɨŋə nɨ mə tâ ŋù tsuu faà lǒ dàŋsə zǐ a mbɛ̀ɛ wò; tâ ŋù tsuu fyaa njii ɨ lǒ kɨɨ dàŋə zì faà.’ 27 Ŋ̀gàŋkabə wa a swoŋ mə, ‘Taà ghà, mbə a bə la boŋ mə̀ bùꞌû m̀bo a mbo wò mə ta ò too yi a mbo bɔɔ bɨ maà, 28 ǹloŋ mə mə̀ tswe nɨ̀ bɔɔ bɨ maà bi ntaà, mə mbə a ghɛɛ̀ ŋ̀waꞌasə waa, mbɨ̀ꞌɨ̀ bɨ yî ŋ̀kɨ zi ŋkuu fàa adɨgə ŋgɨꞌɨ mə mə̀ tswe ghu aà.’ 29 La Abraham a kwiꞌi ghu mbo mə, ‘Bo tswe nɨ̀ àŋwàꞌànə Moses bo bɨ̀ jǐ ŋgǎŋntoo Nwî, a bɔŋ mə tâ bo ka nyuꞌu annù yìi mə ɨ swoŋə aà.’ 30 Ŋ̀gàŋkabə wa a ghɛɛ̀ nî m̀bìì ǹswoŋ mə, ‘Ŋ̀gaŋ, Taà Abraham; ŋù à bə lǒ fàa alaꞌa bɨ̀ku bɨ bə̂ ghɛ̀ɛ̀ a mbo bo boŋ bo ka bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa.’ 31 A kwiꞌi ghu mbo mə, ‘M̀bə bo tuu annù yìi mə Moses bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋntoo Nwî jya swoŋ aa kɨ yuꞌu, boŋ kaa mbə bɨ waꞌǎ kɨ̀ m̀bii, mə mbə ŋù à tɛꞌɛ nlo bə a alaꞌa bɨ̀ku bɨ bə̂ ǹzi ŋghàà a mbo bo.’ ”

17

Ŋù yìi mə à ghɨ̀rə ɨbɨ aà

(Mt. 18.6-7,21-22; Mk. 9.42)

1 Yesu a bu nswoŋə a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Ɨ̀nnù jìi mə ɨ kwàꞌànə̀ bə̂ mə bɨ̀ ka ŋghɨrə ɨbɨ aa ɨ tswe nɨ̀ ǹzî, lâ ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a a nu ŋù yìi mə ɨ tsyà ghu njɨ̀m ǹzì aà! 2 A bɔŋ aa mə boŋ bɨ kwerə̀ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ àbaa ghu ntɔŋ, mmaꞌa yi a ŋkì mɨyaa, ntsyatə ajàŋ yìi mə mbə bɨ maꞌàtə̀ a ghɨrə̀, ŋù yì ŋ̀kə̀gə ghu yi mɔ̀ꞌɔ a ghɨrə̀ ɨ̀bɨ̂. 3 Maa ajàŋ, nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu.

“M̀bə mumaà ghò a fansə annù a mbo wò, ò wenə yi, a bəŋkə ntɨɨ̀ yi, ò liꞌìnə̀ ɨ̀bɨ̂ yi. 4 M̀bə a fansə annù a mbo wò ŋgaa ji sàmbaa a njwi yì m̀fùùrə̀, ŋ̀kɨ ŋka nzi tsiꞌì ŋ̀gaa tsɨ̀m ǹswoŋə nɨ mə, ‘Mə̀ jə̀ŋnə̂, mə̀ ka kwensə, lìꞌìnə ɨfansənnû jyâ,’ boŋ ò tswe nɨ̀ ǹlìꞌìnə ɨ̀fansənnù ji.”

Ànnǔ abìintɨɨ̀

5 Ŋ̀gǎŋntoo Mmàꞌàmbi jya ɨ lɛ swoŋ ghu mbo mə, “Ghɨ̀rə mə tâ àbìintɨɨ̀ yìꞌi a kuꞌusə ŋghaꞌatə!” 6 M̀màꞌàmbi a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ lɛ mbaa ntswe nɨ̂ àbìintɨɨ tâ à ghaꞌatə mbə tsiꞌì tsǒ àbùrə mâghum, bəə boŋ mbə nɨ̀ swoŋ a mbo àtǐ ajɔ̀ɔ̀ yû mə, ‘Dunə nlo ntɨgə ŋghɛɛ ntəə a mûm ŋkì mɨyaa!’ A yuꞌunə̀ ghuu.

Ànnù yìi ŋgàŋàfàꞌà à tswe nɨ̀ ŋ̀ka ŋghɨ̀rə aà

7 “M̀bə ŋù nɨ̀bù yî mɔ̀ꞌɔ a tswe nɨ̀ ŋ̀gàŋàfàꞌâ yì yìi mə a lɨgə nsoò yì, kə̀ ǹtsee nɨ̂ m̀bî ji, m̀bə a lo a afɔ̀ ŋ̀kwɛɛ, boŋ à ka swoŋ ghu mbo aa mə tâ à waŋsə nzì ǹjɨ aa ɛ? 8 Ò ka waꞌà bàŋnə̀ ǹswoŋ aa bə mə, ‘Wàŋsə nlaa mɨjɨ̂ ma mǐ ŋkwɛ̂fɔ̀, ŋ̀wɛꞌɛ atsə̀ꞌə afàꞌà ǹzi ntsyàsə̀ mɨjɨ mya ta mə̀ jɨ ŋkɨ nno mbɔŋ tâ ò ghɛɛ njɨ moò mɨjɨ ŋkɨ nno aa ɛ?’ 9 Ò ka tɛꞌɛ baa fa tsiꞌì mɨyà ghu mbo ǹloŋ mə à ghɨ̀rə nyuꞌunə gho, ŋghɨ̀rə annù ya mə ò ghɨ̀rə nswoŋ aa ɛ? 10 A kɨ mbə aa tsiꞌì ma mùu ajàŋ a mbo bù; nɨ̀ yɨ ŋghɨ̀rə ɨnnù tsɨ̀m jìi mə bɨ swoŋ mə tâ nɨ̀ ghɨrə aa, nɨ̀ swoŋə̀ bə mə, ‘Bìꞌì bə aa tsiꞌì ŋ̀gàŋəfàꞌà; bìꞌi ghɨrə aa tsiꞌì ànnù yìi mə bìꞌì tɛꞌɛ ntswe nɨ̂ m̀fàꞌa aà.’ ”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə ŋgàŋə̂kɨ̀kwen ji nɨghum aà

11 Nòò yìi mə Yesu à lɛ sɨ kɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ a Yerusalem aa, à lɛ ntsyǎ a tɨtɨ̀ɨ Samaria bo Galilea. 12 À lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀ka ŋkuu a mum àlaꞌa yǐ mɔꞌɔ ŋgàŋə̂kɨ̀kwen ji nɨghum ɨ zî ǹtsiꞌi yi, ǹtəə a sàꞌa aghaꞌa, 13 ǹtɔŋnə nswoŋ mə, “Yesu, Masa, ko mɨlɨ̀ŋnə̀ yìꞌì!”

14 Nòò yìi mə à lɛ nyə waa laa nswoŋə a mbo bo mə, “Nɨ̀ ghɛɛ ndɨ̀ꞌɨ mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nû muu a mbô ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì.” Bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ aa mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa mɨ laà.

15 Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bo, à tɨ̀ mə yə mə nû yì ɨ̀ làa aa, mbu ŋkarə mbɨɨ, ntɔŋnə ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî. 16 Ǹsɨ̀gə ŋwo a mɨkòrə Yesu, mfa mbɨꞌɨkə̀ ghu mbô. Ŋù ma ghû à lɛ mbə ŋû baSamaria. 17 Yesu à yə̀ mə̂ laà aa mbetə mə, “Tɨgə mə̀ ghɨ̀rə ŋghùrə̀ aa bə̀ bi nɨghum aa ɛ? Bə̀ bi bùꞌû bɨ fə̀ aa ɛ? 18 A ghɨ̀rə̂ àkə̀ mə tâ à tɨgə mbɨɨ tsiꞌì ŋù atoo ghù a mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì aa ɛ?”

19 Yesu à lɛ ntɨgə mbu nswoŋ a mbo ŋù àtoo wa mə, “Bɨ̀ɨ̀nə ŋka ŋghɛ̀ɛ̀ ghô; wa àbìintɨɨ̀ yo a ghɨ̀rə̀ mə̂ ò tɨɨ̀.”

Nòò yìi mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî a ka yǐ zì ghu aà

(Mt. 24.23-28,37-41)

20 BaFarɨsai bî mɔꞌɔ lɛ mbetə noò yìi mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî a ka yǐ zì ghu aa a mbo Yesu, a kwiꞌi a mbo bo mə, “Kaa annù nɨfɔ̀ Nwî a ka yǐ waꞌà kà ǹzi aa nɨ̀ ɨ̀lènsə̀ jìi mə bɨ yə nɨ miꞌì. 21 Kaa ŋù tsù à ka yǐ waꞌà kà ǹswoŋə nɨ mə, ‘Yə̂, â yuà!’ kə̀, ‘Yê nɨ̀, â yiì!’ ǹloŋ mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî a tswe a tɨtɨ̀ɨ bù.”*

22 Yesu a bû ǹswoŋ a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Nòò yî mɔ̀ꞌɔ a zì mə nɨ̀ ka yǐ kɨ yə̀ꞌə̀tə a nyə Ǹjwi Mu Ŋù ya yì mɔ̀ꞌɔ kaa waꞌà yə̂. 23 Bə̀ ka yǐ tswe ghu mə bɨ ka yǐ tɨgə swoŋə a mbo bù mə, ‘Yə fiì!’ kə̀ ‘Yə faà!’ Lâ nɨ̀ tsuu waa yòŋə̀ mə nɨ̌ ghɛ̀ɛ a nyə̂. 24 Ǹloŋ mə tsǒ ajàŋ yìi mə mbə̌ŋ ŋwàꞌàkə̀ ŋ̀keꞌetə nɨ̂ m̀bɛ̀ɛ̀ àbùrè ŋ̀ghɛɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ nɨ̂ m̀bɛ̀ɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ aa, à nɨ̂ àjàŋ yìi mə Mù Ŋù à ka yǐ bə wa Njwi yu aà. 25 Lâ à tswe nɨ̀ m̀fòo yə ŋgɨꞌɨ yì ŋ̀ghàꞌàtə̀, ta nɨ̀wàà nɨ bə̂ buà kɨ ntuu yi. 26 Tsǒ ajàŋ yìi mə a lɛ mbə a noò Noah, a nɨ̂ àjàŋ yìi mə a ka yǐ kɨɨ bə a noò Mu Ŋù aà. 27 Bə̀ lɛ sɨ jɨ, ǹno, ǹyɔꞌɔkə, m̀fakə nɨ̂ bɔɔ̀ byaa a nda nɨ̀yɔꞌɔ, ŋghɛɛ nyweꞌe wa njwi mə Noah à lɛ ŋkuu wa mûm àbaŋ, mbə̀ŋ yî ǹtɨ̀ɨ̀ ya ɨ tɨgə̀ ǹzi mbwɛsə waa bɨtsɨ̀mə̀ aà. 28 A lɛ ŋkɨ mbə aa tsiꞌì maa ajàŋ wa noò Lot, bo lɛ sɨ jɨ, ǹno, ǹyuu, m̀fee, mbe nɨ mɨ̀jɨ, ŋ̀ghurə nɨ mɨ̀laꞌà. 29 Lâ ǹjwi ya mə Lot à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a alaꞌa Sodom aa, mɔꞌɔ bo sulfur lɛ nlò a aburə nsɨgə ŋghɔꞌɔ waa bɨtsɨ̀mə̀. 30 À nɨ̂ àjàŋ mə a ka yǐ bə wa njwi mə Mu Ŋù à ka yǐ fɛ̀ꞌɛ yɛntə aà.

31 “A yi mbə maa njwi, tâ ŋù yìi mə à tswe a atu nda, ǹjoò ji ɨ tswê a mûm ǹda aa, tâ tsuu lǒ bǔ sɨgə a nlɔ̀gə̂; tâ ŋù yìi mə à tswe a mûm ǹsòò aa, tâ à tsuu a ndùgə bǔ bɨ̀ɨ̀. 32 Nɨ̀ waꞌatə annù ya mə a lɛ ŋghɨ̀rə ŋgwɛ Lot laà. 33 Ŋù yìi mə a lɔ̀ɔ nyweensə̂ ǹtswêntɨ̀ɨ yì aa, à ka bwɛsə; ŋù yìi mə a bwesə ntswêntɨ̀ɨ̀ yì aa, à ka bàŋnə tswe nɨ yu. 34 Mə̀ swòŋə a mbo bù mə, à ka yǐ bə nɨ̂tugə maa lɛ tâ bə̀ bi baa nɔŋə a ɨkuu yî fùùrə̀, tâ bɨ̀ zi nlɔ̀gə̀ yî m̀fùùrə̀, m̀maꞌatə̀ yî mɔ̀ꞌɔ. 35 Bàŋgyɛ̀ bi baa ka yǐ tswe kɨ ghɔ̀ꞌɔ abaa, tâ bɨ̀ zi nlɔ̀gə̀ yî m̀fùùrə̀ m̀maꞌatə̀ yî mɔ̀ꞌɔ̂. [ 36 M̀bâŋnə̀ ji baa ɨ ka yǐ tswe a mûm ǹsòò tâ bɨ̀ zi nlɔ̀gə̀ yî mɔ̀ꞌɔ, mmàꞌàtə̀ yî mɔ̀ꞌɔ̂.”]*

37 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jya ɨ betə̀ yi mə, “Ma juù ɨ̀nnù ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ aa fə, Mmàꞌàmbî?” Yesu a kwiꞌi mə, “Àdɨ̀gə̀ yìi mə àku ŋû a nɔŋ ghu aa, bɨ̀maghoo ghotə ghu.”

18

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋə ŋkwiꞌi màŋgyɛ̀ bo M̀fɔ̀ kɔrə̀

1 Yesu a naa nɨ̀ghàà a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji a ndɨ̀ꞌɨ mə bo tswe nɨ̀ ŋ̀ka ntsàꞌàtə̀ Nwî ŋ̀gɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m tɨ kaà. 2 Ǹnaa nswoŋ a mbo bo mə, “M̀fɔ̀ kɔrə̀ yî mɔ̀ꞌɔ a alaꞌà àtoo yǐ mɔꞌɔ, kaa à lɛ ŋwaꞌà nìi Nwî bɔꞌɔ̀, kaa ŋkɨꞌɨ̀ nìi ɨkum a nu ŋù kɨɨ ntwoŋə. 3 Ŋ̀kwiꞌi màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋkɨ ntswe maa alaꞌa, ǹzì ghu mbo nyə̀ꞌə̀ ǹswoŋə nɨ mə, ‘Kwɛrə atû ya a mbo ŋ̀gàŋkɨbàâ jyâ.’ 4 Kaa m̀fɔ̀ kɔrə̀ wa a waꞌà yuꞌutə̀. Atɨɨ noò yî mɔꞌɔ a tsyà mə̂, màŋgyɛ̀ wa a kɨɨ̀ ǹzi tsiꞌì zì, a swoŋ mə, ‘Ka mə kaa mə̀ sɨ naa Nwì bɔꞌɔ kaa kɨꞌɨ̀ nɨ̀ ɨ̀kùm a nu ŋù twoŋə̀ aa, 5 mə̀ ka kwɛtə mâŋgyɛ̀ ghû ǹloŋ mə a fa ŋgɨꞌɨ a mbo mə̀ aà, mə̀ bə tsuu kwɛtə boŋ à ka kɨ dɨꞌɨ nàâ tâ mə̀ waꞌà kwàŋə̀.’ ”

6 M̀màꞌàmbi a swoŋ mə, “Nɨ̀ yuꞌu ànnù yìi mə m̀fɔ̀ kɔrə̀ tɨ̀ bɔꞌɔ̀ Nwî ma ghû à swòŋə aa ɛ? 7 M̀bə Nwì a tɨgə̀ ŋ̀aꞌǎ bə̂ bi bìi mə bɨ yə̀ꞌə̀ a mbo yu nɨtugə nɨ̀ àsìꞌìnə̀ kwɛtə̀ aa mə akə aa ɛ? M̀bə a swuŋ nû yì a ŋkwɛtə bo aa mə akə lɛ? 8 Mə̀ swòŋə a mbo bù mə à ka wàŋsə kwɛtə waa. Lâ, nòò yìi Mu Ŋù à ka yǐ zì aa, à ka yǐ yə abìintɨɨ fàa nsyɛ aa ɛ?”

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ ŋû baFarɨsai bo ŋgàŋkwɛrə tax

9 Yesu a naa nɨ̀ghàà nî nǎnaa a mbo bə̀ bìi mə bɨ kwɛ̀ɛ̀ nɨ̂ ǹtɨɨ̀ waa, nswoŋə nɨ mə à nɨ bo bìi mə bo bɔŋ ntsyà bî mɔꞌɔ aa, nswoŋ mə, 10 “Bə̀ bî mɔꞌɔ bi baa bɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a ndâmàꞌanwì a ntsàꞌàtə Nwì ghu, yì mɔ̀ꞌɔ a bə ŋù baFarɨsai, yì mɔ̀ꞌɔ a bə ŋgàŋkwɛrə tax.

11 Bɨ ghɛ̀ɛ̀ mə̂, ŋù baFarɨsai wa, a naŋsə nlɔɔ adɨgə yi ntəə ghu, ntsaꞌatə Nwî ǹswoŋ mə, ‘Nwì, mə̀ fâ m̀bɨꞌɨkə a mbo wò mə kaa mə̀ sɨ̀ gha tsiꞌì tsǒ bə̀ bî mɔꞌɔ bì bə̂, bìi mə bo twɛɛ nɨ̂ ǹjoo bə̀ ŋ̀kwɛrə, m̀bə ŋgǎŋntswɛɛ̀ ɨ̀baŋnənnù, ŋ̀kɨ mbə ŋgàŋəjɨrə̀ aà, kə̀ tsiꞌì tsǒ ŋgàŋkwɛrə tax wi mə à təə filì aà. 12 Mə siꞌisə ɨbɨɨnû gha tɨ̀ jɨ̂ a njwi ji baa a atû ŋ̀gyà. Ǹyatə nɨ̂ ǹjoò ja ɨ̀tɨɨ ji nɨghum, m̀fa nɨ̂ yì fùùrə̀ a mbo Nwì.’

13 Ŋ̀gàŋkwɛrə tax wa a burə̀ ŋ̀ghɛntə yi àghaꞌa a saꞌà, a təə ghu, kaa ntɛꞌɛ waꞌà miꞌì mi a ndəŋ ŋŋɛntə̀, ǹnɔŋsə abô yi a ntsù mɨbɛ̌ yu, ǹswoŋ mə, ‘Nwìŋgɔ̀ŋ, ko mɨlɨ̀ŋnə̀ ghà ŋ̀gàŋghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ̂.’ 14 Mə̀ swǒŋ a mbo bù mə, Nwì à lɛ mbàŋnə̀ ǹlɔgə aa ma ghuù ŋû nɨ ŋù yìi mɨ̀nnû mi tsinə aa ntsyatə yî m̀bìì wâ. Ǹloŋ mə ŋù yìi mə a ŋɛɛ ɨbɨɨnû yi a ndə̀ŋ aa, bɨ sɨgɨsə yi a nsyɛ̂. Ŋù yìi a bàŋnə̀ sɨgɨsə ɨbɨ̀ɨnû yì a nsyɛ aa, bɨ ŋɛntə nìi a ndəŋə.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ nɨŋ mbɔ̀ɔnə nu bôŋkhə aà

15 Bə̀ bi mɔꞌɔ lɛ nzì nɨ bôŋkhə mə tâ à nɔŋsə mbô mi a atu bo, lâ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ yə ŋwenə waa. 16 Lâ Yesu a bâŋnə̀ twoŋə waa mə tâ bɨ̀ zi nɨ bɔɔ bya a mbo yu, ǹswoŋ mə, “Nɨ̀ maꞌatə bɔɔ bya tâ bɨ̀ zi a mbo mə̀, ǹtsuu waa kɨ kɨ̀ŋə̀ bə̂; ǹloŋ mə annù nɨfɔ̀ Nwî a tswe aa a mbo bə̀ tsǒ bo. 17 Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə, ŋù yìi mə à sɨ annù nɨfɔ̀ Nwî tsiꞌì tsǒ mûŋkə̂ kwɛrə aa, kaa à ka yǐ waꞌà ghu kuù.”

Ànnǔ mûŋgwàꞌà ŋ̀gàŋkabə̀

(Mt. 19.13-15; Mk. 10.13-16)

18 Ǹtsyàsə̀ baYuda yî mɔ̀ꞌɔ a betə̀ Yesu mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù yî sɨgɨ̀nə̀, mbə mə̀ ghɨrə̀ mə akə yǐ njɨ ɨlòŋ yìi ɨ lwiꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa ɛ?”

19 Yesu a betə ghu mbo mə, “Ò twòŋə gha nɨ ŋù yî sɨgɨ̀nə̀ aa a ya aa ɛ? Kaa ŋù yî sɨgɨ̀nə̀ à sɨ̀ ghu tswê, ǹtsyatə Nwî yuyu. 20 Ò zî ǹdɨꞌɨ Nwî jyâ, mə, ‘Tsee annǔ mâghàbə̀ kɨ ghɨ̀rə̀. Tsee yə̀rə̀. Tsee ŋû zwitə. Tsee abǎŋnənnù tswɛɛ. Ka nyuꞌunə taà ghò bo ǹdè ghò.*’ ”

21 A swoŋ a mbo Yesu mə, “Mə̀ lə̀ə̀ mə ndɨꞌɨ mà jû tsiꞌì tsɨ̀m, ǹlɔgɨnə a noò yìi mə̀ lɛ mburə mûŋkhə aà.”

22 Yesu à yùꞌù mə̂ maa ajàŋ aa, ntɨgə nswoŋ ghu mbo mə, “Ànnù yî fùùrə̀ a boŋə a mbo wò. Fèe njoò tsɨ̀m jìi ò tswe nɨ ju aa, nyatə ŋkabə ya a mbo ŋgàŋə̂fum, boŋ ò ka tɨgə tswe nɨ̂ àfùꞌù a aburə. Ǹzi ŋka nyòŋə̀ nàâ.” 23 À yùꞌù mə laà, nû yì naŋsə mbɨꞌɨ nloŋ mə à lɛ naŋsə mbə ŋ̀gàŋkabə yì ŋ̀wè aà.

24 Yesu a liì yi nswoŋ mə, “A tsyanə a mbo ŋgàŋkabə a ŋkuu a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî. 25 A fwaatə a mbo kamɛl a ntsurə a nɨliꞌi nɨ nsaꞌa, ntsyatə a mbo ŋgàŋkabə a ŋkuu a mum ànnù nɨfɔ̀ Nwî.”

26 Bə̀ bìi bɨ lɛ nyuꞌu ma yû ànnù aa, bɨ lɛ ntɨgə mbetə nɨ mə, “Ŋù yìi mbə a yweenə̀ aa a tɨgə̀ m̀bə wo aa ɛ?”

27 A swoŋ a mbo bo mə, “Ànnù yìi mə a tsyanə a mbo bə̀ aa, kaa a sɨ̀ a mbo Nwì tsyânə̀.”

28 Peta a swoŋ mə, “Tɨgə ò yə mə bìꞌì maꞌatə̂ ǹdùgə̂ jiꞌi ntɨgə nyoŋə nòo?”

29 A kwiꞌi a mbo bo mə, “Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə, ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à màꞌàtə ndâ yì, nɨ̂ ŋ̀gwɛ̂ yì, nɨ bɔɔ bɨ maà bi, nɨ taà yì, nɨ̂ ǹdè yì, nɨ bɔɔ̀ bi, nloŋ annù nɨfɔ̀ Nwî aa, 30 à ka yǐ bǔ kwɛrə njoo mà jû tâ ɨ̀ kɔꞌɔ ntsya ndùù yìi mə à màꞌàtə aa, ɨ kɨɨ bǔ tswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa a noò ǹjɨ̀mə̀.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ mbù ŋ̀ghaa ŋgaa jìi ɨ yweꞌe ji tarə nloŋ annù nɨwô yi aà

(Mt. 20.17-19; Mk. 10.32-34)

31 Yesu à lɛ nswùŋtə ŋgǎyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa, bo bo ghɛ̂ntə̀ a swoŋ a mbo bo mə, “Yə̂ nɨ̀, àjàŋə mə bìꞌinə̀ kɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem laà aa, ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀nnǔ tsɨ̀m jìi mə ŋgǎŋntoo Nwì ɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ ǹloŋə Mu Ŋù aa ɨ ka fɛ̀ꞌɛ bòòntə̀. 32 Ǹloŋ mə bɨ ka tswa yi ɨ fa a mbo bɨ̀tɨ̀zi Nwî tâ bɨ̀ tɨgə ŋwyɛ nìi, ǹnɨŋə nɨ̂ àdɨ̀rə atu ghu atu, ntutə nɨ mɨ̀twyɛ ghu nû. 33 Bɨ ka ghɔ̀ɔ̀ yi, ɨ zwitə yi, lâ a tɨ bə nɨ̂ ǹjwi ji tarə a bû m̀bɨɨnə a nɨwô.”

34 Kaa ŋgǎŋyəgə̂nnù ji lɛ ŋwaꞌǎ annù ya yì tsu yìi mə à lɛ nswoŋ aa yuꞌù. Bɨ lɛ nlɔ̀ꞌɔ̀sə njiꞌì mɨ̀ghàà ma mû a mbo bo. Kaa bo waꞌà waa annù yìi mə à lɛ sɨ ghàà aa burə̀ ǹzi zi.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə mfə̀ꞌə̀nə̀ yìi mə à lɛ sɨ lɔɔ njoò aà

(Mt. 20.29-34; Mk. 10.46-52)

35 Yesu à lɛ nzì ŋ̀ka ŋkuꞌu a Yeriko, m̀fə̀ꞌə̀nə̀ yî mɔ̀ꞌɔ a tswê a mbɛ̀ɛ̀ mânjì, ǹlɔɔ nɨ̂ ǹjoò. 36 À yùꞌù mə̂ àkùrə̀ bə̂ a kâ ǹjuꞌu ǹtsyà aa, a betə̀ mə, “Àa ghɨ̀rə akə aa ɛ?”

37 Bɨ swoŋ ghu mbo mə, “Yesu mu Nazareth a tsyǎ.”

38 A tɔŋnə̀ nswoŋ mə, “Yesu, mu David, ko mɨlɨ̀ŋnə̀ ghà!”

39 Bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntəəntə ghu mbìì aa, bɨ wenə̀ yi nswoŋ mə tâ à kutə ntsù yi. Lâ a kuꞌùsə̀ ŋ̀ghɛɛ bə nɨ̀ m̀bìì ǹtɔŋnə nswoŋ mə, “Mu David, ko mɨlɨ̀ŋnə̀ ghà!”

40 Yesu a tɨgə̀ ǹtəə nswoŋ mə tâ bɨ̀ zi nɨ̂ m̀fə̀ꞌə̀nə̀ wâ. Bɨ zî nɨ ghu, Yesu a betə̀ yi mə, 41 “O lɔ̀ɔ̀ mə mə̀ ghɨrə aa àkə̀ a mbo wò aa ɛ?”

A kwiꞌi mə, “M̀màꞌàmbî, mə lɔ̀ɔ mbǔ ŋka nyə ɨdɨgə.”

42 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ka nyə ɨdɨgə! Wâ àbìintɨɨ̀ yo a ghɨ̀rə̀ mə̂ ò tɨɨ̀.”

43 A kɨ̂ ǹlɔgɨnə ŋka nyə ɨdɨgə, ǹtɨgə nyoŋə nìi, ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî. Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ lɛ nyə yi aa bɨ ghaꞌasə̀ Nwî.

19

Yesu bo Zacchaeus

1 Yesu à lɛ ŋkuu ŋka ntsya a mûm àlaꞌa Yeriko, 2 ǹdɨ̀ɨ̂ ŋ̀gǎŋkwɛrə bɨ̀taksì yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu, ɨ̀kǔm yì a bə Zacchaeus, a bə̂ ŋ̀gàŋkabə̀. 3 À lɛ ŋka nlɔɔ a nyə ŋù yìi mə Yesu à nɨ ghu aà, la kaa waꞌà yə̂, ǹloŋ mə à lɛ mbə ŋû yî ŋ̀ghùꞌù ŋghuꞌu, ǹtswe a tɨtɨ̀ɨ nnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ kɨŋə̀ nìi aà. 4 À lɛ ntsyà ǹtɨgə ŋkhə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì, ŋ̀ghɛɛ ŋkɔꞌɔ a atu ati sycamore tǎ yə Yesu ǹloŋ mə à lɛ ntswe nɨ̂ tsyǎ aa maa mbɛ̀ɛ̀ àdɨ̀gə̀. 5 Yesu à zì mə̂ ǹyweꞌe maa adɨgə, ǹlentə̂ ǹdəŋ nswoŋ a mbo Zacchaeus mə, “Zacchaeus, wàŋsə nsɨgə a nsyɛ̂ ǹloŋ mə mə̀ ka lɛ a nda wò siì.”

6 Zacchaeus a tɨgə nlo wa atu ati waŋsə sɨgə, ŋkwɛrə Yesu nɨ nɨ̀dorə̀. 7 Bə̀ bya bɨ̀tsɨ̀m bɨ yə̀ mə̂, ǹlɔgɨnə ŋka nwurəkə mə, “À ghɛ̀ɛ ŋkuu a nda ŋù ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jì bɨ̂ a ghantə yu!”

8 Zacchaeus à lɛ ntɨgə mbɨɨnə ntəə a ndəŋ nswoŋ a mbô M̀màꞌàmbi mə, “Yə mbǎ Mmàꞌàmbi, mə̀ ka yàtə njoò ja ɨ fa atɨɨ yì fùùrə̀ a mbô ŋ̀gàŋə̂fum; bɛɛ a bə mə mə̀ lɛ njɨtə ŋkòbə̀ a nu ŋù tsù ŋ̀kwɛrə ayoò yi boŋ mə̀ ka bènsə̀ fu ŋgaa ji nɨkwà.” 9 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ ghu mbo mə, “Bə̀ bɨ nda buà bɨ ywèènə̀ mə̂ ǹloŋ mə ŋû ghû à kɨ mbə mu Abraham. 10 Ǹloŋ mə Mu Ŋù à lɛ nzì aa a nlɔ̀ɔ bə̀ bìi mə bɨ lɛ mbwɛ aa ɨ yweensə waa.”

Nɨ̀ghàà nî nàà nloŋ mfɔ̀ wa mə bə̀ bi lɛ ntuu yi aà

(Mt. 25.14-30)

11 Àjàŋ mə bə̀ bya bɨ lɛ sɨ yuꞌutə ɨnnù ma juà aa, a tɨgə̀ ǹnaa nɨghàà nî nǎnaa a mbo bo, ǹloŋ mə à lɛ tɨ bə aa boŋ à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹtɨgə ŋkuu a Yerusalem, bə̀ kɨɨ̀ m̀mɔɔntə nɨ mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî ya a ka burə zì tsiꞌì maa noò. 12 À lɛ nswoŋ mə, “Mûntɔꞌɔ yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀ghɛ̀ɛ a alaꞌa yǐ mɔꞌɔ tâ bɨ̀ yɔꞌɔ yi nɨ̂ m̀fɔ̀ tâ à bɔŋ mbǔ bɨ̀ɨ̀. 13 M̀bɔŋ tâ à fɛꞌɛ, a lɛ ntwoŋ ŋgǎŋfàꞌâ ji ji nɨghum, m̀fa abàꞌatə ŋkabə gold* a bo yì mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ̂, ǹswoŋ a mbo bo mə, ‘Nɨ̀ ghɛɛ ŋka ntaŋə mɨtaa nɨ ju nyweꞌe a njwi yìi mə̀ ka bǔ bɨ̀ɨ̀ aà.’ 14 Lâ ŋ̀gàŋalaꞌà ji jya ɨ lɛ sɨ bàà yi. À fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ŋ̀ghɛɛ, bo tɨgə̀ ǹtoo bə̂ mə bɨ̀ yôŋə yi nswoŋ mə, ‘Kaa bìꞌì sɨ kɔ̀ŋə̀ mə tâ m̀bâ ghû à bə mfɔ̀ yìꞌì.’

15 “Bɨ lɛ nyɔꞌɔ mbâ wa a nɨ̂ m̀fɔ̀, a bû m̀bɨ̀ɨ̀ fu. À bɨ̀ɨ̀ mə̂ aa ntɨgə nswoŋ bɨ ntwoŋ ŋ̀gǎŋfàꞌâ ji jya mə à lɛ mfa ŋkabə ya a mbo bo aa a nzî ǹjɨ̀m mɨ̀tàà yìi mə bɨ lɛ ntaŋ mɨtaa ntswe nɨ yu aà. 16 Yì ǹtsyàmbìì a zî ǹswoŋ ghu mbo mə, ‘Taà, mə̀ tàŋ mə̂ mɨtaa nɨ̂ ŋ̀kabə ya àbìì a yôŋ m̀bə ɨbaꞌatə ŋkabə ji nɨghumə̀.’ 17 A swoŋ ghu mbo mə, ‘Wa ò ghɨ̀rə sɨgɨ̀nə̀ mbâ ŋ̀gàŋàfàꞌà yî ǹsɨgɨ̀nə̀! Tsǒ mə ò fàꞌa nɨ̀ ǹtɨɨ̀ ghô tsɨ̀m nɨ mûntsìrə̂ ŋ̀kabə aa, mə̀ ka ghɨ̀rə tâ ò tɨgə nsaꞌa njɔ̀ꞌɔ̌ alaꞌa ji nɨghumə̀.’ 18 Ŋ̀gàŋàfàꞌà wa yìi à ywèꞌe bɨ baa aa a zî ǹswoŋ mə, ‘Taà, mə̀ tàŋ mə̂ mɨtaa nɨ̂ ŋ̀kabə̀ yò ya àbìì a yôŋ m̀bə ɨbaꞌatə ŋkabə ji ntaà.’ 19 A swoŋ ghu mbo mə, ‘Ò ka tswe a atu ǹjɔ̀ꞌɔ̌ alaꞌa ji ntaà.’

20 Ŋ̀gàŋàfàꞌà yìi à ywèꞌe bi tarə aa a zî ǹswoŋ mə, ‘Taà, ŋ̀kabə̀ yò ya ɨ̀ yuà, mə̀ lɛ ŋkwerə a mûm àsàꞌa atsə̀ꞌə̀ ŋ̀ghɛɛ naŋsə nləə; 21 mə̀ lɛ sɨ bɔꞌɔ nɨ̂ gho nloŋ mə ò nɨ ŋù yìi mə o tsəꞌə siꞌi; ǹlɔgə nɨ̂ ǹjoo jìi kaa ò lɛ ŋwaꞌà lə̀ə̀ aa, ŋkɨɨ mfuꞌu nɨ mɨ̀jɨ mìi kaa ò lɛ ŋwaꞌà bè aà.’ 22 A swoŋ ghu mbo mə, ‘Mə̀ ka lɔ̀gə̀ aa tsiꞌì nɨ̀ghàà nìi nɨ fɛꞌɛ a ntsǔ wò aa, ɨ saꞌa gho ghu mba abùꞌù yî bɨ̂! Ò lɛ nzi mə mə tsəꞌə, ǹlɔgə nɨ̂ ǹjoo a adɨgə yìi mə mə̀ lɛ ŋwaꞌà ghu lə̀ə̀, ŋkɨɨ mfuꞌu nɨ mɨ̀jɨ a adɨgə yìi mə mə̀ lɛ ŋwaꞌà ghu bê aa ɛ? 23 Ò lɛɛ̀ ŋ̀ghɛɛ ntɨgə waꞌǎ ŋkabə̀ yà ya a bank ghɛɛ̀ ǹləə, mə mə̀ tɨ bɨ̀ɨ mə̀ kwɛrə̀ ŋ̀kabə̀ ya bo bɨ̀ ǹjɨ̀m yì aa a ya ɛ?’

24 A tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bə̀ bya mə bɨ lɛ ntəə wa adɨgə aa mə, ‘Kwɛrə ŋkabə ya ghu mbo mfa a mbo ŋù wa yìi à tswe nɨ ɨ̀bàꞌatə ŋkabə jya ji nɨghum aà.’ 25 (Bo swoŋ ghu mbo mə, ‘Taà, wa à tswe nɨ̀ ɨ̀bàꞌatə ŋkabə ji nɨghumə̀!’) 26 ‘Mə̀ swòŋə a mbo bù mə, ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ ǹjoo aa, bɨ ka kùꞌùsə̀; lâ ŋù yì mə à sɨ̀ nɨ̂ ǹjoo tswe aa, bɨ ka màŋsə kwɛrə, ɨ kwɛrə mûtsirə̂ yìi mə à tswe nɨ ghu aà. 27 A ŋghɛ̀ɛ nɨ ŋ̀gàŋkɨ̂bàâ ja jù, jìi mə bo lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ mə mə̀ tsuu mfɔ̀ wàà bə aa, nɨ̀ lɔgə waa nzi nɨ bo, nzwitə a nsi mə̀.’ ”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋkuu a Yerusalem tsô m̀fɔ̀ aà

(Mt. 21.1-11; Mk. 11.1-11; Jn. 12.12-19)

28 Yesu à swòŋ mə̂ laà ǹtsya mbìì ǹtɨgə ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem. 29 À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀ka nyweꞌe a mbɛ̀ɛ Betfage bo Bethany, wa atu ntaꞌa mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Olive aa, ntoo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ji baa, 30 ǹswoŋ mə, “Nɨ̀ ghɛɛ fìi nɨ mû àlaꞌa mə a tswe a mbìì bù aa, nɨ̀ bə ghɛ̀ɛ kɨ kuu bo nɨ̀ ka yə mu jàkasì tâ bɨ̀ tɨŋnə, tâ à bə yìi kaa ŋù à lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà ghu atu kɔꞌɔ aà; nɨ̀ yə, nɨ̀ fɛɛ̀ ǹzi nɨ ghu faà. 31 Bɛɛ ŋù tsù a betə ghuu mə, ‘Nɨ fɛ̀ɛ mu jakàsì ghuà aa a ya aa ɛ?’ nɨ̀ swoŋ mə, ‘A lɔ̀ɔ Mmàꞌàmbi.’ ”

32 Bo bya bìi mə à lɛ ntoo aa bɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ɨ̀nnù kɨ̂ m̀fɛꞌɛ tsiꞌì wa ajàŋ mə à lɛ nswoŋ a mbo bo aà. 33 Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀ka mfɛɛ mu jàkâsì wa, m̀bɔ̂ŋ yì a zî m̀betə waa mə, “Nɨ fɛ̀ɛ mu jàkâsì ghû aa a ya aa ɛ?”

34 Bo swoŋ mə, “M̀màꞌàmbi a lɔ̀ɔ̀.”

35 Bo lɛ nlɔ̀gə̀ ǹzi nɨ ghu a mbo Yesu, ǹnɔŋsə ɨtsə̀ꞌə̂ jyaa wa njɨ̌m mu jàkâsì, ŋ̀ghɨrə Yesu a kɔꞌɔ ntswe ghu. 36 À kà mə̂ aa ŋghɛɛ bo tɨgə̀ ǹsaŋtə ɨtsə̀ꞌə̂ jyaa wa mânjì. 37 À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀ka nyweꞌe a ajàŋ yìi mə à ka tɨgə sɨgə ntaꞌa Olive aa, nnɔ̀ɔ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya tsɨ̀m ɨ lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka ndorɨtə, ntɔŋnə ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî ǹloŋ ɨ̀nnù jî wè jî wè jìi à lɛ ŋghɨ̀rə̀ bo yə aà, 38 ǹswoŋə nɨ mə,

“Bìꞌinə̀ ghaꞌasə Mfɔ̀ yìi mə a zì nɨ̂ ɨ̀kǔm M̀màꞌàmbî aà!*

M̀bɔɔnə a aburə, tâ nɨ̀ghaꞌa tswe a mbo Nwì!”

39 BaFarɨsai bî mɔꞌɔ bìi mə bɨ lɛ ntswe wa atɨtɨ̀ɨ nnɔ̀ɔ̀ bə̂ aa swoŋ ghu mbo mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨnnù, wenə ŋgǎŋyəgə̂nnù jo jù.”

40 A kwiꞌi mə, “Mə̀ swòŋ a mbo bù mə, ‘À lɛ mbaa bə yìi mə bo ma bû kutə mɨ̀ntsû myaa bəə boŋ tsiꞌì ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ jû ka bàŋnə tɨgə tɔŋnə ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî.’ ”

Yesu à yəꞌə nloŋə atu Yerusalem

41 À zì mə̂ ŋka ŋkoontə, nyə mûm àlaꞌa ya, nyəꞌə nloŋə atu alaꞌa ya, 42 ǹswoŋ mə, “Ò lɛ mbaa ghəə̀ zî, sii, ayoo yìi mə a zì nɨ̂ m̀bɔɔnə aà! La tsɨtsɔ̀ŋ a ləəntə a nsi miꞌi wò! 43 Nòò a zǐ mə ŋgàŋkɨbàâ jo ka yǐ jìꞌi ŋkya ɨ karɨsə gho ghu, ɨ kɨ̀ŋə̀ gho ghu a mbɛ̀ɛ̀ tsɨ̀m 44 ɨ zwitə ghuu bu bɨ̀ bɔɔ buu, kaa waꞌǎ ŋgɔ̀ꞌɔ̀ yî tsù bû m̀maꞌatə tâ ɨ̀ nɔŋə a atu yì mɔ̀ꞌɔ̂; ǹloŋ mə kaa ò lɛ nyə noò wa yìi mə Nwì à lɛ nzì a nyweensə wò ghu aa, kaa waꞌà zi aà!”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a ndâmàꞌanwì aà

(Mt. 21.12-17; Mk. 11.15-19; Jn. 2.13-22)

45 À lɛ ntɨgə ŋghɛɛ ŋkuu a ndâmàꞌanwì ǹlɔgɨnə ŋka mfurə bə̂ bìi bɨ lɛ sɨ fèe njoo ghu aa, 46 ǹswoŋə nɨ mə, “Bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ mə,

‘Ǹdâ yà ɨ̀ ka yǐ bə aa àdɨ̀gə ntsàꞌàtə Nwì’;*

lâ nɨ̀ ghɨ̀rə̀ mə̂ ɨ tɨgə̀ m̀bə adɨgə nlə̀ə̀ntə bɨ̀yərə̀.*”

47 À lɛ sɨ tɨgə ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî wa mûm ǹdâmàꞌanwì a njwî tsɨ̀mə̀. Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀, nɨ bɨ̀tsyàsə̀, bɨ lɛ ŋka nlɔɔ yi mə bɨ zwitə, 48 lâ kaa waꞌà mânjì yə nloŋ mə bə̀ bì ghàꞌàtə̀ lɛ sɨ yòŋə̀ ǹlɔɔ nɨ̂ ǹyùꞌû ɨ̀nnù jìi mə à lɛ sɨ swoŋə aà.

20

Àjàŋ mə bɨ lɛ sɨ lɨ̀gɨ̀tə adaꞌa Yesu aà

(Mt. 21.23-27; Mk. 11.27-33)

1 A bə njwi yì mɔ̀ꞌɔ Yesu a kuu a ndâmàꞌanwì, ŋ̀ka ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù ghu a mbo bə̀, ŋ̀kɨɨ nsɛɛnsə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀, bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə bo bɨ̀ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ zì m̀betə yi mə, 2 “Naŋsə nswoŋ a mbo bìꞌì, O ghɨ̀rə ɨnnù juà jìi mə o ghɨ̀rə̀ aa nɨ̂ àdàꞌa wo ɛ? A adaꞌa ma yû a mbo wò aa, a fâ wò ɛ?” 3 A kwiꞌi a mbo bo mə, “Mə̀ ka kɨɨ betə ghuu nɨ̂ àbetə̀: Swoŋə nɨ̀ ghâ, 4 Jɔn à lɛ nlɔ̀gə adaꞌa aa fə a ŋka mmurə bə̌ ŋkì aa ɛ? A lɛ nlò aa mbo Nwì kə̀ a mbo bə̀ aa ɛ? Nɨ̀ kwiꞌi tâ mə̀ yuꞌu.” 5 Bo ghaànə̀ a tɨtɨ̀ɨ bo nswoŋ mə, “M̀bə bìꞌinə̀ kwiꞌi mə a lɛ nlò aa a mbo Nwì boŋ à ka betə yiꞌinə̀ mə, ‘Nɨ̀ lɛɛ̀ ǹtɨgə waꞌǎ annù yìi mə à lɛ sɨ swoŋə bii aa a ya aa ɛ?’ 6 Lâ m̀bə bìꞌinə̀ swoŋ mə a lɛ nlò aa a mbo bə̀ boŋ bə̀ bû bɨtsɨ̀m ka tumntə yiꞌinə̀ nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀, ǹloŋ mə bo naŋsə mbii mə Jɔn à laa mbə ŋgàŋntoò Nwì.” 7 Maa ajàŋ bo tɨgə̀ ŋ̀kwiꞌi mə kaa bo lɛ ŋwaꞌǎ adɨgə yìi mə a lɛ nlò ghu aa zî. 8 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bo mə, “Kaa mə̀ ka waꞌà ŋû yìi mə̂ à fa adaꞌa mə̀ ghɨrə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jû ghu aa a mbo bù kɨ nswoŋə.”

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ bɨ̂lɛnsə bɨ akò mɨlùꞌù

(Mt. 21.33-46; Mk. 12.1-12)

9 Yesu a naa nɨ̀ghàà nî nǎnaa a mbo bo mə, “Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ mbě akò mɨlùꞌû yi, nlɛsə a mbo bə̀, m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtswe a atoo dàŋ àghaꞌa a saꞌà 10 nòò ŋ̀kyǎ mɨ̀ntà mɨ ati mɨlùꞌù mya à kùꞌù mə̂, a too ŋ̀gàŋàfàꞌâ yì mə à ghɛɛ ŋkwɛrə mɨ̂ntà mɨ ati mɨlùꞌù mya mǐ mɔꞌɔ a mbo bɨ̀lɛnsə bɨ akò byâ, lâ bɨ̀lɛnsə bɨ akò bya bɨ tswâ yi ŋghɔɔ, ntsyàsə̀ yi a bɨɨ̀ tsiꞌì m̀bô m̀bô. 11 A bû ǹtoo ŋgàŋàfàꞌà wa yì mɔ̀ꞌɔ, bɨ kɨ̂ ŋ̀ghɔɔ yi, nnɨŋ ndɨ̀rə̂ àtu ghu atu, ntsyasə yi a bɨɨ̀ tsiꞌì m̀bô m̀bô. 12 A kuꞌùsə̀ mbo ntoo ŋgàŋàfàꞌà yìi mə à yweꞌe ji tarə̀, bɨ tswâ ma ghû ǹnɨŋ ɨlaꞌa ghu nu mmaꞌa yi a abɛɛ. 13 ‘Mbɔ̂ŋ àkò wa a swoŋ mə, ‘Mə̀ ka ghɨ̀rə̀ aa mə akə tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa ɛ? Mə̀ ka too mû ghà yî m̀bâŋnə̀ ghû mə mə̀ nàŋsə ŋkɔ̀ŋ aà, nòò tsù bɨ yə̂ yi mbɔꞌɔtə.’ 14 Lâ bɨ̀lɛnsə bɨ akò bya bɨ yə̀ mə̂ yi, ǹswoŋ bo nɨ bo mə, ‘Àâ ǹjɨ̂nda yì à ghûlà, bìꞌinə̀ zwitə yi tâ ǹjoo jù ɨ̀ tɨgə mbə jìꞌinə̀.’ 15 Bo lɛ ntɨgə ntswa yi, mmaꞌa a abɛɛ wa njɨ̀m ŋ̀kya mɨlùꞌù ǹzwitə yi. Ma mùu ajàŋ nɨ̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə m̀bɔŋə̀ àkò mɨlùꞌù wa à ka ghɨ̀rə mə akə a nu bo aa ɛ? 16 À ka zǐ zwitə bɨ̂lɛnsə bɨ akò ma bya, ɨ lɛnsə akò yi ya a mbo badàŋ.” Àjàŋ mə bə̀ bya lɛ nyuꞌu ma mùu ajàŋ aa, ntɨgə nswoŋ mə, “Kaa mbə Nwìŋgɔ̀ŋ a waꞌà biì.”

17 Yesu a lêntə̀ waa mbetə mə, “Nɨ̀ghàà nɨ Nwî nulà nɨ tɨgə̀ ǹswoŋ aa mə akə aa ɛ?

‘Tsiꞌì ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ya mə bɨ̀bɔɔ bɨ nda bɨ lɛ ntuu aa,

ɨ̀ bə̀ŋ mə̂ ǹtɨgə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ nɨ̀buu nɨ nda yì ŋ̀wè.’*

18 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à wo a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ma ya aa, à ka bəgɨkə; lâ bɛɛ mə ɨ wo a nu ŋù bəə boŋ ɨ̀ ka ghɔ̀ꞌɔ̀ yi.”

Àbetə̀ ǹloŋ annǔ ntu bɨtax

(Mt. 22.15-22; Mk. 12.13-17)

19 Ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ Nɔ̀ŋsə̀ nɨ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì ghə̀ə ɨ tswa yi maà noò, lâ m̀baŋnə mbɔꞌɔ miꞌi mɨ bə̂ byâ. Bo lɛ nzi mə à lɛ nnaa nɨghàà nya aa nloŋ ŋgaà yàà. 20 Bo tɨgə̀ ǹlɔɔ nɨ̂ àbwarə, ǹtɨgə nlɔɔ bɨ̂tswɛ̀rə̀, ǹtoo ghu njɨ̀m mə bɨ̀ zi ŋka mbagɨ̀lə mbetə nìi nɨ mɨ̀ghàà tâ tsyà ghu ɨ tswa yi ɨ fa a mbo Gûmnàà yìi à lɛ ntswe nɨ̂ àdàꞌà a atu bo aa tâ à saꞌa yi. 21 Bɨ tɨgə̀ ǹzi mbetə yi mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, bìꞌì zi mə annù yìi o ghàà ŋ̀kɨɨ ndɨꞌɨ aa a kuꞌunə̂, ŋ̀kɨ nzi mə kaa ò sɨ nândènə̀ a tɨtɨ̀ɨ bə̀ tɛꞌɛ, ǹdɨꞌɨ aa tsiꞌì mâŋjì yìi mə Nwì a lɔ̀ɔ mə bə̀ ka ntswe ghu aà. 22 A kuꞌunə nɨ nɔ̀ŋsə̀ yiꞌinə̀ a ntu tax a mbo Kaisa kə̀ ŋ̀gaŋ aa ɛ?”

23 Lâ à lɛ nzi mɨtsyɛ̀ mìi mə bo lɛ sɨ lobɨtə aà, ǹswoŋ a mbo bo mə, 24 “Nɨ̀ zi nɨ̂ ŋ̀kabə̀ silva tâ mə̀ yə.” Bɨ zî nɨ yu, a betə̀ waa mə, “A tswê àtu wo bo bɨ̀ ɨ̀kǔm wo fàa nɨ̂ ŋ̀kabə aa ɛ?”

Bo kwiꞌi mə, “Àa yì Kaisa.”

25 A swoŋ a mbo bo mə, “Ma la a bə mə nɨ̀ ka mfa njoo jìi mə à nɨ jî Kaisa aa a mbo Kaisa, ŋ̀kɨɨ mfa nɨ̂ ǹjoo jìi mə à nɨ jî Nwî aa a mbo Nwì.”

26 Kaa bo lɛ ŋwaꞌǎ ajàŋ mə mbə bɨ tsyâ ǹtswa yi a nsi bə̀ ǹloŋ annù yìi mə à swòŋə aa zî, ànnù a ghaꞌà waa, bɨ kutə̀ mɨ̀ntsǔ myaa.

Àbetə̀ ǹloŋ annǔ nyweenə nɨ̀ nɨ̀wô

(Mt. 22.23-33; Mk. 12.18-27)

27 BaSadukai bî mɔꞌɔ bìi mə bɨ swoŋə nɨ mə kaa bə̀ sɨ a nɨ nɨ̀wo yweenə aa, 28 bo lɛ nzì m̀betə yi mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, Moses à lɛ mfa ndɨꞌɨ a mbo bìꞌì mə, mbə̂ ǹdɨm ŋù a kwo tɨ mu, mumaà yì a lɔgə̀ ŋ̀gwɛ̂ yì wa njwe bɔɔ bo yu a mbô ǹdɨ̂m yì wâ. 29 Bɔɔ bɨ ma bî mɔꞌɔ lɛ ntswe ghu bi sàmbaa, yì ǹtsyàmbìì a yɔꞌɔ̀ mâŋgyɛ̀ ŋ̀kwo tɨ mu; 30 yì àyòŋtə̀ a bû ǹyoŋ ŋyɔꞌɔ mâŋgyɛ̀ wa, 31 yìi à yweꞌe bi tarə aa, a kɨ̂ ǹlɔgə mâŋgyɛ̀ wa, bo bya bi sàmbaa bɨ kɨ̂ lɔgə mâŋgyɛ̀ wa tsiꞌì bɨ̀tsɨ̀m ŋ̀kɨ ŋkwokə tɨ mû. 32 À tɨ̀ mə tɨ bə a njɨ̀m màŋgyɛ̀ wa a kɨ̂ ŋ̀kwo yìi ŋgaa. 33 Tsǒ mə a lɛ mbə ma mùu ajàŋ aa, nòò yìi bə̀ ka yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo aa, màŋgyɛ̀ ghû à ka yǐ tɨgə bə aa yì wò aa ɛ? Tsǒ mə bo bya bi sàmbaa lɛ nyɔꞌɔ yi aa ɛ?”

34 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Bə̀ bî fàa ŋgùꞌù bɨ yɔꞌɔkə, bɨ fâ nɨ̀ bɔɔ bâŋgyɛ̀ a ndâ nɨ̀yɔꞌɔ; 35 lâ bə̀ bìi mə bɨ kuꞌunə a mbɨ̀ɨ̀nə nɨ nɨwo ɨ tswe ntɨ̀ɨ̀ maa ŋgùꞌû m̀bi yìi mə ɨ zì aa, kaa baa yǐ waꞌà kà ǹyɔꞌɔ, kaa waꞌǎ bâŋgyɛ̀ a ndâ nɨ̀yɔꞌɔ ka mfa. 36 Bo ka yǐ bə aa tsiꞌì tsǒ baangel kaa kɨꞌɨ̀ kà ŋ̀kwo. Bo bə aa bɔɔ bɨ Nwî ǹloŋ mə bo bɨɨnə nɨwo aà. 37 Lâ a ŋghɛ̀ɛ nɨ̂ ànnǔ nyweenə nɨwo, Moses à lɛ mfɨ̀gɨ̀tə̀ wa nɨ̂ àdɨ̀gə aŋwàꞌànə̀ ya mə a ghàà ǹloŋə atsùgə ɨti ya mə mɔꞌɔ ɨ lɛ sɨ khɨ ghu aà, ǹloŋ mə maa adɨgə, à lɛ ntwoŋə Mmàꞌàmbi a nɨ Nwìŋgɔ̀ŋ Abraham, nɨ Nwìŋgɔ̀ŋ Isaac, bo bɨ̀ nɨ Nwìŋgɔ̀ŋ Yakob. 38 Kaa à laa waꞌà Nwîŋgɔ̀ŋ bɨku bɨ bə̂ bə̂, à bə aa Nwìŋgɔ̀ŋ bə̀ bìi bɨ tswe bɨtɨ̀ɨ̀. Ǹloŋ mə bə̀ bɨtsɨ̀m bɨ tswe bɨ̀tɨ̀ɨ̀ aa ghu mbô.”

39 Ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ jya jǐ mɔꞌɔ bɨ lɛ ntɨgə nswoŋ mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, ò fâ àkwiꞌi yì sɨgɨ̀nə̀.” 40 Ǹloŋ mə bo lɛ ntɨgə mbɔꞌɔ a mbǔ ŋghɛ̀ɛ nɨ̀ m̀bìì a mbetə̂ yi nɨ̂ ɨ̀nnù.

Àbetə̀ ǹloŋə Ayɔꞌɔ̀ Nwì wâ

(Mt. 22.41-46; Mk. 12.38-40)

41 Yesu a betə̀ waa mə, “M̀bə bɨ swoŋ mə Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa à nɨ mu David aa mə akə aa ɛ? 42 Ǹloŋ mə David yu mbɔŋ à swòŋə a mûm àŋwàꞌànə̀ bɨ Psalm mə,

‘M̀màꞌàmbi a swoŋ a mbô M̀màꞌàmbî ghà mə:

Tswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ mə̀ nî màꞌà,

43 ǹyweꞌe a noò yìi mə mə̀ ka yǐ ghɨ̀rə ŋgàŋkɨbàâ jò nɨ̂ àtɛtə̀ mɨkòrə̂ mo aà.’*

44 Ma mùu ajàŋ m̀bə David a ka ntwoŋə yi nɨ̂ M̀màꞌàmbi, a tɨgə̀ m̀bu ntsyà aa la mbə mu David aa ɛ?”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋwàꞌàsə bə̂ ǹloŋ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ aà

(Mt. 23.1-36; Mk. 12.38-40)

45 Àjàŋ mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lɛ sɨ yuꞌutə annù yìi à lɛ sɨ swoŋə aa, Yesu a swoŋ a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji mə, 46 “Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu nloŋ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀, bo kɔ̀ŋə̀ nɨ̂ ŋ̀ka ŋwɛꞌɛ ǹdàŋə ɨtsə̀ꞌə̀ ŋ̀karə nɨ ju, ŋkɨɨ ŋkɔŋə nɨ mə tâ bə̀ ka ntsaꞌatə nɨ̂ waa nɨ̂ àghuꞌusə̀ a mɨtaa; ŋ̀kɔŋə a ntswe nɨ̂ ɨ̀lə̀ŋ jìi ɨ tswe a mbìì aa a ndâŋghòtə̂, ŋ̀kɨɨ ŋkɔŋə nɨ̂ ɨ̀lə̀ŋ jìi ɨ kɔꞌɔnə aa a adɨgə adinà. 47 Bo nɨ̀ꞌɨ̀ nɨ bɨ̀kwìꞌì bɨ bâŋgyɛ̀, ŋ̀kwɛrə nɨ̂ ǹjoò jyaa nɨ mɨ̀laꞌà myaa, m̀bagɨlə ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî nɨ̂ ǹdaŋə mɨghàà. Wa ŋgɨꞌɨ yìi ɨ̀ ka yǐ kuu a nu bo aa ɨ̀ ka yǐ swèrə̀.”

21

Ŋ̀kabə̀ ǹtsàꞌàtə Nwǐ ŋkwiꞌi màŋgyɛ̀ wâ

(Mk. 12.41-44)

1 Yesu a tswê a mûm ǹdâmàꞌanwì ŋ̀ŋɛntə atû yi nlentə nyə ajàŋ yìi mə ŋgǎŋkabə ɨ lɛ sɨ nɨŋə nɨ̂ ŋ̀kabə a mûm ŋ̀kòm mmàꞌanwì aà. 2 À lɛ ŋkɨ nyə ŋkwiꞌi màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə à lɛ mbə ŋgàŋàmfum aa a tsyâ ǹnɨŋ ɨbàꞌatə ŋkabə copper ji baà, ǹdùû yi ɨ bə tsǒ kabà yî m̀fùùrə̀. 3 Yesu a swoŋ mə, “Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, ŋ̀kwiꞌi màŋgyɛ̀ ghû mə à nɨ ŋgàŋàfum aa, à nɨ̌ŋ ŋkabə fàa mûm ŋ̀kòm ǹtsyatə bə̂ bɨ̀tsɨ̀m; 4 ǹloŋ mə bo swatə aa tsiꞌì mûntsirə̂ a nɨ ŋkabə yìi bo luu nɨ̀ yù aa mmaꞌa Nwî nɨ yu. Lâ màŋgyɛ̀ ghû mə̂ à nɨ ŋgàŋàfum aa, à kɔ̀ɔ̀ntə aa ŋ̀kabə̀ ǹtsɨ̀m yìi mə à tswe nɨ yu aa mfa.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghàà ǹloŋ annǔ nsàꞌa Ǹdâmàꞌanwì aà

(Mt. 24.1-2; Mk. 13.1-2)

5 Bo bî mɔꞌɔ bɨ lɛ sɨ ghàà nɨ̂ ànnù ǹloŋ ajàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋghùrə ndâmàꞌanwì nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ jìi ɨ lɛ naŋsə mbɔŋ mbɔ̀ŋ aa, bo bɨ̀ nɨ njoo jìi mə bə̀ lɛ mfa a mmàꞌa Nwì ghu aà. Bo kà mə̂ aa ghaa laa, Yesu a swoŋ mə, 6 “Ǹjoo mà jû tsɨ̀m mə nɨ yə aa, ǹjwi yì mɔ̀ꞌɔ ɨ zì mə Kaa tsiꞌì ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ yî m̀fùùrə̀ kaa ɨ̀ ka yǐ waꞌǎ a atu yì mɔ̀ꞌɔ bû nɔŋə. Bɨ ka yǐ sàꞌà tsiꞌì tsɨ̀m màꞌànə a nsyɛ̂.”

Ànnǔ nyə ŋgɨꞌɨ bo bɨ ajàŋ mə bɨ ka yǐ kɨ tsɔꞌɔ akorə bɔɔ bɨ Kristo aà

(Mt. 24.3-14; Mk. 13.3-14)

7 Bo bə̀tə yi mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, naŋsə nwoŋ tâ bìꞌì yuꞌu, ɨ̀nnù ma jû ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ aa a noò àkə̀ aa ɛ? Àlə̀nsə̀ yìi mə a ka yǐ dɨ̀ꞌɨ mə nòò m̀fɛ̀ꞌɛ̂ ɨ̀nnù ma jû à tɨ̀gə̂ ŋ̀kuꞌu aa, a nɨ aa akə aa ɛ?” 8 A swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu tsee lǒ lə̀ə̀ tâ ŋù tsù à bweꞌesə ghuu; ǹloŋ mə bə̀ bì ghàꞌàtə̀ ka yǐ zì nɨ̂ ɨ̀kǔm gha, ɨ kɨ swoŋə nɨ mə, ‘Mə̀ nɨ yu wâ!’, ‘Nòò wa à kòòntə̀ mə̂!’ Nɨ̀ tsuu waa kɨ yòŋə̀. 9 Bɛɛ mə nɨ̀ yuꞌu mə bɨ màꞌa ntsò, kə̀ bɛɛ mə nɨ̀ yuꞌu annù ǹloŋ ɨ̀yɔ̀ŋ, nɨ̀ tsuu kɨ bɔꞌɔ siꞌi siꞌi bə̂; ǹloŋ mə ɨnnù ma jû ɨ tswe nɨ̀ m̀fòo mfɛ̀ꞌɛ yaꞌa; kaa mbî ɨ̀ ka yǐ waꞌa aa tsiꞌì ma mùu noò ghɛnsə̀ ǹlwiꞌi.”

10 Yesu a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a nswoŋ a mbo bo mə, “Ɨ̀too ɨ ka yǐ kɨ màꞌa ntsò bo bɨ̀ jǐ mɔꞌɔ, tâ ɨ̀too jìi mə bɨfɔ̀ buꞌutə aa tâ ɨ̀ kɨ ŋka mmaꞌanə bo bɨ̀ jǐ mɔꞌɔ̀; 11 ǹsyɛ̂ ɨ̀ ka yǐ kɨ tsɨ̀gɨ̀nə̀ tsiꞌì nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀, tâ mɨ̀kwenə̀ à kuu alaꞌa, tâ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ mɨ ŋkwǒŋ bə̀ tâ mɨ̀ fɛꞌɛ a ɨdɨgə ɨdɨgə; ɨ̀nnù jî swèrə̀ ǹswerə bo bɨ̀ ɨ̀lènsə̀ jî wè ɨ ka yǐ kɨ fɛ̀ꞌɛ a mbàꞌà nɨ̀kàŋ. 12 M̀bɔŋ tâ ma juù ɨ̀nnù ɨ̀ ka mfɛꞌɛ, boŋ bɨ ka yǐ kɨ baŋtə nɨ̂ ghuu, ɨ kɨɨ tsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə̂ yuu. Bɨ ka yǐ kɨ tswatə nɨ̂ ghuu ɨ fa nɨ a ndaŋghotə tâ bɨ̀ ka nsaꞌa, ɨ kɨɨ màꞌà nɨ̂ ghuu a ndâtsaŋə̀. Bɨ ka yǐ kɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ bù a nsi bɨ̀fɔ̀ bo bɨ̀Gûmnàà ǹloŋə annǔ Ɨkûm ghâ. 13 Ma yû a ka yǐ fa abwarə a mbo bù mə nɨ̀ swoŋ annǔ yâ. 14 M̀bə a fɛꞌɛ ma mùu ajàŋ nɨ̀ tsuu kɨ taŋtə annù yìi mə nɨ̀ ka ghɨ̀rə swoŋ fiꞌisə ɨbɨ̀ɨ nû ghuu ghu aa mbɔŋ tâ nòò à kuꞌu; 15 ǹloŋ mə mə̀ ka yǐ fa nɨghàà bo bɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀ a mbo bù, a ajàŋ yìi mə kaa mbə bə̀ bìi mə bɨ nɨŋ ɨsaꞌa a nu bù aa kaa mbə bɨ waꞌà lɨ̀gɨ̀tə̀ kə̀ kɨ ntuu. 16 Tsiꞌì bɨ̀taà buu nɨ bɨ̀ndê buu, nɨ bɔɔ bɨ maà buu, nɨ bǎŋgwɛ̀ꞌɛ̂ buu, bo bɨ̀ ɨ̀kàꞌâ juu, bɨ ka yǐ fèè ghuu. Bɨ ka yǐ tswatə ghuu bî mɔꞌɔ fa mə bɨ̀ zwitə. 17 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ka yǐ bàà ghuu nloŋ ɨkûm ghâ. 18 Lâ kaa tsiꞌì ɨ̀nòŋə̀tû yùù yî m̀fùùrə̀ kaa m̀bə yɨ waꞌà bwɛ̂. 19 Nɨ̀ bə tǎŋntɨɨ ɨ bii ŋgɨꞌɨ boŋ nɨ̀ ka yweensə mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû muu.

Yesu a ghaà ànnù ǹloŋ ajàŋ yìi mə bɨ ka yǐ ta ŋgɨꞌɨ nɨ̂ àlaꞌa Yerusalem aà

(Mt. 24.15-21; Mk. 13.14-19)

20 “M̀bə nɨ̀ yǐ nyə ŋgǎŋntsò ɨ karɨsə Yerusalem, nɨ̀ zì mə nòò ǹta ŋgɨꞌɨ ghu à kòòntə̀ mə̂. 21 Maà noò tâ bə̀ bìi mə bɨ tswe a alaꞌa Yudea aa bɨ fɛꞌɛ ŋkhəkə ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a ɨtu mɨ̂ntaꞌà, tâ bìi mə bɨ tswe a mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa aa bɨ̀ fɛꞌɛkə, tâ bìi mə bɨ tswe a mbɛ̀ɛ ɨfɔ̀ aa tâ bɨ̀ tsuu bu ŋkuu a mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà; 22 ǹloŋ mə ǹjwi mà jû à ka yǐ bə aa noò yìi Nwì à ka yǐ ndɨ̌ ŋgɨꞌɨ a nu bə̀ bi, a nlwensə ɨnnù tsɨ̀m jìi mə bɨ ŋwaꞌanə a mum nɨ̀ghàà nɨ Nwî aà. 23 Wɛɛ! Ŋ̀gɨꞌɨ̀ bɨ̀maburə̀ bi atoꞌo bo bɨ̀ yì bìi mə bɨ nɔŋsə bɔɔ maa nɨ̂ ǹjwi ma jya aà! Ǹloŋ mə ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè ɨ̀ ka yǐ tswe fàa atu nsyɛ̂, tâ Nwì à dɨꞌɨ alwintɔŋə̀ yi a nu bə̀ ma bû. 24 Bɨ ka yǐ zwitə bə̂ bî ghàꞌàtə̀ nɨ munwî ǹtsò, ɨ tɨgə tswatə waa nɨ̂ ɨ̀bùꞌu ntsò, ɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨ bo ɨtoo ɨtoò; tâ bɨ̀tɨ̀zî Nwî bɨ kuu Yerusalem ɨ naŋsə kɨ kwàrə, ɨ tɨgə nnɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ bə̀, ɨ yweꞌe noò yìi mə Nwì à lə̀ə mə tâ bo ghɨrə ma yû ànnù aa, à zi mmɛ̀.

Àjàŋ yìi mə Mu Ŋù à ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ aà

(Mt. 24.29-31; Mk. 13.24-27)

25 “Ɨ̀lènsə̀ ɨ ka yǐ kɨ fɛ̀ꞌɛ a nɨ nɨ̀nòò, bo bɨ̀ a nɨ sàŋ bo bɨ̀ nɨ mɨ̀njɔ̀ŋ. Tâ bə̂ a ɨtoo ɨtoo bɨ̀ tswe a mûm ŋ̀gɨꞌɨ tâ ɨ̀tu jyaa buurə a ajàŋ yìi mə bɨ yə mɨyaa bo bɨ̀ ɨ̀kàŋə ŋkì ɨ tɨgə burə juꞌu aà. 26 Bə̀ ka yǐ tɨgə bɔꞌɔ nloŋ ɨ̀nnù jìi mə ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ a mbi aa, ɨ tɨgə wòkə̀ tsiꞌì tsǒ ɨ̀ku njoò; ǹloŋ mə bɨ ka yǐ tsɨ̀gə ɨdaꞌa tsɨ̀m jìi ɨ tswe a aburə aà. 27 Maà noò tâ bɨ̀ yə a Mu Ŋù tâ à ka nzi nɨ a mûm m̀bàꞌà nɨ mɨ̀dàꞌà nɨ nɨ̀ghaꞌa nì wè. 28 M̀bə nɨ̀ yi nyə ma juù ɨ̀nnù ɨ lɔgɨnə ŋka mfɛꞌɛ, nɨ̀ bɨɨ̀nə̀ ǹtəə ŋŋɛntə ɨtû juu a ndəŋ nloŋ mə nòò ǹtsùꞌû àtû yuu à kà mə̂ aa ŋkoontə aà.”

Ànnù yìi mə mbə bɨ yəgə nɨ̂ àtì figə̀ aà

(Mt. 24.32-35; Mk. 13.28-33)

29 Yesu a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹnaa nɨghàà nuà a mbo bo: “Lèntə nɨ̀ àti figə̀ bo bɨ̀ ɨ̀tì jî mɔꞌɔ; 30 a yi mbə noò yìi ntaà ji ɨ fìꞌìsə̀ mə ɨyə̀ŋ jî fii aa, nɨ̀ zi mə nòò ǹtsû m̀bə̀ŋ à tɨ̀gə a abô. 31 A kɨ̂ mbə nɨ a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ mə, nɨ̀ bə yə tâ ɨ̀nnù juà ɨ̀ ka mfɛꞌɛ boŋ nɨ̀ zi mə nòò ànnù nɨfɔ̀ Nwî à kòòntə̀ mə̂. 32 Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, kaa nɨ̀wàà nɨ bə̂ nuà nɨ ka waꞌà tsyà tɨ ghə̂ ɨ̀nnù ma jû tsɨ̀m ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂. 33 Àbùrə̀ bo ǹsyɛ̂ ka yǐ tsyà, lâ kaa tâ nɨ̀ghàâ na nɨ̀ waꞌà tsyà.

A kuꞌunə mə ta nɨ̀ ka ntswe nɨkərə̀

34 “Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu ntsuu mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû muu bo bɨ̀ noò ghùù siꞌi siꞌi kɨ fa nloŋ annǔ mɨjɨ bo bɨ̀ a ŋka nnô, bo bɨ̀ ɨ̀nnù jìi mə ɨ nwùgə̀ nɨ̂ ghuu fàa mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀ aa boŋ ǹjwi mà ya ɨ̀ ka yǐ wìꞌìkə̌ tswa ghuu tsǒ mâtaà. 35 Ǹloŋ mə ǹjwi mà ya ɨ̀ ka yǐ zì aa a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ tswe fàa atu nsyɛ aà. 36 Nɨ̀ ka nstwe nɨkərə̀ a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀mə̀, ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwî mə mbə a fa mɨ̀tɨ̀ɨ̀ mìi mə mbə nɨ̀ yî ŋ̀khə ɨnnù ma jû tsɨ̀m mə ɨ ka yǐ kɨ fɛ̀ꞌɛ̀ aà, tǎ bàŋnə təə a nsi Mu Ŋù.”

37 Yesu à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ nɨ̀ghàà nɨ Nwî a ndâmàꞌanwî a njwî tsɨ̀mə̀. M̀baŋnə ŋghɛ̀ɛ̀ ǹlɛ nɨ̂ ǹtaꞌa yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Olive aa nɨ̀tugə̀. 38 Tsiꞌǐ a mbàꞌa mbàꞌà bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lɛ sɨ zǐ a ndâmàꞌanwì a nyuꞌu ànnù yìi mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aà.

22

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntaŋə annǔ atu Yesu aà

(Mt. 26.1-5; Mk. 14.1-2; Jn. 11.45-53)

1 Nòò ŋ̀kùrə̂ àbaa tɨ kɔꞌɔ wa, noò wa yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Passa aa, à lɛ ŋkùꞌù, 2 bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bɨ kâ m̀bɔꞌɔ bə̀ bya ntɨgə nlɔɔ nɨ̂ àjàŋ mə bɨ ka ŋeꞌesə zwitə Yesu.

Àjàŋ yìi mə Judas a lɛ mbii mə yu ka fèè Yesu aà

(Mt. 26.14-16; Mk. 14.10-11)

3 Satan à lɛ ŋkuu a atoꞌo Judas wa yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Iscariot aà, m̀bə ŋ̀gàŋyəgə̂nnù Yesu wa yì mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bya nɨ̀ghûm ǹtsò baa aà. 4 Judas à lɛ nlò ŋ̀ghɛɛ yi, ŋ̀ghɛɛ ntaŋtə bo bɨ̀ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌanwì bo bɨ̀ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmbɛ̂ ǹdâmàꞌa Nwì a ajàŋ yìi mə yu ka fèè Yesu a mbo bo aà. 5 Bo lɛ nnaŋsə ndorɨtə tsiꞌì m̀bə̂ ànnù, m̀bii mə bo ka fa ŋkabə ghu mbô. 6 Judas à lɛ ŋkɨ mbii, ǹtɨgə nlɔgɨnə ŋka nlɔɔ nɨ̂ mânjì yìi mə mbə yu feè Yesu a mbo bo tɨ ghə̀ mə bə̀ zî.

Àjaŋ yìi mə Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgənnu ji lɛ njɨ mɨjɨ mə Passa aà

(Mt. 26.17-25; Mk. 14.12-21; Jn. 13.21-30)

7 Ǹjwi ɨ̀ lɛ ŋkùꞌù àjàŋ mə bɨ taŋtə annǔ njwî Abaa tɨ kɔꞌɔ, ŋ̀wa nɨ̂ mû m̀bînjə̀rə̀ Passa aa, 8 Yesu a too Peta bo Jɔn, ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ghɛɛ ntaŋtə mɨjɨ mɨ Passa, a ajàŋ mə bìꞌinə̀ ka jɨ aà.”

9 Bo betə̀ yi mə, “Bìꞌi ghɛɛ taŋtə aa fə ɛ?”

10 Yesu a kwiꞌi a mbo mə, “A ajàŋ mə nɨ ka kɨ kuu ghɛ̀ɛ a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa aa, nɨ ka yə ŋû tâ à beꞌe àntɔ̀ɔ̀ ŋ̀kì, nɨ̀ yə, nɨ̀ yoŋə̀ yi nyoŋ ŋkuu a nda yìi à ka kuu ghu aà. 11 Nɨ̀ kuu nɨ̀ swoŋ a mbo m̀bɔ̂ŋ ǹda wa mə, ‘Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnnù à bètə mə, ǹjaꞌà ǹda yìi bìꞌi bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ja ka jɨ Passa ghu aa ɨ̀ fə̀ aa ɛ?’ 12 Boŋ à ka dɨ̀ꞌɨ njaꞌà ǹda yì ŋwè yî mɔ̀ꞌɔ a ndəŋ yìi mə ǹjoo ɨ tswe ghu aa tâ nɨ̀ naŋsə.”

13 Bo lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyə ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m tsiꞌì wa ajàŋ mə Yesu à lɛ nswoŋ a mbo bo aa, ntɨgə nnaŋsə njoo njɨ Passa jyâ.

Ǹtarə Mmàꞌàmbî

(Mt. 26.26-30; Mk. 14.22-26; 1 Kor. 11.23-25)

14 Nòò ǹjɨ Passa wa à kùꞌù mə̂, Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji bo tswê a atu atɛtɛ̀, 15 a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ ghɨ̀rə naŋsə nlɔɔ mə mə jɨ mɨjɨ mɨ Passa biꞌinə̀ ɨ bɔ̌ŋ yə ŋgɨꞌɨ̀. 16 Mə̀ swoŋ a mbo bù mə kaa mə̀ ka yi waꞌà mɨjɨ mà mû bù ǹjɨ ɨ yweꞌe a noò yìi mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî a ka yǐ zǐ tâ ǹjiꞌì ànnù yìi bɨ jɨ ghu aa tâ ɨ̀ naŋsə nlaa.”

17 Yɛɛsɔ̂ à lɔgə̀ ǹdɔ̂ŋ mɨ̀lùꞌù m̀fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì ǹswoŋ mə, “Nɨ̀ ko nno ŋkwɛrɨnə nɨ yu. 18 Mə̀ swoŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə, kaa mə̀ ka yǐ waꞌa mɨlùꞌù bû ǹno, ǹyweꞌe noò yìi mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî a ka yǐ zì aà.”

19 A tɨgə̀ m̀bu nlɔ̀gə abaa, mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, m̀batə mfa a mbo bo, ǹswoŋ mə, “À nɨ̂ ɨ̀bɨ̀ɨnû gha ɨ ghuà, yìi mə̀ ka fa a atu bù aà. Nɨ̀ tɨgə ŋghɨrə ma mùu ajàŋ ŋ̀waꞌatə nɨ̂ ghâ.” 20 Tsiꞌì maa ajàŋ, a kɨ̂ m̀fa ndɔŋ ya a mbo bo a noò mə bo jɨ̀ mə̂ mɨjɨ mya màŋsə̀ aa, nswoŋ mə, “Ǹdɔŋ yulà, à nɨ̂ àkàà yî fii yìi mə Nwì à wàrə bǔ bo nɨ̂ àləə nû ya yìi mə bɨ ka saansə a atu bù aà.

21 “Lâ, yə̂ nɨ̀, ŋù yìi mə à fèe gha aa, à tswe fàa atu atɛtə̀ ǹjɨ biꞌi yu, 22 Lâ ànnù ma yû a ka yə Mu ŋù aa tsiꞌǐ ajàŋ yìi mə bɨ lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ ntaŋtə nləə aà, lâ ŋ̀gɨꞌɨ yì ǹswèrə̀ a nu ŋù yìi mə à fèe yi aà.”

23 Bo lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə mbetə nlɔɔ a tɨtɨ̀ɨ bo mə m̀bə a naŋsə̀ m̀bə aà wò yìi mə mbə à ghɨrə̀ ma yu ànnù aa lɛ!

À jàŋ yìi mə àswuŋnə̀ à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹloŋ ànnǔ ŋù yìi mə à nɨ ŋû yì ŋwè aà

24 Àswùŋnə̀ a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu, bo lɔɔ̀ nɨ̀ ǹzi mə ŋù yìi mə à nɨ ŋû yì ŋ̀wè àkɔꞌɔ̀ntsɨrə a tɨtɨ̀ɨ bo aa nɨ̂ wò ɛ? 25 Yesu a swoŋ a mbo mə, “Bɨ̀fɔ̀ bɨ bɨ̂tɨzî Nwî bo buꞌutə bə̂ byaa laa bùꞌùtə̀. Bɨ twoŋə̀ nɨ̀ bɨ̀tà bɨ alaꞌà byaa laa nɨ̂ ŋ̀gǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀bɔ̀ŋə̀. 26 Lâ tâ à tsuu maa ajàŋ bə a mbo bù. A kuꞌunə mə ŋù yìi mə à nɨ akɔꞌɔ̀ntsɨrə a tɨtɨ̀ɨ bù aa tâ à bə tsiꞌì tsǒ mûŋkhə yìi mə à kə̀ꞌə nsɨgə nlwiꞌisə. Tâ bɨ̀tsyàsə̀ a tɨtɨ̀ɨ bù bɨ̀ bə tsiꞌì tsǒ ŋ̀gàŋəfàꞌà. 27 A ghàꞌàtə wò aa ɛ? Ŋù yìi mə à tswe a atu atɛtə̀ ǹjɨ aa kə̀ ŋù yìi mə a tsyàsə̀ mɨjɨ aa ɛ? A laa mə à nɨ ŋù wa mə à tswe njɨ aà. Lâ mə̀ bàŋnə ntswe a tɨtɨ̀ɨ bù aa tsiꞌì tsǒ ŋù ǹtsyàsə mɨjɨ̂.

28 “Nɨ̀ tswè mə̂ biꞌinə̀ a mûm ŋ̀gɨꞌì ǹtsɨ̀m yìi mə mə yə aà. 29 Tsǒ mə Taà ghà à fà mə̂ mɨdaꞌa a mbo mə̀ mə tâ mə̀ ka nsaꞌa mbi yù aa, mə̀ kɨ mfa ma myaà mɨ̀dàꞌà a mbo bù. 30 Nɨ̀ ka yǐ kɨ jɨ kɨɨ nno a atu atɛtə̌ mə̀ a mûm ànnù nɨfɔ̌ mə̀. Nɨ̀ ka yǐ kɨɨ ŋŋaŋnə nɨ̂ ɨ̀bə̀rə̀ ɨ kɨ saꞌa nɨ̂ ɨ̀tsə baIsrael jya nɨ̀ghûm ǹtsò baà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nswoŋ mə Peta à ka tuu yi aà

(Mt. 26.31-35; Mk. 14.27-31; Jn. 13.36-38)

31 “Simon, Simon, yuꞌutə̂! Satan à lɛ mbetə mə yu yweꞌetə ghuu tǎ səgə ghuu tsǒ abaa, 32 lâ mə̀ tsàꞌàtə̀ mə̂ Nwî a atu wò, Simon, mə tâ àbìintɨɨɨ̀ yo tsuu lǒ bɔrə. Bɛɛ ò bə̀ŋkə gho mbɨ̀ɨ̀ a nu mə̀, ò lɨgɨ̀nə̀ ǹnɨŋ mɨdaꞌa a nu bɨ̀lɨ̂m bô.”

33 Peta a kwiꞌi mə, “Mmàꞌàmbî, mə̀ tàŋtə mə mə̀ ka kuu atsaŋ bìꞌiò, ɨ kɨɨ kwo biꞌiò.”

34 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Mə̀ swoŋ a mbo wò Peta mə, m̀bɔŋ tâ àŋkə̀gə̀ à tɔŋ nɨ̂tugə sìi, boŋ ò tùù mə̂ gha ŋ̀gàà ji tarə nswoŋ mə kaa ò sɨ̀ gha zî.”

Ànnù yìi mə mbə bɨ ghɨrə̀ a noò ŋ̀gɨꞌɨ aà

35 Yesu a betə ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Nòò wa mə mə̀ lɛ ntoo ghuu nswoŋ a mbo bù mə nɨ̀ tsuu abɔsà lɔ̀gə, ǹtsuu abàà lɔ̀gə̀, ŋ̀kɨ tsuu ntam nlɔ̀gə aa, nɨ̀ lɛ mbaa mboŋə ayoò yì tsu aa ɛ?”

Bo kwiꞌi mə, “Ŋ̀gaŋ.”

36 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Lâ, tsɨ̂tsɔ̀ŋ ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ àbɔsà yi nɨ̂ àbàa yi aa, tâ à lɨgɨnə nlɔ̀gə̀. Ŋù yìi mə à sɨ̀ nɨ munwî ǹtsò tswe aa, tâ à fee akûtə̀ yi nyuu ghu. 37 Ǹloŋ mə, mə̀ swoŋ a mbo bù mə, annù yuà yìi mə aŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aa mə: ‘À yə̂ ŋ̀gɨꞌɨ tsiꞌì tsǒ ŋ̀gàŋmbùꞌû ɨ̀nnù jî bɨ’ aa, ka bòòntə̀ m̀bɨꞌɨ ŋgaà yà, ǹloŋ mə ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀nnǔ tsɨ̀m jìi mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ m̀bɨꞌɨ ŋgaà yà aa ɨ kà mə̂ aa mfɛꞌɛ mbòòntə̀.”

38 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ swoŋ mə, “Yə̂, bɨ̀munwi bɨ ntsò bi baa bɨ̂ bulà, M̀màꞌàmbî.”

A kwiꞌi mə, “Wa a kùꞌù mə̂.”

À àjàŋ mə Yesu à lɛ ntsàꞌàtə̀ Nwì a atu Ntaꞌa Olive aà.

(Mt. 26.36-46; Mk. 14.32-42)

39 Yesu à lɛ màꞌàtə̌ njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà Yerusalem m̀fɛꞌɛ yi, tsiꞌǐ ajàŋ yìi mə à lɛ sɨ ghaꞌasə ŋghɨrə aà, m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ yi a atu ntaꞌa Olive. Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ lɛ nyòŋə̀ yi bo bo kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀ ghu. 40 À kɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ ŋ̀kuu ghu, nswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ka ntsaꞌatə Nwî tǎ waꞌà a ŋkɨ̀rə̀ Satan lô ŋ̀wo.”

41 À swòŋ mə̂ laà, m̀maꞌatə waa ŋghɛntə, àghaꞌa a bɔɔ̀ ǹsaꞌatə tsiꞌì mûntsìrə̂, ǹswɛtə mɨkuꞌutə̂ mi a nsyɛ, ǹtsàꞌàtə̀ Nwî 42 ǹswoŋ mə, “Taà, m̀bə ò bii boŋ ò tse kwɛrə ndɔ̂ŋ ŋ̀gɨꞌɨ yù a mbo mə̀ ǹlɔꞌɔsə. Lâ mə kɔ̀ŋ aa a ŋghɨ̀rə bə̂ ànnù yìi mə o lɔ̀ɔ̀ aà; kaa waꞌà bə à yìi mə mə lɔ̀ɔ̀ aa bə̂.” 43 Angel à lɛ nlò a aburə nsɨgə mfa mɨtɨ̀ɨ̀ ghu mbô, [ 44 Tsǒ mə ntɨɨ̀ yi ɨ lɛ mburə nluu nɨ̂ àjəŋnə̀ aa, a bû ŋ̀gaansə mɨtɨ̀ɨ̂ mi ŋkuꞌusə ntsàꞌàtə̀ Nwî tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ nɨ̀tɨ̀ɨ̀, ǹlɨgɨnə, àlɨ̀gɨ̀nə̀ yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ghu nu aa a tɨgə̀ ǹsɨgə ntsɨɨŋkə, mbə tsǒ ɨ̀tàa aləə̀.]*

45 À lò mə̂ wa adɨgə ntsàꞌàtə Nwì m̀bɨɨ nzì fu wa mbɛ̀ɛ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya, ǹyə waa bɨ bwii nloŋ mə àjəŋnə̀ yìi mə a lɛ nluu a ntɨɨ bo aa a lɛ ŋghɨ̀rə̀ bo bɔrə̀. 46 A betə̀ a mbo bo mə, “Nɨ bwii aa àkə̀ aa ɛ? Nɨ̀ bɨɨnə ntswe ŋka ntsaꞌatə Nwî tǎ waꞌà a ŋkɨ̀rə̀ Satan lô ŋ̀wo.”

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntswa Yesu aà

(Mt. 26.47-56; Mk. 14.43-52; Jn. 18.3-12)

47 Yesu à kà mə̂ aa ŋghaa laà, kaa mburə tɨ màŋsə̀, ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ ywunə̀ ǹzi, Judas, ŋù yì mɔ̀ꞌɔ wa tɨtɨ̀ɨ ŋgàŋyəgə̂nnù Yesu jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa, à lɛ mbə yu yìi mə à lɛ ntsyǎ mbìì yàà, ǹdɨꞌɨ nɨ̂ mânjì a mbo bo. Judas à zì mə̂, ǹtsya ŋghɛ̀ɛ̀ a mbɛ̀ɛ Yesu mə yu nɔŋ mɨghə̀gə̂ mi. 48 La Yesu a betə ghu mbo mə, “Judas, ǹnɔ̌ŋ mɨ̀ghə̀gə̀ mɨ Mu Ŋù à laa mbə mânjì yìi mə ò tse tsyà ghu ɨ fèè yi aa ɛ?”

49 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jya jìi mə bo bɨ̀ Yesu lɛ ntswe aa, bɨ yə̀ mə annù yìi mə a lɛ ntswe ghu aa, mbetə yi mə, “M̀màꞌàmbî, o lɔ̀ɔ mə tâ bìꞌì to waa nɨ bɔɔnwi biꞌi aa ɛ?” 50 Ŋù nɨ̀bǒ wàà yî mɔ̀ꞌɔ a burə̀ ǹlɔgə munwi ŋkwyɛ atôŋnə̌ abùꞌu ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè yî màꞌà ghu nlɔꞌɔsə.

51 Lâ Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Wa a kùꞌù mə̂!” Ŋ̀ghɛnsə abô yi mmɔɔntə atôŋnə̀ ŋû wa ghu ŋghurə yi.

52 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bya bo bɨ̀ a mbo bɨ̀tsyàsə̀ bɨ ŋgǎŋmbɛ̂ ǹdâmàꞌanwì bya nɨ a mbo bɨ̀tà bɨ alaꞌa bya bìi mə bɨ lɛ nzì a ntswa yu aa mə, “Nɨ̀ zi nɨ̀ nwi ntsò a bɔ̀ꞌɔ nɨ mɨ̀buꞌu aa a ntswa mə̀ tsǒ nɨ̀ zi a mbaŋnə àŋgâmɨghee aa ɛ? 53 Tɨgə mə̀ kɨ̀ sɨ tswe biꞌinə̀ a ndâmàꞌanwì aa tsiꞌǐ njwi njwi aa ɛ? Tɨgə boŋ nɨ̀ lɛ mbaa ntswa gha aa maà noò. Lâ tsɨ̀tsɔ̀ŋ à nɨ nòò ghùù, nòò yìi mə ŋù wa yìi mə a saꞌa mfii ɨdɨ̀gə̀ à fa mɨdaꞌa a mbo bù aà.”

Àjàŋ yìi mə Peta à lɛ ntuu Yesu aà

(Mt. 26.57-58,69-75; Mk. 14.53-54,66-72; Jn. 18.12-18,25-27)

54 Bɨ lɛ ntswa Yesu ǹlɔgə yi ŋghɛɛ nɨ ghu a ndùgə ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè. Bɨ lɔ̀gə̀ mə̂ yi ŋka ŋghɛɛ nɨ ghu aa, Peta a tɨgə̀ ǹyoŋə, ǹyoŋ aa tsiꞌǐ a sàꞌa aghaꞌà. 55 Bɨ lɛ ŋŋètə mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ ǹsàŋàbɛ̀ɛ̀ yâ, Peta a yôŋ ǹtɨgə ŋghɛɛ tsitə bə̂ bya bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa, bo bo tɨgə̀ ǹyɔꞌɔtə. 56 Ŋ̀gàŋàfàꞌa ŋgàŋmàꞌa Nwì wa yì màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ à yə̀ mə yi a tswê wa adɨgə mɔꞌɔ aa, ǹtɛꞌɛ miꞌì mi ghu nu nlìì, ǹswoŋ mə, “Ŋù ghulà mə, à ghɨ̀rə ŋkɨ tswe bo bɨ̀ Yesu!”

57 Lâ Peta a tuu nswoŋ mə, “Màŋgyɛ̀, tsiꞌì ǹzî yi, kaa mə̀ sɨ̀ yi burə nzi zi!”

58 Mu fɨ̀bàŋtə̀ à bù mə̂ ŋ̀ghə̀ə kɨ bə, ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a yə̂ Peta, ǹswoŋ mə, “Tɨgə ò bə aa ŋù nɨ̀bò wàà yî mɔ̀ꞌɔ aa ɛ?”

Lâ Peta a kwiꞌi mə, “M̀bâ ghulà, wa kaa mə̀ sɨ̀ ghu bə̂!”

59 Nòò à bù mə̂ ǹtsya yî m̀fùùrə̀, ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a bû ǹzi nlɨ̀gɨ̀nə̀ ǹswoŋ tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ mə, “Tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə̀, ŋù ghûlà à ghɨrə ntswe bo bɨ̀ Yesu, ǹloŋ mə à nɨ mu Galilea aà!”

60 Lâ Peta a kwiꞌi mə, “Kaa mə̀ sɨ̌ annù yìi mə o ghàà ǹswoŋ aa zî!”

Tsiꞌì maa noò mə à kà mə aa kwiꞌi laa, àŋkə̀gə̀ a tɔŋə̀. 61 M̀màꞌàmbi a karɨkə̀ yi ntɛꞌɛ miꞌì mi ntsinə nlii Peta, Peta a waꞌatə̀ ànnù ya mə Mmàꞌàmbî à ghɨrə nswoŋ ghu mbo aa mə, “M̀bɔŋ tâ àŋkə̀gə̀ à tɔŋ ŋgaa ji baa nɨ̂tugə sìi, lɛ boŋ ò tùù mə̂ ghâ ŋ̀gàà ji tarə̀!” 62 Peta à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹghɛɛ a abɛɛ, ǹnaŋsə nyəꞌə tsiꞌǐ mbə̂ ànnù.

À àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋka ŋwyɛ nɨ̂ Yesu ŋ̀ghɔɔ nɨ̂ yi aà

(Mt. 26.67-68; Mk. 14.65)

63 Bə̀ bya bìi mə bɨ lɛ sɨ bɛ nɨ̂ Yesu aa bɨ lɛ sɨ tɨgə ŋwyɛ nìi ŋ̀kɨɨ ŋghɔɔ nìi. 64 Ǹlɔgə atsə̀ꞌə̀ ŋ̀kwerə miꞌì mi ghu, m̀betə nìi mə, “A gho aa a ghɔ̀ɔ̂ wò? Twi ŋû yìi mə à ghɔ̀ɔ gho aà!” 65 Bo lɛ ŋkɨ mbu nswoŋ ɨnnù jî ghàꞌàtə̀ m̀bəgɨtə yi ghu.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ Yesu ǹzi nɨ ghu a nsi ŋgǎŋndasaꞌa aà

(Mt. 26.59-66; Mk. 14.55-64; Jn. 18.19-24)

66 Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂ bɨ̀tà bɨ alaꞌa nɨ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì a bɔ̀ꞌɔ nɨ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ boòntə̀, bɨ lɔgə̀ Yesu ǹzi nɨ ghu a nsi ŋgǎŋndasaꞌà. 67 Bo betə̀ ghu mbo mə, “Ò laa mbə Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa aa ɛ? Bɛɛ ò bə aa ghu, ò swoŋ bìꞌì yuꞌù!”

A kwiꞌi mə, “Mə̀ tɛ̀ꞌɛ swoŋ a mbo bù boŋ kaa nɨ̀ sɨ̀ biì. 68 Kə̀ m̀bə mə̀ tɛꞌɛ mbetə ghu nɨ̂ àbetə boŋ mbə kaa nɨ̀ waꞌà kɨ̀ ŋ̀kwiꞌi. 69 Lâ ǹlɔgɨnə sii, Mu Ŋù à ka tswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ Nwì yìi à tswe nɨ mɨ̀dàꞌà aa nî màꞌà.”

70 Bo bɨtsɨ̀m bɨ betə̀ mə, “Ma la a bə mə ò nɨ Mu Nwì aa ɛ?”

A kwiꞌi mə,“Nɨ̀ swòŋ mə!”

71 Bo tɨgə̀ ǹswoŋ mə, “Kaa bìꞌì sɨ bɨ̂yəfə bi dàŋ bu nlɔ̀ɔ̀! Tsiꞌì bìꞌì, bìꞌì yùꞌù mə yìꞌi ŋgaa annù yìi mə à swǒŋ aà.”

23

Àjàŋ yìi mə bɨ̀ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ Yesu a nsi Pilato aà.

(Mt. 27.1-2; Mk. 15.1-5; Jn. 18.28-38)

1 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ bya bɨ̀tsɨ̀m ɨ bɨɨ̀nə̀ ǹlɔgə Yesu ŋ̀ghɛɛ mfa a mbo Pilato 2 ǹlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka nɨŋ ɨnnù ghu nû: “Bìꞌì lɛ ntswa mbâ ghû a buurə̀ nɨ̂ àlaꞌa, ǹswoŋə nɨ a mbo bə̀ mə tâ bo tsuu bɨ̂tâx a mbo Kaisa kɨ tu; ŋ̀kɨɨ nswoŋə nɨ mə yu laa mbə Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa yìi à nɨ mfɔ̀ aà.”

3 Pilato a tɨgə̀ m̀betə yi mə, “Ò bə aa mfɔ̀ baYuda aa ɛ?”

Yesu a kwiꞌi mə, “Ò swòŋ mə̂ maa ajàŋə̀!”

4 Pilato a bû ǹswoŋ a mbo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa mə, “Kaa mə̀ sɨ̌ njiꞌì ànnù yìi mə mbə mə̀ nɨ̂ŋ ɨsaꞌa a nu ŋù ghu aa zî.”

5 Bo bû ŋ̀kweensə nswoŋ tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ mə, “Ɨ̀nnù jìi mə a dɨ̀ꞌɨ̀ aa, ɨ ghɨ̀rə̀ mə̂ bə̀ tɨgə̀ ǹyɔŋə mbùùrə̀ nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ a mbùꞌù àlaꞌa Yudea ntsɨ̀mə̀. À lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ aa a Galilea, à kɨ̀ mə̂ ǹtɨgə nzi faà tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀.”

À àjàŋ mə bɨ lɛ nlɔ̀gə Yesu ŋ̀ghɛɛ nɨ ghu a mbo Herod aà

6 Pilato à tɨ̀ mə yuꞌu maa ajàŋ, m̀betə mə, “Ŋù ghuà à nɨ mu Galilea ɛ?” 7 À tɨ̀ mə yuꞌu mə Yesu à lɛ nlò aa wa mbùꞌù àlaꞌa mə Herod à lɛ sɨ saꞌa aa, ǹtoo yi a mbo Herod, yìi mə à lɛ ntswe a Yerusalem maa noò aà. 8 Herod à lɛ ndorɨtə siꞌi a nyə Yesu, ǹloŋ mə à lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ nyuꞌu ɨnnù tsiꞌì tɛ̀tɛ̀ ǹloŋ ŋgaà yì ǹtɨgə nlɔɔ nɨ̂ ǹyə̂ yi aà. À lɛ sɨ waꞌatə nɨ mə Yesu à ka ghɨ̀rə alènsə̀ yî mɔꞌɔ̀. 9 Maa ajàŋ, Herod a tɨgə̀ m̀betə ɨbetə̀ jî ghàꞌàtə̀ a mbo Yesu. Kaa Yesu a waꞌà yî tsu kwiꞌì. 10 Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bɨ fɛꞌɛ̀ ǹzi ntəə a mbìì, ǹnaŋsə nnɨŋ ɨnnù jî tɨ̀ɨ̀ tɨɨ a nu Yesu. 11 Herod bo bɨ̀ bɨ̀sogyɛ̀ bi bɨ lɔgɨ̀nə̀ ntɨgə ntsaꞌa nɨ̂ Yesu ŋ̀kɨɨ ŋwyɛ nii; ǹlɔgə atsə̀ꞌə̀ yî sɨgɨ̀nə̀ m̀maꞌa ghu nu, m̀bu ntoo yi fu a mbo Pilato. 12 Ǹlɔgɨnə maa njwi, Herod bo Pilato bo boònsə̀ ǹtɨgə mbə ɨkaꞌa, ǹloŋ mə à lɛ tɨ bəə aa bo bânə̀.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntsə̀rə̀ mə bɨ̀ zwitə Yesu aà

(Mt. 27.15-26; Mk. 15.6-15; Jn. 18.28-38)

13 Pilato a tɨgə̀ ǹtwoŋ bɨlɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì, bo bɨ̀ bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa bo bɨ̀ bə̀ bya, 14 ǹswoŋ a mbo bo mə, “Bù ghɨrə nzì nɨ ŋù ghû ǹswoŋ mə a bùùrə ɨdɨgə. Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, mə̀ lèntə̀ mə annù yi faà, a nsi bù, ǹyə mə kaa à sɨ̌ annù ya yì tsu mə bǔ nɨŋə ghu nu aa fànsə̀. 15 Herod à lɛ ŋkɨ nyə mə kaa à sɨ̌ annù yî tsu fânsə̀, m̀bu ntoo yi fu a mbo bìꞌinə̀. Kaa ŋù ghû à sɨ̌ annù yî tsu yìi mə a kuꞌunə mə mbə bɨ zwitə̀ yi ghu aa fànsə̀. 16 Maa ajàŋ, mə̀ ka ghɨ̀rə bɨ̀ ghɔɔ yi ntɨgə mmaꞌatə yi tâ à ghɛɛ.” (( 17 À lɛ swoŋ laa nloŋ mə a yi mbə ma mùu njwî ɨ̀kòò aa bə̀ betə a fiꞌisə̀ ŋ̀gàŋàtsaŋ yì m̀fùùrə̀ m̀fa a mbo bo.))*

18 Ǹnɔ̀ɔ̀ wa tsiꞌì tsɨ̀m ɨ yəꞌə̀ ǹswoŋ mə, “Zwitə yi! Fiꞌisə Barabas, mfa a mbo bìꞌì.” 19 (Bɨ lɛ nɨŋə Barabas a ndâtsaŋ aa nloŋ mə à lɛ ghɨ̀rə̀ àlaꞌa a buùrə̀, bə̀ tɨgə̀ ǹto ntuu nɨ̂ Kaisa, a kɨ̂ ǹzwitə ŋû.)

20 Pilato à lɛ nlɔ̀ɔ̀ mə yu fiꞌisə Yesu; maa ajàŋ, a bû ǹtsaꞌasə nnɔ̀ɔ̀ wâ. 21 Bo bâŋnə̀ ǹtɔŋnə nswoŋ mə, “Kwèèntə̀ yi! Kwèèntə̀ yi!”

22 Pilato a swoŋ a mbo bo a nɨ̂ ŋ̀gaa yìi mə ɨ̀ yweꞌe ji tarə aa mə, “Nɨ lɔ̀ɔ̀ mə bɨ̀ kweentə yi aa a ya? Ànnù yî bɨ yìi mə à bùꞌù aa à nɨ̂ àkə̀ aa ɛ? Kaa mə̀ sɨ̀ ghâ ànnù yìi mə à ghɨ̀rə mə mbə bɨ zwitə̀ yi aa yə̂! Mə̀ ka ghɨ̀rə tâ bɨ̀ ghɔɔ yi mmaꞌatə.”

23 Lâ bo bû ŋ̀kuꞌusə ntɔŋnə ghaa bə nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ mə tâ bɨ̀ kweentə Yesu, bo ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀ka ntɔŋnə nyweꞌe a noò yìi mə Pilato à lɛ mbii mə bɨ̀ kweentə yi aà. 24 Pilato a tɨgə̀ ǹswoŋ mə tâ bɨ̀ ghɨrə annù ya yìi mə bo lɛ sɨ betə aà.

25 A fiꞌisə̀ ŋû wa mə bo lɛ sɨ betə aa, wa yìi mə bɨ lɛ nnɨŋ a ndâtsaŋ nloŋ mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ àlaꞌa a buùrə̀, a kɨ̂ ǹzwitə ŋû aà, m̀baŋnə mfa Yesu a mbo bo mə̂ bo ghɨrə ajàŋ yìi mə bo lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ aà.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ Yesu a ati bàŋnə̀bàŋnə̀ aà

(Mt. 27.32-44; Mk. 14.21-32; Jn. 19.17-27)

26 Bɨ̀sogyɛ̀ bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ Yesu ŋ̀ghɛɛ nɨ ghu, bɨ kà mə̂ aa ŋghɛɛ aa, mbòò Simon ŋù Cyrene, yìi à lɛ sɨ kwɛɛ nìi a afɔ̀ aà. Bo lɛ ntswa yi, m̀beꞌesə yi nɨ̂ àbàŋnə̀ bàŋnə̀ Yesu ya, ŋghɨ̀rə̀ a tɨgə̀ ǹyoŋə ghu njɨ̀m.

27 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɛ sɨ kɨɨ nyoŋə nii; bàŋgyɛ̀ bî mɔꞌɔ bɨ lɛ ntswe a tɨtɨ̀ɨ bo, ǹyəꞌə nɨ̂ Yesu, ǹtɔŋnə mboꞌo tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀. 28 Yesu a bəŋkə̀ yi nyə waa nswoŋ mə, “Bàŋgyɛ̀ bɨ Yerusalem! Nɨ̀ tsee bə̂ gha kɨ yə̀ꞌə̀, nɨ̀ ka nyəꞌə bə̂ ɨ̀bɨɨnû ghuu bo bɨ̀ bɔɔ̀ buu. 29 Ǹloŋ mə nòò yì mɔ̀ꞌɔ a zì mə bə̀ ka yǐ tɨgə swoŋə nɨ mə, ‘A bɔ̀ŋə ànnù bâŋgyɛ̀ bìi mə bɨ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà nɨ bɔɔ tswə̂ aà, tsiꞌì bìi mə bɨ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ bɔɔ bì bɔrə kweꞌe aà, kə̀ kɨ nnɔŋsə aà!’ 30 À nɨ nòò wa mə bə̀ ka yǐ tɨgə swoŋə nɨ a mbo mɨ̀ntaꞌa mə, ‘Wǒ a nu bìꞌì!’ Ɨ kɨɨ swoŋə nɨ a mbo mɨ̀ntaꞌa mì kə̀gə mə, ‘Lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ yiꞌi!’ 31 Ǹloŋ mə m̀bə bɨ ka ŋghɨrə laà nɨ̂ àtì yî fwɛ, boŋ bɨ ka yǐ tɨgə ghɨ̀rə̀ aa mə a kə a noò yìi mə àtì ya a yòò mə̂ aa ɛ?”

32 Bɨ lɛ ŋkɨ mfiꞌisə ŋgàŋəfànə̀ ji baa a ŋkwèèntə waa bɨ̀ Yesu. 33 Bɨ ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹyweꞌe wa adɨgə mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ “Àkwɛ̀ɛ atu” aa, ŋ̀kwèèntə̀ Yesu ghu bo bɨ̀ ŋ̀gàŋəfànə̀ jya ji baà, yì m̀fùùrə̀ ghu mbɛ̀ɛ̀ a bô ŋ̀kwàbə̀, yì mɔ̀ꞌɔ ghu mbɛ̀ɛ̀ a bô màꞌà. 34 Yesu a swoŋ mə, “Taà, lìꞌìnə ɨfansənnù jyaa! Ǹloŋ mə kaa bo sɨ̌ annù yìi mə bo ghɨ̀rə̀ aa zî aà.”

Bɨ lɛ nyàtə ɨtsə̀ꞌə̂ ji a tɨtɨ̀ɨ bo ǹtumə nɨ̂ ɨ̀bìrə̀ ghu. 35 Bə̀ bya bɨ lɛ ntəə wa adɨgə nyə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi ɨ lɛ sɨ fɛ̀ꞌɛ̀ aà; la bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa bɨ baYuda bɨ lɛ sɨ bàŋnə̀ ŋ̀wyɛ nìi nswoŋə nɨ mə: “À lɛ nyweensə nɨ̂ badàŋ, tâ à yweensə ɨbɨɨnû yi la tsɨ̀tsɔ̀ŋə̀ mə m̀bə a bə Àyɔꞌɔ̀ Nwì yìi mə Nwì à lɛ ntsɔꞌɔ aà!”

36 Bɨ̀sogyɛ̀ bya bɨ lɛ sɨ kɨɨ ŋwyɛ nɨ̂ yi; ǹtɨgə ŋghɛɛ mfa mɨlùꞌù mî tsə̀ꞌə̀ ghu mbô, 37 ǹswoŋ mə, “Yweensə ɨbɨɨ nû ghô mə m̀bə ò bə Mfɔ̀ baYuda!”

38 Bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə annù m̀bɛɛ wa atu ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ ghu atu mə: “À nɨ M̀fɔ̀ baYuda à ghuà.”

39 Ŋ̀gàŋàfànə̀ wa yì mɔ̀ꞌɔ a kɨ̂ m̀bəgɨtə Yesu ǹswoŋ mə: “Ò laa waꞌǎ Ayɔꞌɔ̀ Nwì wa bə aa ɛ? Yweensə ɨbɨɨnû gho ŋkɨ nyweensə yiꞌi!”

40 Yì mɔ̀ꞌɔ wa à bâŋnə̀ ŋ̀wenə yi, ǹswoŋ mə, “Ò sɨ Nwî bɔꞌɔ aa ɛ? Bɨ ghɨrə ntsə̀rə ɨsaꞌa gho aa a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ tsǒ yi. 41 Bɨ ghɨrə ntsə̀rə̂ yiꞌiǒ ɨsaꞌa aa ɨ kuꞌùnə̀ nɨ̂ ànnù yìi mə sɨ̀ lɛ ŋghɨ̀rə̀ aà; lâ ŋ̀ghɛɛ nɨ yu, kaa à sɨ̌ annù fânsə̀.” 42 A tɨgə̀ m̀bu nswoŋ a mbo Yesu mə, “Ò yi ò waꞌatə̀ gha mbǎ Yesu, wa noò yìi mə ò ka yǐ zì tsǒ m̀fɔ̀ aà!”

43 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Mə̀ swɔ̀ŋə a mbo wò tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə, tsiꞌì sìi, ò ka ghɨ̀rə tswe a pàràdisò biꞌiò.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋkwo aà

(Mt. 27.45-56; Mk. 15.33-41; Jn. 19.28-30)

44 Nòò à sìꞌì mə̂, ɨ̀tugə ɨ fii ŋkusə alaꞌà tsɨ̀m ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe a nɨ nòò ǹyəŋ nòò. 45 Àtsə̀ꞌə̀ ya yìi mə a lɛ ŋkwàsə mûm ǹdâmàꞌanwì aa, a lɛ mbòꞌònə̀ a tɨtɨ̀ɨ̀. 46 Yesu a tɔŋnə̀ ǹyəꞌə nɨ̂ tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ mə, “Taà, mə̀ nɨ̀ŋ mə azwì ya a mbo wò!” À swòŋ mə̂ laà, ǹtɨgə ntsɨɨ.

47 Àtu bɨ̀sogyɛ̀ ya a yə̀ mə annù yìi mə a fɛꞌɛ aa, ŋ̀ghaꞌasə Nwî, ǹswoŋ mə, “Tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, à lɛ mbə aa ŋû yìi ɨnnǔ ji tsinə!”

48 Bə̀ bya bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ mbòò a nyə̂ ànnù yìi mə à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa, bɨ lɛ nlò ntɨgə ŋkwɛɛ waa a ndùgə bo, ŋ̀wɛtə mbô myaa nloŋ mə mɨ̀ntɨɨ̀ myaa lɛ nluu nɨ̂ àjəŋnə̀ aà. 49 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ nzi Yesu aa, bo bɨ̀ bàŋgyɛ̀ bya mə bɨ lɛ nlǒ a Galilea ǹyoŋə yi aa, bɨ lɛ ntəə a sàꞌa aghaꞌa nyə annù ma yâ.

A ajàŋ yìi mə bɨ lɛ ntwiŋə Yesu aà

(Mt. 27.57-61; Mk. 15.42-47; Jn. 19.38-42)

50 Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Joseph, m̀bə ŋû yî mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋndasaꞌa, m̀bə ŋù yî sɨ̀gɨ̀nə̀ yìi mə ànnù yi lɛ ntsinə, bə̀ kɨɨ mbɔꞌɔ nìi. 51 Kaa à lɛ ŋwaꞌǎ annù ya mə bɨ lɛ ntsə̀rə̀ ŋ̀kɨ ghɨrə aa, biì. À lɛ nlǒ a alaꞌa Arimathea, a mbùꞌu Yudea, ǹyuꞌutə nɨ̂ ànnù nɨ̀fɔ̀ Nwî. 52 À lɛ ntɨgə ŋghɛɛ a mbɛ̀ɛ Pilato, m̀betə aku Yesu ya mə yu lɔ̀gə ɨ ghɛ̀ɛ twiŋə. 53 Ǹtɨgə nsɨgɨsə akû yi ya a nsyɛ, ǹlɨm nɨ̂ àtsə̀ꞌə̀ yî fùꞌù yî sɨgɨ̀nə̀, ŋ̀ghɛɛ nnɨŋ yi a mum nɨ̀syɛ̀ nìi mə à lɛ ntoŋ a mum alâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀, kaa bɨ burə̀ tɨ̀ ŋû ghu twiŋ aà. 54 Ǹjwi mà yû ɨ̀ lɛ mbə aa njwi yìi bə̀ lɛ sɨ naŋsə nɨ̂ ǹjoo nloŋ mə njwîŋgɔ̀ŋ ɨ̀ lɛ ntɨgə ŋkuꞌu aà.

55 Bàŋgyɛ̀ bya mə bɨ lɛ nlǒ a Galilea ǹyoŋə Yesu aa, bɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ bo bɨ̀ Joseph, ǹyə nɨsyɛ̀ nya mə bɨ lɛ nnɨŋ aku Yesu ghu aa bo bɨ̀ àjàŋ yìi bɨ lɛ nlə̀ə̀ yi aà. 56 Bo lɛ ntɨgə ŋkwɛɛ ŋghɛɛ a ndùgə̀, ǹtaŋtə mɨghurə mì lùmtə̀ nɨ̂ ǹjoo aghɔ̀ꞌɔ̀ ŋ̀ghɛɛ a nɔꞌɔ ɨ̀bɨɨnû Yesu wa ghu.

À bə̀ mə̂ wa njwîŋgɔ̀ŋ bo mɨɨ̀ntə̀, a ajàŋ yìi mə nɔ̀ŋsə̀ à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ aà.

24

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo aà

(Mt. 28.1-8; Mk. 16.1-8; Jn. 20.1-10)

1 À lò mə̂ m̀bə tsiꞌǐ a tɨ̀tugə a mbàꞌa mbàꞌà a njwî yì ǹtsyàmbìì a mûm ŋ̀gyà bàŋgyɛ̀ bya bɨ fɛꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ wa ntsù nɨsyɛ̀, bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ aa, ntugɨtə mɨghurə mì lùmtə̀ mya mìi bo lɛ nnaŋsə aà. 2 Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂, ǹyə mə bɨ tìì mə̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ya mə ɨ̀ lɛ ntswe wa ntsù nɨsyɛ̀ aa nlɔ̀ꞌɔ̀sə̀. 3 Bo lɛ ntɨgə ŋkuu ŋghɛɛ wa a mûm nɨ̀syɛ̀ la kaa waꞌǎ aku Yesu ya ghu yə̂. 4 Bo lɛ ntɨgə mbu mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹtəə wa adɨgə, ànnù a tsyâ waa. Bo tə̀ə̀ mə ntɨgə ŋwaꞌa nɨ̂ ànnù ma yû aa, m̀bâŋnə̀ ji baa jìi mə ɨ lɛ ŋwɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ jî fùꞌù jìi mə ɨ lɛ sɨ ŋwèènə̀ tsiꞌì ŋ̀wèènə̀ aa, ɨ wiꞌìkə̀ ǹzi ntəə a mbɛ̀ɛ bo. 5 Nɨ̀bɔꞌɔ nì wè nɨ tswâ bâŋgyɛ̀ byâ, bo tɨgə̀ ŋ̀wo nsɨgɨtə a nsi mbâŋnə̀ jyâ; bo betə̀ waa mə, “Nɨ lɔ̀ɔ̀ ŋû yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀ku bɨ bə̂ aa a ya aa ɛ? 6 Wa kaa à sɨ̀ faà mə tswə̂; à bɨ̀ɨ̀nə̀ mə a nɨwô. Nɨ̀ sɨ̌ annù ya yìi mə à lɛ nswoŋ a mbo bù wa noò mə à lɛ ntswe a Galilea aa burə kɨ waꞌatə aa ɛ? 7 À lɛ nswoŋ mə, ‘Bɨ tswe nɨ̀ m̀fa Mu Ŋù a mbo bə̀ bî bɨ̂, tâ bɨ̀ kweentə yi a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀, lâ tâ à bu mbɨ̀ɨ̀nə̀ fu a nɨwo a nɨ̂ ǹjwi ji tarə̀.’ ”

8 Bàŋgyɛ̀ bya bɨ yùꞌù mə̂ laà, ǹtɨgə mbɔŋ ŋwaꞌatə annù ma ya yìi mə Yesu à lɛ ntɛꞌɛ nswoŋ aà. 9 Ǹtɨgə nlo wa ntsù nɨsyɛ̀ m̀bu mbɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ ɨnnù tsɨ̀m a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jya nɨ̀ghûm ǹtsò mɔ̀ꞌɔ bo bɨ̌ a mbo àbùgə̀ bə̂ bi mɔꞌɔ̂. 10 Bàŋgyɛ̀ ma bû, à lɛ mbə aa, Mary Magdalene, nɨ Joanna, abɔ̀ꞌɔ nɨ Mary ǹdè bɨ̀ Jɛms. Bo ma bû nɨ bàŋgyɛ̀ bî mɔꞌɔ bìi mə bɨ lɛ ntswe bo bo aa, lɛ ntɨgə nswoŋ ɨnnù ma jû a mbo Ŋ̀gǎŋntoo Kristo jya. 11 Lâ bo bâŋnə̀ ǹlentə ɨnnù jya mə bàŋgyɛ̀ bya lɛ nswoŋ aa tsǒ ɨ̀tɨ̀rə̀ ɨ̀nnù, kaa waꞌa waa biì. 12 Lâ Peta a bɨɨ̀nə̀ ŋ̀ka ŋkhə tsiꞌì khə̀, ŋ̀ghɛɛ wa nɨsyɛ̀; ŋ̀ghɛɛ nsɨgɨtə nlii ghu mum, nyə tsiꞌì ɨ̀tsə̀ꞌə̀ jî fùꞌù jya mə bɨ lɛ twiŋ yi ghu aà. Ǹlo ǹtɨgə mbu ŋka mbɨɨ nìi fu, atû yi a burə̀ m̀burə nloŋ annù ya yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aà.

Àjàŋ mə ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu ji baa ɨ lɛ nye yi a mâŋjǐ Emmaus aà

(Mk. 16.12-13)

13 Tsiꞌì maa njwi, ŋgǎŋyəgə̂nnǔ Yesu ji baa ɨ lɛ sɨ ghɛ̀ɛ̀ a nɨkurə nǐ mɔ̀ꞌɔ mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Emmaus aà; a nlǒ a Yerusalem ɨ ghɛ̀ɛ kùꞌu a Emmaus à lɛ mbə tsǒ bɨ̀ malə̀ bi sàmbaà. 14 Bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ aa, ntaŋə nɨ̂ ŋ̀gàn ǹloŋ ɨ̀nnù jya jìi ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aà. 15 Bo kà mə̂ aa ntaŋ ŋgàn ya aa, Yesu yumbɔŋ a zì bo bo tɨgə̀ ŋ̀ghɛnə, 16 Nwì à lɛ ŋkɨ̌ŋ miꞌì myaa mə tâ bo tsuu zi mə à nɨ yu. 17 A betə̀ mə, “Nɨ zìnə̀ ǹtaŋə nɨ̂ ŋ̀gàn ǹswoŋə aa mə akə aa ɛ?”

Bo tɨgə̀ ǹtəə nɨ̂ àjəŋnə̀. 18 Ŋù nɨ̀bò waa yî mɔ̀ꞌɔ, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Cleopas, a betə̀ yi mə, “Ò bə aa ŋ̀gɨ̀ɨ̀ a Yerusalem mə ò sɨ̌ annù yìi mə a kɨ̀ fɛ̀ꞌɛ ghu a nɨ mɨ̀tugə mɨ njwi mulà zi aa ɛ?”

19 A betə̀ waa mə, “Làꞌa annǔ akə aa ɛ?” Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “Ànnù ǹloŋə Yesu mu Nazareth wa, mə à kɨ̀ bə ŋgàŋntoò Nwì, ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jî wè ŋ̀kɨɨ nswoŋə nɨ̂ ɨ̀nnù jî wè a nsi miꞌi Nwì bo bɨ̀ bə̀. 20 Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì biꞌi bo bɨ̀ bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa bɨ kɨ̀ fa yi, bɨ tsərə̀ ɨ̀saꞌà yi mə tâ à kwo, ŋ̀kweentə yi a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀. 21 Bìꞌì lɛ sɨ waꞌatə nɨ mə a ka yǐ tsuꞌu yu ɨ tsuꞌu atu baIsrael. À bə̀ mə njwi ji tarə ajàŋ mə yulà ànnù a kɨ̀ fɛ̀ꞌɛ aa. 22 A mbu ŋghɛ̀ɛ̀ ghu, bàŋgyɛ̀ bî mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bìꞌì bɨ swoŋ annù yî mɔꞌɔ a tsyâ yiꞌi. Bo ghɨrə ŋghɛ̀ɛ̀ wa ntsù nɨsyɛ̀ a tɨ̀tugə a mbàꞌa mbàꞌà, 23 Kaa ŋkɨꞌɨ̌ akû yi ghu yə̂. M̀bu mbɨ̀ɨ̀ ǹtɨgə nswoŋə nɨ mə ǹjə̀ə̀ təə təə ɨ̀ ghɨ̀rə nlɛ waa bo yə̂ baangel bɨ swoŋ a mbo bo mə à tswêntɨ̀ɨ̀. 24 Bə̀ bî mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bìꞌì kɨ̂ ŋ̀ghɛɛ wa ntsù nɨsyɛ̀ ŋ̀kɨ nyə tsiꞌì wa ajàŋ mə bàŋgyɛ̀ bya ghɨrə nswoŋ aa, la kaa waꞌǎ Yesu bâŋnə̀ ǹyə.”

25 A swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ tsɨŋtə aà àkə̀ bə laà aa ɛ? Kaa mbə nɨ̀ waꞌà kɨ̀ ŋ̀waŋsə mbii ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi ŋgǎŋntoo Nwì ɨ lɛ nswoŋ aa ɛ? 26 A lɛ ŋwaꞌa bə aa mə Kristo wa à tswe nɨ̀ ǹyə̂ ŋ̀gɨꞌɨ a nɨ ma juù ɨ̀nnù ɨ kuu a mûm nɨ̀ghaꞌa yu aa ɛ?” 27 A tɨgə̀ ǹlɔgɨnə a nɨ̂ àŋwàꞌànə Moses, nɨ̂ ŋ̀ŋwàꞌànə ŋgǎntoo Nwì tsɨ̀m, ǹtɔꞌɔtə ɨnnù jìi mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ a mûm àŋwàꞌànə Nwî tsɨ̀m ǹloŋ ŋgaà yì aà.

28 Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀kuꞌu wa nɨkurə nìi bo lɛ sɨ ghɛ̀ɛ̀ ghu aa, a ghɨrə̀ tsiꞌì tsǒ yu ka kɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì, 29 bo tswâ yi nswoŋ ghu mbo mə, “Lɛ biꞌinə̀ ǹloŋ mə nòò ŋ̀kwɛ̂fɔ̀ à kùꞌù mə̂, nòò a tsyâ aà.” A tɨgə̀ ŋ̀kuu bo bo tswê. 30 Nòò yìi bo bo kà mə̂ aa njɨ aa, a lɔgə̀ àbaa, nnɨŋ mbɔɔnə ghu, mbatə mfa a mbo bo. 31 Miꞌì myaa ŋaꞌanə̀ bo zi mə à nɨ yu Yesu, a wiꞌìkə̀ m̀bwɛ yi. 32 Bo tɨgə̀ ǹswoŋə bo nɨ bo mə, “Mɨ̀ntɨɨ̀ miꞌinə̀ ghɨrə mbaa kɨꞌɨ̀ khɨ̂ wâ noò mə a ghɨ̀rə̀ ŋ̀ghaa a mbo bìꞌinə̀ a mânjì, ǹtɔꞌɔtə nɨ nɨ̀ghàà nɨ Nwî aa ɛ?”

33 Bo bɨɨ̀nə̀ tsiꞌì maa noò m̀bɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀ fu a Yerusalem, ŋghɛɛ ntsiꞌi ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò mɔ̀ꞌɔ bo bɨ̀ bə̀ bìi bo bo lɛ tswe aà.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋwìꞌìkə̀ nzi a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji aà

(Mt. 28.16-20; Mk. 16.14-18; Jn. 20.19-23; Ɨ̀fàꞌà 1.6-8)

34 Bo swoŋ a mbo bo mə, “Wa Mmàꞌàmbi à bɨ̀ɨ̀nə̀ mə̂ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, à zì mə̂ ǹdɨꞌɨ ɨbɨɨ nû yi a mbo Simon.”

35 Bo lɛ ŋkɨ ntɨgə nswoŋ ɨnnù jya mə ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ a mânjì aa, bo bɨ̀ àjàŋ mə bo lɛ mbù ǹzi yi wâ noò mə à lɛ mbàtə abaa ya mfa a mbo bo aà. 36 Àjàŋ mə bo lɛ mburə kɨ ghàà aa, Yesu yumbɔŋ a wiꞌikə̀ ǹtəə a tɨtɨ̀ɨ bo ((ǹswoŋ mə, “M̀bɔɔnə a mbo bù”)).*

37 Bo lɛ ntsɨ̀gɨ̀nə̀, nɨ̀bɔꞌɔ nɨ tswâ waa, bo waꞌatə̀ mə bo yə aà ŋ̀kû. 38 Yesu a betə̀ a mbo bo mə, “Nɨ bɔꞌɔ aa àkə̀ aa ɛ? Àlɨ̀gɨ̀tə̀ a burə a mɨ̂ntɨɨ bù aa a ya aa ɛ? 39 Yə̂ nɨ̌ mbô ma bo bɨ̀ mɨ̀kòrə̂ mâ. Yə̂ nɨ̌ mə à nɨ tsiꞌì mə̀. Mɔ̀ɔ̀ntə nɨ̀ gha boŋ nɨ̀ ka zi, ǹloŋ mə kaa ŋ̀ku à sɨ̀ nɨ̂ ǹjyǎnu bo bɨ̀ ɨ̀kwɛ̀ɛ̀ tswê tsiꞌì tsǒ mə nɨ̀ yə mə̀ tswê nɨ ju aà.”

40 À lɛ nswoŋ maa ajàŋ aa ndɨꞌɨ mbô mi bo bɨ̀ mɨ̀kòrə̂ mi a mbo bo. 41 Nɨ̀dorə lɛ nluu a ntɨɨ bo siꞌi siꞌi bo waꞌa mə à laà mmɨrə mbə annù aa ɛ! Yesu a betə̀ waa mə, “Nɨ̀ tswe nɨ̀ àyoò tsu faà a njɨ aa ɛ?” 42 Bo fa fɨ̀bwɛ̀ fî làà ghu mbo, 43 a kwɛrə ŋkurə a nsi bo.

44 Ǹswoŋ a mbo bo mə, “Tɨgə àa tsiꞌì ɨ̀nnù jya mə mə̀ lɛ nswoŋ a mbo bù wa noò mə bìꞌinə̀ lɛ ntswe aà. Ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀nnu tsɨ̀m jìi mə bɨ ŋwaꞌanə nloŋ ŋgaà yà a mûm àŋwàꞌànə Moses, nɨ̂ ŋ̀ŋwàꞌànə ŋgǎŋntoo Nwì nɨ bɨ̀Psalm aa, ɨ tswe nɨ̀ m̀fɛ̀ꞌɛ mbòòntə̂.”

45 A tɨgə̀ ŋ̀ŋaꞌa mɨ̂ntɨɨ̀ myaa, ànnù Nwî a naŋsə̀ ǹlaa a atu bo. 46 A swoŋ a mbo bo mə, “Bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa mə, Àyɔꞌɔ̀ Nwì à ka yǐ yə ŋgɨꞌɨ, ɨ yweenə nɨ nɨ̀wo a nɨ̂ ǹjwi ji tarə̂. 47 Tâ bɨ̀ tɨgə swoŋə nɨ̂ ànnù Nwî ŋ̀kɛꞌɛnə nɨ mə tâ bə̀ bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa, tâ Nwì à liꞌinə ɨfansənnù jyaa nɨ̂ Ɨ̀kǔm yi, ǹlɔgɨnə a Yerusalem ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe a ɨtoo ɨtoò. 48 Wa nɨ̀ nɨ bɨ̂yəfə nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû. 49 Mə̀, nɨ̂ àtu ɨbɨɨ nû gha, mə ka too a ayoo ya mə Taà ghà à lɛ ŋkàꞌà mə a ka yǐ sɨgə kuu a nu bù aà. Lâ nɨ̀ ka lɨ̀gɨ̀nə tswe a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa kɨ bɛ ɨ yweꞌe noò yìi mə àdàꞌà a ka lô a aburə ɨ sɨgə ɨ kuu a nu bù aà.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a aburə aà

(Mk. 16.19-20; Ɨ̀fàꞌà 1.9-11)

50 Yesu a lɔgə̀ waa bo bo fɛꞌɛ̀ wa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ŋghɛɛ nyweꞌe a alaꞌa Bethany, a sâŋtə̀ m̀bô mi, nnɨŋ mbɔɔnə a nu bo. 51 À kà mə̀ aa nnɨŋ mbɔɔnə a nu bo aa, bɨ tɨgə̀ ǹlɔgə yi ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ ghu a aburə. 52 Bo tɨgə̀ ŋ̀ghaꞌasə nìi, ntɨɨ̀ waa ɨ luu nɨ̀ nɨ̀dorə, bo tɨgə̀ m̀bù m̀bɨɨ waa fu a Yerusalem. 53 Ǹtɨgə ntswe nɨ a ndâmàꞌanwì a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m, ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ Nwî.

* 2:23 Exod. 13.2,12,15

* 2:24 Lev. 12.8

* 3:6 Yes. 40.3-5

* 4:4 Deut. 8.3

* 4:8 Deut. 6.13

* 4:11 Ps. 91.11-12

* 4:12 Deut. 6.16

* 4:19 Yes. 61.1-2

* 7:27 Mal. 3.1

* 7:41 500 denarii, ŋkabə̀ baGrikia, denarius yî m̀fùùrə̀ a lɛ mbə ŋkabə̀ ŋgàŋàfàꞌà a atû ǹjwî.

* 9:55 ŋ̀wàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ ɨ kuꞌusə yuà ànnù: “Kaa nɨ̀ sɨ̌ mbuu azwì yìi mə nɨ̀ tswe nɨ yuu aa zî; ǹloŋ mə kaa Mu Ŋù à lɛ ŋwaꞌà zì aa a ta ŋgɨꞌɨ a nu bə̀, à lɛ mbàŋnə̀ zi aa a nyweensə bə̀.”

* 10:35 2 denarii, ŋkabə̀ baGrikia, ǹdùû yi ɨbə tsǒ ŋkabə̀ ŋ̀gàŋàfàꞌà ǹjwi ji baà.

* 17:21 kə̀ “a mum bù”

* 17:36 Kaa àtɨɨ ma yû a sɨ̀ a mûm ŋ̀ŋwàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ tswê.

* 18:20 Exod. 20.12-16; Deut. 5.16-20

* 19:13 mina: ŋkabə baGrikia. Mina yî m̀fùùrə a lɛ mbə tsiꞌì tsǒ 10,000 frs. cfa.

* 19:38 Ps. 118.26

* 19:46 Yes. 56.7

* 19:46 Yer. 7.11

* 20:17 Ps. 118.22

* 20:43 Ps. 110.1

* 22:44 Kaa àtɨɨ ma yû a sɨ̀ mûm ŋ̀wàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ tswê.

* 23:17 Kaa àtɨɨ ma yû a sɨ̀ mûm ŋ̀wàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ tswê.

* 24:36 Kaa àtɨɨ ma yû a sɨ̀ mûm ŋ̀wàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ tswê.

Jɔn

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Ǹtoo yì Ǹsɨgɨ̀nə̀ yìi

JƆN

à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aà

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Jɔn mu Zebedee. Yesu à lɛ ntwoŋə yi bo mumaà yi Jɛms aa a aghəŋə ŋkì mɨyaa Galilea, a ajàŋ mə bo bɨ taà wàà lɛ sɨ lə nɨ̂ m̀bwɛ̀ aà. A bə tsǒ ǹdè yì à lɛ mbə Salome (Mk. 15.40). Bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ̂ Jɔn bo mumaà yì Jɛms aa nɨ “bɔɔ bɨ mbə̀ŋə̀”. Jɔn à lɛ mbə “ŋ̀gàŋyəgə̂nnù wa mə Yesu à lɛ kɔ̀ŋə̀ aà.” Jɔn nɨ mumaà yì Jɛms a bɔꞌɔ nɨ Peta, bɨ lɛ mbə bə̂ bi tarə a tɨtɨ̀ɨ bo bya ǹtsò baa mə Yesu à lɛ sɨ ghaꞌa nlɔgə bo bo ŋghɛɛ̀ ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù aà. Paul a twoŋə̀ Jɔn nɨ̂ ǹtəꞌə̀ ŋ̀ghòtə yì mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ jì ji tarə̀ (Gal. 2.9-10).

Jɔn à dɨ̀ꞌɨ Yesu tsiꞌì a nlɔ̀gɨ̀nə̀ mə à nɨ Nɨ̀ghàà nɨ Nwî nìi nɨ lwiꞌi nɨ̂ŋkoŋə aà, ǹlo aa a aburə nsɨgə, m̀bəŋ ntɨgə ŋûmɨ̀sɔ̀ŋ, ǹtswe a tɨtɨ̀ɨ bə̀ (1.14). À lɛ ŋŋwàꞌànə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ma yû aa mə tâ bə̀ bìi mə bɨ twoŋə aa tâ bɨ̀ bii mə Yesu à nɨ Àyɔꞌɔ̀ Nwì, Ŋ̀gàŋywèènsə bə̀ wa mə Nwì à lɛ ŋkàꞌà mə yu ka yǐ too aà, ǹnɨ̌ŋ ntɨɨ̀ waa ghu nu tǎ tswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ (20.31).

Jɔn à nɨ yu yìi mə à nàŋsə ndɨ̀ꞌɨ̀ ŋû yìi mə Yesu à nɨ ghu aà. A mbo bə̀ bìi mə bɨ nɨ̂ŋ ǹtɨɨ̀ waa a nu Yesu aa, bo bɨ̀ a mbo bìi mə bɨ lɔ̀ɔ a nzî yi aa, Yesu à nàŋsə mbə aà wò aa ɛ? Jɔn a swoŋə nɨ mə à nɨ Nɨ̀ghàà nɨ Nwî (1.14); m̀bə Mû ‘Mbînjə̀rə̀ Nwì (1.29); Àyɔꞌɔ̀ Nwì wâ (1.41); Mu Nwì (1.49); ‘Mfɔ̀ baIsrael (1.49); Ŋ̀gàŋywèènsə̂ m̀bî (4.42). Thomas a naŋsə̀ m̀fiꞌisə annù yìi a kɔꞌɔ ntsɨrə a nɨ ŋù yìi mə Yesu à nɨ ghu aa nswoŋ mə: “ ‘Mmàꞌà mbî ghà nɨ Nwì ghà.” Jɔn a swoŋə̀ nɨ mə ɨ̀nnù jî yɛ̌yɛrə bo bɨ̀ ɨ̀nnǔtsyâmbo jìi mə Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aa ɨ lɛ mbə aa ɨ̀lènsə̀, ǹdɨꞌɨ nɨ̂ ŋû yìi mə à nɨ ghu aa tǎ tâ bə̀ yə nnɨŋ ntɨɨ̀ waa ghu nu ɨ yweenə (12.37-43). Jɔn à ŋwàꞌànə̂ ɨ̀lènsə̀ ji sàmbaa jìi mə Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aà.

Jɔn a kɨ̂ ŋ̀ŋwaꞌanə bɨ̂ “Mə̀ nɨ” bî wè bi sàmbaa bìi mə Yesu à lɛ ŋghàà nswoŋə nɨ̂ ŋù yìi mə yu nɨ ghu a mbô m̀bi aà. Yesu a swoŋ mə “Mə̀ nɨ,” “àbaa ntswêntɨ̀ɨ̀” (6.35); “ŋ̀kàꞌa mbî” (8.12); “ǹtsǔnda mbînjə̀rə̀” (10.7); “ǹtsèèmbî yì ǹsɨgɨ̀nə̀” (10.11); “ǹywèènə nɨ nɨ̀wo ŋkɨ mbə ntswêntɨ̀ɨ̀” (11.25); “mânjì, m̀bə annù nɨ̂ŋkoŋ ntswêntɨ̀ɨ̀” (6.14); “àtì mɨlùꞌu yi annù nɨ̂ŋkoŋə̀” (15.1).

A nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ ma yû Jɔn a ghɨrə̀ bɨ yə a laa mə Yesu a nɨ̂ Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù yìi mə bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji bòònsə̀ ǹtswe nɨ̂ ànnù mɔꞌɔ aà. A lɔgə̀ nɨ̂ waa ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù jî tsò ǹtso a mbo bo. Ǹlɔgɨnə a nɨ ɨlə̀nsə̀ 13-17, Yesu a ghotə̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ndɨꞌɨ nɨ̂ waa, ntaŋtə nɨ̂ waa nloŋə noò yìi yu ka màꞌàtə̂ wa ɨ bǔ bɨ̀ɨ̀ fu a mbɛ̀ɛ Taà yì. Ǹswoŋə nɨ mə tâ bo tsuu kɨ jəŋnə̀ kə̌ kɨ bɔꞌɔ (14.1-6) ǹloŋ mə yu ghɛ̀ɛ a mbɛ̀ɛ Taà yì aà. Ŋ̀ghaa a mbo bo, ǹdɨꞌɨ nɨ̂ waa nɨ̂ ànnǔ ntsàꞌàtə Nwì, m̀burə nlɔgə noò ŋ̀ghaa a mbo bo nloŋ Azwì Nwî (14-16), Àzwi yî Làà yìi mə yu ka yǐ too tâ à lo a mbo Tà ǹzi aà. A ka yǐ tɨgə lɔ̀gə abwarə yi, ɨ kɨ ləꞌətə ntɨɨ̀ waa, ɨ kɨ dɨ̀ꞌɨ ɨnnù tsɨ̀m a mbo bo. Bo ka yǐ kɨ ghɨ̀rə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə yu ghɨrə̀ aa, ɨ tɛꞌɛ ghɨ̀rə tsyàtə̀. Ànnù yìi mə a ka ghɨ̀rə tâ mbi bii ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya aa, à nɨ̂ àjàŋə mə mbə bo boònsə̀ waa ntswe nɨ̂ ànnù yì mɔꞌɔ (17.20-26) ŋkɨɨ ŋka ŋkɔŋnə waa bo nɨ bo aà (13.34-35).

A mûm ŋ̀ŋwàꞌànə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə ɨ tsɨ̀m bɨ dɨ̀ꞌɨ ajàŋə mə baYuda lɛ sɨ swùŋnə̀ bo bɨ̀ Yesu, bo tuù nìi aà, lâ bɨ naŋsə yə àyɔ̀ŋ yìi mə a lɛ ntswe a tɨtɨ̀ɨ bo aa a mûm àŋwàꞌànə Jɔn. Bo lɛ sɨ lɔ̀ɔ a ŋgaa jî ghàꞌàtə̀ a nzi ŋù yìi mə à nɨ ghu aà (7.26; 8.25). Lâ a naŋsə̀ ǹtsyanə a mbo bo a mbii mə Yesu à nɨ̂ Àyɔꞌɔ̀ Nwî wâ, ǹloŋ mə à lɛ ŋkwo aà (12.34).

Àkɔ̀ŋnə̀ à nɨ̂ ǹtɨɨ annù yìi mə a tswe nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀, ŋkɨ mbə ayoo yìi mə a lɛ ŋghɨ̀rə̀ Tà a toò yi aà. Nwì à lɛ ŋkɔ̌ŋ mbi siꞌi siꞌi, ǹtoo njoŋ Mû yì mə à sɨgə nyweensə bə̀ bìi bɨ nɨ̂ŋ ǹtɨɨ̀ waa ghu nu aà (3.16). À nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ yìi mə à tswe nɨ yu a nu Tà aa mə a kɨɨ ntintə nìi mə tâ yù yuꞌunə Taà yì, m̀fa nɨghaꞌa ghu mbô. Àâ ǹjiꞌì ànnù yìi mə yu lɛ nzì ghu aà (12.27), a ŋghɨrə annù yìi mə Tà à lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ aà, ŋ̀kwo a atu bə̀, ǹtsya Satan yìi mə a saꞌa mbi yù aà (12.23-33). Nòò yìi mə bɨ ka yǐ ŋɛɛ yi a ndəŋ ɨ kwèèntə̀ yi aa, yu ka swùŋtə̀ bə̂ bɨ̀tsɨ̀m ɨ fa a mbo Tà (12.32). Ma la a bə mə ànnù nɨwo Kristo à nɨ mâ ànnù a mûm ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ Jɔn. Ma mùu ajàŋ a tɨgə̀ ǹnaŋsə nlɔgə noò, a nlwìꞌìsə, ŋ̀ŋwaꞌanə ajàŋ yìi mə Yesù à lɛ nyə ŋgɨꞌɨ, bɨ zwitə yi a Yerusalem aa (18-19), bo bɨ̌ a ajàŋ mə à lɛ mbù m̀bɨɨnə, ǹdɨꞌɨ ɨbɨɨnû yi a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji, ŋ̀kuꞌusə nɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa aà (20-21).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌì ànnù àŋwàꞌànə̀ yû 1.1-18

2. Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì nɨ̂ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ntsyàmbìì 1.19-50

3. Ɨ̀fàꞌâ Yesu a tɨtɨ̀ɨ bə̀ 2.1—12.50

4. Ŋ̀gyà yî ǹlwìꞌìnjɨ̀m a Yerusalem bo bɨ̀ maa mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌa 13.1—19.42

5. Àjàŋ mə Mmàꞌàmbi à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo, ǹdɨꞌɨ ɨbɨɨnû yi a mbo bə̀ aà 20.1-31

6. Ǹlwìꞌìsə̂ ànnù: àjàŋ mə à lɛ mbu ndɨꞌɨ ɨbɨɨnû yi a Galilea aà 21.1-25

1

Nɨ̀ghàà nìi mə nɨ fa ntswêntɨ̀ɨ̀ aà

1 Nɨ̀ghàà lɛ ntswe a nlɔ̀gɨ̀nə̂, nɨ̀ghàà ma nû nɨ lɛ ntswe aa bo Nwì a nlɔ̀gɨ̀nə̀. Nɨ̀ghàà nya nɨ kɨ̂ m̀bə Nwî. 2 Nɨ̀ghàà nyâ lɛ ntswe bo Nwì a nlɔ̀gɨ̀nə̀. 3 Nwì à lɛ nnaŋsə njoò tsɨ̀m ǹtsya aa a njɨ̌m nɨ̀ghàà ma nû. Kaa àyoò tsu a sɨ̀ tswê mə Nwì à lɛ naŋsə tɨ nu. 4 Ǹtswêntɨ̀ɨ̀ ɨ̀ lɛ sɨ fɛ̀ꞌɛ̀ aa a nɨ nɨ̀ghàà ma nû. Ǹtswêntɨ̀ɨ̀ ya ɨ zî nɨ̂ ŋ̀kàꞌà a mbo bə̀. 5 Ŋ̀kàꞌà wa ɨ ta a mûm m̀fiì ɨ̀dɨ̀gə̀, lâ kaa m̀fìì ìdɨ̀gə̀ ɨ̀ lɛɛ̀ waꞌà bwɛtə̀.*

Ɨ̀fàꞌà Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì

6 Nwì à lɛ ntoo ŋû yî mɔ̀ꞌɔ ɨ̀kǔm yi ɨ bə Jɔn. 7 À lɛ nzì a mbə ayəfə nloŋ ŋkàꞌà wâ bo bɨ̀ a nswoŋ ànnù yìi mə yu lɛ nzi nloŋ yi aa, tâ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m yuꞌu, ǹtsya ghu njɨ̀m nnɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa ghu nû. 8 Yu yumbɔŋ kaa à lɛ waꞌǎ ŋkàꞌà wa bə̂, lâ ǹzi aa a mbə àyəfə a mbo ŋ̀kàꞌà wâ. 9 Ŋ̀kàꞌa annù nɨ̂koŋ wa ɨ ghûlà, m̀bə ŋkàꞌà yìi mə ɨ zǐ a mûm m̀bi, ǹta ŋkeꞌetə nɨ̂ bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀ aà.

Àjàŋ yìi mə Yesu Kristo à lɛ nzì fàa mbi bɨ tuù yi aà

10 Nɨ̀ghàà nya nɨ lɛ ntswe a mûm m̀bî, la ka mə Nwì à lɛ nnaŋsə njoò tsɨ̀m ǹtsya aa ghu nu aa, kaa m̀bi ɨ waꞌà yi bâŋnə̀ ǹzi. 11 À lɛ nzì a alaꞌa yu, la kaa bə̀ bi bɨ waꞌà yi kwɛrə̀. 12 A mbo bə̀ bìi mə bɨ lɛ ŋkwɛrə yi, ŋkɨ nɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa ghu nu aa, a fâ àdàꞌà mə tâ bo tɨgə mbə bɔɔ bɨ Nwî bî jwě jwe. 13 Kaa bɨ lɛ waꞌà bɔɔ bɨ Nwî bə aa ajàŋ yìi mə ŋù mɨ̀sɔ̀ŋ a jwe mu a mûm ǹjyǎnu aa, kə̌ ajàŋ yìi mə ŋùmbâŋnə̀ a lɔ̀ɔ̀ aa bə̂, ǹloŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ yumbɔŋ à lɛ ntɨgə ŋghɨrə mə tâ bo bə bɔɔ̀ bî.

Nɨ̀ghàà nìi mə nɨ lɛ mbəŋ ntɨgə ŋûmɨ̀sɔ̀ŋ aà

14 Nɨ̀ghàà nya lɛ mbəŋ ntɨgə ŋûmɨ̀sɔ̀ŋ, ǹluu nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ bo bɨ̀ ànnù nɨ̂ŋkoŋ, ǹtɨgə ntswe a tɨtɨ̀ɨ bìꞌì. Biꞌì lɛ nyə nɨghaꞌà ni nî ŋ̀wèènə̀, nɨ̀ghaꞌa nìi mə à lɛ ŋkwɛrə a mbo Tà, Nwìŋgɔ̀ŋ, tsiꞌì tsǒ njoŋ Mû yi aà.

15 Jɔn à lɛ mbə ayəfə, ǹswoŋə nɨ̂ ànnù ǹloŋ ŋgaà yì, ǹtɔŋnə tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ nɨ mə, “à nɨ yu wa yìi mə mə̀ lɛ sɨ ghàà a mbo bù ǹloŋ yi, nswoŋə nɨ mə, yu yìi mə a yòŋə a njɨ̌m mə aa, à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyàtə̀ ghâ, ǹloŋ mə à lɛ mfòò ǹtswe mbɔŋ tâ bɨ̀ jwe ghâ.”

16 Ǹyoŋə nɨ̂ àjàŋ yìi mə à lùu nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ aa, à nɨ̀ŋ mə mbɔɔnə a nu bìꞌinə̀ bɨ tsɨ̀mə̀. M̀fa nɨ̂ m̀bɔɔnə a mbo bìꞌinə̀ a ayòŋnə̀ nɨ àyòŋnə̀.

17 Nwì à lɛ ntsyà aa a mbo Moses m̀fa nɔ̂ŋsə̀ a mbo bìꞌinə̀, lâ ɨ̀bɔ̀ŋ bo bɨ̀ ànnù nɨ̂koŋ a bâŋnə̀ ǹzi aa a njɨ̌m Yesu Kristo. 18 Kaa ŋù tsù à lɛɛ̀ waꞌà Nwî yə̂. À kɨ mmɛ̌ tsiꞌì ǹjoŋ Mû yì yìi mə, à tswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ Taà yì aa, mə à ghɨrə mə tâ bɨ̀ zi yi.

Ǹtoo yìi mə Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̀ a ŋkì à lɛ nzì nɨ yu aà

(Mt. 3.1-12; Mk. 1.1-8; Lk. 3.1-18)

19 Yulà à nɨ̂ ɨ̀nnù yìi mə Jɔn à lɛ nswoŋ tsǒ àyəfə a noò yìi mə bɨ̀tsyàsə bɨ baYuda bìi mə bɨ lɛ ntswe a Yerusalem bɨ lɛ ntoo ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì jî mɔꞌɔ bo bɨ̀ bɔɔ bɨ Levi mə tâ bɨ̀ ghɛɛ mbetə Jɔn mə, “Ò bə aa wò aa ɛ?”

20 Jɔn à lɛ mfa àkwiꞌi a mbo bo a fɛꞌɛ̀ ǹlaa. Ŋ̀ghaa tsiꞌì nɨ̀ ǹsi nɨ̀ ǹsi nswoŋ mə, “Kaa mə̀ sɨ̌ Ayɔꞌɔ̀ Nwì wa bə̂.”

21 Bo ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì m̀betə yi mə, “Ò tɨgə̀ m̀bə aa wò aa ɛ? Ò bə aa Elijah aa ɛ?” Jɔn a kwiꞌi mə, “Ŋ̀gaŋ kaa, mə̀ sɨ̀ yu bə̂.” Bɨ bû m̀betə yi mə, “Ò bə aa ŋ̀gàŋntoò Nwì wa mə bɨ yuꞌutə aa ɛ?” Jɔn a kwiꞌi mə, “Ŋ̀gaŋ.”

22 Ŋ̀gǎŋntoo jya ɨ ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ mə, “Tɨgə nswoŋ ŋû yìi mə ò nɨ ghu aà ǹloŋ mə bìꞌì tswe nɨ̀ m̀bɨɨ nɨ̀ àkwiꞌi ŋkɨ̀ɨ̀ a mbo bə̀ bìi mə bɨ too yiꞌi aà. Ò swǒŋ mə akə nloŋ atu ɨbɨ̀ɨnû gho aa ɛ?”

23 Jɔn a fa àkwiꞌi a mbo bo nyoŋə nɨ̂ ànnù yìi mə a tswe a mûm àŋwàꞌànə ŋ̀gàŋntoò Nwì Yesaiah aà:

“ ‘Mə̀ nɨ̂ ǹjì ŋù mɔ̀ꞌɔ yìi mə a tɔŋnə a atu ntaꞌa mɨ̀wɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ ǹswoŋə nɨ mə,

Nɨ̀ naŋsə mânjì M̀màꞌàmbî ŋ̀ghɨrə tâ à tsinə!’ ”*

24 Ǹtoo jya mə baFarɨsai lɛ ntoo a mbo Jɔn aa, 25 ɨ tɨgə̀ m̀betə yi mə, “M̀bə ò tsuu aa Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa bə, ǹtsuu Elijah bə, ǹtuu ŋ̀gàŋntoò Nwì wa kɨɨ bə, ò tɨgə̀ m̀murə nɨ̂ bə̀ a ŋkì aa a ya aa ɛ?”

26 Jɔn a kwiꞌi a mbo mə, “Mə murə bə̂ aa tsiꞌǐ ŋkì, lâ yu wa mə à təə a tɨtɨ̀ɨ bù aa, kaa nɨ̀ sɨ̀ yi zî. 27 Ka mə à yòŋə a njɨ̌m mə̀ aa, kaa mə̀ sɨ̀ kuꞌùnə̀ mə mbə mə̀ fɛ̀ɛ̀ mɨ̀ŋkɨ̀rə̀ mɨ ntâm mi.”

28 Ɨ̀nnù ma jû ɨ̀ tsɨ̀m ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa a alaꞌa Bethany, a mbɛ̀ɛ̀ àghəŋə ŋkì Jordan, a njii nsàꞌà nòò, a adɨgə yìi mə Jɔn à lɛ sɨ murə bə̂ ghu a ŋkì aà.

Mûmbînjə̀rə̀ Nwì wâ

29 Àbɛ̀ɛ̀ a kà mə aa mfuꞌu Jɔn a yə̂ Yesu a zî ghu mbɛ̀ɛ̀, a swoŋ mə, “Nɨ̀ yə Mûmbînjə̀rə̀ Nwì wâ, yìi mə a bèꞌe ɨbɨ mbî ǹtsɨ̀mə̀ ǹlɔꞌɔsə aà! 30 À nɨ yu wa yìi mə mə̀ lɛ sɨ ghàà ǹloŋ ŋgaa yì aà, mə, ‘Ŋù mɔ̀ꞌɔ a yòŋə a njɨ̌m mə̀ yìi mə à tsyàtə ghâ, ǹloŋ mə à lɛ ntswe mbɔŋ tâ bɨ̀ jwe gha aà.’ 31 Tsiꞌì mə̀mbɔŋ kaa mə̀ lɛ waꞌà yi zî, ka mə mə̀ lɛ nzì m̀murə nɨ̂ bə̌ a ŋkì a ŋghɨ̀rə mə tâ baIsrael bɨ̀ zi yi aà.”

32 Jɔn a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a mbə ayəfə a nɨ̂ ànnù yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹloŋ Yesu aà: “Mə̀ yə̂ Àzwì Nwî a lô a aburə tsiꞌì tsǒ bugɨrəmɨ̀kuu nsɨgə ntswe ghu nû. 33 Kaa mə̀ lɛ ŋwaꞌà zi mə à lɛ mbə yu ma wâ, lâ Nwì yìi mə à lɛ ntoo gha mə tâ mə̀ ka murə nɨ̂ bə̀ a ŋkì aa, boŋ à lɛɛ̀ ǹswoŋ a mbo mə̀ mə, ‘Ŋù yìi mə ò yə Azwì Nwì a lo a aburə nsɨgə ntswe ghu nu aa, à nɨ yu wa yìi mə à ka kɨ murə bə̂ aa bə a mûm Àzwì Nwî.’ ” 34 Jɔn a tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ mə, “mə̀ yə̀ mə̂, ŋ̀kɨ mbə ayəfə mə à laa mbə Mu Nwì.”

A ajàŋ mə Yesu à lɛ ntsɔꞌɔ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ji ntsyàmbìi aà

35 Àbɛ̀ɛ̀ a lò mə̂ m̀fuꞌu, Jɔn a bû ǹtəə bô ŋ̀gǎŋyəgə̂nù ji ji baa, 36 ǹyə Yesu a kâ ǹtsya a swoŋ mə, “Nɨ̀ yə Mû M̀bînjə̀rə̀ Nwì wâ!”

37 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Jɔn jya ji baa bɨ yùꞌù mə̂ a swoŋ ma laà aa, nlo ŋghɛ̀ɛ̀ ntɨgə nyoŋə Yesu. 38 Yesu à kà mə̂ aa ŋkarɨkə, nyə ajàŋ mə bɨ yòŋə̀ nìi aa, mbetə waa mə, “Nɨ lɔ̀ɔ̀ aa àkə̀ aa ɛ?”

Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “Rabbi” (ǹjiꞌì nɨ̀ghàà ma nû ɨ bə aa Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù), “o tswe aa a fə aa ɛ?”

39 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ zi nyə.” Bo tɨgə̀ ǹyoŋə yi ŋghɛɛ nyə adɨgə yìi mə à lɛ sɨ tswe ghu aa, bo bo tɨgə̀ ǹsiꞌi maa njwî, ǹloŋ mə à lɛ tɨ bə aa boŋ nòò à tɨgə̂ ǹyəŋə.

40 Ŋù yì mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bo ma bya mə bɨ lɛ nyuꞌu annù ya yìi mə Jɔn à lɛ nswoŋ a mbo bo aa à lɛ mbə Andrew, muma bɨ̀ Simon Peta. 41 Andrew à lò mə̂ a mbɛ̀ɛ Yesu aa, mfòò ǹyə mumaà yì Simon, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Bìꞌì yə̀ mə̂ Ayɔꞌɔ̀ Nwì wa.” (Àyɔꞌɔ̀ Nwì a bə aa Kristo nɨ nɨ̀ghàà nɨ Grikia.) 42 Andrew à kà mə aa maŋsə aa, ntɨgə nlɔgə mumaà yi Simon ŋ̀ghɛɛ nɨ ghu a mbo Yesu. Yesu à yə̀ mə̂ yi aa, ǹlii yi a nsi sɨgɨ̀nə̀, ǹswoŋ mə, “ɨ̀kǔm gho à nɨ Simon, mu Jɔn, lâ ǹlɔgɨnə tsɨtsɔ̀ŋ, bɨ ka tɨgə twoŋə nɨ̂ gho nɨ Cephas.” (Cephas ghû à kɨ mbə aa Peta, ǹjiꞌì ɨ̀kùm ghû ɨ̀ bə aa “ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀.”)

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ntwoŋ Philip bo Nathanael aà

43 Àbɛ̀ɛ̀ a kà mə̂ aa mfuꞌu, Yesu a taŋtə̀ a ŋghɛ̀ɛ a Galilea. À kà mə aa ŋghɛɛ aa, nyə Philip a mânjì, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Ka nyòŋə̀ ghâ.” 44 Philip à lɛ nlò aa a Bethsaida, àlaꞌa yìi mə Peta bo Andrew lɛ ŋkɨ mfɛꞌɛ ghu aà. 45 Philip a ghɛɛ̀ ǹyə Nathanael, ǹswoŋ gho mbo mə, “Bìꞌì yə̀ mə̂ ŋû wa mə Moses à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ ǹloŋ ŋgaa yì a nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ nɔ̂ŋsə̀ aà, ŋ̀gǎŋtoo Nwî ɨ kɨ̂ ŋ̀ŋwaꞌanə annù ǹloŋ ŋgaa yì aà. Àa Yesu mu Joseph ŋù Nazareth.”

46 Nathanael a betə ghu mbo mə, “M̀bə ànnù yî sɨgɨ̀nə̀ yî tsu a fɛꞌɛ̀ a alaꞌa Nazareth aa ɛ?” Philip a kwiꞌi ghu mbo mə, “Zǐ nyə̂.”

47 Yesu à yə̀ mə̂ Nathanael a kâ ǹzi a mbɛ̀ɛ yu aa, a swoŋ nloŋ ŋgaa Nathanael mə, “Nɨ yə mu baIsrael yî ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, yìi mə kaa àbaŋnənnù kaa a sɨ̀ ghu nu tswə̂ aà!”

48 Nathanael a betə̀ yi mə, “Ò tsyà aa mə akə nzi gha aa ɛ?.” Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Mə̀ ghɨrə nyə gho wa noò mə ò ghɨ̀rə ntswe wa a njiꞌì àtǐ figə̀ m̀bɔŋ tâ Philip à zi ntwoŋə gho aà.”

49 Nathanael a swoŋ gho mbo mə, “Rabbi, wa ò nɨ Mu Nwì! Ò nɨ M̀fɔ̀ baIsrael!”

50 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ò bii maa ajàŋ aa nloŋ bə mə mə̀ swǒŋ mə mə̀ ghɨrə nyə gho wa noò mə ò ghɨ̀rə ntswe wa a njiꞌì àtì figə̀ aa ɛ? Ò ka yə ɨnnù jî wè jìi mə ɨ tsyatə ma yû!” 51 A ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ a mbo bo mə, “Mə swoŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋ a mbo bù mə, nɨ̀ ka yə tâ àbùrə̀ à ŋaꞌanə, tâ baangel bɨ Nwî tâ bɨ̀ ka ŋkɔꞌɔ ŋkɨɨ nsɨgə a nu Mu Ŋù.”

2

Nɨ̀yɔꞌɔ nya a Cana

1 Ǹjwî ɨ tsyà mə ji baa, nɨ̀yɔꞌɔ nɨ tswê a Cana a alaꞌa Galilea. Ǹdè bɨ̀ Yesu à lɛ ntswe wa adɨgə nɨyɔꞌɔ̀. 2 Bɨ lɛ ŋkɨ ntwoŋə Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnû ji ma mùu adɨgə nɨyɔꞌɔ̀. 3 Bɨ nò mə̂ mɨlùꞌù mìi mɨ lɛ ntswe wa adɨgə nɨyɔꞌɔ aa màŋsə̀, ǹdè bɨ Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Kaa bo sɨ̀ nɨ mɨ̀lùꞌù bû ǹtswe.”

4 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Màŋgyɛ̀, kaa ò sɨ̀ nɨ̂ ǹswoŋə̂ ànnù yìi mə mə̀ ka ghɨ̀rə̀ aa tswê. Kaa nòò ghà à burə tɨ̀ kùꞌù.”

5 Ǹdè bɨ̀ Yesu a swoŋ a mbo bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ jɛꞌɛ nɨ̂ bə̀ wa adɨgə nɨyɔꞌɔ aa mə, “Bɛɛ a swoŋə annù yìi mə à swòŋ aa, nɨ̀ ghɨrə̀.”

6 Bàntɔ̀ɔ̀ bìi mə bɨ lɛ naŋsə nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ aa, bɨ lɛ ntəəntə ghu; àntɔ̀ɔ̀ wa yì m̀fùùrə̀ a burə̀ m̀faŋ mbə ajàŋ yìi mə mbə ŋ̀kì ɨ kuu ghu bɨ̂gallon tsiꞌì tsǒ mɨ̀ghum mi mbaa, kə̀ mɨ̀ghum mi ntarə mbɔŋ nluu. Ǹloŋ mə annù Nwî baIsrael a tswe nɨ̀ bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ nloŋ ajàŋ yìi mə bɨ sìꞌìtə nû jyaa aà. 7 Yesu a swoŋ a mbo bə̀ bya mə bɨ lɛ sɨ jɛꞌɛ nɨ̂ bə̀ aa mə, “Lwensə nɨ̀ bântɔ̀ɔ̀ bù nɨ̂ ŋ̀kì!” Bo lwensə̀ bântɔ̀ɔ̀ bya nɨ̀ ŋ̀kì ɨ kɔꞌɔ nluu ntɨgə nlərə. 8 A bû ǹswoŋ a mbo bo mə, “Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, tuꞌutə̂ nɨ̀ ŋ̀kì wa yǐ mɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀ m̀fa nɨ̀ a mbo ŋù yìi mə a taŋtə nɨyɔꞌɔ nù aà.” Bo tɨgə̀ ǹtuꞌutə nlɔgə ŋghɛ̀ɛ̀ m̀fa ghu mbô. 9 A yweꞌetə̀ ŋ̀kì wâ, yìi mə a tɨ bə aa boŋ ɨ bə̀ŋ mə̂ ǹtɨgə mɨlùꞌù aà, ǹyweꞌetə, kaa waꞌǎ adɨgə yìi mə mɨ̀lùꞌù mya mɨ lo ghu aa zî (lâ bə̀ bya mə bɨ lɛ ntuꞌu ŋkì wa aa lɛ nzi). À ywèꞌètə̀ mə̂, ǹtwoŋə ndoo mûŋgèn wa 10 ǹswoŋ ghu mbo mə, “Bɨ fòò m̀fa aa mɨ̀lùꞌù mìi mə mɨ naŋsə mbɔ̀ŋ aa mə tâ bɨ̀ no, bɛɛ mə bə̀ ghɨrə naŋsə nno nyurə, bɨ tɨgə̀ m̀bɔŋ lɔ̀gə̀ mìi mə mɨ sɨ̀ naŋsə̀ m̀bɔŋ aa nzì nɨ mu. Lâ ò ghɨ̀rə̀ mə̂ m̀baŋnə nlə̀ə̀ mɨlùꞌù mìi mə mɨ bɔŋ mbɔ̀ŋ aa, mbɔŋ ntɨgə zì nɨ mu bə tsɨ̀tsɔ̀ŋ!”

11 Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə alènsə̀ ma yû, mə a lɛ mbə alènsə̀ yi yî ǹtsyambìì aa, a Cana, a alaꞌa Galilea. À lɛ ghɨ̀rə̀ ma yuà àlènsə laa ndɨ̀ꞌɨ̀ nɨghaꞌà ni, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ nɨŋ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa ghu nû.

12 Ma yû a tsyà mə̂, Yesu, nɨ̂ ǹdè yì nɨ bɔɔ bɨ maà bi bi mbâŋnə̀, a bɔ̀ꞌɔ nɨ̂ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji, lô ǹsɨgə ŋghɛɛ a Kapernaum, ǹtswe ghu njwi jì tsu mbɔŋ bǔ lǒ kɔꞌɔ ghɛ̀ɛ̀ a Yerusalem.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋkɔꞌɔ ghɛɛ a ndâmàꞌanwì aà

(Mt. 21.12-13; Mk. 11.15-17; Lk. 19.45-46)

13 Ǹjwî ǹjɨ Passa baYuda ɨ̀ lɛ ntɨgə a abô, Yesu a tɨgə̀ ǹlo ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem. 14 À kɔ̀ꞌɔ̀ mə̂, ŋ̀kuu ŋghɛɛ a mûm ǹdâmàꞌanwì, ǹyə bə̂ bɨ feè nɨ̂ nàà, nɨ̂ m̀binjə̀rə̀ nɨ bɨ̀bugɨrəmɨ̀kuù ghu; ŋ̀gǎŋkwensə ŋkabə ɨ kɨ̂ ǹtswe ghu yaa ŋgaa nɨ̂ ŋ̀kabə̀ yàà a atu ɨtɛtə̀. 15 Yesu a ghɛɛ̀ ǹlɔɔ mɨ̂ndɨgə, ntwɛɛ, ŋghɨrə aŋkaàntə̀ ghu, ŋ̀ghɛɛ mfurə naà jya ghu mə tâ ɨ̀ fɛꞌɛkə wa a ndâmàꞌanwì. M̀furə mbinjə̀rə̀ jya bo bɨ̀ ǹnàà jya, ǹtii ɨtɛtə̌ ŋgǎŋkwensə ŋkabə jya mmàꞌànə̀, ǹjaꞌa ŋkabə yàà yâ. 16 Ǹswoŋ a mbo bə̀ bya bìi mə bɨ lɛ sɨ fèə̀ nɨ bɨ̀bugɨrəmɨ̀kuu aa mə, “Nɨ̀ lɔgə mfɛ̀ꞌɛ̀ nɨ bu! Nɨ̀ tsuu tɨgə ghɨ̀rə tâ ǹdâ Taà tɨgə adɨgə mɨtaa!” 17 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ yə̀ mə annù yìi mə Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aa, ŋwaꞌatə ànnù yìi mə a tswe a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî aa mə, “Taà Nwìŋgɔ̀ŋ, mə̀ nàŋsə ŋkɔ̀ŋə annǔ ndâ yô, a tswe a ntɨɨ mə̀ m̀bərə ghu tsǒ mɔꞌɔ!”

18 Bɨ̀tsyàsə̀ bɨ baYuda bya bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa, betə̀ Yesu mə, “Àlènsə̀ yìi mə mbə ò ghɨrə̀ a ndɨ̀ꞌɨ a mbo bìꞌì mə ò tswe nɨ̂ àdàꞌà a ŋghɨ̀rə ànnù yuà yìi mə ò ghɨ̀rə aa, a nɨ yuu aa ɛ?”

19 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Sàꞌâ nɨ̌ ndâmàꞌanwì yulà, boŋ mə̀ ka bǔ bɨ̀ɨ̀nsə̀ fu a njɨ̌m njwi ji tarə̀.”

20 Bo betə̀ yi mə, “Bìꞌì lɔgə aa ɨ̀lòò mɨghum mi nɨkwà ǹtsò ǹtoꞌo a mbɔɔ ǹdâmàꞌanwì yulà ghu! Ò swoŋ mə mbə ò lɔgə̀ ǹjwi ji tarə a mbǔ mbɨ̀ɨ̀nsə̀ ghu fu aa ɛ?”

21 Lâ ǹdâmàꞌanwì yìi mə Yesu à lɛ sɨ swoŋ aa ɨ̀ lɛ mbàŋnə̀ m̀bə aa ɨ̀bɨ̀ɨnû yi. 22 Nòò wa yìi mə Yesu à lɛɛ̀ m̀bɨɨnə nɨwo aa, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ tɨgə̀ ŋ̀waꞌatə mə à lɛ mbaa nswoŋə malâ; ma yû a tɨgə ŋ̀ghɨrə mə tâ bo bii annù yìi mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aa, ŋkɨ mbii annù ya yìi mə Yesu à lɛ nswoŋ aà.

Yesu à zi ajàŋ mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bə aà

23 Nòò wa yìi mə Yesu à lɛ tswe a Yerusalem a njwî ǹjɨ Passa aa, bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɛ nnɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa ghu nû ǹloŋ mə bo lɛ nyə ɨ̀lènsə̀ jìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aà. 24 Lâ Yesu kaa lɛ waꞌǎ ɨbɨɨ nû yi a mbo bo fâ, ǹloŋ mə à lɛ nzi ajàŋ mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bə aà. 25 Kaa ŋù tsù à lɛ ŋwaꞌà bù ǹtswe nɨ̂ ǹswòŋə ànnǔ tsu ghu mbo nloŋ ŋûmɨ̀sɔ̀ŋ, ǹloŋ mə à lɛ nzi annù yìi mə a lɛ ntswe a ntɨɨ ŋù ntsɨ̀mə̀ aà.

3

Yesu bo Nicodemus

1 Ǹtsyàsə̀ baYuda yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu yìi mə ɨ̀kǔm yi lɛ mbə Nicodemus, a kɨ̂ m̀bə ŋû baFarɨsai. 2 À lɛ nzì a mbɛ̀ɛ Yesu nɨ̂tugə yì mɔ̀ꞌɔ nswoŋ ghu mbo mə, “Rabbi, bìꞌì zi mə ò laa mbə ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù yìi mə Nwì à lɛ ntoo aà. Kaa mbə ŋù waꞌǎ ɨlènsə̀ juà mə o ghɨ̀rə̀ aa ka ŋghɨrə tɨ ghə̂ Nwì à tswe bo yu.”

3 Yesu à lɛ ŋkwiꞌi mə, “Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ a mbo wò mə kaa mbə ŋù waꞌǎ annù nɨfɔ̀ Nwî yə tɨ ghə bɨ bu ŋkwatə njwe yi.”*

4 Nicodemus a betə mə, “Mbə bɨ bû ǹjwe a ndɨɨ yìi mə à kwì mə̂ aa mə akə lɛ? Kaa mbə a waꞌà bù ŋ̀kwatə ŋkuu a toꞌo ǹdè yì tâ bɨ̀ bu njwe yi!”

5 Yesu a kwiꞌi mə, “Mə̀ swǒŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo wò mə kaa mbə ŋù tsù a waꞌà a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî kuu tɨ ghə̌ mə bɨ jwe yì nɨ̂ ŋ̀kì bo Àzwì. 6 Ŋù yìi mə bɨ jwe yi a mûm ǹjyǎnù aa, à nɨ̂ ǹjyǎnû, lâ ŋù yìi bɨ jwe yi a mûn Àzwi aa à nɨ̂ àzwì. 7 Tsuu yɛrə mə mə̀ swǒŋ mə bɨ tswe nɨ̀ mbǔ ŋkwatə njwe ghuu bɨtsɨ̀mə̀ aà. 8 Fɨ̀fə̀rə̀ a tsyà ŋ̀ghɛɛ aa a adɨgə yìi mə à kɔ̀ŋə aà; a yi tɨ tsyà aa, ò yuꞌù nɨ̀ ŋ̀kòô yì, kaa waꞌǎ adɨgə yìi mə à lo ghu aa, kə̀ adɨgə yìi mə a tsyà ŋ̀ghɛɛ ghu aa zî. A kɨ mbə aa tsiꞌì maa ajàŋ nɨ ŋù yìi mə Àzwì a jwe yi aà.”

9 Nicodemus a betə mə, “M̀bə ajàŋə annù ma yû a fɛꞌɛ̀ aa mə akə aa ɛ?” 10 Yesu a kwiꞌi mə, “Ò nɨ̂ ŋ̀gàŋndɨ̀ꞌɨnnù baIsrael yî ŋ̀wè kaa waꞌà ma juù ɨ̀nnù zi aa ɛ? 11 Mə̀ swǒŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo wò mə, bìꞌi swoŋ aa annù yìi mə bìꞌì zi, ŋ̀kɨɨ ŋkɛꞌɛnə nɨ̂ ànnù yìi mə bìꞌì yə aa, kaa ŋù nɨ̀bù kaa waꞌà kɔ̀ŋə̀ nɨ̂ ǹyuꞌu ǹtoò yìꞌì yâ. 12 M̀bə mə̀ ka nswoŋ ɨnnù jìi mə ɨ tswe fàa mbi aa, nɨ̀ tsuu bii, boŋ mbə nɨ̀ tɨgə̀ mbii ɨ̀nnǔ aburə jìi mə mə swoŋ aa mə akə aa ɛ? 13 Kaa ŋù tsù à lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà yi a aburə kɨ ŋkɔꞌɔ, ǹtsyatə Mu Ŋù, yu wa yìi mə à lɛ nlò a aburə nsɨgə aà.”

14 Tsǒ mə Moses à lɛ lɔ̀gə no ya mə bɨ lɛ ŋghɨ̀rə̀ nɨ̂ àtɨ̀ɨ̀ ŋ̀kɔꞌɔ mbɛnə a atu ati a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ aa, a nɨ̂ àjàŋ yìi mə bɨ ka yǐ kɨɨ ŋŋɛɛ Mu Ŋù a ndəŋə, 15 mə tâ ŋù tsɨ̀m yìi mə à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yi ghu nu aa, tâ à tswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi me ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà. 16 Ǹloŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋkɔ̌ŋ mbi siꞌi siꞌi, m̀fa njoŋ Mû yì yî mɔ̀ꞌɔtə, mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yi ghu nu aa, tâ à yi ntsee lǒ kwo, lâ m̀baŋnə ntswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà.

17 Kaa Nwì à lɛ ŋwaꞌǎ Mû yì fàa mbi too aa mə tâ à zi ŋka saꞌa mbî, à lɛ ntoo aa mə tâ à zi nyweensə mbî.

18 Ŋù yìi mə à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yi a nu Mu Nwì aa kaa bɨ sɨ̌ ɨsaꞌa ghu nu nnɨŋə̀; lâ ŋù yìi mə kaa à sɨ̌ ntɨɨ̀ yì ghu nu nɨŋə aa, bɨ nɨ̀ŋ mə ɨsaꞌa ghu nû, ǹloŋ mə kaa à sɨ̌ ntɨɨ̀ yì a nu njoŋ Mu Nwì wa nɨŋ aà. 19 Ɨ̀saꞌa ɨ kuu a nu bə̀ aa laà: Mə ŋ̀kàꞌà ɨ zì mə̂ a mûm m̀bi, la bə̀ bâŋnə̀ ŋ̀kɔŋ ɨtugə ǹtsyatə ŋkàꞌà, ǹloŋ mə bo ghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ aà. 20 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a ghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ aa, a bàa ŋkàꞌà, kaa waꞌà kɔ̀ŋ nɨ̂ m̀fɛ̀ꞌɛ nzǐ a mbɛ̀ɛ̂ ŋ̀kàꞌà, ǹloŋ mə kaa à sɨ kɔ̀ŋə̀ mə tâ bɨ̀ yə ɨnnù jî bɨ̂ ji jya aà. 21 Lâ ŋù yìi mə a ghɨ̀rə ɨnnù nɨ̂ŋkoŋ aa, a fɛ̀ꞌɛ̀ ǹzi nɨ a mbɛ̀ɛ̂ ŋ̀kàꞌà mə tâ bɨ̀ naŋsə nyə mə yu ghɨ̀rə ɨnnû ji nyuꞌunə aa Nwì.

Yesu bo Jɔn

22 Yesu à màŋsə̀ mə̂, bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ŋghɛɛ a mbùꞌu alaꞌa Yudea, bo bo tswe ghu nɨ̂ ǹdùù noò yî mɔꞌɔ, a murə̀ nɨ̂ bə̀ a ŋkì. 23 Jɔn à lɛ sɨ kɨɨ mmurə nɨ̂ bə̀ a ŋkì maa noò a alaꞌa Aenon yìi mə a lɛ ntswe ŋkoontə a mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌa Salem aa, ǹloŋ mə ŋ̀kì yìi mə ɨ lɛ ntswe maa adɨgə aa ɨ lɛ ŋghaꞌatə. Bə̀ lɛ sɨ tɨgə ŋghɛɛ ghu mbo, a murə̀ nɨ̀ waa a ŋkì. 24 Maa noò kaa bɨ burə̀ tɨ̀ Jɔn a atsaŋ nɨŋə̀.

25 Maà noò ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Jɔn ɨ lɛ ŋka nswuŋnə bo bɨ̀ ŋù baYuda yî mɔ̀ꞌɔ nloŋ ajàŋ mə nɔ̀ŋsə̀ baYuda à lɛ nlə̀ə̀ mə bɨ̀ ka nsiꞌitə nû aà. 26 Bo màꞌàtə̀ mə̂ ŋû wa, ntɨgə nlo ŋghɛ̀ɛ a mbɛ̀ɛ Jɔn, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Rabbi, ŋù wa mə bǔ yu lɛ ntswe a mbɛ̀ɛ ŋkì Jordan, a mbɨ̌ nsàꞌa nòò aà, mə ò lɛ ŋka nswoŋə nɨ̂ ànnù ǹloŋ ŋgaà yì aa, a tɨgə mmurə nɨ̂ bə̀ a ŋkì tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀, bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bɨ tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ ghu mbô!”

27 Jɔn a kwiꞌi mə, “Kaa mbə ŋù a waꞌà nɨ̂ ànnǔ tsu tswê tɨ ghə̌ mə a lo aa a aburə. 28 Bù bumbɔŋ nɨ̀ laa mbə bɨ̂yəfə bâ, a ajàŋ mə mə̀ lɛ nswoŋ mə, ‘Kaa mə sɨ̀ Ayɔꞌɔ̀ Nwì wa bə̂. La bɨ lɛ ntoo gha aa mə tâ mə̀ tsya mbìì yì.’ 29 Mûŋgèn à tswe aa a mbo ndoo mûŋgen, lâ ǹsûkàꞌa ndoo mûŋgèn wa yìi mə à təə ghu mbɛ̀ɛ̀ ǹyuꞌu a ghaà aa, a dorɨtə nɨ a nyuꞌu ǹjì ndoo mûŋgèn wâ. Maa ajàŋ nɨ̀dorə̀ nâ nɨ kɨ̀ mə̂ ǹluu. 30 Ǹloŋ mə nɨ̀ghaꞌà ni nɨ tswe nɨ̀ ŋ̀ka ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì tâ mə̀ baŋnə ŋka mbɨntə nɨ a njɨ̀mə̀.”

Ŋù yìi mə à lo a burə nsɨgə aà

31 Nɨ̀ghaꞌa nɨ ŋû yìi mə à lo a aburə nsɨgə aa, nɨ tsyatə nî bə̂ bɨ̀tsɨ̀mə̀. Ŋù yìi mə à lo fàa nsyɛ aa, à tswe aa fàa nsyɛ̂, ŋ̀kɨɨ nswoŋ aa ɨ̀nnù jìi mə ɨ tswe fàa nsyɛ aà, lâ ŋù yìi mə à lo a aburə nsɨgə aa, à tsyàtə bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀.

32 A swoŋə aa ɨ̀nnù jìi mə à yə ŋkɨ yuꞌu aà, lâ kaa tsiꞌì ŋù yì m̀fùùrə̀ kaa a waꞌà nɨ̂ ǹtoò yì ya kwɛrə̀. 33 Lâ ŋù yìi mə à kwɛ̀rə ntoo yì ya mbii aa, a dɨ̀ɨ̀ntə̀ aa mə Nwì a swoŋ aa annù nɨ̂ŋkoŋə̀. 34 Ŋù wa yìi mə Nwì à lɛ ntoo aa, a swoŋə aa nɨ̀ghàà nɨ Nwî, ǹloŋ mə Nwì a naŋsə nlwensə nìi nɨ̂ Àzwî yi kaa waꞌà lɨŋə̀. 35 Nwì a kɔ̀ŋə Mû yì. À kɨ̀ mə̂ ǹnɨ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m ghu mbô.

36 Ŋù yìi mə à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yì a nu Mu Ŋù aa, à tswè mə̂ nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ ya yìi mə ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà. Ŋù yìi mə à sɨ yi yuꞌunə aa, kaa à ka yǐ waꞌà nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ tswê, ǹtɔ̀ŋ Nwî ɨ̀ ka yǐ kɨ lwi ghu nû.

4

Yesu bo màŋgyɛ̌ Samaria wâ

1 BaFarɨsai bo lɛ nyuꞌu mə bə̀ bî ghàꞌàtə̀ lɛ sɨ yòŋə̀ nɨ̂ Yesu, a kɨɨ̀ m̀murə nɨ̂ bə̀ bî ghàꞌàtə̀ nɨ a ŋkì ǹtsyatə nɨ̂ Jɔn 2 (A nsswoŋə ànnù nɨ̂ŋkoŋ, kaa Yesu à lɛ ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̌ ŋû tsù a ŋkì murə̀. A lɛ sɨ murə tsiꞌì ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji murə nɨ̂ bə̀ a ŋkì.) 3 Àjàŋ mə Yesu à lɛ yuꞌu bɨ kâ ǹswoŋə maa ajàŋ aa, a màꞌàtə̀ àlaꞌa Yudea ŋ̀ghɛɛ fu a Galilea. 4 À lɛ ntswe nɨ̂ ǹtsyà aa nɨ̂ àlaꞌa Samaria a ŋghɛ̀ɛ ghu.

5 À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀ka ntsya a alaꞌa Samaria, ŋ̀kuu a nɨkurə Sychar, nìi mə nɨ lɛ ŋkòòntə a mbɛ̀ɛ nsòò wa yìi mə Yakob à lɛ mmàꞌàtə̀ a mbo mû yì Joseph aà. 6 Ŋ̀kì yî ntǒŋ Yakob wa ɨ lɛ ntswe maa adɨgə. À tɨ̀ mə tɨ bə a nsiꞌi nòò, Yesu a kaa a nɨ nɨ̀təə nya, ǹsɨgɨtə ntswe maa mbɛ̀ɛ̀ ŋ̀kì yî tòŋ ŋ̀ka mɨɨntə.

7 Màŋgyɛ̀ Samaria yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ nzì a ntuꞌu ŋ̀kì. Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Fa ŋkì a mbo mə tâ mə̀ no.” 8 A lɛ tɨ bə aa boŋ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ kùù mə̂ ŋ̀ghɛɛ a mûm nɨ̀kurə a nyuu mɨ̀jɨ ghu.

9 Màŋgyɛ̀ wa a kwiꞌi ghu mbo mə, “Ò nɨ ŋù baYuda, mə̀ bə ŋù baSamaria, ò tɨgə̀ ǹlɔɔ ŋkì a mbo mə̀ aa mə akə aa ɛ?” À lɛ nswoŋ laa nloŋ mə baYuda bo bɨ̀ baSamaria kaa bo lɛ sɨ waꞌà jɨnə aà.

10 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Ò ghɨrə baa zi ayoo yìi mə Nwì a fa aa, ɨ kɨɨ zi ŋû yìi mə a betə ŋkì a mbo wò aa, boŋ ò laa mbetə yi mə tâ à fa ŋkǐ ntswêntɨ̀ɨ̀ mbo wò.”

11 Màŋgyɛ̀ wa a kwiꞌi ghu mbo mə, “Taà, kaa ò sɨ̀ nɨ̂ àbɔkɛ tswê, ŋ̀kì yî tòŋ ghû ɨ kɨ̂ ǹtso siꞌi, ò ka lɔ̀gə ŋkǐ ntswêntɨ̀ɨ̀ aa fə aa ɛ? 12 Ɨ ŋkì yî tòŋ ghû aa a lɛ mfa Ta bɨ̀ taà yìꞌì, Yakob a mbo bìꞌì, yumbɔŋ nɨ bɔɔ̀ bi, a bɔ̀ꞌɔ bɨ̀ nàâ ji, bo lɛ nno ŋkì ghû. O lɔ̀ɔ̂ ǹswǒŋ mə ò kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyà a taà yìꞌì Yakob aa ɛ?”

13 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Ŋù yìi mə à no ŋkì ghûlà aa, ǹjì ŋ̀kì ɨ̀ ka yǐ bǔ yaŋə yi. 14 Lâ, ŋù yìi mə à no ŋkì yìi mə mə̀ ka fa ghu mbo aa, kaa ǹjì ŋ̀kì ɨ̀ ka yǐ waꞌà yi bû ǹyaŋə. Ŋ̀kì wa yìi mə mə̀ ka fa ghu mbo aa, ɨ ka bəŋ ɨ tɨgə naŋəbɨrə ghu nu, ɨ tɨgə jwe nɨ̂ ŋ̀kì yìi mə ɨ fa nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂koŋ aa ghu mbô.”

15 Màŋgyɛ̀ wa a kwiꞌi ghu mbo mə, “Taà fa ŋkì ma wa a mbo mə̀; tǎ tâ ǹjì ŋ̀kì ɨ̀ yi ŋwaꞌà gha bù ǹyaŋə, tâ mə̀ waꞌà faà bû ŋ̀ka nzi a ntuꞌu ŋ̀kì.”

16 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ghɛ̀ɛ ntwoŋə ndoò ghò tâ bu yu zi.”

17 A kwiꞌi a mbo Yesu mə, “Kaa mə̀ sɨ̀ nɨ̂ ǹdoo tswê.”

Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ò swòŋ aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə kaa ò sɨ̀ nɨ̂ ǹdoo tswê. 18 Ò yɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ aa mbâŋnə̀ ji ntaà, lâ ŋùmbâŋnə̀ yìi mə bù yu tswe tsɨtsɔ̀ŋ aa, kaa à sɨ̌ ndoò ghò bə̂. Ò swòŋ aa tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋ a mbo mə̀.”

19 A swoŋ a mbo Yesu mə, “Taà, mə̀ yə̂. Ò nɨ ŋgàŋntoò Nwì. 20 Bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà biꞌi a Samaria, bɨ lɛ sɨ ghaꞌasə Nwî aa fàa atu ntaꞌa laà, lâ bù baYuda, nɨ̀ swoŋ mə bɨ ka ŋghaꞌasə Nwî aa tsiꞌì a Yerusalem.”

21 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Bii annù yìi mə mə swoŋ aa mba mâŋgyɛ̀. Nòò à ka yǐ kùꞌù mə kaa nɨ ka yǐ waꞌǎ Taà aa fàa a atu ntaꞌa bù ŋ̀ka ŋghaꞌasə, kaa waꞌǎ aa a Yerusalem kɨɨ mbu ŋghaꞌasə. 22 Bù baSamaria, kaa nɨ̀ sɨ̌ ŋû yìi mə nɨ ghaꞌasə aa naŋsə̀ ǹzi. Lâ bìꞌì baYuda, bìꞌì zi ŋû yìi mə bìꞌi ghaꞌasə aà ǹloŋ mə annǔ nyweensə̂ m̀bi a tsyà aa a njɨ̌m baYuda ǹzi. 23 Lâ nòò a kùꞌù ǹzi, kə̀ à kùꞌù mə̂, mə, bə̀ bìi mə bɨ naŋsə ŋ̀ghàꞌàsə̀ Nwì aa, bɨ ka yǐ tɨgə ghaꞌasə Ta aa a mûm Àzwì, ɨ kɨ ghaꞌasə nii aa tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə̀. Ma yû a bə̂ m̀buu bə̂ bìi mə Nwì a kɔ̀ŋə mə tâ bɨ̀ ka ŋghaꞌasə nii laà. 24 Nwìŋgɔ̀ŋ à laa mbə Azwì, mbə bə̀ kɨ̂ ŋ̀ka ŋghaꞌasə yi aa tsiꞌǐ a mûm Àzwì bo bɨ̀ annù nîŋkoŋə̀.”

25 Màŋgyɛ̀ wa a swoŋ ghu mbo mə, “Mə̀ zi mə Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa (mə bɨ twoŋə nɨ Kristo aa) à ka yǐ zì, bɛɛ a zi aa boŋ à ka swoŋ ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnǔ tsɨ̀m a mbo bìꞌì.”

26 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “À nɨ mə̀, mə̀ ghuà yìi mə ghàà a mbo wò aà.”

27 À tɨ̀ mə tɨ bə maa nòò aa, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ bɨɨ̀. Ànnù naŋsə̀ ŋ̀ghaꞌa waa ajàŋ mə bo lɛ nyə Yesu a ghaànə̀ bo màŋgyɛ̀ aà. Lâ, kaa ŋù nɨ̀bò wàà a lɛ ŋwaꞌǎ ntsù yi ŋŋaꞌa a mbetə mə, “O lɔ̀ɔ̀ aa àkə̀ aa ɛ?” Kə̀ ŋ̀kɨ mbetə yi mə, “O ghàà bu yu aa a ya aa ɛ?”

28 Maà noò, màŋgyɛ̀ wa à lɛ mmàꞌàtə antɔ̀ɔ̀ ŋ̀kî yì wa, m̀bu ŋkuu ŋghɛɛ fu a mûm nɨ̀kurə, ǹswoŋ a mbo bə̀ bìi mə bɨ lɛ tswe ghu aa mə, 29 “Nɨ̀ zi nyə ŋû yì mɔ̀ꞌɔ mə à swǒŋ ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə mə̀ lɛɛ̀ ŋ̀ghɨrə fàa atu nsyɛ̀ aà! À laà m̀bə Ayɔꞌɔ̀ Nwì wa aa ɛ?” 30 Bo lɛ mmàꞌàtə̀ nɨkurə nya ntɨgə ŋghɛɛ nyə Yesu.

31 Maa noò ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu ɨ lɛ sɨ lətə nɨ̂ Yesu, ǹswoŋə nɨ mə, “Rabbi, bɔɔ njɨ mû àyoò!”

32 A kwiꞌi a mbo bo mə, “Mə̀ tswe nɨ̀ mɨ̀jɨ a njɨ mìi mə kaa nɨ̀ sɨ̌ annǔ tsu zi nloŋ mɨjɨ mà myâ.”

33 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə mbetə nɨ̂ waa bo nɨ bo mə, “Ŋù tsù à ghɨ̀rə̂ m̀bàâ ǹzi mfa mɨjɨ ghu mbo aa ɛ?”

34 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Mɨ̀jɨ̂ ma à nɨ̂ ŋ̀ka yuꞌunə annù yìi mə ŋù yìi à tòo gha aa a lɔ̀ɔ̀ aà; ŋ̀kɨ mbə mmàŋsə ɨfàꞌà yìi mə à fa a mbo mə̀ mə mə̀ faꞌa aà. 35 Nɨ̌ swoŋə nɨghàà nî mɔꞌɔ mə, ‘Bɨ̀sàŋ bɨ burə bi nɨkwà tâ bɨ̀ fuꞌu mɨjɨ̂.’ Lâ, mə̀ swǒŋ a mbo bù mə nɨ̀ ŋɛntə miꞌì muu, nlii mɨ̂nsòò ghu. Mɨ̀jɨ mɨ bè mə̂, nòò m̀fùꞌu a kuꞌù. 36 Ŋù yìi mə a fùꞌù mɨjɨ aa, bɨ twu nìi, a ghotə̀ nɨ̀ mɨ̀jɨ mya nloŋ aà ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà. Ma yû a bə mə ŋù yìi mə a bè mɨjɨ aa, bo ŋù yìi mə a fùꞌù aa, bo dorɨtə bɨtsɨ̀mə̀. 37 Nɨ̀ghàà nulà nɨ swoŋ aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə, ‘Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a bě, ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a bâŋnə̀ m̀fuꞌu.’ 38 Mə̀ tòo ghuu mə tâ nɨ̀ ghɛɛ mfùꞌù mɨjɨ nɨ̂ mɨ̀nsòò mìi mə kaa nɨ̀ lɛ ŋwaꞌà ghu faꞌà. Â lɛ mfàꞌà badàŋ ghu. Nɨ̀ ka tɨgə jɨ abìi afàꞌâ yaa.”

39 BaSamaria bî ghàꞌàtə̀ maa mûm nɨ̀kurə lɛ nnɨŋ mɨ̂ntɨ̀î myaa a nu Yesu, ǹloŋ mə màŋgyɛ̀ wa à lɛ nswoŋ mə, “À ghɨ̀rə nswoŋ ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə mə̀ lɛɛ̀ ŋ̀ghɨrə fàa a atu nsyɛ aà.” 40 BaSamaria bya bɨ zì mə̂ ǹyə yi aa, mbuꞌu mbo mə tâ Yesu à tswe bo bo. Yesu a tswê bo bo njwi ji baà.

41 Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ kuꞌùsə̀ nɨŋ mɨ̂ntiɨ̀ myaa ghu nu nloŋ ntoo yìi mə à lɛ sɨ swoŋ aà. 42 Ǹtɨgə nswoŋ a mbo màŋgyɛ̀ wa mə, “Bìꞌì bii tsɨ̀tsɔ̀ŋ aa kaa waꞌà bù ǹyoŋ aa bə nɨ̂ ànnù ya mə ò ghɨ̀rə nswoŋ aà, bìꞌì bii aa nloŋ mə ɨ̀tu bɨ̀ɨnû yiꞌi, bìꞌì yùꞌù mə̂ nɨghàâ ni, ǹnaŋsə nzi mə à laa mbə ŋgàŋyweensə̂ m̀bî.”

43 Ǹjwi jya ji baa ɨ tsyà mə̂, Yesu a bû m̀maꞌatə ŋghɛ̀ɛ a Galilea. 44 Ǹloŋ mə yumbɔŋ à lɛɛ̀ ǹswoŋ mə, “Kaa bɨ sɨ̌ ŋgàŋntoò Nwì a mûm àlaꞌa bo ghuꞌusə.” 45 À zì mə̂ ŋ̀kuu a Galilea, bə̀ kwɛrə̀ yi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ ǹloŋ mə nòò yìi mə bo lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a adɨgə Passa a Yerusalem aa, bo lɛ nyə ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə à lɛ ŋghɨrə maa noò Passa aà nloŋ mə bobɨmbɔŋ, bo lɛ ŋkɨ ŋghɛɛ ghu.

46 Maa noò Yesu bû m̀bɨ̀ɨ̀ fu a Cana, a mbùꞌu Galilea, fya adɨgə mə à lɛ mbəŋ ŋkì ghu ɨ tɨgə̀ mɨ̀lùꞌù aà. Ŋ̀gàŋàfàꞌa gûmnàà yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe a Kapernaum, mû yì a ghɔɔ̀. 47 À yùꞌù mə̂ mə Yesu à lò mə̂ a Yudea ǹzi a Galilea aa, ŋ̀ghɛɛ ghu mbɛ̀ɛ̀ ǹtwoŋə yi mə tâ bo yu ghɛɛ a Kapernaum, tâ à ghurə mû yì wa mə à lɛ sɨ ghɔ̀ɔ̀ ǹtɨgə tsiꞌì a ŋkwo aà. 48 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Kaa mbə ŋù nɨ̀bǒ ghùù a waꞌà bii tɨ̀ ghə̂ mə à yə̂ ɨ̀lènsə̀ bo bɨ̀ ɨ̀nnǔtsyâmbô.”

49 Ŋ̀gàŋàfàꞌà yî ŋ̀wè wa a bû ŋ̀kuꞌusə nswoŋ ghu mbo mə, “Taà, zǐ sɨ̀ ghɛɛ mbɔŋ tâ mû ghà ghû à kwo.”

50 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ghɛ̀ɛ̂, wa mû ghò wa à ka tswe ntɨ̀ɨ̀.”

A bii nɨ̀ghàà nɨ Yesu nya, ŋghɛ̀ɛ̀. 51 Nòò yìi mə à lɛ ntswe a mânjì ŋ̀ghɛɛ nɨ a ndùgə yu aa, ŋ̀gàŋàfàꞌa yì a zî m̀boo yi nɨ̂ ŋ̀kɨ̀ɨ̀ mə, “Wa mû ghò wa à tɨ̀ɨ̀ mə̂.”

52 A betə̌ ŋgàŋàfàꞌâ yì wa mə, “À kɨ̀ lɔ̀gɨnə ŋka mfwɛtə aa a noò àkə̀ aa ɛ?”

A kwiꞌi ghu mbo mə, “À kɨ̀ bə aa a yɔɔ, a noò yìi mə nòò à kɨ̀ bɔ̀ɔ yə̀ŋtə̀ aà.” 53 Ta bɨ̀ mu wa a waꞌatə̌ mə à kɨ̀ bə aa maa àbàŋtə̀ noò mə Yesu à kɨ̀ swòŋə a mbo yu mə, “Wa mû ghò wa à ka tswe ntɨ̀ɨ̀.” Yu bô ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yì, bo tɨgə̀ nɨŋ mintɨɨ̀ myaa a nu Yesu.

54 Ma yû à lɛ mbə àlènsə ɨnnù yìi mə ɨ yweꞌe ji baa, jìi mə Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə̀ a noò yìi mə à lɛ mbù ǹlo a Yudea, ǹzi a Galilea aà.

5

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə̀ ŋû yî mɔ̀ꞌɔ a atsùmə ntaꞌa aà

1 Ma yû a tsyà mə̂, ǹjwî ǹjɨ̂ ɨ̀kòò baYuda ɨ kuꞌù, Yesu a kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀ a Yerusalem. 2 Àtsùmə ntaꞌa yî mɔꞌɔ à tswe a Yerusalem, a kəꞌə̀ Ǹtsǔbùꞌù M̀binjə̀rə̀, ǹtswe nɨ ɨdɨgə ŋkuu ghu jìi mə bɨ lɛ ŋghùrə̀ nɨ̂ ǹtəꞌə aa, ji ntaà. Bɨ twoŋə̀ nɨ̂ ŋ̀kì ma wa nɨ nɨ̀ghàà nɨ baHeber aa nɨ Bethzatha. 3 Ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ̀ jî ghàꞌàtə̀ ɨ lɛ mburə lùù ghu, ǹnɔŋkə nnɔ̀ŋkə̀ wa nɨ̂ mɨ̀ntsù mɨ àbùꞌù myâ, bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀, bɨ̀bwènkə̀, bo bìi mə ɨ̀dɨgə nû jyaa ɨ lɛ ŋkwokə aà. [Bɨ lɛ ntswetə ghu nyuꞌutə nɨ mə tâ ŋ̀kì wa ɨ̀ ka njwuꞌu, 4 ǹloŋ mə angel M̀màꞌàmbi à lɛ sɨ sɨgə nzi nɨ a ŋgaa ŋgaa ŋkuu ntsɨgə nɨ̂ ŋ̀kì wa ɨ tɨgə njwuꞌu. Ŋù yî ǹtsyàmbìì yìi mə à lɛ nsɨgə ŋkuu wa a mûm ŋ̀kì wa noò mə ɨ lɔ̀gɨ̀nə̀ mə̂ ŋ̀ka jwuꞌu ŋghɛ̀ɛ̀ aa, nɨ̀ghɔ̀ɔ̂ nìi nɨ lɛ ntswe ghu nu aa, kə̀ tɛꞌɛ mbə aa mbuu ghuu, nɨ lɛ mfwɛtə.]* 5 Ŋùmbâŋnə̀ yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu mə à lɛ tɨ bə aa boŋ à ghɔ̀ɔ̀ mə̂ a atû ɨ̀lòò mɨghum mi ntarə ntsò nɨ̀fwaa. 6 Yesu à yə̂ yi ajàŋ mə à lɛ nnɔ̀ŋ ghu aa, nzi mə ŋùmbâŋnə̀ wa à ghɔ̀ɔ̀ mə̂ àghaꞌa a burə̀ ǹsaꞌa. À yə mə̂ laà, m̀betə ghu mbo mə, “O lɔ̀ɔ̀ mə tâ bɨ̀ ghurə gho aa ɛ?”

7 Ŋù nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ wa a kwiꞌi mə, “Taà, kaa mə̀ sɨ̀ nɨ ŋù faà tswê mə mbə a nɨŋə̀ gha fàa mûm àtsùm a noò yìi mə ŋkì wa ɨ lɔgɨnə ŋka njwuꞌu aà. Mə̀ yi ŋghə̀ə mə mə kwèꞌètə kɨ kuu ghu aa boŋ ŋù yì dàŋ à bàŋnə̀ mə̂ m̀foo ntsyǎmbìì ŋ̀kuu ghu tɨ mə̀.”

8 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Bɨ̀ɨ̀nə ntəə mbwɛɛ matà gho wa ŋka ntəə ŋghɛ̀ɛ̀ nòô.” 9 Ŋùmbâŋnə̀ wa a burə̀ ŋ̀ghɛnsə ntɨ̀ɨ̀ tsiꞌì maà noò, m̀bwɛɛ matà yì wa ntɨgə ntəə nii.

Ma yuà ànnù a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa a njwîŋgɔnə̀. 10 Ma mùu ajàŋ, bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ baYuda bɨ tɨgə̀ nswoŋə nɨ a mbo ŋu wa mə bɨ lɛ ŋghùrə̀ aa mə, “Sìi à laa mbə njwîŋgɔ̀ŋə̀, kaa nɔ̀ŋsə̀ yìꞌinə̀ à sɨ bii mə tâ ò beꞌe matà gho.”

11 A kwiꞌi mə, “Ŋù wa mə à ghɨ̀rə ŋghùrə gha aa, a ghɨ̀rə nswoŋ a mbo mə̀ mə, ‘Bwɛɛ matà ghò wa ŋka ŋghɛ̀ɛ̀ nòô.’ ”

12 Bo betə̀ ghu mbo mə, “M̀bâ ma ghû yiì mə à ghɨ̀rə nswoŋ a mbo wò mə tâ ò bwɛɛ a matà gho ŋka ntəə ŋghɛɛ noo laa, à ghɨrə mbə aa wò aa ɛ?”

13 Lâ kaa ŋù wa mə bɨ ghɨrə ŋghurə yi aa, kaa waꞌà yi ŋù yìi mə à lɛ mbə ghu aa zî, ǹloŋ mə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ lɛ ntswe maa adɨgə, Yesu a tɨgə̀ ǹtsurɨtə yi a tɨtɨ̀ɨ bo mfɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ yi.

14 A tɨ bə nɨ a njɨ̀m, Yesu a yə̂ yi a ndâmàꞌanwì ǹswoŋ ghu mbo mə, “Yə ajàŋ mə ò tɨ̀ɨ̀ mə̂ tsɨ̂tsɔ̀ŋ laà aâ! Tsuu ɨnnù jî bɨ bǔ kɨ ghɨ̀rə̀ tǎ tâ ŋ̀gɨꞌɨ yìi mə ɨ̀ bǔ ntsyàtə aa tâ ɨ̀ tsuu gho bǔ tsiꞌi.”

15 Ŋù wa a tɨgə̀ ǹlo ŋghɛ̀ɛ̀ ǹswoŋ a mbo bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ baYuda bya mə a yi aa a ghɨ̀rə ŋghùrə̀ Yesu.

16 Ma yuà ànnù a ghɨrə̀ mə tâ bɨ̀ tɨgə nlɔgɨnə ŋka ntsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə̀ Yesu, nloŋ mə à lɛ ŋghùrə̀ ŋû a njwîŋgɔ̀ŋ aà. 17 Yesu a kwiꞌi ambo bo mə, “Taà ghà a fàꞌà tsiꞌǐ ŋgɔ̀ŋ bɨnòò bɨ̂tsɨ̀m, nyi nyweꞌe siì, mə̀mbɔŋ, mə kɨɨ mfaꞌa yaa ŋgaa.”

18 Ma nuà nɨ̀ghàà nɨ ghɨrə̀ mə tâ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ baYuda bya tâ bo bu ŋkùꞌùsə̀ ǹlɨ̀gɨ̀tə nû yàà a nlɔ̀ɔ a nzwitə yu, mbɨꞌɨ mə kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ̀ aa tsiꞌì nɔ̀ŋsə̀ ǹjwîgɔ̀ŋ wô, à lɛ ŋkɨ ntwoŋə Nwî nɨ Taà yì, ǹdɨꞌɨ nɨ mə yu bə aa ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ bo Nwì.

Àdàꞌà yìi Yesu à tswe nɨ yu tsǒ Mu Nwì aà

19 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ swoŋ a mbo bù tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkɔŋ mə, kaa annù yî tsu a sɨ̀ ghu tswê mə mbə Mu Ŋù a ghɨ̀rə̀ tsiꞌì nɨ atû yi yumbɔŋə̀, mbə a kɨɨ̀ ŋ̀ghɨrə aa tsiꞌì ànnù yìi mə à yə Taà yì a ghɨrə̀ aà. Ànnù yìi mə Tà a ghɨ̀rə̀ aa, à kɨ mbə tsiꞌì ma ya mə Mû yì a ghɨ̀rə̀. 20 Ǹloŋ mə Tà à kɔ̀ŋə a Mû yì, ǹdɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə yumbɔŋ yu ghɨ̀rə̀ aa ghu mbô. À ka ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a ndɨ̀ꞌɨ ɨnnù jìi mə ɨ bu mburə mbə jî wè jî wè ǹtsyatə a yulà aa, tâ à ka ŋghɨrə, tâ nɨ̀ yə, tâ ànnù a tsya ghuu. 21 Tsǒ ajàŋ mə Tà a yweensə bɨku bɨ bə̂, m̀fa nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ a mbo bo aa, à kɨ mbə ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ a ajàŋ mə Mu Nwì a fa nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ a mbo bə̀ a ajàŋ mə yu lɔ̀ɔ̀ aà. 22 Tà yumbɔŋ kaa sɨ̌ ŋû tsù saꞌa, lâ à bàŋnə mfa adaꞌa a mbo Mû yì mə tâ à tɨgə nsaꞌa bə̂ bɨ̀tsɨ̀mə̀ 23 tǎ tâ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m tâ bɨ̀ tɨgə mbɔꞌɔ nɨ̂ Mu a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ a ajàŋ mə bɨ kɨɨ mbɔꞌɔ nɨ̂ Ta aà. Ŋù ntsɨ̀m yìi mə à sɨ a Mu bɔꞌɔ aa, kaa sɨ Ta wa yi mə à lɛ ntoo yìi aa kɨɨ mbɔꞌɔ.

24 “Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə, ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à yùꞌu nɨghàâ na nnɨŋ ntɨɨ̀ yi a nu yu wa yìi mə à lɛ ntoo gha aa, à tswe nɨ̀ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà, kaa bɨ waꞌǎ ɨ̀saꞌa ghu nu nɨŋə̀, la à bàŋǹə̀ mə̂ m̀fɛꞌa ntsǔ nɨwo ŋkuu a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀. 25 Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə, nòò à tswe ghu mə a zì, wa à tɛ̀ꞌɛ̀ mə nzi, mə bɨ̀ku bɨ bə̂ ka yǐ yuꞌu njì Mu Nwì, tâ bə̀ bìi mə bɨ yuꞌu aa, tâ bɨ̀ tswe ntɨ̀ɨ̀. 26 Tsǒ ajàŋə mə Tà yumbɔŋ à tswe nɨ̀ tswêntɨ̀ɨ̀ m̀fa nɨ a mbo bə̀ aa, à kɨ ŋghɨ̀rə̀ mə tâ Mu, yumbɔŋ à tswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ ŋ̀kɨɨ mfa nɨ a mbo bə̀. 27 À kɨ̀ mə̂ m̀fa adaꞌa ghu mbo mə tâ à ka nsaꞌa nɨ̂ bə̀ ǹloŋ mə à nɨ Mu Ŋù aà. 28 Nɨ tsuu kɨ yɛrə nloŋ yuà ànnù, ǹloŋ mə nòò a tswe ghu mə a zì, mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ tswekə a mɨsyɛ̀ aa, bɨ ka yi yuꞌu njì yì, 29 bɛɛ mə bɨ yuꞌu aa, bɨ fɛꞌɛ̀kə̀ a mɨsyɛ̀. Bya bìi mə bɨ lɛ ŋghɨ̀rə ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ aa, tâ bɨ̀ bɨɨnə ntswe bɨtɨ̀ɨ̀, tâ bya bìi mə bɨ lɛ ŋghɨ̀rə ɨbɨ aa, tâ bɨ̀ bɨɨnə tâ bɨ̀ nɨŋ ɨsaꞌa a nu bo.

Bayəfə bɨ Yesu

30 “Kaa mə̀mbɔŋ, kaa mbə mə̀ waꞌǎ annù tsu ghɨrə̀ tsiꞌǐ a atu mə̀, mə saꞌa nɨ mɨsaꞌa nyoŋ aa tsiꞌǐ ajàŋ mə Nwì a swoŋə nɨ a mbo mə̀ aà, ma yû a ghɨrə nɨ mə tâ mə̀ ka ntsərə mɨsaꞌa nɨ mânjì yìi mə à kùꞌùnə aà, ǹloŋ mə kaa mə̀ sɨ ghɨ̀rə̀ aa bə annù yìi mə mə lɔ̀ɔ̀ aà, mə ghɨ̀rə aa tsiꞌǐ annù yìi mə yu yìi mə à lɛ ntoo gha aa, a lɔ̀ɔ̀ aà.

31 “M̀bə mə̀ ka nswoŋə nɨ̂ ɨ̀nnù ǹloŋ ŋgaa yà mə̂mbɔŋ, a mfɨ̀gɨ̀tə ŋù yìi mə mə̀ nɨ ghu aa, boŋ mbə bɨ tse swoŋ mə kaa annù ya yìi mə mə swoŋə aa kaa a sɨ̌ annù nɨ̂ŋkoŋ bə̂. 32 Lâ ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à tswe ghu mə à nɨ àyəfə nloŋ ŋgaa yà, mə̀ zî nɨ mə annù yìi mə a swoŋə nloŋ ŋgaa yà aa, a nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀. 33 Bǔmbɔŋ, tɨgə nɨ̀ lɛ mbaa ntoo bə̂ a nu Jɔn, a swoŋə̀ ànnù a mbo bù ǹloŋ annù nɨ̂ŋkoŋə̀? 34 Kaa a sɨ̀ bə aa bə mə ŋùmɨ̀sɔ̀ŋ à tswe nɨ̀ m̀bə ayəfə nloŋ ŋgaà yà; mə swoŋə laà aa tǎ tâ nɨ̀ yuꞌu nyweenə. 35 Jɔn ma ghû a lɛ mbə aa ŋ̀kàꞌà, ŋ̀khɨ, nta, nɨ̀ lɛ ŋka ŋkɔŋə nɨ̂ ǹtswe ŋka ndorɨtə wa a mûm ŋ̀kàꞌa yu a nɨ mû àtɨɨ noò. 36 Lâ mə̀ tswe nɨ̀ àyəfə yìi mə a tɨnsə ntsyàtə̌ annù yìi mə Jɔn à lɛ sɨ swoŋə nloŋ ŋgaa yà aà. Mɨ̀fàꞌà mìi mə mə fàꞌà aà, mɨ̀fàꞌà mìi mə Taà ghà à fâ àdàꞌà mə mə̀ ka mfaꞌa ghu aa, ma mû mɨ fɨ̀gɨ̀tə̀ nɨ̂ ŋû yìi mə mə̀ nɨ ghu aà, mə â too Tà ǹtoo ghâ. 37 Tà yìi mə à lɛ ntoo gha aà, yumbɔŋ à kɨ̀ mə̂ ǹswoŋə annù ǹloŋ ŋgaa yà. Kaa nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ njì yì yuꞌù, kaa waꞌǎ nsî yi kɨ nyə. 38 Kaa nɨghàâ na nɨ sɨ a mûm bù lwiꞌi aa nloŋ mə kaa nɨ̀ sɨ̌ ntɨɨ̀ ghuu a nu yu wa yìi mə à lɛ ntoo aa nɨŋə̀ aà. 39 Nɨ naŋsə nyəgə nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ Nwî aa nloŋ mə nɨ mɔ̀ɔ̀ntə̀ nɨ mə à nɨ nu mə nɨ fa nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ tswe nɨ̂ŋkoŋ aa a mbo bù. Lâ a bə nu mə nɨ ghàà ǹloŋ ŋgaa yà aà, 40 nɨ̀ bâŋnə ntuu a nzǐ a mbo mə̀ mə tâ mə̀ fa ntswêntɨ̀ɨ̀ a mbo bù.

41 “Kaa mə̀ sɨ nɨghaꞌà na aa a mbo bə̀ kwɛrə. 42 Lâ mə̀ zi ghuu, mə̀ zi mə kaa nɨ̀ sɨ Nwî naŋsə ŋkɔŋə. 43 Mə̀ zǐ aa nɨ̂ Ɨ̀kùm Taà ghà la kaa nɨ̀ waꞌà gha kwɛrə̀; ŋù dàŋ à bə bàŋnə̌ zǐ nɨ̂ ɨ̀kǔm yi yumbɔŋ boŋ nɨ̀ ka bàŋnə kwɛrə yi. 44 Bù bìi mə nɨ̂ kɔŋə̀ nɨ ŋ̀kwɛrə nɨghaꞌa bə a mbo bù nɨ bù aa, kaa waꞌà bàŋnə̀ laŋtə nɨ nɨ̀ghaꞌa nìi mə nɨ lò nɨ aa a mbo Nwì yìi mə à kɨ mbə tsiꞌì yù mɛ̀ mɛ aa, m̀bə nɨ tɨgə̀ ǹtsya aa la nnɨŋ ntɨɨ̀ ghuu a nu mə aa ɛ? 45 Nɨ̀ tsuu lǒ kɨ mmɔ̀ɔ̀ntə̀ nɨ mə mə̀ ka nɨŋ ghuu a ɨsaꞌa a nsi miꞌi Tà; à nɨ Moses mə à ka nɨŋ ghuu a saꞌà, làꞌà Moses wa yìi mə nɨ̀ bìi yi, ŋwaꞌatə nɨ mə à ka kwɛtə ghuu aà. 46 A lɛ mbaa mbə mə nɨ̀ nàŋsə mbii a Moses boŋ nɨ̀ kɨ mbii ghâ, ǹloŋ mə àŋwàꞌànə̀ yìi mə à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa, a ghàa annù ǹloŋ ŋgaa yà. 47 Lâ, m̀bə nɨ̀ tsuu annù yìi mə à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa ɨ bii, boŋ mbə nɨ tɨgə̀ ǹtsya aa la mbii annù yìi mə mə swoŋə aa ɛ?”

6

Àjàŋ mə Yesu à lɛ njɛꞌɛ bə̂ ntsùꞌù ji ntaà aà

(Mt. 14.13-21; Mk. 6.30-44; Lk. 9.10-17)

1 Ma yû a ghə̀ mə kɨ tsyǎ, Yesu a toò àtsumə ntaꞌa Galilea, ŋ̀ghɛɛ fìi njii. Bɨ lɛ sɨ kɨɨ ntwoŋə aa nɨ̂ atsùmə ntaꞌa Tiberias. 2 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ yî ghàꞌàtə̀ ɨ lɛ sɨ yòŋə̀ nìi, ǹloŋ mə bɨ lɛ nyə ɨlènsə̀ jìi mə à lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ ŋ̀ghurə nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ a nu bə̀ aà. 3 Yesu a kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀ a atu ntaꞌa nsɨgɨtə ntswe ghu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji. 4 Nòò ǹjɨ Passa, àdina baYuda ya, à lɛ ŋkòòntə̀. 5 Yesu a karɨkə̀ yi, nyə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa mə ɨ lɛ sɨ yòŋə̀ nìi aa, mbetə Philip mə, “M̀bə bìꞌinə̀ yuu mɨjɨ aà fə̀, ǹjɛꞌɛ bə̂ buà ghu bɨtsɨ̀m aa ɛ?” 6 À lɛ mbetə maa ajàŋ aa tsiꞌǐ a ŋkwàꞌànə Philip ǹloŋ mə à lɛ nzi annù yìi mə yu tswe nɨ̀ ŋ̀ghɨ̀rə aà.

7 Philip a kwiꞌi mə, “A mbo bìꞌinə̀ a nyuu abaa tâ à kuꞌunə ajàŋ mə mbə ŋù a bɔɔ nyweꞌetə tsiꞌì mû ŋ̀kùgə̀, bìꞌinə̀ ka kɨ lɔ̀ɔ ɨbàꞌatə ŋkabə silva ŋkhɨ̀ ji baa* mbɔŋ tâ à kuꞌu.” 8 Ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù yì yî mɔ̀ꞌɔ, yìi ɨkûm yi ɨ lɛ mbə Andrew, a bə muma bɨ Simon Peta aa, 9 a swoŋ mə, “Mûmbâŋnə̀ yî mɔ̀ꞌɔ à tswe falà nɨ̂ ŋ̀kya abaa mɨsàŋ ji ntaà, nɨ̂ m̀bwɛ̀ mi mbaà. Lâ kaa mbə ma yû waꞌà bə̂ bû bɨtsɨ̀m jɛꞌɛ̀.” 10 Yesu a swoŋ mə, “Ghɨ̀rə tâ bo tswe a nsyɛ̂.” (Ŋ̀gɛ̀ɛ̀ yî ŋ̀ghàꞌàtə̀ ɨ̀ lɛ ntswe maa adɨgə.) Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntswe a nsyɛ aa, bɨ lɛ mbə mbâŋnə̌ ntsùꞌù ji ntaà. 11 Yesu a tɨgə̀ ǹlɔgə abaa ya, ǹtsàꞌàtə̀ Nwî, ǹyatə a mbo bə̀ bya mə bɨ lɛ ntswe a nsyɛ aa, ŋkɨ ghɨrə a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ nɨ̂ m̀bwɛ̀ mya, ŋù ǹtsɨ̀m a jɨ nywurə. 12 Nòò yìi mə bɨ màŋsə̀ mə a njɨ aa, a swoŋ a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Nɨ̀ ghotə ǹnwùgə̀ jìi ɨ tɨgə mburə aà, ǹloŋ mə kaa a sɨ̀ bɔ̂ŋ tâ bìꞌinə̀ m̀meꞌe yî tsu.” 13 Bo lɛ ŋghotə nnwùgə abaa mɨsaŋ jya ŋ̀kya ji ntaà mə bə̀ bya lɛ njɨ aa, ɨ luu ŋ̀kyɛ̀ nɨghûm ǹtsò baà. 14 Bɨ yə̀ mə alènsə̀ ma yû mə Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aa, ǹtɨgə nswoŋə nɨ mə, “Tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, à nɨ ŋgàŋntoò Nwì wa mə à lɛ ntswe nɨ̂ ǹzǐ fàa mbi aa à ghulà mə.” 15 Yesu à lɛ nzi mə bo lɛ ntswe nɨ̂ ǹzǐ ntswâ yi, ɨ gaansə yi ɨ yɔꞌɔ nɨ̂ m̀fɔ̀, ǹtɨgə mbu ŋkɔꞌɔ yi fu wa atu ntaꞌa tsiꞌì yùyu.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋka ntəə a atu ŋkì aà

(Mt. 14.22-33; Mk. 6.45-52)

16 Nòò ŋ̀kwɛ̂fɔ̀ à lɛ ŋkùꞌù ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jya ɨ bû ǹsɨgə ŋghɛɛ waa fu wa atsùmə ntaꞌà. 17 Ŋ̀kuu a mûm àkànuꞌu mbu ntoo mbɨɨ fu a mbɛ̀ɛ̀ Kapernaum. Ɨ̀tugə ɨ lɛ mfii tɨ ghə̌ mə Yesu à bù mə̂ ǹzi ntsiꞌi waa. 18 A bə maa nòò, àfìsə̀ yî wè a kâ ǹtsya ntsɨ̀gə̀ nɨ̂ ŋ̀kì wâ. 19 A tɨ bə aa lɛ boŋ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ kùù mə wa mûm ŋ̀kì ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe nɨ bɨ̀kìlo metres bi ntaà kə̀ bi ntoꞌo, ǹyə Yesu a kâ ǹtəə a atu ŋkì ǹzi, à zì mə̂ ka ŋkoontə wa mbɛ̀ɛ àkànuꞌu, nɨ̀bɔꞌɔ nì wè nɨ tswâ waa. 20 “Nɨ̀ tsuu kɨ bɔꞌɔ bə̂, wâ à nɨ mə̂,” Yesu a swoŋ a mbo bo. 21 Bo yə̀ mə̂ mə à laa mbə Yesu aa, ntɨgə̀ ǹlɔgə yǐ wa a mûm àkànuꞌu, bo bo tɨgə̀ ŋ̀ghə̀ə kɨ wìꞌìkə̀ ǹyweꞌe wa adɨgə yìi mə bo lɛ sɨ ghɛ̀ɛ̀ ghu aà.

Àjàŋə mə bə̀ bya lɛ sɨ tɨgə nlɔɔ nɨ̂ Yesu aà

22 Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂, ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa mə ɨ lɛ mburə wa njii ŋ̀kì yî mɔ̀ꞌɔ aa ɨ yə mə àkànuꞌu a lɛ ntɨgə ntswe wa adɨgə aa tsiꞌì yì fùùrə̀, ŋ̀kɨ nyə mə kaa Yesu à lɛ ŋwaꞌà wa a mûm àkànuꞌu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji kuù; ǹyə mə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ lɛ mbàŋnə̀ ǹtoo ŋghɛɛ waa tsiꞌì bò bo. 23 Ɨ̀kànuꞌu jî mɔꞌɔ ɨ lɛ mbù ǹlo a Tìberias ǹzì a aghəŋə ŋkì, wa mbɛ̀ɛ̀ àdɨgə mə M̀màꞌàmbi à lɛ mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, ǹjɛꞌɛ nnɔ̀ɔ̀ bə̂ nɨ̂ àbaa ya ghu aà. 24 Àjàŋ mə ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ lɛ waꞌǎ Yesu yə, kaa waꞌǎ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya kɨ nyə aa, bo lɛ ntɨgə ŋkuu ɨkànuꞌu ma jya nyoŋə a Kapernaum a nlɔ̀ɔ yu.

Yesu, àbaa, yìi a fa ntswêntɨ̀ɨ̀ aà

25 Bɨ tòò mə̂ ŋ̀ghɛɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyə Yesu wa njii yî mɔ̀ꞌɔ aa, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Rabbi, ò tsyà aa mə akə ntɨgə bə faà aa ɛ?”

26 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə nɨ lɔ̀ɔ̀ nàa laa nloŋ aa abaa ya mə nɨ̀ kɨ̀ kùrə nywurə aà, kaa nɨ̀ sɨ nàa lɔ̀ɔ̀ aa nloŋ mə nɨ̀ kɨ yə̂ àlènsə̀ ya mə mə̀ kɨ̀ ghɨ̀rə aà. 27 Nɨ̀ tsuu kɨ fàꞌà ǹloŋə aa bə mɨ̀jɨ mìi mə mbə mɨ bɨꞌɨ aa bə̂, nɨ̀ ka mfaꞌa nloŋ bə mɨ̀jɨ mìi mə mɨ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà. Mamû a bə mɨ̀jɨ mìi Mu Ŋù à ka fa a mbo bù aà, ǹloŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ Tà à nɨ̀ŋ mə awenə̀ yi ghu nu, mbeentə yi.”

28 Bo tɨgə̀ m̀betə yi mə, “M̀bə bìꞌì ghɨrə̀ aa mə akə tǎ kɨ fàꞌa afàꞌà Nwìŋgɔ̀ŋ aa ɛ?”

29 Yesu a kwiꞌi mə, “Àfàꞌà Nwìŋgɔ̀ŋ à nɨ mə tâ nɨ̀ nɨŋ ntɨɨ̀ ghuu a nu yu wa yìi mə yu too aà.”

30 Bo betə̀ yi mə, “Àlènsə̀ yìi mə ò ka ghɨ̀rə̀ aa, à nɨ yuu, mə mbə bìꞌì yə mbii gho aa ɛ? Ò ka ghɨ̀rə aa àkə aa ɛ? 31 Bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà biꞌi bɨ lɛ njɨ mana a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ a ajàŋ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋə nɨ mə, ‘À lɛ mfa abaa yìi mə a lɛ lò a aburə nsɨgə aa a mbo bo.*’ ”

32 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə kaa a sɨ bə aa mə a lɛ mfa Moses mfa abaa ya mə a lɛ nlǒ aburə nsɨgə aà. A baŋnə mbə aa mə a abaa yìi mə à nɨ̂ àbaa tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ, ǹlo a aburə aa, a fa Taà gha a mbo bù. 33 Ǹloŋ mə abaa yìi mə Nwì a fa aa, à nɨ yu wa yìi mə à lo a aburə nsɨgə mfa nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ a mbô m̀bi aà.”

34 Bo swoŋ ghu mbo mə, “Taà, tɨgə mfa nɨ̂ àbaa mà ya a mbo bìꞌì a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀mə̀.”

35 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ laa mbə abaa ntswêntɨ̀ɨ̀, ŋù yìi mə à zi a mbo mə̀ aa, kaa ǹjì ɨ̀ ka yi waꞌà yi bû ǹyaŋə. Ŋù yìi mə à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yi a nu mə̀ aa, kaa ǹjì ŋ̀kì ɨ̀ ka yǐ waꞌà yi bû ǹyaŋə. 36 Mə̀ kɨ̀ baa nswǒŋ a mbo bǔ mə, nɨ̀ yə̀ mə̂ ghâ, la kaa ŋkɨꞌɨ̀ ghuu biì. 37 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə Taà a fa a mbo mə̀ aa, à ka zǐ a mbo mə̀. Kaa mbə mə̀ waꞌà ŋû tsù yìi mə a zǐ a mbɛ̀ɛ mə̀ aa furə̀ bə̂. 38 Ǹloŋ mə kaa mə̀ sɨ̌ aburə lô ǹsɨgə aa a ŋghɨ̀rə à yaà ànnù yìi mə mə lɔ̀ɔ̀ aà. Mə̀ bàŋnə nsɨgə aa a ŋghɨ̀rə ànnù yìi mə yu wa yìi mə à tòo gha aa a lɔ̀ɔ̀ aà. 39 Ànnù yìi mə ŋù yìi mə à tòo gha a lɔ̀ɔ̀ aa, à nɨ mə, tâ mə̀ tsuu lǒ mmàꞌàtə tâ ŋù wa yì tsù mə à fa a mbo mə̀ aa tâ à bwɛ. Mə̀ bàŋnə ntswe nɨ̀ ǹywèènsə waa nɨ nɨwo a njwî ǹlwìꞌì ǹjɨ̀mə̀. 40 Ǹloŋ mə ànnù yìi mə Taà ghà a lɔ̀ɔ̀ aa, a bə aa mə ŋ̀gɔ̀ŋ ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à yə Mu yì ǹnɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yi ghu nu aa, a ka tswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lwìꞌì nɨ̂ŋkoŋə̀ aà, tâ mə̀ yi nyweensə yi nɨ nɨ̀wo a njwî ǹlwìꞌìnjɨ̀mə̀.”

41 Bə̀ bya bɨ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ǹtɨgə nnurəkə nloŋ mə à lɛ nswoŋ mə, “Mə̀ nɨ àbaa yìi mə a lo a aburə nsɨgə aà.” 42 Bo lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə mbetə nɨ mə, “Ŋù ghû à sɨ Yesu mu Joseph wa bə aa ɛ? Bìꞌinə̀ zi a Taà yì ŋ̀kɨ nzi ndè yì, a tɨgə̀ ǹtsya aa mə akə nswoŋ mə yu lo aa a aburə nsɨgə aa ɛ?”

43 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Kɛntə nɨ̀ a annurəkə̀ ya mə nɨ nurəkə a tɨtɨ̀i bù aà. 44 Wa mbə ŋù a waꞌǎ a mbo mə̀ zî tɨ ghə̌ mə Tà yìi mə à too gha aa à swùŋtə yi, tâ mə̀ yi ntɨgə nyweensə yi nɨ nɨ̀wo a njwî ǹlwìꞌìnjɨ̀mə̀. 45 Ŋ̀gǎŋntoo Nwî ɨ lɛ ŋŋwàꞌànə mə, ‘Nwìŋgɔ̀ŋ à ka yi tɨgə kɨ dɨ̀ꞌɨ̀ waa bɨtsɨ̀mə̀.’* Ŋù ntsɨ̀m yìi mə à yùꞌu annu yìi mə Taà a swoŋ, ǹyəgə aa, à nɨ yu yìi mə à ka zǐ a mbo mə̀ aà. 46 Kaa a sɨ̀ bə aa mə ŋù tsù à lɛɛ̀ ǹyə Ta bə̂. Yu wa yìi mə à lo a mbo Nwì aa, a kɨ mbə tsiꞌì yù yìi mə à lɛɛ̀ ǹyə Ta. 47 Mə swoŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə ŋù yìi mə à bìi aa, à ka yi tswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lwìꞌì nɨ̂ŋkoŋə̀. 48 Mə̀ nɨ̂ àbaa ntswêntɨ̀ɨ̀. 49 Bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà buu bɨ lɛ njɨ mana wa a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀, lâ ŋ̀kɨ ŋkwokə. 50 Àbaa ya mə a lǒ a aburə nsɨgə aa, à nɨ m̀buu yǐ mɔꞌɔ yìi mə ŋù à bə kurə boŋ kaa à ka yǐ waꞌà kwô. 51 Mə̀ nɨ̂ àbaa ntswêntɨ̀ɨ̀ ya yìi mə a lo a aburə nsɨgə aà. Ŋù yìi mə à kùrə abaa mà yû aa, a ka tɨgə tswe ntɨ̀ɨ̀ ɨ lwìꞌì nɨ̂ ŋ̀koŋə̀. Àbaa yìi mə mə̀ ka fa aa, à nɨ ǹjyǎnû yà yìi mə mə̀ ka fa mə tâ m̀bi tswe ntɨ̀ɨ̀.”

52 Ma yû a ghɨrə̀ mə tâ àswùŋnə̌ nlwîntɔ̀ŋ tâ à lɔgɨnə a tɨtɨ̀ɨ bo. “Mbə ŋù ghû a naŋsə̀ m̀fa njyǎ nû yì mə tâ bìꞌinə̀ kurə aa mə akə aa ɛ?”

53 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, mbə nɨ̀ tsuu njyǎnû Mu Ŋù ɨ kurə ɨ kɨɨ nno a aləə̀ yi, boŋ kaa mbə nɨ̀ waꞌà nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ a mûm nu bù tswê. 54 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à kurə njyǎnû yà, ŋ̀kɨ nno aləə nû ya aa, à tswe nɨ̀ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ tswe nɨ̂ŋkoŋə̀ aà; mə̀ ka yǐ kɨɨ yweensə yi a njwî ǹlwìꞌìnjɨ̀mə̀. 55 Ǹloŋ mə njyǎnû yà ɨ̀ laa mbə ŋgòtə̀ mɨjɨ̀, àləə nû ya a kɨ̂ m̀bə ŋgòtə̀ ayoò yì nò. 56 Ŋù yìi mə à jɨ njyǎnû yà ŋ̀kɨ nno àləə̂ ya aa, à lwiꞌi a mûm nu mə̀, mə̀ kɨ̂ ǹlwiꞌi ghu mûm nû. 57 Tà yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ aa, à tòo ghâ, mə̀ kɨ̂ ǹtswentɨ̀ɨ̀ ǹloŋ ŋgaa yì. À kɨ mbə ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ mə ŋù yìi mə à kùrə gha aa, à kɨ ntswe ntswêntɨ̀ɨ̀ m̀bɨꞌɨ ŋgaà yà. 58 Àbaa ya yìi mə a lo a aburə nsɨgə aa kaa a sɨ̀ bə aa tsiꞌì tsǒ àbaa ya yìi mə bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà buu bɨ lɛ ŋkurə ŋkɨ mbu ŋkwo aà. Ŋù yìi mə à kùrə abaa mà yû aa, a ka tswe ntɨ̀ɨ̀ ɨ lwìꞌì nɨ̂ŋkoŋə̀.”

59 Yesu à lɛ nswoŋə ma yû aa a noò yìi à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ annù a ndâŋghòtə a Kapernaum aà.

Nɨ̀ghàà nɨ ntswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lwìꞌì nɨ̂ŋkoŋ aà

60 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jî ghàꞌàtə̀ jìi mə ɨ lɛ nyuꞌu ma yû ànnù aa, bɨ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka nswoŋə nɨ mə, “Àjàŋ annù yulà mə a dɨ̀ꞌɨ̀ aa, a tɨɨ siꞌi; m̀bə wò tse yuꞌutə aa ɛ?”

61 Yesu à zi mə bo lɛ sɨ nurəkə nloŋə annù ma yû. M̀betə waa mə, “Mâ yû a ka ghɨ̀rə mə tâ nɨ̀ lwisə ntɔŋ mmaꞌatə gha aa ɛ? 62 M̀bə nɨ̀ ghɨrə ntɨgə nyə Mu Ŋù a bu ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ fu a adɨgə yìi mə à lɛ ntɛꞌɛ ntswe ghu a mbìì aa, nɨ̀ bu mə akə aa ɛ? 63 Àyoo yìi mə a fa ntswêntɨ̀ɨ̀ aa, à nɨ̂ Àzwì Nwî. Kaa mɨ̀dàꞌà mɨ njyǎnu kaa mɨ sɨ annǔ tsu burə ŋkwɛtə nɨ̂ kwɛ̀tə̀. Mɨ̀ghàà mû mə mə̀ ghàa a mbo bù aa, mɨ nɨ̂ Àzwì ŋ̀ki mbə ntswêntɨ̀ɨ̀. 64 Lâ kaa bù bî mɔꞌɔ, nɨ̀ waꞌà biì.” Yesu lɛ nswoŋ ma laa nloŋ mə, ǹlɔgɨnə a nlɔ̀gɨ̀nə, à lɛ nzi bə̂ bìi mə kaa bɨ ka yi waꞌà yǐ bii aà, ŋ̀kɨ nzi ŋû yìi mə à lɛ ntswe nɨ̂ m̀fee yi aà. 65 A kuꞌùsə̀ ǹswoŋ mə, “À nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə mə̀ ghɨ̀rə nswoŋ a mbo bù mə kaa mbə ŋù a waꞌǎ a mbo mə̀ zî tɨ ghə̌ mə Tà à fa àbwarə ghu mbô aà.”

66 Ǹloŋ ma yû ànnù, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jî ghàꞌàtə̀ ɨ lɛ mbɨ̀ɨ̀ waa, kaa ŋkɨꞌɨ̀ bo bo bû ŋ̀karə. 67 Yesu a bû ŋ̀karəkə yi mbetə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa mə, “Ŋ̀gàà yùù ɨ̀ bə la aa ɛ? Nɨ̀ ka kɨɨ mmàꞌàtə̀ gha aa ɛ?”

68 Simon Peta a kwiꞌi ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî, bìꞌì ka tɨgə mmàꞌàtə gho, ɨ ghɛ̀ɛ̀ a mbo wò aa ɛ? Ò tswe nɨ̀ nɨ̀ghàà nya mə nɨ fa ntwêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lwìꞌì nɨ̂ŋkoŋ aà. 69 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ bìꞌì bìì mə̂, ŋ̀kɨ nzi mə, ò laa mbə Yu wa yìi mə à Laa màŋsə̀, ǹlo a mbo Nwì aà.”

70 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “A lɛ ŋkɨꞌɨ̀ mə̂ tsɔꞌɔ ntsɔꞌɔ ghuu nɨghûm ǹtsò baa aa ɛ? Lâ ŋù yî m̀fùùrə̀ a tɨtɨ̀ɨ bù à nɨ̂ Devil.” 71 À lɛ sɨ ghàa annù ma yû ǹloŋə aa Judas mu Simon Iscariot, ǹloŋ mə, ka mə Judas à lɛ mbə ŋû yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa, à lɛ ntswe nɨ̂ m̀fèê yi.

7

Yesu bo bɔɔ bɨ maà bi

1 Ma yû a kà mə̂ aa ntsya, Yesu a lô, ŋ̀ghɛɛ̀ a Galilea ntɨgə ŋkarə ghu. Kaa waꞌà kɔ̀ŋə̀ kɨ karə a Yudea, ǹloŋ mə bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ baYuda bɨ lɛ sɨ lɔ̀ɔ nzwìtə̂ yi aà. 2 Ma mùu noò Ǹjwî ǹjɨ̀ Ɨ̀kòo mɨ̂ntàŋ baYuda ɨ̀ lɛ ntɨgə a abo, 3 bɔɔ bɨ ma bɨ Yesu bɨ swoŋ ghu mbo mə, “Lò faà, ŋ̀ghɛɛ a Yudea, tǎ tâ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jo ɨ̀ ka nyə ɨnnù jû mə o ghɨ̀rə̀ aà. 4 Ǹloŋ mə ŋù yìi mə a lɔ̀ɔ̀ mə tâ bɨ̀ zi yi aa, kaa à sɨ aa a adɨgə yî lə̀ə̀ntə̀ faꞌa. Tsǒ mə o ghɨ̀rə ɨnnù jû aa, ghɨ̀rə tâ m̀bi yə ghô.” 5 Bo lɛ nswoŋ laa nloŋ mə tsiꞌì bo bɔɔ bɨ maà bi bya kaa bo lɛ ŋwaꞌà ǹtɨɨ̀ waa ghu nu nɨŋə̀. 6 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Kaa ghàà nòò à burə tɨ̀ kùꞌù, lâ nòò tsɨ̀m à kùꞌùnə a mbo bù a mfàꞌa annù. 7 Kaa m̀bə m̀bi waꞌà ghuu ka mbaa, lâ ɨ bàà nàâ, ǹloŋ mə mə swoŋ nɨ mə bɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ̂ aà. 8 Nɨ̀ kɔꞌɔ ŋghɛɛ wa adɨgə dinà; Kaa mə̀ ka waꞌà ghu ghɛɛ̀ ǹloŋ mə ghàà nòò à burə tɨ̀ kùꞌù.” 9 À swòŋ mə̂ laa, ntɨgə ntswe yi tsiꞌǐ a Galilea.

Àjàŋə Yesu à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a adɨgə Ɨkòo ŋghurə mɨ̀tàŋ aà

10 Bɔɔ bɨ maà bi bɨ kɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ ŋ̀ghɛɛ wa adɨgə ɨ̀kòò aa, Yesu a tɨgə̀ m̀bu ŋŋeꞌesə ŋyoŋ, kaa waꞌà ghɨ̀rə̂ bə̀ yə yi. 11 Bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ baYuda bɨ lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ nìi wa adɨgə ɨ̀kòò. Bo lɛ sɨ betə nɨ mə, “Yesu à fə̀ aa ɛ?”

12 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ lɛ sɨ tsùtə̀ ŋ̀ghaa nloŋ ŋgaà yì. Bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ lɛ sɨ swoŋə nɨ mə, “À nɨ ŋù yî ǹsɨgɨ̀nə̀.” Bǐ mɔꞌɔ swoŋə̀ nɨ mə, “Ŋ̀gaŋ, a bweꞌesə aa bə̀.” 13 Lâ kaa ŋù tsù à lɛ ŋwaꞌà kà ŋ̀ghaa nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsî, ǹloŋ mə bo lɛ sɨ bɔꞌɔ nɨ̂ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ baYuda bya aà.

14 Ǹjwî ɨ̀kòò jya ɨ lɔ̀ɔ̀nə̀ mə̂ a tɨtɨ̀ɨ̀, Yesu a kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀ a ndâmàꞌanwì, ǹlɔgɨnə ŋka ndɨꞌɨ annù Nwî. 15 BaYuda bya bɨ lɛ yɛrə siꞌi siꞌi, ǹswoŋ mə, “Ŋù ghû à tsyà aa la naŋsə nzi aŋwàꞌànə̀ laà, tɨ ghə̌ mə à lɛ ŋghɛɛ a ndâŋwàꞌànə̀ aa ɛ?”

16 Yesu a kwiꞌi mə, “Ànnù yû mə mə dɨ̀ꞌɨ̀ aa, a lo aa a mbo Nwì yìi à tòo gha aa, kaa à sɨ̌ annù ya bə̂; 17 Ŋù yìi mə a kɔ̀ŋ a ŋka ŋghɨ̀rə ànnù yìi mə Nwì a lɔ̀ɔ̀ aa, à ka zi mə ànnù yìi mə mə dɨ̀ꞌɨ̀ aa, a lo aa a mbo Nwì, kaa mə̀ waꞌǎ aa nɨ̂ àdàꞌâ ya ghàà. 18 Ŋù yìi mə a ghàà nɨ̂ àdàꞌâ yi aa, a lɔ̀ɔ̀ aà ŋ̀kwɛrə nɨghaꞌa a mbo yu yumbɔŋ. Lâ ŋù yìi mə a lɔ̀ɔ̀ bə̂ ŋ̀ghàꞌàsə yu wa yìi mə à tòo yi aa, a swoŋ ànnù nɨ̂ŋkoŋ, kaa waꞌà ŋ̀gàŋàbǎŋnənnù bə̂. 19 Tɨgə Moses à lɛ mbaa, mfa nɔ̂ŋsə̀ a mbo bù aa ɛ? Lâ kaa ŋù nɨbù yî tsù a waꞌà nɨ̀ nɔ̂ŋsə̀ ma wa lə̀ə̀. Lâ bù tɨgə̀ ǹlɔɔ nɨ̂ ǹzwìtə mə̀ aa a ya aa ɛ?”

20 Bə̀ bya kwiꞌi mə, “Àzwì yî bɨ a tswe a atoꞌo wò! A lɔɔ wo a nzwitə wò aa ɛ?”

21 Yesu a kwiꞌi mə, “Mə̀ kɨ̀ ghɨ̀rə̂ ànnù yî fùùrə̀ bù bɨ̀tsɨm tɨgə̀ ǹyɛrə. 22 Moses à lɛ mfa nɔ̂ŋsə̀ (ka mə à lɛ nlò aa a mbo bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà buu aa), nɨ̀ ŋêtə̀ nɨ̂ bɔɔ a njwîŋgɔ̀ŋ tâ lə̀ə nɔ̂ŋsə̀ ma ghû. 23 M̀bə bɨ ka ŋŋetə nɨ̂ bɔɔ a njwîŋgɔ̀ŋ, tǎ waꞌǎ nɔ̂ŋsə̀ Moses wa wò, nɨ̀ tɨgə̀ ǹlwisə nɨ̂ ǹtɔ̀ŋ a nu mə̀ mə mə̀ ghùrə ŋû nû yǐ ntsɨ̀m ɨ tswêntɨ̀ɨ̀ a njwîŋgɔ̀ŋ aa a ya aa ɛ? 24 Nɨ̀ kɛntə a ŋka ntsə̀rə mɨ̀saꞌa nyòŋə̀ naa ɨ̀nnù jìi mə nɨ̀ yə abɛɛ abɛɛ aà, nɨ̀ ka ntsərə mɨsaꞌa nyòŋə̀ nɨ̂ bə ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀.”

Yesu à laà m̀bə Ayɔꞌɔ̀ Nwì wa aa ɛ?

25 BaYerusalem bya bǐ mɔꞌɔ bɨ swoŋ mə, “À sɨ̀ ŋû wa mə bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ baYuda bɨ lɔ̀ɔ a nzwitə aa à ghulà bə aa ɛ? 26 Yə̂ nɨ̀! À ghû mə a ghàà tsiꞌì nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsî, kaa bɨ waꞌà nɨ̀ ànnǔ tsǔ ghu atu bù ǹswoŋə! A laà m̀bə aà mə bɨ̀tà bɨ alaꞌa bù bɨ zì mə̂ mə àa tsiꞌì Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa lɛ? 27 Ayɔꞌɔ̀ Nwì wa, à bə zǐ boŋ kaa ŋù tsù à sɨ̌ adɨ̀gə̀ yìi mə à lo ghu aa zî, lâ bìꞌinə̀ bɨtsɨ̀m zî àdɨ̀gə̀ yìi mə m̀bâ ghû à lo ghu aà.”

28 Yesu a tɨgə̀ ǹnaŋsə nswoŋ wâ nòò mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ annù wa mûm ǹdâmàꞌanwì aa mə, “Nɨ̀ ǹnaŋsə nzi gha, ŋkɨ nzi adɨgə yìi mə mə̀ lo ghu aa ɛ? Kaa mə̀ sɨ̀ fàa atu nsyɛ aa nɨ̀ àtû ya zì, yu wa yìi mə à tòo gha aa, à nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀. La kaa nɨ̀ waꞌà yi zî. 29 Mə̀ zi yi, ǹloŋ mə mə̀ lò aa ghu mbô, a gha aa â kɨ̂ ǹtoo yu aà.”

30 À swòŋ mə̂ laa, bɨ tɨgə̀ ǹlɔɔ mə bɨ baŋnə yi, lâ kaa ŋù tsù à lɛ waꞌǎ abô yi ghɛ̂nsə̀ ǹtswa yi ghu nloŋ mə kaa nòò yì kaa à lɛ mburə tɨ kùꞌù aà. 31 La bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɛ mbàŋnə̀ m̀bii yi; ǹswoŋ mə, “Nòò yìi mə Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa à ka yi zì aa, a ka yi ghɨ̀rə ɨlènsə̀ tâ ɨ̀ tsyàtə ŋù ghû aa ɛ?”

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntoo ŋ̀gǎŋbɛ̂ ǹdâmàꞌanwì mə tâ bɨ̀ zi ntswa Yesu aà

32 BaFarɨsai bɨ lɛ nyuꞌu ajàŋ mə nnɔ̀ɔ̀ wa ɨ lɛ sɨ tsùmnə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jya nloŋ ŋgaa Yesu aa, bo a bɔ̀ꞌɔ nɨ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎmàꞌa Nwì tɨgə̀ ǹtoo ŋ̀gǎŋmbɛ̂ ǹdâmàꞌa Nwì mə tâ bo ghɛɛ ntswa Yesu. 33 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋə a mbo bo mə, “Wa mə̀ ka tɨgə tswe biꞌinə̀ aa, tsiꞌì a atu mû àtɨɨ noò, ɨ bɔ̌ŋ lǒ ghɛ̀ɛ a mbɛ̀ɛ yu wa yìi mə à lɛ ntoo gha aà. 34 Nɨ̀ ka yǐ tɨgə kɨ lɔ̀ɔ̀ gha kaa waꞌà gha bù ǹyə; kaa mbə nɨ̀ waꞌǎ wa adɨgə mə mə̀ ka ghɛɛ tswe ghu aa kɨ nyoŋə.” 35 BaYuda bya bɨ tɨgə̀ ǹswoŋə bo nɨ bo mə, “M̀bâ ghû a lɔ̀ɔ ŋghɛ̀ɛ̀ aa fə mə mbə bìꞌinə̀ waꞌà yi bû ǹyə aa ɛ? À ka ghɛ̀ɛ̀ aà a nɨ̂ ɨ̀laꞌa baGrikia jya mə bə̂ bìꞌinə̀ lɛ njàꞌànə̀ ŋ̀ghɛɛ ghu aa, ɨ tɨgə dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ baGrikìa bya ghu aa ɛ? 36 A swoŋə nɨ mə bìꞌinə̀ ka yi kɨ lɔ̀ɔ̀ nɨ̂ yi kaa waꞌà yi yə̂, ŋ̀kɨɨ nswoŋə nɨ mə kaa mbə bìꞌinə̀ waꞌǎ wa adɨgə yìi mə yu ka yǐ ghɛ̀ɛ tswe ghu aa ghɛ̀ɛ̀. Ma yû ànnù a dɨ̀ꞌɨ̀ aa mə akə aa ɛ?”

Ànnù naŋəbɨrə̀ yìi mə a fa ŋkǐ ntswêntɨ̀ɨ̀ aà.

37 À bə̀ mə̂ nɨ̂ ǹjwî ǹlwìꞌìnjɨ̀m, mə lɛ ŋkɨ mbə njwi yì ŋ̀wè wa noò Ɨkòò Mɨ̂ntàŋ aa, Yesu a bɨɨ̀nə̀ ǹtəə a ndəŋ ntɔŋnə nswoŋ mə, “Ŋù yìi mə ǹjì ŋ̀kì ɨ yaŋə nɨ̂ yi aa, tâ à zi a mbo mə̀ ǹno ŋkì. 38 Ǹloŋ mə a ka bə ajaŋ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aa mə, ‘Ŋù yìi mə à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yi a nu mə̀ aa, mɨ̀ŋkì mɨ tswêntɨ̀ɨ̀ mî ghàꞌà ŋ̀ghaꞌa, mɨ ka tɨgə fɛ̀ꞌɛ̀ ghu ntɨɨ̀.’ ”

39 Yesu à lɛ nswoŋə ma yû ànnù aa nloŋ Azwî Nwì yìi mə bə̀ bìi mə bɨ lɛ nɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa ghu nu aa, bɨ lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀kwɛ̀rə aà. À lɛ tɨ bə maà noò aa, kaa Nwì a burə̀ tɨ Azwì yi fâ, ǹloŋ mə kaa Yesu à lɛ mburə tɨ kɔꞌɔ ŋkwɛrə annù nɨfɔ̀ yi a mbo Nwì aà.

Àjàŋə nɔ̀ɔ̀ bə̂ bya ɨ lɛ ntɨgə nyatə waa aà

40 Bə̀ bî mɔꞌɔ wa atɨtɨ̀ɨ ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ bya yùꞌù mə̂ laa, nswoŋ mə, “Ŋù ghûlà a nɨ tsiꞌì ŋ̀gàŋntoò Nwì wa!”

41 Bo bî mɔꞌɔ swoŋ mə, “À nɨ tsiꞌì Àyɔꞌɔ̀ Nwì wâ.” La bǐ mɔꞌɔ bâŋnə̀ ǹswoŋ mə, “Kaa Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa kaa à ka yǐ waꞌǎ aa a Galilea lô! 42 A tswe a mûm àŋwàꞌànə Nwì mə Àyɔꞌɔ̀ Nwì à ka yǐ lò aa a ŋgwɛ̀ꞌɛ M̀fɔ̀ David, tâ bɨ̀ jwe yi aa a Bethlehem, wa alaꞌa David.” 43 Maa ajàŋ, ǹnɔ̀ɔ̀ wa ɨ lɛ ntɨgə nyatə waa nloŋə Yesu. 44 Bo bî mɔꞌɔ bɨ lɛ sɨ lɔ̀ɔ ntswâ yi, la kaa ŋù tsù waꞌà yi nɨ̂ àbo mɔ̀ɔ̀ntə̀.

Àjàŋ mə bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ baYuda bɨ lɛ waꞌǎ Yesu bii aà

45 Nòò yìi mə ŋ̀gǎŋmbɛ̂ ǹdâmàꞌanwì jya ɨ lɛ mbù m̀bɨɨ aa, bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ baFarɨsai bo betə̀ mə, “Nɨ̀ ghɨ̀rə waꞌà yi tswa nzì nɨ ghu aa a ya aa ɛ?”

46 Ŋ̀gǎŋmbɛ̂ ǹdâmàꞌanwì jya ɨ kwiꞌi mə, “kaa bìꞌì lɛɛ̀ waꞌà ŋù tsù yə̂ mə ghàà tsiꞌì tsǒ ŋù ma ghû!”

47 BaFarɨsai bya swoŋ a mbo bo mə, “A bə mə à kɨ̀ mə̂ m̀bweꞌesə a ghuu aa ɛ? 48 Kə̀ nɨ̀ yə mə ŋù tsù a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀tsyàsə̀ kə̀ baFarɨsai à nɨ̌ŋ ǹtɨɨ̀ yi ghu nu aa ɛ? 49 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ ghû mə kaa sɨ̀ nɔ̂ŋsə̀ Moses zi aa bɨ tɨ̀gə̀ mə̂ m̀beꞌe ndɔ̀ɔ̀ Nwì!”

50 Ŋù baFarɨsai wa yì mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bo à lɛ mbə Nicodemus, wa mə à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyə Yesu nɨ̂tugə aà. A tɨgə̀ ǹswoŋə a mbo bo bî mɔꞌɔ bya mə, 51 “Nɔ̀ŋsə̀ yìꞌinə̀ à laa ndɨ̀ꞌɨ mə mbə bɨ tsərə̌ ɨsaꞌa ŋû tɨ yuꞌu ànnù yìi mə à swǒŋ, kə̀ ǹlɔɔ nyə annù yìi mə à ghɨ̀rə aa ɛ?”

52 Bo kwiꞌi mə, “Ɨ̀ɨ̀ɨ̂! Ò kɨ nlò aa a alaꞌa Galilea aa ɛ? Naŋsə nyəgə nɨghàà nɨ Nwî bəə boŋ ò ka yə mə kaa ŋ̀gàŋntoò Nwì kaa à lɛɛ̀ waꞌà a Galilea lô.” 53 Bɨ màŋsə̀ mə̂, bə̀ bɨ̀tsɨ̀m tɨgə̀ ǹlo ŋghɛ̀ɛ̀ŋkə̀ a ndugə bo.

8

1 Yesu a bâŋnə̀ ǹlo ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a atu ntaꞌa Olive.

Màŋgyɛ̀ wa mə bɨ lɛ ntswa adɨgə mâghàbə̀ aà

2 Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂, a bə tsiꞌì a tɨ̀tugə, Yesu a bû ŋ̀ghɛɛ fu a ndâmàꞌanwì. Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m zî ǹtswe ŋkarɨsə yi, a tswê a nsyɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka ndɨꞌɨ waa. 3 Ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai zî nɨ màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə bɨ lɛ ntswa a adɨgə mâghàbə̀, ǹzi ntɛꞌɛ a nsi Yesu. 4 Ǹswoŋ ghu mbo mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, bìꞌì ghɨrə ntswa mâŋgyɛ̀ ghuà a ghɨrə̀ nɨ̀ ànnǔ mâghàbə̀. 5 Nɔ̀ŋsə̀ Moses à lɛ nswoŋ mə tâ bɨ̀ tumtə ajàŋ mâŋgyɛ̀ ma yû ǹzwitə. Ò swǒŋ ŋ̀gaa yò mə bɨ̀ ghɨrə ghu mə akə aa ɛ?” 6 Bo lɛ nswoŋ laà aa a ŋkwàꞌànə Yesu tǎ tswe nɨ̂ ànnù yìi mə mbə bɨ tsyâ ghu mfa afɨ̀rə̂ yi. Bɨ̀ swòŋ mə̂ laà aa, Yesu a bâŋnə̀ ǹtuŋnə ŋka ŋwaꞌanə nɨ muswɛ̂bô yì a nsyɛ̂. 7 Bɨ ghɛ̀ɛ̀ mə̂ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀ka betə nìi nɨ̂ ɨ̀betə̀ aa, a bɨɨ̀nə̀ ǹtəə nswoŋ a mbo bo mə, “Ŋù nɨ̀bù yìi mə à lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ annǔ tsu fânsə̀ aa, tâ foo ntumə yi nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀.” 8 À swòŋ mə̂ laa, mbu ntuŋnə mbu ŋka ŋŋwaꞌanə nɨ muswɛ̂bô yì fu. 9 Bo yùꞌù mə annù ya mə à ghɨ̀rə nswoŋə aa, ǹtɨgə mfɛꞌɛkə yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ̂, ǹlɔgɨnə nɨ bɨ̀lɨ̀ɨ bìi mə bɨ lɛ ntswe a tɨtɨ̀ɨ bo aà. Ǹtɨgə mmaꞌatə Yesu tsiꞌì yùyù, mâŋgyɛ̀ wa a burə̀ ǹtəə ghu nsî. 10 Yesu a ŋŋɛntə̀ àtû yi ǹswoŋ ghu mbo mə, “Màŋgyɛ̀, bə̀ by bɨ fə̀ aa ɛ? Ŋù tsù à sɨ̀ ghu bû ǹtswe a nnɨ̂ŋ ɨ̀saꞌa anu wò aa ɛ?”

11 Màŋgyɛ̀ wa a kwiꞌi mə, “Kaa ŋù tsù à sɨ̀ ghu tswê, M̀màꞌàmbî.”

Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ mə, “Kaa mə̀ ka waꞌǎ ɨsaꞌa a nu wò kɨ nnɨŋə. Lâ, ghɛ̀ɛ̀ ghô, ǹtsuu ɨnnù jî bɨ bǔ kɨ ghɨ̀rə̀.”

Yesu à laa mbə ŋkàꞌa mbî

12 Yesu a bû ǹswoŋ a mbo bə̀ ma bya mə, “Mə̀ laa mbə ŋkàꞌa fàa m̀bî. Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a yòŋə̀ nɨ̂ gha aa, kaa à ka waꞌǎ a mûm m̀fii ɨdɨ̀gə̀ ka ntəə, à ka bàŋnə ɨ tswe nɨ̂ ŋ̀kàꞌa ntswêntɨ̀ɨ̀.”

13 BaFarɨsai swoŋ ghu mbo mə, “Ò bə kɨ swoŋə annù ǹloŋ ŋgaà yò wò m̀bɔŋ boŋ ànnù yìi mə o swoŋ aa, kaa a sɨ̌ annù nɨ̂ŋkoŋ bə̂.”

14 Yesu a kwiꞌi mə, “Ka mə mə swoŋ annù ǹloŋ ŋgaà yà aa, ànnù yìi mə mə swoŋə aa, à nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, ǹloŋ mə mə̀ zî àdɨgə̀ yìi mə mə̀ lo ghu aa, ŋkɨ nzi adɨgə yìi mə mə ghɛ̀ɛ̀ ghu aà. Lâ kaa bù sɨ̌ adɨgə yìi mə mə̀ lo ghu aa, kə̌ adɨgə yìi mə mə ghɛ̀ɛ̀ ghu aa zî.

15 “Nɨ tsə̀rə̀ mɨsaꞌa aa tsǒ bə̀; lâ, kaa mə̀ sɨ ɨsaꞌa ŋû tsərə. 16 Lâ mə̀ bə tɛꞌɛ kɨ tsə̀rə ɨsaꞌà tsə̀rə̀ boŋ mə̀ ka tsə̀rə aa tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə̀, ǹloŋ mə kaa mə̀ sɨ̌ aa tsiꞌì mə̀ mə̀ tsərə, mə tsə̀rə̀ aa bìꞌi yu wa yìi mə à lɛ ntoo gha aà. 17 Bɨ ŋwaꞌanə a mum nɔ̀ŋsə bù mə, ànnù yìi mə bɨ̀yəfə bi baa bɨ bii aa, à nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀. 18 Mə swoŋə nɨ̂ ànnù ǹloŋ ŋgaa yà aa, Taà ghà yìi mə à lɛ ntoo gha aa, a kɨɨ̀ ǹswoŋə nɨ̂ ànnù ǹloŋ ŋgaà yà.”

19 Bɨ betə̀ yi mə, “Taà ghò à tswe aa fə aa ɛ?” Yesu a kwiꞌi mə, “Kaa nɨ̀ sɨ̀ gha zî, kaa nɨ̀ sɨ̀ Taà ghà kɨ nzi; nɨ̀ laa bə zi gha boŋ nɨ̀ kɨ nzi Taà.”

20 Yesu à lɛ nswoŋ ma jû ɨ̀nnù aa wa noò mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ annù Nwî a mûm ǹdâmàꞌa Nwì, ntswe aa a mbɛ̀ɛ̀ ǹjaꞌà ǹda yìi mə ŋ̀kòm ŋ̀kabə̀ m̀màꞌanwì ɨ̀ lɛ ntswe ghu aà.

Kaa mbə̀ bu bìi nɨ sɨ̀ mɨntɨɨ̀ muu a nu mə nɨŋə aa waꞌǎ wa adɨgə mə mə ghɛ̀ɛ̀ ghu aa ghɛ̀ɛ̀

21 Yesu a bû ǹswoŋ a mbo bə̀ bya mə, “Mə ka lǒ ghɛ̀ɛ̀ ghâ, tâ nɨ̀ tɨgə nlɔɔ nɨ̂ gha kɨkaŋ, ɨ yi kwo a mûm ɨ̀bɨ bù; àdɨ̀gə̀ yìi mə mə ghɛ̀ɛ̀ ghu aa, kaa mbə nɨ̀ waꞌà ghu ghɛɛ̀.”

22 Bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ baYuda bya swoŋ mə, “À ka baa zwitə aà ɨ̀bɨ̀ɨ nû yì, ǹloŋ mə a swoŋə nɨ mə àdɨgə̀ yìi mə yu ka ghɛ̀ɛ̀ ghu aa, kaa m̀bə bìꞌinə̀ waꞌà ghu ghɛɛ̀ aa ɛ?”

23 A swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ lò aa fàa atu nsyɛ̂, lâ mə̀ bâŋnə̀ ǹlo aa a aburə, nɨ̀ lò aa fàa mbî, kaa mə̀ waꞌǎ aa fàa mbi lò. 24 Mə̀ swǒŋ mə, nɨ̀ ka kwo a mûm ɨ̀bɨ bù aa nloŋ mə nɨ̀ bə tsuu bii mə ‘mə̀ nɨ ghu wa mə mə̀ nɨ ghu aa,’ bəə boŋ nɨ̀ ka kwo a mûm ɨ̀bɨ bù.”

25 Bo betə̀ Yesu mə, “Ò bə aa wò aa ɛ?”

A kwiꞌi mə, “Yu wa mə, mə̀ tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ǹswoŋ ǹlɔgɨnə a mbìì aà. 26 Mə̀ tswe nɨ̀ ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀ a nswoŋə nloŋə ghuu, ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀ ǹloŋə annǔ nnɨŋ ɨsaꞌa a nu bù. La, yu wa yìi mə à lɛ ntoo gha aa, a swoŋ aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, mə̀ kɨɨ̀ ǹswoŋ aa ànnù yìi mə mə̀ yùꞌu ghu mbo aa, a mbô m̀bî.”

27 Yesu à lɛ nswoŋ ma laa kaa bo waꞌà zi mə à lɛ sɨ ghàà a mbo bo nloŋ aa ŋgaa Nwìŋgɔ̀ŋ Tà. 28 A tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nòò yìi mə nɨ̀ ka yi ŋɛɛ Mu Ŋù a ndəŋ aa, nɨ̀ ka yǐ zi mə ‘mə̀ nɨ ghu wa mə mə̀ nɨ ghu aà.’ Nɨ̀ ka yǐ zi mə kaa mə̀ sɨ annù tsu nɨ àdàꞌâ ya ghɨ̀rə̀, ɨ kɨɨ zɨ mə mə swoŋ aa tsiꞌì ànnù yìi mə Taà ghà à dɨ̀ꞌɨ mə tâ mə̀ swoŋ aà. 29 Ŋù wa yìi mə à lɛ ntoo gha aa, à tswe bìꞌi yu, kaa à sɨ̀ gha màꞌàtə̀ mə tâ mə̀ tswe tsiꞌì mə̀ mə̀, ǹloŋ mə mə ghɨ̀rə aa, tsiꞌì ànnù yìi mə a bɔ̀ŋə̀ nɨ̂ yi aà.”

30 Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bìi mə bɨ lɛ nyuꞌu ɨnnù jya jìi mə Yesu à lɛ nswoŋ aa, bo lɛ nnɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa ghu nû.

Bə̀ bìi mə kaa bɨ sɨ̌ ɨbùꞌù bə aa bo bɨ̀ ɨ̀bùꞌù

31 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo baYuda bya bìi mə bɨ lɛ nnɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ mya ghu nu aa mə, “Nɨ̀ bə kɨ yuꞌu nɨghàâ na ɨ lwìꞌì ghu mum, bəə boŋ nɨ̀ ka tɨgə bə ŋgǎŋyəgə̂nnù jya tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀; 32 ɨ naŋsə zi annù nɨ̂ŋkoŋ, tâ ànnù nɨ̂koŋ ya à ghɨrə tâ nɨ̀ tsuu ɨbùꞌù bǔ bə.” 33 Bo kwiꞌi mə, “Bìꞌì lo aa a ŋgwɛ̀ꞌɛ Abraham, kaa bìꞌì lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ ɨbùꞌù ŋû tsù kɨ mbə. Ò tsya aa la ntɨgə nswoŋ mə, ‘Kaa nɨ̀ ka waꞌǎ ɨbùꞌù bǔ mbə aa ɛ?’ ”

34 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ swǒŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋ a mbo bù mə, ‘Ŋù yìi a ghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ aa, à nɨ̂ àbùꞌù a mbô ɨ̀nnù jî bɨ̂. 35 Kaa àbùꞌù a sɨ̌ a mûm ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ nɨ̂koŋ tswe, a ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ aa a lwìꞌì jwe jwe ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ wâ. 36 Ma mùu ajàŋ wa Mu à laa bə fiꞌi gho a ndâ àbùꞌù bəə boŋ kaa ò ka waꞌǎ abùꞌù bù m̀bə bə̂. 37 Mə̀ zi mə nɨ̀ fɛ̀ꞌɛ̀ aa a ŋgwɛ̀ꞌɛ Abraham. Lâ nɨ lɔ̀ɔ nzwitə mə̀ aa loŋ mə kaa nɨ̀ sɨ annù yìi mə mə dɨ̀ꞌɨ̀ aa kwɛrə aà. 38 Mə swoŋ aa ànnù yìi mə mə̀ yə a mbo Taà aà. La nɨ̀ bâŋnə̀ ŋ̀ghɨrə aa annù yìi mə taà ghùù a swoŋə nɨ a mbo bù aà.’ ”

39 Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “Taà yìꞌì à nɨ aa, Abraham.”

Yesu a kwiꞌi mə, “À laa mbə mə nɨ̀ bə aa bɔɔ bɨ Abraham, boŋ nɨ ghɨ̀rə mbuu ɨnnù jìi mə à lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aà. 40 Lâ nɨ̀ bâŋnə̀ ǹlɔɔ nɨ̂ ǹzwìtə mə̀, ŋù yìi mə mə̀ nɨ̀ ghu wa yìi mə mə̀ swǒŋ annù nɨ̂ŋkoŋ ya mə mə̀ lɛ nyuꞌu a mbo Nwì a mbo bù aà! Ma yû kaa à sɨ̌ annù mə Abraham à lɛ ŋghɨ̀rə̀ bə̂! 41 Nɨ ghɨ̀rə aa annù yìi mə taà ghùù à lɛ ŋkɨ ŋghɨrə aà.”

Bo kwiꞌi mə, “Kaa bìꞌì sɨ̌ bɔɔ bɨ àkwàrə̀ bə̂, bìꞌì tswe aa tsìꞌì nɨ̀ Tà yî mɔ̀ꞌɔtə̂, a bə Nwì.”

42 Yesu a swoŋ mə, “À laa bə mə Nwì à nàŋsə mbə aa tsiꞌì Taà ghùù, bəə boŋ nɨ kɔ̀ŋə̀ nɨ̂ ghâ, ǹloŋ mə mə̀ lò aa a mbɛ̀ɛ Nwì ǹzi ntswe faà tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀. Kaa mə̀ lɛ ŋwaꞌǎ aa nɨ̀ àtû ya zì, a gha aa a lɛ ntoo Nwî. 43 Nɨ̀ sɨ̌ annù yìi mə mə swoŋə zi aa a ya aa ɛ? Tɨgə a ghɨrə aa mə kaa nɨ̀ sɨ lɔ̀ɔ̀ a nyuꞌu nɨ̀ghàâ na aa ɛ? 44 Nɨ̀ bə aa bɔɔ bɨ taà ghùù, Satan, nɨ kɨɨ nlɔɔ ŋghɨ̀rə aa annù yìi mə taà ghùù a ghɨ̀rə̀ aà. Ǹlɔgɨnə tsiꞌì a mbìi mbìì, taà ghùù à lɛ mbə aa ŋ̀gàŋnzwìtə bə̂. Kaa bo ànnù nɨ̂ŋkoŋ sɨ̀ nɨ̂ ànnǔ tsu tswê, ǹloŋ mə kaa annù nɨ̂ŋkoŋ kaa a sɨ̀ ghu nu tswê. A yi tɨ swoŋə abǎŋnənnù aa, a ghɨrə̀ aa tsiꞌǐ annù yìi mə a tswe ghu nû aa, ǹloŋ mə à bə aa ŋ̀gàŋàbǎŋnənnù, ŋ̀kɨ mbə aa tǎ bɨ̀ ɨ̀bǎŋnənnù. 45 La tsǒ mə mə swoŋ aa annù nɨ̂ŋkoŋ aa, kaa nɨ̀ waꞌà biì. 46 Ŋù nɨ̀bù yìi mə à tse swoŋ mə mə̀ ghɨ̀rə annù yî bɨ aa, à nɨ wò aa ɛ? M̀bə mə ka nswoŋə aa ànnù nɨ̂ŋkoŋ nɨ̀ tɨgə̀ waꞌà bii aa a ya aa ɛ? 47 Ŋù yìi mə à tswe bo Nwì aa, a yuꞌu nɨghàà nɨ Nwî, lâ, kaa nɨ̀ sɨ̀ aa bǔ bɨ̀ Nwì tswê, à nɨ annù yìi a ghɨrə kaa nɨ̀ waꞌà nɨ̀ Nɨ̀ghàà nɨ Nwî yuꞌù aà.”

Yesu bo Abraham

48 BaYuda betə̀ Yesu mə, “Bìꞌì ghɨ̀rə̂ ǹtɛꞌɛ mbaa waꞌà swoŋ mə, ò nɨ ŋù Samaria, àzwì yî bɨ a kɨ̂ ǹtswe a atoꞌo wò aa ɛ?”

49 Yesu a kwiꞌi mə, “Kaa àzwì yî bɨ kaa a sɨ̌ a atoꞌo mə̀ tswê. Mə ghaꞌasə aa bə Taà, lâ nɨ̀ bâŋnə̀ ǹtsaꞌa nɨ̂ ghâ. 50 Kaa mə̀ sɨ aa nɨ̀ghaꞌà na lɔ̀ɔ̀. La ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à tswe ghu mə a lɔ̀ɔ̀ nɨghaꞌà na ŋkɨɨ nsaꞌa nɨ̂ ɨ̀saꞌâ ghâ. 51 Mə̀ swoŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, ŋù yìi mə a lə̀ə nɨghàâ na aa, kaa à ka yǐ waꞌà nɨwo burə nyə yə.”

52 BaYuda bya bɨ swoŋ ghu mbo mə, “Bìꞌì nàŋsə̀ mə̂ nzi tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə demon à tswe a toꞌo wò. Abraham à lɛ ŋkwo, ŋ̀gǎŋntoo Nwî ɨ kɨ ŋkwokə, lâ ò bâŋnə̀ ǹswoŋə nɨ mə, ŋù yìi mə a lə̀ə̀ nɨghàâ no aa, kaa à ka yǐ waꞌǎ nɨwo yweꞌetə̀! 53 Taà yìꞌì Abraham à lɛɛ̀ ŋ̀kwo, o lɔ̀ɔ̀ aà ǹswoŋ mə ò tsyàtə Abraham aa ɛ? Ŋ̀gǎŋntoo Nwî tsɨ̀m ɨ lɛɛ̀ ŋ̀kɨ ŋkwokə. Ò mɔ̀ɔ̀ntə mə ò bə aa wò aa ɛ?”

54 Yesu a kwiꞌi mə, “Mə̀ laa kɨ lɔ̀ɔ̀ aà nɨ̀ghaꞌà na mə̀mbɔŋ boŋ nɨ̀ghaꞌà na nya nɨ ka tsyà tsiꞌì àdàŋə̀ àdàŋə̀. Ŋù yìi mə a ghaꞌasə nɨ̂ gha aa, à laa mbə aa Taà, wa yìi mə nɨ twoŋə nɨ Nwìŋgɔ̀ŋ ghùù aà. 55 Kaa nɨ̀ tɛꞌɛ waꞌà yi zî, la mə̀ zi yi. M̀bə mə̀ swoŋ mə, mə̀ sɨ̀ yi zi, boŋ mə̀ bə aa ŋgàŋàbǎŋnənnù tsǒ bù. Lâ mə̀ zi yi, ŋ̀kɨɨ nləə nɨ nɨ̀ghàâ ni. 56 Taà ghùù Abraham à lɛ ndorɨtə a nyə nòò yìi mə mə̀ lɛ ntswe nɨ̂ zi ghu aà; à lɛ ŋkɨ nyə, ŋkɨ ndorɨtə.” 57 Bo swoŋ ghu mbo mə, “Kaa ò bùrə tɨ ɨlòò mɨghum mi ntaà bə, m̀baŋnə nswoŋ mə, ò lɛɛ̀ ǹyə Abraham aa ɛ?”

58 Yesu a kwiꞌi mə, “Mə̀ swǒŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ a mbo bù mə, ‘m̀bɔŋ tâ bɨ̀ jwe Abraham boŋ mə̀ nɨ yu wa mə nɨ ghu aà.’ ”

59 À swòŋ mə̂ laà, bɨ bwɛɛ̀ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ǹlɔɔ mə bɨ tumtə yi ghu, a bə̀ə̀rə̀ m̀bwɛ yi, ǹtɨgə mfɛꞌɛ yi wa mûm ǹdâmàꞌanwì.

9

Yesu à ghurə ŋû yìi mə bɨ lɛ njwe a fəꞌə̀ aà

1 Yesu à kà mə aa ntsya, nyə ŋû yìi mə bɨ lɛ njwe a fəꞌə̀ aà. 2 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ betə̀ yi mə, “Rabbi, àa ɨ̀bɨ wo mə ɨ lɛ ŋghɨ̀rə̀ bɨ jwê ŋû ghû a fəꞌə̀ aa ɛ? Ɨbɨ ɨ lɛ mbaa aà m̀bə aà ɨ̀ yi kə̀ yì taà yì bô ǹdè yì aa ɛ?” 3 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Kaa àfə̀ꞌə̂ yi a sɨ̀ nɨ̂ ànnǔ tsu tswê ǹloŋ ɨbɨ̂ yi kə̀ yì taà yì bô ǹdè yì bə̂. À fə̀ꞌə̀ aa mə tâ bɨ̀ tsya a njɨ̌m àfə̀ꞌə̂ yi, nyə mɨdaꞌa mɨ Nwî. 4 Tsǒ mə nòò à burə a siꞌinə aa, a kuꞌunə mə tâ bìꞌinə̀ ka mfaꞌa ɨfàꞌà yu wa yìi mə à too gha aà; ɨ̀tugə ɨ fii nzi ajàŋ yìi mə kaa ŋù à kaa waꞌǎ ɨfàꞌà bû ŋ̀ka mfaꞌa. 5 M̀bə yìi mə̀ tswe fàa mûm m̀bi aa, mə̀ nɨ̂ ŋ̀kàꞌa m̀bî.” 6 Yesu à swòŋ mə̂ ma mùu ajàŋ aa, ǹtwu mɨtwyɛ a nsyɛ, ntaꞌanə atsɨtsaꞌa ghu; ǹlɔgə atsɨ̀tsaꞌa ya, nyɔꞌɔ miꞌi mɨ ŋû wa ghu, 7 ǹswoŋ ghu mbo mə, “Ghɛɛ nsìꞌi nsî gho a mûm àtsòòlə Siloam.” (Ǹjiꞌì ɨ̀kùm ma ghû ɨ̀ bə aa mə “ǹtoò.”) Maa ajàŋ, ŋù wa a ghɛɛ̀, ǹsiꞌi nsî yi, m̀bu ŋka mbɨɨ ntɨgə nyə nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀.

8 Bǎmbɛ̀ɛ̀ ǹdùgə bi bo bɨ̀ bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ yə nìi, a lɔɔ̀ nɨ̂ ǹjoo a mbii aa, bɨ betə̀ mə, “À sɨ̀ ŋû wa mə à kɨ̀ sɨ tswe nɨ a mbɛ̀ɛ̀ mânjì ǹlɔɔ nɨ̂ ǹjoo aa à ghuà bə aa ɛ?” 9 Bǐ mɔꞌɔ bɨ kwiꞌi mə, “À nɨ ghu,” la bǐ mɔꞌɔ bɨ swoŋ mə, “Ŋ̀gaŋ kaa à sɨ̀ ghu bə̂; à bə aa bə finə.” La ŋù wa yumbɔŋ a bâŋnə̀ ǹswoŋ mə, “Mə̀ bə aa ŋù ma wâ.” 10 Bo betə̀ yi mə, “Ò tsya aa mə akə mbɔŋ miꞌì mo ŋaꞌanə tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀ aa ɛ?” 11 A kwiꞌi a mbo bo mə, “Ŋù wa mə bɨ twoŋə nɨ Yesu aa, à ghɨrə ŋghɨ̀rə atsɨtsaꞌa, nyɔꞌɔ miꞌì ma ghu, ǹswoŋ mə tâ mə̀ ghɛɛ nsiꞌi nsî gha a atsòòlə Siloam. Mə̀ ghɛ̀ɛ̀ mə̂, ŋ̀ghɛsə ǹsìꞌì ǹsî gha aa, ǹlɔ̀gɨ̀nə̀ ǹtɨgə nyə ɨdɨgə.” 12 Bɨ betə̀ yi mə, “Yesu ghuu, à fə̀ aa ɛ?” A kwiꞌi mə, “Kaa mə̀ sɨ̀ zî.”

A ajàŋə BaFarɨsai lɛ ntɨgə nlɔɔ annù ǹloŋ ànnǔ ŋghurə m̀fə̀ꞌə̀nə̀ wa aa

13 Bɨ lɔgə̀ ŋû wa mə à lɛ mfə̀ꞌə̀ ǹlɔgɨnə a mbɔrə aa, ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ ghu a mbo baFarɨsai. 14 Ǹjwi ya mə Yesu à lɛ ntaꞌanə atsɨtsaꞌa ŋghùrə mfə̀ꞌə̀nə̀ wa ghu, a lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə nyə ɨdɨgə aa, ɨ̀ lɛ mbə aa ǹjwîŋgɔ̀ŋə̀. 15 BaFarɨsai, yaa ŋgaa, bɨ ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ŋkɨ mbetə ŋû wa mə à tsyà aa mə akə mbɔŋ kɨ yə ɨdɨgə lɛ. A kwiꞌi a mbo bo mə, “À ghɨrə nyɔꞌɔtə miꞌî ma nɨ̀ àtsɨtsaꞌa; à yɔ̀ꞌɔ̀tə̀ mə̀ aa, mə̀ siꞌì ǹsî gha, ǹtɨgə nyə nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀.”

16 BaFarɨsai bî mɔꞌɔ bɨ swoŋ mə, “Kaa ŋù yìi mə à ghɨ̀rə annù ma yû aa kaa mbə waꞌà aa mbo Nwì lô, ǹloŋ mə kaa à sɨ nɔ̂ŋsə̀ ǹjwîŋgɔ̀ŋ ləə aà.” La bo bî mɔꞌɔ bɨ betə̀ mə, “M̀bə ŋù yìi mə à nɨ ŋgàŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ a kâ ŋ̀ghɨrə ɨlènsə̀ tsiꞌì tsǒ juà aa mə akə aa ɛ?” Ma mùu ajàŋ, àyàtə̀ a lɛ ntɨgə mfɛ̀ꞌɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ bo.

17 BaFarɨsai bû ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì m̀betə ŋû wa mə, “Tsǒ mə à ghɨ̀rə ŋŋaꞌa miꞌì mo aa, ò swǒŋ mə akə nloŋ ŋgaà yì aa ɛ?” Ŋù wa a kwiꞌi a mbo bo mə, “À nɨ ŋ̀gàŋntoò Nwì.”

18 Kaa Bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa bɨ baYuda bɨ lɛ waꞌà kɔ̀ŋ mə mbə bɨ bii mə ŋù wa à lɛ mfòò m̀fəꞌə mbɔ̌ŋ bǔ kɨ yə ɨdɨgə ɨ yweꞌe a noò yìi mə bɨ lɛ ntwoŋə taà yì bô ǹdè yì, 19 m̀betə waa mə, “Ŋù ghû àa tsiꞌì mû ghùù aa ɛ? Nɨ̀ swǒŋ mə bɨ lɛ njwe yi aa a fəꞌə̀, à tɨgə̀ ǹtsya aa la tsɨ̂tsɔ̀ŋ m̀bɔŋ kɨ yə ɨdɨgə aa ɛ?”

20 Taà yì bô ǹdè yì kwiꞌi mə, “Bìꞌì zi mə à nɨ mû yìꞌì, ŋ̀kɨ nzi mə bìꞌì lɛ njwe yi aa a fəꞌə̀, 21 lâ kaa bìꞌì sɨ̌ ajàŋ yìi mə à tsya mbɔŋ kɨ yə ɨdɨgə tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa zî. Kaa waꞌǎ ŋû yìi mə à ŋàꞌa miꞌì mi aa kɨ nzi. Nɨ̀ betə yi; à tɨ̀gə̂ ǹdɨ̀ɨ̂, m̀bə à tse kwiꞌi yumbɔŋə̀!” 22 Taà yì bô ǹdè yì lɛ nswoŋ ma mùu ajàŋ aa nloŋ mə bɨ lɛ sɨ bɔꞌɔ bɨsaꞌa bɨ alaꞌa bɨ baYuda, ǹloŋ mə à lɛ tɨ bə aa, boŋ bô tàŋtə̀ mə̂ mə, ŋù tsù yìi mə à bìi, nswoŋ mə Yesu à nɨ̂ Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa aa, boŋ bɨ ka fiꞌi yi a mûm ǹdâŋghòtə bo. 23 A bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə taà yì bô ǹdè yì lɛ nswoŋ mə, “À tɨgə̂ ǹdɨ̀ɨ̂; nɨ̀ betə yi aà.”

24 Bo bû ŋ̀kwatə ntwoŋə ŋû wa mə bɨ lɛ njwe a fəꞌə̀ aa ŋgaa yìi mə ɨ̀ yweꞌe ji baa aa, nswoŋ ghu mbo mə, “Ghaꞌasə Nwî, ǹswoŋə annù nɨ̂ŋkoŋə̀ yô! Bìꞌì zi mə ŋù ghû mə à ghɨ̀rə ŋghùrə̀ gho aa, à nɨ̂ ŋ̀gàŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî bɨ̂.”

25 Ŋù wa a kwiꞌi mə “Kaa mə̀ sɨ̀ gha zi mə ŋù ghû à nɨ ŋgàŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî bɨ kə̀ à sɨ̀ ghu bə̂. Ànnù yî fùùrə̀ yìi mə mə̀ zi aa a nɨ mə; mə̀ lɛ mfə̀ꞌə̀, lâ, tsɨtsɔ̀ŋ, mə yə ɨdɨgə.”

26 Bo betə mə, “À ghɨ̀rə ŋghɨ̀rə̀ aa mə akə a nu wò aa ɛ? À ghɨ̀rə ŋŋaꞌa miꞌì mo aa mə akə aa ɛ?”

27 A kwiꞌi a mbo bo mə, “Tɨgə mə̀ bà mə aa nswoŋ a mbo bù, kaa nɨ̀ waꞌà nɨ̀ ghuu kɔŋə̀ nɨ a nyuꞌutə̀! Ǹjiꞌì ànnù yìi mə nɨ bù ǹlɔɔ mə mə̀ kwatə aa, à nɨ̂ àkə̀ aa ɛ? À bə tsò nɨ kɨɨ nlɔɔ nɨ̂ m̀bə̂ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji aa ɛ?”

28 À kwìꞌì mə̂ laà aa, bɨ bəgɨ̀tə̀ yi, ǹswoŋ mə, “Ò nɨ ŋ̀gàŋyəgə̂nnù m̀bâ ma wa yì mɔ̀ꞌɔ̂; la a mbo bìꞌì, bìꞌì bə aa ŋgǎŋyəgə̂nnǔ Moses. 29 Bìꞌì zi mə Nwì à lɛ ŋghàà a mbo Moses; lâ ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bâ ghû, kaa bìꞌì tɛꞌɛ waꞌǎ adɨgə yìi mə à lo ghu aa zî.”

30 Ŋù wa a kwiꞌi a mbo bo mə, “Ànnù muù à nɨ̂ ànnu mə a tsya ghâ. Kaa nɨ̀ sɨ adɨgə yìi mə à lo ghu aa zi, la a bâŋnə̀ ŋ̀ghurə gha nɨ̀ àfə̀ꞌə̂ ya!

31 “La bìꞌinə̀ zi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ mə kaa Nwì à sɨ annù a mbo ŋgǎŋghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ yuꞌutə; La ŋu yìi mə a bɔꞌɔ nìi ŋkɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə a lɔ̀ɔ̀ aà, Nwi a yuꞌutə annu ghu mbô.

32 “Ǹlɔgɨnə a mbèꞌènə mbi, kaa ŋù tsù à lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà yuꞌu mə ŋù tsù à lɛɛ̀ ŋ̀ŋaꞌa miꞌi mɨ ŋû yìi mə bɨ lɛ njwe a fəꞌə aa a kâ ǹyə ɨdɨgə! 33 M̀bə ŋù ghû a tsuu aa a mbo Nwǐ lǒ, boŋ kaa mbə a waꞌà zî àjàŋ yìi mə mbə yu ghɨrə̀ ànnù tsiꞌì tsǒ yuà.”

34 Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “Bɨ lɛ njwe gho aa a mûm ɨ̀bɨ yìi ɨ swerə, ò tɨgə̀ ǹlɔɔ aà ŋ̀ka ndɨ̀ꞌɨ̂ yiꞌi aa ɛ?” Bɨ swòŋ mə̂ laa aa, mfurə yi a mûm ǹdâŋghòtə bo.

Àfə̀ꞌə̂ Azwì

35 Yesu à yùꞌù mə annù yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa, ǹlɔɔ ŋû wa, m̀betə yi mə, “Ò nɨ̌ŋ ǹtɨɨ̂ gho a nu Mu Ŋù aa ɛ?”

36 Ŋù wa a kwiꞌi ghu mbo mə, “Swoŋə ŋû yìi mə Mu Ŋù à nɨ ghu aa, a mbo mə̀, Taà ghà, tǎ tâ mə̀ bii yi.”

37 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ò yə̀ mə̂ yi, wa à nɨ yu yìi mə a ghàà a mbo wò tsɨ̂tsɔ̀ŋ aà.”

38 Ŋù wa a swɛ̂tə̀ mɨ̀kùꞌùtə̂ mi a nsi Yesu ǹswoŋ ghumbo mə, “M̀màꞌàmbî, mə̀ bìî!”

39 Yesu a swoŋ mə, “Mə̀ lɛ nzì fàa mbi aa mə bɨ ka nsaꞌa bə̂, mə tâ bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ ka nyə ɨdɨgə, tâ bə̀ bìi mə bɨ bàŋnə̀ ǹyə ɨdɨgə aa, tâ bɨ̀ fəꞌə.”

40 BaFarɨsai bî mɔꞌɔ bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu nyuꞌu ajàŋ yìi mə à swoŋ ma mùu ajàŋə̀ aa, m̀betə̀ ghu mbo mə, “Bìꞌì mɔ̀ɔ̀ntə mə kaa ò sɨ lɔ̀ɔ̀ aà ǹswòŋə mə bìꞌì kɨ mfə̀ꞌə̀ aa ɛ?”

41 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “À laa bə mə nɨ̀ fə̀ꞌə boŋ kaa ɨ̀saꞌa ɨ sɨ a nu bu kuu; la mbə yìi mə nɨ bàŋnə̀ m̀mɔɔntə nɨ mə nɨ yə ɨdɨgə aa, àa ǹjiꞌì ànnù yìi mə ɨ̀saꞌa ɨburə a nu bù aà.”

10

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋə ntsèèmbî

1 Yesu a swoŋ mə, “Mə swoŋ aa tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù; ŋù yìi mə à sɨ bə a ntsǔ ŋkya tsyà ŋ̀kuu nɨ a ŋkya mbînjə̀rə̀, m̀baŋnə ŋkɔꞌɔ nɨ bə a atu ŋkya ŋkuu aa, à nɨ̂ ǹyə̀rə̂, ŋ̀kɨ mbə aŋgâmɨghee. 2 Ŋù yìi mə a tsyǎ a ntsǔ ŋkya, ŋkuu nɨ a ŋkya mbi aa, à nɨ̂ ǹtsèèmbî. 3 Ŋù yìi mə a bɛ ntsǔ ŋkya aa, a ŋaꞌà nɨ̀ ǹtsǔ ŋkya ghu mbô; m̀bi jya ɨ yuꞌù nɨ̀ ǹjì yì, a twoŋ nɨ̂ waa a kumə; ǹtɨgə ntsyasə nɨ̂ waa ɨ fɛꞌɛ̀. 4 Nòò yìi mə à fìꞌìsə̀ mə̂ waa laa, a kâ ŋ̀ghɛɛ nɨ a mbìì, m̀bi jya ɨ tɨgə̀ ǹyoŋə, ǹloŋ mə ɨ zî ǹjì yì aà. 5 Ŋ̀gɨ̀ɨ̀ à bə zì boŋ kaa ɨ sɨ̀ yi yoŋə̀, m̀baŋnə ŋkhə̀ nɨ̂ yi khə̀, ǹloŋ mə kaa ɨ sɨ̌ njì ŋ̀gɨ̀ɨ̀ zi aà.”

6 Yesu à lɛ nswoŋ nɨghàà nî nǎnaa ma nû a mbo bo, la kaa bo waꞌǎ annù yìi mə à lɛ sɨ swoŋ a mbɔ bo aa zî.

7 Yesu a bû ŋ̀kwatə nswoŋ mə, “Mə swoŋə aa tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù: Mə̀ nɨ ntsǔbùꞌu mbînjə̀rə̀. 8 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntsyǎ mbìì yà aa, à nɨ bɨ̀yèrə ŋkɨ mbə bâŋgâmɨghee. La kaa mbi jya ɨ lɛ waꞌǎ njì yàà yuꞌutə̀. 9 Mə̀ nɨ̂ ǹtsǔbùꞌù. Ŋù yìi mə à tsyà nɨ mə̀ ŋ̀kuu aà, à ka yweenə; àa kɨ kuu ɨ kɨɨ fɛ̀ꞌɛ, ɨ kɨɨ yə nɨ̂ ŋ̀gɛ̀ɛ̀ yî ǹsɨgɨ̀nə̀ a ŋkurə̂. 10 Ǹyərə a kɨɨ nzi aa tsiꞌǐ a nyə̀rə, ɨ zwitə, ɨ kɨɨ ta ŋgɨꞌɨ ghu. Lâ mə̀ zǐ aa mə tâ bɨ̀ tswe nɨ ǹtswêntɨ̀ɨ̀, ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ luu aà.

11 “Mə̀ nɨ ǹtsèèmbi yì ǹsɨgɨ̀nə̀. Ǹtsèèmbî yì ǹsɨgɨ̀nə̀ a kɔ̀ŋə̀ nɨ̂ mfâ ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yì m̀bɨꞌɨ ŋkwitu mbinjə̀rə̂ ji. 12 Ŋ̀gàŋàfàꞌà yìi mə bɨ twu nìi twu, kaa a waꞌǎ ntsèèmbi bə, kaa waꞌǎ mbɔ̂ŋ m̀bi kɨ mbə aa, à bə yə naàŋgwyɛ̀ tâ ɨ̀ ka nzi, boŋ à màꞌàtə̂ m̀bi jya ŋkhə̀ yi; nààŋgwyɛ̀ ya ɨ kô m̀bi jya, àbùgə̀ a kɨ̂ ǹjaꞌanə.

13 “Ŋù wa mə bɨ twu nìi twu aa, a khə̀ nìi aa nloŋ mə kaa mbi jya sɨ̌ ji bə, kaa a waꞌà kɨ̀ɨ̀ ǹlaŋtə nɨ̂ ànnù ǹloŋ ŋgaa yàà aà.

14 “Mə̀ nɨ̂ ǹtsèèmbi yì ǹsɨgɨ̀nə̀, mə̀ zi mbî jâ, ɨ kɨ̂ ǹzi ghâ, 15 a kɨ̂ mbə ajàŋ yìi mə Taà ghà à zi gha mə̀ kɨ̂ ǹzi Taà ghà aà. Mə̀ kɔ̀ŋə̂ m̀fâ ǹtswə̂ntɨ̀ɨ̂ yà ɨ kwo mbɨ̀ꞌɨ ŋkwitû waa. 16 M̀bî ja jǐ mɔꞌɔ ɨ tswe ghu jìi mə kaa ɨ sɨ̀ mûm àkàrə mbi yulà tswê. Mə̀ tswe nɨ̀ ŋ̀kɨ nlɔ̀gə̂ waa ɨ kɨɨ zì nɨ ju; ɨ ka tɨgə yuꞌu nɨ̂ ǹjì yà, ɨ tɨgə bə akàrə mbi yì fùùrə̀, ɨ kɨɨ tswe nɨ̂ ǹtsèèmbi yì m̀fùùrə̀.

17 “Ǹjiꞌì ànnu yìi Taà ghà à kɔ̀ŋə gha aa à nɨ mə mə kɔ̀ŋə mfâ ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yà tǎ bɔ̌ŋ bǔ kwɛrə fu. 18 Kaa ŋù tsù m̀bə waꞌǎ ntswêntɨ̀ɨ̂ yà a mbo mə̀ kwɛrə̀. Mə̀ aa fa ntswêntɨ̀ɨ̂ yà aa tsiꞌǐ a ŋkɔ̀ŋə mə̀. Mə tswe nɨ̀ mɨ̀dàꞌà mə mbə mə̀ fâ, ŋ̀kɨ ntswe nɨ mɨ̀dàꞌà mə mbə mə̀ bû ŋ̀kwɛrə fu. Àâ ànnù yìi mə Taà ghà à swǒŋ mə ta mə̀ aa ŋghɨrə aà.”

19 Ma nuà nɨ̀ghàà nɨ bû ǹzi nɨ̂ ǹyàtə a tɨtɨ̀ɨ baYuda byâ. 20 Bo bî ghàꞌàtə̀ lɛ sɨ swoŋə nɨ mə, “À tswe nɨ̀ àzwì yî bɨ̂! A baanə aà bàànə̀! Nɨ yuꞌutə nɨ̂ ànnù yìi mə a swoŋ aa a ya aa ɛ?”

21 La bǐ mɔꞌɔ bɨ swoŋə̀ nɨ mə, “Ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ àzwì yî bɨ aa kaa mbə waꞌà lalà ka ŋghaa! M̀bə àzwì yî bɨ a ghɨrə̀ bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ ka ǹyə ɨdɨgə aa ɛ?”

Àjàŋə mə bɨ lɛ ntuu Yesu aà

22 À lɛ mbə maà noò laa, a bə nòò m̀fəꞌə̀, ŋ̀kɨ bə noò yìi mə bɨ lɛ sɨ jɨ ɨkoò Ǹsìꞌìtə̂ ǹdâmàꞌanwì a Yerusalem aà. 23 Yesu à lɛ sɨ ghantə ntəə ŋkɔꞌɔ mbu nsɨgə wa adɨgə mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ̂ Ǹtsǔbuꞌu Solomon aà. 24 BaYuda bɨ ghotə̀ ŋ̀karɨsə yi mbetə yi mə, “Ò ka lə̀ə̀ yiꞌi a njɨm ɨ yweꞌe aa a noò àkə̀ aa ɛ? Swoŋ tâ à laa atu bìꞌì: Ò bə aa Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa aa ɛ?”

25 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Mə̀ fòò mə̂ ǹswoŋ a mbo bù la kaa nɨ̀ waꞌǎ annù yìi mə mə̀ swòŋ aa biì. Mɨ̀fàꞌà mìi mə mə fàꞌa nɨ̂ ɨ̀kǔm Taà ghà aa, mɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ ŋû yìi mə mə̀ nɨ ghu aà; 26 la kaa nɨ̀ waꞌà biì ǹloŋ mə kaa nɨ̀ sɨ̌ mbînjə̀rə̂ ja bə aà. 27 M̀binjə̀rə̂ ja ɨ yuꞌu nɨ̂ ǹjì yà; mə̀ zî waa, ɨ kɨɨ̀ ǹyoŋə nàâ. 28 Mə̀ fa nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa a mbo bo, kaa tâ bo yi waꞌà kwô bə̂. Kaa ŋù tsù kaa a yǐ waꞌà waa a mbo mə̀ twɛɛ ŋkwɛrə. 29 Taà ghà yìi mə à fa waa a mbo mə̀ aa, à tswe nɨ̀ àdàꞌà ǹtsyatə njoò ɨ̀tsɨ̀mə̀, kaa ŋù tsù sɨ̀ ghu tswê yìi mə mbə a twɛɛ̀ waa a mbo Taà ghà ŋ̀kwɛrə. 30 Mə̀ nɨ Taà ghà, bìꞌi yu bə aa ayoo yì fùùrə̀.” 31 BaYuda bya bɨ yùꞌù mə̂ ma la aa, mbwɛɛ ŋgɔ̀ꞌɔ̀ mə bɨ bǔ tumtə yi ghu. 32 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ ghɨ̀rə̀ mə ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀ jǐ sɨgɨ̀nə a nsi miꞌi bù, jìi mə Taà ghà à fa mə tâ mə̀ ghɨrə; àa yuu annù a tɨtɨ̀ɨ ɨ̀nnù ma jû yìi mə a ghɨrə ǹtɔ̀ŋə̂ ghuu ɨ lwî nɨ̀ tɨgə̀ ǹlɔɔ a tumtə gha aa ɛ?”

33 Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “Kaa bìꞌì sɨ lɔ̀ɔ̀ a ntumtə̂ gho aa nloŋə ànnù yî sɨgɨ̀nə̀ ma yû yî tsu mə ò ghɨ̀rə aà. Lâ bìꞌi lɔ̀ɔ ntumtə̂ gho aa nloŋ mə ò bə̀gɨ̀tə Nwî! Ò bə aa tsiꞌì ŋùmɨ̀sɔ̀ŋ lâ m̀baŋnə ntɨgə nlɔɔ nɨ̂ ǹlɔ̀gə̂ ɨ̀bɨ̀ɨnû gho mə ò bə aa Nwì!”

34 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Tɨgə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ nɔ̂ŋsə̂ buu mə Nwì à lɛ nswoŋ mə, ‘Nɨ̀ nɨ bɨ̀nwì’?* 35 Bìꞌinə̀ zi mə kaa mbə bɨ waꞌǎ annù yìi mə a tswe a mûm àŋwàꞌànə Nwì aa kwensə̀; mbə Nwì a twoŋ bə̀ bya mə à lɛ mfa ntoò yì a mbo bo aa nɨ bɨ̀nwì, 36 a tsyâ aa mə akə nɨ̀ swoŋ a mbo yu wa yìi mə Tà a tsɔꞌɔ nɨ̂ àyoo afàꞌâ yi, ntoo fàa mûm m̀bi aa, mə a bə̀gɨ̀tə Nwî, ǹloŋ mə à swòŋə mə, ‘Mə̀ nɨ Mu Nwì’ aa ɛ? 37 Mbə a bə yìi mə kaa mə sɨ ɨ̀nnù jìi mə Taà ghà à swǒŋ mə tâ mə̀ ka ŋghɨrə aa ghɨ̀rə̀, nɨ̀ tsuu mɨ̂ntɨɨ̀ muu a nu mə̀ nnɨŋə. 38 Lâ m̀bə mə̀ ka ŋghɨrə aa ma juù ɨ̀nnù, ka mə nɨ̀ sɨ̀ gha bii aa, a kuꞌùnə̀ mə boŋ nɨ̀ laa mbii ɨnnù jìi mə mə ghɨ̀rə̀ aà, tǎ zi ŋgaa yî mɔ̀ꞌɔ mə Taà ghà à tswe a mûm mə̀, mə̀ kɨ̂ ntswe a mum Taà.”

39 Bɨ bû ǹlɔɔ mə bɨ baŋnə yi, a wiꞌìkə̀ m̀bwɛ yi a tɨtɨ̀ɨ bo.

40 Yesu a bû ǹlo ndàŋsə̀ ǹtoo a njii ŋ̀kǐ Jordan, wa adɨgə mə Jɔn à lɛ sɨ murə bə̂ ghu a ŋkì aà, ǹtɨgə ntswe ghu. 41 Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ lɛ nzì ghu mbô. Bo lɛ sɨ swoŋə nɨ mə, “Jɔn, kaa à lɛ waꞌǎ ɨ̀lènsə̀ ghɨrə̀, lâ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə à lɛ nswoŋ nloŋ ŋgaa ŋù ghuà aa, ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ǹlaa.” 42 Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bìi mə bɨ lɛ nzì ghu aa bɨ nɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa ghu nû.

11

Nɨ̀wo nɨ Lazarus

1 Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu, ɨ̀kûm yi ɨ bə Lazarus, ǹtswe nɨ a alaꞌa Bethany, ŋ̀ghɨrə ŋwò nɨghɔ̀ɔ̀. Bethany ghû à lɛ mbə alaꞌa yìi mə Mary bo mumaà yì Martha lɛ sɨ tswe ghu aà. 2 (Mary ma ghû, à nɨ wa mə à lɛ ŋkùrə̀ mɨghurə mɨ àtɨ̀ndùù mya a mɨkòrə Yesu ǹtɨgə nyɛꞌɛ nɨ̂ ɨ̀nǒŋtû ji aà. Lazarus ghû mə à lɛ sɨ ghɔ̀ɔ̀ aa, a lɛ mbə mumaà yì yî m̀bâŋnə̀.) 3 Bɨ̀jààntə̀ bi bya bɨ lɛ ntoo ŋkɨ̀ɨ̀ a mbo Yesu ǹswoŋ ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî, ǹsûkàꞌâ ghò wa mə ò kɔ̀ŋə aa a ghɔ̀ɔ̀.”

4 Nòò yìi mə Yesu à lɛ nyuꞌu ŋkɨ̀ɨ̀ ghu aa, nswoŋ mə, “Kaa nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ nɨ Lazarus nû kaa nɨ ka waꞌà aa nɨ nɨ̀wo lwìꞌìsə̀; nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ nû nɨ zi aa mə nɨ zì nɨ nɨ̀ghaꞌa a mbo Nwì, ɨ kɨɨ bə mânjì yìi mə Mu Ŋù a ka kɨɨ kwɛrə nìi nɨghaꞌa ghu.”

5 Yesu à lɛ ŋkɔ̀ŋə̀ Martha nɨ mumaà yì Mary nɨ Lazarus. 6 Ka mə à lɛ ŋkɔ̀ŋə̀ waa tsiꞌǐ annù aa, à kwɛ̀rə̀ mə̂ ŋ̀kɨ̀ɨ̀ nɨghɔ̀ɔ̀ Lazarus wa aa, m̀bu ntswe maa adɨgə njwi ji baà. 7 Ǹjwi jya ji baa ɨ tsyà mə aa, a swoŋ a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya mə, “Nɨ̀ ghɨrə bìꞌinə̀ bu mbɨ̀ɨ̀ ŋ̀ghɛɛ fu a alaꞌa Yudea.”

8 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ kwiꞌi ghu mbo mə, “Rabbi, ò wàꞌàtə mə kaa aghaꞌa a burə tɨ̀ sàꞌàtə̀ mə, bə̀ bɨ adɨgə ma bya kɨ lɔ̀ɔ ntùmtə wò nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀, ò bû ǹlɔɔ nɨ̂ m̀bɨɨ ghɛ̀ɛ̀ ghu aa ɛ?”

9 Yesu a swoŋə a mbo bo mə, “Tɨgə ɨ̀bàŋtə̀ noò ɨ tswe nɨ̂ ǹjwi aa nɨ̀ghûm ǹtsò baa aa ɛ? Maa ajàŋ, ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a karə a siꞌinə aa, kaa à sɨ mɨkòrə̂ mi tumtə ŋwo, ǹloŋ mə a yə nɨ̂ ŋ̀kàꞌa mbi ghù aà. 10 Lâ ŋù yìi mə a zì nɨ̂ ɨ̀tugə aa, a fɨɨ̀ŋkə̀ ŋ̀wo, ǹloŋ mə kaa à sɨ̀ nɨ̂ ŋ̀kàꞌà tswê.” 11 Yesu à swòŋ mə̂ ma la aa, m̀bù ŋ̀kuꞌusə mə, “Ǹsûkàꞌa yìꞌinə̀ Lazarus a bwii aa bwìì, lâ mə ka ghɛ̀ɛ ɨ tsɨ̀gɨ̀tə̀ yi tâ à bɨɨnə fɨlô.” 12 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ kwiꞌi ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî, m̀bə a ka mbwii aa bwìì boŋ à ka bǔ bɨ̀ɨ̀nə ɨ tswe fu ntɨ̀ɨ̀.”

13 Yesu à lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ aà ǹswoŋ mə Lazarus à kwô aa kwò, lâ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ bâŋnə̀ m̀mɔɔntə mə Yesu a swoŋ aa tsiꞌì fɨ̀lo fì bwìì. 14 Yesu a tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ǹlaansə a mbo bo mə, “Lazarus à kwò mə̂, 15 lâ ǹloŋ ŋkwitû ghuu, mə̀ dòrɨ̀tə mə kaa mə̀ ghɨ̀rə ŋwaꞌà biꞌi yu tswê aa, tǎ tâ nɨ̀ tsya ghu mbii. Tsɨ̂tsɔ̀ŋ nɨ̀ ghɨrə bìꞌinə̀ ghɛɛ ghu mbɛ̀ɛ̀.”

16 Thomas, wa mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ mu bɨ̀nwì aa, a swoŋ a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jya jǐ mɔꞌɔ mə, “Nɨ̀ ghɨrə tâ bìꞌinə̀ yoŋə ndɨ̀ꞌɨ̀nnù yiꞌinə̀ tâ bìꞌinə̀ nɨ̀bo ghɛɛ tà a bə nɨwo, bìꞌinə̀ nɨ̀bò kwô!”

Yesu à nɨ̂ ǹywèènə nɨ̀ nɨ̀wo ŋ̀kɨ mbə ntswêntɨ̀ɨ̀

17 Nòò yìi mə Yesu à lɛ nzì ŋkuꞌu a Bethany aa, nyə mə à lɛ tɨ bə aa boŋ Lazarus à kwò mə̂, bɨ twiŋə̀ yi, ǹjwi ɨ tsyâ ji nɨkwà. 18 A nlǒ a Bethany ŋghɛɛ nyweꞌe a Yerusalem à lɛ mbə tsǒ bɨmalə̀ bi baà, 19 maa ajàŋ baYuda bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɛ nzì a mbɛ̀ɛ Martha bo Mary a nləꞌətə mɨ̀ntɨɨ̀ myaa nloŋ annù nɨwo mumaà wàà wâ.

20 Nòò yìi mə Martha à lɛ nyuꞌu mə Yesu a zì aa, mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a mbòô yi, la Mary a bâŋnə̀ ǹtswe a ndâ. 21 Martha à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ m̀boo Yesu aa nswoŋ ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî, ò kɨ̀ baa tswe faà boŋ kaa mumaà gha ghû kaa à sɨ̀ kwô! 22 Lâ mə̀ zi tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, tsiꞌì tsɨ̀tsɔ̀ŋ ò bə betə annù yìi mə o lɔ̀ɔ̀ aa, boŋ Nwì à ka fa a mbo wò.”

23 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Mumaà ghò ghû à ka bǔ bɨ̀ɨ̀nə̀ fu.”

24 Martha a kwiꞌi ghu mbo mə, “Mə̀ zi mə à ka yǐ bɨ̀ɨ̀nə̀ fu a noò yìi mə bɨku bɨ bə̂ ka yǐ yweenə nɨwo a njwî ǹlwìꞌìnjɨ̀mə̀ aà.”

25 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Mə̀ nɨ ǹywèènə nɨ̀ nɨ̀wo, ŋkɨ mbə ntswêntɨ̀ɨ̀. Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yì a nu mə̀ aa, à ka tswe ntɨ̀ɨ̀, ka mə mbə a tɛꞌɛ ŋkwo kwo. 26 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à ntswe ntɨ̀ɨ̀ ŋ̀kɨ nɨŋ ntɨɨ̀ yì a nu mə̀ aa, kaa à ka yǐ waꞌà kwô. Ò bii ma yû ànnù aa ɛ?”

27 Martha a kwiꞌi mə, “Ɨ̀ɨ̀ŋə, M̀màꞌàmbî, mə̀ bìî! Mə̀ bìi mə ò laa mbə Ayɔꞌɔ̀ Nwì, m̀bə Mu Nwì, wa yìi mə à lɛ ntswe nɨ̂ m̀fɛ̀ꞌɛ fàa mbi aà.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ nyə̀ꞌə̀ aa

28 Martha à swòŋ mə̂ ma mùu ajàŋ aa, ŋ̀ŋeꞌesə mbɨɨ ŋghɛ̀ɛ a ntwoŋ mumaà yì Mary. À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ aa nswoŋ ghu mbo mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù à zì mə̂, à laa ŋkɨɨ mbetə nɨ̂ ghô.” 29 Mary à yùꞌù mə̂ aa mburə mbɨɨnə mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a mbòô yi. 30 (À lɛ sɨ bə maa noò aa boŋ kaa Yesu kaa à burə tɨ̀ wa ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu, lâ m̀burə aa tsiꞌì wa adɨgə mə Martha à ghɨ̀rə mmàꞌàtə̀ yi ghu aà.) 31 BaYuda bìi mə bɨ lɛ ntswe a mûm ǹda bo Mary wa adɨgə nɨwo aa, bɨ yə̀ mə̂ a jàŋ yìi mə à bɨ̀ɨ̀nə ŋka mfɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ aa, m̀mɔɔntə mə a ghɛ̀ɛ̀ aa wa atu nɨsyɛ̀ a nyə̀ꞌə ghu, ǹtɨgə nyoŋə nìi.

32 Mary à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀kuꞌu wa adɨgə yìi mə Yesu à lɛ ntswe ghu aa, nyə yi, ŋ̀wò ghu mɨkòrə̀, ǹswoŋ mə, “M̀màꞌambî, ò kɨ̀ baa bə tswe faà boŋ kaa mumaà ghà ghû kaa à sɨ̀ kwô!”

33 Yesu à yə̀ mə̂ àjàŋ yìi mə Mary bo bɨ̀ bə̀ bya mə bo bo zi aa, bɨ yə̀ꞌə̀nə̀ aa ǹjəŋnə ŋkɨ ŋko mɨlɨ̀ŋnə̀ wàà tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə̀. 34 Yesu a betə̀ waa mə, “Nɨ̀ twìŋə yi aa fə aa ɛ?”

Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî, zǐ nyə̂.”

35 Yesu a yəꞌə̀. 36 Bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa bɨ swoŋ mə, “Nɨ̀ yə̂ àjàŋ yìi à lɛ ŋkɔ̀ŋə̀ yi aà!”

37 La bo bî mɔꞌɔ bɨ swoŋ mə, “À lɛ mbaa waꞌà ghɨ̀rə̀ tâ bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ ka nyə ɨ̀dɨ̀gə̀ aa ɛ? À kɨ̀ waꞌà kɨ̀ ǹzi a ajàŋ yìi mə mbə yu ghɨrə̀ Lazarus a tswe tɨ kwo aa ɛ?”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ nyweensə Lazarus aà

38 Àjəŋnə̀ a bû ǹtswa Yesu tsiꞌǐ mbə̂ ànnù, a ghɛɛ̀ wa atu nɨsyɛ̀ mə bɨ lɛ ntwiŋə Lazarus ghu aà (nɨ̀syɛ̀ ma nû lɛ mbə aa àbùꞌù mə bɨ to a mûm ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀, ŋ̀kɨ ŋkusə ntsù yi nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀). 39 Yesu à zì mə̂ ghu aa, nswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ lɔꞌɔsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ ya wa ntsù nɨ̀syɛ̀!” Martha, ǹjààntə ŋkû ŋù wa, a kwiꞌi ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî, àyàꞌà a ka lùm siꞌi siꞌi ǹloŋ mə à nɨ njwi ji nɨkwà tsɨ̂tsɔ̀ŋ a jàŋ yìi mə bɨ kɨ̀ twìŋə aà!”

40 Yesu, a swoŋ ghu mbo mə, “Mə̀ ghɨrə mbaa waꞌǎ a mbo wò swoŋ mə, ò ka yə nɨghaꞌa nɨ Nwî, mə mbə wò bii aa ɛ?” 41 Bo lɔꞌɔ̀sə̀ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ya mə bɨ lɛ ŋkusə ntsù nɨsyɛ̀ nya ghu aà. Yesu a ŋɛntə̀ miꞌì mi a ndəŋ nswoŋ mə, “Taà ghà, mə̀ fa mbɨꞌɨkə a mbo wò, ǹloŋ mə o yuꞌutə nɨ̂ ànnù yìi mə mə swoŋ aà. 42 Mə̀ zi mə o yuꞌutə nɨ̂ ànnù yìi mə mə swoŋ aa ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀mə̀, lâ mə lɔ̀ɔ a nswoŋə yulà ànnù tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa nloŋ ŋkwitu nnɔ̀ɔ̀ bə̂ bûlà faà, tǎ tâ bo bii mə a gha aa a tòo wò.” 43 À màŋsə̀ mə̂ a nswoŋ ma mùu ajàŋ aa, ǹtwoŋə Lazarus tsiꞌì nɨ̂ ǹjì yî ǹtɨ̀ɨ̀, mə, “Lazarus, fɛ̀ꞌɛ nzî!” 44 Lazarus, a fɛꞌɛ̀, m̀burə nɨ̂ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ jya jìi mə bɨ lɛ lɨmtə mbô mi, nɨ mɨ̀kòrə̂ mi, a bɔ̀ꞌɔ nsî yi ghu mbɔŋ ntwiŋ aà. Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ fɛɛ ɨtsə̀ꞌə̀ jya ghu nu, m̀màꞌàtə̀ yi tâ à ghɛɛ.”

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntaŋə annǔ atu Yesu aà

(Mt. 26.1-5; Mk. 14.1-2; Lk. 22.1-2)

45 BaYuda bya bì ghàꞌàtə̀ mə bɨ lɛ nzǐ a mbɛ̀ɛ Mary wa adɨgə nɨwo aa, bɨ lɛ nyə annù ya yìi mə Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aa, nnɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa ghu nû. 46 La bo bî mɔꞌɔ bɨɨ̀ ŋ̀ghɛɛ a mbo baFarɨsai ǹswoŋə annù yìi mə Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aà. 47 Maa ajàŋ, baFarɨsai bo bɨ̀ bɨlɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì, bɨ ghɛɛ̀ m̀boonsə bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndasaꞌa, ǹswoŋ mə, “Bìꞌinə̀ ka ghɨ̀rə̀ aa mə akə aa ɛ? Nɨ̀ yə ɨ̀leǹsə̀ jî ghàꞌà ŋ̀ghaꞌa mə ŋù ghû a ghɨ̀rə̀ aà! 48 Bìꞌinə̀ bə màꞌàtə̀ yi tâ à ka ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ma mùu ajàŋ boŋ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ka bii annù yi, tâ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ baRoma bɨ̀ zi nta ŋgɨꞌɨ nɨ̂ ǹdâmàꞌanwì yìꞌinə̀ bo bɨ̀ àlaꞌà yiꞌinə̀!”

49 Ŋù nɨ̀bò yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə ɨ̀kǔm yi ɨ lɛ mbə Kaifas, m̀bə ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè maa alòò aa, a swoŋ mə, “Ɨ̀tɨ̀rə ndə jî tsu! 50 Nɨ̀ sɨ̀ zi mə a bɔŋtə mə tâ nɨ̀ zwitə a ŋû yî m̀fùùrə̀ a atu àbùgə̀ bə̂, ǹtsyatə ajàŋ yìi mə mbə nɨ̀ zwitə̀ àlaꞌà tsɨ̀m aa ɛ?” 51 Tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, kaa à lɛ waꞌǎ annù ma yû swoŋ aa nɨ̂ ɨ̀tu ɨbɨ̀ɨnû yi bə̂; m̀bə yìi mə à lɛ mbə ŋgàŋmàꞌanwì yî ŋ̀wè maa alòò aa, Àzwì Nwì a lɛ ŋghɨ̀rə̀ mə tâ à fìꞌisə ma yû ànnù ǹswoŋ ǹloŋ mə Yesu à lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀kwo a atu baYuda aà, 52 kaa tâ à waꞌǎ aa tsiꞌì baYuda bobo bə̂, à lɛ ŋkɨ ntswe nɨ̂ ŋ̀ghòtə bə̀ bɨ Nwî bìi mə bɨ jaꞌanə a mûm m̀bi yǔ ntsɨ̀mə̀ aa, ta tâ bo bə ɨbɨ̀ɨnu yì fùùrə̀.

53 Ǹlɔgɨnə maa njwi, bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa bɨ baYuda bɨ tɨgə̀ ǹtaŋ ajàŋ mə bɨ ka zwitə yi. 54 Maa ajàŋ, Yesu kaa à lɛ sɨ waꞌà bù ŋkarə a tɨtɨ̀ɨ baYuda nyɛ̀ntə, à lɛ mbàŋnə̀ m̀maꞌatə ŋghɛ̀ɛ a mbɛ̀ɛ̀ àdɨ̀gə̀ yî mɔꞌɔ, a mbɛ̀ɛ̀ ǹtaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀, bɨ twoŋə̀ nɨ̂ ɨ̀kùmə alaꞌa wa nɨ Ephraim, bo bɨ̀ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji bɨ tɨgə̀ ǹtswe ghu.

55 Nòò ɨ̀kòò Passa à lɛ ntɨgə ŋkoontə, bə̀ bî ghàꞌàtə̀ lô a alaꞌa ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem a nlə̀ə nû jyaa ɨ̀ laa ajaŋ mə nɔ̀ŋsə̀ à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ aa, mbɔŋ tâ nòò ɨ̀kòò wa kuꞌu. 56 Àjàŋ yìi mə bo lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ nɨ̂ Yesu aa, bo bòòntə̀ mə̂ a ndâmàꞌanwì aa, ǹtɨgə mbetə nɨ̂ waa bo nɨ bo mə, “Nɨ̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə akə aa ɛ? Nɨ̀ laà mɔɔntə mə à ka zì faa adɨgə ɨkòò aa ɛ?” 57 À lɛ tɨ bə aa boŋ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ baFarɨsai, bɨ tsə̀rə̀ mə̂ mə mbə ŋù tsù a zi adɨgə yìi mə Yesu à tswe ghu aa, a zî ŋ̀kɛꞌɛnə, ta tâ bɨ̀ baŋnə yi.

12

À àjàŋ yìi mə Mary à lɛ nyɔꞌɔ Yesu nɨ mɨ̀wurə a Bethany aà

(Mt. 26.6-13; Mk. 14.3-8)

1 Ǹjwi ɨ lɛ ntɨgə mburə aa ji ntoꞌo mbɔŋ tâ ǹjwî Passa ɨ̀ zi. Yesu à lɛ nzì a Bethany, wa adɨgə mə Lazarus wa yìi mə à lɛ nyweensə a nɨwo à lɛ sɨ tswe ghu aà. 2 Bɨ lɛ nnaŋsə mɨjɨ ghu mbô. Lazarus bo Yesu tswê a atu atɛtə̀, Martha a tɨgə̀ m̀fa nɨ mɨ̀jɨ a mbo bo. 3 Mary à lɛ nlɔ̀gə atɨɨ ntsɨŋ mɨghurə mì lùmtə̀ mi atɨ̀ndùù mìi mə mɨ lɛ nnaŋsə mbə tsiꞌì mì narda aa, ntswentə a mɨkòrə Yesu, ǹlɔgə ɨnǒŋtû ji ntɨgə nyɛꞌɛ ghu. Àyàꞌà mɨghurə ya a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹluu wa mûm ǹdâ. 4 Judas Iscariot, ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù yì yî mɔ̀ꞌɔ mə à lɛ ntswe nɨ̂ m̀fèê yi aa, a swoŋ mə, 5 “Bɨ ghɨrə waꞌà mɨghurə mù lɔgə̀ m̀fee nɨ àbaꞌatə ŋkabə silva ŋkhɨ̀ ji tarə,* ǹlɔgə ŋkabə ya ŋkwɛtə ŋgàŋə̂fumə ghu aa a ya aa ɛ?” 6 Kaa à lɛ waꞌà ma mùu ajàŋ swoŋ aa nloŋ mə à lɛ sɨ ko mɨlə̀ŋnə̀ ŋ̀gàŋə̂mfumə, à lɛ swoŋ aa nloŋ mə à lɛ mbə nyə̀rə aà. Tsǒ mə abàa ŋkabə aa à lɛ sɨ lə̀ə̀ yu aa, à lɛ sɨ ŋeꞌesə mfiꞌitə nɨ yì mɔ̀ꞌɔ̂.

7 Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ mə, “Màꞌàtə̀ yi! Màꞌàtə̀ yi tâ à ləə mɨ̀ghurə mù a nyɔꞌɔ mə ghu a njwi yìi mə bɨ ka yǐ twiŋə gha ghu aà. 8 Bu bɨ̀ ŋ̀gàŋə̂mfumə tswe aa tsiꞌì bɨ̀nòò bɨtsɨ̀mə̀, lâ kaa mə̀ ka yǐ waꞌa a tɨtɨ̀ɨ bù aa a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m tswê.”

9 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ yìi mə ɨ lɛ mburə ŋghaꞌa ŋghaꞌa aa, ɨ lɛ nyuꞌu mə Yesu à lɛ ntswe a Bethany, ǹtɨgə ŋghɛɛ ghu. Kaa bɨ lɛ ŋwaꞌà ghu kâ ŋ̀ghɛɛ laà aa nloŋ tsiꞌì Yesu, bɨ lɛ ŋkɨɨ ŋghɛɛ aa a nyə Lazarus, wa yìi mə Yesu à lɛ nyweensə nɨwo aà. 10 Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bɨ lɛ ntɨgə ntaŋtə nɨ̂ àjàŋ yìi mə bɨ ka kɨɨ zwitə Lazarus, 11 ǹloŋ mə â lɛ ŋghɨ̀rə̀ yu mə tâ baYuda bî ghàꞌàtə̀ tâ bɨ̀ ka maꞌatə nɨ̂ waa m̀bàŋnə̀ ŋghɛɛ nɨ a mbo Yesu.

À àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋkuu a Yerusalem tsǒ m̀fɔ̀ aà

(Mt. 21.1-11; Mk. 11.1-11; Lk. 19.28-40)

12 Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂, ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ yî ghàꞌàtə̀ yìi mə ɨ lɛ nzì a njɨ̂ ɨ̀kòò Passa aa, ɨ lɛ nyuꞌu mə Yesu a kuu a Yerusalem. 13 Bɨ lɛ ntɨgə ŋghɛɛ nlɔ̀ɔ ɨjaŋ mɨghə ŋ̀ghɛɛ nɨ ju a ŋkwɛrə yu ghu. Bo lɛ sɨ tɨgə ntɔŋnə nswoŋə nɨ mə,

“Hosiana! Bìꞌinə̀ ghaꞌasə yu wa yìi mə a zì nɨ̂ Ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbi aà!*

Bìꞌinə̀ ghaꞌasə a Mfɔ̀ baIsrael ma ghû!”

14 Yesu à lɛ lɔ̀gə jakasì ŋ̀kɔꞌɔ ghu atû, a fɛꞌɛ̀ tsiꞌì wa ajàŋ yìi mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî aa mə,

15 “Tsuu kɨ bɔꞌɔ mbâ, wô, ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà Sion!

M̀fɔ̀ ghò à wiì mə a zì, ŋ̀kɔꞌɔ a atu mu jàkasì aà.”*

16 Maà noò, kaa ŋgǎŋyəgə̂nnù ji kaa ɨ lɛ waꞌǎ njiꞌì ànnù ma yu zî. Lâ nòò wa yìi mə Yesu à lɛɛ̀ ǹyweenə nɨwo ŋ̀kuu a mum nɨ̀ghaꞌà ni aa, bo lɛ ŋwaꞌatə mə àŋwàꞌànə Nwî a lɛ nswoŋ annù ma yû ǹloŋ ŋgaà yì, ŋ̀kɨ tɨgə ŋwaꞌatə ajàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋghɨ̀rə̀ ma yû ànnù ghu nû aà.

17 Bə̀ bya bìi mə bɨ lɛ ntswe bo bɨ̀ Yesu wa noò mə à lɛ nzì twoŋə Lazarus mə tâ à fɛꞌɛ wa mum nɨ̀syɛ̀, ǹyweensə yi nɨwo aa, bɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹswoŋ annù yìi mə bo lɛ nyə aà. 18 À nɨ ànnù yìi mə a lɛ ŋghɨ̀rə̀ ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ zî a mbòo Yesu aà. Bo lɛ nzì aa nloŋ àlènsə̀ ma ya mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aà. 19 BaFarɨsai bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa, bɨ lɛ sɨ tɨgə nswoŋə bo nɨ bo mə, “Kaa ànnù yìi mə bìꞌinə̀ ghɨ̀rə̀ aa kaa a sɨ nɨ mbìì ghɛɛ! Yə̂ nɨ̀ àjàŋ yìi mə m̀bî ǹtsɨ̀m ɨ yòŋə̀ ghu njɨ̀m liì aà!”

BaGrikia bɨ lɔɔ a nyə Yesu

20 BaGrikia bî mɔꞌɔ bɨ lɛ ntswe a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bìi bɨ lɛ ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem a mmii Nwì wâ noò ɨ̀kòò. 21 Bo ghɛɛ̀ ǹswoŋ a mbo Philip (wa mə à lɛ nlô a Bethsaida a Galilea aà), mə, “Taà, bìꞌi lɔ̀ɔ a nyə Yesu.”

22 Philip a ghɛɛ̀ ǹswoŋ a mbo Andrew bo bya bi baa kɨ̂ ǹghɛɛ nswoŋ a mbo Yesu. 23 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Nòò à kùꞌù mə̂ mə Mu Ŋù à ka kwɛrə nɨghaꞌà. 24 Mə̀ swǒŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, m̀bə bɨ tuu mbùmə ànsaŋ a nsyɛ bweꞌe tâ ɨ̀ kwo mfəərə boŋ ɨ̀ ka tswe tsiꞌì yùyù, kaa waꞌà sɛnə̀. Bɛɛ mə ɨ kwo boŋ ɨ̀ ka tɨgə təŋ mbùmə ànsaŋ jî ghàꞌàtə̀. 25 Ŋù yìi mə a kɔ̌ŋ ntswêntɨ̀ɨ̂ yi aa à ka bàŋnə bwɛsə, lâ ŋù yìi mə a bàa ntswêntɨ̀ɨ̂ yi fàa nsyɛ aa, a bàŋnə ləə aa lə̀ə̀ ɨ yǐ tswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂koŋə aà. 26 Ŋù yìi mə a kɔ̌ŋ a ŋka mfàꞌa a mbo mə̀ aa, à tswe nɨ̀ ŋ̀ka nyòŋə̀ nɨ̂ ghâ, tâ ŋgàŋàfàꞌâ ghà a kɨ ntswe a adɨgə yìi mə mə̀ tswe ghu aà. Taà ghà à ka yǐ kɨɨ ŋentə a ŋû ǹtsɨ̀m yìi mə a fàꞌa a mbo mə̀ aà.

Ajàŋ mə Yesu à lɛ ŋghàa annù ǹloŋ annù nɨwô yi aà

27 “Ǹtɨɨ̀ gha ɨ luu nɨ̀ àjəŋnə̀, mə̀ ka swoŋ aa mə akə aa ɛ? Mə̀ ka swoŋ aa mə ‘Taà, tsee bii tâ ghuà nòò ŋ̀gɨꞌɨ à yə gha aa ɛ?’ Ŋ̀gaŋ mə̀ lɛ nzì ǹloŋ aa nòò ŋ̀gɨꞌɨ mà ghû. 28 Taà, ghaꞌasə Ɨkûm ghô!”

À swòŋ mə̂ laa, ǹjì ɨ ghaà a aburə nswoŋ mə, “Mə̀ tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ŋ̀ghaꞌasə, mə̀ ka kùꞌùsə bǔ ghaꞌasə.”

29 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa mə ɨ lɛ ntəə maa adɨgə aa, ɨ lɛ nyuꞌu njì yâ, bǐ mɔꞌɔ swoŋ mə, a kǔm mbə̀ŋə̀, bi mɔꞌɔ bɨ swoŋ mə, “Angel à ghàa ghu mbô!”

30 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Ǹjì yû kaa ɨ̀ sɨ̀ ghaà ǹloŋ aa ŋgaa yà, ɨ̀ ghaa nloŋ aa ŋgaa yùù. 31 Nòò yìi mə bɨ ka saꞌa ɨsaꞌa mbi ghu aa, à kùꞌù mə̂. Bɨ ka sɨgɨsə ŋû yìi mə a saꞌa mbi yù aa a aləŋə nɨfɔ̀, ɨ furə yi tâ à fɛꞌɛ. 32 Nòò yìi mə bɨ ka ŋɛntə ghâ a ndəŋə, ɨ lɔ̀ꞌɔ̀sə aa fàa atu nsyɛ aa, mə̀ ka swùŋ bə̂ bɨtsɨ̀m tâ bɨ̀ zi a mbo mə̀.” 33 À lɛ nswoŋ laà m̀fɨgɨtə aa ajàŋə̀ nɨwo yìi mə à lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀kwo aà.

34 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ kwiꞌi mə, “Nɔ̀ŋsə̀ yìꞌì à swoŋ mə Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa à ka yǐ tswe aa nɨ̀ŋkoŋə̀. Ò bû ǹtsya aa la nswoŋ mə bɨ ka ŋɛntə Mu Ŋù a ndəŋ aa ɛ? Mu Ŋù ma ghû à bu mbə aa wò aa ɛ?”

35 Yesu a kwiꞌi mə, “Ŋ̀kàꞌà ɨ ka bǔ tswe bu bo aa tsiꞌǐ a atu mû àtɨɨ noò. Nɨ̀ ka ntəə a mûm ŋ̀kàꞌà fàa noò mə nɨ̀ tswe nɨ ghu aa, mə tâ ɨ̀tugə tsuu ghuu fii; ǹloŋ mə ŋù yìi mə a təə nɨ̂tugə aa kaa à sɨ̌ adɨgə yìi mə yu ghɛ̀ɛ̀ ghu aa zî. 36 Nɨ̀ nɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ muu a nû ŋ̀kàꞌà ghû fàa noò mə nɨ̀ tswe nɨ ghu aa, tǎ bə bɔɔ bɨ ŋkàꞌà.”

Yesu à swòŋ mə̂ laà aa, nlo yi a tɨtɨ̀ɨ bo ŋghɛɛ nlə̀ə̀ntə̀.

Ànnǔ ajàŋ mə bə̀ lɛ waꞌà nɨ̂ àbìintɨɨ tswê aà

37 Ka mə à lɛ ŋghɨ̀rə ɨ̀lènsə jî ghàꞌà ŋ̀ghaꞌa a tɨtɨ̀ɨ bo aa, kaa bo lɛ waꞌǎ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa ghu nu nɨŋə̀; 38 mə tâ ànnù yìi mə ŋgàŋntoò Nwì Yesaiah à lɛ nswoŋ aa, tâ à fɛꞌɛ mbòòntə̀ mə,

“Taà, wò à lɛ mbii ntoo ya mə bìꞌì lɛ nswoŋə aa ɛ?

Nwì à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ mɨdaꞌâ mi aa a mbo wò aa ɛ?”*

39 Maa ajàŋ kaa bo lɛ ŋwaꞌà mɨ̂ntɨɨ̀ myaa ghu nu nɨŋə̀ ǹloŋ mə Yesaiah à lɛ ŋkɨ nswoŋ mə,

40 “Nwì à màꞌà mə afə̀ꞌə̀ a miꞌi bo, ŋ̀kɨ mfɨɨ mɨtsyɛ̀ myaa,

mə tâ miꞌì myaa tsuu ɨdɨgə kɨ yə, tâ ɨ̀tû jyaa ɨ̀ tsuu ɨnnù kɨ zi,

tǎ waꞌà waa lò m̀bəŋkə̀ nzi ntsiꞌi gha tâ mə̀ ghurə waa.”*

41 Yesaiah à lɛ nswoŋ laa nloŋ mə à lɛ nyə nɨghaꞌa ni ǹtɨgə mbɔŋ swoŋə ma yuù ànnù ǹloŋə yi aà. 42 Ka mə à lɛ mbə ma mùu ajàŋ aa, bɨ̀tà bɨ alaꞌa bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɛ nnɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa a nu Yesu, la kaa waꞌà bàŋnə̀ ǹswoŋə nɨ a mbo bə̀ ǹloŋ mə bo lɛ sɨ bɔꞌɔ nɨ mə baFarɨsai ka furə waa a ndâŋghòtə̂. 43 Bo lɛ kɔ̀ŋ mə tâ bə̀ ka mbeentə waa, ntsyatə nlɔ̀ɔ mə tâ Nwì à beentə waa.

Nɨ̀ghàà nɨ Yesu nɨ ka yǐ saꞌa bə̂

44 Yesu a tɔŋnə̀ ǹswoŋ mə, “Ŋù yìi mə à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yi a nu mə̀ aa, kaa à sɨ̀ aa tsiꞌǐ a nu mə̀ nɨŋə̀, à kɨ nnɨŋə aa a nu yu wa yìi mə à lɛ ntoo gha aà. 45 Ŋù yìi mə à yə gha aa, à yə aa yu wa yìi mə à lɛ ntoo gha aà. 46 Mə̀ zi fàa mbi aa tsiꞌì tsǒ ŋkàꞌà, mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yì a nu mə̀ aa tâ à tsuu a mûm ɨ̀tugə lwìꞌì. 47 Ŋù yìi mə a yuꞌu ntoò ya kaa waꞌà lə̀ə̀ aa, kaa mə̀ sɨ ɨsaꞌa ghu nu nɨŋə, nloŋ mə kaa mə̀ lɛ ŋwaꞌà fàa mbi zì aa a ntsɔꞌɔtə mɨ̀saꞌà, mə̀ lɛ nzì aa a nyweensə m̀bî. 48 Ŋù yìi mə à tùu gha kaa waꞌa nɨghàâ na kwɛrə aa, à tswe nɨ̂ ànnù yii a ka saꞌa yi, nɨ̀ghàà nìi mə mə̀ swòŋə aa, nɨ ka yǐ saꞌa yi a njwî ǹlwìꞌìnjɨ̀mə̀. 49 A bə laà aa nloŋ mə ànnù yìi mə mə̀ swòŋ aa, kaa mə̀ sɨ aa nɨ̀ à yaà àdàꞌà swoŋə, a fa Taà ghà yìi mə à lɛ ntoo gha aa mfa nɨ̂ ànnu yìi mə mə̀ tswe nɨ̂ ŋ̀ghàa ŋkɨ swoŋ aà.

50 “Mə̀ zi mə ànnù yìi mə Taà a swoŋ aa, a fa ntswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà. Maa ajàŋ mə swoŋ aa annù yìi mə Taà à swǒŋ mə tâ mə̀ swoŋ aà.”

13

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nsìꞌi mɨkòrə̀ mɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji aà

1 À lɛ mbə a njwi yìi mə àbɛ̀ɛ̀ a ka tɨgə fuꞌu tâ bɨ̀ jɨ mɨjɨ mɨ Passa, lɛ boŋ Yesu à zì mə̂ mə nòò yì fàa mbi à kòòntə̀ mə̂ a ajaŋ mə yu ka bǔ mmàꞌàtə mbi yù ɨ ghɛ̀ɛ̀ yi fu a mbɛ̀ɛ Taà yì aà. Àjàŋ mə à lɛ sɨ kɔ̀ŋ bə̂ bi bìi mə à lɛ mbə̂ bi fàa mbi aa, à lɛ naŋsə ŋkɔŋ waa ŋkɔꞌɔ nlwiꞌisə.

2 Yesu bo bɨ̀ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji lɛ sɨ jɨ mɨjɨ mɨ ŋkwɛɛ̀fɔ̀ a atu atɛtə̀, lɛ boŋ Satan à nɨ̀ŋ mə adɨꞌɨtə̀ yî bɨ a ntɨɨ Yuda mu Simon Iscariot mə tâ à fee yi. 3 Yesu à lɛ nzi mə Taà yì à fà mə ŋgɔ̀ŋ joò tsɨ̀m fàa mbi a mbo yu, ŋkɨ nzi mə àjàŋ mə yu lɛ nlò a mbo Nwì ǹzi aa, yu ka bǔ lǒ ghɛ̀ɛ̀ yi fu ghu mbɛ̀ɛ̀. 4 À lɛ ntɨgə mbɨɨnə wa atu atɛtə̀, ǹtsɔꞌɔ akutə̀ yi nləə, nlɔgə tawòlə̀ ǹlɨmtə a atìi yu. 5 Ǹlɔgə ŋkì ǹnɨŋ nɨ̂ àkaŋ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka nsiꞌi mɨkòrə̀ mɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ghu ŋkɨɨ nyɛꞌɛ nɨ tawòlə̀ wa mə à lɛ lɨmtə a atìi yu aà. 6 À kà mə̂ aa nsiꞌi laa, ǹzì ǹyweꞌe a nu Simon Peta, a betə̀ mə, “M̀màꞌàmbî o lɔ̀ɔ̀ aà ǹsìꞌi mɨ̀kòrə̂ ma aa ɛ?”

7 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Kaa ò sɨ̌ annù yìi mə mə ghɨ̀rə̀ aa tsɨ̀tsɔ̀ŋ zî, la ò ka yǐ bɔ̌ŋ zi aa a noò ǹjɨ̀mə̀.”

8 Peta a swoŋ ghu mbo mə, “Tâ à tsuu bə mə nòò tsù à tswê ghu mə ò ka yǐ sìꞌì mɨkòrə̂ mâ.”

Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “M̀bə mə̀ tsuu mɨkòrə̂ mo sìꞌi bəə boŋ kaa sɨ̀ ka waꞌà nɨ̂ ànnù bû ǹtswe.”

9 Simon Peta a swoŋ mə, “M̀màꞌàmbî tsuu tsiꞌì mɨkòrə̂ ma mumu sìꞌì, kɨ nsìꞌi mbô ma bo bɨ̀ àtû yâ.”

10 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à sìꞌi nû yì aa, à laà ǹsɨgɨ̀nə̀ kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̂ m̀bu ŋkwatə nsiꞌi bû ǹtswe; à tɨ̀gə ntswe aa tsiꞌì nɨ̀ ǹsìꞌìtə mɨ̀kòrə̂ mi. Wa bù bɨtsɨ̀m nɨ̀ laà, a kɨ̂ ǹtɨgə mmɛ tsiꞌì ŋù yî m̀fùùrə̀.” 11 À lɛ tɨ bə aa Yesu à zî ŋû yìi à ka fèè yi aà, a bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə à lɛ nswoŋ mə kaa bo lɛ ŋwaꞌà bɨtsɨ̀m laa aà.

12 Yesu à màŋsə̀ mə̂ a nsìꞌi mɨ̀korə̂ myaa mya aa, mbù ŋ̀wɛꞌɛ akutə̀ yi ya fu mbɨɨnə mbɨ̀ɨ̀ ǹtswe yi fu wa atu atɛtə̀. M̀betə waa mə, “Nɨ̀ zî ǹjiꞌì ànnù yû yìi mə mə̀ ghɨ̀rə a nu bù aa ɛ?” 13 Ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ twoŋə nàa nɨ ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, ŋ̀kɨɨ ntwoŋə nàa nɨ M̀màꞌàmbî ghùù, a kuꞌùnə̀ maa ajàŋ nloŋ mə àa ŋù yìi mə mə̀ nɨ ghu aà. 14 M̀bə̀ mə̀, M̀màꞌàmbî ghùù ŋ̀kɨ mbə ndɨ̀ꞌɨ̀nnù ghùù, lâ ǹsiꞌi mɨkòrə̂ muu, ma mùu ajàŋ, a kuꞌùnə̀ mə tâ nɨ̀ ka nsiꞌi mɨkòrə̂ muu bu nɨ bù. 15 Wa mə̀ dɨ̀ꞌɨ̀ aa ànnù a mbo bù mə tâ nɨ̀ ka mfɨgɨnə ajàŋ annù ma yû mə mə̀ ghɨ̀rə sii aà. 16 Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ a mbo bù mə kaa abùꞌù a sɨ̌ Masa yì tsyâ. Kaa ŋgàŋntoo a waꞌà ŋû yìi mə à tòo yi a kɨ̀ ǹtsya. 17 Tsǒ mə nɨ̀ zì mə̂ ɨ̀nnù mà jû tsɨ̂tsɔ̀ŋə aa, m̀bɔɔnə a mbo bù mə mbə nɨ̀ kâ m̀faꞌa nɨ ju.

18 Kaa mə̀ sɨ ɨnnù ma jû swoŋə aa nloŋ ŋgaa yùù bɨtsɨ̀mə̀, mə̀ zi bə̀ bìi mə mə̀ tɛ̀ꞌɛ ntsɔꞌɔ aà. Lâ nɨ̀ghàà nɨ Nwî nya mə nɨ swoŋ nɨ mə, ‘Ŋù yìi mə bìꞌiyu jɨnə aa, à ka bəŋ tɨgə bàà nàâ’* aa nɨ tswe nɨ̀ m̀fɛ̀ꞌɛ mbòòntə̀. 19 Mə swoŋ a mbo bù tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa mə tǎ bɛɛ mə a ghɨrə mfɛ̀ꞌɛ̀ ma la, nɨ̀ bii mə mə̀ laa mbə yu wa yìi mə à nɨ ghu aà. 20 Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə, ŋù yìi mə à kwɛ̀rə ŋû yìi mə mə̀ tòo yi aa, à kɨ ŋkwɛrə aà ghâ, ŋù yìi mə à kwɛ̀rə gha aa, à kɨ ŋkwɛrə aa yu wa yìi mə à lɛ ntoo gha aà.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ nswoŋ ànnù ajàŋ mə bɨ lɛ mfèè yi aà

(Mt. 26.20-25; Mk. 14.17-21; Lk. 22.21-23)

21 Yesu à màŋsə̀ mə̂ a nswoŋə ma juù ɨ̀nnù aa, ǹtɨɨ̀ yi ɨ naŋsə̀ ǹluu nɨ̂ àjəŋnə̀, a swoŋ nɨ̀ ǹsi nɨ̀ ǹsi mə, “Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, ŋù yì mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bù à ka ghɨ̀rə fèè ghâ.”

22 Ànnù a lɛ ŋghaꞌa ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya, bɨ tɨgə̀ ǹlenə waa bo nɨ bo. 23 Ŋ̀gàŋyègə̂nnù yi wa yì mɔ̀ꞌɔ, yìi mə à lɛ nnaŋsə ŋkɔŋə aa, à lɛ ntswe nnaŋsə nyoŋ ŋkɔ̀ɔ̀ntə̀ ghu mbɛ̀ɛ̀. 24 Simon Peta a tɛꞌɛ miꞌì mi ghu nu nswoŋ ghu mbo mə, “Betə yi mə a ghàà aa nloŋ ŋgaa wò aa ɛ?”

25 Ma waà ŋ̀gàŋyəgə̂nnù yì, a lô ǹyoŋtə nyəkətə ghu nu, m̀betə yi mə, “M̀màꞌàmbî, ŋù ma ghû, a nɨ̀ wò aa ɛ?”

26 Yesu a kwiꞌi mə, “Ŋù yìi mə mə̀ ka tsùtə abaa a nɨ̂ ǹjyà ɨ fa ghu mbo aa, à nɨ ghu.” À kwìꞌì mə̂ laà aa, ntɨgə nlɔgə abàꞌa abaa ntsùtə̀ m̀fa a mbo Judas mu Simon Iscariot. 27 Àjàŋə Judas à lɛ ŋghɛ̀sə̀ ŋ̀kwɛrə abaa ya aa, Satan a kuu ghu ntɨɨ̀. Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Wàŋsə̀, ghɨ̀rə annù yìi mə o lɔ̀ɔ ŋghɨ̀rə aà!” 28 Kaa àbùgə̀ bə̂ yìi a lɛ ntswe wa atu tɛtə aa, kaa bo lɛ waꞌǎ njiꞌì ànnù ma yû yìi mə Yesu à lɛ nswoŋ ghu mbo aa zî. 29 Tsǒ mə Judas à lɛ sɨ lə̀ə abàa ŋkabə aa, ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jya jǐ mɔꞌɔ ɨ waꞌatə̌ mə, Yesu à lɛ ntswe aà ǹtoo yi aa mə tâ à ghɛɛ nyuu njoo jìi mə bo ka jɨ ɨkòò wa aa ghu; kə̀ mə tâ à ghɛɛ mfa ayoo a mbo ŋ̀gàŋə̂fumə. 30 Judas à kwɛ̀rə̀ mə abaa ya aa, mburə mmaꞌatə tsiꞌì maa noò m̀fɛꞌɛ. Ɨ̀tugə ɨ fiì.

31 Judas à màꞌàtə̀ mə aa, Yesu a swoŋ mə, “Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, bɨ ghàꞌàsə̀ mə̂ Mu Ŋù. Tsɨ̂tsɔ̀ŋ bɨ tsyà mə̂ ghu nu, ŋghaꞌasə Nwî. 32 M̀bə bɨ ghaꞌasə Nwî ǹtsya ghu nu, bəə boŋ Nwì à ka kɨɨ ghaꞌasə yi ɨ tsyà a nu yu Nwîŋgɔ̀ŋ, ɨ kɨɨ burə ghɛ̀sə ghaꞌasə yi ŋgaa yî m̀fùùrə̀. 33 Bɔɔ̀ bâ, kaa mə̀ ka waꞌǎ biꞌinə̀ bù ǹtswe tâ àghaꞌa saꞌatə; mə̀ bə lǒ boŋ nɨ̀ ka tɨgə lɔ̀ɔ̀ nàâ, lâ mə̀ swoŋ a mbo bù tsiꞌǐ ajàŋə mə lɛ nswoŋə a mbo baYuda aa, mə̀ swòŋə a mbo bù tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə, ‘Kaa mbə nɨ̀ waꞌǎ adɨgə yìi mə mə ghɛ̀ɛ̀ ghu aa ghɛ̀ɛ̀.’ 34 Mə̀ fâ ǹdɨꞌɨ yì m̀fii a mbo bù. Nɨ̀ ka ŋkɔŋnə ghu bo nɨ bù. A ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ a ajàŋ mə mə kɨɨ ŋkɔŋə ghuu aa, nɨ̀ ka ŋkɔŋə ghuu bu nɨ bù. 35 Nɨ̀ bə kɨ kɔ̀ŋnə̀ ghuu bu nɨ bù boŋ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ka zi mə nɨ̀ laa mbə ŋgǎŋyəgə̂nnù jyâ.”

Yesu a swoŋ annù ajàŋ mə Peta à ka ghɨ̀rə tuu yi aà

(Mt. 26.31-35; Mk. 14.21-37; Lk. 22.31-34)

36 Simon Peta a betə̀ yi mə, “M̀màꞌàmbî, o ghɛ̀ɛ̀ aa a fə aa ɛ?”

Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Kaa mbə ò waꞌǎ a adɨgə yìi mə mə ghɛ̀ɛ̀ ghu aa tsɨ̀tsɔ̀ŋ yoŋə̀, lâ à ka yǐ kɨ bə a njɨ̀m tâ ò yoŋə ghâ.”

37 Peta a swoŋ ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî, m̀bə mə̀ waꞌà gho tsɨ̀tsɔ̀ŋ yoŋə̀ aa a ya aa ɛ? Wâ à tɛꞌɛ bə bə̂ ànnù nɨwo, boŋ mə̀ ka fa ntswêntɨ̀ɨ̂ yà mbɨꞌɨ ŋkwîtû yò.”

38 Yesu a betə̀ yi mə, “Ò ka naŋsə fa ntswêntɨ̀ɨ̂ yò m̀bɨꞌɨ ŋkwîtû ghâ aa ɛ? Mə̀ swòŋə a mbo wò tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə mbɔŋ tâ àŋkə̀gə̀ à tɔŋ nɨ̂tugə sìi boŋ ò tùù mə̂ gha ŋgàà ji tarə̀.”

14

Yesu à nɨ mânjì yìi mə a ghɛ̀ɛ a mbɛ̀ɛ Tà aà

1 Yesu a swoŋ a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Tâ mɨ̀ntɨɨ̀ muu tsuu kɨ tsɨ̀gɨ̀nə̀, tâ nɨ̀ tsuu kɨ jəŋnə, nɨ̀ nɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ muu a nu Nwì, ŋ̀kɨ nɨŋ a nu mə̀. 2 Wa ǹjaꞌa nda ɨ burə nluu a nda Taà tsiꞌǐ mbə ànnù. Wa mə̀ ka ghɛ̀ɛ ɨ naŋsə adɨgə yìi nɨ̀ ka yǐ yǒŋ tswe ghu aà. A sɨ̀ laà aa bə boŋ kaa mə̀ sɨ swoŋ mə mə ghɛ̀ɛ̀ aa a nnaŋsə àdɨ̀gə̀ a mbo bù. 3 Mə̀ bə ghɛ̀ɛ nnaŋsə adɨgə, boŋ mə̀ ka bǔ bɨ̀ɨ lɔ̀gə̀ ghuu tâ bù zi ntswe biꞌinə̀ maa adɨgə mə mə̀ tswe ghu aà. 4 Nɨ̀ zi mânjì yìi mə a ghɛ̀ɛ̀ maa adɨgə aà.”

5 Thomas a swoŋ mə, “M̀màꞌàmbî, kaa bìꞌì sɨ̌ adɨgə yìi mə o ghɛ̀ɛ̀ ghu aa zî; m̀bə̂ bìꞌì tɨgə̀ ǹzi mânjì yìi mə a ghɛ̀ɛ̀ ghu aa mə akə aa ɛ?”

6 Yesu a kwiꞌi mə, “Mə̀ nɨ mânjì, m̀bə annù nɨ̂ŋkoŋ, ŋ̀kɨ mbə ntswêntɨ̀ɨ̀. Kaa m̀bə ŋù waꞌǎ a mbɛ̀ɛ Taà ghɛɛ̀ tsiꞌì tɨ̀ ghə̂ à tsya a nu mə̀. 7 A lɛ mbaa bə mə nɨ̀ zi gha, boŋ nɨ̀ kɨ nzi Taà. Lâ ɨ lɔ̀gɨ̀nə̀ tsɨ̂tsɔ̀ŋ nɨ̀ zi yi, nɨ̀ kɨ̀ mə̂ ǹyə yi.”

8 Philip a swoŋ a mbo Yesu mə, “M̀màꞌàmbî, àyoo yìi mə bìꞌi tɨgə nlɔɔ tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀ aa à nɨ tsiꞌi mə tâ ò dɨꞌɨ Ta a mbo bìꞌì tâ nû yi bɔŋə.”

9 Yesu a kwiꞌi mə, “Bìꞌinə̀ nàŋsə̀ mə̂ ǹtswe aa a nɨ nòò yî ǹsyà, kaa ò waꞌà gha zi aa ɛ, Philip? Ŋù yìi à yə gha aa, à yə̀ mə̂ Taà. Ò tɨgə̀ m̀bu ntsyà aa la nswoŋ mə tâ mə̀ dɨꞌɨ Taà a mbo bù aa ɛ? 10 Philip, ò sɨ̀ bii mə mə̀ tswe aa mum Taà, Taà a kɨ̂ ǹtswe a mum mə̀ aa ɛ? Ɨ̀nnù jû mə mə swoŋ nɨ a mbo bù aa, kaa mə̀ sɨ aa nɨ̂ àtu ya swoŋə, à nɨ̂ ɨ̀fàꞌà Taà ghà yìi mə à tswe a mum mə̀ aà. 11 Bii nɨ̀ mə mə̀ tswe aa mum Taà, Taà a kɨ̂ ǹtswe a mum mə̀; a tuu laa bə, nɨ̀ tɨgə̀ m̀bii nloŋ bə̂ mɨ̀fàꞌà mû mə nɨ̀ yə mə̀ faꞌà aà.”

12 Yesu a bû ǹswoŋ mə, “Mə̀ swoŋ a mbo bù tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə, ŋù yìi mə à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yi a nu mə̀ aa, a ka kɨɨ kɨ fàꞌà mɨfàꞌà muà mə mə fàꞌà aà; ɨ tɛꞌɛ bàŋnə̀ ɨ kɨ fàꞌa ɨnnù jìi mə ɨ tɨnsə ntsyà aà, ǹloŋ mə mə ghɛ̀ɛ̀ a mbɛ̀ɛ Taà laa aà. 13 Mə̀ bə ghɛ̀ɛ̀ boŋ mə̀ ka kɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə nɨ bətə nɨ̂ Ɨ̀kǔm gha aà, mə tâ bɨ yə nɨghaꞌa nɨ Taà ǹtsya a njɨ̌m Mû yì. 14 Nɨ̀ bə betə annǔ tsu nɨ̂ Ɨ̀kǔm ghâ bəə boŋ mə̀ ka ghɨ̀rə̀.

Àjàŋə mə Yesu à lɛ ŋkàꞌà mə yu ka too Azwì Nwî aà

15 “Nɨ̀ bə kɔ̀ŋə̀ gha, boŋ nɨ̀ ka kɨ lə̀ə ndɨꞌɨ̀ jâ. 16 Tâ mə̀ betə a Taà mə tâ à too ŋgàŋkwɛtə̀ ghùù yî dàŋə̀, yìi à ka tɨgə lwìꞌi bu bo. 17 À nɨ̂ Àzwǐ annù nɨ̂ŋkoŋə̀. Kaa m̀bə̂ m̀bi yù waꞌà yi kwɛrə̀; ǹloŋ mə kaa m̀bi yù kaa sɨ nìi yə, kaa waꞌà yi kɨ nzi. Lâ, nɨ̀ zi yi, nloŋ mə a tswe a tɨtɨ̀ɨ bù, ǹtswe nɨ a mum bù.”

18 Yesu a bû ǹswoŋ mə, “Mə̀ bə ghɛ̀ɛ boŋ kaa mə ka waꞌà ghuu tsiꞌì bù bu maꞌàtə̀; mə̀ ka bǔ bɨ̀ɨ̀ fu a mbo bù. 19 A nɨ mû àtɨɨ noò kaa mbî kaa ɨ̀ ka waꞌǎ gha bù ŋ̀ka nyə, lâ tâ bù ka nyə nɨ̂ ghâ; tsǒ mə mə̀ tswe ntɨ̀ɨ̀ aà, nɨ̀ ka kɨɨ tswe bɨtɨ̀ɨ̀. 20 À ka yǐ bə maa njwi, tâ nɨ̀ zi mə mə̀ tswe aa a mûm Taà, nɨ̀ kɨ̂ ǹtswe a mum mə̀, mə̀ kɨ̂ ǹtswe a mum bù.

21 “Ŋù ǹstsɨ̀m yìi mə a yuꞌu ndɨꞌɨ̀ ja ŋkɨɨ nləə aa, à nɨ ŋù yìi mə a kɔ̀ŋə̀ gha aà. Taà à ka kɨɨ kɨ kɔ̀ŋə̀ ŋû ǹtsɨ̀m yìi mə a kɔ̀ŋə̀ gha aa; tâ mə̀ kɨɨ ŋkɔŋ yi, ŋkɨ ndɨꞌɨ ɨbɨɨnû gha ghu mbô.”

22 Judas, (kaa sɨ̌ Judas Iscariot bə̂) a swoŋ mə, “Taà, m̀bə ò dɨꞌɨ̀ ɨ̀bɨɨnû gho aa mə akə a mbo bìꞌì kaa waꞌǎ a mbô m̀bi bàŋnə̀ ǹdɨꞌɨ aa ɛ?”

23 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à kɔ̀ŋə gha aa, a yuꞌunə ndɨꞌɨ̂ jâ. Taà a kɨɨ̀ ǹtɨgə ŋkɔŋə nìi, Taà nɨ mə̀, bìꞌì zî ŋ̀ghurə ndùgə̀ bìꞌibo tɨgə̀ ǹtswe ghu.

24 “Ŋù yìi mə à sɨ̀ gha kɔ̀ŋ aa, kaa à sɨ ndɨꞌɨ̀ ja lə̀ə̀; kaa ɨ̀nnù jû mə nɨ yuꞌu aa kaa ɨ sɨ̌ ndɨꞌɨ̀ jǎ bə̂, ɨ lo aa a mbo Taà wa yìi mə à lɛ ntoo gha aà.

25 “Mə swoŋ ɨnnù ma jû tsɨ̀m a mbo bù tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə mə̀ bùrə ntswe biꞌinə̀ aà. 26 Lâ Ŋ̀kwɛtə̀ wa, Àzwì Nwî ya yìi mə a laa màŋsə̀ aa, yìi mə Taà à ka yǐ too nɨ̂ Ɨ̀kǔm gha aa, a ka yǐ tɨgə dɨ̀ꞌɨ ɨnnù tsɨ̀m a mbo bù, ɨ ghɨ̀rə nɨ̀ tɨgə ŋwaꞌatə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə mə lɛ nswoŋ a mbo bù aà.

27 “Mə̀ lə̀ə̂ m̀bɔɔnə a mbo bù, mə fa aa tsiꞌì m̀bɔɔnə̂ yà a mbo bù. Kaa mə̀ sɨ fa aa ajàŋ yìi mə m̀bi ɨ fa aà. Tâ mɨ̀ntɨɨ̀ mùu tsee lǒ kɨ tsɨ̀gɨ̀nə̀, nɨ̀ tsuu kɨɨ kɨ bɔꞌɔ. 28 Tɨgə nɨ̀ ghɨ̀rə mbaa nyuꞌu ajàŋ mə mə̀ ghɨ̀rə nswoŋ mə, M̀ə̀ ka ghɛ̀ɛ ɨ bɔ̌ŋ bǔ bɨ̀ɨ ɨ zǐ fu a mbo bù aà.’ À bə bə yìi mə nɨ̀ kɔ̀ŋə gha, boŋ nɨ̀ ka kɨ dorɨtə nloŋ mə mə ghɛ̀ɛ̀ a mbɛ̀ɛ Taà aà; ɨ kɨ dorɨtə aa nloŋ mə Taà à tsyàtə gha aà. 29 Mə̀ swòŋə ɨ̀nnù jû a mbo bù m̀bɔŋ tâ ɨ̀ fɛꞌɛ aa mə, bɛɛ ɨ yi mfɛ̀ꞌɛ̀, nɨ̀ yə mbii. 30 Kaa mə̀ ka waꞌǎ a mbo bù nɨ nòò yî ǹsyà bû ŋ̀ghaa, nloŋ mə ŋù yìi mə a saꞌa mbi yù aa, a zì. La kaa à sɨ̀ nɨ̂ àdàꞌà a atu mə̀ tswê. 31 Mə ghɨ̀rə̀ aa ànnù yìi mə Taà a swoŋ aà, mə tâ m̀bi zi mə mə̀ kɔ̀ŋə Taà.

“Nɨ̀ zi bìꞌinə̀ maꞌatə adɨgə yuà ǹlo yiꞌinə̀.

15

Yesu à nɨ̂ àti mɨlùꞌù yi annù nɨ̂ŋkoŋə̀

1 “Mə̀ nɨ̂ àti mɨlùꞌù yi annù nɨ̂ŋkoŋə̀, Taà ghà a bə ŋù wa yìi mə a fàꞌà a ŋkya mɨlùꞌù aà. 2 A kwàrə ntaa tsɨ̀m jìi mə ɨ tswe a nu mə̀ kaa waꞌà nɨ̀ mɨ̀ntà koonə̀ aa, m̀futə nɨ̂ ǹtaà tsɨ̀m jìi mə ɨ koonə mɨ̂ntà aa mə tâ ɨ̀ koonə mɨ̂ntà mɨ̀ ghaꞌatə. 3 Nɨ̀ghàà nɨ Nwî nìi mə mə̀ dɨ̀ꞌɨ̀ mə̂ a mbo bù aa, nɨ ghɨ̀rə̀ mə̂ mə tâ nɨ̀ laa. 4 Nɨ̀ lwiꞌi a mum mə̀ tâ mə̀ kɨ nlwiꞌi a mum bù. Tsǒ mə kaa mbə ǹtaà àtì mɨlùꞌù waꞌà mɨ̂ntà koonə̀ tɨ ghə̂ ɨ̀ tsugɨ̀nə nɨ mâtì aa, a kɨ̀ mbə ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ mə kaa mbə nɨ̀ waꞌà mɨ̂ntà koonə tɨghə mə nɨ̀ lwìꞌi a mûm nu mə.

5 “Mə̀ nɨ àtì mɨlùꞌù, nɨ̀ bə ǹtaà ji. Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à lwìꞌi a mum mə̀ mə̀ kɨ̂ ǹlwiꞌi ghu mum aa, à ka koonə mɨ̂ntà mî ghàꞌàtə̀; ǹloŋ mə kaa mbə nɨ̀ waꞌǎ annù tsu ghɨrə̀ tɨ mə̀. 6 Mbə ŋù tsuu a mum mə̌ lwìꞌi, bɨ bəgə nlɔ̀ꞌɔ̀sə̀ kaa waꞌǎ ntaà yà bû m̀bə; ɨ tɨgə̀ ǹyoo, bɨ ghotə̀ ŋ̀ghɛɛ mmaꞌa a mum mɔꞌɔ a khɨ̂. 7 Nɨ̀ bə lwìꞌi a mum mə̀ tâ nɨ̀ghàâ na kɨ nlwiꞌi a mum bù, boŋ nɨ̀ ka betə ŋgɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə nɨ lɔ̀ɔ̀ aa, ɨ tswe nɨ ju. 8 Bə̀ yə nɨghaꞌa nɨ Taà ǹyoŋə aa ajàŋ yìi mə nɨ koonə mɨ̂ntà mî ghàꞌàtə̀ aà; ǹtsya ma mùu ajàŋ, nɨ̀ tɨgə̀ m̀bə ŋgǎŋyəgə̂nnù jyâ. 9 Mə̀ kɔ̀ŋə ghuu a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ a ajaŋ yìi mə Taà ghà à kɔ̀ŋə gha aà; nɨ̀ lwiꞌi a mûm àkɔ̀ŋnə̀ yâ. 10 Nɨ̀ bə kɨ yuꞌu ndɨꞌɨ̀ ja, boŋ nɨ̀ lwìꞌi a mûm àkɔ̀ŋə̂ yâ, a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ a ajàŋ yìi mə̀ yùꞌùnə ndɨꞌɨ Taà ŋ̀kɨ nlwiꞌi a mûm àkɔ̀ŋnə̀ yi aà.

11 “Mə̀ swoŋ ɨ̀nnù juà a mbo bù aa mə tâ nɨ̀dorə̀ na tâ nɨ̀ tswe a mbo bù tǎ tâ nɨ̀dorə̀ nuu kɨ nluu. 12 Ǹdɨꞌɨ̀ yà a mbo bù ɨ̀ nɨ mə: Nɨ̀ ka kɔŋnə ghuu bu nɨ bù a ajàŋ yìi mə mə̀ kɔ̀ŋə ghuu aà. 13 Àkɔ̀ŋnə̀ yìi mə mbə ŋù a tswê nɨ yu a nû ɨ̀kàꞌâ ji yìi mə a tsyatə akɔ̀ŋnə tsɨ̀m aa, à nɨ̂ m̀fâ ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yì ǹloŋ ŋkwitû waa. 14 Nɨ̀ nɨ̂ ɨ̀kàꞌâ ja aa a ajàŋ yìi mə mbə nɨ̀ ka ŋghɨrə ɨnnù jìi mə mə̀ swǒŋ mə tâ nɨ̀ ka ŋghɨrə aà. 15 Kaa mə̀ sɨ ghuu aa nɨ̂ ŋ̀gǎŋəfàꞌà bu ntwoŋə ǹloŋ mə kaa ŋ̀gàŋàfàꞌà kaa à sɨ̌ annù yìi mə tâfàꞌâ yì a ghɨ̀rə̀ aa zî. Mə̀ bàŋnə ntwoŋə ghuu aa nɨ̂ ɨ̀kàꞌâ jâ, ǹloŋ mə mə̀ swòŋ mə ɨnnù jìi mə mə lɛ nyuꞌu a mbo Taà ghà a mbo bù. 16 Kaa a gha aa a lɛ ŋwaꞌà bu tsɔꞌɔ̀; a ghuu aa a lɛ mbàŋnə̀ ǹtsɔꞌɔ mə̂, ǹtoo ghuu mə tâ nɨ̀ ghɛɛ ŋka ŋkoonə mɨ̂ntà mî ghàꞌàtə̀; tâ mɨ̀ bə mɨ̂ntà mìi mə mɨ lwìꞌì nɨ̂ŋkoŋ aà. Ma mùu ajàŋ, tâ Taà ghà à tɨgə fa nɨ̂ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə nɨ betə nɨ̂ ɨ̀kǔm gha aa a mbo bù. 17 Ǹdɨꞌɨ yìi mə mə̀ fa a mbu bù aa à nɨ mə, nɨ ka ŋkɔŋnə ghuu bu nɨ bù.

Àjàŋ yìi mə m̀bî ɨ̀ ka kɨ bàa ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu aà.

18 “M̀bə̂ m̀bi ɨ ka mbaa ghuu, nɨ̀ zi mə ɨ̀ lɛɛ̀ m̀foo mbàà ghâ. 19 Nɨ̀ lɛ mbaa bə aa bə̀ bɨ mbi bù boŋ m̀bi yù ɨ kɔ̀ŋə̀ yìi mbuu bə̂. Lâ ǹloŋ mə kaa nɨ̂ sɨ̀ aa bə̀ bɨ mbi bu bə, mə̀ tsɔ̀ꞌɔ ghu aa a mûm mbi aa, a bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə m̀bi ɨ bàà nɨ̂ ghuu aà. 20 Nɨ̀ waꞌatə annù yìi mə mə̀ lɛ nswoŋ a mbo bù aà; ‘Kaa m̀bə ŋ̀gàŋàfàꞌà a waꞌǎ tâfàꞌà yì tsyâtə̀.’ M̀bə a bə mə bɨ lɛ sɨ ntsɔꞌɔ akòrə̂ ya, boŋ bɨ ka yǐ kɨɨ kɨ tsɔꞌɔ a yuu; m̀bə a bə mə bɨ lɛ sɨ yuꞌunə nɨ̂ ànnù yìi mə mə̀ lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aa, boŋ bɨ ka yǐ kɨɨ kɨ yuꞌunə nɨ̂ ànnù yìi mə nɨ kɨɨ ndɨꞌɨ aà. 21 Lâ bɨ ka yǐ ghɨ̀rə ɨnnù ma jû ɨ tsɨ̀m a nu bù ǹloŋ ŋgaà yà ǹloŋ mə kaa bɨ sɨ̌ ŋû yìi mə à tòo ghaa aa zî. 22 Mə̀ lɛ mbaa tuu zǐ ɨ̀ swoŋə ɨnnù jî bɨ̂ jyaa boŋ bo lɛ ŋkwo waa mbuꞌù; lâ, m̀bə yìi mə mə̀ lɛɛ̀ ǹzi ŋghɨ̀rə̀ bo zî ɨ̀bɨ̂ waa aa, kaa mbə bɨ waꞌǎ bù ǹswoŋ mə bo sɨ̌ ɨbɨ ghɨ̀rə̀. 23 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a bàà nàa laa, a kɨɨ mbaa nɨ̂ Taà ghà. 24 Ɨ̀nnù jî yɛ̌yɛrə jìi mə mə̀ lɛ ŋghɨ̀rə a tɨtɨ̀ɨ bo jìi mə ŋù dàŋ a mbìi mə̀ kaa à lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà ghɨ̀rə̀ aa, ɨ lɛ mbaa tuu bə, boŋ kaa bɨ lɛ ŋwaꞌǎ ɨbɨ ghɨ̀rə̀. Lâ tsɨ̂tsɔŋ̀, bɨ yə̀ mə̂ ɨnnù jî yɛ̌yɛrə jya mə mə̀ lɛ ŋghɨ̀rə̀ aa, m̀baa gha ŋkɨ mbaa Taà ghà. 25 Ma yuà ànnù a lɛ ntswe nɨ̂ m̀fɛ̀ꞌɛ tǎ lwensə annù yìi mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ a mûm àŋwàꞌànə nɔ̂ŋsə̀ yaa aà, mə, ‘Bɨ lɛ mbàà gha tɨ̀ ǹjiꞌì.*’

26 “Lâ ŋ̀gàŋkwɛtə̀ wa mə mə̀ ka too yi tâ à lo a mbo Taà ghà ǹzi a mbo bù aa, yu wa yìi mə à nɨ Azwì annù nɨ̂ŋkoŋ aa, à bə zǐ boŋ à ka kɨ swoŋə nɨ̂ ànnù ǹloŋ ŋgaà yà. 27 Tâ bù bûmbɔŋ nɨ̀ kɨɨ ntɨgə nswoŋə nɨ̂ ɨ̀nnù nloŋ ŋgaà yà ǹloŋ mə nɨ̀ tswe biꞌinə̀ ǹlɔgɨnə tsiꞌǐ nlɔgɨ̀nə aà.

16

1 “Mə̀ swǒŋ juà ɨ̀nnù a mbo bù aa mə tâ nɨ̀ tswa abìintɨɨ̀ yuu ǹtsuu màꞌàtə̀ tâ à wo. 2 Baa tɨgə furə nɨ̂ ghuu a nda ŋghotə bù, nòò a kɨɨ nzi, yìi mə ŋù à bə zwitə ghuu boŋ a bàŋnə̀ m̀mɔɔntə bə mə yu fàꞌà aa àfàꞌà yî sɨgɨ̀nə̀ a mbo Nwì. 3 Bə̀ ka yǐ kɨ ghɨ̀rə̀ ma juù ɨ̀nnù a nu bù aa nloŋ mə kaa bɨ sɨ̀ Taà ghà zi, kaa waꞌà gha kɨ nzi. 4 La mə̀ swoŋ ma juu ɨnnù a mbo bù aa mə tà bɛɛ nòò wa a yi ŋkùꞌù mə bɨ ka yǐ kɨ ghɨ̀rə̀ ma juù ɨ̀nnù a nu bù aa, boŋ nɨ̀ ka kɨ waꞌatə mə mə̀ lɛɛ̀ m̀baa ŋ̀kɛ̀ꞌɛ̀nə̀ a mbo bù.

Àfàꞌà yìi mə Àzwi Nwî a fàꞌà aà

“Kaa mə̀ lɛ ŋwaꞌà juà ɨ̀nnù a mbo bù swoŋ a nlɔ̀gɨ̀nə̂ aa nloŋ mə mə̀ lɛ ntswe biꞌinə̀. 5 La tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə ghɛ̀ɛ̀ fu a mbo ŋù yìi mə à lɛ ntoo gha aà. Lâ kaa ŋù nɨ̀ bù yî tsù à sɨ̀ ghu tswê a mbetə̀ mə mə ghɛ̀ɛ̀ aa fə aa ɛ? 6 La tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə mə̀ swòŋ mə a mbo bù aa, mɨ̀ntɨɨ̀ muu mɨ luu nɨ̀ àjəŋnə̀. 7 Mə swoŋ aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, a bɔŋtə a mbo bù mə tâ mə̀ ghɛɛ, ǹloŋ mə mə̀ bə tsuu ghɛ̀ɛ̀ boŋ ŋ̀gàŋkwɛ̀tə ghùù wa kaa à ka waꞌà zì. Lâ mə̀ bə ghɛ̀ɛ̀ boŋ mə̀ ka too yi tâ à zi a mbo bù. 8 Nòò yìi mə Àzwì Nwî ka zì aa, a ka ghɨ̀rə tâ a laa a mbo bə̀ bɨ mbi bù mə ɨ̀nnù jìi mə bo waꞌatə nloŋ ɨ̀nnù jî bɨ bo bɨ̀ ànnǔ ŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jìi ɨ tsinə aa, a bɔ̀ꞌɔ nɨ̂ àjàŋ yìi mə Nwì à ka yǐ saꞌa mbi aa, kaa ɨ sɨ̀ kuꞌùnə̀. 9 Ɨ̀nnù jìi bo waꞌatə nloŋ ɨbɨ kaa ɨ sɨ̀ kuꞌùnə̀ aa nloŋ mə ka bo sɨ̀ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa a nu mə̀ nɨŋ aà; 10 ɨ̀nnù jìi mə bo kɨɨ ŋwaꞌatə nloŋ ŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jìi ɨ tsinə aa kaa ɨ waꞌà kɨ̀ ŋ̀kuꞌunə aa nloŋ mə mə bù ŋ̀ghɛɛ nàa fu a mbɛ̀ɛ Taà ghà kaa tâ nɨ̀ waꞌà gha bù ǹyə; 11 ɨ̀nnù jìi mə bo kɨɨ ŋwaꞌatə nloŋ ajàŋ yìi mə Nwì à ka yǐ kɨ tsɔꞌɔtə mɨsaꞌa aa kaa waꞌà kɨ ŋkuꞌunə aa, nloŋ mə Nwì à fòò mə̂ ǹtsərə ɨsaꞌa mfɔ̀ mbi ghù.

12 “Mə̀ tswe nɨ̀ ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀ a nswoŋ a mbo bù, jìi mə mə̀ bə swoŋ boŋ a ka tsyànə̀ a nyuꞌu tâ à kuu a atu bù. 13 Lâ nòò yìi mə Àzwǐ annù nɨ̂ŋkoŋ ya a zi aa, a ka ghɨ̀rə tâ nɨ̀ zi annù nɨ̂ŋkoŋ tsiꞌì tsɨ̀mə̀. Kaa a ka yǐ waꞌà kà ŋ̀ghaa aa nɨ̂ àtû yì, a ka yǐ kɨ swoŋ aa tsiꞌǐ ànnù yìi mə a yùꞌu aà; ɨ kɛ̀ꞌɛ̀nə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ aa a mbo bù. 14 A ka yǐ kɨ ghaꞌasə nɨ̂ ghâ ǹloŋ mə a ka yǐ kɨ lɔ̀gə ɨnnù jìi mə à nɨ̂ ja aa ɨ tɨgə kɛ̀ꞌɛ̀nə̀ nɨ a mbo bù. 15 Ǹjoò tsɨ̀m jìi mə Taà ghà à tswe nɨ ju aa, à nɨ aa mbə̂ jâ; à nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə mə̀ swǒŋ mə a ka yǐ tɨgə lɔ̀gə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə à nɨ̂ jâ aa ɨ tɨgə kɛ̀ꞌɛ̀nə̀ nɨ a mbo bù aà.

Àjəŋnə̀ bo bɨ̀ nɨ̀ nɨ̀dorə̀

16 “A nɨ mû àbàŋntə̀, kaa nɨ̀ ka waꞌà gha bù ǹyə lâ àbàŋtə̀ a bu tɨ tsyà nɨ̀ yə̂ ghâ.”

17 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jî mɔꞌɔ ɨ lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə mbetə nɨ̂ waa bo nɨ bo mə, “Ǹjiꞌì ànnù muù mə à swòŋə aa ɨ̀ bə aa mə akə aa ɛ? À swòŋ a mbo bìꞌinə̀ mə a nɨ mû àbàŋtə̀ kaa tâ bìꞌinə̀ waꞌà yi yə̂, la àbàŋtə̀ yî mɔꞌɔ a bu tɨ tsyà bìꞌinə̀ bǔ nyə yi; ŋ̀kɨɨ nswoŋ nɨ mə ‘A bə ma mùu ajàŋ aa nloŋ mə mə ghɛ̀ɛ̀ aa a mbo Taà ghà.’ 18 Bo swoŋ mə ǹjiꞌì ‘mû àbàŋtə̀ ghû’ ɨ̀ bə aà àkə̀ aa ɛ? Kaa bìꞌì sɨ̌ atû yiꞌi nɨ̂ ànnù yìi mə a swoŋ aa zî!”

19 Yesu à lɛ nzi annù yìi mə bo lɛ sɨ lɔ̀ɔ mbetə yi ghu aà, ǹtɨgə nswoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ ghɨ̀rə nswoŋ mə, ‘a nɨ mû àbàŋtə̀ kaa tâ nɨ̀ waꞌà gha yə̂, bɛɛ mə̂ àbàŋtə̀ yî mɔꞌɔ a bu tɨ tsyà, nɨ̀ bû ǹyə gha fu.’ À nɨ̂ ànnù yìi mə bǔ betə nɨ̂ ghuu bu nɨ bù ghu aa ɛ? 20 Mə swoŋ aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù: Nɨ̀ ka yǐ kɨ yə̀ꞌə ɨ lɨ̀ nɨ mɨ̀làà, tâ m̀bi ɨ̀ ka mbaŋnə ndorɨtə; nɨ ka yǐ kɨ jəŋnə, lâ tâ àjəŋnə̀ yuu tâ à baŋnə mbəŋkə ntɨgə nɨdorə̀. 21 Nòò yìi mə màŋgyɛ̀ à tsɨ̀gə mu aa, a jəŋnə nloŋ mə nòò ŋ̀gɨꞌɨ yì à kùꞌù mə̂; la nòò yìi mə à jwè mə mu wa aa, a liꞌìnə̀ ǹyàŋə̂ ǹtsɨ̀m, ǹtɨgə ndorɨtə mə yu jwè mə a mu yì m̀fii a mûm m̀bî. 22 Àa tsiꞌì ŋ̀gɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ a ajàŋ yìi mə a tswe a mbo bù aà; tsɨ̂tsɔ̀ŋ nɨ jəŋnə, lâ mə̀ ka bǔ kwatə ɨ zǐ a mbo bù, ta mɨ̀ntɨɨ̀ muu luu nɨ nɨ̀dorə̀, àjàŋ nɨdorə yìi mə kaa mbə ŋù tsù a waꞌà a mbo bù kwɛrə aà.

23 “Nòò yìi mə ǹjwi mà ya ɨ̀ ka yǐ zì aa kaa nɨ̀ ka yǐ waꞌǎ ayoo yì tsǔ a mbo mə̀ bû ŋ̀ka mbetə. Mə swoŋ aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù: Taà ghà à ka fa ŋgɔ̀ŋ njoò tsɨ̀m jìi mə nɨ betə nɨ̂ ɨ̀kǔm ghâ aà. 24 Ǹzi nyweꞌe tsɨ̂tsɔ̀ŋ, kaa nɨ̀ burə tɨ̌ ayoò tsu betə̀ nɨ̂ ɨ̀kǔm ghâ; nɨ̀ bə betə boŋ nɨ̀ ka kwɛrə, tǎ tâ nɨ̀dorə̀ nuu tâ nɨ̀ luu.

Àjàŋ mə ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu màꞌa ntsò ǹtsya nɨ̂ m̀bi aà

25 “Mə̀ lɔ̀gə̀ aa mɨ̀ghàà mî nǎnaa ŋkɛꞌɛnə ɨnnù juà ghu a mbo bù. La nòò à tswe ghu mə kaa mə̀ ka waꞌǎ a mbo bù aa nɨ̀ mɨ̀ghàà mî nǎnaa bû ŋ̀ka ŋghaa, ɨ tɨgə ghàà a mbo bù aa nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsi nloŋə Taà. 26 Ǹjwi mà ya ɨ̀ ka yǐ kùꞌu aa, tâ nɨ̀ tɨgə mbetə nìi nɨ̂ ɨ̀kǔm ghâ; kaa mə̀ sɨ swoŋ aa mə mə̀ ka yǐ kɨ betə nìi a ŋkwitu bù, 27 nloŋ mə Taà ghà yumbɔŋ à kɔ̀ŋə ghuu. À kɔ̀ŋə ghuu aa nloŋ mə nɨ̀ kɨ ŋkɔ̀ŋə̀ ghâ, ŋkɨ mbii mə mə̀ lɛ nlò aa ghu mbo nzì. 28 Mə̀ lɛ nlò aa a mbo Taà ghà m̀fɛꞌɛ fàa mbî; tsɨ̂tsɔ̀ŋ, mə màꞌàtə mbi yù m̀bu mbɨ̀ɨ̀ nɨ̂ gha fu a mbo Taà ghà.”

29 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ tɨgə̀ ǹswoŋ ghu mbo mə, “Tsɨ̂tɔ̀ŋ o ghàà a mbo bìꞌì nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsî, kaa waꞌà nɨ nɨ̀ghàà bû ǹnaa. 30 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ bìꞌì zi mə ò zǐ ɨnnù tsiꞌì tsɨ̀mə̀; kaa bə̀ sɨ̀ nɨ̂ ŋ̀ka mbetə̂ gho nɨ̀ ànnù tswê. Ma yû a ghɨrə mə tâ bìꞌì bii mə ò lɛ nlò aa mbo Nwì ǹzi.”

31 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ bìì mə̂ tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀ aa ɛ? 32 Nòò à tɨ̀gə a abô, nòò wa à tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ŋ̀kuꞌu, mə baa jàꞌà ghuu tâ ŋù à ghɛɛ nɨ̂ yìi mbɛ̀ɛ̀, tâ ŋù à ghɛɛ nɨ̂ yìi mbɛ̀ɛ̀, ɨ tɨgə mmàꞌàtə̀ gha, mə̀ mə̀. Lâ kaa mə̀ sɨ̀ aa tsiꞌì mə̀ mə̀ naŋsə̀ ǹtswe, nloŋ mə Taà à tswe bìꞌi yu. 33 Mə̀ swǒŋ ma juù ɨ̀nnù a mbo bù aa mə tâ nɨ̀ tswe nɨ̂ m̀bɔɔnə, a ajàŋ yìi mə mbə bìꞌinə̀ tswê nɨ̂ ànnù yî mɔꞌɔtə̂ aà. Tsǒ mə nɨ̀ tswê a mûm m̀bi aa, nɨ̀ ka yə ŋgɨꞌɨ̀. Lâ nɨ̀ taŋ ntɨɨ̀! Wa mə̀ tsyà mə mbî!”

17

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ntsàꞌàtə̀ Nwî a atû ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji aà

1 Yesu à màŋsə̀ mə̂ a nswoŋ ma jû ɨ̀nnù, ŋ̀ŋɛɛ miꞌì mi, nlii aburə, ǹswoŋ mə, “Taà ghà, nòò à kùꞌù mə̂. Ghaꞌasə Mû ghò tǎ tâ Mû ghò à kɨ ŋghaꞌasə ghô. 2 Ò lɛ mfa mɨdaꞌa ghu mbo mə tâ à ka mbuꞌutə ŋgɔ̀ŋ mu ŋǔ ntsɨ̀m, tǎ ɨ fa ntswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ tswe nɨ̂ŋkoŋ aa a mbo bo bìi mə ò lɛ mfa ghu mbo aà. 3 Ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa, ɨ̀ laa mbə a nzi wò, wò Nwîŋgɔ̀ŋ yî mɔ̀ꞌɔtə̀ yìi ò nɨ Nwîŋgɔ̀ŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ aà, ŋ̀kɨ mbə a nzi Yesu Kristo, yìi mə ò lɛ ntoo aà. 4 Mə̀ ghàꞌàsə̀ mə̂ gho fàa atu nsyɛ̂; mə̀ màŋsə̀ mə afàꞌà yìi mə ò lɛ mfa mə tâ mə̀ faꞌa aà. 5 Taà ghà! Ghaꞌasə a gha tsɨ̂tsɔ̀ŋ a mbɛ̀ɛ wò, tsiꞌì nɨ̂ nɨ̀ghaꞌa nya mə mə̀ lɛ ntswe nɨ nu biꞌiò m̀bɔŋ ta ò naŋsə mbi aà.

6 “Mə̀ ghɨ̀rə mə tâ bə̀ bya bìi mə ò lɛ ntsɔꞌɔ fàa mûm m̀bi mfa a mbo mə̀ aa, mə tâ bɨ̀ zi ghô. Bo lɛ mbə aa bə̀ bô, la ò fâ waa a mbo mə̀. Bo yuꞌunə nɨghàâ nô, 7 Tsɨtsɔ̀ŋ bo zi mə ŋgɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə ò lɛ mfa a mbo mə̀ aa ɨ lo aa a mbo wò. 8 Mə̀ fà mə ntoo yìi mə ò lɛ ntoo gha nɨ̀ yù aa a mbo bo, bo kɨ̂ ŋ̀kwɛrə; bo zi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ mə mə̀ lɛ nlò aa a mbo wò ǹzi, ŋkɨ mbii mə a gha aa a tòo wò.

9 “Mə tsàꞌàtə̀ nòo ŋwaꞌatə nɨ̂ waa, kaa mə̀ sɨ nòo tsàꞌàtə aa nloŋ mbî ǹtsɨ̀mə̀; mə tsàꞌàtə̀ nòo nloŋ aa bo bya mə ò fa a mbo mə̀ aà, ǹloŋ mə bo laa mbə bə̂ bô. 10 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bo bɨ̀ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə mə̀ tswe nɨ ju aa, à nɨ̂ jô, jìi mə ò kɨ ntswe nɨ ju aa, ɨ bə̂ jâ; bɨ kɨɨ̀ ntsya aa a njɨ̌m bo nyə nɨ̂ nɨ̀ghaꞌà nâ. 11 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə bù m̀bɨɨ nzì fu a mbo wò; kaa mə̀ ka waꞌà fàa mûm mbì bù ntswe, lâ bo ka ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a ntswe fàa mûm m̀bî. Taà ghà yìi mə à làa màŋsə̀ aa, bɛ waa nɨ mɨ̀dàꞌà mya mìi mə mɨ tswe a nɨ̂ ɨ̀kǔm gho aà, ɨ̀kùm wa yìi mə ò lɛ mfa a mbo mə̀ aà, mə tâ bo tswe nɨ̂ ànnù yî fùùrə̀, tsǒ mə sɨ̀ kɨ ntswe nɨ̂ ànnù yî fùùrə̀ aà. 12 Nòò yìi mə mə̀ kɨ̀ tswe biꞌi bo aa, mə̀ kɨ̀ sɨ bɛ waa nɨ àdàꞌà yìi mə a tswe nɨ̂ ɨ̀kǔm gho aà, ɨ̀kùm wa yìi mə ò lɛ mfa a mbo mə̀ aà. Mə̀ kɨ̀ lɛ mbɛ waa kaa tsiꞌì ŋù nɨ̀bò wàà yî m̀fùùrə̀ kaa a waꞌà bwɛ̂, a kɨ̂ m̀mɛ yu wa yì m̀fùùrə̀ mə à lɛ ntswe nɨ̂ m̀bwɛ aà, mə tâ ànnù yìi mə a lɛ ntswe a mûm àŋwàꞌànə Nwì aa, tâ à fɛꞌɛ mbòòntə̀. 13 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə bù m̀bɨɨ fu a mbo wò. Mə swoŋ nɨ̂ ɨ̀nnù juà aa a ajàŋ yìi mə bùrə a mûm m̀bi aa mə tâ nɨ̀dorə̀ na tswe a mûm ǹtɨɨ bo nluu. 14 Mə̀ lɛ mfa ntoò yò a mbo bo, lâ m̀bi ɨ bàà waa, nloŋ mə kaa bo sɨ̀ bə̂ bɨ mbi bù bə̂ aà, tsiꞌǐ ajàŋ yìi mə kaa mə̀ sɨ ŋû m̀bi ghù kɨ̂ m̀bə aà. 15 Kaa mə̀ sɨ lɔ̀ɔ aa mə ta ò fiꞌi waa fàa mûm m̀bi nlɔ̀ꞌɔ̀sə̀, mə bàŋnə̀ ǹlɔɔ aa mə tâ ò bɛ a waa a mbo ŋgàŋmbùꞌû ɨ̀nnù jî bɨ wâ. 16 Tsiꞌì a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ a ajàŋ yìi mə kaa mə̀ sɨ̀ ŋû m̀bi bù bə aa, kaa bo sɨ̀ bə̂ bɨ mbi bù kɨ mbə. 17 Tsɔꞌɔ waa nləə tâ bo tɨgə bə̂ bo a njɨ̌m àjàŋ yìi mə bo ka zi annù nɨ̂ŋkoŋ aà; nɨ̀ghàâ no nɨ laa mbə annù nɨ̂ŋkoŋə̀. 18 Mə̀ tòo waa a mûm m̀bî, tsiꞌì àjàŋ yìi mə ò lɛ ŋkɨ ntoo gha a mûm m̀bi aà. 19 Mə̀ tɨgə ntsɔꞌɔ ɨbɨ̀ɨnû gha nlə̀ə̀ aa tsiꞌì tsǒ àyoo mmàꞌanwì a mbo wò, ǹloŋ ŋkwi atû waa, mə tâ bo kɨ mbə njoo mmàꞌanwì ji annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo wò.

20 “Kaa mə̀ sɨ nɨ̂ gho tsàꞌàtə̀ ŋ̀waꞌatə aa tsiꞌì waa, mə kɨɨ ŋwaꞌatə nɨ̂ bya bìi mə bɨ kɨ nnɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa a nu mə̀, ǹtsya a njɨ̌m ntoo yìi mə bo yuꞌu nɨ a ntsǔ ŋgǎŋyəgə̂nnù ja aa. 21 Mə lɔɔ nɨ mə tâ bo tswe nɨ̂ ànnù yî fùùrə̀. Taà ghà! Mə kɔ̀ŋə̀ nɨ mə tâ bo tswe a mum bìꞌìô, tsiꞌì a ajàŋ yìi mə ò tswe a mum mə̀, mə̀ kɨ̂ ǹtswe a mum wò aà. Mə lɔɔ nɨ mə tâ bo tswe nɨ̂ ànnù yî fùùrə̀, tǎ tâ m̀bi bii mə a gha aa a too wò. 22 Mə̀ fa nɨ̀ghaꞌa nya nìi mə ò lɛ mfa a mbo mə̀ aa a mbo bo, mə tâ bo tswe nɨ̂ ànnù yî fùùrə̀, tsiꞌì a ajàŋ yìi mə wò nɨ mə̀ sɨ̀ nɨ ayoo yì fùùrə̀ aà; 23 Mə̀ tswe a mum bo, ò kɨ̂ ǹtswe a mum mə̀, tâ bo naŋsə mboonsə mbə ayoo yì fùùrə̀, tâ m̀bi ɨ̀ tsya ghu nzi mə a gha aa a lɛ ntoo wô, ŋ̀kɨ ŋkɔŋə waa a ajàŋ yìi mə ò kɔ̀ŋə gha aà.

24 “Taà ghà! Ò fa waa a mbo mə̀, mə̀ kɔŋə̀ nɨ mə tâ bo tswe a adɨgə yìi mə mə̀ tswe ghu aa, tǎ yə nɨghaꞌà nâ, nɨ̀ghaꞌa nya nìi mə ò fa a mbo mə̀ aà; ǹloŋ mə ò lɛ ŋkɔ̀ŋə̀ gha mbɔŋ nnaŋsə mbi yù. 25 Taà ghà yìi mə ɨ̀nnù jo tsinə aa, kaa mbi ɨ̀ sɨ gho zî, la mə̀ zi ghô, buà bû kɨ̂ ǹzi mə a gha aa a tòo wò. 26 Mə̀ ghɨrə bo zî ghô, màa kɨɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a ŋghɨ̀rə mə tâ bo zi ghô, tǎ tâ àkɔ̀ŋnə̀ yìi mə ò tswe nɨ yu a nu mə̀ aa, tâ à tswe a nu bo, tǎ tâ mə̀ kɨ ntswe a mum bo.”

18

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntswa Yesu aà

(Mt. 26.47-56; Mk. 14.43-52; Lk. 22.47-53)

1 Àjàŋ mə Yesu à lɛ mmàŋsə̀ a ntsàꞌàtə Nwì ma mùu ajàŋ aa, ǹlo bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ǹtoo mutswàgə̀ ŋ̀kì wa yìi mə bɨ twoŋə nɨ Kidron aà; ŋ̀kya ati mɨ̂ntà yî mɔ̀ꞌɔ ɨ lɛ ntswe ghu, Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya bɨ kuu ŋghɛ̀ɛ̀ wa a mûm ŋ̀kyâ. 2 Judas mə à lɛ mfèè yi aa, à lɛ nzi adɨgə ma yû ǹloŋ mə a nɨ bɨ̀nòò bî ghàꞌàtə̀, Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji lɛ sɨ bòòntə ghu. 3 Tsǒ mə à lɛ nzi aa, à lɛ nlɔ̀gə akùrə̀ bɨ̂sogyɛ̀ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋmbɛ̂ ǹdâmàꞌanwì jìi mə ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋwè bo bɨ̀ baFarɨsai lɛ ntoo aa, bo bo ghɛɛ̀ ghu, bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ aa, ntugɨtə njoo mɨtsəꞌə nɨ bɨ̀lâm nɨ mɨ̀ŋkàꞌà. 4 Tsǒ mə Yesu à lɛ nzi ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə bo lɛ sɨ lɔ̀ɔ a ŋghɨ̀rə̀ aà, m̀maꞌatə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya, m̀fɛꞌɛ yòŋtə a mbɛ̀ɛ bo, m̀betə waa mə, “Nɨ lɔ̀ɔ̀ aà wò ɛ?”

5 Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “Bìꞌi lɔ̀ɔ̀ aa Yesu, mu Nazareth wâ.” Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ ghulà.” Judas, mə à lɛ mfèè yi aa, à lɛ ŋkɨ ntəə bo bo. 6 Àjàŋ mə Yesu à lɛ nswoŋ mə, “Mə̀ ghulà aa,” bo khə̀tə̀ m̀bɨɨ nɨ̂ ǹjɨ̀m, ŋ̀wokə a nsyɛ̂. 7 Yesu a kuꞌùsə̀ m̀betə waa mə, “Baa nɨ̀ swǒŋ mə nɨ lɔ̀ɔ̀ aà wò lɛ?” Bo kwiꞌi mə, “A Yesu, mu Nazareth wâ.”

8 Yesu a bû ǹswoŋ a mbo bo mə, “Tɨgə mə̀ bà mə̂ aa nswoŋ a mbo bù mə ‘mə̀ ghulà.’ Lâ mbə a bə yìi mə nɨ lɔ̀ɔ̀ aà gha, nɨ̀ maꞌàtə bulà bə̀ bɨ ghɛɛ̀.” 9 À lɛ nswoŋ ma la aa, tǎ ghɨ̀rə tâ ànnù yìi mə à lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ nswoŋ aa, tâ à boontə, mə “Taà ghà, kaa ŋù wa yì tsù mə ò lɛ mfa a mbo mə̀ aa, kaa yi tsù à sɨ̀ bwɛ̂.”

10 Simon Peta à lɛ ŋwɛꞌɛ munwî ǹtsò; à lɛ ntsɔꞌɔ munwi wa a mbaꞌa, ŋ̀kwyɛ atôŋnə̌ àbùꞌu ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋwè yî màꞌà ǹlɔꞌɔsə. Ɨ̀kǔm àbùꞌù ma yû ɨ lɛ mbə Malkus. 11 Yesu a swoŋ a mbo Peta mə, “Sɔꞌɔ munwi ghò wa fu a mbaꞌà! Ò wàꞌàtə mə mə̀ ka waꞌǎ ndɔ̂ŋ ŋ̀gɨꞌɨ yìi mə Taà ghà à fa a mbo mə̀ aa no aa ɛ?”

À àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ Yesu a nsi Annas aà

12 Bɨ̀sogyɛ̀ bya bo bɨ̀ ǹdɨɨ̀ wàà, nɨ ŋgǎŋmbɛ ndâmaꞌanwì bɨ lɛ ntswa Yesu ŋ̀kwerə yi. 13 Ǹlɔgə yi ŋghɛɛ nɨ ghu a mbo Annas. Annas à lɛ mbə ntsi Kaifas yìi à lɛ mbə ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè maa alòò aà. 14 Kaifas ma ghû à lɛ mbə yu yìi mə à lɛ ndɨꞌɨtə bɨ̂tà bɨ alaꞌa bɨ baYuda mə a bɔŋ mə tâ ŋù yî m̀fùùrə̀ à kwo nloŋ atu nnɔ̀ɔ̀ aà.

À àjàŋ yìi mə Peta à lɛ ntuu Yesu aà

(Mt. 26.69-70; Mk. 14.66-68; Lk. 22.66-71)

15 Simo Peta bo ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù Yesu wa yì mɔ̀ꞌɔ bo lɛ nyòŋə̀ Yesu. Ǹgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè wa à lɛ naŋsə nzi ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù ma ghû tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀. Ǹyoŋə Yesu bo yu kuu ŋghɛ̀ɛ̀ a mûm ǹsàŋdâ ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè wâ. 16 Peta à lɛ mbàŋnə̀ ǹtəə a mbɛɛ a tsǔbùꞌù. Ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù Yesu ma ghû mə ŋgàŋmàꞌa Nwi yî ŋ̀wè à lɛ nzi aa à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghaa a mbo mumàŋgyɛ̀ yìi mə à lɛ ntəə wa tsǔbùꞌù aa, ǹlɔgə Peta bo yu kuù. 17 Mumàŋgyɛ̀ wa a ntsǔbùꞌù a betə̀ Peta mə, “Ò sɨ̌ ŋgàŋyə̀gə̂nnǔ mbâ yî kɨ mbə aa ɛ?” Peta a kwiꞌi ghu mbo mə, “Ŋ̀gaŋ, kaa mə̀ sɨ̀ ghu bə̂.”

18 Àjàŋ mə m̀fəꞌə ɨ lɛ sɨ ko aa, ŋ̀gǎŋàfàꞌǎ ŋgàŋmaꞌa Nwì wa nɨ ŋ̀gǎŋmbɛ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀, bɨ lɛ ŋŋètə mɔꞌɔ nɨ̂ ŋ̀kyɛ, ntəə ghu, ǹtɨgə nyɔꞌɔtə. Peta à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtəə bo bo ŋ̀kɨɨ nyɔꞌɔtə mɔꞌɔ wâ yìi ŋgaa.

Àjàŋ yìi mə ŋ̀gàŋmàꞌanwì yî ŋwè à lɛ mbetə Yesu nɨ̂ ɨ̀nnù aà

(Mt. 26.59-66; Mk. 14.55-64; Lk. 22.66-71)

19 Ŋ̀gàmàꞌanwì yî ŋ̀wè wa à lɛ mbetə Yesu nɨ ɨ̀betə̀ ǹloŋ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji bo bɨ̀ ǹloŋə ànnù yìi mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aà. 20 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Mə ghàà aa a nsi bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀. Ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀nnǔ tsɨ̀m jìi mə mə dɨ̀ꞌɨ̀ aa, mə̀ lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ a ndâmàꞌanwì bo bɨ̀ a ndâŋghotə̂, a bə ɨ̀dɨ̀gə tsɨ̀m jìi mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bòòntə̀ ghu aà, kaa mə̀ lɛɛ̀ ŋ̀kɨ̀ꞌɨ̌ annù tsu a lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ burə swoswoŋ bə̂. 21 Ò tɨgə̀ m̀bu mbetə nɨ̂ gha nɨ̀ ɨ̀betə̀ aa a ya ɛ? Betə bə bə̀ bulà bìi mə bɨ lɛ nyuꞌu annù yìi mə lɛ sɨ swoŋ aà. Wa bo zî ànnù yìi mə mə̀ lɛ sɨ swoŋ a mbo bo aà.”

22 Àjàŋ mə Yesu à lɛ nswoŋ ma mùu ajàŋ aa, ŋ̀gàŋmbɛ ɨdɨ̀gə̀ wa yì mɔ̀ꞌɔ a zwî àbo ghu atu, m̀bətə yi mə, “A swǒŋ wò a mbo wò mə tâ ò ka ŋghaa a mbo ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè ma mùu ajàŋ ɛ?”

23 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “M̀bə a bə yìi mə mə̀ swòŋə̂ ànnù yî bɨ yì tsu, ò kɛꞌɛ̀nə̀ a mbo bə̀ bù mə bɨ təə faà aà, m̀bə a bə mə ɨ̀nnù jìi mə mə̀ swòŋə̀ aa ɨ kuꞌunə, ò tɨgə̀ m̀bu mfɛɛ gha aa a ya ɛ?”

24 Ma mùu noò Annas à lɛ nlɔ̀gə̀ yi tsiꞌì wa ajàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋkwerə yi aa, ǹtsyasə a mbo Kaifas yìi mə à lɛ mbə ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋwè aà.

Àjàŋ mə Peta à lɛ ŋkùꞌùsə̀ ǹtuu Yesu aà.

25 Peta à lɛ mburə ntəə wa adɨgə nyɔꞌɔtə nɨ̂ mɔꞌɔ wa; bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ betə̀ yi mə, “Ò laa ŋkɨꞌɨ̀ ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù m̀bâ wî yî mɔ̀ꞌɔ bə aa ɛ?” Peta a tuù yi nswoŋ mə, “Kaa mə̀ sɨ̀ ghu bə̂.”

26 Àbùꞌu ŋgàŋmàꞌa Nwì ya yî mɔꞌɔ, mbə ndɨm ŋù wa mə Peta à lɛ ŋkwyɛ̌ atôŋnə̀ yi aa, a betə̀ mə, “Mə̀ ghɨ̀rə mbaa kɨꞌɨ̀ gho yə ò tswê bǔ bo wa a mûm ŋ̀kya aa ɛ?”

27 Peta a kuꞌùsə̀ ǹtuu yi nswoŋ mə, “Ŋ̀gaŋ!” Tsiꞌì maa noò àkə̀gə̀ a tɔŋə̀.

Àjàŋ yìi mə bɨ̀ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ Yesu a nsi Pilato aà.

(Mt. 27.1-2; Mk. 15.1-5; Lk. 23.1-5)

28 Bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ Yesu ŋ̀ghɛɛ nɨ ghu a ntɔꞌɔ Gûmnàà, maa noò a burə̀ aa tsiꞌǐ mbàꞌa mbàꞌà. BaYuda kaa bo lɛ ŋwaꞌà waa wa mûm ǹtɔꞌɔ kuù, ǹloŋ mə bɨ lɛ nlɔ̀ɔ̀ mə bɨ baꞌatə nɨ̂ ɨ̀bɨɨnû waa lə̀ə tâ ɨ̀ laa a nyòŋə nɨ nɔ̀ŋsə̀ wàà tǎ jɨ mɨjɨ mɨ Passa. 29 Pilato à lɛ ntɨgə mbaŋnə mfɛ̀ꞌɛ̀ a abɛɛ mbetə waa mə, “Nɨ̀ swǒŋ mə ŋù ghû à ghɨ̀rə̀ aa akə̀ aa ɛ?”

30 Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “À ghɨrə mbaa tsuu annǔ fànsə̀ boŋ kaa bìꞌì sɨ̀ nɨ ghu a mbɛ̀ɛ wò zî.”

31 Pilato a swoŋ ghu mbo mə, “Mbə a bə la, nɨ̀ lɔgə yi ŋghɛɛ ntsɔꞌɔtə ɨsaꞌà yi nyoŋ a nɨ nɔ̀ŋsə̀ ghùù.” Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “Kaa bìꞌì sɨ̀ nɨ̂ àdàꞌà mə mbə bìꞌì zwitə̀ ŋû tswê.” 32 A lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ lâ là aa mə tâ à boontə nɨ nɨ̀ghàà nìi mə Yesu à lɛ sɨ swoŋə nloŋ ajàŋə̀ nɨwo yìi mə yu lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀kwo aà.

33 Pilato à lɛ mbù ŋ̀kuu ŋghɛɛ fu wa mûm ǹtɔꞌɔ, ǹtwoŋə Yesu m̀betə yi mə, “Ò bə aa m̀fɔ̀ baYuda aa ɛ?”

34 Yesu a betə̀ yi mə, “Nɨ̀ghàà nû mə o betə gha ghu aà, à nɨ̂ no kə̀ a swoŋ bə̀ ǹswoŋ a mbo wò aa ɛ?”

35 Pilato a bəŋ mbetə yi mə, “Mə̀ laa mbə ŋû baYuda aa ɛ? A fa bə̌ bo mfa gho a mbo mə̀ bo bɨ̀ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌ Nwì. Ò nàŋsə mfànsə aà àkə̀ ɛ?”

36 Yesu a swoŋ mə, “Kaa ànnù nɨfɔ̀ ya kaa a sɨ̀ aa fàa a nɨ yula mbi tswê. À ghɨ̀rə mbaa mbə mə ànnù nɨfɔ̀ ya a tswe aa fàa nɨ yulà mbi, boŋ ŋgǎŋkòrə̂ jâ ɨ to fɨ̀kɔ̀rə̀ kaa bɨ kɨꞌɨ̀ gha a mbo bɨ̀tà bɨ baYuda fâ. Ŋ̀gaŋ, kaa ànnù nɨfɔ̀ ya kaa a sɨ̀ aa fàa nɨ yulà m̀bi tswê.”

37 Pilato a betə̀ yi mə, “La a bə mə ò nɨ mfɔ̀ aa ɛ?” Yesu a kwiꞌi mə, “ò swòŋ mə̂ mə mə̀ nɨ̂ m̀fɔ̀. Bɨ lɛ njwe gha mə̀ fɛꞌɛ̀ fàa mbi aa nloŋ ŋkwitu ànnù yî fùùrə̀, a ŋka ŋghàâ ànnù ǹloŋə ànnù nɨ̂koŋə̀. Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à tswe a mûm ànnù nɨ̂koŋə aa a yuꞌutə annù yìi mə mə swoŋə aà.”

38 Pilato a betə̀ mə, “Ànnù nɨ̂ŋkoŋ à nɨ̂ àkə̀ aa ɛ?”

Pilato a bû m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyə bə̂ bya, nswoŋ a mbo bo mə, “Kaa mə̀ sɨ̌ annù tsu yə mə mbə a ghɨrə̀ mə tâ mə̀ nɨŋ ŋgɨꞌɨ ghu nû. 39 Lâ ǹyoŋə a nɨ nɔ̀ŋsə̀ yìi mə nɨ̀ tswe nɨ ghu aa, mə fiꞌisə nɨ ŋgàŋàtsaŋ yì m̀fùùrə̀ a mbo bù, a njwî Passa. Nɨ̀ kɔ̌ŋ mə tâ mə̀ fiꞌisə Mfɔ̀ baYuda ghû aa ɛ?” 40 Bo tɔŋnə̀ ǹswoŋ mə, “Ŋ̀gaŋ, kaa mbə a kɨꞌɨ̀ yu bə̂! Bìꞌi lɔ̀ɔ̀ mə tâ ò fiꞌisə aa Barabas!” (Barabas à lɛ mbə aŋgâmɨghee).

19

Àjàŋə mə bɨ lɛ ntsə̀rə ɨsaꞌa Yesu mə à ka wo aà

1 Pilato à lɔgə̀ Yesu m̀fa yi bɨ ghɔɔ̀ yi. 2 Bɨ̀sogyɛ̀ bya bɨ lɔ̀ɔ mɨ̂ndɨgə mɨ njɔ̂ŋ ǹjɔŋ mbaꞌa tsǒ àtsə̀ꞌətu nɨfɔ̀ ǹsosə ghu atû. Ǹtɨgə ǹlɔgə atsə̀ꞌə̀ yî bagɨtə yi atɨ̀ndùù ŋ̀wɛꞌɛ ghu nû. 3 Bo tɨgə̀ ǹtsya mmii nìi nswoŋə nɨ mə, “O lɛlɛ lɛɛ̀! M̀fɔ̀ baYuda à kɨ̀ kwɛ̀ɛ̂! À kwɛ̀ɛ̂!” Lâ m̀baŋnə mfɛɛ nɨ mɨ̀ghàꞌa mi.

4 Pilato à lɛ bù m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a mbo nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa nswoŋ a mbo bo mə, “Yə̂ nɨ̀, mə̀ ka fɛ̀ꞌɛ zì nɨ ghu a nsi bù tâ nɨ̀ zi mə kaa mə̀ sɨ̀ annù yìi mə à ghɨ̀rə mə mbə nɨ nɨŋ ŋ̀gɨꞌɨ ghu nu aa yə̂.” 5 Yesu a tɨgə̀ m̀fɛꞌɛ nɨ àtsə̀ꞌə̀ yî bagɨtə ya bo bɨ̀ nɨ̂ àtsèꞌətu njɔ̂ŋjɔŋ ya a atu yu. Pilato a swoŋ a mbo bə̀ bya mə, “Ŋù wa à ghulà.”

6 Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋmbɛ̂ ǹdâmàꞌanwi bɨ yə̀ mə̂ yi aa, ntɔŋnə nswoŋ mə, “Kwèèntə yi a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀.”

Pilato a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ lɔgə yi la ŋkwèèntə̀ tsiꞌì bù, kaa mə̀ sɨ̌ njiꞌì ànnù yìi mə mbə mə̀ nɨŋ ŋ̀gɨꞌɨ ghu nu aa yə̂.”

7 Ǹnɔ̀ɔ̀ wa ɨ kwiꞌi mə, “Bìꞌì tswe nɨ̀ nɔ̀ŋsə̀ yìꞌì mə a dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ mə a kuꞌunə mə tâ à kwo, ǹloŋ mə a swoŋə nɨ mə yu nɨ Mu Nwì aà.”

8 Pilato à yùꞌù mə̂ ma mùu ajàŋ, nɨ̀bɔꞌɔ nɨ kuꞌùsə̀ ǹtswâ yi. 9 A bû ŋ̀kuu ŋghɛɛ fu wa a mûm ǹtɔꞌɔ, m̀betə Yesu mə, “Baa ò lò aa fə aa ɛ?”

Kaa Yesu a waꞌǎ akwiꞌi ghu mbo fâ. 10 Pilato à swoŋ ghu mbo mə, “O nàꞌà nàa ɛ? Ò sɨ̀ zi mə mə̀ tswe nɨ̀ mɨ̀dàꞌà mìi mə mbə mə̀ swoŋ mə tâ bɨ̀ maꞌatə gho, kə̀ a nswoŋ mə tâ bɨ̀ kweentə gho a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ aa ɛ?”

11 Yesu a kwiꞌi mə, “A bə aa mə, ò tswe nɨ̀ mɨ̀dàꞌà a atu mə̀ aa nloŋ mə Nwì à fa a mbo wò aà. Lâ ŋù wa mə à ghɨrə mbàŋnə̀ zi mfa gha a mbo wò aa, à yìi annù a bɨꞌɨ ntsyâ yô.”

12 Pilato à yùꞌù mə̂ ma mùu ajàŋ aa, nyweꞌetə a nlɔ̀o mânjì a màꞌàtə Yesu ghu. Lâ ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ kuꞌùsə̀ ǹtɔŋnə nswoŋ mə, “Ò bə màꞌàtə̀ yi bəə boŋ kaa ò sɨ̌ nsûkàꞌa Kaisa bə̂. Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a swoŋə nɨ mə yu nɨ m̀fɔ̀ aa, à nɨ̂ ŋù àtɨ̀ɨ atu a mbo Kaisa.”

13 Pilato à yùꞌù mə̂ ma muù mɨ̀ghàà aa, ǹlɔgə Yesu m̀fɛꞌɛ ntswe nɨ̂ àlə̀ŋə nsaꞌa mɨ̀saꞌa a sàanə yìi mə bɨ lɛ nlɨ̀gə̀ nɨ̂ŋgɔꞌɔ, (a nɨ nɨ̀ghàà nɨ baHeber, bɨ twoŋə nɨ Gabbatha). 14 À lɛ sɨ bə maa noò aa a tɨgə̀ ŋ̀kuꞌu a ntɨ̀ɨ̂ àsìꞌìnə̀ m̀bɔŋ tâ àbɛ̀ɛ̀ fuꞌu a njwî Passa. Pilato a swoŋ a mbo bə̀ bya mə, “Mfɔ̀ ghùù wa à ghulà.”

15 Bo kuꞌùsə̀ ǹtɔŋnə swoŋ mə, “Zwitə yi, zwitə yi nlɔꞌɔsə̂, kwèèntə̀ yi a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀!” Pilato a betə waa mə, “Nɨ lɔ̀ɔ mə tâ mə̀ kweentə mfɔ̀ ghùù a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ aa ɛ?” Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bya bɨ kwiꞌi ghu mbo mə, “M̀fɔ̀ yìi mə bìꞌì zi aa, à kɨ mbə aa tsiꞌì Kaisa.”

16 Pilato a tɨgə̀ ǹlɔgə Yesu m̀fa a mbo bo mə tâ bɨ̀ kweentə yi a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀.

À àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋkweentə̀ Yesu a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ aà

(Mt. 27.32-44; Mk. 15.21-32; Lk. 23.26-43)

Maa ajàŋ bɨ tɨgə̀ ǹlɔgə Yesu ŋ̀ghɛɛ nɨ ghu. 17 À lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ m̀beꞌe ati bàŋnə̀ bàŋnə̂ yi ya yumbɔŋ ŋ̀ghɛɛ ŋkùꞌù a adɨgə yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ̂ àkwɛɛ atu ŋû aa (a nɨ nɨ̀ghàà nɨ baHeber, bɨ twoŋə̀ nɨ Golgotha). 18 Bɨ tɨgə̀ ŋ̀kweentə yi a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ maa adɨgə bo bɨ̀ bə̀ bî mɔꞌɔ bi baà, ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a tswê fàa mbɛ̀ɛ̀ laà, yì mɔ̀ꞌɔ a kɨ̂ ǹtswe fàa mbɛ̀ɛ̀ laà, Yesu a tɨgə̀ ǹtswe a tɨtɨ̀ɨ bo. 19 Pilato à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ wa atu ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ mə, “Yesu mu Nazareth, M̀fɔ̀ baYuda.” 20 Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɛ ntwoŋə ma yuù àŋwàꞌànə̀ ǹloŋ mə àdɨgə̀ yìi mə bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ Yesu ghu aa, kaa a lɛ ŋwaꞌà sàꞌà siꞌi a nlǒ a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà. Bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ ma yuù aa nɨ nɨ̀ghàà nɨ baHeber, nɨ nì baRoma a bɔ̀ꞌɔ nɨ nì ba Grikia. 21 Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bya bɨ swoŋ a mbo Pilato mə, “Tsuu ŋwàꞌànə̀ mə, ‘M̀fɔ̀ baYuda’ Bàŋnə ŋŋwàꞌànə̀ bə mə ‘À swǒŋ mə yu nɨ m̀fɔ̀ baYuda.’ ”

22 Pilato a kwiꞌi mə, “Ànnù yìi mə mə̀ ŋwàꞌànə aa, mə̀ ŋwàꞌànə̀ mə̂!”

23 Nòò yìi mə bɨ̀sogyɛ̀ bya bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ Yesu a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ aa, bɨ lɛ nlɔ̀gə ɨtsə̀ꞌə̀ ji nyatə mbɛ̀ɛ̀ ji nɨkwà, sogyɛ̀ yî m̀fùùrə̀ a lɔgə̀ m̀bɛ̀ɛ̀ yî m̀fùùrə̀ yì mɔ̀ꞌɔ a kɨ̂ ǹlɔgə mbɛ̀ɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ̂. Bo lɛ ŋkɨ nlɔgə mândaŋə atsə̀ꞌə̀ yî màꞌà ya mə bɨ lɛ mbaꞌa kaa adɨ̀gə̀ yìi mə bɨ yàtə̀ ghu kaa a waꞌà ghu tswê aa. 24 Bɨ̀sogyɛ̀ bya bɨ swoŋ nɨ̀ bò nɨ bo mə, “Kaa a sɨ̀ kuꞌùnə̀ mə tâ bìꞌinə̀ satə, bìꞌinə̀ tum ɨbìrə̀ ghu, nyə ŋû yìi mə à ka jɨ aà. A lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ lâlà aa mə tâ annù yii bɨ̀ lɛ ŋŋwàꞌànə a nɨ nɨ̀ghàà nɨ Nwî aa tâ à boontə ajàŋ yìi mə bɨ lɛ nswoŋ aa mə:

‘Bo lɛ nyàtə ɨtsèꞌə̂ ja a tɨtɨ̀ɨ bo,

m̀maꞌa ɨbìrə̀ nɨ tɔ̀gə̀ ghà.*’ ”

25 Bə bî mɔꞌɔ bɨ̀ lɛ ntəə nyontə a mbɛ̀ɛ̀ àti bàŋnə̀ bàŋnə Yesu; à lɛ mbə aa ǹdè yi, bo bɨ̀ muma bɨ̀ ǹdè yì yî màŋgyɛ̀, nɨ Mary, ŋ̀gwɛ Cleopas, a bɔ̀ꞌɔ bɨ̀ Mary Magdalene. 26 Yesu a yə ndè yì a bɔ̀ꞌɔ bɨ̀ ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù yì wa mə à lɛ ŋkɔ̀ŋ kɔŋ aa a ajàŋ mə bo lɛ ntəə ghu aà. Ǹtɨgə nswoŋ a mbo ndè yì mə, “Ǹdè, mû ghò yî m̀bâŋnə̀ à walà.”

27 Ŋ̀kɨ ntɨgə nswoŋ a mbo ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù yì wa mə, “Ǹdè ghò à walà.” Ǹlɔgɨnə maa nòò, ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù yì wa a tɨgə̀ ǹlɔgə yi, bo yu tɨgə̀ ǹtswe a ndùgə yu.

À àjàŋ mə Yesu à lɛ ntsɨɨ aà

(Mt. 27.45-56; Mk. 15.33-41)

28 Ma juù ɨ̀nnu ɨ tsyà mə̂, tsǒ mə Yesu à lɛ nzi mə ŋ̀gɔ̌ŋ ɨnnù tsɨ̀m ɨ mɛ̀ mə̂ aa, a ŋghɨ̀rə mə tâ nɨ̀ghàà nɨ Nwî nɨ̀ boontə, a swoŋ mə, “Ǹjì ŋ̀kǐ yaŋə nàâ.”

29 Baꞌa yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntəə ghu nɨ̂ ǹtsəꞌə̀ mɨ̀lùꞌù, bɨ lɔɔ̀ kûntsa nnɨŋ ghu, ǹsosə a atû ŋ̀kɨ̀ŋkàꞌà ŋ̀kɔꞌɔsə ghu aghoŋə ntsù. 30 Yesu a no mɨ̀lùꞌù mya, nswoŋ mə, “A mɛ̀ mə̂.” Ǹswyɛ atû yi, nnɨŋə azwì yi a mbo Nwì, ǹtsɨɨ.

À àjàŋ yìi mə bɨ lɛ nsǒ mbɛ̀ɛ̀ ŋ̀geè Yesu aà

31 BaYuda bɨ lɛ nlɔntə a mbo Pilato mə tâ à beentə tâ bo ghɛɛ mbəgɨtə mɨkaꞌa mɨ bə̂ bya bìi mə bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ waa aa tǎ lɔ̀gə ɨkû jyaa jya wa ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ ɨ sɨgɨsə. Bo lɛ mbetə maa ajàŋ aa nloŋ mə ǹjwi ya ɨ̀ lɛ mbə Friday, kaa bo waꞌà kɔ̀ŋə̀ nɨ mə tâ ɨ̀ku jya tâ ɨ̀ lo ntswe wa ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ a njwîŋgɔ̀ŋə̀. Ǹloŋ mə ma yaà ǹjwîŋgɔ̀ŋ mə ɨ̀ lɛ sɨ zì aa, ɨ̀ lɛ naŋsə mbə yî làànlaa a mbo bo aà. 32 Bɨ̀sogyɛ̀ bya bɨ lɛ ntɨgə ŋghɛɛ mbəgɨtə mɨkaꞌa mɨ ŋû ǹtsyàmbìì, ŋ̀kɨ mbu mbəgɨtə mî ŋû yì mɔ̀ꞌɔ wa yìi mə bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ waa bo bɨ̀ Yesu aà. 33 Lâ àjàŋ mə bɨ lɛ nzì a nu Yesu aa, bo lɛ nyə mə à tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ŋ̀kwo yi, kaa ǹjiꞌì m̀bə̀gɨ̀tə mɨ̀kàꞌâ mi kaa ɨ waꞌà bù m̀bə. 34 Ŋ̀ù sogyɛ̀ wa yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ nlɔ̀gə nɨkɔ̂ŋ ni nso m̀bɛ̀ɛ̀ ŋgeè Yesu ghu, ŋ̀kì bo bɨ̀ àləə ɨ burə̀ ŋ̀khənə nsɨgə mfɛꞌɛ ghu. 35 (Ŋù wa yìi mə à lɛ nyə ma yuù ànnù a fɛꞌɛ̀ aa, à nɨ̂ àyəfə, ànnù yìi mə à lɛ nswoŋ aa à nɨ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀. A kɨ̂ ǹzi mə yu swoŋ aà ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀. A swoŋə ma yuù ànnù aa mə mbə nɨ̀ kɨ̂ m̀bii.) 36 Bɨ lɛ ghɨ̀rə̀ ma la aa mə tâ nɨ̀ghàà nɨ Nwî tâ nɨ̀ boontə mə, “Kaa bɨ ka yǐ waꞌǎ akwɛɛ̀ yi yî tsu burə mbəbəgə.” 37 Nɨ̀ghàà nɨ Nwî nî mɔ̀ꞌɔ nɨ kɨ̂ ǹswoŋ mə, “Bə̀ ka yǐ kɨ tɛꞌɛ miꞌì myaa a nu yu wa yìi mə bɨ lɛ nsò aà.”

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntwiŋə Yesu aà

(Mt. 27.57-61; Mk. 15.42-47; Lk. 23.50-56)

À àjàŋ mə bɨ lɛ twiŋə Yesu aà

38 Ma yû a tsyà mə̂, Joseph yìi mə à lɛ nlò a alaꞌa Arimathea, a betě Pilato mə mbə yu lɔgə̀ àku Yesu lɛ. (Joseph à lɛ mbə ŋgàŋnyə̀gə̂nnù Yesu yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə à lɛ sɨ yòŋə̀ nìi bə alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ ǹloŋ mə à lɛ sɨ bɔꞌɔ bɨ̂tà bɨ alaꞌa bɨ baYuda aà.) Pilato à lɛ mbeentə mə tâ à lɔgə aku Yesu. Joseph à tɨgə̀ ǹlɔgə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ yu. 39 Nicodemus wa yìi mə à lɛ ntɛꞌɛ ŋghɛɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyə Yesu nɨ̂tugə aa, à lɛ nyòŋə̀ Joseph bo yu ghɛɛ̀ wa nlɔ̀gə àku yi. Bo yu kà mə̂ aa ŋghɛɛ aa, ǹtugɨtə bɨ̂kilo bɨ mɨghurə mì lùmtə̀ mɨghum mi ntarə, mìi mə bɨ lɛ naŋsə nɨ̂ ǹjoo jì lùmtə̀ jî mɔꞌɔ jìi mə bɨ twoŋə nɨ məə̀ nɨ aloe aà. 40 M̀bâŋnə̀ ma jû ji baa, bo lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹlɔgə aku Yesu ǹlɨmtə nɨ̂ àtsə̀ꞌə̀ yî fùꞌù yî sɨgɨ̀nə̀ ŋ̀kɨ nɨŋ nɨ mɨ̀wurə mì lùmtə̀, nyoŋə a ajaŋ mə, a nɨ nɔ̀ŋsə̀ baYuda, bɨ lɛ sɨ naŋsə nɨ̂ àku ŋû m̀bɔŋ twiŋə aà. 41 Ŋ̀kya mɨ̂ntà mɨ ati yî mɔꞌɔ ɨ lɛ ntswe wa adɨgə mə bɨ lɛ nzwitə Yesu ghu aà. Nɨ̀syɛ̀ nî fii nǐ mɔꞌɔ nɨ lɛ ntswe wa mûm ŋ̀kya nìi mə kaa bɨ lɛ mburə tɨ ŋû ghu twiŋə̀. 42 Tsǒ mə àbɛ̀ɛ̀ à lɛ ntɨgə ntswe nɨ̂ m̀fuꞌu aa a njwîŋgɔ̀ŋ aa, ŋ̀kɨ nloŋ mə nɨ̀syɛ̀ nya nɨ lɛ ntswe ŋkoontə maa adɨgə aa, bɨ tɨgə̀ ǹtwiŋə Yesu ghu.

20

Nɨ̀syɛ̀ nɨ ŋɛꞌɛ

(Mt. 28.1-8; Mk. 16.1-8; Lk. 24.1-12)

1 À lò mə̂ m̀bə tsiꞌǐ a tɨ̀tugə a mbàꞌa mbàꞌà a njwi yì ǹtsyambìì a mûm ŋ̀gyà, kaa ɨ̀dɨ̀gə̀ ɨ burə tɨ̀ naŋsə̀ ǹlaa, Mary Magdalene a ghɛɛ̀ wa a ntsù nɨsyɛ̀, ǹyə mə bɨ tìì mə alâŋsəŋgɔ̀ꞌɔ̀ ya yìi mə bɨ lɛ ŋkusə ntsù nɨsyɛ̀ wa ghu aa, nlɔ̀ꞌɔ̀sə̀. 2 A khə̂ ŋghɛɛ nyə Simon Peta bo bɨ̀ ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù Yesu wa yìi mə à lɛ naŋsə ŋkɔŋ aa, ǹswoŋ a mbo bo mə, “Bɨ lɔ̀gə̀ mə̂ M̀màꞌàmbi wa mûm nɨ̀syɛ̀ ǹlɔꞌɔsə, kaa bìꞌì waꞌǎ adɨgə yìi mə bɨ ləə ghu aa zî.”

3 Peta nɨ ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù Yesu yî mɔ̀ꞌɔ wa bo yu ghɛ̀ɛ̀ wa ntsù nɨsyɛ̀. 4 Bo lɛ sɨ khə̀ bɨtsɨ̀mə̀, lâ ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù yì mɔ̀ꞌɔ wa à khə̂ ǹtsya Peta ŋ̀waŋsə ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyweꞌe wa ntsù nɨsyɛ̀. 5 Ǹyəŋtə atû yi nlii mûm nɨ̀syɛ̀ ya ghu, ǹyə atsə̀ꞌə̀ yî fùꞌù ya yìi mə bɨ lɛ nlɨmtə Yesu ghu aa, lâ kaa ŋkɨꞌɨ̀ yi wa mûm nɨ̀syɛ̀ kuù. 6 Peta a yoŋə̀ a njɨ̀m m̀burə ntsya ŋkuu wa mûm nɨ̀syɛ̀, ǹyə atsə̀ꞌə̀ yî fùꞌù ya yìi mə bɨ lɛ nlɨmtə nû yì ghu aà, 7 bo bɨ̀ àtsə̀ꞌə̀ ya yìi mə bɨ lɛ nlɨmtə atu Yesu ghu aà. Kaa a lɛ ŋwaꞌǎ a bɔ̀ꞌɔ ya yìi mə bɨ lɛ nlɨmtə mbɨ̀ɨ̀ nû yì ghu aa nɔ̀ŋə̀, bɨ lɛ ŋkərə nnɔŋsə tsiꞌǐ atu yu. 8 Ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù Yesu wa yìi à lɛ mfòò ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe wa ntsù nɨsyɛ̀ aa, a kɨ̂ ŋ̀kuu ghu nyə, mbii. 9 (Kaa àtû yaa a lɛ mburə tɨ naŋsə̀ ǹlaa wa nɨ nɨ̀ghàà nɨ Nwî nya mə nɨ nswoŋə nɨ mə à ka yǐ bɨ̀ɨ̀nə̀ nɨ nɨ̀wô aà.) 10 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ lɛ mbù ǹtɨgə mbɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀ waa a ndùgə̀.

À àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nzì a mbo Mary Magdalene aà

(Mt. 28.9-10; Mk. 16.9-11)

11 Mary à lɛ ntəə wa ntsù nɨsyɛ̀ a a bɛɛ nyəꞌə, à kà mə̂ aa nyəꞌə aa, ǹyəŋtə atû yi ŋka nlii nɨ̂ mûn nɨ̀syɛ̀ ya ghu 12 ǹyə baangel bi baa bɨ wɛꞌɛ̀ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ jî fùꞌù ǹtswe wa adɨgə mə bɨ lɛ nɔ̀ŋsə̌ aku Yesu ghu aà, yì mɔ̀ꞌɔ a tswə̂ ghu atu, yì mɔ̀ꞌɔ a kɨ̂ ǹtswe ghu mɨkòrə̀. 13 A betə ghu mbo mə, “O yə̀ꞌə̀ aà à kə̀ lɛ mâŋgyɛ̀?”

A kwiꞌi ghu mbo mə, “Bɨ lɔ̀gə̀ mə Ŋgàŋmàꞌâ ghà ŋ̀ghɛɛ nɨ ghu, kaa mə̀ waꞌǎ adɨgə yìi mə bɨ ləə ghu aa zî.”

14 À ghə̀ mə̂ mə yu kɨ karətə yi, ǹyə Yesu a təə maa mbɛ̀ɛ̀ kaa a waꞌà bàŋnə̀ ǹzi mə à nɨ Yesu. 15 Yesu a betə ghu mbo mə, “O yə̀ꞌə̀ aà à kə̀ ɛ mâŋgyɛ̀? O lɔ̀ɔ̀ aà wò ɛ?”

A lɛ sɨ waꞌatə nɨ mə à laa mbə mbɔ̂ŋ ŋ̀kya wâ, ǹtɨgə ŋkwiꞌi ghu mbo mə, “Taà m̀bə a bə yìi mə ò lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ mə̂ yi, ò dɨꞌɨ̀ àdɨ̀gə̀ yìi mə ò ləə yi ghu aa a mbo mə̀ tâ mə̀ ghɛɛ nlɔ̀gə̀ yi.” 16 Yesu a twoŋtə̀ yi mə, “Mary!”

A karətə̀ yi ŋka nlii Yesu, ǹswoŋ nɨ nɨ̀ghàà nɨ baHeber mə, “Rabboni” (ǹjiꞌì nɨ̀ghàà ma nû ɨ bə mə “ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù”).

17 Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Tsùù gha lǒ mɔ̀ɔ̀ntə̀ bə̂, ǹloŋ mə kaa mə̀ burə tɨ bù m̀bɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀ fu a mbɛ̀ɛ Taà. Lâ ghɛ̀ɛ a mbo bɨ̀lɨ̂m ba, ǹswoŋ a mbo bo mə, mə bù ŋ̀kɔꞌɔ ŋghɛɛ fu a mbo yu wa yìi mə à nɨ Taà ghà ŋ̀kɨ mbə Taà ghùù aà, m̀bə Nwîŋgɔ̀ŋ ghà ŋ̀kɨ mbə Nwîgɔ̀ŋ ghùù aà.”

18 Mary Magdalene à lɛ mbù ŋ̀ghɛɛ a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ǹswoŋ a mbo bo mə yu yə̀ mə Mmàꞌàmbî ŋ̀kɨ ŋkɛꞌɛnə ɨ̀nnù jya mə à lɛ nswoŋ ghu mbo aa a mbo bo.

À àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nzì a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji aà

(Mt. 28.16-20; Mk. 16.14-18; Lk. 24.36-49)

19 A bə a nɨ̀tugə maa njwî ǹtsyàmbìì, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ ghotə̀ a nda yì mɔ̀ꞌɔ, m̀fɨ̀ɨ abàꞌà ǹloŋ mə bo lɛ sɨ bɔꞌɔ bɨtà bɨ alaꞌa bɨ baYuda aà. Yesu a wiꞌìkə̀ ǹtəə a tɨtɨ̀ɨ bo nswoŋ a mbo bo mə, “M̀bɔɔnə a nu bù.” 20 À swòŋ mə̂ ma mùu ajàŋ aa, ndɨꞌɨ̀ m̀bô mi mya nɨ m̀bɛ̀ɛ̀ ŋ̀gee yì ya a mbo bo. Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ lɛ mburə nluu nɨ nɨ̀dorə a ajàŋ mə bo lɛ nyə Yesu aà. 21 Yesu a kuꞌùsə̀ ǹswoŋ a mbo bo mə, “M̀bɔɔnə a nu bù. Àjàŋ mə Taà ghà à lɛ ntoo gha aa, mə kɨ ntoo ghuu.” 22 À swòŋ mə̂ ma mùu ajàŋ aa, m̀fəꞌə waa nɨ̂ àzwì ǹswoŋ mə, “Nɨ̀ kwɛrə Àzwì Nwî! 23 M̀bə nɨ̀ yi nlìꞌìnə ɨfansənnù ŋû boŋ baa kɨɨ lìꞌìnə̀, bɛɛ nɨ̀ tsuu lìꞌinə boŋ kaa baa waꞌà kɨ̀ ǹliꞌinə.”

Yesu bo Thomas

24 Thomas yìi mə à lɛ mbə ŋgàŋyə̀gə̂nnù Yesu wa yì mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bya nɨ̀ghûm ǹtsò baa, bɨ kɨɨ̀ ǹtwoŋə nìi nɨ mu bɨ̀nwì aa, kaa à lɛ ŋwaꞌǎ atɨtɨ̀ɨ bo tswê wâ noò mə Yesu à lɛ nzì aà. 25 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jya jǐ mɔꞌɔ ɨ lɛ nswoŋ gho mbo mə, “Bìꞌì yə̀ mə Mmàꞌàmbî.”

Thomas a kwiꞌi a mbo bo mə, “M̀bə mə̀ ghɨrə tsuu ɨbùꞌu mbɛɛ jya ghu mbo yə, ɨ tsuu bɨswɛbɨmbô ba wa nɨ̂ ɨ̀bùꞌu mbɛɛ mà jya kɨɨ nɨŋ, ɨ tsuu abô ya wa nɨ àbùꞌù ya a mbɛ̀ɛ̀ ŋ̀gee yu nɨŋ, kaa mə̀ waꞌà biì.”

26 Ŋ̀gyà ɨ̀ tsyà mə̂ yî m̀fùùrə̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ bû ǹtswe a mûm ǹda ntsetə abàꞌà, Thomas a kɨ̂ ǹtswe a tɨtɨ̀ɨ bo. Bɨ lɛ mfɨ̀ɨ abàꞌà. Lâ Yesu a wiꞌìkə̀ ǹtəə a tɨtɨ̀ɨ bo nswoŋ mə, “M̀bɔɔnə a nu bù.” 27 Ǹtɨgə nswoŋ a mbo Thomas mə, “Nɨŋə muswɛ̂bô ghò falà, ŋ̀kɨ naŋsə nlentə mbô mâ! Kɨ nàsə abô yo nnɨŋ fàa mbɛ̀ɛ̀ ŋ̀gee mə̀. Kɛntə nlɨ̀gɨ̀tə̂ ànnù yo yâ, m̀biì.”

28 Thomas a swoŋ ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî nɨ Nwìŋgɔ̀ŋ ghà.” 29 Yesu a betə̀ ghu mbo mə, “Tɨgə ò bìì aa nloŋ mə ò yə gha aà? M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə bɨ bii tɨ yə̂ gha aa.”

Ǹjiꞌì ànnù yìi mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə yulà àŋwàꞌànə̀ ghu aà

30 Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə ɨlènsə̀ jî mɔꞌɔ jì ghàꞌàtə a nsi ŋgǎŋyəgə̂nnù ji, jìi mə kaa bɨ sɨ̀ fàa mum yulà àŋwàꞌànə̀ ŋwaꞌànə̀. 31 Lâ bɨ ŋwaꞌanə julà ɨ̀nnù aa mə tâ nɨ̀ bii mə Yesu à nɨ Àyɔꞌɔ̀ Nwì, m̀bə Mu Nwì tǎ tsyǎ a njɨ̌m ajàŋ yìi mə nɨ̀ bìi yi aa ɨ tswe nɨ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ nɨ̂ ɨ̀kǔm yi.

21

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ntsiꞌi ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ji sàmbaa aà

1 Ma yû ànnù a kà mə̂ aa ntsya, a bû ǹdɨꞌɨ ɨbɨɨnû yi a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jî mɔꞌɔ a mbɛ̀ɛ̀ ŋ̀kì mɨyaa Tiberias. À lɛ ndɨꞌɨ yi aa lalà. 2 Simon Peta, Thomas yìi mə à lɛ mbə nɨmfaꞌa aa, bo bɨ̀ Nathanael, yìi mə à lɛ nlo a Cana a mbùꞌu Galilea aa, bɔɔ bɨ Zebedee, nɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ji baa, bɨ lɛ mbòòntə̀ ǹtswe a adɨgə yî fùùrə̀. 3 Simon Peta a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ ka ghɛ̀ɛ̀ gha a ŋkô m̀bwɛ̀.” Bo bɨ̀tsɨ̀m kɨ̂ ǹswoŋ mə, “Bìꞌì ka yòŋə̀ gho tâ bìꞌinə̀ ghɛɛ.” Bo lɛ ntɨgə ŋkuu abaŋ ŋghɛ̀ɛ̀. Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ aa, nlɛ nlə nlə nɨ̂tugə wa tsiꞌì tsɨ̀m kaa waꞌǎ fɨbwɛ̀ kô.

4 Àbɛ̀ɛ̀ a kà mə̂ aa mfuꞌu, Yesu a zî ǹtəə a ghəŋə ŋkì; la kaa ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya kaa ɨ waꞌà zi mə à bə aa Yesu mə à təə wa aghəŋə ŋkì. 5 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Bɔɔ̀ bâ, nɨ̀ kò mə mbwɛ̀ mî tsu aa ɛ?” Bo kwiꞌi mə, “Ŋ̀gaŋ.”

6 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ maꞌa ambunjyâ yuu ya a mbɛ̀ɛ̀ àbômàꞌà, bəə boŋ nɨ̀ ka ko mbwɛ̀.” Bo lɛ mmàꞌà, m̀bwɛ̀ kuu nluu ghu, bo tɨgə̀ ǹswuŋə kɨkaŋ.

7 Ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù Yesu wa mə à lɛ ŋkɔ̀ŋ yi ŋkɔŋə aa, a swoŋə a mbo Peta mə, “À nɨ̂ M̀màꞌàmbî!” Simon Peta à yùꞌù mə mə à nɨ̂ M̀màꞌambi aa, ŋ̀wɛꞌɛ atsə̀ꞌə̂ yi yî màꞌà (ǹloŋ mə à lɛ sɨ bə aa a tsɔꞌɔ, wa noò mə à lɛ sɨ fàꞌà aà), ǹnaŋ wa mûm ŋ̀kì. 8 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jî mɔꞌɔ jya ɨ lɛ ntɨgə ntii àkànuꞌu ya, ŋkɨ nswuŋə ambunjya ya yìi mə mbwɛ̀ mya lɛ nluu ghu aa, nzi a mbɛ̀ɛ̀ àghəŋə ŋkì. À tɨ bə aa kaa àghaꞌa aghənə ŋkì a lɛ ŋwaꞌà bù nsaꞌa, a lɛ mbə aa tsiꞌì tsǒ bɨ̀metre ŋkhɨ̀ yî fùùrə̀. 9 Bô fɛ̀ꞌɛ̀ mə̀ wa aghəŋə ŋkì, ǹyə mɔꞌɔ, ɨ ghəꞌə̀, m̀bwɛ̀ bo bɨ̀ àbaa nɔ̂ŋtə̀ wa nɨ mɔꞌɔ. 10 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ zi nɨ̂ m̀bwɛ̀ mya mǐ mɔꞌɔ mə nɨ̀ ko tsɨ̂tsə̀ŋə̀ aà.” 11 Simon Peta a ghɛɛ̀ ŋ̀kuu wa a mûm àkànuꞌu, ǹswuŋə ambunjya ya ŋkɔꞌɔsə a ntaꞌa, m̀bwɛ̀ mî fàŋkə̀ luu ghu, m̀bə ŋkhɨ̀ yî mɔꞌɔ nɨ mɨ̀ghum mi ntaà ǹtsò tarə̀. Ka mə m̀bwɛ̀ mya lɛ nluu wa mûm àmbunjya aa kaa a lɛ ŋwaꞌà sàꞌàkə̀. 12 Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ zi mfàꞌàtə ntsû ghuu.” Kaa ŋù nɨ̀ bò a lɛ waꞌà yi betə̀ mə, “Ò bə aà wò aa ɛ?” Ǹloŋ mə bo bɨtsɨ̀m lɛ nzi mə à nɨ̂ M̀màꞌàmbi aà.

13 Yesu à lɛ ntɨgə nlɔgə abaa ya bô m̀bwɛ̀ mya mfa a mbo bo.

14 Ma mùu noò, à lɛ mbə aa ŋgàà yìi ɨ̀ yweꞌe ji tarə aa, nlɔgɨnə ajàŋ mə Yesu à lɛ nyweenə nɨwo aa, mə à lɛ ndɨ̀ꞌɨ ɨbɨɨnû yi a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji.

Yesu bo Peta

15 Nòò yìi mə bo lɛ mmàŋsə a mfàꞌàtə̂ ǹtsû waa aa Yesu a swoŋ a mbo Simon Peta mə, “Simon, mu Jɔn, ò kɔ̀ŋə gha ntsyàtə̀ bə̂ buà bɨtsɨ̀m faà aa ɛ?”

A kwiꞌi mə, “Ɨ̀ɨ̀ŋə, M̀màꞌàmbî, ò zi mə mə̀ kɔ̀ŋə ghô.”

Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ka njɛꞌɛ bɔɔ bɨ mbinjə̀rə̂ jâ.” 16 Yesu a bû ǹswoŋ ghu mbo a nɨ̂ ŋ̀gàà yìi ɨ̀ ywèꞌe ji baa aa, mə, “Simon, mu Jɔn, ò kɔ̀ŋə gha aa ɛ?”

A kwiꞌi mə, “Ɨ̀ɨ̀ŋə, M̀màꞌàmbî, ò zi mə mə̀ kɔ̀ŋə ghô.”

Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ka mbɛ bɔɔ bɨ mbinjə̀rə̂ jâ.” 17 Yesu a bû ǹswoŋ ghu mbo ŋgaa yìi mə ɨ̀ ywèꞌe ji tarə aa, mə, “Simon, mu Jɔn, ò kɔ̀ŋə gha aa ɛ?”

Peta à lɛ njəŋnə nloŋ mə à lɛ mbetə yi nyweꞌe ŋgaa ji tarə mə, “Ò kɔ̀ŋə gha aa ɛ?” Ǹtɨgə nswoŋ ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî, ò zî ɨ̀nnù tsiꞌì tsɨ̀mə̀; ò zi mə mə̀ kɔ̀ŋə ghô.”

Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ka njɛꞌɛ mbinjə̀rə̂ jâ. 18 Mə̀ swòŋə a mbo wò tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə nòò yìi mə ò lɛ mburə mûŋgwàꞌà aa, ò lɛ sɨ wɛꞌɛ nɨ̂ ɨ̀tsəꞌə̂ jo, ǹtaŋtə nɨ̂ nû yò, m̀bɨɨnə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ adɨgə yìi mə ò kɔ̀ŋə aa; la nòò yìi mə ò ka yǐ lwènə̀ aa, ò ka yì kɨ nàsə mbô mo tâ ŋù dàŋ à tɨgə ŋwɛꞌɛ nɨ̂ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ a nu wò, ǹlɔgə nɨ̂ gho ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ ghu a adɨgə yìi mə kaa ò sɨ̀ kɔŋə̀ aà.” 19 (Yesu à lɛ swoŋ ma yû ànnù m̀fɨgɨtə aa m̀buù nɨ̀wo yìi mə Peta à ka yǐ kwo ghu a ŋghɨ̀rə mə tâ Nwì à kwɛrə nɨghaꞌa ghu.) Yesu a tɨgə̀ m̀bu nswoŋ ghu mbo mə, “Ka nyòŋə̀ nɨ̂ ghâ!”

20 Peta a karəkə̀ yi, nyə ŋgàŋyəgə̂nnù Yesu yî mɔ̀ꞌɔ wa, wa yìi mə à lɛ ŋkɔ̀ŋə̀ yi aa, tsiꞌì wa yìi mə à lɛ nyəgɨtə a ntsǔntɨɨ Yesu, wa noò mə bo lɛ sɨ jɨ mɨjɨ mɨ Pasa mi nlwìꞌì ǹjɨ̀m mya mbetə mə, “M̀màꞌàmbî, ŋù yìi mə à ka fèè gho aa, à nɨ̂ wò aà?.” 21 Peta à yə̀ mə̂ yi aa, mbetə Yesu mə, “M̀màꞌàmbî, ànnù ghuà ŋù a ka yǐ bə aa mə akə aa ɛ?”

22 Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “M̀bə mə̀ kɔŋ mə tâ à tswe ntɨ̀ɨ̀, ǹyweꞌe a noò yìi mə mə̀ ka yǐ bǔ bɨɨ aa, boŋ ma ya a yə gho aa nɨ̀ àkə̀ aa ɛ? Ka nyòŋə̀ nɨ̂ ghâ!”

23 Ma mùu ajàŋ, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jya ɨ lɛ ntɨgə nlaansə nɨ̂ a tɨtɨ̀ɨ bɔɔ bɨ Kristo nɨ mə kaa ŋgàŋyə̀gə̂nnù Yesu ma ghû kaa à ka yǐ waꞌà bù ŋ̀kwo. La kaa Yesu kaa à lɛ ŋwaꞌà swoŋ aa mə kaa à ka yǐ waꞌà kwô; à lɛ mbàŋnə̀ ǹswoŋ aa mə, “M̀bə mə̀ kɔŋ mə tâ à tswe ntɨ̀ɨ̀ ǹyweꞌe a noò yìi mə mə̀ ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ aa, ma ya a yə̂ gho aa nɨ̀ àkə̀ aa ɛ?”

24 Ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù Yesu ma ghû à nɨ yu yìi mə à lɛ nswoŋ ɨnnù ma jû tsǒ àyəfə, ŋ̀kɨ ŋŋwaꞌanə aà; bìꞌì kɨ mbii mə ɨ̀nnù ma jû mə à lɛ nswoŋə aa, à nɨ̂ ànnù nɨ̂koŋə̀.

Ǹlwìꞌìsə̂

25 Yesu à lɛ mbù ŋ̀ghɨrə ɨnnù jî ghàꞌàtə̀ jìi mə bɨ lɛ mbaa kɨ lɔ̀ɔ̀ a ŋŋwàꞌànə tsiꞌì tsɨ̀m, boŋ kaa mə̀ sɨ̀ mɔɔ̀ntə mə mbə m̀bi yǔ ntsɨ̀m ɨ ghaꞌa ŋkùꞌùnə a ŋkuu ŋ̀ŋwàꞌànə̀ ma jya ghu.

* 1:5 Kə̀ “ɨ̀ lɛɛ̀ ŋwaꞌà tsyàtə”

* 1:23 Yes. 40.3

* 3:3 Kə̀ “ŋ̀kwatə njwe yi a aburə.”

* 5:4 Kaa àdɨ̀gə̀ ma yû a sɨ̀ a mûm ŋ̀ŋwàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ tswê.

* 6:7 200 denarii, ŋ̀kabə̀ baGrikia

* 6:31 Exod. 16.4

* 6:45 Yes. 54.13

* 10:34 Ps. 82.6

* 12:5 300 denarii, ŋkabə̀ baGrikia, denarius yî m̀fùùrə̀ a lɛ mbə ŋkabə̀ ŋgàŋàfàꞌà a atû ǹjwî.

* 12:13 Ps. 118.25-26

* 12:15 Zech. 9.9

* 12:38 Yes. 53.1

* 12:40 Yes. 6.10

* 13:18 Ps. 41.9

* 15:25 Ps. 35.19; 69.4

* 19:24 Ps. 22.18 A bə̂ ànnù yìi mə bɨ̀sogyɛ̀ bya bɨ lɛ ŋghɨ̀rə̀ aà.

Ɨ̀fàꞌà

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Ɨ̀FÀꞌǍ

Ŋ̀gǎŋntoo Kristo

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Lukas, ŋù yìi mə à lɛ ŋkɨ ŋŋwàꞌànə Ntoo yì Ǹsɨgɨ̀nə Lukas aà. Ɨ̀fàꞌa Ŋgǎŋntoo Kristo à nɨ̂ ŋ̀gàn ŋ̀ghòtə̂ bɔɔ bɨ Kristo ǹlɔgɨnə wa noò mə Yesu à lɛ ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a aburə aa (1.12) ŋghɛɛ nyweꞌe a noò yìi mə Paul à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹswoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a Roma aà (28.30). Lukas à lɔ̀gɨ̀nə nswoŋə ɨnnù jìi mə Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə wa nɨ mɨ̀tugə mɨ njwi mya mɨghum mi nɨkwà mə à lɛ mbù ǹtswe fàa atu nsyɛ mbɔŋ kɔꞌɔ ghɛ̀ɛ a aburə aà. À lɛ naŋsə mɨgɨtə a mbo bo mə yu tswê ntɨ̀ɨ̀, ŋ̀kɨ kuꞌusə naŋsə ndɨꞌɨ waa ǹloŋə ànnù nɨfɔ̀ Nwî, ŋ̀kɨ mbu ŋkwatə mfa ndɨꞌɨ yì ŋ̀wè ya a mbo bo, ǹswoŋ mə tâ bo yuꞌutə ŋkwɛrə Azwì yî Làà ya mə Nwì à lɛ kàꞌà aà (1.5,8).

BaYuda lɛ ŋwaꞌatə mə Nwì à lɛ nlɔ̀ɔ mə yu yweensə aa tsiꞌì waa, la Nwì a a dɨ̀ꞌɨ a mbô ŋ̀gǎŋntoo Kristo jya mə ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya ɨ̀ lɛ ntswe aa a mbo ɨ̀toò tsɨ̀mə̀ (8.4-38; 10.1-48). Ka mə bɨ lɛ sɨ tsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə bɔɔ bɨ Kristo a ŋgaa jî ghàꞌàtə̀ aa, Lukas a dɨꞌɨ mə kaa bɨ̀Krisèn sɨ̀ bə̂ bìi mə to nɨ̂ bɨ̂saꞌa bɨ alaꞌa kə̀ baRoma bìi mə bɨ lɛ sɨ buꞌutə nɨ̂ baYuda maa noò aa bə̂.

Lukas a tɨgə̀ ŋ̀ŋwaꞌanə nswoŋə aa ajàŋ mə ŋgǎŋntoo Kristo lɛ ŋkwɛrə Azwì Nwî, ǹtɨgə nsɛɛnsə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya, ǹlɔgɨnə a Yerusalem, ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe a nlwìꞌî m̀bi aà. Ka mə bɨ twoŋə̂ àŋwàꞌànə̀ ma yû nɨ̂ Ɨ̀fàꞌa Ŋgǎŋntoo Kristo aa, mbə bɨ tse bàŋnə swoŋ bə mə à nɨ̂ ɨ̀fàꞌa Azwì Nwî, ǹloŋ mə Lukas à naŋsə dɨ̀ꞌɨ̀ bɨ yə̂ tsiꞌì sɨgɨ̀nə̌ ajàŋ mə Àzwì Nwî a lɛ sɨ fàꞌà a nɨ bo ǹlogɨnə a Njwî Pentecost aà.

Lukas à dɨ̀ꞌɨ̂ ɨ̀nnù jî tɨ̀ɨ̀ jìi mə ɨ tswe a nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ yu aa ɨ fɛꞌɛ̀ ǹlaa. Ǹlɔgɨnə a ajàŋ mə Azwì Nwî à lɛ nsɨgə ŋkuu a nu ŋ̀gǎŋntoo Kristo aa, bɨ yə̂ mə Azwì yî Làà a fa mɨdaꞌa a mbo bo, ǹtsyasə nɨ̂ waa a nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m. Ŋ̀ghòtə̂ Kristo ɨ̀ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ aa wa Njwî Pentecost. Ŋ̀ghòtə̂ yì m̀bìì ma yû ɨ̀ lɛ ntswa annǔ atsàꞌàtə̀ Nwî a tɨ̂nsə̀ tsiꞌǐ mbə̂nnù (1.14). Bo lɛ ŋkɨ mboonsə waa ǹtswê nɨ̂ ànnù yî fùùrə̀, ǹnaŋsə mfa ɨbɨ̀ɨnû waa a nyəgə̂ nɨ̀ghàà nɨ Nwî, a ajàŋ mə ŋgǎŋntoo ɨ lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ waa aa, ŋkɨɨ ŋkɔŋnə nɨ̂ waa bo nɨ bo, ǹjɨ nɨ̂ tarə ŋkɨɨ ntɨgə nsɛɛnsə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yâ (2.42; 4.32-33). Àŋwàꞌànə̀ yû a naŋsə ghɨ̀rə̀ a laa mə̂ ŋ̀ghòtə̂ bɔɔ bɨ Kristo ɨ̀ tswe aa a ŋka nsɛ̀ɛ̀nsô ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m, a nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ tsɨ̀m. Ǹdɨꞌɨ nɨ mə bo tswe nɨ̀ ŋ̀kwɛ̀rə̂ Àzwì yî Làà tâ à ka mfa nɨ mɨ̀dàꞌà a mbo bo, ŋ̀kɨɨ ntsyasə nɨ̂ waa a nɨ̂ àfàꞌà ma yû (1.4,8; 13.4; 16.6-10). Bìꞌinə̀ yə̂ àjàŋ mə ŋghòtə̂ ɨ̀ lɛ sɨ sɛ̀ɛ̀nsə̀ nɨ̂ ǹtoo ya ŋkɨɨ ntoo nɨ̂ bə̀ a abɛɛ (13.2,3,47). A lɛ ŋghɨ̀rə ajàŋ mə bɨ̀Krisèn lɛ sɨ sɛ̀ɛ̀nsə ntoo ya aa mə bɨ lɛ mbě ŋghotə a mbî ǹtsɨ̀m, ŋ̀ghɨrə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m yuꞌu nɨghàà nɨ Nwî.

Ǹtɨɨ annù yìi mə ŋ̀gǎŋntoo jya lɛ sɨ swoŋə aa ɨ lɛ mbə aa Yesu, mə à yweenə nɨ nɨ wo, ǹtswe ntɨ̀ɨ̀, m̀faꞌa nɨ̂ a tɨtɨ̀ɨ bo. Ma yû a dɨꞌɨ mə Yesu à nɨ̂ Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa mə Nwì à lɛ ŋkàꞌà aà, m̀bə yu wa yìi mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m tswê nɨ̀ ǹtsyà aa ghu njɨ̀m ɨ yweenə aà (4.10-12,33).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Àjàŋ mə ŋgǎŋntoo lɛ ŋka ntaŋtə a nsɛ̀ɛ̀nsə ntoo yì ŋ̀sɨgɨ̀nə̀ aa 1.1-26

a. Ǹdɨ̀ꞌɨ̂ Yesu yî ǹlwìꞌìnjɨ̀m nɨ ànnù yìi à lɛ ŋkàꞌà aà 1.1-14

b. Ǹjɨ̂ndâ Judas 1.15-26

2. Àjàŋ mə bɨ lɛ nswoŋ ntoo ya a Yerusalem aà 2.1—8.3

3. Àjàŋ mə bɨ lɛ nswoŋ ntoo ya a Yudea nɨ a Samaria aà 8.4—12.25

4. Ɨ̀fàꞌà Paul 13.1—28.31

a. Àkòrə̀ nɨ̀təə Paul yi ntsyàmbìì 13.1—14.28

b. Ŋ̀ghòtə̂ ǹdânwì a Yerusalem 15-35

c. Àkòrə̀ nɨ̀təə Paul yìi a yweꞌe ji baa aà 15.36—18.22

d. Àkòrə̀ nɨ̀təə Paul yìi a yweꞌe ji ntarə aà 18.23—21.16

e. Àjàŋ mə Paul à lɛ mbə ŋgàŋàtsaŋ a Yerusalem, a Kaisaria nɨ a Roma aà 21.17-28.31

1

1 Taà Theophilus, a nɨ àŋwàꞌànə̀ yî ǹtsyàmbìì ya mə mə̀ kɨ̀ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ a mbo wò aa, mə̀ lɛ nswoŋə ɨnnù tsɨ̀m jìi mə Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə̀ ŋ̀kɨ ndɨꞌɨ, ǹlɔgɨnə a noò yìi mə à lɛ mbèꞌènə̀ àfàꞌâ yi ghu aa, 2 ŋ̀kɔꞌɔ yweꞌe a noò yìi mə Nwì à lɛ lɔ̀gə̀ yi ŋkɔꞌɔ ghɛɛ nɨ ghu a aburə aà. M̀bɔŋ tâ Yesu tâ à kɔꞌɔ ŋghɛɛ a aburə, à lɛ ndɨꞌɨtə ŋgǎŋtoò ji jya mə à lɛ ntsɔꞌɔ aa nɨ̂ Azwì Nwî. 3 Nòò wa mə bɨ lɛ ndɨ̌ ŋgɨꞌɨ ghu nu, a kwo mbù ǹyweenə nɨ nɨ̀wo aa, à lɛ mbù ǹtswe fàa atu nsyɛ njwi mɨ̀ghum mi nɨkwà, ǹdɨꞌɨ ɨbɨ̀ɨnû yì a mbo bo ŋgaa jî ghàꞌàtə̀ nɨ mânjì yìi mə kaa m̀bə bɨ waꞌà manə mə yu lɛ ntswe ntɨ̀ɨ̀. Bo lɛ nyə yi a nɨ̂ ŋgàà jî ghàꞌàtə̀ ma jû aa, a swoŋə̂ nɨ̂ ɨ̀nnù a mbo bo nloŋ annù nɨfɔ̀ Nwî. 4 Ma mùu noò yìi mə bo bo lɛ ntswe aa, a swoŋ a mbo bo ŋ̀kwantə mə, “Tâ nɨ̀ tsuu Yerusalem lo màꞌàtə̀ bə̂. Nɨ̀ tswe ghu ŋka nyuꞌutə nɨ̂ àyoo ya yìi mə mə̀ lɛ nswoŋ a mbo bu mə Taà à lɛ ŋkàꞌà mə yu ka fa a mbo bu aà. 5 Jɔn à lɛ sɨ murə nɨ̂ bə̂ aa a mûm ŋ̀kì, lâ a njɨ̌m njwi jì tsu, Nwì à ka bàŋnə murə ghu aa bə a mûm Àzwì Nwî.”

A jàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋkɔꞌɔ ghɛɛ a aburə aà.

6 Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋntoò ji jya le mbòòntə̀ ǹtswe a adɨgə yî fùùrə̀. Bo bo tswè mə̂ aa, bo betə ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî à ka yǐ bə aa ma mùu noò m̀bɔŋ tâ ò bu mbènsə annù nɨfɔ̀ baIsrael a mbo bo tǎ tâ bo ka nsaꞌa nɨ̂ m̀bi yù aa ɛ?” 7 Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Kaa à sɨ adɨgə yuu bə̂ a nzi noò kə̌ njwi yìi mə a lə̀ə bə Taà ghà nɨ̂ àdàꞌǎ yi aà. 8 Lâ nɨ̀ ka kwɛrə mɨdaꞌa a noo yìi mə Àzwì Nwî a sɨgə ŋkuu a nu bù aà. Tâ nɨ̀ tɨgə bə bɨ̂yəfə ba a Yeresalem, nɨ a abùꞌu Yudea tsɨ̀m bo bɨ a Samaria, nlo ghu ŋghɛɛ a mbî ǹtsɨ̀mə̀.” 9 Yesu à swòŋ mə̂ ma mùu ajàŋ, Nwì a ghɨrə̂ a tɨgə̀ ŋ̀kɔꞌɔ ghɛɛ nìi a aburə, ŋ̀gǎŋntoò ji jya təə ntɨgə nlii, m̀bàꞌà ɨ tɨgə̀ ǹlogə yi a ghɛɛ̀ m̀bwɛ a miꞌi bo. 10 Bo tɨgə̀ ǹtəə wa adɨgə ǹtɨgə nlii nɨ aburə, a ajaŋ yìi mə a kɔꞌɔ ghɛɛ aà. Bo kà mə̂ aa nlii aa, bə̀ bî mɔꞌɔ bi baa bɨ zî ǹtəə a mbɛ̀ɛ bo ŋwɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ jî fùꞌù, 11 m̀bètə waa mə “Bə̀ bɨ Galilea, nɨ̀ təə faà ǹlii nɨ̂ àburə aa a ya aa ɛ? Yesu ma ghû mə bɨ lɔgə ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ ghu a aburə aa, à ka yi bu bɨ̀ɨ̀ tsiꞌì ma mùu ajàŋ mə nɨ̀ yə a kɔꞌɔ ghɛ̀ɛ̀ a aburə aà.”

A ajàŋ yìi mə bɨ lɛ ntsɔꞌɔ Matias mə tâ lɔgə adɨgə Judas aa

12 Bo lɛ ntɨgə nlo wa ntaꞌa Olives m̀bu mbɨ̀ɨ̀ fu a Yeresalem, a nlo ghu ŋghɛɛ nyweꞌe a Yeresalem a bə tsǒ kilo metre yî m̀fùùrə̀. 13 Bo bɨ̀ɨ̀ mə̂ ŋ̀kuu a Yeresalem, ŋ̀kɔꞌɔ ghɛɛ wa njaꞌà ǹdâ nɨ̀kàŋ a ǹdəŋ wa adɨgə yìi mə bo lɛ sɨ tswe ghu aà. Bo ma bû lɛ mbə aa Peta nɨ Jɔn nɨ Jɛms nɨ Andrea, Philip nɨ Thomas, Bartolomeo nɨ Mateo, Jɛms mu Alfeus nɨ Simon yìi mə bɨ lɛ sɨ kɨɨ ntwoŋə nɨ Zealot aa, nɨ Judas mu Jɛms. 14 Bo ma bû bɨ tsɨ̀m bo lɛ mbòònsə̀ waa mbii bɨtsɨ̀m mə bo ka kɨ tsàꞌàtə̀ nɨ̂ Nwî kaa waꞌà Kaà, bo bo nɨ bàŋgyɛ̀ bya mə bɨ lɛ sɨ yòŋə̀ nɨ njɨ̌m Yesu aa, a bɔ̀ꞌɔ Mary, ǹdè bɨ̀ Yesu, nɨ bɔɔ bɨ ma bɨ Yesu bî m̀bàŋnə̀.

15 Ma mùu noò ŋ̀gǎŋmbii Kristo tsǒ ŋ̀khɨ̀ nɨ mɨ̀ghum mimbaa, bo lɛ ŋghotə waa ntswe a adɨgə yî fùùrə̀, bo ghòtə̀ mə̂ waa ntswe aa, Peta a təə̀ a ǹdəŋ ǹswoŋ mə, 16 “Bɔɔ bɨ maà, ànnù yìi mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋə aa, a lɛ ntswe nɨ̂ m̀fɛ̀ꞌɛ mbòòntə̂ tsiꞌì a ajaŋ yìi mə Àzwì Nwî a lɛ nswoŋ, m̀bɔŋ tâ à fɛꞌɛ, a mbo David mə tâ à swoŋ ǹloŋ Judas Iskariot yìi mə à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹdɨꞌɨ Yesu a mbo bə̀ bya mə bɨ lɛ ntswa yi aà. 17 Judas yumbɔŋ à lɛ mbə ŋǔ yì mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bìꞌinə̀, ǹloŋ mə bɨ lɛ ntsɔꞌɔ yi mə tâ bìꞌinə̀ nɨ̀ bo ka mfaꞌa aà. 18 (Judas à lɛ nlɔ̀gə ŋkabə ya yìi mə à lɛ ŋkwɛrə nloŋə annù yî bɨ yìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aa, ŋ̀ghɛ̀ɛ̀ ǹyuu adɨgə nsyɛ ghu. À lɛ wò nɨ mɨ̀tumfuꞌu ma mùu adɨgə, àtòꞌô yi a bwinə̀ a tɨtɨ̀ɨ̀, mɨ̀tô mi mɨ̂tsɨ̀m mɨ zwu mfɛ̀ꞌɛ̀kə̀. 19 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntswe a Yerusalem aà bɨ lɛ nyuꞌu annù ma yû, ǹtɨ̀gə mfa ɨkum adɨgə ma ya nɨ nɨ̀ghàà nɨ alàꞌà nyaa nɨ Akeldama, ma la bə mə, Àdɨ̀gənsyɛ̌ Àlə̀ə). 20 A fɛꞌɛ̀ ma mùu ajaŋ aa nloŋ mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ a mûm àŋwàꞌànə̀ bɨ̂ Psalms mə,

‘Tâ ǹdùgə̂ yì tâ ɨ̀ təə ŋɛꞌɛ,

tâ ŋù tsù tâ tsuu ghu yǐ lǒ kɨ tswe bə̂.’

Bɨ kɨ̂ m̀bu ŋŋwàꞌànə̀ ghu mə,

‘Tâ ŋù dàŋə̀ à lɔgə adɨgə afàꞌâ yi.’

21 Ma mùu ajàŋ, a kuꞌunə mə tâ bìꞌinə̀ tsɔꞌɔ ŋù yì mɔꞌɔ yìi mə à kɨ̀ tswe biꞌinə̀ nɨ̀ bò a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀m mə M̀màꞌàmbi Yesu à kɨ̀ sɨ fɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀karə ŋghɛɛ mbù m̀bɨɨ nɨ̂ tɨtɨ̀ɨ bìꞌinə̀ fàa atu nsyɛ aa, 22 ǹlɔgɨnə nɨ nòò wa mə Jɔn à lɛ sɨ murə nɨ̂ bə̂ a ŋkì aa, ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe nɨ noò wa yìi mə bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ Yesu ŋ̀kɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ ghu a aburə aà. Ŋù ma ghû à ka kɨɨ bə àyəfə, tsǒ bìꞌinə̀, kɨ swoŋ nɨ a mbo bə̌ ajàŋ yìi mə Yesu à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo aà.” 23 Bo lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ bə̂ bi baa, Joseph yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Barsabas, ɨ̀kǔm yi yî mɔꞌɔ ɨ kɨ̂ m̀bə Justus aa, bo Matias. 24 Bo lɛ ntɨgə ntsaꞌatə Nwî nswoŋ mə, “M̀màꞌàmbî, wò yìi mə ò zi mɨ̂ntɨɨ mɨ bə̂ bɨ̀tsɨ̀m aa, tɨgə mfɨ̀gɨ̀tə̀ ŋû yìi mə ò tsɔ̀ꞌɔ aa, fàa tɨtɨ̀ɨ bə̀ bua bi baa 25 mə tâ à lɔgə adɨgə afàꞌa ŋgǎŋntoo Kristo, yìi mə Judas à lɛ mmàꞌàtə̀ a ŋghɛɛ a adɨgə yìi mə yu kɔŋə aa.” 26 Bo tsàꞌàtə̀ mə̂ Nwɨ̀ laa, ntɨgə mmaꞌa ɨbìrə̀ a ntsɔꞌɔ ŋù yìi mə à nɨ ghu aa, wa tɨtɨ̀ɨ bə̀ bya bi baà. Ŋù yìi mə bɨ lɛ ntsɔꞌɔ aa à lɛ mbə Matias. Bɨ tɨgə̀ nlɔgə yi nnɨŋ mə tâ à tɨgə mbə ŋû yî mɔꞌɔ wa tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋntoo jya nɨ̀ghûm ǹtsò baà.

2

Ajàŋə yìi mə Nwì à lɛ ntoo Azwì Nwî a sɨgə ŋkuu a nu Bɔɔ bɨ Kristo aà

1 Ǹjwî Pentekost ɨ̀ kùꞌù mə̂, ŋgǎŋmbii Kristo jya ɨ ghotə̀ waa ntswe tsiꞌì àdɨ̀gə̀ yî fùùrə̀. 2 Bô tswè mə̂, ŋ̀ghəə kɨ yə, àyoò tsu a juꞌù a nɨkàŋ ŋ̀koo tsǒ àfìsə̀ yî wè yìi mə a tsyà aa, ǹzi ŋkuu nlwensə nda ya mə bo lɛ ntswe ghu aa tsiꞌì ntsɨ̀m. 3 Bo yə̂ ǹjoo jǐ mɔꞌɔ ɨ zî m̀bə tsǒ ǹlwà mɔꞌɔ, ǹkɨrə tsǒ ɨ̀ləə; ɨ yâtə̀ waa ŋghɛɛ ntəəntə a nu bo yî mɔ̀ꞌɔ yɨ̂ mɔ̀ꞌɔ̀. 4 Àzwì Nwî a lɛ ŋkuu nluu a nu bo bɨtsɨ̀m; bo tɨgə nlɔgɨnə ŋka ghaa mɨghàà mɨ ɨtoo jǐ dàŋ, ǹyoŋə nɨ ajaŋ yìi mə Àzwi Nwî a lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ a mbo bo aà.

5 BaYuda bìi mə bɨ lɛ sɨ bɔꞌɔ nɨ̂ Nwi aa, bo lɛ nlò a ɨtoò tsɨ̀m fàa m̀bi ǹzi ǹtɨgə ntswe a Yerusalem. 6 Bo yùꞌù mə̂ ǹjì ayoo ya a ajaŋ yìi mə a lɛ sɨ jùꞌù aà, ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ bî ghàꞌà ghaꞌa zî ŋ̀ghotə, ànnu a tsyâ waa ǹloŋ mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à lɛ ntswe ghu aa à lɛ nyuꞌu ŋgǎŋmbii Kristo jya ɨ ghaà nɨ nɨ̀ghàà nɨ alaꞌà nyaa. 7 Ànnù a lɛ ntsyà waa, a kɨ̂ m̀burə mbə tsiꞌì ànnù yî yɛ̌yɛrə a mbo bo, bo tɨgə̀ m̀betə nɨ mə, “bə̀ buà bɨ tsɨ̀m mə bɨ ghàà laà aa bɨ sɨ̀ aa baGalilea bə aa ɛ? 8 A tɨgə̀ ǹtsya aa la ŋù ǹtsɨ̀m a tɨtɨ̀ɨ bìꞌinə̀ a yuꞌù nɨ̀ waa bo ghàà nɨ nɨ̀ghàà nɨ alaꞌà nyaa aa ɛ? 9 Bìꞌinə̀ lo aa a ɨtoo ɨtoò, a Partia, Media, ŋ̀kɨ lo a Elam; ǹlo a Mesopotamia, a Yudea, bo bɨ a Kapadosia; ǹlo a Pontus nɨ Asia; 10 a Frigia nɨ Pamfilia, a Egipto, ǹlo a ɨdɨgə jî mɔꞌɔ a Libya, a mbɛ̀ɛ Cyrene, bìꞌinə̀ bî mɔꞌɔ bɨ lô a Roma, 11 baYuda bo bɨ bìi mə bo kwensə annùnwi yaa ǹtɨgə bə baYuda; bìꞌinə̀ bî mɔꞌɔ bɨ lô a Kreta bo bɨ a Arabia, lâ bìꞌinə̀ yuꞌù bo ghaà nɨ mɨ̀ghàà mɨ ɨlaꞌa miꞌinə̀, ǹswoŋə nɨ̂ ɨ̀nnù jî wè jìi mə Nwì a fàꞌà aà.” 12 Ànnù lɛ ntsyà waa bɨ̂tsɨ̀m, ɨ̀tû jyaa ɨ buùrə̀, bo tɨgə̀ m̀betə nɨ̂ waa bo nɨ bo mə, “Ma yuù ànnù a bə àa mə akə?” 13 Lâ bə̀ bî mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bo bɨ bâŋnə̀ ŋ̀ka ŋwyɛ nɨ̂ waa, ǹswoŋə nɨ mə, “Bo no aa mɨ̀lùꞌù mî fii siꞌi siꞌi, mɨ tɨgə̀ ŋ̀kɔꞌɔ nɨ atu bo.”

Ànnù yìi mə Peta à lɛ nswoŋə a mbo àkùrə̀ bə̂ bya aa

14 Bə̀ byâ kà mə̂ aa ŋghaa laà, Peta a təə a ǹdəŋ bo bɨ̀ ǹgǎǹntoo jǐ mɔꞌɔ jya nɨ̀ghûm ǹtsò mɔꞌɔ, ŋ̀ŋɛntə njì yì a ndəŋ ŋ̀ghaa a mbo bo nswoŋ mə, “Bù baYuda bo bɨ̀ bù bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə nɨ tswe a Yerusalem, naŋsə nyuꞌutə nɨ̀ tâ mà tɔꞌɔtə annu yìi mə a tswe ghu aa a mbo bù. 15 Kaa bə̀ buà kaa bo sɨ aa mɨ̀lùꞌù baanə̀, a ajàŋ yìi mə nɨ waꞌatə aà, ǹloŋ mə à nɨ aa tsiꞌì bɨ̀nòò bi nɨbùꞌu tsɨtsɔ̀ŋə̀. 16 Tâ nɨ̀ yuꞌu ànnù yìi mə ŋ̀gàŋtoò Nwì Yoel à lɛ nswoŋ nloŋ annù ma yû aà,

17 ‘Nwì à swoŋ mə, à ka yǐ bə a noò ǹjɨ̀m

tâ mə̀ swiꞌi Àzwi ya a nu bə̀ bɨ̀tsɨ̀m.

Bɔɔ buu bi mbâŋnə̀ bo bɨ̀ bì bâŋgyɛ̀ tâ bo ka nswoŋ nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə mə̀ ka yǐ kɨ nɨŋə nɨ a ntɨɨ bo aà,

tâ ǹjə̀ə̀ təə təə tâ ɨ̀ ka nlɛ nɨ̂ bɔɔ ŋgwaꞌa buu,

tâ ǹjə̀ə̀ tâ ɨ̀ ka nlɛ nɨ̂ bɨ̂lɨ̀ɨ̂ buu

18 Ɨ̀ɨ̀ŋə, wa mə̀ ka yǐ swìꞌi Àzwǐ ya a nu ɨ̀bùꞌû ja ji mbâŋnə̀ bo bɨ̀ jì bâŋgyɛ̀ a nɨ̂ ǹjwi ma jyâ, tâ bo ka nswoŋə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə mə̀ nɨ̀ŋə a ntɨɨ bo aà.

19 Mə̀ ka yǐ ghɨ̀rə ɨnnǔ tsyǎmbô a aburə a ndəŋə,

ɨ ghɨ̀rə ɨlènsə̀ fàa atu nsyɛ̂, a jiꞌì nɨ̀kàŋ;

nɨ̀ ka yǐ yə aləə bo bɨ̀ mɔꞌɔ nɨ̂ m̀bàꞌà fɨ̀lɨ̂.

20 Nɨ̀nòò à ka yǐ bəŋ ɨ tɨgə fii tsǒ ɨ̀tugə tâ sàŋə̀ tâ à bəŋ ntɨgə mbaŋə tsǒ àləə̀,

m̀bɔŋ tâ ǹjwî M̀màꞌàmbî, làꞌa njwî yì ŋ̀wè ya mə ka yǐ tsyǎ njwî tsɨ̀m aa, mbɔŋ tâ ɨ̀ zi.

21 Maa noò, ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə ka yǐ twoŋ ɨkum Mmàꞌambi aa, à ka yǐ yweenə.’

22 “BaIsrael, yuꞌutə̂ nɨ̀ ànnù yìi mə mə̀ ka swoŋ aa. Nɨ̀ zi mə Nwì à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ mə Yesu mu Nazareth à nɨ ŋù yìi mə yu tsɔꞌɔ aa nɨ ɨ̀nnù jî wè bo bɨ̀ ɨ̀nnǔ tsyǎmbô bo bɨ a bɔ̀ꞌɔ ɨ̀lènsə̀ jìi mə Nwì yumbɔŋ à lɛ ŋghìrə̀ mə tâ yu Yesu tâ à ghɨrə a tɨtɨ̀ɨ bù aà. 23 Nwì à lɛ naŋsə nləə ŋ̀kɨ nzi mə bɨ ka yǐ fa Yesu ma ghû a mbo bù. Bɨ fà mə̂, nɨ ghɨ̀rə mə tâ bə̀ bî bɨ tâ bɨ̀ kweentə yi a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀, ǹzwitə yi ghu. 24 Lâ Nwì a yweensə̀ yi a nɨ̀wo, ŋ̀kɛtə mɨ̂ŋkɨ̀rə̀ mɨ ŋgɨꞌɨ̀ nɨ̀wo yìi mə à lɛ yə aa, ǹloŋ mə kaa nɨ̀wo nɨ lɛ ŋwaꞌà nɨ̂ àdàꞌà a ntswa yu nləə a nɨsyɛ̀ tswê bə̂. 25 Ǹloŋ mə David à lɛ nswoŋ nloŋ ŋgaà yì mə,

‘Mə̀ lɛ sɨ yə nɨ̂ M̀màꞌàmbi a tswe a mbìi mə a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̀tsɨ̀m; tsǒ mə à tswe a mbɛ̀ɛ̀ àbo mə yî màꞌà aa, kaa m̀bə ǹtɨɨ̀ gha ɨ waꞌà ka ntsɨgɨnə bə̂.

26 Ma mùu ajàŋ, ǹtɨɨ̀ gha ɨ tswe nɨ̀ nɨ̀dorə̀, mə̀ tɨgə̀ ŋ̀ghaa nɨ nɨ̀dorə;

tâ ǹjyǎnû yà tâ ɨ̀ tswe ntɨgə nyuꞌutə nɨ̂ ŋ̀kàꞌa yìi mə Nwî à lɛ ŋkàꞌà aà,

27 Ǹloŋ mə kaa ò ka yǐ waꞌǎ ntɨɨ̀ gha màꞌàtə̀ tâ ɨ̀ tswe a alaꞌa bɨ̀ku bɨ bə̂ àa bə̂

kaa mbə ò waꞌà kɨ̀ m̀maꞌatə ŋgàŋàfàꞌâ ghò yìi mə à fâ ɨ̀bɨ̀ɨnû yi a mbo wò aa, tâ à bwɛ bə̂.

28 Ò dɨ̀ꞌɨ̀ mə̂ mânjì yìi mə mbə mə̀ tsyâ ghu ntswe ntɨ̀ɨ̀ aa a mbo mə̀;

ò kà ghɨ̀rə tâ ǹtɨɨ̀ gha tâ ɨ̀ luu nɨ nɨ̀dorə a noò yìi mə mə̀ tswe a nsi miꞌi wò aà.’

29 “Bɔɔ bɨ maà, m̀bə mə̀ tse ghàà a mbo bù tsiꞌì nɨ̀ nsi nɨ̀ nsi nloŋə tâtsə̂ yiꞌinə̀, David. À lɛ ŋkwo bɨ kɨ̂ ǹtwiŋə yi, nɨ̀syɛ̂ ni nɨ kɨ̂ ǹtswe faà ǹzi nyweꞌe siì. 30 David à lɛ mbə ŋ̀gàŋntoò Nwì ŋ̀kɨ nzi mə Nwì à lɛɛ̀ ŋ̀kaꞌa a mbo yu mə yu Nwî yu ka yǐ tswesə mu David yî mɔ̀ꞌɔ ghu aləŋə nɨfɔ̀. 31 David à lɛ nyə annù yìi mə Nwì à lɛ ntswe nɨ̂ ŋghɨ̀rə aa, m̀bɔŋ tâ à fɛꞌɛ mbòòntə̀, ǹtɨgə ŋghaa nloŋ a ajàŋ yìi mə Kristo, Àyɔꞌɔ̀ Nwi wa, à ka yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo, tâ Nwì tâ à waꞌà yi maꞌàtə̀ tâ à tswe a alaꞌa bɨ̀ku bɨ bə̂, kaa waꞌà kɨ̀ mbii mə tâ ǹjyǎnû yì ɨ̀ bwɛ aa bə̂. 32 Nwì a ywèènsə̀ mə̂ Yesu ma ghû nɨ nɨ̀wo. Bìꞌì bɨ tsɨ̀m bìꞌì yə̂ yi nɨ miꞌì miꞌi a ajàŋ yìi mə à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo aà. 33 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, Nwì à kɔ̀ꞌɔ̀sə yi a ǹdəŋ, a adɨgə nɨfɔ, ǹtswesə yi a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ yu Taà yì nî màꞌà, m̀fa Àzwì Nwî yìi mə à lɛ ŋkàꞌà mə yu ka yǐ fa aa ghu mbô. Àyoo ya mə nɨ̀ yə ŋ̀kɨ yuꞌu a koò aa, à bə aa Àzwì Nwî ma yâ mə Kristo à swìꞌi a nu bìꞌì. 34 Ǹloŋ mə David yumbɔŋ kaa à lɛ ŋwaꞌà a aburə kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀, yumbɔŋ à lɛ mbàŋnə̀ ǹswoŋ mə,

‘M̀màꞌàmbi à swòŋə a mbo M̀màꞌàmbî ghà:

Tswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ mə̀ nî màꞌà,

35 ǹyweꞌe a noò yìi mə mə̀ ka ghɨ̀rə tâ ŋ̀gàŋkɨ̂bàâ jo tâ ɨ̀ bəŋ ntɨgə mbə tsǒ àkəꞌə ntɛtɛ mɨ̀kòrə̂ mô.’

36 “Ma mùu ajàŋ, a bɔŋ mə tâ baIsrael bɨtsɨ̀m tâ bɨ naŋsə nzi mə Nwì à lə̀ə̀ mə̂ Yesu ma ghû mə nɨ̀ lɛ ŋkwèèntə̀ a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ aa nɨ̂ M̀màꞌàmbi bo bɨ̀ Àyɔꞌɔ̀ Nwì.”

37 Bə̀ bya bo yùꞌù mə̂ laà, ànnù ya a sô ǹtɨɨ̀ waa, ɨ luu nɨ̂ àjəŋnə̀, bo tɨgə̀ m̀betə Peta bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋntoo jǐ mɔꞌɔ jya mə, “Bɔɔ bɨ maà biꞌi, m̀bə bìꞌì tɨgə̀ ŋghɨrə aa mə akə ɛ?”

38 Peta a kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ muu, ŋ̀kwɛrə ŋkì bu bɨtsɨ̀m nɨ̂ ɨ̀kǔm Yesu Kristo, tâ Nwì à liꞌinə ɨbɨ̂ ghuu, ŋ̀kɨ ntəŋə ghuu nɨ̂ Àzwì Nwî. 39 Ma yu ànnù à nɨ̂ ànnù yìi mə Nwì à lɛ ŋkàꞌà a mbo bù bo bɨ̀ a mbo bɔɔ̀ buu, a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ tswe a sàꞌa aghaꞌà, bo bɨ̀ a mbo ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə Taà yìꞌì Nwîŋgɔ̀ŋ a twǒŋ mə à zi a mbɛ̀ɛ yu aà.”

40 Peta à lɛ ntɨgə mbu nswoŋ ɨnnù jî ghàꞌàtə̀ a mbo bo a ajàŋ yìi mə bo lɛ nyuꞌu ŋ̀kɨ nyə aa, ǹdɨꞌɨtə nɨ̂ waa nswoŋə nɨ mə, “Tsuꞌu nɨ̀ àtû yuu a mbo nɨ̀wàà nɨ bə̂ buà bìi mə à nɨ bə̀ bî bɨ aà.” 41 Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɛ nyuꞌu ànnù yìi mə Peta à lɛ swoŋ aa, m̀bii, ŋ̀kwɛrə ŋkì. Bə̀ bìi mə bɨ lɛ ŋkwɛrə ŋkì maa njwi aa bɨ lɛ mbə ntsùꞌù ji tarə̂, ǹdùù waa ma bû ɨ tɨgə̀ ŋ̀kuꞌusə ŋghotə̂ bɔɔ bɨ Kristo byâ. 42 Ǹlɔgɨnə maa njwi bo lɛ nnɨŋ atû yaa nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ŋgǎŋntoo jya ɨ lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aa, ǹnaŋsə nyəgə, m̀boonsə wa bo ntswê ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jyaa nɨ̂ àbo yì mɔꞌɔ a mûm ŋ̀ghòtə, m̀batə nɨ̂ abaa ŋkurə bo bɨtsɨ̀m, ŋ̀kɨɨ ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî bo bɨtsɨ̀mə̀.

Àjàŋ yìi mə bɔɔ bɨ̂ Kristo lɛ sɨ tswe aà

43 Ngǎŋntoò Kristo jya bo lɛ sɨ ghɨ̀rə ɨ̀nnǔtsyâmbô bo bɨ̀ ɨ̀nnù jî yɛ̌yɛrə, ma yû a ghɨrə̀ mə tâ nɨ̀bɔꞌɔ nɨ̀ tswa bə̂ bɨ̀tsɨ̀mə̀. 44 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ nnɨ̀ŋ ntɨɨ̀ waa a nu Yesu aa, bɨ lɛ mbòònsə̀ waa, ŋ̀ghotə nɨ̂ waa ntswe nɨ̂ àdɨgə yî fùùrə̀, m̀boonsə nɨ̂ ǹjoò jyaa, àyoò yaa a bə yi mɔꞌɔtə̂. 45 Bo lɛ sɨ fèntə nɨ̂ ɨ̀dɨgə nsyɛ̂ jyaa bo bɨ̀ ǹjoo jìi mə bo lɛ ntswe nɨ ju aa, ǹzi mfakə nɨ̂ ŋ̀kabə yìi mə bo fentə njoò jyaa jya ghu aa, a mbo bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ boŋ nɨ̂ njoo aà. 46 Bo bɨtsɨ̀m lɛ sɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨ ndâmàꞌanwì tsiꞌì ǹjwî tsɨ̀m, m̀batə nɨ̂ àbaa a mɨlaꞌa bo, ǹyatə nɨ̂ mɨ̀jɨ̂ myaa ǹjɨ ndorɨtə nɨ̂ ǹtɨɨ̀ waa tsɨ̀m; 47 ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ Nwî, bə̀ bɨ̀ tsɨ̀m bɨ kɔŋə̀ nɨ̂ waa. M̀màꞌàmbi a lɛ sɨ yweensə nɨ̂ bə̀, ŋ̀kuꞌusə nɨ̂ ǹdùù waa ghu tsiꞌì ǹjwî tsɨ̀m.

3

A ajàŋ yìi mə Peta bo Jɔn lɛ ghùrə mbwenkə aà

1 Peta bo Jɔn lɛ sɨ kɔꞌɔ ŋghɛɛ a ndâmàꞌanwì a noò ǹtsàꞌàtə Nwì, a nɨ bɨ̀nòò bi tarə a siꞌinə a njwi yì mɔ̀ꞌɔ; 2 Bə̀ lɛ mbèꞌè ŋû yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə à lɛ mbwenkə nlɔgɨnə a atoꞌo aa nzì nɨ ghu. Bɨ lɛ sɨ zì maꞌatə nɨ mbwenkə ma ghû tsiꞌì ǹjwî tsɨ̀m a tsǔbùꞌu ndâmàꞌanwì wa yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Ntsǔbùꞌu yî m̀bɔ̀ŋ mbɔŋ aà mə tâ à tswe ghu ntɨgə nlɔntə nɨ̂ ŋ̀kabə a mbo bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ zi a ŋkuu a ndâmaꞌanwì aà. 3 M̀bwènkə̀ wa à yə̀ mə̂ Peta bo Jɔn bo zî ŋghəə kɨ kuu a ndâmàꞌanwì ǹlɔntə ŋkabə a mbo bo. 4 Peta bo Jɔn bo tɛꞌɛ miꞌì myaa ghu nu nswoŋ mə, “Ka nlìì nɨ̂ yiꞌi.” 5 A tɨgə̀ ǹtɛꞌɛ miꞌì mi a nu bo ǹtɨgə ŋwaꞌatə nɨ mə bo ka fa ŋkabə a bo yu. 6 La Peta a swoŋ ghu mbo mə, “Kaa mə sɨ nɨ silva kə̀ nɨ gold tswê, lâ mə̀ ka bàŋnə fa ayoo yìi mə mə̀ tswe nɨ yu aà: Mə̀ swǒŋ a mbo wò nɨ̂ ɨ̀kǔm Yesu mu Nazareth mə tâ ò bɨɨnə ŋka ntəə.” 7 À swòŋ mə̂ ma mùu ajàŋ, ǹtswa nɨkwɛɛ nɨ mbwenkə wa nì màꞌà a bɨɨ̀nə̀ ǹtəə. Mɨ̀kàꞌâ mi bo bɨ̀ miꞌi mɨ mɨkòrə̂ mi mɨ burə̀ ǹtɨɨ mbə ajàŋ yìi mə mbə a tɨgə̀ ǹtəə tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀. 8 A lɨ m̀bɨ̀ɨ̀nə̀ ǹtəə, ǹlo ntɨgə ntəə nyoŋə waa bo bo tɨgə̀ ŋ̀kuu ŋghɛɛ a ndâmàꞌanwì. A tɨgə̀ ǹlɨtə ntəə ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî. 9 Bə̀ bɨ̀ tsɨ̀m bɨ yə̂ yi a ajàŋ yìi mə à lɛ sɨ təə ŋghɛɛ ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî aà. 10 Bɨ̂ yə̂ yi, ǹzi mə à nɨ ŋù wa mə à lɛ sɨ tswe wa Ǹtsǔbùꞌu ndâmàꞌanwì yî bɔ̀ŋ mbɔŋ ǹlɔɔ nɨ̂ ŋ̀gabə aà; ànnù a burə̀ ǹtɨgə ntsya waa tsiꞌì tsyà a nyə̂ ànnù yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ghu nu aà.

Ànnù yìi mə Peta à lɛ nswoŋ a ndâmàꞌanwì aà

11 Tsǒ mə ŋù wa a lɛ nyòŋ ǹtɨgə mbanə nɨ njɨ̌m Peta bo Jɔn aa, bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bɨ lɛ ntɨgə nywunə nzi mbòòntə̀ a mbɛ̀ɛ̀ bo wa nɨ potico yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ yì Solomon aà, mɨ̀tsyɛ̂ myaa mɨ burə̀ m̀burə tsiꞌì bùrə̀. 12 Peta à yə̀ mə̂ ma mùu ajàŋ, ŋ̀ghaa a mbo bə̀ bya ǹswoŋ mə, “BàIsrael, nɨ yɛrə ǹloŋ annù yuà laa a ya? Nɨ lìì yiꞌi laà laa a ya? Nɨ̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə bìꞌì ghɨrə annù ma yû aa nɨ̂ àdàꞌâ yiꞌi, kə̀ nɨ̀ laà ŋ̀kɨ mɔɔntə mə bìꞌì ghɨrə mə tâ ŋù ghû bɨɨnə ŋka ntəə aa nloŋ mə mɨ̀nnǔ miꞌi mə tsinə aa ɛ? 13 Nwìŋgɔ̀ŋ bɨ̀ Abraham nɨ Isaac nɨ Yakob, Nwìŋgɔ̀ŋ bɨ̀ taà yiꞌinə̀, à ghàꞌàsə Ŋgàŋàfàꞌâ yì Yesu yìi mə nɨ̀ lɛ nlɔ̀gə̀ yi mfa mə bɨ̀ zwitə, ntuu yi a nsi Pilato, ka mə Pilato à lɛ nlɔ̀ɔ̀ mə yu màꞌàtə̀ yi tâ ghɛɛ yi aà. 14 Nɨ̀ tuù Mu Nwì yìi mə à laa màŋsə̀, mɨ̀nnû mi mɨ tsinə̀ aà, ǹswoŋ mə tâ bɨ̀ baŋnə mfa ŋû yìi mə à zwitə ŋû aa a mbo bù. 15 Nɨ̀ zwitə̀ Ŋû yìi mə a fa ntswêntɨ̀ɨ̀ a mbo bə̀, Yesu yìi mə Nwì à lɛ nyweensə nɨwo aà. Bìꞌì nɨ bɨ̀yəfə nɨ̂ ànnù ma yû. 16 Ŋù ghulà mə nɨ̀ yə, ŋ̀kɨ nzi yi aa, a ghɨ̀rə̂ Ɨ̀kǔm Yesu, a ghɨ̀rə̂ àjàŋ yìi mə à nɨ̌ŋ ǹtɨɨ̀ yi a nɨ Ɨ̀kǔm Yesu aa, mə tâ à tswe nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀. A ghɨ̀rə àbìintɨɨ yìi mə ŋù ghû à tswe nɨ yu nloŋ Yesu aa mə tâ à tɨɨ, m̀burə naŋsə ntɨɨ a ajàŋ yìi mə nɨ̀ yə a tswə̂ a nsi miꞌi bu bɨ̂tsɨ̀m laà aà.

17 “Bɔɔ bɨ maà, lâ tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə̀ zi mə nɨ̀ lɛ ŋghɨ̀rə annù yìi mə nɨ̀ lɛ ŋghɨ̀rə aa tɨ̀ zî, a ajàŋ yìi mə bɨ̀saꞌa bɨ àlaꞌà buu bɨ lɛ ŋghɨ̀rə aà. 18 Lâ ànnù yìi mə Nwì à lɛ ŋghɨ̀rə̀ ŋ̀gǎŋntoò ji tsɨ̀m ɨ foò nswoŋ tsiꞌì tɛ̀tɛ̀ aa, mə Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa à tswe nɨ̀ nyə̂ ŋ̀gɨꞌɨ aa, à nɨ yu mə a kɨ̀ mə̂ m̀fɛꞌɛ mbòòntə̀ aà. 19 Tsǒ mə a bə ma mùu ajàŋ aa, a bɔŋ mə mə tâ nɨ̀ bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ muu, m̀bu mbɨ̀ɨ̀ fu a mbɛ̀ɛ Nwì, tâ à yɛꞌɛ ɨbɨ̂ ghu nlɔꞌɔsə 20 tǎ tâ M̀màꞌàmbi à ghɨrə tâ mɨ̀ntɨɨ̀ muu mɨ̀ fwɛtə, tâ à kɨ ntoo Ayɔꞌɔ̀ Nwì wa yìi mə à lɛɛ̀ ǹtsɔꞌɔ aa, a mbo bu, làꞌa Yesu 21 yìi mə à tswe nɨ̀ ntswe a aburə ɨ yweꞌe a nòò yìi mə Nwì à ka yi naŋsə ɨ̀nnù, ɨ ghɨ̀rə tâ m̀bi ɨ̀ bu mbɔ̀ŋ fu tsiꞌì a ajàŋ yìi mə ɨ̀ lɛ mbə a mbìì aà, ɨ ghɨ̀rə tâ ɨ̀nnù tsɨ̀m ɨ̀ kɨ mfɛꞌɛ mbòòntə̀ a ajàŋ yìi mə ŋgǎŋntoo Nwî jìi ɨ lɛ mfa mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa a mbo Nwì ɨ lɛ nswoŋə a ŋguꞌu aà. 22 Moses à lɛ nswoŋ mə, ‘M̀màꞌàmbi Nwìŋgɔ̀ŋ à ka yi ghɨ̀rə tâ ŋ̀gàŋntoò Nwì tâ à fɛꞌɛ a tɨ̂tɨ̀ɨ̀ bɔɔ bɨ maà buu tsǒ mə̀. Nɨ̀ ka yǐ kɨ yuꞌunə nìi, ɨ kɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə a swoŋə aà. 23 Ŋù yìi mə à sɨ annù yìi mə ŋgàŋntoò Nwì ma ghû a swoŋ aa yuꞌu aa, a kuꞌunə mə tâ bɨ̀ zwitə, m̀fiꞌisə yi a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bɨ Nwî.’ 24 Ŋ̀gǎŋntoo Nwî tsɨ̀m, ǹlɔgɨnə a nu Samuel ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe nɨ bìi mə bɨ lɛ nyòŋ ghu njɨ̀m aa, bɨ lɛ ŋghàà ǹswoŋ ɨnnǔ njwi mà jû. 25 Nɨ̀ nɨ bɔɔ bɨ ŋgǎŋntoo Nwî, Nwì à lɛ ŋkɨ ŋwarə akàà ya bo bɨ̀ bɨ̀taà buu aa nloŋ atû yuu. Nwì à lɛ nswoŋ à mbo Abraham mə, ‘Mə̀ ka yi nɨŋ mbɔɔnə a atu ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ mu ŋù ntsɨ̀m fàa nsyɛ ɨ yòŋə̀ aa a njɨ̌m bɔɔ̀ buu.’ 26 Nwì à tsɔ̀ꞌɔ̀ mə Ŋgàŋàfàꞌâ yì, a ajàŋ yìi mə à lɛ nswoŋ aa, m̀foo ntoo yi a mbo bù, a nnɨŋ mbɔɔnə a nu bù, a ŋghɨ̀rə mə tâ ŋù ǹtsɨ̀m a tɨtɨ̀ɨ bù tâ à bəŋ ntɨɨ̀ yi, m̀maꞌatə ɨnnù jî bɨ jìi mə a ghɨ̀rə̀ aà.”

4

1 Bo kà mə̂ aa ŋghaa laa a mbo bə̀ bya, ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ tamândoo ŋgǎŋmbɛ̂ ǹdâmàꞌanwì nɨ baSadukai zî ntsitə waa 2 Ǹtɔ̀ŋâ waa ɨ lɛ sɨ lwǐ a nu Peta bo Jɔn ǹloŋ mə bo lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ ànnù Nwî a mbo bə̀ bya, ǹswoŋə nɨ a mbo bo mə Yesu à lɛ nyweenə nɨwô, ma la a bə mə bə̀ ka yǐ kɨɨ yweenə nɨwô. 3 Bo lɛ ntswa Peta bo Jɔn; tsǒ mə̂ à lɛ mbə noò ŋ̀kwɛ̂fɔ̀ aa, bɨ tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ nnɨŋə waa a ndâtsaŋ, ǹləə mə tâ àbɛ̀ɛ̀ fuꞌu. 4 Lâ bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bìi bɨ lɛ nyuꞌu nɨghàà nɨ Nwî nya aa, bɨ lɛ bii annu ma yâ. Ǹdùu mbâŋnə̀ tsɨ̂tsɔ̀ŋ ɨ tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ tsǒ ǹtsùꞌù ji ntaà.

5 Àbɛ̀ɛ̀ fùꞌù mə̂, bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa byaa nɨ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ alaꞌa abɔ̀ꞌɔ ŋgǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bɨ ghotə̀ ǹtswe a Yerusalem 6 bo bɨ̀ Annas, Ŋ̀gàŋmàꞌanwì yî ŋwè, nɨ Kaifas, nɨ Jɔn nɨ Alexander nɨ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a ŋgwɛ̀ꞌɛ ŋ̀gàŋmàꞌanwì yî ŋ̀wè aà. 7 Bo ghòtə̀ mə̂ ǹtswe, ǹlɔgə Peta abɔ̀ꞌɔ Jɔn ǹtɛꞌɛ a tɨtɨ̀ɨ bo, m̀betə waa mə, “Nɨ̀ kɨ̀ ghɨ̀rə ànnù ya aa nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ wo, kə̀, nɨ̀ kɨ̀ ghɨ̀rə aa nɨ ɨ̀kǔm wo aa ɛ?”

8 Àzwì Nwî a kuu nluu a ntɨɨ Peta, a swoŋ a mbo bo mə, “Bɨ̀saꞌa bɨ alàꞌà nɨ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ alaꞌà, 9 Bɛɛ mə nɨ̀ tɨ betə yiꞌi nɨ ɨ̀nnù sii aa nloŋ ànnù yî sɨgɨ̀nə̀ yìi mə bìꞌì ghɨrə a nu m̀bwɛ̀nkə̀ wa aa, bɛɛ nɨ̀ tɨ lɔ̀ɔ̀ aà ǹzi a ajàŋ yìi bìꞌì tsya mbɔ̀ŋ ŋ̀ghɨ̀rə̀ tâ ŋù ghû tɨɨ aa, 10 a bɔŋ mə tâ ŋù ǹtsɨ̀m, nɨ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ tswe a Israel, a kuꞌunə mə tâ nɨ̀ zi mə bìꞌì ghurə ŋû ghû mə nɨ̀ yə a təə a tɨtɨ̀ɨ bù laa, nɨ̀ Ɨ̀kǔm Yesu Kristo Mû Nazareth yìi mə nɨ̀ lɛ ŋkwèèntə̀ a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀, yu wa yìi mə Nwì à lɛ nyweensə nɨwo aà.

11 ‘À nɨ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ya mə bǔ bɨbɔɔ bɨ nda nɨ̀ lɛ ntuu aa, mə ɨ̀ bə̀ŋ mə̂ ǹtɨgə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ nɨ̀buu yì ŋ̀wè.*’

12 Kaa ŋù tsù kaa sɨ̀ ghu tswe mə mbə bɨ tsyâ ghu njɨ̀m ǹyweenə, ǹtsyastə Yesu Kristo, ǹloŋ mə kaa ɨ̀kùm yî tsu kaa ɨ sɨ̀ fàa atu nsyɛ tswə̂ a tɨtɨ̀ɨ bə̂ mə Nwì à fa mə mbə ɨ tse yweensə yiꞌinə̀.”

13 Ànnù lɛ ntsya waa a ajàŋ yìi mə bo lɛ nyə ataŋə ntɨɨ yìi mə Peta nɨ Jɔn lɛ sɨ ghàà ghu aa, a lɛ mburə ghaꞌa waa tsiꞌì ghàꞌà ǹloŋ mə bo lɛ nzi mə bo lɛ mbə aa tsiꞌì bə̀ bɨ adàŋə̀ àdàŋə̀ bìi mə kaa bɨ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ a ndâŋwàꞌànə̀ ghɛɛ aà. Lâ bô yə̀ mə̂ laà aa, ŋwaꞌatə mə Peta bo Jɔn lɛ mbaa mbə aa ŋgàŋəkòrə̀ Yesu. 14 Lâ a ajàŋ yìi mə bɨ lɛ nyə ŋû wa yìi mə bo lɛ ŋghùrə̀ a təə a mbɛ̀ɛ bo aa, kaa bə̀ bya kaa bɨ waꞌà nɨ ànnù yî àdàŋ a ŋghàa bù ǹtswe. 15 Bo lɛ ntɨgə nswoŋ a mbo Peta nɨ Jɔn mə tâ bo fɛꞌɛ wa ndâ ǹsaꞌa mɨ̀saꞌa, bo fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂, bɨ tɨgə̀ ŋ̀ghaanə bo nɨ bo 16 ǹswoŋ mə, “Bìꞌinə̀ ka ghɨ̀rə̀ mə akə nɨ̀ bə̀ buà aa ɛ? Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m fàa Yerusalem bɨ zi mə bo ghɨrə alènsə̀ yî wè, kaa m̀bə bìꞌinə̀ waꞌǎ annù ma yû tuù. 17 Lâ a ŋghɨ̀rə mə tâ ànnù ma yû tâ waꞌà lò bu nsɛɛnə ŋghɛɛ a tɨtɨ̀ɨ bə̀, a bɔŋ mə tâ bìꞌinə̀ ghaantə waa, ŋ̀waꞌasə nswoŋ mə tâ bo tsuu ànnù a mbo ŋù tsù burə bǔ kɨ swoswoŋ nɨ ɨ̀kǔm Yesu.”

18 Bo ghàànə̀ mə̂ laà, ǹtwoŋə waa, ǹghaa a mbo bo ŋwaꞌasə nswoŋ mə tâ bo tsuu annù yî tsu burə bǔ kɨ ghaghàà, kə̀ kɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ ɨ̀kǔm Yesu. 19 Lâ Peta nɨ Jɔn kwiꞌi a mbo bo mə, “A ka zi tsiꞌì bù mə, a nsi miꞌi Nwì, a kuꞌunə aa a nyuꞌunə bù kə̌ Nwî lɛ; 20 Lâ a ŋghɛɛ nɨ ŋ̀gàâ yìꞌì, bìꞌì tswe nɨ̀ ŋ̀kà ǹswoŋ aa tsiꞌì ànnù yìi mə bìꞌì yə ŋkɨ yuꞌu aà.” 21 Bo bù mə̂ ŋ̀kaꞌatə waa, m̀maꞌatə waa mə tâ bo ghɛɛ waa; kaa ŋwaꞌà àjàŋ yìi mə mbə bo nɨ̂ŋ ɨ̀saꞌa a nu bo aa zî, ǹloŋ mə bə̀ bɨ̀ tsɨ̀m lɛ sɨ ghaꞌasə nɨ̂ Nwî ǹloŋ annù ya yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aà. 22 Ɨ̀lòò ŋû waa yìi mə bo lɛ ŋghùrə̀ nɨ ànnù yî àyɛ̌yɛrə aa ɨ lɛ ntsyàtə mɨghum mi nɨkwà.

23 Bɨ màꞌàtə̀ mə̂ waa, bo lô ŋ̀ghɛɛ a mbɛ̀ɛ bɨ̀lɨ̂m byaa nswoŋ annù yìi mə bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ alaꞌa bɨ lɛ nswoŋ a mbo bo aà. 24 Bo yùꞌù mə̂, ŋ̀ŋɛntə njǐ jyaa a ndəŋ bo bɨ̂tsɨ̀m, ǹtsaꞌatə Nwî ǹswoŋ mə, “M̀màꞌàmbi yìi mə à kɔ̀ꞌɔntsɨrə aa, ǹnàŋsə̂ àbùrə̀ bô ǹsyɛ nɨ̀ mɨ̀yàà nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə ɨ tswe ghu aa, 25 Wò yìi mə ò lɛ ŋghɨ̀rə̀ taà yìꞌì David, ŋ̀gàŋàfàꞌâ ghò a ghaà ǹswoŋ ànnù yìi mə Àzwì Nwî a lɛ lɛnsə gho mbo aa mə,

‘Mɨ̀ntɔŋ muu mɨ lwì, nɨ̀ kwɛɛ̀ nɨ̀ mɨ̀ntɨɨ̀ muu aa a ya aa ɛ, bɨ̂tɨzi Nwî?

Ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ bə̂, nɨ kwàꞌàtə̀ nɨ̂ ɨ̀nnǔ dàŋə̀ àdàŋə̀ a atu bù aa a ya?

26 Bɨ̀fɔ̀ bɨ mbi bù bɨ taŋtə nû yàà bo bɨ̀

bɨ̀saꞌa bɨ ɨlaꞌa, ànnù yaa bo a bə yǐ mɔꞌɔ,

ǹzi a nto M̀màꞌàmbi bo bɨ̀ Àyɔꞌɔ̀nwì wâ.’

27 Tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ Herod nɨ Pilato a bɔꞌɔ nɨ bɨ̀tɨ̀zî Nwî bo bɨ̀ bàIsrael bɨ̀ lɛ ŋghotə fàa a mûm àlaꞌa, ǹtaŋ mɨnàŋ a atu Yesu ŋ̀gàŋàfàꞌâ gho yìi mə à laa maŋsə̀ aa, m̀bə yu wa yìi mə ò lɛ nyɔꞌɔ aa, 28 a ŋghɨ̀rə̂ ànnù yìi mə ò lɛ ŋkàꞌà nɨ̂ àdàꞌà yo, ǹlə̀ə̀ mə a ka yi fɛ̀ꞌɛ̀ aà. 29 M̀màꞌàmbî, yə la tsɨ̂tsɔ̀ŋ a ajàŋ yìi mə bɨ kàꞌàtə̀ nɨ̂ yiꞌi aà, fa atàŋəntɨɨ a mbo bìꞌì, ŋ̀ghɨrə tâ ŋ̀gǎŋfàꞌâ jo ɨ̀ ghaa nɨ̂ mɨ̀dàꞌà, 30 tâ ò ghɛnsə abo yo ŋghɨ̀rə̀ tâ àdàꞌà yo tâ ghurə bə̂, ŋ̀ghɨrə ɨlènsə ɨnnù a bɔꞌɔ nɨ ɨ̀nnǔ tsyâmbô nɨ̂ ɨ̀kǔm Mu gho Yesu yìi mə à laa màŋsə̀ aà.”

31 Bo màŋsə̀ mə a ntsàꞌàtə Nwì laà, àdɨgə̀ ya yìi mə bo lɛ ŋghotə ghu aa a tsɨ̂gɨ̀nə̀, Àzwì Nwî a kuu nluu a ntɨɨ bo, bo ghaà ǹswoŋə ànnù Nwî tsiꞌì nɨ̂ àtàŋəntɨɨ̀.

Ayoo bɔɔ bɨ Kristo a bə yi mɔꞌɔ

32 Ànnù bə̀ bya bìi mə bɨ lɛ nnɨŋ ntɨɨ waa a nu Yesu Kristo aa, a lɛ mbə tsiꞌì yǐ mɔꞌɔ, ǹtɨɨ̀ wa ɨ bə yǐ mɔꞌɔ, kaa ŋù nɨ̀bò yî tsù kaa a waꞌà lò ǹswoŋ mə àyoo yi à nɨ tsiꞌì yi bə̂. Bo lɛ mbòònsə njoò jyaa, ayoo yaa a tɨgə̀ m̀bə tsiꞌì ayoo mɔꞌɔ̀. 33 Ŋ̀gǎŋtoo Yesu jya ɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a ghàa tsiꞌì nɨ̂ àdàꞌà yî wè ǹswoŋ nɨ̂ àjàŋ yìi mə bo zi tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə M̀màꞌàmbi Yesu à ywèènə nɨ nɨ̀wo aà. Ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî ɨ lɛ tswe a mbo bo bɨ̂tsɨ̀m, m̀fa nɨ̂ àdàꞌà a mbo bo. 34 Kaa ŋù tsù kaa à lɛ ŋwaꞌà a tɨtɨ̀ɨ bo tswe mə à lɛ sɨ boŋ ayoò, ǹloŋ mə bo bɨ̂tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntswe nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə nsyɛ kɨ̀ nɨ̂ mɨ̀laꞌa aa, bo lɛ mfèèŋkə̀, ǹlɔgə ŋkabə yìi mə bɨ fee ghu aa, 35 nzì nnɔŋsə a mɨkòrə ŋgǎŋtoo Kristo jya, bo tɨgə̀ ǹlɔgə nyàtə̀ a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ lɛ sɨ bɔŋə ayoo aà.

36 Ma mùu noò, Joseph, mə bɨ lə njwe yi a Cyprus, a bə ŋù ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ Levi, ŋ̀gǎŋntoo Kristo jya ɨ tswê ɨ̀kǔm yi nɨ Barnabas aa (njiꞌì ɨ̀kùm ma ghû ɨ bə mə, Mu yìi mə a ləꞌətə ntɨɨ bə̂ aà) 37 a kɨ̂ m̀fee adɨgə nsoo yi, ǹlɔgə ŋkabə ya yìi mə à lɛ mfee ghu aa, nzì nnɔŋsə a mɨkòrə ŋgǎŋntoo Kristo jyâ.

5

Ànnǔ Anania bo Safira

1 Lâ ŋù yî mɔ̀ꞌɔ, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Anania, bô ŋ̀gwɛ̂ yì, Safira lɛ mfèe adɨgə nsyɛ̂ yaa. 2 Bo fèè mə̂, Anania a fiꞌitə̀ ŋ̀kabə̀ àdɨ̀gə̀ ya ǹlə̀ə̀, ŋ̀gwɛ̂ yì wa a kɨ̂ ǹzi, à fìꞌìtə̀ mə̂ ǹləə aa, ǹtɨgə nlɔgə àbùgə ŋkabə ya ŋghɛ̀ɛ̀ ǹnɔŋsə a mɨkòrə ŋgǎŋntoo Kristo jyâ. 3 Lâ Peta a betə̀ yi mə, “Ànania, a ghɨ̀rə̂ àkə̀ ò maꞌàtə̀ Satan a kuu a ntɨɨ wò ŋ̀ghɨrə ò swoŋ àbǎŋnənnù a mbo Àzwì Nwî, a ajàŋ yìi mə ò fìꞌìtə abùgə ŋkabə adɨgə ya nlə̀ə̀ aa ɛ? 4 M̀bɔŋ tâ ò fee adɨgə ya, tɨgə a lɛ mbə aa à yô aa ɛ? Nòò wa mə ò fèè mə̂ aa, ŋ̀kabə ya mə ò fèe ghu aa, ɨ waꞌà kɨ̂ m̀bə aa tsiꞌì yò aa ɛ? A tɨgə̀ ǹlo ŋghɨ̀rə akə mə tâ ò waꞌatə ma yû àjàŋ annù a ntɨɨ wò aa ɛ? Kaa ò sɨ̌ abǎŋnənnù aa a mbo bə̀ swoŋə̀, ò tswɛɛ ɨ̀bǎŋnənnù aa a mbo Nwì.” 5 Anania à yùꞌù mə annù ma yû, ŋ̀wo a nsyɛ ŋkwo. Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ nyuꞌu aa, nû jyaa ɨ swerə̀ siꞌi siꞌi. 6 Bɔɔjɔ̀ŋ bɨ zî ǹlɨm akû yi ya ǹtɨgə nlɔgə mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋghɛɛ ntwiŋə.

7 Bɨ̀nòò ghəə kɨ tsyà bi tarə, ŋ̀gwɛ̂ yì a zî, kaa waꞌà annù yìi mə a fɛꞌɛ aa zî. 8 Peta a swoŋ ghu mbo mə, “Mə̂mbà, naŋsə nswoŋə ghâ, nɨ̀ kɨ̀ fèê àdɨ̀gə nsyɛ̂ yùu ya aa nɨ̂ ǹdùu ŋkabə kɨ̀kyɛ̀ aa ɛ?” A swoŋ mə, “Ɨ̀ɨ̀ŋə, àa tsiꞌì ǹdùù yìi mə bìꞌì kɨ̀ fèe ghu aà.”

9 Peta a tɨgə̀ ǹswoŋ ghu mbo mə, “A ghɨ̀rə̂ àkə̀ mə tâ bû ǹdoò ghò taŋtə a kwàꞌànə Azwǐ Mmàꞌàmbi aa ɛ? Yə̂ mɨkòrə̀ mɨ bə̂ bìi bɨ twìŋ mə̂ ǹdoo ghò aà, bo biì a ntsǔndâ, bo ka kɨɨ bèꞌè gho fɛ̀ꞌɛ̀ nɨ wò.” 10 À kɨ̂ m̀burə wo tsiꞌì maa noò a nsi mɨkorə Peta ŋ̀kwo. Bɔɔjɔ̀ŋ bya bɨ̂ kùù mə̂, ǹyə mə à kwò mə̂ aa, ǹtɨgə ŋkɨ mbeꞌe yi mfɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtwiŋ a mbɛ̀ɛ ndoò yì. 11 Nɨ̀bɔꞌɔ nɨ̀ wè nɨ lɛ mburə tswa ŋghotə bɔɔ bɨ Kristo bɨtsɨ̀m bo bɨ̀ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ nyuꞌu annù ma yû aà.

Ɨ̀nnù jî yɛ̌yɛrə bo bɨ̀ ɨ̀nnǔtsyâmbô

12 Ŋ̀gǎŋntoo Kristo jya ɨ lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jî yɛ̌yɛrə bo bɨ̀ ɨ̀nnǔtsyǎmbo a tɨtɨ̀ɨ bə̀. Ŋ̀gǎŋmbii Kristo jyâ ɨ̀ tsɨ̀m ɨ lɛ sɨ bòòntə̀ wa a ntsǔmbùꞌù yìi mə bɨ lɛ nsɨ twoŋ nɨ Ǹtsǔbùꞌù Solomon aà. 13 Kaa tsiꞌì mə tâ ŋù tsù yìi mə à lɛ waꞌà ŋû nɨ̀bò wàà bə aa tâ à tswe nɨ̂ àtàŋə ntɨɨ a nzi ŋkuu wa mûm ŋ̀ghotə̂ yàà, ka mə bo lɛ sɨ swoŋ nɨ̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ ǹloŋ ŋghotə̂ bɔɔ bɨ Kristo ma yû aa. 14 Lâ ǹdùù bə̂ bìi mə bɨ lɛ sɨ nɨ̂ŋ nɨ̂ ntɨɨ̀ waa a nu M̀maꞌambî Yesu aa ɨ lɛ sɨ kùꞌùsə̀ ghaꞌatə nɨ̂ ghàꞌàtə̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ mbìì; ǹnɔ̀ɔ mbâŋnə̀ bo bɨ̀ yì bâŋgyɛ̀ ɨ zî ǹkuu ŋ̀kuꞌusə nɨ̂ ǹdùù waa. 15 Ɨ̀nnù jya jìi mə ŋgǎŋntoo Kristo jya ɨ lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aa, ɨ ghɨrə̂ bə̀ tɨgə̀ beꞌe nɨ̂ ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ̀ m̀fɛꞌɛ nnɔ̀ŋsə̀ nɨ a bɨ̂ndômânjì a nɨ mɨkuu bo bɨ a nɨ bɨ̀matà, ta bɛɛ mə Peta a tɛꞌɛ tɨ tsyǎ tsyǎ, àlɨləŋə̂ yi a wô a nu bǐ mɔꞌɔ. 16 Bə̀ lɛ sɨ kɨɨ nlo nɨ mum ɨlaꞌa jìi mə ɨ lɛ ntswe a mbɛ̀ɛ̀ Yerusalem aa mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹzi nɨ̂ ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ̀ bo bɨ̀ bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe nɨ̂ ɨ̀zwì jî bɨ̂ aa, ǹzì bɨ ghurə̀ nɨ̂ waa bɨ tsɨ̀mə̀.

A ajàŋ yìi mə bɨ lɛ tswa ŋgǎŋntoo Kristo ǹnɨŋ a atsaŋ aà.

17 Ǹgàŋmàꞌa Nwì yî ŋwè bo bɨ̀ ŋ̀gàŋəkòrə̂ ji, jìi mə ɨ lɛ ŋkɨ bə ŋgǎŋ ghotə baSadukai bìi mə bɨ lɛ tswe maa nɨkurə aa, lɛ nluu nɨ̂ àghə̀ꞌə̀nə̀ ǹloŋ ŋgǎŋntoo jyâ; ǹtɨgə nlɔɔ ŋghɨ̀rə̂ ànnù a nu bo. 18 Bo lɛ ntɨgə ntswa ŋgǎŋntoo jya ŋghɛ̀ɛ̀ ǹnɨŋə waa a ndâtsaŋə̀. 19 Lâ a ghɨrə̀ m̀bə nɨ̂tugə angel M̀màꞌàmbi a zî ŋ̀ŋaꞌa ɨbàꞌa ndâtsaŋ ya m̀fiꞌisə waa, nswoŋ mə, 20 “Nɨ̀ ghɛɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtəə a mûm ǹdâmàꞌanwì ŋkɛꞌɛnə annù tsɨ̀m nloŋ ntswêntɨ̀ɨ̀ yî mfii yuà mə. 21 Bo yùꞌù mə̂ laà, àbɛ̀ɛ̀ a fuꞌu, bo tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ wa a ndâmàꞌanwì tsiꞌì a tɨ̀tugə tɨ̀tugə, ŋ̀ka ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî a mbo bə̀ ghu.”

Ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè a zî bo bɨ̀ ŋ̀gàŋəkorə̂ jɨ tsɨ̀m twoŋə̀ ǹghòtə bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ àlaꞌa baYuda bɨtsɨ̀m, ta tâ ŋ̀gǎŋSenendrio tsɨ̀m tâ bɨ̀ boontə. Bɨ bòòntə̀ mə̂, ntoo bə̂ mə tâ bo ghɛɛ mfiꞌi ŋgǎŋntoo jya wa ndâtsaŋ zi nɨ ju. 22 Ŋ̀gǎŋfàꞌà jya mə bɨ lɛ ntoo aa ɨ ghɛ̀ɛ̀ mə̂, ŋ̀ghɛɛ kaa waꞌa ŋgǎŋntoo jya wa a ndâtsaŋ yə̂, ǹtɨgə mbu mbɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ mə: 23 “Bìꞌì ghɛɛ nyə bɨ naŋsə̀ m̀fɨɨŋkə ɨ̀bàꞌa ndâtsaŋ jyâ tsɨ̀m, ŋ̀gǎŋmbɛ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ ɨ kɨ̂ ǹtəəntə ghu mbɛ nɨ mɨ̀ntsù mɨ ɨ̀bùꞌù myâ. Bìꞌì ghɛɛ̀ ŋ̀ŋaꞌa ndâtsaŋ ya kaa waꞌà ŋû ghu bâŋnə̀ yə̂.” 24 Tamândoò ŋ̀gǎŋmbɛ̂ ǹdâmàꞌa Nwì bo bɨ̀ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌanwì bo yùꞌù mə̂ laà, ànnù a tsyâ waa, bo tɨgə̀ ŋ̀waꞌa mə kə̀ ma yû ànnù ka yǐ bə aa mə akə lɛ. 25 Ŋù yî mɔꞌɔ a zî ǹswoŋ a mbo mə, “Bə̀ bya mə nɨ̀ kɨ̀ nɨ̌ŋ a atsaŋ aa bo təə a mûm ǹdâmàꞌanwì ǹdɨꞌɨ nɨ̂ ànnù a mbo bə̀.” 26 Tamândoo wa bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋbɛ̂ ǹdâmàꞌanwì jya bo ghɛ̀ɛ̀ ǹlɔgə waa tsiꞌì à bɔɔ̀ bɔɔ, kaa waꞌà bə nɨ̂ mɨ̀dàꞌà lɔgə̀ bə̂, ǹloŋ mə bo lɛ sɨ bɔꞌɔ nɨ mə mbə bə̀ bɨ tumtə̀ waa nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀. 27 Bo tswà mə̂ waa nzi nɨ bu, ǹtɛꞌɛ wa a nsi Senendrio. Ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè a betə̀ waa mə 28 “Tɨgə bìꞌì kɨ̀ baa nswoŋ a mbo bù, ŋ̀kwantə mə tâ nɨ̀ tsuu annù nɨ̂ ɨ̀kǔm ŋû ghû kɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aa ɛ? Yə nɨ̀ a ajàŋ yìi mə ànnù ya mə nɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aa, a bàŋnə̀ mə nsɛɛnə a Yerusalem tsɨ̀m! Tɨgə nɨ lɔ̀ɔ̀ aà ǹnɨŋə̀ àləə ŋû ghû a atu bìꞌì?” 29 Lâ Peta bo ŋgǎŋntoo jǐ mɔꞌɔ jya bo kwiꞌi mə, “A bɔŋ a nyuꞌunə Nwì ǹtsyatə bə̂.” 30 Nwìŋgɔ̀ŋ Ta bɨ̀ bɨ̀taà biꞌi à lɛ nyweensə Yesu wa yìi mə nɨ̀ lɛ ŋkwèèntə̀ yi a atibàŋnə̀bàŋnə̀ ǹzwitə yi aà. 31 Nwì a lɛ ŋŋɛntə yi a ndəŋ ntswesə yi a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ yu nî màꞌà, a tɨgə̀ bə̂ Ŋ̀gàŋntsyàsə bə̀ ŋ̀kɨ mbə Ŋgàŋyweensə bə̀, ɨ ghɨrə mə tâ bàIsrael tâ bo bəŋkə mîntɨɨ̀ myaa tâ Nwì à liꞌinə ɨfansənnù jyaa. 32 Bìꞌì nɨ bɨ̀yəfə nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû, Àzwì yî Làà yìi mə Nwì à fa a mbo bə̀ bìi mə bɨ yuꞌunə nìi aa a kɨ̂ m̀bə ayəfə.

33 Bo yùꞌù mə laà mɨ̀ntɔ̂ŋ myaa mɨ lwî, bɨ lɔɔ̀ mə bɨ zwitə ŋgǎŋntoo jyâ. 34 Lâ ŋù baFarɨsai yî mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bo ŋ̀gàŋSenendrio, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Gamaliel, ǹdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə Moses yìi mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bɨ lɛ sɨ yuꞌunə aa, a təə̀ a ndəŋ ǹswoŋ bɨ ghɨrə̀ ŋ̀gǎŋntoo jya fɛꞌɛ̀ a abɛɛ a nɨ mû àtɨɨ noò. 35 Bo fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂, a swoŋ a mbo ŋgǎŋSenendrio bya mə, “BaIsrael, nɨ̀ tsyɛsə ghuu nɨ̂ ànnù yìi mə nɨ lɔ̀ɔ a ŋghɨ̀rə̀ a nu bə̀ buà aà. 36 À kɨ̀ lɛ mbə a noò mɔꞌɔ Tadeous a bɨɨ̀nə̀ ǹswoŋ mə yu nɨ ŋù yì ŋwè yî tsù, m̀bâŋnə̀ jî mɔꞌɔ tsǒ ŋkhɨ̀ ji nɨ kwà, ɨ ghɛɛ̀ ǹtsitə yi. Lâ bɨ yî ǹzwitə yi, bə̀ bya mə bɨ lɛ sɨ yòŋə̀ ghu njɨ̀m aa bɨ sɛ̀ɛ̀nə̀ waa, kaa ŋ̀ghòtə̂ yì ya kaa ɨ waꞌà nɨ̂ ànnù yî tsu fɛꞌɛ̀. 37 À ghə̀ mə tɨ bə a noò ǹjɨ̀m, Judas, mu baGalilea, a kɨ̂ mfɛꞌɛ yìi ŋgaa, wa noò ǹsəŋ bə̂, ŋ̀ghɨrə ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ kɨɨ̀ ǹyoŋə ghu njɨ̀m. Judas ma ghû à lɛ ŋkwo, ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ bya mə ɨ lɛ sɨ yòŋə̀ nìi laa ɨ lɛ ŋkɨ nsɛɛnə waa. 38 A ŋghɛ̀ɛ a nɨ yuà ànnù, mə̀ swǒŋ a mbo bù mə tâ nɨ̀ tsuu ànnu yî tsu a nu bə̀ bû lǒ ghɨ̀rə̀ bə̂, tâ nɨ̀ fiꞌisə abô yuu a nu bo. M̀bə ànnù yìi mə bo lɔ̀ɔ ŋghɨ̀rə aa, a bə aa ànnù yìi mə a kàꞌa ŋùmɨ̀sɔ̀ŋ boŋ a ka wò. 39 Lâ bɛɛ a bə yìi mə ànnù yìi mə bo lɔ̀ɔ ŋghɨrə aa, a lo aa a mbo Nwì boŋ kaa mbə nɨ̀ waꞌà mânjì a mbo bo kɨɨ bə̂. M̀bə nɨ̀ ghaꞌa ghuu a nu bo boŋ mbə a tɨgə̀ m̀baŋnə mfɛ̀ꞌɛ̀ mə nɨ to aa bǔ bɨ̀ Nwì.”

40 Gamaliel à ghàà mə̂ laà, baSenendrio bya bɨ yuꞌù àdɨꞌɨtə̀ yi yâ, ǹtwoŋə ŋgǎŋntoo jya ɨ kuu nzi, bo ghɔɔ̀ waa, ǹswoŋ a mbo bo ŋkwantə mə tâ bo tsuu ànnù nɨ̂ ɨ̀kǔm Yesu bu kɨ dɨ̀ꞌɨ̀ bə̂; ǹtɨgə mmaꞌatə waa mə tâ bo ghɛɛ waa. 41 Ŋ̀gǎŋntoo jya bo fɛꞌɛ̀ wa a tɨtɨ̀ɨ baSenendrio jya, ǹtɨgə ndorə ŋghɛɛ nloŋ mə Nwì à lɛ nlèntə̀ waa nyə mə bo kuꞌunə a ŋkwɛrə ǹdɨ̀rə̀tu ǹloŋ ɨ̀kǔm Yesu aà. 42 Bo fɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ǹtɨgə ndɨꞌɨ nɨ̂ bə̂, ǹsɛɛnsə nɨ̂ ǹtɔɔ yì nsɨgɨ̀nə̀ ǹswoŋə nɨ a mbo bo mə Yesu à nɨ yu wa yìi mə Nwì à yɔ̀ꞌɔ̀ aà, tsiꞌì ǹjwî tsɨ̀m, a mûm ǹdâmàꞌanwì bo bɨ̀ a mɨlaꞌa bə̂.

6

A ajàŋ yìi mə bɨ lɛ ntsɔꞌɔ bə̂ bi sàmbaa mə tâ bɨ̀ ka nlentə nɨ̂ ŋ̀gǎŋgɨꞌɨ aà

1 Ma mùu noò, ǹdùu ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu ɨ lɛ sɨ ghaꞌatə ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì. Àyɔ̀ŋə̀ a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ bo, baYuda bìi mə bɨ lɛ sɨ ghàà nɨghàà nɨ Grikia aa bo lɛ sɨ ghààntə̀ nɨ̂ baYuda bìi mə bɨ lɛ ntswe a ndùgə̀ ǹloŋ mə kaa bɨ lɛ sɨ waꞌà nɨ̂ bɨ̀kwìꞌì bɨ bâŋgyɛ̀ byaa lêntə̀ a mfa myaa mɨjɨ̂ bo bɨ̀ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə bɨ lɛ sɨ yàtə̀ a njwî tsɨ̀m aà. 2 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa ɨ lɛ ŋghotə ŋgǎŋyəgə̂nnù jya ji mɔꞌɔ ɨ̀ tsɨ̀m, ǹswoŋə a mbo bo mə, “Kaa a sɨ̀ bɔ̂ŋ mə tâ bìꞌinə̀ maꞌatə a nswoŋə ànnù Nwî m̀baŋnə ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀ka nyatə mɨjɨ̂. 3 Bɔɔ bɨ maà, a kuꞌunə mə tâ nɨ̀ lentə a tɨtɨ̀ɨ bù, ǹtsɔꞌɔtə mbâŋnə̀ ji sàmbaa jìi mə bɨ beentə nɨ̂ waa, tâ à bə bə̂ bìi mə bɨ luu nɨ̂ Àzwì bo bɨ̀ nɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀, tâ bìꞌinə̀ fa ɨfàꞌà ma ghû a mbo bo. 4 Bìꞌinə̀ ka bàŋnə fa ɨbɨ̀ɨnû yìꞌinə̀ tsɨ̀m a ntsàꞌàtə Nwì bo bɨ̀ a nswoŋə ànnù Nwî.”

5 Ànnù ma yû a lɛ mbɔŋ a nu bə̀ bya bɨ̀ tsɨ̀m, bo tɨgə̀ tsɔꞌɔ Stephen, ŋù yìi mə à lɛ nluu nɨ̂ àbìintɨɨ bo bɨ̂ Àzwì Nwî, nɨ Philip, nɨ Prochorus, nɨ Nicanor, nɨ Timon, nɨ Parmenas, nɨ Nicolaus, mu baAntiokia yìi mə a lɛ ntɨgə bəŋ mbə ŋû baYuda aà. 6 Bɨ lɛ twoŋ bə̂ ma bû, ǹtɛꞌɛ waa a nsi ŋgǎŋtoo Kristo jya, ǹnɔ̀ŋsə̀ mbo a atu bo, ntsaꞌatə Nwî a atu bo. 7 Ànnù Nwî a lɛ ntɨgə nsɛɛnə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì, ǹdùu ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu a Yerusalem ɨ kuꞌùsə̀ ŋ̀ghaꞌatə tsiꞌì ànnù, ǹgǎŋmàꞌa Nwì jî ghàꞌàtə̀ ɨ nɨ̂ŋ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa a nu Kristo ntɨgə yuꞌunə nɨ̂ ànnù yi.

8 Stephen yìi mə à lɛ nluu nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ bo bɨ̂ mɨ̀dàꞌà mɨ Nwî aa, à lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̂ ɨ̀nnǔtsyâmbo bo bɨ̂ ɨ̀lènsə̀ jî wè a tɨtɨ̀ɨ bə̀. 9 Lâ bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka nlɨgɨtə nɨ̂ ànnù yìi mə Stephen à lɛ sɨ swoŋə ŋkɨɨ ŋghɨ̀rə̀ aà; bɨ lɛ mbə bǎndâŋghòtə baYuda (yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ yì bə̀ bìi mə bɨ fɛꞌɛ a ndâbùꞌù aa), ǹlo a Cyrene bo bɨ Alexandria. Ma buù bə̀ nɨ bî mɔꞌɔ bìi mə bɨ lɛ nlò a Cilicia bo bɨ̀ a Asia aa, bɨ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ǹtɨgə nyɔŋə bo bɨ̀ Stephen. 10 Lâ Azwì Nwì a lɛ mfa mɨ̀tsyɛ̀ a mbo Stephen nɨ mânjì yìi mə à lɛ ghàà m̀burə ŋkutə mɨ̂ntsǔ myaa. 11 Bo tɨgə̀ ŋ̀ŋeꞌesə ŋghɛɛ ntotə bə̂ mə tâ bɨ̀ swoŋ mə, “Bìꞌì lɛ nyuꞌu a ghàà nɨ nɨ̀ghàà nɨ atsaꞌa mbə̀gɨ̀tə̀ nɨ̂ Moses bo Nwì ghu.” 12 Bo ghɨrə̀ bə̀ bo bɨ̀ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ alaꞌa, nɨ ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ lwîsə̀ ntɔ̀ŋ ŋ̀ghɛɛ tswa Stephen ǹlɔgə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ ghu a nsi baSenendrio 13 ǹlɔɔ bə̂ mə tâ bo zi mbə bɨ̂yəfə, ŋ̀ghɨrə bo fɛꞌɛ̀ ǹtəə ǹtswɛɛ ɨbǎŋnənnù ǹswoŋ mə, “Ŋù ghuà a ghàà mɨghàà mî bɨ, m̀bəgɨtə nɨ̂ àdɨ̀gə̀ Nwî yû bo bɨ nɔ̀ŋsə̀ ghu. 14 Ǹloŋ mə bìꞌì lɛ nyuꞌu a swoŋə̀ nɨ mə Yesu mu baNazareth wa a ka yi sàꞌa adɨgə yû, ɨ kɨɨ kwensə bɨ̂nɔ̀ŋsə̀ bya mə Moses à lɛ mfa a mbo bìꞌinə̀ aà.” 15 Bə̀ bya bɨ̀tsɨ̀m mə bɨ lɛ ntswe wa ndâ Senendrio aà, bɨ lɛ ŋghəə kɨ lə̀ntə̀, ǹyə ǹsi Stephen ɨ bəŋ ntɨgə mbə tsǒ nsi angel.

7

A ajàŋ yìi mə Stephen à lɛ nswoŋ ànnù Nwî a mbo baSenendrio aà

1 Ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋwè a betə̀ Stephen mə, “Àa tsiꞌì ànnùnɨ̂ ŋkoŋ mə bɨ swoŋ laà lɛ?” 2 Stephen a swoŋ mə, “Yuꞌutə̂ nɨ̀ bɨ̂taà nɨ bɔɔ bɨ maà, Nwì yìi mə a ŋwèènə̀ aà, à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹtsiꞌi taà yiꞌinə̀ Abraham, wa a noò wa mə à lɛ ntswe a Mesopotamia aa, maà noò kaa a burə tɨ̀ a Haran ka ǹtswe, 3 ǹswoŋ ghu mbo mə, ‘Màꞌàtə alaꞌà yuu bo bɨ̀ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛndâ ghô, m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a adɨgə yìi mə mə̀ ka fɨ̀gɨ̀tə̀ a mbo wò aà.’* 4 A tɨgə̀ maꞌatə alaꞌa baKaldea, ŋ̀ghɛɛ ntɨgə ntswe a Haran. Taà yì à lɛɛ̀ ŋ̀kwo, Nwì a ghɨrə̀ yi a fɛꞌɛ̀ ǹzi fàa alaꞌa yuà mə nɨ̀ tswe ghu tsɨ̂tsɔ̀ŋ aà. 5 Kaa Nwì kaa à lɛ ŋwaꞌa adɨgə nsyɛ ghu mbo fa mə tâ à bə̂ yi bə̂; kàa tsiꞌì mû àdɨ̀gə̀ yìi mə à ghàꞌàtə mbə ntɛꞌɛ̀ àkòrə̂ yi ghu aa bə̂. Lâ Nwì à lɛ ŋkàꞌà mə yu ka yǐ fa alaꞌa mà yû ghu mbo tâ tɨgə mbə̂ à yi bo bɨ̀ à yi bɔɔ̀ bi bìi bɨ ka yǐ yòŋ ghu njɨ̀m aà, ka mə a lɛ sɨ bə maà noò kaa a waꞌà nɨ mu tswe aà. 6 Nwì à lɛ nswoŋ ghu mbo aa mə, ‘m̀fòrə̀ yì ɨ̀ ka yǐ ghɛɛ bə bɨ̂gɨ̀ɨ̀ a alaꞌa badàŋ tâ bɨ̀ ghɨrə waa nɨ̂ ɨ̀bùꞌû jyaa, ɨ dɨ ŋgɨꞌɨ a mbo bo ɨlòò ŋkhɨ̀ ji nɨ kwà.’ 7 Nwì a swoŋ mə, ‘Lâ mə̀ ka yǐ nɨŋ ɨsaꞌa a nu bə̀ bìi mə bo ka yǐ ghɨ̀rə̀ waa nɨ̂ ɨ̀bùꞌù aà, a yi tɨ bə a njɨ̀m boŋ bo ka yi fɛ̀ꞌɛ zǐ mmii gha fàa adɨgə laà.’* 8 Nwì a lɛ ŋwàrə akàà bo Abraham ǹləə annǔ ŋŋètə bɔɔ mbâŋnə̀ tsǒ alènsə̀. Abraham a jwe Isaac ǹtɨgə ŋŋetə yi a nɨ̂ ǹjwi ji nɨfwaà. Isaac a jwî Yakob, Yakob yìi ŋgaa a tɨgə̀ ǹjwe bɨ̂tà bɨ ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ biꞌinə̀ bya nɨ̀ghûm ǹtsò baà.

9 “Bɨ̀tabê biꞌinə̀ bɨ lɛ ntswe nɨ̂ àghə̀ꞌə̀nə̀ a nu Joseph, m̀fee yi a alaꞌa Egipto, lâ Nwì a tswə̂ bo yu, 10 m̀fiꞌi yi a mûm ŋ̀gɨꞌɨ, m̀fa mɨtsyɛ ghu mbo ŋghɨrə Pharoah M̀fɔ̀ baEgipto a kɔŋə̀ yi ǹtɨgə ghɨrə a bə Gûmnàà, ǹtɨgə nsaꞌa nɨ̂ àlaꞌa baEgipto bo bɨ̀ ndâ Pharoah ntsɨ̀m. 11 Ǹjì ɨ̀ lɛ ŋkuu a alaꞌa baEgipto tsɨ̀m bo bɨ̀ a alaꞌa Cana, ǹnɨŋ ŋgɨꞌɨ yì ŋ̀wè a nu bə̀, ŋ̀ghɨrə bɨ̀taà biꞌinə̀ bɨ tɨgə̀ ǹlɔɔ nɨ̂ mɨ̀jɨ kɨkaŋ. 12 Yakob a yuꞌu mə mɨjɨ mɨ lɛ tswe a alaꞌa baEgipto, ǹtoo bɨ̂taà biꞌinə̀ ghu a ŋgaa yî ǹtsyàmbìì. 13 Bo bù mə̂ ŋ̀ghɛɛ ghu a ŋgaa yìi ɨ̀ yòŋtə aa, Joseph a ghɨrə̀ bɔɔ bɨ maà bi bɨ zî yi, ŋ̀kɨ ŋghɨrə Pharoah a zî ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ yì. 14 Joseph a swoŋ mə tâ bɨ̀ ghɛɛ ntwoŋ taà yì Yakob bo bɨ̀ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yǐ ntsɨ̀m, ɨ̀tu bə̂ mɨghum mi sàmbaa ntsò ntaà. 15 Yakob a sɨgə ŋghɛ̀ɛ̀ a alaꞌa baEgipto, ǹyi ŋkwo ghu, yubɔŋ bo bɨ̀ bɨ̀taà biꞌinə̀, 16 bo kwò mə̂ ghu, bɨ bèꞌè ɨ̀kû jyaa ŋkɔꞌɔ nɨ ju a Shechem, ǹtwiŋə waa wa nɨsyɛ̀ nya mə Abraham a lɛ nyuu nɨ ŋkabə a mbo bɔɔ bɨ Hamor a Shechem aà.

17 “Lâ nòò à kà mə̂ ŋ̀kuꞌu mə tâ Nwì tâ ghɨrə ànnù yìi mə à lɛ ŋkàꞌà a mbo Abraham aa, ǹdùù bə̂ biꞌinə̀ a alaꞌa Egipto ɨ burə̀ ŋ̀ghaꞌàtə tsiꞌì ghàꞌatə̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì 18 ǹyweꞌe a noò yìi mə mfɔ̀ yî mɔꞌɔ yìi mə kaa à lɛ ŋwaꞌà Joseph zi aa, à lɛ ŋkɔꞌɔ ntɨgə nsaꞌa nɨ̂ àlaꞌa baEgipto. 19 A lɛ ntaŋə mɨ̂nàŋ a atu bə̂ biꞌinə̀, ǹdɨ ŋgɨꞌɨ a nu bɨ̀taà biꞌinə̀ ǹtswa nɨ̂ waa nɨ̂ àdàꞌà mə tâ bo meꞌe bɔɔ̀ byaa a abɛɛ mə tâ bɨ̀ kwokə. 20 À lɛ mbə aa ma mùu noò mə bɨ lɛ njwe Moses, a burə̀ m̀bə tsiꞌì mu yìi mə à lɛ mbɔŋ a yə ŋkɨ bɔŋ a nsi miꞌi Nwì aà. Bɨ lɛ ŋkoꞌo yì a ndùgə bo a nɨ bɨ̀sàŋ bi tarə̀. 21 Nòò wa yìi mə bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ yì a ndùgə bo mfɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹləə a abɛɛ a adɨgə dàŋ aa, mu Pharoah yî màŋgyɛ̀ a lɔgə̀ yi nɨ mû yì ǹtɨgə ŋkoꞌo yi. 22 Bɨ lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ yi nɨ mɨ̀tsyɛ̀ mɨ baEgipto mɨ tsɨ̀m, a naŋsə̀ ǹzi nɨghàà tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ ŋ̀kɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jî wè jî wè.

23 “Nòò yìi mə Moses à yì mə mbə ɨlòò mɨghum mi nɨkwà aa, ŋ̀waꞌatə mə yu ghɛɛ ghantə bɔɔ bɨ maà bi, bɔɔ bɨ baIsrael. 24 À ghɛ̀ɛ̀ mə̂, ǹyə ŋû baEgipto a kâ ŋ̀ku nɨ mu maà yì yî mɔ̀ꞌɔ. À yə̀ mə̂ laa, ŋ̀ghɛɛ a ŋkwiꞌinə̂, ǹtswa ŋû baEgipto wa ŋkù ǹzwitə nloŋ ŋgɨꞌɨ ya yìi mə à lɛ sɨ nɨŋ a nu mu maà yì ŋù baIsrael wa aà. 25 À lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ laa ŋwaꞌatə nɨ mə bɔɔ bɨ maà bi bɨ ka zi mə Nwì ka kwɛtə tâ yù fiꞌi waa wa a mûm ŋ̀gɨꞌɨ̀, lâ kaa bo waꞌà zî. 26 Àbɛ̀ɛ̀ fùꞌù mə a zî ǹyə bɔɔ baIsrael bî mɔꞌɔ bɨ kâ ǹyɔŋə, a lɔɔ̀ mə yu fààtə̀ waa tǎ tâ bo tsuu kɨ yɔ̀ŋə̀, ǹswoŋ mə, ‘Bɨ̀sû bâ, nɨ̀ tsuu kɨ to, tɨgə nɨ̀ laa mbə bɔɔ bɨ ma aa ɛ?’ 27 Lâ ŋù wa yìi mə à lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ fɨkɔ̀rə̀ fya aa, a tiì Moses lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ m̀betə ghu mbo mə, ‘A gho aà a lə̀ə wò mə ta ò tɨgə mbuꞌutə yiꞌi ŋkɨɨ ntsɔꞌɔtə nɨ̂ mɨ̀saꞌà miꞌi aa ɛ? 28 O bù ǹlɔɔ aa nzwìtə mə̀ tsǒ mə ò kɨ̀ zwìtə ŋû baEgipto wa a yɔɔ aa ɛ?’* 29 À kwìꞌì mə̂ laà, Moses a fɛꞌɛ̀ wa alaꞌa baEgipto ŋ̀khə ŋghɛ̀ɛ̀ a alaꞌa Midia ǹtɨgə ntswe ghu nɨ̂ ŋ̀gɨ̀ɨ̀, ǹjwe bɔɔ mbâŋnə̀ ghu bi baà.

30 “Ɨ̀lòò mɨghum mi nɨkwà ɨ̂ tsyà mə̂, angel Nwìŋgɔ̀ŋ a zî ǹtsiꞌi Moses, ǹtswe a mum àtsùgə ɨti yìi mə mɔꞌɔ ɨ lɛ sɨ bərə ghu aa, a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ wa a mbɛ̀ɛ̀ ǹtaꞌa Sinai. 31 Moses à yə̀ mə̂, ànnù a burə̀ ǹtsya yi, a ghɛ̂ntə a ntəə ghu mbɛ̀ɛ̀ ta naŋsə lèntə̌ yə. À kà mə̂ aa ŋghɛɛ ghu nyuꞌu njì M̀màꞌàmbi a swoŋ mə, 32 ‘Mə̀ nɨ Nwìŋgɔ̀ŋ bɨ̀ taà buu, Nwɨ̀ŋgɔ̀ŋ Abraham, yì Isaac, nɨ yì Yakob.’* Moses yùꞌù mə̂, nû yì ɨ swerə̀, a tɨgə̀ m̀benə baꞌà bàꞌà; kaa a waꞌà nɨ̂ ǹtɨɨ bu ntswe a lèntə̂ àdɨ̀gə̀ yâ. 33 M̀màꞌàmbi a swoŋ ghu mbo mə, ‘Tsɔꞌɔtə ntam jo jyâ, ǹloŋ mə àdɨ̀gə̀ yuà mə ò təə ghu aa, à nɨ̂ àdɨgə nsyɛ yî làà maŋsə. 34 Wa mə̀ lìì mə̂ ǹyə mbuu ŋgɨꞌɨ yìi mə bə̂ ba a alaꞌa baEgito bɨ yə aà. Mə̀ yùꞌû àjàŋ yìi mə bo yə̀ꞌə ŋgɨꞌɨ yàà aa, ǹsɨgə nzi a fiꞌi bo wa mûm ŋ̀gɨꞌɨ̀. Zì faà la tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀. Mə̀ ka too gho a alaꞌa baEgito.’*

35 “À lɛɛ̀ ŋ̀kɨ mbə aa tsiꞌì Moses ma ghû mə bɔɔ bɨ maà yì lɛ ntuu, m̀betə ghu mbo mə, ‘A gho aà a lə̀ə wò mə tâ ò tɨgə mbuꞌutə yiꞌi ŋkɨɨ ntsɔꞌɔtə nɨ̂ mɨ̀saꞌà miꞌi aa ɛ?’ mə Nwì à lɛɛ̀ ǹtoo mə tâ ghɛɛ ŋka nsaꞌa nɨ̂ bɔɔ baIsrael, ɨ kɨɨ fiꞌisə waa a mûm ŋ̀gɨꞌɨ̀. Angel wa mə à lɛ nzì ǹtsiꞌi yi wa mûm àtsùgə ŋ̀gɛ̀ɛ̀ mə a lɛ sɨ khɨ aa, a tswê ghu mbo, ŋ̀kwɛtə nɨ̂ yi. 36 À nɨ Moses ma ghû mə à lɛ ghɨ̀rə ɨlensə ɨnnù bo bɨ̀ ɨ̀nnǔtsyâmbo a alaꞌa baEgipto bo bɨ̀ wa Mɨyaa yî m̀bagɨtə bo nɨ a antaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ a atû ɨ̀lòò mɨghum mi nɨkwà. 37 À nɨ Moses ma ghû mə à lɛ nswoŋ a mbo bɔɔ baIsrael mə, ‘Nwì à ka yǐ ghɨ̀rə tâ ŋ̀gàŋtoò yì yî mɔ̀ꞌɔ tsǒ mə̀ tâ bu mfɛ̀ꞌɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ bɔɔ bɨ maà buu aà.’* 38 À nɨ yu mə à lɛ ntswe bo bɨ̀ ŋ̀ghòtə̂ bɔɔ baIsrael bya wa antaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ ŋ̀kɨ tswe bo bɨ̀ bɨ̀taà biꞌinə̀, a bɔ̀ꞌɔ angel wa mə à lɛ ŋghàà ghu mbo a ntaꞌa Sinai aà. À lɛ ŋkwɛrə ntoò Nwì yìi mə ɨ fa ntswêntɨ̀ɨ̀ a mbo bə̀ aa, a mfa a mbo bìꞌinə̀.

39 “Lâ bɨ̀taà biꞌinə̀ bɨ lɛ ntuu a yuꞌunə yi, ǹtuu yi, ŋ̀kwensə ntɨɨ̀ waa, m̀bəŋ m̀bu tɨgə nlii nɨ̂ m̀bɨ̀ɨ̂ waa fu a alaꞌa baEgipto; 40 ǹtɨgə nswoŋ a mbo Aaron mə, ‘Ghɨ̀rə bɨ̂nwì m̀fa a mbo bìꞌì tâ bɨ̀ ka ŋghɛɛ nɨ a mbìi bìꞌì, ǹtsyasə nɨ̂ yiꞌi. Kaa bìꞌì sɨ̌ annù yìi mə a ghɨrə Moses ghû yìi mə à lɛ ntsyàsə̀ yiꞌi bìꞌì fɛꞌɛ̀ a alaꞌa baEgipto aa zî.’* 41 Bo tɨgə̀ m̀bɔɔ fɨ̂ŋkobə fɨ bə tsǒ mû m̀bɔ̀ŋ ma mùu noò, ǹtɨgə nzwitə nɨ̂ naà m̀maꞌa nɨ̂ fɨ̀ŋkobə mà fû ghu, ǹtɨgə ndorɨtə nloŋ fɨ̂ŋkobə mà fû mə bo lɛ naŋsə nɨ̂ m̀bô myaa aà. 42 Laà, Nwì a tuù waa, m̀maꞌatə waa mə tâ bo fa ɨbɨ̀ɨ nû waa, ǹtɨgə ŋghaꞌasə nɨ̂ ǹtsǔ ntsò yìi mə ɨ tswe a aburə aà, ma yû a yôŋ aa ajàŋ yìi mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə ŋgǎŋtoo Nwì aà:

‘Nɨ̀ lɛ mbaa nzwitə nɨ̂ naà a mmàꞌa mə̀ ghu

wa atû ǹdùu ɨlòò jya mɨ̀ghum mi nɨkwà mə nɨ̀ lɛ ntswe ghu wa antaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ aa ɛ, baIsrael?

43 Tɨgə nɨ̀ lɛ sɨ bèꞌè aa ǹtàŋ nwî Molok bo bɨ̀ fɨ̀ŋjɔ̀ŋ fɨ nwî Refən,

mɨ̀ŋkobə mìi mə nɨ̀ lɛ nnaŋsə mə nɨ kɨ mii aà;

ma mùu ajàŋ, mə̀ ka fiꞌi ghuu ɨ ghɨ̀rə tâ nɨ̀ fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a mbii alaꞌa baBabilon.’*

44 “Ǹtàŋ wa mə ɨ lɛ sɨ fɨ̀gɨ̀tə̀ nɨ mə Nwì a tswe bo bɨ̀ bə̀ bi aa, ɨ lɛ ntswe a mbo bɨ̀taà biꞌinə̀ wa antaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀. Bɨ lɛ ghùrə̀ ǹyoŋ aa tsiꞌì àjàŋ yìi mə Nwì a lɛ mfɨ̀gɨ̀tə̀ a mbo Moses mə tâ à ghurə aà. 45 À yì mə̂ tɨ bə a njɨ̀m bɨ̀taà biꞌinə̀ bo bɨ̀ Joshua bɨ tɨgə̀ ǹlɔgə ntàŋ ma ghû ŋ̀kuu nɨ ghu fàa alaꞌa, wa noò mə bɨ lɛ ntɨgə nzi kwɛrə ɨdɨgə ɨlaꞌa ɨtoo jya jìi mə Nwì à lɛ mfurə waa, bɨ fɛꞌɛ̀kə̀ aà. Ǹtàŋ wa ɨ lɛ ntɨgə tswe fàa alaꞌa nlɔ̀gɨ̀nə̀ aa maa noò ǹzi nyweꞌe a noò yìi mə David a lɛ mbə mfɔ̀ aà. 46 Ǹsi David ɨ lɛ mbɔ̀ŋ bo Nwì a lɔntə̀ mə tâ Nwì tâ à maꞌatə tâ yù bɔɔ nda a mbo yu Nwì Yakob. 47 Lâ à lɛɛ̀ m̀baŋnə ntɨgə mbə aa bə Solomon mə Nwì à lɛ mbeentə mə tâ à tɨgə mbɔɔ nda ma yû ghu mbô.

48 “Lâ Nwì yìi mə nɨ̂ Àkɔꞌɔ̀ntsɨrə aa, kaa sɨ aa mûm mɨ̀laꞌa mìi mə â bɔ̀ɔ bə̂ nɨ̂ m̀bô myaa aa tswe bə̂; ma yuù ànnù a yôŋ aa tsiꞌì nɨ nɨ̀ghàà nìi mə ŋ̀gàŋtoò Nwì à lɛ nswoŋ aa, mə,

49 ‘M̀màꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ à swǒŋ mə, àbùrə̀ a nɨ̂ àbə̀rə̂ yâ, ǹsyɛ̂ ɨ bâŋnə̀ m̀bə akəꞌə ntɛtə ǹtsaꞌà jâ.

M̀bə ò tɨgə̀ m̀bu naŋsə mbɔɔ aà àjàŋə nda yuu a mbo mə̀ aa ɛ?

Àdɨ̀gə̀ yìi mə mbə mə̀ tswê ghu m̀mɨɨntə aa, a fə̀ aa ɛ?

50 Tɨgə njoo mà jû tsiꞌì tsɨ̀m aa a lɛ nnaŋsə mə̀ aa ɛ?’*

51 “Nɨ̀ burə naŋsə ntɨɨ atu bə laà aa a ya aa ɛ? Mɨ̀ntɨɨ̀ muu mɨ burə mbə bə mì bɨ̂tɨ̀zi Nwî aa a ya aa ɛ? Nɨ̀ kùtə̂ ɨ̀tôŋnə̀ juu kaa waꞌà kɔ̀ŋ a nyuꞌù ǹtoò Nwì aa a ya aa ɛ? Nɨ kɨɨ ntɨɨ nɨ̂ àtu a mbo Àzwì Nwî tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa tsiꞌǐ ajàŋ yìi mə bɨ̀taà buu bɨ lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aà. 52 Ŋ̀gàŋntoò Nwì yî tsù à tswe ghu mə bɨ̀taà buu lɛ ŋwaꞌà àkòrə̂ yi ka ntsɔꞌɔ aa ɛ? Bo lɛ nzwitə ŋgǎŋntoo Nwî jya jìi mə ɨ lɛ nswoŋ, àghaꞌa â bùrə̀ mə̂ nsaꞌa ǹsàꞌà aa, mə yu wa yìi mə annû yi a tsinə aa à ka yǐ zì aà. Tsɨ̂tsɔ̀ŋ nɨ̀ kɨ̀ mə̂ m̀fee yi, ǹtswa yi nzwitə. 53 Tɨgə a lɛ ŋkwɛrə bu ŋkwɛrə nɔ̂ŋsə̀ Nwî wa mə baangel bɨ lɛ mfa a mbo bu aa ɛ? Lâ a ghɨ̀rə̂ àkə̀ kaa nɨ̀ waꞌà yuꞌunə̀ aa ɛ?”

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntumtə Stephen nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ aà

54 Ŋ̀gǎŋsenadrio bya bɨ yùꞌù mə annù yìi mə Stephen à lɛ nswoŋ aa, mɨ̀tɔ̂ŋ myaa naŋsə̀ nlwinə, bɨ tɨgə̀ ŋ̀kurə nɨ mɨ̀sɔ̀ŋə̂ myaa ghu nû. 55 Lâ Àzwì Nwî yìi mə a laa màŋsə̀ aa, a lɛ ŋkuu lwensə Stephen, a tɛꞌɛ miꞌì mi ntɨgə nlii nɨ̂ àbùrə̀ ghu, à kà mə̂ aa nlii, nyə nɨghaꞌa nɨ Nwî nìi mə nɨ ŋwèènə̀ aa, ŋ̀kɨ nyə Yesu a təə a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ Nwì nî màꞌà. 56 À yə̀ mə̂ laà, ǹswoŋ mə, “Yə̂ nɨ̀, mə̀ yə̂ àbùrə̀ a ŋaꞌanə̀, mə̀ yə Mu Ŋù a təə a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ Nwì nî màꞌà!”

57 Bo yùꞌù mə̂ laà, ǹtɔŋnə mboꞌo, ǹlɔgə mbô myaa ŋkutə ɨtôŋnə̀ jyaa ghu, ǹywunə ŋkhənə tsiꞌì bɨ̀ tsɨ̀m ŋghɛɛ a mbɛ̀ɛ Stephen, 58 ǹtswa yi nswuŋ mfɛ̀ꞌɛ̀sə̀ wa a mûm àlaꞌa ŋghɛɛ mmàꞌà a abɛɛ, ǹtɨgə ntumtə yi nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀. Bɨ̀yəfə bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa, bɨ lɛ ntsɔꞌɔtə ɨtsə̀ꞌə̂ jyaa nnɔŋsə a mɨkòrə mûjɔ̀ŋ yî mɔ̀ꞌɔ, ɨ̀kùmə̂ yi ɨ bə Saul. 59 Bɨ kà mə̂ aa tumtə nɨ̂ Stephen aa, a tsaꞌàtə̀ Nwî ǹswoŋ mə, “M̀màꞌàmbî Yesu, lɔ̀gə ntɨɨ̀ ghâ!” 60 Ǹswɛtə mɨkuꞌutə̂ mi a nsyɛ, ǹtɔŋnə ŋghaa tsiꞌì nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ mə, “M̀màꞌàmbî, tsùu annù yî bɨ yuà a nu bo lǒ nɨŋ bə̂.” À ghàà mə̂ nswoŋ laà, m̀burə ntsɨɨ.

8

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ sɨ tsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə bɔɔ bɨ Kristo a Yerusalem aà

1 Saul à lɛ beentə mə tâ bɨ̀ zwitə Stephen.

Tsiꞌì maa njwi, bɨ lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə ntsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə ŋghotə bɔɔ bɨ Kristo a Yerusalem tsiꞌì nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀. Bo bɨtsɨ̀m bɨ tɨgə̀ m̀fɛꞌɛkə ŋkhə̀kə̀ ǹsɛɛnə ŋghɛ̀ɛ̀ a mbùꞌù àlaꞌa baYudea bo bɨ̀ yì baSamaria. Ǹtɨgə mmaꞌatə tsiꞌì ŋ̀gǎŋntoo Kristo a Yerusalem. 2 Bə̀ bî mɔꞌɔ bìi mə bɨ lɛ sɨ yuꞌunə nɨ̂ Nwî aa bɨ lɛ ntɨgə nlɔgə Stephen ŋghɛɛ ntwiŋ, ŋ̀kɨ nyəꞌə yi tsiꞌǐ a mbə̂ ànnù.

3 Lâ Saul à lɛ mburə nlɔɔ mə yu burə ta ŋgɨꞌɨ a nu ŋghòtə tsiꞌì tà. À lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ ntɨgə ŋkuu nɨ mɨlaꞌa mɨlaꞌa, m̀fiꞌi nɨ̂ bɔɔ bɨ Kristo ghu, bàŋgyɛ̀ bo bɨ̀ m̀bâŋnə̀, m̀maꞌa nɨ̂ waa a ndâtsaŋə̀.

Àjàŋ yìi mə Philip à lɛ nswoŋ ntoo yì sɨ̀gɨ̀nə̀ a Samaria aà

4 Ŋ̀gǎŋmbii Kristo jìi mə bɨ lɛ mbùꞌù waa nsɛɛnsə aa, bɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtɨgə nswoŋə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya tsiꞌì ɨdɨgə tsɨ̀m. 5 Philip à lɛ nsɨgə ŋghɛɛ a mûm àlaꞌa baSamaria ǹtɨgə nswoŋə nɨ̂ ànnǔ a mbo bə̀ ghu nloŋə Ayɔꞌɔ̀ Nwì wâ. 6 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ yìi mə ɨ lɛ ntswe ghu aa, ɨ naŋsə̀ ǹtɨgə yuꞌutə nɨ̂ ànnù ya yìi mə Philip à lɛ sɨ swoŋ aà nɨ̂ ǹtɨɨ̀ waa tsɨ̀m. Bo bɨtsɨ̀m lɛ sɨ yuꞌu annù ya mə à lɛ sɨ swoŋ aa ŋ̀kɨɨ nyə nɨ̂ ɨ̀lènsə̀ jìi mə à lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aà; 7 Ɨ̀zwì jî bɨ ɨ lɛ sɨ tɨgə fɛꞌɛkə nɨ nu bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe nɨ̂ ɨ̀zwì jî bɨ aa, ǹyəꞌə tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀. Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bìi mə ɨ̀dɨgə nû jyaa ɨ lɛ ntɨ̀ɨ̀ ŋkoꞌonə aa, bo bɨ̀ bɨ̀bwènkə̀ bɨ kɨ̂ ǹtɨ̀ɨ̀. 8 Maa ajàŋ nɨ̀dorə nì wè nɨ lɛ ntswe maa mûm àlaꞌà.

Àjàŋ yìi mə Simon ŋùbɨ̀sɔ̀rə̀ à lɛ mbəŋkə ntɨɨ̀ yi aà.

9 Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe a alaꞌa Samaria, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Simon, a ghɨrə̀ nɨ̀ majìkə̂ m̀burə mfumsə bə̂ bɨ tsɨ̀m ghu, ǹswoŋə nɨ mə yu nɨ ŋù yî ŋwè, 10 Bə̀ bɨtsɨ̀m wa alaꞌa, bì kə̀gə bo bɨ̀ bì wè, bɨ biì ànnù yi ǹswoŋə nɨ mə “Wa ŋù ghûlà, wâ à nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Nwî mya mə bɨ swoŋə nɨ mə mɨ tɨɨ aà.” 11 Bɨ lɛ sɨ bii nɨ̂ ànnù yìi mə à lɛ sɨ swoŋ aa nloŋ mə à lɛ mfumsə waa nɨ majìgə̂ yì wa nɨ nòò yî ǹsyà aà. 12 Nòò wa mə bɨ lɛ nyuꞌu ŋ̀kɨ mbii ntoo yì nsɨgɨ̀nə ya mə Philip à lɛ nzi nɨ yu nloŋə annù nɨfɔ̀ Nwî bo bɨ̀ Yesu Kristo aà, bo lɛ ŋkwɛrə ŋkì, m̀bâŋnə̀ bo bɨ̀ bàŋgyɛ̀. 13 Simon, nɨ̂ àtu ɨbɨ̀ɨ nû yi, à lɛ ŋkɨ mbii yìi ŋgaa bɨ murə̀ yi ŋkì, bɨ̀ mùrə̀ mə̂ yi ŋkì aa, a tɨgə̀ ǹzinə bo Philip, ǹyə nɨ̂ ɨ̀lensə ɨnnù bo bɨ̀ ɨ̀nnù jî yɛyɛrə jìi mə Philip à lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aa, ànnù a tsyâ yi.

14 Ŋ̀gǎŋntoò Kristo jya mə ɨ lɛ ntswe a Yerusalem aa, ɨ yuꞌu mə bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe a Samaria bɨ bìì mə̂ nɨghàà nɨ Nwî aa, ntɨgə ntoo Peta bo Jɔn a mbo bo. 15 Peta bo Jɔn bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ghu, ǹtsaꞌatə Nwî a atu bə̀ bya bìi mə bɨ lɛ mbii Yesu aa mə tâ bo kwɛrə Azwì Nwî. 16 À lɛ tɨ bə ma mùu noò aa boŋ kaa Àzwì Nwî a burə tɨ̌ a nu ŋù nɨ̀bò sɨgə̀ bə̂. Bɨ lɛ mmurə waa aa tsiꞌǐ ŋkì nɨ ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbî Yesu. 17 Peta bo Jɔn nɔ̂ŋsə̀ m̀bô myaa a atu bo,bo kwɛrə̀ Àzwì Nwî.

18 Simon à yə̀ mə̂ mə bə̌ kwɛrə Azwì Nwî a ajàŋ mə ŋgǎŋntoo Kristo jya ɨ nɔ̀ŋsə̀ nɨ̂ m̀bô myaa a atu bo aa, m̀fâ ŋ̀kabə a mbo Peta bo Jɔn, 19 ǹswoŋ mə, “Nɨ̀ kɨ mfa mɨdaꞌa ma mû a mbo mə̀, mə ŋù yì tsù yìi mə mə̀ nɔ̀ŋsə maà m̀bo ghu atu aa, tâ à kɨ ŋkwɛrə Azwì Nwî.”

20 Peta a kwiꞌi ghu mbo mə, “Tâ ò kwo nɨ̂ ŋ̀kabə̀ yò ya mbwɛ mə mbə ò mɔɔntə mə mbə ò yuu mɨ̀təŋnə̀ mɨ Nwî nɨ̂ ŋ̀kabə̀! 21 Kaa ò sɨ̀ nɨ̂ ànnǔ tsu a mûm àfàꞌa yiꞌi tswê ǹloŋ mə kaa ntɨɨ̀ ghô sɨ̀ a nsi miꞌi Nwì laa aà. 22 Bəŋkə ntɨɨ̀ gho lâ, m̀maꞌatə annù yî bɨ mà yû mə ò tàŋtə aà, m̀buꞌu mbo a mbo M̀màꞌàmbi mə, nòò tsù, m̀bə a liꞌinə̀ ɨ̀fansənnù jo nloŋə annù ma yû mə ò wàꞌàtə a ntɨɨ wò aà. 23 Ǹloŋ mə mə̀ yə mə ò tswe nɨ̀ fɨ̀buu fìi fɨ lwì siꞌi, ò bə ŋgàŋàtsaŋ a mbo ɨ̀nnù jî bɨ̂.”

24 Simon a swoŋ a mbo Peta bo Jɔn mə, “Mə̀ buꞌu tsiꞌì m̀bo, tsàꞌàtə̀ Nwîŋgɔ̀ŋ ǹloŋ ŋkwitû gha mə ànnù ma yû yî tsu mə nɨ̀ swoŋ aa, mə tâ à tsuu a nu mə̌ lǒ fɛ̀ꞌɛ̀.”

25 Peta bo Jɔn bìì mə̂ ànnù Yesu nɨ̂ ǹsi nɨ nsi ŋkɨ maŋsə a nsɛ̀ɛ̀nsə ntoò ya nloŋə Mmàꞌàmbi, mbù m̀bɨɨ fu a Yerusalem. Bo kà mə̂ aa bɨɨ aa, ntɨgə nswoŋə nɨ̂ ǹtoo yì nsɨgɨ̀nə̀ ya a ɨtoo jì ghàꞌàtə̀ a mûm àlaꞌa Samaria.

Àjàŋ yìi mə ŋ̀gàŋàfàꞌà yî ŋ̀wə̀ a ntɔꞌɔ mfɔ̀ baEthiopia à lɛ mbəŋkə ntɨɨ̀ yi àa

26 Angel M̀màꞌàmbi a swoŋ a mbo Philip mə, “Taŋtə nû yò, ǹsɨgə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ mânjì yìi mə à lo a Yerusalem ŋ̀ghɛɛ nɨ a Gaza aa,” (mânjì ma ghû kaa bɨ sɨ ghu burə aa kɨ tsyà). 27 Philip a taŋtə̀ nû yì ŋ̀ghɛɛ. Sɔ̀ŋ ŋù bàEthiopia yî mɔꞌɔ, m̀bə ŋgàŋàfàꞌà yî ŋwè a mbo Kandɛse, M̀fɔ̀ màŋgyɛ̀ baEthiopia, yìi mə à lɛ sɨ lə̀ə̀ nɨ̂ ŋ̀kabə yì aa, à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a Yerusalem aa a mmii Nwì. À lò mə wa Yerusalem 28 mbu ntɨgə ŋkwɛɛ nìi fu a alaꞌa Ethiopia aa ŋkuu kalɨgə. À kà mə̂ aa ghɛɛ wa mum kalɨgə yi wa aa, ntɨgə ntwoŋə nɨ̂ àdɨgə aŋwàꞌànə̀ yi mɔꞌɔ a mûm àŋwàꞌànə ntoò Nwì Yesaiah. 29 Àzwì Nwî a swoŋ a mbo Philip mə, “Khə̀tə nyòŋtə fìi mbɛ̀ɛ kalɨgə.” 30 Philip a khə̀tə̀ mə̂ nyoŋ aa, nyuꞌu a twoŋə̀ nɨ̂ àdɨgə àŋwàꞌànə̀ yî mɔꞌɔ a mûm àŋwàꞌànə ŋgàŋtoò Nwì Yesaiah, m̀betə̀ yi mə, “O yuꞌu nɨ̂ ànnù yìi mə o twoŋ aa ɛ?” 31 A kwiꞌi mə, “M̀bə mə̀ yuꞌu aa mə akə tɨ ghə mə ŋù à tɔ̀ꞌɔ̀tə a mbo mə̀ aa ɛ?” Ǹswoŋ a mbo Philip mə tâ à kɔꞌɔ ntswe bo yu wa mum kalɨgə. 32 Àdɨ̀gə àŋwàꞌànə̀ Nwî yìi mə à lɛ sɨ twoŋ aa a lɛ mbə yulà,

“À lɛ mbə tsǒ m̀bînjə̀rə̀ yìi mə bɨ lɔgə ŋghɛ̀ɛ̀ a ŋwà aà,

kə̀ tsiꞌì tsǒ mû m̀bînjə̀rə̀ yìi mə bɨ kɔɔ ɨnòŋə̂ ji kaa a waꞌà yə̀ꞌə̀ aà.

A ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ, kaa à lɛ ŋwaꞌà ànnù tsu ghaà bə̂.

33 Bɨ lɛ ndɨ̀rɨ̀sə atu yi kaa waꞌǎ ɨsaꞌà yi nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ saꞌà.

M̀bə wò a swoŋə̀ ànnù ǹloŋə ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yì aa ɛ?

Ǹloŋ mə ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yì fàa atu nsyɛ ɨ̀ lwìꞌì mə̂ aà.”*

34 Ŋ̀gàŋàfàꞌa Mfɔ̀ Ethiopia wa a betə̀ Philip mə, “Ŋ̀gàŋtoò Nwì ghû a ghàà laà ǹloŋ aa wò aa ɛ? A ghàà aa nloŋ ŋgaa yì kə̀ nloŋ ŋgaa ŋùdàŋ aa ɛ?” 35 Philip a tɨgə̀ ǹlɔgɨnə ŋka ŋghaa, ǹlɔgɨnə nɨ̂ àdɨ̀gə aŋwàꞌànə̀ ma yû a nswoŋ ntoò Yesu yî ǹsɨgɨ̀nə̀ ya ghu mbô. 36 Àjàŋ mə bo yu lɛ sɨ tɨgə nzinə nsɨgə ŋghɛɛ wa a mânjì aa, bo lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyweꞌe a adɨgə yìi mə ŋ̀kì lɛ ntswe ghu, ŋ̀gàŋàfàꞌa Mfɔ̀ Ethiopia wa a swoŋ a mbo Philip mə, “Ŋ̀kì ghûlà, àyoo yìi mə mbə a kɨɨ mə tâ bɨ̀ tsuu a gha a ŋkǐ murə aa, à nɨ̂ à kə̀ aa ɛ?” [ 37 Philip a swoŋ ghu mbo mə, “M̀bə bɨ tɨ murə gho a ŋkì mə mbə ò bii nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghô tsɨ̀mə̀.”

A kwiꞌi mə, “Mə̀ bìi mə Yesu Kristo à nɨ Mu Nwì.”] 38 À lɛ ntɨgə nswoŋ kalɨgə wa a təə̀, bo Philip fɛ̀ꞌɛ̀ ǹsɨgə ŋkuu wa mûm ŋ̀kì, Philip a tɨgə̀ m̀murə yi wa a ŋkì. 39 Nòò wa mə bɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ wa a mûm ŋkì aa, Àzwǐ Mmàꞌàmbi a lɔgə̀ Philip ŋ̀ghɛɛ nɨ ghu. Ŋ̀gàŋàfàꞌa Mfɔ̀ Ethiopia wa a ghə mə yu kɨ lèntə̀, kaa waꞌà yi bû ǹyə, lâ ǹlo ntɨgə ŋghɛɛ nìi, ǹluu nɨ nɨ̀dorə. 40 Philip à ghə̀ mə̂ mə yu kɨ yə, ǹtɨgə ntswe yi bə a alaꞌa Azotus. À tsyà mə̂ ghu ŋka ŋghɛɛ aa, ǹtɨgə nsɛɛnsə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨnə̀ ya a nɨ̂ ɨ̀toò tsɨ̀m jìi mə ɨ lɛ ntswe a mânjì aa, m̀bɔŋ ŋghɛɛ kùꞌu a alaꞌà Kaisaria.

9

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ tsiꞌi Paul a bəŋkə̀ ǹtɨɨ̀ yi aà

1 Saul à lɛ mbù ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì m̀miꞌi tsiꞌì àtû yi, ŋ̀kaꞌatə nɨ̂ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù M̀màꞌàmbi jyâ, ǹswoŋə nɨ mə yu ka zwitə waa. À lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a mbɛ̀ɛ ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè 2 ǹswoŋ ghu mbo mə tâ à ŋwaꞌanə àŋwàꞌànə̀ yìi mə a fɨ̀gɨ̀tə̀ ŋû yìi mə yu nɨ ghu aa, m̀fa mə tâ yù ghɛɛ mfa a mbo ndaŋghotə baYuda a Damascus; tǎ bɛɛ mə yu ghɛɛ nyə bə̂ bî tsu, m̀bâŋnə̀ kə̀ bàŋgyɛ̀, bìi mə bɨ yòŋə̀ Mânjì wa aa, yu tswatə̀ waa, ŋkwerə mbɨɨ nɨ bu a Yerusalem tsǒ ŋgàŋətsaŋə̀.

3 Saul à fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ŋ̀ka ŋghɛɛ a mânjì, ŋ̀ghɛɛ ntɨgə ŋkuu a Damascus, ŋ̀ghəə kɨ yə, ŋ̀kàꞌà yî mɔꞌɔ ɨ wiꞌìkə̀ nlo a aburə, ŋ̀ŋwaꞌakə nsɨgə ŋkeꞌe adɨgə ya mə à lɛ ntəə ghu aa, ŋkarɨsə. 4 A wô a nsyɛ nyuꞌu njì ŋù ɨ ghaà ghu mbo nswoŋ mə, “Saul, Saul! O tsɔꞌɔ akòrə̂ ya aa nloŋ akə aa ɛ?” 5 A betə̌ mə, “Àâ wò wò lɛ, Mmàꞌàmbî?”

“À nɨ mə̀ Yesu wa yìi o tsɔꞌɔ akòrə̂ ya aà,” ǹjì ŋù wa ɨ kwiꞌi ghu mbô. 6 ‘Lâ, bɨ̀ɨ̀nə ŋkuu ŋghɛ̀ɛ wa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa. Wa bɨ ka swoŋ ànnù yìi mə ò ka ghɨ̀rə̀ aa a mbo wò.’

7 Bə̀ bya bìi mə bo bɨ̀ Saul lɛ sɨ zìnə̀ aa lɛ ntəəntə tsiꞌì a tsǐtsi. Bo lɛ nyuꞌu ǹjì ŋù wa kaa kɨꞌɨ̀ ŋû bâŋnə̀ nyə. 8 Saul a bɨɨnə̀ wa a nsyɛ, ŋŋaꞌa miꞌì mi, lâ kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̀ ɨ̀dɨ̀gə̀ bâŋnə̀ nyə. Maa ajàŋ bɨ tɨgə̀ ǹtswa nɨkwɛɛ̀ ni ŋghɛɛ nɨ ghu a alaꞌa Damascus. 9 À lɛ ntswe njwi ji tarə kaa waꞌà nɨ̀ ɨ̀dɨ̀gə̀ yə̂. A nɨ̂ àtɨɨ noò ma yû kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ̌ ayoò tsǔ jɨ, kaa ŋkɨꞌɨ̌ ayoò tsǔ kɨ nno.

10 Ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù Yesu yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe a Damascus, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Ananias. Ǹjə̀ə̀ təə təə ɨ̀ lɛ nlɛ yi, a yə Mmàꞌàmbi a twoŋtə̀ yi mə, “Ananias,” a bii mə, “Mə̀ ghuà, a Mmàꞌàmbî ” 11 M̀màꞌàmbi a swoŋ gho mbo mə, “Bɨ̀ɨ̀nə ntaŋtə nû yò ŋ̀ghɛɛ a Mfâŋnə̀ yî Tsìnə̀, a nda Judas, m̀betə mə, ‘Ŋù wa mə à lo a alaꞌa Tarsus, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Saul aa, à fə̀ lɛ?’ Wa à tswe ghu, ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwî. 12 Ǹjə̀ə̀ təətəə ɨ̀ kɨ̀ mə̂ ǹlɛ yi a yə̂ ŋû yì mɔ̀ꞌɔ, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Ananias, a kuu nnɔ̀ŋsə̌ mbo mi ghu nu mə tâ à bu ŋka nyə ɨdɨgə.” 13 Ananias a kwiꞌi mə, “Taà, bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ ghàà mə a mbo mə nloŋə ŋû ma ghû, ǹswoŋə nɨ̂ m̀buu ŋgɨꞌɨ yìi mə ŋù ma ghû à dɨ a nu bə̀ bo a Yerusalem. 14 Tsîtsɔ̀ŋ à zi a alaꞌa Damascus aa nɨ̀ àdàꞌà yìi mə à kwɛ̀rə a mbo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì mə yu zǐ baŋtə bə̂ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ twoŋə nɨ̂ ɨ̀kǔm gho aà.” 15 M̀màꞌàmbi a swoŋ ghu mbo mə, “Ghɛ̀ɛ̂! Ǹloŋ mə mə̀ tsɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ yi mə tâ à ka mfaꞌa a mbo mə̀, a ŋghɨ̀rə mə tâ bɨ̀tɨ̀zî Nwî bo bɨ̀fɔ̌ byaa, bo bɨ̀ baIsrael, tâ bɨ̀ zi ɨkûm ghà. 16 Tsiꞌì mə̀, nɨ̂ ɨ̀tu ɨ̀bɨɨ nû gha, mə̀ ka dɨ̀ꞌɨ ŋgɔ̀ŋ ŋgɨꞌɨ̀ tsɨ̀m yìi mə à ka tɨgə yə mbɨꞌɨ ŋkwitû gha aà.”

17 “Maa ajàŋ, Ananias a ghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu wa a mûm nda mə Saul à lɛ ntswe ghu aa, ǹnɔŋsə mbô mi ghu nu, ǹtwoŋtə yi mə, ‘Ndɨ̂m ghà, Saul,’ Mmàꞌambi à too ghâ, m̀bə Yesu wa yumbɔŋ mə à kɨ̀ zi a mbo wò, wa a noò mə ò kɨ̀ sɨ zì faà aà. À too gha mə m̀bə ò bû ǹyə ɨdɨgə, tâ Àzwì Nwî kɨ nlwensə ghô.” 18 Tsiꞌì maa noo, ǹjoo ji mɔꞌɔ, tsiꞌì tsǒ ɨ̀bàrə mbwɛ̀, ɨ lô a miꞌi Saul ŋ̀wokə, a bû ŋ̀ka nyə ɨdɨgə. Ǹtɨgə mbɨɨnə ntəə bɨ murə̂ yi a ŋkì; 19 àjàŋ yìi mə à lɛ njɨ mɨjɨ aa, mɨ̀tɨ̀ɨ̂ mi mɨ bû ŋ̀kuu fu.

Àjàŋ mə Saul à lɛ swoŋ annù Nwî a Damascus aa.

Saul à lɛ ntswe mɨtugə mɨ njwi mǐ mɔꞌɔ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jya a alaꞌa Damascus. 20 M̀bɨɨnə ntsinə ŋghɛɛ a ndaŋghòtə baYuda, ǹlɔgɨnə ŋka nswoŋ nɨ mə Yesu à nàŋsə mbə aa tsiꞌì Mu Nwì wâ. 21 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à lɛ nyuꞌu aa, ànnù kôntsu a kô ǹtsǔ yi, bo tɨgə̀ ǹlɔgɨnə ŋka mbetə nɨ mə, “À sɨ̀ yu wa yìi mə à kɨ̀ sɨ zwitə nɨ̂ bə̀ bìi mə bɨ twoŋə nɨ̂ ɨ̀kǔm Yesu a Yerusalem aa bə aa ɛ? Tɨgə à kɨ nzì faà aa ǹloŋ aa tsiꞌì ànnù ma ya, mə yu zǐ baŋtə bə̂ ma bya ɨ bɨɨ fa a mbo bɨ̀lɨɨ bɨ ŋgǎŋmaꞌa Nwì aa ɛ?” 22 Lâ Saul a kuꞌùsə̀ nnɨŋtə mɨ̀tɨ̀ɨ̂ mi nswoŋ nɨ̂ ànnù Nwî tsiꞌì nɨ̀ mɨ̀dàꞌà, ɨ̀lènsə ɨnnù jìi mə à lɛ sɨ fa, a ndɨ̀ꞌɨ mə Yesu à lɛ nnaŋsə mbə Ayɔꞌɔ̀ Nwì wa aa, ɨ lɛ ntɨ̀ɨ̀ siꞌi siꞌi a mbo baYuda bìi mə bɨ lɛ ntswe a Damascus aa a nlɨ̀gɨ̀tə̂.

23 Mɨ̀tugə mɨ njwi mì ghàꞌàtə̀ mǐ mɔꞌɔ mɨ tsyà mə̂, baYuda bɨ boòntə̀ ǹtaŋtə a ajàŋə bɨ ka zwitə Saul, 24 lâ bɨ lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə annù yìi mə bɨ taŋtə aa ghu mbô. Bo tɨgə̀ m̀bɛ nɨ ntsǔŋkya njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa wa nɨ̂ tugə bo bɨ̌ siꞌinə mə bɨ zwitə̀ yi. 25 A yî m̀bə a nɨ̂tugə yî mɔꞌɔ, ŋ̀gǎŋàkòrə̀ Saul, bɨ lɔgə̀ yi m̀bwi mborə a nɨ̂ ŋ̀kya wa mə bɨ lɛ mbɔɔ ŋkarɨsə a alaꞌa ya ghu aa, ǹnɨŋə yi a mûm ŋ̀kyɛ̀ ǹtɨgə mfɛꞌɛsə nsɨgɨsə a njɨ̀m ŋ̀kyâ.

Saul a Yerusalem

26 Saul a ghɛɛ̀ a alaꞌa Yerusalem, ǹywiŋtə mə yu kuu a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu, lâ kaa bo lɛ waꞌà waa bii mə à nɨ̂ ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù Yesu, bo bɨ tsɨ̀m lɛ sɨ bɔꞌɔ nìi. 27 Barnabas à lɛ nzì ŋkwɛtə yi, ǹlɔgə yi ŋkuu nɨ ghu a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋtoo Kristo jyâ. À kùù mə aa, ǹtɔꞌɔtə a mbo bo a ajàŋ yìi mə Saul à lɛ nyə Mmàꞌàmbi a mânjì aa, ŋ̀kɨ nswoŋ ajàŋə mə Mmàꞌàmbi à lɛ ŋghàà ghu mbo aà. À lɛ ŋkɨ ŋkɛꞌɛnə a mbo bo a ajàŋ yìi mə Saul à lɛ nswoŋ ànnù Nwî nɨ̂ Ɨ̀kǔm Yesu a mbo bo a Damascus kaa kɨꞌɨ̀ bɔꞌɔ aà. 28 Maa ajǎŋ, Saul a tɨgə̀ ǹtswe bo bo, ǹtɨgə ŋghaa ŋkarə nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ jî ghàꞌàtə̀ a Yerusalem, ǹswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî nɨ ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbi kaa kɨꞌɨ̀ bɔꞌɔ̀. 29 À lɛ sɨ ghàà ŋ̀kɨɨ nswuŋnə bo bɨ̀ baYuda bìi mə bɨ lɛ sɨ ghàà nɨghàà nɨ baGrikia aa, bo lɛ ywiŋtə mə bɨ zwitə yi. 30 Àjàŋ mə bɔɔ bɨ Kristo bɨ lɛ nzi ma yû aa, bo lɔgə̀ Saul, ǹsɨgə ŋghɛɛ nɨ ghu a alaꞌa Kaisaria, ǹtɨgə ntsyasə yi a ghɛ̀ɛ̀ a Tarsus.

31 A bə̂ àjàŋ yìi mə a lɛ ntɨgə mbə aa, ŋ̀ghotə a alaꞌa Yudea, bo bɨ a Galilea, nɨ Samaria, ɨ tswe nɨ̀ m̀bɔɔnə nɨ̂ àtɨɨ noò. Ǹyoŋ a njɨ̌m a ajàŋ yìi mə Àzwì Nwî a lɛ ntswe ghu aà, mɨ̀tɨ̀ɨ̀ mɨ lɛ ŋkuu ghu, ɨ kɨɨ̀ ŋ̀kwe a nɨ̂ ǹdùù bə̂ ŋ̀ghaꞌatə ŋghɛɛ a ajàŋ yìi mə bo lɛ sɨ nzì nɨ̂ àkòrə̀ nɨt təə̀ yaa m̀ɔꞌɔ nɨ̂ M̀màꞌàbi aà.

Peta a alaꞌa Lydda bo a Joppa

32 Peta à lɛ sɨ ghaa ŋkarə nɨ ɨdɨgə tsɨ̀m, a bə a noò mɔ̀ꞌɔ a ghɛɛ̀ mə yu ghɛ̀ɛ ghantə bə̂ bɨ Nwî bìi mə bɨ lɛ ntswe a Lydda. 33 À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ghu aa, ntsiꞌi ŋû yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə ɨ̀kǔm yi lɛ mbə Aeneas, a bə̂ m̀bwɛ̀nkə̀, lɛ boŋ à tsyà mə ɨlòò ji nɨfwaa kaa a kɨꞌɨ a mbɨɨnə a kuu zî. 34 Peta a swoŋ ghu mbo mə, “Aeneas! Yesu Kristo à ghɨ̀rə̀ mə̂ ò tɨɨ̀. Bɨ̀ɨ̀nə̂ a ndəŋ nnaŋsə ɨkuù ghô.” Tsiꞌì maa noò, Aeneas a lɨ mbɨ̀ɨ̀nə̀. 35 Ŋ̀gɔ̀ŋ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntswe a alaꞌa Lydda aa, bo bɨ a alaꞌa Sharon aa, bɨ yə̂ yi, m̀bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa mbii Mmàꞌàmbî.

36 Màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe a alaꞌa Joppa, m̀bə ŋgàŋyə̀gə̂nnù Yesu, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Tabita, (ɨ̀kǔm yi nɨ nɨ̀ghàà nɨ bakGrikia ɨ lɛ mbə Dorcas, ǹjiꞌì ɨ̀kûm yì wa ɨ bə mə ŋ̀gyâ). À lɛ sɨ naŋsə ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀, mfa ŋ̀gɔ̀ŋ nòò yi ntsɨ̀m a ŋkwɛtə̂ ŋ̀gǎŋgɨꞌɨ̀. 37 A bə maà noò a wô nɨ̀ghɔ̀ɔ̀, ŋ̀kwo. Bɨ lɛ nsìꞌì yi nnɔŋsə nɨ̂ ǹdânɨ̀kàŋ yî mɔ̀ꞌɔ. 38 Kaa aghaꞌa Joppa kaa a lɛ waꞌà sàꞌà siꞌi a nlǒ a Lydda ŋghɛɛ ghu. Àjàŋə̀ mə ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jya a Joppa ɨ lɛ nyuꞌu mə Peta à tswe a Lydda aa, bo lɛ ntoo mbâŋnə̀ ji baa mə bɨ̀ ghɛɛ nlɛnsə ŋ̀kɨ̀ɨ̀ ghulà ghu mbô, “Bìꞌì buꞌû m̀bô, wàŋsə nzǐ ntsiꞌi yiꞌi.” 39 Maa ajàŋ, Peta a burə̀ m̀bɨɨnə ŋghɛɛ bo bo. Bo bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ kuꞌu ghu, bɨ lɔgə̀ yi ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ ghu wa a ndanɨ̀kàŋ. Bɨ̀kwìꞌì bɨ bâŋgyɛ̀ bɨ tsɨ̀m bɨ lɛ nzì ŋkarɨsə yi, ǹtɨgə nyəꞌə, ǹdɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ jî màꞌà, bo bɨ̀ ɨ̀kutə̀ jìi mə Dorcas à lɛ sɨ ta a mbo bo a noò yìi mə à lɛ ntswe ntɨ̀ɨ̀ aà. 40 Peta a furə̀ waa mə tâ bɨ̀ fɛꞌɛkə wa mûm ǹjaꞌànda ya yìi mə bo lɛ ntswe ghu aa tsiꞌì bɨ̀ tsɨ̀m. Ǹswɛtə mɨkuꞌutə̂ mi a nsyɛ, ǹtsàꞌàtə̀ Nwî, m̀bəŋkə nlii aku ŋû ya nswoŋ mə, “Tabitha, bɨ̀ɨ̀nə a ndəŋə!” A ŋaꞌatə̀ miꞌì mi nyə Peta ghu, m̀bɨɨnə ntswe. 41 Peta a nânsə̀ abô yi ntswa yi ghu, a bɨɨ̀nə̀ ǹtəə. A tɨgə̀ ǹtwoŋ bə̂ bɨ Nwî bya bo bɨ̀ bɨ̀kwìꞌì bya, m̀bu ndɨ̀ꞌɨ̀ yi a mbo bo a ajàŋ yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ aà. 42 Ŋ̀gàn ma yû ɨ̀ lɛ nsɛ̀ɛ̀nə̀ ŋ̀karɨsə alaꞌa Joppa tsiꞌì tsɨ̀m. Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ biì M̀màꞌàmbî. 43 Peta à lɛ ntɨgə ntswe mɨtugə mɨ njwi mì ghàꞌàtə̀ a Joppa bo bɨ̀ ŋ̀gàŋ nùgê ŋ̀gùù yìi ɨ̀kûm yi ɨ lɛ mbə Simon aà.

10

Peta bo Cornelius

1 Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe a alaꞌa Kaisaria ɨ̀kǔm yi ɨ bə Cornelius, m̀bə atu ndâmânjɔ̀ŋ bɨ̀sogyɛ̀ (tsǒ 100) bìi mə bɨ lɛ nlo alaꞌa Itali aà. 2 À lɛ sɨ ghaꞌasə nɨ̂ Nwî ŋ̀kɨɨ mbɔꞌɔ nìi bo bɨ̀ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yì, ŋ̀kɨɨ ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî ŋ̀gɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m; m̀fa nɨ̂ ǹjoo jì ghàꞌàtə ŋ̀kwɛtə nɨ̂ baYuda bìi mə bə lɛ mbə ŋgàŋəfumə aà.

3 À lɛɛ̀ m̀bə nɨ bɨ̀nòò bi tarə a njwi yì mɔ̀ꞌɔ, ǹjə̀ə̀ təə təə ɨ lɛ̂ yi a yə̂ angel Nwì a zî ǹtwoŋtə yi mə, “Cornelius!” 4 A tɛꞌɛ miꞌì mi a nu angel wa, mbɔꞌɔ, ǹswoŋ mə, “Taà, à nɨ̂ à kə̀?”

Angel wa a kwiꞌi mə, “Wa Nwì à bèèntə̀ mə atsàꞌàtə̀ yo yâ bo bɨ̀ ǹjoo jìi mə o fa nɨ a mbo ŋ̀gàŋə̌fumə aà, ǹtɨgə ŋwaꞌatə a gho nlɔɔ nɨ̂ m̀fâ àkwiꞌì. 5 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, too bə̂ a alaꞌa Joppa a nu ŋù yì mɔꞌɔ yìi mə ɨ̀kǔm yi nɨ Simon Peta aà. 6 À nɨ̂ ŋ̀gɨ̀ɨ̀ a nda Simon, ŋù nùgə ŋ̀gùù yìi mə ndùgə̂ yì ɨ̀ tswe a aghəŋə mɨyaa aà.” 7 Angel wa mə à lɛ ŋghàà ghu mbo aa à lò mə̂, Cornelius a twoŋ ŋ̀gǎŋəfàꞌâ ji ji baa bo ŋù sogyɛ̀ yìi mə à lɛ sɨ bɛ nìi ŋkɨ mbə ŋû yìi à lɛ sɨ bɔꞌɔ Nwî yii ŋgaa aa, 8 ǹswoŋ ɨnnù tsɨ̀m a mbo bo, ǹtɨgə ntoo wa a Joppa.

9 Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂ aa, bo ghɛɛ̀, ŋ̀ghɛɛ ŋka nyweꞌe a Joppa, Peta a ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a atunda a noò ǹsiꞌi noò a ntsàꞌàtə Nwì. 10 À kɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ ŋ̀ghɛɛ ŋka ntsaꞌatə Nwî aa, ǹji ka nyaŋə nìi, a ka nlɔɔ ayoo a njɨ̂. Lâ nòò yìi mə bɨ kà mə̂ aa laa mɨjɨ mya aa, ǹjə̀ə̀ təə təə ɨ kâ ǹlɛ nìi. 11 A yə̂ àbùrə̀ a ŋaꞌanə̀, a yə̂ àyoo yìi mə a lɛ sɨ kɨrə tsiꞌì tsǒ àbàꞌa atsə̀ꞌə̀, bɨ ntswa mɨbuù mi mi nɨkwà aa, a sɨgə̀ nɨ atu nsyɛ ghu nsî. 12 M̀buu naà ŋ̀gɛ̀ɛ tsɨ̀m bo bɨ̀ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə ɨ ŋàŋnə̀ a nsyɛ aa, nɨ bɨ̀sɨŋ bɨtsɨ̀m bìi mə bɨ darə nɨkàŋ aa, ɨ lɛ ntswe wa nɨ àbàꞌa atsə̀ꞌə̀. 13 Ǹjì ŋù yî mɔ̀ꞌɔ ɨ ghaà ǹswoŋ mə, “Peta, bɨ̀ɨ̀nə nzwitə ŋkurə̀.”

14 Peta a swoŋ mə, “Ŋ̀ŋyâ gha Mmàꞌàmbî! Kaa mə̀ lɛɛ̀ waꞌǎ ayoo adàŋə̀ yî tsu kə̀ ǹjoo jì fwɛ̀ ma jû jî tsu mɨ sɨ̀ laa aa kurə̀.” 15 Ǹjì ya ɨ kuꞌùsə̀ ǹswoŋ ghu mbo mə, “Kaa a sɨ̀ bɔ̂ŋ mə tâ ò ka ntwoŋ njoo jìi mə Nwì à nàŋsə ŋghɨ̀rə̀ ɨ laa aa nɨ̂ ǹjoo jì fwɛ̀ bə̂.” 16 Àjàŋ annù ma yû a lɛ ŋkwatə ŋghɨrə ŋgaa ji tarə, bɨ tɨgə̀ ǹlɔgə abàꞌa atsə̀ꞌə̀ ya ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ yu a aburə nɨ̂ ŋ̀koŋə̀.

17 Peta à kà mə̂ aa ŋkwaꞌatə nɨ̂ àtu yi nloŋ njiꞌì ǹjə̀ə̀ ma yû aa, boŋ bə̀ bya mə Cornelius à lɛ ntoo aa, bɨ̂ lɔ̀ɔ̀ mə ndâ Simon ya ǹzì ǹtɨgə ntəə a ntsǔ ŋkyâ. 18 Ǹtwoŋ nɨ̂ tɨ̀ɨ̀, m̀betə mə, “Ngɨ̀ɨ̀ yî tsù à tswe fàa ndùgə̀ yìi mə ɨ̀kǔm yi à nɨ Simon Peta aa ɛ?” 19 À lɛ mbə ma mùu noò aa, Peta a burə̀ kɨ kwàꞌàtə atû yi nloŋ njiꞌì ǹjə̀ə̀ təə təə yâ. Àzwì Nwî a swoŋ ghu mbo mə, “Yə̂, bə̀ bi tarə bɨ təə a ntsǔbùꞌù ǹlɔɔ nɨ̂ ghô. 20 Bɨɨnə la, ǹtsuu noò ɨ ghɛ̀nsə̀, ǹyoŋə waa tâ bǔ bo ghɛɛ, ǹloŋ mə a waa aa tòo mə̂.” 21 Peta a bɨɨ̀nə̀ m̀fɛꞌɛ ghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kwɛtə bə̂ bya nswoŋ a mbo mə, “À nɨ mə̀ ŋù wa mə nɨ lɔ̀ɔ̀ aà. Nɨ̀ zì aa a ya ɛ?” 22 Bɨ kwiꞌi ghu mbo mə, “A too tamânjɔ̀ŋ bɨ̀sogyɛ̀ wa yìi ɨ̀kǔm yi ɨ nɨ Cornelius aa ntoo yiꞌi a mbo wò. Tamânjɔ̀ŋ ma ghû a nɨ ŋù yìi mə ɨnnû ji ɨ tsinə a kɨɨ̀ mbɔꞌɔ nɨ̂ Nwî. BaYuda bɨtsɨ̀m kɨɨ̀ m̀beentə nìi tsiꞌì a annù nɨ̂koŋə̀. Angel Nwì yìi à laa màŋsə̀ aa à swoŋ ghu mbo mə tâ à twoŋə gho tâ ò zi a nda yu, tâ à yuꞌu ànnù yìi mə ò tswe nɨ̂ ǹswòŋə̀ aà.” 23 Peta a lɔgə̀ bə̀ bya bo bo kuu a nda yu ntɨgə nlɛ ghu.

Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂, a taŋtə̀ nû yì bo bo tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ. Bɔɔ bɨ Kristo bî mɔꞌɔ a Joppa bɨ lɛ nyòŋə̀ waa bo bo ghɛɛ̀. 24 Bɨ lɔgə̀ ǹjwi yì m̀fùùrə̀ ŋ̀ghɛɛ ŋkùꞌù a Kaisaria, a adɨgə yìi mə Cornelius bo bɨ̀ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yì nɨ ɨ̀kàꞌâ ji jìi mə à lɛ twoŋ aa, bɨ lɛ ntswe ghu nyuꞌutə aà. 25 Àjàŋ yìi mə Peta à lɛ nzi ghə mə yu kuu aa, Cornelius a fɛ̀ꞌɛ̀ mboo yi, ŋ̀wo ghu mɨkòrə̀ a kùu kuu mmii yi. 26 Lâ Peta a ŋɛɛ̀ yi mbɨɨnsə swoŋ ghu mbo mə, “Təə a ǹdəŋə, mə̀mbɔŋ mə̀ laa ŋkɨ mbə tsiꞌì ŋùmɨ̀sɔ̀ŋə̀.” 27 Peta a lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə ŋghaa a mbo Cornelius a ajàŋ yìi mə bo yu tɨgə ŋkuu ŋghɛɛ wa a nda aà. À kùù mə̂ ǹyə mə bə̀ bî ghàꞌàtə̀ lɛ ŋghotə ghu, 28 ǹswoŋ a mbo bo mə, “Bù bɨtsɨ̀m nɨ̀ zî sɨgɨ̀nə̀ mə, ǹyoŋə nɨ̂ ànnù Nwî baYuda, kaa mbə ŋù BaYuda a waꞌà bɨ̂tɨ̀zî Nwì ka ŋghantə kə̀ ka mboonsə ntswe a adɨgə yî fùùrə̀ bo bo. Lâ Nwìŋgɔ̀ŋ à dɨ̀ꞌɨ̀ mə a mbo mə̀ mə tâ mə̀ tsùu ŋù tsù ɨ lɔ̀gə̀ nɨ ŋù àdàŋə̀ àdàŋə̀, kə̀ nɨ ŋù yìi à sɨ̀ laa aa bə̂. 29 À nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə ò ghɨ̀rə ntoo mə bɨ̀ twoŋə gha mə̀ wâŋsə̀ ǹzi kaa waꞌà jɨ̀ŋkə̀ bə aà. Mə tɨgə nlɔɔ aà m̀bètə wò mə ò tɛꞌɛ ntwoŋ gha aa a ya ɛ?”

30 Cornelius a swoŋ ghu mbo mə, “Tsɨ̂tsɔ̀ŋ à nɨ njwi ji tarə a nɨ̂ àjàŋ noò yulà mə mə̀ lɛ sɨ tsàꞌàtə̀ nɨ̂ Nwî a mûm ǹda mə̀, nɨ bɨ̀nòò bi tarə a siꞌinə. Mə̀ wìꞌìkə̀ mə̂ ghə̀ə kɨ yə, ŋù a təə a nsi mə̀ ŋ̀wɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ jî ŋ̀wèènə̀ 31 ǹswoŋ a mbo mə̀ mə, ‘Cornelius! Nwìŋgɔ̀ŋ à yùꞌù mə atsàꞌàtə̀ yô, ŋ̀kɨɨ nyə nɨ̂ àfàꞌâ yô a ajàŋə mə o fa nɨ̂ ǹjoo ŋkwɛtə bə̀ bìi mə bɨ lɔ̀ɔ njoo aà. 32 Too ŋû tâ à ghɛɛ a Joppa ǹlɔɔ Simon yìi bɨ twoŋə nɨ Peta aà. Simon Peta ma ghû à nɨ̂ ŋ̀gɨ̀ɨ̀ ǹtswe a nda Simon yìi mə a nwugə ŋgùù, ǹdâ yì ɨ tswê a aghəŋə ŋkì aà.’ 33 À nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə mə̀ lɛ mburə ntoo bə̂ ǹswoŋ mə tâ ò zi aà, ò yuꞌu ŋkɨ waŋsə nzi nɨ̂ àbɔ̀ŋentɨɨ̀. Tsɨ̂tsɔ̀ŋ bìꞌinə̀ tswe faà bɨ tsɨ̀m aa a nsi miꞌi Nwì ǹyuꞌutə nɨ a nyuꞌu ànnǔ tsɨ̀m yìi mə Mmàꞌàmbi à fɨ̀gə̀tə̀ a mbo wò mə ta ò swoŋ aà.”

Nɨ̀ghàà nɨ Peta

34 Peta a lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka ŋghaa nswoŋə nɨ mə, “Mə̀ zi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ mə Nwìŋgɔ̀ŋ a lèntə̀ bə̂ bɨ tsɨ̀m aa tsiꞌì ŋ̀gɨ̌ ŋgɨ̀ŋ. 35 A nɨ̂ ɨ̀toò tsɨ̀m a kwɛrə nɨ̂ ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a bɔꞌɔ nìi ŋkɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ànnù yìi a tsinə aà. 36 Nɨ̀ zî ǹtoo yìi mə à lɛ ntoo a mbo baIsrael aà, ǹsɛɛnsə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya yìi mə ɨ fa mbɔɔnə aa, ntsya a njɨ̌m Yesu Kristo yìi mə à nɨ̂ M̀maꞌàmbî m̀bî ǹtsɨ̀m aà. 37 Nɨ̀ zî ànnù yî wè yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a mbùꞌu Yudea ntsɨ̀m aà, ǹlɔgɨnə a Galilea wâ nòò mə Jɔn à lɛ sɨ sɛ̀ɛ̀nsə̀ nɨ̂ ǹtoo ya nswoŋ nɨ mə tâ bə̀ bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa ŋkwɛrə ŋkì aà. 38 Nɨ̀ zî ànnù ǹloŋə Yesu mu Nazareth, a ajàŋ yìi mə Nwì à lɛ yɔꞌɔ yi nɨ̂ Azwì yî Làà ŋ̀kɨ mfa mɨdaꞌa ghu mbo aà. À lɛ sɨ tɨgə ŋghɛɛ a ɨdɨgə tsɨ̀m ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ ŋ̀kɨɨ ŋghurə nɨ̂ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ a nu bə̀ bìi mə Devil a lɛ kwerə waa aà, ǹloŋ mə Nwì à lɛ ntswe bo yu aà. 39 Biꞌinə̀ nɨ bɨ̀yəfə nɨ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ a alaꞌa baYuda bo bɨ̀ a Yerusalem aà. Bɨ lɛ ntɨgə nzwitə yi, ŋ̀kweentə yi a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀. 40 Lâ Nwìŋgɔ̀ŋ a bû mbɨɨnsə yi a nɨ nɨ̀wo a njɨ̌m njwi ji tarə, ŋ̀ghɨrə kaa bə̀ bɨ̀tsɨ̀m kaa waꞌà yi yə, 41 a kɨ̂ ǹyə tsiꞌì bɨ̀yəfə bìi mə Nwì à lɛɛ̀ m̀foo ntsɔꞌɔ waa aa, m̀bə biꞌinə̀ bìi mə bìꞌinə̀ lɛ sɨ jɨ ŋkɨɨ nno biꞌinə̀ bɨ̀ yù wa noò mə à lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀ nɨ nɨ̀wo aà. 42 À lɛ mfa ndɨꞌɨ a mbo bìꞌinə̀ mə tâ bìꞌinə̀ tɨgə nsɛɛnsə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨ̀gɨ̀nə̀ ya a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m, ŋ̀kɨɨ mbii nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsi mə à nɨ yu yìi mə Nwì à tsɔ̀ꞌɔ mə tâ yù à bə ŋgŋ̀ntsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa mɨ bə̂ bɨ̀tɨ̀ɨ̀ bo bɨ̀ bɨ̀ku bɨ bə̂. 43 Ŋ̀gǎŋtoo Nwî ɨ tsɨ̀m ɨ lɛ sɨ ghàa ɨnnù ǹloŋ ŋgaà yì, ǹswoŋə nɨ mə, ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à nɨ̌n ntɨɨ̀ yi ghu nu aa, Nwì à ka lìꞌìnə ɨbɨ̂ yi, a njɨ̌m ɨkǔm yi.”

Àjàŋə bɨ̀tɨ̀zî Nwî lɛ ŋkwɛrə Azwì Nwì aà

44 Tsiꞌì wa a nòò mə Peta à lɛ mburə kɨ ghàà aa, Àzwì Nwî a sɨgə a nu bɨ̀ bɨ tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntəə maa adɨgə nyuꞌutə nɨ̂ ànnù yìi mə à lɛ sɨ sɨ swoŋə aà. 45 À lɛ mbə annù yî yɛ̌yɛrə a mbo baYuda bìi mə bɨ lɛ nnɨŋ ntɨɨ̀ waa a nu Yesu, ǹlo a alaꞌa Joppa ǹyoŋə Peta aa, a nyə mə Nwì à lɛ ŋkɨ nswiꞌi mɨtəŋnə̂ mi mìi mə à nɨ Azwì yî Làà aa, a nu bɨ̀tɨ̀zî Nwî. 46 Ǹloŋ mə bo lɛ nyuꞌu bo tɨgə̀ ŋ̀ghaa nɨ mɨ̀ghàà mî fii, ŋkɨɨ ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî. Peta a ghaà nɨ̂tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ mə: 47 “Bə̀ bulà bo kwɛrə aà Àzwì Nwî, tsiꞌì wa ajàŋ mə bìꞌinə lɛ ŋkɨ ŋkwɛrə aà. Ŋù tsù à tswe ghu mə mbə a tsuꞌunə̀ waa mə tâ bo tsuu ŋkǐ kwɛrə aa ɛ?” 48 Maa ajàŋ a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bo mə tâ bo kwɛrə ŋkì nɨ̂ ɨ̀kǔm Yesu Kristo. À màŋsə̀ mə aa bɨ tɨgə̀ ǹswoŋ ghu mbo mə tâ à bu ntswe bo bo mɨtugə mɨ jwi mi mɔꞌɔ mbɔŋ màꞌàtə.

11

Àjàŋ yìi mə Peta à lɛ ntɔꞌɔtə annù Cornelius a mbô ŋ̀ghòtə a Yerusalem aà.

1 Ŋ̀gǎŋntoo Kristo jya a bɔꞌɔ bɨ̀lɨ̂m byaa a mbùꞌù Yudea aa bɨ lɛ nyuꞌu mə bɨ̀tɨ̀zi Nwî bɨ kɨ̀ mə̂ m̀bii nɨghàà nɨ Nwî. 2 Peta à bù mə̂ ŋkɔꞌɔ ghɛɛ fu a Yerusalem, bə̀ bya bìi mə bɨ lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ nɨ mə tâ bɨ̀ ka ŋŋetə nɨ̂ bɨ̀tɨ̀zi Nwî aa, bɨ lɛ ntɨgə ntswa yi nɨ̂ ɨ̀saꞌa, ŋ̀ghaantə 3 nswoŋə nɨ mə, “A gho aà a kɨ̀ ghɨ̀rə̂ àkə̀ ò ghɛɛ̀ a nda bɨ̀tɨ̀zi Nwî bìi mə bɨ̂ sɨ̀ waa ŋêtə̀ aa ɛ? Ò ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ghu, m̀bii njɨ mɨjɨ bu bo!” 4 Lâ Peta a lɔgɨ̀nə̀ ǹtɔꞌɔtə ɨnnù tsɨ̀m a mbo bo tsiꞌì àjàŋ yìi mə ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aà:

5 “Mə̀ kɨ̀ sɨ tsàꞌàtə̀ Nwî a njɔ̀ꞌɔ̀ alaꞌa Joppa, mə̀ kà mə̂ aa ntsaꞌatə aa, ǹjə̀ə̀ təə təə ɨ lɛ̂ gha, mə̀ yə̂ àyoò tsu a lô a aburə ŋka nsɨgə, m̀bə tso àbàꞌa atsə̀ꞌə̀ yìi mə a burə ŋghaꞌatə aa, bɨ tswa nɨ mɨ̀buù mi mi nɨkwà, a sɨgə nzì ǹtəə a mbɛ̀ɛ mə̀. 6 Mə̀ ləŋtə̀ ǹyə mbuu naà tsɨ̀m ghu, nàà jî màꞌàtə̀, nàa ŋgɛ̀ɛ̀ jìi mə nɨ naà mɨtsəꞌə aa, bo bɨ̀ ǹjoo jìi mə ɨ ŋàŋnə̀ a nsyɛ aa, bo bɨ̀ bɨ̀sɨŋ bɨtsɨ̀m bìi mə bɨ dàrə̀ nɨkàŋ aà. 7 Mə̀ yə̀ mə̂ aa, nyuꞌu njì ŋù ɨ ghaà ǹswoŋ a mbo mə̀ mə, ‘Peta, bɨ̀ɨ̀nə nzwitə nkurə̀!’ 8 Lâ mə̀ swoŋ mə, ‘Ŋ̀nyâ ghâ, mə̀ tùu ghâ, Taà. Ǹloŋ mə kaa mə̀ lɛɛ̀ ŋwaꞌǎ ayoo adàŋə̀ àdàŋə̀ yî tsu kə̌ njoo jì fwɛ̀ ma jû jî tsu jɨ̂.’ 9 Lâ ǹjì ya ɨ bû ŋ̀ghaa, a aburə, ŋgaa yìi ɨ̀ yweꞌe ji baa aa, nswoŋ mə, ‘Kaa a sɨ̀ bɔ̂ŋ mə tâ ò ka ntwoŋ njoo jìi mə Nwì à nàŋsə, ŋ̀ghɨ̀rə̀ ɨ laa aa nɨ̂ ǹjoo jì fwɛ̀.’ 10 Àjàŋ annù ma yû a lɛ ŋkwatə ŋghɨrə ŋgaa ji tarə, bɨ tɨgə̀ ǹlɔgə njoo jya tsɨ̀m m̀bu ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ ju fu a aburə. 11 Mə̀ ghə̀ə kɨ yə tsiꞌì maa noò, m̀bâŋnə̀ jî mɔꞌɔ ji tarə ɨ zî ŋ̀kuu wa a nda yìi mə bìꞌì lɛ ntswe ghu aà, ǹlo aa a alaꞌa Kaisaria, a ajàŋ mə bɨ too waa a nu mə̀. 12 Bo zì mə̂, Àzwì Nwî a swoŋ a mbo mə̀ mə tâ mə̀ lo ŋghɛ̀ɛ̀, ǹtsuu lǒ kɨ jɨ̀ŋkə̀ bə̂. Bɨ̀lɨ̂m ba buà bi ntoꞌo mə bɨ lo a Kaisaria aa, bɨ lɛ nyòŋə̀ gha bìꞌibo ghɛɛ̀ ŋ̀kuu wa nda ŋù wâ. 13 Bìꞌì ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀kuu ghu nda, a swoŋ àjàŋ yìi mə yu lɛ nyə angel wa a zî ǹtəə a nda yu, ǹswoŋ mə, ‘Too bə̂ a Joppa tâ bo ghɛɛ ntwoŋ Simon Peta mə tâ à zi; 14 à bə zì boŋ à ka swoŋ ntoo yìi mə wò nɨ̂ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ ǹdâ yò, bù bɨ tsɨ̀m ka tsyà ghu ɨ yweenə aà.’ 15 À swòŋ mə̂ laà, mə̀ lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka ŋghaa a mbo bo, mə̀ kà mə aa ghaa, Àzwì Nwî a sɨgə ŋkuu a nu bo, tsiꞌì wa ajàŋ yìi mə a lɛ ŋkɨ nsɨgə ŋkuu a nu bìꞌinə̀ a mbìì aà. 16 Ma mùù àjàŋ, mə̀ tɨgə̀ ŋ̀waꞌatə a ajàŋ yìi mə Mmàꞌàmbî Yesu à lɛ nswoŋ aa, mə, ‘Bə̀ lɛ sɨ kwɛrə aà ŋ̀kì a mbo Jɔn, lâ nɨ̀ ka yǐ bàŋnə tɨgə kwɛrə aa bə̂ Àzwì Nwî.’ 17 A naŋsə nlaa tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ mə à nɨ aa tsiꞌì mɨ̀təŋnə̀ mya mìi mə Nwì à lɛ mfa a mbo bìꞌinə a noò yìi mə bìꞌinə̀ lɛ nnɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ mìꞌinə̀ a nu Mmàꞌàmbî Yesu Kristo aa mə Nwì à kɨ̀ kɨ ntəŋə bɨ̂tɨ̀zî Nwì bû ghu. M̀bə a bə aa mùu ajàŋ, mə̀ tɨgə̀ m̀bu mbə wò yî dàŋə̀ mə mbə mə̀ tsyâ ŋ̀kɨɨ annù yìi mə Nwì à kɨ̀ ghɨ̀rə a nu bo aa, mə tâ à tsuu lǒ ghɨ̀rə̀ aa ɛ?”

18 Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ nyuꞌu Peta a swoŋ lâlà aa, bo lɛ ntɨgə ŋkɛntə waa, kaa waꞌà ɨsaꞌa ghu nu bù nlɔɔ. Ǹlɔgɨnə ntɨgə ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî, ǹswoŋə nɨ mə, “Nwì à kɨ̀ mə̂ m̀bii mfa abwarə a mbo bɨ̀tɨ̀zi Nwî mə tâ bo bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa ntswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀.”

Ŋ̀ghòtə a Antiokia

19 Bə̀ bya bìi mə bɨ lɛ nsɛ̀ɛ̀nə̀ ǹloŋ mə bɨ lɛ ntɨgə ntsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə̀ yaa wa noò mə bɨ lɛ nzwitə Stephen aa, bɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀kə̀ ŋghɛɛŋkə a ɨdɨgə ɨdɨgə. Bǐ mɔꞌɔ bɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ŋkə̀ a Fonikia, bo bɨ̀ a Cyprus, bi mɔꞌɔ bɨ kɨ̂ ŋ̀ghɛɛŋkə a Antiokia. A ajàŋ yìi mə bɨ lɛ ntɨgə nsɛɛnə ŋghɛ̀ɛ̀ laà aa, bɨ lɛ ntɨgə nswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî nɨ̂ ɨ̀too mà jû, lâ ǹswoŋə nɨ̂ ǹtoo ma yû tsiꞌì a mbo baYuda. 20 Lâ bǐ mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bo bìi mə bɨ lɛ nlò a Cyprus bo bɨ̀ a Cyrene aa, bɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a Antiokia, ǹlɔgɨnə ntɨgə ŋkɨɨ nswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî a mbo baGrikia, ǹswoŋə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgə̀nə̀ ya nloŋ Mmàꞌàmbî Yesu a mbo bo. 21 M̀màꞌàmbî à lɛ nnɨŋ abô yi nɨ̂ ànnù ma yû mə bo lɛ sɨ swoŋ aa, ŋ̀ghɨrə bə̀ bî ŋ̀ghàꞌà ghaꞌa bɨ bəŋkə mɨ̀ntɨɨ̀ myaa nnɨŋ a nu M̀màꞌàmbî.

22 Ŋ̀ghòtə a Yerusalem ɨ̀ lɛ nyuꞌu annù ma yû yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a Antiokia. Bɨ yùꞌù mə̂, ǹtoo Barnabas a Antiokia. 23 À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ghu, ǹyə ajàŋ yìi mə Nwì à lɛ nnɨŋ mbɔɔnə a nu bə̀ ghu aa, ǹtɨgə ndorɨtə; ǹdɨꞌɨtə waa bɨtsɨ̀m ǹswoŋ mə tâ bo tɛꞌɛ atû yaa nɨ̂ ànnù Nwî, ŋ̀ka yoŋə nɨ̂ M̀màꞌàmbi nɨ̂ ǹtɨɨ̀ waa tsɨ̀mə̀. 24 Barnabas à lɛ mbə ŋû yî ǹsɨgɨ̀nə̀, ǹluu nɨ̂ Àzwì yî Làà, bo bɨ̀ nɨ̂ àbìintɨɨ̀. Bə̀ bî ghàꞌà ŋ̀ghaꞌa bɨ lɛ ntɨgə mbəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa, ǹzi a mbɛ̀ɛ Mmàꞌàmbî.

25 Barnabas à lɛ ntɨgə mbu nlò ŋ̀ghɛɛ a Tarsus a nlɔ̀ɔ Saul ghu. 26 À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹlɔɔ nyə, ntɨgə nlɔgə nzì nɨ ghu a Antiokia. A atû ɨ̀lòò yî fùùrə̀ bo ma bû bi baa bo lɛ ntɨgə mboontə bo bɨ̀ ŋ̀ghòtə ya a Antiokia, ǹdɨꞌɨ nɨ̂ ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ yî ghàꞌàtə̀ ghu. À lɛ mbə aa a Antiokia mə bɨ lɛ mfòò ǹlɔgɨnə ntɨgə twoŋə nɨ̂ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jya nɨ bɨ̀Krisènə̀.

27 Ma mùu noò ŋ̀gǎŋntoo Nwî jî mɔꞌɔ ɨ lɛ nlò a Yerusalem ǹsɨgə nzi a Antiokia. 28 Yì mɔ̀ꞌɔ yìi mə ɨ̀kǔm yi ɨ lɛ mbə Agabus aa, a bɨɨ̀nə̀ ǹtəə a ndəŋ ŋghaa nɨ̂ àdàꞌa Azwì, ǹswoŋ annù yìi mə Àzwì a lɛ mɨ̀tə̀ ghu mbo aa, ǹswoŋ mə mɨ̀kwenə̀ yî ŋ̀wè à ka kuu a mbî ǹtsɨ̀m. (Ma yuù ànnù a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa a noò yìi mə Klaudius à lɛ mbə Kaisa aà.) 29 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jya ɨ lɛ nlə̀ə̀ mə tâ ŋù nɨ̀bò waa yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ tâ à gaansə mɨtɨ̀ɨ̂ mi ntoo ayoo yìi mə mbə a fa aa, tâ bɨ̀ kwɛtə bɨlɨ̂m byaa bìi mə bɨ lɛ ntswe a Yudea aa ghu. 30 Bɨ lɛ ghɨ̀rə̀ ma yuù ànnù, ǹtɨgə ntoo Saul bo Barnabas bo ghɛɛ̀ m̀fa ŋkabə yìi mə bɨ lɛ ntswaꞌatə aa a mbo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ndânwì.

12

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ mbù ŋ̀ka ntsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə ndânwì aà

1 À lɛ mbə ma mùu noò aa M̀fɔ̀ Herod a lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka ntsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə bə̀ bî mɔ̀ꞌɔ a ŋghotə. 2 À lɛ ŋghɨ̀rə̀ bɨ tswâ Jɛms muma bɨ̀ Jɔn ǹzwitə nɨ munwî ǹtsò. 3 A yə mə mayû ànnù a lɛ mbɔ̀ŋ baYuda, m̀bû ŋ̀ghɨrə bɨ tswâ Peta. (Mayû ànnù a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa a noò ǹjwî Àbaa Tɨkɔꞌɔ̀). 4 Bɨ tswà mə̂ Peta aa, ŋghɛ̀ɛ̀ ǹnɨŋ yi a ndâtsaŋə̂, m̀fa yi a mbô ɨ̀khɨ̀rə̀ bɨ̂sogyɛ̀ bi nɨkwà ji nɨkwà mə bɨ̀ ka mbɛ. Herod à lɛ nlə̀ə̀ mə yu ka fiꞌisə yi tâ bɨ̀ saꞌa yi a nsi bə̀ aa a noò yìi mə bɨ̂ jɨ̀ mə̂ Passa aà. 5 Ma mùu ajàŋ, bɨ lɛ ntɨgə nləə Peta wa ndâtsaŋə̂. Lâ ŋ̀ghòtə ɨ̀ lɛ sɨ tsàꞌàtə̀ nɨ̂ Nwî tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ ghu atu, kaa waꞌà kaà.

Àjàŋ yìi mə angel à lɛ mfiꞌi Peta a tsaŋ aà

6 À bə̀ mə̂ nɨ̂tugə a njwi yìi mə àbɛ̀ɛ̀ ka fuꞌu tâ Herod swoŋ tâ bɨ̀ fiꞌisə yi aa, Peta a nɔ̂ŋ m̀bwii a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀sògyɛ̀ bi baa, bɨ tɨ̂ŋnə̀ yi nɨ bɨ̀tsɛ̂n bi baà. Ŋ̀gǎŋmbɛ̂ àtsaŋ ɨ lɛ ŋkɨ təəntə a tssǔbùꞌù, m̀bɛ nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀. 7 Angel M̀màꞌàmbi à lɛ ŋwìꞌìkə̀ ǹzi ntəə wa ndâtsaŋ, ŋ̀kàꞌà ɨ ta ghu, ŋ̀ghɨrə ɨ̀dɨ̀gə̀ ɨ fuꞌù. Angel wa a tswâ àbɛ̀ꞌɛ̀ Peta ǹtsɨgɨtə a bɨɨ̀nə̀, a swoŋ ghu mbo mə, “Wàŋsə mbɨ̀ɨ̀nə̂!” Bɨ̀tsɛ̂n bya bɨ fɛɛ̀ŋkə̀ ghu mbo ŋwòkə̀. 8 Angel wa a swoŋ ghu mbo mə, “Wɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̂ jo bo bɨ̀ ǹtâm jô.” Peta a ghɨ̀rə̀ tsiꞌì maa ajàŋ mə à swòŋ aà. Angel wa a bû ǹswoŋ ghu mbo mə, “Lɨm akutə̀ yo ya a nu wò ŋ̀ka nyoŋə nàâ.” 9 Peta a yoŋə̀ yi bo yu fɛꞌɛ̀ wa ndâtsaŋə̀. Kaa Peta à lɛ waꞌà zi mə ànnù yìi mə a lɛ sɨ fɛ̀ꞌɛ̀ aa a lɛ mbə aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀. À lɛ mbàŋnə̀ ŋ̀ka mɔɔntə bə nɨ mə â lɛ sɨ lɛ nɨ̂ ǹjə̀ə̀ təə təə nlɛ nìi. 10 Bo yu ghɛɛ̀ ǹtsya akhɨ̀rə̀ bɨ̂sogyɛ̀ bɨ mbɛ̂ ɨ̀dɨ̀gə yi mbìì, ŋ̀kɨ mbu ntsyà yî àyòŋtə̀, m̀bɔŋ ŋghɛɛ fɛ̀ꞌɛ̀ wa nɨ̂ ǹtsǔbùꞌu atɨɨ wa yìi mə ɨ lɛ sɨ lìì nɨ mûm àlaꞌa aà. Bo zì mə̂ ǹyweꞌe ghu, àbàꞌà ya a ghɛsə̀ ŋ̀ŋaꞌanə tsiꞌì yumbɔŋ a mbo bo, bo tɨgə̀ ǹtsya mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀kuu a mfâŋnə̀ yî mɔ̀ꞌɔ ntɨgə nsɨgə ŋghɛɛ ghu. Bo yu kà mə̂ aa ntəə wa mfâŋnə̀ ǹsɨgə ŋghɛɛ aa, angel wa a wiꞌìkə̀ m̀maꞌatə yi.

11 Àtu Peta a wiꞌìkə̀ ǹlaa, a zî ànnù yìi mə a ghɨrə yi aa, ǹswoŋ mə, “Tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə̀ zi mə à nɨ̂ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀! A too M̀màꞌàmbi ntoo angel yì mə tâ à zi ŋkwɛrə gha a mbo Herod, ɨ ghɨrə tâ mə̀ tsuu annù yìi mə baYuda bɨ kàꞌà nɨ mə bɨ ka ghɨ̀rə̀ a nu mə aa lo yə.”

12 À yə̀ mə̂ laà, ǹtɨgə ŋghɛɛ a nda Mary, ǹdè bɨ̀ Jɔn wa yìi ɨkǔm yi yî mɔꞌɔ lɛ mbə Mark aà. Bə̀ lɛ ŋghotə ghu tsiꞌì bî ghàꞌàtə̀ ǹtswe ghu ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwî. 13 À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ghu, ŋ̀kwɛntə ntsǔ abàꞌà yi abɛɛ, mumàŋgyɛ̀ yìi mə à lɛ sɨ fàꞌà wa nda, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Rhoda aà, a bii, nzì a ŋŋaꞌa àbàꞌà yâ. 14 À zì mə̂ ǹyuꞌu njì Peta ǹzi, ǹtɨɨ̀ yi ɨ burə̀ ǹnaŋsə nluu nɨ nɨ̀dorə a baŋnə̀ m̀maꞌatə Peta, kaa waꞌǎ abàꞌà ya ŋaꞌa mə tâ à kuu, mbu ŋkhə̀ m̀bɨɨ fu a nswoŋə a mbo bə̀ bya mə Peta à təə a ntsǔndâ. 15 Bə̀ bya bɨ yùꞌù mə̂ laà, ǹswoŋ ghu mbo mə, “O baanə aà bàànə̀?” La a kuꞌusə̀ ŋ̀ghaa tsiꞌì nɨ̀ tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ mə à nɨ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀. À bù mə̂ ǹswoŋ laà, bo tɨgə̀ ǹswoŋ mə, “À nɨ angel yì.” 16 Bo lɛ sɨ ghàà laà aa, Peta a bâŋnə̀ ǹtəə wa ntsǔnda ŋkwɛ̀ntə̀. Bo ghɨ̀rə̀ mə̂, ŋ̀ghɛɛ ŋŋaꞌa abàꞌà yâ. Bo ŋàꞌà mə̂ ǹyə yi, ànnù a burə̀ ǹtsya waa! 17 Peta a kɔꞌɔsə̀ àbô yi ndɨꞌɨ mə tâ bo tsuu kɨ ghàà, ǹtɨgə ntɔꞌɔtə a mbo bo a ajàŋ yìi mə Mmàꞌàmbi à lɛ ŋghɨ̀rə̀ angel yì a zî m̀fiꞌi yi wa ndâtsaŋə aà. À tɔ̀ꞌɔ̀tə̀ mə̂ m̀maŋsə, ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ tɨgə nswoŋ a mbo Jɛms bo bɨ̀ a mbo bɨ̀lɨ̂m bìꞌinə̀.” Ǹtɨgə nlo ŋghɛ̀ɛ̀ yi a adɨgə dàŋ.

18 Àbɛ̀ɛ̀ fùꞌù mə̂, ɨ̀dɨ̀gə̀ ɨ tɨgə̀ ǹtsaꞌa tsiꞌì tsàꞌà a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀sogyɛ̀ bya, bo tɨgə̀ ŋ̀waꞌa nɨ mə a Peta aa a ghɨ̀rə̂ àkə̀ lɛ! 19 Herod a swoŋ bɨ lɔɔ̀ Peta, ǹlɔɔ kaa waꞌà yə̂. A tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə bɨ twoŋ bɨ̀sogyɛ̀ bya, a betə waa yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ ànnù yìi mə a ghɨrə mə tâ bɨ̀ waꞌǎ Peta bû ǹyə aà; ŋ̀ghɨrə bɨ zwitə̀ waa bɨ tsɨ̀m.

Ma yuà ànnù à fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂, Herod a lô a Yudea ǹsɨgə ŋghɛɛ a Kaisaria ǹtswe ghu.

Àjàŋ yìi mə Herod à lɛ ŋkwo aà

20 Ǹtɔ̀ŋ Herod ɨ lɛ sɨ naŋsə nlwi nɨ a nu baTai bo bɨ̀ baSidon, bo tɨgə̀ ǹghotə waa ŋ̀ghɛɛ a nyə yu. Bɨ̀ ghɛ̀ɛ̀ mə̂, m̀foo yə mə bo lətə Blastus yìi mə à lɛ mbə ŋ̀gàŋafàꞌà yî ŋ̀wè a mbo Herod, ǹlentə nɨ̂ ǹtɔꞌɔ aa, ŋghɨrə mə tâ à kwɛtə waa. Bo ghɨ̀rə̀ mə̂ laà, ǹtɨgə ŋghɛɛ a mbɛ̀ɛ Herod mə tâ à ghɨrə tâ bo bo tswe nɨ̂ m̀bɔɔnə, ǹloŋ mə mɨ̀jɨ̂ myaa mɨ lɛ sɨ lò aa a alaꞌa mfɔ̀ Herod aà.

21 Bɨ lɛ ŋkàꞌa njwi yì mɔ̀ꞌɔ Herod a wɛꞌɛ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ nɨfɔ̂ ji, ŋ̀kɔꞌɔ ŋŋaŋnə̀ a abə̀rə yu, ŋ̀ghaa a mbo bə̀ byâ. 22 À ghàà mə aa, bɨ tɨgə̀ m̀bwitə nɨ̂ yi, ǹtɔŋnə nswoŋ nɨ mə, “Kaa à sɨ̌ njì ŋù yulà bə̂, à nɨ̂ ǹjì nwì!” 23 Angel Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ mburə ŋghɛnsə nzwitə Herod ŋgaa yî m̀fùùrə̀ nloŋ mə kaa à lɛ waꞌà Nwî ghaꞌasə̀ aà. Ɨ̀ŋɔ̀ŋnə̀ ɨ kuu ghu nu, ŋ̀kurə yi, a tɨgə̀ ŋ̀kwo.

24 Ànnù Nwî a lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹsɛɛnə, bə̀ bì ghàꞌàtə bɨ biì Nwî.

25 Barnabas bo Saul bɨ lɛ mmàŋsə ɨfàꞌâ waa yìi mə bɨ lɛ ntoo waa mə bɨ̀ zi mfaꞌa aa, ǹtɨgə nlo Yerusalem ŋghɛɛ waa. Bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ aa, nlɔ̀gə̀ Jɔn Mark bo bo ghɛɛ̀.

13

Àjàn yìi mə bɨ lɛ ntsɔꞌɔ Barnabas bo Saul ǹtoo waa tsǒ bɨ̀missionari aà

1 Maa noò a nɨ̂ ŋ̀ghotə a Antiokia, ŋ̀gǎŋntoo Nwì bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ ànnù Nwî jî mɔꞌɔ ɨ lɛ ntswe ghu: Barnabas, Simeon yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋ nìi nɨ nîŋgà aa, Lucius yìi mə à lɛ mbə ŋû Cyrene aa, Manaen mə lɛ ŋkwe bo Herod yìi mə à lɛ mbə Gûmnàà aa, nɨ̀ Saul. 2 Maa noò bo lɛ sɨ ghaꞌasə nɨ̂ Nwî ŋ̀kɨɨ ntswe tɨ jɨ̂, Àzwì Nwî a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ tsɔꞌɔ Barnabas bo Saul mfa a mbo mə̀ a mfàꞌâ àfàꞌà yìi mə mə twoŋə waa mə tâ bo ghɛɛ mfàꞌà aà.” 3 Maa ajàŋ bo tɨgə̀ ǹtswe tɨ jɨ, ǹtsàꞌàtə̀ Nwî, ǹnɔŋsə mbô myaa a atu bo, ǹtɨgə ntoo waa.

Àfàꞌà yaa a Cyprus

4 Àzwì Nwî a tòò mə̂ waa laa, Barnabas bo Saul sɨgə ŋghɛ̀ɛ̀ a Seleucia ǹtɨgə ŋkuu abaŋ ghu ŋghɛɛ a kɨ̂ŋ ŋ̀kì a Cyprus. 5 Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀kuꞌu a Salamis aa, ǹswoŋ nɨghàà nɨ Nwî ghu a mûm ǹdâŋghotə̂ baIsrael. Bo lɛ nlɔ̀gə̀ Jɔn Mark mə tâ à ka ŋkwɛtə waa.

6 Bɨ dàŋsə̀ mə̂ kɨ̂ŋkì wa ŋ̀ghɛ̀ɛ̀ ǹyweꞌe a Paphos, ǹtsiꞌi ŋù majìkə̀ yî mɔꞌɔ mə ɨ̀kǔm yi ɨ lɛ mbə BarJesus, BarJesus ma ghû à lɛ mbə ŋû baYuda yìi mə à lɛ mbə ŋgaŋntoo Nwî m̀bweꞌesə̀ aà. 7 À lɛ mbə nsûkàꞌa Gûmnàà yìi mə ɨ̀kǔm yi ɨ lɛ mbə Sergius Paulus aà, Gûmnàà ma ghû à lɛ mburə mbə tsiꞌì ŋù mɨ̀tsyɛ̀. À lɛ ntwoŋ Barnabas bo Saul mə tâ bo zi nyə yi, ǹloŋ mə à lɛ sɨ lɔ̀ɔ nyuꞌu nɨ̀ghàà nɨ Nwî aà. 8 Lâ Elymas, ŋù ŋ̀ghɨrə majìkə̀ wa (ǹloŋ mə à nɨ̂ ǹjiꞌì ɨ̀kǔm yi nɨ nɨ̀ghàà nɨ Grikia aà) a tuu, ǹlɔ̀ɔ̀ nɨ mə tâ Gûmnàà wa tâ tsuu ànnù yìi mə Saul bo Barnabas lɛ nzì nɨ yuu aa bii. 9 Lâ Saul yìi mə bɨ kɨɨ ntwoŋ nìi nɨ Paul aa, a luu nɨ̀ Àzwì Nwî, ǹtɛꞌɛ nɨliꞌì ni a nu ŋû majìkə̀ wa 10 ǹswoŋ mə, “Mu Devil ghulà! Ò nɨ ŋùkɨ̀bàa ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə ɨ tsinə aà. Ò luu nɨ̀ ɨ̀bəŋ mbweꞌesə̀ tsɨ̀m nɨ̂ àbɨ̀ꞌɨntɨɨ̀, ǹlɔɔ nɨ̂ ŋ̀ka mbəŋkə ànnù nɨ̂ŋkoŋ Mmàꞌàmbi a nɨ àbǎŋnənnù! Kaa mbə ò waꞌà kɛntə aa ɛ? 11 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, ǹdɔɔ Nwì ɨ̀ ka kuu a atu wò; ò ka fə̀ꞌə, kaa waꞌà nɨ̂nòò bû ŋ̀ka nyə nɨ nòò yî mɔ̀ꞌɔ̂.” À ghɛ̀sə̀ mə̂ ǹswoŋ laà ŋ̀ghəə yu kɨ màŋsə̀, àfə̀ꞌə̀ a kuu ghu miꞌi, a tɨgə̀ m̀mɔɔrə nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ ǹlɔɔ nɨ̂ ŋû mə tâ à tswa abo yi ntɨgə ntsyasə. 12 Gûmnàà wa à yə̀ mə annù yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa, ǹnɨŋtɨɨ̀ yi a nu Kristo ǹloŋ mə à lɛ nyɛrə siꞌi siꞌi a nɨ̂ ànnù yìi mə Paul à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ ǹloŋə Mmàꞌàmbi aà.

Antiokia a mbùꞌu Pisidia

13 Paul bo bɨ̀ ŋ̀gàŋəkòrə̂ ji bo bû ŋ̀kuu abaŋ ŋghɛɛ a Perga, yìi mə à lɛ mbə mûm àlaꞌa yì ŋ̀wè a Pamphilia aà. Bo kùù mə̂ ghu aa, Jɔn Mark a maꞌàtə̀ waa ghu mbu mbɨ̀ɨ̀ fu a Yerusalem. 14 Bo lô a Perga ǹtɨgə ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀ghɛɛ ŋkuu a Perga, a alaꞌa Pisidia. À bə̀ mə a ǹjwîŋgɔ̀ŋ àlaꞌa aa, bo ghɛɛ̀ ŋ̀kuu a ndâŋghòtə baIsrael, ǹtswe a nsyɛ̂. 15 Bɨ twòŋ mə nɔ̂ŋsə̀ Moses bo bɨ̀ ŋ̀ŋwàꞌànə ŋgǎŋntoo Nwî, ɨtu ndâŋghotə ya ɨ toò ŋ̀kɨ̀ɨ̀ a mbo bo mə: “Bɨ̀lɨ̂m biꞌi, bìꞌi lɔ̀ɔ mə tâ nɨ̀ ghaa a mbo bə̀ bû, mə mbə nɨ̀ tswe nɨ̂ ǹdɨꞌɨtə̀ yìi mə mbə ɨ kwɛtə̀ waa.” 16 Paul a bɨɨ̀nə̀ ǹtəə a ndəŋ, ŋ̀ŋɛntə mbô mi, ntsɨmsə nda, ǹlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka ŋghaa, ǹswoŋ mə: “Bɨ̀lɨ̂m ba baIsrael nɨ bù bìi mə nɨ bɔꞌɔ nɨ̂ Nwì aa, nɨ̀ yuꞌutə. 17 Nwìŋgɔ̀ŋ baIsrael à lɛ ntsɔꞌɔ bɨ̂tà bɨ bɨ̂taà biꞌinə̀, ŋ̀ghɨrə bo bə ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ àlaꞌa yì wè wa noò mə bo lɛ ntswe a alaꞌa Egipto tsiꞌì tsǒ bɨ̀gɨ̀ɨ̀ aà. Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ mfiꞌisə waa a alaꞌa Egipto nɨ mɨ̀dàꞌà mi mya mì wè. 18 Ǹtswa ntɨɨ̀ yi a nu bo a njɨ̌m ɨ̀lòò mɨghum mi nɨkwà a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨ wɛ̀ɛ̀. 19 À lɛ mbwɛsə ɨtoo ji sàmbaa a alaꞌa Kanaan, ǹtɨgə mfa nsyɛ̂ ɨ̀too mà jya a mbo baIsrael. 20 Bo tswê ghu tsǒ ɨ̀lòô ŋ̀khɨ̀ ji nɨkwà nɨ mɨ̀ghum mi ntaà. À tɨ̀ mə tɨ bə a njɨ̀m a fa bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa a mbo bo ŋ̀kɔꞌɔ nyweꞌe a noò ŋ̀gàŋtoò Nwì Samuel. 21 Ma mùu noò bo lɛ mbetə Nwî mə tâ à fa mfɔ̀ a mbo bo, a tɨgə̀ m̀fa Saul yìi mə à lɛ mbə mu Kish, ǹlo a ŋgwɛ̀ꞌɛ Benjamin aa, mə tâ à bə mfɔ̀ wàà nɨ̂ ɨ̀lòò mɨghum mi nɨkwà. 22 Nwì à lɛɛ̀ m̀fiꞌi yi aa, ntɨgə ŋghɨrə David nɨ̂ m̀fɔ̀. Yuà ànnù à nɨ ànnù yìi mə Nwì yumbɔŋ à lɛ nswoŋ nloŋ ŋgaa yì aà: ‘Mə̀ lii nyə mə David mu Jesse à nɨ ŋù yìi mə ǹtɨɨ̀ gha ɨ dorɨtə ghu nu aà, m̀bə ŋû yìi mə à ka ghɨ̀rə ɨnnù tsɨ̀m jìi mə mə lɔ̀ɔ̀ aà.’* 23 À lɛ ntɨgə mbə Yesu yìi mə à lɛ mfɛ̀ꞌɛ a ŋgwɛ̀ꞌɛ David aa, mə Nwì à lɛ ŋghɨ̀rə̀ a tɨgə̀ mbə Ŋgàŋywèènsə baIsrael, a ajàŋ yìi mə a lɛɛ̀ m̀foo ŋkàꞌà aà. 24 M̀bɔŋ tâ Yesu à ka nlɔgɨnə ɨfàꞌâ yi, lɛ boŋ Jɔn à kà mə̂ aa nswoŋ nɨ a mbo baIsrael bɨtsɨ̀m mə, tâ bo bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa, m̀maꞌatə ɨnnù jî bɨ̂ jyaa ŋkwɛrə ŋkì. 25 Nòò yìi mə Jɔn à lɛ ŋka maŋsə ɨfàꞌâ yi aa, ǹswoŋ a mbo bo mə, ‘Nɨ̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə mə̀ nɨ aa wò ɛ? Kaa mə̀ sɨ̀ yu wa mə nɨ yuꞌutə aa bə̂. Lâ, yə̂ nɨ̀! Yu wa mə a yòŋə a njɨ̌m mə̀ aa, kaa mə̀ sɨ̀ kuꞌùnə̀ a ajàŋ yìi mə mbə mə̀ fɛɛ̀ mɨ̀kɨ̀rə̀ mɨ ntam jìi ɨ tswe ghu mɨkòrə̀ aà.’

26 “Bɨ̀lɨ̂m ba baIsrael, bɔɔ bɨ ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ Abraham nɨ bù bə̀ bìi mə nɨ bɔꞌɔ nɨ̂ Nwî aà, ǹtoo mà yû yìi mə ɨ̀ nɨ yî ǹywèènsə bə̀ aa, ɨ̀ zì mə a mbo bìꞌinə̀ tsɨ̂tsɔ̀ŋ. 27 Ǹloŋ mə bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe a Yerusalem aa, nɨ bɨ̀tsyàsə̂ byaa kaa bɨ lɛ waꞌà zi mə à nɨ ŋù ǹywèènsə bə̀; kaa waꞌà kɨ̀ɨ̀ nɨ̂ ànnù yìi mə nɨghàà nɨ ŋgǎŋntoo Nwî nìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋ a njwiŋgɔ̌ŋ tsɨ̀m nɨ swoŋə̀ ǹloŋ ŋgaa yì aa yuꞌù. Bɨ lɛ ŋghɨ̀rə̀ nɨghàà nɨ ŋgǎŋntoo Nwî nɨ fɛꞌɛ̀ boontə nyoŋə ajàŋ yìi mə bɨ lɛ nzwitə yi aà. 28 Ka mə bɨ lɛ waꞌǎ annù tsu yə yìi mə Yesu à lɛ fànsə̀ mə mbə bɨ zwitə̀ yi aa, bɨ lɛ nswoŋ a mbo Pilato mə tâ à ghɨrə tâ bɨ̀ zwitə yi. 29 Bɨ màŋsə̀ mə a ghɨ̀rə ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a lɛ nswoŋ nloŋ ŋgaa yì aa, bɨ sɨgɨsə̀ yi wa ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ ŋ̀ghɛɛ nlə̀ə̀ yi nɨsyɛ̀. 30 Lâ Nwì a yweensə̀ yi nɨ nɨ̀wô; 31 ǹjwi jì ghàꞌàtə̀ jìi mə ɨ lɛ sɨ tɨgə nyoŋə aa, a dɨꞌɨ̀ ɨ̀bɨ̀ɨ nû yi a mbo bə̀ bìi mə bo bo lɛ nlǒ a Galilea ŋ̀kɔꞌɔ a Yeruselem aa, bìi mə bo tɨgə mbə bɨ̂yəfə̂ bi a mbo bə̀ bɨ̀ tsɨ̀m aà. 32 Bìꞌi zi aa nɨ̀ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ma yû a mbo bù: Ànnù ya mə Nwì à lɛ ŋkàꞌà mə yu ka ghɨ̀rə̀ a mbo bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà bìꞌinə̀ aa, 33 à ghɨ̀rə̀ mə a mbo bìꞌinə̀ bìi mə bìꞌinə̀ nɨ bɔɔ̀ byaa a njɨ̀mə àjàŋ yìi mə à ywèènsə Yesu, a bû ǹtswe ntɨ̀ɨ̀ aà. A ajàŋ yìi mə bɨ ŋwaꞌanə nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ bɨ̂Psalm bi baa, mə,

‘Ò nɨ mû ghà,

sìi mə̀ tɨgə taà ghò’*

34 Yuà a kɨ̂ m̀bə annù yìi mə Nwì à lɛ nswoŋ nloŋ ajàŋ mə yu ka yǐ yweensə yi nɨ nɨ̀wô, tâ à waꞌà a mum nɨ̀syɛ̀ bwɛ̂ aà:

‘Ma ka fa mbɔɔnə ya yìi mə ɨ̀ nɨ̂ yà m̀bə yî ànnù nɨ̂ŋkoŋ yìi mə mə̀ lɛ ŋkàꞌà a mbo David aa, a mbo wò.’*

35 Tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a ajàŋ yìi mə à kɨ nswoŋ a nɨ̂ àdɨ̀gə aŋwàꞌànə̀ yî mɔꞌɔ aa mə,

‘kaa ò ka waꞌà màꞌàtə̀ tâ ŋ̀gàŋàfàꞌâ ghò, yu wa yìi mə à làa màŋsə̀ aa, tâ à bwɛ nɨsyɛ̀.’*

36 Ǹloŋ mə David à lɛ ŋghɨ̀rə annù yìi mə Nwì a lɔ̀ɔ̀ aa, a nɨ yìi ŋgùꞌù aa, ntɨgə ŋkwo, bɨ twiŋə̀ yi bo bɨ̀ bɨ̀taà bi, ɨ̀bɨ̀ɨnû yi ɨ bwɛ̂ a nɨsyɛ̀. 37 Lâ yu wa yìi mə Nwì à lɛ nyweensə nɨ nɨ̀wo aa kaa à lɛ waꞌǎ a nɨsyɛ̀ bwɛ̂.

38 “Bìꞌi lɔ̀ɔ̀ mə tâ nɨ̀ zi mbâ bɨlɨ̂m ba baIsrael, mə bìꞌì tsya aa a njɨ̌m Yesu ma ghû ǹzi a nswoŋ ànnù a mbo bù ǹloŋ ànnǔ lìꞌìnə ɨfansə ɨnnù. 39 Ǹlɔɔ nɨ mə nɨ̀ zi mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yi ghu nu aa, ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə à fànsə a ǹyòŋə nɨ nɔ̀ŋsə̀ Moses aa, kaa ɨ ka waꞌà yi bǔ ntswa. 40 Nɨ̀ tsyɛsə lâ m̀bɨ̀ꞌɨ̀ ɨ̀nnù jìi mə ŋ̀gǎŋntoo Nwî ɨ lɛ nswoŋ aa, ɨ tswâ ghuu;

41 ‘Yə̂ nɨ̀, làꞌà bu bìi mə nɨ tsaꞌa nɨ̂ nɨ̀ghàà nɨ Nwî ŋ̀wyɛ aa, nɨ̀ ka tsɨŋ tsɨŋ hɛɛ kwo!

Ǹloŋ mə ànnù yìi mə mə ghɨ̀rə a nsi bù sii aa,

à nɨ ànnù yìi mə kaa nɨ̀ ka yǐ waꞌà biì, ka mə ŋù tɛꞌɛ ntɔꞌɔtə tɔꞌɔtə a mbo bù!’ ”

42 Nòò yìi mə Paul bo Barnabas lɛ màŋsə̀ ŋ̀ka mfɛꞌɛ wa ndâŋghòtə aa, bə̀ bya bɨ swoŋ a mbo bo mə tâ bo bu mbɨ̀ɨ̀ a njwîŋgɔ̀ŋ yìi mə ɨ bù ǹzi aa, ta bǔ swoŋ ɨnnù ma jû jî ghàꞌàtə̀ a mbo bo. 43 Bɨ kà mə̂ aa nsɛɛnə wa ndâŋghòtə, baYuda bî ghàꞌàtə̀ bo bɨ̀ bə̀ bɨ ɨtoo dàŋ bìi mə bɨ lɛ mbii annù Nwì baYuda aa, bɨ yoŋə̌ Paul bo Barnabas. Bo tɨgə̀ ŋ̀ghaa a mbo bo ndɨꞌɨtə waa mə tâ bo ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì a mûm ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî.

44 Bə̀ bɨ̀ tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntswe wa a mûm àlaꞌa aa, bɨ lɛ nzì a nyuꞌu nɨ̀ghàà nɨ Nwî a nɨ̂ ǹjwîŋgɔ̀ŋ yìi mə ɨ̀ lɛ nyòŋtə̀ aà. 45 Nòò yìi mə baYuda lɛ nyə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa aa, bɨ lɛ nluu nɨ̂ àghə̀ꞌə̀nə̀; ǹlɔgɨnə ntɨgə nlɨgɨtə nɨ̂ ànnù yìi mə Paul à lɛ sɨ swoŋ aa, ŋ̀kɨɨ mbəgɨtə nɨ̂ yi. 46 Lâ Paul nɨ Barnabas bâŋnə̀ m̀bu ŋghaa bə nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ nɨ̂ àtàŋəntɨɨ nswoŋ mə “A lɛ ŋkùꞌùnə̀ mə tâ nɨ̀ghàà nɨ Nwî nɨ̀ foo nzì a mbo bù. Lâ àjàŋ yìi mə nɨ̀ tuu ŋkɨ lentə mə kaa nɨ̀ sɨ̀ kuꞌùnə̀ a njɨ ɨ̀lòŋ yìi mə ɨ tswe nɨ̂ŋkoŋ aa, bìꞌì ka màꞌàtə̀ ghuu tɨgə ghɛ̀ɛ̀ tsɨ̂tsɔ̀ŋ a mbô bɨ̀tɨ̀zî Nwî. 47 Ǹloŋ mə à nɨ ǹdɨꞌɨ yìi mə M̀màꞌàmbî à lɛ mfa a mbo bìꞌì aà, mə:

‘Mə̀ ghɨ̀rə ghuu mə tâ nɨ̀ bə ŋkàꞌà a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî,

ɨ tɨgə ghɨ̀rə̀ nɨ mə tâ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bɨ̀ yweenə ŋghɛɛ nyweꞌe a nlwìꞌî m̀bî.’ ”*

48 Nòò yìi mə bɨ̀tɨ̀zî Nwî bɨ lɛ nyuꞌu ma mùu ajàŋ aa, ǹdorə tsiꞌǐ mbə̂ ànnù, ŋ̀ghaꞌasə Mmàꞌàmbi nloŋ nɨghàâ ni ma nû. Bə̀ bìi mə Nwì à lɛɛ̀ m̀foo ntsɔꞌɔ waa mə tâ bɨ̀ yi njɨ ɨlòŋ yìi mə ɨ lwiꞌi nɨ̀ŋkoŋ aa, bɨ nɨŋ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa a nu Kristo. 49 Nɨ̀ghàà nɨ Mmàꞌàmbi nɨ sɛɛ̀nə̀ ŋ̀ghɛɛ ɨdɨgə tsɨ̀m maa m̀bùꞌù.

50 Lâ baYuda ghɛɛ̀ ǹswugɨtə bɨtà bɨ alaꞌa bɨ baYuda bo bɨ bàŋgyɛ̀ bî wè bìi mə bɨ lɛ sɨ bɔꞌɔ nɨ̂ Nwî aà. Bo lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə ntsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə Paul bo Barnabas, m̀furə waa a mûm àlaꞌa bo. 51 Bo tɨgə̀ ǹyɛtə nsyɛ̂ a mɨkòrə bo, a ndɨꞌɨ mə a fùrə bo furə waa, ǹtɨgə ŋghɛɛ waa a Ikonium. 52 Lâ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jìi mə bɨ lɛ ntswe a Antiokia aa, ɨ lɛ nluu nɨ nɨ̀dorə bo Àzwì Nwî.

14

A alaꞌa Iconium

1 Bo lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì tsiꞌì maa ajàŋ a alaꞌa Ikonium. Paul bo Barnabas bo ghɛɛ̀ ŋ̀kuu a ndâŋghotə baIsrael ŋ̀ghaa nɨ mânjì yìi mə bə̀ bì ghàꞌàtə̀, baYuda bo bɨ̀ baGrikia, bɨ lɛ mbii annù Nwî. 2 Lâ baYuda bìi mə bɨ lɛ waꞌà waa bii aa, bɨ lɛ ntotə bɨ̂tɨ̀zî Nwî bya, mbɨsə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa a nu bɔɔ bɨ Kristo. 3 Ŋ̀gǎŋntoo Kristo jya lɛ ntswe ghu a nɨ nòò yî ǹsyà, ǹswoŋə nɨ nɨ̀ghàà nɨ Mmàꞌàmbi nɨ̂ àtàŋə ntɨɨ̀. M̀màꞌàmbi a dɨꞌɨ̀ nɨ̂ ǹsi mə ǹtoò yì yî ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mə bɨ lɛ sɨ swoŋ nloŋ ɨbɔ̀ŋ yi aa, à nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀. M̀fa mɨdaꞌa a mbo bo mə tâ bo ka ŋghɨrə ɨlensə ɨnnù bo bɨ̀ ɨ̀nnǔtsyâmbô. 4 Bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe maa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa aa, bɨ lɛ nyàtə̀ m̀bɛ̀ɛ̀ baa, bì mɔꞌɔ biì ànnù yìi mə baYuda lɛ sɨ swoŋ aa, bǐ mɔꞌɔ bɨ kɨ̂ŋ mbii ànnù yìi mə ŋgǎŋntoo Kristo jya ɨ lɛ sɨ swoŋ aà.

5 Bɨ̀tɨ̀zî Nwî bî mɔꞌɔ nɨ baYuda bo bɨ̀ bɨ̀lɨɨ̀ byaa bɨ taŋ mɨnàŋ mə bɨ dɨ̌ ŋgɨꞌɨ a nu bo, ɨ tumtə waa nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀. 6 Bo yuꞌu ntɨgə mfɛꞌɛ ŋkhə̀ ŋghɛɛ waa a ɨlaꞌa Lystra bo Derbe, jìi mə ɨ lɛ ntswe a Lycaonian aa, bo bɨ nɨ̂ ɨ̀too jìi mə ɨ lɛ ntswe maa mbɨ̂ àdɨ̀gə̀ aa, 7 ǹtɨgə nswoŋə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya ghu.

A ɨlaꞌa Lystra bo Derbe

8 Ŋùmbâŋnə̀ yî mɔꞌɔ à lɛ ntswe a alaꞌa Lystra yìi mə à lɛ mbwenkə ǹlɔgɨnə a noò yìi mə bɨ lɛ njwe yi ghu aa, kaa a lɛɛ̀ waꞌà bùrə̀ ǹtəə təə. 9 À lɛ ntswe ghu nnaŋsə nyuꞌutə nɨ nɨ̀ghàà nìi mə Paul à lɛ sɨ swoŋ aà. Paul à lɛ nyə mə à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yi ghu, ŋ̀kɨ ntswe nɨ̂ àbìintɨɨ mə mbə bɨ tsuꞌù yi. Paul à yə̀ mə̂ laa, ǹtɨgə ntɛꞌɛ miꞌì mi ghu nû. 10 Ǹtɔŋnə nswoŋ ghu mbo mə, “Bɨ̀ɨ̀nə ntsinə ntəə nɨ mɨ̀kòrə̂ mô.” Ŋùmbâŋnə̀ wa a lɨ mbɨ̀ɨ̀nə̀, ǹtɨgə ŋghantə. 11 Àjàŋə mə nnɔ̀ɔ̀ bə̀ wa ɨ lɛ nyə annù ya mə Paul à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aa, bo lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ǹtɨgə ntɔŋnə nɨ nɨ̀ghàà nɨ Lyacaonian nyaa nya nswoŋə nɨ mə, “Bɨ̀nwì bə̀ŋkə̀ mə̂ waa ntɨgə mbə tsǒ bə̀, ǹsɨgə ntɨgə ntswe a tɨtɨ̀ɨ bìꞌinə̀.” 12 Bo fâ ɨ̀kǔm Barnabas mə à nɨ Zeus, ŋ̀kɨ ntɨgə ntwoŋ Paul nɨ Hermes, ǹloŋ mə à lɛ mbə yu yìi mə à lɛ mbə ndɨɨ wàà, ŋ̀ghaa nɨ tsùsə̀ àtû wàà laa. 13 Ŋ̀gàŋmàꞌanwì Zeus wa yìi mə ǹdâmàꞌa yì ɨ̀ lɛ ŋghɛ̀sə̀ ǹtswe tsiꞌì wa mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌa aa, à lɛ nzì nɨ̂ m̀bɔ̀ŋ bo bɨ̀ nɨ̀kya nɨ bɨ̂flawa, ǹloŋ mə bo bɨ̀ nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa bɨ lɛ lɔ̀ɔ̀ mə bo maꞌa ŋgǎŋntoo Kristo jya tsiꞌì tsǒ Nwì.

14 Lâ ŋ̀gǎŋntoo Kristo jya, Barnabas bo Paul, bɨ yùꞌù mə annù ya mə bɨ lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ a ŋghɨ̀rə̀ aa, ǹsatə ɨtsə̀ꞌə̂ jyaa, ŋ̀khə ŋkuu ntəə wa tɨtɨ̀ɨ nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa, ŋ̀ŋɛntə njì yàà m̀betə waa mə, 15 “Nɨ̌ ghɨ̀rə yulà ànnù aa a ya ɛ? Bìꞌì kɨ mbə aa tsiꞌì bàmɨsɔ̀ŋə̀ tsǒ bù. Bìꞌì zi faà aa a ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ a mbo bù, mə tâ nɨ̀ bəŋkə ghuu, m̀maꞌatə njoo adàŋə̀ àdàŋə̀ ǹzi a mbo M̀màꞌàmbi yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ aà. À nɨ yu yìi mə à lɛ nnaŋsə aburə nɨ̂ ǹsyɛ, nɨ̂ ŋ̀kì mɨyaa, bo bɨ̀ ŋ̀gɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə ɨ tswe ghu aà. 16 À lɛ mbə mbìì aa, a maꞌàtə̀ bə̀ bɨ ɨtoo bɨ̀ tsɨ̀m mə tâ ŋù à ka ŋghɛɛ nɨ̂ yìi mânjì, ŋù à ka ŋghɛɛ nɨ̂ yì. 17 Lâ, a dɨꞌɨ̀ nɨ̂ àlèsə̀ mə yu tswe ghu ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̀tsɨ̀m, ǹyoŋə a njɨ̌m ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ jìi mə a ghɨ̀rə̀ aà. A too nɨ̂ m̀bə̀ŋ a mbo bù, ɨ lô a aburə nsɨgə ntsu nɨ̂ mɨ̀jɨ̂ muu nɨ nòò yìi mə à kùꞌùnə aà. A fa nɨ mɨ̀jɨ a mbo bù ŋ̀kɨɨ nlwensə nɨ mɨ̀ntɨɨ̀ muu nɨ nɨ̀dorə̀.” 18 Ka mə bo lɛ nswoŋ laa, a lɛ ntsyànə̀ a mbô ŋ̀gǎŋntoo Kristo jya a ŋkɨŋə mə tâ bɨ̀ tsuu waa màꞌà tsǒ Nwì.

19 BaYuda bǐ mɔꞌɔ bɨ lɛ nlò a Antiokia yìi mə à lɛ ntswe a Pisidia aa, bo bɨ̀ a Ikonium, nzi mbəŋkə atu bə̂ bya bɨ biì ǹjɨ̀m yàà, ǹtɨgə ntumtə Paul nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀, ǹswuŋə yi mfɛꞌɛ nɨ ghu a mûm àlaꞌa ŋwaꞌatə mə à kwò mə̂. 20 Nòò yìi mə bɔɔ bɨ Kristo bɨ lɛ nzì ntswe ghu mbɛ̀ɛ̀ ŋ̀karɨsə aa, a bɨɨ̀nə̀ m̀bu ŋkuu ŋghɛɛ fu a mûm àlaꞌà. Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə yu nɨ Barnabas bo ghɛɛ̀ a alaꞌa Derbe.

Àjàŋ yìi mə bo lɛ mbù mbɨɨ a Antiokia yìi mə à tswe a Syria aà

21 Paul nɨ Barnabas bo lɛ nswoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a alaꞌa Derbe, ŋ̀ghɨrə ŋgǎŋyəgənnù Yesu jî ghàꞌàtə̀ ghu. Ǹtɨgə nlo ghu mbu bɨ̀ɨ̀ a Lystra bo bɨ Ikonium nɨ Antiokia yìi mə à lɛ ntswe a Pisidia aà. 22 Bo lɛ nnɨŋ mɨtɨ̀ɨ̀ a nu bɔɔ bɨ Kristo bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa, ǹdɨɨntə waa mə tâ bo tswa abìintɨɨ̀ yaa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀. Ǹswoŋə nɨ mə, “A kuꞌunə mə tâ bìꞌì tsya a mûm ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋghàꞌàtə̀ m̀bɔŋ ŋkuuu a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî.” 23 Bo yi ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ yulà ŋ̀ghòtə bɨ tsɔꞌɔtə̀ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ndânwì ghu, ǹsiꞌisə ɨbɨɨnû waa tɨ jɨ, ǹtsaꞌatə Nwî, ǹnɨŋə waa a mbô M̀màꞌàmbi yìi mə bo lɛ ntswe nɨ̂ ǹnɨŋ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa ghu nu aà.

24 Bo tsyà mə a alaꞌa Pisidia mmaŋsə, ǹtɨgə ŋkuu a Pamphilia. 25 Ma mùu alaꞌa, bo swoŋ ntoo yì nsɨgɨ̀nə̀ ya a alaꞌa Perga, ǹtɨgə nlo ŋghɛ̀ɛ̀ a alaꞌa Attalia. 26 Bo lò mə̂ ghu ntɨgə ŋkuu a abaŋə ŋkì, m̀bu mbɨ̀ɨ̀ ŋ̀ghɛɛ fu a Antiokia, wa adɨgə mə bɨ lɛ ntɛꞌɛ ntsɔꞌɔ waa ghu, ntsaꞌatə Nwî a atu bo mə tâ à kwɛtə waa a nɨ̂ ɨ̀fàꞌà yìi bɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ mfaꞌa aà.

27 Bo zì mə̂ ǹyweꞌe a Antiokia aa, ŋ̀ghotə bandânwì bɨtsɨ̀m, ŋ̀kɛꞌɛnə ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnǔ tsɨ̀m jìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋghɨ̀rə a nu bo aa, bo bɨ̀ àjàŋ mə à lɛ ŋŋaꞌa mânjì mə tâ bɨ̀tɨ̀zî Nwî tâ bɨ̀ bii yii aà. 28 Bo lɛ ntɨgə ntswe ma mùu alaꞌa bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu ntɨgɨtə.

15

Ŋ̀ghotə̂ ǹdânwì Yerusalem

1 Bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ lɛ nlò a Yudea ǹsɨgə a Antiokia, ǹlɔgɨnə ŋka ndɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnù a mbo bɔɔ bɨ Kristo bya mə, “Kaa nɨ̀ ka yǐ waꞌà yweenə̀ mə mbə bɨ tsuu ghuu ŋə̀tə a nyòŋə nɨ nɔ̀ŋsə̀ Moses.” 2 Paul bo Barnabas bo lɨgɨ̀tə̀, ǹswuŋnə bo bo tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə̀. Tsǒ mə a lɛ mbə laa, bɨ swoŋ mə tâ Paul bo Barnabas bo bə̀ bî mɔꞌɔ a Antiokia tâ bo kɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem ŋghɛɛ nyə ŋgǎŋtoo jya ghu nɨ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ndânwì tâ bo bo ghaanə nloŋ ma yaà ànnù. 3 Ŋ̀ghòtə ɨ̀ lɛ ntɨgə tsyasə waa mə tâ bo ghɛɛ. Bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ, ǹtsya a alaꞌa Phonisia bo Samaria, ŋ̀kɛꞌɛnə a mbo bə̀ a ajàŋ mə bɨ̀tɨ̀zî Nwì bɨ bə̀ŋkə̀ mə̂ mɨ̂ntɨɨ̀ mya ǹzi a mbo Nwì. Ma yu ànnù a ghɨ̀rə̀ ǹtɨɨ bɔɔ bɨ Kristo ɨ luu nɨ̀ nɨ̀dorə̀. 4 Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀kuu a Yerusalem, ŋ̀ghòtə ɨ kwərə̀ waa tsiꞌì nɨ̀ nɨ̀dorə̀. Ŋ̀gǎŋtoo Kristo nɨ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ndânwì bɨ kɨ̂ ŋ̀kwɛrə waa nɨ nɨ̀dorə, bo tɨgə̀ ǹswoŋ ŋkɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi Nwì à ghɨ̀rə ntsyǎ a nu bo aa, a mbo bo. 5 Lâ ŋ̀gǎŋmbii Kristo jî mɔꞌɔ jìi mə ɨ lɛ mbə baFarɨsai aa, bo lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀ ǹtəə a ndəŋ nswoŋ mə, “A kuꞌunə mə tâ bɨ̀ lɨgɨnə ŋŋètə̀ bɨtɨ̀zî Nwî ŋ̀kɨ ŋghɨrə mə tâ bo ka nyuꞌunə nɔ̂ŋsə̀ Moses.”

6 Ŋ̀gǎŋtoo Kristo jya bo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ndânwì bɨ tɨgə̀ m̀boontə ntswe a nlèntə ma yuù annù. 7 Bo swùŋnə̀ mə̂ ghu àghaꞌa a saꞌàtə̀, Peta a təə a ndəŋ nswoŋ mə, “Bɨ̀lɨ̂m bâ, nɨ̀ zi mə àghaꞌa a sàꞌà mə̂ a ajàŋ mə Nwì à lɛ ntsɔꞌɔ gha a tɨtɨ̀ɨ bù ǹtoo mə tâ mə̀ ghɛɛ nswoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî mə mbə bo yuꞌu mbii. 8 Nwɨ̀ŋgɔ̀ŋ yumbɔŋ yìi mə à zi mmɔ̀ɔ̀ntə̀ ŋû ǹtsɨ̀m aa, a dɨ̀ꞌɨ̀ mə yu beentə ànnǔ bɨ̀tɨ̀zî yî Làà, m̀fa Azwì Nwî a mbo bo, tsiꞌi ajàŋ mə à lɛ ŋkɨ mfa a mbo bìꞌinə̀ aà. 9 Kaa à lɛ ŋwaꞌǎ ndènə̀ a tɨtɨ̀ɨ bo nɨ bìꞌinə̀ tɛꞌɛ̀. À lɛ nsìꞌi ntɨɨ̀ waa a njɨ̌m àbìintɨɨ̀ yaa. 10 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, a tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə akə mə tâ nɨ̀ ka ŋkwaꞌanə Nwî, m̀beꞌesə nɨ̂ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu nɨ̂ àbèꞌè yìi mə kaa bɨ̀ta bɨ bɨ̂taà biꞌinə̀ bɨ̂mbɔŋ lɛ ŋwaꞌǎ a mbèꞌe zi, mə kaa bìꞌinə, nɨ̂ yìꞌinə ŋgaa kaa bìꞌinə̀ sɨ̌ a mbèꞌe kɨ nzi aa ɛ? 11 Ŋ̀gàŋə ghâ, bìꞌinə̀ bìì mə̂ bìꞌinə̀ ka yǐ yweenə aa a njɨ̌m ɨbɔ̌ŋ Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu tsiꞌǐ a ajàŋ yìi bo ka yǐ kɨɨ yweenə ghu aà.”

12 Ŋ̀ghòtə ya tsiꞌì ǹtsɨ̀m ɨ̀ lɛ siꞌi mə swee nyuꞌu annù yìi mə Barnabas bo Paul lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀ aa, nɨ ɨ̀lènsə̀ a bɔ̀ꞌɔ nɨ̂ ɨnnǔtsyâmbo jìi mə Nwì à lɛ ŋghɨ̀rə̀ a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀tɨ̀zî Nwî ǹtsya a njɨ̌m bo aà. 13 Bo màŋsə̀ mə̂ ŋ̀ghaa aa, Jɛms a ŋɛntə̀ ǹjì yì ŋ̀ghaa, nswoŋ mə, “Yuꞌutə nɨ̀ ànnù yìi mə mə swoŋ aa mba bɨlɨ̂m bâ. 14 Simon à nàŋsə̀ mə̂ a ntɔꞌɔtə ajàŋ yìi mə Nwì à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ àjàŋ yìi mə annù bɨ tɨ̀zî Nwî lɛ nnaŋsə ntswe a nu yu, ǹzi mfiꞌi bə̂ bî mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bo mə tâ bɨ̀ bə bi. 15 Ma yuà ànnù a boòntə̀ nɨ̂ ànnù yìi mə ǹtoonwî ɨ lɛ nswoŋ a mûm àŋwàꞌànə Nwî aa mə,

16 ‘M̀màꞌàmbi à swoŋ mə, ma yû ka yǐ tsyǎ tâ mə̀ bu mbɨ̀ɨ̀,

mbɨ̀ɨ̀nsə ntǎŋ Mfɔ̀ David yìi mə ɨ wò mə aa,

ɨ bu ghurə mɨtsyə̂ mi

ɨ ghɨ̀rə tâ mɨ̀ bu nnaŋsə ntsinə ntəə

17 Ma mùu ajàŋ tâ àbùgə ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ mu ŋù ǹtsɨ̀m ɨ̀ tɨgə nlɔɔ nɨ Mmàꞌm̀bî

bo bɨ̀ ɨ̀toò tsɨ̀m jìi mə bɨ twoŋə waa nɨ̂ Ɨ̀kùmə̂ ghâ aà.

18 À nɨ̂ àjàŋ yìi mə Mmàꞌàmbi yìi mə à lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ ŋghɨrə bɨ zî ma yuà ànnù a ŋguꞌu aa, à swòŋə.’ ”

19 Jɛms a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ mə, “À nɨ̂ àmɔ̀ɔ̀ntə̂ ya mə tâ bìꞌinə̀ tsuu ŋgɨꞌɨ a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî bya mə bɨ bəŋkə waa mbɨɨ a mbo Nwì aa kɨ fa. 20 A kuꞌunə bə mə bìꞌinə̀ ŋwaꞌanə aŋwàꞌànə̀ ǹtoo a mbo bo nswoŋ mə tâ bo tsuu mɨjɨ mìi mə bɨ maꞌa mɨ̂ŋkobə ghu aa kɨ jɨ. Ŋ̀kɨ nswoŋ mə tâ bo maꞌatə annǔ jɨrə̀, ŋ̀kɨ tsuu naà yìi mə bɨ twɛɛ bə̂ ǹtɔ̀ŋ yi aa kɨ kurə, ǹtsuu aləə kɨɨ kɨ jɨ. 21 Ǹloŋ mə àghaꞌa a sàꞌà mə̂ a ajàŋ yìi mə bɨ twoŋə nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀ Moses a mûm ŋ̀ghòtə a njwîŋgɔ̀ŋ baIsrael tsɨ̀mə̀, ŋ̀kɨɨ swoŋə nɨ̂ ànnǔ yi a mûm àlaꞌà tsɨ̀mə̀.”

Àŋwàꞌànə̀ yìi mə bɨ lɛ ntoo a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî aà

22 Ŋ̀gǎŋtoo Kristo jya nɨ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ndânwì nɨ ŋ̀ghotə ya ǹtsɨ̀m bɨ lɛ ntɨgə mbii mə bo tsɔꞌɔ bə̂ bî mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bo ɨ too waa bo bɨ̀ Barnabas nɨ Paul a Antiokia. Bo lɛ ntsɔꞌɔ bə̂ bi baa bìi bɨ lɛ mbə bɨ̂tsyàsə̀ a tɨtɨ̀ɨ bo aà, a bə Judas yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋ nìi nɨ Barsabas aa, ŋkɨ mbə Silas; 23 ǹtɨgə ntoo waa nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ yulà: “Bìꞌì, ŋ̀gǎŋtoo Kristo nɨ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ndânwì nɨ bɨ̀lɨ̂m buu bɨtsàꞌàtə̀ ghuu bɨlɨ̂m biꞌi bɨ tsɨ̀m bìi mə bɨ nɨ bɨ̀tɨ̀zi Nwì aa, bìi mə bɨ tswe a Antiokia nɨ Syria bo nɨ a Cilicia aà. 24 Bìꞌì yuꞌu mə bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ bìꞌì ǹzi mfa nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ a mbo bù, ŋ̀ghɨrə mɨ̀ntɨɨ̀ muu mɨ tsəꞌə̀ ǹloŋ annù yìi mə bɨ lɛ nswoŋ aà. Lâ kaa bìꞌì lɛ ŋwaꞌà waa too bə̂, kaa kɨꞌɨ̀ ǹdɨꞌɨ yì tsù a mbo bo kɨ mfa. 25 Ǹloŋ ma yû ànnù, bìꞌì bòòntə̀ mə̂ m̀biinə tsiꞌì bɨ̀tsɨ̀m mə bìꞌì ka tsɔꞌɔ bə̂ ɨ too a mbo bù, tâ bo ghɛɛ bo bɨ̀ bɨ̀lɨ̂m biꞌi Barnabas bo Paul bìi mə bìꞌinə̀ kɔŋə. 26 Bo fà mə̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yàa ntsɨ̀m nloŋ Mmàꞌambî yìꞌinə̀ Yesu Kristo aà. 27 Bìꞌì too Judas bo Silas a mbo bù mə bo zi nswoŋ a mbo bù nɨ̂ ǹtsǔ waa annù yìi mə bìꞌì ŋwaꞌanə aà. 28 Bìꞌi bɨ̀ Àzwì Nwî biinə mə tâ bìꞌì tsuu ghuu nɨ̂ àbèꞌè yi dàŋ bèꞌèsə, ǹtsyatə julà ɨ̀tu ndɨꞌɨ̀: 29 Nɨ̀ tsuu mɨjɨ mìi mə bɨ màꞌà mɨ̂ŋkobə ghuu aa lǒ jɨ; ǹtsuu aləə lǒ jɨ, ǹtsuu naà yìi mə bɨ twɛɛ ntɔ̂ŋ yi nzwitə aa lǒ kurə. Nɨ̀ kɨɨ mbaꞌatə nɨ̂ ɨ̀bɨ̀ɨ ghuu nloŋ ajɨrə̀. M̀bə nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu ǹtsuu ànnù ma yû yî tsu kɨ ghɨ̀rə, bəə boŋ nɨ ghɨ̀rə sɨgɨ̀nə̀. Bìꞌi tsàꞌàtə̀ ghuu.” 30 Bɨ lɛ ntoo ŋgǎŋntoo mà jû a alaꞌa Antiokia bɨ ghɛ̀ɛ̀ ghu ŋghotə bɔɔ bɨ Kristo m̀fa aŋwàꞌànə̀ ya a mbo bo.

31 Bə̀ bya bɨ twòŋ mə àŋwaꞌanə̀ ya, ǹtɨɨ waa ɨ luu nɨ̀ nɨ̀dorə nloŋ mə ànnù yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ghu aa a lɛ ndɨ̀ɨ̀ntə̀ waa. 32 Judas bo bɨ̀ Silas bìi bɨ lɛ ŋkɨ mbə ŋgǎŋntoo Nwî aa, bo lɛ ŋghàà bo bo nɨ̂ àdaŋə noò ǹdɨɨntə waa m̀fa nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ a mbo bo. 33 Bo tswè mə̂ bo bo nɨ̂ àtɨɨ noò, bɔɔ bɨ Kristo bya bû ǹtoo waa nɨ̂ m̀bɔɔnə mə tâ bo bu mbɨ̀ɨ̀ ŋ̀ghɛɛ a mbo bə̀ bya bìi mə bɨ lɛ ntoo waa aà. [ 34 Lâ Silas à lɛ nlɔ̀ɔ̀ mə yu bǔ tswe yi ghu.]* 35 Paul nɨ Barnabas lɛ mbù ǹtswe nɨ̂ àtɨɨ noò àlaꞌa Antiokia bo bɨ̀ bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bî mɔꞌɔ, ǹswoŋə nɨ̂ ànnù Nwɨ̂, ŋ̀kɨɨ ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî.

Paul bo Barnabas yatə̀.

36 Àtɨɨ noò yî mɔꞌɔ â tsyà mə̂, Paul a swoŋ a mbo Barnabas mə, “Sɨ̀ bu mbɨ̀ɨ̀ ŋ̀ghantə bɨlɨ̂m biꞌiò a nɨ̂ ɨ̀too jìi mə sɨ̀ tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ǹtsya ghu nswoŋ ànnù Nwì a mbo bo aà, tâ lèntə̀ mə bo ghɨ̀rə̀ mə akə lɛ.” 37 Barnabas à lɛ nlɔ̀ɔ̀ mə yu lɔ̀gə Jɔn Mark tâ bo bo ghɛɛ, 38 Lâ Paul à lɛ nswoŋ mə kaa a sɨ̀ kuꞌùnə̀, ǹloŋ mə à lɛ mfòò m̀maꞌatə waa wâ noò m̀bii tɨ ghə̂ mə bɨ maŋsə àkòrə̀ nɨtəə̀ yaa, a maꞌàtə̀ waa a Pamphilia, ŋ̀khə mbɨ̀ɨ̀ nɨ̂ ǹjɨ̀mə̀. 39 Bo lɛ nswùŋnə̀ ghu siꞌi, ǹtɨgə nyatə. Barnabas a lɔgə̀ Mark bo yu kuù àbaŋ a ŋghɛ̀ɛ a Cyprus. 40 Paul a bâŋnə̀ ǹlɔgə Silas, bɔɔ bɨ Kristo bo tsaꞌàtə̀ Nwî a atu bo mə tâ M̀màꞌàmbi à ka ghɨrə ɨbɔ̀ŋ a nu bo. 41 A tɨgə̀ ǹtsya a Syria nɨ Cilicia, ndɨɨntə nɨ̂ ŋghòtə jìi mə ɨ lɛ ntswe ghu aa mfa nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ a mbo bo.

16

Àjàŋə Timoti a bɔ̀ꞌɔ Paul nɨ Silas lɛ ŋghɛ̀ɛ a fàꞌà

1 Paul a ŋghɛɛ a alaꞌa Derbe bo Lystra, ǹtsiꞌi ŋgàŋyə̀gə̂nnù Yesu yî mɔꞌɔ yìi mə ɨ̀kǔm yi ɨ lɛ mbə Timoti aà. Ǹdè yì à lɛ mbə ŋgàmbii Kristo, m̀bə ŋû baYuda, la taà yì a bâŋnə̀ m̀bə ŋû baGrikia. 2 Bɔɔ bɨ Kristo bɨtsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntswe a alaꞌa Lystra bo a Ikonium aa, bo lɛ sɨ beentə nɨ̂ Timoti. 3 Paul à lɛ ŋwaꞌatə mə yu lɔ̀gə̀ Timoti tâ bo yu ghɛɛ. À wàꞌàtə̀ mə̂ laà aa, ǹtɨgə ŋŋetə yi. À lɛ ŋghɨ̀rə̀ maa ajàŋ aa mbɨꞌɨ ŋgaa baYuda bìi mə bɨ lɛ ntswe maa adɨgə aà, ǹloŋ mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bɨ lɛ nzi mə tǎ bɨ̀ Timoti à lɛ mbə ŋù baGrikia. 4 Àjàŋ mə bo lɛ sɨ karə ŋkuu nɨ̂ ɨ̀bùꞌu ɨ̀too jya aa, bo lɛ sɨ kɛ̀ꞌɛ̀nə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jya mə ŋghotə ŋgǎŋntoo Kristo bo bɨ̀ bɨ̀lɨɨ bɨ ndânwì bya a Yerusalem bɨ lɛ ntsə̀rə̀ aa a mbô ŋ̀gǎŋmbii Kristo. Ǹdɨꞌɨtə nɨ̂ waa mə tâ bo tɨgə nləə bɨ̂nɔ̀ŋsə̀ ma byâ. 5 Maa ajàŋ ŋ̀ghotə ɨ̀ lɛ sɨ kwe, ǹtɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀ a mûm àzwì, ǹdùû waa ɨ kɨɨ̀ ŋ̀ghaꞌatə nɨ̂ ǹjwî tsɨ̀mə̀.

Àjàŋ yìi mə ǹjə̀ə̀ təə təə ɨ̀ lɛ nlɛ Paul a Troas aà

6 Bo lɛ ghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu ntsya a mbùꞌà àlaꞌa Phrygia bo Galatia ǹloŋ mə kaa Àzwì Nwî kaa a lɛ ŋwaꞌà bii mə tâ bo swoŋ ntoo ya a mbùꞌù àlaꞌa Asia. 7 Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀ghɛɛ ŋkùꞌù a alaꞌa Mysia aa, ǹyweꞌetə mə bo kuu a mbùꞌù àlaꞌa Bithynia, kaa Àzwì Yesu kaa a waꞌà beentə̀ mə tâ bo kuu ghu. 8 Bo tɨgə ŋkuu ghɛɛ ntsyà Mysia ŋ̀ghɛɛ a Troas. 9 A ghɨrə̀ m̀bə nɨ̂tugə, ǹjə̀ə̀ təə təə ɨ lɛ̂ Paul, a yə̂ ŋû Macedonia a təə mbuꞌu nɨ̂ m̀bo ntwoŋə nìi, nswoŋə nɨ mə, “Too nzǐ faa njii a Mecedonia, ŋ̀kwɛtə yiꞌi!” 10 Ajàŋ mə ǹjə̀ə̀ ya ɨ̀ lɛ nlɛ Paul aa, bìꞌì lɛ tɨgə̀ ǹtaŋtə nû yìꞌì a nlǒ ŋghɛ̀ɛ a Macedonia nloŋ mə bìꞌì lɛ nzi a laa mûm ǹtɨɨ bìꞌì mə Nwì a twoŋə nɨ̂ yiꞌi mə tâ bìꞌì zi nswoŋ ntoo yì ǹsɨgə̀nə̀ ya a mbo bə̂ bi maa adɨgə.

Àjàŋ yìi mə Lydia à lɛ mbəŋkə ǹtɨɨ̀ yi aà

11 Bìꞌì lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu abaŋ a Troas ǹtoo ŋkì ǹtsinə ŋghɛɛ a Samothrace. Bìꞌì ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹlɛ àbɛ̀ɛ̀ fuꞌu, bìꞌì ghɛɛ̀ a Neapolis. 12 Ǹtɨgə mbu ǹlò ghu ŋkuu ŋghɛɛ a mûm àlaꞌa Filippi, a alaꞌa yì tsyàmbìì yìi mə a tswe a mbùꞌù àlaꞌa Macedonia, m̀bə atoo yìi mə baRoma lɛ sɨ buꞌutə aà. Bìꞌì lɛ mbɔɔ ntswetə ndù njwi jǐ mɔꞌɔ ghu. 13 À bə̀ mə̂ a njwîŋgɔ̀ŋ bìꞌì fɛꞌɛ̀ wa a mûm àlaꞌa ŋ̀ghɛ̀ɛ a mbɛ̀ɛ̀ àghəŋə ŋkì mə bìꞌì lɛ ŋwaꞌatə mə à nɨ̂ àdɨ̀gə̀ yìi mə mbə baYuda ghotə ghu a ntsàꞌàtə Nwì. Bìꞌì lɛ ntswe a nsyɛ ŋghàà a mbo bàŋgyɛ̀ bìi mə bɨ lɛ ŋghotə ghu aà. 14 Yì mɔꞌɔ yìi mə à lɛ nyuꞌu annù yìi mə bìꞌì lɛ sɨ swoŋ aa, à lɛ mbə Lydia yìi mə à lɛ mbə mu Thyatira aà. À lɛ sɨ fèè nɨ̂ ɨ̀tsə̀ꞌə jî bagɨtə ji tɨ̀ndùù. À lɛ mbə mâŋgyɛ̀ yìi mə à lɛ sɨ bɔꞌɔ nɨ̂ Nwî. M̀màꞌàmbi à lɛ ŋŋaꞌa mɨtsyɛ̂ mi mə tâ naŋsə nyuꞌutə annù yìi mə Paul à lɛ sɨ swoŋə aà. 15 Lydia a bɔ̀ꞌɔ nɨ bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe a nda yu aa, bɨ tɨgə̀ ŋ̀kwɛrə ŋkì. Bɨ kwɛ̀rə̀ mə ŋkì aa, a tɨgə̀ ǹtwoŋə yiꞌi mbuꞌu mbo a mbo bìꞌì ǹswoŋ mə, “Nɨ̀ zi tâ bìꞌinə̀ ghɛɛ ntswe a nda mə̀ mə mbə nɨ̀ zi tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə mə̀ tɨ̀gə̂ ŋ̀gàŋmbii Kristo wa yì mɔ̀ꞌɔ̂.” A swoŋ laà, ǹtɨgə ŋgaansə̀ yiꞌi bìꞌibo ghɛɛ̀.

A ndâtsaŋ a alaꞌa Filippi

16 A bə a njwi yì mɔꞌɔ bìꞌì kâ ŋghɛɛ a adɨgə yìi mə bɨ lɛ sɨ tsàꞌàtə̀ Nwî ghu aa, m̀boo mumàŋgyɛ̀ yìi mə à lɛ mbə àbùꞌù, Àzwì yî bɨ a tswê ghu nu m̀bə yìi mə a lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ a swoŋə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ ka fɛ̀ꞌɛ̀ aà. Mumàŋgyɛ̀ ghû à lɛ sɨ fàꞌa ŋkabə yì ŋ̀wè a mbo bə̀ biì mə bɨ lɛ nyuu yi aa, nɨ̂ àjàŋ mə à lɛ sɨ swoŋə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ ka fɛ̀ꞌɛ̀ aà. 17 À lɛ sɨ tɨgə ŋyoŋə nɨ̂ yiꞌi bɨ̀ Paul, ǹtɔŋnə nswoŋə nɨ mə, “Bə̀ bulà à nɨ ŋ̀gǎŋəfàꞌa Nwîŋgɔ̀ŋ Àkɔꞌɔ̀ntsɨrə. Bo kɛ̀ꞌɛ̀nə̀ aa mânjì yìi mə mbə bə̀ tsyâ ghu nyweenə aa a mbo bù.” 18 À lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ nɨ mɨ̀tugə mɨ njwi mì ghàꞌàtə̀; ǹyweꞌe a noò yìi mə ǹtɔ̀ŋ Paul ɨ lɛ nnaŋsə nlwi ghu nû. Paul a karɨkə̀ yi ǹswoŋ a mbo àzwì yî bɨ ya mə, “Nɨ̂ ɨ̀kǔm Yesu Kristo, mə̀ swǒŋ a mbo wò mə tâ ò fɛꞌɛ ghu nû.” Àzwì yî bɨ ya a kɨ̂ ŋ̀ghɛsə fɛ̀ꞌɛ̀ yi tsiꞌì maa noò.

19 Nòò yìi mə bɨ̀bɔ̂ŋ bi lɛ yə ajàŋ mə mânjì ŋ̀kabə̀ waa wa à bɨ̀ꞌɨ̀ mə̂ aa, bo baŋnə̀ Paul bo Silas, ǹswuŋə waa ŋ̀ghɛɛ nɨ bo a nsaanə, ǹtɛꞌɛ waa a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀tà bɨ alaꞌà. 20 Bo lɔgə̀ waa ŋghɛɛ nɨ bu a nsi ŋgǎŋsaꞌa alaꞌa baRoma ǹswoŋ mə, “Bulà bə̀ à nɨ baYuda, m̀fa nɨ̂ ɨ̀gɨꞌɨ a mûm àlaꞌa bìꞌì. 21 Bo dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ bɨ̀nɔ̀ŋgɔ̀ŋ bìi mə kaa bɨ sɨ̌ bǐ alaꞌà biꞌi bə̂. Bìꞌì laa mbə baRoma, kaa mbə bìꞌì waꞌà bɨ̂nɔ̀ŋgɔ̀ŋ ma bû bii kə̀ ŋka nləə.” 22 Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ yôŋ ŋ̀kuu a atu bo, ǹtɨgə nɨŋə nɨ̂ ànnù ya a nu Paul nɨ Silas. Ŋ̀gǎŋsaꞌa alaꞌa jya ɨ sàtə̀ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ a nu Paul nɨ Silas, ǹswoŋ mə tâ bɨ̀ naŋsə ŋghɔɔ waa. 23 Bɨ nàŋsə̀ mə̂ ŋ̀ghɔɔ waa nɨ̂ ɨ̀tì jî ghàꞌàtə̀, ǹnɨŋə waa a ndâtsaŋ, ǹswoŋ a mbo ŋgàŋmbɛ̂ ǹdâtsaŋ wa mə tâ à naŋsə ŋka mbɛ waa. 24 Àjàŋ mə ŋ̀gàŋmbɛ̂ ǹdâtsaŋ wa à lɛ nyuꞌu aa, a lɛ nnɨŋə waa a mûm ǹjaꞌà ǹdâtsaŋ yìi mə ɨ lɛ ntswe a mum aa, ŋ̀ghɨrə bɨ tswa mɨ̀kòrə̂ myaa ŋkoo a nɨ mɨ̀kaꞌà.

25 Ɨ̀tugə̀ ɨ tɨ̀ɨ̀ mə̂, Paul bo Silas bo kâ ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwî ǹyəə nɨ mɨ̀kòò ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ Nwî, ŋ̀gǎŋətsaŋ jya jǐ mɔꞌɔ jìi mə ɨ lɛ ntswe wa andâtsaŋ aa, bo lɛ sɨ yuꞌutə nɨ̂ àjàŋ mə Paul nɨ Silas lɛ sɨ ghaꞌasə nɨ̂ Nwî aà. 26 Ǹsyɛ ɨ wiꞌìkə̀ ǹtsɨgɨnə tsiꞌì nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀, ǹtsɨgə ndâtsaŋ ya nsɨgə nyweꞌe nɨ̂ àtsənda, mɨ̀ntsù mɨ nda mɨ̀tsɨ̀m mɨ wiꞌìkə̀ ŋ̀ŋaꞌakə waa, ɨ̀tsaŋ jya jìi mə bɨ lɛ ŋkòòŋkə̀ waa ghu aa, ɨ teeŋkə̀ ŋ̀wokə a nsyɛ̂. 27 Nòò yìi mə ŋ̀gàŋmbɛ̂ ǹdâtsaŋ wa à lɛ ŋwìꞌìnə̀ ǹyə mə ɨ̀bàꞌa ndâtsaŋ jya ɨ jwaaŋkə̀ ǹtəə aa, ŋ̀waꞌatə mə ŋ̀gǎŋətsaŋ jya ɨ khə̀kə̀ mə̂ tsɨ̀mə̀. Ǹtsɔꞌɔ munwî ǹtsô yì a mbaꞌa mə yu sò yi ghu kwo. 28 Paul a tɔŋnə̀ tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ ghu mbo mə, “Tsèe ɨbɨ yì tsu ghɨ̀rə̀ bə̂, wa bìꞌì tswe faà tsiꞌì bɨ̀ tsɨ̀mə̀.”

29 Ŋ̀gàŋmbɛ̂ àtsaŋ wa a swoŋ bɨ zî nɨ lâm a khə̂ ŋ̀kuu nɨ ghu, ǹtsɨgɨnə, ŋ̀wo a nsi Paul bo Silas. 30 Ǹlɔgə waa bo bo fɛꞌɛ̀ ŋghɛntə a bɛɛ, a betə̀ mə, “Bɨ̀taà, m̀bə mə̀ ghɨrə̀ mə a kə nyweenə ɛ?” 31 Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “Nɨŋ ntɨɨ̀ gho a nu Mmàꞌàmbi Yesu, boŋ ò ka yweenə bu bɨ̀ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yò.”

32 Bo tɨgə̀ ǹswoŋə annǔ Mmàꞌambi a mbo bo bo bɨ̀ a mbo bə̀ bɨ̀ tsɨ̀m bìi bɨ lɛ ntswe wa mûm ǹda aà. 33 Tsiꞌì maa abàŋtə̀ noò nɨtugə, ŋ̀gàŋmbɛ̂ àtsaŋ wa a lɔgə̀ waa, ǹsiꞌi ɨlaꞌà jyaa; yu bo bɨ̀ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yì bo burə̀ ŋ̀kwɛrə̀ ŋ̀kì. 34 A lɔgə̀ Paul bo Silas bo bo kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀ a nda yu, a fa mɨ̀jɨ a mbo bo tâ bo jɨ. Yu nɨ ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ yì lɛ nluu nɨ nɨ̀dorə nloŋ mə bo lɛ nɨŋ ntɨɨ̀ waa a nu Nwì aà.

35 Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ baRoma bɨ too bɨ̀burəsì mə tâ bɨ̀ zi nswoŋ mə tâ bɨ̀ maꞌatə bə̂ bya tâ bɨ̀ ghɛɛ. 36 Ŋ̀gàŋmbɛ̂ àtsaŋ wa a swoŋ a mbo Paul mə, “Wa bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ tòò mə ŋkɨ̀ɨ̀ mə tâ bɨ̀ maꞌatə ghuu Silas. Nɨ̀ tse màꞌàtə̀ la tsɨ̀tɔ̀ŋ ɨ ghɛ̀ɛ̀ ghuu nɨ̂ m̀bɔɔnə̂.”

37 Paul a swoŋ a mbo ǹtsyàsə̀ bɨ̀burəsì wa mə, “Kaa bɨ kɨ̀ waꞌà yə mə bìꞌì fansə annǔ tsu, lâ m̀baŋnə ŋghɔ̀ɔ̀ yiꞌi a nsi bə̀, bìꞌì kɨ̂ mbə baRoma. Bɨ màŋsə̀ mə a ŋghɔ̀ɔ̂ yiꞌi, m̀maꞌa yiꞌi a ndâtsaŋə̀. Tsɨ̂tsɔ̀ŋ bɨ tɨgə nlɔɔ mə bɨ ŋŋeꞌesə fiꞌi yiꞌi bə nɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀sə̀! Kaa m̀bə a kɨꞌɨ̀ maa ajàŋ ghɛɛ̀! Tâ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ baRoma bya bo bɨ̂mbɔŋ tâ bɨ̀ zi mfiꞌi yiꞌi.”

38 Bɨ̀burəsì bya bɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kɛꞌɛnə a mbo bɨ̀tà bɨ baRoma byâ. Àjàŋ mə bɨ lɛ nyuꞌu mə Paul bo Silas lɛ mbə baRoma aa, nɨ̀bɔꞌɔ nɨ lɛ ntswa waa, 39 bɨ tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ ŋghɛ̀ɛ̀ m̀buꞌu mbo a mbo bo mə bɨ̀ liꞌinə ɨfansənnû jyaa. Ǹtɨgə mfiꞌisə waa wa ndâtsaŋ, nswoŋ a mbo bo mə tâ bɨ̀ maꞌatə alaꞌa ya mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ waa. 40 Paul bo Silas bo màꞌàtə̀ ǹdâtsaŋ ya ŋghɛ̀ɛ̀ a nda Lydia, ǹtsiꞌi bɔɔ bɨ Kristo ghu, ŋ̀ghaa a mbo bo, ǹdɨꞌɨtə waa mə bo ka ŋgaansə mɨtɨ̀ɨ̂ myaa. Ntɨgə nlo waa.

17

A alaꞌa Tesalonika

1 Paul bo bɨ̀ Silas bo lɛ ntsya a alaꞌa Amfipolis nɨ Apollonia ŋghɛɛ nyweꞌe a alaꞌa Tesalonika, a adɨgə yìi mə ǹdâghotə ɨ̀ lɛ ntswe ghu aà. 2 Àjàŋ yìi mə Paul à lɛ sɨ ghaꞌasə ŋghɨrə aa, à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu wa ndâŋghotə. À lɛ sɨ ghɛ̀ɛ̀ ghu a njwîŋgɔ̀ŋ bo bɨ̀ bə̀ ghàà lɨgɨtə nloŋ nɨghàà nɨ Nwî, a nɨ̂ ŋ̀gyà ji tarə. 3 A tɔꞌɔtə̀ nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù Nwî, ǹdɨꞌɨ nɨ a mbo bə̀ bya mə Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa à lɛ ntswe nɨ̂ ǹyə̂ ŋ̀gɨꞌɨ ɨ kɨɨ yweenə nɨ nɨ̀wô, ǹswoŋ mə, “Yesu ghû mə mə kɛ̀ꞌɛ̀nə̀ a mbo bu aa, à nɨ Àyɔꞌɔ̀ Nwì wâ.”

4 Bo bî mɔꞌɔ bɨ lɛ yuꞌu a kuu a atu bo, bo biì ànnù ya mə Paul nɨ Silas lɛ sɨ swoŋə aà. BaGrikia bî ghàꞌàtə̀ bìi bɨ lɛ sɨ bɔꞌɔ Nwî aa bo bɨ̀ bàŋgyɛ̀ bî ghàꞌàtə̀ bìi mə bɨ lɛ mbə bî dɨ̀rɨ̀sə̀ aa, lɛ ŋkɨ mbii.

5 Lâ baYuda lɛ ntswe nɨ̂ àghə̀ꞌə̀nə̀ a nu bo, ŋ̀ghɛɛ a atu mɨ̂mfâŋnə̀ ŋ̀ghotə nnɔɔ bə̂, bɨ̀bwɛ̀rə bo bɨ bə̀ bî bɨ, ŋ̀ghɨrə bo nɨŋə̀ àbùùrə̀ wa mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa, ŋ̀ghɛɛ mbùꞌù fɨkɔ̀rə̀ a ndugə̀ ŋù yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Jason, ŋ̀waꞌatə nɨ mə bo ka yə Paul nɨ Barnabas ghu, ɨ tswa waa ɨ swùŋə ghɛɛ fa a mbo bə̀ byâ. 6 La kaa waꞌà waa yə, ǹtɨgə mbaŋnə a Jason bo bɨ̀ bɔɔ bɨ Kristo bî mɔꞌɔ, ǹswuŋə waa nzi ntɛꞌɛ a nsi bɨ̀tà bɨ alaꞌa, ǹtɔŋnə nswoŋə nɨ mə, “Bə̀ bulà mə bɨ bə̀ŋkə̀ mə mbî ǹtsɨ̀m nɨ mɨ̀tumfuꞌu aa bɨ kɨ̀ mə̂ ǹzi ŋkùꞌù a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa bìꞌinə̀, 7 Jason a kɨ̂ ǹlɔgə waa nləə a mûm ǹda yu. Bo bɨtsɨ̀m wô nɨ bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bɨ Kaisa ǹswoŋə nɨ mə m̀fɔ̀ yî mɔ̀ꞌɔ à bǔ ntswe ghu, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Yesu.” 8 Bə̀ bya a bɔꞌɔ nɨ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ yùꞌù mə̂ ma nùu nɨ̀ghàà, nɨ̀bɔꞌɔ nɨ tswâ waa, àtû yaa a buurə̀. 9 Bɨ̀tà bɨ alaꞌa bya bɨ lɛ ŋghɨ̀rə̀ Jason bo bɨ̀ àbùgə̀ bə̂ bo twû ǹjò a nɨ ǹduu ŋkabə yìi mə bɨ lɛ ntsə̀rə̀ aa, bɨ tɨgə̀ m̀maꞌatə waa bɨ ghɛɛ̀.

10 Ɨ̀tugə ɨ ghɛ̀sə̀ mə̂ m̀fii, bɔɔ bɨ Kristo bya bɨ too Paul bo Silas bo ghɛɛ̀ a Berea. Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀kuꞌu ghu, ŋghɛɛ a ndâŋghòtə̂. 11 BaYuda bìi mə bɨ lɛ ntswe a Berea aa bɨ lɛ ntswe nɨ̂ ǹtɨɨ yì sɨgɨ̀nə̀ ŋkɔŋə nɨ̂ ǹyùꞌùtə ànnù, ǹtsya bə̂ bìi mə bɨ lɛ ntswe a Tesalonika aà. Bo lɛ nyuꞌutə ntoo ya tsiꞌì nɨ̀ nɨ̀dorə̀, ǹtwoŋə nɨ̂ nɨ̀ghàà nɨ Nwî tsiꞌì ǹjwî tsɨ̀m a mfɨ̀ŋsə nyə mə ànnù ya mə Paul à lɛ sɨ swoŋ aa à nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ kə̀ àbaŋnənnù lɛ. 12 Bo bî ghàꞌàtə̀ bo lɛ nɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa a nu Kristo, bàŋgyɛ̀ bɨ Grikia bî ghàꞌàtə̀ bìi mə bɨ lɛ mbə bî kɔ̀ꞌɔ̀nə̀ aa, bo bɨ̀ m̀bâŋnə̀ baGrikia bɨ lɛ ŋkɨ mbii. 13 Lâ baYuda bìi bɨ lɛ ntswe a Tesalonika aa bɨ lɛ nyuꞌu mə Paul à kɨ̀ mə̂ ǹswoŋ nɨ̂ghàà nɨ Nwî a Berea, ntɨgə nzì ghu, ntotə bə̂ ǹlɔgɨnə ŋgɨꞌɨ ghu. 14 Bɔɔ bɨ Kristo bya lɛ ŋghɛ̀sə̀ ǹlɔgə Paul ǹtsyasə mə à ghɛɛ a aghəŋə ŋkì, lâ Silas bo Timoti bû ǹtswe fu a Berea. 15 Bə̀ bìi mə bɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ ntsyàsə Paul aa bo lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀ghɛɛ ŋkùꞌù a alaꞌa Athens a bû m̀bensə waa nɨ̂ ǹjɨ̀m a alaꞌa Berea; ǹtoo waa a nu Silas nɨ Timoti mə tâ bɨ̀ waŋsə̀ ǹzì ǹzi ntsiꞌi yi.

A alaꞌa Athens

16 Paul à kà mə̂ aa nyuꞌutə mə tâ Silas bo Timoti bo zi Athens aa, ǹtɨɨ̀ yì ɨ luu nɨ̂ àjəŋnə̀ ǹloŋ mə à lɛ nyə mə ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa mà ya ɨ̀ lɛ nluu nɨ mɨ̀kobə aà. 17 Ma mùu ajaŋ a tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ a ndâŋghotə ntɨgə swuŋnə bo bɨ̀ bə̀ ghu, baYuda bo bɨ̀ tɨ̀zînwî bìi mə bɨ lɛ sɨ bɔꞌɔ nɨ̂ Nwî aa. Ŋ̀kɨɨ ŋghɛɛ nɨ ɨdɨgə mɨtaa a ŋgɔ̀ŋ mɨ̀tugə mɨ njwi mɨ̀ tsɨ̀m, a mbo bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aà. 18 Ŋ̀gǎŋndɨꞌɨnnù jî mɔꞌɔ jìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ̂ waa nɨ bɨ̀Epicurean bo nɨ bɨ̀stoics aa, lɛ nzi ntsiꞌi yi bo bo tɨgə̀ ǹswuŋnə. Bo bî mɔꞌɔ bo betə̀ nɨ mə, “Àjàŋ ŋû yî tɨghə mə à zî ànnù a lɔ̀ɔ aa ǹdɨ̀ꞌɨ̀ àkə̀ ɛ?” Bǐ mɔꞌɔ bɨ kwiꞌi mə, “À bə tsiꞌì tsǒ a swoŋə ànnù bɨ̂nwî bɨ ɨtoo dàŋə̀.” Bɨ lɛ nswoŋ ma mùu ajàŋ aa nloŋ mə Paul à lɛ sɨ swoŋə nɨ̂ ànnu Yesu a ajàŋ yìi mə à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo aà.

19 Ǹyoŋ maa ajàŋ bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ Paul ǹzi nɨ ghu a nsi ŋ̀gǎŋndasaꞌa jìi mə ɨ lɛ ntswe maa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa aà bɨ twoŋə̀ nɨ Arios Pagos aa, nswoŋ mə, “Bìꞌi lɔ̀ɔ a nzi ànnù yî fii yù mə o ghàà ǹswoŋə aà. 20 Ɨ̀nnù ma jû jî ghàꞌàtə jìi mə o swoŋ aa, ɨ funə yiꞌi aà fùnə̀ kaa bìꞌì waꞌà naŋsə̀ ǹzi nɨ̂ ànnù yìi mə o swoŋ aà. Bìꞌi lɔ̀ɔ a nyuꞌu annù yìi mə o naŋsə swoŋ aà. 21 Ǹloŋ mə bə̀ bî ghàꞌàtə̀ a njɔ̀ꞌɔ̀ alaꞌa Athens bo bɨ̀ bɨ̀gɨ̀ɨ̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa, bo lɛ ŋkɔ̌ŋ a mbwɛsə nòò wàà a nswoŋ a ŋkɨ yuꞌu ɨnnù jî fii jìi mə ɨ lɛ sɨ ghɛ̀sə̀ m̀fɛꞌɛ aà.”

22 Paul à lɛ ntəə a ndəŋ wa atɨtɨ̀ɨ Arios Pagos, ǹswoŋ mə, “Bù bə̀ baAthens, mə̀ yə̀ mə̂ tsiꞌì nɨ ɨnnù jî ghàꞌàtə̀ mə nɨ̀ kɔ̀ŋə̂ ànnù Nwî. 23 Ǹloŋ mə àjàŋ mə mə̀ kɨ̀ sɨ tsyà a mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa bu nlii nɨ̂ ǹjoo jìi mə nɨ mii aa, mə̀ kɨ̀ yə mə àdɨ̀gə̀ nɨkentə nɨ mɔꞌɔ nɨ màꞌa Nwì nî mɔꞌɔ nɨ̀ ŋwaꞌanə ghu mə nɨ tswe aa a mbo nwì yìi mə bɨ sɨ̀ zî. Nwì wa yìi mə nɨ̀ lɛ sɨ mmii nìi ka mə nɨ̀ lɛ ŋwaꞌà ghuu zi aa, à nɨ Nwì ma wa mə mə̀ zi nɨ ghu tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀ aà.

24 “Nwì wa yìi mə à lɛ nnaŋsə mbi yù bo bɨ̀ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə ɨ tswe ghu aa, à nɨ yu mbə Mmàꞌàmbî àbùrə̀ bô ǹsyɛ̂. Kaa m̀bə a waꞌà yi a mûm ǹdâmàꞌanwì yìi mə a ghùrə bâmɨsɔ̀ŋ aa tswê bə̂. 25 Kaa à sɨ ayoò tsu yìi mə mbə bìꞌinə̀ fàꞌà ghu mbo nɨ̀ m̀bô miꞌinə̀ aa lɔ̀ɔ̀ bə̂, ǹloŋ mə à nɨ yu yìi mə a fa ntswêntɨ̀ɨ̀ bo bɨ̀ àzwì a mbo ŋ̀gɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m bo bɨ̀ a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀. 26 À lɛ ntsyà aa tsiꞌì a njɨ̌m ŋù mɨ̀sɔ̀ŋ yî m̀fùùrə̀ ǹnaŋsə ŋgɔ̌ŋ bə̂ bɨ̀ tsɨ̀m bìi bɨ tswe fàa nsyɛ aa a mbuu mbuù a ɨdɨgə ɨdɨgə tsiꞌǐ ajàŋ mə à lɛ nlə̀ə̀ aà. À kɨ mbə yu yìi mə à lə̀ə a noò yìi mə m̀bə ànnǔ tsu a fɛꞌɛ̀ ghu aà. 27 À lɛ ŋghɨ̀rə̀ maa ajàŋ aa mə mbə bɨ kâ ǹlɔɔ nìi, kə̀ nòò mɔ̀ꞌɔ ŋghɨ̀rə̀ ǹswerɨtə nyə yi. Ka mə kaa à sɨ̀ naŋsə̀ ǹtswe tâ àghaꞌà yi tâ à saꞌa aà. 28 Tsiꞌì tsǒ mə ŋù yî mɔꞌɔ à lɛ nswoŋ mə, ‘Bìꞌinə̀ tswe ntswêntɨ̀ɨ yìꞌinə̀ aa ghu mûm nû, ŋ̀kɨɨ ŋkarə aa tsiꞌì ghu mum nû.’ A kɨ̂ ǹfinə aa ajàŋ yìi ŋgǎŋŋwàꞌànə ŋ̀ŋwàꞌànə̀ juu jî mɔꞌɔ ɨ swoŋ mə, ‘Bìꞌinə̀ laa ŋkɨ mbə bɔɔ̀ bi.’ 29 Tsǒ mə bìꞌinə̀ nɨ bɔɔ bɨ Nwî aa, tâ bìꞌinə̀ tsuu kɨ waꞌatə nɨ mə màrə̀ yì à nɨ yì fɨ̀ŋkobə fì tsu mə bɨ ghɨrə nɨ gold, kə̀ nɨ silva kə̀ nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ yìi mə a lɔ̀bɨ̀tə ŋû nnaŋsə aà. 30 À lɛ mbə mbìì Nwì a lɛ sɨ foonsə nɨ̂ ànnù jìi mə bə̀ lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̂ m̀buꞌu aà, kaa bɨ lɛ ŋkɨꞌɨ̀ zi aà, la tsɨ̂tɔ̀ŋ, a swoŋə nɨ a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m a ŋgɔ̀ŋ ɨ̀dɨ̀gə̀ tsɨ̀m mə tâ bo bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa, mmàꞌatə ɨbɨ̂ waa. 31 Ǹloŋ mə à kàꞌà mə njwi yìi mə yu ka yi tsɔꞌɔtə mɨsaꞌa mɨ bə̂ bɨtsɨ̀m fàa mbi ghu a nɨ mânjì yìi mə à tsìnə ɨ tsyà aa a njɨ̌m ŋù yî m̀fùùrə̀ yìi mə à tsɔ̀ꞌɔ aà. À dɨ̀ꞌɨ ma yû a laa nɨ̀ ǹsi nɨ̀ ǹsi ǹyoŋə a ajàŋ yìi mə à lɛ nyweensə yi nɨ nɨ̀wo aà.”

32 Bo yùꞌù mə̂ Paul a ghaà nɨ̂ ànnù ǹloŋ ajàŋ mə bə̌ yweenə nɨ nɨ̀wo aa, bo bî ghàꞌàtə̀ lɛ sɨ wyɛ̀ nìi, lâ bǐ mɔꞌɔ bɨ swoŋ mə, “Bìꞌi kɔ̌ŋ mə tâ ò kuꞌusə nswoŋə annù ma yû a mbo bìꞌì.” 33 Paul à ghàà mə̂ laa ntɨgə ŋghɛɛ yi. 34 Bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ lɛ nyòŋ ǹtsiꞌi yi ǹnɨŋ ntɨɨ̀ waa a nu Kristo. A tɨtɨ̀ɨ bə̀ ma bû, Dionysius yìi mə à lɛ mbə ŋû Arios Pagos wa yì mɔ̀ꞌɔ aa, bo bɨ̀ màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə ɨ̀kǔm yi ɨ lɛ mbə Damaris aa, nɨ bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ lɛ ntswe ghu.

18

Àjàŋ yìi mə Paul à lɛ ntswe a alaꞌa baKorinto aà

1 Ma jû ɨ̀nnù tɨ̀ mə̂ tɨ tsyǎ Paul a lô a alaꞌa Athens ŋ̀ghɛɛ a Korinto. 2 À lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ aa nyə ŋû baYuda yî mɔ̀ꞌɔ, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Aquila, a kɨ̂ m̀bə ŋû Pontus, yìi à lɛ tɨ bə aa bô ŋ̀gwɛ̂ yì Priscilla ghɛ̀sə̀ mə̂ ǹlo aa a alaꞌa Itali ǹzi nloŋ mə Gûmnàà Claudius à lɛ ntsə̀rə̀ mə tâ baYuda bɨtsɨ̀m bɨ̀ fɛꞌɛ a alaꞌa Roma. Paul à lɛ ntɨgə ŋghɛɛ ntsiꞌi waa. 3 À lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtɨgə ntswe bo bo fàꞌà ǹloŋ mə bo bo lɛ sɨ fàꞌà aa àbəŋə àfàꞌà yî fùùrə̀, a bə̂ ɨ̀fàꞌa nnaŋsə̂ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ jìi mə bɨ lɛ sɨ ghùrə̀ mɨ̂ntàŋ ghu aà. 4 A lɛ sɨ tɨgə nghɛɛ nɨ a ndâghòtə a njwîŋgɔ̀ŋ tsɨ̀m, ǹswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî a mbo baYuda bo bɨ̀ baGrikìa, bo bo swûŋnə̀ a tɨgə̀ ǹnaŋsə ntɔꞌɔtə nɨ a mbo bo.

5 Nòò yìi mə Silas bo Timoti lɛ nlò a Macedonia nzi ntsiꞌi yi aa, Paul à lɛ ntɨgə mfa noò yì ǹstsɨ̀m a nswoŋə ànnù Nwì, ǹnaŋsə ntɔꞌɔtə ndɨꞌɨ nɨ̂ ǹsi nɨ̀ nsɨ mə a mbo baYuda mə Yesu à bə aa Àyɔꞌɔ̀ Nwì wâ. 6 Nòò yìi bo lɛ ntsuꞌu ŋka ntuu ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya ŋkɨɨ mbəgɨtə nɨ̂ Paul aa, a buꞌutə ɨ̀tsə̀ꞌə̂ jì ǹswoŋə a mbo bo mə, “Àləə nû yuu a ka kuu tsiꞌì a atu bù! Nɨ̀ bə kwo a mûm ɨ̀bɨ bù boŋ kaa mbə bɨ waꞌà gha fɨ̀rə̀. Ǹlɔgɨnə tsɨ̂tsɔ̀ŋ, mə̀ ka ghɛ̀ɛ̀ gha a mbo bɨ̀ tɨ̀ zî Nwî.” 7 À lɛ ntɨgə nlo ŋghɛ̀ɛ a nda Titus, Justus, ŋù àtoo dàŋ yìi mə à lɛ sɨ bɔꞌɔ nɨ̂ Nwî, ǹdùgə̂ yì ɨ̀ tswê wa mbɛ̀ɛ̀ ǹdâŋghòtə̂ baYuda aa. 8 Krispus, yìi mə à lɛ mbə ŋû yì mɔ̀ꞌɔ yìi à lɛ sɨ lèntə̀ nɨ̂ ǹdâŋghòtə ya aa, à lɛ mbii Nwî bo bɨ̀ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̂ ǹda yi tsɨ̀mə̀; baKorinto bî ghàꞌàtə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ yuꞌu nɨ̂ ànnù ya mə Paul à lɛ sɨ swoŋə aa lɛ sɨ kɨɨ mbii bɨ murə̀ nɨ̂ waa a ŋkì.

9 À bə̀ mə̂ nɨ̂tugə a njwi yì mɔ̀ꞌɔ, Mmàꞌàmbi a swoŋ a mbo Paul nɨ̂ ǹjə̀ə̀ təə təə mə, “Tsee kɨ bɔꞌɔ, bàŋnə ka nswoŋə ntoo ya ntsuu ntsù gho kɨ kutə; 10 ǹloŋ mə mə̀ tswe biꞌò, kaa mbə ŋù waꞌà gho lò mɔɔntə, nləənsə nɨ a nnɨŋ ŋgɨꞌɨ yì tsù a nu wò ǹloŋ mə mə̀ tswe nɨ̀ bə̀ bî ghàꞌàtə̀ fàa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa.” 11 Paul à lɛ ntɨgə ntswe a alaꞌa baKoronto alòò yî fùùrə̀ nɨ bɨ̀sàŋ bi ntoꞌo, ǹdɨꞌɨ nɨ nɨ̀ghàà nɨ Nwî a mbo bo.

12 La nòò yìi mə Gallio à lɛ mbə atu bɨ̂Gûmnàà a mbùꞌu Achaia aa, baYuda bɨ lɛ ntaŋtə ŋkɨ mbiinə bɨtsɨ̀m, ǹzi baŋnə Paul, ǹghɛɛ nɨ ghu a ndâsaꞌa 13 ǹswoŋə nɨ mə, “M̀bâ ghû a totə nɨ̂ bə̀ mə tâ bɨ̀ ka ŋghaꞌasə Nwî nɨ mânjì yìi kaa à sɨ̌ nɨ nɔ̀ŋsə̀ kuꞌùnə̀.” 14 Paul à ŋàꞌà mə ntsǔ yi ŋka nlɔɔ a ŋkwiꞌi, Gallio a swoŋə a mbo bàYudà bya mə, “À ghɨ̀rə mbaa mbə mə ŋù ghû à wo aa nɔ̀ŋsə̀ kə̀ mə à bùꞌù aa annû tsu a mûm àlaꞌa boŋ mə̀ tswe nɨ̀ nòò a nyuꞌutə ɨsaꞌâ ghuu ghû m̀bâ baYuda; 15 lâ, tsǒ mə à bə aa ɨ̀nnù ǹloŋ mɨghàà bo bɨ̀ mɨ̀kùm nɨ nɔ̀ŋsə̀ ghùù aa, nɨ̀ ghɛɛ nlèntə̀ ma yaa ànnù bûmbɔŋə̀; mə̀ tuu mə kaa mə̀ ka waꞌà ŋù ǹsaꞌa ɨ̀jàŋ ɨnnù ma jû bə̂.” 16 À lɛ ntɨgə furə waa mə bo fɛꞌɛ wa ndâsaꞌà. 17 Bo bɨ̀tsɨ̀m lɛ mbaŋnə Sosthen, ŋù lèntə̂ ǹdâghotə wa, ŋ̀ghɔɔ yi tsiꞌì wa nsî ǹdâsàꞌà. Kaa Gallio à lɛ ŋwaꞌà yi ma yû ànnù kwɛꞌɛ̀.

18 Ma yâ ànnù a tsyà mə̂, Paul a bû ǹtswe njwi jì ghàꞌàtə̀, m̀fa fɨlo fɨ bɔɔ bɨ Kristo bya, ntɨgə ntoo ŋkì ŋ̀ghɛɛ a Syria, à kà maa ŋghɛɛ aa, ǹlɔgə Priscili nɨ Aquilla bo bo ghɛɛ̀. À lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyweꞌe a Cenchriya aa, ŋkɔɔ atû yi ǹloŋ mə à lɛ ŋwàrə akàà yî mɔꞌɔ. 19 Bo lɛ ntɨgə ŋghɛɛ ŋkuu a Ephesus a maꞌàtə̀ waa mbaŋnə ghɛ̀ɛ̀ a ndâŋghòtə ŋka nswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî ŋkɨɨ ntɔꞌɔtə nɨ a mbo baYuda. 20 Nòò yìi mə bɨ lɛ mbetə yi mə mbə a tswê bo bo àghaꞌa a sàꞌàtə̀ lɛ aa, à lɛ ntuu; 21 la nòò yìi mə à lɛ sɨ fa fɨ̂lô fyaa laa a swoŋ mə, “Nwì à bə bii boŋ mə̀ ka ghɛ̀ɛ bǔ bɨ̀ɨ̀,” ǹtɨgə mbu nlò wa alaꞌa Efeso ntoo ghɛɛ yi fu.

22 Nòò yìi à lɛ ntoo mfɛꞌɛ a Kaisaria aa, à lɛ ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ ntsàꞌàtə ŋghòtə̂ bɔɔ bɨ Kristo a Yerusalem ǹtɨgə mbu nsɨgə ŋghɛɛ a Antiokia. 23 À tswè mə̂ ghu a nɨ nòò yî mɔ̀ꞌɔ, mmàꞌàtə̀ ǹlo ntɨgə ŋkarə ŋghɛɛ nɨ ɨdɨgə ɨdɨgə a mbùꞌù ɨ̀laꞌa Galatia nɨ Frygia, ǹdɨɨntə nɨ̂ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu tsɨ̀m jìi ɨ lɛ ntswe ghu aà.

24 Ma mùu noò ŋù bàYuda yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Appolo, bɨ jwî yi aa a alaꞌa Alexandria aa, à lɛ nzì a alaꞌa Efeso. À lɛ mbə ŋû yìi mə à lɛ nnaŋsə nzi ŋghàâ sɨgɨ̀nə̀, ŋ̀kɨ naŋsə nzi aŋwàꞌànə̀ Nwî. 25 Bɨ lɛ ŋkɨ naŋsə mmɨrɨsə yi a nɨ mânjì M̀màꞌàmbî; ànnù Nwî a khɨ̂ ghu ntɨɨ, a kɨɨ̀ ŋ̀ghaa ndɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ ànnǔ Yesu a nɨ mânjì yìi à kùꞌùnə aà, ka mə à lɛ nzi aa tsiꞌì ànnǔ ŋkwɛrə̂ ŋ̀kì Jɔn aà. 26 À lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ǹtɨgə ŋghaa tsiꞌì nɨ̀ àdàꞌà a ndâŋghòtə̂; lâ nòò yìi mə Priscillia bo Aquilla lɛ nyuꞌu annù yìi à lɛ sɨ swoŋə aa, bo lɛ ntwoŋə yi nnaŋsə ntɨgə ndɨꞌɨ mânjì Nwì wa ghu mbo tâ à naŋsə mbu zi sɨgɨ̀nə̀. 27 Nòò yìi mə à lɛ nyə̀ꞌə̀tə̀ mə yu too ghɛ̀ɛ̀ a njii Achaia aa, bɔɔ bɨ Kristo lɛ ndɨ̀ɨ̀ntə̀ yi, ŋ̀kɨ ŋŋwaꞌanə aŋwàꞌànə̀ ǹtoo a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jya jìi mə ɨ lɛ ntswe ghu aa mə tâ bɨ̀ kwɛrə yi sɨgɨ̀nə̀. Nòò yìi mə à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu ghu aa, à lɛ ntɨgə nnaŋsə ŋkwɛtə ŋgǎŋmbii Kristo jya, a waa yìi mə à lɛ sɨ bə aa boŋ ɨ̀bɔ̀ŋ Kristo ɨ ghɨrə̀ bɨ biì ǹtoo yì sɨgɨ̀nə̀ yâ aà. 28 À lɛ sɨ tuu nɨ̂ ànnù yìi mə baYuda lɛ sɨ swoŋə nɨ̀ ǹsi nɨ̀ ǹsi tsiꞌì nɨ̂ àdàꞌà m̀baŋnə ntɔꞌɔtə nɨ nɨ̀ghàà nɨ Nwî m̀fɨgɨtə nɨ mə, Yesu à bə aa tsiꞌì Àyɔꞌɔ̀ Nwì wâ.

19

Àjàŋ mə Paul à lɛ ntswe a àlaꞌa Efeso aà

1 Nòò wa yìi mə Apollos à lɛ ntswe a alaꞌa baKorinto aa, Paul à lɛ ntsyǎ a alaꞌa mbùꞌu atu nzi ŋkùꞌù a alaꞌa Efeso, ǹtsiꞌi ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jî mɔꞌɔ ghu. 2 M̀betə waa mə, “Nɨ̀ lɛ ŋkwɛrə Azwì Nwî wa nòò mə nɨ̀ lɛ mbii Yesu Kristo aa ɛ?” Bo kwiꞌi ghu mbo mə,

“Kaa bìꞌì lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ waꞌà yuꞌu mə Àzwì Nwî a tswe ghu.”

3 A bû m̀betə waa mə, “Bɨ lɛ ntɨgə mmurə ghuu a ŋkì aa nɨ̀ ɨ̀kǔm wo aa ɛ?” Bo kwiꞌi mə, “Bìꞌì lɛ ŋkwɛrə aa ŋkǐ Jɔn.”

4 Paul a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bo mə, “Jɔn à lɛ sɨ mmurə bə̂ a ŋkì aa mə tâ bɨ̀ ka mbəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa, ǹswoŋə nɨ a mbo bo mə tâ bo bii ŋû wa yìi mə a yòŋə a njɨ̌m yu aà, a bə Yesu.”

5 Àjàŋ mə bo lɛ nyuꞌu ma yû aa, bɨ murə̀ waa a ŋkì nɨ̂ ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbî Yesu. 6 Nòò yìi mə Paul à lɛ nnɔ̀ŋsə mbô mi a atu bo aa, Àzwì Nwî a sɨgə ŋkuu a nu bo. Bo tɨgə̀ ǹghaa nɨ mɨ̀ghàà mî fii ŋkɨɨ ŋkɛꞌɛnə nɨ̂ ǹtoò Nwì. 7 Bo bɨ̀tsɨ̀m lɛ mbə tsǒ nɨ̀ghûm ǹtsò baà.

8 Paul à lɛ sɨ tɨgə ŋkuu nɨ a ndâŋghòtə a nɨ bɨ̀sàŋ bi tarə ŋghaa ghu tɨ bɔꞌɔtə̀, ǹswuŋnə bo bɨ̀ bə̀ tâ bo zi mə ànnù yìi mə bɨ swoŋə nloŋ annù nɨfɔ̀ Nwî aa à nɨ tsiꞌì ànnù. 9 Bo bî mɔꞌɔ lɛ ntɨ̀ɨ atu kaa waꞌà waa biì; ǹtɨgə ŋghaa nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ nloŋə ŋgaa Mânjì Mmàꞌàmbi wa a nsî ǹghòtə̂. Paul à lɛ nlɔ̀gə ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jya bo bo swuŋtə̀ waa bo, ǹtɨgə ŋghaa bo bɨ̀ bə̀ ǹloŋ nɨghàà nɨ Nwî a njwî tsɨ̀m a ndâŋwàꞌànə Tyrannus. 10 Ma yû a lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a njɨ̌m ɨlòò ji baà. Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ lɛ ntswe a mbùꞌù Asia, baYuda bo bɨ̀ baGrikia, bɨ lɛ nyuꞌu nɨ̀ghàà nɨ Mmàꞌàmbî.

Bɔɔ bɨ Sceva

11 Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋghɨ̀rə ɨnnù jì yɛ̌yɛrə jî wè ǹtsya a njɨ̌m Paul. 12 Bə̀ lɛ sɨ tɨgə nlɔgə tsiꞌì ɨ̀tsə̀ꞌə nyɛ̀ꞌɛ nsi ji bo bɨ̀ àtsə̀ꞌə nnɔ̀ŋsə a ntɔŋ yu ŋghɛɛ nɨ ju a mbô ŋ̀gàŋ mɨghɔ̀ɔ̀, mɨ̀ghɔ̀ɔ̂ myaa mɨ fwɛtə̀, ɨ̀zwì jî bɨ ɨ kɨɨ̀ m̀fɛꞌɛkə nɨ a nu bo. 13 BaYuda bî mɔꞌɔ bìi mə bɨ lɛ sɨ ghaa ŋkarə mfiꞌi nɨ̂ ɨ̀zwì jî bɨ a nu bə̀ aa, bo lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ǹtɨgə ntwoŋ ɨkum Mmàꞌàmbî Yesu a atu bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe nɨ̂ ɨ̀zwì jî bɨ aa, ǹswoŋə nɨ mə, “Mə̀ swoŋ a mbo wò nɨ̂ ɨ̀kǔm Yesu wa mə Paul a swoŋə annù ǹloŋ ŋgaà yìi aa mə tâ ò fɛꞌɛ.” 14 Bɔɔ bɨ ŋû baYuda yî mɔ̀ꞌɔ yìi ɨ̀kùmə̂ yi lɛ mbə Sceva, mbə ŋgàŋmàꞌa Nwì aa, bo lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ maa ajàŋə̀.

15 Lâ àzwì ya a betə̀ waa mə, “Mə̀ zi Yesu, ŋ̀kɨ nzi Paul. Lâ nɨ̀ bə aa bɨ̀wò aa ɛ?”

16 Ŋù wa mə àzwì ya lɛ ntswe ghu nu aa, a wô a nu bo, ntɨɨ ŋghaꞌa waa, ŋghɔɔ waa bɨtsɨ̀m, bo khə̂kə̀ m̀fɛꞌɛkə wa nda nɨ ɨlàꞌà a nu bo tɨ ɨ̀tsə̀ꞌə̀. 17 BaYuda nɨ baGrikia bɨtsɨ̀m bìi bɨ lɛ ntswe a alaꞌa Efeso aa, bo lɛ nyuꞌu ma yû ànnù nɨ̀bɔꞌɔ tswâ waa, bo kuꞌusə̀ ŋ̀ghuꞌusə ɨkum Mmàꞌàmbî Yesu Kristo. 18 Bə̀ bì ghàꞌàtə̀ bìi bɨ lɛ mbii Kristo aa, bo lɛ nzì nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsi mbii ɨnnù jìi mə bo lɛɛ̀ m̀fansə aà. 19 Bo bî ghàꞌàtə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ ghɨ̀rə majèkə̀ aa, bo lɛ ŋghotə ŋŋwàꞌànə̂ jyaa nzi ntɔ̀ɔ a nzi bə̀. Ǹdùu ŋŋwàꞌànə̀ jìi bɨ lɛ ntɔ̀ɔ̀ aa, à lɛ mbə ɨbàtə̌ ŋkabə silva ntsùꞌù mɨghum mi ntaà. 20 A bə ajàŋ yìi mə nɨ̀ghàà nɨ Mmàꞌàmbi nɨ lɛ nsɛ̀ɛ̀nə̀ nɨ mɨ̀dàꞌà ŋ̀kwe ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì.

Fɨ̀kɔ̀rə̀ fìi mə fɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a alaꞌa baEfeso aà

21 Ma jû ɨ̀nnù ɨ tsyà mə̂, Paul a kaꞌà a ntɨɨ yu mə yu ka tsyà a alaꞌa Macedonia bo bɨ̀ Achaia ɨ ghɛ̀ɛ a Yerusalem nswoŋə nɨ mə, “Mə̀ ka lò ghu, ɨ lɨ̀gɨ̀nə ŋghɛɛ yweꞌe alaꞌa baRoma.” 22 À lɛ ntɨgə ntoo Timoti bo Erastus, bə̀ bi baa bìi bɨ lɛ sɨ kwɛtə nìi aà, a alaꞌa Macedonia. Yumbɔŋ, à lɛ mbàŋnə̀ m̀bu ntswe nɨ mûtɨɨ noò a mbùꞌu Asia.

23 Ma mùu noò, ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè ɨ̀ lɛ mfɛ̀ꞌɛ a alaꞌa Efeso ǹloŋə Mânjì M̀màꞌàmbi wâ. 24 Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ yìi mə ɨ̀kùmə̂ yi à lɛ mbə Demitrios, mbə ntwî àlàà silva aa, à lɛ sɨ twi nɨ̂ ǹda nwî yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Artemis aa, mfii nɨ a mbo bə̀, yu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋəfàꞌâ ji tswê nɨ̂ àbìì yî wè ghu. 25 À lɛ ntɨgə ŋghotə ŋgǎŋfàꞌâ ji bo bɨ̀ bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ fàꞌa ɨtu mɨfàꞌà jî mɔꞌɔ tsǒ ma jû aa, nswoŋ mə, “Nɨ̀ zi mə bìꞌinə̀ kɨ̀ sɨ kwɛrə ŋkabə̀ yìꞌinə̀ aa fàa atu afàꞌà. 26 Nɨ̀ yə̀ mə̂ ŋ̀kɨ nyuꞌu mə kaa à sɨ̀ aa tsiꞌì faa a alaꞌa Efeso təə̀. Paul ghû à kàrə̀ mə a mbùꞌu Asia tsiꞌì ǹtsɨ̀m, m̀bweꞌesə nɨ̂ ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ bî ghàꞌàtə̀ mə bɨ̀ bii annù yìi mə yu swoŋə aà, ǹswoŋə nɨ mə bɨ̀nwì bìi bɨ naŋsə nɨ aa nɨ̀ mbo aa kaa à sɨ̀ bɨ̂nwì bə̂. 27 Ŋ̀gɨꞌɨ yìi ɨ̀ tswe ghu aa à nɨ mə kaa à ka waꞌà tsiꞌì àfàꞌâ yiꞌinə̀ yû bɨꞌɨ̀, bɨ ka tɨgə lɔ̀gə ndâmàꞌanwì, nwìŋgɔ̀ŋ màŋgyɛ̀ Artemis yî ŋ̀wè yû nɨ̂ àdàŋə̀ dàŋə̀. Àjàŋ mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m a Asia bo bɨ a mbî ǹtsɨ̀m kɨ̀ sɨ ghaꞌasə nìi aa, tâ à mɛ, tâ nɨ̀fɔ̀ nɨ ɨkûm yi tâ nɨ̀ mɛ.”

28 Nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa yùꞌù mə̂ ma yû ànnù aa, mɨ̀ntɔŋə̂ myaa lwînə̀, bɨ lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə nswoŋə nɨ mə, “Nɨ̀ghaꞌa nì wè a mbo Artemis, nwì baEfeso.” 29 Àbùùrə̀ a lɛ ŋkuu wa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa tsiꞌì tsɨ̀m. Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa baŋnə̀ Gaous bo Aristarchus, mə lɛ mbə bə̂ bɨ Macedonia bi baa bìi bo bɨ̀ Paul lɛ sɨ zìnə̀ aa, ǹswuŋə waa nzwu ŋkuu ŋghɛɛ nɨ bu a mûm ǹda yì ŋ̀wè yìi mə bɨ lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ nɨdorə ghu aà. 30 Paul à lɛ ŋghə mə yu yǒŋ ŋkuu ghu, bɔɔ bɨ Kristo bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa bɨ tswâ yi. 31 Bə̀ bî dɨ̀rɨ̀sə̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe maa mbùꞌù àlaꞌa mbə ɨkaꞌâ ji, bɨ lɛ ntoo ŋkɨ̀ɨ̀ ghu mbo, mbuꞌu nɨ̂ m̀bo ghu mbo mə tâ à tsuu lǒ ywiŋtə mə yu kuu wa mûm ǹda yì ŋ̀wè ya mə bɨ lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ mɨdorə ghu aà. 32 Bulà lɛ sɨ tɔŋnə nswoŋə nɨ̂ yulà ànnù, bilì tɔŋnə̀ ǹswoŋə nɨ̂ yilì. Ǹloŋ mə bo bî ghàꞌàtə̀ lɛ ŋwaꞌǎ njiꞌì ànnù yìi mə bɨ lɛ twoŋə waa ghu aa zî aà. 33 Bo bî ghàꞌàtə̀ lɛ mbii mə Alexander à zî ǹjiꞌì ǹloŋ mə baYuda lɛ ŋghɨ̀rə mə tâ Alexander à tsya ŋghɛ̀ɛ a mbìì aà. Alexander, à lɛ ntsìtə̀ bə̂ nɨ̂ àbo mə tâ bɨ̀ yuꞌutə tâ yù ghaa a mbo bo ntɔꞌɔtə a mbo bo. 34 Àjàŋ mə bo lɛ nyə yi nzi mə à nɨ ŋù baYuda aa bo lɛ nlɔ̀gə ɨbàŋtə̀ noò ji baa, boonsə ntɔŋnə nɨ̂tɨ̀ɨ̀ tsǒ ŋù yî mɔ̀ꞌɔ̀tə nswoŋə nɨ mə, “Nɨ̀ghaꞌa nì wè a mbo Artemis, nwì baEfeso.”

35 Nòò yìi mə tanɨ̀kurə yì ŋ̀wè à lɛ ŋghɨ̀rə̀ ǹnɔ̀ɔ̀ wa ɨ bɔnə̀ aa, a ghaà a mbo bo nswoŋ mə, “Bɨ̀lɨ̂m bâ, baEfeso, ŋù tsù yìi mə à sɨ̀ zi mə Efeso, mə à nɨ njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa aa, à tswe nɨ̀ ǹdâmàꞌanwì màŋgyɛ̀ Artemis nɨ fɨ̀ŋkobə fɨ ŋgɔ̀ꞌɔ̀ fi fya mə fɨ lɛ nlò a aburə ŋwo aa à nɨ wò aa ɛ? 36 Àjàŋ mə kaa mbə ŋù a waꞌà ma jû ɨ̀nnù lɨgɨtə̀ aa, tâ nɨ̀ bɔrɨsə ntɨɨ̀ ghuu, ntsuu atɨ̀rə annǔ lǒ ghɨ̀rə̀. 37 Ǹloŋ mə bə̀ bû mə nɨ̀ zi nɨ̀ bu faà kaa bô sɨ̀ bə̂ bìi mə bɨ yə̀rə njoo a ndâmàꞌanwì bə̂, kaa waꞌà kɨ̀ ŋ̀ghaa ɨnnù mbəgɨtə nwî màŋgyɛ̀ yìꞌinə̀ Artemis ghu bə̂. 38 M̀bə a bə yìi mə Demitrios bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋfàꞌâ ji bɨ tswe nɨ̀ ànnù ǹloŋə ŋû, bo mɨ̀ntsu mɨkɔrə̀, mɨ təə ŋŋɛꞌɛ, ŋgǎŋsaꞌa mɨ̀saꞌa tswê ghu, tâ bɨ̀ ghɛɛ nsɔmsə waa. 39 M̀bə ànnù yî mɔꞌɔ a bu ntswe ghu yìi nɨ kɔ̌ŋ nnaŋsə nzi, boŋ bɨ ka tsisə a noò yìi mə bə̀ bɨ njɔꞌɔ alaꞌa yù tɛꞌɛ mboontə a ntsisə ɨnnù aà. 40 Ǹloŋ mə bɨ ka fɨ̀rə̀ yiꞌinə̀ mə bìꞌinə̀ bɨŋ fɨ̀kɔ̀rə̀ a nɨ̂ ànnù yìi mə a fɛꞌɛ sii aà. Kaa njiꞌì fɨ̀kɔ̀rə̀ sii ɨ̀ ghɨrə waꞌà bə̂. M̀bə bɨ kɨ mbetə yiꞌinə̀ boŋ kaa bìꞌinə̀ ka waꞌǎ annù yî swòŋ zî.” 41 À swòŋ mə̂ ma la aa ntɨgə nsɛɛnsə bə̂ byâ.

20

Àjàŋə mə Paul à lɛ ŋghɛ̀ɛ a ɨlaꞌa Mecedonia bo bɨ̀ a Achaia aà

1 Nòò yìi mə fɨ̀kɔ̀rə̀ fya lɛ mmɛ̀ aa, Paul à lɛ ntwoŋ ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jya, ǹdɨɨntə waa nɨ nɨ̀ghàà ǹtɨgə mfa fɨlô fyaa. Ǹtɨgə mmaꞌatə ŋghɛ̀ɛ a alaꞌa Macedonia. 2 À lɛ ŋkarə mbùꞌù ma ya ndɨɨntə nɨ̂ bə̂ bya ghu nɨ̂ ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀ ntɨgə ŋghɛɛ ŋkùꞌu a alaꞌa Grikia 3 ǹtswe ghu bɨ̂sàŋ bitarə̀. Nòò yìi mə à lɛ ntaŋtə mə yu ka ghɛ̀ɛ a alaꞌa Syria aa, à lɛ nyə mə baYuda lɛ ntaŋə mɨnàŋə̂ àtû yì, ǹtɨgə mbu mbɨ̀ɨ̀ fu, ǹtsya nɨ Macedonia. 4 Sopata, MuPyrrhus, yìi mə à lɛ nlǒ a alaꞌa Berea aa, à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ bo yu. Aristarchus nɨ Secundus yìi mə à lɛ nlǒ a alaꞌa Tesalonika aa, Gaius yìi mə à lɛ nlò a alaꞌa Derbe aa, Tychicaus bo Trophomus, nlo a mbùꞌu Asia, nɨ Timoti lɛ ŋkɨ ŋghɛɛ bo bo. 5 Bo lɛ ntsyǎ a mbìì ŋ̀ghɛɛ a nyuꞌutə bìꞌì a alaꞌa Troas. 6 Bìꞌì lɛ ntɨgə ŋkuu a abaŋə ŋkì a Filipi, a noò yìi mə ɨ̀kòo Abaa tɨ kɔꞌɔ wa ɨ lɛ ntsyà aà. Ǹjwi ɨ ghə̀ə kɨ tsyǎ ji ntaà, bìꞌì tsiꞌì waa a Troas, bìꞌi bo tswê ghu ŋgyà yî m̀fùùrə̀.

Àjàŋ mə Paul à lɛ nzì a alaꞌa Troas nɨ ŋ̀gàà yî ǹlwìꞌì ǹjɨ̀mə̀ aà

7 À bə a njwî ǹtsyà m̀bìì a mûm ŋ̀gyà, bìꞌì boòntə̀ mə bìꞌi jɨ mɨjɨ mɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀, àjàŋ mə Paul à lɛ ntswe nɨ̂ m̀màꞌàtə a tɨ̀tugə aa, à lɛ ŋghàà a mbo bə̀ bya nɨ̀ghàà nya saꞌà siꞌi ŋghɛɛ ŋkùꞌù nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ɨ̀tugə̀, 8 bɨ̀lâm bî ghàꞌàtə̀ lɛ ntswe a nɨ̂ ǹjaꞌà ǹda yì ǹdəŋ ya mə bìꞌì lɛ ntswe ghu aà. 9 Mûjɔ̀ŋ yìi mə à ɨ̀kǔm yi ɨ lɛ mbə Euticus, à lɛ ntswe a ntsù window. Àjàŋ mə Paul à lɛ sɨ ghàà nɨ̂ àdaŋə nɨghàà aa, à lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka ntsɨŋ fɨlo, ǹtɨgə mbwii ndəənə, ǹlo nɨ̂ ǹjaꞌà ǹda ya yìi mə ɨ̀ lɛ mbə ǹjaꞌà ǹda ji tarə a ŋkɔꞌɔ a ndəŋ aa, ŋ̀wo a nsyɛ̂. Bɨ ghɛɛ̀ tɨ ŋŋɛɛ yi boŋ à kwò mə̂. 10 Paul à lɛ nsɨgə, ŋkwutə yi a nɨgǒ yu, nswoŋ mə, “Nɨ̀ tsuu bɔꞌɔ bə̂, wâ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yì ɨ̀ bùrə ghu nû.” 11 À lɛ mbù ŋ̀kɔꞌɔ ghɛɛ fu wa njaꞌà ǹda mbatə abaa ŋkurə, ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀ka ŋghaa a mbo bo nyweꞌe ajàŋ mə àbɛ̀ɛ̀ à lɛ mfuꞌu, a maꞌàtə̀ ŋ̀ghɛɛ aà. 12 Bɨ lɔgə mûjɔ̀ŋ wa ŋghɛɛ nɨ ghu ntɨ̀ɨ̀, nɨ̀dorə luu a mûm ǹtɨɨ bo.

Àjàŋ mə Paul à lɛ mmàꞌàtə Troas, ŋ̀ghɛɛ a Miletus aà

13 Bìꞌì lɛ ŋghɛ̀ɛ mbìì ŋ̀kuu abaŋə ŋkì ŋ̀ghɛɛ a Assos, a adɨgə yìi mə bìꞌì lɛ ntswe nɨ̂ ǹlɔ̀gə Paul ghu aà. À lɛ swoŋ mə tâ bìꞌì ghɛɛ nyuꞌutə yi ghu, tâ yù baŋnə nzì nɨ mɨ̀kòrə̀. 14 Nòò yìi mə à lɛ nzì ǹtsiꞌi yiꞌi a Assos aa, bìꞌì lɛ nlɔ̀gə̀ yi a mûm àbaŋə ŋkì, bìꞌi bo tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ a Mitylene. 15 Bìꞌì lɛ ntɨgə ŋkuu wa mûm abaŋ ŋghɛ̀ɛ̀, àbɛ̀ɛ̀ tɨ̀ mə tɨ fuꞌu bìꞌì ghɛɛ̀ ǹyweꞌe a mbìì Kios. Ǹjwi yì mɔ̀ꞌɔ ɨ̀ ghə̀ə̀ mə̂ kɨ tsyǎ bìꞌì ghɛɛ̀ ŋ̀kuꞌu a Sasmos, yìi ɨ̀ bu nyòŋtə̀, bìꞌì yweꞌe Miletus. 16 Paul à lɛ ŋwaꞌatə mə boŋ yu kuu a nɨ̂ àbaŋə ŋkì a ghɛ̀ɛ Efeso ta waꞌà noò ma mùu mbùꞌu Asia ghɛ̂nsə̀. À lɛ sɨ khə̀nə̀ mə yu ghɛɛ kùꞌu a Yerusalem mbɔŋ tâ Ǹjwî Pentecost tâ ɨ̀ kuꞌu.

Àjàŋ mə Paul à lɛ mfa fɨlo fɨ bɨlɨ̀ɨ bɨ ndânwi a Efeso aà

17 Paul à lɛ ntswe a alaꞌa Miletus ǹtoo ŋkɨ̀ɨ̀ a alaꞌa Efeso ǹtwoŋ nɨ bɨlɨ̀ɨ bɨ ndânwì mə bɨ̀ zi ntsiꞌi yì ghu. 18 Bɨ zì mə̂ ǹtsiꞌi yi ghu aa a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ zî àjàŋə mə mə̀ lɛ ntswe a noò ghǎ ntsɨ̀m biꞌinə̀ aà, ǹlɔgɨnə nɨ̂ ǹjwî ǹtsyà mbìì mə mə̀ lɛ nzì ŋkuu fàa mbùꞌu Asia aà. 19 Mə̀ lɛ mbɔrɨsə ɨbɨ̀ɨnû gha, m̀faꞌa nɨ a mbo Mmàꞌàmbi tsiꞌì tsǒ ŋgàŋàfàꞌâ yì nɨ mɨ̀làà a miꞌi mə̀. Ŋ̀kɨ nzi ŋgɨꞌɨ ya yìi mə mə̀ lɛ nyə a ajàŋə mə baYuda lɛ ntaŋə mɨnàŋ a atu mə̀ aà. 20 Nɨ̀ zɨ mə kaa mə̀ lɛ ŋkɨꞌɨ annù yî tsu yìi mə a lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀kwɛ̀tə̂ ghuu aa lə̀ə̀ tɨ ghɨ̀rə̀, ǹdɨꞌɨ nɨ ghuu ŋkɨɨ nswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî a mbo bù a nsî ǹnɔ̀ɔ̀ bo bɨ a ndùgə bù aà. 21 Mə̀ lɛ sɨ swoŋə nɨ a mbo baYuda, ŋkɨɨ nswoŋə nɨ a mbo baGrikia, ŋ̀waꞌasə nɨ̂ waa mə bo bəŋkə waa, mmaꞌatə ɨnnù jì bɨ̂ jyaa mbɨɨ fu a mbo Nwì, m̀bii Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu Kristo.

22 “Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, a gha aa a tii Àzwì Nwì mə̀ ghɛɛ̀ nɨ a Yerusalem, kaa ŋkɨꞌɨ annù yìi mə a ka fɛ̀ꞌɛ a nu mə̀ ghu aa zî. 23 Ànnù yìi mə mə̀ zi aa à nɨ mə, Àzwì Nwî a wàꞌàsə̀ mə̂ gha ŋ̀kɛ̀ꞌɛ̀nə̀ a mbo mə̀ mə, a nɨ̂ ǹjɔ̀ꞌɔ̀ ɨlaꞌa tsɨ̀m àtsaŋ bo bɨ̀ ŋ̀gɨꞌɨ ɨ yuꞌutə nàâ. 24 Lâ mə̀ lɔ̀gə̀ ǹtswêntɨ̀ɨ̂ ya nɨ̂ àdàŋə̀ dàŋə̀ a mbo mə̀. Ànnù yìi mə mə lɔ̀ɔ a ŋghɨ̀rə aa, à nɨ̂ m̀màŋsə̂ ɨ̀fàꞌà wa yìi mə Mmàꞌàmbî Yesu à fa a mbo mə̀ mə mə̀ faꞌa aà, a bə̂ ŋ̀ka nsɛ̀ɛ̀nsə̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya nloŋ ɨbɔ̀ŋ Nwî. 25 Mə̀ kàrə̀ mə̂ a tɨtɨ̀ɨ bù bɨtsɨ̀m, ǹswoŋə nɨ̂ ànnù, ǹloŋ annù nɨfɔ̀ Nwî. Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, mə̀ zi mə kaa ŋù nɨ̀bù à ka yǐ waꞌà gha bù nyə. 26 Mə̀ tɨgə̀ ǹnaŋsə nswoŋə nɨ a mbo bù sii mə, m̀bə ŋù nɨ̀bù yî tsù a yi mbwɛ, boŋ kaa à sɨ̌ ɨsaꞌà gha bə̂. 27 Ǹloŋ mə kaa mə̀ lɛ ŋkɨꞌɨ annù yî tsu yìi mə Nwi à tàŋtə aa a mbo bù lɔꞌɔ̀sə̀; mə̀ lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀ tsiꞌì tsɨ̀mə̀. 28 A kuꞌùnə̀ mə nɨ̀ ka nlentə ghuu bu nɨ bù, ŋkɨɨ nlentə nɨ̂ àkàrə mbi ya yìi mə Àzwì Nwî a nɨŋə a mûm ǹtərɨ̀nə̌bo bù aà. Tâ nɨ̀ ka nlentə ŋghotə̂ Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə à ghɨ̀rə nɨ̂ yì, ǹtsya a njɨ̌m nɨ̀wo nɨ Mû yì aà. 29 Mə̀ zi mə nòò yìi mə mə̀ ka màꞌàtə̀ aa, nàaŋgwyɛ̀ mɨtsyɛꞌɛ ɨ ka zì a tɨtɨ̀ɨ bù, kaa ŋkɨꞌɨ akàrə mbi ya lɨŋə̀. 30 Nòò à ka yǐ kùꞌu tâ bə̀ bî mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bù ka ntswɛɛ nɨ̂ ɨ̀bǎŋnənnù a mbweꞌesə ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jî mɔꞌɔ ɨ swùŋtə̀ mə bɨ̀ ka nyoŋə waa. 31 Nɨ̀ tsyɛsə̀ ghuu maà noò, ŋ̀waꞌatə nɨ mə, kaa mə̀ lɛ ŋwaꞌà kɛntə̀ a ndɨꞌɨtə̂ ghuu yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ nɨ mɨ̀làà a miꞌi mə̀, nɨ̀tugə nɨ̀ àsìꞌìnə̀, a atû ɨ̀lòò ji tarə̀.

32 “Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, mə̀ nɨ̀ŋə ghuu a mûm ǹtərɨ̀nə̀bo Nwì, nɨ̂ nɨ̀ghàà nɨ ɨbɔ̀ŋə̂ yì wa, mə mbə nɨ koꞌò ghuu nɨ̀ kwe, ǹtɨgə mfa njoo jya jìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lə̀ə a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə à ghɨrə bɨ laa aà. 33 Kaa mə̀ lɛ ŋkɨꞌɨ nɨ̀ silva, kə̀ gold ŋû tsù kə̌ ɨtsə̀ꞌə̂ ji yəꞌə̀tə̀. 34 Bù bɨtsɨ̀m, nɨ̀ zi mə, mə̀ lɛ sɨ fàꞌà nɨ̂ m̀bo aa mù, a ntswe nɨ̀ àyoo yìi mə mə̀ nɨ ŋgǎŋəkòrə̂ jya lɛ sɨ boŋə aà. 35 Mə̀ dɨ̀ꞌɨ̀ mə a mbo bù, ǹtsya a nɨ ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù ma jû tsɨ̀m mə, nɨ̀ ka mfaꞌa nɨ̂ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ boŋ nɨ̀ ka tswe nɨ mânjì a ŋkwɛtə bə̀ bìi mə bɨ bɔrə aà. Ŋ̀waꞌatə nɨ̌ nɨ̀ghàà nìi mə Mmàꞌàmbî Yesu yumbɔŋ à lɛ nswoŋ aa mə, ‘A mfa, a zì nɨ̂ m̀bɔɔnə ntsyàtə̀ a ŋkwɛrə aà.’ ” 36 Nòò yìi mə Paul à lɛ mmàŋsə̀ aa, à lɛ nswɛ̀tə̀ mɨkuꞌutə̂ mi a nsyɛ bo bo bɨ̂tsɨ̀m tsaꞌàtə̀ Nwî. 37 Bo bɨstɨ̀m lɛ sɨ tɨgə nyəꞌə ŋkotə nìi a nɨgǒ bo, nnɔŋə nɨ mɨ̀ghə̀gə̂ mi m̀fa nɨ fɨ̀lô fi. 38 Bo lɛ nnaŋsə njəŋnə siꞌi siꞌi aa nloŋ mə à lɛ nswoŋ mə kaa bo ka yǐ waꞌà yi bû ǹyə aà. Bo lɛ ntɨgə ŋghɛɛ bo bo wa ntsǔ abaŋə ŋkì.

21

Àjàŋ yìi mə Paul à lɛ ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem aà

1 Bìꞌì lɛ mfa fɨ̂lô fyaa ntɨgə mmaꞌatə waa, ŋkuu abaŋ, ntɨgə ntsinə ntoo ŋghɛɛ ŋkuu a Cos; àbɛ̀ɛ̀ fuꞌu bìꞌì ghɛɛ̀ ǹyweꞌe a Rhodes, ǹtɨgə nlo ghu ŋghɛɛ a Patara. 2 Maa alaꞌa bìꞌì lɛ nyə abaŋ yìi a lɛ sɨ too ŋghɛɛ nɨ a Fonisia aa, bìꞌì lɛ ntɨgə ŋkuu wa a mûm àbaŋ ya ntoo ŋghɛɛ.

3 Bìꞌì zì mə̂ ntɨgə nyə nɨ̂ Cyprus laa, mbàŋnə̀ m̀bəŋ nsɨgə nɨ̂ m̀bɨ̂ ǹtii, nsɨgə ŋkuu a alaꞌa Syria. Bìꞌì lɛ ntɨgə ŋghɛɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a aghəŋə ŋkì a Tai, a adɨgə yìi mə bɨ lɛ ntswe nɨ̂ m̀fiꞌi ǹjoo jìi ɨ lɛ ntswe wa mûm àbaŋ ya ghu aà. 4 Bìꞌì lɛ ntɨgə nlɔɔ ŋgǎŋmbii Kristo jìi ɨ lɛ ntswe maa adɨgə aa ntɨgə ntswe biꞌi bo a atû ŋ̀gyà yî m̀fùùrə̀. Àzwì Nwî à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ a mbo bo bo tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo Paul mə tâ à tsee a Yerusalem kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀.

5 Njwi jìi mə bìꞌì lɛ ntswe nɨ̂ ǹtswe bìꞌibo ɨ̀ kà mə aa tsya bìꞌì tɨgə̀ m̀maꞌatə waa ŋghɛɛ. Bo bɨtsɨ̀m nɨ bàŋgyɛ̂ byaa bo bɨ̀ bɔɔ̀ byaa lɛ yòŋə̀ yiꞌi bìꞌibo fɛ̀ꞌɛ̀ wa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa bo ŋghɛ̀ɛ̀ a ntsyaasə yiꞌi. Bìꞌibo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ wa aghəŋə ŋkì ǹtɨgə nswɛtə mɨkuꞌutə̂ mìꞌibo ntsaꞌatə Nwì ghu. Bìꞌibo tsàꞌàtə̀ mə̂ Nwî aa ntɨgə ntsàꞌànə̀, bo fâ fɨ̂lô fiꞌi. 6 Bìꞌì lɛ ntɨgə ŋghɛɛ ŋkuu wa a mûm àbaŋ bo tɨgə̀ mbu ŋkwɛɛŋkə waa a mɨlaꞌa bo.

7 Bìꞌì lɛ nlò a Tai ntɨgə ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe a Ptolemais, a adɨgə yìi mə bìꞌì lɛ nyə bɔɔ bɨ Kristo bî mɔꞌɔ ghu, ŋghɛɛ ntsàꞌàtə̀ waa, ŋkɨ ntswe biꞌibo njwi yì m̀fùùrə̀ aà. 8 Àbɛ̀ɛ̀ a lɛ mfuꞌu bìꞌì lô ŋ̀ghɛɛ ŋkuu a alaꞌa Kaisaria, ntɨgə ŋghɛɛ ntswe a nda Philip mə à lɛ mbə Evangelis, mbə ŋû yî mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋkwɛtə̀ jya ji sàmbaa laà. 9 À lɛ ntswe nɨ bɔɔ bâŋgyɛ̀ bɨ tɨyɔꞌɔ bi sàmbaà, bìi mə bɨ lɛ sɨ yuꞌu nɨ̂ ǹtoò Nwì ǹswoŋə.

10 Bìꞌì tswe mə̂ ghu nɨ̂ ǹjwi jǐ mɔꞌɔ, ŋ̀gàŋntoò Nwì yî mɔ̀ꞌɔ mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Agabus aa, a lô a Yudea ǹsɨgə ntsiꞌi yiꞌi. 11 À lɛ nlɔ̀gə ɨkò Paul, ŋkwerə mɨkòrə̂ mi bo bɨ̀ mbô mi ghu, ǹswoŋ mə, “Àzwì Nwî a swoŋ mə, ‘Àâ àjàŋ yìi mə baYuda bìi mə bɨ tswe a Yerusalem aa ka kwerə mbɔ̂ŋə̀ ɨkò ghû, ɨ tɨgə fa yi a mbô ŋ̀gàŋtɨbiì Nwî.’ ” 12 Bìꞌì yùꞌù mə̂ laà, bìꞌi bɨ̀ bə̀ bìi bìꞌibo lɛ ntswe aa tɨgə̀ m̀buꞌu mbo a mbo Paul mə tâ tsee a Yerusalem kɔꞌɔ ghɛ̀ɛ̀. 13 Paul a tɨgə̀ ŋ̀kwiꞌi mə, “Nɨ ghɨ̀rə̀ aà àkə̀ laà, ǹyəꞌə mbəgɨtə nɨ̂ nû ya aa ɛ? Wa kaa mə̀ sɨ nû yà taŋtə̀ aa tsiꞌì a ŋkuu a ndâtsaŋə̀, mə̀ kɨ ntaŋtə nû yà aa a ŋkwo a Yerusalem nloŋ annǔ ɨkum Mmàꞌàmbî Yesu.” 14 Tsǒ mə à lɛ nlɨ̀gɨ̀nə̀ ǹtuu annù yìi mə bìꞌì lɛ sɨ swoŋə aa, bìꞌì kɛntə̀ ǹtɨgə nswoŋ mə, “Tâ Nwì à ghɨrə annù yìi mə a lɔ̀ɔ̀ aà.”

15 Mayû a tsyà mə̂, bìꞌì tɨgə̀ ǹtaŋtə njoò jiꞌi ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem. 16 Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jî mɔꞌɔ ɨ lɛ nlò a Kaiseria ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ biꞌibo, ǹlɔgə yiꞌi bìꞌibo ghɛɛ̀ ŋ̀kuu a nda Mnason ŋù Cyprus yìi mə à lɛ mbə ŋû yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jǐ mbìì aa, ntɨgə ntswe biꞌibo.

Paul a ghɛɛ̀ ŋ̀ghantə Jɛms

17 Bìꞌì kɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ ŋ̀kuu a Yerusalem aa, bɔɔ bɨ Kristo bya bìi bɨ lɛ ntswe ghu aa, bɨ kwɛrə̀ yiꞌi tsiꞌì nɨ̀ nɨ̀dorə̀. 18 Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂, bìꞌibɨ̀ Paul ghɛɛ̀ ǹyə Jɛms; bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ndânwì bɨtsɨ̀m bɨ kɨ̂ ǹzi ntsiꞌi yiꞌi ghu.

19 Bìꞌibo tsàꞌànə̀ mə̂, Paul a tɨgə̀ ŋ̀kɛꞌɛnə ɨnnù tsɨ̀m, nɨliꞌi nɨliꞌi, jìi mə Nwì à lɛ ŋghɨ̀rə̀ a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀tɨ̀zî Nwî ǹtsya a njɨ̌m ɨfàꞌâ yi aà. 20 Bo yùꞌù mə̂ aa, bo bɨtsɨ̀m tɨgə̀ ŋ̀ghaꞌasə Nwî. Bo bû ǹswoŋ ghu mbo mə, “Mumaà yìꞌì, Paul, ò yə̂ àjàŋ yìi mə baYuda a tsùꞌu ntsùꞌù bɨ bìì mə̂ Kristo aà; ŋkɨ yə ajàŋ yìi mə bo naŋsə ntɛꞌɛ atû yaa a nləə nɔ̀ŋsə̀ aà. 21 Bɨ swòŋ mə a mbo bo mə ò kɨ̀ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ a mbo bàYuda bìi mə bɨ tswe a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀tɨ̀zî Nwî bɨtsɨ̀m aa mə tâ bo maꞌatə bɨ̂nɔ̀ŋsə̀ bɨ Moses ntsuu kɨ lə̀ə̀. Ǹswoŋə nɨ a mbo bo mə tâ bo tsee bɔɔ̀ byaa kɨ ŋètə̀, ŋkɨɨ tsuu bɨ̂nɔ̀ŋgɔ̀ŋ bɨ baYuda ɨ kɨ yòŋə̀. 22 M̀bə bìꞌinə̀ ghɨrə̀ mə akə tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa ɛ? Tsɨ̂tsɔ̀ŋ bo ka yuꞌu mə ò zì mə̂. 23 Mamùu ajàŋ, ghɨ̀rə annù yìi mə bìꞌì ka swoŋ a mbo wò aà. Bə̀ bî mɔꞌɔ tswe faà bi nɨkwà mə bɨ kàà mə annù a mbo Nwì, 24 ghɛ̀ɛ nlɔ̀gə̀ waa tâ bǔbo ghɛɛ nsìꞌìtə annù yâ tâ bǔbo laa a nsi miꞌi Nwî, tâ ò kɨ ntwu ayoo yìi bo tswe nɨ̀ ǹtwu aà, tâ bo tɨgə ŋkɔɔ itû jyaa. Ò bə ghɨ̀rə̀ mùu ajàŋ boŋ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ka zi mə ɨnnù jya mə bɨ swoŋ atu wò aa à nɨ̂ àbǎŋnənnù. Lâ ò bâŋnə̀ ǹləə nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀ a nɨ̂ àkòrə̀ nɨzî yô. 25 A ŋghɛ̀ɛ nɨ̂ ànnù bɨ̂tɨ̀zî Nwî bya mə bɨ bìì mə̂ Kristo aa, bìꞌì tòò mə aŋwàꞌànə̀ a mbo bo ǹswoŋə nɨ̂ mə bìꞌì biinə mə tâ bo tsuu mɨjɨ mìi mə bɨ maꞌa mɨ̂ŋkobə ghu aa kɨ jɨ, ǹtsuu aləə kɨ jɨ, ǹtsee naà yìi mə bɨ twɛɛ ntɔ̂ŋ yi nzwitə aa kɨ kurə; ŋkɨ tsee kɨ tsùùrə̀.”

26 Paul à lɛ ntɨgə ŋghɛɛ nlɔ̀gə̀ bə̂ bya, àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂, bo bo ghɛɛ̀ ǹsiꞌitə àkàà yâ. Bo lɛ ntɨgə ŋghɛɛ ŋkuu a ndâmàꞌanwì ŋ̀kɛꞌɛnə mə njwi jya mə bo lɛ ntswe nɨ̂ ǹlə̀ə̂ ɨ̀bɨɨ nû waa tâ ɨ̀ laa aa, bo lə̀ə̀ mə̂ ŋ̀kɨ mfa njoo mmàꞌanwì jìi mə bo lɛ ntswe nɨ̂ m̀fa atu bo yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ aà.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntswa Paul a mûm ǹdâmàꞌanwì aà.

27 Ǹjwi jya ji sàmbaa ɨ ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀ka mmɛ, bàYuda bî mɔꞌɔ bìi bɨ lɛ nlò a alaꞌa Asia aa, bìi bɨ lɛ nyə Paul a mûm ǹdâmàꞌanwì aa, bɨ lɛ ntotə nnɔ̀ɔ̀ bɨ tɨgə̀ m̀baŋnə yi, 28 ǹtɔŋnə nswoŋə nɨ mə, “BaIsrael, nɨ̀ zi ŋkwɛtə yiꞌi! M̀bâ ghûlà a dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ a mbo bə̀ a ɨdɨgə tsɨ̀m mə bə̀ ka ntsaꞌa nɨ̂ yiꞌinə̀, ntəsə nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀, ŋ̀kɨɨ ntsaꞌa nɨ̂ ǹdâmàꞌanwì. À kɨ̀ mə̂ ǹzi ŋka ntsuurə nsɨ̀ŋə̀ nɨ̂ àdɨ̀gə̀ yû mə laa aà!” 29 Bo lɛ sɨ swoŋ ma mùu ajàŋ aa nloŋ mə à lɛ tɨ bə aa bo yə̂ Paul bo Trophimus, ŋù baEfeso, bo yu zinə̀ wa mûm àlaꞌà, bo tɨgə̀ m̀mɔɔntə nɨ mə à lɛ nlɔ̀gə̀ aa yi bo yu zî ŋ̀kuu wa mûm ǹdâmàꞌanwì.

30 Ɨ̀dɨ̀gə̀ ɨ lɛ ntɨgə mbuurə wa mûm àlaꞌa, bə̀ tɨgə̀ ŋ̀khənə nzì ŋ̀ghotə, m̀baŋnə Paul, ǹswuŋ yi mfɛꞌɛsə wa ndâmàꞌanwì, ǹtsetə ɨbàꞌà. 31 Ànnǔ ajàŋ mə bɨ lɛ sɨ tɨgə nlɔɔ nzwitə̂ yi aa, a lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyweꞌe a mbo atu bɨ̂sogyɛ ntsùꞌù baRoma mə àlaꞌa Yerusalem a tsɨ̀gɨ̀nə̀. 32 À lɛ mburə nlɔgə bɨ̂sogyɛ̀ bo bɨ̀ Ɨ̀tu bɨ̂sogyɛ̀ ǹtsùꞌù bobo khə̂nə̀ ǹsɨgə ŋghɛɛ ntsiꞌi bə̂ byâ; bə̀ bya yə̀ mə̂ atu bɨsogyɛ̀ ntsuꞌu ya bo bɨ̀ bɨ̀sogyɛ̀ bya aa, ŋkɛntə a ŋghɔ̀ɔ Paul. 33 Àtu bɨ̂sogyɛ̌ ntsùꞌù ya a ghɛɛ̀ ǹtswa Paul, ǹswoŋ mə bɨ̀ kwerə yi nɨ̂ ɨ̀tsaŋ ji baà. M̀betə mə à bə aa wò, kə̀ ŋ̀kɨ mfansə aa akə̀ lɛ? 34 Bə̀ bî mɔꞌɔ wa tɨtɨ̀ɨ nnɔ̀ɔ̀ wa kâ ǹtɔŋnə, bǐ mɔꞌɔ swoŋnə̀ ànnu yi mɔꞌɔ, bǐ mɔꞌɔ swoŋə̀ nɨ̀ yǐ dàŋ; kaa a waꞌà zî àjàŋ yìi mə mbə a naŋsə yuꞌu ànnù yî tɨ̀nsə̀ yìi mə bo lɛ sɨ naŋsə swoŋ nloŋ ayɔ̀rə̀ yâ; ǹtɨgə nswoŋ mə tâ bɨ̀ lɔgə Paul ŋghɛɛ nɨ ghu a ndùgə bɨ̀sogyɛ̀. 35 Bi zì mə̂ ŋ̀ka ŋkɔꞌɔ bɨsteps bya aa bɨ̀sogyɛ̀ bǐ mɔꞌɔ bɨ tɨgə̀ m̀beꞌe Paul aa bèꞌè ǹloŋ mə ɨdɨ̀gə̀ lɛ sɨ tɨgə ntɨɨ tsiꞌì tɨ̀ɨ̀ ajàŋ yìi mə nnɔ̀ɔ̀ wa ɨ lɛ tɨgə mbə tsǒ nàà mɨ̀tsəꞌə aà. 36 Ǹnɔ̀ɔ̀ wa ɨ lɛ sɨ zwu yoŋə nswoŋə nɨ mə, “Zwitə nɨ̀ yi!”

Àjàŋ mə Paul à lɛ ŋka nlɔɔ a ŋkwɛrə̂ àtû yi aà

37 Bɨ̀sogyɛ̀ bya kà mə̂ aa nlɔɔ ŋkuu ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ Paul a mûm ǹdùgə bo, a ghaà a mbô ǹtsyàsə̀ wàà mə, “M̀bə mə̀ tse swoŋə annù yî mɔꞌɔ a mbo wò aa ɛ?” Ǹtsyàsə̀ wa a betə mə, “Ò zî nɨ̀ghàà nɨ baGrikia aa ɛ? 38 Ò sɨ̌ ŋû baEgipto wa mə, à ghaꞌà a bɔ̀ɔ̀ mə̂ ǹsaꞌatə, mə à kɨ̀ zi mbùùrə alaꞌa yù ŋ̀ghotə nnɔ̀ɔ̀ ‘bɨ̀yɔ̀ŋə̀ nɨfɔ̀’ ntsùꞌù ji nɨkwà ǹlɔgə waa bo bo fɛꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ atu ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ aa bə aa ɛ?”

39 Paul a kwiꞌi mə, “Mə̀ nɨ ŋù baYuda, ǹlo aa a alaꞌa Tarsus a mbùꞌu Cilicia, m̀bə tsiꞌi mûlaꞌa yìi à lo a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa mà yû yìi ɨ̀ tɨ̀nsə̀ aà. Tsàꞌà tsàꞌa ò, bii tâ mə̀ ghaa a mbo bə̀ bû.”

40 Ǹtsyàsə̀ bɨ̀soŋgyɛ̀ wa a bii, Paul a tɨgə ntəə wa atu bɨ̂steps, ǹtsitə bə̂ bya nɨ̀ àbô yi bo kɛntə̀ ŋ̀ghàa, a ghaà a mbo bo nɨ nɨ̀ghàà nɨ baHeber ǹswoŋ mə:

22

1 “Bɨ̀lɨ̂m bâ nɨ bɨ̀taà bâ, naŋsə yuꞌutə nɨ̌ annù yìi mə mə̀ aa swoŋ a mfiꞌisə ɨ̀lɛ̀ɛ̂ gha ghu a nsi bù tsɨ̂tsɔ̀ŋ aà.” 2 Àjàŋə mə bo lɛ yuꞌu ajàŋ yìi mə à lɛ sɨ ghaàà nɨ a mbo bo nɨ nɨ̀ghàà nɨ baHeber aa bo lɛ ŋkuꞌusə̀ ǹtaa ɨtoŋnə̀ jyaa nyuꞌutə. A swoŋ a mbo bo mə, 3 “Mə̀ laa mbə ŋû baYuda, bɨ jwê gha aa a Tarsus yìi à tswe a alaꞌa Cilicia, lâ bɨ bâŋnə̀ ŋ̀koꞌo gha aa fàa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa, mə̀ yəgə̀ àŋwàꞌànə̀ a jiꞌi mɨkòrə̂ Gamaliel, nyoŋə nɨ nɔ̂ŋsə̀ bɨ̀taà biꞌinə̀ a nɨliꞌì nɨliꞌi, ŋ̀kɨɨ ntɨɨ nɨ̂ ànnù Nwî tsiꞌǐ ajàŋ mə bù bɨtsɨ̀m kɨɨ ntɨ̀ɨ̀ ghu tsɨ̂tsɔ̀ŋ aà. 4 Mə̀ lɛ sɨ tsɔꞌɔ akòrə̀ bə̀ bìi mə bɨ yòŋə Mânjì ghûla aa nzwitə nɨ̂ waa. M̀baŋtə nɨ̂ m̀bâŋnə̀ bo bɨ̀ bàŋgyɛ̀, ŋ̀kwerə nɨ̂ waa, nnɨŋə nɨ a ndâtsaŋə̀. 5 A nɨ ma yû, ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndasaꞌa tsɨ̀m, bo nɨ̂ bɨ̀yəfə̂ bâ mə mə̀ lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ maa ajàŋ. Mə̀ lɛ ŋkwɛrə aŋwàꞌànə̀ a mbo bo mə mə ghɛ̀ɛ fa a mbo bɨ̀lɨ̂m ba bàYuda a alaꞌa Damascus tǎ tɨgə baŋtə bə̂ ma bû bî mɔꞌɔ, ɨ kwerə waa ɨ zì nɨ bu a Yerusalem tâ bɨ̀ nɨŋ ŋgɨꞌɨ a nu bo.

Paul à swòŋə̂ àjàŋ yìi mə bɨ lɛ mbəŋkə yi aà

6 “Àjàŋ mə mə̀ kà mə̂ aa ŋghɛɛ aa, a bə a ntɨ̀ɨ̂ àsìꞌìnə̀, lɛ boŋ mə̀ zì mə̂ ŋ̀koontə a alaꞌa Damascus, ŋ̀kàꞌà yî jɛ̀ɛ̀ŋkə̀ ɨ lô a aburə ŋwiꞌikə ŋwàꞌàkə̀ ǹta ŋkarɨsə ghâ. 7 Mə̀ wô a nsyɛ a ndômânjì, nyuꞌu njì ŋù ɨ betə̀ gha mə, ‘Saul, Saul, o tsɔꞌɔ akòrə̂ ya aa a ya ɛ?’ 8 Mə̀ kwiꞌi, mbetə mə, ‘À nɨ wò wò aa ɛ Mmàꞌàmbî?’ A swoŋ a mbo mə̀ mə, ‘À nɨ mə̀ Yesu mu Nazareth, wa yìi mə o tsɔꞌɔ akòrə̂ yi aa.’ 9 Bə̀ bya bìi mə bìꞌibo lɛ ntswe aa, bɨ lɛ nyə ŋkàꞌà wâ, lâ kaa ŋkɨꞌɨ njì ŋù wa mə à lɛ sɨ ghàa a mbo mə̀ aa bàŋnə̀ ǹyuꞌu. 10 Mə̀ tɨgə̀ m̀betə mə, ‘Mə̀ aa ghɨ̀rə̀ aa mə akə aa ɛ, Mmàꞌàmbî?’ M̀màꞌàmbi a swoŋ a mbo mə̀ mə, ‘Bɨ̀ɨ̀nə, ŋkuu ŋghɛ̀ɛ a alaꞌa Damascus boŋ baa tɨgə swoŋ ɨnnù tsɨ̀m jìi bɨ taŋtə nləə a mbo wò mə tâ ò ghɨrə aà.’ 11 Àjàŋ mə kaa mə̀ lɛ sɨ waꞌà nɨ̀ ɨ̀dɨ̀gə̀ bǔ nyə nloŋ ŋkàꞌà wa mə ɨ lɛ nta siꞌi aa, bə̀ bya mə bìꞌibo lɛ ntswe aa, bɨ lɛ ntɨgə ntswa nɨkwɛɛ̀ na, bìꞌibo kuu ŋghɛ̀ɛ̀ a Damascus.

12 “Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu, ɨ̀kûm yi ɨ bə Ananias, m̀bə ŋû yìi mə à lɛ naŋsə ntɛꞌɛ atû yi nɨ̂ ànnù Nwî, ǹyoŋə nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀, m̀bə ŋû yìi baYuda bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa, bɨ lɛ sɨ ghàa ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ ǹloŋ ŋgaà yì. 13 À lɛ nzì ǹtəə a mbɛ̀ɛ mə̀, ǹtwoŋtə gha nswoŋ mə, ‘Ǹdɨm ghà, Saul, bǔ ŋka nyə ɨdɨgə fu.’ Mə̀ lɔ̀gɨ̀nə̀ maa noò m̀bu ŋka nyə ɨdɨgə, ǹyə yi. 14 A swoŋ a mbo mə̀ mə, ‘Nwìŋgɔ̀ŋ bɨ̀taà biꞌinə̀ à tsɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ gho mə tâ ò zi annù yìi mə a lɔ̀ɔ̀ aà. Mə tâ ò yə a yu wa yìi mə ànnǔ a tsinə aa, ŋ̀kɨ nyuꞌu nɨghàà ghu ntsù. 15 Ǹloŋ mə ò ka tɨgə bə àyəfə yì a mbô ŋ̀gɔ̀ŋ bə̀ bɨtsɨ̀m, ɨ tɨgə swoŋə nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi ò yə ŋkɨ nyuꞌu aa a mbo bo. 16 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, o bù ǹyuꞌutə aa akə̀ aa ɛ? Bɨ̀ɨ̀nə ŋkwɛrə ŋkì tâ bɨ̀ siꞌi ɨ̀nnù jì bɨ̂ jo a ajàŋ mə ò ka twoŋ ɨkûm yi aà.’

Àjàŋ mə bɨ lɛ ntwoŋ Paul mə tâ à tɨgə nswoŋ annù Nwî a mbo bɨ̀ tɨ̀ zî Nwî aà

17 “Ǹòò yìi mə̀ lɛ mbù m̀bɨɨ a Yerusalem aa, mə̀ lɛ ŋghɛ̀ɛ a ndâmàꞌanwì ŋ̀ka ntsaꞌatə Nwî ghu, ǹjə̀ə̀ təə təə ɨ lɛ̂ gha, 18 mə̀ yə Mmàꞌàmbi a swoŋ a mbo mə̀ mə, ‘Wàŋsə ntswaꞌatə, mfɛ̀ꞌɛ a Yerusalem, nloŋ mə kaa baa kɨꞌɨ annù yìi mə òo kɨ swoŋə mbɨꞌɨ ŋgaa yà aa biì.’ 19 Mə̀ kwiꞌi mə, ‘M̀màꞌàmbî, bo tsiꞌì bɨ̀tsɨ̀m bo zi mə mə̀ lɛ sɨ karə ŋghɛɛ nɨ a ndâŋghòtə baYuda tsiꞌì tsɨ̀m, ŋ̀ghɔɔ nɨ̂ bə̀ bya bìi bɨ bii gho aa, ŋkɨɨ ŋkwerə nɨ̂ waa nɨŋə nɨ a ndâtsaŋə̀. 20 Nòò wa yìi mə bə̀ lɛ saansə aləə ayəfə yo, Stephen aa, mə̀ lɛ ntəə ghu ŋkɨ mbeentə, ŋkɨ tugɨtə ɨtsə̀ꞌə̀ bə̂ bìi bɨ lɛ nzwitə yi aà.’ 21 A swoŋ a mbo mə̀ mə, ‘Màꞌàtə adɨgə yuà ŋ̀ghɛɛ̀, ǹloŋ mə mə̀ aa too gho a ndìsyà, a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî.’ ” 22 Bə̀ bya lɛ nyuꞌutə ànnù yìi mə à lɛ nswoŋ aa ŋ̀kɔꞌɔ nyweꞌe ma mùu adɨgə ntɨgə ŋŋɛntə njî jyaa ntɔŋnə nswoŋ mə, “Lɔ̀gə̂ nɨ̌ ajàŋə̀ ŋû yû ǹlo nɨ yu fàa atu nsyɛ̂, ǹloŋ mə kaa à sɨ̀ kuꞌùnə̀ a ntswêntɨ̀ɨ̀.” 23 Àjàŋ mə bo lɛ sɨ tɨgə ntɔŋnə ŋghusə nɨ̂ ɨ̀tsə̀ꞌə̂ jyaa, ǹtsɔrə nɨ̂ àbwèrə̀ m̀maꞌa nɨ a ndəŋə aa, 24 àtu bɨ̀sogyɛ̀ ǹtsùꞌù ya, a tɨgə̀ ǹswoŋ mə bɨ̀ lɔgə yi ŋghɛɛ nɨ ghu a balɨgə. Nswoŋ mə bɨ ghɛɛ, bɨ ghɔɔ̀ yi, mbetə annù yìi mə à tɛ̀ꞌɛ ghɨ̀rə̀ m̀bɔŋ bàa ntɔŋnə ghu atû aà. 25 Nòò yìi bɨ lɛ nsènə̀ yi ŋkwerə nɨ mɨ̀ŋkɨ̀rə̀ mìi bɨ kərə aa, Paul a betə atu bɨsogyɛ̀ ŋkhɨ̀ ya mə à lɛ ntəə ghu aa mə, “A kuꞌunə a ŋghɔ̀ɔ ŋù baRoma tɨ ghə̀ mə bɨ lèntə̀ mə ɨsaꞌà yi nyə mə à wô ànnù aa ɛ?” 26 Atu bɨ̂sogyɛ̀ ŋkhɨ̀ ya à yùꞌù mə̂ ma la aa, ŋ̀ghɛɛ a mbo atu bɨ̂sogyɛ̌ ntsùꞌù ya mbetə yi mə, “O ghɨ̀rə̀ aà àkə̀ laà aa ɛ? Wa ŋù ghû à nɨ ŋû baRoma.” 27 Àtu bɨ̂sogyɛ̀ ǹtsùꞌù ya a tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ a mbɛ̀ɛ Paul, ǹswoŋ ghu mbo mə “Swoŋə ghâ, ò bə aa ŋù baRoma aa ɛ?” A bii mə “Ɨ̀ɨ̀ŋə.” 28 Àtu bɨ̂sogyɛ̌ ntsùꞌù ya, a tɨgə̀ ǹswoŋ mə, “Mə̀ lɛ nyuu annǔ mbə ŋù baRoma yû aa nɨ nɨ̀ghaꞌà ŋ̀kabə̀.” Paul a swoŋ mə, “Bɨ lɛ mbàŋnə̀ ǹjwe gha nɨ̀ yù aà jwè.” 29 Bə̀ bya bìi bɨ lɛ ntswe nɨ̂ m̀bètə̂ yi nɨ nɨ̀ghàà aa, bɨ lɛ ghɛ̀sə̀ m̀maꞌatə yi nlokə. Àtu bɨ̂sogyɛ̌ ntsùꞌù ya a lɛ kɨ ntɨgə mbɔꞌɔ, ǹloŋ mə mbɔŋ tâ à zi mə Paul à lɛ mbə aa ŋû baRoma aa, boŋ à kwèrə̀ mə̂ yi aà.

Àjàŋ mə Paul à lɛ ntəə a nsi ŋ̀gâŋndasaꞌa aà

30 Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂ a kâ ǹlɔɔ a naŋsə nzî ǹjiꞌì ànnù yìi mə Paul à lɛ ŋghɨ̀rə̀ baYuda baà ǹnɨŋə annù ghu nu aa, ŋghɨrə̀ bɨ fɛɛ̀ yi, ntwoŋ ŋgǎŋmàꞌanwì jî wè bo bɨ̀ basinedrio bɨ boòntə̀, a sɨgə nzì nɨ Paul, ǹtɛꞌɛ yi a nsi bo.

23

1 Paul à zì mə̂ ǹtəə aa nnaŋsə ntɛꞌɛ miꞌì mi nlii basinedrio bya ghu nswoŋ mə, “Bɨ̀lɨ̂m bâ, ǹtswê ya ntsɨ̀m a nsi miꞌi Nwì, ǹtɨɨ̀ gha ɨ laa ghu ŋkɔꞌɔ nyweꞌe siì” 2 Ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè yìi ɨ̀kǔm yi ɨ lɛ mbə Ananias aa, à lɛ nswoŋ a mbo bə̀ bìi bɨ lɛ ntəə ghu mbɛ̀ɛ̀ aa mə bɨ̀ tâ àfɛnə̀ ghu ntsù. 3 Paul a swoŋ ghu mbo mə, “Nwìŋgɔ̀ŋ à ka yi kɨɨ ta gho nɨ àfɛnə̀ mbǎ awugɨnda yìi mə bɨ yɔꞌɔ nɨ̂ m̀bə̀ə̀ yî m̀fùꞌù aà. Ò tswe nɨ̂ àlə̀ŋə nsaꞌa mɨ̀saꞌa, ǹswoŋ mə o saꞌa nàa nyòŋə̀ nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀ ŋ̀kɨɨ mbǔ ŋwò nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀ wa nswoŋ mə bɨ̀ fɛɛ gha aa ɛ?” 4 Bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntəə ghu nyuꞌu aa, bɨ betə̀ Paul mə, “O bə̀gɨ̀tə aa ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè Nwì lâlà aa ɛ?” 5 Paul a kwiꞌi a mbo bo mə, “Bɨ̀lɨ̂m bâ, kaa mə̀ ghɨ̀rə waꞌà zi mə à laa mbə ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè ǹloŋ mə a tswe a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî mə, ‘Tsuu annù yì bɨ nloŋ bɨsaꞌa bɨ alaꞌà buu kɨ ghàà.’ ”

6 Nòò yìi Paul à lɛ nyə mə mbɛ̀ɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ ɨ̀ lɛ mbə baSadukai, yì mɔ̀ꞌɔ kɨ mbə baFarɨsai aa, a tɔŋnə̀ nɨ̂ tɨ̀ɨ̀ wa mum Sinendrio ǹswoŋ mə, “Bɨ̀lɨ̂m bâ, wa mə̀ laa mbə ŋù baFarɨsai, ŋkɨ mbə mu ŋù baFarɨsai. Bɨ saꞌa nàa laa nloŋ mə mə̀ bìi ŋkɨɨ mbɛ mə bɨ̀ku ka yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo aà.” 7 Àjàŋ mə à lɛ nswoŋ ma la aa, àyàtə̀ a fɛꞌɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ baFarɨsai bo bɨ̀ baSadukai, ŋ̀ghotə ya ntsɨ̀m ɨ tɨgə̀ ǹyatə. 8 Ǹloŋ mə baSadukai lɛ sɨ tuu nɨ mə kaa mbə ŋù a waꞌa a nɨwo yweenə, kaa baangel waꞌà ghu tswê, kaa ɨ̀zwì waꞌà ghu kɨ ntswe. Lâ baFarɨsai bâŋnə̀ m̀bii mə ɨ̀nnù majû ɨ tswe ghu. 9 Bə̀ lɛ sɨ tɨgə ntɔŋnə tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ ŋ̀ghaa, ŋgǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ jî mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ baFarɨsaì bɨ bɨɨ̀nə̀ ǹtəə nswoŋ mə, “Kaa bìꞌì sɨ annù yî tsu yìi mə ŋù ghû à ghɨ̀rə a bɨꞌɨ aa yə̂. M̀bə a bə yìi mə a ghàâ àzwì kə̀ angel ghu mbo nɨ̀ ghɨrə̀ mə akə?” 10 Nòò yìi mə àyàtə̀ ya a lɛ ntɨgə ŋghɛɛ nɨ̂ àyɔ̀ŋə̀ m̀burə ɨdɨgə aa, àtu bɨ̂sogyɛ̀ ntsùꞌù ya a bɔꞌɔ mə bɨ ka sàtə̀ Paul, ǹswoŋ a mbo bɨ̀sogyɛ̀ mə bɨ̀ sɨgə nsaꞌa yi nɨ̂ tɨ̀ɨ̀ wa atɨtɨ̀ɨ bə̀ bya ŋghɛɛ nɨ ghu a balɨgə.

11 À bə̀ mə̂ a nɨ̂tugə Mmàꞌàmbi a zî ǹtəə ghu mbɛ̀ɛ̀, ǹswoŋ mə, “Tsùu kɨ bɔꞌɔ bə̂, tsǒ mə ò swòŋ mə annû ya a Yerusalem nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsi aa, ò ka kɨɨ bǔ ghɛ̀ɛ bə ayəfə̂ ya a alaꞌa baRoma.”

12 Nòò yìi àbɛ̀ɛ̀ a lɛ mfuꞌu aa, baYuda bî mɔꞌɔ bɨ taŋə̀ mɨnàŋ ŋ̀kaa mə kaa bo ka ghɨ̀rə waꞌǎ ayoo jɨ kə̀ no tɨ̀ ghə̂ mə bo zwitə Paul. 13 Bə̀ bìi mə bɨ lɛ ŋwàrə akàà ma yû aa bɨ lɛ ntsyàtə mɨghum mi nɨkwà. 14 Bo lɛ ntɨgə ghɛɛ a mbo ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè bo bɨ̀ bɨ̀tà bɨ nɨkurə, nswoŋ mə, “Wa bìꞌì naŋsə kwerə ɨbɨ̀ɨnû yiꞌi nɨ̂ àkàà mə kaa bìꞌì ka waꞌǎ ayoo nɨjɨ sìi yweꞌetə̀ tɨ ghə̀ mə bìꞌì zwìtə̀ mə̂ Paul. 15 Ma mùu ajàŋ tâ wò nɨ ŋ̀gǎŋndasaꞌa tâ nɨ̀ too ŋkɨ̀ɨ̀ a mbo àtu bɨ̂sogyɛ̀ ǹtsùꞌù ya mə tâ à lɔgə yi nsɨgə nɨ ghu. Nɨ̀ bagɨlə nswoŋ mə nɨ lèntə ɨsaꞌà yì nɨ mânjì yìi à kùꞌùnə aà. Bìꞌì ka zwitə yi mbɔŋ tâ à zi ŋkòòntə a mbɛ̀ɛ̀ wò.”

16 Mu ǹjààntə Paul à lɛ nyuꞌu mɨnàŋ wa mə bɨ ka lə̀ə̀ntə a ŋgɛ̀ɛ̀ ɨ zwitə yi aa, ŋghɛɛ ŋkuu wa balɨgə ŋkɛꞌɛnə a mbo Paul. 17 Paul à lɛ ntwoŋ atu bɨ̂sogyɛ ŋkhɨ̀ ya yì mɔ̀ꞌɔ nswoŋ ghu mbo mə, “Lɔ̀gə mû ghù ŋ̀ghɛɛ nɨ ghu a mbo àtu bɨ̂sogyɛ̌ ntsùꞌù wa ǹloŋ mə à tswe nɨ̂ ànnù a nswoŋ ghu mbo.” 18 A tɨgə̀ ǹlɔgə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ ghu a nsi atu bɨ̂sogyɛ̌ ntsùꞌù ya nswoŋ ghu mbo mə, “Paul, ŋ̀gàŋàtsaŋ wa, à twòŋə gha nswoŋ mə mə̀ zi nɨ mû ghùlà a mbo wò ǹloŋ mə à tswe nɨ̀ ànnù a nswoŋ a mbo wò.” 19 Àtu bɨ̂sogyɛ̌ ntsùꞌù ya a tswa nɨ̀kwɛɛ̀ ni ǹswuŋtə yi bo yu ghɛɛ̀ a adɨgə yî lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ m̀betə yi mə, “O lɔ̀ɔ̀ aà ǹswoŋ mə akə a mbo mə̀ aa ɛ.” 20 A kwiꞌi mə, “BaYuda taŋtə mə bɨ ka swoŋ a mbo wò tâ ò sɨgə nzi nɨ Paul a mum Senendrio a yɔɔ tâ bo ghɨrə tsiꞌì tsǒ bo lɔ̀ɔ̀ aà ŋ̀kùꞌùsə naŋsə mbetə ɨnnù ghu mbô. 21 Tsùù gho lǒ bii, ǹloŋ mə m̀bâŋnə̀ a tɨtɨ̀ɨ bo ntsyatə mɨghum mi nɨkwà bìi mə bɨ kwerə ɨbɨ̀ɨnû waa a nɨ̂ àkàà mə bo warə mə kaa bo ka waꞌǎ ayoo jɨ kə̀ no tɨ ghə̀ mə bɨ zwitə yi aa, bɨ nɔŋ a ŋgɛ̀ɛ̀ m̀bɛ nìi. Bo tàŋtə̀ mə̂ nû yàà a nzwitə̀ yi ǹtɨgə nyuꞌutə aa mə tâ ò swoŋə bɨ ghɛɛ nɨ ghu.” 22 Àtu bɨ̂sogyɛ̌ ntsùꞌù ya a tɨgə nswoŋ a mbo mu wa mə tâ à ghɛɛ yi nswoŋ ghu mbo mə, “Tsuu a mbo ŋǔ lǒ swoŋ mə ò kɛ̀ꞌɛ̀nə̀ mə annù yù a mbo mə̀.”

23 À lɛ ntɨgə ntwoŋ bə̂ bi baa bìi mə à nɨ ɨtu bɨ̂sogyɛ̌ ŋkhɨ̀ ǹswoŋ a mbo bo mə, “A ghɨrə mbə nɨ bɨ̀nòò bi nɨbùꞌu nɨ̀tugə nɨ̀ taŋtə̀ bɨ̂sogyɛ ŋkhɨ̀ ji baa, nɨ ŋgǎŋkɔꞌɔ bɨ̀ləŋə mɨghum mi sàmbaa, nɨ ŋgǎŋmbèꞌè mɨ̀kɔ̌ŋ ŋkhɨ̀ ji baa mə tâ bɨ̀ ghɛɛ nyweꞌe a alaꞌa Kaisaria. 24 Nɨ̀ kɨ nlɔɔ aləŋə tâ Paul à kɔꞌɔ ghu, tâ nɨ̀ bɛ yi ŋghɛɛ mfa a mbo Felix mə à nɨ Gûmnàà aa.” 25 À lɛ ntɨgə ŋŋwaꞌanə letter ǹswoŋ mə,

26 “Àŋwàꞌànə̀ mə a lo a mbo Claudius Lysias ŋghɛɛ nɨ a mbo Ŋù yì ŋ̀wè Gûnàà Felix: Mə tsàꞌàtə̀ noò. 27 BaYuda kɨ̀ bàŋnə ŋû ghû ŋ̀ghəə bɨ zwitə, tsǒ mə mə̀ lɛ nyuꞌu mə à nɨ ŋù baRoma aa bìꞌi bɨ̀sogyɛ̀ bɨ tɨgə̀ ŋ̀kwɛrə yi a mbo bo. 28 Àjàŋ mə mə lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ a nzî ǹjiꞌì ànnù yìi mə bɨ tswa yi ghu aa, mə̀ lɛ nlɔ̀gə̀ yi nzi nɨ ghu a nsi sanendrio. 29 Mə̀ lɔɔ̀ ǹyə mə bɨ nɨŋ ɨnnù ghu nu nloŋə aa bə ɨnnù nɔ̂ŋsə̀ wàà. Kaa ŋkɨꞌɨ̀ yə mə à wô ànnù yî tsu mə mbə bɨ zwitə̀ yi kə̀ nɨŋə yi a tsaŋə̀. 30 Lâ àjàŋ mə bɨ kɨɨ̀ ŋ̀kɛꞌɛnə a mbo mə̀ mə mɨ̀nàŋ à tswe nloŋ ŋgaa yì aa, mə̀ burə̀ ǹtsyasə yi a mbo wò, ŋkɨ ntsyasə bə̂ bìi mə bɨ tɛꞌɛ ntswa yi aa a mbo wò mə tâ bo zi nswoŋ annù yìi mə bo tswa yi ghu aa a mbo wò.”

31 Bɨ̀sogyɛ̀ bya bɨ lɛ ŋghɨ̀rə̀ tsiꞌǐ wa ajàŋ mə bɨ lɛ nswoŋ a mbo bo aa, ǹlɔgə Paul nɨ̂tugə ŋghɛɛ nɨ ghu a alaꞌa Antipatris. 32 Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̀, bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ təə nɨ mɨ̀kòrə̀ aa bɨ bû m̀bɨɨ waa fu a balɨgə, ntɨgə mmaꞌatə bə̂ bìi bɨ lɛ ŋkɔꞌɔ bɨ̂ləŋə aa bɨ ghɛɛ̀. 33 Nòò yìi mə bɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyweꞌe a Kaisaria aa bɨ fâ letter wa a mbo Gûmnàà ŋkɨ mfa Paul ghu mbô. 34 À twòŋ mə̂ letter wa aa mbetə Paul mə à lò aa nɨ mbùꞌù yu aa ɛ? Àjàŋ mə à lɛ nyuꞌu mə à lò aa Cilicia aa 35 ntɨgə nswoŋ ghu mbo mə, “Maa yuꞌu nɨghàà a ntsǔ wò a noò yìi mə bə̀ bìi bɨ nɨŋ annù a nu wò aa bɨ zì mə̂. Ǹswoŋ mə bɨ̀ lɔgə yi ŋghɛɛ nlə̀ə a ntɔꞌɔ Herod ŋka mbɛ nìi ghu.”

24

Àjàŋ yìi mə baYuda lɛ nnɨŋ ɨ̀nnù a nu Paul aà

1 Ǹjwî tsyà mə̂ ji ntaà, ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè, Ananias, bo bɨ̀ bɨ̀tà bɨ nɨkurə nɨ ŋ̀gàŋnɨ̀ŋtə ɨsaꞌa yî mɔ̀ꞌɔ mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Tertullus aa bɨ sɨgə ŋghɛ̀ɛ̀ a Kaisaria. Bo sɨ̀gə̀ mə̂ ŋ̀ghɛɛ aa ntɨgə nnɨŋtə ànnǔ ɨsaꞌa Paul a mbo Gûmnàà. 2 A twoŋə̀ Tertullus, a tɨgə̀ ǹlɔgɨnə ŋka nnɨŋtə ɨsaꞌa Paul, ǹswoŋə ghu mbo mə, “Taà yìꞌì, Gûmnàà Felix, tsǒ ajàŋə mə o tsyàsə̀ yiꞌi nɨ mɨ̀tsyɛ̀ aa, ò ghɨ̀rə̀ mə̂ bìꞌì tswe nɨ̂ m̀bɔɔnə nòò saꞌà, ǹzi nɨ bɨ̀kwensə bìi bɨghɨrə bìꞌì tswê sɨgɨ̀nə̀ fàa alaꞌa aà. 3 Bìꞌi kɨɨ ŋkwɛrə nɨ̂ ɨ̀nnù majû tsɨ̀m tsiꞌǐ ɨdɨgə tsɨ̀m, m̀fa nɨ̂ m̀bɨꞌɨkə a mbo wò. 4 A ŋwaꞌà bù ŋ̀ka ŋghɛnsə noò ghò, mə̀ buꞌù m̀bo mə ò yuꞌu annù yìi mə mə̀ ka swoŋ a mbo wò nɨ nɨ̀ghàà nî ghùꞌùtə̀ aà. 5 Bìꞌì kɨ yə mbâ ghû a bə ŋù m̀bùùrə̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ yìi mə à ghɨ̀rə̀ ŋ̀gɨꞌɨ ɨ kuù nɨ àlaꞌa, à kɨ̀ lɔ̀gɨ̀nə ŋka mbuurə ɨdɨgə a tɨtɨ̀ɨ baYuda a mbî ǹtsɨ̀m, ŋ̀kɨ mbə ntsyàsə̀ ŋ̀ghòtə̂ bə̀ bî mɔꞌɔ mə bɨ twoŋə nɨ̂ bɨ̀Nazarenes. 6 À kɨ̀ kɨ nzì ŋ̀kuu ŋka ntsuurə a mûm ǹdâmàꞌanwì, bìꞌì tɨgə̀ ǹtswa yi [ǹlɔɔ mə bìꞌi saꞌa ɨsaꞌà yi yòŋə nɨ nɔ̀ŋsə̀ yìꞌi. 7 Lâ ǹtsyàsə̀ bɨ̀sogyɛ̀, Lisas, à lɛ nzi mfəꞌə yi ŋkwɛrə a mbo bìꞌì nɨ̂ àdàꞌà, 8 ǹtɨgə nswoŋ mə bə̀ bìi mə bɨ nɨŋ ɨsaꞌa ghu nu aa tâ bɨ̀ zi ntsiꞌi ghô.]* Àjàŋ yìi ò ka kɨ betə ɨbetə̀ ghu mbo aa, ò ka tɨgə yə njiꞌì ànnù yìi bìꞌi nɨŋ ɨsaꞌa ghu nû aà.”

9 BaYuda bya lɛ ntɨgə mbeentə ɨnnù jyâ tsɨ̀m mə à lɛ nswoŋə a atu Paul aà.

Àjàŋ yìi mə Paul à lɛ nto ntsuꞌu atû yi a nsi Felix aà

10 Nòò yìi mə Gûmnàà wa à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ àbo mə tâ Paul à ghaa aa, a swoŋ mə,

“Tsǒ mə mə̀ zi mə ò nɨ ŋù yìi mə o saꞌa mɨsaꞌa fàa alaꞌa aa, mə̀ dòrɨ̀tə a mfiꞌisə̂ ɨ̀lɛ̀ɛ̂ gha a mbo wò. 11 Ò bə kɨ tɔ̀ꞌɔ̀nə̀ boŋ ò ka yə mə a tsyà mə̂ tsiꞌì ǹjwi nɨ̀ghûm ǹtsò baa mə mə̀ kɨ̀ kɔ̀ꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀ a mmii Nwì a Yeresalem laa. 12 Kaa baYuda bû lɛ ŋwaꞌà yə tâ bìꞌi ŋù tsù ka nswuŋnə a mûm ǹdâmàꞌanwì, kə̌ tâ mə̀ maꞌa nɨ̂ àbùùrə̀ a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bî tsu kə̌ a ndâŋghòtə bo, kə̀ a mûm àlaꞌà. 13 Kaa bɨ sɨ̀ kɨ ntswe nɨ̂ àlènsə̀ yî tsu a ndɨ̀ꞌɨ nloŋ ɨnnù jû mə bɨ swoŋə nɨ atu mə̀ tsɨ̂tsɔ̀ŋ aà. 14 La mə̀ bìi a mbo wò mə mə mii nɨ̂ Nwî bɨ̀taà yìꞌì ǹyoŋə aa Mânjì wa mə bo swoŋ mə à nɨ̂ ŋ̀ghòtə̂ yìi kaa ɨ sɨ̀ kuꞌunə̀ aà, ŋ̀kɨɨ mbii ɨnnù tsɨ̀m jìi mə bɨ ŋwaꞌanə nɨ ŋŋwàꞌànə̀ bɨ̂nɔ̀ŋsə̀ bɨ Moses bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋntoo Nwì laa. 15 Ànnù yìi mə mə bɛ a mbo Nwì laa, à nɨ̂ à yìi mə bo kɨ mbii aà, mə bə̀ bɨtsɨ̀m ka yǐ bɨ̀ɨ̀nə̀ nɨ nɨ̀wô, bìi ànnǔ yaa a tsinə aa bo bɨ̀ bìi à yaa a sɨ̀ tsinə̀ aà. 16 Maa ajàŋ mə̀ gaansə̀ nɨ̀ mɨ̀tɨɨ̀ ma a nyə mə, a nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m, ǹtɨɨ̀ gha a laa a nsi miꞌi Nwì bo bɨ̀ bə̀.

17 “Mə̀ lɛ mbù m̀bɨɨ fu a alaꞌa bìꞌì, a Yerusalem, a njɨ̌m ɨlòò jî ghàꞌàtə̀ a mfa ŋ̀kabə yì mɔ̀ꞌɔ a mbo ŋ̀gàŋə̂fum bo bɨ̀ ǹjoo mmàꞌa Nwî. 18 Bo lɛ nyə gha mə̀ ghɨrə̀ aa ma yû ànnù, ajaŋ yìi, a tɨ bə aa boŋ mə̀ lə̀ə̀ mə ɨbɨ̀ɨ nû gha tâ ɨ̀ laa a ndâmàꞌanwì aa, kaa mə̀ waꞌǎ aa biꞌi bɨ̀ nɔ̀ɔ̀ yî tsu ghu kɨ ntswe, kaa waꞌà nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ ghu kɨɨ mbuurə. 19 BaYuda bî mɔꞌɔ bìi mə bɨ lɛ nlǒ a mbùꞌù Asia, ǹtswe a ndâmàꞌanwì, bìi mə a ghɨrə mbaa mbɔ̀ŋ mə bo tswe faà tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀, a nswoŋə ànnǔ ɨsaꞌà ya a mbo wò aà. 20 A tuu la bə, bə̀ buà bɨ naŋsə̀ ǹswoŋ afansənnù yìi mə bo lɛ nyə mə̀ ghɨrə̀ aa a nsi sinedrio; 21 ǹtsyatə ajàŋ yìi mə mə̀ lɛ ntəə a ŋghaa a tɨtɨ̀ɨ bo ntɔŋnə nɨ̂tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ mə, ‘Bɨ nɨŋ ɨ̀saꞌa a nu mə̀ sii a nsi bù aa nloŋ mə mə swoŋ a mbo bù mə bə̀ ka yǐ bɨ̀ɨ̀nə̀ nɨ nɨ̀wo aà.’ ”

22 Felix yìi mə à lɛ nzi annù ǹloŋ annǔ Mânjì wa tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ aa, à lɛ ntɨgə ntsuꞌunə waa nswoŋ mə, “Wa mə̀ ka tɨgə tsə̀rə̀ ɨsaꞌa ghù a noò yìi mə Lisias, ǹtsyàsə̀ bɨ̀sogyɛ̀, à lo a Yerusalem ǹsɨgə nzi aà.” 23 A tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo atu bɨsogyɛ̌ ŋkhɨ̀ wa mə, tâ à lɔgə yi ŋghɛɛ nlə̀ə̀ ŋ̀ka mbɛ, lâ m̀baŋnə mfa abwarə ghu mbo mə tâ à ka ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnû ji ŋkɨɨ maꞌatə tâ ɨ̀kàꞌâ ji ka nzi mfa nɨ̂ ǹjoo jìi mə a boŋ aa ghu mbô.

Àjàŋ yìi mə Paul à lɛ ŋghɛ̀ɛ a nsi Felix nɨ Drusilla aà

24 Ǹjwi ji mɔꞌɔ ɨ kà mə̂ aa ntsya, Felix bo ŋ̀gwɛ̂ yì, Drusilla, yìi à lɛ mbə mu baYuda aa, a zî. À lɛ ntoo ŋkɨ̀ɨ̀ ǹtwoŋə Paul, ntɨgə yuꞌu ajàŋ yìi mə Paul à lɛ sɨ ghàa annù ǹloŋ aa annǔ àbìintɨɨ a nu Kristo Yesu. 25 Àjàŋ yìi mə Paul à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀ka ŋghaa ntɔꞌɔtə nɨ̂ ɨ̀nnǔ a ŋka ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jìi ɨ tsinə nɨ̂ ànnǔ a ŋka ntswâɨ̀bɨ̀ɨnu, nɨ̂ ànnù ǹloŋ Njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa yìi ɨ̀ ka yǐ zì aa, Felix à lɛ mbɔꞌɔ nswoŋ mə, “Tɨgə mmàꞌàtə̀ laa tsɨ̀tsɔ̀ŋə̀. Wa mə̀ ka bǔ lɔ̀ɔ̀ noò ɨ twoŋ gho ghu.” 26 À lɛ sɨ tsuꞌunə laa ŋkɨɨ mbɛ nɨ mə tâ Paul à zi mfa ŋkabə a mbo yu. Maa ajàŋ, à lɛ sɨ twoŋə nìi a ŋgaa ŋgaa a zî bo yu taŋə̀ nɨ̀ ŋ̀gàn.

27 Ɨ̀lòò ɨ kà mə̂ aa ntsya ji baa, Porcius Festus a zî ǹlɔgə abwarə Felix tsǒ Gûmnàà. Felix à lɛ ŋka nlɔɔ nɨ mə tâ baYuda kɔŋə yi, ntɨgə ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ǹləə Paul a ndâtsaŋə̀.

25

Àjàŋ mə Paul à lɛ nlɔ̀ɔ̀ mə tâ Kaisa à yuꞌu ɨsaꞌà yi aà

1 Festus à zì mə̂ ǹtswe wa mbùꞌu alaꞌa tsǒ Gûmnàa njwi ji tarə, ǹlo a Kaisaria ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem. 2 Bɨ̀lɨ̀ɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì jî bo bɨ̀tsyàsə̀ bɨ baYuda bɨ lɛ nzi ghu mbo, nswoŋ ɨ̀nnù a atu Paul, 3 m̀betə yi mə tâ à ghɨrə annù a ndɨ̀ꞌɨ mə yu kɔŋə waa, ntsyasə Paul tâ à kɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem, nloŋ mə bɨ lɛ sɨ taŋtə mə bɨ ka lə̀ə̀ntə a ŋgɛ̀ɛ̀ ɨ zwitə yi a mânjì. 4 Festus à lɛ ŋkwiꞌi a mbo bo mə wa bɨ ləə Paul a Kaisaria, m̀bɛ nii, ŋ̀kɨ nswoŋ mə yumbɔŋ yu ka kɨɨ ghɛ̀ɛ̀ ghu a nɨ mû àtɨɨ noò. 5 Ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ mbìì ǹswoŋ mə, “Tsǒ mə a bə la laa, tâ nɨ̀ too bɨtà bîmɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bù tâ bìꞌibo ghɛɛ. Bɛlə mə ànnǔ tsu a tswe a nɨŋə ghu nu, bo ghɨrə̀ maa ajàŋ.”

6 Festus à lɛ ntswe bo bo a tɨgə̀ ŋ̀kuꞌu njwi ji nɨfwaa kə̀ ji nɨghum, a bû ǹsɨgə ŋghɛɛ fu a alaꞌa Kaisaria, àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂, a tswê a ŋgɔ̀ꞌɔ̀ Kɔrə̀, ǹswoŋ mə tâ bɨ̀ zi nɨ Paul. 7 Bɨ̀ zì mə̂ nɨ ghu, baYuda bya mə bɨ lɛ nlò a alaꞌa Yerusalem ǹsɨgə aa, bɨ lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀ ǹtəə ŋkarɨsə yi nswoŋ ɨnnù ghu atu, naŋsə nnɨŋ ɨnnù jî tɨ̀nsə̀ ghu nu, lâ kaa kɨꞌɨ̀ nɨ mânjì yìi mə mbə bɨ dɨꞌɨ̀ mə ɨnnù jya ɨ̀ nɨ̂ ɨ̀nnù nɨ̂ŋkoŋ tswê. 8 Paul à lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀ mə yu fiꞌi ɨlɛ̀ɛ̂ yi, ǹswoŋ mə, “Kaa mə̀ sɨ̀ gha ànnù tsu a nɨ nɔ̀ŋsə̀ baYuda wô. Kaa mə̀ sɨ a mû ànnǔ tsu burə ŋwo wò, kə̀ ǹloŋə bə̂ ànnǔ ndâmàꞌanwì, kə̀ a nu Kaisa.” 9 Lâ àjàŋ mə Festus à lɛ sɨ ghɨ̀rə mə tâ baYuda dorɨtə aa, a betə̀ Paul mə, “O kɔ̀ŋ mə o kɔꞌɔ ghɛ̀ɛ̀ a Yerusalem tâ bɨ̀ saꞌa gho ghu a nɨ̂ ɨ̀nnù jû mə bɨ nɨŋ a nu wò aa ɛ?” 10 Paul a kwiꞌi mə, “Mə̀ tə̀ə̂ aa a ŋgɔ̀ꞌɔ̀ kɔrə̂ Kaisa, a adɨgə yìi bɨ tɛꞌɛ ntswe nɨ̂ ǹsàꞌâ ɨ̀sàꞌâ gha ghu aà. A ŋghɛ̀ɛ a nɨ baYuda, tsiꞌì wòmbɔŋ, ò zi a laa mə kaa mə̀ sɨ̌ annǔ tsu a mbo bo wô. 11 M̀bə a bə yìi mə mə̀ wo a nɔ̂ŋsə̀, kə̀ mə mə̀ ghɨ̀rə̂ ànnù yî tsu yìi mə mbə mə̀ kwo ghu, boŋ kaa mə̀ sɨ aa nɨ̀wo khə̀. Lâ m̀bə a bə mə kaa ànnù tsu yìi mə bɨ nɨŋ a nu mə̀ aa, à sɨ̌ annù nɨ̂ŋkoŋ bə, boŋ kaa mbə ŋù a waꞌà gha a mbo bo fâ. Mə lɔ̀ɔ mə tâ Kaisa à yuꞌu ɨsaꞌà ghâ.” 12 Festus à lɛ ntɨgə ŋghaanə bo bɨ̀ ŋ̀gàŋ bɔɔ/ bɨ mbɛ̀ɛ̂ bi ji, ǹtɨgə ŋkwiꞌi ghu mbo mə, “Àjàŋə mə ò bètə mə tâ Kaisa à yuꞌu ɨsaꞌà gho aa, ò ka ghɛ̀ɛ̀ a mbo Kaisa.”

Àjàŋ mə Paul à lɛ ntəə a nsi Agripa bo Bernice aà

13 Àtɨɨ noò yî mɔꞌɔ a ghə̀ mə a kɨ tsyǎ mfɔ̀ Agripa bo Bernice bo zî a Kaisaria a ŋkwɛrə Festus. 14 Bo bo tswê ǹdùu njwi jǐ mɔꞌɔ ɨ tsyâ, Festus a swoŋə̌ annǔ saꞌa Paul a mbo bo mə, “Ŋ̀gàŋàtsaŋ yì mɔ̀ꞌɔ à tswe faà mə Felix à lɛ màꞌàtə̀. 15 Nòò yìi mə̀ kɨ̀ ghɛ̀ɛ a Yerusalem aa, bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ baYuda bɨ swoŋə̀ ànnù m̀bɨꞌɨ ŋgaà yì a mbo mə̀, m̀betə nàa mə tâ mə̀ tsərə ɨsaꞌâ yi tâ bɨ̀ zwitə yi. 16 Mə̀ swoŋ a mbo bo mə kaa à sɨ̀ nɔ̂ŋsə̀ baRoma bə mə, mbə bɨ fâ ŋû yìi bɨ nɨŋə̀ ànnù ghu nu a mbo bə̀ bya mə bɨ nɨŋə̀ ànnù ya ghu nu aa tɨ ghə̂ mə bɨ saꞌà ɨ̀sàꞌâ yi a kɨ̂ ǹtswe nɨ̂ àbwarə nɨ a ŋghàa ànnù ǹloŋ ɨnnù jya mə bɨ nɨŋ a nu yu aà. 17 A bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə àjàŋ mə bo lɛ nzì faà aa kaa mə̀ lɛ ŋkɨꞌɨ noò ghɛsə̀. Tsiꞌǐ ajàŋ mə àbɛ̀ɛ̀ a lɛ mfuꞌu aa mə̀ lɛ mburə ntswe a aləŋə nsaꞌa mɨ̀saꞌa, ŋ̀ghɨrə bɨ zî nɨ ghu. 18 Bə̀ bya mə bɨ lɛ nnɨŋə annù ghu nu aa, bɨ lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀ ǹtəə la kaa ŋkɨꞌɨ annù yì bɨ yì tsu, tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə mɨ̀ kɨ̀ sɨ̌ waꞌatə aa, swoŋə̀. 19 Bo lɛ mbàŋnə̀ ǹswoŋə bə̂ ɨ̀nnnù jìi bo bo kɨ̀ sɨ swùŋnə̀ ghu, ǹyoŋə a njɨ̀mə̀ ànnù Nwî yaa, bo bɨ̀ ànnù ŋû yì mɔ̀ꞌɔ mə bɨ twoŋə nɨ Yesu, yìi mə à lɛɛ̀ ŋ̀kwo, lâ Paul a bâŋnə̀ ǹswoŋə nɨ mə à tswêǹntɨ̀ɨ̀. 20 Tsǒ mə mə̀ kɨ̀ waꞌà gha ajàŋə mə mbə mə̀ lèntə̀ majû ɨ̀jàŋə ɨnnù zi aa, mə̀ betè Paul mə m̀bə a ghɛɛ̀ a Yerusalem tâ bɨ̀ lentə ghu aa ɛ? 21 Lâ Paul a bâŋnə̀ m̀betə mə yu lɔ̀ɔ̀ mə tâ Kaisa tâ à sàꞌa ɨsàꞌâ yi. Ǹswoŋ mə tâ bɨ̀ ləə yi nyweꞌe noò yìi mə Kaisa à ka fa akwiꞌi aà; mə̀ tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə mə tâ bɨ̀ tswa yi nləə faà ǹyweꞌe noò yìi mə mə̀ ka yǐ too yi a mbo Kaisa.” 22 Agripa a swoŋ a mbo Festus mə, “Mə̀ nɨ̂ àtu ɨbɨɨ nû gha, mə̀ ka kɔ̀ŋ mə mə yuꞌu nɨghàà ghu ntsù.” Festus a swoŋ mə, “Òo lǒ yuꞌu nɨghàà ghu ntsù a yɔɔ.”

23 Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂, Agripa bo Bernice, bo zî tsiꞌì nɨ̀ nɨ̀fɔ̀, ǹzi ŋkuu wa a ndâ ǹsaꞌa mɨ̀saꞌa, bo ɨtu bɨ̂sogyɛ̌ ntsùꞌù, nɨ bɨ̀tà bɨ njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa bya. Festus à lɛ ntɨgə nlaꞌa bɨ lɔgə̀ Paul ǹzi nɨ ghu. 24 Festus a tɨgə̀ ŋ̀ghaa a mbo bo nswoŋ mə, “M̀fɔ̀ Agripa bo bɨ̀ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ tswe faà aa, nɨ̀ yə a ghulà ŋù mə à təə a nsi bù aà, àa ŋù wa mə baYuda lɛ nnɨŋ ɨnnù ghu nu, ǹswoŋ a mbo mə̀ a noò wa yìi mə̀ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a Yerusalem, ŋ̀kɨ mbu zì ǹswoŋ faà, ǹtɔŋnə nɨ mə kaa à sɨ̀ kuꞌùnə̀ mə tâ à bu ntswe ntɨ̀ɨ̀ aà. 25 Lâ kaa mə̀ lɛ ŋkɨꞌɨ̀ ǹyə mə à ghɨ̀rə̂ ànnù tsu mə mbə a kwo ghu bə̂. Tsǒ mə yumbɔŋ à bètə mə yu ghɛ̀ɛ̀ a mbo Kaisa aa, mə̀ kàꞌà mə̂ mə mə̀ ka too yi ghu. 26 Lâ kaa mə̀ sɨ̌ nɨ̂ ànnù yìi mə mbə mə̀ naŋsə̀ ŋ̀ŋwaꞌanə a mbo tâfàꞌâ ghà aa tswê. A bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə mə̀ zi nɨ ghu a nsi bù aà, mə mbə wò m̀fɔ̀ Agripa, ò naŋsə̀ m̀betə yi a fâ àkwiꞌi tǎ tâ mə̀ zi annù yìi mə mbə mə̀ ŋwaꞌànə̀. 27 Ǹloŋ mə̀ à ka bə ajɨ̌ŋtə annù a mbo mə̀ a ntoò ŋ̀gàŋàtsaŋ tɨ ghə̂ mə mə̀ nàŋsə ŋŋwàꞌànə ɨnnù jìi bɨ nɨŋ ghu nu aà.”

26

Paul a ghaà ànnù a mfiꞌi ɨ̀lɛ̀ɛ̂ yi a nsi Agripa

1 Agripa a swoŋ a mbo Paul mə, “Ghàâ ànnù yìi ò tswe nɨ̂ ŋ̀ghàa nloŋ ŋgaà yò aà.”

Paul a tɨgə ŋŋɛntə a abô yi a ndəŋ ŋghaa annù a mfiꞌi ɨ̀lɛ̀ɛ̂ yi ghu nswoŋ mə, 2 “Mə̀ wàꞌàtə mə mə̀ nɨ ŋù àbɔ̀ŋə atu nloŋ mə mə̀ tə̀ə a nsi wò sii aà, a mfɔ̀ Agripa, a ŋghàâ ànnù ǹloŋ ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə baYudà nɨŋə a nu mə̀ aà. 3 Ǹloŋ mə ò zǐ bɨ̀nɔ̀ŋgɔ̀ŋ bɨ baYuda bɨtsɨ̀m ŋ̀kɨ nzi ɨnnù jìi bo swùŋnə̀ ghu aà. Mə̀ tɨgə̀ m̀buꞌu nɨ̂ m̀bo a mbo wò mə tâ ò tswa ntɨɨ̀ gho naŋsə nyuꞌutə.

4 “BaYuda bɨtsɨ̀m bɨ zî àkòrə̀ nɨzî ya ǹlɔgɨnə a noò mûŋkhə ajàŋ yìi mə mə̀ lɛ sɨ tswe biꞌi bǎlaꞌà biꞌi a Yerusalem aà. 5 M̀bə a bə mə bo swoŋ annù nɨ̂ ŋ̀koŋ boŋ bo zi mə mə̀ laa mbə ŋû yî mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bìi mə bɨ yòŋə annù Nwî yiꞌi nɨliꞌi nɨliꞌì, ǹloŋ mə mə̀ nɨ ŋû baFarɨsai aà. 6 Bɨ tɨgə nsaꞌa nàa faà tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀ aa nloŋ mə mə̀ bìi ŋkàꞌa yìi mə Nwɨ̀ŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋkàꞌà a mbo bɨ̀taà biꞌi 7 ɨtsə̂ jiꞌi jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa ɨ kɨɨ̀ m̀bɛ nɨ mə bo ka yǐ kwɛrə ajàŋ mə bo mii Nwî nɨ̂ ǹtɨɨ̀ waa tsɨ̀m nɨtùgə nɨ̀ sìꞌìnə̀ aà. Ǹloŋə annù ma yû mə bɨ bɛ aa, baYuda tɨgə̀ ǹnɨ̌ŋ ɨnnù a nu mə mfɔ̀. 8 A ghɨ̀rə̂ àkə̀ mə tâ à bə annù yìi mə a tsyanə a mbo bù a mbii mə mbə Nwì a nyweensə̀ bə̀ a nɨwo aa ɛ?

9 “Mə̀, a nɨ̂ àtu ɨbɨɨ nû gha mə̀ lɛ naŋsə mbii mə a kuꞌunə mə mə̀ ghɨrə ɨnnù jî ghàꞌàtə̀ a nlɨ̀gɨ̀tə̂ ɨ̀kǔm Yesu mu Nazareth ghû. 10 Mə̀ lɛ ŋghɨ̀rə̀ maa ajàŋ a Yerusalem. Mə̀ lɛ sɨ kwɛrə nɨ mɨ̀dàꞌà a mbo bɨ̀lɨɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì, ǹtswatə nɨ̂ bə̀ bɨ Nwî bî ghàꞌàtə̀ mfəə nɨ a ndâtsaŋə̀. Bɨ yi tɨ zwitə waa mə̀ kɨ̂ m̀beentə. 11 A nɨ ŋ̀gàà jî ghàꞌàtə̀, mə lɛ sɨ nɨŋə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ a nu bo a nɨ̂ ǹdaŋghotə, ŋgaansə nɨ̂ waa mə bɨ̀ tuu annù yìi mə bo lɛ mbii aà. Ǹtɔ̀ŋə̂ gha ɨ lɛ nnaŋsə nlwi a nu bo, mə̀ tɨgə̀ ǹtsɔꞌɔ nɨ àkòrə̂ yaa nyoŋə nɨ̂ waa a nɨ njɔ̀ꞌɔ ɨlaꞌa ji dàŋə̀.

Paul a tâŋ ŋ̀gàn ǹloŋə ajàŋ mə Kristo à lɛ mbəŋkə yi aà

12 “Mə̀ lɛ ŋkwɛrə adaꞌa a mbo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì, bo toò gha mə mə ghɛ̀ɛ a Damascus mə mə ghɛɛ fàꞌà ma ghû ɨ̀fàꞌà ghu. 13 À bə̀ mə a ntɨ̀ɨ̂ ɨ̀sìꞌìnə mfɔ̀, mə̀ yə̂ ŋ̀kàꞌà wa mânjì yìi ɨ lɛ nta ntsya nɨ̂nòò, ɨ lô a aburə nsɨgə, nta ŋkarɨsə gha bo bɨ̀ bə̀ bìi mə bìꞌibo lɛ sɨ zìnə̀ aà. 14 Bìꞌì bɨtsɨ̀m lɛ ŋwòkə̀ a nsyɛ̂, mə̀ yuꞌù ǹjì ɨ ghaà a mbo mə̀ nɨ nɨ̀ghàà nɨ baHeber ǹswoŋə nɨ mə, ‘Saul, Saul, o tsɔꞌɔ akòrə̀ yaa aa a ya? O ləənsə aa ɨbɨ̀ɨnû ghô mə mbə ò ka nta ati yî tsə̀ꞌə̀.’ 15 Mə̀ betə̀ mə, ‘À nɨ wò wò aa ɛ Mmàꞌàmbî?’ M̀màꞌàmbi a kwiꞌi mə, ‘À nɨ mə̀ Yesu wa yìi o tsɔꞌɔ akòrə̂ yi aà. 16 Lâ bɨ̀ɨ̀nə ntəə nɨ mɨ̀kòrə̂ mô. Mə̀ zi a mbo wò aa mə mə tsɔꞌɔ gho nɨ̀ ŋ̀gàŋàfàꞌâ ghà. Òo tɨgə kɨ swoŋ ɨnnù jìi mə ò yə nloŋ ŋgaà yà sii aa bo jìi mə mə̀ aa bǔ dɨ̀ꞌɨ a mbo wò a njɨ̀mə̀ aa a mbo bə̀.’ 17 Mə̀ aa tɨgə kwɛrə nòo a mbo baIsrael bo bɨ̀tɨ̀zî Nwî bìi mə mə̀ aa too gho a mbo bo aà. 18 Mə too nòo a mbo bo aa mə tâ ò ŋaꞌa miꞌì myaa, mbəŋkə waa bɨ̀ fɛ̀ꞌɛ a mûm ɨ̀tugə nzì ǹkuu a mûm ǹlaa ɨdɨ̀gə̀, ɨ fiꞌi waa a mum mɨ̀dàꞌà mɨ Satan ɨ zì nɨ bu a mbo Nwì tǎ tâ Nwì à liꞌinə ɨfǎnsənnû jyaa, tâ bo yi ŋkwɛrə abwarə̀ yaa a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bìi Nwì à ghɨrə waa bɨ laa ntsyǎ a njɨ̌m àbìintɨɨ̀ yaa a nu mə̀ aà.

Paul a ghaà ànnù ǹloŋ ɨfàꞌâ yi

19 “Tsǒ mə a bə la aa, Mfɔ̀ Agripa, kaa mə̀ lɛ ŋkɨꞌɨ atu tɨ̀ɨ̀ a ŋghɨ̀rə ànnù yìi mə njə̀ə̀ təə təə ma yû yìi mə ɨ lɛ nlo a aburə aa ɨ̀ lɛ nswoŋə aà. 20 Mə̀ lɛ lɔ̀gɨ̀nə̀ a Damascus, ŋ̀ghɛɛ a Yerusalem, ŋ̀karə a alaꞌa Yudea tsiꞌì tsɨ̀m, ŋkɨ ŋghɛɛ a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî, ǹswoŋə nɨ a mbo bo mə tâ bo bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa, m̀meꞌe ɨnnù jì bɨ̂ jyaa, mbəŋ mbɨɨ a mbo Nwì, ŋ̀ka ŋghɨrə ɨnnù jìi mə ɨ dɨ̀ꞌɨ̀ mə bo bə̀ŋkə̀ mə̂ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa aà. 21 Àâ ǹjiꞌì ànnù yìi mə baYuda lɛ mbaŋnə gha a ndâmàꞌanwì ǹlɔ̀ɔ̀ mə bɨ zwitə gha ghu aà. 22 Ɨ zǐ kùꞌù sii, Nwìŋgɔ̀ŋ a kwɛtə̀ nàa, àjàŋə mə̀ təə faà aa, mə kɛ̀ꞌɛ̀nə a mbo bə̀ bì kə̀gə bo bɨ̀ bì wè, ǹswoŋə aa tsiꞌì ànnù ya mə ŋgǎŋntoo Nwî bo bɨ̀ Moses lɛ nswoŋ mə ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ aà: 23 Mə Kristo wa à lɛ ntswe nɨ̂ ǹyə̂ ŋ̀gɨꞌɨ̀, ŋ̀kɨ nswoŋ mə àjàŋə mə à ka yǐ bə ntsyàmbìì a nyweenə nɨ̀ nɨ̀wo aa, àa tɨgə kɛ̀ꞌɛ̀nə ŋkàꞌa ntswêntɨ̀ɨ̀ a mbo bàYuda bo bɨ̀ bɨ̀tɨ̀zî Nwî.”

24 Àjàŋə mə à kà mə̂ aa ŋghaa ma mùu ajàŋ m̀fiꞌi nɨ̂ ɨ̀lɛ̀ɛ̂ yi aa, Festus a tɔŋnə̀ ǹswoŋ mə, “Paul, ò bàànə̂. Wa àŋwàꞌànə̀ ya mə ò yə̀gə siꞌi aa, a ghɨrə ò baanə̀.” 25 Paul a swoŋ mə, “Taà ghà ŋù yì ŋwè Festus, wa kaa mə̀ sɨ̀ baanə̀. Mə swoŋə aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ yìi mə a tswe ghu aà. Mə̀ kɨɨ̀ ŋ̀ghaa tsiꞌì tso ŋù yìi mə kaa mɨ̀tsyɛ̂ ma sɨ̀ burə̀. 26 Ǹloŋ mə mfɔ̀ ghû à zî ɨ̀nnù jû tsɨ̀mə̀, mə̀ tɨgə̀ ŋ̀ghaa ghu mbo tɨ̀ bɔꞌɔ̀. Ǹloŋ mə mə̀ zi mə kaa annù yû yî tsu a sɨ̀ ghu tswê tɨghə̂ à zî, m̀bɨꞌɨ mə kaa bɨ lɛ ŋkɨꞌɨ̀ yî tsu a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ ghɨrə̀.

27 “M̀fɔ̀ Agripa, ò bìi annǔ ŋgǎŋntoo Nwî jya aa ɛ? Wa mə̀ zi mə ò bìî.” 28 Agripa a betə̀ Paul mə, “Ò wàꞌàtə mə mbə ò lɔgə̀ tsiꞌì mûtɨɨ noò ghulà, ŋ̀ghɨrə gha nɨ Krisə̀n aa ɛ!” 29 Paul a kwiꞌi mə, “Kə̀ a lɔgə̀ àtɨɨ noò kə̀ andaŋə noò, boŋ nɨ̀yə̀ꞌə̂ na a mbo Nwì à nɨ mə wò nɨ bə̀ bɨtsɨ̀m bìi mə bɨ yuꞌù ànnù yìi mə swoŋə sii aa tâ bo bə tsiꞌì tsǒ mə̀, lâ kaa waꞌà nɨ̂ àtsaŋ yù tswê.”

30 M̀fɔ̀ wa nɨ Gûmnàà wa, nɨ Bernice bo bɨ̀ bə̀ bya mə bo lɛ ntswe aa, bɨ lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀. 31 Bo ghɛ̀ntə̀ mə̂, ǹtɨgə nswoŋə a tɨtɨ̀ɨ bo mə, “Kaa ŋù ghû à sɨ annù yî tsu ghɨrə mə mbə bɨ zwitə̀ yi kə̀ nɨŋə yi a ndâtsaŋə̀.” 32 Agripa a swoŋə a mbo Festus mə, “À ghɨ̀rə mbaa tuu betə mə yu ghɛ̀ɛ̀ a mbo Kaisa boŋ bìꞌinə̀ màꞌàtə yi.”

27

Àjàŋ yìi mə Paul à lɛ ŋkuu abaŋə ŋkì ŋ̀ghɛɛ a Roma aà

1 Nòò yìi mə Festus à lɛ mbii mə tâ bìꞌì kuu abaŋə ŋkì ŋ̀ghɛɛ a Itali laa, bɨ tɨgə̀ m̀fa Paul bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋatsaŋ jǐ mɔꞌɔ a mbo Julius, atu bɨ̀sogyɛ̀ baRoma yìi à lɛ sɨ tsyàsə ntsǔ ntsò Kaisa yî wè laà. 2 Bìꞌì lɛ ntɨgə ŋkuu abaŋ a Adramyttium, yìi a lɛ sɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨ a ɨdɨgə aghəŋə ŋkì a mbùꞌu Asia aa, ǹtɨgə ntoo ŋghɛɛ. Aristacus, ŋù Macedonia yìi mə à lɛ nlò a Tesalonika aa à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ biꞌibo. 3 À bə̀ mə a njwi yìi ɨ̀ lɛ nyòŋtə̀ aa bìꞌì ghɛɛ̀ ŋ̀kuu a Sidon. Julius à lɛ nlentə Paul sɨgɨ̀nə̀ ǹtɨgə mmaꞌatə yi mə tâ à ghɛɛ ŋghantə ɨkaꞌâ ji tâ bo tɨgə nlentə yi sɨgɨ̀nə̀ m̀fa njoo jìi mə ɨ lɛ sɨ wɛꞌɛ ghu mbo aà.

4 Bìꞌì lɛ mbù ŋ̀ghɛɛ ŋkuu abaŋə ŋkì ya, lâ tsǒ mə àfìsə̀ a lɛ sɨ tsyà ǹzi nàa a nu bìꞌì aa, bìꞌì lɛ ntɨgə mbəŋ ŋghɔŋtə ŋghɛɛ ntsyà a nɨ̂ m̀bɛ̀ɛ̀ kɨ̂ŋkì a Cypres yìi a lɛ ŋkɨ̀ŋtə afìsə̀ aà. 5 Bìꞌì lɛ ntɨgə ŋka ntoo ŋkì mɨyaa wa ŋghoŋtə nɨ a mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌa Cilicia, bo Pamphylia, ntɨgə ŋghɛɛ ŋkuu a Myra a mbùꞌu Lysia. 6 Maa adɨgə atu bɨ̂sogyɛ̀ ya a lɛ nyə abaŋ yǐ mɔꞌɔ mə a lɛ nlo a alaꞌa Alexandria, ntoo ŋghɛɛ nɨ Itali, ǹnɨŋə yiꞌi ghu.

7 Bìꞌì lɛ sɨ tɨgə ŋghɛɛ tsiꞌì àbɔɔ̀ bɔɔ a nɨ̂ ǹjwi jì ghàꞌàtə̀, naŋsə nyə ŋgɨꞌɨ mbɔŋ tɨgə zǐ ghɔŋtə tsya a mbɛ̀ɛ̀ ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa Nidus, kaa fɨ̀fə̀rə̀ wa kaa à lɛ waꞌà bìì mə bìꞌì ghɛɛ maa mbɛ̀ɛ̀, bìꞌì tɨgə̀ ŋ̀ghɔŋtə nsɨgə a mbɛ̀ɛ̀ kɨ̀ŋkǐ Crete, mbɔŋ ŋghɔɔ ghɛ̀ɛ tsyǎ a mbɛ̀ɛ̀ Cape Salmone. 8 Bìꞌì lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a nyə̂ ŋ̀gɨꞌɨ, ŋghɔŋtə ŋghɛɛ wa mbɛ̀ɛ̀ ŋ̀kì, ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe a adɨgə yî mɔꞌɔ mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Safe Harbors aa, àdɨgə̀ yìi mə kaa àghaꞌa a lɛ ŋwàꞌà sàꞌà a nlǒ ghu ŋghɛɛ a alaꞌa Lasea aa.

9 Akòrə̀ nɨtəə ya a lɛ ntɨgə ntsyanə siꞌi tsǒ mə à lɛ tɨ bə maa noò aa lɛ nòò ŋ̀ghɛɛ a nɨghaa a mûm ŋ̀kì à tsyà mə̂ ǹloŋ mə bìꞌì lɛ ntɨ̀gə̌ mânjì siꞌi, lɛ boŋ njwî Ǹsìꞌìtə̂ ɨ̀bɨ* ɨ̀ kɨ̀ mə̂ ǹtsya aa, Paul a tɨgə̀ ǹdɨꞌɨtə waa, 10 nswoŋ mə, “Bɨ̀taà, mə̀ yə mə àkòrə̀ nɨtəə yù, ǹlɔgɨnə faà, a ka zì nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ siꞌi siꞌi; bɨ ka bwɛ njoo bo bɨ̀ àbaŋ yù tâ bə̀ kɨ ŋkwokə.” 11 Lâ atû bɨsogyɛ̀ ya kaa à lɛ ŋwaꞌǎ annù ya mə Paul à lɛ swoŋ aa yuꞌutə̀ m̀baŋnə naŋsə nyuꞌutə aa bə̂ ànnù yìi mə ǹtsyàsə̀ abaŋ ya bo bɨ̀ m̀bɔ̂ŋ àbaŋ ya bo lɛ nswoŋ aà. 12 Kaa adɨgə ntəə abaŋ ma ya a lɛ waꞌà kɨ̀ m̀bɔŋə a ntswe ghu a noò m̀fəꞌə. Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ tɨgə̀ ǹswoŋ mə tâ bo ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì, ŋ̀ka ŋgaansə adaꞌà yaa mə mbə bɨ ghɛɛ̀ ǹyweꞌe a Fonix, yìi mə à lɛ mbə adɨgə ntəə abaŋ a Crete, ǹlii nɨ̂ mbɨ̂ ǹsaꞌa nòò a bô ŋ̀kwàbə̀, ǹyuꞌutə ghu tâ nòò m̀fəꞌə wa tâ à mɛ.

Àfìsə̀ yî tɨ̀ɨ̀ a ŋkì mɨyaa

13 Àfìsə̀ yî bɔ̀nə̀ a lɛ ŋka ntsya nlo nɨ mbɛ̀ɛ̀ mbɨ̂ ntii ŋka ntsya, bo mɔɔ̀ntə̀ mə mbə bo ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì, ǹtɨgə mbwɛɛ atɨɨ ntwâ àbaŋ ya, ǹlɔgɨnə ŋka ŋghɔŋtə ŋghɛɛ nɨ a mbɛ̀ɛ alaꞌa Crete. 14 Tsiꞌì maa nɨ̂ àtɨɨ noò, àfìsə̀ yî wè yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ “northeaster” a lô wa kɨ̂ŋkì nzwu nsɨgə; 15 ǹtii abaŋ ya bìꞌì tɨgə̀ m̀maꞌatə a tɨgə ntii ǹloŋ mə kaa bìꞌì lɛ waꞌà zi a mbu ŋka ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì aà. 16 Bìꞌì zî ǹyweꞌe a kɨ̂ŋkì Cauda ǹtɨgə ŋghɔŋtə ntsya a mbɛ̀ɛ̀ yìi mə àfìsə̀ a lɛ mbɔnə ghu aa, nyə ŋgɨꞌɨ mbɔŋ swùŋə akànuꞌu abaŋ ya kɔꞌɔsə ghu mumə kwerə. 17 Bo kɔ̀ꞌɔ̀sə̀ mə̂ aa ŋkɨ tɨgə kwere ɨbɨɨ abaŋ wa nɨ̀ mɨ̀ŋkɨ̀rə̀. Àjàŋ yìi mə bo lɛ sɨ bɔꞌɔ mə mbə àbaŋ ya a zî ŋ̀kuu a mûm àwàŋ a ghəŋə ŋkì Lybia aa, bɨ lɛ sɨgɨsə ayoo yìi mə a ghɨ̀rə̀ mə tâ àbaŋ ya a tɨgə nlərə ŋghɛɛ tsiꞌì àbɔɔ̀ àbɔɔ̀, ajàŋ yìi mə àfìsə̀ ya a lɛ sɨ tii aà. 18 Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂, bo tsuꞌu ŋka fiꞌi nɨ̂ àbèꞌə̀ m̀maꞌa wa mûm ŋ̀kì ǹloŋ mə àfìsə ya a lɛ sɨ tsɨ̀gə abaŋ ya siꞌi siꞌi aà. 19 À bə̀ mə̂ a njwi yìi ɨ̀ yòŋtə aa, bo kɨ̂ ǹtsuꞌu ŋka mmaꞌa nɨ̂ ǹjoo abaŋ jya ji mɔꞌɔ a mûm ŋ̀kì. 20 Àfìsə̀ ya a lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a nɨ̂ ǹjwi jì ghàꞌàtə̀ kaa ŋù waꞌa noò kə̀ fɨ̂njɔ̀ŋ nɨ nɨ̀liꞌi yə̂. Bìꞌì lɛ nyə mə kaa mânjì ŋ̀khə nɨ̀wo kaa à lɛ ŋwaꞌà bə̂.

21 Tsǒ ajàŋ mə à lɛ sɨ baa boŋ bə̀ bya tswe mə a njwi jì ghàꞌàtə̀ tɨ jɨ aa, Paul à lɛ ntəə a tɨtɨ̀ɨ bo nswoŋ a mbo bo mə, “Bɨ̀lɨ̂m bâ, a lɛ mbaa mbɔŋ mə boŋ nɨ̀ lɛ nyuꞌu annù ya mə mə̀ lɛ nswoŋ aa, kaa waꞌǎ a Crete màꞌàtə̀, bəə boŋ kaa àfìsə̀ ya a sɨ̌ ŋgɨꞌɨ nɨ̂ àbaŋ yù tâ, kaa bìꞌinə̀ waꞌǎ ndùu njoo ghù mə bìꞌinə̀ màꞌà mə a ŋkì aa bwɛ̂. 22 La tsɨ̂tsɔ̀ŋ, mə bùꞌu mbo mə tâ nɨ̀ tswa mɨ̂ntɨɨ̀ muu, ǹloŋ mə kaa ŋù yî m̀fùù kaa à ka waꞌǎ ntswêntɨ̀ɨ̂ yì bwɛ̂. A ka kɨɨ bwɛ tsiꞌǐ abaŋ yù. 23 Ǹloŋ mə à ghɨ̀rə mbə nɨ̂tugə tsiꞌì sìi aa, angel Nwì, wa mə mə ghaꞌasə aa, a zî a mbo mə̀, 24 ǹswoŋ mə, ‘Tsee kɨ bɔꞌɔ mbâ Paul, wa ò tswe nɨ̀ ŋ̀ghɛɛ ntəə a nsi Kaisa; yə̂, Nwì, a njɨ̌m àbɔ̀ŋəntɨɨ̀ yi, à kɨ̀ mə̂ m̀fa ntswêntɨ̀ɨ bə̀ bû bɨtsɨ̀m bìi mə bùbo tswe aa a mbo wò.’ 25 Nɨ̀ tɨgə ntswa mɨ̂ntɨɨ̂ muu mbâ bɨ̂lɨ̂m bâ ǹloŋ mə mə̀ nɨ̌ŋ ǹtɨɨ̀ ghâ a nu Nwì, m̀bìi mə ànnù yìi mə à swoŋ a mbo mə̀ aa a ka fɛ̀ꞌɛ̀ tsiꞌì maa ajàŋə̀. 26 La bɨ ka tɨgə tii yiꞌinə̀ ɨ ghɛɛ fiꞌisə a mbɛ̀ɛ kɨ̀ŋkì yî mɔ̀ꞌɔ̂.”

27 À bə̀ mə̂ nɨ̂ ǹtɨ̀ɨ̂ ɨ̀tugə nɨ̂ ǹjwî yìi ɨ lɛ ntɨgə nyweꞌe nɨghûm ǹtsò ji nɨ kwà aa, afìsə̀ ya a lɛ mburə kɨ tii yiꞌi wa mûm ŋ̀kì Miditerɨ̀nea, ǹgǎŋntiì àbaŋ jya yə mə bìꞌì ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀ka nyweꞌe a mbɛ̀ɛ̀ àghəŋə ŋkì. 28 Bo lɛ ntɨgə mfɨgə ntsotə̀ ŋ̀kì ya, ǹyə mə à lɛ mbə tsǒ bɨ̀meta mɨghum mi nɨkwà. Àbàŋtə̀ atsyâ a bù mfɨgə nyə mə à lɛ mbə bɨ̂meta mɨghum mi ntarə̀. 29 Bo kâ m̀bɔꞌɔ nɨ mə à baŋ ya a ka yî fùu alaŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ ǹtɨgə mmaꞌa ɨtɨɨ ntswâ àbaŋ ji nɨkwà wa njɨ̀m àbaŋ, ǹtswe ntɨgə ntsaꞌatə Nwî mə̂ àbɛ̀ɛ̀ à fuꞌu. 30 Ŋ̀gǎŋntii abaŋ jya ɨ lɛ ntɨgə nlɔbɨtə mə bɨ khə̀ waa, lɛ boŋ bɨ sɨ̀gɨ̀sə̀ mə̂ mûntsìrə̂ àkànuꞌu wa mûm ŋ̀kì, m̀bagɨlə nɨ mə bo tsyà ŋ̀ghɛɛ a mmàꞌa àyoo ntswâ àbaŋ ya yî mɔꞌɔ wa nsi abaŋə̀. 31 Paul a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo ǹdɨ̀ɨ̂ bɨ̀sogyɛ̀ wa bo bɨ̀ a mbo bɨ̀sogyɛ̀ bya mə, “Wâ ǹgǎŋntiì abaŋ jù bə tuu fàa mûm abaŋ tswe, boŋ kaa mbə nɨ̀ waꞌà yweenə̀.” 32 Bɨ̀sogyɛ̀ bya tɨgə ŋkwyɛ ŋkɨrə akànuꞌu wa a tɨgə̀ ǹlərə ŋghɛɛ.

33 Àbɛ̀ɛ̀ a kà mə aa ŋwanə, Paul a buꞌù m̀bo a mbo bə̀ bya bɨ̀tsɨ̀m mə bo jɨ ayoò, ǹswoŋə nɨ mə, “Sii àâ ǹjwi nɨ̀ghûm ǹtsò ji nɨkwà mə nɨ̀ tswe nɨbɔꞌɔ nyuꞌutə, ntswe tsiꞌì tɨ̀ jɨ̂. 34 Mə gaansə ghuu mə nɨ̀ jɨ ayoo nɨ jɨ̂ tǎ bɔɔ tswe ntɨ̀ɨ̀. Wa kaa tsiꞌì nòŋə̀ àtû ŋù yî m̀fùùrə̀ a tɨtɨ̀ɨ bù kaa ɨ̀ ka waꞌà bwɛ̂.” 35 Nòò yìi mə Paul à lɛ nswoŋ laa a aa, nlɔgə abaa, mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì a nsi miꞌi bo bɨtsɨ̀m, m̀batə nkurə. 36 Bo bɨ̀tsɨ̀m lɛ ntɨgə ntswa mɨ̂ntɨɨ̀ myaa, ŋkɨ nlɔɔ mɨjɨ njɨ. 37 Bə̀ lɛ ntswe wa mûm abaŋ ŋ̀khɨ̀ ji baa nɨ̀ mɨ̀ghum mi sambaa ntsò ǹtoꞌo. 38 Bo bɨtsɨ̀m jɨ̀ mə̂ ǹyurə, ntɨgə mfiꞌi mɨsàŋ mɨ̀tsɨ̀m mìi mɨ lɛ mburə aa mmaꞌa a ŋkì mə tâ àbaŋ ya yaŋsə.

Ajàŋə afìsə̀ ya a lɛ nsàtə abaŋ ya aà

39 Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂, kaa bo waꞌǎ adɨgə ya mə bo lɛ ntswe ghu aa naŋsə nzi. Ǹyə adɨgə yî mɔꞌɔ a bə tsǒ àghəŋə ŋkì yìi mə àwàŋ a lɛ ntswe ghu aa, ntɨgə̀ ǹlɔɔ mə bo yweꞌetə swuŋə abaŋ ya ɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨ yu maa adɨgə, 40 Bo lɛ ntɨgə ŋkwyɛ ɨtɨɨ ntswâ àbaŋ jya màꞌanə a ŋkì, ŋkɨ ntentə mɨ̂ŋkɨ̀rə̀ mìi mə bɨ lɛ ŋkwerə mbɨ̀ɨ̀ àbaŋ ya ghu aà; ntɨgə ŋkɔꞌɔsə atsə̀ꞌə ntiì àbaŋ ya yìi a lɛ ntswe a nsi aa mmaꞌatə, àbaŋ ya a tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ wa aghəŋə ŋkì. 41 Àbaŋ ya a lɛ mbàŋnə̀ ghɛɛ mfuu yi wa nɨ̂ àwàŋ ǹtso nsɨgə ŋghɛɛ a nsyɛ̂. Ǹsi abaŋ wa lɛ ŋkuu wa mûm àwàŋ kaa waꞌà bù ǹtsɨgɨnə. Ɨ̀kàŋnə ŋkì ɨ bâŋnə̀ ǹtɨgə mbatə njɨ̀m à baŋ ya a bàꞌa bàꞌà.

42 Bɨ̀sogyɛ̀ bɨ lɛ nlɔ̀ɔ̀ mə bɨ zwitə ŋgǎŋətsaŋ jya tâ bɨ̀ tsuu yɔꞌɔ ŋkì wa ɨ khə̀kə̀. 43 Tsǒ mə atu bɨ̂sogyɛ̀ ya a lɛ sɨ lɔ̀ɔ nyweensə Paul aa, à lɛ ŋkɨɨ mə bɨ tsuu ma ya ànnù lǒ ghɨ̀rə̀. M̀baŋnə nswoŋ mə bə̀ bìi mə bɨ zî ǹyɔ̀ꞌɔ̂ ŋ̀kì aa, tâ bɨ̀ fuu nyɔꞌɔ ŋghɛɛ mfɛ̀ꞌɛ a aghəŋə̀, 44 tâ àbùgə̀ bə̂ tɨgə ntswa plank bo bɨ̀ ɨ̀bàꞌà plank abaŋ jya ntɨgə nyɔꞌɔ ŋghɛɛ mfɛ̀ꞌɛ a ntaꞌà. Ma mùu nɨ mânjì bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lɛ ntɨgə nyɔꞌɔ ŋghɛɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ wa aghəŋə ŋkì sɨgɨ̀nə̀.

28

A alaꞌa Malta

1 Àjàŋ yìi mə bìꞌì lɛ ŋkhə̀ nɨwo ntɨgə nzi ŋ̀kuu a aghəŋə ŋkì sɨgɨ̀nə̀ aa, bɨ lɛ nswoŋ a mbo bìꞌì mə kǔm kɨ̂ŋkì wa, à nɨ Malta. 2 Balaꞌa bya lɛ naŋsə ntswe nɨ̂ àbɔ̀ŋəntɨɨ a nu bìꞌì ǹtɨgə ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ a nu bìꞌì. Àjàŋ mə mbə̀ŋ ɨ̀ lɛ sɨ loo, ɨ̀dɨ̀gə̀ ɨ fwɛ aa, bo lɛ ŋŋètə mɔꞌɔ ŋkwɛrə yiꞌi ghu. 3 Paul, à lɛ ŋghotə ɨtɨɨ ŋkwee jǐ mɔꞌɔ a ntɔɔ wa nɨ mɔꞌɔ. À kà mə̂ aa ntɔɔ aa, tsǒ mə mɔꞌɔ wa ɨ lɛ ɨ lòò aa, no ɨ fɛꞌɛ̀ wa nɨ̂ ŋ̀kwee nloo abô yi njəŋnə ghu. 4 Àjàŋ mə balaꞌa bya bɨ lɛ nyə no ya ɨ jəŋnə̀ ghu abo aa, bo tɨgə̀ ǹswoŋə nɨ a tɨtɨ̀ɨ bo nɨ mə, “Kaa àjɨ̀ŋkə̀ a sɨ̀ ghu tswê wa ŋù ghûlà à nɨ ǹzwìtə̂ ŋù. Ka mə à khə nɨwo nɨ ŋkì aa kaa bɨ̀nwì bɨ waꞌà bii mə tâ à tswe ntɨ̀ɨ̀.” 5 La Paul a miꞌì no ya ɨ wò wa nɨ mɔꞌɔ, kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̂ ǹgɨꞌɨ yì tsù tswê. 6 Bo lɛ sɨ tɨgə nyuꞌutə nɨ mə ɨdɨgə nû ji ɨ ka kɔꞌɔkə, kə̌ mə à ka wìꞌìkə wǒ ɨ kwo. Lâ, àjàŋə mə bo lɛ ntɨgə nyuꞌutə nyuꞌutə kaa annù yì bɨ yì tsu ka kɨꞌɨ̀ fɛ̀ꞌɛ̀ aa, bo tɨgə̀ ŋ̀kwensə mɨ̂ntɨ̀ɨ̂ myaa ntɨgə nswoŋə nɨ mə à nɨ nwì yî mɔ̀ꞌɔ̂.

7 Ǹyoŋtə maa adɨgə kɨ̂ŋkì, àdɨgə nsyɛ yǐ mɔꞌɔ a lɛ ntswe ghu, m̀bə yi mfɔ̀ yìi à lɛ ntswe maa kɨ̂ŋkì, ɨ̀kǔm yì ɨ bə Publius, à lɛ nlɔ̀gə̀ yiꞌi, ǹlentə yiꞌi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ a njɨ̌m njwi ji tarə̀. 8 Ta bɨ̀ Pablius à lɛ nnɔ̀ŋ ŋ̀ghɔɔ nɨ fibà bo bɨ̀ àtoonsə̀. Paul à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀ghantə yi, ǹtsaꞌatə Nwî, ǹnɔŋsə mbô mì ghu atu a tɨɨ̀. 9 Àjàŋ mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ laa, àbùgə̀ bə̀ bìi bɨ lɛ ntswe wa kɨ̂ŋkì ǹtswe nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ a nu bo aa, bo lɛ ŋkɨ nzi bɨ ghurə̀ waa. 10 Bo lɛ ntɨgə ntəŋə yiꞌi nɨ̂ ǹjoo jì ghàꞌàtə̀ a ŋghuꞌusə̂ yiꞌi ghu. Nòò yìi bìꞌì lɛ mbù ŋ̀kuu abaŋə ŋkì mə bɨ ki ghɛ̀ɛ̀ aa, bɨ nɨ̂ŋ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə ɨ lɛ mboŋ a mbo bìꞌì aa wa mûm àbaŋə̀. 11 Bɨ̀sàŋ tsyà mə̂ bi tarə, bìꞌì tɨgə̀ ŋ̀kuu a mûm àbaŋ yìi mə a lɛ nlò a alaꞌa Alexandria, bɨ twoŋə̀ nɨ̀ ɨ̀kùmə abaŋ ya nɨ “Mɨ̀mfaꞌa mɨ Nwî” mə a lɛ ŋkhə̌ mfəꞌə yì tɨ̀ɨ̀ wa, ntəə wâ kɨ̂ŋkì. 12 Bìꞌì lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyweꞌe a Syracus m̀fɛꞌɛ ntswe ghu njwi ji tarə̀. 13 Bìꞌì lò mə̂ ghu ŋkarə ŋghɛɛ nyweꞌe a alaꞌa Rhegium m̀fɛꞌɛ ntswe ghu, ǹjwî ɨ̀ tsyà mə̂ yî m̀fùùrə̀ àfìsə̀ a lô a mbùꞌùntii ŋkɔꞌɔ, à tɨ̀ mə̀ tɨ bə nɨ̂ ǹjwi ji baa, bìꞌì ŋ̀ghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuꞌu a Puteoli. 14 Bìꞌì lɛ nyə bɔɔ bɨ Kristo ghu. Bɨ tɨgə̀ ǹlɔgə yiꞌi bìꞌibo tswê ghu njwi ji sàmbaà. Ma mùu ajàŋ bìꞌì lô ghu mbu ntɨgə ŋghɛɛ a alaꞌa baRoma. 15 Àjàŋ mə bɔɔ bɨ Kristo bìi bɨ lɛ ntswe ghu bɨ lɛ nyuꞌu mə bìꞌì zì mə̂ aa, bo lɛ nlǒ nɨ ɨ̀dɨ̀gə̀ tsiꞌì tsǒ mɨ̀taa Appius bo bɨ̀ àdɨ̀gə̀ yî mɔꞌɔ mə bɨ lɛ sɨ twoŋ nɨ Nda bɨ̀gɨ̀ɨ̀ ji Tarə, ǹzi mbòò yiꞌi. Nòò yìi mə Paul à lɛ nyə waa laa, à lɛ mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, ǹtɨɨ̀ yi ɨ kuù.

Àjàŋ mə Paul à lɛ ntswe a alaꞌa baRoma aà

16 Nòò yìi mə bìꞌì lɛ ŋkuu a alaꞌa baRoma aa, bɨ lɛ mmàꞌàtə̀ Paul mə tâ à ghɛɛ ŋka ntswe tsiꞌì yù, m̀fa sogyɛ̀ yî m̀fùùrə̀ a bɛ̂ nìi.

17 Ǹjwî ɨ tsyà mə̂ ji tarə, a twoŋ bɨtsyàsə̀ bɨ baYuda bìi bɨ lɛ ntswe wa adɨgə aa tâ bɨ̀ zi. Bo zì mə̂, a swoŋ a mbo bo mə, “Bɨ̀lɨ̂m bâ, ka mə kaa mə̀ lɛ ŋkɨꞌɨ annǔ tsu ghɨrə̀ a nu bə̂ biꞌinə̀, kə̌ nɨ nɔ̀ŋsə̀ bɨ̀taà bìꞌinə̀, bɨ lɛ ntswa gha tsiꞌì tsǒ ŋgàŋàtsaŋ, ǹlɔgə gha a Yerusalem ǹzi mfa a mbo baRoma. 18 Àjàŋ mə bɨ lɛ nlèntə̀ gha ghə mə bɨ màꞌàtə̀ ghâ ǹloŋ mə kaa bo lɛ ŋkɨꞌɨ annǔ tsu a mûm ɨ̀saꞌa mə̀ yə mə mbə a ghɨrə̀ bɨ zwitə̀ gha aà. 19 Lâ àjàŋ mə baYuda lɛ ntuu aa, kaa annù yî ghɨ̀rə̀ yî dàŋ a lɛ waꞌǎ a mbo mə̀ bə̂, ma mùu ajàŋ, mə̀ tɨgə mbetə mə bɨ̀ tsyasə gha a mbo Kaisa, ka mə kaa mə̀ sɨ̀ nɨ̂ ànnǔ dàŋ a nɨŋ a atu bǎlaꞌà ba tswê aà. 20 A bə njiꞌì ànnù yìi mə mə̀ twòŋə ghuu mə mə yə ghuu ɨ kɨɨ ghàà a mbo bù aà. Ǹloŋ mə àtsaŋ yù a tswe a mbo mə̀ aa nloŋ ŋkwitu annù yìi mə baIsrael bɛ aà.”

21 Bo lɛ ŋkwiꞌi ghu mbo mə, “Kaa bìꞌì sɨ̌ aŋwàꞌànə̀ yi dàŋ m̀bɨꞌɨ ŋgaà yò a Yudea kwɛrə̀. Kaa ndɨ̂m yìꞌì yî tsù yìi à lo a ndùgə̀ ǹzi aa, kaa kɨꞌɨ ànnù yî bɨ yì tsu nloŋ ŋgaà yò kɨ nswoŋə. 22 La bìꞌì ka kɔ̀ŋtə nyuꞌu joò m̀mɔ̀ɔ̀ntə̀. Ŋ̀ghɛɛ nɨ ndâmânjɔ̀ŋ ma yû mə o swoŋə nɨ̂ ànnù yi aa, bìꞌì zi mə ɨdɨ̀gə tsɨ̀m jìi mə bo ghɛ̀ɛ̀ ghu aa, bə̌ ghàà ǹtuu nɨ̂ ànnù yî fii yìi bɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aà.”

23 Bo lɛ nləə̀ ǹjwi bo bî ghàꞌà ŋ̀ghaꞌa zî ǹtsiꞌi yi a nda yìi mə à lɛ sɨ tswe ghu aa, a tɨgə̀ ǹnaŋsə ŋghaa a mbo bo, nlɔgɨnə tsiꞌǐ a tɨ̀tugə a mbàꞌa mbàꞌà ǹyweꞌe a ŋkwɛ̂fɔ̀. Ǹtɔꞌɔtə nɨ̂ ànnù ǹloŋə annù nɨfɔ̀ Nwî. Ǹyweꞌetə nɨ a ŋghɨ̀rə mə tâ bo bii Yesu Kristo, ǹyoŋə nɨ ajàŋ mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə nɨ nɔ̀ŋsə̀ Moses ŋghɛɛ nyweꞌe a nɨ ŋgǎŋntoo Nwî. 24 Bo bî mɔꞌɔ lɛ nyuꞌu annù ya mə à lɛ nswoŋə aa mbii, bǐ mɔꞌɔ bɨ tuù. 25 Bo lɛ ntɨgə nlo ntɨgə ŋghɛɛ nɨ̂ waa kaa waꞌà biinə̀, àswùŋnə̀ a fɛꞌɛ a tɨtɨ̀ɨ bo, a noò yìi mə Paul à lɛ nswoŋə annù yûlà mə, “Azwì Nwî a lɛ nswoŋə tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋ a mbo bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà buu ǹtsya a njɨ̌m ŋgàŋntoò yì Yesaiah mə,

26 ‘Ghɛ̀ɛ a mbo bə̀ buà ǹswoŋə a mbo bo mə,

Nɨ̀ ka yǐ kɨ nnaŋsə yuꞌu lâ kaa atû yuu waꞌà ghu ka nlaa.

Nɨ̀ ka yǐ kɨ naŋsə yə kaa miꞌì muu waꞌà ghu laà.

27 Ǹloŋ mə mɨ̀ntɨɨ mɨ bə̂ bù luu nɨ̀ àjɨ̀ŋtə̀.

Bɨ jesə̀ ɨ̀tôŋnə̂ jyaa kaa bo waꞌà nɨ̀ ɨ̀nnù bû ǹyuꞌu,

ŋ̀kusə miꞌì myaa,

mbɨ̀ꞌɨ̀ bo lô ǹyə nɨ miꞌì myaa,

ŋkɨ nyuꞌu nɨ̂ ɨ̀tôŋnə̂ jyaa,

ŋkɨ yuꞌu mɨ̀ntɨɨ̀ myaa laa ghu,

m̀bəŋkə waa, nzi a mbo mə̀, mə̀ ghurə̀ waa.*

28 “Tâ à naŋsə nlaa atu bù mə wa bɨ tòò mə annǔ ajàŋ mə Nwǐ yweensə bə̂ aa a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî; bo ka yuꞌutə.” [ 29 À swòŋ mə ɨnnù ma jû aa, baYuda bya bɨ tɨgə̀ ǹlo ŋghɛ̀ɛ̀ waa, ntɨgə ŋghaa tsiꞌǐ mbə ànnù a nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû jìi mə à lɛ nswoŋ aà.]*

30 Paul à lɛ ntɨgə ntswe ghu ɨlòò ji baa ɨ kɔꞌɔ nluu, ǹtswe nɨ a nda yìi mə a lɛ nlɔ̀ɔ̀ tsiꞌi yù ǹtɨgə ntu, ŋ̀kwɛrə nɨ bə̀ bɨtsɨ̀m bìi bɨ zì a nyə yu aa, 31 ǹswoŋə nɨ̂ ànnù nloŋ annù nɨfɔ̀ Nwî, ŋ̀kɨɨ ndɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnù ǹloŋ Mmàꞌàmbî Yesu Kristo nɨ ǹsi nɨ̀ ǹsi, kaa waꞌà bɔꞌɔ̀, kaa ŋù tsù a kɨꞌɨ̀ nɨ̀ ŋ̀gɨꞌɨ ghu mbo fâ.

* 4:11 Ps. 110.1

* 7:3 Gen. 12.1

* 7:7 Gen. 15.13,14

* 7:28 Exod. 2.14

* 7:32 Exod. 3.6

* 7:34 Exod. 3.5,7,8,10

* 7:37 Deut. 18.15

* 7:40 Exod. 32.1

* 7:43 Amos 5.25-27

* 7:50 Yes. 66.1,2

* 8:33 Yes. 53.7,8

* 13:22 1 Sam. 13.14

* 13:33 Ps. 2.7

* 13:34 Yes. 53.3

* 13:35 Ps. 16.10

* 13:47 Yes. 49.6

* 15:34 Kaa atɨɨ ma yû a sɨ̀ a mûm ŋ̀ŋwàꞌànə jî mɔꞌɔ tswê

* 24:8 ɨ̀dɨ̀gə̀ jû jìi mə ɨ tswe a mûm [] aa kaa ɨ sɨ a mûm ŋ̀wàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ tswê.

* 27:9 Ǹjwî Ǹsìꞌìtə̂ ɨ̀bɨ̂ kə̀ ǹjwî ǹsìꞌìsə̂ nu tɨ̀ jɨ̂ (Lev. 16.29-34)

* 28:27 Yes. 6.9-10

* 28:29 ɨ̀dɨ̀gə̀ jû jìi mə ɨ tswe a mûm [] aa kaa ɨ sɨ a mûm ŋ̀wàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ tswê.

BaRoma

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Àŋwàꞌànə̀ Paul a mbô ŋ̀ghòtə̂

BaROMA

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Paul a mbo ŋ̀ghòtə a Roma. À lɛ ŋŋwàꞌànə aa a nswoŋ mə yu lɔ̀ɔ nzi nyə waa, tâ bo bo faꞌatə, lâ m̀bɔŋ tâ à zi nyə waa, à lɛ ŋŋwàꞌànə annù ǹloŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mə Mmàꞌàmbì à lɛ ntwoŋə yi mə yù ka nsɛɛnsə aà. A ŋghotə̂ BaRoma aa a lɛ ntswe BaYuda bo bɨ̀tɨ̀zi Nwì bìi bɨ lɛ nlò maa alaꞌa bo bɨ̀ a ɨtoo dàŋ. Ma la a bə mə Paul à lɛ sɨ ghàa aa a mbo bàYuda (2.17-4.25) bo bɨ̀ a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî (1.13-15; 11.13).

Paul à fâ àtu annù yìi mə yu lɔ̀ɔ ŋghàa ghu aa tsiꞌì a nlɔ̀gɨ̀nə̂ (1.16-17). Ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya ɨ̀ tswê nɨ̀ mɨ̀dàꞌà a nyweensə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ bii Kristo aà, baYuda bo bɨ̀ bɨ̀tɨ̀zɨ Nwî. Ǹtɨgə naŋsə nlɔgə noò ma mùu nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ ǹtɔꞌɔtə annù yìi mə a tswe a nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ aà. ‘Mfoo nswoŋə a ajàŋ mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bɨ ghɨ̀rə̀ mə ɨbɨ, ntɨgə tswe a sàꞌa aghaꞌa bo bɨ̀ Nwî aà. Kaa mbə nɔ̀ŋsə̀ a waꞌà bə̂ yweensə̀. Nwì a ghɨ̀rə annù bə̂ a tsinə̀ ǹtsya aa a njɨ̌m àbìintɨɨ a nu Kristo. Paul a tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ̀ m̀bìì ghaa nloŋ ntswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ŋù à tswe nɨ yu a mûm Kristo aà. Ŋ̀gàŋmbii Kristo à tswe nɨ̀ m̀bɔɔnə bo Nwì. Àzwì a ghɨrə̀ kaa waꞌà àbùꞌù a mbo nɔ̀ŋsə̀ bo nɨ̀wo mə nɨ buꞌutə nɨ̂ bə̀ aa bù m̀bə (7.24-8.3). Paul à ghàa ntɔꞌɔtə njiꞌì ànnù yìi mə nɔ̀ŋsə̀ à tswe ghu aà (5-7), ǹtɨgə naŋsə ŋghaa sɨgɨ̀nə̀ nloŋ ntswêntɨ̀ɨ̀ a mûm Àzwì, ǹdɨꞌɨ ɨfàꞌa Azwì a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ Krisèn. A ghɨ̀rə Azwì Nwî ŋù tɨgə̀ ǹtswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yî m̀fiì (11). Bə̀ bìi mə bɨ tswe nɨ̂ Àzwi yî Làà aa a tsyàsə̀ nɨ̂ waa a nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀mə̀. Ŋù yìi mə à sɨ nɨ̂ Àzwì Kristo tswê aa, kaa à sɨ Krisèn bə̂ (8.9).

Ŋ̀ghɛɛ a nɨ̂ ànnǔ baYuda bo bɨ̀ à yi bɨtɨ̀zi Nwî, ǹswoŋ mə a lɛ ntaŋtə Nwî ŋ̀ghɨrə mə tâ baYuda tuu Kristo tǎ fa abwarə a mbo ŋŋwɛ̀ꞌɛ̀ mu ŋù ǹtsɨ̀m tâ ɨ̀ zi Nwî a njɨ̌m ɨ̀bɔ̌ŋ yi a mum Kristo. Lâ à ka yǐ tɨ bə nɨ a njɨ̀m tâ baYuda bəŋkə waa mbii Kristo ǹyweenə. Paul a tɨgə̀ m̀bu ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋə ajàŋ mə bə̀ bìi mə bɨ tswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yî m̀fii a mûm Àzwi bɨ tswe nɨ̀ ŋ̀ka nzì nɨ̂ àkòrə̀ nɨzî yaa laà. Bɨ tswe nɨ̀ m̀fa mɨbɨ̀ɨ̀mɨnû myaa a mbo Nwì ɨ kɨ fàꞌà ghu mbô. Bɨ tswe nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀, m̀bɔꞌɔtə nɨ̂ bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa, ǹlɔgə nɨ̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ ǹtsya nɨ̂ ɨ̀bɨ ghu, ǹlɔɔ nɨ bɨ̀mânjì bɨtsɨ̀m a ntswe nɨ̀ m̀bɔɔnə bo bɨ̀ bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀.

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌì ànnù àŋwàꞌànə̀ yû bo bɨ̀ àtu annù 1.1-17

2. Àjàŋ mə ŋù a lɔ̀ɔ mə Nwì à yweensə yi aà 1.18—3.20

3. Àjàŋ mə Nwì a yweensə bə̂ aà 3.21—4.25

4. Ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yî m̀fii a mum Kristo 5.1—8.39

5. Israel a mûm àtaŋtə̀ Nwî 9.1—11.36

6. Àkòrə̀ nɨzǐ bɔɔ bɨ Kristo 12.1—15.13

7. Ɨnnǔ ntsɨrə̀ ǹjɨ̀m bo bɨ̀ àtsàꞌàtə̀ Paul 15.14—16.27

1

1 Àa mə̀ Paul àbùꞌù Yesu Kristo yìi mə à lɛ ntwoŋ gha a nɨ̂ ŋ̀gàŋntoò yì, ǹtsɔꞌɔ nləə mə mə̀ ka nsɛɛnsə ntoo Nwì yî ǹsɨgɨ̀nə̀ 2 yìi mə à lɛ ŋkàꞌà a mbo ba mbìì ǹnɨ̀ŋ a ntɨɨ ŋgǎŋntoò ji bo ŋwàꞌànə̀ a mûm àŋwàꞌànə Nwì aà. 3 Ǹtoò Nwì yî ǹsɨgɨ̀nə̀ ma yû ɨ tswe aa nloŋə Mû yì Yesu Krsito M̀màꞌàmbî yiꞌinə̀ yìi mə, a mûm ǹjyǎnu, à lɛ mbə ŋû àtsə David aà. 4 Lâ a mûm Àzwì Nwî, Nwì à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ nɨ mɨ̀dàꞌà mî wè mə à nɨ Mû yì a ajàŋ yìi à lɛ nyweensə yi nɨ nɨ̀wo aà. 5 Ǹtsya ghu njɨ̀m Nwìŋgɔ̀ŋ a tɨgə̀ m̀fa abwarə a mbo bìꞌì mə tâ bìꞌì kwɛrə ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî ŋ̀kɨ ntɨgə mbə ŋgǎŋntoo Kristo, nloŋ aa ŋgaa Kristo, mə mbə a tɨgə̀ ǹlɔgə bə̂ a nɨ̂ ɨ̀toò tsɨ̀m ǹzi nɨ bu mə bɨ̀ bii yi ŋka nyuꞌunə nii. 6 Bù bìi mə nɨ̀ tswe a Roma aa, bìi mə Yesu Kristo à kɨ ntwoŋə ghuu mə tâ nɨ̀ bə bə̂ bi aa, nɨ̀ kɨ ntswe ghu abɔ̀ꞌɔ̀. 7 Mə̀ tɨgə̀ ǹtoo nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ yû a mbo bù bɨtsɨ̀m bìi nɨ̀ tswe a alaꞌa baRoma bìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à kɔ̀ŋə ghuu, ntwoŋə ghuu mə tâ nɨ̀ bə bi aà. Tâ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî bo bɨ̀ m̀bɔɔnə yìi ɨ̀ lo a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ Taà yìꞌinə̀ bo bɨ̀ Yesu Kristo Mmàꞌàmbi aa, tâ ɨ̀ tswe a mbo bù.

Paul à fâ m̀bɨꞌɨkə a mbo Nwì

8 A ntsyàmbìì, mə fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ ghà ǹtsya a njɨm Yesu Kristo nloŋə ghuu bɨtsɨ̀mə̀, ǹloŋ mə bɨ yùꞌù mə̂ ànnǔ abìintɨɨ̀ yuu a mbî ǹtsɨ̀mə̀ aà. 9 Nwìŋgɔ̀ŋ wa yìi mə mə fàꞌà ghu mbo nɨ̀ ǹtɨɨ̀ ghâ tsɨ̀m, a ajàŋ yìi mə mə sɛ̀ɛ̀nsə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mbɨꞌɨ Mû yì aa, à nɨ̂ àyəfə̂ ghà mə mə swoŋ aa annù nɨ̂ŋkoŋ mə, mə waꞌatə nɨ̂ ghuu a mûm àtsàꞌàtə̀ Nwî a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m kaa kɨꞌɨ̀ kaà. 10 Ŋ̀gɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m mə yi tɨ tsàꞌàtə̀ Nwî aa, mə̀ betə̀ nɨ̂ Nwî mə a nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋə̂ yì, tâ à ghɨrə tâ mə̀ zi ajàŋ yìi mə mbə mə̀ zî ŋ̀ghantə ghuu tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀. 11 Ǹloŋ mə mə naŋsə nyəꞌətə nɨ a nyə bù, mə mbə mə̀ zî ŋ̀ghɨrə nɨ̀ tɨ̂nsə̀ ǹtsya nɨ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mìi mə Àzwì a təŋə gha ghu aà. 12 Mə swoŋ aa mə, mbə̂ bìꞌinə̀ dɨɨ̀ntə̀ a yiꞌinə̀ biꞌinə̀ nɨ biꞌinə̀ a njɨ̀mə abìintɨɨ̀, mə mbə àbìintɨɨ̀ yuu a dɨɨ̀ntə̀ gha, àya akɨ̂ ǹdɨɨntə ghuu.

13 Bɨ̀lɨ̂m bâ mə lɔ̀ɔ mə nɨ̀ naŋsə nzi mə a nɨ̂ ŋ̀gàà jî ghàꞌàtə̀, mə̀ kàꞌà mə̂ mə mə zî yə ghuu, (lâ ǹzi yweꞌe tsɨ̂tsɔ̀ŋ bɨ kɨɨ̀ ŋ̀kɨŋə naa tsiꞌì kɨ̀ŋə̀). Mə lɔ̀ɔ nzi mə mbə mə̀ lɔgə̀ bə̀ a tɨtɨ̀ɨ bù bo bɨ̌ atɨtɨ̀ɨ bɨ̀ tɨ̀zî Nwî bî mɔꞌɔ mfa a mbo Kristo lɛ. 14 Mə̀ tswe nɨ̀ àbèꞌè ǹloŋ ŋgaa baGrikia, bo bɨ̀ bɨ̀tɨ̀zî ànnù, ǹtswe nɨ̂ àbèꞌè ǹloŋ ŋgàŋ mɨtsyɛ̀ bo bɨ̀ ɨ̀jɨ̀ŋtə̀ bə̂. 15 Tsǒ mə a bə laa, mə̀ tɨgə̀ ǹnaŋsə nyəꞌətə nɨ a ŋkɨ nswoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a mbo bù a alaꞌa baRoma.

Mɨ̀dàꞌà mɨ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yâ

16 Kaa mə̀ sɨ atu dɨ̀rə̀ nloŋ ntoo yì ǹsɨ̀gɨ̀nə̀ yâ, ǹloŋ mə ɨ̀ laa mbə mɨdaꞌa mɨ Nwî mìi mə mɨ yweensə bə̂ bɨ̀ tsɨ̀m bìi bɨ tswe nɨ̂ àbìintɨɨ aà; baYuda a ntsyàmbìì, ŋ̀kɨ ntɨgə mbɔŋ yòŋtə̀ a nu baGrikia. 17 Ǹloŋ mə ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya ɨ ghɨ̀rə a laa a nɨ a mbo bə̀ a ajàŋ yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ a ghɨ̀rə̀ ànnù yaa bɨ̀ bə̀ a tsinə̀ aa a njɨ̌m àbìintɨɨ̀, a ǹlɔ̀gɨ̀nə ɨ ghɛ̀ɛ lwìꞌìsə̀. Àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋə̀ ǹloŋə abìintɨɨ mə, “Ŋù yìi bɨ ghɨrə̀ ànnù yi tsinə̀ bo Nwì a njɨ̌m àbìintɨɨ aa, àa yɨ̌ tswe ntɨ̀ɨ̀.”

Àjàŋ mə ŋù mɨ̀sɔ̀ŋ à wo annù aà

18 Nwîŋgòŋ a aburə a dɨ̀ꞌɨ àfìintɨɨ̀ yi a nu bə̀ m̀bɨꞌɨ ŋgɔ̀ŋ ɨ̀bɨ̂ waa tsɨ̀mə̀. Kaa bo sɨ Nwî bɔꞌɔ, ɨ̀bɨ̂ waa yìi mə bo ghɨ̀rə̀ aa ɨ kɨŋə̀ nɨ mə tâ bə̀ tsuu annù nɨ̂ŋkoŋ ɨ zi. 19 Ǹloŋ mə annù yìi mə bə̀ tswe nɨ̂ ǹzi mbɨꞌɨ ŋgaa Nwì aa a laa a mbo bo, nloŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à dɨ̀ꞌɨ̀ mə̂ a mbo bo. 20 Ǹlɔgɨnə ajaŋ mə bɨ lɛ naŋsə mbi aa, màrə̀ Nwì yìi mə kaa bɨ sɨ yə aa, bo bɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̂ mi mya mə mɨ tswe nɨ̂ŋkoŋ aa, bo bɨ̀ tsiꞌì àjàŋ yìi mə à nɨ Nwî aa, a naŋsə mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹlaa a mbo bə̀, a ajàŋə bo yə njoo jìi Nwìŋgɔ̀ŋ yumbɔŋ à nàŋsə aà. Kaa bo sɨ̀ nɨ̂ ànnǔ dàŋə a nswoŋ ɨ fiꞌi ɨlɛ̀ɛ̂ waa ghu tswê. 21 Ka mə bo lɛ nzi Nwî aa, kaa bo lɛ ŋkɨꞌɨ̀ nii tsǒ Nwì ghuꞌusə̀, kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̀ m̀bɨꞌɨkə ghu mbo kɨɨ mfa. Bo bâŋnə̀ ǹlɔgə nɨ̂ mɨ̀tsyɛ̂ myaa ŋwaꞌatə nɨ̂ bə̂ ɨ̀nnǔ dàŋə̀ dàŋə̀ ghu. Ɨ finsə̀ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa. 22 Àjàŋ mə bo swoŋə nɨ mə bo nɨ ŋ̀gàŋmɨtsyɛ̀ aa a bâŋnə̀ ŋ̀ghɨrə bo tɨgə̀ mbə ɨ̀jɨ̀ŋtə̀. 23 A mbo bo a ŋka mmii Nwìŋgɔ̀ŋ wa yìi à lwìꞌi nɨ̂koŋ aa, bo bâŋnə̀ ŋ̀ka mmii nɨ̂ ǹjoo jìi bo naŋsə ɨ finə̀ ŋû mɨ̀sɔ̀ŋ yìi a kwo aa, m̀finə bɨ̂sɨŋ, m̀finə nnaà, ŋ̀kɨ mfinə bɨ̂majùgə̂.

24 Maa ajàŋ, Nwìŋgɔ̀ŋ a tɨgə̀ m̀meꞌe waa mə bo bwɛ a nɨ̂ ǹjoo nsɨŋ jìi mə mɨ̀ntɨɨ̀ myaa yə̀ꞌə̀tə̀ aa ǹtɨgə ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnǔ adɨ̀rə̂tu bo nɨ bo. 25 Bo lɔgə̀ ànnù nɨ̂koŋ nloŋ ŋgaa Nwì m̀bəŋkə a tɨgə̀ àbaŋnənnù. Bo kɨ̂ ǹtɨgə mmii ŋkɨɨ mfaꞌa nɨ a mbô ǹjoo jìi Nwì à nàŋsə mbaŋnə mmàꞌàtə̀ a yi Ŋgàŋnàŋsə̂ ǹjoo wa yìi bɨ tswe nɨ̀ ŋ̀ka ŋghaꞌasə a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀mə̀ aà. Amen.

26 Ǹloŋ ma jû ɨ̀nnù mə bo ghɨ̀rə̀ aa, Nwìŋgɔ̀ŋ a meꞌè waa a mbo ɨ̀nnǔ adɨ̀rətu jìi mə bo yə̀ꞌə̀tə̀ aà. Bàŋgyɛ̂ byaa bɨ maꞌàtə̀ m̀bâŋnə̀ ǹtɨgə nlɔgə nɨ bàŋgyɛ̀. 27 M̀bâŋnə̀ ɨ kɨ̂ ǹtɨgə mmaꞌatə bâŋgyɛ̀ ǹtɨgə nlɔgə nɨ̂ m̀bâŋnə̀. M̀bâŋnə̀ ɨ buꞌu nɨ̂ ɨ̀nnǔ adɨ̀rətu jì swèrə̀ ǹswerə bo bɨ̀ m̀bâŋnə̀ jî mɔꞌɔ, ǹtɨgə nnɨŋə nɨ̂ ǹjo Nwì yî ǹtɨ̀ɨ̀ a nu bo nloŋ ɨnnǔ jyaa jya mə bo bùꞌù aà. 28 Àjàŋ yìi mə bo lɛ ntuu mə kaa mbə bo kɨꞌɨ̀ ànnù nɨ̂ŋkoŋ mbɨꞌɨ ŋgaa Nwì a mûm ǹtɨɨ bo ləə̀ aa, Nwìŋgɔ̀ŋ a mmeꞌe waa a mûm ɨ̀nnǔ nsɨŋ, mmɔ̀ɔ̀ntə̂ jyaa bo bɨ̀ a nɨ àkòrə̀ nɨzì yî bɨ̂. 29 Bo lɛ ntɨgə nluu nɨ̂ m̀buu ɨnnǔ ɨbɨꞌɨntɨɨ, ǹluu nɨ̂ ɨ̀bɨ, nɨ ntɨɨ yìi ɨ yə̀ꞌə̀tə njoo aa, nɨ ɨnnù jî bɨ̂. Ǹluu nɨ àghə̀ꞌə̀nə̀, nɨ annǔ nzwitə bə̀, nɨ fɨ̀kɔ̀rə̀, nɨ̂ m̀bweꞌesə̀, nɨ mɨ̀nàŋ, nɨ fɨswoŋə, 30 ǹtswe nɨ̂ ŋ̀ghàa a njɨ̀m, m̀baa nɨ̂ Nwî, m̀bəgɨtə nɨ bə̀, ntəərə, ŋŋee nɨ̂ nu, m̀forə nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ, ǹtɨɨ nɨ̂ àtu a mbo bɨ̀taà byaa bo bɨ̀maà byaa, 31 m̀bə ɨjɨ̀ŋtə̀, mbə bə̂ bìi kaa bɨ sɨ ŋkàꞌâ yàà ləə, mbə bɨtɨ̀kô mɨ̀lɨ̀ŋnə̀, mbə bâwà tɨ̀ghə̀gə̀. 32 Ka mə bo zi mə nɔ̀ŋsə̀ Nwì à swǒŋ mə, ŋù yìi mə a tswe mbuu ntswêntɨ̀ɨ̀ ma ghû à ka kwo aa, bo ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìi a ŋghɨ̀rə ma jyaà ɨ̀nnù ŋ̀kɨɨ mbeentə mə tâ bə̀ bî mɔꞌɔ ka ŋghɨrə.

2

Àjàŋ yìi mə Nwì a nɨŋ ɨsaꞌa a nu bə̀ ǹloŋ ɨbɨ̂ waa aà

1 Tsǒ mə a bə laà aa, kaa mbə ò waꞌa ɨlɛ̀ɛ̂ gho fiꞌisə̀ mə mbə ò ka ntwitə mɨlɔꞌɔ mɨ bə̂ bî mɔꞌɔ̀, kə̀ ò tɛꞌɛ̀ m̀bə bə wò, ǹloŋ mə, ò yi tɨ ghɨ̀rə̀ laa, ò kɨɨ̀ ǹtsɔꞌɔtə aa ghô ɨ̀saꞌà, ǹloŋ mə, wò yìi o tsɔꞌɔtə mɨsaꞌa mɨ bə̂ aa, o kɨɨ ŋghɨrə ɨnnù jìi bo ghɨ̀rə̀ aà. 2 La bìꞌinə̀ zi mə ǹjo Nwì yìi mə ɨ̀ kùꞌùnə aa, ɨ kuu a nu bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ ghɨ̀rə ɨnnù tsiꞌì tsǒ ma jû aà. 3 Ǹdɨm ghà, ò mɔ̀ɔ̀ntə mə ò bə kɨ tɔꞌɔtə mɨlɔꞌɔ mɨ bə̂ bî mɔꞌɔ, lâ ɨ kɨɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jya mə bo ghɨ̀rə̀ aa, bəə boŋ njo Nwì yìi ɨ kuu a nu bə̀ bî mɔꞌɔ aa ɨ̀ ka waꞌǎ a nu wò kuu aa ɛ? 4 Kə̀ kaa ò sɨ laŋtə nɨ̂ àjàŋ yìi mə Nwǐ a naŋsə ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ a nu wò, m̀foonsə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi o ghɨ̀rə̀ kaa waꞌa kùꞌùnə̀, ŋ̀kɨɨ ntswa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi aa ɛ? Ò sɨ̀ zi mə Nwì a ghɨ̀rə ɨbɔ̀ŋ ma ghû a nu wò ǹyuꞌutə aa mə ò bəŋkə ntɨɨ̀ gho aa ɛ? 5 Lâ àjàŋ yìi mə o ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì tsiꞌǐ a ntɨ̀ɨ̂ àtu aa, o lɔ̀ɔ̀ aa mə tâ àlwǐntɔŋə Nwî yî tɨ̀ɨ̀ ya tâ à yi ŋkuu a nu wò a noò yìi mə Nwì à tsɔ̀ꞌɔ aa, wa njwi yìi à ka yǐ kɨ tsɔꞌɔtə mɨsaꞌa nɨ mânjì yìi à tsìnə aa ɛ?

6 Maa njwi à ka yi nɨŋ njo a nu ŋù ǹtsɨ̀m ɨ yòŋə̀ aa nɨ mɨ̀ghɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ ɨnnù mi. 7 A mbo bə̀ bìi mə bɨ tswa mɨ̂ntɨɨ̀ myaa ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi ɨ tsinə aa, nlɔɔ nɨ mə tâ Nwì à ŋɛntə waa mfa nɨghaꞌa a mbo bo ŋkɨ ŋghɨrə tâ bò yi ntswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa, Nwì à ka yî fa ntswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa a mbo bo. 8 Lâ ŋ̀ghɛɛ a nɨ bə̀ bìi mə bɨ lɔ̀ɔ̀ tsiꞌì àyaa annù kaa waꞌa nɨ ànnù nɨ̂ŋkoŋ yuꞌunə̀, ŋ̀ghɨrə tsiꞌì ɨ̀nnù jî bɨ aa, Nwì à ka yǐ swìꞌi alwintɔŋə̀ yi a nu bo. 9 Nwì à ka yi nɨŋ ŋgɨꞌɨ yì ŋ̀wè a nu bə̀ ɨ ghɨ̀rə tâ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ ghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ aa bɨ̀ naŋsə nyuꞌu nyaŋə, ɨ lɔ̀gɨ̀nə a nu bàYuda ɨ ghɛɛ a nɨ bə̀ bìi kaa à sɨ̀ baYuda bə aà, 10 lâ ɨ ŋɛntə ŋû ǹtsɨ̀m yìi a ghɨ̀rə annù yìi a tsinə aa, ɨ fa nɨghaꞌa bo m̀bɔɔnə ghu mbo, ɨ̀ lɔ̀gɨ̀nə̀ a nu baYuda ɨ ghɛ̀ɛ a nu bɨ̀tɨ̀zî Nwî. 11 Ǹloŋ mə Nwì a tsɔꞌɔtə mɨsaꞌa mɨ bə̂ bɨ̀tsɨ̀m aa tsiꞌì ŋ̀gɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋə̀.

12 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ ghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ kaa waꞌa bə̀ bìi mə bɨ lɛɛ̀ ŋ̀kwɛrə nɔ̂ŋsə̀ Nwì bə aa, bɨ ka yì kwo bwɛ kaa tâ Nwì à waꞌa ɨsaꞌà waa tsɔꞌɔtə̀ ǹyoŋə aa nɔ̀ŋsə̀; lâ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ ghɨ̀rə ɨbɨ, ǹzi a nɔ̂ŋsə̀ Nwì aa, Nwì à ka yǐ tsɔꞌɔtə ɨsaꞌà waa ɨ yòŋə̀ aa nɔ̀ŋsə̀. 13 Ǹloŋ mə kaa sɨ̀ aa bə̀ bìi mə bɨ yuꞌu nɔ̂ŋsə̀ aa bə mə annù yaa a tsinə a nsi miꞌi Nwì. Lâ à bàŋnə mbə aa bə̀ bìi mə bɨ lə̀ə̀ nɔ̂ŋsə̀ wa aa mə Nwì à bii mə ànnù yaa a tsinə̂. 14 Bɨ̀tɨ̀zî Nwî bìi mə bɨ lɛ ŋwaꞌà nɔ̂ŋsə̀ Nwì kwɛrə ntsyǎ a njɨ̌m Moses aa, bo bə kɨ ghɨ̀rə annù yìi mə nɔ̀ŋsə̀ a lɔ̀ɔ̀ aa, a ajàŋ mə mɨ̀tɨɨ̀ myaa dɨ̀ꞌɨ̀ aa, boŋ a dɨ̀ꞌɨ̀ aa mə bo tswe nɨ̀ nɔ̀ŋsə̀, ka mə kaa bo lɛɛ̀ waꞌa nɔ̂ŋsə̀ Nwì kwɛrə aà. 15 Bo tɨgə̀ ǹdɨꞌɨ mə bɨ ŋwàꞌànə̀ mə̂ ɨ̀nnù jya jìi mə nɔ̀ŋsə̀ a lɔ̀ɔ̀ aa a mûm mɨ̀ntɨɨ bo. Mɨ̀ghɨ̀rə̀nə̀ mɨ ɨnnù myaa tɨgə̀ m̀bə ayəfə, mɨ̀ntɨɨ̀ myaa saꞌà nɨ̂ waa mə kə̀ bo ghɨ̀rə̀ aa annù yìi a kuꞌunə aa kə̀ mə a sɨ̀ kuꞌùnə̀ lɛ. 16 Ma yû ànnù a ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ aa wa njwi mə, nyoŋə nɨ̂ ǹtoo yì sɨgɨ̀nə̀ ya mə mə swoŋ aa, Nwì à ka yǐ saꞌa ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə bə̌ ghɨ̀rə a adɨgə alɔ̀ꞌɔ̀sə aa ɨ tsyà aa a njɨ̌m Yesu Kristo.

Ànnù baYuda bo bɨ̀ nɔŋsə̀

17 Ŋ̀ghɛɛ nɨ wò, m̀bə ò ka ntwoŋə nɨ gho nɨ ŋù baYuda; m̀bə ò tɛꞌɛ atû yo nɨ nɔ̀ŋsə̀, ŋ̀kɨɨ ntərə nɨ mə ò nàŋsə nzi Nwî; 18 m̀bə ò zi annù yìi mə Nwì a lɔ̀ɔ̀ aa, ŋkɨɨ mbeentə nɨ̂ ànnù yìi mə a bɔŋ màŋsə̀ nloŋ mə nɔ̀ŋsə̀ à dɨ̀ꞌɨ̀ mə̂ a mbo wò aa; 19 m̀bə ò naŋsə mbii mə ò nɨ ntsyàsə bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀, m̀bə ŋkàꞌà a mbo bə̀ bìi bɨ tswe a mûm m̀fii ɨdɨ̀gə̀ aa, 20 m̀bə ndɨ̀ꞌɨ̀nnù a mbo ɨ̀jɨ̀ŋtə̀ bə̂, m̀bə ndɨ̀ꞌɨ̀nnù a mbo bôŋkhə, ǹloŋ mə ò bìi mə nɔ̀ŋsə̀ wa à tswe nɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀ mɨtsɨ̀m bo bɨ̀ ànnù nɨ̂ŋkoŋ, 21 tsiꞌì wò yìi mə o dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ bə̀ bî mɔꞌɔ aa, ò dɨ̀ꞌɨ̀ mə ɨbɨɨnû gho aa ɛ? Wò yìi mə o swoŋə nɨ mə bə̀ tsuu kɨ yə̀rə̀ aa, ò sɨ yə̀rə̀ aa ɛ? 22 O swoŋə nɨ mɨ bə̀ tsuu mâghàbə kɨ jɨ, ò sɨ mâghàbə̀ jɨ aa ɛ? Wò yìi mə ò nàŋsə mbàà annù mɨ̂ŋkobə aa, o yə̀rə njoo ɨdɨgə mmàꞌa bɨ̀nwì aa ɛ? 23 Wò yìi mə o tə̀rə̀ ǹloŋ nɔ̂ŋsə̀ aa, o tsaꞌa Nwì ajàŋ yìi o wò nɔ̂ŋsə̀ aa ɛ? 24 Àŋwàꞌànə̀ Nwî a laa nswoŋ mə “Bɨ̀tɨ̀zî Nwì bə̀gɨ̀tə̀ nɨ̂ Nwî ǹloŋ ŋgaa yùù.”

25 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ ànnǔ ŋŋètə ŋù à nɨ̂ ànnù yî tɨ̀nsə̀ aa mə mbə ò kâ ǹyuꞌunə nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀, ànnǔ ajàŋ mə bɨ ŋetə gho aa a tɨgə̀ m̀bə tsiꞌì tsǒ kaa bɨ sɨ̀ gho ŋètə̀. 26 Maa ajàŋ mbə ŋù yìi ka bɨ sɨ̀ yi ŋetə̀ a ka nləə nɔ̂ŋsə̀, bəə boŋ bɨ ka waꞌà tɨgə nyə yi aa tsǒ ŋù yìi bɨ ŋetə yi aa ɛ? 27 La a bə mə bə̀ bya mə kaa bɨ sɨ̀ waa a njyǎnu ŋètə̀ bɨ bâŋnə̀ nləə nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀ aa, bɨ ka bàŋnə saꞌa ghuu ɨ nɨŋ ŋgɨꞌɨ a nu bù bìi mə nɨ̀ tswe nɨ nɔ̀ŋsə̀ wa yìi mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ ǹləə, bɨ kɨ̂ ŋ̀ŋetə ghuu, la nɨ̀ bâŋnə̀ wo nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀ aà. 28 Ǹloŋ mə ŋù yìi mə a dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ aa a abɛɛ abɛɛ mə yu nɨ ŋù baYuda aa, kaa à sɨ̀ ŋû baYuda naŋsə̀ m̀bə, kaa ànnǔ ŋŋètə ŋù yi annù nɨ̂ŋkoŋ kaa waꞌǎ aa annǔ abɛɛ abɛɛ bô ànnǔ njyǎnu kɨ mbə. 29 Ànnǔ a mbə ŋù baYuda yìi bɨ ŋetə yi aa, à bə aa annù a mûm ǹtɨɨ bo ànnù yìi a ghɨ̀rə Azwì, kaa waꞌǎ aa annǔ nɔ̂ŋsə̀ wa mə bɨ ŋwaꞌanə bə̂. Kaa a ŋû ma ghû laa a waꞌà nɨ̀ bə̀ beentə̀, a bàŋnə̀ mbeentə bə Nwì.

3

1 Tsǒ mə a bə laa, baYuda tswe aa nɨ̀ àkə mə a kwɛtə waa ntsyatə bɨ̂tɨ̀zî Nwì aa ɛ? Kə̀ ànnù yî sɨgɨ̀nə̀ yî tsu a tswe ghu nloŋ ajàŋ mə bɨ ŋètə̀ nɨ̂ ŋû ghu aa ɛ? 2 Ɨ̀ɨ̀ŋə, ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀ ɨ tswe ghu a nɨ bɨ̀mânjì bî ghàꞌàtə̀. Ànnù yi ntsyàmbìì a bə mə Nwì à lɛ mfòò m̀fa nɨghàà ni aa a mbo baYuda. 3 M̀bə a bə yìi mə bo bî mɔꞌɔ bɨ lɛ ŋwaꞌà nɔ̂ŋsə̀ wa naŋsə mbii ŋka yoŋə, àkə̀ a ghɨrə̀ aa ɛ? A tɨgə̀ m̀bə aa mə Nwì à ka tuu yìi ŋgaa a ŋghɨ̀rə̂ ànnù yìi mə à lɛ nswoŋə aa lɛ? 4 Kaa mbə a waꞌà la bə̂! Bìꞌinə̀ zi mə Nwì a swoŋ aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀ yi ka mə ŋù mɨ̀sɔ̀ŋə ntsɨ̀m à nɨ ŋgàŋswoŋ abǎŋnənnù aà. Àâ àjàŋ yìi mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə Nwì aà, mə:

“Mə tâ bɨ̀ dɨꞌɨ mə ɨ̀nnù jìi mə o swoŋə aa ɨ tsinə,

Bɛɛ bɨ kɨ ntsɔꞌɔtə ɨsaꞌà gho, ò jɨ̂.”*

5 Lâ m̀bə ɨ̀nnù jî bɨ jìi mə bìꞌinə ghɨ̀rə̀ aa ɨ baŋnə ŋka ndɨꞌɨ ajàŋ mə ɨ̀nnù Nwî ɨ tsinə aa, bìꞌinə̀ tɨgə̀ m̀bu nswoŋ aa mə akə lɛ? Mə mbə Nwì a lwisə ntɔŋ a nu bìꞌinə̀ ǹloŋ ɨ̀nnù jî bɨ̂ jìꞌinə̀, a ghɨrə̀ aa annù yìi a sɨ̀ tsinə̀ a ŋghɨ̀rə aa ɛ? (Wa mə ghàà laà aa tsǒ mə bə̌ ghàà aà.) 6 Kaa mbə a waꞌà ma la bə̂! A laa bə aa maa ajàŋ boŋ mbə Nwî à yî ǹtɨgə mbu tsɔꞌɔtə mɨsaꞌa mɨ bə̂ bî faa mbi aa mə akə aa ɛ?

7 M̀bə a bə yìi mə àjàŋ mə mə̀ sɨ̀ nɔ̂ŋsə̀ Nwì wa naŋsə mbii ŋkɨɨ ghɨrə aa, a bàŋnə̀ ndɨꞌɨ aa ajàŋ mə Nwî a lə̀ə ŋkàꞌâ yì ŋkuꞌusə nzì nɨ̀ nɨ̀ghaꞌa ghu mbo, bɨ tɨgə̀ m̀bu nnɨŋə nɨ̂ ɨ̀saꞌa a nu mə̀ tsǒ ŋù yì mbɨ aa a ya aa ɛ? 8 Bìꞌinə̀ tse swoŋ mə tâ bìꞌinə̀ aa ŋghɨrə ɨnnù jî bɨ ta tâ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ ɨ̀ ka nzi aa ɛ? Tsǒ ajàŋə mə bə̀ bî mɔꞌɔ tɛꞌɛ nnɨŋə nɨ̂ ɨ̀nnù a nu bìꞌì m̀bəgɨtə nɨ̂ yiꞌinə̀ ǹswòŋə aà. Nwì à ka yǐ nɨŋ ɨsaꞌa a nu bo a ajàŋ mə a kuꞌunə aà.

Kaa ŋù tsù à sɨ̀ ghu tswê mə ànnù yi a tsinə

9 Ma mùu ajàŋ a tɨgə̀ m̀bə aa mə akə aa ɛ? Bìꞌì baYuda bɔŋtə ntsyà bə̂ bi mɔꞌɔ aa ɛ? Ŋ̀gaŋ, kaa tsiꞌǐ mutsìrə̂. Bìꞌì tɛꞌɛ mə̂ ǹswoŋ mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m tswe aa a mûm ɨ̀bɨ̂, kə̀ bə baYuda kə̀ baGrikia, 10 Bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə Nwî mə:

“Kaa ànnnù ŋû tsù kaa a sɨ̀ tsinə̀, ɨ̀ɨ̀ŋə, kaa tsiꞌì yì m̀fùùrə̀!

11 Kaa ŋù tsù à sɨ̀ a Nwî zî, ɨ̀ɨ̀ŋə, kaa ŋù tsù à sɨ Nwî lɔɔ.

12 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m fùrə̀ mə njɨ̀m yàà a nu Nwì, bo bɨtsɨ̀m fànsə̀ mə annù ǹtɨgə mbɨꞌɨ;

kaa ŋù yî m̀fùùrə̀ kaa à sɨ annù yî sɨgɨ̀nə̀ ghɨrə, kaa tsiꞌì yì m̀fùùrə̀.”*

13 “Mɨ̀ntɔ̀ŋə̂ myaa mɨ bə aa tsǒ nɨ̀syɛ̀ nìi nɨ ŋaꞌanə ntəə mfiꞌisə nɨ̂ àyàꞌa yî bɨ aa,

ɨ̀ləə̀ jyaa ɨ luu nɨ̂ ɨ̀baŋnənnù.”*

“Mɨ̀ghàà mìi mə mɨ fɛ̀ꞌɛ a ntsu bo aa mɨ bə tsǒ ǹlɨꞌɨ yìi mə ɨ fɛ̀ꞌɛ a ntsǔ gɨ̀ɨ̀ aà.”*

14 “A ntsǔ bo aa a fɛ̀ꞌɛ̀ tsiꞌì m̀bə̀gɨ̀tə̀ jî bɨ ǹloŋ mə bo luu nɨ̂ àlwintɔŋə aà.”*

15 “Bo tswaꞌatə̀ nɨ a ŋghɛɛ nzwitə bə̂,

16 bo yi ntsyǎ a adɨgə aa adɨ̀gə ya a tɨgə̀ ǹluu nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ bo bɨ̀ àjənə̀.

17 Kaa bo waꞌǎ ajàŋ yìi mbə bo ghɨrə̀ ǹtswe nɨ̀ m̀bɔɔnə aa zî.”*

18 “Kaa bo waꞌǎ annǔ mbɔꞌɔtə Nwì tɛꞌɛ nzi.”*

19 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ bìꞌinə̀ zi mə annù yìi mə nɔ̀ŋsə̀ a swoŋ aa, a ghàa aa a mbo bə̀ bìi nɔ̀ŋsə̀ a saꞌa waa aà, mə tâ ŋù tsù à tsee nɨ̂ ànnù a nswoŋ ŋkwɛrə̂ àtû yi ghu bû ǹtswe tǎ tâ ŋù ǹtsɨ̀m fàa mbi à zi mə yu ka yǐ fa akwiꞌi nɨghàà a mbo Nwì. 20 Ǹloŋ mə kaa ŋù tsù à sɨ̀ ghu tswe mə ɨ̀nnû ji ɨ tsinə a nsi miꞌi Nwì aa mə a yòŋə̀ nɔ̂ŋsə̀; lâ nɔ̀ŋsə a bàŋnə̀ ŋ̀ghɨrə aa bə mə tâ bə̀ zi ɨbɨ̂.

Àjàŋ mə Nwì a ghɨ̀rə ànnù yìꞌinə̀ a tsinə̀ nɨ a nsi miꞌi yu aà

21 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ Nwì à dɨ̀ꞌɨ̀ mə̂ a mânjì yìi mə a ghɨ̀rə annù bə̂ a tsinə̀ nɨ a nsi miꞌi yu aà; kaa à sɨ tsyà aa a njɨ̌m nɔ̀ŋsə̀, tsǒ ajàŋə mə aŋwàꞌànə nɔ̂ŋsə̀ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋntoo Nwì swoŋə aà. 22 Nwì a ghɨ̀rə̀ ànnù bə̂ bɨ̀tsɨ̀m a tsinə̀ nɨ a nsi miꞌi yu ntsya aa a njɨ̀mə àbìintɨɨ̀ yaa a nu Yesu Kristo, kə̀ bo bə baYuda kə̀ bɨ̀tɨ̀zî Nwî, 23 ǹloŋ mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ghɨ̀rə̀ mə ɨbɨ kaa waꞌà nɨ nɨ̀ghaꞌa nɨ Nwî nya burə mbu ntswe tswe aà. 24 Ànnù yaa a tɨgə ntsinə ntsya aa bə a njɨ̀mə ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî yìi mə a tə̀ŋə waa ghu aà, ǹyoŋə nɨ̂ àjàŋ mə Kristo Yesu à lɛ ntsuꞌu atû yiꞌinə̀ aà, 25 tsiꞌì Yesu wa yìi mə Nwi à lɛ lɔ̀gə aləə nû yi nsiꞌitə ɨbɨ̂ ghu mə bə̀ ka ŋkwɛrə ntsya a njɨ̀mə abìintɨɨ̀. Nwì à lɛ ŋghɨ̀rə̀ ma la aa a ndɨ̀ꞌɨ mə annù yi a tsinə̀, ǹloŋ mə ànnǔ ajaŋ mə a tswa ntɨɨ̀ yi tsǒ Nwì aa, a lɛɛ̀ ŋ̀ghɨrə a liꞌìnə̀ ɨ̀bɨ yǐ m̀bìì, 26 a lɛ ndɨ̀ꞌɨ aa mə tsɨ̂tsɔ̀ŋ, yu yumbɔŋ, annǔ yi a ntsinə, a kɨɨ̀ ŋ̀ghɨrə nɨ mə tâ ànnù ŋû yìi à nɨ̀ŋə ntɨɨ̀ yi a nu Yesu aa tâ a kɨ ntsinə.

27 Lâ ànnǔ ajàŋ mə bìꞌinə̌ kwɛ̀ɛ ntɨɨ̀ yìꞌinə̀ aa a tɨgə̀ m̀bə aa mə akə aa ɛ? Kaa mbə bìꞌinə̀ waꞌǎ ntɨɨ̀ yìꞌinə̀ bû ŋ̀ka ŋkwɛɛ. Ǹjiꞌì ànnù ɨ tɨgə̀ m̀bə aa àkə̀ aa ɛ? Ɨ bə aa mə bìꞌinə̌ lə̀ə̀ nɔ̂ŋsə̀ aa ɛ? Ŋ̀gaŋ, mbə a bə aa tsiꞌǐ mə bìꞌinə̀ tswe nɨ̂ àbìintɨɨ̀. 28 Ǹloŋ mə bìꞌinə̀ bii aa mə annù ŋû a tsinə nyoŋə aa a jɨ̀mə abìintɨɨ̀, kaa a sɨ aa nɨ mɨ̀fàꞌà mɨ nlə̀ə nɔ̀ŋsə̀ yoŋə. 29 Kə̀ Nwì à bə aa tsiꞌì Nwì baYuda aa ɛ? À sɨ̀ Nwî bɨ̀tɨ̀zî Nwî kɨ mbə aa ɛ? Ɨ̀ɨ̀ŋə, à kɨ mbə Nwî bɨ̀tɨ̀zî Nwî, 30 tsǒ mə Nwì à naa tsìꞌì yì m̀fùùrə̀ aà; à ka ghɨ̀rə̀ mə tâ ɨ̀nnù bə̀ bìi mə bɨ ŋetə waa, tâ ɨ̀ tsinə nyoŋə aa nɨ̂ àbìintɨɨ̀ yaa, tâ à yì bə̂ bìi bɨ sɨ̀ waa ŋêtə̀ aa kɨ ntsinə ntsya aa tsiꞌǐ a njɨ̀mə abìintɨɨ̀ yaa. 31 Ma mùu ajàŋ bìꞌinə̀ aa tɨgə mèꞌe a nɔ̂ŋsə̀ ǹloŋ abìintɨɨ mà yû aa ɛ? Ŋ̀gaŋ! Bìꞌinə̀ ka bàŋnə kɨ dɨ̀ɨ̀ntə̀ nɔ̂ŋsə̀.

4

Àbìintɨɨ Abraham yìi mə a nɨ alènsə̀ aà

1 Bìꞌinə̀ aa swoŋ mə akə nloŋə Abraham tâ àtsə̂ yìꞌinə aa ɛ? 2 M̀bə a bə yìi mə Nwì à lɛ mbii mə ànnù Abraham a lɛ ntsinə a nsi miꞌi yu Nwî ǹloŋ aa ɨ̀fàꞌâ yi yìi à lɛ mfàꞌà aa boŋ mbə a tswê nɨ̂ ànnù yìi mbə a kâ ŋ̀kwɛɛ ntɨɨ̀ yi ghu; lâ kaa a waꞌǎ aa a nsi Nwì bə̂. 3 Àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aa mə akə aa ɛ? A swoŋə aa mə, “Abraham à lɛ mbii Nwî, Nwì a tɨgə̀ ǹlɔgə abìintɨɨ̀ yi ya nɨ̂ ànnù yìi mə a ghɨrə ɨnnù ji ɨ tsinə̀ aà.”*

4 Ŋù yìi a fàꞌà aa, a kwɛrə ŋkabə̀ àfàꞌâ yì, la kaa bɨ waꞌǎ ŋkabə̀ àfàꞌâ yì ya lɔ̀gə̀ aa tsiꞌì tsǒ mɨ̀tə̀ŋnə̀. 5 Lâ ŋù yìi mə kaa à sɨ fàꞌà aa, m̀baŋnə nɨŋ ntɨɨ̀ yì a nu ŋù yìi mə a ghɨ̀rə̀ nɨ mə tâ ɨ̀nnǔ bə̂ bì bɨ tâ ɨ̀ tsinə a nsi miꞌi Nwì aa, Nwì a lɔ̀gə abìintɨɨ̀ yi ya aa a nɨ̂ ɨ̀nnù ji jî tsìnə̀. 6 Àâ ànnù yìi mə David à lɛ kɨ nswoŋə aà, ǹnɨŋə nɨ̂ m̀bɔɔnə a nu ŋù yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ a lɔ̀gə abìintɨɨ̀ yi a nɨ̂ ɨ̀nnù ji jî tsìnə̀ kaa waꞌà bə̂ ɨ̀fàꞌà bə aà:

7 “M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi Nwì à lìꞌìnə ɨfansənnù jyaa ŋkɨ ŋkusə ɨbɨ̂ waa laà;

8 M̀bɔɔnə a nu ŋù yìi mə kaa Nwîŋgɔ̀ŋ à sɨ ɨnnù jì bɨ̂ ji səŋə nləə ghu atà aà.”*

9 Bɨ lɛ swoŋ aa mə mbɔɔnə mà yû ɨ̀ tswe aa tsiꞌǐ a mbo bə̀ bìi bɨ ŋetə aa ɛ, kə̀ ɨ̀ kɨ ntswe a mbo bɨ̀tɨ̀ŋètə̀ aa ɛ? Bìꞌinə swoŋ aa mə bɨ lɛ nlɔ̀gə abìintɨɨ Abraham nɨ̂ ànnù yìi a ghɨrə ɨnnù ji jî tsinə̀ aà. 10 Bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ aa a noò àkə̀ aa ɛ? A noò yìi mə bɨ ŋètə̀ mə̂ yi, kə̀ m̀bɔŋ tâ bɨ̀ ŋetə yi aa ɛ? Kaa à lɛ ŋwaꞌa aa a noò yìi bɨ lɛ ŋètə̀ yi aa bə̂. Kaa à lɛ tɨ bə aa bɨ burə̀ tɨ̀ yi ŋêtə̀. 11 Bɨ lɛ ŋŋètə̀ yi aa tsiꞌì tsǒ àlènsə̀ kə̀ àwen a dɨ̀ꞌɨ mə ɨnnǔ ji ɨ tsìnə̀ mə̂ a njɨ̀mə̂ àbìintɨɨ yìi à lɛ ntswe nɨ yu mbɔŋ bɨ̀ ŋetə yi aà. Ǹjiꞌì ànnù ma yû ɨ bə mə bɨ lɛ sɨ lɔ̀ɔ ŋghɨ̀rə̂ yi tâ à bə ta bɨ̀ bə̀ bìi mə bɨ bii tɨ ghə bɨ ŋetə waa, bɨ tɨgə̀ nlɔgə abìintɨɨ̀ yaa tsiꞌì tsǒ ɨnnù jyaa jî tsìnə̀ aà. 12 Tâ à kɨ mbə ta bɨ̀ bə̀ bìi bɨ lɛ ŋètə̀ waa aa, kaa waꞌà buꞌusə̀ ŋŋetə aa tsiꞌì ŋètə̀ bə, m̀bàŋnə̀ m̀bə bə̂ bìi bɨ lɛ sɨ yòŋə̀ fɨgə̀ àbìintɨɨ ya yìi mə taà yìꞌinə̀ Abraham à lɛ ntswe nɨ yu mbɔŋ bɨ̀ ŋetə yi aà.

Bìꞌinə kwɛrə ɨnnù jìi mə Nwì à kàꞌa nyoŋə aa a njɨ̀mə abìintɨɨ̀

13 Ŋ̀kàꞌa ya yìi mə Nwì à lɛ ŋkàꞌà a mbo Abraham bo bɨ̀ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yì mə bo ka yǐ jɨ mbi yǔ ntsɨ̀m aa, ɨ̀ lɛ nyòŋə̀ aa a njɨ̌m ǹyùꞌùnə nɔ̀ŋsə̀ aa ɛ? Ŋ̀gaŋ, kaa ɨ̀ lɛ ŋkɨꞌɨ̀ aa a njɨ̌m nyùꞌùnə nɔ̀ŋsə̀ yoŋə̀. Ɨ̀ lɛ mbàŋnə̀ ǹyoŋə aa a njɨ̌m ajàŋə mə à lɛ nnɨŋ ntɨɨ̀ yi a nu Nwì ɨ̀nnû ji ɨ tɨgə̀ ǹtsinə aà. 14 M̀bə a bə mə bɨ̀jɨbɨndâ bi ka bə aa bə̀ bìi bɨ lə̀ə̀ nɔ̂ŋsə̀ aa, bəə boŋ àbìintɨɨ a tsyâ àdàŋə̀ dàŋə̀, ŋ̀kàꞌa Nwì ya ɨ kɨ̂ ǹtsya adàŋə̀ dàŋə̀. 15 Ǹloŋ mə, nɔ̀ŋsə̀ a zì aa nɨ̀ àlwintɔŋə Nwî, lâ nɔ̀ŋsə̀ à bə tuu bə, boŋ kaa bə̀ sɨ nɔ̂ŋsə̀ kɨɨ ŋwo.

16 Ŋ̀kàꞌa ya ɨ̀ lɛ ntswe nloŋə aà àbìintɨɨ̀, tǎ tâ à naŋsə nlaa mə ŋ̀kàꞌa mà yû à nɨ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mə Nwì, ǹyoŋə a njɨ̌m ɨ̀bɔ̌ŋ yi, à fa a mbo Abraham, bo bɨ̀ àtsə̂ yi, kaa waꞌǎ aa tsiꞌì a mbo bə̀ bìi mə bɨ lə̀ə̀ nɔ̂ŋsə̀ aa fâ, ŋ̀kɨ fa aa a mbo bə̀ bìi mə bɨ kɨ ntswe nɨ̂ àbìintɨɨ tsiꞌì tsǒ Abraham aà. Ǹloŋ mə Abraham à laa mbə taà yìꞌinə̀ bɨtsɨ̀mə̀, 17 a ajàŋ yìi mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî mə, “Mə̀ ghɨ̀rə̀ mə̂ gho ò tɨgə̀ m̀bə ta bɨ̀ ɨtoo jì ghàꞌà ŋ̀ghaꞌa aà.” La a bə mə ŋkàꞌa mà yû ɨ̀ lɛ mbɔ̀ŋ a nsi miꞌi Nwìŋgɔ̀ŋ wa yìi mə Abraham à lɛ mbii aa, m̀bə Nwîŋgɔ̀ŋ wa mə a yweensə bɨku bɨ bə̂ aa, ŋ̀kɨ mbə Nwîŋgɔ̀ŋ wa mə a swoŋə ǹjoo ɨ fɛꞌɛ̀ a nɨ̂ àbwenə adàŋə̀ dàŋə aà. 18 Abraham à lɛ mbii ŋkɨɨ mbɛ nɨ mə yu ka yǐ bə ta bɨ̀ ɨtoo jì ghàꞌà ŋghaꞌa ka mə kaa à lɛ ŋwaꞌà nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù a ŋka mbɛ tswê aà. M̀bii tsiꞌǐ ajàŋ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a lɛ nswoŋ aa mə, “Ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yò ɨ̀ ka yǐ ghaꞌa ɨ bə tsiꞌì tsǒ mɨ̀njɔ̀ŋ aburə.” 19 À lɛ tɨ bə maà noò aa boŋ à bə̀ mə̂ tsiꞌì tsǒ ɨ̀lòo ŋkhɨ̀ yî fùùrə̀, lâ kaa àbìintɨɨ̀ yi kaa kɨꞌɨ̀ bɔrə ka mə à lɛ nlèntə mbɨ̀ɨ̀nû yì ǹyə mə yu tɨgə̀ ŋ̀ku, kə̀ ǹyə mə kaa mbə ŋgwɛ̂ yì Sarah a waꞌǎ mu bù njwe aà. 20 Kaa à lɛ waꞌǎ abìintɨɨ̀ yi maꞌàtə̀, kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̀ ŋ̀kàꞌâ Nwì ya kɨɨ njɨŋkə. Àbìintɨɨ̀ yi a lɛ mbàŋnə̀ ǹlwensə yi nɨ mɨ̀dàꞌà, a ghaꞌasə̀ nɨ̀ Nwî. 21 À lɛ naŋsə nzi a laa mə mbə Nwìŋgɔ̀ŋ a ghɨrə̀ ànnù ya mə à lɛ ŋkàꞌà aà. 22 A bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ lɔ̀gə abìintɨɨ Abraham ya nɨ̂ ànnù yìi a ghɨrə ɨnnù ji ɨ tsinə̀ a nsi miꞌi yu aà. 23 Kaa bɨ lɛ ŋwaꞌà ŋwàꞌànə̀ nɨghàà nûlà mə, “Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ mbeentə yi tsiꞌì tsǒ ŋù yìi mə ɨ̀nnù ji ɨ tsinə aa,” ǹloŋ aa tsiꞌì ŋ̀gàâ yì. 24 Bɨ lɛ ŋkɨ ŋwaꞌanə aa nloŋ aà ŋ̀gàâ yìꞌinə̀, bìi mə Nwì à ka yi kɨɨ beentə mə ɨnnǔ jìꞌinə̀ ɨ tsinə nloŋə aa ajàŋ mə bìꞌinə̀ bii yu wa yìi mə à lɛ nyweensə Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu nɨ nɨ̀wo aà. 25 Yìi mə bɨ lɛ nzwitə yi nloŋ ɨnnù jî bɨ̂ jiꞌinə̀, m̀bǔ nyweensə nɨ nɨ̀wo mə bɨ ghɨ̀rə tâ ɨ̀nnù jiꞌinə̀ tsinə a nsi miꞌi Nwì.

5

Àjàŋ mə ànnù bə̂ a tsinə a nsi miꞌi Nwì aà

1 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ a ajàŋə mə bɨ ghɨ̀rə̀ mə̂ ànnù yìꞌinə̀ a tsinə̀ a nsi miꞌi Nwì ǹtsya a njɨ̌m àbìintɨɨ aa, bìꞌinə̀ tswe nɨ̀ m̀bɔɔnə bìꞌinə̀ bɨ̀ Nwì ǹtsya a njɨ̌m Yesu Kristo. 2 Ǹtsya a njɨ̌m Kristo bo bɨ̀ àbìintɨɨ̀ yiꞌinə̀, bìꞌinə̀ kùù mə̂ a mûm ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî yìi mə bìꞌinə̀ tswe ghu tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀ aà. Bìꞌinə̌ dorɨtə, m̀bɛ nɨ mə bìꞌinə̀ ka yǐ tswe nɨ̂ àbwarə a mûm nɨ̀ghaꞌa nɨ Nwî. 3 Kaa bìꞌinə̀ sɨ dorɨtə nloŋ aa tsiꞌì ma yû bə̂, bìꞌinə̌ kɨɨ ndorɨtə a mûm ŋ̀gɨꞌɨ yìi bìꞌinə̌ yə aà, ǹloŋ mə bìꞌinə̀ zi mə ŋ̀gɨꞌɨ ɨ zì nɨ̂ àtàŋəntɨɨ̀, 4 àtàŋəntɨɨ a zî nɨ̂ mɨ̀ghɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ ɨnnù mɨ̂ sɨgɨ̀nə̀, mɨ̀ghɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ ɨnnù mî sɨgɨ̀nə̀ ma mû mɨ tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə nɨ mə tâ bìꞌinə̀ ka mbɛ nɨ̂ ŋ̀kàꞌa Nwî. 5 Àjàŋ yìi mə bìꞌinə̀ bɛ aa kaa mbə a waꞌǎ yiꞌinə̀ bweꞌesə̀ ǹloŋ mə Nwì à nàŋsə̀ mə̂ ǹswiꞌi akɔ̀ŋnə̀ yi a mûm ǹtɨɨ bìꞌinə̀ ǹtstsya a njɨ̀mə Azwì Nwî yìi mə à fa a mbo bìꞌinə̀ aà.

6 Nòò yìi bìꞌinə̀ lɛ mburə nɨ̂ ɨ̀bɔ̀rɨkə njoo aa, nòò à lɛ ŋkùꞌù Kristo a kwo a atu ŋgǎŋabɨꞌɨntɨɨ̀. 7 A tsyanə a mbo ŋù a ŋkwo a atu ŋù yìi ɨ̀nnù ji tsinə aà, ka mə, nòò tsù, m̀bə ŋù à tse yweŋtə kwo a atu ŋù yî ǹsɨgɨ̀nə̀ aà. 8 Lâ Nwìŋgɔ̀ŋ a dɨ̀ꞌɨ ajàŋ yìi mə yu naŋsə kɔ̀ŋə̀ yiꞌinə̀ aa laà: Nòò wa yìi mə bìꞌinə̀ lɛ mburə a nɨ̂ ŋ̀gǎŋghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ aa, Kristo a kwo a atu bìꞌinə̀. 9 Tsǒ mə, ǹtsya a njɨ̀mə̂ àləə nu yi, à ghɨ̀rə̂ ànnû yiꞌinə̀ a tsinə̀ a nsi miꞌi Nwì aa, à ka kùꞌùsə bǔ ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ɨ nyweensə yiꞌinə̀ a nɨ̂ àlwintɔŋə Nwî. 10 Nòò yìi bìꞌinə̀ lɛ mburə a nɨ̂ ŋ̀gàŋkɨbàà Nwî aa bɨ boònsə̀ yiꞌinə̀ biꞌinə̀ bɨ̀ Nwì ǹtsya a njɨm nɨ̀wo nɨ Mû yì. Tsɨ̂tsɔ̀ŋ ghulà mə bɨ bòònsə̀ mə̂ yiꞌinə̀ bɨ̀ Nwì aa, à ka kùꞌùsə ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ɨ yweensə yiꞌinə̀ a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ Kristo. 11 Lâ kaa à burə tɨ annù tsɨ̀m yìi a tswe ghu aa bə̂, bìꞌinə̌ dorɨtə nloŋ annù yìi mə Nwì à ghɨ̀rə̀ mə̂ ǹtsya a njɨm Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu Kristo yìi mə à ghɨ̀rə̀ mə̂ bìꞌinə̀ bɨ̀ Nwì boònsə̀ aà.

Adam bo Kristo

12 Tsǒ mə ɨbɨ ɨ lɛ nzì faa mbi ntsyà aa a njɨm ŋù yî m̀fùùrə̀, nɨ̀wo nɨ kɨ̂ ǹtsya a njɨm ɨnnù jî bɨ aa, nɨ̀wo tɨgə̀ ǹsɛɛnə ŋghɛ̀ɛ̀ a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ǹloŋ mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lɛ ŋghɨ̀rə ɨbɨ aà. 13 À nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə ɨ̀nnù jî bɨ ɨ lɛ ntswe fàa mbi mbɔŋ tâ bɨ̀ fa nɔ̂ŋsə̀. Lâ kaa bɨ sɨ ɨnnù jî bɨ səŋə nləə a adɨgə yìi kaa nɔ̀ŋsə̀ sɨ̀ ghu tswê. 14 Lâ nɨ̀wo lɛ ntɨgə mbuꞌutə nɨ̂ bə̀ ǹlɔgɨnə nɨ Adam ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe nɨ Moses, ŋkɨ ŋghɛɛ nyweꞌe nɨ bə̀ bî mɔꞌɔ bìi mə kaa ɨbɨ̂ waa ɨ lɛ ŋwaꞌà ghaꞌa ŋkɔꞌɔ nyweꞌe a ajàŋ mə Adam à lɛ ŋwò nɔ̂ŋsə̀ aà.

Adàm à lɛ mbaa mbə fɨgə̀ ŋù wa yìi à lɛ ntswe nɨ̂ ǹzì aà. 15 Lâ kaa ɨnnù ma jû ji baa kaa ɨ sɨ̀ kuꞌùnə̀ ǹloŋ mə mɨ̀tə̀ŋnə̀ mɨ Nwî mìi à fa tɨ̂ ǹdùù aa kaa mɨ sɨ̀ tsiꞌì tsǒ ɨbɨ Adam wa bə̂. À nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə bə̀ bî ghàꞌàtə̀ lɛ ŋkwo nloŋ ɨbɨ ŋû ma ghû yî m̀fùùrə̀. Lâ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî ɨ bâŋnə̀ ŋ̀ghaꞌa ntsya, mɨ̀tə̀ŋnə̀ mɨ tɨ̂ ǹdùù mi mya mɨ kɨɨ̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ a mbo bə̀ bìi bɨ ghaꞌa ŋghaꞌa ntsya a njɨm ɨ̀bɔ̀ŋ ŋù yî mɔꞌɔ wa, Yesu Kristo. 16 Mɨ̀tə̀ŋnə̀ mɨ tɨ̂ ǹdùù mû kaa mɨ sɨ̀ bə aa tsiꞌì tsǒ ànnù yìi mə ɨbɨ ŋû yî m̀fùùrə̀ wa ɨ ghɨ̀rə̀ aà. Ǹloŋ mə, ɨ̀saꞌa Nwî yìi mə ɨ lɛ nyòŋə a njɨmə afǎnsənnù ya yî fùùrə̀ aa ɨ lɛ nnɨŋ ŋgɨꞌɨ a nu bə̀. Lâ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mɨ Nwî mya mɨ bâŋnə̀ ǹtsisə ɨfǎnsənnù jî ghàꞌà ghaꞌa. 17 À nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə, ǹtsya a njɨ̀mə̂ àfǎnsənnù ŋû yî m̀fùùrə̀ nɨ̀wo lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ǹtɨgə mbuꞌutə mbi ntsya a njɨ̌m ŋù wa yì m̀fùùrə̀. Lâ ànnù yìi mə ŋù yî m̀fùùrə̀, Yesu Kristo, à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aa, a bâŋnə̀ ǹzi nɨ̂ ànnù yî wè yî wè a mbo ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à kwɛrə ɨbɔ̀ŋ Nwî yî wè wa bɨ tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə annù yi a tsinə̀ a mbo Nwì, mə à ka yǐ tɨgə màꞌa tsyǎ a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yì a njɨ̌m Yesu Kristo.

18 Àjàŋə mə àfǎnsənnù ŋû yî m̀fùùrə̀ a lɛ nnɨŋ ɨsaꞌa a nu bə̀ bɨtsɨ̀m aa, à kɨ mbə ajàŋə mə ànnù yî tsìnə̀ ŋû yî m̀fùùrə̀ a ghɨrə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m tsyâ ɨ̀saꞌà ǹtswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀. 19 Tsiꞌì tsǒ ajàŋə mə àtɨ̀ɨ atu ŋû yî m̀fùùrə̀ a lɛ ŋghɨ̀rə̀ bə̀ bî ghàꞌàtə̀ tɨgə mbə ŋgǎŋghɨrə ɨbɨ aa, aâ àjàŋə mə àyuꞌunə̀ ŋû yî m̀fùùrə̀ a kɨ ŋghɨ̀rə mə tâ mɨ̀nnù mɨ bə̂ bî ghàꞌàtə̀ mɨ̀ tsinə. 20 Nɔ̀ŋsə̀ à lɛ nzì aa a ŋkùꞌùsə ɨnnù jî bɨ̂. Lâ àdɨ̀gə̀ yìi ɨnnù jî bɨ ɨ ghaꞌa ghu aa, ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî ɨ kuꞌùsə̀ ŋ̀ghaꞌa ntsyatə. 21 Tsiꞌì tsǒ àjàŋ mə ɨnnù jî bɨ ɨ lɛ sɨ buꞌutə bə̂ ǹtsya a njɨm nɨ̀wo aa, ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî ɨ ka kɨɨ buꞌutə ɨ tsyǎ a njɨ̌m ɨnnù jî tsìnə̀, ɨ fa ntswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa a njɨ̌m Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu Kisto.

6

Àjàŋə mə bìꞌinə̀ kwo a nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ mbaŋnə ntswe nɨ̂ ànnù yî mɔꞌɔ bìꞌinə̀ bɨ̀ Kristo aà

1 Lâ m̀bə bìꞌinə̀ tɨgə̀ ǹswoŋə aa mə akə aa ɛ? Mə tâ bìꞌinə̀ ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì a ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ tǎ tâ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî ɨ̀ ka ŋghaꞌatə ŋghɛɛ aa ɛ? 2 Kaa mbə a waꞌǎ maa ajàŋ bə̂! M̀bə bìꞌinə̀ bìi mə bìꞌinə̀ lɛɛ̀ ŋ̀kwo a nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ, m̀bə bìꞌinə̀ bû ŋ̀ka ntswe a nɨ mûm ɨ̀nnù jî bɨ aa mə akə aa ɛ? 3 Nɨ̀ sɨ̀ zi mə bìꞌinə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ mmurə yiꞌinə̀ a ŋkì nɨ̂ ɨ̀kùm Kristo Yesu aa bìꞌinə̀nɨ̀bò lɛ mbòònsə̀, bɨ kɨ̂ m̀murə yiꞌinə̀ aa a mûm nɨ̀wo yu aa ɛ? 4 Bɨ lɛ ntwiŋə yiꞌinə̀ aa twìŋ biꞌinə̀nɨ̀bo, a ajàŋ mə bɨ lɛ mmurə yiꞌinə̀ a ŋkì a mûm nɨ̀wo yu aà, tà àjàŋ mə mɨ̀dàꞌà mɨ nɨ̀ghaꞌa nɨ Nwîŋgɔ̀ŋ Tà nɨ lɛ nyweensə Kristo nɨ nɨ̀wo aa, tâ à ghɨrə bìꞌinə̀ tɨgə ntəə nɨ̂ àkòrə̀ nɨ zî yiꞌinə̀ a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yî m̀fiì.

5 Ǹloŋ mə mbə bìꞌinə̀ bə ayoo yì fùùrə̀ biꞌinə̀nɨbò a mum nɨ̀wo yu, boŋ a laa mə bìꞌinə̀ ka yǐ kɨɨ bə ayoo yì fùùrə̀ biꞌinə̀nɨ̀bo tâ bɨ̀ kɨ nyweensə yiꞌinə̀ tsǒ yu. 6 Bìꞌinə̀ zi mə màrə̀ yìꞌinə̀ yî ǹlwèn wa bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ bo bɨ̀ Kristo mə bɨ ta ŋgɨꞌɨ a nɨ m̀bɨ̀ɨ̀nû ɨ̀bɨ̂ ya mə tâ bìꞌinə̀ tsuu ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a mbə̂ ɨ̀bùꞌu ɨnnù jì bɨ̂. 7 Ǹloŋ mə yu wa yìi mə à kwò mə aa bɨ kɛ̀tə̀ mə̂ mɨ̂ŋkə̀rə̀ mɨ ɨnnù jì bɨ ghu nû. 8 M̀bə a bə yìi mə bìꞌinə̀ kwò mə̂ biꞌinə̀ bɨ̀ Kristo, boŋ bìꞌinə̀ bii mə bìꞌinə̀ ka yǐ kɨɨ tswe ntɨ̀ɨ̀ biꞌinə̀nɨbò. 9 Ǹloŋ mə bìꞌinə̀ zi mə Kristo yìi bɨ lɛɛ̀ ǹyweensə nɨ nɨ̀wo aa, kaa à ka yǐ waꞌà bù ŋ̀kwo. Kaa nɨ̀wo sɨ̀ nɨ̂ àdàꞌà yî tsu ghu nu bù ǹtswe. 10 Nɨ̀wo nya mə à lɛ ŋkwo aa, à lɛ ŋkwo aa a nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ ŋ̀gàà yî m̀fùùrə̀. Lâ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi a tɨgə ntswe tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀ aa a tswe aa a mbo Nwì. 11 Ma mùu ajàŋ tâ nɨ̀ kɨ nlɔgə ɨbɨɨnû ghuu mə nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀kwo a nɨ ɨnnù jî bɨ̂ ǹtɨgə ŋkɨ ntswe ntɨ̀ɨ̀ aa a mbo Nwì a mum Kristo Yesu.

12 Ma mùu ajàŋ nɨ̀ tsuu màꞌàtə tâ ɨ̀nnù jî bɨ ɨ̀ ka mbuꞌutə njyǎnû yùù yìi ɨ̀ kwo aa ta kɨ ghɨrə mə nɨ̀ ka yuꞌunə bə̂ ɨ̀nnù jìi mə njyǎnu ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aà. 13 Nɨ̀ tsuu ɨdɨgə nû jùu jî tsǔ a mbô ɨ̀nnù jî bɨ lǒ màꞌàtə̀ tâ ɨ̀ tɨgə nlɔgə tsiꞌì tsǒ ǹjoo ɨfàꞌa abɨ̀ꞌɨntɨɨ̀. Nɨ̀ baŋnə mfa ɨbɨ̀ɨnû ghuu a mbo Nwì tsiꞌì tsǒ bə̀ bìi mə bɨ fìꞌìsə̀ mə̂ a mûm nɨ̀wo bɨ kuu a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀, ŋ̀kɨ mfa ɨdɨgə nû juu a mbo Nwì tâ à lɔgə tsiꞌì tsǒ ǹjoo ɨfàꞌa ɨnnù jî tsìnə̀. 14 Ǹloŋ mə kaa mbə ɨnnù jî bɨ waꞌǎ nɨ mɨ̀dàꞌà a mbuꞌutə bù tswê tsǒ mə kaa nɨ̀ sɨ̀ aa a njiꞌi mɨkòrə nɔ̀ŋsə̀ tswe aà, nɨ̀ bàŋnə ntswe aa a mûm ɨ̀bɔ̀ŋ yìi Nwì a ghɨ̀rə a nu bù aà.

15 Bìꞌinə̀ aa tɨgə swoŋ mə akə aa ɛ? Bìꞌinə̀ aa kɨ ghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ nloŋ mə bìꞌinə̀ sɨ̀ aa a njiꞌi mɨkòrə nɔ̀ŋsə̀ tswê m̀baŋnə ntswe aa a mûm ɨ̀bɔ̀ŋ yìi Nwì a ghɨ̀rə a nu bìꞌinə̀ aa ɛ? Kaa mbə a waꞌǎ maa ajàŋ bə̂. 16 Nɨ̀ sɨ̀ zi mə nɨ̀ bə fa ɨbɨɨnû ghuu a mbo ŋù tsiꞌì tsǒ ɨ̀bùꞌù jìi ɨ yuꞌunə aa boŋ nɨ̀ tɨgə mbə aa ɨ̀bùꞌù ŋû wa mə nɨ yuꞌunə aa ɛ? Kə̀ nɨ̀ fâ ɨ̀bɨɨnû ghuu a mbo ɨnnù jî bɨ ɨ ghɨrə̀ nɨ̀ kwokə̀, kə̀ nɨ̀ kɨ̂ m̀fa a mbo àyuꞌunə̀ a ghɨrə̀ ɨ̀nnû juu tsinə̀. 17 Lâ m̀bɨꞌɨkə a mbo Nwì ǹloŋ mə bù bìi mə à lɛ mbə noò mɔ̀ꞌɔ nɨ̀ bə ɨbùꞌu ɨnnù jì bɨ aa, nɨ̀ tɨ̀gə̂ ǹyuꞌunə nɨ̂ ɨ̀nnù jya jìi mə bɨ lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ a mbo bù aa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghuu tsɨ̀mə̀ aà. 18 Maa ajàŋ, bɨ kɛ̀tə̀ mə̂ mɨ̂ŋkɨ̀rə̀ mɨ ɨnnù jî bɨ a nu bù, nɨ̀ tɨgə̀ m̀bə ɨbùꞌu ɨnnù jî tsìnə̀. 19 Mə ghàa a mbo bù aa nɨ mɨ̀ghàà mìi mə bə̌ ghàà aa, ǹloŋ aa àjàŋ yìi mə ǹjyǎnû yùù ɨ̀ bɔ̀rə aà. À lɛ mbə a noò mɔ̀ꞌɔ aa, nɨ̀ fâ ɨ̀bɨɨnû ghuu tsǒ ɨ̀bùꞌu ɨnnǔ nsɨŋ, ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ ŋghɛ̀ɛ̀ naa nɨ̀ m̀bìì. Tsɨ̂tsɔ̀ŋ tâ nɨ̀ fa ɨbɨɨnû ghuu tsiꞌì tsǒ ɨ̀bùꞌu ɨnnù jî tsìnə̀ a tâ naŋsə bə bə̂ bɨ Nwî bìi bɨ ghɨ̀rə ɨnnù jìi ɨ tsinə aà.

20 Nòò wa mə nɨ̀ lɛ mbə ɨbùꞌu ɨnnù jî bɨ aa, kaa nɨ̀ lɛ ŋwaꞌǎ nɨ̂ ànnû tsu bu bɨ̀ ɨ̀nnù jî tsìnə̀ tswê. 21 Lâ àbìì yìi nɨ̀ lɛ ntswe nɨ yu à nɨ̂ àkə̀, mə nɨ̀ lɛ sɨ ghɨ̀rə ɨnnù jìi mə atû yuu a tɨgə ndɨrə ghu tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀ aa ɛ? Ɨ̀nnù ma jya ɨ lwìꞌì aa a nɨ nɨ̀wô. 22 Lâ tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə bɨ kɛ̀tə̀ mə̂ mɨŋkɨ̀rə̀ mɨ ɨnnù jî bɨ a nu bù nɨ̀ tɨgə̀ m̀bə ɨbùꞌù Nwî aa, àbìî yuu a bə mə nɨ ghɨ̀rə ɨnnù jìi ɨ tsinə aa a nsi miꞌi Nwì, ǹtɨgə ntswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà. 23 Ǹloŋ mə ɨ̀nnù jî bɨ ɨ tsɔꞌɔ ɨfaꞌâ yi aa nɨ̀ nɨ̀wò, lâ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mɨ tɨ̂ ǹdùù mɨ Nwî mɨ bə ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ a mum Kristo Yesu Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀ aà.

7

Àjàŋ yìi mə Paul à lɛ mfɨ̀gɨ̀nə̌ annǔ mbə mu Kristo a nɨ nɔ̀ŋsə̀ nɨ̀yɔꞌɔ aà

1 Bɨ̀lɨ̂m bâ mə̀ wàꞌàtə̀ mə nɨ̀ ka yuꞌu annù yìi mə mə swoŋ aa tâ àtû yuu laa ghu nloŋ mə nɨ̀ nɨ bə̀ bìi nɨ̀ zi nɔ̂ŋsə̀ aà. Nɔ̀ŋsə̀ a tswa ŋù aa wâ noò mə à bùrə a atû ǹtɨ̀ɨ̀ aà. 2 Bìꞌinə̀ lɔgə a nɨ̂ àlènsə̀ mə nɔ̀ŋsə̀ a tswa mâŋgyɛ̀ m̀bɨꞌɨ ŋgaà ǹdoò yì aa a noò yìi mə ǹdoò yì à tswe ntɨ̀ɨ̀ aà. Lâ bɛɛ mə̂ ǹdoò yì à kwo yi, boŋ kaa m̀bə̂ nɔ̀ŋsə̀ waꞌà yi bû ǹtswa mbɨꞌɨ ŋgaa ǹdoò yì. 3 Nòò wa mə ǹdoò yì à tswe ntɨ̀ɨ̀ aa, à bə ghɛ̀ɛ kɨ tswe bo ŋùmbâŋnə̀ yî dàŋ boŋ à bə aa màŋgyɛ̌ àjɨrə̀. Lâ bɛɛ ǹdoò yì a kwo yi boŋ kaa nɔ̀ŋsə̀ à sɨ nii bu ntswa. Bɛɛ mə a ghɛɛ nyɔꞌɔ a ŋû dàŋ boŋ kaa à sɨ mâŋgyɛ̌ ajɨrə̀ bə̂.

4 Àa àjàŋə a kɨ mbə a mbo bù aa mbǎ bɨlɨ̂m bâ, nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀kwo a mum nɔ̀ŋsə̀ ǹtsya a njɨ̌m ɨbɨɨnu Kristo ta tɨgə tswe a mbo yu wa mə Nwì à lɛ nyweensə nɨ nɨ̀wo aa ta kɨ fàꞌa ɨfàꞌà yî sɨgɨ̀nə̀ a mûm àfàꞌà Nwî. 5 Ǹloŋ mə nòò wa yìi mə bìꞌinə̀ lɛ sɨ tswe ntswê yìꞌinə̀ ǹyoŋ nɨ njyǎnû yìꞌinə̀ aa, ɨ̀nnù jî bɨ jìi mə ǹjyǎnû yiꞌinə̀ ɨ yə̀ꞌə̀tə̀, jya jìi mə nɔ̀ŋsə̀ à lɛ mbɨ̀ɨ̀nsə̀ aa, ɨ faꞌà nɨ a nu bìꞌinə̀, bìꞌinə̀ tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ zì aa bə nɨ̀ nɨ̀wô. 6 La tsɨ̂tsɔ̀ŋ, bɨ kɛ̀tə̀ mə̂ nɔ̂ŋsə̀ wa a nu bìꞌinə̀, ǹloŋ mə bìꞌinə̀ kwò mə̀ a nɨ ɨ̀nnù jya jìi mə bìꞌinə̀ lɛ mbə ɨbùꞌù ghu aà. Kaa kɨꞌɨ̀ bù m̀faꞌa nɨ̂ ɨ̀nnù ǹyoŋə aa nɨ̂ àlwènə̀ nɔ̂ŋsə̀ ya yìi mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa, bìꞌinə̀ bàŋnə̀ m̀faꞌa nyòŋə̀ aa nɨ ǹtwêntɨ̀ɨ̀ yî m̀fii ya a mûm Àzwì.

Nɔ̀ŋsə̀ bo ɨnnù jî bɨ̂

7 M̀bə bìꞌinə̀ swoŋ aa mə akə aa ɛ? Mə nɔ̀ŋsə̀ à nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ aa ɛ? Kaa a sɨ̀ la bə̂. Lâ nɔ̀ŋsə̀ à lɛ mbaa tsuu bə, boŋ kaa mə̀ sɨ̌ annù yî bɨ zî. Bìꞌinə̀ lɔgə yuà tsiꞌì tsô àlènsə̀: Nɔ̀ŋsə̀ à lɛ mbaa tsuu swoŋ mə, “Tsùu ayoo ndɨ̂m ghò ɨ ghə̀ꞌə̀nə̀”* boŋ kaa mə̀ sɨ aghə̀ꞌə̀nə̀ zî. 8 Nɔ̀ŋsə̀ à lɛ ntsyà ǹtswe nɨ̂ àbwarə nyòŋə̀ aa a njɨ̌m ndɨꞌɨ Nwî jya ntɨgə mbɨɨnsə mbuu njoo jì yə̀ꞌə̀tə̀ a mbuu mbuu a nu mə̀. Nɔ̀ŋsə̀ a yì ǹtsuu bə aa ɨnnù jì bɨ ɨ nɔ̂ŋ tsǒ ɨ kwô. 9 À lɛ mbə a noò mɔ̀ꞌɔ aa mə̀ nɨ̂ àtu ɨbɨɨnû gha mə̀ tswêntɨ̀ɨ̀ tɨ nɔ̀ŋsə̀. Lâ nòò wa mə ǹdɨꞌɨ Nwì ɨ lɛ nzì aa, ɨ̀bɨ ɨ bɨɨnə̀, mə̀ tɨgə̀ ŋ̀kwo, 10 ǹdɨꞌɨ jya jìi ɨ lɛ ntswe aa nɨ̀ m̀fâ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ aa ɨ bâŋnə̀ ǹtɨgə nzi bə nɨ̀ nɨ̀wo a nɨ̂ yaa ŋgaa yû. 11 Ǹloŋ mə̂ ɨ̀bɨ ɨ lɛ nyə abwarə̀ yi ntsya aa a njɨm ndɨꞌɨ jya mbweꞌesə gha nzwitə.

12 La a bə mə nɔ̀nsə̀ yumbɔŋ à laa màŋsə̀, ndɨ̀ꞌɨ Nwî jya ɨ kɨ̂ ǹlaa maŋsə, ntsinə ŋkɨ mbɔŋə. 13 La a bə mə annù yìi mə a lɛ mbə yî sɨgɨ̀nə̀ aa, a lɛ ntɨgə nzi bə nɨ̀ nɨ̀wo a mbo mə̀ aa ɛ? Kaa mbə a kɨꞌɨ̀ maa ajàŋ bə̂. A lɛ ŋghɨ̀rə ɨbɨ̂, ǹlɔgə annù yî sɨgɨ̀nə̀ m̀faꞌa nɨ yu. Ɨ̀bɨ wa ɨ tɨgə̀ ǹzi nɨ nɨ̀wo a mbo mə̀ mə tâ bɨ̀ naŋsə nyə ajàŋ yìi mə màrə̀ yì yî annù nɨ̂ŋkoŋ à bə aà. Tsǒ mə a bə laa, ǹtsyǎ a njɨ̌m ndɨꞌɨ jya bɨ dɨꞌɨ̀ àjàŋ mə ɨbɨ ɨ naŋsə nswèrə̀ m̀bə aà.

Àjàŋ mə ɨbɨ bo ɨ̀bɔ̀ŋ ɨ tonə nɨ a nu bə̀ aà

14 Bìꞌinə̀ zi mə nɔ̀ŋsə̀ à tswe aa a mbo ɨ̀zwî jiꞌinə̀. Lâ mə̀ bâŋnə̀ m̀bə ŋû ǹjyǎnû, yìi mə bɨ fee a gha a mbo ɨnnù jî bɨ tsǒ àbùꞌù. 15 Kaa mə̀ sɨ̌ annù yìi mə mə ghɨ̀rə̀ aa naŋsə̀ ǹzi tâ àtû ya laa ghu nloŋ mə kaa mə̀ sɨ annù yìi mə mə kɔ̀ŋə a ŋghɨ̀rə aa ghɨ̀rə̀, la mbàŋnə̀ ŋ̀ghɨrə aa bə̂ ànnù yìi mə bàà aà. 16 M̀bə a bə yìi mə mə bàŋnə̀ ŋ̀ghɨrə bə annù yìi mə mə̀ sɨ kɔ̀ŋ aa boŋ mə̀ bìì aa mə nɔ̀ŋsə̀ à bɔ̀ŋə̂. 17 La a bə mə kaa annù ya aa à sɨ mə̂ bu ŋghɨ̀rə̀, a bàŋnə̀ ŋ̀ghɨrə ɨbɨ wa mə ɨ tswe a nu mə̀ aà. 18 Ǹloŋ mə mə̀ zi mə kaa ànnù yî sɨgɨ̀nə̀ yî tsu kaa a sɨ a nu mə̀ tswê, làꞌà tsiꞌǐ a mûm ǹjyǎnu mə̀. Mə̀ tse kɨ yə̀ꞌə̀tə a ŋghɨ̀rə̂ ànnù yìi mə a kuꞌunə aa, la kaa waꞌà nɨ̀ mɨ̀dàꞌà a ŋghɨ̀rə tswê. 19 Ǹloŋ mə kaa mə̀ sɨ ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ jìi mə mə yə̀ꞌə̀tə a ŋghɨ̀rə̀ aa ghɨ̀rə̀. Mə bàŋnə̀ ŋ̀ghɨrə aa jì bɨ jya mə kaa mə̀ sɨ kɔ̀ŋə a ŋghɨ̀rə aà. 20 M̀bə a bə yìi mə mə ghɨ̀rə aa annù yìi mə mə̀ sɨ kɔ̀ŋ a ŋghɨ̀rə aa bəə boŋ kaa sɨ mə̂ bu ŋghɨ̀rə̀, a bàŋnə̀ ŋ̀ghɨrə ɨbɨ wa mə ɨ tswe a mûm nu mə̀ aà.

21 Mə̀ tɨgə̀ ǹyə a bə nɔ̀ŋsə̀ mə mə̀ yi ghə̀ə ghɨ̀rə annù yî sɨgɨ̀nə̀ aa, ɨ̀bɨ ɨ bâŋnə̀ ŋ̀khə nzǐ a abô. 22 Ǹloŋ mə mə dorɨtə a nyǒŋ nɔ̀ŋsə̀ Nwì a mûm ǹtɨɨ mə̀, 23 lâ a nɨ̂ ɨ̀dɨgə nu ja tsɨ̀m, nɔ̀ŋsə̀ yî dàŋ a bâŋnə̀ maꞌa nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀ wa mə à tswe a mûm ǹtɨɨ mə̀ aa nɨ̀ ǹtsò, ŋ̀ghɨrə naa a nɨ̂ àbùꞌu nɔ̂ŋsə̀ ɨ̀bɨ wa yìi mə ɨ tswe a nɨ ɨdɨgə nu mə̀ aà. 24 Wɛɛ ŋgɨꞌɨ̀ yà aa ɛ! A gha a mbo ǹjyǎnû nɨ̀wô yù aa a ka kwɛrə wo aa ɛ? 25 Mə̀ fâ m̀bɨꞌɨkə a mbo Nwì ǹloŋ ŋgaa Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu Kristo! Àâ àjàŋə mə mə tɨgə ntswe aa â yûlà: A nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋə̂ yà, mə fàꞌa nɨ a mbo nɔ̀ŋsə̀ Nwì wa a mûm àtu mə̀, lâ ǹjyǎnû yà ɨ̀ bâŋnə̀ m̀faꞌa nɨ a mbo nɔ̀ŋsə̀ ɨ̀bɨ̂.

8

Àjaŋ mə ŋù a tswe ntɨ̀ɨ̀ a mûm Àzwì Nwî aà

1 Kaa mbə bɨ waꞌǎ ɨsaꞌa tsɨ̂tsɔ̀ŋ bû ǹnɨŋ a nu bə̀ bìi mə bɨ tswe a mum Kristo Yesu aà. 2 Ǹloŋ mə nɔ̀ŋsə̀ Àzwì wa mə a fa ntswêntɨ̀ɨ̀ a mum Yesu aa, à ghɨ̀rə̀ mə mə tâ mə̀ fɛꞌɛ a mum nɔ̀ŋsə̀ yìi mə a zì aa nɨ ɨ̀bɨ̀ bo nɨ̀wô aà. 3 Nwì à lɛ ŋghɨrə annù yìi mə kaa nɔ̀ŋsə̀ à lɛ ŋwaꞌǎ ŋghɨ̀rə zi ǹloŋ mə njyanû ŋùmɨ̀sɔ̀ŋ ɨ̀ bɔ̀rə̂ aà. À lɛ ntoo Mû yì, a sɨgə nlɔ̀gə̀ marə̀ ŋùmɨ̀sɔ̀ŋ yìi mə a ghɨ̀rə ɨbɨ aa mə tâ à tɨgə ayoo mmàꞌanwì a nsìꞌìtə ɨ̀bɨ bə̂. Ma mùu ajàŋ à lɛ ntɨgə nsaꞌa ɨbɨ njyǎnû. 4 Nwì à lɛ ŋghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ aa mə yu lwensə annù yî tsìnə̀ yìi mə nɔ̂ŋsə̀ a lɔ̀ɔ̀ a mbo bìꞌinə̀ bìi mə bɨ tswe ntswêntɨ̀ɨ̂ yìꞌinə̀ a mûm Àzwì kaa waꞌà tswê ǹyoŋə aa bə̂ ǹjyǎnû aà. 5 Bə̀ bìi mə bɨ tswe ntswêntɨ̀ɨ̀ yàà a mûm ǹjyǎnu aa, bɨ tɛꞌɛ àtû yaa laa nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ǹjyǎnû yàà ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aà. Lâ bə̀ bìi mə bo tswe ntswêntɨ̀ɨ̀ yàà a mûm Àzwì aa bɨ tɛꞌɛ atû yaa laa nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə Àzwì a yə̀ꞌə̀tə̀ aà. 6 A ntɛꞌɛ atû yo a nɨ̂ ànnù yìi mə ǹjyǎnu ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aa, à nɨ nɨ̀wô. Ǹtɛ̀ꞌɛ̂ àtu nɨ ànnù yìi mə Àzwǐ lɔ̀ɔ̀ aa, à nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ bo m̀bɔɔnə̂. 7 Ŋù yìi mə à tɛ̀ꞌɛ atû yi a nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə njyǎnû yì ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aa, à nɨ̂ ŋgàŋkɨ̀bàa Nwì, ǹloŋ mə kaa à sɨ nɔ̂ŋsə Nwì yuꞌunə; a nswoŋə annù nɨ̂ŋkoŋ, kaa m̀bə a waꞌà tɛ̀ꞌɛ̀ ǹləə. 8 Bə̀ bìi mə bɨ yuꞌunə njyǎnû yàà aa, kaa mbə bɨ waꞌǎ annù yìi mə a bɔ̀ŋə̀ Nwî aa ghɨ̀rə̀.

9 Lâ kaa nɨ̀ sɨ̀ aa a mûm ǹjyǎnu tswê, nɨ̀ tswe aa a mûm Àzwì, mə mbə a bə tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkɔŋ mə Àzwì Nwî a tswe a nu bù. Ŋù yìi mə à sɨ̀ nɨ̂ Àzwì Kristo tswê aa kaa à sɨ̀ ŋû yì bə̂. 10 Lâ, m̀bə Kristo a tswe a mum bù, ka mə ǹjyǎnû juu ɨ kwokə nloŋ ɨ ɨbɨ aa, boŋ ɨ̀zwǐ juu ɨ tswêntɨ̀ɨ̀ ǹloŋ mə Nwì à ghɨ̀rə̀ mə̂ ɨ̀nnǔ juu ɨ tsinə̀ aà. 11 M̀bə Àzwì Nwî wa yìi mə à lɛ nyweensə Kristo Yesu nɨ nɨ̀wo aa a tswe a mûm ǹtɨɨ bù boŋ yu wa mə à lɛ nyweensə Kristo Yesu aa, à ka fa ntswêntɨ̀ɨ̀ a mbô ǹjyǎnû yùù yìi mə mbə ɨ kwo aa, ɨ tsyǎ aa a njɨ̀mə Àzwì yi ya mə a tswe a mum ntɨɨ bù aà.

12 Maa ajàŋ bɨlɨ̂m bâ, kaa bìꞌinə̀ sɨ̀ aa ɨ̀bùꞌù a mbô ǹjyǎnu bə, a ŋka ntswe ntswêntɨ̀ɨ yiꞌinə̀ ǹyoŋ aa ajàŋ yìi mə ǹjyanû yìꞌinə̀ ɨ̀ fɨ̀gɨ̀tə aà. 13 Ǹloŋ mə mbə bìꞌinə̀ ka ntswe ntswêntɨ̀ɨ yìꞌinə̀ ǹyoŋ aa ajàŋ yìi mə njyǎnû yìꞌinə̀ ɨ fɨ̀gɨ̀tə̀ aa, bəə boŋ bìꞌinə̀ ka kwo, lâ a njɨ̀mə Àzwì, m̀bə̂ bìꞌinə̀ zwitə ɨnnù jìi mə ǹjyǎnu ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aa, bəə boŋ bìꞌinə̀ aa bàŋnə tswe bɨtɨ̀ɨ̀. 14 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə Àzwì Nwî a tsyàsə̀ aa, à nɨ bɔɔ bɨ Nwî. 15 Ǹloŋ mə kaa nɨ̀ lɛ waꞌǎ aa àzwì yìi mə a ghɨ̀rə mə nɨ̀ bə̀ ɨbùꞌù tâ nɨ̀bɔꞌɔ bu ŋka ntswa ghu aa, kwɛrə̀. Nɨ̀ lɛ mbàŋnə̀ ŋ̀kwɛrə aa àzwì yìi mə a ghɨ̀rə mə tâ nɨ̀ bə bɔɔ bɨ Nwî aà. Bìꞌinə̀ yi ntɔŋnə mə, “Abba! Taà ghà!” aa, bìꞌinə̀ tɨgə̀ ǹtɔŋnə aa nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Azwì, 16 a bə̂ Àzwì Nwî yumbɔŋ mə bô àzwǐ yiꞌinə̀ swoŋə nɨ mə bìꞌinə̀ bə aa bɔɔ bɨ Nwî. 17 M̀bə a bə yìi mə bìꞌinə̀ bə aa bɔɔ bɨ Nwî, bəə boŋ bìꞌinə̀ bə aa bɨ̀jɨ bɨ nda bɨ Nwî, m̀bə bɨjɨ bɨ nda aa bìꞌinə̀ bɨ̀ Kristo, mə mbə bìꞌinə kɨ ŋka mbii ŋgɨꞌɨ bìꞌinə̀ bɨ̀ Kristo, tǎ tâ bìꞌinə̀ nɨ̀bò yi ŋkɨ ŋkwɛrə nɨghaꞌà.

Nɨ̀ghaꞌa nìi mə bìꞌinə̌ bɛ aà

18 Mə̀ wàꞌàtə mə kaa ŋgɨꞌɨ yìi mə bìꞌinə̀ yə tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀ aa kaa ɨ̀ sɨ̀ kɔꞌɔ ŋkùꞌùnə̀ a nɨ nɨ̀ghaꞌa nìi mə Nwì à ka yǐ fiꞌisə dɨ̀ꞌɨ a mbo bìꞌinə̀ aà. 19 Ǹjì nòò wa mə Nwì ka yǐ dɨ̀ꞌɨ bɔɔ bi nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsi aa, ɨ yaŋə nɨ̂ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə à lɛ nnaŋsə aa siꞌi siꞌi, bo tɨgə̀ m̀bɛ. 20 Ǹloŋ mə a lɛ ŋkɔ̀ŋ Nwî mə yu nɨŋ ɨsaꞌa a nû ǹjoò tsɨ̀m jìi mə à lɛ ŋnaŋsə aa tâ ɨ̀ tɨgə̂ mbə njoo adàŋə̀ àdàŋə̀, kaa a lɛ waꞌǎ njoo jya kɔ̀ŋə̀. Ka mə Nwì à lɛ ŋghɨ̀rə̀ laa, bɨ lɛ sɨ bɛ annù yî sɨgɨ̀nə̀, 21 ǹloŋ mə tsiꞌì njoo mà jya mə Nwì à lɛ naŋsə aa, ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ a mum nɨ̀wo nìi mə nɨ ghɨ̀rə̀ ɨ kwô m̀bwɛ aa, ɨ tɨgə fɛ̀ꞌɛ təə atu bo nɨ nɨ̀ghaꞌa nì wè nɨ bɔɔ bɨ Nwî.

22 Ǹloŋ mə bìꞌinə̀ zi mə, ǹzi nyweꞌe tsɨ̂tsɔ̀ŋ, ǹjoò tsɨ̀m jìi Nwì à lɛ naŋsə aa, ɨ dùmə̀, ǹyuꞌu nɨ̂ ǹyàŋə̂ tsǒ maburə̀ yìi mə à tsɨ̀gə̀ aà.

23 Lâ kaa sɨ̀ tsiꞌì ǹjoò tsɨ̀m jìi mə Nwì à lɛ naŋsə aa bə mə ɨ yuꞌu nyaŋə̂; tsiꞌì bìꞌinə̀ bìi mə bìꞌinə̀ kwɛ̀rə̀ mə Azwì Nwî tsiꞌì tsǒ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mi ntsyàmbìì aa, bìꞌinə̀ kɨɨ ndumə a mûm mbɨ̀ɨnû yìꞌinə̀ a ajàŋ yìi mə bìꞌinə̌ yuꞌutə nɨ mə tâ Nwì à yi nlɔ̀gə̀ yiꞌinə̀ a nɨ bɔɔ̀ bi, ntɨgə ŋghɨrə mə tâ mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nû miꞌinə̀ mɨtsìm mɨ̀ fɛꞌɛ a atsaŋə̀. 24 Ǹloŋ mə àjàŋə mə Nwì à lɛ nyweensə yiꞌinə̀ aa bìꞌinə̀ ka tɨgə kɨ bɛ. Kaa bìꞌinə̌ sɨ ayoo yìi mə bìꞌinə̌ bɛ aa yə. Ŋù yìi mə mbə a bû ŋ̀ka mbɛ ayoo yìi mə a yə aa, à nɨ̂ wò aa ɛ? 25 Lâ m̀bə bìꞌinə̀ ka mbɛ ayoo yìi mə kaa bìꞌinə̀ sɨ yə aa boŋ bìꞌinə̀ ka tswa ntɨɨ̀ yìꞌinə̀ ɨ kɨ yuꞌutə.

Àjàŋə mə Nwì a nàŋsə ndɨꞌɨ ɨbɔ̀ŋ yi aà

26 Àâ àjàŋ yìi mə Àzwì Nwî a kɨɨ nzi ŋkwɛtə nɨ̂ yiꞌinə̀ bìi bìꞌinə̀ bɔrə aà; nloŋ mə kaa bìꞌinə̀ sɨ̌ ɨnnù jìi mə mbə bìꞌinə̀ kâ ǹtsaꞌatə Nwî m̀betə aa zî, la Àzwì yumbɔŋ a tsaꞌàtə̀ nɨ̂ Nwî a atu bìꞌinə̀ ǹyəꞌə, ntsaa nɨ̂ tswegə̀, a nɨ mânjì yìi mə kaa mbə bɨ waꞌà nɨ nɨ̀ghàà nɨ ntsù swoŋə̀. 27 Yu wa mə a naŋsə nlɔɔ nɨ̂ ɨ̀nnù jìi ɨ tswe a mûm ǹtɨɨ bə̀ aa, à zî àmɔ̀ɔ̀ntə̀ yìi a tswe a atû Àzwì aa, nloŋ mə Àzwì a kɨɨ ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî a atu bə̀ bɨ Nwî, ǹyoŋə aa a nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə Nwì a lɔ̀ɔ̀ aà.

28 Bìꞌinə̀ zi mə a nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə Nwì a ghɨ̀rə̀ aa, a fàꞌà aa mə tâ ɨ̀ zi nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ a mbo bə̀ bìi mə bɨ kɔŋə yi aà, làꞌà bə̂ bya bìi mə à twòŋə waa nyoŋ aa a njɨ̌m ŋkàꞌâ yì aà. 29 Bə̀ bya mə Nwì à lɛɛ̀ m̀foo nzi ntsɔꞌɔ aa, à lɛ ŋkɨ ntaŋtə nləə mə tâ bɨ̀ tɨgə mbə tsiꞌì tsǒ Mû yì, tâ Mû yì wa a tɨgə mbə ntsyàmbìì a tɨtɨ̀ɨ bɔɔ bɨ ma bî ghàꞌàtə̀. 30 Bo ma bya mə à lɛ mfòò ǹtaŋtə nləə aà, à lɛ ntɨgə ntwoŋə; bo ma bû mə à lɛ ntwoŋə aa, a ghɨrə̀ ànnû yaa a tsinə̀, bo ma bya mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ ànnû yaa a tsinə̀ aa a tɨgə̀ m̀bii mə bo bɨ̀ Mû yì yi ŋkuu wa mûm nɨ̀ghaꞌa yu.

Àkɔ̀ŋnə̀ Nwî ǹtsya a njɨ̌m Kristo Yesu

31 A nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû tsɨ̀m m̀bə bìꞌinə̀ tɨgə̀ ǹswoŋə aa mə akə aa ɛ? M̀bə Nwì a tswe biꞌinə̀ nɨ̀ bo a yiꞌinə̀ aa a tɨgə̀ m̀mɔɔntə wo aa ɛ? 32 Tsiꞌì Nwì wa mə à lɛ ŋwaꞌǎ a njoŋ mû yì wa lɨŋ, mbaŋnə mfa yi mə à yi ŋkwo a atu bìꞌinə̀ bɨtsɨ̀mə̀ aa, àa waꞌà kɨ̀ ŋ̀ka mfa njoò tsɨ̀m a mbo bìꞌinə̀ bo bɨ̀ Mu yì wa aa ɛ? 33 Àa wò mə mbə a nɨŋ ɨ̀saꞌa a nu bə̀ bìi Nwì tsɔ̀ꞌɔ a nɨ bi bə̂ aa ɛ? Àa tsiꞌì Nwì mə a ghɨ̀rə mə tâ ɨ̀nnù jyaa ɨ tsinə. 34 Àâ wò mə mbə a nɨ̂ŋ ǹjò a nu bo aa ɛ? Àa Yesu Kristo, wa mə à lɛ ŋkwo aa, ɨ̀ɨ̀ŋə, yu wa mə bɨ lɛ mbɨ̀ɨ̀nsə a nɨwo, a tɨgə̀ ǹtswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ Nwì nî m̀màꞌà, ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî atu bìꞌinə̀ aa ɛ? 35 Àa wò mə mbə a yâtə̀ yiꞌinə̀ bɨ̀ àkɔ̀ŋə̀ Kristo aa ɛ? M̀bə a bə aà ŋ̀gɨꞌɨ yì ǹdɨ̀rə̀ ǹdɨrə, kə̀ ɨ̀nnù jìi ɨ yaŋə yiꞌinə̀ aa, kə̀ àjàŋə bɨ tsɔꞌɔ akòrə̂ yiꞌinə̀ aa, kə̀ ǹjì yìi ɨ̀ kùu a alaꞌa aa, kə̀ àjàŋ yìi bìꞌinə̀ boŋ ɨtsə̀ꞌə̀ jî wɛ̀ꞌɛ̀ aa, kə̀ àjàŋ yìi bìꞌinə̀ tswe a ntsǔ nɨ̀wo aa, kə̀ àjàŋ mə bɨ lɔ̀ɔ ŋkwyɛ̌ atû yiꞌinə̀ nɨ munwi aa ɛ? 36 Àâ àjàŋ yìi mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ mə,

“Ǹloŋ ŋkwitû gho, bɨ zwitə nɨ̂ yiꞌi njwî tsɨ̀m;

ǹlentə nɨ̂ yiꞌi tsǒ m̀binjə̀rə̀ jìi mə bɨ lɔ̀ɔ ŋwà aà.”*

37 Ŋ̀gaŋ, a mûm ɨ̀nnù ma jû tsɨ̀m, bìꞌì nàŋsə̀ mə̂ ǹtsya ntsò, nyoŋ aa a njɨ̌m yu wa mə à lɛ ŋkɔ̀ŋə̀ yiꞌi aà. 38 Ǹloŋ mə mə̀ nàŋsə nzi mə, kə̀ nɨwo, kə̀ ǹtswêntɨ̀ɨ̀, kə̀ baangel, kə̀ ɨ̀dàꞌà jìi ɨ saꞌa mbi yù aa, kə̀ ɨnnù jìi mə ɨ tswe tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa, kə̀ ɨ̀nnù jìi ɨ ka yǐ zì aa, kə̀ ɨ̀dàꞌa tsɨ̀m, 39 kə̀ ǹjoo jìi ɨ tswe a ndəŋ a aburə aa, kə̀ ǹjoo jìi ɨ tswe a nsyɛ aa, kə̀ àyoò tsu yìi mə a tswe fàa mbi aa, kaa mbə a waꞌà yiꞌinə̀ bɨ̀ àkɔ̀ŋnə̀ Nwî yìi a tswe a mûm Kristo Yesu Mmàꞌàmbi aa yàtə̀.

9

Nwìŋgɔ̀ŋ bo bɨ̀ bə̂ bi

1 Ànnù yìi mə mə swoŋ aa, à nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, mə̀ laa mbə ŋû Kristo, kaa waꞌǎ nàâ ɨ̀nnù tswɛɛ̀. Ǹtɨɨ̀ gha yìi ɨ saꞌa nɨ̂ gha a mûm Àzwì Nwì ɨ nɨ̂ àyəfə yâ. 2 Àjəŋnə̀ yî wè a tswe a mûm ǹtɨɨ mə̀, mə̀ kɨɨ̀ ǹyuꞌu nɨ̂ ǹyaŋə̂ tɨ̀ mɛ̀ a ntɨɨ mə̀. 3 M̀bɨꞌɨ ŋgaa bɨ̀lɨ̂m ba, ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yà, boŋ mə̀ lɛ mbaa nyə̀ꞌə̀tə mə bɨ̀ nɨŋ ndɔ̀ɔ̀ a atu mə̀, kə̀ mə bɨ̀ kɨ nyatə gha bìꞌi Kristo ǹloŋ ŋkwitû waa. 4 Bo laa mbə baIsrael, à lɛ mbə bo mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ nlɔ̀gə̀ waa a nɨ bɔɔ̀ bi ŋ̀kɨ ndɨꞌɨ nɨghaꞌà ni a mbo bo, ŋ̀warə akàà bo bo, m̀fa nɔ̂ŋsə̀ a mbo bo, bo tswê nɨ mânjì m̀mii Nwì yìi à kùꞌùnə aà, ŋ̀kɨ ntswe nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋkàꞌà aà. 5 Bo lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa a nu bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà bìꞌinə̀ bya, Kristo tsǒ ŋùmɨ̀sɔ̀ŋ à lɛ ŋkɨ mfɛꞌɛ a ŋgwɛ̀ꞌɛ bo, bìꞌinə̀ ka ŋghaꞌasə Kristo yìi mə à nɨ Nwìŋgɔ̀ŋ yìi a buꞌutə bə̂ bɨ̀tsɨ̀mə̀ aa nɨ̀ŋkoŋə̀.

6 Lâ kaa mə̀ sɨ swoŋə aa mə kaa Nwì à sɨ̀ nɨghàâ ni ləə̀ ǹloŋ mə kaa à sɨ̀ bə̂ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ fɛꞌɛ a ŋgwɛ̀ꞌɛ baIsrael aa bə mə à nɨ baIsrael bi annù nɨ̂ŋkoŋə̀. 7 Kaa waꞌǎ bɔɔ bɨ Abraham bɨ̂tsɨ̀m bə mə à nɨ bɔɔ̀ bi, lâ Nwìŋgɔ̀ŋ a swoŋ a mbo Abraham mə, “Ǹtsya a njɨ̌m Isaac, bɨ ka yǐ tɨgə twoŋə ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ yò a nɨ̂ ɨ̀kùmə̂ ghô.”* 8 Ma yû a dɨ̀ꞌɨ̀ aa mə kaa à sɨ bɔɔ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ jwe a mûm ǹjyǎnu aa bə mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɔ̀gə a nɨ bɔɔ̀ bi; à bàŋnə nlɔ̀gə̀ bya bìi mə à lɛ ŋkàꞌà ǹloŋ ŋgaà yàà aà. 9 Ǹloŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋghɨ̀rə ŋkàꞌâ yì ya aa lalà, “Nòò à ka tsyǎ bǔ kɨ kùꞌù lâlà, tâ mə̀ zì tâ Sarah à jwe a mûmbâŋnə̀.”* 10 Kaa a burə tɨ̀ mɛ̀, a mbǔ ŋghɛ̀ɛ̀ ghu, nòò wa mə Rebecca à lɛ ntswe nɨ bɔɔ bya bi baa a atoꞌo yu, mə â lɛ njwe ŋû yî mɔꞌɔtə, taà yìꞌinə̀ Isaac aa, 11 a ŋghɨ̀rə mə àjàŋ yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ntsɔꞌɔ bə̂ bi aa tâ à bə a ataŋtə̀ Nwî, kaa waꞌà yòŋə̀ aa bə nɨ̂ àfàꞌà yìi ŋǔ fàꞌà aa, tâ à bə bə̂ ǹtsɔ̀ꞌɔ Nwì, 12 Nwìŋgɔ̀ŋ a swoŋ a mbo ǹdè wàà mə, “Yì ǹtsyàmbìì à ka yi kɨ fàꞌà a mbo yì àyòŋtə̀.”* À lɛ nswoŋə ma yû aa mbɔŋ tâ bɨ̀ yi njwe waa, kaa bo burə̀ tɨ̌ annù yî tsu ghɨrə̀, kə̀ yî sɨgɨ̀nə̀ kə̀ yì bɨ̂. 13 A ajàŋ mə bɨ kɨ mbù ŋ̀ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî aa mə, “Mə̀ lɛ ŋkɔ̀ŋə̀ Yacob, m̀baa Isac.”*

14 M̀bə̂ bìꞌinə̀ swoŋ aa mə akə aa ɛ? Mə Nwìŋgɔ̀ŋ a ghɨ̀rə annù yìi a sɨ̀ tsinə̀ aa ɛ? Kaa mbə bìꞌinə̀ waꞌà maa ajàŋ swoŋə̀. 15 Ǹloŋ mə à lɛ nswoŋ a mbo Moses mə,

“Mə ka ko mɨlɨ̀ŋnə̀ ŋù yìi mə mə kɔ̀ŋə̀ a ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ yì aa,

ɨ kɨɨ jəŋnə a nu ŋù yìi mə mə kɔ̀ŋə̀ a njə̀ŋnə ghu nu aà.”*

16 La a bə mə, kaa ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ Nwì ɨ̀ sɨ aa a njɨ̌m ŋ̀kɔ̀ŋə̂ ŋù kə̀ ɨ̀fàꞌà ŋû yoŋə, ɨ yòŋə̀ aa tsiꞌì a njɨ̌m ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ yì. 17 Ǹloŋ mə aŋwàꞌànə̀ Nwî a lɛ nswoŋ a mbo Pharoah mə, “Mə̀ lɛ ŋghɨ̀rə̀ gho a nɨ mfɔ̀ aa mə mə dɨ̀ꞌɨ̀ mɨdaꞌa ma a nu wò, ɨ ghɨ̀rə tâ bɨ̀ zi ɨkûm gha a mbî ǹtsɨ̀mə̀.”* 18 A dɨꞌɨ̀ mə Nwìŋgɔ̀ŋ a ko mɨlɨ̀ŋnə̀ ŋù yìi a kɔ̌ŋ ŋko aa, ŋkɨɨ ŋghɨrə ǹtɨɨ ŋû yì mɔ̀ꞌɔ ɨ tɨɨ̀ nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋə̂ yì.

Àlwǐntɔŋə Nwî nɨ ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ yì

19 Lâ nɨ̀ ka betə gha mə, “M̀bə̂ Nwìŋgɔ̀ŋ a bû ǹtɨgə mfɨrə ŋû aa mə akə aa ɛ? M̀bə̂ wò a tuu ànnù yìi mə à kɔ̀ŋə aa ɛ?” 20 Lâ wò ŋûmɨ̀sɔ̀ŋ, ò bə aa wò, a ŋka mbetə mɨ̀ghàà a mbo Nwî aa ɛ? M̀bə̂ àntɔ̀ɔ̀ nsyɛ a betə̌ a mbɔɔ̀ yì mə, “Ò bɔ̀ɔ gha bə lâlà aa a ya aa ɛ?”* 21 M̀bɔɔ̀ bàntɔ̀ɔ̀ wa, à sɨ̀ nɨ̂ àdàꞌà a atû àbɔ̀ɔ̀ ya tswê, mə mbə a lɔgə̀ àtàà yî fùùrə̀ m̀bɔɔ bântɔ̀ɔ̀ ghu bi baa, ǹləə yî mɔ̀ꞌɔ nɨ àyàrə̂ àntɔ̀ɔ̀, ŋ̀kɨ nləə yî mɔ̀ꞌɔ tsiꞌì nɨ̂ àntɔ̀ɔ̀ àdàŋə̀ àdàŋə̀ aa ɛ?

22 Àâ àjàŋə mə Nwìŋgɔ̀ŋ a fàꞌà aà, à lɛ nlɔ̀ɔ̀ mə yu dɨ̀ꞌɨ alwǐntɔŋə̂ yì ɨ kɨɨ ghɨ̀rə tâ bɨ̀ zi mɨdaꞌâ mi, lâ à lɛ ntswa ntɨɨ̀ yi a nu bə̀ bìi mə à lɛ sɨ lwìsə ntɔŋ a nu bo aa, bo kɨ̂ ǹtswe nɨ̂ ŋ̀kwo aà. 23 À lɛ ŋkɨ nlɔɔ mə yu dɨ̀ꞌɨ̀ nɨghaꞌà ni nî wè, nìi à lɛ nswìꞌì a nu bo bya bìi mə bo nɨ njoo jìi mə a ko mɨlɨ̀ŋnə̀ waa aa, làꞌà bo bya mə à tàŋtə̀ mə̂ mə bo yi ŋkwɛrə nɨghaꞌà ni aà. 24 Ǹloŋ mə bìꞌinə̀ laa ŋkɨ ntswe a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bìi mə à lɛ ntwoŋə aà, kaa bɨ waꞌà aa tsiꞌǐ a tɨtɨ̀ɨ baYuda fɛꞌɛ̀, bɨ kɨ mfɛ̀ꞌɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀tɨ̀zî Nwî. M̀bə a bə aa ajàŋə mə Nwì a fàꞌà aa boŋ mbə a waꞌa ajàŋ mə yu kɔŋə̀ ŋ̀ghɨ̀rə̀ aa ghɨ̀rə̀ aa ɛ? 25 À nɨ̂ àjàŋə mə à swòŋə a mûm àŋwàꞌànə Hosea mə,

“Bə̀ bìi kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ̀ bǎ bə aa,

mə̀ ka twoŋə nɨ ‘bə̌ bâ.’

Yu yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ ‘kaa mə̀ sɨ̀ kɔŋə̀ aa,’ mə̀ ka twoŋə nɨ ‘‘Mbɛ̀ɛ̀ ǹtɨɨ̀ yà.’*

26 Tsiꞌǐ maa adɨgə mə Nwì à swòŋə a mbo bo mə, ‘Kaa nɨ̀ sɨ̌ bə̂ ba bə aa’

maa adɨgə bɨ ka yǐ tɨgə twoŋə waa a nɨ bɔɔ bɨ Nwîŋgɔ̀ŋ yìi à tswe ntɨ̀ɨ̀ aà.”*

27 Yesaiah à lɛ ŋkɨ nyəꞌə nloŋ ŋgaa Israel ǹswoŋ mə, “Ka mə bɔɔ bɨ baIsrael ka yǐ ghaꞌa ɨ kùꞌù tsiꞌì tsǒ àwàŋə ŋkì aa, bɨ ka yǐ yweensə aa tsiꞌì m̀bùmtə̀.” 28 Ǹloŋ mə Mmàꞌàmbi à ka yǐ ghɛ̀sə tsə̀rə ɨsaꞌa mbi yù aa tsiꞌì nɨliꞌi nɨ liꞌi a nɨ lunə.* 29 Ajàŋə mə Yesaiah à lɛɛ̀ ŋ̀kɨ nswoŋ a mbìì mə,

“M̀màꞌàmbi ntsǔ ntsò à lɛ mbaa tsuu yiꞌinə̀ nɨ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ màꞌàtə̀,

boŋ à lɛ ŋghɨ̀rə̀ bìꞌinə̀ tɨgə̀ tsǒ Sodom

ŋ̀kɨ mbə tsǒ Gomorrah.”*

Israel bo bɨ̀ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yâ

30 Bìꞌinə̌ lɔ̀ɔ̀ aà ǹswoŋ mə akə aa ɛ? Mə bɨ̀tɨ̀ zî Nwî bìi mə kaa bɨ lɛ ntɛꞌɛ waꞌà mɨtɨ̀ɨ myaa ka ŋgaansə a ŋghɨ̀rə̂ ànnù yìi a tsinə aa, bɨ baŋnə ǹtsisə ɨnnù jyaa ɨ tsinə a nsi miꞌi Nwì, ǹtsya a njɨ̀mə̂ àbìintɨɨ̀; 31 lâ baIsrael bìi mə bo lɛ sɨ bàŋnə̀ ǹlɔɔ nɨ a nlə̀ə nɔ̀ŋsə̀ tǎ ghɨ̀rə tâ ànnû yaa tsinə a nsi miꞌi Nwì aa, kaa bo lɛ ŋwaꞌà nɔ̂ŋsə̀ wa bâŋnə̀ ǹləə ta tâ ɨ̀nnû jyaa tsinə. 32 Mbə bɨ betə mə a tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə akə mə bo waꞌǎ nɔ̂ŋsə̀ wa lə̀ə̀ tâ ɨ̀nnû jyaa ɨ tsinə aa ɛ? Ǹloŋ mə kaa bo lɛ ŋkɨꞌɨ̀ aa a njɨ̌m àbìintɨɨ ka nyoŋə. Bo lɛ mbàŋnə̀ ŋ̀ka nyoŋə aa bə a njɨ̌m ɨ̀nnù jìi mə bo lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aà. Maa ajàŋ bo lɛ ŋkwàntə̀ wa nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ǹtùmə̂ àkòrə̀ yâ.* 33 A ajàŋ yìi mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə Nwì mə,

“Yə̂ nɨ̀, mə̀ nɔ̀ŋsə̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ a Sion,

mə bə̀ aa kɨ kwàntə̀ ghu,

a bə̂ àlâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ mə a ka ghɨ̀rə̂ bo wo.

Lâ ŋù ǹtsɨ̀m yìi à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yi ghu nu aa, kaa bɨ ka yǐ waꞌǎ atû yi dɨrɨsə̀.”*

10

1 Bɔɔ bɨ maà, mə yə̀ꞌə̀ tsiꞌì nɨ̀ ǹtɨɨ ghâ tsɨ̀m, ŋkɨɨ ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî a atu bə̌ ba baIsrael mə tâ bo yǐ nyweenə. 2 Ǹloŋ mə mbə mə̀ biì àyəfə nloŋ ŋgaa yàà mə bo naŋsə ntɨɨ nɨ̂ ànnù Nwî kaa waꞌà mânjì yìi à kùꞌùnə aa bàŋnə̀ ǹzi. 3 Tsǒ mə kaa bo sɨ̌ ajàŋ yìi mə Nwì a ghɨ̀rə annù bə̂ a tsinə̀ naŋsə̀ ǹzi aa, bo bâŋnə̀ ǹlɔɔ nɨ ŋghɨ̀rə tâ ànnù yaa tsinə nɨ̂ àtû yaa. Kaa bo lɛ ŋwaꞌà mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa sɨgɨsə̀ m̀fa a mbo Nwì mə tâ à ghɨrə ànnû yaa tsinə. 4 Ǹloŋ mə nɔ̀ŋsə̀ à lɛ nlwìꞌì aa a nu Kristo, mə tâ ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yì ghu nu aa, Nwì a ghɨrə̀ ɨ̀nnù ji ɨ tsinə̀.

M̀bə ŋù ǹtsɨ̀m à tse nyweenə

5 Moses à lɛ nswoŋə nloŋə annǔ ajàŋ yìi mə mbə ɨ̀nnù ŋû tsinə̀ ǹyoŋə ajàŋə mə a lə̀ə̀ nɔ̂ŋsə̀ aa mə, “Bə̀ bìi mə bɨ lə̀ə̀ nɔ̂ŋsə̀ aa bɨ ka yǐ tswe bɨtɨ̀ɨ̀ ɨ yòŋə̀ aa ajàŋə mə bɨ lə̀ə̀ nɔ̂ŋsə̀ wa aà.”*

6 Lâ ànnǔ ajàŋ yìi mə ànnù bə̂ a tsinə nyoŋə aa nɨ̂ àbìintɨɨ̀ yaa aa a swoŋə̀ nɨ mə: “Tsuu a mûm ǹtɨɨ wò swoŋ mə, ‘Wò à ka kɔꞌɔ ghɛ̀ɛ̀ a aburə aa ɛ?’*” (Ma la a bə mə wò à ka kɔꞌɔ lɔ̀gə̀ Kristo sɨgə nɨ ghu a nsyɛ lɛ?) 7 “Kə̀ ‘Wò à ka sɨgə alaꞌa bɨ̀ku bɨ bə̂ aa ɛ?’*” (tǎ sɨgə lɔ̀gə Kristo ɨ kɔꞌɔ nɨ ghu). 8 Lâ a bàŋnə̀ ǹswoŋə aa mə akə aa ɛ? A swoŋ aa mə,

“Wa nɨ̀ghàà nya nɨ tswe ŋkòòntə̀ a mbɛ̀ɛ wò;

nɨ tswe a ntsǔ wò ŋ̀kɨ ntswe a ntɨɨ wò,”*

làꞌà tsiꞌì nɨ̀ghàà nɨ Nwî nya mə bìꞌi swoŋə, ǹswoŋə nɨ mə tâ bə̀ nɨŋ ntɨɨ̀ waa a nu Nwì aà. 9 Ǹloŋ mə ò bə kɨ swoŋə nɨ̂ ǹtsû gho mə, “Yesu à nɨ̂ M̀màꞌàmbi,” ɨ kɨɨ bii a mûm ǹtɨɨ wò mə Nwì à lɛ nyweensə yi nɨ nɨ̀wo, boŋ ò ka yweenə. 10 Ǹloŋ mə ŋù a bii aa a mûm ǹtɨɨ yu Nwì a ghɨrə̀ ànnù yi a tsinə̀, a kɨɨ̀ ǹswòŋə aa nɨ̀ ǹtsû yi nyweenə. 11 Àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ mə, “Kaa ŋù tsù yìi à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yi ghu nu aa, kaa mbə bɨ waꞌǎ atû yi dɨrɨ̀sə̀.”* 12 Kaa bɨ sɨ a ŋû tswerə, kə̀ ò bə ŋù baYuda, kə̀ ŋù baGrikia; M̀màꞌàmbi à bə Mmàꞌàmbi aa a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀, ŋ̀kɨɨ nswiꞌi nɨ̂ àfùꞌû yi a nu bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ twoŋ nii aà. 13 Ǹloŋ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ mə, “Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a twoŋ ɨkum Mmàꞌàmbi aa à ka yweenə.”*

14 Lâ m̀bə̂ bə̀ kâ ǹtwoŋ ɨkûm yi aa mə akə, mə mbə bo tuu ntɨɨ̀ waa ghu nu nɨŋə aa ɛ? Kə̀ mbə bo tɨgə̀ ǹnɨŋ ntɨɨ̀ waa ghu nu aa mə akə mə mbə a bə mə bo lɛɛ̀ waꞌǎ annǔ yi yuꞌu aa ɛ? Kə̀ m̀bə bo yuꞌu aa mə akə tɨ ghə̌ mə bo tswe nɨ̀ ŋù yìi à ka swoŋə aa ɛ? 15 Kə̀ m̀bə̂ bə̀ kâ ǹswoŋə aa mə akə mə mbə bɨ tuu waa too aa ɛ? Tsǒ ajàŋə mə bɨ ŋwaꞌanə mə, “Yə nɨ̌ ajàŋ mə mɨ̀kòrə̀ mə bə̂ bìi mə bɨ zì nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ aa mɨ bɔŋ mbə!”*

16 Lâ kaa bə̀ bɨ̀tsɨ̀m burə tɨ̌ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya kwɛrə̀. Ǹloŋ mə Yesaiah à swǒŋ mə, “M̀màꞌàmbî, ŋù yìi mə à bìì mə ntoo yìi mə bìꞌi swoŋə aa à nɨ̂ wò aa ɛ?”* 17 Ma mùu ajàŋ, àbìintɨɨ a yòŋə̀ aa a njɨ̀mə ànnù yìi bɨ yuꞌu aà, ǹtoo ya mə bɨ yuꞌu aa ɨ bə aa annù yìi bɨ swoŋə nloŋə Kristo aà.

18 Lâ, mə tɨgə mbetə mə, bo lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà yuꞌu aa ɛ? Tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ, bo lɛɛ̀ ǹyuꞌu, ǹloŋ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ mə,

“Ǹjì yàà ɨ̀ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ bɨ yuꞌu a ɨdɨgə tsɨ̀mə̀,

ǹtoo yàà ɨ ghɛɛ̀ ǹyweꞌe a nlwìꞌî m̀bî.”*

19 Mə̀ bû m̀betə mə, baIsrael lɛ ŋwaꞌà naŋsə̀ ǹyuꞌu aa ɛ? Moses à lɛɛ̀ m̀foo nswoŋ mə,

“Mə̀ ka ghɨ̀rə tâ nɨ̀ tɨgə ŋghəꞌənə bə̂ bìi kaa bɨ sɨ̀ tɛꞌɛ ŋkuꞌunə mə mbə bɨ ntwoŋə nɨ̂ àtoo aà;

mə̀ ka ghɨ̀rə tâ nɨ̀ tɨgə nlwisə nɨ̂ ǹtɔ̀ŋ a nû àtoo yìi mə â tswê ɨ̀jɨ̌ŋtə bə̂ ghu aà.”*

20 Yesaiah a bû ǹswoŋ tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ mə,

“Bə̀ bìi mə bɨ lɛ ŋkaa waꞌà gha ka nlɔɔ aa, bɨ lɛ nyə ghâ;

mə̀ lɛ ndɨ̀ꞌɨ ɨbɨɨnû gha a mbo bə̀ bìi kaa bɨ lɛ sɨ waꞌà nɨ̀ gha betə̀ aà.”*

21 Lâ a ŋghɛ̀ɛ a nɨ baIsrael, a swoŋ mə, “A ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m, mə lɛ nsàŋtə mbo ma, ntwoŋə nɨ̂ bə̀ bìi mə bɨ lɛ mbə ŋgàŋatɨ̀ɨ atu, ŋkɨɨ nlɨgɨtə nɨ̂ ànnù yìi mə mə̀ lɛ sɨ swoŋə aà.”*

11

Ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ Nwì a nu baIsrael

1 Mə tɨgə mbetə aà mə a bə mə Nwìŋgɔ̀ŋ à tùù mə̂ bìi bə̂ aa ɛ? Kaa a sɨ̀ maa ajàŋ bə̂! Mə̀ a nɨ̂ ɨ̀tu ɨbɨɨnû gha, mə̀ laa mbə ŋû baIsrael, m̀bə mu Abraham, m̀fɛꞌɛ aa a atsə Benjamin. 2 Kaa Nwìŋgɔ̀ŋ à burə tɨ bə̂ bìi mə à lɛ ntsɔꞌɔ a mbìi mbìì aa tuù. Nɨ̀ sɨ̌ annù yìi mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ nloŋ ŋgaa Elijah zi aa ɛ? Wa adɨgə àŋwàꞌànə̀ mə a ghàà ǹloŋ ajàŋ mə à lɛ nyə̀ꞌə̀ a mbo Nwì ǹloŋ annù yìi baIsrael ghɨrə aa ɛ? 3 À lɛ nyə̀ꞌə̀ ǹswoŋ mə, “M̀màꞌàmbî, wa bɨ zwìtə̀ mə ŋgǎŋtoò jo tsɨ̀mə̀. Bo kɨ̀ mə̂ ǹsaꞌa mɨkentə mɨ mɔꞌɔ mɨ màꞌâ wò, a tɨ̀gə mburə tsiꞌì mə̀ mə̀. Bo kɨɨ̀ m̀bu nlɔ̀ɔ̀ nɨ̂ ǹzwìtə mə̀.”* 4 Lâ Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ nkwiꞌi ghu mbo aa mə akə aa ɛ? À lɛ nswoŋ ghu mbo mə, “Wa mə̀ lə̀ə̀ mə̂ bə̂ ǹtsùꞌù ji sàmbaa bìi mə kaa bɨ burə tɨ̀ akuꞌutə̌ yaa a nsi Baal swɛ̂tə̀ aa a nɨ̂ bâ.”* 5 À kɨ mbə a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə mbùmtə̀ bə̂ ɨ burə ntswe ghu jìi mə Nwì à tsɔ̀ꞌɔ a njɨ̌m ɨ̀bɔ̀ŋə̂ yi. 6 Ǹloŋ mə à lɛ ntsɔꞌɔ waa aa a njɨ̌m ɨbɔ̀ŋə̂ yi, kaa à lɛ ŋwaꞌa aa a njɨ̀mə̂ ɨ̀fàꞌà yî tsu mə bo faꞌa yòŋə̀, à bə yòŋə̀ aa a njɨ̌m ɨ̀fàꞌà yìi mə bo faꞌa aa boŋ kaa à sɨ̌ ɨbɔ̀ŋ Nwî bû m̀bə.

7 A tɨgə̀ ǹdɨꞌɨ aa mə kaa baIsrael lɛ waꞌa ayoo yìi bo lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ aa yə aa ɛ? Tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə̀, à lɛ ŋkɨ mbə tsiꞌì m̀bùmtə̀ jìi mə Nwì à lɛ ntsɔꞌɔ aa mə bɨ lɛ ŋkwɛrə. A mbo àbùgə̀ bə̂, bɨ ghɨrə̀ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa tɨɨ̀, 8 a ajàŋ yìi mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋə aa mə,

“Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ mfa azwì yìi mə a lɛ mfɨ̀ɨ atu yaa aa a mbo bo,

mə tâ miꞌì myaa ka nyə ɨdɨgə kaa waꞌà kɨ̀ɨ̀ ǹyə,

ɨ̀toŋnə̀ jyaa kɨɨ nyuꞌu nɨ̂ ɨ̀nnù kaa waꞌà kɨ̀ɨ̀ ǹyuꞌu,

ɨ yǐ kɔꞌɔ yweꞌe siì.”*

9 David à lɛ ŋkɨ nswoŋ mə,

“Tâ bɨ̀ ka bentə nɨ bɨ̀mâtaa â bo aa ŋkwokə ghu,

ŋ̀kɨɨ ntswetə nɨ̂ waa â bo aa naŋə a ataa

a noò yìi bo jɨ mɨkòô myaa aà,

tâ bo aa ŋkwantə ŋwòkə̀, tâ ǹjò aa ŋkuu a bàa bo.

10 Tâ bɨ̀ maꞌa afə̀ꞌə̀ a miꞌi bo tâ bo tsuu ɨdɨgə bǔ kɨ yə,

tâ ǹjɨ̌m jyaa tɨgə ntoꞌo nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀mə̀.”*

11 Mə̀ tɨgə̀ m̀betə nɨ mə bo kwàntə̀ mə̂ aa kwàntə̀ ŋ̀wo nɨ̂ŋkoŋ aa ɛ? Ŋ̀gaŋ, kaa a sɨ̀ maa ajàŋ bə̂! Lâ àjàŋə mə bo fansə annù aa, a baŋnə ŋghɨ̀rə̀ Nwì a yweensə̀ bɨ̀tɨ̀zî Nwî, tǎ tâ baYuda tɨgə ntswe nɨ̂ àghə̀ꞌə̀nə̀. 12 M̀bə a bə mə àfǎnsənnù yaa a baŋnə nzì nɨ̂ àfùꞌù a mbô m̀bî ǹtsɨ̀m, àdɨ̀gə̀ yìi mə bo wo ghu aa a bâŋnə̀ m̀bə afùꞌù bɨ̂tɨ̀zî Nwî, boŋ à sɨ̌ annù yì wè bə mə mbə bɨ bu nlɔ̀gə̀ waa fu bɨtsɨ̀mə̀ aa ɛ?

Ànnǔ ajàŋ Nwì à lɛ nyweensə bɨ̀tɨ̀zî Nwî aà

13 Mə tɨgə ŋghaa tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa a mbo bù bɨ̂tɨ̀zî Nwî. Tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə mə̀ nɨ ŋ̀gàŋntoò Kristo a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî aa, mə̀ ka ŋɛntə ɨfàꞌâ gha ɨ ghɨ̀rə tâ ɨ̀ tɨnsə, 14 tǎ tâ bɨ̀lɨ̂m ba baYuda tâ bɨ̀ ka ŋghəꞌənə mə̂ m̀bə mə̀ yweensə̀ waa bî mɔꞌɔ aa ɛ? 15 M̀bə a bə mə ajàŋə mə bɨ lɛ ntuu waa, a lɛ ŋghɨ̀rə mə tâ Nwì bo bɨ̀ m̀bi bu mbòònsə̀ fu, bəə boŋ ajàŋ yìi mə Nwì aa bǔ kwɛrə waa fu aa a ka waꞌà tɨ̀gə̀ m̀bə aa tsǒ bo yweenə aa a nɨwo aa ɛ? 16 M̀bə a bə mə ŋkùgə̀ àbaa yì ǹtsyàmbìì ya yìi mə bɨ fa a mmàꞌa Nwì ghu aa ɨ̀ laa màŋsə̀ boŋ ŋ̀kyâ àbaa ya ntsɨ̀m ɨ̀ kɨ nlaa maŋsə; m̀bə a kɨ mbə mə mɨ̀ŋgàŋ mɨ ati mɨ laa, boŋ ǹtaa ɨti jya ɨ ka kɨɨ laa. 17 M̀bə a bə yìi mə bɨ faꞌa ntaa ɨti jî mɔꞌɔ a nɨ̂ àtì olive yìi mə a tswe a mûm ǹsòò, m̀faꞌa nlɔ̀ꞌɔ̀sə̀, ŋ̀ghɛɛ nlɔ̀gə̀ ghuu, bìi mə nɨ̀ nɨ ntaa ati olive yìi a tswe a mûm àkò aa, ǹzi ntsugɨsə wa abwarə bo ŋkwerə, mə mbə nɨ̀ tswe nɨ̀ àbwarə wa nɨ̂ àfùꞌù olive ya mə a tswe a mûm ǹsòò aa, 18 nɨ̀ tsuu nû yùù ɨ kɨ ŋee a nu ntaa jyâ. Nɨ̀ tɨ ŋee nû yùù, nɨ̀ zi mə a ghuu aa a bèꞌè mɨ̂ŋgàŋ mya mbèꞌè nɨ̂ ghuu, kaa à sɨ bu beꞌe mbèꞌè nɨ mɨ̀ŋgàŋ myâ.

19 Nɨ̀ ka kɨ swoŋə nɨ mə, “Bɨ lɛ mfàꞌa ntaa ɨti jya nlɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aa mə bɨ lɔ̀gə̀ yiꞌi ɨ zî bansə ghu kwerə.” 20 À nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, bɨ lɛ mfààtə̀ waa nlɔꞌɔsə aa nloŋ mə kaa bo lɛ ŋwaꞌà nɨ̂ àbìintɨɨ tswe aà, lâ m̀bə nɨ̀ kɨ̂ ǹtəə ntɨnsə ntsya aa tsiꞌì a njɨ̀mə̂ àbìintɨɨ̀. A kuꞌùnə̀ mə tâ nɨ̀ tsuu kɨ tə̀rə̀, nɨ̀ ka ntəə nɨ nɨ̀bɔꞌɔ̀. 21 Ǹloŋ mə mbə a bə yìi Nwì à lɛ kɨꞌɨ ntaa ɨti mɨ nsoò mi lɨŋ, bəə boŋ, kaa mbə a waꞌà ghuu kɨ nlɨŋə.

22 Tâ nɨ̀ naŋsə nyə tâ à laa falà ajàŋ mə àbɔ̀ŋəntɨɨ Nwî bo nɨ̀tsəꞌə nɨ Nwî bə aa, nɨ̀tsəꞌə nɨ Nwî nɨ ghɛ̀ɛ̀ a nɨ mbo bə̀ bya mə bɨ wò mə̂ aa, lâ àbɔ̀ŋəntɨɨ Nwî a bâŋnə̀ ǹzi nɨ a mbo bù, mə mbə nɨ̀ ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì a mûm àbɔ̀ŋəntɨɨ̀ yi. A tsuu la bə boŋ baa kɨɨ fààtə̀ ghuu lɔ̀ꞌɔ̀sə̀. 23 A nɨ baYuda, m̀bə bo maꞌatə ànnǔ ajàŋ mə bo sɨ Nwî bii aa boŋ baa bǔ lɔ̀gə̀ waa ɨ zǐ bansə fu, ɨ bàŋnə bǔ kwèrə̀ ghuu lɔ̀ꞌɔ̀sə̀, ǹloŋ mə mbə Nwìŋgɔ̀ŋ à tse bǔ bansə waa fu kwerə, mə mbə a kɔŋə. 24 M̀bə a bə yìi bɨ lɛ mbàŋnə̀ ŋ̀ghɛɛ mfààtə̀ ghuu a nɨ̂ ɨ̀tì olive tɨ lɨgə a mûm àkò, ǹzi mbansə ŋkwerə a nɨ̂ ɨ̀tì jìi bɨ lɨgə a mûm ǹsòò, ma yû a bə̂ annù yìi mə a tsyanə aa, bəə boŋ a ka fwààtə̀ mə mbə bɨ bû m̀bansə ntaa ɨti jya jìi mə ɨ lo a mûm ǹsòò aa fu.

Nwì a ko mɨlɨ̀ŋnə̀ bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀

25 Ànnù nɨ̂ŋkoŋ yì àlə̀ə̀ntə̀ yî mɔꞌɔ a tswe ghu yìi mə mə kɔ̌ŋ mə nɨ̀ zi mbâ bɨlɨ̂m bâ. M̀bə ma yû a kwɛtə̀ ghuu mə tâ nɨ̀ tsuu kɨ waꞌatə nɨ a atu bu mə nɨ̀ wìꞌi ntsyɛ̀sə̀. A bə mə kaa à sɨ̀ baIsrael bɨtsɨ̀m bə mə bɨ tɨ̀ɨ atû bə̂, Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋghɨrə mə tâ bo bî mɔꞌɔ tuu a mbii yu nyweꞌe aa a noò yìi mə ndùù bɨtɨ̀zî Nwî bìi bɨ tswe nɨ̀ nzi a mbo Nwì aa ɨ kùꞌù mə̂. 26 Maà noò, tâ Nwì à tɨgə nyweensə baIsrael bɨtsɨ̀mə̀, a ajàŋ mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə Nwì aa mə,

“Ŋ̀gàŋywèènsə bə̀ à ka lǒ a ntaꞌa Zion ɨ zì,

à ka yǐ fiꞌisə ànnǔ tɨ bɔꞌɔ̀ Nwî a tɨtɨ̀ɨ bɔɔ bɨ Yakob,

27 tâ ma yû à bə akàà mə mə̀ ka wàrə̀ biꞌibo a noò yìi mə mə̀ lɔ̀ꞌɔ̀sə ɨnnù jî bɨ̂ jyaa aà.”*

28 A ŋghɛ̀ɛ a nɨ ànnǔ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀, bo nɨ ŋgàŋkɨbàà Nwî m̀bɨꞌɨ ŋkwitû ghuu. Ŋ̀ghɛɛ nɨ annǔ ajàŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ntsɔꞌɔ waa, Nwìŋgɔ̀ŋ à kɔ̀ŋə waa tsiꞌǐ a nɨ̂ m̀bə̂ ànnù ǹyoŋə a nɨ bɨ̀tà bɨ bɨtaà byaa. 29 Ǹloŋ mə kaa Nwìŋgɔ̀ŋ à bə fa mɨtəŋnə a mbo bə̀ ɨ kɨɨ twoŋə waa mə bɨ̀ bə bɔɔ̀ bi boŋ kaa mbə a waꞌǎ ntɨɨ̀ yi bû ŋ̀kwensə. 30 A ŋghɛ̀ɛ a nɨ bù bɨtɨ̀zî Nwî, nɨ̀ lɛ sɨ tɨ̀ɨ atu a mbo Nwì a mbìì, tsɨ̂tɔ̀ŋ, Nwì à kò mə̂ mɨlɨ̀ŋnə̀ ghùù ǹloŋ atɨ̀ɨ atu baYuda. 31 À kɨ mbə ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ mə ajàŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à dɨ̀ꞌɨ̀ mə̂ ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ yì a mbo bù aa, baYuda aa tɨgə kɨ tɨ̀ɨ atu ghu mbo tsɨ̂tɔ̀ŋ mə mbə Nwì a kɨ̂ ǹtɨgə ŋko mɨlɨ̀ŋnə̀ wàà lɛ. 32 Ǹloŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à ghɨ̀rə mə tâ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bə ɨbùꞌù a mbô àtɨ̀ɨ atu tǎ tâ yù tɨgə ŋko mɨlɨ̀ŋnə̀ bə̀ bɨtsɨ̀mə̀. 33 Wɛ bɛì! Wa àfùꞌù Nwî bo bɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀ mɨ Nwî naŋsə ŋghaꞌa aà ghàꞌà! À zî ɨ̀nnù ǹtsya mbô! M̀bə wò a tɔꞌɔtə̀ ǹjiꞌì ɨ̀nnù jìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à ghɨ̀rə aa ɛ? M̀bə a bɨ̂mâŋjǐ bi aa a naŋsə̀ ǹzi wo aa ɛ?

34 “Ɨmɔ̀ɔ̀ntə Mmàꞌàmbi aa a zi wò aa ɛ?

Kə̀ m̀bə a yi aà â dɨꞌɨtə̀ wò aa ɛ?”*

35 “Ŋù yìi à lɛɛ̀ m̀fa ayoo ntəŋə yi ghu,

mə mbə a kâ ǹlii mə à ka bu bènsə̀ fu aa, à nɨ wò aa ɛ?”*

36 Ǹloŋ mə a njoò tsɨ̀m aa â nàŋsə yu, ɨ tsyâ aa ghu mbo mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹtswe, ŋkɨ ntɨgə ntswe aa ghu mbô. Tâ nɨ̀ghaꞌa nɨ̀ tswe ghu mbo nlwìꞌì nɨ̂ŋkoŋə̀! Amen.

12

Ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yìꞌinə̀ a mûm àfàꞌa Nwì

1 Bɨ̀lɨ̂m bâ, àjàŋ yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ a naŋsə ŋko mɨlɨ̀ŋnə̂ yìꞌinə̀ aa, mə buꞌu mbo a mbo bù mə tâ nɨ̀ fa mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû muu tsiꞌì tso njoo mmaꞌa Nwì jìi ɨ tswe ntɨ̀ɨ̀, ǹlaa, Nwìŋgɔ̀ŋ a kɨ̂ m̀beentə aà; a nɨ mânjì yìi mə à kùꞌùnə mə boŋ nɨ ghaꞌasə Nwî ghu aà. 2 Nɨ̀ tsuu ɨnnù juu kɨ ghɨ̀rə yòŋə bə nɨ fɨ̀gə̀ m̀bi ghu bə̂, nɨ̀ maꞌatə tâ Nwìŋgɔ̀ŋ à bəŋkə ghuu a ajàŋə mə a kwensə mɨ̂ntɨɨ̀ muu aa, tâ ɨ̀mɔ̀ɔ̀ntə ɨnnù juu ɨ bə jî fiì, tâ nɨ̀ naŋsə nzi annù yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ a lɔ̀ɔ̀ aa, mə à nɨ annù yìi a bɔŋ aa, a beentə̀, a kɨ̂ ŋ̀kɔꞌɔ ntəə aà.

3 Ǹyoŋə a njɨ̌m ɨbɔ̀ŋ yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ ghɨ̀rə a nu mə̀ aa, mə swoŋ a mbo bù yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ mə, tâ ŋù tsù à tsuu lǒ lɔ̀gə ɨbɨɨ nû yi ɨ̀ kɔꞌɔnə ntsya ajàŋ yìi yu bə aà. Lâ tâ à baŋnə ŋka ntsyɛsə yi a nzî ŋû yìi yu bɔɔ mbə ghu aa, â ŋù yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ, à ka nyoŋə afɨgə̀ àbìintɨɨ yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à fa ghu mbo aà.

4 Tsiꞌì tsǒ àjàŋ yìi mə mbɨ̀ɨ̀nu yì m̀fùùrə̀ ɨ̀ tswe nɨ̂ ɨ̀dɨgə nu nnɔ̀ɔ̀ aa, kaa ɨdɨgə nu jya ɨ waꞌà nɨ̂ ɨ̀fàꞌà yî fùùrə̀ kɨɨ mfaꞌa aa, 5 à kɨ mbə ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ mə ka mə bìꞌinə̀ nɨ nnɔ̀ɔ̀ aa, bìꞌinə̀ nɨ̂ m̀bɨ̀ɨ̀nu yì m̀fùùrə̀ a mum Kristo ŋkɨ ntsugɨnə a nu bìꞌinə̀ nɨ bìꞌinə̀ tsiꞌì tsǒ ɨ̀dɨ̀gə nu mbɨ̀ɨ̀nu yì m̀fùùrə̀.

6 Àjàŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à fa mɨ̀tə̀ŋnə̀ a atu atu a mbo bìꞌinə̀, a njɨ̌m ɨ̀bɔ̀ŋə̂ yi aa, tâ bìꞌinə̀ aa mfaꞌa nɨ mu. M̀bə a bə a ŋka nyuꞌù ǹtoò Nwì ŋ̀kɛꞌɛnə, bìꞌinə̀ aà ŋ̀ghɨrə nyòŋə̀ nɨ àbìintɨɨ yìi bìꞌinə̀ tswe nɨ yu aà. 7 Bɛɛ a bə a ŋka mfàꞌa, bìꞌinə̀ faꞌà, a bə a ŋka ndɨ̀ꞌɨ̂nnù, bìꞌinə̀ dɨꞌɨ̀. 8 Bɛɛ mə a bə a ndɨ̀ɨ̀ntə bə̀ nɨ̂ àdɨꞌɨtə̀, bìꞌinə̀ dɨɨntə̀. Ŋù yìi mə a fa njoo a mbo bə̀ aa, tâ à ka ŋaꞌatə abô. Ŋù yìi mə à nɨ ntsyàsə̀ bə̀ aa, tâ à ka mfaꞌa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀mə̀, ŋù yìi mə a ghɨ̀rə ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ a nu bə̀ aa, tâ à ka ŋghɨrə nɨ nɨ̀dorə̀.

9 Tâ àkɔ̀ŋnə̂ yuu tâ à bə yi annù nɨ̂ŋkoŋə̀. Nɨ̀ ka ŋkhə ɨnnù jî bɨ̂, m̀baŋnə ntswa ɨnnu jî sɨgɨnə̀ ŋ̀kwo ghu. 10 Nɨ̀ ka ŋkɔŋnə ghuu bu nɨ bù nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̌ bɔɔ bɨ Kristo yî tɨ̀nsə̀. Nɨ̀ ka ŋghaꞌasə bɨlɨ̂m buu ntsya ajàŋ yìi mə bo ghaꞌasə ghuu aà. 11 Nɨ̀ tsuu kɨ bɔrɨkə bə̂, tâ Àzwì aa ŋkhɨ a ntɨɨ bù â nɨ̀ aa mfaꞌa nɨ̂tɨ̀ɨ̀. Ŋ̀ka mfaꞌa nɨ̂ ɨ̀fàꞌa Mmàꞌàmbi nɨ̀ ǹtɨɨ̀ ghuu tsɨ̀mə̀. 12 Tâ nɨ̀ aa ndorɨtə nloŋ annù yìi nɨ bɛ aa, ŋka ntswa mɨ̂ntɨɨ̀ muu a noò ŋ̀gɨꞌɨ, ŋ̀ka ntsaꞌatə Nwîŋgɔ̀ŋ a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀mə̀. 13 Tâ nɨ̀ ka mfa njoo a mbo bə̀ bɨ Nwî bìi àyaa a boŋə aa, ŋkɨɨ ŋkwɛrə nɨ bɨ̀gɨ̀ɨ̀ a mɨlaꞌa bù.

14 Tâ nɨ̀ ka nnɨŋ mbɔɔnə a nu bə̀ bìi bɨ tsɔꞌɔ akòrə̂ yuu aa, ǹtsee bə̂ ǹdɔ̀ɔ̀ a atu bo kɨ nɨŋə. 15 Nɨ̀ ka ndorɨtə bu bɨ̀ bə̀ bìi bɨ dorɨtə aa, ŋkɨɨ nyəꞌə bu bɨ̀ bə̀ bìi bɨ yə̀ꞌə̀ aà. 16 Nɨ̀ tswe nɨ̂ àmɔ̀ɔ̀ntə̀ yî fùùrə̀ bù nɨ bù. Nɨ̀ tsuu nu kɨ ŋee, mbaŋnə ŋka nsɨgɨsə nɨ̂ nû yùù a nsyɛ ntswe bu bɨ̀ bə̀ bî kə̀gə̂, ǹtsuu kɨ tə̀rə̀.

17 Nɨ̀ tsuu annù yî bɨ a atû ànnù yî bɨ kwiꞌinə. Nɨ̀ ka ŋgaansə mɨtɨ̀ɨ̂ muu ŋka ŋghɨrə annù yìi mə bə̀ bɨtsɨ̀m beentə aà. 18 Nɨ̀ ka ŋghɨrə ŋgɔ̀ŋ ɨnnǔ tsɨ̀m a nɨ yùu mbɛ̀ɛ̀ a nyə mə nɨ̀ tswe nɨ̂ m̀bɔɔnə bu bɨ̀ bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀. 19 Bɨ̀sû bâ bìi mə̀ kɔ̀ŋə aà, nɨ̀ tsuu annù yî bɨ a atû ànnù yî bɨ kwiꞌinə, nɨ̀ baŋnə mmàꞌàtə ɨsaꞌa bə a mbo àlwintɔŋə Nwî, nloŋ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ mə, “M̀màꞌàmbî à swoŋ mə, ‘àwiꞌì nɨkɔ̀ŋ à nɨ̂ ànnû yâ, mə̀ aa kwiꞌinə.’ ”* 20 “M̀bə ǹjì ka nyaŋə ŋgàŋkɨ̀bàâ ghò, ò fa mɨ̀jɨ ghu mbô, bɛɛ mə ntɨɨ̀ yi ɨ yoo, ò fa ŋ̀kì ghu mbo tâ à no. Ma mùu ajàŋ boŋ ɨ̀bɔ̀ŋə̂ gho wa ɨ ka tsyà yi,”* 21 Nɨ̀ tsuu màꞌàtə̀ mə tâ ɨ̀nnù ji bɨ ka ŋghaꞌa ghuu bə̂, nɨ̀ baŋnə ŋka ŋghaꞌa ɨnnù jì bɨ nɨ̀ ɨ̀bɔ̀ŋə̀.

13

Ànnù yìi bìꞌinə̀ tswe nɨ̀ ghɨ̀rə a mbo bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa aà

1 Tâ ŋù ǹtsɨ̀m à yə mə yu yuꞌunə bɨsaꞌa bɨ alaꞌà bìi mə bɨ tswe nɨ̂ àdàꞌà a atu bù aà, ǹloŋ mə kaa ǹsaꞌà àlaꞌa yì tsù à sɨ̀ ghu tswê tɨ ghə̂ mə a lə̀ə Nwì. Bìi bɨ tswe ghu tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa, a waa a aləŋə aa a tswèsə Nwì. 2 Ma mùu ajàŋ, ŋù yìi mə a swùŋnə̀ bo bɨ̀ bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa aa, a swùŋnə̀ aa bo bɨ̀ ànnù yìi mə Nwì à tàŋtə nlə̀ə̀. Bə̀ bìi mə bɨ swùŋnə̀ bo bo aa, baa nɨŋ njo Nwi a abaa bo. 3 Ǹloŋ mə kaa bɨ̀saꞌa bɨlaꞌa bɨ sɨ aa nɨ̀ nɨ̀bɔꞌɔ a nu ŋù yìi mə a ghɨ̀rə annu yî sɨgɨ̀nə̀ aa zì, bɨ bàŋnə̀ ǹzi nɨ nɨ̀bɔꞌɔ aa a nu ŋù yìi a ghɨ̀rə ɨbɨ aà. Nɨ kɔ̀ŋ mə kaa nɨ̀ aa waꞌa nsaꞌà àlaꞌa ka mbɔꞌɔ aa ɛ? Nɨ̀ kâ ŋ̀ghɨrə ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ boŋ à ka beentə ghuu. 4 Ǹloŋ mə à laa mbə ŋgàŋàfàꞌa Nwì mə a fàꞌà aa nloŋ aà ɨ̀bɔ̀ŋə̂ ghuu. Lâ m̀bə nɨ̀ ka ŋghɨrə ɨbɨ, nɨ̀ kâ m̀bɔꞌɔ. Ǹloŋ mə, àdàꞌà yìi à tswe nɨ yu aa, kaa sɨ̀ yi adàŋə̀ àdàŋə̀ bə̂. À laa mbə ŋgàŋàfàꞌa Nwì a nɨŋ ǹjǒ Nwì a mûm àbàà bə̀ bìi bɨ ghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ aà. 5 A kuꞌùnə̀ mə tâ ŋù à ka nyuꞌunə waa tǎ khə̌ alwintɔŋə Nwî. Tǎ tâ ǹtɨɨ̀ yi tsuu nii kɨ saꞌa.

6 À kɨ mbə njiꞌì ànnù yìi mə a kuꞌunə mə tâ nɨ̀ ka ntwu bɨ̂tax ghu aà. Ǹloŋ mə bə̀ bìi bɨ lèntə annù ma yû aà, à naa mbə ŋgǎŋfàꞌa Nwî mə à lə̀ə mə tâ bɨ̀ ka nlentə. 7 Nɨ̀ ka ntwu njoo jìi mə nɨ tswa waa ghu aà. M̀maꞌa nɨ̂ tâx ghùù ŋkɨɨ ntwu nɨ̂ tax ǹloŋ njoo jìi nɨ̀ tswe nɨ ju aà. Ŋ̀ka mbɔꞌɔ nɨ̂ bə̀ bìi mə a bɔŋ a mbɔꞌɔ aa, ŋghaꞌasə nɨ̂ bìi mə a kuꞌunə a ŋghaꞌasə aà.

Ànnù yìi mə nɨ̀ tswe nɨ̀ ŋ̀ka ŋghɨ̀rə a nu bù nɨ bù aà

8 Nɨ̀ tsuu ŋû tsù nɨ̂ àyoò tsu kɨ tswa bə̂, â kɨ mmɛ akɔ̀ŋnə̀, ǹloŋ mə ŋù yìi mə a kɔ̀ŋə ndɨ̂m yì aa, a lwensə aa nɔ̀ŋsə̀. 9 Ǹdɨꞌɨ jya mə, “Tsee mâghàbə ghɨ̀rə! Tsee zwitə! Tsee yə̀rə̀! Tsee ndɨ̂m ghǒ ghə̀ꞌə̀nə̀!”* bo bɨ̀ ǹdɨ̀ꞌɨ ji mɔꞌɔ, bɨ boonsə nnɨŋ nɨ nɨ̀ghàà nî ghùꞌùtə̀ mə, “Ka kɔ̀ŋə ndɨm ghò tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə o kɔ̌ŋ ɨbɨɨnû gho aà.”* 10 Ŋù yìi a kɔ̀ŋə ndɨ̂m yì aa kaa à sɨ ɨbɨ ghu nu ghɨ̀rə̀. Ŋ̀ka ŋkɔ̀ŋə bə̀ à nɨ̂ ǹlwènsə nɔ̀ŋsə̀ Nwǐ ntsɨ̀mə̀.

11 La a mbǔ ŋghɛ̀ɛ̀ ghu, nɨ̀ zi noò yìi à nɨ ghu aa tsɨ̀tsɔ̀ŋə̀. Nòò à nàŋsə̀ mə̂ ŋ̀kuꞌu a mbo bù a mbɨ̀ɨ̀nə a fɨlô. Ǹloŋ mə nòò yìi mə bìꞌinə̀ ka yǐ yweenə aa à kòòntə̀ mə̂ a nu bìꞌinə̀ tsɨ̂tsɔ̀ŋ ntsyatə ajàŋ yìi mə bìꞌinə̀ lɛ mfòò m̀bii aà. 12 Ɨ̀tugə ɨ tsyà mə̂, àbɛ̀ɛ̀ a tɨgə̀ m̀fuꞌu. Â bìꞌinə̀ meꞌe ɨfàꞌa ɨtugə tsiꞌì tsɨ̀mə̀. Ǹtɨgə ŋwɛꞌɛ njoo ntsǒ nlaà ɨ̀dɨ̀gə̀. 13 A bìꞌinə̀ ka nzi akòrə nɨzî yiꞌinə̀ â kuꞌunə nɨ yǐ siꞌinə. Mmaꞌatə annǔ nɨjɨ siꞌi nɨ̂ ànnǔ nnô m̀baanə, m̀maꞌatə annǔ ajɨrə, m̀maꞌatə annǔ nsɨŋ, m̀maꞌatə annǔ nto fɨ̀kɔ̀rə̀ nɨ̂ ànnǔ aghə̀ꞌə̀nə̀.

14 Nɨ̀ baŋnə ŋwɛꞌɛ Mmàꞌàmbî Yesu Kristo a nu bù, ǹtsuu abwarə fa a mbo njyǎ nû yùù tâ ɨ ka ŋghɨrə naa ɨnnù jìi mə ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aà.

14

Tâ ò tsuu ndɨ̂m ghò kɨ saꞌa, ɨ fɨ̀rə̀ nii

1 A ŋghɛ̀ɛ a nɨ ŋù yìi mə abìintɨɨ̀ yi a bɔrə aa, nɨ̀ ka ŋkwɛrə nii sɨgɨ̀nə̀, lâ ǹtsuu bu bo kɨ swùŋnə̀ a nɨ annù yìi mə à bìi aà. 2 Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ̂ à tse bii mə mbə yu jɨ̂ ǹjoò tsɨ̀mə̀. Tâ ŋù wa mə àbìintɨɨ̀ yi a bɔrə aa tâ à baŋnə nswoŋ mə yu kurə aa tsiꞌì àmbɔ̀rə̀. 3 Ŋù wa mə a jɨ njoò tsɨ̀mə̀ aa tâ à tsuu wa mə a tswèrə njoo aa kɨ tsaꞌa bə̂. Tâ wa mə a tswèrə̀ ǹjoo tâ à tsuu ɨsaꞌa waà ŋù mə a jɨ tsɨ̀mə̀ aa kɨ tsə̀rə̀, ǹloŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à kwɛ̀rə̀ mə̂ yi. 4 Ò bə aa wò a ŋka nsaꞌa ŋ̀gàŋàfàꞌa ŋù dàŋə̀ aa ɛ? Àâ tsiꞌì tâfàꞌa ŋù wa mə mbə a swoŋ mə a fàꞌa sɨgɨnə̀ kə̀ a kɨɨ mfaꞌa kɨkaŋə. M̀bə tâfàꞌà wa a kɨ̂ ŋ̀kwɛtə yi mə tâ à təə, ǹloŋ mə Mmàꞌàmbî à tswe nɨ̀ mɨ̀dàꞌà a ŋkwɛtə yu.

5 Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ a lɔ̀gə njwi yì mɔ̀ꞌɔ mə ɨ̀ bɔ̀ŋtə ntsyà yî mɔ̀ꞌɔ̂, ŋù yì mɔ̀ꞌɔ a bâŋnə̀ ǹlɔgə mə ǹjwî tsɨ̀m ɨ kuꞌunə̂. Tâ ŋù ǹtsɨ̀m à naŋsə ŋghɨrə tâ àtû yi laa sɨgɨ̀nə̀ nɨ̂ ànnù yìi a ghɨ̀rə̀ aà. 6 Ŋù wa yìi mə a lə̀ə njwîŋgɔ̀ŋ aa, a lə̀ə̀ aa a ŋghaꞌasə Mmàꞌàmbi ghu. Ŋù yìi mə a jɨ njoò tsɨ̀m aa, a jɨ aa a ŋghaꞌasə Mmàꞌàmbi ghu, nloŋ mə a fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì. Wa yìi mə a tswèrə njoo aa, a tswèrə̀ aa a ŋghaꞌasə Mmàꞌàmbi ghu, nloŋ mə a kɨɨ mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì. 7 Kaa ŋù nɨ̀bìꞌinə̀ à sɨ ntɨ̀ɨ̀ tswe aa nloŋ ŋgaà yì, kaa ŋù nɨ̀bìꞌinə̀ waꞌà kɨ̀ɨ̀ ŋ̀kwo aa, nloŋ ŋgaà yì. 8 Bìꞌinə̀ bə tswe ntɨ̀ɨ̀ boŋ bìꞌinə̀ tswê ǹtɨ̀ɨ̀ aa nloŋ ŋgaa Mmàꞌàmbî. Bɛɛ bìꞌinə̀ kwo bìꞌinə̀ kɨ̂ ŋ̀kwo aa nloŋ ŋgaa Mmàꞌàmbî. Tsǒ mə a bə laa, kə̀ bìꞌinə̀ twêntɨ̀ɨ̀ òo, kə̀ bìꞌinə̀ kwo òo, boŋ bìꞌinə̀ laa mbə bə̂ bɨ Mmàꞌàmbî. 9 Àa njiꞌì ànnù yìi mə Kristo à lɛ ŋkwo mbu nyweenə nɨ nɨ̀wo fu aa, mə yu bə Mmàꞌàmbî bɨ̀ku bɨ bə̀ bo bɨ̀ yì bìi bɨ tswe bɨtɨ̀ɨ̀.

10 O tɛꞌɛ ntsɔꞌɔtə nɨ̂ ɨ̀saꞌa ndɨ̂m ghò aa a ya aa ɛ? Kə̀ o tsaꞌa ndɨ̂m ghò laa a ya aa ɛ? Ǹloŋ mə, bìꞌinə̀ bɨtsɨ̀m ka yǐ təə a nsi abərə ntsɔꞌɔtə mɨ̀saꞌa Nwìŋgɔ̀ŋə̀. 11 Ǹloŋ mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə Nwì mə,

“M̀màꞌàmbî à swoŋ mə, àjàŋ mə mə̀ tswe ntɨ̀ɨ̀ aa, mɨ̀kùꞌùtə̀ mɨtsɨ̀m ka yǐ sɨgɨtə a nsi mə̀,

tâ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m swoŋ nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsi mə mə laa mbə Nwîŋgɔ̀ŋ.”*

12 Tâ à laa mə ŋù nɨ̀bìꞌinə̀ yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ à ka yǐ swoŋə annù ǹloŋ ŋgaà yì a mbo Nwìŋgɔ̀ŋə̀.

Tsùu lǒ ghɨ̀rə mə tâ ǹdɨ̂m ghò à wo

13 Tsǒ mə a bə laa aa tâ bìꞌinə kɛntə a nsaꞌa bìꞌinə̀ nɨ bìꞌinə̀. M̀baŋnə ntsə̀rə̀ mə kaa mbə bìꞌinə̀ waꞌa ati a mânjì taansə̀ mə ǹdɨ̂m yìꞌinə̀ à wo ghu, kə̀ ŋ̀kɨ mbə ayoo ŋkɨŋ mânjì a mbo ǹdɨ̂m yìꞌinə̀. 14 Tsǒ ŋ̀gàŋàfàꞌa Mmàꞌm̀bî Yesu, mə̀ nàŋsə nzi mə kaa mbə bɨ waꞌa mɨjɨ mǐ tsu ka ntwoŋə mə mɨ nɨ mɨ̀jɨ mɨ nsɨŋ nyoŋə a njɨm nɔ̀ŋsə̀. Lâ mɨ̀jɨ mǐ mɔꞌɔ tse bə mɨjɨ mɨ nsɨŋ a mbo ŋù yìi mə à wàꞌàtə mə à nɨ mɨjɨ mɨ nsɨŋ aà. 15 M̀bə̂ ò zi mə àyoo yìi mə o jɨ aa, a fa ŋgɨꞌɨ a mbô ǹdɨ̂m ghò bəə boŋ kaa ò sɨ akòrə̀ nɨzî yo aa a mûm àkɔ̀ŋnə̀ burə kɨ zì. Tsuu lǒ màꞌàtə mə àyoo yìi mə o jɨ aa tâ à tsə ŋgɨꞌɨ a nu ŋù yìi mə Kristo à lɛ ŋkwo ghu atû aà. 16 Tsùu lǒ mmàꞌàtə mə annù yìi mə o ghɨ̀rə̀ a bə yì sɨgɨ̀nə̀ aa, tâ bɨ̀ baŋnə ŋka ŋghaa nɨ̂ gho mə a nɨ yì bɨ̂. 17 Ǹloŋ mə kaa annù nɨfɔ̀ Nwî kaa a laa ŋwaꞌǎ annǔ mɨjɨ kə̌ annǔ mɨlùꞌù bə̂. A baŋnə mbə aa bə annǔ ŋghɨ̀rə ɨnnù jìi ɨ tsinə aa, nɨ̀ ànnǔ mbɔɔnə, nɨ̂ ànnù nɨdorə a mûm Àzwì Nwî. 18 Ŋù yì mə a fàꞌà a mbo Kristo ma mùu ajàŋ aa, à kùꞌùnə a mbo Nwì, bə̀ kɨɨ̀ m̀beentə nìi.

19 Tâ bìꞌinə̀ ka ŋgaansə mɨtɨ̀ɨ̂ mìꞌinə̀ a ŋghɨ̀rə ɨnnù jìi mə ɨ zì nɨ̂ m̀bɔɔnə, ŋkɨɨ ŋkwɛtə nɨ̂ yiꞌinə̀ bɨtsɨ̀m mə bìꞌinə̀ ka ŋkwe. 20 Tâ ànnù mɨjɨ à tsuu lǒ ghɨ̀rə tâ ò ta ŋgɨꞌɨ a nɨ̂ ɨ̀fàꞌà Nwî. Wâ ŋ̀gɔ̀ŋ njoò tsɨ̀m ɨ laa, lâ à ka bə annù yî bɨ a mbo ŋù a ŋghɨ̀rə mə tâ bə̀ bî mɔꞌɔ wo nloŋə ayoo yìi a jɨ aà. 21 A laa ŋkùꞌùnə mə boŋ mbə ŋù tuù ŋ̀kùrə̂ m̀bà, kə̀ a ŋkɨ nno mɨlùꞌù kə̀ a ŋkɨ ŋghɨ̀rə̂ ànnù yî mɔꞌɔ yìi mbə ndɨ̂m yì a kwântə̀ ghu aà. 22 Lə̀ə̀ ànnù yìi ò bii nloŋ ma yû ànnù aa a tɨtɨ̀ɨ bu Nwì. Nɨ̀dorə nì wè nɨ tswe a mbo ŋù yìi mə kaa ntɨɨ̀ yi ɨ sɨ nìi saꞌa mə a ghɨ̀rə annù yìi mə à wàꞌàtə mə a kuꞌunə aà. 23 Lâ ŋù yìi mə a jɨ̀ŋkə̀ ǹloŋ ayoo yìi yu tswe nɨ̀ njɨ aa, Nwìŋgɔ̀ŋ à ka nɨŋ njo ghu abàà mə mbə a jɨ, nloŋ mə ma yaà ànnù mə a ghɨ̀rə̀ aa kaa a sɨ̀ aa mûm àbìintɨɨ yu fɛꞌɛ. Ànnù yìi mə a sɨ̀ a mûm àbìintɨɨ fɛ̀ꞌɛ̀ aa, à nɨ̂ ɨ̀bɨ̂.

15

Nɨ̀ ka ŋghɨrə tâ bǎdàŋ ka ndorɨtə, tsuu bə bù bə

1 Bìꞌinə̀ bìi mə àbìintɨɨ̀ yìꞌinə̀ a tɨnsə aa, bìꞌinə̀ ka mmi ɨnnù bə̀ bìi mə àyaa a bɔrə aa. Ǹtsuu bàŋnə kɨ ghɨ̀rə̀ bə mə tâ nû yìꞌinə̀ ka ndoritə. 2 Bìꞌinə baŋnə ŋka ŋghɨrə bə mə tâ bɨ̀lɨ̂m bìꞌinə̀ ka ndorɨtə nloŋ ɨbɔ̀ŋ waa tǎ kɨ ghɨ̀rə tâ àbìintɨɨ̀ yaa ka ŋkwe. 3 Ǹloŋ mə tsiꞌì Kristo kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ̀ ka ŋghɨrə aa mə tâ nû yì ka ndorɨtə. À lɛ mbàŋnə̀ ŋ̀ghɨrə a ajàŋ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aà, mə, “M̀bə̀gɨ̀tə̀ jìi mə bə̀ lɛ sɨ bə̀gɨ̀tə̀ noo ghu aa, ɨ wo a nu mə̀.* 4 Ǹloŋ mə ɨnnù jìi mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə a mbìì aa, bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ mə tâ ɨ̀ ka ndɨꞌɨtə yiꞌinə̀ mə mbə bìꞌinə̀, ǹyoŋə a njɨ̌m àtàŋəntɨɨ nɨ̂ àdɨ̀ɨ̀ntə̀ yìi mə nɨ̀ghàà nɨ Nwî nɨ fa a mbo bìꞌinə̀ aa tâ bìꞌinə̀ naŋsə yəgɨtə a nu Nwì.

5 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, tâ Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə àtàŋəntɨɨ bô àdɨ̀ɨ̀ntə̀ a lô ghu mbo aa, tâ à ghɨrə tâ nɨ̀ ka ŋghaanə mbiinə nyoŋə a nu Kristo Yesu, 6 mə mbə bù bɨ tsɨ̀m nɨ̀ tɨgə ŋghaꞌasə Nwîŋgɔ̀ŋ bo bɨ̀ M̀màꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu Kristo nɨ̂ ǹtsù yî mɔꞌɔ̀.

Ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî.

7 Tâ nɨ̀ ka ŋkwɛrə ghuu bu nɨ bù tsiꞌǐ ajàŋ mə Kristo à lɛ ŋkwɛrə ghuu aà, tǎ tâ bàa ŋghaꞌasə Nwî. 8 Ǹloŋ mə mə̀ swǒŋ a mbo bù mə Kristo à lɛ mbə ŋgàŋàfàꞌà a mbo baYuda, a ndɨ̀ꞌɨ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lə̀ə̂ ŋ̀kàꞌa yìi mə à lɛ ŋkàꞌà a mbo bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà byaa aà 9 tâ ma yû a ghɨrə mə bɨ̀tɨ̀zî Nwî tâ bɨ̀ ghaꞌasə Nwîŋgɔ̀ŋ ǹloŋ ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ yì. A bə aa àjàŋ mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî mə,

“Tsǒ mə a bə laa, màa tɨgə ghaꞌasə nòo a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀tɨ̀zî Nwî

ɨ kɨɨ kɨ yəə ɨkòò ghaꞌasə nɨ̂ Ɨ̀kǔmə̀ gho ghu.”*

10 Bɨ kɨ mbù ǹswoŋ mə,

“Bù bɨ̂tɨ̀zî Nwì, nɨ̀ ka ndorɨtə bu bɨ̀ bə̂ bi.”*

11 Ŋ̀kɨ mbu nswoŋ mə,

“Ka ŋghaꞌasə nɨ Mmàꞌàmbi mbǎ bu bɨtɨ̀zî Nwî,

ŋkɨ ŋghɨrə tâ ɨ̀toò ɨ̀tsɨ̀m ka ŋghaꞌasə nìi.”*

12 Yesaiah a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ mə,

“Ǹtɨgə ŋgɨ̀gə Jesse ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ,

ɨ bə yu wa mə à ka yǐ bɨ̀ɨ̀nə saꞌa bɨ̂tɨ̀zî Nwî,

tâ bɨ̀tɨ̀zînwì tɨgə nnɨŋ ntɨɨ̀ waa ghu nû.”*

13 Tâ Nwɨ̀ngɔ̀ŋ yìi mə a ghɨ̀rə mə tâ nɨ̀ ka mbɛ njoo abùrə aa, tâ à ghɨrə ntɨɨ̀ ghuu luu nɨ nɨdorə ŋkɨ naŋsə tswe nɨ̂ m̀bɔɔnə, a ajàŋə mə nɨ̀ nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ ghuu ghu nu aà, tâ mɨ̀dàꞌa mɨ Azwì Nwî mɨ̀ ghɨrə nɨ̀ naŋsə ŋka mbɛ njoo aburə nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghu tsɨ̀mə̀.

Ǹjiꞌì ànnù yìi mə Paul à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ ma yuù àŋwàꞌànə̀ tɨ nɨ̀bɔꞌɔ aà

14 Mə̀, a nɨ̂ ɨ̀tu ɨbɨ̀ɨnû gha, mə̀ bii nɨ̀ ǹtɨɨ̀ ghâ tsɨ̀m m̀ba bɨlɨ̂m bâ, mə bù, a nɨ̂ ɨ̀bɨɨnû ghuu, nɨ̀ luu nɨ̀ àbɔ̀ŋəntɨɨ, ŋ̀kɨ nnaŋsə nzi annǔ ajàŋ mə mbə nɨ̀ tɨgə̀ ǹdɨꞌɨtə ghuu bu nɨ bù. 15 A nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ jî mɔꞌɔ a nɨ yulà àŋwàꞌànə̀, mə̀ ŋwàꞌànə tɨ̀ nɨ̀bɔꞌɔ̀ mə tâ nɨ̀ waꞌatə ɨnnù ma jya jìi mə mə̀ lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ mfoo ŋŋwàꞌànə a mbo bù aa, ǹloŋ aa ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî yìi mə à fa a mbo mə̀ 16 mə tâ mə̀ bə ŋgàŋàfàꞌa Kristo Yesu a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî. Mə fàꞌà aa tsiꞌì tsǒ ŋ̀gàŋmàꞌanwì a mûm ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ Nwì ya tǎ ghɨ̀rə mə tâ Nwì a bii bɨ̂tɨ̀zî Nwî tsiꞌì tsǒ njoo mmàꞌanwì jìi mə Àzwì Nwî a sìꞌì mə̂.

17 Àjaŋ mə mə̀ tswe nɨ̂ ànnù yî mɔꞌɔ bìꞌi bɨ̀ Kristo aa, mə kwɛ̀ɛ ntɨɨ̀ gha a mûm àfàꞌa Nwì. 18 Ǹloŋ mə mə̀ tswe nɨ̂ ànnǔ tsu a nswoŋ aa nloŋ mə Kristo à lɛ ntsyà a njɨ̌m mə̀ ŋ̀ghɨrə mə̀ ghɨrə̀ mə tâ bɨ̀tɨ̀zî Nwî tâ bɨ̀ tɨgə nyuꞌunə nɨ Nwî, a njɨ̌m nɨ̀ghàà nɨ ntsû na, nɨ mɨ̀ghɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ ɨnnû ma, 19 nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ ɨlènsə ɨnnù bo bɨ̀ ɨ̀nnǔtsyǎmbô, a bɔ̀ꞌɔ nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Azwì Nwî. Ma mùu ajàŋ, a nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ tsiꞌì tsɨ̀m, ǹlo a Yerusalem ŋghɛɛ nyweꞌe a Illyricum, mə̀ swòŋ mə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ Kristo yâ ǹtsɨ̀mə̀. 20 À nɨ̂ àyə̀ꞌə̀tə̂ yâ ŋ̀gɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m mə tâ mə̀ swoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a nɨ̂ àdɨ̀gə yìi kaa bɨ lɛɛ̀ ŋ̀kɨꞌɨ̌ ɨkum Kristo ghu yuꞌu aà, tǎ waꞌà kà m̀bɔɔ a nɨ̂ àtsənda yìi mə ŋù dàŋ à tùmə aà. 21 Tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aa mə,

“Bə̀ bìi mə bɨ lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ waꞌǎ annǔ yi a mbo bo swoŋə aa, bɨ ka yǐ yə yi.

Tâ bə̀ bìi mə bɨ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà yuꞌu aa, tâ bɨ̀ yuꞌu àtû yaa a laa ghu.”*

Àjàŋ mə Paul à lɛ ntaŋtə mə yu ghɛɛ ghantə baRoma aà

22 Àa ɨ̀nnù jìi mə ɨ kɨ kɨ̌ŋ mə tâ mə̀ waꞌa a mbo bù zî aà. 23 La tsɨ̂tsɔ̀ŋ àjàŋ yìi mə mə̀ sɨ̀ nɨ̂ ɨ̀fàꞌà ma mùu mbùꞌù bû ǹtswe aa, bo bɨ̀ ajàŋ mə mə̀ lɛ ntsuꞌu nyəꞌətə a nyə̂ ghuu a nɨ̂ ɨ̀lòò jî ghàꞌàtə̀ aa, 24 mə lɔ̀ɔ ŋghɛ̀ɛ a alaꞌa Spain, mə̀ wàꞌàtə mə àjàŋ mə mə̀ aa kɨ tsyǎ ghɛ̀ɛ ghu aa, ɨ yə ghuu, ɨ naŋsə dorɨtə a ntswe bìꞌinə̀ a nɨ mû àtɨɨ noò. Bɛɛ bìꞌinə̀ tswetə, nɨ̀ tɨgə̀ ŋ̀kwɛtə gha mə̀ ghɛɛ ghu. 25 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə ghɛ̀ɛ a Yerusalem nɨ̂ ǹjoo a mbo bɔɔ bɨ Kristo. 26 Ŋ̀ghòtə jìi mə ɨ tswe a alaꞌa Macedonia bo bɨ̀ a alaꞌa Achai, bɨ fâ ǹjoo nɨ̀ àbɔ̀ŋəntɨɨ̀ yaa a ŋkwɛtə ŋgàŋə̂fum jìi ɨ tswe a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bɨ Nwî a Yerusalem aà. 27 Bo lɛ ndorɨtə a ŋghɨ̀rə maa ajàŋ, lâ a nswoŋə ànnù nɨ̂koŋ, bo tswe nɨ̀ ŋ̀ghɨ̀rə maa ajàŋə̀, ǹloŋ mə àjàŋ yìi mə baYuda lɛ nyàtə mbɔɔnə̂ Àzwì Nwî bo bo aa, bɨ̀tɨ̀zî Nwî kɨ ntswe nɨ̂ ǹlɔ̀gə njoo jìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à tə̀ŋə waa ghu aa ɨ kwɛtə baYuda ghu. 28 Nòò yìi mə mə̀ ka màŋsə ɨ fa njoo mà jû mə bɨ kɨ̀ ghòtə a mbo bo aa, bo kwɛrə tsiꞌì tsɨ̀m boŋ mə̀ ka tsyǎ a mbɛ̀ɛ bù tɨgə ghɛ̀ɛ̀ a Spain. 29 Mə̀ zi mə nòò yìi mə mə̀ ka yǐ zǐ a mbɛ̀ɛ bù aa, mə̀ aa yǐ zì aa nɨ̂ m̀bɔɔnə̂ Kristo tsiꞌì ǹtsɨ̀mə̀.

30 Mə buꞌu mbo a mbo bù mbâ bɨlɨ̂m bâ, nɨ̂ ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbî yiꞌinə̀ Yeu Kristo, nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ yìi mə Àzwì Nwî a fa aa, mə tâ nɨ̀ boonsə gha tâ bìꞌinə̀ aa nto a ajàŋ mə nɨ tsàꞌàtə̀ nɨ̂ Nwî nɨ̂ tɨ̀ɨ̀ a atu mə̀ aà. 31 Nɨ̀ lɔɔ a mbo Nwì mə tâ à tsuꞌu atû ya a mbo bɨ̀tɨ̀ biì Nwî bìi bɨ tswe a Yudea aà, ŋ̀kɨ ŋghɨrə mə tâ bə̀ bɨ Nwî bɨ̀ beentə ɨfàꞌâ gha a Yerusalem. 32 Maa ajàŋ, mə mbə Nwì à bii, tâ mə̀ tɨgə nzi a mbo bù ǹluu nɨ nɨ̀dorə tâ nɨ̀ ghɨrə ntɨɨ̀ gha fwɛtə. 33 Tâ Nwìŋgɔ̀ŋ m̀bɔɔnə tâ à tswe a mbo bù bɨtsɨ̀mə̀. Amen.

16

Paul à tsàꞌàtə̀ bə̀ bî ghàꞌàtə̀ a Roma

1 Mə bèèntə àfàꞌa njààntə̂ yìꞌinə̀ Fɛbe, yìi mə à nɨ̂ ŋ̀kwɛtə̀ a mûm ŋ̀ghotə a alaꞌa Cenchreae, 2 â nɨ̀ kwɛrə yi sɨgɨ̀nə̀ ajàŋ mə bɔɔ bɨ Kristo kwɛrə ŋû aa, ŋkɨ ŋkwɛtə yi mfa ayoò tsɨ̀m yìi mə a lɔ̀ɔ̀ aa ghu mbô, ǹloŋ mə à kwɛtə bə̀ bî ghàꞌàtə̀, mə̀ bə ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bìi à kwɛ̀tə aà.

3 Nɨ̀ tsaꞌatə Prisca bo Aquilla, bə̀ bìi mə bìꞌi bo fàꞌà a abo mɔꞌɔ a mum Kristo Yesu aà. 4 Bo lɛ mfa ŋgwî yàà ǹloŋ ntswêntɨ̀ɨ̀ yà. Mə naŋsə mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì m̀bɨꞌɨ ŋgaà yàà. Kaa à sɨ tsiꞌì mə̀ bə̂ mə mə fa mɨyà wàà, bo bɨ̀ ŋ̀ghotə jìi ɨ tswe a tɨtɨ̀ɨbɨ̀ tɨ̀zî Nwî aa tsɨ̀mə̀. 5 Kɨ ntsàꞌàtə nɨ̌ ŋghotə ya yìi mə ɨ bòòntə̀ a nda bo aà.

Tsàꞌàtə nɨ̌ ntɨ̀ɨ̀ ǹsû ghà Epenetus, yìi à lɛ mbə ntsyàmbìì ŋù yìi mə à lɛ mbii Kristo a mbùꞌu Asia aà. 6 Tsàꞌàtə nɨ̌ a Mary yìi mə a fàꞌà nɨ̂ tɨ̀ɨ̀ a tɨtɨ̀ɨ bù aà. 7 Tsàꞌàtə nɨ̀ Andronicus bo bì Junias, ŋgǎŋgwɛ̀ꞌɛ̀ jìi mə bìꞌibo lɛ ŋkuu a atsaŋə aà. Bo nɨ bə̀ bî tɨ̀nsə̀ a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋtoo Kristo. Bo lɛ mfòò ǹtswe a mum Kristo tɨ mə̀.

8 Tsàꞌàtə nɨ̀ Ampliatus, ǹtɨ̀ɨ̀ ǹsû ghà a mum Mmàꞌàmbî. 9 Tsàꞌàtə nɨ̀ Urbanus, ŋù yìi mə bìꞌinə nɨ̀ bǒ fàꞌa a abo mɔꞌɔ a mum Kristo aà, nɨ̂ ǹtɨ̀ɨ̀ ǹsû ghà Stachys. 10 Tsàꞌàtə nɨ̀ Apelles, yìi mə bɨ beentə annû yi a mum Kristo aà. Tsàꞌàtə nɨ̀ bə̂ bɨ̀tsɨ̀m a ŋgwɛ̀ꞌɛ Aristobulus. 11 Tsàꞌàtə nɨ̀ a ŋû ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ ghà Herodion. Ŋ̀kɨ ntsaꞌatə bɔɔ bɨ Kristo bìi bɨ tswe a ŋgwɛ̀ꞌɛ Narcissus.

12 Tsàꞌàtə nɨ̌ ŋgǎŋfàꞌà jula mə fàꞌa a mbô Mmàꞌàmbî aà: Tryphaena bo Tryphosa. Tsàꞌàtə nɨ a ntɨ̀ɨ̀ ǹsû ghà Persis, yìi mə à nàŋsə̀ mə̂ m̀faꞌa nɨtɨ̀ɨ̀ a mbo Mmàꞌàmbi aà. 13 Tsàꞌàtə nɨ̀ Rufus, ŋ̀gàŋàfàꞌa Mmàꞌàmbi yì ǹtɨ̀ɨ̀, nɨ̂ ǹdè yì mə à kɨ mbə ǹdèghà aà. 14 Tsàꞌàtə nɨ̀ Asyncritus, Phlegon, Hermes, Patrobas, Hermas, bo bɨ̀ bɨ̀lɨ̂m bìꞌinə̀ bìi bɨ tswe bo bo aà. 15 Tsàꞌàtə nɨ̀ Philologus, Julia, Nereus bo bɨ̀ ǹjààntə̂ yì, nɨ Olympas, bo bɨ̀ bə̀ bɨ Nwî bìi bo bo tswe aa tsiꞌì bɨ̀tsɨ̀mə̀.

16 Nɨ̀ tsaꞌatə ghuu bu nɨ̀ bù ǹnɔŋə nɨ mɨ̀ghaꞌà muu nɨ̂ àkɔ̀ŋnɔ̌ bɔɔ bɨ Kristo. Ŋ̀ghòtə Kristo tsiꞌì tsɨ̀m ɨ tsàꞌàtə ghuu.

Ɨ̀dɨꞌɨtə̌ nlwìꞌì ǹjɨ̀mə̀

17 Mə buꞌu mbo a mbo bù bɨlɨ̂m bâ mə nɨ̀ ka nlensə bə̂ bya mə bɨ zì nɨ̂ àyàtə̀, m̀fa nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ a nɨ̂ àbìintɨɨ bə̂, ǹlɨgɨtə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə bɨ lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ a mbo bù aà. Nɨ̀ ka ŋkhə ɨjàŋ bə̂ ma jyâ. 18 Ǹloŋ mə mbuu bə̂ ma bya kaa bɨ sɨ aa a mbo M̀màꞌàmbî yìꞌinə̀ faꞌa, bo bàŋnə̀ m̀faꞌa aa nloŋ bə̂ àtòꞌô yaa. Bo tsyà nɨ a njɨ̌m àlətə̀, bo bɨ̀ mɨ̀ghàà mî lìì m̀bweꞌesə nɨ̂ bə̂ bìi mə kaa bo burə tɨ̀ ɨbɨ zi aà. 19 Ǹloŋ mə, ŋù ǹtsɨ̀m à yùꞌù mə a ajàŋ mə nɨ yuꞌunə ntoò yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mə̀ kɨɨ̀ ǹdorɨtə nloŋ ŋgaà yùù aa, lâ màa kɔ̌ŋ mə tâ nɨ̀ bə ŋgàŋ mɨtsyɛ̀ a nɨ̂ ànnù yìi mə a bɔŋə aa, mbaŋnə mbə bɨ̂tɨ̀zǐ a nɨ̂ ànnù yìi mə à nɨ yî bɨ aà. 20 Nwìŋgɔ̀ŋ m̀bɔɔnə à ka ghɛ̀sə ghɔ̀ꞌɔ̀ a Satan a jiꞌi mɨkòrə bù.

Tâ ɨ̀bɔ̌ŋ Mmàꞌàmbî Yesu Kristo, ɨ̀ tswe a mbo bù.

21 Timoti, ŋù yìi mə bìꞌiyu fàꞌà a abo mɔꞌɔ aa, a tsàꞌàtə̀ ghuu. Lucius bo Jason nɨ Sosipater, ŋgǎŋgwɛ̀ꞌɛ̂ jâ, kɨɨ ntsaꞌatə ghuu.

22 Mə̀ Tertius, ŋù yìi à ŋwàꞌànə aŋwàꞌànə̀ yulà aa, mə tsàꞌàtə ghuu a njɨ̌m Mmàꞌàmbî.

23 Gaius, ŋù yìi mə mə tswe ghu nda aa, bo bɨ̀ ŋ̀ghòtə̂ ǹtsɨ̀m bo tsàꞌàtə̀ ghuu. Erastus, ǹlə̀ə̀ ŋ̀kabə̀ ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yù, nɨ̂ ǹdɨ̂m yìꞌinə̀ Kwartus, kɨɨ̀ ǹtoo nɨ̂ àtsàꞌàtə̀ a mbo bù. [ 24 Tâ ɨ̀bɔ̀ŋ Kristo ɨ̀ tswe a mbo bù bɨtsɨ̀mə̀. Amen.]*

Àghaꞌasə̀ Nwî yi nlwìꞌì ǹjɨ̀mə̀

25 Bìꞌinə̀ ka ŋghaꞌasə Nwîŋgɔ̀ŋ yìi mə mbə a nɨŋ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ a nu bù ǹyoŋ a nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mə mə swoŋə mbɨꞌɨ ŋgaa Kristo aà, ma yû à nɨ̂ ànnù yî àlə̀ə̀ntə̀ ya mə ɨ̀ lɛ ntswe alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ a ŋguꞌu ŋguꞌu aa, 26 mə tsɨtsɔ̀ŋ bɨ̂ fìꞌìsə̀ mə̂ a fɛꞌɛ̀ ǹlaa, ǹtsya a njɨ̀mə ŋ̀wàꞌànə̀ ŋgǎŋntoo Nwî, bɨ tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə ɨtoò ɨ̀tsɨ̀m ɨ zi, ǹyoŋə aa a nɨ̂ ǹdɨ̀ꞌɨ̂ Nwì yìi mə à lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa, ŋka nyuꞌunə a mûm àbìintɨɨ̀.

27 A mbo Nwìŋgɔ̀ŋ ma ghû yûyɨgə̀ yìi mə à nɨ̂ àzî tsɨ̀mə̀ aa, tâ nɨ̀ghaꞌa nì tɨ mɛ̀ tâ nɨ̀ tswe ghu mbo ǹtsya a njɨm Yesu Kristo! Amen.

* 3:4 Ps. 51.4

* 3:12 Ps. 14.1-3; 53.1-3; Eccles. 7.20

* 3:13 Ps. 5.9

* 3:13 Ps. 140.3

* 3:14 Ps. 10.7

* 3:17 Yes. 59.7-8

* 3:18 Ps. 36.1

* 4:3 Gen. 15.6

* 4:8 Ps. 32.1-2

* 7:7 Exod. 20.17; Deut. 5.21

* 8:36 Ps. 44.22

* 9:7 Gen. 21.12

* 9:9 Gen. 18.10,14

* 9:12 Gen. 25.23

* 9:13 Mal. 1.2-3

* 9:15 Exod. 33.19

* 9:17 Exod. 9.16

* 9:20 Yes. 29.16

* 9:25 Hos. 2.23

* 9:26 Hos. 1.10

* 9:28 Yes. 10.22,23

* 9:29 Yes. 1.9

* 9:32 Yes. 8.14

* 9:33 Yes. 28.16

* 10:5 Lev. 18.5

* 10:6 Deut. 30.12

* 10:7 Deut. 30.13

* 10:8 Deut. 30.14

* 10:11 Yes. 28.16

* 10:13 Joel 2.32

* 10:15 Yes. 52.7

* 10:16 Yes. 53.1

* 10:18 Ps. 19.4

* 10:19 Deut. 32.21

* 10:20 Yes. 65.1

* 10:21 Yes. 65.2

* 11:3 1 Bɨfɔ 19.10,14

* 11:4 1 Bɨfɔ 19.18

* 11:8 Deut. 29.4; Yes. 29.10

* 11:10 Ps. 69.22-23

* 11:27 Yes. 59.20,21; 27.9

* 11:34 Yes. 40.13; Yer. 23.18

* 11:35 Job 41.11

* 12:19 Deut. 32.35

* 12:20 Prov. 25.21-22Tsiꞌǐ ajàŋ yìimə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aà.

* 13:9 Exod. 20.13-15,17; Deut. 5.17-19,21

* 13:9 Lev. 19.18

* 14:11 Yes. 49.18; 45.23

* 15:3 Ps. 69.9

* 15:9 Ps. 18.49

* 15:10 Deut. 32.43

* 15:11 Ps. 117.1

* 15:12 Yes. 11.10

* 15:21 Yes. 52.15

* 16:24 Kaa àtɨɨ ma yû a sɨ̀ a nɨ̂ ŋ̀ŋwàꞌànə̀ jî nɔꞌɔ tswê.

1 BaKorinto

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Àŋwàꞌànə̀ Paul yi ntsyàmbìì a mbô ŋ̀ghòtə̂

BaKORINTO

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Paul mbo ŋ̀ghotə̂ baKorinto. Korinto à lɛ mbə ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà BaGrikia yî ŋ̀wè, ŋ̀kɨ mbə kapital mbùꞌu Achai yìi mə BaRoma lɛ sɨ buꞌutə aà. Bɨ lɛ sɨ naŋsə ntaŋ nɨ̂ mɨtaa ma mùu alaꞌa, bə̀ lô nɨ a ɨdɨgə ɨdɨgə jî mɔꞌɔ jìi mə BaRoma lɛ sɨ buꞌutə aa nzi mbòòntə̀ ghu nloŋə afùꞌù yî wè yìi mə à lɛ ntswe ghu aà. BaKorinto lɛ sɨ ghaꞌasə bɨ̂nwìŋgɔ̀ŋ bî ghàꞌàtə̀. Bɨ lɛ sɨ naŋsə mbuꞌu nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ jì swèrə̀ ǹswerə a Korinto. Ànnǔ ajɨrə̀ bo bɨ̀ ɨ̀buurənnù ɨ lɛ mburə ntswe ma mùu alaꞌa tsiꞌì m̀bênnù. A tɨtɨ̀ɨ bɨ̀nwì bya, Aphrodite à lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀gǎŋmàꞌa ji ntsùꞌù yî fùùrè jìi mə ɨ lɛ mbə aa ɨ̀kwàrə̀ bâŋgyɛ̀, ǹdɨꞌɨ nɨ̂ bə̀ mə bàa njɨ nɨ̂ àkwarə̀ ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ nwî wa ghu. Bə̀ lɛ mburə nzinə mbuu annǔ ajɨrə̀ yìi mə a lɛ ntswe a Korinto aa a ajàŋ yìi mə bɛɛ bɨ yi nyə ŋù tɨ jɨ akwàrə̀, kə̀ a ka njɨrə siꞌi, bɨ tɨgə̀ ǹswoŋə nɨ mə a ghɨ̀rə̀ aà ǹdə baKorinto wâ.

Nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨnə̀ a Korinto aa a lɛ nzi Paul (Ɨ̀fàꞌà 18.1-17). À lɛ ntswe ghu a atû àlòò yî fùùrə̀ nɨ bɨ̀sàŋ bi ntoꞌo mfaꞌa ghu, Aquila bo Pricilla nɨ Timoti bɨ kwɛtə̀ nɨ̀ yi ghu. Nòò yìi mə Paul à lɛ màꞌàtə̀ ǹlo aa, à lɛ nyuꞌu mə ŋ̀ghotə ya ɨ tswe nɨ ɨnnù jî ghàꞌàtə̀ mə ɨ lɛ sɨ fa ŋgɨꞌɨ ghu: Ànnǔ ajɨrə̀, ànnǔ ayàtə̀ bo bɨ̀ ɨ̀bùurənnù jî mɔꞌɔ nloŋə mɨtəŋnə mɨ Azwì. Paul à yùꞌù mə̂ ǹtɨgə ŋŋwaꞌanə aŋwàꞌànə̀ yû mə yu tsisə ɨnnù ma jû ghu ɨ kɨɨ fa akwiꞌi nɨ̂ ɨbetə̀ jî mɔꞌɔ jìi bɨ lɛ mbetə yi ghu aà.

Nwì a fa àdàꞌà bo mɨ̀tsyɛ̀ a mbo Paul mə tâ à ŋgwaꞌanə ndɨꞌɨtə ŋghotə ya ghu. Ŋ̀ghaa ɨnnù ɨ mburə̀ ŋ̀ghaꞌatə tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀, à lɛ ŋghàà ǹloŋə annǔ nyweenə bə̀ a nɨwô (15). Ànnù yìi mə à ŋwàꞌànə nloŋə akɔ̀ŋnə̀ aa (13) a nɨ̂ àfùꞌù yî mɔꞌɔ yìi mə Nwì à fa a mbô ŋ̀ghòtə̂ bə̀ bi. Ɨ̀nnù jìi mə ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ a mûm ǹghòtə a Korinto aa ɨ kwɛtə a ŋghɨ̀rə mə bìꞌinə̀ yə ɨbɔ̀ŋ Nwî a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bi.

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌì ànnù àŋwàꞌànə̀ yû 1.1-9

2. Àyàtə̀ a mûm ŋ̀ghòtə̂ 1.10—4.21

3. Ànnǔ ajɨrə̀ bo bɨ̀ ɨ̀nnǔ a mûm ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ 5.1—7.40

4. Bɨ̀krisèn nɨ bɨ̀tɨ̀biì Nwî 8.1—11.1

5. Ǹtswêntɨ̀ɨ̀ a mûm ŋ̀ghòtə bo bɨ̀ a ajàŋ yìi mə bɨ ghaꞌasə Nwî ghu aà 11.2—14.40

6. Ànnǔ nyweenə nɨ nɨ̀wo Kristo bo bɨ̀ à yi ŋgǎŋmbii Kristo 15.1-58

7. Ǹjoo jìi mə bɨ lɛ ŋghotə a mfa a mbo bɨ̀Krisèn a Yudea aà 16.1-4

8. Ɨ̀nnù jî mɔꞌɔ jìi mə Paul à lɛ ntɨgə ŋghaa a nlwìꞌìsə aà 16.5-24

1

Àtsàꞌàtə̀

1 Àŋwàꞌànə mə a lo a mbo Paul yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ntwoŋ nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋə yì mə tâ à bə ŋgàŋtoò Kristo Yesu bo bɨ̀ a mbo ǹdɨ̂m yìꞌinə̀ Sosthenes, 2 ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ a mbo ŋ̀ghotə bə̀ bɨ Nwî bìi mə bɨ tswe a alaꞌa baKorinto aa, bo a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à twoŋ mə tâ bo bə bi a njɨ̌m Kristo Yesu, nlaa laà. M̀bə bə̀ bìi mə bɨ twoŋ ɨkum Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu Kristo mə nɨ Mmàꞌàmbî wàà ŋ̀kɨ mbə yìꞌinə̀ aà. 3 Tâ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî nɨ m̀bɔɔnə yìi mə ɨ̀ lo a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ Taà yìꞌinə̀ nɨ Mmàꞌàmbi Yesu Kristo aa tâ ɨ̀ tswe a mbo bù.

4 Mə fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì a ŋgɔ̀ŋ bɨnòò bɨtsɨ̀m m̀bɨꞌɨ ŋgaa yùù, ǹloŋ ɨbɔ̀ŋ Nwî yìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ a nu bù, ǹtsya a njɨ̌m Krosto Yesu. 5 Ǹloŋ mə àjàŋ mə nɨ̀ tswe nɨ̂ ànnù yî mɔ̀ꞌɔ bu bɨ̀ Yesu Kristo aa, kaa nɨ̀ sɨ afùꞌù yî tsu saà, ǹtswe nɨ̂ àfùꞌù nɨ mɨ̀ghàà mɨ tsɨ̀m, bo bɨ̀ a nɨ mɨ̀tsyɛ̀ mɨ tsɨ̀m. 6 Ǹtoo ya mə bìꞌì lɛ sɨ swoŋə nloŋ Yesu, nɨ̀ nàŋsə̀ mə̂ mbii ɨ kuu a nu bù 7 ma mùu ajàŋ kaa nɨ̀ waꞌà nɨ̀ mɨ̀təŋnə mɨ Azwì mî tsu boŋə̀, a ajàŋ nɨ bɛ noò yìi mə Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu kristo à ka yǐ fɛ̀ꞌɛ yɛntə aà. 8 À ka yǐ bɛ ghuu mə tâ nɨ̀ təə ntɨnsə ŋghɛɛ nyweꞌe a nlwìꞌìsə, ǹtswe ajàŋ yìi mə kaa mbə bɨ waꞌà ghuu fɨrə̀ wa ǹjwî M̀màꞌàmbî Yesu Kristo. 9 Nwìŋgɔ̀ŋ à nɨ ŋù yìi mə m̀bə bìꞌinə̀ nɨ̂ŋ ǹtɨɨ̀ yiꞌinə̀ ghu nu, mbə Nwîŋgɔ̀ŋ wa yìi mə à lɛ ntwoŋ ghuu mə tâ nɨ̀ tswe nɨ̂ ànnù yî mɔꞌɔ bu bɨ̀ Mû yì Yesu Kristo Mmàꞌàmbî yìꞌinə aà.

Àyàtə̀ yìi mə a tswe a mûm ŋ̀ghòtə aà

10 Mə buꞌu mbo a mbo bù mbâ bɨlɨ̂m mbâ, nɨ̂ ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbî yiꞌinə̀ Yesu Kristo mə tâ nɨ̀ ka ŋghaa mbiinə, tâ àyàtə̀ tsuu a tɨtɨ̀ɨ bǔ tswe, ta tâ nɨ̀ naŋsə ŋkwerə ghuu a nɨbəŋ, nɨ̂ ɨ̀mɔ̀ɔ̀ntə juu, bo bɨ̀ àjàŋ mə nɨ lèntə ɨnnù aà. 11 Mə swoŋ laa, bɨlɨ̂m m̀bâ, ǹloŋ mə, bə̀ bî mɔꞌɔ a ŋgwɛ̀ꞌɛ Chloes bɨ swoŋ a mbo mə̀ mə àyɔ̀ŋə̀ a tswe a tɨtɨ̀ɨ bù. 12 Mə swoŋ aa mə ŋù yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bù a swoŋə nɨ mə, “Mə̀ laa mbə ŋû Paul.” Kə̀, “Mə̀ laa mbə ŋû Apollos.” Kə̀ “Mə̀ nɨ ŋù Cephas.” Kə̀ “mə̀ nɨ ŋù Kristo.” 13 Bɨ laa nyàtə̀ Kristo aa ɛ? Bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ aa Paul a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ mbɨꞌɨ ŋkwitu ghuu aa ɛ? Kə̀ bɨ lɛ mmurə ghuu a ŋkì aa nɨ̂ ɨ̀kùm Paul aa ɛ?

14 Mə fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì mə kaa mə̀ lɛ ŋwaꞌǎ ŋù nɨ̀bù a ŋkì murə ntsyatə̀ Krispus bo Gaius; 15 ma mùu ajàŋ kaa mbə ŋù nɨ̀bù ghùù a waꞌà swoŋ mə bɨ lɛ mmurə yi a ŋkì aa nɨ̂ ɨ̀kûm ghâ. 16 (Mə̀ wàꞌàtə̀ mə mə̀ lɛ mbaa ŋkɨ mmurə ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ Stephanas a ŋkì. Kaa mə̀ sɨ̀ ŋûdàŋ waꞌatə̀ yìi mə mə̀ lɛ mmurə a ŋkì.) 17 Ǹloŋ mə kaa Kristo à lɛ waꞌǎ gha too aa mə tâ mə̀ zi ŋka mmurə bə̂ a ŋkì. À lɛ mbàŋnə̀ ǹtoo gha aa mə tâ mə̀ zi ŋka nswoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya. Kaa mə̀ lɛ ŋkɨꞌɨ̀ kà ǹswoŋə aa bə nɨ̀ nɨ̀ghàà nɨ mɨtsyɛ̀ mɨ mbi mù ta nɨwo nɨ Kristo a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ waꞌa adàŋə̀ dàŋə̀ tsyâ.

Kristo à nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ mɨ Nwî bo bɨ̀ mɨ̀tsyɛ̂ mi

18 Ǹloŋ mə ntoo ya nloŋ nɨwo nɨ Kristo a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ à nɨ̂ àjɨŋtə annù a mbo bə̀ bìi mə bɨ bwɛ aà, lâ a mbo bìꞌinə̀ bìi mə bɨ yweenə aa, ɨ bə mɨ̀dàꞌà mɨ Nwî. 19 Bɨ ŋwaꞌanə ma yû a mûm àŋwàꞌànə Nwì mə,

“Mə̀ ka ta ŋgɨꞌɨ a nɨ mɨ̀tsyɛ̀ mɨ ŋgàŋmɨtsyɛ̀

ɨ sɨgɨsə bə̂ bìi mə bɨ mɔɔntə mə bɨ zî ànnù aa a nsyɛ̂.”*

20 Tsǒ mə a bə laa, ŋ̀gàŋmɨtsyɛ̀ tɨgə̀ ǹtswe aa fə aa ɛ? Ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ tɨgə̀ ǹtswe aa fə aa ɛ? Bə̀ bìi mə bɨ zi ǹlɨ̀gɨ̀tə̂ ɨ̀nnù faa mbi aa bɨ kɨ̂ ǹtɨgə ntswe yàa ŋgaa aa fə̀ aa ɛ?

21 Nwìŋgɔ̀ŋ, a nɨ mɨ̀tsyɛ̌ yu, à lɛ ŋghɨ̀rə mə tâ bə̀ tsuu yi a nɨ myaa mɨtsyɛ̀ zi. A lɛ mbàŋnə̀ m̀bɔŋ a Nwî a tsyâ a njɨ̌m ntoo ya yìi mə bìꞌi swoŋə, bə̀ twoŋə̀ nɨ àjɨ̀ŋtə̌ annù aa, ǹyweensə bə̂ bìi bɨ bii yi aà. 22 BaYuda bɨ lɔ̀ɔ mə bɨ yə ɨnnù jî yɛ̌yɛrə ɨ bɔ̌ŋ bii, baGrikia bɨ lɔɔ̀ nɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀. 23 Lâ a mbo bìꞌì, bìꞌi kɨɨ ŋkɛꞌɛnə aa tsiꞌì ǹtoò Kristo wa yìi mə bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ yì a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ aà. BaYuda bɨ kwàntə̀ ghu ŋwo, bɨ̀tɨ̀zi Nwî bɨ lɔgə̀ a nɨ̂ àjɨ̀ŋtə annù. 24 Lâ a mbo bə̀ bìi mə Nwì à twòŋ mə̂ waa aa, kə̀ a bə baYuda kə̀ baGrikia aa oo, boŋ ǹtoo mà yû ɨ̀ laa mbə Kristo yìi mə à nɨ mɨdaꞌa mɨ Nwî ŋ̀kɨ mbə mɨtsyɛ̀ mɨ Nwî aà. 25 Ǹloŋ mə àyoo yìi mə a finə ajɨ̀ŋtə̀ ànnû Nwî aa, à nɨ mìtsyɛ̀, ntsyatə mɨtsyɛ̀ mɨ ŋûmɨ̀sɔ̀ŋə̀. Àyoo yìi mə a mfinə abɔrəkə̀ Nwî aa, a bə mɨ̀dàꞌà ǹtsyatə mɨdaꞌa mɨ ŋûmɨ̀sɔ̀ŋə̀.

26 Waꞌatə̂ nɨ̀ àjàŋ mə nɨ̀ lɛ mbə aa bɨlɨ̂m m̀bâ m̀bɔŋ tâ Nwìŋgɔ̀ŋ à twoŋə ghuu. Ǹyoŋə a nɨ mɨ̀tsyɛ̀ mɨ mbi mù, kaa nɨ̀ lɛ ŋkɨꞌɨ̀ ŋ̀gàŋ mɨtsyɛ̀ bə̂; kaa ŋkɨꞌɨ nɨ̂ àdàꞌà yî tsu kɨ ntswe, kaa ŋkɨꞌɨ̀ bə̂ bî wè kɨ mbə. 27 Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ mbàŋnə̀ ǹtsɔꞌɔ ayoo yìi mbi ɨ̀ lɔ̀gə nɨ̂ àjɨ̀ŋtə ayoo aa, mə yu dɨ̀rɨ̀sə atu ŋgàŋmɨtsyɛ̀ ghu. Ŋ̀kɨ ntsɔꞌɔ ayoo yìi mə m̀bi ɨ̀ lɔ̀gə nɨ̂ ɨ̀bɔrəkə njoo aa mə yu dɨ̀rɨ̀sə atu ŋgǎŋadaꞌa ghu. 28 À lɛ ntsɔꞌɔ ayoo yìi mə mbî ɨ̀ lɛ sɨ lìì ǹtsaꞌa mə a nɨ tɨ̀kùm aa, tsiꞌì ǹjoo jìi mə ɨ sɨ̀ ghu tswê aa, mə yu ta ŋgɨꞌɨ nɨ̂ ǹjoo jìi mə ɨ tswe ghu, mbi ɨ lɔgə̀ nɨ̂ ǹjoo àtɨ̀ndùù aà. 29 La a bə mə kaa mbə ŋù a kɨꞌɨ̀ ǹtɨɨ̀ yi a nsi miꞌi Nwì ka ŋkwɛɛ. 30 Nwìŋgɔ̀ŋ à lɔ̀gə̀ mə̂ ghuu ŋghɨrə nɨ̀ tswê nɨ̂ ànnù yî mɔꞌɔ bu bɨ̀ Kristo Yesu. Nwì a tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə Kristo à bə mɨ̀tsyɛ̂ miꞌinə̀, ǹtsya a njɨ̌m Kristo, ànnù yiꞌinə̀ a tsinə̀ a nsi miꞌi Nwì, a lɔgə̀ yiꞌinə̀ bìꞌinə̀ tɨgə̀ bə̂ bi. A kɛtə̀ mɨ̀ŋkɨ̀rə̀ mɨ ɨnnù jî bɨ a nu bìꞌinə̀. 31 Tsǒ mə a bə laa aa, ajàŋ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aa mə, “M̀bə̂ ŋù tsù a tɛꞌɛ̀ tɨ kwɛ̀ɛ ntɨɨ̀ yi, a kâ ŋ̀kwɛɛ aa mbɨ̀ꞌɨ̀ bə̂ ŋ̀gaa Mmàꞌàmbî.”*

2

Ǹtoo mbɨ̀ꞌɨ Yesu Kristo yìi mə bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ yi a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ aà

1 Bɨ̀lɨ̂m m̀bâ nòò wa mə mə̀ lɛ nzì a mbo bù a ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̂ ǹtoò Ǹwì ya mə ɨ̀ lɛ nlə̀ə̀ntə̀ aa, kaa mə̀ lɛ ŋkɨꞌɨ̀ mɨghàà mî wè, kə̀ mɨtsyɛ̀ mɨ mbi mù lɔgə̀ ŋ̀kɛꞌɛnə ghu bə̂. 2 Ǹloŋ mə mə̀ lɛ ŋkɔ̀ŋ mə mə lìꞌìnə ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m tɨgə kɨ swoŋə tsiꞌì ànnǔ Yesu Kristo yìi mə bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ yi a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ aà. 3 Mə̀ lɛ ntswe a tɨtɨ̀ɨ bù aa tsiꞌì tsǒ aborɨkə ayoo, m̀bɔꞌɔ, ntsɨgɨnə. 4 Nɨ̀ghàâ na a mbo bù kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ̀ nɨghàà nɨ mɨtsyɛ̀ mìi mə bə̌ beentə aa bə̂. À lɛ mbàŋnə̀ m̀bə bə nɨ̀ghàà nìi mə nɨ lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ mɨdaꞌa mɨ Azwì Nwî aà. 5 Ma mùu ajàŋ tâ àbìintɨɨ̀ yuu tâ à tsuu bə nɨ mɨ̀tsyɛ̀ mɨ bə̂ ɨ yəgɨtə mbaŋnə yəgɨtə bə nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Nwî.

Mɨ̀tyɛ̀ mɨ Nwî

6 Lâ, bìꞌi dɨ̀ꞌɨ ɨnnù nɨ mɨ̀tsyɛ̀ a mbo bə̀ bìi mə bɨ kwe a mûm Àzwì Nwî aà ka mə kaa à sɨ̀ mɨtsyɛ̀ mɨ mbi mù bə, kə̀ mɨ̀tsyɛ̀ mɨ bə̂ bìi bɨ buꞌutə mbi yù aà; bìi mə bɨ tswe nɨ̀ ǹtsyà aà. 7 Bìꞌi dɨ̀ꞌɨ aa mɨ̀tsyɛ̀ mɨ Nwî mìi mə mɨ ləəntə aa, mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ naŋsə nləə tɛ̂tɛ̀ ǹloŋ nɨghaꞌà niꞌinə̀ aà. 8 Kaa ŋgǎŋmbuꞌutə mbi jù lɛ waꞌà zi tâ à laa atu bo. Bo lɛ mbaa nzi, boŋ kaa bo lɛ ŋwaꞌǎ a Mmàꞌàmbi yìi mə à tswe nɨ nɨ̀ghaꞌa aa a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ kweèntə̀. 9 A bə aa tsǒ mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə Nwì mə,

“Ànnù yìi mə kaa ŋù à lɛɛ̀ waꞌà yə kə̀ ǹyuꞌu aa,

ànnù yìi mə kaa ŋù à lɛɛ̀ ŋwàꞌà mɔ̀ɔ̀ntə̀ mə mbə a fɛꞌɛ̀ aa,

àa yu yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à tàŋtə nləə a mbo bə̀ bìi mə bɨ kɔŋə yi aà.”*

10 Nwìŋgɔ̀ŋ à dɨ̀ꞌɨ̀ mə a mbo bìꞌinə̀ ǹtsya a njɨ̌m Àzwì Nwî. Ǹloŋ mə Àzwì Nwî a lɔ̀ɔ ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m, ǹlɔɔ, ǹlɔ̀ɔ̀ nɨ̂ ɨ̀nnù Nwì jìi ɨ naŋsə ntsotə aà. 11 Kaa ŋù dàŋ yìi mə mbə a zi ɨnnù jìi mə ŋû waꞌatə kaa à sɨ ghu bə̂ ǹtsyatə a azwî yi yìi mə a tswe ghu mûm nû aà. À kɨ mbə ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ mə kaa mbə̂ ŋù tsù kaa mbə waꞌǎ ɨ̀mɔ̀ɔ̀ntə̀ Nwî zi ntsyatə Azwì Nwî. 12 Kaa bìꞌinə̀ sɨ̀ aa àzwì yî fàa mbi kwɛrə̀, bìꞌinə̀ baŋnə ŋkwɛrə aa bə̂ Àzwì yìi mə Nwì à too a mbo bìꞌinə̀ aa, tǎ zi ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à fa ntəŋə yiꞌinə̀ ghu aà. 13 Tsǒ mə a bə laa aa, kaa bìꞌì sɨ annù ma yu aa nɨ mɨ̀ghàà mìi mə mɨ̀tsyɛ̀ mɨ bə̂ dɨꞌɨ a mbo bìꞌì aa dɨ̀ꞌɨ̀. Bìꞌi dɨ̀ꞌɨ̀ aa nɨ̀ mɨ̀ghàà mìi mə Àzwì a dɨꞌɨ a mbo bìꞌì. Ǹtɔꞌɔtə nɨ̂ ɨ̀nnǔ Azwì a mbo bə̀ bìi mə bɨ tswe nɨ̂ Àzwì aà. 14 Ŋù yìi mə kaa à sɨ̀ nɨ̂ Àzwì tswê aa, kaa mbə kɨꞌɨ̀ ɨ̀nnù jìi mə Àzwì Nwî a fa aa kwɛrə̀. Ghu mbo, à nɨ̂ àjɨ̀ŋtə annù, kaa m̀bə a tɛꞌɛ kɨꞌɨ̀ naŋsə nzi. Ghu mbo, à nɨ̂ àjɨ̀ŋtə annù. Ǹloŋ mə mbə bɨ kɨ̂ ǹzi ndùû yi, ntsya aa tsiꞌǐ a njɨ̌m Àzwì. 15 Ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ Àzwì aa, à zi ajàŋ yìi mə mbə yu kâ ǹlentə ɨnnù tsɨ̀m, lâ kaa m̀bə̂ ŋù tsù waꞌǎ nlèntə̌ annǔ yi bâŋnə̀ ǹzi 16 Àâ àjàŋ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aa mə,

“M̀bə ɨmɔ̀ɔ̀ntə Mmàꞌàmbi aa a zî wò aa ɛ?

M̀bə̂, a yi aa a dɨꞌɨtə̀ wò aa ɛ?”*

Lâ a mbo bìꞌinə̀, bìꞌinə̀ tswe nɨ̀ ɨ̀mɔ̀ɔ̀ntə̀ Kristo.

3

Ŋ̀gǎŋfàꞌà Nwî

1 A nswoŋ annù nɨ̂koŋ a bɨlɨ̂m bâ, kaa mə̀ kɨ̀ waꞌǎ a mbo bù lô ŋ̀ghàà aa tsiꞌì tsǒ mə ghàà a mbo bə̀ bɨ Azwì. Mə̀ kɨ̀ ghàà a mbo bù aa tsiꞌì tsǒ bə̀ bî fàa mbî, kə̀ tsiꞌì tsǒ a mbo bôŋkhə a mûm àbìintɨɨ̀. 2 Mə̀ kɨ̀ sɨ nɔŋsə ghuu aa nɨ̀ nɨ̀bəə̀, kaa à kɨ̀ waꞌǎ mɨjɨ mì tɨ̀ɨ̀ bə̂, ǹloŋ mə kaa nɨ̀ kɨ̀ burə tɨ̀ kwe ŋkùꞌù a njɨ̂. Ɨ zǐ yweꞌe tsɨ̂tsɔ̀ŋ, kaa nɨ̀ burə tɨ̀ kùꞌù. 3 Ǹloŋ mə nɨ̀ burə ka kɨ tswe ntswêntɨ̀ɨ̂ yùù tsiꞌì tsǒ bə̀ bî fàa mbî. Àjàŋ yìi mə àghə̀ꞌə̀nə̀ bo bɨ̀ àyɔ̀ŋ a tswe a tɨtɨ̀ɨ bù aa, nɨ̀ burə kɨ bə aa tsiꞌì bə̀ bî fàa mbî, àkòrə̀ nɨzî yuu a kɨ̂ m̀bə aa à yì bâ fàa mbî. 4 Nɨ yi tɨ swùŋnə̀ ɨ swoŋə nɨ mə, “Mə̀ laa mbə ŋû Paul.” Ŋù yì mɔꞌɔ a kɨɨ̀ ǹswoŋə nɨ mə, “Mə̀ nɨ ŋù Apollos,” nɨ̀ sɨ ghɨ̀rə̀ aa tsiꞌì tsǒ ŋùmɨ̀sɔ̀ŋ aa ɛ?

5 Apollos à laa mbə wo aa ɛ? Paul a kɨ̂ m̀bə wo aa ɛ? Bìꞌì ghɛnsə mbə aa tsiꞌì ŋ̀gàŋə̂fàꞌà mə bɨ lɛ ŋkwɛtə a ŋghɨ̀rə mə tâ nɨ̀ nɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ muu a nu Yesu Kristo. Ŋù nɨ̀ bìꞌì a fàꞌà aà àfàꞌà yìi mə M̀màꞌàmbi à fa ghu mbo aà. 6 Mə̀ lɛ mbweꞌe, Apollos a tsûtə̀, Nwìŋgɔ̀ŋ a ghɨrə̀ mɨ̀jɨ mya mə kwê. 7 Ŋù yìi mə a bweꞌe aa nɨ wa yìi mə a tsùtə̀ aa, kaa bo sɨ̀ àyoò tsu bə̂. Ŋù yìi mə à nɨ ŋû aa, à laa mbə Nwî, ǹloŋ mə a ghɨ̀rə mɨ̀jɨ mya mɨ kwê aà. 8 Ŋù yìi mə a bweꞌe aa, bo bɨ̀ ŋù yìi mə a tsùtə̀ aa, bo yu kuꞌunə̂. Nwìŋgɔ̀ŋ à ka yǐ kɨɨ twu ŋkabə̀ àfàꞌâ ŋù ɨ yòŋə a njɨ̀mə àfàꞌà yìi mə à fàꞌà ghu mbo aà. 9 Ǹloŋ mə bìꞌì laa mbə bə̂ bìi mə bìꞌi fàꞌa a abo mɔꞌɔ bìꞌi bɨ̀ Nwì; nɨ̀ bə̂ ǹsòò Nwî, m̀bə ndânwì yìi mə bɨ bɔɔ aà.

10 Ǹyoŋə a nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî yìi mə à fa a mbo mə̀ aa, mə̀ kɨ̀ fàꞌà aa tsiꞌì tsǒ ŋù yìi mə à zi afàꞌâ yi, ntumə atsəndâ, ŋù dàŋ a tɨgə̀ m̀bɔɔ nda ghu. Tâ ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a bɔɔ nda ghu aa tâ à ka ntsyɛsə nɨ̂ yi. 11 Ǹloŋ mə kaa mbə bɨ waꞌà atsənda yî dàŋ bû ǹtum, ǹtsyatə ya yìi mə bɨ̂ tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ǹtumə aa, a bə Yesu Kristo aà. 12 A ŋghɛ̀ɛ a nɨ̂ ǹjoo jìi baa bɔɔ ghu aa, bə̀ bî mɔꞌɔ ka yi kɨ bɔɔ nɨ̂ àtɨ̀ɨ̀ gold, kə̀ nɨ yì silva, kə̀ nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ atɨ̀ndùù. Tâ bǐ mɔꞌɔ ka mbɔɔ nɨ̂ ɨ̀tì, kə̀ ŋ̀kɨ̀ŋkàꞌà, kə̀ ŋ̀gɛ̀ɛ̀. 13 Bɨ ka yi yə a ajàŋ mə àfàꞌà ŋû a tɨnsə mbə aà, wa njwi mə Kristo à ka yi fùrə̀ ɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aà. Ǹloŋ mə maa njwi, bɨ ka yi yweꞌetə afàꞌà ŋû tsɨ̀m nɨ mɔꞌɔ, tâ mɔꞌɔ tɔɔ ndɨ̀ꞌɨ ajàŋ mə a tɨɨ mbə aà. 14 Bɛlə mə mɔꞌɔ ɨ bə tsuu nda yìi mə bɨ lɛ mbɔɔ wa atsənda aa ɨ tɔ̀ɔ̀ tâ ɨ̀ wo, boŋ ŋù wa mə à bɔɔ aa, à ka kwɛrə mɨtsɔꞌɔnə mɨ ɨfàꞌâ mi. 15 Bɛlə mə mɔꞌɔ ɨ tɔɔ nda ya, boŋ ŋù wa mə à bɔ̀ɔ̀ aa à ka bwɛ. Yumbɔŋ à ka baŋnə nyweenə, lâ ɨ yweenə aa tsiꞌì tsǒ à khə̌ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa wa mum mɔꞌɔ.

16 Nɨ̀ sɨ̀ zi mə nɨ̀ laa mbə ndâmàꞌanwì, Àzwì Nwî a tswê nɨ a mûm nu bù aa ɛ? 17 M̀bə̂ ŋù tsù a ta ŋgɨꞌɨ nɨ̂ ǹdâmàꞌanwì boŋ Nwì à ka kɨɨ ta ŋgɨꞌɨ ghu nû. Ǹloŋ mə ǹdâmàꞌanwì ɨ̀ laa aà, bù nɨ̂ ɨ̀tu mbɨɨnû ghuu, nɨ̀ nɨ̂ ǹdâmàꞌanwì. 18 Tâ ŋù nɨ̀bù ghùù tâ tsuu ɨbɨ̀ɨnû yi kɨ bweꞌesə. M̀bə ŋù nɨ̀bù ghùù a waꞌatə mə yu nɨ ŋù mɨtsyɛ̀ ǹyoŋə bə nɨ fɨ̀gə̀ yî fàa mbi, a kuꞌùnə̀ mə tâ à bəŋ ntɨgə ajɨ̀ŋtə̀ tǎ naŋsə tswe nɨ mɨ̀tsyɛ̀. 19 Ǹloŋ mə àyoo yìi mə mbi yù ɨ lɔ̀gə̀ nɨ mɨ̀tsyɛ̀ aa, à nɨ àjɨ̀ŋtə ayoo a nsi miꞌi Nwì. Àŋwàꞌànə Nwî a swoŋ mə, “Nwìŋgɔ̀ŋ a ko ŋgàŋ mɨtsyɛ̀ ǹyoŋə aa a njɨ̌m ǹlwee yàà.”* 20 Àdɨ̀gə̂ àŋwàꞌànə̀ Nwî yî mɔꞌɔ a kɨ mbù ǹswoŋ mə, “M̀màꞌà mbî à zî ɨ̀nnù jìi mə ŋ̀gàŋmɨtsyɛ̀ bɨ waꞌatə̀ aà, mə ɨ̀nnù jìi bɨ waꞌatə aa à nɨ̂ àdàŋə̀ dàŋə̀.”* 21 Ma mùu ajàŋ, tâ ŋù tsù à tsuu ntɨɨ̀ yi kɨ kwɛ̀ɛ̀ m̀bɨꞌɨ ŋgaa bə̀, ǹloŋ mə ǹjoò tsɨ̀m ɨ tswe aa a mbo bù. 22 Paul nɨ Apollos nɨ Peta, nɨ̂ m̀bi yù, ǹtswêntɨ̀ɨ̀ bo nɨ̀wo, nòò tsɨ̀tsɔ̀ŋ kə̀ nòò yìi a zì aa, ma juù ɨ̀nnù tsɨ̀m à nɨ̂ juu. 23 Bù, nɨ̀ tswe aa mbo Kristo, Kristo a tswe a mbo Nwì.

4

Ŋ̀gǎŋtoo Kristo

1 A bɔŋ mə tâ nɨ̀ lɔgə yiꞌi tsiꞌì tsǒ ŋgǎŋfàꞌà Kristo jìi mə Nwì à lə̀ə mə tâ bìꞌì ka nlentə ɨnnù Nwî jìi mə ɨ lɛ ntswe a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aà. 2 Ànnù yìi mə a kuꞌunə a mbô ŋ̀gàŋafàꞌà tsǒ ma wa a ŋghɨ̀rə̀ aa à nɨ mə tâ à ka mfaꞌa a mbo tâ àfàꞌâ yì tsiꞌì nɨ̀ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀mə̀. 3 A mbo mə̀ à nɨ tsiꞌì mûntsirə̂ ànnù mə mbə nɨ̀ kâ ǹsaꞌa nàâ, kə̀ mə̂ m̀bə m̀bi yù ɨ̀ kâ ǹsaꞌa nàâ a kɔrə̀. Kaa mə̀mbɔ̀ŋ kaa mə̀ sɨ atu ɨbɨɨ nû gha saꞌa. 4 Ǹtɨɨ̂ gha ɨ laà, la, kaa ɨ kɨꞌɨ̀ dɨ̀ꞌɨ̀ aa mə mbə bɨ waꞌǎ ɨsaꞌa a nu mə̀ nɨŋə̀. Ŋù yìi mə a saꞌa nàa laa à bə aa Mmàꞌàmbî. 5 Tsǒ mə a bə laa aa, tâ nɨ̀ tsuu ɨsaꞌa ŋû tsù lǒ tsə̀rə tɨ ghə̂ mə nòò à kùꞌû. Ànnǔ ntsə̀rə̂ ɨ̀saꞌa ŋû ǹlwiꞌisə a tswe nɨ̀ ǹyùꞌùtə nòò wa mə Mmàꞌàmbi à ka yǐ zì aà, ǹloŋ mə à ka yǐ fiꞌisə ɨnnǔ alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ jìi mə bə̀ lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ a mûm m̀fii ɨdɨ̀gə̀ aa, kɨɨ kɛ̀ꞌɛ̀ mɨnàŋ yìi mə bə̀ lɛ ntaŋtə nləə a mûm ntɨɨ bo aà. À ka yi bə aa tsiꞌì maà nòò mə ŋù ǹtsɨ̀m à ka yǐ kwɛrə mɨyà a mbo Nwì ajàŋ mə à kùꞌùnə ghu mbo aà.

6 Mə̀ fa ɨbɨɨnû yiꞌi Apollos tsǒ fɨ̀gə̀ ma ghû aa, nloŋ ŋgaa yùù, mə tâ nɨ̀ yəgə annù yìi mə nɨ̀ghàà nûlà nɨ naŋsə nswoŋə aà, “Nɨ̀ tsuu kɨ ghɨ̀rə ɨ tsyà nɨ̂ ànnù yìi mə bɨ ŋwaꞌanə aà;” m̀bɨ̀ꞌɨ ŋù nɨ̀bù ghùù a kâ ŋ̀kwɛɛ ntɨɨ̀ yi mbɨꞌɨ ŋgaa ŋù mɔ̀ꞌɔ, m̀bàŋnə̀ ŋ̀ka ntsaꞌa nɨ̂ yî mɔ̀ꞌɔ̂. 7 Ŋù yìi mə à ghɨrə gho mə tâ ò kɔꞌɔnə ntsya bə̂ bǐ mɔꞌɔ aa, à nɨ̂ wò aa ɛ? Ǹjoò tsɨ̀m jìi mə ò tswe nɨ ju aa a sɨ̀ Nwî fa aa ɛ? M̀bə ò tɨgə̀ m̀bu aa ŋkwɛɛ ntɨɨ̀ gho aa mə akə tsiꞌì tsǒ kaa bɨ sɨ̀ aa fà fâ aa ɛ?

8 Nɨ lɔ̀ɔ̀ aà ǹswòŋə mə nɨ̀ tswè mə̂ nɨ̂ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə nɨ lɔ̀ɔ̀ aa ɛ? Nɨ̀ tswè mə̂ nɨ̂ àfùꞌu tsɨ̀m aa ɛ? Nɨ̀ tɨ̀gə̀ mə̂ mbə bɨfɔ̀, ka mə bìꞌi sɨ̀ bɨ̂fɔ̀ tsɨ̂tsɔ̀ŋ bə aa ɛ? Mə yə̀ꞌə̀tə mə boŋ nɨ̀ laa tɛꞌɛ mbə bɨfɔ̀ tǎ tâ bìꞌinə̀ ka nsaꞌa nɨfɔ̀ nya bɨ̀tsɨ̀mə̀. 9 A fi tsiꞌì tsò Nwìŋgɔ̀ŋ à fa aà àdɨgə nlwìꞌì ǹjɨ̀m a mbo bìꞌì ŋ̀gǎŋntoò ji, tsiꞌì tsǒ bə̀ bìi mə bɨ tswe nɨ̀ ŋ̀kwo a nsaanə, tâ m̀bî ǹtsɨ̀m ɨ̀ yə waa, nɨ baangel, nɨ̀ bàmɨsɔ̀ŋə̀. 10 M̀bɨꞌɨ ŋkwi Kristo bìꞌì nɨ ɨ̀bə̀rə̀, nɨ̀ bâŋnə̀ m̀bə ŋgàŋmɨtsyɛ̀ a mum Kristo. Bìꞌì bɔrə̀, nɨ̀ bâŋnə̀ ǹtɨɨ. Bɨ tsaꞌà nɨ̀ yiꞌi mbaŋnə ŋŋɛnə nɨ bù. 11 Yi nyweꞌe tsɨ̂tsɔ̀ŋ, bìꞌi tswe nɨ̂ ǹjì, ǹjì ŋ̀kì ɨ yaŋə̀ nɨ̂ yiꞌi, bìꞌì wɛꞌɛ̀ nɨ̀ bɨ̀kùrə̀ bɨtsə̀ꞌə̀. Bɨ ghɔɔ̀ nɨ̂ yiꞌi, bìꞌì tsɨŋə̀ ŋ̀karə nɨ ɨdɨgə ɨdɨgə, 12 bìꞌì nwugə̀ nɨ̂ ɨ̀bɨ̀ɨ nû yiꞌi mfaꞌa nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ nɨ̂ m̀bô miꞌi. Bɨ yi nnɨŋ ndɔ̀ɔ̀ a atu bìꞌì, bìꞌì bâŋnə̀ ǹnɨŋ mbɔɔnə̂. Bɨ yi ntɨ tsɔꞌɔ akòrə̂ yiꞌi, bìꞌì tswâ ǹtɨɨ̀ yiꞌi; 13 bɨ yi mbə̀gɨ̀tə̀ yiꞌi, bìꞌì kwiꞌi nɨ̀ mɨ̀ghàà mî bɔ̀nə̀. Ǹyi nyweꞌe tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀, a mbô m̀bi, bìꞌì bə aa ǹtsàꞌà, ǹjoo jìi mə bɨ mèꞌè aà.

14 Kaa mə̀ sɨ̀ ma yû a mbo bù ŋ̀wàꞌànə̀ aa mə mə ghɨ̀rə̀ tâ àtû yuu dɨrə bə̂. Mə̀ bàŋnə ŋŋwàꞌànə̀ aa a ndɨꞌɨtə bù tsǒ bɔɔ̀ ba bìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aà. 15 Ka mə nɨ̀ tswe nɨ̀ bə̀ bî ghàꞌà ŋghaꞌa mə bɨ dɨꞌɨtə nɨ̂ ghuu tsiꞌì tsǒ bə̀ bɨ Kristo aa, Taà ghùù à naa tsiꞌì yî mɔ̀ꞌɔ̂, ǹloŋ mə mə̀ tɨgə mbə aa Taà ghùù yî ǹdânwì ǹtsya a njɨ̌m ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya yìi mə mə̀ zi nɨ yu a mbo bù aà. 16 Mə̀ tɨgə̀ ǹdɨꞌɨtə nɨ̂ ghuu mə tâ nɨ̀ ka ŋŋeꞌesə akòrə̀ nɨzî yâ. 17 A bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə mə̀ too Timoti, mû ghà a njɨ̌m Kristo, yìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aa, yìi mə a fàꞌà a mbo M̀màꞌàmbi nɨ̀ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀mə̀ aà. À ka zǐ ɨ waꞌatə a mbo bù, bɨnɔ̀ŋsə̀ bìi mə mə yòŋə̀ a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yà yî m̀fii a mum Kristo, bìi mə mə kɨɨ ndɨꞌɨ a mbô ǹdanwǐ ntsɨ̀m, a ɨdɨgə tsɨ̀m jìi mə mə ghɛ̀ɛ̀ ghu aà.

18 Bù bî mɔꞌɔ ŋŋee nû juu, a bə tsiꞌì tsǒ nɨ̀ waꞌatə nɨ mə kaa mə̀ ka waꞌǎ ghuu bû ǹzi ŋghantə. 19 Lâ M̀màꞌàmbi, à bə bii boŋ mə̀ ka zǐ ghantə ghuu a nɨ mû àtɨɨ noò. Mə̀ zi boŋ mə̀ ka waꞌa aa tsiꞌi ɨnnù jìi mə ŋgǎŋŋee nu mà jû ɨ swoŋ aa ɨ yuꞌù, mə̀ ka kɨɨ yə mɨtɨ̀ɨ̂ myaa. 20 Ǹloŋ mə kaa ànnù nɨfɔ̀ Nwî kaa a sɨ̀ aa annǔ nɨghàà nɨ ntsù bə̂, a bə aa annù mɨdaꞌa. 21 Nɨ kɔ̀ŋ mə akə aa ɛ? Nɨ kɔ̀ŋ mə mə̀ zi aa bə nɨ̀ ŋ̀gwàn a mbo bù, kə̀ nɨ lɔ̀ɔ̀ aa mə mə̀ zi nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ nɨ̂ àbɔnə̀ aa ɛ?

5

Ànnǔ Àjɨrə̀ a mûm ǹdânwì

1 Bɨ naŋsə ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀ a mbo mə̀ mə àjɨrə̀ a tswe a tɨtɨ̀ɨ bù, m̀bə abuu ajɨrə̀ yìi kaa a sɨ̀ a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀tìzî Nwî tɛꞌɛ ntswe aà. Ǹloŋ mə, ŋù a lɔ̀gə̀ nɨ a ŋkwɛ taà yì. 2 Nɨ tə̀rə̀ aa ɛ? A kuꞌunə aa mə boŋ nɨ bàŋnə̀ ǹyəꞌə aa yə̀ꞌə̀. Tâ nɨ̀ fiꞌisə a ŋû yìi mə a ghɨ̀rə ajàŋə annù ma yû aa a tɨtɨ̀ɨ bù.

3 Ka mə mə̀ sɨ̀ a tɨtɨ̀ɨ bù a nɨ̂ ɨ̀bɨɨ nû gha tswê aa, mə̀ bàŋnə ntswe a tɨtɨ̀ɨ bù a mûm Àzwì. Mə̀ tsə̀rə̀ mə ɨsaꞌa ŋû yìi mə à ghɨ̀rə ajaŋ annù ma yû aa tsiꞌì tsǒ mə̀ tswe a tɨtɨ̀ɨ bù. 4 Nòò yìi mə nɨ̀ boontə nɨ̂ ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbî Yesu yìꞌinə aa, àzwî ya a tswê bu bo, nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Mmàꞌàmbî yiꞌinə̀ Yesu Kristo, 5 nɨ̀ fâ ŋû ma ghû a mbo Satan mə tâ à ta ŋgɨꞌɨ a nɨ̂ ǹjyǎnû yì. Mə mbə àzwî yi a yî m̀baŋnə nyweenə wa njwi M̀màꞌàmbi lɛ.

6 Àjàŋ yìi mə nɨ ŋee nû juu aa kaa a sɨ̀ kuꞌùnə̀. Nɨ̀ sɨ̀ zi mə, muliì m̀bɛ̀ꞌɛ̀ àbaa ɨ ghɨ̀rə̀ mamùꞌù ŋ̀kyâ àbaa a kɔꞌɔ̀ aa ɛ? 7 Nɨ̀ kɔɔ alwènə mbɛ̀ꞌɛ̀ àbaa yì lwèn ya mə à nɨ ɨnnù jî bɨ a tɨtɨ̀ɨ bù m̀fiꞌisə, mə mbə nɨ̀ laa lɛ. Boŋ nɨ̀ ka tɨgə bə tsiꞌì tsǒ ŋ̀kyâ àbaa yì fii yìi mə kaa m̀bɛ̀ꞌɛ̀ àbaa kaa ɨ̀ sɨ̀ ghu tswê. Nòò ɨ̀kòo Passa yìi bɨ lɔ̀gə̀ mə̂ Kristo yìi mə à nɨ mû m̀bînjə̀rə̀ ɨ̀kòò Passa yiꞌinə̀ wa m̀màꞌà Nwî ghu aa, à kùꞌù mə̂. 8 A bɔŋ mə tâ bìꞌinə̀ tɨgə njɨ ɨkòò ma ghû, kaa waꞌà jɨ aa bə nɨ̀ àbaa yìi mə tswe nɨ̂ m̀bɛ̀ꞌɛ̀ àbaa yî ǹlwèn ya aa, mə a nɨ̂ àbɨꞌɨntɨɨ bo bɨ̀ ɨ̀nnù jî bɨ aa, bìꞌinə̀ baŋnə ka njɨ bə nɨ̂ àbaa yìi mə kaa m̀bɛ̀ꞌɛ̀ àbaa ɨ̀ sɨ̀ ghu tswê, mə nɨ ǹtɨɨ yì làà bo bɨ̀ ànnù nɨ̂ŋkoŋ aà.

9 Mə̀ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ wa mûm àŋwàꞌànə̀ ya mə mə̀ lɛ ntsyàsə̀ a mbo bù aa mə tâ nɨ̀ tsuu aa bu bɨ̀ ŋ̀gàŋajɨrə̀ kɨ karə. 10 Kaa mə̀ lɛ sɨ waꞌà aa ŋgàŋajɨrə̀ jìi mə à nɨ bə̂ bɨ mbi aa, kə̌ bə̀ bìi bɨ ghotə njoo aa, kə̀ baŋgâmɨghee, kə̀ ŋ̀gǎŋmii bɨ̀nwìŋgɔ̀ŋ bɨ adàŋdàŋə̀ swoŋə̀ bə̂, ǹloŋ mə ma mùu ajàŋ a ka dɨ̀ꞌɨ̀ mə nɨ̀ maꞌatə mbi yù ŋ̀ghɛɛ a adɨgə yi dàŋ. 11 Mə̀ lɛ mbàŋnə̀ ŋ̀waꞌanə a mbo bù aa mə tâ nɨ̀ tsuu kɨ karə aa bǔ bɨ̀ ŋù tsù yìi mə a twoŋ ɨbɨɨ nû yi mə yu nɨ ǹdɨm yìꞌinə̀, lâ ànnǔ ajɨrə̀ bo bɨ̀ annǔ ŋghotə̂ ǹjoo, nɨ̂ ànnǔ mbii bɨ̀nwìŋgɔ̀ŋ bɨdàŋdàŋə̀, ànnǔ nswoŋ ànnù yî bɨ a atu ŋù, nɨ ànnǔ nno mɨ̀lùꞌù mbaanə bo bɨ̀ ànnǔ ɨyərə a tswê ghu nu aà. Tâ àjɨnə̀ yuu bɨ̀ àjàŋ ŋû ma ya tâ à tsuu burə bə bə!

12 Ǹloŋ mə àya a nsaꞌa bə̀ bɨ abɛɛ à nɨ̂ àkə̀ aa ɛ? Nɨ̀ tswe aa nɨ̀ ǹsaꞌa bə̀ bìi mə bɨ tswe a mûm ǹdânwì. 13 Nwìŋgɔ̀ŋ a saꞌa bə̂ bìi mə bɨ tswe a abɛɛ aà. “Furə nɨ̀ ŋ̀gǎŋabɨꞌɨntɨɨ a tɨtɨ̀ɨ bù.”

6

Ànnǔ nsomsə Mu Kristo nsomsə yî mɔ̀ꞌɔ̂

1 M̀bə̀ ŋù nɨ̀bù a tswe nɨ̂ àbɛ̀ɛ̀ bo mu Kristo yî mɔ̀ꞌɔ, â ghɨ̀rə̂ àkə̀ mə tâ à lɔgə ɨsaꞌa wa ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ ghu a mbo bə̀ bìi annû yaa sɨ̀ tsinə̀, m̀baŋnə mmàꞌàtə̀ a ŋghɛ̀ɛ nɨ̀ ghù a mbo bə̀ bɨ Nwî tâ bɨ̀ lentə aa ɛ? 2 Nɨ̀ sɨ̀ zi mə bə̀ bɨ Nwî ka yǐ saꞌa mbi yù aa ɛ? M̀bə a bə mə nɨ̀ ka yǐ kɨ saꞌa mbi, boŋ mbə a tɨgə̀ ǹtsya ghuu a nlentə bɔɔ bɨ ɨnnù tsǒ ma bû aa mə akə aa ɛ? 3 Nɨ̀ sɨ̀ zi mə bìꞌinə̀ ka yǐ saꞌa bangel aa ɛ? M̀bə a bə ma mùu ajàŋ boŋ nɨ̀ bàŋnə naŋsə nzi nsàꞌâ ɨ̀nnù jî fàa mbî. 4 M̀bə̂ ɨ̀jaŋ ɨnnù tsiꞌì tsǒ ma jya ɨ yi mfɛ̀ꞌɛ̀, nɨ̀ bâŋnə̀ ǹlɔgə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ ju bə a mbo bə̀ bìi mə ǹdânwì tsaꞌà, mə tâ bɨ̀ lentə aa a ya aa ɛ? 5 A bɔŋ mə tâ àdɨ̀rə̂tu tswa ghuu. A bə mə kaa ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à sɨ̀ a tɨtɨ̀ɨ bù tswe mə à tsyɛ̀sə nzi nlèntə ɨnnǔ abɛ̀ɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ bɔɔ bɨ Kristo aa ɛ? 6 Lâ Mu Kristo a bàŋnə̀ lɔgə nɨ Mu Kristo yî mɔ̀ꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ ghu a kɔrə̀ a mbo bɨ̀tɨ̀ biì Nwî mə bɨ̀ ka nsaꞌa ɨsaꞌà yi.

7 Tsiꞌǐ ajàŋ mə ɨ̀nnù ɨ̀bɛ̀ɛ̀ kɔrə̀ ɨ tswe a tɨtɨ̀ɨ bù aa, a dɨ̀ꞌɨ̀ mə nɨ̀ wò mə̂. Nɨ̀ sɨ̀ zi mə a bɔŋtə mə mbə ŋù a bâŋnə̀ ŋ̀ghɨrə ɨbɨ a nu bù aa ɛ? Nɨ̀ sɨ̀ kɨ nzi mə a bɔŋtə mə mbə bɨ bâŋnə̀ ǹtwɛɛ bə̂ ǹjoò juu ŋkwɛrə aa ɛ? 8 Lâ bu bɨ̂mbɔŋ, nɨ bàŋnə̀ ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀bɨ, mbaŋnə̂ nɨ̂ ǹjoo bə̂ ŋ̀kwɛrə, bo bìi mə à nɨ bɔɔ bɨ maà buu aà.

9 Nɨ̀ sɨ̀ zi mə kaa bə̀ bìi annǔ yaa a sɨ̀ tsinə aa kaa bɨ ka yǐ waꞌǎ annù nɨfɔ̀ Nwî jɨ aa ɛ? Nɨ̀ tsuu ɨbɨ̀ɨ nû ghuu kɨ bweꞌesə, ŋ̀gǎŋatsùùrə̀, ŋgǎŋmii bɨ̀nwì bɨdàŋə̀ dàŋə̀, kə̌ ŋgǎŋajɨrə̀, kə̀ m̀bâŋnə̌ nlɔ̀gə mbâŋnə̀, kə̌ bàŋgyɛ̀ bɨ nlɔ̀gə bàŋgyɛ̀, 10 kə̀ bàŋgâmɨghee, kə̀ bə̀ bìi bɨ ghotə nɨ̂ ǹjoo tsiꞌì ghòtə̀ ǹləə, kə̀ banômbaanə, kə̀ ŋ̀gǎŋmbə̀gə bə̀, bo bàŋgâmɨghee, wa kaa bo ka yǐ waꞌǎ a mum annù nɨfɔ̀ Nwî kuù. 11 Bù bɨ̌ mɔꞌɔ lɛ mbə aa maa ajàŋə̀, lâ bɨ sìꞌì mə̂ ghuu, ŋghɨrə nɨ̀ tɨgə̀ bə̀ bɨ Nwî bìi bɨ laà aa, ŋghɨrə annù yuu a tsinə̀, nɨ̂ Ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbî Yesu Kristo bo bɨ̀ a mûm Àzwì Nwî yiꞌinə̀.

12 “M̀bə mə̀ tse ghɨ̀rə ɨ̀nnù tsɨ̀mə̀ mə mə̀ kɔ̀ŋ aà.” Lâ kaa ɨ̀nnù tsɨ̀m ɨ sɨ kwɛtə. “M̀bə mə̀ tse ghɨ̀rə ɨ̀nnù tsɨ̀mə̀ jìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aà.” Lâ kaa mə̀ ka kɨꞌɨ abùꞌu a mbô ànnù tsu bə̂. 13 Ŋù tsù à tse swoŋ mə, “Mɨ̀jɨ tswe aa a mbô àtòꞌò, àtòꞌò a kɨ̂ ǹtswe aa nloŋ mɨjɨ̂.” Ɨ̀ɨ̀ŋə, à nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, lâ Nwìŋɔ̀ŋ à ka yǐ bwɛsə ma jyaà ǹjoò tsɨ̀mə̀. A ŋghɛ̀ɛ a nɨ̂ ɨ̀bɨɨnû gho, kaa ɨ sɨ̀ tswe aa a njɨ mâghàbə̀ ghu. Ɨ̀bɨɨ nû gho ɨ tswe aa a mbo Mmàꞌàmbi yìi mə a saꞌa aà.

14 Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ mbɨ̀ɨ̀nsə Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀ a nɨwô, à ka yǐ kɨɨ bɨ̀ɨ̀nsə̀ yiꞌinə̀ nɨ mɨ̀dàꞌâ mi.

15 Nɨ̀ sɨ̀ zi mə mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nû muu mɨ laa mbə mbɛ̀ɛ nu Kristo aa ɛ? Mə̀ ka lɔ̀gə mbɛ̀ɛ nû Kristo ɨ tɨgə ghɨ̀rə tâ ɨ̀ bə mbɛ̀ɛ nû àkwàrə̀ aa ɛ? Kaa ma ya mbə a waꞌà fɛ̀ꞌɛ̀. 16 Kə̀ nɨ̀ sɨ̀ zi mə ŋù yìi mə à bòònsə mbɨ̀ɨ̀ nû yì bo àkwàrə̀ aa bo yu tɨgə mbə aa àyoo mɔꞌɔ aa ɛ? A ajàŋ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aa mə, “Bo bya bi baa, ŋù bâŋnə̀ wa bo màŋgyɛ̀ wa, tɨgə̀ m̀boonsə mbə njyǎ nu yì m̀fùùrə̀.” 17 Lâ ŋù yìi mə à bòònsə mbɨ̀ɨ̀ nû yì bo Mmàꞌàmbî Kristo aa, bo yu tɨgə aa Àzwì yî fùùrə̀.

18 Nɨ̀ ka ŋkhə ɨnnǔ ajɨrə. Ɨ̀fǎnsənnù jî mɔꞌɔ jìi mə ŋù a ghɨ̀rə aa, kaa ɨ sɨ aa ɨbɨɨnû yì mɔɔntə. Lâ ŋù yìi mə a jɨ mâghàbə̀ aa, a fànsə aa annù a nu mbɨ̀ɨ̀ nû yì. 19 Ò sɨ̀ zì mə mbɨ̀ɨ̀ nû yò ɨ̀ laa mbə ndâ Àzwì Nwî yìi a tswe mûm nu wò, ya yìi mə a lo mbo Nwì aa ɛ? Wa kaa ɨ̀bɨɨ nû gho ɨ sɨ̀ aa mbo wò tswə̂ ɨ tswe aa a mbo Nwì. 20 Wa à lɛ nyuu gho aa nɨ̀ àtɨ̀ndùu, ma mùu ajàŋ a kùꞌùnə̀ mə tâ ò ka ghaꞌasə bə̂ Nwî nɨ mbɨ̀ɨ̀ nû yò.

7

Ɨ̀betə̀ ǹloŋ annù nɨyɔꞌɔ̀

1 Tsɨtsɔ̀ŋ, a ŋghɛ̀ɛ a nɨ ìnnù jya mə nɨ̀ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ m̀betə gha ghu nloŋ annù nɨyɔꞌɔ aa, àkwiꞌi a nɨ mə, ŋù à bə tuu mâŋgyɛ̀ kɨ mɔ̀ɔ̀ntə̀ boŋ a bɔŋə̀. 2 La a kuꞌunə mə tâ ŋùmbâŋnə ntsɨ̀m à tswe nɨ̂ ŋ̀gwɛ̂ yì, tâ màŋgyɛ ntsɨ̀m à kɨ ntswe nɨ̂ ǹdoò yì tǎ kɨ khə ɨkwàꞌànə̀ jìi tswe ǹloŋ annǔ ajɨrə aà. 3 A bɔŋ mə tâ ŋùmbâŋnə̀ à ka ŋghɨrə ɨnnù tsɨ̀m jìi mə ɨ kuꞌunə aa a mbô ŋ̀gwɛ̂ yì, tâ ŋgwɛ̂ yì à kɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi ɨ kuꞌunə a ŋghɨ̀rə a mbo ǹdoò yì aà. 4 Ǹloŋ mə kaa màŋgyɛ̀ à sɨ̀ nɨ̂ àdàꞌà a atû ɨ̀bɨɨ nû yì tswê, a bàŋnə ntswe ndoò yì ntswe nɨ yu. Kaa ŋùmbâŋnə̀ à sɨ̀ nɨ̂ àdaꞌa a atû ɨbɨ̀ɨ nû yi tswê, a bàŋnə ntswe ŋgwɛ̂ yì ntswe nɨ̂ àdàꞌà ghu nû. 5 Tâ ŋùnɨ̀bù tâ tsuu ŋû yì mɔꞌɔ nɨ̀ ɨ̀bɨɨ nû yì kɨ yumə tɨ ghə̌ mə bo yu biinə mə bo yu ghɨ̀rə̀ maa ajàŋ ǹloŋ aa mə bo lɔ̀ɔ nlɔ̀gə nòò ma wa tsàꞌàtə̀ Nwî ghu aà. Maa ajàŋ, bɛɛ nòò ma wa a tsya, bo bû ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀ka ntswe fu tsǒ màŋgyɛ̀ bo ǹdoò, ta waꞌa abwarə a mbo Satan lô m̀fa mə tâ à kwaꞌanə waa tâ bo wo nloŋ mə ka bô sɨ̌ ntswâ ɨ̀bɨɨ nû waa zî aà.

6 Mə swoŋ ma laa a mbii mə nɨ̀ ghɨrə, kaa mə̀ sɨ aa ndɨꞌɨ a mbo bù fa. 7 Ǹloŋ mə a mbo mə̀, mə yə̀ꞌə̀tə̀ mə boŋ bù bɨtsɨ̀m bə aa tsǒ mə̀; lâ ŋù yî mɔꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ à tswe aa nɨ̀ mìi mɨtəŋnə mìi mə Nwì à fà aà; ŋù yì mɔ̀ꞌɔ a tswê nɨ̂ àbəŋ yuà ŋù yì mɔꞌɔ a bâŋnə̀ tswe nɨ̂ àbəŋ yìî.

8 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə̀ swǒŋ yuà ànnù aa a mbo bə̀ bìi mə bɨ sɨ̀ yɔꞌɔ aà, bo bɨ̀ a mbo bɨ̀kwìꞌì, mə a bɔŋ mə tâ bo tswe tsiꞌì bobo, tsiꞌì tsǒ mə̀. 9 Lâ m̀bə ŋù nɨ̀ bù tuu ntswâ ɨ̀bɨɨnû yi zi, a yɔꞌɔ̀, a bɔŋ mə tâ à yɔꞌɔ, ǹtsyatə a ajàŋ mə à ka tswe tɨ yɔꞌɔ, ɨ bàŋnə kɨ lòò. 10 A mbo bə̀ bìi mə bɨ yɔꞌɔ aa, mə̀ fâ ǹdɨꞌɨ yìi kaa ɨ̀ sɨ̀ aa yà bə, ǹlo aa bə a mbo Mmàꞌàmbi aa mə, tâ màŋgyɛ̀ tsuu ndoò yi lǒ màꞌàtə̀, 11 lâ m̀bə a maꞌatə yi, a tɨgə̀ ǹtswe tsiꞌì yù, kə̀ a bû m̀bɨɨ nzì bo yu mâŋsə̀ ɨ̀saꞌà waa yu. Tâ ŋùmbâŋnə̀ à tsee ŋgwɛ̂ yì kɨɨ lǒ tuu.

12 A bô àbùgə̀ bə̂, mə̀ swǒŋ ànnù yìi mə kaa a sɨ̀ bə̂ M̀màꞌàmbi swoŋə̀ aa mə: M̀bə mu Kristo yî m̀bâŋnə̀ a tswe nɨ màŋgyɛ̀ yìi mə kaa à sɨ̌ M̀màꞌàmbi bii, la ŋkɔ̀ŋə̀ nɨ̂ m̀bu ŋka ntswe bo yu, a tseè yi lǒ tuu. 13 M̀bə màŋgyɛ̀ a kɨ ntswe nɨ̂ ǹdoò yìi mə kaa à sɨ̀ Nwî bii, la ŋkɔ̀ŋə̀ nɨ mə yu ka bu tswe bo yu, a tseè yi kɨ tuu. 14 Ǹloŋ mə ndoo wa mə à sɨ Kristo bii aa Nwì à tɨgə mbii yi tsiꞌì tsǒ ŋù yì, ǹyoŋ aa a njɨ̌m ŋgwɛ̂ yì wâ. Màŋgyɛ̀ wa mə à sɨ̀ Kristo bii, Nwì a kɨ̂ m̀bii yi tsiꞌì tsǒ ŋù yì, ǹtsya aa njɨ̌m ndoò yì wa mə à nɨ mu Kristo aà. Ǹloŋ mə a laa tuu ma mùu ajàŋ bə, boŋ kaa bɔɔ̀ buu ka waꞌǎ bɔɔ bìi mə bə laa bə. Lâ Nwì à bìi waa a tsǒ bɔɔ bìi bɨ laa aà.

15 Lâ ǹdoo wa, kə̀ màŋgyɛ̀ wa mə à sɨ̀ Nwî bii aa, a ka nlɔɔ ntuu ŋgwɛ̂ yi kə̀ ndoò yì, tâ mu Kristo wa a bii. Maa ajàŋ kaa ayoo a waꞌǎ mu Kristo yî m̀bâŋnə̀ kə̀ yì màŋgyɛ̀ kwerə̀, à tse ghɨ̀rə annù yìi mə a kuꞌunə ghu mbo aà, ǹloŋ mə Nwì à twoŋə yiꞌinə̀ aa mə tâ bìꞌinə̀ tswe nɨ̂ m̀bɔɔnə̂. 16 Wò mu Kristo yî màŋgyɛ̀, ò zì aa fə mə mbə Nwì a waꞌǎ njɨ̌m wò tsyâ ǹyweensə a ndoò ghò aa ɛ? Wò, ǹdoò, ò zì aa fə mə mbə Nwì a waꞌǎ njɨ̌m wò tsyâ ǹyweensə ŋgwɛ̂ ghò aa ɛ?

Nɨ̀ ka nstwe ntswêntɨ̀ɨ̀ yùù ǹyoŋ aa ajàŋ yìi mə Nwì à twòŋə ghu aà

17 Tâ ŋù yì mɔꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ ka ntswe ntswêntɨ̀ɨ̀ yì ǹyoŋ nɨ̂ ànnù yìi mə Mmàꞌàmbi à fa ghu mbo ŋkɨ twoŋ yi ghu aà. Ma yû à nɨ ǹdɨ̀ꞌɨ yìi mə mə fa a mbo ǹdanwî tsiꞌì tsɨ̀mə̀ aà. 18 M̀bə a bə mə Nwì à lɛ sɨ twoŋə gho aa lɛ boŋ bɨ ŋètə̀ mə̂ gho, ò tsee kɨ lɔ̀ɔ nlɔ̀ꞌɔ̀sə àlènsə̀ ma yâ. Kə̀ m̀bə a bə mə Nwì à lɛ sɨ twoŋə nɨ̂ gho aa, kaa bɨ waꞌà gho ŋètə̀, ò tsee kɨ lɔ̀ɔ̀ mə bɨ̀ ŋetə ghô. 19 Ǹloŋ mə, kə̀ bɨ ŋêtə̀ ŋû, kə̀ bɨ waꞌà yi ŋetə̀, bəə boŋ ma ya à nɨ tsiꞌì ànnǔ dàŋə̀ dàŋə̀. Ànnù yìi mə a tswe ghu aa a nɨ̂ ŋ̀ka yuꞌunə ndɨꞌɨ Nwî. 20 Tâ ŋù ǹtsɨ̀m à tswe tsiꞌǐ ajàŋ yìi mə à lɛ mbə a noò yìi mə Nwì à lɛ ntwoŋ yi aà.

21 Nwì à lɛ sɨ twoŋə nɨ̂ gho ò bə aa àbùꞌù aa ɛ? Tsèè gho kɨ kwɛꞌɛ. Lâ m̀bə ò zi àjàŋ yìi mə mbə ò fɛꞌɛ̀ wa ndâbùꞌù, ò fɛꞌɛ̀. 22 Ǹloŋ mə àbùꞌù yìi mə Mmàꞌàmbi à twòŋ mə̂ yi aa, à bə aa ŋù yìi mə kaa à sɨ̀ a ndâbùꞌù tswê a mbo M̀màꞌàmbî. A ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ, ŋù yìi mə kaa à sɨ̌ abùꞌù bə, Mmàꞌàmbi a twoŋə̀ yi aa, à bə aa àbùꞌù Kristo. 23 Wa Nwì à lɛɛ̀ m̀baa ŋyuu ghuu nɨ̂ àtɨ̀ndùù. Maa ajàŋ tâ nɨ̀ tsuu abùꞌù ŋûmɨ̀sɔ̀ŋ bǔ bə. 24 Bɔɔ bɨ maà, tâ ŋù ǹtsɨ̀m à tswe bo Nwì a nɨ̂ àdɨgə yìi mə à lɛ ntswe ghu a noò yìi mə à lɛ ntwoŋə yi ghu aà.

Ɨ̀betə̀ ǹloŋ bə̂ bìi mə bɨ sɨ̀ yɔꞌɔ aa bo bɨ̀ bɨ̀kwìꞌì bɨ bâŋgyɛ̀

25 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, a ŋghɛ̀ɛ a nɨ annù bə̂ bìi mə bɨ sɨ̀ yɔꞌɔ aa, kaa mə̀ sɨ̀ nɨ̂ ǹdɨ̀ꞌɨ yìi mə ɨ̀ lo a mbo Mmàꞌàmbi aa tswê a mfa a mbo bo, lâ mə fa amɔ̀ɔ̀ntə̂ ya a mbo bo, tsiꞌì tsǒ ŋù yìi mə, a njɨ̌m ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə Nwì, bɨ tse bii annù yìi mə a swoŋ aà. 26 Ǹloŋ ŋgɨꞌɨ yìi mə ɨ̀ tswe tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa, mə̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə a bɔŋ aa mə tâ ŋù à tswe tɨ yɔꞌɔ̀.

27 Ò tswe nɨ̀ màŋgyɛ̀ aa ɛ? Tsee kɨ lɔ̀ɔ mə o tuu yi. Ò sɨ̀ nɨ mâŋgyɛ̀ tswê aa ɛ? Ò tsee kɨ lɔ̀ɔ̀ mâŋgyɛ̀ a nyɔꞌɔ̀. 28 Lâ m̀bə ò yɔꞌɔ boŋ kaa ò sɨ aa annù yî bɨ ghɨ̀rə̀. Kə̀ m̀bə̂ mumàŋgyɛ̀ a kɨ nyɔꞌɔ boŋ kaa à sɨ aa annù yî bɨ ghɨ̀rə̀. Lâ bə̀ bìi mə bɨ yɔꞌɔ a aa bɨ tswe nɨ̀ ŋ̀gɨꞌɨ̀ ǹloŋ ɨ̀nnǔ mbi jù. Mə̀ lɔɔ̀ nɨ mə tâ nɨ̀ tsuu a nɨ ma yaà ŋ̀gɨꞌɨ kuu.

29 Bɔɔ bɨ maà, ànnù yìi mə swoŋ aa a bə aa mə, nòò wa à ghùꞌùtə̀ mə̂ ǹtɨgə tsiꞌǐ abô. A kuꞌùnə̀ mə, nlɔgɨnə tsɨ̂tsɔ̀ŋ, tâ bə̀ bìi mə bɨ yɔꞌɔ aa, tâ bɨ̀ tɨgə ntswe tsiꞌì tsǒ kaa bo sɨ̀ nɨ bàŋgyɛ̀ tswə̂, 30 Tâ bə̀ bìi mə bo yə̀ꞌə̀ aa, tâ bo tswe tsiꞌì tsǒ bə̀ bìi mə kaa bo sɨ̀ yə̀ꞌə̀ aà. Tâ bə̀ bìi mə bɨ dorɨtə aa, tâ bo tswe tsiꞌì tsǒ bə̀ bìi ka bo sɨ dorɨtə. Tâ bə̀ bìi mə bɨ yuu njoo aa, tâ bo tswe tsiꞌì tsǒ bə̀ bìi mə kaa bo sɨ nɨ̂ ǹjoo tswê. 31 Tâ bə̀ bìi mə bɨ tswe nɨ̂ ǹjoo mbi jù m̀faꞌa nɨ ju aa tâ bo tɨgə ŋghɨrə tsiꞌì tsǒ kaa bo sɨ̀ nɨ̂ ànnù ghu tswê. Ǹloŋ mə mbi yù, a ajàŋ yìi mə ɨ tswe tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa, ɨ tsyà nii aà tsyà.

32 Mə lɔ̀ɔ mə tâ nɨ̀ tsee ɨnnǔ kɨ waꞌa. Ŋù yìi mə à sɨ̀ yɔꞌɔ aa, tâ à ka waꞌatə bə̂ àjàŋ mə mbə yu kâ m̀faꞌa afàꞌa Mmàꞌàmbi ŋka nlɔɔ nɨ mânjì yìi mə yu ka kɨ ghɨ̀rə M̀màꞌàmbi à ka ndorɨtə ghu aà.

33 Ŋù yìi mə à yɔ̀ꞌɔ̀ aa, a waꞌa aà ɨ̀nnù jî fàa mbî. Ǹloŋ mə a lɔ̀ɔ̀ aà ŋ̀ka ŋ̀ghɨ̀rə ɨnnù jìi mə ɨ ka ghɨ̀rə tâ ŋ̀gwɛ̂ yì dorɨtə aà. 34 Maa ajàŋ, a tɨgə̀ ǹtəə a tɨtɨ̀ɨ̀. Màŋgyɛ̀ yìi mə à sɨ̀ yɔꞌɔ aa, kə̀ mûŋgɔ̀ɔ̀ màŋgyɛ̀, a waꞌatə aa bə ajàŋ yìi mbə yu ghɨ̀rə ɨnnu Mmàꞌàmbî, ǹlɔɔ nɨ̂ àjàŋ yìi mə mbə yu ləə̀ ɨ̀bɨ̀ɨnû yi bo bɨ̀ àzwî yi a laà. Lâ màŋgyɛ̀ yìi à yɔ̀ꞌɔ̀ aa, a waꞌatə aa bə̂ ɨ̀nnù jî fàa mbî, ǹlɔɔ nɨ̂ àjàŋ yìi mə mbə yu ghɨrə̀ ǹdoò yì a ka ǹdorɨtə aà.

35 Ma swoŋ ɨnnù jû tsɨ̀m aa a ŋkwɛtə bù ghu. Kaa mə̀ sɨ lɔ̀ɔ̀ aa njìꞌi ŋkya nnɨŋə ghuu ghu. Mə lɔ̀ɔ̀ aa bə mə tâ nɨ̀ ka ŋghɨrə annù yìi mə a kuꞌunə aa tǎ tɨgə zi a ajàŋə m̀bə nɨ̀ fa mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nû mùu mɨtsɨ̀m a mfàꞌà ɨ̀fàꞌa Nwì nɨ̂ mɨ̀ntɨɨ̀ muu mɨtsɨ̀mə̀.

36 Ŋ̀ghɛɛ nɨ ŋù yìi mə à kòsə̀ mə ŋgwɛ̂ yì aa, mbə a yə mə kaa yu sɨ annù yìi mə a kuꞌunə a mbo mumàŋgyɛ̀ wa bù ŋ̀ghɨrə, kə̀ ǹyə mə yu lòò siꞌi, a bɔ̂ŋ mə tâ bo yɔꞌɔ tsǒ mə à lɛ ntɛꞌɛ waꞌatə aà. À bə ghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ boŋ kaa à sɨ̀ aa annù yi bɨ ghɨ̀rə̀. 37 Lâ m̀bə ŋù a kaꞌa mə kaa yu ka waꞌà yɔꞌɔ, tɨ ghə̌ mə bɨ gaansə yi aa gàànsə̀, lɛ̂ à kɨ̀ mə̂ ŋ̀kaꞌa mə yu ka kɨ tswa ɨbɨ̀ɨnû yi, a ghɛɛ̀ nɨ̀ m̀bìì tsee mûmàŋgyɛ mɔ̀ɔ̀ntə̀, ǹzi mə yu ghɨrə aa annù yî sɨgɨ̀nə̀. 38 Maa ajàŋ, ŋù yìi mə à yɔ̀ꞌɔ̀ aa, à ghɨ̀rə̂ ànnù yî sɨgɨ̀nə̀, lâ ŋù yìi kaa à sɨ̀ yɔꞌɔ a aa ghɨrə̀ aa ànnù yìi mə a bɔŋ ntsyàtə̀ aà.

39 Màŋgyɛ nɨ̀yɔꞌɔ à lwìꞌi tsǒ màŋgyɛ nɨ̀yɔꞌɔ aa a nɨ nòò yìi mə ǹdoò yì à tswe ntɨ̀ɨ̀ aà. Lâ m̀bə ǹdoò yì wa a kwo, boŋ mbə a yɔꞌɔ̀ ŋû yì dàŋ yìi mə à kɔ̀ŋə aa, mə mbə a bə mu Kristo. 40 Lâ a nɨ̂ à yaà àmɔ̀ɔ̀ntə̀, à bə tsuu bǔ yɔꞌɔ boŋ à ka kɨ dorɨtə tsyàtə̀. Mə̀ kɨ̂ m̀bii mə Àzwi Nwì a tswe a mûm ǹtɨɨ mə̀.

8

Àbetə̀ ǹloŋ mɨjɨ mìi mə bɨ màꞌà bɨ̂nwì ghu aà

1 Tɨ̂tsɔ̀ŋ, ŋ̀ghɛɛ nɨ mɨ̀jɨ mìi mə bɨ màꞌà bɨ̂nwì ghu aa, bìꞌinə̀ zi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ mə, “Bìꞌinə̀ bɨtsɨ̀m zî ɨnnù,” tsiꞌǐ a ajàŋ mə nɨ̀ swòŋə aà, “Ǹzî ànnù a ghɨ̀rə̀ ŋù a ŋeè nɨ̀ nû,” lâ a bâŋnə̀ m̀bə akɔ̀ŋnə̀ mə a ghɨ̀rə̀ a kwê. 2 M̀bə ŋù tsù a mɔɔntə mə yu zi ànnù tsu, boŋ kaa à burə tɨ̀ zi ŋkùꞌùnə̀ a ajàŋ yìi mə boŋ à zi aà. 3 Lâ m̀bə ŋù a kɔŋə Nwî, boŋ Nwì à zi ŋû ma wâ.

4 Ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ ànnnǔ njɨ mɨ̀jɨ mìi mə bɨ maꞌa bɨ̀nwì ghu aa, “bìꞌinə̀ zi mə bɨnwì ma bû laa mbə mɨ̂kobə kaa waꞌà nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ tswê,” ŋ̀kɨ nzi mə, “Nwìŋgɔ̀ŋ à bə aa tsiꞌì yu yɨgə̀.” 5 Ǹjoo jǐ mɔꞌɔ ɨ tswe ghu bɨ twoŋə̀ nɨ bɨ̀nwì a aburə kə̀ a nsyɛ̂, “bɨ̀nwì” ma bû bo bɨ̀ “bɨ̀mmàꞌàmbi” bɨ tswe ghu a nɔ̀ɔ nɔ̀ɔ̀, 6 lâ a mbo bìꞌinə̀, bìꞌinə̀ zi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à tswe ghu aa tsiꞌì yî m̀fùùrə̀, m̀bə Taà yìꞌinə̀, yìi mə à nàŋsə njoò tsɨ̀m, ŋ̀kɨ mbə yu yìi mə bìꞌinə̌ tswe ntswêntɨ̀ɨ̂ yìꞌinə̀ ǹloŋ ŋgaà yì aà. M̀màꞌàmbi â kɨ̂ŋ m̀bə aa yì m̀fùùrə̀, m̀bə Yesu Kristo, yìi mə Nwì à lɛ nnaŋsə njoò tsɨ̀m ǹtsya ghu nu, bìꞌinə̀ kɨɨ̀ ǹtswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀î yìꞌinə̀ ǹtsya aa ghu nû aà.

7 Lâ kaa sɨ̀ bə̂ bɨtsɨ̀m bə̂ mə bɨ zi ma yaà ànnu. Bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ tswe ghu bìi mə bɨ mɨ̀rɨ̀nə̀ mə̂ nɨ bɨ̀nwìŋgɔ̀ŋ bɨ dàŋə̀ dàŋə̀, ǹjɨ nɨ mɨ̀jɨ mà mû tsiꞌì tsò mìi mə bɨ naŋsə màꞌà aa bɨ̂nwìŋgɔ̀ŋ bɨ dàŋə̀ dàŋə̀ ma bû ghu. Àjàŋ mə bo mɔ̀ɔ̀ntə mə bɨ ghɨ̀rə̀ aa annù yìi mə kaa a sɨ̀ kuꞌunə̀, njɨ aa, mɨ̀ntɨɨ̀ myaa mìi mɨ bɔrə aa, mɨ tɨgə̀ ǹsaꞌa nɨ̂ waa. 8 Kaa mɨ̀jɨ sɨ ghɨ̀rə̀ mə tâ Nwì à beentə yiꞌinə̀. M̀bə bìꞌinə̀ tsuu jɨ, kaa bìꞌinə̀ waꞌǎ ayoò tsu bwɛ̂. Bɛɛ bìꞌinə̀ jɨ jɨ, kaa a waꞌǎ yiꞌinə̀ nɨ̂ ànnǔ tsu kwɛtə̀.

9 Mândoò ànnù yìi mə à tswe ghu aa, à bàŋnə mbə aa mə tâ àjàŋ yìi mə ò zi mə kə̀ ò jɨ kə̀ ò tswe tɨ̀ jɨ kaa à sɨ annû tsu kwɛtə aa, tâ à tsuu ŋgɔ̀ꞌɔ̀ ǹtumə̂ àkòrə̀ a mbo bɨ̀lɨ̂m bo bìi mə mɨ̀ntɨɨ̀ myaa bɔrə aa bə. 10 Ǹloŋ mə mbə ŋù à yə̂ gho, wò yìi mə ò zi annù aa, ò jɨ̂ nɨ a adɨgə yii mə bɨ màꞌà bɨ̂nwì ghu aa, boŋ à ka waꞌà mɔ̀ɔ̀ntə̀ mə o ghɨ̀rə aa annù yî sɨgɨ̀nə̀, ŋ̀kɨ ntɨgə njɨ nɨ̂ yìi ŋgaa yumbɔŋ, mə mbə àbìintɨɨ̀ yi a bɔrə aa ɛ? 11 Ǹyoŋə nɨ̂ ànnù yìi mə ò zi, ŋghɨ̀rə̀, mumaà ghò yìi mə àbìintɨɨ̀ yi a bɔrə a yə, mfɨ̀gɨ̀nə̀ aa, yu wa yìi mə Kristo à lɛ ŋkwo nloŋ ŋkwitû yi aa, ò bàŋnə nzwitə yi aa bə̂ zwìtə̀. 12 Ma la a bə mə, mbə ò ghɨrə ǹdɨ̂m ghò a wô, ò zwitə̀ ǹtɨɨ̀ yi, nloŋ mə à bɔ̀rə aa, boŋ ò fànsə annù aa a mbo Kristo. 13 Ma mùu ajàŋ, m̀bə annù mɨ̀jɨ a bə ayoo yìi mə mumaà à ka tsyà ghu wǒ, boŋ kaa mə̀ ka yǐ waꞌǎ mbà bû ŋ̀kurə, mbɨ̀ꞌɨ̀ mə̀ ghɨrə̀ mumaà ghà a wô.

9

Ǹjoo jìi mə ɨ kuꞌunə a mbo ŋgàŋntoo Kristo aà

1 Mə̀ sɨ̀ ŋû yìi mə mə̀ təə nɨ̂ àtû ya bə aa ɛ? Mə̀ sɨ ŋgàŋntoò Yesu bə aa ɛ? Mə̀ kɨ̀ laa ŋkɨꞌɨ Yesu Krito M̀màꞌàmbî yìꞌinə̀ yə aa ɛ? Nɨ̀ sɨ abo afàꞌâ ya a mûm M̀màꞌàmbi bə aa ɛ? 2 M̀bə bə̀ bî mɔꞌɔ ka nswoŋə nɨ mə mə̀ sɨ̌ ŋgàŋtoò Kristo bə, boŋ a mbo bù, mə̀ nɨ̂ ŋ̀gàŋntoò Kristo. Ǹloŋ mə nɨ̀ laa mbə àlènsə̂ ya a ndɨ̀ꞌɨ mə mə̀ nɨ̂ ŋ̀gàŋntoò Kristo 3 À nɨ nɨ̀ghàà nìi mə mə swoŋ a mfiꞌi ɨ̀lɛ̀ɛ̂ gha a mbo bə̀ bìi mə bɨ betə nɨ̂ gha nɨ̀ mɨ̀ghàà aa nuà: 4 À sɨ a bwarə̀ yiꞌi a ŋkwɛrə mɨ̀jɨ̂ miꞌi bo bɨ̀ mɨ̀lùꞌû miꞌi a mbo bù bə aa ɛ? 5 À sɨ abwarə̀ yiꞌi a nlɔ̀gə bàŋgyɛ̂ biꞌi mə biꞌibo ka nzinə tsiꞌì tso ŋ̀gǎŋntoo Kristo jî mɔꞌɔ bo bɨ̀ bɔɔ bɨ ma bɨ̀ M̀màꞌàmbi nɨ Peta bə aa ɛ? 6 Kə̀ nɨ̀ wàꞌàtə mə à nɨ tsìꞌì Barnabas nɨ̀ mə̀ mə bìꞌiyu tswe nɨ̀ ŋ̀ka mfàꞌa mìꞌi yu mɨjɨ aa ɛ? 7 À nɨ ghuu sɔgyɛ̀ mə mbə a kâ m̀faꞌa mbù ǹtwu nɨ̂ yi yu mbɔŋ aa ɛ? À nɨ̂ wò mə mbə a bê àkò mɨlùꞌù kaa waꞌà nɨ̀ mɨ̀ntà mɨ ɨti mɨlùꞌù mya ka ŋkya njɨ aa ɛ? À nɨ̂ wò mə mbə a ka ntsee naà kaa waꞌà nɨ̂ mɨlikə̀ nàà wa ka nno aa ɛ?

8 Mə swoŋə ma mùu ajàŋ aa nɨ̀ àdàꞌà ŋûmɨ̀sɔ̀ŋ aa ɛ? Nɔ̀ŋsə̀ à laa waꞌǎ maa ajàŋ kɨ nswoŋ aa ɛ? 9 Ǹloŋ mə bɨ ŋwaꞌanə a nɨ nɔ̀ŋsə̀ Moses mə, “Nɨ̀ tsuu ntsǔ mbɔ̌ŋ kwerə a noò yìi mə ɨ nɨ̌ŋ ansaŋ mfarə aà.”* Kaa Nwì à sɨ̀ ma nuù nɨ̀ghàà ghaà aa nloŋ tsiꞌì m̀bɔ̀ŋə̀. 10 À sɨ̀ ma nuù nɨ̀ghàà ghaà aa nloŋ aa ŋgaà yìꞌì aa ɛ? Bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ ma nuù nɨ̀ghàà ǹloŋ aa ŋgaà yìꞌì. Ǹloŋ mə ŋù yìi a lɨgə mɨjɨ aa, bo bì ŋù yìi a fùꞌù mɨjɨ aa, a fàꞌà aa ŋwaꞌatə nɨ mə yu tswe nɨ̀ ǹtswe nɨ̀ mìi mɨjɨ myâ. 11 Bìꞌì bè mə̂ mɨjɨ mɨ Azwì a tɨtɨ̀ɨ bù, m̀bə bìꞌì ka mbetə njoo mbi a mbo bù a dɨꞌɨ̀ mə bìꞌi betə siꞌi aa ɛ? 12 M̀bə bə̀ bî mɔꞌɔ tswe nɨ̂ àbwarə a mbetə a mbo bù boŋ bìꞌì sɨ̀ nɨ̂ àbwarə tswê ǹtsya waa aa ɛ? Lâ, kaa bìꞌì kɨ̀ waꞌà ma yuù àbwarə lɔ̀gə̀. Bìꞌì kɨ̀ sɨ bàŋnə̀ m̀bii ɨnnù tsɨ̀m a nyə mə kaa mbə bìꞌì waꞌǎ ati taansə̀ a mânjî ǹtoò Kristo. 13 Nɨ̀ sɨ̀ zi mə bə̀ bìi mə bɨ fàꞌà a ndâmàꞌanwì aa bɨ tswe nɨ mɨ̀jɨ̂ myaa aa ghu aa ɛ? Bə̀ bìi mə bɨ kɨɨ mfaꞌa nɨ a nɨkentə nɨ mɔꞌɔ nɨ màꞌanwì bɨ kɨɨ̀ ǹjɨ aa njoo mmàꞌanwì. 14 À kɨ mbə a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ a ajàŋ mə Mmàꞌàmbi à swoŋ mə, bə̀ bìi bɨ sɛ̀ɛ̀nsə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya aa, mɨ̀jɨ̂ myaa mɨ tswe nɨ̀ ŋ̀ka mfɛ̀ꞌɛ aa ghu.

15 Lâ kaa mə̀ lɛ ŋkɨꞌɨ abwarə mà yû yî tsu lɔ̀gə̀. Kaa mə̀ sɨ aŋwàꞌànə̀ yû kɨɨ ŋwaꞌanə aa mə mə lɔntə njoo ghu, ǹloŋ mə, m̀bɔ̀ŋ mə̀ kwo, ntsyatə ajàŋ mə mbə ŋù a kwɛrə̀ ànnù yìi mə mə tə̀rə̀ ghu aà. 16 Kaa mə̀ sɨ̀ nɨ̂ àdàꞌà a ka ŋkwɛ̀ɛ̂ ǹtɨɨ̀ gha nloŋ mə mə swoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya aa tswê. À nɨ̂ ànnù yìi mə mə̀ tswe nɨ̂ ŋ̀ka ŋghɨ̀rə̂. Ŋ̀gɨꞌɨ yì ǹswèrə̀ ɨ̀ ka kuu a nu mə̀ mə mbə mə̀ tsuu ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya kɨ swoŋə. 17 aM̀bə mə̀ ka mfaꞌa ma mùu ajàŋ aa nɨ̀ ŋ̀kɔ̀ŋə̂ yà boŋ mə̀ tswe nɨ̀ mɨ̀tsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfàꞌà. Bɛɛ mə̀ tuu aa nɨ̀ ŋ̀kɔ̀ŋə̂ yà kɨ fàꞌà boŋ à nɨ ɨ̀fàꞌà mə Nwì à fa a mbo mə̀. 18 Mɨ̀tsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfàꞌâ ma mɨ tɨgə̀ m̀bə aa akə̀ aa ɛ? Tsiꞌì mə mə̀ ka nswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî ŋ̀ghɨrə nɨ mə tâ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya tâ ɨ̀ bə ayoo tɨ̂ ǹdùù. Kaa ŋkɨꞌɨ̀ kà ǹlɨgɨnə kwɛrə nɨ̂ àbwarə̀ yâ.

19 Mə̀ laa mbə ŋû mə mə̀ təə nɨ̂ àtû yâ, kaa mə̀ sɨ̌ abùꞌù ŋû bə̂. La mə̀ bâŋnə̀ ŋ̀ghɨrə ɨbɨ̀ɨnû gha nɨ̂ àbùꞌù ŋû ǹtsɨ̀m, mə mbə mə̀ naŋsə swuŋtə bə̂ bî ghàꞌàtə̀ bɨ zî a mbo Kristo lɛ. 20 Mə̀ yi tɨ fàꞌà biꞌi bɨ̀ bàYuda aa, mə̀ tswê tsiꞌì tsǒ ŋù bàYudà, mə mbə mə̀ swûŋtə̀ waa bɨ zî Kristo lɛ? Ka mə mə̀bɔŋ mə̀ sɨ̀ nɨ̂ ŋ̀ka yoŋ nɔ̀ŋsə̀ Moses tswe aa, mə̀ tswê tsiꞌì tsǒ mə yòŋə̀, a noò yìi mə mə̀ tswe biꞌi bɨ̀ bə̀ bìi mə bɨ yòŋə̀ ma waà nɔ̀ŋsə̀ aa ta swùŋtə̀ waa. 21 A kɨ̂ m̀bə ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ mə nòò yìi mə mə̀ tswe biꞌi bə̀ bìi bɨ sɨ nɔ̂ŋsə̀ yoŋə aa, mə̀ kɨɨ̀ ǹtswe tsiꞌì tsǒ bo, kaa ŋkɨꞌì nɨ̀ nɔ̂ŋsə̀ yoŋə̀ mə mbə mə̀ kɨ̂ ǹswuŋtə waa mfa a mbo Kristo lɛ. Kaa mə̀ sɨ swoŋ aa mə mə̀ sɨ nɔ̂ŋsə̀ Nwì yuꞌunə. Mə̀ nàŋsə tswe aa a jiꞌi mɨkòrə nɔ̀ŋsə̀ Kristo. 22 A mbo bə̀ bìi mə bɨ bɔrə aa, mə̀ kɨ̂ m̀bɔrə mə mə swùŋtə̀ waa. Mə̀ tɨgə̀ m̀bii nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m ǹloŋ ŋkwîtû bə̀ bɨ̀tsɨ̀m, mə mbə mə̀ ghɨrə̀ ɨ̀nnù tsɨ̀m a nyweensə̂ waa bî mɔꞌɔ lɛ. 23 Ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi kə mə ghɨ̀rə aa, mə ghɨ̀rə̀ aa nloŋ ŋkwitu ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mə mbə mə̀ tswe nɨ̀ m̀bɔɔnə̂ yìi mə ɨ̀ tswe ghu aa lɛ.

24 Nɨ̀ sɨ̀ zi mə bɨ yi ghɛ̀ɛ a adɨgə nɨkhə̀ ŋ̀ka ŋkhə aa a ghɨrə̀ ǹjɨ aa tsiꞌì ŋù yî m̀fùùrə̀ aa ɛ? A kuꞌunə mə tâ nɨ̀ ka ŋkhə nɨ mânjì yìi mə nɨ̀ ka jɨ. 25 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a ghɛ̀ɛ̀ nɨkhə̀ aa, a tswa ɨbɨ̀ɨnû yi nɨ ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀mə̀, m̀mɨrɨsə nɨ̂ ɨ̀bɨ̀ɨnû yi nɨ mânjì ma ghû aa mə yu kwɛrə aa mɨyàrɨ̀nə̀ mɨ ŋgùꞌù mìi mə mɨ tsyà nìi aà tsyà. Lâ a mbo bìꞌinə̀, bìꞌinə̀ tswe nɨ̀ ŋ̀ghɨrə maa ajàŋ a ŋkwɛrə mìi mə mɨ tswe nɨ̂ŋkoŋ aà. 26 Àâ ànnù yìi mə kaa mə̀ sɨ aa adàŋ dàŋə̀ buꞌusə ŋkhə, kaa ŋkɨꞌɨ̀ kɨ̀ɨ̀ m̀fuu aà m̀fəꞌə̀. 27 Mə fùu ɨbɨ̀ɨnû gha, ntswa nyɨgə, mə mbə mə̀ waꞌà ka nswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî a mbo bǎdàŋ, nyi bàŋnə̀ ǹsaa mɨyàrɨ̀nə̀ mɨ ŋguꞌu myâ.

10

Àwàꞌàsə̀ ǹloŋ ŋghaꞌasə̀ mɨ̀ŋkobə̀

1 Bɨ̀lɨ̂m bâ, mə lɔ̀ɔ mə tâ nɨ̀ zi mə, bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà biꞌinə̀ bɨ lɛ sɨ yòŋə mbàꞌà ya ɨ kusə̀ waa bo kɨ̂ ǹtoo Ŋkì mɨyaa yî Bagɨtə wâ. 2 M̀bə yìi mə bo lɛ sɨ yuꞌunə nɨ̂ Moses, ǹyoŋə nɨ̂ m̀bàꞌà ya ŋkɨ too ŋkì mɨyaa wa aa, a tɨgə̀ m̀bə aa ŋ̀kì yìi mə bɨ lɛ mbòònsə̀ ŋ̀kwɛrə tâ tɨgə tswe a njiꞌi mɨkòrə̂ Moses. 3 Bo bɨ̀ tsɨ̀m bɨ̀ lɛ njɨ mɨjɨ mɨ Azwì; 4 ŋkɨ nno ŋkǐ Azwì, ǹloŋ mə ŋkì wa yìi mə bɨ lɛ nno aa, ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa nɨ̂ Ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ Àzwì yìi mə ɨ̀ lɛ sɨ yòŋə̀ waa laà, m̀bə Kristo aà. 5 Ka mə a lɛ mbə ma laa aa, bo bî ghàꞌàtə̀ lɛ ŋghɨ̀rə ɨnnù jìi mə kaa Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ waꞌà ghu dorɨtə̀; a bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə bo bî ghàꞌàtə̀ lɛ ŋkwokə njaꞌanə a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ aà.

6 Ɨ̀nnù majû ɨ wàꞌàsə̀ nɨ̂ yiꞌinə̀ aa mə tâ bìꞌinə̀ tsuu kɨ yə̀ꞌə̀tə̀ a ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀bɨ tsǒ mə bo lɛ ŋghɨ̀rə̀ aà. 7 Nɨ̀ tsuu mɨ̂ŋkobə kɨ mii tsǒ mə bo bî mɔꞌɔ lɛ sɨ mii aà; ǹloŋ mə bɨ laa ŋwàꞌànə̀ a mûm àŋwàꞌànə Nwì mə, “Bə̀ byà lɛ ntswe nsyɛ a njɨ ŋkɨ no, m̀bɨɨnə ntɨgə mbenə.”* 8 Bìꞌinə̀ tsuu mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû mìꞌinə̀ nɨ̂ àtsùùrə̀ fa, tsǒ mə bo bî mɔꞌɔ lɛ ŋghɨ̀rə̀, ǹdùù waa, ǹtsùꞌù mɨghum mi mbaa ntsò tarə bɨ wô a njwi yì m̀fùùrə̀ ŋ̀kwokə aà. 9 Bìꞌinə̀ tsuu a Mmàꞌàmbi ɨ kwàꞌànə̀, tsǒ mə bo bî mɔꞌɔ lɛ ŋkwàꞌànə̀ yi, a too no ɨ zwitə̀ waa aà. 10 Nɨ̀ tsuu kɨ nurɨkə kə̀ kɨ ghààntə̀ tsiꞌì tsǒ ajàŋə mə bo bî mɔꞌɔ lɛ ŋghɨ̀rə̀, Nwì a too Angel Nɨ̀wo wa, a zî ǹzwitə waa aà. 11 Ɨ̀nnù ma jû ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a nu bo aa a ŋwàꞌàsə àbùgə̀ bə̂, bɨ kɨ̂ ŋ̀wàꞌànə̀ aa a ndɨꞌɨtə yiꞌinə̀. Ǹloŋ mə bìꞌinə̀ tswe aa a noò yìi mə nòò ǹlwìꞌî m̀bî à kà mə̂ aa ŋkoontə aà.

12 M̀bə yìi mə a bə ma mùu ajàŋ aa, a kuꞌunə mə tâ ŋù yìi mə a mɔ̀ɔ̀ntə mə yu təə aa, tâ ka ntsyɛsə mbɨ̀ꞌɨ̀ a lô ŋ̀wo. 13 Kaa àkwàꞌànə yî tsu a burə tɨ̀ a mbo bù tɨ zì yìi mə kaa a lɛɛ̀ waꞌǎ a mbo bə̀ bî mɔꞌɔ ghɛ̀ɛ̀, Nwìŋgɔ̀ŋ a lə̀ə̀ nɨ̂ ŋ̀kàꞌâ yì, kaa mbə a waꞌà màꞌàtə mə tâ àkwàꞌànə̀ à kuu a nu bù yìi mə a tsyatə mɨ̀tɨ̀ɨ̂ muu. Lâ a nɨ akwàꞌànə yìi mə ɨ zì a nu bù aa, a kɨɨ mfa nɨ mânjì yìi mə nɨ̀ ka khə̀ ghu aà, tǎ tâ nɨ̀ zi mânjì yìi mə mbə nɨ̀ tswâ ǹtɨɨ̀ ghuu ghu.

14 Ma mùu ajàŋ mbâ bɨlɨ̂m bâ bìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aa, nɨ̀ ka ŋkhə a ŋka mmii mɨ̀kobə̀. 15 Mə ghàà a mbo bù aa tsiꞌì tsǒ bə̀ bìi mə bɨ tswe nɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀; m̀bə nɨ̀ tse kyɛsə atû yuu nɨ̂ ànnù yìi mə mə swoŋ aa sɨgɨ̀nə̀.

16 Ǹdɔ̂ŋ m̀bɔɔnə̀ ya yìi mə bìꞌinə̀ no mfa nɨ̂ m̀bɨꞌɨkə a mbo Nwì aa, ɨ̀ sɨ aa yiꞌinə̀ a mûm àləə Kristo boonsə aa ɛ? Àbaa ya yìi mə bìꞌinə̀ kɨɨ mbatə aa, a sɨ aa yìꞌinə kɨɨ mboonsə a nɨ m̀bɨ̀ɨ̀nû Kristo aa ɛ? 17 Tsǒ mə abaa ya a nɨ tsiꞌì yì fùùrə̀, bìꞌinə bìi mə bɨ ghaꞌatə ŋkurə nɨ àbaa ya yì fùùrə̀ aa, bɨ tɨgə aa m̀bɨ̀ɨ̀nu yì m̀fùùrə̀.

18 Nɨ̀ waꞌatə baIsrael, tsǒ mə bo lɛ sɨ fa nɨ̂ ǹjoo mmàꞌà nɨ̂ Nwî ghu ŋ̀kɨɨ njɨ nɨ̂ ǹjoo ma jya ji mɔꞌɔ aa, ǹjoo mà jû ɨ lɛ waꞌà nɨ̂ waa aa boònsə̀ boònsə̀ a mûm ànnù Nwî aa ɛ?

19 Mə̀ swoŋə ma yû ànnù, ǹswoŋ aa mə akə aa ɛ? Mə mɨ̀jɨ mìi mə bɨ màꞌà mɨ̂ŋkobə ghu aa à nɨ̂ àyoò tsu aa ɛ? Kə̀ fɨ̀ŋkobə fìi mə bɨ mii aa, à kɨ mbə ayoò tsu aa ɛ? 20 Ŋ̀gaŋ! Ànnù yìi mə mə swoŋ aa, à nɨ mə, bɨ yi mfa njoo jù a mbo mɨ̀ŋkobə, bɨ fa aa a mbo bɨ̀demon, kaa bɨ sɨ aa a mbo Nwì fa. Kaa mə̀ sɨ lɔ̀ɔ̀ mə tâ bu bɨ̀demon boonsə ànnù. 21 Kaa mbə nɨ̀ waꞌà kà no nɨ̂ ǹdɔ̂ŋ M̀màꞌàmbi ŋkɨɨ nno nɨ̂ ǹdɔ̂ŋ bɨ̀demon. Kaa mbə nɨ̀ waꞌà ka njɨ nɨ a atɛtə̌ Mmàꞌàmbi ŋkɨɨ njɨ nɨ̂ a atɛtə̌ bɨ̀demon. 22 Bìꞌinə̀ ka twɛbə a aghə̀ꞌə̀nə ntɔŋ Mmàꞌàmbi aa ɛ? Bìꞌinə̀ mɔɔntə mə bìꞌinə̀ tɨɨ ntsyà yi aa ɛ?

23 “M̀bə ò tse ghɨ̀rə ɨ̀nnù tsɨ̀mə̀,” lâ kaa à sɨ ɨnnù tsɨ̀m jìi mə o ghɨ̀rə̀ aa, mə mbə ɨ kwɛtə̀ ŋû bə̂. “M̀bə ò tse ghɨ̀rə ɨnnù tsɨ̀m,” la kaa sɨ ɨnnù tsɨ̀m jìi mə o ghɨ̀rə̀ aa mə mbə ghɨrə̀ ò kwe ntɨ̀nsə̀ a mum Mmàꞌàmbi bə̂. 24 Tâ ŋù yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ tsuu tsiꞌì ànnù yìi mə a bɔ̀ŋə̀ nii aa kɨ lɔ̀ɔ̀, m̀baŋnə ŋka nlɔɔ bə ɨ̀nnù jìi mə ɨ ka kwɛtə ndɨm yì aà. 25 Jɨ nɨ̌ mɨjɨ bo bɨ̀ m̀bà yìi mə bɨ fèè a mɨtaa, ntsuu ɨbetə̀ jìi mə ɨ ka kɨ ghɨ̀rə tâ mɨ̀ntɨɨ̀ muu ka ns saꞌa nɨ̂ ghuu aa kɨ betə. 26 Ǹloŋ mə, “M̀bî yu ntsɨ̀m bo bɨ̀ ǹjoò tsɨ̀m jìi ɨ tswe ghu aa, à nɨ jǐ Mmàꞌàmbî.” 27 M̀bə ŋù yìi mə à sɨ mu Kristo bə, mbə a twoŋə ghuu a nda yu mə tâ nɨ̀ zi njɨ, nɨ bii ŋghɛɛ, nɨ̀ jɨ àyoo yìi mə à fa a mbo bù aa, ntsuu ɨbetə̀ jìi mə mbə ɨ ghɨrə̀ mɨ̀ntɨɨ̀ muu kâ ǹsaꞌa ghuu aa kɨ betə. 28 La mbə ŋù a swoŋ a mbo bù mə, “Mɨ̀jɨ muà, à nɨ mɨjɨ mìi mə bɨ maꞌa aa bɨ̀nwì ghu,” nɨ̀ tsuu jɨ, nloŋ ŋkwitu ŋû wa yìi mə à swoŋ a mbo bù aà; ǹloŋ mə mbə a ghɨrə̀ ǹtɨɨ ŋû ɨ saꞌà yi. 29 Kaa mə̀ sɨ aa a mɨntɨɨ̀ muu swoŋə, mə bàŋnə̀ ǹswoŋ aa ntɨɨ ŋû wa mə à swǒŋ annù ya a mbo bù aà. M̀bə ànnù yìi mə ŋù yì mɔꞌɔ a mɔ̀ɔ̀ntə̀, m̀bə a kɨ̂ŋ mə ta mə̀ tsuu annù yìi mə mə kɔ̌ŋ ŋghɨ̀rə, ghɨ̀rə̀ aa a ya aa ɛ? 30 Mbə mə̀ jɨ ayoo yìi mə jɨ aa, mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, bɨ fâ ɨ̀fɨ̀rə̀ gha nloŋ mɨjɨ mìi mə mə̀ jɨ mfa mbɨꞌɨkə aa ɛ?

31 Mə̀ swǒŋ a mbo bù mə, kə̀ nɨ̀ kâ ǹjɨ jɨ, kə̀ nɨ̀ kâ ǹno no, kə̀ ànnǔ tsu yìi mə nɨ ghɨ̀rə̀ aa, nɨ̀ ka ŋghɨrə ɨnnù tsɨ̀m a ŋghaꞌasə Ɨkǔm Nwî ghu. 32 Nɨ̀ ka ntsyɛsə mbɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̀ lǒ ŋghɨrə ŋû tsù a wô, kə̀ ŋgàŋ a bə ŋù baYuda, kə̀ ŋù àtoo dàŋ, kə̀ a bə̂ bə ŋ̀ghòtə̂ bə̀ bɨ Nwî. 33 Nɨ̀ ka nyweꞌetə ŋghɨrə tsǒ mə̀, a ajàŋ yìi mə mə kɨɨ ŋgaansə nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̂ ma mə mbə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m kâ ǹdorɨtə nɨ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə mə ghɨ̀rə̀ aà. Ǹloŋ mə kaa mə̀ sɨ aa tsiꞌì ɨ̀nnù jìi mə ɨ bɔ̀ŋ gha aa ghɨ̀rə̀, m̀baŋnə ŋghɨ̀rə̀ aa bə̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ ka bɔ̀ŋ bə̂ bî ghàꞌàtə̀, tǎ tâ bo nyweenə.

11

Ŋ̀wɛ̀ꞌɛ̂ àyoo a atu a noò ǹtsàꞌàtə Nwì

1 Nɨ̀ ka ŋeꞌesə nɨ̂ ghâ tsǒ mə mə ŋèꞌèsə̀ nɨ̂ Kristo aà.

2 Mə beentə ghu nloŋ mə nɨ waꞌatə nɨ̂ gha ŋkɨɨ ŋŋeꞌesə nɨ̂ gha nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m ŋ̀kɨɨ nləə nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m tsiꞌǐ ajàŋ mə mə̀ lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ a mbo bù aà. 3 La mə lɔ̀ɔ̀ mə tâ nɨ̀ naŋsə nzi sɨgɨ̀nə̀ mə, Kristo à laa mbə atu a mbo ŋûmbâŋnə ntsɨ̀m, ŋùmbâŋnə̀ wa a kɨ̂ m̀bə atu a mbô ŋ̀gwɛ̂ yì. Nwì a kɨ̂ m̀bə atu a mbo Kristo. 4 Maa ajàŋ, ŋùmbâŋnə ntsɨ̀m yìi a tsàꞌàtə̀ Nwî, kə̀ ǹswoŋə nɨ̂ ǹtoò Nwì ǹso atsə̀ꞌətu aa, a dɨ̀rɨ̀sə̀ aa atu Kristo yìi à nɨ atû yi aà. 5 Lâ màŋgyɛ̀ yìi mə a tsàꞌàtə̀ Nwî kə̀ ǹswoŋə nɨ̂ ǹtoò Nwì tɨ kwerə̀ àtû yi aa a dɨ̀rɨ̀sə̀ aà àtu ndoò yì yìi à nɨ atu ghu mbo aà, ǹloŋ mə a tɨgə mbə aa tsiꞌì tsò à kɔɔ̀ àtu yi. 6 M̀bə màŋgyɛ̀ a tuu atû yi kɨ kwerə, a bɔ̂ŋ mə tâ à kɔɔ. Mbə a kɨ mbə mə à nɨ̂ ànnǔ ndɨ̀rə̂tu a mbo màŋgyɛ̀ a ŋkɔɔ̀ àtû yi, a bɔ̂ŋ mə tâ à ka ŋkwerə. 7 A laa ŋkùꞌùnə mə tâ ŋùmbâŋnə̀ tâ à tsee atsə̀ꞌətu kɨ sò, ǹloŋ mə à tswe aa nɨ̀ màrə̀ Nwì ŋkɨ mbə nɨghaꞌa nɨ Nwî aà; lâ màŋgyɛ̀ à bə aa nɨ̀ghaꞌa nɨ ŋûmbâŋnə̀. 8 (Ǹloŋ mə kaa à lɛ ŋwaꞌa ŋûmbâŋnə̀ a nu màŋgyɛ̀ fɛꞌɛ̀. Lâ màŋgyɛ̀ à lɛ mbàŋnə̀ ǹlo aa a nu ŋùmbâŋnə̀. 9 Kaa Nwì à lɛ ŋwaꞌǎ ŋûmbâŋnə̀ ŋ̀kɨ nnaŋsə aa a mbo màŋgyɛ̀. Lâ à lɛ mbàŋnə̀ ǹnaŋsə mâŋgyɛ̀ ǹloŋ aa ŋgaa ŋùmbâŋnə̀.) 10 À nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə a bɔŋ mə tâ màŋgyɛ̀ à tswe nɨ̂ àlènsə̀* a atû yu aà, ǹloŋ aa ŋgaa baangel. 11 (Ka mə a bə laa, a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yìꞌinə̀ a mum Kristo, kaa màŋgyɛ̀ à sɨ̌ aa atu yu təə̀ kaa ŋùmbâŋnə̀ a waꞌǎ aa atu yu kɨ ntəə. 12 Tsǒ mə màŋgyɛ̀ à lɛ nlò aa a nu ŋùmbâŋnə̀ aa, a ŋûmbâŋnə̀ aa a bàŋnə̀ ǹtɨgə njwe nɨ màŋgyɛ̀. Maa ajàŋ, ɨ̀nnù jû tsɨ̀m ɨ lò aa mbo Nwì.)

13 Nɨ̀ lentə tsiꞌì bù bɨ̂mbɔ̂ŋə̀ mə a kuꞌunə a mbo màŋgyɛ̀ a ntsàꞌàtə Nwì tɨ kwerə̀ àtû yi aa ɛ? 14 Nɨ̀ bə yə ajàŋə mə Nwì à lɛ naŋsə mbi aa boŋ a sɨ̀ dɨꞌɨ̀ aa mə à nɨ̂ ànnǔ ndɨ̀rə̂tu a mbo ŋùmbâŋnə̀ a nlə̀ə̂ ɨ̀nǒŋtû ji tâ ɨ̀ saꞌakə aa ɛ? 15 Lâ m̀bə̂ ɨ̀nǒŋtu mâŋgyɛ̀ ɨ saꞌakə̀, ɨ waꞌà bàŋnə̀ ǹzi aa bə nɨ̀ghaꞌa ghu mbo aa ɛ? Nlòŋ mə ɨ̀nǒŋtu mâŋgyɛ̀ ɨ tswe aa mə tâ à ka ŋwɛꞌɛ tsǒ àtsə̀ꞌə̀. 16 M̀bə ŋù tsù à lɔɔ a ŋka nlɨ̀gɨ̀tə̀ ma yû ànnù, a zi mə kaa bìꞌì kə̀ ŋ̀ghòtə̂ sɨ̀ nɨ nɔ̀ŋsə̀ yî dàŋ tswê ǹloŋ annǔ ntsàꞌàtə Nwì.

Ǹtarə M̀màmbî

17 A nɨ juà ǹdɨꞌɨ mə ɨ yòŋə̀ aa, kaa mə̀ sɨ̀ ghuu bû m̀beentə nloŋ mə a yi mbə a noò yìi mə nɨ̀ zi a ntsàꞌàtə Nwì aa, nɨ̀ ghɨrə̀ aa bə̂ ɨ̀nnù jìi ɨ zì nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ, kaa waꞌà nɨ aa nɨ̀ bɔ̀ŋ zî aà. 18 A nɨ̂ ànnù yi ntsyàmbìì, bɨ swoŋ a mbo mə̀ mə, nɨ̀ yi mbòòntə̀ aa, nɨ̀ yatə̀ ghuu ntswe a njɨ̌m a njɨ̀mə̀, mə̀ mɔɔ̀ntə̀ mə ma yû ànnù mə mə̀ yùꞌù aa à tse bə annù nɨ̂ŋkoŋə̀. 19 (Lâ ànnǔ ayàtə̀ a tswe nɨ̀ m̀fɛ̀ꞌɛ a tɨtɨ̀ɨ bù ta tâ bə̀ bìi mə bɨ ghɨ̀rə annù yìi a tsinə aa tâ bɨ̀ naŋsə mfɛꞌɛ ntəə tâ bɨ̀ yə.) 20 Nɨ̀ yi mbòòntə̀ tɨ jɨ aa kaa nɨ̀ waꞌǎ aa ntarə Mmàꞌàmbi wa jɨ̂. 21 Ǹloŋ mə nɨ̀ yi tɨ jɨ aa, ŋù jɨ aa bə mìi mɨjɨ, ŋù yì mɔꞌɔ a bâŋnə̀ ǹtswe nɨ̂ ǹjì, ŋù mɔꞌɔ a nô m̀baanə. 22 Ma yû a tsya aa la aa ɛ? Nɨ̀ sɨ̀ nɨ̂ ǹdùgə̂ juu tswê a ŋka njɨ ghu kɨɨ nno aa ɛ? Kə̀ a baŋnə mbɔ̀ŋə̀ aa mə tâ nɨ̀ ka ntsaꞌa nɨ̂ ŋ̀ghòtə, ndɨrɨsə nɨ̂ àtu bə̀ bìi bɨ boŋ njoo aa ɛ? Nɨ lɔ̀ɔ̀ mə tâ mə̀ swoŋ mə akə a mbo bù ǹloŋ ma yû ànnù aa ɛ? Mə̀ beentə ghuu aa ɛ? Ŋ̀gaŋ kaa mə̀ ka waꞌà beentə̀!

23 Ǹloŋ mə ànnù yìi mə mə swoŋ a mbo bù aa, mə̀ lɛ ŋkwɛrə aa a mbô M̀màꞌàmbî, mə M̀màꞌàmbî Yesu, nɨ̂tugə wa mə bɨ lɛ mfèè yi aa, à lɛ nlɔ̀gə abaa, 24 m̀fa mbɨꞌɨkə, mbatə, ǹswoŋ mə, “À nɨ̂ ɨ̀bɨ̀ɨ nû ghâ ɨ ghuà, yìi mə mə̀ ka fa a atu bù aà. Nɨ̀ tɨgə ŋghɨrə ma mùu ajàŋ ŋ̀waꞌatə nɨ̂ ghâ.” 25 A ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ, à lɛ ŋkɨ nlɔgə ndɔŋ a noò yìi bo lɛ mmàŋsə njɨ aa, nswoŋ mə, “Ǹdɔŋ yuà, à nɨ̂ àkàà yî fii yìi mə Nwì à wàrə bǔ bo nɨ̂ àləə nû ya aà. Nɨ̀ ka ŋghɨrə ma mùu ajàŋ a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m bìi nɨ no aa, a ŋwaꞌatə ghâ.” 26 Ma la dɨꞌɨ mə ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m bìi nɨ̀ kurə nɨ̂ àbaa ma yû, ŋ̀kɨɨ nno nɨ̂ ǹdɔŋ mà yù aa, nɨ làànsə̀ aa annù ǹloŋ nɨwo nɨ Mmàꞌàmbi nyweꞌe noò yìi mə à ka yi bǔ bɨ̀ɨ̀ aà.

27 Maa ajàŋ, ŋù yìi mə a kurə abaa yù ŋ̀kɨɨ nno nɨ̂ ǹdɔ̂ŋ M̀màꞌàmbi ya a nɨ mânjì yìi mə à sɨ̀ kuꞌùnə̀ aa, a wò aà ànnù nɨ̂ ɨ̀bɨɨnu Mmàꞌàmbi nɨ̂ àləə̀ nû yi. 28 Tâ ŋù yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ tâ à ka nlentə nɨ̂ ɨ̀bɨ̀ɨnû yi mbɔŋ kɨ kurə nɨ̂ àbaa ya kə̀ kɨɨ nno nɨ̂ ǹdɔŋ yâ. 29 Ǹloŋ mə ŋù à bə jɨ kɨɨ nno, tɨ zi mə à bə aa ɨbɨ̀ɨnu Mmàꞌàmbi bəə boŋ à jɨ ŋkɨ nno mbeꞌe aà ǹdɔ̀ɔ̀. 30 À nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə bə̀ bî ghàꞌàtə̀ a tɨtɨ̀ɨ bu bɨ tɨgə ɨ̀bɔrəkə bə̂, bi mɔꞌɔ ghɔɔ̀ŋkə̀, lɛ bì ghàꞌàtə̀ kɨ̀ mə̂ ŋ̀kwokə aà. 31 À laa bə mə bìꞌinə̌ lèntə mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû miꞌinə̀ yaꞌa, bəə boŋ kaa ǹjǒ Nwì ɨ̀ sɨ a nu bìꞌinə̀ kuu. 32 La Nwì a nɨŋ ŋgɨꞌɨ a nu biꞌinə̀ ǹtsisə nɨ̂ yiꞌinə̀ tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa mə tâ bìꞌinə̀ yi tsuu biꞌinə̀ bɨ mbi a njɨ̌m bwɛ.

33 Maa ajàŋ mbâ bɔɔ bɨ maà, nɨ̀ yi mbòòntə̀ a njɨ mɨ̀jɨ̀ mɨ Mmàꞌàmbi, nɨ̀ yuꞌutə̀ bə̂ bî mɔꞌɔ̀. 34 Bɛɛ mə ǹjì ɨ tɨ yaŋə ŋû, a foò ǹjɨ a nda yu, mə tâ nɨ̀ tsuu bàŋnə bòòntə̀ aa a mbèꞌê ǹdɔ̀ɔ̀ Nwì. A ŋghɛ̀ɛ nɨ̂ ɨ̀nnù jî mɔꞌɔ jya, mə ka yi dɨꞌɨtə ghuu ghu a noò yìi mə mə̀ ka yǐ zì aà.

12

Mɨ̀tə̀ŋnə̀ mìi mə Àzwì a fa aà

1 Lâ ŋ̀ghɛɛ nɨ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mìi mə Àzwì a faa aa, bɨlɨ̂m m̀bâ, kaa mə̀ sɨ lɔ̀ɔ mə tâ nɨ̀ tswe tɨ zî. 2 Nɨ̀ zi mə nòò wa mə nɨ̀ lɛ mburə tɨ a Kristo tɨ zi aa, bɨ lɛ mbweꞌesə ghuu nɨ bɨ̀ mânjì bî ghàꞌàtə̀, ǹlɔgə nɨ̂ ghuu ŋghɨrə nɨ̀ kâ m̀mii nɨ̂ ɨ̀ku mɨ̂ŋkobə. 3 M̀bɛ̀ɛ mə a bə maa ajàŋə̀ aa, mə lɔ̀ɔ mə tâ nɨ̀ zi mə, ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ Àzwì Nwî aa, kaa mbə a waꞌà swoŋ mə, “Ǹdɔ̀ɔ̀ a atu Yesu.” Kaa mbə ŋù waꞌà kɨ̀ ǹswoŋ mə Yesu à nɨ̂ M̀màꞌàmbî tɨ ghə̂ à tswe nɨ̀ Àzwì Nwî.

4 Mɨ̀tə̀ŋnə̀ mìi mə Àzwì a fa aa, mɨ tswe aa a bəŋ bəŋə̀, lâ mɨ lô aa tsiꞌì a mbô Àzwì yî fùùrə̀. 5 Mɨ̀fàꞌà mìi mə bìꞌinə̀ fàꞌà nɨ a mbo Nwì aa mɨ tswe aa atu atû, lâ bìꞌinə̀ fàꞌà aa tsiꞌì a mbo Mmàꞌàmbi yì m̀fùùrə̀. 6 Bɨ̀mânjì bìi mə bə̌ fàꞌa a mbo Nwì aa, bɨ tswe aa a atu tû. Lâ bɨ̂mânjì bɨ afàꞌà ma bû bɨtsɨ̀m aa a fâ nɨ̀ Nwì yî m̀fùùrə̀, a bə yu yìi mə a ghɨ̀rə ɨfàꞌà bə̂ bɨ̀tsɨ̀m ɨ ghɛɛ̀ aà. 7 Àzwì a fa nɨ ɨ̀nnù ma jû a atu tu a mbo ŋù yî mɔꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ mə tâ kwɛtə bə̂ bɨ̂tsɨ̀mə̀. 8 Bɨ fa a mbo ŋù yî mɔ̀ꞌɔ, ǹtsya a njɨ̀mə Azwì mə tâ à ka ŋghaa nɨ nɨ̀ghàà mɨ mɨtsyɛ̀, m̀baŋnə mfa nɨ a mbo yì mɔ̀ꞌɔ mə tâ à ka ntɔꞌɔtə nɨghàà nɨ Nwî. 9 Tsiꞌì Àzwì ma yû a fâ nɨ̀ àbìintɨɨ a mbo ŋù yì mɔ̀ꞌɔ, m̀baŋnə mfa a ŋka ŋghùrə bə̀ a mbo ŋù yî mɔ̀ꞌɔ̂. 10 A ghɨ̀rə̀ nɨ mə tâ ŋù yì mɔꞌɔ ka ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jî yɛ̌yɛrə. Yì mɔ̀ꞌɔ a ka nyuꞌu nɨ̂ ǹtoò Nwì ǹswoŋə, a mbo yì mɔ̀ꞌɔ, a ghɨrə̀ mə tâ à zi kwensə a tɨtɨ̀ɨ ɨ̀zwì bo bɨ̀ Àzwì Nwî, a mbo yì mɔ̀ꞌɔ, a ghɨrə̀ mə tâ à zi ŋghàa mɨ̀ghàà mî fiì, ŋ̀kɨ mfa a mbo ŋù yì mɔꞌɔ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mɨ ntɔꞌɔtə ǹjiꞌì mɨ̀ghàà mî fii mà mû. 11 Mɨ̀tə̀ŋnə̀ ma mû mɨtsɨ̀m, mɨ lò aa tsiꞌì a mbo Àzwì ma yâ, a fâ nɨ a mbo ŋù yî mɔ̀ꞌɔ mɔ̀ꞌɔ, a ajàŋ yìi mə à kɔ̀ŋə̀ aà.

Ɨ̀dɨgə nu jì ghàꞌàtə̀ a mûm m̀bɨ̀ɨ̀nù yì m̀fùùrə̀

12 Ajàŋ yìi mə mbɨ̀ɨ̀nu ɨ̀ nɨ yì m̀fùùrə̀ m̀baŋnə ntswe nɨ ɨ̀dɨgə ɨnu jì ghàꞌàtə̀ aa, ŋ̀kɨ mburə ka kɨ bə tsiꞌì ɨ̀dɨgə nu mbɨ̀ɨ̀nu ya aa, a nɨ̂ ŋgɨ̌ŋ ŋgɨŋ ajàŋ mə bìꞌinə̀ nɨ a nnɔ̀ɔ̀ lâ m̀bə ɨbɨɨnu yì m̀fùùrə̀ a mum Kristo aà. 13 Ǹloŋ mə bìꞌinə̀ lɛ ŋkwɛrə aa ŋkǐ Azwì yî fùùrə̀ a ŋkuu a mum m̀bɨ̀ɨ̀ nu yì m̀fùùrə̀. (Kə̀ ò bə ŋù baYuda, kə̀ ò bə ŋù baGrikia, àbùꞌù kə̀ ŋù yìi à sɨ abùꞌù bə.) Nwì à lɛ ŋkɨ ŋghɨrə bìꞌinə̀ bɨtsɨ̀m no aa Àzwì yî fùùrə̀.

14 Kaa mbɨ̀ɨ̀nu ɨ̀ sɨ̀ aa nɨ̂ àdɨgənu yì fùùrə̀ tswê, ɨ̀ tswe aa nɨ̀ ɨ̀dɨgənu nnɔ̀ɔ nɔ̀ɔ̀. 15 M̀bə a bə mə àkòrə̀ a swoŋ mə, “M̀bə yìi mə kaa mə̀ sɨ̌ abo bə aa, kaa mə̀ sɨ̌ adɨgənu bə̂,” Kaa ma ya mbə a waꞌà ghɨ̀rə̀ mə tâ à tsuu adɨgənu bə. 16 M̀bə a kɨ mbə mə àtôŋnə̀ a swoŋ mə, “M̀bə yìi kaa mə̀ sɨ̀ nɨliꞌɨ bə aa, kaa mə̀ sɨ̌ adɨgənu bə̂,” Kaa ma ya mbə a waꞌà ghɨ̀rə̀ mə tâ à tsuu adɨgənu bə. 17 À laa bə mə m̀bɨ̀ɨ̀nû ǹtsɨ̀m à nɨ nɨ̀liꞌi, boŋ ɨ̀ ka tɨgə yuꞌu nɨ̂ ɨ̀nnù aa mə akə aa ɛ? À laa bə mə m̀bɨ̀ɨ̀nû ǹtsɨ̀m à nɨ àtôŋnə̀, boŋ ɨ̀ ka tɨgə lùmsə̀ aa mə akə aa ɛ? 18 Lâ àjàŋ yìi mə bə aa, Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ nnaŋsə ɨdɨgənu nnɨŋ a mbɨ̀ɨ̀nu aa yi mɔꞌɔ yi mɔꞌɔ a ajàŋ yìi mə à kɔ̀ŋə̀ aa. 19 Ɨ̀dɨ̀gənu màjû tsɨ̀m ɨ lɛ mbaa bə aa tsiꞌì yì fùùrə̀, boŋ m̀bɨ̀ɨ̀nu ɨ̀ lo fə aa ɛ? 20 Lâ àjàŋ yìi a bə aa, ɨ̀dɨgənu ɨ ghaꞌà, lâ m̀bə mbɨ̀ɨ̀nu yì m̀fùùrə̀.

21 Kaa mbə nɨ̀liꞌi waꞌǎ a mbo àbo swoŋ mə, “Kaa mə̀ sɨ nòo lɔ̀ɔ̀.” Kə̀ àtu a swoŋ a mbo mɨ̀kàꞌà mə, “kaa mə̀ sɨ nòo lɔ̀ɔ̀.” 22 Ŋ̀gaŋ kaa a sɨ̀ maa ajàŋ bə̂, ǹloŋ mə ɨdɨgənu jìi mə ɨ bàŋnə̀ ŋ̀kɨrə tsiꞌì tsǒ ɨ bɔrə aa, à bàŋnə̀ mbə jìi mə kaa m̀bə̂ m̀bɨ̀ɨ̀nu ɨ waꞌà fàꞌà tɨ ju. 23 Ɨ̀dɨ̀gənu jya jìi mə bìꞌinə lèntə̀ nɨ mə kaa ɨ sɨ̀ naŋsə̀ ŋ̀kɔꞌɔnə aa, à bàŋnə mbə jìi mə bìꞌinə̀ lèntə sɨgɨ̀nə̀. Jya jìi mə bìꞌinə̀ sɨ lɔ̀ɔ mə tâ bɨ̀ ka nyə aa bìꞌinə̀ lə̀ə sɨgɨ̀nə̀. 24 Lâ ɨ̀dɨ̀gənu jya jìi mə ɨ bɔŋ a nyə aa, kaa bìꞌinə̀ sɨ kɨ̀ŋtə̀. Lâ Nwì à bàŋnə nnaŋsə ɨdigənu aa a nɨ mânjì yìi mə àghuꞌusə̀ yî wè a bàŋnə̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ ɨ̀dɨgənu jya jìi mə bɨ mɔ̀ɔ̀ntə̀ nɨ mə kaa ɨ sɨ̀ kɔꞌɔnə̀ aà. 25 À ghɨ̀rə ma laa mə tâ àfaꞌanə̀ tsee a tɨtɨ̀ɨ ɨ̀dɨgənu tswe, tâ ɨ̀dɨgənu jya baŋnə ka nlentə nɨ̂ waa bo nɨ bo. 26 Àdɨ̀gənu ya yi mɔꞌɔ a laa bə kɨ yuꞌu nyaŋə boŋ mbɨ̀ɨ̀nu yâ ǹtsɨ̀m ɨ yuꞌu nɨ̂ ǹyàŋə̂; m̀bə a bə mə adɨ̀gənu ya yi mɔꞌɔ a kwɛrə ŋghuꞌusə̀ boŋ ɨ̀bɨɨnu wa tsɨ̀m ɨ tswe nɨ̀ nɨ̀dorə̀.

27 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, a mbo bù, nɨ̀ laa mbə mbɨ̀ɨ̀nû Kristo. Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ a bə àdɨ̀genu yi mɔꞌɔ maa mum m̀bɨ̀ɨ̀nû. 28 Nwìŋgɔ̀ŋ à tsɔꞌɔ bə̀ a mûm ǹdânwì m̀fa ɨtu mɨfàꞌà a mbo bo. À lɔ̀gìnə ntsɔꞌɔ ŋgǎŋntoo Kristo, ǹyoŋtə nɨ̂ ŋ̀gǎŋtoò ji, ŋka nyoŋtə, ntsɔꞌɔ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nìghàà nɨ Nwî, ŋka nyontə, ntsɔꞌɔ bə̂ bìi bɨ ghɨ̀rə ɨnnù jî yɛ̌yɛrə, nyoŋtə nɨ bə̀ bìi mə bɨ ka kɨ ghùrə̀ mɨghɔ̀ɔ̀, ŋ̀kɨ ntsɔꞌɔ bɨkwɛtə̀, bɨ̂tsyàsə̀ a ndânwì, bo bɨ̀ bə̀ bìi mə bɨ ghàà mɨghàà mî fii aà. 29 À nɨ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m mə bɨ bə ŋgǎŋntoo Kristo aa ɛ? À nɨ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m mə bɨ yuꞌu nɨ̂ ǹtoò Nwì nswoŋə aa ɛ? À nɨ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m mə bɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ nɨ̀ghàà nɨ Nwî aa ɛ? À nɨ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m mə bɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jî yɛ̌yɛrə aa ɛ? 30 À nɨ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m mə bɨ tswe nɨ̀ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mɨ Azwi a ŋghùrə̀ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ aa ɛ? À nɨ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə mbə bɨ ghaà mɨ̀ghàà mî fii aa ɛ? À nɨ bə̀ bɨ̀tsìm bìi mə mbə bɨ tɔꞌɔtə̀ mɨ̀ghàà mî fii mà mû aa ɛ? 31 A kuꞌunə mə mbə nɨ̀ kâ ǹyəꞌətə̀ a ntswe nɨ̀ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mɨ Azwì mî kɔ̀ꞌɔ̀nə̀. Lâ mə̀ ka ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a ndɨ̀ꞌɨ mânjì yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə à bɔ̌ŋ ntsyàtə̀ a mbo bù.

13

Àkɔ̀ŋnə̀

1 M̀bə mə̀ zî ŋ̀ghaa mɨ̀ghàà mɨ bə̂ fàa mbi bo bɨ̀ mɨ̀ghàà mɨ baangel, ǹtsuu nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ tswe bəə boŋ mə̀ bə̀ aa tsǒ ǹjəŋ yìi mə bɨ buꞌu, kə̀ ǹjoo jì kòò jìi mə bə̀ bɨ kwagə aà. 2 M̀bə mə̀ tswe nɨ̀ àdàꞌà a ka nswoŋ ɨ̀nnù tsiꞌì tsǒ ŋ̀gǎŋntoo Nwî, kə̀ ǹtswe nɨ mɨ̀tsyɛ̀ a nzî ɨ̀nnù jî lə̀ə̀ntə tsɨ̀m; kə̀ tswe nɨ̂ àbìintɨɨ yìi mə mbə a mwugə̀ mɨ̀ntaꞌa ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtɛꞌɛ a adɨgə dàŋ, kaa waꞌà nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ bâŋnə̀ tswê, boŋ mə̀ bəə aa tsiꞌì àyoo dàŋə̀ adàŋə̀. 3 M̀bə mə̀ tɛꞌɛ̀ ǹyatə njoò jâ tsɨ̀m, kə̀ m̀fa ɨbɨ̀ɨnû gha mə tâ bɨ̀ tɔɔ nzwitə, ǹtsee nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ ɨ tswe, bəə boŋ kaa ma juù ɨ̀nnù m̀bə ɨ waꞌà gha nɨ̂ ànnû tsu kwɛtə̀.

4 Àkɔ̀ŋnə̀ à nɨ̂ ànnǔ ntswântɨɨ, ŋkɨ ŋka ŋkakə ànnǔ bə̂ bi mɔꞌɔ̂; kaa àkɔ̀ŋnə̀ a sɨ̀ nɨ̂ àghə̀ꞌə̀nə̀, kə̀ ànnǔ ŋŋee nu tswê; 5 kaa àkɔ̀ŋnə̀ a sɨ tə̀rə̀, kə̀ ŋ̀ghaa nɨ mɨ̀ghàà mɨ atsaꞌà. Kaa àkɔ̀ŋnə̀ a sɨ lɔ̀ɔ̀ mə tâ bɨ̀ ka nyuꞌu aa tsiꞌì à yii annù; Kaa a sɨ wàŋsə̀ ǹlwisə nɨ̂ ǹtɔ̀ŋə̀, kə̀ ǹləə nɨ̂ ɨ̀bɨ a ntɨɨ yu a nu ŋù; 6 kaa a sɨ dorɨtə a nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ̂, m̀baŋnə ndorɨtə aa a nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə à nɨ annù nɨ̂koŋ aà. 7 Kaa àkɔ̀ŋnə̀ a sɨ kaa a ŋkwɛrə ɨnnù tsɨ̀m jìi mə ɨ tsiꞌi nii laà, kaa waꞌà kaa a mbii nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə a yuꞌu aa, kə̀ a mbɛ àjàŋ mə mbə̂ ɨ̀nnù ma jû ɨ fɛꞌɛ̀ m̀bɔŋ aa, kə̀ a ntswa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə tsiꞌi nii aà.

8 Àkɔ̀ŋnə̀ kaa a sɨ̀ nɨ̂ ǹlwìꞌi tswê. Ɨ̀nnù tsiꞌì tsǒ ǹyùꞌû ǹtoò Nwì ǹswoŋə, ɨ ka yǐ tsyà; tâ ɨ̀nnǔ ŋghàa mɨ̀ghàà mî fii tâ à lwiꞌi; tâ ànnǔ nzî ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀ tâ à tsya. 9 Ǹloŋ mə mɨ̀tsyɛ̀ mìi bə̀ tswe nɨ muu aa kaa mɨ sɨ̀ luù. Kaa ntoo yìi mə ntoo Nwì kwɛrə ŋkɛꞌɛnə aa kaa ɨ waꞌà kɨ̀ɨ̀ ǹtsinə mmɛ; 10 Lâ nòò wa mə ɨ̀nnù jìi mə ɨ kɔꞌɔ nluu aa ɨ ka yǐ zì aa, tâ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi ɨ sɨ̀ kɔꞌɔ nluu aa tâ ɨ̀ mɛ. 11 Ǹloŋ mə nòò yìi mə̀ lɛ mburə mûŋkhə aa, mə̀ lɛ sɨ ghàà aa mɨ̀ghàà mɨ bôŋkhə̂, àtû ya a lɛ sɨ fàꞌà aa tsiꞌì tsǒ yǐ mûŋkhə̂ ɨ̀mɔ̀ɔ̀ntə̂ ja ɨ kɨ̂ m̀bə aa tsiꞌì tsǒ jǐ mûŋkhə̂; nòò yìi mə̀ lɛ ŋkwe ntɨgə ndɨɨ aa, mə̀ lɛ ŋkɛntə a ŋghɨrə ɨnnù tsǒ bôŋkhə̂. 12 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, bìꞌinə̀ yə nɨ̂ ɨ̀nnù aa tsiꞌǐ a awurɨ̀sə̀, tsǒ ajàŋ mə ŋǔ a yə nsî yi a mûm ŋ̀kèꞌè aà, a yi tɨ bə a njɨ̀m, bìꞌinə̀ yə nɨ̀ ǹsi nɨ̀ ǹsi. Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, mə̀ zî ànnù aa tsiꞌǐ a tɨɨ tɨɨ̀; lâ mə̀ ka yǐ naŋsə zi tâ à luu tsiꞌì tsǒ ajàŋ yìi mə Nwì à zi ɨnnù tsɨ̀m ǹloŋə gha aà. 13 Maa ajàŋ, ɨ̀nnù juà ji tarə̀ ɨ tɨgə̀ ǹlwiꞌi: Mbə annǔ abìintɨɨ, ànnù ǹloŋ ɨ̀nnù jìi bìꞌinə̀ bɛ aa bo ànnǔ akɔ̀ŋnə̀; a nɨ ɨnnù ma jû ji tarə, ànnù yìi a tɨɨ ŋkɔꞌɔ ŋkoꞌonə aa, à nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀.

14

Mɨ̀tə̀ŋnə̀ mìi mə mɨ kɔꞌɔnə à tɨtɨ̀ɨ ŋghòtə aà

1 Àkɔ̀ŋnə̀ à nɨ̂ ànnù yìi mə mbə nɨ̀ kâ ŋ̀gaansə nɨ̂ mɨ̀tɨ̀ɨ muu a ntswe nɨ̀ yù aà. Nɨ̀ ka naŋsə nyəꞌətə a ntswe nɨ̀ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mɨ Azwì, ŋ̀ka naŋsə nyəꞌətə nɨ tsiꞌì ǹtswe nɨ̀ mɨ̀tə̀ŋnə̀ a yuꞌù ǹtoò Nwi nswoŋə nɨ a mbo bə̀. 2 Ŋù yìi mə a ghàà mɨghàà mî fii aa, kaa à sɨ aa a mbo bə̀ ghaa, a ghàà aa a mbo Nwì. Ǹloŋ mə kaa ŋù tsù à sɨ annù ya mə a swoŋ aa yuꞌu. A bàŋnə̀ swoŋ aa ɨ̀nnù jìi mə ɨ ləəntə nɨ̂ àdàꞌa Azwì Nwì aà. 3 Ŋù yìi mə a bàŋnə̀ ŋ̀kwɛrə nɨ̂ ǹtoò Nwì ŋ̀kɛꞌɛnə nɨ a mbo bə̀ aa, a kwɛtə nɨ̂ waa mə bo ka ŋkwe, ndɨɨntə nɨ̂ waa, ŋkɨɨ nləꞌətə nɨ̂ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa. 4 Ŋù yìi mə a ghàà mɨghàà mî fii aa, a kwɛtə ɨ̀bɨɨnû yi. Lâ ŋù yìi mə a kwɛrə nɨ̂ ǹtoò Nwì ŋ̀kɛꞌɛnə aa a kwɛtə aa ŋ̀ghòtə̂ tâ ɨ̀ ka ŋkwe.

5 Mə̀ kɔ̀ŋtə mə mbə bù bɨtsɨ̀m zî ŋ̀ghaa mɨ̀ghàà mî fiì; lâ m̀baŋnə nnaŋsə kɔŋtə mə tâ nɨ̀ zi a ŋka nyuꞌu ntoò Nwì ŋ̀kɛꞌɛnə a mbo bə̀. Ǹloŋ mə ŋù yìi mə a yuꞌu nɨ̂ ǹtoò Nwì ŋ̀kɛꞌɛnə aa, a ghɨ̀rə aa annù yìi mə a tɨnsə aa, ntsyatə ŋù wa yìi mə a ghàà mɨghàà mî fii aà; lâ m̀bə ŋù a tswe ghu yìi mə mbə a yuꞌu mɨghàà mya ntɔꞌɔtə a mbo ŋ̀ghòtə boŋ a bɔŋə̀ ǹloŋ mə a ka ghɨ̀rə bo ka ŋkwe.

6 Bɔɔ bɨ maà, nòò wa mə mə̀ lɛ nzì a mbo bù aa, mə̀ lɛ mbaa kɨ lɔ̀gə̀ mɨghàà mî fii ɨ ghàà a mbo bù nɨ mu boŋ mbə mɨ kwɛtə̀ ghuu aa ɛ? M̀bə mə̀ kwɛtə̀ ghuu aa mə akə mə mbə mə̀ tsuu kɨ tɔꞌɔtə nɨ̂ ɨ̀nnù jî lə̀ə̀ntə̀ bo bɨ̀ nɨ̀ghàà nɨ Nwî a mbo bù, ŋ̀kɨɨ nkwɛrə aà ǹtoò Nwì ǹswoŋə kə̀ ŋkɨɨ ndɨꞌɨ nɨ annù a mbo bù aa ɛ? 7 Bìꞌinə̀ lɔ̀gə njoo mbuꞌu mɨ̀kòò tsiꞌì tsǒ nɨ̀bàŋ kə̀ nɨ̀lòŋ nî bùꞌù mə à nɨ̂ ǹjoo jìi mə kaa ɨ sɨ̌ ntɨ̀ɨ̀ tswê aà; m̀bə ŋù zî ǹjì ɨ̀kòò ya aa mə akə mə m̀bə ɨ tsee kɨ naŋsə fɛ̀ꞌɛ laa aa ɛ? 8 M̀bə tsiꞌì ǹtàŋ ǹtsò, m̀bə bɨ tuu tɔn tâ ɨ̀ fɛꞌɛ nlaa, boŋ mbə bə̀ zi aa mə akə ntaŋtə nû jyaa nloŋ ntsò wa aa ɛ? 9 A kɨ mbə aa tsiꞌì ma mùu ajàŋ a mbo bù mə mbə nɨ̀ ka ŋghaa mɨghàà mî fii mìi kaa bə̀ sɨ yuꞌu aà, ǹloŋ mə mbə bɨ zî ànnù yìi mə nɨ swoŋə aa mə akə aa ɛ? Ò bə kɨ ghàà maa ajàŋ boŋ o ghàà tsiꞌì a mbô m̀fəꞌə̀. 10 A laa mə mɨ̀ghàà a mbuu mbuu mɨ tswe fàa mbî. Kaa nì tsu nɨ waꞌà ghu tswe mə bɨ ghàà ŋù tswê tɨ yuꞌù. 11 Lâ m̀bə mə̀ tsuu nɨghàà nìi ŋǔ a ghàà aa kɨ yuꞌu boŋ mə̀ ka bə aa tso ŋù atoo ghu mbo tâ à kɨ mbə tsǒ ŋù atoo a mbo mə̀. 12 Maa ajàŋ tsǒ mə nɨ to nɨ ntswe nɨ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mɨ Azwì aa, nɨ̀ ka naŋsə nyəꞌətə aa bə mɨ̀tə̀ŋnə̀ mya mə mɨ ka kɨ kwɛtə ŋghòtə tâ ɨ̀ ka ŋkwe.

13 Maa ajàŋ ŋù yìi mə a ghàà mɨghàà mî fii aa, tâ à kɨ naŋsə ŋka ntsaꞌatə Nwì mə mbə̂ Àzwì Nwî a ghɨrə̀ yu zî àjàŋ yìi mə mbə yu kɨɨ̀ ŋ̀ka ntɔꞌɔtə̀.

14 Lâ m̀bə mə̀ ka ntsaꞌatə Nwî nɨ nɨ̀ghàà nî fii boŋ a tsàꞌàtə̀ tsiꞌì àzwî yâ, kaa mɨtsyɛ̌ ma kaa mɨ waꞌà nɨ̀ ànnù yìi mə mə swoŋə aa bàŋnə̀ ǹzi. 15 Maa ajàŋ mbə mə̀ tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə mə akə aa ɛ? A bɔŋ mə mə̀ yi tɨ tsàꞌàtə̀ Nwî a mûm Àzwì, mə̀ kɨɨ̀ ŋ̀ka ŋghaa nɨ nɨ̀ghàà nìi mə nɨ laa a mɨtsyɛ̌ mə̀ aà. A bɔŋ mə mə̀ kɨ yəə ɨkòò a mûm Àzwì mə̀ kɨɨ̀ ŋ̀ka nyəə nɨ nɨ̀ghàà nìi nɨ laa aà. 16 M̀bə ò ka mfa mbɨꞌikə a mbo Nwì tsiꞌǐ a mûm Àzwì boŋ mbə ŋù yìi à sɨ annù zi aa a tɨgə̀ m̀beentə mə “Amen” aa mə akə nloŋ mə kaa sɨ annù ya mə o swoŋ aa yuꞌu aa ɛ?

17 Àtsàꞌàtə̀ Nwî yo ya mə o fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì ghu aa, a bə tɛꞌɛ bɔ̀ŋə̀ bə mə akə boŋ kaa mbə a waꞌa ŋû yî mɔꞌɔ wa kwɛtə̀ mə tâ à ka ŋkwe.

18 Mə̀ fâ m̀bɨꞌɨkə a mbo Nwì ǹloŋ mə mə̀ zî ŋ̀ghàa mɨ̀ghàà mî fii ntsyàtə̀ ghuu bɨtsɨ̀mə̀. 19 Ka mə a bə ma mùu ajàŋ aa, mə̀ bə tswe a mûm ŋ̀ghòtə boŋ mə̀ ka kɔ̀ŋ mə mə ghàà mɨghàà mi ntaà mìi mə laa a mɨtsyɛ̌ mə̀ aa, ta kwɛtə a ndɨꞌɨtə bə̀ bî mɔꞌɔ ghu, ntsyatə a ŋghaa mɨ̀ghàà mìi bə̀ sɨ yuꞌu aa ǹtsùꞌù yî fùùrə̀.

20 Bɔɔ bɨ maà, nɨ̀ tsee kɨ mɔ̀ɔ̀ntə ɨnnù tsǒ bôŋkhə̂. Tâ nɨ̀ bə bɔɔ bî bɔrə aa tsiꞌì a nɨ ànnǔ a ka ŋghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ̂. Lâ m̀baŋnə ŋka mɔɔntə ɨnnù tsǒ bɨ̀lɨ̀ɨ̂. 21 Nɨ̀ zi mə bɨ ŋwaꞌanə a mum nɔ̀ŋsə Nwì mə,

“M̀màꞌàmbî à swoŋ mə, mə̀ ka lɔ̀gə mɨghàà mî fii

ɨ nɨŋə a ntsǔ bə̀ bìi mə bɨ ghàà mɨghàà mɨ ɨtoo aa,

tâ bɨ̀ ghaa a mbo bə̀ bû.

Mə̀ tɛꞌɛ tɨ ghàà bə maa ajàŋ aa, kaa bo waꞌà kɨ̀ ǹyuꞌutə!”*

22 Maa ajàŋ, ànnǔ ŋghàa mɨ̀ghàà mî fii a tswe aa tsǒ àlènsə̀ a mbo bə̀ bìi kaa bɨ sɨ̀ Kristo bii aa, kaa waꞌà tswê aa a mbo bə̀ bìi bɨ bìì mə̂ aà. Ànnǔ ka nyuꞌu ntoò Nwì ŋ̀kɛꞌɛnə kaa a sɨ aa a mbo bə̀ bìi kaa bo burə tɨ̀ Nwî bii aa tswê, a tswe a bə a mbo bə̀ bìi mə bɨ bìì mə̂ Nwî aà. 23 Tsǒ mə a bə laà aa, a mûm ŋ̀ghòtə, mbə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ka ghaa mɨghàà mî fii, bə̀ bìi mə bɨ sɨ annù zi bɨ kuu yuꞌu boŋ bɨ ka waꞌà swoŋ mə nɨ̀ baanə aà bàànə̀ aa ɛ? 24 Lâ m̀bə bo baŋnə ŋka ŋkɛꞌɛnə nɨ̂ ǹtoò Nwì ya mə bo kwɛrə aa boŋ mbə ŋù yìi à sɨ̀ Nwî bii aa, kə̀ ŋù yìi mə à sɨ̀ ŋû nɨ̀bò wàà yî mɔ̀ꞌɔ bə aa, a zi ŋkuu, boŋ ɨ̀nnù jya mə bɨ swoŋ aa ɨ ka tswa yi, tâ à yə mə yu wô ànnù. 25 Tâ ɨ̀nnǔ lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ jìi ɨ tswe ghu mûm ǹtɨɨ aa, tâ ɨ̀ fɛꞌɛ nyɛntə tâ à wo a nsyɛ àkùu kuu, ntɨgə mmii nɨ̂ Nwî, nnaŋsə nswoŋ tâ à laa mə Nwì à tswe a tɨtɨ̀ɨ bù.*

26 Bɔɔ bɨ maà, ma mùu ajàŋ mə swoŋ aa mə akə aa ɛ? Nɨ̀ yi mbòòntə̀ a adɨgə yi mɔꞌɔ, ŋù yì mɔꞌɔ a tswe nɨ̀ ɨ̀kòò a nyəə, ŋù yì mɔꞌɔ a tswe nɨ̂ ànnù a ndɨ̀ꞌɨ, ŋù yì mɔꞌɔ a tswe nɨ̀ ŋkɨ̀ɨ̀ yìi Nwì à kɛ̀ꞌɛ̀nə aà, ŋù yì mɔꞌɔ a kâ ŋ̀ghaa nɨghàà nî fii, kə̀ a kâ ǹtɔꞌɔtə nɨghàà ma nyâ, tâ ɨ̀nnù ma jû tsɨ̀m mə nɨ ghɨ̀rə̀ aa, ɨ̀ kwɛtə mə tâ nɨ̀ ka ŋkwe. 27 M̀bə bə̀ tswe nɨ̂ ŋ̀ghaa mɨ̀ghàà mî mfii, a ghaà tsiꞌì bə̀ bi baa, kə̀ bi tarə, bɨ tɨ ghàà a ghaà tsiꞌì ŋù yì m̀fùùrə̀ a atu nòò; a yi ŋghàà ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a kɨ̂ ǹtɔꞌɔtə. 28 Bɛɛ mə ŋù yìi à ka tɔꞌɔtə aa a tsuu ghu tswe, a bɔ̂ŋ mə tâ à tswe atsitsi wa a mûm ŋ̀ghòtə̂, ǹtɨgə ŋka ŋghaa tsiꞌì a mbô ɨ̀bɨ̀ɨnû yi bo bɨ̀ a mbo Nwì. 29 Tâ bə̀ bi baa kə̀ bi tarə bìi mə à nɨ ŋgǎŋntoo Nwî aa tâ bɨ̀ ghaa, tâ bə̀ bî mɔ̀ꞌɔ kɨɨ ntɨgə nsaŋtə a atû yaa nɨ̂ ànnù ya mə ŋgǎŋtoo Nwî jya ɨ swoŋə aà. 30 Bɛɛ Àzwì Nwì a fiꞌisə annù yî mɔꞌɔ ndɨ̀ꞌɨ̀ a mbo ŋù yì mɔ̀ꞌɔ, ŋù yìi mə à tswe ghu mbɛ̀ɛ̀ aa, tâ yì ǹtsyàmbìì wa a tɨgə̀ ǹtswe atsitsi.

31 Ǹloŋ mə mbə nɨ̀ ka nyuꞌu nɨ̂ ǹtoò Nwì, ŋ̀kɛꞌɛnə yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ, boŋ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ka nyəgə annù ghu tâ à kɨɨ ndɨɨntə nɨ̂ waa bɨtsɨ̀mə̀. 32 Bə̀ bìi mə bə tswe nɨ mɨ̀tə̀ŋnə̀ a ŋka nyuꞌu ǹtoò Nwì ŋ̀kɛꞌɛnə aa, bɨ zî ǹtsùꞌùnə̂ àzwì ya mə bo tswe nɨ yu aà. 33 Ǹloŋ mə kaa Nwì à sɨ ɨnnù aa bùùrə̀ bùùrə̀ ghɨrə. Lâ m̀baŋnə̀ ǹtaŋtə ɨ zì aa nɨ̀ m̀bɔɔnə̂.

Àâ àjàŋ yìi mə a tswe a noò yìi mə bə̀ bɨ Nwî a ŋghotə̂ ǹtsɨ̀m boontə aà. 34 A bɔŋ mə tâ bàŋgyɛ̀ tsee kɨ ghàà a noò ŋ̀ghòtə̂ ǹloŋ mə nɔ̀ŋsə̀ kaa bɨ sɨ̀ bii mə tâ bo ka nghaa a mûm ŋghòtə̂. Tâ bo ka yuꞌu nɨ̂ ànnù yìi mə bə̀ bî mɔꞌɔ swoŋə aa, a ajàŋ yìi mə nɔ̀ŋsə̀ baYuda a kɨɨ nswoŋə aà. 35 Bɛɛ ànnù tsu yi ntswe yìi mə bo lɔ̀ɔ̀ a nzi, bo bɨɨ̀ m̀betə bɨloò byaa a ndùgə̀. Ǹloŋ mə à nɨ̂ ànnǔ ndɨrətu a mbo màŋgyɛ̀ a ŋka ŋghàa a mûm ǹdânwì. 36 A bə aa mə akə lɛ! Nɨ̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə ànnù Nwî a lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ aa a mbo bù kə̀ nɨ̀ bə aa tsiꞌì bə̀ bìi mə nɨ lɛɛ̀ ǹzi ŋkuu a mbo bù aa ɛ?

37 M̀bə̂ ŋù tsù a mɔɔntə mə yu nɨ̂ ŋ̀gàŋtoò Nwì kə̀ yu tswe nɨ̀ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mɨ Azwì Nwî, a zi sɨgɨ̀nə̀ mə yuà ànnù mə mə ŋwàꞌànə̀ a mbo bù aa ɨ̀ bə aa ǹdɨꞌɨ̀ M̀màꞌàmbî. 38 Bɛɛ ŋù tsuu ndɨꞌɨ màyû kɨɨ bii, nɨ̀ tsee annù yìi mə a swoŋə aa kɨ bii.

39 Ǹdoò ànnù à nɨ aa mə, a bɔɔ bɨ maà bâ, nɨ̀ ka ŋgansə mɨtɨ̀ɨ̂ muu ŋka nlɔɔ nɨ a ŋka nyuꞌu ntoò Nwì ŋ̀kɛꞌɛnə. Lâ ǹtsuu kɨ tuu mə tâ bə̀ tsuu mɨghàà mî fii kɨ ghàà; 40 lâ tâ bɨ̀ ka ghɨrə ɨnnù tsɨ̀m a nɨ mânjì yìi à kùꞌùnə bɨ kɨ̂ ǹnaŋsə ntaŋtə aà.

15

Àjàŋ mə Kristo à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo aà

1 Bɨ̀lɨ̂m bâ mə lɔ̀ɔ a mbǔ ŋwaꞌatə a mbo bǔ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mə mə̀ lɛ nswoŋ a mbo bù, nɨ̀ kwɛrə ntəə ghu aà. 2 Ǹtoo mà yû mə mə swoŋə aa, ɨ bə̂ ǹtoo ya mə nɨ̀ ka yǐ yweenə ɨ yòŋ ghu njɨ̀m aa mə mbə nɨ̀ tswa ntɨnsə, mə mbə a bə yìi mə nɨ lɛ ŋkɨꞌɨ aa adàŋə̀ dàŋə̀ biì.

3 Mə̀ lɛ mfa a ndoò ànnù yìi mə lɛ ŋkɨ ŋkwɛrə aa a mbo bù. Mə Kristo à lɛ ŋkwo mbɨꞌɨ ŋkwitu ɨ̀nnù jî bɨ̂ jiꞌinə̀, ǹyoŋə ajàŋ yìi mə àŋwàꞌànə̀ Nwì a swoŋ aà. 4 Bɨ lɛ ntwiŋə yi, mbu nyweensə nɨ nɨ̀wo a nɨ̂ ǹjwi ji tarə a ajàŋ yìi mə àŋwàꞌànə Nwî a swoŋ aa. 5 A tɨgə̀ ǹdɨꞌɨ ɨbɨ̀ɨnû yì a mbo Peta, à tɨ̀ mə̂ tɨ bə a njɨ̀m a kɨ̂ ǹdɨꞌɨ ɨbɨ̀ɨnû yì a mbo bo nɨghûm ǹtsò baà. 6 À lɛ mbù ǹdɨꞌɨ ɨbɨ̀ɨnû yi a mbo bɨ̀lɨ̂m biꞌinə̀ bî mɔꞌɔ a noò mɔꞌɔ bɨ ghaꞌa ntsyǎ ŋkhɨ̀ ji ntaà. Bo ma bya bì ghàꞌàtə bɨ burə̀ atûntɨ̀ɨ̀ ka mə bǐ mɔꞌɔ bɨ lɛɛ̀ m̀bwiiŋkə aà. 7 À lɛ ŋkɨ ndɨꞌɨ ɨbɨ̀ɨnû yi a mbo Jɛms bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋntoo ji jyâ tsɨ̀mə̀.

8 A nlwìꞌìsə, a dɨꞌɨ̀ ɨ̀bɨ̀ɨnû yi a mbo mə̀ tsiꞌì tsǒ ŋù yìi mə bɨ lɛ njwe yi a noò dàŋə̀ aà. 9 Mə̀ laa mbə ŋgàŋtoò Kristo yìi mə à kəꞌə nsɨgə nlwiꞌisə̀ kaa ntɛꞌɛ ŋwaꞌà kɨ ŋkuꞌunə mə mbə bɨ kâ ntwoŋə nɨ̂ ŋ̀gàŋntoò Kristo. Ǹloŋ mə mə̀ lɛ sɨ tsɔꞌɔ akòrə ŋghotə Nwî aà. 10 Lâ ǹyoŋ a njɨ̌m ɨbɔ̀ŋ Nwî, mə̀ nɨ ŋù yìi mə mə̀ nɨ ghu aà. Ɨ̀bɔ̀ŋ yi ma wa a nu mə̀ kaa a lɛ kɨꞌɨ aa adàŋə̀ dàŋə̀ tsyâ. Mə̀ lɛ mbàŋnə̀ ntɨgə mfaꞌa nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ ǹtsyatə waa bɨtsɨ̀mə̀. Ka mə kaa à lɛ sɨ waꞌa nɨ̀ mə̀ faꞌà aà, a lɛ ŋghɨrə ɨbɔŋ Nwî yìi mə ɨ lɛ ntswe biꞌiyu aà. 11 Maa ajàŋ kə̀ à lɛ mbaa nswoŋ bo a mbo bù, kə̀ a swoŋ mə̀ oò, boŋ bìꞌì bɨtsɨ̀m swoŋ aa ntoo yì m̀fùùrə̀, a bə̂ ǹtoo mà yû ya mə nɨ̀ lɛ mbii aà.

Ànnù yìi mə a tswe ghu nloŋ annǔ nyweenə nɨ nɨ̀wo aà

12 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, mbə ntoo ya ɨ ka swoŋə nɨ mə bɨ lɛ nyweensə Kristo nɨ nɨ̀wo, bù bî mɔꞌɔ bɨ tɨgə̀ ǹswoŋə nɨ mə kaa bɨ̀ku bɨ bə̂ ka yǐ waꞌà bù ǹyweenə aa mə akə aa ɛ? 13 M̀bə a bə yìi mə bɨ̀ku ka yǐ waꞌà nɨ nɨ̀wo yweenə̀ boŋ kaa bɨ lɛ waꞌa Kristo nɨ nɨ̀wo kɨ nyweensə; 14 m̀bə a bə yìi bɨ lɛ ŋwaꞌa Kristo nɨ nɨ̀wo yweensə̀, boŋ ànnù Nwì yìi bìꞌi swoŋ aa, a tsya nɨ̂ àdàŋə̀ dàŋə̀, àbìintɨɨ̀ yuu a kɨ̂ ǹtsya nɨ̂ àdàŋə̀ dàŋə̀. 15 M̀bə a bə mə kaa bɨ̀ku bɨ bə̂ bɨ sɨ nɨwo yweenə bəə boŋ bìꞌinə̀ tswɛɛ ɨnnù a atu Nwì ǹloŋ mə bìꞌinə swoŋə nɨ mə̀ à lɛ nyweensə Kristo nɨ nɨ̀wo lâ kaa a waꞌà bàŋnə̀ yweensə aà. 16 Ǹloŋ mə mbə a bə yìi mə kaa bɨ sɨ bɨku yweensə, boŋ kaa bɨ lɛ ŋkɨꞌɨ̀ Kristo kɨ nyweensə. 17 M̀bə a bə yìi mə bɨ burə tɨ̌ Kristo yweensə̀, bɛɛ boŋ àbìintɨɨ̀ yuu a tsyâ àdàŋə̀ dàŋə̀, nɨ̀ kɨ̂ m̀burə tsiꞌì a mûm ɨ̀bɨ bù. 18 La a bə mə bə̀ bìi bɨ kɨɨ̀ m̀bwii a mûm M̀màꞌàmbi aa, bo bwɛ waa bwɛ̀. 19 M̀bə bìꞌinə̀ nɨŋ ntɨɨ yiꞌinə̀ a nu Krito ǹloŋ aa tsiꞌì yulà ǹtswêntɨ̀ɨ̀ bɛɛ boŋ bìꞌinə̀ nɨ bə̀ bìi mə mbə bə̀ ŋ̀ko mɨlɨ̀ŋnə̀ yiꞌinə̀ ǹtsya mbô.

20 Lâ a nswoŋ annù nɨ̂ŋkoŋ, bɨ lɛ nyweensə Kristo nɨ nɨ̀wo, a bə̂ ǹtsyàmbìì mɨ̀ntà mɨ ati a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bìi mə bɨ wo a fɨlo aà. 21 Ǹloŋ mə nɨ̀wo nɨ lɛ ntsyà aa a njɨ̌m ŋùmbâŋnə̀ ŋ̀kuu fàa mbi, ànnǔ nyweenə nɨ̀ nɨ̀wo a kɨ̂ m̀bu ntsyà aa tsiꞌǐ a njɨ̌m ŋùmbâŋnə̀. 22 Tsǒ ajàŋ mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lɛ ŋkwo ntsya aa a jɨ̌m Adam aa, à kɨ mbə ajàŋ yìi mə bɨ ka ghɨ̀rə bə̀ tswe bɨtɨ̀ɨ̀ ǹyoŋə a njɨ̌m Kristo. 23 Lâ ɨ̀nnù ɨ fɛꞌɛ aa tsiꞌǐ ajàŋ mə bɨ taŋtə aà; Kristo a bə̂ ǹtsyàmbìì mɨ̀ntà mɨ ati, bɛɛ mə a zi, bə̀ bìi mə à nɨ bi Krito aa bɨ tɨgə̀ ǹyoŋə. 24 Tâ nòò ǹlwìꞌinjɨ̀m wa a tɨgə nzi, tâ Kristo à ta ŋgɨꞌɨ nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ ɨzwǐ mìi mə mɨ to nii mbuꞌutə nɨ̂ m̀bi yù aa tsiꞌì mɨ̀tsɨ̀mə̀. Ɨ bǔ tɨgə fa annù nɨfɔ̀ fu a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ Tà. 25 Ǹloŋ mə Kristo à tswe nɨ̀ ka nsaꞌa mbi ɨ yweꞌe a noò yìi Nwì à ka yǐ nɔ̀ŋsə ŋgàŋkɨbàâ ji a njiꞌi mɨkòrə yu aà.* 26 Ŋùkɨ̀bàà ǹlwìꞌì ǹjɨ̀m yìi à tswe nɨ̂ ǹtâ ŋ̀gɨꞌɨ ghu nu aa, a bə nɨ̀wô. 27 Ǹloŋ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ mə, Nwìŋgɔ̀ŋ à nɨ̀ŋ mə njoò tsɨ̀m sɨ̀gɨ̀sə a njiꞌi mɨkòrə Yesu tâ à tɨgə mbuꞌutə.* A laa mə bɨ bə swoŋ mə ǹjoò tsɨ̀m bəə boŋ kaa Nwìŋgɔ̀ŋ kaa à sɨ ghu tswê, ǹloŋ mə a nɨ̀ŋə̀ nɨ̂ Nwìŋgɔ̀ŋ nɨŋə nɨ̂ ǹjoo jya nsɨgɨsə a njiꞌi mɨkòrə Yesu aà. 28 Lâ nòò yìi mə Nwì à nɨ̀ŋ mə̂ njoo tsɨ̀m mə Yesu à tɨgə mbuꞌutə aa, boŋ yumbɔŋ Mu, à ka tɨgə fa ɨbɨ̀ɨnu a jiꞌi mɨkòrə Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə à lə̀ə njoò tsɨ̀m a jiꞌi mɨkòrə yu aà. Tâ à bə tsiꞌì Nwìŋgɔ̀ŋ yuyu mə a buꞌutə ŋgɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀mə̀.

29 Tsɨtsɔ̀ŋ, ànnù bə̂ bìi mə bɨ murə waa a ŋkì a nɨ tsusə̀ atu bɨ̀ku aa a tɨgə̀ m̀bə mə akə aa ɛ? Ma bya aà bə̀ bɨ tɨgə ŋwaꞌatə nɨ mə bɨ̀ tswe aa nɨ̀ àkə̀ ghu aa ɛ? Mə mbə a bə annù nɨ̂ŋkoŋ tsiꞌì tsǒ mə bù bî mɔꞌɔ swoŋə aa, mə kaa mbə bɨ waꞌa bɨku nɨ̀ nɨ̀wo yweensə̀ aà. Bɨ tɨgə mmurə nɨ bə̀ bya a ŋkì nɨ ɨ̀kùm bɨku aa a ya aa ɛ? 30 A ŋghɛ̀ɛ nɨ bìꞌì, bìꞌì tɨgə nɨŋə nɨ̂ m̀bɨ̀ɨ̀ nû yìꞌì a ntsu nɨ̀wo ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m aa a ya aa ɛ? 31 Bɨ̀lɨ̂m bâ, wa mə yə nɨwo a nsi mə̀, a ŋgɔ̀ŋ mɨ̀tugə mɨ̀tsɨ̀mə̀. Bɨ̀lɨ̂m bâ, kɨ̀ntə̀rə̀ yìi mə mə̀ tswe nɨ ghu nloŋ ŋgaà yùù nɨ̂ ǹtswê yà a mum Mmàꞌàmbî yiꞌinə̀ Yesu Kristo aa, à ghɨ̀rə mə tâ mə̀ kaa annù ma yû. 32 Tsǒ ajàŋ yìi mə mə̀ kɨ̀ sɨ to biꞌi nnàà mɨtsəꞌə faà, a alaꞌa Efeso aa, boŋ àbìî ya ghu à nɨ̂ àkə̀ aa ɛ, mə mbə a bə yìi mə ka bɨ sɨ bɨku nɨ̀ nɨ̀wo yweensə. M̀bə a bə yìi mə bɨ sɨ bɨku nɨ̀ nɨ̀wo yweensə,

“bìꞌinə̀ ka njɨ ŋkɨɨ no,

ǹloŋ mə à ka lǒ bə a yɔɔ bìꞌinə̀ kwokə.”*

33 Nɨ̀ tsu ɨbɨ̀ɨnû ghuu kɨ bweꞌesə bə̂, nɨ̀ bə kɨ zìnə̀ bu bɨ̀ bə̀ bî bɨ boŋ bɨ ka bɨsə mɨghɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ ɨnnù mî sɨgɨ̀nə̀. 34 Nɨ̀ ŋaꞌa atû yuu tâ à laa, ŋka ŋghɨrə ɨnnù jìi ɨ tsinə, ntsuu ɨnnù jì bɨ bu kɨ ghɨ̀rə̀, ǹloŋ mə bə̀ bi mɔꞌɔ kaa bɨ tɛꞌɛ waꞌà Nwî zî. Nɨ̀ bə zi annù yìi mə mə swoŋə aa boŋ a ka ghɨ̀rə tâ àtû yuu à dɨrə.

M̀buu mbɨ̀ɨ̀nu ŋû yìi mə à ywèènə nɨwo aà

35 Lâ bə̀ bî mɔꞌɔ ka kɨ betə nɨ mə, “Bɨ yweensə bə̂ nɨ nɨ̀wo aa mə akə aa ɛ? Bo tswe aa nɨ̀ m̀buu njyǎnu ghuu aa ɛ?” 36 Ɨ̀tɨ̀rə̀ bə̂ kaa àyoo yìi mə nɨ̀ bweꞌe a nsyɛ aa, kaa a sɨ too tɨ ghə mə à foo ŋ̀kwo. 37 Lâ yaà àyoo mə ò bwèꞌe aa, a bə aa tsiꞌì m̀bùm ansaŋ kə̀ m̀bùmə̂ àyoo yi mɔꞌɔ, kaa kɨꞌɨ̌ mbɨ̀ɨ̀nû àtì ya mə a ka ghɨrə kwe ɨ kɔꞌɔ aa bə̂. 38 Nwìŋgɔ̀ŋ a fâ nɨ̀ ɨ̀bɨɨnu a mbô m̀bùm ayoo ya a jaŋ mə à kɔ̀ŋə aà. Ŋ̀kɨ mfa nɨ mɨ̀bɨ̀ɨ mɨ nu mìi mɨ kuꞌunə aa a nɨ mbum njoo jya nɨ atu nɨ atû.

39 Kaa njyanû ǹjoo jìi mə ɨ tswe ntɨ̀ɨ̀ aa, kaa ɨ sɨ̀ aa yì m̀fùùrə̀ bə̂. Ǹjyǎnû bə̀ ɨ̀ tswe a atu yu. Ǹjyanû nnàà ɨ kɨ̂ ǹtswe a atu yu. Ǹjyǎnû bɨ̀sɨ̀ŋ ɨ kɨ̂ ǹtswe a atu yu, yì m̀bwɛ̀ ɨ kɨ̂ ǹtswe a atu yu.

40 Mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nu mɨ aburə mɨ tswe ghu, mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nu mə nsyɛ mə kɨ̂ ǹtswe ghu. Nɨ̀bɔ̀ŋ nìi mə à nɨ ni mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nu mɨ aburə aa, nɨ tswe a atu yu, nɨ̀bɔ̀ŋ nìi mə à kɨ mbə ni mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nu mì fàa nsyɛ aa nɨ kɨ̂ ǹtswe ghu. 41 Nɨ̀nòò à tswe nɨ̀ nii nɨbɔ̀ŋə̀, sàŋə̀ a kɨ̂ ǹtswe nɨ nii nɨbɔ̀ŋə̀. Mɨ̀njɔ̀ŋ mɨ kɨ̂ ǹtswe nɨ nyaa nɨbɔ̀ŋə̀. Tsiꞌǐ atɨtɨ̀ɨ mɨ̀njɔ̀ŋ, fulà fɨ̀njɔ̀ŋ fɨ tswê nɨ̀ nii nɨbɔ̀ŋ a atu yu, filì fɨ̂njɔ̀ŋ fɨ kɨ̂ ǹtswe nɨ fii nɨbɔ̀ŋ a atu yu.

42 Bɨ ka yǐ bɨ̀ɨ̀nsə̀ bɨku aa lalà, bɨ twiŋ aa ɨ̀bɨ̀ɨnu yìi mə ɨ kwo, bɛɛ bɨ yi yweensə nɨ nɨ̀wo aa, a tɨgə mbə ɨbɨɨnu yìi ɨ sɨ kwo. 43 Bɨ yi tɨ twiŋə aa, ɨ borəkə̀ ŋ̀kɨ mbɨꞌɨ a nyə̂. Nòò yìi bɨ yweensə aa, ɨ bɔ̂ŋ ŋ̀kɨ ntɨɨ. 44 Bɨ yi tɨ twiŋə aa, a bə ɨbɨɨnu njyǎnû, bɨ yi nyweensə aa, a bə̂ ɨ̀bɨɨnu azwì. 45 Tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî mə, “Adam yî ǹtsyàmbìì à lɛ ntɨgə mbə ŋû yìi à tswe ntɨ̀ɨ̀.”* Lâ Àdàm yìi mə à lwìꞌìsə̀ aa, a bə àzwì yìi mə a fa ntswêntɨ̀ɨ̀. 46 Lâ kaa a mbìì aa a sɨ ɨbɨɨnu àzwì wa tsyà, a tsyǎ ɨbɨɨnu njyà wa mbɔŋ tâ yǐ azwì wa ɨ yoŋə. 47 Ŋù ǹtsyàmbìì à lɛ nlò aa a nsyɛ, mbə ŋû àbwerə̀. Ŋù àyòŋtə̀ a lô aa a aburə. 48 Ŋù wa mə à lɛ nlo a nsyɛ aa à bə̀ aa fɨ̀gə a mbo bə̀ bìi mə à nɨ bi nsyɛ aà. Ŋù wa mə à lɛ nlǒ a aburə aa a bə fɨ̀gə̀ a mbo bə̀ bìi mə bɨ kɨ mbə bi aburə aà. 49 Àjàŋ mə bìꞌinə̀ lɛ ntswe nɨ marə̀ nu ŋù wa yìi mə à lɛ nlò faa nsyɛ aa, bìꞌinə̀ ka yi kɨɨ tswe nɨ yî ŋù wa mə à lo a aburə aà.

50 Ànnù yìi mə mə swoŋ a mbo bù aa mbâ bɨlɨ̂m mbâ, a bə aa mə, wâ ǹjyǎnu yulà bo àləə yulà kaa mbə a waꞌǎ annù nɨfɔ̀ Nwî jɨ̂. Kaa àyoo yìi mə a bwɛ aa, kaa mbə a kɨꞌɨ abwarə ayoo yìi mə a sɨ bwɛ aa jɨ̂.

51-52 Naŋsə yuꞌutə nɨ̀ ànnù nɨ̂ŋkoŋ yìi mə tswe a lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aà, kaa bìꞌinə̀ ka yi waꞌà bɨtsɨ̀m kwokə̀. La nòò wa yìi mə ǹtàŋ yî ǹlwìꞌìnjɨ̀m ya ɨ̀ ka yǐ kòò aa, bɨ kweꞌetə kɨ ghɔ̀ɔ ŋkɔ̀rə̀ nɨ̀liꞌi boŋ bìꞌinə̀ bɨtsɨ̀m bɨ kwènsə̀ mə̂. Ǹloŋ mə nòò wa mə ǹtàŋ ya ɨ̀ ka yǐ kòò aa, tâ bɨ̀ku bɨ bə̂ bɨɨnə nɨ nɨ̀wo, kaa mbə bɨ waꞌà bù ŋ̀kwò. Àa nòò yìi mə bìꞌinə̀ bɨ tsɨ̀m ka yi kɨɨ kwensə ghu aà. 53 Ǹloŋ mə bɨ tswe nɨ̀ ŋkwènsə̂ àyoo yìi mə mbə a kwo aa, a nɨ ayoo yìi mə kaa mbə a waꞌà kwo aà. Ǹloŋ mə bɨ tswe nɨ̀ ŋ̀kwensə màrə̀ ghû mə mbə a kwo aa, nɨ yìi mə kaa mbə a waꞌà kwo aà. Ɨ kɨɨ kwensə njyǎnu yìi mə mbə bɨꞌɨ aa, nɨ yìi mə mbə kaa mbə ɨ waꞌà bɨꞌɨ aà. 54 Nòò yìi mə màrə yìi mə mbə a bɨꞌɨ aa, à wɛꞌɛ yìi mə mbə a waꞌà bɨꞌɨ aa, njyǎnu yìi mə mbə ɨ kwo aa, ɨ kɨ̂ ŋ̀wɛꞌɛ yìi mə mbə ɨ waꞌà kwo aa, boŋ nɨ̀ghàà nɨ Nwî nɨ ka bòòntə a ajàŋ mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə mə:

“Bɨ màꞌà mə̂, ǹtsya nɨwo ŋgàà yî m̀fùùrə̀.”

55 “Nɨ̀wô, mɨ̀tɨ̀ɨ̂ mo mɨ fə̀ aa ɛ?

Nɨ̀wô, m̀fɛ̀ɛ̀ yò ɨ̀ fə̀ aa ɛ?”

56 M̀fɛ̀ɛ̀ nɨ̀wô ɨ̀ laa mbə ɨnnù jì bɨ,

mɨ̀dàꞌà mɨ ɨnnù ji bɨ mɨ bə nɔ̀ŋsə̀.

57 M̀bɨꞌɨkə a mbo Nwîŋgɔ̀ŋ mə à màꞌà mə̂ ǹtsya mfa nɨ biꞌinə̀ ntsya aa njɨ̌m Mmàꞌàmbî Yesu Kristo aà.

58 Tsǒ mə a bə laa aa bɨlɨ̂m bâ, nɨ̀ təə ntɨnsə tsuu kɨ tsɨ̀gɨ̀nə̀, ŋ̀ka mfaꞌa ɨfàꞌa Mmaꞌambi a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m ǹloŋ mə nɨ̀ zi mə kaa annù tsu yìi mə nɨ fàꞌà a mbo Mmàꞌàmbi aa, kaa à sɨ aa adàŋə̀ dàŋə̀ tsya aà.

16

Àjàŋ mə bɨ lɛ tswaꞌatə ŋkabə a ŋkwɛtə ŋ̀gǎŋmbii Kristo jìi ɨ lɛ ntswe à Yerusalem

1 A ŋghɛ̀ɛ a nɨ annǔ ntswaꞌatə ŋkabə ya a mfa a mbo bə̀ bɨ Nwî bya, nɨ̀ kɨ ŋghɨrə tsiꞌì wa ajàŋ mə mə̀ lɛ nswoŋ a mbo ŋghòtə jìi mə ɨ tswe a Galatia aà. 2 A yi mbə nɨ̂ ǹjwi yì ntsyàmbii a mûm ŋ̀gyǎ tsɨ̀m, ŋù fiꞌitə̀ ŋ̀kabə yìi mə ɨ̀ kùꞌùnə nyoŋə nɨ̂ àyoo yìi mə à fùꞌu maa ŋgyà aa, ǹtɨgə nləə a mûm ǹda yu mə tà nòò yìi mə mə zì aa, kaa bɨ waꞌà bù ka ntswaꞌatə nɨ̂ ŋ̀kabə maa noò. 3 Nòò yìi mə̀ ka yǐ zì aa, mə̀ ka tɨgə ŋŋwàꞌànə aŋwàꞌànə̀ ɨ fa a mbo bə̀ bìi mə nɨ̀ tsɔꞌɔ aa tâ bo tɨgə ŋghɛɛ nɨ̂ ŋ̀kabə ya ŋghɛɛ ntəŋə ŋghotə baYerusalem ghu. 4 M̀bə a yi ŋkɨ ŋkuꞌunə mə tâ mə̀ ghɛɛ ghu yaa ŋgaa, boŋ bə̀ bya ka tɨgə yòŋə̀ gha bìꞌibo tɨgə ŋghɛɛ.

Àjàŋ yìi mə Paul à lɛ ntaŋtə a ŋghɛ̀ɛ a mbɛ̀ɛ baKorinto aà

5 Mə̀ ka yi zǐ a mbɛ̀ɛ bù aa tsiꞌì a noò yìi mə mə̀ kàrə̀ mə̂ a alaꞌa Macedonia tsiꞌì tsɨ̀m aà. Mə̀ kɨɨ̀ ntɛꞌɛ ntaŋtə a ntsyǎ a alaꞌa Macedonia. 6 Mə̀ ka zì aa ɨ naŋsə tswe biꞌinə̀ a nɨ nòò yî ǹsàꞌàtə̀. Nòò tsù ɨ tswe biꞌinə̀ nɨ nòò àlòò wa tsiꞌì ǹtsɨ̀m, mə tà mə tɨ ghɛ̀ɛ, nɨ̀ tɨgə̀ ŋ̀kwɛtə ntsyasə gha mə̀ ghɛɛ̀ a adɨgə yìi mə mbə mə̀ bû ǹtswe nɨ̂ ŋ̀ghɛ̀ɛ ghu aà. 7 Kaa mə̀ sɨ̀ kɔ̂ŋ mə mə̀ bə zì mə̀ ghɛsə̀ ǹstya aa tsiꞌì tsyà; mə lɔ̀ɔ nzǐ ntswe biꞌinə̀ nɨ àtɨɨ noò yî sàꞌàtə̀ mə mbə Mmàꞌàmbi a bii.

8 Lâ mə̀ ka tswe faà a alaꞌa Efeso ɨ ghɛ̀ɛ yweꞌe a njwî Pentecost. 9 Ǹloŋ mə àbwarə yì ghàꞌàtə̀ a naŋsə mfɛ̀ꞌɛ̀ faà mə mbə mə̀ faꞌà àfàꞌà yî wè yìi mə a kɨ ntswe nɨ̂ àbìì aa, ka mə bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ tswe faà mə bɨ tsɔꞌɔ akòrə̂ ya aa.

10 Bɛɛ mə Timoti a zi a mbɛ̀ɛ bù nɨ̀ kwɛrə̀ yi sɨgɨ̀nə̀ ta tâ ǹtɨɨ̀ yi tswe nɨ̂ m̀bɔɔnə ǹloŋ mə a kɨɨ mfaꞌa nɨ a mbo Mmàꞌàmbi aa tsiꞌǐ ajàŋ yìi mə mə kɨɨ mfaꞌa aà. 11 Maa ajàŋ, tâ ŋù nɨ̀bù tsee yi lǒ kɨ tsaꞌa, bù baŋnə ŋkwɛtə yi tâ à ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì nɨ̂ àkòrə̀ nɨtəə̀ yi nɨ̂ m̀bɔɔnə, tǎ zi ajàŋ yìi mbə a yi mbu bɨ̀ɨ̀ fu a mbɛ̀ɛ mə̀. Ǹloŋ mə mə yuꞌutə nii biꞌibɨ̀ bɨ̀lɨ̂m ba a njɨ̌m Kristo aà.

12 A ŋghɛ̀ɛ a nɨ mumaà yìꞌinə̀ Apollos, mə lɛ ŋgaansə yii mə tâ bo bɨ̀ bɨ̀lɨ̂m biꞌinə̀ bî mɔꞌɔ zi ŋghantə ghuu. Lâ a kɨrə tsiꞌì tsǒ kaa à lɛ ŋwaꞌa naŋsə mbii a ŋghɛ̀ɛ maà noò. Lâ nòò yìi à ka tswe nɨ̂ àbwarə aa boŋ à ka zì.

Mɨ̀ghàà mɨ nlwìꞌì ǹjɨ̀m

13 Nɨ̀ ka ntswe nɨkɨrə̀, nɨ̀ təə ntɨɨ a mûm àbìintɨɨ̀ yuu. Nɨ̀ tswe nɨ̂ àtàŋəntɨɨ, ŋkɨ tswe nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀. 14 Nɨ̀ ka mfaꞌa ɨnnù tsɨ̀m ǹtsya nɨ a njɨ̀m akɔ̀ŋnə̀.

15 Bɨ̀lɨ̂m bâ nɨ̀ zi mə ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ Stefanas ɨ̀ lɛ mbə aa ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yì ntsyàmbìì yìi ɨ̀ lɛ mbii Yesu Krito a mbùꞌu Achaia aà, ŋ̀kɨ ntɨgə mfa mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa a mfàꞌa ɨ̀fàꞌà a ŋkwɛtə bə̀ bɨ Nwî ghu. Mə̀ bùꞌû m̀bo a mbo bù bɨlɨ̂mb bâ, 16 mə tâ nɨ̀ ka nyuꞌunə ajàŋ bə̂ majû bo bɨ̀ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bo boonsə mfàꞌà bo bo aà.

17 Mə̀ nàŋsə ndorɨtə nloŋə ajàŋ yìi mə Stefanas, Fortunatus bo Achaicus bo zi a mbɛ̀ɛ mə̀ aa; ǹloŋ mə bo tɨgə mbɔrɨsə ntɨɨ̀ gha tsiꞌi tsǒ bo bə aa bù; 18 Bo tɨgə ŋkɨ ghɨrə ǹtɨɨ̀ gha ɨ fwɛtə̀ tsǒ ajàŋ mə bo lɛ ŋkɨ ŋghɨrə ghuu ɨ fwɛtə̀ aà. Nɨ̀ ka naŋsə lentə nɨ̂ àjàŋ bə̂ ma jû.

19 Ŋ̀ghòtə̂ bɔɔ bɨ Kristo bìi mə bɨ tswe a mbùꞌu Asia aa bo tsàꞌàtə̀ ghuu; Aquila bo Piscilla bo bɨ̀ ŋ̀ghòtə bɔɔ Kristo bìi bòòntə̀ a ndâ bo aa kɨɨ̀ ǹnaŋsə ntsaꞌatə nɨ̂ ghuu. 20 Bɨ̀lɨ̂m biꞌinə̀ bɨtsɨ̀m bìi mə tswe faà aa kɨɨ̀ ǹtsaꞌatə ghu.

Nɨ̀ kɨ ŋka ntsaꞌatə nɨ̂ ghuu bu nɨ bù ŋ̀wo nɨ a nu bù nɨ bù, ǹnɔŋə nɨ̂ mɨ̀ghàꞌâ muu.

21 Mə̀ Paul mə̀ mbɔŋ mə̀ tɨgə̀ ŋ̀waꞌanə tsiꞌì nɨ̀ àbô ya mə mə tsàꞌàtə̀ ghuu.

22 Ndɔ̀ɔ̀ a atu ŋù yìi mə kaa sɨ̌ Mmàꞌàmbi Kristo Kɔ̂ŋə̀ aà!

Maranatha, Oò Mmàꞌàmbî, zǐ a mbo bìꞌì!

23 Tâ ɨ̀bɔ̌ŋ Mmàꞌàmbi Yesu Kristo tâ ɨ̀ tswe a mbo bù.

24 Tâ àkɔ̀ŋnə̂ yâ tâ lwiꞌi a mbo bù ǹtsya a njɨ̌m Kristo Yesu. Amen.

* 1:19 Yes. 29.14

* 1:31 Yer. 9.23-24

* 2:9 Yes. 64.4; Yer. 3.16

* 2:16 Yes. 40.13

* 3:19 Job 5.13

* 3:20 Ps. 94.11

* 9:9 Deut. 25.4

* 10:7 Exod. 32.6

* 11:10 Àtsə̀ꞌə̀ ya yìi mə a tswê ghu atu aa a bə aa àlènsə àdàꞌà yìi à tswe nɨ yu aà, kə̀ àdàꞌà yìi mə bɨ tswe nɨ yu ghu atu aa.

* 14:21 Yes. 28.11-12

* 14:25 Yes. 45.14

* 15:25 Ps. 110.1

* 15:27 Ps. 8.6

* 15:32 Yes. 22.13

* 15:45 Gen. 2.7

2 BaKorinto

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Àŋwàꞌànə̀ Paul yî àyòŋtə̀ a mbô ŋ̀ghòtə̂

BaKORINTO

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Paul noò yìi mə à lɛ mburə ntswe tsiꞌì nɨ̀ ŋ̀gɨꞌɨ nloŋ ntswê yàà bo bɨ̀ ŋ̀ghòtə̂ baKorinto. Àŋwàꞌànə̀ yi ntsyàmbìì ya mə à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa kaa a lɛ ŋwaꞌǎ ɨnnù jya mə à lɛ ŋŋwàꞌànə a ntsisə aa tsisə̀. BaKorinto lɛ mbàŋnə̀ ǹlwisə ǹtɔŋ a nu Paul, ǹtɨgə ŋghaa nii. ‘Mbu ŋghɛ̀ɛ̀ ghu, baYuda bî mɔꞌɔ bɨ lɛ nzì ghu ndɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnù a mbo bə̀ bya nswoŋ nɨ mə bo nɨ ŋ̀gǎŋntoo Kristo jìi ɨ tsyatə Paul aà. Ma yû a kuꞌùsə̀ ŋ̀ŋetə mɔꞌɔ nɨ̂ ànnù yìi mə a lɛ ntswe a tɨtɨ̀ɨ bo nɨ Paul aà, ǹghɨ̀rə̀ bo bî mɔꞌɔ tɨgə̀ ǹtuu nii. Paul à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtsiꞌi ŋghotə ya a nɨ mû àtɨɨ noò (2.1; 12.14; 13.1-2) la kaa ma ya kaa a waꞌà kwɛtə̀. A bɨ̀ɨ̀ ŋ̀ghɛɛ a Efeso mbu ŋwàꞌànə aŋwàꞌànə̀ a mbo bo, ǹtoo Titus mə tâ à ŋghɛɛ yə ajàŋ mə ɨnnǔ ŋghɛ̀ɛ̀ wa ŋghotə aà. Titus a ghɛɛ̀ ǹyə mə àŋwàꞌànə̀ ya a ghɨrə bə̀ wa ŋghotə bɨ kwensə̀ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa mbu mbɨ̀ɨ̀ fu a mbo Paul ntɨgə yəꞌətə nɨ a nyə yi. Titus a lô ŋ̀ghɛɛ ntsiꞌi Paul a Macedonia ŋ̀kɛꞌɛnə ghu mbo, ǹtɨɨ̀ yi ɨ tɨgə̀ ǹluu nɨ nɨ̀dorə̀ (7.6-8). A bə noò yìi mə à lɛ ŋŋwàꞌànə a yulà àŋwàꞌànə̀ ghu aà. À lɛ nlɔ̀ɔ aa ǹswoŋə a mbo bo a ajàŋ mə yu kɔŋə waa aa ɨ kɨɨ swoŋ ŋgɨꞌɨ yìi mə yu lɛ mburə ntswe nɨ yu nloŋ ŋgaà yàà aà. Lâ ǹswoŋ mə tsɨ̂tsɔ̀ŋ yu burə ndorɨtə a nyə mə àŋwàꞌànə ya a lɛ ŋghɨrə bo jəŋnə̀ bə̀ŋkə̀ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa mmaꞌatə ɨbɨ waa aà (7.9).

Àŋwàꞌànə Paul ma yû a naŋsə ndɨ̀ꞌɨ ɨnnù jî ghàꞌàtə̀ ǹloŋə ŋ̀gàŋàfàꞌâ Kristo bo bɨ̀ ànjàŋə mə bɨ tswe nɨ̀ ŋ̀ka mfàꞌa ɨ̀fàꞌà Nwî aà. Paul à lɛ naŋsə nluu nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ a nu baKorinto ka mə bɨ lɛ mbàŋnə̀ m̀fa nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ ghu mbo siꞌi siꞌi aà. Nwì à lɛ ndɨ̀ꞌɨ ŋkàꞌà bo bɨ̀ nɨghaꞌa ni ghu mbo wa noò mə à lɛ nyə Kristo aà (4.6). A lɛ mbə akɔ̀ŋnə̌ Kristo mə a lɛ sɨ tintə nii a nɨ̂ ɨ̀fàꞌâ yi bo bɨ̀ a nɨ̂ ǹtswê yì bo bɨ̀ bə̀ bî mɔꞌɔ̀, kaa waꞌa aa annù yìi mə ŋǔ a ghɨ̀rə bə̂ (5.14-15). Ma yu a tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə mə, tsǒ ŋgàŋàfaꞌa Nwì, tâ à fa ɨbɨ̀ɨnû yi tsɨ̀m a mbo Kristo yìi mə a beŋkə nɨ̂ bə̀ a nɨ bì fii aa (5.17) ŋloŋ nsɛ̀ɛ̀nsə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mə ɨ yweensə bə̀ aà (12.14-15). Ma mùu ajàŋ Paul, tsǒ tsùsə̀tu Kristo, a tɨgə̀ m̀buꞌu nɨ̂ m̀bo a mbo bə̀ mə tâ bɨ̀ bɨɨ fu a mbo Nwì tâ bo bo boonsə (5.20). Laà Paul a dɨꞌɨ̀ mə yu nɨ ŋgàŋntoo yì ànnù nɨ̂ŋkoŋ, nyoŋ aa njɨ̌m àfàꞌâ yi bo bɨ̀ ŋ̀gɨꞌɨ yìi məa yə nloŋ Kristo bo bɨ̀ àdàꞌà ya yìi mə Kristo à lɛ mfa ghu mbo aà.

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌì ànnù àŋwàꞌànə̀ yû 1.1-11

2. Paul nɨ̂ ŋ̀ghòtə̂ baKorinto 1.12—7.16

3. Ǹjoo jìi mə bɨ lɛ ntswaꞌa a mbô bɨ̀Krisèn a Yudea aà 8.1—9.15

4. Àjàŋ mə Paul a lɛ ndɨ̀ꞌɨ mə yu nɨ̂ ŋ̀gàŋntoo nɨ̂ àdàꞌà aà 10.1—13.10

5. Ɨ̀nnù jìi mə Paul à lɛ nswoŋə a nlwìꞌìsə aà 13.11-14

1

1 Àŋwàꞌànə̀ yû a lo aa a mbo Paul yìi mə a nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋə̂ Nwì à nɨ̂ ŋ̀gàŋntoò Kristo aà; bo bɨ̀ a mbo Timoti, ǹdɨ̂m yìꞌinə̀, ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ a mbo ŋghòtə̂ bə̀ bɨ Nwî yìi mə ɨ̀ tswe a alaꞌa Korinto, bo bɨ̀ a mbo bə̀ bɨ Nwî bɨ tsɨ̀m bìi mə bɨ tswe a mbùꞌu Achaia tsiꞌì ǹtsɨ̀mə̀ aà. 2 Tâ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwì nɨ mbɔɔnə yìi mə ɨ̀ lo a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ Taà yiꞌinə̀ nɨ a mbo Mmàꞌàmbî Yesu Kristo aa tâ ɨ̀ tswe a mbo bù.

Paul a fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì

3 Tâ bìꞌinə̀ fa mɨyà a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ Ta bɨ̀ Mmàꞌàmbî Yesu Kristo, mə à nɨ tâ ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀, mbə Nwîŋgɔ̀ŋ yìi mə a ləꞌətə mɨntɨɨ mɨ bə̂ a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ tsɨ̀m aà. 4 A ləꞌətə mɨ̂ntɨɨ̀ miꞌinə̀ a nɨ ŋgɔ̀ŋ ŋ̀gɨꞌɨ jiꞌinə̌ tsɨ̀m, mə mbə biꞌinə̀ kɨ̂ nzi ajàŋ mə mbə bìꞌinə ləꞌətə mɨntɨɨ mɨ abùgə̀ bə̂ bìi mə bo kɨ ntswe nɨ̂ m̀buu ŋgɨꞌɨ̀ jiꞌinə̀ aa, a nɨ mbuu aləꞌətə yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ a ləꞌətə mɨ̂ntɨɨ̀ miꞌinə̀ ghu aà. 5 Tsiꞌì tsǒ mə bìꞌinə kɨɨ nyə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ yìi Kristo à lɛ nyə aa, Nwì à ka kɨɨ naŋsə ləꞌətə mɨ̂ntɨɨ̀ mìꞌinə̀ a njɨ̌m Kristo. 6 M̀bə bìꞌì ka nyə ŋgɨꞌɨ boŋ bìꞌì yə aa a ŋkwɛtə bù ghu, tâ nɨ̀ yweenə. M̀bə Nwì a ləꞌətə mɨ̂ntɨɨ̀ miꞌi boŋ à ghɨ̀rə aa mə tâ bìꞌì kɨ nləꞌətə mɨ̂ntɨɨ̀ muu, tâ nɨ̀ kɨ ntswe nɨ̂ àtàŋəntɨɨ a ntsyǎ a mum mbuu ŋgɨꞌɨ jìi bìꞌì kɨɨ nyə aà. 7 Tsǒ mə a bə laa, àmɔ̀ɔ̀ntə̀ yìi bìꞌì tswe nɨ yu nloŋ ŋgaà yù aa, kaa a sɨ kwensə, nloŋ mə bìꞌì zi mə, àjàŋ mə nɨ kɨɨ nyə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ yìi mə bìꞌi yə aa, nɨ̀ ka kɨɨ tswe nɨ aləꞌətə̀ yìi mə Nwì a ləꞌətə mɨ̂ntɨɨ̀ miꞌi ghu aà. 8 Bɨ̀lɨ̂m bâ kaa bìꞌì sɨ kɔ̌ŋ mə tâ nɨ̀ tswe tɨ zi mbuu ŋgɨꞌɨ yìi mə bìꞌì yə a mbùꞌu Asia aà. Nɨ̀kòò nìi bìꞌì lɛ mbèꞌè aa nɨ lɛ ndɨ̀rə̀ siꞌi bìꞌì waꞌatə̀ mə kaa bìꞌì ka waꞌǎ ntɨ̀ɨ̀ bû ǹtswe. 9 Bìꞌì lɛ ŋwaꞌatə mə bɨ lɛ ntsə̀rə ɨsaꞌà yiꞌì mə bìꞌì kwo, lâ a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ma mùu ajàŋə mə tâ bìꞌì tsuu bə a nu bìꞌì bɨ̂mbɔŋ yəgɨnə, tâ bìꞌì yəgɨnə bə a nu Nwì yìi mə a yweensə bə̂ nɨ nɨ̀wo aà. 10 À lɛ ŋkwɛrə yiꞌi a ntsǔ nɨ̀wo, à ka ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a ntsuꞌû àtû yiꞌi, bìꞌì yə̀gɨ̀sə̀ mə ŋgɔ̌ŋ mmɔ̀ɔ̀ntə jiꞌi ghu nu mə à ka kùꞌu yweensə yiꞌi. 11 M̀bə nɨ̀ kâ ŋ̀kwɛtə nɨ̂ yiꞌi ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî ŋ̀waꞌatə nɨ̂ yiꞌi ghu, a bə mə Nwì à ka kwiꞌi ɨtsàꞌàtənwì jî ghàꞌà jìi mə bɨ tsàꞌàtə̀ ŋwaꞌatə nɨ̂ yiꞌi ghu aa, ɨ nɨŋ mbɔɔnə a nu bìꞌì, tâ bə̀ bî ghàꞌàtə̀ tɨgə ŋentə nɨ̂ ǹjî jya ntɨgə mfa mbɨꞌɨkə ghu mbo nloŋ ŋgaà yìꞌì.

Àjàŋ mə Paul a lɛ ŋkwensə ataŋtə̀ yi aà

12 Bìꞌi kwɛ̀ɛ̀ mɨ̂ntɨɨ̀ miꞌi mə bìꞌì zi a laa mə ǹtswêntɨɨ̀ yìꞌì fàa mbi bo bɨ̀ ǹtswê yìꞌinə̀ a tɨtɨ̀ɨ bù a kɨ̀ sɨ tsisə Nwî a nɨ mânjì yìi mə à làà aa ŋkɨ mbə yî ànnù nɨ̂ŋkoŋ, a nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ ɨbɔ̀ŋ Nwî, kaa ŋkɨꞌɨ̀ bə mɨ̀tsyɛ̀ mɨ mbi bə̂. 13 Ǹloŋ mə bìꞌi ŋwàꞌànə aa tsiꞌì ɨ̀nnù jìi mə mbə nɨ̀ twoŋ nyuꞌu; mə̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə 14 Ka mə nɨ̀ zi yiꞌi tsiꞌì àtɨɨ tsɨ̀tsɔ̀ŋ aa, nɨ̀ ka yǐ naŋsə zi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ mə mbə nɨ̀ tse ŋkwɛɛ mɨ̂ntɨɨ̀ muu nloŋ ŋgaà yìꞌi ajàŋ mə bìꞌi ka yǐ kɨɨ kwɛ̀ɛ̀ mɨ̂ntɨɨ̀ miꞌi nloŋ ŋgaà yùù wa njwî M̀màꞌàmbî Yesu. 15 Tsǒ mə mə̀ lɛ nzi mə nɨ̀ ka yuꞌu ɨ zi aa, mə̀ lɛ ntɨgə̀ nlɔɔ mə mə̀ ka fòo tsyǎ mbii ɨ zi ghantə ghuu, ta nɨ̀ tswê nɨ̂ m̀bɔɔnə ŋ̀gàà ji baà. 16 Ǹloŋ mə mə̀ lɛ ntɛꞌɛ taŋtə aa mə mə̀ ka ghantə ghuu ajàŋ yìi mə mə̀ ka kɨ tsyǎ a ŋghɛ̀ɛ a alaꞌa Macedonia aà; ɨ kɨɨ bǔ ghantə ghuu a noò yìi mə mə̀ bɨ̀ɨ̀ aa, tâ nɨ̀ tɨgə ntsyasə gha ta mə̀ ŋghɛ̀ɛ a Yudea aà. 17 Mə kɨ sɨ taŋtə ma mùu ajàŋ njɨŋkə aa jɨ̀ŋkə aa ɛ? Kə̀ a ntaŋtə ɨ̀nnû ja ma mùu ajàŋ mə ghɨ̀rə̀ aa tsǒ ŋù yî fàa mbi, a ajàŋ yìi mə mbə a swoŋ mə, ɨ̀ɨ̀ŋə tsɨ̂tsɔ̀ŋ, àbàŋtə̀ a tɨ bə a bû ǹswoŋ mə ŋ̀gaŋ aa ɛ? 18 Ajàŋ mə a laa mə Nwìŋgɔ̀ŋ a swoŋ aa annù nɨ̂koŋ aa, ŋ̀kàꞌâ yìꞌì a mbo bù kaa ɨ̀ sɨ̀ aa ɨ̀ɨ̀ŋə bô ŋ̀gaŋ bə̂. 19 Ǹloŋ mə Yesu Kristo Mu Nwìŋgɔ̀ŋ wa yìi mə Silas nɨ Timoti nɨ mə̀ lɛ nswoŋ a mbo bù aa, kaa laa ŋkɨꞌì yî ɨ̀ɨ̀ŋə bô ŋ̀gaŋ bə̂, à bàŋnə mbə ɨ̀ɨ̀ŋə Nwìŋgɔ̀ŋə̀. 20 Ǹloŋ mə ɨ̀ɨ̀ŋə yìi mə à tswe nɨ̂ ŋ̀kàꞌa Nwîŋgɔ̀ŋ tsiꞌì tsɨ̀m aa, à tswe aa ghu nû. A bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə bìꞌinə swoŋə “Amen” ntsya ghu nu mfa nɨ nɨ̀ghaꞌa a mbo Nwì aà. 21 Lâ a bə Nwìŋgɔ̀ŋ mə à bòònsə yiꞌi nɨ mânjì yìi à tɨɨ biꞌinə̀ nɨ Kristo ŋkɨ nyarə yiꞌi nləə nɨ̂ àyoo afàꞌâ yi, 22 à nɨŋ àwenə̀ yi a nu bìꞌinə̀ ŋ̀kɨ nnɨŋ Azwî yi a nu bìꞌinə̀ a ndɨ̀ꞌɨ à laa mə njoò tsɨ̀m jìi mə ɨ tswe a atà aa nɨ jiꞌinə̀. 23 Mə twoŋə Nwî mə tâ à bə àyəfə̂ ghà, à zî ǹtɨɨ̀ ghâ, kaa mə̀ lɛ kɨꞌɨ a alaꞌa bakorinto zi aa mə mə waꞌǎ ŋgɨꞌɨ a nu bù nɨŋə̀,. 24 Kaa bìꞌì sɨ lò aa ŋgànsə bù nɨ ànnù yìi mə boŋ nɨ̀ lɨgɨnə mbii, bìꞌì zi mə nɨ̀ təə ntɨ̀nsə̀ a nɨ àbìintɨɨ yuu. Bìꞌi bàŋnə̀ ǹlɔɔ mfàꞌa bìꞌinə̀ a nɨ mânjì yìi mə nɨ̀ ka kɨ dorɨtə.

2

1 Tsǒ mə a bə maa ajàŋ aa, mə̀ kàꞌa a ntɨɨ mə̀ mə kaa mə̀ ka waꞌǎ bù zi ŋghantə ghuu a ŋkùꞌùsə ŋghɨrə mə tâ nɨ̀ ka njəŋnə 2 ǹloŋ mə mbə mə̀ ghɨrə nɨ̀ ka njəŋnə boŋ wò à ka tɨgə ghɨ̀rə tâ mə̀ ka ndorɨtə aa ɛ? Boŋ à ka kɨɨ bǔ bə tsiꞌì bə̀ bya mə mə̀ ghɨrə mə bo yuꞌu nyaŋə aà. 3 A bə njiꞌì ànnù ya yìi mə mə̀ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ letter wa a mbo bù aa, kaa mə̀ lɛ kɨꞌɨ̀ kɔ̀ŋə̀ mə mə zǐ a mbo bù, ɨ zǐ tâ bə̀ bìi mə bɨ tswe nɨ̀ ŋ̀ghɨ̀rə tâ mə̀ ka ndorɨtə aa, tâ bo baŋnə ghɨ̀rə tâ mə̀ ka njəŋnə. Ǹloŋ mə mə̀ zi a laa mə, nòò yìi mə dorɨtə aa, bù bɨtsɨ̀m kɨɨ ndorɨtə. 4 Mə̀ lɛ ŋwaꞌanə aŋwaꞌanə ya a mbo bù aa nɨ ŋgɨꞌɨ yì ŋ̀wè a ntɨɨ mə̀ bo bɨ̀ nɨ mɨ̀làà a miꞌi mə̀. Kaa mə̀ lɛ ŋkɨꞌɨ̀ ŋ̀wàꞌànə̀ aa a ŋghɨ̀rə mə tâ nɨ̀ ka njəŋnə. Mə̀ lɛ mbàŋnə̀ ŋ̀waꞌanə aa a nghɨrə mə tâ nɨ̀ zǐ ajàŋ mə mə̀ kɔ̀ŋə ghuu bɨtsɨ̀mə̀.

Ǹlìꞌìnə̂ ɨ̀fansə ɨnnù ŋù yìi mə à ghɨ̀rə bə̀ jəŋnə̀ aà

5 M̀bə a bə yìi mə ŋù tsù à ghɨ̀rə mə tâ ŋù mɔ̀ꞌɔ ka njəŋnə boŋ kaa à sɨ aa a nu mə̀ ghɨrə̀, à bàŋnə ŋghɨ̀rə̀ aa a nù bù bɨtsɨ̀mə̀, ka mə mbə a mɔɔntə̀ ghuu tsiꞌǐ muntsìrə̂ aà. (Mə swoŋ ma mùu ajàŋ aa nloŋ mə kaa mə sɨ kɔ̀ŋə mə mə tsəꞌə ghu nu siꞌi). 6 Ǹjò ya yìi mə bù bî ghàꞌàtə̀ nɨ̀ nɨ̀ŋ mə̂ ghu nu ma muù mânjì aa, ɨ̀ kùꞌùnə̀ mə̂. 7 Lâ tsɨ̂tsɔ̀ŋ tâ nɨ̀ liꞌinə ɨfansə ɨnnǔ ji mbu ndɨ̀ɨ̀ntə̀ yi, tâ ghɨ̀rə tâ waꞌà lò ǹtɨgə jəŋnə siꞌi, m̀meꞌe ɨbɨɨnû yi. 8 Mə̀ tɨgə̀ m̀buꞌu nɨ̂ m̀bo a mbo bù mə tâ nɨ̀ ghɨrə mə tâ à zi mə nɨ̀ naŋsə ŋkɔ̀ŋə̀ yi. 9 A bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə mə̀ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ letter wa a mbo bù aà. Mə̀ lɛ ŋwàꞌànə̀ aa a nyweꞌetə bù, a nzi mə kə̀ nɨ̀ laà ǹyuꞌunə ɨ̀nnù jìi mə mə dɨꞌɨtə ghuu ghu aa ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m lɛ. 10 Nɨ̀ bə lìꞌìnə annù yìi mə ŋù à fànsə a nu bù aa, boŋ mə̀ ka kɨɨ lìꞌìnə̀. Ǹloŋ mə mə̀ yǐ lìꞌìnə̀ aa, mə mbə a bə mə mə̀ tɛꞌɛ ntswe nɨ̂ ànnù yî tsu a lìꞌìnə, mə̀ ghɨrə̀ maa ajàŋ a nsi Kristo nloŋ ŋgaà yùù. 11 Ta ghɨrə mə tâ Satan a tsuu mɨtsyɛ̌ miꞌinə̀ lǒ tsya nloŋ mə bìꞌinə̀ zi mɨnàŋ yì.

Nɨ̀bɔ̀ꞌɔ nɨ Paul a nòò yìi mə à lɛ ntswe a Troas aà

12 Nòò yìi mə mə̀ lɛ ŋkuu a alaꞌa Troas a ŋka nswoŋ ǹtoo yì ǹsɨ̀gɨ̀nə̀ ya mbɨꞌɨ Kristo ghu aa, mə̀ lɛ nyə mə Mmàꞌàmbi à ŋaꞌa mânjì nɨ̂ ɨ̀fàꞌà yìi mə ɨ lɛ ntswe ghu aa. 13 Lâ nû yà ɨ̀ lɛ naŋsə mbɨꞌɨ ǹloŋ mə kaa mə lɛ ŋwaꞌǎ ndɨm ghà Titus yə aà. Mə̀ tɨgə̀ m̀fa fɨlo fɨ bə̂ bìi mə bɨ lɛ tswe ghu aa, nlo ghɛ̀ɛ a alaꞌa Macedonià.

Ajàŋ mə bìꞌinə̀ màꞌa ntsya a njɨ̌m Kristo aà

14 Lâ m̀bɨꞌɨkə a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə, ǹtsya a njɨm Kristo a ghɨrə mə tâ bìꞌinə̀ tswe nɨ̂ àbwarə a ajàŋ mə Kristo à tsyâ ntsò aà, ntɨgə ntsya a njǐm bìꞌinə̀, nsɛɛnsə nɨ̂ ǹtoo ya mbɨ̀ꞌɨ̀ Kristo, a ɨdɨgə tsɨ̀m tsiꞌì tsò a yoo yì lùmtə̀ yî sɨgɨnə̀. 15 Ǹloŋ mə bìꞌinə̀ bə aa àlùmtə̀ yî sɨgɨ̀nə̀ yìi mə Kristo a fa a mbo Nwì, a tɨgə̀ ǹsɛɛnə ŋghɛ̀ɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bìi mə bɨ yweenə aa bo bɨ̀ bìi bɨ bwɛ aà. 16 A mbo bə̀ bìi mə bɨ bwɛ aa, a bə̂ ǹtɨ̀ɨ̀ àyàꞌà yìi mə a zwitə, lâ a mbo bə̀ bìi mə bɨ yweenə aa, a bə̂ àlùmtə̀ yî sɨgɨ̀nə̀ yìi mə a zì nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀. Tsǒ mə a bə laà aa, mbə̂ wò a kuꞌùnə̀ a nɨ̂ m̀buu ɨfàꞌà ma ghû aa ɛ? 17 Kaa bìꞌì sɨ̀ bə aa tsiꞌì tsǒ bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bìi bɨ lɔ̀gə̀ nɨghàà nɨ Nwî a nɨ̂ àyoo mɨtaa yìi bɨ fèè aà, lâ ajàŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ntoo yiꞌi aa, bìꞌì swoŋ aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a nsi miꞌi yu tsiꞌì tsǒ ŋgàŋəfàꞌà Kristo.

3

Ànnù ǹloŋ àkàà yî fii bo bɨ̀ àkàà yî lwèn yâ

1 A laà m̀bə aa mə bìꞌi bǔ mbeentə nɨ̂ yiꞌi bɨmbɔŋ aa ɛ? Bìꞌì laà ŋ̀kɨɨ nlɔɔ nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ tsǒ bə̀ bi mɔꞌɔ, jii mə ɨ lo a mbo bu kɨ̀ mə bɨ ŋwaꞌanə a mbo bù m̀beentə nɨ̂ ɨ̀fàꞌâ yiꞌi aa ɛ? 2 Bù bumbɔŋ nɨ̀ bə aa ɨ̀jaŋ ŋŋwàꞌànə̀ ma jya a mbo bìꞌì. Bɨ ŋwàꞌànə̀ a mum mɨ̀ntɨɨ bìꞌì mə tâ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m zi ŋkɨɨ ntɨgə ntwoŋə. 3 Nɨ̀ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ mə â lɛ ŋŋwàꞌànə Krito yumbɔŋ ŋŋwàꞌànə aŋwàꞌànə̀ ma yû ǹtɨgə ntoo yiꞌi nɨ yu. Kaa bɨ sɨ̀ aa nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋəŋwàꞌànə ŋwàꞌànə̀, bɨ ŋwaꞌanə aa nɨ̂ Àzwì Nwîŋgɔ̀ŋ yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ aà; kaa waꞌa aa a atu ŋgɔ̀ꞌɔ̀ kɨ ŋwaꞌanə, mbaŋnə ŋwàꞌànə aa bə a mum mɨ̀ntɨɨ bə̀.

4 Bìꞌi swoŋ ma mùu ajàŋ aa nloŋə abìintɨɨ yìi mə bìꞌi tswe nɨ yu a nu Nwì ǹtsya a njɨ̌m Kristo aà. 5 Kaa bìꞌì sɨ swoŋ aa mə bìꞌì bɨmbɔŋ tswe nɨ̀ mɨ̀dàꞌà a ŋghɨ̀rə annǔ tsu. Mɨ̀dàꞌà mɨtsɨ̀m mìi mə bìꞌì tswe nɨ mu mɨ lò aa a mbo Nwì; 6 àa tsiꞌì Nwì mə à ghɨ̀rə mə tâ bìꞌì tswe nɨ mɨ̀dàꞌà a mbə ŋgǎŋəfàꞌà fàa a mum àkàà yî fiì, yìi mə kaa a sɨ aa bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bìi mə bɨ ŋwaꞌanə aa bə̂. A bə aa bə̂ ànnǔ Azwì Nwì. Bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bɨ zì aa nɨ̀ nɨ̀wô, lâ Àzwì Nwî a bâŋnə̀ m̀fa aa ǹtswêntɨ̀ɨ̀.

7 M̀bə a bə mə àkàà ya yìi mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə a atû ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀, a zî nɨ nɨ̀wo aa, a lɛ sɨ naŋsə ŋweenə tsiꞌì ŋwèènə̀, kaa baIsrael waꞌǎ nlèntə̂ ǹsi Moses bû ǹzi nloŋ mə ɨ lɛ sɨ ta siꞌi siꞌi, ka mə ɨ lɛ sɨ bù ŋ̀kɛntə nɨ̂ ǹta aa, 8 bəə boŋ mbə nɨghaꞌa nɨ àkàà ya yìi mə à nɨ afàꞌa Azwì Nwî aa, nɨ ka waꞌà bàŋnə̀ ŋ̀weenə ntsyǎ mbo aa ɛ?

9 Mbə a bə mə ɨfàꞌa akàà ya yìi mə a nɨŋ ɨsaꞌa a nu bə̀ aa, ɨ lɛ ntswe nɨ nɨ̀ghaꞌa bəə boŋ ɨ̀fàꞌa akàà ya yìi mə a ghɨ̀rə̀ mɨ̀nnù mɨ bə̂ mɨ tsinə aa, boŋ ɨ sɨ̀ bâŋnə̀ ǹtswe nɨ̀ nɨ̀ghaꞌa nìi nɨ tsyatə aa ɛ? 10 M̀bə bìꞌinə̀ tɨgə̀ ǹswoŋ mə nɨ̀ghaꞌa nì wè nû mə bìꞌinə̀ tswe nɨ nu tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa nɨ ghɨ̀rə̀ mə̂ mə tâ nɨ̀ghaꞌa nî m̀bìì nya tɨgə ayoo adàŋə̀ àdàŋə̀. 11 M̀bə a bə mə ayoo ya yìi mə a lɛ sɨ kwìꞌìnə̀ aa a lɛ ntswe nɨ nɨ̀ghaꞌa bəə boŋ àyoo ya yìi mə a tswe nɨ̂ŋkoŋ aa a baŋnə ntswe nɨ̀ nɨ̀ghaꞌa nì ghàꞌàtə̀. 12 Tsiꞌì tsǒ mə a nɨ̂ ànnù yìi mə bìꞌinə̀ nɨŋ ǹtɨɨ yiꞌinə ghu aa, bìꞌinə̀ zî àjàŋ mə bìꞌinə ka kɨ swoŋ ma yû ànnù nɨ mɨ̀dàꞌà. 13 Kaa bìꞌinə̀ sɨ̀ aa tsiꞌì tsǒ Moses bə̂, a ajàŋ yìi mə à lɛ sɨ lɔ̀gə̀ nɨ̂ àtsə̀ꞌə̀ m̀bɔɔntə nɨ̂ ǹsî yi ghu mə tâ baIsrael tsuu mmɛ̌ nɨghaꞌa nya nìi mə nɨ lɛ ntswe ghu ŋkwiꞌinə nii aa lǒ yə aà. 14 Maa ajàŋ bɨ lɛ mfɨ̀ɨ ɨtû jyaa, ɨ zi yweꞌe sii, bɨ yi tɨ twoŋə àkàà yî lwèn ya aa, ma yaa atsəꞌə a burə̀ ka kɨ bɔ̀ɔ̀ntə̀ nɨ mɨ̀tsyɛ̂ myaa, ǹloŋ mə bɨ kɨɨ mfurə atsə̀ꞌə̀ ma ya a mɨtsyɛ̌ ŋù ǹtsya aa tsiꞌǐ a njɨm Kristo. 15 Ɨ̀ɨ̀ŋə, ǹzi nyweꞌe sii, bɨ yi tɨ twoŋə nɔ̂ŋsə̀ Moses wa aa, àtsə̀ꞌə̀ a bɔɔ̀ntə̀ mɨ̀tsyɛ̂ myaa. 16 Lâ nòò yìi mə ŋù à bə̀ŋkə yi nzi a mbɛ̀ɛ Mmàꞌàmbi aa, bɨ furə̀ àtsə̀ꞌə̀ ya nlɔ̀ꞌɔ̀sə̀. 17 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, M̀màꞌàmbi yìi mə bìꞌinə̀ swoŋə aa, à bə aa Azwì. Àdɨ̀gə̀ yìi mə Àzwǐ Mmàꞌàmbi a tswe ghu aa kaa ànnǔ abùꞌù a waꞌà ghu bû ǹtswê.

18 Bìꞌinə̀ bɨtsɨ̀m bìi mə bɨ fùrə̀ mə atsə̀ꞌə̀ ya nlɔ̀ꞌɔ̀sə̀ a miꞌi biꞌinə̀ aa, nɨ̀ghaꞌa nɨ Mmàꞌàmbi nɨ tɨgə nta nɨ a mɨ̂nsi bìꞌinə̀, bìꞌinə̀ lìì nɨ nɨ̀ghaꞌa nɨ Mmàꞌàmbi nya, nɨ bəŋkə̀ nɨ̂ yiꞌinə̀, bìꞌinə̀ tɨgə̀ ŋ̀kwensə, ŋkwi ŋkɔꞌɔ nɨ a mum nɨ̀ghaꞌa mà nya, ǹtɨgə mbə tsǒ yu. Ma yû ànnù a lò aa tsiꞌǐ a mbô M̀màꞌàbì yìi mə à nɨ Azwì aà.

4

Ànnǔ àfùꞌù Nwî a mum bàntɔ̀ɔ̀ bɨ nsyɛ̂

1 Ma mùu ajàŋ tsǒ mə Nwì a njɨ̌m àbɔŋətɨɨ̀ yi à fà mə̂ ɨ̀fàꞌà ma ghû a mbo bìꞌì aa, kaa bìꞌì sɨ bù m̀bɔꞌɔ. 2 Bìꞌì tuu ɨ̀nnǔ adɨrə atû tsɨ̀m jìi mə bɨ ghɨrə a ɨdɨgə alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aa kaa bìꞌì sɨ ɨnnǔ mbweꞌesə̀ ghɨrə; kaa bìꞌì sɨ nɨ̀ghàà nɨ Nwî kwensə. Bìꞌi bàŋnə̀ swoŋə aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ ya nɨ̀ ǹsi nɨ̀ ǹsi a mɔɔntə̀ nɨ mɨ̀ntɨɨ̀ bə̂, bɨ tɨgə̀ m̀bii nɨ̂ ànnû yiꞌi a nsi miꞌi Nwì. 3 M̀bə̂ ǹtoo yìi mə bìꞌi swoŋə aa ɨ bu ntswe a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ a mbo ŋù, boŋ ɨ̀ tswe aa a mbo bə̀ bya mə bɨ bwɛ ŋghɛɛ nɨ̂ waa aà. 4 Ǹloŋ mə a mbo bo, nwì m̀bi ghù à màꞌà mə afə̀ꞌə̀ a miꞌi bo bìi bɨ sɨ ntoo ya bii aà. Kaa bo waꞌà nɨ̀ ŋ̀kàꞌà wa mə ɨ ta a nu bo aa yə̂. Ŋ̀kàꞌà ma ghû ɨ bə aa yǐ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya nloŋ nɨghaꞌa nɨ Kristo, yìi mə à tswe nɨ̀ màrə̀ Nwì yumbɔŋ aà. 5 A nɨ̂ ǹtoo yìi bìꞌi swoŋə aa, kaa bìꞌì sɨ annù aa nloŋ mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû miꞌi swoŋə, bìꞌi swoŋ aa mə Yesu Kristo à nɨ̂ M̀màꞌàmbî, bìꞌì bə̂ ŋ̀gǎŋəfàꞌâ juu nloŋə ŋkwitu Yesu. 6 Ǹloŋ mə à nɨ Nwì wa mə à lɛ nswoŋ mə, “Tâ ŋ̀kàꞌà ɨ̀ ta a mûm m̀fiì ɨ̀dɨ̀gə̀ aa!” mə à ghɨ̀rə̀ mə̂ ŋ̀kàꞌâ yi ɨ ta a mûm ǹtɨɨ bìꞌì, a mfâ ŋ̀kàꞌà yìi mə ɨ ghɨ̀rə mə tâ bìꞌì zi nɨghaꞌa nɨ Nwî nya mə nɨ ta a nsi Krito aà.

7 Lâ bìꞌì bìi mə bìꞌì tswe nɨ àfùꞌù ma yû aa, bìꞌi bə aa tsǒ bàntɔ̀ɔ̀ bɨ nsyɛ̂, tǎ dɨ̀ꞌɨ mə àdàꞌà yî wè ya mə tswe a nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya aa, kaa sɨ̀ aa à yiꞌi bə̂, a lo aa a mbo Nwì. 8 Bɨ dɨ mbuu ŋgɨꞌɨ tsiꞌì tsɨ̀m a nu bìꞌì, kaa ma yû a waꞌà ghɨ̀rə̀ mə bìꞌì kɛntə, bɨ ghɨrə̂ àtû yiꞌi a buurə̀ la kaa ma yû a waꞌà yiꞌi kɨŋə̀; 9 bɨ tsɔꞌɔ nɨ̀ àkòrə̂ yiꞌi la kaa Nwì a waꞌà yiꞌi miꞌì; mfuu nɨ̂ yiꞌi mmaꞌa nɨ a nsyɛ la kaa waꞌǎ bàŋnə̀ nzwitə. 10 Ŋ̀gɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m, bìꞌì bèꞌè nɨ̀ nɨ̀wo nɨ Kristo a nu bìꞌì. Bɨ tɨgə̀ m̀baŋnə nyə nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ Kristo a nu bìꞌì. 11 Maa ajàŋ, àjàŋ yìi mə bìꞌì tswe bɨtɨ̀ɨ̀ aa, bìꞌì kɨɨ ntswe aa tsiꞌǐ a ntsu nɨwo ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m ǹloŋ ŋgaa Krito, ma mùu ajàŋ bɨ bâŋnə̀ ntɨgə nyə nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ Yesu fàa mûm nû yìꞌì yìi mə kwo aà.

12 Tsǒ mə a bə laa, bìꞌì tɨgə̀ ǹtswe nɨ a ntsu nɨ̀wo nɨ̀ baŋnə̀ ǹtswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀.

13 Bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî mə, “Mə̀ lɛ mbii Nwî, maa ajàŋ mə̀ kɨɨ̀ ǹtɨgə nswoŋə.”* A ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ, bìꞌì kɨ ntswe aa nɨ̂ àjàŋə abìintɨɨ mà ya, ŋkɨɨ ntɨgə swoŋə nɨ̂ ɨ̀ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yâ. 14 Bìꞌi zi mə, Nwì wa mə à lɛ nyweensə Mmàꞌàmbî Yesu nɨwo aa, à ka yǐ kɨɨ yweensə yiꞌinə̀ tsǒ mə à lɛ ŋkɨ nyweensə Yesu aa, ɨ lɔ̀gə̀ yiꞌinə̀ tâ bìꞌinə̀ zi ntswe a nsi miꞌi yu. 15 Ma jû ɨnnù tsɨ̀m ɨ fɛꞌɛ̀ aa nloŋ ŋgaà yùù, mə tâ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî ɨ ka nsɛɛnə ŋghɛ̀ɛ nɨ a mbo bə̀ bî ghàꞌàtə̀, tâ ànnǔ mfâ m̀bɨꞌɨkə a mbo Nwì tâ à ka ŋghaꞌatə, ŋkɨɨ nzi nɨ nɨ̀ghaꞌa a mbo Nwì.

Ŋ̀ka ntswêntɨ̀ɨ̀

16 Tsǒ mə a bə laà aa, kaa mbə bìꞌì waꞌǎ akòrə̂ yiꞌi bû ǹswuŋtə mbɨ̀ɨ̀ nɨ̂ ǹjɨ̀mə̀. Ka mə njyǎ nû yìꞌinə̀ ɨ bɔrə ŋkwo ŋghɛɛ aa, Nwî bàŋnə̀ m̀fa nɨ̂ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ mî fii a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m a nɨ̂ àzwî yiꞌinə̀. 17 Mûntsìrə̂ ŋ̀gɨꞌɨ yù yìi mə bìꞌinə̌ yə aa, kaa ɨ̀ ka waꞌà siꞌi tɨgə̀, ɨ̀ ka yǐ zǐ nɨ nɨ̀ghaꞌa nìi mə nɨ luu ŋkɨ ntswe nɨ̂ŋkoŋ aa a noò yìi mə bìꞌinə̀ tswe a nsi miꞌi Nwì aà. 18 Ma mùu ajàŋ, kaa bìꞌinə̀ sɨ aa ɨ̀nnù jìi mə bìꞌinə yə nɨ miꞌi aa lìì, lâ m̀baŋnə ntɛꞌɛ nɨ̂ àtû yiꞌinə̀ aa bə a nɨ ɨ̀nnù jya jìi mə kaa bìꞌinə̀ sɨ yə aà. Ɨ̀nnù jìi mə bìꞌinə̌ yə nɨ miꞌi aa ɨ tswe aa tsiꞌì nɨ mû àtɨɨ noò. Lâ ɨ̀nnù jìi bìꞌinə̀ sɨ yə aa ɨ lwiꞌì nɨ̂ŋkoŋə̀.

5

1 Ǹloŋ mə bìꞌinə̀ zi mə, ǹtàŋ yî fàa nsyɛ ghu mə bìꞌinə̀ tswe ghu aa, bɨ bə yǐ sàꞌà boŋ bìꞌinə̀ tswe nɨ̀ ǹda a aburə yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à ka fa, a bə ǹda yìi mə bɨ sɨ aa nɨ̂ m̀bô ghurə, ɨ tswê a aburə nlwìꞌi nɨ̂ŋkoŋə̀. 2 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, bìꞌinə̀ tsaa nɨ̂ tswegə̀, ǹlɔɔ nɨ mə boŋ bɨ wɛꞌɛ ǹdùgə̀ yiꞌinə̀ yî àbùrə̀ ya, a nu bìꞌinə̀, 3 ta bɨ wɛꞌɛ bìꞌinə̀ tsuu nswèrè ǹswèrə tswe. 4 Àjàŋ mə bìꞌinə̀ burə fàa a mûm ǹtàŋ ghuà, bìꞌinə tsaa tswegə̀ kaa a waꞌǎ bə aa mə bìꞌinə lɔ̀ɔ aa mə tâ bɨ̀ tsɔꞌɔ ma juù ɨ̀tsə̀ꞌə̀ a nu bìꞌinə̀, bìꞌinə̀ bàŋnə̀ lɔɔ mə tâ bɨ̀ wɛꞌɛ ji aburə jya ghu atu, tâ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ ɨ̀ baŋnə ntɨgə jɨ ayoo ya yìi mə a kwo aà. 5 A tàŋtə Nwì ǹtaŋtə yiꞌinə̀ a nɨ kwensə ma ghû, ŋ̀kɨ mfa Azwi yi a mbo bìꞌinə̀ a nɨ̂ àwenə̀ mə kwensə wa a zì.

6 Tsǒ mə a bə laa, bìꞌinə̀ tɨgə̀ ntswe nɨ̂ àtàŋəntɨɨ ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ tsɨ̀mə̀. Bìꞌinə̀ zi mə bìꞌinə̀ bə naŋsə tswe a ndùgə̀ fàa nɨ yulà ǹjyǎnu boŋ bìꞌinə̀ tswe a ndìsyà biꞌinə̀ bɨ̀ M̀màꞌàmbî, 7 ǹloŋ mə bìꞌinə zǐ akòrə̀ nɨzî yiꞌinə̀ aa a mûm àbìintɨɨ̀, kaa à sɨ̌ annǔ nyə bə̂. 8 Bìꞌinə̌ taŋ ntɨɨ, nyə̀ꞌə̀tə̀ mə boŋ bìꞌinə̀ laa mmàꞌàtə m̀bɨ̀ɨ̀nu yù m̀baŋnə ŋghɛɛ ntswe a ndùgə̀ biꞌinə̀ bɨ̀ M̀màꞌàmbî. 9 Lâ kə̀ bìꞌinə̀ tswê a ndùgə̀, kə̀ bìꞌinə̀ tswê a adɨgə dàŋ, atu annû yiꞌinə̀ tâ à bə a ŋka ŋghɨ̀rə tâ Nwì à ka ndorɨtə. 10 Ǹloŋ mə bìꞌinə̀ bɨtsɨ̀m ka yǐ təə a nsi ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ kɔrə̀ Kristo, tǎ tâ bɨ̀ tsɔꞌɔ ɨfàꞌà ŋû ǹtsɨ̀m tâ à kwɛrə ɨbɔ̀ŋ kə̌ ɨbɨ, ǹyoŋə a njɨ̀mə̂ ànnù yìi mə à lɛ mfàꞌà fàa mûm ǹjyǎnû aà.

Àfàꞌa mboonsə bə̀ bo bɨ̀ Nwì

11 Tsǒ mə bìꞌinə̀ zî ànnù yìi mə a tswe ghu a ŋka mbɔꞌɔ Mmàꞌàmbî aa, bìꞌinə̀ ghɨrə tâ bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ̀ zi. Nwìŋgɔ̀ŋ à naŋsə nzi yiꞌi, mə̀ kɨ̂ ŋ̀waꞌatə mə a mûm ǹtɨɨ bù nɨ̀ kɨ naŋsə nzi yiꞌi. 12 Kaa bìꞌì sɨ bù ŋ̀kɔŋə a ŋghùꞌùsə̂ yiꞌi bɨ̂mbɔŋ a mbo bù, bìꞌi bàŋnə̀ ǹlɔɔ a ndɨ̀ꞌɨ tâ nɨ̀ zi mə mbə nɨ̀ kâ ŋ̀kwɛɛ mɨ̂ntɨɨ̀ muu nloŋ ŋgaà yìꞌì; ta zi nɨ̂ àjàŋ yìi mə nɨ̀ kwiꞌi nɨ̀ghàà a mbo bə̀ bya bìi mə bɨ kwɛ̀ɛ̀ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa nyoŋə bə̂ ŋ̀kə̀rə̂ ŋù, m̀baŋnə mmàꞌàtə akòrə̀ nɨzì yaa laà. 13 Bìꞌi baanə aa bàànə̀ aa ɛ? Boŋ bìꞌi baanə aa mbɨ̀ꞌɨ ŋgaa Nwì. Lâ, m̀bə a bə mə kaa bìꞌì sɨ aa bàànə̀ baanə, boŋ ma mùu ajàŋ a bə aa nloŋ ŋgaà yùù. 14 Ǹloŋ mə a yiꞌi laa a tsisə akɔ̀ŋnə̀ Kristo; bìꞌinə̀ zi a laa mə ŋù yì fùùrə̀ à lɛ ŋkwo mbɨꞌɨ ŋkwitu bə̂ bɨ̀tsɨ̀mə̀, a tɨgə̀ m̀bə mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bɨ kwô. 15 À lɛ ŋkwo a atu bə̀ bɨ̀tɨ̀mə̀ aa mə bə̀ bìi mə bɨ tswe ntɨ̀ɨ̀ aa tâ bɨ̀ tsuu aa bə mbɨ̀ꞌɨ̀ ŋ̀gàâ yàà ɨ tswe, tâ bo baŋnə tswe nloŋ aa yu wa yìi à lɛ ŋkwo a atu bo bɨ bû ǹyweensə yi nɨ nɨ̀wo aà.

16 Ǹlɔgɨnə tsɨ̂tsɔ̀ŋ kaa bìꞌinə̀ sɨ ŋû bu nlentə aa tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə mbi yù ɨ lèntə̀ aà. Ka mə à lɛ mbə noò yì mɔ̀ꞌɔ bìꞌinə̀ lêntə̀ nɨ̂ Kristo tsiꞌì tsǒ ŋùmɨsɔ̀ŋ aa, kaa bìꞌinə̀ sɨ nii maa ajàŋ bu nyə. 17 Tsǒ mə a bə laa à aa, ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à tswe a mum Kristo aa, à tɨgə mbə aa ŋù yî m̀fiì. Lɛ boŋ ntswêntɨ̀ɨ̂ yì yî ǹlwèn ɨ̀ ghɛ̀ɛ̀ mə̂, yì mfii ɨ tɨgə̀ ǹzi. 18 Ma juù ɨ̀nnù ɨ lo aa a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ, yìi mə, ǹtsya a njɨ̌m Yesu Kristo, a lɛ mbù ǹlɔgə yiꞌinə̀ m̀boonsə a nu yu, ntɨgə mfa ɨfàꞌà a mbo bìꞌinə̀ mə bìꞌinə̀ ka mboonsə bə̂. 19 Ma la a bə mə ǹtsya a njɨ̌m Kristo, Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ lɔ̀gə mbî m̀bù mboonsə fu a nu yu, kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̀ ɨ̀nnù jî bɨ̂ jyaa bû ǹlii, mbaŋnə ntɨgə mfa ɨfàꞌa mbòònsə bə̀ a mbo bìꞌinə̀.

20 A bə mə bìꞌì tɨgə mbə aa bɨ̀tsùsə̀ bɨ atu bɨ Kristo, Nwìŋgɔ̀ŋ a tɨgə̀ ǹtsya nɨ nu bìꞌì ŋ̀ghaa nɨ a mbo bə̀. Bìꞌì tɨgə̀ m̀buꞌu nɨ̂ m̀bo a mbo bə̀ nɨ̂ Ɨ̀kùm Kristo, mə tâ bo bu mbòònsə̀ waa bo bɨ̀ Nwì. 21 Ǹloŋ ŋkwitû yiꞌinə̀ Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋghɨ̀rə̀ yi a tɨgə̀ m̀bə ɨnnù jî bɨ̂, a yu wa yìi kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ ɨnnù jî bɨ zi aa, tǎ tâ bìꞌinə̀ tɨgə ntsya ghu nu, mbə ɨtsinənnù Nwî.

6

1 Bìꞌi fàꞌà aa bìꞌi bɨ̀ Nwì, mbuꞌu nɨ̂ m̀bo a mbo bù mə tâ nɨ̀ tsuu ghɨ̀rə mə ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî wa a mbo bù ɨ̀ tsya a adàŋə̀ àdàŋə̀. 2 Ǹloŋ mə Nwì à swoŋ mə, “Mə̀ lɛ nyuꞌu ànnù yìi mə nɨ̀ lɛ sɨ twoŋə nàa nswoŋ aa a noò mə à lɛ ŋkùꞌù mə mə̀ kwɛtə ghuu aà, ŋ̀kwɛtə ghuu a noò ǹywèènsə bù.” Yuꞌutə̂ nɨ̀! Àa nòò yìi mə à kùꞌùnə a mbo Nwì a ŋkwɛtə bù ghu aa à ghulà! Àâ ǹjwi yìi mə Nwì à ka yweensə ghuu ghu aa ɨ̀ yulà!

3 Kaa bìꞌì sɨ yiꞌi annù yìi mə mbə ŋù kwântə̀ ghu ŋwo aa ghɨ̀rə̀, mə tâ ŋù tsee àfɨ̀rə̂ yiꞌi lǒ kɨ fa nɨ̂ ɨ̀fàꞌà yìi mə bìꞌi fàꞌà aà. 4 Bìꞌi dɨ̀ꞌɨ a nɨ̂ ɨ̀fàꞌa tsɨ̀m yìi mə bìꞌi fàꞌa aa mə bìꞌì bə aà ŋ̀gǎŋfàꞌà Nwî, a ajàŋə mə bìꞌi tswa nɨ̂ mɨ̀ntɨɨ̀ miꞌi a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ bɨ̂nòo bɨtsɨ̀m, ǹyə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ, ɨ̀nnù ɨ tsyâ nɨ̂ yiꞌi a nsyɛ, ɨ̀nnù jî bɨ jì wè jî wè ɨ yə̂ nɨ̂ yiꞌi, 5 bɨ lɛ ŋghɔ̀ɔ̀ nɨ̂ yiꞌi, nnɨŋə nɨ̂ a ndâtsaŋ, bə̀ juꞌù m̀burə nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ ǹloŋ ŋgaà yìꞌì; bìꞌì nwugə̀ nɨ̂ ɨ̀bɨɨ̀ nû yiꞌi nɨ̂ ɨ̀fàꞌà, ǹlɛ tɨ bwiì ŋ̀kɨɨ nlɛ nɨ̂ ǹjì. 6 Ɨ̀nnù jûlà ɨ kɨɨ̀ m̀bu ndɨ̀ꞌɨ̀ nɨ a mbo bə̀ mə bìꞌì bə aa ŋgǎŋfàꞌà Nwî: A ajàŋə mə nɔ̀ŋsə̀ yìꞌì à lɛ nlaa maŋsə aa, bìꞌì kɨ̂ ǹzi annù nɨ̂ŋkoŋ ya mə a tswe nɨ̂ ǹtoo yì sɨgɨ̀nə̀ ya, ǹtswa nɨ̂ mɨ̀ntɨɨ̀ miꞌi, ŋkɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ a nu bə̀ aa, Àzwì Nwì bo bɨ̀ àkɔ̀ŋnə̀ yìi mə a lɛ mbə yi annù nɨ̂ŋkoŋ aa, 7 àjàŋ mə bìꞌi swoŋə nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ aa, nɨ̂ mɨ̀dàꞌà mɨ Nwɨ̂ŋgɔ̀ŋ, ǹtugɨtə nɨ̂ ǹjoo ntsò jya jìi mə à nɨ annù yî tsìnə̀ aa a abô màꞌà nɨ̂ a abô ŋ̀kwàbə̀ ǹto nɨ̀ jù. 8 Bə̀ ghaꞌasə nɨ̂ yiꞌi, bî mɔꞌɔ tsaꞌà nɨ̀ yiꞌi, ǹswoŋə nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ a atu bìꞌì, ŋkɨɨ nswoŋə nɨ jì sɨgɨ̀nə̀. Bɨ lentə nɨ̂ yiꞌi tso ŋgǎŋabaŋnənnù, lâ bìꞌi bâŋnə̀ nswoŋə nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀. 9 Ǹlentə nɨ̂ yiꞌi tsǒ bə̀ bìi mə bɨ sɨ̀ waa zi aa, la bə̀ bɨ̀tsɨ̀m zî yiꞌi; bìꞌì bə tsǒ bɨ̀ku bɨ bə̂, lâ nɨ̀ yə̂ nɨ̂ yiꞌi bìꞌì kɨ̂ ǹtswe bɨ̂tɨ̀ɨ̀; ka mə bɨ nɨŋə nɨ̂ ŋgɨꞌɨ a nu bìꞌì aa kaa bɨ sɨ̀ yiꞌi zwitə̀.

10 Bɨ lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ bìꞌì jəŋnə̀ bɨ̂nòò bî mɔꞌɔ, lâ bìꞌì dorɨtə̀ tsiꞌì bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀mə̀; bìꞌì bə tsǒ ŋgǎŋə̂fum, lâ ŋ̀ghɨrə bə̀ bî ghàꞌàtə̀ tswə̂ nɨ̂ àfùꞌù; bìꞌì bə̂ tsǒ bə̀ bìi mə bɨ sɨ̀ nɨ̂ àyoo tswê, lâ m̀baŋnə ntswe nɨ̂ ǹjoò tsɨ̀mə̀.

11 Ɨ̀kàꞌâ jiꞌi baKorinto, wa bìꞌì nàŋsə̀ mə̂ ŋ̀ghaa a mbo bù nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsi, ŋkɨ ŋaꞌà mɨ̂ntɨɨ̀ miꞌi mfa a mbo bù. 12 Kaa biꞌi sɨ̀ mɨ̂ntɨɨ̀ miꞌi a mbo bù kɨɨ, a bàŋnə ŋkɨɨ bə bù ŋ̀kɨɨ nɨ mɨ̂ntɨɨ̀ muu. 13 Mə tɨgə ŋghaa a mbo bù tsɨtsɔ̀ŋ aa tsǒ ŋù a ghàà a mbo bɔɔ̀ bi, nɨ̀ kɨ ŋŋaꞌa mɨ̂ntɨɨ̀ muu mfa a mbo bìꞌì.

Àwàꞌàsə̀ ǹloŋ annǔ mbòònsə bo bɨ̀ bɨ̀tɨ̀biì Nwî

14 Nɨ̀ tsuu kɨ bòònsə̀ fàꞌà bo bɨ̀ bɨ̀tɨ̀biì Nwî. M̀bə ànnù yî sɨgɨ̀nə̀ bô ànnù yî bɨ boònsə̀ aa mə akə aa ɛ? M̀bə̂ ǹlaa ɨdɨ̀gə̀ bô m̀fiì ɨ̀dɨ̀gə̀ tswê àdɨ̀gə̀ yî fùùrə̀ aa mə akə aa ɛ? 15 M̀bə̂ Kristo bo Devil biinə̀ aa mə akə lɛ? Ŋù yìi mə à bìi Kristo à tswe aa nɨ̀ yuu annù mə mbə a kâ ŋ̀ghɨrə bo ŋù yìi kaa à sɨ Kristo bii aa ɛ? 16 M̀bə̂ ǹdâmàꞌanwì tswê nɨ̂ ànnù yî mɔꞌɔ bo bɨ̀ mɨ̀ŋkobə aa ɛ? Bìꞌinə̀ laa mbə ndâmàꞌanwì yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ aà! A ajàŋ yìi mə Nwì yumbɔŋ à swoŋ mə,

“Mə̀ ka ghurə ndùgə̂ yà biꞌi bɨ̀ bə̀ bâ, ɨ kɨ tswe a tɨtɨ̀ɨ bo; mə̀ ka bə Nwîŋgɔ̀ŋ wàà, tâ bo bə bə̂ bâ.”

17 Maa ajàŋ M̀màꞌàmbi a swoŋ mə, “Nɨ̀ fɛꞌɛ a tɨtɨ̀ɨ bo, m̀fiꞌisə mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû muu a tɨtɨ̀ɨ bo.

Ǹtsee nɨ̂ ànnù tsu a ŋghɨ̀rə bu bɨ̀ àyoo yìi mə kaa a sɨ̀ laa aa tswe, bəə boŋ mə̀ ka kwɛrə ghuu.

18 Mə̀ ka tɨgə bə Taà ghùù, tâ bù tɨgə ŋkɨ mbə bɔɔ̀ ba bǐ mbâŋnə̀ bo bì bâŋgyɛ̀, a swǒŋ Mmàꞌàmbî M̀buꞌutə̀mbî.”

7

1 Tsiꞌì tsǒ mə ɨ̀nnù ma jû tsɨ̀m mə Nwì à kàꞌa ɨ tswe aa a mbo bìꞌinə̀ aa bɨlɨ̂m ba bìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aa, tâ bìꞌinə̀ siꞌi mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû miꞌinə̀ tâ mɨ̀ laa a nɨ̂ ǹsɨ̌ŋ tsɨ̀m jìi ɨ sɨ̌ŋ ɨbɨɨ nû yiꞌinə̀ nɨ̂ àzwì yiꞌinə̀ aa, ǹyə mə bìꞌinə̀ laa màŋsə̀ a ajàŋ mə bìꞌinə̀ bɔꞌɔ Nwî aà.

Ajàŋ mə Paul à lɛ sɨ dorɨtə nloŋ baKorinto aà

2 Nɨ̀ ŋaꞌa mɨ̂ntɨɨ̀ muu mfa a mbo bìꞌì, kaa bìꞌì sɨ̌ annù a mbo ŋù tsù wô; kaa bìꞌì sɨ ŋû tsù ləənsə̀; kaa bìꞌì sɨ̀ ŋû tsù nɨꞌɨ̀. 3 Kaa mə̀ sɨ annù ma yû swoŋ aa a mfâ ɨ̀fɨ̀rə̂ ghuu ǹloŋ mə mə̀ tɛ̀ꞌɛ̂ m̀bàa nswoŋ a mbo bù mə nɨ̀ tswe a ntɨɨ bìꞌi a ajàŋ mə kaa mbə ayoò tsu a waꞌà yiꞌinə̀ faàtə̀, kə̀ bə̂ bə ntswêntɨ̀ɨ̀ kə̀ nɨ̀wô. 4 Mə̀ nàŋsə nzi ghuu, mə nɨ̀ tswe nɨ̀ ǹtɨɨ yì sɨgɨ̀nə̀, mə̀ kɨ̂ ntswe nɨ kɨ̀ntə̀rə̀ yî ŋ̀wè ǹloŋ ŋgaà yùu. Ǹtɨɨ̀ gha ɨ luu nɨ̀ m̀bɔɔnə̂. A mûm ŋ̀gɨꞌɨ̀ yìꞌi ntsɨ̀m, mə̀ burə ka tswe nɨ nɨ̀dorə nì wè.

5 Tsiꞌǐ a ajàŋ mə bìꞌì lɛ nzi ŋkuu a alaꞌa Macedonia aa, kaa ɨbɨɨ nû yiꞌi ɨ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà mmɨ̀ɨ̀ntə̀, ŋ̀gɨꞌɨ ɨ zî nɨ a nu bìꞌi a mbɛ̀ɛ mbɛ̀ɛ̀. Bìꞌì tô biꞌi bɨ̀ bə̀ a abɛɛ, ŋkɨɨ nto biꞌi bɨ̀ nɨ̀bɔꞌɔ a mûm ǹtɨɨ bìꞌì. 6 Lâ, Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə a ləꞌətə mɨ̂ntɨɨ mɨ bə̂ bìi bɨ jəŋnə aa, à lɛ ləꞌətə mɨ̂ntɨɨ̀ miꞌi a ajàŋ mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ Titus a zî aà; 7 kaa waꞌà bə aa tsiꞌǐ ajàŋ mə à lɛ nzì aa bə̂, bo bɨ̌ ajàŋ mə nɨ̀ lɛ mbɔɔrɨsə ntɨɨ̀ yi aà. À lɛ nswoŋ a mbo bìꞌì ajàŋ mə nɨ yə̀ꞌə̀tə̀, njəŋnə, ntɨɨ nɨ̂ ànnû ya laà. Ma yû a lɛ ŋghɨ̀rə mə mə̀ kuꞌusə ndorɨtə.

8 Ka mə mə̀ lɛ ŋghɨ̀rə̀ nɨ̀ jəŋnə̀ a nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ ya mə mə̀ lɛ ntoo a mbo bù aa, kaa nû yà ɨ̀ sɨ̀ ghu bâŋnə̀ m̀bɨꞌɨ (ka mə ɨ̀ lɛ mbɨꞌɨtə ghu aà). Mə̀ yə mə àŋwàꞌànə̀ ma ya a lɛ ŋghɨ̀rə̀ nɨ̀ jəŋnə̀, ka mə nɨ̀ lɛ njəŋnə tsiꞌì a nɨ mûtɨɨ noò aà. 9 Lâ tsɨ̂tsɔ̀ŋ, mə dorɨtə, kaa ŋkɨꞌɨ̀ dorɨtə̀ aa bə mə nû yùù ɨ̀ lɛ mbɨꞌɨ aa bə̂, ǹloŋ mə, àjàŋ mə nû yùù ɨ̀ bɨ̀ꞌɨ aa, a ghɨrə mə tâ nɨ̀ kwensə bɨ̂mânjî buu, Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ mmɔ̀ɔ̀ntə̀ ghuu a nɨ̂ àjəŋnə̀ ma yâ. La a bə mə kaa bìꞌì lɛ ŋwaꞌǎ annù yî bɨ a nu bù ghɨrə̀. 10 Ǹloŋ mə àjəŋnə̀ yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ a fàꞌà nɨ yu aa, a kwensə mɨ̂ntɨɨ, ŋkɨɨ ŋghɨrə bə̀ yweenə̀. Kaa mbə bìꞌinə̀ waꞌà ma yaà àjəŋnə̀ baà. Lâ àjəŋnə̀ yìi mə à nɨ yî ŋûmɨ̀sɔ̀ŋ aa, a zì nɨ nɨ̀wô. 11 Tâ nɨ̀ yə ajàŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à ghɨ̀rə nɨ̂ àjəŋnə̀ yuu ma yû aà. Nɨ̀ yə̂ àjàŋ mə a kɨ̀ ghɨ̀rə nɨ̀ tɨgə̀ ǹyəꞌətə nɨ mə nɨ ghɨrə tâ bɨ̀ zi mə kaa nɨ̀ sɨ̀ nɨ̂ àbo ghu tswê, ǹyə a ajàŋ mə a kɨ̀ ghɨ̀rə mɨ̀ntɔ̀ŋə̂ muu mɨ lwînə̀, yə nɨ̂ nɨ bɔꞌɔ nìi nɨ̀ kə tswe nɨ nu, nyə a ajàŋə mə a kɨ̀ ghɨrə nɨ̀ fa mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nû muu ŋkɨ naŋsə ntaŋtə nɨ a nnɨŋ ǹjò a nu bə̀ bìi mə bɨ ghɨrə̀ ɨ̀nnù jî bɨ aà. Nɨ̀ nàŋsə̀ mə̂ ǹdɨꞌɨ mə kaa àbô yùù kaa â sɨ̀ nɨ ma yû ànnù tswê.

12 Ka mə mə̀ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ ghuu aa, kaa mə̀ lɛ ŋkɨꞌɨ̀ ŋ̀wàꞌànə̀ m̀bɨꞌɨ aa ŋgaa ŋù wa mə à lɛ ŋghɨ̀rə ɨbɨ aa, kaa ŋkɨꞌɨ̀ kɨ̀ ŋ̀waꞌanə aa mbɨꞌɨ ŋgaa ŋù wa mə bɨ lɛ ŋghɨ̀rə ɨbɨ wa ghu nû aà. Mə̀ lɛ mbàŋnə̀ ŋ̀waꞌanə aa mə mə ghɨ̀rə tâ à laa a atu bù a nsi miꞌi Nwì ajàŋ mə nɨ̀ fa ɨbɨɨ nû ghuu a mbo bìꞌì aà.

13 Maa ajàŋ, bìꞌì lɛ ntɨgə ndorɨtə, kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ aa tsiꞌì niꞌi nɨdorə bə̂, bìꞌì lɛ mbù naŋsə ndorə a nyə ajàŋ mə Titus à lɛ sɨ ndorɨtə aà. Bù bɨtsɨ̀m lɛ ŋghɨ̀rə̀ ǹtɨɨ yi ɨ nɔ̂ŋ nɨ̂ m̀bɔɔnə ajàŋ mə nɨ lɛ naŋsə ŋkwɛrə yi aà. 14 Mbə a bə yìi mə mə̀ lɛ ntɛꞌɛ ŋka ŋkwɛɛ ntɨɨ̀ gha ghu mbo mbɨ̀ꞌɨ ŋgaa yùù, bəə boŋ kaa nɨ̀ kɨ̀ waꞌǎ atû ya dɨ̀rɨ̀sə̀. Àjàŋ mə ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə bìꞌì lɛ sɨ swoŋ a mbo bù à lɛ mbə annù nɨ̂koŋə aa, ajàŋ mə bìꞌì lɛ sɨ kɨɨ ntərə a nsi Titus nloŋ ŋgaa yùù aa, a kɨ̂ m̀bə annù nɨ̂ŋkoŋə̀. 15 Maa ajàŋ, àkɔ̀ŋnə̀ yìi mə à tswe nɨ yu a nu bù aa, a kuꞌùsə̀ ŋ̀kwe ntɨnsə, ajaŋ mə a waꞌatə nɨ̂ àjàŋ yìi mə nɨ̀ kɨ̀ sɨ yuꞌunə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi à kɨ̀ sɨ dɨ̀ꞌɨ a mbo bù aà; a ajàŋ mə nɨ̀ lɛ ŋkwɛrə yi, ntsɨgɨnə nɨ nɨ̀bɔꞌɔ aà. 16 Mə̀ nàŋsə nluu nɨ nɨ̀dorə mə mbə mə̀ naŋsə̀ ǹyəgɨtə a nu bù a nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀mə̀.

8

Àjàŋ mə bɔɔ bɨ Kristo fa njoò aà

1 Bɨ̀lɨ̂m bâ bìꞌi lɔ̀ɔ mə tâ nɨ̀ zǐ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwì yìi mə à ghɨ̀rə a nɨ̂ ŋ̀ghòtə jìi mə ɨ tswe a Macedonia aà. 2 Bo kɨ tswe nɨ̀ ɨ̀kwàꞌànə̀ jì ghàꞌàtə̀ ŋ̀yoŋə a nɨ ŋgɨꞌɨ yìi mə ɨ̀ kɨ̀ kuu a nu bo aa, lâ nɨ̀dorə kɨ̀ bàŋnə nluu a ntɨɨ bo ŋghɨrə mə bo tɨgə mfa tɨ gɨtə̀ àbo ka mə bo fum fum aà. 3 Mə̀ tse bə ayəfə a nswoŋ mə bo kɨ̀ sɨ naŋsə mfa nyoŋə a njɨ̌m ayoo yìi bo kɨ̀ tswe nɨ yu aà. Bo kɨ̀ sɨ tɛꞌɛ mfa nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋə̀ yàà ǹtsyatə ajàŋ mə bo tswe nɨ yu aà. 4 Bo kɨ̀ sɨ buꞌu mbo a mbo bìꞌì mə bo tswe nɨ̂ àbwarə a ndɨ̀ɨ̀ntə bə̀ bɨ Nwî bìi mə bɨ tswe a Yudea aà. 5 A kɨ̀ burə̀ ǹtsyàtə ajàŋ mə bìꞌì kɨ̀ sɨ tɛꞌɛ waꞌatə aà. Lâ bo lɛ ntsyǎ mbìì m̀foo mfa mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa a mbo Mmàꞌàmbi mbɔŋ kɨɨ tɨgə fa mɨ̂bɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa a mbo bìꞌì, a ajàŋ mə Nwì à lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ aà.

6 Bìꞌì tɨgə̀ m̀buꞌu nɨ̂ m̀bo a mbo Titus mə, àjàŋ mə à lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ nlɔgɨnə afàꞌà yu aa, tâ à maŋsə ɨfàꞌa abɔ̀ŋəntɨɨ mà yû a tɨtɨ̀ɨ bù. 7 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ tsǒ mə nɨ tsya mbìì a nɨ̂ ɨ̀nnǔ tsɨ̀m aa, a nɨ̂ àbìintɨɨ, a ajàŋ mə nɨ swoŋə annù Nwì aa, a nɨ àjàŋə mə nɨ̀ zǐ annù nɨ̂ŋkoŋ aa, a nɨ̂ ǹyə̀ꞌə̀tə a ŋkwɛtə, bo bɨ̀ nɨ̂ àjàŋ mə nɨ̀ kɔŋə a yiꞌi aa, mə̀ tɨgə̀ ǹlɔɔ mə tâ nɨ̀ kɨ ntsyambìì a nɨ̂ àfàꞌa àkɔ̀ŋnə̀ ma yû nyoŋə ajàŋə mə nɨ naŋsə mfa a ŋkwɛtə bə̀ bɨ Nwî aà.

8 Kaa mə̀ sɨ lɔ̀ɔ̀ aa mfâ ǹdɨꞌɨ yî tsù a mbo bù bə̂, mə bàŋnə̀ ǹlɔɔ aa nswǒŋ mə mbə nɨ̀ tsyǎ njɨ̌m ajàŋ mə nɨ̀ yə bə̀ bî mɔ̀ꞌɔ bɨ yə̀ꞌə̀tə a ŋkwɛtə aa, ntɨgə ŋkɨ dɨꞌɨ ajàŋ mə àkɔ̀ŋnə̀ yuu a naŋsə mbə yî ànnù nɨ̂ŋkoŋ aà. 9 Nɨ̀ zî ɨ̀bɔ̌ŋ Mmàꞌàmbî yiꞌinə̀ Yesu Kristo, ka mə à lɛ mbə ŋgàŋàfùꞌù aa, à lɛ ŋghɨrə ɨbɨɨ nû yi a nɨ̂ ŋ̀gàŋàfum mbɨꞌɨ ŋkwitû ghuu mə nɨ̀ tsyâ a njɨm afùmə̂ yi ya mbàŋnə̀ m̀bə ŋgàŋafùꞌù.

10 Àmɔ̀ɔ̀ntə̂ ya a nɨ mə, a bɔŋ mə nɨ̀ maŋsə ànnù ya mə nɨ̀ kɨ̀ lɔ̀gɨ̀nə fìi alòò aa tsɨ̀tsɔ̀ŋə̀. Nɨ̀ lɛ mbə bɨtsyà bɨ mbìì, kaa ŋkɨꞌɨ aa tsiꞌǎ a mfàꞌa bə̂, à lɛ ŋkɨ mbə aa a nlɔ̀ɔ a mfàꞌâ. 11 Nɨ̀ ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì la mmàŋsə afàꞌà wâ. Tâ àjàŋ mə nɨ yə̀ꞌə̀tə̀ ŋ̀kɨɨ ŋkɔŋə nɨ̂ m̀fàꞌà aa, tâ à fɛꞌɛ mbòòntə̀ nɨ̂ àjàŋ yìi mə nɨ̀ fàꞌa màŋsə̀ aà, ǹyoŋ aa a nɨ̂ àyoo yìi mə nɨ̀ tswe nɨ yu aà. 12 Nɨ̀ bə kɨ dorɨtə a mfa boŋ Nwìŋgɔ̀ŋ à ka beentə ayoo yìi mə nɨ̀ fa aa, ɨ yoŋə aa a njɨ̌m ayoo yìi nɨ̀ tswe nɨ yu aà, kaa ŋkɨꞌɨ betə mə nɨ̀ fa aa ayoo yìi mə nɨ̀ sɨ̀ yu tswe aà. 13 Kaa mə̀ sɨ lɔ̀ɔ̀ aa mə akwɛtə̀ yìi mə nɨ fa a mbo bə̀ bi dàŋ aa tâ à bə abèꞌè mə bɨ bèꞌèsə̀ ghuu ghu bə̂. 14 Lâ àjàŋ yìi nɨ̀ tswe nɨ yu tsɨ̂tsɔ̀ŋ a ghaꞌatə̀ aa, a bɔŋ ŋkɨ ŋkuꞌunə mə tâ nɨ̀ kwɛtə bə̂ bìi mə bɨ sɨ̀ nɨ̂ àyaa tswê aà. Tâ a yi mbə a noò yìi nɨ̀ boŋ, bo baŋnə ǹtswe nɨ yu a ghaꞌatə̀ aa, bo kɨ̂ ŋ̀kwɛtə ghuu. Ma mùu ajàŋ a bə mə nɨ lèntə̀ ghuu bu nɨ̀ bù aa ŋ̀gɨgɨ̀ŋə̀. 15 A ajàŋ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aa mə,

“Ŋù yìi mə à lɛ ŋghotə mɨ ghaꞌatə̀ aa,

kaa à lɛ ŋwaꞌà nɨ mu tswê mɨ̀ tsyatə.

Ŋù yìi mə à ghòtə mɨ kəꞌətə̀ aa,

kaa a waꞌà kɨ̀ m̀boŋə.”*

Titus bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋakòrə̂ ji

16 Bìꞌi fa mɨya a mbo Nwì mə à ghɨ̀rə mə tâ Titus à ka ndorɨtə nɨ a ŋkwɛtə bù tsiꞌǐ ajàŋ mə bìꞌi kɨɨ ndorɨtə aà. 17 Kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ bii aa tsiꞌǐ ajàŋ mə bìꞌì swoŋ mə tâ à faꞌa aà, à lɛ sɨ dorɨtə tsiꞌǐ annù a a ŋkwɛtə̂, àjàŋ mə a zi a mbo bù aa, wa a zì aa nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋə̂ yì. 18 Bìꞌi too nii, nɨ̂ ǹdɨmə̂ yìꞌinə̀ yìi mə ŋghòtə jî ghàꞌàtə̀ naŋsə ŋkɔ̀ŋtə̀ ɨfàꞌâ yi ajàŋ mə a swoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ aà. 19 Kaa sɨ̀ tsiꞌì ma yû bə̂, ŋ̀ghòtə̂ ɨ̀ kɨ̀ mə̂ ǹtsɔꞌɔ yi ntoo yi mə̂ tâ bìꞌibo ghɛɛ akòrə̀ nɨtəə mà yû a mfàꞌa ɨfàꞌa àkɔ̀ŋnə̀ ma ghû a ŋghaꞌasə Mmàꞌambi tǎ kɨɨ dɨ̀ꞌɨ mə bìꞌi kɔ̌ŋə ŋkwɛtə̂. 20 Bìꞌi tsyɛ̀sə̀ nɨ̂ yiꞌi mə bìꞌi waꞌà lə̀ ghɨrə tâ bə̀ ka nnurɨkə a nɨ mânjì yìi mə bìꞌi fàꞌà nɨ̂ ǹjoo jìi mə bə̀ naŋsə mfa nɨ̂ àbɔ̀ŋəntɨɨ aà. 21 Bìꞌi lɔ̀ɔ̀ aà ŋ̀ghɨ̀rə̂ ànnù yìi mə a tsinə a nsi Mmàꞌàmbi bo bɨ̀ a nsi miꞌi bə̀.

22 Bìꞌi too mumaà yìꞌì bo bo. Bìꞌì ywèꞌètə̀ mə̂ yi a ŋgaa jî ghàꞌàtə̀ ǹyə mə a dorɨtə a ŋkwɛtə̂. Tsɨ̂tsɔ̀ŋ a ajàŋ mə à nàŋsə nnɨŋ ntɨɨ̀ yì a nu bù aa, a kùꞌùsə̀ naŋsə ndorɨtə a ŋkwɛtə̂. 23 A ŋghɛ̀ɛ nɨ Titus, à laa mbə ŋû àkòrə̀ ghâ mə a fàꞌà biꞌi yu a ŋkwɛtə bù. Ŋ̀ghɛɛ nɨ bɨ̀lɨ̂m bìꞌinə̀ bî mɔꞌɔ bya mə bɨ ghɛ̀ɛ̀ bo bo aa, bo tswe aa nɨ tsùsə̀ àtû ŋ̀ghòtə̂, ǹzi nɨ nɨ̀ghaꞌa a mbo Kristo. 24 Nɨ̀ dɨꞌɨ akɔ̀ŋnə̀ a mbo bo, ta tâ ŋ̀ghòtə jyâ tsɨ̀m tâ ɨ̀ yə tâ à laa, tâ bo bii mə bìꞌì kɨ̀ sɨ kwɛ̀ɛ̀ mɨ̂ntɨɨ̀ miꞌi nloŋ ŋgaà yùù aa tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə̀.

9

M̀fâ àkwɛtə̀ a mbo bɨ̀lɨ̂m bìꞌinə̀ bɔɔ bɨ Kristo

1 Kaa ǹjiꞌì ànnù a mbo mə̀ a mbǔ ŋka ŋŋwàꞌànə̀ a mbo bù ǹloŋə akwɛtə yìi mə bɨ fa a mbo bə̀ bɨ Nwî a Yudea aa kaa à sɨ̀ bə̂. 2 Ǹloŋ mə mə̀ zi mə nɨ̌ dorɨtə a ŋkwɛtə̂. Mə̀ kɨ̀ sɨ kɨɨ ntərə nloŋ ŋgaà yùù a mbo bə̀ bɨ Macedonià, ǹswoŋə nɨ mə bɨ̀lɨ̂m bìꞌinə̀ a alaꞌa Achaia bɨ kɨ taŋtə nlɔ̀gɨ̀nə̀ aa yǐ lòò. Àjàŋ yìi mə nɨ̌ naŋsə ndorɨtə a ŋkwɛtə aa, a kɨ tìntə waa bî ghàꞌàtə̀. 3 Lâ mə too bɨ̂lɨ̂m bìꞌinə̀ bû aa mə tâ àjàŋ mə bìꞌì kɨ̀ sɨ tə̀rə̀ ǹloŋ ŋgaà yùù aa tâ à tsuu bə mə bìꞌì kɨ̀ sɨ ghàà aa bə̂ ǹtsù bə̂. Tsǒ ajàŋ mə mə̀ kɨ̀ swǒŋ aa tâ nɨ̀ taŋtə ghùu kwɛtə wâ. 4 Lâ m̀bə a bə yìi mə bə̀ bya a Macedonia zi bìꞌibo, nɨ̀ baŋnə mburə tɨ taŋtə̀, boŋ à ka bə adɨ̀rətu a mbo bìꞌì ɨ kɨɨ bə adɨ̀rətu yì wè a mbo bù. Ǹloŋ mə bìꞌì kɨ̀ nàŋsə nzi mə nɨ̀ ka kwɛtə. 5 A bə̂ ànnù yìi mə mə̀ wàꞌàtə mə a kuꞌunə a ntoo bɨ̀lɨ̂m bìꞌinə̀ bû mə̀ bɨ̀ tsya mbìì yà aà; ta taŋtə juu njoo jya mə nɨ̀ kɨ̀ kàꞌa aà. Maa ajàŋ boŋ ɨ ka tɨgə tswe mbɔŋ tâ mə̀ zi nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋə̂ yùù, kaa ŋkɨꞌɨ̀ a ŋgaansə bə̂. 6 Ànnù yìi mə swoŋ aa a nɨ aa mə, ŋù yìi a bè mɨjɨ nlɨŋə aa, à ka yǐ kɨɨ fùꞌù mɨjɨ̀ mɨ̀ kəꞌətə. Ŋù yìi a bə̀ tɨ lɨŋə̀ aa tâ fuꞌu mə̀ ghaꞌa. 7 Tâ ŋù ǹtsɨ̀mə̀ à fa nyoŋə ajàŋ yìi mə à kàꞌa a ntɨɨ yu aa, ntsuu kɨ nurɨkə, kə̀ tâ tsuu bə mə bɨ gaa nii gaa. Ǹloŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ a kɔ̀ŋə aa ŋû yìi mə a fa nɨ nɨ̀dorə aà. 8 Nwìŋgɔ̀ŋ à zî àjàŋə mə mbə a fâ àfùꞌù yî wè a mbo bù mə tâ nɨ̀ tswe nɨ̀ ǹjoo jìi ɨ naŋsə ŋghaꞌa aa a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀m a mfàꞌa ŋgɔ̀ŋ mbuu mɨfàꞌà mî sɨgɨ̀nə̀ mɨtsɨ̀m ghu. 9 A ajàŋə mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aa mə,

“A fa tɨ lɨ̀ŋə̀ a mbo ŋ̀gàŋə̂fumə,

ànnû yì a tsinə̀* ǹlwiꞌì nɨ̂ŋkoŋə̀.”*

10 Yu wa yìi mə a fa njoo ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ a mbo ŋù yìi mə a bè aa à ka ŋkɨɨ mfa nɨ̂ mɨ̀jɨ mìi mə bɨ jɨ aa, à ka fa a mbo bù nɨ jì wè, ɨ kɨɨ ghɨ̀rə̂ nɨ̀ fuꞌu nɨ mì wè ta kuꞌusə mɨ̂nta mìi nɨ koonə a nɨ̂ ɨ̀nnǔ juu jìi ɨ tsìnə̀ aà. 11 À ka kɨɨ ghɨ̀rə mə tâ nɨ̀ ka mbə ŋgǎŋafùꞌù a nɨ̂ a nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m mə mbə nɨ̀ kâ m̀fa ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀m, ta tâ bə̀ bì ghàꞌàtə̀ ka mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì ǹloŋ njoo jya mə nɨ̀ fa bo kwɛrə̀ nɨ a mbo bìꞌì aà.

12 Ǹloŋ mə ɨ̀fàꞌà ma ghû mə nɨ̌ fàꞌà aa, kaa ɨ sɨ aa tsiꞌì bə̀ bɨ Nwî bya kwɛtə, ɨ kɨɨ ŋghɨrə bə̀ bî ghàꞌàtə̀ ka naŋsə mfa nɨ̂ m̀bɨꞌɨkə a mbo Nwî. 13 Ǹyoŋə a njɨ̌mə ajàŋ mə bɨ yə nɨ̀ fâ ɨ̀bɨɨnû ghu a nɨ̂ ɨ̀fàꞌâ ghuu aa, bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ ka kɨ ghaꞌasə nɨ̂ Nwî, a ajàŋ mə nɨ fàꞌà nɨ̂ ǹtoò Kristo ya mə nɨ̀ bii aà, bo bɨ ajàŋ mə nɨ yàtə njoo tɨ̀ lɨ̀ŋə̂ a mbo bo bɨ̀ a mbo bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ̀tsɨ̀m aà. 14 Tsǒ mə a bə la aa, nɨ̀ ka tswe a ntɨɨ bo, tâ bo ka tɨgə tsàꞌàtə̀ Nwî nɨ̂tɨ̀ɨ̀ ǹloŋ ŋgaà yùù, ǹloŋə ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî yî wè yìi mə a dɨ̀ꞌɨ a mbo bù aà. 15 Tâ bìꞌinə̀ fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì ǹloŋə mɨtəŋnə mɨ tɨ swoŋ mìi mə à fa a mbo bìꞌinə̀.

10

Paul à làànsə̂ àtu bə̂ ǹloŋ ɨfàꞌa yi

1 Mə̀ Paul, wa yìi mə mə sɨgɨsə ɨbɨɨnû gha a nsyɛ a noò yìi mə mə̀ tswe biꞌinə̀ aa, lâ m̀baŋnə ntsəꞌə a nu bù a noò yìi mə mə̀ sɨ̀ biꞌinə̀ tswê aa, mə̀ lɔ̀gə mbɔnə̂ àjàŋ yìi mə Kristo a bɔnə aa, bo bɨ̀ ɨ̀bɔ̀ŋə̂ yi, 2 m̀buꞌu nɨ̂ m̀bo a bù mə tâ nɨ̀ ghɨrə mə, nòò yìi mə mə̀ zi aa, tâ mə̀ tsuu a nu bù kɨ tsəꞌə tsô àjàŋə mə a laa mə mə̀ ka naŋsə tsəꞌə a nu bə̀ bya mə bɨ swoŋə nɨ mə bìꞌi fàꞌà ǹyoŋə aa mânjì bə̀ bî fàa mbi aà. 3 Ǹloŋ mə ka mə bìꞌì tswe fàa mûm m̀bi aa, kaa bìꞌì sɨ ntsò maꞌa nyòŋə̀ aa bɨ̀mânjì bɨ mbi yù. 4 Kaa mɨ̀kɔ̀ŋ mɨ ntsô miꞌi kaa mɨ sɨ̀ aa mi mbi mù bə̂. Mɨ baŋnə ntswe nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Nwî a tâ ŋ̀gɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ jî tɨ̀ɨ̀. 5 Bìꞌi ta ŋgɨꞌɨ a nɨ̂ ɨ̀mɔ̀ɔ̀ntə aswùŋnə̀ bə̂ bo bɨ̀ ǹjoò tsɨ̀m jìi bə̀ bɨ ŋŋee nu bɨ lɔ̀gə̀ ŋ̀kɨŋə nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ ghu mə tâ bə̀ waꞌà Nwî zi aa, ŋ̀kwɛrə nɨ̂ ɨ̀mɔ̀ɔ̀ntə tsɨ̀m, ŋ̀ghɨrə ɨ tɨgə̀ ǹyuꞌunə nɨ̂ Kristo. 6 Nòò yìi mə nɨ̀ dɨ̀ꞌɨ̀ mə̂ nɨ̂ ɨ̀ntɨɨ̀ ghuu tsɨ̀m mə nɨ̀ ka kɨ nyuꞌunə aa, bəə boŋ bìꞌì ka kɨɨ taŋtə a nɨŋ njo a nu bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ tɨ̀ɨ atu aà.

7 Naŋsə lèntə nyə̂ nɨ̀, m̀bə̂ ŋù nɨbù ghùù à zi mə yu tswe aa bo Kristo, a kuꞌùsə̀ m̀bu naŋsə nlentə ɨ̀bɨ̀ɨ nû yì, boŋ à ka yə mə wa bìꞌì kɨ ntswe aa a mbo Kristo tsǒ yu. 8 Kaa mə̀ ka waꞌa atu dɨ̀rə̀ mə mbə a tɛꞌɛ mbə mə mə bɔɔ ŋkwɛɛ ntɨɨ̀ gha nloŋ adaꞌa ya yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ a fa a mbo bìꞌì, a bə̂ àdàꞌa ŋkoꞌo bù ghu kaa kɨꞌɨ adaꞌa nzwitə bù bə̂ aà. 9 Tâ à tsuu bə mə mə lɔ̀ɔ̀ aà m̀bòsə bù nɨ̂ ŋ̀ŋgwàꞌànə̀ aa jù. 10 Ǹloŋ mə bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ swoŋə nɨ mə, “Ŋ̀ŋwàꞌànə̀ Paul, ɨ tɨɨ ŋkɨ ntsə̀ꞌə, lâ nòò yìi mə à tswe biꞌinə̀ aa, yumbɔŋə̀ à bɔ̀rə, mɨ̀ghàâ mi bə ayoo dàŋə̀ dàŋə̀.” 11 A bɔŋ mə tâ bə̀ ma bya zi mə ɨnnù jìi mə bìꞌi swoŋ a mùm àŋwàꞌànə̀ a noò yìi mə bìꞌì sɨ̀ biꞌinə̀ tswê aa, àa jìi bìꞌi ghɨ̀rə̀ a noò yìi bìꞌinə̀ tswe aà.

12 Lâ kaa m̀bə bìꞌì tɛꞌɛ̀ waꞌà lɔ̀gə̀ ɨ̀bɨɨnû yiꞌi a nɨŋə a tɨtɨ̀ɨ kə̌ a ŋka mfɨ̀gɨ̀nə aa bìꞌi bɨ̀ bə̀ bî mɔꞌɔ bya bìi bɨ beentə nɨ̂ waa bombɔŋə̀ aà. Bo nɨ aa tsiꞌì ɨ̀jɨ̀ŋtə̀ bə̂ ǹloŋ mə bo ghɨ̀rə fɨgə̀ wàà tsiꞌì bò ǹtɨgə mfɨgɨnə nɨ̂ ɨ̀bɨɨ nû waa bo nɨ bo. 13 A ŋghɛ̀ɛ a nu bìꞌì, kaa mbə bìꞌì kɨꞌɨ̀ kà ǹtərə ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtsya ǹdènə̀ yî mɔ̀ꞌɔ̂. Kɨ̀ntə̀rə̀ yìꞌì à ka təə aa a nɨ̂ ɨ̀fàꞌà yìi mə Nwì à fa a mbo bìꞌì aà. Ɨ̀fàꞌà yiꞌi ma ghû ɨ kɨ̂ ǹzi nyweꞌe a tɨtɨ̀ɨ bù. 14 Àjàŋə mə bìꞌì lɛ nzì nɨ̂ ǹtoò Kristo ya nzì ǹyweꞌe nɨ yu a mbo bù aa, bìꞌì lɛ mburə aa tsiꞌì a mûm àdɨ̀gə afàꞌà yìi mə Nwì à lɛ mfa a mbo bìꞌì aà. 15 Kaa bìꞌì sɨ ntɨɨ̀ yiꞌi kwɛɛ ntsyà ŋ̀kuu nɨ̂ ɨ̀fàꞌà bə̂ bî mɔꞌɔ̀. Àyə̀ꞌə̀tə̂ yiꞌi a bə mə tâ àbìintɨɨ̀ yuu tâ à kwe, tâ àfàꞌâ yiꞌi a tɨtɨ̀ɨ bù tâ ɨ̀ ka ŋghaꞌatə ŋghɛɛ, 16 boŋ, ma mùu ajàŋ, bìꞌì ka tɨgə swoŋə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a nɨ̂ ɨ̀too jî dàŋə̀, kaa ŋkɨꞌɨ̀ ka ŋŋee nû yìꞌì ǹloŋ ɨfàꞌà yìi bɨ̀ fàꞌà mə̂ aa bə a abwen adɨgə badàŋə̀. 17 “M̀bə̂ ŋù à tɛꞌɛ tɨ ŋee nû yì a kâ ŋ̀ŋee aa nloŋə bə̂ M̀màꞌàmbî,” a ajàŋ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aà. 18 Ǹloŋ mə kaa sɨ̀ ŋû wa yìi mə a beentə ɨbɨ̀ɨ nû yi yumbɔŋ aa bə mə bə̌ bii nii, bɨ bàŋnə̀ bii aa bə ŋù wa yìi mə Mmàꞌàmbi a beentə aà.

11

Paul bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋntoo Kristo ji mbweꞌesə̀

1 Mə̀ lɔ̀ɔ̀ mə tâ nɨ̀ tswâ ǹtɨɨ̀ ghuu nloŋ ŋgaà yà a ajàŋ mə mə̀ ka tɨgə bə tsǒ atɨ̀rə̀ ɨ tɨgə bɔɔ ghàa ɨjɨ̀ŋtə ɨnnù. Tâ nɨ̀ ntswa mɨ̂ntɨɨ̀ muu! 2 Mə yə̀ꞌə̀tə̀ ghuu nɨ̂ àghə̀ꞌə̀nə̀ tsiꞌǐ ajàŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ a yə̀ꞌə̀tə̀ aa. Mə̀ lɛ mbii mə mə̀ ka fa ghuu a mbô ǹdoo tâ à yɔꞌɔ, a bə Kristo. A bə̂ àyə̀ꞌə̀tə̂ ya mə mə yǐ fa ghuu a mbo ŋùmbâŋnə̀ yî mɔ̀ꞌɔtə a njwi nɨ̀yɔꞌɔ tsǒ mûŋgɔ̀ɔ̀ màŋgyɛ̀ yìi mə à làa, mburɨtə a ŋûmbâŋnə̀ zî. 3 Lâ mə bɔꞌɔ nɨ mə mbə̂ bɨ yî m̀bweꞌesə ghuu tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə no ya ɨ̀ lɛ nlwee, m̀bweꞌesə Eva aa, ǹta ŋgɨꞌɨ a nɨ ɨ̀mɔ̀ɔ̀ntə̂ juu, ŋ̀ghɨrə nɨ̀ màꞌàtə̀ Kristo, ajàŋ mə nɨ̀ fâ ɨ̀bɨ̀ɨnû ghuu ghu mbo ŋkɔ̀ŋə̀ nii, m̀faꞌa ghu mbo nɨ̀ ǹtɨɨ̀ ghuu tsɨ̀mə̀ aà. 4 Mə swoŋ laa aa nloŋ mə ŋù àdàŋ a bə zi ɨ tɨgə swoŋə nɨ̂ ànnù ǹloŋ Yesu yî dàŋ kaa a waꞌà wa mə bìꞌì lɛ nswoŋ aa bə, kə̀ m̀bə nɨ̀ kɨ ntɨgə ŋkwɛrə azwì yi dàŋ a tuu ya mə nɨ̀ lɛ mfòò ŋ̀kwɛrə aa bə, kə̀ ŋ̀kɨ ntɨgə nswoŋə nɨ mə tâ nɨ̀ kwɛrə ntoo yì dàŋ, a tuu ya mə nɨ̀ lɛ ŋkwɛrə aa bə, boŋ nɨ̀ ka burə wǒ yòŋ ghu.

5 Mə̀ wàꞌàtə mə kaa mə̀ sɨ̀ kəꞌətə̀ a nɨ mânjì yî tsù ǹtsya bə̂ ma bû mə nɨ twoŋə nɨ ŋgǎŋtoo Kristo jî wè aà. 6 Mə̀ tɛ̀ꞌɛ tsuu bə̂ nàŋsə̂ ŋ̀ghàa ɨ zi, bəə boŋ kaa a sɨ̀ mɨtsyɛ̂ ma kəꞌətə̀. Bìꞌì ghɨ̀rə̀ mə ɨnnù tsɨ̀m a ŋghɨ̀rə mə tâ ɨ̀nnù ma jû tsɨ̀m ɨ̀ laa a atu bù.

7 Mə̀ lɛ ŋwò aà ànnù a sɨgɨsə ɨbɨɨ nû gha a nsyɛ a mbàŋnə ŋŋentə bù, ǹloŋ mə mə̀ lɛ nswoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ Nwì ya a mbo bù tɨghə nɨ̀ tu aa ɛ? 8 Mə̀ lɛ sɨ kwɛrə njoo aa a mbo ŋ̀ghòtə ji mɔꞌɔ ɨ twû nɨ̂ ɨ̀fàꞌà yìi mə̀ lɛ sɨ fàꞌà a tɨtɨ̀ɨ bù àà. Mə̀ kwɛrə̀ nɨ̂ ǹjoo jìi ɨ lɛ mbə̂ jyaa aa a ŋkwɛtə bù ghu! 9 Lâ nòò wa mə mə̀ lɛ ntswe biꞌinə̀ aa, mə yi tɨ boŋə ayoo aa kaa mə̀ kɨꞌɨ ŋgɨꞌɨ a mbo ŋù nɨ̀bù ghùù fâ. Ǹloŋ mə njoò jya ɨ lɛ sɨ lò aa a mbo bɨ̀lɨ̂m ba a alaꞌa Macedonia. A bə̂ ànnù yìi mə mə̀ lɛ sɨ tuu nɨ a mfâ ŋ̀gɨꞌɨ a mbo bù, ŋ̀kɨ mburə kɨ tuu nɨ a mfâ ŋ̀gɨꞌɨ a mbo bù a nɨ mânjì yî tsù. 10 Tsiꞌì tsǒ mə annǔ nɨkoŋə Kristo ya a tswe a nu mə̀ aa, kaa mbə bɨ waꞌà tswe tɨ zi annù ma yû mə mə tə̀rə̀ ǹswoŋ aa fàa mbuꞌu Achaia. 11 Mə̀ swoŋə laà aa nloŋ mə kaa mə̀ sɨ̀ ghuu ŋkɔ̀ŋə̀ aa ɛ? Nwìŋgɔ̀ŋ à zi mə mə̀ nàŋsə ŋkɔ̀ŋə̀ ghuu!

12 Ànnù yìi mə mə ghɨ̀rə̀ aa, mə̀ ka ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ɨ kɨ ghɨ̀rə̀, tǎ ghɨ̀rə tâ à laa mə kaa àfàꞌâ yiꞌi bɨ̀ bə̀ ma bya mə bɨ swoŋə nɨ mə bìꞌibo fàꞌa aa a ŋgɨgɨ̀ŋ aa kaa a sɨ̀ kuꞌùnə̀ tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə bo tə̀rə̀ ǹswoŋ aà. 13 Ǹloŋ mə m̀buu bə̂ ma bya à laa mbə ŋgǎŋntoo mbweꞌesə̀, m̀bə ŋgàŋəfàꞌa mbweꞌesə̀, mə bɨ bagɨlə nɨ mə bo nɨ ŋgǎŋntoo Kristo. 14 Kaa ma ya à sɨ annù yî fii bə̂, ǹloŋ mə tsiꞌì Satan yumbɔŋ a bagɨlə nɨ mə yu nɨ angel ŋ̀kàꞌà. 15 Maa ajàŋ kaa a waꞌǎ annù yî fii a mbô ŋ̀gǎŋəfàꞌâ ji a ŋkɨ mbagɨlə mə bo nɨ̂ ŋ̀gàŋəfàꞌa Nwî yìi tsìnə̂ aà. Bo ka yi kwɛrə mɨtunə̀ mɨ fàꞌâ myaa tâ mɨ̀ kuꞌunə̀ a nu bo, a nɨ̂ ɨ̀bɨ waa.

Ŋ̀gɨꞌɨ yìi mə Paul à lɛ nyə tsiꞌì tsǒ ŋgàŋntoò Kristo aà

16 Mə̀ kuꞌusə ŋkwatə nswoŋ mə tâ ŋù tsù à tsuu gha lǒ lɔ̀gə̀ tsiꞌì tsǒ àtɨ̀rə̀. Lâ m̀bə nɨ̀ lɔgə gha tsǒ àtɨ̀rə̀, nɨ̀ biì gha maa ajàŋə̀, tâ mə̀ tswe nɨ̂ ànnù yìi mə mbə mə̀ bɔɔ̀ ŋka ntərə ghu. 17 (Ma yû ànnù mə mə swoŋə tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀ aa kaa à sɨ̌ annù yìi mə mbə Mmàꞌàmbi a beentə̀ mə mə̀ swoŋ bə̂. Ǹloŋ mə a nɨ ànnǔ ŋkwɛɛntɨɨ mà yû, mə ghàà aa tsǒ àtɨ̀rə̀. 18 Àjàŋ mə bə̀ bì ghàꞌàtə bɨ tswe ghu mə bɨ tə̀rə̀ tsǒ bə̀ bî fàa mbi aa, mbə mə̀ kɨ̂ ŋ̀ka ntərə yàa ŋgaa.) 19 Bù bìi mə nɨ̀ nɨ ŋgàŋmɨtsyɛ̀ aa, nɨ dorɨtə a ntswa mɨ̀ntɨɨ̀ mùu nloŋ ɨtɨ̀rə̀. 20 Nɨ tswa mɨ̂ntɨɨ̀ muu nloŋ bə̂ bìi mə bɨ ghɨ̀rə̀ ghuu nɨ̂ ɨ̀bùꞌù, njɨ nɨ̂ ghuu, kə̀ m̀bentə nɨ bɨ̀ mâtaa mə nɨ̀ kwo ghu, ǹtsaꞌa nɨ̂ ghuu, ŋ̀kɨɨ nzwi nɨ̂ àbo a ɨtu bù. 21 À nàŋsə mbə ndɨ̀rə̂tu a mbo mə̀ a mbii mə bìꞌì bɔrɨkə siꞌi a ŋghɨ̀rə ma juù ɨ̀nnù.

Lâ m̀bə ŋù tsù a tɛꞌɛ ŋka ŋkwɛɛ ntɨɨ̀ yi (mə ghàà aa tsǒ àtɨ̀rə̀) boŋ m̀bə mə̀ tse kɨɨ kwɛ̀ɛ̀ ɨ̀ ghâ. 22 Bo nɨ bàYuda aa ɛ? Boŋ wa mə̀ kɨ mbə yî mɔ̀ꞌɔ̂. Bo nɨ bàIsrael aa ɛ? Mə̀ kɨ mbə yî mɔ̀ꞌɔ̂. Bo laà m̀bə aà bǎ ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ Abraham aa ɛ? Mə̀ kɨ mbə yî mɔ̀ꞌɔ̂. 23 Bo swoŋə aa mə bo nɨ̂ ŋ̀gǎŋəfàꞌà Kristo aa ɛ? Boŋ mə̀ nɨ̂ ŋ̀gàŋàfàꞌà ǹtsya waa (mə ghàà aa tsǒ abàrə̂). Ɨ̀fàꞌà yìi mə mə̀ fàꞌà mə̂, ɨ ghaꞌa ntsyà ɨ̀ waa. Ǹdùu ŋgaa yìi mə mə̀ kuù a atsaŋ ɨ ghaꞌà. Ǹdùu ŋgaa yìi mə bɨ ghɔɔ gha ghu mə̀ tɨgə̀ a ntsǔ nɨ̀wo, kaa mbə mə̀ waꞌà səŋə̀. 24 BaYuda bɨ ghɔ̀ɔ̀ mə̂ gha ŋgàà ji ntaà nɨ ɨtì jya mɨghum mi nɨkwa mə bɨ tɨgə mmaꞌatə tsiꞌì yì fùùrə̀ aà. 25 Bɨ ghɔ̀ɔ̀ mə̂ gha ŋgàà ji tarə nɨ̀ àkaàntə̀ atɨɨ, ǹtwumtə gha nɨ̀ ŋgɔ̀ꞌɔ̀ ŋ̀gaa yî fùùrə̀, àbaŋə ŋkì a sàꞌànə̀ mə̂ nɨ mə̀ ghu mum a ŋkì ŋgaa ji tarə̀. A nɨ̂tugə nɨ̀ àsìꞌìnə̀, ŋ̀kì ɨ tiì nɨ̂ gha ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtii mbɨɨ. 26 A nɨ ɨkòrə̀ nɨtəə jì ghàꞌàtə̀ mə̀ lɛ ntɨgə tsiꞌǐ a ŋkoŋə a ŋkì. Ǹtɨgə tsiꞌǐ a ntsu nɨ̀wo a mbô bàgâmɨghee. Ǹtswe a ntsǔ nɨ̀wo a mbo baà bə̀. Ǹtswe a ntsǔ nɨ̀wo a mbo bɨ̀tɨ̀zi Nwî. Ǹtswe a ntsǔ nɨ̀wo a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa, ǹtswe a ntsǔ nɨ̀wo a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀. Ǹtswe a ntsǔ nɨ̀wo a ŋkì mɨyaa, ŋkɨ ntswe a ntsǔ nɨ̀wo a mbo bɨ̀lɨ̂m ba bǐ mbweꞌesə̀. 27 A bə tsiꞌì ɨ̀fàꞌà bo bɨ̀ ŋ̀gɨꞌɨ̀; a nɨ̂ ŋ̀gàà jî ghàꞌàtə̀ mə̀ lɛ tsiꞌì tɨ̀ bwii, ǹjì mɨ̀jɨ bo ǹjì ŋ̀kì ɨ yaŋə̀ nàâ. A nɨ ŋ̀gàà jî ghàꞌàtə̀ kaa mə̀ waꞌà nɨ mɨ̀jɨ mì ghàꞌàtə̀ tswê; kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̂ àdɨ̀gə̀ yî lɛ tswê, kaa waꞌà nɨ̂ àtsə̀ꞌə̀ kɨ ntswe, m̀fəꞌə ɨ kô naa. 28 A ŋkùꞌùsə ɨnnù jî mɔꞌɔ, abèꞌe yìi a sɨgə nɨ a nu mə̀ a njwî tsɨ̀m a njɨ̌m nɨ̀waꞌà ǹloŋ ŋghotə jǔ tsɨ̀m. 29 Ŋù yìi mə mə̀ yuꞌu mə à bɔ̀rə kaa nû yà ɨ waꞌà kɨ̂ m̀bɔrə aa à nɨ ghuu aa ɛ? Ŋù yìi mə bɨ kɨ ŋghɨ̀rə̀ a wô kaa mə̀ waꞌà nɨ̂ àjəŋnə̀ luu aa, à nɨ̂ wò aa ɛ?

30 Mə̀ bə kɨ kwɛ̀ɛ ntɨɨ̀ gha, boŋ mə kwɛ̀ɛ̀ aa a nɨ̂ ǹjoo jya mə ɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ mə mə̀ bɔ̀rə̀ aà. 31 Nwìŋgɔ̀ŋ mə à nɨ Ta bɨ̀ M̀màꞌàmbi yìꞌìnə̀ Yesu yìi mə m̀bɔɔnə tɨ̀ mɛ̀ ɨ̀ tswe nɨ̂ Ɨ̀kǔm yi aa, à zi mə kaa mə̀ sɨ ɨnnù tswɛɛ. 32 Nòò wa mə mə̀ lɛ ntswe a Damascus aa, Gûmnàà ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa wa, nyoŋə nɨ̂ ǹtsǔ Mfɔ̀ Aretas, a too bɨ̀sogyɛ̀ mə tâ bɨ̀ bɛ mɨ̂ntsù mɨŋkya, mbaŋnə ghâ. 33 Bɨ tɨgə̀ ǹnɨŋ gha a mûm ŋkyɛ̀ ntsyasə a nɨ̂ àbùꞌu awugə nda nsɨgɨsə, mə̀ tɨgə̀ ŋ̀khə ghu mbô.

12

Ànnù ǹloŋ njə̀ə̀ təə təə bo bɨ̀ ɨ̀nnù jìi mə Nwî à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ a mbo Paul aà

1 Ka mə kaa à sɨ̌ annù yî sɨgɨ̀nə̀ a ŋka ntə̀rə bə aa, mə̀ ka ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì kɨ tə̀rə̀. Tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə̀ ka kɨ swoŋ ɨnnù ǹloŋ njə̀ə̀ təə təə bo bɨ̀ ɨ̀nnù jî wè jî wè jìi mə Mmàꞌàmbî Yesu Kristo à lɛ mfiꞌisə ndɨꞌɨ a mbo mə̀ aà. 2 Mə̀ zi mu Kristo yî mɔ̀ꞌɔ mə Nwì à lɛ lɔ̀gə̀ ŋ̀kɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ ghu a aburə yìi a kɔꞌɔ ntsɨrə aa, wa adɨgə yìi mə Nwì a tswe ghu aa, à bə̀ mə̂ tsiꞌì tsǒ ɨ̀lòò nɨghûm ǹtsò ji nɨkwà. Mə swoŋə nloŋ aà ghâ. Lâ kaa mə̀ sɨ̀ naŋsə̀ ǹzi mə à lɛ nnaŋsə ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a aburə. Kə̀ à lɛ mbaà m̀bə bə ǹjə̀ə̀ təə təə ò, bəə boŋ a zi tsiꞌì Nwìŋgɔ̀ŋə̀. 3 Mə̀ kwatə̀ ǹswoŋə nɨ mə mə̀ zi ŋû yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ ŋ̀kɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ ghua paradiso, ŋkuꞌusə nswoŋə nɨ mə kə̀ à lɛ mbaà ǹnaŋsə ŋkɔꞌɔ a mûm ɨ̀bɨ̀ɨnû yì, kə̀ à lɛ mbə aa ǹjə̀ə̀ təə təə boŋ a zi tsiꞌì Nwì. 4 À lɛ ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ aa nyuꞌu ɨnnù jìi mə kaa ŋù mɨ̀sɔ̀ŋ à waꞌà swoŋə̀, jìi mə kaa mbə bɨ waꞌà kɨ̀ m̀bii mə mbə bɨ swoŋə a mbo ŋù. 5 Mə̀ ka kɨ tə̀rə loŋə aa ŋgaa ŋù ma ghû, kaa mə̀ aa waꞌà kà ǹtərə nloŋ ŋgaà yà. Tsǒ mə a bə laà, mə̀ ka kɨ tə̀rə̀ aa loŋə bə̂ ɨ̀nnù jya jìi mə ɨ dɨ̀ꞌɨ mə mə̀ bə aa àbɔ̀rɨkə ayoo aà. 6 Mə̀ bə tɛꞌɛ kɨ lɔ̀ɔ̀ mə mə kɨ tə̀rə̀, bəə boŋ kaa mə̀ ka waꞌǎ atɨ̀rə̀ bə̂, ǹloŋ mə mə̀ ka kɨ swoŋ aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ aà. Lâ kaa mə̀ ka waꞌà kà ǹtərə nloŋ ɨnnù jû mə mə̀ yə aà. Kaa mə̀ sɨ kɔ̀ŋə̀ mə tâ ŋù tsù à tɨgə nyə gha tsǒ ŋù yî ŋ̀wè ǹloŋ aa bə̂ ɨ̀nnù jìi mə mə̀ yə a nɨ̂ ǹjə̀ə̀ təə təə aa ǹtsyatə ɨnnù jìi à yə mə̀ ghɨrə̀ bo bɨ̀ jìi à yùꞌu mə̀ swoŋə aà.

7 A ŋghɨ̀rə mə̀ tâ mə̀ tsuu siꞌi kɨ tə̀rə̀ ǹloŋ ɨ̀nnù jî wè jî we jya mə bɨ lɛ mfiꞌisə ndɨꞌɨ a mbo mə̀ aa bɨ lɛ nsǒ njɔŋ yì mɔ̀ꞌɔ a njyǎ nu mə̀, ɨ tɨgə̀ m̀bə tsǒ ŋgàŋàfàꞌa Satan mfa nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ a mbo mə̀, ŋ̀kwɛtə a ŋghɨ̀rə mə tâ mə̀ tsee siꞌi kɨ tə̀rə̀. 8 Mə̀ lɛ ntsàꞌàtə̀ Nwî ŋ̀gaa ji tarə, ǹlɔɔ a mbô M̀màꞌàmbi mə tâ à tsɔꞌɔ njɔŋ ya a nu mə̀ lɔꞌɔsə. 9 A kwiꞌi mə, “Ɨ̀bɔ̀ŋə̂ gha yìi mə ò tswe nɨ ghu aa, àa àyoo yìi mə a kuꞌunə a mbo wò aà. Ǹloŋ mə bɨ naŋsə nyə mɨdaꞌà ma mɨ̀tsɨ̀m a nu wò aa a noò yìi mə ò bɔ̀rə aà.” Ma mùu ajàŋ mə̀ ka kùꞌùsə bǔ kɨ naŋsə tə̀rə̀ a noò yìi mə mə̀ bɔ̀rə aa, nloŋ mə à nɨ nòò yìi mə mɨ̀dàꞌà mɨ Kristo mɨ kusə ghâ aà. 10 Ma mùu ajàŋ mə dorɨtə a nyə̂ ŋ̀gɨꞌɨ ǹloŋ ŋkwitu Kristo. Mə̀ aa kɨ tɨgə dorɨtə a ŋkwɛrə ɨnnù jìi mə dɨ̀ꞌɨ̀ mə mə̀ bɔ̀rə aa, kə̀ m̀bə̀gɨ̀tə̀ yìi mə bɨ bə̀gɨ̀tə̀ nɨ̂ gha ghu aa, kə̀ ŋ̀gɨꞌɨ jìi ɨ kuu a nu mə̀ aa, kə̀ bə̂ ɨ̀nnù jìi mə bɨ tsɔꞌɔ akòrə̂ ya ghu ŋkɨɨ mfɨrə nɨ̂ gha ghu aa, kə̀ ɨ̀nnù jìi mə ɨ tsyà nɨ̂ gha laà. Ǹloŋ mə a yi mbə a noò yìi mə mə̀ bɔ̀rə aa, mə̀ bâŋnə̀ ǹtɨɨ.

Àjàŋ mə Paul à lɛ sɨ waꞌa ɨnnù ǹloŋə baKɔrinto aà

11 Mə̀ tɨ̀gə̀ mə̂ ŋ̀ghaa tsǒ ajɨ̀ŋtə̀ ǹloŋ mə a ghâ aà â gàànsə̀ bù mə mə̀ ghɨrə ma mùu ajàŋ aà. Àa bù bìi mə boŋ nɨ̀ tswe nɨ̂ m̀bàŋnə mbeentə gha aà. Ǹloŋ mə mə̀ laa tɛꞌɛ bə ayoo adàŋə̀ àdàŋə̀ boŋ kaa ŋgǎŋtoo Kristo jî wè juu jya kaa ɨ sɨ̀ kɔꞌɔnə̀ ǹtsyatə gha a nɨ mâŋjì yî tsù.

12 Ɨ̀nnù jî yɛ̌yɛrə bo bɨ̀ ɨ̀nnùtsyâmbo bo bɨ̀ ɨ̀nnù jî wè jìi mə Nwì à lɛ lɛ nlɔ̀gə̀ noò ŋ̀ghɨrə mə̀ ghɨrə̀ a tɨtɨ̀ɨ bù aa, ɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ mə mə̀ nɨ ŋgàŋntoò Kristo yî ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀. 13 Ànnù yìi mə̀ lɛ ŋghɨ̀rə̀ a nu bù a bɨꞌɨ ntsyàtə̀ ajàŋ mə mə̀ lɛ ŋghɨ̀rə̀ a nû ǹdânwì jî mɔꞌɔ aa à bə aà àkə̀ lɛ? A bə aà àjàŋə mə kaa mə̀ lɛ ŋwaꞌà kà ǹdɨꞌɨ ghuu mə tâ nɨ̀ ka mfa ŋkabə ŋkwɛtə nɨ̂ gha ghu aa ɛ? M̀bə a bə aa ma yû ànnù, nɨ̀ liꞌìnə̀ ɨ̀bɨ̂ ghâ.

14 Yə̂ nɨ̂ à nɨ̂ ŋ̀gàà yìi ɨ̀ yweꞌe ji tarə aa tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə mə̀ tàŋtə ɨbɨɨnû gha a nzi a mbɛ̀ɛ bù. Kaa mə̀ ka zì aa kaa waꞌà ghuu ka ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnǔ tsu nloŋ mə mə lɔ̀ɔ̀ aà àkɔ̀ŋnə̂ yuu bo bɨ̀ àjàŋə mə mbə bìꞌinə̀ kâ m̀faꞌa abo mɔꞌɔ aà, kaa mə̀ sɨ aà ŋ̀kabə̀ yùù lɔɔ. A laa mə a tswe nɨ̀ ŋ̀ka nlə̀ə bɨ̀tà bo bɨ̀ ma, nləə nɨ̂ ŋ̀kabə a mbo bɔɔ̀ byaa, kaa à sɨ̀ bàŋnə̀ ǹtswe nɨ̂ ŋ̀ka nlə̀ə bɔɔ byâ. 15 Mà ka bàŋnə kɨ dorɨtə a mfâ ŋ̀kabə̀ yǎ ntsɨ̀m a mbo bù, ɨ fa fa ɨbɨɨ nû gha, a ŋkwɛtə bù. Nɨ̀ ka waꞌǎ gha kɨ ŋka ŋkɔŋə mə mbə mə̀ naŋsə ŋkɔŋə ghuu ma mùu ajàŋ aa ɛ?

16 Maa ajàŋ nɨ̀ ka bii mə kaa mə̀ lɛ ŋwaꞌà ghuu nɨ̂ àbèꞌè yî tsu beꞌesə̀ a ŋka ŋkwɛrə̂ ŋ̀kabə a mbo bù, lâ bù bî mɔꞌɔ bɨ swoŋə nɨ mə mə̀ lɛ sɨ jɨtə nɨ̂ ŋ̀kòbə̀, ŋkɨɨ mbweꞌesə nɨ̂ ghuu nɨ̂ àbaŋnənnù. 17 Ɛ̀h ɛh! Mə̀ lɛ mbaa njɨtə ŋkòbə̀ a nu bù, ntsya a njɨ̌m bə̀ bya mə mə̀ lɛ sɨ too a nu bù aa ɛ? 18 Mə̀ lɛ mbuꞌu aà m̀bo a mbo Titus ntoo yì bo mu Kristo yì mɔ̀ꞌɔ wa a nu bù. Ma la a bə mə Titus à lɛ nzì aa njɨtə ŋkòbə̀ a nu bù aa ɛ? Tɨgə bìꞌiyu tswe aa tsiꞌì nɨ̂ ǹtɨɨ mɔꞌɔ̀? À lɛ sɨ waꞌà kɨ̀ɨ̀ ǹyoŋə aa tsiꞌì nɨ̀ ɨ̀bùꞌù mɨkòrə̂ ja aa ɛ?

19 Nòò tsù nɨ̀ laà ǹtɨgə ŋwaꞌatə nɨ mə mə lɔ̀ɔ̀ aà ŋ̀kwɛ̀rə̂ àtû yiꞌi a mbo bù. Ŋ̀gàŋə ghâ! Nwì à nɨ̂ àyəfə yiꞌi, mə mə swoŋə aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀ tsiꞌì tsǒ ŋgàŋàfàꞌa Kristo ǹloŋ mə ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə ghɨ̀rə̀ aa mbǎ ɨkaꞌâ jyâ, mə ghɨ̀rə̀ aa a ŋkwɛtə bù ghu tâ nɨ̀ ka ŋkwe.

20 Mə bɔꞌɔ nɨ mə nòò yìi mə mə̀ ka zì aa, kaa mə ka waꞌà yə̂ ghuu tâ nɨ̀ bə aa tsiꞌì tsǒ bə̀ bìi mə boŋ nɨ̀ nɨ bu aa, tâ nɨ̀ kɨ nyə gha tâ mə̀ waꞌà ŋû yìi mə nɨ lɔ̀ɔ̀ mə mə̀ bə aa kɨ mbə. Mə bɔꞌɔ mə mə̀ ka yǐ zǐ yə ayɔ̀ŋ bo bɨ̀ àghə̀ꞌə̀nə̀, àlwintɔŋ bo bɨ̀ nɨ̀ yum, ànnǔ a ŋka mbə̀gɨ̀tə̀ bə̂ bî mɔꞌɔ bɨ̀ fɨswoŋ, kɨ̀ntə̀rə bo bɨ̀ àbuurə ɨnnù tâ ɨ̀ tswe a tɨtɨ̀ɨ bù. 21 Mə bɔꞌɔ mə nòò yìi mə mə̀ ka bǔ zì aa, Nwì à ka dɨ̀rə̀sə atû ya a tɨtɨ̀ɨ bù. Mə bɔꞌɔ mə mə̀ ka yǐ kɨ yə̀ꞌə̀ nloŋ bə̂ bya bɨ̀tsɨ̀m a tɨtɨ̀ɨ bù bìi mə bɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a ŋka ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ jya jìi mə bo lɛ sɨ ghɨ̀rə a mbìi, kaa mburətɨ mmàꞌàtə ànnǔ atsùùrə̀, ànnǔ ajɨrə̀ bo bɨ̀ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə à nɨ ɨnnǔ nsɨŋ aà.

13

Ɨ̀wàꞌàsə nlwìꞌìnjɨ̀m bo bɨ̀ àtsàꞌàtə̀ Paul

1 À nɨ̂ ŋ̀gàà ji tarə ɨ jûlà mə mə̀ ka zì a mbo bù aà. Tâ ànnù tsɨ̀m yìi nɨ swoŋə nloŋ ŋgàà ŋù aa, tâ nɨ̀ yə mə bɨ̀yəfə bɨ tswe ghu bi baa kə̀ bi tarə a ndɨ̀ɨ̀ntə̂. 2 Mə wàꞌàsə̀ bə̂ bìi mə bɨ lɛ mfànsə annù a mbìì aa bo bɨ̀ bə̀ bî mɔꞌɔ̀ bɨ̀tsɨ̀m, mə naŋsə waꞌasə waa tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə mə̀ sɨ̀ biꞌibo tswê aà, tsiꞌì tsǒ ajàŋə mə mə̀ lɛ ŋghɨ̀rə̀ wa nòò mə mə̀ lɛ nzì a ŋghantə bù a nɨ nòò yìi mə à lɛ nyweꞌe ŋgaa ji baa, tà mə̀ bu nzì boŋ kaa mə̀ ka waꞌà ŋù tsù bû m̀maꞌatə. 3 Tsǒ mə nɨ lɔ̀ɔ̀ mə nɨ yə alènsə̀ mə Kristo a ghàa a nu mə̀ aa, nɨ̀ ka yə. Kaa à sɨ̀ annù yìi mə a bɔrə aa a nu bù ghɨrə, a bàŋnə̀ m̀faꞌa nɨ̂ a tɨtɨ̀ɨ bù aa nɨ̀ mɨdàꞌà. 4 Ǹloŋ mə bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ yi a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ aa a noò yìi mə à lɛ mbɔrə aà. Lâ tsɨ̂tsɔ̀ŋ à bàŋnə ntswe ntɨ̀ɨ̀ a nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Nwî. Àjàŋə mə bìꞌì tswe nɨ̂ ànnù yî mɔꞌɔ bìꞌibo aa, bìꞌì kɨ mbɔrə. Lâ, nòò yìi mə bìꞌì ka zǐ a mbɛ̀ɛ bu baKorinto a lèntə̂ ànnǔ yuu aa, bìꞌì ka tswe nɨ̂ ànnù yî mɔꞌɔ bìꞌi bɨ̀ Kristo yìi a tswe ntɨ̀ɨ̀ aa, ɨ tɨgə tswe nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Nwî.

5 Nɨ̀ ləŋtə mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû muu, ǹyə mə nɨ̀ tswâ àbìintɨɨ̀ yuu lɛ. Nɨ̀ kwaꞌanə ɨbɨɨnû ghuu. Nɨ̀ sɨ̀ yə mə Kristo Yesu à tswe a nu bù aa ɛ? Mə mbə nɨ̀ tsuu akwàꞌànə̀ ya wò. 6 Mə̀ wàꞌàtə mə nɨ̀ ka yə mə kaa bìꞌì bɨmbɔŋ kaa bìꞌì sɨ̀ kɨ ŋwo. 7 Bìꞌi buꞌu mbo a mbo Nwì mə tâ nɨ̀ tsuu ɨnnù jî bɨ kɨ ghɨ̀rə̀. Kaa a waꞌà bə aa bə mə bìꞌi lɔ̀ɔ ndɨꞌɨ mə tâ à bə tsiꞌì tsǒ bìꞌì tsyâ àkwàꞌànə̀ yâ. A baŋnə mbə aa mə bìꞌi lɔ̀ɔ mə tâ nɨ̀ ka ŋghɨrə annù yìi a kuꞌunə, ka mə mbə a finə̀ tsiꞌì tsǒ bìꞌì wo aà. 8 Ǹloŋ mə kaa mbə bìꞌì waꞌa annǔ tsu ghɨrə̀ yìi kaa a sɨ̀ nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ bòòntə̀. Bìꞌi ghɨ̀rə ɨnnù tsɨ̀m aa tsiꞌì nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀. 9 Ǹloŋ mə bìꞌi dorɨtə a noò yìi mə bìꞌì bɔrə nɨ̀ bâŋnə̀ ǹtɨɨ aà. Ànnù yìi mə bìꞌi lɔɔ a mbo Nwì aa à nɨ mə tâ nɨ̀ ka ŋkwi ŋkwensə ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì. 10 Mə ŋwàꞌànə̀ lalà mə mə̀ tswe a adɨgə dàŋə̀ aa mə mbə mə̀ yǐ nzì, mə̀ tsuu kɨ tsəꞌə nɨ àdàꞌà yìi mə Mmàꞌàmbi à fa a mbo mə̀ aa, a bə àdàꞌà mə mə̀ ka ŋkoꞌo ghuu ghu tâ nɨ̀ kwe, kaa ŋkɨꞌɨ̀ aa mɨ̀dàꞌà mɨ nsɨgɨsə̀ bù a nsyɛ bə̂.

11 A nlwìꞌìsə̂ bɨlɨ̂m bâ, fɨ̀lô fuu. Kwensə̂ nɨ̀ bɨ̀mânjî buu, yuꞌù nɨ̀ ànnù yìi mə mə swoŋə aà. Nɨ̀ ka mbiinə bu nɨ bù. Ŋ̀ka ntswe nɨ̂ m̀bɔɔnə̂, boŋ Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə à nɨ Nwî àkɔ̀ŋnə̀ ŋ̀kɨ mbə yǐ mbɔɔnə aa, à ka tswe bu bo. 12 Tâ nɨ̀ tsaꞌatə ghuu bu nɨ bù ǹnɔŋ mɨghə̀gə̂ muu nɨ̂ àlàa ntɨɨ̀. 13 Bə̀ bɨ Nwî bɨtsɨ̀m bɨ tsàꞌàtə̀ ghuu. 14 Tâ ɨ̀bɔ̀ŋ M̀màꞌàmbî Yesu Kristo nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ Nwîŋgɔ̀ŋ, nɨ̂ Àzwì Nwî yìi mə a boonsə yiꞌinə̀ aa, tâ ɨ̀ tswe a mbo bù bɨtsɨ̀mə̀.

* 4:13 Ps. 116.10

* 8:15 Exod. 16.18

* 9:9 Kə̀ àbɔ̀ŋəntɨɨ̀ yi

* 9:9 Ps. 112.9

BaGalatia

1

2

3

4

5

6

Àŋwàꞌànə̀ Paul a mbô ŋ̀ghòtə̂

BaGALATIA

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Paul a mbo ŋ̀ghòtə̂ bɔɔ bɨ Kristo jìi mə ɨ lɛ ntswe a nɨ̂ ǹjɔꞌɔ ɨlaꞌa jî mɔꞌɔ a mbuꞌu Galatia yìi mə baRoma lɛ sɨ buꞌutə aà. Nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a mbô ŋ̀ghotə ma jû aa a lɛ nzì Paul ǹzi nɨ yu, bə̀ ma bû bɨ kɨ̂ ǹnaŋsə nzi yi (4.13-15). BaYuda bî mɔꞌɔ bɨ lɛ nzì ǹswoŋə nɨ a mbo bə̀ a mûm ŋ̀ghòtə ma jû mə bo bɨ̂tɨ̀zi Nwî bìi mə bɨ mbii Kristo aa, bɨ tswe nɨ̀ ŋ̀ka yòŋə̀ nɨ̂ nɔ̀ŋsə̀ Moses, ŋ̀kɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jî mɔꞌɔ jìi mə nɔ̀ŋsə̀ à lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ aà (4.9,10,21). Bo lɛ ntswe nɨ̂ m̀bii tâ bɨ̀ ŋetə waa, tâ bo kɨɨ nləə nɨ̂ ǹjwi jǐ mɔꞌɔ bo bɨ̀ bɨ̀sàŋ, ntsuu njoo jǐ mɔꞌɔ mə ɨ lɛ ŋwaꞌa laa nyoŋə a nɨ nɔ̀ŋsə̀ aa kɨ jɨ. Ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨnù ma jû lɛ sɨ swoŋ nɨ mə mbə bo tsuu a nɔ̂ŋsə̀ kɨ yòŋə̀, ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə bo lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aa boŋ kaa mbə Nwî a waꞌà waa yweensə̀. BaYuda ma bû lɛ ŋkɨɨ nswoŋə nɨ mə kaa Paul à lɛ ŋwaꞌǎ ŋgàŋntoo yì ànnù nɨ̂koŋ bə̂; kaa ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mə à lɛ sɨ swoŋə aa, kaa ɨ waꞌà kɨ̀ ŋ̀kuꞌunə. Àâ ànnù yìi mə a lɛ ŋghɨ̀rə̀ Paul a ŋwaꞌànə̌ aŋwàꞌànə̀ yû aà.

Paul à nàŋsə ntsyà aa a nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ yulà ǹswoŋ a ajàŋ yìi mə Kristo, a njɨ̌m ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya, a fiꞌi bə̂ bìi bɨ nɨ̂ŋ ǹtɨɨ̀ waa ghu nu aa, a ndâbùꞌù, ŋ̀kɛtə mɨ̂ŋkɨ̀rə̀ mìi mə nɔ̀ŋsə̀ à kwèrə waa ghu aà (5.1). Ǹtɨgə nnaŋsə ntɔꞌɔtə atu annù yìi mə a tswe ghu nloŋ ɨlòŋ aà. Nwì, ǹloŋ ɨbɔ̀ŋ tɨ̂ ǹdùû yi wa, a yweensə bə̂ ŋ̀ghɨrə ànnû yaa a tsinə̀ a nsi miꞌi yu nyoŋə aa tsiꞌǐ a njɨ̌m àbìintɨɨ̀, kaa waꞌǎ aa njɨ̌m ɨfàꞌa nyoŋ nɔ̀ŋsə̀ bə̂. Yesu à lɛ kwo a atu ati, m̀bii ndɔ̀ɔ̀ nɔ̀ŋsə̀ ya aa nloŋ ŋkwîtû bə̀ bìi mə à lɛ zǐ a nyweensə aà (3.13-14).

Paul à lɛ à tɨgə lɔ̀gə ɨbɨɨnû yi yumbɔŋ nɨ̂ àlènsə̀, fɨgɨtə ajàŋ mə Kristo à lɛ kɛ̀tə̀ mɨŋkɨ̀rə̀ mɨ nɔ̂ŋsə̀ yìi mə yu lɛ sɨ yòŋə̀ a mbìì aà. Nòò yìi mə yu lɛ mbii a Kristo aà yu lɛ kwo bo yu Kristo yumbɔŋ, Kristo a tɨgə ŋkwɛtə nii a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ yu, àkòrə̀ nɨzǐ yi a tɨgə̀ m̀bə yìi mə Nwì a lɔ̀ɔ̀ aà (2.20-21). Ǹswoŋ mə Nwì à lɛ ntoo Mû yi Kristo aa mə tâ à zi ntsuꞌu atû bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ yòŋə̀ nɔ̂ŋsə̀, ɨ tɨgə fa abwarə a mbo bo tâ bo bə bɔɔ̀ bi (4.4-5). A mbo bə̀ bìi mə à nɨ bɔɔ bɨ Nwî aa, a fa nɨ̂ Azwì yi yìi mə ghɨ̀rə̀ bɨ koonə̀ nɨ fɨ̀ntà fɨ Àzwì, ǹtɨgə ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə Nwî a lɔ̀ò aà (4.6; 5.22-3). Paul yìi mə a zi ŋgɨꞌɨ yìi mə nɔ̀ŋsə̀ à lɛ nɨŋə a nu yu, Kristo zǐ mfiꞌi yi ghu aa, a mâŋsə̀ ǹswoŋ mə kaa mbə yu waꞌà nû yì nɨ̂ àyoo dàŋ bû ŋ̀ka ntswoŋə ntsyatə annǔ Kristo yìi mə à lɛ ŋkwo mfiꞌisə yi a mûm ɨbɨ mbi, ŋghɨrə mə tâ nɔ̀ŋsə wa mə a tɨ̀ɨ̀ nɨ mə tâ bàa ŋŋetə nɨ̂ bə̀ aa tâ à tsuu annû tsu bǔ bə. Ànnù yî wè yìi mə a tswe ghu aa à nɨ mə yu tɨgə̀ àyoo yì fii yìi mə Nwì à bǔ nnaŋsə (6.14-16).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌì ànnù àŋwàꞌànə̀ yû 1.1-10

2. Àdàꞌà yìi mə Paul à lɛ ŋkwɛrə a mbə ŋ̀gàŋtoò Kristo aà 1.11—2.21

3. Ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ǹloŋ ɨbɔ̀ŋ Nwî 3.1—4.31

4. Ajàŋ mə Kristo a kɛ̀tə̀ mɨ̂ŋkɨ̀rə̀ a nu bə̀ bìi mə bɨ bii yii aa bo bɨ̀ àkòrə̀ nɨzî yaa a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀ ma yû 5.1-6.10

5. Ɨ̀nnù jìi mə Paul à lɛ nswoŋə a nlwìꞌìsə aà 6.11-18

1

Paul a tsàꞌàtə ŋghotà baGalatia

1 Àŋwàꞌànə̀ yû a lo aa a mbo mə̀ Paul, ŋ̀gàŋntoò Kristo. Kaa a gha aa a lɛ ŋwaꞌà bə̂ tsɔꞌɔ ntoo bə̂, kaa bɨ waꞌa gha kɨ ntsɔꞌɔ ntsya aa a mûm m̀bo ŋù tsù bə̂. Lâ a gha aa a lɛ ntsɔꞌɔ tsiꞌì Yesu Kristo, bo Taà Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə à lɛ nyweensə yi nɨ nɨ̀wo aà. 2 Bìꞌi bɨ̀ bɨ̀lɨ̀m bɨlɨm bɨtsɨ̀m bìi bìꞌibo tswe aa bɨ too atsàꞌàtə̀ a mbô ŋ̀ghòtə̂ tsɨ̀m jìi ɨ tswe a alaꞌa baGalatia aà. 3 Tâ Nwìŋgɔ̀ŋ Taà yiꞌinə̀ nɨ Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu Kristo fa ɨbɔ̀ŋ nɨ̂ m̀bɔɔnə a mbo bù. 4 Yesu Kristo ma ghû à lɛ mfa ɨbɨ̀ɨnû yì mbɨꞌɨ ɨnnù jî bɨ̂ jiꞌinə̀ mə yu kwɛrə yiꞌinə̀ a mbô ŋ̀gùꞌù yî mbɨ yûla nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋə Nwìŋgɔ̀ŋ Taà yìꞌinə̀. 5 Tâ nɨ̀ghaꞌa tâ nɨ̀ tswe ghu mbo nlwiꞌi nɨ̂ŋkoŋə̀. Amen.

Ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yî m̀fùùrə̀ yìi bìꞌinə̀ swoŋə aà

6 A tsya gha mə, kaà àghaꞌa a burə tɨ̀ sàꞌàtə̀, nɨ̀ burə̀ ŋ̀ka mmaꞌatə nɨ̂ ŋû yìi à lɛ ntwoŋə ghuu, ǹtsya a njɨ̌m ɨbɔ̀ŋ Kristo aa, ǹtɨgə mbii nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yî dàŋə̀. 7 Kaa mə̀ sɨ swoŋ aa mə ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yî dàŋ ɨ̀ tswe ghu. Lâ bə̀ tswe ghu bìi bɨ fa ŋgɨꞌɨ a mbo bù, m̀buurə nɨ̂ ɨ̀tû juu, ǹlɔɔ nɨ̂ ŋ̀kwènsə ǹtoò Kristo yî ǹsɨgɨ̀nə̀ yâ. 8 Lâ, m̀bə bìꞌì tɛꞌɛ, kə̀ angel a lo a aburə nsɨgə ŋka nswoŋ ntoo yì dàŋ ǹtsyatə ya yìi bìꞌì lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ mfoo nswoŋə a mbo bù aa, boŋ ǹdɔ̀ɔ̀ ɨ̀ tswe ghu atû. 9 Àjàŋ mə bìꞌì tɛ̀ꞌɛ̂ ǹswoŋ a mbo bù aa, mə bù ŋ̀kwatə nswoŋə a mbo bù mə, mbə ŋù tsù ka nswoŋ ntoo yì dàŋ ǹtsyatə ya mə nɨ̀ lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ mfoo ŋkwɛrə aa, boŋ ǹdɔ̀ɔ̀ ɨ̀ tswe ghu atû.

10 Ma yû a finə aa tsiꞌì tsò mə tɨgə nlɔɔ mə tâ bə̀ beentə gha, kə̀ a nɨ aa mə mə lɔ̀ɔ̀ mə Nwì beentə gha aa ɛ? Kə̀ mə lɔ̀ɔ̀ aà ŋ̀ghɨ̀rə mə bə̀ ka ndorɨtə aa ɛ? Mə̀ bə kɨ lɔ̀ɔ̀ bə mə mə kɨ ghɨ̀rə tâ nû bə̀ ka mbɔŋə boŋ kaa mə̀ sɨ̌ ŋgàŋàfàꞌa Kristo bə̂. 11 Bɨ̀lɨ̂m bâ, mə lɔ̀ɔ mə tâ nɨ̀ zi mə ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə ya mə mə̀ lɛ nswòŋə a mbo bù aa, kaa ɨ̀ lɛ ŋwaꞌǎ aa yì ŋù mɨ̀sɔ̀ŋ bə̂. 12 Kaa mə̀ lɛ ŋkɨꞌɨ̀ aa a mbo ŋù kwɛrə̀. Kaa a lɛ waꞌà ŋû a mbo mə̀ kɨ ndɨꞌɨ. Lâ ɨ̀ lɛ mbàŋnə̀ ǹzi ntsyà aa a njɨmə ajàŋ mə Yesu Kristo yu mbɔŋ à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ a mbo mə̀.

13 Ǹloŋ mə nɨ̀ lɛɛ̀ ǹyuꞌu a ajàŋ mə ǹtswê yà yî m̀bìì a mûm ànnù Nwî baYuda ɨ̀ lɛ mbə aà. A ajàŋ mə mə̀ lɛ sɨ naŋsə ntsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə ŋghotə̂ Nwì tsiꞌì nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀, ǹlɔɔ nɨ mə mə burə bwɛsə tsiꞌì bwɛ̀sə̀. 14 Mə̀ lɛ ntsyàtə ŋkɛ̀ɛ̀ yà a mûm ànnù Nwî baYuda tsiꞌì ǹtsɨ̀mə̀, ǹnaŋsə mfa ɨbɨɨnû gha a nyoŋ nɔ̀ŋsə̀ bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà biꞌi. 15 Lâ nòò yìi mə yu wa yìi mə à lɛ ntɛꞌɛ mfoo ntsɔꞌɔ gha mbɔŋ tâ bɨ̀ jwe gha à lɛ ntwoŋə gha ntsya a njɨm ɨbɔ̀ŋ yi, 16 ǹdorɨtə mə yu dɨ̀ꞌɨ Mû yì a mbo mə̀, mə mə̀ tɨgə ŋka nswoŋ ntoo yì sɨgɨ̀nə̀ ya mbɨꞌɨ ŋgaa yì a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî aa, kaa mə̀ lɛ ŋkɨꞌɨ adɨꞌɨtə̀ a mbo ŋù mɨ̀sɔ̀ŋ maa noò kwɛrə̀; 17 kaa ŋkɨꞌɨ̀ kɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem a mbo bə̀ bìi mə bɨ lɛ mfòò m̀bə ŋgǎŋntoo Kristo tɨ mə̀ aà. Mə̀ lɛ mbàŋnə̀ ǹlo ŋghɛ̀ɛ̀ gha a alaꞌa Arabia, ŋ̀ghɨrə mbù ǹtɨgə mbɨɨ a Damascus.

18 Ɨ̀lòò ɨ kà mə̂ aa ntsya ji tarə mə̀ kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀ a Yerusalem a ŋghantə Cephas, ǹtswe biꞌiyu njwi nɨ̀ghûm ǹtsò ǹtaà. 19 Lâ kaa mə̀ lɛ ŋkɨꞌɨ̀ gha ŋ̀gàŋntoò Kristo wa yì tsù yə ntsyàtə̀ Jɛms yìi mə à nɨ muma bɨ̀ M̀màꞌàmbi aà. 20 (A mûm ɨ̀nnù jû mə mə ŋwàꞌànə̀ a mbo bù aa, a nsi miꞌi Mmàꞌàmbi, kaa mə̀ sɨ ɨnnù tswɛɛ.) 21 Mə̀ lɛ ntɨgə mbu nlo ghu ŋghɛɛ a mbùꞌu Syria nɨ Cilicia. 22 Kaa ŋ̀ghòtə Kristo jya jìi ɨ lɛ ntswe a Yudea aa kaa ɨ burə̀ tɨ nsî gha zî. 23 Bo lɛ sɨ yuꞌu aa tsiꞌì yùꞌù bɨ swoŋə̀ nɨ mə, “Ŋù wa yìi à lɛ sɨ tsɔꞌɔ akòrə̂ yiꞌinə̀ aa a tɨgə nsɛɛnsə annǔ abìintɨɨ mà ya mə à lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ a bwɛsə aà.” 24 Bo lɛ sɨ tɨgə ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî m̀bɨꞌɨ ŋgaà yà.

2

Ànnù Paul bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋntoo Kristo jî mɔꞌɔ

1 Ɨ̀lòò ɨ tsyà mə̂ nɨghûm ǹtsò ji nɨkwà, mə̀ bû ŋ̀kɔꞌɔ ŋghɛɛ fu a Yerusalem biꞌi Barnabas. Bìꞌì kà mə aa ŋghɛɛ aa, ǹlɔgə Titus bìꞌibo ghɛɛ̀. 2 Mə̀ lɛ ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ aa ajàŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ndɨ̀ꞌɨ a mbo mə̀ aà. Mə̀ kɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ ŋ̀ghɛɛ, ntsiꞌi bɨ̀tsyàsə̀, a tswê tsiꞌì bìꞌibo, mə̀ nɔ̂ŋsə̀ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mə mə̀ lɛ sɨ swoŋ a mbo bɨ̀ tɨ̀zî Nwî aa a nsi bo tǎ ghɨ̀rə mə ɨ̀fàꞌâ gha yìi mə mə̀ lɛ sɨ fàꞌà aa, nɨ̀ yìi mə̀ bùrə kɨ fàꞌà aa, tâ ɨ̀ tsuu a dàŋə̀ dàŋə tsyà. 3 Kaa ŋù tsù à lɛ ŋkɨꞌɨ Titus yìi mə bìꞌiyu lɛ ntswe aa gaansə̀ mə tâ bɨ̀ ŋetə yi ka mə à nɨ ŋù bàGrikia laa aà. 4 Ka mə bə̀ bî mɔꞌɔ lɛ ŋka nlɔɔ mə bɨ ghɨ̀rə̀ yiꞌi nɨ̂ ɨ̀bùꞌù aa, bə̀ bî mɔꞌɔ bìi mə bɨ lɛ ŋeꞌesə ŋkuu a tɨtɨ̀ɨ bìꞌì, m̀bagɨlə nɨ mə bo nɨ bɨ̀lɨ̂m biꞌi a njɨm Kristo, ŋkuu aa mə bo bə tsiꞌì tsǒ bɨ̀tswɛ̀rə̀, mə bɨ yə ajàŋ mə bìꞌi tswe ntswê yìꞌì kaa ànnù yî tsù a waꞌà nɨ̀ yiꞌi kwerə̀, ǹloŋ ajàŋ mə bìꞌì tswe nɨ̂ ànnù yî mɔꞌɔ bìꞌibɨ̀ Kristo Yesu aa, 5 lâ kaa bìꞌì lɛ waꞌǎ ŋgoo a mbo bo bii a nɨ mû àtɨɨ noò bə̂, ta lə̀ə annù nɨ̂ŋkoŋ yìi mə a tswe a mûm ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a mbo bù.

6 Bə̀ bya mə bɨ lèntə̀ nɨ̂ waa tsǒ bɨ̀tsyàsə̀ aa, (mə̀ swoŋ laa nloŋ mə kə̀ m̀bə bo bə bɨ̀tsyàsə̀ kə̀ ŋ̀gaŋ, kaa ma ya a sɨ̌ annû tsu a mbo mə̀ bə̂. Kaa Nwìŋgɔ̀ŋ à sɨ bə̂ lentə nyòŋə̀ aa a nɨ̂ ŋ̀kɨ̀rə̂ yàà). Kaa bo lɛ ŋwaꞌa annǔ yî fii yì tsu a mbo mə̀ dɨꞌɨ̀. 7 Bo lɛ mbàŋnə̀ nyə bə mə, bɨ fà mə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mə mə̀ ghɛɛ nɨ yu a mbo bɨ̀tɨ̀ŋètə̀, tsǒ ajàŋ mə bɨ lɛ ŋkɨ mfa a mbo Peta mə à ghɛɛ nɨ yu a mbo bɨ̀ŋètə aà; 8 (ǹloŋ mə ŋù yìi mə à lɛ mfa mɨdaꞌa a mbo Peta mə tâ à ghɛɛ ŋka mfaꞌa a mbo bàYuda aa, à kɨ mbə yu mə à fa mɨdaꞌa mə tâ mə̀ ghɛɛ ŋka mfaꞌa a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî aà.) 9 Àjàŋ mə Jɛms nɨ Cephas nɨ Jɔn, bìi bɨ lɛ mbə ntəꞌə ndânwì maa noò aa, lɛ nyə ɨbɔ̀ŋ yìi mə Nwî à lɛ ŋghɨ̀rə a nu bìꞌì aa, bo lɛ ntɨgə mfa abo nɨ̀ mə̀ nɨ Barnabas ǹtsaꞌatə yiꞌi ghu a ndɨ̀ꞌɨ mə biꞌibo fàꞌa aa àbo mɔꞌɔ̀, ǹtɨgə mbeentə mə tâ bìꞌì ghɛɛ a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî tâ bo baŋnə ŋghɛ̀ɛ̀ a mbo baYuda. 10 Ànnù yìi mə bo lɛ mbù ǹnaŋsə waꞌatə a mbo bìꞌì aa a bə mə bìꞌì ka nlentə ŋgàŋəfumə jìi ɨ lɛ tswe a tɨtɨ̀ɨ̂ ŋ̀ghòtə̀ aà. A tɛꞌɛ̀ m̀bə annù yìi mə mə̀ lɛ sɨ naŋsə ŋwaꞌatə a ŋghɨ̀rə̂.

Paul a lɛ wenə Peta a alaꞌa Antiokia

11 Nòò yìi mə Peta à lɛ nzì a alaꞌa Antiokia aa, mə̀ lɛ ŋghààntə̀ yi a tɨtɨ̀ɨ bə̀ ǹloŋ mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹlaa mə à lɛ ŋghɨ̀rə annù a waꞌà kùꞌùnə̀. 12 Ǹloŋ mə mbɔŋ tâ bə̀ bî mɔꞌɔ bìi mə Jɛms à lɛ ntoo aa bɨ̀ zi, à lɛ sɨ jɨnə bo bɨ̀ bɨ̀tɨ̀zi Nwî. La nòò yìi mə bə̀ bya lɛ nzì aa, a tɨgə̀ ǹtsuꞌutə nɨ̂ waa nloŋ mə à lɛ sɨ bɔꞌɔ bə̂ bya mə bɨ tɨ̀ɨ̀ nɨ̂ ànnǔ ŋŋètə bə̀ aà. 13 Bɨ̀lɨ̂m biꞌi bî mɔꞌɔ bìi bɨ lɛ mbə baYuda aa bɨ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ǹtɨgə mbagɨlə tsiꞌì tsǒ Peta. Tsiꞌì Barnabas à lɛ ŋkɨɨ ntɨgə nlɔɔ mə yu kɨ bagɨlə yòŋə̀ nɨ̂ waa.

14 Nòò yìi mə mə̀ lɛ nyə mə kaa nɨ̀ghàâ nyaa nɨ lɛ ŋwaꞌà tsinə nloŋ annù nɨ̂ŋkoŋə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya aa, mə̀ lɛ ŋghàà a mbo Peta a nsi bo, m̀betə yi mə, “Wò yìi mə ò nɨ ŋû baYuda m̀baŋnə ntswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yò tsiꞌì tsǒ tɨ̀zî Nwî, kaa ŋkɨꞌɨ̀ tswe aa tsiꞌì tsǒ ŋù baYuda, mbə ò tɨgə̀ ŋ̀gaansə bɨ̂tɨ̀zî Nwî mə bɨ̀ ka ntswe ntswêntɨ̀ɨ̂ yàà tsiꞌì tsǒ baYuda aa mə akə aa ɛ?

BaYuda bo bɨ̀tɨ̀zî Nwî ka yǐ yweenə aa a njɨ̀mə̂ àbìintɨɨ̀”

15 Bìꞌinə̀ bìi mə bìꞌinə̀ nɨ baYuda bî jwe jwe, kaa ŋkɨꞌɨ̀ bə “ŋgǎŋghɨ̀rənnù jî bɨ, bɨ̀tɨ̀zî Nwî” bə̂, 16 bìꞌinə̀ zi mə Nwì a ghɨ̀rə annù ŋû a tsinə̀ a nsi miꞌi yu ntsya aa tsiꞌǐ a njɨ̀mə̂ àbìintɨɨ a nu Yesu Kristo. Kaa bɨ sɨ aa njɨ̌m ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jìi mə nɔ̀ŋsə̀ a lɔ̀ɔ̀ aa tsyà. Bìꞌinə̀ kɨ̀ mə̂ m̀bii Kristo Yesu mə tâ Nwì a ghɨrə̀ ɨ̀nnû jiꞌinə̀ tsinə̀ ǹtsya aa a njɨ̌m àbìintɨɨ a nu Kristo, kaa ŋkɨꞌɨ bə aa a njɨ̌m ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jìi mə nɔ̀ŋsə̀ a lɔ̀ɔ̀ aa tsyà. Ǹloŋ mə bìꞌinə̀ zi mə kaa mbə bɨ waꞌà ghɨ̀rə̀ mə tâ ɨ̀nnù ŋû tsinə a nsi miꞌi Nwì ǹtsya aa a njɨ̌m ɨnnù jìi mə nɔ̀ŋsə̀ a lɔ̀ɔ̀ aà.

17 Àjàŋ yìi mə bìꞌinə̀ lɔ̀ɔ mə tâ ɨ̀nnù jiꞌinə̀ ɨ̀ tsinə ntsya a njɨm àbìintɨɨ a nu Kristo aa, mbə bɨ yə mə bìꞌinə̀ kɨ mbə aa ŋgǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jì bɨ tsiꞌì tsǒ bɨ̀tɨ̀zî Nwì, a tɨgə̀ ǹdɨꞌɨ aa mə Kristo àâ ŋ̀gàŋàfàꞌâ ɨ̀nnù jì bɨ aa ɛ? Kaa mbə a waꞌa mə aa ajàŋ bə̂. 18 Mbə mə̀ bu nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka mbɔɔ nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀ wa mə â lɛ mfòò ǹsaꞌa tsiꞌì mə̀ aa, boŋ mə̀ aa dɨ̀ꞌɨ ɨbɨɨnû gha aa tsiꞌì tsǒ ŋù yìi mə a wò nɔ̂ŋsə̀. 19 Ǹloŋ mə, ǹtsya a njɨm nɔ̀ŋsə̀, mə̀ lɛɛ̀ ŋ̀kwo a mbo nɔ̀ŋsə̀ mə mbə mə̀ tswêntɨ̀ɨ̀ a mbo Nwì. 20 Bɨ lɛɛ̀ ŋ̀kweentə gha a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ biꞌi Kristo, kaa sɨ̀ mə̂ bə mə mə bù ǹtswe nɨ̂ ntswentɨ̀ɨ̂ yà, à nɨ Kristo mə a tswe ntswêntɨ̀ɨ̀ a mûm nu mə̀. Ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə mə̀ kɨ ntɨgə ntswe nɨ yu a mûm ǹjyǎnu aa, mə tswe aa a mûm àbìintɨɨ a nu Mu Nwì yìi à lɛ ŋkɔ̀ŋə̀ gha, mfa ɨbɨɨnû yi ǹloŋ ŋkwitû ghâ aà. 21 Kaa mə̀ sɨ aa ɨbɔ̀ŋ Nwî wa bwɛsə, ǹloŋ mə bɨ bə kɨ ghɨ̀rə̀ tâ ɨ̀nnù ŋû aa ntsinə a nsi miꞌi Nwì ǹtsya aa a njɨ̌m nɔ̀ŋsə̀ boŋ Kristo à lɛ ŋkwo aa a atû àdàŋə̀ dàŋə̀.

3

Ànnǔ nyuꞌunə nɔ̀ŋsə̀ bo annǔ abìintɨɨ̀

1 Woɛ, ɨ̀tɨ̀rə̀ baGalitia! A ghuu aà a fùmsə̂ wò aa ɛ? Tɨgə bɨ lɛɛ̀ ǹnaŋsə ŋkɛꞌɛnə a mbo bù nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsi a laa, ajàŋ mə bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ Yesu a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ aa ɛ? 2 Nɨ̀ ləə mə̀ betə ghuu tsiꞌì nɨ̂ àbetə̀ yûlà. Nɨ̀ lɛ ŋkwɛrə Azwì Nwî ǹyoŋə aa a njɨm àjàŋ mə nɨ̀ lɛ sɨ ghɨrə ɨnnù jìi mə nɔ̀ŋsə a lɔ̀ɔ̀ aa kə̀ nɨ̀ lɛ ŋkwɛrə nyoŋə a ajàŋ yìi mə nɨ̀ lɛ nyuꞌu ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mbii aa lɛ? 3 Nɨ̀ laa njɨ̀ŋtə̀ bə laà aa ɛ? Nɨ̀ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə annù a mûm Azwì ǹtɨgə nlɔɔ màŋsə a mûm ǹjyǎnu aa mə akə aa ɛ? 4 Ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀ jìi nɨ lɛ nyə aa, ɨ tsya aa àdàŋə̀ àdàŋə̀ aa ɛ? M̀bə a bə yìi mə ɨ tsya aa adàŋə̀ dàŋə̀ boŋ, 5 Ŋù wa yìi mə a fa Azwì yi a mbo bù, ŋ̀kɨɨ mfaꞌa nɨ̂ ɨ̀nnù jî yɛ̌yɛrə a tɨtɨ̀ɨ bù aa, a fàꞌà aa nloŋ mə nɨ yuꞌunə nɔ̂ŋsə kə̀ ǹloŋ mə nɨ̀ yuꞌù ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mbii aa ɛ?

6 Nɨ̀ waꞌatə annǔ Abraham. “À lɛ nnɨŋ ntɨɨ̀ yi a nu Nwì, Nwì a tɨgə̀ ǹlɔgə yi tsiꞌì tsǒ ŋù yìi ɨnnù ji ɨ tsinə a nsi miꞌi yu.” 7 Ma mùu ajàŋ nɨ̀ yə mə àa bə̀ bìi mə bɨ tswe nɨ̂ àbìintɨɨ aa mə à nɨ bɔɔ bɨ Abraham. 8 A mbìi mbìì nɨ̀ghàà nɨ Nwî nɨ lɛ ŋghɨ̀rə̀ a naŋsə̀ ǹlaa mə Nwìŋgɔ̀ŋ à ka yǐ ghɨ̀rə tâ ɨ̀nnù bɨ̂tɨ̀zî Nwî tâ ɨ̀ tsinə ntsya aa a njɨ̀mə àbìintɨɨ̀. Nwî à lɛ ŋkàꞌà a mbo Abraham a mbìi mbìì ǹswoŋ mə, “Mə̀ ka yǐ tsyǎ a njɨ̌m wò ɨ nɨŋ mbɔɔnə a nu bə̀ bɨ ɨtoò ɨ̀ tsɨ̀mə̀.”* 9 Àjàŋ mə Abraham à lɛ ntswe nɨ̂ àbìintɨɨ Nwìŋgɔ̀ŋ a nɨŋ mbɔɔnə ghu nu aa, ŋù ǹtsɨ̀n yìi à tswe nɨ̂ àbìintɨɨ aa, Nwìŋgɔ̀ŋ àa kɨɨ nɨŋ mbɔɔnə ghu nu tsiꞌì maa ajàŋə̀.

10 Bə̀ bìi mə bɨ tɛꞌɛ atû yaa a ŋka mfàꞌa bə annù yìi mə nɔ̀ŋsə̀ a lɔ̀ɔ̀ aa, bo tswe aa a mûm ǹdɔ̀ɔ̀, ǹloŋ mə bɨ ŋwaꞌanə a mum aŋwàꞌànə Nwì mə, “Ǹdɔ̀ɔ̀ a atu ŋù yìi mə kaa à sɨ a mûm ɨnnù jìi mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə nɔ̂ŋsə̀ aa tsiꞌì tsɨ̀m lwìꞌì, kaa waꞌà kɨ̀ɨ̀ ŋ̀ghɨrə aà.”* 11 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ a laa mə kaa mbə ɨnnù ŋû ɨ kɨꞌɨ̀ tsinə̀ a mbo Nwì ǹyoŋə aa a njɨ̀mə ajàŋ mə a yuꞌunə nɔ̂ŋsə̀. Ǹloŋ mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə Nwì mə, “Ŋù yìi mə ɨnnù ji ɨ tsinə ntsyǎ a njɨmə̂ àbìintɨɨ aa, à ka yǐ tswe ntɨ̀ɨ̀.” 12 Lâ kaa nɔ̀ŋsə̀ kaa à sɨ̀ a nɨ̂ ànnû tsu a ŋghɨ̀rə nɨ̂ àbìintɨɨ tswê. Bɨ baŋnə ŋŋwàꞌànə̀ aa bə mə, “Ŋù yìi mə a ghɨ̀rə ɨnnù tsɨ̀m a ajàŋ mə nɔ̀ŋsə̀ a lɔ̀ɔ̀ aa, à ka yǐ tswe ntɨ̀ɨ̀ ɨ tsyà aa a njɨ̌m nɔ̀ŋsə̀.”* 13 Kristo à lɛɛ̀ ǹtsuꞌu atû yìꞌinə̀ a nɨ ǹdɔ̀ɔ̀ nɔ̀ŋsə̀ ya a atu bìꞌinə̀, a ajàŋə mə yumbɔŋ à lɛ mbəŋ ntɨgə ndɔ̀ɔ̀ ǹloŋ ŋgaà yìꞌinə̀ aà. Ǹloŋ mə bɨ ŋwaꞌanə mə, “Ǹdɔ̀ɔ a atu ŋù ntsɨ̀m yìi à jə̀ŋnə a atu ati aà.”* 14 Kristo à lɛ ŋghɨ̀rə̀ ma yû aa mə mbɔɔnə ya yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋkàꞌà a mbo Abraham aa, tâ bɨ̀ fa a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî ǹtsya a njɨm Kristo Yesu. Tǎ tâ bìꞌinə̀ tɨgə ntsya a njɨ̀mə abìintɨɨ ŋkwɛrə Azwì Nwî ya mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋkàꞌà aà.

Nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ ɨ̀nnù jìi mə Nwì à lɛ ŋkàꞌà aà

15 Bɨ̀lɨ̂m bâ lə̀ə mə̀ lɔgə a fɨgə̀ a nɨ̂ ànnǔ ŋû mɨ̀sɔ̀ŋə̀, kaa m̀bə̂ bə̀ biinə annù, ŋ̀warə akàà ghu, bəə boŋ kaa mbə yì mɔ̀ꞌɔ a waꞌǎ annù ya kwensə̀ kə̀ ŋ̀kuꞌusə. 16 Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋkàꞌa ɨnnù jya aa a mbo Abraham bo bɨ̀ a mbo mû yìi à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ghu ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ aà. Kaa aŋwàꞌànə Nwî a sɨ̀ swoŋə aa mə, “bo bɨ̀ a mbo bɔɔ̀ bi” a ndɨ̀ꞌɨ mə à nɨ bə̀ bɨ nnɔ̀ɔ̀. Bɨ bàŋnə̀ ŋ̀ghaa annù aa nloŋə ŋû yî m̀fùùrə̀, “Bo bɨ̀ a mbo mû ghò”, ŋù ma ghû a bə aa Kristo.

17 Ànnù yìi mə mə swoŋə aa a bə aa mə, Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋwàrə akàà bo Abraham, ŋ̀kaꞌa mə yu ka lə̀ə akàà yâ. Nɔ̀ŋsə̀ wa mə bɨ lɛ ŋka ŋghɨrə aa, lɛ boŋ ɨlòo ɨ tsyà mə ŋkhɨ̀ ji nɨkwà nɨ mɨ̀ghum mi ntarə aa, kaa mbə a kɨꞌɨ ŋgɨꞌɨ wa nɨ àkàà ya ta, m̀bwɛsə ŋkàꞌâ Nwì. 18 Ǹloŋ mə mbə a bə yìi mə Nwì a fa njoo a mbo bə̀ nyoŋə aa nɔ̀ŋsə̀, boŋ kaa à sɨ aa ŋ̀kàꞌâ yì ya bû ǹyoŋə. Lâ bìꞌinə̀ zi mə Nwì a fa njoo nyòŋə̀ aa a njɨ̌m ŋkàꞌa ya mə à lɛ ŋkàꞌà a mbo Abraham aà.

19 Ɨ̀fàꞌà nɔ̂ŋsə̀ ɨ tɨgə mbə aà àkə̀ aa ɛ? Bɨ lɛ ŋkùꞌùsə̀ nɔ̂ŋsə̀ aa mə tâ à ka ŋghɨrə tâ bə̀ aa nzi ɨnnù jî bɨ̂, a kɨ̂ ǹtswe nɨ̂ ǹtswe ŋghɛɛ nyweꞌe wa noò mə mu Abraham wa yìi mə ŋkàꞌa ya ɨ̀ lɛ ntswe nloŋ ŋgaà yì aa à ka zì aà. Bɨ lɛ sɨ fa nɔ̂ŋsə̀ waa a mbo bangel ŋù mɨ̀sɔ̀ŋ a tɨgə̀ ǹtəə a tɨtɨ̀ɨ bangel bo bɨ̀ bə̀. 20 Lâ kaa bɨ sɨ ŋû tɨ̀tɨ̀ɨ̀ bu nlɔ̀ɔ̀ ǹloŋ mə annǔ ŋkàꞌa ya aa a ghɨ̀rə̀ ŋû yî m̀fùùrə̀, Nwì yìi mə a ghɨ̀rə̀ aa a bə aa tsiꞌì yù yu yì m̀fùùrə̀.

Ǹjiꞌì ànnù yìi nɔ̀ŋsə̀ à tswe ghu aà

21 A tɨgə̀ ǹdɨꞌɨ aa mə nɔ̀ŋsə̀ a lɨ̀gɨ̀tə aa ŋkàꞌâ Nwì aa ɛ? Ŋ̀gaŋ, kaa a sɨ̀ ma aa ajàŋ bə̂. Ǹloŋ mə à laa bə mə nɔ̀ŋsə̀ m̀bə a ghɨrə̀ bə̀ tswê bɨtɨ̀ɨ̀ bəə boŋ mbə bɨ ghɨrə̀ ànnù bə̂ a tsinə ǹtsya a njɨ̌m nɔ̀ŋsə̀. 22 Lâ àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ mə mbî ǹtsɨ̀m ɨ̀ tswe aa mum mɨ̀dàꞌà mɨ ɨnnù jì bɨ̂. Maa ajàŋ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mya mìi mə Nwì à lɛ ŋkàꞌà, ǹtsya a njɨ̌m abìintɨɨ a nu Kristo Yesu aa, bɨ fa aa a mbo bə̀ bìi bɨ biì aà. 23 M̀bɔŋ tâ nòò àbìintɨɨ wa zi, nɔ̀ŋsə̀ à lɛ mfɨ̀ɨ̀ yiꞌinə̀ tsiꞌì tso ŋgǎŋtsaŋ, nyuꞌutə nɨ̂ noò wa yìi mə bɨ lɛ ŋghɨ̀rə annǔ abìintɨɨ a fɛꞌɛ̀ ǹlaa aà. 24 La a bə mə nɔ̀ŋsə̀ à lɛ sɨ buꞌutə nɨ̂ yiꞌinə̀ m̀bɔŋ tâ Kristo à yi nzì. Mə tâ bɨ̀ tɨgə ŋghɨrə tâ ànnù yiꞌinə̀ tsinə a nsi miꞌi Nwì ǹtsya a njɨ̌m àbìintɨɨ̀. 25 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, àjàŋə annǔ abìintɨɨ a zì mə̂ aa, kaa bìꞌinə̀ sɨ̀ bû ǹtswe aa a njiꞌi mɨkòrə nɔ̀ŋsə̀.

26 Ǹloŋ mə a mum Krito Yesu, bù bɨtsɨ̀m tɨgə mbə aa bɔɔ bɨ Nwî ǹtsya a njɨ̌m àbìintɨɨ̀. 27 Ǹloŋ mə bù bɨtsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ mmurə ghuu a ŋkì a mum Kristo aa, nɨ̀ màꞌà mə̂ Kristo a nu bù. 28 Kaa kwensə à sɨ̀ a tɨtɨ̀ɨ ŋù baYuda bo bɨ̀tɨ̀zi Nwî bû ǹtswe. Kaa kwensə à sɨ̌ a tɨtɨ̀ɨ abùꞌù bo ŋù yìi à sɨ bùꞌu bə aa bû ǹtswe. Kaa kwensə à sɨ̀ a tɨtɨ̀ɨ ŋùmbâŋnə̀ bo màŋgyɛ̀ bû ǹtswe. Ǹloŋ mə bù bɨ tsɨ̀m nɨ̀ tɨgə mbəə ŋù yî m̀fùùrə a mum Kristo Yesu. 29 M̀bə a bə yìi mə nɨ̀ nɨ bə̀ bɨ Kristo, bəə boŋ nɨ̀ bə aa bɔɔ bɨ Abraham, mbə bɨjɨbɨndâ bi, ajàŋ mə Nwì à lɛ ŋkàꞌà aà.

4

1 Lâ, ǹjɨ̂nda yìi mə à bùrə nɨ mûŋkhə aa kaa sɨ̀ bɔ̂ŋtə̀ ǹtsya abùꞌu ka mə njoo taà yi tsɨ̀m ɨ nɨ ji aa, 2 ǹloŋ mə à tswe nɨ̀ ǹtugɨtə̀ yìi a lentə nii bo bɨ̀ ŋù yìi mə a lèntə njoo ji jya ɨ yweꞌe noò wa yìi mə taà yì à lɛ nlə̀ə̀ mə bɨ kaa fa joo jyâ tsɨ̀m ghu mbo aà. 3 Àâ àjàŋ yìi a kɨ mbə nɨ bìꞌinə̀ aà; nòò yìi mə bìꞌinə̀ lɛ mburə bôŋkhə aa, bìꞌinə lɛ ŋkɨ mbə ɨbùꞌù a mbo ɨ̀zwì jìi mə ɨ lɛ sɨ saꞌa mbi aà.

4 Lâ nòò à lɛɛ̀ ǹnaŋsə ŋkuꞌu, Nwì a too Mû yì, màŋgyɛ̀ a jwê yi, njwe yi aa mûm nɔ̀ŋsə̀, 5 mə tâ à zi ntsuꞌu atu bə̀ bìi mə nɔ̀ŋsə̀ à lɛ sɨ buꞌutə waa, mə tâ Nwì à tɨgə nlɔgə yiꞌinə̀ nɨ bɔɔ bi. 6 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, a ndɨ̀ꞌɨ mə nɨ̀ nɨ bɔɔ̀ bi, Nwì à tòò mə Azwǐ Mû yì a kuu a mum mɨ̂ntɨɨ bù ǹtɨgə nyəꞌə nɨ mə, “Taà! Taà ghà!” 7 Ma mùu ajàŋ, ò tsyà mə a njɨ̌m Nwì kaa waꞌǎ abùꞌù bû m̀bə, ǹtɨgə mu, m̀bə yìi ò nɨ mu aa, ŋkɨ ntɨgə mbə aa ǹjɨ̂ndâ.

Àjàŋ mə Paul à lɛ sɨ waꞌa ɨnnù ǹloŋ ŋgaa ba Galatia aà

8 Wa nòò yìi mə kaa nɨ̀ lɛ ŋwaꞌà Nwî zi aa, nɨ̀ lɛ mbə aa ɨbùꞌù a mbô ɨ̀zwǐ mbi jù jìi kaa sɨ̀ bɨ̂nwì bə aà; 9 la tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə nɨ̀ zì mə̂ Nwî aa, kə̀ mə Nwì à zì mə̂ ghuu aa, mbə nɨ̀ tɨgə̀ m̀bu ŋka nlɔɔ mbǔ mbɨ̀ɨ ŋghɛ̀ɛ a mbo ɨ̀zwì tɨ̂ àdàꞌà jya mə ɨ̀ ka nsaꞌa ghuu aa mə akə aa ɛ? Nɨ bù ǹlɔɔ a mbə̂ ɨ̀bùꞌû jya aa ɛ? 10 Nɨ baꞌatə nləə nɨ̂ ǹjwi, bɨ̀sàŋ, bɨ̀nòò, bo bɨ̀ ɨ̀lòò! 11 Mə bɔꞌɔ mə mə̀ lɛ ŋghɛ̀nsə̀ noò ghà m̀faꞌa a atu bù aa tsiꞌì àdàŋə̀ dàŋə̀.

12 Bɨ̀lɨ̂m bâ, mə̀ buꞌù m̀bo a mbo bù, nɨ̀ bə tsǒ mə̀, maa ŋghə̂ mə̀ tɨ̀gə̀ mə̂ ŋ̀kɨ mbə tsiꞌì tsǒ bù? Ɨ yǐ yweꞌe tsɨ̂tsɔ̀ŋ, kaa nɨ̀ sɨ̌ annù a mbo mə fânsə̀. 13 Nɨ̀ zi mə a lɛ ŋghɨ̀rə̀ nɨghɔ̀ɔ̀ mə mə̀ swoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a mbo bù wa noò ǹtsyàmbìì. 14 Ka mə ànnù nɨghɔ̀ɔ̀ ya ya a lɛ mbəŋ ntɨgə akwàꞌànə̀ a mbo bù aa, kaa nɨ lɛ ŋwaꞌà gha ka nfoonsə kə̀ ǹtsaꞌa, nɨ̀ lɛ mbàŋnə̀ ŋ̀kwɛrə gha tso angel Nwì, kə̀ tsiꞌì tsǒ Kristo Yesu yumbɔŋə̀. 15 Maa nòò nɨ̀ lɛ sɨ naŋsə ndorɨtə a nu mə̀, nɨ̀dorə mà nya nɨ ghɛ̀ɛ̀ mə̂ aa fə aa ɛ? Mə̀ nɨ̂ àyəfə mə nɨ̀ lɛ mbaa nzi ntwèꞌe miꞌì muu boŋ nɨ̀ lɛ ntwèꞌè m̀fiꞌi mfa a mbo mə̀. 16 Mə̀ tɨ̀gə̀ mə̂ m̀bə aa ŋgàŋkɨ̀bàâ ghùù ǹloŋ mə mə̀ swòŋə̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù aa ɛ?

17 Bə̀ bya bɨ tɨ̀ɨ̀ nɨ̂ ànnǔ yuu mbweꞌesə aa ghuu mə nɨ̀ bii njɨ̀m yàà, kaa waꞌa lɔ̀ɔ̀ aà ŋ̀ghɨ̀rə̂ ɨ̀bɔ̀ŋ a nu bù, bɨ lɔ̀ɔ̀ aà m̀fààtə yìꞌinə̀, ta nɨ̀ tɨŋə mbeentə waa. 18 A bɔŋə a ŋka ntɨ̀ɨ̀ a nɨ̂ ànnù ŋû mə mbə bɨ tɨ lɔ̀ɔ̀ aa ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀bɔ̀ŋ ghu nû, a kuꞌunə a ŋghɨrə ma la aa a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m, kaa kɨꞌɨ̀ aa tsiꞌì noò yìi mə mə̀ tswe biꞌinə̀ aa bə̂. 19 Bɔɔ̀ ba bìi mə̀ kɔ̀ŋə̀ aa, mə̀ tɨgə mbə aa tsǒ màŋgyɛ̀ yìi mə à tsɨ̀gə mu aà, ǹyuꞌu nɨ̂ ǹyaŋə nyweꞌe nòò yìi mə bù ka yi tɨgə tswe nɨ màrə̀ Kristo aà! 20 Mə yə̀ꞌə̀tə̀ mə boŋ mə̀ laa ntswe biꞌinə̀ tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀, tǎ zi ajàŋ yìi mə mbə mə̀ kwensə̀ ǹjì yà, ǹloŋ mə àtû ya a buurə nloŋ ŋgaà yùù!

Àlènsə̀ Hagar bo Sarah

21 Swoŋ nɨ̀ ghâ, bù bya bìi mə nɨ lɔ̀ɔ̀ mə nɔ̀ŋsə̀ ka mbuꞌutə ghuu aà, nɨ yuꞌu annù yìi mə nɔ̀ŋsə̀ a swoŋə aa ɛ? 22 Bɨ ŋwaꞌanə mə Abraham à lɛ ntswe nɨ bɔɔ mbâŋnə̀ bi baà, yì mɔ̀ꞌɔ a bə mû àbùꞌù, yì mɔ̀ꞌɔ kaa a waꞌà mû àbùꞌù bə̂. 23 Bɨ lɛ njwe mû àbùꞌù wa aa tsiꞌì ajàŋ yìi bɨ jwe bɔɔ bɨ̀tsɨ̀mə̀. Lâ mu màŋgyɛ̀ wa mə à lɛ waꞌǎ abùꞌù bə aa, bɨ lɛ njwe nyoŋə aa ajàŋ mə Nwì à lɛɛ̀ m̀foo ŋkàꞌà aà. 24 Bɨ fɨ̀gɨ̀nə̀ aa annù nɨ̂ ànnù bâŋgyɛ̀ ma bû. Bàŋgyɛ̀ ma bû bi baa bə aa ɨ̀kàà ji baà. Yì m̀fùùrə̀ à lò aa a ntaꞌa Sinai, ǹjwe nɨ̂ bɔɔ bìi mə à nɨ ɨbùꞌù aà. Maŋgyɛ̀ ma ghû a bə aa Hagar. 25 Hagar à təə aa a nɨ̂ ǹtaꞌa Sinai wa a alaꞌa baArabia, ntsusə aa Yerusalem tsɨ̀tsɔ̀ŋ yìi à tswe a ndâbùꞌù bo bɨ̀ bɔɔ̀ bi aà. 26 La Yerusalem wa yìi a tswe a aburə aa, kaa à sɨ a ndâbùꞌù tswê, àa yu mbə ndè yiꞌinə̀. 27 Ǹloŋ mə bɨ ŋwaꞌanə mə,

“Ka ndorɨtə mbǎ àfɨ̀rə̀ mâŋgyɛ̀ yìi kaa à lɛɛ̀ waꞌà jwe aà.

Lɔ̀gɨ̀nə ŋka ntɔŋnə mba wô yìi mə ò lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ mu tsɨ̀gə̀ ǹyuꞌu nyaŋə aà;

ǹloŋ mə bɔɔ bɨ mâŋgyɛ̀ wa mə bɨ lɛ sɨ mmèꞌènə̀ nɨ ghu aa, bɨ ghàꞌà mə̂

ǹtsyatə bɔɔ bɨ mâŋgyɛ̀ wa yìi mə à yɔ̀ꞌɔ ntswe a ndândoo aà.”

28 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, bɔɔ bɨ maà, bìꞌinə̀, tsiꞌì tsǒ Isaac, bə aa bɔɔ bìi mə Nwì à lɛ ŋkàꞌà aà. 29 A kɨ mbə tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa tsiꞌì a ajàŋ mə a lɛ mbə maà noò aà. Mu wa mə bɨ lɛ njwe tsiꞌì a ajàŋ mə bɨ jwe bɔɔ aa, à lɛ sɨ tsɔꞌɔ akòrə mu wa mə bɨ lɛ njwe ǹtsya a njɨ̌m mɨ̀dàꞌà mɨ Azwì aà. 30 La nɨ̀ghàà nɨ Nwî nɨ swoŋ aa mə akə aa ɛ? “Furə abùꞌù mâŋgyɛ̀ ya bo mû yì wâ. Wa mû àbùꞌù wa mbə bo mu maŋgyɛ̀ wa mə à sɨ abùꞌù bə aa waꞌǎ nda jɨ̂.”

31 Ma mùu ajàŋ bɔɔ bɨ maà kaa bìꞌinə sɨ aa bɔɔ bɨ abùꞌù mâŋgyɛ̀ bə̂, bìꞌinə̀ bə bɔɔ bɨ mâŋgyɛ̀ yìi kaa à sɨ abùꞌù bə aà.

5

Kaa mu Kristo à sɨ abùꞌù bû m̀bə

1 A ŋghɛ̀ɛ a nɨ̂ ànnǔ mbə̂ àbùꞌù, Kristo à kɛ̀tə̀ mə̂ mɨ̂ŋkɨ̀rə̀ mɨ abùꞌù a nu bìꞌinə̀, mə tâ bìꞌinə̀ tsuu ɨbùꞌu bǔ bə. Bìꞌinə̀ təə ntɨɨ ntsuu bǔ lɔ̀gə ɨkɔꞌɔ abùꞌù ɨ nɨŋ a tɔŋ bìꞌinə̀. 2 Yə̂ nɨ̀, mə̀ Paul, mə swoŋə a mbo bù mə nɨ̀ bə màꞌàtə mə tâ bɨ̀ ŋetə ghuu, bəə boŋ kaa Kristo à sɨ̀ ghuu nɨ̂ ànnǔ tsu burə ŋkwɛtə kwɛtə bə̂. 3 Mə̀ kuꞌusə mbù nswoŋ a mbo bù mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi à ghɛ̀ɛ bɨ ŋêtə̀ yi aa, à tswe nɨ̀ ǹləə nɔ̀ŋsə̀ wa tsiꞌì ǹtsɨ̀mə̀. 4 Bù bya mə nɨ lɔ̀ɔ̀ mə tâ ànnû yuu a tsinə bu bɨ̀ Nwì ǹyoŋə bə a njɨ̌m nɔ̀ŋsə̀ aa, nɨ̀ kwyɛ̀nə̀ mə̂ ghuu bu bɨ̀ Kristo, m̀fɛꞌɛ ghuu a mûm ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî. 5 Ɨ ghɛ̀ɛ nɨ bìꞌinə̀, bìꞌinə̀ bɛ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à ka ŋghɨ̀rə ɨnnù jiꞌinə̀ tsinə ɨ tsya a njɨ̌m mɨ̀dàꞌà mɨ Azwî yi, nyoŋ a njɨmə̂ àbìintɨɨ̀ yiꞌinə̀. 6 Ǹloŋ mə a mum Kristo Yesu, kə̀ bɨ ŋêtə̀ ŋû, kə̀ bɨ waꞌà yi ŋêtə̀ boŋ kaa ma yâ à sɨ̀ nɨ̂ ànnû tsu tswê. Ànnù yî tɨ̀nsə̀ à laa mbə abìintɨɨ yìi mə a fàꞌà ǹtsya nɨ a njɨ̀mə̂ àkɔ̀ŋnə̀.

7 Nɨ̀ kɨ̀ sɨ ghɨ̀rə̀ tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ a tɨgə mbù kɨŋə wo ŋkɨŋə ghuu mə nɨ̀ tsuu annù nɨ̂koŋ kɨ yuꞌunə aa lɛ? 8 Kaa ajàŋ mə bɨ twɛɛ̀ ɨ̀mɔ̀ɔ̀ntə̀ juu aa, kaa sɨ̌ Nwɨ̀ŋgɔ̀ŋ mə à lɛ ntwoŋə ghuu aa twɛɛ̀. 9 Bìꞌinə̀ zi mə m̀bɛ̀ꞌɛ̂ àbaa ɨ bə tsiꞌì mu lìî m̀baŋnə mbɛ̀ꞌɛ ŋkyâ àbaa ǹtsɨ̀mə̀. 10 Mə̀ nàŋsə bii mə, a nɨ ɨkǔm Mmàꞌàmbi kaa nɨ̀ ka waꞌǎ annǔ ŋû dàŋ bii ntsyàtə̂ yâ. Tâ ɨ̀saꞌa Nwî ɨ̀ kuu a nu ŋù wa mə a fa ŋgɨꞌɨ a mbo bù aà, kə̀ ŋ̀gàŋ à laà ǹtɛꞌɛ mbə aa wo.

11 A ŋghɛ̀ɛ a nɨ̂ ŋ̀gàâ yà bɨlɨ̂m bâ, mbə mə̀ ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì bu ŋka nswoŋə nɨ mə annǔ ŋètə bə̀ à nɨ annù yìi mə bɨ tswe nɨ̀ ŋ̀ghɨ̀rə, boŋ baa bǔ tɨgə kɨ tsɔꞌɔ akòrə̂ ya aa a ya? M̀bə a bə maa ajàŋ bəə boŋ ànnù yìi mə mə swoŋə annù ǹloŋə abàŋnə̀ àbàŋnə̀ Kristo aa, kaa à ka waꞌǎ ŋgɨꞌɨ bù mbə. 12 Mə̀ kɔ̀ŋtə mə bə̀ bya mə bɨ fa ŋgɨꞌɨ a mbo bù aa, tâ bɨ̀ naŋsə tsɛtə ɨdɨgə nû jyaa.

13 Ǹloŋ mə Kristo à lɛ ntwoŋə ghuu mə nɨ̀ fɛꞌɛ a ndâbùꞌù m̀bâ bɨlɨ̂m bâ. Lâ nɨ̀ tsuu tɨgə lɔ̀gə abwarə mà ya a ŋka ŋghɨ̀rə ɨnnǔ njyǎnu ghu. Tâ nɨ̀ baŋnə ntsyǎ a njɨ̌m akɔ̀ŋnə̀ ŋ̀ka mfaꞌa nɨ a mbo bù nɨ bù. 14 Ǹloŋ mə mbə bɨ lwensə̀ nɔ̂ŋsə̀ wa ǹtsɨ̀m nɨ nɨ̀ghàà nî fùùrə̀ mə, “Ka ŋkɔ̀ŋə ndɨ̂m ghò tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə o kɔ̌ŋ ɨbɨɨ nû gho aà.” 15 M̀bə̂ nɨ̀ baŋnə ŋka nloontə nɨ̂ ghuu, ŋkɨɨ nləənsə ghuu bu nɨ bù, nàâ ǹtsyɛsə ghuu boŋ nàa bwɛɛsə ghuu bu nɨ bù.

Ànnǔ Azwì bo annǔ njyǎnû

16 Ànnù yìi mə mə swoŋ a mbo bù à nɨ mə, nɨ̀ ka ntəə akòrə̀ nɨzî yuu a mûm Àzwì tǎ nɨ̀ waꞌà kà ŋ̀ghɨrə aa bə̂ ɨ̀nnù jya mə ǹjyǎnû yùù ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aà. 17 Ǹloŋ mə ɨnnù jìi mə njyǎnu ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aa, ɨ tonə bo bɨ̀ ɨ̀nnù jìi mə Àzwì a yə̀ꞌə̀tə̀ aà. Ɨ̀nnù jìi mə Àzwǐ yə̀ꞌə̀tə̀ aa, ɨ kɨɨ̀ ǹtonə bo jìi mə njyǎ nu yə̀ꞌə̀tə̀ aà. Ǹloŋ mə, ǹjyǔnu bô Àzwì tswe aa tsǒ ŋ̀gàŋkɨbàà, ŋ̀kɨŋə nòo mə ò waꞌǎ annù tsu ka ŋghɨrə yìi o lɔ̀ɔ ŋghɨ̀rə aà. 18 Lâ m̀bə̂ Àzwì Nwî a ka ntsyasə nòo, boŋ kaa ò sɨ̌ aa a njiꞌi mɨkòrə nɔ̀ŋsə̀ bû ǹtswe. 19 Ɨ̀nnù jìi njyǎnu ɨ ghɨ̀rə̀ aa ɨ laà: M̀bə annǔ ajɨrə̀, m̀bə annǔ nsɨŋ, ɨ̀buurənnù, 20 ɨnnǔ mmii mɨ̀ŋkobə, ɨ̀nnù bɨ̂sɔ̀rə̀, kɨ̀bàà, àyɔ̀ŋ, àghə̀ꞌə̀nə̀, àlwǐntɔŋ, ànnǔ nlɔɔ tsiꞌì àyoò ànnù, ànnǔ nyàtə bə̀, ànnǔ a ntswe a njɨ̌m njɨ̀m, 21 ŋ̀ghə̀ꞌə̀nə̂ ǹjoo bə̂, ànnǔ nno mbaanə, annǔ ntɨ̀ɨ a nɨjɨ bô m̀buu ɨnnù ma jû. Mə bù ŋ̀waꞌasə nɨ̂ ghuu tsǒ ajàŋ mə mə̀ lɛɛ̀ m̀foo ŋwàꞌàsə̀ a mbìì aa mə, bə̀ bìi bɨ ghɨ̀rə ɨjǎŋ ɨnnù ma jû aa, kaa baa yǐ waꞌǎ a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî kuù. 22 Lâ fɨ̀ntà fɨ Azwì Nwî bâŋnə̀ m̀bə, àkɔ̀ŋnə̀, mbə nɨdorə, mbə mbɔɔnə, àtàŋəntɨɨ, àbɔ̀ŋəntɨɨ, ŋ̀ghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀, ŋ̀ka mfaꞌa nɨ̀ ǹtɨɨ̀ gho tsɨ̀m, 23 ŋka mbɔnə, nɨ̂ ǹtswâ ɨ̀bɨɨnu. Kaa nɔ̀ŋsə̀ yî dàŋ yìi a tuu ma jû ɨ̀nnù aa kaa à sɨ̀ bə̂. 24 Bə̀ bìi à nɨ bî Kristo aa, bɨ kwèèntə̀ mə̂ ǹjyǎnû yàà a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ bo bɨ̀ ŋ̀gɔ̀ŋ ɨnnù tsɨ̀m jìi ɨ lɔ̀ɔ̀ ŋkɨɨ nyəꞌətə aà. 25 Tsǒ mə bìꞌinə̀ tswe ntswêntɨ̀ɨ̂ yìꞌinə̀ a mûm Àzwì aa, tâ àkòrə̀ nɨzî yiꞌinə̀ â kɨ ntswe a mûm Àzwì. 26 Tâ bìꞌinə̀ tsuu nɨ̂ ànnǔ ŋŋee nu tswe, ntsuu nɨ mɨntɔ̌ŋ mìꞌinə̀ biꞌinə̀ biꞌinə̀ kɨ twɛbə, ǹtsuu njoò jiꞌinə̀ biꞌinə̀ biꞌinə̀ kɨ ghə̀ꞌə̀nə̀.

6

Nɨ̀ kaa ŋkwɛtə nɨ̂ ghuu bu nɨ bù nɨ̂ àbèꞌè

1 Bɨ̀lɨ̂m bâ, m̀bə̂ ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bù a ka ŋghɨrə annù yì bɨ, bù bìi mə nɨ̀ naŋsə ntswe nɨ̀ Àzwì Nwî aa, nɨ̀ tsisə̀ yi a nɨ mânjì yìi mə à bɔ̀nə. Nɨ̀ tɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̀ kɨ̂ ŋ̀ka ntsyɛsə nɨ̂ ghuu mbɨ̀ꞌɨ̀ bɨ kɨ̂ ŋ̀kwaꞌanə ghuu. 2 Nɨ̀ ka ŋkwɛtə ghuu bu nɨ bù nɨ̂ àbèꞌè tâ lwensə nɔ̂ŋsə̀ Kristo. 3 Ǹloŋ mə mbə ŋù tsù a tɨtɨ̀ɨ bù a waꞌatə mə yu nɨ̂ àyoò tsu la mbaŋnə mbə ayoo adàŋə̀ dàŋə̀ boŋ a bweꞌesə aa tsiꞌì ɨ̀bɨ̀ɨ nû yi. 4 A kuꞌunə mə tâ ŋù yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ tâ à lentə ɨfàꞌâ yi, bɛlə mə ɨ bɔŋ boŋ mbə a kâ ǹtərə nloŋ ɨfàꞌâ yi wâ, lâ kaa ŋkɨꞌɨ̀ kà m̀fɨgɨnə bə bo ŋù yì mɔ̀ꞌɔ̂. 5 Ǹloŋ mə ŋù ǹtsɨ̀m à tswe nɨ̀ m̀bèꞌe yi yìi a bèꞌè aà.

6 Tâ ŋù yìi mə bɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨghàà nɨ Nwî ghu mbo aa, tâ à kɨɨ nyatə nɨ̂ ǹjoo jì sɨgɨ̀nə̀ jìi mə à tswe nɨ ju aa, mfa nɨ̂ jì ŋû wa mə a dɨ̀ꞌɨ̀ nii aà.

7 Nɨ̀ tsuu ɨbɨɨnû ghuu kɨ bweꞌesə bə̂. Wa mbə nɨ̀ waꞌǎ Nwî bweꞌesə̀. Ŋù ǹtsɨ̀m à ka yǐ fùꞌù aa àyoo yìi mə à bè aà. 8 Ǹloŋ mə ŋù yìi mə a bè ǹloŋə aa njyǎnû yì aa, àa yǐ kɨɨ fùꞌu nɨwo a mûm ǹjyǎ nû yì. Tâ ŋù yìi a bè ǹloŋ aa Àzwì aa, tâ à fuꞌu ntswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa a mbô Àzwì. 9 Tâ bìꞌinə̀ tsuu kɨ kaa a ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀bɔ̀ŋ bə̂, ǹloŋ mə nòò à ka yǐ kùꞌu tâ bìꞌinə̀ fuꞌu mə mbə̂ bìꞌinə̀ tsuu bɔrə. 10 A kuꞌunə mə ajàŋ mə bìꞌinə̀ tswe nɨ̂ àbwarə aa, tâ bìꞌinə̀ ka ŋghɨrə ɨbɔ̀ŋ a mbo bə̀ bɨ̀ tsɨ̀m, lâ ǹnaŋsə ŋka ŋghɨrə a nu ŋgǎŋgwɛ̀ꞌɛ̂ jiꞌinə̀ a mûm àbìintɨɨ̀.

Nɨ̀ghàà nɨ Paul nî tɨ̀nsə̀ nii à lwìꞌìsə ghu aà

11 Nɨ̀ yə ajàŋə mə mə̀ nàŋsə ŋŋwàꞌànə̀ yuà àdɨ̀gə̂ àŋwàꞌànə̀ tsiꞌì nɨ̀ àbô ya nɨ̀ miꞌi mɨ àŋwàꞌànə̀ mî fàŋkə̀ aà. 12 Bə̀ bya mə bɨ lɔ̀ɔ ndɨ̀ꞌɨ nu, ŋ̀gaansə nɨ̂ ghuu mə bɨ̀ ŋetə ghuu, tǎ kɨ kwɛ̀ɛ ntɨɨ̀ waa a nɨ mɨ̀nnù mɨ njyǎnu aa, bɨ ghɨ̀rə̀ maa ajàŋ aa mə tâ bɨ̀ tsuu akòrə̂ yaa kɨ tsɔꞌɔ nloŋ annǔ ati abàŋnə̀ àbàŋnə̀ Kristo. 13 Ǹloŋ mə, tsiꞌì bə̀ bya mə bɨ lɛɛ̀ ŋŋetə waa laa, kaa bɨ sɨ a nɔ̂ŋsə̀ yuꞌunə. Bo bàŋnə̀ ǹlɔɔ mə tâ bɨ̀ ŋetə ghuu aa tâ bo ka ŋee nû yàà mə nɨ yòŋə nɔ̂ŋsə̀ ǹjyǎnu mà ghû. 14 A ŋghɛ̀ɛ a nɨ mə̀, kaa mbə mə̀ tɛꞌɛ̀ waꞌǎ nû yà ka ŋee, mə mbə tsuu bə aa nloŋ aa ŋ̀gaa ati abàŋnə̀ àbàŋnə Mmàꞌàmbî Yesu Kristo, yìi mə bɨ lɛɛ̀ ŋ̀kweentə mbi ghu a mbo mə̀, ŋ̀kɨ ŋkweentə gha ghu a mbô m̀bî aà. 15 Ǹloŋ mə kaa ànnǔ ŋètə ŋù à sɨ̌ ayoò tsu bə̂, ànnù tɨ ŋètə ŋû kaa kɨꞌɨ̌ ayoò tsu kɨ mbə, a bàŋnə̀ mbə ajàŋ yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à bu naŋsə njoo ɨ tɨgə mbə jî fii aà. 16 Tâ m̀bɔɔnə Nwì nɨ̂ ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ Nwì, tâ ɨ̀ tswe a mbo ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à zǐ akòrə̀ nɨ zì yi nyoŋə nɨ ma ghuù nɔ̀ŋsə̀ aa, ŋkɨ ntswe a mbo baIsrael bə̀ bɨ Nwî. 17 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ tâ ŋù tsuu ŋgɨꞌɨ a mbo mə̀ bǔ kɨ fa, nloŋ mə mə̀ tswe nɨ̀ àwenə Yesu a nu mə̀. 18 Tâ ɨ̀bɔ̌n Ŋ̀gàŋmàꞌâ yìꞌinə̀ Yesu Kristo tâ ɨ̀ tswe a mbô àzwî yuu mbâ bɨlɨ̂m bâ. Amen.

* 3:8 Gen. 12.3

* 3:10 Deut. 27.26

* 3:12 Lev. 18.5

* 3:13 Deut. 21.23

BaEfeso

1

2

3

4

5

6

Àŋwàꞌànə̀ Paul a mbô ŋ̀ghòtə̂

BaEFESO

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Paul wa noò yìi mə à lɛ ntswe a Roma tsǒ ŋgàŋàtsaŋ aa, ntoo a mbo baEfeso. A ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ a mbo baEfeso aa a lɛ mfòò ǹswoŋ Paul yumbɔŋə̀ (Ɨ̀fàꞌà 18.19-21). Paul à lɛ ŋkɨ ntoo àŋwàꞌànə̀ ma yû aa a mbo ŋ̀ghòtə ji mɔꞌɔ a mbùꞌu Asia a ɨdɨgə jìi mə Paul à lɛ ŋkɨ mfaꞌa ghu a nɨ̂ ɨ̀loo ji tarə a nɨ nòò yìi mə à lɛ ŋghɛ̀ɛ akòrə̀ nɨtəə yìi a yweꞌe ji tarə aà (Ɨ̀fàꞌà 19.1-20.1,20).

Àtaŋtə̀ yìi mə Nwì à lɛ ntswe nɨ yu nloŋ mbî yù aa a bə aa mə akə aa ɛ? A mûm àŋwàꞌànə̀ yulà, Paul à fìꞌìsə ataŋtə̀ yìi mə Nwì à lɛ ntaŋtə nləə a ŋguꞌu nloŋ mbi yù bo bə̀ bìi à nɨ bi aà.

A nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ ma yû Paul a ghɨrə̀ bɨ yə̂ àkɔ̀ŋnə̀ Nwî nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ yì; ǹswoŋ mə Nwì a yweensə bə̂ aa nloŋ ɨbɔ̀ŋə̂ yi a njɨ̌m àbìintɨɨ̀ yaa (2.6-10). Tsǒ mə Nwì à kɔ̀ŋə wa a mum Kristo, ǹyweensə waa aa, a kuꞌùnə̀ mə tâ bo ka ŋghaꞌasə Nwî (1.6,12), m̀maꞌatə ntswêntɨ̀ɨ̂ yàà yî ǹlwèn ya ŋka nzi nɨ̂ àkòrə̀ nɨzì yaa tâ kuꞌunə a nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yî mfii ya mə bo tswe nɨ yu aà (4.1-6.20). Paul à naŋsə lɔ̀gə̀ noò ŋ̀ghaa nloŋə Kristo nɨ̂ ŋ̀ghòtə̂, ǹdânwì yìi mə Kristo à nɨ ŋgɔ̀ꞌɔ̀ nɨbuu (2.19-22) ŋkɨ bə atu aà (4.15,16). Ŋ̀ghòtə̂ ɨ̀ nɨ̂ m̀bɨ̀ɨ̀ nû Krito, ŋ̀gǎŋmbii Kristo tsɨ̀m ɨ bə̂ ɨ̀dɨgə nu jìi mə ɨ tsugɨnə ghu, mbə ndâmàꞌanwì, Ǹwì a tswê ghu (1.23; 4.25; 5.23,30). Nwì a tsyà aa a njɨ̌m ŋghòtə ndɨꞌɨ nɨ mɨ̀dàꞌâ mi bo mɨ̀tsyɛ̂ mi mɨtsɨ̀mə̀ (3.10). Kristo à tswe a mbô ŋ̀ghòtə aa tsiꞌì tsǒ ǹdoò à tswe a mbô ŋ̀gwɛ̂ yì aà, m̀bə aa nɨ̀ghaꞌà ni (5.22-32).

Paul à kɨ ŋghàà ǹloŋ annǔ mbòònsə̀. Àtaŋtə̀ Nwî yìi mə à lɛ ntaŋntə mbɔŋ naŋsə mbi aa a bə mə yu ka boonsə njoò tsɨ̀m a aburə bo a nsyɛ̂. À lɛ ntaŋtə mə yu tsuꞌu atu bə̂ bìi mə bɨ bii Kristo aa ɨ ghɨ̀rə waa nɨ bɔɔ̀ bi, ɨ tsyǎ njɨ̌m Kristo ɨ boonsə̀ bə̂ bɨ̀stɨ̀m, baYuda bo bɨ̀ bɨ̀tɨ̀zi Nwî ɨ ghɨ̀rə bɨ̀ tɨŋə ŋû yì m̀fii yì mfùrə̀. Kristo, a njɨ̌m nɨ̀wo yu a boònsə̀ bə̂ bo bɨ̀ Nwì, ŋ̀ghɨrə bɨ tswê nɨ̀ m̀bɔɔnə̂ (1.10-18). Ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə ŋ̀ghòtə̂ ɨ̀ nɨ ghu aa ɨ dɨꞌɨ aa mə ɨ̀ nɨ̂ m̀bòònsə̀, ɨ̀bɨɨnu yìi Kristo à nɨ̂ àtu aà, ǹda yìi mə Kristo à nɨ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ nɨbuu aà, ɨ̀bɨɨnù yì fùùrə̀, ànnǔ mmurə bə̌ ŋkì yî fùùrə̀, ànnǔ abìintɨɨ yì fùùrə̀, ‘Mmàꞌàmbì yì m̀fùùrə̀, Nwì nɨ Tà yî m̀fùùrə̀ (4.3-6).

A nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû tsɨ̀m, Paul a ghɨrə̀ mə tâ bə̀ bɨ Nwî bɨ̀ yə mɨdaꞌa mìi à nɨ̂ myaa a mûm m̀bi yìi bo to bo bɨ̀ àdàꞌa ɨzwì jî bɨ aà (1.19; 3.20). A mmàꞌa ntsyǎ, bo tswe nɨ̀ m̀boonsə̂ waa, ɨ zi mɨdaꞌa mɨ Nwì mìi mɨ fàꞌà a nu bo aa, ɨ zi mə bo tswe bo bɨ̀ Kristo a aburə, ǹtswe nɨ̂ ǹnaŋsə nzi ŋwɛꞌɛ̂ ǹjoo ntsò Nwî jya ɨ tsɨ̀mə̀ ɨ kɨ tsàꞌàtə̀ nɨ̂ Nwî bɨnòò bɨ̂tsɨ̀mə̀ (6.10-18).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌì ànnù àŋwàꞌànə̀ yû 1.1-2

2. Kristo bo ŋ̀ghòtə̂ 1.3—3.21

3. Ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yî m̀fii a mûm Kristo 4.1—6.20

4. Ɨ̀nnù jìi mə Paul à lɛ nswoŋə a nlwìꞌìsə aà 6.21-24

1

Àtsàꞌàtə̀ Paul a mbô ŋ̀ghòtə̂

1 Àŋwàꞌànə̀ yû a lo aa a mbo mə̀ Paul yìi mə mə̀ nɨ ŋgàŋntoò Kristo Yesu ǹyoŋə nɨ̂ ŋ̀kɔ̌ŋ Nwìŋgɔ̀ŋ aà.

Ŋ̀ghɛɛ nɨ a mbo bə̀ bɨ Nwì bìi mə bɨ kɨ nnɨŋ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa a nu* Kristo Yesu aà.

2 Tâ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî nɨ̂ m̀bɔɔnə yìi mə ɨ̀ lo a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ Taà yìꞌinə̀ nɨ Mmàꞌàmbî Yesu Kristo aa, tâ ɨ̀ tswe a mbo bù.

Ǹjoo Àzwì jìi mə bìꞌinə̀ tswe nɨ ju a mum Kristo aà

3 Tâ bìꞌinə̀ ka ŋghaꞌasə Nwîŋgɔ̀ŋ mə à nɨ Ta bɨ̀ Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu Kristo aa yìi mə, a mum Kristo, à nɨ̌ŋ mbɔɔnə a nu bìꞌinə̀ a ajàŋə mə à fa njoo Azwì ɨ tsɨ̀m jìi mə ɨ tswe a aburə aa a mbo bìꞌinə̀ aà. 4 M̀bɔŋ tâ bɨ̀ naŋsə mbi boŋ Nwìŋgɔ̀ŋ à tsɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ yiꞌinə̀ a mum Kristo mə tâ bìꞌinə̀ bə bìi bə̂, ǹlaa maŋsə ntswe tɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀ a nsi miꞌi yu.

5 A mûm àkɔ̀ŋnə̀ Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ taŋtə yiꞌinə̀ ǹləə mə yu ghɨ̀rə̀ yiꞌinə̀ nɨ bɔɔ̀ bi a njɨ̌m Yesu Kristo nyoŋ a ajàŋə mə à lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ ŋkɨ ŋkɔŋə aa 6 mə tâ bìꞌinə̀ ka ŋghaꞌasə nìi ǹloŋ ɨbɔ̀ŋə̂ yi yî wè yìi mə à swìꞌi a nu bìꞌinə̀ tɨ̂ ǹdùù ǹtsya a mum Mû yì yìi à kɔ̀ŋə aà.

7 À lɛ ntsuꞌu atû yiꞌinə̀ nɨ̂ àləə nû yi, ŋ̀ghɨrə Nwì a liꞌinə̀ ɨ̀fansənnù jiꞌinə̀, ǹyoŋə nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋə̂ yi yî wè wâ, 8 yìi mə à lɛ nswìꞌì a nu bìꞌinə̀ aà.

9 Ǹloŋ mə à lɔ̀ɔ̀ mə̂ bɨ̂mânjì bɨtsɨ̀m bo bɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀ ŋ̀ghɨrə bìꞌinə̀ zǐ ànnǔ alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ yìi a lɛ ntswe nɨ̂ ànnù yìi a lɔ̀ɔ̀ aa, ǹyoŋə nɨ̂ àtaŋtə̀ yi yìi à lɛ ntaŋtə a mum Kristo aà. 10 Àtaŋtə̀ yi a lɛ mbə aa mə nòò à bə yǐ kɔꞌɔ kùꞌu boŋ à ka bòònsə njoò tsɨ̀m a mum Kristo tsô àtû, ǹjoo jìi ɨ tswe a aburə bo bɨ̀ jìi ɨ tswe a nsyɛ aà.

11 Nwìŋgɔ̀ŋ a ghɨ̀rə ɨnnù tsɨ̀m ǹyoŋə aa àtaŋtə̀ yi bô ŋ̀kàꞌâ yì. Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ntsɔꞌɔ yiꞌi mə tâ bìꞌì bə bə̂ bi a mum Kristo nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋə̂ yì, ǹlɔgɨnə a nlɔ̀gɨ̀nə̂. 12 Àtaŋtə̀ yi a bə aa mə bìꞌì bìi mə bɨ lɛ mfòò ŋ̀ka mbɛ a mum Kristo aa, tâ bìꞌì tswe ŋka ŋghuꞌusə nɨghaꞌà ni.

13 A ŋghɛ̀ɛ a nɨ bù, nɨ̀ kɨ ntswe a mum kristo, nòò wa mə nɨ̀ lɛ yuꞌu nɨghàà nɨ annù nɨ̂ŋkoŋ nya mə à nɨ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mə ɨ yweensə ghuu, ǹnɨŋ ntɨɨ̀ ghuu ghu nu aa, Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ nɨŋ awenə̀ yi a nu bù tsǒ mə à lɛ mfa Azwì yî Làà yìi mə à lɛ ŋkàꞌà aa a mbo bù aà. 14 Azwì yî Làà ya a tɨgə̀ m̀bə alènsə a ndɨ̀ꞌɨ mə bìꞌinə̀ ka yǐ kwɛrə annù yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋkàꞌà a mbo bə̀ bi aa, ma yû a ghɨrə̀ a laa mə Nwìŋgɔ̀ŋ à ka yǐ tsuꞌu atu bə̀ bìi mə à nɨ bi aà, tâ bìꞌinə̀ tɨgə ŋghuꞌusə nɨghaꞌà ni.

Àtsàꞌàtə̀ Nwî Paul

15 Tsǒ mə a bə laa aa, a ajàŋ yìi mə̀ yùꞌù mə̂ àbìintɨɨ̀ yuu a nû M̀màꞌàmbî Yesu bo bɨ̀ àkɔ̀ŋnə̀ yìi mə nɨ kɔ̀ŋ bə̂ bɨ Nwî bɨtsɨ̀m ghu aa, 16 kaa mə̀ sɨ kɛntə nɨ̂ ŋ̀ka mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì ǹloŋ ŋgaà yùù, ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwî ŋwaꞌatə nɨ̂ ghuu. 17 Mə tsàꞌàtə̀ Nwî mə tâ Nwìŋgɔ̀ŋ Ta bɨ̀ M̀màꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu Kristo, Ta nɨ̀ghaꞌa, tâ à fa ghuu nɨ̂ Àzwî yi, tâ à tɨgə ŋghɨrə ghuu tâ nɨ̀ tswe nɨ mɨ̀tsyɛ, ndɨꞌɨ Nwîŋgɔ̀ŋ a mbo bù tâ nɨ̀ kuꞌusə mbù ǹzi yi. 18 Mə betə nɨ mə tâ bɨ̀ ŋaꞌa mɨ̂ntɨɨ̀ muu tâ nɨ̀ yə ŋkàꞌâ yì tǎ zi njoo jìi mə nɨ bɛ a ajàŋ mə à twòŋə ghuu ghu aa, ɨ zi afùꞌù yìi mə a tswe a mûm mɨ̀tə̀ŋnə̀ mî wè mìi mə à kàꞌa a mbo bə̀ bi aà, 19 ɨ kɨɨ zi mə kaa mbə bɨ waꞌà mɨdaꞌà mî wè mî wè mìi mə mɨ tswe a mbo bìꞌinə̀ bìi mə bìꞌinə̀ bii yi aa fɨ̀gə̀. 20 Mɨ̀dàꞌà mî wè ma mû mɨ bə aa mya mìi mə à lɛ nyweensə Kristo ghu a nɨwo, ŋghɨ̀rə̀ a tswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ yu nî màꞌà a aburə aà, 21 ǹnaŋsə ntsya ŋgǎŋnsaꞌa m̀bi, nɨ ŋ̀gàŋadaꞌa, nɨ̂ ŋ̀gàŋmɨ̀tɨ̀ɨ̀ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋmbuꞌutə m̀bi, ǹtsya mɨkum mɨtsɨ̀m mìi bɨ twoŋə a nu bə̀, kaa ŋkɨꞌɨ̀ aa tsiꞌì a nɨ yulà m̀bi bə, bo bɨ̀ a nɨ̂ m̀bi yìi mə ɨ̀ ka yǐ zì aà. 22 À kɨ̀ mə̂ ǹnɨŋ ŋgɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m a njiꞌi mɨkòrə yu, ŋ̀ghɨrə mə à tɨgə nsaꞌa ŋgɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m, m̀bə atu a mbô ŋ̀ghòtə̂, 23 ŋ̀ghòtə ɨ bə̂ m̀bɨ̀ɨ̀nû yì, a luu ghu, ŋkɨɨ ntɨgə nlwensə ŋ̀gɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m a nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ tsiꞌì tsɨ̀mə̀.

2

Ǹlo a nɨ nɨ̀wo ŋkuu a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀

1 A nɨ bù à ghɨ̀rə nɨ̀ tswên ǹtɨ̀ɨ̀, mə à lɛ mbìì aa nɨ̀ kwo a mûm Àzwì ǹloŋ ɨfǎnsənnû juu bo bɨ̀ ɨ̀nnù jî bɨ̂ juu. 2 Maà noò nɨ̀ lɛ sɨ yòŋə̀ aa ɨnnù jî fàa mbi, ǹyuꞌunə nɨ̂ m̀fɔ̀ yìi mə a saꞌa ɨzwì jî bɨ jìi mə ɨ tswe a mûm m̀fəꞌə aa, mə ɨ tɨgə mfaꞌa nɨ̂ a nu bə̀ bìi mə bɨ tɨ̀ɨ atu a mbo Nwì tsɨ̂tsɔ̀ŋ aà. 3 Bìꞌinə̀ lɛ ŋkɨ mbə aa tsiꞌì tsǒ bo ǹtswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yìꞌinə̀ ǹyoŋə aa ɨ̀nnù jìi mə ǹjyǎnû jìꞌinə̀ ɨ lɔ̀ɔ̀, ǹjyǎnû yìꞌinə̀ bo bɨ̀ m̀mɔ̀ɔ̀ntə̂ jiꞌinə̀ ɨ kɨɨ̀ ǹyəꞌətə aà. Maa ajàŋ àlwintɔŋə Nwî a lɛ ntswe a nu bìꞌinə tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə a kɨ ntswe a nu ŋù mɨ̀sɔ̀ŋə ntsɨ̀mə̀ aà.

4 Lâ àjàŋə mə ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ Nwì ɨ̀ sɨ̀ nɨ nɨ̀dènə̀ tswe aa, àkɔ̀ŋnə̀ yi yî wè yìi mə à kɔ̀ŋə yiꞌinə̀ ghu aa, a ghɨrə̀ mə 5 ka mə bìꞌinə lɛ ŋkwo nloŋ ɨfǎnsənnù jiꞌinə̀ aa, a bû ŋ̀ghɨrə bìꞌinə̀ tswê ǹtɨ̀ɨ̀ biꞌinə̀ bɨ̀ Kristo 6 ntɨgə ŋŋɛɛ yiꞌinə̀ nɨ̀ bò a ndəŋ, ŋghɨrə bìꞌinə̀ nɨ̀ bò tswê nɨ̂ ɨ̀lə̀ŋ a aburə a mum Kristo Yesu 7 mə yu ghɨ̀rə tâ à laa mə, a nɨ̂ m̀bi yì m̀fii yìi mə ɨ̀ ka yǐ zì aa, a ka yǐ fa afùꞌù tɨ nɨ̀ndènə̀ a mûm ɨ̀bɔ̌ŋ yu a njɨ̌m àbɔ̀ŋəntɨɨ̀ yi a nu bìꞌinə̀ a mum Kristo Yesu aà. 8 Ǹloŋ mə Nwì a yweensə ghuu nloŋ aa ɨ̀bɔ̀ŋ yi, ǹtsya a njɨ̌m àbìintɨɨ̀, kaa à sɨ̌ ŋghɨ̀rə̂ yùù bə̂, àa mɨ̀tə̀ŋnə̀ mɨ Nwî. 9 Kaa à sɨ̀ bə aa nloŋ ɨfàꞌà yî tsu bə̂, m̀bɨ̀ꞌɨ̀ ŋù tsù à lô ŋ̀ka ŋkwɛɛ ntɨɨ̀ yi. 10 Bìꞌinə̀ bə aa àbofàꞌà Nwî. À lɛ nnaŋsə yiꞌinə a mum Kristo Yesu aa mə tâ bìꞌinə̀ tswe tswe ntɨ̀ɨ̀ a ŋka ŋghɨ̀rə ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ jìi mə à lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ mfoo ntaŋtə nləə mə bìꞌinə̀ ka ŋghɨrə aà.

Ŋù yî m̀fùùrə̀ a mum Kristo

11 Tâ nɨ̀ waꞌatə mə à lɛ mbə a noò yì mɔꞌɔ aa, bɨ twoŋə̀ nɨ̂ ghuu, bɨ̂tɨ̀zî Nwî aa a nɨ bɨ̀tɨ̀ŋètə̀, ǹyoŋə aa a nɨ annǔ ŋètə bə̂ yìi mə à lɛ mbə annǔ njyǎnu bɨ ghɨrə̀ aa nɨ̀ m̀bo aà. 12 Tâ nɨ̀ waꞌatə mə, à lɛ mbə maà noò aa, bɨ yatə̀ ghuu bu bɨ̀ Kristo, bɨ fiꞌisə̀ ghuu kaa nɨ̀ waꞌǎ bə̂ bɨ alaꞌa baIsrael bə̂, m̀bə bɨ̂gɨ̀ɨ̀ a nɨ̂ ɨ̀kàà jìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋkàꞌa annù ghu aà. Kaa nɨ̀ lɛ sɨ waꞌà nɨ̂ ànnû tsu bɛ̂. Kaa ŋkɨꞌɨ̀ ghuu nɨ Nwìŋgɔ̀ŋ fàa mbi tswê. 13 Lâ tsɨ̂tsɔ̀ŋ a mum Kristo, bù bya mə à lɛ mbə a noò mɔ̀ꞌɔ nɨ̀ tswê a ndìsyà aa, bɨ̀ zì mə̂ nɨ bù ŋ̀koontə nɨ bù a njɨ̀mə̂ àləə nu Kristo. 14 Ǹloŋ mə Kristo yumbɔŋ, à zì mə̂ nɨ̂ m̀bɔɔnə a mbo bìꞌinə̀. À ghɨ̀rə̀ mə̂ baYuda bo bɨ̀tɨ̀zî Nwî bo tɨgə̀ m̀bə bə̂ bî fùùrə̀. À tà mə ŋgɨꞌɨ nɨ annù kɨ̂bàà ya mə a lɛ mbə tsiꞌì tsǒ àwugəndâ aà. 15 À lɛ mbwɛsə nɔ̂ŋsə̀ baYuda wa yìi à lɛ ntswe nɨ̂ ǹdɨ̀ꞌɨ nɨ̀ bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ aa, mə, a njɨ̌m yu yumbɔŋ, yù lɔgə baYuda bo bɨ̀tɨ̀zî Nwî ɨ bǔ tɨgə naŋsə ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ bə̀ bî fii ghu tâ bɨ̀ tswe nɨ̂ ànnù yî mɔꞌɔ bo bo, ɨ tɨgə ghɨ̀rə tâ m̀bɔɔnə ɨ̀ tswe a tɨtɨ̀ɨ bo. 16 À lɛ mbù m̀boonsə yiꞌinə̀ bɨ̀ Nwì ǹtsya a njɨ̌m ɨ̀bɨɨnu wa yì fùùrə̀ mə à lə mfa mbii nɨwo a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ ŋ̀ghɨrə mə tâ ànnù kɨbàà à mɛ. 17 À lɛ nzì ǹswoŋə nɨ̂ ànnǔ mbɔɔnə a mbo bù bìi nɨ̀ lɛ ntswe a ndîsyà aa, bo bɨ̀ a mbo bə̀ bìi mə bɨ lɛ ŋkòòntə̀ aà. 18 Ǹtsya ghu njɨ̀m, bìꞌinə̀ bɨtsɨ̀m, baYuda nɨ bɨ̀tɨ̀zî Nwî, tswê nɨ̀ mânjì a ŋghɛ̀ɛ a mbo Tà a mûm Àzwì yî fùùrə̀.

19 Ma mùu ajàŋ kaa nɨ̀ sɨ̀ bɨgɨ̀ɨ̀ bə, kaa ŋkɨꞌɨ̀ batoo dàŋ kɨ̀ mbu mbə. Nɨ̀ tɨgə mbə bə̀ bɨ alaꞌà yì fùùrə̀ bu bɨ̀ bə̀ bɨ Nwî, ŋ̀kɨ mbə ŋgwɛ̀ꞌɛndâ Nwî. 20 Bɨ tɨgə̀ m̀bɔɔ ghuu tsô ǹda wa nɨ̂ àtsə ŋgǎŋntoo Kristo, bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋntoo Nwî, tâ Kristo yumbɔŋ a bə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ nɨ̀buu nɨ ndâ; 21 tâ ǹda yâ ǹtsɨ̀m ɨ̀ yəgɨnə a nu yu Mmàꞌàmbi, ntɨgə mboonsə ŋkwe, ŋghɛɛ nɨ̂ ǹdâmàꞌanwì yî ŋwè yìi ɨ̀ laa aà. 22 A ŋghɛ̀ɛ a nɨ bù, a mum yu, bɨ kɨɨ mbɔɔ nɨ̂ ghuu mboonsə bu bɨ̀ àbùgə̀ bə̂ tâ nɨ̀ bə adɨ̀gə yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à ka kɨ tswe ghu ɨ tsyǎ a njɨ̀mə̀ Àzwì.

3

Àfàꞌâ Paul a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀tɨ̀zî Nwî

1 A bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə̀, Paul ǹgàŋàtsâŋ Kristo Yesu mbɨꞌɨ ŋkwîtû ghuu bɨ̂tɨ̀zî Nwî, mə tsàꞌàtə̀ Nwî a atu bù aà. 2 Mə̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə nɨ̀ tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ǹyuꞌu ɨfàꞌà yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à fa a mbo mə̀ nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋə̂ yi nloŋ ŋgaà yùù aà. 3 Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ ataŋtə alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ yi ndɨꞌɨ a mbo mə̀, a ajàŋə mə mə̀ kɨɨ̀ ǹtɛꞌɛ mbɔɔ ŋŋwaꞌanə a mbo bù aà. 4 Nɨ̀ bə twoŋ boŋ nàa zi ɨnnǔ alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ jìi mə mə̀ zi mbɨꞌɨ Kristo aà. 5 Kaa Nwìŋgɔ̀ŋ a kɨꞌɨ ɨnnù jî àlɔ̀ꞌɔ̀sə̀ ma jû a mbo mɨ̀wàà mɨ bə̂ a mbìì swoŋə̀. Lâ tsɨ̂tsɔ̀ŋ à ghɨ̀rə̀ mə̂ ɨ laa ntsya a njɨ̀mə̂ Àzwî yi, a mbo ŋgǎŋntoo Kristo bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋtoo Nwî, jìi mə a tsɔ̀ꞌɔ̀ yu aà. 6 Ànnù yî àlɔ̀ꞌɔ̀sə̀ ma yû a bə mə tâ bɨ̀tɨ̀zî Nwî kɨ ntɨgə mbə bɨjɨbɨnda bo bɨ̀ baIsrael. Bo tɨgə mbə aa ɨ̀dɨ̀gə nu mbɛ̀ɛ̀ nu yì m̀fùùrə̀, bo bɨtsɨ̀m tɨgə ntswe a nɨ ɨnnù jìi mə Nwì à lɛ ŋkàꞌà ǹtsya a njɨ̌m Kristo aà.

7 Nwì à lɛ ŋghɨ̀rə̀ gha a nɨ̂ ŋ̀gàŋàfàꞌà ma mùu mûn ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yû aa, a bə mɨ̀tə̀ŋnə̀ mìi mə à fa a mbo mə̀ nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋə̂ yi a njɨ̌m mɨ̀dàꞌà mi mìi mə mɨ lɛ sɨ fàꞌa a nu mə̀ aà. 8 Ka mə mə̀ nɨ ŋû yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bɨ Nwì yìi mə̀ kə̀ꞌə nsɨgə nlwiꞌisə aa, Nwìŋgɔ̀ŋ à fa ɨ̀bɔ̀ŋ ma ghû a mbo mə̀ mə tâ mə̀ lɔgə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya nloŋə afùꞌù Kristo tɨ fɨ̀gə̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ yu a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî. 9 Ɨ kɨɨ ghɨ̀rə tâ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m yə a ajàŋ mə ataŋtə̌ annù yî lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ yìi mə Nwì yìi à lɛ naŋsə njoò tsɨ̀m, à lɛ nlɔ̀ꞌɔ̀sə̀ nləə a ŋguꞌu ŋguꞌu aa a fàꞌà aà. 10 Àtaŋtə̀ yi yû a bə aa mə tsɨ̂tsɔ̀ŋ tâ à tsya a njɨ̌m ŋ̀ghòtə ŋghɨ̀rə̀ tâ bɨ̀saꞌa bɨ mbi bo bɨ̀ ɨ̀dàꞌà jìi mə ɨ tswe a aburə aa, bɨ yəgə nzi mɨtsyɛ̀ mɨ Nwî mìi mə mɨ nɨ tsiꞌì a mbuu mbuu aà. 11 Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ ǹyoŋə aa ataŋtə̀ yi yìi a lwiꞌi nɨ̂ŋkoŋ mə à ghɨ̀rə̀ mə̂ a fɛꞌɛ̀ ǹtsya a njɨ̌m Kristo Yesu Ŋ̀gàŋmàꞌa yiꞌinə̀. 12 A njɨ̌m Kristo, ǹtsya a njɨ̀mə àbìintɨɨ̀ yìꞌinə̀ ghu nu, mbə bìꞌinə̀ tse tswe nɨ̂ àtàŋəntɨɨ a ŋghɛ̀ɛ a nsi miꞌi Nwì. 13 Maa ajàŋ mə̀ tɨgə̀ ǹswoŋə nɨ a mbo bù mə mɨ̀ntɨɨ̀ muu tsuu lǒ bɔrə mbɨꞌɨ ŋgɨꞌɨ yìi mə ɨ kuu a nu mə̀ ǹloŋ ŋgaà yùu, mə à nɨ nɨghaꞌà nuu aà.

Àkɔ̀ŋnə̀ Kristo

14 À nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə mə swɛ̀tə̀ mɨkuꞌutə̂ ma a nsyɛ a nsi Tà, 15 yu wa yìi mə ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ ntsɨ̀m jìi ɨ tswe a aburə kə̀ mə ɨ tswe a nsyɛ aa, ɨ kwɛrə ɨkûm waa ghu mbo aà. 16 Mə buꞌu mbo a mbo Nwì mə, a nɨ̂ àfùꞌù yi ya yìi a ghaꞌa aa, tâ à tsya a njɨ̌m Àzwì Nwî ǹnɨŋ mɨdaꞌa a mûm ǹtɨɨ bù tâ nɨ̀ tswe nɨ̂ mɨ̀dàꞌà. 17 Mə̀ kɨɨ̀ m̀bu mbuꞌu nɨ̂ m̀bo mə tâ Kristo à kuu ntswe a mum mɨ̀ntɨɨ bù ǹtsya a njɨm àbìintɨɨ̀ yuu. Ŋ̀kɨɨ mbu mbuꞌu nɨ̂ m̀bo a mbo Nwì mə tâ à ghɨrə nɨ̀ twiŋ mɨ̂ŋgǎŋ muu, ŋkɨ ntum ɨtsə mɨlaꞌa juu a mûm àkɔ̀ŋnə̀. 18 Mə mbə bù, a bɔ̀ꞌɔ nɨ bə̀ bɨ Nwî tsiꞌì bɨ̀tsɨ̀m, nɨ̀ tswe nɨ̀ mɨ̀dàꞌà a nzî àjàŋə mə àkɔ̀ŋnə̀ Nwî a ghaꞌatə mbə, ŋkɨ saꞌatə, ŋkɨ ŋɛnə mbə, kə̀ ŋ̀kɨ ntso mbə aa, 19 a ŋkɨ nzi àkɔ̀ŋnə̀ Kristo ya yìi mə a tsya mɨtsyɛ̀ mɨ ŋû mɨ̀sɔ̀ŋ aa, mə mbə bɨ tɨgə̀ ǹnaŋsə nlwensə ghuu, nɨ̀ kɔꞌɔ nluu nɨ̀ màrə̀ Nwǐ ntsɨ̀mə̀.

20 A mbo yu wa yìi mə, ǹtsya a njɨ̌m mɨ̀dàꞌà mìi mə mɨ fàꞌa a nu bìꞌinə̀ aa, mbə a ghɨrə̀ ɨ̀nnù ɨ naŋsə̀ m̀burə ghaꞌa ntsyatə ajàŋə mə bìꞌinə̀ betə kə̀ ŋ̀kɨɨ mɔɔntə aa, 21 tâ nɨ̀ghaꞌa tâ nɨ̀ tswe ghu mbo a mûm ǹghòtə bo bɨ̀ a njɨ̌m Kristo Yesu, ŋghɛnə a mɨwàŋə̀ mɨwàŋ, ǹlwiꞌi nɨ̂ŋkoŋə̀. Amen.

4

Bə̀ bɨ Kristo bə tsǒ m̀bɨ̀ɨ̀nu yì m̀fùùrə̀

1 Tsǒ mə a bə laa, mə̀ ŋ̀gàŋàtsâŋ M̀màꞌàmbi, mə buꞌu mbo a mbo bù mə tâ nɨ̀ ka ntəə akɔ̀rə̀ nɨzî yùù tâ à kuꞌunə ajàŋ yìi mə Nwì à twoŋə ghuu mə nɨ̀ ka ntəə aa, 2 ŋ̀ka nsɨgɨsə mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû muu a nsyɛ, m̀bɔnə, ntswa nɨ mɨ̀ntɨɨ̀ muu, m̀mi nɨ̂ ɨ̀nnù juu bu nɨ bù a mûm àkɔ̀ŋnə̀, 3 ŋ̀ka ŋgaansə nɨ̂ mɨ̀tɨ̀ɨ̂ muu a nlwìꞌi a mûm m̀bòònsə ya mə Àzwì Nwî a fa ŋghɨrə tâ m̀bɔɔnə ɨ̀ boonsə ghuu ŋkwerə tsô ŋ̀kɨ̀rə̀ aà. 4 M̀bɨ̀ɨ̀nû ɨ̀ bə aa yì m̀fùùrə̀, Àzwì Nwî a kɨ̂ m̀bə aa yì fùùrə̀, tsǒ ajàŋ yìi mə ànnù yìi mə bɨ lɛ ntwoŋə yiꞌinə̀ mə bìꞌinə̀ ka mbɛ aa a kɨ mbə yî fùùrə̀ aà. 5 M̀màꞌàmbi à bə̀ aa yì m̀fùùrə̀, àbìintɨɨ a bə aa yì fùùrə̀, ànnǔ mmurə bə̌ ŋkì a kɨ̂ m̀bə aa yì fùùrə̀, 6 Nwìŋgɔ̀ŋ a kɨ̂ m̀bə aa yì m̀fùùrə̀, yìi mə à nɨ Taà yìꞌinə̀ bɨtsɨ̀m, yìi mə a buꞌutə bə̂ bɨ̀tsɨ̀m, m̀faꞌa nɨ a nu bə̀ bɨ̀tsɨ̀m, ŋ̀kɨ ntswe a nu bə̀ bɨ̀tsɨ̀m.

7 Lâ bɨ lɛ mfa ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî wa a mbo bìꞌinə̀ yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ nyoŋə aa nɨ̂ m̀buu mɨtəŋnə mìi mə Kristo à lɛ mfa ghu mbo aà. 8 Tsǒ mə a tswe a adɨgə yî mɔꞌɔ a mûm àŋwàꞌànə Nwì mə,

“Nòò wa mə à lɛ sɨ kɔꞌɔ ŋghɛɛ a ndəŋ aa,

à lɛ nlɔ̀gə ɨbùꞌu ntsò jî ghàꞌàtə̀,

m̀fa mɨtəŋnə a mbo bə̀.”*

9 (M̀bə bɨ ŋwaꞌanə mə, “À lɛ ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a ndəŋ,” boŋ à sɨ̀ bə aa mə à lɛ mfòò ǹsɨgə ŋkuu a njiꞌì ǹsyɛ aa ɛ? 10 Yu wa mə à lɛ nsɨgə aa àa yu wa mə à lɛ ŋkɨ ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a ndəŋ ntsɨrə aburə ntsɨ̀mə̀ aà, mə yu tɨgə lwensə mbî ǹtsɨ̀mə̀ aà.) 11 Àa yu mə a lɛ mfa mɨtəŋnə mə tâ bə̀ bî mɔꞌɔ tâ bɨ̀ bə ŋgǎŋntoò ji, bǐ mɔꞌɔ bɨ̀ bə bìi mə bɨ yuꞌu nɨ̂ nɨ̀ghàà nɨ Nwî ŋ̀kɛꞌɛnə, bǐ mɔꞌɔ bə bɨ̀fàŋgilisì, bǐ mɔꞌɔ bə bɨ̀pastor bo bɨ̀ bɨ̀dɨ̀ꞌɨ̀ bɨ ɨnnù. 12 À lɛ ŋghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ aa mə yu taŋtə bə̂ bɨ Nwî bɨtsɨ̀m a nɨ̂ ɨ̀fàꞌà Nwî, a ŋka ŋkoꞌo ŋ̀ghòtə yìi mə ɨ̀ nɨ mbɨ̀ɨ̀nû Kristo aà, 13 ɨ yweꞌe noò yìi mə bìꞌinə̀ bɨtsɨ̀m ka yǐ bòònsə̀ bə ayoo yì fùùrə̀ a mûm àbìintɨɨ, ɨ kɨɨ naŋsə zi a Mu Nwì, ɨ kwe ɨ kùꞌu, ɨ tɨgə bə tso Kristo, ɨ luu nɨ màrə̀ yì, 14 tǎ waꞌa bù m̀bə tsǒ bôŋkhə, bìi mə ɨ̀nnù jìi mə ŋgǎŋmbweꞌesə ɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aa, ɨ ka kɨ tii nɨ̂ yiꞌinə̀ tsǒ fɨ̀fə̀rə̀ a tii akàŋə ŋkì aa, nɨ mɨ̀tsyɛ̀ mìi bo bweꞌesə nɨ̂ yiꞌinə̀ ghu aà. 15 Lâ bìꞌinə̀ baŋnə ntɨgə swoŋə nàâ ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mûm àkɔ̀ŋnə̀, ŋka ŋkwe a nɨ bɨ̀mânjì bɨtsɨ̀m ɨ bə tsǒ yu wa mə à nɨ atu aa, a mum Kristo. 16 Àa yu yìi mə à bòònsə ɨbɨ̀ɨnû tsɨ̀m, ɨ̀dɨgə nû tsɨ̀m ɨ tɨgə̀ ǹyoŋ tsugɨtə nɨ mɨ̀ŋgàŋ a nɨ mɨ̀kɨ̀rɨ̀nə̀ aà. Bɛɛ ɨ̀dɨ̀gə nu jya ji mɔꞌɔ ji mɔꞌɔ ɨ ka mfaꞌa ajàŋ yìi mə ɨ tswe nɨ̀ m̀fàꞌa aa, ɨ̀bɨɨnu wa tsɨ̀m ɨ tɨgə̀ ŋ̀kwe, ntɨgə ŋkoꞌo nii a mûm àkɔ̀ŋnə̀.

Ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yî m̀fii a mum Kristo

17 Mə swoŋə ma yû ànnù a nɨ̂ Ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbi mə, nɨ̀ tsuu bǔ kɨ tswe ntswêntɨ̀ɨ̀ yùù tsiꞌì tsǒ bɨ̀tɨ̀zî Nwî bìi mə ɨ̀mɔ̀ɔ̀ntə ɨnnǔ jyaa à nɨ tsiꞌǐ ɨnnǔ dàŋə̀ dàŋə̀, 18 ɨ̀mɔ̀ɔ̀ntə ɨnnǔ jyaa ɨ tswe aa a mûm m̀fiì ɨ̀dɨ̀gə̀. Kaa bo sɨ̀ nɨ̂ ànnù a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀ ya mə Nwì a fa aa tswê, nloŋ mə àtɨ̀ɨ atû yaa a ghɨrə kaa bo waꞌǎ annù zi aà. 19 Mɨ̀ntɨɨ̀ myaa mɨ tɨ̀ɨ̀ mə̂, bo tɨgə̀ m̀fa mɨbɨ̀ɨ̀mɨnû myaa a ŋghɨrə ɨnnu atsùùrə̀, a nlɔ̀ɔ tsiꞌì ɨ̀jyaa ɨnnù, bo bɨ̀ m̀buu ɨnnù jî fwɛ̌ tsɨ̀mə̀.

20 Kaa à sɨ ɨjǎŋ ɨnnù jìi mə nɨ̀ lɛ nyəgə nloŋ ŋgaa Kristo aa bə̂! 21 À nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə nɨ̀ lɛ nyuꞌu annù ǹloŋ yi, bɨ kɨ̂ ǹdɨꞌɨ ànnù yi a mbo bù, tsǒ mə annù nɨ̂ŋkoŋ a tswe a mum Yesu aà. 22 Nɨ̀ sɔrə a marə̀ nu yì ǹlwèn wa mə à tswe aa a nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yùù yî m̀bìì ya yìi mə ɨnnǔ mbweꞌesə̀ jìi mə mɨ̀ntɨɨ̀ muu lɛ sɨ yə̀ꞌə̀tə̀ lɛ sɨ tsə ŋgɨꞌɨ ghu aà.

23 Nɨ̀ ghɨrə tâ Nwì à bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ muu bo bɨ̀ ɨ̀mɔ̀ɔ̀ntə̂ juu, tâ ɨ̀ tɨgə tsiꞌì jì fii, 24 tâ nɨ̀ tɨgə ŋwɛꞌɛ marə̀ yî m̀fii wa yìi mə bɨ naŋsə a finə̀ yî Nwì, a nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ tsìnə ŋkɨ nlaa maŋsə tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə aà.

25 Ma mùu ajàŋ nɨ̀ meꞌe annǔ abǎŋnə annù, tâ ŋù yî mɔꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ tâ à ka nswoŋə tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbô ǹdɨ̂m yì, ǹloŋ mə bìꞌinə bɨtsɨ̀m bə aa ɨ̀dɨ̀gə nu mbɨ̀ɨ̀nu yì m̀fùùrə̀. 26 Ò yi nlwìsə ntɔŋ, ò tsee bii tâ àlwǐntɔŋə̂ yo ya à ghɨrə tâ ò ghɨrə ɨbɨ̂; tsèe bii tâ nòò à tso nɨ̂ àlwǐntɔŋə̂ yô, 27 ǹtsuu abwarə a mbo Devil lǒ fa. 28 Ŋù yìi à nɨ nyə̀rə tâ à kɛntə, ŋ̀ka mfaꞌa, ŋ̀ka mfaꞌa nɨ̂ m̀bô mi nɨ̂ ǹtɨɨ yì sɨgɨ̀nə̀, tǎ zi ŋkwɛtə bə̀ bìi mə bɨ lɔ̀ɔ akwɛtə̀ aà. 29 Nɨ̀ tsee kɨ bii nɨ̀ghàà nî bɨ ka mfɛꞌɛ a ntsǔ bù, m̀baŋnə ŋka ŋghaa tsiꞌì ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ jìi mə ɨ kwɛtə mə tâ bə̀ ka ŋkwe a nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀mə̀, tâ nɨ̀ ka ŋghɨrə ɨbɔ̀ŋ a nu bə̀ bìi mə bɨ yuꞌu aà.

30 Nɨ̀ tsee kɨ ghɨ̀rə tâ Àzwì Nwî yìi mə a laa à ka njəŋnə. Àa yu yìi mə à nɨ awenə̀ Nwî a nu bù ǹdɨ̀ꞌɨ nɨ mə Nwì à ka yǐ tsuꞌu atû yuu aà. 31 Nɨ̀ meꞌe annǔ ntsəꞌə̀ntɨɨ, nɨ̂ àfìimiꞌi, a bɔ̀ꞌɔ àlwintɔŋə tsɨ̀m, ntsee kɨ tɔŋnə ŋghàà, kə̌ kɨ bə̀gɨ̀tə̀ nɨ̂ bə̀, ǹtsuu nɨ m̀buu kɨ̂bàà yî tsu tswe. 32 Nɨ̀ baŋnə ŋka ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ a nu bù bu nɨ bù, ŋka ŋghɨrə mɨ̀ntɨɨ̀ muu ka mbɔnə, ŋ̀ka nliꞌinə ɨfǎnsənnù juu bu nɨ bù tsiꞌì tso ajàŋə mə Nwì à lɛ ntsyà a njɨ̌m Kristo ǹliꞌinə ɨfǎnsənnû juu aà.

5

Bìꞌinə̀ ka ntswe a mûm ŋ̀kàꞌà

1 Tsǒ bɔɔ bɨ Nwî bìi mə à kɔ̀ŋə aa, nɨ̀ ka ŋeꞌesə Nwî. 2 Tâ nɨ̀ ka tswe nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ tsǒ mə Kristo à lɛ ŋkɔ̀ŋə̀ yiꞌinə̀ m̀fa ɨbɨ̀ɨ nû yi tsǒ ayoo mmàꞌà Nwì yìi mə bɨ tɔɔ a lûmtə̀ ŋ̀ghɨrə Nwì a dorɨtə̀ aà.

3 Lâ, tâ bɨ̀ tɛꞌɛ ntsuu kɨ ghùmtə annǔ ajɨrə̀, kə̀ ɨ̀nnù jî fwɛ̀, kə̀ ànnǔ nyə̀ꞌə̀tə njoo, a tɨtɨ̀ɨ bù bə̂, ǹloŋ mə nɨ̀ bə aa bə̀ bɨ Nwî aà. 4 Kaa a sɨ̀ kuꞌùnə̀ mə tâ nɨ̀ ka ŋghaa mɨghàà mɨ atsùùrə̀, kə̀ mɨ̀ghàà mɨ ajɨ̀ŋtə̀, kə̀ mɨ̀ghàà mî fwɛ̀, nɨ̀ baŋnə ŋka mfa nɨ̂ m̀bɨꞌɨkə nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m a mbo Nwì. 5 Nɨ̀ zi tâ à laa mə, kaa ŋù àjɨrə̀, kə̀ ŋù yìi a ghɨ̀rə ɨnnǔ nsɨŋ, kə̀ ŋù yìi mə a yə̀ꞌə̀tə njoo aa, (ŋù ǹyə̀ꞌə̀tə njoo mà ghû à bə aa tsǒ yìi mə a mii mɨŋkobə aà) kaa à ka yǐ waꞌǎ annǔ nɨfɔ̀ Kristo bo bɨ̀ à yì Nwî jɨ̂.

6 Tâ ŋù à tsuu ghuu nɨ mɨ̀ghàà mɨ ajɨ̀ŋtə̌ lǒ bweꞌesə ǹloŋ mə àlwintɔŋə Nwî a tsə ŋgɨꞌɨ a nu bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ tɨ̀ɨ̀ atu ghu mbo aà. 7 Tsǒ mə a bə laa, nɨ̀ tsuu nɨ̂ ànnû tsu a ŋghɨ̀rə bu bɨ̀ ɨ̀jàŋ bə̂ ma bya tswe. 8 Ǹloŋ mə maa noò, nɨ̀ lɛ ŋkɨ ntswe aa a mûm m̀fiì ɨ̀dɨ̀gə̀, lâ tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə nɨ̀ tswe a mûm ŋ̀kàꞌa Mmàꞌàmbi aa, nɨ̀ ka ntəə akòrə̀ nɨzǐ yuu tsiꞌì tsǒ bɔɔ bɨ ŋkàꞌà, 9 Ǹloŋ mə mɨ̀ntà mìi mə ŋ̀kàꞌà ɨ koonə aa, mɨ bə aa ŋ̀gɔ̌ŋ ɨnnù jî sɨgɨ̀nə tsɨ̀m jìi ɨ bɔŋ, ǹtsinə ŋkɨ mbə annù nɨ̂ŋkoŋə̀ aà. 10 Nɨ̀ ka ŋgaansə mɨtɨ̀ɨ̂ muu a nzi ɨnnù jìi ɨ ghɨ̀rə̀ M̀màꞌambi a dorɨtə̀ aà. 11 Nɨ̀ tsuu abô yuu nɨ̂ ɨ̀nnǔ mfiì ɨ̀dɨ̀gə̀ jìi kaa ɨ sɨ ŋû kwɛtə aa kɨ nɨŋə, nɨ baŋnə ŋka mfiꞌisə ndɨꞌɨ tâ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ka nyə. 12 Ǹloŋ mə tsiꞌì ŋ̀ka ŋghaa nswoŋə nɨ ɨnnù ma jya mə bo ghɨ̀rə̀ a adɨgə alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aa àa annǔ ndɨ̀rə̂tû. 13 Lâ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə bɨ fɛꞌɛsə a mûm ŋ̀kàꞌà aa, bə̀ bɨ̀tsɨ̀m yə, 14 nloŋ mə ayoo yìi mə a tswe a mûm ǹlaa ɨdɨgə̀ a tɨgə mbə aa ŋkàꞌà. À nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə bɨ swoŋə nɨ mə,

“Wìꞌìnə mbà ŋû fɨ̀lô,

m̀bɨɨnə a nɨwô,

Tâ ŋ̀kàꞌa Kristo ɨ̀ ta a nu wò.”

15 Nɨ̀ ka naŋsə ntsyɛsə ajàŋ yìi nɨ təə aà, ǹtsuu kɨ təə bə tsǒ ɨjɨ̀ŋtə̀ bə̂, nɨ̀ ka ntəə tsǒ ŋgàŋmɨtsyɛ̀. 16 Nɨ̀ tsuu kɨ bii tâ mû àbwarə yìi nɨ̀ tswe nɨ yu aa à ka ntsya a dàŋə̀ dàŋə̀, m̀baŋnə ŋka ŋghɨrə ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m ǹloŋ mə ŋ̀gùꞌû m̀bi yuà ɨ̀ nɨ yì m̀bɨ̂. 17 Nɨ̀ tsee ɨjɨ̀ntə̀ bə̂ bə, nɨ̀ ka ŋgaansə mɨtɨ̀ɨ̂ muu a nzî ànnù yìi mə Mmàꞌàmbi a lɔ̀ɔ̀ mə nɨ̀ ka ŋghɨrə aà.

18 Nɨ̀ tsee mɨlùꞌù kɨ no baanə, ǹloŋ mə mɨ ka ghɨ̀rə nɨ̀ ka ghɨrə ɨnnǔ atsùùrə̀. Lâ nɨ̀ baŋnə ŋghɨ̀rə̀ tâ Àzwì Nwî à ka nlwensə nɨ̂ ghuu. 19 Nɨ̀ ka ghaa a mbo bù nɨ bù nɨ mɨ̀ghàà mɨ bɨ̂psalm, nɨ mɨ̀kòò, kə̀ mɨ̀kòò mìi Àzwì Nwî a dɨ̀ꞌɨ̀ aa, nyəə ŋghaꞌasə nɨ̂ M̀màꞌàmbi ghu nɨ mɨ̀ntɨɨ̀ muu mɨ tsɨ̀mə̀. 20 Nɨ̀ ka mfa mbɨꞌɨkə a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m, nɨ a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀nnu tsɨ̀m a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ Tà nɨ̂ ɨ̀kǔm Ŋgàŋmàꞌa yìꞌinə̀ Yesu Kristo.

Bàŋgyɛ̀ bo bɨ̀ bɨ̀loò

21 Nɨ̀ ka nyuꞌunə ghuu bu nɨ bù tsǒ bə̀ bìi bɨ bɔꞌɔ Kristo.

22 Bàŋgyɛ̀, nɨ̀ ka nyuꞌunə̀ bɨloò buu tsǒ ajàŋ yìi nɨ yuꞌunə Mmàꞌàmbi aà. 23 Ǹloŋ mə ŋùmbâŋnə̀ à bə aa atu a mbô ŋ̀gwɛ̂ yì tsiꞌì tsǒ mə Kristo à kɨ mbə atu a mbô ŋ̀ghòtə yìi à nɨ mbɨ̀ɨ̀nû yì aà, Kristo yumbɔŋ a kɨ̂ m̀bə Ŋgàŋyweensə̂ yì aà. 24 Tsǒ àjàŋ yìi mə ŋghòtə yuꞌunə Kristo aa, tâ bàŋgyɛ̀ kɨɨ ŋka nyuꞌunə bɨ̂loò byaa a nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀mə̀.

25 Bɨ̀loò, nɨ̀ ka ŋkɔŋ bâŋgyɛ̀ buu tsiꞌì tsǒ ajàŋ yìi mə Kristo à lɛ ŋkɔ̌ŋ ŋghotə aà. À lɛ mfa ɨbɨɨnû yi a atu bo aa 26 a nsìꞌi ɨ̀ laa nɨ nɨ̀ghàâ ni mə yu ghɨ̀rə waa tâ bo laa maŋsə. 27 À lɛ ŋghɨ̀rə̀ laà aa mə yu tɨgə tɛꞌɛ ŋghòtə a nsi yu, tâ ɨ̀ laa, mbɔŋ màŋsə̀, kaa waꞌà nɨ mû àbà, kə̀ àdɨ̀gə̀ yî tàŋkə̀, kə̀ m̀buu alɔꞌɔ yî tsu tswê, mə tâ ŋ̀ghòtə tɨgə nlaa maŋsə ntsee nɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀ tswe. 28 À nɨ̂ àjàŋ yìi mə mbâŋnə̀ tswe nɨ̂ ŋ̀kɨ ŋkɔ̀ŋ bâŋgyɛ̂ byaa tsiꞌǐ ajàŋ mə bɨ kɔ̌ŋ mɨbɨ̀ɨ̀mɨnû myaa aà. Ŋùmbâŋnə̀ yìi mə a kɔ̌ŋ a ŋgwɛ̂ yì aa, a kɔ̀ŋə aa ɨbɨɨnû yi. 29 Kaa ŋù tsù à lɛɛ̀ waꞌǎ njyǎnû yi ka mbaa. A bàŋnə̀ ǹjɛꞌɛ aà jɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀kɨɨ nlentə tsiꞌǐ ajàŋ yìi Kristo a kɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ŋ̀ghòtə aà; 30 Ǹloŋ mə bìꞌinə̀ bə aa ɨ̀dɨ̀gə nu Kristo.

31 Tsǒ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋə aa, “À nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə ŋùmbâŋnə̀ a màꞌàtə̀ nɨ̂ taà yì bô ǹdè yì ŋ̀ghɛɛ mbòònsə̀ bô ŋ̀gwɛ̂ yì, bo bya bi baa tɨgə̀ ǹjyǎnu yì m̀fùùrə̀ aà.”* 32 Ànnù ma yû à nɨ̂ ànnù yî àlə̀ə̀ntə̀ yìi mə tso, mə̀ naŋsə̀ ǹswoŋə aa nloŋ ŋgaa Kristo bo bɨ̀ ŋ̀ghòtə; 33 lâ a kuꞌùnə̀ mə tâ ŋù nɨ̀ bù yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔꞌɔ tâ à ka ŋkɔŋə a ŋgwɛ̂ yì tsǒ ajàŋ yìi mə a kɔ̀ŋə ɨbɨɨ nû yi aà. Tâ màŋgyɛ̀ à kɨ nyə mə yu bɔꞌɔ ndoò yì.

6

Àjàŋ mə bɔɔ bo bɨ̀tà bo bɨ̀ ma tswe nɨ̀ ǹtswe aà

1 Bɔɔ, ka nyuꞌunə nɨ̀ bɨ̂taà buu bo bɨ̀ bɨ̀maà buu a mum Mmàꞌàmbi nloŋ mə à nɨ̂ ànnù yìi mə a tsinə a ŋghɨ̀rə aà. 2 “Tɨgə mbɔꞌɔtə nɨ̂ taà ghò bo maà ghò.” À nɨ̂ ǹdɨꞌɨ yì ǹtsyàmbìì yìi mə Nwì à kùꞌùsə ŋkàꞌa ghu aà. 3 “Mə mbə ɨ̀nnù ɨ kâ ŋ̀ghɛɛ a mbo wo sɨgɨ̀nə̀, mɨ̀tugə mɨ njwî mo mɨ kɨ̂ ŋ̀ghaꞌatə fàa atu nsyɛ̂.”*

4 Bù bɨ̂tà, nɨ̀ tsuu bɔɔ buu kɨ swugɨ̀tə̀ tâ mɨ̀ntɔ̀ŋə̂ myaa ka nlwi, nɨ̀ baŋnə ŋka ŋkoꞌo waa mmɨrɨsə nɨ̂ waa ŋkɨɨ ndɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnǔ Mmàꞌàmbi a mbo bo.

Ɨ̀bùꞌù bo bɨ̀ bɨ̀tà bɨ ɨbùꞌù

5 Ɨ̀bùꞌù nɨ̀ ka nyuꞌunə bɨtà bɨ afàꞌâ buu bìi bɨ tswe fàa atu nsyɛ aa, nɨ̂ ǹtɨɨ yi mɔꞌɔ, ŋ̀ka mbɔꞌɔ waa, ǹtsɨgɨnə nɨ a nsi bo, tsiꞌì tsǒ nɨ fàꞌà aa a mbo Kristo. 6 Nɨ̀ tsuu kɨ fàꞌà bə mə bɨ̀ yə ghuu bə̂, tsǒ bə mə nɨ lɔ̀ɔ aà ŋ̀ghɨ̀rə mə bə̀ aa mbeentə ghuu. Nɨ̀ baŋnə ŋka mfaꞌa tsiꞌì tsǒ ŋgǎŋafàꞌa Kristo, ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ànnù yìi Nwìŋgɔ̀ŋ a lɔ̀ɔ̀ aa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghuu tsɨ̀mə̀. 7 Ŋ̀ka mfaꞌa nɨ a mbo bə̀ nɨ̂ àbɔ̀ŋəntɨɨ̀ yuu, tsǒ nɨ fàꞌà aa a mbo Mmàꞌàmbî kaa ŋkɨꞌɨ aa a mbo bə̀ faꞌà. 8 Nɨ̀ zi tâ à laa mə annù yî sɨgɨ̀nə̌ tsɨ̀m yìi mə ŋû a ghɨ̀rə̀ aa, kə̀ ŋù wa a bə̂ àbùꞌù kə̀ ŋù yìi à sɨ abùꞌù bə̂, boŋ àa bǔ kwɛrə fu a mbô M̀màꞌàmbî.

9 Bù bɨ̂tà bɨ ɨbùꞌù tâ nɨ̀ kɨɨ ŋghɨrə maa ajàŋ a nû ɨ̀bùꞌû juu, ǹtsuu waa kɨ bosə nɨ̂ bòsə̀. A bɔŋ mə tâ nɨ̀ zi mə bubo tsswe aa nɨ tâfàꞌà yî m̀fùùrə̀ yìi à tswe a aburə aà; ŋ̀waꞌatə nɨ mə a mbo yu ma wa, ànnǔ ntɛꞌɛ adìnə̀ â sɨ̀ ghu tswê.

Ǹjoo ntsò Nwî tsɨ̀mə̀

10 A nlwìꞌìsə, tâ nɨ̀ təə ntɨɨ a mum Mmàꞌàmbi bo bɨ̀ a mum mɨtɨ̀ɨ mɨ mɨdaꞌâ mi. 11 Tâ nɨ̀ wɛꞌɛ njoo ntsò Nwî jya tsiꞌì tsɨ̀mə̀ tǎ zi ajàŋə mə mbə nɨ̀ kâ ǹto nɨ̂ mɨnàŋ Devil ghu. 12 Ǹloŋ mə kaa nɨ̀ sɨ too aa bu bɨ̀ ǹjyǎnu bo bɨ̀ àləə̀. Nɨ to aa bu bɨ̀ bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa, nɨ̀ ŋ̀gàŋadaꞌa, bo bɨ̀ mɨ̀dàꞌà mɨ ɨzwì jî bɨ jìi ɨ saꞌa mbî ɨ̀tugə yulà aa, bo mɨ̀dàꞌà mɨ ɨzwì jî bɨ jìi mə ɨ tswe a aburə aà. 13 A kuꞌunə mə tâ nɨ̀ wɛꞌɛ njoo ntsò Nwî tsɨ̀mə̀ mə mbə nɨ̀ təə nto ɨtugə mbi yì bɨ wa. Bɛlə mə nɨ̀ ghɨ̀rə̀ mə ɨnnù tsɨ̀m, nɨ̀ tɨgə̀ ǹnaŋsə ntəə.

14 Nɨ̀ tɨgə ntaŋtə la ntəə ŋwɛꞌɛ annù nɨ̂ŋkoŋ tsǒ ɨkò a atìi bù, ŋ̀wɛꞌɛ ɨnnù jî tsìnə̀ tsiꞌì tsǒ ŋ̀gùù ǹstsò a nɨgǒ bù, 15 ŋ̀wɛꞌɛ annǔ ŋkhətə ŋghɛ̀ɛ nswoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ m̀bɔɔnə ya tsiꞌì tsǒ ntâm juu. 16 A nɨ ŋ̀gɔ̀ŋ bɨ̀nnòò bɨ̀tsɨ̀m tâ nɨ̀ ka lɔgə nɨ̂ àbìintɨɨ tsiꞌì tsǒ abàꞌà mɨkɔ̀ŋ mɨ ŋkerə mɨ ŋgàŋmbuꞌù ɨnnù jî bɨ wa mə mɨ khɨ aà. 17 Nɨ̀ tɨgə nlɔgə annǔ ajàŋ mə Nwì à ywèènsə ghuu aa tsǒ àtsə̀ꞌətû yuu, ǹlɔgə nɨghàà nɨ Nwî tsiꞌì tsǒ munwî ǹtsò Àzwì Nwî. 18 Nɨ̀ ka ntsaꞌatə Nwî a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m a mûm Àzwì, ǹtsaꞌatə nlɔɔ nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m a mbo Nwìŋɔ̀ŋ, m̀betə nɨ mə tâ à kwɛtə ghuu nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ ɨnnù tsɨ̀m jìi ɨ tsiꞌi ghuu aà. Tsǒ mə a bə laà aa, nɨ̀ ka ntswe nɨkərə̀ ǹtsuu kɨ kaa, ŋ̀ka ntsaꞌatə Nwî ŋ̀waꞌatə nɨ̂ bə̂ bɨ Nwî bɨtsɨ̀mə̀. 19 Nɨ̀ kɨ ŋka ntsaꞌatə Nwî ŋ̀waꞌatə nɨ̂ gha ghu mə tâ Nwìŋgɔ̀ŋ à ka mfa ntoò yì ya a mbo mə̀ a noò yìi mə̀ tswe nɨ̂ ŋ̀ghàà aa tǎ tâ mə̀ ka ŋghaa nɨ̂ àtàŋəntɨɨ, ntɔꞌɔtə nɨ̂ ɨ̀nnǔ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mə ɨ̀ tswe a alə̀ə̀ntə̀ aà. 20 Mə̀ laa mbə tsûsə̀tû ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ma yû, bɨ koò gha nɨ̂ àtsaŋə̀. Tâ nɨ̀ ka ntsaꞌatə Nwî tâ mə̀ zi ajàŋ mə mbə mə̀ kâ ŋ̀ghaa nɨ̂ àtàŋəntɨɨ a ajàŋ yìi mə̀ tswe nɨ̂ ŋ̀ghàà aà.

Paul a tɨgə̀ ǹtsaꞌatə ŋghòtə nlwiꞌisə

21 Mə̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə nɨ lɔ̀ɔ a nzî àjàŋə mə ntswê yà bo bɨ̀ ànnù yìi mə mə fàꞌà tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀ aa, Tychicus, mumaà yìi mə̀ kɔ̀ŋə yi, mə à kɨ mbə ŋû àkòrə̂ ghà yî ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mûm àfàꞌâ M̀màꞌàmbi aa, à ka swoŋ ɨnnù tsɨ̀m a mbo bù. 22 À nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə̀ tòo yi a mbo bù aa mə, tâ nɨ̀ zi ajàŋə mə bìꞌì tswe aà, tâ à kɨ nzi ndɨ̀ɨ̀ntə̀ mɨ̂ntɨɨ̀ muu. 23 Tâ m̀bɔɔnə Nwìŋgɔ̀ŋ Tà nɨ Ŋ̀gàŋmàꞌâ yìꞌinə̀ Yesu Kristo, nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀, nɨ̂ àbìintɨɨ, tâ ɨ̀ tswe a mbo bɨ̀lɨ̂m bìꞌinə̀ byâ. 24 Tâ ɨ̀bɔ̀ŋ ɨ̀ tswe a mbo ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à kɔ̀ŋə Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu Kristo nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ tɨ mɛ̀ aà.

* 1:1 A mûm ŋ̀wàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ bɨ swoŋ aa mə, “bìi mə bɨ tswe a Efeso m̀faꞌa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ waa tsɨ̀m aà.”

* 4:8 Ps. 68.18

* 5:31 Gen. 2.24

* 6:3 Exod. 20.12

BaFilipi

1

2

3

4

Àŋwàꞌànə̀ Paul a mbô ŋ̀ghòtə̂

BaFILIPI

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Paul a noò yìi mə à lɛ ntswe a atsaŋ a Roma aà. A njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa Filipi aa lɛ ŋghùrə̀ baRoma, a bə̂ àlaꞌa yì wè a tɨtɨ̀ɨ ɨlaꞌa jìi mə baRoma lɛ sɨ buꞌutə a mbùꞌu Macedonia aà. Bɨ lɛ sɨ toŋə nɨ̂ àtɨ̀ɨ̀ gold ghu, bə̀ bî wè bî wè bɨ lɛ nlo a Roma bo bɨ a njɔ̀ꞌɔ ɨlaꞌa Itali jî mɔꞌɔ nzi ŋghùrə̀ ghu. Bɨ tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə bə̂ bìi mə bɨ tswe ghu aa nɨ baRoma. BaFilipi bɨ lɛ sɨ tswòŋə̀ nɨ nû jyaa nloŋ mə bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ waa nɨ baRoma aà. Ɨkum alaꞌa Filipi aa a lɛ mfa ‘Mfɔ̀ Filip ta bɨ̀ Àlexanda yî Ŋ̀wè.

Ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ a Filipi aa a lɛ nzì Paul nɨ yu, a ntwoŋ Nwì, a ajàŋ mə à lɛ nyə ŋù a njə̀ə̀ təə təə a twoŋə nɨ waa mə bɨ̀ zi ŋkwɛtə waa aà (Ɨ̀fàꞌà 16.8-10). Ŋ̀ghòtə baFilipi ɨ̀ lɛ mbə mbɛ̀ɛ̀ ntɨɨ̀ Paul, ɨ̀ lɛ sɨ kwɛtə nii nɨ̂ ɨ̀faꞌa ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ (4.15-16). Ŋ̀ghotə mà yû ɨ̀ lɛ ntoo Epafroditus mə à ghɛɛ mfa njoo a mbo Paul a Roma (4.8). À ghɛ̀ɛ̀ mə̂, ŋ̀wo nɨghɔ̀ɔ̀ ghu, baFilipi bɨ tswe nɨ̀ nɨ̀bɔꞌɔ, a tɨgə̀ ǹlɔɔ mə yu wàŋsə bǔ bɨ̀ɨ̀ tâ mɨ̀ntɨɨ mɨ bə̂ bya mɨ̀ fwɛtə (2.25-30). Ma mùu ajàŋ, Paul à lɛ ntɨgə ŋwaꞌanə àŋwàꞌànə̀ yuà a mbo bɨ̀subɨkaꞌâ bi, baFilipi, a mfâ m̀bɨꞌɨkə̀ nloŋ akɔ̀ŋnə̀ yaa nɨ̂ àkwɛtə̀ ya mə bo lɛ ntoo aà.

A nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ baFilipi yû, bɨ yə̂ àkɔ̀ŋnə̀, ànnǔ mfâ m̀bɨꞌɨkə, nɨ̂ ànnù nɨdorə̀. Nɨ̀dorə̀ nɨ tswe fàa mûm àŋwàꞌànə aa a nɨ̀ ɨ̀dɨgə tsiꞌì tsɨ̀mə̀. M̀bə bɨ tse swoŋ mə àŋwàꞌànə̀ ma yû à nɨ̂ ɨ̀kòò mə Paul à ŋwàꞌànə nloŋə nɨdorə̀. Ka mə Paul à lɛ ntswe a atsaŋ aa, àbìintɨɨ̀ yi a nu Nwì à lɛ ŋghɨ̀rə̀ a zî ŋ̀kwɛrə̂ ɨ̀nnù tsɨ̀mə̀ (4.11-13). Paul a kɨ̂ ǹswoŋ mâ ànnù ǹloŋ ajàŋ mə Kristo à lɛ mmàꞌàtə abwarə̀ yi tsǒ Nwì a aburə, ǹsɨgɨsə ɨbɨ̀ɨnû yi, ǹlɔgə marə̀ ŋùmɨ̀sɔ̀ŋ aà. Paul a tɨgə̀ ǹdɨꞌɨtə nɨ̂ bə̂ mə bɨ̀ ka ŋeꞌesə Kristo, ŋ̀ka nsɨgɨsə mɨbɨ̀ɨ̀mɨnû myaa a nsyɛ tsǒ yu (2.5-110). Mə tâ bo ka ntaŋntɨɨ a noò ŋ̀gɨꞌɨ, ǹtsuu ɨnnù kɨ waꞌà, ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwì a nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀mə̀ (4.6-7).

Ŋ̀gǎŋndɨꞌɨnnǔ mbweꞌesə̀ ɨ lɛ nzì m̀fa nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ a mbô ŋ̀ghòtə̂ lâ Paul a dɨꞌɨtə bɔɔ Kristo mə bɨ̀ ka ntsyɛsə waa (3.2), ǹswoŋ mə ànnù ŋû a tsinə a nsi miꞌi Nwì ǹtsya aa tsiꞌǐ a njɨ̌m àbìintɨɨ̀. Paul a swôŋ ànnù yìi mə a tsyàsə̀ nii a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ yu aà: Yu meꞌè ɨ̀nnù tsɨ̀m, nlɔɔ aa tsiꞌì a nzi Kristo mə a tsyàsə̀ nii aa, nɨ mɨ̀dàꞌâ mi, ɨ kɨ ghaꞌasə nii (1.20-21; 3.4-10).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌì ànnù àŋwàꞌànə̀ yû 1.1-11

2. Ǹtswê Paul yumbɔŋə̀ 1.12-26

3. Ǹtswêntɨ̀ɨ̀ a mum Kristo 1.27—2.18

4. Àtaŋtə̀ ǹloŋə Timoti nɨ Epafroditus 2.19-30

5. Àwàꞌàsə̀ ǹloŋ ŋgàŋkɨbàa ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ 3.1—4.9

6. Paul nɨ bɨ̀subɨkaꞌà bi baFilipi 4.10-20

7. Ɨ̀nnù jìi mə Paul à lɛ nswoŋə a nlwìꞌìsə 4.21-23

1

1 Mə̀, Paul nɨ Timoti, ŋ̀gǎŋfàꞌa Kristo Yesu, bìꞌì toò àŋwàꞌànə̀ yu aa a mbo bə̀ bɨ̀tsɨm bìi mə bo nɨ bə̀ bɨ Nwî a njɨ̌m Kristo Yesu, ǹtswe a Filipi aà, bo bɨ a mbo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ndânwì nɨ bɨ̀kwɛtə̀ bìi mə bɨ kwɛtə nɨ̂ àfàꞌa ŋghotə aà.

2 Tâ Taà yìꞌinə̀ Nwîŋgɔ̀ŋ nɨ̂ M̀màꞌàmbî Yesu Kristo, tâ bo ghɨrə ɨbɔ̀ŋ a nu bù, ŋ̀kɨ mbɔrɨsə ghuu.

Paul a fa mɨya a mbo Nwì ǹloŋə ŋghotə̂ bàFilipia

3 Mə fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwìngɔ̀ŋ ghà a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̀tsɨ̀m bìi mə mə waꞌatə nɨ̂ ghuu aà. 4 A nɨ̂ Ŋ̀gɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̀tsɨ̀m a ajàŋə mə̀ yi tɨ tsàꞌàtə̀ Nwî a atu bù bɨtsɨ̀m aa, ǹtɨɨ̀ gha ɨ luu nɨ̀ nɨ̀dorə nloŋ ŋgaa yùù. 5 Mə̀ fâ nɨ̂ mbɨꞌɨkə a mbo Nwì ǹloŋ a jàŋ yìi mə nɨ kwɛtə nàa a nsɛ̀ɛ̀nsə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yû ǹlɔgɨnə a njwi yìi mə ɨ̀ lɛ nzì a mbo bù a Filipi aa, nzi nyweꞌe sii aà. 6 Mə̀ zi tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə Nwì yìi mə à lɛ nlɔ̀gɨ̀nə ɨfàꞌà yî sɨgɨ̀nə̀ ma ghû a mɨ̂ntɨɨ bù aa à ka yə mə yu maŋsə a njwi yìi mə Yesu Kristo à ka yi bǔ bɨ̀ɨ̀ aà. 7 Mə waꞌatə ma mùu ajàŋ aa nloŋ mə ànnǔ yuu bɨ̂tsɨ̀m a naŋsə ntswe a nu mə̀ tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ aà. Nɨ̀ kɨ ntswe a mûm ɨ̀bɔ̀ŋ yìi mə Nwì à ghɨrə a nu mə̀ aà, a jaŋ yìi mə mə̀ tswe a ndâtsaŋ tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa bo bɨ a noò yìi mə mə saꞌa abɛ̀ɛ ntoo yì ǹsɨgə̀nə̀ yû, ǹswoŋə nɨ a mbo bə̀ mə ànnù yìi mə mə swoŋə aa à nɨ tsiꞌì ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ aà. 8 Nwì à zi mə mə swoŋə aa tsiꞌì ànnù mə ànnǔ yuu a tswe a ntɨɨ mə̀ tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀, mə kòŋə̀ nɨ̂ ghuu aa tsiꞌì nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ yìi a tswe a ntɨɨ Kristo Yesu a kɔ̀ŋə̀ ghuu ghu aà. 9 Mə tsàꞌàtə Nwî a atu bù mə tâ àkɔ̀ŋnə̀ yuu tâ ghaꞌatə ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì, tâ mɨ̀tsyɛ̂ muu tâ mɨ̀ kɨ ŋghaꞌatə a ajàŋ yìi mə mbə nɨ̀ zî ǹtɛ̀tɛ̂ ɨ̀nnù, 10 tǎ zi a ntsɔꞌɔ̀ ànnù yìi mə a bɔŋ ŋghɛ̀ɛ̀ maŋsə aà, tǎ bə bə̂ bìi mə ànnû yaa a laà, kaa waꞌà nɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀ a noò yìi mə Kristo à ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ ghu aa tswê. 11 Tâ Yesu tâ à ghɨrə mə tâ nɨ̀ ka naŋsə ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ tsiinə aà; ma mùu ajàŋ, tâ nɨ̀ ka ŋghuꞌusə nɨ̂ Nwî, ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ yi.

12 Bɨ̀lɨ̂m bâ, mə lɔ̀ɔ mə tâ nɨ̀ zi mə ɨnnù jìi mə ɨ fɛ̀ꞌɛ a nu mə̀ aa, ɨ bàŋnə̀ ŋkwɛtə a ŋghɨ̀rə mə tâ ǹtoo yî ǹsɨgɨ̀nə̀ ya tâ ɨ̀ kuꞌusə ŋghɛ̀ɛ̀ bə nɨ̀ m̀bìì. 13 Ma mùu ajàŋ, bɨ̀sogyɛ̀ bɨtsɨ̀m bìi mə bɨ bɛ nɨ̂ ǹtɔꞌɔ̀ m̀fɔ faà a Roma aa bo bə̀ bɨ̂tsɨ̀m faà, bɨ zi mə mə̀ tswe a atsaŋ fàa ntɔꞌɔ aa nloŋ annǔ Kristo. 14 M̀bu ŋghɛ̀ɛ̀ ghu, a ajaŋ yìi mə mə̀ tswe fàa atsaŋ aa, bɨ̀lɨ̂m biꞌinə̀ bî ghàꞌàtə̀ bo ləə̀ ǹtɨɨ̀ waa a nu M̀màꞌàmbî, ŋ̀kuꞌusə ntɨgə nswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî nɨ̂ àdàꞌà kaa waꞌà nɨ̂ ŋû tsù bû m̀bɔꞌɔ.

15 Lâ bə̀ bî mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bo bɨ tswe ghu mə bɨ ghə̀ꞌə̀nə̀ naa, ǹswoŋə nɨ̂ ànnǔ Yesu ŋ̀ghɨrə nɨ̂ bə mə tâ bìꞌibo ka warənə ghu wàrə̀nə̀, lâ bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ kɨ ntswe ghu nswoŋə nɨ ànnǔ Yesu tsiꞌì nɨ̀ àbɔ̀ŋə ntɨɨ̀. 16 Ma buù bə̀ bo swoŋə ma mùu ajàŋ aa nloŋ mə bo kɔŋə gha aà, ǹzi mə mə̀ kuu fàa atsaŋ aa mbɨꞌɨ mə mə saꞌa abɛ̀ɛ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yû mə mə swoŋə aà. 17 Bə̀ bî mɔꞌɔ bya mə bɨ ghə̀ꞌə̀nə̀ naa aa, bo swoŋə nɨ̂ ànnù Kristo aà kaa waꞌa ntɨɨ waa ghu ləə̀ bə̂, ǹlɔɔ bə mə tâ à yaa annù tâ à ka ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì, tâ bə̀ ka nyoŋə nɨ njɨ̌m bo, ŋ̀ghɨrə ma mùu ajàŋ aa, ŋ̀waꞌatə nɨ mə bo ka kùꞌùsə nɨŋ ŋgɨꞌɨ a nu mə̀ fàa a atsaŋə̀. 18 Ma yuu ànnù kaa a sɨ̌ annù yìi mə mbə a ghɨrə̀ mə̀ kâ ǹlwisə nɨ̂ ǹtɔ̀ŋ bə̂! Mə dorɨtə a nyə mə bɨ swoŋə nɨ ànnǔ Kristo nɨ bɨ̀mânjì bɨtsɨ̀mə̀; kə̀ bɨ swoŋə aa nɨ̀ m̀bweꞌesə̀ oò, kə̀ nɨ̂ ǹtɨɨ̀ waa tsɨ̀mə̀ oò, boŋ mə̀ aa kɨ dorɨtə tsiꞌì dòrɨ̀tə̀.

Paul à tswe fàa mbi aa a ŋghaꞌasə Yesu

19 Tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀ mə̀ ka kɨ dorɨtə nloŋ mə mə̀ zi mə Nwì à ka yuꞌu nɨyə̀ꞌə̂ nuu tâ Àzwì Yesu Kristo tâ à kwɛtə gha ŋghɨ̀rə̀ tâ mə̀ fɛꞌɛ fàa atsaŋə̀. 20 Mə naŋsə nyəꞌətə nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghâ tsɨ̀m, ŋ̀kɨɨ mbɛ nɨ mə kaa mə̀ ka waꞌǎ annǔ ndɨ̀rə àtu yì tsu lô ŋ̀ghɨrə̂ bə̂, ɨ bàŋnə yə mə, a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀m, tsɨ̂tsɔ̀ŋ bo bɨ̀ tsiꞌǐ a ajàŋ yii mə mə̀ kɨ̀ sɨ ghɨ̀rə a mbìì aa, mə mə̀ ka kɨ naŋsə gaansə nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̂ ma a ŋghaꞌasə Kristo a nu mə̀, kə̀ mə̀ tswê ǹtɨ̀ɨ̀ fàa atu nsyɛ, kə̀ mə̀ kwô kwò oò. 21 Ǹloŋ mə a mbo mə̀, ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yà faa mbi, ɨ̀ nɨ aa bə Kristo, mə̀ bə tɛꞌɛ kɨ kwo kwo boŋ a ka bàŋnə bɔ̌ŋ tsyàtə̌ a ntswe fàa mbî. 22 Lâ m̀bə a bə yìi mə mə̀ ka bǔ tswe faa àtu nsyɛ boŋ a bə mə mə̀ ka bǔ fàꞌa ɨnnù jìi mə ɨ ka kwɛtə bə̂ aà. Lâ kaa mə̀ sɨ annù yìi mə mə̀ ka tsɔꞌɔ aa zi bə̂. 23 Ma muu ajàŋ mə̀ təə a tɨtɨ̀ɨ̀ ŋ̀kì. Ànnù yìi mə mə yə̀ꞌə̀tə̀ aa à nɨ̂ ǹlo ŋghɛ̀ɛ ntswe bìꞌi Kristo ǹloŋ mə ma yû ànnù a bɔŋə a nu mə̀ ǹtsyatə mbǔ ntswe fàa mbî. 24 Lâ ǹloŋ ŋgaa yùù, a kuꞌunə mə tâ mə̀ bu ntswe fàa mbî, tǎ kwɛtə ghuu. 25 Tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋə̀, a nɨ ànnù yìi mə mə̀ ka ghɨ̀rə̀ aà. Mə̀ zi mə mə̀ ka bǔ ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a ntswe biꞌinə̀ fàa mbi tǎ kwɛtə ghuu tâ nɨ̀ ka ŋkwi ŋghɛɛ nɨ m̀bìì tâ nɨ̀dorə̀ nuu nɨ̀ kɨɨ ŋghaꞌatə a mum àbìintɨɨ̀ yuu. 26 Mə̀ bə fɛ̀ꞌɛ ɨ zǐ tsiꞌi ghuu boŋ a ka ghɨ̀rə mə tâ ǹtɨɨ̀ ghuu ɨ luu nɨ̀ nɨ̀dorə nloŋ annù yìi mə Kristo Yesu à ghɨ̀rə a nu mə̀ aà.

Àkòrə̀ nɨtəə nɨ bə̂ bɨ Yesu

27 Lâ ànnù yî wè a nɨ mə tâ mɨ̀ghɨ̀rə̀nə̀mɨnnù muu tâ mɨ̀ kuꞌunə a ajàŋ yìi mə ǹtoò Kristo yî ǹsɨgɨ̀nə̀ ɨ lɔ̀ɔ̀ aà. Tà bɛɛ mə a fɛꞌɛ mə m̀bə mə̀ zǐ nyə ghuu kə̀ ŋgaŋ, mə̀ yuꞌu mə nɨ̀ təə ǹnɨ̀ŋtə akòrə̂ yuu a nsyɛ, m̀bòònsə̀ ghuu ŋkwərə, ànnǔ yuu a bə yi mɔꞌɔ, nɨ̀ tô bɨtsɨ̀m mə tâ ànnǔ ntoo yì sɨgɨ̀nə̀ yìi mə nɨ̀ bìì aa, tâ à ka ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì, 28 kaa waꞌà nɨ̀ ŋ̀gàŋkɨ̂bàâ juu bɔꞌɔ̀ bə̂. A bə bə ma mùu ajàŋ boŋ à nɨ̂ àlènsə̀ mə a naŋsə ndɨꞌɨ nɨ mə Nwì à ka dɨ̌ ŋgɨꞌɨ a nu bo, ɨ bàŋnə yweensə ghuu. 29 A bɔŋ mə tâ nɨ̀ zi mə, Nwì yìi mə à ghɨ̀rə ɨbɔ̀ŋ a nu bù mə nɨ̀ nɨŋ ntɨɨ̀ ghuu a nu yu, ǹloŋ ŋgaa Kristo aa, a kɨɨ ŋghɨrə aa ɨ̀bɔ̀ŋ a nu bù mə tâ nɨ̀ kɨɨ nyə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ nloŋ ŋgaa yì. 30 Ma mùu ajàŋ, nɨ̀ yə mə ǹtsò ma ghû mə nɨ to aa, ɨ kɨ mbə aa ntsò yìi mə nɨ̀ kɨ̀ nyùꞌu mə mə to, ŋ̀kɨ mburə aa kɨ to ǹzi yweꞌe sii aà.

2

1 Tsǒ mə bu bɨ̀ Kristo boonsə a gaansə̀ nɨ̀ mɨ̀tɨɨ̀ muu aa, tsǒ mə a kɔ̀ŋə̀ nɨ̂ ghuu nləꞌətə nɨ ǹtɨɨ̀ ghuu aa, tsǒ mə nɨ̀ bòònsə bu bɨ̀ Àzwì Nwî aa, tsǒ mə nɨ̀ zî ŋ̀kɔ̀ŋnə ghuu bu nɨ bù, ŋ̀kɨ zi ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə̂ ghùù bu nɨ bù aa, 2 a kuꞌunə mə tâ nɨ̀ boonsə ghuu ntswe nɨ ànnù yî fùùrə̀, ŋ̀ka ŋkɔŋnə ghuu bu nɨ bù, ŋ̀ghɨrə nɨ mə tâ ǹtsǔ ghuu ɨ̀ bə yî mɔꞌɔ tǎ tâ ǹtɨɨ̀ gha ɨ luu nɨ nɨ̀dorə̀. 3 Nɨ̀ tsuu kɨ yuꞌu tsiꞌì à yuu annù bə̂, ǹtsuu nû yùù kɨ ŋee bə̂, m̀baŋnə ŋka sɨgɨsə nɨ̂ ɨ̀bɨ̀ɨnû ghuu bə a nsyɛ̂, ŋ̀ka ŋwaꞌatə nɨ mə bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ tsyatə ghuu. 4 Tâ nɨ̀ tsuu tsiꞌì ɨ̀nnù jìi mə ɨ kwɛtə ghuu aa kɨ ghɨ̀rə̀ bə̂, nɨ̀ kɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ kwɛtə nɨ̂ bə̀ bî mɔꞌɔ aà 5 Tâ ɨ̀nnù jìi mə nɨ mɔ̀ɔ̀ntə̀ nɨ a atu bù aa tâ ɨ̀ bə jìi mə Kristo à lɛ sɨ kɨɨ mmɔɔntə aà, nlii nɨ̂ ɨ̀nnù tsǒ yu:

6 Ka mə bo Nwì lɛ ntswe nɨ màrə̀ yî m̀fùùrə̀ aa,

kaa à lɛ ŋwaꞌà kà ǹtɨɨ nɨ mə yu dɨ̀ꞌɨ mə bo Nwì kuꞌunə̂.

7 Lâ, à lɛ mbàŋnə̀ ǹləə ma juù ɨ̀nnù fu,

ǹsɨgɨsə ɨbɨ̀ɨnû yi a nsyɛ,

m̀baŋnə ntɨgə nlɔgə marə̀ ŋ̀gàŋàfàꞌà, bɨ jwî yi tsǒ ŋù mɨ̀sɔ̀ŋ.

8 À bə̀ŋ mə̂ ǹtɨgə ŋû mɨ̀sɔ̀ŋ aa, ǹsɨgɨsə ɨbɨ̀ɨnû yi a nsyɛ,

ǹyuꞌunə Nwî, m̀bii nɨwô, bɨ zwitə̀ yi,

Bɨ̂ ghɛ̀ɛ̀ mə̂ mə bɨ kɨ zwitə yi zwitə aa,

ǹtɨgə mburə ŋkweentə yi bə a ati bàŋnə̀bàŋnə̀!

9 Ma mùu ajàŋ, Nwì a tɨgə̀ ǹnaŋsə ŋŋentə yi a ǹdəŋ,

m̀fa ɨkum yìi mə ɨ kɔꞌɔnə ntsyà mɨkum mɨ̂tsɨ̀m aà,

10 tǎ bɛɛ mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bɨ yi nyuꞌu ɨkum Yesu,

a aburə, kə̀ a nsyɛ, kə̀ bə a bâŋnsyɛ,

bɨ swêtə̀ mɨ̀kùꞌùtə̌ myaa a nsyɛ ŋghaꞌasə yi,

11 tâ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bɨ̀ bii nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsi mə Yesu Kristo à nɨ̂ M̀màꞌàmbî,

ǹtɨgə ŋghaꞌasə nɨ̂ Taà yì Nwîŋgɔ̀ŋ ma mùu ajaŋə̀.

A bɔŋ mə tâ bɔɔ bɨ Kristo bɨ̀ bə tsǒ mɨ̀ŋkàꞌà fàa mbî

12 Tsǒ mə a bə ma mùu ajàŋ aa, ɨkaꞌâ jâ jìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aa, tsiꞌì a ajàŋ yìi mə nɨ tɛꞌɛ yuꞌunə nàa a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̀tsɨ̀m a noò yìi mə mə̀ tswe biꞌinə̀ aa, a bɔŋ mə tâ nɨ̀ kuꞌusə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a yuꞌunə mə̀ tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə kaa mə̀ sɨ̀ a tɨtɨ̀ɨ bù tswê aà. Nɨ̀ ka mbɔꞌɔ Nwî tâ ǹtɨɨ̀ ghuu ka ntsɨgɨnə, ŋ̀ka ŋgaansə nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̂ muu a ŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jìi mə ɨ kuꞌunə aà ta yǐ jɨ ɨlòŋə̀. 13 Ǹloŋ mə Nwì a fàꞌà a mɨ̂ntɨɨ bù, ŋ̀ghɨrə nɨ mə tâ nɨ̀ ka ŋkɔŋə a ŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jya jìi mə a lɔ̀ɔ̀ nɨ mə tâ nɨ̀ ka ŋghɨrə aà, ŋ̀kɨɨ mfa nɨ̂ mɨ̀daꞌa mə tâ nɨ̀ ka mfaꞌa nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû mə ɨ bɔ̀ŋə̀ nii aà.

14 Nɨ ka ŋghɨrə ɨnnù tsɨ̀m ǹtsuu kɨ nnurɨkə, kə̀ kɨ lɨ̀gɨ̀tə̀ bə̂; 15 tǎ bə bɔɔ bɨ Nwî bìi mə mbə bɨ waꞌǎ ɨfɨ̀rə̌ waa fâ, mɨ̀ntɨɨ̀ myaa mɨ laa, kaa àlɔ̀ꞌɔ̀ a waꞌà a nu bo tswê bə̂, ǹtswe a tɨtɨ̀ɨ nɨ̀wàà nɨ bə bìi mə bɨ ghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ kaa ɨ̀nnù jyaa ɨ waꞌà tsinə̀ aa, lâ nɨ̀ bâŋnə̀ ǹta nɨ̂ tɨtɨ̀ɨ bo tsǒ mɨ̀ŋkàꞌà fàa mbî aà. 16 Nɨ̀ tswa nɨghàà nɨ Nwî nû mə nɨ fa ntswêntɨ̀ɨ̀ a mbo bə̀ aa ntugɨtə, tâ a yi mbə wa njwi yìi mə Yesu à bu mbɨ̀ɨ̀ aa, ǹtɨɨ̀ gha ɨ luu nɨ̀ nɨ̀dorə a nyə mə kaa mə̀ lɛ ŋwaꞌà nû yà laa a dàŋə̀ dàŋə̀ zwî, kə̀ mə kaa àfàꞌà yìi mə mə̀ lɛ mfàꞌà aa, kaa a lɛ ŋwaꞌà aa atu dàŋə̀ dàŋə̀ tsyâ. 17 Àjàŋ yìi mə nɨ̀ nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ ghuu a nu Nwì aa, a bə aa tsǒ àyoo mmàꞌanwì, m̀bə a tɛꞌɛ mbə mə bɨ ka zwitə gha zwìtə̀, ɨ lɔ̀gə aləə nû ya ɨ kùrə ma mùu atu ayoo mmàꞌa Nwì, boŋ nû yà ɨ̀ ka bɔ̀ŋə̀ tâ mə̀ ka ndorɨtə biꞌinə̀ nɨ̀ bù bɨtsɨ̀mə̀. 18 A bɔŋ mə ta nû yùù ɨ̀ kɨɨ mbɔŋə tâ nɨ̀ kɨɨ ndorɨtə tsǒ mə̀.

Timoti bo Epafrodito

19 Mə waꞌatə a wàŋsə ntoo Timoti a mbɛɛ bù, a ajaŋ yìi mə m̀bə M̀màꞌàmbî Yesu a bii, tâ à zi nyə ghuu m̀bu mbɨɨ nswoŋə a àjàŋ yìi mə nɨ̀ bə aà tâ ǹtɨ ghâ ɨ ɨ̀dorɨtə̀. 20 Kaa ŋù tssù kaa sɨ̀ ghu tswê tsǒ Timoti mə a kɨɨ waꞌa nɨ̂ ɨ̀nnù tsiꞌì a annù nɨ̂ŋkoŋ nloŋ ŋgaa yùù ǹlɔɔ nɨ mə tâ nɨ̀ tswe ɨ sɨgɨ̀nə̀. 21 A tɨtɨ̀ɨ bo bɨtsɨ̀m, ŋù tsɨ̀m a yuꞌu aa tsiꞌì yìi annù, ŋ̀ghɨrə tsiꞌì ànnù yìi mə a ka kwɛtə atu mbɨ̀ɨ nû yì, kaa waꞌà nɨ̂ ànnǔ Yesu ghɨrə̀ bə̂. 22 Lâ a ŋghɛ̀ɛ nɨ Timoti, nɨ̀ zi ŋû yìi mə à nɨ ghu aà, nɨ̀ zi a ajàŋ yìi mə a fàꞌà biꞌi yu tsǒ mu bo taà yì, a nsɛ̀ɛ̀nsə ntoò yî ǹsɨgɨ̀nə̀ yu aà. 23 Àa ànnù yìi mə mə waꞌatə a ntoo yu, a mbɛ̀ɛ bù, a noò yìi mə mə̀ ghɛ̀nsə nzi a ajàŋ yìi mə ɨ̀nnù ɨ ka ghɛ̀ɛ̀ nɨ mə̀ faà àâ. 24 A ŋghɛ̀ɛ nɨ mə̀, mə̀ nàŋsə mbii a njɨ̌m Mmàꞌàmbi mə, mu fɨ̀bàŋtə̀ lâ, tâ mə̀ kɨ nzi yàa ŋgaa.

25 Mə̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə a kuꞌunə mə tâ mə̀ too mumaà yiꞌinə̀ Epafroditus tâ à bu mbɨ̀ɨ̀ fu a mbo bù. À nɨ yu yìi mə bìꞌi yu fàꞌà mə̂ ŋ̀kɨ nto ntsò faà bɨtsɨmə̀; a kɨ̂ m̀bə yu yìi mə nɨ̀ kɨ̀ too mə tâ à zi ŋkwɛtə gha mfa njoo jìi mə mə̀ kɨ̀ sɨ boŋə aà. 26 Ǹtɨɨ̀ yi ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ nɨ a nyə bù bɨtsɨ̀m, a kɨɨ̀ ǹjəŋnə siꞌi nloŋ mə nɨ̀ kɨ̀ yùꞌu mə yu kɨ̀ sɨ ghɔ̀ɔ̀ aà. 27 Tsiꞌi a annù nɨ̂ŋkoŋə̀, à kɨ̀ ghɔ̀ɔ ntɨgə tsiꞌì a ŋkwô. Lâ Nwì a ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̂ yì; kaa waꞌà aa tsiꞌì yì ko bə̂, à kɨ̀ kɨ ŋko aa mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ ghà tǎ tâ ŋ̀gɨꞌɨ yì dàŋ tâ ɨ̀ waꞌa bù ǹzi ŋkùꞌùsə̀ yìi mə mə̀ tswe ghu mum aà. 28 Mə naŋsə nlɔɔ a ntoo yu a mbo bù ta tâ nɨ̀ dorɨtə a mbu nyə yu, tǎ tâ ǹtɨɨ̀ gha ɨ bɔɔ mfwɛtə. 29 Bɛɛ a zi, nɨ̀ kwɛrə a njɨ̌m Mmàꞌàmbi nɨ nɨ̀dorə; a bɔŋ mə tâ nɨ̀ ka mbɔꞌɔtə bə̂ bìi mə bɨ bə tsǒ yu aà. 30 Ǹloŋ mə à kɨ̀ ghə̀ə kwo ǹloŋ ɨfàꞌà Kristo, ǹnɨŋə atu yi a ntsu nɨ̀wo a mfàꞌa ta màŋsə àkwɛtə̀ yìi mə nɨ̀ kɨ̀ tswe nɨ̂ m̀fa a mbo mə aà.

3

Ŋù yìi mə mɨ̀nnù mi mɨ tsinə aa, à nɨ ŋù yìi mə a nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yi a nu Kristo aà

1 Bɨ̀lɨ̂m bâ, mbɔŋ mə̀ maŋsə, mə̀ swǒŋ a mbo bu mə tâ nɨ̀ ka ndorɨtə a mum Mmàꞌàmbî. Kaa mə̀ ka waꞌà kaa a ŋkwatə ŋwàꞌànə̂ ɨ̀nnù jìi mə mə̀ tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ m̀foo ŋŋwàꞌànə̀ a mbo bù aà, ǹloŋ mə ɨ ka bɛ ghuu tâ nɨ̀ tsuu lǒ wò.

2 Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu nloŋ mbu jì bɨ jyâ, bə̀ bya mə bɨ bùꞌu ɨnnù jî bɨ aà, bə̀ bya mə bɨ tsə̌ŋ nû jyaa laà; tâ nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu nloŋ ŋgaa yàà. 3 A bə bìꞌinə̀ mbə bə̂ bìi mə Nwì à ŋètə waa tsiꞌì annù nɨ̂ŋkoŋ, bìꞌinə ghaꞌasə Nwî aa nɨ Àzwì yi, ǹdorɨtə aa nloŋ mə bìꞌinə̀ nɨ bə̀ bɨ Kristo aà, kaa waꞌa mɨ̂ntɨɨ̀ miꞌinə̀ aa bə nɨ ɨ̀nnǔ njyǎ nu lə̀ə̀ bə̂. 4 Ka mə mbə mə̀ tswe nɨ̀ à jàŋ yìi mə mbə mə̀ kɨ̂ nləə ntɨɨ̀ gha a nɨ ǹjoo njyǎ nù aà. M̀bə bə̀ bî tsu bɨ tswe faa mbi mə bo tswe nɨ̂ ǹlə̀ə ǹtɨɨ̀ waa nɨ ànnǔ njyǎ nu, boŋ mə̀ tsyàtə waa bɨ̂tsɨ̀mə̀. 5 A yòŋə nɔ̀ŋsə̀ yìꞌì, bɨ lɛ ŋètə̀ gha aa a noò yìi mə mə̀ lɛ mbə njwi ji nɨfwaa aà; mə̀ bə ŋù bàIsrael, m̀fɛꞌɛ a ŋgwɛ̀ꞌɛ nda Benjamin, m̀bə mu baHeber yìi mə â jwe bàHeba aà. A ŋghɛ̀ɛ nɨ̂ ànnǔ nlə̀ə ǹdɨ̀ꞌɨ bàYuda, mə̀ bə ŋù bafarɨsai. 6 A ŋghɛ̀ɛ nɨ àjàŋ yìi mə mə̀ lɛ sɨ tɨ̀ɨ̀ nɨ ànnù Nwî aa, mə̀ lɛ sɨ tsɔꞌɔ nɨ àkòrə ŋghotə bɔɔ bɨ Kristo; m̀bu ŋghɛ̀ɛ̀ bə nɨ̌ annǔ ŋghɨ̀rə ɨ̀tsinənnù, a nyoŋə nɨ̂ ànnǔ nlə̀ə ǹdɨꞌɨ Moses, kaa àlɔ̀ꞌɔ̀ yî tsu kaa a lɛ ŋwaꞌà a nu mə̀ tswê bə̂. 7 Ma juù ɨ̀nnù mə ɨ lɛ mbə afùꞌù a mbo mə̀ aa, mə̀ lɔgə̀ mə à nɨ bwyɛ nloŋə Kristo. 8 Tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋə̀, mə̀ lɔ̀gə njoo tsɨ̀m jìi mə mə̀ tswe nɨ ju aa tsǒ bwyɛ, ǹloŋ mə a nzi Kristo Yesu Ŋ̀gàŋmàꞌa ghà, a bɔŋ ntsyàtə njoo tsiꞌì tsɨ̀m fàa mbî. Mə̀ mə̀ꞌə njoo tsɨ̀m nloŋ ŋgaa yì, ǹtɨgə nlii nɨ̂ ǹjoò tsɨ̀m tsǒ ǹtsàꞌà ta tswe nɨ Kristo; 9 ɨ̀ boonsə ntswe biꞌi yu tǎ tâ ɨ̀tsinənnù jìi mə mə ghɨ̀rə aa, tâ tsee bə a mbo mə̌ lǒ lò bə̂, ǹyoŋ nàa a jɨ̌m àjàŋ yìi mə mə lə̀ə ndɨꞌɨ̀ Moses aà. Tâ à baŋnə mbə bə̂ a ajàŋ yìi mə mə̀ nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ gha a nu Kristo aà; m̀bə ɨtsinənnù jìi mə Nwì a fa a njɨ̌m àbìintɨɨ̀ aà. 10 Ànnù yìi mə mə lɔɔ aa, à nɨ̂ ǹzî Kristo, ɨ tswe nɨ mɨ̀dàꞌà mya mə à tswe nɨ mu nloŋ mə à lɛ nyweenə nɨ nìwo aà. Mə̀ kɨɨ̀ ǹlɔɔ nɨ̂ ǹyə̂ ŋ̀gɨꞌɨ ya yìi mə à lɛ nyə aa, ɨ kɨɨ bəŋ tɨgə bə tsǒ yu ɨ bii nɨwo nìi mə à lɛ ŋkwo aà, 11 tà bɛɛ mə mânjì a tswe ghu mə̀ kɨ̂ nyi nyweenə nɨ nɨ̀wô yàa ŋgaa.

Paul a Gaansə Mɨtɨ̀ɨ̂ mi

12 Kaa mə̀ sɨ lɔ̀ɔ aà ǹswoŋə mə mə̀ tswè mə̂ nɨ̂ ǹjoo mà jû mə mə waꞌatə a ntswe nɨ̀ jù aà; kaa mə̀ waꞌà kɨ̀ nlɔɔ aà ǹswoŋə mə Nwì à fàꞌà mə ɨfàꞌà yi a nu mə̀ maŋsə; lâ mə gaansə mɨtɨ̀ɨ̂ mâ a ntswe nɨ̀ jù ǹloŋ mə Kristo Yesu à ghɨ̀rə̀ mə̂ mə tâ mə̀ bə yì aà. 13 Bɨ̀lɨ̂m bâ, kaa mə̀ sɨ̀ mɔɔ̀ntə̀ mə mə̀ ywèꞌè mə̂ a adɨgə yìi mə mə tswe nɨ̂ ŋ̀kwe ŋkɔꞌɔ ntəə ghu aà; lâ ànnù yî fùùrə̀ a tswe ghu yìi mə mə ghɨ̀rə̀, mə màꞌàtə̂ ɨ̀nnù jìi mə mə̀ tsyà mə̂ m̀maꞌatə a njɨ̀m aa, ŋ̀gaansə nɨ̂ mɨ̀tɨ̀ɨ̂ ma mfurɨtə nɨ̂ njoo jìi mə ɨ tswe a mbii aà. 14 Mə khə̀ tsiꞌì nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ a adɨgə yìi mə mə̀ tɛ̀ꞌɛ miꞌì ma ghu aà, ta ghɛ̀ɛ kwɛrə mɨyàrɨ̀nə̀ mɨ ŋguꞌu mɨ afàꞌà mìi mə Nwì a twoŋə nàa mə tâ mə kɔꞌɔ ŋkwɛrə, ǹtsya aa a jɨ̀m Kristo Yesu aà. 15 A bɔŋ mə bìꞌinə̀ bìi mə bɨ kwè mə̂, ǹtwiŋtə mɨ̂ŋgǎŋ miꞌinə̀ a nu Kristo aa, tâ bìꞌinə̀ tswe nɨ àmɔ̀ɔ̀ntə ma yu. Kə̀ bɛɛ mə ŋù tsù a tɛꞌɛ ntswe ghu mə a mɔ̀ɔ̀ntə annù yi adàŋ boŋ Nwì à ka kɨɨ ghɨ̀rə̀ ta nɨ̀ zi. 16 Lâ ànnù yî wè a bə aa mə tâ biꞌinə̀ tswa annù yìi mə bìꞌinə̀ tswè mə̂ nɨ yu aa ntugɨtə tâ à tɨnsə.

17 Bɨ̀lɨ̂m bâ, tâ nɨ̀ yoŋ ŋka ŋŋeꞌesə nàa tsǒ bə̀ bî mɔꞌɔ̀, ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə bìꞌi ghɨ̀rə̂ aà; ŋ̀kɨɨ nlii nɨ̂ bə̂ bìi mə bɨ yòŋə̀ nɨ̂ ɨ̀bùꞌù mɨkòrə̂ jiꞌi aà. 18 Mə swoŋə laà aa, nloŋ mə bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ tswe ghu mə bɨ ghɨ̀rə ɨnnù tsǒ bə̀ bìi mə bɨ bàa atibàŋnə̀ bàŋnə̀ ya yìi mə Kristo à lɛ ŋkwo ghu aà. Mə̀ tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ m̀foo nswoŋə annù ma yû a mbo bù, à nɨ tsiꞌì yù mə mə kɨɨ mbu ŋkwatə nswoŋə nɨ mɨ̀làà a miꞌi mə̀ aà. 19 À ka yi kɨ bə a njɨ̀m tâ Nwì à nɨŋ ɨsaꞌa a nu bo, ǹloŋ mə bo lɔ̀gə atoꞌò yaa laa tsǒ nwì wàà, ǹtswoŋə nɨ̂ nû yàà ǹloŋ njoo jìi mə boŋ ɨ bàŋnə̀ ŋghɨrə nɨ mə tâ àtû yaa ka ndɨrə, ǹtɛꞌɛ atu yaa nɨ̂ ŋ̀joo mbi jù. 20 Lâ ŋ̀ghɛɛ nɨ bìꞌinə̀, àlaꞌà yiꞌinə̀ a tswe aa a aburə, bìꞌìnə̀ yuꞌutə̀ nɨ Ŋgàŋywèènsə yiꞌinə̀, M̀màꞌàmbî Yesu Kristo mə tâ à lo ghu nzi. 21 À bə zǐ, boŋ à ka lɔ̀gə mɨdaꞌa mya mə mɨ ghɨ̀rə̀ nɨ mə tâ ǹjoò tsɨ̀m tâ ɨ̀ ka yuꞌunə nìi aa, ɨ kwensə abɔrɨkə nû jìꞌinə̀ jû tâ ɨ̀ tɨgə mbə tsiꞌì tsǒ yì ya yìi mə ɨ ŋwèènə̀ nɨ nɨ̀fɔ̀ aa.

4

Àdɨꞌɨtə̀ Paul a mbo bɔɔ bɨ Kristo

1 Bɨ̀lɨ̂m bâ, wa mə̀ nàŋsə kɔ̀ŋə̀ ghuu, ǹtɨɨ̀ gha ɨ yəꞌə̀tə̀ nɨ a nyə bù. Nɨ ghɨ̀rə̀ mə tâ ǹtɨɨ̀ gha tâ ɨ̀ luu nɨ nɨ̀dorə̀, nɨ̀ kɨ mbə mɨyàrɨ̀nə̀ mɨ ŋgùꞌû mâ. Bɨ̀sû ba bìi mə mə kɔ̀ŋə aa, nɨ̀ naŋsə ntəə ntɨɨ, ǹswetə mɨ̂ŋgǎŋ muu tâ mɨ̀ tso a nû M̀màꞌàmbî. 2 Mə buꞌu mbo a mbo Evodia bo Sentikə mə tâ bo boonsə tâ ànnù yaa tâ à bə yi mɔꞌɔ a njɨ̌m Mmàꞌàmbî. 3 Mə̀ bùꞌû m̀bo a mbo wò, ŋù àkòrə̂ ghà mə sɨ fàꞌa aa, mə ta ò kwɛtə bâŋgyɛ̀ ma bû ǹloŋ mə bo faꞌa biꞌibo a nswoŋə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ biꞌibo nɨ Clement nɨ bə̀ bi mɔꞌɔ bìi mə biꞌibo kɨɨ mfaꞌa, mɨ̀kǔm myaa mə tswê a mûm àŋwàꞌànə ntswêntɨ̀ɨ̀ aà.

4 Nɨ̀ ka ndorɨtə a mum Mmàꞌàmbî a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀mə̀; mə̀ bu ŋkwatə nswoŋ mə ta nɨ̀ ka ndorɨtə. 5 Nɨ̀ ghɨrə tâ bə̀ bɨ̂tsɨ̀m yə mə nɨ tswa mɨ̂ntɨɨ̀ muu, ǹloŋ mə nòò nzi M̀màꞌàmbi à tɨgə a bo aà. 6 Nɨ̀ tsuu nû yùù kɨ waꞌa nloŋ annǔ tsu bə̂. Nɨ̀ ka ntsaꞌatə Nwî nloŋ ŋgɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə nɨ lɔ̀ɔ̀ aà, mbuꞌu nɨ̂ m̀bo ghu mbo, m̀fa nɨ̂ mbɨꞌɨkə ghu mbo, ŋ̀ghɨ̀rə tâ à zi njoò tsɨ̀m jìi nɨ lɔɔ ghu mbo aà. 7 Ma mùu ajàŋ boŋ m̀bɔɔnə̂ Nwì yìi mə ɨ̀ tsyàtə mɨtsyɛ̀ mɨ bə̂ aa, ɨ̀ ka ghɨ̀rə tâ mɨ̂ntɨɨ̀ muu bo bɨ̀ ɨ̀mɔ̀ɔ̀ntənnù juu tswe a mum Kristo Yesu.

8 Bɨ̀lɨ̂m mbâ, ànnù yi nlwìꞌìnjɨ̀m yìi mə mə̀ ka nswoŋ a mbo bù aa, a nɨ mə tâ nɨ̀ tɛꞌɛ atû yuu nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ aà, bo bɨ̀ a nɨ ɨnnù jìi mə ɨ kuꞌunə a mbɔꞌɔtə aà, nɨ jìi mə ɨ tsinə aà, nɨ jìi mə ɨ laa aà, nɨ jìi mə bə̀ kɔŋ aa, bo bɨ nɨ jìi mə ɨ bɔŋ aa; bɛɛ mə ànnù yî tsu a tɛꞌɛ ntswe ghu mə a bɔŋ ŋghɛ̀ɛ̀ m̀maŋsə, kə̀ yì tsu yìi mə a kuꞌunə a ghaꞌasə aa, a bɔŋ mə tâ nɨ̀ ka ŋwaꞌatə ma yuù ànnù. 9 Nɨ̀ ka ŋghɨrə ɨnnu tsɨ̀m jìi mə nɨ yəgə a mbo mə aa, kə̀ jìi mə nɨ̀ Kwɛ̀rə a mbo mə̀, kə̀ jìi mə nɨ̀ yuꞌu a ntsǔ mə̀ aà, kə̀ bə jìi mə nɨ̀ yə mə̀ ghɨrə̀ aà. Nɨ̀ bə kɨ ghɨ̀rə̀ ma juù ɨ̀nnù boŋ Nwì yìi mə a bɔrɨsə nɨ̂ bə̀ aa boŋ à ka tswe bu bo.

Paul a fa mɨya a mbo baFilipia nɨ njoo jìi mə bo lɛ mfa ghu mbo aà.

10 Mə naŋsə ndorɨtə tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ a mûm Mmàꞌàmbi nloŋ mə, ka mə àghaꞌà a sàꞌà mə̂ a ajàŋ yìi mə nɨ̀ lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ a ŋkwɛtə mə̀ aa, nɨ̀ tswè mə̂ nɨ mânjì a ŋkwɛtə mə̀ tsɨ̂tsɔ̀ŋ. Tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋə̀, nɨ̀ lɛ sɨ waꞌatə nàâ, lâ kaa waꞌà a ajàŋ yìi mə mbə nɨ̀ tsyâ ŋ̀kwɛtə gha ghu aa bàŋnə̀ ǹzi. 11 Kaa mə̀ sɨ̀ laa swoŋ aa nloŋ mə àyoò tsu a wɛꞌɛ a mbo mə̀ bə̂. Mə̀ yə̀gə̀ mə̂ nzi a ŋkwɛrə ŋ̀gɔ̌ŋ ɨnnǔ tsɨ̀m jìi mə ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ a nu mə̀ aa nɨ̀ nɨ̀dorə̀, 12 Mə̀ zî ǹnsɨ̀gɨ̀sə̂ ɨ̀bɨ̀ɨnû gha a nsyɛ, ŋ̀kɨ nzi a tswe a noò yìi mə njoo ɨ ghaꞌa a mbo mə̀ aà. A tɛꞌɛ ɨ bə bə mə akə boŋ mə̀ yə̀gə̀ mə̂ ǹzi a tswe nɨ̀ njoo jì ghàꞌà ŋ̀ghaꞌa, ŋ̀kɨ nzi a ntswe nɨ̀ njì. Mə̀ zî ǹtswe a noò yìi mə ǹdâ ɨ̀ lùu nɨ ǹjoo bo bɨ̀ a noò yìi mə ǹdâ ɨ̀ yòo aà. 13 M̀bə mə̀ tse ghɨ̀rə ɨnnù tsɨ̀m a njɨ̌m yu wa yìi mə a fa nɨ̂ mɨ̀dàꞌà a mbo mə̀ aà.

14 Lâ a kɨ̀ bɔ̌ŋ mə nɨ̀ kɨ̀ ŋkwɛtə gha a noò yìi mə mə̀ kɨ̀ tswe nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ aà. 15 Bù baFilipi, ɨtu ɨbɨ̀ɨ̂nû ghuu, nɨ̀ zi mə a ajàŋ yìi mə mə̀ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋka nswoŋə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yû aà, a noò wa mə mə̀ lɛ ŋka nlo Macedonia aa, kaa ŋ̀ghotə̂ ǹdânwì yî dàŋ kaa ɨ̀ lɛ ŋwaꞌà ghu tswe mə ɨ̀ lɛ mbii mə bo ka kɨ fa nɨ̂ ǹjoo a mbo mə̀, kə̀ kɨɨ kwɛrə nɨ ǹjoo a mbo mə̀, ǹtsyatə ghuu. 16 Ǹloŋ mə, ŋghɛɛ bə a nɨ noò wa yìi mə mə̀ lɛ ntswe a Tesalonika aa, nɨ̀ lɛ ntoo njoo a mbo mə̀ a ŋgaa jî ghàꞌàtə̀, ŋ̀kwɛtə gha ghu. 17 Kaa sɨ̀ bə aa bə mə mə wìꞌì ǹlɔɔ nɨ ǹjoo jya jìi mə nɨ fa nɨ a mbo mə̀ aa bə̂, àyoo yìi mə mə bàŋnə̀ ǹlɔɔ aa, à nɨ m̀bɔɔnə yìi mə nɨ ŋkwɛrə ghu ŋkuꞌusə nɨ ɨbɔŋ yìi mə ɨ kuu nɨ abàa bù ǹloŋə akwɛtə̀ yìi mə nɨ fa nɨ a mbo mə̀ aà. 18 Wâ ǹjoo jya jìi mə nɨ̀ kɨ̀ too a mbo mə̀ aa, ɨ kɨ̀ bùrə ŋghaꞌa ntsyatə a jàŋ yìi mə mə̀ kɨ̀ sɨ lɔ̀ɔ̀ aà. Wa mə̀ sɨ ayoo dàŋ bu mboŋə nloŋ mə mə̀ kwɛrə̂ ǹjoo jya jìi mə nɨ̀ kɨ̀ tòo Epafroditus mə tâ à zi mfa a mbo mə̀ aà. Ɨ bə aa njoo mmàꞌanwì jî lùmtə, m̀bə njoo ntɔɔ mmàꞌa Nwì jìi mə ɨ kuꞌunə, mbɔŋ a nu Nwì aà. 19 Nwìŋgɔ̀ŋ ghà à tswe nɨ̀ àfùꞌù a burə̀ ŋ̀ghaꞌa kaa waꞌǎ a nswoŋə bə̂, a ka fa njoò tsɨ̀m jìi mə nɨ boŋə aa a mbo bù a njɨ̌m Kristo Yesu. 20 Tâ bìꞌinə̀ ka ghaꞌasə nɨ̂ Nwîŋgɔ̀ŋ Taà yìꞌinə̀ a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂ tsɨ̀m, ǹlwiꞌi nɨ̂koŋə̀. Amen.

Àtsàꞌàtə̀ yi nlwìꞌì ǹjɨ̀m

21 Tsàꞌàtə nɨ̀ bə̂ bɨ Nwî bɨtsɨ̀m a mum Kristo Yesu. Bɨ̀lɨ̂m biꞌinə̀ bìi mə bìꞌibo tswe faà aa, bo kɨ ntsàꞌàtə̀ ghuu. 22 Bə̀ bɨ Nwî bɨ tsɨ̀m bɨ tsàꞌàtə̀ ghuu, bya bìi mə bɨ tswe a ndùgə Kaisa aa bo naŋsə ntsàꞌàtə̀ ghuu. 23 Tâ ɨ̀bɔ̌ŋ Mmàꞌàmbî Yesu Kristo tâ ɨ̀ tswe a mbo bù.

BaKolosi

1

2

3

4

Àŋwàꞌànə̀ Paul a mbô ŋ̀ghòtə̂

BaKOLOSI

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Paul a mbô ŋ̀ghòtə̂ baKolosi. Alaꞌa Kolosi a lɛ ntswe a mbuꞌu Asia. Kaa ŋghotə̂ baKolosi aa a lɛ ŋwaꞌà Paul lɔ̀gɨ̀nə̀. Paul à lɛ nyuꞌu mə ŋgǎŋndɨꞌɨnnǔ mbweꞌesə̀ jî mɔꞌɔ lɛ nzi ka ndɨꞌɨ ɨnnù jìi ka lɛ ŋwaꞌa nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya bòòntə̀. À lɛ ntɨgə ŋwaꞌànə aŋwàꞌànə̀ yû aa ntsisə ǹghotə ghu.

Ŋ̀gǎŋdɨꞌɨnnù jya ɨ lɛ sɨ swoŋə nɨ mə kaa mɨ̀tsyɛ̀ mìi mɨ kɔꞌɔ nluu aa kaa mɨ sɨ̀ a nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya tswê, kaa Kristo a waꞌà nɨ̂ àbwarə yìi mə à tswe nɨ yu tsǒ Mu Nwì, m̀bə Ŋgàŋyweensə mbi aa tswê. Bɨ lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ nɨ mə bə̀ tswê nɨ̀ ŋ̀ka yòŋ bɨ̀nɔ̀ŋsə̀, ǹləə bɨ nɔ̀ŋsə̀ ǹloŋ mɨjɨ bo mɨ̀lùꞌù, ǹswoŋə nɨ mə tâ bə̀ ka nləə nɨ̂ ǹjwi jì wè jî mɔꞌɔ, ŋ̀ghɨrə tâ bɨ̀ ŋetə waa (2.16,17, 21-23). Ǹdɨꞌɨ nɨ mə tâ bɨ̀ ka mmii nɨ̂ baangel (2.18), ǹswoŋə nɨ mə bo lɛ nzi ɨnnǔ azwì jî mɔꞌɔ ǹtsyatə ajàŋ mə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya ɨ swoŋə aà (2.4).

Nòò yìi mə Epafras à lɛ ghɛ̀ɛ̀ ǹswoŋ ajàŋ mə ɨ̀nnù lɛ ntswe a ghotə aa, Paul a ŋwaꞌànə aŋwàꞌànə̀ yû a nswoŋ mə yu tsàꞌàtə Nwî atu bo, mə tâ Nwì à ghɨrə tâ bo naŋsə nzi annǔ nɨ̂ŋkoŋ bo bɨ̀ ànnù yìi mə Nwî a lɔ̀ɔ̀ aà (1.9,10). Kristo à nɨ finə Nwì (1.15), ǹtswe nɨ̀ màrə̀ Nwì a kɔꞌɔ nluu (1.19; 2.9), Nwì a tsyâ aa ghu nu naŋsə njoo tsɨ̀m (1.16), a bə̂ ǹtsyàmbìì a nɨ̂ ǹjoò tsɨ̀m, m̀boonsə ɨ tsɨ̀m tswa tugɨtə (1.17). Mɨ̀tsyɛ̀ mɨtsɨ̀m mɨ lò aa a mbo Kristo (2.3). Kristo a bə yu yìi mə a fa ntswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ luu aa a mbo bə̀, bo baKolosi kɨ̀ mə̂ ǹtswe nɨ yu a mum Kristo (2.10), bɨ ŋetə̀ waa aa a mûm Azwì nɨ̂ ŋ̀ŋetə ya mə bɨ lɛ ŋŋetə̀ Yesu ghu aa, bo bo tɨgə aa ayoo mɔꞌɔ, ǹlɔgɨnə aa wâ noò yìi mə bɨ lɛ mmurə waa ŋkì aà (2.11-14). Paul a swoŋ mə yu nwùgə̀ nɨ̂ nû yi aa nyə mə tâ bo lwiꞌi a mum Krito, ɨ kwe kɔꞌɔ təə (1.27-29; 2.6). Ǹtɨgə dɨꞌɨtə nɨ̂ waa mə bɨ ka zi akòrə̀ nɨzî yaa tâ à kuꞌunə̀ nɨ̂ ǹtwêntɨ̀ɨ̀ yî m̀fiii yìi bo tswe nɨ yu a mum Kristo aà (3.1-17).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌì ànnù àŋwàꞌànə̀ yû 1.1-8

2. Màrə Kristo nɨ̂ àfàꞌâ yi 1.9—2.19

3. Ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yî m̀fii a mum Krito 2.20—4.6

4. Ɨ̀nnù jìi mə Paul à lɛ nswoŋə a nlwìꞌìsə 4.7-18

1

Àtsàꞌàtə̀ Paul a mbô ŋ̀ghòtə̂

1 Àŋwàꞌànə̀ yû a lo aa a mbo Paul yìi mə à nɨ ŋgàŋntoò Kristo Yesu à nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋə̂ Nwì aà, bo bɨ̀ a mbo ǹdɨ̂m yìꞌinə̀ Timoti 2 ŋ̀ghɛɛ nɨ a mbo bɨ̀lɨ̂m bìꞌinə̀ bə̀ bɨ Nwì bìi mə bɨ fàꞌà nɨ a mbo Nwî nɨ̂ ǹtɨɨ̀ waa tsɨ̀m a mum Kristo, ǹtswe a alaꞌa Kolosi aà. Tâ Nwì Taà yiꞌinə̀ à ghɨrə ɨbɔŋ a nu bù ŋ̀kɨ ŋghɨrə tâ nɨ̀ tswe nɨ mbɔɔnə̂.

Ànnu mfâ m̀bɨꞌɨkə a mbo Nwì

3 Bìꞌi fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ Ta bɨ̀ M̀màꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu Kristo a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̀tsɨ̀m bìi bìꞌi tsàꞌàtə̀ Nwì mbɨꞌɨ ŋgaà yùù aà; 4 Bìꞌì yùꞌù mə ajàŋ mə àbìintɨɨ̀ yuu a nu Kristo Yesu a bə aa, bo bɨ̀ àkɔ̀ŋnə̀ yìi mə nɨ̀ tswe nɨ yu a nu bə̀ bɨ Nwî bɨtsɨ̀mə̀ aà, 5 A bə laà aa nloŋ mə nɨ̀ zî ŋ̀kaꞌa jìi mə ɨ tswe a aburə, bìꞌinə̀ bɛ̂, jìi mə ǹtoo yì ǹsɨgɨnə̀ ya ɨ̀ lɛ ŋkàꞌa a mbo bù ǹlɔgɨnə a noò yìi mə nɨ̀ lɛ nyuꞌu nɨghàà nɨ annù nɨ̂ŋkoŋ aà.

6 Ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mə ɨ̀ lɛ nzì a mbo bù aa, ɨ kwe a nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə tsɨ̀m fàa mbi, ŋkoonə nɨ̂ mɨ̀ntà, tsiꞌì tsǒ àjàŋ yì mə a kɨ ntswe a tɨtɨ̀ɨ bù ǹlɔŋgɨnə wa njwi mə nɨ̀ lɛ nyuꞌu ŋkɨ nzi annù nɨ̂ŋkoŋ nloŋ ɨbɔ̀ŋ Nwî wa àtû yuu a laa ghu 7 a ajàŋ yìi mə nɨ̀ lɛ nyəgə a mbo Epaphras ǹsûkàꞌâ yìꞌì bo bɨ̀ ŋ̀gàŋàkòrə̂ yìꞌì a mûm àfàꞌa Mmàꞌàmbi aà. Àa ŋù yìi mə a fàꞌà mbo Kristo nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m nɨ̂ àtû yiꞌi. 8 À ghɨ̀rə̀ mə̂ bìꞌì zi akɔ̀ŋnə̂ yuu a mûm Àzwì.

9 Tsǒ mə a bə laà, ǹlɔgɨnə a njwi yìi mə bìꞌì lɛ nyuꞌu aa, kaa bìꞌì lɛɛ̀ ŋ̀kɨꞌɨ̀ kɛntə nɨ a ntsàꞌàtə Nwì ŋ̀waꞌatə nɨ̂ ghuu ghu, m̀buꞌu nɨ̂ mbo mə tâ à lwensə ghuu nɨ mɨ̀tsyɛ̀ tâ nɨ̀ zi annù yìi mə yu lɔ̀ɔ̀ aa, ǹtswe nɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀ mɨ Azwì Nwî tǎ zi innù tsɨ̀m àtû yuu a laa ghu 10 tâ nɨ̀ ka ntswe ntswêntɨ̀ɨ̂ yùù tâ ɨ̀ kuꞌunə a mbô M̀màꞌàmbi tâ à naŋsə ŋka ndorɨtə ghu, tâ ǹtswêntɨɨ̀ yùù ɨ̀ ka ŋkoonə mɨ̂tà a nɨ̂ m̀buu mɨfàꞌà mî sɨgɨ̀nə̀ mɨtsɨ̀m mìi mə nɨ fàꞌà aa, tâ ɨ̀nnù jìi mə nɨ̀ zi mbɨꞌɨ ŋgaa Nwì aa tâ ɨ̀ ka ŋghaꞌatə ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì tâ nɨ̀ ka ŋkwe ghu mumə. 11 Tâ Nwìŋgɔ̀ŋ à naŋsə mfa mɨdaꞌa a mbo bù tâ nɨ̀ tɨɨ, ǹyoŋə a njɨm mɨ̀tɨ̀ɨ̂ mi mya mìi mɨ tsya mbo aa, tâ nɨ̀ tswe nɨ̂ àtàŋəntɨɨ, ŋka ŋkwɛrə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ zì nɨ a mbo bù aa nɨ̀ nɨ̀dorə̀. 12 Ŋ̀ka mfa nɨ̂ m̀bɨꞌɨkə a mbo Tà yìi mə à ghɨ̀rə bìꞌinə̀ kuꞌùnə̀ mə mbə bìꞌinə̀ tswê nɨ̂ àbwarə a nɨ ǹjoo jìi mə à lə̀ə a mbo bə̀ bɨ Nwî bìi bɨ tswe a mûm ŋ̀kàꞌà aà. 13 À fìꞌìsə̀ mə̂ yiꞌinə̀ a mum àdɨ̀gə̀ yìi mə m̀fiì àdɨ̀gə̀ ɨ buꞌutə aa, ǹnɨ̀ŋ a mûm ànnù nɨfɔ̌ njoŋ Mû yì yìi à kɔ̀ŋə aa, 14 tsiꞌì Mû wa yìi mə à lɛ ntsuꞌu atû yiꞌinə̀ ŋ̀ghɨrə Nwì à liꞌìnə̀ ɨfǎnsənnù jiꞌinə̀ aà.

15 Kristo à nɨ finə Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə kaa bɨ sɨ yə aa, m̀bə mfòò àjɛ̀ɛ̀ a mbô ŋ̀gɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à nàŋsə aà. 16 Ǹloŋ mə bɨ lɛ naŋsə njoò tsɨ̀m jìi mə ɨ tswe a aburə bo bɨ̀ jìi mə ɨ tswe a nsyɛ aa, bo bɨ̀ jìi mə bɨ yə, nɨ̀ jìi mə kaa bɨ sɨ kɨɨ nyə aa, ǹtsya aa ghu nû, kə̌ bə̂ bə ŋgǎŋmbuꞌutə bə̀, kə̀ bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa, kə̀ ŋ̀gàŋədaꞌa, boŋ bə lɛ naŋsə ŋgɔ̌ŋ njoo tsɨ̀m, ǹtsya aa ghu nu, ŋ̀kɨ naŋsə aa ghu mbô. 17 À nɨ yu yìi mə a tsyǎ mbìì ŋ̀gɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m, ŋ̀kɨɨ mboonsə nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ njoò tsɨ̀mə̀. 18 À nɨ̂ àtu a mbô ŋ̀ghòtə̂ yìi ɨ̀ nɨ ɨbɨɨnu yì aà, m̀bə nlɔ̀gɨ̀nə̀, ŋ̀kɨ mbə mfòò àjɛ̀ɛ̀, ǹtsyàmbìì a nyweenə nɨ̀ nɨ̀wo aa tǎ tswe nɨ̂ àbwarə ntsyàmbìì a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀nnu tsɨ̀mə̀. 19 Ǹloŋ mə Nwì à lɛ ndorɨtə a ghɨ̀rə mə tâ màrə̀ Nwǐ ntsɨ̀m à tswe ghu nû; 20 ǹtɨgə̀ ǹtsya ghu njɨ̀m ŋ̀ghɨrə mə tâ ŋ̀gɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m ɨ̀ bu ntswe nɨ̂ ànnù yî mɔꞌɔ bo bɨ̀ yù Nwî, kə̀ bə̂ jìi ɨ tswe a nsyɛ, kə̀ jìi ɨ tswe a aburə, a ajàŋ mə à zi nɨ̂ m̀bɔɔnə ntsya a njɨ̌m aləə nu Kristo yìi à lɛ nsaansə a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ aà. 21 A lɛ mbə a noò mɔ̀ꞌɔ nɨ̀ tswê asàꞌaghaꞌa bù bɨ̀ Nwì, m̀bə ŋgàŋkɨ̂bàa ji nloŋ ɨ̀nnù jî bɨ jìi nɨ̀ lɛ sɨ mɔ̀ɔ̀ntə̀ ŋkɨɨ ŋghɨrə aà. 22 Lâ tsɨ̂tsɔ̀ŋ à bù mə̂ ŋ̀ghɨrə bǔ bo tswê nɨ̂ ànnù yî mɔꞌɔ ntsya a njɨ̌m nɨ̀wo nɨ Kristo a mûm ǹjyǎnu mə tǎ lɔ̀gə̀ ghuu ɨ zǐ tɛꞌɛ a nsi yu tsǒ bə̀ bìi bɨ laa màŋsə̀, kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀ tswê, kə̀ kàâ ànnù yî tsu mə mbə bɨ fɨrə̀ ghuu ghu, 23 tsiꞌi mə mbə nɨ̀ ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì nɨ̂ àbìintɨɨ̀ yuu, kaa waꞌà tsɨ̀gɨ̀nə̀, ǹtəə ntɨnsə, kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̀ ghuu swûŋtə̀ a nɨ̂ ànnù yìi mə nɨ bɛ, ajaŋ mə nɨ̀ lɛ nyuꞌu a nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya yìi mə bɨ swòŋ mə̂ a bo bə̀ bɨ̀ tsɨ̀m fàa atu nsyɛ aa, mə̀ Paul mə̀ bə ŋ̀gàŋàfàꞌà a nɨ̂ ǹtoo mà yû aà.

Àfàꞌà Paul tsiꞌì tsǒ ŋ̀gàŋàfàꞌâ ŋ̀ghòtə̂

24 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə dorɨtə a nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ̀ yà yìi mə mə yə a atu bù aà. Ǹloŋ mə a nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ yìi mə mə yə a mûm ǹjyǎnû yà aa, mə̀ màŋsə aa annù yìi mə a boŋə a nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ yìi mə Kristo à lɛ nyə mbɨꞌɨ mbɨ̀ɨ̀ nù yì ya yìi mə à nɨ ŋghotə aa. 25 Mə̀ kɨ̀ mə̂ ǹtɨgə mbə ŋgàŋàfàꞌà a mbô ŋ̀ghòtə, ǹyoŋə njɨ̌m àbwarə yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à fa a mbo mə̀ mbɨꞌɨ ŋkwitû ghuu, mə tâ mə̀ ghɨrə tâ bə̀ naŋsə nzi nɨghàà nɨ Nwî. 26 Nɨ̀ghàà ma nû nɨ lɛ mbə aa annù yìi mə a lɛ ntswe alə̀ə̀ntə a ŋguꞌu ŋguꞌu bo bɨ̀ a mɨwàŋ mɨwàŋ, mə bɨ ghɨ̀rə̀ mə̂ a fɛꞌɛ̀ tsɨtsɔ̀ŋ ǹlaa a mbo bə̀ bɨ Nwî aà. 27 A mbo bo Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋkɔ̀ŋ mə yu ghɨ̀rə̀ tâ bɨ̀ zi, a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀tɨ̀zî Nwî, àfùꞌu annǔ àtsyǎmbo yi yìi a tswe nɨ̂ ànnǔ yî àlə̀ə̀ntə ma yu aà. Ànnù yî àlə̀ə̀ntə̀ ma yû a bə mə, Kristo à tswe a mûm nu bù, m̀bə annù yìi mə a ghɨ̀rə mə nɨ̀ ka mbɛ nɨghaꞌa nɨ Nwî aà. 28 Bìꞌi swoŋ aà ànnù ǹloŋ Kristo ma ghû, ŋ̀waꞌasə nɨ̂ ŋû ǹtsɨ̀m, ǹdɨꞌɨ nɨ̂ ŋû ǹtsɨ̀m nɨ̂ m̀buu mɨtsyɛ̀ mɨ tsɨ̀m, mə mbə bìꞌì yî m̀fa a ŋû ǹtsɨ̀m a ajàŋə mə à kwè mə̂ mum Kristo ŋkɔꞌɔ ntəə aà. 29 A ŋghɨ̀rə ma yû, mə̀ nwugə̀ nɨ̀ nû yà, ŋ̀gaansə nɨ mɨ̀dàꞌâ ma, m̀fiꞌi nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ mya mɨ̀tsɨ̀m mìi a naŋsə nɨŋ nɨ a nu mə̀ aà.

2

1 Mə lɔ̀ɔ nswoŋə a mbo bù a ajàŋ yìi mə mə fàꞌa nɨ mɨtɨ̀ɨ̀ a ŋgaa bù bo bɨ̀ bə̀ bìi mə bɨ tswe a alaꞌa Laodicea bo bɨ̀ bə̀ bî mɔꞌɔ bìi mə kaa bɨ lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ ŋwaꞌà ǹsî gha yə aà. 2 Mə fàꞌà ma mùu ajàŋ aa mə tâ bo luu nɨ̂ àtàŋəntɨɨ, tâ tswe nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ yìi mə a ka bòònsə̀ waa, tâ bo luu nɨ̂ àfùꞌù a naŋsə nzî ànnù yî àlə̀ə̀ntə̀ Nwì ya, yìi à nɨ Kristo yumbɔŋ aà. 3 Kristo à laa mbə key yìi mə akwàꞌa ŋgɔ̀ŋ ɨtǎ mɨtsyɛ̌ Nwî tsɨ̀m, ŋghɨrə bìꞌinə̀ zî nɨ̀ ɨ̀nnǔ Nwî tsɨ̀mə̀.

4 Mə swoŋə ma yû aa ta tâ ŋù tsù à tsuu ghuu lǒ bweꞌesə nɨ mɨ̀ghàà mɨ mbweꞌesə̀. 5 Ǹloŋ mə ka mə kaa mə̀ sɨ̌ bìꞌinə̀ tswê a mbɨ̀ɨ̀ nu aa, mə̀ bàŋnə ntswe biꞌinə̀ a mûm Àzwì, ŋkɨɨ ndorɨtə a nyə̂ àjàŋ yìi mə nɨ̀ nàŋsə ntswe, ǹtəə ntɨ̀ɨ̀ a mûm àbìintɨɨ̀ yuu a nu Kristo aà.

Ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lùu a mum Kristo aà

6 M̀bə yìi mə nɨ̀ bìì mə̂ Kristo Yesu a nɨ M̀màꞌàmbi aa, tâ nɨ̀ ka ntswe ntswêntɨ̀ɨ̂ yùù a mum Kristo. 7 Nɨ̀ twiŋ mɨ̂ŋgâŋ muu ghu nu tâ mɨ̀ tso, ŋ̀ghurə ntswêntɨ̀ɨ̂ yùù ghu nu, ŋ̀kɨɨ ntɨnsə a nɨ̂ àbìintɨɨ̀ yuu a ajàŋ yìi bɨ lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ a mbo bù aà. Tâ ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yùù ɨ̀ lùù nɨ̂ ŋ̀ka mfa mbɨꞌɨkə.

8 Nɨ̀ yə mə tâ ŋù tsù à tsuu ghuu lǒ ghɨ̀rə nɨ̂ ɨ̀bùꞌù ǹtsya nɨ mɨ̀ghàà mɨ mbweꞌesə̀ mi adàŋə̀ dàŋə̀, kə̀ mɨ̀tsyɛ̀ mɨ ŋûmɨ̀sɔ̀ŋ mìi mə mɨ lo aa bə nɨ nɔ̀ŋsə̀ bə̀, kə̀ a ɨnnǔ mbii ɨzwì jìi saꞌa mbi yù, a bə̂ ɨ̀nnù jìi mə kaa ɨ sɨ̌ aa a mbo Kristo lo aà.

9 Ǹloŋ mə màrə̀ Nwì yìi mə à luu aa à tswe a mûm m̀bɨ̀ɨ̀ nû Yesu, 10 nɨ̀ kɨ ntswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lùù aa, ntsya aa a njɨ̌m bòònsə̂ yuu bɨ̀ Kristo. À nɨ̂ àtu a mbo bɨ̀saꞌa bɨ mbi bɨtsɨ̀m a bo bɨ̀ ɨzwi tsɨ̀m jìi mə ɨsaꞌa nɨ̂ m̀bi yù aà.

11 Bɨ lɛ ŋŋètə̀ yiꞌinə̀ ǹtsya aa ghu nu, kaa a waꞌǎ aa ŋŋètə̂ yìi mə bɨ ghɨrə aa nɨ̀ m̀bo bə̂, à lɛ mbə ŋŋètə yìi mə a lɛ ŋghɨ̀rə̀ Kristo, ǹtsya a njɨ̌m àjàŋ yìi mə à fìꞌìsə mɨ̀dàꞌà mɨ ɨnnù jî bɨ jìi ɨ tswe a njyǎnû aa nlɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aà. 12 Nòò yìi mə bɨ lɛ mmurə ghuu a ŋkì aa, bɨ lɛ ntwiŋ ghuu bɨ̀ Kristo; ǹtsya njɨ̌m m̀mùrə ŋkì ma yû bɨ lɛ ŋkɨ nyweensə ghuu bu bɨ̀ Kristo, a njɨ̌m àbìintɨɨ̀ yuu a nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Nwî yìi, mə à lɛ nyweensə Kristo nɨ nɨ̀wo aà. 13 Bù bìi mə nɨ̀ lɛ ŋkwo nloŋ ɨbɨ̂ ghuu bo bɨ̀ ajàŋ yìi kaa bɨ lɛ ŋwaꞌà ghuu ŋŋêtə̀ aa, Nwì à ghɨ̀rə̀ mə̂ nɨ̀ tɨgə̀ ǹtswe bɨtɨ̀ɨ̀ bu bɨ̀ Kristo, ǹliꞌinə ɨfansənnù juu tsɨ̀m, 14 mmeꞌe ndɨꞌɨ jya jìi mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ ɨ kwerə̀ yiꞌinə̀ aa nlɔ̀gə̀ ŋ̀ghɛɛ mbɛɛntə a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀. 15 A Kwɛrə mɨ̀dàꞌa mɨ bɨsaꞌa bɨ mbi bo bɨ̀ mǐ ɨ̀zwì jìi mə buꞌutə mbi yù aa, ŋghɨrə mbî ǹtsɨ̀m ɨ yə ajàŋ yìi à ghàꞌa waa aa ntsya a njɨ̌m ati bàŋnə̀ Kristo aà.

16 Tsǒ mə a bə ma mùu ajàŋ aa, tâ ŋû tsuu a ghuu saꞌa nloŋ annù mɨjɨ kə̀ mɨlùꞌù, kə̌ nloŋ annǔ ɨkòò yî jɨ̀, kə̀ ànnù saŋ yî m̀fii, kə̀ ànnǔ njwîŋgɔ̀ŋ. 17 Ma juù ɨ̀nnù bə aa bə̂ àlɨləŋ ɨnnù jìi ɨ ka yǐ zì aà; lâ ànnù nɨ̂ŋkoŋ yìi a naŋsə ntswe ghu aa, a bə aa mbo Kristo. 18 Nɨ̀ tsuu bii ŋù tsù à fiꞌisə ghuu a ŋkàŋ ǹloŋ mə a tɨ̀ɨ̀ nɨ mə nɨ̀ ka nsɨgɨsə ɨbɨɨnu ghuu a nsyɛ, ŋkɨ mmii nɨ baangel, nswoŋə nɨ mə bo yə nɨ̂ ǹjə̀ə̀ təə təə, ŋ̀ŋee nɨ̂ nû jyaa adàŋə̀ dàŋə̀ ǹyoŋə nɨ̂ bə̂ àmɔ̀ɔ̀ntə ɨnnù, jyaa jìi à nɨ jì bâmɨŋsɔ̀ŋə aa, 19 kaa waꞌà bàŋnə̀ ǹtɨŋnə nàa a nu Kristo yìi mə à nɨ atu a mbô m̀bɨ̀ɨ̀nû ǹtsɨ̀m, ǹjɛꞌɛ nɨ̂ ɨ̀dɨgə nû tsɨ̀m jìi mə ɨ tsugɨsə mɨ̂ŋgàŋə̂ myaa ghu nu, ŋ̀kwe nɨ a ajàŋ yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ a lɔ̀ɔ̀ aà.

20 M̀bə a bə mə nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀kwo bu bɨ̀ Kristo, ntsya ɨzwì jìi mə ɨ buꞌutə mbi yù aa, a tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə akə mə tâ nɨ̀ ka ntswe ntswêntɨ̀ɨ̂ yùù tsiꞌì tsǒ yì bà fàa mbi aa ɛ? A ghɨ̀rə akə mə nɨ̀ ka nyuꞌunə bə bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bɨ mbi bù aa ɛ? 21 “Nɨ̀ tsuu tswa, Nɨ̀ tsuu yweꞌetə, Nɨ̀ tsuu mɔ̀ɔ̀ntə̀” 22 (Ŋghaa laa nloŋ aa njoo jìi mə ɨ wàŋsə̀ m̀bɨꞌɨ a ajàŋ mə bɨ fàꞌà nɨ ju), yoŋə nàa nɔ̀ŋsə̀ bàmɨsɔ̀ŋ bo bɨ̀ ɨ̀nnù jìi mə bo dɨ̀ꞌɨ̀ bo aa ɛ? 23 Ma jû ɨ̀nnù mə bə̌ dɨ̀ꞌɨ̀ aa ɨ kɨrə̀ tsiꞌì tsǒ mɨ̀tsyɛ̀ tswe ghu, ɨ kwɛtə̀ nɨ̂ bə̀ tâ bɨ̀ ka ŋghaꞌasə Nwî nɨ mânjì yî ǹtɨ̀nsə̀, ŋ̀kɨɨ ŋkwɛtə nɨ̂ waa mə bɨ̀ ka nsɨgɨsə nɨ mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa a nsyɛ, ŋkɨɨ mɨrɨsə nɨ mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa; lâ kaa annù ma yû yî tsu kaa a waꞌà kwɛtə̀ a ŋghɨ̀rə mə tâ bə̀ meꞌe ɨnnù jìi mə njyǎnû jyaa ɨ yə̀ꞌə̀ aà.

3

1 Tsǒ mə nɨ̀ ywèènə̀ mə̂ nɨ nɨ̀wo bu bɨ̀ Krito aa nɨ̀ tɛꞌɛ mɨ̂ntɨɨ̀ muu bə nɨ̂ ǹjoo jìi mə ɨ tswe a aburə, wa adɨgə mə Kristo à tswe ghu, a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ Nwì nî m̀màꞌà aà. 2 Nɨ̀ tɛꞌɛ atû yuu bə a nɨ̂ ǹjoo jìi ɨ tswe aburə, ntsee bə nɨ jì fàa nsyɛ ɨ tɛꞌɛ. 3 Ǹloŋ mə nɨ̀ kwò mə̂, ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yùù ɨ̀ tɨgə̀ ǹləəntə bo Kristo a mum Nwì aà. 4 Nòò yìi mə Kristo yìi à nɨ ntswêntɨ̀ɨ̀ yùù laa à ka yǐ kɨ zì aa, tâ bǔ bo tɨgə nzì a mûm nɨ̀ghaꞌà ni.

Ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yî ǹlwèn bo ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yî m̀fiì

5 Tsǒ mə a bə ma mùu ajàŋ aa, nɨ̀ zwitə ɨ̀nnù jìi mə njyǎnu ɨ yə̀ꞌə̀tə ŋghɨ̀rə aà: Mbə ànnǔ ajɨrə, ànnǔ nsɨŋ, ànnù nɨlòò, ànnǔ ŋka nyə̀ꞌə̀tə ɨnnù jî bɨ, ànnǔ ŋka nyə̀ꞌə̀tə njoo siꞌi, yìi mbə tɨgə mbə tsǒ ànnǔ mmii mɨ̀kobə aà. 6 Nwì a naŋsə nlwisə ntɔŋ a nu bə̀ ǹloŋ aa ma juù ɨ̀nnù. 7 Nɨ̀ lɛ sɨ kɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû wâ noò mə ɨ lɛ ntswe a nu bù nsaꞌa nɨ̂ ghuu aà.

8 Lâ tsɨ̂tsɔ̀ŋ nɨ̀ fiꞌisə ɨnnù ma jya ɨ̀ tsɨ̀m mmeꞌe: Àlwintɔŋ, àfìimiꞌi, àbɨꞌɨntɨɨ, m̀bə̀gɨ̀tə bə̀, bo bɨ̀ mɨ̀ghàà mî fwɛ̀. 9 Nɨ̀ tsuu ɨbǎŋnənnù atu bù nɨ bù kɨ swoŋə, ǹloŋ mə nɨ̀ sɔ̀rə̀ mə̂ marə̀ ghùù yî ǹlwèn wa bo bɨ̀ ɨ̀nnù jìi nɨ̀ lɛ sɨ ghɨ̀rə mbìì aa mmèꞌè 10 mbaŋnə ntɨgə mmaꞌa a marə yî m̀fii wa, yìi mə Nwi a kwensə mə nɨ̀ ka nzi yi ntɨgə mfinə nɨ̂ yi, yìi mə à nɨ ŋgàŋnànsə ghùù aà. 11 Tsǒ mə a bə laa, kaa kwensə kaa à ka waꞌà ghu bû ǹtswe a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀tɨ̀zî Nwî bo bɨ̀ baYuda, bə̀ bìi mə bɨ ŋetə aa, bo bɨ̀ bìi kaa bɨ sɨ̀ ŋêtə̀ aa, bə̀ bìi bɨ kurə bə̀ aa, bo bɨ̀ bə̀ bìi bɨ tswe a ŋgɛ̀ɛ̀ aà, ɨ̀bùꞌù bo bə̀ bìi kaa bo sɨ̌ ɨbùꞌù bə aà, Kristo à tɨgə mbə ɨnnù tsɨ̀m ŋ̀kɨ ntswe a mum bo bɨtsɨ̀mə̀.

12 Tsǒ bɔɔ bɨ Nwî bìi mə à tsɔ̀ꞌɔ bɨ laa, a kɨ̂ ŋ̀kɔŋ aa, nɨ̀ tɨ̀gə ŋwɛꞌɛ ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀, bo bɨ̀ ŋ̀ghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀, nɨ̂ ǹsɨ̀gɨ̀sə ɨbɨɨ nu a nsyɛ, a bɔ̀ꞌɔ ŋka mbɔnə, nɨ̂ àtàŋəntɨɨ, a nu bù, 13 ŋ̀ka ntswa mɨ̂ntɨɨ̀ muu bu nɨ bù, mə mbə annù a ka nyaŋə ŋù ǹloŋ ŋû yî mɔꞌɔ, nliꞌinə nɨ̂ ɨ̀fǎnsənnù juu bu nɨ bù; ajàŋə mə Mmàꞌàmbi à lìꞌìnə ɨfǎnsənnù juu aa, nɨ̀ tswe nɨ̀ ŋ̀kɨ ŋka nlìꞌìnə ɨfǎnsənnù bə̂ bî mɔꞌɔ̀. 14 A nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû tsɨ̀m, tâ àŋkɔ̀ŋnə̀ à bə ma ànnù yìi mə a naŋsə mboonsə nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m ŋ̀kwerə aà. 15 Tâ m̀bɔɔnə̂ Kristo ya ɨ̀ ka ntsyasə nɨ̂ ghuu, nloŋ mə Nwì à lɛ twoŋə ghuu aa mə tâ nɨ̀ boonsə ntswe nɨ̂ m̀bɔɔnə a nî m̀bɨ̀ɨ̀ nu yì m̀fùùrə̀. Nɨ̀ kɨɨ mfa nɨ̂ m̀bɨꞌɨkə ghu mbô. 16 Tâ nɨ̀ghàà nɨ Kristo luu a mum mɨ̂ntɨɨ bù ǹlwiꞌi, nɨ̀ ka ndɨꞌɨ ŋkɨɨ ndɨꞌɨtə nɨ̂ ghuu ghu bu nɨ bù nɨ mɨ̀tsyɛ̀, ŋka nyəə nɨ bɨ̀psalm, mɨkòò mɨ ŋghaꞌasə Nwì, bo bɨ̀ mɨ̀kòò mɨ Azwì, m̀fa nɨ̂ m̀bɨꞌɨkə a mbo Nwì a mum mɨ̀ntɨɨ bù. 17 A nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə nɨ ghɨ̀rə̀ aa, a nɨ nɨ̀ghàà nɨ ntsù, kə̀ ànnû tsu yìi nɨ ghɨ̀rə̀ aa, nɨ̀ ka ŋghɨrə ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnǔ tsɨ̀m a nɨ ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbî Yesu, m̀fa nɨ̂ m̀bɨꞌɨkə a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ Tà, ǹtsya ghu njɨ̀mə̀.

Ǹtswê yìꞌinə̀ a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yî m̀fii yâ

18 Bàŋgyɛ̀ nɨ̀ ka nyuꞌunə bɨloò buu a ajàŋ yìi mə a kuꞌunə a nsi miꞌi Mmàꞌàmbî aà. 19 Bɨ̀lòò nɨ̀ ka ŋkɔŋ bâŋgyɛ̂ buu, ntsee a nu bo kɨ tsəꞌə.

20 Bɔɔ, nɨ̀ ka nyuꞌunə bɨ̂taà buu bo bɨ̀ maà buu a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀nnǔ tsɨ̀mə̀, ǹloŋ mə àa annù yìi mə ghɨ̀rə̀ M̀màꞌàmbi a dorɨtə̀ aà. 21 Bɨ̀tà, nɨ̀ tsuu kɨ ghɨ̀rə tâ mɨ̀ntɔ̀ŋ mɨ bɔɔ̀ buu ka nlwi, ta waꞌà kà ŋ̀ghɨrə mɨ̀tɨɨ̀ myaa ka mbɨꞌɨ.

22 Ɨ̀bùꞌù nɨ̀ ka nyuꞌunə bɨ̂taà buu nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m, kaa waꞌa ka nyuꞌunə aa tsiꞌǐ a noò yìi mə bɨ lìì ghuu aa, bù kɨɨ̀ ǹlɔɔ bə mə bə̀ ka mbeentə nɨ̂ ghuu aa bə̂, nɨ ka mfaꞌa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghuu tsɨ̀m, mbɔꞌɔ aa bə Mmàꞌàmbî. 23 A nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə nɨ fàꞌà aa, nɨ̀ ka mfaꞌa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghuu tsɨ̀m, ŋka mfaꞌa tsǒ nɨ fàꞌà aa a mbô M̀màꞌàmbî, kaa waꞌa aa bə a mbo bə̀ faꞌà, 24 ǹzi nɨ mə, Mmàꞌàmbî à ka yǐ tsɔꞌɔ afàꞌâ yuu nɨ̂ ǹjoo jìi mə à lə̀ə a aburə a mbo bù aà. Wa nɨ fàꞌà aa a mbo Mmàꞌàmbî Kristo.

25 A mbo bə̀ bìi bɨ ghɨ̀rə ɨbɨ aa, Nwì à ka yǐ kɨ kwiꞌinə ɨbɨ̂ waa wa a mbo bo ǹloŋ mə Nwì a lèntə bə̂ aa nɨ mânjì yìi à kuꞌunə aà.

4

1 Bɨ̀tà bɨ abùꞌù, nɨ̀ ka nlentə ɨbùꞌû juu nɨ mânjì yìi à tsìnə ŋkɨ kùꞌùnə aa, nzi nɨ mə̀ nɨ̀ kɨ ntswe nɨ tà a aburə.

Paul à fâ àdɨꞌɨtə̀

2 Nɨ̀ ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ǹtəə ntɨnsə a mûm àtsàꞌàtə̀ Nwî, ŋ̀ka ntswe nɨkərə̀, mfa nɨ̂ m̀bɨꞌɨkə. 3 Nɨ̀ kɨɨ ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî ŋ̀waꞌatə nɨ̂ yiꞌi ghu, mə tâ Nwìŋgɔ̀ŋ à ŋaꞌa mânjì m̀fa tâ bìꞌì ka ŋkɛꞌɛnə ntoò ya yìi ɨ̀ tswe alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ mbɨꞌɨ Kristo yìi mə mə̀ tswe atsaŋ nloŋ ŋgaà yì aà. 4 Nɨ̀ tsaꞌatə Nwî mə tâ mə̀ zi ajàŋ yìi mə mbə mə̀ ghɨrə̀ ɨ naŋsə̀ ǹlaa nɨ mânjì yìi mə̀ tswe nɨ̂ ghàa ghu aà.

5 Nɨ̀ ka nzi akòrə̀ nɨzî yuu nɨ mânjì mɨ̀tsyɛ̀ bu bɨ bə̀ bɨ abɛɛ, nyə nɨ mə nɨ fàꞌà nɨ nòò ghuu sɨgɨnə̀. 6 Tâ nɨ̀ghàà nɨ ntsû nuu tâ nɨ̀ ka nlii tsǒ bɨ nuꞌu nɨ̀ fɨ̀ŋgwaŋə̀, tǎ ghɨ̀rə tâ nɨ̀ zi ajàŋ yìi mə mbə nɨ̀ fâ àkwiꞌi nɨ̀ghàà a mbo ŋù ǹtsɨ̀m yìi à bètə ghuu nɨ̂ ànnù aà.

Paul à fâ àtsàꞌàtə nlwìꞌìnjɨ̀m a mbô ŋ̀ghòtə̂

7 Tychicus yìi mə à nɨ̂ ǹdɨ̂m ghà yìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aa, ŋ̀kɨ mbə ŋû àkòrə̂ ghà a mûm àfàꞌà, yìi mə a fàꞌà a mbô M̀màꞌàmbi nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m aa, à ka tɨgə swoŋ ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnu tsɨ̀m m̀bɨꞌɨ ŋgaà yà. 8 À nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə mə̀ tòo yi a mbo bù aa, mə tâ nɨ̀ zi ajàŋ yìi mə ǹtswê yìꞌì ɨ bə aa, tâ à kɨ ndɨɨntə mɨ̂ntɨ̀ɨ̂ muu. 9 Mə̀ kɨ ntoo Onesimus bo yu, mə a fàꞌà nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m, m̀bə ndɨ̂m ghà yii mə mə̀ kɔ̀ŋə, mə à kɨ mbə ŋû nɨ̀ bû ghùù aà. Bo ka tɨgə swoŋ ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi ɨ fɛꞌɛ fàa aa a mbo bù.

10 Aristarchus, ŋù àkòrə̂ ghà a ndâtsaŋ, a tsàꞌàtə̀ ghuu bo Mark (yìi mə bo Barnaba nɨ bɔɔ nɨ̀ bɔɔ aa, yìi mə nɨ̀ kɨɨ̀ ǹtɛꞌɛ ŋkwɛrə adɨꞌɨtə̀ m̀bɨꞌɨ ŋgaà yì aa, bɛɛ a zi nɨ̀ kwɛrə̀ yi sɨgɨnə̀.) 11 Yesu wa yìi mə bɨ twoŋə nìi nɨ Justus a tsàꞌàtə̀ ghuu. Ma bû àa tsìꞌì bə̀ bìi mə bɨ tswe a tɨtɨ̀ɨ bìꞌi ŋgàŋəfàꞌà ǹloŋ ànnù nɨfɔ̀ Nwì bìi mə bɨ ŋetə waa aà. Bo naŋsə ndɨɨntə nàa tsiꞌì nɨ̂ m̀bə̂ ànnù. 12 Epaphras, yìi à nɨ ŋû nɨ̀bù ghùu yî mɔ̀ꞌɔ aa, mbə ŋgàŋàfàꞌa Kristo aa, a tsàꞌàtə̀ ghuu. A naŋsə nto nɨ a mûm àtsàꞌàtə̀ Nwî ŋ̀gɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m, nloŋ ŋgaà yùù, mə mbə nɨ̀ naŋsə̀ ŋkwe ŋkɔꞌɔ naŋsə ntəə, ŋkɨ naŋsə nzi annù yìi mə Nwì a lɔ̀ɔ̀ aa tsɨ̀mə̀. 13 Mə̀ nɨ̂ àyəfə mbɨꞌɨ ŋgaà yì mə à nàŋsə mfàꞌà a mbo bù nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀, bo bɨ̀ bə̀ bìi bɨ tswe a Laodicea, nɨ Hieapolis. 14 Lukas, docta yìi mə bìꞌì kɔŋə aa, nɨ Demas, bɨ tsàꞌàtə̀ ghuu. 15 Nɨ̀ fa atsàꞌatə̂ ya a mbo bɨ̀lɨ̂m bìꞌinə̀ bìi bɨ tswe a Laodicea, ŋkɨ ntsaꞌatə Nympha bo ŋghotə ya mə ɨ bòòntə̀ ghu nda aà. 16 Nòò yìi mə nɨ̀ twòŋ mə̂ àŋwàꞌànə̀ yû a tɨtɨ̀ɨ bù aa, nɨ̀ tsyâsə bɨ kɨ̂ ǹtwoŋə a nɨ̂ ŋ̀ghòtə ya mə ɨ̀ tswe a Laodiciea aà. Nɨ̀ kɨ nyə mə nɨ̀ twoŋə̂ àŋwàꞌànə̀ ya mə a lo a Laodicea aà. 17 Tâ nɨ̀ swoŋə a mbo Archippus mə, “Yə mə ò fàꞌâ ɨ̀fàꞌà wa mə ò lɛ ŋkwɛrə a mbô M̀màꞌàmbi aa ŋghɛ̀ɛ̀ m̀maŋsə.”

18 Mə̀ Paul mə tɨgə ŋgwaꞌanə yulà àtsàꞌàtə̀ aa tsiꞌì nɨ̀ à yaà abô, ka ŋwaꞌatə nɨ̂ àtsaŋə̀ yâ. Tâ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî ɨ̀ tswe a mbo bù.

1 BaTesalonika

1

2

3

4

5

Àŋwàꞌànə̀ Paul yi ntsyàmbìì a mbô ŋ̀ghòtə̂

BaTESALONIKA

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Paul. Tesalonika à lɛ mbə njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì ǹtsyàmbìì a mbùꞌù Macedonia, ŋkɨ ghaꞌa tsyatə njɔꞌɔ alaꞌà tsɨ̀m ghu. Bə̀ lɛ ntswe ghu tsǒ 200,000. Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ zî ǹtaŋə nɨ̂ mɨtaa ghu. Bo tswê nɨ̀ byaa bɨ̂saꞌa bɨ alaꞌà.

A nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ a Tesalonika aa a lɛ nzì Paul nɨ Silas a ajàŋ mə bo lɛ màꞌàtə Filipi aà. Bô zì mə̂ ǹswoŋə annù Kristo ghu aa, baYuda bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa bɨ tuù ànnǔ yaa, ntotə bə̂, bɨ furə̀ waa, bo tɨgə̀ ǹlo waa ŋghɛɛ a Berea (Ɨ̀fàꞌà 17.1-10). Bo lɛ ntswe a Tesalonika aa tsiꞌì a nɨ mû àtɨɨ noò, tsǒ ŋgyà ji tarə̀ (Ɨ̀fàꞌà 17.2). Lâ, m̀bɔŋ tâ bɨ̀ furə waa aa boŋ bə̀ bî mɔꞌɔ, nɨ baGrikia bî ghàꞌàtə̀, bɨ bìì mə̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yâ (Ɨ̀fàꞌà 17.4). Bɔɔ bɨ Kristo ma bû bɨ lɛ tswe a mûm ŋgɨꞌɨ nloŋ mə bɨ lɛ sɨ naŋsə ntsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə̂ yaa aà. Ka mə bɨ lɛ sɨ tsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə̂ yaa aa, àbìintɨɨ̀ yaa a lɛ ŋkwe ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì, bo biì nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ ya nɨ̂ àtàŋəntɨɨ, ŋ̀kɔŋə nɨ̂ waa bo nɨ bo, ǹsɛɛnsə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yâ.

Timoti à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹswoŋə annù yìi mə a lɛ tswe a ŋghotə̂ baTesalonika aa a mbo Paul. À yùꞌù mə̂ ǹtɨgə ŋŋgwaꞌanə aŋwàꞌànə̀ yû a mfâ m̀bɨꞌɨkə a mbo bo, ɨ dɨ̀ɨ̀ntə̀ waa wa mûm ŋ̀gɨꞌɨ, ɨ dɨꞌɨtə waa, ɨ kɨɨ kwiꞌi ɨnnù jî mɔꞌɔ jìi mə bo lɛ sɨ betə nii ghu aà. À lɛ ŋghàà a mbo bo nloŋə bə̂ bìi mə bɨ kwokə a mûm Kristo aa, nswoŋə nɨ̂ àjàŋ yìi mə a ka yǐ bə wa noò mə Kristo à ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ aà (4.3-5.11). Ǹdɨꞌɨtə waa nswoŋ annù yìi mə Nwì a lɔ̀ɔ̀ ǹloŋ ŋgaà yàà aa (4.3; 5.16-18). Paul à lɛ sɨ naŋsə lɔɔ mə tâ bo ka ŋeꞌesə nɨ̂ waa, nyoŋə nɨ̂ àkorə̀ nɨzî yaa. Ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwî a atu bo mə tâ bo naŋsə mfa mɨbɨ̀ɨ̀mɨnû mya a mbo Nwì tâ à naŋsə nləə waa bɨ̀ laa, mbə njoo ɨfàꞌâ ji (4.9-12; 5.12-25).

Ŋ̀ghòtə̂ baTesalonika ɨ̀ nɨ̂ àlènsə nghotə̂, m̀bə fɨgɨ̀ a mbo bə̀ bɨtsɨ̀m a nɨ̂ àbìintɨɨ̀ yaa, bo bɨ̀ a ajàŋ mə bo lɛ mbii ŋgɨꞌɨ nɨ̂ àtàŋəntɨɨ, ǹsɛɛnsə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya ghu, m̀bî ǹtsɨ̀m ɨ tɨgə̀ ǹyuꞌu nɨ̂ ànnû yaa aà (1.7-10). Paul à lɛ naŋsə ndorɨtə nloŋ ŋgaà ŋ̀ghòtə mà yû, ǹtɨɨ̀ yi ɨ luu nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ ǹloŋ ŋgaà yàà.

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌìnnǔ aŋwàꞌànə̀ yuà 1.1

2. Àjàŋ mə Paul mfa mbɨꞌɨkə ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî aà 1.2—3.13

3. Àdɨꞌɨtə̀ mə bɨ̀ ka nzi akòrə̀ nɨzî yaa a mum Kristo 4.1-2

4. Àdɨꞌɨtə̀ ǹloŋ annǔ a ajàŋ mə Kristo à ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ aà 4.13—5.11

5. Ɨ̀dɨꞌɨtə̀ ji nlwìꞌìnjɨ̀m 5.12-22

6. Ɨ̀nnù jìi mə Paul à lɛ nswoŋə a nlwìꞌìsə aà 5.23-28

1

1 Àŋwàꞌànə̀ yìi mə a lo a mbo Paul, Silvanus, nɨ Timoti, ŋghɛɛ nɨ a mbo bə̀ bɨ Nwîŋgɔ̀ŋ Tà, nɨ Mmàꞌàmbi Yesu Kristo, bìi mə bɨ tswe a ndânwì a Tesalonika aà. Tâ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî nɨ̂ m̀bɔɔnə̂ yì ɨ̀ tswe a mbo bù.

2 Bìꞌi fa nɨ̂ m̀bɨꞌɨkə a mbo Nwì a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀m ǹloŋ ŋgaa yùù, kaa waꞌà kaà a nnɨŋə̀ ghuu a mum àtsàꞌàtə̀ Nwî yiꞌi, ntsaꞌatə nɨ̂ Nwìŋgɔ̀ŋ Taà yiꞌ inə̀ 3 Ŋ̀waꞌatə nɨ̂ àfàꞌa abìintɨɨ̀ yuu, bo bɨ̀ ànwùgɨ̀nə akɔ̀ŋnə̀ yuu, bo bɨ̀ àjàŋ yìi mə nɨ̀ tɛ̀ꞌɛ atû yuu nyuꞌutə nɨ̂ M̀màꞌàmbi Yesu Kristo ghu nɨ̂ àtàŋəntɨɨ aà. 4 Bìꞌì zi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀, bɨlɨ̂m biꞌi bìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à kɔ̀ŋ aa, mə nɨ̀ nɨ bɔɔ̀ bi bìi mə bɨ ntsɔꞌɔ; 5 ǹloŋ mə kaa Ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mə bìꞌì lɛ nzi nɨ yu a mbo bù aa, kaa ɨ̀ lɛ ŋwaꞌà aa tsiꞌì nɨ̀ nɨ̀ghàà nɨ tsù zî bə̂, ɨ̀ lɛ ŋkɨ nzi aa nɨ̀ mɨ̀dàꞌà bo bɨ̀ a mûm Àzwì Nwî, kaa ànnǔ ajɨ̀ŋkə̀ kaa a waꞌà ghu tswê. Nɨ̀ zî ɨ̀jàŋ bə̂ bìi mə bìꞌì lɛ mbə ghu a tɨtɨ̀ɨ bù, ǹloŋ aà ŋ̀gaa yùù. 6 Nɨ lɛ sɨ tɨgə ŋŋeꞌesə nɨ̂ yiꞌi ŋkɨɨ ŋŋeꞌesə nɨ̂ M̀màꞌàmbî, nloŋ mə nɨ lɛ ŋkwɛrə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ma yû aa a mûm ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè, lâ Àzwì Nwî a bâŋnə̀ ŋ̀ghɨrə nɨ̀ kwɛrə nɨ̀ nɨ̀dorə̀; 7 ma mùu ajàŋ nɨ̀ tɨgə̀ m̀bə fɨgə̀ a mbo bə̀ bìi mə bɨ lɛ mbii Kristo a Macedonia bo ɨ̀ Achaia aà. 8 Ǹloŋ mə kaa à sɨ tsiꞌì ntoò M̀màꞌàmbi ya bə̂ a ajàŋ yìi mə nɨ̀ sɛɛnsə ɨ ghɛɛ̀ a Macedonia bo bɨ̀ a Achaia aà, àjàŋə mə nɨ̀ nɨŋ ntɨɨ̀ ghuu a nu Nwì aa, a kɨ̀ mə̂ sɛɛnə ŋghɛ̀ɛ̀ a adɨgə tsɨ̀mə̀, maa ajàŋ, a tɨgə̀ m̀bə ayəfə yuu, kaa bìꞌì waꞌà nɨ̂ ànnû tsu bû ǹtswe a nswoŋə nloŋ ŋgaa yùù. 9 Ǹloŋ mə bo bɨmbɔŋ bɨ swoŋə nɨ̂ ànnù ajàŋ yìi mə nɨ lɛ ŋkwɛrə yiꞌi aa, bo bɨ̀ àjàŋ yìi mə nɨ̀ lɛ mbəŋkə ghuu mmaꞌatə a mmii mɨ̀ŋkobə, ntɨgə mfaꞌa nɨ a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ ŋ̀kɨ mbə yî ànnù nɨ̂ŋkoŋ aà. 10 Ŋ̀kɨɨ ntɨgə nyuꞌutə nɨ̂ Mû yì Yesu, mə tâ à lo a aburə mbu mbɨ̀ɨ̀, làꞌà yu wa yìi mə Nwì à lɛ mbɨ̀ɨ̀nsə̀ a nɨwo aà, m̀bə Yesu yìi mə a fiꞌisə nɨ̂ yiꞌinə̀ a mûm àlwintɔŋə Nwî yìi mə a ka yǐ zì aà.

2

1 Nɨ̀ zi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀, bɨlɨ̂m biꞌi, mə ntswe yìi mə bìꞌì lɛ ntswe a tɨtɨ̀ɨ bù aa, kaa ɨ̀ lɛ ŋwaꞌà aa adàŋ dàŋə̀ tsyâ. 2 Nɨ̀ zi mə mbɔŋ tâ bìꞌì ka nzi a mbo bù aa, boŋ bɨ̂ dɨ̀ mə ŋgɨꞌɨ a mbo bìꞌì ŋkɨ mbəgɨtə yiꞌi a Filipi. La nɨ̀ zi mə ka mə a lɛ mbə ma mùu ajàŋ aa, Nwì yìꞌì à lɛ mfa atàŋəntɨɨ a mbo bìꞌì mə bìꞌì kɛꞌɛnə ntoò Nwì yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a mbo bù, ka mə bə̀ bî ghàꞌàtə̀ lɛ sɨ to nɨ mə tâ bìꞌì tsuu swoŋə aà. 3 Ànnù yìi mə bìꞌi gaansə mɨtɨ̀ɨ̀ miꞌi a ŋghɨ̀rə mə tâ nɨ̀ zi aa, kaa a sɨ̀ aa a nɨ̂ àfansənnù kə̌ a nɨ̂ ànnù yìi mə kaa a sɨ̀ laa, kə̀ bə nɨ annǔ mbweꞌesə̀ tswê. 4 Ǹtoo yì sɨgɨ̀nə̀ ma yû, Nwì à beentə mfa a mbo bìꞌi mə tâ bìꞌì ka nsɛɛnsə, kaa waꞌa ka nsɛɛnsə aa bə a ŋghɨrə mə tâ nû bə̀ ɨ̀ ka mbɔŋə, ntsyatə a ŋghɨ̀rə mə tâ Nwì à ka ndorɨtə, à nɨ tsiꞌì yù Nwì yìi mə à zi mɨ̂ntɨɨ̀ miꞌi aà. 5 Nwì à nɨ̂ àyəfə̂ yiꞌi mə, nɨ̀ zi mə kaa bìꞌì lɛ sɨ waꞌà aa nɨ̀ghàà nɨ mbweꞌesə̀ nìi mə nɨ ka kɨ ghɨ̀rə̀ tâ bə̀ ka ndorɨtə aa, lɔ̀gə̀ m̀faꞌa nɨ nu. Kaa waꞌà kɨ̀ɨ̀ m̀faꞌa aa mbə̀rɨ̀sə̀ nyoŋə nɨ aa bə̂ àbìì yî tsu yìi mə a tswe ghu aà. 6 Kaa bìꞌì lɛ sɨ waꞌà nɨ nɨ̀ghaꞌa a mbo bə̀ lɔɔ̀, a mbo bù kə̀ a mbo bə̀ bi mɔꞌɔ̀, ka mə bìꞌì lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀ka mbetə nɨ̂ àkwɛtə a mbo bù tsiꞌì tso ŋgǎŋntoo Kristo aà. 7 Lâ bìꞌì lɛ sɨ bàŋnə̀ bɔnə nɨ nu bù tsiꞌǐ a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨŋ ajàŋ yìi mə ndè mu a lèntə̀ nɨ̂ bɔɔ bìi mə a koꞌo aà. 8 Tsǒ mə, ǹtɨɨ̀ yiꞌi ɨ lɛ sɨ yə̀ꞌə̀tə̀ nɨ a nyə bù aa, kaa bìꞌì lɛ ŋwaꞌa aa tsiꞌì nɨ̀ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a mbo zî, bìꞌì lɛ ŋkɨ mfa mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû miꞌi a mbo bù ǹloŋ mə bìꞌì lɛ ŋkɔ̀ŋə̀ ghuu siꞌi siꞌi aà.

9 Nɨ̀ bə waꞌatə sɨgɨ̀nə̀, a bɨlɨ̂m biꞌi, boŋ nɨ̀ zî àjàŋ yìi mə bìꞌì lɛ sɨ naŋsə mfaꞌa ŋkɨɨ nnwugɨnə aà, bìꞌì lɛ sɨ fàꞌà a siꞌinə bo bɨ̀ nɨ̀tugə̀ a nyə mə tâ nɨ̀ waꞌǎ ŋgɨꞌɨ ka nyə a jɛꞌɛ bìꞌì wa noò mə bìꞌì lɛ sɨ sɛ̀ɛ̀nsə̀ ǹtoò Nwì ya a tɨtɨ̀ɨ bù aà. 10 Bù a bɔ̀ꞌɔ Nwì, nɨ̀ nɨ bɨ̀yəfə biꞌi mə àkòrə̀ nɨzì yiꞌi a lɛ nlaa, ntsinə kaa àlɔ̀ꞌɔ̀ yî tsu kaa a waꞌa a nɨ mɨ̀ghɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ ɨnnù miꞌi a nsi bù bìi mə nɨ̀ lɛ mbii Kristo aa tswê; 11 nloŋ mə nɨ̀ zi mə bìꞌì lɛ nlɔgə̀ ghuu aa tsǒ mə tà à tswe nɨ bɔɔ̀ bi aa, bìꞌì lɛ sɨ dɨꞌɨtə nɨ̂ ghuu yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ, ŋkɨɨ ndɨɨntə nɨ̂ ghuu, 12 ŋkwantə̀ nɨ̂ ghuu mə tâ àkòrə̀ nɨzî yuu tâ à kuꞌunə tsǒ yi bə biì mə Nwì à twòŋə a mûn ànnù nɨfɔ̀ yi bo bɨ̀ a mum nɨ̀ghaꞌà ni aà.

13 Ànnù yî mɔꞌɔ yìi bìꞌi fa nɨ mbɨꞌɨkə a mbo Nwì ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m aa a nɨ mə nòò yìi mə nɨ̀ lɛ nyuꞌu nɨghàà nɨ Nwî nya a mbo bìꞌì aa, nɨ̀ lɛ ŋkwɛrə ŋkɨ mbii, kaa nɨ̀ lɛ ŋwaꞌà bii aa tsiꞌì tsǒ nɨ̀ghàà nìi mə nɨ lo aa mbo bàmɨsɔ̀ŋ, nɨ̀ lɛ mbii aa tsiꞌì tsǒ nɨ̀ghàà nɨ Nwî yumbɔŋə̀, àa tsiꞌǐ ayoo yìi nɨ nɨ ghu aà, nɨ̀ghàà ma nû nìi mə nɨ fàꞌà a tɨtɨ̀ɨ bù bə̀ bìi mə bɨ bii Kristo, ŋ̀kwensə nɨ̂ ghuu aà. 14 Ǹloŋ mə m̀bà bɨlɨ̂m bâ, nɨ̀ lɛ sɨ tɨgə ŋŋeꞌesə nɨ̂ ŋ̀ghòtə Nwî a njɨ̌m Kristo Yesu jìi mə ɨ tswe a Yudea aà; ŋ̀kɨɨ yə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ yìi mə bə̀ bɨ alaꞌà buu bɨ lɛ sɨ nɨŋə nɨ a nu bù aa, tsiꞌì a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ a ajàŋ mə ndanwì jìi mə ɨ tswe a Yudea aa ɨ lɛ sɨ kɨɨ nyə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ a mbo baYuda aà; 15 bo bìi mə bɨ lɛ zwitə Mmàꞌàmbi Yesu nɨ ŋgǎŋtoo Nwî, ŋkɨ mfurə yiꞌi bìꞌì fɛꞌɛkə̀, ŋ̀ghɨrə ntɔ̀ŋ Nwî ɨ naŋsə̀ ǹlwi aà. Bo nɨ̂ ŋ̀gàŋ kɨ̂bàà bə̂ bɨ̀tsɨ̀m. 16 Bo lɛ sɨ, kɨ̀ŋə̀ nɨ mə tâ bìꞌì tsuu nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a mbo batoo dàŋ ghɛ̀ɛ̀ tâ bo yuꞌu nyweenə. Bɨ lɛ ŋghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ aa tâ ɨ̀bɨ̂ waa yìi mə bo lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ nɨ a nsi miꞌi Nwì aa, tâ ɨ̀ luu. Lâ tsɨ̂tsɔ̀ŋ wâ àlwintɔŋə Nwîŋgɔ̀ŋ a zì mə̀ ŋ̀kwɛtə waa!

Àyə̀ꞌə̀tə̀ Paul a mbǔ nzǐ ŋghantə waa

17 Lâ a ŋghɛ̀ɛ a mbo bìꞌì bɨlɨ̂m biꞌi, bìꞌinə̀ tswè mə a njii njii kaa waꞌà bù ǹyənə a nɨ mu àtɨɨ noò, ka mə a bə ma mùu ajàŋ aa, mɨ̀ntɨɨ miꞌi mɨ tswe bìꞌinə̀ ŋ̀gɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m, bìꞌì kɨɨ̀ ǹyəꞌətə ŋgansə nɨ mitɨ̀ɨ̂ miꞌi mə mbə bìꞌinə̀ bû ǹyənə. 18 Bìꞌì lɛ sɨ nlɔ̀ɔ̀ a zǐ a mbɛ̀ɛ̀ bù, tsiꞌì mə̀bɔŋ, Paul, a ŋgaa jî ghàꞌàtə̀, lâ Satan a kɨ̂ŋə̀ nɨ̂ yiꞌi. 19 Ayoo yìi mə mbə bìꞌì ka mbɛ, kə̀ nɨ̀dorə̂ niꞌi, kə̀ mɨ̀yàrɨ̀nə̀ mɨ ŋgùꞌù, mìi mə bìꞌì ka yǐ kɨ tswòŋə̀ nɨ̂ nû yìꞌì ghu a nsi miꞌi Kristo a noò yìi à ka yǐ nzì aa, à nɨ̂ àkə̀ aa ɛ? À laa waꞌà bu bə aa ɛ? 20 Ǹloŋ mə nɨ̀ laa mbə nɨ ghaꞌà niꞌi ŋkɨ mbə nɨdorə̂ niꞌi.

3

1 Ma mùu ajàŋ, tsǒ mə kaa bìꞌi lɛ ŋwaꞌà bù nzi ajàŋ yìi mə mbə bìꞌì tswa mɨ̀ntɨɨ̀ miꞌi aa, bìꞌì lɛ ntɨgə mbii mə bìꞌì ka tɨgə tswe a alaꞌa Athens, 2 ɨ bàŋnə tɨgə too Timoti yìi mə à lɛ mbə mumaà yìꞌì, ŋ̀kɨ mbə ŋgàŋàfàꞌa Nwì ǹloŋ ntoò Kristo yî ǹsɨgɨ̀nə̀ aa mə tâ à zi ŋkwɛtə ghuu a ŋghɨ̀rə mə tâ àbìintɨɨ̀ yuu tâ à ka ŋkwe 3 ta tâ ŋù nɨ̀ bù tâ tsee lǒ kɨ tsɨ̀gɨnə nloŋ ŋgɨꞌɨ yìi mə nɨ yə aà. Nɨ̀ laa ntɛꞌɛ nzi mə bìꞌinə̀ tswe nɨ̀ ŋ̀ka nyə ŋgɨꞌɨ̀.

4 Nɨ̀ kɨ ŋwaꞌatə mə nòò wa mə bìꞌì lɛ ntswe biꞌinə̀ laa, bìꞌì lɛ mbaa nswoŋ a mbo bù mə, bìꞌìnə̀ tswe nɨ̀ yǐ ŋka nyə ŋgɨꞌɨ̀; tsiꞌì fàa ajàŋ mə a fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ nɨ̀ kɨ̂ ǹyə aà. 5 Ma mùu ajàŋ, tsǒ mə kaa mə̀ lɛ ŋwaꞌà zi ajàŋ yìi mə mbə mə̀ bû ǹtswa ntɨɨ̀ gha aa, mə̀ lɛ ntɨgə ntoo ŋkɨ̀ɨ̀ a mbetə tǎ zi a ajàŋ yìi àbìintɨɨ̀ yuu a bə aà, ǹloŋ mə mə̀ lɛ sɨ bɔꞌɔ mə mbə akwàꞌànə̀ a lô ŋ̀kwàꞌànə̀ ghuu nɨ̀ wô, tâ àfàꞌâ yiꞌi à tsya adàŋə̀ daŋə̀.

6 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə Timoti à bù mə̂ ǹlo a mbɛ̀ɛ bù m̀bɨɨ nɨ̂ ŋ̀kɨ̀ɨ̀ yî sɨgɨ̀nə̀ nloŋ àbìintɨɨ̀ yuu bo bɨ̀ àkɔ̀ŋnə̀ yìi mə nɨ̀ tswe nɨ yu aa, ŋkɨ ŋkɛꞌɛnə mə nɨ waꞌatə nɨ̂ yiꞌi nɨ̂ ǹtɨɨ yì sɨgɨ̀nə̀, a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m, ŋkɨɨ nyəꞌətə nɨ mə boŋ nɨ̀ yə yiꞌi aa, tsiꞌǐ ajàŋ yìi mə bìꞌì kɨɨ nyəꞌətə nɨ a nyə bù aà, 7 ma mùu ajàŋ, bɨlɨ̂m mbâ, ka mə bɨ nɨŋ nɨ̂ m̀buu ŋ̀gɨꞌɨ tsɨ̀m a nu bìꞌì, bìꞌì kɨɨ̀ ǹyuꞌu nɨ̂ ǹyaŋə aa, ànnǔ abìintɨɨ yìi mə nɨ̀ tswe nɨ yuu aa, a bɔrɨsə nɨ mɨ̀ntɨ̀ɨ miꞌi. 8 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ bìꞌì ka naŋsə tswe bɨtɨ̀ɨ̀, mə mbə nɨ̀ kɨ ntəə ntɨɨ a mûm M̀màꞌàmbî.

9 Ǹloŋ mə mbə bìꞌì naŋsə̀ mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì aa mə akə nloŋ ghuu, nloŋ nɨdorə nìi mə bìꞌì tswe nɨ nu a nsi miꞌi Nwì ǹloŋ ŋgaa yùù aa ɛ? 10 Bìꞌi tsàꞌàtə̀ nɨ̂ Nwî nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yiꞌi tsɨ̀m a asìꞌìnə̀ bo bɨ̀ nɨ̂tugə, mə mbə biꞌinə̀ yǐ mbu nyənə, nɨ mɨnsi, ɨ fa ayoo yìi mə mbə tɛꞌɛ̀ m̀burə̀ ka kɨ boŋə a nɨ̂ àbìintɨɨ̀ yuu aà.

11 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ tâ Nwìŋgɔ̀ŋ Taà yiꞌinə̀ yumbɔŋ, nɨ Mmaꞌambî yiꞌinə̀, Yesu, tâ à tsyasə yiꞌi tâ bìꞌì zi a mbo bù; 12 tâ Ŋ̀gàŋmàꞌa yiꞌinə̀ tâ à kɨ ŋkuꞌusə akɔ̀ŋnə̀ yìi mə nɨ̀ tswe nɨ yu, ŋ̀kɔŋnə nɨ̂ ghuu bù bu nɨ bù, ŋ̀kɨɨ ŋkɔŋə nɨ̂ bə̂ bɨ̀tsɨ̀m aà, tsiꞌǐ ajàŋ yìi mə bìꞌì kɨɨ ŋkɔŋə nɨ̂ ghuu aà. 13 Ma mùu ajàŋ, tâ à ghɨrə tâ mɨ̀ntɨɨ̀ muu mɨ̀ laa, ntsuu nɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀ lǒ tswe a nsi miꞌi Nwìŋgɔ̀ŋ Taà yìꞌinə̀, fyâ noò yìi mə Ŋ̀gàŋmàꞌa yiꞌinə̀ Yesu à ka yǐ zì bo bɨ̀ bə̀ bɨ Nwî bɨtsɨ̀mə̀ aà.

4

Ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə a ghɨ̀rə̀ Nwìŋgɔ̀ŋ a dorɨtə̀ aà

1 A nlwìꞌìsə mbǎ bɔɔ bɨ maà, bìꞌi dɨꞌɨtə nɨ̂ ghuu ŋkɨɨ mbuꞌu nɨ̂ m̀bo a mbo bù nɨ̂ Ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbî Yesu mə, ajaŋ mə nɨ lɛ nyəgə a mbo bìꞌì aà, a kuꞌunə ŋka ntswe ntswêntɨ̀ɨ̀ yùù nɨ mânjì yìi mə a ghɨ̀rə Nwì a dorɨtə̀, yìi mə nɨ̀ kɨ̀ mə̂ ǹlɔgɨ̀nə̀ ŋka ntswe aa, nɨ̀ ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì tsiꞌì maa ajàŋ. 2 Ǹloŋ mə nɨ̀ kɨ nzi ndɨꞌɨ jya jìi mə bìꞌì lɛ mfa a mbo bù, a ajàŋ yìi mə Mmàꞌàmbî Yesu à lɛ nswoŋ aà. 3 Ànnù yìi mə Nwì a lɔ̀ɔ̀ aa, a nɨ aa mə tâ nɨ̀ laa mmaŋsə, mə tâ nɨ tsuu kɨ tsùùrə̀. 4 Tâ ŋù yî mɔꞌɔ, yî mɔ̀ꞌɔ à ka nyɔꞌɔ ŋgwɛ̂ yì a nɨ mânjì yìi mə à laa ŋkɨ ŋghɨrə mə mbə bɨ ghaꞌaə yi. 5 Kaa waꞌà ka nyɔꞌɔ aa bə nɨ mânjì àghə̀ꞌə̀nə̀ bâŋgyɛ̀, ŋ̀ka nloo bə̂, tsǒ bə̀ bɨ ɨ̀too jìi mə ɨ sɨ̀ Nwî zi aà. 6 Tâ ŋù tsù à tsuu ŋkòbə annù a nu mu maà yì lǒ jɨtə a nɨ ànnù ma yû, ǹloŋ mə Mmàꞌambi a nɨŋ ɨsaꞌa a nu bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ ghɨ̀rə ɨjǎŋ ɨfǎnsənnù ma jû aà, tsiꞌì àjàŋ mə bìꞌì lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ foo ŋwàꞌàsə̀ ghuu ghu aà.

7 Ǹloŋ mə kaa Nwì à lɛ ŋwaꞌà yiꞌinə̀ twoŋə aa mə tâ bìꞌinə̀ ka ghɨrə aa ànnǔ nsɨŋə, à lɛ mbàŋnə̀ ǹtwoŋə yiꞌinə̀ aa mə tâ bìꞌinə̀ ka ŋghɨrə aa ɨ̀nnù jìi mə ɨ laa aà. 8 Ma mùu ajàŋ, ŋù yìi mə a tsaꞌa ma yû ànnù aa, kaa sɨ aa ŋùmɨ̀sɔ̀ŋ tsaꞌa, a tsaꞌa aa Nwì yìi mə a fa nɨ̂ Àzwì yi yî làà ya a mbo bù aà.

9 A ŋghɛ̀ɛ nɨ̂ ànnǔ a ŋka ŋkɔ̀ŋnə̀ ghuu bu nɨ bù tsǒ bɔɔ bɨ ma, kaa mbə bìꞌì waꞌà bù ka ŋwaꞌanə nloŋ ma yaà ànnù, ǹloŋ mə Nwì yumbɔ̀ŋ à dɨ̀ꞌɨ̀ mə̂, a mbo bù mə tâ nɨ̀ ka ŋkɔŋnə ghuu bu nɨ bù.

10 A kɨ̂ m̀bə annù nɨ̂ŋkoŋ mə nɨ kɔ̌ŋ bɨlɨ̂m buu bɨtsɨ̀m bìi bɨ tswe a mbùꞌu Macedonia bù laà. Lâ bìꞌi buꞌù nɨ̂ m̀bo a mbo bù, bɨlɨ̂m biꞌi, mə tâ nɨ̀ bu nnaŋsə ŋkɔŋə waa ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì.

11 Ŋka ŋgaansə adaꞌâ yuu a ntswe nɨ̀ m̀bɔɔnə, tâ ŋù yì mɔꞌɔ, yî mɔꞌɔ ka ntɛꞌɛ atû yi tsiꞌì nɨ̂ à yii annù, ŋkɨɨ ŋka mfaꞌa nɨ̂ m̀bô muu, a ajaŋ mə bìꞌi lɛ ndɨꞌɨtə ghuu aa; 12 mə tâ bə̀ bìi mə bɨ burə tɨ̀ Nwî bii aa, tâ bɨ ka mbɔꞌɔ ghuu, tâ ŋù nɨbù tsee bə̂ a ŋù dàŋ kɨ yuꞌutə nɨ̂ ǹjoo jìi mə a lɔ̀ɔ̀ aà.

Nòò ǹzî M̀màꞌàmbî

13 Kaa bìꞌì sɨ lɔ̀ɔ̀ mə tâ nɨ̀ tswe a mûm ɨ̀tugə, a bɨlɨ̂m biꞌi, nloŋ annù bə̀ bìi bɨ kwòkə̀ mə̂ aà, mə tâ nɨ̀ tsuu ɨ kɨ jəŋnə, tsiꞌì tsǒ bə̀ bìi mə kaa bɨ sɨ annû tsu bu mbɛ aà. 14 Ǹloŋ mə, tsǒ mə bìꞌinə̀ bii mə Yesu à lɛ ŋkwo mbu mbɨ̀ɨ̀nə̀ nɨ wo aa, bìꞌinə kɨ nzi mə tsiꞌì maa ajàŋ yìi mə, ǹtsya a njɨ̌m Yesu, Nwì à ka yǐ ghɨ̀rə tâ bə̀ bìi mə bɨ kwòkə̀ mə̂ aa tâ bo bu mbɨ̀ɨ̀ fu bo bɨ̀ Yesu. 15 Bìꞌì kɛ̀ꞌɛ̀nə̀ nɨ ma yû ànnù ǹyoŋə aa nɨ nɨ̀ghàà nɨ Mmàꞌàmbi, mə bìꞌinə̀ bìi mə bìꞌinə̀ tswe bɨ tɨ̀ɨ̀ aa, ɨ yǐ burə ɨ yweꞌe wa noò mə Mmàꞌàmbi à ka yǐ zì aa, kaa bìꞌinə̀ ka yǐ waꞌà a mbii bə̀ bìi mə bɨ lɛɛ̀ ŋ̀kwokə aa tsyà, ŋ̀kàŋ kaa a ka yǐ waꞌǎ maa ajaŋ bə̂.

16 Ǹloŋ mə Mmàꞌàmbi yumbɔŋ à ka yǐ lo a aburə ɨ sɨgə, ɨ ghàà nɨ̂ ǹjì yî ntɨ̀ɨ̀, a ajàŋ mə ǹdɨ̀ɨ̂ baangel wa à ka yǐ tɔŋnə ntwoŋ aa, tâ ǹtàŋ Nwì tâ ɨ̀ kɨ ŋghaa. Tâ bə̀ bìi mə bɨ lɛɛ̀ ŋ̀kwokə a mum Kristo aa tâ bo foo mbɨ̀ɨ̀nə̀; 17 tâ bìꞌinə̀ bìi mə bɨ burə bɨtɨ̀ɨ̀ aa, làꞌà biꞌinə̀ bya mə bìꞌinə̀ burə a njɨ̀m aa, tâ bɨ̀ tɨgə nlɔgə yiꞌinə̀ nɨ̀bò bɨtsɨ̀m ŋkɔꞌɔ nɨ bu a mûm m̀bàꞌà a mbòo Mmàꞌàmbi a ndəŋ; maa ajaŋ tâ bìꞌinə̀ tɨgə ntswe biꞌinə̀ bɨ̀ M̀màꞌàmbi a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀mə̀. 18 Ma mùu ajàŋ nɨ̀ tɨgə ŋka nləꞌətə mɨ̂ntɨɨ̀ muu bu nɨ bù nɨ nɨ̀ghàà ma nû.

5

Nɨ̀ taŋtə a ŋkwɛrə Mmàꞌàmbi a noò yìi mə à ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ aà

1 Lâ bɨ̀lɨ̂m bâ, a ŋghɛ̀ɛ nɨ̂ ǹjwi kə̀ nòò yìi mə ma jû ɨ̀nnù ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ ghu aa, kaa bìꞌì ka waꞌà bù ŋ̀ka ŋghɛnsə noò a ŋŋwàꞌànə a mbo bù. 2 Bù bɨ̂mbɔŋ nɨ̀ zi sɨgɨ̀nə̀ mə njwî M̀màꞌàmbi ya ɨ̀ ka yǐ zì aa tsiꞌì tsǒ ǹyə̀rə a wìꞌìkə̀ ǹzi nɨ̂tugə aà. 3 Wâ nòò mə bə̀ swoŋə nɨ mə “Bìꞌì tswe nɨ̀ m̀bɔɔnə̀ kaa waꞌà nɨ̀ ànnù tsu bɔ̀ꞌɔ̀” aa, a naa tsiꞌǐ maa nòò mə ŋgɨꞌɨ ɨ ka bàŋnə̀ wìꞌìkə̀ fɛ̀ꞌɛ ɨ kuu a nu bo, a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ a ajàŋ yìi mə màŋgyɛ̀ yìi mə à tsɨ̀gə mu a wìꞌìkə̀ ǹyuꞌu nɨ̂ ǹyàŋə aà. Maa noò, àdɨ̀gə a ŋkhə̌ ŋghɛ̀ɛ̀ ghu kaa a waꞌà bə̂. 4 Lâ bɨ̀lɨ̂m bâ, kaa bù bɨ̂mbɔŋ nɨ̀ sɨ̀ aa mûm ɨ̀tugə tswê mə tâ ǹjwi mà ya ɨ̀ zi ŋwìꞌìkə̀ m̀funə ghuu tsǒ ǹyə̀rə̂. 5 Ǹloŋ mə nɨ̀ laa mə mbə bɔɔ ŋkàꞌà, m̀bə bɔɔ bɨ mfuꞌu àbɛ̀ɛ̀; kaa bìꞌinə̀ laa waꞌà bɔɔ bɨ ɨtugə bo bǐ mfii ɨ̀dɨ̀gə̀ bə̂. 6 Maa ajàŋ bìꞌinə̀ tsuu nɔ̀ŋ ɨ kɨ bwiiŋkə, ajàŋ yìi mə àbùgə̀ bə̂ a ghɨ̀rə̀ aa, a baŋnə ŋkùꞌùnə̀ mə tâ bìꞌinə̀ tswe nɨkərə̀, ǹtswe nɨ̂ àlàa atû. 7 Ǹloŋ mə bə̀ bìi mə bɨ bwii fɨlo aa, bɨ bwii aa nɨ̀tugə̀, bə̀ bìi mə bɨ mbaanə mɨlùꞌù aa bɨ kɨɨ̀ m̀baanə aa nɨ̀tugə̀. 8 Lâ m̀bə yìi mə bìꞌinə̀ nɨ bə̂ bɨ mfuꞌu àbɛ̀ɛ̀ aa, a kuꞌunə tâ bìꞌinə̀ yə mə bìꞌinə̀ tswe nɨ̂ àlaa atû. Bìꞌinə̀ wɛꞌɛ atsə̀ꞌə ntsò yî nɨgò yìi mə à nɨ bìintɨɨ bô àkɔ̀ŋnə̀ aà, ŋ̀kɨ nso atsə̀ꞌə atu ntsò yìi mə à nɨ ajàŋ yìi mə bìꞌinə̀ bɛ nɨ̂ ɨ̀loŋ̀ aà. 9 Ǹloŋ mə kaa Nwìŋgɔ̀ŋ kaa à lɛ ŋwaꞌà yiꞌinə̀ kaꞌa aa mə tâ bìꞌinə̀ yǐ nyə ŋgɨꞌɨ nyoŋ aa a njɨm alwintɔŋə yi, à lɛ mbàŋnə̀ ǹtaŋtə aa mə tâ bìꞌinə̀ tswe nɨ̂ ɨ̀lòŋ yìi mə ɨ lwiꞌi nɨ̂koŋ, yìi mə bìꞌinə̀ kwɛrə ntsya aa a njɨ̌m Mmàꞌàmbi yiꞌinə̀ Yesu Kristo aà. 10 M̀màꞌàmbî Yesu Kristo wa yìi mə à lɛ ŋkwo nloŋ ŋkwitû yiꞌinə̀ aa, mə kə̀ bìꞌinə̀ tswê bɨ̀tɨ̀ɨ̀ kə̀ bìꞌinə̀ kwo kwo, boŋ bìꞌinə̀ tswe bìꞌinə̀ nɨ̀ yù. 11 Ma mùu ajàŋ a kuꞌunə mə tâ bìꞌinə̀ ka ndɨɨntə yiꞌinə̀ biꞌinə̀ nɨ bìꞌinə̀ ta kɨ kwɛtə a yiꞌinə̀ a ŋkwê, tsiꞌì àjàŋ yìi mə nɨ̀ tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ǹlɔgɨnə a ŋghɨ̀rə aà.

Àdɨꞌɨtə̀ bo bɨ̀ àtsàꞌàtə̀ yi nlwìꞌìnjɨ̀m

12 Bɨ̀lɨ̂m biꞌi, bìꞌi dɨꞌɨtə nɨ̂ ghuu mə, nɨ̀ ka mbɔꞌɔtə bə̂ bìi mə bɨ nwùgɨ̀nə̀ a tɨtɨ̀ɨ bù aa, bìi mə Mmàꞌambi à lə̀ə mə tâ bɨ̀ ka nlentə ŋkɨɨ ndɨꞌɨtə nɨ̂ ghuu aà. 13 Nɨ̀ ka naŋsə ŋkɔŋə ŋkɨɨ ŋŋɛntə nɨ̂ waa a ndəŋ nloŋ ɨfàꞌà yìi mə bo fàꞌà aa. Nɨ̀ tɨgə ntswe nɨ̂ m̀bɔɔnə̀ a tɨtɨ̀ɨ bù nɨ bù.

14 Bìꞌì ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ǹtsaꞌasə nɨ̂ ghuu bɨlɨ̂m biꞌi, mə tâ nɨ̀ ka ndɨꞌɨtə bɨ̂bwɛ̀rə̂, ŋ̀ka ndɨɨntə bə̀ bìi mə mɨ̀ntɨɨ̀ myaa mɨ bɔrə aà, ŋ̀ka ŋkwɛtə nɨ̂ bə̀ bìi mə bɨ bɔrə a mûm Àzwi aa, ŋ̀kɨ nzi ajàŋ yìi mə nɨ̀ ka tswa bə̀ bɨtsɨ̀m nɨ̂ àtàŋəntɨɨ̀ aà. 15 Nɨ̀ yə mə kaa nɨ̀ sɨ annù yî bɨ a atû ànnù yî bɨ kwiꞌinə, m̀baŋnə yə mə nɨ ghɨ̀rə ɨbɔ̀ŋ a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m a nu bù yî mɔꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ, bo bɨ̀ a nu bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀. 16 Nɨ̀ ka ndorɨtə a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m. 17 Nɨ̀ ka ntsaꞌatə nɨ̂ Nwì a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m ǹtsuu kɨ kaa. 18 Nɨ̀ ka mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì nɨ̂ ŋ̀gɔ̌ŋ ɨ̀nnǔ tsɨ̀m jìi mə ɨ tsiꞌi nɨ̂ ghuu aà; ǹloŋ mə à nɨ ànnù yìi mə Nwì a lɔ̀ɔ̀, yìi mə à fàꞌà mə a mbo bu ǹtsya a njɨ̌m Yesu Kristo aà. 19 Nɨ̀ tsuu mɔꞌɔ Azwì Nwì kɨ bwɛtə bə̂. 20 Nɨ tsuu nɨghàà nìi mə ntoò Àzwì Nwì a ŋ̀kɛ̀ꞌɛ̀nə a mbo bù aa kɨtsaꞌa. 21 Nɨ̀ ka ŋkwaꞌanə ɨnnù tsɨ̀m; ŋ̀ka ntswa nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ kuꞌunə aa ntugɨtə. 22 Nɨ̀ ka ntsuꞌuə nɨ̂ ɨ̀bəŋ ɨnnù jî bɨ̂ tsɨ̀mə̀. 23 Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə a fa mbɔɔnə aa à ka siꞌi ghuu tâ nɨ̀ laa mmaŋsə; ɨ lə̀ə àzwì yuu, nɨ mɨ̀ntɨɨ̀ muu, nɨ mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nû muu, tâ mɨ̀ bɔŋ, kaa waꞌà nɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀ tswê wâ noò mə Mmàꞌàmbî yiꞌinə Yesu Krito à ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ aà. 24 Yu wa mə à twòŋə ghuu aa, a lə̀ə ŋkàꞌâ yì, à ka kɨɨ yə mə yu ghɨrə nɨ̀ laa màŋsə̀ ma lâ.

25 Bɨ̀lɨ̂m biꞌi, nɨ̀ ka ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî a atu bìꞌì.

26 Nɨ̀ tsaꞌatə bɨlɨ̂m biꞌinə̀, ǹnɔŋə nɨ̂ mɨ̀ghəgə̀ myaa nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ Nwî.

27 Mə̀ dɨ̀ꞌɨ̀tə ghuu nɨ̂ ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbi mə tâ nɨ̀ twoŋə aŋwàꞌànə̀ yû a mbo bɨ̀lɨ̂m biꞌinə̀ bɨtsɨ̀mə̀.

28 Tâ ɨ̀bɔ̌ŋ Mmàꞌàmbî yiꞌinə̀, Kristo Yesu, ɨ̀ lwiꞌi a mbo bù.

2 BaTesalonika

1

2

3

Àŋwàꞌànə̀ Paul yî àyòŋtə̀ a mbô ŋ̀ghòtə̂

BaTESALONIKA

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Paul. Kaa àghaꞌa a lɛ ŋwaꞌà sàꞌàtə̀ a ajàŋ mə à lɛ ŋŋwàꞌànə a yi ntsyambìì ya a mbo baTesalonika aà. À lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa a ntsisə ɨ̀fɔrɨnə ɨnnù jìi mə ɨ lɛ mbù ǹzi ŋkuu mbuurə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ a mbo baTesalonika a nɨ̂ ŋ̀wàꞌànə̀ yî ǹtsyàmbìì ya aa.

BaTesalonika lɛ sɨ foonsə nɨ̂ ànnù ya yìi mə Paul yumbɔŋ à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ ǹloŋ ànnǔ ajàŋ mə Kristo à ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ aa, bo bɨ̀ ɨ̀nnù jî mɔꞌɔ̀ (2.5,15; 3.6-10). A bə tsǒ bo lɛ ŋkwɛrə aŋwàꞌànə̀ yî mɔꞌɔ, ŋwaꞌatə nɨ mə a lɛ nlò aa a mbo Paul, la a bə̂ m̀bweꞌesə̀ (2.2). Àŋwàꞌànə̀ ma yû a ghɨrə̀ bo waꞌatə̀ nɨ mə nòò ǹzi Kristo wa mə Paul à lɛ sɨ swoŋə aa, à kùꞌù mə̂. Ma mùu ajàŋ, bo bî mɔꞌɔ bɨ maꞌàtə̀ mɨfàꞌâ myaa ntɨgə nləgɨlə ŋkarə tsǒ mə bo lɛ ntɨgə ŋwaꞌatə nɨ mə nòò ǹlwìꞌî m̀bi à kùꞌù mə̂ aà (3.6,11)! Ma yû a burə̀ ǹtsanə! Paul a ŋwaꞌanə̀ ǹnaŋsə waꞌasə waa (3.6,14,15), ǹdɨꞌɨtə waa mə tâ bo lwiꞌi a mûm ɨ̀nnù jya jìi mə yu lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ a mbo bo aà, ŋ̀ka ŋeꞌesə nɨ̂ waa (2.15; 3.7-10). Ŋ̀waꞌatə nɨ a mbo bo annù ya yìi mə à lɛ ntɛꞌɛ mfoo nswoŋ nloŋ ajàŋ yìi mə a kuꞌunə a ŋka mfàꞌà nɨ̂tɨ̀ɨ̀ aà, bɛɛ ŋù a tuu mfàꞌa a tsuu kɨ jɨ (3.10)!

Paul à lɛ ntɨgə ntɔꞌɔtə a mbo bo a ajàŋ mə mbə bɨ zî noò ǹlwìꞌìnjɨ̀m wa aà. Ŋ̀ghɨrə mə tâ bo zi ɨnnù jìi ɨ ka yǐ kɨ dɨ̀ꞌɨ̀ mə Ǹjwî M̀màꞌàmbi yâ ɨ̀ ka mə̂ aa koontə̀ aà (2.1-12). Ŋù m̀buꞌu ɨnnù jî bɨ wa à ka yǐ fòo zì yaꞌa, ɨ kɨ bweꞌesə nɨ̂ m̀bi nɨ̂ ɨ̀nnù jî yɛ̌yɛrə bo bɨ̀ ɨ̀nnǔtsyâmbo jì bɨ̂ (2.9-2).

Ka mə bɨ lɛ mbweꞌesə baTesalonika aa, ŋ̀ghòtə ya ɨ lɛ mburə ka kɨ yòŋə̀ nɨ̂ Kristo nɨ̂ ǹtɨɨ̀ waa tsɨ̀mə̀. Paul a burə̀ ka kɨ dorɨtə nloŋ ŋgaà yàà. Àbìintɨɨ̀ yaa a lɛ sɨ naŋsə ŋkwe, bo burə̀ ka kɨ kɔ̀ŋə̀ nɨ̂ waa bo nɨ bo (1.3,4). Paul a swoŋə̀ nɨ a mbo bo mə tâ bo ka ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî ŋ̀waꞌatə nii ŋkɨɨ nlɔɔ nɨ mə tâ Nwì à ghɨrə tâ nɨ̀ghàâ ni nɨ̀ kɨɨ ŋwaŋsə nsɛ̀ɛ̀nə̀ ŋ̀ghɛɛ tsǒ ajàŋ yìi mə nɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ bo aà (3.1-2). Paul à lɛ sɨ tɨgə ŋkɨɨ ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî a atû ŋ̀ghotə ya mə tâ Nwì yìi mə a lə̀ə ŋkàꞌâ yì aaa, tâ à ka mbɛ nɨ̂ waa, m̀fa nɨ̂ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə ɨ ka ghɨ̀rə bo ka ŋkwe ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì a mûm àbìintɨɨ bo bɨ̀ a nɨ̂ àfàꞌà Nwî aà (1.11-12; 2.16-17; 3.3,16).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌìnnǔ aŋwàꞌànə̀ yuà 1.1-2.

2. Àjàŋ mə Paul à lɛ mbeentə waa ntɨgə ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwì aà 1.3-12

3. Àdɨꞌɨtə̀ ǹloŋ annǔ ajaŋ mə Mmàꞌàmbî à ka yǐ bǔ zì aà 2.1-17

4. Àdɨꞌɨtə̀ mə bɨ ka nzi akòrə̀ nɨzî yaa a mum Kristo 3.1-16

5. Ɨ̀nnù jìi mə Paul à lɛ nswoŋə a nlwìꞌìsə 3.17-18

1

1 Àŋwàꞌànə̀ yìi mə a lo a mbo Paul nɨ Silas nɨ Timoti ŋ̀ghɛɛ nɨ mbo bə̀ bɨ Nwî Taà yìinə̀ nɨ Mmàꞌàmbî Yesu Kristo mə bɨ tswe a ndânwì a Tesalonika aà.

2 Tâ ɨ̀bɔ̀ŋ nɨ̂ m̀bɔɔnə̀ yìi mə ɨ lo mbo Taà yìꞌinə̀ Nwì bo bɨ̀ M̀màꞌàmbî kristo aa, tâ ɨ̀ tswe a mbo bù.

Ànnǔ ntsɔꞌɔtə mɨ̀saꞌa a noò yìi mə Yesu Kristo à ka yǐ bǔ zì aà

3 Bɨ̀lɨ̂m bâ, a kuꞌunə boŋ biꞌi fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m ǹloŋ ŋkwitû ghuu, ŋ̀loŋ mə àbìintɨɨ̀ yuu a naŋsə ŋkwe tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀, àkɔ̀ŋnə̀ yìi mə nɨ kɔ̀ŋnə̀ ghuu bu nɨ bù ghu aa, a kɨɨ̀ ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì. 4 Ma mùu ajàŋ, bìꞌi tɨgə ntərə nɨ̂ yiꞌi nloŋ ŋgaa yùù a mbô ŋ̀ghòtə Nwî jî mɔꞌɔ nloŋ mə nɨ̀ tswâ àbìintɨɨ̀ yuu a tɨɨ̀, ǹtswe a mûm ŋ̀gɨꞌɨ yìi mə nɨ yə, bo bɨ̀ ajàŋ yìi mə bɨ tsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə̀ yuu aà.

5 Ma yû a dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ mə ajàŋ yìi mə Nwì a tsɔꞌɔtə mɨsaꞌa aa, a tsinə̂, ma mùu ajàŋ, nɨ̀ ka yǐ kɨɨ kùꞌùnə a ŋkuu a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî yìi mə nɨ yə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ ghu aà. 6 À nɨ aa tsiꞌì ànnù yìi mə a kuꞌunə a ŋghɨ̀rə aà, ajàŋ mə Nwì à kàꞌa mə yu ka yǐ nɨŋ ŋgɨꞌɨ a nu bə̀ bìi mə bɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̀ yə̂ nɨ̀ ŋ̀gɨꞌɨ aà, 7 ɨ bàŋnə ghɨrə tâ bù bìi nɨ yə ŋgɨꞌɨ aa, nɨ bìꞌì, tâ bìꞌinə̀ fwɛtə wâ noò mə Mmàꞌàmbə̂ Yesu à ka yǐ lǒ aburə ɨ sɨgə bo bɨ̀ baangel bi bî wè a mûm ǹlwà mɔꞌɔ tâ bɨ̀ yə aà. 8 À ka yǐ sɨgə aa, aŋkwiꞌinə̂ ànnu, a ŋnɨŋ ŋgɨꞌɨ a nu bə̀ bya mə kaa bɨ sɨ̀ Nwî zi, bo bɨ̀ a nu bya bìi kaa bɨ sɨ ntoò M̀màꞌàmbî Yesu ya yuꞌunə aà. 9 Ŋ̀gɨꞌɨ yìi mə Nwì à ka yǐ nɨŋ a nu bo aa, ɨ̀ ka yǐ bə aa ajàŋ mə à ka yǐ bwɛsə waa ŋgaa yî mɔ̀ꞌɔ, ɨ kɨ̀ŋə̀ waa mə tâ bɨ yi ŋwaꞌa a mbɛɛ Mmàꞌàmbi bo bɨ̀ a mum nɨ̀ghaꞌà ni nî wè koòntə̀, 10 wa njwi mə à ka yǐ zǐ a ŋkwɛrə nɨ̀ghaꞌà ni bo bɨ̀ àghuꞌusə̀ a mbo bə̀ bi, a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ bii yi aà. Nɨ̀ ka yǐ kɨɨ bə bə̂ bî mɔꞌɔ a tɨ̀ɨ bo maa njwî nloŋ mə nɨ̀ lɛ mbii ntoò ya mə bìꞌi lɛ nzi nɨ yu a mbo bù aà. 11 A bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə bìꞌi tsàꞌàtə̀ nɨ̂ Nwî a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀m ŋ̀waꞌatə nɨ̂ ghuu ghu aà, mə tâ Nwìŋgɔ̀ŋ yiꞌinə̀ à ghɨrə ghuu tâ nɨ̀ kuꞌunə nɨ bə̀ bìi mə à twǒŋ aa, ŋkɨ ŋghɨrə mə ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ jìi mə nɨ̀ kàꞌa mə nɨ ka kɨ ghɨ̀rə a mûm àbìintɨɨ̀ aa, tâ à fa a mbo bù a njɨm mɨ̀dàꞌa mi. 12 Ma mùu ajàŋ tǎ ghɨ̀rə mə tâ Ɨ̀kum Yesu Kristo tâ ɨ̀ tswe nɨ nɨ̀ghaꞌa a mbo bù, tâ nɨ̀ kɨ ŋkwɛrə nɨghaꞌa ghu mbo, a njɨ̌m àbɔ̀ŋəntɨɨ Nwîŋgɔ̀ŋ yìꞌinə abɔ̀ꞌɔ Mmàꞌàmbî Yesu Kristo.

2

Ŋ̀gàŋkɨbàà wâ

1 Ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ àjàŋ yìi mə Mmàꞌàmbi Yesu à ka yǐ bǔ mbɨ̀ɨ̀ tâ bìꞌinə̀ ghotə a mboo yi aa, bìꞌi buꞌu mbo a mbo bù mbâ bɨlɨ̂m biꞌi, 2 nɨ̀ tsuu mmàꞌàtə mə tâ ɨ̀zwi ji mɔꞌɔ kə̀ nɨghàà nî tsu mə nɨ̀ kwɛrə, kə̀ àŋwàꞌànə̀ yìi mə bɨ swoŋ mə a lo a mbo bìꞌì ǹswoŋ nɨ mə Ǹjwî M̀màꞌàmbi ya ɨ̀ zì mə̂ aa, tâ à waŋsə mbùrə̀ mɨtsyɛ̀ muu, kə̀ ŋkɨɨ ntsɨgə mɨ̂ntɨɨ̀ muu bə̂. 3 Nɨ̀ tsuu màꞌàtə mə tâ ŋù a bweꞌesə ghuu a nɨ mânjì yî tsù; ǹloŋ mə kaa Ǹjwî M̀màꞌàmbi ya kaa mbə ɨ waꞌà zì tɨ ghə̂ nòò atɨ̀ɨ atu wa mə bə̀ ka kɨ tuu Nwî aa, à fòò mə̂ ǹzi. Tâ ŋu wa yìi a sɨ nɔ̂ŋsə̀ Nwì ləə, yu wa yìi a tɨgə ŋghɛɛ a mbwɛ aa, tâ à kɨ mfɛꞌɛ nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsî. Yu wa yìi mə Nwì à kàꞌà mə̂ mə yu ka yǐ tsə ŋgɨꞌɨ ghu nu aà.

4 A nɨ yu wa yìi mə à ka yǐ kɨ to nɨ̂ Nwî ɨ tɨgə ŋŋɛɛ nɨ̂ ɨ̀bɨɨnû yì mə yu tsyatə ǹjoò tsɨ̀m jìi mə bɨ twoŋə nɨ bɨ̀nwì, kə̀ mə bɨ mii aà. A ghɨrə maa ajàŋ aa a bâŋnə̀ ǹtɨgə nlɨgə aləŋə yi a ndâmàꞌa Nwì ǹtɨgə nswoŋə nɨ mə yu mbə aa Nwì. 5 Nɨ̀ sɨ waꞌatə̀ mə à nɨ annù yìi mə mə̀ lɛ nswoŋ a mbo bù wa noò mə bìꞌinə̀ lɛ ntswe aa ɛ? 6 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ nɨ̀ zî ànnù yìi mə a tswa nɨ̂ ŋ̀gàŋkɨ̀bàa Nwì ghû mə tâ à tsuu zì aà. A yuꞌutə aa nòò yìi mə Nwì à kàꞌà mə̂ ǹləə mə tâ à fɛꞌɛ nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsi aà. 7 Wa Ɨ̀fàꞌa ŋù atɨɨ̀tu maghû, ɨ tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ǹlɔgɨnə nɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀sə̀. À kɨ mbə tsiꞌì yu wa mə a kɨ̀ŋə̀ yi aa mə a ghɨ̀rə mə tâ à tsuu fɛ̀ꞌɛ̀ nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsî ɨ yweꞌe a noò yì mə yumbɔŋ à ka yǐ lò yi aà.

8 Maa noò mə à ka yǐ tɨgə fɛꞌɛ nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsi aa, tâ Mmàꞌàmbî Yesu Kristo à zwitə yi nɨ̂ àzwǐ ntsù yi, ǹtsə ŋgɨꞌɨ ghu nu nɨ nɨ̀ghaꞌà ni wa noò mə à ka yi fɛꞌɛ aà, 9 Nòò ǹzǐ ŋgàŋàtɨ̀ɨtu màghû à ka yǐ kùꞌù aa, tâ mɨ̀fàꞌà mə Satan tâ mɨ̀ ka ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì tsiꞌì nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ mî wè, tâ ɨ̀lènsə̌ mbweꞌesə̀ bo bɨ̀ ɨ̀nnù jî yɛ̌yɛrə mbweꞌesə̀ ɨ̀ ka mfɛꞌɛ. 10 Ɨ̀nnǔ jî bɨ ɨ ka yǐ kɨ fɛ̀ꞌɛ bweꞌesə aa bə̀ bìi mə bɨ tswe nɨ̀ m̀bwɛ aà, ǹloŋ mə bo lɛ ntuu a ŋkɔ̀ŋə̂ ànnù nɨ̂koŋ ta yweenə aà. 11 Ma mùu ajàŋ, Nwìŋgɔ̀ŋ a toò nɨ̂ àfə̀sə̀ yî tɨ̀ɨ̀ mə tâ bo ka mbii nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə à nɨ àbǎŋnənnù. 12 A ghɨ̀rə̀ maa ajàŋ aa mə tâ bə̀ bìi mə bɨ sɨ annù nɨ̂ŋkoŋ bii, mbaŋnə ŋkɔ̀ŋə̀ nɨ̂ ŋ̀ghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jìi mə kaa ɨ̀ sɨ̀ tsinə̀ aa, tâ bɨ̀ yǐ ŋkuu ɨsaꞌà.

13 La bìꞌì tswe nɨ̀ ŋka mfa mɨyà a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀m ǹloŋə ghuu, bɨlɨ̂m bìꞌi bìi mə Mmàꞌàmbi à kɔ̀ŋə aà, nloŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ntsɔꞌɔ ghuu nlɔgɨnə aa tsiꞌǐ a nlɔ̀gɨ̀nə̂, mə tâ nɨ̀ yi nyweenə, ntsya nɨ ajàŋ yìi mə Àzwì Nwî a siꞌi ghuu mə nɨ̀ laa, bo bɨ̀ àjàŋ yìi mə nɨ bii nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ aà. 14 À nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù yì mə à lɛ ntwoŋə ghu ǹtsya aa a njɨ̌m ǹtoò yìꞌì yî ǹsɨgɨ̀nə̀ ya, mə tâ nɨ̀ yǐ ŋkwɛrə nɨghaꞌa nɨ Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu Kristo. 15 M̀bɛ̀ɛ mə a bə ma mùu ajàŋ aa mba bɨlɨ̂m m̀bâ, nɨ̀ təə ntɨɨ nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə bìꞌì lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ a mbo bù ǹloŋə Kristo yìi mə bìꞌì lɛ nswoŋ bə nɨ̀ ǹtsù, kə̀ ŋ̀waꞌanə bə̂ ŋ̀wàꞌànə̀ aà.

16 Tâ M̀màꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu Kristo, nɨ Taà yìꞌinə̀ Nwîŋgɔ̀ŋ yìi mə à lɛ ŋkɔ̀ŋə̀ yiꞌinə̀ ǹtsya a njɨ̌m àbɔ̀ŋəntɨɨ̀ yi ndɨɨntə nɨ̂ ghuu a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀m, ŋkɨɨ ŋghɨrə nɨ mə tâ nɨ̀ ŋka mbɛ nɨ̂ ɨ̀lòŋ yìi mə ɨ ka yǐ zì aa, 17 tâ à tɨgə nləꞌətə nɨ̂ mɨ̀ntɨɨ̀ muu, ŋka ŋghɨrə nɨ mə tâ mɨ̀ntɨɨ̀ muu ka mfiꞌisə nɨ mɨ̀ghàà mî sɨgɨ̀nə̀ ŋkɨɨ mfaꞌa nɨ̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀.

3

Nɨ̀ ka ntsatə nɨ̂ Nwî ŋ̀waꞌatə nɨ̂ yiꞌi

1 A lwìꞌìsə a bɨlɨ̂m biꞌi, nɨ̀ ka ntsàꞌàtə̀ nɨ̂ Nwî ŋ̀waꞌatə nɨ̂ yiꞌi, mə̂ m̀bə̂ ǹtoò M̀màꞌàmbi ya ɨ kâ ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀ka nsɛɛnə nɨ̂tɨ̀ɨ̀, ŋka ŋkwɛrə nɨ̂ nɨ̀ghaꞌa a ajàŋ yìi mə ɨ̀ lɛ ŋkɨ ŋkwɛrə a tɨtɨ̀ɨ bù aà. 2 Nɨ̀ kɨɨ ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî mə tâ à kwɛrə yiꞌi a mbô ŋ̀gǎŋ abɨ̀ꞌɨntɨɨ bo bɨ ŋgǎŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî bɨ̂, ǹloŋ mə kaa ŋù ǹtsɨ̀m kaa à burə tɨ ntoo ya bii aà. 3 Lâ M̀màꞌàmbi a lə̀ə ŋkàꞌâ yì, à ka nɨŋ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ a nu bù ɨ kɨɨ bɛ ghuu a mbo ŋù m̀bùꞌu ɨ̀nnù jî bɨ wâ. 4 M̀màꞌàmbi a ghɨ̀rə̀ bìꞌì naŋsə̀ ǹzi a laa mə nɨ ghɨ̀rə ŋkɨɨ ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì a ghɨ̀rə ɨ̀nnù jìi mə bìꞌi swoŋə a mbo bù aà. 5 Tâ M̀màꞌàmbi tâ à tsyasə ghuu tâ nɨ̀ kuꞌusə nzi àkɔ̀ŋnə̀ Nwî bo bɨ̀ àtàŋəntɨɨ Kristo.

Àjàŋ yìi mə bìꞌinə̀ tswe nɨ̀ ŋka mfàꞌa aà

6 Bɨ̀lɨ̂m biꞌi, bìꞌì swoŋ a mbo bù nɨ̂ Ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbî Yesu Kristo mə nɨ̀ ka ntsuꞌutə bɨlɨ̂m biꞌinə̀ bìi mə à nɨ bɨ̂bwɛ̀rə kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̀ ɨ̀nnù jya mə bìꞌì lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ mbo bo aa yòŋə̀ aà. 7 Bù bɨ̂mbɔŋ nɨ̀ zi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ mə nɨ̀ tswe nɨ̀ ŋ̀ka ŋghɨ̀rə̀ ɨ̀nnù juu aà tsiꞌì ajaŋ yìi bìꞌì lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aà. Nòò wa mə bìꞌinə̀ lɛ ntswe aa, kaa bìꞌì lɛ ŋkɨꞌɨ̀ bɨ̂bwɛ̀rə bə̂. 8 Kaa bìꞌì lɛ ŋkɨꞌɨ̌ ayoò tsu a mbo ŋù kwɛrə tɨ̀ twû. Bìꞌì lɛ sɨ bàŋnə̀ m̀faꞌa ŋkɨɨ nwugɨnə, m̀faꞌa nɨ asiꞌinə bo bɨ̌ a nɨ̂tugə, mə mbə bìꞌì tsuu lǒ bə abèꞌè a nu ŋù nɨ̀bǔ ghùù. 9 Bìꞌì lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ kaa kɨꞌɨ̀ bə aa mə ka bìꞌì lɛ ŋwaꞌà nɨ̂ àdàꞌà tswə̂ a mbetə mə tâ nɨ̀ dɨɨntə yiꞌi. Bìꞌì lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ aa tâ à bə alènsə̀ a mbo bù mə tâ nɨ̀ ka nyoŋə. 10 Nòò wa mə bìꞌinə̀ lɛ ntswe aa, bìꞌì lɛ sɨ swoŋ a mbo bù mə, “Ŋù yìi mə à tùû m̀fàꞌa aa, tâ à tsuu kɨɨ kɨ jɨ.” 11 Bìꞌi swoŋ laà aa nloŋ mə bìꞌì yuꞌu mə bɨ̀bwɛ̀rə bɨ tswe a tɨtɨ̀ɨ bù kaa kɨꞌɨ̀ nɨ̀ ànnǔ tsu faꞌà ǹtsyatə ŋka ŋghaa nnɨŋə nɨ̂ mɨ̀ntsû myaa a nɨ̂ ɨ̀nnù bə̂. 12 Nɨ̂ Ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbî Yesu Kristo, bìꞌì swoŋ a mbo bə̀ ma bû, ŋ̀waꞌasə nɨ̂ waa mə tâ bo ka mfaꞌa ɨfàꞌâ waa nɨ̂ m̀bɔɔnə, ŋka mfaꞌa tâ kɨ kwɛrə ayoo yìi mə bo ka kɨ jɨ aà. 13 Lâ, a mbo bù, bɨlɨ̂m biꞌi, nɨ̀ tsuu lǒ kaa a ŋghɨ̀rə ànnù yìi mə a kuꞌunə aa bə̂. 14 M̀bə ŋù yì mɔꞌɔ a tswe ghu a tɨtɨ̀ɨ bù mə kaa à sɨ ntoo yù mə bìꞌi too fàa a mûm àŋwàꞌànə̀ yulà aa yuꞌunə̀. M̀bə a bə maa ajàŋ, nɨ̀ lênsə̀ yi, ǹtsuu nɨ̂ ànnù a ŋghɨ̀rə bu bo lǒ tswe, ta tâ àtû yi â dɨrə. 15 Lâ tâ nɨ̀ tsuu yi lɔ̀gə tsǒ ŋ̀gàŋkɨ̀bàâ ghùù bə̂. Tâ nɨ̀ baŋnə̀ ŋ̀wàꞌàsə̀ yi tsô ǹdɨ̂m ghùù.

Mɨ̀ghàà mɨ nlwìꞌìsə̂

16 Tâ M̀màꞌàmbi mbɔɔnə yumbɔŋ à fa mbɔɔnə a mbo bù a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m, a nɨ bɨ̀mânjì bɨtsɨ̀mə̀. Tâ M̀màꞌàmbi tâ à tswe a mbo bù bɨtsɨ̀mə̀. 17 Tsiꞌì nɨ̀ àbô ya mə̀mbɔŋ, a ŋwàꞌànə̀ mə̀ ŋ̀ŋwaꞌanə ma mulà mɨghàà ntsàꞌàtə nɨ̂ ghuu. À nɨ̂ àjàŋ mə mə san ɨ̀ŋwàꞌànə̀ tsɨ̀m aà, ŋ̀kɨ mbə ajàŋ mə mə ŋwàꞌànə̀ aà. 18 Tâ ɨ̀bɔ̌ŋ Mmàꞌàmbî Yesu Kristo tâ ɨ̀ tswe a mbo bù bɨtsɨ̀mə̀.

1 Timoti

1

2

3

4

5

6

Àŋwàꞌànə̀ Paul yi ntsyàmbìì a mbo

TIMOTI

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Paul a mbo Timoti. Timoti à lɛ mbə mûŋgwàꞌà yìi mə à lɛ mbə Krisə̀n nlo a Lystra. Ǹdè yì à lɛ mbə ŋù baYuda lâ taà yì a bâŋnə̀ m̀bə ŋû baGrikia (Ɨ̀fàꞌà 16.1-3). Timoti à lɛ mbii Nwì, ǹnaŋsə ntswe nɨ̂ àbìintɨɨ nlɔ̀gɨ̀nə̀ aa a mûŋkhə nloŋ mə maà yì bô ǹdè yì bo lɛ mbə bâŋgyɛ̀ bɨ abìintɨɨ̀ aà (2 Tim. 1.5). Paul à lɛ ntsyà ǹlɔgə yi a Lystra wa noò mə à lɛ ŋghɛ̀ɛ akòrə̀ nɨ̀təə nɨ afàꞌâ yi yi ntsyàmbìì, ŋ̀ŋetə yi bo yu tɨgə̀ m̀faꞌa ŋkarə (1.3) à lɔ̀gə̀ yi nɨ mû yì “yî ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mùm àbìintɨɨ̀” (1.2).

Paul à lɛ màꞌàtə̀ Timoti a Efeso ŋka ŋghɛɛ a Macedonia aa nlə̀ə̀ Timoti mə tâ à tswe ghu ŋka nlentə ŋghotə̂ baEfeso yâ. Paul a tɨgə̀ ŋ̀ŋwaꞌanə ŋŋwàꞌànə ji baa ghu mbo ndɨꞌɨtə nɨ̂ yi ghu a nɨ̂ ɨfàꞌâ yi a ŋghotə̂. Bɨ twoŋ ŋŋwàꞌànə̀ ma jû ji baa mə à lɛ ŋŋwàꞌànə a mbo Timotì bo bɨ̀ yìi mə à lɛ ŋkɨ ŋwaꞌanə a mbo Titus aa nɨ “ŋŋwàꞌànə̀ bɨ̂pasto” ǹloŋ mə ɨ ghàà ǹloŋ aa atufàꞌà bɨ̂pasto, ǹnansə swoŋə nɨ̂ mbuu bə̂ bìi mbə bɨ ləə̀ waa nɨ bɨ̀pasto aà.

À ŋwàꞌànə̀ a ntsyàmbìì aa a ŋwàꞌàsə̀ yi nloŋ ŋgǎŋndɨꞌɨnnǔ mbweꞌesə̀, mə tâ à swoŋə bɨ̀ kɛntə (1.3). Bə̀ ma bû lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ mə njoo jìi mə bɨ yə fàa a atu nsyɛ aa ɨ tswe nɨ̀ ɨ̀bɨ̂. M̀bə̂ ŋù a yweenə̀ aa tsiꞌǐ ajàŋ yìi mə mbə a tswê nɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀ mìi mə mi lɛ nstswe alɔ̀ꞌɔ̀sə̀, bo bɨ̀ ajàŋə mə mbə a ka nyoŋ bɨ̂nɔ̀ŋsə̀ bî mɔꞌɔ, kaa waꞌa nɨ̀ mbuu mɨjɨ mi mɔꞌɔ jɨ̂, kaa ŋkɨꞌɨ̀ kɨ̀ ǹyɔꞌɔ (4.1-5).

Paul à lɛ ŋŋwàꞌànə ghu mbo a ajàŋ mə à ka kɨ tsɔꞌɔ bɨtsyàsə̀ aà (3.1-13) bo ajàŋ mə bɨ taŋtə ɨnnǔ ŋghotə mûm ŋ̀ghòtə aà. Ǹdɨꞌɨtə Timoti ŋ̀kɨɨ ndɨɨntə nii mə tâ à bə ŋgàŋàfàꞌa yî ǹsɨgɨ̀nə̀, ǹdɨꞌɨ nɨ̂ ànnù yìi a kuꞌunə aa, tâ àkòrə̀ nɨzî yi tâ à laa, tâ à bə fɨgə̀ a mbo bə̀ a nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m (4.11-16).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌìnnǔ aŋwàꞌànə̀ yuà 1.1-2.

2. Àdɨꞌɨtə̀ ǹloŋ ŋghotə bo bɨ̀ bɨ̀tsyàsə̀ 1.3—3.16

3. Àdɨꞌɨtə̀ a mbo Timoti nloŋ àfàꞌâ yi 4.1-6.21

1

Àtsàꞌàtə̀ Paul a mbo Timoti

1 Àŋwàꞌànə̀ yû a lo aa a mbo mə̀ Paul yìi mə mə̀ nɨ ŋgàŋntoò Kristo Yesu ǹyoŋə nɨ̂ ǹdɨꞌɨ̀ Nwî ŋ̀gàŋywèènsə yìꞌinə̀ nɨ yì Kisto Yesu yìi mə bìꞌinə̀ bɛ aà. 2 Ŋ̀ghɛɛ nɨ a mbo Timoti, mû ghà yî ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mûm àbìintɨɨ̀. Tâ Nwìŋgɔ̀ŋ Tà nɨ Kristo Yesu M̀màꞌàmbî yìꞌinə̀ fa ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî, nɨ̂ ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə Nwì, nɨ̂ m̀bɔɔnə̂ Nwì a mbo wò.

Paul a waꞌasə̀ Timoti ǹloŋ bə̂ bìi mə bɨ dɨ̀ꞌɨ ɨnnǔ mbweꞌesə̀ aà

3 Àjàŋə mə mə̀ lɛ sɨ ghɛ̀ɛ a Macedonia aa mə̀ lɛ mbuꞌutə mbo a mbo wò mə tâ ò tswe a Efeso tǎ swoŋ a mbo bə̀ bî mɔꞌɔ mə tâ bɨ̀ tsuu annù Nwî yi dàŋ ɨ kɨ dɨ̀ꞌɨ̀. 4 Swoŋ a mbo bo mə tâ bo tsuu lɔ̀gə̀ noò wàà ɨ ghɛ̀nsə a nɨ ǹjyàlàꞌà bo bɨ̀ a ŋka nsəŋtə mɨ̀wàà mɨ ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ bə̀ mìi kaa ndùû waa sɨ lwìꞌì aa, ǹloŋ mə ma jyaà ɨ̀nnù ɨ ghɨ̀rə̀ aa mə tâ bə̀ ka ŋwaꞌatə bə̂ ɨ̀nnù jìi ɨ zǐ a atu bo bo swûŋnə̀ ghu, mbaŋnə mmàꞌàtə annù yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ a mɨ̀rɨ̀sə̀ yiꞌinə̀ ghu, mə tâ bìꞌinə̀ aa nzi a mûm àbìintɨɨ̀ aà. 5 Ǹjiꞌì ànnù yìi mə mə swoŋ annù ma yû aa à nɨ mə tâ bìꞌinə̀ ka ŋkɔŋnə bìꞌinə̀ nɨ bìꞌinə̀ nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ yìi mə a lò aa a mûm ǹtɨɨ yì làà bò ǹtɨɨ yìi mə ɨ saꞌa nɨ̂ bə̀ aa, yìi ɨ laa, nɨ̂ àbìintɨɨ annù nɨ̂ŋkoŋə̀. 6 Bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ màꞌàtə̀ mə̂ ma juù ɨ̀nnù, ǹtɨgə njɨŋə, ŋghɛɛ ŋkuu nɨ mɨ̀ghàà mɨ swùŋnə̀ mɨ adàŋə̀ dàŋə̀, 7 ǹlɔɔ nɨ mə bo bə ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ tɨ ghə mə bo zî ànnù yìi mə bo swoŋ aa atû yaa a laa ghu, tɨ ghə̂ mə atû yaa a kɨ nlaa nɨ̂ ànnù ya yìi mə bo dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ tɨ̀ɨ̀ aà.

8 Bìꞌinə̀ zi mə nɔ̀ŋsə̀ à bɔ̀ŋ aa, mə mbə ŋù à ka mfaꞌa nɨ ghu a nɨ mânjì yìi à tswe nɨ̂ m̀fàꞌa nɨ̀ ghù aà. 9 Ǹloŋ mə bìꞌinə̀ zi ma yû à laà, mə kaa bɨ lɛ ŋkɨꞌɨ̀ nɔ̂ŋsə̀ ghɨ̀rə̀ aa a mbo bə̀ bìi mə ànnû yaa a tsinə, bɨ lɛ mbàŋnə̀ ŋ̀ghɨrə aa a mbo ŋ̀gǎŋwo nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ ŋ̀gàŋatɨ̀ɨ atu, bo bɨ̀ a mbo bɨ̀tɨ̀ bɔꞌɔ̀ Nwî, nɨ ŋgǎŋghɨ̀rə ɨnnù jì bɨ, nɨ a mbo bə̀ bìi mə kaa bɨ sɨ̀ laa, bə̀ bìi mə bɨ bə̀gɨ̀tə̀ Nwî aa, nɨ a mbo bə̀ bìi bɨ zwitə bɨ̂taà byaa aa, bo bɨ̀ bə̀ bìi mə bɨ zwitə bɨ̂maà byaa, nɨ bə̀ bìi mə bɨ kee bə̂, 10 bo bɨ̀ a mbo ŋ̀gàŋatsùùrə̀, bo bɨ̀ a mbo m̀bâŋnə nlɔ̀gə̂ m̀bâŋnə̀, nɨ ŋ̀gǎŋyə̀rə bə̀, nɨ̂ ŋ̀gǎŋntswɛɛ̀ ɨ̀bǎŋnənnù, nɨ ŋgǎŋkàâ àbǎŋnənnù, bo bɨ̀ a mbo bə̀ bìi mə bɨ ghɨ̀rə ɨnnù jî mɔꞌɔ jìi mə kaa ɨ̀ sɨ̌ kuꞌùnə̀ nɨ̂ ànnù Nwî yi annù nɨ̂ŋkoŋ aà, 11 kaa ŋkɨꞌɨ̀ yòŋə̀ nɨ nɨ̀ghaꞌa nɨ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya nloŋ Nwî yìi mə bìꞌinə̀ ghaꞌasə aa, ǹtoo ya mə à nɨ̀ŋə a ntərɨ̀nə̌bo mə̀ aà.

Paul à fâ m̀bɨꞌɨkə nloŋ ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ Nwì

12 Mə fa mbɨꞌɨkə a mbo Kristo Yesu M̀màꞌàmbî yìꞌinə̀ yìi a fa mɨdaꞌa a mbo mə̀ nloŋ mə à lɛ nyə gha mə̀ kuꞌùnə̀ mə mbə mə̀ faꞌà a mbo yu nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghâ tsɨ̀m, a tsɔꞌɔ̀ gha a mum àfàꞌa yu aà. 13 Ka mə à lɛ mbə a mbìì mə̀ bəgɨ̀tə̀ nɨ̂ Nwì, ǹtsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə Kristo ŋ̀kɨɨ mbəgɨtə nii aa, lâ à lɛ ŋko mɨlɨ̀ŋnə̀ ghà, ǹloŋ mə mə̀ lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aa nɨ bùꞌù, kaa mburə tɨ a Nwî biì. 14 Ɨ̀bɔ̌ŋ Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀ ɨ lɛ naŋsə nswiꞌinə nloŋ ŋgaà yà, nɨ̂ àbìintɨɨ, nɨ̀ àkɔ̀ŋnə̀ yìi mə a tswe a nu Kristo Yesu aà.

15 Nɨ̀ghàà nûlà nɨ təə̀, ŋ̀kuꞌunə a mbii tsiꞌì nɨ̀tsɨ̀mə̀: Mə Kristo Yesu à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ fàa mbi aa a nyweensə ŋgǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ, mə̀ bə̂ ǹtsyàmbìì a tɨtɨ̀ɨ bo. 16 Lâ ǹjiꞌì ànnù yìi mə Kristo à lɛ ŋko mɨlɨ̀ŋnə̀ ghà ghu aa ɨ bə mə, tsiꞌì tsǒ ǹtsyàmbìì ŋ̀gàŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jì bɨ, tâ Yesu Kristo tâ à dɨꞌɨ annǔ ntswântɨɨ̀ yi ya mə a kɔꞌɔ ntsɨrə aa a nu mə̀ tâ à bə alènsə̀, a mbo bə̀ bya bìi mə bɨ ka nɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa ghu nu ta tswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà. 17 Tâ nɨ̀ghaꞌa nɨ̂ àghuꞌusə̀, tâ tswe a mbo M̀fɔ̀ ŋ̀gùꞌu ŋguꞌu, tɨ kwô, yìi bɨ sɨ yə aa, mə à nɨ Nwîŋgɔ̀ŋ yû yɨgə̀ aa, nlwìꞌì nɨ̂ŋkoŋə̀. Àmen.

18 Timoti, mû ghà, mə̀ nɨ̌ŋ ǹdɨ̀ꞌɨ yulà a mûm ǹtərɨ̀nə̌bo wò, yìi mə ɨ̀ yòŋə nɨ nɨ̀ghàà nìi ŋ̀gàŋntoò Nwì à lɛ nswoŋ a mbìì aà, nya mə nɨ lɛ ntsɔꞌɔ gho aà, tâ nɨ̀ ghɨrə mə tâ ò ka naŋsə nto ntsò yî sɨgɨ̀nə̀ wa nɨ nu. 19 Naŋsə ntswa abìintɨɨ, nɨ̂ àlàa ntɨɨ̀; bə̀ bî mɔꞌɔ, ntsya a njɨ̌m ajàŋ mə bo tùù mə̂ àlaa ntɨɨ aa, bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ mèꞌè mə̂ àbìintɨɨ̀ yaa a ghɛɛ̀ ŋ̀koŋə a ŋkì. 20 A tɨtɨ̀ɨ bə̀ ma bû Hymenaeus nɨ Alexander bo tswe ghu, bo bìi mə mə̀ fà mə a mbo Satan mə tâ bo yəgə nzi mə kaa a sɨ̀ kuꞌùnə̀ a mbə̀gɨ̀tə Nwì.

2

Àjàŋə boŋ ŋghòtə tsàꞌàtə̀ Nwî aà

1 Ànnù yî wè yìi mə a tswe ghu aa a bə mə mə dɨꞌɨtə ghuu mə nàa mbuꞌu mbo a mbo Nwì ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwî, ŋ̀waꞌatə nɨ̂ bə̀ bî mɔꞌɔ, ŋkɨɨ mfa nɨ̂ m̀bɨꞌɨkə a atu bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀, 2 a atu bɨ̀fɔ̀, bo bɨ̀ bə̀ bì wè bɨtsɨ̀m, mə mbə bìꞌinə̀ ka mbɔɔ ŋeꞌesə ntswe, ŋkɨ ntswe nɨ̂ m̀bɔɔnə a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ bìꞌinə̀, a ŋka mbɔꞌɔ Nwì ŋkɨɨ mbɔꞌɔtə nɨ̂ bə̂ a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ bɨ̂mânjì bìꞌinə̀ bɨ̂ tsɨ̀mə̀ 3 Ma yû ànnù a bɔŋ ŋkùꞌùnə̀ a nsi miꞌi Nwì, Ŋ̀gàŋywèènə̂ yiꞌinə̀ 4 yìi mə a kɔ̌ŋ mə tâ ŋ̀gɔ̀ŋ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m yweenə, ǹzi annù nɨ̂ŋkoŋ nloŋə Nwî, 5 ǹloŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à naa tsìꞌì yì mɔ̀ꞌɔ̂, ŋù yìi mə à tə̀ə a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bo bɨ̀ Nwì a kɨ̂ m̀bə aa tsiꞌì yì mɔ̀ꞌɔ̂, ŋù ma wa a bə aa Kristo Yesu, 6 yìi mə à lɛ mfa ɨbɨɨ nû yi a nɨ mɨ̀tsuꞌunə̀ mɨ atu mɨ bə̂ bɨ̀tsɨ̀mə̀. Nòò Nwì à lɛɛ̀ ŋ̀kuꞌu a ghɨrə̀ a fɛꞌɛ̀ ǹlaa nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsî. 7 Àâ ǹjiꞌì ànnù yìi mə Kristo à lɛ ntsɔꞌɔ gha ghu mə mə̀ ka nswoŋə annû yi, ŋkɨ mbə ŋgàŋntoò Kristo, mbə ndɨ̀ꞌɨ̀nnù a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî, a mûm àbìintɨɨ nɨ̀ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀. (Wa mə swoŋ aa tsiꞌì ànnù, kaa mə̀ sɨ aa ɨ̀nnù tswɛɛ.)

Ànnù yìi mə a kuꞌunə a mbô m̀bâŋnə̀ bo bàŋgyɛ̀ mə bàa ŋghɨrə a mûm ŋ̀ghòtə aà

8 Ma mùu ajàŋ, mə lɔ̀ɔ mə, a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀dɨ̀gə tsɨ̀m, tâ m̀bâŋnə̀ ka ntsaꞌatə Nwî, ŋŋɛɛ nɨ̂ mbô myaa mìi mɨ laa, a ndəŋ, ǹtsuu ntɔŋ kɨ lwìsə̀, ŋkɨ ntsuu kɨ yɔ̀ŋə̀.

9 A ŋkɨ ŋghɛɛ ghu, tâ bàŋgyɛ̀ ka ŋwɛꞌɛ nû jyaa tâ ɨ̀ kuꞌutə, a nɨ mânjì mɨ̀tsyɛ̀, kaa ŋkɨꞌɨ ɨtû jyaa ka mbaꞌà, ŋkɨɨ ntsuu njoo jìi bɨ naŋsə nɨ̂ àtɨ̀ɨ̀ gold aa kɨ wɛꞌɛ, kə̀ bə̂ m̀bum njoo atɨ̀ndùù jìi bɨ twoŋə nɨ pearl aa, ǹtsuu ɨtsə̀ꞌə atɨ̀ndùù kɨ wɛꞌɛ, a ndɨꞌɨ ajàŋ mə bo bɔŋ a nyə aà, 10 m̀baŋnə ŋka ŋghɨrə nàa ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀, jìi ɨ kuꞌunə a mbo bàŋgyɛ̀ bìi bɨ bii mə bo bɔꞌɔ Nwî aà. 11 A kuꞌunə mə tâ màŋgyɛ̀ à ka nyəgə ɨnnù tsiꞌì àtsi tsi, ŋ̀ka yuꞌunə a nɨ bɨ̀mânjǐ bɨtsɨ̀mə̀. 12 Kaa mə̀ sɨ̀ gha bii mə tâ màŋgyɛ̀ à ka ndɨꞌɨ annù, kə̀ ŋkɨ ntswe nɨ̂ àdàꞌà a atû m̀bâŋnə̀, tâ à ka tswe tsiꞌì àtsi tsi. 13 Ǹloŋ mə bɨ lɛ mfòò ǹnaŋsə aa Adam tɨ Eva. 14 Kaa bɨ lɛ ŋkɨꞌɨ aa Adam bweꞌesə̀. Bɨ lɛ mbàŋnə̀ m̀bweꞌesə aa màŋgyɛ̀ wa a tɨgə̀ ŋ̀wo nɔ̂ŋsə̀ Nwì. 15 Lâ màŋgyɛ̀ à ka yǐ yweenə tsya aa a njɨ̌m ǹjwe bɔɔ̀, mə mbə a ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì nɨ̂ àbìintɨɨ, bo bɨ̀ àkɔ̀ŋnə̀, ŋ̀kɨ nlaa, ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù aa a nɨ mânjì yìi à kùꞌùnə aà.

3

Ɨ̀fàꞌà bɨlɨɨ bɨ ndânwì a mûm ŋ̀ghòtə̂

1 Nɨ̀ghàà nûlà nɨ təə̀, ŋ̀kuꞌunə a mbiì: M̀bə ŋù a ka nyəꞌətə a mbə̂ ǹdɨ̀ɨ̂ ǹdânwì, boŋ a yə̀ꞌə̀tə̀ aa ŋ̀ka mfàꞌâ ɨ̀fàꞌà yî sɨgɨ̀nə̀. 2 Lâ tâ ǹdɨ̀ɨ̂ ǹdânwì à bə ŋû yìi mə mbə bɨ waꞌǎ ɨfɨ̀rə̂ yi ka mfa, tâ à kɨ mbə ŋû màŋgyɛ̌ mɔ̀ꞌɔ̂, m̀bə atsǐkə ŋû, mbə ŋû yìi a tsyɛ̀sə̀ nii, mbə ŋû yìi mə kaa à sɨ ndùu nû yi swiꞌi, mbə ŋû yìi mə a kwɛrə bɨgɨ̀ɨ̀, ŋ̀kɨ mbə ŋû yìi mə mbə a dɨꞌɨ̀ ànnù, 3 kaa kɨꞌɨ̀ nɨ̀ mɨ̀lùꞌù nô m̀baanə, kaa kɨꞌɨ̀ nɨ̀ fɨ̀kɔ̀rə̀ tô m̀baŋnə mbɔnə, kaa kɨꞌɨ̀ nɨ̂ àyɔ̀ŋ kɔꞌɔ̀, kaa kɨꞌɨ ŋkabə siꞌi kɨ ŋkɔŋə. 4 Tâ à bə ŋû yìi mə a saꞌa ndâ yì ɨ sɨgɨ̀nə̀, ŋ̀ghɨrə nɨ mə tâ bɔɔ̀ bi ka nyuꞌunə ŋkɨɨ mbɔꞌɔtə nɨ̂ bə̀ a ɨdɨgə tsɨ̀mə̀, 5 ǹloŋ mə mbə ŋù a tsuu nsaꞌà ǹdâ yì zi boŋ mbə a tɨgə̀ ǹlentə ŋghotə̂ Nwì aa mə akə aa ɛ? 6 Tâ à tsuu ŋû yìi mə à ghɛ̀sə mbii Kristo tsiꞌì bìì aa bə, boŋ à ka kɨ ŋee ɨbɛ̀ꞌɛ̂ ji nɨ kɨ̀ntə̀rə̀, ɨ tɨgə wǒ a njo tsǒ Devil. 7 A ŋghɛ̀ɛ nɨ̀ mbìì, tâ à bə ŋû yìi mə bǎbɛɛ beentə nii tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀, tǎ tâ bɨ̀ waꞌà lò ŋ̀ka ŋghaantə nii tâ à wo a ŋkɨ̀rə̀ Devil.

Bɨ̀kwɛtə̀ a mûm ŋ̀ghòtə̂

8 À kɨ mbə ajàŋə mə bɨ̀kwɛtə̀ bɨ ŋghotə bɨ tswe nɨ̀ m̀bə bə̀ bìi bə̌ bɔꞌɔ waa, kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̀ mɨ̀ghàà mi mbaa ghàà, ntsee bɨ̂nono kɨɨ bə, kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̀ ǹjoo ŋkòbə̀ ghotə̀. 9 Tâ bo naŋsə ntswa annù nɨ̂ŋkoŋ ya yìi mə bɨ dɨ̀ꞌɨ̀ mə̂ a fɛꞌɛ̀ ǹlaa aa, nloŋə abìintɨɨ aa nɨ̂ àlaa ntɨɨ̀. 10 Bɨ tswe nɨ̀ m̀foo nyweꞌetə̂ waa, bɛɛ mə bo dɨꞌɨ mə kaa bo sɨ̀ nɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀ tswê, bɨ maꞌàtə̀ bo tɨgə̀ m̀faꞌa a mûm ŋ̀ghòtə tsiꞌì tsǒ bɨ̀kwɛtə̀. 11 A kuꞌunə mə tâ bàŋgyɛ̂ byaa kɨ mbə bə̂ bìi mə bə̌ bɔꞌɔ, kaa ŋkɨꞌɨ nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀kùm bə̂ tâ, lâ m̀baŋnə mbə ɨtsǐkə bə̂, m̀faꞌa nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀nnǔ tsɨ̀m nɨ̂ ǹtɨɨ̀ waa tsɨ̀mə̀.

12 A kuꞌunə mə tâ ŋ̀kwɛtə̀ ŋ̀ghòtə a bə ŋû màŋgyɛ̂ mɔ̀ꞌɔ̂, ŋka ntswa ndâ yì bo bɨ̀ bɔɔ̀ bi sɨgɨ̀nə̀, 13 Ǹloŋ mə bɨ̀kwɛtə̀ bìi bɨ fàꞌa ɨfàꞌâ waa sɨgɨ̀nə̀ aa, bo təə nɨ̂ àbwarə yì sɨgɨ̀nə̀, ŋkɨ ntswe nɨ àtàŋəntɨɨ a mûm àbìintɨɨ̀ yaa a nu Kristo Yesu.

Ànnù yî lə̀ə̀ntə̀ yî wè yâ

14 Mə̀ ka zǐ a mbɛ̀ɛ wò a nɨ mû àtɨɨ noò, lâ mə ŋwàꞌànə aŋwàꞌànə̀ yû a mbo wò aa a ndɨꞌɨtə wò, 15 tà m̀bɛɛ mə̀ tɛꞌɛ ntɨgə a nzǐ, ò zî àjàŋə mə a kuꞌunə mə tâ ò ka ŋghɨrə ɨnnù a mûm ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ Nwì aà; ma yû à nɨ ŋghotə̂ Nwì wa yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ aa, m̀bə ntəꞌə̀ ǹda, ŋkɨ mbə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ àtsənda yì ǹtɨ̀nsə̀, mə ɨ̀ tswa annǔ nɨ̂koŋə aà. 16 Kaa à sɨ annnù mə mbə bɨ lɨgɨ̀tə̀ bə̂, mə, ànnǔ ajàŋə mə bìꞌinə ŋghaꞌasə Nwì, yìi mə à lə̀ə̀ntə a miꞌi bə̀ aa, à nɨ̂ ànnù yî wè, ànnù ma ya a bə mə lɛ,

À lɛ nzì a nɨ màrə̀ ŋù mɨ̀sɔ̀ŋ

Àzwì Nwî a dɨꞌɨ̀ mə ànnǔ yi lɛ ntsinə

baangel bɨ yə̂ yi,

bɨ swoŋə̀ ànnû yi a ɨtoo ɨtoo,

bə̀ fàa mbi bɨ nɨ̂ŋ ǹtɨɨ̀ waa ghu nu,

Nwìŋgɔ̀ŋ a lɔgə̀ yi ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ ghu a aburə nɨ nɨ̀ghaꞌà.

4

Bɨ̀dɨ̀ꞌɨ̀ bɨnnù bɨ mbweꞌesə̀

1 Lâ Àzwì Nwî a swoŋ a laa mə à ka yǐ kɨ bə a noò ǹjɨ̀m tâ bə̀ bî mɔꞌɔ maꞌatə abìintɨɨ ya ntɨgə nyuꞌu nàa ɨnnǔ ɨzwì jìi ɨ bweꞌesə bə̂ bo bɨ̀ ɨnnù jìi mə bɨ̀demon dɨ̀ꞌɨ̀ aà. 2 Ŋ̀gǎŋabagɨlə̀ jìi mə mɨ̀ntɨɨ̀ myaa mɨ kwò mə̂ tsiꞌì tsǒ bɨ tɔɔ nɨ̀ mɔꞌɔ aa, baa yǐ tɨgə kɨ sɛ̀ɛ̀nsə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû. 3 Bə̀ ma bû bɨ dɨꞌɨ̀ nɨ mə kaa a sɨ̀ kuꞌunə̀ a nyɔꞌɔ̀, kaa waꞌà kɨ ŋkuꞌunə a njɨ m̀buu mɨjɨ mi mɔꞌɔ̀. Lâ a mbuu mɨjɨ ma jû aa a lɛ naŋsə Nwî mə tâ bə̀ bìi mə bɨ bii Nwî aa, ŋkɨ bə bə̂ bìi mə bɨ zì mə annù nɨ̂ŋkoŋ aa, tâ bɨ̀ ka njɨ mfa nɨ̂ m̀bɨꞌɨkə a mbo Nwì. 4 Wa ŋ̀gɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə Nwì à lɛ naŋsə aa ɨ bɔŋə̂, tâ bɨ̀ tsuu ayoò tsu kɨ tuu mə mbə bɨ kwɛrə mfa mbɨꞌɨkə, 5 ǹloŋ mə maa ajàŋ, bɨ ghɨ̀rə̀ mə̂ mɨ̀jɨ mya mɨ laa ntsya a njɨ̌m nɨ̀ghàà nɨ Nwî bo àtsàꞌàtə̀ Nwî.

Ŋ̀gàŋàfàꞌa Kristo Yesu yî ǹsɨgɨ̀nə̀

6 Ò bə fa ndɨꞌɨ mà jû a mbo bɨ̀lɨ̂m bìꞌinə̀ bya, boŋ ò ka bə ŋgàŋàfàꞌa Kristo Yesu yî ǹsɨgɨ̀nə̀ ǹloŋ mə bɨ koꞌo nòo nɨ mɨ̀ghàà mɨ ntoò Kristo yìi bìꞌinə̀ bii aa, bo bɨ̀ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ jya jìi bìꞌinə̌ dɨ̀ꞌɨ, ò kɨɨ̀ ǹyoŋə aà. 7 Lâ tsuu nɨ annû tsu a ŋghɨ̀rə bu bɨ̀ ɨ̀tɨ̀rə njyàlàꞌà jìi mə Nwî à sɨ̀ ghu tswê aa lǒ tswe. Mɨ̀rɨ̀sə ɨbɨɨ nû gho a ŋka mbɔꞌɔ Nwì. 8 Ŋ̀ka mɨ̀rə̀sə̂ ǹjyǎnu, a bɔ̀ŋtə a nɨ mânjì yî mɔ̀ꞌɔ̂, lâ ŋ̀ka mɨ̀rɨ̀sə̂ gho a nɨ ànnǔ mbɔꞌɔ Nwì a bɔ̂ŋ a nɨ bɨ̀mânjì bɨtsɨ̀m ǹloŋ mə a tswe nɨ̂ ŋ̀kàꞌa nloŋ ntswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa, tsɨ̂tsɔ̀ŋ bo bɨ̀ a nɨ nòò ǹlwìꞌì ǹjɨ̀mə̀. 9 Nɨ̀ghàà ma nû nɨ təə̀ ŋ̀kuꞌunə a mbii tsiꞌì nɨ̀tsɨ̀mə̀. 10 Bìꞌinə̀ naŋsə̀ ŋ̀gaansə nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̂ mìꞌinə̀, ǹnwugə nɨ̂ nû yiꞌinə̀ aa a ntswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ ma yû mə Nwì à kàꞌà aà ǹloŋ mə bìꞌinə̀ bɛ, ǹtɛꞌɛ ɨtû jìꞌinə a nu Nwì yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ aa, mbə yu wa yìi mə à nɨ ŋgàŋnywèènsə bə̀ bɨ̀ tsɨ̀m aà, ǹnaŋsə bə aa ŋ̀gàŋywèènsə bə̀ bìi mə bɨ nɨŋ mɨ̂ntɨ̀ɨ̂ myaa a nu yu aà.

11 Yə mə o swoŋə ɨnnù ma jû ŋ̀kɨɨ ndɨꞌɨ nɨ̂ waa ghu.

12 Tsuu lǒ màꞌàtə mə bə̀ ka ntsaꞌa nòo nloŋ mə ò nɨ mûŋkhə aa bə̂. Bàŋnə mbə fɨgə̀ à mbo bə̀ bìi mə bɨ bii Nwî aa, a nɨ nɨ̀ghàà nɨ ntsû no, nɨ àkòrə̀ nɨzì yo, nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀, nɨ̂ àbìintɨɨ, nɨ àjàŋə mə ɨnnù jo ɨ laa aà. 13 M̀bɔŋ tâ mə̀ zi, lɔ̀gə̀ noò ŋ̀ka ntwoŋ àŋwàꞌànə̀ Nwî a mbo bə̀, ǹdɨꞌɨtə ŋkɨɨ ndɨꞌɨ nɨ̂ waa ghu. 14 Ka mfàꞌà nɨ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mya mìi mə Àzwì Nwî a lɛ mfa a mbo wò a ajàŋ mə ŋgǎŋntoo Nwì lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀, wa noò mə ŋghòtə̂ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ndânwì ya bɨ lɛ nswoŋ ɨnnù a mbo wò ŋ̀kɨ nɔŋsə mbô myaa a atu wò aà. 15 Ka ŋghɨ̀rə̀ ma jû ɨ̀nnù naŋsə mfa ɨbɨ̀ɨ nû gho ghu, tâ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m yə a ajàŋ mə o ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì aà. 16 Ka ntsyɛ̀sə̀ nɨ̂ ɨ̀bɨ̀ɨ nû gho, bo bɨ̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jìi o dɨ̀ꞌɨ̀ aà. Naŋsə ntswa ŋkwo ghu, ǹloŋ mə ò bə kɨ ghɨ̀rə̀ maa ajàŋ boŋ ò ka yweensə ɨbɨ̀ɨ nû gho ɨ kɨɨ yweensə bə̂ bìi mə bɨ yuꞌu annù yìi o swoŋə aà.

5

Àjàŋ yìi mə Timoti à tswe nɨ̂ ŋ̀ka ndɨꞌɨtə bɨlɨɨ aà

1 Tsùu a nû ǹdɨɨ̀ kɨ tsəꞌə bə̂, bàŋnə ŋka ndɨꞌɨtə nii tsiꞌì tsǒ ajàŋə mə o ghàà a mbo taà ghò; ka nləŋtə bɔɔjɔ̀ŋ tsiꞌì tsǒ bɨ̀lɨ̂m bô, 2 ǹlɔgə bɨlɨɨ bɨ bâŋgyɛ̀ tsiꞌì tsǒ bɨ̀ndê bô; lɔ̀gə bɔɔ ŋgɔ̀ɔ̀ tsiꞌì tso bɨ̀jààntə̂ bô, ǹsiꞌi nlaa bu bo.

3 Ka mbɔꞌɔtə bɨkwiꞌi bɨ bâŋgyɛ̀ bìi à nàŋsə mbə bɨkwiꞌi aà. 4 Mbə ŋkwiꞌi màŋgyɛ̀ a tswe nɨ bɔɔ̀ bi kə̀ bɔɔ bɨ bɔɔ̀ bi, a kuꞌùnə̀ mə tâ bɔɔ bya foo ndɨ̀ꞌɨ annù ya mə bo yəgə a ŋka ŋghɨ̀rə a mûm ànnù Nwî aa a ŋgwɛ̀ꞌɛ bo, tǎ kwiꞌinə ɨbɔ̀ŋ a mbo bɨ̀taà byaa bo bɨ̀maà byaa nloŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ a beentə ajàŋə annù ma yû. 5 Màŋgyɛ̀ yìi mə à nàŋsə mbə ŋkwiꞌi bɨ maꞌàtə̀ yi a tswê yu yu aa, à nàŋsə ntɛꞌɛ amɔ̀ɔ̀ntə̂ yi a nu Nwì, ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ǹyəꞌə nɨ a mbo Nwì, ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwî nɨ̂tugə nɨ̀ àsìꞌìnə̀ 6 Ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ ŋ̀kwìꞌì yìi mə a jɨ mbi aa, à tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ŋ̀kwo, ka mə à bùrə ntswe ntɨ̀ɨ̀ aà. 7 Fa ndɨꞌɨ mà yû a mbo bo, tǎ tâ bo waꞌà nɨ̂ ànnù yî ghààntə̀ yî tsu a nu bo tswê. 8 M̀bə̂ ŋù à tsuu ŋgǎŋgwɛ̀ꞌɛ̂ jyaa kɨ lèntə, ǹnaŋsə ntsuu yìi ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ kɨ lèntə, bəə boŋ à mèꞌè mə̂ aa abìintɨɨ ya, ǹtɨgə mbu mbɨꞌɨ ntsya ŋû yìi kaa à sɨ̀ Nwî biì.

9 Ŋwàꞌànə̀ tsiꞌì ɨ̀kǔm ŋkwiꞌi yìi mə kaa à burə tɨ ɨlòò mɨghum mi ntoꞌo tsyâtə̀, yìi mə à lɛ ŋkɨ yɔꞌɔ aa tsiꞌì a ŋûmbâŋnə̀ yî m̀fùùrə̀. 10 Tâ à kɨ mbə ŋû yìi mə bə̀ naŋsə nzi yi nloŋ ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ jìi mə a ghɨ̀rə̀ aa, tsiꞌì tsǒ ànnǔ ŋkoꞌo bɔɔ̀ sɨgɨ̀nə̀, ànnǔ ŋkwɛrə bɨ̀gɨ̀ɨ̀, a ajàŋ mə à lɛɛ̀ ǹsiꞌi mɨkòrə̀ mɨ bə̂ bɨ Nwî, ŋ̀kwɛtə bə̂ bìi mə bɨ tswe a ŋgɨꞌɨ, ŋkɨ naŋsə mfa ɨbɨɨnû yi a ŋka ŋghɨ̀rə ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ a nɨ bɨ̀mânjì bɨtsɨ̀mə̀.

11 Tsùù ghô ɨ̀kǔm ŋkwiꞌi yìi mə à bùrə a nɨ mûŋgɔ̀ɔ̀ aa lǒ ŋwàꞌànə̀, ǹloŋ mə ɨ̀nnù jìi mə njyǎnû yì ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aa, ɨ ka ghɨ̀rə mə tâ à lɔɔ mə yu bǔ yɔꞌɔ, mmàꞌàtə a ŋka mfàꞌà a mbo Kristo. 12 Maa ajàŋ tâ bo tɨgə ŋkuu a njo, a mbo Kristo, ǹloŋ mə bô wò mə akàà yi mbìì yìi mə bo lɛ ŋwàrə̀ bo bo aà. 13 A tɛꞌɛ ntsuu bə la bə, boŋ bo yə̀gə̀ mə̂ a ŋka ghɛ̀nsə nòò, ŋ̀kuu nɨ mɨ̀laꞌa mfɛ̀ꞌɛ̀, kaa waꞌa aa tsiꞌì ŋ̀ghɛ̀nsə nòò bə̂, bo kɨ̀ mə̂ ǹyəgə fɨswoŋ, ǹnɨŋə nɨ̂ àbô yaa nɨ̂ àfàꞌà badàŋ, ŋ̀ghaa nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə kaa bo sɨ̀ nɨ̂ ŋ̀ghaa tswê, 14 Tsǒ mə a bə laà aa, màa swoŋ mə tâ bɨ̀kwìꞌì bìi mə bɨ burə nɨ bɔɔŋgɔ̀ɔ̀ aa, tâ bo bu nyɔꞌɔ, ǹjwe bɔɔ, ŋ̀ka nlentə ndâ jyaa sɨgɨ̀nə̀, ǹtsuu lǒ fa abwarə mə tâ ŋ̀gàŋkɨ̀bàà wa à ka mbəgɨtə yiꞌinə̀. 15 Ǹloŋ mə bǐ mɔꞌɔ bɨ tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ m̀faꞌa nyòŋə̀ Satan. 16 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, m̀bə màŋgyɛ̀ yìi mə à bìi Kristo mbə a tswe nɨ bə a ŋgwɛ̀ꞌɛ yu mə bɨ nɨ bɨkwiꞌi, a kuꞌùnə̀ mə tâ à ka ŋkwɛtə waa; tâ bɨ̀ tsuu ŋghotə nɨ̀ àbèꞌè siꞌi siꞌi lǒ bèꞌèsə̀. Tǎ tâ ŋ̀ghòtə zi ajàŋə mə mbə ɨ kwɛtə̀ bɨ̀kwìꞌì bya mə à nàŋsə mbə bɨkwiꞌi aà.

Ànnù yìi mə a bɔŋ mə bàa ŋghɨrə a nu bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ndânwì aà

17 A bɔŋ mə tâ bɨ̀ naŋsə ŋka mbɔꞌɔtə bɨlɨɨ bɨ ndânwì bìi bɨ fàꞌa sɨgɨ̀nə̀ a ntsyàsə bə̀ aa, ŋkɨ nnaŋsə ntsɔꞌɔ nɨ̂ ɨ̀fàꞌâ waa, naŋsə mbə bya bìi bɨ nwùgə nû yàà a nswoŋə annù Nwì bo bɨ̀ a ndɨ̀ꞌɨ̀ aà. 18 Ǹloŋ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ mə, “Tsùu ntsǔ mbɔ̀ŋ kwerə a noò yìi mə ɨ nwùgə̀ mɨsaŋə aà.”* Ŋ̀kɨ mbu nswoŋ mə, “Wa ŋgàŋàfàꞌà à tswe nɨ̀ ŋ̀kwɛrə ŋkabə̀ àfàꞌâ yì.”* 19 Tsùù gho lǒ bii annù yìi mə bɨ nɨŋə a nû ǹdɨ̀ɨ ndânwì tɨ ghə̌ mə bɨ̀yəfə bi baa kə̀ bi tarə bɨ dɨɨntə̂. 20 Ɨ ghɛɛ nɨ bə̀ bya mə bɨ tɨ̀ŋnə̀ a ŋghɨ̀rə ɨnnù jɨ̂ bɨ aa, ka ŋghààntə̀ waa a nsi bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀ tǎ tâ àbùgə̀ bə̂ yə ŋka mbɔꞌɔtə.

21 A nsi miꞌi Nwì nɨ Kristo Yesu, nɨ baangel bìi mə bɨ tsɔꞌɔ waa laa, mə̀ swòŋə a mbo wò ŋ̀kwantə mə tâ ò ka nləə ma juù ǹdɨꞌɨ, ǹlentə nɨ̂ ɨ̀nnù a nɨ mânjì yìi à tsìnə aà. Tsuu lǒ ghɨ̀rə annû tsu a ndɨ̀ꞌɨ mə o saꞌa ɨsaꞌa njɨ̀mə̀. 22 Tsùu wàŋsə̀ ɨ kɨ nɔ̀ŋsə mbô mo a atu bə̀, ǹtsuu kɨɨ lǒ nɨŋ abô yo a nɨ̂ àfànsənnù ŋû dàŋə̀. Lə̀ə mbɨ̀ɨ̀nû yò tâ ɨ̀ laa. 23 Tsuu tsiꞌì ŋ̀kì bǔ kɨ nno, ka mbɔɔ no mɨluꞌu a mûntsìrə̂ ǹloŋ nɨbùm no nya mə nɨ ghaꞌa mfa ŋgɨꞌɨ aà ŋ̀kɨ nloŋ ajàŋə mə o ghɔ̀ɔ̀ntə̀ ŋ̀ghɔɔntə aà. 24 Ɨ̀fansənnù bə̂ bî mɔꞌɔ ɨ naŋsə mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹtəə bɨ yə̂, ǹdɨꞌɨ nɨ mə ǹjò ɨ̀ tswe a abàa bo, lâ ɨ̀bɨ bə̂ bî mɔꞌɔ bɨ tɨgə̀ ǹyə aa bə a njɨ̀mə̀. 25 À kɨ mbə ajàŋə mə ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ jî mɔꞌɔ ɨ kɨɨ mfɛꞌɛ ntəə bɨ yə̂. Ɨ laa bə tɛꞌɛ tsuu fɛ̀ꞌɛ təə bəə boŋ kaa mbə ɨ waꞌà tsiꞌǐ a adɨgə lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ tswê.

6

Ànnù ǹloŋ ɨbùꞌù

1 À bɔŋ mə tâ ɨ̀bùꞌu tsɨ̀m ɨ̀ zi mə a kuꞌunə a ŋka mbɔꞌɔtə bɨ̀taà byaa a nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m, tǎ tâ ŋù tsù à tsuu lǒ bə̀gɨ̀tə ɨkum Nwî kə̌ annù Nwì ya mə bìꞌinə dɨ̀ꞌɨ̀ aà. 2 Ɨ̀bùꞌù jìi mə bɨ̀taà byaa bɨ nɨ̂ ŋ̀gǎŋmbii Kristo aa tsee waa kɨ tsaꞌa nloŋ mə bo bo tɨgə aa bɔɔ bɨ ma aà; m̀baŋnə ŋka mfaꞌa ɨfàꞌâ waa nɨ mânjì yìi à kùꞌùsə mbɔ̀ŋ aa, nloŋ mə bo fàꞌà aa a mbo bə̀ bìi mə bɨ bii Kristo bo kɨ̂ ŋ̀koŋə waa aà.

Ànnǔ ndɨ̀ꞌi ɨbaŋnənnù bo bɨ̀ àfùꞌù

Ka ndɨ̀ꞌɨ ŋkɨɨ nswoŋə aa tsiꞌì ɨ̀nnù juà. 3 M̀bə ŋù à ka ndɨꞌɨ annnù yìi kaa a sɨ̀ kuꞌùnə̀ nɨ nɨ̀ghàà nɨ annù nɨ̂ŋkoŋ nya mə à nɨ ni Mmàꞌàmbî Yesu Kristo aà, kə̀ ɨ̀nnù jya jìi mə ɨ sɨ̀ boòntə̀ a nɨ̂ ǹdɨ̀ꞌɨ nloŋə annǔ mbɔꞌɔ Nwì, 4 ŋù ma wa a ŋee nû yì ŋ̀kɨ nluu nɨ̂ ànnù kɨ̂ntə̀rə̀, kaa waꞌǎ aa annû tsu zî. Ànnǔ ŋee nu a tswe ghu nu aa tsǒ nɨ̀ghɔ̀ɔ̀, a kɔ̂ŋə̀ ànnǔ nswùŋnə bo bɨ̀ a ŋka yɔ̀ŋə bo bɨ̀ bə̀ nɨ̂ ǹjiꞌì mɨ̀ghàà. Àjàŋ ma yû a zî nɨ̂ àghə̀ꞌə̀nə̀ bo bɨ̀ àyàtə̀, ŋ̀ghɨrə bə̀ bəgɨtə nɨ̂ bə̀ bɨ Nwî ŋ̀kɨɨ ŋwaꞌatə nɨ̂ ɨ̀mɔ̀ɔ̀ntə̀ jî bɨ̂, 5 ŋkɨ ntswe aa tsiꞌǐ a ŋka nyɔ̀ŋə ŋkɨɨ nswuŋnə bo bɨ̀ bə̀ bìi mɨntɨɨ̀ myaa bɨꞌɨ siꞌi, kaa annù nɨ̂koŋ kaa a waꞌǎ a ntɨɨ bo tswê, bo waꞌatə̀ nɨ mə annǔ mbɔꞌɔ Nwì a bə aa mânjì m̀fùꞌû ŋ̀kabə̀. 6 Lâ ŋ̀ka mbɔꞌɔ Nwì a zì nɨ̂ àbèè yî wè, mə mbə bìꞌinə̀ bii mə àyoo yìi bìꞌinə̀ tswe nɨ yu aa a kuꞌunə̀. 7 Ǹloŋ mə kaa bìꞌinə̀ lɛ waꞌà nɨ̂ ayoò tsu fàa mbi fɛ̀ꞌɛ̀, kaa mbə bìꞌinə̀ waꞌǎ ayoò tsu fàa mbi kɨ nlɔgə a noò yìi bìꞌinə̀ kwo aà. 8 Maa ajàŋ mbə bìꞌinə̀ tswe nɨ mɨ̀jɨ bo bɨ̀ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ jî wɛ̀ꞌɛ̀ bìꞌinə̀ ka ndorɨtə. 9 Bə̀ bìi mə bɨ yə̀ꞌə̀tə a mbə ŋgǎŋkabə aa, ɨ̀kwàꞌànə̀ ɨ yə waa, bo wô nɨ a mûm ɨ̀taa jî ghàꞌàtə̀, ɨ̀yə̀ꞌə̀tə̀ jìi mə à nɨ jî àjɨ̀ntə̀ aa ɨ swuŋə̀ nɨ̂ waa mmaꞌa, nləənsə nɨ̂ waa, ǹta nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ a nu bo. 10 Ànnǔ ŋkɔ̌ŋ ŋ̀kabə à nɨ̂ ŋ̀gàŋ yìi ɨbɨ̂ tsɨ̀m ɨ too ghu aà. Àâ ànnû ǹyə̀ꞌə̀tə̂ ŋ̀kabə siꞌi mə a ghɨ̀rə̀ mə̂ mə tâ bə̀ bi mɔꞌɔ mmeꞌe abìintɨɨ̀ yaa, nnɨŋ ɨlaꞌa jî ghàꞌàtə̀ a mûm ǹtɨɨ bo.

Àdɨꞌɨtə̀ mbo Timoti

11 Lâ a ŋghɛ̀ɛ nɨ wò, ŋù yìi mə o bɔꞌɔ nɨ̂ Nwî aa, ka ŋkhə ɨnnù ma jû tsɨ̀mə̀; ǹnaŋsə ntɛꞌɛ atû yo a nɨ̂ ànnǔ ŋka ŋghɨrə ɨ̀nnù jìi ɨ tsinə aà, ànnǔ a ŋka mbɔꞌɔ Nwì, àbìintɨɨ, nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀, ànnǔ ŋka ntswâ ǹtɨɨ, bo bɨ̀ ànnǔ ŋka mbɔnə̀. 12 Ka nto ntsǒ abìintɨɨ yì sɨgɨ̀nə̀ wâ, ǹtswa ntswêntɨ̀ɨ̀ tɨ̀ mɛ̀ yìi mə Nwì à lɛ fa a mbo wò fyâ noò mə ò lɛ ntəə mbii a nsi miꞌi bɨ̀yəfə bî ghàꞌàtə̀ aà. 13 A nsi miꞌi Nwì yìi a fa ntswêntɨ̀ɨ̀ a mbô ǹjoò tsɨ̀m, nɨ a nsi miꞌi Kristo Yesu yìi à lɛ naŋsə swoŋə annù nɨ̂ŋkoŋ a nsi Pontius Pilate, wa noò mə à lɛ sɨ tsɔꞌɔtə ɨsaꞌà yi aa, 14 mə̀ swòŋə a mbo wò ŋ̀kwantə mə tâ ò ləə ndɨꞌɨ Nwî jya tâ ɨ̀ laa, nɨ̂ mânjì yìi mə mbə ŋù a waꞌà fɨ̀rə̀, ǹyweꞌe a njwi yìi Mmàꞌàmbi Yesu Kristo à ka yǐ zì aà. 15 À ka yǐ fɛ̀ꞌɛ tsiꞌǐ a noò yìi à kùꞌù aa, a ajàŋ mə a lə̀ə Nwìŋɔ̀ŋ, yìi mə bìꞌinə̀ ghaꞌasə aà, a bə tsiꞌì yù mbə Mbuꞌutə̀mbî, mbə mfɔ̀ bɨ̀fɔ̀, nɨ̂ Mmàꞌàmbi bɨ̀ m̀màꞌàmbî. 16 À nɨ tsiꞌi yù yìi à tswe nɨ̂ŋkoŋ, ǹtwe a mûm ŋ̀kàꞌà yìi mə kaa mbə ŋù a waꞌà ghu koòntə̀, mbə yu yìi mə kaa ŋù à lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà yə, kaa mbə waꞌà kɨ̀ ǹyə. Tâ à tswe nɨ̂ àghuꞌusə̀ nɨ mɨ̀dàꞌà a mbuꞌutə bə̀ nɨŋkoŋə̀. Amen.

17 A ŋghɛ̀ɛ a mbo bə̀ bìi bɨ tswe nɨ̀ ŋ̀kabə fàa mbi aa, naŋsə kwantə waa mə bɨ̀ tsuu nû jyaa kɨ ŋee, ǹtsee atû yaa a nɨ̂ àfùꞌù yìi mə a tsyǎ tsyà aa kɨ tɛꞌɛ, mbaŋnə ntɛꞌɛ atû yaa a nu Nwì yìi mə a fa njoò tsɨ̀m tɨ lɨŋə̀ a mbo bə̀ mə bàa njɨ nɨ nɨ̀dorə aà. 18 Mə tâ bo ka ŋghɨrə ɨbɔ̀ŋ tâ àfùꞌû yaa bə ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀, ŋ̀ka ŋwaŋsə mfa kaa waꞌà gɨtə̀ nɨ̂ àbo, 19 maa ajàŋ tâ bo ka nləə afùꞌù yìi à nɨ atsəndâ yaa yî sɨgɨ̀nə̀ yìi bo bɔɔ a nɨ nòò yìi a zì aà, tǎ zi ajàŋ yìi mə mbə bo tswâ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ ya yìi à nɨ yî ànnù nɨ̂koŋə aà.

20 Wò, Timoti, naŋsə nlə̀ə annù ya yìi bɨ lɛ mfa a mbo wò aà. Ka ŋkhə mɨghaa mya mìi mə bə̀ bìi mə bɨ sɨ Nwî bɔꞌɔ bɨ ghàà, ǹlɨgɨtə nɨ nɨ̀ghàà nɨ Nwî ghu, mbweꞌesə ntwoŋə nɨ mɨ̀tsyɛ̀ aà. 21 Ǹloŋ mə bə̀ bî mɔꞌɔ lɛɛ̀ m̀mɔɔntə mə bo tswe nɨ̀ mu, àjàŋ ma ya a ghɨrə̀ bo fânə̀ mânjì àbìintɨɨ̀ wa aà.

Tâ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwì tswe a mbo bù.

* 5:18 Deut. 25.4

* 5:18 Lk. 10.7

2 Timoti

1

2

3

4

Àŋwàꞌànə̀ Paul yî àyòŋtə̀ a mbo

TIMOTI

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Paul mbo Timoti a noò yìi mə à lɛ ntswe a atsaŋ a Roma aà (1.8,16; 2.9) ǹzi nɨ mə kaa yu aa waꞌa wa atsaŋ fɛ̀ꞌɛ̀, ŋkɨ nzi nɨ mə nòò yìi mə bɨ ka zwitə yi ghu aa à kùꞌù mə̂ (4.6). A tɨgə̀ ŋ̀ŋwaꞌanə nswoŋ nɨ a mbo Timoti mû yi (2.1-2) ɨnnǔ ntɨɨ yi, tsǒ mə ŋǔ dɨꞌɨ nɨwô ni a mbo mû yì aà. Ǹswoŋə ghu mbo mə bə̀ bɨtsɨ̀m bɨ maꞌatə yi (1.15; 4.10,14,15). Ka mə yu yə ŋgɨꞌɨ nloŋ ntoo yì ǹsɨgɨnə̀ ya aa (2.9) yu zi yu wa yìi yu nɨ̂ŋ ǹtɨɨ̀ yi ghu nu aà, à ka yǐ tsɔꞌɔ ɨfàꞌâ yi (1.12,; 4.17 2.11-13; 4.6-8).

Ma mùu ajàŋ Paul ŋwaꞌànə̀ ǹdɨꞌɨtə nɨ̂ Timoti nswoŋ nɨ mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ swoŋə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya, ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ànnù yìi mə a tsinə̀ aa bɨ ka kɨ tsɔꞌɔ akòrə̂ yaa. Ǹswoŋ mə tâ à ka ntaŋntɨɨ mum àfaꞌa yu (2.3; 4.5), ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù ya yìi mə à lɛ yəgə a mbo yu aa a mbo bə̀ bî mɔꞌɔ (2.2), ŋka nstsyɛsə nii nloŋ ŋgǎŋndɨꞌɨnǔ mbweꞌesə̀ (4.3) bo bə̀ bìi bɨ ka yǐ kɨ tɨgə tuu nɨ̂ Nwì (3.1-9). La tâ Timoti a yə mə yu nɨ ŋ̀gàŋàfàꞌà yìi mə à kùꞌùnə, bɨ beentə̀, a naŋsə̀ ntswa nɨ nɨ̀ghàà nɨ Nwì nya mə nɨ yweensə bə̂ aa, ǹsiꞌi yi nlaa nɨ̂ àkòrə̀ nɨzî yi bo bɨ bə̀ (2.15,22), ǹnaŋsə nlii a ajàŋ mə̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yì Paul ɨ̀ bə aa, ŋka ŋŋeꞌesə (3.9-11,14-17).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌìnnǔ aŋwàꞌànə̀ yuà 1.1-2.

2. Àjàŋ mə Paul ghaꞌasə Nwî, ŋkɨɨ mfaꞌa nɨ̂ àdɨꞌɨtə̀ aa 1.3—2.13

3. Àdɨꞌɨtə̀ bo bɨ̀ àwàꞌàsə̀ 2.14-4.5

4. Paul a ghaa annù ǹloŋ ŋgaà yì 4.6-18

5. Ɨ̀nnù jìi mə Paul à lɛ nswoŋə a nlwìꞌìsə aà 4.19-22

1

Àtsàꞌàtə̀ Paul a mbo Timoti

1 Àŋwàꞌànə̀ yû a lo aa a mbo mə̀ Paul, ŋ̀gàŋntoò Kristo Yesu nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋə Nwì yìi mə à lɛ ntwoŋə gha mə mə̀ ka nswoŋ annù a àjàŋə mə à lɛ ŋkàꞌà mə yu ka fa ǹtswêntɨ̀ɨ̀ a mbo bə̀ a mum Kristo Yesu aa, 2 ŋghɛɛ nɨ a mbo Timoti mû ghà yìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aa. Tâ Taà Nwì bo bɨ̀ Kristo Yesu, Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀, tâ à fa ɨbɔ̌ŋ yi nɨ̂ ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ bo bɨ̀ m̀bɔɔnə a mbo wò.

Àjàŋ mə Paul à lɛ mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì ŋ̀kɨ ndɨɨntə abìintɨɨ Timoti aà

3 Mə fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə mə fàꞌà ghu mbo nɨ̂ àlaa ntɨɨ aa, tsiꞌì tsǒ mə bɨ̀taà lɛ sɨ ŋkɨɨ mfaꞌa aa, a noò yìi mə mə waꞌatə noo a ŋgaa ŋgaa a nɨtugə nɨ a asinə a mûm àtsàꞌàtə̀ Nwî aà. 4 Àjàŋ yìi mə mə̀ yi ŋwaꞌatə mɨlàâ mo aa, mə̀ yəꞌə̀tə̀ mə mə yə ghô tǎ tâ ǹtɨɨ̀ gha ɨ luu nɨ nɨ̀dorə̀. 5 Àbìintɨɨ̀ yi annù nɨ̂ŋkoŋ ya a zì nɨ atu mə̀, mbə abìitɨɨ ya mə a lɛ mfòò ǹtswe a nu maà ghò Lois, mə a kɨ ntswe a nû ǹdè ghò Eunice tsɨtsɔ̀ŋə̀ aa, mə̀ zi a laa mə a kɨ ntswe a nu wò.

6 Mə̀ tɨgə̀ m̀bu ŋwaꞌatə nɨ a mbo wò mə ò kuꞌusə mbɨ̀ɨ̀nsə̀ mɨtəŋnə mɨ Nwî mya mə mɨ tswe a nu wò ǹyoŋ a ajàŋ mə mə̀ lɛ nnɔ̀ŋsə mbô ma a atu wò aà. 7 Ǹloŋ mə kaa Nwì à lɛ ŋkɨꞌɨ aa Àzwǐ atsɨ̀gɨ̀nə mɨbɛ̀ a mbo bìꞌinə̀ fâ, à lɛ mbàŋnə̀ m̀fa aa Àzwì mɨdaꞌa nɨ yǐ akɔ̀ŋnə̀, nɨ yǐ ntswâ ɨ̀bɨ̀ɨnû. 8 Tsuu kɨ bɔꞌɔ a ŋka nswoŋ annù ǹloŋ Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀, kə̀ ǹloŋ ŋgaà yà, ŋ̀gàŋàtsaŋ yì bə̂. Bàŋnə nyə mə ò tswe nɨ̀ àbwarə a ŋkɨɨ nyə̂ ŋ̀gɨꞌɨ nloŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Nwî, 9 yu wa yìi mə à lɛ nyweensə yiꞌinə̀ ǹtwoŋə yiꞌinə̀ mə tâ àkòrə̀ nɨzî yiꞌinə̀ ghu nsi tâ à tsinə ŋkɨ laa aa, kaa ŋkɨꞌɨ̀ twoŋ nloŋə aa bə̂ ɨ̀fàꞌâ yìꞌinə̀ yî tsu bə, mbaŋnə nloŋ aa bə àtaŋtə̀ yi yumbɔŋ, bo bɨ̀ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî wa yìi mə à lɛ mfa a mbo bìꞌinə̀ a mum Kristo Yesu a ŋguꞌu ŋguꞌu aà. 10 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ à fɛ̀ꞌɛ̀sə̀ mə ɨbɔ̀ŋə̂ yi wa ɨ yɛntə nyoŋ a ajàŋə mə Ŋgàŋnyèènsə̂ yìꞌinə̀ Kristo Yesu à zì mə̂ aà, yu wa yìi mə à bwɛ̀sə̀ mə̂ nɨwo, ǹtɨgə nzi nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀, nɨ̂ ànnù tɨ kwo a mûm ŋ̀kàꞌà, ǹtsya a njɨ̌m ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya aà. 11 Nwì à lɛ ntsɔꞌɔ gha mə mə̀ bə ŋgàŋntoo ŋka nswoŋə ŋkɨɨ ndɨꞌɨ nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ma yû. 12 A bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə mə yə ŋgɨꞌɨ fàa ajàŋ laa, lâ kaa mə̀ sɨ atu dɨ̀rə̀ ǹloŋ mə mə̀ zi ŋû yìi mə̀ nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ gha ghu nu aà. Mə̀ kɨ nzi a laa mə à zî àjàŋ yìi mə mbə yu bɛ annù ya mə à lɛ nnɨŋ a mûm ǹtərɨ̀nə̌bo mə̀ aa, ɨ ghɛɛ yweꞌe wa Njwî.

13 Ka nyòŋə mânjì mɨ̀ghàà mî tsìnə̀ mya mə ò lɛ nyuꞌu a mbo mə̀ a mûm àbìintɨɨ nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ ya yìi mə a tswe a mum Kristo Yesu aà. 14 Ka mbɛ annù nɨ̂ŋkoŋ yì sɨgɨ̀nə̀ ya yìi mə Àzwi Nwî yìi a tswe a mûm nu bìꞌinə̀ aa, a nɨŋ a mûm ǹtərɨ̀nə̌bo wò aà.

15 Ò zi mə bə̀ bɨtsɨ̀m bìi mə bɨ tswe a mbùꞌu Asia aa, bɨ màꞌàtə̀ mə̂ ghâ tsiꞌì bɨ̀tsɨ̀mə̀, Phygelus nɨ Hermogenes bɨ kɨ̀ mə̂ m̀maꞌatə. 16 Tâ Nwìŋgɔ̀ŋ à ko mɨlɨ̀ŋnə̀ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ Onesiphorus ǹloŋ mə a ghaꞌasə ŋghɨrə ntɨɨ̀ gha ɨ fwɛtə̀ aà. Kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ̌ atu ŋka ndɨrə nloŋ atsaŋ yìi bɨ koo gha ghu aà. 17 Lâ nòò yìi mə à lɛ nzì ŋ̀kuꞌu a alaꞌa baRoma aa à lɛ nnaŋsə nlɔɔ gha tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ ǹyə ghâ. 18 Tâ M̀màꞌàmbi â ghɨrə tâ à yi nyə ŋkomɨ̀lɨ̀nə̀ M̀màꞌàmbi wa njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌà. Ò kɨ nnaŋsə nzi mbuu mɨfàꞌà mìi à lɛ sɨ fàꞌà a alaꞌa Ephesus aà.

2

Sogyɛ̀ Yesu Kristo yî ǹyùꞌùnə̀

1 Wò, mû ghà, tɨ̀nsə̀ a nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ wa yìi bìꞌinə̀ tswe ghu a mum Kristo Yesu aà. 2 Ɨ̀nnù jya tsɨ̀m mə ò lɛ yuꞌu mə̀ swoŋə̀ a nsi bɨ̀yəfə bî ghàꞌàtə̀ aa, nɨŋ a mûm ntərɨ̀nə̌bo bə̀ bìi mə ò zi, m̀bii mə mbə bɨ kɨ̂ ŋ̀ka ndɨꞌɨ a mbo bǐ mɔꞌɔ aà. 3 Yə mə ò kɨ ntswe nɨ̂ àbwarə a mbii ŋ̀gɨꞌɨ tsiꞌì tsǒ ŋùsogyɛ̀ Kristo Yesu yî ǹsɨgɨ̀nə̀. 4 Kaa mbə ŋùsogyɛ̀ a waꞌǎ adɨgə ɨfàꞌà tswê m̀bu ŋka nɨŋə nɨ̂ àbô yi a nɨ ànnu badàŋə̀ dàŋə, ǹloŋ mə à zi mə àtu annù yìi yu tswe ghu aa, à nɨ̂ ŋ̀ka ghɨ̀rə̂ ànnù ya yìi mə ŋù yìi mə à lɔ̀gə yi a afàꞌà a lɔ̀ɔ̀ aa. 5 A kɨ mbə ŋgɨŋ ŋgɨ̀ŋ mə kaa mbə bɨ kɨꞌɨ ŋgùꞌu ŋù nɨ̀khə̀ yarə̀ tɨ ghə̀ mə à màŋsə nɨ̀khə̀ nya nyoŋ a njɨ̌m nɔ̀ŋsə̀ 6 A kɨ mbə ŋû ǹlɨgə mɨ̀nsòò wa yìi mə a fàꞌà nɨ̂tɨ̀ɨ̀ aa mə mbə a jɨ mɨ̀jɨ mìi mə bɨ foo m̀mùꞌù a nsoo aà. 7 Ka naŋsə ŋwaꞌatə atu nɨ ɨnnù juà mə mə swoŋə aà. Ǹloŋ mə Mmàꞌàmbi à ka ghɨ̀rə tâ ò naŋsə nzi ɨnnù tsɨ̀m tâ àtu yo laa ghu.

8 Ka ŋwaꞌatə Yesu Kristo mə à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo aà, m̀bə ŋû àtsə David, a ajàŋ yìi mə mə̀ lɛ sɨ swoŋə a mûm ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yà ya aa, 9 ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mə mə yə ŋgɨꞌɨ ghu bɨ koò ghà nɨ̀ mɨ̀kaꞌa tsiꞌì tso ŋ̀gàŋàfànə̀ aà. Lâ kaa bɨ sɨ̀ nɨghàà nɨ Nwî bâŋnə̀ ŋ̀koo. 10 Tsǒ mə a bə laa, mə kwɛrə ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m nɨ̂ àtàŋəntɨɨ nloŋ ŋkwi atu bə̀ bìi mə Nwì à tsɔꞌɔ aa mə mbə bo yî ŋ̀kɨ nyweenə, ŋkwɛrə nɨghaꞌà ni nìi nɨ lwiꞌi nɨ̂ŋkoŋə̀ aà.

11 Nɨ̀ghàà nulà nɨ təə ŋkùꞌùnə̀ a mbiì:

Mbə bìꞌinə̀ kwo biꞌinə̀ nɨ̀bo,

boŋ bìꞌinə̀ àa yǐ kɨ tswe bɨ̀tɨ̀ɨ̀ biꞌinə̀ nɨbò.

12 M̀bə bìꞌinə̀ taŋ ntɨɨ,

boŋ bìꞌinə̀ àa yǐ kɨɨ kɨ buꞌutə mbi bìꞌinə̀ nɨ̀bò.

M̀bə bìꞌinə̀ tuu yi,

boŋ àa yǐ kɨɨ tuu yiꞌinə̀.

13 M̀bə bìꞌinə̀ tsuu ŋkàꞌâ yiꞌinə̀ bǔ kɨ lə̀ə̀ a ajàŋ mə bìꞌi nə̀ lɛ mbii yi aa,

bəə boŋ àa ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ɨ kɨ lə̀ə ŋkàꞌâ yi, ǹloŋ mə kaa mbə a kɨꞌɨ ɨbɨɨ nû yi tuu aà.

Tâ à bə ŋgàŋàfàꞌà yìi bɨ beentə aà

14 Ka ŋwaꞌatə ɨnnù ma jû a mbo bo, ǹswoŋ a mbo bo a nsî M̀màꞌàmbi mə tâ bo ka ŋkhə a annǔ ŋka nswùŋnə nloŋ mɨghàà mə kaa à sɨ nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ yî tsu zi, mbaŋnə nta nɨ̀ bə̂ ŋgɨꞌɨ a nu bə̀ bìi mə bɨ yuꞌu aà. 15 Ka ŋgaansə mɨtɨ̀ɨ̂ mo a nzǐ nɨ̀ ɨ̀bɨɨnû gho a nsi Nwì tsiꞌì tsǒ ŋù yìi mə a beentə, tsiꞌì tsǒ ŋ̀gàŋàfàꞌà yìi kaa à sɨ̀ nɨ̂ ànnǔ ndɨ̀rə àtu tswê. Ǹtswa nɨ nɨ̀ghàà nɨ annù nɨ̂ŋkoŋ nya a nɨ mânjì yìi à kùꞌùnə aà. 16 Ka ŋkhə̀ mɨghàà mɨ ajɨ̀ŋtə̀ mìi mə kaa mɨ sɨ annǔ mbɔꞌɔ Nwì swoŋ aa ǹloŋ mə mbuu mɨghàà ma jya ɨ bàŋnə̀ m̀furə nɨ̂ bə̀ mə bɨ̀ ka ŋkhə Nwî ŋ̀ghɛntə nɨ̂ ghɛ̀ntə̀. 17 M̀buu mɨghàà ma jya mɨ bə aa tsiꞌì tsǒ àbwɛ̀ yìi mə a kurə njyǎnû aà. Bə̀ bìi mə bɨ kùù mə̂ a nɨ̂ àjàŋə annù ma yû àa Hymenaeus bo Philetus, 18 mə bô màꞌàtə̀ mə̂ a mânjì ànnù nɨ̂ŋkoŋ wa, ǹta nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ a nɨ̂ àbìintɨɨ bɔɔ bɨ Kristo bî mɔꞌɔ a jàŋ mə bo bàŋnə̀ ǹtɨgə nswoŋə nàa mə ànnǔ ajàŋ mə bìꞌinə̀ àa yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo aa â tsyà mə̂. 19 Lâ àtsənda Nwî yî tɨ̀ɨ̀ ya a təə̀, ǹtswe nɨ̂ àwen yûlà mə, “M̀màꞌàmbi à zi bə̀ bìi mə à nɨ bi aà.”* ŋ̀kɨ mbə mə, “Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a twoŋ ɨkum M̀màꞌàmbi aa tâ à maꞌatə a ŋka ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀bɨ̂.”*

20 A nɨ̂ ǹda yì ŋ̀wè, kaa njoo jìi bɨ nɨŋ njoo ghu aa kaa bɨ sɨ̀ aa tsiꞌì nɨ̀ àtɨ̀ɨ̀ gold kə̀ àtɨ̀ɨ̀ silver ghɨrə̀. Bɨ baŋnə ŋkɔɔ jî mɔꞌɔ nɨ̂ àtì ŋ̀kɨ mbɔɔ jî mɔꞌɔ nɨ̀ àbɔ̀ɔ̀. Jǐ mɔꞌɔ bɨ faꞌà nɨ ju nɨ̂ àbaꞌatə̀, jǐ mɔꞌɔ kaa bɨ waꞌà nɨ ju baꞌatə̀. 21 M̀bə̂ ŋù tsù a siꞌi nû yì ɨ laa a nɨ̂ ɨ̀nnù tɨ abaꞌatə̀ boŋ à ka tɨgə bə ayoo yìi mə mbə bɨ kâ m̀faꞌa nɨ yu nɨ̂ àbaꞌatə̀, tâ bɨ̀ yarə nlə̀ə̀ mə mbə̂ m̀bɔ̂ŋ nda wa a fàꞌà nɨ yu, ǹtaŋtə tâ à tswe a mfàꞌâ ɨ̀fàꞌà yî sɨgɨ̀nə̀.

22 Tâ bu bɨ̀ bə̀ bìi mə bɨ twoŋ ɨkum Mmàꞌàmbi a nɨ̂ ǹtɨɨ yìi ɨ laa, tâ bǔ bo ka ŋkhə ɨnnù jìi mə njyǎnû bɔɔŋgwaꞌa ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aà, ǹtɛꞌɛ atû yuu bə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi ɨ tsinə aà, nɨ̂ àbìintɨɨ, nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ bô m̀bɔɔnə̂. 23 Tsùù nɨ̂ ànnû tsu tswe nɨ àjɨ̀ŋtə aswùŋnə̀ tɨ mɨ̀tsyɛ̀ ǹloŋ mə ò zi mə a zì aa nɨ̀ àyɔ̀ŋə̀ aà. 24 Kaa mbə ŋgàŋàfàꞌâ M̀màꞌàmbi a waꞌà ŋû àyɔŋ bə̂. À bàŋnə ntswe aa nɨ̀ ŋ̀ka ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ a mbo ŋù ǹtsɨ̀m, m̀bə ndɨ̀ꞌɨ̀nnù yî ǹsɨgɨ̀nə̀, ǹtswa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi, 25 ǹtsisə nɨ̂ bə̀ bìi mə bɨ lɨ̀gɨ̀tə̀ nɨ̂ ànnù yi aa nɨ̂ àbɔnə̀. Nòò tsù Nwì à ka yǐ ghɨ̀rə tâ bo bəŋkə waa mbu nzì ǹzi annù nɨ̂ŋkoŋə̀. 26 Maa ajàŋ tâ bo tɨgə ŋkhə ŋkɨ̀rə̀ Devil, yìi mə a tɨ bə aa lɛ à tɛ̀ꞌɛ̂ ŋ̀ko waa mə tâ bo ka ŋghɨrə annù yìi mə à kɔ̀ŋə aà.

3

Ǹjwi ji nlwìꞌì ǹjɨ̀m

1 A bɔŋ mə tâ ò zi mə nòò ǹlwìꞌî m̀bi à ka yǐ kɨ kùꞌu aa, tâ à bə ŋgùꞌû m̀bi yìi mə ɨ̀ dɨ̀rə siꞌi.

2 Bə̀ ka yǐ tɨgə kɔ̀ŋə̀ aa bə mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa, ɨ kɔ̀ŋə̀ nɨ̂ ŋ̀kabə, ɨ tə̀rə̀ nɨ̂ àdàŋə̀ dàŋə̀, ɨ ŋee nɨ̂ nû, ɨ bəgɨtə̀ nɨ̂ bə̀, ɨ tɨ̀ɨ̀ nɨ̂ atu a mbo bɨ̀taà byaa bo bɨ̀maà byaa, kaa waꞌà nɨ mɨyà fâ, ka waꞌà nɨ̀ ɨnnù jìi mə Nwì à lɔ̀ɔ̀ aa ghɨ̀rə̀; 3 kaa waꞌà nɨ bə̀ lêntə̀ tsǒ bə̀ a ŋkɔ̀ŋə̂ waa. Kaa waꞌà biì nɨ̀ màŋsə̂ ɨ̀saꞌà bo bɨ̀ bə̀ bî mɔꞌɔ, nta nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ a ɨkum bə̀, mbə ŋgǎŋjɨ̂ m̀bî, ǹtsəꞌə, mbaa nɨ̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀, 4 m̀fee nɨ̂ ɨtû bə̂, mbuꞌunə ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù, m̀foꞌo nɨ kɨ̀ntə̀rə̀, ŋ̀kɔŋə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi njyǎ nû jyaa ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aa ntsyà Nwî, 5 ŋ̀kɨrə tsǒ bo biì ànnù Nwî la mbàŋnə̀ ǹtuu nɨ̂ àdàꞌà ya mə a tswe ghu aà. Ka ŋkhə ɨjàŋ bə̂ ma jyâ.

6 Ɨ̀jàŋ bə̂ ma jya ji mɔꞌɔ ɨ bàŋkə̀ ŋ̀kuu nɨ a ndùgə bə̀, ntswa nɨ bàŋgyɛ̀ bìi bɨ bɔrə aa nswùŋə̀ ǹyoŋtə nɨ bu a mbɛ̀ɛ bo, tsiꞌì bàŋgyɛ̀ bìi mə m̀buu ɨbɨ ɨbəŋ ɨbəŋ ɨ luu a nu bo, bo yəꞌə̀tə̀ nɨ ɨbɨ tsiꞌǐ ɨbəŋ ɨbəŋ aà. 7 Bàŋgyɛ̀ ma bù bɨ yəgə̀ nɨ̀ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə bɨ dɨ̀ꞌɨ a mbo bo aa, la kaa waꞌà bàŋnə̀ ǹzi nɨ̂ ànnù Nwî yìi mə à nɨ annù nɨ̂ŋkoŋ aa. 8 Tsǒ àjàŋ mə Jannes bo Jambres lɛ ntuu annù Moses aa, àâ àjàŋ yìi mə ɨ̀jàŋ bə̀ ma bû kɨɨ ntuu nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ ya, nloŋ mə bo nɨ bə̀ bìi mə àtû ya a bùrə̀ mə̂, àbìintɨɨ̀ yaa a kɨ̂ m̀bə yǐ mbweꞌesə̀ aà. 9 Lâ kaa bo ka waꞌà ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì nɨ̂ ànnù ma yû tâ àghaꞌa a saꞌatə, nloŋ mə àjɨ̀ŋtə̂ yaa ya a ka fɛ̀ꞌɛ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m yə a ajàŋ mə bɨ lɛ ŋkɨ yə a yî bə̂ bû bi baa aà.

Ɨ̀dɨꞌɨtə̀ ji nlwìꞌì ǹjɨ̀m

10 Lâ wò Timoti, ò nàŋsə̀ mə̂ ǹyəgə ɨnnù jya jìi mə̀ kɨ̀ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aa, àkòrə̀ nɨtəə̀ ya, ǹjiꞌì ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yà, àbìintɨɨ̀ ya, àtàŋəntɨɨ̀ ya, àkɔ̀ŋnə̂ ya, ajaŋ mə mə̀ lɛ sɨ tswa ntɨɨ̀ gha a nɨ nòò ŋ̀gɨꞌɨ aa, 11 àjàŋ mə bɨ lɛ sɨ tsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə̂ ya aa, ŋgɨꞌɨ̀ jâ ɨ̀ tsɨ̀m, ànnù yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a nu mə a alaꞌa Antioch aa, a alaꞌa Iconium, bo bɨ a alaꞌa Lystra, àjàŋə mə mə̀ lɛ mbii mbuu bɨ̂mânjì bìi mə bɨ lɛ sɨ tsɔꞌɔ akòrə̂ ya ghu aà; lâ M̀màꞌàmbi à lɛ fiꞌisə gha a nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû tsiꞌì tsɨ̀mə̀. 12 À nɨ̂ ànnù nɨ̂koŋ mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɔ̀ɔ a ŋka bɔꞌɔ Nwì a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yàà bo bɨ̀ Kristo Yesu aa, bɨ tswe nɨ̀ ŋ̀ka ntsɔꞌɔ akòrə̂ yaa; 13 tâ ŋ̀gǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jì bɨ, bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋmbweꞌesə̀, tâ ɨ̀bɨ̂ waa ɨ̀ ka ghɛɛ tsiꞌì nɨ̀ m̀bìì tâ bo bweꞌesə nɨ̂ bə̀ bî mɔꞌɔ ŋkɨɨ mbweꞌesə nɨ mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa. 14 Lâ a nɨ yòo ŋgaa, ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a nɨ̂ ɨ̀nnù jya mə ò lɛ nyəgə ŋkɨ naŋsə mbii aà, ǹzi nɨ̂ bə̂ bìi mə ò lɛ nyəgə a mbo bo aa, 15 bo bɨ̀ àjàŋ yìi mə, ǹlɔgɨnə a mûŋkhə, ò lɛ nzi nɨghàà nɨ Nwì nya nìi bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə Nwî yî làà aà, nìi mə nɨ dɨꞌɨtə nɨ̂ gho, tâ ò tsyɛsə a ajàŋ yìi mə mbə ò yweenə̀ ǹtsya a njɨ̌mə̂ àbìintɨɨ a nu Kristo Yesu aà. 16 Nɨ̀ghàà nɨ Nwî nɨ tsɨ̀m nɨ lo aa a mbo Nwì, a fəꞌə nɨ̀ Àzwî yi, bɨ lɔgə̀ ǹdɨꞌɨ nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ ghu a mbo bə̀, nsaꞌa nɨ bə̀ ǹloŋ ɨnnù jìi kaa ɨ sɨ̀ kuꞌùnə̀, ǹtsisə nɨ̂ ɨ̀fansənnù, ŋkɨ mmɨrɨsə nɨ̂ bə̀ a ŋka ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jìi ɨ tsinə aa, 17 mə tâ ŋù yìi mə a fàꞌa a mbo Nwì aa, tâ à zi ɨnnù maŋsə, ŋkɨ ntswe nɨ̂ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə mbə a kâ ŋghɨrə ɨnnù tsɨ̀m jìi ɨ bɔŋ aà.

4

Paul à swòŋə a mbo Timoti mə à ka mfaꞌa ɨfàꞌâ yi nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀mə̀

1 Timoti, mə̀ swòŋə a mbo wò ŋ̀kwantə nɨ a nsi miꞌi Nwì nɨ Kristo Yesu yìi mə à ka yǐ saꞌa bə̂ bɨ̀tɨ̀ɨ̀ bo bɨ̀ bɨ̀ku bɨ bə̂, nɨ̂ àjàŋ yìi mə à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ fàa mbi bo bɨ̀ ànnù nɨfɔ̂ yi aa, mə 2 tâ ò ka nswoŋ ntoo ya ŋka ntswaꞌatə, a noò yìi mə à kùꞌùnə, bo a noò yìi kaa à sɨ̀ kuꞌunə̀, ŋ̀ka ŋghɨrə tâ bə̀ yə mbii, ŋ̀ghaantə nɨ̂ waa, ŋ̀kɨɨ ndɨꞌɨtə nɨ̂ waa, ǹtsuu lǒ kɨ bɔrɨkə a ntswâ ǹtɨɨ ajàŋ mə o dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ ǹtoo yâ. 3 Wa nòò a zǐ mə kaa bə̀ ka waꞌà bù ŋ̀ka ŋkwɛrə ɨnnù yǐ sɨgɨ̀nə̀ ya mə bìꞌinə̀ dɨ̀ꞌɨ̀ aa, lâ ɨ̀tôŋnə̀ jyaa ɨ ka bàŋnə kɨ tsugɨ̀tə tâ bo ka ŋkɔŋə ŋghòtə bɨ̀dɨ̀ꞌɨ̀ bɨnnù bìi mə baa kɨ swoŋə bə̂ ànnù yìi bo kɔ̀ŋə̀ aà; 4 ɨ bàŋnə mmàꞌàtə a ŋka nyuꞌutə annù nɨ̂ŋkoŋ ɨ bàŋnə ɨ ghɛɛ kuu a mûm ǹjyàlàꞌà. 5 Lâ ŋ̀ghɛɛ nɨ wò, tswe nɨ̂ àlaa atu a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ tsɨ̀m, m̀bii nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ, mfaꞌa nɨ̂ ɨ̀fàꞌà evangelio wa, ta tâ àtu afàꞌâ yo tâ à luu.

6 Ǹloŋ mə a ŋghɛ̀ɛ a nɨ mə̀, nòò à kùꞌù mə̂ mə bɨ̀ fa gha mmàꞌà Nwî ghu, nòò ǹlô ghà fàa atu nsyɛ à zì mə̂. 7 Wa mə̀ tò mə̂ fɨkɔ̀rə̀ fî sɨgɨ̀nə̀ fyâ, mə̀ màŋsə̀ mə̂ nɨkhə̀ nyâ, mə̀ lə̀ə̂ àbìintɨɨ yâ. 8 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, wa bɨ tàŋtə̀ mə atsə̀ꞌətu nɨfɔ̌ bə̂ bìi ànnù yaa a tsinə aa, yìi mə Mmàꞌàmbî, yu wa yìi mə a tsɔꞌɔtə mɨsaꞌa a nɨ mâŋjì yìi à tsìnə aa, à ka yǐ tsɔꞌɔ ɨfàꞌâ gha ghu wa Njwî. Kaa waꞌǎ aa tsiꞌì ɨ̀ gha mə̀ mə̀ bə̂, à ka yǐ kɨɨ tsɔꞌɔ yî bə̂ bìi mə bɨ kɔ̀ŋə̀,ŋ̀kɨɨ mbɛ nɨ̂ noò wa yìi à ka yǐ fɛ̀ꞌɛ zì ghu aà.

Nɨ̀ghàà nìi mə Paul à lɛ naŋsə mfa tsiꞌì a mbo Timoti

9 Gaansə mɨtɨ̀ɨ̂ mo ŋwàŋsə nzǐ nyə ghâ 10 ǹloŋ mə Demas yìi mə à tɨ̀gə ŋkɔ̀ŋ bə yulà m̀bi aa, à mèꞌè mə̂ gha ŋghɛ̀ɛ̀ yi a alaꞌa Thessalonika; Crescens à ghɛ̀ɛ̀ mə a Galatia, Titus a ghɛɛ̀ a alaꞌa Dalmatia. 11 A tɨ̀gə ntswe tsiꞌì bìꞌi Lukas. Ò tɨ zǐ ò lɔgə̀ a Mark bǔ yu zî, ǹloŋ mə à zî àjàŋ mə mbə yu naŋsə̀ m̀faꞌa mbo mə̀. 12 Wa mə̀ tòo Tychicus a alaꞌa Ephesus. 13 Ò tɨ zǐ, ò lɔgə̀ akutə̀ ya mə mə̀ lɛ mmàꞌàtə̀ a mbo Carpus a alaꞌa Troas, bo bɨ̀ ŋ̀ŋwàꞌànə̀ jyâ; ǹtsuu ŋŋwàꞌànə̀ jya mə bɨ ŋwaꞌanə nɨ̂ ŋgùù aa lǒ lìꞌìnə̀. 14 Alexander ŋù ǹtwî àlàà wa à kɨ̀ nàŋsə nləənsə ghâ, wâ M̀màꞌàmbi à ka yǐ tu yi nɨ mɨ̀ghɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ ɨnnû mi. 15 Kɨ ŋka ntsyɛ̀sə̀ bu yu, ǹloŋ mə a burə nto ntoò yiꞌinə̀ yu tsiꞌì nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀.

16 Àjàŋ yìi mə mə̀ kɨ̀ kɔ̀ꞌɔ a ŋgɔ̀ꞌɔ̀ kɔrə̀ ŋ̀ghaa ghu a ŋgaa yî ǹtsyàmbìì aa, kaa ŋù tsù à kɨ̀ waꞌà gha dɨ̀ɨ̀ntə̀; bə̀ bɨ̀tsɨ̀m kɨ̀ mèꞌe a ghâ. Tâ Nwì à tsuu ma yaa annù tsô ànnù yî bɨ̂ yaa yǐ mɔꞌɔ ɨ lɔ̀gə̀. 17 Lâ M̀màꞌàmbî à kɨ̀ təə bìꞌiyu, m̀fa mɨdaꞌa a mbo mə̀ mə mə̀ naŋsə nswoŋ ntoo ya ghu ɨ̀ luu, mə mbə bɨ̀tɨ̀zî Nwî bɨtsɨ̀m bɨ̀ yuꞌù. Maa ajàŋ à kɨ̀ fìꞌìsə a gha a ntsǔ nnààŋgwyɛ̀. 18 M̀màꞌàmbi àa fiꞌisə gha a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀bɨ̂ tsɨ̀m, ɨ yweensə gha mə tâ mə̀ kuu a mûm ànnù nɨfɔ̂ yi yi aburə. Tâ nɨ̀ghàꞌà nì wè tswe ghu mbo, ǹlwìꞌì nɨ̂ŋkoŋə̀. Amen.

Àtsàꞌàtə nlwìꞌìsə̂

19 Tsàꞌàtə̀ Prisca bo Aquila, bo bɨ̀ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ Onesiphorus. 20 Erastus à kɨ̀ bu ntswe yi fu a alaꞌa Korinto; mə̀ lɛ mmàꞌàtə Trophimus a Miletus nɨ nɨ̀ghɔ̀ɔ̀. 21 Naŋsə ŋgaansə mɨtɨ̀ɨ̂ mo nzǐ mbɔŋ tâ nòò m̀fəꞌə à kuꞌu. Wa Eubulus a tsàꞌàtə̀ nòô. Pudens nɨ Linus, nɨ Claudia bo bɨ̀ bɨ̀lɨ̂m bìꞌinə̀ bɨtsɨ̀m kɨɨ ntsaꞌatə nòô. 22 Tâ M̀màꞌàmbi a tswe bo bɨ̀ àzwî yo, tâ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî ɨ̀ tswe bu yu.

* 2:19 Num. 16.5

* 2:19 Yes. 26.13

Titus

1

2

3

Àŋwàꞌànə̀ Paul a mbo

TITUS

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Paul a mbo Titus, mûŋgwàꞌà yìi mə à lɛ sɨ kwɛtə nìi nɨ̂ ɨ̀fàꞌa nswoŋgə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ wâ. Titus à lɛ mbə ŋù baGrikia mə Pual à lɛ ŋghɨ̀rə̀ a biì Kristo, a lɔgə̀ yi tsǒ mu yì (1.4) bo yu tɨgə̀ ŋ̀karə mfaꞌa (Gal. 2.3). Paul à lɛ màꞌàtə Titus a kɨ̂ŋkì Crete mə tâ à ka nlentə ŋghotə jìi mə ɨ lɛ ntswe ghu aà.

Ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀ ɨ lɛ tswe a nɨ̂ ŋ̀ghotə jìi ɨ lɛ ntswe a Crete aa mə Paul à lɛ nlɔ̀ɔ mə tâ Titus à ghɨrə. À lɛ tswe nɨ̂ ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə bɨ̀tsyàsə̀, ǹtaŋtə ɨnnǔ ŋghotə, ŋkɨɨ ntsisə nɨ̂ bɔɔ bɨ Krito ghu. Ànnǔ ajɨrə bo bɨ̀ ɨbuurə ɨnnù jî ghàꞌàtə̀ ɨ lɛ ntswe a Crete. Paul a tɨgə naŋsə swoŋ mə tâ à lentə tsiꞌì bə̀ bìi mə àkòrə̀ nɨzî yaa a kuꞌunə aa nlə̀ə̀ nɨ bɨ̀tsyàsə̀ bɨ ŋghotə̀. Ǹzi a ajàŋ mə yu tswa bə̂ bɨtsɨ̀m, bɨ̀lɨɨ bo bɨ̀ bôŋkhə̂. Yu tsǒ fɨ̀gə̀ (2.7), à lɛ ntswe nɨ̀ ŋ̀ka mbɛ nɨ̂ à yìi akòrə̀ nɨtəə, ǹdɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwì tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀, ŋ̀waꞌasə nɨ̂ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨnnǔ mbweꞌesə bo bɨ̀ ŋ̀gàŋətɨ̀ɨtu, bə̀ bìi mə bɨ swùŋnə̀ nɨ ɨ̀nnù jìi ɨ yàtə̀ bə̂ aà.

Ka mə bə̀ lɛ sɨ bùꞌù nɨ̂ ɨ̀nnù a Crete aa, a waꞌatə̀ nɨ a mbo Titus mə ɨ̀bɔ̀ŋ Nwì nɨ̂ ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀nə̀ yì lɛɛ̀ ŋ̀ghɨrə a yweensə waa bìi bɨ lɛɛ̀ ŋ̀kɨ mbə tsǒ bə̀ ma bû aa, ǹtsya a njɨ̌m Yesu Kristo ǹsiꞌi waa nɨ̂ Àzwì yì Làà yìi mə à lɛ swìꞌì a nu bo aà (3.3-8). Ma mùu ajàŋ tâ Titus aa ŋgaansə mɨtɨ̀ɨ̂ mi a swoŋ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya nloŋ mə ɨ̀bɔ̀ŋ Nwì ɨ zi aa a nyweensə bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀ (2.11).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌìnnǔ aŋwàꞌànə̀ yuà 1.1-4

2. Bɨ̀tsyàsə̀ a ŋghotə̂ 1.5-16

3. Àjàŋ yìi mə a kuꞌunə mə bə̀ ka ntswe tsǒ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ a ŋghotə aà 2.1-15

4. Àdɨꞌɨtə̀ bo bɨ̀ àwàꞌàsə̀ 3.1-11

5. Ɨ̀nnù jìi mə Paul à lɛ nswoŋə a nlwìꞌìsə aà 3.12-15

1

1 Àŋgwàꞌànə̀ yuà a lo aa a mbo Paul yìi mə à nɨ ŋgàŋàfàꞌa Nwì, ŋ̀kɨ mbə ŋ̀gàŋtoò Yesu Kristo aà. Yesu à lɛ ntoo gha mə tâ mə̀ ghɛɛ ŋka ŋkwɛtə bə̂ bìi mə Nwî à tsɔ̀ꞌɔ nɨ̂ bi aa, mə tâ bo bii yi tâ àbìintɨɨ̀ yaa a ka ŋkwe, ŋ̀kɨ ŋka ŋghɨrə nɨ mə tâ bo zi annù nɨ̂koŋ yìi mə a tswe a mûm ànnù Nwî aà. 2 Mɨ̀ŋgàŋ mɨ annù nɨ̂ŋkoŋ mà mû mɨ tswe aa nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ tswe nɨ̂ŋkoŋ yì yìi mə bìꞌinə̀ bɛ aà. Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə kaa à sɨ abǎŋnənnù tswɛɛ aa, à lɛɛ̀ ŋkaꞌa ntswêntɨ̀ɨ̀ ma yû a mbo bìꞌinə̀ m̀bɔŋ tâ m̀bi lɔgɨnə. 3 Nòò à lɛɛ̀ ŋkuꞌu aa, a ghɨrə̀ ǹtoo mà yû ɨ fɛꞌɛ̀ nɨ̂ ǹsi nlaa. À lɛ mfa ntoo mà yû a mbo mə̀, ǹswoŋ mə mə̀ tɨgə̀ ǹlaansə, yu wa yìi Nwîŋgɔ̀ŋ ŋ̀gàŋywèènsə yìꞌinə̀ aà.

4 Mə ŋwàꞌànə aŋwàꞌànə̀ yuà aa a mbo Titus yìi mə à nɨ mû ghà yî ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mûm àbìintɨɨ yìi mə bìꞌiyu tswe nɨ̀ yù aà.

Tâ Nwìŋgɔ̀ŋ Tà bo bɨ̀ Kristo Yesu ŋ̀gàŋyweensə yìꞌinə̀ ghɨrə ɨbɔŋ a nu wò ŋkɨ nɨŋ m̀bɔɔnə a nu wò.

Àfàꞌà yìi mə Titus à lɛ mfàꞌà a Crete aà

5 Mə̀ lɛ mmàꞌàtə gho a alaꞌa Crete aa mə tâ ò maŋsə ntaŋtə ɨbùgə ɨnnù jìi mə ɨ lɛ mburə aa ŋ̀kɨ ntsɔꞌɔ bɨ̂lɨɨ bɨ ndânwì nɨ mɨ̀kurə mɨ̀tsɨ̀m. Waꞌatə ɨnnù jìi mə mə̀ lɛ nswoŋ mə tâ ò ghɨrə aà. 6 A kuꞌunə mə tâ ǹdɨɨ̀ndânwì à bə ŋû yìi mə kaa à sɨ̀ nɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀ tswê; à tswe nɨ̀ ǹtswe nɨ̀ màŋgyɛ̀ tsiꞌì yì m̀fùùrə̀ tâ bɔɔ̀ bi kɨ mbə bə̂ bìi mə bɨ nɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa a nu Kristo, ǹtsuu kɨ tsəꞌə kə̀ kɨ tɨ̀ɨ̀ nɨ̂ àtû. 7 Ǹloŋ mə ɨ̀fàꞌa Nwî ɨ tswe aa a mbo ǹdɨɨ̀ ǹdânwì aa, a bɔŋ mə boŋ à laa ntswe tɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀. Tâ ǹdɨ̀ɨ̂ ǹdânwì à tsuu nu kɨ ŋee, ǹtsuu ntɔŋ ɨ kɨ wàŋsə lwìsə̀, ǹtsuu mɨlùꞌù kɨ no baanə, ntsuu fɨkɔ̀rə̀ ɨ kɨ to, ntsuu ŋkabə siꞌi ɨ kɨ furə. 8 Ǹdɨ̀ɨ̂ ǹdânwì à tswe nɨ̀ ŋ̀ka ŋkwɛrə bɨgɨ̀ɨ̀ a nda yu, ɨ kɨɨ kɔ̀ŋə̀ nɨ̂ ànnù yìi mə a kuꞌunə. À kɔ̀ŋə̀ nɨ̂ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə, ɨ yə nɨ mə àkòrə̀ nɨ zì yi a kuꞌunə. Tâ ɨ̀nnù ji ɨ laa a nsi miꞌi Nwì, ŋ̀kɨ ŋka nsaꞌa nɨ̂ ɨ̀bɨɨ nû yì. 9 À tswe nɨ̀ nàŋsə ntswâ ǹtoo yî ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mə ɨ̀ kùꞌùnə mbii aa, ǹtswa tâ ɨ̀ tɨnsə̀, mbə tsiꞌì wa ajàŋ mə bɨ lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ ghu mbo aà. Ma mùu ajàŋ boŋ à ka zǐ ndɨꞌɨ ànnù Nwî yìi mə a bɔŋ a mbo bə̀ ta kɨɨ kɨ kweentə nɨ a mbo bə̀ bìi mə bɨ lɨ̀gɨ̀tə̀ aa, ɨ waꞌasə̀ nɨ̂ waa ghu.

10 Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ̀ naŋsə tswe ghu, ɨ bu kɨ swoŋ aa bə baYuda bìi bɨ bii krìsto ntɨɨ nɨ mə bɨ̀ ka ŋŋetə bə̂ aa, bìi mə bɨ Lɨgə tsiꞌì lɨgə mə mbə bɨ waꞌà tsisə aa, m̀bweꞌesə nɨ̂ bə̀ bî mɔꞌɔ, ŋ̀ghaa nɨ mɨ̀ghàà mɨ dàŋə̀ dàŋə̀. 11 A kuꞌunə mə tâ bɨ̀ tsuꞌunə waa, nloŋ mə bo nɨŋə nɨ̂ àbùùrə̀ a mûm ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ jî ghàꞌàtə̀, ǹdɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə kaa bo sɨ̀ nɨ̂ ŋka ndɨ̀ꞌɨ tswê, ŋ̀ghɨ̀rə mà mùu ajàŋ ǹloŋ aa mə bɨ furɨtə ŋkabə nyòŋə̀. 12 Ŋù àlaꞌà wàà yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə à nɨ ŋgàŋtoò nwì waa, à lɛ nswoŋə mə, “BaCreta bɨ̂tsɨ̀m à nɨ̂ ŋ̀gǎŋswoŋəbaŋnənnù, m̀bə nnaà mɨtsəꞌə jìi mɨ̀ntɨɨ̀ myaa mɨ fii aa, bo jɨ̂ tsiꞌì jɨ̀ kaa waꞌà fàꞌà.” 13 Ma yuù ànnù mə à swoŋ nloŋ ŋgaà yàà aa, à nɨ tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋə̀. À nɨ̂ ǹjiꞌǐ annù yìi mə ò tswe nɨ̀ ŋwenə̀ waa tsiꞌǐ mbə̂ ànnù tǎ tâ bo tswe nɨ̂ àbìintɨɨ yìi mə a kuꞌunə aà; 14 tǎ waꞌà ka nnɨŋə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa nɨ̂ ǹjyàlàꞌà jìi mə baYuda saꞌa aa, kə̀ nɨ ndɨꞌɨ bɨ bə̂ bìi mə bɨ tuu nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə aà. 15 Ɨ̀nnǔ tsɨ̀m ɨ laa ŋkùꞌùnə̀ a mbo bə̀ bìi mə ɨ̀nnǔ jyaa ɨ kɨ nlaà; lâ a mbo bə̀ bìi mə ɨ̀nnù jyaa ɨ sɨ̀ laa, kaa bo waꞌà ǹtɨɨ̀ waa a nu Kristo kɨ nnɨŋ aa, kaa ànnù yî tsu a sɨ̀ a mbo bo laà ǹloŋ mə ɨbɨ tà mə ŋgɨꞌɨ nɨ̂ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa bo m̀mɔ̀ɔ̀ntə jyaa. 16 Bo swoŋə nɨ mə bo zi Nwî, la mɨ̀ghɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ ɨnnû myaa mɨ bâŋnə̀ ǹtuu nɨ mə kaa bô sɨ̀ Nwî zî. Bo fumsə nɨ̂ àzwì bə̂, ǹtɨɨ nɨ̂ àtu a mbo Nwì, kaa waꞌà kùꞌùnə̀ mə mbə bo ghɨrə̀ ànnù yî sɨgɨ̀nə̀ yî tsu.

2

Ànnù Nwî yi annù nɨ̂koŋə̀

1 Lâ a ŋghɛ̀ɛ nɨ wò, ka ndɨꞌɨ naa annù Nwî yìi mə a kuꞌunə̀ nyoŋ a ndɨ̀ꞌɨ̂ aà. 2 Nɨ̀ ka ndɨꞌɨtə bɨlɨɨ bìi mə bɨ tswe a tɨtɨ̀ɨ bù aa tâ bo tsuu mɨlùꞌù ɨ kɨ no ɨ baanə, ŋ̀ghɨrə nɨ mə tâ bə̀ ka bɔꞌɔtə nɨ̂ waa, ŋka ntsyɛsə nɨ̂ waa, ŋ̀kɨ ŋkaa ntswa nɨ̂ ɨ̀bɨɨnû waa; tâ àbìintɨɨ̀ yaa nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ yaa bo bɨ̀ à àtàŋəntɨɨ̀ yaa tâ àtɨnsə. 3 Nɨ̀ kɨ ntswe nɨ̂ ǹdɨ̀ꞌɨ̀tə bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ bâŋgyɛ̌ buu mə tâ àkòrə̀ nɨ zî yaa tâ bə tsiꞌì tsǒ yì bâŋgyɛ̀ bìi mə ɨ̀nnù jyaa ɨ tsinə bo kɨɨ̀ m̀baꞌatə nɨ̂waa aà. Tâ bo tsuu bə̂ a njɨ̀m ɨ kɨ ghàà, ɨ tsuu ɨbùꞌù a mbo mɨ̀lùꞌù ɨ kɨɨ bə. Tâ bo ka ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù yìi mə a kuꞌunə aà. 4 Bo bə kɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ ànnù yìi mə a kuꞌunə aa boŋ bo aa kɨ mɨ̀rɨ̀sə̀ nɨ bàŋgyɛ̀ bìi mə bo burə ka kɨ kuu nɨ a mûm nɨ̀yɔꞌɔ̀ kùù aa mə tâ bɨ ka kɔŋ bɨloò byaa nɨ bɔɔ̀ byaa, 5 ŋ̀ka ntsyɛsə nɨ̂ waa, kaa waꞌà tsùùrə̀, ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə màŋgyɛ nɨ̀yɔꞌɔ à tswe nɨ̀ ŋ̀ka ŋghɨ̀rə a nda aà, ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnnù jî sɨgɨ̀nə̀, ǹyuꞌunə nɨ bɨloò byaa, tǎ tâ bə̀ tsuu afɨ̀rə nɨ̀ghàà nɨ Nwî lǒ kɨ fa.

6 A ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ, nɨ̀ kɨ ntswe nɨ̂ ŋ̀ka ndɨꞌɨɨə nɨ̂ bɔɔ̀ ŋgwaꞌa buu mə tâ bɨ̀ ka nɨsyɛsə nɨ̂ waa. 7 A nɨ ɨ̀nnù tsɨ̀m, ò tswe nɨ mbə àlènsə̀ yî sɨgɨ̀nə̀ a nɨ mɨ̀ghɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ ɨnnù mô. Ŋ̀ka naŋsə ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwì yìi mə a kuꞌunə aa a ajàŋ mə mbə bə̀ bɔꞌɔtə̀ aà. 8 Ta nɨ̀ghàà nìi mə nɨ fɛ̀ꞌɛ a tsǔ wò aa tâ nɨ̀ bə nî sɨgɨ̀nə̀, nìi mə mbə ŋù waꞌà ŋ̀kà ǹlɨgɨtə, tǎ tâ ɨ̀tu ŋ̀gàŋkɨ̂bàâ jiꞌinə̀ ɨ̀ dɨrə ajàŋ yìi mə kaa mbə bɨ waꞌà nɨ̂ ànnù yî bɨ a nswoŋ a ŋgaa bìꞌinə̀ tswê.

9 A kuꞌunə mə tâ ɨ̀bùꞌù ɨ̀ ka nyuꞌunə̀ bɨ̂taà byaa, ŋ̀ka mfaꞌa nɨ a mbo bo nɨ mânjì yìi mə bo ka kɨ dorɨtə nɨ ɨnnnù tsɨ̀m aà. Tâ bo tsuu mɨghàà a mbo kɨ kwiꞌitə, ɨ tsaꞌa nɨ waa. 10 Ǹtsuu nɨ̂ waa kɨɨ yə̀rə̀. Tâ bo ka mbaŋnə ndɨ̀ꞌɨ̀ nɨ mə bo nɨ̂ ɨ̀bùꞌù jî sɨgɨ̀nə̀, ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m nɨ̂ ǹtɨɨ̀ waa tsɨ̀m, ma mùu ajàŋ, ŋ̀ghɨrə nɨ mə tâ bə̀ yə mə ànnù Nwî Ŋ̀gàŋyweensə yìꞌinə̀, ya mə bìꞌinə̀ dɨ̀ꞌɨ̀ aa a naŋsə mbɔ̀ŋə̀.

11 Ǹloŋ mə Nwì à fìꞌìsə̀ mə̂ ɨ̀bɔ̀ŋ yi fàa mbi aa mə yu yweensə bə̂ bɨ̀ tsɨ̀m ghu. 12 Ɨ̀bɔ̀ŋ ma ghû ɨ mɨrɨ̀sə̀ nɨ̂ yiꞌinə mə tâ bìꞌinə̀ ka ntuu ɨnnù jìi kaa sɨ̀ jî Nwî bə aa, bo bɨ̀ ɨ̀nnù jî bɨ jìi mə mbi yə̀ꞌə̀tə̀ aa, ŋka ntsyɛsə mə tâ àkòrə̀ nɨzì yiꞌinə̀ a mûm mbi yù tâ à tsinə, mbə yî Nwî. 13 M̀bɛ nɨ̂ m̀bɔɔnə ya yìi mə bìꞌinə yuꞌutə, a ajàŋ yìi mə Nwì yìꞌinə̀ yî ŋ̀wè nɨ Ŋ̀gàŋyeensə yìꞌinə̀ Yesu Kristo à ka yǐ zì a mum nɨghaꞌà ni aà. 14 Kristo à lɛ mfa ɨbɨɨnû yi a atu bìꞌinə̀ mə yu tsuꞌu atû yiꞌinə̀ a mum ŋgɔ̌ŋ ɨ̀nnù jî bɨ tsɨ̀m, ta ghɨ̀rə tâ bìꞌinə̀ laa ŋkuꞌunə nɨ bə̀ bi, bìi mə bɨ yə̀ꞌə̀tə a ŋka ŋghɨ̀rə ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀.

15 Ka ndɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ ɨ̀nnù majû a mbo bə ŋ̀ka ndɨꞌɨtə ŋkɨɨ ŋwenə nɨ̂ waa nɨ̂ àdàꞌa tsɨ̀m yìi mə Kristo à fa a mbo wò aa. Tsuu bii tâ ŋù nɨbò yî tsù tâ à ka ntsaꞌa nòô.

3

Àkòrə nɨzì bɔɔ bɨ Kristo

1 Waꞌatə a mbo bo bɨ̀ɨsɨ̂m mə tâ bo ka nyuꞌunə bɨsaꞌa bɨ alaꞌa bo bɨ̀ bɨ̀tà bɨ alaꞌà. Bɛɛ bo ka nyuꞌunə nɨ̂ waa bɨ kâ ǹdorɨtə a ŋka ŋghɨ̀rə ɨnnù jìi mə ɨ kuꞌunə aa bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀mə̀. 2 Tâ bɨ̀ tsuu ɨnnù jî bɨ a ŋgaa ŋù tsù ɨ kɨ swoŋə. Ŋ̀ka ŋkhə nɨ̂ àyɔ̀ŋə̀, mbaŋnə ŋka mbɔnə, ŋkɨɨ nsaŋnə a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m. 3 Ǹloŋ mə tsiꞌì bìꞌinə̀, à lɛ mbə a mbìì aa, bìꞌinə̀ bə̂ ɨ̀jɨ̀ŋtə bə̂, ǹtɨɨ nɨ̂ àtû, m̀fanə mânjì, m̀bə ɨbùꞌù a mbô m̀buu ɨnnù jî ghàꞌàtə jìi mə ǹjyǎnû yìꞌinə̀ ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ ŋ̀kɨɨ ŋkɔŋə aà. Bìꞌinə̀ lɛ tswe nɨ àbɨꞌɨntɨɨ, bo bɨ̀ àghə̀ꞌə̀nə̀; bə̀ bàà nɨ̂ yiꞌinə̀, bìꞌinə̀ kɨɨ̀ m̀baa nɨ̂ waa. 4 La nòò wa mə ɨ̀bɔ̀ŋ bo bɨ̀ àkɔ̀ŋnə̀ Nwîŋgɔ̀ŋ Ŋ̀gàŋywèènsə yiꞌinə̀ ɨ lɛɛ̀ m̀fɛꞌɛ aa, 5 à lɛ nyweensə yiꞌinə̀. Kaa à lɛ ŋwaꞌà yiꞌinə̀ yweensə aa nloŋ ɨ̀nnù jî tsìnə̀ jî tsu jìi mə bìꞌinə̀ lɛ ghɨ̀rə̀ aa bə̂. À lɛ nyweensə yìꞌinə̀ ǹloŋ aa bə̂ ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ yì, ǹsiꞌi yiꞌinə̀, ŋkwatə njwe yiꞌinə̀, m̀fa ntswêntɨ̀ɨ̀ yî m̀fii a mbo bìꞌinə̀ ǹtsya aa a njɨ̌m Àzwì yî Làà 6 yìi à lɛ nswìꞌì a nu bìꞌinə̀ a naŋsə̀ ŋ̀ghaꞌa ntsya a njɨ̌m Yesu Kristo, Ŋ̀gàŋywèènsə yìꞌinə̀ aà. 7 A lɛ ŋghɨ̀rə ma mùu jàŋ aa tǎ tsyǎ a njɨ̌m ɨ̀bɔ̌ŋ yi ŋghɨrə tâ ɨ̀nnû jiꞌinə̀ tsinə ghu nsi miꞌi, tâ bìꞌinə̀ tɨgə bɨjɨbɨndâ bi ɨ yǐ tɨgə tswe nɨ̂ ǹtwêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ, ya yìi mə bìꞌinə̀ bɛ aà. 8 Nɨ̀ghàà ma nû nɨ swoŋə aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀.

Mə lɔ̀ɔ̀ mə tâ nɨ̀ kwee fɨ̂mfaa a nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû tǎ tâ bə̀ bìi mə bɨ nɨŋ mɨ̂ntɨ̀ɨ̂ myaa a nu Nwì aa tâ bɨ̀ fa mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ̂ nû myaa a ŋka ŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀. Ɨ̀nnù ma jû ɨ kuꞌunə ŋkɨ mbɔŋ a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m. 9 Lâ ka ntsyɛsə ghô ǹtsuu ɨ kɨ kuu a nɨ̂ ɨnnǔ nswùŋnə̀ jìi mə mbə waꞌà ghuu kwɛtə̀ bə aà, bo bɨ̀ nɨ̌ annù a ŋka nsəŋ mɨwaa mɨ ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ bə̀, ǹtsuu kɨ tonə, ǹtsuu kɨɨ yɔ̀ŋə̀ ǹloŋ ɨnnù nɔ̂ŋsə̀, ǹloŋ mə kaa ma yû a nɨ annu daŋə̀ daŋə̀ kaa a sɨ ŋû tsù kwɛtə. 10 Mbə ŋù a tswe a tɨtɨ̀ɨ bù mə a zì nɨ̂ ǹyàtə, nɨ̀ waꞌasə yi a ŋgaa yî m̀fùùrə̀ kə̀ ji baa, a tuu yuꞌutə, nɨ̀ tsùù nɨ̂ ànnù bu bo bǔ tswe. 11 Nɨ̀ zi mə àjàŋə̀ ŋû ma yû à fànə̀ mə̂, ŋkɨ mbə ŋû yî m̀bɨ̂; à nɨ̀ŋ mə ɨsaꞌa a nu yu yumbɔŋə̀.

Ɨ̀dɨꞌɨtə̀ Paul ji nlwìꞌìnjɨ̀m

12 Bɛɛ mə̀ too Artemas kə̌ Tychicus a mbo wò ò wâŋsə̀ ǹzi ntsiꞌi gha a Nicopolis, nloŋ mə mə̀ kàꞌa mə mə̀ ka tswe ghu a noò m̀fəꞌə̀. 13 Yə mə mə ò kwɛ̀tə Zenas yìi mə à nɨ ŋ̀gaŋnɨ̀ŋtə mɨ̀saꞌa aa bo Apollos tâ bo ghɛɛ wa nɨghaà; ǹyə mə bo tswe nɨ̀ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə bo lɔ̀ɔ̀ aà. 14 Yə mə bə̌ bìꞌinə̀ yəgə a ŋka mfa ɨ̀bɨɨnû waa a ŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ tǎ kɨ kwɛtə bə̀ nɨ̂ ǹjoo jìi mə bo lɔ̀ɔ̀ aa, a ka kùꞌùnə̀ mə tâ bo tsuu noò wàà kɨ bwɛsə a dàŋə̀ dàŋə̀.

15 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ tswe bìꞌibo aa, bɨ too àtsàꞌàtə̀ a mbo wò. Tsàꞌàtə̀ bə̀ bìi bɨ kɔ̀ŋə̀ yiꞌi aa nloŋ mə bìꞌì kɨ mbii Kristo aà. Tâ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî ɨ̀ lwiꞌi a mbo bù bɨtsɨ̀mə̀.

Filemon

Àŋwàꞌànə̀ Paul a mbo

FILEMON

Àŋwàꞌànə̀ yìi Paul a lɛ ntoo a mbo Filemon aà

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Paul a mbo Filemon, yìi mə à lɛ mbə Krisə̀n yî ǹtɨ̀nsə̀, ŋ̀ghòtə ɨ boòntə̀ ghu nda aà. Ŋ̀ghotə ya ghu nda, Affia nɨ Arkipus, bo lɛ ŋkɨ ntswe nɨ̂ ǹtwoŋə̂ àŋwàꞌànə̀ ma yû. Paul à lɛ ŋŋwàꞌànə àŋwàꞌànə̀ ma yû aa a atsaŋə̀. Bɨ twoŋə Filemon, a bɔ̀ꞌɔ̀ nɨ BaKolosi, BaEfeso, nɨ BaFilipi aa nɨ̂ “Ŋ̀ŋwàꞌànə Atsaŋə̀” ǹloŋ mə Paul à lɛ ŋŋwàꞌànə aa wa noò mə à lɛ ntswe a atsaŋ aà.

Onesimus, àbùꞌu Filemon, à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀khə ŋghɛ̀ɛ̀ yi a Roma, ǹtsiꞌi Paul ghu a atsaŋ, a swôŋ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya ghu mbo, a bəŋkə ntɨɨ̀ yi mbii Kristo, ǹtɨgə ntswe bo Paul, ŋ̀kwɛtə nii. Nɔ̀ŋsə̀ baRoma à lɛ ndɨ̀ꞌɨ mə mbə Filemon à lɛ tse zwitə abùꞌû yi Onesimus ǹloŋ mə à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋkhə, ŋ̀kɨ nyərə ŋkabə̀ yì aà (18). Paul à lɛ ntɨgə nlɔɔ a mbǔ mbɨ̀nsə Onesimus fu a mbo taà yì, Filemon, ǹtɨgə ŋŋwaꞌanə àŋwàꞌànə̀ yû ghu mbo, ǹlətə nii mə tâ à kwɛrə nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m tsǒ ǹdɨ̂m yì, tsɨ̂tsɔ̀ŋ mə à tɨ̀gə mu Kristo aà.

Àŋwàꞌànə̀ ma yû a dɨ̀ꞌɨ ntɨɨ Paul tsǒ ŋ̀gàŋàfàꞌâ M̀màꞌàmbi atsaŋə̀, ŋkɨɨ ndɨꞌɨ nɨ̂ àdàꞌa ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ a ŋkwensə ŋû. Onesimus à lɛ mbəŋkə ntɨgə ŋû yî mfii, ntɨgə mfaꞌa sɨgɨ̀nə̀ (11).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌìnnǔ aŋwàꞌànə̀ yuà 1-3

2. Àjàŋ mə Paul à lɛ mbeentə Filimon aà 4-7

3. Àjàŋ mə Paul à lɛ sɨ tsàꞌàsə̀ Filemon ǹloŋ Onesimus aà 8-22

4. Ɨ̀nnù jìi mə Paul à lɛ nswoŋə a nlwìꞌìsə aà 23-25

1

Àtsàꞌàtə̀

1 Àŋwàꞌànə̀ yû a lo aa a mbo mə̀ Paul, ŋ̀gàŋàtsâŋ Kristo Yesu bo bɨ̀ a mbo Timoti, ǹdɨ̂m yìꞌinə̀, ŋ̀ghɛɛ nɨ a mbo Filemon, ǹsûkàꞌâ yìꞌinə̀ yî ǹsɨgɨ̀nə̀, ŋù àkòrə̂ yìꞌinə̀ a adɨgə afàꞌà, 2 bo bɨ̀ a mbo Affia, ǹjààntə̂ yìꞌinə̀, nɨ a mbo Arkipus, ŋù àkòrə̂ yìꞌinə̀ fàa mum fɨ̀kɔ̀rə̀, bo bɨ̀ a mbo ŋghòtə ya mə ɨ bòòntə a nda wò aà.

3 Tâ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwì nɨ m̀bɔɔnə yìi mə ɨ lò a mbo Nwìŋgɔŋ Taà yiꞌinə̀ nɨ a mbo Mmàꞌàmbî Yesu Kristo aa tâ tswe a mbo bù.

Àjàŋ mə Paul a tsàꞌàtə̀ Nwî ŋ̀waꞌatə nɨ̂ Filemon ghu aà

4 Mə fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ tsɨ̀m a ajàŋ yìi mə mə tsàꞌàtə̀ nɨ̂ Nwì ŋ̀waꞌatə nɨ̂ ghuu ghu aa, 5 ǹloŋ mə mə yuꞌu akɔ̀ŋnə̀ bo bɨ àbìintɨɨ yìi ò tswe nɨ yu a nu Mmàꞌàmbi Yesu bo bɨ̀ bə̀ bɨ Nwî bɨ tsɨ̀mə̀. 6 Mə kɨi ntsaꞌatə Nwî mə àjàŋ yìi mə o swoŋ annù ǹloŋ àbìintɨɨ̀ yo a mbo bə̀ aa, tâ à ghɨrə bə̀ naŋsə nzi ɨnnù jî sɨgɨ̀nə tsɨ̀m jìi à nɨ jìꞌinə̀ a mum Kristo aà. 7 Wa ntɨɨ̀ gha ɨ nɔŋ nɨ̂ m̀bɔɔnə ŋkɨ nluu nɨ nɨ̀dorə, nyoŋə a njɨ̀mə àkɔ̀ŋnə̂ yo mba ndɨ̂m ghà, ǹloŋ mə mɨ̀ntɨɨ mɨ bə̂ bɨ Nwî bɨ tsɨ̀m mɨ tsya a njɨ̂m wò m̀fwɛtə.

Paul à buꞌù m̀bo a mbo Filemon ǹloŋ ŋgaa abùꞌû yi Onesimus

8 Ǹloŋ ma yâ ànnù m̀bə mə̀ tse tǎŋ ntɨɨ tsiꞌì tsǒ ndɨ̂m ghò a mum Kristo a nswoŋ a mbo wò mə tâ ò ghɨrə annù yìi mə a kuꞌunə a ŋghɨ̀rə aà. 9 Lâ, ǹloŋ ajàŋ yìi mə mə̀ kɔ̀ŋə gho aa, mə bàŋnə̀ m̀buꞌu aa m̀bô. Mə ghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ ka mə à nɨ mə̂ Paul aa, ŋù yìi mə a ghàà nɨ tsusə̀ atû Kristo Yesu, mə à tɨ̀gə ŋkɨ mbə ŋgàŋàtsaŋ tsɨ̀tsɔ̀ŋ m̀bɨꞌɨ ŋkwîtû yi aà. 10 Mə buꞌu mbo a mbo wò a atu Onesimus, yìi mə à kɨ ntɨgə mû ghà a mum Kristo a ndâ àtsaŋə aà. 11 À lɛ mbə nɨ̂ noò yî mɔꞌɔ aa kaa a waꞌà nɨ̂ àfàꞌà a mbo wò tswê, la tsɨ̂tsɔ̀ŋ, à nàŋsə tswe nɨ̂ ɨ̀fàꞌà a mbo wò ŋ̀kɨ ntswe nɨ ghu a mbo mə̀. 12 Mə tsyàsə̀ nii fu a mbo wò, ǹnaŋsə ntsyasə aa ǹtɨɨ̀ ghâ. 13 Boŋ mə̀ laa ndorɨtə a nlə̀ə yu a mbo mə̀ mə mbə a kâ m̀faꞌa a mbo mə̀ nɨ̂ ŋ̀kwitu gho fàa noò mə mə̀ tswe a ndâtsaŋ nloŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yû aa, 14 lâ mə̀ bàŋnə ŋkɔ̀ŋtə mə kaa mbə mə̀ kɨꞌɨ annǔ tsu ghɨrə̀ tɨ̀ betə̀ gho ǹloŋ mə kaa mə̀ sɨ nɨ̂ gho laa gàànsə̀ gaansə, a bɔŋ mə tâ ò ghɨrə bə nɨ̀ kɔ̀ŋə̂ yò.

15 Nòò tsù àâ ànnù yìi mə à lɛ mmàꞌàtə̀ gho ŋkhə̀ yi a nɨ mû àtɨɨ noò aa, mə mbə a bû m̀bɨ̀ɨ̀ fu a mbo wò, bǔ yu tswê ǹlwiꞌi nɨ̂ŋkoŋə̀. 16 La tsɨ̂tsɔ̀ŋ, kaa à sɨ̀ aa tsiꞌì àbùꞌù bə̂, à tsyàtə̂ àbùꞌù, àa ndɨ̂m gho yìi mə ò kɔ̀ŋə yi a mum Kristo. Wa mə̀ naŋsə ŋkɔ̀ŋə̀ yi, lâ mə̀ wàꞌàtə mə ò bàŋnə ŋkɔ̀ŋə̀ yi ntsyatə ghâ, tsǒ mə à nɨ ndɨ̂m ghò ŋùmɨ̀sɔ̀ŋ ŋ̀kɨ mbu mbə ndɨ̂m ghò a mum Kristo aà. 17 M̀bə a bə yìi mə ò lɔ̀gə a gha tsiꞌì tsǒ ŋù yìi sɨ̌ fàꞌà abo mɔꞌɔ, ò kwɛrə̀ yi tsiꞌì tsǒ ajàŋə mbə ò kɨ ŋkwɛrə gha aa. 18 Mbə a bə yìi mə à lɛ mfànsə annû tsu a mbo wò, kə̀ ŋ̀kɨ ntswa gho nɨ̀ àyoò tsu, ò nɨŋə a nsi ɨkum mə̀. 19 Wa mə̀ Paul mə naŋsə ŋŋwaꞌanə yulà aa tsiꞌì nɨ̀ àbô yâ, wa mə̀ ka twu. Lâ waꞌatə sɨgɨ̀nə̀ mə ɨbɨɨnû gho wòmbɔŋ ɨ tswê ǹtɨ̀ɨ̀ a mum Kristo aa nloŋ ŋgaà yà. 20 Tsǒ mə a bə laa, ndɨ̂m ghà, ghɨ̀rə annù yulà a nu mə̀ nɨ̂ ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀. Tsiꞌì tsǒ ndɨ̂m ghà a mum Kristo, ghɨ̀rə̂ ǹtɨɨ̀ gha fwɛtə.

21 Mə ŋwàꞌànə̀ laa nloŋ mə mə̀ nàŋsə nzi ajaŋə mə o yuꞌunə aà. La mə̀ zi mə ò ka ghɨ̀rə tsyàtə ajàŋə mə mə̀ swòŋə aà.

22 Kɨ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹtaŋtə ntjaꞌàndâ bɨ̀gɨ̀ɨ̀ a mbo mə̀, ǹloŋ mə mə̀ bìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à ka yuꞌu nɨyə̀ꞌə̂ nuu ɨ fa gha fu a mbo bù.

Àtsàꞌàtə nlwìꞌìsə̂

23 Wa Epaphras, yìi bìꞌiyu tswe a atsaŋ mbɨ̀ꞌɨ ŋkwitu Kristo Yesu aa, a tsàꞌàtə̀ ghô, 24 Mark, nɨ Aristarcus, nɨ Demas, nɨ Lukas, ŋ̀gǎŋkòrə̂ jya a mûm àfàꞌà, kɨɨ ntsaꞌatə nɨ̂ ghô. 25 Tâ ɨ̀bɔ̌ŋ Mmàꞌàmbî Yesu Kristo tswe bo bɨ̀ àzwî yuu. Amen.

BaHeber

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Àŋwàꞌànə̀ a mbo

BaHEBER

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

Kaa bɨ sɨ̀ ŋû yìi mə à lɛ ŋŋwàꞌànə aŋwàꞌànə̀ BaHeber aa zî. Lâ a laa mə ŋ̀gàŋ à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa a mbo bɨ̀Krisèn bìi mə bɨ lɛ mbə baHeber ǹtswe a ɨdɨgə ɨdɨgə aà. À lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa a ndɨ̀ꞌɨ̀tə̂ waa yìi mə bɨ lɛ sɨ yə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ aà (13.22; 10.3-11.39) mə tâ bo tsuu abìintɨɨ̀ yaa lǒ mmàꞌàtə ɨ tuu Nwì (4.11; 6.1-8; 10.23,29,35). À lɛ ŋkɨ lɔɔ a nsaꞌa abɛ̀ɛ annǔ àbìintɨɨ bɨ̂Krisèn mə ŋ̀gàŋənnù Nwî baYuda lɛ sɨ to nɨ bɨ̀mânjì bî ghàꞌàtə̀ aà. Ǹlɔɔ nɨ̂ ŋ̀ghɨ̀rə̂ bə̀ zi mə ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ma yû à nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀.

A nɨ̂ àkàà yi mbìì ya mə Nwì à lɛ ntsyǎ a njɨ̌m Moses ŋ̀warə bo bɨ̀ bə̌ bi aa, à lɛ nswoŋ mə tâ bɨ̀ ka nlɔgə nɨ̂ ǹnàà ŋ̀wa mmàꞌà nii ghu tǎ tâ yù ka nliꞌinə nɨ̂ ɨ̀bɨ̂ waa. Nàà ya yìi mə bɨ lɛ nzwitə aa, ɨ kwo aa a atu ŋù wa yìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə ɨbɨ aa, bɨ tɨgə̀ ǹsiꞌitə ɨbɨ ŋû wa nlɔ̀ꞌɔ̀sə. Ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì ɨ lɛ sɨ mfàꞌà nɨ̂ ɨ̀fàꞌà ma ghû aa a mbo Nwì bo bə̌ bi. Ma ghû ɨ̀fàꞌà bɨ naŋsə ŋŋwàꞌànə mfɨgɨtə aa a nɨ̂ àŋwàꞌànə Leviticus, a mum Mɨ̀kàà yî Ǹlwèn. Nwì a swoŋə̀ nɨ mə tâ bə̂ bi bɨ̀ laa maŋsə tsǒ mə yu kɨ nlaa maŋsə mbə aà (Lev. 11.44,45; 19.2; 20.7). Àŋwàꞌànə baHeber a kwatə̀ nɨ̂ ǹdɨꞌɨ̀ ma yû ǹswoŋə nɨ mə Yesu yìi mə, tsɨ̂tsɔ̀ŋ, à nɨ yu yìi mə à tɨ̀gə Ŋgàŋmàꞌa Nwì yìꞌinə̀ yî ŋ̀wè aa, à zì mə̂ ǹyweensə yiꞌinə̀, ǹtsya a njɨ̀m abìintɨɨ̀; a kuꞌùnə̌ mə tâ bìꞌinə kɨ nlaa maŋsə “nloŋ mə ŋù yìi mə àkòrə̀ nɨzî yi a sɨ̀ laa màŋsə̀ aa kaa à ka yǐ waꞌǎ Mmàꞌàmbi yə̂” (12.14).

Ma mùu ajàŋ àŋwàꞌànə̀ baHeber a ghaà aa nloŋ annǔ ŋghaꞌasə Nwì a mbìì m̀bɔŋ tâ Yesu Kristo à zi bo ajàŋ mə a lɛ ntɨgə ntswe nlɔgɨnə a noò wa mə Yesu à lɛ nzi nɨ̂ àkàà yî fii ya aà. A nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m, Kristo à tsyàtə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m. À nɨ Mu Nwì yìi mə à lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋə aà, mə à lɛ nyəgə ayuꞌunə̀ a njɨ̌m ŋgɨꞌɨ aà, ǹtsyatə Moses, bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋntoo Nwî tsɨ̀m a mûm Ǹlwèn Mɨ̀kàà, ŋ̀kɨ ntsyatə baangel. Nwi à lɛ ntsə̀rə mə Kristo à nɨ Ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè yìi à lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ, ǹtsyàtə ŋgǎŋmàꞌa Nwì ji Nlwèn Mɨ̀kàà. A njɨ̌m Kristo Nwì a yweensə ŋù yìi mə à bìi Yesu aa ŋgaà mɔ̀ꞌɔ, mfiꞌisə yi a mum ɨbɨ, nɨ a mum nɨ̀bɔꞌɔ bo bɨ̀ a ntsǔ nɨ̀wô. Ɨ̀fàꞌà yìi mə ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì ɨ lɛ sɨ fàꞌà aa ɨ lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aa yìi mə Kristo, tsǒ Ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè, à ka yǐ kuu ghu aà. À lɛ nzì nɨ̂ àkàà yì fiì, yìi mə bɨ warə nɨ̂ àləə nû yi, a tsyatə̀ a yi mbìì ya mə Moses à lɛ nzì nɨ yu aà. Ǹtɨgə ŋkuu a mûm Àdɨ̀gə̀ yî Ǹlàà Maŋsə nɨ̂ àləə̀ yi, ǹsiꞌitə ɨbɨ bə̂ ghu ŋgaà mɔ̀ꞌɔ̂.

Àŋwàꞌànə̀ ma yû à ghaà ànnù ajàŋ mə Kristo à kɨ mbə ŋûmɨ̀sɔ̀ŋ aa ntsyatə ŋŋwàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ̀ (2.9,10, 14-18; 4.15; 5.7-9; 12.3; 13.1). Ka mə Kristo à lɛ mbə Nwî, ǹtswe nɨ màrə̀ yi ntsɨ̀m aa (1.3,8) à lɛ ŋkɨ mbə ŋûmɨ̀sɔ̀ŋ ǹtɨgə mbə tsǒ bɔɔ bɨ maà bi tǎ naŋsə zi a ŋkwɛtə̂ waa (2.14-18).

Ŋ̀gàŋ ŋ̀nwàꞌànə aŋwàꞌànə̀ ma yû à swoŋə nɨ mə bə̀ bìi bɨ yòŋtə̀ nɨ a mbɛ̀ɛ Nwì a ŋghaꞌasə yu aa tâ bɨ̀ tswe nɨ̂ àbìintɨɨ̀, ǹloŋ mə “àbìintɨɨ a bə tuu bə boŋ kaa mbə ŋù tsù a waꞌà ghɨ̀rə̀ tâ Nwì à dorɨtə” (11.6). Ka mə bə̀ bìi mə bɨ bii Nwî bɨ yə ŋgɨꞌɨ aa, a lɔgə̀ noò ŋ̀ghaa nloŋə bə̂ bìi mə bɨ lɛ nɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa a nu Nwì aà (11.1-40), ǹtɨgə ndɨꞌɨtə nɨ̂ bə̀ bɨ Nwî mə bɨ̀ ka nyoŋə Kristo, ǹtɛꞌɛ miꞌi myaa ghu nu, ǹtaŋtɨɨ, ǹtsuu lǒ kaa (12.1-3) tǎ yǐ tswe nɨ̂ ŋ̀kàꞌa ya yìi mə Nwì à kàꞌa nloŋ ŋgaa yàà aà (10.35,36; 6.10).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Kristo à nɨ yu yìi mə à dɨ̀ꞌɨ Nwî maŋsə aà 1.1-3

2. Kristo à tsyàtə baangel 1.4—2.18

3. Kristo à tsyàtə Moses bo Joshua 3.1—4.13

4. Kristo à tsyàtə ŋgǎŋmàꞌa Nwi tsɨ̀m 4.14—7.28

5. Àkàà ya yìi Kristo à zi nɨ yu aa, a tsyatə yi mbìì yâ 8.1—9.28

6. Àmàꞌanwî Kristo a tsyatə à yi ŋgǎŋmàꞌa Nwì ji mbìì 10.1-11

7. Àbìintɨɨ a tsyatə ɨnnù tsɨ̀m 11.1—12.25

8. Àdɨꞌɨtə̀ bo bɨ̀ ɨ̀nnǔ nlwìꞌìsə̂ 13.1-25

1

Àjàŋ mə Nwì a ghàà a mbo bìꞌinə̀ ǹtsya a jɨ̌m Mû yì aà

1 À lɛ mbə a mbìì Nwì a ghaà nɨ a mbo bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà biꞌinə̀ a ŋgaa jî ghàꞌàtə̀ bo bɨ̀ nɨ bɨ̀mânjì bî ghàꞌàtə̀ ǹtsya aa a njɨ̌m ŋgǎŋtoò ji; 2 Lâ fàa ŋgùꞌù a nlwìꞌìsə Nwì à ghàà mə̂ a mbo bìꞌinə̀ ǹtsyà aa a njɨ̌m Mû yì. À lɛ nnaŋsə ŋgɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m faa mbi ntsyà aa a jɨ̌m Mû yì ma ghû yìi mə à lɛ ntsɔ̀ꞌɔ nləə nɨ̂ ǹjɨ̂ndâ yì mə tâ à tswe a atû ǹjoò ji tsɨ̀mə̀.

3 Mû yì ma ghû a dɨ̀ꞌɨ̀ nɨghaꞌa nɨ Nwî a ajàŋ yìi mə a ŋwèènə̀ aa, ŋkɨɨ ndɨꞌɨ aa tsiꞌì màrə̀ Nwì. À kɨ mbə yu yìi mə a lə̀ə mbi yǔ ntsɨ̀m tsiꞌì nɨ nɨ̀ghàâ ni nìi mə nɨ tswe nɨ̀ mɨ̀dàꞌà aà. Nòò yìi mə à lɛ nzì nɨ̂ ànnǔ nsìꞌî ɨ̀bɨ bə̂ bɨ tsɨ̀mə̀ aa, à lɛ ntɨgə ntswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ Nwì yìi mə à tswe nɨ̂ àdàꞌa tsɨ̀m aa nî màꞌà a ndəŋə.

Àdàꞌà yìi mə Mu Nwì à tswe nɨ yu aà

4 Nwì à lɛ ŋghɨrə mə tâ àdàꞌa Mû yì tâ à tsyatə yî baaŋgəl tsiꞌi ajàŋ yìi ɨ̀kùm wa mə à lɛ mfa a mbo Mû yì ɨ lɛ ŋkɔꞌɔnə ntsyatə myaa aà.

5 Kaa Nwì lɛ ŋwaꞌa a noò tsù a mbo angel yî tsù swoŋ mə,

“Ò nɨ Mû ghà,

sii, mə̀ nɨ Taà ghò.”*

Kaa Nwì à lɛ ŋwaꞌà kɨ̀ ǹswoŋə a mbo angel yì tsù mə,

“Mə̀ ka bə Taà yì

ta à kɨ mbə Mû ghà.”*

6 Nòò yìi mə Nwì à lɛ ntswe nɨ̂ ǹtoo mû yì yî ǹtsyàmbìì ma ghû fàa mbi aa, à lɛ mbù ǹswoŋ mə,

“Baangel bɨtsɨ̀m tâ bɨ̀ ka mmii nìi.”*

7 À lɛ mbù ǹswoŋ nloŋ baangel bi mə,

“Bo bya mə bo fàꞌa a mbo yu Nwî aa, bo bə aa tsiꞌì tsǒ fɨ̀fə̀rə̀,

ŋkɨ ŋghɨrə mə ŋ̀gǎŋfàꞌa ji ma jû tâ ɨ̀ bə tsiꞌì tsǒ ǹlwǎ mɔꞌɔ.”*

8 Ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì m̀baŋnə nswoŋ a mbo mû yì mə,

“Oò Nwì Tâ ànnù nɨfɔ̂ yo tâ à lwiꞌi tsiꞌì nɨ̀ŋkoŋə̀!

O saꞌa bə̂ bo aa nɨ mânjì yìi mə à tsìnə aà.

9 Ò kɔ̀ŋə ànnù yìi mə a tsinə aa, m̀baa annù yìi mə a sɨ̀ tsinə̀ aà.

À nɨ ǹjiꞌì ànnù yìi Nwìŋgɔ̀ŋ, tsiꞌì Nwìŋgɔ̀ŋ ghò, à tsɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ gho,

ŋŋɛntə a ndəŋ, mfa nɨdorə a mbo wò ntsyatə ŋgǎŋakòrə̂ jô aà.”*

10 À lɛ ŋkɨ nswoŋ mə,

“Tsiꞌì wò, M̀màꞌàmbî, ò lɛ nlɔ̀gɨ̀nə a mbìì, ǹnaŋsə njoò tsɨ̀m a atu nsyɛ,

ǹlɔgə aa tsiꞌì m̀bô mo nnaŋsə aburə ghu.

11 Ǹjoo mà jû tsɨ̀m ɨ ka yǐ bwɛ, lâ wò wòmbɔŋ ò ka yǐ lwìꞌì nɨ̂ŋkoŋə̀; ǹjoò mà jû

tsiꞌì tsɨ̀m ɨ ka yǐ lwěn sàꞌàkə̀ tsiꞌì tsò ɨ̀tsə̀ꞌə̀

12 Ò ka yǐ kərə njoo mà jû tsiꞌì tsǒ akutə̀

tâ bɨ̀ kwensə tsiꞌì tsǒ àtsə̀ꞌə̀.

La wòmbɔŋ kaa ò sɨ kwensə,

ŋkɨ nlwiꞌi nɨ̂ŋkoŋə̀, kaa ɨlòô jo ɨ waꞌà mɛ̀.”*

13 Nwì à lɛɛ̀ ǹswoŋ aa a mbo ghuu angel mə,

“Tswe fàa a mbɛ̀ɛ̀ àbo mə̀ yî màꞌà,

ǹyweꞌe a noò yìi mə mə̀ ka nɔ̀ŋsə ŋgàŋkɨ̂bàà jô a nsyɛ

tâ ò tɛtə mɨkòrə̂ mo ghu aa ɛ?”*

14 Baangel baŋnə ntɨgə mbə aa bɨ̀ wò aa ɛ? Tɨgə bo bə aa ɨ̀zwì jìi mə ɨ fàꞌà a mbo Nwì; Nwì a toò nɨ̀ waa bo ghɛɛ̀ ŋ̀kwɛtə nɨ̂ bə̂ bìi mə bo tswe nɨ̀ ǹjɨ̂ ɨ̀lòŋ aa ɛ?

2

Ǹtoo yì ŋ̀wè ǹloŋ annǔ nyweenə̂

1 Tsǒ mə a bə ma mùu ajàŋ aa, bìꞌinə̀ naŋsə ntɛꞌɛ atû yiꞌinə̀ a nɨ̂ ànnù ya mə bìꞌinə̀ lɛ nyuꞌu aa, mə tâ bìꞌinə̀ tsee lǒ màꞌàtə̀ ɨ tɨgə kɨ tsɨŋə ghɛ̀ɛ̀ nɨ mânjì yî dàŋə̀. 2 M̀bə a bə mə ǹtoo ya mə baangel lɛ nzì ŋ̀kɛꞌɛnə aa, ɨ̀ lɛ ntɨ̀nsə̀, m̀bə ajàŋ yìi mə, ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə kaa à lɛ ŋwaꞌà nɨ̂ ànnù yìi mə ǹtoo ya ɨ̀ lɛ sɨ swoŋ aa ghɨ̀rə̀, kə̀ ntɨɨ nɨ̂ àtu aa, bɨ lɛ nɨŋ njo yìi mə ɨ̀ kùꞌùnə aa ghu nu, 3 bəə boŋ mbə bìꞌinə̀ kwâŋ aa mə akə mə mbə biꞌinə meꞌe ntoò ǹywèènsə bə̀ yî ŋ̀wè ma yû aa ɛ? A ntoo mà yû aa a lɛ mfòò ǹswoŋ tsiꞌì M̀màꞌàmbî, bə̀ bìi mə bɨ lɛ nyuꞌu ghu mbo aa, bɨ kɨɨ̀ ǹtɨgə ndɨɨntə a mbo bìꞌinə̀ mə nɨ̂ ànnù. 4 Nwì à lɛ ŋkɨɨ ndɨɨntə nɨ̂ ntoo màyû yìi ŋgaa nɨ̂ ɨ̀lènsə̀, nɨ̂ ɨ̀nnùtsyâmbo, bo bɨ̀ ɨ̀nnù jî yɛ̌yɛrə tsiꞌi ɨbəŋ bəŋ, a bɔ̀ꞌɔ nɨ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mɨ Azwì Nwî, mìi mə Nwì yumbɔŋ à lɛ sɨ yàtə̀ tsiꞌǐ ajàŋ yìi mə yu kɔŋ aà.

5 Kaa Nwì à lɛ ŋwaꞌǎ mbi, ya yìi mə bìꞌinə̌ swoŋə nɨ mə ɨ̀ ka yǐ zì aa, a mbo baaŋgəl fa mə tâ bɨ̀ ka nsaꞌa. 6 Nloŋ mə a tswe a adɨgə yî mɔꞌɔ a mûm àŋwàꞌànə Nwì mə,

“Ŋù à bə̀ aa àkə̀ mə mbə ò kâ ŋ̀waꞌatə nɨ̂ ànnû yi,

kə̀ tsiꞌì mu ŋù mə o lèntə̀ nɨ̂ ànnù yi aa ɛ?

7 A nɨ mû atɨɨ noò ò lɛ ŋghɨ̀rə̀ yi a sɨgɨ̀tə̀ ǹtsyatə baaŋgəl,

la ò ŋɛntə yi, mfa nɨghaꞌa nì wè bo bɨ̀ ɨ̀kùm nɨbɔꞌɔ ghu mbo tsǒ m̀fɔ̀

8 m̀fa joò tsɨ̀m ɨ nɔ̂ŋ ghu njiꞌi mɨkòrə̀ mə tâ à ka mbuꞌutə.”*

Tsǒ mə à lɛ mfa njoò tsɨ̀m ghu mbo mə à ka mbuꞌutə aa, kaa àyoò tsu a lɛ waꞌà ghu tswə̂ mə kaa à lɛ ŋwaꞌà nɨ̂ ŋ̀kǎ nsaꞌa tswê. La tsǒ mə a bə tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa, bìꞌinə̀ yə mə kaa à burə tɨ̌ njoò tsɨ̀m ka nsaꞌa.

9 La bìꞌinə̀ yə Yesu yìi mə Nwì à lɛ ŋghɨ̀rə̀ a nɨ mû àtɨɨ noò a sɨgɨtə̀ ǹtsya baangel, ǹyə ŋgɨꞌɨ ŋkwo a atu bə̀ bɨ̀tsɨ̀m a njɨ̌m ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî aa, Nwì a tɨgə̀ ŋ̀ŋɛntə yi, mfa nɨghaꞌa bo bɨ̀ ɨ̀kùm nɨbɔꞌɔ ghu mbo tsǒ m̀fɔ̀, ǹloŋ ŋgɨꞌɨ ya yìi mə à lɛ nyə aà.

10 Ǹloŋ mə a lɛ ŋkùꞌùnə̀ mə tâ Nwì yìi mə à lɛ naŋsə njoò tsɨ̀m, ɨ kɨ̂ ǹtswe aa ghu mbo aa, tâ à ghɨrə Kristo, yu wa yìi mə bə̌ tsyà ghu njɨ̀m m̀bɔŋ yweenə aa, tâ à bɔŋ màŋsə̀ ǹtsya njɨ̌m ŋgɨꞌɨ yìi mə à lɛ yə a ŋghɨ̀rə mə tâ bɔɔ bì ghàꞌàtə̀ bɨ̀ tswe nɨ nɨ̀ghaꞌa aà. 11 Yesu ma wa mə a ghɨ̀rə nɨ mə tâ bə̀ laa maŋsə aa, yu bo bɨ̀ bə̀ bya bìi mə a ghɨ̀rə̀ bɨ laa aa, bo fɛꞌɛ aa a ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ yî m̀fùùrə̀. À nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə kaa à sɨ atu dɨ̀rə̀ a ntwoŋə waa nɨ bɔɔ bɨ maà bi aà. 12 Ǹtɨgə nswoŋ nɨ a mbo Nwì,

“Mə̀ ka kɨ swoŋə nɨ̂ ànnù yo a mbo bɔɔ bɨ maà bâ,

mə̀ ka kɨ ghaꞌasə nɨ̂ gho a tɨtɨ̀ɨ ŋ̀ghòtə̂ bə̂ bô.”*

13 À lɛ ŋkɨ mbu nswoŋ a adɨgə yî mɔꞌɔ mə,

“Mə̀ ka lə̀ə̂ ǹtɨɨ̀ gha ghu nû.”*

Ŋ̀kɨ mbu ŋkùꞌùsə̀ ǹswoŋ mə,

“Mə̀ ghulà biꞌi bɨ̀ bɔɔ bya bìi mə Nwì à fa a mbo mə̀ aà.”*

14 Tsǒ mə bɔɔ mà bya a nɨ bə̀ bìi mə bɨ tswe nɨ njyǎnu bô àləə aa, Yesu yumbɔŋ à lɛ ŋkɨ ntɨgə nlɔgə marə̀ nû wàà, mə yu tɨgə kwo tǎ ta ŋgɨꞌɨ a nu yu wa yìi mə à tswe nɨ̂ àdàꞌà nɨwo aa, yu ma ghû a bə aa Devil, 15 ɨ kɛ̀tə̀ mɨ̂ŋkɨ̀rə̀ a nu bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə annǔ mbɔꞌɔ nɨ̀wo a lɛ nɨŋ waa a ndâbùꞌù a nɨ nòò ntsɨ̀m yìi mə bo lɛ ntswe bɨtɨ̀ɨ̀ aà. 16 Ma mùu ajàŋ, tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə̀, kaa à sɨ aa ànnù baaŋgəl lentə, a lèntə̀ aa bə̂ ànnù bə̂ bìi mə bɨ lo a ŋgwɛ̀ꞌɛ Abraham aà. 17 Ǹloŋ ma yû ànnù, à lɛ ntswe nɨ̂ m̀bə tsiꞌì tsǒ bɔɔ bɨ maà bi nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m, mə yu tɨgə bə ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè yìi mə a ko mɨlɨ̀ŋnə̀ bə̀ ŋ̀kɨɨ mfaꞌa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m a mbo Nwì, a ŋghɨ̀rə mə tâ Nwì à siꞌitə ɨbɨ bə̂. 18 Ǹloŋ mə, tsǒ mə yumbɔŋ à lɛ nyə ŋgɨꞌɨ a ajàŋə mə Devil à lɛ ŋkwàꞌànə̀ yi aa, à zî àjàŋ yìi mə mbə yu a ka ŋ̀kwɛtə bə̂ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə Devil a kwàꞌànə̀ waa aà.

3

Yesu à tsyàtə Moses

1 Ma mùu ajàŋ m̀bâ bɔɔ bɨ maà ba bìi bɨ laa màŋsə̀ aa, bìi mə Nwì à twoŋ ghuu bɨtsɨ̀m aa, nɨ̀ naŋsə ŋwaꞌatə Yesu yìi mə à nɨ ŋgàŋtoò Nwì yumbɔŋ, ŋkɨ mbə ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè, a mûm ànnù Nwî yìi mə bìꞌinə̀ bii aà. 2 À lɛ sɨ fàꞌà a mbo Nwì yìi mə à lɛ ntsɔꞌɔ yi aa tsiꞌì nɨ̀ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m, tsiꞌǐ ajàŋ yìi mə Moses à lɛ ŋkɨɨ mfaꞌa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m a nda Nwì aà. 3 Lâ Yesu ma ghû à tswe nɨ̀ nɨ̀ghaꞌa nɨ nɨghaꞌatə̀ ǹtsya nìi mə Moses à tswe nɨ nu aà, tsiꞌì tsǒ mə ŋù yìi mə à ghurə nda aa, à tswe nɨ̀ nɨ̀ghaꞌa ntsyàtə nda ya aà. 4 A laa mə a ndâ ǹtsɨ̀m aa a bɔɔ ŋû, la Nwì à nɨ yu yìi mə à bɔ̀ɔ njoò ɨ̀tsɨ̀m aà. 5 Moses à lɛ sɨ fàꞌa ɨ̀fàꞌa tsɨ̀m a nda Nwì tsiꞌì nɨ̀ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m aa tsiꞌì tsǒ ŋ̀gàŋàfàꞌà, a mbə̂ àyəfə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə bɨ ka yǐ tɨgə swoŋə a njɨ̀m aà, 6 Lâ ŋ̀ghɛɛ a nɨ Kristo, bɨ lɛ nlə̀ə̀ yi a bâŋnə̀ ǹtswe a atu ndâ Nwì m̀faꞌa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m aa tsiꞌì tsǒ mû yì. Bìꞌinə̀ bə aa ndâ Nwì a ajàŋ yìi mə mbə bìꞌinə̀ ləə abìintɨɨ̀ yìꞌinə̀ tâ à tɨɨ, ŋkɨɨ ntərə nɨ̂ ànnù yìi mə bìꞌinə̀ bɛ aà.

Àfwɛtə̀ a mbo bə̀ bɨ Nwî

7 Tsǒ mə a bə mùu ajàŋ aa, a ajàŋə mə Àzwì Nwî a swoŋə nɨ mə,

“Sii, mbə nɨ̀ tɨ yuꞌu njì Nwì,

8 nɨ̀ tseè mɨ̂ntɨɨ̀ muu kɨ kɨɨ tsǒ wa njwi mə nɨ̀ lɛ sɨ tɨ̀ɨ atu a mbo Nwì

ǹtɨgə ŋkwaꞌanə nii wa ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀,

9 wa adɨ̀gə yìi mə bɨ̀taà buu bɨ lɛ ŋkwàꞌànə̀ gha ghu

ǹtɨgə nyə ɨnnù jìi mə mə̀ lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ a atû ɨ̀lòò mɨghum mi nɨ̀kwà aà.

10 Ma mùu ajàŋ ǹtɔ̌ŋ gha ɨ lɛ ntɨgə nlwi a nu nɨ̀wàà nɨ bə̂ ma bya,

mə̀ swoŋ mə, ‘Bo fànə̀ mânjì ghà a mɨ̂ntɨɨ bo a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m;

kaa bo lɛɛ̀ waꞌǎ bɨ̂m̀ânjî bǎ zî.’

11 Mə̀ lɛ ntɨgə nlwisə ntɔŋ a nu bo, ŋ̀kaa nswoŋ mə, ‘Kaa bo ka yǐ waꞌǎ a mûm àfwɛtə̀ ya ya kuù.’ ”*

12 Bɔɔ bɨ maà, nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu, mbɨ̀ꞌɨ̀ ŋù yî mɔꞌɔ tɨtɨ̀ɨ̂ bù a tswê nɨ̀ ǹtɨɨ yì bɨ, kaa waꞌǎ ntɨɨ̀ yi a nu mə̀ nɨŋ, ŋghɨrə nɨ mə tâ nɨ̀ maꞌatə Nwîŋgɔ̀ŋ yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ aà. 13 Nɨ̀ baŋnə ŋka ndɨꞌɨtə nɨ̂ ghuu bu nɨ bù a njwî tsɨ̀m, a nɨ nòò ǹtsɨ̀m yìi mə bɨ twoŋə nɨ “sìi aà” mə tâ ɨ̀bɨ tsuu lô bweꞌesə̀ ŋû nɨ̀bù ghùù yî tsù ɨ ghɨ̀rə tâ ǹtɨɨ̀ yi tɨɨ. 14 Ǹloŋ mə mbə bìꞌinə̀ bɨ̀ Kristo tswê nɨ̂ ànnù yî fùùrə̀ aa, tsiꞌǐ ajàŋ mə bìꞌinə̀ lwiꞌi a mûm àbìintɨɨ ya yìi mə bìꞌinə̀ lɛ ntswe nɨ yu nlɔgɨnə a mbìì aa ŋghɛ̀ɛ̀ maŋsə, 15 tsiꞌì a ajàŋ yìi mə bɨ tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ m̀foo nswoŋə aa, mə,

“Sìi, mbə nɨ̀ yuꞌu njì Nwì,

nɨ̀ tsee mɨ̂ntɨɨ̀ muu lǒ kɨ kɨɨ,

tsǒ wa njwi mə nɨ̀ lɛ sɨ tɨ̀ɨ atu a mbo Nwì aà.”*

16 Bə̀ ma bû mə bɨ lɛ nyuꞌu ŋka ntɨɨ atu aa, à lɛ mbə aa bɨ̀ wò aa ɛ? À lɛ ŋwaꞌǎ aa bə̀ bya bɨ̀tsɨ̀m bìi mə Moses à lɛ mfiꞌisə waa a alaꞌa Egipto aa bə aa ɛ? 17 Bə̀ bìi mə bɨ lɛ ŋghɨ̀rə̀ ǹtɔ̀ŋə̂ yi ɨ lwî a atû ɨ̀lòò mɨghum mi nɨkwà, à lɛ mbə aa bɨ̀ wò lɛ? A lɛ ŋwaꞌǎ aa bo bya mə bo lɛ ŋghɨ̀rə ɨbɨ, ntɨgə ŋkwokə wa atu ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ aa bə aa ɛ? 18 Baa à lɛ ŋkàà aa a mbo bɨ̀ wò mə kaa bo ka yǐ waꞌǎ wa mûm àdɨgə afwɛtə̌ yu kuu aa ɛ? Tɨgə bɨ lɛ ŋkàꞌà aa a mbo bo bə̀ bya bìi mə bɨ lɛ ntɨ̀ɨ atu aa ɛ? 19 Ma mùu ajàŋ bìꞌinə̀ yə mə kaa bo lɛ ŋwaꞌà ghu kuu aa nloŋ mə kaa bo lɛ ŋwaꞌà nɨ̂ àbìintɨɨ tswê aà.

4

1 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ a ajàŋ yìi mə ŋ̀kàꞌa ya a ŋkuu a mûm àmɨ̀ɨ̀ntə̀ ɨ̀ bùrə aa, a kuꞌunə mə tâ bìꞌinə̀ ka mbɔꞌɔ mbɨ̀ꞌɨ̀ ŋù nɨ̀bù ghùù yî tsù, a yî waꞌà tɨ kuu ghu tswê. 2 Ǹloŋ mə ǹtoo yì ǹsɨgɨnə̀ ya ɨ̀ lɛ nzì a mbo bìꞌinə̀ aa tsiꞌǐ ajàŋ mə ɨ̀ lɛ ŋkɨ nzi a mbo bo aà; lâ ǹtoo yìi mə bɨ lɛ nyuꞌu aa, kaa ɨ̀ lɛ waꞌǎ waa kwɛtə̀, ǹloŋ mə kaa bo lɛ nyuꞌu aa kaa waꞌà kwɛrə nɨ̀ àbìintɨɨ̀. 3 Ǹloŋ mə bìꞌinə̀ bìi bìꞌinə̀ kwɛrə ntoo mà ya mbii aa, bìꞌinə̌ kuu maa a mûm àmɨ̀ɨ̀ntə̀, a ajàŋ yìi mə à lɛ nswoŋ nloŋ bo bya mə bɨ lɛ ŋwaꞌà bii aà,

“A ajàŋ yìi mə mə̀ lɛ ŋkàà a mûm àlwintɔŋə̀ ya aa,

‘kaa bo ka yǐ waꞌǎ a mûm àmɨ̀ɨ̀ntə̀ ya ya kuù.’ ”*

Àâ ànnù yìi à lɛ nswoŋə ka mə à lɛ màŋsə afàꞌâ yi a noò yìi mə à lɛ naŋsə mbi yù aà.

4 Ǹloŋ mə à laa ŋghàà a adɨgə yî mɔꞌɔ nloŋ njwi ji sàmbaa lâlà, “Nwì à lɛ mfàꞌa afàꞌâ yi maŋsə, à tɨ̀ mə tɨ bə a nɨ̂ ǹwi ji sàmbaa, a mɨɨ̀ntə̀.”* 5 À laa ŋkɨ mbu nswoŋ a adɨgə yî mɔꞌɔ nloŋ tsiꞌì ànnù ma yû mə,

“Kaa bo ka yǐ waꞌǎ a mûm àmɨ̀ɨ̀ntə̂ ya kuù.”*

6 M̀bə yìi mə a tswe tsɨ̂tɔ̀ŋ mə à nɨ tsiꞌì m̀bùmtə̀ bə̂ bî mɔꞌɔ mə baa yǐ kuu maa a mûm àmɨ̀ɨ̀ntə̀, tâ bə̀ bya mə bɨ lɛ mfòò ŋ̀kwɛrə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya kaa tâ bɨ̀ waꞌà ghu bâŋnə̀ ŋ̀kuu nloŋə atɨ̀ɨ atû ya aa, 7 Nwì a bû ǹləə njwi yì mɔꞌɔ nswoŋ mə, “Sìî,” ǹswoŋ ntsya aa a njɨ̌m m̀fɔ̀ David a noò yìi àghaꞌa nàŋsə̀ mə̂ ǹsaꞌatə aa, a mûm nɨ̀ghàà nuà mə bɨ fòò mə̂ ǹswoŋ aà,

“Sìi, mbə nɨ tɨ yuꞌu njì Nwì, nɨ̀ tsuù mɨ̂ntɨɨ̀ muu kɨ kɨɨ.”*

8 Ǹloŋ mə, Joshua à lɛ mbaa bə fa amɨ̀ɨ̀ntə̀ ya a mbo bo boŋ kaa Nwì à sɨ̀ bû ŋ̀ka ŋghaa nloŋ njwi yì dàŋə̀ a njɨ̀mə̀. 9 M̀bə yìi mə a bə ma la aa, ǹjwî m̀mɨ̀ɨ̀ntə ɨ̀ tswe ghu a mbo bə̀ bɨ Nwî tsiꞌì tsǒ ya mə Nwì à lɛ mmɨ̀ɨ̀ntə̀ ghu nɨ̂ ǹjwi ji sàmbaa aà; 10 ǹloŋ mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a kuu a mûm àmɨ̀ɨ̀ntə Nwî aa, a mɨ̀ɨ̀ntə̀ a nɨ à yìi anùgɨ̀nə̀ tsǒ mə Nwì à lɛ mmɨ̀ɨ̀ntə̀ a nɨ à yi aà.

11 A kuꞌunə mə tâ bìꞌinə̀ gaansə mɨtɨ̀ɨ̂ mìꞌinə̀ a ŋkuu a ma aa mûm à mɨ̀ɨ̀ntə̀, ǹtsyɛsə̀ m̀bɨ̀ꞌɨ̀ ŋù yì mɔ̀ꞌɔ a wô ǹtsya a njɨ̌m tɨ̀ bii bo bɨ̀ m̀buu atɨ̀ɨ atu bambìì ma yâ.

Nɨ̀ghàà nɨ Nwî

12 Nɨ̀ghàà nɨ Nwî nɨ tswê ǹtɨ̀ɨ̀ ŋ̀kɨɨ mfaꞌa, ǹtsəꞌə ntsya munwi m̀bàꞌa m̀bɛ̀ɛ̀ tsɨ̀m, yìi mə a sò ŋ̀kuu nyweꞌe a nɨ̂ àdɨ̀gə̀ yìi mə ǹtɨɨ bo Àzwì boontə ghu aa, ǹyweꞌe a adɨgə yìi mə mɨ̀kɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ nu bo nɨ̀mfɔɔ boontə ghu aa, ŋkɨ nzi ɨmɔ̀ɔ̀ntə̀ bo bɨ̀ ɨ̀nnù jìi mə mɨ̀ntɨɨ mɨ bə̂ yə̀ꞌə̀tə̀ aà. 13 Kaa àyoò tsu yìi mə Nwì à lɛ nnaŋsə aa kaa mbə waꞌà ghu nsi lə̀ə̀ntə̀. Lâ m̀baŋnə ŋŋaꞌanə, nyɛntə a miꞌi yu wa yìi bìꞌinə̀ ka yǐ fa akwiꞌi nɨghàà ghu mbo aà.

Yesu ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè.

14 M̀bə yìi mə bìꞌinə̀ tswe nɨ ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè yìi mə à kɔ̀ꞌɔ̀nə aa, yìi mə à lɛɛ̀ ǹtsya ŋkuu ŋghɛɛ a aburə, mbə Yesu Kristo, yìi mə à nɨ Mu Nwì aa, a kuꞌunə mə tâ bìꞌinə̀ tswa annù ya yìi mə bìꞌinə̀ bii tsiꞌì tsǒ bə̀ bɨ Kristo aa tâ à tɨɨ. 15 Ǹloŋ mə kaa bìꞌinə̀ sɨ̀ aa nɨ̀ ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè yìi mə kaa m̀bə waꞌà mɨlɨ̀ŋnə̀ yiꞌinə̀ ko aa tswê, a mɨlɨ̀ŋnə̀ yìꞌinə̀, bìꞌinə̀ bìi mə bìꞌinə̀ nɨ ɨbɔrəkə njoo aà. Bìꞌinə̀ baŋnə ntswe aa nɨ̀ ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè yìi mə ŋgàŋmɨ̀nàŋ à lɛ ŋkwàꞌànə̀ yi a nɨ bɨ̀mânjì bɨtsɨ̀m a ajàŋ mə a kɨɨ ŋkwaꞌanə nɨ̂ yiꞌinə̀ aà, lâ kaa a waꞌa wò. 16 Nɨ̀ swuŋtə ghuu ŋghɨrə tâ bìꞌinə̀ koontə a nsi àbə̀rə̂ m̀bɔɔnə̀ nɨ nɨ̀dorə ǹtsuu kɨ bɔꞌɔ, tâ kwɛrə ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ bo bɨ̀ ɨ̀bɔ̀ŋ yìi mə ɨ̀ ka kɨ kwɛtə yiꞌinə̀ a noò ŋ̀gɨꞌɨ aà.

5

1 Bɨ tsɔꞌɔ nɨ̂ ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wě ntsɨ̀mə̀ aa a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bi, mə tâ à ka ŋkwɛrə nɨ̂ ɨ̀nnû jyaa ŋghɛɛ nɨ ju a mbo Nwì, ŋkɨɨ mfa nɨ̂ ǹjoo bo bɨ̀ ǹjoo mmàꞌa Nwì ǹloŋ ɨbɨ̂ waa. 2 M̀bə yìi mə yumbɔŋ à nɨ abɔrɨkə ayoo, ŋkɨɨ mfansə nɨ̂ ɨ̀nnù a nɨ bɨ̀mânjì bî ghàꞌàtə̀ aa, a bɔnə a mbo bə̀ bìi mə kaa bɨ sɨ̌ annù zi ŋkɨɨ mfansə nɨ̂ ɨ̀nnù nɨ bɨ̀mânjì bî ghàꞌàtə̀ aà. 3 M̀bə yìi mə a bə ma mùu ajàŋ aa, à tswe nɨ̀ ŋ̀ka mfa njoo mmàꞌanwì ǹloŋ yìi ɨbɨ mbɔ̌ŋ kɨɨ fa nloŋ ɨbɨ abùgə̀ bə̂.

4 A mbǔ ŋghɛ̀ɛ̀ ghu, kaa ŋù à sɨ ɨbɨɨnû yǐ ŋŋɛntə ntsɔꞌɔ nɨ ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè. À kɨ mbə tsiꞌì Nwì yìi mə a tsɔꞌɔ nɨ̂ ŋû nɨ ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè, a ajàŋ yìi mə à lɛ ntsɔꞌɔ Aaron aà.

5 Àa tsiꞌì ŋ̀gɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ a ajàŋ yìi mə kaa Kristo à lɛ ŋwaꞌa ɨbɨɨnû yi ŋŋɛntə̀ mə tâ bɨ̀ ghɨrə yi nɨ ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè. Lâ Nwì a bâŋnə̀ ǹswoŋ ghu mbo mə,

“Ò nɨ Mù ghà;

sìi, mə̀ tɨ̀gə̀ mə̂ m̀bə Taà ghò.”*

6 Nwì a kɨ̂ m̀bu nswoŋ a adɨgə yî mɔꞌɔ mə,

“Ò nɨ̂ ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì ɨ lwìꞌì nɨ̂ŋkoŋə̀,

a ŋkǎŋ ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì Melkizedek.”*

7 A mûm ǹtswêntɨ̀ɨ yu fàa nsyɛ, Yesu à lɛ sɨ tsàꞌàtə̀ nɨ̂ Nwî, m̀betə nɨ̂ ɨ̀nnù ghu mbo tsiꞌì nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ ǹyəꞌə mɨ̀làà sɨgə̀, a mbo yu wa yìi mə à lɛ ntswe nɨ mɨ̀dàꞌà mə mbə a yweensə̀ yi a mbo nɨ̀wo aà. Nwɨ̀ŋgɔ̀ŋ a yuꞌu nɨ̀yə̀ꞌə̂ ni, nyoŋə aa a ajàŋ yìi mə à lɛ sɨ bɔꞌɔ nìi aà. 8 Ka mə à lɛ mbə Mu Nwì aa, a yəgə̀ àyuꞌunə̀ ǹtsya aa a njɨ̌m ŋ̀gɨꞌɨ yìi à lɛ nyə aà. 9 Nòò yìi mə bɨ lɛ ŋghɨ̀rə̀ a bɔ̂ŋ maŋsə aa, a bəŋ ntɨgə ŋû yìi mə a fa nɨ̂ ɨ̀lòŋ yìi mə ɨ lwiꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa, a mbo bə̀ bìi mə bɨ yuꞌunə nìi aà. 10 Maa ajàŋ, Nwì a tɨgə̀ ǹtsɔꞌɔ yi nɨ̂ ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè a ŋkǎŋ ŋgàŋmàꞌa Nwì Melkizedek.

Àwàꞌàsə̀ ǹloŋ mmàꞌàtə àbìintɨɨ̀

11 Ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀ ɨ tswe ghu a nswoŋ a mbo bù ǹloŋə ma yû ànnù, la a tsyanə̀ a mbo bìꞌì a ntɔꞌɔtə a mbo bù ǹloŋ mə a tsyanə a mbo bù a wàŋsə nyəgə̂ ànnù ǹzi aà. 12 Ka mə boŋ nɨ̀ tɨ̀gə aa bɨ̀dɨ̀ꞌɨ̀bɨnnù tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa, nɨ̀ burə ka kɨ lɔ̀ɔ̀ nɨ̂ ŋû mə tâ à bu ndɨ̀ꞌɨ̀ ghuu nɨ̂ ɨ̀nnǔ ntsyàmbìì a mum nɨ̀ghàà nɨ Nwî. Boŋ nɨ̀ laa ntɨgə ntsaa nɨ mɨ̀jɨ mì tsàà, lâ nɨ̀ burə̀ ka kɨ lɔ̀ɔ̀ aa tsiꞌì nɨ̀bɨɨ̀. 13 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a nɔŋ nɨbɨɨ aa, à bùrə aa mu yì m̀bɔrə̀, kaa mburə tɨ annù yìi nɨ̀ghàà nɨ Nwî nɨ dɨ̀ꞌɨ̀ ǹloŋə ɨnnù jî tsìnə̀ aa zî. 14 Lâ a mɨjɨ mì tsàà laa a jɨ bə̂ bìi bɨ̂ kwè mə̂ ǹtɨgə bɨlɨɨ̀, bìi mə bɨ̂ yə̀gə̀ mə̂, a nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yàà, ǹzi kwensə a tɨtɨ̀ɨ ànnù yî sɨgɨ̀nə̀ bo bɨ̀ yì bɨ̂ aà.

6

1 Tsǒ mə a bə ma mùu ajàŋ aa, bìꞌinə̀ maꞌatə ɨnnǔ ntsyàmbìi mbìì jìi mə bìꞌinə̀ lɛ nyəgə nloŋ ntoò Kristo aa, ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀kwe ntɨgə bɨlɨɨ a mûm Àzwì. Kaa waꞌà bù ka ndɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnù jî ǹtsyàmbìì tsǒ m̀màꞌàtə ŋ̀ka ŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî bɨ̂ jìi mə ɨ zì nɨ nɨ̀wo aa bo bɨ̀ ànnǔ nnɨŋ mɨ̀ntɨɨ̀ miꞌinə̀ a nu Nwì, 2 kə̌ annǔ a ŋka mmurə bə̀ a ŋkì, bo bɨ̀ a ŋka nnɔ̀ŋsə̂ m̀bo a atu bə̀, ànnù ǹloŋ annǔ nyweenə nɨ̀ nɨ̀wo, kə̌ annǔ nnɨŋ ɨ̀saꞌa yìi mə ɨ lwiꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa a nu bə̀. 3 Lâ bìꞌinə̀ ka dɨ̀ꞌɨ ɨnnù ma jû mə mbə Nwì à bii!

4 Ǹloŋ mə kaa mbə bɨ waꞌà bù ŋ̀ghɨrə tâ bə̀ bìi mə bɨ lɛɛ̀ m̀foo nyə ŋkàꞌà Nwî, ǹyweꞌetə mɨtəŋnə mìi mə mɨ lǒ a aburə aa, ŋ̀kwɛrə Azwì Nwî, 5 ǹyweꞌetə ajàŋ yìi mə nɨ̀ghàà nɨ Nwî nɨ bɔŋ mbə aa, nyweꞌetə mɨdaꞌa mɨ ŋgùꞌù yî m̀fii yìi mə ɨ zì aa, kaa mbə bɨ waꞌà bù ŋ̀ghɨrə mə tâ bo bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa maꞌatə ɨbɨ̂ waa mbɨɨ fu a mbo Nwì. 6 M̀bə bo bu ntuu Nwî, ǹtɨgə mbu ŋka ŋkweentə aa Mu Nwì yaa ŋgaa, ndɨrɨsə nɨ̂ àtû yi, bəə boŋ kaa mbə bɨ waꞌà bù ŋ̀ghɨrə mə tâ bo bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ mya m̀bɨɨ fu a mbo Nwì. 7 Ǹloŋ mə ǹsyɛ yìi mə m̀bəŋ ɨ loo ntsutə nɨ a ŋgaa ŋgaa, ŋ̀ghɨrə ǹjoo ɨ kwî ghu, mə bə̀ bìi mə bɨ bè ǹloŋ ŋgaà yàà ka njɨ aa, ɨ kwɛrə mbɔɔnə a mbo Nwì. 8 Lâ m̀bə nsyɛ ya ɨ tswe, a ka ŋkɔꞌɔ naa bɨ̀ kə̀rə̀ kərə ghu bo bɨ̀nə̀gə̀, boŋ kaa bɨ sɨ annǔ tsu kwɛtə, a tɨgə̀ m̀bə aa mə Nwì à nɨŋ ndɔ̀ɔ̀ ghu atu ŋkɨ ntɨgə nlwiꞌisə ntɔ̀ɔ̀.

9 Ka mə bìꞌi ghàà ma mùu ajàŋ aa, a ŋghɛ̀ɛ nɨ̂ ŋ̀gàâ yùù, a njoo nɨbôŋ, bìꞌì naŋsə nzi mə nɨ̀ tswe nɨ̀ ɨ̀nnù jìi ɨ bɔŋ ntsyàtə̀, m̀bə jìi mə ɨ ka ghɨ̀rə̂ tâ nɨ̀ yweenə aà. 10 Kaa Nwì à sɨ̀ ŋû yìi mə a jɨtə ŋkòbə̀ bə̂, kaa m̀bə a waꞌǎ afàꞌà yìi mə nɨ fàꞌà a mbo bə̀ bɨ Nwî aa lìꞌìnə̀, bo bɨ̀ ajàŋ mə nɨ kɨɨ ŋkɔŋə nɨ̂ waa, nzi nyweꞌe tsɨ̂tsɔ̀ŋ aà. 11 Bìꞌi yə̀ꞌə̀tə̀ mə tâ nɨ̀ ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì tsiꞌì maa ajàŋ ŋ̀ka mfaꞌa ɨnnù tsɨ̀m nɨ mɨ̀ntɨɨ̀ muu mɨtsɨ̀m, tǎ a yi tɨ bə a njɨ̀m nɨ̀ kwɛrə àyoo yìi mə nɨ bɛ aà. 12 Kaa bìꞌì sɨ lɔ̀ɔ̀ mə tâ nɨ̀ ka mbɔrəkə, nɨ̀ ka ŋŋeꞌesə bə̂ bìi mə bɨ nɨŋ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa a nu Nwì ŋ̀kɨ ntswe nɨ̂ àtàŋəntɨɨ aa, tǎ yǐ kwɛrə ayoo ya yìi mə Nwì à kàꞌà aà.

Ŋ̀kàꞌa Nwì yìi mə a lwensə aà

13 Nòò wa yìi mə Nwì à lɛ ŋka ŋghɨrə ŋkàꞌâ yì bo Abraham aa, kaa à lɛ ŋwaꞌà nɨ ŋù yì dàŋ yìi mə à lɛ ŋkɔꞌɔnə ntsya yi aa tswê mə mbə yu kaà ghu ɨ̀kumə, à lɛ ntɨgə nlɔgə aa àtu ɨbɨ̀ɨnû yi ŋkaa ghu 14 ǹswoŋ mə, “Tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, mə̀ ka yǐ nɨŋ mbɔɔnə a nu wò ɨ ghɨrə tâ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yò ɨ̀ ghaꞌa.”* 15 Tsǒ mə Abraham à lɛ ntswa ntɨɨ̀ yi ŋka nyuꞌutə aa, à lɛ ŋkwɛrə ŋkàꞌa yâ. 16 Ŋù yi ntswe nɨ̂ ŋ̀kàâ ànnù aa, a kaà aa nɨ̀ ɨ̀kùm ŋû yìi mə à dɨ̀rɨ̀sə ntsyàtə yi, ma mùu ajàŋ àkàà ya a tswaà ànnù ya kaa bɨ waꞌà bù ŋka nlɨgɨtə. 17 Ma mùu ajàŋ, Nwì à lɛ ŋka nlɔɔ naŋsə ndɨ̀ꞌɨ tâ à laa a mbo bə̀ bìi mə à lɛ ŋkàꞌà a mbo bo aa, mə kaa ŋ̀kàꞌâ yì kaa ɨ̀ sɨ kwensə aa, à lɛ ntɨgə nlɔgə ɨkûm yi ŋkaa ghu. 18 Ma la a bə mə ɨ̀nnù tswe ghu ji baa mə kaa mbə ɨ waꞌà kwensə̀, ndɨꞌɨ nɨ mə kaa mbə Nwì a waꞌǎ abaŋnənnù swoŋə̀. Nloŋ ma juà ɨ̀nnù ji baa, bìꞌinə̀ bìi mə bìꞌinə̌ khə̀ ǹləəntə nɨ a nu Nwì tâ bìꞌinə̀ tswe nɨ̂ àtàŋəntɨɨ ŋka mbɛ nɨ̂ ànnù yìi mə bɨ kaꞌa a mbo bìꞌinə̀ aà. 19 Ɨ̀nnù ma jû mə bìꞌinə̀ bɛ aa ɨ tɨgə mbə alaŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ yìi mə bìꞌinə̀ təə ghu ntɨɨ aà. Ànnù ma yû mə bìꞌinə̌ bɛ aa a ghɨrə nɨ mə tâ bìꞌinə̀ tɨgə ŋkuu ŋghɛɛ wa adɨgə mmàꞌa Nwì yìi mə a laa màŋsə̀, tsiꞌì wa a njɨ̀m àtsə̀ꞌə̀ ya mə a lɛ sɨ yàtə ndâmàꞌa Nwì, 20 tsiꞌì wa adɨgə yìi mə Yesu à tsyà mə̂ m̀bìì yiꞌinə̀ ŋ̀ghɛɛ ghu aà, nɨ tsùsə̀ àtû yiꞌinə̀, ŋ̀kɨ mbə ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè yìi mə à lwìꞌi nɨ̂koŋ a ŋkǎŋ Melkizedek.

7

Ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì Melkizedek

1 Melkizedek ma ghû à lɛ mbə mfɔ̀ Salem ŋ̀kɨ mbə ŋgàŋmàꞌa Nwìŋgɔ̀ŋ Àkɔꞌɔ̀ntsɨrə. Nòò yìi mə à lɛ mbòò Abraham a kwɛɛ̀ nɨ ntsò yìi mə à lɛ ntsyà, ǹzwitə bɨ̂fɔ̀ bya bi nɨkwà aa, à lɛ nnɨŋ mbɔɔnə ghu nû; 2 Abraham a yâtə̀ ǹjoo jyâ tsɨ̀m ɨ̀dɨ̀gə̀ ji nɨghum, ntɨgə mfa adɨgə yî fùùrə̀ ghu mbô. Ǹjiꞌì ɨ̀kǔm Melkizedek yî ǹtsyàmbìì ɨ̀ bə aa mə m̀fɔ̀ ɨ̀nnù jìi ɨ tsinə aa, yìi mə ɨ̀ yòŋtə, tsiꞌì tsǒ m̀fɔ̀ Salem aa, ɨ bə mə, m̀fɔ̀ m̀bɔɔnə̂. 3 Kaa à sɨ̀ nɨ tà kə̀ ǹdè, kə̀ nɨ̂ ŋ̀kǎŋ ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ tswê. Kaa à sɨ̀ nɨ̂ ǹlɔ̀gɨ̀nə̀ kə̀ ǹlwìꞌi ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yì tswê, m̀fìnə a Mu Nwì, m̀bə ŋgàmàꞌa Nwì yìi mə à lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà.

4 Naŋsə yə mbuù ŋù yî ŋ̀wè yìi mə Melkizedek à bə aà! Abraham, tâtsə̂ yiꞌinə̀ à lɛ mfà abwenə njoo jya yì fùùrə̀ atu nɨ̀ghum ghu mbô, njoo jya mə à lɛ ŋkwɛrə a adɨgə ntsò aà. 5 Ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ Levi yìi mə à nɨ ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì aa, bo tswe nɨ̀ ǹdɨ̀ꞌɨ a mum nɔ̀ŋsə̀ Nwì mə bo ka ŋkwɛrə nɨ̂ àtɨɨ ayoo yì fùùrə̀ atu nɨ̀ghum a mbo bɔɔ bɨ maà byaa ka mə bo bɨtsɨ̀m lo aa a ŋgwɛ̀ꞌɛ Abraham aà. 6 La ŋù ghuà mə à lɛ ŋwaꞌa aa a ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ bo lo aa, à lɛ ŋkwɛrə atɨɨ ayoo yì fùùrə a atu nɨ̀ghum a mbo Abraham, ǹtɨgə nɨŋ mbɔɔnə a nu yu wa yìi mə à lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀kàꞌa ya aa. 7 Kaa à sɨ annù yìi mə mbə bɨ kâ ǹlɨgɨtə bə̂ mə a mbɔɔnə a nu ŋù yî ŋ̀kəgə aa a nɨŋə nɨ̂ ŋù yî ŋ̀wè.

8 Faà bìꞌinə̀ yə mə a atɨɨ ayoo yì fùùrə̀ a atu nɨ̀ghum aa a kwɛrə bə̂ bìi mə bɨ kwo aà, lâ a ŋghɛɛ nɨ Melkizedek, a lɛ ŋkwɛrə ŋû yìi mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ mə à tswe nɨ̀koŋə̀. 9 Maa ajàŋ mbə bɨ tse swoŋ mə, Levi yumbɔŋ yìi mə à lɛ sɨ kwɛrə ɨtɨɨ njoo mà jû aa, à lɛ ŋkɨ mfa, ntsya aa a njɨ̌m Abraham, 10 Ǹloŋ mə Levi à lɛ mburə a atoꞌo Abraham wa noò wa mə Melkizedek à lɛ mbòò yi aà.

11 À lɛ mbaa bə mə ɨ̀fàꞌa ŋgǎŋmàꞌa Nwì jìi mə ɨ lɛ nlò a ŋgwɛ̀ꞌɛ Levi (ǹloŋ mə bə̀ lɛ ŋkwɛrə nɔ̂ŋsə̀ ǹtsya aa a njɨ̌m bo) ɨ lɛ mbɔ̀ŋ maŋsə, bəə boŋ ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì à lɛ mbù m̀fɛꞌɛ bə a ŋgwɛ̀ꞌɛ Melkizedek, kaa waꞌà bə a ŋgwɛ̀ꞌɛ Aaron fɛ̀ꞌɛ aa ɛ? 12 Ǹloŋ mə Nwì à bə kwensə mbuu ŋgǎŋmàꞌa Nwì bəə boŋ nɔ̀ŋsə̀ à ka kɨɨ kwensə. 13 Ǹloŋ mə ŋù yìi mə bɨ swoŋ ɨ̀nnù ma jû ǹloŋ ŋgaa yì aa, à fɛ̀ꞌɛ̀ aa a ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ yìi mə ŋù à lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà ghu fɛꞌɛ̀ ŋ̀ka mfaꞌa adɨgə nɨkentə nɨ mɔꞌɔ nɨ màꞌa Nwì. 14 A laa mə M̀màꞌàmbî yiꞌinə̀ à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa a ŋgwɛ̀ꞌɛ Judas, la nloŋ ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ Judas, kaa Moses à lɛ ŋwaꞌǎ annǔ tsu swoŋ nloŋ annù ŋgǎŋmàꞌa Nwì.

15 Ma yû a tɨgə̀ ǹnaŋsə mfɛꞌɛ nlaa mə mbə ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì, a bɨɨnə mbə tsǒ Melkizedek, 16 yìi mə à tɨ̀gə mbə ŋgàŋmàꞌa Nwì, kaa waꞌà yòŋə̀ aa bə nɔ̀ŋsə̀ yìi mə bɨ lɛ sɨ lə̀ə̀ ǹyoŋə naa ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yìi mə ŋù à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ghu aa, bɨ lɛ ntɨgə nyoŋə bə̂ mɨ̀dàꞌà mìi mə mɨ tswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ka mbə bɨ waꞌà bwɛsə̀ aà. 17 Ǹloŋ mə a tswe a mûm àŋwàꞌànə Nwì ǹloŋ yi mə,

“Ò nɨ ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì ǹlwiꞌi nɨ̂koŋə̀,

a ŋkǎŋ ŋgàŋmàꞌa Nwì Melkizedek”*

18 Bɨ lɛ ntɨgə mmaꞌatə ndɨꞌɨ yì m̀bìì ya ǹloŋ mə kaa ɨ̀ lɛ ŋwaꞌà nɨ̂ àdàꞌà tswê, kaa waꞌà nɨ̂ àfàꞌà kɨ mbu ntswe aà. 19 (Ǹloŋ mə kaa nɔ̀ŋsə̀ kaa à lɛ sɨ waꞌà ghɨ̀rə̀ tâ àyoò tsu a bɔŋ màŋsə̀); ma yû a zi nɨ̂ ànnù yìi mə bìꞌinə̀ bɛ, a bɔŋ ǹtsyàtə yî nɔ̂ŋsə̀ yî m̀bìì wâ, bìꞌinə̀ tsyâ ghu nyoŋtə nɨ a mbɛ̀ɛ Nwì.

20 A ŋghɛ̀ɛ ghu, kaa Nwì à lɛ ŋwaꞌà yi nɨ̂ ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì ləə̀ aa tɨ ghə mə à kàâ. Bɨ lɛ sɨ lə̀ə̀ nɨ̂ ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì ji mbìì aa tsiꞌì tɨ̀ àkàà, 21 la bɨ lɛ nlə̀ə̀ ghulà aa nɨ̂ àkàà,

“M̀màꞌàmbi à kàà mə̂

kaa à ka waꞌǎ ntɨɨ̀ yi bû ŋ̀kwensə,

‘Ò nɨ ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì ǹlwiꞌi nɨ̂koŋə̀.’* ”

22 Ma yû a ghɨrə̀ mə tâ Yesu tâ à bə ŋû yìi mə a ghɨ̀rə mə tâ àkàà Nwî yìi mə a boŋtə ntsya aa, tâ à bə̀ yî ànnu nɨ̂ŋkoŋ.

23 Ǹgǎŋmàꞌa Nwì ji mbìì jya ɨ lɛ ŋghaꞌatə aa nloŋ mə nɨ̀wo nɨ lɛ ŋghɨ̀rə̀ mə tâ bo tsee tswe lwìꞌì nɨ̂ŋkoŋ tsǒ ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì; 24 La annù ajàŋ mə Kristo à nɨ ŋgàŋmàꞌa Nwì aa, a lwiꞌi nɨ̂ŋkoŋ ǹloŋ mə yumbɔŋ à kɨ nlwìꞌì nɨ̂ŋkoŋ aà. 25 Maa ajàŋ à zî àjàŋ yìi mə mbə yu kâ ǹyweensə bə̂ bìi mə bɨ tsyà ghu nu nyòŋtə̀ nɨ a mbɛ̀ɛ Nwì a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòo bɨ̀tsɨ̀m, ǹloŋ mə ŋ̀gɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ tsɨ̀m à tswe ntsàꞌàtə̀ nɨ̂ Nwî a atu bo aà.

26 A lɛ ŋkùꞌùnə̀ mə tâ bìꞌinə̀ tswe nɨ̂ àjàŋə ŋgàŋmàꞌa Nwì ma ghû, yìi mə à làa màŋsə̀, kaa waꞌà nɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀ yì tsu tswê, kaa waꞌà nɨ̀ ɨ̀bɨ yì tsu tswê, kaa waꞌà bo bɨ̀ ŋgǎŋŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jì bɨ tswê, bɨ ŋɛntə̀ yi a ǹdəŋ, aburə. 27 Kaa à sɨ̀ bû ǹtswe nɨ̂ ŋ̀ka mmàꞌa Nwì a njwî tsɨ̀mə̀, ǹtsya nɨ̂ m̀bìì m̀maꞌa nloŋ yìi ɨbɨ, m̀bɔŋ tɨgə bǔ màꞌà ǹloŋ yî bə̂, a ajàŋ yìi mə ŋgǎŋmàꞌa Nwì ji mbìì ɨ lɛ sɨ ghɨ̀rə aà; à lɛ ghɨ̀rə̀ ma yû ànnù aa ŋ̀gàà yî m̀fùùrə̀ a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m, wa noò mə à lɛ mfa ɨbɨ̀ɨnû yi tsiꞌì tsǒ àyoo mmàꞌanwì aà. 28 Tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ nɔ̀ŋsə̀ Moses a lə̀ə̀ bə̂ bìi mə bɨ bɔrə aa tso ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì jî wè, la nɨghaà nɨ̂ àkàà nya, mə nɨ lɛ ntɨgə nyoŋə aa bə a njɨ̌m nɔ̀ŋsə̀ aa, nɨ tsɔꞌɔ Mu Nwì yìi mə bɨ ghɨ̀rə̀ mə̂ a bɔ̂ŋ maŋsə ŋgaa yî mɔ̀ꞌɔ aà.

8

Yesu Ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yìꞌinə̀ yî ŋ̀wè

1 Ànnù yìi mə bìꞌi swoŋ aa, a bə aa mə, bìꞌinə̀ tswe nɨ̀ ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè, yìi mə à tswe a aburə, a abô màꞌà, a mbɛ̀ɛ̀ àlə̀ŋə̀ nɨfɔ̌ Nwî Àkɔꞌɔ̀ntsɨrə. 2 A fàꞌà tsǒ ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì wa nɨ̂ Adɨ̀gə̀ yî làà maŋsə, tsiꞌì ǹtàŋ annù nɨ̂koŋ wa, wa yìi mə à lɛ ŋghùrə Mmàꞌàmbi, kaa waꞌà bə ŋùmɨsɔ̀ŋ ghurə̀ aà.

3 Bɨ tsɔꞌɔ ŋgàŋmàꞌa Nwǐ ntsɨ̀m aa mə tâ à ka mfa njoo mmàꞌanwì ŋkɨɨ ntɔɔ nɨ̂ ǹjoo a nɨkentə nɨ mɔꞌɔ nɨ mmàꞌa Nwì, maa ajàŋ a tɨgə̀ ŋ̀kuꞌunə mə tâ ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì ghulà tâ à kɨ ntswe nɨ̂ àyoo yìi mə yu ka kɨɨ fa. 4 Yesu à lɛ mbaa tswe aa fàa nsyɛ boŋ kaa mbə a waꞌǎ ŋgàŋmàꞌa Nwì bə̂, ǹloŋ mə ŋgǎŋmàꞌa Nwì jya ɨ lɛ sɨ fa njoo mmàꞌa Nwì jya ǹyoŋə aa Nɔ̀ŋsə̀. 5 Ǹtàŋ wa mə bo lɛ sɨ fàꞌà ghu aa, ɨ lɛ mbə aa àfɨ̀gɨ̀nə̀ kə̀ àlɨləŋə ntǎŋ mmàꞌa Nwì wa aburə, ǹloŋ mə nòò yìi mə Moses à lɛ ntswe nɨ̂ ŋghùrə̂ ǹtaŋ wa aa, Nwì à lɛ ndɨꞌɨtə yi nswoŋ mə, “Yə mə ò nàŋsə ŋghùrə̀ ǹyoŋ tsiꞌì fɨ̀gə̀ wa mə mə̀ lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ a mbo wò wa atu ntaꞌa aà.”* 6 Lâ tsɨ̂tsɔ̀ŋ Yesu a fàꞌà aa àfàꞌa ŋgàŋmàꞌa Nwì yìi mə ɨ bɔŋ ntsyàtə̀ yi mbìì wa, nloŋ mə àkàà yìi mə à zi nɨ yu ŋ̀loŋ ma yû ànnù aa, a bɔŋ ntsyà yi mbìì yâ, tsǒ mə ŋ̀kàꞌa yìi mə ɨ̀ tswe nɨ̂ àkàà ma yu ɨ̀ kɨ mbɔ̀ŋ ǹtsya yî m̀bìì yâ. 7 Àkàà yi mbìì ya a lɛ mbaa tuu nɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ tswe boŋ kaa bɨ sɨ̌ yìi mə a yweꞌe ji baa bù ŋ̀warə. 8 Lâ Nwì à lɛ mbàŋnə̀ m̀fɨrə bə̂ bi nswoŋ mə:

“Ǹjwi ji mɔꞌɔ ɨ zǐ, a swoŋ Mmàꞌàmbî,

mə mə̀ ka wàrə akàà yî fii biꞌi bɨ̀ ǹjiꞌì ǹdâ Israel,

nɨ̂ ǹjiꞌì ǹdâ Yuda;

9 kaa a ka waꞌà bə aa tsǒ àkàà ya mə mə̀ lɛ ŋwàrə̀ biꞌi bɨ̀taà bya aa,

wa a njwi mə mə̀ lɛ ntswa waa nɨ̂ àbo,

a ntsyasə̂ waa tâ bo fɛꞌɛ a alaꞌa Egipto aà;

ǹloŋ mə kaa bo lɛ ŋwaꞌà nɨ̂ m̀bìì ghɛɛ̀ a nlə̀ə àkàà ya mə bìꞌi bo lɛ ŋwàrə̀ aà.

Mə̀ tɨgə̀ m̀meꞌe waa, a swoŋ Mmàꞌàmbî.

10 Àâ àkàà yìi mə mə̀ ka wàrə̀ biꞌi ǹjiꞌì ǹdâ Israel aa â yuà mə:

M̀màꞌambi a bû ǹswoŋ mə:

Ǹjwi mà jya ɨ bə zǐ,

boŋ mə̀ ka nɨŋ bɨ̂nɔ̀ŋsə̀ ba a atu bo,

ɨ kɨɨ ŋwàꞌànə̀ a mum mɨ̂ntɨɨ bo

mə̀ ka tɨgə bə Nwîŋgɔ̀ŋ wàà, tâ bo bə bə̂ bâ.

11 Kaa ŋù mɔ̀ꞌɔ a waꞌà bù ŋ̀ka ndɨꞌɨ nɨ̂ ŋû nɨ̀ bò wàà yî mɔ̀ꞌɔ

kə̀ ŋù nɨ̀ bò a ka ndɨꞌɨ nɨ mumaà yì yî m̀bâŋnə̀ ǹswoŋə nɨ mə,

‘Yə mə ò zi a Nwî’

ǹloŋ mə bo bɨtsɨ̀m ka yǐ zi gha,

ɨ lɔ̀gɨ̀nə̀ nɨ bì kə̀gə ɨ kɔꞌɔ yweꞌe ni bìi mə bɨ kɔꞌɔ ntsɨrə aà.

12 Ǹloŋ mə mə̀ ka tɨgə ko mɨlɨ̀ŋnə̀ wàà nɨ̂ ɨ̀bɨ̂ waa,

kaa waꞌǎ nɨ̂ ɨ̀bɨ̂ waa bû ŋ̀ka ŋwaꞌatə.”*

13 M̀bə a ka ŋghaa annù ǹloŋ akàà yî fii, bəə boŋ a bə aa mə nòò àkàà yî lwèn ya à lɛɛ̀ ǹtsya, maa ajàŋ, àyoo yìi mə nòò yì à lɛɛ̀ ǹtsya a kɨ̂ ǹlwen aa, a tɨgə ntswe aa nɨ̀ m̀bwɛ̂.

9

Ŋ̀ghàꞌàsə Nwì a nsyɛ bo aburə

1 Àkàà yi mbìì ya a lɛ ntswe nɨ bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ ǹloŋ annǔ ŋghaꞌasə Nwì ŋ̀kɨ ntswe nɨ̂ àdɨ̀gə̀ yìi mə mbə bɨ kâ ŋ̀ghaꞌasə Nwî ghu fàa nsyɛ aà. 2 Bɨ lɛ ŋghùrə ntàŋ ŋ̀kwasə nɨ̂ àtsə̀ꞌə̀, bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ̂ kwâsə̀ yî àbɛ̀ɛ̀ aa nɨ̂ Àdɨ̀gə̀ yî laa. Ma mùu adɨgə, ǹjoo juà ɨ lɛ ntswe ghu, àyoo ntɛꞌɛ lâm wa, nɨ̂ àtɛtə̀ bo bɨ̀ Àbaa Nwì yâ. 3 A njɨɨ̌m àtsə̀ꞌə̀ ya aa a lɛ tswe kwâsə̀ yî mum yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Àdɨ̀gə̀ yî làà maŋsə aà, 4 ghu aa a lɛ ntswe, nɨ̀kèntə̀ nɨ mɔꞌɔ nɨ gold nɨ ntɔɔ ǹjoo jì lùmtə̀, ŋ̀kòm àkàà ya yìi mə bɨ lɛ ŋghɨ̀rə njɨ̀m àbɛ̀ɛ ntsɨ̀m nɨ gold aà; ghu mum aa a lɛ ntswe sòtə̀ gold yìi mə mana wa à lɛ ntswe ghu aa bo àtì Aron ya mə a lɛ ntotə aa, nɨ̂ ɨ̀bàꞌa ŋgɔ̀ꞌɔ̀ jya ji baa mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə akàà ya ghu aà. 5 Bɨ̀kerum bya bi baa mə bɨ lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ mə Nwì à tswe wa adɨgə aa, bɨ lɛ ntswe ntsɨrə akusə ya mə bɨ twoŋə nɨ̂ àdɨ̀gə ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ Nwì aà. Lâ tsɨtsɔ̀ŋ kaa mbə bìꞌinə̀ waꞌà bù ŋ̀ka ntɛ nɨ̂ ǹjoo mà jû ǹtɔꞌɔtə.

6 Nòò yìi mə bɨ lɛ ntaŋtə ɨdɨgə ma mùu ajàŋ aa, ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì ɨ lɛ sɨ tɨgə ŋkuu wa mûm àdɨ̀gə abɛɛ ntàŋ ya a ŋgaa ŋgaa, a mfàꞌa àfàꞌa ntaŋ wâ. 7 Lâ a mum kwàsə̀ wa mə à yweꞌe bi baa aa, à lɛ sɨ kuu tsiꞌì ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè a ŋgaa yî m̀fùùrə̀ a atû àlòò, kaa waꞌà kɨ̀ɨ̀ ŋ̀kuu tsiꞌì tɨ̀ ghə̂ à lɔ̀gə̂ àləə a ŋkuu mmàꞌa Nwì ghu, ǹloŋ ŋgaà yì bo bɨ̀ yì bə̀ bìi bɨ lɛ ŋghɨ̀rə ɨbɨ a mbuꞌu aà. 8 A njɨ̌m ɨ̀nnù ma jû, Àzwì Nwî a naŋsə̀ ǹdɨꞌɨ nɨ mə mânjì ŋ̀kuu ŋghɛ̀ɛ̀ wa mûm ǹtàŋ kaa à lɛ mburə tɨ ŋaꞌanə̀, mə mbə bə̀ kuu ŋghɛ̀ɛ wa Adɨgə yî ǹaŋsə̀ ǹlaa, mə mbə ǹtàŋ yî lwèn wa ɨ burə ntəə ghu. 9 (Ntàŋ ma ghû ɨ bə aa àlènsə̀ yìi mə a dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ ànnù yìi mə a tswe tsɨtsɔ̀ŋ aà.) Ǹyoŋ a ajàŋ yìi mə bɨ taŋtə ma mùu ajàŋ aa, kaa ǹjoo jìi mə bə̌ fa mmaꞌa nɨ̂ Nwî ghu aa, kaa ɨ sɨ̀ bə̂ àjàŋ yìi mə mbə ɨ ghɨrə̀ tâ ǹtɨɨ ŋû yìi mə à zi a ŋghaꞌasə Nwì ghu aa, tâ ɨ̀ naŋsə nlaa. 10 Ɨ̀nnù ma jû ɨ lɛ ntswe nloŋ aa bə bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ ǹloŋ annù mɨjɨ, bo bɨ mɨ̀lùꞌù, kə̌ ɨnnǔ a ŋka nsiꞌi njoo, ma juù ɨ̀nnù, bɨ lɛ bèꞌèsə̀ bə̂ ghu nyweꞌe noò yìi mə Nwì à lɛ ŋkwensə ɨ̀nnù tsɨ̀m ɨ tɨgə̀ jì fii aà.

11 Nòò wa mə Kristo à lɛ nzì tsiꞌì tsǒ ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè, ǹloŋ ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ jya mə ɨ zì mə̂ aa, à lɛ ntsyà aa a nɨ ǹtàŋ yìi mə ɨ lɛ ŋkɔꞌɔnə, ŋkɨ naŋsə mbɔŋə (kaa bɨ waꞌǎ aa nɨ̀ m̀bo ghùrə̀, ma la a bə mə kaa à lɛ waꞌǎ ayoo yìi mə bɨ naŋsə aa bə) 12 ǹtɨgə ŋkuu a ŋgaa yî m̀fùùrə̀ wa mûm Àdɨ̀gə̀ yî làà maŋsə, kaa waꞌǎ aa àləə mbi kə̀ yì bɔɔ bɨ kaù lɔgə̀, m̀baŋnə nlɔ̀gə̀ aa àləə nû yi, ma mùu ajàŋ, ǹtsuꞌu atu bə̂ ghu nɨ̂ŋkoŋə̀. 13 M̀bə a bə mə àləə mbi kə̀ yì kaù yìi mə bɨ lɛ sɨ mìtə̀ nɨ a nu bə̀ bìi mə kaa bɨ lɛ ŋwaꞌà laa, ŋkɨɨ ŋkumə nɨ̂ waa nɨ̂ àbu mu nàà, a lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ nɨ mə tâ ɨ̀bɨ̀ɨnu bə̂ ɨ̀ laa, 14 bəə boŋ àləə nu Kristo yìi mə à lɛ mfa ɨbɨ̀ɨnû yi yìi mə kaa ɨ lɛ ŋwaꞌà nɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀ tswe, ǹtsya aa a njɨ̌m Àzwî yi yìi mə a lwiꞌi nɨ̂koŋ aa, m̀bə a waꞌà naŋsə̀ ǹsiꞌi mɨ̂ntɨɨ̀ mìꞌinə̀ mìi mɨ saꞌa yiꞌinə̀ aa bo bɨ̀ mɨ̀fàꞌà mìi mə mɨ zì aa bə nɨ̀ nɨ̀wo aa, ntɨgə ghɨrə mə tâ bìꞌinə̀ ka mfaꞌa nɨ a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ aa ɛ?

15 Ma la bə mə Kristo à nɨ ŋù yìi mə a zì nɨ̂ àkàà yî fii ya a tɨtɨ̀ɨ Nwì bo bɨ̀ bə̀ bya mə à twòŋ mə̂, ŋ̀kaꞌa mə bo ka yǐ tswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂koŋ tsǒ mə Kristo à lɛɛ̀ ŋ̀kwo, nɨ̀wô ni nɨ tɨgə̀ ǹtsuꞌu atû yaa a nɨ̂ ɨ̀bɨ wa mə bo lɛ ŋghɨ̀rə̀ wa mûm àkàà yi mbìì ya aà. 16 M̀bə bɨ ka ŋghaa annù ǹloŋ ndɨꞌɨ nɨ̀wô ŋù, boŋ bɨ tswe nɨ̀ m̀foo ndɨ̀ꞌɨ mə ŋù wa yìi mə à lɛ mfa ndɨꞌɨ ya aa à kwô. 17 Bɨ yòŋə ndɨꞌɨ nɨ̀wô ŋù aa tsiꞌǐ a noò yìi mə à kwò mə̂, ǹloŋ mə kaa mbə bɨ waꞌà kà ǹyoŋ ndɨꞌɨ nɨ̀wo a noò yìi mə ŋù wa mə à dɨ̀ꞌɨ aa, à bùrə ǹtɨ̀ɨ̀. 18 Àa ànnù yìi mə tsiꞌì àkàà yi mbìì ya bɨ lɛ sɨ lɔ̀gə̀ aa àləə ŋwàrə̀ ghu, mbɔŋ tâ à təə. 19 Nòò wa mə Moses à lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə ndɨꞌɨ jya mə ɨ lɛ ntswe wa mûm àŋwàꞌànə̀ nɔ̂ŋsə̀ ɨ tsɨ̀m a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m aa, à lɛ nlɔ̀gə aləə bɔɔ bɨ kaù, bo yǐ mbi, a bɔ̀ꞌɔ ŋ̀kì, ŋ̀kɨ nlɔgə àsìsì yî bagɨtə yìi mə bɨ ghɨrə nɨ ǹnǒŋ mbi aa bo bɨ̀ hyssop m̀mitə aləə ya a nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ ya bo bɨ̀ a nu bə̀ bɨ̀tsɨ̀m, 20 ǹswoŋə nɨ mə, “Àləə yù aa yǐ akàà ya mə Nwì à lɛ ŋwàrə̀ bu bo aà.” 21 À lɛ ŋkɨ mmitə aləə ya fya a nɨ̂ ǹtàŋ bo bɨ̀ a nɨ̂ ǹjoo jya mə bɨ lɛ sɨ mii Nwî ghu aà. 22 Tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ, a njɨ̌m nɔ̀ŋsə̀, bɨ lɔ̀gə̀ aa àləə nsìꞌì nɨ̂ ǹjoò tsɨ̀m ghu mə tâ ɨ̀ laa, bɛɛ mə bɨ yɨ ŋkɨ ntuu aləə saansə aa kaa bɨ waꞌǎ ɨnnù jî bɨ lìꞌìnə̀.

Nɨ̀wo nɨ Kristo nɨ sìꞌìtə ɨbɨ̂

23 Maa ajàŋ a lɛ ntɨgə ŋkuꞌunə mə tâ bɨ̀ siꞌitə a fɨgə̀ njoo jya jìi mə ɨ lɛ ntswe a aburə aa tǎ tâ ɨ̀ laa maŋsə. Lâ ǹjoo aburə jya jumbɔŋ ɨ bâŋnə̀ ǹlɔɔ aa àyoo mmàꞌanwì yìi mə a bɔŋ ntsyàtə̀.

24 Ǹloŋ mə Kristo kaa lɛ ŋwaꞌà kuu ŋghɛ̀ɛ̀ a mûm ǹtǎŋ m̀màꞌa Nwì yìi bɨ naŋsə nɨ̂ m̀bo, a bə̂ bə fɨ̀gə̀ ǹtǎŋ mmàꞌanwì yî ànnù nɨ̂koŋ wa aa bə̂; à lɛ mbâŋnə̀ ŋ̀kuu ŋghɛɛ aa tsiꞌǐ a aburə yumboŋ, mə yu tɨgə təə nɨ a nsi miꞌi Nwì tsɨ̂tsɔ̀ŋ nɨ tsùsə̀ àtû yiꞌinə̀. 25 Kaa à lɛ ŋwaꞌà kɨ̀ ǹtswe nɨ̂ ŋ̀ka mfâ ɨ̀bɨ̀ɨnû yi a mmàꞌa Nwì ghu aa a ŋgaa ŋgaa tsǒ mə ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋwè wa à lɛ sɨ kuu wa ntǎŋ mmàꞌa Nwì, wa Adɨgə yî làà maŋsə, ɨlòo lòò, ŋkɨɨ ŋkuu nɨ̂ àləə yìi kaa à lɛ ŋwaꞌǎ yi yu ŋgàŋmàꞌa Nwi wa bə aà. 26 A lɛ mbaa bə aa ma mùu ajàŋ bəə boŋ Kristo à lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀ka nyə ŋgɨꞌɨ a ŋgaa ŋgaa, nlɔgɨnə a noò yìi mə Nwì à lɛ naŋsə mbi aà. Lâ tsǒ mə a bə laà aa, à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹzi aa tsiꞌì ŋ̀gàà yî m̀fùùrə̀, fàa noò ǹlwìꞌìnjɨ̀m mə yu màꞌà Nwî nɨ̂ ɨ̀bɨ̀ɨnû yi ɨ sìꞌi ɨbɨ bə̂. 27 Tsǒ mə bə̀ tswe nɨ̀ ŋ̀kwò aa tsiꞌì ŋ̀gàà yî m̀fùùrə̀ a tɨ bə a njɨ̀m tâ bɨ̀ tsɔꞌɔtə mɨsaꞌà myaa aa, 28 a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ Kristo yìi bɨ lɛ mfa yi aa ŋ̀gàà yî m̀fùùrə̀ mə tâ à beꞌe ɨbɨ bə̂ bî ghàꞌàtə̀ aa, à ka tɨgə yǐ bǔ fɛ̀ꞌɛ a nɨ̂ ŋ̀gaa jìi ɨ yweꞌe ji baà, kaa waꞌà bù m̀fɛꞌɛ nzì aa nloŋ bə̂ ànnǔ ɨbɨ̂, àa yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ aa a nyweensə bə̀ bìi mə bɨ yuꞌutə nii tsiꞌì nɨ̀ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa mɨtsɨ̀m aà.

10

1 Ǹloŋ mə nɔ̀ŋsə̀ a dɨ̀ꞌɨ̀ aa bə ɨ̀lɨləŋ ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ jya jìi mə ɨ tswe nɨ̀ ǹzi aa, kaa ŋkɨꞌɨ̀ naŋsə̀ ǹdɨꞌɨ aa ɨ̀nnù jya mə ɨ zì aa, kaa mbə ǹjoo mmàꞌanwì jya mə bɨ tɔ̀ɔ̀ a atû àlòò àtû àlòò ŋ̀kwatə aa, kaa mbə kɨꞌɨ̀ bə̂ bya mə bɨ yòŋtə a mbɛ̀ɛ Nwì aa ghɨ̀rə̀ tâ bɨ̀ bɔŋ mmàŋsə̀. 2 A lɛ mbaa bə maa ajàŋ boŋ bɨ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà kɛntə̀ a ŋka ntɔ̀ɔ̀ aa ɛ? Mbə a bə mə ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì jya bɨ lɛɛ̀ ntɛꞌɛ nsiꞌi waa bɨ laa a ŋgaa yî m̀fùùrə̀, boŋ kaa ànnù yî bɨ yì tsu a sɨ ŋgɨꞌɨ a ntɨɨ bo bu mfa nloŋ ɨbɨ̂. 3 Lâ a nɨ̂ m̀buu mmàꞌanwì ma ghû, bɨ bàŋnə̀ ŋ̀waꞌatə aa ɨ̀nnù jî bɨ nɨ̂ àlòò nɨ̂ àlòò. 4 Ǹloŋ mə kaa m̀bə̂ àləə nu mbɔ̀ŋ bo bɨ̀ yǐ mbi a waꞌǎ ɨbɨ bə̂ siꞌìtə̀ ǹlɔꞌɔsə.

5 A bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə, nòò yìi mə Kristo, à lɛ nzì fàa mbi aa à lɛ nswoŋ mə,

“Ǹjoo jìi mə bɨ màꞌà nòo ghu bo bɨ̀ jìi bɨ fa nɨ a mbo wò aa, kaa ò sɨ lɔ̀ɔ̀,

lâ, ò nàŋsə̂ m̀bɨ̀ɨ̀nu mfa a mbo mə̀.

6 Kaa ò sɨ dorɨtə nloŋ njoo jìi mə bɨ tɔ̀ɔ̀ m̀maꞌa nɨ̂ gho ghu bo bɨ̀ jìi mə bɨ tɔ̀ɔ̀ ǹloŋ ɨ̀nnù jî bɨ aà.

7 Mə̀ tɨgə̀ ǹswoŋ mə, ‘Wa mə̀ zì mə̂ a ŋghɨ̀rə ànnù yìi mə o lɔ̀ɔ̀ aa mbǎ Nwîŋgɔ̀ŋ’.

À nɨ̂ àjàŋ mə bɨ ŋwaꞌanə mbɨꞌɨ ŋgaa yà a mum nɨ̀bùꞌù nɨ àŋwàꞌànə̀ nya aà.”*

8 À lɛ mfòò ǹswoŋ mə, “Kaa ò sɨ kɔ̀ŋə̀ kaa ŋkɨꞌɨ̀ kɨ̀ɨ̀ ǹdorɨtə ǹloŋ njoo jìi mə bɨ màꞌà nɨ̂ gho ghu bo bɨ̀ ǹjoo jìi mə bɨ fa a mbo wò, bo bɨ̀ ǹjoo jìi bɨ tɔ̀ɔ̀ m̀maꞌa nòo ghu aa, nɨ jìi bɨ tɔ̀ɔ̀ ǹloŋ ɨnnù jì bɨ̂.” (Bɨ fa ma jû ǹyoŋə aa nɔ̀ŋsə̀.) 9 À lɛ ŋkùꞌùsə̀ mə, “Wa mə̀ zì mə̂ a ŋghɨ̀rə ànnù yìi mə o lɔ̀ɔ̀ aà.” À lɛ mbwɛsə annù yi ntsyàmbìì aa mə yu lə̀ə yìi mə a yoŋtə aà. 10 Ǹloŋ ŋkɔ̀ŋə̂ Nwì ma ya, bɨ sìꞌì mə̂ yiꞌinə̀ bìꞌinə̀ laa, ntsya a njɨ̌m ajàŋ yìi mə bɨ lɛ nlɔ̀gə ɨbɨ̀ɨnu Yesu Kristo m̀fa mmaꞌa Nwî ghu ŋgaa yî m̀fùùrə̀ aà. 11 Ŋ̀gàŋmàꞌa Nwǐ ntsɨ̀m a təə ŋgɔ̀ŋ mɨ̀tugə mɨnjwi mɨ̀tsɨ̀m a adɨgə afàꞌa yu, ǹtɔɔ nɨ̂ ǹjoo mmaꞌanwì jìi mə kaa mbə kɨꞌɨ ɨnnù jî bɨ sìꞌìtə̀ aa ŋkwatə nɨ̂ ǹgàà. 12 Lâ Kristo à lɛ mmàꞌà Nwîŋgɔ̀ŋ m̀bɨꞌɨ ɨ̀nnù jî bɨ nɨ̂ àyoo mmàꞌanwì yî fùùrə̀, ǹtswe a nsyɛ a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ Nwì nî màꞌà 13 ǹyuꞌutə nɨ mə tâ bɨ̀ ghɨrə ŋgàŋkɨ̀bàâ ji tâ ɨ̀ tɨgə mbə atɛtə̀ mɨkorə̂ yi. 14 Ǹloŋ mə à lɔ̀gə̀ mə ayoo mmàꞌanwì yî fùùrə̀ ǹsiꞌi bə̂ ghu mə bɨ̀ laa mbɔŋ màŋsə̀ nɨ̂ŋkoŋə̀. 15 Àzwì Nwî a kɨ̂ m̀bə àyəfə a mbo bìꞌinə̀ a nɨ̂ ɨ̀nnù jìi à lɛ nswoŋ aà. À lɛ mfòò ǹswoŋ mə,

16 “À nɨ̂ àkàà yìi mə̀ ka wàrə̀ biꞌibo aa a yulà

mə mbə ǹjwi mà jya ɨ tsya, a swoŋ Mmàꞌàmbî:

Mə̀ ka nɨŋ bɨ̂nɔ̀ŋsə̀ ba a ntɨɨ bo,

ɨ kɨɨ ŋwàꞌànə̀ a atu bo.”*

17 A bû ŋ̀kuꞌusə mə,

“Kaa mə̀ ka waꞌǎ ɨnnù jî bɨ̂ jyaa bo bɨ̀ ɨ̀nnù jìi mə bo lɛ mfànsə̀ aa bù ŋ̀waꞌatə”*

18 Bɨ laa bə lìꞌìnə̀ ma juù ɨ̀nnù bəə boŋ kaa ǹjiꞌì ànnù a ŋka ntɔ̀ɔ njoo mmàꞌanwì mbɨꞌɨ ɨnnù jî bɨ kaa ɨ̀ sɨ̀ bû mbə. 19 Bɨ̀lîm bâ tsǒ mə bìꞌinə̀ naŋsə mbii mə, bìꞌinə ka yǐ kuu wa mûm Àdɨgə yǐ nàŋsə̀ laa ǹtsya aa a njɨ̌m àləə Yesu aa 20 à lɛ ŋŋaꞌa mânjì yî m̀fii yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ aa ntsya a njɨ̌m àtsə̀ꞌə nyàtə̀ ya, la a bə mə, ǹtsya a njɨ̌m ǹjyǎnû yì. 21 Tsǒ mə bìꞌinə̀ tswe nɨ ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀kɔ̀ꞌɔ̀nə̀ yìi mə a lèntə ndâ Nwì aa, 22 tâ bìꞌinə̀ yoŋtə ŋkòòntə̀ nɨ̂ ǹtɨɨ annù nɨ̂ŋkoŋ, nluu nɨ̂ àbìintɨɨ, nɨ mɨ̀ntɨɨ mìi mə bɨ lɛɛ̀ ǹsiꞌi ɨnnù jî bɨ ghu aa, bo bɨ̀ mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nu mìi mə bɨ lɛɛ̀ ǹsiꞌi nɨ̂ ŋ̀kì yî làà. 23 Tâ bìꞌinə̀ tɛꞌɛ akòrə̂ yiꞌinə̀ tâ à tɨnsə a nɨ̂ ànnù yìi mə bìꞌinə̀ bii mə bìꞌinə̀ bɛ aa, nloŋ mə bìꞌinə̀ zi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à ka lə̀ə ŋkàꞌâ yì. 24 Tâ bìꞌinə̀ zi ajàŋ yìi mə mbə bìꞌinə̀ ka ndɨɨntə yiꞌinə̀ biꞌìnə̀ nɨ bìꞌinə̀ a ŋka ŋkɔ̀ŋnə bo bɨ̀ a ŋka ŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀. 25 Tâ bìꞌinə̀ tsuu kɨ bɔrɨkə a ŋka ŋghotə ntswe tsiꞌì tso mə bə̀ bî mɔꞌɔ ghɨ̀rə̀ aà. Tâ bìꞌinə̀ baŋnə ŋka ŋkuꞌusə ndɨ̀ɨ̀ntə̀ nɨ̂ yiꞌinə̀ biꞌinə̀ nɨ biꞌinə̀ tsɨ̂tsɔ̀ŋ ghulà mə Ǹjwî M̀màꞌàmbi ya ɨ kùꞌù ǹzi aà. 26 Ǹloŋ mə kaa àyoo maꞌanwì yi dàŋ kaa a sɨ̀ bû m̀bə a nsìꞌìtə ɨ̀bɨ ghu mə mbə bìꞌinə̀ zî ànnù yìi mə a kuꞌunə a ŋghɨ̀rə̀ aa, mbù ŋ̀ka ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì a ŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî bɨ̂. 27 Ma mùu ajàŋ a tɨgə̀ m̀baŋnə mbə aa bə mə tâ bìꞌinə̀ ka mbɔꞌɔ nɨ̂ ànnǔ ntsɔꞌɔtə mɨ̀saꞌa ya mə a ka yǐ zì aa bo bɨ̀ mɔꞌɔ yî swèrə̀ ǹswerə wa yìi mə ɨ ka yǐ tɔ̀ɔ ŋgàŋkɨbàa Mmàꞌà mbi aà. 28 Ŋù yìi mə à lɛ ŋwò nɔ̂ŋsə̀ Moses aa, bɨ̀yəfə bi baa kə̀ bi tarə bə fɛ̀ꞌɛ təə swoŋ ajàŋ mə bo yə aa boŋ bɨ zwitə yi, kaa ŋkɨꞌɨ̀ mɨlɨ̀ŋnə̀ kô. 29 Nɨ̀ waꞌatə mə a ka yǐ tɨgə bə aa mə akə a mbo ŋù yìi mə à tsàꞌa a Mu Nwì aa ɛ? Mə à lɔ̀gə aləə ya yìi mə Nwì à lɛ ŋwàrə akàà ghu, ǹsiꞌi ɨbɨ̂ yi ghu mə tâ à laa nɨ̂ àyoo àdàŋə̀ àdàŋə̀ aa ɛ? À bə̀gɨ̀tə̀ aa Àzwǐ ɨbɔ̀ŋ Nwî yâ. Yìi ŋgɨꞌɨ ɨ̀ ka yǐ swèrə tsyàtə̀. 30 Ǹloŋ mə bìꞌinə̀ zi yu wa yìi mə à swǒŋ mə, “Ŋ̀kwìꞌìnə̂ ànnù à nɨ̂ ànnû yâ mə̀ ka kwiꞌinə.”* Ŋ̀kɨ mbu nswoŋ mə, “M̀màꞌàmbi à ka yǐ tsɔꞌɔtə mɨsaꞌa mɨ bə̂ bi.”* 31 À nɨ̂ ànnù yî swèrə̀ ǹswerə a wò a mûm m̀bo Nwì yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ aà.

32 Waꞌatə nɨ̀ a noò wa yìi mə à lɛɛ̀ ǹtsya aà, nòò wa mə nɨ̀ lɛ ŋkwɛrə ŋkàꞌà Kristo aa, ŋ̀gɨꞌɨ yì ǹtɨ̀ɨ̀ ɨ̀ lɛ ŋkuu a nu bù, lâ nɨ̀ tswâ ǹtɨɨ̀ ghuu ntsya ŋgɨꞌɨ yâ. 33 Bɨ̀ lɛ sɨ bə̀gɨ̀tə̀ nɨ̂ ghuu ŋkɨɨ ndɨ nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ a nu bù a ɨdɨgə mɨtaa, a nɨ bɨ̀nòò bî mɔꞌɔ a bâŋnə̀ ŋ̀ghɛ̀ɛ bu ŋghɛɛ mbii ŋgɨꞌɨ bu bɨ̀ bə̀ bî mɔꞌɔ bìi mə bɨ lɛ sɨ yə mbuu ŋgɨꞌɨ mà wa aà. 34 Nɨ̀ lɛ mbii a nyə̂ ŋ̀gɨꞌɨ bǔ bɨ̀ ŋgǎŋatsaŋ; noò yìi mə bɨ lɛ ŋkwɛrə ŋgɔ̀ŋ njoò juu tsɨ̀m aa nɨ̀ lɛ mbeentə ma ya nɨ̀ nɨ̀dorə ǹloŋ mə nɨ̀ lɛ nzi mə ǹjoo jì wə̀ jìi mə ɨ tsya ma jya, jìi mə ɨ lwiꞌi nɨ̀koŋ aa ɨ ka yǐ tswe a mbo bù. 35 Tsǒ mə a bə laa, tâ nɨ̀ tsuu ataŋəntɨɨ̀ yuu lǒ màꞌàtə̀ bə̂, ǹloŋ mə a tswe nɨ̀ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mî wè. 36 Ǹloŋ mə nɨ̀ ǹtswe nɨ̀ tswe nɨ̀ ǹtswântɨɨ ghuu tǎ kɨ ghɨ̀rə annù yìi mə Nwì a lɔ̀ɔ̀ aa tǎ kwɛrə ayoo yìi mə à kàꞌa a mbo bù aà.

37 “Ǹloŋ mə a tɨ̀gə tsiꞌì mû àtɨɨ noò

tâ yu wa yìi mə à tswe nɨ̂ ǹzì aa, tâ à zi. Kaa à ka waꞌà bù ǹtɨgɨtə.

38 Lâ ŋù yìi mə ànnû yi a tsinə aa, à ka tswe ntɨ̀ɨ̀ a njɨ̌m àbìintɨɨ̀,

lâ m̀bə a swuŋtə akòrə̂ yi mbɨɨ nɨ̂ ǹjɨ̀m,

bəə boŋ kaa mə̀ ka waꞌà biꞌiyu dorɨtə̀.”*

39 Lâ kaa bìꞌinə̀ sɨ̀ bə̂ bìi mə bìꞌinə̀ swùŋtə akòrə̂ yiꞌinə̀ m̀bwɛ aa bə̂. Bìꞌinə̀ baŋnə mbə aa bìi mə bìꞌinə̀ tswe nɨ̂ àbìintɨɨ a nyweenə.

11

Àbìintɨɨ̀

1 Àbìintɨɨ à nɨ ǹàŋsə nzi annù tâ à laa nloŋ njoo jìi mə bìꞌinə̀ bɛ aà, a mbii njoo jìi mə kaa bìꞌinə̀ sɨ yə aà. 2 Ǹloŋ mə a lɛ ŋghɨ̀rə abìintɨɨ mə tâ Nwìŋgɔ̀ŋ à beentə bɨtsyàbɨmbìì bɨ ŋguꞌu. 3 Bìꞌinə̀ tsya aa a njɨ̀mə àbìintɨɨ nzi mə Nwì à lɛ nnaŋsə mbi yù aa nɨ nɨ̀ghàâ ni. Ma la a bə mə njoo jìi mə bìꞌinə̀ yə aa, bɨ lɛ nnaŋsə aa nɨ̀ ǹjoo jìi mə bìꞌinə̀ sɨ yə aà.

4 A lɛ ŋghɨ̀rə abìintɨɨ mə tâ Abel à maꞌa Nwî nɨ̂ àyoo màꞌanwì yìi mə a lɛ mbɔ̀ŋ ǹtsya yî Kain aà. Nwìŋgɔ̀ŋ a tɨgə̀ m̀beentə yi mə à nɨ ŋù yìi mə ànnù yi a tsinə̂. Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ mbə ayefə yi nloŋ mə à lɛ ŋkwɛrə jìi njoo màꞌanwì jya aà, ka mə à lɛ ŋkwo aa, à burə ka kɨ ghàà a njɨ̌m àbìintɨɨ̀ yi. 5 A lɛ ŋghɨ̀rə abìintɨɨ mə bɨ̀ lɔgə Enoch ŋ̀kɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ ghu mə tâ tsuu nɨwo lǒ yə. Bɨ lɛ nlɔ̀ɔ̀ yi kaa ŋkɨꞌɨ̀ yə nloŋ mə Nwì à lɛ nlɔ̀gə̀ yi aà. M̀bɔŋ tâ bɨ̀ ka nlɔgə yi aa bɨ lɛ mbeentə mə à nɨ ŋù yìi mə à ghɨ̀rə Nwì a dorɨtə̀. 6 Àbìintɨɨ a bə tuu bə boŋ kaa mbə ŋù tsù a waꞌà ghɨ̀rə̀ tâ Nwì à dorɨtə, ǹloŋ mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a yòŋtə̀ ŋ̀koontə nɨ a mbɛ̀ɛ Nwì aa, à tswe nɨ̀ m̀bìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à tswe ghu ntɨ̀ɨ̀ ŋkɨɨ ntəŋə nɨ bə̀ bìi mə bɨ naŋsə nlɔɔ nii aà. 7 A lɛ ŋghɨ̀rə abìintɨɨ mə tâ Noah à bii ajàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋwàꞌàsə̀ yi ǹloŋ ɨnnù jìi mə à lɛ mburə tɨ yə aa, ǹlɔgə noò ŋ̀kɔɔ abaŋ yìi à lɛ ŋkuu ghu bo bɨ̀ ŋ̀kwɛ̀ꞌɛ̀ yì ǹyweenə̀ aà. Ma mùu ajàŋ à lɛ ŋghɨ̀rə̀ bɨ nɨ̂ŋ ɨ̀saꞌa a nû m̀bi a tɨgə̀ m̀bə ǹjɨ̂ndâ bə̀ bìi mə ànnù yaa a tsinə ntsyǎ a njɨ̌m àbìintɨɨ aà. 8 A lɛ ŋghɨ̀rə abìintɨɨ mə tâ Abraham à yuꞌunə wa noò mə Nwì à lɛ ntwoŋə yi mə tâ à ghɛɛ ŋkwɛrə abwenənsyɛ yìi mə Nwì à lɛ ŋkàꞌà mə yu ka fa ghu mbo aà; à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ka ŋghɛɛ ka mə kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ adɨgə yìi mə yu ghɛ̀ɛ̀ ghu aa zî aà. 9 A lɛ ŋghɨ̀rə abìintɨɨ mə tâ à tɨgə ntswe wa nɨ̂ àbwènə nsyɛ ya mə Nwì à lɛ ŋkàꞌà aa tsiꞌì tsǒ ŋ̀gɨ̀ɨ̀, ǹlɛ nɨ a nɨ mɨ̀ntàŋ tsǒ Isaac nɨ Yakob, bìi mə à lɛ ŋkɨ mbə bə̀ bìi mə bɨ lɛ ŋkɨ ŋkaꞌa abwenə nsyɛ mà yû a mbo bo aà. 10 Ǹloŋ mə à lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ya yìi mə ɨ̀ tswe nɨ̂ ɨ̀tsənda, ŋù yìi mə a ghùrə̀ aa, nɨ ŋù yìi mə à nàŋsə̀ aa, a bə Nwì yumbɔŋə̀. 11 A lɛ ŋghɨ̀rə àjàŋ yìi mə Abraham à lɛ ntswe nɨ̂ àbìintɨɨ mə Sarah à lɛ tswe nɨ mu ka mə à lɛ mbə àfɨ̀rə̀, lɛ boŋ ɨ̀lòô ji ɨ kɨ̀ mə̂ ǹtsya aà. À lɛ mbii aa nloŋ mə à lɛ nzi mə ŋù yìi mə à lɛ ŋkàꞌà aa, a lə̀ə̂ ŋ̀kàꞌâ yì aà. 12 A tɨgə̀ m̀bə ajàŋ yìi mə a nɨ ŋù yì m̀fùùrə̀ yìi à tɨ bə aa a tɨgə̀ aa a ŋkwo aa, bɨ lɛ njwe ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ ghu ɨ ghaꞌa mbə tsiꞌì tsǒ mɨ̀njɔ̀ŋ mìi mə mɨ tswe a aburə kə̀ tsiꞌì tsǒ àwaŋ yìi mə a tswe a aghəŋə ŋkì mɨyaa a ajàŋ mə kaa mbə bɨ waꞌà səŋə aà.

13 Bə̀ ma bû bɨtsɨ̀m bɨ lɛ ŋkwokə a mûm àbìintɨɨ̀. Bo lɛ ŋkwokə a mûm àbìintɨɨ tɨ kwɛrə àyoo yìi mə bɨ lɛ ŋkàꞌà a mbo bo aa, lâ m̀baŋnə nyə njoo mà jya ɨ tswê a sàꞌa aghaꞌà, lâ m̀bii mə bo tɛꞌɛ mbə aa bɨ̀gɨ̀ɨ̀, mbə batoo faa atu nsyɛ̂. 14 Ǹloŋ mə bə̀ bìi mə bɨ ghàà ma mùu ajàŋ aa, bo ghɨrə a laa mə bo lɔ̀ɔ aa alaꞌa yìi mə à nɨ̂ àyaa aà. 15 Bo lɛ baa kɨ lə̀ə atû yaa kɨ waꞌatə aa àbwènə nsyɛ ya mə bo lɛ mmàꞌàtə̀ aa boŋ bo lɛ nlɔ̀ɔ abwarə mbù m̀bɨɨ fu. 16 Lâ bo lɛ mbàŋnə̀ ǹtɛꞌɛ atû yaa bə nɨ̂ àlaꞌa yìi mə a bɔŋ ntsyàtə ma yâ, m̀bə alaꞌa yìi a tswe a aburə aà. A bə ànnù yìi mə kaa Nwìŋgɔ̀ŋ à sɨ atu dɨ̀rə̀ mə mbə bɨ twoŋə yi mə à nɨ Nwì wàà ǹloŋ mə à nàŋsə njɔꞌɔ̀ àlaꞌa yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ǹləə a mbo bo.

17 A lɛ ŋghɨ̀rə àbìintɨɨ mə tâ Abraham à lɔgə mû yì Isaac mə yu tɔ̀ɔ mmàꞌà Nwî ghu, wâ noò mə Nwì à lɛ ŋkwàꞌànə̀ yi aà. Nwì à lɛ nlə̀ə ŋkàꞌà bo Abraham lâ a kɨ̂ m̀bu mbii a ntɔ̀ɔ njoŋ mû yì yî mɔ̀ꞌɔtə a mmàꞌa Nwì ghu. 18 Nwì à lɛ nswoŋ ghu mbo mə, “Mə̀ ka tsyà aa a njɨ̌m Isaac ɨ fa ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ yû mə mə̀ kàꞌà aa a mbo wò.”* 19 Abraham à lɛ mbii mə Nwìŋgɔ̀ŋ mbə a yweensə̀ bə̀ nɨ nɨ̀wô ka mə bɨ kwô kwò aà. Lâ a nɨ mânjì yî mɔꞌɔ mbə bɨ swoŋ mə à lɛ ŋkɨ mbu ŋkwɛrə yi fu a ntsǔ nɨ̀wô.

20 A lɛ ghɨ̀rə abìintɨɨ mə tâ Isaac à nɨŋ mbɔɔnə a nu Yakob bo Esau ǹloŋ ɨnnù jìi mə ɨ lɛ mburə tɨ zì aà. 21 A lɛ ghɨ̀rə abìintɨɨ mə tâ Yakob à nɨŋ mbɔɔnə a nu bɔɔ bɨ Joseph wa noò mə à lɛ sɨ kwo aa, ntɨgə ntuŋnə ntswa atî yi mmii Nwî. 22 A lɛ ghɨ̀rə àbìintɨɨ mə tâ Joseph à ghaa annù ajàŋ mə baIsrael ka yǐ fɛ̀ꞌɛ a alaꞌa Egipto a noò yìi mə à lɛ sɨ kwo aa, ŋkɨ mfa ndɨꞌɨ ajàŋ yìi mə bɨ ka yǐ twiŋə yi aà.

23 A lɛ ŋghɨ̀rə abìintɨɨ mə tâ ta bɨ̀ Moses bo Ǹdè yì tâ bɨ̀ lɔꞌɔsə yi nɨ bɨ̀sàŋ bi tarə a noò yìi mə bɨ lɛ njwe yi aà. Bo lɛ nyə mə, a ŋkɨrə, mu wa à lɛ mbə mbɔ̀ŋ mû, kaa ŋkɨꞌɨ̌ nɔ̂ŋsə̀ m̀fɔ̀ wa bù m̀bɔꞌɔ. 24 A lɛ ŋghɨ̀rə àbìintɨɨ mə tâ Moses à tuu yi mə tâ bɨ̀ tsuu yi nɨ mû M̀fɔ̀ Pharoah yî màŋgyɛ̀ kɨ twoŋə a noò yìi mə à lɛ ŋkwe aà. 25 À lɛ mbàŋnə̀ ǹtsɔꞌɔ mə yu ka kɨɨ bii ŋgɨꞌɨ yìi mə bɨ lɛ sɨ dɨ̀ a nu bə̀ bɨ Nwî aà, ǹtsyatə a nyuꞌu ɨbɔ̀ŋ yìi mə ɨbɨ zì nɨ ghu, ɨ bə̂ ɨ̀bɔ̀ŋ yìi ɨ tsyǎ tsyà aà. 26 À lɛ mbeentə mə a bɔŋtə a nyə ŋgɨꞌɨ bo bɨ̀ àdɨ̀rə atu nloŋ Ayɔꞌɔ̀ Nwì à nɨ̂ àfùꞌù yìi a tsyatə njoo àtɨ̀ndùu a alaꞌa Egipto nloŋ mə à lɛ ntɛꞌɛ miꞌì mi a nɨ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mìi mə mɨ ka yǐ zì aà.

27 A lɛ ŋghɨ̀rə àbìintɨɨ mə Moses à maꞌatə alaꞌa Egipto kaa ŋkɨꞌɨ̌ alwintɔŋə Mfɔ̀ wa bɔꞌɔ̀; ǹloŋ mə à lɛ ntswe nɨ̂ àtàŋəntɨɨ ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì tsiꞌì tsò ŋù yìi à lɛ sɨ yə nɨ̂ Nwîŋgɔ̀ŋ yìi mə kaa bɨ sɨ yə aà. 28 A lɛ ŋghɨ̀rə abìintɨɨ mə tâ à lɔgɨnə annù Passa, ǹswoŋ mə tâ bɨ̀ tswerɨsə aləə ya a nɨ mɨ̀ntsù mɨ nda mə tâ Angel nɨ̀wo wa tâ à tsuu bɨtsyà bɨ mbìì bɨ bɔɔ bɨ baIsrael bi mbâŋnə̀ lǒ zwitə.

29 A lɛ ŋghɨ̀rə abììntɨɨ mə tâ baIsrael tâ bɨ̀ too Ŋ̀kì mɨyaa yî bagɨtə wa tsiꞌì tsǒ bɨ too aa nɨ̂ ǹsyɛ yì ǹyoorə̂. Nòò yìi mə baEgipto lɛ nywiŋtə mə bɨ kɨɨ too aa, ŋ̀kì wa ɨ sɨgə ŋkoŋsə waa.

30 A lɛ ŋghɨ̀rə àbìintɨɨ mə tâ ɨ̀wùgə alaꞌa Jericho jya tâ ɨ̀ wokə a noò yìi mə baIsrael lɛ mben ŋkarɨsə alaꞌa ya ǹjwi ji sàmbaà.

31 A lɛ ŋghɨ̀rə abìintɨɨ mə tâ bɨ̀ tsuu akwàrə̀ Rahab bo bɨ̀ bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntɨ̀ɨ atu a mbo Nwì aa zwitə, nloŋ mə à lɛ ŋkwɛrə bɨ̂tswɛ̀rə̀ bɨ baIsrael nɨ̂ m̀bɔɔnə̂ aà.

32 Mà bu ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀ka nsəŋtə aa ɛ? Kaa Nòò à sɨ̀ tswê a mbo mə̀ a ŋghàâ ànnù nloŋ Gideon, Barak, Samson, Jephah, David, Samuel, bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋntoo Nwî. 33 Ǹloŋə abìintɨɨ bo lɛ mmàꞌa ntsò bo bɨ̀ ɨ̀too ɨtoo ntsya waa. Bo lɛ ŋghɨ̀rə annù yìi mə a tsinə aa, ŋkɨ ŋkwɛrə annù yìi mə Nwì à kàꞌà aà. Bo lɛ ŋkutə mɨ̂ntsù mɨ naàŋgwyɛ̀, 34 m̀bwɛtə mɨ̂mɔꞌɔ mî tɨ̀ɨ̀, ŋkɨ ŋkhə kaa bɨ waꞌà waa nɨ munwî ǹtsò zwitə̀. Bo lɛ mbə ɨbɔrəkə njoò lâ ǹtɨgə mbəŋ mbə bɨtɨ̀ɨ̀ bɨ bə̂ ǹtɨgə mbə tsiꞌì ŋ̀gǎŋmàꞌâ ǹtsò jî tɨ̀ɨ̀, ŋ̀ghaꞌa ntsǔ ntsǒ ɨtoò. 35 Ǹtsya a njɨ̀mə abìintɨɨ bɨ lɛ nyweensə bɨlɨm bɨ bâŋgyɛ̀ bìi mə bɨ lɛ ŋkwokə aa mfa a mbo bo. Bǐ mɔꞌɔ bɨ lɛ sɨ yə ŋgɨꞌɨ bɨ ghə bɨ màꞌàtə̀ waa bo tuu tǎ ɨ kwo a mûm ŋ̀gɨꞌɨ ɨ yǐ tɨgə bǔ yweenə ɨ tswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ bɔ̌ŋ ntsyàtə̀ aà. 36 Bɨ lɛ sɨ wyɛ̀ nɨ̂ bǐ mɔꞌɔ, ŋ̀ghɔɔ nɨ bǐ mɔꞌɔ, ŋ̀koo bi mɔꞌɔ nɨ̀ àtsaŋ, nlɔ̀gə̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ bu a ndâtsaŋə̀. 37 Bɨ lɛ ntumntə bî mɔꞌɔ nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀, ŋ̀kwyɛ bî mɔꞌɔ ɨ̀tɨɨ baa, ǹzwitə bî mɔꞌɔ nɨ̀ munwî ǹtsò. Bǐ mɔꞌɔ bɨ karə̀ ŋ̀wɛꞌɛ nɨ̂ ŋ̀gùu mbinjə̀rə̀ bo bɨ̀ jǐ mbindɔŋə̀. M̀bə ŋgàŋâmfumə, bɨ tsɔꞌɔ̀ nɨ̀ àkòrə̂ yaa, ǹdɨ nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ a nu bo. 38 Kaa m̀bi yù ɨ̀ lɛ ŋwaꞌǎ a mbo bo kuꞌùnə̀. Bo tɨgə̀ ŋ̀ghaa ntsɨŋə ŋkarə nɨ a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨ wɛ̀ɛ̀ tsiꞌì tsǒ bə̀ bìi bɨ ŋkhə ntsò. Ǹlɛ nɨ a ɨtu mɨ̂ntaꞌa bo bɨ̌ a mûm ɨ̀bùꞌu ŋgoo bo bɨ̀ mɨ̀mborə a nsyɛ̂.

39 Ma buù bə̀ bɨ lɛ mbeentə waa mə bɨ lɛ nluu nɨ̂ àbìintɨɨ̀, la kaa bo lɛ ŋwaꞌǎ ɨ̀nnù jìi mə Nwì à lɛ ŋkàꞌà a mbo bo aa kwɛrə̀ 40 ǹloŋ mə Nwì à lɛ ntaŋtə ataŋtə̀ yìi mə a bu mbɔ̀ŋ ǹtsya ma ya aa a mbo bìꞌinə̀, mə bo ka yǐ kɨɨ kɔꞌɔ luu tsiꞌì bìꞌinə̀ nɨ̀bò bɨtsɨ̀mə̀.

12

Nwìŋgɔ̀ŋ Taà yìꞌinə̀

1 Tsiꞌì tsǒ mə bìꞌinə̀ tswe nɨ ǹnɔ̀ɔ̀ bɨ̂yəfə bɨ karɨsə̀ yiꞌinə̀ aa, â bìꞌinə̀ maꞌatə ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə mbə ɨ kɨŋə̀ mânjì a mbo bìꞌinə̀ aa, bo bɨ̀ ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀nnù jî bɨ ɨ̀tsɨ̀m jìi mə ɨ lɨ̀gɨ̀nə̀ ǹtɨŋnə nɨ a nu bìꞌinə̀ aa, ŋgaansə mɨtɨ̀ɨ̂ miꞌinə̀, ǹtaŋ ntɨɨ, ŋka ŋkhə nɨkhə̀ nìi mə nɨ tswe a mbìi bìꞌinə̀ aà. 2 Tâ bìꞌinə̀ tɛꞌɛ miꞌî mìꞌinə̀ a nu Yesu yìi mə àbìintɨɨ̀ yìꞌinə̀ a lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ghu nu ŋkɨ nlwiꞌisə ghu nu aà. À lɛ m̀bii ŋgɨꞌɨ ŋkwo a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̀ àdɨ̀rə atu yìi mə àti bàŋnə̀ bàŋnə̀ a lɛ sɨ zì nɨ yu aa bɔꞌɔ̀. Ǹloŋ mə à lɛ nzi nɨdorə nɨ̀ wè nìi mə nɨ lɛ sɨ yuꞌutə nii aà. Tsɨ̂tsɔ̀ŋ à tɨ̀gə ntswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ Nwì yìi mə à ŋàŋnə a aburə aa nî màꞌà.

3 Naŋsə ŋwaꞌatə̀ nɨ̌ mbuu ŋgɨꞌɨ yìi mə à lɛ nyə aa, nɨ̂ m̀buu kɨ̂bàà yìi mə ŋ̀gǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ ɨ lɛ sɨ bàà nii ghu aa, maa ajàŋ, tâ nɨ̀ tsuu lǒ kaa, ɨ swùŋtə akòrə̂ yuu ɨ bɨ̀ɨ̀ nɨ̂ ǹjɨ̀m bə̂. 4 A ajàŋ mə bu bɨ̀ ɨ̀nnù jî bɨ ɨ to aa, kaa nɨ̀ burə tɨ̀ to ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyweꞌe a adɨgə yìi mə mbə nɨ̀ saansə̀ àləə̀ yuu ghu. 5 Nɨ̀ lìꞌìnə̀ mə̂ a adɨꞌɨtə̀ ya yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ a fa nɨ a mbo bù tsǒ bɔɔ̀ bi nswoŋə nɨ mə,

“Mû ghà tsuu kɨ tsaꞌa ajàŋ mə Mmàꞌàmbi a mɨ̀rɨ̀sə̀ nɨ̂ gho aa bə̂.

Tsuu lǒ kɨ swùŋtə akòrə̂ yo ɨ bɨ̀ɨ̀ nɨ̂ ǹjɨ̀m mə m̀bə a ka ntsisə nɨ̂ ghô.

6 Ǹloŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ a tsisə aa bə̀ bìi mə à kɔ̀ŋə̀ aa,

ŋ̀kɨɨ nnɨ̀ŋə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ aa a nu bə̀ bìi mə à lɔ̀gə mə à nɨ bɔɔ̀ bi aà.”*

7 Nɨ̀ tswa ntɨɨ̀ ghuu a nɨ̂ àjàŋ yìi mə Nwì a mɨ̀rɨ̀sə̀ ghuu aà, a lèntə̀ nɨ̂ ghuu aa tsiꞌì tsǒ bɔɔ̀ bi. Ŋ̀gɨꞌɨ yìi mə nɨ yə aa ɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aa mə Nwìŋgɔ̀ŋ a mɨ̀rɨ̀sə̀ ghuu aa tsiꞌì tsǒ bɔɔ̀ bi. Kə̀ mu yì tsù à tswe ghu yìi mə taà yì à sɨ mɨ̀rɨ̀sə̀ aa ɛ? 8 M̀bə bɨ tsuu ghuu kɨ mɨ̀rɨ̀sə̀ tsiꞌì tsô àjàŋ mə bɨ kɨɨ mmɨ̀rɨsə bɔɔ bǐ mɔꞌɔ aa, bəə boŋ kaa nɨ̀ sɨ̌ bɔɔ̀ bi naŋsə mbə; boŋ nɨ̀ bə aa bɔɔ bɨ tɨ̂ tà. 9 M̀bə bɨ̀tà bìi mə bɨ jwe yiꞌinə̀ fàa mbi aa, mbə bɨ ka mmɨrɨsə yiꞌinə̀, bìꞌinə̀ kɨɨ mbɔꞌɔtə nɨ̂ waa, bəə boŋ kaa mbə bìꞌinə̀ waꞌǎ ɨbɨɨ nû yiꞌinə̀ sɨgɨ̀sə̀ a mbo Taà yìꞌinə̀ a mûm Àzwì tǎ ɨ tswe ntɨ̀ɨ̀ aa ɛ? 10 Bɨ̀tà bî fàa nsyɛ bɨ mɨ̀rɨ̀sə̀ yìꞌinə̀ a nɨ mû àtɨɨ noò aa nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋə̂ yàà, lâ Nwîŋgɔ̀ŋ a mɨ̀rɨ̀sə̀ nɨ̂ yiꞌinə̀ ŋ̀ghɨrə aa ɨbɔ̀ŋ a nu bìꞌinə̀, mə tâ bìꞌinə̀ kɨ nlaa maŋsə tsiꞌì tsǒ yu. 11 A nɨ̂ ŋ̀gɔ̌ŋ ɨnnǔ tsɨ̀m jìi mə Nwǐ a tsisə nɨ̂ yiꞌinə̀ aa, bìꞌinə̀ lɔgə̀ maa noò tsiꞌì tsǒ ànnù yî bɨ ŋka njəŋnə, kaa waꞌà bàŋnə̀ ŋ̀ka ndorɨtə, lâ a tɨ bə a njɨ̀m bə̀ bìi mə bɨ mɨ̀rɨ̀sə̀ waa aa, bɨ koonə̀ mɨ̂ntà mìi mə mɨ zì nɨ̂ mbɔɔnə̀ ŋghɨ̀rə̀ bo ghɨrə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jìi ɨ tsinə aà.

Ɨ̀dɨꞌɨtə̀ bo bɨ̀ ŋ̀wàꞌàsə̀

12 Ka ŋɛntə̂ nɨ̀ m̀bô muu mìi mə mɨ kàà mə̂ aa a ndəŋə, ŋkɨ ntɨ̀nsə̂ nɨ̀ nɨ mɨ̀kùꞌùtə̂ muu mìi mə mɨ tsɨ̀gɨ̀nə̀ aà. 13 Nɨ̀ ghɨrə tâ mânjì yìi mə nɨ təə ghu aa tâ à tsìnə̀, tâ ɨ̀dɨ̀gə̀ jìi mə ɨ kwokə a mɨkaꞌa bù aa tâ ɨ tsuu lǒ fààkə̀, tâ ɨ̀ baŋnə ntɨɨ tɨ̀ɨ̀. 14 Nɨ̀ yweꞌetə a ŋka ntswe nɨ̀ m̀bɔɔnə bu bɨ̀ bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀; ŋ̀kɨɨ ntəə nɨ̂ àkòrə̀ nɨzì yuu tâ à laa maŋsə nloŋ mə ŋù yìi mə àkòrə̀ nɨzì yi a sɨ̀ laa màŋsə̀ aa kaa à ka yǐ waꞌǎ Mmàꞌàmbi yə̂. 15 Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu, nyə mə tâ ŋù tsù à tsuu lǒ tswe tɨ kwɛrə̀ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî wâ. Tâ ŋù nɨ bù à tsuu lǒ bə tsiꞌì tsǒ àtì nɨlwì tsegə yìi mə a fa ŋgɨꞌɨ, ŋ̀ghɨrə ɨ bəŋ ntɨgə nlɨꞌɨ yìi mbə lɨꞌɨ bə̀ bî ghàꞌàtə̀ aà. 16 Tâ ŋù nɨ̀ bù ghùù yî mɔ̀ꞌɔ tâ tsuu lǒ bə ŋû àtsùùrə̀ kə̀ tsǒ ŋù yìi mə à sɨ Nwî bɔꞌɔ aa tsiꞌì tsǒ Esau yìi mə à lɛ fèe abwarə̀ yi tsǒ ǹdɨ̀ɨ̂ mu, ŋ̀kwɛrə mɨjɨ mɨ ŋgaà mɔꞌɔ ghu aà. 17 Nɨ̀ zi mə à lɛ mbə a njɨ̀m aa a bû ŋ̀ka nlɔɔ mə yu tswe nɨ̂ m̀bɔɔnə̂ taà yì, lâ bɨ lɛ mfurə yi nloŋ mə kaa mânjì yìi mə mbə a kwensə̀ ànnù yìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aa kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ̀ bə̂ ka mə à lɛ sɨ yə̀ꞌə̀ nɨ mɨ̀làà a miꞌi yu aà.

18 Kaa nɨ̀ sɨ̀ zî aa tsiꞌì tsǒ baIsrael lɛ nzì, a mbɛ̀ɛ ǹtaꞌa yìi mə mbə bɨ waꞌà mɔ̀ɔ̀ntə̀, ɨ khɨ̂ nɨ mɔꞌɔ; a mûm m̀fii ɨ̀dɨ̀gə̀, bo bɨ̀ ɨ̀dɨ̀gə̀ buurə̀ bùùrə̀, nɨ̂ àfìsə̀ yî tɨ̀ɨ̀, 19 bo bɨ̀ ǹjì ǹtàŋ, nɨ̂ ǹjì ŋù. Nòò yìi mə bə̀ bya lɛ nyuꞌu njì ya aa, bo lɛ mbɔꞌɔ ntɨgə mbuꞌu nɨ̂ m̀bo nswoŋ nɨ mə kaa bo sɨ bù ŋ̀kɔŋ a nyuꞌu tâ bɨ̀ swoŋ ntoo yì mɔ̀ꞌɔ a mbo bo. 20 Ǹloŋ mə ǹdɨꞌɨ jìi mə bɨ lɛ mfa a mbo bo ɨ swoŋə̀ nɨ mə, “M̀bə a tɛꞌɛ mbə tsiꞌì nàà mə ɨ̀ mɔ̀ɔ̀ntə ntaꞌa wa aa, bɨ tumntə̀ ǹzwitə!”* ɨ lɛ ntɨ̀ɨ̀ siꞌi. 21 Ɨ̀dɨ̀gə̀ ɨ lɛ nswèrə̀ siꞌi siꞌi, Moses a tɨgə̀ ǹswoŋ mə, “Mə tsɨ̀gɨ̀nə̀ nɨ nɨ̀bɔꞌɔ̀.”*

22 Lâ nɨ̀ baŋnə nzì aa a Ntaꞌa Sion, bo bɨ̀ a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ aa, Yerusalem yìi mə à tswe a aburə aa, nɨ bɨ̀angel a ŋkam nɨ̀ ŋ̀kàmə̀ bìi bɨ ghotə ntswe nluu nɨ nɨ̀dorə aà. 23 Nɨ̀ zi aa a nɨ̂ ŋ̀ghòtə̂ yìi mə à nɨ yî bɔɔ bɨ Nwî bi ntsyàmbìì bìi mə bɨ ŋwaꞌanə mɨkûm myaa a aburə aà. Nɨ zì aa a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə a saꞌa ŋù ǹtsɨ̀m aa, bo bɨ̀ a mbô ɨ̀zwì bə̂ bìi mə bɨ ghɨ̀rə ɨnnù jìi ɨ tsinə, m̀bə bə̂ bìi bɨ kwi ŋkɔꞌɔ nluu aà. 24 Nɨ̀ zì aa a mbo Yesu yìi mə à zi nɨ̂ àkàà yî fii ya aa, a nɨ̂ àləə yìi mə bɨ mitə a ghaà ǹzi nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ yìi ɨ tsyatə yi aləə Abel aà.

25 Tâ nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu ǹtsuu lǒ tuu njì ŋù wa mə a ghàà aa bə̂. Bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntuu njì ŋù wa mə à lɛ sɨ ghàà ŋ̀waꞌasə nɨ̂ waa fàa nsyɛ aa kaa bɨ lɛ ŋkɨꞌɨ̀ àjàŋ yìi mə mbə bɨ khə̂ zî. M̀bə biꞌinə̀ yî ǹtɨgə ŋkhə aa mə akə mə mbə biꞌinə̀ tuu njì ŋù wa yìi mə a ghàà ǹlo a aburə aa ɛ? 26 Ǹjì Nwì ya, ɨ̀ lɛ ntsɨ̀gə nsyɛ̂ ǹtsɨ̀m maa noò. La tsɨ̂tsɔ̀ŋ à kàꞌà mə̂ mə, “Mə̀ ka kùꞌùsə bǔ tsɨ̀gə mbî, kaa waꞌa tsiꞌì ǹsyɛ yuyu tsɨgə̀, mə̀ ka kɨɨ tsɨ̀gə aburə ghu bɔ̀ꞌɔ̀.”* 27 Nɨ̀ghàà nya mə à swoŋ mə, “Mə̀ ka kùꞌùsə bǔ tsɨ̀gə̀ aa,” nɨ naŋsə ndɨꞌɨ nɨ mə ǹjoo jìi mə bɨ lɛ nnaŋsə aa, bɨ ka tsɨ̀gə lɔ̀ꞌɔ̀sə tâ jìi mə mbə bɨ waꞌà bù ntsɨgə aa tâ ɨ̀ tɨgə ntswe. 28 Tâ bìꞌinə̀ ka mfa mbɨꞌikə a mbo Nwì ǹloŋ mə ànnù nɨfɔ̀ ya yìi mə bìꞌinə̀ kwɛrə aa, kaa mbə bɨ waꞌà bù ǹtsɨgətə. Tâ bìꞌinə̀ ka mfa mbɨꞌɨkə ŋkɨɨ ŋghaꞌasə Nwî nɨ mânjì yìi mə à bɔŋ ghu mbo aa, ŋghuꞌusə nii ŋkɨɨ mbɔꞌɔ, 29 ǹloŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ yiꞌinə̀ à laa mbə mɔꞌɔ yìi mə ɨ tɔ̀ɔ njoo aà.

13

1 Nɨ̀ ghɨrə tâ àkɔ̀ŋnə̌ yuu tsǒ bɔɔ bɨ ma tâ à ka ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì. 2 Nɨ̀ kɨɨ ŋka ŋwaꞌatə a ŋkwɛrə bɨ̀gɨ̀ɨ̀ a mɨlaꞌa bù, ǹloŋ mə bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ lɛɛ̀ ŋ̀kwɛrə baaŋgəl a mɨlaꞌa bo tɨ zî. 3 Nɨ̀ ka ŋwaꞌatə bə̂ bìi mə bɨ tswe a atsaŋ aa, tsǒ a tswě bǔ bo ghu; ŋ̀kɨɨ ŋwaꞌatə nɨ̂ bə̂ bìi mə bɨ dɨ̌ ŋgɨꞌɨ a nu bo aa ǹloŋ mə mbə a kɨ̂ m̀bə bu.

4 Tâ bə̀ bɨ̀ tsɨ̀m tswa annù nɨ̀yɔꞌɔ nɨ̀ àghuꞌusə̀, ǹtsuu nɨ̂ ǹsɨ̀ŋ a kuu nɨyɔꞌɔ kɨ zì; ǹloŋ mə Nwì à ka yǐ nɨŋ ɨsaꞌa a nu ŋ̀gàŋatsùùrə̀ bo bɨ̀ ŋ̀gàŋajɨrə̀.

5 Nɨ̀ tsuu annǔ ŋkabə ɨ lɔ̀gə tɛꞌɛ a mbìì, nɨ̀ ka mbii nɨ mə njoo jìi mə nɨ̀ tswe nɨ ju aa ɨ kuꞌunə a mbo bù; ǹloŋ mə Nwì à laa nswoŋ mə, “Kaa mbə mə̀ waꞌà ghuu mèꞌè kaa ŋwaꞌà ghuu kɨ̂ ǹləə tâ nɨ̀ tswe tsiꞌì tɨ̀ àyoò” 6 M̀bə yìi mə a bə maa ajàŋ aa, m̀bə bìꞌinə tɨgə̀ nswoŋ nɨ̂ àtàŋəntɨɨ mə,

“Mmàꞌàmbi à nɨ̂ ŋ̀gàŋkwɛtə̂ ghà,

kaa mə̀ ka waꞌà kà mbɔꞌɔ;

mbə ŋù mɨsɔ̀ŋ a ghɨrə̀ àkə a nu mə̀ aa ɛ?”*

7 Nɨ̀ ka ŋwaꞌatə bɨ̂tsyàsə̀ buu, bya bìi mə bɨ lɛ nswoŋ nɨghàà nɨ Nwî a mbo bù a mbìi mbìì aà; nɨ̀ waꞌatə a ajàŋ mə ntswêntɨ̀ɨ̀ yàà ɨ̀ lɛ mbə aa, ŋka ŋŋeꞌesə nɨ̂ àbìintɨɨ̂ yaa. 8 Kaa Yesu Kristo à sɨ kwensə, àa tsiꞌì ŋ̀gɨ̌ŋ ŋgɨ̀n a ajàŋ mə à kɨ̀ bə a yɔɔ aa mə à bə sii, ɨ lǒ kɨɨ bə a yɔɔ, ɨ lwìꞌì nɨ̂ŋkoŋə̀.

9 Nɨ̀ tsee màꞌàtə tâ bə̀ ka mbweꞌesə ghu nɨ̂ ɨ̀nnǔ mbuu mbuu jî fii jìi mə ɨ sɨ̀ kuꞌùnə̀ aà. A baŋnə̀ ŋ̀kuꞌunə aa mə tâ mɨ̀ntɨɨ̀ muu ka ŋkwɛrə mɨtɨ̀ɨ̀ a nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî kaa ŋkɨꞌɨ̀ bə a nɨ mɨ̀jɨ bə̂. Ǹloŋ mə ajàŋə mə bə̌ yòŋə bɨ̂nɔ̀ŋsə nloŋ mɨjɨ aa kaa a burə tɨ̀ waa nɨ̂ ànnû tsu kwɛtə̀ bə̂. 10 Bìꞌinə̀ tswe nɨ̀ m̀buu nɨkentə nɨ mɔꞌɔ nɨ màꞌa Nwì yî mɔꞌɔ; ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì jìi mə ɨ fàꞌà wa mûm ǹtàŋ yî lwèn wa yìi nɨ tswe ghu aa kaa ɨ sɨ̀ nɨ̂ àdàꞌà tswê a njɨ̂ àyoo yìi mə bɨ tɔɔ ghu aà. 11 Ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè wa a kuu aa tsiꞌì nɨ̀ àləə naà ya mə bɨ wa mmaꞌa nɨ̂ Nwì ghu nloŋ ɨbɨ bə̀ aa wa adɨgə yî Nàŋsə̀ Nlaa, m̀baŋnə mbèꞌè nɨ̂ m̀bà ya mfɛ̀ꞌɛ̀ wa balɨgə ǹtɔɔ nɨ a abɛɛ. 12 À kɨ mbə ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ a ajàŋ yìi mə bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ Yesu m̀fɛꞌɛ nɨ ghu a mum balɨgə a yə̂ ŋ̀gɨꞌɨ bɨ zwitə̀ yi mə tâ à ghɨrə bə̂ bi laa maŋsə ntsya a njɨ̌m àləə̀ yi. 13 Maa ajàŋ a kuꞌunə mə tâ bìꞌinə̀ fɛꞌɛ a mûm balɨgə ŋghɛɛ ntsiꞌi yi tǎ kɨɨ kwɛrə mbə̀gɨ̀tə̂ ya yìi mə bɨ lɛ mbə̀gɨ̀tə̀ yi ghu aà. 14 Nloŋ mə kaa bìꞌinə̀ sɨ̀ nɨ̂ ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yìi mə a lwiꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa faà tswê, m̀baŋnə nlɔ̀ɔ̀ aa ya mə a ka yǐ zì aà.

15 A kuꞌunə mə tâ bìꞌinə̀ tɨgə ntsya aa a nu Kristo, mfa nɨ̂ àyoo mmàꞌa Nwì yìi mə à nɨ aghaꞌasə̀ aa, a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀m, a mbo Nwì, m̀bə aghaꞌasə yìi mə a fɛ̀ꞌɛ a ghoŋ ntsǔ bə̀ bìi mə bɨ swoŋ nî annǔ Ɨkûm yi aà. 16 Nɨ tsuu lìꞌinə a ŋka ŋghɨ̀rə ɨ̀bɔ̀ŋ bo bɨ̀ a ŋka nyàtə ǹjoo jìi mə nɨ̀ tswe nɨ ju aa, ǹloŋ mə ǹjoo mmàꞌanwì ma jû ɨ bɔ̀ŋə̀ nɨ̂ Nwî.

17 Nɨ̀ ka nyuꞌunə bɨ̂tsyàsə̀ buu ŋkɨ ŋka nyoŋə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə bo swoŋ aà; ǹloŋ mə bɨ bɛ nɨ ànnǔ ntɨɨ̀ yuu, ŋkɨ ntswe nɨ̂ àjàŋ yìi mə bɨ ka yǐ fa akwiꞌi a nsi miꞌi Nwì ǹloŋ ŋgaa yùù aà. A bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə a kuꞌunə mə boŋ nɨ ghɨ̀rə̀ bo faꞌà nɨ̀ àfàꞌâ yaa nɨ nɨ̀dorə, nloŋ mə bo bə kɨ fàꞌà bə nɨ̂ àjəŋnə̀ boŋ kaa a ka waꞌà ghuu kwɛtə̀.

18 Nɨ̀ ka ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî ŋ̀waꞌatə nɨ̂ yiꞌi, ǹloŋ mə bìꞌì zi mə ntɨɨ̀ yiꞌi ɨ laa a nɨ̂ ànnù yìi mə bìꞌi fàꞌa aà. Bìꞌi lɔ̀ɔ̀ mə bìꞌì kɨ ghɨ̀rə̀ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə ɨ tsinə bə̀ bɔꞌɔtə̀ aà. 19 Mə buꞌu mbo a mbo bù tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ mə nɨ̀ bə kɨ naŋsə tsàꞌàtə̀ Nwî boŋ à ka ghɨ̀rə mə̀ waŋsə mbù m̀bɨɨ fu a mbo bù.

20 Tâ Nwìŋgɔ̀ŋ m̀bɔɔnə yìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ M̀màꞌàmbî yiꞌinə̀ Yeso a bû m̀bɨɨnə a nɨwo aa, yu wa mə à nɨ ŋgàŋmbɛ̂mbi yì ŋ̀wè aa, nɨ̂ àləə̀ yi yìi mə bɨ lɛ ŋwàrə àkàà yìi mə a lwiꞌi nɨ̂ŋkoŋ ghu aa, 21 tâ à fa njoo jì sɨgɨ̀nə tsɨ̀m jìi mə nɨ lɔ̀ɔ̀ aa, ta tâ nɨ̀ ka ŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jìi mə Nwì a lɔ̀ɔ̀ aà. Tâ à ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ǹtɨgə fàꞌà nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə a kɔ̀ŋə̀ aa a nu bù ǹtsya aa a njɨ̌m Yesu Kristo, yìi mə nɨ̀ghaꞌa nɨ̀tsɨ̀m ka tɨgə zì ghu mbo ɨ lwìꞌì nɨ̂ŋkoŋə̀ aà. Amen.

22 Mə buꞌu nɨ̂ m̀bo a mbo bù mbâ bɨlɨ̂m bâ, mə tâ nɨ̀ kwɛrə nɨghàà nɨ adɨꞌɨtə̀ nû sɨgɨ̀nə̀, ka mə mə̀ ŋwàꞌànə nɨ ghuꞌutə̀ aà. 23 Mə lɔ̀ɔ̀ mə tâ nɨ̀ zi mə bɨ fìꞌìsə̀ mə̂ mumaà yiꞌìnə̀ Timoti a ndâtsaŋ. Mə yuꞌutə aà yi, à bə wàŋsə zì boŋ bìꞌiyu ka tɨgə zì bɨtsɨ̀m a mbɛ̀ɛ bù. 24 Nɨ̀ tsaꞌatə bɨtsyàsə̀ buu bɨtsɨ̀m bo bɨ̀ bə̀ bɨ Nwî bɨtsɨ̀mə̀. Bɨ̀lɨ̂m biꞌinə̀ bìi mə bɨ tswe a Itali aa bɨ toò àtsàꞌàtə̀ a mbo bù bɨtsɨ̀mə̀. 25 Tâ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî tâ ɨ̀ tswe a mbo bù bɨ tsɨ̀mə̀. Amen.

* 1:5 Ps. 2.7

* 1:5 2 Sam. 7.14

* 1:6 Deut. 32.43; Ps. 97.7

* 1:7 Ps. 104.4

* 1:9 Ps. 45.6-7

* 1:12 Ps. 102.25-27

* 1:13 Ps. 110.1

* 2:8 Ps. 8.4-6

* 2:12 Ps. 22.22

* 2:13 Yes. 8.17

* 2:13 Yes. 8.18

* 3:11 Ps. 95.7-11

* 3:15 Ps. 95.7,8

* 4:3 Ps. 95.11

* 4:4 Gen. 2.2

* 4:5 Ps. 95.11

* 4:7 Ps. 95.7,8

* 5:5 Ps. 2.7

* 5:6 Ps. 110.4

* 6:14 Gen. 22.17

* 7:17 Ps. 110.4

* 7:21 Ps. 110.4

* 8:5 Exod. 25.40

* 8:12 Yer. 31.31-34

* 10:7 Ps. 40.6-8

* 10:16 Yer. 31.33

* 10:17 Yer. 31.34

* 10:30 Deut. 32.35

* 10:30 Deut. 32.36

* 10:38 Hab. 2.3-4

* 11:18 Gen. 21.12

* 12:6 Prov. 3.11-12

* 12:20 Exod. 19.12-13

* 12:21 Deut. 9.19

* 12:26 Hag. 2.6

* 13:6 Ps. 118.6

Jɛms

1

2

3

4

5

Àŋwàꞌànə̀

JƐMS

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Jɛms muma bɨ̀ Yesu a mbo bɨ̀Krisèn bìi mə bɨ lɛ njàꞌà waa bɨ tswê a ɨtoo ɨtoo aà. Jɛms à lɛ ŋkɨ mbə ntsyàsə̀ a ŋghotə a Yerusalem.

Jɛms à ŋwàꞌànə ndɨꞌɨtə nɨ̂ bə̀ bɨ Nwî nɨ ɨnnù jî ghàꞌàtə̀, lâ mâ ànnù yìi mə à ghàa ghu aa à nɨ̂ àbìintɨɨ̀. Ǹswoŋə nɨ mə bɨ yə abìintɨɨ ŋû aa a nɨ ɨ̀fàꞌâ yi bo bɨ̀ mɨ̀ghɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ ɨnnû mi. Kaa àbìintɨɨ yìi mə ŋǔ a swoŋə tsiꞌì nɨ̀ ǹtsù aa kaa à sɨ abìintɨɨ yìi mə a yweensə ŋû aa bə̂. Tâ bə̀ bìi mə bɨ bii Nwî aa tâ bɨ̀ kɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ànnu yìi mə nɨ̀ghàà nɨ Nwî nɨ swoŋ aà, kaa waꞌa kà ǹyuꞌu tsiꞌì yùꞌù, kaa waꞌà nɨ nu ka mfaꞌa (1.22-25). Jɛms a bû ŋ̀ghaa annù ǹloŋ mɨtsyɛ̀ (1.5-8), ŋù yìi mə a boŋ mɨtsyɛ̀ aa tâ à betə a mbo Nwî nɨ̂ abìintɨɨ̀. Ǹdɨꞌɨtə nɨ̂ bə̀ bɨ Nwî mə tâ bo ka nzi ntswâ àləə̀ yaa (3.1-12), ǹtsuu mɨlɔ̀ꞌɔ mɨ bɨ̂lɨ̂m byaa kɨ tɔꞌɔtə, (4.11-12) ǹtsuu kɨɨ kɨ kàà, tâ ɨ̀ɨ̀ŋə̂ ŋù tâ à bə ɨ̀ɨ̀ŋə (5.12). Tâ bə̀ bìi mə bɨ bii Nwî aa tâ bo ka ntswa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ waa ŋkɨɨ ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî a noò ŋ̀gɨꞌɨ̀. Bɛɛ bo tɨ ghɔ̀ɔ, bo kâ m̀bii nɨ̂ ɨ̀fǎnsənnù jyaa bo nɨ bo, ŋka ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî (5.13-18) ǹloŋ mə Nwì a yuꞌu atsàꞌàtə̀ Nwî ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ àbìintɨɨ aà.

Jɛms à naŋsə ŋŋwàꞌànə aa ɨnnù jìi mə mbə ɨ kwɛtə̀ bə̀ bɨ Nwî a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ yàà, ŋ̀kwɛtə nɨ̂ waa mə bɨ̀ ka ŋkhə Satan, bo bɨ̀ ànnǔ ŋkɔ̌ŋ njoo mbi jù, m̀baŋnə ŋka nyoŋtə a mbɛ̀ɛ Nwì tǎ bə bɨ̂subɨkaꞌâ bi tsǒ Abraham (4.1-8).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌìnnǔ aŋwàꞌànə̀ yuà 1.1

2. Àbìintɨɨ nɨ mɨ̀tsyɛ̀ 1.2-8

3. Ànnǔ ŋgàŋə̂fumə bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋkabə̀ 1.9-11

4. Ànnǔ nyweꞌetə ŋù bo bɨ̀ àkwàꞌànə̀ 1.12-18

5. Ŋ̀ka nyuꞌu nɨghàà nɨ Nwî ŋ̀kɨɨ ŋghɨrə 1.19-27

6. Àwàꞌàsə̀ ǹloŋ annǔ a ŋka ntɛꞌɛ nàndènə̀ a tɨtɨ̀ɨ bə̀ 2.1-13

7. Àbìintɨɨ bo àfàꞌà 2.14-26

8. Krisèn bo àləə̀ yi 3.1-18

9. Krisèn bo bɨ̀ ǹjoo mbî 4.1—5.6

10 Ɨ̀dɨꞌɨtə̀ jî mɔꞌɔ̂ 5.7-20

1

1 À nɨ mə̀ Jɛms, ŋ̀gàŋàfàꞌa Nwì nɨ yì M̀màꞌàmbî Yesu Kristo, mə tsàꞌàtə̀ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ baIsrael nɨghûm ǹtsòbaà yìi mə ɨ̀ jaꞌanə ntswetə a ɨdɨgə tsɨ̀m faa mbi aà.

Àbìintɨɨ nɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀

2 Bɨ̀lɨ̂m bâ, nɨ̀ ka naŋsə ndorɨtə a nòò yìi mə mbuu ɨkwàꞌànə tsɨm ɨ tsiꞌi ghuu aà; 3 ǹloŋ mə nɨ bə tswa ntɨɨ̀ ghu ɨ tsyǎ àkwàꞌànə̀ yìi mə a yweꞌetə nɨ̂ àbìintɨɨ̀ yuu aa, boŋ nɨ̀ ka tɨgə tswe nɨ̂ àtàŋəntɨɨ̀. 4 Nɨ̀ yə mə àtàŋəntɨɨ yuu a ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì a mûm ŋ̀gɨꞌɨ tâ nɨ̀ tsuu lǒ kaa, tâ nɨ̀ kwe ŋkɔꞌɔ ntəə ŋkuꞌunə, kaa waꞌà nɨ àlɔ̀ꞌɔ̀ tswê. 5 Lâ m̀bə ŋù nɨ̀bù a tɨ boŋ mɨtsyɛ̀, a kuꞌùnə̀ mə tâ à tsaꞌatə Nwî ǹlɔɔ ghu mbô, boŋ à ka fa ghu mbô, ǹloŋ mə Nwì a fa njoo a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m nɨ̂ àbɔ̀ŋəntɨɨ̀, kaa waꞌà lɨŋə̀ bə̂. 6 Lâ bɛɛ a tɨ tsàꞌàtə̀ Nwî a nɨ̌ŋ ǹtɨɨ̀ yì ghu nû, ǹtsee kɨ jɨ̀ŋkə̀ bə̂. Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a jɨ̀ŋkə̀ aa, à bə aa tsǒ akàŋə ŋkì mɨyaa yìi mə fɨ̀fə̀rə̀ a tii ŋghɛɛ mbù mbɨɨ nɨ yu aà. 7-8 Àjàŋə̀ ŋû ma ya mə a lɔɔ nɨ mɨ̀ntɨɨ mi mbaa, ǹjɨ̀ŋkə̀ nɨ̂ jɨ̀ŋkə̀ nɨ̂ ɨ̀nnǔ ji tsɨ̀m aa, tâ à tsuu lǒ waꞌatə mə mbə yu kwɛrə̂ àyoò tsu a mbo mmàꞌàmbî Nwì.

Ŋ̀gàŋə̂fumə bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋkabə̀

9 Ǹdɨm yiꞌinə̀ yìi mə à nɨ ŋù tɨ̀kùm aa à tswe nɨ̀ ŋ̀ka ndorɨtə a ajàŋ yìi mə Nwì à ŋɛ̀ntə yi a ndəŋ aà; 10 tâ ǹdɨm yìꞌinə̀ yìi mə à nɨ ŋgàŋkabə aa tâ kɨɨ ŋka ndorɨtə a noò yìi mə Nwì à sɨ̀gɨ̀sə yi a nsyɛ aà, ǹloŋ mə ŋ̀gǎŋkabə ɨ ka yǐ wàŋsə̀ tsyà waa aa tsiꞌì tsǒ ɨ̀bwìꞌi ŋgɛ̀ɛ̀ aà. 11 Nòò a kɨ nta ntɨɨ aa, a tɔɔ̀ ŋ̀gɛ̀ɛ̀ ɨ yɔrə̀; ɨ̀bwìꞌi ji ɨ wôkə̀ a nsyɛ, nɨ̀bɔ̀ŋ ni nɨ mɛ̂. À kɨ mbə ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ ajàŋ yìi mə ŋgàŋkabə à ka yǐ tsyà yi, a noò yìi mə a karə mfaꞌa nɨ̂ mɨ̀fàꞌâ mi aà.

Àkwàꞌànə̀

12 Nɨ̀dorə nɨ tswe a mbo ŋù yìi mə à lwìꞌi nɨ̂ àbìintɨɨ̀ a noò yìi mə ɨ̀kwàꞌànə̀ ɨ zì ghu mbo aà ǹloŋ mə à bə tsyà m̀buu ɨ̀kwàꞌànə̀ ma jû bəə boŋ à ka kwɛrə mɨyàrɨ̀nə̀ mɨ ŋgùꞌù mi, tâ à bə ntswentɨ̀ɨ̀ ya yìi mə Nwì à kàꞌa a mbo bə̀ bìi mə bɨ kɔ̀ŋə̀ yi aà. 13 M̀bə mbuu ɨ̀kwàꞌànə̀ ma jû ɨ yi tɨ zǐ a mbo ŋù a tsuu lǒ swoŋ mə, “Ɨ̀kwàꞌànə̀ jû ɨ lo aa a mbo Nwì.” Nloŋ mə kaa mbə bɨ waꞌà Nwî nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ kwaꞌànə̀. Kaa yumbɔŋ a waꞌà nii ŋû kɨɨ ŋkwaꞌanə nɨ̂ ànnù yî bɨ̂. 14 Lâ bɨ kwàꞌànə̀ ŋû aa wâ noò mə ɨ̀nnù jìi mə a yə̀ꞌə̀tə aa ɨ swùŋtə̀ mə̂ yi ŋko yi tsǒ mâtaà. 15 Ɨ̀nnù jya mə a yə̀ꞌə̀tə̀ aa ɨ tɨgə̀ ghɨrə a tswê nɨ ju tsǒ mu ntɨgə njwe ɨfǎnsənnù. Bɛɛ mə ɨ̀fǎnsənnù jya ɨ yi ŋkɔꞌɔ nluu, ɨ jwe nɨ̀wô.

16 Tâ bɨ̀ tsuu ghuu lǒ bweꞌesə mbâ bɔɔ bɨ maà bâ. 17 Mɨ̀tə̀ŋnə̀ mî sɨgɨ̀nə̀ mɨtsɨ̀m bo bɨ̀ ǹjoò jìi mə ɨ bɔŋ màŋsə̀ aa, tsiꞌì tsɨ̀m ɨ lò aa aburə nsɨgə. Ɨ lò aa a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə à nàŋsə mɨ̂ŋkàꞌà mìi mə mɨ tswe a aburə aa, m̀bə yu yìi mə kaa à sɨ kwensə, kə̀ mbəŋkə tso alɨləŋ aà. 18 A nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋə̂ yì, à lɛ nnaŋsə yiꞌinə̀, ǹtsya aa a njɨ̌m nɨ̀ghàà nìi à nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ aà, mə tâ bìꞌinə̀ bə bɨ̂tsyà bɨ mbìì a tɨtɨ̀ɨ ŋ̀gɔ̀ŋ njoò tsɨ̀m jìi mə à lɛ nnaŋsə aà.

Ŋ̀ka nyuꞌu ŋkɨɨ ŋghɨ̀rə̂

19 Bɔɔ bɨ maà bâ nɨ̀ ka ŋwaꞌatə annù yuà! A kuꞌunə mə tâ ŋù ǹtsɨ̀m tâ à ka ŋwaŋsə nyuꞌu ànnù, ǹtsee kɨ wàŋsə ghàa, ŋ̀kɨ tsee kɨ wàŋsə lwìsə̀ nɨ̂ ǹtɔ̀ŋə̀. 20 Ŋù yìi mə a lwìsə ntɔŋ aa kaa a sɨ annù yî tsìnə̀ yìi mə Nwì a lɔ̀ɔ̀ aa ghɨ̀rə̀. 21 Mamùu ajàŋ a kuꞌùnə̀ mə nɨ̀ meꞌe ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnǔ nsɨŋ tsɨ̀m bo bɨ̀ àbɨ̀ꞌɨntɨɨ̀ tsɨ̀mə̀. M̀fa ɨbɨɨnnû ghuu a mbo Nwì, m̀bii nɨghàà nìi mə a bè a mûm ǹtɨɨ bù aà, à nɨ nɨ̀nghàà ma nû nìi mbə nɨ nyweensə ghuu aà.

22 Nɨ̀ tsuu atu ɨbɨ̀ɨ nû ghuu kɨ bweꞌesə a ŋka nyuꞌutə nɨ̀ghàà nɨ Nwî tsiꞌì yùꞌùtə̀. A kuꞌunə mə tâ nɨ̀ ka mfaꞌa nɨ nu. 23 Ŋù yìi a yuꞌutə nɨghàà nɨ Nwî tsiꞌì yùꞌùtə̀ kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ nu faꞌà aa, à bə aa tsiꞌì tsǒ ŋù yìi mə à lèntə nsî yi nɨ̂ ŋ̀kèꞌè, ǹyə ɨ̀bɨ̀ɨ nû yi. 24 A naŋsə nlii ɨbɨ̀ɨ nû yi wa aa, a lô ŋ̀ghɛɛ yi. Fɨ̀bàŋtə̀ tɨ tsyǎ a liꞌìnə̀ ŋ̀kɨrə̀ yì yâ. 25 Lâ ŋù yìi mə a naŋsə nlii bɨ̂nɔ̂ŋsə̀ bya bìi mə bɨ bɔŋ màŋsə̀, ŋ̀kɛtə nɨ mɨ̂ŋkɨ̀rə̀ mɨ atsaŋ a nu bə̀ aa, à bə tɛꞌɛ àtû yì nɨ bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ ma bû, kaa waꞌà yuꞌutə̀ tsiꞌì yuꞌutə̀ m̀bu nlìꞌìnə̀, lâ m̀baŋnə nləə nɨ bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bya, ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨnnù jìi mə bɨ swoŋ aa, boŋ Nwì à ka nɨŋ mbɔɔnə nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə a ghɨ̀rə̀ aà.

26 M̀bə ŋù à tswe a tɨtɨ̀ɨ bù yìi mə à wàꞌàtə mə yu tɨnsə amûm ànnù Nwî lâ kaa waꞌǎ ajàŋ yìi mə mbə yu tswâ àləə̀ yi zi, boŋ ànnù Nwî yi ya à nɨ tsiꞌì ànnǔ adàŋə̀ dàŋə̀. A kɨɨ̀ m̀bweꞌesə aa ɨbɨɨnû yì. 27 Ànnù yìi mə Taà Nwìŋgɔ̀ŋ a lɔ̀gə̀ tsiꞌì tsǒ ànnù Nwî yìi mə a naŋsə kùꞌùnə̀, kaa waꞌà nɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀ tswê aa, a nɨ̂ ŋka nləŋtə bɔɔ bɨti nɨ bɨ̀kwìꞌì bɨ bâŋgyɛ̀ a mûm ŋ̀gɨꞌɨ bo. Ŋ̀kɨ mbə a ŋka mbɛ̂ ɨ̀bɨɨnû gho tâ m̀bi tsuu lǒ sɨ̀ŋ, ɨ ta ŋgɨꞌɨ a nu wò.

2

Ŋ̀wàꞌàsə̀ ǹloŋə annǔ ntɛꞌɛ bɨ̀nàndènə̀

1 Bɨ̀lɨ̂m bâ tsiꞌì tsǒ ŋgǎŋmbii Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu Kristo, yìi à nɨ Mfɔ̀ nɨ̀ghaꞌa aa, a kuꞌunə mə tâ nɨ̀ tsuu bə̂ ɨtu ɨtu kɨ lèntə̀, ǹyɔŋə bə̂ ŋ̀kɨrə yàà. 2 Kə̀ bìꞌinə̀ lɔgə mə ŋgàŋkabə yìi mə à wɛ̀ꞌɛ karə̀ yìi mə bɨ naŋsə nɨ̂ àtɨ̀ɨ̀ gold bo bɨ̀ ɨ̀tsə̀ꞌə atɨ̀ndùù, à zǐ ŋkuu a mûm ŋghòtə bù, ŋ̀gàŋafum a kɨ̂ ǹzi ŋkuu ghu nɨ bɨ̀kùrə̀ bɨ atsə̀ꞌə̀ bi. 3 M̀bə nɨ̀ ghaꞌasə ŋû wa yìi mə à wɛ̀ꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ jî sɨgɨ̀nə̀ aa, nswoŋ ghu mbo mə, “Tswe faa nɨ̂ àlə̀ŋ yî àkɔ̀ꞌɔ̀nə̀ falà.” M̀baŋnə nswoŋ a mbo ŋgàŋàfumə wa mə, “Ghɛɛ ntəə filì, kə̀ jwèꞌènə a nsyɛ a mbɛ̀ɛ̀ mɨ̀kòrə mə,” 4 bəə boŋ nɨ tɛꞌɛ bɨ̂nàndènə̀ a tɨtɨ̀ɨ bù, ǹlentə nɨ̂ ànnù ǹyoŋ nɨ̂ àjàŋ mə ɨ̀nnù jî bɨ ɨ tintə nɨ̂ ghuu aà.

5 Yuꞌutə̀ nɨ̀ m̀bâ bɨlɨ̂m bâ, wa Nwì à tsɔ̀ꞌɔ ŋgàŋə̂fumə fàa mbi, ŋ̀ghɨrə mə tâ bo nɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ mya a nu Yesu Kristo, ɨ̀ baŋnə mbə ŋgàŋafùꞌu ànnù nɨ̂ŋkoŋ, ɨ yi njɨ annù nɨfɔ̀ yìi mə à kàꞌa a mbo bə̀ bìi mə bɨ kɔ̀ŋə̀ nii aà. 6 Lâ nɨ tsaꞌa nɨ̂ ŋ̀gàŋə̂fumə aa, bə̀ bìi mə bɨ nɨ̀ŋə̀ nɨ̂ ghu a nsyɛ, ŋ̀kɨɨ nswuŋə nɨ̂ ghuu ŋghɛɛ nɨ bù a nda mɨsaꞌa aa à nɨ aa bɨ̂wò aa ɛ? À sɨ̌ ŋgǎŋkabə bə aa ɛ? 7 À nɨ tsiꞌì bò mə bɨ ghàà nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ nloŋ ɨkum yî sɨgɨ̀nə̀ wa mə bɨ fa a mbo bù aà.

8 La m̀bə ò ka naŋsə nlə̀ə m̀fɔ̀ nɔ̀ŋsə̀ Nwì wa yìi mə à tswê mûm àŋwàꞌànə̀ mə, “Ka ŋkɔ̀ŋə ndɨ̂m ghò tsiꞌì tsǒ o kɔ̀ŋə ɨbɨ̀ɨ nû gho aa,” boŋ ò ghɨrə̂ sɨgɨnə̀. 9 Lâ m̀bə ò ka nlentə nɨ̂ bə̀ ǹyoŋə nɨ bə̂ ŋ̀kɨ̀rə̂ yàà bəə boŋ ò wò mə annù, nɔ̀ŋsə̀ a kɨ̂ ǹtswa gho tsiꞌì tsǒ ŋù yìi mə kaa à sɨ nɔ̂ŋsə̀ ləə aà. 10 M̀bə ŋù a ka nləə bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bɨ̀tsɨ̀m bɛɛ mə a ghɨrə ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀wo yî m̀fùùrə̀ a nɨ mûnjìrə̂ annù boŋ à kɨ̀ mə̂ ŋ̀wo bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bya tsiꞌì bɨ̀tsɨ̀mə̀. 11 Ǹloŋ mə ŋù wa yìi mə à lɛ nswoŋ mə, “Tsuu annǔ mâghàbə ghɨ̌rə aa,” à lɛ ŋkɨ nswoŋ mə, “Tsuu zwitə.” Ma mùu ajàŋ, ò bə tsuu annǔ mâghàbə ghɨ̀rə, lâ ɨ bàŋnə zwitə ŋû boŋ ò wo nɔ̂ŋsə̀. 12 Tâ nɨ̀ghàâ nuu bo bɨ̀ mɨ̀ghɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ ɨnnù muu tâ mɨ̀ bə tsiꞌì tsǒ mì bə̂ bìi mə bɨ ka yì saꞌa waa nɨ nɔ̀ŋsə̀ wa yìi mə à kɛ̀tə mɨ̂ŋkɨ̀rə̀ mɨ atsaŋ a nu bə̀ aa. 13 Nloŋ mə kaa Nwì à ka yǐ waꞌà mɨlɨ̀ŋnə̀ ŋù yìi mə kaa à sɨ mɨlɨ̀ŋnə̀ ko aa kɨ ŋko a noò nsaꞌa mɨ̀saꞌà. Ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ ɨ kayi tsyatə ntsɔꞌɔtə mɨ̀saꞌà.

Àbìintɨɨ bo bɨ̀ ŋ̀ka mfàꞌâ

14 Bɔɔ bɨ maà, m̀bə ŋù a swoŋ mə yu tswe nɨ̀ àbìintɨɨ, kaa waꞌà nɨ ɨ̀nnù jî sɨgɨnə bàŋnə̀ ghɨrə, a kwɛtə̀ yi aa nɨ̀ àkə aa ɛ? Kaa àjàŋə abìintɨɨ ma yû kaa mbə a waꞌà yi yweensə̀. 15 M̀bə mumaà yiꞌinə̀ yî m̀bâŋnə̀ kə̀ yì mâŋgyɛ̀ a boŋə ɨtsə̀ꞌə̀ a ŋwɛꞌɛ kaa waꞌà nɨ̀ mɨ̀jɨ mìi mə kuꞌunə a njɨ a njwi njwi aa tswê, 16 bɛɛ ŋù nɨ̀bô a swoŋ a mbo bo mə, “Tâ Nwì à nɨŋ mbɔɔnə a nu bù! Nɨ̀ ghɛɛ tâ nû juu ka nloontə ŋkɨɨ njɨ ywurə!” boŋ a ka kwɛtə waa aa nɨ àkə̀ mə mbə nɨ̀ tsuu njoo jya mə ɨ kwɛtə waa tâ bo tswe ntɨ̀ɨ̀ aa, ɨ fa aa ɛ? 17 À nɨ ajàŋ yìi mə a kɨ mbə aà, mə mbə ò tswe nɨ̂ àbìintɨɨ yìi mə a sɨ ghɨ̀rə ò faꞌa nɨ̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ aà. Àjàŋə abìintɨɨ ma yû à nɨ̂ àkwo ayoò.

18 Lâ m̀bə ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à tse swoŋ mə, “Ò tswe nɨ̀ àbìintɨɨ̀, mə̀ bâŋnə̀ m̀faꞌa nɨ̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀.” M̀bə a swoŋ ma mùu ajàŋ boŋ mə̀ ka kwiꞌi ghu mbo mə, “Dɨ̀ꞌɨ abìintɨɨ̀ yo ya a mbo mə̀, mə mbə ò tsuu ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ kɨ ghɨ̀rə̀, boŋ mə̀ ka bàŋnə ɨ dɨ̀ꞌɨ abìintɨɨ̀ ya a nɨ̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ jìi mə mə ghɨ̀rə aà.” 19 Ò bìi mə Nwîŋgɔ̀ŋ à nɨ aa tsiꞌì yî mɔ̀ꞌɔtə aa ɛ? A bɔŋə̀! Lâ, tsiꞌì ɨ̀zwì jî bɨ ɨ kɨ mbii maa ajàŋə̀, ŋ̀kɨɨ ntsɨgɨnə ghu nsî. 20 Ɨ̀tɨ̀rə̀ bə̂, nɨ lɔ̀ɔ nzi mə àbìintɨɨ yìi mə a sɨ ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ faꞌa aa, à nɨ àkwo ayoo aa ɛ?

21 A ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ ta bɨ̀ bɨ̀taà yìꞌinə̀, Abraham, tɨgə̀ Nwì à lɛ nlɔ̀gə̀ yi tso ŋù yìi mə mɨ̀nnù mi mɨ tsinə ǹyoŋə aa nɨ̂ ànnù yî sɨgɨ̀nə̀ yìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aà. À lɛ nlɔ̀gə mu yì, Isaac, ŋ̀ghɛɛ màꞌà Nwî ghu a nɨkentə nɨ mɔ̀ꞌɔ. 22 A laa mə Abraham à lɛ mbìì Nwì aa ŋkɨɨ mfaꞌa, àbìintɨɨ̀ yi bo àfàꞌâ yi a ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ àbo mɔꞌɔ̀. Àfàꞌâ yi a ghɨrə̀ mə tâ àbìintɨɨ̀ yi ya tâ luu. 23 Ma mùu ajàŋ ànnù yìi mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a lɛ nswoŋ aa a fɛꞌɛ̀ m̀boontə mə, “Abraham à lɛ nnɨŋ ntɨɨ̀ yì a nu Nwì, ma ya a ghɨrə̀ mə tâ Nwì à lɔgə yi nɨ ŋù yìi mə ɨ̀nnù ji ɨ tsinə aà.” Nwì a tɨgə̀ ǹlɔgə Abraham nɨ̂ ǹsûkàꞌâ yì. 24 Yə̂ nɨ̀, Nwì a lɔ̀gə̀ ŋû tsǒ ŋù yìi mə mɨ̀nnù mi mɨtsinə, ntsya aa a njɨ̌m ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ jìi mə a ghɨ̀rə̀ aà, kaa waꞌà yòŋə̀ aa tsiꞌi a njɨ̀mə àbìintɨɨ̀ yi yu yu.

25 À lɛ ŋkɨ mbə tsiꞌì ŋ̀gɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ nɨ Rahab, àkwàrə̀ mâŋgyɛ̀ wâ. Nwì à lɛ nlɔ̀gə̀ yì tsǒ ŋù yìi mə ɨ̀nnù ji ɨ tsinə, ǹtsya aa a njɨ̌m ɨnnù jìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aà, à lɛ ŋkwɛrə bɨ̂tswɛ̀rə̀ bɨ baIsrael bya a nda yu, ŋ̀kɨ mbu ŋghɨ̀rə̀ bɨ tsyâ nɨ mânjì yî dàŋ ŋ̀khə waa.

26 Ma mùu ajàŋ tsǒ mə mbə àzwì a tsuu a nu ŋù tswe, a bə̂ àkwo ŋû aa, àbìintɨɨ yìi mə a sɨ fàꞌà a kɨ mbə aa àkwo ayoò.

3

A kuꞌunə mə tâ bə̀ ka ntswa aləə̀ yaa

1 Bɨ̀lɨ̂m bâ, kaa sɨ̀ bɔ̂ŋ mə tâ bù bî ghàꞌàtə̀ bə ŋgǎŋdɨ̀ꞌɨ̂nnù, ŋ̀loŋ mə ɨ̀saꞌa yiꞌinə̀ tsǒ ŋgǎŋdɨ̀ꞌɨnnù ɨ ka yǐ tɨ̀nsə̌ tsyàtə yî bə̂ bî mɔꞌɔ̀.

2 Bìꞌinə̀ bɨtsɨ̀m, bìꞌinə̀ ghaꞌa fansə nɨ̂ ɨnnù. Lâ m̀bə ŋù yì mɔ̂ꞌɔ a tswe ghu yìi mə à sɨ nii ɨfansə ɨnnù ghɨrə a nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə a swoŋə aa, boŋ ɨ̀nnù ji ɨ bɔŋ màŋsə̀, a kɨ̂ ǹzi a ajàŋ yìi mə mbə yu tswâ ɨ̀bɨɨnû yi tsɨ̀mə̀.

3 Bìꞌinə̀ nɨŋə nɨ̂ àtsaŋə a ntsǔ ləŋə ŋghɨrə nɨ mə tâ à ka nyuꞌunə nɨ̂ yiꞌinə̀. Maa ajàŋ bìꞌinə zi ajàŋ yìi mə mbə bìꞌinə ghɨrə a ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bɛ̀ɛ̀ yìi mə bìꞌinə̀ kɔŋ aa. 4 Kə̀ tâ bìꞌinə̀ waꞌatə annù ǹloŋ abaŋə ŋkì. Ka mə a faŋ faŋ a kɨɨ̀ ǹtii tsiꞌì afìsə̀ yî tɨɨ̀ aa, bɨ tsisə aa tsiꞌì nɨ̂ mûntsirə̂ àtsisə̀, ǹswùŋə̀ àbaŋ a zî àjàŋ yìi mə mbə yu tsisə̀ a ghɛɛ̀ àjàŋ yìi mə à kɔ̀ŋ aà. 5 A kɨ̂ m̀bə ŋgɨŋ ŋgɨ̀ŋ a nɨ̂ àləə yìi mə a tswe a ntsǔ mbìꞌinə̀ aà. Ka mə a kəꞌə ŋkəꞌə aa, mbə tsi kɨ kwɛ̀ɛ ntɨɨ̀ yi a nɨ̂ ɨ̀nnù jî wè jî wè jìi mə mbə a ghɨrə̀ aà.

Waꞌatə ajàŋ yìi mə mbə tsiꞌì ǹsàà mɔꞌɔ ɨ tɔɔ̀ ma mùꞌù ǹtaꞌa aà. 6 Aləə a bə aa tsiꞌì tsǒ mɔꞌɔ. A burə mbə aa m̀bî yìi mə ɨ̀ lùu nɨ̂ ɨ̀nnù ji bɨ̂, ǹtswe nɨ àdàꞌà a mûm nu bìꞌinə̀, ǹsɛɛnsə nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ, ɨ ghɛɛ̀ nɨ̂ ɨ̀làâ a mûm nû bìꞌinə̀ tsiꞌì tsɨ̀mə̀. Ǹtɔɔ nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ yìꞌinə̀ tsiꞌì tsɨ̀m nɨ̂ ɨ̀nsàà mɔꞌɔ yìi mə ɨ̀ lò aa tsiꞌǐ a mɔꞌɔ Satan ǹzi. 7 Ŋùmɨ̀sɔ̀ŋ à zî àjàŋ yìi mə mbə yu mɨrə̀sə̀ ŋ̀gɔ̀ŋ ǹnaa tsɨ̀m jìi mə tswê a ntaꞌa kə̀ a mûm ŋ̀kì aà, kə̀ a bə bə nàà mɨtsəꞌə, kə̀ bə bɨ̀sɨŋ, kə̀ ɨ̀bəŋ naà tsǒ nô, kə̀ nàa ŋkì, bɨ lɛɛ̀ ŋ̀kɨ yaꞌa mmɨrɨsə 8 lâ kaa ŋû mɨ̀sɔ̀ŋ kaa a waꞌà àjàŋ yìi mə mbə yu mɨrɨsə̀ aləə aa bàŋnə̀ ǹzi. Àləə a nɨ̂ àyoò yì bɨ̂ yìi mə a lɨgə tsiꞌì lɨ̀gə̀, ǹstsyanə a ntsisə̂, ǹluu nɨ̂ ǹlɨꞌɨ yì m̀bɨ yìi mə mbə ɨ zwitə̀ ŋû aà. 9 Bìꞌinə̌ lɔ̀gə̀ ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ maꞌàmbî Taà yiꞌinə̀ Nwîŋgɔ̀ŋ ghu. Ŋ̀kɨɨ mbu nlɔ̀gə̀ m̀bəgɨtə nɨ̂ bɨ̀lɨ̂m biꞌinə̀ bìi mə Nwì à lɛ nnaŋsə waa bɨ finə̀ yi aa ghu. 10 Mɨ̀ghàà mɨ ŋghaꞌasə Nwì bo bɨ̀ m̀bə̀gɨ̀tə̀ mɨ fɛꞌɛ̀ aa tsiꞌì a ntsù yî fùùrə̀! Bɨ̀lɨ̂m bâ, kaa a sɨ̀ kùꞌùnə̀ ma mùu ajàŋə̀. 11 Kaa m̀bə naŋəbɨrə̀ yìi mə ŋ̀kì yî lèè ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ ghu aa, kaa mbə a waꞌà kɨ̀ mbu ka mfiꞌisə ŋ̀kì yî lwì. 12 Bɨ̀lɨ̂m bâ, kaa m̀bə àtǐ kɔ̀ɔ̀ a waꞌa mbàŋ saꞌa bə̂, kaa àti lâmsì kaa mbə waꞌǎ ɨkɔ̀ɔ̀ koonə̀ bə̂. Kaa nɨ̀lɨ̀ nìi mə ŋ̀kì yî lwì ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ ghu aa, kaa mbə nɨ waꞌǎ ŋkì yî nò kɨ mfiꞌisə.

Mɨ̀tsyɛ̀ mìi mə mɨ lò nɨ̂ bə aburə aà

13 Ŋù tsù à tswe a tɨtɨ̀ɨ bù yìi mə à tsyɛ̀sə ŋkɨɨ naŋsə nyuꞌu nɨ̂ ɨ̀nnù ɨ laa ghu atu aa ɛ? Tâ à ghɨrə tâ à fɛꞌɛ bɨ̀ yə tâ àlaa, ǹtsya aa a njɨm àkòrə̀ nɨzì yi yî sɨgɨ̀nə̀, a tɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ a kâ sɨ̀gɨsə nɨ̂ ɨ̀bɨ̀ɨ nû yi a nsyɛ à nɨ a ndɨꞌɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀ mi ghu. 14 Lâ m̀bə ò tswe nɨ̂ àghə̀ꞌə̀nə̀ a mûm ǹtɨɨ wò, nɨ̂ àlwintɔ̀ŋ, ŋ̀ka nlɔɔ tsiꞌì àyoò ànnù, ò tsuu ntɨɨ̀ gho kɨ kwɛ̀ɛ̀, ntuu nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀. 15 M̀buu mɨtsyɛ̀ ma wa kaa ɨ sɨ̀ aa aburə lô. À nɨ mɨ̀tsyɛ̀ mî fàa mbî, kaa Azwì Nwî kaa a waꞌà ghu tswê, mɨ baŋnə lò aa a mbô ɨzwì jî bɨ̂. 16 Àdɨgə yìi mə àghə̀ꞌə̀nə̀ tswe ghu ŋù a lɔɔ̀ bə̂ ànnù yìi mə a ka kwɛtə yi aa,ɨ̀buurə annù ɨ kə ntswe ghu, a kɨ̂ ǹluu nɨ̂ m̀buu ɨ̀nnù jî bɨ jì ghàꞌàtə̀.

17 Lâ mɨ̀tsyɛ̀ mya mìi mə mɨ lo a aburə aa, mɨ tsyâmbìì m̀foo nlaa, ǹzi nɨ̂ m̀bɔɔnə, mbɔnə, nyuꞌutə nɨ̂ ànnu yìi bə̀ swoŋ aa, ŋ̀ko nɨ mɨ̀lɨ̀ŋnə̀, ŋ̀koonə nɨ mɨ̀ntàà mɨ ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀. Kaa ŋù yìi mə à tswe nɨ ma muù mɨ̀tsyɛ̀ aa kaa à sɨ jɨ̀ŋkə̀, kaa kɨꞌɨ̀ nɨ̀ bə̀ kɨɨ mbweꞌesə bə̂. 18 Ɨ̀nnù jî tsìŋə̀ ɨ̀ laa mbə mɨjɨ mìi mə bɨ fùꞌù nɨ̂ ǹjoo ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ jìi mə bə̀ bìi mə bɨ zì nɨ m̀bɔɔnə bɨ bè nɨ̂ m̀bɔɔŋə̀ aà.

4

Ŋ̀ghɨ̀rə̂ àkàꞌà bu bɨ̀ m̀bî

1 Ǹtsò bo bɨ̀ fɨ̀kɔ̀rə̀ fìi fɨ̀ tswe a tɨtɨ̀ɨ bù, lò aa fə ɛ? A sɨ njoo jì bɨ jìi mə mɨ̀ntɨɨ̀ muu mɨ yə̀ꞌə̀tə, kaa waꞌa bii mə tâ nɨ̀ ŋeꞌesə̀ ntswe aa mə ghɨ̀rə̀ mə nɨ ka nto aa ɛ? 2 Nɨ lɔ̀ɔ njoò, bɛɛ nɨ̀ yi ntsuu nɨ ju tswe aa, nɨ̀ tɨgə̀ ǹtaŋtə a nzwitə bə̀. Ǹtɨɨ̀ ghuu ɨ yə̀ꞌə̀tə njoò, lâ tsǒ mə kaa m̀bə nɨ̀ waꞌà nɨ ju tswe aa, nɨ̀ tɨgə̀ ǹyɔ̀ŋə bù nɨ bù, ŋ̀kɨɨ ntɨgə ntonə bù nɨ bù. Kaa nɨ̀ sɨ nɨ ǹjoo jya tswe aa, nloŋ mə kaa nɨ̀ sɨ Nwî betə nɨ mə tâ à fa a mbo bù aà. 3 Lâ nɨ̀ yi ntɛꞌɛ mbetə betə aa, kaa nɨ̀ waꞌà kwɛrə aa nloŋ mə nɨ betə nɨ mânjì yìi à sɨ̀ kuꞌunə̀ aà. Nɨ betə njoo aa mə nɨ lɔ̀gə kɨ fàꞌà nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ ghɨ̀rə nû juu ɨ ka mbɔŋə̀ aà.

4 Bǔ bə̂ bìi mə nɨ̀ bə tsǒ màŋgyɛ̌ nɨ̀yɔꞌɔ yìi mə a jɨ mâghàbə̀ aa, nɨ̀ sɨ̀ zi mə nɨ̀ bə kɨ kɔ̌ŋ mbi yù boŋ nɨ bàà aa Nwì a ɛ? Ma mùu ajaŋ a bə mə ŋù ntsɨ̀m yìi mə à nɨ nsûkàꞌa mbi aa, à nɨ ŋ̀gàŋkɨ̀bàa Nwì. 5 Nɨ̀ tsuu lǒ lɔ̀gə mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a tswɛɛ annù mə swoŋ mə, “Àzwì ya mə Nwì à lɛ nnɨ̀ŋ a ntɨɨ bìꞌinə̀ aa a yə̀ꞌə̀tə̀ nɨ̂ ǹjoo tsiꞌǐ mbə̂ ànnù.” 6 Lâ m̀bɔɔnə yìi mə Nwì a fa nɨ a mbo bìꞌinə̀ aa, ɨ ghɨ̀rə̀ nɨ mə bìꞌɨnə̀ baŋnə ntɨ̀nsə̀ ǹtsyǎ àzwǐ àyə̀ꞌə̀tə̀ ma yû. Ajǎŋ mə àŋwàꞌànə̌ Nwî a swoŋ aa mə, “Nwìŋgɔ̀ŋ a tuu ŋgǎŋŋee nu, ǹnɨŋə nɨ̂ m̀bɔɔnə a nu bə̀ bìi mə bɨ bàŋnə̀ ǹsɨgɨsə nɨ̂ ɨ̀bɨɨnû waa a nsyɛ aà.”

7 Lâ, nɨ̀ sɨgɨsə mbɨ̀ɨ̀ nû yùù m̀fa a mbo Nwì, ŋ̀ka ntuu nɨ̂ ànnù Satan boŋ à ka kɨ ŋkhə nɨ̂ ghuu. 8 Nɨ ka nyoŋtə nɨ a mbɛ̀ɛ Nwì tâ à kɨ kaa nyoŋtə nɨ a mbɛ̀ɛ bù. Nɨ̀ siꞌi mbô muu mbâ, bu ŋgǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ̂. Nɨ̀ ghɨrə tâ mɨ̀ntɨɨ̀ muu mɨ̀ laa mbâ bu bìi mə nɨ̀ tswe nɨ mɨ̀ntɨɨ mi mbaà. 9 Nɨ̀ ka njəŋnə, ntɨgə mboꞌo, ŋkɨɨ nyəꞌə; tâ nɨ̀wyɛ̂ nuu baŋnə mbəŋ ntɨgə nɨyə̀ꞌə̀, ŋ̀ghɨrə tâ nɨ̀dorə̀ nuu nɨ̀ bəŋ ntɨgə ajəŋnə̀. 10 Nɨ̀ sɨgɨsə mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû muu a nsyɛ a nsi Mmàꞌàmbì, boŋ à ka ŋɛntə ghuu a ndəŋə.

Ŋ̀wàꞌàsə nloŋ annù ŋ̀ka nsya muswɛ̂bo a nu ndɨm ghò muKristo

11 Nɨ̀ tsuu ghuu bù nɨ bù kɨ fɨ̀rə̀ mbâ bɨlɨ̂m bâ. Ŋù yìi mə a fɨ̀rə̀ mu Kristo, ŋ̀kɨɨ nsaꞌa nii aa, a lɨgɨ̀tə̀ aa nɔ̀ŋsə̀ ŋ̀kɨɨ nsaꞌa nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀ wâ. M̀bə ò ka nsaꞌa nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀ bəə boŋ kaa ò sɨ̀ ŋû yìi mə a yuꞌunə nɔ̀ŋsə̀ aa bə̂, ò bàŋnə mbə aa ŋ̀gàŋsaꞌa mɨ̀saꞌà. 12 Nwîŋgɔ̀ŋ à nɨ tsiꞌì yùyu yìi mə a fa nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀ ŋ̀kɨɨ nsaꞌa aà. À nɨ tsiꞌì yù mə mbə a yweensə̀ ŋû ŋkɨ nzwitə yi. O lɔ̀gə ɨbɨɨ nû gho aa nɨ̂ wò a ŋka ntsɔꞌɔtə ɨ̀saꞌa ndɨ̂m ghò aa ɛ?

Ŋ̀wàꞌàsə nloŋ annǔ ŋkwɛɛ ntɨɨ̀

13 Naŋsə nyuꞌutə nɨ̀ m̀bâ bu bìi mə nɨ swoŋə nɨ mə, “À ka ghɨ̀rə bə sii, kə̀ à ka lǒ bə a yɔɔ tâ bìꞌì ghɛɛ fìi njɔ̀ꞌɔ̀ àlàꞌà liì, ŋ̀ghɛɛ ntswe ghu a atû àlòò, ɨ taŋə mɨtaa ghu, ɨ naŋsə ɨ ɨswe nɨ̀ àbìì ghu aà.” 14 Kaa nɨ̀ sɨ̌ ajàŋ mə ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yùù ɨ̀ ka lǒ bə a yɔɔ aa zî. Nɨ̀ bə aa tsiꞌì tsǒ m̀bàꞌà tɨ̀tugə yìi mə ɨ yi mfɛ̀ꞌɛ̀ ɨ bû ŋ̀wiꞌikə mbwɛkə yi aà. 15 M̀bə nɨ̀ bâŋnə̀ ǹswòŋə aa bə mə, “M̀bə Mmàꞌàmbi a beentə boŋ bìꞌì ka tswe bɨtɨ̀ɨ̀, ɨ ghɨ̀rə̀ lâlà, kə̌ ɨ kɨɨ ghɨ̀rə̀ lilì.” 16 Lâ tsɨ̂tsɔ̀ŋ nɨ ŋee nɨ̂ nû juu, ŋ̀kɨɨ ŋkwɛɛ nɨ̂ nɨ̀gô nuu, kaa a waꞌà kùꞌùnə̀.

17 A nlwìꞌìsə, ŋù yìi mə à sɨ̌ annù yî sɨgɨ̀nə̀ yìi mə à zi mə a kuꞌunə a ŋghɨrə aa, ghɨ̀rə̀ aa, à ghɨ̀rə̂ bɨ̂.

5

Ŋ̀wàꞌàsə̂ ŋ̀gǎŋkabə̀

1 Ŋ̀gǎŋkabə̀, yuꞌutə nɨ̌ annù yìi mə mə swoŋə nɨ a mbo bù aà. Nɨ̀ ka mboꞌo, ŋkɨi nyəꞌə nɨ̂ tɨ̀ɨ̀ nloŋ ŋgɨꞌɨ yìi mə ɨ zǐ a nu bù aà. 2 Àfùꞌù yuu a bwɛ̀ mə̂, ǹsə̀kə̀ ɨ̀ jɨ̂ ɨ̀tsə̀ꞌə̂ juu. 3 Ǹtsə̀bə̀ ɨ̀ kô mə̂ gold ghùù a bɔ̀ꞌɔ nɨ silva ghùù. Ǹtsə̀bə̀ ma yu ɨ̀ ka bə ayəfə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə nɨ ghɨ̀rə̀ aa, ɨ kɨɨ tɨgə kurə nɨ̂ ǹjyǎnû yùù tsiꞌì tsǒ mɔꞌɔ. Nɨ̀ ghòtə ǹjoo jì ghàꞌàtə̀ ǹləə nɨ̂ ǹjwi julà mə nɨ njwi nlwìꞌì ǹjɨ̀mə̀ aà. 4 Kaa nɨ̀ burə tɨ̌ ŋkabə̀ bə̀ bìi mə bɨ faꞌa a mûm mɨ̀nsòo bù aa tû. Yuꞌu nɨ̀ àjàŋ mə bo ghààntə̀ aà. Nɨ̀yə̀ꞌə̀ nɨ bə̂ bìi bɨ fùꞌù mɨjɨ̂ muu a mûm ǹsòò aa nɨ̀ ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀kuꞌu a tôŋnə Mmàꞌambî M̀buꞌutə̀mbî. 5 Ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yùù ɨ̀ luu nɨ̀ ǹjoo jìi mə ɨ ghɨ̀rə̀ nû yùù ɨ bɔŋə̀ aà, wa nɨ̀ nàŋsə mə̂ ǹjɨ mbî. Nɨ̀ jɨ̀ mə̂ mfaŋkə mfɛꞌɛ ntɨgə mbə tsǒ nàà jìi ɨ yuꞌutə nɨ̂ ǹjwi yìi mə bɨ ka wà waa ghu aà. 6 Nɨ̀ sàꞌà mə̂ mɨ̂saꞌa mɨ bə̂ bìi ɨ̀nnù jyaa ɨ tsinə aa, ǹnɨŋ ŋgɨꞌɨ a nu bo, ǹzwitə nɨ̂ bə̀ tɨ̂ ǹjiꞌi, kaa bo waꞌà waa kwɛꞌɛ̀.

Ǹtswâ ǹtɨɨ bo ŋ̀ka ntsàꞌàtə̀ Nwî

7 Nɨ̀ ka ntswa mɨ̂ntɨɨ̀ muu mbâ bɨlɨ̂m mbâ, ǹyweꞌe a njwi yìi mə Mmàꞌàmbî à ka yǐ bǔ zì aà. Nɨ̀ yə̂ àjàŋ yìi mə ŋgàŋlɨgə mɨ̀nsòò a tswa ntɨɨ̀ yi nyuꞌutə nɨ mə tâ ǹsyɛ ghɨrə mɨ̀jɨ kɔꞌɔ aà. Ǹtswa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi mbɛ nɨ̂ noò ǹtsû m̀bə̀ŋə̀ bo bɨ noò ǹtsyâbɛ̀ɛ̀ tǎ fùꞌù mɨjɨ myâ. 8 A kuꞌunə̀ mə tâ nɨ̀ ka ŋkɨɨ ntswa mɨ̂ntɨɨ̀ muu. Nɨ̀ tswa abìintɨɨ̀ yu tâ à tɨ̂nsə ǹloŋ mə nòò ǹzi Mmàꞌàmbî yiꞌinə̀ à kòòntə̀ mə̂ aà.

9 Nɨ̀ tsuu ghuu nɨ bù nɨ bù kɨ ghààntə̀ m̀bâ bɨlɨ̂m bâ, tǎ tâ Nwìŋgɔ̀ŋ à tsuu ɨsaꞌa a nu bù lǒ nɨŋə. Wa ŋ̀gàŋ nsaꞌa mɨ̀saꞌa wa à kòòntə̀ mə̂, wa à tə̀ə̀ a ntsǔndâ.

10 Bɨlɨ̂m m̀bâ, nɨ̀ ka ŋwaꞌatə ŋgǎŋtoo Nwî jya jìi mə ɨ lɛ sɨ ghàà nɨ Ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbi aà. Nɨ̀ lɔgə waa tsiꞌì tsǒ àlènsə̀ bə̂ bìi mə bɨ tswa ntɨɨ waa a noò ŋ̀gɨꞌɨ aà. 11 Bìꞌinə̀ yə mə Nwì à lɛ nnɨŋ mbɔɔnə a nu bo aa ajàŋ yìi mə bɨ lɛ ntswe nɨ àtàŋəntɨɨ aà. Nɨ yuꞌu nɨ̂ ànnù ǹloŋə àtàŋəntɨɨ Hiob. Nɨ̀ kɨ nzi ajàŋə àfùꞌù yìi mə à lɛ tɨ bə nɨ a njɨ̀m Nwì à fa ghu mbo aà. Tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə̀, Mmàꞌàmbi a yuꞌu nɨyə̀ꞌə̀ nɨ bə̂, ŋ̀ko nɨ mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ bə̂ bi.

12 A mbǔ ŋghɛ̀ɛ̀ ghu bɨ̂lɨ̂m bâ, ma ànnù à nɨ mə, nɨ̀ tsuu kɨ kàà. Nɨ̀ tsuu aburə, kə̌ nsyɛ, kə̌ ayoò tsu kɨ lɔ̀gə kàà ghu. Nɨ̀ ghɨrə tâ ɨ̀ɨ̀ŋə̂ ghùù à bə ɨɨ̀ŋə, tâ ŋ̀gaŋə̂ ghùù à kɨ mbə ŋgaŋ tǎ tâ Nwì à tsuu ɨsaꞌa a nu bǔ lǒ nnɨŋə.

Ǹtsàꞌàtə Nwì nɨ àbìintɨɨ̀

13 Ŋù tsù a tɨtɨ̀ɨ bù à tswe a mûm ŋ̀gɨꞌɨ aa ɛ? A kuꞌunə mə tâ à ka ntsaꞌatə Nwî. Ŋù tsù a tɨtɨ̀ɨ bù a dorɨtə aa ɛ? A kuꞌunə mə tâ à ka nyəə ɨkòò ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ Nwî ghu. 14 Ŋù tsù à tswe a tɨtɨ̀ɨ bù yìi mə a ghɔ̀ɔ̀ aa ɛ? Tâ à too ŋkɨ̀ɨ̀ a mbo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ndânwì tâ bɨ̀ zi ntsàꞌàtə̀ Nwî ghu atu, ǹyɔꞌɔ yi nɨ mɨ̀ghurə nɨ Ɨ̀kǔm M̀maꞌambî. 15 Àtsàꞌàtə̀ ma yû mə bɨ tsaꞌatə nɨ̂ àbìintɨɨ a ka ghùrə ŋû nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ wa. Tâ M̀maꞌambî à bu mfa ntswêntɨ̀ɨ̂ yì fu ghu mbô, bɛɛ a bɛ yìi mə à fànsə annù boŋ Nwi à ka lìꞌìnə ɨbɨ̂ yi. 16 Ma mùu ajàŋ nɨ̀ ka mbii ɨfǎnsənnù juu bu nɨ bù, ŋ̀ka ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî a atu bù nɨ bù. Tǎ tâ mɨ̀ghɔ̀ɔ̂ muu mɨ̀ ka mfwɛtə. Àtsàꞌàtə̀ Nwî ŋû yìi mə ànnû yi a tsinə aa a tswe nɨ̀ mɨ̀dàdàꞌà mî wè.

17 Elijah à lɛ mbaa ŋkɨ mbə ŋûmɨ̀sɔ̀ŋ tsǒ bìꞌinə̀. À lɛ ntsàꞌàtə̀ Nwî tsiꞌì nɨ̀ ǹtɨɨ̀ yi ntsɨ̀m mə tâ m̀bəŋ tsuu loo. Kaa m̀bə̀ŋ ɨ waꞌà kɨ̀ ǹloo a alaꞌa a atû ɨ̀lòò ji tarə nɨ̀ àtɨɨ̀. 18 Ɨ̀lòò majya ɨ jyà mə̂ a bû ntsàꞌàtə̀ Nwî fu, m̀bə̀ŋ ɨ swiꞌìnə̀ a aburə ŋghɨrə mɨ̀jɨ bû ŋ̀kɔꞌɔ fu a nsyɛ̂.

19 Bɨ̀lɨ̂m m̀bâ, m̀bə ŋù yì mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bù a fàꞌà mânjì ànnù nɨ̂ŋkoŋ bɛɛ ŋù mɔ̀ꞌɔ a bû ǹswuŋtə yi mbɨɨ nɨ ghu fu, 20 tâ nɨ̀ zi mə ŋù yìi mə à ghɨ̀rə ŋgàŋghɨrə ɨ̀nnù jî bɨ a maꞌàtə̀ ɨ̀nnù jî bɨ̂ ji jya aa, à yweensə̂ ǹtɨɨ̀ yi a ntsǔ nɨ̀wô, ŋ̀ghɨ̀rə̀ bɨ liꞌìnə̀ ɨ̀fǎnsənnù jî ghàꞌàtə̀.

1 Peta

1

2

3

4

5

Àŋwàꞌànə̀

PETA

yi ntsyàmbìì

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Peta ŋ̀gàŋtoò Yesu Kristo. Peta à lɛ mbə ǹdɨ̀ɨ̂ ǹdânwì yìi mə à lɛ mbə “ayəfə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ ya mə Kristo à lɛ nyə aà” (5.1). À lɛ ŋŋwàꞌànə aa a noò yìi mə à lɛ ntswe a Roma bo Mark aà (5.13). À lɛ Ŋŋwàꞌànə̀ aa a mbo bɔɔ bɨ Kristo bìi mə bɨ lɛ njàꞌà waa bɨ tswê m̀bùꞌu ɨtoo jìi mə baRoma lɛ sɨ buꞌutə a Asia yî Ŋ̀kə̀ꞌə̀tə̀ aà (1.1). Peta à lɛ ŋŋwàꞌànə aŋwàꞌànə̀ ma yû aa a nləꞌətə mɨ̀ntɨɨ mɨ bɨ̂Krisèn bìi mə bɨ lɛ sɨ yə ŋgɨꞌɨ a ɨtoo jìi bə lɛ njàꞌà waa bɨ tswê ghu aà. Bɨ lɛ sɨ tsɔꞌɔ nɨ̂ àkorə̂ yaa nloŋ aa àbìintɨɨ̀ yaa; ma mùu ajàŋ Peta a tɨgə̀ ǹdɨɨntə nɨ̂ waa mə tâ bo tsuu lǒ kaa ɨ wò. À lɛ ŋkɨ ŋŋwaꞌanə aa a ndɨꞌɨtə bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ndânwì tsǒ yu, (5.1-4) ǹdɨꞌɨ nɨ mə à lɛ lɔ̀gə ɨfàꞌà wa mə Mmàꞌàmbi à lɛ mfa ghu mbo mə à ka njɛꞌɛ bɔɔ bɨ mbînjə̀rə̂ bi aa (Jɔn 21.15-18) nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀mə̀.

Ɨ̀nnù jìi mə Peta à ŋwaꞌanə aa ɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ mə à lɛ naŋsə ntswe bo Kristo, a kɨ̂ ŋ̀ŋwaꞌanə aa ɨnnù jìi mə yumbɔŋ à lɛ nyweꞌetə, ǹloŋ mə à lɛ ŋkɨ naŋsə nyə ŋgɨꞌɨ, ǹyi kɨ ŋkwo ghu mum a ŋghaꞌasə Nwì nɨ nɨ̀wô ni tsiꞌì wa ajàŋ mə Yesu à lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə ghu mbo wa noò mə à lɛ mfa ɨfàꞌa ghu mbo mə à ka njɛꞌɛ mbînjə̀rə̂ ji aà (Jɔn 21.19).

Peta a swoŋə̀ nɨ mə tâ bo tsuu kɨ jəŋnə a nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ yìi bo yə aà. Tâ bo tsuu ɨ kɨ waꞌa nɨ mə aa annǔ akə lɛ (4.12), ǹloŋ mə mbuu ɨkwàꞌànə jya jìi ɨ tsiꞌi nɨ̂ waa laa, ɨ yweꞌetə aà àbìintɨɨ̀ yaa yìi mə à nɨ ayoo atɨ̀ndùù, ɨ ghɨ̀rə tâ à kuꞌusə ŋkwe, tâ bǔ ghɨ̀rə baa ŋghaꞌasə Nwî (1.6-7). Ǹswoŋə nɨ mə wa Kristo à lɛ nyə ŋgɨꞌɨ aa mə yu dɨ̀ꞌɨ alènsə̀ a mbo bo mə tâ bo tɨgə nyoŋə nɨ̂ ɨ̀bùꞌù mɨkòrə̂ ji (2.21) ŋka ndoritə mə bo tswê nɨ̀ àbwarə a nyə̂ ŋ̀gɨꞌɨ yìi mə Kristo à lɛ yə aà (4.13). Tâ bo ka nɨŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə ɨ yə nɨ̂ waa aa, bo bɨ̀ jìi mə ɨ tsyà waa aa, a mbo Nwì yìi mə a lèntə nɨ waa laà (4.19; 5.7). Ŋù a bə yə ŋgɨꞌɨ boŋ à kɛ̀ntə̂ ŋ̀ghɨrə̂ ɨ̀bɨ̂ (4.1). Bo bə bɔɔ yətə ŋgɨꞌɨ boŋ Nwì à ka ghɨ̀rə ɨbɔ̀ŋ a nu bo tâ bo bu ntɨ̀ɨ̀ fu (5.10). Tsǒ mə bo yə ŋgɨꞌɨ laà aa, bo ka yǐ kɨɨ kuu a mûm nɨ̀ghaꞌa nɨ Kristo (4.13-14).

Peta à lɛ naŋsə dɨꞌɨ a mbo bɨ̀Krisèn a bə̂ bìi mə bo nɨ bu aà: Bo nɨ aa bə̀ bɨ Nwî, àtoo yìi mə a laa maŋsə̀ aa, ŋkɨ mbə ŋgǎŋmàꞌa Nwì. Ŋ̀kɨ nswoŋ ǹjiꞌì ànnù yìi mə bo tswe ghu fàa mbi aà: Nwì à tsɔꞌɔ waa nləə fàa mbi aa mə tâ bo ŋka ŋghaꞌasə nii, ŋ̀kɛꞌɛnə nɨ̂ ɨ̀nnǔtsyâmbo jìi mə a ghɨ̀rə̀ aà (2.9), ŋ̀kɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀bɔŋ (3.9,13), ǹlwiꞌi a mûm àkɔ̀ŋnə̀, ǹloŋ mə àkə̀ŋnə̀ a kusə ɨnnù jî bɨ jì ghàꞌàtə̀ aà (4.8). Tâ bo tswe fàa mbi tsǒ bə̀ bɨ Nwî, ǹyə nɨ mə bo laa màŋsə̀ tsǒ Nwì yumbɔŋ (1.15,16) ǹzi nɨ mə bo bə aa bɨ̀gɨ̀ɨ̀, mbə batoo ghu (2.11), ǹloŋ mə alaꞌà yaa a tswe aa a aburə aà.

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌìnnǔ aŋwàꞌànə̀ yuà 1.1-2

2. Àwaꞌatə̀ ǹloŋ annǔ ajàŋ mə Nwî a yweensə bə̂ aà 1.3-12

3. Àdɨꞌɨtə̀ ǹloŋ annǔ ntswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ laa aà 1.13—2.10

4. Àjàŋ mə bɨ̀Krisèn tswe nɨ̀ ǹtswe a noò yìi ŋgɨꞌɨ ɨ̀ yə waa aà 2.11—4.19

5. Àjàŋ mə bɨ̀Krisèn bɨ sɨgɨsə mɨbɨ̀ɨ̀mɨnû myaa a nsyɛ mfàꞌà aà 5.1-11

6. Ɨ̀nnù jìi mə Peta à lɛ nswoŋə a nlwìꞌìsə aà 3.12-15

1

Àtsàꞌàtə̀ Peta a mbô ŋ̀ghòtə̂

1 Àŋwàꞌànə̀ yû a lo aa a mbo Peta yìi mə à nɨ ŋgàŋntoò Yesu Kristo aa, ŋ̀ghɛɛ a nɨ a mbo bɔɔ bɨ Kristo bìi mə bɨ jaꞌa waa a ɨtoo ɨtoo bo tswê tsǒ batoo a alaꞌa Pontus, Galatia, Cappadocia, Asia, bo bɨ̀ Bithynia aà. 2 A bə bə̀ bìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ Tà à tsɔ̀ꞌɔ waa, nyarə nlə̀ə̀ nɨ̂ bi a nzi yu, Àzwì Nwî a siꞌì bɨ laa, mə tâ bo ka nyuꞌunə Kristo tâ bɨ̀ kɨ nyantə aləə̀ yi a nu bo. Tâ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwì nɨ̂ m̀bɔɔnə̂ Nwì ɨ̀ tswe a nu bù ǹluu.

Ŋ̀kàꞌa yìi ɨ̀ tswen ǹtɨ̀ɨ̀, bo bɛ aà

3 Bìꞌinə̀ ka ŋghaꞌasə Nwîŋgɔ̀ŋ, Ta bɨ̀ M̀màꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu Kristo. Ǹtsya a njɨ̌m ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ yì yî ŋ̀wè bɨ bù mə̂ ǹjwe yiꞌinə̀ bìꞌinə̀ tɨgə̀ m̀bɛ nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yî mfii, a njɨ̌m àjàŋ yìi mə Kristo à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo aà. Ma yû a tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə mə tâ bìꞌinə̀ ka mbɛ nɨ̂ ŋ̀kàꞌâ Nwì kaa waꞌà kaà kə̀ ǹjɨŋkə; 4 m̀bɛ nɨ̂ a ŋkwɛrə njoo jìi mə kaa mbə kɨꞌɨ̀ bɨꞌɨ, kaa bɨ kɨꞌɨ ŋgɨꞌi ghu ta, kaa jɨ waꞌà kɨ̀ɨ̀ ŋ̀kwiꞌinə, jìi bɨ ləə a aburə a mbo bù aà, 5 bù bìi Nwǐ a bɛ nɨ mɨ̀dàꞌâ mi ntsya a njɨ̌m àbìintɨɨ yuu mə ànnǔ ajàŋə à ka yweensə ghuu aa, tâ à yi mfɛ̀ꞌɛ̀ bɨ̀ naŋsə nyə wa noò ǹlwìꞌî ǹjɨ̀mə̀.

6 Nɨ̀ ka ndorɨtə nloŋ ma yû ka mə a nɨ mû àtɨɨ noò nɨ̀ ka yə ŋgɨꞌɨ nloŋ mbuu ɨkwàꞌànə̀ jìi ɨ ka kɨ tsiꞌi ghuu, 7 a nyweꞌetə a nyə mə àbìintɨɨ̀ yuu àa yǐ annnù nɨ̂ŋkoŋ lɛ. Tsiꞌì àtɨ̀ɨ̀ gold yìi mə mbə bɨ tâ ŋ̀gɨꞌɨ ghuu aa, bɨ yweètə a nɨ mɔꞌɔ, baa kɨɨ yweꞌetə abìintɨɨ̀ yuu yìi a baŋnə ntɨ̀nsə̀ ǹtsya gold aa nɨ mɔꞌɔ, tà bɛɛ mə a tsya, bɨ fa àghuꞌusə̀ nɨ nɨghaꞌa nɨ̂ àghum a mbo Nwì, wa njwi yìi mə bɨ ka yǐ dɨ̀ꞌɨ Yesu tâ à laa aà. 8 Ka mə nɨ̀ bùrə tɨ yi yə aa, nɨ̀ kɔŋə yi, ka mə nɨ̀ sɨ nii yə aa nɨ̀ ǹnɨŋ ntɨɨ̀ ghuu ghu nu ŋkɨɨ ndorɨtə nɨ̂ mbuu nɨdorə yì wè yìi mə kaa mbə ntsù waꞌà swoŋə̀. 9 Nɨ naŋsə ndorɨtə aa nloŋ mə nɨ̀ kwɛ̀rə̂ ɨ̀lòŋə̂ ghuu nyoŋ aa njɨ̌m àbìintɨɨ̀ yuu.

10 Ŋ̀gǎŋntoo Nwî jìi mə ɨ lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə mə ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî yìi mə à nɨ ghuu ɨ zì aa, bo lɛ sɨ naŋsə nlɔɔ mbetə nɨ̂ ɨ̀nnù ǹloŋ annǔ nyweenə ma yû; 11 bo lɛ sɨ betə nɨ̂ ŋû yìi mə, kə̀ noò yìi mə Àzwì Kristo a lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ a mɨ̂ntɨɨ bo mə à ka yǐ yə ŋgɨꞌɨ̀ ɨ yǐ kɨ tswe nɨ nɨ̀ghaꞌa nìi nɨ yoŋ ghu aà. 12 Bɨ lɛ ŋghɨ̀rə̀ a laa a mbo bo mə kaa bo lɛ ŋkɨꞌɨ̀ aa a mbo atu mbɨɨnû yaa faꞌà, bo lɛ sɨ bàŋnə̀ mfaꞌa aa a mbo bù. Bɨ lɛ nzì nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya aa a mbbo bù ǹtsya a njɨ̌m Àzwì Nwî yìi mə a lo a aburə nsɨgə aa, a bə̂ ɨ̀nnù jìi mə baangel bɨ lɛ sɨ yə̀ꞌə̀tə̀ a nzi tâ à laa.

Bìꞌinə̀ ka nzi akòrə̀ nɨzì tâ à kuꞌunə a mbo Nwìŋgɔ̀ŋə̀

13 Tâ nɨ̀ taŋtə mɨ̂ntɨɨ̀ muu, ntswe nɨ̂ àlaa atu, nnaŋsə ntɛꞌɛ atû yuu tsɨ̀m a nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî yìi mə nɨ̌ bɛ aa, mə ɨ ka yǐ zǐ wa noò yìi mə Yesu Kristo à ka yǐ bu fɛ̀ꞌɛ zì aà. 14 Tsǒ bɔɔ bɨ ayuꞌunə̀, nɨ tsuu màꞌàtə ɨbɨɨnû ghuu tâ ɨ̀nnù jìi mə ɨbɨɨnû ghuu ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aa tâ ɨ̀ ka ntsyasə nɨ̂ ghuu tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə nɨ̀ lɛ ntswe nɨ bɨ̀bùꞌù a mbìì aà. 15 Lâ tâ nɨ̀ kɨ nlaa a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə nɨ ghɨ̀rə̀ aà, tsiꞌì tsǒ mə yu wa yìi mə à lɛ ntwoŋə ghuu à làa aà. 16 A ajàŋ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aà, mə, “Nɨ̀ laa tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə mə̀ kɨ nlaa aà.”* 17 Tsǒ mə nɨ twoŋ nɨ̂ Nwî nɨ Taà ghùù a noò yìi mə nɨ tsàꞌàtə̀ Nwî aà, a bə yu wa yìi mə a lèntə ɨnnù bə̂ kaa ŋkɨꞌɨ nɨ̀ ǹjɨ̀m ŋù biì, nyoŋ aa bə nɨ mɨ̀ghɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ ɨnnù myaa aa, tâ nɨ̀ ka nzi akòrə̀ nɨzì yuu nɨ nɨ̀bɔꞌɔ, a nɨ nòò ǹtsɨ̀m yìi mə nɨ̀ tswe a ɨtoo dàŋə̀ aà. 18 Nɨ̀ zi mə bɨ lɛ ntsuꞌu atû yuu a nɨ ɨnnǔ adàŋə̀ dàŋə̀ jìi mə nɨ̀ lɛ nlɔgə̀ a nu bɨ̀taà buu aa, kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ aa nɨ̀ ǹjoo jìi mə jɨ bɨꞌɨ tsiꞌì tsǒ àtɨ̀ɨ silba kə̀ gold aa bə̂. 19 Bɨ lɛ mbàŋnə̀ ǹtsuꞌu atû yuu aa nɨ̂ àləə tɨ̀ndùù Kristo ya, tsiꞌì tsǒ yǐ mû m̀bînjə̀rə̀ tɨ̀ àlɔ̀ꞌɔ̀ kə̀ àbà. 20 Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ntsɔꞌɔ yi nləə mbɔŋ tâ bɨ̀ naŋsə mbi yù. Lâ bɨ kɨɨ̀ ǹdɨꞌɨ yi a nɨ̂ ǹjwi nlwìꞌìnjɨ̀m jû m̀bɨꞌɨ ŋgaà yùù. 21 Ǹtsya ghu njɨ̀m, nɨ̀ lə̀ə̂ ǹtɨɨ̀ ghu a nu Nwî, yìi mə à lɛ nyweensə yi nɨ nɨ̀wo, mfa nɨghaꞌa ghu mbo mə tâ àbìintɨɨ̀ yuu, nɨ̂ m̀bɛ̂ yùù, tâ ɨ̀ tswe a mum Nwì.

22 Tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə nɨ̀ sìꞌì mə̂ mɨ̂ntɨɨ̀ muu mɨ laa, nyoŋə a ajaŋə mə nɨ yuꞌunə annù nɨ̂ŋkoŋ aa, ŋkɨ ntswe nɨ̂ àkɔ̀ŋnə annù nɨ̂ŋkoŋ a nu bɨ̀lɨ̂m buu aa, tâ nɨ̀ naŋsə ntswe nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ a nu bù nɨ bù yìi mə a fɛꞌɛ aa mûm ǹtɨɨ bù. 23 Bɨ bù mə̂ ǹjwe ghuu nɨ̀ tɨgə̀ bə̀ bì fiì, kaa ŋkɨꞌɨ aa nɨ̂ ayoo ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ yìi mə mbə a bwɛ̂ aa bə̂, m̀baŋnə mbə aa a nɨ̂ àyoo ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ yìi mə kaa mbə a kɨꞌɨ̀ bwɛ̀ aà, ǹtsya aa a njɨ̌m nɨ̀ghàà nɨ Nwî nìi nɨ tswe ntɨ̀ɨ̀ ŋ̀kɨ nlwiꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà. 24 Ǹloŋ mə,

“Ǹjyǎnû ǹtsɨ̀m ɨ̀ bə aa tsiꞌì tsǒ ŋ̀gɛ̀ɛ̀,

nɨ̀ghaꞌà ni nɨ tsɨ̀m nɨ kɨ̂ m̀bə aa tsiꞌì tsǒ ɨ̀bwìꞌi ŋgɛ̀ɛ̀.

Ŋ̀gɛ̀ɛ̀ ya ɨ yi mbɔrə aa, ɨ̀bwiꞌi ŋgɛ̀ɛ̀ jya ɨ wokə̀ yi.

25 Lâ nɨ̀ghàà nɨ Mmàꞌàmbi nɨ lwìꞌì nɨ̂ŋkoŋə̀.” *

Nɨ̀ghàà ma nya a bə̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya mə bɨ lɛ nswoŋə a mbo bù aà.

2

Ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ya yìi ɨ̀ tswe ntɨ̀ì aa bo bɨ̀ àtoo yìi a laa màŋsə̀ aà

1 Tsǒ mə a bə laa, tâ nɨ̀ meꞌe ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnǔ abɨꞌɨ ntɨɨ tsɨ̀m bo bɨ̀ ɨnnǔ mbweꞌesə̌ tsɨ̀m, nɨ̂ àbagɨlə̀ nɨ àghə̀ꞌə̀nə̀ bo bɨ̀ ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀nnǔ ntâ ŋ̀gɨꞌɨ a nɨ̂ ɨ̀kùm bə̌ tsɨ̀m. 2 Tâ nɨ̀ bə tsiꞌì tsǒ bɔɔ bì bɔrə ŋka nyəꞌətə nɨbɨɨ nɨ Azwì nìi kaa bɨ sɨ fɔrɨnə̀ aa tâ nɨ̀ kwɛtə ghuu nɨ̀ ŋkwe ŋkɔꞌɔ nyweenə, 3 ǹloŋ mə nɨ̀ ywèꞌètə̀ mə abɔ̀ŋəntɨɨ Mmàꞌàmbi aà.*

4 Nɨ̀ zi ghu mbô, a mbo ŋgɔ̀ꞌɔ̀ ya mə ɨ̀ tswe ntɨ̀ɨ̀, mə bə̀ lɛ ntuu, lâ Nwìŋgɔ̀ŋ a bâŋnə̀ ǹtsɔꞌɔ nɨ yì àtɨ̀ndùù a mbo yu aà. 5 Tâ nɨ̀ kɨ mbə tsiꞌì tsǒ ŋgɔ̀ꞌɔ̀ jìi mə ɨ tswe ntɨ̀ɨ̀ bɨ bɔɔ̀ nɨ̂ ghuu nɨ̂ ǹdâ Àzwì mə tâ nɨ̀ tswe a nɨ̂ àtu ɨfàꞌa mmàꞌa Nwì yìi a laa màŋsə̀ aa tǎ kɨ fa nɨ̂ ǹjoo mmàꞌanwǐ azwì jìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ a beentə ntsya njɨm Yesu Kristo aà. 6 Ǹloŋ mə a tswe a mûm àŋwàꞌanə Nwì mə,

“Mə̀ tsɔ̀ꞌɔ̀ mə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ àtɨ̀ndùù yî àŋanə̀

yìi mə mə bɔɔ a nɨ ŋgɔ̀ꞌɔ̀ nɨ̀buu nɨ ndâ Zion,

tǎ tâ ŋù ǹtsɨ̀m yìi à nɨŋ ntɨɨ̀ yì ghu nu aa

tâ à tsuu nɨ̂ àdɨ̀rətu tswe.”*

7 A mbo bù bìi mə nɨ̀ bii aa à nɨ ŋgɔ̀ꞌɔ̀ àtɨ̀ndùù, lâ à mbo bə̀ bìi mə kaa bɨ sɨ̀ bii aa,

“Ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ya mə bɨ̀ bɔɔ bɨ nda lɛ ntuu aa,

ɨ̀ bù mə̂ ǹtɨgə mbə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ nɨ̀buu nɨ ndâ”*

8 ŋ̀kɨ mbə,

“ŋ̀gɔ̀ꞌɔ mə ɨ̀ ka ghɨ̀rə tâ bə̀ kwantə ghu,

m̀bə alâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ mə ɨ̀ ka ghɨ̀rə waa mə bo wo.”*

Bo kwàntə aa nloŋ mə kaa bo sɨ nɨghàà nɨ Nwî yuꞌunə aà. A bə̂ àjàŋ mə Nwì à lɛ ntɛꞌɛ ntsɔꞌɔ nləə aà.

9 Lâ nɨ̀ nɨ̂ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yìi mə Nwì à tsɔ̀ꞌɔ, mbə ŋgǎŋmàꞌa Nwì, Nwì yìi à nɨ Mfɔ̀ aa, mbə atoo yìi mə a laa màŋsə̀, mbə bə̂ bɨ Nwî yumbɔŋ, mə tâ nɨ̀ ka ŋkɛꞌɛnə ɨnnǔ atsyâmbo jìi mə a ghɨ̀rə̀. M̀bə yu wa yìi mə à lɛ ntwoŋə ghuu mfiꞌisə a mûm ɨ̀tugə, nzi nɨ bù a mûm ŋ̀kàꞌà yìi mə ɨ tsya mbo aà. 10 À lɛ mbə a noò yî mɔ̀ꞌɔ aa kaa nɨ̀ waꞌǎ bə̂ bî tsu bə̂, lâ tsɨ̂tsɔ̀ŋ nɨ nɨ bə̀ bɨ Nwî, maà noò, kaa nɨ̀ waꞌà nɨ̂ ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ Nwì tswê, la tsɨ̂tsɔ̀ŋ nɨ̀ tswe nɨ̀ ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ yì.

Ɨ̀bùꞌù Nwî,

11 Bɨ̀lɨ̂m bâ bìi mə̀ kɔ̀ŋə aa, tsiꞌì tsǒ bɨ̀gɨ̀ɨ̀ fàa mbi, tsiꞌì tsǒ bə̀ bìi mə bɨ tswe atoo dàŋŋə̀ aa, tâ nɨ̀ ka ŋkhə ɨnnù jya jìi njyǎnu yə̀ꞌə̀tə̀, jìi mə ɨ màꞌa ntsò bo bɨ̀ mɨ̀ntɨɨ̀ muu aà, 12 Tâ nɨ̀ tswa akòrə̀ nɨzì yuu yî sɨgɨ̀nə̀ a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀ tɨ̀ zî Nwî, tà bɛɛ bo tɨ ghàa ɨ swoŋə nɨ mə nɨ ghɨ̀rə ɨnnù jɨ̂ bɨ, boŋ bo ka yə ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ jya mə nɨ ghɨ̀rə̀ aa, ɨ yǐ tɨgə kɨ ghaꞌasə Nwî wa Njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌà.

13 Ǹloŋ ŋkwi atu Mmàꞌàmbi, nɨ̀ ka nyuꞌunə bə̂ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ ləə mə bɨ̀ ka nsaꞌa ghuu aà; kə̀ a bə Kaisa yìi à kɔ̀ꞌɔ ntsɨrə aa, 14 kə̀ bɨ̀gûmnàà bìi mə à too mə tâ bo ka nɨŋ njo a abàa bə̀ bìi bɨ fànsə ɨnnù aa, mbaŋnə mbeentə nɨ̂ bə̀ bìi mə bɨ ghɨ̀rə ɨnnù jìi ɨ kuꞌunə aà. 15 Ǹloŋ mə à nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋə̂ Nwì mə tâ nɨ̀ ka ŋghɨrə ɨnnù jìi ɨ tsinə aa, tǎ kutə mɨ̂ntsù mɨ ɨjɨ̀ŋtə̀ bə̂ bìi mə à nɨ bɨbuꞌu aà. 16 Tâ àkòrə̀ nɨzì yuu à bə yî bə̂ bìi kaa bɨ sɨ̀ waa nɨ mɨ̀ŋkɨ̀rə̀ mî tsu kwerə̀. Lâ nɨ̀ tsuu annǔ ajàŋ yìi mə nɨ karə nɨ̂ àtû yuu aa, ɨ lɔ̀gə ɨ lɨ̀gə nɨ̂ ɨ̀làrə ɨ tsyǎ ghu a ŋghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ̂. Tâ àkòrə̀ nɨzî yuu tâ bə yi ŋgǎŋəfàꞌà Nwî 17 Tâ nɨ̀ ka ntwoŋ ɨkum a nu ŋù ǹtsɨ̀m, ŋka ŋkɔŋə nɨ bɨ̀lɨ̂m buu bìi mə bu bo bii Nwî aa, ŋka mbɔꞌɔ nɨ Nwî, ŋ̀ka ntwoŋə nɨ ɨkùm a nu Kaisa.

Àlènsə ŋgɨꞌɨ Kristo

18 Ŋ̀gǎŋfàꞌà tâ nɨ̀ naŋsə ŋka nyuꞌunə bɨtà bɨ afàꞌâ buu bɨtsɨ̀m, ǹtwoŋə nɨ̂ ɨ̀kùm a nu bo, tâ tsuu bə aa tsiꞌì a mbo bya mə bɨ dɨ̀ꞌɨ abɔ̀ŋəntɨɨ ŋkɨ mbɔnə nɨ a nu bù aà. Tâ nɨ̀ kɨɨ nyuꞌunə nɨ̂ bya bìi mə bɨ tsəꞌə aà. 19 Nwìŋgɔ̀ŋ à ka kɨ beentə aa ŋù yìi mə mbə a yuꞌù ǹyàŋə nloŋ ŋgɨꞌɨ yìi ɨ̀ kuu ghu nu tɨ ghə̂ à fànsə̂ ànnù aa, ǹloŋ mə à zî ànnù yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ a lɔ̀ɔ̀ aa, a laà. 20 M̀bə a kwɛtə̀ gho aa nɨ̀ àkə̀ mə mbə ò fansə annù baa ŋghɔɔ nòo ò kwɛrə nɨ̀ àtàŋəntɨɨ aa ɛ? Lâ m̀bə ò baŋnə ŋghɨ̀rə annù yìi a kuꞌunə, bɨ nɨŋ ŋgɨꞌɨ a nu wò ǹloŋ annù ma ya, ò kwɛrə nɨ̂ àtàŋəntɨɨ boŋ Nwìŋgɔ̀ŋ à ka beentə ghô. 21 Ǹloŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ntwoŋə ghuu aa a nɨ̂ àjàŋə annù yuà, àjàŋ yìi mə Kristo à lɛ nyə ŋgɨꞌɨ a atu bù aa, à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ aa alènsə̀ mə nɨ̀ tɨgə nyoŋə nɨ̂ ɨ̀bùꞌù mɨkòrə̂ ji. 22 Kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ annû tsu fânsə̀, kaa ànnǔ mbweꞌesə̀ yî tsu a waꞌà ghu ntsù kɨ mfɛꞌɛ. 23 Nòò yìi mə bɨ lɛ sɨ bə̀gɨ̀tə̀ yi aa, kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ mbə̀gɨ̀tə̀ yî tsù kwiꞌinə̀, nòò yìi à lɛ sɨ yə ŋgɨꞌɨ aa, kaa ŋkɨꞌɨ̀ bə̂ kɨ ŋkaꞌatə. À lɛ mbàŋnə̀ ǹnɨŋ ntɨɨ̀ yi bə a nu yu wa yìi mə a lèntə ɨnnù bə̂ ɨ tsinə̀ aà. 24 Kristo yu mbɔŋ à lɛ mbèꞌe ɨnnù jî bɨ̂ jiꞌinə̀ a ɨbɨɨ nu yu a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀, mə bìꞌinə̀ kwo a mûm ɨ̀nnù jî bɨ, mbaŋnə ntswe ntɨ̀ɨ̀ a ŋka ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî tsìnə̀. Àjàŋə mə bɨ lɛ nnɨŋ ɨlaꞌa ghu nu aa, bɨ lɛ mbàŋnə̀ ŋ̀ghurə aà ghuu. 25 Ǹloŋ mə nɨ̀ lɛ mbə aa tsiꞌì tsǒ mbinjə̀rə̀ jìi ɨ lɛɛ̀ m̀bwɛ, tsɨ̂tsɔ̀ŋ nɨ̀ bù mə̂ m̀bɨɨ fu a mbô Ǹtsèèmbi, bo bɨ̀ a mbo yu wa yìi mə a bɛ mɨ̂ntɨɨ̀ muu aà.

3

A bɔŋ mə bàŋgyɛ̀ ka nyuꞌunə bɨloò byaa, tâ m̀bâŋnə̀ ka ŋkɔŋ bâŋgyɛ̂ byaa

1 Tsiꞌì maa ajàŋ a bɔŋ mə bù bâŋgyɛ̀ ka nyuꞌunə bɨloò buu, tà bɛɛ mə bǐ mɔꞌɔ bɨ tuu nɨ nɨ̀ghàà nɨ Nwî yuꞌunə̀ nɨ̀ kwɛrə̀ waa nzi nɨ bu a mbo Kristo, tsiꞌì tɨ̀ nɨ̀ghàà nɨ ntsù, tâ à baŋnə bə aa bə a njɨ̌m àkòrə̀ nɨzì bâŋgyɛ̂ byaa, 2 a ajàŋ mə bɨ yə̂ àjàŋ yìi mə nɨ bɔꞌɔtə nɨ̂ waa, àkòrə̀ nɨzî yuu a kɨ̂ ǹlaa aà. 3 Nɨ̀ tsuu ghɨ̀rə mə nɨ̀bɔ̀ŋə̂ nuu bə bə nìi mə nɨ kùꞌùsə̀ bə nɨ̀ ǹjoo jìi ɨ lǒ a abɛɛ, a ajàŋə mə nɨ̀ baꞌa nɨ̂ ɨ̀nǒŋ ɨtû juu, ŋkɨɨ ŋwɛꞌɛ nɨ̂ ǹjoo jìi mə bɨ naŋsə nɨ ɨ̀tɨ̀ɨ̀ gold, kə̀ ŋ̀wɛꞌɛ nàa ɨtsə̀ꞌə̀ jî sɨgɨ̀nə̀. 4 Tâ nɨ̀bɔ̀ŋə̂ nuu baŋnə bə bə nya nìi mə nɨ ləəntə a mum mɨ̀ntɨɨ bù, mbə ntsòndòrə ayoo wa yìi mə kaa à sɨ nii bwɛ, mə nɨ azwì yî bɔ̀nə̀ kaa ŋkɨꞌɨ̀ nii ghaà, yìi mə a nsi miꞌi Nwì, à nɨ̂ àyoo àtɨ̀ndùù aà. 5 Àâ àjàŋ yìi mə bàŋgyɛ̀ bìi mə bɨ lɛ nlaa maŋsə, m̀bɛ nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋkàꞌà a mbo bo, bɨ lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨbɔ̀ŋə̂ nyaa a njɨ̌m àjàŋə mə bo lɛ sɨ bɔnə nyuꞌunə nɨ bɨ̀loò byaa aà. 6 Tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə Sarah à lɛ sɨ yuꞌunə ndoò yì Abraham, ǹtwoŋə nii a nɨ taà aà. Nɨ̀ zi mə nɨ̀ laa ntɨgə mbə bɔɔ̀ bi tsɨtsɔ̀ŋə̀, mə mbə nɨ̀ ka ŋghɨrə annù yìi mə a tsinə aa, ntsuu kɨ màꞌàtə mə tâ ànnû tsu ka mbosə ghuu.

7 Tsiꞌì maa ajàŋ a bɔŋ mə tâ bù bɨloo ka nlentə bàŋgyɛ̂ buu nɨ mânjì yìi à kùꞌùnə aà, ŋ̀kɨɨ m̀bɔꞌɔtə nɨ̂ waa nzi nɨ mə bo laa mbɔrə ntsya ghuu, ŋkɨ nzi nɨ mə Nwì à fâ ɨ̀bɔ̀ŋə̂ yi wa mə à nɨ ntswêntɨ̀ɨ̀ aa a mbo bǔ bo bɨ̂tsɨ̀mə̀. Nɨ̀ ka ŋghɨrə ma mùu ajàŋ tâ ànnù tsu tsuu atsàꞌàtə̀ Nwî yuu lǒ kɨ̀ŋə̀.

Ǹyə̂ ŋ̀gɨꞌɨ nloŋ mɨghɨ̀rə̀nə̀ mɨ ɨnnù mî sɨgɨ̀nə̀

8 A nlwìꞌìsə, tâ bù bɨtsɨ̀m nɨ̀ boonsə ghuu ntswe nɨ̂ àzwì yî fùùrə̀, ŋ̀ka ŋko nɨ̂ mɨlɨ̀ŋnə̀ ghùù bu nɨ bù, ǹtswe nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ bɨlɨm, nɨ̂ ǹtɨɨ yì bɔ̀nə̀, ǹsɨgɨsə nɨ mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nû muu a nsyɛ a nɨ̂ ɨ̀mɔ̀ɔ̀ntə̂ juu. 9 Nɨ̀ tsuu annù yî bɨ a atû ànnù yî bɨ ɨ kwiꞌinə, ǹtsuu mbə̀gɨ̀tə̀ a atû m̀bə̀gɨ̀tə̀ kwiꞌinə. Nɨ̀ baŋnə ŋka ŋkwiꞌinə bə nɨ̀ m̀bɔɔnə, nloŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ntwoŋə ghuu aa mə nɨ̀ ka nnɨŋ mbɔɔnə a nɨ bə̀ tǎ tâ yù kɨɨ nɨŋə nɨ̂ m̀bɔɔnə a nu bù. 10 Ǹloŋ mə,

“Ŋù yìi mə a kɔ̀ŋə ntswêntɨ̀ɨ aa,

ɨ kɨɨ yə mɨtugə mɨ njwi mì sɨgɨ̀nə̀ aa,

tâ à ka ntswa aləə̀ yi ǹtsuu ɨnnù jì bɨ kɨ swoŋə,

ntsuu ɨnnù kɨɨ kɨ tswɛɛ.

11 Tâ à bəŋkə yi, mmaꞌatə ɨnnù jî bɨ,

ŋka ŋghɨrə ɨnnù jìi mə ɨ tsinə aa;

ŋ̀ka nlɔɔ mbɔɔnə nɨ̀ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m ǹlwiꞌi ghu.

12 Ǹloŋ mə Mmàꞌàmbi a ləŋtə bə̂ bìi mə annû yaa a tsinə aa,

ǹyuꞌu nɨ nɨ̀yə̀ꞌə̂ nyaa;

m̀furə nɨ̂ ǹsî yi a nu bə̀ bìi bɨ ghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ aà.”*

13 Ŋù yìi mə mbə a ləənsə̀ ghuu aa à nɨ̂ wò, mə mbə nɨ̀ ka naŋsə ŋkɔŋə a ŋghɨ̀rə ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ aa ɛ? 14 Lâ nɨ̀ laa tɛꞌɛ bə kɨ yə ŋgɨꞌɨ nloŋ ŋkwitu annù yìi mə a tsinə aa, boŋ nɨ̀ ka yǐ kwɛrə mbɔɔnə̂. Nɨ̀ tsuu a waa kɨ bɔꞌɔ, ǹtsuu kɨɨ kɨ tsɨ̀gɨ̀nə̀. 15 Lâ a mûm ǹtɨɨ bù nɨ̀ ka bɔꞌɔ nɨ̂ Kristo tsiꞌì tsǒ Mmàꞌàmbî, nɨ̀ ka ntaŋtə nû yùù a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m a mfâ àkwiꞌi a mbo ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a lɔ̀ɔ̀ mə yu betə ghuu nɨ̂ ànnù ǹloŋ annù ya yìi mə nɨ bɛ a mum mɨ̀ntɨɨ bù aà. Nɨ tɨ fa akwiꞌi ya, nɨ̀ kâ m̀bɔnə mbɔꞌɔtə nɨ̂ waa. 16 Nɨ̀ ghɨrə tâ ǹtɨɨ̀ ghuu laa tà bɛɛ bɨ tɨ bə̀gɨ̀tə̀ ghuu, bə̀ bya bìi bɨ swoŋ ɨnnù jì bɨ mbɨꞌɨ akòrə̀ nɨzì yuu yî sɨgɨ̀nə̀ tsǒ ŋgǎŋyǒŋ Kristo aa, bo bâŋnə̀ ǹtswe nɨ̂ àdɨ̀rətû. 17 Ǹloŋ mə a bɔŋtə a nyə̂ ŋ̀gɨꞌɨ nloŋ annù yìi a tsinə aa, mə mbə a bə ŋkɔ̀ŋə̂ Nwì, ǹtsyatə ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀bɨ̂.

18 Ǹloŋ mə Kristo à lɛ mbaa ŋkɨ ŋkwo mbɨꞌɨ ɨnnù jî bɨ ŋgàà yî m̀fùùrə̀, yu wa yìi mə ɨnnù ji ɨ tsinə aa, a kwo a atu bə̀ bìi kaa ɨnnù jya ɨ sɨ̀ tsinə̀ aa, mə mbə yu zî nɨ̀ bìꞌinə̀ a mbo Nwì. Bɨ zwitə̀ yi a nɨ̂ ǹjyǎnu a bâŋnə̀ ǹtswe nɨ̂ ǹtsêntɨ̀ɨ̀ a mûm àzwì. 19 A mûm àzwì à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹswoŋə annù Nwî a mbo ɨ̀zwì jìi ɨ lɛ ntswe a atsaŋ aa, 20 m̀bə ɨ̀zwì jìi mə kaa ɨ lɛ kɨꞌɨ̀ nɨ̂ Nwî yuꞌunə̀, wa noò yìi mə Nwì à lɛ ntswa ntɨɨ̀ yi nyuꞌutə, wa ŋgùꞌu Noa, wa noò yìi mə Noa à lɛ sɨ kɔɔ abaŋ ya, mə mbùmtə̀ bə̂, mbə bə̂ bi nɨfwaa, bɨ lɛ nyweensə waa, ntsya a njɨ̌m ŋkì aà. 21 Ànnǔ mmurə bə̀ a ŋkì, yìi mə à nɨ finə annù ma yû aa, a yweensə ghuu tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀, kaa ŋkɨꞌɨ aa àyoo yìi a fiꞌi nsɨŋ a ɨbɨ̀ɨnu bə̂, m̀baŋnə mbə aa nɨ̀yə̀ꞌə̀ a mbo Nwì ǹloŋə alàa ntɨɨ, ntsya a njɨ̌m ànnǔ nyweenə nɨ̀wo Kristo 22 yìi mə à kɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ ŋ̀ghɛɛ a aburə, ntɨgə ntswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨkwɛɛ Nwì nî màꞌà bo bɨ̀ baangel nɨ ŋgǎŋsaꞌa abùrə̀ bo bɨ̀ ɨ̀dàꞌa tsɨ̀m jìi ɨ tswe a njiꞌi mɨkòrə yu aà.

4

Kwensə a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ bə̀ bìi bɨ bii Kristo aà

1 Tsǒ mə Kristo à lɛ nyə ŋgɨꞌɨ a mûm ǹjyǎnu aa, tâ nɨ̀ kɨɨ ŋwaꞌatə nɨ̂ ma yû ànnù tâ à ka mfa mɨtɨ̀ɨ̀ a mbo bù nloŋ mə ŋù yìi mə à yə̀ mə ŋgɨꞌɨ a mûn ǹjyǎnu aa, à màꞌàtə̀ mə ɨnnù jî bɨ̂. 2 Ma mùu ajàŋ kaa a waꞌà bù ŋ̀ka ntswe nɨ̂ àbùgə̀ noò yìi mə à tswe a mûm ǹjyanu aa ǹyə̀ꞌə̀tə̀ nɨ̂ bə̂ ɨ̀nnù jìi mə ŋùmɨ̀sɔ̀ŋ a lɔ̀ɔ̀ aà, m̀baŋnə ŋka nyəꞌətə bə̂ ɨ̀nnù jìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ a lɔ̀ɔ̀ aà. 3 Nɨ̀ maꞌatə ɨnnù jya mə nɨ̀ lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ a mbìì aa, a bə̂ ɨ̀nnù jìi mə bɨ̀tɨ̀zî Nwî lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aà, ǹtswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ yàà a mûm ɨ̀buurə ɨnnù, bo bɨ̀ ɨ̀nnù jìi mə njyǎnu ɨ yə̀ꞌə̀tə aa, mbə ɨnnǔ nno mbaanə, mbə ɨnnǔ atsùùrə̀, ànnǔ ntɨɨ a nɨjɨ, bo bɨ̀ ànnǔ mmii mɨ̀kobə yìi mə a fwɛ aà. Wa nòò wa mə nɨ̀ lɛ ntswe a mûm ɨ̀nnù ma jû aa à kùꞌù mə̂! 4 A ghaꞌa waa tsɨ̂tsɔ̀ŋ a ajàŋ yìi mə kaa nɨ̀ sɨ bù m̀boonsə bu bo a ŋghɨrə ɨnnù naà jìi mə bə̌ tɨ̀ɨ̀ ghu kaa waꞌa nɨ̂ ɨ̀bɨɨ nû waa tswâ aa, ǹtɨgə mbəgɨtə nɨ̂ ghuu. 5 Lâ tâ bo zi mə bo ka yǐ fa akwiꞌi nɨghàà ǹloŋ ŋgaà yàà a nsi miꞌi yu wa yìi mə à tàŋtə mə yu ka yǐ saꞌa bə̂ bɨ̀tɨ̀ɨ̀ bo bɨ̀ bɨ̀kû aà. 6 À nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə bɨ lɛ ŋkɨ nswoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya, ǹswoŋ ŋkɨ nswoŋ a mbo bɨ̀ku aà, ǹloŋ mə, ka mə bɨ lɛ nsaꞌa waa a mûm ǹjyǎnu tsiꞌì tsǒ bə̀ aa, tâ bo tɨgə ntswe a mûm àzwì tsiꞌì tsǒ Nwì.

Bìꞌinə̀ aa mfaꞌa nɨ mɨ̀tə̀ŋnə̀ mɨ Nwî sɨgɨ̀nə̀

7 Wa nòò m̀mɛ̂ ǹjoò tsɨ̀m à tɨ̀gə a abô. A kuꞌùnə̀ mə tâ nɨ̀ tswe nɨ̂ àlàa atu, ntsuu kɨ tsaꞌa tǎ zi ajàŋə mə mbə nɨ̀ kâ ǹtsaꞌatə Nwî. 8 Ànnù yì wè yìi mə a tswe ghuu aa a bə mə, tâ nɨ̀ tswe nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ tɨ mɛ̀ a nu bù nɨ bù, ǹloŋ mə àkɔ̀ŋnə̀ a kusə ɨnnù jî bɨ jî ghàꞌàtə̀. 9 Nɨ̀ ka ŋkwɛrə bɨgɨ̀ɨ̀ a mɨlaꞌa bù, tɨ ka nnurɨkə ghuu bu nɨ bù. 10 Nɨ̀ lɔgə mɨtəŋnə mya mìi mə Nwì à fa a mbo bù a atu nɨ atu aa, ŋ̀ka mfaꞌa nɨ mu a ŋkwɛtə bù nɨ bù tsiꞌì tsǒ bə̀ bìi mə bɨ naŋsə nləŋtə nɨ̂ ǹjoo jìi mə Nwì à fa a mbo bo tsiꞌǐ mbuu mbuu nɨ̀ ɨ̀bɔ̀ŋ yi aà. 11 Ŋù yìi mə a swoŋ annù Nwî aa, tâ à ka nswoŋ annù yìi mə à kwɛ̀rə a mbo Nwì aà. Ŋù yìi mə a fàꞌà aa tâ à ka mfaꞌa nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ mìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ a fa aà. Tâ a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀nnǔ tsɨ̀m, tâ nɨ̀ghaꞌaa ghɛɛ a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ ǹtsya a njɨ̌m Yesu Kristo yìi mə nɨ̀ghaꞌa nɨ̀ tsɨ̀m bo bɨ̀ mɨ̀dàꞌà mɨ tsɨ̀m, à nɨ mi nlwiꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà. Àmen.

Ànnǔ nyə̂ ŋ̀gɨꞌɨ tsǒ mu Kristo

12 Bɨ̀lɨ̂m bà, tâ ànnù tsuu ghuu kɨ tsyǎ a nɨ mbuu ɨkwàꞌànə̀ jî tɨ̀ɨ̀ jìi ɨ kuu a nu bù aa tsiꞌì tsǒ à nɨ̂ ànnù yî fii mə a fɛ̀ꞌɛ̀ a nu bù. 13 Nɨ̀ baŋnə ŋka ndorɨtə dorɨtə tsǒ ajàŋə mə nɨ̀ tswe nɨ àbwarə a mûm ŋ̀gɨꞌɨ̀ Kristo aa mə mbə nɨ̀ yî ŋ̀kɨ ntswe nɨ nɨ̀dorə ŋka ndorɨtə wa noò mə à ka yǐ zì a mum nɨ̀ghaꞌa yu aà. 14 M̀bə bɨ ka mbəgɨtə ghuu ǹloŋ ɨkum Kristo, boŋ mbɔɔnə ɨ̀ tswe a nu bù ǹloŋ mə àzwi nɨghaꞌa ya mə nɨ Àzwì Nwîŋgɔ̀ŋ aa a tswe a nu bù. 15 Lâ tâ ŋù nɨ̀bù ghùù à tsuu ŋgɨꞌɨ lǒ kɨ yə ǹloŋ mə à nɨ ŋû ǹzwìtə bə̀, kə̀ ǹyə̀rə, kə̀ ŋ̀gàŋàfànə̀, kə̀ ŋù yìi mə a nɨŋ abô yi nɨ̂ ɨnnù badàŋ. 16 M̀bə ŋù nɨ̀bù a baŋnə ŋka nyə ŋgɨꞌɨ aa nloŋ mə à nɨ Krisèn aa, a tsuù atu kɨ dɨ̀rə̀. A bâŋnə̀ ŋ̀ka ŋghaꞌasə Nwì ǹloŋ mə yu bii ɨkum Kristo aà. 17 Ǹloŋ mə nòò à kùꞌù mə̂ mə ànnǔ ntsɔꞌɔtə mɨ̀saꞌa tâ à lɔgɨnə, ǹlɔgɨnə aa a nɨ ŋgǎŋgwɛ̀ꞌɛ̀ Nwî. M̀bə a baŋnə ŋka nlɔgɨnə aa a nu bìꞌinə̀ boŋ ǹlwìꞌi bə̀ bya mə bɨ tɛꞌɛ̀ waꞌà nɨ̀ waa ntoò Nwì yî ǹsɨgɨ̀nə̀ ya yuꞌunə̀ aa ɨ̀ ka bə mə akə aa ɛ? 18 Tsǒ ajàŋ mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aa:

“M̀bə a tsyanə a mbo bə̀ bìi mə ànnù ya a tsinə aa a nyweenə

bəə boŋ bɨ̀tɨ̀bɔꞌɔ̀ Nwî nɨ̂ ŋ̀gǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jì bɨ ɨ ka tswe fə aa ɛ?”*

19 A kuꞌunə mə bə̀ bìi mə bɨ yə ŋgɨꞌɨ nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋə̂ Nwì aa, tâ bɨ̀ ka ŋghɨrə annù yìi mə a kuꞌunə aà, m̀baŋnə mfâ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa a mbo yu wa yìi mə à lɛ ŋkaꞌa waa, nləə nɨ̂ ŋ̀kàꞌâ yì aà.

5

M̀binjə̀rə̀ Nwî

1 Mə buꞌu mbo a mbo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ndânwì bìi bɨ tswe a tɨtɨ̀ɨ bù, tsǒ ǹdɨ̀ɨ̂ ǹdânwì yî mɔꞌɔ atɨtɨ̀ɨ bù, yìi mə à nɨ̂ àyəfə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ ya mə Kristo à lɛ nyə aa, ɨ yǐ kɨɨ tswe nɨ nɨ̀ghaꞌa ni wa noò mə à ka yǐ zì aà. 2 Nɨ̀ ka mbɛ mbinjə̀rə̀ Nwî jya mə à lə̀ə a mbo bù mə nɨ̀ ka nlentə aa nɨ̂ àbɔ̀ŋəntɨɨ̀, ǹtsuu kɨ lèntə aa tsǒ bɨ gaansə ghuu. Nɨ̀ ka mfaꞌa ɨfàꞌâ ghuu nɨ nɨ̀dorə, ntsee kɨ fàꞌà ǹloŋ aa bə̂ ŋ̀kabə yìi bɨ tu ghuu ghu aà; ma la a bə̂ ànnǔ ndɨ̀rətû! Tâ à baŋnə mbə aa nloŋ mə nɨ naŋsə ŋkɔŋ a mfàꞌa a mbo Nwì aà. 3 Nɨ̀ tsee waa kɨ saꞌa nɨ nɨ̀tsəꞌə̀, nɨ̀ baŋnə ntswe tsǒ fɨ̀gə̀ a mbo bo. 4 Tà Ǹtsèèmbi yì àkɔꞌɔ̀ ǹtsɨrə wa a yi nzì boŋ à ka yàrə ŋgùꞌû yùù nɨ̂ àtsə̀ꞌətu nɨfɔ̀ yî ŋ̀weenə̀ yìi mə kaa a sɨ kwìꞌìnə̀ aà.

5 A ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ, bù bə̂ bî kə̀gə̂, nɨ̀ ka nyuꞌunə bɨlɨɨ̀; ŋ̀wɛꞌɛ annǔ nsɨgɨsə nu a nsyɛ a nu bù nɨ bù tsô àtsə̀ꞌə̀ tsiꞌì bù bɨ̂tsɨ̀mə̀, ǹloŋ mə,

“Nwì a tuu nɨ̂ ànnù bə̂ bìi bɨ ŋee nû yàà aa

m̀baŋnə ŋghɨ̀rə̀ nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ a nu bə̀ bìi bɨ sɨgɨsə mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa a nsyɛ aà.”*

6 Nɨ̀ ka nsɨgɨsə mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû muu lâ a nsi miꞌi Nwì yìi mə à tswe nɨ̂ àdàꞌà aa, tà nòò a yǐ ŋkùꞌù a ŋɛntə̀ ghuu a ndəŋ. 7 Nɨ̀ lɔgə ɨnnù tsɨ̀m jìi mə ɨ tsyà nɨ̂ ghuu aa mfa gho mbô ǹloŋ mə àa yu yìi mə a lə̀ntə annù yuu aà.

8 Nɨ tswe nɨ̂ àlàa atu, ŋ̀ka ntswe nɨkɨrə̀. Ŋ̀gàŋkɨ̀bàâ ghùù, Devil, a karə ŋkəənsə nɨ̂ ghuu, mboꞌokə tsǒ nààŋgwɛ̀, ǹlɔɔ nɨ̂ ŋû mə yu ko mmì. 9 Nɨ̀ təə ntɨɨ a mûm àbìintɨɨ̀ yuu, ŋka nto nii, nzi mə ŋgɨꞌɨ yìi mə nɨ yə aa, bɔɔ bɨ maà buu a ɨdɨgə tsɨ̀m fàa mbi bɨ kɨɨ nyə. 10 Nòò yìi mə nɨ̀ bɔ̀ɔ̀ mə̂ ǹyətə ŋgɨꞌɨ ma yû aa, boŋ Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə a ghɨ̀rə ɨbɔ̀ŋ tsɨ̀m à nu bə̀ aa, yu yìi mə à twòŋə ghuu mə nɨ̀ yi ŋkuu a mum nɨ̀ghaꞌa nɨ Kristo nya mə nɨ sɨ mɛ̀ aa, à ka bǔ naŋsə ghuu tsiꞌì yumbɔŋ, ɨ ghɨ̀rə tâ nɨ̀ təə ntɨɨ, ɨ kɨɨ fa mɨtɨ̀ɨ̀ a mbo bù tâ nɨ̀ təə ntwiŋ mɨ̂ŋgàŋə̂ muu a nsyɛ̂. 11 Tâ mɨ̀dàꞌâ mi lwiꞌi ghu mbo nɨ̂ŋkoŋə̀. Àmen.

Àtsàꞌàtə̀ yi nlwìꞌì ǹjɨ̀m

12 A gha aa a kwɛtə Silas, yìi mə mə̀ zi mə à nɨ mu Kristo yìi mə a fàꞌà a mbo Kristo nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m aa, mə ta mə̀ ŋwaꞌanə mûntsìrə̂ àŋwàꞌànə̀ yû a mbo bù. Mə̀ buꞌu mbo a mbo bù, ŋ̀kɛꞌɛnə nɨ mə, wa à nɨ ɨbɔ̀ŋ Nwî yi annù nɨ̂ŋkoŋ wa ɨ ghuà; nɨ̀ tswa, ǹtəə ntɨɨ ghu.

13 Ŋ̀ghòtə yìi ɨ̀ tswe a alaꞌa Babylon*, yìi mə Nwì à kɨ ntsɔꞌɔ tsǒ à tsɔ̀ꞌɔ ghuu aa, ɨ tsàꞌàtə̀ ghuu. Mû ghà Mark a kɨɨ ntsaꞌatə ghuu. 14 Nɨ̀ ka ntsaꞌatə ghuu bu nɨ bù, ǹnɔŋə nɨ mɨ̀ghə̀gə̂ muu a njɨ̀mə̂ àkɔ̀ŋnə̀. Tâ m̀bɔɔnə ɨ tswe a nu bù bɨ tsɨ̀m bìi mə nɨ̀ bìi Kristo aà.

* 1:16 Lev. 11.44-45; 20.7

* 1:25 Yes. 40.6-8

* 2:3 Ps. 34.8

* 2:6 Yes. 28.16

* 2:7 Ps. 118.22

* 2:8 Yes. 8.14

* 3:12 Ps. 34.12-16

* 4:18 Prov. 11.31

* 5:5 Prov. 3.34

* 5:13 Bə̀ mɔ̀ɔ̀ntə̀ nɨ mə Babylon à nɨ̂ ŋ̀kùm yìi mə Peta à lɛ ntswè a nu Roma aà.

2 Pita

1

2

3

Àŋwàꞌànə̀

PITA

yi ayòŋtə̀

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Peta, yìi mə à swoŋ mə yumbɔŋ, Simon Peta, à nɨ̂ “ŋ̀gàŋàfàꞌà bo bɨ̀ ŋ̀gàŋntoò Yesu Kristo” (1.1), m̀bə ŋû yìi mə à lɛ ntswe bo bɨ̀ Yesu “wa atu ntaꞌa yìi mə ɨ laa màŋsə̀” ǹyə nɨghaꞌà ni a ajàŋə mə à lɛ mbəŋkə ŋkɨrə̂ yì aà (1.16-18). Kaa Peta à sɨ̀ swoŋ a fɛꞌɛ ɨ bə̂ bìi mə a ŋwàꞌànə a mbo bo aà. Tsǒ mə à swoŋ mə àŋwàꞌànə yulà a nɨ à yi ayòŋtə̀ yìi yu ŋwàꞌànə̀ aa (3.1), m̀bə a bə mə à yìi mə à lɛ mfòò ŋ̀ŋwaꞌanə aa, a nɨ “Àŋwàꞌànə̀ Peta yi ntsyàmbìì,” bəə boŋ à kɨ ŋŋwàꞌànə yulà àŋwàꞌànə̀ aa a mbo bɨ̀Krisèn bìi bɨ tswe a mbuꞌu Asia yî Ŋ̀kə̀ꞌə̀tə̀ aà.

Peta à swoŋ mə yu ŋwàꞌànə aa a ŋwaꞌatə̀ ɨ̀nnù jìi Nwì nɨ Mmàꞌàmbi nɨ̂ ŋ̀gǎŋtoò Nwì lɛɛ̀ ǹswoŋə aà (3.1,2), a bə̂ ɨnnù jìi mə bo tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ǹzi (1.12). A kuꞌùnə̀ mə yù tsɨgɨtə waa tâ bo ghɛɛ nɨ̂ mbìì ŋ̀ka ŋwaꞌatə̂, ǹloŋ mə Mmàꞌàmbî à dɨ̀ꞌɨ̀ mə a mbo yu mə nòò ŋ̀kwô yì à kùꞌù mə̂ aà (1.14).* Ma mùu ajàŋ Peta a lɔ̀ɔ̀ ǹyə mə tâ bo lwiꞌi wa mûm ànnù nɨ̂ŋkoŋ ya mə bo dɨ̀ꞌɨ̀ a nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya aà. Àŋwàꞌànə̀ yulà a tɨgə̀ ǹnaŋsə waꞌasə nɨ̂ waa nloŋ bɨdɨ̀ꞌɨ̀ bɨ ɨnnǔ mbweꞌesə̀ bìi mə bɨ ka zi ŋkuu a tɨ̂tɨ̀ɨ bo aà (2.1).

Peta à ghàa nswoŋ ajàŋ yìi mə ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨnnǔ mbweꞌesə̀ ma jû ɨ bə aà. Ɨ ka ŋeꞌesə kuu a tɨtɨ̀ɨ bo ɨ kɨ ndɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ ɨ̀baŋnənnù ǹloŋə Nwî, ɨ kɨ tuu nɨ̂ M̀màꞌàmbi yìi mə à lɛ nyuu waa aà (2.1). Bə̀ ma bû à nɨ̂ ŋ̀gǎŋmbùꞌu ɨnnù jɨ̂ bɨ ŋkɨɨ mbəgɨtə nɨ̂ bǎburə bìi bɨ ŋwèènə̀ aa, ǹtərə, ǹluu nɨ̂ ànnǔ ajɨrə̀, ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨnnǔ atsùùrə̀, m̀maꞌatə mânjì yìi mə à tsinə aa nyoŋə nɨ̂ mânji Balam yìi mə à lɛ sɨ mfàꞌà ǹloŋ aa bə̂ ŋ̀kabə aà, (2.11-15), ǹtswetə nɨ̂ bə̀ nɨ ɨnnù jya jìi mə njyǎnû jyaa ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aà (2.18). Bə̀ ma bû bî mɔꞌɔ bɨ ka yǐ kɨ wyɛ̀ nɨ̂ ànnù Nwî ɨ betə nɨ mə Yesu wa mə à lɛ nswoŋ mə yu ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ aa à fə̀ lɛ? (3.3,4).

Peta lɛ ntɨgə ŋwaꞌasə nɨ̂ bɔɔ bɨ Kristo nswoŋə nɨ mə tâ bo ka ntsyɛsə nɨ̂ waa nloŋ mə bə̀ bî ghàꞌàtə̀ ka yî fànsə ɨnnu, ɨ tɨgə ghɨ̀rə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ ka ghɨrə tâ m̀bi tɨgə mbəgɨtə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ M̀màꞌàmbi ya ghu (2.2).

Ma mùu ajàŋ, a tɨgə̀ ǹdɨꞌɨtə nɨ̂ bɔɔ bɨ Kristo mə tâ bo tsuu annǔ ŋgǎŋndɨꞌɨnnǔ mbweꞌesə̀ jya kɨ yuꞌutə, ǹloŋ mə Nwì à fà mə mɨtsyɛ̀ a mbo bo ŋghɨrə bo zî yi, ŋ̀kɨ̂ mfa njoo tsɨ̀m jìi mə bo lɔ̀ɔ̀ a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yàà a ŋka ŋghɨrə̂ ɨnnù jìi mə Nwi a lɔ̀ɔ̀ aà. Tâ bo yə mə bo gaansə mɨtɨ̀ɨ̂ myaa a ŋghɨrə̂ ɨnnù jìi mə ɨ tsinə aa (1.3-11), ŋ̀kwe nɨ a mûm ɨ̀bɔ̀ŋ Nwi, ŋ̀kuꞌusə nzi nɨ̂ ànnu Mmàꞌàmbi (3.18) tǎ yi waꞌà nɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ a nsi miꞌi Nwì wa njwî ǹlwìꞌî m̀bi tswê (3.14). Nwì à ka yǐ naŋsə ta ŋgɨꞌɨ a nǔ ŋgǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ̂nnǔ mbweꞌesə̀, nɨ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ sɨ Nwì bɔꞌɔ kaa ŋgwaꞌà nɨ̀ bǎburə kə̀ bə̀ bìi bɨ tswe nɨ̂ àdàꞌà a atu bo kɨɨ mbɔꞌɔtə aà (2.2,3,9,10; 3.7). Nwì à ka yǐ nɨŋ ŋgɨꞌɨ a nu bo ma bû aa tsiꞌǐ a ajàŋ yìi mə à lɛ nɨŋ ŋgɨꞌɨ a nu baaŋgel bya bo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntɨɨ atu ghu mbo, ŋghɨrə ɨbɨ a mbìì aà (2.4,5). Tâ bə̀ bya mə bɨ wyɛ̌ nɨ̂ ànnǔ Kristo, a ajàŋə mə à lɛ ŋkàꞌà mə yu ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ aa, tâ bo zi mə Ǹjwî M̀màꞌàmbi ya ɨ ka yǐ zì (3.10). Tâ bɨ̀Krisèn ka mbɛ, ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨnnù jìi mə Mmàꞌàmbi a lɔ̀ɔ̀ aa tǎ tâ Ǹjwî mà ya ɨ̀ waŋsə nzì (3.12).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌìnnǔ aŋwàꞌànə̀ yuà 1.1-2

2. Ànnù yìi mə Nwì à twoŋ bɨ̂Krisèn mə baa ŋghɨrə aà 1.3-21

3. Ŋ̀gǎŋndɨꞌɨnnǔ mbweꞌesə̀ 2.1-22

4. Àjàŋ mə Kristo à ka yǐ bǔ zǐ a noò ǹlwìꞌî m̀bi aà 3.1-18

1

1 Àŋwàꞌànə̀ yû a lo aa a mbo mə̀ Simon Peta, ŋ̀gàŋàfàꞌà bo bɨ̀ ŋ̀gàŋntoò Yesu Kristo, ŋ̀ghɛɛ nɨ a mbo bə̀ bìi mə Nwì à kɨ mfa abìintɨɨ yǐ atɨ̀ndùù a mbo bo tsiꞌì tsô à yiꞌi a njɨ̌m annù yî àtsìnə̌ Nwìŋgɔ̀ŋ nɨ Ŋ̀gàŋywèènsə yìꞌinə̀ Yesu Kristo aà: 2 Tâ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî nɨ mbɔɔnə̂ yì ŋ̀wè tâ ɨ̀ tswe a mbo bù ŋ̀ghaꞌatə ŋghɛɛ a ajàŋə mə nɨ zi annù ǹloŋ ŋgaa Nwì nɨ Yesu Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀.

Àjàŋə mə Nwìŋgɔ̀ŋ a twoŋə nɨ̂ bə̀ ǹyarə nɨ̂ waa aà

3 Mɨ̀dàꞌà mɨ Kristo mìi Nwì à fa ghu mbo aa mɨ fà mə̂ yiꞌinə̀ nɨ ŋ̀gɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yìꞌinə̀ ɨ lɔ̀ɔ̀ aa, bo bɨ̀ a ŋka mbɔꞌɔ Nwìŋgɔ̀ŋ, ǹtsya a njɨ̌m ajàŋə mə bìꞌinə̀ zi annù m̀bɨꞌɨ ŋgaà yì, yu wa yìi mə à lɛ ntwoŋə yiꞌinə̀ a mum nɨ̀ghaꞌa yu bo bɨ̀ a mûm ɨ̀bɔ̀ŋə̂ yi aà. 4 Ma mùu mânjì, a fâ ŋ̀kàꞌâ yì yî ŋ̀wè bo yì àtɨ̀ndùù ya, mə mbə bìꞌinə̀ tsyâ ghu ŋkhə njoo mbi jìi bə̌ yə̀ꞌə̀tə ɨ tâ nɨ̀ ŋ̀gɨꞌɨ a nu bo aa, mbaŋnə ntɨgə ntswe nɨ̂ àbwarə a mum màrə̀ Nwì.

5 Ǹloŋ ma yû ànnù, nɨ̀ ka ŋgaansə mɨtɨ̀ɨ̂ muu, a ŋkùꞌùsə ànnǔ ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ a atû àbìintɨɨ̀, a atu ŋ̀ghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀, tâ nɨ̀ kuꞌusə annǔ nzi Nwì, 6 a atû ànnǔ nzi Nwì, nɨ̀ kuꞌusə ànnǔ ntswâ ɨ̀bɨɨnu, a atu annǔ ntswâ ɨ̀bɨɨnu, nɨ̀ kuꞌusə atàŋəntɨɨ, a atu àtàŋəntɨɨ, nɨ kuꞌusə annǔ ŋka mbɔꞌɔ Nwî, 7 a atu annǔ a ŋka mbɔꞌɔ Nwî, nɨ kuꞌusə annǔ ŋka ŋkɔ̀ŋ bɨlɨ̂m buu, a atu annǔ ŋka ŋkɔ̀ŋ bɨlɨ̂m buu, nɨ̀ kuꞌusə akɔ̀ŋnə̀. 8 Ǹloŋ mə mbə nɨ̀ ka ŋghɨrə ma jû ɨ̀nnù ma mùu ajàŋ ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì bəə boŋ nɨ̀ ka kɨ fàꞌa sɨgɨ̀nə̀ ɨ kɨɨ koonə nɨ mɨ̂ntà a mûm ànnǔ a ajàŋə mə nɨ̀ zi Yesu Kristo Mmàꞌàmbî yìꞌinə̀ aà. 9 Ǹloŋ mə ŋù yìi mə ma jû ɨ̀nnù ɨ boŋ ghu mbo aa, à nɨ̂ m̀fə̀ꞌə̀nə̀, kaa a kɨꞌɨ̀ nɨ̀ mbìì yə̂, boŋ à lɛɛ̀ ŋ̀kɨ nliꞌinə mə bɨ lɛ mbaa nsìꞌì yi a nɨ̂ ɨ̀nnù jì bɨ̂ ji jî lwènə̀.

10 Tsǒ mə a bə laa, bɨlɨ̂m bâ, tâ nɨ̀ ka ŋgaansə mɨtɨ̀ɨ̂ muu, a naŋsə mbii ajàŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à twòŋə ghuu ŋkɨ ntsɔꞌɔ ghuu aa, ǹloŋ mə nɨ̀ bə kɨ ghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ boŋ kaa mbə nɨ̀ waꞌà wò. 11 Ma mùu ajàŋ boŋ bɨ ka naŋsə ŋŋaꞌa mânjì yìi à tsyâmbo aa a mbo bù a ŋkuu a mûm ànnù nɨfɔ̌ tɨ mɛ̌ Mmàꞌàmbi nɨ̀ Ŋ̀gàŋnyweensə̀ yiꞌinə̀ Yesu Kristo.

12 Tsǒ mə a bə laa, mə̀ ka ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a ŋka ŋwaꞌatə bù nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû, ka mə nɨ̀ tɛꞌɛ nzi, ŋkɨ ǹtɨnsə a mûm ànnù nɨ̂ŋkoŋ yìi mə nɨ̀ tswe nɨ yu aà. 13 Mə̀ wàꞌàtə mə a kuꞌunə mə, àjàŋ yìi mə mə̀ bùrə ntswe fàa mum ghulà ɨ̀bɨ̀ɨnu aa, tâ mə̀ ka ntsɨgɨtə ghuu, ŋwaꞌatə nɨ̂ ma jû ɨ̀nnǔ a mbo bù. 14 Tsǒ mə mə̀ zi a laa mə nòò yìi mə̀ ka màꞌàtə yulà ǹjyǎnu aa à tɨ̀gə a abo aa, a ajàŋə mə Mmàꞌàmbî yìꞌinə Yesu Kristo à dɨ̀ꞌɨ̀ mə a mbo mə̀ aà. 15 Mə kɨɨ nlɔɔ a nyə mə, nòò yìi mə mə̀ màꞌàtə̀ mə̂ ghuu aa, tâ nɨ̀ zi ajàŋ mə mbə nɨ̀ bû ŋ̀ka ŋwaꞌatə ma jû ɨ̀nnù a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̀ tsɨ̀mə̀.

Àjàŋ mə bìꞌì lɛ mbə ayəfə nɨ nɨ̀ghaꞌa nɨ Kristo aà

16 Kaa bìꞌì lɛ ŋkɨꞌɨ lɔ̀gə̀ aa njyàlàꞌà jìi mə a waꞌatə mɨ̀tsyɛ̀ mɨ bə̂ aa a ntɔꞌɔtə mɨ̀dàꞌà mɨ Mmàꞌàmbî yiꞌinə̀ Yesu Kristo bo bɨ̀ àjàŋ mə à lɛ nzì aà. Bìꞌì bumbɔŋ, bìꞌì lɛ nyə nɨghaꞌâ ni nɨ mɨ̀dàꞌâ mi. 17 Ǹloŋ mə nòò wa yìi à lɛ ŋkwɛrə nɨghaꞌa bo bɨ̀ àghuꞌusə̀ a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ Tà aa, ǹjì ya ɨ kɨ̂ ǹzi ghu mbo, a nɨ nɨ̀ghaꞌa nɨ nɨfɔ̀ ǹswoŋə nɨ mə, “Àâ Mû ghà ghuà, yìi mə mə̀ kɔ̀ŋə yi, ŋkɨ naŋsə ndorɨtə nloŋ ŋgaà yì.” 18 Bìꞌì bɨmbɔŋ lɛ nyuꞌu njì ma yû a ajàŋ mə ɨ̀ lɛ ŋghàà a aburə aà. Ǹloŋ mə bìꞌibo lɛ ntswe wa atu ntaꞌa mə ɨ laa màŋsə̀ aà. 19 Ma mùu ajàŋ bìꞌì naŋsə mbù m̀beentə ntoo ya yìi mə ŋ̀gǎŋntoo Nwî ɨ lɛ nswoŋə aà. À ka bə annù yî sɨgɨ̀nə̀ a mbo bù a ntɛꞌɛ atû yuu a nɨ ma yû ànnù, tsiꞌì tsǒ ŋ̀kàꞌà yìi mə ɨ ta a nɨ̂ àdɨ̀gə̀ yî fìì aa, ɨ yweꞌe a noò yìi mə abɛ̀ɛ̀ a ka fuꞌu, ta tâ fɨ̀njɔ̀ŋ fɨ atùtugə tâ fɨ̀ fɛꞌɛ a mum mɨ̀ntɨɨ bù. 20 A nɨ annǔ ntsyà m̀bìì, a kuꞌunə tâ nɨ̀ zi tâ à laa mə, kaa annù yìi mə ŋgǎŋntoo Nwî ɨ swoŋ a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî aa, kaa à sɨ̀ aa annǔ amɔ̀ɔ̀ntə ŋû bə̂. 21 Ǹloŋ mə kaa ànnǔ tsu yìi mə ŋgǎŋntoo Nwî ɨ swoŋ aa, lɛɛ̀ ŋ̀kɨꞌɨ aa a nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə bə̌ mɔ̀ɔ̀ntə̀ ǹswoŋə lô. Ɨ bàŋnə̀ ǹlo aa a mbo bə̀ bìi mə Àzwì Nwî a tintə a waa, bo kwɛrə a mbo Nwì ǹswoŋə.

2

Bɨ̀dɨ̀ꞌɨ̀ bɨ annù bɨ mbweꞌesə

1 Tsǒ mə ŋgǎŋntoo Nwî m̀bweꞌesə ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bya aa, tsiꞌì maa àjàŋ bɨ̀dɨ̀ꞌɨ̀ bɨ annǔ mbweꞌesə̀ ka kɨɨ fɛ̀ꞌɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ bù. Bo ka kɨɨ ŋŋeꞌesə zì nɨ̂ ɨ̀nnù jìi ɨ ka ta ŋgɨꞌɨ a nu bù, ɨ kɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ ɨbaŋnənnù ǹloŋ Nwî ɨ kɨɨ tuu a Ta wa yìi mə à lɛ nyuu waa. Àjàŋ yìi mə bo ghɨ̀rə̀ maa ajàŋ aa, tâ à ghɨrə mə tâ bɨ waŋsə nta ŋgɨꞌɨ a nu bo. 2 Bə̀ bì ghàꞌàtə̀ ka yǐ yòŋ bɨ̂ mânjì bɨ ɨbuurə ɨnnù jyaa jî swèrə̀ ǹswerə jya, tâ bɨ̀ tɨgə mbəgɨtə nɨ mânjì ànnù nɨ̂ŋkoŋ wâ. 3 Àjàŋ mə bo kɔ̌ŋ ŋghotə̂ ǹjoo aa, bɨ̀dɨ̀ꞌɨ̀ bɨnnù bɨ mbweꞌesə̀ ma bû ka yǐ fùꞌù waa a nu bù, ajàŋ yìi mə bɨ ka yǐ kɨ swoŋə mɨghàà mɨ mbweꞌesə̀ a mbo bù. Lâ bɨ tàŋtə̀ mə̂ a ŋû ǹsaꞌa waa ǹlɔgɨnə a ŋguꞌu, kaa ŋù yìi mə à ka ta ŋgɨꞌɨ a nu bo aa, kaa a waꞌà kɨ̀ɨ̀ m̀bwii.

4 Kaa Nwì à lɛ ŋkɨꞌɨ baangel bìi bɨ lɛ mfànsənnù aa lɨŋə̀ m̀baŋnə ntii waa mmaꞌa a mûm àtsùmə mɔꞌɔ, ŋkoo waa a nɨ̂ àtsaŋ a mûm m̀fiì ɨ̀dɨ̀gə̀ bo yuꞌutə̀ nɨ̂ ǹjwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa yâ. 5 Kaa Nwì à lɛ ŋkɨꞌɨ atu mbi yì m̀bìì lɨŋə̀, à lɛ mbàŋnə̀ ŋ̀ghɨrə ŋkì mɨyaa ɨ bwɛsə m̀bî bɨ̀ tɨ̀ bɔꞌɔ̀ Nwî ya, a bâŋnə̀ ǹyweensə aa tsiꞌì a Noa yìi mə à lɛ sɨ swoŋə annù yìi mə a tsinə, bo bɨ̀ bə̀ bî mɔꞌɔ bi sàmbaà. 6 Nwì à lɛ mbəŋ ǹjɔ̀ꞌɔ̀ alaꞌà Sodom bo Gomora a nɨ̂ àbù ajàŋ yìi mə à lɛ nɨŋ ɨsaꞌa a nu bo mburə ntsɨgə waa mbwɛsə aa mə tâ bo bə alènsə̀ a mbo bɨ̀tɨ̀ bɔꞌɔ̀ Nwî. 7 Lâ à lɛ yweensə a Lot yìi mə ǹtɨɨ̀ yi ɨ lɛ sɨ bɨꞌɨ nloŋ ɨbuurənnǔ ŋgǎŋabɨ̀ꞌɨ ntɨɨ, bə̀ bɨ̀ tɨ̀ bɔꞌɔ̀ nɔ̂ŋsə̀ bya 8 (nloŋ mə ɨ̀nnù jìi mə ŋù ma ghû mə ɨ̀nnû ji ɨ lɛ ntsinə aa à lɛ sɨ yuꞌu ajàŋ à lɛ ntswe a tɨtɨ̀ɨ bo aa, ɨ lɛ sɨ ghɨ̀rə mə tâ ǹtɨɨ̀ yi yìi ɨ lɛ ntsinə aa ka ntsəꞌə a atû ǹjwi a atû ǹjwi nloŋ mɨghɨ̀rə̀nə̀ mɨ ɨnnù myaa mi tɨbɔꞌɔ̀ nɔ̂ŋsə̀.) 9 Àjàŋ muù a dɨꞌɨ̀ nɨ mə Mmàꞌàmbî à zî àjàŋ yìi mə mbə yu yweensə̀ bə̀ bìi mə bɨ bɔꞌɔ Nwî a nɨ̂ ɨ̀kwàꞌànə̀ jìi ɨ tsiꞌi waa laa, ŋkɨ nzi ajàŋ mə mbə yu nɨŋ njò a nu bə̀ bìi mə ɨ̀nnû jyaa ɨ sɨ̀ tsinə̀ aa, nləə waa ghu mum ɨ yǐ nyweꞌe wa njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌà; 10 ǹnaŋsə nɨŋ aa a nu bə̀ bya mə bɨ yòŋə ɨnnǔ nsɨŋ jìi mə njyǎnû yaa ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aa, mbaŋnə ntsaꞌa nɨ̂ bə̀ bìi tswê nɨ̂ àdàꞌà a atu bo aà.

Bɨ̀dɨ̀ꞌɨ̀bɨnnù bɨ mbweꞌesə̀ ma bû bo naŋsə̀ ŋ̀kwɛɛ nɨ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa kaa waꞌà bɔꞌɔtə nɨ a ŋka mbə̀gɨ̀tə̀ nɨ̂ baburə bya mə ŋwèènə̀ aà. 11 Tsiꞌì baangel bìi mə bo tɨɨ, ŋkɨ ntswe nɨ mɨ̀dàꞌà ǹtsya ŋgǎŋdɨ̀ꞌɨnnǔ mbweꞌesə̀ ma jû aa kaa mbə bɨ kɨꞌɨ ɨnnù jî bɨ a mbə̀gɨ̀tə bo ghu a nsî M̀màꞌàmbi swoŋə̀. 12 Lâ bə̀ ma bû mə bɨ bə tsiꞌì tsǒ nàà mɨtsəꞌə mə bɨ jwe mə mbə bɨ ghɛ̂sə̀ ŋ̀ko nzwitə aa, ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù tɨ mɨ̀tsyɛ̀ aa, bo burə̀ m̀maꞌa nɨ mɨ̀ghàà mɨ mbə̀gɨ̀tə̀ a nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə kaa ɨtû jyaa sɨ̀ ghu laà. Baa ghɛ̀sə tswa waa, ɨ kɨɨ tsə ŋgɨꞌɨ a nu bo. 13 Bɨ ka yǐ tu waa a nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ tsiꞌì tsô àjàŋ mə bo kɨɨ ŋghɨrə bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ yə nɨ̀ ŋ̀gɨꞌɨ aà. Bo jɨ mbî yàà a siꞌinə, ŋghɨrə bə̂ ɨnnù jìi mə ɨ soꞌotə a atu bo. Bo zì m̀boonsə bubo a noò yìi mə nɨ jɨ a mûm ŋ̀ghotə aa, mbə ɨlɔꞌɔ jî bɨ, ǹdɨrɨsə nɨ̂ àtû bə̂. 14 Bo kɨɨ ŋkɔŋə aa tsiꞌì ànnǔ ntɛꞌɛ̀ miꞌì myaa a nu bàŋgyɛ̀ bɨ ajɨrə̀, kaa mbə bo kɨꞌɨ ɨnnù jî bɨ yurə̀. Bo tswètə̀ nɨ bə̀ bìi mə bɨ burə tɨ kwi aa, ŋghɨ̀rə nɨ mə tâ bo wo. Bo mɨrɨ̀sə̀ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa a ŋka ŋkotə njoò. Ǹdɔ̀ɔ̀ Nwì ɨ̀ tswe a atu bo. 15 Bo màꞌàtə̀ mə̂ mânjì yìi mə à tsìnə aa, ntɨgə mbwɛ mânjì wàà, bo yòŋ mə̂ mânjì yìi mə Balam mu Boer à lɛ nyòŋə̀, yu wa yìi mə à lɛ ŋkɔ̌ŋ mə yu tswe nɨ̂ àbìì a mûm ɨ̀nnù jî bɨ aà. 16 Bɨ lɛ ŋghààntə̀ yi nloŋ ɨbɨ̂ yi. Jàkâsì yì à lɛ ŋghàà nɨ̂ ǹjì ŋù, ŋ̀kɨŋ annù yìi mə ŋgàŋntoò Nwì wa yìi à lɛ ŋghə̀ə yu burə baanə tsiꞌì bàànə ghɨ̀rə̀ aà. 17 Bə̀ ma bû bɨ bə aa tsiꞌì tsǒ bɨ̀naŋəbɨrə̀ bìi mə bɨ yòòŋkə̀ mə̂, ŋ̀kɨ mbə tsiꞌì tsǒ m̀bàꞌà yìi mə àfìsə̀ a tii ŋghɛɛ nɨ yu. Nwì à lə̀ə̀ mə adɨgə a mbo bo wa a mûm àtaa yì fìì ya mə a tso ntso aà. 18 Bo ghàà mɨghàà mɨ kɨ̂ ǹtə̀rə̀ mi ajɨ̀ŋtə̀, ǹlɔgə nɨ̂ ɨ̀nnǔ atsùùrə̀ jìi mə njyǎnû jyaa ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aa, ntswetə nɨ̂ bə̂ ghu ŋko, bə̀ bìi mə bɨ ghɛnsə nlɔ̀gɨ̀nə ŋkhə mfɛ̀ꞌɛ a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bìi mə bɨ tswe a mûm ɨ̀fansənnù aa. 19 Bo kaꞌà nɨ mə bo ka kɛ̀tə̀ mɨ̂ŋkɨ̀rə̀ a nu bo, lâ bo bɨ̂mbɔŋ bɨ burə̀ ka kwerə waa nɨ mɨ̀ŋkɨ̀rə̀ mɨ aghubə; nloŋ mə ànnù yìi mə kaa mbə ŋù a waꞌa ɨbɨɨnû yi ghu mbo kwɛrə aa, a tɨgə ŋghɨrə yi aa a nɨ̂ àbùꞌû yi. 20 Ǹloŋ mə àjàŋ yìi mə bo lɛ ŋkhə̌ annǔ nsɨŋ mbi jù, nyoŋ a njɨ̌m ajàŋ mə bo lɛ nzi Mmàꞌà mbî yiꞌinə̀ mə nɨ Ŋgàŋyweensə̂ yiꞌinə̀ Yesu Kristo aa, m̀bə bo bû ŋ̀ghɛɛ nnɨŋ ɨbɨɨnû waa ghu ŋkwerə, ɨ kɨɨ̀ ǹtɨgə ntɨɨ ntsyà nɨ̂ waa aa, ma la a bə mə àtɨɨ nlwìꞌì njɨ̀m ma yû a bù mə̂ m̀bɨꞌɨ ntsya yi ntsyàmbìì ya a mbo bo. 21 Ǹloŋ mə a lɛ mbaa mbɔ̀ŋtə̀ a mbo bo mə boŋ kaa bo lɛ ŋkɨꞌɨ̀ a mânjì yî ǹtsìnə̀ wa zî. Ǹtsyatə ajàŋə mə mbə bo zi ŋkɨ mbu mbəŋkə waa mmaꞌatə ndɨꞌɨ jì làà jya mə bɨ lɛ mfa a mbo bo aà. 22 A fɛꞌɛ a nu bo laà aa nloŋ aa ajàŋ mə nɨ̀ghàà nî nǎnaa ni annù nɨ̂ŋkoŋ nya nɨ swoŋ mə, “M̀bu ya ɨ̀ bù mə̂ ŋ̀ghɛɛ njɨ afikə̀ yi ya fu.”*

3

Ànnǔ ajàŋ yìi mə Yesu à ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ aà

1 Bɨ̀lɨ̂m bâ bìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aa, àâ àŋwàꞌànə̀ yìi ɨ yweꞌe ji baa a yuà mə mə ŋwàꞌànə a mbo bù. A mûm ŋ̀ŋwàꞌànə̀ ma jû mə lɔ̀ɔ̀ aa ŋwàꞌàtə a mbo bù, ɨ kɨɨ tsɨ̀gɨ̀tə̀ mɨ̂ntɨɨ̀ muu bo bɨ̀ ɨ̀mɔ̀ɔ̀ntə̂ juu mə nɨ̀ ka ŋwaꞌatə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi ɨ kuꞌunə̂ aà. 2 Mə̀ ŋwàꞌànə aa mə tâ nɨ̀ waꞌatə mɨ̀ghàà mya mə ŋgǎŋntoo Nwî jìi ɨ laa màŋsə̀ ji annù nɨ̂ŋkoŋ jǐ ŋguꞌu lɛ nswoŋə aa, bo bɨ̀ ǹdɨꞌɨ Mmàꞌàmbî Ŋ̀gàŋywèènsə̂ yìꞌinə̀ yìi mə ŋ̀gǎŋntoò ji bɨ lɛ mfa a mbo bù aà.

3 Ànnù yi ntsyàmbìì yìi mə mə lɔ̀ɔ̀ mə nɨ̀ zi aa a bə mə, àa yǐ bə wa ngùꞌû m̀bi yì ǹlwìꞌì ǹjɨ̀mə̀ aa tâ bə̀ bî mɔꞌɔ fɛꞌɛ ŋka ŋwyɛ nɨ̂ ànnù Nwî, ŋ̀ghɨrə bə̂ ɨ̀nnù jìi njyǎnû yàà ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aa 4 m̀betə nɨ mə, “Yesu wa mə à lɛ ŋkàꞌa mə yu ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ aa à fə̀ lɛ? Mə ǹlɔgɨnə a nsi bɨ̀taà bìꞌi bìi bɨ lɛɛ̀ ŋ̀kwokə aa, ǹlɔgɨnə a noò yìi bɨ lɛ nnaŋsə mbi yù aa, kaa ànnû tsu kaa a bùrə tɨ̀ kwensə̀ aà!” 5 Bo tuù ŋ̀wàꞌàtə mə a ŋguꞌu, Nwì a lɛ ŋghàa aa ghàà àbùrə̀ a fɛꞌɛ̀, ŋkɨ mbu ŋghàà ǹsyɛ ɨ fɛ̀ꞌɛ̂ a mûm ŋ̀kì, a lɔ̀gə̀ aa ŋkì naŋsə nsyɛ ghu; 6 àâ ŋ̀kì ma ghû mə ɨ lɛ mbu ŋkɔꞌɔ nlwensə nsyɛ yìi ɨ̀ lɛ ntswe maa ŋgùꞌù aa mbwɛsə. 7 À kɨ bə aa tsiꞌì nɨ̀ghàâ ni ma nû mə nɨ ləə aburə bô ǹsyɛ yìi mə tswe tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀ aa mə tâ mɔꞌɔ yi ntɔ̀ɔ̀, ǹləə nyuꞌutə aà ǹjwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa, ǹjwi ya mə bɨ ka yǐ tsə ŋgɨꞌɨ a nû ŋ̀gàŋtɨbɔꞌɔ̀ Nwî.

8 Lâ bɨ̀lɨ̂m bâ, nɨ̀ tsee mâ ànnù ghuà lǒ lìꞌìnə̀, mə a mbo Nwì, ǹjwi yì m̀fùùrə̀ ɨ̀ bə aa tsiꞌì tsǒ ɨ̀lòo ntsùꞌù, ɨ̀lòo ntsùꞌù ɨ kɨ̂ m̀bə aa tsiꞌì tso njwi yì m̀fùùrə 9 Kaa à sɨ̀ bə aa mə Mmàꞌàmbi a wɛ̀ꞌɛ̀nə a nlə̀ə̂ ŋ̀kàꞌâ yì, tsiꞌì tsǒ bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ mɔ̀ɔ̀ntə̀ aa. A bàŋnə̀ ǹtswa aa ntɨɨ̀ yi ǹloŋ mə kaa à sɨ lɔ̀ɔ̀ mə ŋù yì m̀fùùrə̀ à yi mbwɛ, a lɔ̀ɔ̀ aa bə mə tâ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa, maꞌàtə ɨbɨ̂ waa.

10 Lâ ǹjwî m̀màꞌàmbi ya ɨ̀ ka yǐ zì aa tsǒ ǹyə̀rə̂. À ka yǐ bə maa njwi aa, tâ àbùrə̀ à juꞌu nɨ ǹjì yî ǹtɨ̀ɨ̀ ŋghɛɛ mbwɛ, tâ ǹjoo jìi ɨ tswe a aburə aa tsiꞌì tsǒ mɨ̀njɔ̀ŋ nɨ sàŋ nɨ nɨ̀nòò, tâ ɨ̀ kɨ ŋkhɨ ntso, tâ ǹsyɛ nɨ̂ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə ɨ tswe ghu aa tâ mɔꞌɔ tɔɔ tâ ɨ̀ khɨ tsɨ̀mə̀.

11 Tsǒ mə njoo tsɨ̀m ɨ ka yǐ bwɛ ma mùu ajàŋ aa, bìꞌinə̀ tɨgə ntswe nɨ̀ m̀bə aa ajàŋə mbuu bə̂ ghuu aa ɛ? A bɔŋ mə tâ mɨ̀ghɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ ɨnnù muu laa, tâ nɨ̀ ka mbɔꞌɔ nɨ̂ Nwì, 12 tǎ tɨgə bɛ ɨ kɨɨ ghɨ̀rə̀ nɨ mə tâ ǹjwî Nwì ya tâ ɨ̀ waŋsə nzì, làꞌa njwi ya mə àbùrə̀ a ka yǐ khɨ ɨ tso, tâ ǹjoò tsɨ̀m jìi ɨ tswe a aburə aa tâ mɔꞌɔ ɨ̀ tɔɔ tâ ɨ̀ saŋnə. 13 Lâ a ajàŋə mə Nwì à kàꞌa aa, bìꞌinə̌ yuꞌutə nɨ̂ àbùrə̀ yî fii bo bɨ̀ ǹsyɛ yì m̀fii yìi mə ɨ̀ ka yǐ luu nɨ̂ ɨ̀nnu jìi ɨ tsinə aà.

14 Maa ajàŋ, a bɨlɨ̂m ba bìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aa, tsǒ mə nɨ bɛ ɨnnù ma jû aa, nɨ̀ ka ŋgaansə mɨtɨ̀ɨ̂ muu mə tâ nɨ̀ yi ntsee nɨ̂ àbà kə̀ àlɔ̀ꞌɔ̀ a nsi Nwì tswe, m̀baŋnə yì ǹtswe bə nɨ̀ m̀bɔɔnə bu bo. 15 Nɨ̀ yə̀ mə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə Mmàꞌàmbi à sɨ wàŋsə̀ nzi aa, ɨ bə aa abwarə mə a fa a mbo bù mə nɨ̀ yǐ nyweenə. Àâ àjàŋ yìi mə mumaà yìꞌinə̀ Paul, yìi bìꞌinə̀ kɔŋə aa, à lɛ ŋkɨ ŋwaꞌanə, a mbo bù, a nyoŋə a njɨ̌m mɨ̀tsyɛ̀ mìi mə Nwì à lɛ mfa ghu mbo aà. 16 A ŋwaꞌànə̀ ǹloŋ ma jû ɨ̀nnù, a nɨ̂ ŋ̀ŋwàꞌànə̂ ji tsɨ̀m. Ɨ̀nnù jî mɔꞌɔ ɨ tswê ma mùu a mûm ŋ̀ŋwàꞌànə̀, jìi mə ɨ tsyanə a nzi tâ ɨ̀ laa, bə̀ bî mɔꞌɔ bìi mə kaa bɨ sɨ̀ nɨ mɨ̀tsyɛ̀ tswê kaa mburə tɨ ŋkɨ ŋkwe aa, bɨ lɔgə̀ ǹtwɛɛ a nɨ̂ wàa mânjì, tsiꞌì ajàŋə mə bo kɨɨ ntwɛɛ nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə ŋŋwàꞌànə̀ Nwî jî mɔꞌɔ aà. Ŋ̀ghɨrə ma mùu ajàŋ, ǹtsə aa ŋgɨꞌɨ a nu bo bɨmbɔŋə̀.

17 Lâ a mbo bù bɔɔ bɨmaà, nɨ̀ fòò mə̂ ǹszi ɨnnù ma jû. Mə tɨgə nswoŋ a mbo bù aa mə tâ nɨ̀ tsyɛsə ghuu, tâ bə̀ ma bû mə bɨ tɨ̀ɨ atu a mbo Nwì aa, tâ bɨ̀ tsee ghuu gaansə tâ nɨ̀ yoŋ ɨfansənnù bə̂ bìi mə bɨ sɨ nɔ̂ŋsə̀ ləə aa, mbwɛ mânjì wa yìi nɨ̀ təə ghu àkòrə̂ yuu a tɨnsə̀ aà. 18 Nɨ̀ baŋnə ŋka ŋkwe a mûm ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî bo bɨ̀ ànnǔ ajàŋ mə nɨ kùꞌùsə̀ ǹzi nɨ Mmàꞌàmbi yìi mə à nɨ Ŋ̀gàŋywèènsə̂ yiꞌinə̀ Yesu Kristo aà. Tâ nɨ̀ghaꞌa tâ nɨ̀ tswe ghu mbo, ǹlɔgɨnə tsɨ̂tsɔ̀ŋ ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe a nlwìꞌî m̀bî. Amen.

* : Ǹjiꞌìnnù Aŋwàꞌànə: Mbə Peta à tse kɨ swoŋ aa nloŋə Jɔn 21.18-19.

* 2:22 Prov. 26.11“Kwiŋyàm wa mə bɨ siꞌi aa, à bù mə̂ ŋ̀ghɛɛ mbɨŋkə yi wa a mûm àtsɨtsaꞌa.”

1 Jɔn

1

2

3

4

5

Àŋwàꞌànə̀

JƆN

yi ntsyàmbìì

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Jɔn, ŋ̀gàŋtoò Kristo yìi mə à lɛ ŋkɨ ŋŋwaꞌanə Ntoo yì Ǹsɨgɨ̀nə̀ Jɔn aà. Ka mə kaa Jɔn à sɨ bə̂ bìi mə yu ŋwaꞌa a mbo bo aa swoŋə̀ aa, mbə bɨ tse swoŋ mə à ŋwàꞌànə a mbo bɔɔ bɨ Kristo bìi mə bɨ tswe a ɨdɨgə ɨdɨgə aà. Ǹlɔɔ aa ǹswǒŋ ǹtoo ya yìi bo lɛ yuꞌu a nlɔ̀gɨ̀nə aà. Nwì à nɨ̂ ŋ̀kàꞌà, ma mùu ajàŋ tâ bə̀ bìi mə à nɨ bɔɔ̀ bi aa tâ bɨ̀ tswe nɨ̂ ànnù yî mɔꞌɔ bo bɨ̀ Tà ŋ̀ka nzi nɨ̂ àkòrə̀ nɨzî yaa a mûm ŋ̀kàꞌà (1.5-7).

Ma mùu noò ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨnnǔ mbweꞌesə̀ lɛ ŋkuu a tɨtɨ̀ɨ bɔɔ bɨ Kristo ndɨꞌɨ nɨ̂ ɨbǎŋnənnù ǹloŋ nloŋ Nwî. A bə̂ ɨnnù jìi mə Paul nɨ Peta lɛ sɨ ŋkɨɨ nto a nɨ̂ ŋ̀ŋwàꞌànə̀ jìi mə bo lɛ ŋŋwàꞌànə a mbo ŋ̀ghòtə aà. Jɔn à lɛ ŋŋwàꞌànə aa a ŋwàꞌàsə bɔɔ bɨ Kristo nloŋ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨnnǔ mbweꞌesə̀ jìi mə ɨ lɛ ntswe a mûm ŋ̀ghotə aà. À lɛ ŋkɨ nlɔɔ a ghɨ̀rə tâ bɔɔ bɨ Kristo zi mə bo tswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ a ajàŋ mə Kristo à yweensə a waa aà (5.11-13).

Ànnù yìi mə ŋgǎŋndɨ̀ꞌinnǔ mbweꞌesə̀ ma jû lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aa, a bə à yìi mə bɨ lɛ sɨ tɨgə ntwoŋə a noò ǹjɨ̀m nɨ̂ ànnǔ bɨGnostics aà. Ànnù jìi mə bə̀ ma bû lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aa kaa a lɛ ŋwàꞌà bòòntə̀ a nɨ̂ ànnù yìi mə ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ɨ swoŋə nloŋ Kristo aà. Ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨnnù mbweꞌesə̀ ma jû ɨ lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ mə kwensə à tswe a tɨtɨ̀ɨ̂ ǹjoo jìi mə bɨ yə aa nɨ̂ àzwì. Ǹswoŋə nɨ mə njyǎnu bo bɨ̀ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə ɨ tswe a mbi aa, ɨ tswe nɨ̀ ɨ̀bɨ̂, Àzwì a bɔ̂ŋ, ǹlaa, kaa waꞌà nɨ̂ ɨ̀bɨ tswê. Ma la a bə mə Nwì nɨ̂ Àzwì bo bɨ̀ Kristo bɨ bɔŋ ŋkɨ nlaa; ŋùmɨ̀sɔŋ mə à nɨ njyǎnu aa, bo bɨ̀ ǹjoò tsɨ̀m faà mbi ɨ bɨꞌɨ̀. Tsǒ mə ǹjyǎnu à nɨ̂ àyoo yìi mə a tswe nɨ̀ ɨ̀bɨ aa, kə̀ ŋù a kâ ŋ̀ghɨrə ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ kə̀ jî bɨ boŋ ma ya a sɨ annû tsu kwensə, ǹloŋ mə bɨ ghɨ̀rə̀ aa a njyǎnu aà. Ma yû a lɛ mfa abwarə a mbo bo mə bɨ̀ tɨgə ntsuurə nɨ̂ mɨ̀bɨ̀ɨ̀mɨnû myaa, ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə njyǎnû ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aà.

Bɨ̀dɨ̀ꞌɨ̀ bɨnnù ma bû lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ mə ŋǔ a yweenə aa a ajàŋ mə à fɛꞌɛ a mûm ǹjyǎnû ǹtsya aa a njɨ̌m àjàŋə̀ mɨtsyɛ̀ yî mɔꞌɔ̀ mə a ghɨ̀rə̀ ŋù a naŋsə nzi nɨ̂ ɨ̀nnù aà. “Gnostics” à nɨ nɨ̀ghàà mə nɨ lo nɨ “gnosis” mə à nɨ nɨghàà nɨ baGrikia, ǹjiꞌì yì ɨ bə “ǹzî ànnù.” A mbo bɨ̀Gnostics, kaa ŋù à sɨ aa a njɨ̌m àbìintɨɨ a nu Kristo yweenə. Bɨ̀Gnostics lɛ sɨ swoŋə nɨ mə tsǒ mə ǹtsyǎnu ɨ̀ tswe nɨ̀ ɨ̀bɨ aa, kaa Kristo à lɛ ŋwaꞌà fàa atu nsyɛ aa tsǒ ŋùmɨ̀sɔ̀ŋ zî. Ma mùu ajàŋ bǐ mɔꞌɔ swoŋə̀ nɨ mə Kristo kaa à lɛ ŋwaꞌà aa nɨ̂ ǹjyǎnù tswê, à lɛ ntswe aa nɨ̀ finə ǹjyǎnû, à lɛ sɨ kɨrə aa tsǒ à tswe nɨ̀ ǹjyǎnû. Bǐ mɔꞌɔ swoŋə̀ nɨ mə Kristo yìi mə à nɨ Nwî bô Àzwì aa, à lɛ nsɨgə ŋkuu a nu Yesu yìi mə à nɨ ŋû aa wa noò mə bɨ lɛ mmurə yi ŋkì aà, la nyì m̀bu mmàꞌàtə̀ yi mfɛꞌɛ mbɔŋ tâ bɨ̀ zwitə yi.

Jɔn à lɛ ntɨgə ŋwaꞌanə naŋsə ndɨꞌɨtə nɨ̂ bɨ̀Krisèn ǹswoŋə nɨ mə wa Kristo, Mu Nwì, à lɛ nzi a mûm ǹjyǎnû. Bə̀ bya bìi mə bɨ tuu nɨ mə kaa à lɛ ŋwaꞌǎ mûm ǹjyǎnu zì aa à nɨ ŋgǎŋnto Kristo jya mə ɨ lɛ ntswe nɨ̂ m̀fɛ̀ꞌɛ aà (2.18-23; 4.1-4). Ǹswoŋə nɨ mə Kristo à lɛ mbə Nwî ŋ̀kɨ mbə ŋû. Ŋù yìi mə a tuu Mu aa a kɨɨ ntuu aa Tà. (2.22; 4.2,15; 5.1,5). Paul a kɨɨ̀ ǹswoŋə nɨ mə ŋù yìi mə Nwì à ywèènsə̀ mə̂ yi, a tɨgə̀ m̀bə mu Nwì aa, à tswe nɨ̀ ŋ̀lɔ a nyuꞌu nɨ̂ Nwì, ǹləə nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀ Nwì (2.3-6). Ŋù yìi mə kaa à sɨ nɔ̂ŋsə̀ ləə aa a ghɨ̀rə aa ɨ̀bɨ̂, kaa waꞌǎ mu Nwì bə̂, kaa ŋwaꞌǎ yi kɨ nzi, ma ghuù ŋù à bàŋnə mbə aa mu devil (3.4-10).

Ǹswoŋ nɨ mə ŋù à bə wǒ annù, ɨ ghɨ̀rə ɨbɨ, ɨ bǔ bii ɨfǎnsənnû ji boŋ Nwì à ka lìꞌìnə̀, ɨ sìꞌìtə ɨbɨ̂ yi (1.9). Kristo a kɨɨ̀ m̀buꞌu nɨ̂ m̀bo a mbo Nwî ǹloŋ ŋgaà yàà (2.1-2). Ǹswoŋ nɨ mə tâ bɔɔ Nwî tsuu mbi yù kɨ kɔ̀ŋə̀ (2.15-17) m̀baŋnə ŋka ŋkɔŋə nɨ̂ Nwî, ŋ̀kɨɨ kɔŋə nɨ̂ bɨlɨ̂m byaa (3.11-18; 4.7-21).

Jɔn a swoŋ nɨ mə kaa bɔɔ bɨ Kristo sɨ bù ǹlɔɔ nɨ bə̂ bî dàŋ (tsǒ bɨ̀Gnostics) mə bɨ ka ndɨꞌɨ waa nɨ̂ ànnù yìi mə a nɨ annù nɨ̂koŋ aà, ǹloŋ mə Àzwì yî Làà a dɨ̀ꞌɨ̀ waa (2.20-27) bo zi ɨnnù nɨ̂ŋkoŋə̀. A kuꞌùnə̀ mə tâ bo zi mə ŋù yìi mə tswe nɨ Kristo aa à tswe nɨ̀ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ (5.11-13).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌìnnǔ aŋwàꞌànə̀ yuà 1.1-4

2. Ŋ̀kàꞌà bô m̀fiì ɨ̀dɨ̀gə̀ 1.5—2.29

3. Bɔɔ bɨ Nwî nɨ bɔɔ bɨ devil 3.1-24

4. Ànnù nɨ̂ŋkoŋ bo àfǎnsənnù 4.1-6

5. Bɔɔ bɨ Kristo tswe nɨ̀ ŋkɔ̌ŋ Nwî nɨ bɨ̀lɨ̂m byaa 4.7-21

6. Àbìintɨɨ yìi mə a ghɨ̀rə bɔɔ bɨ Nwî tsyâ nɨ̀ mbi aà 5.1-21

1

Nɨ̀ghàà nɨ ntswêntɨ̀ɨ̀

1 Bìꞌi ŋwàꞌànə̀ a mbo bù ǹloŋ aa Nɨ̀ghàà nɨ ntswêntɨ̀ɨ̀ nya mə nɨ lɛ ntswe nlɔgɨnə a bèꞌènə aà. Bìꞌì lɛ nyuꞌu annù ǹloŋ Nɨghàà ma nû. Bìꞌì kɨ̀ mə̂ ǹyə nɨ miꞌì miꞌi, bìꞌì yə̀ mə̂, m̀bô miꞌi mɨ kɨ̂ m̀mɔɔntə. 2 Nòò yìi mə Ǹtswêntɨ̀ɨ̀ ma yû ɨ̀ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ bɨ yənə̀ aa, bìꞌì lɛ mbə bɨ̂yəfə, ma mùu ajàŋ, bìꞌì tɨgə̀ ŋ̀ghaa annù ǹloŋ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ ma ya, ŋ̀kɨɨ ntɨgə nswoŋə nɨ̂ ànnù ǹloŋ ntswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ, yìi ɨ̀ lɛ ntswe bo Tà, a ghɨrə̀ ŋ̀ghɨrə bìꞌì zi aa, a mbo bìꞌì. 3 Ànnù yìi mə bìꞌì yə ŋkɨ nyuꞌu aa, bìꞌi kɨɨ nswoŋə aa yu a mbo bù, mə mbə nɨ̀ kɨ̂ ǹtswê nɨ̂ ànnù yî mɔꞌɔ bìꞌinə̀, a bə̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə ǹtswe nɨ̂ ànnù yî mɔꞌɔ yìi mə bìꞌinə̀ tswe nɨ yu aa bìꞌinə̀ tswe aa bìꞌinə̀ bɨ̀ Tà nɨ Mû yì Yesu Kristo. 4 Bìꞌi ŋwàꞌànə̀ ma jû ɨ̀nnù a mbo bù aa, ta tâ nɨdorə̀ niꞌinə̀ kɔꞌɔ nluu.

Nwìŋgɔ̀ŋ à nɨ̂ ŋ̀kàꞌà

5 Àâ ǹtoo ya mə bìꞌì yuꞌu ghu mbo ŋkɨɨ nswoŋə nɨ a mbo bù aa ɨ̀ yulà mə, Nwìŋgɔ̀ŋ à nɨ̂ ŋ̀kàꞌà, kaa m̀fìî ɨ̀dɨ̀gə̀ ɨ̀ waꞌà ghu nu burə ntswe tswe. 6 M̀bə bìꞌinə̀ ka nswoŋə nɨ mə bìꞌinə̀ tswe nɨ̀ ànnù yî fùùrə bìꞌinə̀ nɨbò m̀bu ŋka ntəə nɨ a mûm m̀fìî ɨ̀dɨ̀gə̀ boŋ bìꞌinə̀ tswɛɛ aa ɨnnù, kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yìꞌinə̀ tswê ǹyoŋə aa ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀. 7 Bìꞌìnə̀ bə bàŋnə kɨ təə a mûm ŋ̀kàꞌà, tsiꞌì tsǒ àjàŋə mə yumbɔŋə̀ à tswe a mûm ŋ̀kàꞌà aa, boŋ bìꞌinə̀ aa tswe nɨ̂ ànnù yî mɔꞌɔ bìꞌinə̀ nɨ̀ bìꞌinə̀, tâ àləə Mû yì Yesu tâ à siꞌi ŋgɔ̀ŋ ɨ̀bɨ̂ yìꞌinə̌ ɨ tsɨ̀mə̀.

8 M̀bə bìꞌinə̀ ka nswoŋə nɨ mə bìꞌinə̀ sɨ̀ nɨ̂ ɨ̀bɨ tswê, boŋ bìꞌinə̀ bweꞌesə aa mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nû miꞌinə̀, kaa annù nɨ̂ŋkoŋ a waꞌǎ a nu bìꞌinə̀ tswê. 9 Lâ m̀bə bìꞌinə̀ ka mbii ɨfǎnsənnù jiꞌinə̀, boŋ ajàŋə a lə̀ə ŋkàꞌâ yì, ŋ̀ghɨ̀rə annù yìi a tsinə aa, à ka lìꞌinə̀ ɨfǎnsənnù jiꞌinə̀, ɨ sìꞌi ŋgɔ̌ŋ ɨnnû jiꞌinə̌ ɨ tsɨ̀m jìi ɨ sɨ̀ tsinə̀ aà. 10 M̀bə bìꞌinə̀ swoŋ mə kaa bìꞌinə̀ sɨ̌ ɨnnù jî bɨ ghɨ̀rə̀ boŋ bìꞌinə twoŋə aà yi nɨ̂ ŋ̀gàŋàbǎŋnənnù, kaa nɨ̀ghàâ ni nɨ waꞌǎ a nu bìꞌinə̀ tswê.

2

Kristo à nɨ ŋù ŋ̀kwɛ̀tə̂ yiꞌinə̀

1 Bɔɔ ba bì kə̀gə̂, mə ŋwàꞌànə̀ julà ɨ̀nnù a mbo bù aa mə tâ nɨ̀ tsuu ɨbɨ̀ kɨ ghɨ̀rə̀. Lâ m̀bə ŋù nɨbù a ghɨrə ɨbɨ, boŋ bìꞌinə̀ tswe nɨ̀ ŋù yìi mə a buꞌu mbo a nsi Tà ǹloŋ atû yiꞌinə̀, m̀bə Yesu Kristo, yu wa yìi mə annû yi a tsìnə aà. 2 Bɨ tsyà aa ghu nu nsìꞌìtə̀ nɨ̂ ɨnnù jî bɨ̂ jiꞌinə̀, kaa waꞌǎ aa tsiꞌì jiꞌinə̀ siꞌitə̀, ŋkɨɨ siꞌitə nɨ jì bə̂ bɨ̀tsɨ̀m fàa mbî. 3 Mânjì yìi mə mbə bìꞌinə̀ zi mə bìꞌinə̀ zi yi aa, à nɨ mə bìꞌinə̀ ka nləə ndɨꞌɨ̀ ji. 4 Ŋù yìi mə a swoŋə nɨ mə “mə̀ zi yi,” lâ ŋ̀kaa kɨꞌɨ̀ nɨ̀ ǹdɨꞌɨ̂ ji ləə aa, à nɨ̂ ŋ̀gàŋàbǎŋnənnù, kaa ànnù nɨ̂ŋkoŋ a waꞌà ghu nu tswê. 5 Ǹloŋ mə à nɨ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə àkɔ̀ŋnə̀ Nwì a nɨ lunə a tswe aa a mbo ŋù yìi mə a lə̀ə̀ nɨghàâ ni. M̀bə bìꞌinə̀ kɨ̂ ǹtsya aa tsiꞌì a njɨ̌m àjàŋ yulà nzi mə bìꞌinə̀ tswe ghu mûm nû. 6 Ŋù yìi à swoŋ mə yu lwiꞌi ghu nu laa boŋ a yòŋə ɨbùꞌù mɨkòrə̂ ji a ajàŋ mə à lɛ sɨ təə aà.

Ǹdɨ̀ꞌɨ yì m̀fii yâ

7 Bɨ̀lɨ̂m ba bìi mə mə̀ kɔ̌ŋ aa, kaa mə̀ sɨ aa ǹdɨꞌɨ yì m̀fii yì tsù ŋwaꞌanə, à bàŋnə mbə aa tsiꞌì ǹdɨꞌɨ yì ǹlwèn ya mə nɨ̀ lɛ ntswe nɨ yu a nlɔ̀gɨ̀nə aà, ǹdɨꞌɨ yì ǹlwèn ma yû a bə nɨ̀ghàà nɨ Nwî nya mə nɨ̀ lɛ nyuꞌu aà.

8 Lâ m̀bə mə̀ tse kɨɨ swoŋ mə mə ŋwàꞌànə̀ aa ndɨꞌɨ yì m̀fiì yìi mə bɨ yə nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̂ yi a nu Kristo ŋkɨɨ nyə nɨ a nu bù, ǹloŋ mə ɨ̀tugə wa ɨ tsyà ŋ̀ghɛɛ nii, ŋ̀kàꞌa annù nɨ̂koŋ wa ɨ tɨgə̀ ǹta. 9 Ŋù yìi mə à swǒŋ mə yu tswe maa a mûm ŋ̀kàꞌà m̀burə kɨ bàa ndɨ̂m yì aa, à bùrə ntswe aa tsiꞌì wa mûm ɨ̀tugə̀. 10 Ŋù yìi mə a kɔ̀ŋə ndɨ̂m yì aa à tswe aa a mûm ŋ̀kàꞌà, kaa njiꞌì ànnù yìi mə mbə a kwântə̀ ŋ̀wo aa kaa waꞌà bə̂. 11 Lâ ŋù yìi mə a bàa ndɨ̂m yì aa à tswe aa a mûm m̀fiì ɨ̀dɨ̀gə̀ ŋ̀kɨ mburə kɨ zì aa tsiꞌì a mûm m̀fiì ɨ̀dɨ̀gə̀, kaa ŋkɨꞌɨ̌ adɨgə yìi mə yu ghɛ̀ɛ̀ ghu aa zî ǹloŋ mə ɨ̀tugə wa ɨ kɨŋ miꞌì mi.

12 Mə ŋwàꞌànə a mbo bù bɔɔ bì kə̀gə aa nloŋ mə bɨ liꞌinə ɨfǎnsənnù ju aa nloŋ ŋkwi atû yi. 13 Mə ŋwàꞌànə a mbo bù bɨ̂tà aa nloŋ mə nɨ̀ zi a yi, yu wa yìi mə à lɛ ntswe a nlɔ̀gɨ̀nə aà. Mə ŋwàꞌànə a mbo bù bɔɔjɔ̀ŋ ǹloŋ mə nɨ̀ tsyà mə ngàŋmbuꞌu ɨnnù jì bɨ̂ wa aa. Mə ŋwàꞌànə a m bo bǔ bôŋkhə aa nloŋ mə nɨ̀ zi a Ta aà. 14 Mə ŋwàꞌànə a mbo bù bɨ̂tà aa nloŋ mə nɨ̀ zi a yu wa yìi mə à lɛ ntswe a nlɔ̀gɨ̀nə aà. Mə ŋwàꞌànə a mbo bù bɔɔjɔ̀ŋ aa nloŋ mə nɨ̀ tswe nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀, nɨ̀ghàà nɨ Nwî nɨ kɨ̂ ǹlwiꞌi a mûm nu bù, nɨ̀ kɨ̀ mə̂ ǹtsya ŋgàŋmbuꞌu ɨnnù jì bɨ wa aa.

15 Nɨ̀ tsuu mbi yù kə̌ njoo mbi jù kɨ kɔ̀ŋə̀. Ŋù à bə kɔ̌ŋ mbi yù, boŋ kaa ànnǔ ŋkɔ̌ŋ Tà a sɨ̀ ghu nu tswê. 16 Ǹloŋ mə ǹjoò tsɨ̀m jìi ɨ tswe fàa mbi aa, tsǒ njoo jìi mə njyǎ nu ɨ lwàꞌà ghu aa, nɨ̀ jìi miꞌi lwàꞌà ghu aa, bo bɨ̀ ǹjoo mbi tsɨ̀m jìi mə bə̌ ŋŋee nû yàà ghu aa, kaa à sɨ aa a mbo Tà lô. Ɨ bàŋnə̀ ǹlo aa a mbô m̀bî. 17 M̀bi yǔ tsyà nii aà tsyà. Ǹjoo jya mə bə̌ lwàꞌà ghu aa ɨ ghɛɛ̀ bo yu. Lâ ŋù yìi mə a ghɨ̀rə ɨnnù jìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ a lɔ̀ɔ̀ aa, a tswe nlwiꞌi nɨ̂ŋkoŋə̀.

Ŋ̀gàŋkɨ̀bàa Kristo

18 Bɔɔ̀ bâ, wa nòò ǹlwìꞌì mbî à kà mə̂ aa ŋkuꞌu, nɨ̀ lɛ mbaa nyuꞌu mə ŋgàŋnto Kristo wa à kà mə̂ aa nzi. Wa ŋgǎŋnto Kristo jî ghàꞌàtə̀ ɨ zì mə̂, a bə̂ àjàŋ mə bìꞌinə̀ zi mə àa nòò ǹlwìꞌî m̀bi aà. 19 Bo lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aà a tɨtɨ̀ɨ bìꞌinə̀, lâ kaa bo lɛ ŋwaꞌà bìꞌinə̀ bî mɔꞌɔ bə̂. Ǹloŋ mə bo lɛ mbaa tswe aa bìꞌinə̀ nɨ̀bò boŋ bo lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ntswe biꞌinə̀ nɨ̀bò. Lâ bo lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ waa, tǎ ghɨ̀rə tâ à laa mə kaa bo bɨ tsɨ̀m sɨ̀ aa bìꞌinə̀ bî mɔꞌɔ bə̂.

20 Lâ yu wa yìi mə à làa màŋsə̀ aa à yɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ ghuu. Bù bɨ tsɨ̀m nɨ̀ kɨ̂ ǹzi annù nɨ̂ŋkoŋə̀. 21 Kaa mə̀ sɨ a mbo bù ŋ̀waꞌanə aa nloŋ mə kaa nɨ̀ sɨ̌ annù nɨ̂ŋkoŋ zî, lâ mə ŋwàꞌànə̀ aa nloŋ mə nɨ̀ zi, ŋkɨ nzi mə kaa abaŋnənnù kaa a sɨ̌ a nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ lò. 22 Màa ŋghə̀ ŋ̀gàŋàbǎŋnənnù àa ŋù wa mə a tuu nɨ mə kaa Yesu à sɨ̌ Ayɔꞌɔ̀ Nwì wa bə̂ aa ɛ? Wa làa ŋgàŋnto Kristo wa à ghuà. M̀bə yu wa yìi mə a tuu nɨ̂ Ta nɨ Mu aà. 23 Wa ŋù yìi mə a tuu Mu aa, kaa à sɨ̀ nɨ Tà bâŋnə̀ ǹtswe. Ŋù yii mə a bii annǔ Mu nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsi aa, à kɨ ntswe nɨ Tà.

24 Tâ nɨ̀ yə mə annù ya mə nɨ̀ lɛ nyuꞌu a nlɔ̀gɨ̀nə aa tâ à lwiꞌi bu bo. M̀bə ànnù ya mə nɨ lɛ nyuꞌu a nlɔ̀gɨ̀nə aa a lwiꞌi bu bo boŋ nɨ̀ ka lwìꞌì bu bɨ̀ Mu ɨ kɨ lwìꞌì bu bɨ̀ Tà. 25 Yulà à nɨ̂ àyoo ya mə à kàꞌa a mbo bìꞌinə aà, ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà.

26 Mə ŋwàꞌànə ɨnnù julà a mbo bù nloŋ aa ŋgaa bə̀ bìi mə bɨ ka bweꞌesə ghuu aà. 27 Lâ àjàŋ ya yìi mə à lɛ nyɔꞌɔ ghuu aa, ǹyɔꞌɔ ma ya ɨ̀ lwiꞌi a nu bù. Kaa nɨ̀ sɨ bù ǹlɔɔ nɨ mə tâ ŋù tsù à bu ŋka ndɨꞌɨ ghuu, ǹloŋ mə ǹyɔꞌɔ ya mə à lɛ nyɔꞌɔ ghuu ghu aa ɨ dɨ̀ꞌɨ ɨnnù tsɨ̀m a mbo bù. Ɨ̀nnù jya ɨ kɨ̂ m̀bə annù nɨ̂koŋ, kaa kɨꞌɨ̌ abaŋnənnù bə̂. Àjàŋ yìi mə bɨ dɨ̀ꞌɨ̀ mə̂ ghuu aa, tâ nɨ̀ lwiꞌi ghu nû.

28 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, bɔɔ̀ bâ, lwìꞌi nɨ̀ ghu nu, tà nòò yìi mə à ka yǐ zì aa, kaa bìꞌinə̀ waꞌà nɨ nɨ̀bɔꞌɔ tswê, kaa ŋkɨꞌɨ bàŋnə̀ ŋ̀ka ŋkhə nii bə̂ khə̀ nɨ̂ àdɨ̀rətu a ajàŋ mə a zì aà. 29 Bìꞌinə̀ bə zi mə annû yi a tsinə boŋ bìꞌinə̀ kɨ nzi mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi a ghɨ̀rə annù yìi a tsinə aa, a jwǐ yu.

3

Bɔɔ bɨ Nwî

1 Nɨ̀ yə mbuu akɔ̀ŋnə̀ yìi mə Taà yìꞌinə̀ à tswe nɨ yu a nu bìꞌinə̀, mə mbə a ka ntwoŋə nɨ̂ yiꞌinə̀ a nɨ bɔɔ̀ bi. A bə̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə bìꞌinə̀ nɨ bɔɔ̀ bi. Ǹjiꞌì ànnù yìi mə kaa mbi yù ɨ̀ sɨ̀ yiꞌinə̀ zi aa ɨ bə̀ aa mə kaa lɛ ŋwaꞌà yi kɨ nzi. 2 Bɔɔ bɨ maà bìi mə̀ kɔ̀ŋə aa, tsɨ̂tsɔ̀ŋ bìꞌinə̀ bə aa bɔɔ bɨ Nwî; lâ kaa bìꞌinə sɨ̌ ajàŋ yìi mə bìꞌinə̀ ka yǐ bə aa naŋsə nzi. Lâ bìꞌinə̀ zi mə nòò wa mə à ka yǐ zì aa tâ bìꞌinə̀ tɨgə mbə aa tsǒ yu, ǹloŋ mə bìꞌinə̀ ka yǐ yə yi tsiꞌǐ ajàŋ mə à nàŋsə mbə aà. 3 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a bɛ, ǹnɨŋ ntɨɨ̀ yi ghu nu aa, a lə̀ə̀ nɨ̂ ɨ̀bɨɨnû yi ɨ laà tsǒ ajàŋ yìi mə yumbɔŋ à kɨ nlaa aà.

4 Ŋù yìi mə a ghɨ̀rə ɨbɨ aa a wò aa nɔ̀ŋsə̀ Nwì; ɨbɨ à bə̀ aa ŋwò nɔ̀ŋsə̀ Nwì. 5 Nɨ̀ zi mə Yesu à lɛ nzì fàa mbi aa a nlɔ̀gə̂ ɨ̀bɨ yiꞌinə̀ ɨ lɔ̀ꞌɔ̀sə̀, ŋ̀kɨ nzi mə kaa à sɨ̀ nɨ̂ ɨ̀bɨ tswê. 6 Kaa Ŋù nstɨ̀m yìi mə à lwìꞌi ghu nu aa kaa à sɨ bɨ ghɨ̀rə̀; kaa ŋù yìi mə a ghɨ̀rə ɨbɨ aa kaa à lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà yi yə̂, kaa waꞌà yi kɨ nzi.

7 Bɔɔ̀ bâ, tâ ŋù tsù à tsuu ghuu lǒ bweꞌesə. Ŋù yìi mə a ghɨ̀rə ɨnnù jìi ɨ tsinə aa à tsìnə tsǒ ajàŋ mə Kristo à tsìnə aà. 8 Ŋù yìi mə a ghɨ̀rə ɨbɨ aa, à nɨ mu Devil; ǹloŋ mə Devil a ghɨ̀rə ɨbɨ nlɔ̀gɨ̀nə̀ aa a nlɔ̀gɨ̀nə̂ m̀bî. Ǹjiꞌì ànnù yìi mə Mu Nwì à lɛ nzì ghu aa, ɨ̀ lɛ mbə aa a ntâ ŋ̀gɨꞌɨ nɨ̂ ɨfàꞌa Devil.

9 Ŋù yìi a jwe Nwî ǹjwe yi aa, kaa à sɨ ɨbɨ ghɨ̀rə̀; ǹloŋ mə màrə̀ Nwì à lwiꞌi ghu nu, kaa a waꞌǎ ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀bɨ bù ǹzi, ǹloŋ mə a yi aa a jwe Nwì aà. 10 Ànnù yìi mə a ka dɨ̀ꞌɨ a ŋû yìi mə à nɨ mu Nwì kə̀ a ŋû yìi à nɨ mu Devil aa a yulà mə, ŋù yìi mə kaa à sɨ annù yìi mə a tsinə aa ghɨ̀rə̀ aa, kaa à sɨ mu Nwì bə̂, kə̀ ŋù yìi mə kaa à sɨ mu maà yì kɔŋə aà.

Nɨ̀ ka ŋkɔŋnə ghuu bu nɨ bù

11 Àâ ǹtoo ya mə nɨ̀ lɛ nyuꞌu nlɔgɨnə a nlɔ̀gɨ̀nə̀ aà, mə bìꞌinə̀ aa ŋkɔŋnə biꞌinə̀ nɨ bìꞌinə̀, 12 ntsee bə tsǒ Cain yìi mə à lɛ mbə mû ŋ̀gàŋmbùꞌunnù, ǹzwitə mu maà yì aà. Baa à lɛ nzwitə mumaà yì aa a ya? À lɛ nzwitə yi aa nloŋ mə mɨ̀ghɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ nù mi lɛ mbɨꞌɨ mì mumaà yi mɨ bâŋnə̀ ǹtsinə aà.

13 Bɔɔ bɨ maà, nɨ̀ tsee kɨ yɛrə mə m̀bə̂ bə̀ bî fàa mbi kâ m̀baa ghuu. 14 Bìꞌinə̀ zi mə bìꞌinə̀ fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ a mum nɨ̀wo ntɨgə ntswe aa a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀ ǹloŋ mə bìꞌinə̌ kɔ̀ŋnə̀ biꞌinə̀ nɨ bìꞌinə̀ aà. Ŋù yìi mə à sɨ ndɨ̂m yì kɔŋə aa à lwìꞌì aa a mûm nɨ̀wô. 15 Ŋù yìi a bàa mu maà yì aa, à bə aa ŋù ǹzwìtə ŋù. Nɨ̀ zi mə kaa ŋù yìi a zwitə ŋû aa, kaa à sɨ̀ nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ ya mə ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋə aa tswê.

16 Àâ àjàŋ yìi mə bìꞌinə̀ zi ayoo yìi mə àkɔ̀ŋnə̀ à nɨ yu aa, â yuà mə: Kristo à lɛ mfa ntswêntɨ̀ɨ̂ yì a atu bìꞌinə̀; ma mùu ajàŋ bìꞌinə̀ kɨ ntswe nɨ̂ ŋ̀ka mfa ntswêntɨ̀ɨ̂ yiꞌinə̀ a atu bɔɔ bɨ maà biꞌinə̀! 17 Lâ m̀bə ŋù a tswe nɨ̂ ǹjoo mbi jù, ǹyə mu maà yì yìi mə à fùmə aa, kaa waꞌà mɨlɨ̀ŋnə̀ yi ko, bəə boŋ mbə a tɨgə̀ ǹdɨꞌɨ mə àkɔ̀ŋnə̀ Nwî a tswe a mûm ǹtɨɨ yu aa mə akə aa ɛ? 18 Bɔɔ bâ bìꞌinə̀ tsee a akɔ̀ŋnə̀ aa bə nɨ̂ ǹtsù kə̀ nɨ nɨ̀ghàà kɨ dɨ̀ꞌɨ̀, lâ m̀baŋnə ŋka dɨꞌɨ a akɔ̀ŋnə̀ ya yìi mə a nɨ yǐ annù nɨ̂ŋkoŋ aa bə a nɨ mɨ̀ghɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ ɨnnù miꞌinə̀.

19 Ma mùu ajàŋ, bìꞌinə ka zi mə bìꞌinə̀ tswe a mûm ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀; tâ mɨ̀ntɨɨ̀ miꞌinə̀ tɨgə ntswe nɨ̂ m̀bɔɔnə a nsi miꞌi Nwì, 20 kə̀ a tɛꞌɛ mbə nòò yìi mɨ̀ntɨɨ miꞌinə̀ saꞌa nɨ̂ yiꞌinə̀ aà, ǹloŋ mə bìꞌinə̀ zi mə Nwì à tsyàtə ntɨɨ̀ yiꞌinə̀ ŋ̀kɨ nzi ɨnnù tsɨ̀mə̀ aà. 21 Bɔɔ̀ bâ, mbə mɨ̀ntɨɨ̀ miꞌinə̀ tsee yiꞌinə̀ kɨ saꞌa boŋ kaa bìꞌinə̀ ka waꞌà kà m̀bɔꞌɔ a ntswe a nsi miꞌi Nwì; 22 bìꞌinə̀ kiɨ̀ ŋ̀kwɛrə nɨ̂ ǹjoò tsɨ̀m jìi bìꞌinə̀ betə ghu mbo aa, nloŋ mə bìꞌinə̀ lə̀ə ndɨꞌɨ̀ ji ŋkɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ ghɨ̀rə a dorɨtə̀ aà. 23 A bə̂ ǹdɨ̀ꞌɨ̂ yì yâ ɨ̀ yuà, mə tâ bìꞌinə̀ nɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ miꞌinə̀ a nɨ̂ ɨ̀kǔm Mû yì Yesu Kristo, ŋ̀kɨɨ ŋka ŋkɔŋnə biꞌinə̀ nɨ bìꞌinə̀ a ajàŋ mə Kristo à lɛ ndɨꞌɨ aà. 24 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ lə̀ə ndɨꞌɨ Nwî aa, bɨ lwìꞌì ghu nu tsǒ mə Nwì à kɨ nlwìꞌi a mum bo aà. Ànnù yì mə a ghɨrə mə bìꞌinə̀ zi mə à lwìꞌi a mûm ntɨɨ bìꞌinə̀ aa, à nɨ̂ Àzwî yi ya mə à fa a mbo bìꞌinə̀ aà.

4

Àzwǐ annù nɨ̂ŋkoŋ bo bɨ̀ àzwǐ mbweꞌesə̀

1 Ɨ̀kàꞌâ jyâ, nɨ̀ tsuu ɨzwǐ tsɨ̀m ɨ kɨ bii, mbaŋnə ŋka nyweꞌetə nɨ̂ ɨ̀zwì a nzi mə ɨ lo aa a mbo Nwì aa ɛ; ǹloŋ mə ŋgǎŋntoo Nwî m̀bweꞌesə̀ jî ghàꞌàtə̀ ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ mə a mbî. 2 Mbə nɨ̀ zi Àzwì Nwî aa lalà, àzwǐ tsɨ̀m yìi mə a bii mə Yesu Kristo à lɛɛ̀ m̀fɛꞌɛ a mbi a mûm ǹjyǎnu aa, a lo aa a mbo Nwì, 3 àzwǐ tsɨ̀m yìi mə kaa a sɨ̀ bii nɨ̀ nsi mə Yesu à lɛɛ̀ m̀fɛꞌɛ a mbi a mûm ǹjyǎ nu aa, kaa a sɨ̀ aa a mbo Nwì lô. Ma yû àzwì a baŋnə mbə aa àzwǐ ŋgàŋto Kristo, yìi mə nɨ̀ lɛ nyuꞌu mə à ka yǐ fɛ̀ꞌɛ, yìi mə à tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ǹtswe a mbi tsɨ̀tsɔ̀ŋ aà.

4 Bɔɔ bâ, nɨ̀ lò aa a mbo Nwì, nɨ̀ kɨ̀ mə̂ ǹtsya waa; ǹloŋ mə yu wa yìi mə à tswe a mum bù aa, à tsyàtə yu wa yìi mə à tswe a mûm m̀bi aà. 5 Bo lo aa fàa mbî, maa ajàŋ ɨ̀nnù jìi mə bo swoŋ aa ɨ bə̂ ɨ̀nnǔ mbî, m̀bi ɨ kɨɨ nyuꞌutə. 6 Lâ bìꞌinə̀ lo aa a mbo Nwì. Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à zi Nwî aa, a yuꞌutə nɨ̂ ànnù yìi mə bìꞌinə̌ swoŋə aà, lâ yu wa yìi mə kaa à sɨ̀ a mbo Nwì lò aa, kaa à sɨ annù yìi bìꞌinə̌ swoŋ aa yuꞌutə. Àa mânjì yìi mə bìꞌinə tsyà ghu nzi nɨ̂ àzwǐ annù nɨ̂ŋkoŋ bo bɨ̀ àzwǐ mbweꞌesə̀ aà.

Nwìŋgɔ̀ŋ à nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀

7 Ɨ̀kàꞌâ jâ, bìꞌinə̀ aa ŋkɔŋnə yiꞌinə̀ biꞌinə̀ nɨ bìꞌinə̀; ǹloŋ mə akɔ̀ŋnə̀ a lo aa mbo Nwì, ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à kɔ̀ŋ bə̂ aa, a jwe Nwì, a kɨ̂ ǹzi Nwî. 8 Ŋù yìi mə à sɨ bə̂ kɔŋ aa, kaa à sɨ̀ Nwî zî; ǹloŋ mə Nwì à laa mbə akɔ̀ŋnə̀. 9 Nwì à lɛ ntsyà aa lâlà ǹdɨꞌɨ akɔ̀ŋnə̀ yi a mbô bìꞌinə̀, mə Nwì à lɛ ntoo a njoŋ Mû yì a fɛꞌɛ̀ fàa mbi, mə mbə bìꞌinə̀ tsya ghu nu ntswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀. 10 Àâ àkɔ̀ŋnə̀ yuà, kaa a sɨ̀ bə aa mə bìꞌinə̀ lɛ ŋkɔ̀ŋə̀ Nwî, a baŋnə mbə aa mə, à lɛ ŋkɔ̀ŋə̀ yiꞌinə̀ ǹtoo a Mû yì mə tâ à bə mânjì yìi mə bɨ ka tsyà ghu ɨ sìꞌìtə ɨbɨ̂ yiꞌinə̀.

11 Ɨ̀kàꞌâ jâ, m̀bə a bə mə Nwì à lɛ ŋkɔ̀ŋə̀ yiꞌinə̀ ma mùu ajàŋ, boŋ a kuꞌunə mə tâ bìꞌinə̀ aa ŋkɔŋnə yiꞌinə̀ biꞌinə̀ nɨ bìꞌinə̀. 12 Kaa ŋù tsù à sɨ̀ ghu tswê yìi mə à lɛɛ̀ ǹyə Nwî; bìꞌinə̀ bə kɨ kɔ̀ŋnə̀ yiꞌinə̀ biꞌinə̀ nɨ bìꞌinə̀ boŋ Nwìŋgɔ̀ŋ à lwiꞌi a nu bìꞌinə̀, àkɔ̀ŋnə̀ yi a kɨ̂ ǹluu a nu bìꞌinə̀.

13 Bìꞌinə̀ ka tsyà aa laà ɨ zi mə bìꞌinə̀ lwiꞌi a mum Nwì a kɨ̂ ǹlwiꞌi a mum bìꞌinə̀, ǹloŋ mə à fà mə Azwî yi a mbo bìꞌinə aà. 14 Biꞌinə̀ yə̀ mə̂, ŋ̀kɨ mbə bɨyəfə, mə Tà à tòò mə a Mû yì, mə tâ à bə Ŋ̀gàŋywèènsə̂ m̀bî. 15 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à bìi nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsi mə Yesu à nɨ Mu Nwì aa, Nwì à lwìꞌi ghu nû a kɨ̂ ǹlwiꞌi a nu Nwì. 16 Ma mùu ajàŋ bìꞌinə̀ zi ŋkɨ mbii akɔ̀ŋnə̀ yìi Nwì à tswe nɨ yu a nu bìꞌinə̀ aa. Nwìŋgɔ̀ŋ à nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀, ŋu yìi mə à lwìꞌi a mum àkɔ̀ŋnə̀ aa à kɨ nlwìꞌì aa a mum Nwì, Nwì a kɨ̂ ǹlwiꞌi ghu nû. 17 Nwì à ghɨ̀rə̂ àkɔ̀ŋnə̂ yi a luu a nu bìꞌinə̀ aa mə tâ bìꞌinə̀ yi waꞌà nɨ nɨ̀bɔꞌɔ wa njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa tswê, ǹloŋ mə àjàŋ yìi mə à bə aa, àâ àjàŋ yìi mə bìꞌinə̀ kɨ mbə fàa a mûm m̀bi aà. 18 Kaa nɨ̀bɔꞌɔ sɨ̌ a mûm àkɔ̀ŋnə̀ tswê, ǹloŋ mə àkɔ̀ŋnə̀ yìi mə a luu aa, a fiꞌi nɨbɔꞌɔ̀. Àyoo yìi mə a zì nɨ nɨ̀bɔꞌɔ aa à nɨ̂ ǹjò, ŋù yìi mə à kɨ ntswe nɨ nɨ̀bɔꞌɔ aa kaa à sɨ̀ nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ yìi mə a luu aa tswê.

19 Bìꞌinə̌ kɔ̀ŋə̀ aa nloŋ mə à lɛɛ̀ m̀foo ŋkɔ̀ŋə̀ yiꞌinə̀. 20 Ŋù tsù à bə swoŋ mə, “Mə̀ kɔ̀ŋə Nwî” ɨ bàŋnə kɨ bàa a ndɨ̂m yì boŋ à nɨ̂ ŋ̀gàŋàbaŋnənnù; ǹloŋ mə ŋù yìi mə à sɨ a ndɨ̂m yì yìi mə a yə kɔŋ aa, kaa mbə a waꞌǎ Nwî yìi mə kaa à lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà yə aa kɔ̀ŋə̀. 21 Àâ ǹdɨꞌɨ yìi mə bìꞌinə̀ kwɛrə a mbo Kristo aa ɨ̀ yulà, mə ŋù yìi mə a kɔ̀ŋə̀ Nwî aa, tâ à kɨɨ ŋka ŋkɔŋə ndɨ̂m yì.

5

Àjàŋ yìi mə bìꞌinə̀ tsyà mə mbi aà

1 Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à bii mə Yesu à nɨ Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa aa a jwǐ Nwì, ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a kɔ̀ŋə̀ ta aa, a kɨɨ ŋkɔŋə nɨ mû yì. 2 Bìꞌinə̌ tsyà aa lâlà nzi nɨ mə bìꞌinə̌ kɔ̀ŋə̀ nɨ̂ bɔɔ bɨ Nwî, mə bìꞌinə̀ kɔ̀ŋə̀ Nwî ŋ̀kɨɨ nyuꞌunə nɨ̂ ǹdɨ̀ꞌɨ̂ ji. 3 Ǹloŋ mə àa akɔ̀ŋnə̀ Nwî a yulà, mə bìꞌinə̀ ka nləə nɨ̂ ǹdɨ̀ꞌɨ̂ ji. Kaa ndɨꞌɨ̀ ji a waꞌǎ àbèꞌè mə à bèꞌèsə yiꞌinə̀ ghu bə̂. 4 Ǹloŋ mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a jwǐ Nwì aa a tsyǎ mbî; àyoo yìi mə bìꞌinə̌ lɔ̀gə̀ ǹtsya nɨ̂ m̀bi ghu aa â yuà, àbìintɨɨ̀ yiꞌinə̀. 5 Ŋù yìi mə mbə a tsyâ m̀bi aa à nɨ̂ wò aa ɛ? À sɨ̀ ŋû yìi mə à bìi mə Yesu à nɨ Mu Nwì aa bə aa ɛ?

Àyəfə ǹloŋ Yesu Kristo

6 Àa yu wa yìi mə à lɛ nzì nɨ̂ ŋ̀kì bo bɨ̀ àləə aa à ghulà, Yesu Kristo, kaa waꞌa aa tsiꞌì nɨ̀ ŋ̀kì yuyu zî, lâ ǹzi nɨ̂ ŋ̀kì bo bɨ̀ àləə̀. 7 Àzwì Nwî a kɨ̂ m̀bə àyəfə, ǹloŋ mə Àzwì Nwî àa ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀. 8 Bɨ̀yəfə̀ nɨ bi tarə̂, Àzwì, ŋ̀kì, bo bɨ̀ àləə̀; bɨ̀yəfə ma bû bi tarə bɨ swoŋə̂ nɨ̂ ànnù yî fùùrə̀. 9 M̀bə bìꞌinə ka mbii nɨ̂ ànnù yìi mə bə̌ swoŋ aa, boŋ ànnù yìi mə Nwǐ swoŋ aa a tsyatə̀; ǹloŋ mə ànnù yìi mə Nwì a swoŋ aa a yûlà, mə yumbɔŋ à nɨ̂ àyəfə nloŋə Mû yì. 10 Ŋù yìi mə à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yì a nu Mu Nwì aa, à bìî ànnù yìi mə Nwì a swoŋə aà, ŋù yìi mə kaa sɨ̌ annù yìi mə Nwì a swoŋ bii aa, à lɔ̀gə Nwî aa a nɨ ŋ̀gàŋàbaŋnənnù, ǹloŋ mə kaa sɨ̌ annù yìi mə Nwì à swoŋ tsǒ àyəfə nloŋə Mû yì aa bii aà. 11 Ànnù yìi mə Nwì à swǒŋ nloŋ ŋgaa Mû yì aa a bə mə, Nwì à fâ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa a mbo bìꞌinə̀. Ǹtswêntɨ̀ɨ̀ ma yû ɨ tswe aa a nu Mû yì. 12 Ŋù yìi mə à tswe nɨ Mu aa, à tswe nɨ̀ ǹtswêntɨ̀ɨ̀; ŋù yìi mə kaa à sɨ̀ nɨ Mu Nwì tswê aa, kaa à sɨ̀ nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ tswê.

Ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ tswe nɨ̂ŋkoŋ aà

13 Mə ŋwàꞌànə juà ɨ̀nnù a mbo bù bìi mə nɨ̀ nɨ̌ŋ mɨ̂ntɨɨ̀ muu a nɨ ɨkǔm Mu Nwì aa mə tâ nɨ̀ zi mə nɨ̀ tswe nɨ̀ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋə aa. 14 Àyoo yìi mə a ghɨrə mə tâ bìꞌinə̀ naŋsə nɨŋ ntɨɨ̀ yiꞌinə̀ ghu nu aa à nɨ mə, bìꞌinə̀ bə kɨ betə annǔ tsu ghu mbo yìi mə a yòŋə a nɨ̂ ànnù yìi mə a lɔ̀ɔ̀ aa boŋ a yuꞌu. 15 Bìꞌinə̀ bə kɨɨ zi mə a yuꞌu nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə bìꞌinə̌ betə aa, boŋ bìꞌinə̀ zi mə bìꞌinə̀ kwɛ̀rə̀ mə̂ ɨ̀nnù jìi mə bìꞌinə̀ betə yi ghu aà. 16 M̀bə ŋù a yə mumaà yì a ka ŋghɨrə ɨbɨ yìi mə kaa mbə ɨ waꞌà nɨ nɨ̀wo zì aa, boŋ à ka betə, ta tâ Nwì à fa ntswêntɨ̀ɨ̀ ghu mbô. A ghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ aa tsiꞌì a mbo bə̀ bìi mə bɨ ghɨrə̂ ɨ̀bɨ yìi mə kaa mbə ɨ waꞌà nɨ nɨ̀wo zì aà. Ɨ̀bɨ yǐ mɔꞌɔ ɨ tswe ghu yìi mə ɨ zì nɨ nɨ̀wô; kaa mə̀ sɨ swoŋ aa mə tâ ŋù à tsaꞌatə Nwî a nɨ̂ àjàŋə ɨbɨ mà yâ. 17 Ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi ɨ sɨ̀ tsinə̀ aa à nɨ̂ ɨ̀bɨ̂, lâ ɨ̀bɨ yǐ mɔꞌɔ à nɨ yìi mə kaa ɨ sɨ nɨ nɨ̀wo zì.

18 Bìꞌinə̀ zi mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a jwě Nwì ǹjwě yi aa kaa à sɨ ɨbɨ ghɨ̀rə̀. Ǹloŋ mə yu wa yìi mə a lɛ njwe Nwî aa, a bɛ nii, kaa ŋgàŋmbùꞌû ɨ̀nnù a waꞌà nii mɔɔ̀ntə̀.

19 Bìꞌinə̀ zi mə a yiꞌinə̀ aa a jwe Nwì, ŋ̀gàŋmbùꞌû ɨ̀nnù wa a bâŋnə̀ ǹtswe nɨ mɨ̀dàꞌà a atû m̀bi yǔ ntsɨ̀m.

20 Bìꞌinə̀ kɨ nzi mə Mu Nwì à zì mə̂ ŋ̀ghɨrə àtû yiꞌinə̀ a laa, a nzi Nwìŋgɔ̀ŋ ànnù nɨ̂ŋkoŋ; bìꞌinə̀ kɨ̂ ǹtswe a mum yu wa yìi mə à nɨ annù nɨ̂ŋkoŋ, tsiꞌì a mum Mû yì Yesu Kristo. Àa yu mbə Nwîŋgɔ̀ŋ ànnù nɨ̂ŋkoŋ ŋkɨ mbə ntswêntɨ̀ɨ̀ yìi mə ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà. 21 Bɔɔ̀ bâ, nɨ̀ ka ntsuꞌutə ghuu nloŋə annǔ mmii mɨ̀kobə̀.

2 Jɔn

Àŋwàꞌànə̀

JƆN

yi ayòŋtə̀

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Jɔn Ŋ̀gàŋntoò Kristo, mə twoŋə nii nɨ “Ǹdɨ̀ɨ̂ ǹdânwì” aa, ŋghɛɛ nɨ a mbo “ǹdè yìi mə Nwì à tsɔ̀ꞌɔ̀” bo bɨ̀ bɔɔ̀ bì.

À lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa a nswoŋ mə àkɔ̀ŋnə̀ à nɨ̂ mâ ànnù yìi mə à tswe a tɨtɨ̀ɨ bə̀ a mûm ŋ̀ghòtə̂ bɔɔ bɨ Kristo aà. Bə̀ bìi mə bɨ tswe nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ aa bɨ yuꞌunə ndɨꞌɨ Nwî ŋ̀kɨɨ ŋkɔŋnə waa bo nɨ bo (5,6). Jɔn à lɛ ŋkɨ ŋwaꞌanə aa a ŋwàꞌàsə bə̀ ǹloŋ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨnnǔ mbweꞌesə̀ jìi mə ɨ lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ ɨbaŋnənnù ǹloŋ Kristo aà. Ma buù bə̀ ŋkɨ mbə aa ŋgǎŋnto Kristo jya mə bɨ twoŋə nɨ bɨ̀Gnostics aà. Bɨ swoŋə̀ nɨ mə kaa Kristo à lɛ ŋwaꞌà aa a mûm ǹjyǎnù zì. (Yə annù yìi mə bɨ swoŋ nloŋ bɨ̂Gnostics a nɨ Ǹjiꞌìnnǔ Mɨ̀ghàà, bo nɨ Ǹjiꞌìnnǔ 1 Jɔn aà.) Jɔn à lɛ ntɨgə nswoŋ mə tâ ŋù tsù à tsuu ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨnnǔ mbweꞌesə̀ ma jû a nda yu lǒ kwɛrə, ǹtsuu waa burə tsàꞌàtə tsàꞌàtə̀ tǎ waꞌǎ ɨbɨ̂ waa lô m̀beꞌe (9,10).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌìnnǔ aŋwàꞌànə̀ yuà 1-3

2. Àkɔ̀ŋnə̀ a nɨ mâ ànnù a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀Krisèn 4-6

3. Àwàꞌàsə̀ ǹloŋ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨnnǔ mbweꞌesə̀ 7-11

4. Ɨ̀nnù jìi mə Jɔn à lɛ nswoŋ a nlwìꞌìsə aà 12-13

1

Àtsàꞌàtə̀

1 Àŋwàꞌànə̀ yû a lo aa a mbo mə̀ ǹdɨ̀ɨ̂ ǹdânwì, ŋ̀ghɛɛ nɨ a mbo wǒ Ndè yìi mə Nwì à tsɔꞌɔ aa bo bɨ̀ a mbo bɔɔ̀ bo bìi mə mə̀ kɔ̌ŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ aa, kaa a ghuu aa a sɨ̀ tsiꞌì mə̀ kɔ̂ŋ, a kɔ̀ŋ bìꞌi bɨ̀ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ zi annù nɨ̂ŋkoŋ aà, 2 ǹloŋ mə annù nɨ̂ŋkoŋ ma ya a lwiꞌi a mûm ǹtɨɨ bìꞌi ɨ kɨɨ tswe biꞌi bo nɨ̂ŋkoŋ aà.

3 Tâ ɨ̀bɔ̀ŋ, nɨ̂ ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀, nɨ̂ m̀bɔɔnə yìi mə ɨ lǒ a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ Tà, bo bɨ̀ a mbo Yesu Kristo Mû Tà aa, ɨ̀ ka tswe a mbo bìꞌinə̀ a mûm annù nɨ̂ŋkoŋ nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀.

Ànnù nɨ̂ŋkoŋ bo bɨ̀ àkɔ̀ŋnə̀

4 Mə̀ lɛ naŋsə ndorɨtə a nyə mə bɔɔ̀ bo bǐ mɔꞌɔ bɨ yòŋə annù nɨ̂ŋkoŋ ya, tsiꞌì wa ajàŋ mə Taà à lɛ ndɨꞌɨ a mbo bìꞌinə̀ aà. 5 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, mə buꞌu nɨ̂ m̀bo a mbo wǒ ndè, mə bìꞌinə̌ aa ŋkɔŋnə biꞌinə̀ nɨ bìꞌinə̀; kaa mə̀ sɨ aa ndɨ̀ꞌɨ yì m̀fii ŋwàꞌànə̀, mə kwatə ya yìi mə̀ lɛɛ̀ m̀foo mfa a mbo bìꞌinə̀ a mbìì aà. 6 Àkɔ̀ŋnə̀ a bə aa mə, bìꞌinə̀ ka nyuꞌu ndɨꞌɨ Nwî; àa ǹdɨꞌɨ ya mə nɨ̀ lɛ mfòò ǹuꞌu a nlɔ̀gɨ̀nə, ɨ bə aa mə nɨ̀ ka ntswe a mûm àkɔ̀ŋnə̀.

7 Wa ŋgǎŋmbweꞌesə̀ jî ghàꞌàtə̀ ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ mə a mbi, mbə bə̂ bìi mə kaa bɨ sɨ̀ bii mə Yesu Krito à lɛ mfɛ̀ꞌɛ a mbi aa nɨ̂ ǹjyǎnu ŋù mɨ̀sɔ̀ŋə̀; wa àjàŋə̀ ŋû ma yû à bə̀ aa ŋù m̀bweꞌesə̀ ŋ̀kɨ mbə ŋgàŋnto Kristo wâ. 8 Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghu ta tsùu lǒ bwɛ annù yìi nɨ̀ fàꞌà mə̂ ǹtswe nɨ yu aà, tǎ yǐ bàŋnə kwɛrə mɨtsɔꞌɔnə̀ mɨ afàꞌà a nɨ lunə. 9 Nɨ̀ zi mə ŋù yìi mə à ghɛ̀ɛ nɨ̂ m̀bìì kaa waꞌà nɨ̀ ɨ̀nnù jya mə Kristo à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ aa yòŋə̀ aa kaa à sɨ̀ nɨ Nwì tswê. Ŋù yìi mə à lwiꞌi a mum ɨ̀nnù jya jìi mə Kristo à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ aa, ma waà ŋû à tswe nɨ̀ Nwìŋgɔ̀ŋ Tà bo Mû yì. 10 Maa ajàŋ mbə ŋù tsù a zi a mbo bù ŋ̀kaa waꞌa aa ma yû ànnù ka ndɨꞌɨ nɨ̀ tsee lǒ bii tâ à kuu a nda bù, kə̌ bii tsàꞌàtə̀ yi; 11 ǹloŋ mə ŋù yìi mə à tsàꞌàtə yi aa a tɨgə mboonsə aa yi mə tâ bo yu ka ŋghɨrə ɨnnù jî bɨ jya mə a ghɨ̀rə̀ aà.

Nɨ̀ghàà ni nlwìꞌì ǹjɨ̀m

12 Mə̀ tswe nɨ̀ ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀ a nswoŋ a mbo bù, la kaa mə̀ aa waꞌà ŋ̀wàꞌànə a nɨ paper nɨ ink, mə̀ wàꞌàtə mə boŋ mə̀ yǐ mbàŋnə̀ ǹzi nyə ghuu bìꞌinə̀ ghaànə̀ nɨ̂ ǹtsù. Ma mùu ajàŋ tâ nɨ̀dorə̀ niꞌinə̀ tâ nɨ̀ luu.

13 Bɔɔ bɨ mumaà ghùù yî màŋgyɛ̀ wa yìi mə Nwì à tsɔ̀ꞌɔ̀ aa, bɨ too àtsàꞌàtə̀ a mbo bù.

3 Jɔn

Àŋwàꞌànə̀

JƆN

yìi a yweꞌe ji tarə aà

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Jɔn ǹdɨ̀ɨ̂ ǹdânwì yìi mə à lɛ ŋkɨ ŋwaꞌanə 2 Jɔn aà. À lɛ Ŋŋwàꞌànə̀ aa a mbô ǹsûkàꞌâ yì Gaius. À lɛ ŋŋwàꞌànə a ntsisə ɨnnù jìi mə ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹloŋ ŋgǎŋswoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ jìi ɨ lɛ sɨ təə ŋkarə ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî a ŋghotə jìi mə ɨ lɛ ntswe a ɨdɨgə ɨdɨgə aà. Bə̀ tsiꞌì tsǒ ma bû, bɨ̀Krisèn lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀kwɛ̀rə̂ waa a mɨlaꞌa bo, ɨ kɨɨ kɨ kwɛtə a waa (6-8). La Diotrephes, ǹtsyàsə̀ yìi mə à lɛ ntswe maa ŋghotə aa, à lɛ ntuu ŋkwɛrə̀ waa, m̀fiꞌisə nɨ̂ bɨ̀Krisèn bìi mə bɨ kwɛrə nɨ̂ waa laa a ŋghotə̂. Ma yû a ghɨrə̀ mə tâ Jɔn à ŋwaꞌanə a mbo ǹsûkàꞌâ yì Gaius mə tâ à ka ŋkwɛtə ŋgǎŋtoo Nwî ma jû jìi mə ɨ fàꞌà ǹloŋ aa ŋkwîtu Kristo aà (9-11). Jɔn a swoŋ mə yumbɔŋ yu ka zi lèntə annǔ Diotrephes yìi mə a tuu adaꞌâ yi, m̀fa nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ a mûm ghòtə aà (10).

Àŋwàꞌànə̀ ma yû a dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ mə a bɔŋ ŋkɨ mbə annù yî tɨ̀nsə̀ a ŋkwɛtə bə̀ bìi mə bɨ ghɛ̀ɛ ntoò Nwì aà. A kuꞌunə mə bǎŋghotə bɨ̀tsɨ̀m ka ŋkwɛtə a nsɛ̀ɛ̀nsə̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀. Ŋù yìi mə a fa njoo ŋkwɛtə nɨ̂ ŋ̀gǎŋtoo ghu aa, bo kɨɨ mfaꞌa aa bo bɨ̀ ŋgǎŋntoo mà jyâ, m̀bə aa ŋgàŋakòrə̂ jyaa (7-8).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌìnnǔ aŋwàꞌànə̀ yuà 1-4

2. Jɔn a beentə Gaius 5-8

3. Jɔn à fâ àfɨ̀rə Diotrephes 9-10

4. Jɔn à beentə Demetrius 11-12

5. Ɨ̀nnù jìi mə Jɔn à lɛ nswoŋ a nlwìꞌìsə aà 13-15

1

Àtsàꞌàtə̀

1 Àŋwàꞌànə̀ yû a lo aa a mbo mə̀ ǹdɨ̀ɨ̂ ǹdânwì, ŋghɛɛ nɨ a mbo ǹsûkàꞌâ ghà, Gaius yìi mə mə̀ kɔ̀ŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə aà.

2 Nsûkàꞌâ ghà, mə tsàꞌàtə̀ Nwî mə tâ ɨ̀nnù tsɨ̀m ɨ̀ ka ŋghɛɛ ɨ sɨgɨ̀nə̀ a mbo wò tâ ò kɨ ŋka ntɨnsə; ǹloŋ mə mə̀ zi mə ǹtɨɨ̀ gho ɨ tswê ǹtɨ̀ɨ̀. 3 Mə̀ kɨ̀ nàŋsə dorɨtə a nyuꞌu a mbo bɨ̀lɨ̂m bìꞌinə̀ bî mɔꞌɔ bìi mə bɨ kɨ̀ zi nswoŋ ajàŋ yìi mə o naŋsə ntswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yò ɨ yoŋə̀ nɨ̀ mâŋjì Nwì yî ànnù nɨ̂ŋkôŋ a ajàŋ yìi mə o gaansə mɨtɨ̀ɨ̂ mo nyoŋə nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ aà. 4 Kaa annû tsu sɨ̀ ghu tswê mə mbə a ghɨrə̀ mə̀ tswe nɨ̀ nɨ̀dorə ntsyàtə̀ nìi mə mə̀ tswe nɨ nu a nyuꞌu mə bɔɔ ba yòŋə annù nɨ̂ŋkoŋə aà.

Jɔŋ à bììntə Gaius

5 Ǹsûkàꞌâ ghà, wa o naŋsə mfaꞌa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghô tsɨ̀m a ajàŋ yìi mə o fàꞌa a mbo bɨ̀lɨ̂m bìꞌinə̀, ka mə bo bə aa bɨ̀gɨ̀ɨ̀ aà. 6 Àa bo bìi mə bɨ kɛꞌɛnə àkɔ̀ŋnə̀ yìi mə ò dɨ̀ꞌɨ a mbo bo aa a nsî ŋ̀ghòtə̂. A kuꞌunə mə tâ ò ghɛɛ nɨ̂ mbìì ŋ̀kwɛtə waa, mfa njoo jìi mə bo lɔ̀ɔ̀ a ŋghɛ̀ɛ nɨ̀ m̀bìì nɨ̂ àkòrə̀ nɨtəə̀ yaa a nɨ mânjì yìi mə à kùꞌùnə a mûm àfàꞌà Nwì aà. 7 Ǹloŋ mə bɨ ghɛ̀ɛ̀ a nɨghaa mà nû aa a nloŋ ɨkum Kristo, kaa waꞌà bii mə mbə bo kwɛrə ayoò tsu a mbo bɨ̀tɨ̀biì Nwî. 8 Maa ajàŋ, a kuꞌùnə̀ mə tâ bìꞌinə̀ ka ŋkwɛtə ɨjàŋ bə̂ ma bû tǎ kɨɨ bə bə̂ bî mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bo ma mùu mûm àfàꞌa annù nɨ̂ŋkoŋ aà.

Diotrephes bo Demetrius

9 Mə̀ ŋwàꞌànə̀ mə annù yî mɔꞌɔ a mbô ŋ̀ghòtə̂; lâ Dotrephes, yìi mə a kɔ̀ŋə̀ aa tsìꞌì ŋ̀ka ntəə a mbìì, ǹlɔɔ naa mə bɨ̀ ka ŋkwɛrə aa tsiꞌì a mbo yu aa, a tsaꞌa annù yìi mə mə̀ ŋwàꞌànə aà. 10 Ma mùu ajàŋ, nòò yìi mə mə̀ aa zì aa, mə̀ aa fiꞌisə ɨnnù ma jû mə a ghɨ̀rə̀ aà, ǹtswɛɛ nɨ̂ ɨ̀bǎŋnənnù ŋkɨɨ ŋghaa nɨ̂ ɨbɨ atu mə. Kaa ma juù ɨnnù mə à ghɨ̀rə̀ aa kaa ɨ waꞌà ghu mbo kùꞌù, a kɨɨ ntuu nɨ̂ ŋ̀kwɛrə bɨ̀lɨ̂m biꞌinə̀ a nda yu, ŋkɨɨ ŋkɨŋə nɨ bə̀ bìi mə bɨ lɔ̀ɔ̀ ŋ̀kwɛrə nɨ̂ waa a nda bo aa, mfiꞌisə nɨ̂ waa a mûm ŋ̀ghòtə̂.

11 Ɨ̀kàꞌâ jâ, nɨ̀ tsuu ɨnnù jî bɨ kɨ ŋèꞌèsə̀, m̀baŋnə ŋka ŋŋeꞌesə bə̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀. Ŋù yìi mə a ghɨ̀rə ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ aa, à lò aa a mbo Nwì; ŋù yìi mə a ghɨ̀rə ɨbɨ aa, kaa à lɛɛ̀ ŋ̀kɨꞌɨ̀ a Nwî yə̂. 12 Lâ ŋ̀ghɛɛ nɨ ŋgaa Demetrius, bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bɨ beentə annù yi, annù nɨ̂ŋkoŋ yìi mə a ghɨ̀rə̀ aa a kɨ̂ m̀fɛꞌɛ nlaa; bìꞌì bɨ̂mbɔŋ, bìꞌì kɨ̂ m̀beentə annû yi ǹloŋ mə nɨ̀ zi mə ànnù yìi mə bìꞌi swoŋ aa à nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀.

Àtsàꞌàtə nlwìꞌìsə̂

13 Mə̀ kɨ̀ tswe nɨ̀ ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀ a ŋŋwàꞌànə a mbo wò, la kaa waꞌà kɔ̀ŋ mə mə ŋwàꞌànə nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋəŋwàꞌànə̀. 14 Mə yə̀ꞌə̀tə̀ a ŋwàŋsə nzǐ yə ghô tǎ tâ sɨ̀ ghaa ɨnnù jî ghàꞌàtə̀ nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsî.

15 Tâ Nwì à bɔrɨsə ghô. Ɨ̀kàꞌâ jiꞌò tsɨ̀m ɨ tsàꞌàtə̀ noò. Kɨ ntsàꞌàtə ɨkàꞌâ jiꞌò tsɨ̀m fyaa yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ̂.

Jude

Àŋwàꞌànə̀

JUDE

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Jude mu mà bɨ̀ Jɛms (1), ma la a bə mə à nɨ muma bɨ̀ M̀màꞌàmbî Yesu (Mk. 6.3, Mt. 13.55) a mbo bɨ̀Krisèn a ɨdɨgə ɨdɨgə. Jude à lɛ nghə mə yu ŋwàꞌànə̀ nloŋ aa annǔ ajàŋ mə Nwì à nyweensə waa bo aà, m̀baŋnə ntɨgə ŋŋwaꞌanə nloŋ ɨnnǔ ɨbǎŋnənnù jìi mə à lɛ nyuꞌu mə ŋgǎŋndɨꞌɨnnǔ mbweꞌesə̀ ɨ lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ a mbo bɔɔ bɨ Kristo aà (3-4).

Ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨnnǔ mbweꞌesə̀ jìi mə ɨ lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ ɨ̀nnù bɨ̂Gnostics aa, ɨ lɛ sɨ bùùrə̀ nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî nɨ̂ ɨ̀nnǔ atsùùrə̀, ǹtuu nɨ̂ ànnǔ Mmàꞌàmbî Kristo (4), ǹtuu nɨ̂ bɨ̀tsyàsə bìi mə bɨ tswe nɨ̂ àdàꞌà a atu bo aa, m̀bəgɨtə nɨ̂ ɨdàꞌà jìi ɨ tswe a aburə aà (8). Ŋ̀gǎŋmbweꞌesə̀ ma jû kaa ɨ lɛ ŋwaꞌà nɨ̂ Àzwì Nwî tswê, ǹzi nɨ̂ àyàtə̀ a ŋghotə̂ (19). Bo lɛ sɨ swoŋə nɨ mə ɨnnǔ atsùùrə̀ bo bɨ̀ m̀buu ɨnnù jî swèrə̀ jìi mə bo lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ a njyǎnu aa kaa mbə waꞌǎ ntswêntɨ̀ɨ bə̀ bo bɨ̀ Nwì yìi mə a yweensə waa nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋə̂ yi aa kwensə̀. Ma mùu ajàŋ bo tɨgə ndɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnǔ ajɨrə̀ bo bɨ̀ àtsùùrə̂ yaa ya a mbo bə̀.

Jude a tɨgə naŋsə waꞌasə bɔɔ bɨ Kristo ǹloŋ ɨnnù ma jû ǹswoŋə nɨ mə Nwì à tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ǹtsərə ɨsaꞌa ŋgǎŋmbùꞌu ɨnnù jɨ̂ bɨ mà jû, ɨ yǐ nɨŋ njo a nu bo tsǒ mə à lɛ nsaꞌa baaŋgel bo Sodom nɨ Gomorrah, ǹta ŋgɨꞌɨ a nu bo aà (6-7). Jude a tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ǹdɨꞌɨtə bɔɔ bɨ Kristo mə tâ bo ka ŋkwe nɨ a mûm àbìintɨɨ yìi mə a laa aa, ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwî a mûm Àzwì (20). A njɨ̌m Kristo, m̀bə Nwì a tse bɛ waa mə tâ bo tsuu lǒ wò, ɨ lə̀ə̀ waa tɨ àlɔ̀ꞌɔ̀ ɨ yweꞌe noò yìi mə bo aa yǐ zǐ təə a nsi yu yumbɔŋ aà (24-25).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌìnnǔ aŋwàꞌànə̀ yuà 1-2

2. Mɨ̀ghɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ ɨnnǔ mɨ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨnnǔ mbweꞌesə̀, ɨ̀nnù jìi mə bɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aa, nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ yìi ɨ̀ ka yǐ kuu a nu bo aà 3-16

3. Àdɨꞌɨtə̀ mə tâ bɔɔ bɨ Kristo lwiꞌi a mûm àbìintɨɨ̀ 17-23

4. Àghaꞌasə a mbo Nwì 24-25

1

Àtsàꞌàtə̀

1 Àŋwàꞌànə̀ yû a lo aa a mbo mə̀ Jude, ŋ̀gàŋàfàꞌa Yesu Kristo, mu ma bɨ Jɛms, ŋ̀ghɛɛ nɨ a mbo bə̀ bìi mə bɨ twòŋə waa, bo tswê a mûm àkɔ̀ŋnə Nwîŋgɔ̀ŋ Tà, Yesu Kristo a tɨgə̀ ǹlentə nɨ̂ waa aà. 2 Tâ ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ nɨ̂ mbɔɔnə, nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ Nwî tâ tswe a mbo bù ŋ̀ghaꞌatə ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì.

Bɨ̀dɨ̀ꞌɨ̀ bɨnnù bɨ mbweꞌesə̀

3 Bɨ̀lɨ̂m ba bìi mə kɔ̀ŋə ghuu aa, àjàŋ yìi mə mə gaansə mɨtɨ̀ɨ̂ ma mə mə ŋwàꞌànə aŋwàꞌànə̀ yî mɔꞌɔ a mbo bù m̀bɨꞌɨ annǔ ajàŋ yìi mə Nwì à ywèènsə yiꞌinə̀ bɨtsɨ̀m aa, ǹtɨɨ̀ gha ɨ tintə̀ gha mə mə̀ ŋwaꞌanə a yulà ànnù a mbo bù, ǹdɨɨntə ghuu mə nɨ̀ ka nto fɨkɔ̀rə̀ ǹloŋə annǔ abìintɨɨ yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à fà mə a mbo bə̌ bi ŋgaa yî m̀fùùrə̀ maŋsə aà. 4 Ǹloŋ mə bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ ŋèꞌèsə̀ mə̂ ŋ̀kuu a tɨtɨ̀ɨ bù m̀bə bə̂ bìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ ntsərə ɨsaꞌà waa nlɔgɨnə a ŋguꞌu mə bo nɨ̂ ŋ̀gǎŋjo, mbə bɨ̂tɨ̀ bɔꞌɔ̀ Nwî, mə bɨ twɛnsə ɨbɔ̀ŋ Nwî ŋ̀ghɛnsə a nɨ ɨtsùurə ɨnnù, ǹtuu Taà yiꞌinə̀ Mmàꞌàmbî Yesu Kristo mə à nɨ tsiꞌì yù mɛ̀ mɛ̀ aà.

5 Mə lɔ̀ɔ̀ mə mə waꞌatə a mbo bù, ka mə nɨ̀ zi ɨnnù ma jû tsɨ̀m ǹlwiꞌi ghu mum aa, mə Mmàꞌàmbi yìi mə à lɛ nyweensə bə̂ a alaꞌa Egipto aa, à tɨ̀ mə̂ tɨ bə a njɨ̀m aa, a kɨ̂ m̀bu mbwɛsə bə̂ a tɨtɨ̀ɨ bo bìi mə kaa bɨ lɛ ŋwaꞌa ntɨɨ̀ waa ghu nu nɨŋə̀. 6 Baangel bya bìi mə kaa bɨ lɛ ŋkɨꞌɨ ɨbwarə̀ jyaa tswa, mbaŋnə mmàꞌàtə adɨgə yìi mə a lɛ ŋkùꞌùnə̀ a mbo bo a naŋsə ntswe ghu aa, à kòo waa nɨ̂ àtsaŋə tɨ mɛ̀, a mûm àtaa yì fìì ya, ɨ yǐ yweꞌe wa njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa yì ŋ̀wè yâ. 7 Tsǒ àjàŋə mə Sodom bo Gomorrah nɨ̂ ɨ̀too jìi mə ɨ lɛ ntswe ŋkarɨsə waa, bo lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka ŋghɨrə ɨnnǔ ajɨrə̀, ǹnɨŋ nû yàà a nɨ̂ ɨ̀nnǔ nlwàꞌa jìi mə kaa mbə ŋù mɨ̀sɔ̀ŋ a waꞌà ghɨ̀rə̀ aa, Nwì à lɛ nɨŋ njo a nu bo a ajàŋə mə à lɛ ntɔ̀ɔ̀ waa nɨ mɔꞌɔ tɨ mɛ̀, a ŋwàꞌàsə bə̀ ghu.

8 À kɨ mbə ŋgɨ̌ŋgɨ̀ŋ mə bə̀ ma bû yə ɨnnù jî mɔꞌɔ a njə̀ə̀, jìi mə ɨ ghɨ̀rə mə tâ bo ka ŋwo nɨ̂ ɨ̀nnù nɨ mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa, ǹtsaꞌa nɨ àdàꞌa Mmàꞌàmbi, m̀bəgɨtə nɨ̂ bǎburə bya bìi mə bɨ tswe nɨ nɨ̀ghaꞌa nì ŋ̀gwèènə̀ aà 9 À lɛ mfòò tsiꞌì àtu baangel Michael, nòò yìi à lɛ sɨ to bo Devil, ǹyɔŋə bo yu nloŋ aku Mose aa, kaa à lɛ ŋwaꞌà adaꞌa nɨ̂ àtû yi lɔgə̀ a nɨ̂ŋ ǹjò ghu nu a nɨ mɨ̀ghàà mɨ mbə̀gɨ̀tə̀, à lɛ mbàŋnə̀ ǹswoŋ mə, “Tâ M̀màꞌàmbi à wenə ghô.” 10 Lâ bə̀ ma bû bàŋnə̀ m̀bəgɨtə nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə kaa àtû yaa à sɨ̀ ghu laa aà, ɨ̀nnù jìi mə bo zi nɨ̂ àtû yaa tsiꞌì tsǒ nàa ŋgɛ̀ɛ̀ jìi ɨ sɨ̀ nɨ mɨ̀tsyɛ̀ tswê aa, ma jû a bə̂ ɨ̀nnù jìi ɨ ta ŋgɨꞌɨ a a nu bo aà. 11 Ŋ̀gɨꞌɨ yì ǹswèrə̀ ɨ̀ tswe a nu bo! Ǹloŋ mə bo yòŋə̀ aa a mânjì Cain, m̀meꞌe ɨbɨ̀ɨnû waa nloŋ annǔ njoo, ŋ̀ghɨrə afansənnù tsiꞌì tsǒ ajàŋə mə Balam à lɛ ŋghɨ̀rə̀ ŋ̀kwo a mûm àtɨ̀ɨtu Korah aà. 12 Bə̀ ma bû à nɨ̂ ɨ̀lɔ̀ꞌɔ̀ jî bɨ̂ ǹta nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ a nɨ̂ mɨ̀jɨ̂ mɨ akɔ̀ŋnə̀ muu a ajàŋ mə bo yǐ mboonsə nɨ̂ ghuu a noò yìi nɨ jɨ a mûm ŋ̀ghòtə aa, ǹjɨ kaa waꞌà nɨ̂ àtu burə ndɨrə nɨ̂ dɨ̀rə̀. Bo ləŋtə aa tsiꞌì ànnǔ yaa, bo bə aa tsiꞌì tsǒ m̀bàꞌà yìi mə àfìsə̀ a tii ŋghɛɛ nɨ yu la kaa ɨ waꞌà nɨ̂ m̀bə̀ŋ zî. Bo bə aa tsiꞌì tsǒ ɨ̀tì jìi mə kaa ɨ sɨ mɨ̂ntà koonə a noò ŋ̀kòònə mɨ̀ntà a noò ǹtsyâbɛ̀ɛ̀, m̀bə tsiꞌì tsǒ ɨtì jìi mə bɨ dwu nɨ mɨ̀ŋgàŋ ɨ burə̀ ŋ̀kwo mmɛ. 13 Bo bə aa tsiꞌì tsǒ ɨ̀kàŋnə ŋkì mɨyaa mɨtsəꞌə jìi mə àfìsə̀ a tii ŋghɛɛ ntii mbɨɨ, ɨ̀nnû jyaa jya mə bɨ ghɨ̀rə̀ tɨ ǹdɨ̀rə̀tu aa, ɨ tɨgə̀ ŋ̀kɔꞌɔ mfɛꞌɛ tsiꞌì tsǒ ɨ̀jwòꞌò. Bo bə aa tsiꞌì tsǒ mɨ̀njɔ̀ŋ mìi mɨ tsɨŋə ŋkarə, Nwì a ləə̀ àdɨ̀gə̀ ya mə a fii ŋghɛ̀ɛ̀ ǹlwiꞌisə̀ aa a mbo bo nɨ̂ŋkoŋə̀.

14 Àa bə̀ ma bû mə Enoch, yìi mə à lɛ yòŋə a njɨ̌m Adam mɨwaa mi ntoꞌo, à lɛ nswoŋ mbɔŋ tâ à fɛꞌɛ nlɔgɨnə a ŋguꞌu mbɨꞌɨ ŋgaà yàà mə, “Yə̂ nɨ̀ M̀màꞌàmbi, à ka yǐ zǐ nɨ̂ ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ bi ntsùꞌu ntsùꞌù bìi mə bɨ laa aà. 15 A zì aa a nsaꞌa ŋù ǹtsɨ̀m, ɨ nɨŋ njo a nu ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a ghɨ̀rə ɨnnù tɨ bɔꞌɔ̀ Nwî, bo bɨ̀ ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a ghàà mɨghàà mî swèrə̀ ǹswerə mìi mə ŋgǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jì bɨ, bɨ̀ tɨ̀ bɔꞌɔ̀ Nwî bɨ ghàà ǹloŋ ŋgaà yì aà.” 16 Bə̀ ma bû à nɨ bə̀ bìi bɨ nwurɨkə aa tsiꞌì nwùrɨ̀kə̀ a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀mə̀. M̀fɨrə nɨ bə̀ bî mɔꞌɔ, ǹyoŋə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi ǹjyǎnû jyaa yə̀ꞌə̀tə̀ aa, ŋ̀ghaa nɨ mɨ̀ghàà mɨ kɨ̂ntə̀rə̀ siꞌi siꞌi, ǹləꞌə nɨ̂ bə̀ mə bɨ tswe nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə bo lɔ̀ɔ̀ aà.

17 Lâ, bù, bɨlɨ̂m ba bìi mə mə̀ kɔ̀ŋə̀ aa, tâ nɨ̀ waꞌatə annù ya mə ŋgǎŋntoo Mmàꞌàmbî yìꞌì Yesu Kristo lɛ nswoŋ a mbìì aà. 18 Bo lɛ nswoŋ mə, “À ka yǐ bə wa njwî ǹlwìꞌìnjɨ̀m tâ bə̀ yi ntɨgə ŋwyɛ bə̂, bə̀ bìi mə bɨ ka yǐ kɨ yǒŋ ɨnnù tɨ bɔꞌɔ̀ Nwî jìi mə njyǎnû yàà ɨ̀ yə̀ꞌə̀tə̀ aà.” 19 Àa bə̀ bya mə bɨ zì nɨ̂ ànnǔ ayàtə̀ a tɨtɨ̀ɨ bə̀ aa, mbə bə̂ bɨ mbi bù bìi Àzwì Nwî a boŋə a mbo bo aà. 20 Lâ, ŋ̀ghɛɛ nɨ bù, bɨlɨ̂m ba bìi mə mə̀ kɔ̀ŋ aa, ta nɨ̀ ka mbɔɔ nɨ̂ ghuu, ŋkwe ŋkɔꞌɔ a mûm àbìintɨɨ̀ ya yìi mə a naŋsə nlaa maŋsə aà. Ka ntsàꞌàtə̀ nɨ̂ Nwî a mûm Àzwì Nwî. 21 Nɨ̀ ləə ɨbɨ̀ɨnû ghuu a mûm àkɔ̀ŋnə̀ Nwî, ŋ̀ka nyuꞌutə nɨ̂ ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ M̀màꞌàmbî yìꞌinə̀ Yesu Kristo, mə à ka yǐ fa ntswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂koŋ aa a mbo bìꞌinə̀. 22 Nɨ̀ ka ŋko mɨlɨ̀ŋnə̀ bə̀ bìi mə bɨ lɨ̀gɨ̀tə̀ aà. 23 Nɨ̀ ka nyweensə bî mɔꞌɔ a ajàŋə nɨ swùŋə̀ nɨ̂ waa mfiꞌisə nɨ a mum mɔꞌɔ; ǹdɨꞌɨ nɨ̂ ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ nɨ nɨ̀bɔꞌɔ̀ a mbo bə̀ bi mɔꞌɔ̀, lâ tâ nɨ̀ baa ɨtsə̀ꞌə̂ jyaa jya jìi mə bɨ sɨŋ nɨ ɨ̀nnǔ njyǎnu jìi bɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aà.

Àtsàꞌàtə̀ Nwî a aghaꞌasə̀

24 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ a mbo yu wa yìi mə mbə a tswâ ghuu mə nɨ̀ waꞌà wò, mə yu zì nɨ bù tɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀, nɨ nɨ̀dorə, a mum nɨ̀ghaꞌà ni nìi nɨ ŋwèènə̀ aa, 25 a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ yûyɨgə̀, Ŋ̀gàŋywèènsə yiꞌinə̀, ǹtsya a njɨ̌m Yesu Kristo Mmàꞌàmbî yiꞌinə̀, tâ nɨ̀ghaꞌa nì wè, nɨ nɨ̀fɔ̀ nî wè, nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀, nɨ mɨ̀dàꞌa, tâ mɨ̀ tswe ghu mbo ǹlɔgɨnə a ŋguꞌu, ŋ̀kɨ ntswe ghu mbo tsɨ̂tsɔ̀ŋ, ǹlwiꞌi nɨ̂ŋkoŋə̀. Amen.

Ɨ̀nnǔ nlwìꞌìnjɨ̀m

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Àŋwàꞌànə

Ɨ̀NNǓ NLWÌꞌÌNJƗ̀M

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Jɔn, ŋ̀gàŋntoo Kristo, mu Zebedee. Jɔn à lɛ ntswe aa a kɨ̂ŋkì Patmos tsǒ ŋgàŋàtsaŋ nloŋ mə à lɛ sɨ swoŋə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ǹloŋ Yesu Kristo aà (1.9). Àa noò yìi mə à lɛ nyuꞌu ɨnnù jìi mə ɨ tswe fàa mûm àŋwàꞌànə ŋŋwaꞌanə aà. À lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa a mbo ŋghotə jìi mə ɨ lɛ ntswe a mbùꞌu Asia aà (1.4,11), nɨ a mbo bɨ̀Krisèn bɨtsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ sɨ tsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə̂ yaa a nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ jìi mə baRoma lɛ sɨ buꞌutə aà.

Kaisa à lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka ntsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə bɨ̂Krisèn bìi mə bɨ lɛ ntuu a mmii yi aà. À lɛ sɨ twoŋə nii yumbɔŋ nɨ “Augustus”, “Ŋ̀gàŋywèènsə bə̂,” ǹtwoŋ ntwoŋə nii nɨ “Nwì.” À lɛ ŋghɨ̀rə̀ bɨ bɔɔ mɨ̀ŋkobə̀ mi a nɨ̂ m̀bùꞌu ɨdɨgə jìi mə à lɛ sɨ buꞌutə aa tsiꞌì tsɨ̀m, ǹswoŋ nɨ mə tâ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ka ntɔɔ nɨ̂ ǹjoo mmàꞌà nii ghu, a ndɨ̀ꞌɨ mə bo yuꞌunə nii. La bɔɔ bɨ Kristo lɛ ntuu a mmii mɨ̀ŋkobə ma mû, ǹloŋ mə bo lɛ mbii mə bo tswe nɨ̀ Nwì aa tsiꞌì yì mɔꞌɔtə̂, ŋ̀kɨ ntswe aa tsiꞌì nɨ̀ Mmàꞌàmbi yì mɔ̀ꞌɔtə̂. Ma mùu ajàŋ bɨ lɛ sɨ tɨgə ntswatə nɨ̂ waa nɨŋə nɨ a atsaŋ, ŋ̀kwɛrə nɨ̂ ǹjoò jyaa, ǹdɨ nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ a nu bo tsiꞌǐ a mbuu mbuù. Jɔn a tɨgə̀ ŋ̀ŋwaꞌanə aŋwàꞌànə̀ yû a nləꞌətə mɨ̀ntɨɨ̀ myaa ɨ kɨɨ dɨ̀ɨ̀ntə̀ waa. Ǹswoŋə nɨ a mbo bo mə Kristo à nɨ Mmàꞌàmbî, Nwì a bə̂ ‘Mbuꞌutə̀ mbî yìi mə à ka yǐ ghaꞌa ɨbɨ bo bɨ̀ ɨ̀dàꞌà, nɨ mɨ̀dàꞌà mɨtsɨ̀m a nsyɛ kə̀ aburə, ɨ ta ŋgɨꞌɨ a nu bo. Ǹswoŋə nɨ mə tâ bɔɔ bɨ Kristo bɨ̀ taŋntɨɨ, mbii ŋgɨꞌɨ ŋghɛɛ nlwìꞌìsə̀, ǹloŋ mə Mmàꞌàmbî à ka waŋsə zǐ ɨ yàrə ŋguꞌu yàà.

Jɔn à swǒŋ mə àŋwàꞌànə̀ yû à nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə Yesu Kristo à lɛ mfiꞌisə ndɨꞌɨ, a bə̂ ɨ̀nnù jìi mə Nwì à lɛ mfa ghu mbo mə tâ à dɨꞌɨ a mbô ŋ̀gǎŋfàꞌâ ji, a bə̂ ɨ̀nnù jìi mə “ɨ ka wàŋsə fɛ̀ꞌɛ̀.” (1.1). Nwì à lɛ ntoo aa angel yì mə tâ à dɨꞌɨ ɨnnù ma jû ghu mbô (1.1; 22.16). Ma mùu ajàŋ àŋwàꞌànə ma yû à nɨ̂ ǹtoò Nwì (1.3; 22.7,10,18,19). A bə̂ ànnù yìi mə Nwì a waꞌasə̀ nɨ bə̂ bìi mə bɨ fiꞌitə kə̀ ŋkɨ ŋkuꞌusə annù ghu aà (22.18,19). Ka mə Jɔn à swǒŋ mə àŋwàꞌànə̀ yû a dɨ̀ꞌɨ̀ ɨnnù jìi mə ɨ ka wàŋsə fɛ̀ꞌɛ̀ aa, a ghàà ǹswoŋə aa ɨnnù jìi ɨ ka yî fɛ̀ꞌɛ̀, ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀, a noò ǹjɨ̀m, a noò yìi mbi yù ɨ̀ ka yǐ lwìꞌi tâ Mmàꞌambi a tɨgə mbuꞌutə mbî ǹtsɨ̀mə̀ aà. A bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə ɨ̀kùmə aŋwàꞌànə̀ ma yû à nɨ̂ “Ɨnnǔ Nlwìꞌìnjɨ̀m” aà.

‘Mbuu aŋwàꞌànə̀ ma yû, à nɨ aŋwàꞌànə̀ yìi mə (a bə tsǒ) bɨ fùrə ɨnnù jìi mə bɨ lɛ mbɔ̀ɔ̀ntə̀, ɨ tswê a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aa, ǹdɨꞌɨ a mbo bə̀. Ŋ̀kǔm yi a nɨ nɨ̀ghàà nɨ̂ baEglisi, ɨ bə aa “Revelation”, ɨ̀ yì nɨghàà nɨ baGrikia ɨ bə “apocalypse,” ǹjiꞌì yì ɨ bə “m̀fùrə̂”, kə̀ “ǹdɨ̀ꞌɨ̂”. Ka mə à nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə bɨ dɨ̀ꞌɨ̀ mə bɨ̀ yə aa, ɨ̀nnù jìi mə bɨ ŋwàꞌànə̀ aa bo bɨ̀ mânjì yìi mə bɨ ŋwaꞌanə ghu aa, a kɨ̂ m̀burə aa kɨ tswe tsiꞌì a atu yu. Bɨ lɔ̀gə aa ɨlènsə̀ ǹdɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnù jî mɔꞌɔ ghu, jǐ mɔꞌɔ ɨ tswe nɨ̂ ɨ̀lɨləŋə, bɨ yə̂ nɨ̂ ɨ̀nnù jìi ɨ swerə ntsyànə̀ aà. Ma yû a burə̀ ka kɨ lɔ̀ɔ̀ nɨ mə bɨ̀ tɔꞌɔtə ɨnnù jî ghàꞌàtə̀ ghu. Bə̀ bə tɛꞌɛ kɨ tɔꞌɔtə bə mə akə boŋ a kuꞌunə mə tâ bɨ̀ zi mə, àŋwàꞌànə̀ ma yû a lɛ ŋkwɛtə bɨ̂Krisèn bìi mə bɨ lɛ sɨ yə ŋgɨꞌɨ aà. Bɨ lɛ ŋwàꞌànə̀ a mbìi mbìì aa a mbo bo, a ŋghɨ̀rə mə tâ bo ka mbɛ nɨ̂ ànnù yìi mə Mmàꞌà à lɛ ŋkàꞌà a mbo bo aà (2.11,17,26,27; 3.5,11,12,21). Jɔn à lɛ nswoŋ a laa mə ɨnnù jìi mə ɨ tswe fàa nɨ̂ àŋwàꞌànə aa ɨ ka wàŋsə fɛ̀ꞌɛ̀, ŋ̀ghɨrə mə bɨ ka nyuꞌutə nɨ̂ ‘Mmmàꞌà mbî. Ka mə Kristo kaa à burə tɨ̀ bɨ̀ɨ̀ aa, kaa a sɨ̀ ghɨrə̀ mə tâ bə̂ bi bɨ̀ liꞌinə mə nòò ǹzî yì à tɨ̀gə a abô.

Kristo à nɨ yu yìi mə àŋwàꞌànə ma yû a lɔgə ntɛꞌɛ mbìì, ǹdɨꞌɨ ŋû yìi mə à nɨ ghu aà. À nɨ Mû ‘Mbînjə̀rə̀ wa, “fi tsiꞌì tsǒ bɨ lɛɛ̀ ŋ̀wa” (5.6), lâ m̀bə Akamântsò yìi mə à kɔꞌɔ ləŋə ŋghɛɛ nɨ mmàꞌa ntsyà ɨ kɨ tɨgə buꞌutə, ɨ̀kǔm yi ɨ bə “Nɨ̀ghàà nɨ Nwî” mbə “ ‘Mfɔ̀ bɨ̀fɔ̀,” nɨ “M̀màꞌàmbî bɨ̀mmàꞌàmbî” (19.11-16).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌìnnǔ aŋwàꞌànə̀ yuà 1.1-8

2. Ǹjə̀ə̀ təə təə yî ǹlɔ̀gɨ̀nə̀, nɨ ŋ̀ŋwàꞌànə ŋghotə jya ji sàmbaà 1.9—3.22

3. Nɨ̀buꞌu nɨ aŋwàꞌànə̀ nya nɨ ɨ̀wenə alɛ jya ji sàmbaà 4.1—8.1

4. Ǹtàŋ jya ji sàmbaà 8.2—11.19

5. Ǹdə̂fɔ̀ wa nɨ̀ ǹnàà mɨtsəꞌə jya ji baà 12.1-13.18

6. Ǹjə̀ə̀ təə təə jî mɔꞌɔ 14.1—15.8

7. Ɨ̀kaŋ alwintɔŋə Nwî jya ji sàmbaà 16.1-21

8. Àjàŋ mə Babylon à lɛ ŋwò aa, bo bɨ̀ àjàŋ mə bɨ lɛ ŋghaꞌa naà mɨ̀tsəꞌə ya, nɨ ŋ̀gàŋntoò m̀bweꞌesə̀ wa, nɨ Devil aà 17.1—20.10

9. Ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌà nòò ǹlwìꞌìnjɨ̀m 20.11-15

10. Àbùrə̀ yî fii, nɨ̀ nsyɛ yì m̀fii, nɨ̀ Yerusalem yî m̀fii wâ 21.11—22.5

12. Ɨ̀nnù jìi mə Jɔn à lɛ nswoŋ a nlwìꞌìsə aà 22.6-21

1

Mɨ̀ghàà mɨ nlɔ̀gɨ̀nə̂

1 Àŋwàꞌànə̀ yû a swoŋ aà ɨ̀nnù jî lə̀ə̀ntə̀ jìi mə Yesu Kristo à lɛ mfiꞌisə ndɨꞌɨ, a bə̂ ɨ̀nnù jìi mə Nwì à lɛ mfa ghu mbo mə tâ à dɨꞌɨ a mbô ŋ̀gǎŋfàꞌâ ji, a bə̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ tswe nɨ̀ wàŋsə mfɛ̀ꞌɛ̀ aà. Kristo à lɛ ntoo angel yì a yî ǹdɨꞌɨ ɨnnù ma jû a mbo ŋ̀gàŋàfàꞌâ yì Jɔn. 2 Jɔn, tsǒ ayəfə, à lɛ nswoŋ ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi à lɛ nyə aà, ɨ̀nnù ma jû ɨ swoŋə̀ aa annù ǹloŋ nɨ̀ghàà nɨ Nwì bo bɨ̀ ànnù nɨ̂ŋkoŋ ya yìi Yesu Kristo à lɛ sɨ kɛ̀ꞌɛ̀nə̀ aà. 3 M̀bɔɔnə a mbo ŋù yìi mə a twoŋ nɨghàà nɨ Nwî ma nû a mbo bə̀ aà, m̀bɔɔnə ɨ kɨ̂ ǹtswe a mbo bə̀ bìi bɨ yuꞌu ntoo ma yû ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ànnù yìi mə nɨ swoŋ aa nloŋ mə nòò à tɨ̀gə a abô.

Jɔn a tsàꞌàtə ŋghotə jya ji sàmbaa a alaꞌa Asia

4 Àa mə̀ Jɔn mə mə too aŋwàꞌànə̀ yû a mbô ŋ̀ghòtə jya ji sàmbaa a alaꞌa Asia:

Ɨ̀bɔ̀ŋ Nwɨ̂ ɨ̀ tswe a mbo bù nɨ̂ m̀bɔɔnə ya mə ɨ lò a mbo yu wa yìi mə à tswe, yìi à lɛ ntswe, mə à ka yǐ kɨɨ bǔ zì aa, nlo a mbo ɨzwì jya ji sàmbaa jìi ɨ tswe a nsi àbə̀rə̀ Nwî aa, 5 ŋ̀kɨ nlo aa mbo Yesu Kristo yìi à nɨ ayəfə yi annù nɨ̂ŋkoŋ, tsiꞌì yu wa yìi à lɛ ntsya mbìì ǹyweenə nɨ nɨ̀wo, ǹtɨgə nsaꞌa nɨ bɨ̀fɔ̀ bɨ tsɨ̀m fàa mbi aà.

Tsǒ mə Yesu kɔ̀ŋə̀ yiꞌinə̀, à lɛɛ̀ ŋ̀kɨ ŋkɛtə mɨ̂ŋkɨ̀rə̀ mɨ ɨnnù jî bɨ̂ jiꞌinə a nu biꞌinə̀ nɨ̂ àləə nû yi, 6 ŋghɨrə bìꞌinə̀ tɨgə bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa bìꞌinə̀ nɨ̀bò m̀bə ŋgǎŋmàꞌa Nwì jìi mə ɨ fàꞌa a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ Taà yì aa, tâ nɨ̀ghaꞌa tswe ghu mbo bo àdàꞌa mbuꞌutə bə̀ ǹlwiꞌi nɨ̂ŋkoŋə̀. Amen.

7 Nɨ̀ zî àkə̀, wâ à ka yǐ zì aa a mûm m̀bàꞌà, tâ miꞌi mɨ̀ tsɨ̀m yə yi, tâ bə̀ bɨ̀ tsɨ̀m bìi bɨ lɛ nsò yi aa bɨ̀ yə yi; tâ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ mu ŋǔ ntsɨ̀m fàa nsyɛ ɨ̀ tɨgə nyəꞌə ndərə nɨ̂ àkɨɨ̀ yaa nloŋ annùu yìi bɨ lɛ ŋghɨ̀rə̀ ghu nu aà. A bə lâ. Amen.

8 M̀màꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ à swǒŋ mə, “Mə̀ nɨ Alpha ŋ̀kɨ mbə Omega,” mə̀ tswe, mə̀ lɛ ntswe, ɨ yǐ kɨɨ bǔ zì, m̀bə Mbuꞌutə̀mbî.

Àjàŋə Jɔn à lɛ nyə Kristo a nɨ̂ ǹjə̀ə̀ təə təə aà

9 Àa mə̀, mumaà ghùù Jɔn, yìi, a mum Yesu, mə yə ŋgɨꞌɨ tsǒ bù ŋ̀kɨ ntswe a mûm ànnǔ nɨfɔ̌ Nwî tsǒ bù aa, ŋ̀kɨɨ mbii nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ nɨ̂ àtàŋəntɨɨ aà. Bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ gha ŋghɛ̀ɛ̀ ǹləə a kɨ̂ŋkǐ Patmos ǹloŋ mə mə̀ lɛ sɨ swoŋə nɨghàà nɨ Nwî bo bɨ̀ ànnù nɨ̂ŋkoŋ ya yìi Yesu à lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀ aà. 10 Mə̀ lɛ ntswe a mûm Àzwì wa njwî M̀màꞌàmbî, ǹyuꞌu ǹjì a njɨ̌m mə̀ ɨ ghaà nɨ̂tɨ̀ɨ̀ ǹtɔŋnə tsiꞌì tsǒ ǹtàŋə̀. 11 Ǹswoŋ mə, “Ŋwàꞌànə annù yìi mə ò yə aa a mûm àŋwàꞌànə̀, ǹtoo a mbô ŋ̀ghòtə jya ji sàmbaa, a mbo Efeso, nɨ Smyrna, nɨ Pergamum nɨ Thyatira, nɨ Sardis nɨ Philadelphia, nɨ Laodicea.”

12 Mə̀ lɛ ŋkarɨkə a gha mə mə yə ŋû wa mə à lɛ sɨ ghàà a mbo mə̀ aa, mə̀ kàrə̀ mə̂ gha aa nyə ɨtɛtə̀ bɨ̂lâm jìi bɨ lɛ nnaŋsə nɨ gold aa ji sàmbaà, 13 ǹyə ŋû yǐ mɔꞌɔ a təə wa a tɨtɨ̀ɨ ɨ̀tɛtə̀ bɨ̂lâm m̀bə tsǒ Mu Ŋù, ŋ̀wɛꞌɛ àdaŋə atsə̀ꞌə̀, ŋ̀kɨ ŋwɛꞌɛ ɨkò gold a ɨbɨ̀ɨ yu; 14 àtû yi bo bɨ̀ ɨ̀nǒŋtû jɨ fuꞌu buu tsǒ ŋkɨkurə mâghum, Kə̀ ɨ̀bàrəburə; miꞌì mi khɨ̂ tsiꞌì tsǒ ǹlwà mɔꞌɔ, 15 mɨ̀kòrə̂ mi bə tsǒ àbwɛɛ yìi bɨ nàŋsə̀ mə̂ ǹtɔɔ nsìꞌì a nɨ nɨ̀kèntə̀ nɨ alàà a bâŋ, ǹjì yì ɨ jwuꞌù tsǒ mɨ̀ŋkì mî ghàꞌàtə̀; 16 mɨ̀njɔ̀ŋ mi sàmbaa lɛ ntswe ghu mûm àbo yì màꞌà, munwi ǹtsò yìi a ɨtsəꞌə mbɛ̀ɛ̀ tsɨ̀mə̀ aa a fɛꞌɛ̀ ghu ntsù; ǹsî yi ɨ tâ tsǒ nòò ǹtɨɨ̀ àsìꞌìnə̀.

17 Mə̀ yə̀ mə̂ yi aa, ŋwo ghu mɨkòrə̀ tsǒ akwo ŋû. A nɔ̂ŋsə̀ àbô yi yî màꞌà a nu mə̀, ǹswoŋ mə, “Tsee kɨ bɔꞌɔ, mə̀ nɨ ǹtsyàmbìì ŋ̀kɨ mbə ǹlwìꞌìnjɨ̀m, 18 m̀bə mə̂ yìi mə̀ tswe ntɨ̀ɨ̀ aà; mə̀ lɛ ŋkwo, lâ yə̂, mə̀ tswê ǹtɨ̀ɨ̀ ɨ yǐ lwìꞌì nɨ̂koŋə̀, mə kɨ ntswe nɨ bɨ̀key bɨ nɨwo bo bɨ̀ bìi mə bɨ ŋaꞌa ntsǔbùꞌu alaꞌa bɨ̀ku bɨ bə̂. 19 Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, ŋwàꞌànə ɨnnù jìi o yə aa, jìi ɨ tswe ghu aa, bo bɨ̀ jìi ɨ ka bɔŋ zì aà. 20 A ŋghɛ̀ɛ a nɨ̂ ànnù yìi mə a tswe alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ ǹloŋ mɨ̂njɔ̀ŋ mû mi sàmbaa mìi ò yə a mûm àbo mə̀ yî màꞌà aa, nɨ ɨtɛtə̀ lâm gold jya ji sàmbaa, mɨ̀jɔ̀ŋ mû mi sàmbaa bə aa baangel bɨ ŋghotə jya ji sàmbaa, ɨ̀tɛtə̀ lâm gold jya ji sàmbaa, ɨ bâŋnə̀ m̀bə aa ŋghòtə jya ji sàmbaà.

2

Ǹtoo yìi ɨ̀ lɛ ŋghɛ̀ɛ a mbô ŋ̀ghòtə a alaꞌa Ephesus aà

1 “Ŋwàꞌànə a mbo angel ŋ̀ghòtə̂ bàEphesus mə:

“Àa annù yìi mə yu wa yìi mə à tùgɨ̀tə mɨ̂njɔ̀ŋ mya mi sàmbaa a mûm abo yo yî màꞌà, ŋkarə nɨ a tɨtɨ̀ɨ ɨtɛtə̀ bɨ̂lâm bɨ gold jya ji sàmbaa mə a swoŋə aa a yuà mə.

2 “Mə̀ zî ɨ̀fàꞌâ ghuu, àjàŋə mə nɨ nwùgə nû yùù, nɨ àjàŋə nɨ bii ŋgɨꞌɨ nɨ̂ àtàŋəntɨɨ aa, bo bɨ̀ àjàŋə kaa nɨ̀ sɨ kɔ̌ŋ nyə bə̀ bìi mə bɨ ghɨ̀rə ɨbɨ aa, lâ nɨ̀ bàŋnə̀ mə̂ ǹyweꞌetə ɨjàŋ bə̂ jya mə ɨ twoŋ ɨbɨ̀ɨnû waa nɨ ŋ̀gǎŋntoo Kristo, kaa ŋkɨꞌɨ̀ bu bə aa, ǹyə mə bo nɨ ŋgǎŋmbweꞌesə̀. 3 Mə̀ zi mə nɨ̌ bii ŋgɨꞌɨ nɨ̂ àtàŋəntɨɨ, ŋkɨɨ ntɛꞌɛ ŋkɔŋə nɨ̂ ǹyə̂ waa aa nloŋ ŋkwitû ɨ̀kûm ghâ; kaa nɨ̀ burə tɨ̀ kɨ̀ ŋ̀kaa. 4 Lâ mə fa ɨfɨ̀rə̂ ghuu mə nɨ̀ mèꞌè mə akɔ̀ŋnə̀ ya yìi mə nɨ̀ lɛ ntswe nɨ yu a mbìì aà. 5 Tâ nɨ̀ tɨgə ŋwaꞌatə lâ àjàŋ yìi mə nɨ̀ lɛ m̀bə mbɔŋ wò aa, mbu mbəŋkə ghuu ŋka mfaꞌa nɨ̂ ɨ̀fàꞌà yìi nɨ̀ lɛ ŋka mfaꞌa a mbìì aà. A tsuu la bə boŋ mə̀ aa zǐ a mbo bù, ɨ lɔ̀gə ɨtɛtə̀ bɨ̂lâm juu jya lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ mə mbə nɨ̀ tsuu ghuu bəŋkə. 6 Lâ mə̀ zi mə nɨ ghɨ̀rə̀ yuà ànnù a kuꞌùnə̀: Nɨ bàa mɨfàꞌà mɨ baNikolatan mìi mə̀ kɨ mbàà aà. 7 Ŋù yìi à tswe nɨ̂ ɨ̀tôŋnə̀ aa tâ à yuꞌu annù yìi mə Àzwì Nwî a swoŋ a mbô ŋ̀ghòtə jyâ aà. A mbo ŋù yìi mə à màꞌa ntsyà aa, mə̀ aa fa adàꞌa mə tâ à jɨ mɨ̂ntà mìi mɨ lò nɨ̂ àtǐ ntswêntɨ̀ɨ̀ ya yìi mə a tswe a mûm paradiso Nwì aà.

Ǹtoo yìi ɨ̀ lɛ ŋghɛ̀ɛ a mbo Smyrna aà

8 “A mbo angel ŋghòtə̂ Smyrna, ŋwàꞌànə mə,

“Àâ ànnù yìi mə a lo a mbo yu wa yìi mə à nɨ ntsyàmbìì ŋ̀kɨ mbə nlwìꞌìnjɨ̀m aà, m̀bə yu wa yìi mə à lɛ ŋkwo ŋkɨ mbu mbɨ̀ɨ̀ fu ntswe ntɨ̀ɨ̀ aa a yulà:

9 “Mə̀ zî ŋgɨꞌɨ jìi mə ɨ kuu a nu bù aa, ŋkɨ nzi annǔ afumə̂ yuu (lâ nɨ̀ nɨ̂ ŋ̀gàŋafùꞌù). Mə̀ kɨ nzi ajàŋ yìi mə bə̀ bya mə bɨ swoŋə nɨ mə bo nɨ bàYuda kaa waꞌà bu bə aa bɨ ta ŋgɨꞌɨ a ɨkum bù aà, lâ bo baŋnə mbə aa ŋgǎŋndâŋghòtə̂ Satan. 10 Nɨ̀ tsuu kɨ bɔꞌɔ ŋgɨꞌɨ yìi ɨ zǐ a ŋkuu a nu bù aa bə̂. Wa Devil à ka màꞌà ghuu bî mɔꞌɔ a ndâtsaŋə̀, mə tâ bɨ̀ yweꞌetə ghuu, ajàŋ mə nàa yə ŋgɨꞌɨ ghu a atû ǹjwi ji nɨghum. M̀bə tɛꞌɛ mbə bə mə nàa yə ŋgɨꞌɨ ɨ kwo, nɨ̀ ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ŋka mfaꞌa a mbo mə̀ nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghuu tsɨ̀m boŋ mə̀ aa fa atsə̀ꞌətu nɨfɔ̌ ntswêntɨ̀ɨ̀ a mbo bù. 11 Ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ ɨ̀tôŋnə̀ aa tâ à yuꞌu annù yìi mə Àzwì Nwî a swoŋə a mbô ŋ̀ghòtə jya aà. Ŋù yìi mə à màꞌa ntsyà aa kaa nɨ̀wo nìi mə mɨ yweꞌe mi mbaa kaa mə̀ aa yǐ waꞌà yi ləənsə̀.

Ǹtoo yìi mə ɨ ghɛ̀ɛ a mbo Pergamum aà

12 “A mbo Angel ŋ̀ghòtə̂ Pergamum, ŋwàꞌànə mə,

“Àâ ànnù yìi mə a lo a mbo ŋù wa yìi mə à tswe nɨ munwî ǹtsò m̀bɛ̀ɛ̀ ǹtsɨ̀m wa yìi a tsəꞌə aà: 13 Wa mə̀ zi adɨgə yìi mə nɨ tswe ghu aà, wa adɨgə mə abə̀rə̀ Satan a təə ghu aà, nɨ̀ tswa ɨkǔm gha ŋkwo ghu, kaa nɨ̀ lɛ ŋkɨꞌɨ̀ kɨ̀ ǹtuu abìintɨɨ̀ yuu a nu mə̀, ŋ̀kɔꞌɔ ŋkuꞌu wa njwi Antipas, àyəfə̂ ghà, mə à lɛ sɨ fàꞌà a mbo mə̀ nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m, mə bɨ lɛ nzwitə a tɨtɨ̀ɨ bù, wa adɨgə mə Satan a tswe ghu aà.

14 “Lâ mə fa ɨfɨ̀rə̂ ghuu nloŋ bɔɔ bɨ ɨnnù bî mɔꞌɔ̀. Nɨ̀ tswe nɨ̀ bə̀ bî mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bù mə bɨ bii annù Balam, mə à lɛ ndɨ̀ꞌɨ a mbo Balak mə tâ à ghɛɛ ntaansə ayoo a mânjì, ŋkɨŋ baIsarael ghu aa, ŋghɨrə mə tâ bo jɨ mɨjɨ mìi mə bɨ tɔɔ màꞌà nɨ mɨ̀ŋkobə ghu, ŋkɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ànnǔ ajɨrə̀ aà. 15 Nɨ̀ kɨ mbù ntswe nɨ bə̀ bî mɔꞌɔ bìi bɨ bii ànnù yìi mə baNicolatan bɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aà. 16 Tâ nɨ̀ bəŋkə ghuu. A tsuu la bə, boŋ mə̀ aa ghɛ̀sə zì a mbo bù, ɨ to waa nɨ munwî ǹtsò yìi mə a fɛ̀ꞌɛ a ntsǔ mə̀ aà.

17 “Ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ ɨ̀tôŋnə̀ aa tâ à yuꞌu annù yìi mə Àzwì Nwî a swoŋ a mbô ŋ̀ghòtə jyâ aà. A mbo ŋù yìi mə à màꞌa ntsyà aa, mə̀ aa fa a mana yî ǹlɔ̀ꞌɔ̀sə̀ wa yì mɔ̀ꞌɔ ghu mbo, ɨ kɨɨ fa ŋgɔ̀ꞌɔ̀ yî m̀fùꞌù ghu mbo, yìi mə bɨ ŋwaꞌanə ɨkum yî fii ghu, yìi mə kaa mbə ŋù dàŋ a waꞌà twoŋ, ntsyàtə̀ ŋû wa mə à kwɛ̀rə̂ aà.

Ǹtoo yìi ɨ̀ lɛ ŋghɛ̀ɛ a mbo baThyatira aà

18 “Ŋwàꞌànə a mbo angel Thyatira mə:

“Àâ ànnù yìi mə a lo a mbo Mu Nwì, yu wa yìi mə à tswe nɨ miꞌì mi mɨ khɨ tsǒ nlwà mɔꞌɔ aa, nɨ mɨ̀kòrə̂ mi mɨ khɨtə̀ tsǒ àbwɛɛ̀. 19 Mə̀ zî ɨ̀fàꞌâ ghuu, ǹzi akɔ̀ŋnə̂ yuu nɨ̂ àbìintɨɨ̀ yuu, ŋkɨ nzi ajàŋə mə nɨ fàꞌa a mbo mə̀ ŋ̀kɨɨ mbii nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ nɨ̀ àtàŋəntɨɨ̀ aa, ŋ̀kɨ nzi mə ɨ̀fàꞌâ ghuu yìi mə nɨ̀ fàꞌa a njɨ̀m aa ɨ tsya yǐ mbìì.

20 “Lâ mə̀ fɨ̀rə ghuu nloŋə annù yûlà, mə nɨ̀ màꞌàtə a Jezebel, mâŋgyɛ̀ wa mə a twoŋ ɨbɨɨ nû yi mə yu nɨ ŋgàŋntoò Nwì màŋgyɛ̀ aa, mə à ka ndɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnù, ŋ̀kɨɨ mbweꞌesə nɨ̂ ŋ̀gǎŋfàꞌâ ja mə bɨ̀ ka njɨrə, ŋkɨɨ njɨ nɨ mɨ̀jɨ mìi bɨ tɔɔ mmàꞌà nɨ mɨ̀ŋkobə ghu. 21 Mə̀ fà mə̂ noò ghu mbo mə tâ à bəŋkə yi ghu, la a tuù m̀bə̀ŋkə mmàꞌàtə annǔ ajɨrə̀ yi yâ. 22 Yə̂ nɨ̀, mə̀ aa màꞌà yi a ɨkuu nɨghɔ̀ɔ̀, ɨ màꞌà bə̂ bya mə bo bo jɨrə aa, a mûm ŋ̀gɨꞌɨ yì ǹtɨ̀ɨ̀. Mə mbə bɨ tsuu waa bəŋkə mmàꞌàtə ɨbɨ wa mə bo ghɨ̀rə̀ aà. 23 Mə̀ aa ghɔ̀ɔ bɔɔ̀ bi zwitə. Tâ ŋ̀ghòtə jyâ tsɨ̀m ɨ̀ tɨgə nzi mə mə̀ laa mbə yu wa yìi mə a lɔ̀ɔ ɨmɔ̀ɔ̀ntə̀ bə̂ bo bɨ̀ mɨ̀ntɨɨ mɨ bə̂ aà. Mə̀ ka kɨɨ fa a mbo ŋù nɨ̀ bù ghùù a ajàŋə mə ɨfàꞌâ yi ɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aà. 24 A mbô àbùgə̂ yuu yìi mə nɨ̀ tswe a alaꞌa Thyatira aa, mə kaa nɨ̀ sɨ̌ annù yìi mə a dɨ̀ꞌɨ̀ aa bii aa, mbə bu bya bìi mə kaa nɨ̀ burə tɨ̀ ɨnnù jya jìi mə bɨ twoŋə nɨ ɨ̀nnù jî tsòtə̀ a mum Satan yəgə aa, mə̀ aa swoŋ a mbo bù mə, kaa mə̀ aa waꞌà ghuu nɨ̂ àbèꞌè yi dàŋ bû m̀beꞌesə. 25 Lâ tâ nɨ̀ tswa tsiꞌì ànnù yìi mə nɨ̀ tswe nɨ yu aa ŋkwo nɨ yu nyweꞌe a noò yìi mə̀ aa yǐ zì aà.

26 “A mbo ŋù yìi mə à màꞌa ntsyà, ŋ̀kɨ nləə mɨfàꞌâ ma ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyweꞌe a nlwìꞌisə̀ aa, mə̀ aa fa mɨdaꞌa ghu mbo mə à aa mbuꞌutə ɨtoo ɨtoò.

27 ‘Àa yǐ tɨgə buꞌutə waa nɨ̂ àtǐ atɨɨ,

ɨ kɨɨ tɨgə sɛntə nɨ̂ waa tsiꞌì tsǒ bàntɔ̀ɔ̀ bɨ abɔɔ.’

Tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə mə̀ lɛ ŋkɨ ŋkwɛrə mɨdaꞌa a mbo Taà ghà aà. 28 Mə̀ aa kɨ fa fɨ̂njɔ̀ŋ fɨ atɨ̀tugə fya a mbo bo. 29 Ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ ɨ̀tôŋnə̀ aa, tâ à yuꞌu ɨnnù jya mə Àzwì Nwî a swoŋ a mbô ŋ̀ghotə jyâ aà.

3

Àŋwàꞌànə̀ yìi mə a ghɛ̀ɛ a mbô ŋ̀ghòtə a Sardis aà

1 “A mbo Angel ŋ̀ghòtə̂ Sardis ŋwàꞌànə mə:

“Àâ ànnù yìi mə a lo a mbo yu wa yìi mə à tswe nɨ Ɨ̀zwì Nwî jya ji sàmbaa, nɨ mɨ̀njɔ̀ŋ mya mi sàmbaa aà, à swǒŋ mə, Mə̀ zî ɨ̀fàꞌâ ghuu, nɨ̀ bii ɨkum mə nɨ̀ tswe bɨ̀tɨ̀ɨ̀, lâ m̀baŋnə ŋkwokə. 2 Bɨ̀ɨ̀nə̂ nɨ̀, ǹnɨŋ mɨtɨ̀ɨ̀ a nɨ̂ àyoo ya yìi a burə a mbo bù, mə a kɨ ntɨgə tsiꞌì a ŋkwo aa, ǹloŋ mə mə̀ yə mə kaa ɨ̀fàꞌâ ghuu sɨ̌ a nsi miꞌi Nwìŋgɔ̀ŋ ghà Kaa ɨ sɨ̀ bɔ̂ŋ maŋsə. 3 A nɨ̀ waꞌatə annù ya mə nɨ̀ lɛ ŋkwɛrə ŋkɨ nyuꞌu aa, naŋsə nləə ma ya mbəŋkə nɨ̀ ghuu. Nɨ bə tsuu bɨ̀ɨ̀nə boŋ màa zǐ a mbo bù tsiꞌì tsǒ ǹyə̀rə kaa nɨ̀ waꞌǎ abàŋtə̀ noò yìi mə mə̀ aa zì ghu a mbo bù aa zî. 4 Lâ nɨ̀ bùrə kɨ tswe nɨ mɨ̀kùm mɨ mbùmtə̀ bə̂ bî mɔꞌɔ̀ a alaꞌa Sardis; a bə bə̀ bìi mə kaa bɨ burə tɨ̌ ɨtsə̀ꞌə̂ jyaa sɨŋə̀. Bo aa yǐ tɨgə karə biꞌibo nɨ̂ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ jî fùꞌù ǹloŋ mə bo kuꞌunə aà. 5 Ŋù yìi mə à màꞌa ntsyà aa, baa yǐ tɨgə wɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ jî fùꞌù ghu nu maa ajàŋ, kaa tâ mə̀ waꞌǎ ɨkûm yi a mûm àŋwàꞌànə ntswêntɨ̀ɨ̀ ya tsɨgɨtə̀. Mə̀ aa yǐ tɨgə beentə ɨkûm yi a nsi Taà bo bɨ̀ baangel bi. 6 Ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ ɨ̀tôŋnə̀ aa, tâ à yuꞌu ɨnnù jìi mə Àzwì ya a swoŋə a mbô ŋ̀ghòtə jyâ aà.

Àŋwàꞌànə̀ yìi a lɛ ŋghɛ̀ɛ a mbô ŋ̀ghòtə a Philadelphia aà

7 “A mbo Angel ŋ̀ghòtə̂ Philadelphia, ŋwàꞌànə mə,

“Àâ ànnù yìi mə a lo a mbo yu wa yìi mə à làa màŋsə̀ ŋ̀kɨ mbə annù nɨ̂koŋ aa, yu wa yìi mə à tswe nɨ àkwàꞌanda David, mə a yi ŋaꞌa kaa ŋù dàŋ a waꞌà bù ǹtsetə, bɛɛ a yi ntsetə kaa ŋù dàŋ a waꞌà bù ŋaꞌa aa, à swǒŋ mə, 8 Mə̀ zî ɨ̀fàꞌâ ghuu, yə̂ nɨ̀, wa mə̀ ŋàꞌà mə ntsǔnda ntɛꞌɛ a mbo bù, kaa ŋù dàŋ à sɨ̀ nɨ mɨ̀dàꞌà mə mbə a tsetə̀ ghu tswê. Mə̀ zi mə kaa mɨ̀dàꞌâ muu sɨ̀ ghaꞌatə̀. Lâ nɨ̀ bàŋnə̀ mə̂ ǹləə nɨghàâ na kaa ŋkɨꞌɨ ɨkûm gha tuù. 9 Yə̂ nɨ̀, màa ghɨ̀rə ŋgǎŋndâŋghòtə̂ Satan jya, mə bo swoŋə nɨ mə bo nɨ baYuda, kaa ŋkɨꞌɨ̀ bu bə aa, m̀baŋnə mbə bə̂ ŋ̀gàŋabaŋnənnù aa, yə̂, mə̀ aa ghɨ̀rə tâ bo zi nswɛ̀tə̀ mɨkuꞌutə myaa a mɨkòrə bù, ǹyəgə mə mə̀ kɔ̀ŋə ghuu. 10 Tsǒ mə nɨ̀ lə̀ə nɨ̀ghàâ na, a ajàŋ mə mə̀ lɛ nswoŋ a mbo bù mə nɨ̀ bii ŋgɨꞌɨ nɨ̀ àtaŋəntɨɨ̀ aa, mə̀ bɛ ghuu a nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ ya yìi mə ɨ zì fàa mbi a ŋkwàꞌànə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ tswe fàa atu nsyɛ aà. 11 Wa mə̀ aa ghɛ̀sə zì, nɨ̀ tswa annù yìi nɨ̀ tswè mə̂ nɨ yu aa ŋkwo nɨ yu ta tâ ŋù tsù à tsuu atsə̀ꞌətu nɨfɔ̌ yuu lǒ twɛɛ kwɛrə. 12 Ŋù yìi mə à màꞌa ntsyà aa, mə̀ aa ghɨ̀rə̀ yi a nɨ̂ ǹtəꞌə̀ ǹda a mûm ǹdâmàꞌa Nwì Nwìŋgɔ̀ŋ ghà tâ à tɨgə ntswe ghu kaa ɨ yǐ waꞌà ghu bû m̀fɛꞌɛ. Mə̀ aa ŋwàꞌànə ɨkum Nwîŋgɔ̀ŋ ghà bo bɨ̀ ɨ̀kǔm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà Nwìŋgɔ̀ŋ ghà ghu nû. A bə̂ Yerusalem yî fii, yìi mə a lǒ a aburə a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ ghà ǹsɨgə aà; ɨ kɨɨ ŋwàꞌànə ɨkûm gha yì fii ghu nû. 13 Ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ ɨ̀tôŋnə̀ aa tâ à yuꞌu annù yìi mə Àzwǐ swoŋə a mbô ŋ̀ghòtə jya aà.

Ǹtoo yìi ɨ̀ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a mbô ŋ̀ghòtə a alaꞌa Laodicea aà

14 “A mbo Angel ŋ̀ghòtə̂ Laodicea ŋwàꞌànə mə,

“Àâ ànnù yìi mə a lo a mbo yu wa yìi mə à nɨ Amen, mbə yu yìi mə a fàꞌà nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m, ŋkɨ mbə ayəfə annù nɨ̂ŋkoŋ, mbə yu yìi mə njoò tsɨ̀m jìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ nnaŋsə ntsya aa ghu nu aa, swoŋə nɨ mə, 15 Mə̀ zî ɨfàꞌâ ghuu, kaa nɨ̀ sɨ fwɛ kaa ŋkɨꞌɨ̀ kɨ̀ɨ̀ ǹloo, a ghɨrə mbaa mbɔ̀ŋtə̀ mə boŋ nɨ fwɛ kə̀ ŋ̀kɨɨ nloo. 16 Tsǒ mə nɨ jwàmtə jwàmtə̀, kaa ŋkɨꞌɨ̀ lòò, kaa ŋkɨꞌɨ̀ kɨ̀ m̀fwɛ aa, mə̀ aa twù ghuu a ntsǔ mə̀ ɨ mèꞌè. 17 Ǹloŋ mə nɨ swoŋə nɨ mə M̀ə̀ nɨ̂ ŋ̀gàŋàfùꞌù, mə̀ kwè mə̂ ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì, kaa mə̀ sɨ ayoò tsu bɔŋə,’ lâ kaa waꞌà bàŋnə̀ ǹzi mə ò laa mbə, ŋû tɨ̀ àyoo, mə bɨ ko nɨ̂ mɨlɨ̀ŋnə̀ ghò, m̀fum, mfəꞌə, ǹtswe nswèrə̀ ǹswèrə̀. 18 Mə̀ tɨgə̀ ǹdɨꞌɨtə nòo mə toò yuu a atɨɨ gold yìi mə bɨ tɔɔ nɨ̀ mɔꞌɔ, nsiꞌi a laa a mbo mə̀, tǎ bə ŋgàŋkabə, ŋ̀kɨ nyuu ɨtsə̀ꞌə̀ jî fùꞌù a mbo mə̀, m̀bɔɔntə nswèrə̀ ǹswèrə̀ yò ya ghu, tâ àtû yo waꞌà kà ǹdɨrə; ŋkɨ yuu afǔ miꞌi nyɔꞌɔtə miꞌì mo ghu mə mbə ò yə̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ lɛ. 19 Bə̀ bìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aa, mə ghààntə̀ nɨ̂ waa ŋkɨɨ ntsisə nɨ̂ waa. Tsǒ mə a bə laa, gaansə mɨtɨ̀ɨ̂ mo, mbəŋkə ghô. 20 Yə̂, wa mə̀ tə̀ə a ntsǔnda ŋkwɛ̀ntə̀. M̀bə̂ ŋù tsù à yuꞌu njì yà ŋ̀ŋaꞌa ntsǔnda, boŋ mə̀ aa ku zǐ tsiꞌi yi, ɨ jɨ biꞌiyu, tâ à kɨ njɨ biꞌiyu. 21 Ŋù yìi mə à màꞌa ntsyà aa, mə̀ aa fa adaꞌa ghu mbo mə tâ à tswe biꞌiyu a abə̀rə̀ nɨfɔ̌ mə̀, tsiꞌì tsǒ ajàŋə mə mə̀ lɛ màꞌà ǹtsya, ǹtɨgə ntswe biꞌi Taà ghà a nɨ̂ àbə̀rə̀ nɨfɔ̌ yu aà. 22 Ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ ɨtôŋnə̀ aa, tâ à yuꞌu annù yìi mə Àzwì a swoŋə a mbô ŋ̀ghòtə aà.”

4

Àjàŋə mə bɨ ghaꞌasə Nwî a aburə aà

1 Ma ya a ghə̀ mə kɨ tsyǎ, mə̀ yə ntsǔ aburə ɨ ŋaꞌanə̀ ǹtəə, mə̀ yuꞌù ǹjì ya mə ɨ̀ lɛ ntɛꞌɛ mfoo ŋghàà a mbo mə̀ a mbìì aa, ɨ ghaà a mbo mə̀ ŋ̀koo tsiꞌì tsǒ ǹtàŋ, ǹswoŋ mə, “Kɔꞌɔ nzì faà aa, tâ mə̀ dɨꞌɨ ɨnnù jìi ɨ ka fɛ̀ꞌɛ̀ a noò yìi yûlà a tsyà mə̂ aa a mbo wò.” 2 Àzwì Nwî a burə̀ ŋ̀kuu a nu mə̀, mə̀ yə̂ àbə̀rə̀ a aburə, ŋù yì mɔ̀ꞌɔ a ŋaŋnə̀ ghu! 3 Ǹsî yi ɨ tsɛɛ̀ŋkə̀ tsiꞌì tsǒ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ atɨ̀ndùù jìi bɨ twoŋə nɨ jasper bo carnelian aà, kùrɨ̀sə̀ yìi mə à lɛ sɨ kɨrə tsiꞌì tsǒ emerald aa a karɨsə abə̀rə̀ yâ. 4 Ɨ̀bə̀rə̀ jî mɔꞌɔ mɨ̀ghum mi mbaa ǹtsò ji nɨkwà ɨ lɛ ntəə ŋkarɨsə abə̀rə̀ ya, bɨ̀lɨɨ bì wè mɨ̀ghum mi mbaa ǹtsò nɨ̀kwà kɨ̂ ǹstwetə ghu, ŋ̀wɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ jî fùꞌù, ǹso ɨtsə̀ꞌətu nɨfɔ̌ ɨtɨɨ gold a atu bo. 5 M̀bə̀ŋ ŋwàꞌàkə̀, ŋ̀kumə bo bɨ̀ ǹjì ɨ ghaà m̀fɛꞌɛkə wa nɨ̂ àbə̀rə̀ ya, mɨ̀ŋkàꞌà mi sàmbaa mɨ khɨ̂ wa nsî àbə̀rə̀. Ma mû bə aa ɨ̀zwì Nwî jya ji sàmbaà. 6 Wa nsî àbə̀rə̀ ya, àyoo yi mɔꞌɔ a tswê tsǒ ŋ̀kì mɨyaa yìi ɨ kɨrə tso ŋ̀kèꞌè, ǹjɛɛŋkə tsiꞌì tsǒ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ crystal.

A ŋkarɨsə abə̀rə̀ ya m̀bɛ̀ɛ tsɨ̀m, ǹjoo jî mɔꞌɔ jìi ɨ tswe ntɨ̀ɨ̀ aa ji nɨkwà ɨ təə ghu, miꞌi luu a nu bo, ǹtswe a njɨ̀m ŋ̀kɨ ntswe a nsî. 7 Àyoo ya yǐ ntsyàmbìì a kɨrə̀ tsǒ nààŋgwyɛ̀, yǐ ayòŋntə̀ a kɨrə̀ tsiꞌì tsǒ mbɔ̀ŋ, jìi ɨ yweꞌe ji tarə aa, ǹsî yi ɨ finə̀ yî ŋû mɨ̀sɔ̀ŋə̀, jìi ɨ yweꞌe ji nɨkwà, ɨ bə tsǒ maghoo yìi a dàrə̀. 8 Ǹjoo jì swèrə ma jya ji nɨkwà ɨ tswe nɨ̀ mɨ̀bà mi ntoꞌo mi ntoꞌo. Miꞌi mɨ luu ghu ŋkarɨsə a mum bo bɨ̀ a abɛɛ. Bo yəə̀ nɨ̂ ɨ̀kòò ŋ̀kaa ŋkɨꞌɨ̀ kɛntə̀ nɨ̂ àsìꞌìnə̀ nɨ̂ ɨ̀tugə̀, ǹswoŋə nɨ mə,

“Ǹlàa màŋsə, ǹlàa màŋsə! M̀màꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ M̀buꞌutə̀mbî, yu wa yìi à lɛ ntswe, ǹtswe tsɨ̂tsɔ̀ŋ, ɨ yǐ kɨɨ bǔ tswe a noò yìi a zì aà.”

9 Ǹjoo jì swèrə̀ jya jìi mə ɨ tswe ntɨ̀ɨ̀ aa ɨ yəə̀ nɨ̀ mɨ̀kòò ŋ̀ghaꞌasə ŋkɨɨ ŋghuꞌusə, ŋkɨɨ mfa nɨ̂ m̀bɨꞌɨkə a mbo yu wa yìi mə à ŋàŋnə wa abə̀rə̀ mə à tswe nlwìꞌì nɨ̂ŋkoŋə aà. Bo yi tɨ yəə laa, 10 bɨ̀lɨɨ bya mɨ̀ghum mi mbaa ǹtsò ji nɨkwà bo wô a nsyɛ mmii yi yu wa yìi mə à ŋàŋnə wa abə̀rə̀ aa, mə à tswe nlwìꞌì nɨ̂ŋkoŋə aà. Bo maꞌà ɨ̀tsə̀ꞌətu nɨfɔ̌ jyaa jya wa a nsi abə̀rə̀ ǹswoŋə nɨ mə, 11 “M̀màꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ yìꞌì wa ò kùꞌùnə mə mbə ò kwɛrə nɨ̀ghaꞌa bo bɨ̀ àghuꞌusə̀, nɨ mɨ̀dàꞌà, ǹloŋ mə ò lɛ nnaŋsə njoò tsɨ̀m, ŋ̀kɨ ŋghɨrə mə tâ ɨ̀ tswe ntɨ̀ɨ̀ aa nɨ̂ ŋ̀kɔ̀ŋə̂ yò.”

5

Nɨ̀bùꞌù nɨ aŋwàꞌànə̀ nya bo Mu mbî ǹjə̀rə̀ wâ

1 Mə̀ yə nɨ̀bùꞌù nɨ aŋwàꞌànə̀ nî mɔꞌɔ a mûm àbo yu wa yìi mə à lɛ ŋaŋnə wa abə̀rə̀ aa yì màꞌà. Bɨ ŋwàꞌànə̀ a mum ŋkɨ ŋwaꞌanə a abɛɛ. Bɨ kwerə nɨ̂ ɨ̀wenə alɛ ji sàmbaà. 2 Mə̀ yə ǹtɨ̀ɨ̀ angel a tɔŋnə̀ nɨ̂ ǹjì yî ǹtɨ̀ɨ̀ m̀betə nɨ mə, “Ŋù yìi mə à kùꞌùnə mə mbə a kɛꞌɛtə̀ ɨ̀wen alɛ jû ji sàmbaa ɨ ŋaꞌa nɨbuꞌu nɨ aŋwàꞌànə̀ nû à nɨ wò aa ɛ?” 3 Kaa ŋù tsù à lɛ ŋkɨꞌɨ ghu tswê, a aburə kə̌ a atu nsyɛ, kə̀ a mûm ǹsyɛ mə mbə a ŋaꞌa nɨ̀bùꞌù nɨ aŋwàꞌànə̀ nya nlentə̀ mumə. 4 Mə̀ naŋsə̀ ǹyəꞌə nloŋ mə kaa bɨ lɛ ŋkɨꞌɨ ŋû yìi mə mbə a ŋaꞌa nɨ̀bùꞌù nɨ aŋwàꞌànə nya nlèntə mum aa yə̂. 5 Ǹdɨɨ wa yì mɔ̀ꞌɔ a swoŋ a mbo mə̀ maà noò mə, “Tsee kɨ yə̀ꞌə̀, yə̂, wa yu wa yìi mə à nɨ Naàŋgwyɛ̀ àtsə baYuda, m̀bə ntɨgə ŋgɨ̀gə̀ David aa, à màꞌà mə̂ ǹtsya mə mbə a ŋaꞌa nɨ̀bùꞌu nɨ aŋwàꞌànə̀ nya bo bɨ̀ ɨ̀wen alɛ jya ji sambaà.”

6 Mə̀ yə Mû M̀bînjə̀rə̀ a təə̀ a tɨtɨ̀ɨ àbə̀rə̀ ya bo bɨ̀ ǹjoo jî wè jî swèrə̀ jya ji nɨkwà, bo bɨ̀ a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀lɨɨ bya, a fi tsiꞌì tsǒ bɨ lɛɛ̀ ŋ̀wa, ǹtswe nɨ mɨ̀ndɔŋ mi sàmbaa, bo bɨ̀ miꞌi mi sàmbaà, mɨ dɨꞌɨ̀ nɨ̀ ɨ̀zwì Nwî jya ji sàmbaa mə à tòo a mbô ǹsyɛ̂ ǹtsɨ̀mə̀ aà. 7 A lô ŋ̀ghɛɛ ŋkwɛrə nɨbuꞌu nɨ aŋwàꞌànə̀ nya a abô màꞌa yu wa yìi mə à lɛ ŋaŋnə wa abə̀rə̀ aà. 8 À kwɛ̀rə̀ mə̂ nɨbuꞌu nɨ aŋwàꞌànə̀ nya, ǹjoo jì wè jî swèrə̀ jya ji nɨkwà, bo bɨ̀lɨɨ bya mɨ̀ghum mi mbaa ǹtsò nɨ̀kwà, bɨ wô a nsi Mû M̀bînjə̀rə̀ wa, ŋù a tugɨtə̀ nɨ̀lòŋ, ŋù à tugɨ̀tə̀ nɨ̀lòŋ nî àŋààntə̀, ŋ̀kɨ ntswe nɨ̂ ɨ̀khɨ̌ gold ɨ luu nɨ̀ njoo jì tɔ̀ɔ̀ jî lùmtə̀, ɨ dɨ̀ꞌɨ aa àtsàꞌàtə̀ Nwî bə̂ bɨ Nwî bɨ̀ tsɨ̀mə̀. 9 Bo tɨgə̀ ǹyəə nɨ̂ ɨ̀kòò yî fii nswoŋə nɨ mə,

“Wa ò kùꞌùnə mə mbə ò kwɛrə nɨ̀bùꞌù nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ nya ŋŋaꞌa ɨwenə alɛ̂ ji jyâ. Ǹloŋ mə bɨ lɛɛ̀ ŋ̀wa gho,

ò tsuꞌù àtu bə̂ bɨtsɨ̀m nɨ̂ àləə̀ yo, bìi mə bɨ lo nɨ̂ ɨ̀tsə̂ tsɨ̀m, ŋ̀ghaa nɨ mɨ̀ghàà mɨ tsɨ̀m, bo bɨ̀ bə̀ bɨ̀ tsɨ̀m a ɨtoo ɨtoo, nlə̀ə a mbo Nwì;

10 ò ghɨ̀rə̀ mə̂ bo tɨgə̀ bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa bubo, m̀bə ŋgǎŋmàꞌa Nwì jìi mə ɨ fàꞌa a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ Taà yiꞌinə̀ aa, tâ bò yi ntɨgə nsaꞌa atu nsyɛ̂.”

11 Mə̀ ghə̀ə kɨ yə nyuꞌu njì baangel bî ghàꞌà ŋ̀ghaꞌa, mə bɨ səŋ bɨ kuꞌǔ ŋkam nɨ̀ ŋ̀kam, bo bɨ̀ ǹtsùꞌù nɨ̂ ǹtsùꞌù bɨ karɨsə̌ àbə̀rə̀ ya, nɨ̂ ǹjoo jì swèrə̀ jya nɨ bɨ̀lɨɨ bya. 12 Ǹtɔŋnə nswoŋə nɨ mə, “Wa Mu M̀bînjə̀rə̀ wa yìi bɨ lɛ ŋwà yi aa, à kùꞌùnə a ŋkwɛrə mɨ̀dàꞌà bo bɨ̀ àfùꞌù, nɨ mɨ̀tsyɛ̀, bo bɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀, nɨ̂ àghuꞌusə̀ nɨ nɨ̀ghaꞌa bo bɨ̀ m̀bɔɔnə̂.” 13 Mə̀ yuꞌu njoò tsɨ̀m jìi mə ɨ lɛ ntswe a aburə bo bɨ̀ a atu nsyɛ, nɨ a mûm ǹsyɛ, nɨ a ŋkì mɨyaa, nɨ bə̀ bɨ̀ tsɨ̀m bìi bɨ lɛ ntswe ghu aa, bɨ swoŋə̀ nɨ mə, “A mbo yu wa yìi à ŋàŋnə wa abə̀rə̀ aa, bo bɨ̀ a mbo Mû M̀bînjə̀rə̀ wa, tâ m̀bɔɔnə, nɨ̂ àghuꞌusə̀, nɨ nɨ̀ghaꞌa nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ tâ mɨ̀ tswe a mbo bo ǹlwiꞌi nɨ̂ŋkoŋə̀.” 14 Ǹjoo jì wè jî swèrə̀ jya ji nɨkwà ɨ swoŋ mə “Amen!” Bɨ̀lɨɨ bya bɨ wô a nsyɛ mmii Nwî.

6

Ɨ̀wen alɛ jyâ

1 Mə̀ yə Mû M̀bînjə̀ə̀rə̀ wa a kɛꞌɛ̀ àwenə alɛ ya yǐ ntsyàmbìì a tɨtɨ̀ɨ jya ji sàmbaa, mə̀ yuꞌu àyoo ya yìi mə a tswe ntɨ̀ɨ̀ aa yǐ mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ jya ji nɨkwà, a tɔŋnə̀ nɨ̂tɨ̀ɨ̀, ǹjuꞌu tsǒ mbə̀ŋ, ǹswoŋ mə, “Zǐ!” 2 Mə̀ lentə̀ ǹyə a ləŋə yî fùꞌù, ŋù a kɔꞌɔ ghu atu, ǹtswe nɨ̂ ŋ̀kerə̀ a abo yu, bɨ fâ àtsə̀ꞌətu nɨfɔ̀ ghu mbo, a fɛꞌɛ̀ tsǒ yu wa yìi mə a màꞌà ǹtsya aà, ŋ̀ghɛɛ a mmàꞌa ǹtsò ɨ tsyǎ.

3 Mû M̀bînjə̀rə̀ wa a bû ŋ̀kɛꞌɛ ɨwenə alɛ jya yìi a yweꞌe ji baa, mə̀ yuꞌu àyoo ntswêntɨ̀ɨ̀ ya yìi a yweꞌe ji baa, a swoŋ mə, “Zǐ!” 4 Mə̀ yə ləŋə yî mɔ̀ꞌɔ yìi a ghə̀ꞌə mə bòò, a fɛꞌɛ̀, bɨ fâ àdàꞌà a mbo ŋù yìi mə à kɔ̀ꞌɔ ghu atu bɨ fa a ndoò munwî ǹtsò ghu mbo, m̀fa adaꞌa ghu mbo mə tâ à kwɛrə mbɔɔnə fàa atu nsyɛ, tâ bə̀ tɨgə ntsɔbɨnə waa bo nɨ bo.

5 À kɛ̀ꞌɛ̀ mə awenə alɛ ya yìi a yweꞌe ji tarə aa, mə̀ yuꞌu ayoo ya yìi a tswentɨ̀ɨ̀ yìi a yweꞌe ji tarə aa, a swoŋ mə, “Zǐ!” Mə̀ lêntə̀ ǹyə ləŋə yî m̀fìì tsɨ̂ŋ, ŋù yìi mə à kɔ̀ꞌɔ ghu atu aa a tswê nɨ fɨ̀gə̀ a abo yu, 6 Mə̀ yuꞌu àyoo yǐ mɔꞌɔ a ghaà tsǒ ǹjì a tɨtɨ̀ɨ ǹjoo jya mə ɨ tswe ntɨ̀ɨ̀ aa, nswoŋə nɨ mə, “Ŋ̀kəꞌə̀ àbaa ansaŋ yì m̀fùùrə̀ a atû ɨ̀fàꞌa njwi yì m̀fùùrə̀, ŋ̀kəꞌə abaa mɨsaŋ ji tarə a atû ɨ̀fàꞌa njwi yì m̀fùùrə̀. Lâ, nɨ̀ tsuu ŋgɨꞌɨ nɨ̂ àtì mɨlùꞌù kə̀ nɨ̂ àtì mɨghurə lǒ ta.”

7 À kɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ awenə alɛ ya yìi a yweꞌe ji nɨkwà aa, mə̀ yuꞌu njì ǹjoo jya jìi ɨ tswe ntɨ̀ɨ̀ jìi ɨ yweꞌe ji nɨkwà aa, ɨ swoŋ mə, “Zǐ!” 8 Mə̀ lentə̀ ǹyə ləŋə ŋ̀kɨ̀rə̂ yì ɨ bə tsǒ àkwiꞌìnə̀ fɨŋə, ŋù yìi à kɔ̀ꞌɔ ghu atu, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Nɨ̀wô, Àlaꞌa bɨku bɨ bə̂ a yoŋə̀ ghu njɨ̀m. Bɨ yâtə̀ m̀bi ɨ̀tɨɨ ji nɨkwà, mfa adaꞌa a mbo bo mə tâ bo zwitə atɨɨ yì fùùrə̀ nɨ munwî ǹtsò, bo bɨ̀ ǹjì yî ǹtɨ̀ɨ̀, nɨ nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ nɨ ŋkwǒŋ bə̀, bo bɨ̀ nàà mɨ tsəꞌə fàa atu nsyɛ̂.

9 À kɛ̀ꞌɛ̀ mə awenə alɛ ya yìi a yweꞌe ji ntaà aa, mə̀ yə bɨ̀ku bɨ bə̂ bìi mə bɨ lɛ nzwitə waa nloŋ nɨghàà nɨ Nwî bo bɨ̀ ànnù yìi mə bɨ lɛ sɨ swoŋə nloŋ nɨghàà nɨ Nwî aa, 10 bo tɔŋnə̀ ǹyəꞌə nswoŋə nɨ mə, “M̀màꞌàmbî M̀buꞌutəmbî, yìi à laa mmàŋsə̀ m̀bə annù nɨ̂ŋkoŋə̀, òo yuꞌutə ɨ yweꞌe aa a noò àkə̀, ɨ bɔ̌ŋ saꞌa batu nsyɛ, ɨ nɨŋ ŋgɨꞌɨ a nu bo, ǹloŋ mə bɨ lɛ nzwitə a yiꞌi aa ɛ?” 11 Bɨ lɛ ntɨgə mfa atsə̀ꞌə̀ yî fùꞌù a mbo bo nɨ atu nɨ atu, ǹswoŋ mə tâ bo bɔɔ mmɨɨntə a nɨ mû àtɨɨ noò tâ ǹdùu ŋgàŋakorə̂ jyaa a mûm àfàꞌà, nɨ bɨ̀lɨ̂m byaa bìi bɨ tswe nɨ̂ ǹzwìtə tsǒ bo aa, tâ ɨ̀ kuꞌu.

12 À kɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ awen alɛ ya yìi a yweꞌe ji ntoꞌo aa, mə̀ lêntə̀ ǹyə nsyɛ ɨ tsɨgɨ̀nə̀ nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀, nòò bəŋkə̀ m̀fii tsǒ mɨ̀kwìꞌì, sàŋ yìi à luu aa a tɨgə̀ m̀bəŋ mbə tsiꞌì tsǒ àləə̀. 13 Mɨ̀njɔ̀ŋ mìi mɨ tswe a aburə aa mɨ wôkə̀ a nsyɛ tsiꞌì tsǒ ajàŋə mə mɨ̀ntà mɨ ɨkɔ̀ɔ̀ mɨ wòkə a nsyɛ tɨ̀ bàŋ a noò yìi mə àfìsə̀ yî tɨ̀ɨ̀ a tsɨgə ati ya aà. 14 Àbùrə̀ a bwɛkə̀ yi tsiꞌì tsǒ nɨ̀bùꞌù nɨ aŋwàꞌànə̀ nìi bɨ kərə nlɔ̀ꞌɔ̀sə̀. Mɨ̀ntaꞌa mɨ̀ tsɨ̀m bo bɨ̀ bɨ̀kɨ̀ŋkì bɨ tsɨ̀m bɨ lɔꞌɔ̀sə̀ a adɨgə yìi mɨ bɨ lɛ ntswe ghu aà. 15 Bɨ̀fɔ̀ bî fàa nsyɛ nɨ̀ bə̀ bî wè, nɨ bɨ̀tà bɨ ntso, nɨ ŋgǎŋkabə, nɨ ŋgàŋmɨtɨ̀ɨ̀, bo bɨ̀ bə̀ bɨ tsɨ̀m, ɨ̀bùꞌù bo bə̀ bìi bɨ sɨ̌ ɨbùꞌù bə, bɨ tɨgə̀ ǹləəntə a mum ɨbùꞌu ŋgoo, bo bɨ̀ a njiꞌi ŋgɔ̀ꞌɔ̀ mɨ̂ntaꞌa mya, 16 ǹtwoŋə nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ jya bo bɨ̀ mɨ̀ntaꞌa mya nswoŋə nɨ mə, “Wǒ a nu bìꞌì, ŋkɨŋtə a yiꞌi fàa nsi ŋù ghû mə à ŋàŋnə fàa nɨ̂ àbə̀rə̀ aà, bo bɨ̀ a nɨ̂ àlwi ntɔŋə Mû M̀bînjə̀rə̀, 17 ǹloŋ mə ǹjwî àlwintɔ̀ŋ yî ŋ̀wè yàà ya ɨ̀ zì mə̂. Ŋù yìi mə mbə a təə a nsi bo aa, à nɨ̂ wò aa ɛ?”

7

BaIsrael bya 144,000 mə bɨ lɛ ntswe nɨ̂ àwenə Nwî aà

1 Ma ya a ghəə kɨ tsyǎ mə̀ yə baangel bi nɨkwà, bɨ təə nɨ mɨ̀buu mɨ atu nsyɛ mù mi nɨkwà, ŋ̀kɨŋə nɨ̂ fɨ̂fə̀rə̀ yìi mə à tswe nɨ̂ m̀bɛ̀ɛ mbi ji nɨkwà aa, mə tâ à tsuu fàa atu nsyɛ tsyà, ǹtsuu atu ŋkì mɨyaa tsyà, kə̀ bə a nɨ̂ ɨ̀tì jî tsu fàa mbi tsyà. 2 Mə̀ bû ǹyə angel yî mɔ̀ꞌɔ a lô a mbɨ nsàꞌa nòò ǹtswe nɨ̂ àwenə Nwîŋgɔ̀ŋ yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ aa, ǹtɔŋnə ntwoŋ baangel bya bi nɨkwà mə bɨ fà mə̂ mɨdaꞌa mə bɨ̀ ta ŋgɨꞌɨ a nɨ̂ àtu nsyɛ bo bɨ̀ a ŋkì mɨyaa aa, 3 ǹswoŋə nɨ a mbo bo mə, “Nɨ̀ tsuu ŋgɨꞌɨ a nɨ̂ àtu nsyɛ, nɨ̀ ŋ̀kì mɨyaa, bo bɨ̀ a nɨ̂ ɨ̀tǐ ta, nyweꞌe noò yìi mə, bɨ nɨ̀ŋ mə̂ awenə a nɨjɛnə nɨ nsi ŋgǎŋfàꞌâ Nwî yiꞌinə̀.” 4 Bɨ swoŋ a mbo mə̀ mə bə̀ bìi mə bɨ tswe nɨ̂ ǹnɨ̀ŋə̂ àwenə Nwî a nsi bo aa bɨ bə aa ntsùꞌu ŋgkhɨ̀ yî fùùrə̀ nɨ mɨ̀ghum mi nɨkwà ǹtsò ji nɨkwà. Bɨ lɛ nnɨŋ awenə a nu bə̌ a ŋgwɛ̀ꞌɛ Israel ntsɨ̀mə̀. 5 A atsə Yuda tâ bɨ̀ nɨŋ awenə Nwî ya a nu bə̌ ntsùꞌù nɨghûm ǹtsò baà, a atsə Reuben ǹtsùꞌù nɨghûm ǹtsò baà, a atsə Gad, ǹtsùꞌù nɨghûm ǹtsò baà, 6 a atsə Asher, ǹtsùꞌù nɨghûm ǹtsò baà, a atsə Naphtali, ǹtsùꞌù nɨghûm ǹtsò baà, a atsə Manassey, ǹtsùꞌù nɨghûm ǹtsò baà, 7 a atsə Simeon, ǹtsùꞌù nɨghûm ǹtsò baà, a atsə Levi, ǹtsùꞌù nɨghûm ǹtsò baà, a atsə Issachar, ǹtsùꞌù nɨghûm ǹtsò baà, 8 a atsə Zebulum, ǹtsùꞌù nɨghûm ǹtsò baà, a atsə Joseph, ǹtsùꞌù nɨghûm ǹtsò baà, ǹtɨgə ŋkɨ nnɨŋ a atsə Benjamin, ǹtsùꞌù nɨghûm ǹtsò baà.

9 Ma yû a ghə̀ mə kɨ tsyǎ, mə̀ liì ǹyə mâ m̀bêm ǹnɔ̀ɔ̀ yìi mə kaa mbə bɨ waꞌà səŋ, ɨ lô a nɨ̂ ɨ̀too ɨ̀ tsɨ̀m, bo bɨ̀ a nɨ̂ ɨtsə̂ ɨ̀tsɨ̀m, nɨ̂ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ bə̂ ɨ̀tsɨ̀m, bo bɨ̀ a nɨ mɨ̀ghàà mɨ ɨlaꞌa mɨtsɨ̀m, ɨ təə a nsî àbə̀rə̀ ya, bo bɨ̀ a nsi Mû M̀bînjə̀rə̀ wâ, ŋ̀wɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ jî fùꞌù, ǹtugɨtə ɨjaŋ mɨghə a mbo bo, 10 ǹtɔŋnə tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋə nɨ mə, “Ànnǔ nyweensə bə̀ a tswe aa a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ yìꞌinə̀ mə à ŋàŋnə fàa abə̀rə̀ aa, bo bɨ̀ a mbo Mû M̀bînjə̀rə̀ wâ.” 11 Baangel bya tsiꞌì bɨ̀tsɨ̀m lɛ ŋkɨ ntəə ŋkarɨsə abə̀rə̀ ya bo bɨ̀ bɨ̀lɨɨ bya, nɨ ǹjoo jya mə ɨ tswe ntɨ̀ɨ̀ aa ji nɨkwà, bo bɨ tsɨ̀m lɛ ŋwò a nsyɛ àkùu kuu, wa ansi abə̀rə̀ ya mmii Nwî, 12 ǹswoŋə nɨ mə,

“Amen!

M̀bɔɔnə, nɨ nɨ̀ghaꞌa,

nɨ mɨ̀tsyɛ̀, nɨ̂ m̀fâ m̀bɨꞌɨkə,

nɨ̂ àghuꞌusə̀,

nɨ mɨ̀dàꞌà, nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀,

tâ mɨ̀ tswe a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ yiꞌinə̀,

ǹlwiꞌi nɨ̂ŋkoŋə̀. Amen.”

13 Ǹdɨ̀ɨ wa yì mɔ̀ꞌɔ a tɨgə̀ ŋ̀ghaa a mbo mə̀, m̀betə gha mə, “Bə̀ bû mə bɨ wɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ jî fùꞌù aa à nɨ bɨ̀wò aa ɛ? Bo lo aa fə aa ɛ?”

14 Mə̀ kwiꞌi ghu mbo mə, “Taà, ò zî.”

A swoŋ a mbo mə̀ mə, “Àa bə̀ bya mə bɨ fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ a mûm ŋ̀gɨꞌɨ yì ǹtɨ̀ɨ̀ ya aa. Bo sìꞌì mə ɨtsə̀ꞌə̂ jyaa, ŋghɨrə ɨ tɨgə̀ m̀fuꞌu nɨ̂ àləə Mû M̀bînjə̀rə̀ wâ.

15 Àâ ǹjiꞌì ànnù yìi mə bo təə a nsi abə̀rə Nwì

m̀faꞌa ghu mbo nɨ̂ àsìꞌìnə̀ nɨ̂ ɨ̀tugə, a mûm ǹdâmàꞌa Nwì aà.

Yu wa yìi mə à ŋàŋnə wa abə̀rə̀ aa à ka tsɨrə waa nɨ̂ ǹtǎŋ yi wâ.

16 Kaa ǹjì ɨ̀ ka yǐ waꞌà waa bû ŋ̀ka nyaŋə, kaa ǹjì ŋ̀kì waꞌa waa kɨɨ nyaŋə.

Kaa tâ nɨ̀nòò bo bɨ̀ ǹlòô ɨ̀dɨ̀gə̀ waꞌà waa kɨɨ ntɔɔ.

17 Ǹloŋ mə Mû M̀bînjə̀rə̀ wa mə à tswe a tɨtɨ̀ɨ àbə̀rə̀ ya aa, àa bə ntsèèmbi wàà

ɨ kɨ tsyàsə̀ nɨ̂ waa a ɨdɨgə bɨ̂ naŋəbɨrə̌ ŋkǐ ntswêntɨ̀ɨ̀,*

tâ Nwì à yɛꞌɛ mɨlàà mɨtsɨ̀m a miꞌi bo.”*

8

Ɨ̀wen jìi ɨ yweꞌe ji sàmbaa aà

1 Nòò yìi mə Mû M̀bînjə̀rə̀ wa à lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ awen ya mə a lɛ nyweꞌe ji sàmbaa aa, ɨ̀dɨgə̀ lɛ nsiꞌi a aburə mə swee, a nɨ̂ àtɨɨ noò, kaa ayoò tsu a waꞌà ghàà. 2 Mə̀ tɨgə̀ ǹyə baangel bya bi sambaa mə bɨ təə a nsi miꞌi Nwì aa, bɨ fâ ǹtàŋ ji sàmbaa a mbo bo.

3 Angel yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ mbù ǹzi ntəə a mbɛ̀ɛ nɨ̀kèntə̀ nɨ mɔꞌɔ nɨ màꞌanwì, ǹtugɨtə akaŋə ntɔ̀ɔ̂ ǹjoo mmàꞌa Nwì yî gold; bɨ fâ ǹjoo mmàꞌanwì jî lùmtə̀ jî ghàꞌàtə̀ mə tâ à fa a bɔ̀ꞌɔ ɨ̀tsàꞌàtə̀nwî jìi bə̀ bɨ Nwî bɨtsɨ̀m lɛ sɨ tsàꞌàtə̀ aa, wa atu nɨkentə nɨ mɔꞌɔ nɨ mmàꞌanwì nî gold nya mə nɨ lɛ ntswe wa nsi abə̀rə̀ aà. 4 Fɨ̀lɨ fɨ njoo jì lùmtə̀ jya bo bɨ̀ ɨ̀tsàꞌàtə̀nwî jya lɛ sɨ tɨgə nlo wa mbo angel wa ŋkɔꞌɔ nɨ a nsi miꞌi Nwì. 5 Angel wa à lɛ ntɨgə nlɔgə akaŋə ntɔ̀ɔ̂ ǹjoo mmàꞌanwì ya, ǹlwensə nɨ mɔꞌɔ yìi ɨ lɛ nlò wa nɨkentə nɨ mɔꞌɔ, m̀maꞌa a nsyɛ̂. À màꞌà mə aa, m̀bə̀ŋ kâ ŋ̀kumə, ǹjì ɨ ghaà, m̀bə̀ŋ waꞌàkə̀, ǹsyɛ ɨ tsɨgɨ̀nə̀.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntɔŋ ntàŋ ji mbìì ji nɨkwà aà

6 Baangel bya bi sàmbaa mə bɨ lɛ ntugɨtə ntàŋ jya ji sàmbaa, bɨ lɛ ntaŋntə nû yàà a ntɔŋə̀.

7 Angel yî ǹtsyàmbìì à lɛ ntɔŋ yìi ntàŋ, bɨ maꞌà mɨwɛ̀ɛ̀ nɨ mɔꞌɔ yìi bɨ lɛ mfɔrə a bɔ̀ꞌɔ àləə aa, a atu nsyɛ ɨ sɨgə ntɔɔ àtɨɨ nsyɛ yìi a yweꞌe ji tarə aa bo bɨ̀ àtɨɨ ɨ̀tì yìi a yweꞌe ji tarə, ŋ̀kɨ ntɔɔ ŋgɛ̀ɛ̀ yî m̀fwɛ̂ ǹtsɨ̀mə̀.

8 Angel yìi à ywèꞌè bi baa aa a tɨgə̀ ǹtɔŋ yìi ntàŋ, bɨ maꞌà àyoo yǐ mɔꞌɔ yìi mə a lɛ mbə tsǒ ntaꞌa yì wè yìi ɨ khɨ aa, a mûm ŋ̀kì mɨyaa; 9 àtɨɨ ŋkì yìi a yweꞌe ji tarə aa, a bəŋkə̀ ǹtɨgə tsǒ aləə, àtɨɨ njoò ǹtsɨ̀m jìi mə lɛ ntswe ntɨ̀ɨ̀ maa ŋkì mɨyaa nyweꞌe ji tarə aa ɨ kwokə̀; bɨ tâ ŋ̀gɨꞌɨ nɨ̂ àtɨɨ ɨbâŋ jìi a yweꞌe ji tarə aa tsiꞌì tsɨ̀m jìi ɨ lɛ ntswe ghu aà.

10 Angel yìi à lɛ nyweꞌe bi tarə aa à lɛ ŋkɨ ntɔŋ yìi ntàŋ. Fɨ̀njɔ̀ŋ fî wè fìi fɨ lɛ sɨ khɨ mbaŋə tsǒ ŋ̀kàꞌà aa, fɨ lɛ nlǒ a aburə ŋwo nɨ̂ àtɨɨ mɨ̂ŋkì yìi mə a yweꞌe mi ntarə aa, bo bɨ̀ bɨ̀naŋəbɨrə̀. 11 Ɨ̀kùm fɨ̂njɔ̀ŋ fya à nɨ Mɨ̀lwìꞌìtsegə. Àtɨɨ mɨ̂ŋkì mya yìi a yweꞌe ji tarə aa, lɛ mbəŋ ntɨgə nlwi tsegə, bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bìi bɨ lɛ nno aa bɨ lɛ ŋkwokə nloŋ ajàŋə mə ŋ̀kì wa ɨ lɛ sɨ lwì aà.

12 Angel yìi à yweꞌe bi nɨkwà aa a tɔ̂ŋ yìi ntàŋ, bɨ tɨgə ntsə ŋgɨꞌɨ a nɨ̂ àtɨɨ noò yìi a yweꞌe ji tarə aa, nɨ̂ àtɨɨ saŋ yìi a yweꞌe ji tarə aa, nɨ̂ àtɨɨ mɨ̂jɔ̀ŋ yìi a lɛ nyweꞌe ji tarə aà. Ma mùa ajàŋ àtɨɨ ŋkàꞌâ yaa yìi a lɛ nyweꞌe ji tarə aa a lɛ mbəŋ ntɨgə mfii; àtɨɨ njwi yìi a lɛ nyweꞌe ji tarə aa kaa waꞌà bù m̀fuꞌu; kàa àtɨɨ ɨtugə yìi mə a lɛ nyweꞌe ji tarə aa kaa a waꞌà nɨ̂ ŋ̀kàꞌà kɨ̂ ǹtswe.

13 Mə̀ bû ŋ̀ghə̀ə kɨ yə, nuꞌu àbuꞌùmbə̀rə̀ yî mɔ̀ꞌɔ yìi à lɛ sɨ dàrə̀ nɨ a ndəŋ tsiꞌì yùyu aa, a yəꞌə̀ nɨ̂ ǹjì yî ǹtɨ̀ɨ̀, nswoŋə nɨ mə, “Womɛɛ̀! Womɛɛ̀! Womɛɛ̀ a nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ yì ntɨɨ yìi ɨ̀ ka bǔ kuu a nu bə̀ bìi bɨ tswe fàa atu nsyɛ aa, a noò yìi mə abùgə̀ baangel bû bi tarə ka tɔŋ ɨ jyaa ntàŋ aà!”

9

Ǹtàŋ yìi ɨ yweꞌe ji ntaà aà

1 Angel yìi à lɛ nyweꞌe bi ntaà aa a tɔ̂ŋ yìi ntàŋ, mə̀ yə fɨ̀njɔ̀ŋ fìi fɨ lɛ nlǒ a aburə ŋwo a nsyɛ aa, bɨ fâ key yìi mə à lɛ sɨ ŋaꞌa ntsǔ ataa yì tsò ǹtso ya aa ghu mbô. 2 À lɛ ŋaꞌa ntsǔ ataa yì tsò ǹtso ya, fɨ̀lɨ fɨ fɛꞌɛ̀ wa ntsǔ ataa, mbə tsiꞌì tsǒ fìi mə fɨ fɛ̀ꞌɛ a nɨ̂ ǹtaꞌa yìi bɨ tɔɔ a ntɨ̀ɨ àlòò aa, ŋghɨrə nɨ̀nòò bo bɨ̀ ɨ̀dɨgə tsɨ̀m fiì. 3 Ŋ̀gwèènə̀ lɛ ntɨgə mfɛꞌɛ wa nɨ fɨ̀lɨ, nsɨgə nluu a nsyɛ, bɨ fâ àdàꞌà yìi mə a lɛ mbə tsiꞌì tsǒ à yi bâŋgaa bî bɨ bìi bɨ tswe a atu nsyɛ aa a mbo bo; 4 ǹswoŋə a mbo bo mə, tâ bo tsuu ŋgɨꞌɨ a nɨ̂ ŋ̀gɛ̀ɛ̀ kə̌ àyoo ayə̀ŋ, kə̀ nɨ̂ àtì yî tsu lǒ tsə. Lâ m̀aŋnə naŋsə ntsə ŋgɨꞌɨ aa tsiꞌì a nu bə̀ bìi mə kaa àwenə Nwî ya sɨ̀ a nɨtsɛnə nsi bo tswê aà. 5 Bɨ lɛ mmàꞌàtə mə tâ ŋ̀gwèènə̀ jya nnɛ nɨ bo a atu bɨ̀sàŋ bi ntaà, lâ ǹtsee waa lǒ bàŋnə zwitə, ŋ̀gɨꞌɨ yìi mə bɨ lɛ sɨ dɨ̀ nɨ bo aa, ɨ̀ lɛ mfinə yî ŋû yìi mə àŋgaa yî bɨ a loo yi aà.

6 Àa yǐ bə maa noò aa, tâ bə̀ ka nlɔɔ nɨ nɨ̀wo kaa waꞌà yə̂; bo ka yǐ kɨ yə̀ꞌə̀tə̀ nɨ a ŋkwo, tâ nɨ̀wo baŋnə ŋka ŋkhə nɨ̂ waa.

7 Ŋ̀gwèènə̀ jya lɛ mbə aa tsiꞌì tsǒ bɨ̀ləŋə bìi mə bɨ taŋtə a ŋghɛ̀ɛ nɨ̀ bù a ntsò aà. Bɨ lɛ ŋwɛꞌɛ njoo jǐ mɔꞌɔ jìi ɨ lɛ mbə tsiꞌì tsǒ ɨtsəꞌətu nɨfɔ̀ gold aa atu bo; mɨ̀nsî myaa bâŋnə̀ m̀bə tsǒ mì bə̂, 8 ɨ̀nǒŋ jyaa ɨ bə tsǒ ɨ̀nòŋ bâŋgyɛ̀, mɨ̀sɔ̌ŋ myaa bə tsǒ mì takurə̀; 9 àyoo yìi a lɛ mbə tsǒ ŋ̀gùù ǹtsò yìi mə bɨ ghɨrə nɨ̂ àtɨ̀ɨ̀ aa a tswe a nɨgǒ bo, mɨ̀bâ myaa mɨ juꞌu tsiꞌì tsǒ bɨ̀kalɨgə bî ghàꞌàtə̀ bìi bɨ̀ləŋə swùŋə̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ bu a adɨgə ntsò aà. 10 Mɨ̀ŋkùû myaa mɨ lɛ mbə tsiꞌì tsǒ mɨ̀ŋkùù mɨ bâŋgaa bî bɨ̂ ŋ̀kɨ ntswe nɨ̂ m̀fɛ̀ɛ̀ ǹta nɨ̂ bə̀ ghu tsǒ bàŋgaa bî bɨ̂. Àdàꞌâ yaa a nləənsə bə̂ ghu nɨ bɨ̀sàŋ bi ntaà a ntswe aa wa mɨ̂ŋkùu bo. 11 M̀fɔ̀ yìi à lɛ ntswe atu bo aa, à lɛ mbə angel yìi mə à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa wa nɨ̂ àtaa yì tsò ǹtso ya aà; ɨ̀kǔm yi nɨ nɨ̀ghàà nɨ baHeber ɨ bə Abadon, baGrikia twoŋə̀ nii nɨ Apollyon.*

12 Ŋ̀gɨꞌɨ yì ǹtɨ̀ɨ̀ yî ǹtɨ̀ɨ̀ yî ǹtsyàmbìi ɨ̀ tsyà mə̂; lâ, yə̂ nɨ̀, wa jì ji baa ɨ burə kɨ yòŋə̀.

Ǹtàŋ yìi ɨ yweꞌe ji ntoꞌo aa bô ŋ̀gɨꞌɨ yì ǹtɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ yweꞌe ji baa aà

13 Angel yìi à yweꞌe bi ntoꞌo aa a tɔ̂ŋ yìi ntàŋ, mə̀ yuꞌu ǹjì ɨ lô nɨ mɨ̀ndɔŋ mya mi nɨkwà mìi mɨ lɛ ntswe wa mɨbuu mɨ nɨkentə nɨ mɔꞌɔ nɨ mmàꞌanwì nî gold, mə nɨ ntswe a nsi miꞌi Nwì aa, 14 ǹswoŋə nɨ a mbo angel wa yìi mə à lɛ nyweꞌe bi ntoꞌo, ntugɨtə ntàŋ ya aa mə, “Fɛ̀ɛ baangel bya bi nɨkwà mə bɨ kwerə wa mbɛ̀ɛ̀ ŋ̀kì mɨyaa Euphrates yî wè wa aà.” 15 Maa ajàŋ bɨ lɛ mfɛ̀ɛ̀ baangel bya bi nɨkwà, bìi mə bɨ lɛ ŋkwerə nyuꞌutə nɨ̂ noò ma wa, nɨ̂ ǹjwi mà ya, nɨ sàŋ ma wa, nɨ̂ àlòò ma ya, a nzwitə m̀bɛ̀ɛ̀ bə̀ yìi ɨ̀ lɛ nyweꞌe ji tarə aà. 16 Mə̀ lɛ nyuꞌu ndùù bɨ̂sogyɛ̀ bya mə bɨ lɛ ŋkɔꞌɔ bɨ̂ləŋə bɨ ntsò bya aà, ɨ lɛ mbə ǹtsùꞌù ji nɨghum ŋgaa ntsùꞌù ji nɨghum ŋgàà ji baà. 17 Àâ àjàŋ yìi mə mə̀ lɛ nyə bɨ̂ləŋə bya wa nɨ ǹjə̀ə̀ təə təə aa a yuà: Bə̀ bìi bɨ lɛ ŋkɔꞌɔ bɨ̂ləŋə bya aa lɛ ŋwɛꞌɛ ŋgùu ntsò a nɨgǒ bo ɨ baŋə̀ tso mɔꞌɔ, m̀fii tsǒ sarphire, m̀baŋə tsǒ sulphur. Ɨ̀tu bɨ̂ləŋə jya ɨ lɛ mbə tso ji bɨ̂takurə̀, mɔꞌɔ bo bɨ̀ fɨ̀lɨ, nɨ sulphur fɛꞌɛ̀ nɨ a ntsǔ bo. 18 Ŋ̀gɨꞌɨ juà ji tarə, mɔꞌɔ, fɨ̀lɨ nɨ sulphur wa mə à lɛ sɨ fɛ̀ꞌɛ̀ wa ntsǔ bɨ̀ləŋə bya aa lɛ nzwitə m̀bɛ̀ɛ̀ bə̀ yìi ɨ̀ lɛ nyweꞌe ji tarə aà. 19 Àdàꞌà bɨ̂ləŋə bya a lɛ ntswe aa a ntsǔ bo, nɨ a mɨ̂ŋkùu bo; mɨ̀ŋkùû myaa lɛ mbə aa tsǒ no jìi ɨ tswe nɨ̂ ɨ̀tu aà, bo tɨgə̀ ǹlɔgə nləənsə nɨ̂ bə̀ ghu.

20 Àbùgə̀ bə̂ bya bìi mə ŋgɨꞌɨ mà jû lɛ ŋwaꞌà zwitə̀ aa kaa lɛ ŋwaꞌà mɨ̂ntɨɨ̀ myaa bəŋkə̀ ŋ̀kɛntə ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ jìi bo lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aà, kə̀ ŋ̀kɛntə mmii bɨ̀demon bo bɨ̀ mɨ̀ŋkobə mìi bɨ lɛ nnaŋsə nɨ gold, nɨ silva, nɨ abwɛɛ nɨ ŋgɔ̀ꞌɔ, kə̀ nɨ̂ àtì, mìi kaa mɨ sɨ ɨdɨgə yə, kaa waꞌà nɨ̀ ɨ̀nnù yuꞌù, kaa waꞌà təə̀ aà; 21 kaa bo lɛ ŋwaꞌà kə̀ ŋ̀kɛntə a ŋka nzwitə bə̀, kə̌ annù bɨ̂sɔ̀rə̀, kə̌ annǔ ajɨrə̀ kə̌ ɨ̀yə̀rə̂ waa.

10

Àŋgèl yî mɔꞌɔ bo mûntsìrə̂ nɨ̀bùꞌù nɨ̂ àŋwàꞌànə̀

1 Mə̀ lɛ mbù ǹyə angel yî ŋ̀wè yî mɔ̀ꞌɔ a lô a aburə nsɨgə nɨ a nsyɛ̂, ŋ̀wɛꞌɛ mbàꞌà a nu yu, kùrɨ̀sə̀ a karɨsə̀ àtû yi; ǹsî yi ɨ tâ tsǒ nɨ̀nòò, mɨ̀kàꞌâ mi bə tsǒ ǹtəꞌə, ŋkhɨ tsǒ mɔꞌɔ. 2 À lɛ ntugɨtə a mûntsìrə̂ nɨ̀bùꞌù nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ nìi bə ŋaꞌa aa a abo yu. Ǹtɛꞌɛ akòrə̂ yi yî màꞌà a atu ŋkì mɨyaa, ǹtɛꞌɛ a yî ŋ̀kwàbə̀ a atu nsyɛ, 3 ǹtɔŋnə nɨ̂ ǹjì yìi ɨ̀ lɛ mbə tsǒ takurə̀ a nwurə aà. À tɔ̀ŋnə̀ mə̂ ŋ̀ghaa aa, m̀bə̀ŋ ɨ kûm ŋ̀gaa ji sàmbaa ŋ̀kwiꞌi. 4 M̀bə̀ŋ yâ ɨ̀ kùm mə̂ ŋgaa ji sàmbaa aa, mə̀ ghɛɛ̀ mə mə ŋwàꞌànə annù ya a nsyɛ, ǹyuꞌu ǹjì ɨ lô a aburə nswoŋ mə, “Lɔ̀ꞌɔ̀sə annù ya mə mbə̀ŋ ya ɨ̀ kǔm ŋgaa ji sàmbaa nswoŋə aà, ǹtsee a nsyɛ lǒ ŋwàꞌànə̀!”

5 Angel wa mə mə̀ lɛ nyə a təə a atu ŋkì mɨyaa bo a atu nsyɛ aa, a ŋɛntə̀ àbô yi yî màꞌà a aburə, 6 ŋ̀kaa nɨ̂ ɨ̀kùm yu wa yìi mə à lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ, yìi mə à lɛ nnaŋsə aburə bo bɨ̀ ǹjoò tsɨ̀m jìi ɨ tswe ghu, ǹnaŋsə nsyɛ bo bɨ̀ ǹjoò tsɨ̀m jìi ɨ tswe ghu, ŋkɨ naŋsə ŋkì mɨyaa bo bɨ̀ ǹjoò tsɨ̀m jìi ɨ tswe ghu aa, nswoŋ mə, “Wa bɨ ka waꞌà noò bû ŋ̀ghɛnsə! 7 Nòò yìi mə angel wa mə à ywèꞌe bi sambaa à ka tɔŋ yìi ntàŋ ya aa, tâ Nwì à maŋsə ŋghɨ̀rə annù yìi mə à lɛ ŋkàꞌà, ǹləə a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀, tsiꞌǐ a ajàŋ yìi à lɛ nswoŋ a mbo ŋgàŋafàꞌâ ji, ŋ̀gǎŋntoò ji aà.”

8 Ǹjì yà mə mə̀ lɛ nyuꞌu ɨ ghaà ǹlo a aburə aa, ɨ bû ŋ̀ghaa a mbo mə̀ ǹswoŋ mə, “Ghɛ̀ɛ ŋkwɛrə nɨbuꞌu nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ nya mə bɨ ŋaꞌa nɨ tswê a abo angel wa mə à təə a atu ŋkì mɨyaa, bo bɨ̀ a atu nsyɛ aà.”

9 Mə̀ tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ ŋswoŋ a mbo angel wa mə tâ à fa mûntsìrə̂ nɨ̀bùꞌù nɨ̂ àŋwàꞌànə nya a mbo mə̀; a swoŋ a mbo mə̀ mə, “Kò ŋ̀kurə̂! A ka kɨ lwǐ a toꞌo wò, lâ ɨ kɨ lìi a ntsǔ wò tsǒ Nwû.” 10 Mə̀ ghɛɛ̀ ŋ̀kwɛrə mûntsìrə̂ nɨ̀bùꞌù nɨ àŋwàꞌànə̀ nya ŋkurə; a liì a ntsǔ mə̀ tsǒ nwu, lâ mə̀ kùrə̀ mə̂ m̀mi aa, a ka ǹlwi a atoꞌo mə̀. 11 Bɨ tɨgə̀ ǹswoŋə a mbo mə̀ mə, “Ò ka bǔ kɨ kɛ̀ꞌɛ̀nə annù yìi mə Nwì à kàꞌa nloŋ ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ bə̀, nɨ̂ ɨ̀too ɨtoo, mɨ̀ghàà mɨ ɨtoo ɨtoo, nɨ bɨ̀fɔ̀ bɨ tsɨ̀m aà.”

11

Ànnù bɨ̂yəfə bya bi baà

1 Bɨ̂ fâ fɨgə̀ a mbo mə̀ a bə tsiꞌì tsǒ àtì yî tswìꞌì, ǹswoŋ a mbo mə̀ mə, “Bɨ̀ɨ̀nə mfɨ̀gə ndâmàꞌanwì ya, bo bɨ̀ nɨ̀kèntə̀ nɨ mɔꞌɔ nɨ mmàꞌanwì nya, ǹsəŋ bə̂ bìi mə bɨ ghaꞌasə Nwî ghu aà. 2 Lâ tsùù ghô ǹsàŋ ndâmàꞌanwì ya abɛɛ fɨ̀gə̀. Màꞌàtə̀ ma ya a abɛɛ, ǹloŋ mə bɨ fà mə̂ a mbô ɨ̀too ɨtoò bo ka yǐ tɨgə kɨ nɨ̀ŋtə njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ya mə ɨ̀ làa màŋsə̀ aa a njɨ̌m bɨ̀sàŋ mɨghum mi nɨkwà ǹtsò baà. 3 Mə̀ aa fa mɨdaꞌa a mbo bɨ̀yəfə ba bya bi baa, tâ bo tɨgə nyuꞌu ntoo ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀ nɨ̂ ànnù yìi a ka kɨ fɛ̀ꞌɛ̀ aa a njɨ̌m njwi ntsùꞌù yî fùùrə̀ nɨ̂ ŋ̀khɨ̀ ji baa nɨ̀ mɨ̀ghum mi ntoꞌo, ŋ̀wɛꞌɛ mɨkwiꞌi.”

4 Bɨ̀yəfə bû bi baa àa ɨ̀tɨ̀ olive jya ji baa bo bɨ̀ ɨ̀tɛtə̀ lâm jya ji baa, mə ɨ təə a nsi M̀màꞌàmbî àtu nsyɛ yù aà. 5 Ŋù tsù à bə lɔ̀ɔ nləənsə̂ waa boŋ mɔꞌɔ ka swìꞌìnə̀ a ntsǔ bo ɨ tɔ̀ɔ̀ yi. Ŋù yìi mə a lɔ̀ɔ nləənsə̂ waa aa tâ à zi mə bɨ ka zwitə yi ma mùu ajàŋə̀. 6 Bo tswe nɨ̀ mɨ̀dàꞌà a ntswâ àbùrə̀ mə tâ m̀bə̀ŋ tsuu loo a nɨ mɨ̀tugə mɨ njwi mìi bo kɛ̀ꞌɛ̀nə ntoò yàà ya aà. Bo kɨ ntswe nɨ mɨ̀dàꞌà a ŋghɨ̀rə mə tâ ŋ̀kì ɨ̀ bəŋkə ntɨgə aləə, bo bɨ̀ a mmàꞌa m̀buu mɨghɔ̀ɔ̀ mɨ ŋkwoŋ bə̀ mî ghàꞌàtə̀ a atu nsyɛ a nɨ̂ ǹdùu ŋgaa yìi bo kɔŋə aà.

7 Bo bə kɨ màŋsə a nswoŋə annǔ Nwî ya nɨ̀ ǹsi nɨ̀ nsi boŋ nàà mɨ̀tsəꞌə ya mə ɨ lò wa mfə̀ŋ àtaa yǐ tsò ǹtso ya ŋkɔꞌɔ aa, ɨ ka màꞌà waa nɨ̂ ǹtsò, ɨ zwitə waa, 8 tâ ɨ̀kû jyaa tɨgə nnɔŋtə a mfâŋnə ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì ŋ̀wè ya, wa adɨgə mə bɨ lɛ ŋkwèèntə màꞌàmbî wàà ghu mə bɨ naa ɨkûm yi nɨ Sodom kə̀ Egypt aà. 9 A njɨ̌m njwi ji tarə nɨ̀ àtɨɨ, tâ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ bə̀, nɨ bə̀ bìi mə bɨ lo a ɨtsə ɨtsə bo bɨ̀ bìi mə bɨ ghàà mɨghàà mɨ ɨtu ɨtu bo bɨ̀ bə̀ bìi mə bɨ lokə a ɨtoo ɨtoo, tâ bɨ̀ tɛꞌɛ miꞌì myaa a nɨ̂ ɨ̀kû jyaa, ŋ̀kɨ ntuu mə kaa mbə bɨ waꞌà waa a nɨsyɛ̀ twiŋə̀. 10 Bə̀ bìi bɨ tswe a atu nsyɛ aa, baa yǐ tɨgə dorɨtə nloŋ ŋgaà yàà, ɨ kɨɨ kɨ jɨ dorə, ɨ kwenə nɨ̂ ǹjoo, ǹloŋ mə ŋgǎŋntoo ma jû bi baa, bɨ lɛ sɨ naŋsə mbə ŋgɨꞌɨ a mbo bə̀ bìi mə bɨ tswe a atu nsyɛ aà.

11 Lâ ǹjwi bû ŋ̀ghə̀ə kɨ tsyà ji tarə nɨ̂ àtɨɨ, àzwǐ ntswêntɨ̀ɨ̀ a lô a mbo Nwì ŋ̀kuu a nu bo, bo bɨɨ̀nə̀ ǹtəə nɨ mɨ̀kòrə̂ myaa, nɨ̀bɔꞌɔ nì wè tswa bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ lìì waa aà. 12 Bo tɨgə̀ ǹyuꞌu njì ɨ lô a aburə ntɔŋnə nswoŋ a mbo bo mə, “Kɔꞌɔ nzǐ nɨ̀ faà!” M̀bàꞌà lɔgə̀ waa tsiꞌì a nsî ŋ̀gàŋkɨbàâ jyaa bo kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀ a aburə, bo təə nlìì. 13 Tsiꞌì maà noò, ǹsyɛ ɨ tsɨgɨ̀nə̀ tsiꞌì nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀, àtɨ̀ɨ̀ yìi a yweꞌe ji nɨghum a nɨ̂ ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ya a wô. Bɨ zwitə̀ bə̌ ntsùꞌù ji sàmbaa wâ noò mə ǹsyɛ̂ ɨ̀ lɛ sɨ tsɨ̀gɨ̀nə̀ aà. Nɨ̀bɔꞌɔ nì wè tswâ àbùgə̀ bə̂ bo ghaꞌasə̀ Nwî abùrə̀.

14 Ŋ̀gɨꞌɨ jìi ɨ yweꞌe ji baa, ɨ tsyà mə̂, yə̂ nɨ̀, jìi ɨ yweꞌe ji tarə ɨ tɨgə tsiꞌǐ a abô.

Ǹtàŋ yìi ɨ̀ ywèꞌe ji sàmbaa aà

15 Angel wa yìi à yweꞌe bi sàmbaa, a tɔ̂ŋ ǹtàŋ, ǹjǐ nnɔ̀ɔ̀ ɨ fɛꞌɛ a aburə ǹtɔŋnə nswoŋə nɨ mə, “Ànnù nɨfɔ̌ nsyɛ yù a bə̀ŋkə̀ mə̂ ǹtɨgə annù nɨfɔ̌ Mmàꞌàmbî yiꞌinə̀, bo bɨ̀ à yǐ Kristo yì, yìi à ka yǐ tɨgə mbuꞌutə ɨ lwìꞌì nɨ̂ŋkoŋə̀.” 16 Bɨ̀lɨ̀ɨ bya mɨ̀ghum mi mbaa ǹtsò nɨ̀kwà, bya bìi bɨ lɛ ntswe a ɨtu ɨbə̀rə bo a nsi Nwì aa, bo wô a nsyɛ àkùu kuu, m̀mii Nwî, 17 ǹswoŋə nɨ mə,

“M̀bɨꞌɨkə a mbo wò, Mmàꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ M̀buꞌutə̀mbî, yìi mə ò tswe tsɨ̂tsɔ̀ŋ, m̀bə yìi ò lɛ ntswe a mbìì,

ǹloŋ mə ò kwɛ̀rə̀ mə̂ mɨdaꞌâ mo mì wè mya nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka mbuꞌutə mbî aà.

18 Ɨ̀too ɨ lɛ ntɨgə nluu nɨ̂ àlwintɔŋ, nòò àlwintɔŋ ghò wa à kùꞌù mə̂,

bo bɨ̀ nòò yìi mə bɨ tswe nɨ̂ ǹsaꞌa bɨ̀ku bɨ bə̂ ghu aà,

ŋ̀kɨ mbə noò yìi mə bɨ tswe nɨ̂ ǹtsɔꞌɔ ɨfàꞌa ŋgǎŋfàꞌâ jo, nɨ̀ ŋ̀gǎŋntoò jo, nɨ bə̌ bo bɨ̀ tsɨ̀m,

nɨ bə̀ bìi bɨ bɔꞌɔ ɨkûm ghô aà, bə̀ bì kə̀gə kə̀ bə̀ bì wè.

Nòò à kùꞌù mə̂ mə baa ta ŋgɨꞌɨ a nu bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ ta ŋgɨꞌɨ a nɨ̂ àtu nsyɛ yù aà.”

19 Ǹdâmàꞌanwì a aburə ɨ̀ lɛ ŋaꞌanə ntəə, bɨ yə̂ nɨ̀ ŋ̀kòm àkàà ya ɨ təə wa mûm ǹdâmàꞌa yu, m̀bə̀ŋ ɨ ŋwaꞌàkə̀, ǹjì ɨ ghaà, m̀bə̀ŋ ɨ kumə̀, ǹsyɛ ɨ tsɨgɨ̀nə̀, mɨ̀wɛ̀ɛ̀ mɨ mbə̀ŋ mî wè mɨ wô.

12

Màŋgyɛ̀ wa bô ǹdə̂fɔ̀ wâ

1 Mə̀ yə àlènsə̀ yì wè a fɛꞌɛ̀ a mbàꞌà àbùrə̀, màŋgyɛ̀ a fɛꞌɛ̀ ghu, ŋwɛꞌɛ nɨ̂nòò tsiꞌì tsǒ ɨ̀tsə̀ꞌə̂ ji, sàŋ a tswê ghu njiꞌi mɨkòrə̀, a wɛꞌɛ̀ àtsə̀ꞌətu nɨfɔ̀ nɨ mɨ̀njɔ̀ŋ ghu nɨghûm ǹtsò baà. 2 À lɛ ntsɨ̀gə mu, àjàŋ yìi mə mu wa à lɛ sɨ yaŋə bo bɨ̀ ŋ̀gɨꞌɨ yìi mə à lɛ sɨ yə wa a njwe mu wa aa ɨ ghɨrə̀ a yəꞌə̀. 3 Àlènsə̀ yî mɔꞌɔ a bû ŋ̀kuꞌusə mfɛꞌɛ a aburə, mə̀ ghə̀ə kɨ yə mamùꞌù ǹdə̂fɔ̀ yìi a ghə̀ꞌə̀ boò ǹtswe nɨ ɨ̀tu ji sàmbaa nɨ̀ mɨ̀ndɔŋ mi nɨghum, ŋ̀kɨ ntswe nɨ ɨtsə̀ꞌətu nɨfɔ̀ jî kə̀gə ji sàmbaa wa nɨ̂ ɨ̀tû ji jyâ. 4 Ŋ̀kùû yi ɨ swuŋ mɨ̀njɔ̀ŋ mìi mɨ tswe a aburə aa atɨɨ yì fùùrə̀ a tɨ̀tɨɨ ji tarə, mmaꞌa a atu nsyɛ̂. Ǹdə̂fɔ̀ wa a təə a nsi màŋgyɛ̀ wa mə à tsɨ̀gə mu wa aa, m̀bɛtə nɨ mə yu mî mû yì wa a noò yìi à jwe.

5 A jwe mûmbâŋnə̀ yìi à lɛ ntswe nɨ̂ m̀bùꞌùtə̂ ɨ̀too ɨtoo nɨ̂ ŋ̀gwànə̀ àtɨ̀ɨ̀. Lâ bɨ ghɛ̂nsə̀ ǹlɔgə mû yì wa ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ ghu a mbo Nwì, wa abə̀rə yu. 6 Màŋgyɛ̀ wa a khə̂ ŋ̀ghɛɛ a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨ wɛ̀ɛ̀, a adɨgə yìi Nwì à lɛ ntaŋtə adɨgə ghu mbo, mə tâ bɨ̀ tɨgə ŋkoꞌo yi ghu, a njɨ̌m mɨ̀tugə mɨ njwi ǹtsùꞌù yî fùùrə̀ nɨ̂ ŋ̀khɨ̀ ji baa nɨ̀ mɨ̀ghum mi ntoꞌo.

7 Ǹtsò ɨ fɛꞌɛ̀ a aburə, Michael bo bɨ̀ baangel bi bɨ maꞌà nɨ a ndə̂fɔ̀ wa nɨ̀ ǹtsò. Ǹdə̂fɔ̀ wa bo bìi baangel bɨ kɨɨ̀ m̀maꞌa nɨ̂ Michael nɨ̂ ǹtsò. 8 Lâ bɨ lɛ ŋghaꞌa a ndə̂fɔ̀ wa, kaa abwarə yì tsǔ a waꞌa a mbo bo a aburə bû ǹtswe. 9 Bɨ lɛ ntɨgə mfiꞌisə mamùꞌù ǹdə̂fɔ̀ wa mmàꞌa a nsyɛ̂, ǹdə̂fɔ̀ ma ghû a bə aa àlwènə no ya, mə bɨ twoŋə nɨ Devil ŋkɨɨ ntwoŋə nɨ Satan aà, mə à nɨ ŋgàŋmbwèꞌèsə̂ m̀bî ǹtsɨ̀m aà, bɨ fiꞌisə̀ yi mmaꞌa a atu nsyɛ bo bɨ̀ baangel bi. 10 Mə̀ yuꞌu ǹjì ɨ tɔŋnə̀ a aburə nswoŋə nɨ mə, “Ànnǔ nyweensə bə̀ nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Nwî, nɨ̂ ànnù nɨfɔ̌ Nwî yiꞌinə̀ bo bɨ̀ àdàꞌa Mû yì Kristo â yì mə̂ tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀. Ǹloŋ mə ŋù wa mə à kɨ sɨ təə nɨ a nsi miꞌi Nwì ǹnɨŋə nɨ̂ ɨ̀nnù a nu bɨ̀lɨ̂m bìꞌinə̀ a asiꞌinə̀ bo bɨ̀ nɨ̀tugə aa, bɨ fìꞌìsə̀ mə̂ yi a aburə mmaꞌa a nsyɛ̂. 11 Bɨ lɛ ŋghaꞌa yi aa nɨ̂ àləə Mû M̀bînjə̀rə wa, bo bɨ̀ nɨ nɨ̀ghàà nɨ ntoo ya yìi mə bo lɛ sɨ swoŋə aa, bo bɨ̀ àjàŋ mə kaa bo lɛ ŋwaꞌǎ ɨbɨ̀ɨnû waa lɨŋə̀ lâ m̀baŋnɛ ndorɨtə mə mbə bɨ fâ ǹtwêntɨɨ̂ yàà ŋ̀kwo aà. 12 Tɨgə ndorɨtə mbǎ aburə nɨ bù bìi nɨ̀ tswe ghu aà! Lâ ŋ̀gɨꞌɨ a nu wò, m̀bâ ǹsyɛ, nɨ̀ ŋ̀kì mɨyaa. Ǹloŋ mə Devil à sɨ̀gə̀ mə̂ ǹzi a mbo wò nɨ̂ àlwintɔŋ yî wè. Ǹloŋ mə à zi mə, nòò yì à ghùꞌùtə aà.”

13 Ǹdə̂fɔ̀ wa à yə̀ mə̂ a ajàŋə mə bɨ fìꞌìsə̀ mə̂ yi mmaꞌa a nsyɛ aa, m̀fem ntsù yi, m̀furə nɨ̂ mâŋgyɛ̀ wa mə à lɛ njwe mûmbâŋnə̀ wa aà. 14 Lâ bɨ fa mɨ̀bà mɨ maghoo yî ŋ̀wè mi mbaa, màŋgyɛ̀ wa a darə̀ nɨ mu, ŋkhə no ya, ŋ̀ghɛɛ a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀, a adɨgə yìi mə bɨ lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀ka ŋkoꞌò yi ghu, a njɨ̌m ɨ̀lòò ji tarə nɨ̀ àtɨɨ̀. 15 No ya ɨ tɨgə̀ ǹswiꞌi ŋkì a ntsǔ yu tsiꞌì tsǒ ŋ̀kì mɨyaa, ɨ jwuꞌù ǹyoŋə nɨ a ŋkoŋsə màŋgyɛ̀ wâ. 16 Lâ ǹsyɛ ɨ̀ lɛ nzì a ŋkwɛtə màŋgyɛ̀ wa, ŋ̀ŋaꞌa ntsû yi, m̀mi ŋkì mɨ̀yaa wa mə ǹdə̂fɔ̀ wa à lɛ sɨ swìꞌì a ntsǔ yu aà. 17 Ǹdə̂fɔ̀ wa à lɛ ntɨgə nlwisə ntɔŋ a nu màŋgyɛ̀ wa, ǹlo ŋghɛ̀ɛ̀ yi, ǹtɨgə mmaꞌa nɨ̂ ǹtsò a nɨ̂ àbùgə ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ màŋgyɛ̀ wâ, a nu bo bìi mə bɨ lə̀ə ndɨꞌɨ Nwî ŋ̀kɨɨ nswoŋə nɨ̂ ànnù a ŋgaa Yesu. [ 18 À lɛ ntɨgə ŋghɛɛ ntəə yi a nɨ̂ àwàŋ a mbɛ̀ɛ̀ ŋ̀kì mɨyaa.]

13

Ǹnàà mɨtsəꞌə jya ji baà

1 Mə̀ yə nàà mɨtsəꞌə ɨ fɛꞌɛ nɨ a mûm ŋ̀kì mɨyaa, ǹtswe nɨ̂ mɨ̀ndɔŋ mi nɨghum nɨ̀ ɨ̀tu ji sàmbaa, ɨ̀tsə̀ꞌətu nɨfɔ̀ jî kə̀gə ji nɨghum ɨ tswê a atu mɨ̀ndɔ̂ŋ mi mya, ɨ̀kǔm mbə̀gɨ̀tə̀ ɨ tswê wa nɨ̂ ɨ̀tû ji jyâ. 2 Nàà mɨ̀tsɛꞌɛ ya mə mə̀ lɛ nyə aa ɨ̀ lɛ mbə tsiꞌì tsǒ takurə̀, mɨ̀kòrə̂ mi bə tsǒ mì buꞌumbɛ̀ɛ̀, ǹtsǔ yi bə tsiꞌì tsǒ yì naàŋgyɛ̀. Ǹdə̂fɔ̀ wa a fa mɨ̀dàꞌâ mi bo bɨ̀ àbə̀rə̂ yi bo bɨ̀ àdàꞌâ yi yî wè a mbo nàà yâ. 3 Àtû yì yî mɔꞌɔ a tswê nɨ̂ àlaꞌa yìi a finə tsǒ a zwitə naà yâ, a tɨ bə aa boŋ àlàꞌà ya mə a lɛ mbə zwitə yi aa a yòò mə̂. Ànnù a ghaꞌa bə̀ bɨ̀tsɨ̀m a atu nsyɛ, bɨ tɨgə̀ ǹyoŋ naà yâ. 4 Bə̀ lɛ mmii ndə̂fɔ̀ wa nloŋ mə à lɛ mfa adaꞌâ yi ya a mbo nàà ya aà. Bo lɛ ŋkɨ ntɨgə mmii nɨ̂ naà mɨ̀tsəꞌə ya nswoŋə nɨ mə, “Ŋù yìi mə à bə tsiꞌì tsǒ nàà mɨ̀tsəꞌə yù aa à nɨ̂ wò aa ɛ? Kə̀ m̀bə bô wò kɨ̂ ǹto aa ɛ?”

5 Bɨ lɛ mfa ntsù a mbo nàà ya mə à ka mfiꞌisə mɨghàà mɨ kɨ̂ntə̀rə̀ bo mɨ̀ghàà mɨ mbə̀gɨ̀tə̀. Bɨ fâ àdàꞌà ghu mbo mə tâ à ghɨrə annù yìi à kɔ̀ŋə aa a njɨ̌m bɨ̀sàŋ mɨghum mi nɨkwà ǹtsò baà.* 6 Ɨ̀ lɛ ŋŋaꞌa ntsù yi mbəgɨtə Nwî ghu, m̀bəgɨtə nɨ̂ ɨ̀kǔm yi, nɨ̂ àdɨ̀gə̀ yìi mə à tswe ghu aa, mə a la bə mə, bo bɨ̀ bə̀ bɨtsɨ̀m bìi mə bɨ tswe a aburə aà. 7 Bɨ lɛ ŋkɨ mfa adaꞌa ghu mbo mə tâ à maꞌa bə̂ bɨ Nwî nɨ̂ ǹtsò ŋ̀ghaꞌa waa. Bɨ lɛ mfa adaꞌà ma yû ghu mbo a atû ɨ̀tsə̂ tsɨ̀m, bo bɨ̀ a atu ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m, nɨ mɨ̀ghàà mɨ tsɨ̀m nɨ̂ ɨ̀toò tsɨ̀mə̀. 8 Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ tswe fàa atu nsyɛ aa ka tɨgə mmii nii, làꞌà bə̂ bya mə, ǹlɔgɨnə a nlɔ̀gɨ̀nə̂ m̀bi ka bɨ lɛɛ̀ ŋ̀kɨꞌɨ̀ mɨkûm myaa wa mûm àŋwàꞌànə ntswêntɨ̀ɨ Mû M̀bînjə̀rə̀ wa mə bɨ lɛ ŋwà aa ŋwàꞌànə̀ aà.

9 Ŋù yìi à tswe nɨ̂ àtôŋnə̀ aa tâ à yuꞌu:

10 Ŋù yìi mə bɨ tswe nɨ̀ ǹtswâ yi nɨ̂ àbùꞌu ntsò aa,

baa tswa yi nɨ̂ àbùꞌu ntsò ɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨ ghu;

ŋù ǹtsɨ̀m yìi bə tswe nɨ̀ ǹzwitə yi nɨ munwî ǹtsò aa,

baa yǐ kɨɨ zwitə yi nɨ munwî ǹtsò.*

Ma yû a lɔɔ̀ nɨ̂ ànnǔ mbii ŋgɨꞌɨ bo bɨ̀ àbìintɨɨ a mbo bə̀ bɨ Nwî

11 Mə̀ bû ǹyə naà mɨ̀tsəꞌə yî mɔ̀ꞌɔ ɨ fɛꞌɛ̀ a nsyɛ, ǹtswe nɨ mɨ̀ndɔŋ mi mbaa tsiꞌì tsǒ mû m̀bîjə̀rə̀, ŋ̀ghaa tsiꞌì tsǒ ǹdə̂fɔ̀. 12 Ɨ̀ lɛ ntɨgə nlɔgə adaꞌa naà mɨ̀tsəꞌə yì m̀bìì ya tsɨ̀m mbuꞌutə nɨ̂ m̀bi ghu ghu nsî. Ŋ̀ghɨrə nɨ mə tâ ǹsyɛ bo bɨ̀ bə̀ bìi bɨ tswe ghu aa tâ baa mmii naà yî m̀bìì ya mə àlàꞌà ya yìi mə a lɛ mbə zwitə yi aa, â yòò mə̂ aà. 13 Ɨ ghɨrə̀ nɨ̀ ɨ̀lènsə ɨnnù jî wè, ŋ̀ghɨrə mɔꞌɔ ɨ lô nɨ aburə nsɨgə nɨ a nsi bə̀. 14 Ǹyoŋ a njɨ̌m ɨlènsə ɨnnù jya mə bɨ lɛ mmàꞌàtə̀ mə à ka mfaꞌa a nsi nàà mɨ̀tsəꞌə ya aa, ɨ tɨgə̀ m̀bweꞌesə nɨ̂ bə̀ bìi bɨ lɛ ntswe fàa nsyɛ aa, ǹswoŋ a mbo bo mə tâ bo naŋsə fɨ̂ŋkobə fɨ naà mɨtsəꞌə ya mə bɨ lɛ nləənsə nɨ munwî ǹtsò ɨ kɨ̂ m̀burə kɨ tswe ntɨ̀ɨ̀ aà. 15 Bɨ lɛ ŋkɨ maꞌatə mə tâ à zwi mfəꞌə a nu fɨŋkobə fɨ naà mɨ̀tsəꞌə yì m̀bìì ya a ŋghɨ̀rə mə fɨ̀ ka ŋghaa tǎ kɨ ghɨ̀rə tâ bɨ̀ zwitə bə̀ bya bìi mə bɨ tuu mmii fɨ̂ŋkobə fɨ naà mɨ̀tsəꞌə fya aà. 16 Fɨ lɛ ntɨgə ŋkɨ ŋghɨrə bə̂ bɨtsɨ̀m, bì kə̀gə bo bɨ̀ bì wè, bìi nɨ ŋgǎŋkabə bo bɨ̀ ŋ̀gàŋəfum, bìi mə à nɨ bə̂ atu bo bo bɨ̀ ɨ̀bùꞌù, mə tâ bɨ̀ wenə waa a abô màꞌà kə̀ a nɨjɛnə nɨ nsî, 17 tǎ ghɨ̀rə mə kaa m̀bə ŋù à waꞌǎ ayoo yuu, kə̀ ŋ̀kɨ mfee ayoo tɨ ghə̂ à tswe nɨ̀ à wen mà ya, mə à nɨ ɨkum naà mɨ̀tsəꞌə wa kə̀ numba ɨ̀kǔm yì aà. 18 Ma yû a lɔɔ̀ nɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀. A bɔŋ mə tâ ŋù yìi a yuꞌu nɨ̂ ànnù àtû yi a laà ghu aa, tâ à lɔɔ numba nàà mɨ̀tsəꞌə mà ghû. Wa à nɨ numbà ŋùmɨ̀sɔ̀ŋə̀. Numbà yì à nɨ ŋ̀khɨ̀ ji ntoꞌo nɨ mɨ̀ghum mi ntoꞌo ǹtsò ǹtoꞌo.

14

Mû M̀bînjə̀rə̀ wa bo bə̌ bi

1 Mə̀ bû ŋ̀ghə̀ə kɨ yə, ǹyə a Mû M̀bînjə̀rə̀ wa a təə a atu ntaꞌa Zion, bə̌ ntsùꞌu ŋkhɨ̀ yî fùùrə̀ nɨ mɨ̀ghum mi nɨkwà ǹtsò ji nɨkwà tswê bo bo, bìi mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə ɨkum Mû M̀bî ǹjə̀rə̀ wa nɨ̀ yì Taà yì a nɨjɛnə nsi bo aà. 2 Mə̀ yuꞌù ǹjì ŋù ɨ lo a aburə ŋghaa njwùꞌù tsǒ mɨ̀ŋkì mî ghàꞌàtə̀, kə̀ m̀bə̀ŋ yìi ɨ kùmə̀ nɨ̂ tɨ̀ɨ̀ aà. Ǹjì ya mə mə̀ lɛ nyuꞌu aa, ɨ̀ lɛ mbə aa tsǒ bə̌ buꞌu mɨloŋ mɨ àŋààntə̀ mî ghàꞌàtə̀, 3 bo yəə̀ nɨ̀ ɨ̀kòò yî fii fya nsî àbə̀rə̀, nɨ a nsi njoo jya mə ɨ tswe ntɨ̀ɨ̀ ji nɨkwà aa nɨ a nsi bɨ̀lɨɨ byâ. A lɛ ŋkɨ nzi tsiꞌì bə̀ ma bya ntsùꞌu ŋkhɨ̀ yî fùùrə̀ nɨ mɨ̀ghum mi nɨkwà ǹtsò ji nɨkwà mə Nwì à lɛ ntsuꞌu atû yaa fàa mbi aa, ǹzi a nyəgə̂ ɨ̀kòò wâ. 4 Bə̀ ma bya àa m̀bâŋnə̀ jìi mə ɨ lɛ nlə̀ə̀ mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa mɨ laa kaa ŋwaꞌà sɨ̀ŋ nɨ̂ ànnǔ ajɨrə̀ bo bɨ̀ bàŋgyɛ̀ aà. Kaa bo lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà mâŋgyɛ̀ zî. Àa bo ma bû mə bo yòŋə̀ Mû M̀bînjə̀rə̀ wa ɨdɨgə tsɨ̀m jìi a ghɛ̀ɛ̀ ghu aà. Bə̀ ma bû àa bìi mə Nwì à tsùꞌu atû yaa a tɨtɨ̀ɨ bə̀ faa mbi ǹlɔgə waa tsǒ mɨ̀jɨ mi mbìì mìi bɨ fuꞌu mfa a mbo yu bo Mû M̀bînjə̀rə̀ wa aà. 5 Kaa àbaŋnənnù a lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ a ntsǔ bo fɛꞌɛ̀, kaa bo waꞌà nɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀ tswê.

Baangel bya bi tarə̀

6 Mə̀ bû ǹyə angel yî mɔ̀ꞌɔ a darə̀ nɨ a ndəŋ a njiꞌì nɨ̀kàŋ ŋkɛꞌɛnə nɨ̂ ŋ̀kɨ̀ɨ̀ yî sɨgɨ̀nə̀ yìi ɨ lwiꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntswe a atu nsyɛ aa, a mbo ɨ̀toò tsɨ̀m, nɨ̂ ɨ̀tsə, nɨ mɨ̀ghàà mɨ tsɨ̀m, nɨ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m; 7 ǹswoŋə nɨ̂ ǹjì yî ǹtɨ̀ɨ̀ mə, “Nɨ̀ ka mbɔꞌɔ Nwî ŋ̀kɨɨ mfa nɨ nɨ̀ghaꞌa ghu mbo, ǹloŋ mə nòò ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa yì à zì mə̂; nɨ̀ ka mmii yu wa mə à lɛ nnaŋsə aburə bô ǹsyɛ, nɨ̂ ŋ̀kì mɨyaa, nɨ bɨ̀ naŋəbɨrə̀ aà.”

8 Angel yî mɔ̀ꞌɔ, yìi à yweꞌe bi baa, a yôŋ, ǹswoŋə nɨ mə, “À wò mə̂, Babylon ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì ŋ̀wè ya a wò mə̂. À lɛ ŋghɨ̀rə̀ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ mu ŋù ǹtsɨ̀m ɨ baanə̀ mɨlùꞌù mî tɨ̀ɨ̀ mɨ annǔ atsùùrə yi yâ.”

9 Angel yî mɔ̀ꞌɔ, yìi mə à yweꞌe bi tarə aa, a yoŋə̀ waa, ǹswoŋə nɨ̂ ǹjì yî ǹtɨ̀ɨ̀ mə, “Ŋù tsù yìi mə à mìi naà mɨ̀tsəꞌə ya, kə̀ fɨ̂ŋkobə̀ fi fya aa, kə̀ mə à bìi ŋkwɛrə awenə̀ yi ya a nɨjɛnə nɨ nsi yu kə̀ a abo yu aa, 10 yumbɔŋ, àa kɨɨ no mɨlùꞌù mɨ alwintɔŋə Nwî mya, mə Nwì à nɨ̀ŋ mə̂ tsiꞌì tɨ̀ fɔrə wa mûm ǹdɔ̂ŋ àlwintɔŋ yu aa, tâ bɨ̀ tɨgə ndɨ ŋgɨꞌɨ ghu nu nɨ mɔꞌɔ, bo sulphur a nsi baangel bɨ Nwî bìi mə bɨ laa aa bo bɨ̀ a nsi Mû M̀bînjə̀rə̀ wâ. 11 Fɨlɨ fɨ mɔꞌɔ fɨ kɔꞌɔ wa adɨgə mə bɨ dɨꞌɨ waa ghu aa ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ tsɨ̀m. Bo ma bû mə bo lɛ mmii naà mɨ̀tsəꞌə ya bo fɨ̀ŋkobə̀ fi fya aa, bo bɨ̀ ŋù ǹtsɨ̀m yìi à kwɛ̀rə awenə ɨkumə̀ yi ya aa, kaa bo sɨ nɨ̂ àfwɛtə̀ tswê, a asiꞌinə̀ kə̀ nɨ̂tugə̀.”

12 Ma yû a lɔɔ̀ nɨ̂ ànnǔ mbii ŋgɨꞌɨ a mbo bə̀ bɨ Nwî, làꞌà bə̀ bya bìi mə bɨ lə̀ə ndɨꞌɨ Nwî, ŋ̀kɨ nnɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa a nu Yesu aà.

13 Mə̀ bû ǹyuꞌu ǹjì yî mɔ̀ꞌɔ ɨ lô a aburə nswoŋə nɨ mə, “Ŋwàꞌànə̀ yuà ànnù, m̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə bɨ kwo a mûm m̀bo Mmàꞌàmbi, nlɔ̀gɨ̀nə̀ tsɨ̂tsɔ̀ŋ aà.” Àzwì a kwiꞌi mə, “M̀bɔɔnə tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə̀, tǎ tâ bo tɨgə ŋka mɨ̀ɨ̀ntə a nɨ̂ ànwùgɨ̀nə̂ yaa, ǹloŋ mə mɨ̀ghɨ̀rɨ̀nə̀ mɨ ɨnnù myaa yòŋə̀ waa aà!”

Nòò ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa a njwî ǹlwìꞌì ǹjɨ̀m

14 Mə̀ ghə̀ə bǔ kɨ yə, nyə mbàꞌà yì m̀fùꞌù, ŋù yì mɔ̀ꞌɔ a tswê ghu tsiꞌì tsǒ Mu ŋù, àtsə̀ꞌətu nɨfɔ̀ gold a tswê ghu atu, munwî ǹsyə mɨ̀sàŋ yî ǹtsə̀ꞌə̀ a kɨ̂ ǹtswe ghu abô. 15 Angel yî mɔ̀ꞌɔ a fɛꞌɛ̀ a mûm ǹdâmàꞌanwì, ǹswoŋə nɨ a mbo ŋû wa mə à lɛ ntswe wa mûm m̀bàꞌà aa nɨ̀ ǹjì yî ǹtɨ̀ɨ̀ mə, “Lɔ̀gə a munwî ǹsyə mɨ̀sàŋ ghò wa ŋka nsyə ghu, ǹloŋ mə nòò ǹsyə mɨ̀sàŋ à kùꞌù mə̂, ǹloŋ mə mɨ̀jɨ mìi bɨ tswe nɨ̀ m̀fùꞌu fàa atu nsyɛ aa, mɨ nàŋsə mə̂ ǹtɨɨ.” 16 Yu wa yìi mə à lɛ ntswe wa mûm m̀bàꞌà aa a tɨgə̀ ŋ̀ghusə munwî yì wa a atu nsyɛ, mfuꞌu mɨjɨ myâ.

17 Angel yî mɔ̀ꞌɔ a bû m̀fɛꞌɛ wa mûm ǹdâmàꞌanwì ya a aburə, ŋ̀kɨ ntugɨtə munwi ǹsyə mɨ̀sàŋ yî ǹtsə̀ꞌə̀. 18 Angel yî mɔ̀ꞌɔ a fɛꞌɛ̀ wa adɨgə nɨkentə nɨ mɔꞌɔ nɨ mmàꞌanwì, ǹtswe nɨ̂ àdàꞌà a nlèntə mɔꞌɔ nɨkentə nɨ mɔꞌɔ nɨ màꞌanwì aa, ǹswoŋ nɨ̂ ǹjì yî ǹtɨ̀ɨ̀ a mbo angel wa mə à lɛ ntugɨtə munwî ǹsyə mɨ̀sàŋ wa mə à lɛ ntsəꞌə aa mə, “Lɔ̀gə a munwî ǹsyə mɨ̀sàŋ ghò yì ǹtsə̀ꞌə̂ wa ǹsyə ajuŋə mɨ̂ntà mɨ ati mɨlùꞌù mìi mɨ tswe a atu nsyɛ aa ghu, ǹloŋ mə mɨ̀ntà myâ bàŋ mə̂.” 19 Angel wa a tɨgə̀ ŋ̀ghusə munwî yì wa a atu nsyɛ, ŋghotə mɨ̂ntà mɨ ati mɨlùꞌù mya ghu ntɨgə ŋkwetə fyâ nɨgho nî wè nɨ nnɨ̌ŋ mɨlùꞌù mɨ alwintɔŋə Nwî; 20 bɨ tɨgə̀ ǹnɨŋ nɨ mɨlùꞌù mya, a abɛɛ a njɨ̀m ŋ̀kyâ njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yâ. Àləə a tɨgə̀ ŋ̀koŋə mfɛꞌɛ wâ nɨgho, ŋ̀ŋɛnə ŋkɔꞌɔ nyweꞌe tsǒ àtsaŋə ntɔŋ ləŋə, nsaꞌa mbə tso bɨ̀kilo metre ŋkhɨ̀ ji baa nɨ̀ mɨ̀ghum mi bùꞌu ntsò ji ntoꞌo.

15

Baangel bya mə bɨ lɛ ntugɨtə mɨghɔ̀ɔ̀ mɨ ŋkwǒŋ bə̀ mî lwìꞌìsə̀ mya

1 Mə̀ tɨgə̀ ǹyə alènsə annù yì wè a aburə, baangel bi sàmbaa bɨ tugɨtə̀ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ mɨ ŋkwǒŋ bə̀ mi sàmbaà, ma mû a bə mî ǹlwìꞌì ǹjɨ̀m ǹloŋ mə ma mû lɛ ŋghɨ̀rə mə tâ àlwintɔŋə Nwî tâ à kɛntə.

2 Mə̀ tɨgə̀ nyə ŋkɨ̀ mɨyaa ŋkèꞌè, mɔꞌɔ ɨ fɔrənə̀ ghu, mə̀ yə bə̀ bya mə bɨ lɛ màꞌà ǹtsya naà mɨ̀tsəꞌə ya, nɨ fɨ̀ŋkobə̀ fi fya, a bə nàà ya mə ɨ̀kǔm yi nɨ bə numba aa, bɨ təə wa mbɛɛ̀ ŋkì mɨyaa ŋkèꞌè ǹtugɨtə mɨloŋ mɨ àŋ ŋààntə̀ mə Nwì à fa a mbo bo. 3 Bo lɛ sɨ yəə nɨ̂ ɨ̀kòò Moses ŋ̀gàŋàfàꞌa Nwì, ŋkɨɨ nyəə nɨ̂ ɨ̀kòo Mû M̀bînjə̀rə̀ wa, ǹswoŋə nɨ mə,

“Ɨ̀nnù jìi mə wò M̀màꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ M̀buꞌutə̀mbi o ghɨ̀rə̀ aa,

à nɨ ɨ̀nnù jî wè,

m̀bə ɨnnǔtsyâmbo,

mbə ɨ̀nnù jî tsìnə̀,

m̀bə ɨnnù nɨ̂ŋkoŋ ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂ tsɨ̀mə̀,

mba Mfɔ̀ ŋ̀gùꞌu ŋguꞌu!

4 Mmàꞌàmbi, ŋù yìi mə kaa mbə waꞌà gho ka mbɔꞌɔ,

ŋghaꞌasə nɨ̂ ɨ̀kǔm gho aa, à nɨ̂ wò aa ɛ?

À nɨ tsiꞌì wò mə ò laa mmàŋsə̀.

Ɨ̀toò tsɨ̀m ɨ ka yǐ zǐ kɨ ghaꞌasə nòô

ǹloŋ mə ɨ̀tsinə ɨnnû jo bɨ ghɨ̀rə̀ mə̂ ɨ fɛꞌɛ̀ ǹlaa aà.”

5 Ma ya ghə̀ mə̂ kɨ tsyǎ, mə̀ yə̂ ǹdâmàꞌanwì, làꞌa Adɨgə yî nànsə̀ nlaa ya a mûm ǹtǎŋ ŋghotə, a ŋaꞌanə̀ a aburə. 6 Baangel bi sàmbaa bɨ fɛꞌɛ̀ wa mûm ntǎŋghotə, ŋ̀wɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ jî fùꞌù jìi tsɛ̀ɛ̀ŋkə̀, ŋ̀wɛꞌɛ mɨkò mɨ gold a mɨgǒ bo, ǹtugɨtə mɨghɔ̀ɔ̀ mɨ ŋkwǒŋ bə̀ mi sàmbaa a mbo bo. 7 Àyoo ya mə a tswe ntɨ̀ɨ̀ aa yì fùùrə̀ a tɨ tɨ̀ɨ jya ji nɨkwà, a fa ɨ̀kaŋə gold ji sàmbaa, jìi ɨ lɛ nluu nɨ̂ àlwintɔŋə Nwî yìi mə à tswentɨ̀ɨ̀ ǹlwiꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa, a mbo baangel bya bi sàmbaà. 8 Àdɨ̀gə̀ yî nànsə̀ nlaa ya a lɛ ntɨgə nluu nɨ fɨ̀lɨ fìi fɨ lɛ sɨ fɛ̀ꞌɛ a mum nɨ̀ghaꞌa nɨ Nwî bo bɨ̀ a mum mɨ̀dàꞌa yu. Kaa ŋù a waꞌà àjàŋə mə mbə yu kuu wa mûm Adɨ̀gə̀ yî nànsə̀ nlaa ya zî, ǹyweꞌe a noò yìi mə mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ mɨ ŋkwǒŋ bə̀ mya mi sàmbaa, a mbo baangel bya bi sàmbaa mɨ mɛ̂.

16

Ɨ̀kaŋ alwǐntɔŋə Nwî jyâ

1 Mə̀ yuꞌu ǹjì ŋù ɨ lô a ndâmàꞌanwì, a tɔŋnə̀ ǹghaa nɨ̂ tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋə nɨ a mbo baangel bya bi sàmbaa mə, “Fɛ̀ꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̂ nɨ̀ ǹswiꞌi ɨkaŋ àlwintɔŋ Nwî jya ji sàmbaa a atû ǹsyɛ̂.”

2 Angel yì ǹtyàmbìì à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹswiꞌi yìi akaŋ ya a atu nsyɛ, ɨ̀làꞌa ntsɔꞌɔ jì bɨ jì swèrə̀ ǹswerə ɨ fɛꞌɛ̀ a nu bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe nɨ̂ àwenə naà mɨ̀tsəꞌə ya a nu bo ŋkɨɨ mmii fɨ̂ŋkobə fi fya, aà.

3 Angel yìi mə à ywèꞌe bi baa a ghɛɛ̀ ǹswiꞌi yìi akaŋ ya a nɨ̂ ŋ̀kì mɨyaa yî wè ɨ bəŋ ntɨgə mbaŋ nɨ̂ àləə ŋû yìi à kwo aà, ǹjoò tsɨ̀m jìi ɨ lɛ ntswe ntɨ̀ɨ̀ wa ŋkì mɨyaa yî wè aa ɨ kwokə̀.

4 Angel yìi mə à ywèꞌe bi tarə aa, a ghɛɛ̀ ǹswiꞌi yìi akaŋ ya a mɨ̀ŋkì mɨ mɨyaa bo bɨ̀ a nɨ bɨ̀naŋəbɨrə̀ bɨ bəŋkə̀ ǹtɨgə aləə̀. 5 Mə̀ yuꞌu angel wa yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lə̀ə mə àa nlentə ŋkì aa a swoŋ mə,

“Wa ǹjò jû jìi mə o nɨŋə a nu bo aa ɨ kuꞌunə,

wò wa mə ò tswe, mə ò lɛ ŋkɨ ntswe aa,

mbə yu wa yìi mə à làa màŋsə̀ aà.

6 Ǹloŋ mə bə̀ lɛ nsaansə aləə bə̂ bɨ Nwî bo bɨ̀ à yi ŋgǎŋntoo Nwî,

ò kɨ̀ mə̂ m̀fa aləə a mbo bo mə tâ bo no.

Àâ ŋ̀gɨꞌɨ yìi ɨ̀ kùꞌùnə a mbo bo aà.”

7 Mə̀ yuꞌu ǹjì ɨ lô a nɨkentə nɨ mɔꞌɔ nɨ màꞌanwì ǹyəꞌə nswoŋə nɨ mə

“Ɨ̀ɨ̀ŋə Mmàꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ M̀buꞌutə̀mbî,

wa ǹjò jya kuꞌunə a annù nɨ̂ŋkoŋə̀.”

8 Angel yìi à yweꞌe bi nɨkwà a ghɛꞌɛ̀ ǹswiꞌi yìi akaŋ ya a ntsù nɨ̂nòò, Nwì a maꞌàtə̀ mə tâ nòò à tɔɔ bə̂ nɨ mɔꞌɔ. 9 Nòò à lɛ ntɨgə nloo nɨ mânjì yìi à swèrə̀ aà, ǹtɔɔ bə̂, bo tɨgə̀ m̀bəgɨtə ɨkum Nwî mə à tswe nɨ mɨ̀dàꞌà a atû ɨ̀ghɔ̀ɔ̀ ma jû aà, ŋ̀kaa ŋkɨꞌɨ̀ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa bəŋkə̀ ŋ̀ghaꞌasə Nwî.

10 Angel yìi mə à ywèꞌe bi ntaà, a ghɛɛ̀ ǹswiꞌi yìi akaŋ ya a nɨ̂ àbə̀rə̀ naà mɨtsəꞌə ya, alaꞌa yi ya yìi à lɛ sɨ buꞌutə aa a bəŋ a tɨgə̀ ntswe a mûm m̀fìî ɨ̀dɨ̀gə̀. Bə̀ tɨgə̀ ǹtsaa nɨ̂ ɨ̀ləə̀ jyaa nloŋ ŋgɨꞌɨ ya mə bo lɛ sɨ yə aà. 11 Ŋ̀kɨɨ ntɨgə mbəgɨtə nɨ̂ Nwîŋgɔ̀ŋ a aburə nloŋə nyaŋə bo bɨ̀ ɨ̀làꞌa ntsɔꞌɔ jya, lâ kaa ŋkɨꞌɨ ɨbɨ yìi bo lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aa màꞌàtə̀.

12 Angel yìi mə à ywèꞌe bi ntoꞌo aa a ghɛɛ̀ ǹswiꞌi yìi akaŋ ya a nɨ̂ ŋ̀kì Euphrates yî wè aà. Ŋ̀kì ɨ tɨgə̀ ǹyoo ghu tsɨ̀m, a ntaŋtə mânjì a mbo bɨ̀fɔ̀ bìi mə bɨ lǒ a mbɨ̂ ǹsaꞌa nòò aà. 13 Mə̀ yə ɨ̀zwì jî swèrə̀ ji tarə, ɨ kɨrə̀ tsǒ mɨ̀njɔɔ, mɨ fɛꞌɛ̀ nɨ a ntsǔ ndə̂fɔ̀ wa bo bɨ̀ a ntsǔ nàà mɨ̀tsəꞌə ya, nɨ a ntsǔ ŋgǎŋntoo mbweꞌesə̀. 14 Ma jû a bə ɨ̀zwì demon jya mə ɨ ghɨ̀rə ɨnnù jî yɛ̌yɛrə aà. Ɨ̀zwì ma jû ɨ fɛꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a mbo bɨ̀fɔ̀ bî fàa mbi bɨ̀tsɨ̀m mə bɨ ghotə waa tâ bo taŋtə ntsò, ǹyi màꞌà wa njwi yì ŋ̀wě Nwìŋgɔ̀ŋ m̀buꞌutə̀mbî. 15 (“Yə̂, wa mə zǐ tsiꞌì tsǒ ǹyə̀rə, m̀bɔɔnə a mbo ŋù yìi mə à tswe nɨkərə̀, ǹtswe nɨ̂ ɨ̀tsə̀ꞌə̂ ji aa, ta tâ à waꞌà ghɨ̀rə̀ ŋ̀ka ŋkarə nswèrə̀ ǹswèrə̀ ǹdɨrɨsə nɨ̂ àtû yi.”)

16 Ɨ̀zwì jya ɨ tɨgə̀ ŋ̀ghotə bɨ̂fɔ̀ bya wa adɨgə mə bɨ twoŋə a nɨ nɨ̀ghàà nɨ baHeber nɨ Armageddon aà.

17 Angel yìi mə à ywèꞌe bi sàmbaa aa, a ghɛɛ̀ ǹswiꞌi yìi akaŋ ya a mfəꞌə, mə̀ yuꞌù ǹjì yî ǹtɨ̀ɨ̀ ɨ fɛꞌɛ̀ a ndâmàꞌanwì, a nɨ̂ àbə̀rə̀ ya nswoŋə nɨ mə, “Wa bɨ ghɨ̀rə̀ mə̂!” 18 M̀bə̀ŋ ɨ̀ lɛ sɨ tɨgə ŋwaꞌakə, ǹjì ɨ koò, m̀bə̀ŋ ɨ kumə̀, ǹsyɛ ɨ tsɨgɨ̀nə̀ a nɨ mânjì yìi kaa bɨ lɛɛ̀ ŋkɨꞌɨ̀ yə, ǹlɔgɨnə a ajàŋə mə bə̀ lɛ ntswe fàa atu nsyɛ aà, ǹsyɛ̂ ɨ̀ lɛ ntsɨ̀gɨ̀nə̀ a nɨ mânjì yî ǹtɨ̀ɨ̀. 19 Ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì ŋ̀wè ya ɨ yâtə̀ ɨtɨɨ ji tarə. Ǹjɔ̀ꞌɔ ɨlaꞌa ɨtoo ɨ wokə̀. Nwì a waꞌatə̀ ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì ŋ̀wè, Babylon, ŋ̀ghɨrə mə tâ à kyɛsə ndɔ̂ŋ mɨ̀lùꞌù mɨ alwintɔŋ yì yî ǹswèrə̀ ǹswerè yâ. 20 Bɨ̀kɨ̀ŋkì bɨ tsɨ̀m bɨ ghɛɛ̀ m̀bwɛkə̀, mɨ̀ntaꞌa mì wè mɨ tsɨ̀m kɨ̂ m̀bwɛkə. 21 Mɨ̀wɛ̀ɛ̀ mɨ mbə̀ŋ mî wè mî dɨ̀rə̀ ǹdɨrə, mbə tsǒ bɨ̀kilò mɨghum mi ntaà, mɨ lô a aburə ŋwo nyɨgə bə̂, bo tɨgə̀ m̀bəgɨtə Nwî ǹloŋə aghɔ̀ɔ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ ma yâ. Àghɔ̀ɔ̀ ma ya a lɛ mburə nswerə aà swèrə̀.

17

Ǹtɨ̀ɨ̀ àkwàrə̀ yâ

1 Angel wa yì mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ baangel bya bi sàmbaa mə bɨ lɛ ntugɨtə ɨkaŋ jya ji sàmbaa aa, a zî a mbɛ̀ɛ mə̀ ǹswoŋ mə, “Zǐ! Mə̀ aa dɨꞌɨ njo yìi mə ɨ̀ ka kuu a nû ǹtɨ̀ɨ̀ àkwàrə̀ ya mə à tswe a atu mɨ̂ŋki mî ghàꞌàtə̀ aà, 2 làꞌa akwàrə̀ ya mə bɨ̀fɔ̀ bɨ mbi bù jɨ akwàrə̀ bo bo aà. Bə̀ bɨ mbi bù bɨ bàànə̀ mə̂ nɨ mɨ̀lùꞌù mɨ akwàrə̀ ma yâ.” 3 A tɨgə̂ ǹlɔgə a gha a mûm Àzwì, bìꞌi yu ghɛɛ̀ a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀, mə̀ yə̂ mâŋgyɛ̀ a kɔꞌɔ a atu nàà mɨ̀tsəꞌə ɨ ghəꞌə̀ boò, ǹluu nɨ mɨ̀kùm mɨ mbəgɨ̀tə Nwì a nu yu. Ǹtswe nɨ ɨtu ji sàmbaa nɨ̀ mɨ̀ndɔŋ mi nɨghumə̀. 4 Màŋgyɛ̀ wa à lɛ ŋwɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ jî bàgɨtə jǐ atɨ̀ndùù bo jì ghə̀ꞌə̀ boò, ŋ̀wɛꞌɛ nû yì nɨ̂ ǹjoo jìi bɨ naŋsə nɨ̂ àtɨ̀ɨ̀ gold, nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ atɨ̀ndùù, nɨ̂ ǹjoo atɨ̀ndùù. À lɛ ntugɨtə ndɔ̂ŋ gold a abo yu, ɨ luu nɨ̀ ɨ̀nnù jî swèrə̀ bo bɨ̀ ɨ̀fɨfwɛ ɨnnù jìi ɨ lo wa nɨ̂ ànnǔ njɨ̂ àkwàrə yu. 5 Bɨ ŋwàꞌanə̀ ɨ̀kùm yìi ɨ lɛ ntswe nɨ̂ ǹjiꞌì ànnǔ alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aa ghu nɨjɛnə nɨ nsi mə, “Babylon yî ŋ̀wè, ǹdè bɨ̀ ɨ̀kwàrə̀ bo bɨ̀ yì ɨ̀nnù jî swèrə̀ fàa nsyɛ̂.” 6 Mə̀ yə̂ mâŋgyɛ̀ wa a baanə̀ nɨ̂ àləə bə̂ bɨ Nwî, bo bɨ̀ nɨ̂ àləə bə̂ bìi mə bɨ lɛ nzwitə nloŋ mə bɨ lɛ sɨ swoŋə annǔ Yesu aà. Nòò yìi mə mə̀ lɛ nyə mâŋgyɛ̀ waa, ànnù naŋsə̀ ǹtsya ghâ. 7 Lâ angel wa a betə̀ gha mə, “Ànnù a tsya a gho aa a ya aa ɛ? Wa mə̀ ka swoŋə annǔ alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ yìi mə a tswe nloŋə mâŋgyɛ̀ ghû, mə nàà mɨ̀tsəꞌə yù mə ɨ̀ tswe nɨ̂ ɨ̀tu ji sàmbaa nɨ mɨ̀ndɔŋ mi nɨghum ɨ̀ bèꞌè aà. 8 Wa nàà mɨ̀tsəꞌə yû mə ò yə aa, ɨ̀ lɛ ntswe ntɨ̀ɨ̀ a noò mɔ̀ꞌɔ̂. La kaa ɨ̀ sɨ ntɨ̀ɨ̀ bû ǹtswe. Ɨ̀ ka fɛ̀ꞌɛ wa mûm àtaa yì tsò ǹtso ya, ɨ ghɛ̀ɛ tâ bɨ̀ ta ŋgɨꞌɨ ghu nu. Bə̀ bìi bɨ tswe fàa a atu nsyɛ, bìi mə kaa bɨ lɛ ŋkɨꞌɨ̀ mɨkûm myaa wa mûm àŋwàꞌànə ntswêntɨ̀ɨ̀ ŋwaꞌànə̀, a noò mə Nwì à lɛ nnaŋsə mbi aa, ànnù aa yǐ tsyà waa a nyə nàà mɨ̀tsəꞌə yù, mə ɨ̀ lɛ ntswe ntɨ̀ɨ̀, kaa ŋkɨꞌɨ ntɨ̀ɨ̀ bû ǹtswe, mə ɨ̀ ka yǐ bàŋnə bǔ zì aà.

9 “Ma yû a lɔɔ̀ nɨ̂ àmɔ̀ɔ̀ntə̀ yìi mə a tswe nɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀. Ɨ̀tu jya ji sàmbaa à laa mbə mɨ̂ntaꞌa mìi mə màŋgyɛ̀ ghû à tswe ghu, 10 ŋ̀kɨ mbə bɨfɔ̀ bi sàmbaa bìi mə bì bi ntaà wò mə̂. Yì m̀fùùrə̀ à tswè mə̂ ghu, yì m̀fùùrə̀ aa bɔ̌ŋ kɨ zì. À bə zì boŋ à ka tswe aa tsiꞌì a nɨ mû àtɨɨ noò. 11 A ŋghɛ̀ɛ a nɨ nàà mɨ̀tsəꞌə ya, mə ɨ̀ lɛ ntswe ntɨ̀ɨ̀ a noò mɔ̀ꞌɔ, lâ kaa ŋwaꞌa ntɨ̀ɨ̀ bû ǹtswe aa, à bə aa m̀fɔ̀ yìi à yweꞌe bi nɨfwaa aà, à bə aa yì mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bya bi sàmbaà, a ghɛ̀ɛ nii aa mə bɨ̀ ta ŋgɨꞌɨ ghu nû.

12 “Mɨ̀ndɔŋ mya mi nɨghum mə ò ghɨ̀rə nyə aa, àa bɨ̀fɔ̀ bi nɨghum, bìi kaa bɨ burə tɨ̌ mɨdaꞌa mɨ nɨfɔ̀ kwɛrə̀. Bo ka yǐ kwɛrə mɨdaꞌa mɨ nɨfɔ̀ a ŋgaa yî m̀fùùrə̀ bo bɨ̀ nàà mɨ̀tsəꞌə yâ a nɨ nòò yî m̀fùùrə̀. 13 Ma bû bɨ tswe nɨ̀ àmɔ̀ɔ̀ntə̀ yî fùùrə̀, ɨ kɨɨ fa mɨdaꞌâ myaa bo bɨ̀ adàꞌâ yaa a mbo nàà mɨ̀tsəꞌə yâ. 14 Bo bo ka yǐ màꞌa Mû M̀bînjə̀rə̀ wa nɨ̀ ǹtsò tâ Mû m̀bînjə̀rə̀ wa bo bɨ̀ bə̀ bìi mə bɨ tswe bo bo aa, bɨ twoŋə waa, ntsɔꞌɔ waa, bɨ yoŋə̀ nii nɨ̂ ǹtɨɨ̀ waa tsɨ̀mə̀ aa, tâ à bo bə̀ bi ma bû ghaꞌa waa, ǹloŋ mə à laa mbə M̀màꞌàmbî bɨ̀ mmàꞌàmbi, mbə Mfɔ̀ bɨ̀fɔ̀.”

15 Angel wa a swoŋ a mbo mə̀ mə, “Mɨ̀ŋkì mya mə ò ghɨ̀rə nyə àkwàrə̀ ya a tswê ghu aa, àa bə̀, m̀bə nnɔ̀ɔ̀ bə̂, m̀bə ɨtoo ɨtoo, ŋ̀kɨ mbə mɨghàà mɨ ɨlaꞌà. 16 Mɨ̀ndɔŋ mya mi nɨghum mə ò ghɨ̀rə nyə aa, bo bɨ̀ nàà mɨ̀tsəꞌə ya ka yǐ bàa akwàrə̀ ya, ɨ kwɛrə njoò tsɨ̀m jìi mə à tswe nɨ ju aa, ɨ tɨgə màꞌàtə̀ yi nswèrə̀ ǹswèrə̀, ɨ kurə njyǎnû yì, ɨ tɔ̀ɔ̀ yi nɨ mɔꞌɔ bwɛsə. 17 Ǹloŋ mə Nwìŋgɔ̀ŋ à nɨ̀ŋ mə a mûm ǹtɨɨ bo mə tâ bo ghɨrə annù yìi mə à tàŋtə aa, a ajàŋə mə bo ka tswe nɨ̂ àmɔ̀ɔ̀ntə̀ yî mɔꞌɔ, ɨ fa mɨdaꞌa mɨ nɨfɔ̌ nyaa a mbo nàà mɨ̀tsəꞌə ya, ɨ yweꞌe a noò yìi bɨ ka yǐ lwensə nɨghàà nɨ Nwî aà. 18 Màŋgyɛ̀ wa mə ò ghɨrə nyə aa, àâ ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì ŋ̀wè ya, mə ɨ̀ tswe nɨ mɨ̀dàꞌà a atu bɨ̀fɔ̀ bî fàa atu nsyɛ aà.”

18

Àjàŋə mə Babylon à wǒ aà

1 Ma yû a ghə̀ mə kɨ tsyǎ, mə̀ yə angel yî mɔ̀ꞌɔ a lô a aburə nsɨgə, ǹtswe nɨ̂ àdàꞌà yî wè, ŋ̀wèènə̂ yì ɨ keꞌè ǹsyɛ̂ ǹtsɨ̀m. 2 A tɔŋnə̀ ŋ̀ghaa nɨ̂ ǹjì yî ǹtɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ mə,

“À wò Mə̀! Babylon, ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì ŋ̀wè ya à wò mə̂!

À tɨ̀gə̀ mə̂ m̀bə aa ndùgə bɨ̀demons,

àdɨ̀gə alə̀ə̀ntə ɨzwì jî bɨ̂ ɨ̀tsɨ̀m

m̀bə ɨdɨgə alə̀ə̀ntə̀ bɨ̂sɨŋ bɨ̂tsɨ̀m bìi bə̀ baa aà.

3 Ǹloŋ mə ɨtoò tsɨ̀m nò mə̂ mɨlùꞌù mî tɨ̀ɨ̀ mɨ ŋghɨrə ɨnnǔ atsùùrə̂ mi mya mbaanə.

Bɨ̀fɔ̀ bɨ tsɨ̀m fàa nsyɛ bɨ kɨ̂ ŋ̀ghɨrə ɨnnǔ mâghàbə̀ bo bo.

Ŋ̀gǎŋntaŋ mɨ̀tàà fàa atu nsyɛ ɨ kɨ̀ mə̂ m̀fuꞌu ŋkabə yì ŋ̀wè nɨ̂ àfùꞌu annǔ njɨ̂ àkwàrə̂ yi yâ.”

4 Mə̀ bû ǹyuꞌu njì yî mɔꞌɔ ɨ ghaà a aburə nswoŋə nɨ mə,

“Fɛ̀ꞌɛ̂ nɨ̀ ghuu bə̂ bâ, nɨ̀ maꞌatə yi mfɛꞌɛ ghuu;

tǎ waꞌà lò ŋghɨrə ɨbɨ̂ yi wa yì tsu,

tâ Nwì à waꞌà lò ŋ̀kɨ nɨŋ njô yì ya a nu bù;

5 Ǹloŋ mə bɨ tàŋtə̀ mə ɨbɨ̂ waa ɨ saꞌà ŋ̀kɔꞌɔ nyweꞌe a aburə,

Nwì a kɨ̂ ŋ̀waꞌatə ɨbɨ̂ yi tsɨ̀m.

6 Nɨ̀ kwiꞌinə annù yìi à lɛ sɨ ghɨ̀rə,

ǹtɛꞌɛ ŋkwiꞌinə ɨbɨ̂ yi ŋgaa ji baà.

Nɨŋ mɨlùꞌù ghu ndɔ̂ŋə̀, mìi mɨ tɨɨ ntsyàtə mìi mə à lɛ sɨ fa aa, ŋ̀gàà ji baà.

7 Tsǒ mə à lɛ sɨ ŋee nɨ̂ nû ŋ̀kɨɨ njɨ nɨ̂ m̀bi ntərə aa,

kɨ naŋsə mfa ŋgɨꞌɨ bô àjəŋnə̀ ghu mbo tsiꞌì maa ajàŋə̀.

Ǹloŋ mə à lɛ sɨ swoŋə a mûm ǹtɨɨ yu mə, ‘Mə̀ bə̀ aa m̀fɔ̀ màŋgyɛ̀, ŋ̀ŋaŋnə a abə̀rə mə̀!

Kaa mə̀ sɨ̌ ŋkwiꞌi bə̂, kaa mə̀ aa yǐ waꞌà kɨ̀ ŋ̀kɨɨ njəŋnə,’

8 maa ajàŋ, ŋ̀gɨꞌɨ ɨ̀ ka yǐ kuu ghu nu a atû ǹjwi yì m̀fùùrə̀,

mbə nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ nɨ nzwitə bə̀, nɨ àjəŋnə̀, nɨ̂ ǹjì yî ǹtɨ̀ɨ̀,

tâ bɨ̀ kɨ ntɔɔ yi a mɔꞌɔ;

ǹloŋ mə Mmàꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ yìi à tsə̀rə̀ mə ɨsaꞌà yi aa à tswe nɨ mɨ̀dàꞌà.”

9 Bɨ̀fɔ̀ bɨ nsyɛ bù bya bìi mə bɨ lɛ sɨ ghɨ̀rə annǔ mâghàbə̀ bo bo ŋ̀kɨɨ njɨ nɨ̂ m̀bi bo bo aa, ka yǐ kɨ yə̀ꞌə lə̀rə̀ nɨ̂ àkɨɨ̀ yaa, a noò yìi baa yǐ yə tâ bɨ̀ tɔɔ yi tâ fɨ̀lɨ tɨgə ŋkɔꞌɔ aà; 10 baa yǐ tɨgə təə a asaꞌa aghaꞌa ɨ bɔꞌɔ nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ yì ya, ɨ swoŋə nɨ mə,

“Wɛmɛɛ̀! Wɛmɛɛ̀! Wò ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì ŋ̀wè,

wò ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa Babylon yì ŋ̀wè!

Tsiꞌì a nɨ mû àtɨɨ noò, bɨ ghɛ̀nsə̀ mə̂ ǹnɨŋ njo a nu wò!”

11 Ŋ̀gǎŋmɨtaa jî fàa nsyɛ yə̀ꞌə̀ nɨ̂ Babylon ǹjəŋnə, ǹloŋ mə kaa mbə̂ ŋù à waꞌà ayoo mɨtaa ghu bû ŋ̀ghɛɛ nyuu; 12 kaa mbə ŋù waa bù ǹyuu, gold, kə̀ silva, ŋgɔ̀ꞌɔ atɨ̀ndùù, kə̌ njoo atɨ̀ndùù, ɨ̀tsə̀ꞌə atɨ̀ndùù jî fùꞌù jî sɨgɨ̀nə̀ jìi bɨ naŋsə nɨ̂ linen, ɨ̀tsə̀ꞌə atɨ̀ndùù jî bagɨtə, ɨtsə̀ꞌə̀ silk nɨ̂ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ jìi ɨ ghə̀ꞌə̀ boò aà, m̀buu ɨti tsɨ̀m jìi mə ɨ tswe nɨ̂ àyàꞌà yî sɨgɨ̀nə̀ aa, ǹjoò tsɨ̀m jìi mə bɨ naŋsə nɨ mɨ̀sɔ̀ŋ mɨ nsəə aa, ǹjoò tsɨ̀m jìi bɨ naŋsə nɨ̂ ɨ̀tǐ ɨtɨ̀ndùù aa, njoo jìi mə bɨ naŋsə nɨ̂ àtɨ̀ɨ̀ bronze, iron, nɨ marble, 13 ǹjoo jìi ɨ lùmə̀ ǹsoꞌotə tso, cinnamon, ǹjoo aghɔ̀ꞌɔ̀, ǹjoo jì lùmtə̀, məə̀, frankinsense, mɨ̀lùꞌù, mɨ̀ghurə, abaa yìi bɨ naŋsə ŋghɔ̀ꞌɔ̀, mɨ̀sàŋ, bɨ̀ŋkɔꞌɔ̀ ǹjɨ̀m, nɨ̂ m̀binjə̀rə̀, bɨ̀ləŋə bo bɨ̀kalɨgə, nɨ̂ ɨ̀bùꞌù, bə̀ bìi bɨ tswe ntɨ̀ɨ̀ aà. 14 Ŋ̀gàŋmɨtaa jya ɨ swoŋ mə,

“Ǹjoo jya tsɨ̀m jìi mə ǹtɨɨ̀ ghu ɨ lɛ sɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aa ɨ khə̀ mə̂ gho ŋghɛ̀ɛ̀ yi,

àfùꞌû yo tsɨ̀m bo bɨ̀ ǹjoo jì sɨgɨ̀nə tsɨ̀m jìi mə o tswòŋə̀ noo ghu mum aa ɨ ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹtso, kaa ò ka yǐ waꞌà bù ǹyə!”

15 Bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ taŋə mɨtaa nɨ̂ ǹjoo mà jû aa, ǹtswe nɨ̂ àbìì yî ghàꞌàtə̀ ghu aa, ka tɨgə təə a asàꞌa aghaꞌa, ɨ bɔꞌɔ nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ ya mə ɨ̀ kuu ghu nu aa, ɨ tɨgə yə̀ꞌə̀ nɨ̂ tɨ̀ɨ̀ ǹjəŋnə ɨ swoŋə nɨ mə,

16 “Wɛmɛɛ̀! Wɛmɛɛ̀! Ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì ŋ̀wè ya

mə bɨ lɛ ŋwɛꞌɛ nɨ̂ ɨ̀tsə̀ꞌə atɨ̀ndùù jî fùꞌù jî sɨgɨ̀nə̀ jìi bɨ naŋsə nɨ linen, bo bɨ̀ jì bagɨtə nɨ̀ jìi ghə̀ꞌə̀ boò

bɨ tsiꞌì nɨ gold, nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ atɨ̀ndùù nɨ̂ m̀bǔm njoo atɨ̀ndùù aà!

17 Tsiꞌì a nɨ mû àtɨɨ noò bɨ ghɛ̀nsə̀ mə̂ m̀bwɛsə afùꞌù mà yû tsɨ̀mə̀.”

Ɨ̀tu ŋgǎŋntiì ɨ̀baŋ, bə̀ bɨ̀ tsɨ̀m bìi bɨ kuu abaŋə ŋkì aa, ŋ̀gǎŋntiì ɨbaŋ, bo bɨ̀ bə̀ bɨ̀ tsɨ̀m bìi bɨ fàꞌà a mûm ŋ̀kì aa, bɨ lɛ ntɨgə ntəə a asàꞌa aghaꞌa, 18 ǹyəꞌə nɨ̂ àjàŋ yìi mə bo lɛ nyə fɨlɨ fya fɨ kɔꞌɔ̀ a nɨ̂ ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ya mə a lɛ sɨ khɨ aa, mə,

“À nɨ yuu njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yìi mə ɨ̀ lɛɛ̀ m̀bə tsiꞌì tsǒ ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì ŋ̀wè yulà aa ɛ!”

19 Bo lɛ ntɨgə ŋkumə nɨ̂ àtû yaa nɨ̂ àbɨ̀rə̀, a ajàŋ yìi mə bo lɛ sɨ yə̀ꞌə̀ ǹjəŋnə, ǹnaŋsə nyəꞌə nswoŋə nɨ mə,

“Wɛɛ̀ ŋgɨꞌɨ, Wɛɛ̀ ŋ̀gɨꞌɨ̀ ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì ŋ̀wè yû

Bə̀ bìi bɨ lɛ ntswe nɨ̂ ɨ̀baŋ a mûm ŋ̀kì ghu aa, lɛ ntɨgə ŋgǎŋkabə jì wè ǹloŋə afùꞌû yi yâ!

Tsiꞌì a atu mû àtɨɨ noò, a bwɛ̀ mə̂!

20 Ka ndorɨtə̂ nɨ̀ ǹloŋ mə a wò mə̂ aa mbǎ aburə,

bə̀ bɨ Nwî nɨ ŋgǎŋntoo Kristo, nɨ̂ ŋ̀gǎŋntoo Nwî,

ǹloŋ mə Nwì à nɨ̀ŋ mə njo a nu Babylon ǹloŋ ɨnnù jìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ a nu bù aà!”

21 Angel yî mɔ̀ꞌɔ yìi à lɛ ntswe nɨ mɨ̀dàꞌà aa a bwɛɛ̀ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ yìi ɨ̀ lɛ mbə tsǒ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ àbaa yì ŋ̀wè aa, m̀maꞌa a mûm ŋ̀kì mɨyaa yî wè aa, ǹswoŋ mə,

“Àâ àjàŋ yìi mə bɨ ka kɨɨ màꞌa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà Babylon tsiꞌì nɨ̀ mɨ̀tsəꞌə̀, kaa tâ ŋù tsù à yi ŋwaꞌà yi bû ǹyə.

22 Kaa bɨ ka yǐ waꞌà bù ǹyuꞌu njì mɨ̀lòŋ, kə̌ njǐ ŋgǎŋnyəə̀ ɨ̀kòò, kə̌ njì mɨ̀bàŋ mî tɔ̀ŋ, kə̀ ǹjì ǹtàŋ,

kaa bɨ ka yǐ waꞌa a mum wò bû ǹyuꞌu;

kaa bɨ̀ ka yǐ waꞌà ŋû àbofàꞌà

a mum wò bû ǹyə,

kaa waꞌǎ njì ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ àbaa

a mum wò bû ǹyuꞌu;

23 kaa tâ ŋ̀kàꞌà lâm

ɨ̀ waꞌǎ a mum wò bû ǹta;

kaa waꞌǎ njì ǹdoo nɨ̀yɔꞌɔ kə̀ yì mûŋgen

a mum wò bû ǹyuꞌu;

ǹloŋ mə ŋgàŋmɨtaà jo jì wè jya lɛ mbə aa bə̀ bî wè bìi mə bɨ lɛ ntswe a atu nsyɛ aà,

ò lɛ bweꞌesə̀ ɨ̀toò tsɨ̀m nɨ̂ ɨ̀nnù bɨ̂sɔ̀rə̀ jo jya aà.

24 Àləə nu ŋgǎŋntoo Nwî, bo bɨ̀ àləə nu bə̂ bɨ Nwî,

bo bɨ̀ à yì bə̂ bɨ̀ tsɨ̀m bìi bɨ lɛɛ̀ ǹzwitə fàa nsyɛ aa,

bɨ lɛ nyə a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà Babylon.”

19

Baburə dorɨtə ajàŋə mə àlaꞌa Babylon a wo aà

1 Ma yû a ghə mə kɨ tsyǎ, mə̀ yuꞌu àyoo yǐ mɔꞌɔ a ghaà nɨ̂ tɨ̀ɨ̀ tsiꞌì tso ǹjì mâmbêm ǹnɔ̀ɔ̀ a aburə, a tɔŋnə̀ ǹswoŋə nɨ mə,

“Alleluia, ànnǔ nyweensə bə̀, nɨ nɨ̀ghaꞌa, nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ mɨ tswe aa a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ yiꞌinə̀,

2 ǹloŋ me ǹjò ji ɨ kuꞌunə a annù nɨ̂ŋkoŋ.

À nɨ̀ŋ mə njo a nû ǹtɨ̀ɨ̀ àkwàrə̀ ya mə kɨ̀ bùùrə a atu nsyɛ yù nɨ nɔ̀ŋkədàŋ yì waa

À kwìꞌìnə̀ mə̂ àjàŋə mə à lɛ nsaansə aləə ŋgàŋafàꞌâ ji aa ghu nû.”

3 Bo kuꞌùsə̀ m̀bu ntɔŋnə nswoŋə nɨ mə,

“Alleluia! Fɨ̀lɨ fìi fɨ fɛ̀ꞌɛ̀ ghu aa, fɨ kɔꞌɔ nɨ̂ ǹdəŋ, ǹlwiꞌi nɨ̂ŋkoŋə̀.”

4 Bɨ̀lɨɨ bya mɨ̀ghum mi mbaa ǹtsò ji nɨkwà bo bɨ̀ ǹjoo jya mə ɨ tswe ntɨ̀ɨ̀ aa ji nɨkwà, ɨ wô a nsyɛ, mmii Nwî mə à ŋàŋnə wa abə̀rə̀ aa, ǹswoŋə nɨ mə, “Amen. Alleluia!”

Nɨ̀yɔꞌɔ nɨ Mû M̀bînjə̀rə̀ nyâ

5 Ǹjì ɨ lô wa abə̀rə̀, ǹzi nswoŋə nɨ mə,

“Ka ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwîŋgɔ̀ŋ yiꞌinə̀ m̀bǎ bu ŋgǎŋfàꞌâ ji tsɨ̀m,

bù bìi nɨ̌ bɔꞌɔ nii, bə̀ bî kə̀gə bo bɨ̀ bì wè.”

6 Mə̀ bǔ ǹyuꞌu ayoo yìi mə a bə tsiꞌì tsǒ ǹjì mâmbêm ǹnɔ̀ɔ̀, ɨ koò tsiꞌì tsǒ mɨ̀jwùꞌùnə̀ mɨ ŋkì, ŋkɨɨ ŋkoo tsiꞌì tsǒ m̀bə̀ŋ yî ŋ̀wè ɨ kùmə̀, ǹswoŋə nɨ mə,

“Alleluia! Ǹloŋ mə Mmàꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ yiꞌinə̀, M̀buꞌutə̀mbi a saꞌa mbi aà.

7 Â bìꞌinə̀ ka ndorɨtə ŋŋɛntə nii mfa nɨ nɨ̀ghaꞌa ghu mbô,

ǹloŋ mə nɨ̀yɔꞌɔ nɨ Mû M̀bînjə̀rə̀ wa nɨ̂ zì mə̂.

Bɨ kɨ̀ mə̂ ǹtaŋtə a mûŋgèn yì.

8 Bɨ fà mə ɨtsə̀ꞌə̀ jî fùꞌù jî sɨgɨ̀nə̀ jìi ɨ laa njɛ̀ɛ̀ŋkə̀ aa mə tâ à wɛꞌɛ”

(ɨ̀tsə̀ꞌə̀ jî fùꞌù jî sɨgɨ̀nə̀ ma jû, àâ ɨ̀tsinə ɨnnǔ jìi bə̂ bɨ Nwî ghɨ̀rə̀ aà).

9 Angel wa a swoŋ a mbo mə̀ mə, “Ŋ̀wàꞌànə annù yulà: M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə bɨ twoŋə waa mə tâ bo yǐ njɨ nɨyɔꞌɔ nɨ Mû M̀bînjə̀rə̀ wa aà.” A bû ŋ̀kuꞌusə nswoŋ a mbo mə̀ mə, “Wa aa tsiꞌà ànnù nɨ̂ŋkoŋ yìi mə a swǒŋ Nwî aà.” 10 Mə̀ wô a nsyɛ ghu mɨkòrə̀ mə mə mii yi, lâ a swoŋ a mbo mə̀ mə, “Tsuu annù ma yû lǒ ghɨ̀rə̀! Wa mə̀ bə̀ aa ŋù àkòrə̂ ghò a mûm àfàꞌà, bo bɨ̀ ŋù àkòrə̀ bɨ̀lɨ̂m bo bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ tswa annù nɨ̂ŋkoŋ ya yìi mə Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə̀ a laa aà. Mii bə Nwì.” Nloŋ mə annù nɨ̂ŋkoŋ ya yìi mə Yesu à lɛ nswoŋ a laa, àâ àzwǐ ntoonwì.

Yu wa yìi à kɔꞌɔ ləŋə yî m̀fùꞌù wa aà

11 Mə̀ yə àbùrə̀ ŋaꞌanə̀. Mə̀ liì ǹyə a ləŋə yî m̀fùꞌù, ŋù yìi mə à kɔ̀ꞌɔ ghu atu aa, bɨ twôŋ nii nɨ Yu yìi mə fàꞌà nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m a mbo Nwì. A lèntə ɨnnù ŋkɨɨ mmaꞌa nɨ mɨ̀ntsò nɨ mânjì yìi à tsìnə aà. 12 Miꞌì mi mɨ khɨ̂ tsiꞌì tsǒ ǹlwà mɔꞌɔ, ɨ̀tsə̀ꞌətu nɨfɔ̀ jî kə̀gə jì ghàꞌàtə̀ ɨ tswê ghu atu, bɨ̂ ŋwaꞌànə̀ ɨ̀kùm ghu, yìi mə kaa ŋù dàŋ à sɨ̀ zi ntsyàtə̀ yi. 13 A wɛꞌɛ̀ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ jìi mə bɨ murə a nɨ̂ àləə, ɨ̀kùm yìi bɨ twoŋə nii ghu ɨ bə Nɨ̀ghàà nɨ Nwî. 14 Ǹtsǔntsǒ aburə ɨ wɛꞌɛkə̀ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ jî fùꞌù jî sɨgɨ̀nə̀, jìi mə ɨ fuꞌu tsiꞌì fùꞌù ǹjɛɛŋkə aa, ŋ̀kɔꞌɔ bɨ̂ləŋə bî fùꞌù ǹyoŋə nii. 15 Munwi ǹtsò yî ǹtsə̀ꞌə̀ a fɛꞌɛ̀ ghu ntsù, mbə yìi mə a wǎ ɨtoo gho aà, yumbɔŋ, à ka yǐ kɨ saꞌa waa nɨ̂ ŋ̀gwànə̀ àtɨ̀ɨ̀. Àa yǐ tɨgə nɨ̌ŋ mɨlùꞌù mɨ alwintɔŋ nɨ mî àfìi miꞌɨ mɨ Nwîŋgɔ̀ŋ M̀buꞌutə̀mbî myâ. 16 Bɨ ŋwaꞌànə̀ ɨ̀kùm yî mɔꞌɔ a nɨ̂ àtsə̀ꞌə yu bo bɨ̀ a nɨtùꞌu yu, mə, M̀fɔ̀ bɨ̀fɔ̀, nɨ̂ M̀màꞌàmbî bɨ̀ mmàꞌàmbî.

17 Mə yə angel a təə a ntsù noò, ǹtɔŋnə ntwoŋə nɨ bɨ̀sɨŋ bɨ tsɨ̀m bìi bɨ lɛ sɨ dàrə ndəŋ a njiꞌì nɨ̀kàŋ aa, ǹswoŋ a mbo bo mə, “Zi ŋghotə nɨ̀, ŋka mbɛ nɨ ɨkòò yî wè wa mə Mmàꞌàmbî à kàꞌa aà. 18 A ŋkurə njyǎnû bɨ̀fɔ̀, nɨ njyǎnû bɨ̀tà bɨ ntsò, ǹjyǎnu bə̀ bɨ̀ wè, ǹjyǎnu bɨ̀ləŋə bo bɨ̀ yì bɨ̀kɔꞌɔ bɨ ləŋə, nɨ̂ ǹjyǎnû bə̀ bɨ̀tsɨ̀m, yì ɨbùꞌù nɨ yì bə̀ bìi bɨ sɨ ɨbùꞌù bə, yì bə̀ bì wè bo bɨ̀ yì bə̀ bì kə̀gə.” 19 Mə̀ yə nàà mɨ̀tsəꞌə ya nɨ̀ bɨ̀fɔ̀ bî fàa nsyɛ, nɨ mɨ̀ntsù mɨ ntsô myaa, bɨ ghotə̀ mə bɨ màꞌa a yu wa yìi à kɔ̀ꞌɔ ləŋə wa aa, bo bɨ̀ yìi ntsǔntsò nɨ̂ ǹtsò. 20 Bɨ lɛ ntswa naà mɨ̀tsəꞌə ya nɨ̂ àbùꞌu ntsò bo bɨ̀ ŋ̀gàŋntoò m̀bweꞌesə̀ wa mə à lɛ ŋghɨ̀rə ɨnnù jî yɛ̌yɛrə ghu nsi, mbweꞌesə bə̂ bìi mə bɨ lɛ ntswe nɨ̂ àwenə naà mɨ̀tsəꞌə ya, ŋkɨ ŋghaꞌasə fɨ̂ŋkobə̀ fi fya aà. Bɨ lɛ mmàꞌà waa bi baa a atû ǹtɨ̀ɨ̀ wa a mûm àtsùmə mɔꞌɔ ya mə a khɨ nɨ sulphur aà. 21 Bɨ lɛ ntɨgə ŋwa abugə̀ bə̂ nɨ munwî ǹtsò yu wa yìi à lɛ ŋkɔꞌɔ ləŋə yî m̀fùꞌù wa aà. A bə munwî ǹtsò wa mə à lɛ sɨ fɛ̀ꞌɛ̀ ghu ntsù aà. Bɨ̀sɨŋ bɨ tsɨ̀m lɛ ŋkurə njyǎnû jyaa jya mbèꞌe ɨtoꞌo.

20

Ɨ̀lòò jya ntsùꞌù yî fùùrə̀

1 Mə̀ yə angel a lô a aburə nsɨgə, ǹtugɨtə bɨ̂key bɨ ataa yì tsò ǹtso ya, bo bɨ̀ mamùꞌù atsaŋə ŋkòo bə̀. 2 A baŋnə̀ a ndə̂fɔ̀ wa, yu wa yìi mə à nɨ alwen no ya aa, mbə Devil bo Satan aa, ŋ̀kwerə yi a nɨ̂ ɨ̀lòo ntsùꞌù yî fùùrə̀, 3 m̀maꞌa yi fya a mûm àtaa, ntsetə ntsû yi, ǹsɨŋ atû yi nɨ̂ àwenə alɛ mə tâ à tsuu ɨtoo ɨtoo bǔ kɨ bweꞌesə, nyweꞌe a noò yìi mə ɨ̀lòò jya, ǹtsùꞌù yî fùùrə̀ ɨ ka yǐ tsyà aà. Bɛɛ mə ɨ tsya bəə boŋ baa màꞌàtə̀ yi a nɨ mû àtɨɨ noò.

4 Mə yə ɨbə̀rə̀, bə̀ bìi mə bɨ fa adaꞌa a mbo bo mə bɨ̀ ka nsaꞌa bə̂ aa, bɨ tswetə̀ ghu. Mə̀ kɨ̂ m̀bu nyə bə̂ bìi mə bɨ lɛ ŋkwyɛ̀kə ɨtû jyaa, ǹloŋ ajàŋ mə bɨ lɛ sɨ swoŋ annù ǹloŋ Yeso ŋkɨ nloŋ nɨ̀ghàà nɨ Nwî aa, bo bɨ̀ bə̀ bìi bɨ lɛ ntuu mmii nàà mɨ̀tsəꞌə ya nɨ fɨ̀ŋkobə̀ fi fya aa, kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̂ àwenə̀ yi ya a nɨjɛnə nɨ nsi bo kə̀ a mbo bo tswê aà. Bo lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo, ǹtɨgə mbuꞌutə mbi bo bɨ̀ Kristo a nɨ̂ ɨ̀loo ntsùꞌù yî fùùrə̀. 5 Kaa abùgə̀ bɨku bɨ bə̂ a lɛ ŋwaꞌà nɨ nɨ̀wo yweenə̀, ǹyweꞌe a noò yìi mə ɨ̀lòò jya ǹtsùꞌù yî fùùrə̀ ɨ lɛ ntsyà aà. Àa nɨ̀wàà nɨ nyweenə nɨ̀wo nǐ ntsyà m̀bìì. 6 M̀bɔɔnə yì ŋ̀wè a mbo ŋù yìi mə à ywèènə nɨ nɨ̀wo a tɨtɨ̀ɨ nɨ̀wàà nɨ bə̂ ni ntsyàmbìì aà. Àa kɨ laa màŋsə̀. Kaa nɨ̀wo nìi mə mɨ yweꞌe mi mbaa aa kaa mɨ sɨ̀ nɨ̂ àdàꞌà a nu ma buù bə̀ tswê. Ma buù bə̀ ka yǐ bə ŋgǎŋmàꞌanwì a mbo Nwì bo bɨ̀ a mbo Kristo, ɨ tɨgə buꞌutə mbi bo bo, a njǐm ɨ̀lòo ntsùꞌù yî fùùrə̀.

7 Nòò yìi mə ɨ̀lòò jyâ ǹtsùꞌù yî fùùrə̀ ka yǐ tsyà aa, tâ bɨ̀ fiꞌisə Satan wa atsaŋ yu, 8 tâ à fɛꞌɛ mbweꞌesə ɨtoo jya mə ɨ tswe a nɨ mɨ̀buu mɨ atu nsyɛ mù mi nɨkwà aa, làꞌa Gog nɨ Magog,* ɨ ghotə waa, ǹdùû waa ɨ ghaꞌa ntsyǎ awàŋə ŋkì mɨyaa yî wè, tâ bo bo taŋtə ntsò. 9 Bo tɨgə̀ m̀benə a sogyɛ̀, ntsya ɨdɨgə jî ghàꞌàtə̀ fàa a atu nsyɛ, ŋ̀ghɛɛ ŋkarɨsə a balɨgə wa yìi mə bə̀ bɨ Nwî bya bɨ tswe ghu aa bo bɨ̀ ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ya mə Nwì à kɔ̀ŋə aà. Lâ, mɔꞌɔ ɨ lô a aburə nsɨgə ntɔɔ waa, 10 bɨ tswâ Devil wa mə à bwèꞌèsə waa laa, m̀maꞌa wa a mûm àtsùmə mɔꞌɔ sulphur, wa adɨgə yìi mə nàà mɨ̀tsəꞌə ya bo bɨ̀ ŋ̀gàŋntoò m̀bweꞌesə̀ wa tswe ghu aà. Tâ bo tɨgə nyə ŋgɨꞌɨ ghu nɨ̂ àsìꞌìnə̀ bo bɨ̀ nɨ̀tugə nlwìꞌì nɨ̂ŋkoŋə̀.

11 Mə̀ bû ǹyə mamùꞌù àbə̀rə̀ yî fùꞌù, ŋù a ŋaŋnə̀ ghu, ǹsyɛ bô m̀bàꞌà àbùrə̀ khə̂ ǹlo ghu nsi ŋghɛ̀ɛ̀ waa. Kaa àdɨ̀gə ntswê àyaa a waꞌà bə̂. 12 Mə̀ yə bɨ̀ku bya, bì wè bo bɨ̀ bì kə̀gə, bɨ təəntə̀ wa nsî àbə̀rə̀, bɨ ŋaꞌakə̀ ɨ̀ŋwàꞌànə̀. Mə̀ bû ǹyə bɨ ŋaꞌà àŋwàꞌànə̀ yî mɔꞌɔ, ma ya a bə̂ àŋwàꞌànə ntswêntɨ̀ɨ̀. Bɨ tɨgə̀ ǹsaꞌa nɨ mɨ̀saꞌa mɨ bɨku bɨ bə̂, ǹyoŋə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə bɨ lɛ ŋghɨ̀rə̀ bɨ ŋwaꞌànə̀ wa a mûm ɨ̀ŋwàꞌànə̀ jya aà. 13 Ŋ̀kì mɨyaa yî wè ɨ fiꞌisə̀ bə̀ bìi mə bɨ lɛ ŋkwokə ghu mum aa, nɨ̀wo bo bɨ̀ àlaꞌa bɨku bɨ bə̂ kɨ̂ m̀fiꞌisə bə̂ bìi mə bɨ lɛ ŋkwo ntswe a mum bo aa, bɨ saꞌà waa a nɨ̂ ɨ̀nnù jìi bɨ lɛ ŋghɨ̀rə̀ aà. 14 Bɨ sàꞌà mə̂, ǹtɨgə mmaꞌa Nɨ̀wo bo bɨ̀ Àlaꞌa bɨku bɨ bə̂ wa a mum àtsùmə mɔꞌɔ. Ma yû a bə nɨ̀wo nìi mə nɨ yweꞌe mi mbaa aà, làꞌa ataa mɔꞌɔ yâ; 15 ŋù yìi mə kaa bɨ lɛ ŋwaꞌǎ ɨkûm yi wa mûm àŋwàꞌànə ntswêntɨ̀ɨ̀ yə aa, bɨ maꞌà wa mûm àtsùmə mɔꞌɔ.

21

Àbùrə̀ yî fii bô ǹsyɛ yì m̀fiì

1 Mə̀ tɨgə̀ ǹyə a aburə yî fii bo bɨ̀ ǹsyɛ yì m̀fii; ǹloŋ mə à lɛ tɨ bə aa boŋ àbùrə̀ yi mbìì bo ǹsyɛ yì m̀bìì ya ɨ̀ tsyà mə̂, kaa ŋkì mɨyaa yî wè kaa ɨ waꞌà kɨ̀ m̀bu mbə. 2 Mə̀ tɨgə̀ ǹyə ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì ǹlàà ya mə à nɨ a Yerusalem yî m̀fii aa, a lô a aburə a mbo Nwì ǹsɨgə, m̀bə tsiꞌì tsǒ mûŋgèn yìi mə bɨ nàŋsə̀ mə̂ ŋ̀wɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ nɨyɔꞌɔ ji a tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ a ntsiꞌi ǹdoò yì aà. 3 Mə̀ yuꞌù ǹjì ŋù ɨ ghaà nɨ̂ tɨ̀ɨ̀, ǹlo aa wa abə̀rə̀, ǹswoŋə nɨ mə, “Yə̂ nɨ̀, wâ ǹtɔꞌɔ̀ Nwì ɨ̀ zì mə̂ ǹtɨgə ntswe a tɨ̂tɨ̀ bə̀. Nwì à ka tɨgə kɨ tswe bo bo, tâ bo tɨgə mbə bə̂ bi, tâ Nwì yumbɔŋ tâ à tswe bo bo; 4 Nwì à ka yɛ̀ꞌɛ̀ mɨlàà mɨ tsɨ̀m a miꞌi bo, kaa tâ nɨ̀wo waꞌà bù m̀bə, kaa tâ àjəŋnə̀, kə̀ nɨ̀yə̀ꞌə̀, kə̀ ǹyùꞌû ŋ̀yàŋə, kaa tâ ɨ̀ waꞌà bù m̀bə, ǹloŋ mə ɨ̀nnù jya mə ɨ lɛ ntswe a nɨ̂ m̀bi yì m̀bìì ya aa ɨ tsyà mə̂ aà.”

5 Yu wa mə à lɛ ŋaŋnə wa abə̀rə̀ aa a swoŋ mə, “Yə̂ nɨ̀, mə ghɨrə njoò tsɨ̀m tsɨ̂tsɔ̀ŋ ɨ tɨgə̀ jî fiì.” À lɛ ŋkɨ mbu nswoŋ a mbo mə̀ mə, “Ŋ̀wàꞌànə̀ yulà ànnù ǹloŋ àa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ, yìi mə mbə bə̀ yuꞌu mbìì aà.” 6 A bû ǹswoŋə a mbo mə̀ mə, “Wa mə̀ ghɨ̀rə̀ mə ɨnnù tsɨ̀mə̀! Mə̀ nɨ Alpha ŋkɨ mbə Omega, m̀bə nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀kɨ mbə nlwìꞌìsə̀. A mbo ŋù yìi mə ǹjì ŋ̀kǐ yaŋə nii aa, mə̀ ka fa ŋkì wa mə ɨ lǒ nɨ naŋəbɨrə̀ wa mə ŋkǐ ntswêntɨ̀ɨ̌ fɛ̀ꞌɛ̀ ghu aa, tâ à no tsiꞌì tɨ̀ tû. 7 Ŋù yìi mə à màꞌa ntsyà aa, a ka tswe nɨ̂ ǹjoo mà jû mə mə̀ kàꞌa aa, tâ mə̀ bə Nwî yì, tâ à bə mû ghà. 8 Lâ a ŋghɛ̀ɛ nɨ bə̀ bìi bɨ bɔꞌɔ aa, bə̀ bìi bɨ sɨ̀ Nwî bii aa, kə̀ ŋ̀gàŋatsùùrə̀, nɨ̂ ŋ̀gǎŋnzwitə bə̀, nɨ̂ ŋ̀gàŋajɨrə̀, nɨ bɨ̀sɔ̀rə̀, ŋ̀gǎŋmii mɨ̀ŋkobə bo bɨ̀ ŋ̀gàŋabaŋnənnù bɨtsɨ̀m, bo aa yǐ tswe aa wa mûm àtsùm mə a khɨ nɨ mɔꞌɔ bo sulphur, m̀bə nɨ̀wo nìi nɨ yweꞌe mi mbaà.”

Yerusalem yî m̀fii wâ

9 Angel wa yì mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ baangel bya bi sàmbaa mə bɨ lɛ ntugɨtə ɨkaŋ jya ji sàmbaa mə ɨ lɛ nluu nɨ̂ ǹjò ji nlwìꞌì ǹjɨ̀m jya ji sàmbaa aa, a ghaà a mbo mə̀ ǹswoŋ mə, “Zǐ tâ mə̀ dɨꞌɨ mûŋgen, ŋ̀gwɛ Mû M̀bînjə̀rə̀ wa a mbo wò.” 10 A tɨgə̀ ǹlɔgə gha a mûm Àzwì, ŋ̀ghɛɛ nɨ mə̀ a atu ntaꞌa yì wè, ǹdɨꞌɨ Yerursalem, ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì ǹlàà ya a mbo mə̀, a fɛꞌɛ̀ a aburə a mbɛ̀ɛ Nwì, ǹsɨgə nzi nɨ a nsyɛ, 11 ŋ̀ŋweenə nɨ nɨ̀ghaꞌa nɨ Nwî, ŋ̀ŋwèènə̂ yì ɨ bə tsǒ ŋgɔ̀ꞌɔ àtɨ̀ndùù yìi ɨ̀ tsyànə a nyə aa, tsǒ jasper, njɛɛŋkə tsǒ crystal. 12 Ŋ̀kya yìi ɨ lɛ ntɨ̀ɨ̀ ŋ̀kɨ nsaꞌa aa, ɨ lɛ ŋkarɨsə Yerusalem wâ, ŋ̀kya wa ɨ tswê nɨ̀ mɨ̀ntsù mɨ ɨbùꞌù nɨghûm ǹtsò baa, baangel nɨghûm ǹtsò baa tswê wa mɨ̂ntsù mɨ ɨbùꞌù. Bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ mɨkum mɨ ŋgwɛ̀ꞌɛnda bɔɔ bɨ Israel bya nɨ̀ghûm ǹtsò ji baa, wa nɨ mɨ̀ntsù mɨ ɨbùꞌù. 13 Mɨ̀ntsù mɨ ɨbùꞌù lɛ ntswe a mbɨ nsàꞌa nòò mi ntarə, ǹtswe a mbɨ àtu mi ntarə, ǹtswe a mbɨ ǹtii mi ntarə, ŋ̀kɨ ntswe a mbɨ ǹtso nòò mi ntarə̀. 14 Ŋ̀kya njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa wa ɨ lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ àtsənda nɨ̀ghîm ǹtsò baà, bɨ ŋwaꞌànə̀ mɨ̀kùm mɨ ŋgǎŋntoo Mû M̀bîjə̀rə̀ jya nɨ̀ghùm ǹtsò baa ghu.

15 Angel wa mə à lɛ ŋghàà a mbo mə̀ aa, à lɛ tugɨtə fɨgə̀ yìi bɨ lɛ naŋsə nɨ gold aa, a mfɨ̀gə njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ya, bo bɨ̀ mɨ̀ntsù mɨ ɨbùꞌù mya, nɨ̂ ŋ̀kya wa ghu. 16 M̀bɛ̀ɛ ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa jya ji nɨkwà ɨ lɛ ŋkùꞌùnə̀, ǹsàꞌàtə̂ yì bô m̀bwà yì kuꞌùnə̀, a fɨgə̀ ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ya, nɨ̂ àtì yi yâ, ɨ bə bɨ̀kilo metre 2,400, ǹsàꞌàtə̂ yì, m̀bwà yì, nɨ̂ ŋ̀ŋɛ̀nə̂ yì lɛ mbə tsiꞌì ŋ̀gɨŋ ŋgɨ̀ŋə̀. 17 Angel wa à lɛ ŋkɨ mfɨgə ŋkya njɔ̀ꞌɔ alaꞌa wâ, ɨ bə bɨ̀ metres 66, ǹyoŋə aa nɨ fɨ̀gə̀ yìi bə̀ bɨ̀tsɨ̀m fɨ̀gə̀ nɨ̂ ǹjoo ghu aà.

18 Bɨ lɛ ŋghùrə ŋkya wa aa nɨ̀ jasper, àlaꞌà ya a bâŋnə̀ ǹnaŋsə mbə tsiꞌì gold, ǹta tsǒ ŋkèꞌè yìi ɨ̀ laa aà. 19 Bɨ lɛ ntsèꞌe ŋgɔ̀ꞌɔ atsəŋkya jya nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ atɨ̀ndùù, ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ yî m̀bìì ɨ̀ lɛ mbə jasper, yì ǹyòŋtə̀ bə sapphire, yìi ɨ̀ ywèꞌe ji tarə aa bə agate, yìi mə ɨ̀ yweꞌe ji nɨkwà aa bə emerald, 20 yìi ɨ̀ ywèꞌe ji ntaà aa bə onyx, yìi ɨ̀ ywèꞌe ji ntoꞌo aa bə carnelian, yìi ɨ̀ ywèꞌe ji sàmbaa aa ɨ bə chrysolite, yìi ɨ̀ ywèꞌe ji nɨfwaa aa bə beryl, yìi ɨ̀ ywèꞌe ji bùꞌù aa bə topaz, yìi ɨ̀ ywèꞌe ji nɨghum aa bə chrysoprase, yìi ɨ̀ ywèꞌe nɨghûm ǹtsò mɔ̀ꞌɔ aa ɨ bə jacinth, yìi ɨ̀ ywèꞌe nɨghûm ǹtsò baa aa ɨ bə amethyst. 21 Mɨ̀ntsù mɨ ɨbùꞌù mya nɨ̀ghûm ǹtsò baa lɛ ŋkɨ mbə njoo ɨtɨ̀ndùu ntsò baà; bɨ ghɨrə̀ ǹtsǔbùꞌù wa yǐ mɔꞌɔ yǐ mɔꞌɔ aa nɨ̂ m̀bùm ǹjoò atɨ̀ndùù yî fùùrə̀. M̀fâŋnə̌ njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ya ɨ naŋsə mbə gold, ntanə tsǒ ŋ̀kèꞌè.

22 Kaa mə̀ lɛ ŋwaꞌa ndâmàꞌanwì wa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yə̂, ǹloŋ mə ǹdâmàꞌanwì yì ɨ̀ lɛ mbə M̀màꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ M̀buꞌutəmbi bo Mû M̀bînjə̀rə̀ wâ. 23 Kaa ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ya waꞌà nɨ̂ nɨ̂nòò, kə̀ saŋ mə tâ à ka nta ghu lɔɔ̀, ǹloŋ mə nɨ̀ghaꞌa nɨ Nwî nɨ ta ghu tsǒ ŋ̀kàꞌà. Mû M̀bîjə̀rə̀ wa a bə lâm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yâ. 24 Ɨ̀too fàa mbi ka yǐ tɨgə karə aa wa mûm ŋ̀kàꞌa yu. Tâ bɨ̀fɔ̀ bɨ tsɨ̀m fàa nsyɛ tâ bɨ zi nɨ nɨ̀ghaꞌa nyaa ghu. 25 Kaa baa yǐ waꞌǎ mɨ̂ntsù mɨ ɨbùꞌù mya a siꞌinə ka ntsetə; kaa ɨ̀tugə ka yǐ waꞌà ghu ka mfii. 26 Bɨ ka yǐ lɔ̀gə nɨghaꞌa nɨ ɨtoo jì fàa mbi bo bɨ̀ àfùꞌû yaa ɨ zì nɨ yu wa a mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà. 27 Kaa ayoo nsɨŋ yî tsù kaa a ka yǐ waꞌà ghu kuù, kə̀ bə ŋù yìi mə a ghɨ̀rə ɨnnù jî swèrə̀, kə̀ ŋù yìi mə a tswɛɛ ɨbǎŋnənnù aa. A ka yǐ kuu tsiꞌì bə̀ bìi mə bɨ ŋwaꞌanə mɨkûm myaa wa mûm àŋwàꞌànə ntswêntɨ̀ɨ̀ Mû M̀bîjə̀rə̀ yâ aà.

22

1 Angel wa a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ndɨ̀ꞌɨ ŋki mɨyaa ŋkǐ ntswêntɨ̀ɨ̀ wa a mbo mə̀, ɨ jɛɛ̀ŋkə̀ tsiꞌì tsǒ crystal, ǹlo wa abə̀rə Nwi bo bɨ̀ yǐ Mû M̀bînjə̀rə̀ wa 2 ŋkoŋə nsɨgə wa a tɨtɨ̀ɨ m̀fâŋnə̌ njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa, wa aghəŋə ŋkì mɨyaa a mbɛ̀ɛ̀ tsɨ̀m, àtǐ ntswêntɨ̀ɨ̀ a təə ghu, ǹtswe nɨ̂ mbuu mɨ̂ntâ mi nɨ̀ghûm ǹtsò baà. Ŋ̀koonə nɨ mɨ̀ntà mi mya a atu sàŋə̀ a atu sàŋə̀. Ɨ̀yə̌ŋ ati ma ya ɨ lɛ nstwe aa a ŋghùrə ɨ̀too ɨtoo ghu.

3 Kaa mbə bɨ waꞌǎ ayoò tsu yìi mə ndɔ̀ɔ̀ Nwì ɨ̀ tswe ghu maa mûm njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yə̂. Lâ tâ àbə̀rə̀ Nwî bo yǐ Mû M̀bînjə̀rə̀ wa, tâ à baŋnə ntəə ghu. Tâ ŋ̀gǎŋfàꞌâ ji ka mmii nìi. 4 Bo ka yǐ kɨ yə nsî yi tâ bɨ̀ kɨ ŋwaꞌanə ɨkûm yi a nɨjɛnə nɨ nsi bo. 5 Kaa ɨ̀tugə ɨ ka yǐ waꞌà bù m̀bə, kaa tâ bo waꞌà nɨ̀ waa ŋkàꞌà lâm kə̌ ŋkàꞌà nɨ̂nòò bû ŋka nlɔɔ, ǹloŋ mə Mmàꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ àa yǐ bə ŋkàꞌâ waa. Tâ bo tɨgə mbuꞌutə mbi bo bo ǹlwiꞌi nɨ̂ŋkoŋə̀.

Àjàŋə mə Yesu à ka yǐ zì aà

6 Angel wa a swoŋ a mbo mə̀ mə, “Wa annù yula mə mə̀ swoŋə aa à nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ ŋkùꞌùnə a mbii aà.” Wa Mmàꞌàmbi Nwìŋgɔ̀ŋ mə a fa Azwî yi a mbô ŋ̀gǎŋntoò ji jya aa, à tòò mə̂ angel mə tâ à zi ndɨ̀ꞌɨ annù yìi a tswe nɨ̂ ŋ̀ghɛ̀nsə mfɛ̀ꞌɛ̀ aa a mbô ŋ̀gàŋàfàꞌâ yì. 7 Yesu a swoŋ mə, “Yə̂ nɨ̀, wa mə zì tsiꞌì tsɨ̀tsɔ̀ŋə̀!” M̀bɔɔnə a mbo ŋù yìi mə a lə̀ə̀ ɨnnù jìi mə àŋwàꞌànə̀ yûlà a swoŋə mə ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ aà.

8 Àa mə̀ Jɔn yìi mə mə̀ yùꞌu ŋkɨ nyə ɨnnù ma jû aà. Nòò wa mə mə̀ yuꞌu ŋkɨ nyə ɨnnù ma jû aa, mə̀ lɛ ŋwò a mɨkòrə angel wa mə à lɛ ndɨ̀ꞌɨ ɨnnù ma jû a mbo mə̀ aa mə mə mii yi, 9 lâ a swoŋ a mbo mə̀ mə, “Tsuu ajàŋə annù ma yû lǒ ghɨ̀rə̀! Wa mə̀ bə aa ŋù àkòrə̂ ghò a mûm àfàꞌà bo bɨ̀ ŋù àkòrə bɨ̀lɨ̂m bo, ŋ̀gǎŋntoo Nwî, bo bɨ̀ bə̀ bìi mə bɨ lə̀ə ɨnnù jìi mə àŋwàꞌànə̀ yulà a swoŋ aà. Mii bə Nwî.”

10 A bû ǹswoŋ a mbo mə̀ mə, “Tsùu ntoo yìi mə àŋwàꞌànə̀ ma yû a swoŋə nloŋ ɨnnù jìi mə ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ aa a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ lǒ lə̀ə̀ ǹloŋ mə wa nòò à tɨ̀gə a abô. 11 Tâ ŋù ŋ̀ghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ tâ à ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì a ŋka ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jì bɨ, tâ ŋù yìi mə a ghɨ̀rə ɨnnǔ nsɨŋə aa tâ à ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀ka ŋghɨrə ɨnnǔ nsɨŋə. Tâ ŋù yìi mə a ghɨ̀rə ɨnnù jìi ɨ tsinə aa, tâ à ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀ka ŋghɨrə ɨnnù jìi ɨ tsinə aà. Tâ ŋù yìi mə à làa aa, tâ à kɨ̀ ntswe nlaa.”

12 Yesu a swoŋ mə, “Wa mə zì tsiꞌì tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀! Ǹtugɨtə mɨtsɔꞌɔ̀nə̀ mɨ afàꞌà, ɨ zǐ ɨ tsɔꞌɔ afàꞌà ŋû ǹtsɨ̀m ɨ yòŋə a nɨ̂ ànnù yìi à lɛ mfàꞌà aà. 13 Wa mə̀ nɨ Alpha ŋkɨ mbə Omega, m̀bə ntsyà m̀bìì ŋ̀kɨ mbə njɨrə njɨ̀m,mbə nlɔgɨnə ŋkɨ mbə nlwìꞌìsə̂.

14 “M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi bɨ sìꞌì mə ɨtsə̀ꞌə̂ jyaa ɨ laa, ǹloŋ mə mbə bo jɨ fɨ̀ntà fɨ ati fɨ ntswêntɨ̀ɨ̀ fya, ŋ̀kɨ ntsya nɨ mɨ̀ntsǔ mɨ ɨbuꞌu mya, ŋ̀kuu wa njɔ̀ꞌɔ àlaꞌà. 15 Bulà bə̀ ka yi təə a abɛɛ kaa waꞌà ghu kuù, m̀bu jya, nɨ̂ bɨ̀sɔ̀rə̀, nɨ ŋgàŋajɨrə̀ jya, nɨ ŋgǎŋnzwitə bə̀, nɨ ŋgǎŋmmii bɨ̀nwì bɨ adàŋə̀ àdàŋə̀, nɨ ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à kɔ̌ŋ ŋghɨ̀rə ɨnnǔ mbweꞌesə̀ aà.

16 “Wa mə̀ Yesu, mə̀ tòo angel ghà a mbo bù, nɨ ǹtoo yulà a mbo ŋ̀ghotə jyâ. Wa mə̀ laa mbə ntɨgə ŋgɨ̀gə̀ bo bɨ̀ naŋəbɨrə̀ David wâ, m̀bə fɨ̂njɔ̀ŋ fî tɨ̀tugə fìi fɨ ta aà.” 17 Àzwì ya nɨ̀ Mûŋgèn wa swoŋ mə, “Zǐ.” Tâ ŋù yìi mə à yuꞌù aa, tâ à swoŋ mə, “Zǐ.” Tâ ŋù yìi mə ǹjì ŋ̀kì ɨ yaŋə nii aa tâ à zi, tâ ŋù yìi mə a yə̀ꞌə̀tə aa, tâ à kwɛrə ŋkǐ ntswêntɨ̀ɨ̀ tɨ̀ tû.

18 Mə wàꞌàsə̀ a ŋû ǹtsɨ̀m yìi mə a yuꞌu ntoo yìi mə ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ fàa a mûm àŋwàꞌànə̀ yulà yìi mə a swoŋə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ aà. M̀bə ŋù tsù à kuꞌusə annù ghu boŋ Nwìŋgɔ̀ŋ à ka yǐ kɨɨ kùꞌùsə nìi nɨghɔ̀ɔ̀ nɨ ŋkwǒŋ bə̀ nya mə bɨ ŋwaꞌanə fàa mûm àŋwàꞌànə̀ aà. 19 M̀bə ŋù tsù a fiꞌitə nɨghàà nî tsu fàa mûm àŋwàꞌànə ntoo yù yìi mə a swoŋə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ aa, boŋ Nwìŋgɔ̀ŋ à ka yǐ kɨɨ kwɛrə a yìi atɨɨ fɨ̂ntà fɨ ati fɨ ntswêntɨ̀ɨ̀ fya mə a tswe wa mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì ǹlàà maŋsə ya aa, mə bɨ ŋwaꞌanə fàa mûm àŋwàꞌànə̀ aà.

20 Yu wa yìi mə à swǒŋ ɨnnù ma jû aa, à swǒŋ mə, “A laa mə mə zì tsiꞌì tsɨ̀tsɔ̀ŋə̀.” Amen. Zǐ a Mmàꞌàmbî Yesu.

21 Tâ ɨ̀bɔ̌ŋ Mmàꞌàmbî Yesu tâ ɨ̀ tswe a mbo bə̀ bɨ Nwî bɨ tsɨ̀mə̀. Amen.

* 7:17 Yes. 49.10

* 7:17 Yes. 25.8

* 9:11 ǹjiꞌì yì ɨ bə aa mə, yu wa yìi mə ta ŋgɨꞌɨ aà

* 13:5 Dan. 7.8,11

* 13:10 Yer. 15.2

* 20:8 Ezek. 38.2