^

Keliko

Keliko: Ụ́ꞌdụ́kọ́ Múké Múngú vé rị New Testament+

copyright © 2017 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Keliko
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

All rights reserved.

2025-05-06

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 6 May 2025

14717198-957a-524c-b31f-2c3197945b20

Íꞌdóngárá

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

Búkũ

Íꞌdóngárá

vé rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Búkũ ꞌdĩri lũ ngá rĩ pi vé íꞌdóngárá ã tã. Lũ tã Múngú ní ꞌbụ̃ pi gbizú vũ be rĩ, ãzini ĩri ní ngá ꞌa ni gé rĩ pi gbizú rĩ, agaápi rá rĩ, lũ tã ĩri ní ꞌbá gbizú, ĩri ní ꞌbá rĩ ꞌbãzú adrizú ngá rĩ pi drị̃gé ꞌbá ãmbúgú rú rĩ. Búkũ ꞌdĩri lũ kpá ũnjĩkãnyã vé íꞌdóngárá, ĩzãngã nyangárá, ãzini drãngárá vé íꞌdóngárá ã tã. Lũ tị ãndíãndí rĩ pi vé tã, ãzini sụ́rụ́ rĩ pi vé íꞌdóngárá ã tã, lũ kpá tã Múngú ní Ãbũrámã ri ĩpẽzú ívé úyú Yãhụ́dị̃ rĩ pi be, kộpi ã adrikí rí ꞌbá ívé ni rĩ vé tã, ꞌî iꞌda rí ꞌî ngúlúpí kộpi ní, kộpi ẽ iꞌdakí rí ívé ũkpõ, ãzini tã áda rĩ ꞌbá ụrụkọ ní.

Cápĩtã 12-50 ũlũ ꞌbá Ãbũrámã vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi vé tã, mvọ́pị Ĩsákã vé tã, Ĩsákã mvọ́pị Yõkóbũ vé tã, ãzini ũlũ Yõkóbũ vé anji mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé tã, agaápi rá rĩ, ũlũ tã Yõsépã vé rĩ. Kộpi ã adrikí dõ ngúlúmũ mãdãŋá drãáãsĩyã, ãzini ꞌbá Múngú túngú túngú rĩ pi ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi ã trakí dõ kộpi ã gãrã kụ́rụ̃ drãáãsĩyã, Múngú mba ívé ꞌbá ꞌdĩꞌbée ã tã rá. Ũlũ kpá kĩnĩ, Múngú lẽ ꞌbá ívé rĩ pi ã ꞌdụkí ívé tã ngaá, kộpi ã ꞌokí tã pịrị, ẽ ị̃njị̃kí rí ꞌi ãní.

Búkũ Íꞌdóngárá vé rĩ, Wụ̃ngárá vé rĩ, Lẹ̃vị̃tị́kã vé rĩ, Kãlãfe vé rĩ, ãzini Dẽtõrõnómẽ vé rĩ, Yãhụ́dị̃ rĩ pi zịkí búkũ ꞌdĩꞌbée Búkũ Tãị́mbị́ vé ni, dõku Búkũ Mósẽ vé Tãị́mbị́ vé rĩ.

1

ꞌBụ̃ pi vé gbingárá vũ be rĩ

1 Íꞌdóngárá gá ꞌdãá, Múngú gbi ꞌbụ̃ pi vũ be. 2 Vũ rĩ adri kú kána, ngá ãzi ꞌa ni gé ꞌdãáyo, yị̃ị́ dabaya rĩ ẽ drị̃ bĩ nịị́ kuú cịcị, Índrí Múngú vé rĩ ri ẹ́cị́ yị̃ị́ rĩ drị̃gé sĩ.

3 Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ ụ̃tụ́ŋá ã adri anigé.” Ụ̃tụ́ŋá ní dị̃zú ãngũ ĩmgbẽrẽzú. 4 Múngú ndre ụ̃tụ́ŋá rĩ índré ꞌí mị gé ꞌdãá múké, ĩri ní ụ̃tụ́ŋá pi ãsámvú acozú ãngũ bĩípi nịị́pi cịcị rĩ be. 5 Múngú ní ụ̃tụ́ŋá rĩ zịzú “Ụ̃tụ́ ãmgbáráká” ĩri ní ãngũ bĩípi nịị́pi cịcị rĩ zịzú “ị́nị́ŋá.” Ũndréŋá ní ícázú, ãngũ rĩ ní ọ́wụ́zú, ꞌdĩri ụ́ꞌdụ́ ãlu rĩ.

6 Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ ãngũ mgbọ ã adri ụrụ ꞌdãá yị̃ị́ rĩ pi ãsámvú gé, ã aco rí yị̃ị́ ꞌbụ̃ gé rĩ pi ãsámvú yị̃ị́ vũ drị̃gé rĩ be.” 7 Múngú ní ãngũ mgbọ ụrụ rĩ gbizú, ã aco rí yị̃ị́ ꞌbụ̃ gé rĩ pi ãsámvú yị̃ị́ vũ drị̃gé rĩ be. Ĩri ní ꞌi ngazú sụ̃ Múngú ní ꞌyoó rĩ tị́nị. 8 Múngú ní ãngũ mgbọ ụrụ rĩ zịzú “ꞌbụ̃.” Ũndréŋá ní ícázú, ãngũ rĩ ní ọ́wụ́zú, ꞌdĩri ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ rĩ.

9 Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ yị̃ị́ ꞌbụ̃ ndụ́gé rĩ ã úmú ꞌi vũrã ãlu gé, ãngũ ãꞌwí ẽ índré.” Ĩri ní ꞌi ngazú sụ̃ Múngú ní ꞌyoó rĩ tị́nị. 10 Múngú ní ãngũ ãꞌwí rĩ zịzú “nyọ̃ọ́kụ́”, ĩri ní yị̃ị́ ĩ úmúꞌbá vũrã ãlu gé rĩ zịzú “yị̃ị́ tafu”. Múngú ndre ꞌí mị gé ꞌdãá índré múké.

11 Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ ngá rĩ pi ẽ ĩfũkí dụụ́ nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé, ngá úri be ni pi, ãzini pẹtị ũꞌa be ni pi, ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí.” Ĩri ní ꞌi ngazú sụ̃ Múngú ní ꞌyoó rĩ tị́nị. 12 Ngá rĩ pi ní ĩfũzú ꞌdụzú nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé, ngá úri be ni pi, ãzini pẹtị ũꞌa be ni pi ĩfũkí dụụ́ ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí. Múngú ndre kộpi ꞌí mị gé ꞌdãá índrékí múké. 13 Ũndréŋá ní ícázú, ãngũ rĩ ní ọ́wụ́zú, ꞌdĩri ụ́ꞌdụ́ na rĩ.

14 Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ ngá dị̃ꞌbée ãngũ ĩmgbẽrẽꞌbée ni pi ẽ índrékí ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ã aco rí ụ̃tụ́ŋá pi ãsámvú ị́nị́ŋá be, kộpi ẽ iꞌdakí rí lókí rĩ pi ã vúgú, ụ́ꞌdụ́ rĩ pi ã vúgú, ãzini ílí rĩ pi ã vúgú, 15 kộpi ã dị̃kí rí ãngũ ĩmgbẽrẽé ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ ímụ́ vũ drị̃gé nõó.” Ĩri ní ꞌi ngazú sụ̃ Múngú ní ꞌyoó rĩ tị́nị. 16 Múngú ní ngá ambugu dị̃ꞌbée ãngũ ĩmgbẽrẽꞌbée ni pi gbizú ị̃rị̃. Ãmbúgú agaápi rá rĩ, ã dị̃ rí ãngũ ĩmgbẽrẽé ụ̃tụ́ŋá sĩ, mãdãŋá rĩ, ã dị̃ rí ãngũ ĩmgbẽrẽé ị́nị́ŋá sĩ. Ĩri ní kpá línyã rĩ pi gbizú. 17 Múngú ꞌbã kộpi ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, kộpi ã dị̃kí rí ãngũ ĩmgbẽrẽé vũ drị̃gé nõgó, 18 ụ̃tụ́ rĩ ã dị̃ rí ãngũ ĩmgbẽrẽé ụ̃tụ́ŋá sĩ, mbãá rĩ ã dị̃ rí ãngũ ĩmgbẽrẽé ị́nị́ŋá sĩ, ã aco rí ụ̃tụ́ŋá pi ãsámvú ị́nị́ŋá be. Múngú ndre kộpi ꞌí mị gé ꞌdãá índrékí múké. 19 Ũndréŋá ní ícázú, ãngũ rĩ ní ọ́wụ́zú, ꞌdĩri ụ́ꞌdụ́ sụ rĩ.

20 Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ ngá ídri be ni pi ã adrikí yị̃ị́ agá ꞌdãá, ãzini lẽ ãríŋá rĩ pi ã ungakí ãngũ mgbọ ꞌbụ̃ pi ãsámvú vũ be rĩ gé sĩ.” 21 Kúru Múngú ní ngá ambugu ambugu yị̃ị́ tafu agá ídri be rĩ pi gbizú ngá céré ídri be ẹ́cị́ꞌbá ẹ́cị́ẹ̃cị̃ rĩ pi be, ãríŋá rĩ pi be ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí. Múngú ndre kộpi ꞌí mị gé ꞌdãá índrékí múké. 22 Múngú sẽ kộpi ní tãkíri, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi tịkí, ĩmivé kãlãfe ã ga tré yị̃ị́ tafu rĩ agá ꞌdãá, ãríŋá rĩ pi vé kãlãfe ã ga tré vũ drị̃gé nõgó.” 23 Ũndréŋá ní ícázú, ãngũ rĩ ní ọ́wụ́zú, ꞌdĩri ụ́ꞌdụ́ tọ̃wụ́ rĩ.

24 Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ ãnyãpá rĩ pi, ngá nyíríŋá ídri be ẹ́cị́ꞌbá vũ drị̃gé sĩ rĩ pi, ãzini ãꞌá rĩ pi ã adrikí vũ drị̃gé nõgó anigé ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí.” Ĩri ní ꞌi ngazú sụ̃ Múngú ní ꞌyoó rĩ tị́nị. 25 Múngú gbi ãꞌá rĩ pi ãnyãpá rĩ pi be ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí, ãzini gbi ngá ídri be ẹ́cị́ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé sĩ rĩ pi ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí. Múngú ndre kộpi ꞌí mị gé ꞌdãá índrékí múké.

26 Kúru Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ ꞌbâ gbikí ꞌbá sụ̃ụ́ ꞌbá tị́nị, kộpi ã adrikí rí ãmbúgú ị̃ꞌbị́ yị̃ị́ tafu agá rĩ pi drị̃gé, ãríŋá rĩ pi drị̃gé, ãnyãpá rĩ pi drị̃gé, ãꞌá rĩ pi drị̃gé, ãzini ngá ídri be ẹ́cị́ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé sĩ rĩ pi drị̃gé.”

27 Kúru Múngú ní ꞌbá gbizú sụ̃ ꞌí tị́nị,

Múngú gbi ĩri sụ̃ ꞌí tị́nị,

gbi kộpi ágó pi ũkú be.

28 Múngú ní tãkíri ꞌbãzú kộpi drị̃gé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi tịkí, ĩmi ízúkí ízúzũ, ĩmivé kãlãfe ã ga tré vũ drị̃gé nõgó, ĩmi adrikí ãmbúgú nyọ̃ọ́kụ́ rĩ drị̃gé. Lẽ ĩmi adrikí ãmbúgú ị̃ꞌbị́ yị̃ị́ tafu agá rĩ pi drị̃gé, ãríŋá rĩ pi drị̃gé, ngá ídri be ẹ́cị́ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé sĩ rĩ pi drị̃gé.”

29 Kúru Múngú ní ꞌyozú ꞌbá rĩ ní kĩnĩ, “Ngá úri be vũ drị̃gé rĩ pi, pẹtị ꞌaꞌbée ꞌaꞌa úri be agá rĩ pi ãrẽvú céré, á sẽ kộpi mí ní. Kộpi adri ãnyãngã mívé ni. 30 Á sẽ ngá ĩfũꞌbá dụꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé rĩ pi ãrẽvú céré ãꞌá rĩ pi ní, ãríŋá rĩ pi ní, ngá ídri be ẹ́cị́ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé sĩ rĩ pi ní ãnyãngã rú.”

31 Múngú ndre ngá ꞌí ní gbií rĩ pi ãrẽvú céré índrékí ꞌí mị gé ꞌdãá múké múké. Ũndréŋá ní ícázú, ãngũ rĩ ní ọ́wụ́zú, ꞌdĩri ụ́ꞌdụ́ ázíyá rĩ.

2

1 Kúru ꞌbụ̃ pi vé gbingárá vũ be, ngá céré ꞌa ni gé rĩ pi be rĩ ní ꞌi dẹzú.

2 Kúru kã mụụ́ caá ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ gé, ị́sụ́ Múngú dẹ ívé ẹ̃zị́ rĩ ã ngangárá gí, kúru ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ gé, ĩri ní uvuzú. 3 Múngú ní tãkíri ꞌbãzú ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ rĩ drị̃gé, ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri adrií uletere,* ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri ĩri ní uvuzú rĩ, ị́sụ́ dẹ ívé ẹ̃zị́ ngá rĩ pi gbizú rĩ gí.

Múngú gbi Ãdámã pi Évã be

4 ꞌBụ̃ pi vé gbingárá vũ be rĩ ĩri ꞌdíni.

Úpí† Múngú kã ꞌbụ̃ pi gbií vũ be gí, 5 ásé, pẹtị, dõku ngá ãzi ĩfũ dụụ́ vũ rĩ drị̃gé kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã Úpí Múngú sẽ drĩ yị̃ị́gọ́ ꞌdịị́ vũ rĩ drị̃gé kuyé, ꞌbá ọ́mvụ́ ꞌãápi ni ꞌdãáyo, 6 ẹndrịlị́gọ́ ri ꞌaá nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ẽ drị̃ ũndrĩí nĩ. 7 Úpí Múngú ní ũtrẽtrẽ ĩtĩzú, ĩri ní gbizú ufuzú ꞌbá ágó rú, ĩri ní ẹ̃vị̃vị̃ ídri vé rĩ vuzú ụ̃mvụ ni gé, ágó rĩ gõ ícá ídri rú.

8 Úpí Múngú ní ngá sazú ọ́mvụ́ Ẽdénẽ vé rĩ agá, wọ̃ọ́kọ̃ ụ̃tụ́ ní ĩfũzú rĩ gé, ĩri ní ágó ꞌí ní gbií rĩ jịzú ꞌbãzú ọ́mvụ́ rĩ agá. 9 Úpí Múngú sa pẹtị ũnyĩ be ũꞌa be ĩ ní nyaá íníꞌbá ínínĩ ni pi ọ́mvụ́ rĩ agá ꞌdãá ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí. Ọ́mvụ́ rĩ ã ágáŋá gá ꞌdãá, sa pẹtị ídri sẽépi rĩ, ãzini pẹtị tã múké pi nị̃zú tã ũnjí be rĩ.

10 Yị̃ị́ ãzi ídị́ ĩfũú ọ́mvụ́ Ẽdénẽ vé rĩ agá ꞌdãá, ri ọ́mvụ́ rĩ ũsũú nĩ, yị̃ị́ rĩ aco ꞌi caá sụ. 11 Yị̃ị́ ãlu rĩ ã rụ́ Pĩsónã, dị ẹlịị́ mụzú ãngũ Hãvílã vé dábũ be rĩ agásĩ. 12 Dábũ ãngũ ꞌdãri vé rĩ múké, pẹtị sụ́ be ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ rĩ ꞌdãlé anigé, ãzini írã ũnyĩ be ĩ ní zịị́ õníkĩ rĩ pi ꞌdãlé anigé. 13 Yị̃ị́ ị̃rị̃ rĩ ã rụ́ Gĩyónã, dị ẹlịị́ mụzú ãngũ Kụ́sị̃ vé rĩ agásĩ. 14 Yị̃ị́ na rĩ ã rụ́ Tị́gị̃rị̃sị̃, dị ẹlịị́ mụzú ãngũ Ãsírĩyã vé rĩ agásĩ, ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩla. Yị̃ị́ sụ rĩ ã rụ́ Yũfẽrétã.

15 Úpí Múngú ní ágó rĩ jịzú ꞌbãzú ọ́mvụ́ Ẽdénẽ vé rĩ agá, ã ꞌã rí ọ́mvụ́ rĩ, ãzini ã ũtẽ rí ọ́mvụ́ rĩ. 16 Úpí Múngú ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Mi ícó pẹtị ọ́mvụ́ agá rĩ pi vé ũꞌa nya rá, 17 ꞌbo lẽ mî nya pẹtị ĩ ní tã múké nị̃zú tã ũnjí be rĩ ku, ꞌí nya dõ gí, ádarú mi drã rá.”

18 Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ágó rĩ adri dõ ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ, adri múké ku. Ma ꞌbá ĩri ẽ ĩzã koópi ni gbi ĩri ní rá.”

19 Kúru Úpí Múngú ní ũtrẽtrẽ ĩtĩzú, ĩri ní gbizú ufuzú ãnyãpá rú, ãꞌá rĩ pi rú, ãzini ãríŋá rĩ pi rú. Ĩri ní kộpi jịzú ágó rĩ vúgá ꞌdãá, ã ndre rí kộpi, ã ꞌda rí kộpi ã rụ́, ágó rĩ ní kộpi ã rụ́ ꞌdazú ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí. 20 Kúru ágó rĩ ní ãnyãpá rĩ pi vé rụ́ ꞌdazú, ãríŋá rĩ pi be, ãꞌá rĩ pi be céré. ꞌBo ꞌbá Ãdámã ẽ ĩzã koópi ni ꞌdãáyo.

21 Kúru Úpí Múngú ní ágó rĩ sẽzú ụ́ꞌdụ́ kozú kpílíkpílí. Ágó rĩ kã rií ụ́ꞌdụ́ rĩ koó, Úpí Múngú ní ĩrivé gãrãfã ãlu ínjézú, ĩri ní vũrã ni ọ̃zụ̃zú gõzú ũzi. 22 Kúru Úpí Múngú ní gãrãfã ágó rĩ vé ꞌí ní ínjé rĩ gbizú ufuzú ũkú rú, ĩri ní jịzú ágó rĩ vúgá ꞌdãá.

23 Ágó rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ,

“ꞌBá nõri vé fã sụ̃ mávé rĩ tị́nị,

ĩrivé zãá sụ mávé rĩ tị́nị,

ĩ rụ́ ni zị ‘ũkú’,‡

ãꞌdiãtãsĩyã íbíkí ĩri ínjé mâ rụ́ꞌbá gá.”

24 Tã ꞌdĩri sĩ, ꞌbá ágó ri ívé ẹ́tẹ́pị ku, ĩri ívé ẹ́ndrẹ́pị ku, kộpi ĩ úmú ũkú ni be, kộpi adri rụ́ꞌbá ãlu.

25 Ágó rĩ pi ũkú ni be ị̃rị̃trọ́ pílílí rú, ꞌbo kộpi adrikí kú drị̃njá ãkó.

3

Ũnjĩkãnyã ágó rĩ pi ní ꞌoó ũkú ni be rĩ

1 Ãꞌá Úpí Múngú ní gbií rĩ pi ãsámvú gé, ị̃nị̃ ri ãꞌá riípi mị ũꞌbãápi agaápi rá ni. Ụ́ꞌdụ́ ãlu, ĩri ní ũkú rĩ zịzú kĩnĩ, “Ẹ̃ndẹ́pị Múngú ꞌyo nyo kínĩ ĩmi nyakí pẹtị ũꞌa ọ́mvụ́ agá ꞌdĩꞌbée ku ꞌdíni rá?”

2 Ũkú rĩ ní újázú ị̃nị̃ rĩ ní kĩnĩ, “Múngú kĩnĩ, ꞌbâ ícó pẹtị ọ́mvụ́ agá ꞌdĩꞌbée vé ũꞌa nya rá, 3 ꞌbo Múngú kĩnĩ, ‘Pẹtị ọ́mvụ́ ágáŋá gá ꞌdãri vé ũꞌa, lẽ ĩmi nyakí ku, dõku ĩmi úlókí ku, ĩmi nyakí dõ gí, ĩmi ícó ũdrã rá.’ ”

4 Ị̃nị̃ rĩ ní újázú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Ĩmi ícókí ũdrãá ku. 5 Múngú nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, ĩmi nyakí dõ pẹtị rĩ vé ũꞌa gí, ĩmî mị ri ꞌi zị̃ tã nị̃zú ámázú rá, ĩmi adri sụ̃ Múngú tị́nị, ĩmi tã múké pi nị̃ tã ũnjí be rá.”

6 Ũkú rĩ kã ndreé pẹtị rĩ vé ũꞌa índré ꞌí mị gé ꞌdãá múké, ĩ ícó nya rá, ãzini ĩ tã múké pi nị̃ ãní tã ũnjí be rá, ĩri ní pẹtị rĩ vé ũꞌa ĩtĩzú nyazú, ĩri ní ụrụkọ ni sẽzú ágó ni adriípi ꞌí gãrã gá rĩ ní, ágó ni ní ẹ́ꞌyị́zú nyazú. 7 Koro kộpi ẽ mị ní ꞌi zị̃zú, kộpi nị̃kí ámá ĩ nóni pílílí rú. Kúru kộpi ní ị̃bị́bị́ ŋõzú údézú ĩ rụ́ꞌbá ọ̃zụ̃zú ãní.

8 Ũndréŋá ꞌdãri sĩ, ágó rĩ pi ũkú rĩ be yịkí Úpí Múngú vé kụ́bị́, ĩri ri ẹ́cị́ ọ́mvụ́ rĩ agásĩ, kộpi ápákí Úpí Múngú sĩ mụụ́ ĩ zụ̃ụ́ pẹtị rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá. 9 Úpí Múngú ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi íngõlé?”

10 Ágó rĩ ní újázú kĩnĩ, “Á yị mî kụ́bị́ ọ́mvụ́ agá ꞌdãá, sẽ má ní ụ̃rị̃, ãꞌdiãtãsĩyã ma pílílí rú, má ní ma zụ̃zú ãní.”

11 Múngú ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Ãꞌdi lũ mí ní kínĩ mi pílílí rú nĩ? Mí nya pẹtị rĩ vé ũꞌa má ní ꞌyoó mî nya ku rĩ gí?”

12 Ágó rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ũkú mí ní sẽé má ní rĩ, sẽ má ní pẹtị rĩ ã ũꞌa, á nya gí.”

13 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Mí ꞌo ꞌdíni ãsĩ?”

Ũkú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ị̃nị̃ ũꞌbã mâ mị nĩ, má ní pẹtị ũꞌa rĩ nyazú ãní.”

Múngú lị tã kộpi drị̃gé

14 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú ị̃nị̃ rĩ ní kĩnĩ, “Tã mí ní ꞌoó ꞌdĩri sĩ,

“Ãnyãpá rĩ pi ãsámvú gé ãꞌá rĩ pi be,

á tri mi gí!

Mi ímụ́ mi use bẹ̃drị̃ sĩ,

mi ímụ́ fụ́rụ́ndị́ mvũ cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ céré mí ní adrizú rĩ gé.

15 Ma sẽ ĩmivé ãsámvú ũkú rĩ be rĩ adri ũnjí,

anjiŋá mívé rĩ pi ĩrivé rĩ be, kộpi ãsámvú rĩ adri ũnjí.

Ĩrivé mvá ágó ri ímụ́ mi gbã drị̃gé,

mi ímụ́ mvá ágó rĩ ga pá gá.”

16 Múngú ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ,

“Sâ mí ní mvá tĩzú rĩ gé, ma sẽ mi ĩzãngã nya ambamba.

Mí kãdõ mvá tĩí, ãzó ni ri ásó ambamba.

Mi áwí ẹ́sị́ ꞌbã ku mí ágó ni drị̃gé,

ꞌbo ĩri adri ãmbúgú mí drị̃lé gá nĩ.”

17 Múngú ní ꞌyozú Ãdámã ní kĩnĩ, “Mí ní mívé ũkú ẽ tị yịị́, ãzini mí ní pẹtị ũꞌa má ní ꞌyoó, ‘Mî nya ku’ rĩ nyaá rĩ sĩ,

“Á tri nyọ̃ọ́kụ́ rĩ gí, mî tã sĩ.

Sâ mí ní adrizú ídri rú rĩ gé,

mi ọ́mvụ́ ꞌã ũkpõ sĩ, ụ́rụ́ndẹ be, mí íbí ngá nya ndõ.

18 Ũcékúcé ri ĩfũ dụ nyọ̃ọ́kụ́ rĩ agá,

mi ngá ĩfũꞌbá dụꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé rĩ pi nya.

19 Mi ọ́mvụ́ ꞌã ũkpõ sĩ, ụ́rụ́ndẹ be,

mi íbí ngá nya ndõ,

cĩmgbá mí ní fizú gõzú nyọ̃ọ́kụ́ agá rĩ gé,

ĩtĩkí nyọ̃ọ́kụ́ ĩ ní mi gbizú ãní,

mi gõ fi nyọ̃ọ́kụ́ agá ũzi.”

20 Ãdámã ꞌda ꞌî ũkú ni ã rụ́ Évã* ꞌi, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri adri ẹ́ndrẹ́pị ꞌbá ídri rú rĩ pi vé ni céré.

21 Kúru Úpí Múngú ní lãꞌbú údézú, ĩri ní Ãdámã pi ã rụ́ꞌbá ọ̃zụ̃zú ãní ũkú ni Évã be.

22 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Nóni ꞌbá ꞌdĩꞌbée ícákí sụ̃ ꞌbá tị́nị, kộpi nị̃kí tã múké pi tã ũnjí be gí. Ícókí kộpi ãꞌyĩí pẹtị ídri sẽépi rĩ nyaá ku, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ã adrikí rí mụzú nyonyo ku.” 23 Kúru Úpí Múngú ní kộpi drozú ọ́mvụ́ Ẽdénẽ vé rĩ agásĩ, kộpi ã mụkí ọ́mvụ́ ꞌãá nyọ̃ọ́kụ́ ꞌí ní ĩtĩí kộpi gbizú rĩ agá. 24 Múngú kã kộpi droó fũú ọ́mvụ́ Ẽdénẽ vé rĩ agásĩ gí, ĩri ní mãlãyíkã rĩ pi† ꞌbãzú ọ́mvụ́ rĩ vé wọ̃ọ́kọ̃ ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálé rú rĩ gé, ãzini ĩri ní ị́lị́ ãco sị́ be dị̃ị́pi lọ̃wụ̃ lọ̃wụ̃ ãcí rú ni ꞌbãzú, ĩri ẹ́cị́ ọ́mvụ́ rĩ agásĩ kụ́rụ̃, ã ũtẽ rí lẹ́tị mụụ́pi pẹtị ídri sẽépi rĩ gé rĩ.

4

Káyĩnã pi ẹ́drị́pị Ẽbélẽ be

1 Ãdámã pi ní lazú ũkú ni Évã be, Évã ní ꞌa ị́sụ́zú, ĩri ní Káyĩnã* ri tịzú. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí Múngú ko mâ ĩzã, á tị mvá ágó gí.” 2 Vụ́drị̃ ni gé, ĩri ní Ẽbélẽ ri tịzú.

Ẽbélẽ ri ꞌbá kãbĩlõ úcépi ni, Káyĩnã ri ꞌbá ọ́mvụ́ ꞌãápi ni. 3 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Káyĩnã ĩkũnã ívé ãnyãngã, íꞌdụ́ ụrụkọ ni íjị́ sẽé Úpí Múngú ní. 4 Ẽbélẽ íjị́ ívé rĩ kãbĩlõ mvá kãyú rĩ vé zãá úsõ be ni sẽé Úpí Múngú ní. Úpí Múngú ãꞌyĩ Ẽbélẽ ri rá, ãꞌyĩ kpá ngá ĩri ní sẽé rĩ rá. 5 ꞌBo Úpí Múngú ãꞌyĩ Káyĩnã ri kuyé, ãꞌyĩ kpá ngá ĩri ní sẽé rĩ kuyé. Sẽ Káyĩnã ã ꞌa ve ambamba, ẹndrẹtị ni adri kú ị̃trị́.

6 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Káyĩnã ní kĩnĩ, “Ngá mî ꞌa ní vezú rĩ ãꞌdi? Mí ẹndrẹtị adri kú ị̃trị́ ꞌdíni ãsĩ? 7 Mî ꞌo dõ tã pịrị, ícókí té mi ãꞌyĩí ku? ꞌBo mí ãꞌyĩ dõ tã pịrị ꞌoó ku, ũnjĩkãnyã fi mí ẹ́sị́ agá gí, lẽ mi izaá, ꞌbo lẽ mî ndẽ ũnjĩkãnyã vé ũkpõ rá.”

8 Káyĩnã ní ꞌyozú ẹ́drị́pị ní kĩnĩ, “ꞌBá mụkí ẹ́cị́ be ásé agá.” Kộpi kâ mụụ́ caá ásé agá ꞌdãlé, Káyĩnã ní íꞌdózú ẹ́drị́pị Ẽbélẽ ri fụzú, ĩri ꞌdịzú drãzú rá.

9 Kúru Úpí Múngú ní Káyĩnã ri zịzú kĩnĩ, “Mí ẹ́drị́pị Ẽbélẽ ri íngãá?”

Káyĩnã ní újázú kĩnĩ, “Á nị̃ kuyé. Mí ụ̃sụ̃ ma ꞌbá riípi má ẹ́drị́pị ri ũtẽépi ni?”

10 Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mí ꞌo ꞌdíni ãsĩ? ꞌÍ ndre drĩ ká! Mí ẹ́drị́pị vé ãrí dãápi nyọ̃ọ́kụ́ agá rĩ ngo ícá má vúgá nõó gí. 11 Á tri mi gí, á dro mi fũú nyọ̃ọ́kụ́ mí ẹ́drị́pị mí ní ꞌdịị́ rĩ vé ãrí ní dãá ꞌa ni gé rĩ agásĩ ãmvé gí. 12 Mí kãdõ nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ꞌãá, ãnyãngã ka mí ní ꞌa ni gé ku. Íꞌdózú ãndrũ mụzú drị̃drị̃, mi adri ꞌbẹ̃tị́ ãkó, mi ẹ́cị́ ngalanji ãngũ rĩ pi agásĩ.”

13 Káyĩnã ní ꞌyozú Úpí Múngú ní kĩnĩ, “Tã mí ní ma ĩrĩŋãzú ꞌdĩri ambamba, má ícó ãní bã ku. 14 Nóni ꞌí dro ma fũú nyọ̃ọ́kụ́ rĩ agásĩ gí, má ícó índré mí ẹndrẹtị gé dị̃ị́ ku, ma nóni ꞌbẹ̃tị́ ãkó, ma ẹ́cị́ mụzú ngalanji ãngũ rĩ pi agásĩ. ꞌBá rĩ ị́sụ́ dõ ma, ĩri ma ꞌdị drã rá.”

15 Úpí Múngú ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Adri ꞌdíni kuyé, ꞌbá ãzi ꞌdị dõ mi, ma mî ãrígó ũfẽ vú be ẹ́zị̂rị̃.” Kúru Úpí Múngú ní bị́lẹ́mị ꞌbãzú Káyĩnã ã rụ́ꞌbá gá, ꞌbá ãzi ị́sụ́ dõ ĩri, ã ꞌdị rí ĩri ku. 16 Káyĩnã ní kúru ngazú Úpí Múngú ã gãrã gá sĩ, ĩri ní mụzú adrizú ãngũ Nódĩ† vé rĩ gé, Ẽdénẽ vé wọ̃ọ́kọ̃ ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálé rú rĩ gé.

Úyú Káyĩnã vé rĩ

17 Káyĩnã pi ní lazú ũkú ni be, ũkú rĩ ní ꞌa ị́sụ́zú, ĩri ní Ẽnókã ri tịzú. Káyĩnã ní kụ̃rụ́ sịzú, ĩri ní kụ̃rụ́ rĩ ã rụ́ ꞌdazú ꞌî mvọ́pị Ẽnókã ã rụ́ sĩ. 18 Ẽnókã tị Ẽrádĩ ri, Ẽrádĩ tị Mẽhũjãélẽ ri, Mẽhũjãélẽ tị Mẽtũsãélẽ ri, Mẽtũsãélẽ ní Lẽmékẽ ri tịzú.

19 Lẽmékẽ je ũkú ị̃rị̃, ũkú kãyú rĩ ã rụ́ Ãdá ꞌi, ãzi rĩ ã rụ́ Zílã ꞌi. 20 Ãdá ní Jãbálã ri tịzú. Jãbálã ri ẹ́tẹ́pị ꞌbá adriꞌbá gãkũ agá, riꞌbá ãnyãpá úcéꞌbá rĩ pi vé ni. 21 Jãbálã vé ẹ́drị́pị Jũbálã ꞌi. Jũbálã ri ẹ́tẹ́pị ꞌbá riꞌbá kụ̃ꞌdị́ coꞌbá, ãzini jẽlẽgú vuꞌbá rĩ pi vé nĩ. 22 Lẽmékẽ vé ũkú rĩ ãzi Zílã ꞌi, Zílã ní kpá mvá ágó tịzú, mváŋá rĩ ã rụ́ Tũbãlĩ-Káyĩnã ꞌi, ĩri ũndógó ngá ẹ̃zị́ ngazú rĩ pi údépi ni, ãzini riípi aya mãlámãlá, ãzini aya ẹ̃zị́ ngazú rĩ dịị́pi ni. Tũbãlĩ-Káyĩnã vé ọ́mvụ́pị ã rụ́ Nãámã ꞌi.

23 Lẽmékẽ ní ꞌyozú ꞌî ũkúpị́ị ní kĩnĩ,

“Ãdá, ĩmi Zílã be, ĩmi yịkí drĩ ma ká,

mâ ũkúpị́ị, ĩmi yịkí mávé átángá.

Kẹ̃rị́mvá ãzi ĩpẽŋã ma,

á ꞌdị ĩri drãá gí.

24 Dõ ũfẽkí Káyĩnã vé ãrígó vú be ẹ́zị̂rị̃,

ma Lẽmékẽ ꞌi, ĩ mávé rĩ ũfẽ vú be pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ drị̃ ni ẹ́zị̂rị̃.”

Sétẽ pi mvọ́pị Ẽnósã be

25 Ãdámã pi ní gõzú lazú ũkú ni be dị̃ị́, ũkú rĩ ní mvá ágó tịzú, ĩri ní rụ́ ni ꞌdazú Sétẽ‡ ꞌi, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Múngú sẽ má ní mvá ágóŋá Ẽbélẽ Káyĩnã ní ꞌdịị́ rĩ ã ãrígó gí.” 26 Sétẽ ní kpá mvá ágó tịzú, ĩri ní rụ́ ni ꞌdazú Ẽnósã ꞌi.

Sâ ꞌdãri gé, ꞌbá rĩ pi ní íꞌdózú Úpí Múngú ã rụ́ zịzú, ãzini ĩri ị̃njị̃zú.

5

Úyú Ãdámã vé rĩ

1 Úyú ĩ ní tã ni sĩí ꞌdĩri Ãdámã vé rĩ.

Múngú kã ꞌbá ri gbií, gbi ĩri sụ̃ụ́ ꞌí tị́nị. 2 Gbi kộpi ágó pi ũkú be, sẽ kộpi ní tãkíri, ĩri ní kộpi zịzú “ꞌbá.”

3 Ãdámã kã adrií caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ na (130), ĩri ní mvá ágó tịzú sụ̃ ꞌí tị́nị. Ĩri ní rụ́ ni ꞌdazú Sétẽ ꞌi. 4 Kã Sétẽ ri tịị́, vụ́drị̃ ni gé, Ãdámã gõ adrií caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ (800), tị anji ãgõ ụrụkọꞌbée anji ũkú pi be ílí ꞌdĩꞌbée agá rá. 5 Ãdámã adri caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ úrõmĩ pụ̃kụ́ na (930), ĩri ní kúru drãzú.

6 Sétẽ kã adrií caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu drị̃ ni tọ̃wụ́ (105), ĩri ní Ẽnósã ri tịzú. 7 Kã Ẽnósã ri tịị́, vụ́drị̃ ni gé, Sétẽ gõ adrií caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ drị̃ ni ẹ́zị̂rị̃ (807), tị anji ãgõ ụrụkọꞌbée anji ũkú pi be ílí ꞌdĩꞌbée agá rá. 8 Sétẽ adri caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ úrõmĩ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ (912), ĩri ní kúru drãzú.

9 Ẽnósã kã adrií caá ílí be pụ̃kụ́ úrõmĩ (90), ĩri ní Kẽnánã ri tịzú. 10 Kã Kẽnánã ri tịị́, vụ́drị̃ ni gé, Ẽnósã gõ adrií caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ mụdrị́ drị̃ ni tọ̃wụ́ (815), tị anji ãgõ ụrụkọꞌbée anji ũkú pi be ílí ꞌdĩꞌbée agá rá. 11 Ẽnósã adri caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ úrõmĩ drị̃ ni tọ̃wụ́ (905), ĩri ní kúru drãzú.

12 Kẽnánã kã adrií caá ílí be pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ (70), ĩri ní Mãhãlãlélĩ ri tịzú. 13 Kã Mãhãlãlélĩ ri tịị́, vụ́drị̃ ni gé, Kẽnánã gõ adrií caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ pụ̃kụ́ sụ (840), tị anji ãgõ ụrụkọꞌbée anji ũkú pi be ílí ꞌdĩꞌbée agá rá. 14 Kẽnánã kã caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ úrõmĩ mụdrị́ (910), ĩri ní kúru drãzú.

15 Mãhãlãlélĩ kã adrií caá ílí be pụ̃kụ́ ázíyá drị̃ ni tọ̃wụ́ (65), ĩri ní Yãrédẽ ri tịzú. 16 Kã Yãrédẽ ri tịị́, vụ́drị̃ ni gé, Mãhãlãlélĩ gõ adrií caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ pụ̃kụ́ na (830), tị anji ãgõ ụrụkọꞌbée anji ũkú pi be ílí ꞌdĩꞌbée agá rá. 17 Mãhãlãlélĩ adri caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ pụ̃kụ́ úrõmĩ drị̃ ni tọ̃wụ́ (895), ĩri ní kúru drãzú.

18 Yãrédẽ kã adrií caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ ázíyá drị̃ ni ị̃rị̃ (162), ĩri ní Ẽnókã ri tịzú. 19 Kã Ẽnókã ri tịị́, vụ́drị̃ ni gé, Yãrédẽ gõ adrií caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ (800), tị anji ãgõ ụrụkọꞌbée anji ũkú pi be ílí ꞌdĩꞌbée agá rá. 20 Yãrédẽ adri caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ úrõmĩ pụ̃kụ́ ázíyá drị̃ ni ị̃rị̃ (962), ĩri ní kúru drãzú.

21 Ẽnókã kã adrií caá ílí be pụ̃kụ́ ázíyá drị̃ ni tọ̃wụ́ (65), ĩri ní Mẽtũsélã ri tịzú. 22 Kã Mẽtũsélã ri tịị́, vụ́drị̃ ni gé, Ẽnókã gõ adrií caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ na (300), tị anji ãgõ ụrụkọꞌbée anji ũkú pi be ílí ꞌdĩꞌbée agá rá. Ẽnókã ri tã ꞌoó pịrị Múngú ẹndrẹtị gé, 23 Ẽnókã adri caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ na pụ̃kụ́ ázíyá drị̃ ni tọ̃wụ́ (365). 24 Ẽnókã ní tã ꞌoó pịrị Múngú ẹndrẹtị gé rĩ sĩ, gõ índré dị̃ị́ kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ꞌdụ ĩri mụzú ídri rú.

25 Mẽtũsélã kã adrií caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ ãrõ drị̃ ni ẹ́zị̂rị̃ (187), ĩri ní Lẽmékẽ ri tịzú. 26 Kã Lẽmékẽ ri tịị́, vụ́drị̃ ni gé, Mẽtũsélã gõ adrií caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ẹ́zị̂rị̃ pụ̃kụ́ ãrõ drị̃ ni ị̃rị̃ (782), tị anji ãgõ ụrụkọꞌbée anji ũkú pi be ílí ꞌdĩꞌbée agá rá. 27 Mẽtũsélã adri caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ úrõmĩ pụ̃kụ́ ázíyá drị̃ ni úrõmĩ (969), ĩri ní kúru drãzú.

28 Lẽmékẽ kã adrií caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ ãrõ drị̃ ni ị̃rị̃ (182), ĩri ní mvá ágó tịzú. 29 Ĩri ní rụ́ ni ꞌdazú Núwã* ꞌi, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mvá nõri ímụ́ ꞌbâ ĩzã ko ĩzãngã ꞌbá ní rií nyaá ẹ̃zị́ ꞌbá ní rií ngaá drị́ sĩ nyọ̃ọ́kụ́ Úpí Múngú ní trií gí nõri agá nĩ.” 30 Lẽmékẽ kã Núwã ri tịị́, vụ́drị̃ ni gé, Lẽmékẽ gõ adri caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ tọ̃wụ́ pụ̃kụ́ úrõmĩ drị̃ ni tọ̃wụ́ (595), tị anji ãgõ ụrụkọꞌbée anji ũkú pi be ílí ꞌdĩꞌbée agá rá. 31 Lẽmékẽ adrií caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ẹ́zị̂rị̃ pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ drị̃ ni ẹ́zị̂rị̃ (777), ĩri ní kúru drãzú.

32 Núwã kã adrií caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ tọ̃wụ́ (500), vụ́drị̃ ni gé, ĩri ní Sémẽ pi tịzú Ámã be, Yãpétẽ sĩ.

6

Yị̃ị́ tị̃ ãngũ ĩmũlũú

1 ꞌBá rĩ pi kâ íꞌdó ízú vũ drị̃gé nõgó, kộpi tịkí anji ũkú rá. 2 Anji Múngú vé rĩ pi kâ ndreé anji ũkú ꞌbá rĩ pi ní tịị́ rĩ pi ũnyĩ be ambamba, kộpi jekí ụrụkọꞌbée ĩ ní lẽé rĩ pi ĩ ní ũkú rú. 3 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ícó ꞌbá rĩ pi ãꞌyĩí adrií ídri rú mụzú nyonyo ku, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ꞌbá ũdrãꞌbée ũdrãdrã ni pi, kộpi ꞌyéŋá adri ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ ị̃rị̃.”

4 Anji Múngú vé rĩ pi kâ anji ũkú ꞌbá rĩ pi vé rĩ jeé, kộpi tịkí anji ũkú rĩ pi be rá. Anji kộpivé ꞌdĩꞌbée zịkí kộpi Nẽfĩlímũ, sâ ꞌdãri gé, kộpi rikí adrií vũ drị̃gé nõgó. Vụ́drị̃ ni gé, kộpi gõkí kpá adrií rá. Kộpi ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịngárá gá ũkpõ be, kộpi ã rụ́ kụkụ.

5 Úpí Múngú kã ndreé ũnjĩkãnyã ꞌbá rĩ pi vé rĩ ga vũ drị̃gé nõgó ambamba, tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ sâ ꞌdãri gé rĩ pi céré ũnjí, 6 tã ꞌdĩri sẽ Úpí Múngú ní ĩzãngã ambamba ꞌí ní ꞌbá gbií vũ drị̃gé nõgó rĩ sĩ. 7 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Vũ drị̃gé nõgó, á lẽ ꞌbá má ní gbií rĩ pi vé úri ꞌbeé ãvĩí ꞌdĩísĩ rá, íꞌdózú ꞌbá rĩ pi, ãꞌá rĩ pi, ãnyãpá rĩ pi, ngá ídri be ẹ́cị́ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé sĩ rĩ pi, ãríŋá rĩ pi, ma kộpivé úri ꞌbe ãvĩ ꞌdĩísĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ma ĩzãngã sĩ má ní kộpi gbií rĩ sĩ.” 8 ꞌBo Úpí Múngú ꞌbã ẹ́sị́ múké Núwã ní.

9 Úꞌdógúꞌdógú Núwã vé rĩ, ĩri ꞌdíni. Núwã ri ꞌbá tã ꞌoópi pịrị ni, ꞌbá lókí ꞌdãri gé rĩ pi ãsámvú gé, ị́sụ́kí tã ũnjí rụ́ꞌbá ni gé kuyé, Núwã ꞌdụ tã Múngú ní ꞌyoó ꞌí ní rĩ ngaá rá. 10 Núwã tị anji ãgõ na, Sémẽ ꞌi, Ámã ꞌi, Yãpétẽ sĩ.

11 Tã ꞌbá rĩ pi ní ꞌoó vũ drị̃gé nõgó rĩ ũnjíkãnyãkãnyã Múngú ẹndrẹtị gé, kộpi ri tã ꞌdụ nga ẹ́sị́ ũká ũká sĩ. 12 Múngú ndre ũnjĩkãnyã ꞌbá rĩ pi ní ꞌoó vũ drị̃gé nõgó rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ri nóni ũnjĩkãnyã ꞌo. 13 Kúru Múngú ní ꞌyozú Núwã ní kĩnĩ, “Á lẽ ꞌbá rĩ pi úꞌdị́ ũdrãá céré ꞌdĩísĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ũnjĩkãnyã ga vũ drị̃gé nõgó ambamba. Ádarú á lẽ ꞌbá rĩ pi úꞌdị́ ũdrãá rá, ãzini á lẽ vũ rĩ izaá rá.

14 “ꞌÍ pa párángi, mí údé mí ní kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ ãní, mí aco ꞌa ni ãndíãndí, mí ũmbĩ ꞌa ni pi úgóró ni be gámũ sĩ. 15 Mí údé kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ ꞌdíni. Ãco ni ã adri pá ágélé mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ (450), ẹ̃pị ni ã adri pá ágélé pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ drị̃ ni tọ̃wụ́ (75), ngangárá ni ụrụlé rĩ ã adri pá ágélé pụ̃kụ́ sụ drị̃ ni tọ̃wụ́ (45). 16 Mí údé ácí ꞌbãá drị̃gé ni gé, ãsámvú ni adri mgbọ, ã ꞌbekí caá drị́ ã ꞌa na. Mí údé kẹ̃ẹ́tị kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ vé wọ̃ọ́kọ̃ ãzi rĩ gé, mí aco kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ ã ꞌa caá na, íꞌdózú vũgá, ágágá, ãzi rĩ ã adri ụrụgégélésĩla.

17 “Ma ímụ́ yị̃ị́ sẽ tị̃ nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ẽ drị̃ ĩmũlũ céré ngá ídri be rĩ pi úꞌdị́ ũdrã ꞌdĩísĩ rá, ngá vũ drị̃gé ídri be rĩ pi céré ímụ́ ũdrã rá. 18 ꞌBo ma ímụ́ ũndĩ rụ mí be, mi ímụ́ fi kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ agá, ũkú mívé rĩ be, anji ãgõ mívé rĩ pi be, ũkú ĩvé rĩ pi be. 19 Mi ngá ídri be rĩ pi jị kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá, ágó ni pi ũkú ni be, kộpi ã adrikí rí ídri rú. 20 Lẽ mî jị ãríŋá rĩ pi ị̃rị̃ ị̃rị̃ ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí, ãnyãpá rĩ pi be, ãꞌá rĩ pi be ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí, ngá nyíríŋá ídri be ẹ́cị́ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé sĩ rĩ pi be ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí, kộpi ã mụkí rí adrií ídri rú. 21 ꞌÍ ꞌdụ ãnyãngã nyaánya ni pi jịị́ ꞌbãá kũlúmgba agá ꞌdãlé ĩmi ní, ãzini ngá ídri be rĩ pi ní.”

22 Núwã ꞌdụ tã rĩ pi ãrẽvú ngaá céré, sụ̃ Múngú ní lũú ꞌí ní rĩ tị́nị.

7

1 Úpí Múngú ní ꞌyozú Núwã ní kĩnĩ, “ꞌÍ fi kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ agá ꞌdãá mívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be céré, ãꞌdiãtãsĩyã á ndre mi ꞌbá tã ꞌoópi pịrị ni ꞌbá nóni adriꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ãsámvú gé. 2 ꞌÍ ꞌdụ ãnyãpá, ãzini ãꞌá ule ule rĩ pi* ị̃rị̃ ị̃rị̃ caá ẹ́zị̂rị̃, ágó ni pi ũkú ni be. ꞌÍ ꞌdụ ãnyãpá, ãzini ãꞌá ãzãvũ rú rĩ pi† ị̃rị̃ ị̃rị̃, ágó ni pi ũkú ni be, ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí. 3 ꞌÍ ꞌdụ kpá ãríŋá rĩ pi ị̃rị̃ ị̃rị̃ caá ẹ́zị̂rị̃, ágó ni pi ũkú ni be, ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí, kộpi ã adrikí rí ídri rú vũ drị̃gé nõgó. 4 Íꞌdózú ãndrũ sĩ, kãdõ mụụ́ caá ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ ni gé, ma ímụ́ yị̃ị́gọ́ sẽ ꞌdị nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó ụ̃tụ́ŋá pụ̃kụ́ sụ, ị́nị́ŋá pụ̃kụ́ sụ, ma ngá má ní gbií ídri be ẹ́cị́ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé sĩ rĩ pi úꞌdị́ ũdrã céré ꞌdĩísĩ rá.”

5 Núwã ꞌdụ tã Úpí Múngú ní ẹzịị́ ꞌí ní ꞌdĩꞌbée ãrẽvú ngaá céré rá.

6 Sâ yị̃ị́ rĩ ní tị̃zú vũ drị̃gé rĩ gé, ị́sụ́ Núwã vé ílí ca mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ázíyá gí. 7 Núwã pi ní fizú kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ agá ꞌdãlé ũkú ni be, ívé anji ãgõ rĩ pi be, anji ãgõ rĩ pi vé ũkú pi be, sụ̃ Múngú ní lũú ĩri ní rĩ tị́nị, yị̃ị́ tị̃ị́pi rĩ ẽ ĩmũlũ rí ĩ ku. 8 Kộpi fikí ãnyãpá, ãzini ãꞌá ule ule rĩ pi be, ãnyãpá, ãzini ãꞌá ãzãvũ rú ị̃rị̃ ị̃rị̃ rĩ pi be, ãríŋá ị̃rị̃ ị̃rị̃ rĩ pi be, ngá ídri be ẹ́cị́ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé sĩ ị̃rị̃ ị̃rị̃ rĩ pi be. 9 Kộpi fikí mụzú Núwã vú sĩ kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ agá ꞌdãá, ágó ni pi ũkú ni be, sụ̃ Múngú ní ẹzịị́ Núwã ní rĩ tị́nị. 10 Ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ ã vụ́drị̃ gé, yị̃ị́ ní íꞌdózú tị̃zú nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ẽ drị̃ ĩmũlũzú.

11 Núwã vé ílí kã caá mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ázíyá, mbãá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ ni ẹ́zị̂rị̃, mbãá ị̃rị̃ ni gé, yị̃ị́ nyọ̃ọ́kụ́ agá rĩ íꞌdó rií íkpú ímụ́zú ãmvé nõó ũkpõ be, ãzini yị̃ị́gọ́ íꞌdó rií ꞌdịị́ ũkpõ be. 12 Yị̃ị́gọ́ rĩ ꞌdị ụ̃tụ́ŋá pụ̃kụ́ sụ, ị́nị́ŋá pụ̃kụ́ sụ.

13 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, ị́sụ́ Núwã pi ũkú ni be, ívé anji ãgõ Sémẽ be, Ámã be, Yãpétẽ be, ívé anji ãgõ rĩ pi vé ũkú pi be, fikí kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ agá ꞌdãá gí. 14 Kộpi fikí ãꞌá rĩ pi be, ãnyãpá rĩ pi be ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí, ngá ídri be ẹ́cị́ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé sĩ rĩ pi be ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí, ãríŋá rĩ pi be ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí. 15 Ngá ídri be rĩ pi fikí kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ agá ꞌdãá Núwã vú sĩ mụzú ị̃rị̃ ị̃rị̃. 16 Ngá ídri be rĩ pi fikí kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ agá ꞌdãá, ágó ni pi ũkú ni be, ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí, sụ̃ Úpí Múngú ní ẹzịị́ Núwã ní rĩ tị́nị. Múngú ní kúru kẹ̃ẹ́tị rĩ ụ̃pị̃zú.

17 Yị̃ị́gọ́ rĩ ꞌdị caá ụ́ꞌdụ́ pụ̃kụ́ sụ, yị̃ị́ rĩ tị̃ nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ẽ drị̃ ĩmũlũú céré. Kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ nga kú yị̃ị́ rĩ drị̃gé. 18 Yị̃ị́ rĩ tị̃ nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ẽ drị̃ ĩmũlũú ambamba, sẽ kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ nga kú yị̃ị́ rĩ drị̃gé. 19 Yị̃ị́ rĩ tị̃ mụzú ambamba, ọ̃zụ̃ írã zõꞌbá ãcoco rĩ pi ẽ drị̃ céré. 20 Yị̃ị́ rĩ tị̃ írã zõꞌbá ãcoco rĩ pi ẽ drị̃ ọ̃zụ̃ụ́ céré, kụngárá ni íꞌdózú írã drị̃gé ꞌdãgá, tụzú mụzú ụrụ ꞌdãá, ĩri pá ágélé pụ̃kụ́ ị̃rị̃. 21 Ngá ẹ́cị́ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé sĩ rĩ pi ãrẽvú céré ũdrãkí rá. Ãríŋá rĩ pi, ãnyãpá rĩ pi, ãꞌá rĩ pi, ngá nyíríŋá ídri be ẹ́cị́ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé sĩ rĩ pi, ꞌbá rĩ pi be ũdrãkí céré. 22 Ngá ídri be nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé rĩ pi ãrẽvú ũdrãkí céré. 23 Múngú ní ngá ídri be vũ drị̃gé rĩ pi úꞌdị́zú ũdrãzú céré ꞌdĩísĩ rá. Ãnyãpá rĩ pi, ãꞌá rĩ pi, ngá nyíríŋá ẹ́cị́ꞌbá vũgá sĩ rĩ pi, ãríŋá rĩ pi be, yị̃ị́ tị̃ị́pi rĩ úꞌdị́ kộpi ũdrãá céré. Núwã pi ídríkí ngá fiꞌbá kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ agá rĩ pi be ꞌyéŋá nĩ.

24 Ụ́ꞌdụ́ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ ã vụ́drị̃ gé, yị̃ị́ rĩ ní íꞌdózú njụzú.

8

Yị̃ị́ tị̃ị́pi rĩ vé njụngárá

1 Núwã pi ãꞌá rĩ pi be, ãnyãpá rĩ pi be kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ agá ꞌdãá, Múngú ri kộpi ã tã ígá. Múngú ní ũlí sẽzú vịzú vũ drị̃gé nõgó, yị̃ị́ rĩ ní kúru njụzú. 2 Múngú uga yị̃ị́ riípi íkpúpi nyọ̃ọ́kụ́ agá vũgá ꞌdãásĩ rĩ, ãzini uga yị̃ị́gọ́ riípi ꞌdịị́pi rĩ, yị̃ị́gọ́ rĩ ní ãtĩzú. 3 Yị̃ị́ rĩ ní njụzú mụzú vũgá ꞌdãá mãdã, ꞌdụ caá ụ́ꞌdụ́ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ tọ̃wụ́. 4 Kúru mbãá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ ni ẹ́zị̂rị̃, mbãá ẹ́zị̂rị̃ rĩ gé, kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ ní ímụ́zú pá tuzú írã Ãrãrátã drị̃gé. 5 Yị̃ị́ rĩ ri njụụ́ mụzú mãdã. Mbãá mụdrị́ vé ụ́ꞌdụ́ ãlu rĩ gé, írã rĩ pi ẽ drị̃ ní ꞌbãzú índrézú.

6 Ụ́ꞌdụ́ pụ̃kụ́ sụ ã vụ́drị̃ gé, Núwã ní sũbâ kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ vé rĩ zị̃zú. 7 Ĩri ní pụ́pụ́ ri pẽzú mụzú ãmvé ꞌdãá, pụ́pụ́ rĩ áwí rií ungaá ụrụgégé sĩ, cĩmgbá sâ yị̃ị́ rĩ ní njụzú rĩ gé. Újá ꞌi gõó Núwã vúgá ꞌdãá kuyé. 8 Vụ́drị̃ ni gé, ĩri ní kpá ãmámũ pẽzú, ã mụ rí ndreé dõ yị̃ị́ rĩ njụ nyọ̃ọ́kụ́ rĩ drị̃gé sĩ gí. 9 Ãmámũ rĩ ndã vũrã ꞌdezú ni tí, ãꞌdiãtãsĩyã yị̃ị́ rĩ ní njụụ́ dẹẹ́ kuyé rĩ sĩ. Ĩri ní ꞌi újázú gõzú Núwã vú kũlúmgba agá ꞌdãá ũzi. Núwã ní ꞌî drị́ suzú, ĩri ní ãmámũ rĩ rụzú ꞌbãzú gõzú kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ agá ꞌdãá vúlé.

10 Ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ ã vụ́drị̃ gé, ĩri ní kpá gõzú ãmámũ rĩ pẽzú dị̃ị́. 11 Ãmámũ rĩ mvi caá Núwã vú ꞌdãá ũndré sĩ, ce ị̃bị́bị́ ụ́bụ̃rụ́ õlívẽ* vé ni mụzú ꞌí tị gé ĩndĩ! Kúru Núwã ní nị̃zú ámázú ꞌyozú kínĩ, yị̃ị́ rĩ njụ nyọ̃ọ́kụ́ rĩ drị̃gé sĩ céré gí. 12 Núwã tẽ caá ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, ĩri ní kpá ãmámũ rĩ pẽzú dị̃ị́, ꞌbo sâ ꞌdĩri gé, ãmámũ rĩ mvi gõó Núwã vúgá ꞌdãlé dị̃ị́ kuyé.

13 Núwã vé ílí kã mụụ́ caá mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ázíyá drị̃ ni ãlu, ụ́ꞌdụ́ ãlu mbãá ãlu vé rĩ gé, ị́sụ́ ãkũdẽ yị̃ị́ rĩ njụ nyọ̃ọ́kụ́ rĩ drị̃gé sĩ céré gí. Núwã ní kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ ẽ drị̃ unjezú, kã mụụ́ ãngũ ndreé vũgá ꞌdãá, ị́sụ́ yị̃ị́ rĩ njụ nyọ̃ọ́kụ́ rĩ drị̃gé sĩ gí. 14 Mbãá ụ́ꞌdụ́ pụ̃kụ́ ị̃rị̃ drị̃ ni ẹ́zị̂rị̃, mbãá ị̃rị̃ ni gé, ị́sụ́ nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ꞌwi dẹẹ́ gí.

15 Kúru Múngú ní ꞌyozú Núwã ní kĩnĩ, 16 “Ĩmi ĩfũkí kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ agásĩ ãmvé, ĩmi ĩfũkí mî ũkú ni be, mí ẹnjịpị́ị be, kộpivé ũkú pi be. 17 Ngá ídri be rĩ pi ẽ ĩfũkí ímụ́zú mí vúgá sĩ ãmvé nõó ĩndĩ, ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ ãndíãndí, ãríŋá rĩ pi, ãnyãpá rĩ pi be, ãꞌá rĩ pi be, ngá ídri be ẹ́cị́ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé sĩ rĩ pi be céré. Lẽ kộpi ã tịkí ízú, kộpivé kãlãfe ã ga nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó tré.”

18 Kúru Núwã pi ní ĩfũzú ũkú ni be, ẹnjịpị́ị be, ẹnjịpị́ị vé ũkú pi be, 19 ãnyãpá rĩ pi be, ãꞌá rĩ pi be, ngá ídri be ẹ́cị́ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé rĩ pi be céré, ãríŋá rĩ pi be, kộpi ĩfũkí kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ agásĩ ĩvé ọ̃sụ̃kã vú sĩ céré.

20 Núwã ní kúru vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ni sịzú Úpí Múngú ri ị̃njị̃zú ãní, Núwã íꞌdụ́ ãnyãpá ụrụkọ ule ule rĩ pi, ãríŋá ụrụkọ ule ule rĩ pi be, zã Úpí Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú. 21 Rọ̃bọ̃ŋọ̃ Núwã ní zãá ri vé ẹ̃jị́ vị caá Úpí Múngú vúgá ꞌdãá múké, sẽ ĩri ní ãyĩkõ. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ícó gõó nyọ̃ọ́kụ́ rĩ trií dị̃ị́ ku ꞌbá rĩ pi vé tã sĩ. ꞌBá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé rĩ pi ã ꞌokí dõ ũnjĩkãnyã drãáãsĩyã, á gõ kộpi úꞌdị́ sụ̃ má ní kộpi úꞌdị́ drị̃drị̃ rĩ tị́nị ku.

22 “Ílí céré vũ drị̃gé nõgó,

ngá sangárá ri adri anigé, ngá ĩkũnãngárá ri adri anigé,

ãngũ vé igbengárá ri adri anigé, ãngũ vé kongárá ri adri anigé,

ílí ri adri anigé, ẹ̃ẹ́zụ̃ ri kpá adri anigé,

ụ̃tụ́ŋá dẹ ku, ị́nị́ŋá dẹ ku.”

9

Múngú rụ ũndĩ Núwã be

1 Múngú sẽ tãkíri Núwã pi ní ẹnjịpị́ị be kĩnĩ, “Ĩmi tịkí anji, ĩmivé kãlãfe ã ga tré vũ drị̃gé nõgó. 2 Ãnyãpá rĩ pi, ãꞌá rĩ pi, ãríŋá rĩ pi, ị̃ꞌbị́ rĩ pi, ngá nyíríŋá ídri be ẹ́cị́ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé sĩ rĩ pi be céré ꞌo mí sĩ ụ̃rị̃ sĩ. Kộpi adri mî pálé gá. 3 Ngá ídri be ꞌdĩꞌbée ãrẽvú céré, á sẽ kộpi mí ní, ꞌí nya kộpi nyanya, sụ̃ ándúrú má ní ngá ọ́mvụ́ agá rĩ pi sẽé mí ní rĩ tị́nị.

4 “ꞌBo lẽ mî nya zãá ãrí be agá rĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã ãrí ri ídri sẽ nĩ. 5 ꞌBá ãzi ꞌdị dõ ꞌbá drãá, ĩ kpá ĩri ꞌdị drã rá. Ãꞌá ꞌdị dõ ꞌbá drãá, ĩ kpá ĩri ꞌdị drã rá.

6 “ꞌBá ãzi ꞌdị dõ ꞌbá drãá,

ĩ kpá ĩri ꞌdị drã rá,

ãꞌdiãtãsĩyã Múngú gbi ꞌbá ri sụ̃ ꞌí tị́nị.

7 Mi mívé anjiŋá rĩ pi be, lẽ ĩmi tịkí anji, ĩmivé kãlãfe ã ga tré vũ drị̃gé nõgó, ĩmi írékí rí ĩmi adrií vũ drị̃gé sĩ céré.”

8 Múngú ní ꞌyozú Núwã pi ní ẹnjịpị́ị be kĩnĩ, 9 “Á lẽ nóni ũndĩ rụụ́ mí be, ãzini mívé úyú rĩ pi be, 10 ãnyãpá rĩ pi be, ãꞌá rĩ pi be, ãríŋá rĩ pi be, ngá ídri be ĩfũꞌbá mí be kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ agásĩ rĩ pi be céré. 11 Ũndĩ má ní rụụ́ mí be rĩ sĩ, á gõ yị̃ị́ sẽé tị̃ị́ ngá céré ídri be rĩ pi úꞌdị́ ũdrãá dị̃ị́ ku, á gõ yị̃ị́ sẽé tị̃ị́ vũ rĩ izaá dị̃ị́ ku.”

12 Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ũndĩ má ní lẽé rụụ́ mí be, ngá adriꞌbá ídri be rĩ pi be, ãzini úyú mívé rĩ pi be rĩ, ngá tã ni iꞌdaápi rĩ, ĩri adri ꞌdíni. 13 Á ꞌbã gẹ́rị́ kuú ị́rị́bị́tị agá ꞌdĩ, ĩri ũndĩ má ní rụụ́ mí be rĩ vé tã iꞌda, ãzini vũ rĩ vé rĩ iꞌda. 14 Má kãdõ ị́rị́bị́tị ĩpẽé vũ drị̃gé nõó, gẹ́rị́ rĩ kãdõ índré ị́rị́bị́tị agá ꞌdãá, 15 ma kúru ũndĩ má ní rụụ́ mí be, ãzini ngá ídri be ẹ́cị́ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé sĩ rĩ pi be rĩ vé tã ígá ãní. Yị̃ị́ gõ tị̃ị́ ngá ídri be rĩ pi úꞌdị́ ũdrãá dị̃ị́ ku. 16 Á ndre dõ gẹ́rị́ ị́rị́bị́tị agá ꞌdãá, ma ũndĩ má ní rụụ́ ngá ídri be rĩ pi be vũ drị̃gé nõgó adriípi mụzú nyonyo rĩ vé tã ígá.”

17 Kúru Múngú ní ꞌyozú Núwã ní kĩnĩ, “Gẹ́rị́ ꞌdĩri, ĩri ũndĩ má ní rụụ́ ngá ídri be vũ drị̃gé nõgó rĩ pi be rĩ vé tã iꞌda.”

Núwã pi ívé anji ãgõ rĩ pi be

18 Núwã vé anji ãgõ rĩ pi Sémẽ ꞌi, Ámã ꞌi, Yãpétẽ sĩ, kộpi ĩfũkí céré ídri rú kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ agá ꞌdãásĩ. (Ámã gõ mvá ágó tịị́, ꞌda rụ́ ni Kãnánã ꞌi.) 19 Anji Núwã vé na ꞌdĩꞌbée gõkí anji tịị́ ízú ayií vũ drị̃gé sĩ céré.

20 Yị̃ị́ tị̃ị́pi rĩ ã vụ́drị̃ gé, Núwã gõ ọ́mvụ́ ꞌãá, sa pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ pi ọ́mvụ́ rĩ agá. 21 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Núwã mvụ vị́nyọ̃ ĩmẽrẽzú ãní ambamba, la kú ívé gãkũ agá ꞌdãá pílílí rú. 22 Kãnánã ẹ́tẹ́pị Ámã ndre ꞌí ẹ́tẹ́pị Núwã la kú pílílí rú, ĩri ní fũzú ãmvé ꞌdãá, lũzú ꞌí ẹ́drị́pị́ị ní. 23 Sémẽ pi ẹ́drị́pị Yãpétẽ be, kộpi ní bõngó íꞌdụ́zú ingazú ĩ kị́dị́ drị̃gé ụrụ, kộpi ní fizú mụzú gãkũ agá ꞌdãá úgóró sĩ, kộpi ní ĩ ẹ́tẹ́pị ã rụ́ꞌbá ọ̃zụ̃zú cí, kộpi jakí ĩ ẹndrẹtị gãrã gá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩ ndrekí rí ĩ ẹ́tẹ́pị vé rụ́ꞌbá pílílí rú rĩ ku.

24 Vị́nyọ̃ rĩ kã ãtĩí Núwã mị gé sĩ, ĩri ní tã ꞌî mvọ́pị Ámã ní ꞌoó ꞌí ní ꞌdĩri nị̃zú ámázú, 25 ĩri ní ꞌyozú Ámã ní kĩnĩ,

“Á tri Kãnánã ri gí!

Ĩri adri tụ́gẹ̃rị̃ ã ụ̃dụ̃

ẹ́drị́pị́ị vé ni.”

26 Ĩri ní kpá gõzú ꞌyozú kĩnĩ,

“Úpí Múngú ã sẽ Sémẽ ní tãkíri!

Kãnánã ã adri tụ́gẹ̃rị̃ Sémẽ vé ni.

27 Múngú ã sẽ Yãpétẽ vé ãngũ adrizú rĩ ã adri ãmbúgú.

Lẽ Yãpétẽ pi ã adrikí Sémẽ be trụ́ vũrã ãlu gé,

lẽ Kãnánã ã adri tụ́gẹ̃rị̃ Yãpétẽ vé ni.”

28 Yị̃ị́ tị̃ị́pi rĩ ã vụ́drị̃ gé, Núwã gõ adrií caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ na pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ (350). 29 Núwã adri caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ úrõmĩ pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ (950), ĩri ní kúru drãzú.

10

Úyú Núwã ẹnjịpị́ị vé rĩ

1 Yị̃ị́ tị̃ị́pi rĩ ã vụ́drị̃ gé, Núwã vé anji Sémẽ pi Ámã be, Yãpétẽ sĩ, kộpi gõkí anji tịị́ ízú kárákará.

Úyú Yãpétẽ vé rĩ

2 Yãpétẽ vé anji rĩ pi Gõmérĩ ꞌi, Mãgógĩ ꞌi, Mãdáyĩ ꞌi, Yãvánã ꞌi, Tũbálã ꞌi, Mẽsékã ꞌi, Tĩrásã sĩ.

3 Anji Gõmérĩ vé rĩ pi,

Ãsĩkẽnázĩ pi Rĩfátã be, Tõgãrímã sĩ.

4 Anji Yãvánã vé rĩ pi,

Ẽlísã ꞌi, Tãrãsísã ꞌi, ꞌbá Kĩtímũ vé rĩ pi, ãzini ꞌbá Rõdãnímũ vé rĩ pi. 5 (ꞌBá ꞌdĩꞌbée vé úyú riꞌbá ẹ́cị́ꞌbá kũlúmgba sĩ rĩ pi, kộpi ayikí mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ céré, ĩvé sụ́rụ́ rĩ pi vú sĩ, sụ́rụ́ ãlu ãlu rikí átá ĩvé tị sĩ.)

Úyú Ámã vé rĩ

6 Anji Ámã vé rĩ pi, Kụ́sị̃ ꞌi, Ẽjẽpétõ* ꞌi, Pụ́tụ̃ ꞌi, Kãnánã sĩ.

7 Anji Kụ́sị̃ vé rĩ pi,

Sébã ꞌi, Hãvílã ꞌi, Sãbútã ꞌi, Rãámã ꞌi, Sãbĩtékã sĩ.

Anji Rãámã vé rĩ pi,

Sébã pi Dẽdánã be.

8 Kụ́sị̃ vé mvá ãzi rĩ ã rụ́ Nĩmĩródã ꞌi. Nĩmĩródã ri ũkpõ be ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́pi ni vũ drị̃gé nõgó. 9 Ĩri ꞌbá zãá mbãápi ni Úpí Múngú ẹndrẹtị gé, sẽzú ꞌbá rĩ pi ní rizú ꞌyozú, “Mí sụ̃ Nĩmĩródã ũkpõ be riípi zãá mbãápi Múngú ẹndrẹtị gé rĩ tị́nị” ãní. 10 Kụ̃rụ́ drị̃drị̃ Nĩmĩródã ní íꞌdózú ívé mãlũngã rụzú rĩ, Bãbẽlónã, Ẽrékẽ, Ãkádã, ãzini Kãlánã, kụ̃rụ́ ꞌdĩꞌbée céré ãngũ Sĩnárĩ† vé rĩ agá. 11 Nĩmĩródã gõ ngaá ãngũ ꞌdãri agásĩ mụụ́ Ãsírĩyã gá, ĩri ní íꞌdózú kụ̃rụ́ Nĩnéwẽ vé rĩ sịzú, Rẽhõbótĩ Írĩ vé rĩ sịzú, Kãláhã vé rĩ sịzú, 12 ãzini ĩri ní kụ̃rụ́ Rẽsénĩ vé rĩ sịzú. Kụ̃rụ́ Rẽsénĩ vé rĩ, ĩri ãsámvú Nĩnéwẽ pi vé Kãláhã be rĩ gé, kụ̃rụ́ ꞌdĩri ĩri ãmbúgú.

13 Ẽjẽpétõ ri ẹ́ꞌbị́pị

Lũdímũ rĩ pi vé ni, Ãnãmímũ rĩ pi vé ni, Lẽhãbímũ rĩ pi vé ni, Nãfãtũhímũ rĩ pi vé ni, 14 Pãtũrũsímũ rĩ pi vé ni, Kãsũlũhímũ rĩ pi vé ni, ãzini Kãpẽtõrímũ rĩ pi vé ni, Fẽlẽsétẽ rĩ pi íbíkí ĩfũú úyú ꞌdĩꞌbée agá.

15 Kãnánã ri ẹ́ꞌbị́pị Sĩdónã vé ni, Sĩdónã ri ĩrivé mvá kãyú.

Kãnánã ri kpá ẹ́ꞌbị́pị Hị́tị̃ rĩ pi vé ni, 16 Jẽbúsĩ rĩ pi vé ni, Ãmórã rĩ pi vé ni, Gĩrĩgásĩ rĩ pi vé ni, 17 Hívĩ rĩ pi vé ni, Ãríkã rĩ pi vé ni, Sínã rĩ pi vé ni, 18 Ãrĩvádã rĩ pi vé ni, Zẽmárã rĩ pi vé ni, Hãmátã rĩ pi vé ni.

Vụ́drị̃ ni gé, úyú Kãnánã vé rĩ pi ayikí mụzú 19 ãngũ Kãnánã gãrã gá rĩ pi agásĩ céré, íꞌdó Sĩdónã gá, cazú Gẽrárĩ gé, Gázã gá, Sõdómõ gá, Gõmórã gá, Ãdímã gá, Zẽbõyímũ gé, ãzini Lásã gá.

20 Anji ꞌdĩꞌbée Ámã vé rĩ pi, kộpi sụ́rụ́ ĩvé rĩ pi vú sĩ, tị ĩvé rĩ pi vú sĩ, kộpi ri adri vũrã ĩvé rĩ pi gé sĩ, ãzini kộpi ri adri ãngũ ĩvé rĩ pi agásĩ.

Úyú Sémẽ vé rĩ

21 Sémẽ mvá kãyú Yãpétẽ ẹ́drị́pị tị anji ãgõ rá, Sémẽ ri ẹ́ꞌbị́pị Ẽbérẽ rĩ pi vé ni.

22 Sémẽ vé anji ãgõ rĩ pi Ẽlámã ꞌi, Ãsúrã ꞌi, Ãrĩpãkãsádã ꞌi, Lúdĩ ꞌi, Ãrámã sĩ.

23 Ãrámã vé anji ãgõ rĩ pi,

Ụ́zị̃ ꞌi, Ụ́lụ̃ ꞌi, Gẽtérĩ ꞌi, Mẽsékã sĩ.

24 Ãrĩpãkãsádã ri Sélã vé ẹ́tẹ́pị,

Sélã ri Ẽbérẽ vé ẹ́tẹ́pị.

25 Ẽbérẽ vé anji ãgõ rĩ pi ị̃rị̃, kãyú rĩ ꞌdakí rụ́ ni Pẽlégẽ ꞌi,‡ ãꞌdiãtãsĩyã lókí Ẽbérẽ vé rĩ gé, ꞌbá rĩ pi acokí ĩ ãndíãndí ĩvé tị vú sĩ, ꞌdakí Pẽlégẽ vé ẹ́drị́pị ã rụ́ Yõkĩtánã ꞌi.

26 Yõkĩtánã vé anji rĩ pi,

Ãlĩmõdódã ꞌi, Sẽléfã ꞌi, Ãzãrĩmãvátã ꞌi, Jérã ꞌi, 27 Ãdõrámũ ꞌi, Ũzálã ꞌi, Díkĩlã ꞌi, 28 Õbálã ꞌi, Ãbẽmãélẽ ꞌi, Sébã ꞌi, 29 Õfírĩ ꞌi, Hãvílã ꞌi, Jõbábũ ꞌi. Anji ãgõ ꞌdĩꞌbée céré Yõkĩtánã vé ni.

30 Vũrã kộpi ní adrizú rĩ íꞌdó Mésã gá, cazú Sẽfárĩ gé, ãngũ ánga rú wọ̃ọ́kọ̃ ụ̃tụ́ ní ĩfũzú rĩ gé.

31 Anji ꞌdĩꞌbée Sémẽ vé rĩ pi, ĩ kộpi nị̃ ámá sụ́rụ́ ĩvé rĩ sĩ, tị ĩvé rĩ sĩ, vũrã ĩvé rĩ sĩ, ãzini ãngũ ĩvé rĩ sĩ.

32 Sụ́rụ́ ꞌdĩꞌbée ĩfũꞌbá anji Núwã vé rĩ pi ã rụ́ꞌbá gá rĩ pi, yị̃ị́ tị̃ị́pi rĩ ã vụ́drị̃ gé, kộpivé sụ́rụ́ gõ ayií mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ, vũ drị̃gé sĩ céré.

11

Sịkí lágáráka Bãbélã gá

1 Sâ ꞌdãri gé, ꞌbá rĩ pi céré ri átá tị ãlu ni sĩ. 2 ꞌBá rĩ pi ní ꞌdezú mụzú wọ̃ọ́kọ̃ ụ̃tụ́ ní ĩfũzú rĩ gé, kộpi cakí ãngũ kpãkpã ni ị́sụ́ ãngũ Sĩnárĩ vé rĩ agá, kộpi áwíkí adrií ãngũ rĩ agá.

3 Kộpi ní átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Lẽ ꞌbâ gbãkí bị̃rị́kị̃, ꞌbâ zãkí ãcí sĩ, ã adri rí ũkpó ũkpó.” Kộpi rikí lágáráka rĩ sịị́ bị̃rị́kị̃ sĩ, kộpi sịkí írã sĩ kuyé. Kộpi sịkí lágáráka rĩ ụ̃rụ́tẹ́ sĩ. 4 Kúru kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ĩmi ímụ́kí ꞌbâ sị̃kí ꞌbá ní kụ̃rụ́ lágáráka be ãco caá cĩmgbá ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ꞌbâ rụ́ ã kụ rí ãní kụkụ, ꞌbâ írékí rí ꞌbâ mụzú vũ drị̃gé sĩ céré ku.”

5 ꞌBo Úpí Múngú ní ímụ́zú vũgá nõlé kụ̃rụ́ kộpi ní rií sịị́ rĩ ndrezú lágáráka rĩ be. 6 Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá nõꞌbée sụ́rụ́ ãlu, kộpi ri átá tị ãlu ni sĩ, kộpi íꞌdókí tã rĩ ngaá ꞌdĩri tị́nị, vúlé ꞌdĩgé kộpi ụ̃tị̃kí dõ tã ãzi, kộpi lẽkí dõ ꞌdụụ́ ngaá, ícó kộpi ndẽé ku. 7 Ĩmi ímụ́kí, ꞌbá mụkí vũgá ꞌdãlé kộpivé tị usaá, ꞌbá ãlu ãlu ã yị rí ọ́gụ́pị vé tị ku.”

8 Kúru Úpí Múngú ní kộpi írézú kpélékpélé vũ drị̃gé sĩ céré. Kụ̃rụ́ rĩ vé sịngárá tu pá rá. 9 Tã ꞌdĩri sẽ ĩ ní ãngũ rĩ ã rụ́ ꞌdazú Bãbélã* ãní, ãꞌdiãtãsĩyã Úpí Múngú usa tị rĩ vũrã ꞌdãri gé, ãzini íré ꞌbá rĩ pi mụzú vũ drị̃gé sĩ vũrã ꞌdãri gé.

Úyú Sémẽ vé rĩ

10 Úyú ꞌdĩꞌbée Sémẽ vé rĩ.

Yị̃ị́ tị̃ị́pi rĩ ã vụ́drị̃ kã caá ílí ị̃rị̃, ị́sụ́ ãkũdẽ Sémẽ vé ílí ca mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu (100), ĩri ní kúru Ãrĩpãkãsádã ri tịzú. 11 Sémẽ kã Ãrĩpãkãsádã ri tịị́, gõ adrií ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ tọ̃wụ́ (500), tị anji ãgõ ụrụkọꞌbée anji ũkú pi be ílí ꞌdĩꞌbée agá rá.

12 Ãrĩpãkãsádã kã adrií caá ílí be pụ̃kụ́ na drị̃ ni tọ̃wụ́ (35), ĩri ní Sélã ri tịzú. 13 Ãrĩpãkãsádã kã Sélã ri tịị́, gõ adrií ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ drị̃ ni na (403), tị anji ãgõ ụrụkọꞌbée anji ũkú pi be ílí ꞌdĩꞌbée agá rá.

14 Sélã kã adrií caá ílí be pụ̃kụ́ na (30), ĩri ní Ẽbérẽ ri tịzú. 15 Sélã kã Ẽbérẽ ri tịị́, gõ adrií caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ drị̃ ni na (403), tị anji ãgõ ụrụkọꞌbée anji ũkú pi be ílí ꞌdĩꞌbée agá rá.

16 Ẽbérẽ kã adrií caá ílí be pụ̃kụ́ na drị̃ ni sụ (34), ĩri ní Pẽlégẽ ri tịzú. 17 Ẽbérẽ kã Pẽlégẽ ri tịị́, gõ adrií caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ pụ̃kụ́ na (430), tị anji ãgõ ụrụkọꞌbée anji ũkú pi be ílí ꞌdĩꞌbée agá rá.

18 Pẽlégẽ kã adrií caá ílí be pụ̃kụ́ na (30), ĩri ní Réwũ ri tịzú. 19 Pẽlégẽ kã Réwũ ri tịị́, gõ adrií ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃ drị̃ ni úrõmĩ (209), tị anji ãgõ ụrụkọꞌbée anji ũkú pi be ílí ꞌdĩꞌbée agá rá.

20 Réwũ kã adrií caá ílí be pụ̃kụ́ na drị̃ ni ị̃rị̃ (32), ĩri ní Sẽrúgã ri tịzú. 21 Réwũ kã Sẽrúgã ri tịị́, gõ adrií ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃ drị̃ ni ẹ́zị̂rị̃ (207), tị anji ãgõ ụrụkọꞌbée anji ũkú pi be ílí ꞌdĩꞌbée agá rá.

22 Sẽrúgã kã adrií caá ílí be pụ̃kụ́ na (30), ĩri ní Nãhórã ri tịzú. 23 Sẽrúgã kã Nãhórã ri tịị́, gõ adrií caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃ (200), tị anji ãgõ ụrụkọꞌbée anji ũkú pi be ílí ꞌdĩꞌbée agá rá.

24 Nãhórã kã adrií caá ílí be pụ̃kụ́ ị̃rị̃ drị̃ ni úrõmĩ (29), ĩri ní Térã ri tịzú. 25 Nãhórã kã Térã ri tịị́, gõ adrií caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu mụdrị́ drị̃ ni úrõmĩ (119), tị anji ãgõ ụrụkọꞌbée anji ũkú pi be ílí ꞌdĩꞌbée agá rá.

26 Térã kã adrií caá ílí be pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ (70), ĩri ní Ábrãmũ pi tịzú Nãhórã be, Hãránã sĩ.

27 Úꞌdógúꞌdógú Térã vé rĩ ꞌdíni.

Térã tị Ábrãmũ pi Nãhórã be, Hãránã sĩ. Hãránã tị Lótõ ri. 28 Hãránã drã kụ̃rụ́ Ụ́rụ̃ vé rĩ agá, ãngũ Kãlẽdéyã vé rĩ agá, vũrã ĩ ní ĩri tịzú rĩ gé, ị́sụ́ ãkũdẽ ẹ́tẹ́pị Térã ri drĩ ídri rú. 29 Ábrãmũ pi Nãhórã be ị̃rị̃trọ́ jekí ũkú rá. Ábrãmũ vé ũkú ã rụ́ Sãráyĩ ꞌi. Nãhórã vé rĩ ã rụ́ Mĩlékã ꞌi. Mĩlékã pi Ísĩkã be, kộpi anji Hãránã vé ni. 30 Sãráyĩ adri caá úndó rú ílí be kárákará, tị mvá kuyé.

31 Térã ní ꞌî mvọ́pị Ábrãmũ pi ꞌdụzú ꞌí ẹ́drị́pị Hãránã vé mvá Lótõ be, ꞌî mvọ́pị Ábrãmũ vé ũkú Sãráyĩ sĩ. Kộpi ngakí fũú kụ̃rụ́ Ụ́rụ̃ vé rĩ agásĩ, Ụ́rụ̃ ri ãngũ Kãlẽdéyã vé rĩ agá, kộpi lẽkí kõdô mụụ́ Kãnánã gá. ꞌBo kộpi kâ mụụ́ caá Hãránã gá, kộpi áwíkí adrií ꞌdãgá.

32 Térã adri caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃ drị̃ ni tọ̃wụ́ (205), ĩri ní kúru drãzú Hãránã gá ꞌdãgá.

12

Úpí Múngú zị Ábrãmũ ri

1 Úpí Múngú ní ꞌyozú Ábrãmũ ní kĩnĩ, “ꞌÍ ku ãngũ ĩmivé rĩ, ꞌí ku máríté mívé rĩ pi, ꞌí ku ꞌbá mí ẹ́tẹ́pị vé jó ãsámvú gé rĩ pi, ꞌí mụ adrií ãngũ má ní úmvúlésĩ lẽé lũú mí ní rĩ gé.

2 “Ma ímụ́ sẽ mívé sụ́rụ́ ri adri ãmbúgú.

Ma sẽ mi ímụ́ tãkíri ị́sụ́ rá,

ma ímụ́ sẽ mî rụ́ ri kụkụ,

mî tã sĩ, ma ímụ́ tãkíri sẽ ꞌbá ụrụkọꞌbée ní rá.

3 Ma ímụ́ tãkíri sẽ ꞌbá tãkíri sẽꞌbá mí ní rĩ pi ní,

ꞌbá mi wãꞌbá rĩ pi, ma ímụ́ kộpi wã rá,

ꞌbá céré vũ drị̃gé nõgó rĩ pi,

ma ímụ́ kộpi ní tãkíri sẽ mî tã sĩ.”

4 Kúru Ábrãmũ ní ꞌdezú mụzú sụ̃ Úpí Múngú ní lũú ĩri ní rĩ tị́nị. Lótõ pi ꞌdekí mụụ́ ĩri be trụ́. Ábrãmũ ní ngazú fũzú Hãránã agásĩ rĩ gé, ị́sụ́ ãkũdẽ ĩri ílí be pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ drị̃ ni tọ̃wụ́. 5 Ábrãmũ jị ívé ũkú Sãráyĩ ri, ꞌí ẹ́drị́pị vé mvá Lótõ ri, ãꞌbú kộpi ní ị́sụ́ rĩ pi, tụ́gẹ̃rị̃ kộpi ní ị́sụ́ Hãránã gá ꞌdãlé rĩ pi be mụzú ĩndĩ. Kộpi ní ngazú mụzú, kộpi ní cazú ãngũ Kãnánã vé rĩ gé ꞌdãlé.

6 Kộpi kâ mụụ́ caá Kãnánã gá ꞌdãlé, Ábrãmũ ní ẹ́cị́zú ãngũ rĩ agásĩ, ĩri ní mụzú cazú pẹtị ãmbúgú vũrã Mórẽ vé rĩ agá rĩ gé, kụ̃rụ́ Sẽkémẽ vé rĩ agá. Lókí ꞌdãri gé, ꞌbá Kãnánã vé rĩ pi ãngũ rĩ agá anigé. 7 Úpí Múngú ní ꞌi iꞌdazú Ábrãmũ ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma úmvúlésĩ ãngũ nõri sẽ mvá mívé úyú agá ni ní.” Kúru Ábrãmũ ní vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ni sịzú Úpí ꞌi iꞌdaápi ꞌí ní rĩ ní.

8 Kúru ĩri ní ꞌdezú mụzú vũrã ánga rú rĩ gé, Bẽtélẽ vé wọ̃ọ́kọ̃ ụ̃tụ́ ní ĩfũzú rĩ gé, ĩri ní ívé gãkũ sịzú Bẽtélẽ pi vé ãsámvú Áyĩ be rĩ gé, Bẽtélẽ ri ụ̃tụ́ ní ꞌdengárá gálé rú, Áyĩ ri ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálé rú. Ĩri ní kpá vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ní sịzú vũrã ꞌdãri gé, Úpí Múngú ri ị̃njị̃zú ãní. 9 Kúru Ábrãmũ ní gõzú ꞌdezú mụzú ándrélé rú Nẽgévẽ gá.

Ábrãmũ mụ adrií Ẽjẽpétõ gá

10 Lókí ꞌdãri gé, ẹ̃bị́rị́ ꞌde ãngũ rĩ agá ũnjí ũnjí, sẽ Ábrãmũ mụ adrií tẽé ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá ꞌdãlé ũkõlõ. 11 Ábrãmũ kã caá ĩnyiŋá Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú ꞌî ũkú ni Sãráyĩ ní kĩnĩ, “Á nị̃ rá mi ũnyĩ be ambamba. 12 ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi kádõ mi ndreé, kộpi ꞌyo kínĩ, mi ũkú mávé ni. Kộpi ma ꞌdị rá, kộpi mi ku adri ídri rú. 13 ꞌÍ ꞌyo kộpi ní, mi má ọ́mvụ́pị. Mî tã sĩ, kộpi ꞌokí ma ũnjí ku, kộpi ma ku adri ídri rú.”

14 Ábrãmũ pi kâ caá ꞌî ũkú ni Sãráyĩ be Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé, ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ndrekí Sãráyĩ ri ũnyĩ be ambamba. 15 ꞌBãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ vé ũgalaku rĩ pi kâ ĩri ndreé, kộpi mụkí ũlũú ꞌbãgú rĩ ní kínĩ, mvá ũkú ãzi ꞌdãáꞌdã ũnyĩ be ambamba. Kúru kộpi ní ĩri jịzú ꞌbãgú rĩ vé kání agá ꞌdãá. 16 Sãráyĩ ã tã sĩ, ꞌbãgú rĩ ꞌo Ábrãmũ ri múké, sẽ Ábrãmũ ní, kãbĩlõ, tị́, dõngí ãgõ, dõngí ũkú, ãtíꞌbá ãgõ rú ni pi, ãtíꞌbá ũkú rú ni pi be, kámĩlõ pi be.

17 ꞌBo Ábrãmũ ũkú ni Sãráyĩ ã tã sĩ, Úpí Múngú pẽ drã ũnjí ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ drị̃gé, ĩrivé ꞌbá jó ãsámvú gé rĩ pi be. 18 ꞌBãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní ꞌbá pẽzú mụzú Ábrãmũ ri bĩzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mí ꞌo ma ꞌdíni ãsĩ? Mí lũ má ní ꞌyozú kínĩ, Sãráyĩ ri ũkú mívé ni kuyé ãsĩ? 19 Mí kĩnĩ, ‘Ĩri mívé ọ́mvụ́pị ãsĩ?’ Mí ꞌyo tã rĩ ꞌdíni, mâ ꞌdụ rí ĩri má ní ũkú rú ãní? Mívé ũkú rĩ ꞌdĩ. ꞌÍ ꞌdụ ĩri, ĩmi ꞌdekí mụụ́!” 20 Kúru ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní ꞌyozú ívé ãngáráwá rĩ pi ní, lẽ kộpi ã pẽkí Ábrãmũ pi ũkú ni Sãráyĩ be mụụ́ ꞌdĩísĩ rá. Ãngáráwá rĩ pi ní kộpi pẽzú mụzú ũkú ni be, ngá ĩrivé rĩ pi be céré.

13

Ábrãmũ pi acokí ĩ Lótõ be

1 Kúru Ábrãmũ pi ní ngazú fũzú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ ũkú ni be, ngá ívé rĩ pi be, kộpi ní mụzú Nẽgévẽ gá, Lótõ pi mụkí ĩri be trụ́. 2 Ábrãmũ ri ãꞌbú be kárákará, ĩri tị́ be, kãbĩlõ be, ndrị̃ị́ be, aya ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ni pi be, dábũ be.

3 Ĩri ní ngazú Nẽgévẽ gá ꞌdãásĩ, ĩri ní ẹ́cị́zú mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ, ĩri ní cazú Bẽtélẽ gá, vũrã ĩri ní ándúrú ívé gãkũ sịzú Bẽtélẽ pi ãsámvú Áyĩ be rĩ gé. 4 Vũrã ꞌdãri ándúrú Ábrãmũ ní vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ sịzú rĩ. Ábrãmũ ní Úpí Múngú ri ị̃njị̃zú vũrã ꞌdãri gé.

5 Lótõ mụụ́pi Ábrãmũ be rĩ, ĩri kpá kãbĩlõ be, ndrị̃ị́ be, tị́ be, ꞌbá ívé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be, tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi be. 6 ꞌBo vũrã rĩ ca kộpi ní adrizú trụ́ ku, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ãnyãpá be ambamba, ícó kộpi ní adrizú trụ́ ku. 7 ꞌBá Ábrãmũ vé ãnyãpá úcéꞌbá rĩ pi íꞌdókí rií ãwãá ĩ ãsámvú gé sĩ Lótõ vé ꞌbá ãnyãpá úcéꞌbá rĩ pi be. Sâ ꞌdãri gé, ꞌbá Kãnánã vé rĩ pi Pẽrízĩ vé rĩ pi be ri adri ãngũ ꞌdãri agá.

8 Kúru Ábrãmũ ní ꞌyozú Lótõ ní kĩnĩ, “Lẽ ꞌbâ rikí ãwãá mí be ku, dõku mívé ꞌbá ãnyãpá úcéꞌbá rĩ pi ã rikí ãwãá mávé ꞌbá ãnyãpá úcéꞌbá rĩ pi be ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbâ mí be máríté. 9 Ãngũ rĩ ãmbúgú, adri ꞌdíni kuyé? Lẽ ꞌbâ acokí ꞌbâ adrií ãndíãndí. ꞌÍ mụ dõ drị́ ị̃jị́ gélé rú, ma mụ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gélé rú, ꞌí mụ dõ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gélé rú, ma mụ drị́ ị̃jị́ gélé rú.”

10 Lótõ ní ꞌî drị̃ ingazú ãngũ rĩ ndrezú, ndre ị́ꞌbụ́ŋá Yárídénĩ vé rĩ múké, yị̃ị́ be ambamba, sụ̃ ọ́mvụ́ Úpí Múngú vé rĩ tị́nị, sụ̃ ãngũ Ẽjẽpétõ vé mụụ́pi Zõárã gálé rú rĩ tị́nị. (Tã ꞌdĩri ꞌo ꞌi ị́sụ́ ãkũdẽ Úpí Múngú zã drĩ Sõdómõ pi Gõmórã be kuyé.) 11 Kúru Lótõ ní ívé rĩ ị́ꞌbụ́ŋá Yárídénĩ vé rĩ ã vúgú ĩpẽzú céré, ĩri ní ꞌdezú mụzú ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálé rú. Lótõ pi ní ĩ acozú Ábrãmũ be. 12 Ábrãmũ áwí ívé rĩ adrií ãngũ Kãnánã vé rĩ agá, Lótõ mụ adrií ị́ꞌbụ́ŋá rĩ gé kụ̃rụ́ rĩ pi ãsámvú gé, sị gãkũ ívé rĩ pi ĩnyiŋáŋá Sõdómõ gãrã gá. 13 ꞌBá Sõdómõ vé rĩ pi ri tã ũnjí ꞌo, kộpi ri ũnjĩkãnyã ꞌo Úpí Múngú ẹndrẹtị gé ambamba.

Ábrãmũ mụ adrií Hẽbẽrónã gá

14 Lótõ kã mụụ́ gí, Úpí Múngú ní ꞌyozú Ábrãmũ ní kĩnĩ, “ꞌÍ ndre ãngũ ụ́rụ́lé rú, ándrélé rú, ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálé rú, ãzini ụ̃tụ́ ní ꞌdengárá gálé rú. 15 Ãngũ mí ní ndreé ꞌdãri ã vúgú ma sẽ céré mí ní, ãzini mvá mívé úyú agá ni ní mụzú nyonyo. 16 Ma ímụ́ sẽ mívé úyú ri ízú tré, sụ̃ cínyáfã vũgá ꞌdĩri tị́nị, ícókí lãá bã ku. 17 ꞌÍ mụ, mí ẹ́cị́ ãngũ rĩ agásĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ma ãngũ rĩ sẽ mí ní.”

18 Kúru Ábrãmũ ní ívé gãkũ ꞌdụzú mụzú sịzú ĩnyiŋá pẹtị ãmbúgú Mãmúrẽ vé rĩ ã jẽlé gá, vũrã Hẽbẽrónã vé rĩ gé, ĩri ní vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ni sịzú Úpí Múngú ri ị̃njị̃zú ãní.

14

Ábrãmũ ípá Lótõ ri

1 Sâ ꞌdãri gé, ꞌbãgú Ãmẽrãpélã Sĩnárĩ vé rĩ, ꞌbãgú Ãrĩyókĩ Ẽlẽsárã vé rĩ, ꞌbãgú Kẽdõrõlãómã Ẽlámã vé rĩ, ãzini ꞌbãgú Tĩdálã Gõyímũ vé rĩ pi 2 úmúkí ĩ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ ꞌbãgú Bérã Sõdómõ vé rĩ be, ꞌbãgú Bĩrísã Gõmórã vé rĩ be, ꞌbãgú Sĩnábã Ãdímã vé rĩ be, ꞌbãgú Sẽmẽbérĩ Zẽbõyímũ vé rĩ be, ãzini ꞌbãgú Bélã vé rĩ be. (Bélã ri ĩ kpá zị Zõárã.) 3 ꞌBãgú vúlé tọ̃wụ́ ꞌdĩꞌbée úmúkí ĩvé ãngáráwá rĩ pi mụụ́ adrií ị́ꞌbụ́ŋá Sĩdímũ vé rĩ agá (ị́ꞌbụ́ŋá ꞌdĩri ĩ nóni zị yị̃ị́ tafu ẹ̃ꞌyị́ rú ni).* 4 ꞌBãgú tọ̃wụ́ ꞌdĩꞌbée adrikí Kẽdõrõlãómã ã pálé gá ílí mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃. ꞌBo ílí mụdrị́ drị̃ ni na ni gé, kộpi ní wazú ĩri ní ariꞌba rú.

5 Ílí mụdrị́ drị̃ ni sụ ni gé, Kẽdõrõlãómã pi ꞌbãgú na rĩ pi be, kộpi úmúkí ĩ mụụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ Rẽfãyímũ adriꞌbá Ãsĩtẽrótã-Kãrĩnãyímũ agá rĩ pi be, Zũzímũ adriꞌbá kụ̃rụ́ Ámã vé rĩ agá rĩ pi be, Ẽmímũ adriꞌbá Sávẽ Kĩrĩtãyímũ agá rĩ pi be, 6 ãzini Hórĩ adriꞌbá ãngũ ánga rú Sẽyírĩ agá rĩ pi be, kộpi ꞌdịkí ẹ̃ꞌdị́ rĩ cĩmgbá cazú ãngũ Ẽlĩ-Pãránã gá, ĩnyiŋáŋá ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé. 7 Kúru kộpi ní ĩ újázú gõzú vúlé, kộpi ní cazú Ẽnĩ-Mĩsĩpátã gá. (Ãngũ ꞌdĩri ĩ zị Kãdésã.) Kộpi rụkí ãngũ Ãmãlékẽ vé rĩ ã vúgú céré, kộpi ndẽkí kpá ꞌbá Ãmórã vé adriꞌbá ãngũ Hãzãzónã Tãmárã agá rĩ pi rá, kộpi rụkí ãngũ rĩ ã vúgú céré.

8 Kúru ꞌbãgú Sõdómõ vé rĩ, ꞌbãgú Gõmórã vé rĩ, ꞌbãgú Ãdímã vé rĩ, ꞌbãgú Zẽbõyímũ vé rĩ, ãzini ꞌbãgú Bélã vé (ĩ ní zịị́ Zõárã) rĩ sĩ, kộpi ní ꞌdezú mụzú ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịngárá gá, kộpi mụkí ĩ tị̃ị́ ị́ꞌbụ́ŋá Sĩdímũ vé rĩ agá. 9 Kộpi lẽkí ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ ꞌbãgú Kẽdõrõlãómã Ẽlámã vé rĩ be, ꞌbãgú Tĩdálã Gõyímũ vé rĩ be, ꞌbãgú Ãmẽrãpélã Sĩnárĩ vé rĩ be, ꞌbãgú Ãrĩyókĩ Ẽlẽsárã vé rĩ be. ꞌBãgú tọ̃wụ́ rĩ pi ꞌdịkí ẹ̃ꞌdị́ ꞌbãgú sụ rĩ pi be. 10 Ị́ꞌbụ́ŋá Sĩdímũ vé rĩ gé ꞌdãá, ꞌbụ́ ụ̃rụ́tẹ́ gazú rĩ pi kárákará. ꞌBãgú Sõdómõ vé rĩ pi Gõmórã vé rĩ be, kộpi kâ lẽé ápá, kộpivé ꞌbá ụrụkọ uꞌdekí ꞌbụ́ rĩ pi agá, ụrụkọꞌbée ápákí mụzú ãngũ ánga rú rĩ pi drị̃gé. 11 ꞌBãgú sụ rĩ pi uꞌdụkí ngá Sõdómõ agá rĩ pi, ãzini ngá Gõmórã agá rĩ pi ãrẽvú céré, kộpi uꞌdụkí ãnyãngã rĩ pi mụzú ĩndĩ, kộpi ní kúru ꞌdezú mụzú. 12 Kộpi ị́sụ́kí Ábrãmũ ẹ́drị́pị vé mvá Lótõ ri Sõdómõ agá ꞌdãlé, kộpi rụkí ĩri jịị́ mụzú ĩndĩ, ãzini kộpi uꞌdụkí ĩrivé ngá mụzú ĩndĩ.

13 Ágó ãzi ápápi ẹ̃ꞌdị́ gé ꞌdãásĩ rĩ ní ímụ́zú tã rĩ ũlũzú Ábrãmũ Ẽbérẽgú† rĩ ní. Ábrãmũ ri adrií pẹtị ãmbúgú Mãmúrẽ Ãmórãgú rĩ vé rĩ pi ã gãrã gá. Mãmúrẽ pi ẹ́drị́pị Ẽsĩkólã be, Ãnérĩ sĩ, kộpi ũndĩ Ábrãmũ vé ni.

14 Ábrãmũ kã yịị́ kínĩ rụkí ꞌí ẹ́drị́pị vé mvá Lótõ rĩ gí, ĩri ní ãgõ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ na mụdrị́ drị̃ ni ãrõ (318) ĩ ní tịị́ ĩrivé ãngá, ĩ ní ímbá múké múké ẹ̃ꞌdị́ vé tã sĩ gí rĩ pi úmúzú céré vũrã ãlu gé. Kộpi ní Kẽdõrõlãómã vé ãngáráwá rĩ pi drozú cĩmgbá cazú kụ̃rụ́ Dánã vé rĩ gé. 15 Kã mụụ́ adrií ị́nị́ŋá rĩ sĩ, Ábrãmũ ní ívé ãgõ ꞌdĩꞌbée acozú, kộpi ní íꞌdózú ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú ariꞌba rĩ pi be. Kộpi drokí ariꞌba rĩ pi cĩmgbá cazú Hóbã gá, Dãmãsékẽ vé wọ̃ọ́kọ̃ ụ́rụ́lé rú rĩ gé. 16 Ábrãmũ íjị́ ngá ĩ ní alií rĩ pi ãrẽvú céré ĩgõó vúlé. Íjị́ ẹ́drị́pị vé mvá Lótõ ri ímụ́zú ĩndĩ, íjị́ kpá ngá ĩrivé rĩ pi, ũkú rĩ pi be, ꞌbá ụrụkọꞌbée be ímụ́zú ĩndĩ.

17 Ábrãmũ pi kâ Kẽdõrõlãómã pi ndẽé ĩrivé ꞌbãgú rĩ pi be, ĩri ní ímvízú ĩgõzú. Kúru ꞌbãgú Sõdómõ vé rĩ ní mụzú Ábrãmũ vúgá ị́ꞌbụ́ŋá Sãvéyĩ vé rĩ agá ꞌdãá. (Ị́ꞌbụ́ŋá ꞌdĩri, ĩri ꞌbãgú rĩ vé ni.)

18 Kúru Mẽlẽkĩzẽdékẽ ꞌbãgú Sãlémũ vé rĩ ní pánga íjị́zú vị́nyọ̃ be sẽzú Ábrãmũ ní. Mẽlẽkĩzẽdékẽ ri átálágú Múngú ãmbúgú ꞌbá drị̃gé céré rĩ vé ni. 19 Ĩri ní tãkíri sẽzú Ábrãmũ ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Múngú adriípi ãmbúgú ꞌbá drị̃gé céré

ꞌbụ̃ pi gbiípi vũ be rĩ ã sẽ mí ní tãkíri.

20 Ẽ íngúkí Múngú adriípi ãmbúgú ꞌbá drị̃gé céré rĩ,

ĩri ní sẽé mí ní ariꞌba rĩ pi ndẽé rĩ sĩ.”

Ngá Ábrãmũ ní ị́sụ́ rĩ pi agá, ngá mụdrị́ agá, íꞌdụ́ ãlu ni sẽé Mẽlẽkĩzẽdékẽ ní.

21 ꞌBãgú Sõdómõ vé rĩ ní ꞌyozú Ábrãmũ ní kĩnĩ, “ꞌÍ sẽ má ní ꞌbá mávé ĩ ní urụụ́ rĩ pi ĩgõó vúlé, ꞌí ꞌdụ ngá rĩ pi ãrẽvú céré mí ní.”

22 ꞌBo Ábrãmũ ní újázú ꞌbãgú Sõdómõ vé rĩ ní kĩnĩ, “Á sõ ũyõ Úpí Múngú ãmbúgú ꞌbá drị̃gé céré ꞌbụ̃ pi gbiípi vũ be rĩ ẹndrẹtị gé, 23 má ícó ngá mívé rĩ ꞌdụụ́ ãluŋáni ku, kétĩ, dõku ngá pá gá ã bãákú, á ꞌdụ ãluŋáni ku, mî ꞌyo rí kínĩ, ‘Á sẽ Ábrãmũ ri adrií ãꞌbú be nĩ ꞌdíni ku.’ 24 Má ãꞌyĩ ngá ãzi ãluŋáni ku. Ngá má ní ãꞌyĩí rĩ, ĩri ꞌyéŋá ãnyãngã ꞌbá mávé rĩ pi ní nyaá rĩ. ꞌBo Ãnérĩ pi Ẽsĩkólã be, Mãmúrẽ sĩ, kộpi mụkí má vúgá sĩ ĩndĩ, ngá ꞌbá ní íjị́ gõó vúlé ꞌdĩꞌbée, ꞌí sẽ kộpivé rĩ ã vúgú kộpi ní.”

15

Múngú rụ ũndĩ Ábrãmũ be

1 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, Úpí Múngú ní átázú Ábrãmũ ní urobí agá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Ábrãmũ, ꞌí ꞌo ụ̃rị̃ sĩ ku.

Ma mi ũtẽ rá,

ma mí ní ãndẽma sẽ ãmbúgú.”

2 ꞌBo Ábrãmũ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Úpí Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa, sụ̃ má ní adrií mvá ãkó nõri tị́nị, ngá mí ní lẽé sẽé má ní rĩ ãꞌdi? ꞌBá úmvúlésĩ mávé ãꞌbú rụụ́pi rĩ, ĩri adri Ẽlĩzérẽ Dãmãsékẽgú rĩ ꞌi. 3 ꞌÍ sẽ má ní anjiŋá kuyé, mávé ãtíꞌbá nõri úmvúlésĩ mávé ãꞌbú rụ nĩ.”

4 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Ábrãmũ ní kĩnĩ, “Mívé ãtíꞌbá ꞌdĩri rụ úmvúlésĩ mívé ãꞌbú nĩ ku. Mi úmvúlésĩ ímụ́ mvá ágó tị rá, ĩri úmvúlésĩ mívé ãꞌbú rụ nĩ.” 5 Úpí Múngú ní Ábrãmũ ri jịzú fũzú ãmvé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ ndre ãngũ ụrụ ꞌdãá, ꞌí lã línyã rĩ pi, mi dõ ícó kộpi lã bã rá. Mívé úyú ri ímụ́ ízú kárákará sụ̃ ꞌdĩri tị́nị.”

6 Ábrãmũ ẹ̃ꞌyị̃ Úpí Múngú ri rá, Múngú ãꞌyĩ ĩri adrií ꞌbá pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé.

7 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Ábrãmũ ní kĩnĩ, “Ma Úpí Múngú ꞌi, má íjị́ mi ĩfũú Ụ́rụ̃ agá ꞌdãásĩ, íngázú ãngũ Kãlẽdéyã vé rĩ agá, ma ãngũ nõri sẽ mí ní, ĩri adri mívé ni.”

8 ꞌBo Ábrãmũ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí Múngú, ma ícó nị̃ ngóni ꞌyozú kínĩ, ãngũ rĩ adri mávé ni?”

9 Úpí Múngú ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mí íjị́ má ní tị́ ũkú, ndrị̃ị́ ũkú, ãzini kãbĩlõ ágó céré ílí be na na ni pi, ãmámũ ãzini ũꞌbõlõgú adriípi cõrõ ni.”

10 Ábrãmũ ní ãnyãpá rĩ pi íjị́zú Múngú ní, ĩri ní kộpi ã ꞌa ãsĩzú céré ị̃rị̃ ị̃rị̃, ĩri ní kộpi ũꞌbãzú vũgá ꞌdĩgé ílébe ílébe, ãsĩ ãríŋá rĩ pi ã ꞌa kuyé. 11 Lógúnũ rĩ pi ní uꞌdezú zãá rĩ pi drị̃gé, ꞌbo Ábrãmũ údró kộpi rá.

12 Ụ̃tụ́ rĩ kã rií ꞌdeé, Ábrãmũ ní ụ́ꞌdụ́ kozú kpílíkpílí, ãngũ rĩ bĩ nịị́ kuú cịcị Ábrãmũ ã gãrã gá sĩ, sẽ ĩri ní ụ̃rị̃ ambamba. 13 Úpí Múngú ní ꞌyozú Ábrãmũ ní kĩnĩ, “Lẽ mî nị̃ múké ꞌyozú kínĩ, úyú mívé rĩ pi úmvúlésĩ mụ adri jãkã rú ãngũ ãzi gé, kộpi adri tụ́gẹ̃rị̃ rú, ĩ kộpi ọ̃cụ̃ ca ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ. 14 ꞌBo ma ímụ́ ꞌbá ãngũ rĩ agá kộpi ꞌbãꞌbée ẹ̃zị́ ngaꞌbá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ pi ĩrĩŋã rá. Vụ́drị̃ ni gé, kộpi úmvúlésĩ ĩfũ ãngũ rĩ agásĩ ngá be ambamba. 15 ꞌBo mi úmvúlésĩ ímụ́ adri ílí be ãco, mi ímụ́ drã tã be kíri, ị́sụ́ ãkũdẽ mi ãrãkã rú, ĩ kúru mi sị̃. 16 Ĩri adri ca úyú sụ, vụ́drị̃ ni gé, úyú mívé rĩ pi úmvúlésĩ ĩgõ ímụ́ ãngũ nõri rụ nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã sâ ꞌdãri gé, ị́sụ́ ꞌbá Ãmórã vé rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ga ambamba, ma kộpi ĩrĩŋã úyú mívé rĩ pi ã tã sĩ, ma kộpivé ãngũ sẽ úyú mívé rĩ pi ní.”

17 Ụ̃tụ́ rĩ kã ꞌdeé gí, ãngũ rĩ kã nịị́, ãcígã ní ngazú vũrã ĩ ní ãcí ũdẽzú rĩ gé sĩ, ãzini ãcí ní dị̃zú ãngũ ĩmgbẽrẽzú, ẹlịzú mụzú zãá ĩ ní ũꞌbãá ílébe ílébe ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé sĩ. 18 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, Úpí Múngú ní ũndĩ rụzú Ábrãmũ be, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á sẽ ãngũ nõri úyú mívé rĩ pi ní, íꞌdózú yị̃ị́ Ẽjẽpétõ vé rĩ gé, cazú yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Yũfẽrétã vé rĩ gé, 19 ãngũ Kénĩ rĩ pi vé rĩ, ãngũ Kénĩzĩ rĩ pi vé rĩ, ãngũ Kãdĩmónĩ rĩ pi vé rĩ, 20 ãngũ Hị́tị̃ rĩ pi vé rĩ, ãngũ Pẽrízĩ rĩ pi vé rĩ, ãngũ Rẽfãyímũ rĩ pi vé rĩ, 21 ãngũ Ãmórã rĩ pi vé rĩ, ãngũ Kãnánã rĩ pi vé rĩ, ãngũ Gĩrĩgásĩ rĩ pi vé rĩ, ãngũ Jẽbúsĩ rĩ pi vé rĩ, á sẽ kộpi céré úyú mívé rĩ pi ní.”

16

Ĩsĩmãélẽ vé tịngárá

1 Ábrãmũ ũkú ni Sãráyĩ tị ĩri ní anji kuyé. ꞌBo Sãráyĩ ri ãtíꞌbá be Ẽjẽpétõzị́, rụ́ ni Ãgárã ꞌi. 2 Kúru Sãráyĩ ní ꞌyozú Ábrãmũ ní kĩnĩ, “Úpí Múngú uga má ní mvá tịngárá sĩ. ꞌÍ mụ laá ãtíꞌbázị́ mávé rĩ be, sâ ãzi sĩ, ĩri ícó mvá tị rá, mvá rĩ adri mávé ni.”

Ábrãmũ ãꞌyĩ tã Sãráyĩ ní ꞌyoó rĩ rá. 3 Ábrãmũ kã adrií Kãnánã gá ꞌdãá caá ílí mụdrị́, ũkú ni Sãráyĩ ní ívé ãtíꞌbá Ãgárã ri sẽzú ĩri ní ũkú rú. 4 Ábrãmũ pi ní lazú Ãgárã be, Ãgárã ní ꞌa ị́sụ́zú.

Ãgárã kã nị̃ị́ ámá ꞌi ꞌa be gí, ĩri ní íꞌdózú Sãráyĩ ri idezú. 5 Kúru Sãráyĩ ní ꞌyozú Ábrãmũ ní kĩnĩ, “Tã má ní rizú ĩzãngã nyazú nõri, tã ni ã adri mí drị̃gé. Á sẽ mávé ãtíꞌbá mí ní ũkú rú, ꞌbo nóni kã nị̃ị́ ámá ꞌi ꞌa be gí, ĩri nóni ri ma idede. Lẽ Úpí Múngú ã aco ꞌbávé tã ãsámvú mí be nĩ, ãꞌdi ri dõ ũnjí nĩ.”

6 Ábrãmũ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ãgárã ri mívé ãtíꞌbá, ꞌí ꞌo tã mí ní lẽé ꞌoó ĩri ní rĩ.” Kúru Sãráyĩ ní íꞌdózú Ãgárã ri ꞌozú ũnjí. Ãgárã ní ngazú ápázú mụzú ꞌdĩísĩ rá.

7 Mãlãyíkã Úpí Múngú vé rĩ* ị́sụ́ Ãgárã ri ĩnyiŋá kídí adriípi ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá rĩ ã gãrã gá. Kídí rĩ lẹ́tị mụụ́pi Sụ́rụ̃ gé rĩ ã jẽlé gá. 8 Mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ãgárã, Sãráyĩ vé ãtíꞌbá, mí ímụ́ íngõósĩla, mi ri mụ ngõlé?”

Ãgárã ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Má íbí ápá ímụ́ mávé ãmbúgú Sãráyĩ vúgálésĩ.”

9 Kúru mãlãyíkã Úpí Múngú vé rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ gõ mívé ãmbúgú rĩ vúgá ꞌdãlé vúlé, ꞌí mụ mi ꞌbãá vũgá ĩri ã pálé gá.” 10 Mãlãyíkã rĩ ní gõzú ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ma sẽ mívé úyú ízú kárákará, ícókí lãá bã ku.”

11 Mãlãyíkã Úpí Múngú vé rĩ ní kpá ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ,

“Mi nóni ꞌa be,

mi ímụ́ mvá ágó tị rá,

mi rụ́ ni ꞌda Ĩsĩmãélẽ ꞌi,†

ãꞌdiãtãsĩyã Úpí Múngú yị mívé ngongárá ĩzãngã ĩzãngã rú rĩ gí.

12 Mívé mvá ꞌdĩri, ĩri adri sụ̃ dõngí ásé agá ọ̃jọ́gọ́ ọ̃jọ́gọ́ rĩ tị́nị,

ĩri ꞌbá rĩ pi fụfụ,

ꞌbá rĩ pi kpá ĩri fụfụ,

ĩrivé ẹ́sị́ ri adri ũká ũká

ívé máríté rĩ pi ní.”

13 Ãgárã kĩnĩ “Á ndre nóni Úpí Múngú riípi mâ tã mbaápi rĩ gí.” Ĩri ní Múngú átápi ꞌí ní rĩ vé rụ́ ꞌdazú, “Múngú riípi ma ndreépi rĩ ꞌi.” 14 ꞌBá rĩ pi ní kídí rĩ ã rụ́ ꞌdazú Bẽrẽ Lãyĩ Róyĩ‡ ãní, kídí ꞌdĩri anigé Kãdésã pi vé ãsámvú Bẽrédĩ be rĩ gé.

15 Kúru Ãgárã ní Ábrãmũ ní mvá ágó tịzú, Ábrãmũ ní mváŋá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Ĩsĩmãélẽ. 16 Ãgárã ní Ábrãmũ ní mvá ágó Ĩsĩmãélẽ ri tịzú rĩ gé, ị́sụ́ ãkũdẽ Ábrãmũ vé ílí ca pụ̃kụ́ ãrõ drị̃ ni ázíyá.

17

Ũndĩ ĩ ní rụụ́ ágélé ẽ tị lịzú rĩ

1 Ábrãmũ vé ílí kã caá pụ̃kụ́ úrõmĩ drị̃ ni úrõmĩ, Úpí Múngú ní ꞌi iꞌdazú ĩri ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa ꞌi. Lẽ mî ꞌdụ mávé tã ngaá, mî ꞌo tã pịrị. 2 Ma ũndĩ rụ mí be, mi anji tị ízú kárákará.”

3 Ábrãmũ ní kũmũcí ũtị̃zú, ꞌî drị̃ sị̃zú vũgá, Múngú ri ị̃njị̃zú. Múngú ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, 4 “Ũndĩ má ní lẽé rụụ́ mí be rĩ, ĩri ꞌdíni, ma sẽ mi adri ẹ́tẹ́pị sụ́rụ́ kárákará pi vé ni. 5 Mívé rụ́ gõkí zịị́ Ábrãmũ ku, ĩ gõ zị Ãbũrámã,* ãꞌdiãtãsĩyã á ꞌbã mi adrií ẹ́tẹ́pị sụ́rụ́ kárákará pi vé ni. 6 Ma sẽ mi anji tị ízú kárákará, mi adri sụ́rụ́ be kárákará, ꞌbãgú rĩ pi kpá ímụ́ ĩfũ mî rụ́ꞌbá gá.

7 “Ma sẽ ũndĩ má ní rụụ́ mí be rĩ adri mụzú nyonyo, cazú úyú mî vụ́drị̃ gé rĩ pi vúgá, cĩmgbá cazú úyú kộpivé rĩ pi vúgá. Ma adri Múngú mívé ni, ãzini Múngú úyú mî vụ́drị̃ gé rĩ pi vé ni. 8 Nyọ̃ọ́kụ́ Kãnánã vé mí ní nóni adrizú ꞌa ni gé jãkã rú nõri, ma ímụ́ sẽ céré ĩmi ní mívé úyú mî vụ́drị̃ gé rĩ pi be mụzú nyonyo, ma adri Múngú kộpivé ni.”

9 Kúru Múngú ní ꞌyozú Ãbũrámã ní kĩnĩ, “Mi mívé úyú mî vụ́drị̃ gé rĩ pi be, lẽ ĩmi ꞌdụkí ũndĩ má ní rụụ́ mí be ꞌdĩri vé tã ngaánga. 10 Ũndĩ má ní rụụ́ mí be, ãzini mívé úyú mî vụ́drị̃ gé rĩ pi be, má ní ꞌyoó ĩmi ꞌdụkí tã ni ngaánga rĩ, ĩri ꞌdíni, ãgõ ĩmi ãsámvú gé rĩ pi ãrẽvú céré, lẽ ã úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị rá. 11 Lẽ ã úlị́kí ĩmî ágélé ẽ tị rá, ĩri ũndĩ má ní rụụ́ mí be rĩ vé tã iꞌda. 12 Anji ãgõ úmvúlésĩ ĩ ní ímụ́ tịị́ úyú vúlé ꞌdĩlé rĩ gé rĩ pi, mváŋá rĩ ca dõ ụ́ꞌdụ́ be ãrõ gí, lẽ ã lịkí ágélé ni ẽ tị rá. Lẽ ã úlị́kí kpá ãnji ãgõ ĩ ní tịị́ mívé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ã ágélé ẽ tị rá, ãzini ã úlị́kí ãgõ ĩ ní jeé mũfẽngã sĩ jãkã rĩ pi drị́gé rĩ pi ã ágélé ẽ tị rá. 13 Dõ tịkí anji ãgõ ĩmivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé yã, dõku jekí mũfẽngã sĩ yã, lẽ ã úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị rá. Ũndĩ má ní rụụ́ ágélé ẽ tị lịzú ꞌdĩri, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ũndĩ ꞌdĩri adri mụzú nyonyo. 14 ꞌBá ágó ĩ ní ágélé ni ẽ tị lịị́ kuyé rĩ, ĩ ĩri gụ̃ ãmvé mávé ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ŋõ ũndĩ má ní rụụ́ rĩ vé tã gí.”

15 Múngú ní kpá ꞌyozú Ãbũrámã ní kĩnĩ, “Mívé ũkú Sãráyĩ ri, lẽ mî zị ĩrivé rụ́ Sãráyĩ ku, mî zị ĩrivé rụ́ Sárã. 16 Ma ĩri ní tãkíri sẽ, ĩri mí ní mvá ágó tị rá. Ma ĩri ní tãkíri sẽ, ĩri ímụ́ adri ẹ́ndrẹ́pị sụ́rụ́ kárákará rĩ pi vé ni. ꞌBãgú rĩ pi kpá ímụ́ ĩfũ ĩrivé úyú agá.”

17 Ãbũrámã ní kũmũcí ũtị̃zú, ꞌî drị̃ sị̃zú vũgá Múngú ri ị̃njị̃zú. Ĩri ní gụzú, ụ̃sụ̃ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kĩnĩ, “ꞌBá ágó ílí be caápi mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu ní nyo ícó mvá tị rá? Sárã vé ílí ca pụ̃kụ́ úrõmĩ, ĩri nyo ícó mvá tị rá?” 18 Ãbũrámã ní ꞌyozú Múngú ní kĩnĩ, “Mî sẽ dõ tãkíri rĩ ꞌyéŋá Ĩsĩmãélẽ ní, ĩri adri múké.”

19 Kúru Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Adri ꞌdíni kuyé, mívé ũkú Sárã ri ímụ́ mí ní mvá ágó tị rá, mi rụ́ ni ꞌda Ĩsákã ꞌi. Ũndĩ má ní rụụ́ rĩ adri Ĩsákã be mụzú nyonyo, ĩri ca úyú Ĩsákã ã vụ́drị̃ gé rĩ pi vúgá. 20 Á yị tã mí ní zịị́ Ĩsĩmãélẽ ã tã sĩ rĩ gí, ma ĩri ní tãkíri sẽ rá. Ma sẽ ĩri anji tị ízú kárákará. Ĩri adri ẹ́tẹ́pị anji mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ãngũ rụꞌbá rĩ pi vé ni, ma sẽ ĩri adri sụ́rụ́ be kárákará. 21 Ũndĩ má ní rụụ́ mí be rĩ, ma kpá rụ Ĩsákã Sárã ní úmvúlésĩ ímụ́ tịị́ mí ní rĩ be. Ĩri ímụ́ tị sâ ãndrũ nõri tị́nị rĩ gé, ílí drụ̃ rĩ agá.” 22 Múngú kã átángá rĩ átá dẹẹ́ Ãbũrámã ní gí, ĩri ní Ãbũrámã ri kuzú, ĩri ní ꞌdezú mụzú.

23 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, Ãbũrámã ní ívé mvá ágó Ĩsĩmãélẽ ri ꞌdụzú, ãgõ ĩ ní tịị́ ívé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be, ãzini ꞌbá ꞌí ní jeé mũfẽngã sĩ rĩ pi be, ĩri ní kộpivé ágélé ẽ tị úlị́zú rá, sụ̃ Múngú ní ꞌyoó ꞌí ní rĩ tị́nị. 24 Ĩ ní Ãbũrámã ã ágélé ẽ tị lịzú rĩ gé, ị́sụ́ ãkũdẽ ĩrivé ílí ca pụ̃kụ́ úrõmĩ drị̃ ni úrõmĩ, 25 mvọ́pị Ĩsĩmãélẽ vé ílí ca mụdrị́ drị̃ ni na. 26 Ãbũrámã pi mvọ́pị Ĩsĩmãélẽ be, úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdãri gé. 27 Ãgõ Ãbũrámã vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ãgõ ĩ ní tịị́ ĩrivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be, dõku ĩ ní jeé mũfẽngã sĩ jãkã rĩ pi drị́gé rĩ pi be, kộpi ãrẽvú céré, úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị Ãbũrámã pi be trụ́.

18

Ãbũrámã ẹ́ꞌyị́ ụ̃mụ́ na ívé ãngá

1 Úpí Múngú iꞌda ꞌi Ãbũrámã ní pẹtị ãmbúgú Mãmúrẽ vé rĩ ã jẽlé gá, ị́sụ́ ãkũdẽ Ãbũrámã úrí kuú ívé gãkũ rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá ụ̃tụ́ mgbímgbi gé ꞌdĩgé. 2 Ãbũrámã kã ꞌî drị̃ ingaá ãngũ ndrezú, ndre ãgõ na tukí pá kuú ꞌí ẹndrẹtị gé. Kã kộpi ndreé, koro ĩri ní njuzú mụzú kộpi vúgá ꞌdãá, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú, ꞌî drị̃ sị̃zú vũgá kộpi ẹndrẹtị gé.

3 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, ꞌí ndre dõ tã má ní ꞌoó rĩ sẽ mí ní ãyĩkõ rá, ma ãtíꞌbá mívé ni, lẽ mî aga má gãrã gá sĩ ku. 4 Lẽ ĩmi uvukí pẹtị nõri ã ndụ́gé nõgó, ẽ íjị́kí ĩmi ní yị̃ị́, ĩmi ũjĩkí rí ĩmi pá ãní. 5 Mâ áꞌdí ĩmi ní ínyá, ĩmi nyakí rí, ã sẽ rí ĩmi ní ũkpõ, ĩmi tukí rí ẹ̃cị̃ rĩ mụzú ãní, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ícákí ãtíꞌbá ĩmivé rĩ vúgá gí.”

Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Múké, ꞌbá ãꞌyĩkí rá, mî ꞌo sụ̃ mí ní ꞌyoó rĩ tị́nị.”

6 Ãbũrámã ní njuzú fizú gãkũ agá Sárã vúgá ꞌdãlé. Ĩri ní ꞌyozú Sárã ní kĩnĩ, “Mí íꞌdụ́ jũrú, mí ĩyĩ fúndru mĩnímíni ni ꞌa ni gé mbẽlẽ, mí únjó fúndru rĩ, ꞌí ꞌbã áꞌdí pánga rú.”

7 Kúru Ãbũrámã ní njuzú mụzú tị́ rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, ĩri ní tị́ kãjóŋá rụ́ꞌbá be múké ni ĩpẽzú, ĩri ní sẽzú ívé ãtíꞌbá rĩ drị́gé, ãtíꞌbá rĩ ní lịzú, ĩri ní ꞌbãzú áꞌdízú mbẽlẽŋá. 8 Kâ ínyá rĩ áꞌdí dẹẹ́ gí, Ãbũrámã ní lé kũúpi gí ni íꞌdụ́zú lé ĩ ní zoó úꞌdí rú ni be, ãzini ĩri ní tị́ zãá áꞌdípi gí rĩ íꞌdụ́zú, ĩri ní jịzú ꞌbãzú ụ̃mụ́ rĩ pi ẹndrẹtị gé. Kộpi kâ rií ínyá rĩ nyaá, Ãbũrámã áwí pá tuú kuú kộpi ã jẽlé gá pẹtị ã ndụ́gé ꞌdãá.

9 Ụ̃mụ́ rĩ pi ní Ãbũrámã ri zịzú kínĩ, “Mî ũkú ni Sárã ri íngãá?”

Ãbũrámã ní újázú kĩnĩ, “Ĩri gãkũ agá ꞌdãáꞌdã.”

10 Kúru Úpí ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ílí drụ̃ rĩ agá, ma ĩgõ mí vúgá nõlé sâ má ní ícázú mí vúgá ãndrũ nõri tị́nị rĩ gé, mî ũkú ni Sárã ri ímụ́ mvá ágó tị rá.”

Sárã ri átángá rĩ yịị́ gãkũ Ãbũrámã úgóró gá rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá. 11 Ãbũrámã pi Sárã be ị̃rị̃trọ́ ãrãkã rú, kộpivé ílí ãmbúgú, Sárã vé ílí mvá tịzú rĩ aga gí. 12 Sárã ní gụzú, ụ̃sụ̃ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãá kĩnĩ, “Á dẽ gí, má ágó ni dẽ kpá gí, ma nyo gõ mvá tị ãyĩkõ ị́sụ́zú rá?”

13 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Ãbũrámã ní kĩnĩ, “Sárã gụgụ ãsĩ? Sárã kĩnĩ, ꞌí dẽ gí, ꞌi nyo ícó mvá tị rá yã, ꞌyo ꞌdíni ãsĩ? 14 Ngá ãzi ũkpó ũkpó Úpí Múngú ri ndẽépi ni nyo anigé? Ma ímụ́ ĩgõ sâ nõri tị́nị rĩ gé, ílí drụ̃ rĩ agá, Sárã ri ímụ́ mvá ágó tị rá.”

15 Sárã ꞌo ụ̃rị̃ sĩ, ụ́lị́ ũnjõ kĩnĩ, “Á gụ kuyé.”

Úpí Múngú kĩnĩ, “Ádarú, ꞌí gụ rá.”

Ãbũrámã mã Múngú ri Sõdómõ vé tã sĩ

16 Ãgõ na rĩ pi kâ lẽé ꞌdeé mụzú, kộpi rikí ãngũ ndreé mụzú Sõdómõ gálé rú. Ãbũrámã mụ kộpi be trụ́, jị kộpi kuú lẹ́tị gé. 17 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ícó tã má ní lẽé ꞌoó rĩ úcí Ãbũrámã ní ku. 18 Ãbũrámã vé úyú ri ímụ́ ízú tré, kộpi adri ũkpõ be ãngũ rĩ agá, sụ́rụ́ ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi ãrẽvú céré tãkíri ị́sụ́ ĩri ã tã sĩ. 19 Ãꞌdiãtãsĩyã má ĩpẽ ĩri, ẽ ímbá rí ívé anji rĩ pi ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be, kộpi ã ꞌdụkí rí tã Úpí Múngú vé rĩ ngaá, kộpi ã ꞌokí rí tã pịrị, ãzini kộpi ã ꞌokí rí tã múké. Kúru ma sẽ Ãbũrámã vé úyú ri ízú tré, sụ̃ má ní ẹzịị́ rĩ tị́nị.”

20 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Ãbũrámã ní kĩnĩ, “Ũnjĩkãnyã ꞌbá Sõdómõ vé rĩ pi ní ꞌoó, ãzini Gõmórã vé rĩ pi ní ꞌoó rĩ vé tã íkụ́ ícá má vúgá nõlé gí, kộpi vé ũnjĩkãnyã ꞌoó rĩ aga rá. 21 Á lẽ sịị́ mụụ́ vũgá ꞌdãá, á lẽ mụụ́ ndreé, dõ ũnjĩkãnyã kộpi ní ꞌoó rĩ, ĩri adri sụ̃ íkụ́pi ícápi má vúgá nõlé rĩ tị́nị. Dõ adri ꞌdíni kuyé, á lẽ nị̃ị́.”

22 Kúru ãgõ ị̃rị̃ rĩ pi ní ꞌdezú mụzú Sõdómõ gá ꞌdãá, ꞌbo Ãbũrámã pi áwíkí pá tuú kuú Úpí Múngú be. 23 Ãbũrámã ní ꞌi útrúzú Úpí Múngú vúgá ꞌdãá, ĩri ní Úpí Múngú ri zịzú kĩnĩ, “Úpí, mi dõ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi úꞌdị́, mi nyo ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi úꞌdị́ ĩndĩ rá? 24 Dõ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãlé, mi nyo kụ̃rụ́ rĩ iza céré? Mí ícó kụ̃rụ́ rĩ kuú ꞌbá pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ tã ꞌoꞌbá pịrị ꞌdĩꞌbée ã tã sĩ ku? 25 Ádarú lẽ mî úꞌdị́ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be trụ́ ku. Ngá mí ní lẽzú ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi úꞌdị́zú ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be trụ́ rĩ ãꞌdi? Lẽ mî ꞌo ꞌdíni ku! Mi ri ꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi vé tã lị nĩ, mi ri tã lị pịrị.”

26 Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ị́sụ́ dõ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ kụ̃rụ́ Sõdómõ vé rĩ agá ꞌdãlé rá, má iza kụ̃rụ́ rĩ ku kộpi ã tã sĩ.”

27 Ãbũrámã ní gõzú átázú dị̃ị́ kĩnĩ, “Úpí Múngú, mâ adri dõ ꞌbá áda drãápi drãdrã ni drãáãsĩyã, lẽ mî ãꞌyĩ ma, mâ átá átángá rĩ mụzú. 28 ꞌBo dõ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi pụ̃kụ́ sụ drị̃ ni tọ̃wụ́, cakí pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ kuyé, mi nyo kụ̃rụ́ rĩ iza ꞌbá tọ̃wụ́ ꞌdãáyo rĩ pi ã tã sĩ rá?”

Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Dõ má ị́sụ́ ꞌbá rĩ pi ꞌdãlé pụ̃kụ́ sụ drị̃ ni tọ̃wụ́, má iza kụ̃rụ́ rĩ ku.”

29 Ãbũrámã ní gõzú átázú dị̃ị́ kĩnĩ, “Dõ mí ị́sụ́ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ꞌyéŋá pụ̃kụ́ sụ, mi nyo iza rá?”

Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Dõ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi pụ̃kụ́ sụ, má iza kụ̃rụ́ rĩ ku.”

30 Ãbũrámã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí Múngú, mî ꞌa ã ve má ní ku fô, lẽ mî ãꞌyĩ ma, mâ átá átángá rĩ. ꞌBo dõ mí ị́sụ́ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ꞌdãlé ꞌyéŋá pụ̃kụ́ na, mi ꞌo íngóni?”

Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Dõ má ị́sụ́ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi pụ̃kụ́ na, má iza kụ̃rụ́ rĩ ku.”

31 Ãbũrámã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí Múngú, lẽ mí ãꞌyĩ ma, mâ átá átángá rĩ mụzú, mí ị́sụ́ dõ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ꞌdãlé ꞌyéŋá pụ̃kụ́ ị̃rị̃, mi ꞌo íngóni?”

Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá pụ̃kụ́ ị̃rị̃ tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ã tã sĩ, má iza kụ̃rụ́ rĩ ku.”

32 Ãbũrámã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí Múngú, mî ꞌa ã ve má ní ku, mâ gõ átá vú sĩ ãlu. Mí ị́sụ́ dõ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ꞌyéŋá ꞌdãlé mụdrị́, mi ꞌo íngóni?”

Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá mụdrị́ tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ã tã sĩ, má iza kụ̃rụ́ rĩ ku.”

33 Úpí Múngú kã átángá rĩ átá dẹẹ́ Ãbũrámã be gí, ĩri ní ꞌdezú mụzú, Ãbũrámã ní ꞌi újázú gõzú ꞌbẹ̃tị́.

19

Zãkí kụ̃rụ́ Sõdómõ vé rĩ, ãzini Gõmórã vé rĩ

1 Mãlãyíkã ị̃rị̃ rĩ pi* cakí Sõdómõ gá ꞌdãlé ũndréŋá sĩ, ị́sụ́ ãkũdẽ Lótõ úrí kuú kụ̃rụ́ Sõdómõ vé rĩ ã kẹ̃ẹ́tịlé gá. Lótõ kã kộpi ndreé, ĩri ní ngazú ụrụ, ĩri ní mụzú kộpi vúgá ꞌdãá. Ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú, ꞌî drị̃ sị̃zú vũgá kộpi ẹndrẹtị gé. 2 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ambugu mávé rĩ pi, ĩmi ímụ́kí mávé ãngá nõó. Ĩmi ũjĩkí rí ĩmî pá, ĩmi lakí rí mávé jó agá, ĩmi fũkí rí mụzú ụ̃ꞌbụ́tịŋá sĩ ẹ̃cị̃ ĩmi ní lẽé mụzú rĩ gé ꞌdãá.”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Kuyé, ꞌbâ lakí mívé jó agá ku, ꞌbâ mụ kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá, ꞌbâ la ãmvé.”

3 ꞌBo Lótõ ní kộpi sizú ũkpõ sĩ, kộpi ní mụzú Lótõ pi be trụ́, kộpi ní fizú ĩrivé jó agá ꞌdãá. Lótõ ní ngá nyanya áꞌdízú kộpi ní, áꞌdí pánga rĩ ãkụ́fị́ ãkó, kộpi ní nyazú. 4 Ụ̃mụ́ rĩ pi ní drĩ lazú vũgá kuyé rĩ gé, ãgõ kụ̃rụ́ Sõdómõ vé rĩ agá rĩ pi ãrẽvú céré ímụ́kí jó rĩ ã gãrã ceé kụ́rụ̃, ꞌbá ꞌdĩꞌbée kẹ̃rị́anji rĩ pi ꞌbá ambugu rĩ pi be. 5 Kộpi ní Lótõ ri zịzú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ãgõ ímụ́ꞌbá mí vúgá nõgó ị́nị́ŋá sĩ rĩ pi íngãá? Mí íjị́ kộpi ĩfũú ꞌbá vúgá ãmvé nõó, ꞌbá lẽkí laá kộpi sĩ.”

6 Lótõ ní fũzú mụzú kộpi vúgá ãmvé ꞌdãá, ĩri ní kẹ̃ẹ́tị rĩ ụ̃pị̃zú cí. 7 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ẹ́drị́pị́ị, á mã ĩmi drị́ ị̃rị̃ sĩ, lẽ ĩmi ꞌokí ũnjĩkãnyã ꞌdĩri tị́nị ku! 8 Ĩmi ndrekí drĩ ká, ma anji ũkú be ị̃rị̃ anigé, kộpi drĩ kácáŋá rú. Lẽ mâ íjị́ kộpi ĩfũú ãmvé ĩmi vúgá nõlé, ĩmi ícó tã ĩmi ní lẽé ꞌoó kộpi be rĩ ꞌo rá. Lẽ ĩmi ꞌokí tã ũnjí ãgõ ꞌdĩꞌbée be ku, kộpi ụ̃mụ́ mávé ni, ma ri kộpi ũtẽ nĩ.”

9 ꞌBo kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “ꞌÍ dẹ̃ mi ꞌdĩísĩ rá, mi ꞌbá ímụ́pi ímụ́mụ̃ ni, ꞌí lẽ tã ꞌbá ní lẽé ꞌoó rĩ lũú ꞌbá ní nĩ! ꞌBâ ícó mi ꞌo ũnjí kộpivé rĩ ndẽ.” Kộpi ní Lótõ ri zezú, kộpi ní mụzú kẹ̃ẹ́tị rĩ ŋõzú.

10 ꞌBo ãgõ ị̃rị̃ jó agá rĩ pi ní ĩfũzú ãmvé nõlé, kộpi ní Lótõ ri rụzú sezú jó agá ꞌdãá, kẹ̃ẹ́tị rĩ ụ̃pị̃zú cí. 11 Kộpi ní kẹ̃rị́anji, ãzini ꞌbá ambugu adriꞌbá kẹ̃ẹ́tịlé gá rĩ pi ẽ mị sazú ọ̃zụ̃zú rá, kộpi ã nị̃kí rí kẹ̃ẹ́tị rĩ ámá ku.

12 Ãgõ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ní ꞌyozú Lótõ ní kínĩ, “Mi dõ anji ãgõ be, dõku anji ũkú be, dõku ãgõ mívé anji ũkú jeꞌbá ni pi be kụ̃rụ́ rĩ agá nõgó anigé, ꞌí jị kộpi fũú nõósĩ rá, 13 ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbâ kụ̃rụ́ nõri iza ꞌdĩísĩ rá. Úpí Múngú yị tã ĩ ní rií átá kárákará ũnjĩkãnyã ꞌbá Sõdómõ vé rĩ pi ní rií ꞌoó rĩ ã tã sĩ rĩ gí, ĩpẽ ꞌbâ ímụ́ kụ̃rụ́ rĩ izangárá gá.”

14 Kúru Lótõ ní mụzú ãgõ lẽꞌbá ívé anji ũkú jeꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãá. Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi fũkí kụ̃rụ́ nõri agásĩ mbẽlẽ, ãꞌdiãtãsĩyã Úpí Múngú lẽ kụ̃rụ́ rĩ izaá ꞌdĩísĩ rá!” ꞌBo ãgõ lẽꞌbá ĩrivé anji ũkú jeꞌbá rĩ pi ụ̃sụ̃kí kínĩ, tã Lótõ ní átá ꞌdĩri tã áví vé ni.

15 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, mãlãyíkã rĩ pi ní ꞌyozú Lótõ ní kínĩ, “ꞌÍ ꞌdụ mívé ũkú, mívé anji ũkú ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée be mbẽlẽ! Ĩmi fũkí kụ̃rụ́ nõri agásĩ ãmvé, kádõ kụ̃rụ́ nõri izaá, ã úꞌdị́kí rí ĩmi drãá ku.”

16 ꞌBo Lótõ mụ mbẽlẽŋá kuyé. Ãgõ ꞌdĩꞌbée ní Lótõ ẽ drị́ rụzú, ũkú ni ẽ drị́ rụzú, ãzini ĩrivé anji ũkú ị̃rị̃ rĩ pi ẽ drị́ rụzú, kộpi ní ꞌbá ꞌdĩꞌbée jịzú fũzú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ ãmvé, ãꞌdiãtãsĩyã Úpí Múngú ꞌbã ẹ́sị́ ĩdríkídri kộpi ní. 17 Ãgõ ꞌdĩꞌbée kâ ꞌbá ꞌdĩꞌbée jịị́ fũú ãmvé ꞌdãá, ãlu ni ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ápákí mụzú nõósĩ rá, ĩmi adrikí rí ídri rú! Ã ndrekí ãngũ vúlé ku, ã tukí pá ị́ꞌbụ́ŋá agá ꞌdãá ku! Ĩmi ápákí mụzú írã drị̃gé ꞌdãá, ĩmi adrikí rí ídri rú.”

18 Lótõ ní kộpi mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kĩnĩ, “Kuyé fô, Úpí mávé rĩ! 19 Ma ãtíꞌbá ĩmivé ni, ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ múké ma ídrízú, ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ ĩdríkídri má ní rá. ꞌBo má ícó ápá caá írã gá ꞌdãá bã ku, ãngũ rĩ ꞌi iza ị́sụ́ ãkũdẽ ma drĩ lẹ́tị gé, ꞌbâ ũdrã ãní rá. 20 ꞌÍ ndre, kụ̃rụ́ ãzi mãdãŋáŋá ĩnyiŋá ꞌdã. Ĩri vũrã mãdãŋáŋá ni, mí ãꞌyĩ dõ ma mụụ́ ꞌa ni gé ꞌdãlé rá, ma ꞌbá mávé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be, ꞌbâ ídrí rá.”

21 Mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú Lótõ ní kĩnĩ, “Ĩri múké, tã mí ní zịị́ ꞌdĩri, má ãꞌyĩ rá. Kụ̃rụ́ mí ní rií tã ni ꞌyoó ꞌdĩri, má iza ku. 22 ꞌÍ nju mụzú kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá mbẽlẽ, má ícó drĩ tã ãzi ꞌoó ku, ꞌí ca dõ ꞌdãlé gí ká.” (Lótõ ní ꞌyoó kụ̃rụ́ rĩ mãdãŋáŋá rĩ sĩ, ĩ ní kụ̃rụ́ rĩ ã rụ́ zịzú Zõárã ãní.)

23 Lótõ ca Zõárã gá ꞌdãlé, ị́sụ́ ãkũdẽ ụ̃tụ́ rĩ ĩfũ gí. 24 Úpí Múngú ní ãcíkúlúlú ĩpẽzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ lụ̃zú kụ̃rụ́ Sõdómõ vé rĩ agá, ãzini Gõmórã vé rĩ agá. 25 Ĩri ní kụ̃rụ́ rĩ pi zãzú, ãngũ ị́ꞌbụ́ŋá rú rĩ, ꞌbá adriꞌbá kụ̃rụ́ rĩ pi agá ꞌdãlé rĩ pi, ngá dụꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé rĩ pi be, ngá ꞌdĩꞌbée ãrẽvú céré vekí rá. 26 ꞌBo Lótõ ũkú ni ndre ãngũ gõzú vúlé, gõ ꞌi újá ufuú troó sụ̃ ẹ̃ꞌyị́ ní troó rĩ tị́nị.

27 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ụ̃ꞌbụ́tị, Ãbũrámã ní ꞌi újázú gõzú vũrã ándúrú ꞌí ní pá tuzú Úpí Múngú ẹndrẹtị gé rĩ gé ꞌdãá. 28 Ĩri ní ãngũ ndrezú mụzú Sõdómõ gá, Gõmórã gá, ãzini ãngũ ị́ꞌbụ́ŋá rú rĩ gé ꞌdãá. Ndre ãcígã ọ̃zụ̃ ãngũ rĩ ẽ drị̃ céré, ãcígã rĩ nị kú cịcị.

29 ꞌBo Múngú kã kụ̃rụ́ rĩ pi zãá ị́ꞌbụ́ŋá rĩ be gí, ígá tã ándúrú Ãbũrámã ní zịị́ ꞌdãri, ípá Lótõ rĩ ãcí kụ̃rụ́ rĩ zãápi úꞌbúpi rĩ agásĩ rá.

Lótõ pi ívé anji ũkú rĩ pi be

30 Lótõ pi ívé anji ũkú ị̃rị̃ rĩ pi be, kộpi fũkí ãngũ Zõárã vé rĩ agásĩ, mụkí adrií írã rĩ pi ãsámvú gé, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌo ụ̃rị̃ sĩ adringárá Zõárã gá ꞌdãlé rĩ sĩ. Lótõ pi ívé anji ũkú ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée be, kộpi fikí mụụ́ adrií ụ̃jị́ agá. 31 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, mvá ũkú kãyú rĩ ní ꞌyozú ọ́mvụ́pị ní kĩnĩ, “ꞌBá ẹ́tẹ́pị ri nóni ãrãkã rú, vũrã nõri agá, ãgõ ꞌbâ jeꞌbá ni pi ꞌdãáyo. 32 Mí ímụ́, ꞌbá sẽkí ꞌbá ẹ́tẹ́pị ní vị́nyọ̃ mvụụ́ ĩmẽrẽzú ãní, ꞌbâ lakí rí ĩri be, ã tị rí ꞌbá ní anji bẽsĩnĩ.”

33 Ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, kộpi ní vị́nyọ̃ sẽzú mvụzú ĩ ẹ́tẹ́pị ní, mvá ũkú kãyú rĩ ní mụzú lazú ẹ́tẹ́pị be trụ́. Ẹ́tẹ́pị nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, mvá ũkú rĩ la ꞌí gãrã gá yã, dõku nga mụụ́ gí yã ꞌdíni kuyé.

34 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, mvá ũkú kãyú rĩ ní ũlũzú ꞌí ọ́mvụ́pị ụ̃dụ́ rĩ ní kĩnĩ, “Ị́nị́ŋá ájée rĩ sĩ, ꞌbá lakí má ẹ́tẹ́pị be trụ́. Lẽ ꞌbâ sẽkí ĩri ní vị́nyọ̃ mvụụ́ dị̃ị́ ị́nị́ŋá nõri sĩ, ꞌí la rí ĩri be, mí ẹ́tẹ́pị ã tị rí mí ní mvá bẽsĩnĩ.” 35 Kúru ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, kộpi ní ĩri ní vị́nyọ̃ sẽzú mvụzú. Mvá ụ̃dụ́ rĩ ní mụzú lazú ẹ́tẹ́pị be trụ́, Ẹ́tẹ́pị nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, mvá ũkú rĩ la ꞌí gãrã gá yã, dõku nga mụụ́ gí yã ꞌdíni kuyé.

36 Lótõ ní laá ívé anji ũkú ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée sĩ rĩ sĩ, kộpi ị́sụ́kí ꞌa rá. 37 Mvá ũkú kãyú rĩ ní mvá ágóŋá tịzú, ĩri ní rụ́ ni ꞌdazú Mõábã† ꞌi. Ĩri ẹ́ꞌbị́pị ꞌbá Mõábã gá rĩ pi vé ni cĩmgbá ícázú ãndrũ sĩ. 38 Mvá ụ̃dụ́ rĩ ní kpá mvá ágóŋá tịzú, ĩri ní rụ́ ni ꞌdazú Bẽnámĩ‡ ꞌi. Ĩri ẹ́ꞌbị́pị ꞌbá Ãmónã vé rĩ pi vé ni cĩmgbá ícázú ãndrũ sĩ.

20

Ãbũrámã pi Ãbũmẽlékẽ be

1 Ãbũrámã ní ngazú vũrã ꞌdãri gé sĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú adrizú ãngũ Nẽgévẽ vé rĩ gé, kụ̃rụ́ Kãdésã vé rĩ pi ãsámvú gé kụ̃rụ́ Sụ́rụ̃ vé rĩ be. Ĩri ní gõzú mụzú adrizú Gẽrárĩ gé. Kã rií adrií ꞌdãlé, 2 ũlũ ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ꞌî ũkú ni Sárã ri ꞌí ọ́mvụ́pị. Kúru ꞌbãgú Ãbũmẽlékẽ Gẽrárĩ vé rĩ ní ꞌbá pẽzú mụzú Sárã ri íjị́zú ꞌí ní ũkú rú.

3 Kã mụụ́ adrií ị́nị́ŋá rĩ sĩ, Múngú ní ímụ́zú átázú Ãbũmẽlékẽ ní urobí agá kĩnĩ, “Mi ímụ́ drã rá, ãꞌdiãtãsĩyã ũkú mí ní ꞌdụụ́ ꞌdĩri, ĩri ágó be.”

4 ꞌBo Ãbũmẽlékẽ pi lakí ũkú rĩ be kuyé. Kúru Ãbũmẽlékẽ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí Múngú, mi nyo ꞌbá ũnjĩkãnyã ãkó rĩ pi úꞌdị́ ũdrã rá? 5 Ãbũrámã ꞌyo nyo má ní kĩnĩ, Sárã ri ꞌí ọ́mvụ́pị ꞌdíni kuyé? Sárã ꞌyo kpá Ãbũrámã ri ꞌí ẹ́drị́pị ꞌdíni kuyé? Á lẽ kõdô tã ũnjí ꞌoó ku, mâ ụ̃sụ̃ déna tã má ní ꞌoó rĩ pịrị.”

6 Kúru Múngú ní ꞌyozú ĩri ní urobí agá kĩnĩ, “Ẽ, á nị̃ rá ꞌí ꞌo tã ũnjí kuyé, má uga mi, sẽ ꞌí ꞌo ũnjĩkãnyã má ẹndrẹtị gé kuyé. Sẽ má ní mi ugazú, mí ní lazú ũkú rĩ be kuyé ãní. 7 Lẽ mî újá ágó rĩ vé ũkú gõó vú ni gé ꞌdãá vúlé, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri nẹ́bị̃, ã zị rí ma mí ní, mî drã rí ku. ꞌBo mí újá dõ ũkú rĩ gõó kuyé, mi ꞌbá mívé rĩ pi be, ĩmi céré ímụ́ ũdrã rá.”

8 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ụ̃ꞌbụ́tị, Ãbũmẽlékẽ ní ívé ũgalaku rĩ pi zịzú ímụ́zú céré, ĩri ní tã ꞌi ꞌoópi ꞌdĩri ũlũzú kộpi ní. Sẽ ụ̃rị̃ fụ kộpi ãní ambamba. 9 Kúru Ãbũmẽlékẽ ní Ãbũrámã ri zịzú ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌo ꞌbâ ꞌdíni ãsĩ? Tã ũnjí má ní ꞌoó mí ní rĩ ãꞌdi sẽzú mí ní tã ũnjí íjị́zú má drị̃gé, ãzini mávé ꞌbá má ní rụụ́ rĩ pi drị̃gé? Tã mí ní ꞌoó má ní ꞌdĩri, ĩ ní kõdô ícó ꞌoó ku ni.” 10 Ãbũmẽlékẽ ní Ãbũrámã ri zịzú kĩnĩ, “Ngá sẽépi mí ní tã ꞌdĩri ꞌozú ꞌdíni rĩ ãꞌdi?”

11 Ãbũrámã ní újázú kĩnĩ, “Má ụ̃sụ̃, ‘Vũrã nõri gé, ꞌbá rĩ pi rukí Múngú ri ku, kộpi ma ꞌdị ũkú mávé rĩ ã tã sĩ rá.’ 12 Ádarú ĩri mávé ọ́mvụ́pị, ꞌbâ ĩri be ẹ́tẹ́pị ãlu, ꞌbávé ẹ́ndrẹ́pị rĩ pi ãndíãndí. Á je ĩri má ní ũkú rú. 13 Múngú kã ándúrú ꞌyoó mâ ku má ẹ́tẹ́pị vé ꞌbẹ̃tị́, mâ ꞌde mụzú ãngũ ãzi gé, á ꞌyo Sárã ní, má kĩnĩ, ‘ꞌÍ lẽ dõ ma rá, vũrã ꞌbá ní ẹ́cị́zú rĩ pi agásĩ, ꞌí lũ ꞌyozú kínĩ, ma mí ẹ́drị́pị.’ ”

14 Kúru Ãbũmẽlékẽ ní Sárã ri újázú gõzú Ãbũrámã ni vúlé. Ĩri ní kãbĩlõ íꞌdụ́zú, tị́ pi be, tụ́gẹ̃rị̃ ãgõ rú ni pi be, tụ́gẹ̃rị̃ ũkú rú ni pi be sẽzú Ãbũrámã ní. 15 Ãbũmẽlékẽ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Nyọ̃ọ́kụ́ mávé rĩ, ĩri mí ẹndrẹtị gé ꞌdã. ꞌÍ mụ adrií vũrã mí ní ĩpẽé rĩ gé.”

16 Ĩri ní ꞌyozú Sárã ní kĩnĩ, “Ma mí ẹ́drị́pị ní mũfẽngã fífí* sẽ élĩfũ ãlu (1,000), ẽ iꞌda rí ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé nõgó lũzú kínĩ, á ꞌo ũnjĩkãnyã mí ní, ꞌbo mí ꞌo ũnjĩkãnyã kuyé.”

17 Kúru Ãbũrámã ní Múngú rĩ zịzú Ãbũmẽlékẽ ní, Múngú ní ĩri ídrízú, Múngú ní kpá ũkú ni ri ídrízú anji ũkú tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ pi be, kộpi ã gõkí rí anji tịị́ dị̃ị́, 18 ãꞌdiãtãsĩyã Úpí Múngú ọ̃zụ̃ ũkú adriꞌbá Ãbũmẽlékẽ vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi vé mvá vũrã rá, Ãbũrámã vé ũkú Sárã ã tã sĩ.

21

Ĩsákã vé tịngárá

1 Úpí Múngú ní drị́ tị̃zú Sárã rụ́ꞌbá gá, sụ̃ ĩri ní ándúrú ꞌyoó rĩ tị́nị. 2 Sárã ní ꞌa ị́sụ́zú, ĩri ní Ãbũrámã ní mvá ágó tịzú, ị́sụ́ ãkũdẽ Ãbũrámã ri ãrãkã rú. Tịkí mváŋá rĩ sâ Múngú ní ꞌyoó ĩ mváŋá rĩ tị rĩ gé. 3 Ãbũrámã ní mváŋá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Ĩsákã ꞌi. 4 Ĩsákã kã adrií caá ụ́ꞌdụ́ be ãrõ, Ãbũrámã ní ágélé ni ẽ tị lịzú, sụ̃ Múngú ní ẹzịị́ rĩ tị́nị. 5 Tịkí Ĩsákã ri ãkũdẽ Ãbũrámã ri ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu.

6 Sárã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Múngú sẽ á gụ ãyĩkõ be ẹ́sị́ agá, ꞌbá tã ꞌdĩri yịꞌbá rĩ pi céré ímụ́ gụ, sụ̃ má ní gụụ́ rĩ tị́nị.” 7 Sárã ní gõzú ꞌyozú kĩnĩ, “Ãꞌdi ri ícó ꞌyo kínĩ, ꞌbâ mvá tị Ãbũrámã be rá nĩ? ꞌBo á tị ĩri ní mvá ágóŋá, ị́sụ́ ãkũdẽ ĩri ãrãkã rú.”

Drokí Ãgárã pi Ĩsĩmãélẽ be

8 Mváŋá rĩ kã mbaá, kã bã ndrungárá kuú gí, Ãbũrámã ní ụ̃mụ̃ ꞌbãzú ãmbúgú ụ́ꞌdụ́ Ĩsákã ní bã ndrungárá kuzú ꞌdĩri ị̃njị̃zú ãní. 9 Sárã kã ndreé Ãgárã Ẽjẽpétõzị́ rĩ vé mvá ĩri ní tịị́ Ãbũrámã ní rĩ ri gụ Ĩsákã sĩ, 10 Sárã ní ꞌyozú Ãbũrámã ní kĩnĩ, “ꞌÍ dro ũkú tụ́gẹ̃rị̃ rú ꞌdĩri ívé mváŋá rĩ be rá, ĩrivé mváŋá rĩ ã rụ rí ãꞌbú mí ní ímụ́ kuú mávé mvá Ĩsákã ní rĩ ẽ tị ku.”

11 Tã ꞌdĩri sẽ Ãbũrámã ní ĩzãngã ambamba, ãꞌdiãtãsĩyã Ĩsĩmãélẽ ri mvá Ãbũrámã vé ni. 12 ꞌBo Múngú ní ꞌyozú Ãbũrámã ní kĩnĩ, “Mvá rĩ vé tã, ãzini mívé tụ́gẹ̃rị̃ rĩ vé tã, ã sẽ mí ní ĩzãngã ꞌdíni ku. Lẽ mî yị tã Sárã ní ꞌyoó mí ní rĩ, ãꞌdiãtãsĩyã úyú mívé rĩ pi ímụ́ ĩfũ Ĩsákã rụ́ꞌbá gá. 13 Ma kpá sẽ mívé tụ́gẹ̃rị̃zị́ rĩ vé mvá ri ímụ́ tị ízú kárákará, ĩrivé úyú ri ímụ́ adri sụ́rụ́ ãmbúgú, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri mvá mívé ni.”

14 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ụ̃ꞌbụ́tị, Ãbũrámã íꞌdụ́ ínyá, ãzini tõ yị̃ị́ kụ̃lụ́kụ́ agá tré, ĩri ní ꞌdụzú ꞌbãzú Ãgárã ã kị́dị́ gé. Ĩri ní kúru kộpi pẽzú mụzú mvọ́pị Ĩsĩmãélẽ be. Ãgárã ní ꞌdezú mụzú, ĩri ní rizú ẹ́cị́zú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú Bẽrĩsébã vé rĩ agásĩ.

15 Yị̃ị́ kụ̃lụ́kụ́ agá rĩ kã dẹẹ́, ĩri ní mváŋá rĩ jịzú ꞌbãzú pẹtị amuúpi rĩ vé índrĩ gé. 16 Ĩri ní ngazú mváŋá rĩ ã gãrã gá sĩ, mụzú úrízú mváŋá rĩ be ãsámvú sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ri ụ̃sụ̃ụ́ kĩnĩ, “Á lẽ mváŋá rĩ vé drãngárá ndreé ku.” Kã rií úrí ꞌdãlé, ĩri ní íꞌdózú ngozú.

17 Múngú kã yịị́ mváŋá rĩ ri ngongo, mãlãyíkã Múngú vé rĩ ní Ãgárã ri zịzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ kĩnĩ, “Ãgárã, ngá ũnjí rĩ ãꞌdi? Lẽ mî ꞌo ụ̃rị̃ sĩ ku. Mváŋá rĩ la kú ꞌdã, Múngú yị ĩrivé ngongárá gí. 18 ꞌÍ mụ mváŋá rĩ íꞌdụ́ rụụ́ drị́gé, ma sẽ mváŋá rĩ ímụ́ tị ízú kárákará, ĩrivé úyú ri ímụ́ adri sụ́rụ́ ãmbúgú.”

19 Kúru Múngú ní Ãgárã ẽ mị zị̃zú, ĩri ní kídí ndrezú. Ĩri ní kúru mụzú yị̃ị́ tõzú kụ̃lụ́kụ́ rĩ agá tré, ĩri ní sẽzú mvụzú mváŋá rĩ ní.

20 Mváŋá rĩ kã rií mbaá, Múngú ri ĩri ũtẽé nĩ. Mváŋá rĩ ri adrií ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá, nị̃ zãá ꞌbungárá ụ̃sụ̃ sĩ rĩ ambamba. 21 Mvá ágó rĩ kã rií adrií ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú Pãránã vé rĩ agá ꞌdãá, ẹ́ndrẹ́pị ị́sụ́ ĩri ní ũkú íngázú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá.

Ãbũrámã pi sõkí ũyõ ĩ ãsámvú gé sĩ Ãbũmẽlékẽ be

22 Sâ ꞌdãri gé, Ãbũmẽlékẽ pi ꞌdekí mụụ́ ívé ũgalaku ãmbúgú ãngáráwá rĩ pi vé Pĩkólã be Ãbũrámã vúgá ꞌdãá, kộpi ní ꞌyozú Ãbũrámã ní kínĩ, “Tã céré mí ní ꞌoó rĩ agá, Múngú ri mî ĩzã ko rá. 23 Lẽ mî sõ ũyõ Múngú ẹndrẹtị gé nõgó ꞌyozú kínĩ, mí ícó mâ mị ũꞌbãá ku, dõku mávé anjiŋá rĩ pi ẽ mị ũꞌbãá ku, dõku mávé úyú rĩ pi ẽ mị ũꞌbãá ku. Á ꞌbã ẹ́sị́ múké mí ní, lẽ mî ꞌbã kpá ẹ́sị́ múké má ní, ãzini mî ꞌbã ẹ́sị́ múké ãngũ mí ní adrizú jãkã rú nõri drị̃gé.”

24 Ãbũrámã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á sõ ũyõ rĩ Múngú ẹndrẹtị gé gí, sụ̃ mí ní ꞌyoó rĩ tị́nị.”

25 Kúru Ãbũrámã ní unuzú Ãbũmẽlékẽ ẹndrẹtị gé Ãbũmẽlékẽ vé kídí ãtíꞌbá rĩ pi ní ẹ́rị́ rĩ vé tã sĩ. 26 Ãbũmẽlékẽ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á nị̃ kuyé dõ ãꞌdi ꞌo tã ꞌdĩri nĩ. ꞌÍ lũ má ní tã ꞌdĩri kuyé, á yị tã ꞌdĩri ãndrũ sĩ.”

27 Kúru Ãbũrámã ní kãbĩlõ ụrụkọ íꞌdụ́zụ́, ãzini tị́ ụrụkọ íꞌdụ́zú sẽzú Ãbũmẽlékẽ ní. Kúru ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ní ũndĩ rụzú ĩ ãsámvú gé sĩ. 28 Ãbũrámã ní kãbĩlõ mbaꞌbá fõlõ ũkú rú ni pi ũpẽzú ẹ́zị̂rị̃, ꞌbãzú túngú. 29 Ãbũmẽlékẽ ní Ãbũrámã ri zịzú kĩnĩ, “Mí ũpẽ kãbĩlõ ũkú rú mbaꞌbá fõlõ ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée ꞌbãá kuú túngú ãsĩ?”

30 Ãbũrámã ní újázú ĩri ní kínĩ, “Mí ẹ́ꞌyị́ kãbĩlõ mbaꞌbá fõlõ ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée, ã lũ rí ꞌyozú kínĩ, á ga kídí rĩ nĩ.”

31 Kúru ĩ ní vũrã ꞌdãri ã rụ́ zịzú Bẽrĩsébã*, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ị̃rị̃ pi sõkí ũyõ vũrã ꞌdãri gé.

32 Kộpi ní ũndĩ rĩ rụzú ĩ ãsámvú gé sĩ Bẽrĩsébã gá ꞌdãlé rĩ ã vụ́drị̃ gé, Ãbũmẽlékẽ pi ní ĩ újázú gõzú ívé ũgalaku ãmbúgú ãngáráwá rĩ pi vé Pĩkólã be ãngũ Fẽlẽsétẽ vé rĩ gé ꞌdãlé. 33 Ãbũrámã ní ị́tị́ sazú Bẽrĩsébã gá ꞌdãlé, ĩri ní Úpí Múngú adriípi mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ ị̃njị̃zú vũrã ꞌdãri gé. 34 Ãbũrámã adri ãngũ Fẽlẽsétẽ vé rĩ gé ꞌdãlé lókí be ãco.

22

Múngú ụ̃ꞌbị̃ Ãbũrámã ri

1 Kã mụụ́ adrií sâ ãzi ã vụ́drị̃ gé, Múngú ní Ãbũrámã ri ụ̃ꞌbị̃zú. Ĩri ní Ãbũrámã ri zịzú kĩnĩ, “Ãbũrámã!”

Ãbũrámã ní ãꞌyĩzú kĩnĩ, “Ma nõ!”

2 Kúru Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌdụ mívé mváŋá ãlukúta Ĩsákã mí ní lẽé ambamba rĩ, ꞌí mụ ãngũ Mõríyã vé rĩ gé. Ma mí ní írã ãzi lũ írã rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, ꞌí zã má ní mváŋá rĩ rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú írã rĩ drị̃gé ꞌdãá.”

3 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, Ãbũrámã ní fũzú ụ̃ꞌbụ́tị, ĩri ní íjá úlị́zú, ĩri ní íjá rĩ ũdrõzú ngá ụrụkọꞌbée be dõngí rĩ ã úgóró gá, kộpi ní ꞌdezú mụzú ꞌî mvọ́pị Ĩsákã be, ívé ãtíꞌbá ụrụkọ ị̃rị̃ rĩ pi be vũrã Múngú ní lũú ĩri ní rĩ gé ꞌdãá. 4 Kã adrií ụ́ꞌdụ́ na ni gé, Ãbũrámã ní ꞌî drị̃ ingazú ãngũ ndrezú, ndre ãngũ rĩ rárá rú. 5 Ĩri ní ꞌyozú ívé ãtíꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi tẽkí ꞌbâ dõngí rĩ be nõgó, ꞌbâ mụ mváŋá rĩ be ꞌdãlé Múngú ri zị. ꞌBâ kúru ĩgõ ĩmi vúgá nõlé ndõ.”

6 Ãbũrámã ní íjá rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ ꞌdụzú ꞌbãzú ꞌî mvọ́pị Ĩsákã drị̃gé, Ãbũrámã ꞌdụ ívé rĩ ãcí, ãzini ị́lị́. ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée kâ rií ꞌdeé mụzú trụ́ ãlu, 7 Ĩsákã ní ꞌí ẹ́tẹ́pị Ãbũrámã ri zịzú kĩnĩ, “Má ẹ́tẹ́pị.”

Ãbũrámã ní ãꞌyĩzú kĩnĩ, “Ẽ, mâ mvá rĩ.”

Ĩsákã ní ẹ́tẹ́pị ri zịzú kĩnĩ, “Ãcí rĩ pi íjá rĩ be nõ, ꞌbo kãbĩlõ mvá ĩ ní mụụ́ zãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú rĩ íngãá?”

8 Ãbũrámã ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, Múngú ri kãbĩlõ mvá ĩ ní mụụ́ zãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú rĩ sẽ rá.” Ãbũrámã pi ní ꞌdezú mụzú mvọ́pị Ĩsákã be trụ́.

9 Kộpi kã mụụ́ caá vũrã Múngú ní ándúrú lũú ĩri ní rĩ gé ꞌdãá, Ãbũrámã ní vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ni sịzú, ĩri ní íjá rĩ pi uꞌdụzú ũꞌbãzú drị̃ ni gé. Ĩri ní ívé mvá Ĩsákã ri ũdrõzú, ĩri ní ꞌdụzú ꞌbãzú vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ drị̃gé íjá rĩ drị̃gé ꞌdãá. 10 Ĩri ní ị́lị́ íꞌdụ́zú lẽzú ívé mváŋá rĩ lịzú ãní. 11 ꞌBo mãlãyíkã Úpí Múngú vé rĩ ní ĩri zịzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ, “Ãbũrámã! Ãbũrámã!”

Ãbũrámã ní ãꞌyĩzú kĩnĩ, “Ma nõ.”

12 Mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ mî lị mváŋá rĩ ku, ã ꞌokí tã ãzi ũnjí rụ́ꞌbá ni gé ku. Á nị̃ rá ꞌyozú kínĩ mí ị̃njị̃ Múngú ri rá, ãꞌdiãtãsĩyã mí ãꞌyĩ mívé mváŋá ãlukúta ꞌdĩri sẽé ĩri ní rá.”

13 Ãbũrámã ní ꞌî drị̃ ingazú ãngũ ndrezú, ĩri ní kãbĩlõ ágó ndrezú, úꞌyú ni ãꞌyĩ kú pẹtị dụụ́pi kụ̃mvụ̃ rĩ ãsámvú gé. Ĩri ní mụzú kãbĩlõ rĩ rụzú, ĩri ní zãzú rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ꞌî mvọ́pị ã vũrã gá. 14 Kúru Ãbũrámã ní vũrã rĩ ã rụ́ zịzú, “Úpí Múngú ri sẽ rá.” Cĩmgbá ụ́ꞌdụ́ ãndrũ rĩ gé, ꞌbá rĩ pi ri ꞌyo, “Úpí Múngú vé írã drị̃gé, Úpí ri sẽ rá.”

15 Mãlãyíkã Úpí Múngú vé rĩ ní Ãbũrámã ri zịzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ dị̃ị́, 16 ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí Múngú kĩnĩ, mí ní mávé tã ꞌdụụ́ ngaá rá, ãzini mí ní mívé mvá ãlukúta rĩ ãꞌyĩí sẽé Úpí ní rá rĩ sĩ, á sõ ũyõ ꞌyozú kínĩ, 17 ádarú ma mí ní tãkíri sẽ rá, ma sẽ mívé úyú ri úmvúlésĩ ízú sụ̃ línyã ꞌbụ̃ gé rĩ pi tị́nị, ãzini cínyáfã yị̃ị́ tafu gãrã gá rĩ tị́nị. Mívé úyú rĩ pi úmvúlésĩ kụ̃rụ́ ariꞌba rĩ pi vé rĩ ẹ́rị́ kộpi drị́gé sĩ rá. 18 ꞌBá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi ãrẽvú céré úmvúlésĩ tãkíri ị́sụ́ úyú mívé rĩ pi vúgá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌí ꞌdụ tã mávé rĩ ngaá rá.”

19 Kúru Ãbũrámã pi ní ĩ újázú gõzú ívé ãtíꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãlé, kộpi ní ꞌdezú mụzú trụ́ Bẽrĩsébã gá ꞌdãá. Ãbũrámã ní rizú adrizú Bẽrĩsébã gá ꞌdãlé.

Anji Nãhórã vé rĩ pi

20 Kã mụụ́ adrií vụ́drị̃ ni gé, ũlũkí Ãbũrámã ní kínĩ, Ãbũrámã ẹ́drị́pị Nãhórã vé ũkú Mĩlékã tị anji ãgõ ãrõ Nãhórã ní. 21 Mvá kãyú rĩ Ụ́zị̃ ꞌi, ꞌdeépi vú ni gé sĩ rĩ Bụ́zị̃ ꞌi, ꞌdeépi ꞌdĩri vú sĩ rĩ Kẽmũélẽ ꞌi, (Kẽmũélẽ ri Ãrámã vé ẹ́tẹ́pị), 22 ĩri ní ꞌdezú Kẽsédẽ ꞌi, Ázõ ꞌi, Pĩlĩdásã ꞌi, Jĩdĩláfã ꞌi, Bẽtũwélẽ sĩ. 23 Bẽtũwélẽ ri Rẽbékã vé ẹ́tẹ́pị. Mĩlékã tị anji ãgõ ãrõ ꞌdĩꞌbée Ãbũrámã vé ẹ́drị́pị Nãhórã ní. 24 Nãhórã vé ũkú rĩ ãzi ã rụ́ Rẽúmã ꞌi, tị kpá anji ãgõ rá, anji rĩ pi, Tébã ꞌi, Gãhámã ꞌi, Tãhásã ꞌi, Mákã sĩ.

23

Sárã vé drãngárá

1 Sárã adri caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ ị̃rị̃ drị̃ ni ẹ́zị̂rị̃ (127). 2 Sárã drã Kĩrĩyátã-Ãrábã (nóni ĩ ní zịị́ Hẽbẽrónã) rĩ gé, ãngũ Kãnánã vé rĩ agá. Ãbũrámã ní fizú Sárã ri ngozú gãkũ agá ꞌdãá.

3 Ãbũrámã ní ngazú ãvũ rĩ ã jẽlé gá sĩ, ĩri ní átázú ꞌbá Hị́tị̃ vé rĩ pi be, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, 4 “Ma jãkã ĩmi ãsámvú gé nõgó, ĩmi sẽkí má ní vũrã jeé, mâ sị̃ rí mâ ũkú ni vé ãvũ vũrã rĩ agá.”

5 ꞌBá Hị́tị̃ vé rĩ pi ní újázú Ãbũrámã ní kínĩ, 6 “Ãmbúgú ꞌbávé rĩ, mí yị drĩ ꞌbâ ká. Mi ꞌbá ãmbúgú ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ ni ꞌbâ ãsámvú gé nõgó. Mí ĩpẽ vũrã mí ní ndreé múké ni, ꞌí sị̃ ãvũ rĩ ꞌa ni gé. ꞌBá ãsámvú gé nõgó, ꞌbá ãzi ícó ívé vũrã ãvũ sị̃zú rĩ ugaá mí ní ku.”

7 Kúru Ãbũrámã ní íngázú ọ̃vụ̃zú ꞌî drị̃ sị̃zú vũgá ꞌbá Hị́tị̃ vé rĩ pi ẹndrẹtị gé. 8 Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ãꞌyĩkí dõ rá, mâ sị̃ mávé ũkú ãngũ Hị́tị̃ vé rĩ agá nõgó, ĩmi zịkí má ní Ẽfõrónã Zõhárã mvọ́pị ri, 9 ã sẽ rí má ní ívé ụ̃jị́ Mãkãpélã gá, ívé nyọ̃ọ́kụ́ rĩ vé ụ̃dụ̃ gé rĩ jeé. Ĩmi zịkí ĩri, ã sẽ rí jeé má ní ãjẽ ĩmi ní lẽé rĩ sĩ, ã adri rí vũrã mávé ni ãvũ sị̃zú ni.”

10 Ị́sụ́ ãkũdẽ Ẽfõrónã Hị́tị̃gú rĩ úrí kuú ívé ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, ĩri ní újázú Ãbũrámã ní, ĩrivé ꞌbá Hị́tị̃ vé ímụ́ꞌbá kụ̃rụ́ rĩ vé kání tị gé rĩ pi ãrẽvú céré yịkí tã ĩri ní újá rĩ rá, 11 ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, adri ꞌdíni kuyé, mí yị drĩ ma ká, ma vũrã rĩ sẽ mí ní ụ̃jị́ ꞌa ni gé rĩ be má ẹ́ꞌdị́páa ẹndrẹtị gé sĩ, mî sị̃ rí mî ũkú ni drãápi rĩ vé ãvũ ãní.”

12 Ãbũrámã ní gõzú ọ̃vụ̃zú ꞌî drị̃ sị̃zú vũgá vũrã rĩ vé ẹ́ꞌdị́páa ẹndrẹtị gé dị̃ị́. 13 Ĩri ní ꞌyozú Ẽfõrónã ní, vũrã ẹ́ꞌdị́páa yịkí rá kĩnĩ, “Mí yị drĩ ma ká, dõ ícó rá, mí ãꞌyĩ má ní. Ma vũrã rĩ vé ãjẽ mí ní lịị́ rĩ ũfẽ mí ní rá, mâ sị̃ rí mávé ũkú drãápi rĩ vũrã rĩ agá.”

14 Ẽfõrónã ní újázú Ãbũrámã ní kĩnĩ, 15 “Ãmbúgú mávé rĩ, mí yị drĩ ma ká, mũfẽngã ꞌdĩri vé tã adri ãmbúgú ku, vũrã rĩ vé ãjẽ mũfẽngã fífí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (400). ꞌÍ sị̃ mívé ãvũ rĩ ĩyí.”

16 Ãbũrámã ãꞌyĩ tã Ẽfõrónã vé rĩ rá. Ĩri ní mũfẽngã fífí rĩ lãzú sẽzú Ẽfõrónã ní, sụ̃ ĩri ní ꞌyoó rĩ tị́nị, Hị́tị̃ rĩ pi yịkí rá. Íꞌdụ́ mũfẽngã fífí rĩ, lã caá mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ.

17 Ãbũrámã ní nyọ̃ọ́kụ́ Ẽfõrónã vé adriípi Mãkãpélã gá ĩnyiŋá Mãmúrẽ be rĩ jezú. Je nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ụ̃jị́ ꞌa ni gé rĩ be, ãzini pẹtị ꞌa ni gé rĩ pi be céré. 18 Sẽkí nyọ̃ọ́kụ́ rĩ jeé Ãbũrámã ní, ã adri rí ĩrivé ní mụzú nyonyo, sẽkí ĩri ní nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ꞌbá ambugu Hị́tị̃ vé ĩ úmúꞌbá kụ̃rụ́ rĩ vé kání tị gé rĩ pi andregá sĩ. 19 Vụ́drị̃ ni gé, Ãbũrámã ní ũkú ni Sárã vé ãvũ sị̃zú ụ̃jị́ Mãkãpélã vé rĩ agá, ĩnyiŋáŋá Mãmúrẽ be, (Mãmúrẽ ri Hẽbẽrónã gé) ĩri ãngũ Kãnánã vé rĩ agá. 20 Ãngũ ándúrú adriípi Hị́tị̃ rĩ pi vé ụ̃jị́ be rĩ, sẽkí ĩri Ãbũrámã ní rizú ãvũ sị̃zú.

24

Ĩsákã vé ũkú ã jengárá

1 Ãbũrámã adri caá ílí be ãco, dẽ ícá ãrãkã rú, Úpí Múngú sẽ ĩri ní tãkíri lẹ́tị be ãndíãndí. 2 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Ãbũrámã ní ꞌyozú ívé ãtíꞌbá ãmbúgú riípi ívé ngá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ ũtẽépi rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ sõ ũyõ má ẹndrẹtị gé nõgó. 3 Á lẽ mî sõ ũyõ Úpí Múngú ꞌbụ̃ pi gbiípi vũ be rĩ ã rụ́ sĩ, lũzú kínĩ, mí ícó mvá ũkú Kãnánã vé ni ĩpẽé jeé mâ mvọ́pị Ĩsákã ní ũkú rú ꞌbá má ní adrií kộpi ãsámvú gé rĩ pi ãsámvú gé nõgó ku. 4 ꞌÍ mụ ũkú rĩ jeé mâ mvọ́pị Ĩsákã ní ãngũ ꞌbávé rĩ agá, mávé máríté rĩ pi ãsámvú gé.”

5 Ãtíꞌbá rĩ ní ĩri zịzú kĩnĩ, “ꞌBo ũkú rĩ gã dõ ímụ́gá má be sĩ ãngũ nõri gé, mâ ꞌo íngóni? Mâ jị rí mî mvọ́pị Ĩsákã ri mụzú ãngũ mívé mí ní ĩfũzú rĩ gé ꞌdãá?”

6 Ãbũrámã ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Lẽ mî jị mâ mvọ́pị ri ꞌdãlé ku! 7 Úpí Múngú adriípi ꞌbụ̃ gé, ma zịị́pi ĩfũúpi má ẹ́tẹ́pị vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé sĩ, ãngũ má ẹ́ꞌdị́páa vé rĩ agásĩ, átápi má ní, tã rĩ ẹzịị́pi má ní ꞌyoópi, ‘Ma úmvúlésĩ ãngũ nõri sẽ mvá mívé úyú agá ni ní rĩ,’ ĩri ívé mãlãyíkã pẽ ꞌde mí ẹndrẹtị gé sĩ drị̃drị̃, mî mụ rí ũkú ị́sụ́ mâ mvọ́pị ní ꞌdãlé. 8 Mvá ũkú rĩ gã dõ ímụ́gá mí be sĩ, mí ọyụ mi ũyõ mí ní sõó má ẹndrẹtị gé rĩ agásĩ gí. Lẽ mî jị mâ mvọ́pị ri ꞌdãlé ku.” 9 Kúru ãtíꞌbá rĩ ní ũyõ sõzú Ãbũrámã ẹndrẹtị gé, sụ̃ Ãbũrámã ní ꞌyoó ĩri ní rĩ tị́nị.

10 Kúru ãtíꞌbá rĩ ní ívé ãmbúgú rĩ vé kámĩlõ rĩ pi íꞌdụ́zú mụdrị́, ngá múké múké ni pi be, ĩri ní ꞌdezú mụzú. ꞌDe mụụ́ ãngũ ĩ ní zịị́ Ãrámã Nãhãrãyímũ* rĩ gé, ĩri ní gõzú cazú kụ̃rụ́ Nãhórã vé rĩ gé. 11 Ãtíꞌbá rĩ kã mụụ́ caá ꞌdãlé, ĩri ní kámĩlõ rĩ pi sẽzú ulazú vũgá kídí rĩ ã jẽlé gá, kídí rĩ kụ̃rụ́ rĩ gé ãmvélésĩ. Sâ ꞌdãri ũndréŋá, ũkú rĩ pi ní mụzú yị̃ị́ ĩbẽzú ni.

12 Ĩri ní kúru Múngú ri zịzú kĩnĩ, “Á Úpí, Múngú mávé ãmbúgú Ãbũrámã vé rĩ, lẽ mî sẽ má ní drị̃lé múké ãndrũ sĩ, ꞌí ꞌbã ẹ́sị́ múké mávé ãmbúgú Ãbũrámã ní. 13 ꞌÍ ndre, á tu pá kuú kídí rĩ ã jẽlé gá nõ, anji ũkú kụ̃rụ́ agá rĩ pi ri ímụ́ yị̃ị́ ĩbẽngárá gá, 14 á zị dõ ãlu ni, á ꞌyo dõ, ‘Mí ọ́ꞌdụ́ mívé ũdrí vũgá, ꞌí sẽ má ní yị̃ị́ mvụụ́,’ sẽ dõ má ní yị̃ị́ rĩ mvụụ́ rá, ãzini ãꞌyĩ dõ yị̃ị́ sẽé mvụụ́ mávé kámĩlõ rĩ pi ní rá, mvá ũkú mí ní ĩpẽé Ĩsákã ní rĩ ĩri adriípi ꞌdĩ. Tã rĩ nga dõ ꞌi ꞌdíni, ma nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ ꞌí ꞌbã ẹ́sị́ múké mávé ãmbúgú rĩ ní gí.”

15 Ãtíꞌbá rĩ kã drĩ Múngú ri zịị́ dẹẹ́ kuyé, koro Rẽbékã ní ícázú ũdrí yị̃ị́ ĩbẽzú ni be ꞌî kị́dị́ gé. Rẽbékã ri Bẽtũwélẽ vé mvá ũkú, Bẽtũwélẽ ri Mĩlékã vé mvá, Mĩlékã ri Ãbũrámã ẹ́drị́pị Nãhórã vé ũkú. 16 Mvá ũkú rĩ ũnyĩ be ambamba, ĩri drĩ kácáŋá rú, ꞌbá ãzi la drĩ ĩri be kuyé. Mvá ũkú rĩ ní úlúzú mụzú kídí rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní yị̃ị́ ĩbẽzú ívé ũdrí rĩ agá tré, ĩri ní ĩgõzú ímụ́zú ãtíꞌbá rĩ vúgá nõó.

17 Ãtíꞌbá rĩ ní njuzú mụzú mvá ũkú rĩ vú ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mí ĩbẽ má ní yị̃ị́ mívé ũdrí agá ꞌdĩri sẽé mvụụ́.”

18 Mvá ũkú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí mávé rĩ, mí ẹ́ꞌyị́ yị̃ị́ rĩ mvụụ́.” Koro mvá ũkú rĩ ní ũdrí rĩ ọ́ꞌdụ́zú ꞌí kị́dị́ gé sĩ ꞌbãzú vũgá, ĩri ní yị̃ị́ rĩ ĩbẽzú sẽzú mvụzú ãtíꞌbá rĩ ní.

19 Mvá ũkú rĩ kã yị̃ị́ rĩ sẽé mvụụ́ ãtíꞌbá rĩ ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma kpá mụ yị̃ị́ ĩbẽ sẽ mvụ mívé kámĩlõ rĩ pi ní céré.” 20 Kúru ĩri ní yị̃ị́ ũdrí agá rĩ dãzú ꞌbụ́ ãnyãpá rĩ pi ní rizú yị̃ị́ mvụzú rĩ agá, ĩri ní njuzú mụzú vúlé kídí rĩ gé ꞌdãá yị̃ị́ ãzi ĩbẽzú dị̃ị́, ẹ́cị́ yị̃ị́ rĩ ũbẽ, kámĩlõ rĩ pi ãrẽvú céré mvụkí yị̃ị́ rĩ caá rá. 21 Ãtíꞌbá rĩ újí kuú kíri, tẽ rií tã Rẽbékã ní rií ꞌoó ꞌdĩri ndreé, lẽ nị̃ị́ ámá dõ mvá ũkú Úpí Múngú ní ĩpẽé rĩ adriípi ꞌdĩ.

22 Kámĩlõ rĩ pi kâ yị̃ị́ rĩ mvụụ́ dẹẹ́ gí, ãtíꞌbá rĩ ní mãpí dábũ rú ãjẽ be ãmbúgú ni íꞌdụ́zú suzú mvá ũkú rĩ ã ụ̃mvụ gé, ĩri ní ímvẽ dábũ rú ãjẽ be ãmbúgú ni pi íꞌdụ́zú ị̃rị̃, ũꞌyĩzú mvá ũkú rĩ drị́gé. 23 Ãtíꞌbá rĩ ní mvá ũkú rĩ zịzú kĩnĩ, “ꞌÍ lũ má ní, mi ãꞌdi ã mvá? Mí ẹ́tẹ́pị vé jó agá ꞌdãá, vũrã ꞌbá ní mụzú lazú ị́nị́ŋá nõri sĩ mávé ãgõ nõꞌbée be ni anigé?”

24 Mvá ũkú rĩ ní újázú kĩnĩ, “Ma Bẽtũwélẽ ã mvá, Bẽtũwélẽ vé ẹ́ndrẹ́pị Mĩlékã ꞌi, ĩrivé ẹ́tẹ́pị Nãhórã ꞌi.” 25 Ĩri ní kpá gõzú ꞌyozú kĩnĩ, “Vũrã ĩmi ní lazú mívé ꞌbá rĩ pi be ị́nị́ŋá rĩ sĩ ni anigé, ásé, ãzini ãnyãngã ã fífí kámĩlõ rĩ pi úcézú ni anigé.”

26 Kúru ãtíꞌbá rĩ ní kũmũcí ũtị̃zú ꞌî drị̃ sị̃zú vũgá, ĩri ní Úpí Múngú ri ị̃njị̃zú, 27 ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ẽ íngúkí Úpí Múngú mávé ãmbúgú Ãbũrámã vé rĩ íngúngũ, Úpí Múngú ꞌbã lẽngárá, ãzini ꞌdụ tã ꞌí ní lẽé ꞌoó mávé ãmbúgú ní rĩ ngaá gí, ãꞌdiãtãsĩyã íjị́ ma ícá mávé ãmbúgú rĩ vé máríté rĩ pi vé jó ãsámvú gé gí.”

28 Rẽbékã ní njuzú mụzú tã ꞌdĩri ũlũzú ꞌbá riꞌbá adriꞌbá ẹ́ndrẹ́pị vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní. 29 Rẽbékã vé ẹ́drị́pị ã rụ́ Lãbánã ꞌi, Lãbánã ní njuzú mụzú ãtíꞌbá rĩ vúgá kídí gé ꞌdãá. 30 Lãbánã kã mãpí ọ́mvụ́pị ã ụ̃mvụ gé rĩ ndreé, ãzini ímvẽ ĩri drị́gé rĩ ndreé, kã tã ãtíꞌbá rĩ ní átá, Rẽbékã ní ũlũú ꞌí ní rĩ yịị́, ĩri ní ꞌdezú mụzú ágó rĩ vúgá ꞌdãá, ị́sụ́ tu pá kuú ívé kámĩlõ rĩ pi be kídí rĩ ã gãrã gá. 31 Lãbánã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mí ímụ́, Úpí Múngú sẽ mí ní tãkíri gí, ngá mí ní pá tuzú kuú ãmvé nõgó rĩ ãꞌdi? Má údé mí ní vũrã jó agá ꞌdãá gí, ãzini má údé kpá vũrã mívé kámĩlõ rĩ pi ní gí.”

32 Kúru ãtíꞌbá rĩ ní ꞌdezú mụzú Lãbánã vé ãngá ꞌdãá, Lãbánã vé ãtíꞌbá rĩ pi ní ọgụ kámĩlõ rĩ pi ã úgóró gá rĩ pi ọyụzú. Kộpi ní ásé, ãzini ãnyãngã ã fífí íjị́zú sẽzú kámĩlõ rĩ pi ní, ãzini kộpi ní yị̃ị́ íjị́zú sẽzú ãtíꞌbá rĩ ní, ãzini ĩrivé ꞌbá rĩ pi ní, kộpi ã ũjĩkí rí ĩ pá ãní. 33 Kúru ĩ ní ínyá íjị́zú ꞌbãzú kộpi ẹndrẹtị gé, ꞌbo ãtíꞌbá rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ũlũ dõ tã má ní ímụ́zú rĩ kuyé, má ícó drĩ ãꞌyĩí ínyá nyaá ku.”

Lãbánã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mí ũlũ ꞌbá ní tã rĩ.”

34 Ágó rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma ãtíꞌbá Ãbũrámã vé ni. 35 Úpí Múngú sẽ tãkíri mávé ãmbúgú rĩ ní ambamba, ĩri ꞌbá ãꞌbú be ni. Úpí Múngú sẽ ĩri ní kãbĩlõ, ndrị̃ị́, tị́, kámĩlõ, dõngí, dábũ, aya ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ni pi, ãtíꞌbá ãgõ rú ni pi, ãtíꞌbá ũkú rú ni pi be. 36 Mávé ãmbúgú rĩ vé ũkú Sárã tị ĩri ní mvá ágó, ị́sụ́ ãkũdẽ ĩri ãrãkã rú, ãmbúgú mávé rĩ sẽ ívé ngá ãrẽvú céré ívé mvá ágóŋá rĩ ní. 37 Ãmbúgú mávé rĩ sẽ ma ũyõ sõó ꞌí ẹndrẹtị gé kĩnĩ, ‘Lẽ mî je mâ mvọ́pị ní ũkú ãngũ Kãnánã vé má ní adrizú nõri agá ku. 38 ꞌÍ mụ ũkú rĩ jeé mâ mvọ́pị ní máríté mávé rĩ pi ãsámvú gé, má ẹ́tẹ́pị vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé.’

39 “Má ní mávé ãmbúgú ri zịzú, má kĩnĩ, ‘Mvá ũkú rĩ gã dõ ímụ́gá má be sĩ, mâ ꞌo rí íngóni?’

40 “Ãbũrámã ní újázú má ní kĩnĩ, ‘Úpí Múngú má ní rií ĩrivé tã ꞌdụụ́ ngaá rĩ, ĩri ívé mãlãyíkã ĩpẽ ímụ́ mî ĩzã ko rá, mî mụ rí ũkú jeé mâ mvọ́pị ní mávé máríté rĩ pi ãsámvú gé, má ẹ́tẹ́pị vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé. 41 ꞌÍ mụ dõ mávé máríté rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãlé rá, kộpi gãkí dõ ũkú sẽgá mâ mvọ́pị ní sĩ, ma mi ọyụ ũyõ mí ní sõó má ẹndrẹtị gé rĩ agásĩ rá.’

42 “Ãndrũ má kã té ícá kídí rĩ tị gé ꞌdãá, á zị Múngú ri, má kĩnĩ, ‘Á Úpí Múngú mávé ãmbúgú Ãbũrámã vé rĩ, dõ ícó rá, lẽ mî sẽ mávé ẹ̃cị̃ nõri ã adri drị̃lé múké rú. 43 ꞌÍ ndre, á tu pá kuú kídí rĩ ã gãrã gá nõ. Mvá ũkú ãzi ímụ́ dõ yị̃ị́ ĩbẽé, ma ꞌyo ĩri ní, “Mí ĩbẽ má ní yị̃ị́ mívé ũdrí agá ꞌdĩri sẽé mvụụ́,” 44 mvá ũkú rĩ ꞌyo dõ má ní, “Mí ẹ́ꞌyị́ yị̃ị́ rĩ mvụụ́, ma kpá yị̃ị́ ũbẽ sẽ mívé kámĩlõ rĩ pi ní rá,” Úpí Múngú, mvá ũkú ꞌdĩri ã adri ũkú mí ní ĩpẽé mávé ãmbúgú rĩ vé mvá ní rĩ.’

45 “Má kã drĩ Múngú ri zịị́ dẹẹ́ ẹ́sị́sị́lé sĩ kuyé, koro Rẽbékã ní ícázú ũdrí be ꞌî kị́dị́ gé. Ĩri ní úlúzú mụzú kídí rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní yị̃ị́ ĩbẽzú. Má ní ꞌyozú ĩri ní, ‘ꞌÍ sẽ má ní yị̃ị́ mvụụ́.’

46 “Koro mvá ũkú rĩ ní ívé ũdrí ọ́ꞌdụ́zú ꞌî kị́dị́ gé sĩ vũgá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Mí ẹ́ꞌyị́ yị̃ị́ rĩ mvụụ́, ma kpá yị̃ị́ sẽ mvụ mívé kámĩlõ rĩ pi ní ĩndĩ.’ Má ní kúru yị̃ị́ rĩ ẹ́ꞌyị́zú mvụzú, ĩri ní kpá yị̃ị́ sẽzú mvụzú kámĩlõ rĩ pi ní.

47 “Má ní mvá ũkú rĩ zịzú, ‘Mi ãꞌdi ã mvá?’

“Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Ma Bẽtũwélẽ ã mvá, Bẽtũwélẽ ri Nãhórã ã mvá, ĩrivé ẹ́ndrẹ́pị Mĩlékã ꞌi.’

“Má ní kúru mãpí íꞌdụ́zú suzú ụ̃mvụ ni gé, ãzini má ní ímvẽ íꞌdụ́zú ị̃rị̃ ũꞌyĩzú drị́ ni gé. 48 Kúru má ní kũmũcí ũtị̃zú mâ drị̃ sị̃zú vũgá, Úpí Múngú ri ị̃njị̃zú. Má ní Úpí Múngú mávé ãmbúgú Ãbũrámã vé rĩ íngúzú, ãꞌdiãtãsĩyã íjị́ ma pịrị ícá ũkú ị́sụ́ mávé ãmbúgú rĩ vé mvá ní, mvá ũkú rĩ ĩri mávé ãmbúgú Ãbũrámã ẹ́drị́pị Nãhórã mvọ́pị vé mvá. 49 Mi dõ ẹ́sị́ múké ꞌbã mávé ãmbúgú rĩ ní rá, ãzini mi dõ tã mí ní lẽé ꞌoó mávé ãmbúgú ní rĩ ꞌdụ nga rá, ꞌí lũ má ní, dõ ꞌdíni kuyé, ꞌí lũ má ní, mâ ndã rí lẹ́tị ãzi tã má ní lẽé rĩ ꞌozú.”

50 Lãbánã pi Bẽtũwélẽ be, kộpi ní újázú kínĩ, “Tã ꞌdĩri íngá Úpí Múngú vúgá, tã ãzi ꞌbá ní ꞌyoó túngú ni ꞌdãáyo. 51 Rẽbékã ri ꞌdĩ, ꞌí jị ĩri mụzú mívé ãmbúgú rĩ vé mvá ní ũkú rú, sụ̃ Úpí Múngú ní ꞌyoó rĩ tị́nị.”

52 Ãbũrámã vé ãtíꞌbá rĩ kã tã kộpi ní ꞌyoó ꞌdĩri yịị́, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú, ọ̃vụ̃zú ꞌî drị̃ sị̃zú vũgá, Úpí Múngú ri ị̃njị̃zú. 53 Ĩri ní kúru ngá ĩ ní rií ũꞌyĩí rụ́ꞌbá gá ĩ ní údé dábũ sĩ, ãzini ĩ ní údé aya ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ni sĩ rĩ pi íꞌdụ́zú, ãzini bõngó ũnyĩ be ni pi íꞌdụ́zú sẽzú Rẽbékã ní. Ĩri ní kpá ngá ãjẽ be ãmbúgú ni pi íꞌdụ́zú sẽzú Rẽbékã ẹ́drị́pị ní, ãzini ẹ́ndrẹ́pị ní fẽfẽ rú. 54 Kúru ãtíꞌbá rĩ, ãgõ adriꞌbá ĩri be trụ́ rĩ pi be, kộpi ní ínyá nyazú, ãzini ngá mvụzú, kộpi áwíkí adrií ꞌdãlé ị́nị́ be rã.

Kã mụụ́ adrií drụ̃ ụ̃ꞌbụ́tị, Ãbũrámã vé ãtíꞌbá rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ọyụkí ma, lẽ mâ gõ mávé ãmbúgú rĩ vúgá ꞌdãá.”

55 ꞌBo Rẽbékã ẹ́drị́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be, kộpi ní újázú kínĩ, “Lẽ mvá ũkú rĩ ã adri caá ꞌbá be nõgó ụ́ꞌdụ́ be mụdrị́, ĩri íbí mụ ndõ.”

56 ꞌBo ãtíꞌbá rĩ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi ugakí ma ku. Ẹ̃cị̃ mávé nõri agá, Úpí Múngú sẽ má ní drị̃lé múké gí. Ĩmi ọyụkí ma, á lẽ gõó vúlé mávé ãmbúgú rĩ vúgá ꞌdãá.”

57 Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Lẽ ꞌbâ zịkí Rẽbékã ri, ĩri dõ ꞌyo ꞌbá ní íngóni.” 58 Kộpi ní Rẽbékã ri zịzú ímụ́zú, kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “Mí ãꞌyĩ mụụ́ ágó ꞌdĩri be sâŋá nõri sĩ rá?”

Rẽbékã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma mụ rá.”

59 Kúru kộpi ní ĩ ọ́mvụ́pị Rẽbékã pi ọyụzú ívé ãtíꞌbá ũkú rú ni be, ãtíꞌbá Ãbũrámã vé rĩ be, ãgõ adriꞌbá ĩri be trụ́ rĩ pi be. 60 Kộpi ní Rẽbékã ní tãkíri sẽzú, kộpi ní ꞌyozú kínĩ,

“ꞌBá ọ́mvụ́pị, lẽ mî tị

ízú kárákará,

lẽ anji mívé rĩ pi ã ndẽkí

ĩvé ariꞌba rĩ pi vé ũkpõ rá.”

61 Kúru Rẽbékã pi ívé ãtíꞌbá ũkú rú rĩ pi be, kộpi ní útụ́zú ĩvé kámĩlõ rĩ pi drị̃gé, kộpi ní ꞌdezú mụzú ãtíꞌbá rĩ vúgá sĩ. Ãbũrámã vé ãtíꞌbá rĩ jị Rẽbékã ri mụzú ĩndĩ.

62 Sâ ꞌdãri gé, Ĩsákã íbí ímụ́ kídí ĩ ní zịị́ Bẽrẽ Lãyĩ Róyĩ gélésĩla, ãꞌdiãtãsĩyã ri adrií Nẽgévẽ gá. 63 Ũndréŋá ãzi sĩ, Ĩsákã ꞌde mụụ́ ásé agá ꞌdãá Múngú ri zịị́, kã mụụ́ ꞌî drị̃ ingaá ãngũ ndreé, ndre kámĩlõ ụrụkọꞌbée ri ímụ́ ꞌí vúgá nõó. 64 Rẽbékã ní kpá ꞌî drị̃ ingazú ụrụ, ĩri ní Ĩsákã ri ndrezú. Ĩri ní ísị́zú ívé kámĩlõ drị̃gé sĩ vũgá. 65 Ĩri ní ívé ãtíꞌbá rĩ zịzú kĩnĩ, “Ágó ásé agá riípi ímụ́pi ꞌbá vúgá nõó ꞌdãri ãꞌdi ꞌi?”

Ãtíꞌbá rĩ ní újázú kĩnĩ, “Ágó ꞌdãri, ĩri mávé ãmbúgú.” Rẽbékã ní kúru ívé bõngó íꞌdụ́zú ꞌî ẹndrẹtị ọ̃zụ̃zú ãní.

66 Ãtíꞌbá rĩ ní tã ꞌí ní ꞌoó rĩ ũlũzú Ĩsákã ní céré. 67 Ĩsákã ní Rẽbékã ri jịzú fizú gãkũ ẹ́ndrẹ́pị Sárã ní ándúrú adrizú rĩ agá ꞌdãá ꞌí ní ũkú rú. Ĩsákã lẽ Rẽbékã ri ambamba. Ĩsákã ẹ́ndrẹ́pị Sárã ã drã dõ gí drãáãsĩyã, Rẽbékã ã tã sĩ, sẽ ĩzãngã Ĩsákã ẽ ẹ́sị́ agá rĩ dẹ rá.

25

Ãbũrámã vé drãngárá

1 Ãbũrámã gõ ũkú ãzi jeé rá, ũkú rĩ ã rụ́ Kẽtúrã ꞌi. 2 Ũkú rĩ tị ĩri ní Zĩmĩránĩ ri, Jõkĩsánã ri, Mẽdánã ri, Mĩdĩyánã ri, Ĩsĩbákã ri, Súwã sĩ. 3 Jõkĩsánã tị Sébã pi Dẽdánã be. Úyú Dẽdánã vé rĩ pi Ãsũrímũ rĩ pi, Lẽtũsímũ rĩ pi, ãzini Lẽũmímũ rĩ pi. 4 Anji ãgõ Mĩdĩyánã vé rĩ pi ã rụ́, Éfã ꞌi, Ẽférẽ ꞌi, Ẽnókã ꞌi, Ãbídã ꞌi, Ẽlédã sĩ. Úyú ꞌdĩꞌbée céré Kẽtúrã vé rĩ.

5 Ãbũrámã ẹzị ngá ívé rĩ pi ãrẽvú céré Ĩsákã ní. 6 Ãbũrámã ní drĩ adrizú ídri rú rĩ gé, íꞌdụ́ ngá sẽé fẽfẽ rú ívé anji ãgõ ũkú vúlé rĩ pi ní tịị́ rĩ pi ní, pẽ ívé anji ãgõ ꞌdĩꞌbée Ĩsákã ã gãrã gá sĩ mụụ́ adrií wọ̃ọ́kọ̃ ụ̃tụ́ ní ĩfũzú rĩ gé.

7 Ãbũrámã adri caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ drị̃ ni tọ̃wụ́ (175). 8 Ãbũrámã drã, ị́sụ́ ãkũdẽ dẽ ícá ãrãkã rú gí, adri caá ílí be ãco. Ĩrivé ídri kã fũú, índrí ĩrivé rĩ mụ adrií ĩrivé ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi be trụ́. 9 Ĩrivé anji ãgõ Ĩsákã pi Ĩsĩmãélẽ be, kộpi ní ĩrivé ãvũ jịzú sị̃zú ụ̃jị́ agá Mãkãpélã gá, ĩnyiŋá Mãmúrẽ be, nyọ̃ọ́kụ́ Ẽfõrónã Zõhárã mvọ́pị vé rĩ agá, Zõhárã ri Hị́tị̃gú. 10 Ãbũrámã je ándúrú nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ꞌbá Hị́tị̃ vé rĩ pi drị́gé. Sị̃kí Ãbũrámã pi ũkú ni Sárã be nyọ̃ọ́kụ́ rĩ agá. 11 Ãbũrámã kã drãá, Múngú sẽ mvọ́pị Ĩsákã ní tãkíri rá. Ĩsákã ri adrií ĩnyiŋá Bẽrẽ Lãyĩ Róyĩ be.

Úyú Ĩsĩmãélẽ vé rĩ

12 Ĩsĩmãélẽ ri mvá Ãbũrámã vé ni, Sárã vé ãtíꞌbá Ãgárã Ẽjẽpétõzị́ rĩ tị ĩri nĩ.

13 Anji Ĩsĩmãélẽ ní tịị́ rĩ pi ã rụ́ ꞌdĩ, sĩkí kộpi ã rụ́ tịngárá ĩvé rĩ vú sĩ. Mvá kãyú rĩ Nẽbãyótĩ ꞌi, ꞌdeꞌbá vụ́drị̃ ni gé rĩ pi, Kẽdárã ꞌi, Ãdĩbélã ꞌi, Mĩbĩsámã ꞌi, 14 Mĩsímã ꞌi, Dúmã ꞌi, Másã ꞌi, 15 Hãdádĩ ꞌi, Témã ꞌi, Jẽtúrã ꞌi, Nãpísã ꞌi, Kẽdémã sĩ. 16 Anji Ĩsĩmãélẽ vé mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée, kộpi rụkí sụ́rụ́ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi nĩ. ꞌDakí vũrã kộpi ní adrizú rĩ pi kộpi ã rụ́ sĩ. 17 Ĩsĩmãélẽ adri caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ na drị̃ ni ẹ́zị̂rị̃ (137), ĩri ní kúru drãzú, ĩri ní mụzú adrizú ꞌbá ívé ũdrãꞌbá gí rĩ pi ãsámvú gé. 18 Úyú Ĩsĩmãélẽ vé rĩ pi írékí ĩ mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ ãndíãndí, íꞌdózú Hãvílã gá, cazú Sụ́rụ̃ gé, cazú ĩnyiŋáŋá Ẽjẽpétõ ã wọ̃ọ́kọ̃ ụ̃tụ́ ní ĩfũzú rĩ gé, wọ̃ọ́kọ̃ Ãsírĩyã vé rĩ gé. Kộpi rikí adrií ĩ ẹ́drị́pị́ị be ĩnyiŋá ĩnyiŋá.

Yõkóbũ pi vé tịngárá Ị́sọ̃wụ̃ be rĩ

19 Úꞌdógúꞌdógú Ĩsákã vé rĩ ĩri ꞌdíni, Ĩsákã ri mvá Ãbũrámã vé ni. 20 Ĩsákã ní Rẽbékã ri jezú rĩ gé, ị́sụ́ ãkũdẽ Ĩsákã ri ílí be pụ̃kụ́ sụ. Rẽbékã ri Bẽtũwélẽ Ãrámãgú rĩ vé mvá, ãngũ Pãdãnã Ãrámã vé rĩ agá, ĩri Lãbánã Ãrámãgú rĩ vé ọ́mvụ́pị.

21 Rẽbékã ní drĩ mvá tịị́ kuyé rĩ sĩ, Ĩsákã zị Úpí Múngú ri, Úpí Múngú ãꞌyĩ ĩrivé zịngárá rá, ĩrivé ũkú Rẽbékã ị́sụ́ ꞌa rá. 22 Anjiŋá rĩ pi rikí ĩ úgbú Rẽbékã agá ꞌdãá. Rẽbékã ní Úpí Múngú ri zịzú kĩnĩ, “Tã nõri ꞌi ꞌo má be nóni ãsĩ?”

23 Úpí Múngú ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ,

“Anji mí ꞌa gá rĩ pi ị̃rị̃,

anji ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩ aco adri sụ́rụ́ be ị̃rị̃,

sụ́rụ́ ãzi rĩ vé ũkpõ ri ímụ́ ãzi rĩ vé rĩ ndẽ rá,

mvá kãyú rĩ ímụ́ ẹ̃zị́ nga mvá ụ̃dụ́ rĩ ní.”

24 Rẽbékã vé sâ tĩngárá vé rĩ kã ícó, tị anji rĩ pi ẹ̃tị́ rú. 25 Mvá ĩfũúpi drị̃drị̃ rĩ ika, rụ́ꞌbá ni céré ꞌbí rú, kúru kộpi ní ĩri ã rụ́ ꞌdazú Ị́sọ̃wụ̃ ꞌi.* 26 Kúru ẹ́drị́pị ní ĩfũzú, rụ ẹ́drị́pị Ị́sọ̃wụ̃ ã pá ẽdẽkẽdẽ cí, kúru ĩ ní ĩri ã rụ́ ꞌdazú Yõkóbũ† ꞌi. Rẽbékã ní anji ꞌdĩꞌbée tịzú rĩ gé, ị́sụ́ ãkũdẽ Ĩsákã ri ílí be pụ̃kụ́ ázíyá.

Ị́sọ̃wụ̃ ụzị ívé kãyú ẹ́drị́pị Yõkóbũ ní

27 Anji rĩ pi kâ mbaá ícá ãmbúgú gí, Ị́sọ̃wụ̃ ícá ꞌbá riípi zãá mbãápi ni, lẽ ẹ̃cị̃ ásé vé rĩ ã tã ambamba. Yõkóbũ ri ívé rĩ ꞌbá adriípi tã be kíri ni, ĩri ri adri ꞌbẹ̃tị́, ri ãnyãpá úcé. 28 Ĩsákã lẽ Ị́sọ̃wụ̃ ri, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ní rií zãá úꞌdị́ íjị́ nyaá ꞌí ní rĩ ã tã sĩ, ꞌbo Rẽbékã lẽ ívé rĩ Yõkóbũ ri.

29 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yõkóbũ ri tĩbũ áꞌdí, tĩbũ rĩ ã sụ́ ika. Ị́sọ̃wụ̃ ímụ́ ásé agá ꞌdãásĩ, ẹ̃bị́rị́ fụ ĩri káyĩ, ãndẽ ambamba. 30 Ĩri ní ꞌyozú Yõkóbũ ní kĩnĩ, “Ẹ̃bị́rị́ fụ ma drãá káyĩ gí! ꞌÍ sẽ má ní tĩbũ mí ní áꞌdí sụ́ be ika ꞌdĩri nyaá!” (Tã ꞌdĩri sĩ, gõkí Ị́sọ̃wụ̃ ã rụ́ ꞌdaá Ẽdómã.)‡

31 Yõkóbũ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Mi mvá kãyú, mí ụzị mívé kãyú má ní.”

32 Ị́sọ̃wụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ ndre drĩ ká, ẹ̃bị́rị́ fụ ma káyĩ gí, á lẽ drãá ãní drãdrã! Ã tịkí dõ ma kãyú drãáãsĩyã, tã múké má ní ị́sụ́ ꞌa ni gé ꞌdĩgé rĩ ãꞌdi?”

33 Yõkóbũ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Drị̃drị̃ ni, ꞌí sõ ũyõ má ẹndrẹtị gé.” Kúru Ị́sọ̃wụ̃ ní ũyõ sõzú Yõkóbũ ẹndrẹtị gé, ĩri ní ívé kãyú ụzịzú Yõkóbũ ní.

34 Kúru Yõkóbũ ní pánga íꞌdụ́zú tĩbũ ꞌí ní áꞌdí rĩ be, ĩri ní sẽzú Ị́sọ̃wụ̃ ní, Ị́sọ̃wụ̃ ní nyazú, ĩri ní kpá ngá mvụzú, ĩri ní kúru ngazú mụzú. Ị́sọ̃wụ̃ ꞌdụ ívé kãyú ã tã ꞌbãá mãdãŋá, ụ̃sụ̃ drị̃ ni gé kuyé.

26

Ĩsákã pi Ãbũmẽlékẽ be

1 Ẹ̃bị́rị́ ní ꞌdezú ãngũ rĩ agá ũnjí ũnjí, sụ̃ ĩri ní ọ́tụ́ ꞌdeé lókí Ãbũrámã vé rĩ gé rĩ tị́nị. Ĩsákã ní ꞌdezú mụzú Ãbũmẽlékẽ vúgá, Ãbũmẽlékẽ ri ꞌbãgú Fẽlẽsétẽ rĩ pi vé ni, ãngũ Gẽrárĩ vé rĩ agá.

2 Úpí Múngú ní ꞌi iꞌdazú Ĩsákã ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ mî mụ Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá ku, mí adri vũrã má ní lẽé lũú mí ní rĩ gé. 3 Mí adri vũrã ꞌdĩri agá ũkõlõ. Ma adri mí be trụ́, ma mí ní tãkíri sẽ rá. Ma ãngũ ꞌdĩri sẽ céré mí ní, ãzini úyú mívé rĩ pi ní, sụ̃ má ní ọ́tụ́ ũyõ ni sõó mí ẹ́tẹ́pị Ãbũrámã ní rĩ tị́nị. 4 Ma sẽ mívé úyú ri ízú kárákará, kộpi adri sụ̃ línyã ꞌbụ̃ gé rĩ pi tị́nị. Ma ãngũ ꞌdĩri sẽ céré kộpi ní. ꞌBá vũ drị̃gé rĩ pi céré tãkíri ị́sụ́ úyú mívé rĩ pi ã tã sĩ, 5 ãꞌdiãtãsĩyã Ãbũrámã ị̃njị̃ ma ị̃njị̃njị̃, ꞌdụ tã má ní lũú ꞌí ní rĩ ngaá rá, ꞌdụ tã má ní ẹzịị́ rĩ ngaá rá, ãzini ꞌdụ tãị́mbị́ mávé rĩ ngaá rá.” 6 Kúru Ĩsákã ní adrizú ãngũ Gẽrárĩ vé rĩ agá ꞌdãá.

7 Ãgõ ãngũ ꞌdãri agá rĩ pi kâ ĩri zịị́ ĩrivé ũkú ã tã sĩ, ꞌyo kộpi ní kĩnĩ, ũkú rĩ ꞌí ọ́mvụ́pị, gã lũgá sĩ ꞌyozú kínĩ ũkú rĩ ívé ni, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌo ụ̃rị̃ sĩ. Ụ̃sụ̃ kĩnĩ ãgõ ꞌdĩꞌbée ꞌi ꞌdị rá Rẽbékã ã tã sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Rẽbékã ri ũnyĩ be ambamba.

8 Ĩsákã kã adrií caá ꞌdãá sâ be ãco, Ãbũmẽlékẽ ꞌbãgú Fẽlẽsétẽ rĩ pi vé rĩ ri ãngũ ndreé sũbâ gá sĩ, ndre Ĩsákã uꞌde ũkú ni Rẽbékã ri ẹzịị́ bẹ̃drị̃ sĩ, ri tị ni ndruú.

9 Ãbũmẽlékẽ ní Ĩsákã ri zịzú ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mí kĩnĩ, Rẽbékã ri mí ọ́mvụ́pị ãꞌdiãtãsĩ? Ị́sụ́zú ãkũdẽ ĩri mívé ũkú!”

Ĩsákã ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Má ụ̃sụ̃ déna ꞌbá ãzi ri ícó ma ꞌdị Rẽbékã ã tã sĩ rá.”

10 Ãbũmẽlékẽ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ngá mí ní ꞌoó ꞌbá ní ꞌdíni rĩ ãꞌdi? ꞌBá ãzi ri té ícó la mívé ũkú sĩ, ĩri té tã ũnjí íjị́ ꞌbá drị̃gé.”

11 Kúru Ãbũmẽlékẽ ní tãị́mbị́ sẽzú ꞌbá rĩ pi ní céré kĩnĩ, “ꞌBá ãzi ꞌo dõ Ĩsákã ri ũnjí, dõku úló dõ Rẽbékã ã rụ́ꞌbá, ĩ ĩri ꞌdị drã ꞌdĩísĩ rá.”

12 Ílí ꞌdãri agá, Ĩsákã ꞌã ọ́mvụ́, sa úri ꞌa ni gé, ãnyãngã rĩ ka ambamba, ãꞌdiãtãsĩyã Úpí Múngú sẽ ĩri ní tãkíri gí. 13 Ĩsákã gõ ícá ꞌbá ãꞌbú be ni, ĩrivé ãꞌbú ízú ambamba. 14 Ĩri kãbĩlõ be, ndrị̃ị́ be, tị́ be, ãtíꞌbá be kárákará. ꞌBá Fẽlẽsétẽ vé rĩ pi ꞌbãkí ĩri ní ẹ́sị́ ũnjí ãnyãpá ꞌdĩꞌbée ã tã sĩ. 15 Kídí ãtíꞌbá Ãbũrámã vé rĩ pi ní gaá sâ ꞌdãri gé rĩ pi, ꞌbá Fẽlẽsétẽ vé rĩ pi gakí nyọ̃ọ́kụ́ úmvú dãá kídí rĩ ọ́tụ́zú ãní ꞌdĩísĩ rá.

16 Kúru Ãbũmẽlékẽ ní ꞌyozú Ĩsákã ní kĩnĩ, “Mívé ũkpó nóni ambamba, ꞌí nga ꞌbá gãrã gá sĩ, ꞌí mụ adrií vũrã ãzi gé.”

17 Kúru Ĩsákã ní ngazú mụzú adrizú ị́ꞌbụ́ŋá Gẽrárĩ vé rĩ gé. 18 Kídí ọ́tụ́ ĩ ní gaá lókí Ĩsákã ẹ́tẹ́pị Ãbũrámã vé rĩ gé, Fẽlẽsétẽ rĩ pi ní nyọ̃ọ́kụ́ gaá ọ́tụ́zú lókí Ãbũrámã ní drãzú gí rĩ ã vụ́drị̃ gé ꞌdãꞌbée, Ĩsákã gõ nyọ̃ọ́kụ́ rĩ úvá kộpi agásĩ ãmvé. Ĩsákã gõ rụ́ ãlu ãlu ọ́tụ́ Ãbũrámã ní ꞌdaá kídí rĩ pi ní ꞌdãꞌbée ꞌdaá kídí rĩ pi ní.

19 Ĩsákã vé ãtíꞌbá rĩ pi gakí kídí ị́ꞌbụ́ŋá rĩ agá ꞌdãá, kídí rĩ vé yị̃ị́ uletere. 20 ꞌBá kãbĩlõ úcéꞌbá Gẽrárĩ vé rĩ pi rikí ãgátá gãá Ĩsákã vé ꞌbá kãbĩlõ úcéꞌbá rĩ pi be, kộpi kínĩ, yị̃ị́ rĩ ĩvé ni. Kúru Ĩsákã ní yị̃ị́ rĩ ã rụ́ ꞌdazú Ẽsékẽ. (Ẽsékẽ vé ífífí ãgátá.) 21 Ĩsákã vé ãtíꞌbá rĩ pi ní kpá kídí ãzi gazú, kộpi gõkí kpá ãgátá gãá ꞌbá Gẽrárĩ vé rĩ pi be. Kúru Ĩsákã ní kídí rĩ ã rụ́ ꞌdazú Sítĩnã.* 22 Ĩsákã gõ ngaá ꞌdãásĩ mụụ́ vũrã ãzi gé, kộpi gõkí kpá kídí ãzi gaá, ꞌbá ãzi gõ ãgátá gãá yị̃ị́ rĩ ã tã sĩ kuyé. Ĩsákã ní kídí rĩ ã rụ́ ꞌdazú Rẽbótõ. (Rẽbótõ vé ífífí, vũrã adriípi wãlã ni.) Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí Múngú sẽ ꞌbá ní vũrã wãlã ni gí, ꞌbâ ícó drị̃lé múké ị́sụ́ vũrã nõri agá rá.”

23 Ĩsákã ní ngazú vũrã ꞌdãri gé sĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú Bẽrĩsébã gá. 24 Kã mụụ́ caá ị́nị́ŋá rĩ sĩ, Úpí Múngú iꞌda ꞌi ĩri ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma Múngú mí ẹ́tẹ́pị Ãbũrámã vé rĩ ꞌi. Mí adri ụ̃rị̃ sĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã ma mí be trụ́. Ma tãkíri sẽ mí ní rá, ma sẽ mívé úyú ri ízú kárákará mávé ãtíꞌbá Ãbũrámã ã tã sĩ.”

25 Ĩsákã ní vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ni sịzú Úpí Múngú ri ị̃njị̃zú ãní. Ĩri ní ívé gãkũ sịzú ꞌdãgá, ĩrivé ãtíꞌbá rĩ pi ní kídí ãzi gazú vũrã ꞌdãri gé.

26 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, ꞌbãgú Ãbũmẽlékẽ pi Ãhúzã riípi ĩri ẽ ĩzã koópi tã pịrị sĩ rĩ be, ũgalaku ãmbúgú ãngáráwá rĩ pi vé Pĩkólã be, ímụ́kí Gẽrárĩ gé ꞌdãásĩ Ĩsákã ri ndreé. 27 Ĩsákã ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ímụ́kí nõgó ãꞌdi ꞌoó? Ándúrú ĩmi ndrekí ma ũnjí, ĩmi drokí ma ĩmi gãrã gá sĩ ãmvé.”

28 Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, “ꞌBá nị̃kí ámá uletere ꞌyozú kínĩ, Úpí Múngú ri mí be trụ́, kúru ꞌbá ní átázú ꞌbá ãsámvú gé sĩ, ꞌbá kĩnĩ, ꞌbá lẽkí ũyõ sõó ꞌbá ãsámvú gé sĩ mí be. Kúru lẽ ꞌbâ rụkí ũndĩ mí be. 29 Lẽ mî sõ ũyõ ꞌyozú kínĩ, mí ꞌo ꞌbâ ũnjí ku, sụ̃ ꞌbá ní mi ꞌoó ũnjí kuyé rĩ tị́nị. ꞌBá ꞌokí ándúrú mi múké, ꞌbá pẽkí mi mụzú ꞌbá gãrã gá sĩ ãmvé tã be kíri. Nóni Úpí Múngú sẽ mí ní tãkíri gí.”

30 Ĩsákã ní ụ̃mụ̃ údézú kộpi ní, kộpi nyakí ngá, ãzini mvụkí ngá rá. 31 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ụ̃ꞌbụ́tị, Ĩsákã pi ní ũyõ sõzú ĩ ãsámvú gé sĩ ãgõ Gẽrárĩ vé rĩ pi be. Ĩsákã ní ãgõ ꞌdĩꞌbée ọyụzú mụzú tã be kíri.

32 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, Ĩsákã vé ãtíꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú kídí ĩ ní gaá rĩ ã tã ũlũzú Ĩsákã ní kínĩ, “ꞌBá gakí yị̃ị́ ĩfũú gí.” 33 Kúru Ĩsákã ní kídí rĩ ã rụ́ ꞌdazú Síbã. (Rụ́ Síbã ꞌdĩri vé ífífí ũyõ.) Cĩmgbá ícázú ãndrũ sĩ, kụ̃rụ́ rĩ ã rụ́ ĩ zị Bẽrĩsébã. (Ífífí ni kídí ũyõ vé ni.)

34 Ị́sọ̃wụ̃ kã caá ílí be pụ̃kụ́ sụ, ĩri ní Yụ̃dị́tã ri jezú ꞌí ní ũkú rú, Yụ̃dị́tã vé ẹ́tẹ́pị ã rụ́ Bérĩ ꞌi, ĩri Hị́tị̃gú. Ĩri ní kpá gõzú ũkú ãzi jezú, rụ́ ni Bãsẽmátã ꞌi, ẹ́tẹ́pị ni Ẽlónĩ ꞌi, ĩri Hị́tị̃gú. 35 ꞌBo ũkú Ị́sọ̃wụ̃ vé ꞌdĩꞌbée sẽkí Ĩsákã pi ní ĩzãngã ambamba ũkú ni Rẽbékã be.

27

Ĩsákã sẽ Yõkóbũ ní tãkíri

1 Ĩsákã kã dẽé ícá ãrãkã rú gí, mị ni ẹ̃sị̃, ndre ãngũ ku, ĩri ní ívé mvá kãyú Ị́sọ̃wụ̃ ri zịzú ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ.”

Ị́sọ̃wụ̃ ní ãꞌyĩzú kĩnĩ, “Ma nõ.”

2 Ĩsákã ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ ndre drĩ ká, á dẽ nóni gí, ụ́ꞌdụ́ má ní drãzú rĩ, á nị̃ kuyé. 3 Mí íꞌdụ́ mívé ụ̃sụ̃, mívé bõló be, ꞌí mụ má ní zãá mbãá ꞌbuú ásé agá ꞌdãá. 4 Mí áꞌdí zãá ẹ̃jị́ ẹ̃jị́ íjị́ sẽé má ní, á lẽ nyaá, mâ sẽé rí mí ní tãkíri, ị́sụ́ ãkũdẽ á drã drĩ kuyé.”

5 Ĩsákã kã rií átá ꞌî mvọ́pị Ị́sọ̃wụ̃ be, Rẽbékã tẽ nyo rí tã ꞌdĩri yịị́. Ị́sọ̃wụ̃ kã ngaá mụụ́ ásé agá ꞌdãá zãá rĩ ã mbãngárá gá gí, 6 Rẽbékã ní ꞌyozú ꞌî mvọ́pị Yõkóbũ ní kĩnĩ, “ꞌÍ ndre drĩ ká, á yị mí ẹ́tẹ́pị ri átá mí ẹ́drị́pị Ị́sọ̃wụ̃ be kĩnĩ, 7 ‘Mí áꞌdí má ní zãá ẹ̃jị́ ẹ̃jị́ ni, mí íjị́ mâ nya, mâ sẽ rí mí ní tãkíri Úpí Múngú ẹndrẹtị gé, ị́sụ́ ãkũdẽ á drã drĩ kuyé.’ 8 Mâ mvá rĩ, ꞌí yị ma, ꞌí ꞌdụ tã má ní rií lũú mí ní nõri ngaá. 9 ꞌÍ mụ ndrị̃ị́ rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, mí íjị́ má ní ndrị̃ị́ ị̃rị̃ mbaꞌbá fõlõ ni pi, mâ áꞌdí rí zãá ẹ̃jị́ ẹ̃jị́ ni sẽé mí ẹ́tẹ́pị ní, sụ̃ mí ẹ́tẹ́pị ní lẽé rĩ tị́nị, 10 mî jị rí sẽé ĩri ní, ã nya rí, ã sẽ rí mí ní tãkíri, ị́sụ́ ãkũdẽ drã drĩ kuyé.”

11 Yõkóbũ ní ꞌyozú ẹ́ndrẹ́pị Rẽbékã ní kĩnĩ, “ꞌÍ nị̃ rá má ẹ́drị́pị Ị́sọ̃wụ̃ ã rụ́ꞌbá dụ céré kuú ꞌbí rú, ꞌbo mâ rụ́ꞌbá ꞌbí ãkó. 12 Má ẹ́tẹ́pị ọ́mvụ́ dõ mâ rụ́ꞌbá, ícó nị̃ị́ ámá ꞌyoó kínĩ ma ri ꞌî mị ũꞌbã ꞌdíni ku? Ícó má ní tãkíri sẽé ku, ĩri ma tri rá.”

13 Ẹ́ndrẹ́pị ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, mí ẹ́tẹ́pị tri dõ mi, tã ni ã sụ mâ rụ́ꞌbá gá. ꞌÍ ꞌdụ tã má ní ꞌyoó mí ní ꞌdĩri ngaá, ꞌí mụ ndrị̃ị́ rĩ pi íjị́ má vú nõó.”

14 Yõkóbũ ní kúru mụzú ndrị̃ị́ rĩ pi íjị́zú sẽzú ẹ́ndrẹ́pị ní, ẹ́ndrẹ́pị ní zãá rĩ áꞌdízú ẹ̃jị́ ẹ̃jị́ sụ̃ ẹ́tẹ́pị Ĩsákã ní lẽé rĩ tị́nị. 15 Rẽbékã ní ívé mvá kãyú Ị́sọ̃wụ̃ vé bõngó múké múké jó agá ꞌdãá rĩ pi íꞌdụ́zú úsúzú ívé mvá ụ̃dụ́ Yõkóbũ rụ́ꞌbá gá. 16 Íꞌdụ́ ndrị̃ị́ lãꞌbú úmbé Yõkóbũ drị́gé, ãzini umbe ni adriípi ꞌbí ãkó rĩ gé. 17 Ĩri ní zãá ꞌí ní áꞌdí ẹ̃jị́ ẹ̃jị́ rĩ íꞌdụ́zú pánga be, sẽzú Yõkóbũ drị́gé.

18 Yõkóbũ ní mụzú ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãá, ĩri ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Má ẹ́tẹ́pị.”

Ĩsákã ní ãꞌyĩzú kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, ma nõ.” Ĩsákã ní ĩri zịzú kĩnĩ, “ꞌBá ꞌdĩri ãꞌdi ꞌi?”

19 Yõkóbũ ní ꞌyozú ẹ́tẹ́pị ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ ma ꞌi Ị́sọ̃wụ̃ ꞌi, mívé mvá kãyú rĩ. Á ꞌdụ tã rĩ ngaá sụ̃ mí ní lũú má ní rĩ tị́nị gí. Mí íngá úrí ụrụ sĩ, ꞌí nya zãá má ní íjị́ mí ní nõri, ꞌí sẽ rí má ní tãkíri.”

20 Ĩsákã ní mvọ́pị ri zịzú kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, mí ị́sụ́ zãá rĩ mbẽlẽŋá ꞌdíni ngóni?”

Yõkóbũ ní újázú kĩnĩ, “Úpí Múngú mívé rĩ sẽ má ní drị̃lé múké nĩ, má ní zãá rĩ ị́sụ́zú ãní.”

21 Kúru Ĩsákã ní ꞌyozú Yõkóbũ ní kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, mí ítrú mi ĩnyiŋá mâ gãrã gá nõó, mâ ọ́mvụ́ rí mî rụ́ꞌbá, mâ nị̃ rí ámá ádarú dõ mi Ị́sọ̃wụ̃ ꞌi, dõ mí adri Ị́sọ̃wụ̃ ꞌi ku.”

22 Yõkóbũ ní ꞌi útrúzú ĩnyiŋá ꞌí ẹ́tẹ́pị Ĩsákã vúgá ꞌdãá, Ĩsákã ní ĩri ã rụ́ꞌbá ọ́mvụ́zú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ụ́ꞌdụ́kọ́ mívé rĩ ꞌụ sụ̃ Yõkóbũ vé rĩ tị́nị, ꞌbo mî drị́ ꞌbí be sụ̃ Ị́sọ̃wụ̃ vé rĩ tị́nị.” 23 Ĩsákã nị̃ Yõkóbũ ri ámá kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã drị́ ni céré ꞌbí rú sụ̃ Ị́sọ̃wụ̃ vé rĩ tị́nị. Ĩri ní kúru tãkíri sẽzú Yõkóbũ ní. 24 Ĩri ní zịzú kĩnĩ, “Ádarú ꞌbá rĩ nyo mí ꞌi mâ mvọ́pị Ị́sọ̃wụ̃ ꞌi?”

Yõkóbũ ní újázú kĩnĩ, “ꞌBá rĩ ma ꞌi Ị́sọ̃wụ̃ ꞌi.”

25 Ĩsákã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mí íjị́ má ní zãá rĩ sẽé nyaá, mâ sẽ rí mí ní tãkíri.”

Yõkóbũ ní zãá rĩ jịzú sẽzú ẹ́tẹ́pị ní, ẹ́tẹ́pị ní nyazú, ĩri ní kpá vị́nyọ̃ sẽzú ẹ́tẹ́pị ní, ẹ́tẹ́pị ní mvụzú. 26 Kúru ẹ́tẹ́pị Ĩsákã ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, mí ítrú mi má gãrã gá nõó, mí ímụ́ mâ tị ndruú.”

27 Yõkóbũ ní mụzú ẹ́tẹ́pị Ĩsákã vúgá ꞌdãá, ĩri ní tị ni ndruzú. Ĩsákã kã ĩrivé bõngó ẽ ẹ̃jị́ ngụ̃ụ́, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Á, mâ mvọ́pị ẽ ẹ̃jị́ ngụ̃

sụ̃ ọ́mvụ́ Úpí Múngú ní tãkíri ꞌbãá drị̃ ni gé gí rĩ tị́nị.

28 Múngú ã sẽ mí ní ẹndrịlị́gọ́ ꞌbụ̃ gélésĩ,

ã ꞌa mívé ãnyãngã drị̃gé vũ drị̃gé nõgó,

mívé ãnyãngã ã ka rí ãní, ãzini mívé vị́nyọ̃ ã ꞌa rí ãní.

29 Sụ́rụ́ ãndíãndí rĩ pi ã ngakí rí ẹ̃zị́ mí ní,

kộpi ã ũtị̃kí kũmũcí mí ẹndrẹtị gé, kộpi adrikí ãtíꞌbá mívé ni.

Mi adri ãmbúgú rú mí ẹ́drị́pị́ị drị̃gé,

lẽ kộpi ã ũtị̃kí kũmũcí mí ẹndrẹtị gé,

kộpi ã adrikí mî pálé gá.

ꞌBá rĩ tri dõ mi, ĩ ĩri tri rá,

ꞌBá rĩ sẽ dõ mí ní tãkíri, ĩ ĩri ní tãkíri sẽ rá.”

30 Ĩsákã kã tãkíri sẽé Yõkóbũ ní gí, Yõkóbũ kã ngaá mụụ́ ẹ́tẹ́pị ã gãrã gá sĩ, koro ẹ́drị́pị Ị́sọ̃wụ̃ ní ícázú zãá mbãngárá gálésĩ. 31 Ị́sọ̃wụ̃ ní kpá ínyá áꞌdízú zãá sĩ ẹ̃jị́ ẹ̃jị́, ĩri ní jịzú sẽzú ẹ́tẹ́pị ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ẹ́tẹ́pị, mí íngá úrí ụrụ sĩ, ꞌí nya zãá má ní áꞌdí íjị́ mí ní nõri, ꞌí sẽ rí má ní tãkíri.” 32 Ĩsákã ní zịzú kĩnĩ, “ꞌBá rĩ ãꞌdi ꞌi?” Ị́sọ̃wụ̃ ní újázú kĩnĩ, “ꞌBá rĩ ma ꞌi Ị́sọ̃wụ̃ ꞌi, mívé mvá kãyú rĩ.” 33 Ĩsákã ã rụ́ꞌbá yã kpĩríkpĩrí, ĩri ní zịzú kĩnĩ, “ꞌBá té zãá áꞌdípi íjị́pi má ní nõgó rĩ ãꞌdi ꞌi? Á nya zãá rĩ úꞌdíkírĩŋá nõgó, ị́sụ́ ãkũdẽ mí ícá drĩ kuyé, á sẽ tãkíri ĩri ní gí. Tãkíri má ní sẽé gí rĩ, ícókí újá gõó vúlé ku.”

34 Ị́sọ̃wụ̃ kã tã ẹ́tẹ́pị ní ꞌyoó ꞌdĩri yịị́, ĩri ní rizú ngozú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá ĩzãngã ĩzãngã rú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ẹ́tẹ́pị, lẽ mî sẽ má ní tãkíri rĩ ĩndĩ!” 35 Ĩsákã ní ꞌyozú Ị́sọ̃wụ̃ ní kĩnĩ, “Mí ẹ́drị́pị ímụ́ nõgó, ũꞌbã mâ mị, pa tãkíri má ní lẽé sẽé mí ní rĩ gí.” 36 Ị́sọ̃wụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Rụ́ ĩ ní ꞌdaá ĩri ní Yõkóbũ* ꞌdĩri ꞌdakí ĩri pịrị, ãꞌdiãtãsĩyã ũꞌbã mâ mị caá vú be ị̃rị̃. Pa mávé kãyú má drị́gé sĩ, nóni pa kpá tãkíri mí ní lẽé sẽé má ní rĩ má drị́gé sĩ gí!” Kúru Ị́sọ̃wụ̃ ní ẹ́tẹ́pị ri zịzú kĩnĩ, “Tãkíri ãzi mí vúgá ꞌdĩí mí ní ícó sẽé má ní ni ꞌdãáyo?” 37 Ĩsákã ní ꞌyozú Ị́sọ̃wụ̃ ní kĩnĩ, “Á ꞌbã Yõkóbũ ri mí drị̃gé ãmbúgú rú gí, á ꞌyo, má kĩnĩ, ĩrivé ẹ́drị́pị́ị céré adri ãtíꞌbá ĩrivé ni. Á sẽ ĩri ní ãnyãngã fífí, ãzini á sẽ ĩri ní vị́nyọ̃ gí. Mâ mvá rĩ, mâ ꞌo rí mí ní ãꞌdi?” 38 Ị́sọ̃wụ̃ ní ꞌyozú ẹ́tẹ́pị ní kĩnĩ, “Má ẹ́tẹ́pị, tãkíri rĩ mí vúgá ꞌdĩlé ꞌyéŋá ãlu? Má ẹ́tẹ́pị, ꞌí sẽ má ní tãkíri ĩndĩ fô!” Kúru Ị́sọ̃wụ̃ ní íꞌdózú ngozú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá.

39 Ẹ́tẹ́pị Ĩsákã ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ,

“ꞌBẹ̃tị́ mí ní adrizú rĩ,

ĩri vụ̃ rárá rú nyọ̃ọ́kụ́ múké rĩ ã rụ́ꞌbá gá sĩ,

ẹndrịlị́gọ́ ꞌa drị̃ ni gé ku.

40 Mi ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ị́lị́ ãco ni sĩ, mi íbí ngá ị́sụ́ ndõ.

Mi ímụ́ adri tụ́gẹ̃rị̃ mí ẹ́drị́pị vé ni.

ꞌBo mí kãdõ lẽé ímụ́ mi ọyụụ́ adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ,

mí gõ adrií tụ́gẹ̃rị̃ rú ĩri ã pálé gá ku.”†

Yõkóbũ ápá Ị́sọ̃wụ̃ sĩ

41 Ị́sọ̃wụ̃ ꞌbã ẹ́sị́ ũnjí Yõkóbũ ní, ẹ́tẹ́pị Ĩsákã ní tãkíri sẽé Yõkóbũ ní rĩ sĩ. Ị́sọ̃wụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ụ́ꞌdụ́ má ẹ́tẹ́pị ní drãzú rĩ ꞌbã ícá ĩnyiŋá gí, ma ímụ́ má ẹ́drị́pị Yõkóbũ ri ꞌdị drã rá.”

42 Kâ tã Ị́sọ̃wụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri ũlũú Rẽbékã ní, Rẽbékã ní ꞌbá ãzi pẽzú mụzú tã ꞌdĩri ũlũzú Yõkóbũ ní kĩnĩ, “Mí ẹ́drị́pị Ị́sọ̃wụ̃ ri lẹ́tị ndã lẽzú mi ꞌdịzú drãzú, ꞌî ẹ́sị́ ã ndrĩ rí ãní. 43 Mâ mvá rĩ, á ꞌyo mí ní, lẽ mí ápá mụzú má ẹ́drị́pị Lãbánã vú Hãránã gá. 44 ꞌÍ mụ adrií vú ni gé ꞌdãá ũkõlõ, cĩmgbá mí ẹ́drị́pị Ị́sọ̃wụ̃ vé ẹ́sị́ veépi ꞌdĩri ndrĩ dõ gí ká. 45 Mí ẹ́drị́pị vé ẹ́sị́ veépi ꞌdĩri ndrĩ dõ gí, ãzini tã rĩ ãvĩ dõ ẹ́sị́ ni agásĩ gí, ma ꞌbá ãzi pẽ mụ mi bĩ, mî ímví rí ĩgõó ꞌbẹ̃tị́. Á lẽ anji mávé rĩ pi ã ũdrãkí ị̃rị̃trọ́ ụ́ꞌdụ́ ãlu agá ku.”

46 Rẽbékã ní ꞌyozú Ĩsákã ní kĩnĩ, “Ị́sọ̃wụ̃ vé ũkú jeé Hị́tị̃ gé ꞌdĩꞌbée ri má ní ĩzãngã sẽ ambamba. Yõkóbũ je dõ kpá mvá ũkú Hị́tị̃ vé ni, múké ni, lẽ mâ drã ꞌdĩísĩ rá.”

28

1 Kúru Ĩsákã ní Yõkóbũ ri zịzú ímụ́zú, ĩri ní tãkíri sẽzú ĩri ní. Ĩri ní ꞌyozú Yõkóbũ ní kĩnĩ, “Lẽ mî je mvá ũkú Kãnánã vé ni mí ní ũkú rú ku. 2 ꞌÍ nga mụụ́ ũkú jeé Pãdãnã Ãrámã gá, mí ẹ́ndrẹ́pị vé ẹ́tẹ́pị Bẽtũwélẽ vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé. Mí ẹ́ndrẹ́pị vé ẹ́drị́pị Lãbánã vé anji ũkú ãsámvú gé, ꞌí je ãlu ni mí ní ũkú rú. 3 Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa ã sẽ mí ní tãkíri, lẽ mî tị anji, kộpi ẽ ízúkí kárákará, úyú mívé rĩ pi ẽ ízúkí, kộpi ã adrikí rí ẹ́tẹ́pị sụ́rụ́ kárákará rĩ pi vé ni. 4 Lẽ Múngú ã sẽ mí ní tãkíri úyú mívé rĩ pi be, sụ̃ ĩri ní sẽé Ãbũrámã ní rĩ tị́nị, ãngũ ꞌbá ní adrizú ꞌa ni gé jãkã rú nõri, ã adri rí ĩmivé ni, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú sẽ ãngũ nõri Ãbũrámã ní.”

5 Kúru Ĩsákã ní Yõkóbũ ri pẽzú mụzú Pãdãnã Ãrámã gá Lãbánã vúgá. Lãbánã ri Bẽtũwélẽ Ãrámãgú rĩ vé mvá, Rẽbékã ri Yõkóbũ pi vé ẹ́ndrẹ́pị Ị́sọ̃wụ̃ be, ĩri Lãbánã vé ọ́mvụ́pị.

Ị́sọ̃wụ̃ gõ ũkú ãzi jeé

6 Ị́sọ̃wụ̃ nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, Ĩsákã sẽ tãkíri Yõkóbũ ní gí, pẽ ĩri mụụ́ ũkú jeé Pãdãnã Ãrámã gá. Kã tãkíri sẽé Yõkóbũ ní gí, ẹzị Yõkóbũ ní kĩnĩ, ã je mvá ũkú Kãnánã vé ni ku. 7 Yõkóbũ ꞌdụ tã ẹ́tẹ́pị pi vé ẹ́ndrẹ́pị be rĩ ngaá rá, mụ Pãdãnã Ãrámã gá ꞌdãá rá. 8 Kúru Ị́sọ̃wụ̃ kã nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, ꞌí ẹ́tẹ́pị Ĩsákã lẽ ã jekí mvá ũkú Kãnánã vé ni ku, 9 ĩri ní gõzú ũkú ãzi jezú. Je Ĩsĩmãélẽ vé mvá ũkú Mãhãlátã ri ꞌí ní ũkú rú. Mãhãlátã ri Nẽbãyótĩ vé ọ́mvụ́pị, Nẽbãyótĩ ri Ĩsĩmãélẽ ã mvá, Ĩsĩmãélẽ ri Ãbũrámã ã mvá.

Urobí ũbĩ Yõkóbũ ri Bẽtélẽ gá

10 Yõkóbũ ní ngazú Bẽrĩsébã gá ꞌdãásĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú Hãránã gá. 11 Kã mụụ́ caá vũrã ãzi gé, ĩri ní áwízú lazú ꞌdãgá, ãꞌdiãtãsĩyã ụ̃tụ́ rĩ ní ꞌdeé gí rĩ sĩ. Ĩri ní írã íꞌdụ́zú ꞌbãzú ꞌî drị̃ ẹ̃tị̃zú ãní, ĩri ní kúru lazú ụ́ꞌdụ́ kozú. 12 Urobí ũbĩ ĩri kĩnĩ, ꞌí ndre ngá ĩ ní rizú tụzú ụrụ ni íꞌdózú vũgá nõgó cĩmgbá cazú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá. Múngú vé mãlãyíkã rĩ pi ri ísị́ ímụ́zú ãní vũgá nõó, kộpi kpá gõ tụ mụzú ãní ꞌbụ̃ gé ꞌdãá. 13 Úpí Múngú tu pá kuú ngá ĩ ní rií tụụ́ ãní ụrụ rĩ drị̃gé ụrụgégé ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma Úpí Múngú ꞌi, Ãbũrámã pi ní rií ị̃njị̃ị́ Ĩsákã be rĩ. Ãngũ mí ní lazú ꞌdĩri, ĩri adri mívé ni, úyú mívé rĩ pi be. 14 Úyú mívé rĩ pi ímụ́ ízú kárákará sụ̃ cínyáfã vũ drị̃gé rĩ tị́nị. Kộpi ĩ íré mụzú wọ̃ọ́kọ̃ ụ̃tụ́ ní ꞌdezú rĩ gé, wọ̃ọ́kọ̃ ụ̃tụ́ ní ĩfũzú rĩ gé, wọ̃ọ́kọ̃ ụ́rụ́lé rú rĩ gé, ãzini wọ̃ọ́kọ̃ ándrélé rú rĩ gé. Ĩ tãkíri sẽ ꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ní mî tã sĩ, ãzini úyú mívé rĩ pi ã tã sĩ. 15 Ma adri mí be trụ́, vũrã mí ní ẹ́cị́zú rĩ pi agásĩ, ma mi ũtẽ rá. Ma mi íjị́ ĩgõ vúlé ãngũ nõri agá nõgó. Má ícó mi kuú ku, ma ũyõ má ní sõó rĩ vé tã ꞌdụ nga rá.”

16 Yõkóbũ kã aruú ụ́ꞌdụ́ gélé sĩ, ụ̃sụ̃ kĩnĩ, “Ádarú Úpí Múngú ri vũrã nõri agá anigé, ꞌbo á nị̃ ámá kuyé.” 17 Tã ꞌdĩri sẽ Yõkóbũ ní ụ̃rị̃, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Vũrã nõri má ní ụ̃rị̃ sẽ! Vũrã nõri ícó adri jó Múngú vé ni, ĩri kẹ̃ẹ́tị fizú ãní ꞌbụ̃ gé rĩ.”

18 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni ụ̃ꞌbụ́tịŋá rĩ sĩ, Yõkóbũ ní írã ꞌí ní ꞌî drị̃ ẹ̃tị̃zú ꞌdĩri íꞌdụ́zú ịꞌdịzú, ĩri ní ũdu dãzú drị̃ ni gé. 19 Ĩri ní vũrã ꞌdãri ã rụ́ ꞌdazú Bẽtélẽ. (Ífífí ni, jó Múngú vé ni.) Drị̃drị̃ ni, zịkí kụ̃rụ́ ꞌdãri ã rụ́ Lụ́zị̃.

20 Kúru Yõkóbũ ní ũyõ sõzú Múngú ẹndrẹtị gé kĩnĩ, “Múngú ũtẽ dõ ma ẹ̃cị̃ má ní tuú nõri gé rá, sẽ dõ má ní ãnyãngã bõngó be rá, 21 ãzini má újá dõ ma gõó múké má ẹ́tẹ́pị vé ãngá ꞌdãá rá, Úpí Múngú ri adri Múngú mávé ni. 22 Írã má ní ịꞌdịị́ nõri, ĩri adri vũrã Múngú ri ị̃njị̃zú ni. Ngá Múngú ní sẽé má ní rĩ pi ãrẽvú céré, ngá mụdrị́ agá, ma ãlu ni íꞌdụ́ sẽ Múngú ní.”

29

Yõkóbũ ca Pãdãnã Ãrámã gá

1 Kúru Yõkóbũ ní ngazú mụzú ẹ̃cị̃ gé, ĩri ní cazú ꞌbá adriꞌbá wọ̃ọ́kọ̃ ụ̃tụ́ ní ĩfũzú rĩ gé rĩ pi vé ãngũ gé. 2 Ĩri ní kídí ndrezú ásé agá ꞌdãá, kãbĩlõ rĩ pi úmúkí ĩ laá kuú kídí rĩ ã gãrã gá vũrã sĩ na, ãꞌdiãtãsĩyã kãbĩlõ rĩ pi ri yị̃ị́ mvụ kídí ꞌdãri gé. Ọ̃zụ̃kí kídí rĩ ẽ tị írã ãmbúgú ni sĩ. 3 Kádõ kãbĩlõ rĩ pi úmú céré kídí rĩ ã gãrã gá ꞌdãá, ꞌbá kãbĩlõ úcéꞌbá rĩ pi írã rĩ gũ kídí rĩ tị gé sĩ ãmvé, kộpi kãbĩlõ rĩ pi ní yị̃ị́ sẽ mvụ, kộpi kúru írã rĩ gũ ꞌbã gõ vúlé kídí rĩ tị gé ꞌdãá.

4 Yõkóbũ ní ꞌbá kãbĩlõ úcéꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “Má ẹ́drị́pị́ị, ĩmi íbíkí íngá ngũgá?”

Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBá íbíkí íngá Hãránã gá.”

5 Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi nị̃kí Nãhórã mvọ́pị vé mvá Lãbánã ri rá?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Ẽ, ꞌbá nị̃kí ĩri rá.”

6 Kúru Yõkóbũ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Lãbánã ri múké?”

Kộpi kínĩ, “Ẽ! Ĩri múké. ꞌÍ ndre drĩ ká ĩrivé mvá ũkú Rãélẽ ri ímụ́ kãbĩlõ rĩ pi be ꞌdã.”

7 Yõkóbũ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí drĩ ká, ụ̃tụ́ rĩ drĩ anigé, sâ nõri adri kãbĩlõ rĩ pi úmúzú vũrã ãlu gé ni kuyé. Ĩmi sẽkí kãbĩlõ rĩ pi ní yị̃ị́ mvụụ́, ĩmi jịkí kộpi vúlé mụụ́ ị̃rị́bị̃ nyaá.”

8 Kộpi ní újázú kínĩ, “ꞌBá ícókí drĩ kãbĩlõ rĩ pi ní yị̃ị́ sẽé mvụụ́ ku, úmúkí dõ kãbĩlõ rĩ pi céré gí, ãzini gũkí dõ írã rĩ kídí rĩ tị gé sĩ ãmvé gí, ꞌbá íbí kãbĩlõ rĩ pi ní yị̃ị́ sẽ mvụ ndõ.”

9 Yõkóbũ kã rií átá kộpi be, koro Rãélẽ ní ícázú ẹ́tẹ́pị vé kãbĩlõ rĩ pi be, ãꞌdiãtãsĩyã Rãélẽ ri kãbĩlõ rĩ pi úcé nĩ. 10 Yõkóbũ kã ꞌí ádrọ́pị Lãbánã vé mvá ũkú Rãélẽ ri ndreé Lãbánã vé kãbĩlõ rĩ pi be, ĩri ní mụzú írã rĩ gũzú kídí rĩ tị gé sĩ, Ĩri ní yị̃ị́ sẽzú mvụzú kãbĩlõ rĩ pi ní. 11 Kúru Yõkóbũ ní Rãélẽ ri uꞌdezú rụzú bẹ̃drị̃ sĩ, ĩri ẽ tị ndruzú, ĩri ní íꞌdózú ngozú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá. 12 Ĩri ní lũzú Rãélẽ ní kĩnĩ, ꞌi Rãélẽ ẹ́tẹ́pị vé ãdrõmvá, Rẽbékã ã mvá. Rãélẽ ní njuzú mụzú tã ꞌdĩri ũlũzú ẹ́tẹ́pị ní.

13 Lãbánã kã ívé ãdrõmvá Yõkóbũ vé tã yịị́, ĩri ní njuzú mụzú vú ni gé ꞌdãá. Ĩri ní Yõkóbũ ri uꞌdezú rụzú bẹ̃drị̃ sĩ, tị ni ndruzú, ĩri ní Yõkóbũ ri jịzú mụzú ívé ãngá. Yõkóbũ ní tã ꞌi ngaápi rĩ ũlũzú ĩri ní céré. 14 Kúru Lãbánã ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mí íbí ĩfũú mâ rụ́ꞌbá gá, mi ãrí mávé ni.”

Yõkóbũ je Léyã pi Rãélẽ be ꞌí ní ũkú rú

Yõkóbũ kã adrií Lãbánã vúgá ꞌdãlé caá mbãá ãlu gí, 15 Lãbánã ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mî adri dõ mávé máríté drãáãsĩyã, mí ícó má ní ẹ̃zị́ ngaá kána ku. ꞌÍ lũ má ní, mâ ũfẽ mi ngõpí?”

16 Lãbánã ri anji ũkú be ị̃rị̃, mvá kãyú rĩ ã rụ́ Léyã ꞌi, mvá ụ̃dụ́ rĩ ã rụ́ Rãélẽ ꞌi. 17 Léyã ri ũnyĩ ãkó, Rãélẽ ri ũnyĩ be, ẹndrẹtị ni kọ́njụ́kọ́njụ́. 18 Yõkóbũ lẽ Rãélẽ ri ambamba, ĩri ní ꞌyozú Lãbánã ní kĩnĩ, “ꞌÍ sẽ dõ mívé mvá ụ̃dụ́ Rãélẽ ri jeé má ní ũkú rú rá, ma mí ní ẹ̃zị́ nga ca ílí ẹ́zị̂rị̃.”

19 Lãbánã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á sẽ ĩri jeé ꞌbá ãzi ní ku, ma ĩri sẽ je mí ní. Lẽ mî adri má vúgá nõgó, ꞌí nga ẹ̃zị́ má ní.” 20 Kúru Yõkóbũ ní ẹ̃zị́ ngazú cazú ílí ẹ́zị̂rị̃, ꞌî je rí Rãélẽ ri ꞌí ní ũkú rú, ꞌbo ílí ꞌdĩꞌbée índré mị ni gé ꞌdãlé mãdãŋá, ãꞌdiãtãsĩyã lẽ Rãélẽ ri ambamba.

21 Kúru Yõkóbũ ní ꞌyozú Lãbánã ní kĩnĩ, “Á nga ẹ̃zị́ rĩ dẹẹ́ gí, ꞌí sẽ mávé ũkú, ꞌbá lẽkí laá ĩri be.”

22 Kúru Lãbánã ní ꞌbá rĩ pi zịzú ímụ́zú ụ̃mụ̃ ũkú rĩ jezú rĩ ã nyangárá gá. 23 Ãngũ rĩ kã nịị́, Lãbánã ní ívé mvá ũkú Léyã ri jịzú sẽzú Yõkóbũ ní, Yõkóbũ pi ní lazú ĩri be trụ́. 24 Lãbánã ní ívé ãtíꞌbá Jẽléfã ri sẽzú Léyã ní, ã nga rí ĩri ní ẹ̃zị́ ãtíꞌbá rú.

25 Kã adrií drụ̃ ꞌdíni ụ̃ꞌbụ́tịŋá rĩ sĩ, Yõkóbũ ndre ꞌbá rĩ Léyã ꞌi! Ĩri ní ꞌyozú Lãbánã ní kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌo ma ꞌdíni ãsĩ? Á nga mí ní ẹ̃zị́ rĩ Rãélẽ ã tã sĩ, adri ꞌdíni kuyé? Mí ũꞌbã mâ mị ꞌdíni ãsĩ?”

26 Kúru Lãbánã ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBávé mẽrẽ nõgó rĩ, ĩ mvá ũkú kãyú rĩ je drị̃drị̃, ĩ íbí mvá ũkú ụ̃dụ́ rĩ je ndõ. 27 Ĩmi adrikí drĩ mvá ũkú kãyú rĩ be caá ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ ká, ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ ãjẽ vé rĩ dẹ dõ gí, ꞌbâ íbí mí ní mvá ụ̃dụ́ rĩ sẽ ndõ. Mi gõ má ní ẹ̃zị́ ãzi nga ca ílí ẹ́zị̂rị̃.”

28 Yõkóbũ ãꞌyĩ rá. Adri caá Léyã be ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃. Kúru Lãbánã ní ívé mvá ũkú Rãélẽ ri sẽzú ĩri ní ũkú rú. 29 Lãbánã sẽ ívé ãtíꞌbázị́ Bílã ri ívé mvá ũkú Rãélẽ ní ãtíꞌbá rú. 30 Yõkóbũ pi ní lazú Rãélẽ be, Yõkóbũ lẽ Rãélẽ ri Léyã ri ndẽé. Yõkóbũ gõ ẹ̃zị́ ãzi ngaá Lãbánã ní caá ílí ẹ́zị̂rị̃.

Anji Yõkóbũ pi ní tịị́ Léyã be rĩ

31 Úpí Múngú kã ndreé Yõkóbũ lẽ Léyã ri ku, ĩri ní drị́ tị̃zú Léyã rụ́ꞌbá gá, zị̃ Léyã vé lẹ́tị mvá tịzú rĩ rá. ꞌBo Rãélẽ adri kú úndó rú. 32 Léyã ní ꞌa ị́sụ́zú, ĩri ní mvá ágó tịzú, ĩri ní mvá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Rũbénã ꞌi.* Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí Múngú ndre mávé ĩzãngã gí. Nóni má ágó ni ri ma lẽ rá.”

33 Ĩri ní gõzú ꞌa ị́sụ́zú dị̃ị́, ĩri ní mvá ágó tịzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí Múngú yị rá, má ágó ni lẽ ma ku, gõ má ní mvá ágó ãzi sẽé gí.” Ĩri ní mvá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Sĩmĩyónã ꞌi.†

34 Ĩri ní kpá gõzú ꞌa ãzi ị́sụ́zú dị̃ị́, ĩri ní mvá ágó tịzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Nóni má ágó ni ri ímụ́ adri má be trụ́, ãꞌdiãtãsĩyã á tị nóni ĩri ní anji ãgõ caá na.” Ĩri ní mvá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Lẹ́vị̃ ꞌi.‡

35 Ĩri ní kpá gõzú ꞌa ãzi ị́sụ́zú dị̃ị́, ĩri ní mvá ágó tịzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Nóni ma Úpí Múngú ri íngú rá.” Ĩri ní mvá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Yụ́dã ꞌi.§ ꞌDĩri ã vụ́drị̃ gé, gõ anji tịị́ kuyé.

30

1 Rãélẽ kã ndreé Léyã tị anji Yõkóbũ ní gí, ĩri ní íꞌdózú ãꞌyã ꞌbãzú ọ́mvụ́pị Léyã be, ĩri ní ꞌyozú Yõkóbũ ní kĩnĩ, “ꞌÍ sẽ dõ má ní anji ku, mâ drã ꞌdĩísĩ rá!”

2 Yõkóbũ ã ꞌa ve Rãélẽ ní ũnjí ũnjí, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma Múngú ꞌi, má uga mi mvá tịngárá sĩ nĩ?”

3 Rãélẽ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mávé ãtíꞌbá Bílã rĩ ꞌdĩ. Ĩmi lakí ĩri be, ã tị rí má ní anji, anji ĩri ní tịị́ rĩ, ã adri rí anji mávé ni.”

4 Kúru Rãélẽ ní ívé ãtíꞌbá Bílã ri sẽzú Yõkóbũ ní ũkú rú, Yõkóbũ pi ní lazú ĩri be. 5 Ĩri ní ꞌa ị́sụ́zú, ĩri ní mvá ágóŋá tịzú Yõkóbũ ní. 6 Rãélẽ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Múngú nị̃ rá, ma ri tã ꞌo pịrị, yị mávé zịngárá gí, sẽ má ní mvá ágóŋá.” Kúru ĩri ní mvá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Dánã ꞌi.*

7 Rãélẽ vé ãtíꞌbá Bílã gõ ꞌa ị́sụ́ dị̃ị́, Ĩri ní Yõkóbũ ní mvá ágóŋá ị̃rị̃ ni tịzú. 8 Rãélẽ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á fụ ũmbã ũkpõ sĩ má ọ́mvụ́pị be, ꞌbo má aga gí.” Kúru ĩri ní mvá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Nãfãtálĩ ꞌi.†

9 Léyã kã ndreé ꞌí tị ku, ĩri ní ívé ãtíꞌbá Jẽléfã ri sẽzú Yõkóbũ ní ũkú rú. 10 Léyã vé ãtíꞌbá Jẽléfã ní mvá ágóŋá tịzú Yõkóbũ ní. 11 Léyã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ị́sụ́ drị̃lé múké gí!” Ĩri ní mvá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Gádĩ ꞌi.‡

12 Léyã vé ãtíꞌbá Jẽléfã ní Yõkóbũ ní mvá ágóŋá ị̃rị̃ ni tịzú. 13 Léyã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma ãyĩkõ sĩ! Nóni ũkú rĩ pi ꞌyo, má ị́sụ́ ãyĩkõ gí.” Kúru ĩri ní mvá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Ãsérã ꞌi.§

14 Lókí ĩ ní rizú ãnyãngã ĩkũnãzú rĩ gé, Rũbénã ꞌde mụụ́ ọ́mvụ́ gé ꞌdãá, ị́sụ́ pẹtị ĩ ní zịị́ mãndãrákã* rĩ, íjị́ pẹtị rĩ sẽé ꞌí ẹ́ndrẹ́pị Léyã ní. Rãélẽ ní ꞌyozú ọ́mvụ́pị Léyã ní kĩnĩ, “ꞌÍ sẽ mî mvọ́pị vé mãndãrákã rĩ ã ụrụkọ má ní.”

15 Léyã ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Mávé ágó mí ní ꞌdụụ́ ꞌdĩri ca drĩ mí ní kuyé? Nóni ꞌí lẽ kpá mâ mvọ́pị vé mãndãrákã ꞌdụụ́ drị̃ ni gé kpãá?”

Rãélẽ ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ sẽ dõ má ní mãndãrákã rĩ rá, ma sẽ Yõkóbũ ri fi mụ la mí be ị́nị́ŋá nõri sĩ rá.”

16 Ũndréŋá ꞌdãri sĩ, Yõkóbũ kã ímví ĩgõó ọ́mvụ́ gélésĩ, Léyã ní fũzú mụzú ĩri vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ãndrũ ꞌbâ la mí be ị́nị́ŋá nõri sĩ. Á je mi mâ mvọ́pị vé mãndãrákã sĩ gí.” Kúru Yõkóbũ pi ní lazú Léyã be ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ.

17 Múngú yị Léyã vé zịngárá rá. Ĩri ní ꞌa ị́sụ́zú, ĩri ní mvá ágó ãzi tịzú Yõkóbũ ní. 18 Léyã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ní mávé ãtíꞌbá sẽé Yõkóbũ ní ũkú rú rĩ sĩ, Múngú ũfẽ ma gí.” Kúru ĩri ní mvá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Ĩsãkárã ꞌi.†

19 Léyã ní gõzú ꞌa ãzi ị́sụ́zú dị̃ị́, ĩri ní mvá ágó ãzi tịzú Yõkóbũ ní, anji ãgõ ĩri ní tịị́ rĩ pi cakí ázíyá.

20 Léyã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Múngú sẽ má ní fẽfẽ múké ni. Nóni má ágó ni ri ma ị̃njị̃ rá, ãꞌdiãtãsĩyã á tị ĩri ní anji caá ázíyá.” Ĩri ní mvá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Jẽbũlúnã ꞌi.‡

21 Vụ́drị̃ ni gé, Léyã ní gõzú mvá ũkú tịzú, ĩri ní rụ́ ni ꞌdazú Dị́nã ꞌi.

22 Kúru Múngú ní Rãélẽ ã tã ụ̃sụ̃zú, yị Rãélẽ vé zịngárá rá, ĩri ní drị́ tị̃zú Rãélẽ rụ́ꞌbá gá, zị̃ Rãélẽ vé lẹ́tị mvá tịzú rĩ rá. 23 Ĩri ní ꞌa ị́sụ́zú, ĩri ní mvá ágóŋá tịzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Múngú ꞌdụ drị̃njá má drị̃gé sĩ gí.” 24 Ĩri ní mvá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Yõsépã ꞌi,§ ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ Úpí Múngú ã sẽ má ní mvá ágóŋá ãzi.”

Yõkóbũ vé ãnyãpá ízú rá

25 Rãélẽ kã Yõsépã ri tịị́, Yõkóbũ ní ꞌyozú Lãbánã ní kĩnĩ, “Mí ọyụ ma, á lẽ mvií gõó ꞌbẹ̃tị́ ꞌbávé ãngũ gé. 26 ꞌÍ sẽ mávé ũkú rĩ pi anjiŋá rĩ pi be, ãꞌdiãtãsĩyã á nga ẹ̃zị́ rĩ mí ní kộpi ã tã sĩ, mí ọyụ ma, mâ ꞌde mụụ́. ꞌÍ nị̃ rá á nga mí ní ẹ̃zị́ rĩ ambamba.”

27 Lãbánã ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ yị drĩ ma ká, mí adri nõgó. Á nị̃ ámá rá, ma nóni ãꞌbú be, ãꞌdiãtãsĩyã Úpí Múngú sẽ má ní tãkíri mî tã sĩ.” 28 Lãbánã ní gõzú ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ lị ngá mí ní lẽé mâ ũfẽ mi ãní rĩ, ma ũfẽ mí ní rá.”

29 Yõkóbũ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ nị̃ rá, á nga mí ní ẹ̃zị́ ũkpõ sĩ, má ũtẽ mívé ãnyãpá rĩ pi múké. 30 Má ní drĩ ándúrú ícázú kuyé rĩ gé, mívé ãnyãpá ízú kuyé, nóni má ní adrií nõgó rĩ sĩ, Úpí Múngú sẽ mí ní tãkíri, mívé ãnyãpá ízú kárákará. ꞌBo mâ íꞌdó rí mávé ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã koó ngá sĩ ngọ̃tụ́?”

31 Lãbánã ní Yõkóbũ ri zịzú kĩnĩ, “Ngá mí ní lẽé mâ sẽ mí ní rĩ ãꞌdi?”

Yõkóbũ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Ã sẽkí má ní ngá ãzi ku. Mí ãꞌyĩ dõ tã má ní lẽé ꞌyoó rĩ rá, ma ícó mívé ãnyãpá úcé rá. 32 Ãndrũ lẽ mî ọyụ ma mụụ́ mívé ãnyãpá rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, mâ ũpẽ rí kãbĩlõ rụ́ꞌbá be mĩꞌyĩmĩꞌyĩ, dõku bọ̃ꞌdụ̃bọ̃ꞌdụ̃ rĩ pi, ãzini kãbĩlõ anji rụ́ꞌbá be ịnị ịnị rĩ pi, ndrị̃ị́ rụ́ꞌbá be bọ̃ꞌdụ̃bọ̃ꞌdụ̃, dõku mĩꞌyĩmĩꞌyĩ rĩ pi má ní. Ngá mí ní ma ũfẽzú rĩ pi adriꞌbée ꞌdĩ. 33 Úmvúlésĩ mí kãdõ ãnyãpá mí ní ma ũfẽzú rĩ pi ndreé, mî nị̃ rí ámá ꞌyozú kínĩ, ma tã ꞌo pịrị. Mávé ãnyãpá rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, mí ị́sụ́ dõ ndrị̃ị́ rụ́ꞌbá be mĩꞌyĩmĩꞌyĩ ku ni, dõku bọ̃ꞌdụ̃bọ̃ꞌdụ̃ ku ni, dõku mí ị́sụ́ dõ kãbĩlõ anji rụ́ꞌbá be ịnị ku ni, mi nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ má ụ̃gụ̃ mívé ãnyãpá.”

34 Lãbánã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ãꞌyĩ rá. Ã adri sụ̃ mí ní ꞌyoó rĩ tị́nị.” 35 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri sĩ, Lãbánã ní ndrị̃ị́ ãgõ rụ́ꞌbá be gírígírí, dõku bọ̃ꞌdụ̃bọ̃ꞌdụ̃ rĩ pi ũpẽzú ndrị̃ị́ ũkú rụ́ꞌbá be mĩꞌyĩmĩꞌyĩ, dõku rụ́ꞌbá be bọ̃ꞌdụ̃bọ̃ꞌdụ̃ rĩ pi be, kãbĩlõ anji rụ́ꞌbá be ịnị ịnị rĩ pi be, sẽ kộpi ívé anjiŋá rĩ pi rikí úcé nĩ. 36 Lãbánã pi ní ꞌdezú mụzú ívé anjiŋá rĩ pi be rárá rú, kộpi tukí ẹ̃cị̃ caá ụ́ꞌdụ́ na, Yõkóbũ áwí rií Lãbánã vé ãnyãpá rĩ pi ã ụrụkọ úcé.

37 Yõkóbũ ní pẹtị ĩ ní zịị́ pópũlã, ãlĩmónĩ, ãzini pũlánĩ rĩ pi vé drị́tị ugazú, ĩri ní kókóꞌbõ ni pi ụ́wụ́zú kộpi ã rụ́ꞌbá gá sĩ, ĩri ní pẹtị rĩ pi vé drị́tị ꞌí ní rụ́ꞌbá ni ụ́wụ́ rĩ pi ĩgĩrĩzú kú gírígírí. 38 Ĩri ní pẹtị rĩ pi vé drị́tị ꞌí ní rụ́ꞌbá ni pi ụ́wụ́ rĩ pi úsúzú ꞌbụ́ ãnyãpá rĩ pi ní rizú yị̃ị́ mvụzú rĩ agá, ãꞌdiãtãsĩyã ãnyãpá rĩ pi ri ímụ́ ĩ ĩlũwã vũrã ꞌdãri gé. 39 Ãnyãpá rĩ pi kãdõ ĩ ĩlũwãá pẹtị ĩ ní ĩgĩrĩí gírígírí rĩ pi ẹndrẹtị gé, kộpi anji tị rụ́ꞌbá be gírígírí, dõku mĩꞌyĩmĩꞌyĩ, dõku bọ̃ꞌdụ̃bọ̃ꞌdụ̃. 40 Yõkóbũ ũpẽ ãnyãpá anjiŋá ꞌdĩꞌbée ũꞌbãá túngú. Ãnyãpá mbaꞌbée gí rĩ pi kãdõ ĩ ĩlũwãá, Yõkóbũ ri kộpi ꞌbã ãngũ ndre mụzú Lãbánã vé ãnyãpá rụ́ꞌbá be gírígírí, ãzini ịnị ịnị rĩ pi vúgálé rú. Yõkóbũ gụ̃ ãnyãpá rĩ pi ã ụrụkọ ꞌbãá túngú ꞌí ní, úmú kộpi ãnyãpá Lãbánã vé rĩ pi be trụ́ kuyé.

41 Kádõ ãnyãpá rụ́ꞌbá be mgbúmgbú rĩ pi ĩlũwãá, Yõkóbũ ri pẹtị ꞌí ní rụ́ꞌbá ni ụ́wụ́ rĩ pi úsú ꞌbụ́ ãnyãpá rĩ pi ní yị̃ị́ mvụzú rĩ agá ãnyãpá rĩ pi ẹndrẹtị gé, kộpi ẽ ĩlũwãkí rí ĩ pẹtị rĩ ã gãrã gá. 42 ꞌBo úsú pẹtị rĩ pi ãnyãpá ũkpõ ãkó rĩ pi ẹndrẹtị gé ku. Kúru ãnyãpá ũkpõ ãkó rĩ pi adri Lãbánã vé ni, rụ́ꞌbá be mgbúmgbú rĩ pi adri Yõkóbũ vé ni. 43 Tã ꞌdĩri sẽ Yõkóbũ vé ãnyãpá ízú kárákará, gõ adrií kãbĩlõ be, ãzini ndrị̃ị́ be kárákará. Gõ kpá adrií ãtíꞌbá ũkú rú ni pi be, ãtíꞌbá ãgõ rú ni pi be, kámĩlõ pi be, dõngí pi be.

31

Yõkóbũ nga ápá Lãbánã vé ãngá sĩ rá

1 Yõkóbũ yị kínĩ, Lãbánã vé anji rĩ pi ri ꞌyo kínĩ, “Yõkóbũ ꞌdụ ꞌbá ẹ́tẹ́pị vé ãꞌbú ãrẽvú céré gí. Ị́sụ́ ãꞌbú ꞌdĩri ꞌbá ẹ́tẹ́pị vúgá.” 2 Yõkóbũ ndre kpá nóni Lãbánã adri ꞌí be ãyĩkõ sĩ sụ̃ ándúrú rĩ tị́nị ku.

3 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Yõkóbũ ní kĩnĩ, “ꞌÍ mvi gõó vúlé mí ẹ́ꞌbị́pị pi vé ãngũ gé, mívé máríté rĩ pi ãsámvú gé, ma adri mí be trụ́.”

4 Kúru Yõkóbũ ní ụ́ꞌdụ́kọ́ pẽzú Rãélẽ pi ní Léyã be, kộpi ẽ ímụ́kí ꞌi ị́sụ́ vũrã ívé ãnyãpá rĩ pi ní ányázú rĩ gé. 5 Yõkóbũ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Á ndre ĩmi ẹ́tẹ́pị vé adringárá má be rĩ adri sụ̃ drị̃drị̃ rĩ tị́nị kuyé, ꞌbo Múngú má ẹ́tẹ́pị vé rĩ má be trụ́. 6 Ĩmi nị̃kí rá, á nga ẹ̃zị́ ĩmi ẹ́tẹ́pị ní ũkpõ sĩ. 7 ꞌBo ĩmi ẹ́tẹ́pị ũꞌbã mâ mị, újá ngá ꞌí ní lẽé ma ũfẽzú rĩ caá vú be mụdrị́. ꞌBo Múngú ũtẽ ma rá, Múngú sẽ ꞌo ma ũnjí kuyé. 8 Ĩmi ẹ́tẹ́pị kãdõ ꞌyoó, ndrị̃ị́ mĩꞌyĩmĩꞌyĩ rĩ pi, ꞌi ma ũfẽ ãní, ndrị̃ị́ rĩ pi céré anji tị rụ́ꞌbá be mĩꞌyĩmĩꞌyĩ. Kãdõ ꞌyoó ndrị̃ị́ gírígírí rĩ pi, ꞌi ma ũfẽ ãní, ndrị̃ị́ rĩ pi céré anji tị rụ́ꞌbá be gírígírí. 9 Múngú ꞌdụ ĩmi ẹ́tẹ́pị vé ãnyãpá drị́ ni gé sĩ rá, sẽ kộpi má ní.

10 “Lókí ndrị̃ị́ rĩ pi ní rizú ĩ ĩlũwãzú rĩ gé, urobí* ũbĩ ma, á ndre láꞌbíjõ rĩ pi rikí ndrị̃ị́ ũkú rĩ pi ĩlũwãá, láꞌbíjõ rĩ pi ã rụ́ꞌbá gírígírí, mĩꞌyĩmĩꞌyĩ, dõku bọ̃ꞌdụ̃bọ̃ꞌdụ̃. 11 Mãlãyíkã Múngú vé rĩ ní ma zịzú urobí agá kĩnĩ, ‘Yõkóbũ!’ Má ní ãꞌyĩzú, ‘Ma nõ.’ 12 Mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ ndre, ndrị̃ị́ ãgõ riꞌbá ndrị̃ị́ ũkú rĩ pi ĩlũwãꞌbá rĩ pi ã rụ́ꞌbá céré gírígírí, mĩꞌyĩmĩꞌyĩ, dõku bọ̃ꞌdụ̃bọ̃ꞌdụ̃, á ꞌo tã rĩ ꞌdíni, mî ĩzã kozú, ãꞌdiãtãsĩyã á ndre tã Lãbánã ní ꞌoó mí ní rĩ pi céré gí. 13 Ma Múngú ándúrú ꞌi iꞌdaápi mí ní Bẽtélẽ gá, vũrã mí ní írã ịꞌdịzú rĩ gé, mí ní ũyõ sõó ẹndrẹtị ní gé rĩ ꞌi. ꞌÍ nga fũú ãngũ nõri agásĩ, ꞌí mụ adrií ãngũ ĩ ní mi tịzú rĩ agá.’ ”

14 Rãélẽ pi Léyã be, kộpi ní újázú Yõkóbũ ní kínĩ, “Ngá ãzi ꞌbá ẹ́tẹ́pị ní ímụ́ kuú ꞌbá ní ãluŋáni ꞌdãáyo. 15 ꞌBá ẹ́tẹ́pị ndre ꞌbâ kú sụ̃ jãkã tị́nị. Sẽ ꞌbâ jeé kána mũfẽngã ãkó, ꞌbá ị́sụ́kí ngá ãzi ãjẽ ꞌdĩri agá kuyé. 16 Ãꞌbú† Múngú ní ꞌdụụ́ ꞌbá ẹ́tẹ́pị drị́gé sĩ rĩ pi ãrẽvú céré ꞌbávé ni, ꞌbávé anjiŋá rĩ pi be. ꞌÍ ꞌo tã Múngú ní lũú mí ní rĩ.”

17 Kúru Yõkóbũ pi ívé ũkú rĩ pi be, ívé anjiŋá rĩ pi be, kộpi ní útụ́zú kámĩlõ rĩ pi drị̃gé. 18 Yõkóbũ dro ívé ãnyãpá rĩ pi mụzú ꞌí ẹndrẹtị gé sĩ, jị kpá ãꞌbú ꞌí ní ị́sụ́ Pãdãnã Ãrámã gá ꞌdãlé rĩ pi mụzú ĩndĩ. ꞌDe mụzú ꞌí ẹ́tẹ́pị Ĩsákã vúgá ãngũ Kãnánã vé rĩ gé.

19 Sâ kộpi ní mụzú rĩ gé, ị́sụ́ Lãbánã ri rárá rú, ĩri ri ívé kãbĩlõ rĩ pi ã ꞌbí rẽ. Rãélẽ ní ẹ́tẹ́pị vé ngá ĩ ní údé múngú rú jó ũtẽépi rĩ pi ụ̃gụ̃zú. 20 Yõkóbũ nje ꞌi mụzú kíri, lũ Lãbánã Ãrámãgú rĩ ní ꞌyozú kínĩ ꞌí lẽ mụụ́mụ ꞌdíni kuyé. 21 Yõkóbũ ápá mụzú ngá ꞌí ní ị́sụ́ rĩ pi be céré, ĩri ní yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Yũfẽrétã ri zozú, ĩri ní ꞌdezú mụzú ãngũ ánga rú Gĩlédã vé rĩ gé.

Lãbánã dro Yõkóbũ ã vụ́drị̃ mụzú

22 Ụ́ꞌdụ́ na ã vụ́drị̃ gé, lũkí Lãbánã ní kínĩ, Yõkóbũ ápá gí. 23 Lãbánã ní ívé máríté rĩ pi trazú, kộpi drokí Yõkóbũ ã vụ́drị̃ caá ụ́ꞌdụ́ be ẹ́zị̂rị̃, kộpi cakí Yõkóbũ pi ị́sụ́ ãngũ ánga rú Gĩlédã vé rĩ gé. 24 Kúru Múngú ní ꞌi iꞌdazú Lãbánã Ãrámãgú rĩ ní urobí agá ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ ndre múké, lẽ mî ꞌyo tã ãzi ũnjí Yõkóbũ ní ku.”

25 Lãbánã ca mụụ́ ị́sụ́ Yõkóbũ sị ívé gãkũ ãngũ ánga rú Gĩlédã vé rĩ gé, Lãbánã pi ívé máríté rĩ pi be, kộpi mụkí kpá adrií ãngũ ꞌdãri gé. 26 Kúru Lãbánã ní mụzú ꞌyozú Yõkóbũ ní kĩnĩ, “Ngá mí ní ꞌoó ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Mí ũꞌbã mâ mị ꞌdíni ãꞌdiãtãsĩ? ꞌÍ ꞌdụ mávé anji ũkú rĩ pi ápázú mụzú kíri, sụ̃ ꞌbá ĩ ní urụụ́ ẹ̃ꞌdị́ gé rĩ pi tị́nị ãꞌdiãtãsĩ? 27 Mí nje mi ápá kíri mâ mị ũꞌbãzú ꞌdíni ãsĩ? ꞌÍ lũ má ní kuyé ãsĩ? Ma té mi pẽ mụzú ãyĩkõ sĩ, ĩ té úngó ngo, ĩ té ẹ́rị́ co, ãzini ĩ té kụ̃ꞌdị́ co. 28 ꞌÍ sẽ á ndru mávé anji ũkú rĩ pi ẽ tị kuyé ãsĩ, ãzini ꞌí sẽ á ndru kộpivé anjiŋá rĩ pi ẽ tị kuyé ãsĩ? Tã mí ní ꞌoó ꞌdĩri tã azakaza vé ni. 29 Ma Lãbánã ꞌi, ma ũkpõ be, ma té ícó mi ꞌo ũnjí rá, ꞌbo té ị́nị́ŋá rĩ sĩ, Múngú mí ẹ́tẹ́pị vé rĩ ꞌyo má ní kĩnĩ, mâ ndre múké, lẽ mâ ꞌyo tã ãzi ũnjí mí ní ku. 30 Á nị̃ rá, ꞌí lẽ mi újá gõó mí ẹ́tẹ́pị vúgá, ꞌbo mí ụ̃gụ̃ mávé ngá ĩ ní údé rií ị̃njị̃ị́ múngú rú rĩ pi rá ãꞌdiãtãsĩ?”

31 Yõkóbũ ní újázú kĩnĩ, “Á ꞌo ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã má ụ̃sụ̃ mi mívé anji ũkú rĩ pi upa má drị́gé sĩ rá. 32 Mí ị́sụ́ dõ mívé ngá ĩ ní údé rií ị̃njị̃ị́ múngú rú rĩ ꞌbá ãzi vúgá nõgó rá, ã ꞌdịkí ꞌbá ꞌdĩri drãá rá. ꞌÍ ndã mívé ngá rĩ ꞌbávé máríté rĩ pi ẹndrẹtị gé nõgó. Mí ị́sụ́ dõ rá, ꞌí ꞌdụ mụzú.” Yõkóbũ nị̃ ꞌyozú kĩnĩ, Rãélẽ ụ̃gụ̃ ẹ́tẹ́pị Lãbánã vé ngá ĩ ní údé rií ị̃njị̃ị́ múngú rú rĩ nĩ ꞌdíni kuyé.

33 Kúru Lãbánã ní fizú ngá rĩ ndãzú Yõkóbũ vé gãkũ agá, ãtíꞌbá ị̃rị̃ ũkú rú rĩ pi vé rĩ agá, ãzini Léyã vé rĩ agá, ꞌbo ị́sụ́ ngá rĩ kuyé. Kã ĩfũú Léyã vé gãkũ agá ꞌdãásĩ, gõ fií Rãélẽ vé gãkũ agá. 34 Ị́sụ́ ãkũdẽ Rãélẽ ꞌdụ ngá ĩ ní údé rií ị̃njị̃ị́ múngú rú rĩ pi zụ̃ụ́ lãꞌbú ĩ ní ꞌbãá kámĩlõ úgóró gá rĩ agá, úrí drị̃ ni gé. Lãbánã ndã ngá gãkũ agá ꞌdãlé rĩ pi ã ꞌa céré, ị́sụ́ ngá ĩ ní údé rií ị̃njị̃ị́ múngú rú ꞌdĩri kuyé.

35 Rãélẽ ní ꞌyozú ẹ́tẹ́pị ní kĩnĩ, “Má ẹ́tẹ́pị, mî ꞌa ã ve má ní ku, má ícó ngaá pá tuú mí ẹndrẹtị gé ụrụ sĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã á ndre nõó mbãá ụ́ꞌdụ́ gí.” Lãbánã ndã ngá ĩ ní údé rií ị̃njị̃ị́ múngú rĩ pi tí, ị́sụ́ kuyé.

36 Yõkóbũ ã ꞌa ve rá, ĩri ní ꞌyozú Lãbánã ní kĩnĩ, “Ngá má ní ꞌoó ũnjí rĩ ãꞌdi? Tã ũnjí má ní ꞌoó mí ní ínjúzú má vú sĩ rĩ ãꞌdi? 37 Nóni ꞌí ndã ngá mávé rĩ pi ã ꞌa céré gí, ngá mívé mí ní ị́sụ́ ꞌdĩgé rá rĩ ãꞌdi? Mí íꞌdụ́ kộpi ꞌbãá mávé máríté rĩ pi ẹndrẹtị gé, ãzini mívé rĩ pi ẹndrẹtị gé, kộpi ã acokí rí ꞌbávé tã ãsámvú mí be.

38 “Má adri nóni caá mí be ílí pụ̃kụ́ ị̃rị̃. Mívé kãbĩlõ rĩ pi ndrị̃ị́ rĩ pi be íꞌbékí anji kuyé. Á nya mívé kãbĩlõ ágó ãluŋáni kuyé. 39 Ụ̃bụ̃gọ̃ ci dõ mívé kãbĩlõ, dõku ndrị̃ị́, á jị ãvũ ni sẽé mí ní ku, ma ri ãrígó ni ũfẽ ma ꞌi. Ụ̃gụ̃kí dõ mívé kãbĩlõ, dõku ndrị̃ị́ ụ̃tụ́ sĩ, dõku ị́nị́ sĩ, mi ri ꞌyo mâ ũfẽ mí ní ãrígó ni, ma ri ãrígó ni ũfẽ mí ní ãnyãpá mávé rĩ pi sĩ. 40 Á ri mí ní ẹ̃zị́ ngaá ụ̃tụ́ koópi gbírílí rĩ agá, ãzini ãngũ igbeépi igbegbe rĩ agá, ị́nị́ŋá sĩ, á ko ụ́ꞌdụ́ ku. 41 Má adri mívé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé caá ílí pụ̃kụ́ ị̃rị̃. Á nga mí ní ẹ̃zị́ caá ílí mụdrị́ drị̃ ni sụ, mî sẽ rí má ní mívé anji ũkú ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée, ãzini á nga mí ní ẹ̃zị́ caá ílí ázíyá, mî sẽ rí má ní kãbĩlõ, ngá mí ní kõdô lẽzú ma ũfẽzú rĩ, mí újá caá vú be mụdrị́. 42 Múngú má ẹ́tẹ́pị Ãbũrámã vé rĩ, ãzini Múngú Ĩsákã ní ruúru rĩ ã adri té dõ má be trụ́ ku, ádarú mi té ma pẽ mụzú drị́ be ule. ꞌBo Múngú ndre ĩzãngã má ní nyaá rĩ rá, Múngú nị̃ ẹ̃zị́ má ní ngaá ũkpõ sĩ rĩ rá, ko mâ ĩzã rá. Ị́nị́ŋá rĩ sĩ, átá mí drị̃gé ũkpó ũkpó tã ũnjí mí ní ꞌoó rĩ sĩ.”

43 Lãbánã ní újázú Yõkóbũ ní kĩnĩ, “Anji ũkú ꞌdĩꞌbée mávé ni, ãnji kộpi ní tịị́ ꞌdĩꞌbée mávé ni, ãnyãpá rĩ pi kpá mávé ni. Ngá mí ní ndreé ꞌdĩꞌbée ãrẽvú céré mávé ni. Ma ãꞌdi ꞌo mávé anji ũkú ꞌdĩꞌbée ní, ãzini ma ãꞌdi ꞌo anji kộpi ní tịị́ rĩ pi ní? 44 Mí ímụ́, ꞌbá rụkí ũndĩ ꞌbâ ãsámvú gé sĩ mí be, lẽ ꞌbâ drõkí írã use use ni pi rizú ũndĩ ꞌbá ní rụụ́ mí be ꞌdĩri vé tã ígázú ãní.”

45 Kúru Yõkóbũ ní írã ãmbúgú ni íꞌdụ́zú ịꞌdịzú. 46 Ĩri ní ꞌyozú ívé máríté rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ĩkũnãkí írã íjị́ drõó vũrã ãlu gé.” Kộpi ní kúru írã ĩkũnãzú íjị́zú drõzú vũrã ãlu gé, Lãbánã pi Yõkóbũ be, kộpi áwíkí ínyá nyaá írã ĩ ní drõó rĩ ã gãrã gá. 47 Lãbánã ní vũrã rĩ ã rụ́ ꞌdazú Jẽgárã Sãhãdútã,‡ Yõkóbũ ꞌda ívé rĩ Gãlédã.

48 Lãbánã ní ꞌyozú Yõkóbũ ní kĩnĩ, “Írã ĩ ní drõó ꞌdĩri, ĩri ũndĩ ꞌbá ní rụụ́ mi be rĩ vé tã ígázú ãní.” Tã ꞌdĩri sẽ ĩ ní ãngũ rĩ ã rụ́ ꞌdazú Gãlédã ãní. 49 Lãbánã ní kpá ꞌyozú kĩnĩ, “Írã ĩ ní drõó ꞌdĩri lũ kínĩ, ꞌbá kãdõ ayií, Úpí Múngú ã ꞌbã mị rizú ꞌbâ ndrezú.” Kúru ĩ ní vũrã rĩ ã rụ́ ꞌdazú Mísĩpã. 50 Lãbánã ní kpá gõzú ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌo dõ mávé anji ũkú rĩ pi ũnjí, dõku ꞌí gõ dõ ũkú ụrụkọꞌbée jeé, ꞌbá ãzi dõ ꞌbá ãsámvú gé tã rĩ ndreépi ni ꞌdãáyo drãáãsĩyã, Múngú ndre tã ꞌbávé mí be rĩ gí.”

51 Lãbánã ní kpá gõzú ꞌyozú Yõkóbũ ní kĩnĩ, “ꞌÍ ndre írã ĩ ní drõó ꞌdĩri, ꞌí ndre írã ĩ ní ịꞌdịị́ ꞌbâ ãsámvú gé mí be ꞌdĩri. 52 Írã ĩ ní drõó ꞌdĩri, ãzini írã ĩ ní ịꞌdịị́ ꞌdĩri, kộpi sẽ ꞌbâ ũndĩ ꞌbá ní rụụ́ mí be ꞌdĩri ã tã ígá ãní. Má ícó agaá írã ĩ ní drõó ꞌdĩri drị̃gé sĩ mụụ́ mi ꞌoó ũnjí ku, mí ícó kpá agaá írã ĩ ní drõó ꞌdĩri drị̃gé sĩ, ãzini írã ĩ ní ịꞌdịị́ ꞌdĩri drị̃gé sĩ ímụ́ ma ꞌoó ũnjí ku. 53 Múngú Ãbũrámã vé rĩ, Múngú Nãhórã vé rĩ, Múngú kộpi ẹ́tẹ́pị vé rĩ, ã lị tã ꞌbávé mí be rĩ nĩ.”

Kúru Yõkóbũ ní ũyõ sõzú ꞌí ẹ́tẹ́pị Ĩsákã vé Múngú ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ ã rụ́ sĩ. 54 Yõkóbũ ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ãngũ ánga rú rĩ gé ꞌdãlé, zị ívé máríté rĩ pi ímụ́ ínyá nyangárá gá. Kộpi kâ ínyá rĩ nyaá gí, kộpi áwíkí laá ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ ꞌdãlé.

55 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ụ̃ꞌbụ́tịŋá rĩ sĩ, Lãbánã ní ívé anji ũkú rĩ pi ẹzịzú, ĩri ní kpá kộpivé anjiŋá rĩ pi ẹzịzú, ĩri ní tãkíri sẽzú kộpi ní. Ĩri ní kúru mvizú gõzú ꞌbẹ̃tị́.

32

Yõkóbũ lẽ ĩvé ãsámvú ã adri Ị́sọ̃wụ̃ be múké

1 Yõkóbũ ní kpá ngazú ẹ̃cị̃ drị̃gé, mãlãyíkã Múngú vé rĩ pi ní ímụ́zú ĩri ị́sụ́zú. 2 Yõkóbũ kã kộpi ndreé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Vũrã nõri Múngú vé ni.” Ĩri ní vũrã rĩ ã rụ́ ꞌdazú Mãhãnãyímũ.*

3 Yõkóbũ ní ꞌbá ụrụkọ pẽzú mụzú drị̃drị̃ ꞌí ẹ́drị́pị Ị́sọ̃wụ̃ vúgá Sẽyírĩ gé, ãngũ Ẽdómã vé rĩ gé. 4 Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi lũkí mávé ãmbúgú Ị́sọ̃wụ̃ ní ꞌdíni, ‘Ma mívé ãtíꞌbá, má adri Lãbánã vúgá ꞌdãlé cĩmgbá ícázú ãndrũ sĩ. 5 Ma tị́ be, dõngí be, kãbĩlõ be, ndrị̃ị́ be, ãtíꞌbá ãgõ rú ni pi be, ãtíꞌbá ũkú rú ni pi be. Ãmbúgú mávé rĩ, á pẽ ꞌbá ꞌdĩꞌbée mụzú mí vúgá, lẽ mî ꞌbã ẹ́sị́ múké má ní.’ ”

6 ꞌBá Yõkóbũ ní pẽé rĩ pi kâ ĩ újá ĩgõó Yõkóbũ vúgá nõlé, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “ꞌBá cakí mí ẹ́drị́pị Ị́sọ̃wụ̃ vúgá ꞌdãlé rá, nóni ĩri ri ímụ́ mí vúgá nõlé, kộpi ri ímụ́ ãgõ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ pi be.”

7 Yõkóbũ kã tã ꞌdĩri yịị́, ụ̃rị̃ fụ ĩri ambamba. Ĩri ní ꞌbá ívé rĩ pi awazú vũrã sĩ ị̃rị̃, awa kpá kãbĩlõ rĩ pi, ndrị̃ị́ rĩ pi, tị́ rĩ pi, kámĩlõ rĩ pi be vũrã sĩ ị̃rị̃ ị̃rị̃. 8 Yõkóbũ ụ̃sụ̃ kĩnĩ, “Ị́sọ̃wụ̃ ímụ́ dõ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ ngúlúmũ ãlu rĩ be, ngúlúmũ ãzi rĩ ã ápá rí rá.”

9 Kúru Yõkóbũ ní Múngú ri zịzú kĩnĩ, “Á, Múngú má ẹ́tẹ́pị Ãbũrámã vé rĩ, Múngú má ẹ́tẹ́pị Ĩsákã vé rĩ, Úpí Múngú ꞌyoópi má ní, ‘ꞌÍ mvi gõó vúlé ĩmivé ãngũ gé, mívé máríté rĩ pi vúgá, ma ímụ́ sẽ mi adri ngá be ambamba rĩ.’ 10 Ma ãtíꞌbá mívé ni, ẹ́sị́ múké mí ní ꞌbãá má ní, ãzini tã mí ní ꞌoó má ní ꞌdĩri, má ícó ãní bã ku. Má ní Yárídénĩ rĩ zongárá gá, ngá má drị́gé rĩ ꞌyéŋá túré, ꞌBo nóni ma ꞌbá be ngúlúmũ ị̃rị̃. 11 Á Úpí, ꞌí pa ma má ẹ́drị́pị Ị́sọ̃wụ̃ drị́gé sĩ, ma ri ꞌo ĩri sĩ ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ri ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị má be, mávé ũkú rĩ pi be, ãzini mávé anjiŋá rĩ pi be. 12 ꞌBo mí kĩnĩ, ádarú mi ímụ́ sẽ ma adri ngá be ambamba, ãzini mi ímụ́ sẽ mávé úyú ri ízú kárákará sụ̃ cínyáfã vũgá ꞌdĩri tị́nị, ícókí lãá bã ku.”

13 Ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, Yõkóbũ áwí laá ꞌdãlé, íꞌdụ́ ngá ívé rĩ pi ã ụrụkọ sẽé ẹ́drị́pị Ị́sọ̃wụ̃ ní fẽfẽ rú. 14 Ngá ĩri ní íꞌdụ́ sẽé rĩ pi, ndrị̃ị́ ũkú rĩ pi mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃ (200), ndrị̃ị́ ãgõ rĩ pi pụ̃kụ́ ị̃rị̃ (20), kãbĩlõ ũkú rĩ pi mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃ (200), kãbĩlõ ãgõ rĩ pi pụ̃kụ́ ị̃rị̃ (20), 15 kámĩlõ ũkú rĩ pi pụ̃kụ́ na (30) ẹnjịpị́ị be, tị́ ũkú rĩ pi pụ̃kụ́ sụ (40), tị́ ãgõ rĩ pi mụdrị́ (10), dõngí ũkú rĩ pi pụ̃kụ́ ị̃rị̃ (20), dõngí ãgõ rĩ pi mụdrị́ (10). 16 Yõkóbũ awa ívé ãnyãpá rĩ pi sẽé ívé ãtíꞌbá rĩ pi drị́gé, kộpi rikí úcé nĩ. Ĩri ní ꞌyozú ãtíꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌdekí mụụ́ má ẹndrẹtị gé sĩ drị̃drị̃, ĩmi awakí ãnyãpá rĩ pi, kộpi ã adrikí ãsámvú sĩ.”

17 Ĩri ní ꞌyozú ꞌbá ãnyãpá jịꞌbá drị̃drị̃ rĩ pi ní kĩnĩ, “Má ẹ́drị́pị Ị́sọ̃wụ̃ ị́sụ́ dõ ĩmi, zị dõ ĩmi, ‘Ĩmi ꞌbá ãꞌdi vé ni pi,’ ãzini ꞌyo dõ ‘Ĩmi ri mụ ngõlé, ãnyãpá ĩmi ní rií jịị́ mụzú ĩmi ẹndrẹtị gé ꞌdĩꞌbée ãꞌdi vé ni?’ 18 Ĩmi ꞌyokí ĩri ní, ‘Ãnyãpá rĩ pi mívé ãtíꞌbá Yõkóbũ vé ni. Ĩsẽ ãnyãpá nõꞌbée ímụ́zú ívé ãmbúgú Ị́sọ̃wụ̃ ní fẽfẽ rú, ĩri ri ímụ́ ꞌbâ vụ́drị̃ gé vúlé ꞌdĩíꞌdĩ.’ ”

19 Ĩri ní kpá ꞌyozú ꞌbá ãnyãpá jịꞌbá ꞌdeꞌbá drị̃drị̃ rĩ pi ã vụ́drị̃ gé rĩ pi ní, ãzini ꞌdeꞌbá ꞌdĩꞌbée ã vụ́drị̃ gé rĩ pi ní ụrụkọꞌbée be kĩnĩ, “Ĩmi ị́sụ́kí dõ Ị́sọ̃wụ̃ ri, ĩmi ꞌyokí ĩri ní tã ãlu ãlu má ní té ꞌyoó ĩmi ní rĩ. 20 Ĩmi lũkí Ị́sọ̃wụ̃ ní ꞌyozú kínĩ, ádarú ĩrivé ãtíꞌbá Yõkóbũ ri ímụ́ ĩmi vụ́drị̃ gé vúlé ꞌdĩíꞌdĩ.” Yõkóbũ ụ̃sụ̃ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãá kĩnĩ, ngá ꞌí ní sẽé ꞌí ẹ́drị́pị Ị́sọ̃wụ̃ ní fẽfẽ rú ꞌdĩꞌbée, ĩri sẽ ẹ́sị́ ni ri adri ãní ꞌí ní múké. ꞌÍ kãdõ caá vú ni gé ꞌdãá, sâ ãzi sĩ, ĩri ícó ꞌi ẹ́ꞌyị́ rá. 21 Kúru Yõkóbũ pẽ ngá ꞌí ní lẽé sẽé fẽfẽ rú ẹ́drị́pị ní rĩ pi mụzú drị̃drị̃, ꞌBo ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, áwí laá vũrã* ꞌdãri gé.

Yõkóbũ pi fụkí ũmbã Múngú be kúpé sĩ

22 Ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, Yõkóbũ ní ívé ũkú ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ꞌdụzú, ívé ãtíꞌbá ũkú rú ị̃rị̃ rĩ pi be, ívé anji ãgõ mụdrị́ drị̃ ni ãlu rĩ pi be, ĩri ní yị̃ị́ Jãbókĩ rĩ zozú kộpi be. 23 Kộpi kâ yị̃ị́ rĩ zoó álé ꞌdãá, vụ́drị̃ ni gé, Yõkóbũ ní ꞌi újázú gõzú vúlé. Ĩri ní ívé ngá rĩ pi ãrẽvú pẽzú mụzú céré yị̃ị́ rĩ gé álésĩ. 24 Kukí ĩri kú vúlé ꞌdãlé ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ. Ágó ãzi ímụ́ ũmbã fụụ́ ĩri be kúpé sĩ, kộpi fụkí ĩ ị́nị́ be rã cĩmgbá cazú ụ̃ꞌbụ́tịŋá gá. 25 Ágó rĩ kã ndreé ꞌí ndẽ Yõkóbũ ã ũkpõ kuyé, ĩri ní Yõkóbũ ã ụ̃lụ́gbẹ́ sị̃zú ãtrũzú. 26 Ágó rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ ku mâ mụ, ãꞌdiãtãsĩyã ãngũ rĩ ọ́wụ́ gí.” Yõkóbũ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ sẽ dõ má ní tãkíri kuyé, á ku mi mụụ́ ku.” 27 Ágó rĩ ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Mî rụ́ ãꞌdi ꞌi?” Ĩri ní újázú kĩnĩ, “Mâ rụ́ Yõkóbũ ꞌi.” 28 Ágó rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Zịkí nóni mî rụ́ Yõkóbũ ꞌi ku, ĩ mî rụ́ zị Ĩsẽrélẽ,† ãꞌdiãtãsĩyã ꞌí fụ ũmbã kúpé sĩ Múngú be, ãzini ãgõ rĩ pi be, ꞌí ndẽ kộpi ã ũkpõ rá.” 29 Yõkóbũ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ lũ mî rụ́ má ní.” Ĩri ní újázú kĩnĩ, “Ngá mí ní lẽzú mâ rụ́ nị̃zú rĩ ãꞌdi?” Ĩri ní kúru tãkíri sẽzú Yõkóbũ ní.

30 Yõkóbũ ní vũrã rĩ ã rụ́ ꞌdazú Pẽnĩyélẽ,‡ ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á ndre Múngú ã rụ́ꞌbá gí, á drã kuyé, ma ídri rú.” 31 Ụ̃tụ́ rĩ kã rií ĩfũú, Yõkóbũ fũ Pẽnĩyélẽ agásĩ, ri mụụ́ ụ̃dụ́ ãlu drị̃gé, ãꞌdiãtãsĩyã ụ̃lụ́gbẹ́ ni ãtrũ ꞌi gí. 32 Tã ꞌdĩri sẽ cĩmgbá ícázú ãndrũ sĩ, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi nyakí ị́sụ́bãá ụ̃lụ́gbẹ́ rụ́ꞌbá gá rĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩ ní Yõkóbũ ã ụ̃lụ́gbẹ́ sị̃ị́ ãtrũú rĩ sĩ.

33

Yõkóbũ pi ị́sụ́kí ĩ Ị́sọ̃wụ̃ be

1 Yõkóbũ kã mụụ́ ꞌî drị̃ ingaá ụrụ, ndre Ị́sọ̃wụ̃ ri ímụ́ ívé ãgõ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ rĩ pi be, ĩri ní anjiŋá rĩ pi acozú sẽzú Léyã vúgá, Rãélẽ vúgá, ãzini ívé ãtíꞌbá ũkú rú rĩ pi vúgá. 2 Ãtíꞌbá ũkú rú rĩ pi ĩvé anjiŋá rĩ pi be, kộpi ꞌdekí drị̃drị̃, Léyã pi ívé anjiŋá rĩ pi be, ꞌdekí kộpi vúgá sĩ, Rãélẽ pi Yõsépã be, ꞌdekí vúlé. 3 Yõkóbũ ní agazú mụzú drị̃drị̃, kã caá ẹ́drị́pị vúgá ꞌdãá, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú, ọ̃vụ̃ ꞌî drị̃ sị̃ị́ nyọ̃ọ́kụ́ gé ꞌdãá vú be ẹ́zị̂rị̃.

4 Ị́sọ̃wụ̃ ní njuzú mụzú Yõkóbũ vúgá ꞌdãá, ĩri ní ĩri uꞌdezú ẹzịzú bẹ̃drị̃ sĩ, ĩri ní ĩri ã umbe ndrãzú drị́ sĩ, ĩri ẽ tị ndruzú. Kộpi ní íꞌdózú ngozú. 5 Ị́sọ̃wụ̃ kã ꞌî drị̃ ingaá ụrụ, ĩri ní ũkú rĩ pi ndrezú anjiŋá rĩ pi be, ĩri ní Yõkóbũ ri zịzú kĩnĩ, “ꞌBá mí be ꞌdĩꞌbée ãꞌdi pi?”

Yõkóbũ ní újázú kĩnĩ, “Anjiŋá nõꞌbée Múngú ní sẽé ívé ẹ́sị́ múké rĩ sĩ mívé ãtíꞌbá ní rĩ.”

6 Kúru ãtíꞌbá ũkú rú rĩ pi ĩvé anjiŋá rĩ pi be, kộpi ní cazú Ị́sọ̃wụ̃ vúgá ꞌdãá, kộpi ní kũmũcí ũtị̃zú, ọ̃vụ̃zú ĩ drị̃ sị̃zú nyọ̃ọ́kụ́ gé ꞌdãá. 7 Kộpi ã vụ́drị̃ gé, Léyã pi ívé anjiŋá rĩ pi be, kộpi ní kũmũcí ũtị̃zú, ọ̃vụ̃zú ĩ drị̃ sị̃zú nyọ̃ọ́kụ́ gé ꞌdãá. Yõsépã pi ní kpá cazú Rãélẽ be, kộpi ní kpá kũmũcí ũtị̃zú, ọ̃vụ̃zú ĩ drị̃ sị̃zú nyọ̃ọ́kụ́ gé ꞌdãá.

8 Ị́sọ̃wụ̃ ní Yõkóbũ ri zịzú kĩnĩ, “Tã mí ní ãnyãpá má ní ị́sụ́ ꞌdĩꞌbée ĩpẽzú ímụ́zú rĩ ãꞌdi?”

Yõkóbũ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, má ĩpẽ kộpi, mî ꞌbã rí ẹ́sị́ múké má ní.”

9 ꞌBo Ị́sọ̃wụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ẹ́drị́pị, ma ngá be ambamba, ngá mívé ꞌdĩꞌbée, ꞌí rụ kộpi ã adrikí mívé ni.”

10 Yõkóbũ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Kuyé! ꞌÍ ꞌbã dõ ẹ́sị́ múké má ní rá, mí ẹ́ꞌyị́ fẽfẽ má ní sẽé mí ní nõꞌbée. Mí ní ma ẹ́ꞌyị́ ẹ́sị́ be céré rĩ sĩ, á ndre mî ẹndrẹtị índré sụ̃ má ní Múngú ẽ ẹndrẹtị ndreé rĩ tị́nị. 11 Lẽ mî ẹ́ꞌyị́ ngá má ní íjị́ sẽé mí ní nõri, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ꞌbã ẹ́sị́ múké má ní, sẽ má ní ngá má ní lẽé rĩ pi ãrẽvú céré gí.” Yõkóbũ si Ị́sọ̃wụ̃ ri ũkpõ sĩ, ụ̃dụ̃ ni, Ị́sọ̃wụ̃ ãꞌyĩ ngá rĩ pi rá.

12 Kúru Ị́sọ̃wụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá ꞌdekí mụụ́ mí be trụ́, ma ꞌde drị̃drị̃.”

13 ꞌBo Yõkóbũ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, ꞌí ndre, anjiŋá mávé rĩ pi drĩ nyíríŋá, mávé ndrị̃ị́ rĩ pi, tị́ rĩ pi be, kộpivé anjiŋá kpá drĩ nyíríŋá. Drokí dõ kộpi mụzú ũkpõ sĩ ụ́ꞌdụ́ ãlu agá, kộpi ũdrã céré. 14 Ãmbúgú mávé rĩ, lẽ mî ꞌde mụzú drị̃drị̃, ma ãtíꞌbá mívé ni, ma mụ anjiŋá rĩ pi be, ãzini ãnyãpá rĩ pi be mãdã mî vụ́drị̃ gé sĩ, ma mụ mi ị́sụ́ Sẽyírĩ gé ꞌdãlé.”

15 Ị́sọ̃wụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ mâ ku mávé ãgõ ụrụkọꞌbée kú mí vúgá nõgó.”

Yõkóbũ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Adri ꞌdíni ku, ãmbúgú mávé rĩ, lẽ mî ꞌbã drĩ ẹ́sị́ múké má ní ká.”

16 Kúru ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, Ị́sọ̃wụ̃ ní ꞌi újázú gõzú vúlé Sẽyírĩ gé ꞌdãlé. 17 ꞌBo Yõkóbũ ꞌde ívé rĩ mụụ́ Sũkótõ gá, ãngũ Pãdãnã Ãrámã vé rĩ gé, ĩri ní jó sịzú ꞌí ní, ãzini ĩri ní ápãlá ꞌbezú ívé ãnyãpá rĩ pi ní. Sẽ ĩ ní vũrã rĩ ã rụ́ ꞌdazú Sũkótõ ãní.*

18 Kúru Yõkóbũ ní ngazú fũzú ãngũ Pãdãnã Ãrámã vé rĩ agásĩ, ĩri ní cazú kụ̃rụ́ Sẽkémẽ vé rĩ gé, ãngũ Kãnánã vé rĩ agá, ca ꞌdãlé múké. Ĩri ní ívé gãkũ sịzú vũrã ꞌdãri gé, sị gãkũ rĩ kụ̃rụ́ rĩ gé ãmvélésĩla. 19 Yõkóbũ je nyọ̃ọ́kụ́ ꞌí ní gãkũ rĩ sịzú rĩ anji Hãmórã vé rĩ pi vúgá, Hãmórã ri Sẽkémẽ vé ẹ́tẹ́pị, ũfẽ mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ni mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu. 20 Ĩri ní vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ni sịzú, ĩri ní rụ́ ni ꞌdazú Ẽlĩ Ẹ̃lọ́yị̃ Ĩsẽrélẽ.†

34

Rụkí Dị́nã ri lazú ĩri sĩ ũkpõ sĩ

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Dị́nã mvá ũkú Léyã ní tịị́ Yõkóbũ ní rĩ mụ anji ũkú adriꞌbá ãngũ ꞌdãri agá rĩ pi vúgá. 2 Sẽkémẽ kã mụụ́ Dị́nã rĩ ndreé, ĩri ní Dị́nã ri rụzú lazú ĩri sĩ ũkpõ sĩ. Sẽkémẽ ri Hãmórã Hívĩ adriípi drị̃koma rú vũrã ꞌdãri gé rĩ vé mvá. 3 Sẽkémẽ ꞌbã ẹ́sị́ kú Yõkóbũ vé mvá ũkú Dị́nã drị̃gé, lẽ mvá ũkú rĩ ambamba, ri mvá ũkú rĩ ní tã múké ni átá. 4 Sẽkémẽ ní ꞌyozú ẹ́tẹ́pị Hãmórã ní kĩnĩ, “ꞌÍ je mvá ũkú ꞌdĩri má ní ũkú rú.”

5 Yõkóbũ kã yịị́ kínĩ Sẽkémẽ rụ ívé mvá ũkú Dị́nã ri lazú ũkpõ sĩ, ívé anji ãgõ rĩ pi drĩ ri ãnyãpá rĩ pi úcé ásé agá ꞌdãáꞌdã, Yõkóbũ újí kíri, ꞌyo tã ãzi kuyé, cĩmgbá kộpi ní ímvízú ĩgõzú ꞌbẹ̃tị́ rĩ gé.

6 Kúru Sẽkémẽ ẹ́tẹ́pị Hãmórã ní mụzú átázú Yõkóbũ be ãjẽ mvá ũkú rĩ vé rĩ ã tã sĩ. 7 Anji Yõkóbũ vé rĩ pi kâ tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri yịị́, kộpi ní ímụ́zú ásé agá ꞌdãásĩ ꞌbẹ̃tị́. Tã ꞌdĩri sẽ kộpi ní ĩzãngã, kộpi ã ꞌa ve ãní ũnjí ũnjí, ãꞌdiãtãsĩyã Sẽkémẽ ꞌo tã drị̃njá sẽépi ni ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé, la mvá ũkú Yõkóbũ vé rĩ sĩ, ꞌo tã ĩ ní kõdô ícó ꞌoó ku ni.

8 Hãmórã kã ímụ́ Yõkóbũ ri ndreé, ĩri ní ꞌyozú Yõkóbũ ní, ãzini Yõkóbũ ẹnjịpị́ị ní kĩnĩ, “Mávé mvá Sẽkémẽ ꞌbã ẹ́sị́ mívé mvá ũkú Dị́nã drị̃gé. Mî sẽ ĩri jeé Sẽkémẽ ní ũkú rú. 9 Lẽ ꞌbâ jekí ꞌbâ ꞌbâ ãsámvú gé sĩ jeje. Ĩmi sẽkí ĩmivé anji ũkú jeé ꞌbá ní, ꞌbâ kpá ꞌbávé anji ũkú sẽ je ĩmi ní. 10 Ĩmi adri ꞌbâ ãsámvú gé nõgó, ĩmi ícó adri vũrã ĩmi ní lẽé rĩ gé rá. Ĩmi adri ãngũ rĩ agá, ĩmi ngá ụzị, ĩmi nyọ̃ọ́kụ́ ị́sụ́ je ãngũ rĩ agá rá.”

11 Kúru Sẽkémẽ ní ꞌyozú Dị́nã ẹ́tẹ́pị ní, ãzini Dị́nã ẹ́drị́pị́ị ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ múké má ní, ngá ĩmi ní zịị́ má vúgá rĩ, ma sẽ ĩmi ní rá. 12 Ĩmi lũkí má ní ãjẽ rĩ ã vúgú, ãzini ngá ĩmi ní lẽé rĩ, ma ícó ũfẽ ĩmi ní rá. Lẽ ĩmi sẽkí mvá ũkú rĩ má ní ũkú rú.”

13 Sẽkémẽ ní Dị́nã ri rụụ́ lazú ũkpõ sĩ rĩ sĩ, sẽ anji ãgõ Yõkóbũ vé rĩ pi ũꞌbãkí Sẽkémẽ pi ẽ mị ẹ́tẹ́pị Hãmórã be. 14 Kộpi ꞌyokí Sẽkémẽ pi ní ẹ́tẹ́pị be kínĩ, “ꞌBá ícókí ꞌbávé ọ́mvụ́pị sẽé jeé ágó ĩ ní ágélé ni ẽ tị lịị́ kuyé rĩ ní ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri adri ꞌbá ní drị̃njá rú. 15 ꞌBá lẽkí ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ã úlị́kí ãgõ ĩmivé rĩ pi ã ágélé ẽ tị rá, ĩmi adrikí rí sụ̃ ꞌbá tị́nị. 16 Kúru ꞌbâ ꞌbávé anji ũkú sẽ je ĩmi ní rá, ꞌbâ kpá ícó anji ũkú ĩmivé rĩ pi je rá. ꞌBâ adri ĩmi ãsámvú gé, ꞌbâ adri ĩmi be ngá ãlu. 17 ꞌBo ĩmi ãꞌyĩkí dõ ĩmî ágélé ẽ tị sẽé úlị́ kuyé, ꞌbâ ꞌbá ọ́mvụ́pị Dị́nã ri ꞌdụ, ꞌbâ ꞌde mụzú rá.”

18 Hãmórã pi mvọ́pị Sẽkémẽ be, ãꞌyĩkí tã kộpi ní ꞌyoó ꞌdĩri rá. 19 Kẹ̃rị́mvá Sẽkémẽ ri, ị̃njị̃kí ĩri agaá rá ẹ́tẹ́pị vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé ꞌdãá, iza sâ kuyé, ꞌdụ tã ĩ ní ꞌyoó ꞌdĩri ngaá rá, ãꞌdiãtãsĩyã lẽ Yõkóbũ vé mvá ũkú Dị́nã ri ẹ́sị́ be céré. 20 Kúru Hãmórã pi mvọ́pị Sẽkémẽ be, kộpi ní ꞌdezú mụzú ĩvé kụ̃rụ́ rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá ꞌdãá, kộpi mụkí átá ĩ ọ̃gụ̃pị́ị kụ̃rụ́ agá ꞌdãá rĩ pi ní. 21 Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ãgõ nõꞌbée ũndĩ ꞌbávé ni. Lẽ kộpi ã adrikí ãngũ ꞌbávé rĩ agá nõgó, kộpi ã ụzịkí ngá ãngũ rĩ agá nõgó. Ãngũ rĩ kộpi ní ãmbúgú. ꞌBâ ícó kộpivé anji ũkú je rá, kộpi ícó ꞌbávé rĩ pi je rá. 22 ꞌBo ꞌbávé ãgõ rĩ pi ãꞌyĩkí dõ ĩ ágélé ẽ tị sẽé úlị́ rá sụ̃ kộpivé rĩ tị́nị, kúru ꞌbá ꞌdĩꞌbée ícó adri ꞌbâ ãsámvú gé nõgó rá, ꞌbâ adri kộpi be ngá ãlu. 23 ꞌBo ꞌbá ꞌokí dõ ꞌdíni, ãnyãpá kộpivé rĩ, ãzini ngá kộpivé rĩ pi ãrẽvú céré adri ꞌbávé ni. Lẽ ꞌbâ ãꞌyĩkí tã kộpi ní ꞌyoó rĩ, kộpi ã adrikí rí ꞌbâ ãsámvú gé nõgó.”

24 Ãgõ mụꞌbá kụ̃rụ́ rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá ꞌdãlé rĩ pi ãrẽvú céré ãꞌyĩkí tã Hãmórã pi ní ꞌyoó mvọ́pị Sẽkémẽ be rĩ rá, ãzini ãgõ kụ̃rụ́ agá rĩ pi ãrẽvú céré sẽkí ĩ ágélé ẽ tị úlị́ rá.

Dị́nã ẹ́drị́pị́ị mụkí ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ ꞌbá Sẽkémẽ vé rĩ pi be

25 Kộpi kâ úlị́ngárá rĩ vé ãzó taá caá ụ́ꞌdụ́ na, vụ́drị̃ ni gé, Yõkóbũ vé anji ãgõ ị̃rị̃ Sĩmĩyónã pi Lẹ́vị̃ be, Dị́nã vé ẹ́drị́pị́ị, kộpi ní ị́lị́ ãco ãco ni pi uꞌdụzú, kộpi ní mụzú ãgõ kụ̃rụ́ agá rĩ pi úꞌdị́zú ũdrãzú céré. 26 Kộpi ũsõkí Hãmórã pi mvọ́pị Sẽkémẽ be ị́lị́ ãco ãco ꞌdĩꞌbée sĩ ũdrãá rá. Kộpi ísékí Dị́nã ri Sẽkémẽ vé jó agá ꞌdãásĩ, kộpi jịkí ĩri mụzú ĩndĩ. 27 Yõkóbũ vé anji ãgõ ụrụkọꞌbée ní cazú ãvũ rĩ pi ã gãrã gá ꞌdãá, kộpi ní ngá kụ̃rụ́ agá rĩ pi alizú, ãꞌdiãtãsĩyã rụkí kộpivé ọ́mvụ́pị lazú kụ̃rụ́ ꞌdãri agá. 28 Kộpi alikí kãbĩlõ rĩ pi, ndrị̃ị́ rĩ pi, tị́ rĩ pi, dõngí rĩ pi, ngá kụ̃rụ́ agá rĩ pi ãrẽvú céré, ãzini kộpi alikí ngá kụ̃rụ́ rĩ gé ãmvélésĩla ásé agá rĩ pi ãrẽvú céré. 29 Kộpi uꞌdụkí ãꞌbú kụ̃rụ́ agá rĩ pi ãrẽvú céré, kộpi urụkí ũkú rĩ pi anjiŋá rĩ pi be jịị́ mụzú ĩndĩ.

30 Kúru Yõkóbũ ní ꞌyozú Sĩmĩyónã pi ní Lẹ́vị̃ be kĩnĩ, “Nóni ĩmi íjị́kí tã ũnjí má drị̃gé gí, ĩmi sẽkí ꞌbá Kãnánã vé rĩ pi, ãzini ꞌbá Pẽrízĩ vé ãngũ nõri agá rĩ pi ndrekí ma ũnjí. ꞌBávé kãlãfe mãdãŋáŋá, kộpi úmúkí dõ ĩ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ ꞌbá be, kộpi ꞌbâ úꞌdị́ ũdrã ꞌbá mávé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be céré.”

31 Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, “ꞌÍ lẽ ã ꞌdụ ꞌbá ọ́mvụ́pị ri ꞌbãá sụ̃ ũkú adriípi ọ̃wụ́ rú ni tị́nị?”

35

Yõkóbũ újá ꞌi gõó Bẽtélẽ gá

1 Kúru Múngú ní ꞌyozú Yõkóbũ ní kĩnĩ, “ꞌÍ nga, ꞌí mụ adrií Bẽtélẽ gá. ꞌÍ sị vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ni Múngú ní vũrã ꞌdãri gé. Múngú ꞌdĩri ándúrú ꞌi iꞌdaápi mí ní sâ mí ní ápázú mí ẹ́drị́pị Ị́sọ̃wụ̃ sĩ rĩ gé rĩ ꞌi.”

2 Kúru Yõkóbũ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní, ãzini ꞌbá mụꞌbá ĩri be trụ́ rĩ pi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi úꞌbékí ngá ĩ ní údé rií ị̃njị̃ị́ múngú rú ꞌdĩꞌbée ãmvé, ĩmi ũjĩkí ĩmi ícá uletere, ĩmi úsúkí bõngó ule ni pi áyu. 3 Ĩmi ímụ́kí, ꞌbá ꞌdekí mụzú Bẽtélẽ gá, vũrã úmvúlésĩ má ní mụzú vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ni sịzú Múngú ní rĩ gé, Múngú ꞌdĩri ándúrú mávé zịngárá yịị́pi sâ má ní ĩzãngã nyazú rĩ gé rĩ ꞌi. Ri adrií má be trụ́ vũrã má ní ẹ́cị́zú rĩ pi agásĩ.” 4 Kúru kộpi ní ngá ĩ ní údé rií ị̃njị̃ị́ múngú rú rĩ pi íꞌdụ́zú céré sẽzú Yõkóbũ ní, kộpi ní kpá kãlákála ĩvé rií ũꞌyĩí bị́ gé rĩ pi ũtrũzú sẽzú ĩri ní. Yõkóbũ ní ꞌbụ́ gazú ngá ꞌdĩꞌbée sị̃zú ãní pẹtị ãmbúgú ĩnyiŋá Sẽkémẽ gá rĩ ã ndụ́gé. 5 Yõkóbũ pi kâ rií mụụ́ ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be, Múngú sẽ ụ̃rị̃ fií ꞌbá kụ̃rụ́ agá rĩ pi ẹ́sị́ agá ambamba, sẽ kộpi drokí Yõkóbũ pi ã vụ́drị̃ kuyé.

6 Yõkóbũ pi ní cazú ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be kụ̃rụ́ Lụ́zị̃ vé rĩ gé. Kụ̃rụ́ ꞌdĩri ĩ nóni zị Bẽtélẽ, ĩri ãngũ Kãnánã vé rĩ agá. 7 Ĩri ní vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ni sịzú ꞌdãlé, ĩri ní vũrã rĩ ã rụ́ ꞌdazú Ẽlĩ Bẽtélẽ* ãꞌdiãtãsĩyã Múngú iꞌda ꞌi ándúrú Yõkóbũ ní ꞌdãgá sâ ĩri ní ápázú ẹ́drị́pị Ị́sọ̃wụ̃ sĩ rĩ gé.

8 Dẽbúrã ọ́tụ́ riípi Rẽbékã vé anji ũtẽépi rĩ drã vũrã ꞌdãri gé, sị̃kí ĩri pẹtị Bẽtélẽ gá rĩ ã ndụ́gé. Kúru ĩ ní pẹtị ꞌdãri ã rụ́ ꞌdazú Ãlõnĩ Bãkútĩ.†

9 Yõkóbũ kã ímví ĩgõó Pãdãnã Ãrámã gá ꞌdãásĩ, Múngú iꞌda ꞌi ĩri ní dị̃ị́, sẽ ĩri ní tãkíri. 10 Múngú ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mî rụ́ Yõkóbũ, ꞌbo nóni gõkí mî rụ́ zịị́ Yõkóbũ ku, ĩ mî rụ́ zị Ĩsẽrélẽ.”

11 Múngú ní gõzú ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ma Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa ꞌi, lẽ mî tị ízú tré, anji mívé rĩ pi vé kãlãfe ã ga tré. Sụ́rụ́ kárákará pi ímụ́ ĩfũ mî rụ́ꞌbá gá, ꞌbãgú rĩ pi kpá ímụ́ ĩfũ mî rụ́ꞌbá gá. 12 Ãngũ má ní sẽé Ãbũrámã pi ní Ĩsákã be rĩ, ma ímụ́ sẽ mí ní. Ma ímụ́ ãngũ nõri sẽ úyú mívé rĩ pi ní.” 13 Múngú ní ꞌdezú mụzú, ĩri ní Yõkóbũ ri kuzú kú vũrã ꞌí ní átázú ĩri be rĩ gé.

14 Yõkóbũ ní írã íꞌdụ́zú ịꞌdịzú vũrã Múngú ní átázú ꞌí be rĩ gé, ĩri ní vị́nyọ̃ íꞌdụ́zú dãzú írã ꞌí ní ịꞌdịị́ rĩ drị̃gé, ĩri ní kpá ũdu íꞌdụ́zú dãzú drị̃ ni gé, Múngú ri ị̃njị̃zú ãní. 15 Yõkóbũ ní vũrã Múngú ní átázú ꞌí be rĩ ã rụ́ ꞌdazú Bẽtélẽ.

Rãélẽ vé Drãngárá

16 Kộpi ní ngazú Bẽtélẽ gá ꞌdãásĩ, ꞌdezú mụzú Ẽfãrátã gá. Kộpi ní drĩ cazú Ẽfãrátã gá ꞌdãá kuyé rĩ gé, Rãélẽ ã ꞌa ní íꞌdózú ásózú, ĩrivé tĩngárá ũkpó ũkpó. 17 Ĩrivé tĩngárá kã ícá ũkpó ũkpó, ũkú riípi ũkú anji tĩꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã koópi rĩ ní ꞌyozú Rãélẽ ní kĩnĩ, “Mí adri ụ̃rị̃ sĩ ku, mvá ãzi mí ní rií tĩí ꞌdĩri, ĩri mvá ágóŋá.” 18 Rãélẽ vé ídri kã íꞌdó fũú, ĩri ní mváŋá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Bẽnónĩ ꞌi.‡ Ẹ́tẹ́pị ꞌda ívé rĩ Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ ꞌi.§

19 Rãélẽ ní kúru drãzú, sị̃kí ĩri lẹ́tị mụụ́pi kụ̃rụ́ Ẽfãrátã vé rĩ gé. (Kụ̃rụ́ Ẽfãrátã vé rĩ ĩ kpá zị Bẽtẽlémẽ.) 20 Yõkóbũ ní írã íꞌdụ́zú ịꞌdịzú Rãélẽ vé ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé. Cĩmgbá ícázú ụ́ꞌdụ́ ãndrũ nõri gé, írã ĩ ní ịꞌdịị́ ꞌdãri, ĩri Rãélẽ vé ꞌbụ́rẹ̃drị̃ iꞌda.

21 Ĩsẽrélẽ ní ꞌi útrúzú mụzú drị̃drị̃, ĩri ní ívé gãkũ sịzú Mĩgĩdálã Ẽdérẽ gá, lágáráka ã wọ̃ọ́kọ̃ ándrélésĩla rĩ gé. 22 Ĩsẽrélẽ kã rií adrií ãngũ ꞌdãri agá, Rũbénã ní lazú ẹ́tẹ́pị Yõkóbũ vé ũkú Bílã sĩ, Yõkóbũ yị tã ni rá.

Yõkóbũ ri anji ãgõ be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃.

23 Anji Léyã vé rĩ pi Rũbénã ꞌi, ĩri mvá kãyú Yõkóbũ vé rĩ, ĩri ã vụ́drị̃ gé rĩ pi Sĩmĩyónã ꞌi, Lẹ́vị̃ ꞌi, Yụ́dã ꞌi, Ĩsãkárã ꞌi, Jẽbũlúnã sĩ.

24 Anji Rãélẽ vé rĩ pi Yõsépã pi Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ be.

25 Rãélẽ vé ãtíꞌbá Bílã vé anji ãgõ rĩ pi Dánã pi Nãfãtálĩ be.

26 Léyã vé ãtíꞌbá Jẽléfã vé anji ãgõ rĩ pi Gádĩ pi Ãsérã be.

Anji ãgõ ꞌdĩꞌbée ũkú rĩ pi tịkí Yõkóbũ ní Pãdãnã Ãrámã gá ꞌdãá.

27 Yõkóbũ ní cazú ẹ́tẹ́pị Ĩsákã vúgá Mãmúrẽ gá ꞌdãlé, ĩnyi Kĩrĩyátã-Ãrábã (nóni ĩ ní zịị́ Hẽbẽrónã) rĩ gé, vũrã ọ́tụ́ Ãbũrámã pi ní adrizú Ĩsákã be rĩ gé. 28 Ĩsákã adri caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ ãrõ (180). 29 Ĩri ní kúru drãzú, drã ị́sụ́ ãkũdẽ dẽ ícá ãrãkã rú gí, ĩrivé ídri fũ mụụ́ adrií ívé ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ãsámvú gé. Ĩrivé anji ãgõ Ị́sọ̃wụ̃ pi ní ĩri sị̃zú Yõkóbũ be.

36

Úyú Ị́sọ̃wụ̃ vé rĩ

1 Úyú Ị́sọ̃wụ̃ vé rĩ pi ꞌdĩ. (Ị́sọ̃wụ̃ vé rụ́ ãzi rĩ Ẽdómã ꞌi.)

2 Ị́sọ̃wụ̃ je ívé ũkú rĩ pi íngázú anji ũkú Kãnánã vé rĩ pi ãsámvú gé. Ũkú kãyú rĩ Ãdá ꞌi, ĩri Ẽlónĩ Hị́tị̃gú rĩ vé mvá ũkú, ꞌdeépi vú ni gé sĩ rĩ Õhõlĩbámã ꞌi, ĩri Ánã vé mvá ũkú, ĩrivé ẹ́ꞌbị́pị Zĩbẽyónã Hívĩgú rĩ ꞌi. 3 Ũkú ụ̃dụ́ rĩ Bãsẽmátã ꞌi, ẹ́tẹ́pị ni Ĩsĩmãélẽ ꞌi, ĩrivé ọ́mvụ́pị Nẽbãyótĩ ꞌi.

4 Ãdá tị Ẽlĩfájã ri Ị́sọ̃wụ̃ ní, Bãsẽmátã tị Rẽúlẽ ri, 5 Õhõlĩbámã tị Jẽúsĩ pi Jãlámã be, Kórã sĩ. Anji ãgõ ꞌdĩꞌbée Ị́sọ̃wụ̃ vé ni, tịkí kộpi Kãnánã gá.

6 Ị́sọ̃wụ̃ ꞌdụ ívé ũkú rĩ pi, anji ãgõ rĩ pi, anji ũkú rĩ pi, ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ívé ãnyãpá rĩ pi, ngá ãrẽvú céré ĩri ní ị́sụ́ Kãnánã gá ꞌdãá rĩ pi be, mụ adrií ẹ́drị́pị Yõkóbũ gãrã gá sĩ rárá rú. 7 Kộpivé ãꞌbú ízú ambamba, sẽ kộpi ícókí adrií ẹ́drị́pị be trụ́ ku, ãnyãpá rĩ pi ní adrií tré rĩ sĩ, vũrã kộpi ní adrizú rĩ ca kộpi ní ku. 8 (Ị́sọ̃wụ̃ vé rụ́ ãzi Ẽdómã ꞌi.) Ị́sọ̃wụ̃ ní kúru ꞌdezú mụzú adrizú ãngũ ánga rú Sẽyírĩ vé rĩ gé.

9 Ị́sọ̃wụ̃ ri sụ́rụ́ Ẽdómã vé rĩ pi vé ẹ́ꞌbị́pị, úyú ĩrivé rĩ pi rikí adrií ãngũ ánga rú Sẽyírĩ vé rĩ gé.

10 Anji ãgõ Ị́sọ̃wụ̃ vé rĩ pi vé rụ́,

Ẽlĩfájã ꞌi, ĩrivé ẹ́ndrẹ́pị Ãdá ꞌi, mvá ágó rĩ ãzi Rẽúlẽ ꞌi, ĩrivé ẹ́ndrẹ́pị Bãsẽmátã ꞌi.

11 Anji ãgõ Ẽlĩfájã vé rĩ pi,

Tẽmánã ꞌi, Ómãrĩ ꞌi, Zéfõ ꞌi, Gãtámã ꞌi, Kẽnázĩ sĩ.

12 Ị́sọ̃wụ̃ vé mvá Ẽlĩfájã ri ũkú ãzi be, ũkú rĩ ã rụ́ Tímĩnã ꞌi, tị Ãmãlékẽ ri nĩ. Anji ꞌdĩꞌbée vé ẹ́ꞌbị́pị Ị́sọ̃wụ̃ ꞌi, kộpivé ị̃drẹ́pị Ãdá ꞌi.

13 Anji ãgõ Rẽúlẽ vé rĩ pi,

Nãhátã ꞌi, Zérã ꞌi, Sámã ꞌi, Mízã sĩ. Anji ꞌdĩꞌbée vé ẹ́ꞌbị́pị Ị́sọ̃wụ̃ ꞌi, kộpivé ị̃drẹ́pị Bãsẽmátã ꞌi.

14 Ị́sọ̃wụ̃ vé ũkú Õhõlĩbámã vé ẹ́ndrẹ́pị Ánã ꞌi, Õhõlĩbámã ri Zĩbẽyónã mvọ́pị ã mvá. Anji Ị́sọ̃wụ̃ pi ní tịị́ Õhõlĩbámã be rĩ,

Jẽúsĩ ꞌi, Jãlámã ꞌi, Kórã sĩ.

15 Ị́sọ̃wụ̃ vé mvá kãyú

Ẽlĩfájã vé anji ãgõ rĩ pi gõkí adrií drị̃koma rú. Anji rĩ pi vé rụ́,

Tẽmánã ꞌi, Ómãrĩ ꞌi, Zéfõ ꞌi, Kẽnázĩ ꞌi, 16 Kórã ꞌi, Gãtámã ꞌi, Ãmãlékẽ sĩ. Anji Ẽlĩfájã vé drị̃koma rú ꞌdĩꞌbée, kộpi ri adri ãngũ Ẽdómã vé rĩ agá, kộpivé ị̃drẹ́pị Ãdá ꞌi.

17 Ị́sọ̃wụ̃ vé mvá Rẽúlẽ vé anji ãgõ gõkí ícá drị̃koma rú, kộpivé rụ́,

Nãhátã ꞌi, Zérã ꞌi, Sámã ꞌi, Mízã sĩ. Anji drị̃koma rú ꞌdĩꞌbée Rẽúlẽ vé ni, kộpi ri adri ãngũ Ẽdómã vé rĩ agá, anji ꞌdĩꞌbée zịkí Ị́sọ̃wụ̃ vé ũkú Bãsẽmátã ri ị̃drẹ́pị.

18 Anji Ị́sọ̃wụ̃ pi ní tịị́ ũkú ni Õhõlĩbámã be rĩ pi gõkí ícá drị̃koma rú, anji rĩ pi vé rụ́,

Jẽúsĩ ꞌi, Jãlámã ꞌi, Kórã sĩ. Anji drị̃koma rú ꞌdĩꞌbée úyú Ị́sọ̃wụ̃ vé ni, kộpivé ẹ́ndrẹ́pị Õhõlĩbámã ꞌi, Õhõlĩbámã ri mvá Ánã vé ni.

19 Úyú Ị́sọ̃wụ̃ vé ꞌdĩꞌbée, kộpi drị̃koma rú ãngũ Ẽdómã vé rĩ agá.

20 Sẽyírĩ Hórĩgú rĩ ri ọ́tụ́ adrií ãngũ ánga rú Sẽyírĩ* vé rĩ gé. Ĩrivé anji rĩ pi ã rụ́,

Lõtánã ꞌi, Sõbálã ꞌi, Zĩbẽyónã ꞌi, Ánã ꞌi, 21 Dĩsónĩ ꞌi, Ézẽrẽ ꞌi, Dĩsánĩ sĩ. Anji Sẽyírĩ vé adriꞌbá ãngũ Ẽdómã vé rĩ agá ꞌdĩꞌbée, kộpi drị̃koma sụ́rụ́ Hórĩ vé rĩ pi vé ni.

22 Anji ãgõ Lõtánã vé rĩ pi

Hórĩ pi Hẽmánã be. Lõtánã vé ọ́mvụ́pị Tímĩnã ꞌi.

23 Anji ãgõ Sõbálã vé rĩ pi

Ãlĩvánã ꞌi, Mãnãhátã ꞌi, Ẽbálã ꞌi, Séfõ ꞌi, Õnámã sĩ.

24 Anji ãgõ Zĩbẽyónã vé rĩ pi

Ãyá pi Ánã be. Ánã ị́sụ́ yị̃ị́ íkpúpi nyọ̃ọ́kụ́ agálésĩ ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá koópi koko rĩ nĩ. Ị́sụ́ yị̃ị́ rĩ sâ ĩri ní rizú ẹ́tẹ́pị Zĩbẽyónã vé dõngí úcézú rĩ gé.

25 Anji Ánã vé rĩ pi ꞌdĩ,

Mvá ágó rú rĩ Dĩsónĩ ꞌi, ũkú rú rĩ Õhõlĩbámã ꞌi.

26 Anji ãgõ Dĩsónĩ vé rĩ pi

Hẽmĩdánĩ ꞌi, Ẽsĩbánã ꞌi, Ĩtãránã ꞌi, Kẽránã sĩ.

27 Anji ãgõ Ézẽrẽ vé rĩ pi

Bĩlĩhánã pi Zãvánã be, Ãkánã sĩ.

28 Anji ãgõ Dĩsánĩ vé rĩ pi

Ụ́zị̃ pi Ãránã be.

29 Hórĩ vé anji drị̃koma rú rĩ pi,

Lõtánã ꞌi, Sõbálã ꞌi, Zĩbẽyónã ꞌi, Ánã ꞌi, 30 Dĩsónĩ ꞌi, Ézẽrẽ ꞌi, Dĩsánĩ sĩ. Anji Hórĩ vé adriꞌbá drị̃koma rú rĩ pi ꞌdĩ, kộpi acokí ĩ sụ́rụ́ ĩvé rĩ pi vúgá sĩ, ãngũ Sẽyírĩ vé rĩ agá.

ꞌBãgú Ẽdómã vé rĩ

31 ꞌBãgú ãngũ Ẽdómã vé rĩ rụꞌbá ị́sụ́zú ꞌbãgú ãzi rụ drĩ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi kuyé rĩ pi vé rụ́ ꞌdĩ,

32 Bẽórã vé mvá Bélã rụ ãngũ Ẽdómã vé rĩ nĩ. Kụ̃rụ́ ĩri ní adrizú ꞌa ni gé rĩ ã rụ́ Dĩnĩhábã.

33 Bélã kã drãá, Zérã íngápi Bõzírã gá rĩ vé mvá Jõbábã gõ adrií ꞌbãgú rú Bélã ã vũrã gá.

34 Jõbábã kã drãá, Hũsámã íngápi ãngũ Tẽmánã vé rĩ agá rĩ gõ adrií ꞌbãgú rú Jõbábã ã vũrã gá.

35 Hũsámã kã drãá, Bẽdádĩ vé mvá Hãdádĩ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́pi ꞌbá Mĩdĩyánã vé rĩ pi be ãngũ Mõábã vé rĩ agá, kộpi ndẽépi rá rĩ, gõ ãngũ rĩ rụụ́ nĩ Hũsámã ã vũrã gá. Kụ̃rụ́ ĩri ní adrizú ꞌa ni gé rĩ ã rụ́ Ãvítĩ.

36 Hãdádĩ kã drãá, Sãmílã íngápi ãngũ Mãsẽrékã vé rĩ gé rĩ, gõ ãngũ rĩ rụụ́ nĩ Hãdádĩ ã vũrã gá.

37 Sãmílã kã drãá, Sáwũlã íngápi kụ̃rụ́ Rẽhõbótĩ vé rĩ gé yị̃ị́† gãrã gá rĩ gõ ãngũ rĩ rụụ́ nĩ Sãmílã ã vũrã gá.

38 Sáwũlã kã drãá, Ãkĩbórĩ vé mvá Bãlã Hãnánĩ gõ ãngũ rĩ rụụ́ nĩ Sáwũlã ã vũrã gá.

39 Ãkĩbórĩ vé mvá Bãlã Hãnánĩ kã drãá, Hãdádĩ gõ úrí ꞌbãgú rú nĩ. Kụ̃rụ́ ĩri ní adrizú rĩ Páwũ ꞌi. Ũkú ĩrivé rĩ ã rụ́ Mẽhẽtãbélẽ ꞌi, Mẽhẽtãbélẽ ri mvá ũkú Mãtẽrédĩ vé ni, Mãtẽrédĩ ri mvá ũkú Mẽzãhábã vé ni.

40 Úyú Ị́sọ̃wụ̃ vé adriꞌbá ꞌbãgú rú rĩ pi ꞌdakí kộpi ã rụ́ ĩvé sụ́rụ́ ã rụ́ sĩ, ãzini ĩvé ãngũ ã rụ́ sĩ, kộpivé rụ́ pi ꞌdĩ,

Tímĩnã ꞌi, Álĩvã ꞌi, Jẽtétĩ ꞌi, 41 Õhõlĩbámã ꞌi, Élã ꞌi, Pĩnónĩ ꞌi, 42 Kẽnázĩ ꞌi, Tẽmánã ꞌi, Míbĩzã ꞌi, 43 Mãgãdĩyélẽ ꞌi, Ĩrámã sĩ. ꞌBãgú ꞌdĩꞌbée Ẽdómã vé rĩ pi, sĩkí kộpivé rụ́ ãngũ kộpi ní adrizú rĩ pi vúgá sĩ.

Kộpi céré úyú Ị́sọ̃wụ̃ vé ni, Ị́sọ̃wụ̃ ri ẹ́ꞌbị́pị ꞌbá Ẽdómã vé rĩ pi vé ni.

37

Tã Yõsépã pi ãsámvú gé ẹ́drị́pị́ị be rĩ

1 Yõkóbũ ri adrií ãngũ ẹ́tẹ́pị ní adrizú rĩ agá, ãngũ Kãnánã vé rĩ agá.

2 Úꞌdógúꞌdógú Yõkóbũ vé rĩ, ãzini anjiŋá ĩrivé rĩ pi vé rĩ, ĩri ꞌdíni.

Yõsépã kã adrií ílí be mụdrị́ drị̃ ni ẹ́zị̂rị̃, ri ẹ́tẹ́pị vé ãnyãpá úcé, kộpi rikí úcé ẹ́drị́pị́ị be. Ĩrivé ẹ́drị́pị́ị ꞌdĩꞌbée vé ẹ́ndrẹ́pị Bílã pi Jẽléfã be. ꞌBo Yõsépã ri tã ũnjí ẹ́drị́pị́ị ní rií ꞌoó rĩ íjị́ ũlũú ẹ́tẹ́pị ní.

3 Ĩsẽrélẽ* lẽ Yõsépã ri ívé anji rĩ pi ãsámvú gé sĩ agaá rá, ãꞌdiãtãsĩyã tịkí Yõsépã ri ị́sụ́ ãkũdẽ Yõkóbũ ri ãrãkã rú. Ĩsẽrélẽ ící bõngó akoóko rụ̃kụ̃ ãjẽ be ãmbúgú ni sẽé Yõsépã ní. 4 Yõsépã ẹ́drị́pị́ị kâ ndreé ĩ ẹ́tẹ́pị lẽ Yõsépã ri ĩ agaá rá, kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ ũnjí Yõsépã ní. Kộpi átákí ĩri ní tã ụ́ꞌdụ́kọ́ múké sĩ ku.

5 Ị́nị́ŋá ãzi sĩ, Yõsépã ũbĩ urobí, kã urobí rĩ ũlũú ẹ́drị́pị́ị ní, kộpi gõkí ẹ́sị́ ũnjí ꞌbãá ĩri ní agaá rá. 6 Yõsépã ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi yịkí drĩ urobí ma ũbĩípi rĩ vé tã ká. 7 Urobí rĩ kĩnĩ, ꞌbá mụkí ĩmi be ọ́mvụ́ gé, ꞌbá rikí ũndú úlíli ũdrõó ĩmi be, mbẽlẽŋá mávé ũndú nga ꞌi ĩdrẽé ụrụ sĩ, ũndú ĩmivé rĩ pi trakí ĩ ũndú mávé rĩ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, sị̃kí drị̃ vũgá ẹndrẹtị ni gé.”

8 Yõsépã ẹ́drị́pị́ị ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Mí ụ̃sụ̃ mi ãmbúgú ꞌbá drị̃gé nĩ? Ádarú ꞌí lẽ nyo adrií ꞌbá drị̃gé ãmbúgú rú?” Kộpi gõkí ĩri ní ẹ́sị́ ũnjí ꞌbãá agaá rá urobí ĩri ní ũbĩí rĩ sĩ, ãzini tã ĩri ní ꞌyoó rĩ sĩ.

9 Yõsépã ní gõzú urobí ãzi ũbĩzú, ĩri ní ꞌyozú ẹ́drị́pị́ị ní kĩnĩ, “Ĩmi yịkí drĩ ká, á gõ urobí ãzi ũbĩí. Urobí rĩ kĩnĩ, ụ̃tụ́, mbãá, ãzini línyã sị̃kí drị̃ vũgá má ẹndrẹtị gé.”

10 Kã urobí rĩ ũlũú ꞌí ẹ́tẹ́pị ní, ãzini ꞌí ẹ́drị́pị́ị ní, ẹ́tẹ́pị ní trezú drị̃ ni gé kĩnĩ, “Urobí mí ní ũbĩí ꞌdĩri tã ni ngóni? Mí ụ̃sụ̃ mí kĩnĩ, ꞌbâ mí ẹ́ndrẹ́pị be, mí ẹ́drị́pị́ị be úmvúlésĩ ímụ́ kũmũcí ũtị̃, drị̃ sị̃ vũgá mí ẹndrẹtị gé?” 11 Yõsépã ã tã ꞌde ẹ́drị́pị́ị ẹ́sị́ agá ũnjí, ꞌbo Yõkóbũ ri tã ꞌdĩri ụ̃sụ̃ụ́ kĩnĩ, urobí ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi.

Yõsépã ẹ́drị́pị́ị sẽkí Yõsépã ri jeé

12 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yõsépã ẹ́drị́pị́ị ꞌdekí mụụ́ ĩ ẹ́tẹ́pị vé kãbĩlõ úcé Sẽkémẽ gá. 13 Ĩsẽrélẽ ní ꞌyozú Yõsépã ní kĩnĩ, “Mí ẹ́drị́pị́ị ri kãbĩlõ úcé Sẽkémẽ gá ꞌdãáꞌdã, á lẽ mi pẽé mụzú kộpi vúgá ꞌdãá.”

Yõsépã ní újázú kĩnĩ, “Múké, ma mụ rá.”

14 Ẹ́tẹ́pị ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ mụ mí ẹ́drị́pị́ị ndreé, kộpi dõ múké kãbĩlõ rĩ pi be. ꞌÍ mụ dõ gí, mí újá mi ĩgõó ímụ́ tã ni ũlũú má ní.” Kúru ẹ́tẹ́pị ní Yõsépã rĩ pẽzú mụzú, Yõsépã ní ngazú ị́ꞌbụ́ŋá Hẽbẽrónã vé rĩ gé ꞌdãásĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú Sẽkémẽ gá ꞌdãá.

Yõsépã kã caá Sẽkémẽ gá ꞌdãá, 15 ágó ãzi ị́sụ́ ĩri ri ẹ́cị́ ãngũ rĩ agásĩ, ágó rĩ ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Ngá mí ní rií ndãá rĩ ãꞌdi?”

16 Yõsépã ní újázú kĩnĩ, “Ma ri má ẹ́drị́pị́ị ndã. Mi ícó má ní vũrã kộpi ní rizú kãbĩlõ úcézú rĩ lũ rá?”

17 Ágó rĩ ní újázú kĩnĩ, “Kộpi ngakí mụụ́ nõósĩ gí. Á yị kộpi kínĩ, ĩ lẽkí ꞌdeé mụzú Dõtánã gá.”

Kúru Yõsépã ní ꞌdezú mụzú ẹ́drị́pị́ị vúgá sĩ, ĩri ní cazú mụzú kộpi ị́sụ́zú Dõtánã gá ꞌdãlé. 18 Yõsépã ẹ́drị́pị́ị kâ ndreé Yõsépã ri ímụ́, kộpi nị̃kí ĩri ámá bá, ị́sụ́ ãkũdẽ ícá drĩ ĩ vúgá nõó kuyé, kộpi íꞌdókí rií lẹ́tị ndãá ĩri ꞌdịzú.

19 Kộpi rikí átá ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ĩ ndrekí drĩ ká, urobí ꞌdị́pa ri ímụ́ ꞌdã! 20 Lẽ ꞌbâ ꞌdịkí ĩri drãá, ꞌbâ ꞌbekí ĩri ꞌbụ́ yị̃ị́ ní njụụ́ ꞌa ni gé sĩ gí rĩ agá, ꞌbâ mụ ꞌyo ꞌbá ẹ́tẹ́pị ní ụ̃bụ̃gọ̃ nya ĩri gí. ꞌBâ ndrekí rí ĩrivé urobí ꞌdĩri dõ ẹ̃zị́ nga rá.”

21 Rũbénã kã tã ꞌdĩri yịị́, ꞌbã ẹ́sị́ lẽzú Yõsépã ri ípázú ẹ́drị́pị́ị drị́gé sĩ rá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ ꞌbâ ꞌdịkí ĩri ku. 22 Lẽ ĩmi dãkí ãrí ku, ĩmi ꞌdụkí ĩri ꞌbeé ꞌbụ́ yị̃ị́ ní njụụ́ ꞌa ni gé sĩ gí rĩ agá ꞌdãá ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá nõgó, lẽ ĩmi ꞌbãkí drị́ rụ́ꞌbá ni gé ku.” Rũbénã ꞌyo tã ꞌdĩri ꞌdíni, lẽ ẹ́drị́pị ri ípá kộpi drị́gé sĩ, jịị́ gõó ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãá vúlé.

23 Kúru Yõsépã kã caá ẹ́drị́pị́ị vúgá ꞌdãlé, kộpi ũtrũkí ĩrivé bõngó akoóko rụ̃kụ̃ ãjẽ be ãmbúgú rĩ ĩri ní suú rĩ ĩri ã rụ́ꞌbá gá sĩ rá. 24 Kộpi jịkí ĩri ꞌbeé ꞌbụ́ agá. ꞌBụ́ rĩ ã ꞌa ule, yị̃ị́ ꞌa ni gé ꞌdãáyo.

25 Kộpi kâ úrí vũgá rií ínyá nyaá, kộpi kâ ĩ drị̃ ingaá ãngũ ndreé ụrụ, kộpi ndrekí ngúlúmũ sụ́rụ́ Ĩsĩmãélẽ vé ngá ụzịꞌbá rĩ pi ri ímụ́ ĩ vúgá nõó Gĩlédã gálésĩ. Kộpi ũdrõkí ngá tị́bị́ áꞌdízú ẹ̃jị́ be ngụ̃ꞌbá ndrị̃ndrị̃ ni pi, ũdu ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ ni, ãzini mị́rẹ̃ pi be kámĩlõ rĩ pi úgóró gá, kộpi ri ngá ꞌdĩꞌbée jị mụ ụzị Ẽjẽpétõ gá.

26 Yụ́dã ní ꞌyozú ẹ́drị́pị́ị ní kĩnĩ, “ꞌBá ꞌdịkí dõ ꞌbá ẹ́drị́pị ri drãá, ꞌbá úcíkí dõ tã ni úcícĩ, ngá múké ꞌbá ní ị́sụ́ ꞌa ni gé ꞌdĩgé rĩ ãꞌdi? 27 Múké ni, lẽ ꞌbâ sẽkí ĩri jeé ꞌbá Ĩsĩmãélẽ vé rĩ pi ní, ꞌbâ úlókí ĩri ã rụ́ꞌbá ku, ĩri ꞌbá ẹ́drị́pị, ꞌbâ ãrí ãlu.” Yụ́dã vé ẹ́drị́pị́ị ãꞌyĩkí tã ĩri ní ꞌyoó ꞌdĩri rá.

28 Ngúlúmũ Ĩsĩmãélẽ vé adriꞌbá ãngũ Mĩdĩyánã vé rĩ agá riꞌbá ngá ụzịꞌbá rĩ pi kâ ícá, Yõsépã ẹ́drị́pị́ị ní Yõsépã ri ísézú ꞌbụ́ rĩ agá ꞌdãásĩ ãmvé nõó, kộpi ní ĩri sẽzú jezú ꞌbá Ĩsĩmãélẽ vé rĩ pi ní mũfẽngã fífí pụ̃kụ́ ị̃rị̃ ẹ̃njị̃ꞌbá ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ni sĩ, ꞌbá Yõsépã ri jeꞌbá rĩ pi ní Yõsépã ri jịzú mụzú Ẽjẽpétõ gá.

29 Rũbénã kã ꞌi újá gõó ꞌbụ́ rĩ gé ꞌdãlé, ị́sụ́ Yõsépã ri ꞌdãáyo. Ĩzãngã fi ẹ́sị́ ni gé ambamba, ũsĩ ívé bõngó ꞌí rụ́ꞌbá gá sĩ rá. 30 Ĩri ní gõzú ẹ́drị́pị́ị vúgá ꞌdãlé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mvá rĩ ꞌdãlé ꞌdãáyo! Mâ ꞌo rí ãꞌdi?”

31 Kúru kộpi ní Yõsépã vé bõngó ãco akoóko ãjẽ be ãmbúgú rĩ íꞌdụ́zú, kộpi ní ndrị̃ị́ lịzú, bõngó rĩ suzú ãrí rĩ agá. 32 Kộpi ní bõngó akoóko rụ̃kụ̃ ãrí be rụ́ꞌbá gá ꞌdĩri jịzú mụzú ĩ ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãá. Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBá ị́sụ́kí bõngó akoóko rụ̃kụ̃ ni nõ, ꞌí ꞌbị̃ drĩ ndreé ká, bõngó nõri adri mî mvọ́pị vé rĩ kuyé?”

33 Yõkóbũ ámá bõngó rĩ kĩnĩ, “Bõngó akoóko rụ̃kụ̃ rĩ mâ mvọ́pị vé rĩ! Á, ụ̃bụ̃gọ̃ nya mvá rĩ gí. Ádarú ũndĩkí Yõsépã ri kpélékpélé gí.”

34 Kúru Yõkóbũ ní ívé bõngó ũsĩzú ꞌí rụ́ꞌbá gá sĩ rá, ĩri ní sũwárĩ íꞌdụ́zú ásúzú ꞌî rụ́ꞌbá gá áyu. Ngo ꞌî mvọ́pị ri caá ụ́ꞌdụ́ be kárákará. 35 Ĩrivé anji ãgõ rĩ pi, anji ũkú rĩ pi be céré ímụ́kí ĩri ẽ ẹ́sị́ ũmĩí, ꞌbo gã sĩ, lẽ ꞌbá ãzi ã ũmĩ ꞌî ẹ́sị́ ku. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á lẽ ã sị̃kí ma ꞌbụ́ agá, á lẽ mụụ́ mâ mvọ́pị ri ngoó.” Ĩri dị̃ átá be, ĩri dị̃ ngo be.

36 Ị́sụ́ ãkũdẽ ꞌbá Mĩdĩyánã vé rĩ pi sẽkí Yõsépã ri jeé Pótĩfã ní Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé gí, Pótĩfã ri ũgalaku riípi ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ vé ꞌbẹ̃tị́ ũtẽépi rĩ.

38

Yụ́dã pi vé tã Tãmárã be rĩ

1 Sâ ꞌdãri gé, Yụ́dã ní ngazú fũzú ẹ́drị́pị́ị ãsámvú gé sĩ, mụ adrií kụ̃rụ́ Ãdũlámũ vé rĩ gé, ágó ãzi vé ãngá, ágó rĩ ã rụ́ Hírã ꞌi. 2 Yụ́dã ní mvá ũkú ị́sụ́zú, mvá ũkú rĩ vé ẹ́tẹ́pị Kãnánãgú, rụ́ ni Súwã ꞌi. Yụ́dã ní mvá ũkú rĩ jezú ꞌí ní ũkú rú, kộpi ní lazú mvá ũkú rĩ be. 3 Mvá ũkú rĩ ní ꞌa ị́sụ́zú, ĩri ní mvá ágó tịzú, Yụ́dã ní mvá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Érẽ ꞌi. 4 Ũkú rĩ ní kpá gõzú ꞌa ãzi ị́sụ́zú, ĩri ní mvá ágó tịzú, ĩri ní rụ́ ni ꞌdazú Õnánĩ ꞌi. 5 Ĩri ní kpá gõzú mvá rĩ ãzi tịzú ágó, ĩri ní rụ́ ni ꞌdazú Sélã ꞌi. Tị mvá ꞌdĩri Kẹ̃zị́bụ̃ gé.

6 Yụ́dã ní ũkú jezú ívé mvá kãyú Érẽ ní, mvá ũkú rĩ ã rụ́ Tãmárã ꞌi. 7 ꞌBo Yụ́dã vé mvá kãyú Érẽ ri ũnjĩkãnyã ꞌoó Úpí Múngú ẹndrẹtị gé, sẽ Úpí ꞌdị ĩri drãá rá.

8 Kúru Yụ́dã ní ꞌyozú Õnánĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ fi mí ẹ́drị́pị vé ọ̃wụ́zị́ sụ̃ ꞌbávé mẽrẽ ní lẽé rĩ tị́nị, ĩmi tịkí rí mvá ĩri be mí ẹ́drị́pị drãápi rĩ ní.” 9 ꞌBo Õnánĩ nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, mvá ꞌdĩri úmvúlésĩ adri ívé ni ku, kãdõ laá ẹ́drị́pị vé ọ̃wụ́zị́ rĩ sĩ, ĩri ívé yị̃ị́ ágó vé rĩ sẽ ra vũgá, ꞌî tị rí mvá ẹ́drị́pị drãápi gí rĩ ní ku. 10 Tã ĩri ní ꞌoó ꞌdĩri, Úpí Múngú mị gé ꞌdãlé ĩri ũnjĩkãnyã, sẽ Úpí Múngú ꞌdị kpá ĩri drãá rá.

11 Yụ́dã ní ꞌyozú Tãmárã ní kĩnĩ, “ꞌÍ mụ adrií mí ẹ́tẹ́pị vé ãngá ꞌdãá, ꞌí tẽ mívé ọ̃wụ̃zị̃ rĩ ã vụ́drị̃ cĩmgbá mâ mvọ́pị Sélã mba dõ ãmbúgú gí ká.” Yụ́dã átá ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã ụ̃sụ̃ déna ívé mvá Sélã ri kpá drã sụ̃ ẹ́drị́pị́ị ní ũdrãá rĩ tị́nị. Kúru Tãmárã ní mụzú adrizú ẹ́tẹ́pị vé ãngá ꞌdãá.

12 ꞌDụ lókí vụ̃ụ́ ãco, Yụ́dã vé ũkú Súwã mvọ́pị ní drãzú. Ĩzãngã ŋõ Yụ́dã ẽ ẹ́sị́ rá, kâ ĩri ẽ ẹ́sị́ ũmĩí gí, ĩri ní ꞌdezú mụzú Tímĩnã gá, ãgõ riꞌbá ĩrivé kãbĩlõ ꞌbí rẽꞌbá rĩ pi vúgá, kộpi ꞌdekí mụụ́ ívé ũndĩ Hírã adriípi Ãdũlámũ gé rĩ be.

13 Kâ lũú Tãmárã ní kínĩ, ẹ́nyẹ́pị ri mụ Tímĩnã gá ívé kãbĩlõ ꞌbí rẽngárá gá, 14 nje ívé bõngó ọ̃wụ̃zị̃ vé rĩ ꞌî rụ́ꞌbá gá sĩ rá, ꞌbe bõngó pẽrépére ni ꞌî ẹndrẹtị ọ̃zụ̃zú ãní cí,* mụ úrí kuú lẹ́tị ã kérétũ mụụ́pi Ẽnãyímũ gé rĩ gé, ãzini Tímĩnã gá rĩ gé. Ãꞌdiãtãsĩyã ndre Sélã mba ãmbúgú gí, ꞌbo sẽkí ꞌi ĩri ní ũkú rú kuyé.

15 Yụ́dã kã ĩri ndreé, ụ̃sụ̃ déna ĩri ũkú ọ̃wụ́ rú ni, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbe bõngó pẽrépére ni ꞌî ẹndrẹtị ọ̃zụ̃zú ãní cí. 16 Yụ́dã nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá rĩ ꞌî mvọ́pị drãápi gí rĩ vé ũkú Tãmárã ꞌi ꞌdíni kuyé. Ĩri ní mụzú ũkú rĩ vúgá lẹ́tị mịlé gá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mí ímụ́, ꞌbâ lakí mí be.”

Ũkú rĩ ní Yụ́dã ri zịzú kĩnĩ, “ꞌBá lakí dõ mí be gí, mi má ní ãꞌdi sẽ?”

17 Yụ́dã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma ndrị̃ị́ mbaápi fõlõ ni íꞌdụ́ mávé ndrị̃ị́ rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, ma ĩpẽ mí ní.”

Ũkú rĩ ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Ngá mí ní ícó sẽé má ní, ã lũ rí ꞌyozú kínĩ mi íbí ndrị̃ị́ mbaápi fõlõ rĩ íjị́ ndõ rĩ ãꞌdi?”

18 Yụ́dã ní újázú kĩnĩ, “Ngá mí ní lẽé mâ sẽ mí ní rĩ ãꞌdi?”

Ũkú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ mî sẽ má ní mívé kátrĩ ĩ ní mî rụ́ sĩí rụ́ꞌbá ni gé ꞌdĩri, bãákú ĩ ní rizú kátrĩ rĩ ꞌyĩzú rĩ be, ãzini túré mí drị́gé ꞌdĩri.” Yụ́dã ní ngá ꞌdĩꞌbée íꞌdụ́zú sẽzú ũkú rĩ ní. Kộpi ní lazú ũkú rĩ be, ũkú rĩ ní ꞌa ị́sụ́zú. 19 Ũkú rĩ kã mvií gõó ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãlé, ĩri ní ívé bõngó pẽrépére ꞌî ẹndrẹtị ọ̃zụ̃zú rĩ ọ́wụ́zú rá, ĩri ní gõzú ívé bõngó ọ̃wụ̃zị̃ vé rĩ suzú ꞌî rụ́ꞌbá gá ũzi.

20 Kúru Yụ́dã ní ívé ũndĩ Hírã adriípi Ãdũlámũ gé rĩ pẽzú ndrị̃ị́ mbaápi fõlõ rĩ jịzú, ẽ íjị́ rí ívé ngá ꞌí ní kuú ũkú rĩ vúgá ꞌdãlé rĩ ĩgõó vúlé, ꞌbo Hírã ị́sụ́ ũkú rĩ kuyé. 21 Hírã ní ꞌbá adriꞌbá Ẽnãyímũ gé ꞌdãlé rĩ pi zịzú kĩnĩ, “Ũkú ọ̃wụ́ rú riípi úrípi lẹ́tị mụụ́pi Ẽnãyímũ gé rĩ mịlé gá nõgó rĩ íngãá?”

ꞌBá rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, “Ũkú ãzi ọ̃wụ́ rú ni nõgó ꞌdãáyo.”

22 Hírã ní kúru ꞌi újázú gõzú Yụ́dã vúgá ꞌdãlé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ị́sụ́ ũkú rĩ kuyé. ꞌBá adriꞌbá vũrã ꞌdãri gé rĩ pi kínĩ, ũkú ọ̃wụ́ rú ni ꞌdãlé ꞌdãáyo.”

23 Kúru Yụ́dã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ ũkú rĩ ã ũtẽ ngá má ní sẽé ꞌí ní ꞌdãꞌbée múké, ꞌbá rĩ pi ã gụkí rí ꞌbâ ku. Á pẽ ndrị̃ị́ mbaápi fõlõ rĩ mụzú ĩri ní rá, ꞌbo mí ị́sụ́ ĩri kuyé.”

24 Mbãá na ã vụ́drị̃ gé, ĩ ní lũzú Yụ́dã ní kínĩ, “Mî mvọ́pị drãápi gí rĩ vé ũkú Tãmárã ri ọ̃wụ́ rú, ꞌo tã ũnjí, ĩri nóni ꞌa be.”

Yụ́dã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi jịkí ĩri fũú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ ãmvé, ĩmi zãkí ĩri veé ãcí sĩ!”

25 ꞌBo kâ rií Tãmárã ri jịị́ mụzú ãmvé ꞌdãá, ĩri ní tị pẽzú mụzú ẹ́nyẹ́pị ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma nóni ꞌa be, ngá nõꞌbée vé ꞌdị́pa sẽ má ní ꞌa rĩ nĩ.” Ĩri ní gõzú ꞌyozú kĩnĩ, “Mí ámá drĩ kátrĩ ĩ ní rụ́ sĩí rụ́ꞌbá ni gé ꞌdĩri, ãzini bãákú ĩ ní rizú kátrĩ rĩ ꞌyĩzú ꞌdĩri ká, ãzini mí ámá drĩ túré ꞌdĩri ká, dõ ngá nõꞌbée ãꞌdi vé ni.”

26 Yụ́dã nị̃ ngá rĩ pi ámá, ngá rĩ pi ívé ni, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Tãmárã ri tã ꞌo pịrị ndẽ ma rá,† ãꞌdiãtãsĩyã á sẽ ĩri mávé mvá Sélã ní ũkú rú kuyé.” Yụ́dã pi gõkí laá Tãmárã be dị̃ị́ kuyé.

27 Sâ ĩrivé tĩngárá vé rĩ kã ícá, anji rĩ pi ĩri ꞌa gá ꞌdãá ẹ̃tị́ rú. 28 Kã rií tĩí, mváŋá rĩ ãzi ní ꞌî drị́ ísúzú ãmvé nõó, ũkú riípi ũkú anji tĩꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã koópi rĩ ní bõngó bãá ika ni ꞌyĩzú mváŋá rĩ ẽ drị́ umbelé gá. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mvá nõri ĩfũ drị̃drị̃.” 29 ꞌBo mvá rĩ gõ ꞌî drị́ seé vúlé, ẹ́drị́pị ní ĩfũzú drị̃drị̃. Ũkú riípi ũkú anji tĩꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã koópi rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mí ali mi ĩfũú ũkpõ sĩ ãmvé nõó drị̃drị̃ íngóni?” Ĩ ní mvá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Pẽrézĩ.‡ 30 Kúru ẹ́drị́pị ĩ ní bõngó bãá ika ꞌyĩí drị́ umbelé ni gé rĩ ní ĩfũzú, ĩ ní rụ́ ni ꞌdazú Zérã ꞌi.§

39

Yõsépã pi vé tã Pótĩfã ũkú ni be rĩ

1 ꞌBá Ĩsĩmãélẽ vé riꞌbá ngá ụzịꞌbá rĩ pi ní Yõsépã ri jịzú Ẽjẽpétõ gá, kộpi sẽkí ĩri ụzịị́ Pótĩfã ní, Pótĩfã ri Ẽjẽpétõgú, ĩri ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ vé ũgalaku, ĩri ãmbúgú ꞌbá riꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ꞌbãgú rĩ vé rĩ ũtẽꞌbá rĩ pi drị̃gé.

2 Úpí Múngú ri adrií Yõsépã be trụ́, sẽ ĩrivé tã adri mụzú céré múké, Yõsépã ri adrií ívé ãmbúgú Ẽjẽpétõgú Pótĩfã vé ãngá. 3 Yõsépã vé ãmbúgú Pótĩfã kã ndreé Úpí Múngú ri Yõsépã be trụ́, Úpí Múngú sẽ tã Yõsépã ní rií ꞌoó rĩ pi céré ri adrií mụzú múké. 4 Pótĩfã ꞌbã ẹ́sị́ múké Yõsépã ní, ꞌbã ĩri ꞌí jẽlé gá rií ꞌî ĩzã koó. ꞌBã ĩri adrií ãmbúgú ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi drị̃gé, ãzini rií ngá ívé rĩ pi ũtẽé. 5 Sâ Pótĩfã ní Yõsépã ri ꞌbãzú ãmbúgú rú ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi drị̃gé, ãzini ngá ívé rĩ pi ũtẽé rĩ gé, Úpí Múngú ꞌbã tãkíri ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị̃gé Yõsépã ã tã sĩ. Úpí Múngú ꞌbã tãkíri ngá Pótĩfã vé rĩ pi drị̃gé céré, ꞌbã tãkíri ĩrivé ngá jó agá rĩ pi drị̃gé, ĩrivé ngá ọ́mvụ́ agá rĩ pi drị̃gé, ãzini ãnyãpá rĩ pi drị̃gé. 6 Pótĩfã sẽ ngá ívé rĩ pi ãrẽvú céré kuú Yõsépã drị́gé, Yõsépã ri ũtẽé nĩ. Yõsépã ní adrií anigé rĩ sĩ, Pótĩfã ẽ ẹ́sị́ tĩ ngá ívé rĩ pi ã tã sĩ kuyé, ĩri ꞌyéŋá ri ínyá ꞌí ní lẽé nyaá rĩ ã tã ụ̃sụ̃ áyu.

Yõsépã mba rụ́ꞌbá be múké, ũnyĩ be. 7 Kã adrií vụ̃ụ́ mãdã, ãmbúgú Yõsépã vé rĩ vé ũkú ꞌbã mị Yõsépã drị̃gé, ĩri ní ꞌyozú Yõsépã ní kĩnĩ, “Mí ímụ́, ꞌbá lakí mí be!”

8 ꞌBo Yõsépã gã sĩ. Yõsépã ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ĩ ní ma ꞌbãá ãmbúgú rú ngá rĩ pi drị̃gé céré rĩ sĩ, ãmbúgú mávé rĩ ẽ ẹ́sị́ tĩ ívé ngá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ã tã sĩ kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbã ma ãmbúgú rú rií ívé ngá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ũtẽé. 9 ꞌBá ãzi jó nõri agá ma ndẽépi ãmbũgũ sĩ ni ꞌdãáyo. Ãmbúgú mávé rĩ sẽ ngá ívé rĩ pi ãrẽvú céré kuú má drị́gé, ma ri ũtẽ nĩ, ꞌbo sẽ mi má ní kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã mi ĩrivé ũkú. Má ícó ũnjĩkãnyã ꞌoó sụ̃ ꞌdĩri tị́nị Múngú ẹndrẹtị gé ku.” 10 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu, ũkú rĩ ri sií Yõsépã vúgá sĩ, ꞌbo Yõsépã gã lagá ĩri be sĩ, Yõsépã lẽ ꞌi ítrú adrií ĩri ã gãrã gá ĩnyiŋá ku.

11 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yõsépã fi mụzú jó agá ꞌdãá ívé ẹ̃zị́ ngangárá gá, ãtíꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá jó agá ꞌdãlé rĩ pi ãluŋáni jó agá ꞌdãlé ꞌdãáyo. 12 Ũkú rĩ ní Yõsépã vé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ rụzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mí ímụ́, ꞌbá lakí mí be.” ꞌBo Yõsépã ní ꞌi pazú drị́ ni gé sĩ ũkpõ sĩ, ku ívé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ kú ũkú rĩ drị́gé ꞌdĩgé, nga ápá fũú jó rĩ agásĩ ãmvé.

13 Ũkú rĩ kã ndreé Yõsépã ku ívé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ kú ꞌí drị́gé ꞌdĩgé, Yõsépã ápá fũú jó rĩ agásĩ ãmvé gí, 14 ũkú rĩ zị ãtíꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá ívé jó agá rĩ pi, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí drĩ ká, má ágó ni íjị́ Ẽbérẽgú nõri ímụ́ ꞌbâ uꞌdaá! Ífí jó agá nõó, lẽ laá má sĩ, ꞌbo á tre gbírílí. 15 Kã ndreé á tre gbírílí, ku ívé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ kú má gãrã gá nõgó, ápá fũú jó rĩ agásĩ ãmvé.”

16 Ũkú rĩ ꞌbã Yõsépã vé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ kú ꞌí gãrã gá cĩmgbá ágó ni ní ícángárá gá ꞌbẹ̃tị́. 17 Ĩri ní kúru tã ꞌdĩri ũlũzú ágó ni ní kĩnĩ, “Ẽbérẽgú tụ́gẹ̃rị̃ rú mí ní íjị́ ꞌdĩri, lẽ ma rụụ́ lazú ãní ũkpõ sĩ. 18 ꞌBo má kã treé gbírílí, ꞌbá rĩ pi zịị́ ímụ́ má ĩzã koó, ku ívé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ kú má drị́gé nõgó, nga ápá fũú jó rĩ agásĩ ãmvé.”

19 Yõsépã vé ãmbúgú Pótĩfã kã tã ũkú ni ní ũlũú ꞌí ní ꞌdĩri yịị́, ꞌa ni ve Yõsépã ní ũnjí ũnjí. 20 Pótĩfã jị Yõsépã ri mụụ́ ꞌbeé jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, vũrã ꞌbãgú rĩ ní rizú ꞌbá riꞌbá tã ũnjí ꞌoꞌbá rĩ pi ũꞌyĩzú rĩ agá.

ꞌBo Yõsépã kã rií adrií jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá, 21 Úpí Múngú ri adrií ĩri be trụ́, ꞌbã ẹ́sị́ múké ĩri ní, sẽ ãmbúgú riípi ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá rĩ pi ũtẽépi rĩ lẽ Yõsépã ri lẽlẽ. 22 Kúru ágó ãmbúgú riípi ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí rĩ pi ũtẽépi rĩ ꞌbã Yõsépã ri ãmbúgú rú ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí rĩ pi drị̃gé, tã ĩ ní rií ngaá jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá rĩ, ku ẹ̃zị́ ni céré kuú Yõsépã drị́gé. 23 Ágó ãmbúgú riípi ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí rĩ pi ũtẽépi rĩ ẽ ẹ́sị́ tĩ tã ãzi sĩ ãluŋáni kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã Úpí Múngú ri Yõsépã be trụ́, sẽ tã Yõsépã ní rií ꞌoó rĩ pi céré ri adrií mụzú múké.

40

Yõsépã ũlũ ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí rĩ pi vé urobí ẽ ífífí

1 Vụ́drị̃ ni kã vụ̃ụ́ mãdã, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ vé ꞌbá riípi ĩri ní íwá sẽépi rĩ pi ĩrivé ꞌbá riípi pánga áꞌdípi rĩ be ꞌokí tã ũnjí, sẽ ꞌbãgú rĩ ã ꞌa ve ãní rá. 2 ꞌBãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ã ꞌa ve ívé ũgalaku riípi íwá sẽépi rĩ ní, ãzini ũgalaku riípi pánga áꞌdípi rĩ ní ambamba, 3 úꞌbé kộpi jó ãngũ ũꞌyĩzú ãmbúgú ãngũ ũtẽépi rĩ ní rií ũtẽé rĩ agá, vũrã ĩ ní Yõsépã ri ꞌyĩzú rĩ agá. 4 Ãmbúgú riípi ãngũ ũtẽépi rĩ ẹzị kộpi kú Yõsépã drị́gé, Yõsépã ri kộpi ũtẽé nĩ.

Kộpi kâ adrií jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá caá ụ́ꞌdụ́ be ãco, 5 ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ vé ágó riípi íwá sẽépi ĩri ní rĩ pi ágó riípi pánga áꞌdípi ĩri ní ĩ ní ũꞌyĩí kuú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá rĩ be, urobí ní kộpi ũbĩzú ị̃rị̃trọ́, ꞌbo urobí rĩ pi vé ífífí ãndíãndí.

6 Ụ̃ꞌbụ́tịŋá rĩ sĩ, Yõsépã kã mụụ́ kộpi vúgá ꞌdãlé, ndre kộpi adrikí kuú ízákĩzã rú. 7 Yõsépã ní kúru ꞌbãgú rĩ vé ũgalaku rĩ pi zịzú kĩnĩ, “Ãndrũ ĩmi adrikí kuú ízákĩzã rú ꞌdíni ãsĩ?”

8 Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, “Urobí ũbĩ ꞌbâ ị̃rị̃trọ́, ꞌbo ꞌbá ãzi ꞌbá ní tã ni ẽ ífífí ũlũúpi ni ꞌdãáyo.”

Kúru Yõsépã ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Múngú ri ícó urobí rĩ vé ífífí ũlũ nĩ. Ĩmi ũlũkí drĩ má ní urobí ĩmi ũbĩípi rĩ ká.”

9 Kúru ꞌbãgú rĩ vé ꞌbá riípi ĩri ní íwá sẽépi rĩ ní urobí ꞌi ũbĩípi rĩ ũlũzú Yõsépã ní kĩnĩ, “Urobí rĩ ũbĩ ma, á ndre pẹtị vị́nyọ̃ vé ni má ẹndrẹtị gé. 10 Pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ drị́tị be na. Pẹtị rĩ kã íꞌdó rũú, koro ĩri ní íꞌdózú fũ zozú, ĩri ní ꞌazú. 11 Á rụ ꞌbãgú rĩ vé kópõ kú má drị́gé, má ní vị́nyọ̃ rĩ vé ũꞌa uꞌdụzú, má ní zozú ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ vé kópõ agá, má ní kópõ rĩ sẽzú ꞌbãgú rĩ drị́gé.”

12 Yõsépã ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Urobí rĩ vé ífífí ꞌdíni, drị́tị na ꞌdĩꞌbée, ĩri ụ́ꞌdụ́ na. 13 Ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ímụ́ mi trũ rá, ĩri mi ꞌbã gõ mívé ẹ̃zị́ gé ũzi, mi ímụ́ ĩri ní íwá rĩ sẽ nĩ, sụ̃ mí ní rií ándúrú sẽé ĩri ní rĩ tị́nị. 14 ꞌBo mívé tã ẹ́cị́ dõ mụzú múké, mí ụ̃sụ̃ mâ tã be, ꞌí ꞌbã ẹ́sị́ múké má ní, mí ũlũ mávé tã ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní, ã trũ rí ma jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá nõósĩ rá. 15 Ãꞌdiãtãsĩyã rụkí ma ũkpõ sĩ íjị́ ꞌbá Ẽbérẽ vé rĩ pi vé ãngũ agá ꞌdãásĩ. Ẽjẽpétõ agá nõgó, á ꞌo tã ãzi ũnjí ĩ ní ícózú ma ꞌyĩzú ãní ãluŋáni kuyé.”

16 Ãmbúgú riípi pánga áꞌdípi rĩ kã ndreé Yõsépã ũlũ urobí rĩ vé ífífí múké, ĩri ní ꞌyozú Yõsépã ní kĩnĩ, “Urobí ũbĩ kpá ma rá. Urobí rĩ kĩnĩ, á ri ũvú na pánga be agá ni pi ꞌdụ mụzú drị̃ sĩ. 17 ꞌBãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ vé ngá ĩ ní áꞌdí gí rĩ pi ãrẽvú céré ũvú ụrụgégélésĩ rĩ agá, ꞌbo ãríŋá rĩ pi rikí ngá rĩ pi teé ũvú rĩ agá má drị̃gé ꞌdĩgé.”

18 Yõsépã ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Urobí rĩ vé ífífí ꞌdíni, ũvú na ꞌdĩꞌbée, ĩri ụ́ꞌdụ́ na. 19 Ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ mî drị̃ lị, ĩri mívé ãvũ ꞌyĩ pẹtị sị́gé. Ãríŋá rĩ pi mívé ãvũ te rá.”

20 Kã mụụ́ caá ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri, ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ꞌbãgú rĩ vé tịngárá ã tã ígázú rĩ. ꞌBãgú rĩ ꞌbã ụ̃mụ̃, zị ívé ũgalaku rĩ pi ãrẽvú céré ímụ́ ụ̃mụ̃ rĩ ã nyangárá gá. Zị kpá ívé ãmbúgú riípi ꞌí ní íwá sẽépi rĩ pi, ãmbúgú pánga áꞌdípi rĩ be ímụ́zú ụ̃mụ̃ rĩ gé ĩndĩ. 21 ꞌBãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní ãmbúgú riípi ꞌí ní íwá sẽépi rĩ ꞌbãzú gõzú ívé ẹ̃zị́ gé ũzi, ã sẽ rí ꞌí ní íwá rĩ sụ̃ ĩri ní ándúrú rií sẽé rĩ tị́nị. 22 ꞌBo ꞌyĩ ãmbúgú riípi pánga áꞌdípi rĩ pẹtị sị́gé, sụ̃ nyo Yõsépã ní ĩrivé urobí ũlũú rĩ tị́nị.

23 ꞌBo ꞌbãgú rĩ vé ãmbúgú riípi ĩri ní íwá sẽépi rĩ ụ̃sụ̃ Yõsépã ã tã kuyé, ãvĩ ĩrivé tã sĩ rá.

41

ꞌBãgú rĩ ũbĩ urobí

1 Ílí ị̃rị̃ ã vụ́drị̃ gé, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ũbĩ urobí kĩnĩ, ꞌí tu pá kuú yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Náyĩlĩ tị gé. 2 Tị́ ẹ́zị̂rị̃ usese, rụ́ꞌbá be múlímúlí ni pi ĩfũkí yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Náyĩlĩ agá ꞌdãásĩ ãmvé nõó, kộpi rikí ĩzíríkõ rĩ pi nyaá. 3 Tị́ ꞌdĩꞌbée ã vụ́drị̃ gé, tị́ ụrụkọ ẹ́zị̂rị̃ rụ́ꞌbá be jịrị, ụ́yị́ꞌbá kú goroce ni pi ĩfũkí kpá yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Náyĩlĩ agá ꞌdãásĩ ãmvé nõó, tukí pá kuú tị́ usese pá tuꞌbá kuú yị̃ị́ gãrã gá rĩ pi ã gãrã gá. 4 Tị́ rụ́ꞌbá be jịrị, ụ́yị́ꞌbá kú goroce ꞌdĩꞌbée nyakí tị́ ẹ́zị̂rị̃ usese rụ́ꞌbá be múlímúlí ꞌdĩꞌbée rá. Kúru ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní aruzú.

5 ꞌBãgú rĩ gõ kpá ụ́ꞌdụ́ koó dị̃ị́, urobí ãzi gõ kpá ĩri ũbĩí dị̃ị́, urobí rĩ agá ꞌdãá, ndre ũndú ayi drị̃ be ẹ́zị̂rị̃ ũndú pẹtị ãlu sị́gé, ꞌa gbálígbálí, mị be múké múké. 6 Vụ́drị̃ ni gé, ũndú ĩfũ drị̃ be ẹ́zị̂rị̃ ũndú pẹtị ãlu ꞌdĩri ã rụ́ꞌbá gá, kộpi ayikí céré kuú mũnímũní rú, ũlí íbí ívị́ ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩ, ũlí rĩ koko, sẽ ũndú rĩ vé bị́ ụ́nyụ́ ãní rá. 7 Ũndú mũnímũní rú ꞌdĩꞌbée utekí ũndú ꞌaápi mị be múké múké ꞌdĩꞌbée rá. ꞌBãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní kpá aruzú, nị̃ ámá rá ꞌyozú kínĩ, ngá rĩ urobí ũbĩ ꞌi nĩ.

8 Kã mụụ́ adrií ụ̃ꞌbụ́tịŋá rĩ sĩ, ꞌbãgú rĩ ẽ drị̃ ábá céré céré. Ĩri ní újógú rĩ pi zịzú, ãzini ꞌbá tã nị̃ꞌbá ambamba ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõlé. Ĩri ní urobí rĩ ũlũzú kộpi ní, ꞌbo ꞌbá ãzi urobí rĩ vé ífífí ũlũúpi ĩri ní ãluŋáni ꞌdãáyo.

9 Kúru ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ vé ãmbúgú riípi ĩri ní íwá sẽépi rĩ ní ꞌyozú ꞌbãgú rĩ ní kĩnĩ, “Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ rĩ gé, má ígá tã má ní ándúrú ãvĩzú ãní rĩ gí. 10 Mî ꞌa ve ándúrú ꞌbá ní mívé ãmbúgú riípi pánga áꞌdípi rĩ be, ꞌí ꞌbe ꞌbâ jó ãngũ ũꞌyĩzú ãmbúgú ãngũ ũtẽépi rĩ ní rií ũtẽé rĩ agá. 11 Ị́nị́ŋá ãzi sĩ, urobí ũbĩ ꞌbâ ị̃rị̃trọ́ ãmbúgú riípi pánga áꞌdípi rĩ be, urobí rĩ pi vé ífífí ãndíãndí. 12 Sâ ꞌdãri gé, Ẽbérẽgú ãzi ri adrií ꞌbá be trụ́ jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá, ĩri ãtíꞌbá ãmbúgú ãngũ ũtẽépi rĩ vé ni. ꞌBá ũlũkí urobí ꞌbâ ũbĩípi rĩ ĩri ní, ũlũ ꞌbá ãlu ãlu vé urobí ẽ ífífí rá. 13 Tã rĩ pi ngakí nyo ĩ sụ̃ụ́ ĩri ní ũlũú ꞌbá ní rĩ tị́nị. ꞌBãkí ma gõó mávé ẹ̃zị́ gé ũzi, ꞌyĩkí ágó riípi pánga áꞌdípi rĩ pẹtị sị́gé.”

14 Kúru ꞌbãgú rĩ ní ꞌbá pẽzú mụzú Yõsépã ri zịzú, koro ĩ ní Yõsépã ri íjị́zú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãásĩ ãmvé. Yõsépã ní ꞌî drị̃ꞌbí fazú, ĩri ní ívé bõngó újázú, ĩri mụzú pá tuzú ꞌbãgú rĩ ẹndrẹtị gé.

15 ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú Yõsépã ní kĩnĩ, “Urobí ũbĩ ma, ꞌbo ꞌbá ãzi urobí rĩ vé ífífí ũlũúpi má ní ni ãluŋáni ꞌdãáyo. Á yị kínĩ, urobí ũbĩ dõ ꞌbá rĩ, ꞌbá rĩ ũlũ dõ mí ní, mi urobí rĩ vé ífífí ũlũ rá.”

16 Yõsépã ní ꞌyozú ꞌbãgú rĩ ní kĩnĩ, “Má ícó urobí rĩ vé ífífí ũlũú mávé ũkpõ sĩ bã ku, Múngú ri ícó urobí rĩ vé ífífí ũlũ mí ní nĩ.”

17 Kúru ꞌbãgú rĩ ní ꞌyozú Yõsépã ní kĩnĩ, “Urobí rĩ ũbĩ ma kĩnĩ, á tu pá kuú yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Náyĩlĩ tị gé. 18 Tị́ ẹ́zị̂rị̃ usese rụ́ꞌbá be múlímúlí ni pi ĩfũkí yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị rĩ agá ꞌdãásĩ, kộpi rikí ĩzíríkõ rĩ pi nyaá. 19 Tị́ ꞌdĩꞌbée ã vụ́drị̃ gé, tị́ ụrụkọ ẹ́zị̂rị̃ rụ́ꞌbá be jịrị, ụ́yị́ꞌbá kú goroce ni pi ĩfũkí kpá yị̃ị́ rĩ agá ꞌdãásĩ ãmvé nõó. Ụ̃kụ ni, á ndre drĩ tị́ sụ̃ ꞌdĩꞌbée tị́nị rụ́ꞌbá be jịrị, ụ́yị́ꞌbá goroce ni pi ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá nõgó kuyé. 20 Tị́ rụ́ꞌbá be jịrị, ụ́yị́ꞌbá goroce ꞌdĩꞌbée nyakí tị́ usese, rụ́ꞌbá be múlímúlí ĩfũꞌbá drị̃drị̃ rĩ pi rá. 21 Kộpi kâ tị́ usese ꞌdĩꞌbée nyaá gí, ꞌbá ãzi ícópi nị̃ị́pi ámápi ꞌyozú kínĩ kộpi nyakí tị́ usese ꞌdĩꞌbée gí ꞌdíni ni ꞌdãáyo, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi áwíkí adrií kuú goroce sụ̃ ĩ ní adrií ụ̃kụ rĩ tị́nị. Kúru má ní aruzú.

22 “Á gõ kpá urobí ãzi ũbĩí dị̃ị́, urobí rĩ agá ꞌdãá, á ndre ũndú ayi drị̃ be ẹ́zị̂rị̃ ũndú pẹtị ãlu sị́gé, ꞌa gbálígbálí, mị be múké múké. 23 Vụ́drị̃ ni gé, ũndú gõ ĩfũú drị̃ be ẹ́zị̂rị̃ ũndú pẹtị ãlu ꞌdĩri ã rụ́ꞌbá gá, kộpi ayikí céré mũnímũní rú, ũlí íbí ívị́ ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩ, ũlí rĩ koko, sẽ ũndú rĩ vé bị́ ụ́nyụ́ ãní rá. 24 Ũndú mũnímũní rú ꞌdĩꞌbée utekí ũndú drị̃ be ẹ́zị̂rị̃ ꞌaꞌbée mị be gbálígbálí ꞌdĩꞌbée rá. Má ũlũ urobí ꞌdĩri újógú rĩ pi ní, ꞌbo ꞌbá ãzi ífífí ni ũlũúpi má ní ꞌdãáyo.”

25 Kúru Yõsépã ní ꞌyozú ꞌbãgú rĩ ní kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, mívé urobí ꞌdĩꞌbée ị̃rị̃trọ́ lũ céré tã ãlu rĩ. Múngú iꞌda tã ꞌí ní lẽé ngaá rĩ. 26 Tị́ usese ẹ́zị̂rị̃ rụ́ꞌbá be múlímúlí ꞌdĩꞌbée, kộpi ílí ẹ́zị̂rị̃ rĩ pi vé tã iꞌda. Ũndú drị̃ be ẹ́zị̂rị̃ ꞌaápi mị be gbálígbálí ꞌdĩꞌbée, kộpi kpá ílí ẹ́zị̂rị̃ ãlu ãlu rĩ pi vé tã iꞌda. Ílí ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée agá, ãnyãngã ri ímụ́ ka ambamba. Urobí ꞌdĩꞌbée ãlu rĩ. 27 Tị́ ẹ́zị̂rị̃ rụ́ꞌbá be jịrị, ụ́yị́ꞌbá goroce ĩfũꞌbá vúlé rú rĩ pi, kộpi ílí ẹ́zị̂rị̃ rĩ pi vé tã iꞌda. Ũndú drị̃ be ẹ́zị̂rị̃ ayiípi mũnímũní rú, ũlí ívị́pi ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩ, koópi koko, ũndú rĩ vé bị́ sẽépi ụ́nyụ́pi rá ꞌdĩꞌbée, kộpi kpá ílí ẹ́zị̂rị̃ ãlu ãlu rĩ pi vé tã iꞌda. Kộpi ílí ẹ́zị̂rị̃ ẹ̃bị́rị́ ní ímụ́zú ꞌdezú rĩ vé tã iꞌda.

28 “Tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi nga sụ̃ má ní ũlũú mí ní rĩ tị́nị, Múngú iꞌda mí ní tã ꞌí ní lẽé ímụ́ ngaá rĩ. 29 Ílí ẹ́zị̂rị̃, ãnyãngã ri ímụ́ ka ambamba ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ céré. 30 ꞌBo vụ́drị̃ ni gé, ílí ẹ́zị̂rị̃, ẹ̃bị́rị́ ri ímụ́ ꞌde ambamba, ꞌbá rĩ pi ímụ́ ãvĩ ãnyãngã kaápi ambamba ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá rĩ ã tã sĩ rá. Ẹ̃bị́rị́ rĩ ímụ́ ꞌbá rĩ pi fụ ũnjí ũnjí ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá. 31 Ẹ̃bị́rị́ ri ímụ́ ꞌde ũnjí ũnjí, ãnyãngã ọ́tụ́ kaápi ãngũ rĩ agá ambamba ꞌdãri vé tã rĩ ãvĩ kộpi drị̃gé sĩ rá. 32 Múngú sẽ urobí rĩ ũbĩ mi vú be ị̃rị̃, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú lẽ tã rĩ ꞌdụụ́ ngaá sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩri ímụ́ tã rĩ ꞌdụ nga mbẽlẽŋá.

33 “ꞌBãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ, lẽ mî ndã ꞌbá úmĩ be tã nị̃ị́pi múké múké ni, mî ꞌbã ĩri adrií ãmbúgú rú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ ã tã mbaá. 34 ꞌBãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ, lẽ mî ũpẽ ꞌbá ũgalaku rú ni pi ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ, kộpi ã rikí ãnyãngã kaápi ambamba ílí ẹ́zị̂rị̃ agá ꞌbá rĩ pi ní rií ĩkũnãá rĩ pi úmú, tọ̃wụ́ ni pi agá, kộpi ã ꞌdụkí ãlu. 35 Ílí ãnyãngã ní ímụ́zú kazú múké ꞌdĩꞌbée agá, ãmbúgú mávé rĩ, lẽ mî sẽ tãị́mbị́, lẽ ũgalaku rĩ pi ã úmúkí ãnyãngã fífí rĩ, kộpi ã jịkí ꞌbãá kụ̃rụ́ ĩvé rĩ pi agá jó ãnyãngã ꞌbãzú rĩ pi agá. Lẽ kộpi ã ꞌbãkí ãngáráwá rií ãnyãngã rĩ ũtẽé, ãnyãngã ã adri rí kụ̃rụ́ rĩ pi agá anigé. 36 Ãnyãngã ꞌdĩri ĩ ꞌbã ku ꞌbá ãngũ rĩ agá rĩ pi ní, kộpi ẽ ímụ́kí rí nyaá sâ ẹ̃bị́rị́ ní ímụ́zú ꞌdezú ũnjí ũnjí ílí ẹ́zị̂rị̃ ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá rĩ gé, ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃bị́rị́ ã fụ rí ꞌbá ãngũ nõri agá rĩ pi ku.”

ꞌBãkí Yõsépã ri gávãnã rú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá

37 ꞌBãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ívé ũgalaku rĩ pi be, kộpi ãꞌyĩkí tã Yõsépã ní ꞌyoó ꞌdĩri rá. 38 ꞌBãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBâ nyo ícó ꞌbá Índrí Uletere Múngú vé rĩ ní ású sụ̃ ágó nõri tị́nị ni ị́sụ́ rá?”

39 Kúru ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní ꞌyozú Yõsépã ní kĩnĩ, “Múngú iꞌda mí ní urobí rĩ pi vé ífífí céré gí, ꞌbá ãzi úmĩ be tã nị̃ị́pi sụ̃ mí tị́nị ãluŋáni ꞌdãáyo. 40 Ma mi ꞌbã adri ãmbúgú rú mávé ũgalaku rĩ pi drị̃gé, ꞌbá mávé rĩ pi céré tã mí ní ꞌyoó rĩ ꞌdụ nga. Má ní adrií ꞌbãgú rĩ sĩ, ma adri ãmbúgú mí drị̃lé gá.”

41 Kúru ꞌbãgú rĩ ní ꞌyozú Yõsépã ní kĩnĩ, “Á ꞌbã mi nóni adrií ãmbúgú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ céré.” 42 ꞌBãgú rĩ ní ívé kátrĩ* ĩ ní ꞌî rụ́ sĩí rụ́ꞌbá ni gé rĩ ínjézú suzú Yõsépã ã drị́ mváŋá gá. Ĩri ní Yõsépã ri úsúzú bõngó ũnyĩ be ni sĩ, ĩri ní ngá dábũ rú ni íꞌdụ́zú ꞌyĩzú umbe ni gé. 43 ꞌBãgú rĩ sẽ ívé ꞌbá ꞌdeépi ꞌí úgóró gá rĩ vé ãrãbíyã hũsánĩ ní rií seé rĩ, Yõsépã ri únjú ãní nĩ. ꞌBá Yõsépã ẹndrẹtị gé rĩ pi rikí ọ́ꞌụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ĩmi kukí lẹ́tị Yõsépã ní!” Tã ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌbãgú rĩ ꞌbã Yõsépã ri gávãnã rú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá gí.

44 ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú Yõsépã ní kĩnĩ, “Mâ adri dõ ꞌbãgú drãáãsĩyã, ꞌbá ãzi ícó tã ãzi ꞌoó ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá nõgó mî tị ãkó ku.” 45 ꞌBãgú rĩ ní Yõsépã ã rụ́ ꞌdazú Zãfẽnátã Pãnéyã. Ĩri ní Ãsẽnétã ri sẽzú Yõsépã ní ũkú rú. Ãsẽnétã ri mvá ũkú átálágú Põtĩférã kụ̃rụ́ Ónõ† vé rĩ agá rĩ vé ni. Yõsépã ní ẹ́cị́zú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ céré.

46 Yõsépã ní íꞌdózú ẹ̃zị́ ngazú gávãnã rú ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ã pálé gá rĩ gé, ị́sụ́ ãkũdẽ ĩri ílí be pụ̃kụ́ na. Yõsépã ku ꞌbãgú rĩ kú ꞌdĩgé, ri ẹ́cị́ mụzú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ ãngũ rĩ úndré nĩ. 47 Ílí ẹ́zị̂rị̃ ĩ ní ꞌyoó ãnyãngã ri ka ãní ambamba ꞌdĩꞌbée agá, ãnyãngã ka ãngũ rĩ agá ambamba. 48 Yõsépã ní ãnyãngã kaápi ílí ẹ́zị̂rị̃ agá ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá rĩ úmúzú, ĩri ní ꞌbãzú jó ãnyãngã ꞌbãzú rĩ pi agá kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ. ꞌBã ãnyãngã ĩ ní ꞌaá kụ̃rụ́ ãlu ãlu ã gãrã gá rĩ kụ̃rụ́ ĩ ní ãnyãngã rĩ ꞌãzú ꞌdãri agá. 49 Yõsépã úmú ãnyãngã rĩ ãmbúgú ãmbúgú jó ãnyãngã ꞌbãzú rĩ pi agá ꞌdãá, sụ̃ cínyáfã troópi kú ngũ yị̃ị́ gãrã gá rĩ tị́nị, gõ ãnyãngã rĩ ã ụ̃ꞌbị̃ngárá, ãzini sĩngárá ni kuú rá, ãꞌdiãtãsĩyã ãnyãngã rĩ ambamba, ícókí ụ̃ꞌbị̃ị́ bã ku.

50 Ẹ̃bị́rị́ rĩ ní drĩ ꞌdezú kuyé rĩ gé, átálágú Põtĩférã kụ̃rụ́ Ónõ vé rĩ agá rĩ vé mvá ũkú Ãsẽnétã tị Yõsépã ní anji ãgõ ị̃rị̃. 51 Yõsépã ꞌda ívé mvá kãyú rĩ ã rụ́ Mãnásẽ ꞌi,‡ kĩnĩ, “Múngú sẽ mávé ĩzãngã ã tã ãvĩ mâ ẹ́sị́ agásĩ gí, ãzini ĩzãngã mâ ẹ́sị́ agá ꞌbá má ẹ́tẹ́pị vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ã tã sĩ rĩ, ãvĩ mâ ẹ́sị́ agásĩ gí.” 52 Yõsépã ꞌda ívé mvá ꞌdeépi kãyú rĩ vú sĩ rĩ ã rụ́ Ẽfẽrémã,§ ãꞌdiãtãsĩyã kĩnĩ, “Ãngũ má ní ĩzãngã nyazú nõri agá, Múngú sẽ á gõ mvá ãzi tịị́ gí.”

53 Ílí ẹ́zị̂rị̃ ãnyãngã ní kazú ambamba ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá rĩ ní dẹzú. 54 Kúru ílí ẹ́zị̂rị̃ ẹ̃bị́rị́ vé rĩ ní íꞌdózú sụ̃ Yõsépã ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Ẹ̃bị́rị́ rĩ ꞌde ãngũ Ẽjẽpétõ ã gãrã gá sĩ rĩ pi agásĩ céré, ꞌbo ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ céré ãnyãngã anigé. 55 ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi vé ãnyãngã kã dẹẹ́, ẹ̃bị́rị́ rĩ íꞌdó kộpi fụụ́ ũnjí ũnjí, kộpi íꞌdókí rií ngoó ꞌbãgú rĩ bị́lé gá kínĩ, ĩ lẽkí ꞌbãgú rĩ ã sẽ ĩ ní ãnyãngã. Kúru ꞌbãgú rĩ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi mụkí Yõsépã vúgá, tã ĩri ní lũú ĩmi ní rĩ, lẽ ĩmi ꞌdụkí ngaánga.”

56 Ẹ̃bị́rị́ rĩ kã ꞌdeé ãngũ rĩ agásĩ céré, Yõsépã ní jó ãnyãngã ꞌbãzú rĩ ẽ tị zị̃zú, ĩri ní ãnyãngã fífí rĩ ụzịzú ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ní, ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃bị́rị́ rĩ ꞌde ũnjí ũnjí ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ céré. 57 ꞌBá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi ãrẽvú céré ꞌdekí mụụ́ ãnyãngã fífí jeé Yõsépã vúgá ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá ꞌdãá, ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃bị́rị́ rĩ ꞌde ãngũ vũ drị̃gé rĩ pi agásĩ céré.

42

Yõsépã ẹ́drị́pị́ị mụkí ãnyãngã jeé Ẽjẽpétõ gá

1 Yõkóbũ kã yịị́ kínĩ, ãnyãngã Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé anigé, ĩri ní ꞌyozú ꞌí ẹnjịpị́ị ní kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní pá tuzú kú ꞌdĩgé rizú ĩmi úndrézú ĩmi ãsámvú gé sĩ ꞌdíni rĩ ãꞌdi? 2 Á yị kínĩ, ãnyãngã Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé anigé, ĩmi mụkí ꞌbá ní ãnyãngã rĩ jeé, ꞌbâ adrikí rí ídri rú, ꞌbâ ũdrãkí rí ku.”

3 Kúru Yõsépã vé ẹ́drị́pị́ị mụdrị́ rĩ pi ní ꞌdezú mụzú ãnyãngã rĩ jengárá gá Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé. 4 ꞌBo Yõkóbũ pẽ Yõsépã ẹ́drị́pị Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ ri mụzú ẹ́drị́pị́ị vúgá sĩ ĩndĩ kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌo ụ̃rị̃ sĩ, ụ̃sụ̃ déna tã ũnjí ri mụ ĩri ị́sụ́ rá. 5 Ĩsẽrélẽ vé anji rĩ pi mụkí ꞌbá mụꞌbá ãnyãngã jengárá gá Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé rĩ pi be trụ́, ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃bị́rị́ rĩ ꞌde kpá ãngũ Kãnánã vé rĩ agá ꞌdãlé ĩndĩ.

6 Sâ ꞌdãri gé, Yõsépã ri gávãnã ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá ꞌdãlé nĩ, ri ãnyãngã rĩ sẽé jeé ꞌbá rĩ pi ní nĩ. Yõsépã ẹ́drị́pị́ị kâ caá ꞌdãlé, kộpi ní kũmũcí ũtị̃zú, ĩ drị̃ sị̃zú vũgá Yõsépã ẹndrẹtị gé. 7 Yõsépã kã ꞌí ẹ́drị́pị́ị ndreé, nị̃ kộpi ámá bá, ꞌbã ꞌi kú sụ̃ ꞌi ꞌbá túngú ni tị́nị, átá kộpi ní ọ̃jọ̃gọ̃ sĩ, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi íbíkí ímụ́ íngõósĩla?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “ꞌBá íbíkí ímụ́ Kãnánã gálésĩ, ꞌbá ímụ́kí ãnyãngã jeé.”

8 Yõsépã ã nị̃ dõ ẹ́drị́pị́ị rá drãáãsĩyã, ẹ́drị́pị́ị nị̃kí ĩri ámá kuyé. 9 Yõsépã ní urobí ọ́tụ́ ꞌi ũbĩípi kộpi ã tã sĩ ꞌdãri ígázú, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá ãngũ úmíꞌbá ni pi! Ĩmi ímụ́kí ãngũ ꞌbávé rĩ úmí, dõ vũrã ĩ ní ũtẽé ku rĩ íngõri?”

10 Kộpi ní újázú kínĩ, “Ãmbúgú ꞌbávé rĩ, adri ꞌdíni kuyé. ꞌBâ ãtíꞌbá mívé ni, ꞌbá ímụ́kí ãnyãngã jeé. 11 ꞌBâ céré anji ꞌbá ãlu vé ni. ꞌBâ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi, ꞌbá adrikí ꞌbá ãngũ úmíꞌbá ni pi ku.”

12 Yõsépã ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Adri ꞌdíni kuyé! Ĩmi ímụ́kí ãngũ ꞌbávé rĩ úmí, dõ vũrã ĩ ní ũtẽé ku rĩ íngõri?”

13 Kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Ãmbúgú ꞌbávé rĩ, ꞌbâ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, ꞌbâ céré ẹ́drị́pị, ꞌbâ anji ágó riípi adriípi ãngũ Kãnánã vé rĩ agá rĩ vé ni. ꞌBávé ẹ́drị́pị ụ̃dụ́ rĩ ĩri vúlé ꞌbá ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãáꞌdã. ꞌBávé ẹ́drị́pị ãlu rĩ drã gí.”

14 Yõsépã ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Sụ̃ té má ní ꞌyoó rĩ tị́nị, ĩmi ꞌbá ãngũ úmíꞌbá ni pi! 15 Á lẽ nị̃ị́ dõ ĩmi ri tã áda ꞌyo. Á sõ ũyõ ꞌbãgú rĩ ã rụ́ sĩ, ĩmivé ẹ́drị́pị ụ̃dụ́ rĩ ícá dõ nõgó kuyé, ĩmi ícókí fũú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá nõósĩ ku. 16 Lẽ ĩmi pẽkí ꞌbá ãlu ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ã mụ ĩmi ẹ́drị́pị ri bĩí, ĩmi aceꞌbée rĩ pi, ma ĩmi ꞌbe jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, mâ nị̃ rí ámá dõ tã ĩmi ní ꞌyoó rĩ tã áda. Dõ tã ĩmi ní ꞌyoó rĩ adri tã áda kuyé, ꞌbãgú rĩ ã rụ́ sĩ, ĩmi ꞌbá ãngũ úmíꞌbá ni pi!” 17 Yõsépã ní kộpi suzú céré jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá caá ụ́ꞌdụ́ be na.

18 Kã mụụ́ adrií ụ́ꞌdụ́ na ni gé, Yõsépã ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Á ru Múngú ri rá, ĩmi ꞌokí dõ sụ̃ má ní ꞌyoó rĩ tị́nị, ĩmi ídrí rá. 19 Ĩmi dõ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi, lẽ ꞌbá ãlu ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ã adri jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá nõgó, ĩmi aceꞌbée rĩ pi, lẽ ĩmi jịkí ãnyãngã rĩ mụzú vúlé ꞌbá ĩmivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé ẹ̃bị́rị́ ní rií fụụ́ ꞌdãꞌbée ní. 20 ꞌBo ĩmi mụkí ĩmivé ẹ́drị́pị ụ̃dụ́ rĩ íjị́ ímụ́ má vúgá nõlé, ã lũ rí ꞌyozú kínĩ, ĩmi ri tã áda ꞌyo, ã úꞌdị́kí rí ĩmi drãá ku.” Yõsépã ẹ́drị́pị́ị ãꞌyĩkí tã ꞌdĩri rá.

21 Kộpi ní átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ádarú ĩ ri ꞌbâ ĩrĩŋã tã ꞌbá ní ꞌoó ꞌbá ẹ́drị́pị Yõsépã ní rĩ sĩ. ꞌBá ndrekí ĩzãngã ándúrú ĩri ní ꞌi ĩmãmãlãzú ívé ídri ã tã sĩ rĩ rá, ꞌbo ꞌbá yịkí ĩrivé tã kuyé, sẽ ꞌbá ní rizú ĩzãngã nõri nyazú ãní.”

22 Rũbénã ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Á ꞌyo ándúrú ĩmi ní kuyé? Má kínĩ, ĩmi ꞌdịkí mvá rĩ ku fô! Ĩmi gãkí yịgá sĩ. Sẽ nóni ꞌbâ ri ĩzãngã nya, ꞌbá ní ĩri ꞌdịị́ drãá rĩ sĩ.” 23 Kộpi nị̃kí ámá ꞌyozú kínĩ, Yõsépã yị tã ĩ ní átá rĩ gí ꞌdíni kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ãzi ri átángá kộpi ní átá rĩ újá nĩ.

24 Yõsépã ní ngazú mụzú kộpi ã gãrã gá sĩ ꞌdĩísĩ rá, ĩri ní íꞌdózú ngozú. Ĩri ní ꞌi újázú gõzú kộpi vúgá ꞌdãá, ĩri ní gõzú átázú kộpi ní dị̃ị́. Ĩri ní Sĩmĩyónã ri ĩpẽzú kộpi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ĩri ní ꞌyozú ã úmbékí ĩri kộpi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé.

Yõsépã ẹ́drị́pị́ị újákí ĩ gõó Kãnánã gá

25 Yõsépã ní tãị́mbị́ sẽzú kĩnĩ, ã tõkí ãnyãngã fífí kộpivé jũrú rĩ pi agásĩ, ã ꞌbãkí ꞌbá ãlu ãlu vé mũfẽngã fífí gõó ĩrivé jũrú agá ꞌdãlé ũzi. Ã sẽkí kộpi ní ngá nyanya, kộpi ã nyakí rí kộpi ní mụngárá gá lẹ́tị gé ꞌdĩgé. Kâ kộpi ní ngá nyanya rĩ sẽé gí, 26 kộpi ní ĩvé ãnyãngã fífí rĩ pi ũdrõzú ĩvé dõngí rĩ pi ã úgóró gá, kộpi ní ꞌdezú mụzú.

27 Ãngũ rĩ kã nịị́, kộpi ní pá tuzú. ꞌBá ãlu kộpi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ĩri ní ívé jũrú ẽ tị zị̃zú, ꞌî íꞌdụ́ rí ãnyãngã sẽé ívé dõngí rĩ ní, ị́sụ́ ívé mũfẽngã fífí rĩ kú jũrú rĩ agá ꞌdãá. 28 Ĩri ní ꞌyozú ẹ́drị́pị́ị ní kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí drĩ ká! Újákí mávé mũfẽngã fífí gõó vúlé, mũfẽngã fífí rĩ kú mávé jũrú agá nõ!”

Kộpi ẽ ẹ́sị́ tĩ rụ̃cụ̃, kộpi ã rụ́ꞌbá yã kpĩríkpĩrí, ọ́gụ́pị ndre ọ́gụ́pị ri, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Múngú ꞌo ꞌbâ ꞌdíni ãsĩ?”

29 Kộpi kâ caá ĩ ẹ́tẹ́pị Yõkóbũ vúgá Kãnánã gá ꞌdãá, kộpi ũlũkí tã ꞌi ngaápi ĩ rụ́ꞌbá gá rĩ pi ãrẽvú céré ĩri ní, kộpi kínĩ, 30 “Gávãnã ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá rĩ átá ꞌbá ní ọ̃jọ̃gọ̃ sĩ, kĩnĩ ꞌbâ ri ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ úmí. 31 ꞌBá ní ꞌyozú ĩri ní, ‘ꞌBá adrikí ꞌbá ãngũ úmíꞌbá ni pi ku, ꞌbâ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi. 32 ꞌBâ ẹ́drị́pị rú mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, ꞌbâ anji ꞌbá ãlu vé ni ãngũ Kãnánã vé rĩ agá. Mvá ụ̃dụ́ rĩ ꞌbá ẹ́tẹ́pị vúgá vúlé ꞌdãáꞌdã, ꞌbávé ẹ́drị́pị ãlu rĩ drã gí.’

33 “Gávãnã Ẽjẽpétõ vé rĩ ní ꞌyozú ꞌbá ní kĩnĩ, ‘Á lẽ nị̃ị́ dõ ádarú ĩmi ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi. Ĩmi kukí ĩmivé ẹ́drị́pị ãlu ni kú má be nõgó. Ĩmi jịkí ãnyãngã rĩ mụzú ĩmivé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé ẹ̃bị́rị́ ní rií fụụ́ ꞌdãꞌbée ní. 34 Ĩmi mụkí ĩmivé ẹ́drị́pị ụ̃dụ́ rĩ bĩí íjị́ má vúgá nõó, mâ nị̃ rí ꞌyozú kínĩ, ĩmi adrikí ꞌbá ãngũ úmíꞌbá ni pi ku, ĩmi ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi. Ma ĩmi ẹ́drị́pị ri sẽ gõ ĩmi ní rá, ĩmi ícó ẹ́cị́ ãnyãngã je ãngũ nõri agá, ꞌbá ãzi uga ĩmi ku.’ ”

35 Kộpi kâ rií ĩvé ãnyãngã fífí rĩ ũdãá jũrú rĩ pi agásĩ ãmvé, ꞌbá ãlu ãlu ị́sụ́ ívé mũfẽngã fífí rĩ jũrú rĩ agá ꞌdãá! Kộpi kâ mũfẽngã fífí rĩ pi ndreé, ãzini kộpivé ẹ́tẹ́pị Yõkóbũ kã mũfẽngã fífí rĩ pi ndreé, kộpi ã rụ́ꞌbá yã kpĩríkpĩrí. 36 Kộpivé ẹ́tẹ́pị Yõkóbũ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbekí mávé anjiŋá rĩ pi ãvĩí! Yõsépã ri nóni ꞌdãáyo, Sĩmĩyónã ri kpá ꞌdãáyo, ĩmi lẽkí kpá Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ rĩ jịị́ mụzú! Tã ĩmi ní ꞌoó ꞌdĩri ĩzãngã sẽ má ní!”

37 Kúru Rũbénã ní ꞌyozú ẹ́tẹ́pị ní kĩnĩ, “Má íjị́ dõ Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ ri ĩgõó kuyé, má ãꞌyĩ rá, mi ícó mávé anji ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée úꞌdị́ rá. ꞌÍ ku Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ ri má drị́gé, má ícó ĩri íjị́ ĩgõ rá.”

38 ꞌBo Yõkóbũ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mávé mvá mụ ꞌdãlé ãluŋáni ku, ãꞌdiãtãsĩyã ẹ́drị́pị drã gí, kukí ĩri kú ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ. Tã ũnjí ị́sụ́ dõ ĩri ẹ̃cị̃ ĩmi ní tuú rĩ gé lẹ́tị gé ꞌdĩgé, ĩzãngã rĩ sĩ, ĩmi sẽ ma drã rá.”

43

Yõsépã ẹ́drị́pị́ị jịkí Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ ri mụzú Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá ĩndĩ

1 Ẹ̃bị́rị́ rĩ áwí ꞌdeé kuú ũnjí ũnjí ãngũ Kãnánã vé rĩ agá. 2 Kộpi kâ ãnyãngã ĩ ní jeé Ẽjẽpétõ gá rĩ nyaá dẹẹ́ gí, kộpivé ẹ́tẹ́pị Yõkóbũ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi gõkí mụụ́ ꞌbá ní ãnyãngã ãzi jeé.”

3 Yụ́dã ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ágó ãmbúgú rĩ átá ꞌbá ní ũkpó ũkpó kĩnĩ, ‘Ĩmi íjị́kí dõ ĩmivé ẹ́drị́pị ụ̃dụ́ rĩ ímụ́zú ĩndĩ kuyé, ĩmi gõkí ícá má ẹndrẹtị gé dị̃ị́ ku.’ 4 Mí ãꞌyĩ dõ ꞌbâ jịkí ꞌbá ẹ́drị́pị ụ̃dụ́ rĩ mụzú ĩndĩ rá, ꞌbâ mụ ãnyãngã rĩ je íjị́ mí ní rá. 5 Mí kĩnĩ dõ ꞌbâ jịkí ĩri ku, ꞌbá mụkí ku, ãꞌdiãtãsĩyã ágó ãmbúgú rĩ ꞌyo ꞌbá ní kĩnĩ, ‘Ĩmi íjị́kí dõ ĩmivé ẹ́drị́pị ụ̃dụ́ rĩ ímụ́zú ĩndĩ kuyé, ĩmi gõkí ícá má ẹndrẹtị gé dị̃ị́ ku.’ ”

6 Ĩsẽrélẽ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní ĩzãngã sẽzú má ní ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Ngá ĩmi ní lũzú ágó ãmbúgú rĩ ní ĩmivé ẹ́drị́pị ãzi anigé rĩ ãꞌdi?”

7 Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, “Ágó ãmbúgú rĩ uzị ꞌbâ ꞌbávé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ã tã sĩ kĩnĩ, ‘Ĩmi ẹ́tẹ́pị ri drĩ ídri rú? Ĩmi ẹ́drị́pị ãzi anigé?’ ꞌBá újákí átángá ĩri ní ꞌbâ uzịzú rĩ pi rá. ꞌBâ ícó nị̃ ngóni ꞌyozú kínĩ ĩri ꞌyo, ‘Ĩmi íjị́kí ĩmi ẹ́drị́pị ri ímụ́zú ĩndĩ’?”

8 Kúru Yụ́dã ní ꞌyozú ꞌí ẹ́tẹ́pị Ĩsẽrélẽ ní kĩnĩ, “Mí ãꞌyĩ ꞌbâ ꞌdekí mụụ́ Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ be trụ́, ꞌbâ ícó mụ ĩri be rá, ꞌbâ anji mívé rĩ pi, mî úlúngu be, ꞌbávé anjiŋá rĩ pi be, ꞌbâ adrikí rí ídri rú, ꞌbâ ũdrãkí rí ku. 9 Ma ĩri ã tã mba rá, ma ĩri íjị́ ĩgõ mí vúgá nõlé rá, má íjị́ dõ ĩri ĩgõó mí vúgá nõlé kuyé, tã ni ã adri má drị̃gé, má ní drĩ adrizú ídri rú rĩ gé. 10 ꞌBâ izakí té dõ sâ kuyé, ꞌbá mụkí té ꞌdãlé gí, ꞌbá ẹndịkí té ꞌbâ caá vú be ị̃rị̃ gí.”

11 Kộpivé ẹ́tẹ́pị Ĩsẽrélẽ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Dõ Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ ri mụ ĩmi vúgá sĩ ĩndĩ, ĩmi tõkí ngá múké múké ãngũ nõri agá rĩ pi ĩmivé jũrú rĩ pi agásĩ, ĩmi jịkí sẽé ágó ãmbúgú rĩ ní fẽfẽ rú. Ĩmi tõkí ũdu ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ ni, ọ̃nyụ́, ngá tị́bị́ áꞌdízú ẹ̃jị́ be ngụ̃ꞌbá ndrị̃ndrị̃ ni pi, mị́rẹ̃, kụmụrọ́, ãzini ãlĩmóndã. 12 Ĩmi ꞌdụkí mũfẽngã fífí ĩmi ní ị́sụ́ ĩmivé jũrú agá rĩ pi mụzú ĩndĩ, ĩmi ꞌdụkí mũfẽngã rĩ ãzi gbã ĩmi ní ị́sụ́ ꞌdĩri pí mụzú ĩndĩ, ĩmi újákí ĩmi ní ị́sụ́ jũrú rĩ pi agá rĩ pi gõzú vúlé, sâ ãzi ni sĩ ꞌbá ãzi ku mũfẽngã fífí ꞌdĩri tãlãvĩ sĩ. 13 Ĩmi jịkí ĩmi ẹ́drị́pị Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ rĩ mụzú ĩndĩ, koro ĩmi ꞌdekí mụụ́ ágó ãmbúgú rĩ vúgá ꞌdãlé. 14 Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa ã sẽ ágó rĩ ẽ ẹ́sị́ ã adri ĩdríkídri ĩmi ní, ã ọyụ rí Sĩmĩyónã pi Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ be ĩgõó vúlé. Dõ mávé anjiŋá rĩ pi ãvĩ dẹ má drị́gé sĩ céré, kộpi ãvĩkí ĩngá ĩyí.”

15 Yõkóbũ vé anji rĩ pi ní fẽfẽ Yõkóbũ ní lẽé ã jịkí sẽé ágó ãmbúgú rĩ ní rĩ pi ꞌdụzú, kộpi ꞌdụkí mũfẽngã fífí ĩ ní ị́sụ́ jũrú agá rĩ pi, kộpi ꞌdụkí kpá ãzini gbã ĩ ní ị́sụ́ jũrú agá ꞌdĩri pí, kộpi jịkí Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ ri mụzú ĩndĩ. Kộpi ní mụzú cazú Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé, kộpi ní ĩ iꞌdazú Yõsépã ẹndrẹtị gé. 16 Yõsépã kã Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ pi ndreé ꞌí ẹ́drị́pị́ị be, ĩri ní ꞌyozú ívé ꞌbá riípi ívé ngá jó agá rĩ pi ũtẽépi rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ jị ꞌbá ꞌdĩꞌbée mụzú mávé jó agá ꞌdãá, ꞌí lị ndrị̃ị́, mí áꞌdí, ꞌbâ nyakí rí kộpi be ụ̃tụ́ mgbímgbi gé ꞌdĩgé.”

17 Ágó rĩ ní ndrị̃ị́ rĩ lịzú áꞌdízú, sụ̃ Yõsépã ní ꞌyoó ꞌí ní rĩ tị́nị, ĩri ní kộpi jịzú mụzú Yõsépã vé jó agá ꞌdãlé. 18 Kâ kộpi jịị́ mụzú Yõsépã vé jó agá ꞌdãá, kộpi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ. Kộpi íꞌdókí rií ụ̃sụ̃ụ́ kínĩ, “Íjị́kí ꞌbâ nõgó mũfẽngã fífí ĩ ní ándúrú ũꞌbãá gõó ꞌbávé jũrú agá rĩ pi vé tã sĩ. Ágó ãmbúgú rĩ lẽ ꞌbâ urụụ́ ꞌbãá adrií tụ́gẹ̃rị̃ ívé ni rú, lẽ dõngí ꞌbávé rĩ pi uꞌdụụ́ ꞌbá drị́gé sĩ rá.”

19 Kúru kộpi ní ꞌdezú mụzú átázú Yõsépã vé ágó riípi ĩrivé ngá jó agá rĩ ũtẽépi rĩ ní kẹ̃ẹ́tịlé gá ꞌdãá. 20 Kộpi kínĩ, “Ãmbúgú ꞌbávé rĩ, ándúrú ꞌbá ímụ́kí drị̃drị̃ ni ãnyãngã jeé nõgó rá. 21 ꞌBo vũrã ꞌbá ní mụzú lazú rĩ gé, ꞌbá kâ ꞌbávé jũrú rĩ pi ẽ tị ọyụụ́, ꞌbá ãlu ãlu gõ ívé mũfẽngã fífí ãnyãngã jezú rĩ ị́sụ́ vúgú rĩ vú sĩ. ꞌBá íjị́kí mũfẽngã fífí rĩ pi ĩgõó vúlé nõ. 22 ꞌBá nị̃kí kuyé ãꞌdi ũꞌbã ꞌbávé mũfẽngã fífí rĩ pi gõó ꞌbávé jũrú rĩ pi agá nĩ. ꞌBá íjị́kí kpá mũfẽngã ãzi ímụ́zú ĩndĩ ãnyãngã ãzi jezú ãní.”

23 Ágó riípi ngá jó agá rĩ ũtẽépi rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku, má ẹ́ꞌyị́ ĩmivé mũfẽngã fífí rĩ pi gí. Múngú ĩmi ní rií ị̃njị̃ị́ ĩmi ẹ́tẹ́pị pi be rĩ, ũꞌbã mũfẽngã fífí rĩ pi gõó ĩmivé jũrú rĩ pi agásĩ nĩ.” Kúru ĩri ní Sĩmĩyónã ri íjị́zú ĩfũzú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãásĩ ãmvé kộpi vúgá nõó.

24 Ágó riípi ngá jó agá rĩ ũtẽépi rĩ ní ãgõ ꞌdĩꞌbée jịzú mụzú Yõsépã vé jó agá ꞌdãá. Ĩri ní kộpi ní yị̃ị́ sẽzú, kộpi ã ũjĩkí rí ĩ pá ãní. Ĩri ní kpá ãnyãngã sẽzú kộpivé dõngí rĩ pi ní. 25 Kộpi údékí fẽfẽ ĩ ní lẽé sẽé Yõsépã ní rĩ kú ị́nọ́gọ́sị́ rizú Yõsépã ri ũtẽzú, kãdõ ícá ụ̃tụ́ mgbímgbi gé ꞌdĩgé, ĩ sẽkí rí ĩri ní, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi yịkí kínĩ, ĩ ímụ́ ínyá nya Yõsépã pi be trụ́.

26 Yõsépã kã ícá ꞌbẹ̃tị́ nõlé, kộpi ní fẽfẽ ĩ ní íjị́ rĩ pi íꞌdụ́zú sẽzú ĩri ní. Kộpi ní kũmũcí ũtị̃zú, ĩ drị̃ sị̃zú vũgá ĩri ẹndrẹtị gé. 27 Yõsépã kã kộpi ẹzịị́, ĩri ní zịzú kĩnĩ, “Ĩmivé ẹ́tẹ́pị adriípi ãrãkã rú ĩmi ní tã ni lũú má ní rĩ ĩri íngóni? Ĩri drĩ ídri rú?”

28 Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, “Mívé ãtíꞌbá ꞌbá ẹ́tẹ́pị ri drĩ ídri rú, ĩri múké.” Kộpi ní kũmũcí ũtị̃zú vũgá ĩri ị̃njị̃zú.

29 Yõsépã kã ꞌí ẹ́drị́pị Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ ĩ ní adrií ĩri be ẹ́ndrẹ́pị ãlu rĩ ndreé, ĩri ní zịzú kĩnĩ, “Ĩmivé ẹ́drị́pị ụ̃dụ́ rú ĩmi ní tã ni lũú má ní rĩ ĩri adriípi ꞌdĩ?” Ĩri ní gõzú ꞌyozú kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, Múngú ã ꞌbã ẹ́sị́ múké mí ní.” 30 Koro Yõsépã ní fũzú jó rĩ agásĩ, ĩri ní mụzú fizú ívé jó lazú rĩ agá, ĩri ní íꞌdózú ngozú, ãꞌdiãtãsĩyã lẽ ẹ́drị́pị Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ ri ambamba.

31 Kã ꞌî mịlẹ́tị ũjĩí gí, ĩri ní ẹ́sị́ úmbézú, ĩri ní ĩfũzú ãmvé. Ĩri ní ꞌyozú ãtíꞌbá rĩ pi ní kínĩ, “Ĩmi íjị́kí ínyá rĩ awaá.”

32 Sẽkí Yõsépã ní ínyá rĩ ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ, ĩrivé ẹ́drị́pị́ị ní sẽkí túngú, ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ní sẽkí túngú, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi nyakí ínyá ꞌbá Ẽbérẽ vé rĩ pi be trụ́ ku, kộpi gãkí ꞌbá Ẽbérẽ vé rĩ pi sĩ. 33 ꞌBãkí Yõsépã ẹ́drị́pị́ị úrí Yõsépã ẹndrẹtị gé ílí ĩ ní kộpi tịzú rĩ vú sĩ, íꞌdózú mvá kãyú rĩ vúgá cazú mvá ụ̃dụ́ rĩ vúgá, kộpi rikí ĩ úndré ĩ ãsámvú gé sĩ, sẽ kộpi ãyãkí ãní ãyãyã. 34 Awakí ínyá Yõsépã vé mísá drị̃gé rĩ, jịkí sẽé kộpi ní, sẽkí Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ vé rĩ caá vú sĩ tọ̃wụ́ ndẽ ẹ́drị́pị́ị vé rĩ rá. Yõsépã ẹ́drị́pị́ị rikí ngá nyaá, ãzini ngá mvụụ́ Yõsépã pi be trụ́, ꞌbá ãzi uga kộpi kuyé.

44

Yõsépã vé kópõ ọ́gụ́pi ọ́gụ́ọ̃gụ̃ rĩ

1 Yõsépã ní ꞌyozú ívé ágó riípi ívé ngá jó agá rĩ ũtẽépi rĩ ní kĩnĩ, “Mí ũtõ ãnyãngã ãgõ ꞌdĩꞌbée vé jũrú rĩ pi agásĩ tré tré, kộpi ní ícó ꞌdụụ́ bã rá ni. Mí ũꞌbã ꞌbá ãlu ãlu vé mũfẽngã gõó ĩrivé jũrú agá ꞌdãá vúlé. 2 ꞌÍ ꞌbã mávé kópõ ọ́gụ́pị ọ́gụ́ọ̃gụ̃ rĩ mvá ụ̃dụ́ rĩ vé jũrú agá, ꞌí ꞌbã kpá ĩrivé mũfẽngã ãnyãngã jezú rĩ gõó jũrú rĩ agá ꞌdãá vúlé.” Ágó rĩ ꞌdụ tã rĩ ngaá sụ̃ Yõsépã ní ꞌyoó rĩ tị́nị.

3 Ãngũ rĩ kã ọ́wụ́, ĩ ní ãgõ ꞌdĩꞌbée pẽzú mụzú ĩvé dõngí rĩ pi be. 4 Kộpi kâ drĩ mụụ́ vụ̃ụ́ kụ̃rụ́ rĩ agásĩ rárá rú kuyé, Yõsépã ní ꞌyozú ívé ágó riípi ívé ngá jó agá rĩ pi ũtẽépi rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ mụ ãgõ ꞌdĩꞌbée ã vụ́drị̃ gé sĩ, mí ị́sụ́ dõ kộpi gí, ꞌí zị kộpi ꞌdíni, ‘Á ꞌo ĩmi ní tã múké, ngá ĩmi ní tã ũnjí ꞌozú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? 5 Kópõ ꞌdĩri mávé ãmbúgú rĩ ní rizú ngá mvụzú ãní rĩ, ĩri kpá ri ẹ̃ndrị́ ndrị ãní. Tã ĩmi ní ꞌoó ꞌdĩri ũnjí.’ ”

6 Ágó rĩ kã mụụ́ kộpi ị́sụ́, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní sụ̃ Yõsépã ní ꞌyoó ꞌí ní rĩ tị́nị. 7 Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, “Tã mí ní rií átá ꞌdíni rĩ ãꞌdi? ꞌBâ ãtíꞌbá mívé ni, ꞌbá ícókí tã ꞌoó ꞌdíni ku. 8 Mũfẽngã fífí ꞌbá ní ị́sụ́ ꞌbávé jũrú agá rĩ pi, ꞌbá íjị́kí Kãnánã gá ꞌdãásĩ sẽé gõó mí ní rá. ꞌBâ ícó mívé ãmbúgú rĩ vé ngá ọ́gụ́pị ọ́gụ́ọ̃gụ̃, dõku dábũ ụ̃gụ̃ ĩrivé jó agá ꞌdãásĩ ímụ́zú ĩndĩ íngóni ngóni? 9 Dõ mí ị́sụ́ ãmbúgú rĩ vé kópõ ꞌbá ãlu vúgá ꞌbâ ãsámvú gé nõgó rá, ã ꞌdịkí ꞌbá ꞌdĩri drãá rá, ꞌbâ ị̃mbị́tã ĩ ní kuú nõꞌbée gõ adri tụ́gẹ̃rị̃ mívé ni.”

10 Ágó rĩ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Múké, ã adri sụ̃ ĩmi ní ꞌyoó rĩ tị́nị. ꞌBá ĩ ní kópõ rĩ ị́sụ́ ĩri vúgá rĩ, ĩri adri tụ́gẹ̃rị̃ rú nĩ. Ĩmi ị̃mbị́tã ĩ ní kuú ꞌdĩꞌbée, ĩmi adri tã ãkó, ĩ ĩmi ọyụ rá.”

11 Koro ꞌbá ãlu ãlu ní ívé jũrú íꞌdụ́zú ꞌbãzú vũgá, kộpi ní tị ni ọyụzú. 12 Kúru ágó riípi Yõsépã vé ngá jó agá rĩ pi ũtẽépi rĩ ní íꞌdózú kộpivé jũrú ã ꞌa ndãzú, íꞌdó ndãá mvá kãyú rĩ vé rĩ agá, cĩmgbá cazú mvá ụ̃dụ́ rĩ vé rĩ agá. Ị́sụ́ kópõ rĩ Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ vé jũrú agá. 13 Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ ẹ́drị́pị́ị kâ tã ꞌdĩri ndreé, kộpi ũsĩkí ĩvé bõngó ĩ rụ́ꞌbá gá sĩ kpélékpélé.* Kộpi ní ĩvé ãnyãngã rĩ pi ũdrõzú ĩvé dõngí rĩ pi ã úgóró gá, kộpi ní ĩ újázú gõzú vúlé kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãlé ũzi.

14 Yụ́dã pi ẹ́drị́pị́ị be, kộpi kâ caá ꞌdãlé, kộpi ị́sụ́kí Yõsépã ri drĩ jó agá, kộpi úꞌbékí ĩ vũgá sĩ Yõsépã ẹndrẹtị gé. 15 Yõsépã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní ꞌoó ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, ꞌbá má tị́nị nõri, ma ícó ẹ̃ndrị́ ndrị tã rĩ nị̃zú ámázú ãní rá ꞌdíni kuyé?”

16 Yụ́dã ní újázú kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, ꞌbâ ꞌyokí rí mí ní íngóni? Tã lũúpi kínĩ ꞌbâ tã ãkó rĩ ãꞌdi? Múngú iꞌda tã ꞌbá ní ꞌoó ũnjí rĩ ãmvé gí. Ãmbúgú mávé rĩ, ꞌbâ ꞌbá ẹ́drị́pị ĩ ní kópõ rĩ ị́sụ́ ĩrivé jũrú agá rĩ pi be, ꞌbâ nóni tụ́gẹ̃rị̃ mívé ni.”

17 ꞌBo Yõsépã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ícó tã ꞌoó sụ̃ ꞌdĩri tị́nị ku! ꞌYéŋá ágó ĩ ní kópõ rĩ ị́sụ́ vú ni gé rĩ, ĩri adri mávé tụ́gẹ̃rị̃ rú nĩ. Ĩmi ị̃mbị́tã ĩ ní kuú ꞌdĩꞌbée, ĩmi tã ãkó, ĩmi ícó gõ ĩmi ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãá rá tã be kíri.”

Yụ́dã mã ágó ãmbúgú rĩ Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ vé tã sĩ

18 Kúru Yụ́dã ní ꞌdezú mụzú Yõsépã vúgá ꞌdãá, ĩri ní Yõsépã ri mãzú kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, ma ãtíꞌbá mívé ni, mí ãꞌyĩ, mâ ꞌyo tã má tị gé sĩ mí ẹndrẹtị gé nõgó. Mívé ũkpõ ã adri dõ sụ̃ ꞌbãgú rĩ vé rĩ tị́nị drãáãsĩyã, lẽ mî ꞌa ã ve má ní ku. 19 Ãmbúgú mávé rĩ, ándúrú ꞌí zị ꞌbâ ãtíꞌbá mívé rĩ pi, mí kĩnĩ, ‘Ĩmivé ẹ́tẹ́pị anigé? Dõku ĩmivé ẹ́drị́pị anigé?’ 20 ꞌBá újákí mí ní, ꞌbá kĩnĩ, ‘ꞌBávé ẹ́tẹ́pị ri anigé, ĩri ãrãkã rú, tị mvá ágóŋá ãzi ị́sụ́ ãkũdẽ ĩri ãrãkã rú. Mvá ágóŋá rĩ vé ẹ́drị́pị drã gí, kộpivé ẹ́ndrẹ́pị agá, mvá ꞌyéŋá ĩ ní kuú rĩ ĩri ꞌi, ẹ́tẹ́pị lẽ ĩri ambamba.’

21 “ꞌÍ ꞌyo ꞌbá ní, mí kĩnĩ, ‘Ĩmi íjị́kí ĩri má vúgá nõó, mâ ndre ĩri mâ mị sĩ.’ 22 ꞌBá ꞌyokí mí ní, ꞌbá kĩnĩ, ‘Mvá ágó rĩ ícó ꞌí ẹ́tẹ́pị ri kuú ku, ku dõ ẹ́tẹ́pị ri gí, ẹ́tẹ́pị ri drã rá.’ 23 ꞌBo ꞌí ꞌyo ꞌbá ní, mí kĩnĩ, ‘Ĩmi íjị́kí dõ ĩmi ẹ́drị́pị ụ̃dụ́ rĩ ímụ́ má vúgá nõó ku, úmvúlésĩ ĩmi ndrekí mâ ẹndrẹtị dị̃ị́ ku.’ 24 ꞌBá kâ gõó vúlé mívé ãtíꞌbá ꞌbá ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãlé, ꞌbá ũlũkí ĩri ní tã mí ní ꞌyoó rĩ rá.

25 “ꞌBá ẹ́tẹ́pị gõ ꞌyoó kĩnĩ, ‘Ĩmi gõkí mụụ́ ꞌbá ní ãnyãngã ãzi jeé.’ 26 ꞌBo ꞌbá újákí ĩri ní, ꞌbá kĩnĩ, ‘Mí ãꞌyĩ dõ ꞌbá ẹ́drị́pị ụ̃dụ́ rĩ mụụ́ ꞌbá be ku, ꞌbá ícókí mụụ́ ku. ꞌBá ẹ́drị́pị ụ̃dụ́ rĩ mụ dõ ꞌbá be kuyé, ꞌbá ícókí ágó ãmbúgú rĩ ẽ mịlẹ́tị ndreé ku.’

27 “ꞌBá ẹ́tẹ́pị ní ꞌyozú ꞌbá ní kĩnĩ, ‘Ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ũkú mávé rĩ tị má ní anji ãgõ ị̃rị̃. 28 Mvá ágó rĩ ãzi fũ mụzú ãmvé mâ rụ́ꞌbá gá sĩ gí, má kĩnĩ, “Ũndĩkí ĩri kpélékpélé gí.” Íꞌdózú ị́nọ́gọ́sị́ ꞌdãá, á gõ ĩri ndreé kuyé. 29 Ĩmi jịkí dõ mvá ị̃mbị́tã ãlu ꞌdĩri mụzú ĩndĩ, tã ũnjí ị́sụ́ dõ ĩri gí, ĩmi sẽ mávé ãrãkã nõri fi ꞌbụ́ agá ĩzãngã agá.’

30 “Ãmbúgú mávé rĩ, má ícó mvií gõó má ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãá mvá rĩ ãkó ku, ꞌbá ẹ́tẹ́pị ri adri ídri rú mvá rĩ ní adrií ídri rú rĩ sĩ, 31 ꞌbá ẹ́tẹ́pị ndre dõ mvá ágó rĩ ꞌbâ ãsámvú gé ꞌdãáyo, ꞌbá ẹ́tẹ́pị ri drã rá. ꞌBâ mívé ãtíꞌbá nõꞌbée, ꞌbâ sẽ ꞌbá ẹ́tẹ́pị dẽépi gí ꞌdãri drã rá. 32 Ãmbúgú mávé rĩ, á ꞌyo má ẹ́tẹ́pị ní, má kĩnĩ, ‘Ma ícó mvá ágó rĩ ã tã mba rá. Má íjị́ dõ mvá ágó rĩ ĩgõó vúlé nõó kuyé, tã ni ã adri má drị̃gé mụzú nyonyo.’

33 “Ãmbúgú mávé rĩ, lẽ mâ áwí adrií nõgó tụ́gẹ̃rị̃ rú mvá ágó rĩ ã vũrã gá, mí ãꞌyĩ mvá ágó rĩ, kộpi ã mvikí gõó ꞌí ẹ́drị́pị́ị be ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãá. 34 Mvá ágó rĩ mụ dõ má vúgá sĩ ĩndĩ kuyé, ma ícó mvi gõ má ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãlé íngóni? Á lẽ ĩzãngã má ẹ́tẹ́pị vé rĩ ndreé ku.”

45

Yõsépã iꞌda ꞌi nị̃ị́ ẹ́drị́pị́ị ní

1 Yõsépã kã ndreé ꞌí ícó ꞌî ẹ́sị́ úmbé ívé ãtíꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé bã ku, ĩri ní ꞌyozú ívé ãtíꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi fũkí má gãrã gá nõósĩ céré ãmvé!” Sâ Yõsépã ní ꞌi iꞌdazú ẹ́drị́pị́ị ní rĩ gé, ꞌbá ãzi túngú ni ꞌdãáyo, kộpi ꞌyéŋá ẹ́drị́pị́ị be. 2 Ĩri ní íꞌdózú ngozú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi yịkí rá, ũlũkí tã Yõsépã ní ngozú ꞌdĩri ꞌbá ꞌbãgú rĩ vé jó ãsámvú gé rĩ pi ní rá.

3 Yõsépã ní ꞌyozú ẹ́drị́pị́ị ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ ma ꞌi, Yõsépã ꞌi! Má ẹ́tẹ́pị ri drĩ nyo ídri rú?” ꞌBo Yõsépã ẹ́drị́pị́ị ícókí ĩri ní tã ꞌdĩri újá bã ku, ãꞌdiãtãsĩyã ụ̃rị̃ fụ kộpi ambamba, kộpi ní Yõsépã ã rụ́ꞌbá ndreé rĩ sĩ.

4 Kúru Yõsépã ní ꞌyozú ẹ́drị́pị́ị ní kĩnĩ, “Ĩmi ítrúkí ĩmi ĩnyiŋá má vúgá nõó.” Kộpi kâ ĩ útrú ĩri vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma ĩmivé ẹ́drị́pị Yõsépã ĩmi ní ọ́tụ́ sẽé jeé, ĩ ní íjị́ ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá rĩ ꞌi! 5 ꞌBo lẽ ĩmi adrikí ĩzãngã sĩ ku, ãzini lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã ri veé ĩmi ãsámvú gé sĩ tã ĩmi ní ma sẽé jeé rĩ ã tã sĩ ku. Múngú ĩpẽ ma ímụ́zú ĩmi ní nõó drị̃drị̃, mâ ímụ́ rí ĩmi ídrí bẽnĩ. 6 Ẹ̃bị́rị́ ꞌde ãngũ rĩ agá ũnjí ũnjí, ꞌdụ nóni caá ílí ị̃rị̃, ẹ̃bị́rị́ rĩ ãzi ri gõ ꞌde ca ílí tọ̃wụ́, ꞌbá ãzi gõ ọ́mvụ́ ꞌãá ku, gõkí kpá ãnyãngã ĩkũnãá ku. 7 ꞌBo Múngú ĩpẽ ma ímụ́zú ĩmi ní drị̃drị̃, mâ ímụ́ rí ĩmi tã mbaá ĩmivé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be, ĩmi adrikí rí ídri rú.

8 “Adri ꞌyozú kínĩ, ĩmi ĩpẽkí ma nõgó nĩ ꞌdíni kuyé, Múngú ĩpẽ ma nĩ. Múngú ꞌbã ma adrií ũgalaku ꞌbãgú rĩ vé ni, ãzini ꞌbã ma adrií ãmbúgú rú ꞌbá ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá rĩ pi drị̃gé. 9 Ĩmi újákí ĩmi gõó vúlé má ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãlé mbẽlẽ, ĩmi ꞌyokí ĩri ní, ‘Mî mvọ́pị Yõsépã ꞌyo ꞌdíni kĩnĩ, “Múngú ꞌbã ma ãmbúgú rú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ drị̃gé. Lẽ ẽ ímụ́ má vúgá nõó mbẽlẽ, ẽ iza sâ ku.” ’ 10 Ĩri ímụ́ adri ãngũ Gõsénĩ vé rĩ agá, ĩnyiŋá má gãrã gá. Ĩri adri anjiŋá ívé rĩ pi be, anjiŋá ẹnjịpị́ị ní tịị́ rĩ pi be, ívé kãbĩlõ rĩ pi be, ndrị̃ị́ rĩ pi be, tị́ rĩ pi be, ngá ãrẽvú ívé rĩ pi be céré. 11 Ma ĩri ní ãnyãngã sẽ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃bị́rị́ rĩ ãzi ri gõ ímụ́ ꞌde ílí tọ̃wụ́ ũnjí ũnjí. Ímụ́ dõ ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be, ãzini ívé ãnyãpá rĩ pi be ku, kộpi ímụ́ ũdrã rá ẹ̃bị́rị́ rĩ sĩ.”

12 Yõsépã ní gõzú ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí nóni ma ĩmî mị sĩ gí, má ẹ́drị́pị Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ ndre kpá ma ꞌî mị sĩ gí, ádarú ꞌbá átángá átápi rĩ ma ꞌi, Yõsépã ꞌi. 13 Ĩmi mụkí tã ꞌbá rĩ pi ní ma ị̃njị̃zú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá nõgó, ãzini tã ãrẽvú céré ĩmi ní ndreé rĩ pi ũlũú má ẹ́tẹ́pị ní. Ĩmi íjị́kí má ẹ́tẹ́pị ri ímụ́ má vúgá nõlé mbẽlẽ.”

14 Yõsépã pi ní ĩ uꞌdezú ẹzịzú bẹ̃drị̃ sĩ ẹ́drị́pị Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ be, ãyĩkõ sĩ, kộpi ní íꞌdózú ngozú. 15 Yõsépã ní rizú ꞌí ẹ́drị́pị́ị uꞌdezú ẹzịzú mụzú ãlu ãlu bẹ̃drị̃ sĩ, ãyĩkõ sĩ, ĩri ní íꞌdózú ngozú. Vụ́drị̃ ni gé, ẹ́drị́pị́ị ní íꞌdózú átázú ĩri be.

ꞌBãgú rĩ zị Yõkóbũ ri ímụ́zú Ẽjẽpétõ gá

16 Ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ kã caá ꞌbãgú rĩ vé kání agá ꞌdãá kínĩ, Yõsépã ẹ́drị́pị́ị ícákí gí, ꞌbãgú rĩ ívé ũgalaku rĩ pi be, adrikí céré ãyĩkõ sĩ. 17 ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú Yõsépã ní kĩnĩ, “ꞌÍ lũ mí ẹ́drị́pị́ị ní, kộpi ã ũꞌbãkí ĩvé ãnyãngã rĩ pi céré ĩvé dõngí rĩ pi ã úgóró gá, kộpi ã újákí ĩ gõó vúlé Kãnánã gá ꞌdãá ũzi. 18 Kộpi ã mụkí ĩ ẹ́tẹ́pị ri íjị́ ímụ́zú ĩrivé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be nõlé, ma kộpi ní vũrã múké ni sẽ ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá nõgó rá, kộpi ãnyãngã ị́sụ́ nya ꞌa ni gé, ĩri kộpi ní ãyĩkõ sẽ.

19 “ꞌÍ lũ kộpi ní, kộpi ã jịkí ãrãbíyã ĩ ní rií seése rĩ pi mụzú Ẽjẽpétõ agá nõósĩ ĩndĩ, kộpi ẽ íjị́kí rí ĩvé anjiŋá rĩ pi ímụ́zú ãní ũkú rĩ pi be, ãzini kộpi ẽ íjị́kí rí ĩ ẹ́tẹ́pị ri ímụ́zú ãní. 20 Kộpi ã kukí ngá ĩvé rĩ pi kú vúlé ꞌdãá, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ímụ́ ngá múké múké ni pi ị́sụ́ ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá nõgó rá.”

21 Ĩsẽrélẽ vé anji ãgõ rĩ pi ãꞌyĩkí tã ꞌbãgú rĩ ní ꞌyoó rĩ ꞌdụụ́ ngaá rá. Yõsépã sẽ kộpi ní ãrãbíyã ĩ ní rií seése rĩ pi, ãnyãngã be, kộpi ã mvikí rí gõó ãní ꞌbẹ̃tị́, sụ̃ ꞌbãgú rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. 22 Yõsépã awa kộpi ní bõngó úꞌdí rú ni pi, ꞌbo sẽ Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ni mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ na (300), sẽ kpá ĩri ní bõngó úꞌdí rú ni pi tọ̃wụ́. 23 Ngá Yõsépã ní pẽé mụzú ꞌí ẹ́tẹ́pị ní rĩ pi dõngí ãgõ mụdrị́, ũꞌbãkí ngá múké múké Ẽjẽpétõ vé rĩ pi kộpi ã úgóró gá, dõngí ũkú rú ni pi mụdrị́, ũꞌbãkí ãnyãngã fífí, pánga, ãzini ngá ụrụkọ nyaánya ni pi, ã tu rí ẹ̃cị̃ rĩ ímụ́zú ãní. 24 Ĩri ní kộpi pẽzú mụzú. Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi ãwãkí ĩmi ãsámvú gé sĩ lẹ́tị gé ꞌdĩgé ku!”

25 Kộpi ní ngazú fũzú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ, kộpi ní mvizú gõzú ĩ ẹ́tẹ́pị Yõkóbũ vúgá ãngũ Kãnánã vé rĩ gé ꞌdãá. 26 Kộpi ní ũlũzú Yõkóbũ ní kínĩ, “Yõsépã ri drĩ ídri rú! ꞌBãkí ĩri gávãnã rú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá.” ꞌBo tã ꞌdĩri sẽ Yõkóbũ ní ãyãngárá, ẹ̃ꞌyị̃ tã kộpi ní ũlũú ꞌí ní ꞌdĩri kuyé. 27 Kộpi kâ tã Yõsépã ní ꞌyoó ĩ ní rĩ ũlũú Yõkóbũ ní, Yõkóbũ kã ãrãbíyã ĩ ní rií seése Yõsépã ní ĩpẽé ímụ́ ꞌi bĩí ꞌdĩꞌbée ndreé, ĩrivé yị̃kị̂ gõ ícá múké. 28 Ĩsẽrélẽ ní kúru ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩri ícó adri tã ẹ́gbị! Mávé mvá Yõsépã ri drĩ ídri rú! Á lẽ mụụ́ ĩri ndreé ũgbále, ma íbí drã ndõ.”

46

Yõkóbũ nga mụụ́ Ẽjẽpétõ gá

1 Kúru Ĩsẽrélẽ ní ꞌdezú mụzú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ gé ꞌdãá, ꞌdụ ívé ngá rĩ pi ãrẽvú céré mụzú ĩndĩ. Kã mụụ́ caá kụ̃rụ́ Bẽrĩsébã vé rĩ gé, ĩri ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú Múngú ꞌí ẹ́tẹ́pị Ĩsákã vé rĩ ní.

2 Múngú ní átázú Ĩsẽrélẽ be urobí agá ị́nị́ŋá rĩ sĩ kĩnĩ, “Yõkóbũ, Yõkóbũ.”

Yõkóbũ ní újázú kĩnĩ, “Ma nõ.”

3 Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma Múngú ꞌi, Múngú mí ẹ́tẹ́pị vé rĩ. ꞌÍ ꞌo ụ̃rị̃ sĩ ku, ꞌí mụ ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ gé, ma úmvúlésĩ sụ́rụ́ mívé rĩ sẽ ízú tré, kộpi ícá sụ́rụ́ ãmbúgú. 4 ꞌBâ mụ mí be trụ́ Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé. Ádarú ma úmvúlésĩ mi íjị́ ĩgõ vúlé nõlé dị̃ị́ rá. Mi úmvúlésĩ drã Yõsépã gãrã gá, ĩri mî mị ọ̃zụ̃ nĩ.”

5 Kúru Yõkóbũ ní fũzú kụ̃rụ́ Bẽrĩsébã vé rĩ agásĩ, ĩrivé anji ãgõ rĩ pi ní ĩvé ẹ́tẹ́pị Yõkóbũ ri jịzú tụzú ĩvé anjiŋá rĩ pi be, ĩvé ũkú pi be, ãrãbíyã ĩ ní seése ꞌbãgú rĩ ní ĩpẽé rĩ agá. 6 Kộpi jịkí ĩvé ãnyãpá rĩ pi, ãzini ãꞌbú ĩ ní ị́sụ́ ãngũ Kãnánã vé rĩ gé ꞌdãlé rĩ pi mụzú ĩndĩ. Yõkóbũ pi ívé anjiŋá rĩ pi be céré ꞌdekí mụụ́ ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ gé ꞌdãá. 7 Yõkóbũ jị ívé anji ãgõ rĩ pi, ívé anjiŋá rĩ pi vé anji ãgõ rĩ pi, ãzini jị ívé anji ũkú rĩ pi, ívé anjiŋá rĩ pi vé anji ũkú rĩ pi be mụzú Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá ĩndĩ, jị úyú ívé rĩ pi mụzú céré.

8 Anji Ĩsẽrélẽ vé mụꞌbá Ẽjẽpétõ gá rĩ pi ã rụ́ ꞌdĩ. Drị̃drị̃ ni, Ĩsẽrélẽ vé rụ́ Yõkóbũ.

Mvá kãyú Yõkóbũ vé rĩ Rũbénã ꞌi.

9 Anji ãgõ Rũbénã vé rĩ pi ã rụ́,

Ẽnókã ꞌi, Pálũ ꞌi, Ẽzĩrónã ꞌi, Kãrímĩ sĩ.

10 Anji ãgõ Sĩmĩyónã vé rĩ pi ã rụ́,

Yẽmũyélẽ ꞌi, Yãmínĩ ꞌi, Õhádĩ ꞌi, Yãkínĩ ꞌi, Zõhárã ꞌi, Sáwũlã sĩ, Sáwũlã vé ẹ́ndrẹ́pị Kãnánãzị́.

11 Anji ãgõ Lẹ́vị̃ vé rĩ pi ã rụ́,

Gẽrẽsónã ꞌi, Kõhátã ꞌi, Mẽrárã sĩ.

12 Anji ãgõ Yụ́dã vé rĩ pi ã rụ́,

Érẽ ꞌi, Õnánĩ ꞌi, Sélã ꞌi, Pẽrízĩ ꞌi, Zérã sĩ. (ꞌBo ọ́tụ́ Érẽ pi Õnánĩ be ũdrãkí ãngũ Kãnánã vé rĩ agá ꞌdãlé.)

Anji ãgõ Pẽrézĩ vé rĩ pi,

Ẽzĩrónã pi Ãmúlã be.

13 Anji ãgõ Ĩsãkárã vé rĩ pi ã rụ́,

Tólã ꞌi, Púvã ꞌi, Yãsúbã ꞌi, Sĩmĩrónã sĩ.

14 Anji ãgõ Jẽbũlúnã vé rĩ pi ã rụ́,

Sẽrédẽ ꞌi, Ẽlónĩ ꞌi, Jãhãlélẽ sĩ.

15 Anji ãgõ ꞌdĩꞌbée Léyã ní tịị́ Yõkóbũ ní Pãdãnã Ãrámã gá rĩ pi, anji ãgõ ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, tị mvá ũkú rá, mvá ũkú rĩ ã rụ́ Dị́nã ꞌi. Ĩrivé anji ãgõ rĩ pi, mvá ũkú rĩ be, kộpivé kãlãfe céré pụ̃kụ́ na drị̃ ni na.

16 Anji ãgõ Gádĩ vé rĩ pi ã rụ́,

Zẽfónã ꞌi, Hágĩ ꞌi, Súnĩ ꞌi, Ẽzĩbónĩ ꞌi, Érĩ ꞌi, Ãródĩ ꞌi, Ãrélĩ sĩ.

17 Anji ãgõ Ãsérã vé rĩ pi ã rụ́,

Ĩmínã ꞌi, Ísĩvã ꞌi, Ísĩvĩ ꞌi, Bẽríyã sĩ.

Kộpivé ọ́mvụ́pị Sérã ꞌi.

Anji ãgõ Bẽríyã vé rĩ pi,

Ẽbérẽ pi Mãlẽkĩélẽ be.

18 Anji ãgõ mụdrị́ drị̃ ni ázíyá ꞌdĩꞌbée Jẽléfã ní tịị́ Yõkóbũ ní rĩ pi, Jẽléfã ri Lãbánã ní sẽé ívé mvá ũkú Léyã ní ãtíꞌbá rú rĩ.

19 Anji ãgõ Yõkóbũ pi ní tịị́ ꞌî ũkú ni Rãélẽ be rĩ,

Yõsépã pi Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ be.

20 Anji ãgõ Yõsépã pi ní tịị́ Ãsẽnétã be Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé rĩ, Mãnásẽ pi Ẽfẽrémã be. Ãsẽnétã ri átálágú Põtĩférã Ónõ vé rĩ vé mvá ũkú.

21 Anji ãgõ Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ vé rĩ pi ã rụ́,

Bélã ꞌi, Békẽrĩ ꞌi, Ãsĩbélẽ ꞌi, Gérã ꞌi, Nãmánã ꞌi, Éhĩ ꞌi, Rósĩ ꞌi, Mũpímũ ꞌi, Ũpímũ ꞌi, Ãrídĩ sĩ.

22 Úyú mụdrị́ drị̃ ni sụ ꞌdĩꞌbée, íbíkí ĩfũú Yõkóbũ pi ã rụ́ꞌbá gá Rãélẽ be.

23 Dánã vé mvá Hũsímũ ꞌi.

24 Anji ãgõ Nãfãtálĩ vé rĩ pi ã rụ́,

Yãzĩyélẽ ꞌi, Gúnĩ ꞌi, Jẽzérẽ ꞌi, Sĩlémũ sĩ.

25 Úyú ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée íbíkí ĩfũú Yõkóbũ pi ã rụ́ꞌbá gá Bílã be. Bílã ri Lãbánã ní sẽé ívé mvá ũkú Rãélẽ ní ãtíꞌbá rú rĩ.

26 Yõkóbũ vé úyú mụꞌbá ĩri be Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé rĩ pi pụ̃kụ́ ázíyá drị̃ ni ázíyá, lãkí ĩrivé anji ãgõ rĩ pi vé ũkú rĩ pi kuyé. 27 Anji ãgõ ĩ ní tịị́ Yõsépã ní Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé rĩ pi ị̃rị̃. Yõkóbũ vé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé mụꞌbá Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé rĩ pi céré pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃.

28 Yõkóbũ ní Yụ́dã ri pẽzú mụzú drị̃drị̃ Yõsépã vúgá ꞌdãlé, Yõsépã ã lũ rí ĩ ní lẹ́tị mụzú Gõsénĩ gé rĩ. Kộpi kâ caá Gõsénĩ gé ꞌdãá, 29 Yõsépã ní ꞌyozú ẽ íjị́kí ívé ãrãbíyã hũsánĩ ní rií seé rĩ ꞌí vú nõó, ĩri ní tụzú ꞌa ni gé, ꞌdezú mụzú ẹ́tẹ́pị Ĩsẽrélẽ vúgá ꞌdãá. Yõsépã kã caá ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãá, ĩri ní ẹ́tẹ́pị ri uꞌdezú ẹzịzú bẹ̃drị̃ sĩ, ãyĩkõ sĩ, ĩri ní íꞌdózú ngozú sâ be ãco.

30 Ĩsẽrélẽ ní ꞌyozú Yõsépã ní kĩnĩ, “Nóni ma ícó drã rá, ãꞌdiãtãsĩyã á ndre mi mâ mị sĩ gí, mi ídri rú.”

31 Kúru Yõsépã ní ꞌyozú ꞌí ẹ́drị́pị́ị ní, ãzini ꞌbá ẹ́tẹ́pị vé jó ãsámvú gé rĩ pi ní kĩnĩ “Á lẽ mụụ́ átá ꞌbãgú rĩ be, á lẽ ꞌyoó ĩri ní, ‘Má ẹ́drị́pị́ị, ãzini ꞌbá má ẹ́tẹ́pị vé jó ãsámvú gé ándúrú adriꞌbá ãngũ Kãnánã vé rĩ agá rĩ pi ícákí má vúgá nõó gí. 32 ꞌBá ꞌdĩꞌbée ꞌbá ãnyãpá úcéꞌbá ni pi, kộpi íjị́kí kãbĩlõ rĩ pi, ndrị̃ị́ rĩ pi, tị́ rĩ pi, ngá kộpi ní ị́sụ́ ꞌdãlé rĩ pi be céré ímụ́zú ĩndĩ.’ 33 ꞌBãgú rĩ zị dõ ĩmi mụụ́ ꞌí vúgá ꞌdãá, zị dõ ĩmi, ‘Ĩmivé ẹ̃zị́ ãꞌdi?’ 34 Ĩmi újákí ĩri ní ꞌdíni, ‘ꞌBâ mívé ãtíꞌbá, ꞌbávé ẹ̃zị́ rizú ãnyãpá úcézú ni, ꞌbá íꞌdókí ãnyãpá úcé ãnjĩŋã sĩ, sụ̃ ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị ní rií úcé rĩ tị́nị.’ Ĩmi lũkí dõ ĩri ní sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩri ĩmi ãꞌyĩ adri ãngũ Gõsénĩ vé rĩ agá nõgó rá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi lẽkí ꞌbá ãnyãpá úcéꞌbá rĩ pi ã tã ku.”

47

Yõsépã jị ívé ẹ́drị́pị́ị ụrụkọ ívé ẹ́tẹ́pị be mụzú ꞌbãgú rĩ vúgá

1 Yõsépã ní ngazú mụzú lũzú ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní kĩnĩ, “Má ẹ́tẹ́pị pi má ẹ́drị́pị́ị be, ĩvé kãbĩlõ rĩ pi be, ndrị̃ị́ rĩ pi be, tị́ rĩ pi be, ngá ĩvé rĩ pi be céré, kộpi ímụ́kí ãngũ Kãnánã vé rĩ gé ꞌdãásĩ, kộpi nóni Gõsénĩ gé.” 2 Yõsépã ní ꞌí ẹ́drị́pị́ị ũpẽzú tọ̃wụ́ jịzú iꞌdazú ꞌbãgú rĩ ẹndrẹtị gé.

3 ꞌBãgú rĩ ní Yõsépã ẹ́drị́pị́ị zịzú kĩnĩ, “Ẹ̃zị́ ĩmivé rií ngaá rĩ ãꞌdi?”

Kộpi ní újázú ꞌbãgú rĩ ní kínĩ, “Ẹ̃zị́ ꞌbávé rĩ, ꞌbâ ri ãnyãpá úcé, sụ̃ ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị ní ọ́tụ́ rií úcé rĩ tị́nị.” 4 Kộpi ní kpá gõzú ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “ꞌBá ímụ́kí adrií nõgó ũkõlõ, ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃bị́rị́ ꞌde ãngũ Kãnánã vé rĩ agá ꞌdãá ũnjí ũnjí, ị̃rị́bị̃ ꞌbá ní ꞌbávé ãnyãpá rĩ pi úcézú ni ꞌdãáyo. Ícó dõ rá, mí ãꞌyĩ ꞌbâ adrikí ãngũ Gõsénĩ vé rĩ agá nõgó.”

5 ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú Yõsépã ní kĩnĩ, “Mí ẹ́tẹ́pị pi mí ẹ́drị́pị́ị be, kộpi ímụ́kí mí vúgá. 6 Lẽ mî ndre vũrã ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá nõgó, ꞌí jị mí ẹ́tẹ́pị pi, mí ẹ́drị́pị́ị be mụụ́ adrií vũrã múké rĩ gé. Lẽ kộpi adrikí Gõsénĩ gé. ꞌÍ nị̃ dõ ꞌbá ãnyãpá úcéꞌbá múké ni pi kộpi ãsámvú gé ꞌdĩgé rá, ꞌí ꞌbã kộpi mávé ãnyãpá úcé.”

7 Kúru Yõsépã ní ẹ́tẹ́pị Yõkóbũ ri jịzú ꞌbãgú rĩ vúgá jó agá ꞌdãá, ĩri ní ẹ́tẹ́pị ri iꞌdazú ꞌbãgú rĩ ẹndrẹtị gé. Vụ́drị̃ ni gé, Yõkóbũ ní ꞌbãgú rĩ ẹzịzú, ĩri ní tãkíri sẽzú ꞌbãgú rĩ ní. 8 ꞌBãgú rĩ ní Yõkóbũ ri zịzú kĩnĩ, “Mívé ílí ca ngõpí?”

9 Yõkóbũ ní újázú ꞌbãgú rĩ ní kĩnĩ, “Ma ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ na (130). Ílí ꞌdĩri mãdãŋá, ꞌbo á nya ĩzãngã ꞌa ni gé ambamba, má ẹ́cị́ mụzú vũrã rĩ pi agásĩ céré. Má ẹ́tẹ́pị́ị pi má ẹ́ꞌbị́pị́ị be ẹ́cị́kí mụzú vũrã rĩ pi agásĩ céré. ꞌBo kộpi adrikí caá ílí be ãco, kộpi nyakí ĩzãngã sụ̃ má ní nyaá rĩ tị́nị kuyé.” 10 Kúru Yõkóbũ ní tãkíri sẽzú ꞌbãgú rĩ ní, ĩri ní ꞌbãgú rĩ ẹzịzú. Ĩri ní ngazú ꞌbãgú rĩ ã gãrã gá sĩ, ĩri ní fũzú mụzú ãmvé.

11 Yõsépã ní ẹ́tẹ́pị pi ꞌbãzú adrizú ẹ́drị́pị́ị be ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá, sẽ kộpi ní vũrã múké ni, vũrã rĩ ĩnyiŋá kụ̃rụ́ Rãmãsésẽ* vé rĩ ã gãrã gá, sụ̃ ꞌbãgú rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. 12 Yõsépã ní ãnyãngã sẽzú ꞌí ẹ́tẹ́pị ní, ꞌí ẹ́drị́pị́ị ní, ãzini ꞌbá ꞌí ẹ́tẹ́pị vé jó ãsámvú gé rĩ pi ní, sẽ kộpi ní ãnyãngã rĩ kộpivé anjiŋá rĩ pi vé kãlãfe vú sĩ.

Ẹ̃bị́rị́ ꞌde ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá

13 Ẹ̃bị́rị́ ꞌde ũnjí ũnjí ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ céré, ãzini ãngũ Kãnánã vé rĩ agásĩ céré, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi nyakí ãnyãngã ĩvé rĩ pi dẹẹ́ céré gí. 14 Kúru Yõsépã ní ãnyãngã ĩ ní ꞌbãá jó ãnyãngã ꞌbãzú rĩ pi agá rĩ ụzịzú ꞌbá rĩ pi ní, ĩri ní mũfẽngã ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ní ãnyãngã jezú, ãzini ꞌbá Kãnánã vé rĩ pi ní ãnyãngã rĩ jezú rĩ jịzú céré ꞌbãzú ꞌbãgú rĩ vé jó mũfẽngã ꞌbãzú rĩ agá. 15 ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi, ꞌbá Kãnánã vé rĩ pi be, kộpivé mũfẽngã kã dẹẹ́ kộpi drị́gé sĩ gí, kộpi ní mụzú céré Yõsépã vúgá, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Mũfẽngã dẹ ꞌbá drị́gé sĩ gí! Mi ꞌbâ ku ũdrã rá ãsĩ? Mí sẽ ꞌbá ní ãnyãngã.”

16 Yõsépã ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi íjị́kí ĩmivé ãnyãpá rĩ pi sẽé má ní, ma ĩmi ní ãnyãngã rĩ sẽ ufu ãnyãpá rĩ pi sĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmivé mũfẽngã dẹ ĩmi drị́gé sĩ gí.” 17 Kộpi ní kúru ĩvé ãnyãpá rĩ pi jịzú mụzú Yõsépã vúgá ꞌdãá. Ĩri ní kộpi ní ãnyãngã sẽzú, kộpi ní ĩvé hũsánĩ rĩ pi, kãbĩlõ rĩ pi, ndrị̃ị́ rĩ pi, tị́ rĩ pi, dõngí rĩ pi jịzú sẽzú ãnyãngã rĩ ufuzú ãní. Ílí ꞌdãri agá, Yõsépã ri kộpi ní ãnyãngã sẽé ãnyãpá kộpivé rĩ pi ufuzú ãní.

18 Ílí ꞌdãri kã dẹẹ́, kã mụụ́ adrií ílí ãzi rĩ gé, kộpi ní mụzú Yõsépã vúgá ꞌdãá, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ãmbúgú ꞌbávé rĩ, ꞌbá ícókí úcí mí ní ku, ꞌbávé mũfẽngã dẹ ꞌbá drị̃gé sĩ gí, ꞌbávé ãnyãpá rĩ pi mívé ni. Ãmbúgú ꞌbávé rĩ, ngá ãzi aceépi ꞌbá drị́gé ꞌbá ní sẽé mí ní ni ꞌdãáyo, ngá aceépi rĩ ꞌyéŋá ꞌbâ úlúngu, ãzini vũrã ꞌbá ní adrizú rĩ. 19 Mi ꞌbâ ku ũdrã rá ãsĩ? Mi sẽ ꞌbávé vũrã ri adri ándrú rú ãsĩ? Lẽ mî je ꞌbâ vũrã ꞌbávé rĩ be ãnyãngã sĩ. ꞌBâ adri tụ́gẹ̃rị̃ ꞌbãgú rĩ vé ni, ꞌbávé vũrã ri adri ĩrivé ni. ꞌÍ sẽ ꞌbá ní úri, ꞌbâ adrikí rí ídri rú, ꞌbâ ũdrãkí rí ku, vũrã rĩ ẽ ícá rí ándrú rú ku.”

20 Kúru Yõsépã ní nyọ̃ọ́kụ́ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi vé rĩ jezú céré ꞌbãgú rĩ ní. ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ãrẽvú céré ụzịkí nyọ̃ọ́kụ́ ĩvé rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃bị́rị́ rĩ ꞌde ũnjí ũnjí. Nyọ̃ọ́kụ́ rĩ gõ adrií céré ꞌbãgú rĩ vé ni. 21 Yõsépã ꞌbã ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ãrẽvú céré adrií tụ́gẹ̃rị̃ ꞌbãgú rĩ vé ni. 22 Nyọ̃ọ́kụ́ ꞌyéŋá ĩri ní jeé kuyé rĩ atala rĩ pi vé rĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbãgú rĩ ri kộpi ní ãnyãngã sẽé nĩ, kộpi ní ĩvé nyọ̃ọ́kụ́ sẽzú jezú kuyé ãní.

23 Yõsépã ní ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Nóni á je ĩmi gí, ãzini á je nyọ̃ọ́kụ́ ĩmivé rĩ sẽé ꞌbãgú rĩ ní gí, ĩmi ní úri ꞌdĩ, ĩmi sakí nyọ̃ọ́kụ́ rĩ agá. 24 Sâ ĩ ní ãnyãngã ĩkũnãzú rĩ gé, ngá tọ̃wụ́ agá, ãlu ni ĩmi íꞌdụ́kí sẽé ꞌbãgú rĩ ní. Ị̃mbị́tã ni, ĩmi ꞌbãkí ĩmi ní úri rú, ãzini ãnyãngã rú, ĩmi nyakí rí ĩmivé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be, ãzini ĩmivé anjiŋá rĩ pi be.”

25 Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ãmbúgú ꞌbávé rĩ, ꞌí pa ꞌbâ drã agásĩ gí, lẽ mî ꞌbã ẹ́sị́ múké ꞌbá ní, ꞌbâ ícó adri tụ́gẹ̃rị̃ ꞌbãgú rĩ vé ni rá.”

26 Kúru Yõsépã ní tãị́mbị́ sẽzú ꞌbá ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá rĩ pi ní kĩnĩ, kộpi ĩkũnãkí dõ ãnyãngã rĩ gí, ngá tọ̃wụ́ agá, ãlu ni kộpi ã sẽkí ꞌbãgú rĩ ní. Tãị́mbị́ ꞌdĩri ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ri ꞌdụ nganga cĩmgbá ụ́ꞌdụ́ ãndrũ rĩ gé. ꞌYéŋá nyọ̃ọ́kụ́ atala rĩ pi vé rĩ, sẽkí ꞌbãgú rĩ ní kuyé.

Tã ụ̃dụ̃ Yõkóbũ ní ẹzịị́ rĩ

27 Kúru ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní adrizú Gõsénĩ gé, ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá. Kộpi ị́sụ́kí ngá ꞌdãlé ambamba, kộpi tịkí ãnji ízú tré, kộpivé kãlãfe gõ ícá kárákará.

28 Yõkóbũ adri ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá ꞌdãlé ílí mụdrị́ drị̃ ni ẹ́zị̂rị̃, ĩrivé ílí adrizú vũ drị̃gé rĩ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ sụ drị̃ ni ẹ́zị̂rị̃. (147) 29 Ĩsẽrélẽ vé sâ drãzú rĩ kã ꞌbãá ícá ĩnyiŋá, ĩri ní mvọ́pị Yõsépã ri zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ lẽ dõ ma rá, lẽ mî sõ ũyõ má ẹndrẹtị gé ꞌyozú kínĩ, mi ẹ́sị́ múké ꞌbã má ní rá, ãzini mi tã má ní ꞌyoó rĩ ꞌdụ nga rá. Ã sị̃kí ma ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá nõgó ku. 30 Má kãdõ drãá, ꞌí ꞌdụ ma ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá nõósĩ, ꞌí jị mụụ́ sị̃ị́ ụ̃jị́ ĩ ní má ẹ́ꞌbị́pị́ị sị̃zú rĩ agá.”

Yõsépã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma ꞌo rá sụ̃ mí ní ꞌyoó rĩ tị́nị.”

31 Ĩsẽrélẽ ní gõzú ꞌyozú Yõsépã ní dị̃ị́ kĩnĩ, “ꞌÍ sõ ũyõ má ẹndrẹtị gé nõgó lũzú kínĩ, mi tã ꞌdĩri ꞌo rá.” Kúru Yõsépã ní ũyõ sõzú Ĩsẽrélẽ ẹndrẹtị gé, Yõkóbũ ní ọ̃vụ̃zú ꞌî drị̃ sị̃zú ívé gbọ́lọ́ drị̃gé ꞌdãá, ĩri ní Múngú ri zịzú.

48

Yõkóbũ sẽ tãkíri Mãnásẽ pi ní Ẽfẽrémã be

1 Vụ́drị̃ ni kã vụ̃ụ́ mãdã, ꞌbá ãzi ní mụzú lũzú Yõsépã ní kĩnĩ, “Mí ẹ́tẹ́pị Yõkóbũ ri ãzó rú.” Yõsépã ní ꞌdezú mụzú ĩri ndrezú, jị ívé anji ãgõ ị̃rị̃ Mãnásẽ pi Ẽfẽrémã be mụzú ĩndĩ. 2 Yõsépã kã caá ꞌdãlé, ꞌbá ãzi ní lũzú Yõkóbũ ní kĩnĩ, “Mívé mvá Yõsépã ícá gí.” Yõkóbũ ní ũkpõ ꞌbãzú, ĩri ní íngázú úrízú ụrụ sĩ ívé gbọ́lọ́ drị̃gé.

3 Yõkóbũ ní ꞌyozú Yõsépã ní kĩnĩ, “Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa iꞌda ꞌi má ní ándúrú Lụ́zị̃ gé ãngũ Kãnánã vé rĩ agá ꞌdãlé, sẽ má ní tãkíri, 4 ꞌyo má ní kĩnĩ, ‘Ma sẽ mi ímụ́ anji tị tré, mívé úyú rĩ pi ízú kárákará. Ma sẽ mi ímụ́ adri sụ́rụ́ be kárákará, ma ãngũ nõri sẽ úyú mívé rĩ pi ní mụzú nyonyo.’ ”

5 Yõkóbũ ní gõzú ꞌyozú Yõsépã ní kĩnĩ, “Mívé anji ãgõ ị̃rị̃ Ẽfẽrémã pi Mãnásẽ be ĩ ní tịị́ ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá nõgó ꞌdĩꞌbée, kộpi adri anji mávé ni, sụ̃ Rũbénã pi ní adrií Sĩmĩyónã be anji mávé ni rĩ tị́nị. 6 ꞌBo anji ĩ ní ímụ́ tịị́ mí ní anji ꞌdĩꞌbée ã vụ́drị̃ gé rĩ pi, kộpi adri mívé ni, nyọ̃ọ́kụ́ kộpi ẹ́drị́pị Ẽfẽrémã vé rĩ, ãzini Mãnásẽ vé rĩ ã vúgú, ĩri ímụ́ adri kộpivé ni. 7 Ọ́tụ́ má ní rizú ímvízú Pãdãnã Ãrámã gálésĩ rĩ gé, Rãélẽ drã lẹ́tị gé, ãngũ Kãnánã vé rĩ agá, ị́sụ́ ꞌbá cakí drĩ kụ̃rụ́ Ẽfãrátã vé rĩ gé ꞌdãlé kuyé, mâ ẹ́sị́ ị́sụ́ ĩzãngã ãní rá. Á sị̃ ĩri lẹ́tị mụụ́pi kụ̃rụ́ Ẽfãrátã vé rĩ gé rĩ ã gãrã gá.” (Kụ̃rụ́ Ẽfãrátã ꞌdĩri ĩ kpá zị Bẽtẽlémẽ.)

8 Ĩsẽrélẽ kã anji ãgõ Yõsépã vé rĩ pi ndreé, ĩri ní zịzú kĩnĩ, “Anji ꞌdĩꞌbée ãꞌdi pi?”

9 Yõsépã ní újázú ẹ́tẹ́pị ní kĩnĩ, “Anji ꞌdĩꞌbée Múngú ní sẽé má ní ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá nõgó rĩ pi.”

Yõkóbũ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mí íjị́ kộpi má vúgá nõó, mâ sẽ rí kộpi ní tãkíri.”

10 Ĩsẽrélẽ ẽ mị ẹ̃sị̃ gí, ĩri ní dẽé gí rĩ sĩ, ndre ãngũ ku. Yõsépã ní ívé anjiŋá rĩ pi jịzú vú ni gé ꞌdãá, Yõkóbũ ní kộpi ẽ tị ndruzú, ĩri ní kộpi uꞌdezú ẹzịzú bẹ̃drị̃ sĩ.

11 Ĩsẽrélẽ ní ꞌyozú Yõsépã ní kĩnĩ, “Má ụ̃sụ̃ má ícó gõó mi ndreé dị̃ị́ ku, ꞌbo Múngú ãꞌyĩ rá sẽ á ndre kpá mívé anjiŋá rĩ pi gí.”

12 Yõsépã ní ívé anjiŋá rĩ pi uꞌdụzú ꞌí ẹ́tẹ́pị ã ụ̃ꞌdụ́ drị̃gé sĩ rá, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú, ꞌî drị̃ sị̃zú vúgá. 13 Yõsépã uꞌdụ kộpi ị̃rị̃trọ́, ꞌbã Ẽfẽrémã ri Ĩsẽrélẽ vé drị́ ị̃jị́ gélésĩ, ꞌbã Mãnásẽ ri ĩrivé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gélésĩ, útrú kộpi ĩnyiŋá Yõkóbũ vúgá ꞌdãá. 14 Ẽfẽrémã ã adri dõ mvá ụ̃dụ́ drãáãsĩyã, Ĩsẽrélẽ újá ꞌî drị́ ẹ̃ndẹ́pị rĩ ꞌbãá Ẽfẽrémã drị̃gé, Mãnásẽ ã adri dõ mvá kãyú drãáãsĩyã, Yõkóbũ újá ꞌî drị́ ị̃jị́ rĩ ꞌbãá Mãnásẽ drị̃gé.

15 Ĩri ní tãkíri sẽzú Yõsépã ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Múngú má ẹ́ꞌbị́pị

Ãbũrámã, ãzini má ẹ́tẹ́pị Ĩsákã pi ní rií ĩrivé tã ꞌdụụ́ ngaá rĩ,

Múngú ma úcépi íꞌdózú

ãnjĩŋã gá ꞌdãá cĩmgbá ãndrũ sĩ rĩ,

16 Mãlãyíkã ma ípápi tã ũnjí lẽépi ma ị́sụ́pi rĩ agásĩ rĩ,

ã ꞌbã tãkíri anji ãgõ ꞌdĩꞌbée drị̃gé.

Kộpi ã tã sĩ, mâ rụ́ ã adri rí ũgõgõ,

má ẹ́ꞌbị́pị Ãbũrámã ã rụ́ ã adri rí ũgõgõ,

ãzini má ẹ́tẹ́pị Ĩsákã ã rụ́ ã adri rí ũgõgõ.

Lẽ kộpi ã tịkí ízú tré vũ drị̃gé nõgó.”

17 Yõsépã kã ndreé ẹ́tẹ́pị ꞌbã ꞌî drị́ ẹ̃ndẹ́pị rĩ Ẽfẽrémã drị̃gé, adri ãní ãyĩkõ sĩ kuyé, ĩri ní ẹ́tẹ́pị ẽ drị́ rụzú ꞌdụzú Ẽfẽrémã drị̃gé sĩ rá, ĩri ní ꞌbãzú Mãnásẽ drị̃gé. 18 Yõsépã ní ꞌyozú Yõkóbũ ní kĩnĩ, “Adri ꞌdíni ku, ma ẹ́tẹ́pị, mvá kãyú rĩ ꞌdĩ, ꞌí ꞌbã mî drị́ ẹ̃ndẹ́pị rĩ drị̃ ni gé.”

19 ꞌBo Yõkóbũ gã sĩ, kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, á nị̃ tã má ní ꞌoó rĩ rá. Mãnásẽ ri kpá úmvúlésĩ ímụ́ adri sụ́rụ́ be ãmbúgú, ĩ kpá ĩri ị̃njị̃njị̃. Ĩrivé ẹ́drị́pị ụ̃dụ́ Ẽfẽrémã ri ĩri ndẽ ãmbũgũ sĩ rá. Úyú ĩrivé rĩ pi ímụ́ adri sụ́rụ́ be kárákará.” 20 Kúru Yõkóbũ ní tãkíri sẽzú anji ãgõ ꞌdĩꞌbée ní ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ,

“ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi kádõ úmvúlésĩ lẽé tãkíri sẽé, kộpi ĩmî rụ́ zị tãkíri rĩ sẽzú ãní, kộpi ꞌyo,

‘Múngú ã sẽ ĩmi ní tãkíri sụ̃ ĩri ní sẽé Ẽfẽrémã pi ní Mãnásẽ be rĩ tị́nị.’ ”

Ĩsẽrélẽ zị Ẽfẽrémã ã rụ́ drị̃drị̃, ꞌî ꞌbã rí Ẽfẽrémã ri ãmbúgú Mãnásẽ ri ndẽé.

21 Ĩsẽrélẽ ní ꞌyozú Yõsépã ní kĩnĩ, “Ẹ̃sị̃ mãdã, ma ímụ́ drãdrã, ꞌbo Múngú ri adri ĩmi be trụ́, ĩri ĩmi jị gõ vúlé ãngũ ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ gé Kãnánã gá ꞌdãlé rá. 22 Ãngũ má ní rụụ́ ẹ̃ꞌdị́ sĩ ꞌbá Ãmórã vé rĩ pi drị́gé rĩ, ma lị sẽ mí ní ãmbúgú, ĩri mí ẹ́drị́pị́ị vé rĩ ndẽ.”

49

Yõkóbũ vé átángá ã ụ̃dụ̃ ĩri ní átá ẹnjịpị́ị ní rĩ

1 Kúru Yõkóbũ ní ívé anji ãgõ rĩ pi zịzú ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ímụ́kí má gãrã gá nõó, mâ ũlũ rí ĩmi ní tã ímụ́pi ꞌi ngaápi ĩmî rụ́ꞌbá gá drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ pi.

2 “Má anji rĩ, ma ĩmivé ẹ́tẹ́pị Yõkóbũ ꞌi, ĩmi ímụ́kí má vúgá nõó tã yịị́ má tị gé.

Ma ĩmivé ẹ́tẹ́pị Ĩsẽrélẽ ꞌi, ĩmi yịkí tã má tị gé.

3 Rũbénã, mi mávé mvá kãyú,

á tị mi ị́sụ́ ãkũdẽ ma ũkpõ be, ã tị mi ị́sụ́ ãkũdẽ ma kẹ̃rị́ŋá rú ũkpõ be lũzú kínĩ, ma anji tị rá.

Mi ꞌbá ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ ni, mi ꞌbá ũkpõ be ni.

4 Mi ímụ́ ẹ́cị́ sụ̃ ĩgãŋá ní rií ẹ́cị́ yị̃ị́ drị̃gé sĩ ngãlángãlá rĩ tị́nị, mí gõ adrií kãyú ku,

ãꞌdiãtãsĩyã ꞌí la mávé ũkú sĩ mávé gbọ́lọ́ drị̃gé,*

ꞌí ꞌo tã drị̃njá sẽépi ni mávé gbọ́lọ́ drị̃gé.

5 Sĩmĩyónã ĩmi Lẹ́vị̃* be, ĩmi ẹ́drị́pị,

ĩmi rikí ĩmivé ngá ẹ̃ꞌdị́ vé rĩ pi áyú tã ũnjí ꞌozú ãní.

6 Á lẽ fií tã ĩmi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ ꞌdĩri agá ku,

á lẽ fií tã ĩmi ní ĩmi úmú rií átá ꞌdĩri agá ku,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmivé ẹ́sị́ ũká ũká rĩ sĩ, ĩmi úꞌdị́kí ꞌbá rĩ pi ũdrãá rá,

ãzini ĩmi úlị́kí tị́ ãgõ rĩ pi vé ị́sụ́bãá pá gá rĩ pi tã ã pá ãkó.

7 Jĩkó ĩmivé rĩ ã tã sĩ, á tri ĩmi gí, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmî ẹ́sị́ ũká ũká,

ꞌa vengárá ĩmivé rĩ ã tã sĩ, á tri ĩmi gí, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ũmbá rú!

Ma ímụ́ ĩmi íré mụ adri úyú Yõkóbũ vé rĩ pi ãsámvú gé,

ãzini ma ímụ́ ĩmi íré mụ adri sụ́rụ́ Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé.

8 Yụ́dã, mí ẹ́drị́pị́ị ímụ́ mi íngú rá,

mi ímụ́ mívé ariꞌba rĩ pi ã ụ́lẹ́lẹ́ rụ ínjí rá,

mí ẹ́drị́pị́ị ímụ́ kũmũcí ũtị̃ mí ẹndrẹtị gé.

9 Á Yụ́dã mâ mvá rĩ, mí adri sụ̃ kẹ̃mị̃rọ́ mvá

ímvípi zãá nyangárá gálésĩla rĩ tị́nị.

Mí adri sụ̃ kẹ̃mị̃rọ́ ọ̃vụ̃ụ́pi laápi vũgá rĩ tị́nị.

Mí adri sụ̃ kẹ̃mị̃rọ́ ũkú tị́nị, ãꞌdi ri ícó mi aru ụ́ꞌdụ́ gélésĩ nĩ?

10 Ĩmi ꞌbá Yụ́dã vé rĩ pi, ꞌbá ãzi ícó túré ãmbũgũ vé rĩ ꞌdụụ́ ĩmi drị́gé sĩ ku,

ꞌbá ãzi ícó kpá túré ãmbũgũ vé rĩ ꞌdụụ́ úyú mívé rĩ pi drị́gé sĩ ku,

cĩmgbá cazú sâ ꞌbá ímụ́pi túré rĩ rụụ́pi rĩ vé rĩ gé,

ꞌbá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi céré ĩri ị̃njị̃.

11 Yụ́dã, mi ímụ́ mívé dõngí ꞌyĩ pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ ã rụ́ꞌbá gá,

mi ímụ́ mívé dõngí mbaápi úꞌdí rú rĩ ꞌyĩ pẹtị vị́nyọ̃ vé múké rĩ ã rụ́ꞌbá gá,

mi mívé bõngó ũjĩ vị́nyọ̃ rĩ vé sụ́ sĩ,

mi mívé bõngó ũjĩ vị́nyọ̃ kaápi ãrí rú rĩ sĩ.†

12 Mî mị ri ímụ́ ka ku ikamgbiri vị́nyọ̃ rĩ ã sụ́ sĩ,

Mî sị́ ri ímụ́ mve ku imvesírílí, lé sụ́ rĩ sĩ.

13 Jẽbũlúnã, mi adri yị̃ị́ tafu ã gãrã gá,

ãngũ mívé rĩ ímụ́ adri vũrã múké‡ kũlúmgba ambugu rĩ pi ní pá tuzú ni,

mívé ãngũ rĩ vé lõkókõrí ri ímụ́ ꞌi útrú ca ãngũ Sĩdónã vé rĩ gé.

14 Ĩsãkárã, mi adri sụ̃ dõngí ũkpõ be

laápi ãndẽ vuúpi jũrú ị̃rị̃ rĩ pi§ ãsámvú gé rĩ tị́nị.

15 Mí kãdõ ndreé mi ri uvu vũrã múké ni gé,

vũrã rĩ mí ní ãyĩkõ sẽ,

mi ẹ̃zị́ nga ũkpõ sĩ,

ꞌbá rĩ pi mi ꞌbã ẹ̃zị́ nga tụ́gẹ̃rị̃ rú.

16 Dánã, mi ímụ́ adri sụ́rụ́ Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé rĩ ãzi,

mi ímụ́ ꞌbá mívé rĩ pi vé tã lị pịrị.

17 Dánã, mi adri ọ̃jọ́gọ́ ọ̃jọ́gọ́ sụ̃ ị̃nị̃ riípi adriípi lẹ́tị gãrã gá rĩ tị́nị,

mi adri sụ̃ ꞌbóro riípi adriípi lẹ́tị gãrã gá,

riípi hũsánĩ ã pá ugaápi,

ꞌbá únjúꞌbá hũsánĩ sĩ rĩ pi ã uꞌdekí rí ãní vũgá rĩ tị́nị.

18 Á Úpí Múngú, á ꞌbã ẹ́sị́ mí drị̃gé, mî pa rí ma!

19 Gádĩ, ꞌbá rĩ pi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị mí be,

ꞌbo mi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ꞌbá ímụ́ꞌbá ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịꞌbá mí be rĩ pi be.

20 Ãsérã, mi ímụ́ ínyá múké ni nya,

mi ímụ́ ínyá ẹ̃jị́ be múké ꞌbãgú ní rií nyaá rĩ nya.

21 Nãfãtálĩ, mi ímụ́ adri sụ̃ nyámáta ẹ́cị́pi ásé agásĩ,

anji tịị́pi ũnyĩ be rĩ tị́nị.

22 Yõsépã, mi ímụ́ anji tị ízú sụ̃ pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ ní ꞌaá rĩ tị́nị,

mi anji tị ízú sụ̃ pẹtị vị́nyọ̃ vé yị̃ị́ gãrã gá rĩ ní ꞌaá rĩ tị́nị,

vị́nyọ̃ drị́tị be ĩgãrãápi, tụụ́pi ãbi drị̃gé rĩ tị́nị.

23 Yõsépã, ariꞌba rĩ pi ꞌdịkí ẹ̃ꞌdị́ mi be ũnjí ũnjí,

kộpi úꞌbúkí íꞌyé ĩvé rĩ pi mụzú mí vúgá ꞌdãá, kộpi ꞌokí mi ũnjí.

24 ꞌBo ꞌí njõ mívé ụ̃sụ̃ kú ị́nọ́gọ́sị́,

mî drị́ ũrõ kuyé

Múngú Yõkóbũ vé rĩ vé ũkpõ sĩ,

Múngú riípi ãngũ úcépi rĩ vé ũkpõ sĩ,

ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé Múngú adriípi írã rú rĩ vé ũkpõ sĩ.

25 Múngú mí ẹ́tẹ́pị vé rĩ ko mî ĩzã nĩ,

Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa sẽ mí ní yị̃ị́gọ́ tãkíri rú

íngázú ꞌbụ̃ gélésĩ nĩ,

sẽ mí ní yị̃ị́ tãkíri rú vũ drị̃gé nõgó nĩ,

sẽ mí ní tãkíri anji tịzú nĩ.

26 Mâ mvá rĩ, tãkíri má ní sẽé mí ní ꞌdĩri,

ndẽ tãkíri ĩ ní ị́sụ́ írã adriípi mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ* agá rĩ rá,

ãzini ánga adriípi mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ agá rĩ rá.

Yõsépã, lẽ tãkíri ꞌdĩri ã adri mí drị̃gé,

mi adri ãmbúgú mí ẹ́drị́pị́ị ãsámvú gé.

27 Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃, mí adri sụ̃ ãrãkílaŋá ẹ́sị́ be ũká ũká,

ụ̃ꞌbụ́tịŋá sĩ ãnyãpá rĩ pi úcípi nyaápi,

ũndréŋá sĩ zãá ni acoópi sẽépi ꞌî ọ̃gụ̃pị́ị ní rĩ tị́nị.”

28 Anji mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ímụ́ adri ẹ́ꞌbị́pị́ị sụ́rụ́ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé ni. Yõkóbũ ní rizú kộpi ní tãkíri sẽzú rĩ gé, ri átángá rĩ átá mụzú ꞌdíni, sẽ tãkíri ꞌbá ãlu ãlu ní tã ꞌbá rĩ ní ꞌoó rĩ vú sĩ.

Yõkóbũ vé drãngárá

29 Kúru Yõkóbũ ní tã ẹzịzú ꞌí ẹnjịpị́ị ní kĩnĩ, “Ẹ̃sị̃ mãdã, ma drãdrã. Á drã dõ gí, ĩmi jịkí mávé ãvũ mụụ́ sị̃ị́ má ẹ́ꞌbị́pị́ị ã gãrã gá, ụ̃jị́ ĩ ní rizú ãvũ sị̃zú rĩ agá, ụ̃jị́ rĩ Ẽfõrónã Hị́tị̃gú rĩ vé nyọ̃ọ́kụ́ agá, 30 ụ̃jị́ rĩ Mãkãpélã gá, ĩnyiŋá Mãmúrẽ be, ãngũ Kãnánã vé rĩ agá. Ãbũrámã je vũrã rĩ rizú ãvũ sị̃zú ãní, je Ẽfõrónã Hị́tị̃gú rĩ drị́gé. 31 Sị̃kí Ãbũrámã pi ũkú ni Sárã be vũrã ꞌdãri gé, sị̃kí kpá Ĩsákã pi ũkú ni Rẽbékã be vũrã ꞌdãri gé, á sị̃ Léyã ri vũrã ꞌdãri gé. 32 Má ẹ́ꞌbị́pị Ãbũrámã je nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ụ̃jị́ rĩ be ꞌbá Hị́tị̃ vé rĩ pi drị́gé.”

33 Yõkóbũ kã tã rĩ ẹzịị́ dẹẹ́ ẹnjịpị́ị ní gí, ĩri ní lazú ívé gbọ́lọ́ drị̃gé, ĩri ní kúru drãzú.

50

1 Yõsépã ní ọ̃vụ̃zú ẹ́tẹ́pị ri uꞌdezú bẹ̃drị̃ sĩ, ĩri ní íꞌdózú ngozú ĩzãngã ĩzãngã rú, ĩri ní ẹ́tẹ́pị ã gbángírí ndruzú. 2 Yõsépã ní ꞌyozú ívé ꞌbá riꞌbá ẹ̃zị́ dáwã vé rĩ ngaꞌbá rĩ pi ní, lẽ kộpi ã njõkí ꞌí ẹ́tẹ́pị Ĩsẽrélẽ vé ãvũ dáwã ãvũ ní ŋmazú ku rĩ sĩ. Kúru ꞌbá dáwã njõꞌbá rĩ pi ní ãvũ rĩ ã rụ́ꞌbá njõzú dáwã rĩ sĩ. 3 Dáwã rĩ vé njõngárá ꞌdụ ụ́ꞌdụ́ pụ̃kụ́ sụ, ãꞌdiãtãsĩyã ãrẽni dáwã rĩ vé njõngárá ĩri ụ́ꞌdụ́ ꞌdụ ꞌdĩri tị́nị. ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ngokí Yõkóbũ ri caá ụ́ꞌdụ́ pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃.

4 Ụ́ꞌdụ́ ãvũ ngozú rĩ kã dẹẹ́, Yõsépã ní ꞌyozú ũgalaku ꞌbãgú rĩ vé rĩ pi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ múké má ní, lẽ ĩmi ꞌyokí ꞌbãgú rĩ ní ꞌdíni, 5 má ẹ́tẹ́pị sẽ ma ũyõ sõó ꞌí ẹndrẹtị gé, ꞌyo má ní kĩnĩ, ‘Ma ri drãdrã, á drã dõ gí, ꞌí jị ma mụụ́ sị̃ị́ ꞌbụ́ má ní gaá mâ úlúngu ní ãngũ Kãnánã vé rĩ agá ꞌdãá.’ Lẽ ꞌbãgú rĩ ọyụ ma, mâ jị má ẹ́tẹ́pị ri mụụ́ sị̃ị́. Á sị̃ dõ ĩri gí, ma ma újá ĩgõ rá.”

6 ꞌBãgú rĩ ãꞌyĩ tã Yõsépã ní zịị́ rĩ rá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ jị mí ẹ́tẹ́pị ri mụụ́ sị̃ị́ ĩyí, sụ̃ ĩri ní mi sẽé ũyõ sõó ꞌí ẹndrẹtị gé rĩ tị́nị.”

7 Kúru Yõsépã ní ꞌdezú mụzú ẹ́tẹ́pị ri sị̃zú. ꞌBãgú rĩ vé ũgalaku rĩ pi, ꞌbá ambugu ꞌbãgú rĩ vé kání agá rĩ pi, ãzini ꞌbá ambugu ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá rĩ pi, kộpi ꞌdekí mụụ́ Yõsépã vúgá sĩ ĩndĩ. 8 Yõsépã jị ꞌbá ívé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ꞌí ẹ́drị́pị́ị be, ꞌbá adriꞌbá ẹ́tẹ́pị vé jó ãsámvú gé rĩ pi be mụzú ĩndĩ. Ku anjiŋá rĩ pi, kãbĩlõ rĩ pi, ndrị̃ị́ rĩ pi, tị́ rĩ pi be kú vúlé Gõsénĩ gé ꞌdãá. 9 Ãngáráwá rĩ pi útụ́kí ãrãbíyã hũsánĩ ní rií seé rĩ pi agá, ụrụkọꞌbée útụ́kí hũsánĩ drị̃gé, kộpi ꞌdekí mụụ́ Yõsépã vúgá sĩ ĩndĩ. ꞌBá mụꞌbá rĩ pi kárákará.

10 Kộpi kâ mụụ́ caá Ãtádĩ gé, vũrã ĩ ní rizú ãnyãngã fífí cozú ĩnyiŋá yị̃ị́ Yárídénĩ ã gãrã gá rĩ gé, kộpi íꞌdókí rií ãá ngoó ĩzãngã ĩzãngã rú, kộpi ẹ́sị́ ŋõ ambamba, Yõsépã ꞌbã ẹ́tẹ́pị vé ãá ngoó ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃. 11 ꞌBá Kãnánã vé rĩ pi kâ ndreé kộpi ri ãá ngo vũrã ãnyãngã fífí cozú rĩ gé Ãtádĩ gé ꞌdãá, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ri ãá rĩ ngo ĩzãngã ĩzãngã rú nĩ.” Sẽ ĩ ní vũrã Yárídénĩ ã jẽlé gá ꞌdãri ã rụ́ zịzú Ẽbélẽ Mĩzĩrãyímũ ãní.*

12 Yõkóbũ vé anji ãgõ rĩ pi ꞌdụkí tã rĩ ngaá sụ̃ ĩ ẹ́tẹ́pị ní ẹzịị́ ĩ ní rĩ tị́nị. 13 Kộpi ꞌdụkí ĩrivé ãvũ jịị́ mụzú Kãnánã gá, kộpi sị̃kí ĩri ụ̃jị́ adriípi nyọ̃ọ́kụ́ Mãkãpélã vé rĩ agá, ĩnyiŋá Mãmúrẽ be, nyọ̃ọ́kụ́ rĩ Ãbũrámã je Ẽfõrónã Hị́tị̃gú rĩ drị́gé rizú ãvũ sị̃zú ãní. 14 Yõsépã kã ẹ́tẹ́pị ri sị̃ị́ gí, ĩri ní ꞌi újázú gõzú vúlé Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá, kộpi újákí ĩ gõó ẹ́drị́pị́ị be, ꞌbá mụꞌbá vú ni gé sĩ ẹ́tẹ́pị ri sị̃ngárá gá rĩ pi be.

Yõsépã ũmĩ ꞌí ẹ́drị́pị́ị ẽ ẹ́sị́

15 Yõkóbũ ní drãá gí rĩ sĩ, Yõsépã ẹ́drị́pị́ị gõkí adrií ụ̃rị̃ sĩ, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Yõsépã ꞌbã dõ tã ꞌbá ní ọ́tụ́ ꞌi ꞌozú ũnjí ꞌdãri ꞌí ẹ́sị́ agá, ũfẽ dõ tã rĩ ãrígó, ꞌo dõ ꞌbâ ũnjí, ꞌbâ ꞌokí rí íngóni?”

16 Kúru kộpi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ pẽzú mụzú Yõsépã ní, kộpi kínĩ, “Mí ẹ́tẹ́pị ní drĩ drãzú kuyé rĩ gé, ẹzị ꞌdíni kĩnĩ, 17 ‘Ĩmi lũkí Yõsépã ní ꞌdíni, lẽ mî trũ mí ẹ́drị́pị́ị ũnjĩkãnyã kộpi ní mi ꞌozú ũnjí ꞌdĩri agásĩ rá.’ ꞌBâ ãtíꞌbá Múngú mí ẹ́tẹ́pị vé rĩ vé ni, lẽ mî trũ ꞌbâ ũnjĩkãnyã ꞌbá ní ꞌoó mí ní rĩ agásĩ rá.” Ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ kã caá Yõsépã vúgá ꞌdãá, Yõsépã ní íꞌdózú ngozú.

18 Kúru Yõsépã ẹ́drị́pị́ị ní ímụ́zú kũmũcí ũtị̃zú ĩ drị̃ sị̃zú vũgá Yõsépã ẹndrẹtị gé. Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBâ tụ́gẹ̃rị̃ mívé ni.”

19 Yõsépã ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku. Ĩmi ụ̃sụ̃kí ma Múngú ꞌi ícópi ĩmi ĩrĩŋãápi? 20 Ĩmi lẽkí kõdô ma ꞌoó ũnjí, ꞌbo Múngú újá tã ũnjí ĩmi ní lẽé ꞌoó mâ rụ́ꞌbá gá rĩ ícá tã múké rú, tã ꞌi ngaápi nõri, ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽnĩ, mâ pa rí ꞌbá kárákará pi vé ídri. 21 Lẽ ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku, ma ngá ĩmi ní lẽé rĩ pi sẽ ĩmi ní rá, ãzini ma ngá ĩmivé anjiŋá rĩ pi ní lẽé rĩ sẽ kộpi ní rá.” Yõsépã ũmĩ ẹ́drị́pị́ị ẽ ẹ́sị́, átá átángá rĩ ẹ́sị́ be mãdã, sẽ kộpi ẽ ẹ́sị́ adri ãní ãyĩkõ sĩ.

Yõsépã vé drãngárá

22 Yõsépã pi rikí adrií ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá ꞌdãá ꞌí ẹ́tẹ́pị vé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be trụ́. Yõsépã adri caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu mụdrị́ (110). 23 Yõsépã adri ílí be ãco, ndre Ẽfẽrémã vé anji ĩ ní tịị́ úyú na gá rĩ pi rá. Ndre kpá anji Mákĩrĩ vé rĩ pi rá. Mákĩrĩ ri mvá Mãnásẽ vé ni, Yõsépã ꞌdụ anji Mákĩrĩ vé rĩ pi adrií anji ívé ni rú.

24 Yõsépã ní ꞌyozú ẹ́drị́pị́ị ní kĩnĩ, “Ma ri drãdrã. ꞌBo Múngú ri ímụ́ ĩmi tã mba rá, ĩri ĩmi jị fũ ãngũ Ẽjẽpétõ vé nõri agásĩ, ĩri ĩmî drị̃ ko mụzú ãngũ ĩri ní ẹzịị́ Ãbũrámã ní, Ĩsákã ní, ãzini Yõkóbũ ní rĩ agá ꞌdãlé rá.”

25 Kúru Yõsépã ní Ĩsẽrélẽ ẹnjịpị́ị sẽzú ũyõ sõzú ꞌí ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Múngú kãdõ ímụ́ ĩmi ĩzã koó, ĩmî drị̃ koó mụzú vúlé ꞌdãá, ĩmi jịkí mávé fã mụzú ĩndĩ.”

26 Yõsépã ní kúru drãzú Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé, ị́sụ́ ãkũdẽ ĩri ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu mụdrị́. Kộpi ní ĩrivé ãvũ njõzú dáwã ãvũ ní ŋmazú ku rĩ sĩ, kộpi ní ãvũ rĩ ꞌbãzú sọ̃ndụ́kụ̃ agá.

* 2:3 2:3 Ụ́ꞌdụ́ uletere: Ụ́ꞌdụ́ uletere ꞌdĩri vé ífífí, Múngú ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri adrií túngú uvuzú ni.

† 2:4 2:4 Úpí: Ẽbérẽ tị sĩ, Múngú zị ꞌî rụ́ Yáwẽ, ífífí ni, Múngú adriípi mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ ꞌi. Kẹ̃lị̃kọ́ tị sĩ, ꞌbâ Yáwẽ ri zị Úpí. Ĩ ị́sụ́ lã Búkũ Íꞌdóngárá vé rĩ agá, Wụ̃ngárá vé rĩ agá, Rụ́tã vé rĩ agá, ãzini Yónã vé rĩ agá.

‡ 2:23 2:23 Ũkú: Ũkú vé ífífí Ẽbérẽ tị sĩ, ínjékí ĩri ágó rụ́ꞌbá gá.

* 3:20 3:20 Évã: Évã vé ífífí ídri.

† 3:24 3:24 Mãlãyíkã rĩ pi: Mãlãyíkã rĩ pi Ẽbérẽ tị sĩ, ĩ kộpi zị Kẽrũbímũ. Kộpi ꞌbụ̃ gé ꞌdãá ídri rú Úpí be trụ́.

* 4:1 4:1 Káyĩnã: Káyĩnã vé ífífí, má ị́sụ́ mvá gí.

† 4:16 4:16 Nódĩ: Nódĩ vé ífífí, ẹ́cị́ngárá ngalanji rĩ.

‡ 4:25 4:25 Sétẽ: Sétẽ vé ífífí, Múngú sẽ nĩ.

* 5:29 5:29 Núwã: Núwã vé ífífí, ꞌbá riípi ĩzã koópi ĩzãngã agásĩ ni.

* 7:2 7:2 Ãꞌá ule ule ni pi: Múngú lũ Núwã ní kĩnĩ, Núwã ẽ íjị́ ngá ídri be ule ule ni pi ị̃rị̃ ị̃rị̃ caá ẹ́zị̂rị̃, ãꞌdiãtãsĩyã ngá ꞌdĩꞌbée múké ĩ ícó nya rá, ãzini ĩ ícó zã rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú rá.

† 7:2 7:2 Ãꞌá ãzãvũ rú ni pi: Ãzini lẽ Núwã ẽ íjị́ ngá ídri be ãzãvũ rú ni pi ꞌyéŋá ị̃rị̃ ị̃rị̃, ãꞌdiãtãsĩyã ngá ídri be ãzãvũ rú rĩ pi ícókí nyaá ku, ãzini ícókí zãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ku.

* 8:11 8:11 Õlívẽ: Pẹtị õlívẽ vé rĩ, ĩri ꞌa ũꞌa be, ĩ ícó nya rá, ĩ ĩrivé ũꞌa zo ũdu rú, ꞌbá rĩ pi ri tị́bị́ áꞌdí ũdu rĩ sĩ, ãzini kộpi ri tõ lámbã agá, ãcí ꞌyũzú ãní.

* 10:6 10:6 Ẽjẽpétõ: Ẽjẽpétõ vé rụ́ ãzi rĩ Mĩzĩrãyímũ.

† 10:10 10:10 Sĩnárĩ: Sĩnárĩ vé rụ́ ãzi rĩ Bãbẽlónã.

‡ 10:25 10:25 Pẽlégẽ: Pẽlégẽ vé ífífí acongárá.

* 11:9 11:9 Bãbélã: Bãbélã vé ífífí, tị vé acongárá. Bãbélã vé rụ́ ãzi rĩ Bãbẽlónã.

* 14:3 14:3 Yị̃ị́ bãlãlã ẹ̃ꞌyị́ rú rĩ: Yị̃ị́ bãlãlã ẹ̃ꞌyị́ rú rĩ vé rụ́ ãzi, yị̃ị́ bãlãlã drãápi gí ni, ãꞌdiãtãsĩyã ngá ídri be ni ícó adrií ꞌa ni gé ku.

† 14:13 14:13 Ẽbérẽgú: Ãbũrámã ri Ẽbérẽgú. Ĩrivé mvá vé mvá Yõkóbũ ri gõkí zịị́ Ĩsẽrélẽ, sâ ãzi sĩ ĩrivé úyú rĩ pi ĩ ri zị Ẽbérẽ, sâ ãzi sĩ ĩ kpá zị anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi. Sâ Yẹ́sụ̃ vé rĩ gé, ĩ ri kộpi zị Yãhụ́dị̃.

* 16:7 16:7 Mãlãyíkã Úpí Múngú vé rĩ: Ĩri Úpí Múngú ꞌi. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 16:13.

† 16:11 16:11 Ĩsĩmãélẽ: Ĩsĩmãélẽ vé ífífí, Múngú yị ma gí.

‡ 16:14 16:14 Bẽrẽ Lãyĩ Róyĩ: Bẽrẽ Lãyĩ Róyĩ vé ífífí, kídí Múngú ídri rú riípi ma ndreépi rĩ vé rĩ.

* 17:5 17:5 Ãbũrámã: Ãbũrámã vé ífífí, ẹ́tẹ́pị sụ́rụ́ kárákará pi vé ni.

* 19:1 19:1 Mãlãyíkã ị̃rị̃ rĩ pi: Ãgõ ị̃rị̃ Ãbũrámã ri kuꞌbá mụꞌbá Sõdómõ gá rĩ pi mãlãyíkã.

† 19:37 19:37 Mõábã: Mõábã vé ífífí, ĩfũ ẹ́tẹ́pị ã rụ́ꞌbá gá.

‡ 19:38 19:38 Bẽnámĩ: Bẽnámĩ vé ífífí, mvá ágó má ẹ́ꞌdị́páa vé ni.

* 20:16 20:16 Mũfẽngã fífí: Mũfẽngã fífí ꞌdĩri lókí ꞌdãri gé ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃.

* 21:31 21:31 Bẽrĩsébã: Bẽrĩsébã vé ífífí, kídí ĩ ní ũyõ sõzú ãní rĩ.

* 24:10 24:10 Ãrámã Nãhãrãyímũ: Ãrámã Nãhãrãyímũ ri Mẽsõpõtámĩyã vé ãngũ agá.

* 25:25 25:25 Ị́sọ̃wụ̃: Ị́sọ̃wụ̃ vé ífífí, rụ́ꞌbá ni dụ céré ꞌbí rú.

† 25:26 25:26 Yõkóbũ: Yõkóbũ vé ífífí, rụ pá ẽdẽkẽdẽ cí, ĩri ꞌbá mị ũꞌbãápi ni.

‡ 25:30 25:30 Ẽdómã: Ẽdómã vé ífífí, ĩri ngá ika ni.

* 26:21 26:21 Sítĩnã: Sítĩnã vé ífífí, ẹ́sị́ ũnjí.

* 27:36 27:36 Yõkóbũ: Yõkóbũ vé ífífí, rụ pá ẽdẽkẽdẽ, ꞌdĩri lũ kínĩ ĩri ẹ́drị́pị vé kãyú ẹ́rị́ ũkpõ sĩ.

† 27:40 27:40 Ọyụ adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ rá: Úyú Ị́sọ̃wụ̃ vé rĩ pi ndẽkí úyú Yõkóbũ vé rĩ pi ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịngárá sĩ rá. ꞌÍ lã 2 ꞌBãgú 8:20-22.

* 29:32 29:32 Rũbénã: Rụ́ Rũbénã ꞌdĩri vé ífífí, Múngú ndre mávé ĩzãngã gí.

† 29:33 29:33 Sĩmĩyónã: Rụ́ Sĩmĩyónã ꞌdĩri vé ífífí, Úpí ri ꞌbá yị rá.

‡ 29:34 29:34 Lẹ́vị̃: Rụ́ Lẹ́vị̃ ꞌdĩri vé ífífí, úmúngárá.

§ 29:35 29:35 Yụ́dã: Rụ́ Yụ́dã ꞌdĩri vé ífífí, íngúngárá.

* 30:6 30:6 Dánã: Rụ́ Dánã ꞌdĩri vé ífífí, Múngú ri tã lị pịrị.

† 30:8 30:8 Nãfãtálĩ: Rụ́ Nãfãtálĩ ꞌdĩri vé ífífí, á fụ ũmbã ũkpõ sĩ.

‡ 30:11 30:11 Gádĩ: Rụ́ Gádĩ ꞌdĩri vé ífífí, drị̃lé múké.

§ 30:13 30:13 Ãsérã: Rụ́ Ãsérã ꞌdĩri vé ífífí, ãyĩkõ.

* 30:14 30:14 Mãndãrákã: Pẹtị ĩ ní zịị́ mãndãrákã ꞌdĩri, ĩri kụ́yị́bị́, ĩri kpá sẽ ĩ anji tị ãní ĩndĩ.

† 30:18 30:18 Ĩsãkárã: Rụ́ Ĩsãkárã ꞌdĩri vé ífífí, ũfẽngárá.

‡ 30:20 30:20 Jẽbũlúnã: Rụ́ Jẽbũlúnã ꞌdĩri vé ífífí, ị̃njị̃ngárá.

§ 30:24 30:24 Yõsépã: Rụ́ Yõsépã ꞌdĩri vé ífífí, Múngú ã sẽ ma ní mvá ãzi.

* 31:10 31:10 Urobí: Urobí ꞌdĩri lũ Yõkóbũ ní ãnyãpá ĩri ní ícó zịị́ Lãbánã vúgá rĩ vé tã.

† 31:16 31:16 Ãꞌbú: Ãꞌbú ꞌdĩri ãnyãpá ĩ ní tịị́ gírígírí, mĩꞌyĩmĩꞌyĩ, dõku bọ̃ꞌdụ̃bọ̃ꞌdụ̃ Yõkóbũ ní rĩ pi.

‡ 31:47 31:47 Jẽgárã Sãhãdútã: Rụ́ Jẽgárã Sãhãdútã ãzini rụ́ Gãlédã ꞌdĩꞌbée vé ífífí írã ĩ ní drõó tã ígázú ni.

* 32:2 32:2 Mãhãnãyímũ: Rụ́ Mãhãnãyímũ ꞌdĩri vé ífífí, ngúlúmũ ị̃rị̃. Yõkóbũ vé ꞌbá rĩ pi sịkí ĩvé gãkũ vũrã Yõkóbũ ní mãlãyíkã rĩ pi ị́sụ́zú rĩ gé.

* 32:21 32:21 Íꞌdóngárá 32:2

† 32:28 32:28 Ĩsẽrélẽ: Múngú gõ Yõkóbũ ã rụ́ újá zịị́ Ĩsẽrélẽ. Rụ́ Ĩsẽrélẽ ꞌdĩri Ẽbérẽ tị sĩ, ĩrivé ífífí, ꞌbá ũmbã fụụ́pi kúpé sĩ Múngú be ni.

‡ 32:30 32:30 Pẽnĩyélẽ: Vũrã ĩ ní rụ́ ni ꞌdãá Pẽnĩyélẽ ꞌdĩri vé ífífí, Múngú ã rụ́ꞌbá.

* 33:17 33:17 Sũkótõ: Sõkótõ vé ífífí ápãlá.

† 33:20 33:20 Ẽlĩ Ẹ̃lọ́yị̃ Ĩsẽrélẽ: Ẽlĩ Ẹ̃lọ́yị̃ Ĩsẽrélẽ vé ífífí, Múngú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé rĩ.

* 35:7 35:7 Ẽlĩ Bẽtélẽ: Ẽlĩ Bẽtélẽ vé ífífí, Múngú Bẽtélẽ vé rĩ.

† 35:8 35:8 Ãlõnĩ Bãkútĩ: Ãlõnĩ Bãkútĩ vé ífífí, pẹtị ĩ ní rizú ãá ngozú ndụ̃ụ́ ni gé ni.

‡ 35:18 35:18 Bẽnónĩ: Bẽnónĩ vé ífífí, mvá ágó nõri sẽ á nya ĩzãngã ambamba.

§ 35:18 35:18 Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃: Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ vé ífífí, mvá ũkpõ be ímụ́pi mâ ĩzã koópi rĩ.

* 36:20 36:20 Sẽyírĩ: Sẽyírĩ ri ãngũ ánga rú ni, ꞌdakí ágó ãmbúgú Sẽyírĩ ã rụ́ sĩ. Vụ́drị̃ ni gé, úyú Ị́sọ̃wụ̃ vé rĩ pi gõkí ãngũ rĩ a rụ́ ꞌdaá Ẽdómã.

† 36:37 36:37 Yị̃ị́: Yị̃ị́ rĩ Yũfẽrétã ꞌi.

* 37:3 37:3 Ĩsẽrélẽ: Rụ́ Ĩsẽrélẽ ꞌdĩri, Múngú ní ꞌdaá Yõkóbũ ní rĩ. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 35:10.

* 38:14 38:14 Tãmárã: Tãmárã ọ̃zụ̃ ꞌî ẹndrẹtị bõngó pẽrépére ni sĩ, ꞌî índré rí sụ̃ ũkú ọ̃wụ́ rú ni tị́nị. Sâ ꞌdãri gé, ũkú ọ̃wụ́ rú rĩ pi ri ĩ ẹndrẹtị ọ̃zụ̃ bõngó pẽrépére ni sĩ cí.

† 38:26 38:26 Tãmárã ri tã ꞌo pịrị ndẽ ma rá: Yụ́dã ꞌyo tã rĩ ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã Tãmárã lẽ kõdô mvá tịị́ Érẽ drãápi rĩ ní, ꞌbo Yụ́dã gã Sélã ri sẽgá ĩri ní ágó rú sĩ. Tãmárã lẽ tã mẽrẽ vé rĩ ꞌdụụ́ ngaá, ꞌbo Yụ́dã gã sĩ.

‡ 38:29 38:29 Pẽrézĩ: Rụ́ Pẽrézĩ rĩ vé ífífí, mváŋá rĩ ali ꞌi ĩfũú ũkpõ sĩ.

§ 38:30 38:30 Zérã: Rụ́ Zérã rĩ vé ífífí, ika.

* 41:42 41:42 Kátrĩ: Kátrĩ ꞌbãgú rĩ ní sẽé Yõsépã ní rĩ vé ífífí ĩri ꞌdíni, ꞌbãgú rĩ sẽ Yõsépã ní ũkpõ tãị́mbị́ sẽzú ꞌbá rĩ pi ní rụ́ ívé rĩ sĩ.

† 41:45 41:45 Ónõ: Átálágú Ónõ vé rĩ ri ụ̃tụ́ ị̃njị̃ múngú rú, ꞌda ụ̃tụ́ ĩri ní rií ị̃njị̃ị́ múngú rú ꞌdĩri ã rụ́ Rẽ. Rụ́ Ónõ ꞌdĩri Ẽbérẽ tị sĩ. Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ĩ zị Hẽlĩyõpólĩsĩ.

‡ 41:51 41:51 Mãnásẽ: Rụ́ Mãnásẽ ꞌdĩri vé ífífí, ĩzãngã rĩ ã tã ãvĩ ẹ́sị́ agásĩ gí.

§ 41:52 41:52 Ẽfẽrémã: Rụ́ Ẽfẽrémã ꞌdĩri vé ífífí, Múngú sẽ á gõ mvá ãzi tịị́ gí.

* 44:13 44:13 Kộpi ũsĩkí ĩvé bõngó ĩ rụ́ꞌbá gá sĩ kpélékpélé: Kộpi ũsĩkí ĩvé bõngó, ãꞌdiãtãsĩyã ĩ ní kópõ rĩ ị́sụ́ Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ vé jũrú agá rĩ sĩ, sẽ kộpi ní ĩzãngã.

* 47:11 47:11 Rãmãsésẽ: Kụ̃rụ́ Rãmãsésẽ vé rĩ ãngũ Gõsénĩ vé rĩ agá.

* 49:4 49:4 Íꞌdóngárá 35:22

* 49:5 49:5 Sĩmĩyónã pi Lẹ́vị̃ be: ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 34:1-29.

† 49:11 49:11 Mi mívé bõngó ũjĩ vị́nyọ̃ kaápi ãrí rú rĩ sĩ: Yõkóbũ ri tã Yụ́dã ní ímụ́zú adrizú ãꞌbú be rĩ vé tã iꞌda. Vị́nyọ̃ rĩ ímụ́ ꞌa ambamba, ĩri ímụ́ ívé bõngó ũjĩ vị́nyọ̃ rĩ vé sụ́ sĩ.

‡ 49:13 49:13 Vũrã múké rĩ ĩri ũlí vịị́pi ũkpõ be rĩ uga.

§ 49:14 49:14 Jũrú ị̃rị̃ rĩ pi: Ãngũ Ĩsãkárã vé rĩ ímụ́ adri sụ́rụ́ Ĩsẽrélẽ vé ị̃rị̃ rĩ pi vé ãngũ ãsámvú gé.

* 49:26 49:26 Írã adriípi mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ vé ífífí, ĩri ẹ́ꞌbị́pị́ị riꞌbá tãkíri sẽꞌbá ꞌbá rĩ pi ní rĩ.

* 50:11 50:11 Ẽbélẽ Mĩsĩrãyímũ: Ẽbélẽ Mĩsĩrãyímũ vé ífífí, ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ri ãá ngo.

Wụ̃ngárá

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Búkũ

Wụ̃ngárá

vé rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Búkũ Wụ̃ngárá vé rĩ agá, íꞌdózú cápĩtã 1-20 gé, ũlũ úꞌdógúꞌdógú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ. Yãhụ́dị̃ rĩ pi Múngú ĩpẽ kộpi adrií ꞌbá ívé ni. Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tã íꞌdó ꞌi lókí búkũ Íꞌdóngárá vé rĩ ní ꞌi dẹzú rĩ gé. Búkũ Wụ̃ngárá vé rĩ vé íꞌdóngárá gá, Yãhụ́dị̃ rĩ pi rikí adrií tụ́gẹ̃rị̃ rú Ẽjẽpétõ agá, ꞌbo Múngú yị kộpivé zịngárá rá. Kúru Múngú ĩpẽ Mósẽ ri adrií Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní drị̃koma rú, jị Yãhụ́dị̃ rĩ pi fũú Ẽjẽpétõ agásĩ ãmvé nĩ. ꞌBo Yãhụ́dị̃ rĩ pi ẽ ị́sụ́kí dõ drị̃wãlã gí drãáãsĩyã, kộpi kâ rií mụụ́ ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agásĩ ãngũ Múngú ní ẹzịị́ kộpi ní Kãnánã vé rĩ gé ꞌdãá, kộpi nyakí ĩzãngã lẹ́tị gé ꞌdĩgé ambamba. Kộpi gãkí tã Múngú vé rĩ ꞌdụgá ngagá sĩ, ꞌbo kộpi kâ mụụ́ caá írã Sĩnáyĩ vé rĩ drị̃gé ꞌdãá, Múngú ní tãị́mbị́ sẽzú Mósẽ ní kĩnĩ, lẽ ꞌbá rĩ pi ã ꞌdụkí tãị́mbị́ rĩ ngaá sụ̃ ꞌî ẹ́sị́ ní lẽé rĩ tị́nị. Búkũ ꞌdĩri íꞌdókí sĩí cápĩtã 1-20, ị̃mbị́tã ni cápĩtã 21-40.

Íꞌdózú 21-40 gé, Múngú lũ kĩnĩ kộpi ẽ ị̃njị̃kí ꞌi, kộpi ã údékí vũrã, atala rĩ pi ẽ íjị́kí rí ꞌí ní ngá sẽé ãní, ãzini kộpi ẽ íjị́kí rí ꞌí ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãá.

1

Ĩzãngã Ĩsẽrélẽ rĩ pi ní nyaá Ẽjẽpétõ gá rĩ

1 Yõkóbũ ĩ ní zịị́ Ĩsẽrélẽ* rĩ vé anji ãgõ mụꞌbá ĩri be Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé rĩ pi, ꞌbá ãlu ãlu mụ ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be, kộpivé rụ́ pi ꞌdĩ: 2 Rũbénã ꞌi, Sĩmĩyónã ꞌi, Lẹ́vị̃ ꞌi, Yụ́dã ꞌi, 3 Ĩsãkárã ꞌi, Jẽbũlúnã ꞌi, Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ ꞌi, 4 Dánã ꞌi, Nãfãtálĩ ꞌi, Gádĩ ꞌi, Ãsérã sĩ. 5 Yõkóbũ vé úyú mụꞌbá rĩ pi vé kãlãfe céré pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃. Kộpi cakí Yõsépã ri ị́sụ́ ãkũdẽ ĩri ri adri Ẽjẽpétõ gá ꞌdãáꞌdã.

6 Yõsépã pi ũdrãkí ẹ́drị́pị́ị be céré, úyú lókí ꞌdãri gé rĩ pi be céré. 7 ꞌBo ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ízúkí kárákará ãngũ ꞌdãri gé, kộpi ícákí ũkpõ be ambamba, kộpi gõkí gaá tré ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá.

8 Kúru ꞌbãgú úꞌdí Yõsépã vé tã nị̃ị́pi kuyé ni ní gõzú mãlũngã Ẽjẽpétõ vé rĩ rụzú nĩ. 9 Ĩri ní ꞌyozú ívé ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí drĩ ká, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ízúkí nóni ambamba, kộpi ndẽkí ꞌbâ ũkpõ sĩ rá. 10 Ĩmi ímụ́kí, ꞌbâ ndãkí lẹ́tị kộpi ugazú, kộpi ẽ ízúkí rí kárákará ku, ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃ꞌdị́ ꞌde dõ nĩ, kộpi ímụ́ ĩ úmú ꞌbávé ariꞌba rĩ pi be, kộpi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ꞌbá be, kộpi ímụ́ ápá fũ ãngũ nõri agásĩ rá.”

11 Kúru ꞌbá ambugu Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ꞌdụkí ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ꞌbãá kuú tụ́gẹ̃rị̃ rú, kộpi ũꞌbãkí ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi drị̃gé ꞌbá ambugu rú, mĩkí kộpi rií ẹ̃zị́ ũkpó ũkpó ni pi ngaá. Tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi sịkí jó ambugu ambugu ĩrá rú ni pi kụ̃rụ́ Pĩtómĩ vé rĩ agá, ãzini Rãmãsésẽ vé rĩ agá ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní. 12 ꞌBo ã rikí dõ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ọ̃cụ̃ụ́ mụzú ꞌdíni drãáãsĩyã, kộpi rikí ízú mụzú drị̃gélé, kộpi írékí ĩ adrií ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ céré. ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi gõkí ꞌoó kộpi sĩ ụ̃rị̃ sĩ. 13 Mĩkí kộpi rií ẹ̃zị́ ũkpó ũkpó ni pi ngaá. 14 Mĩkí kộpi rií ũtrẽtrẽ usaá gbãá bị̃rị́kị̃ rú, ãzini rií ẹ̃zị́ ngaá lẹ́tị be ãndíãndí ọ́mvụ́ rĩ pi agásĩ, sẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi adrikí céré kuú ãní ĩzãngã ĩzãngã rú.

15 ꞌBãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní Sĩpúrã pi zịzú Púwã be, ũkú ꞌdĩꞌbée ri ũkú Ẽbérẽ† vé tĩꞌbá tĩtĩ rĩ pi ẽ ĩzã ko tĩngárá rĩ gé nĩ, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, 16 “Ĩmi dõ ri ũkú Ẽbérẽ vé rĩ pi ẽ ĩzã ko anji tĩngárá gá, sâ kộpi ní rizú anji tĩzú rĩ gé, ĩmi ndrekí dõ mváŋá rĩ ágóŋá, ĩmi ꞌdịkí ĩri drãá ꞌdĩísĩ rá, dõ mváŋá rĩ ũkúŋá, ĩmi kukí ã adri ídri rú.” 17 ꞌBo ũkú riꞌbá ũkú anji tĩꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã koꞌbá tĩngárá sĩ ꞌdĩꞌbée ní Múngú ri ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ sĩ, kộpi ꞌdụkí tã ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní ꞌyoó ĩ ní ꞌdĩri ẹ̃zị́ ngazú kuyé, kộpi úꞌdị́kí anji ãgõ rĩ pi ũdrãá kuyé. 18 Kúru ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní ũkú ꞌdĩꞌbée zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌokí ꞌdíni ãsĩ? Ĩmi kukí anji ãgõŋá rĩ pi ídri rú, ĩmi úꞌdị́kí kộpi kuyé ãsĩ?”

19 Ũkú riꞌbá ũkú anji tĩꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã koꞌbá tĩngárá sĩ ꞌdĩꞌbée ní újázú ꞌbãgú rĩ ní kínĩ, “Ũkú Ẽbérẽ vé rĩ pi adrikí sụ̃ụ́ ũkú Ẽjẽpétõ vé rĩ pi tị́nị ku. Kộpi ĩvé anjiŋá pi tĩ ĩfũ mbẽlẽŋá. ꞌBá kãdõ caá, ꞌbâ ị́sụ́ ãkũdẽ kộpi tĩkí gí.”

20 Múngú ꞌbã ẹ́sị́ múké ũkú riꞌbá ũkú anji tĩꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã koꞌbá tĩngárá sĩ rĩ pi ní, sẽ Ĩsẽrélẽ rĩ pi gõkí ízú mụzú drị̃gélé. 21 Ũkú riꞌbá ũkú anji tĩꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã koꞌbá rĩ pi ní Múngú ri ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ sĩ, Múngú sẽ kộpi tịkí anjiŋá rá.

22 ꞌBãgú rĩ ní gõzú tãị́mbị́ sẽzú ívé ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi úꞌbékí anji ãgõŋá Ẽbérẽ ũkú rĩ pi ní tịị́ rĩ pi céré yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Náyĩlĩ agá, ꞌbo ĩmi kukí anji ũkúŋá rĩ pi ídri rú.”

2

Mósẽ vé tịngárá

1 Lókí ꞌdãri gé, ágó ãzi sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ vé rĩ agá, je ũkú sụ́rụ́ ívé rĩ agá ũgõgõ. 2 Ũkú rĩ ní ꞌa ị́sụ́zú, ĩri ní mváŋá rĩ tịzú ágóŋá. Kã ndreé mváŋá rĩ ũnyĩ be ambamba, ũzụ̃ mváŋá rĩ caá mbãá be na. 3 ꞌBo kã ámá tí, ꞌí ícó mváŋá rĩ ũzụ̃ụ́ bã ku, ĩri ní wụ̃rụ̃gụ̃ íꞌdụ́zú, ĩri ní rụ́ꞌbá ni ũmbĩzú ngá ụ̃drị rú ni sĩ. Ĩri ní mváŋá rĩ ꞌbãzú wụ̃rụ̃gụ̃ rĩ agá, ĩri ní jịzú zụ̃zú yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Náyĩlĩ jẽlé gá, lómí agá ꞌdãlé. 4 Mváŋá rĩ vé ọ́mvụ́pị mụ ꞌi zụ̃ụ́ rárá rú, tẽ rí ndreé, dõ tã ngóni ri ímụ́ ꞌi nga mváŋá rĩ rụ́ꞌbá gá nĩ.

5 Kúru ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ vé mvá ũkú rĩ ní ꞌdezú mụzú ꞌi jĩngárá gá yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Náyĩlĩ agá ꞌdãlé, mvá ũkú rĩ kâ caá yị̃ị́ gé ꞌdãá, ĩrivé tụ́gẹ̃rị̃ ũkú rú rĩ pi ri ẹ́cị́ yị̃ị́ rĩ ã gãrã gá sĩ. ꞌBãgú rĩ vé mvá ũkú rĩ ní wụ̃rụ̃gụ̃ rĩ ndrezú, ĩri ní ívé tụ́gẹ̃rị̃zị́ ãlu pẽzú mụzú wụ̃rụ̃gụ̃ rĩ íꞌdụ́zú. 6 ꞌBãgú rĩ vé mvá ũkú rĩ ní wụ̃rụ̃gụ̃ rĩ ẽ tị zị̃zú, ĩri ní mvá ágóŋá rĩ ndrezú wụ̃rụ̃gụ̃ rĩ agá ꞌdãá, ĩri ri ngongo. Sẽ mvá ũkú rĩ ní ĩzãngã, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mváŋá nõri Ẽbérẽ rĩ pi vé ni.”

7 Kúru mváŋá rĩ vé ọ́mvụ́pị ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Mí ãꞌyĩ rá mâ mụ mí ní ũkú Ẽbérẽ vé ni bĩí, ã jị rí mí ní mváŋá rĩ úcé?”

8 ꞌBãgú rĩ vé mvá ũkú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ “ꞌÍ mụ bĩí.” Kúru mváŋá rĩ vé ọ́mvụ́pị ní mụzú mváŋá rĩ vé ẹ́ndrẹ́pị ĩri tịị́pi rĩ bĩzú ímụ́zú. 9 Mváŋá rĩ vé ẹ́ndrẹ́pị kã ícá ꞌbãgú rĩ vé mvá ũkú rĩ vúgá nõlé, mvá ũkú rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ jị má ní mváŋá nõri úcé, mváŋá rĩ ku dõ bã gí, mí íjị́ ĩri ĩgõó má vú nõlé, ma ímụ́ mi ũfẽ rá.” Mváŋá rĩ vé ẹ́ndrẹ́pị ní kúru mváŋá rĩ jịzú úcézú. 10 Mváŋá rĩ kã mbaá ícá ãmbúgú gí, ẹ́ndrẹ́pị ní ĩri jịzú gõzú ꞌbãgú rĩ vé mvá ũkú rĩ vúgá ꞌdãlé. Mvá ũkú rĩ ní mváŋá rĩ ꞌdụzú ꞌí ní mvá ágóŋá rú. Ĩri ní rụ́ ni ꞌdazú Mósẽ ꞌi, kĩnĩ, “Má ísé ĩri yị̃ị́ agálésĩ.”

Mósẽ ápá mụụ́ Mĩdĩyánã gá

11 Mósẽ kã mbaá ícá ãmbúgú gí, ụ́ꞌdụ́ ãlu, ꞌde mụụ́ ívé ꞌbá Ẽbérẽ vé rĩ pi úndré, ca ị́sụ́ ꞌbá rĩ pi ri ẹ̃zị́ ũkpó ũkpó ni pi nga. Ĩri ní Ẽjẽpétõgú ndrezú, ĩri ri ívé ꞌbá Ẽbérẽ vé ni ũgbã. 12 Mósẽ ní ãngũ úndrézú ꞌí gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, ndre ꞌbá ãzi ꞌí gãrã gá ꞌdãáyo, ĩri ní Ẽjẽpétõgú rĩ ꞌdịzú drãzú, ĩri ní cínyáfã kụ̃zú drị̃ ni gé. 13 Kã mụụ́ caá drụ̃ ꞌdíni, Mósẽ gõ mụụ́ ívé ꞌbá rĩ pi ndreé. Kã caá ꞌdãlé, ị́sụ́ kpá ꞌbá ị̃rị̃ Ẽbérẽ vé ni pi ri ũmbã fụ ĩ drị̃kã sĩ. Mósẽ ní ꞌyozú ágó tã ã ndụ́ íꞌdópi rĩ ní kĩnĩ, “Mi ri mí ọ́gụ́pị ri fụ ãsĩ?”

14 Ágó tã rĩ ã ndụ́ íꞌdópi rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ãꞌdi ꞌbã mi ãmbúgú rú rií ꞌbávé tã lịị́ nĩ? ꞌÍ lẽ ma ꞌdịị́ sụ̃ mí ní Ẽjẽpétõgú rĩ ꞌdịị́ drãá rĩ tị́nị?” Tã ꞌdĩri sẽ Mósẽ ní ụ̃rị̃ ambamba. Ĩri ní ụ̃sụ̃zú ẹ́sị́sị́lé sĩ kĩnĩ, “Tã má ní ꞌoó rĩ ꞌbá rĩ pi nị̃kí gí.”

15 ꞌBãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ kã tã ꞌdĩri yịị́, lẽ kõdô lẹ́tị ndãá Mósẽ ri ꞌdịzú drãzú rá. ꞌBo ị́sụ́ Mósẽ nga ápá mụụ́ adrií rárá rú Mĩdĩyánã gá gí, Mósẽ kã caá Mĩdĩyánã gá ꞌdãlé, mụ úrí kuú kídí tị gé. 16 Átálágú ãzi Mĩdĩyánã vé ni, rụ́ ni Yétẽrõ ꞌi, ĩri anji ũkú be ẹ́zị̂rị̃. Anji ũkú ꞌdĩꞌbée jịkí ĩrivé ndrị̃ị́ rĩ pi kãbĩlõ rĩ pi be mụụ́ yị̃ị́ mvụụ́. 17 ꞌBá ụrụkọ ndrị̃ị́ úcéꞌbá ni pi ícákí ímụ́ kộpi údró yị̃ị́ rĩ tị gé sĩ ꞌdĩísĩ rá. ꞌBo Mósẽ ní ngazú ụrụ, ĩri ní anji ũkú ꞌdĩꞌbée ẹ́rị́zú, ĩri ní yị̃ị́ sẽzú mvụzú kộpivé ndrị̃ị́ rĩ pi ní.

18 Anji ũkú rĩ pi kâ mvií caá ĩ ẹ́tẹ́pị Rẽúlẽ vúgá ꞌdãlé, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ímvíkí ãndrũ ị́nọ́gọ́sị́ ꞌdíni ãsĩ?”

19 Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, “ꞌBá ị́sụ́kí Ẽjẽpétõgú ãzi kídí rĩ tị gé ꞌdãlé, pa ꞌbâ ꞌbá ndrị̃ị́ úcéꞌbá rĩ pi drị́gé sĩ, ĩbẽ yị̃ị́ sẽé mvụụ́ ꞌbávé ndrị̃ị́ rĩ pi ní, ãzini kãbĩlõ rĩ pi ní.”

20 Yétẽrõ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩri íngãá? Ĩmi kukí ĩri ꞌdãlé ãsĩ? Ĩmi gõkí mụụ́ ĩri bĩí, ẽ ímụ́ rí ngá nyaá.”

21 Mósẽ ãꞌyĩ adrií Yétẽrõ vé ãngá ꞌdãá rá, Yétẽrõ ní ívé mvá ũkú Sĩpúrã ri sẽzú jezú Mósẽ ní ũkú rú. 22 Sĩpúrã ní Mósẽ ní mvá ágó tịzú. Mósẽ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma jãkã ãngũ nõri gé, ma ĩri ã rụ́ ꞌda Gẽrẽsómã ꞌi.” Ífífí ni jãkã.

23 Vụ́drị̃ ni kã vụ̃ụ́ ílí be ãco, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní drãzú. ꞌBo rikí nyo ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ọ̃cụ̃ụ́ mụzú drị̃gélé. ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi rikí ngoó Múngú ẹndrẹtị gé, Múngú ã ko rí ĩ ĩzã bẽnĩ. Kộpivé ngongárá ca Múngú vúgá ꞌdãlé rá. 24 Múngú yị kộpivé ngongárá rá, ĩri ní ívé ũndĩ ꞌí ní rụụ́ Ãbũrámã be Ĩsákã be, Yõkóbũ be rĩ ã tã ígázú. 25 Múngú ndre ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé ĩzãngã rií nya rĩ, tã ni fi ẹ́sị́ ni gé ambamba.

3

Múngú átá Mósẽ be

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Mósẽ ri ẹ́nyẹ́pị Yétẽrõ* átálágú Mĩdĩyánã vé rĩ vé kãbĩlõ pi úcé ndrị̃ị́ rĩ pi be, jị ãnyãpá rĩ pi ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé, írã Múngú vé rĩ gé Sĩnáyĩ gé ꞌdãá. 2 Mãlãyíkã Úpí† Múngú vé rĩ ní ꞌi iꞌdazú Mósẽ ní ãcí dị̃ị́pi pẹtị amuúpi kụ̃mvụ̃ ni agá ꞌdãá. Mósẽ ndre ãcí rĩ ri dị̃ị́ pẹtị amuúpi kụ̃mvụ̃ rĩ agá ꞌdãá, ꞌbo pẹtị rĩ ve kuyé. 3 Mósẽ ní ụ̃sụ̃zú kĩnĩ, “Tã ꞌi ꞌoópi ꞌdĩri ụ̃kụ ni á ndre kuyé, á lẽ ma útrú ĩnyiŋá mụụ́ ndreé mâ mị sĩ, ngá sẽépi pẹtị amuúpi kụ̃mvụ̃ rĩ ní vezú ku rĩ ãꞌdi.”

4 Úpí Múngú kã ndreé Mósẽ útrú ꞌi ĩnyiŋá ãcí riípi dị̃ị́pi ꞌdĩri ndreé, Múngú ní Mósẽ ri zịzú pẹtị ãcí ní rií dị̃ị́ ꞌa ni gé rĩ agá ꞌdãá kĩnĩ, “Mósẽ! Mósẽ!”

Mósẽ ní ãꞌyĩzú kĩnĩ, “Ma nõ.”

5 Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “Mí ítrú mi ĩnyiŋá nõó ku, ꞌí nje mívé mọ̃rọ̃kụ́ mí pá gá sĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã vũrã mí ní pá tuzú ꞌdĩri vũrã uletere ni.” 6 Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma Múngú mí ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ, Múngú Ãbũrámã vé rĩ, Múngú Ĩsákã vé rĩ, Múngú Yõkóbũ vé rĩ.” Mósẽ ní kúru drị́ ꞌbãzú ꞌî mị ọ̃zụ̃zú ãní cí, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌo ụ̃rị̃ sĩ Múngú ẽ ẹndrẹtị ndrengárá sĩ.

7 Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á ndre ĩzãngã mávé ꞌbá rĩ pi ní nyaá Ẽjẽpétõ agá rĩ gí. Á yị kộpivé ngongárá ĩ ní rizú kộpi ọ̃cụ̃zú tụ́gẹ̃rị̃ rĩ vé tã gí, ĩzãngã kộpi ní nyaá rĩ ã tã fi má ẹ́sị́ agá ambamba. 8 Kúru má ísị́ ímụ́ kộpi paá ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị́gé sĩ, kộpi íjị́zú ĩfũzú ãmvé ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ, ma kộpi jị mụ ãngũ múké wãlã ni gé, ãngũ ꞌdãri agá, lé anigé, ãzini ọ̃nyụ́ anigé, ãngũ ꞌdãri ꞌbá Kãnánã vé rĩ pi vé ni, ꞌbá Hị́tị̃ vé rĩ pi vé ni, ꞌbá Ãmórã vé rĩ pi vé ni, ꞌbá Pẽrízĩ vé rĩ pi vé ni, ꞌbá Hívĩ vé rĩ pi vé ni, ꞌbá Jẽbúsĩ vé rĩ pi vé ni. 9 Á yị ngongárá ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé rĩ gí, á ndre ọ̃cụ̃ngárá ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ní kộpi ọ̃cụ̃zú rĩ gí. 10 Kúru nóni á lẽ mi pẽé, ꞌí mụ ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ vúgá ꞌdãlé, mí íjị́ mávé ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ĩfũú Ẽjẽpétõ agásĩ ãmvé.”

11 ꞌBo Mósẽ ní ꞌyozú Múngú ní kĩnĩ, “Ma ãꞌdi ꞌi ícópi mụụ́pi ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ vúgá ꞌdãá, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi íjị́pi ĩfũúpi Ẽjẽpétõ agásĩ ãmvé?”

12 Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma adri mí be trụ́. Ngá ícópi iꞌdaápi kínĩ á pẽ mi nĩ rĩ, mí íjị́ dõ ꞌbá rĩ pi ĩfũú Ẽjẽpétõ agásĩ rá, ĩmi ímụ́ ma ị̃njị̃ írã nõri drị̃gé nõgó.”

13 Mósẽ ní ꞌyozú Múngú ní kĩnĩ, “Á mụ dõ ꞌyoó ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, ‘Múngú ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ ĩpẽ ma ímụ́zú ĩmi vúgá nõó nĩ,’ kộpi zịkí dõ rụ́ ni ãꞌdi ꞌi, mâ lũ kộpi ní ngóni?”

14 Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌBÁ RĨ MA ꞌI. ꞌÍ ꞌyo ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní ꞌdíni. ‘ꞌBÁ RĨ MA ꞌI, ĩpẽ ma ímụ́zú ĩmi vúgá nõó nĩ.’ ”

15 Múngú gõ ꞌyoó Mósẽ ní dị̃ị́ kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌyo ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, ‘Úpí, Múngú ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ, Múngú Ãbũrámã vé rĩ, Múngú Ĩsákã vé rĩ, Múngú Yõkóbũ vé rĩ ĩpẽ ma ímụ́zú ĩmi vúgá nõó nĩ.’ Rụ́ ꞌdĩri mávé adriípi mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ, úyú ĩmi vụ́drị̃ gé rĩ pi céré, kộpi ã rikí mâ rụ́ zịị́ ꞌdíni.

16 “ꞌÍ mụ ambugu Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi traá trụ́ vũrã ãlu gé, ꞌí ꞌyo kộpi ní, ‘Úpí Múngú ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ, Múngú Ãbũrámã vé rĩ, Múngú Ĩsákã vé rĩ, Múngú Yõkóbũ vé rĩ iꞌda ꞌi má ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á ꞌbã mị rizú ĩmi ndrezú, á ndre tã ĩ ní ꞌoó ĩmi ní ũnjí Ẽjẽpétõ gá ꞌdĩlé rĩ rá. 17 Ándúrú má ẹzị, má kĩnĩ, ma ĩmi íjị́ ĩfũ ĩzãngã ĩmi ní nyaá ũnjí ũnjí ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá ꞌdãá rĩ agásĩ ãmvé, ma ĩmi jị mụ adri ãngũ ꞌbá Kãnánã vé rĩ pi ní adrizú rĩ gé, ꞌbá Hị́tị̃ vé rĩ pi ní adrizú rĩ gé, ꞌbá Ãmórã vé rĩ pi ní adrizú rĩ gé, ꞌbá Pẽrízĩ vé rĩ pi ní adrizú rĩ gé, ꞌbá Hívĩ vé rĩ pi ní adrizú rĩ gé, ãzini ꞌbá Jẽbúsĩ vé rĩ pi ní adrizú rĩ gé. Ãngũ ꞌdãri agá, lé anigé, ãzini ọ̃nyụ́ anigé.” ’

18 “Ambugu Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi mi yị rá. Kúru ĩmi ꞌdekí mụụ́ ambugu Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi be ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ vúgá ꞌdãá, ĩmi ꞌyokí ĩri ní, ‘Úpí Múngú Ẽbérẽ rĩ pi vé rĩ iꞌda ꞌi ꞌbá ní rá. Mí ọyụ ꞌbâ ẹ̃cị̃ tuú mụzú ụ́ꞌdụ́ na ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãá, ꞌbâ mụkí rí rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãá Úpí Múngú ꞌbávé rĩ ní.’ 19 ꞌBo á nị̃ rá, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ícó ĩmi ãꞌyĩí mụụ́ ku, ꞌbãkí dõ tã ũkpó ũkpó drị̃ ni gé ká. 20 Kúru ma mâ drị́ inga ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi gbãzú ãní, ma tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌo ãndíãndí kộpi ãsámvú gé. Vụ́drị̃ ni gé, ĩri ĩmi ọyụ mụzú rá.

21 “Ma sẽ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ri adri ĩmi ní múké, ĩmi kádõ fũú mụzú, ĩmi fũkí mụụ́ drị́ be kọ́lọ́mgbọ́ rú ku. 22 Ũkú ãlu ãlu Ĩsẽrélẽ vé rĩ ã mụ ngá ĩ ní údé aya ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ni pi sĩ, dábũ sĩ, ãzini bõngó ũnyĩ be ni pi zịị́ ꞌbá ívé jó ã gãrã gá rĩ pi vúgá, ãzini ã zị ꞌbá ívé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi vúgá, ĩmi úsúkí rí ĩmivé anji ãgõ rĩ pi, anji ũkú rĩ pi be ãní. Ĩmi kádõ fũú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ, ĩmi wụ̃kí ngá ꞌdĩꞌbée ãrẽvú céré mụzú ĩndĩ.”

4

Múngú sẽ Mósẽ ní ũkpõ tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌozú

1 Kúru Mósẽ ní újázú Úpí Múngú ní kĩnĩ, “ꞌBo ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãꞌyĩkí dõ ma ku, kộpi yịkí dõ mávé tã ku, ꞌyokí dõ kínĩ mí índré má ẹndrẹtị gé kuyé, mâ ꞌo rí ngóni?”

2 Úpí Múngú ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Ngá mí ní rụụ́ mí drị́gé ꞌdĩri ãꞌdi?”

Ĩri ní újázú kĩnĩ, “Ngá rĩ túré.”

3 Úpí Múngú ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌbe ĩri vũgá ꞌdãá.” Mósẽ ní túré rĩ ꞌbezú vũgá ꞌdãá, túré rĩ ní ufuzú ị̃nị̃ rú, Mósẽ nga ápá rá. 4 Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ su mî drị́, ꞌí rụ ị̃nị̃ rĩ ã só.” Kúru Mósẽ ní ị̃nị̃ rĩ vé só rụzú, ị̃nị̃ rĩ ní gõzú ufuzú túré rú ũzi. 5 Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌo tã ꞌdĩri, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí rí ꞌyozú kínĩ, ma Úpí Múngú kộpi ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ, Múngú Ãbũrámã vé rĩ, Múngú Ĩsákã vé rĩ, Múngú Yõkóbũ vé rĩ iꞌda ꞌi mí ní rá.”

6 Kúru Úpí Múngú ní gõzú ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ su mî drị́ mívé bõngó akoóko rĩ agá ꞌdãá.” Mósẽ ní ꞌî drị́ suzú ívé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ agá ꞌdãlé, kã ꞌî drị́ ínjé ãmvé nõó, ũfú fu drị́ ni mveé kú gbũ.

7 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ su mî drị́ gõó bõngó akoóko rĩ agá ꞌdãá dị̃ị́.” Mósẽ ní ꞌî drị́ suzú bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ agá ꞌdãá, kã ꞌî drị́ ínjé ãmvé nõó, drị́ ni gõ ícá ule, sụ̃ ụ̃kụ rĩ tị́nị.

8 Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, “Kộpi ãꞌyĩkí dõ mi kuyé, dõku kộpi ụ̃sụ̃kí dõ tã mí ní ꞌoó ãyãzú ãyãyã drị̃drị̃ ꞌdãri kuyé, kộpi ícó tã ãyãzú ãyãyã mí ní ꞌoó vúlé nõri ãꞌyĩ rá. 9 ꞌBo kộpi ãꞌyĩkí dõ tã ãyãzú ãyãyã ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée kuyé, dõku kộpi yịkí dõ tã mí ní ꞌyoó rĩ kuyé, mí ĩbẽ yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Náyĩlĩ vé rĩ dãá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé ꞌdãá. Yị̃ị́ mí ní ĩbẽé yị̃ị́ Náyĩlĩ vé rĩ agá dãá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé ꞌdĩri gõ ꞌi újá ãrí rú.”

10 ꞌBo Mósẽ ní gõzú újázú Úpí Múngú ní kĩnĩ, “Á Úpí Múngú, íꞌdózú ị́nọ́gọ́sị́, á nị̃ átángá átá be múké ku, mâ ádra ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃, ma ri aꞌbu aꞌbu.”

11 Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “Ãꞌdi ri sẽ ꞌbá ri ícó átángá átá nĩ, dõku átá ku nĩ? Ãꞌdi ri sẽ bị́ ni ri tã yị nĩ, dõku bị́ ni yị tã ku nĩ? Ãꞌdi ri sẽ mị ni ri ãngũ ndre nĩ, dõku mị ni ndre ãngũ ku nĩ? ꞌBá rĩ adri ma Úpí Múngú ꞌi kuyé? 12 ꞌÍ mụ, ma mî ĩzã ko, mi ícó átángá rĩ átá rá, ma tã rĩ ímbá mí ní, mi ícó átángá rĩ átá rá.”

13 Mósẽ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Á Úpí Múngú, ꞌí pẽ ꞌbá ãzi mụzú áyu.”

14 Kúru jĩkó ní ꞌdezú Úpí Múngú agá, ĩri ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “Mí ẹ́drị́pị Ãrónã Lẹ́vị̃gú rĩ ꞌdãáyo? Á nị̃ rá ĩri ícó átá múké rá. Ĩri nóni ri ímụ́ mí vúgá nõlé. Kãdõ mi ndreé, ẹ́sị́ ni ri adri ãyĩkõ sĩ. 15 Mi ícó tã mí ní lẽé átá rĩ ũlũ ĩri ní rá, ma ĩmi ĩzã ko ị̃rị̃trọ́ átángá rĩ sĩ rá, ãzini ma ĩmi ímbá tã ĩmi ní lẽé ꞌoó rĩ sĩ rá. 16 Ãrónã ri átángá rĩ átá ꞌbá rĩ pi ní mî vũrã gá nĩ, sụ̃ mí ní kõdô átá nĩ rĩ tị́nị, mi adri ĩri ní sụ̃ Múngú tị́nị, mi átángá ĩri ní lẽé átá rĩ ũlũ ĩri ní nĩ. 17 ꞌÍ ꞌdụ túré ꞌdĩri mụzú mí drị́gé sĩ ĩndĩ, ꞌí ꞌo tã ãyãzú ãyãyã ni ãní.”

Mósẽ mvi gõó Ẽjẽpétõ gá

18 Kúru Mósẽ ní ꞌi újázú gõzú ẹ́nyẹ́pị Yétẽrõ vúgá ꞌdãlé, ĩri ní ꞌyozú Yétẽrõ ní kĩnĩ, “Mí ọyụ ma, á lẽ gõó mụụ́ Ẽjẽpétõ gá má ẹ́ꞌdị́páa pi ndreé, kộpi dõ ídri rú.”

Yétẽrõ ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ mụ, tãkíri ã adri mí be.”

19 Mósẽ ní drĩ adrií Mĩdĩyánã gá ꞌdãlé rĩ gé, Úpí Múngú ní átázú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ gõ vúlé Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé ũzi, ꞌbá lẽꞌbá mi ꞌdịꞌbá rĩ pi ũdrãkí gí.” 20 Kúru Mósẽ ní ívé ũkú ꞌdụzú anjiŋá rĩ pi be ꞌbãzú dõngí úgóró gá, kộpi ní mụzú Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé. ꞌDụ túré Múngú ní ꞌyoó ã jị rĩ mụzú ĩndĩ.

21 Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ gõ dõ Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé gí, mî nị̃ múké ꞌyozú kínĩ, ũkpõ má ní sẽé mí ní ꞌdĩri, lẽ mî ꞌo tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌbãgú rĩ ẽ ẹndrẹtị gé. ꞌBo ma sẽ ĩrivé ẹ́sị́ ri te te, ícó ꞌbá rĩ pi ọyụụ́ mụzú ku. 22 Kúru ꞌí ꞌyo ꞌbãgú rĩ ní, ‘Tã Úpí ní ꞌyoó rĩ ĩri ꞌdíni, Ĩsẽrélẽ ri mávé mvá ágó kãyú rĩ.* 23 Ándúrú á ꞌyo mí ní, má kĩnĩ, “Mî ọyụ mávé mvá ágó, ã mụ rí ma ị̃njị̃ị́,” ꞌbo mí gã ĩri ọyụgá sĩ, kúru ma mívé mvá ágó kãyú rĩ ꞌdị drã rá.’ ”

24 Vũrã Mósẽ pi ní lazú rĩ gé, Úpí Múngú ícá ímụ́ Mósẽ ri ị́sụ́, lẽ kõdô Mósẽ ri ꞌdịị́ drãá ꞌdĩísĩ rá. 25 Sĩpúrã ní ị́lị́ íꞌdụ́zú ívé mvá ágó rĩ vé ágélé ẽ tị lịzú ãní.† Ĩri ní lãꞌbú rĩ ĩkpãzú Mósẽ pá gá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ãrí ĩfũúpi ꞌdĩri úmú nóni ꞌbávé ãjẽ mí be rĩ ícá ngá ãlu gí.” 26 Kúru Úpí Múngú gõ Mósẽ ri ꞌdịị́ kuyé. Sĩpúrã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ágélé ẽ tị má ní lịị́ ꞌdĩri pa mi drã sị́gé sĩ gí.”

27 Úpí Múngú ní ꞌyozú Ãrónã ní kĩnĩ, “ꞌÍ mụ ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãá, ĩmi mụkí rí ĩmi ị́sụ́ Mósẽ be.” Kúru Ãrónã ní mụzú Mósẽ ri ị́sụ́zú írã Múngú vé rĩ drị̃gé ꞌdãlé, kộpi ní ĩ uꞌdezú ẹzịzú bẹ̃drị̃ sĩ. 28 Kúru Mósẽ ní tã Úpí Múngú ní ꞌi pẽzú mụzú Ẽjẽpétõ gá rĩ ũlũzú Ãrónã ní céré, ãzini ũkpõ Múngú ní sẽé ꞌí ní tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌozú rĩ ũlũzú ĩri ní.

29 Kúru Mósẽ pi ní ꞌdezú mụzú Ãrónã be Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé. Kộpi ní ambugu Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi úmúzú céré vũrã ãlu gé. 30 Ãrónã ní tã Úpí Múngú ní ꞌyoó Mósẽ ní rĩ ũlũzú kộpi ní céré. Kúru Mósẽ ní tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌozú ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé. 31 ꞌBá rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí tã Ãrónã ní átá rĩ rá. Kộpi kâ nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ Úpí Múngú ụ̃sụ̃ ĩvé tã gí, ãzini ndre ĩvé ĩzãngã gí, kộpi ní kũmũcí ũtị̃zú, ĩ drị̃ sị̃zú vũgá Úpí Múngú ri ị̃njị̃zú.

5

Mósẽ pi Ãrónã be mụkí átá ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní

1 Mósẽ pi Ãrónã be, kộpi ní ꞌdezú mụzú ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ vúgá ꞌdãlé. Kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Úpí Múngú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé rĩ kĩnĩ, ‘Lẽ mî ọyụ ꞌbá mávé rĩ pi fũú nõósĩ rá, kộpi ã mụkí rí ụ̃mụ̃ údé ma ị̃njị̃zú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãá.’ ”

2 ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Úpí Múngú ĩmi ní ꞌyoó mâ ꞌdụ ĩrivé tã ngaá, mâ ọyụ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi fũú nõósĩ rá ꞌdĩri ãꞌdi ꞌi? Á nị̃ Úpí Múngú ꞌdĩri kuyé, má ọyụ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi fũú nõósĩ ãluŋáni ku.”

3 Mósẽ pi Ãrónã be, kộpi ní ꞌyozú ꞌbãgú rĩ ní kínĩ, “Múngú Ẽbérẽ rĩ pi vé rĩ, iꞌda ꞌi ꞌbá ẹndrẹtị gé rá. Mí ọyụ ꞌbâ fũú nõósĩ rá, ꞌbâ tukí rí ẹ̃cị̃ ụ́ꞌdụ́ na ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agásĩ, ꞌbâ mụkí rí rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãá Úpí Múngú ꞌbávé rĩ ní, ꞌbá mụkí dõ ku, ĩri drã ũnjí ĩpẽ ꞌbá drị̃gé, dõku ĩri ariꞌba ĩpẽ ímụ́ ꞌbâ úꞌdị́ ũdrã rá.”

4 ꞌBo ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mósẽ, ĩmi Ãrónã be, ꞌbá rĩ pi ri ẹ̃zị́ ngá pírí, ngá ĩmi ní lẽzú kộpi jịzú mụzú rá rĩ ãꞌdi? Ĩmi gõkí vúlé ẹ̃zị́ gé ꞌdãá.” 5 Kúru ꞌbãgú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí drĩ ká, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ízúkí nóni ambamba, ĩmi lẽkí kộpi ã ngakí ẹ̃zị́ ku!”

6 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu ꞌdãri sĩ, ꞌbãgú rĩ ní tãị́mbị́ sẽzú ꞌbá ẹ̃zị́ ũlũꞌbá tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi ní rĩ pi ní, ãzini Ĩsẽrélẽ ĩ ní ũpẽé ũꞌbãá ꞌbá ambugu rú Ĩsẽrélẽ rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní kĩnĩ, 7 “Nóni ã sẽkí ásé ĩ ní rizú bị̃rị́kị̃ vé ũtrẽtrẽ tuzú rĩ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní dị̃ị́ ku. Kộpi ã mụkí ĩngá ndãá nĩ. 8 ꞌBo ĩmi ꞌbãkí kộpi ã gbãkí bị̃rị́kị̃ rĩ vé kãlãfe caá gbã ándúrú kộpi ní gbãá drị̃drị̃ rĩ pí, lẽ kộpi ã gbãkí kãlãfe ni mãdãŋá ku. Kộpi kpũnũkũ rú, kộpi ní rizú útrézú ãní kínĩ, ‘Mí ọyụ ꞌbâ fũú nõósĩ rá, ꞌbá lẽkí mụụ́ rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãá ꞌbávé Múngú ní.’ 9 Ĩmi ꞌbãkí kộpi ã ngakí ẹ̃zị́ ũkpó ũkpó ni pi, kộpi ã rikí pá tuú tẽé rií tã ũnjõ vé ꞌdĩri yịị́ ku.” 10 Kúru ꞌbá ẹ̃zị́ ũlũꞌbá tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi ní rĩ pi, Ĩsẽrélẽ ꞌí ní ũpẽé ũꞌbãá ꞌbá ambugu rú Ĩsẽrélẽ rĩ pi drị̃gé rĩ pi be, kộpi ní fũzú mụzú átángá ꞌbãgú rĩ ní ꞌyoó rĩ ũlũzú ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní kínĩ, “ꞌBãgú rĩ ꞌyo ꞌdíni kĩnĩ, ‘Á gõ ĩmi ní ásé bị̃rị́kị̃ vé ũtrẽtrẽ tuzú ni sẽé dị̃ị́ ku. 11 Ĩmi mụkí ndãá ĩmi ngúlúpí sĩ, vũrã ĩmi ní ícózú ị́sụ́zú rá rĩ gé. ꞌBo lẽ ĩmi gbãkí bị̃rị́kị̃ rĩ vé kãlãfe caá gbã ándúrú ĩmi ní gbãá drị̃drị̃ rĩ pí.’ ” 12 Kúru ꞌbá rĩ pi ní ayizú mụzú ásé bị̃rị́kị̃ vé ũtrẽtrẽ tuzú rĩ ndã be ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ. 13 ꞌBá ẹ̃zị́ ũlũꞌbá tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi ní rĩ pi rikí tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi mĩí rií ẹ̃zị́ rĩ ngaá ũkpõ sĩ. Kộpi ri ꞌyo tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi ní, “Lẽ ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu, ĩmi gbãkí bị̃rị́kị̃ rĩ gbã ándúrú ĩmi ní rií gbãá ꞌbá ní rií ĩmi ní ásé bị̃rị́kị̃ tuzú rĩ sẽé nĩ rĩ pí.” 14 ꞌBãgú rĩ vé ꞌbá ẹ̃zị́ ũlũꞌbá rĩ pi rikí ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé ĩ ní ũꞌbãá ambugu rú rĩ pi ũgbãá, kộpi rikí ꞌyoó kínĩ, “Íꞌdózú ájée ícázú ãndrũ, ĩmivé ꞌbá rĩ pi gbãkí bị̃rị́kị̃ rĩ gbã ándúrú rĩ pí kuyé ãsĩ?”

15 Ĩsẽrélẽ ĩ ní ũpẽé ũꞌbãá ꞌbá ambugu rú Ĩsẽrélẽ rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní ꞌdezú mụzú ꞌbãgú rĩ vúgá ꞌdãlé, kộpi ní ĩri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kínĩ, “ꞌBâ ãtíꞌbá mívé ni, mi ri ꞌbâ ꞌo ꞌdíni ãsĩ? 16 ꞌBá ẹ̃zị́ ũlũꞌbá rĩ pi gãkí ꞌbá ní ásé ũtrẽtrẽ tuzú rĩ sẽgá sĩ, kộpi ri ꞌyo ꞌbâ gbãkí bị̃rị́kị̃, kộpi dị̃ ri ꞌbâ ũgbã be, tã ũnjí ꞌdĩri, ꞌbá mívé rĩ pi ri íjị́ ꞌbá drị̃gé nĩ.”

17 ꞌBãgú rĩ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi kpũnũkũ rú, ĩmi gãkí ẹ̃zị́ ngagá sĩ, sẽ ĩmi ní rizú ꞌyozú kínĩ, ‘Mí ọyụ ꞌbâ fũú nõósĩ, mụụ́ rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãá Úpí Múngú ní ãní.’ 18 Ĩmi ngakí mụụ́ ẹ̃zị́ rĩ ngangárá gá, sẽkí ĩmi ní ásé bị̃rị́kị̃ tuzú rĩ ãluŋáni ku. ꞌBo lẽ ĩmi gbãkí bị̃rị́kị̃ rĩ gbã ándúrú ĩmi ní rií gbãá rĩ pí.”

19 Ĩsẽrélẽ ĩ ní ũpẽé ũꞌbãá ꞌbá ambugu rú Ĩsẽrélẽ rĩ pi drị̃gé rĩ pi kâ yịị́ kínĩ, ụ́ꞌdụ́ ãlu agá, lẽ ĩ gbãkí kãlãfe bị̃rị́kị̃ vé rĩ mãdãŋá ku, sẽ kộpi nị̃kí ámá ꞌyozú kínĩ ĩ nóni ĩzãngã agá. 20 Kộpi kâ ꞌbãgú rĩ kuú, kộpi ị́sụ́kí Mósẽ pi ri ĩ tẽ Ãrónã be lẹ́tị gé ꞌdãáꞌdã. 21 Kộpi ní ꞌyozú Mósẽ pi ní Ãrónã be kínĩ, “Úpí Múngú ã ndre tã ĩmivé ꞌdĩri, ã lị tã ĩmi drị̃gé, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi sẽkí nóni ꞌbãgú rĩ ívé ũgalaku rĩ pi be, kộpi ngụ̃kí ꞌbâ ũnjí, tã ĩmi ní ꞌoó ꞌdĩri índré sụ̃ ĩmi sẽkí ị́lị́ ãco ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị́gé ꞌbâ úꞌdị́zú ũdrãzú ãní rĩ tị́nị.”

Mósẽ zị Múngú ri

22 Mósẽ ní kộpi kuzú, ĩri ní mụzú Múngú ri zịzú kĩnĩ, “Á! Úpí Múngú, mi ri ĩzãngã sẽ mívé ꞌbá rĩ pi ní ꞌdíni ãsĩ? Mí ĩpẽ ma ímụ́zú nõgó ãlé? 23 Íꞌdózú sâ má ní mụzú ꞌbãgú rĩ vúgá tã mívé rĩ ũlũzú rĩ gé, ꞌbãgú rĩ sẽ ĩzãngã ꞌbá mívé rĩ pi ní ũnjí ũnjí, ꞌbo ꞌí pa ꞌbá mívé rĩ pi kuyé.”

6

1 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “Mi ímụ́ tã má ní lẽé ꞌoó ꞌbãgú rĩ ní rĩ ndre rá. Mávé ũkpõ sĩ, ĩri ꞌbá mávé rĩ pi ọyụ mụzú rá, mávé ũkpõ sĩ, ĩri ꞌbá rĩ pi dro fũ ívé ãngũ agásĩ rá.”

2 Múngú gõ ꞌyoó Mósẽ ní kĩnĩ, “Ma Úpí Múngú ꞌi. 3 Ọ́tụ́ má iꞌda ma Ãbũrámã ẹndrẹtị gé, Ĩsákã ẹndrẹtị gé, ãzini Yõkóbũ ẹndrẹtị gé rá, Ma Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa ꞌi, ꞌbo á sẽ mávé rụ́ Úpí Múngú ꞌdĩri nị̃ị́ kộpi ní kuyé. 4 Á rụ kpá ũndĩ kộpi be, ma ãngũ Kãnánã vé kộpi ní ándúrú adrií ꞌa ni gé ꞌdãá jãkã rú rĩ sẽ kộpi ní. 5 Á yị ĩzãngã ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ní rizú ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ọ̃cụ̃zú tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ gí, sẽ má ígá ũndĩ má ní rụụ́ kộpi be rĩ vé tã gí.

6 “Kúru ꞌí ꞌyo ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní kínĩ, ‘Ma Úpí Múngú ꞌi, ma ĩmi íjị́ ĩfũ ẹ̃zị́ ũkpó ũkpó ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ní rií ĩmi ọ̃cụ̃zú rĩ agásĩ rá. Ma ĩmi ọyụ adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ rá, ũkpõ mávé rĩ sĩ, ma ĩmi pa, ma kộpi ĩrĩŋã ũnjí ũnjí. 7 Ĩmi adri ꞌbá mávé ní pi, ma adri Múngú ĩmivé ni. Ĩmi kúru ímụ́ nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ma Úpí Múngú ĩmivé rĩ, ĩmi íjị́pi ĩfũúpi ẹ̃zị́ ũkpó ũkpó ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ní rizú ĩmi ọ̃cụ̃zú rĩ agásĩ rĩ ꞌi. 8 Ma ĩmi íjị́ adri ãngũ má ní ũyõ ni sõó sẽé Ãbũrámã ní, Ĩsákã ní, ãzini Yõkóbũ ní rĩ agá. Ma ãngũ rĩ sẽ ĩmi ní, ĩri adri ngá ĩmivé ni. Ma Úpí Múngú ꞌi.’ ”

9 Mósẽ ní tã Múngú ní ꞌyoó ꞌdĩri ũlũzú ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, ꞌbo kộpi gãkí Mósẽ ri yịgá sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ẽ ẹ́sị́ ị́sụ́ ĩzãngã ĩ ní ĩ ọ̃cụ̃ụ́ tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ sĩ.

10 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, 11 “ꞌÍ mụ ꞌyoó ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní ꞌdíni, lẽ ã ọyụ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi fũú ívé ãngũ agásĩ ãmvé.”

12 ꞌBo Mósẽ ní újázú Úpí Múngú ní kĩnĩ, “Dõ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi yịkí ma ku pírí, ꞌbãgú rĩ ícó ma yị íngóni, ị́sụ́zú ma ri aꞌbu aꞌbu?”

13 Úpí Múngú ní tãị́mbị́ sẽzú Mósẽ pi ní Ãrónã be kĩnĩ, “Ĩmi újákí ĩmi gõó ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ vúgá ꞌdãá, ĩmi íjị́kí ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ĩfũú Ẽjẽpétõ agásĩ ãmvé.”

Ẹ́ꞌbị́pị́ị Mósẽ vé rĩ pi, ãzini Ãrónã vé rĩ pi

14 Úyú Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ꞌdĩ:

Ĩsẽrélẽ vé mvá kãyú Rũbénã vé anji ãgõ rĩ pi ã rụ́ ꞌdĩ, Ẽnókã ꞌi, Pálũ ꞌi, Ẽzĩrónã ꞌi, Kãrímĩ sĩ. Úyú ꞌdĩꞌbée Rũbénã vé rĩ.

15 Anji ãgõ Sĩmĩyónã vé rĩ pi ꞌdĩ, Yẽmũyélẽ ꞌi, Yãmínĩ ꞌi, Õhádĩ ꞌi, Yãkínĩ ꞌi, Zõhárã ꞌi, Kãnánãzị́ rĩ vé mvá Sáwũlã sĩ. Úyú ꞌdĩꞌbée Sĩmĩyónã vé rĩ.

16 Anji ãgõ Lẹ́vị̃ vé ĩ ní sĩí rĩ pi ã rụ́ ꞌdĩ: Gẽrẽsónã ꞌi, Kõhátã ꞌi, Mẽrárã sĩ. Lẹ́vị̃ adri caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ na drị̃ ni ẹ́zị̂rị̃ (137).

17 Anji ãgõ Gẽrẽsónã vé rĩ pi, Lị̃bị́nị̃ pi Sĩméyĩ be.

18 Anji ãgõ Kõhátã vé rĩ pi ã rụ́ ꞌdĩ, Ãmũrámũ ꞌi, Ĩzĩhárĩ ꞌi, Hẽbẽrónã ꞌi, Ũzĩyélẽ sĩ. Kõhátã adri caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ na drị̃ ni na (133).

19 Anji ãgõ Mẽrárã vé rĩ pi, Mãhúlĩ pi Músĩ be. Úyú ĩ ní sĩí ꞌdĩꞌbée íbíkí ĩfũú sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ vé rĩ agá.

20 Ãmũrámũ je ꞌí ẹ́tẹ́pị vé ọ́mvụ́pị Yõkõbédẽ ri, tị ĩri ní Ãrónã pi Mósẽ be. Ãmũrámũ adri caá ílí be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ na drị̃ ni ẹ́zị̂rị̃. (137)

21 Anji ãgõ Ĩzĩhárĩ vé rĩ pi ꞌdĩ, Kórã ꞌi, Nẽfégẽ ꞌi, Zíkĩrĩ sĩ.

22 Anji ãgõ Ũzĩyélẽ vé rĩ pi ꞌdĩ, Mĩsãyélẽ ꞌi, Ẽlẽzãfánã ꞌi, Sítĩrĩ sĩ.

23 Ãrónã je Ẽlĩsébã ri, Ẽlĩsébã ri Ãmĩnãdábã vé mvá ũkú, ĩri Nãsónã ọ́mvụ́pị, tị Nãdábũ ri, Ãbúhũ ri, Ẽlẽzárã ri, Ĩtãmárã sĩ.

24 Anji ãgõ Kórã vé rĩ pi ꞌdĩ, Ãsírĩ ꞌi, Ẽlẽkánã ꞌi, Ãbĩyãsáfã sĩ. Úyú ꞌdĩꞌbée Kórã vé rĩ.

25 Ãrónã vé mvá Ẽlẽzárã je Pũtĩyélẽ vé mvá ũkú, mvá ũkú rĩ tị ĩri ní Fĩnásã ri.

Úyú ꞌdĩꞌbée íbíkí ĩfũú sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ vé rĩ agá.

26 Ãrónã pi Mósẽ be, ꞌbá ꞌdĩꞌbée Úpí Múngú ní ꞌyoó kộpi ní, “Ĩmi íjị́kí sụ́rụ́ Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ĩfũú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ ãmvé ĩvé sụ́rụ́ rĩ pi vúgá sĩ.” 27 ꞌBá ꞌdĩꞌbée ꞌyoꞌbá ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ã ọyụ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ĩfũú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ ãmvé rĩ.

28 Úpí Múngú átá ándúrú Mósẽ ní Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé, 29 kĩnĩ, “Ma Úpí Múngú ꞌi. Lẽ mî ũlũ ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní tã má ní ꞌyoó mí ní rĩ pi ãrẽvú céré.”

30 ꞌBo Mósẽ újá Úpí Múngú ní kĩnĩ, “Mí nị̃ rá ma ri aꞌbu aꞌbu, ꞌbãgú rĩ ícó ma yị íngóni?”

7

1 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ ndre drĩ ká, á ꞌbã mi adrií sụ̃ Múngú tị́nị ꞌbãgú rĩ ẹndrẹtị gé, mí ẹ́drị́pị Ãrónã ri adri nẹ́bị̃ rú, ri mívé ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ũlũ ꞌbãgú rĩ ní nĩ. 2 Mí ũlũ tã má ní ꞌyoó mí ní rĩ pi céré mí ẹ́drị́pị Ãrónã ní, Ãrónã ã mụ ꞌyoó ꞌbãgú rĩ ní kínĩ, lẽ ã ọyụ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi fũú ívé ãngũ agásĩ ãmvé. 3 ꞌBo ma sẽ ꞌbãgú rĩ vé ẹ́sị́ ri tete, átã mâ ꞌo dõ tã ãyãzú ãyãyã ni ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá kárákará drãáãsĩyã, 4 ꞌbãgú rĩ ícó ĩmi yịị́ ku. Kúru mávé ũkpõ sĩ, ma ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ĩrĩŋã tã ũnjí ũnjí ni pi sĩ, ma sụ́rụ́ ãndíãndí Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi íjị́ ĩfũ ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ ãmvé. 5 Má kãdõ mávé ũkpõ lũú ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ní, ãzini ma kãdõ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi íjị́ ĩfũú Ẽjẽpétõ agásĩ ãmvé, ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi kúru ímụ́ nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ma Úpí Múngú ꞌi.”

6 Mósẽ pi Ãrónã be ꞌokí tã rĩ sụ̃ Úpí Múngú ní ẹzịị́ ĩ ní rĩ tị́nị. 7 Lókí kộpi ní átázú ꞌbãgú rĩ be rĩ gé, ị́sụ́ Mósẽ ri ílí be pụ̃kụ́ ãrõ, Ãrónã ri ílí be pụ̃kụ́ ãrõ drị̃ ni na.

Ãrónã vé túré újá ꞌi ufuú ị̃nị̃ rú

8 Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ pi ní Ãrónã be kĩnĩ, 9 “ꞌBãgú rĩ ꞌyo dõ ĩmi ní, ‘Ĩmi ꞌokí tã ãyãzú ãyãyã ni,’ ꞌí ꞌyo Ãrónã ní, ‘Mí íꞌdụ́ mívé túré, ꞌí ꞌbe ꞌbãgú rĩ ẹndrẹtị gé vũgá ꞌdãá,’ ĩri gõ ꞌi újá ufu ị̃nị̃ rú.”

10 Kúru Mósẽ pi ní mụzú Ãrónã be ꞌbãgú rĩ vúgá ꞌdãá, kộpi ꞌokí tã rĩ sụ̃ Úpí Múngú ní ẹzịị́ ĩ ní rĩ tị́nị. Ãrónã ní ívé túré ꞌbezú vũgá ꞌbãgú rĩ ẹndrẹtị gé, ãzini ĩrivé ũgalaku rĩ pi ẹndrẹtị gé, túré rĩ újá ꞌi ufuú ị̃nị̃ rú. 11 Kúru ꞌbãgú rĩ ní ívé ꞌbá tã nị̃ꞌbá ambamba rĩ pi zịzú ꞌbá újógú rú rĩ pi be, ãzini ꞌbá ũjõgũ vé ẹ̃zị́ ngaꞌbá ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá rĩ pi be, kộpi ꞌokí kpá tã rĩ nyo sụ̃ ꞌdĩri tị́nị. 12 ꞌBá ãlu ãlu ꞌbe ívé túré vũgá ꞌdãá, túré rĩ pi újákí ĩ ufuú céré ị̃nị̃ rú. ꞌBo Ãrónã vé túré ufuúpi ị̃nị̃ rú rĩ, ute kộpivé túré ufuꞌbá ị̃nị̃ rú rĩ pi rá. 13 ꞌBãgú rĩ vé ẹ́sị́ gõ teéte sụ̃ Úpí Múngú ní ꞌyoó rĩ tị́nị, gã Mósẽ pi yịgá Ãrónã be sĩ.

Yị̃ị́ Ẽjẽpétõ agá rĩ újá ꞌi ufuú ãrí rú

14 Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌBãgú rĩ vé ẹ́sị́ tete, gã ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ọyụgá mụgá sĩ. 15 Kúru drụ̃ sĩ ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, ꞌí mụ ꞌbãgú rĩ tẽé yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Náyĩlĩ vé rĩ gé ꞌdãá, ị́sụ́ mụ drĩ yị̃ị́ gé ꞌdãlé kuyé. Kãdõ mụụ́ yị̃ị́ gé ꞌdãá, ĩmi ị́sụ́kí rí ĩmi ĩri be, ꞌí ꞌdụ mívé túré ꞌi újápi ufuúpi ị̃nị̃ rú rĩ mụụ́ mí drị́gé sĩ ĩndĩ. 16 Kúru ꞌí ꞌyo ꞌbãgú rĩ ní, ‘Úpí Múngú Ẽbérẽ rĩ pi vé rĩ ĩpẽ ma ímụ́ ꞌyo mí ní kĩnĩ, “Lẽ mî ọyụ ꞌbá mávé rĩ pi mụụ́ rá, kộpi ã mụkí rí ma ị̃njị̃ị́ ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãá.” ꞌBo cĩmgbá ãndrũ sĩ, mí gã tã ꞌdĩri yịgá sĩ. 17 Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, ꞌi tã ãzi ꞌo lũzú kínĩ ádarú ꞌi Úpí ꞌi, ꞌi yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Náyĩlĩ* vé rĩ gbã túré ꞌí drị́gé ꞌdĩri sĩ, yị̃ị́ rĩ gõ ꞌi újá ka ku ãrí rú. 18 Ị̃ꞌbị́ yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Náyĩlĩ agá rĩ pi ímụ́ ũdrã rá, yị̃ị́ rĩ gõ ngụ̃ ũnjíkãnyãkãnyã. ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ícókí mvụụ́ ku.’ ”

19 Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌyo Ãrónã ní, ‘ꞌÍ ꞌdụ mívé túré, mí inga suú yị̃ị́ Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị̃gé ꞌdãá, yị̃ị́ dịꞌbá dịdị rĩ pi drị̃gé ꞌdãá, yị̃ị́ ĩ ní gaága rĩ pi drị̃gé ꞌdãá, átápárá rĩ pi drị̃gé ꞌdãá, yị̃ị́ rĩ pi gõ ĩ újá céré ku ãrí rú. Ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá ꞌdãá, yị̃ị́ ũdrí agá rĩ pi, yị̃ị́ kụ̃lụ́kụ́ agá rĩ pi céré ĩ újá adri ku ãrí rú.’ ”

20 Kúru Mósẽ pi Ãrónã be ꞌdụkí tã rĩ ngaá sụ̃ Úpí Múngú ní ẹzịị́ ĩ ní rĩ tị́nị. Ãrónã ní ívé túré íꞌdụ́zú, ĩri ní yị̃ị́ Náyĩlĩ ẽ mị gbãzú ꞌbãgú rĩ ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé, ãzini ĩrivé ũgalaku rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé, yị̃ị́ rĩ újá ꞌi céré kuú ãrí rú. 21 Ị̃ꞌbị́ yị̃ị́ Náyĩlĩ agá rĩ pi ũdrãkí rá, yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Náyĩlĩ rĩ gõ ngụ̃ụ́ ũnjíkãnyãkãnyã, ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ícókí mvụụ́ ku. Yị̃ị́ ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá rĩ gõ céré adrií ãrí rú.

22 ꞌBo újógú Ẽjẽpétõ agá rĩ pi ụ̃ꞌbị̃kí kpá ĩvé ũkpõ ũjõgũ vé rĩ áyú, yị̃ị́ rĩ újá ꞌi ufuú ãrí rú. Sẽ ꞌbãgú rĩ vé ẹ́sị́ gõ teé mụzú drị̃gélé, gã Mósẽ pi vé tã Ãrónã be rĩ yịgá sĩ, sụ̃ Úpí Múngú ní ꞌyoó rĩ tị́nị. 23 Tã ꞌdĩri fi ẹ́sị́ ni agá ꞌdãá ãluŋáni kuyé, ĩri ní ꞌi újázú gõzú ívé jó agá ꞌdãá. 24 ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi gakí yị̃ị́ Náyĩlĩ ã gãrã céré kuú kídí rú, ĩ ị́sụ́kí rí yị̃ị́ mvụụ́ ãní, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ícókí yị̃ị́ Náyĩlĩ ri mvụụ́ ku.

25 Úpí Múngú kã yị̃ị́ Náyĩlĩ rĩ ẽ mị gbãá, vụ́drị̃ ni gõ adrií caá ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃.

8

Ị̃wọ̃nyọ̃kí ụ́drụ́kụ́drụ́ ĩfũú

1 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ mụ ꞌyoó ꞌbãgú rĩ ní, ‘Úpí Múngú kĩnĩ, mî ọyụ ívé ꞌbá rĩ pi fũú nõósĩ rá, kộpi ã mụkí rí ꞌi ị̃njị̃ị́ bẽsĩnĩ. 2 ꞌÍ gã dõ kộpi ọyụgá sĩ, ꞌi sẽ mívé ãngũ rĩ ga céré ku ụ́drụ́kụ́drụ́ rú, 3 Yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Náyĩlĩ ã ꞌa ri ga céré ku ụ́drụ́kụ́drụ́ rú. Kộpi ĩfũ yị̃ị́ rĩ agásĩ, kộpi fi mívé jó agá, kộpi útụ́ mívé gbọ́lọ́ drị̃gé sĩ, kộpi úfí ũgalaku rĩ pi vé jó agá, kộpi úfí mívé ãti sị́lé gá sĩ, dõku kộpi útụ́ úfí mívé sángú rĩ pi agá. 4 Kộpi útụ́ mî rụ́ꞌbá gá sĩ, mívé ꞌbá rĩ pi ã rụ́ꞌbá gá sĩ, ãzini mívé ũgalaku rĩ pi ã rụ́ꞌbá gá sĩ.’ ”

5 Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌyo Ãrónã ẽ inga ívé túré úsú yị̃ị́ dịꞌbá dịdị Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị̃gé sĩ, yị̃ị́ ĩ ní gaága rĩ pi drị̃gé sĩ, átápárá rĩ pi drị̃gé sĩ, ụ́drụ́kụ́drụ́ rĩ pi ẽ ĩfũkí rí ayií ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ céré.”

6 Kúru Ãrónã ní ívé túré ingazú úsúzú yị̃ị́ Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị̃gé sĩ, ụ̃drụ́kụ́drụ́ rĩ pi ĩfũkí gaá ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ céré. 7 ꞌBo újógú rĩ pi ꞌokí kpá ĩvé ũkpõ ũjõgũ vé rĩ sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, sẽ ụ́drụ́kụ́drụ́ rĩ pi ĩfũkí kpá ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá rá.

8 ꞌBãgú rĩ ní Mósẽ pi zịzú ímụ́zú Ãrónã be, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi zịkí Úpí Múngú ri, ã dro rí ụ́drụ́kụ́drụ́ rĩ pi mâ rụ́ꞌbá gá sĩ, ãzini mávé ꞌbá rĩ pi ã rụ́ꞌbá gá sĩ rá. Ma ꞌbá ĩmivé rĩ pi ọyụ mụ rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Úpí Múngú ní rá.”

9 Mósẽ ní újázú ꞌbãgú rĩ ní kĩnĩ, “Mí ĩpẽ sâ ni, ma ícó Múngú ri zị mí ní, mívé ũgalaku rĩ pi ní, ãzini mívé ꞌbá rĩ pi ní rá, ụ́drụ́kụ́drụ́ rĩ pi ícó ãngũ rĩ ku rá, ꞌyéŋá yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Náyĩlĩ agá rĩ pi áwí adri nĩ.”

10 ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ímụ́kí zịị́ má ní drụ̃ sĩ.” Mósẽ ní újázú ꞌbãgú rĩ ní kĩnĩ, “Ma ícó mụ zị mí ní rá, sụ̃ mí ní ꞌyoó rĩ tị́nị, mî nị̃ rí ámá ꞌyozú kínĩ, múngú ãzi adriípi sụ̃ Úpí Múngú ꞌbávé rĩ tị́nị ni ꞌdãáyo. 11 Ụ̃drụ́kụ́drụ́ rĩ pi ĩmi ku rá, ãzini kộpi mívé ũgalaku rĩ pi ku mívé ꞌbá rĩ pi be rá, ꞌyéŋá yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị agá rĩ pi áwí adri nĩ.”

12 Mósẽ pi Ãrónã be, kộpi kâ ꞌbãgú rĩ kuú gí, Mósẽ ní Úpí Múngú ri zịzú, ã dro rí ụ́drụ́kụ́drụ́ ĩri ní ĩpẽé ꞌbãgú rĩ drị̃gé rĩ ꞌdĩísĩ rá. 13 Úpí Múngú yị Mósẽ vé zịngárá rá, ụ́drụ́kụ́drụ́ rĩ pi ũdrãkí jó rĩ pi agásĩ, bóró rĩ pi agásĩ, ãngũ rĩ pi agásĩ céré. 14 ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ĩkũnãkí ụ́drụ́kụ́drụ́ ũdrãꞌbée rĩ pi kuú amuku rú, amuku rú, ãngũ rĩ ngụ̃ kú ãní ũnjíkãnyãkãnyã. 15 ꞌBo ꞌbãgú rĩ kã ndreé ụ́drụ́kụ́drụ́ rĩ pi ũdrãkí céré gí, ẹ́sị́ ni gõ teéte, gã Mósẽ pi ve tã Ãrónã be rĩ yịgá sĩ, sụ̃ Úpí Múngú ní ándúrú ꞌyoó rĩ tị́nị.

Ị̃wọ̃nyọ̃kí mọ̃nyụ́ŋá ĩfũú

16 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌyo Ãrónã ní, ẽ inga ívé túré, ã gbã fụ́rụ́ndị́ nyọ̃ọ́kụ́ agá ꞌdĩri ãní, fụ́rụ́ndị́ Ẽjẽpétõ agá rĩ gõ ꞌi újá ufu céré mọ̃nyụ́ŋá rú.” 17 Kúru Mósẽ pi ní ꞌozú Ãrónã be sụ̃ Úpí Múngú ní ꞌyoó ĩ ní rĩ tị́nị. Ãrónã kã fụ́rụ́ndị́ rĩ gbãá, fụ́rụ́ndị́ rĩ gõ ꞌi újá ufuú kuú céré mọ̃nyụ́ŋá rú, mọ̃nyụ́ŋá rĩ pi gũkí ꞌbá rĩ pi drị̃gé, ãzini ãnyãpá rĩ pi drị̃gé. Fụ́rụ́ndị́ ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá rĩ, gõ ꞌi újá ufuú kuú céré mọ̃nyụ́ŋá rú. 18 ꞌBo újógú rĩ pi kâ kõdô ụ̃ꞌbị̃ị́ ĩvé ũkpõ ũjõgũ vé rĩ áyú mọ̃nyụ́ŋá rĩ pi ẽ ĩfũkí rí ãní ãmvé, kộpi ụ̃ꞌbị̃kí tí. Mọ̃nyụ́ŋá rĩ pi áwíkí gũú kuú ꞌbá rĩ pi drị̃gé, ãzini ãnyãpá rĩ pi drị̃gé.

19 Újógú rĩ pi ní ꞌyozú ꞌbãgú rĩ ní kínĩ, “Tã ꞌdĩri Múngú ꞌo nĩ.” ꞌBo ꞌbãgú rĩ vé ẹ́sị́ áwí teéte, gã tã ꞌdĩri yịgá sĩ, sụ̃ Úpí Múngú ní ándúrú ꞌyoó rĩ tị́nị.

Ị̃wọ̃nyọ̃kí ụ́nyụ́nyụ́ ĩfũú

20 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “Drụ̃ ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, ꞌí kpu mụụ́ ꞌbãgú rĩ vúgá ꞌdãá, kãdõ lẽé mụụ́ yị̃ị́ gé ꞌdãá, ꞌí ꞌyo ĩri ní, ‘Úpí Múngú kĩnĩ, mí ọyụ mávé ꞌbá rĩ pi fũú nõósĩ rá, kộpi ã mụkí rí ma ị̃njị̃ị́ bẽnĩ. 21 Mí gã dõ kộpi ọyụgá sĩ, ma ụ́nyụ́nyụ́ bị́trị́ká ĩpẽ ímụ́ mí drị̃gé, mívé ũgalaku rĩ pi drị̃gé, ãzini mívé ꞌbá rĩ pi drị̃gé, kộpi úfí ĩmivé jó agásĩ céré. ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi vé jó ã ꞌa ri ga céré ku ụ́nyụ́nyụ́ rú, ãngũ kộpivé rĩ ga céré ku ụ́nyụ́nyụ́ rú.

22 “ ‘ꞌBo ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri sĩ, ụ́nyụ́nyụ́ bị́trị́ká rĩ pi cakí mávé ꞌbá adriꞌbá ãngũ Gõsénĩ vé rĩ agá rĩ pi vúgá ꞌdãá ku. Ma tã ꞌdĩri ꞌo ꞌdíni, mî nị̃ rí ámá ꞌyozú kínĩ, ma Úpí Múngú ꞌi, ma ũkpõ be ãngũ nõri agá. 23 Ma mávé ꞌbá rĩ pi ãsámvú aco mívé ꞌbá rĩ pi be rá. Tã ãyãzú ãyãyã ꞌdĩri, ĩri ꞌi ꞌo drụ̃ sĩ.’ ”

24 Úpí Múngú ní tã rĩ ꞌozú sụ̃ ꞌí ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Ụ́nyụ́nyụ́ bị́trị́ká pi ní ĩ tõzú ꞌbãgú rĩ vé jó agá, ũgalaku rĩ pi vé jó agásĩ, ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ ã ꞌa ga céré kuú ụ́nyụ́nyụ́ rú, iza ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ céré.

25 Kúru ꞌbãgú rĩ ní Mósẽ pi zịzú ímụ́zú Ãrónã be ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi mụkí rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãá Múngú ĩmivé rĩ ní, ꞌbo ĩmi zãkí ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá nõgó ũgõgõ.”

26 ꞌBo Mósẽ ní újázú ꞌbãgú rĩ ní kĩnĩ, “Tã mí ní ꞌyoó ꞌdĩri adri múké ku. Rọ̃bọ̃ŋọ̃* ꞌbá ní lẽé zãá Úpí Múngú ꞌbávé rĩ ní rĩ pi, ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ꞌbâ ngụ̃ ãní ũnjí. Dõ ꞌbá zãkí rọ̃bọ̃ŋọ̃ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ní lẽé ku ni nõgó, kộpi ícókí nyo ꞌbâ úvị́ ũdrãá írã sĩ ku? 27 Lẽ ꞌbâ tukí ẹ̃cị̃ caá ụ́ꞌdụ́ na, mụzú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãá, ꞌbâ zãkí rí rọ̃bọ̃ŋọ̃ Úpí Múngú ꞌbávé rĩ ní, sụ̃ ĩri ní ẹzịị́ ꞌbá ní rĩ tị́nị.”

28 ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma ĩmi ọyụ mụzú rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Úpí Múngú ĩmivé rĩ ní ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãlé rá, ꞌbo lẽ ĩmi mụkí rárá rú ku. Nóni ĩmi zịkí má ní Múngú ri.”

29 Mósẽ ní újázú ꞌbãgú rĩ ní kĩnĩ, “Má kãdõ mi kuú, ma koro mụ Úpí Múngú ri zị, drụ̃ sĩ, ụ́nyụ́nyụ́ bị́trị́ká rĩ pi nga mụ rá. Kộpi ĩmi ku mívé ũgalaku rĩ pi be, mívé ꞌbá rĩ pi be rá. ꞌBo lẽ mî ũꞌbã ꞌbâ mị ku, ãzini mî uga ꞌbâ ku, ádarú lẽ mî ọyụ ꞌbâ mụụ́ rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãá Úpí Múngú ní rá.”

30 Mósẽ ní kúru ꞌbãgú rĩ kuzú ꞌdãgá, ĩri ní mụzú Úpí Múngú ri zịzú, 31 Úpí Múngú ꞌo tã rĩ sụ̃ Mósẽ ní zịị́ rĩ tị́nị. Ụ́nyụ́nyụ́ rĩ pi ní ngazú fũzú ꞌbãgú rĩ vé jó agásĩ, ĩrivé ũgalaku rĩ pi vé jó agásĩ, ĩrivé ꞌbá rĩ pi vé jó agásĩ. Ụ́nyụ́nyụ́ ace ꞌdãlé ãluŋáni kuyé. 32 ꞌBo ꞌbãgú rĩ vé ẹ́sị́ gõ áwí teéte, gã ꞌbá rĩ pi ọyụgá sĩ.

9

Ị̃wọ̃nyọ̃kí ãnyãpá rĩ pi ũdrãá

1 Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ mụ ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ vúgá ꞌdãá, ꞌí ꞌyo ĩri ní, ‘Úpí Múngú Ẽbérẽ rĩ pi vé rĩ kĩnĩ, “Mí ọyụ mávé ꞌbá rĩ pi fũú nõósĩ rá, kộpi ã mụkí ma ị̃njị̃ị́.” 2 Mí gã dõ kộpi ọyụgá sĩ, 3 Úpí Múngú ri drã ũnjí ĩpẽ mívé ãnyãpá rĩ pi úꞌdị́ ũdrã rá. Íꞌdózú mívé hũsánĩ, dõngí, kámĩlõ, tị́, kãbĩlõ, ndrị̃ị́ rĩ pi be, ĩri úꞌdị́ ũdrã rá. 4 ꞌBo Úpí Múngú ri ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé ãnyãpá gụ̃ túngú, ĩri ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi vé rĩ gụ̃ túngú, Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé ãnyãpá ã ũdrãkí rí ĩndĩ ku.’ ”

5 Úpí Múngú útú sâ tã ꞌdĩri ꞌozú rĩ gí, Úpí Múngú kĩnĩ, ꞌi tã ꞌdĩri ꞌo drụ̃ sĩ. 6 Kã caá drụ̃ ꞌdíni, Úpí Múngú ní tã rĩ ꞌozú sụ̃ ꞌí ní ꞌyoó rĩ tị́nị. ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi vé ãnyãpá ũdrãkí céré. ꞌBo ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé rĩ ũdrã kuyé. 7 ꞌBãgú rĩ ní ãgõ ụrụkọ pẽzú mụzú ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé ãnyãpá rĩ pi ndrezú, kộpi cakí ị́sụ́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé ãnyãpá drã ãluŋáni kuyé. ꞌBo kộpi kâ ímụ́ ũlũú ꞌbãgú rĩ ní, ꞌbãgú rĩ vé ẹ́sị́ áwí nyo teéte, gã ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ọyụgá sĩ.

Ị̃wọ̃nyọ̃kí ụ̃pị́pịŋá ꞌbá rĩ pi ã rụ́ꞌbá ũꞌbãá

8 Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ pi ní Ãrónã be kĩnĩ, “Ĩmi úmvúkí úfúrágú ãcí vũrã gá rĩ drị́ sĩ tré tré, Mósẽ ã yĩ úfúrágú rĩ ụrụ ꞌdãá, ꞌbãgú rĩ ã tẽ rí ndreé. 9 Úfúrágú rĩ ꞌi újá ufu fụ́rụ́ndị́ rú, ĩri ayi ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ céré, ĩri ufu ụ̃pị́pịŋá rú, ĩri ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ã rụ́ꞌbá ũꞌbã, ĩvé ãnyãpá rĩ pi be, ụ̃pị́pịŋá rĩ pi ũfĩ ku ãzó rú.”

10 Kúru kộpi ní úfúrágú ãcí vũrã gá rĩ úmvúzú, kộpi ní ꞌdezú mụzú ꞌbãgú rĩ vúgá ꞌdãá. Mósẽ ní úfúrágú rĩ yĩzú ụrụ ꞌdãá, sẽ ụ̃pị́pịŋá ũꞌbã ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ã rụ́ꞌbá, ãnyãpá rĩ pi be, ụ̃pị́pịŋá rĩ pi ũfĩkí kú ãzó rú. 11 Újógú rĩ pi ícókí pá tuú Mósẽ ẹndrẹtị gé bã ku, ãꞌdiãtãsĩyã ụ̃pị́pịŋá rĩ ní kộpi ã rụ́ꞌbá ũꞌbãá kuú ãzó rú, ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi be rĩ sĩ. 12 ꞌBo Úpí Múngú sẽ ꞌbãgú rĩ vé ẹ́sị́ áwí teéte, gã Mósẽ pi vé tã Ãrónã be rĩ yịgá sĩ, sụ̃ Úpí Múngú ní ándúrú ꞌyoó Mósẽ ní rĩ tị́nị.

Ị̃wọ̃nyọ̃kí fí ꞌdeé

13 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “Drụ̃ sĩ ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, ꞌí kpu mụzú ꞌbãgú rĩ vúgá ꞌdãá, ꞌí ꞌyo ĩri ní, Úpí Múngú ꞌbá Ẽbérẽ vé rĩ pi ní rií ị̃njị̃ị́ rĩ kĩnĩ, ‘Mí ọyụ mávé ꞌbá rĩ pi fũú nõósĩ rá, kộpi ã mụkí rí ma ị̃njị̃ị́. 14 Mí gã dõ kộpi ọyụgá sĩ, ma wọ̃nyọ́kị́ ũnjí ĩpẽ mí drị̃gé, mívé ũgalaku rĩ pi drị̃gé, ãzini ꞌbá mívé ãngũ agá rĩ pi drị̃gé, mî nị̃ rí ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ãzi sụ̃ụ́pi má tị́nị vũ drị̃gé nõgó ꞌdãáyo. 15 Mâ ẹ́sị́ ã lẽ té dõ nĩ, ma mávé ũkpõ lũ, ma té drã ị̃wọ̃nyọ̃ mí ní, ãzini mívé ꞌbá rĩ pi ní, ĩmi té ũdrã mívé ꞌbá rĩ pi be vũ drị̃gé sĩ céré. 16 ꞌBo tã má ní mi kuzú adrizú ídri rú rĩ, mî nị̃ rí mávé ũkpõ ámá ãní, mâ rụ́ ã kụ rí ayií mụzú vũ drị̃gé sĩ céré. 17 ꞌBo mi drĩ ri pá tu tị́tị́ ꞌbá mávé rĩ pi drị̃gé, mí gã kộpi ọyụgá sĩ. 18 Drụ̃ sĩ sâ nõri tị́nị rĩ gé, ma fí ụ̃kụ ni ꞌdeépi Ẽjẽpétõ agá nõgó kuyé ni sẽ ꞌde ũnjí ũnjí. 19 ꞌÍ sẽ tãị́mbị́ mívé ũgalaku rĩ pi ní, kộpi ã mụkí ĩvé ãnyãpá rĩ pi íjị́ ꞌbá rĩ pi be ápãlá ã ndụ́gé nõó mbẽlẽ, ãꞌdiãtãsĩyã íjị́kí dõ ꞌbá rĩ pi ãnyãpá rĩ pi be kuyé, fí ri ímụ́ ꞌde, ĩri kộpi gbã ũdrã rá!’ ”

20 ꞌBãgú rĩ vé ũgalaku rĩ pi ã ụrụkọ ãꞌyĩkí átángá Úpí Múngú ní ꞌyoó Mósẽ tị gé rĩ rá, koro kộpi njukí mụụ́ ĩvé tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi íjị́ ãnyãpá rĩ pi be ápãlá ã ndụ́gé nõó. 21 ꞌBo ꞌbá gãꞌbá tã Úpí Múngú ní ꞌyoó rĩ yịgá sĩ rĩ pi, kukí ĩvé tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi, ãnyãpá rĩ pi be kú ãmvé ꞌdãá.

22 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “Mí inga mívé túré suú ụrụ ꞌdãá, fí ã ꞌde rí ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ céré, fí rĩ ã gbã rí ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi, ĩvé ãnyãpá rĩ pi be, ngá ọ́mvụ́ agá rĩ pi be céré.” 23 Mósẽ kã ívé túré rĩ ingaá suú ụrụ ꞌdãá, Úpí Múngú ní fí ĩpẽzú ũvi be, ãngũ rĩ ga lọ́kụ́ ụrụ ꞌdãá cĩmgbá ícázú vũgá nõó. Úpí Múngú ĩpẽ fí ꞌdeé ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ céré. 24 Fí rĩ ꞌde, ãngũ rĩ ga lọ́kụ́lọ́kụ́. Ũlí vịị́pi ũkpõ be ꞌdãri, ị́nọ́gọ́sị́ ni vị drĩ ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá kuyé. 25 Fí ꞌdeépi ꞌdãri gbã ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ãnyãpá rĩ pi be ũnjí ũnjí, gbã kộpivé ngá ọ́mvụ́ agá rĩ pi rúwí rúwí, gbã pẹtị rĩ pi ũŋõó vũgá. 26 Vũrã fí rĩ ní ꞌdezú kuyé rĩ ꞌyéŋá Gõsénĩ vé rĩ. Gõsénĩ ri vũrã ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní adrizú rĩ.

27 ꞌBãgú rĩ ní tị pẽzú Mósẽ pi vú sĩ Ãrónã be. Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ẹ̃ndẹ́pị á ꞌo ũnjí, tã Úpí Múngú vé rĩ ĩri pịrị, ma ꞌbá mávé rĩ pi be, tã ꞌbá ní ꞌoó rĩ adri pịrị kuyé. 28 Ĩmi zịkí Úpí Múngú ri, fí ꞌdeépi ũvi be ꞌdĩri ã tu pá rá. Ma ĩmi ọyụ fũ mụzú rá, ĩmi gõkí adrií nõgó dị̃ị́ ku.” 29 Mósẽ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Má kãdõ fũú kụ̃rụ́ rĩ agá nõósĩ, ma koro mụ Múngú ri mã drị́ ị̃rị̃ sĩ, ma ĩri zị, ũvi rĩ pá tu rá, fí rĩ vé ꞌdengárá, ĩri kpá pá tu rá. Mi kúru nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, vũ nõri ẹ̃ndẹ́pị Úpí Múngú vé ni. 30 ꞌBo á nị̃ rá, mi mívé ũgalaku rĩ pi be, ĩmi rukí Úpí Múngú ri kuyé.”

31 Fí rĩ gbã ngá ĩ ní saása rĩ pi rúwí rúwí, ị́sụ́zú ụrụkọꞌbée ũꞌa be, ụrụkọꞌbée zokí fũ gí. 32 ꞌBo fí rĩ gbã ũndú rĩ pi kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ũndú rĩ pi kakí vúlé rú.

33 Mósẽ ní kúru ꞌbãgú rĩ kuzú, ĩri ní ꞌdezú fũzú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ ãmvé, ĩri ní Úpí Múngú ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ, ĩri ní Múngú ri zịzú, ũvi rĩ vé gangárá, ãzini fí rĩ vé ꞌdengárá ní pá tuzú, yị̃ị́gọ́ rĩ ní ãtĩzú. 34 ꞌBãgú rĩ kã ndreé yị̃ị́gọ́ rĩ vé ꞌdịngárá, fí rĩ vé ꞌdengárá, ãzini ũvi rĩ vé gangárá tu pá gí, ꞌbãgú rĩ pi ívé ũgalaku rĩ pi be, kộpi gõkí ꞌdeé rií ũnjĩkãnyã ꞌoó dị̃ị́, kộpi ẽ ẹ́sị́ gõ teéte. 35 ꞌBãgú rĩ gã ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ọyụgá sĩ, sụ̃ Úpí Múngú ní ándúrú ꞌyoó Mósẽ ní rĩ tị́nị.

10

Ị̃wọ̃nyọ̃kí úmbí ꞌdeé

1 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ gõ mụụ́ ꞌbãgú rĩ vú ꞌdãá, á ꞌo ꞌbãgú rĩ vé ẹ́sị́ teéte, ívé ũgalaku rĩ pi be gí, mâ ꞌo rí tã ãyãzú ãyãyã ni pi ãní kộpi ãsámvú gé, 2 tã má ní ꞌoó ãyãzú ãyãyã ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ãsámvú gé kộpi ĩrĩŋãzú ꞌdĩri, ĩmi ũlũkí rí úꞌdógúꞌdógú ni ĩmivé anjiŋá rĩ pi ní, ãzini kộpivé anjiŋá rĩ pi ní, ĩmi nị̃kí rí ꞌyozú kínĩ, ma Úpí Múngú ꞌi.”

3 Kúru Mósẽ pi ní ꞌdezú mụzú Ãrónã be ꞌbãgú rĩ vũgá ꞌdãá, kộpi ní ꞌyozú ꞌbãgú rĩ ní kínĩ, “Úpí Múngú Ẽbérẽ rĩ pi ní rií ị̃njị̃ị́ rĩ kĩnĩ, ‘Ngá sẽépi mî drị̃ ní adrizú ũkpó ũkpó, mí ní ma ị̃njị̃zú ku rĩ ãꞌdi? Mí ọyụ ꞌbá mávé rĩ pi mụụ́, kộpi ã mụkí rí ma ị̃njị̃ị́ bẽnĩ. 4 ꞌÍ gã dõ kộpi ọyụgá sĩ, ꞌí ndre múké! Drụ̃ sĩ, ma úmbí ĩpẽ mívé ãngũ agá. 5 Kộpi nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ẽ drị̃ ĩmũlũ céré. Kộpi mívé ngá ẽ ị̃mbị́tã fí ní izaá kuyé rĩ nya ngá ọ́mvụ́ agá rĩ pi be céré. 6 Kộpi ĩ tõ ĩmivé jó agásĩ, ũgalaku rĩ pi vé jó agásĩ, ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi vé jó agásĩ céré, úmbí ímụ́pi ꞌdeépi ꞌdĩri, ụ̃kụ ni ꞌde drĩ ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá ꞌdíni kuyé, íꞌdózú lókí ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị ní rizú adrizú ãngũ rĩ agá rĩ gé.’ ” Kúru Mósẽ ní ꞌi újázú, ĩri ní ꞌdezú mụzú ꞌbãgú rĩ ẹndrẹtị gé ꞌdĩísĩ rá.

7 ꞌBãgú rĩ vé ũgalaku rĩ pi ní ꞌyozú ꞌbãgú rĩ ní kínĩ, “Mí lẽ ꞌbâ nyakí ĩzãngã rĩ ágó ꞌdĩri drị́gé caá gbụ ngọ̃tụ́? Mí ọyụ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi mụụ́ ꞌdĩísĩ rá, kộpi ã mụkí rí ĩvé Úpí Múngú ri ị̃njị̃ị́. Mí nị̃ kuyé ꞌyozú kínĩ, Ẽjẽpétõ ábá gí?”

8 Kúru ũgalaku rĩ pi ní Mósẽ pi zịzú Ãrónã be ĩgõzú ꞌbãgú rĩ vúgá nõlé, ꞌbãgú rĩ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Múké, ĩmi ícó mụ ĩmivé Úpí Múngú ri ị̃njị̃ rá. ꞌBo ꞌí lũ má ní, ãꞌdi pi mụ nĩ?”

9 Mósẽ ní újázú ꞌbãgú rĩ ní kĩnĩ, “ꞌBâ mụ ꞌbávé anjiŋá rĩ pi be, ꞌbá ãká rú rĩ pi be, anji ãgõ rĩ pi be, anji ũkú rĩ pi be, kãbĩlõ rĩ pi be, ndrị̃ị́ rĩ pi be, tị́ rĩ pi be, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbâ mụ ụ̃mụ̃ údé Úpí Múngú ri ị̃njị̃zú.”

10 ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ọyụ dõ ĩmi mụụ́ ĩmivé ũkú rĩ pi be, anjiŋá rĩ pi be gí, Úpí Múngú ã adri ĩmi be! Tã ĩmi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ adri múké ku. 11 Á lẽ ku ĩmi ní mụzú céré! Á lẽ ꞌyéŋá ãgõ rĩ pi ã mụkí nĩ, kộpi ã mụkí rí Úpí Múngú rĩ ị̃njị̃ị́ sụ̃ mí ní zịị́ rĩ tị́nị.” Kúru ꞌbãgú rĩ ní Mósẽ pi drozú fũzú Ãrónã be ꞌí andregá sĩ ãmvé.

12 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “Mí inga mívé túré suú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ drị̃gé ꞌdãá, úmbí ẽ ĩmũlũ rí ãngũ rĩ, kộpi ã nyakí rí ngá ọ́mvụ́ agá rĩ pi, ãzini ngá ị̃mbị́tã fí ní gbãá kuyé rĩ pi céré ꞌdĩísĩ rá.”

13 Kúru Mósẽ ní ívé túré ingazú suzú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ drị̃gé ꞌdãá, Úpí Múngú ní ũlí ĩpẽzú ãngũ rĩ agá ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩla, ũlí rĩ vị ụ̃tụ́ njị̃ị́, ị́nị́ŋá be rã. Kã mụụ́ caá ụ̃ꞌbụ́tịŋá gá, ị́sụ́ ũlí rĩ ívị́ úmbí rĩ pi íjị́ gí. 14 Úmbí rĩ ꞌde, ĩmũlũ ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ ẽ drị̃ céré. Úmbí ꞌdeépi ꞌdãri, ụ̃kụ ni ꞌde drĩ ꞌdáni kuyé, gõ kpá ꞌdeé dị̃ị́ ku. 15 Úmbí rĩ pi ĩmũlũkí ãngũ rĩ nịị́ kuú gị̃. Kộpi nyakí ngá ẽ ị̃mbị́tã fí rĩ ní gbãá kuyé ọ́mvụ́ agásĩ rĩ pi, pẹtị ũꞌa rĩ pi be céré, ngá ọ́mvụ́ agá rĩ pi, pẹtị rĩ pi be, kộpi ẽ bị́ gõ adrií ꞌdãáyo ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá.

16 Koro ꞌbãgú rĩ ní Mósẽ pi zịzú ímụ́zú Ãrónã be. Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Á ꞌo ũnjí Úpí Múngú ĩmivé rĩ ẹndrẹtị gé, ãzini ĩmi ẹndrẹtị gé. 17 Ĩmi trũkí ma mávé ũnjĩkãnyã agásĩ dị̃ị́, ĩmi zịkí má ní Úpí Múngú ĩmivé rĩ, ã ꞌdụ rí wọ̃nyọ́kị́ ũnjí nõri mâ rụ́ꞌbá gá sĩ rá.”

18 Kúru Mósẽ ní ꞌbãgú rĩ kuzú, ĩri ní mụzú Úpí Múngú ri zịzú. 19 Úpí Múngú ní ũlí rĩ újázú, ũlí rĩ gõ íꞌdó vịị́ ũkpõ be ụ̃tụ́ ní ꞌdengárá gálésĩla, gõ úmbí rĩ pi vịị́ mụzú Yị̃ị́ Tafu Ika* rĩ gé ꞌdãá. Úmbí ace ãluŋáni ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá ꞌdãá kuyé. 20 ꞌBo Úpí Múngú sẽ ꞌbãgú rĩ vé ẹ́sị́ gõ teéte, gã ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ọyụgá sĩ.

Ị̃wọ̃nyọ̃kí ãngũ rĩ bĩí nịị́ kuú cịcị

21 Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ su mî drị́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ ã bĩ rí nịị́ kuú cịcị,† ꞌbá ãzi ã ndre rí ãngũ ãní ku.” 22 Kúru Mósẽ ní ꞌî drị́ suzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ãngũ rĩ ní bĩzú nịzú cịcị, ꞌdụ caá ụ́ꞌdụ́ na, ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá sĩ céré. 23 ꞌBá ãzi ndre ọ́gụ́pị ã rụ́ꞌbá ku, ꞌbá ãzi tu ẹ̃cị̃ ku. ꞌBo vũrã ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní adrizú rĩ gé, ãngũ rĩ ụ̃tụ́ŋá rú.

24 Kúru ꞌbãgú rĩ ní Mósẽ ri zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi mụkí Úpí Múngú ri ị̃njị̃ị́ ĩyí. Ĩmi ícó mụ ĩmivé ũkú rĩ pi be, anjiŋá rĩ pi be rá, ꞌbo ĩmi kukí ĩmivé kãbĩlõ rĩ pi, ndrị̃ị́ rĩ pi, tị́ rĩ pi be adrií nõgó.”

25 ꞌBo Mósẽ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mí ọyụ ꞌbá ní ãnyãpá rĩ pi, ꞌbâ jịkí rí zãá ꞌbávé Úpí Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú. 26 ꞌBâ ꞌbávé ãnyãpá rĩ pi jị céré mụzú ĩndĩ, ꞌbá ícókí ãzi ni kuú vúlé ku. ꞌBâ ụrụkọꞌbée zã ꞌbávé Úpí Múngú ri ị̃njị̃zú ãní, ꞌbo ꞌbá nị̃kí drĩ kuyé, ꞌbâ ãnyãpá ngõri zã Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, cĩmgbá ꞌbá ní cazú ꞌdãlé rĩ gé.”

27 ꞌBo Úpí Múngú sẽ ꞌbãgú rĩ vé ẹ́sị́ gõ teéte, ꞌbãgú rĩ gã kộpi ọyụgá sĩ. 28 ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ dẹ̃ mi má ẹndrẹtị gé ꞌdĩísĩ rá! Mî nị̃ múké, lẽ mî gõ índré má ẹndrẹtị gé dị̃ị́ ku! ꞌÍ gõ dõ ímụ́ má vúgá nõó dị̃ị́, mi drã rá!”

29 Mósẽ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Ĩri múké, sụ̃ mí ní ꞌyoó rĩ tị́nị, má ícó índré mí ẹndrẹtị gé dị̃ị́ ku!”

11

Ị̃wọ̃nyọ̃kí anji kãyú rĩ pi ũdrãá

1 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “Á lẽ wọ̃nyọ́kị́ ãzi ũnjí ni ĩpẽé ãlu ꞌbãgú rĩ drị̃gé, ívé ꞌbá Ẽjẽpétõ agá rĩ pi be. Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, ꞌbãgú rĩ ĩmi ọyụ mụzú rá. Ĩri ĩmi dro fũ ãngũ rĩ agásĩ rá. 2 ꞌÍ mụ lũú ãgõ Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, ãzini ũkú rĩ pi ní kínĩ, kộpi ã mụkí ngá ĩ ní údé aya ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ni pi sĩ, ãzini dábũ sĩ ni pi zịị́ ꞌbá adriꞌbá ĩvé jó gãrã gá rĩ pi vúgá.” 3 Úpí Múngú sẽ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ị̃njị̃kí ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ị̃njị̃njị̃. Mósẽ ri Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá ꞌbá ãmbúgú, ꞌbãgú rĩ vé ũgalaku rĩ pi ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi be, ị̃njị̃kí ĩri ị̃njị̃njị̃.

4 Kúru Mósẽ ní ꞌyozú ꞌbãgú rĩ ní kĩnĩ, “Úpí Múngú kĩnĩ, ‘Kãdõ mụụ́ caá ị́nị́ŋá ágágá, ma ẹlị mụzú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ. 5 Anji ãgõ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ní tịị́ kãyú rĩ pi céré ímụ́ ũdrã rá, ꞌbãgú rĩ vé mvá kãyú ímụ́pi úrípi lúpá mãlũngã vé rĩ drị̃gé rĩ íꞌdó drã nĩ, anji kãyú rĩ pi ũdrã cĩmgbá cazú tụ́gẹ̃rị̃ riípi ngá ꞌyịị́pi rĩ vé mvá ágó kãyú rĩ vúgá, ãzini ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi vé ãnyãpá rĩ pi vé anji ãgõ kãyú rĩ pi kpá céré ímụ́ ũdrã rá. 6 Ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ céré, ꞌbá rĩ pi ímụ́ lụ̃ụ́lụ́ ga, lụ̃ụ́lụ́ ĩ ní ímụ́ gaá ꞌdĩri, ụ̃kụ ni gakí drĩ ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá kuyé, ꞌbo lụ̃ụ́lụ́ sụ̃ ꞌdĩri tị́nị ícókí gõó gaá dị̃ị́ ku. 7 ꞌBo ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, ãngũ rĩ újí ku kíri, ũcógú ágbó ꞌbá ãzi sĩ ku, dõku ágbó ãnyãpá sĩ ku.’ Kúru ĩmi ícó nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, Úpí Múngú ri ẹ́sị́ múké ꞌbã ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, ĩmi ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi, ĩri ĩmi ĩrĩŋã rá. 8 Ũgalaku Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ãrẽvú céré ímụ́ kũmũcí ũtị̃ má ẹndrẹtị gé, kộpi ma mã drị́ ị̃rị̃ sĩ, kộpi ꞌyo, mâ jị mávé ꞌbá rĩ pi mụzú. Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, ma kúru ꞌde mụ.” Jĩkó ní ꞌdeé Mósẽ agá rĩ sĩ, ĩri ní ꞌbãgú rĩ kuzú, ĩri ní fũzú mụzú ãmvé.

9 Úpí Múngú ꞌyo ándúrú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌBãgú rĩ ícó ĩmi yịị́ ku. Kúru ĩri sẽ ma tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌo tré ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá.” 10 Mósẽ pi Ãrónã be ꞌokí tã ãyãzú ãyãyã ꞌdĩꞌbée céré ꞌbãgú rĩ ẹndrẹtị gé rá, ꞌbo Úpí Múngú sẽ ꞌbãgú rĩ ẹ́sị́ gõ teéte, lẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ọyụụ́ fụụ́ ívé ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ ku.

12

Múngú ẹlị ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé jó tị gé sĩ

1 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ pi ní Ãrónã be Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé kĩnĩ, 2 “Mbãá nõri ĩri adri ĩmi ní mbãá ĩmi ní íꞌdózú ĩmivé ílí lãzú rĩ. 3 Mí áyú ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní céré kínĩ, ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ mbãá nõri vé rĩ gé, ꞌbẹ̃tị́ ãlu ãlu ẽ íꞌdụ́ kãbĩlõ mvá dõku ndrị̃ị́ mbaápi fõlõ ni. 4 Dõ ꞌbá rĩ pi vé kãlãfe ꞌbẹ̃tị́ ꞌdĩgé rĩ mãdãŋá, ícókí kãbĩlõ rĩ nyaá dẹẹ́ céré ku, kộpi ã úmúkí ĩ ꞌbẹ̃tị́ ãzi ĩnyiŋáŋá ni be, kộpi ẽ ĩpẽkí kãbĩlõ ĩ ní ícó nyaá céré rá ni. 5 Ãnyãpá ĩmi ní ĩpẽé rĩ ã adri kãbĩlõ ágó, dõku ndrị̃ị́ ágó adriípi ílí be ãlu, rụ́ꞌbá be múké ni. 6 Ĩmi ũtẽkí kộpi múké cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ ni sụ mbãá ꞌdĩri vé rĩ agá, kúru ꞌbẹ̃tị́ ãlu ãlu Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ã úlị́kí kãbĩlõ rĩ pi ndrị̃ị́ rĩ pi be, ụ̃tụ́ rĩ ní ꞌdengárá gá nyã rĩ gé ꞌdĩgé. 7 Kộpi ẽ íꞌdụ́kí kãbĩlõ rĩ vé ãrí, dõku ndrị̃ị́ rĩ vé ãrí ũbẽé jó kộpi ní ngá nyazú rĩ vé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ã rụ́ꞌbá gá sĩ, ãzini ụrụ rĩ ã rụ́ꞌbá gá. 8 Ị́nị́ŋá ãlu ãlu ꞌdãri sĩ, kộpi ã úzókí kãbĩlõ rĩ vé zãá, dõku ndrị̃ị́ rĩ vé zãá úzózõ, ã nyakí pánga ĩ ní áꞌdí ãkụ́fị́ ãkó ni sĩ, tị́bị́ nị̃ị́ draápi dradra ni sĩ. 9 Ã nyakí zãá rĩ ụ́bụ̃rụ́ ku, dõku ã áꞌdíkí áꞌdí ãꞌdi ku. Ã úzókí céré úzózõ, drị̃ ni pi, pá ni pi, fí ni pi, úgú ni pi be céré ã úzókí úzózõ. 10 Ã kukí zãá rĩ ẽ ị̃mbị́tã caá drụ̃ ụ̃ꞌbụ́tịŋá gá ku. Zãá rĩ ẽ ị̃mbị́tã ace dõ rá, ã zãkí veé ꞌdĩísĩ rá. 11 Ĩmi kãdõ rií ínyá rĩ nyaá, ĩmi trakí ĩmivé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ pi úsú ĩmivé gõ rụ́ꞌbá gá, ĩmi úsúkí mọ̃rọ̃kụ́ ĩmi pá gá, ĩmi íꞌdụ́kí ĩmivé túré rụụ́ kuú ĩmi drị́gé. Ĩmi nyakí ínyá rĩ mbẽlẽ mbẽlẽ, Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri Úpí Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ.

12 “Ị́nị́ŋá ãlu ãlu ꞌdãri sĩ, ma ímụ́ ẹlị trãá ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ, ma ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi vé anji ãgõ tịlé kãyú rĩ pi úꞌdị́ ãnyãpá ãgõ kãyú rĩ pi be céré, ma múngú Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ĩrĩŋã rá, ãꞌdiãtãsĩyã ma Úpí Múngú ꞌi. 13 Ãrí ĩmi ní ũbẽé kẹ̃ẹ́tị ẹ̃rị̃fe gá sĩ rĩ pi, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, jó ĩmi ní rizú adrizú rĩ pi ꞌdĩ. Má kãdõ ãrí ĩmi ní ũbẽé rĩ ndreé, ma ẹlị ĩmi drị̃gé sĩ. Má kãdõ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi vé anji ãgõ kãyú rĩ pi úꞌdị́, má ícó ĩmivé anji ãgõ úꞌdị́ ku.

14 “Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri lẽ ĩmi ꞌbãkí tã ni kú ĩmi drị̃gé, ílí ãlu ãlu, lẽ úyú ĩmivé rĩ pi ã rikí ụ̃mụ̃ ꞌdĩri nyaá Úpí Múngú ri ị̃njị̃zú. 15 Ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, lẽ ĩmi nyakí pánga ĩ ní áꞌdílé ãkụ́fị́ ãkó ni áyu. Ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée vé íꞌdóngárá gá, lẽ ĩmi uꞌdụkí ãkụ́fị́ ĩmivé jó agá rĩ pi céré ãmvé, ꞌbá pánga ãkụ́fị́ be ni nyaápi ãkã ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩri agá rĩ, ĩ ĩri gụ̃ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé sĩ ãmvé. 16 Ụ́ꞌdụ́ ãlu rĩ gé, lẽ ĩmi úmúkí ĩmi trụ́ Múngú ri ị̃njị̃ị́, ãzini ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ rĩ gé, lẽ ĩmi úmúkí ĩmi trụ́ Úpí Múngú ri ị̃njị̃ị́. Ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée agá, lẽ ꞌbá ãzi ã nga ẹ̃zị́ ku. Ngá ĩmi ní ícó ꞌoó rá rĩ, ꞌyéŋá ĩmi ínyá áꞌdí áyu.

17 “Ĩmi údékí ụ̃mụ̃, ĩmi áꞌdíkí pánga ãkụ́fị́ ãkó ni ĩmi nyakí, ĩmi ígákí rí ụ́ꞌdụ́ má ní ĩmi íjị́zú ĩfũzú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ ꞌdãri ãní. Ụ̃mụ̃ ꞌdĩri ĩmi nyakí ĩri mụzú ílí ãlu ãlu vú sĩ céré. 18 Mbãá ílí rĩ ní íꞌdózú rĩ vé ụ́ꞌdụ́ kãdõ caá mụdrị́ drị̃ ni sụ rĩ vé ũndréŋá gá, ĩmi nyakí pánga áꞌdílé ãkụ́fị́ ãkó ni cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ pụ̃kụ́ ị̃rị̃ drị̃ ni ãlu vé ũndréŋá gá. 19 Ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩri agá, lẽ ẽ ị́sụ́kí ãkụ́fị́ jó ĩmivé rĩ pi agásĩ ku. ꞌBá pánga ãkụ́fị́ be ni nyaápi ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩri agá ãkã rĩ, dõ ĩri Ĩsẽrélẽgú yã dõku jãkã yã, ĩ ĩri gụ̃ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé sĩ ãmvé. 20 Vũrã céré ĩmi ní adrizú rĩ pi gé sĩ, ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩri agá, ꞌbá ãzi ã nya ngá ãkụ́fị́ be ni ku, ã nyakí pánga áꞌdílé ãkụ́fị́ ãkó ni áyu.”

Mósẽ ũlũ tã Múngú ní ímbá ꞌí ní rĩ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní

21 Kúru Mósẽ ní ꞌbá ambugu Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ꞌbẹ̃tị́ ãlu ãlu ẽ ĩpẽ ãnyãpá ĩ ní lẽé úlị́ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ. 22 Ĩmi ꞌbãkí kãbĩlõ rĩ pi vé ãrí, dõku ndrị̃ị́ rĩ pi vé ãrí raá ĩgãŋá agá, ĩmi íꞌdụ́kí ị̃bị́bị́, ĩmi sukí ãrí rĩ agá ꞌdãá, ĩmi ũbẽkí ãrí rĩ kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ã rụ́ꞌbá gá sĩ, ãzini ụrụ rĩ ã rụ́ꞌbá gá. ꞌBá ãzi ẽ ĩfũ ívé jó agásĩ ãmvé ku cĩmgbá ụ̃ꞌbụ́tịŋá gá. 23 Úpí Múngú kãdõ ẹlịị́ mụụ́ ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ, rií ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi úꞌdị́, ĩri ãrí ĩmi ní ũbẽé kẹ̃ẹ́tị ẹ̃rị̃fe ụrụ rĩ ã rụ́ꞌbá gá, ãzini ẹ̃rị̃fe ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ã rụ́ꞌbá gá rĩ ndre. Mãlãyíkã Múngú ní ímụ́ ĩpẽé ãngũ úꞌdị́pi rĩ ícó fií ĩmivé jó agá ĩmivé anji ãgõ kãyú rĩ pi úꞌdị́ ku.

24 “Tã má ní ũlũú ĩmi ní ꞌdĩri, lẽ ĩmi ꞌdụkí tã ni ngaá mụzú nyonyo, íꞌdózú ĩmi vúgá, cazú ĩmivé úyú rĩ pi vúgá. 25 Ĩmi kádõ caá ãngũ Úpí Múngú ní ẹzịị́, ĩri ní lẽé sẽé ĩmi ní rĩ gé ꞌdãá, lẽ ĩmi rikí ụ̃mụ̃ rĩ vé tã ꞌoó mụzú dị̃ị́ dị̃ị́. 26 Anji ĩmivé rĩ pi zịkí dõ ĩmi kínĩ, ‘Ụ̃mụ̃ ꞌbá ní rií ꞌoó nõri vé ífífí ãꞌdi?’ 27 Ĩmi ũlũkí kộpi ní ꞌdíni, ‘ꞌBâ ri ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ nya Úpí ri ị̃njị̃zú, Úpí Múngú kã rií ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi úꞌdị́, ẹlị ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé adriꞌbá Ẽjẽpétõ agá rĩ pi vé jó drị̃gé sĩ, úló ꞌbá ãzi ã rụ́ꞌbá ãluŋáni kuyé.’ ” ꞌBá rĩ pi kâ tã Mósẽ ní ũlũú rĩ yịị́, kộpi ní drị̃ sị̃zú Múngú ri ị̃njị̃zú. 28 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ꞌdụkí tã rĩ ngaá sụ̃ Úpí Múngú ní ẹzịị́ Mósẽ pi ní Ãrónã be rĩ tị́nị.

Anji kãyú rĩ pi vé ũdrãngárá

29 Kã adrií ị́nị́ŋá ágágá, Úpí Múngú ní ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi vé anji ãgõ kãyú rĩ pi úꞌdị́zú, íꞌdó ꞌbãgú mãlũngã rụụ́pi rĩ vé mvá ágó kãyú rĩ ꞌdịị́ drãá, úꞌdị́ anji ãgõ kãyú rĩ pi cĩmgbá cazú ꞌbá ĩ ní ꞌyĩí kuú ꞌbụ́ agá rĩ vé mvá ágó kãyú rĩ vúgá, ãzini úꞌdị́ ãnyãpá rĩ pi vé anji tịlé kãyú rĩ pi ũdrãá céré. 30 Ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, ꞌbãgú rĩ ívé ũgalaku rĩ pi be, ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi be arukí ụ́ꞌdụ́ gélésĩ, kộpi ní íꞌdózú lụ̃ụ́lụ́ gazú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá ꞌdãá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbẹ̃tị́ ãzi ãvũ ní drãá ꞌa ni gé kuyé ni ꞌdãáyo.

ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé fũngárá Ẽjẽpétõ agásĩ rĩ

31 Ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, ꞌbãgú rĩ ní Mósẽ pi zịzú Ãrónã be ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ĩmivé ꞌbá ĩsẽrélẽ vé rĩ pi be, ĩmi ngakí fũú mávé ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé sĩ ꞌdĩísĩ rá, ĩmi mụkí ĩmivé Úpí Múngú ĩmi ní tã ni zịị́ má tị gé rĩ ị̃njị̃ị́. 32 Ĩmi ꞌdụkí ĩmivé kãbĩlõ, ndrị̃ị́, tị́ rĩ pi be céré mụzú ĩndĩ. ꞌBo ĩmi kukí má ní tãkíri ũgbále.”

33 ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ní ꞌyozú ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní kínĩ, “Ĩmi fũkí ꞌbávé ãngũ agásĩ mbẽlẽ mbẽlẽ, ĩmi fũkí dõ kuyé, ꞌbâ céré ũdrã rá.” 34 Kúru ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní fúndru ĩ ní usaá yị̃ị́ sĩ, ĩ ní drĩ ãkụ́fị́ yĩí ꞌa ni gé kuyé ni íꞌdụ́zú ũdãzú lãálã rĩ pi agásĩ, kộpi ní lãálã rĩ pi úmbézú bõngó sĩ, kộpi ní uꞌdụzú ꞌbãzú ĩ kị́dị́ gé, kộpi ní ꞌdezú mụzú. 35 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ꞌdụkí tã rĩ ngaá sụ̃ Mósẽ ní ũlũú ĩ ní rĩ tị́nị, kộpi zịkí ngá ĩ ní údé dábũ sĩ ni pi, aya ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ sĩ ni pi, bõngó ũnyĩ be ni pi be ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi vúgá. 36 Úpí Múngú sẽ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ꞌbãkí ẹ́sị́ múké ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, kộpi sẽkí ngá ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní zịị́ rĩ pi rá, sâ kộpi ní fũzú Ẽjẽpétõ agásĩ rĩ gé, kộpi ꞌdụkí ãꞌbú Ẽjẽpétõ vé rĩ pi mụzú ĩndĩ.

37 Ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi íꞌdókí ẹ̃cị̃ tuú kụ̃rụ́ Rãmãsésẽ vé rĩ gé, cĩmgbá cazú kụ̃rụ́ Sõkótõ vé rĩ gé. ꞌBá mụꞌbá rĩ pi élĩfũ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ázíyá (600,000), ꞌdĩꞌbée céré ãgõ, ꞌbo lãkí ũkú rĩ pi anjiŋá rĩ pi be kuyé. 38 ꞌBá ụrụkọ kárákará ꞌdekí mụụ́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vúgá sĩ ĩndĩ. Tị́, ndrị̃ị́, ãzini kãbĩlõ kárákará ꞌdekí mụzú ĩndĩ. 39 Kộpi ní fúndru ĩ ní usaá yị̃ị́ sĩ ãkụ́fị́ ãkó ĩ ní íjị́ Ẽjẽpétõ gálésĩ rĩ ꞌbãzú áꞌdízú pánga rú. Ãꞌdiãtãsĩyã ídrókí kộpi ĩfũú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá ꞌdãásĩ, kộpi ị́sụ́kí sâ ínyá áꞌdízú ni kuyé.

40 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi adrikí Ẽjẽpétõ agá ꞌdãlé caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ pụ̃kụ́ na (430). 41 Ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ pụ̃kụ́ na (430) ꞌdĩri vé ụ̃dụ̃ gé, Úpí Múngú vé ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní fũzú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ úyú ĩvé rĩ vú sĩ. 42 Ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, Úpí Múngú ꞌbã mị kộpi ndrezú, íjị́ kộpi ĩfũú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ rá. Ílí ãlu ãlu, lẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẽ ígákí ị́nị́ŋá ꞌdãri vé tã, kộpi ã rikí Úpí Múngú ri ị̃njị̃ị́ úyú ĩvé rĩ pi be.

Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé tã

43 Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ pi ní Ãrónã be kĩnĩ, “Tãị́mbị́ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ pi ꞌdĩ:

“Lẽ jãkãgú ã nya ụ̃mụ̃ rĩ ku. 44 Tụ́gẹ̃rị̃ mí ní jeé, mí ní ágélé ni ẽ tị lịị́ gí rĩ, ĩri ícó ụ̃mụ̃ ꞌdĩri nya rá. 45 Ụ̃mụ́ ímụ́pi adriípi mívé ãngá, ãzini ꞌbá riípi ẹ̃zị́ ngaápi mí ní, mí ní rií ũfẽfẽ rĩ, ã nya ụ̃mụ̃ rĩ ku.

46 “ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ã nyakí zãá ụ̃mụ̃ vé rĩ jó agá ꞌdãá ũgõgõ. Ã jịkí zãá rĩ fũú ãmvé ku. Ã ŋõkí zãá rĩ vé fã ãluŋáni ku. 47 Lẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãrẽvú céré ã nyakí ụ̃mụ̃ ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri ị̃njị̃zú ãní.

48 “Jãkãgú riípi adriípi ĩmi ãsámvú gé, lẽépi ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Úpí Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ nyaápi rĩ, lẽ ã úlị́ anji ãgõ adriꞌbá ívé ãngá rĩ pi vé ágélé ẽ tị rá. Kúru kộpi ícó ụ̃mụ̃ rĩ nya rá, sụ̃ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé ni tị́nị. ꞌBá ágó ĩ ní ágélé ni ẽ tị lịị́ kuyé rĩ, ã nya ku. 49 Tãị́mbị́ ãlu ãlu ĩ ní rizú ágélé ẽ tị lịzú ꞌdĩri, ĩri ꞌi nga ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní ãzini jãkã adriꞌbá ĩmi ãsámvú gé rĩ pi be céré.”

50 Ĩsẽrélẽ rĩ pi ãrẽvú céré ꞌdụkí tã Úpí Múngú ní ẹzịị́ Mósẽ pi ní Ãrónã be rĩ ngaá rá. 51 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu ꞌdãri sĩ, Úpí Múngú íjị́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ĩfũú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ ãmvé úyú ĩvé rĩ vú sĩ.

13

Múngú gụ̃ anji ãgõ kãyú rĩ pi ꞌí ní

1 Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, 2 “ꞌÍ gụ̃ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé anji ãgõ kãyú rĩ pi adrií túngú. Ãnji Ĩsẽrélẽ vé ĩ ní tịị́ kãyú rĩ pi, ãnyãpá ĩ ní tịị́ kãyú rĩ pi be, kộpi mávé ni.”

3 Kúru Mósẽ ní ꞌyozú ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi ígákí ụ́ꞌdụ́ ĩmi ní ĩfũzú Ẽjẽpétõ agásĩ, ĩmi ní ĩzãngã nyazú tụ́gẹ̃rị̃ rú ꞌdãri, ãꞌdiãtãsĩyã Úpí Múngú íjị́ ĩmi ĩfũú ũkpõ ívé rĩ sĩ nĩ. ꞌBá ãzi ã nya pánga ĩ ní áꞌdí ãkụ́fị́ sĩ ni ku. 4 Lẽ ĩmi ígákí ụ́ꞌdụ́ ĩmi ní ĩfũzú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ mbãá Ãbị́bụ̃* agá rĩ vé tã. 5 Úpí Múngú ẹzị ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị ní ãngũ ꞌbá Kãnánã vé rĩ pi vé rĩ, Hị́tị̃ rĩ pi vé rĩ, Ãmórã rĩ pi vé rĩ, Hívĩ rĩ pi vé rĩ, ãzini Jẽbúsĩ rĩ pi vé rĩ, sẽ ĩmi ní, ãngũ ꞌdãri múké, lé be, ãzini ọ̃nyụ́ be. Ĩmi cakí dõ ãngũ ꞌdãri agá gí, ílí ãlu ãlu, mbãá Ãbị́bụ̃ vé rĩ gé, lẽ ĩmi údékí ụ̃mụ̃, ĩmi nyakí ụ́ꞌdụ́ ĩmi ní ĩfũzú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ ꞌdãri ígázú ãní. 6 Lẽ ĩmi nyakí pánga ĩ ní áꞌdí ãkụ́fị́ ãkó ni caá ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, ca dõ ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ gí, lẽ ĩmi údékí ụ̃mụ̃ Úpí Múngú ri ị̃njị̃zú. 7 Ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩri agá, lẽ ĩmi nyakí pánga ĩ ní áꞌdí ãkụ́fị́ ãkó ni, lẽ ãkụ́fị́ ã adri ĩmivé jó agá ku, ãngũ ĩmi ní adrizú rĩ agásĩ céré, ãkụ́fị́ ã adri ku. 8 Ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩri agá, lẽ ꞌbẹ̃tị́ ãlu ãlu ã ũlũ anji ívé rĩ pi ní ꞌdíni, ‘Ma ri tã ꞌdĩri ꞌo ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã tã Úpí Múngú ní ꞌoó má ní, ĩri ní ma íjị́ ĩfũú Ẽjẽpétõ agásĩ ãmvé rĩ sĩ.’ 9 Ụ̃mụ̃ nõri adri sụ̃ ngá ĩ ní ꞌyĩí drị́gé rĩ tị́nị, dõku ngá ĩ ní ꞌbãá ẹndrẹtị gé rĩ tị́nị, ĩmi ígákí rí tã Múngú ní ẹzịị́ ĩmi ní rĩ ãní, ĩmi ũlũkí rí ĩmivé anjiŋá rĩ pi ní. Ĩmi ndrekí drĩ ká, Úpí Múngú íjị́ ĩmi ĩfũú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ ũkpõ ívé rĩ sĩ nĩ. 10 Ílí ãlu ãlu, ĩmi údékí ụ̃mụ̃ rií nyaá ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri gé.

11 “Úpí Múngú ri ímụ́ ãngũ ꞌbá Kãnánã vé rĩ pi ní adrizú rĩ sẽ ĩmi ní, sụ̃ ĩri ní ẹzịị́ ĩmi ní, ãzini ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị ní rĩ tị́nị. Ĩmi kádõ caá ãngũ rĩ agá ꞌdãá, 12 ĩmi gụ̃kí anji ãgõ kãyú rĩ pi, ãnyãpá ãgõ kãyú rĩ pi be céré sẽé Úpí Múngú ní. 13 ꞌBá ãlu ãlu ã újá ívé dõngí ágó kãyú rĩ ívé kãbĩlõ mvá ágó rú ni sĩ, dõngí rĩ ẽ drị̃ jezú ãní. ꞌBo újá dõ dõngí rĩ kuyé, ã pi umbe ni ŋõó rá. Lẽ ꞌbá ãlu ãlu ã je ívé mvá ágó kãyú rĩ ẽ drị̃ jeje.

14 “Úmvúlésĩ anji ĩmivé rĩ pi zịkí dõ ĩmi, ‘Tã ĩ ní rizú anji ãgõ kãyú rĩ pi ẽ drị̃ jezú rĩ vé ífífí ãꞌdi?’ Ĩmi ꞌyokí kộpi ní kínĩ, ‘Úpí Múngú íjị́ ꞌbâ ĩfũú ãngũ Ẽjẽpétõ vé ꞌbá ní adrizú ãní tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ ũkpõ ívé rĩ sĩ. 15 Ọ́tụ́ ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ kã gãá ꞌbâ ọyụgá sĩ, Úpí Múngú úꞌdị́ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi vé anji ãgõ kãyú rĩ pi, ãnyãpá ãgõ kãyú rĩ pi be ũdrãá rá. Sẽ ꞌbá ní rizú ãnyãpá ãgõ kãyú rĩ pi sẽzú zãzú Úpí Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ꞌbávé anji ãgõ kãyú rĩ pi ẽ drị̃ jezú kãbĩlõ mvá sĩ ãní.’ 16 Tã ĩ ní rizú anji ãgõ kãyú rĩ pi ẽ drị̃ jezú rĩ adri sụ̃ ngá ĩ ní ꞌyĩí drị́gé rĩ tị́nị, dõku ngá ĩ ní ꞌyĩí ẹndrẹtị gé rĩ tị́nị, ĩmi ígákí rí tã Úpí Múngú ní ꞌbâ íjị́zú ĩfũzú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ ívé ũkpõ sĩ rĩ ãní.”

Ĩsẽrélẽ rĩ pi zokí yị̃ị́ tafu rĩ agásĩ

17 ꞌBãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ kã ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ọyụụ́ mụzú, Múngú ko kộpi ẽ drị̃ mụzú lẹ́tị mụụ́pi ãngũ Fẽlẽsétẽ vé rĩ gé sĩ kuyé, lẹ́tị rĩ ẽ ẹlị dõ ẹlị ẹlị drãáãsĩyã. Múngú kĩnĩ, “Kộpi fikí dõ ẹ̃ꞌdị́ agá, kộpi ĩvé úmĩ újá gõzú ãní vúlé Ẽjẽpétõ gá ũzi.” 18 ꞌBo Múngú ko kộpi ẽ drị̃ mụzú lẹ́tị ꞌi ánápi trãá ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gélésĩla, Yị̃ị́ Tafu Ika rĩ gélé rú. ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi fũkí ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ sụ̃ ꞌbá mụꞌbá ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịꞌbá rĩ pi tị́nị.

19 Mósẽ kã ĩfũú Ẽjẽpétõ agásĩ, ꞌdụ fã Yõsépã vé rĩ mụzú ĩndĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Yõsépã ẹzị ọ́tụ́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní kĩnĩ, “Á nị̃ rá Múngú ri úmvúlésĩ ímụ́ ĩmi ĩzã ko rá, kúru ĩmi kádõ fũú mụzú, ĩmi jịkí mávé fã mụzú ĩndĩ.”

20 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi kâ kụ̃rụ́ Sõkótõ vé rĩ kuú, kộpi mụkí mõrõgó ꞌbeé kụ̃rụ́ Ẽtámã vé rĩ gé, ĩnyiŋá ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé. 21 Kãdõ adrií ụ̃tụ́ŋá sĩ, Úpí Múngú ri ị́rị́bị́tị sẽ ãsõ kộpi ẹndrẹtị gé ri kộpi ẽ drị̃ ko mụzú. Kãdõ kpá adrií ị́nị́ŋá sĩ, ĩri sẽ ãcí ri dị̃ kộpi ẹndrẹtị gé, kộpi ã ndrekí rí ãngũ ãní ị́nị́ŋá rĩ sĩ, kộpi ã tukí rí ẹ̃cị̃ ụ̃tụ́ŋá sĩ, dõku ị́nị́ŋá sĩ. 22 Ị́rị́bị́tị rĩ ri ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẽ drị̃ koó mụzú ụ̃tụ́ŋá rĩ sĩ, ãzini ãcí ãsõópi rĩ, ri kộpi ẽ drị̃ koó mụzú ị́nị́ŋá rĩ sĩ.

14

1 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, 2 “ꞌÍ ꞌyo ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, kộpi ã újákí ĩ gõó mụụ́ mõrõgó rĩ ꞌbeé kụ̃rụ́ Pĩ Hãhĩrótã vé rĩ gé, Mĩgõdólã pi vé ãsámvú yị̃ị́ tafu ika rĩ be rĩ gé. Kộpi ã ꞌbekí mõrõgó rĩ yị̃ị́ tafu ika rĩ ã gãrã gá, ĩnyiŋá kụ̃rụ́ Bãlã Zẽfónã vé rĩ ã gãrã gá. 3 ꞌBãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ímụ́ ụ̃sụ̃, ĩri ꞌyo, ‘ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ndãkí lẹ́tị tí, kộpi ri ájá ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdĩíꞌdĩ.’ 4 Ma sẽ ꞌbãgú rĩ vé ẹ́sị́ ri tete, ĩri gõ ĩmi vụ́drị̃ dro, ꞌbo ma ꞌbãgú rĩ ndẽ ívé ãngáráwá rĩ pi be rá. Tã má ní ímụ́zú kộpi ndẽzú rĩ, ĩri sẽ ꞌbá rĩ pi céré ímụ́ ma íngú ãní rá. ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ímụ́ nị̃ ꞌyozú kínĩ, ádarú ma Úpí Múngú ꞌi.” Kúru ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní mõrõgó ꞌbezú vũrã Úpí Múngú ní lũú ĩ ní rĩ gé.

5 ꞌBãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ kã yịị́ kínĩ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ápákí mụzú gí, ꞌbãgú rĩ ívé ũgalaku rĩ pi be, kộpi ní ĩvé yị̃kị̂ újázú ꞌyozú kínĩ, “Ĩ ndrekí drĩ tã ꞌbá ní ꞌoó ꞌdĩri ká, ꞌbá kukí ꞌbá ꞌdĩꞌbée ápá rá ãsĩ? Kộpi gõkí ꞌbá ní ẹ̃zị́ ngaá dị̃ị́ ku!” 6 Kúru ꞌbãgú rĩ útú ívé ãrãbíyã ĩ ní rií useé hũsánĩ* sĩ rĩ kú ị́nọ́gọ́sị́, ꞌdụ ívé ãngáráwá rĩ pi mụzú ĩndĩ. 7 ꞌDụ ãrãbíyã múké múké ĩ ní rií useé hũsánĩ sĩ rĩ pi mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ázíyá, ꞌdụ kpá ãrãbíyã ĩ ní rií useé hũsánĩ sĩ Ẽjẽpétõ agá ꞌdãá rĩ pi, ũꞌbã ũgalaku rĩ pi adrií drị̃koma rú ãrãbíyã ĩ ní rií useé hũsánĩ sĩ rĩ pi drị̃gé sĩ ãlu ãlu céré. 8 Úpí Múngú sẽ ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ẽ ẹ́sị́ teéte, ã dro rí ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé riꞌbá ápáꞌbá mụꞌbá ụ̃rị̃ ãkó ꞌdĩꞌbée ã vụ́drị̃ mụzú. 9 ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi, ãngáráwá ꞌbãgú rĩ vé rĩ pi, ꞌbá únjúꞌbá hũsánĩ sĩ rĩ pi, ãzini únjúꞌbá ãrãbíyã ĩ ní useé hũsánĩ sĩ rĩ pi be rikí ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ã vụ́drị̃ droó mụzú, kộpi cakí mụụ́ Ĩsẽrélẽ rĩ pi ị́sụ́ vũrã kộpi ní mụzú adrizú rĩ gé yị̃ị́ tafu ika rĩ ã gãrã gá ĩnyiŋá Pĩ Hãhĩrótã gá, ĩnyiŋá kụ̃rụ́ Bãlã Zẽfónã vé rĩ ã gãrã gá.

10 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi kâ ndreé ꞌbãgú rĩ ri ímụ́ ívé ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi be ĩ vúgálé rú, ụ̃rị̃ ị́mvụ́ kộpi ambamba, kộpi ní útrézú Úpí Múngú ẹndrẹtị gé, Múngú ã ko ĩ ĩzã. 11 Kộpi ní ꞌyozú Mósẽ ní kínĩ, “Mí íjị́ ꞌbâ ũdrãá ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé nõgó ãꞌdi ã tã sĩ? Ẽjẽpétõ agá ꞌdãá, nyọ̃ọ́kụ́ ãvũ sị̃zú ni ꞌdãáyo? ꞌÍ ꞌo mi ngóni ngóni ꞌbâ íjị́zú ĩfũzú Ẽjẽpétõ agásĩ ãmvé? 12 ꞌBá ꞌyokí mí ní ándúrú Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé rá, ꞌbá kĩnĩ, ‘Mî ku ꞌbâ adrikí ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ní tụ́gẹ̃rị̃ rú, rií ẹ̃zị́ ngaá kộpi ní.’ ꞌBávé adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé rĩ múké, ndẽ ꞌbá ní ímụ́zú ũdrãzú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá nõgó rĩ.”

13 Mósẽ ní újázú ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku! Ĩmi úmbékí ẹ́sị́, ĩmi ãndrũ tã Úpí Múngú ní ĩmi pazú rĩ ndre rá, ꞌbá Ẽjẽpétõ vé ĩmi ní ndreé ímụ́ꞌbá ꞌdĩꞌbée, ĩmi gõkí kộpi ndreé dị̃ị́ ku. 14 Úpí Múngú ri ĩmi ní ũmbã rĩ fụ nĩ, lẽ ĩmi adrikí mãdã.”

15 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “Ngá mí ní rizú mi ĩmãmãlãzú mâ ko mî ĩzã rĩ ãꞌdi? ꞌÍ lũ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, kộpi ã útrúkí ĩ mụzú drị̃drị̃. 16 Mí inga mívé túré suú yị̃ị́ tafu ika rĩ drị̃gé ꞌdãlé, yị̃ị́ rĩ ẽ ẹ́dị́ rí ꞌi, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẽ ẹlịkí rí mụzú ãngũ ãꞌwí rú rĩ agásĩ. 17 Ma sẽ ãngáráwá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ri tete, kộpi Ĩsẽrélẽ rĩ pi ã vụ́drị̃ dro mụzú yị̃ị́ tafu ika rĩ agásĩ, ma ꞌbãgú rĩ ndẽ ívé ãngáráwá rĩ pi be, ãrãbíyã ĩ ní useé hũsánĩ sĩ rĩ pi be, ĩ kúru ma ị̃njị̃ ãní rá. 18 Má kãdõ ꞌbãgú rĩ ndẽé ívé ãngáráwá rĩ pi be gí, ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ímụ́ nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ma Úpí Múngú ꞌi.”

19 Kúru Múngú vé mãlãyíkã riípi ãngáráwá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẽ drị̃ koópi rĩ gõ ꞌi újá adrií kộpi ã úgóró gá. Ị́rị́bị́tị ãsõópi kộpi ẹndrẹtị gé rĩ gõ ꞌi újá adrií kộpi ã úgóró gá. 20 Ị́rị́bị́tị rĩ mụ adrií ãngáráwá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ãsámvú gé ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi be. Ãngũ rĩ kã nịị́ cịcị, ị́rị́bị́tị rĩ gõ ꞌi újá dị̃ị́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní ãcí rú ị́nị́ be rã. ꞌBo ị́rị́bị́tị rĩ sẽ ãngũ rĩ nị kú cịcị ãngáráwá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ní, sẽ ãngáráwá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi útrúkí ĩ caá ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ã gãrã gá ꞌdãá kuyé.

21 Kúru Mósẽ ní ívé túré ingazú suzú yị̃ị́ tafu ika rĩ drị̃gé ꞌdãá, ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, Úpí Múngú ní ũlí ĩpẽzú ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩla ũkpõ be, vịzú ị́nị́ be rã, yị̃ị́ tafu rĩ ní ꞌi ẹ́dị́zú, sẽ ãngũ rĩ gõ adrií ãꞌwí rú. 22 Kúru ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní ẹlịzú mụzú ãngũ ãꞌwí rú, yị̃ị́ ꞌi ẹ́dị́pi ngaápi kú ngẹ́njị rĩ ãsámvú gé sĩ.

23 ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi, ãngáráwá ꞌbãgú rĩ vé rĩ pi be, kộpi ní ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ã vụ́drị̃ drozú mụzú, kộpi njukí mụzú ĩvé hũsánĩ rĩ pi sĩ, ãzini ãrãbíyã ĩ ní useé hũsánĩ sĩ rĩ pi sĩ mụzú yị̃ị́ tafu ika ꞌi ẹ́dị́pi kú ngẹ́njị rĩ ãsámvú gé sĩ. 24 ꞌBo kã mụụ́ adrií ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, Úpí Múngú ndre ãngũ ímụ́zú ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị̃gé vũgá nõó ị́rị́bị́tị dị̃ị́pi ãcí rú rĩ agásĩ, sẽ ụ̃rị̃ ị́mvụ́ kộpi ambamba. 25 Múngú sẽ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi vé ãrãbíyã rĩ pi ã pá ate ũtrẽtrẽ agá, ícókí njuú ku. ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ní ꞌdezú útrézú kínĩ, “Lẽ ꞌbâ ꞌdekí fũú mụzú nõósĩ rá! Úpí Múngú ꞌde ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vúgálésĩ, ĩri ri ũmbã rĩ fụ ꞌbá be nĩ.”

26 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “Mí inga mívé túré suú yị̃ị́ tafu ika rĩ drị̃gé ꞌdãá, yị̃ị́ rĩ ẽ ící rí ꞌi ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ĩmũlũú ĩvé ãrãbíyã useé hũsánĩ sĩ rĩ pi be, ãzini ꞌbá únjúꞌbá hũsánĩ sĩ rĩ pi be.” 27 Kúru Mósẽ ní ívé túré ingazú suzú yị̃ị́ tafu ika rĩ drị̃gé ꞌdãá, kã mụụ́ adrií ụ̃ꞌbụ́tịŋá sĩ, yị̃ị́ rĩ ní ꞌi ícízú kpụ̃kụ́. ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ꞌbị̃kí kõdô ápá fũú yị̃ị́ rĩ agásĩ, ꞌbo Úpí Múngú úꞌbé kộpi gõó yị̃ị́ tafu ika rĩ agá ꞌdãá ũzi. 28 Yị̃ị́ rĩ ĩmũlũ ãrãbíyã ĩ ní useé hũsánĩ sĩ rĩ pi, ꞌbá únjúꞌbá hũsánĩ sĩ rĩ pi be, ꞌbãgú rĩ vé ãngáráwá ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ã vụ́drị̃ droꞌbá rĩ pi be céré, ꞌbá ãzi pa ꞌi ãluŋáni kuyé.

29 ꞌBo ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní ẹlịzú mụzú ãngũ ãꞌwí rú rĩ gé sĩ, yị̃ị́ ꞌi ẹ́dị́pi ngaápi kú ngẹ́njị rĩ ãsámvú gé sĩ. 30 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, Úpí Múngú pa ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị́gé sĩ rá, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ndrekí ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi vé ãvũ ũdrãꞌbá kú yị̃ị́ ã gãrã gá sĩ rĩ pi rá. 31 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi kâ Úpí Múngú vé ũkpõ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ndẽzú rĩ ndreé, sẽ kộpi ị̃njị̃kí Úpí Múngú ri ãní rá, kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ Úpí Múngú drị̃gé, ãzini ĩrivé ãtíꞌbá Mósẽ drị̃gé.

15

Úngó Mósẽ ní ngoó rĩ

1 Kúru Mósẽ pi ní úngó ꞌdĩri ngozú ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi be Úpí Múngú ní,

“Ma úngó ngo Úpí Múngú ní,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ní ariꞌba rĩ pi ã ũkpõ ndẽé rá rĩ sĩ.

Úꞌbé ꞌbá únjúꞌbá hũsánĩ sĩ rĩ pi

ĩvé hũsánĩ rĩ pi be céré yị̃ị́ tafu agá.

2 Úpí Múngú ri má ní ũkpõ sẽ nĩ, ãzini ĩri sẽ ma úngó ngo nĩ,

pa ma ariꞌba rĩ pi drị́gé sĩ nĩ,

ĩri mávé Múngú, ma ĩri íngú,

ĩri Múngú má ẹ́tẹ́pị vé ni, ma ĩri íngúngũ.

3 Úpí Múngú ri ꞌbá ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́pi ndẽépi rá ni,

ĩrivé rụ́ Úpí ꞌi.

4 ꞌBãgú rĩ vé ãngáráwá rĩ pi ĩvé ãrãbíyã ĩ ní useése rĩ pi be,

Múngú úꞌbé kộpi Yị̃ị́ Tafu Ika rĩ agá.

ꞌBãgú rĩ vé ũgalaku ẹ̃ꞌdị́ ã tã nị̃ꞌbá múké múké rĩ pi

uꞌdekí ũdrãá Yị̃ị́ Tafu Ika rĩ agá.

5 Yị̃ị́ kụụ́pi kụkụ rĩ ĩmũlũ kộpi,

kộpi uꞌdekí áwí yị̃ị́ ã ndụ́gé ꞌdãá, sụ̃ írã ní ꞌdeé áwí yị̃ị́ ã ndụ́gé rĩ tị́nị.

6 Úpí Múngú,

mívé ũkpõ aga rá,

mívé ũkpõ

úꞌdị́ ariꞌba rĩ pi ũdrãá céré.

7 Mívé ũkpõ agaápi rá rĩ sĩ,

ꞌí ndẽ ꞌbá mi ọwụꞌbá rĩ pi rá,

jĩkó mívé rĩ sĩ,

ꞌí zã ꞌbá ꞌdĩꞌbée veé kuú úfúrágú rú, sụ̃ ásé ní veé rĩ tị́nị.

8 Ẹ̃vị̃vị̃ mívé rĩ sĩ,

yị̃ị́ rĩ aco ꞌi ngaá kuú ngẹ́njị,

yị̃ị́ riípi dịị́pi rĩ gõ ꞌi újá troó kuú ngũ,

Mị ni kụụ́pi kụkụ rĩ gõ dịị́ ku.

9 Ariꞌba rĩ pi rikí ĩ íngú kínĩ,

‘Ma kộpi ã vụ́drị̃ dro, ma kộpi urụ rá,

ma kộpivé ãꞌbú uꞌdụ kộpi drị́gé sĩ,

ma kộpi úꞌdị́ ũdrã céré,

ma mávé ị́lị́ ãco rĩ ínjé,

ma kộpi úꞌdị́ ũdrã rá.’

10 ꞌBo Úpí Múngú, ꞌí vu mívé ẹ̃vị̃vị̃,

sẽ yị̃ị́ tafu rĩ ĩmũlũ kộpi,

kộpi uꞌdekí tĩí yị̃ị́ ã ndụ́gé

sụ̃ írã ní ꞌdeé tĩí yị̃ị́ ã ndụ́gé rĩ tị́nị.

11 Úpí Múngú, múngú ãzi sụ̃ụ́pi mí tị́nị ꞌdãáyo,

Ãꞌdi adri sụ̃ mí tị́nị,

uleteretere ũkpõ be nĩ?

ꞌBá ĩ ní ruú, ãzini ĩ ní íngú sụ̃ mí tị́nị rĩ ãꞌdi ꞌi?

Ãꞌdi ri ícó tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌo sụ̃ mí tị́nị nĩ?

12 Mí iꞌda mívé ũkpõ,

nyọ̃ọ́kụ́ rĩ zị̃ ꞌi, ute kộpi céré.

13 Lẽngárá mívé agaápi rá rĩ sĩ,

mi ꞌbá mí ní kộpi ípá rĩ pi ẽ drị̃ ko mụzú rá.

Ũkpõ mívé rĩ ícó kộpi ũtẽ

ca mívé vũrã uletere rĩ gé rá.

14 Sụ́rụ́ rĩ pi kádõ tã ꞌdĩri yịị́, ĩri sẽ kộpi ã rụ́ꞌbá ri yãyã.

Ụ̃rị̃ ri ꞌbá Fẽlẽsétẽ vé rĩ pi ị́mvụ́ ambamba.

15 Ụ̃rị̃ ri ímụ́ drị̃koma Ẽdómã vé rĩ pi ị́mvụ́ ũnjí ũnjí.

Ambugu Mõábã vé rĩ pi ímụ́ yã ambamba,

ꞌbá Kãnánã vé rĩ pi ímụ́ adri ụ̃rị́ rú,

16 ụ̃rị̃ ri ímụ́ kộpi ị́mvụ́ ũnjí ũnjí.

Úpí Múngú, ũkpõ mívé rĩ sĩ,

kộpi áwí pá tu sụ̃ írã ní pá tuú vũrãvũrã rĩ tị́nị.

Cĩmgbá ꞌbá mívé mí ní ípá rĩ pi ní agazú mụzú.

17 Mi kộpi jị mụ adri

írã mí ní adrizú rĩ drị̃gé,

Á Úpí Múngú, vũrã ꞌdãri mí ní rizú adrizú rĩ,

Á Úpí, mí údé vũrã rĩ nĩ uletere.

18 Úpí Múngú, mi ãngũ rụ

mụzú nyonyo.”

19 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi zokí fũú yị̃ị́ Múngú ní ẹ́dị́ kuú ngẹ́njị rĩ ãsámvú gé sĩ múké. ꞌBo ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ívé ãngáráwá rĩ pi be, kộpi kâ lẽé zoó mụzú, Úpí Múngú sẽ yị̃ị́ rĩ ĩmũlũ kộpi kpụ̃kụ́ ĩvé hũsánĩ rĩ pi be, ĩvé ãrãbíyã ĩ ní rií useése hũsánĩ sĩ rĩ pi be.

Úngó Mĩrĩyámã ní ngoó rĩ

20 Mĩrĩyámã Ãrónã ọ́mvụ́pị ri nẹ́bị̃. Kúru ĩri ní kõyõ íꞌdụ́zú rizú cozú, ũkú rĩ pi ní ꞌdezú vụ́drị̃ ni gé sĩ, pí ĩvé kõyõ pi be, kộpi ní rizú úngó tuzú mụzú. 21 Kúru Mĩrĩyámã ní íꞌdózú úngó rĩ ngozú kộpi ní,

“Ĩmi ngokí úngó Úpí Múngú ri íngúzú,

ĩri ní ẹ̃ꞌdị́ rĩ ndẽé gí rĩ sĩ!

Úꞌbé ꞌbá únjúꞌbá hũsánĩ sĩ rĩ pi

ĩvé hũsánĩ rĩ pi be céré yị̃ị́ tafu rĩ agá.”

Yị̃ị́ draápi dradra Márã gá rĩ

22 Kúru Mósẽ ní ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẽ drị̃ kozú Yị̃ị́ Tafu Ika rĩ gé ꞌdãásĩ mụzú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú ĩ ní zịị́ Sụ́rụ̃ rĩ gé ꞌdãá. Kộpi ẹ́cị́kí caá ụ́ꞌdụ́ na, ị́sụ́kí yị̃ị́ mvụụ́ kuyé. 23 Kúru kộpi kâ caá Márã gá ꞌdãá, kộpi ị́sụ́kí yị̃ị́ rá, ꞌbo yị̃ị́ rĩ ní draádra rĩ sĩ, kộpi mvụkí yị̃ị́ rĩ kuyé. (Zịkí ãngũ ꞌdãri ã rụ́ Márã, yị̃ị́ rĩ ní draádra rĩ sĩ.) 24 ꞌBá rĩ pi rikí unuú Mósẽ bị́lé gá kínĩ, “Mósẽ, yị̃ị́ rĩ dradra, ꞌbâ mvụkí rí ãꞌdi?”

25 Mósẽ ní Úpí Múngú rĩ zịzú ẹ́sị́ be céré. Úpí Múngú ní pẹtị ẹ̃lị́ŋá ni iꞌdazú ĩri ní. Mósẽ ní pẹtị ẹ̃lị́ŋá ꞌdĩri ꞌbezú yị̃ị́ agá ꞌdãá, yị̃ị́ rĩ gõ ícá múké, ĩ ícó mvụ rá.

Márã gá ꞌdãá, Úpí sẽ tãị́mbị́ kộpi ní, ãzini ụ̃ꞌbị̃ kộpi. 26 Kĩnĩ, “Ma Úpí Múngú ĩmivé rĩ, ĩmi yịkí dõ ụ́ꞌdụ́kọ́ mávé rĩ rá, ĩmi ꞌokí dõ tã pịrị má ẹndrẹtị gé, ãzini ĩmi ꞌdụkí dõ tã má ní ẹzịị́ rĩ ngaá rá, má ícó drã ũnjí má ní ọ́tụ́ pẽé ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị̃gé rĩ pẽé ĩmi drị̃gé ku. Ma Úpí Múngú riípi ĩmi ídrípi rĩ ꞌi.”

27 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní gõzú ĩ útrúzú cazú Ẽlímũ gé, vũrã ꞌdãri gé, yị̃ị́ riꞌbá ídị́ꞌbá ĩfũꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ agálésĩ mãdã mãdã ni pi anigé mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, ãzini mbírã pẹtị vũrã ꞌdãri gé anigé pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃. Kộpi ní kúru áwízú adrizú vũrã yị̃ị́ be ꞌdãri ã gãrã gá.

16

Múngú sẽ mánã ãzini ãlíꞌbo íngázú ꞌbụ̃ gélésĩla

1 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní ngazú ãngũ Ẽlímũ vé rĩ agásĩ, kộpi ní mụzú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú Sínĩ vé rĩ gé, ãngũ ꞌdãri ĩri ãsámvú Ẽlímũ pi vé írã Sĩnáyĩ be rĩ gé. Mbãá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ ni tọ̃wụ́, mbãá ị̃rị̃ gé, kộpi ní fũzú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ, kộpi ní cazú Sĩnáyĩ gé. 2 Ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãá, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi rikí unuú Mósẽ pi bị́lé gá Ãrónã be. 3 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní ꞌyozú Mósẽ pi ní Ãrónã be kínĩ, “Úpí Múngú ã úꞌdị́ té dõ ꞌbâ ũdrãá Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé múké! ꞌDãlé zãá anigé, ãnyãngã anigé, ꞌbá rikí nyaá, ꞌbo ĩmi íjị́kí ꞌbâ ímụ́ ũdrãá ẹ̃bị́rị́ sĩ ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú nõri agá ãlé?”

4 Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “Ma ĩmi ní ãnyãngã sẽ íngázú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ sụ̃ yị̃ị́gọ́ ní ꞌdịị́ rĩ tị́nị. Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu, lẽ ꞌbá rĩ pi ã mụkí ãnyãngã ĩkũnãá ĩ ní nyaá ꞌyéŋá ụ́ꞌdụ́ ãlu vé ni. Á lẽ kộpi ụ̃ꞌbị̃ị́, mâ ndre rí dõ kộpi ícó tã má ní ꞌyoó ꞌdĩri ꞌdụ nga rá. 5 Kãdõ adrií ụ́ꞌdụ́ ázíyá sĩ, lẽ kộpi ẽ ĩkũnãkí ãnyãngã ĩ ní nyaá caá ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ vé ni, sụ̃ ándúrú kộpi ní rií ĩkũnãá rĩ tị́nị.”

6 Kúru Mósẽ pi Ãrónã be, kộpi ní ꞌyozú ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní kínĩ, “Ũndréŋá ãndrũ nõri sĩ, ĩmi ícó nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, Úpí Múngú íjị́ ĩmi ĩfũú ãmvé ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ nĩ. 7 Drụ̃ ụ̃ꞌbụ́tịŋá rĩ sĩ, ĩmi Úpí Múngú vé dị̃ngárá ũkpõ be rĩ ndre rá, ãꞌdiãtãsĩyã yị ĩmivé unungárá ĩmi ní rií unuú ꞌí rụ́ꞌbá gá rĩ gí. Ĩmi ri unu ꞌbâ rụ́ꞌbá gá, ꞌbá ꞌokí ãꞌdi?” 8 Mósẽ gõ kpá ꞌyoó kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí dõ sẽkí ĩmi ní zãá ũndréŋá sĩ, ãzini sẽkí dõ ĩmi ní pánga ụ̃ꞌbụ́tị sĩ, ĩmi ímụ́ nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, Úpí Múngú sẽ ĩmi ní ngá ꞌdĩꞌbée nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã yị ĩmivé unungárá ĩmi ní rií unuú ꞌí rụ́ꞌbá gá rĩ gí. ꞌBá ꞌokí ãꞌdi ĩmi ní rizú unuzú ꞌbâ rụ́ꞌbá gá? Ĩmi ri unu ꞌbâ rụ́ꞌbá gá kuyé, ĩmi ri unu Úpí Múngú rụ́ꞌbá gá.”

9 Kúru Mósẽ ní ꞌyozú Ãrónã ní kĩnĩ, “ꞌÍ lũ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, lẽ kộpi ẽ ímụ́kí Úpí Múngú vúgá nõó, ãꞌdiãtãsĩyã Úpí Múngú yị kộpivé unungárá gí.”

10 Ãrónã kã rií átá ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi be, kộpi ndrekí ãngũ gõó ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gélé rú, kộpi ndrekí dị̃ngárá Úpí Múngú vé rĩ ị́rị́bị́tị rĩ agá ꞌdãá.

11 Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, 12 “Á yị ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé unungárá gí. ꞌÍ lũ kộpi ní, ‘Ũndréŋá ãlu ãlu, kộpi zãá ị́sụ́ nya rá, ụ̃ꞌbụ́tịŋá ãlu ãlu, kộpi pánga ị́sụ́ ambamba. Ĩmi kúru nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ma Úpí Múngú ꞌi, ma Múngú ĩmivé rĩ.’ ”

13 Ũndréŋá ꞌdãri sĩ, ãlíꞌbo ímụ́kí kárákará, ọ̃zụ̃kí vũrã ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní adrizú rĩ céré. Kã mụụ́ caá drụ̃ ụ̃ꞌbụ́tịŋá sĩ, ãngũ rĩ ꞌa céré kuú ẹndrịlị́gọ́ rú. 14 Ẹndrịlị́gọ́ rĩ kã ụ́ngụ́ dẹẹ́, ngá ụrụkọ nyíríŋá ni pi ọ̃zụ̃kí ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú ꞌdãri ẽ drị̃ céré, sụ̃ fí yị̃ị́gọ́ vé ꞌdeépi nyíríŋá rĩ tị́nị. 15 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi kâ ngá ꞌdĩꞌbée ndreé, kộpi rikí átá ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ngá ꞌdĩꞌbée ãꞌdi?” Ãꞌdiãtãsĩyã kộpi nị̃kí ngá rĩ kuyé.

Mósẽ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ngá rĩ pánga, Úpí Múngú sẽ ĩmi ní ãnyãngã rú. 16 Tã Úpí Múngú ní ẹzịị́ ĩmi ní rĩ ꞌdĩ, ‘ꞌBá ãlu ãlu ẽ ĩkũnã caá ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní céré, ꞌbá ãlu ẽ ị́sụ́ rí õmérĩ* ã ꞌa ãlu.’ ”

17 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ĩkũnãkí ãnyãngã rĩ sụ̃ ĩ ní lũú ĩ ní rĩ tị́nị. ꞌBá ụrụkọ ĩkũnãkí ãnyãngã rĩ ãmbúgú, ꞌbá ụrụkọ ĩkũnãkí mãdãŋá. 18 Kộpi kâ ãnyãngã ĩ ní ĩkũnãá rĩ ụ̃ꞌbị̃ị́ õmérĩ sĩ, ꞌbá ãnyãngã ĩkũnãápi ãmbúgú rĩ vé ãnyãngã ẽ ị̃mbị́tã ku ꞌi kuyé, ꞌbá ĩkũnãápi mãdãŋá rĩ vé ãnyãngã ca ĩri ní rá. ꞌBá ãlu ãlu ĩkũnã ãnyãngã rĩ caá ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní céré.

19 Kúru Mósẽ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá ãzi ã ku ãnyãngã rĩ laá ị́nị́ be rã caá ụ̃ꞌbụ́tịŋá gá ku.”

20 ꞌBo ꞌbá ụrụkọ yịkí Mósẽ vé tã kuyé, kộpi kukí ãnyãngã rĩ ã ụrụkọ laá rã, ãnyãngã rĩ gõ cií ụ̃ꞌbụ̃ rú, gõ ngụ̃ụ́ ũnjí. Sẽ Mósẽ ẽ ẹ́sị́ ve kộpi ní ũnjí ũnjí.

21 Ụ̃ꞌbụ́tịŋá ãlu ãlu, ꞌbá ãlu ãlu ri ãnyãngã rĩ ĩkũnã ca ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní céré. Ụ̃tụ́ rĩ kãdõ koó gbírílí, ãnyãngã rĩ áká ꞌdĩísĩ rá. 22 Kãdõ caá ụ́ꞌdụ́ ázíyá sĩ, kộpi ãnyãngã rĩ ĩkũnã ca kụ́rã ã ꞌa sụ vú ị̃rị̃, ándúrú rĩ agá, ꞌbá drị̃koma ꞌbá rĩ pi ũtẽꞌbá rĩ pi ꞌde mụ tã ꞌdĩri ũlũ Mósẽ ní. 23 Mósẽ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Úpí Múngú ẹzị tã rĩ ꞌdíni, ‘Ụ́ꞌdụ́ drụ̃ rĩ, ĩri ụ́ꞌdụ́ uvuzú ni, ĩri Sãbátã† uletere Úpí Múngú vé ni. Ĩmi áꞌdíkí ãnyãngã rĩ ãmbúgú, dõku ĩmi ụsịkí ụsịsị. Ĩmi ꞌbãkí ụrụkọꞌbée ụ́ꞌdụ́ drụ̃ vé rĩ ã tã mbazú ãní.’ ”

24 Kộpi ní ãnyãngã rĩ pi ꞌbãzú lazú cĩmgbá cazú ụ̃ꞌbụ́tịŋá gá, sụ̃ Mósẽ ní ẹzịị́ ĩ ní rĩ tị́nị, ꞌbo ngụ̃ ũnjí kuyé, ci kpá ụ̃ꞌbụ̃ rú kuyé. 25 Mósẽ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ãnyãngã ꞌdĩri, ĩmi nyakí ụ́ꞌdụ́ ãndrũ nõri gé, ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ ãndrũ nõri ĩri Sãbátã Úpí Múngú vé ni. Ĩmi ícókí ãndrũ ãnyãngã ị́sụ́ vũgá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé ku. 26 Ĩmi ícó ãnyãngã rĩ ĩkũnã ca ụ́ꞌdụ́ be ázíyá, ꞌbo ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ ĩ ní zịị́ Sãbátã ꞌdĩri gé, ãnyãngã ri adri ꞌdãáyo.”

27 ꞌBá ụrụkọꞌbée mụkí kõdô ãnyãngã rĩ ĩkũnãá ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ gé, ꞌbo kộpi ị́sụ́kí ãnyãngã kuyé. 28 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “Tã má ní ẹzịị́ ĩmi ní, ãzini má ní ímbá ĩmi ní rĩ, ĩmi gã ca gbụ ngọ̃tụ́? 29 Lẽ ĩmi nị̃kí múké ꞌyozú kínĩ, ma Úpí Múngú ꞌi, má ĩpẽ ĩmi ní ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ, má ní ĩmi ní ụ́ꞌdụ́ ázíyá ri ĩpẽzú, ĩmi ĩkũnãkí rí ãnyãngã caápi ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ vé ni ãní. Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ sĩ, lẽ ꞌbá ãlu ãlu ã adri vũrã ívé ꞌí ní rizú adrizú rĩ gé, ã fũ ãmvé ku.” 30 Kúru ꞌbá rĩ pi ní uvuzú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé ꞌdãri gé.

31 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi zịkí ãnyãngã ꞌdãri ã rụ́ mánã.‡ Ngá rĩ adri kú imve sụ̃ mgbáyá ã fí tị́nị, ẹ̃jị́ ni íní sụ̃ ãnyãngã ĩ ní usaá ọ̃nyụ́ sĩ rĩ tị́nị. 32 Mósẽ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Tã Úpí Múngú ní ẹzịị́ ĩmi ní rĩ ĩri ꞌdíni kĩnĩ, ‘Lẽ ĩmi ꞌbãkí mánã rĩ õmérĩ ãlu, anji úmvúlésĩ ĩ ní ímụ́ tịị́ vúlé ꞌdĩí rĩ pi ã nị̃kí rí ámá ꞌyozú kínĩ ãnyãngã ándúrú má ní sẽé ĩmi ní rií nyaá ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé, lókí má ní ĩmi íjị́zú ĩfũzú Ẽjẽpétõ agásĩ rĩ adriípi ꞌdĩ.’ ”

33 Mósẽ ní kúru ꞌyozú Ãrónã ní kĩnĩ, “Mí íꞌdụ́ ũdrí, ꞌí dã mánã rĩ õmérĩ ã ꞌa ãlu ũdrí rĩ agá ꞌdãá, ꞌí ꞌbã vũrã múké ĩ ní rizú Úpí Múngú ri ị̃njị̃zú rĩ gé, anji úmvúlésĩ ĩ ní ímụ́ tịị́ vúlé ꞌdĩí rĩ pi ẽ ímụ́kí rí ndreé bẽnĩ.”

34 Ãrónã ꞌdụ tã rĩ ngaá sụ̃ Úpí Múngú ní ẹzịị́ Mósẽ ní rĩ tị́nị. Ãrónã ꞌdụ mánã rĩ ꞌbãá sọ̃ndụ́kụ̃ Úpí Múngú ní ũndĩ rụzú rĩ§ agá. 35 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi nyakí mánã rĩ caá ílí pụ̃kụ́ sụ, cĩmgbá kộpi ní cazú vũrã ĩ ní mụzú adrizú rĩ gé. Kộpi rikí mánã rĩ nyaá cĩmgbá kộpi ní cazú ãngũ Kãnánã vé rĩ gé. 36 (Épã ri acokí dõ caá mụdrị́, ãlu ni ri adri õmérĩ ãlu.)

17

Úpí Múngú sẽ yị̃ị́ ídị́ ĩfũú írã agásĩ

1 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní ngazú fũzú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú Sínĩ vé rĩ agásĩ, kộpi ní ngazú vũrã ꞌdĩri agásĩ, kộpi ní mụzú cazú vũrã ãzi gé, sụ̃ Úpí Múngú ní ẹzịị́ rĩ tị́nị. Kộpi ní mụzú adrizú ãngũ Rẽfĩdímũ vé rĩ agá, ꞌbo ꞌdãlé yị̃ị́ ꞌbá rĩ pi ní mvụụ́mvụ ni ꞌdãáyo. 2 Kộpi ní rizú ãwãzú Mósẽ ní kínĩ, “ꞌÍ sẽ ꞌbá ní yị̃ị́ mvụụ́.”

Mósẽ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú ãwãzú má ní ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Ĩmi ri Úpí Múngú ri ụ̃ꞌbị̃ ꞌdíni ãꞌdiãtãsĩ?”

3 ꞌBo yị̃ị́ úvá ní ꞌbá rĩ pi ndẽé káyĩ káyĩ rĩ sĩ, kộpi rikí unuú Mósẽ rụ́ꞌbá gá. Kộpi kínĩ, “Ngá mí ní ꞌbâ íjị́zú ĩfũzú Ẽjẽpétõ agásĩ ímụ́zú ũdrãzú ꞌbávé anjiŋá pi be, ãnyãpá rĩ pi be yị̃ị́ úvá sĩ rĩ ãꞌdi?”

4 Mósẽ ní kúru ngozú Úpí Múngú ẹndrẹtị gé kĩnĩ, “Mâ ꞌo rí ꞌbá nõꞌbée ní ãꞌdi? Ẹ̃sị̃ mãdã, kộpi lẽkí ma úvị́ írã sĩ.”

5 Úpí Múngú ní újázú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌde mụụ́ ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé sĩ drị̃drị̃. ꞌÍ ꞌdụ ambugu ụrụkọ Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi mụụ́ mí vú sĩ ĩndĩ, ꞌí ꞌdụ kpá túré mí ní yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Náyĩlĩ ẽ mị gbãzú rĩ mụzú mí drị́gé sĩ ĩndĩ. 6 Mí kãdõ caá írã Sĩnáyĩ vé rĩ gé ꞌdãá, ma adri mí be trụ́. ꞌÍ gbã ị̃jị́gọ́ írã rĩ ã pálé gá rĩ, yị̃ị́ ri ĩfũ ị̃jị́gọ́ rĩ agásĩ rá, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ã mvụkí rí.” Mósẽ ní kúru tã rĩ ꞌdụzú ngazú sụ̃ Múngú ní lũú ꞌí ní rĩ tị́nị, drị̃koma Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi tẽkí nyo rií ndreé. 7 Mósẽ ní ãngũ rĩ ã rụ́ ꞌdazú Másã, ãzini Mẽríbã, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi rikí unuú, ãzini rikí ꞌyoó kínĩ, “Úpí Múngú ri nyo ꞌbâ ãsámvú gé nõgó anigé, dõku ĩri ꞌdãáyo?”

ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ꞌdịkí ẹ̃ꞌdị́ ꞌbá Ãmãlékẽ vé rĩ pi be

8 ꞌBá Ãmãlékẽ vé rĩ pi ímụ́kí ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi be ãngũ Rẽfĩdímũ vé rĩ gé. 9 Mósẽ ní ꞌyozú Yósũwã ní kĩnĩ, “Mí ũpẽ ꞌbávé ãgõ ụrụkọꞌbée mụụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ ꞌbá Ãmãlékẽ vé rĩ pi be. Drụ̃ sĩ, ma pá tu ánga drị̃gé ꞌdãá, ma túré Múngú vé ũkpõ be rĩ rụ má drị́gé.”

10 Yósũwã ní ãgõ rĩ pi ẽ drị̃ kozú mụzú ẹ̃ꞌdị́ rĩ ꞌdịzú ꞌbá Ãmãlékẽ vé rĩ pi be sụ̃ Mósẽ ní ẹzịị́ rĩ tị́nị. Mósẽ pi Ãrónã be, Hụ́rị̃ sĩ, tụkí mụụ́ adrií ánga drị̃gé ꞌdãá. 11 Mósẽ kãdõ túré rĩ suú ụrụ ꞌdãá, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẹ̃ꞌdị́ rĩ ndẽ nĩ, kãdõ túré rĩ ísị́ vũgá nõó, ꞌbá Ãmãlékẽ vé rĩ pi ẹ̃ꞌdị́ rĩ ndẽ nĩ. 12 Mósẽ ẽ drị́ kã ũrõó túré rĩ ã rụngárá sĩ gí, Ãrónã pi Hụ́rị̃ be íꞌdụ́kí írã ꞌbãá, Mósẽ úrí drị̃ ni gé. Kộpi tukí pá Mósẽ ã gãrã gá, kộpi ẹ̃tị̃kí Mósẽ ẽ drị́ ílébe ílébe ingaá ụrụgégé cĩmgbá cazú ụ̃tụ́ ní ꞌdengárá gá. 13 Yósũwã ꞌdị ẹ̃ꞌdị́ ꞌbá Ãmãlékẽ vé rĩ pi be, ndẽ kộpi rá.

14 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ sĩ tã Yósũwã ní ẹ̃ꞌdị́ ndẽzú ꞌdĩri búkũ agá, ꞌí lã tã ni Yósũwã ní, ã yị, á lẽ ꞌbá Ãmãlékẽ vé rĩ pi vé úri ꞌbeé ãvĩí vũ drị̃gé sĩ rá.”

15 Mósẽ ní vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ni sịzú, ĩri ní rụ́ ni ꞌdazú, “Úpí Múngú sẽ á ndẽ ẹ̃ꞌdị́ rĩ gí.” 16 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí Múngú sẽ má ní ũkpõ ẹ̃ꞌdị́ rĩ ꞌdịzú nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã má inga mâ drị́ ụrụ ũkpõ zịzú vú ni gé. Úpí Múngú ri ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị mụzú úyú Ãmãlékẽ vé rĩ pi be.”

18

Yétẽrõ mụ Mósẽ ri ndreé

1 Yétẽrõ ri átálágú Mĩdĩyánã vé ni, ĩri Mósẽ ẹ́nyẹ́pị, yị tã Múngú ní ꞌoó Mósẽ ní, ãzini ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní rĩ rá, yị kpá tã Úpí Múngú ní ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi íjị́zú ĩfũzú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ rĩ rá.

2 Mósẽ kã ꞌî ũkú ni Sĩpúrã ri pẽé mụụ́ ívé anji ãgõ ị̃rị̃ rĩ pi be ẹ́nyẹ́pị Yétẽrõ vúgá ꞌdãá, Mósẽ ẹ́nyẹ́pị ẹ́ꞌyị́ kộpi rá. 3 Mvá kãyú rĩ ã rụ́ Gẽrẽsómã* ꞌi, Mósẽ ꞌyo mvá kãyú rĩ vé tã kĩnĩ, tịkí mvá ꞌdĩri ị́sụ́ ãkũdẽ ma jãkã rú ãngũ ãzi gé. 4 Mvá ãzi rĩ ã rụ́ Ẽlĩzérẽ† ꞌi, Mósẽ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Múngú má ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ ko mâ ĩzã nĩ, pa ma drã agásĩ ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ drị́gé sĩ nĩ.”

5 Mósẽ ẹ́nyẹ́pị Yétẽrõ pi, Mósẽ vé anji ãgõ rĩ pi be, Mósẽ ũkú ni sĩ, kộpi ní ꞌdezú mụzú Mósẽ ri ndrezú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé, vũrã Mósẽ ní adrizú ĩnyiŋá írã Sĩnáyĩ vé rĩ gé ꞌdãá. 6 Yétẽrõ ní ụ́ꞌdụ́kọ́ pẽzú Mósẽ ní kĩnĩ, “Ma mí ẹ́nyẹ́pị Yétẽrõ ꞌi, ꞌbá lẽkí mụụ́ mî ũkú ni be, mívé anji ãgõ ị̃rị̃ rĩ pi be mí vúgá ꞌdĩí.”

7 Kộpi kâ caá ꞌdãlé, Mósẽ ní fũzú mụzú ẹ́nyẹ́pị ri ẹ́ꞌyị́zú, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú ẹ́nyẹ́pị ẹndrẹtị gé, ĩri uꞌdezú ẹzịzú bẹ̃drị̃ sĩ, kộpi ní fizú gãkũ rĩ agá ꞌdãá. 8 Mósẽ ní tã Úpí Múngú ní ꞌoó ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní, ãzini ĩri ní ꞌoó ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ní ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ã tã sĩ rĩ ũlũzú ẹ́nyẹ́pị ní, ĩri ní kpá tã ũkpó ũkpó ĩ ị́sụ́ꞌbá ĩ ní ímụ́ngárá gá lẹ́tị gé ꞌdĩgé Múngú ní ĩ pazú rĩ ũlũzú ĩri ní.

9 Yétẽrõ kã tã múké Úpí Múngú ní ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pazú ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị́gé sĩ ꞌdĩri vé tã yịị́, sẽ ĩri ní ãyĩkõ ambamba. 10 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ẽ íngúkí Úpí Múngú ĩmi paápi ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị́gé sĩ, ãzini ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ drị́gé sĩ ꞌdĩri. 11 Nóni á nị̃ rá Úpí Múngú ri ãmbúgú ũkpõ be múngú adriꞌbá túngú rĩ pi drị̃gé sĩ céré, ãꞌdiãtãsĩyã pa ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ariꞌba ẹ́sị́ be ũká ũká rĩ pi drị́gé sĩ.” 12 Mósẽ ẹ́nyẹ́pị Yétẽrõ ní ãnyãpá íjị́zú ngá ụrụkọꞌbée be zãzú Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, Ãrónã pi ní ímụ́zú ambugu Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi be Yétẽrõ vúgá nõó ínyá rĩ ã nyangárá gá vũrã ĩ ní rizú Múngú ri ị̃njị̃zú rĩ gé.

13 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, Mósẽ ní úrízú ꞌbá rĩ pi vé tã lịngárá gá sụ̃ ándúrú rĩ tị́nị, ꞌbá rĩ pi ímụ́kí pá tuú kuú Mósẽ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃ cĩmgbá cazú ũndréŋá gá. 14 Mósẽ ẹ́nyẹ́pị kã tã Mósẽ ní rií ꞌoó ꞌbá rĩ pi ní ꞌdĩri ndreé, ĩri ní Mósẽ ri zịzú kĩnĩ, “Ngá mí ní rizú tã lịzú ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ sẽzú ꞌbá rĩ pi ní íꞌdózú pá tuzú ụ̃ꞌbụ́tị cĩmgbá ũndréŋá gá ꞌdíni rĩ ãꞌdi?”

15 Mósẽ ní újázú ẹ́nyẹ́pị ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ pi ri ímụ́ má vúgá nõó, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi lẽkí tã Múngú ní lẽé ã ꞌokí rĩ nị̃ị́. 16 Kộpi dõ tã be ĩ ãsámvú gé sĩ anigé, kộpi íjị́ má vúgá, ma kúru kộpivé tã ãsámvú aco, ma tã Múngú ní lẽé ã ꞌokí rĩ ũlũ kộpi ní, ãzini ma tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ímbá kộpi ní.”

17 Mósẽ ẹ́nyẹ́pị ní újázú Mósẽ ní kĩnĩ, “Tã mí ní rií ꞌoó ꞌdĩri adri múké ku. 18 Mi, ꞌbá ímụ́ꞌbá mí vúgá ꞌdĩꞌbée be, ĩmi ímụ́ ãndẽ rá. Ẹ̃zị́ rĩ mi ŋõŋõ, mí ícó ngaá ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ ku. 19 ꞌÍ yị drĩ ma ká, á lẽ mî ĩzã koó tã ꞌdĩri sĩ, Múngú ã adri mí be. ꞌÍ tu pá ꞌbá rĩ pi vé tã tị gé, ꞌí jị kộpivé tã ũlũú Múngú ní. 20 Mí ímbá kộpi ní tã Múngú ní lẽé ã ꞌokí rĩ, ãzini mí ímbá tãị́mbị́ Múngú vé rĩ, mí iꞌda kộpi ní lẹ́tị adrizú ãní múké rĩ, ãzini lẹ́tị ẹ̃zị́ ngazú rĩ. 21 Lẽ mî ũpẽ ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbée múké Múngú ri ị̃njị̃ꞌbá ị̃njị̃njị̃, tã ꞌoꞌbá pịrị, ẹ́sị́ ꞌbãꞌbée ngá drị̃gé ku ni pi ꞌbá ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé. Mí ũꞌbã kộpi drị̃koma rú ngúlúmũ ꞌbá be élĩfũ ãlu rĩ pi drị̃gé, ngúlúmũ ꞌbá be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu rĩ pi drị̃gé, ngúlúmũ ꞌbá be pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ rĩ pi drị̃gé, ngúlúmũ ꞌbá be mụdrị́ rĩ pi drị̃gé, kộpi ã rikí ꞌbá ꞌdĩꞌbée vé tã ãsámvú acoó. 22 Lẽ ꞌbá ꞌdĩꞌbée ã rikí ꞌbá rĩ pi vé tã lịị́ sâ be céré, lẽ kộpi ẽ íjị́kí tã ũkpó ũkpó rĩ pi mí ẹndrẹtị gé, tã adriꞌbá mũnyámúnya rĩ pi, lẽ kộpi ã lịkí tã ni. ꞌÍ ꞌo dõ sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩri sẽ ẹ̃zị́ riípi mi ŋõópi rĩ ĩri ícá kọ̃wụ́kọ́wụ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ri tã rĩ ãlẽ kộpi be trụ́. 23 ꞌÍ ꞌdụ dõ tã má ní ẹzịị́ mí ní ꞌdĩri ngaá rá, ãzini Múngú lũ dõ mí ní kĩnĩ, mî ꞌo ꞌdíni, mî ẹ́sị́ ri adri ũkpó ũkpó, sẽ mí ãndẽ ku, ꞌbá ꞌdĩꞌbée kúru céré nga mụ ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãá, ị́sụ́ kộpi ẹ́pị́kí tã rĩ sĩ gí.”

24 Mósẽ yị tã ẹ́nyẹ́pị ní ímbá ꞌí ní rĩ rá, ꞌdụ tã ẹ́nyẹ́pị ní ꞌyoó rĩ pi ãrẽvú ngaá céré rá. 25 Ĩri ní ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbée múké ni pi ũpẽzú ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé, ũꞌbã kộpi drị̃koma rú, ngúlúmũ ꞌbá be élĩfũ ãlu (1,000) rĩ pi drị̃gé, ngúlúmũ ꞌbá be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu (100) rĩ pi drị̃gé, ngúlúmũ ꞌbá be pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ (50) rĩ pi drị̃gé, ãzini ngúlúmũ ꞌbá be mụdrị́ rĩ pi drị̃gé. 26 Kộpi rikí ꞌbá rĩ pi vé tã lịị́ sâ be céré. Tã ũkpó ũkpó rĩ pi kộpi rikí íjị́ Mósẽ ẹndrẹtị gé, tã adriꞌbá mũnyámúnya rĩ pi kộpi rikí lịị́ nĩ.

27 Mósẽ ní kúru ẹ́nyẹ́pị Yétẽrõ ri jịzú kuzú lẹ́tị gé, ĩri ní ꞌyozú, mí ẹ́cị́ múké. Yétẽrõ ní ꞌi újázú gõzú vúlé ãngũ ꞌí ní adrizú rĩ gé ꞌdãá.

19

ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi adrikí írã Sĩnáyĩ vé rĩ gé

1 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi kâ ĩfũú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ, kộpi tukí ẹ̃cị̃ caá mbãá ị̃rị̃, kộpi cakí ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé Sĩnáyĩ gé ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ ãlu mbãá na vé rĩ gé. 2 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi kâ fũú ãngũ Rẽfĩdímũ vé rĩ agásĩ, kộpi cakí mụụ́ adrií ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú Sĩnáyĩ vé rĩ gé, kộpi ní áwízú adrizú írã rĩ ã pálé gá ꞌdãá.

3 Mósẽ ní kúru tụzú mụzú Múngú vúgá írã drị̃gé ꞌdãá, Úpí Múngú ní ĩri zịzú írã drị̃gé ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Tã má ní lẽé mî ꞌyo Yõkóbũ vé úyú Ĩsẽrélẽ rĩ pi ní rĩ ĩri ꞌdĩ, 4 ‘Ĩmi ndrekí tã má ní ꞌoó ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ní rĩ rá, má íꞌdụ́ ĩmi íjị́ má vúgá nõó sụ̃ bị̃bị̃ ní ívé anjiŋá uꞌdụụ́ rĩ tị́nị. 5 Ĩmi ꞌdụkí dõ tã mávé rĩ ngaá ẹ́sị́ be céré, ãzini ĩmi ꞌdụkí dõ ũndĩ má ní rụụ́ ĩmi be ꞌdĩri vé tã ngaá rá, ĩmi adri ꞌbá mávé ni ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ãsámvú gé sĩ céré. ꞌBá vũ drị̃gé rĩ pi céré adri mávé ni, 6 ꞌbo ĩmi ímụ́ adri sụ́rụ́ uletere, ri ẹ̃zị́ nga má ní atala rú.’ Ụ́ꞌdụ́kọ́ má ní lẽé mî átá ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní rĩ ĩri adriípi ꞌdĩ.”

7 Mósẽ ní kúru ĩgõzú írã drị̃gé ꞌdãásĩ, ĩri ní ꞌbá ĩ ní ũꞌbãá drị̃koma rú rĩ pi zịzú ímụ́zú vũrã ãlu gé, ĩri ní tã Úpí Múngú ní ẹzịị́ ꞌí ní rĩ ũlũzú kộpi ní céré. 8 ꞌBá rĩ pi ngakí céré tã ꞌdĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́ kínĩ, “Tã ãrẽvú céré Úpí Múngú ní ẹzịị́ rĩ ꞌbâ ꞌdụ nga rá.” Mósẽ ní kúru tã kộpi ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ rĩ jịzú mụzú ũlũzú Úpí Múngú ní.

9 Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “Ma mụ mí vúgá ꞌdĩí ị́rị́bị́tị ãsõópi nịị́pi cịcị ni agásĩ, má kãdõ rií átá mí be, ꞌbá rĩ pi ã yịkí rí mávé ụ́ꞌdụ́kọ́, kộpi ã ꞌbãkí rí ẹ́sị́ céré kuú mí drị̃gé.” Mósẽ ní kúru tã ꞌbá rĩ pi ní ꞌyoó rĩ ũlũzú Úpí Múngú ní.

10 Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ mụ lũú ꞌbá rĩ pi ní, íꞌdózú ãndrũ cazú drụ̃ sĩ, lẽ kộpi ã gụ̃kí ĩ adrií uletere. Kộpi ã ũjĩkí ĩvé bõngó ũjĩjĩ. 11 Ụ́ꞌdụ́ na ni gé, lẽ ꞌbá rĩ pi ã útúkí ĩ kú ũrẽ, ãꞌdiãtãsĩyã Úpí Múngú ri ísị́ ímụ́ adri írã Sĩnáyĩ vé rĩ drị̃gé, ꞌbá rĩ pi céré nga ma ndre rá. 12 ꞌÍ sĩ légéré írã rĩ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, ꞌí lũ ꞌbá rĩ pi ní, ‘Lẽ ku ĩmi ní ọvụzú légéré rĩ drị̃gé sĩ, ímụ́zú ĩnyiŋá írã rĩ ã rụ́ꞌbá gá nõó, ãzini lẽ ĩmi úlókí írã rĩ ã rụ́ꞌbá ku. ꞌBá rĩ úló dõ írã rĩ ã rụ́ꞌbá gí, ĩ ĩri ꞌdị drã ꞌdĩísĩ rá. 13 Ĩ ĩri úvị́ írã sĩ, dõku ĩ ĩri gbi íꞌyé sĩ, ꞌdịkí dõ ĩri drãá ꞌdíni, lẽ ꞌbá ãzi ã úló ãvũ ni ã rụ́ꞌbá ku. Ngá rĩ dõ ꞌbá, dõku ãnyãpá, ícókí ĩri kuú adrií ídri rú ku.’ ꞌBá rĩ pi yịkí dõ jẽlẽgú ã ụ́ꞌdụ́kọ́ gí, kộpi ẽ íbíkí rí tụụ́ írã drị̃gé ꞌdãá ndõ.”

14 Mósẽ kã ísị́ írã drị̃gé ꞌdãásĩ ꞌbá rĩ pi vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kộpi ã gụ̃kí ĩ adrií uletere, kộpi ní ĩvé bõngó ũjĩzú. 15 Ĩri ní ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi útúkí ĩmi kú ị́nọ́gọ́sị́ rizú ụ́ꞌdụ́ na ꞌdãri ũtẽzú, ꞌbá ãzi ã lã ũkú be ku.”

16 Kã mụụ́ caá ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ụ̃ꞌbụ́tịŋá rĩ sĩ, ũvi ní lĩzú, ãngũ rĩ ní gazú lọ́kụ́lọ́kụ́, ị́rị́bị́tị ní ãsõzú ịnịkụrụkụrụ írã drị̃gé ꞌdãá, gũké ní kúru ꞌụzú kụ́bị́ be ụrụ ꞌdãá. ꞌBá adriꞌbá vũrã ꞌdãri gé rĩ pi ã rụ́ꞌbá ngakí céré yãáyã. 17 Mósẽ ní kúru ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ kozú fũzú vũrã kộpi ní adrizú rĩ agásĩ Múngú vúgá ꞌdãá, ꞌbá rĩ pi áwíkí pá tuú kuú írã rĩ ã pálé gá. 18 Ãcígã ọ̃zụ̃ írã Sĩnáyĩ vé rĩ ẽ drị̃ céré, ãꞌdiãtãsĩyã Úpí Múngú ísị́ ímụ́ írã drị̃gé nõó ãcí dị̃ị́pi dị̃dị̃ ni agásĩ. Ãcígã rĩ tụ ụrụgégé ꞌdãá, sụ̃ ãcígã tụụ́pi ãcí ĩ ní ũdẽé kuú ãmbúgú ãmbúgú rĩ agásĩ rĩ tị́nị, írã rĩ aya ꞌi ũkpõ be dĩngídĩngí. 19 Jẽlẽgú rĩ vé ụ́ꞌdụ́kọ́ ri ọ́ꞌụ́ mụzú mgbuwa, mgbuwa. Mósẽ ní átázú, Múngú ní újázú ĩri ní ụ́ꞌdụ́kọ́ be sụ̃ ũvi ní lĩí rĩ tị́nị.

20 Úpí Múngú ní ísị́zú ímụ́zú írã Sĩnáyĩ vé rĩ drị̃gé ꞌdãá, ĩri ní Mósẽ ri zịzú mụzú ꞌí vúgá írã drị̃gé ꞌdãá. Mósẽ ní kúru tụzú mụzú írã drị̃gé ꞌdãá. 21 Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ sị mụụ́ ꞌbá rĩ pi vũgá ꞌdãá, ꞌí mụ ꞌyoó kộpi ní, lẽ kộpi ã ọvụkí légéré mí ní sĩí ꞌdĩri drị̃gé sĩ ímụ́ ma ndreé ku, kộpi ọvụkí dõ légéré rĩ gí, kộpi ũdrã rá. 22 Atala lẽꞌbá ímụ́ꞌbá Úpí Múngú vúgá nõó rĩ pi, lẽ kộpi ã gụ̃kí ĩ adrií uletere. Kộpi gụ̃kí dõ ĩ adrií uletere ku, Úpí Múngú ri kộpi úꞌdị́ ũdrã rá.”

23 Mósẽ ní ꞌyozú Úpí Múngú ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ pi ícókí ítụ́ írã Sĩnáyĩ vé rĩ drị̃gé nõó ku, ãꞌdiãtãsĩyã mí ꞌyo ꞌbá ní, mí kĩnĩ, ꞌbâ ítrúkí ꞌbâ írã rĩ ã pálé gá ĩnyiŋá nõó ku, ãꞌdiãtãsĩyã vũrã ꞌdĩri ĩri uletere.”

24 Úpí Múngú ní újázú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ sị mụụ́ vũgá ꞌdãá, mí íjị́ Ãrónã ri ímụ́ írã drị̃gé nõó. ꞌBo atala rĩ pi ꞌbá rĩ pi be, lẽ kộpi ã sikí ĩ ímụ́ má vúgá nõó ũkpó sĩ ku, kộpi sĩkí dõ ĩ ímụ́ ũkpõ sĩ, ma kộpi úꞌdị́ ũdrã rá.”

25 Mósẽ ní kúru ísị́zú ímụ́zú ꞌbá rĩ pi vúgá nõó, ĩri ní tã Úpí Múngú ní ꞌyoó rĩ ũlũzú kộpi ní.

20

Tãị́mbị́ mụdrị́ Múngú ní ẹzịị́ rĩ

1 Tã Múngú ní ẹzịị́ ꞌbá rĩ pi ní rĩ ĩri ꞌdíni kĩnĩ,

2 “Ma Úpí Múngú ĩmivé rĩ, má íjị́ ĩmi ĩfũú ĩzãngã ĩmi ní nyaá tụ́gẹ̃rị̃ rú Ẽjẽpétõ agá ꞌdãá rĩ agásĩ nĩ.

3 “Lẽ ĩmi ị̃njị̃kí múngú ãzi túngú ni ku, ĩmi ị̃njị̃kí ꞌyéŋá ma áyu.

4 “Lẽ ĩmi údékí ngá ãzi índré múngú rú sụ̃ ngá ꞌbụ̃ gé ni tị́nị ku, dõku ngá vũ drị̃gé ni tị́nị ku, dõku ngá yị̃ị́ agá ni tị́nị ku. 5 Lẽ ĩmi ọ̃vụ̃kí drị̃ sị̃ị́ vũgá ngá ĩ ní údé múngú rú ꞌdĩꞌbée ị̃njị̃zú ku, ãꞌdiãtãsĩyã ma Úpí Múngú ĩmivé rĩ, á lẽ ꞌbá ãzi ẽ ị̃njị̃ múngú ãzi ku. ꞌBá ma gãꞌbá sĩ rĩ pi, ma kộpivé anjiŋá ĩrĩŋã ũnjĩkãnyã kộpivé ẹ́tẹ́pị ní ꞌoó rĩ sĩ, ma íꞌdó ĩrĩŋã úyú na rĩ gé cĩmgbá cazú úyú sụ rĩ gé. 6 ꞌBo ꞌbá rĩ lẽ dõ ma rá, ãzini ꞌdụ dõ tã má ní ẹzịị́ rĩ ngaá rá, ma ẹ́sị́ múké ꞌbã ĩrivé úyú rĩ pi drị̃gé cĩmgbá cazú úyú élĩfũ kárákará rĩ pi drị̃gé.

7 “Lẽ ĩmi rikí Úpí Múngú ĩmivé rĩ ã rụ́ zịị́ tã ũnjí ꞌozú ku, ĩmi zịkí dõ Múngú ã rụ́ tã ũnjí ꞌozú, Úpí Múngú ri ĩmi ĩrĩŋã rá.

8 “Lẽ ĩmi ígákí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ, ĩmi ꞌbãkí ĩri adrií uletere. 9 Lẽ ĩmi ngakí ĩmivé ẹ̃zị́ ãrẽvú céré dẹẹ́ ụ́ꞌdụ́ ázíyá gá, 10 ꞌbo Sãbátã ri ụ́ꞌdụ́ uvuzú ni, ĩri ụ́ꞌdụ́ Úpí Múngú ĩmivé rĩ vé ni. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri gé, lẽ ĩmi ngakí ẹ̃zị́ ku, mí úlúngu, dõku mívé mvá ágó, dõku mívé mvá ũkú, dõku mívé ãtíꞌbá ágó rú rĩ, dõku mívé ãtíꞌbá ũkú rú rĩ, dõku mívé ãnyãpá rĩ pi, dõku ꞌbá jãkã rú ímụ́pi adriípi mívé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ, ã nga ẹ̃zị́ ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ku. 11 Ãꞌdiãtãsĩyã Úpí Múngú gbi ꞌbụ̃ pi vũ be, yị̃ị́ tafu rĩ be, ngá ꞌa ni agá rĩ pi be céré ꞌdụ caá ụ́ꞌdụ́ ázíyá, ꞌbo kã mụụ́ caá ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ ni gé, ĩri ní uvuzú. Úpí Múngú ní kúru tãkíri ꞌbãzú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé ꞌdĩri drị̃gé, ã adri uletere.

12 “Lẽ mî ị̃njị̃ mí ẹ́tẹ́pị pi mí ẹ́ndrẹ́pị be ị̃njị̃njị̃, mî adri rí caá ílí be aco ãngũ Úpí Múngú mívé rĩ ní sẽé mí ní rĩ agá.

13 “Lẽ mî ꞌdị ꞌbá ku.

14 “Lẽ mî ꞌbã ọ̃wụ̃ ku.

15 “Lẽ mî ụ̃gụ̃ ngá ku.

16 “Lẽ mî úlị́ ũnjõ ꞌbá mî gãrã gá rĩ drị̃gé ku.

17 “Lẽ mî ꞌbã ẹ́sị́ ꞌbá mî gãrã gá rĩ vé jó drị̃gé ku. Lẽ mî ꞌbã ẹ́sị́ ꞌbá mî gãrã gá rĩ vé ũkú drị̃gé ku, dõku mî ꞌbã ẹ́sị́ ꞌbá mî gãrã gá rĩ vé ãtíꞌbá ágó rú rĩ drị̃gé ku, dõku mî ꞌbã ẹ́sị́ ꞌbá mî gãrã gá rĩ vé ãtíꞌbá ũkú rú rĩ drị̃gé ku, dõku mî ꞌbã ẹ́sị́ ꞌbá mî gãrã gá rĩ vé tị́ drị̃gé ku, dõku mî ꞌbã ẹ́sị́ ꞌbá mî gãrã gá rĩ vé dõngí drị̃gé ku, dõku mî ꞌbã ẹ́sị́ ꞌbá mî gãrã gá rĩ vé ngá drị̃gé ku.”

18 ꞌBá rĩ pi kâ ũvi rĩ vé lĩngárá, ãzini jẽlẽgú rĩ vé ꞌụngárá yịị́, ãzini kộpi kâ ũvi rĩ vé gangárá lọ́kụ́lọ́kụ́ rĩ ndreé ãcígã írã ẽ drị̃ ọ̃zụ̃ụ́pi rĩ be, sẽ ụ̃rị̃ ị́mvụ́ kộpi ambamba, kộpi yãkí ãní kpĩríkpĩrí, kộpi áwíkí pá tuú rárá rú. 19 Kộpi ní ꞌyozú Mósẽ ní kínĩ, “Lẽ mî átá ꞌbá ní átángá rĩ nĩ, ꞌbâ ícó yị rá. ꞌBo lẽ mî ku Múngú átá átángá rĩ ꞌbá ní nĩ ku, ĩri sẽ ꞌbâ ũdrã rá.”

20 Mósẽ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku, Múngú ímụ́ ĩmi ụ̃ꞌbị̃ị́, ụ̃rị̃ ã rụ rí ĩmi, ĩmi ꞌokí rí ũnjĩkãnyã ku.” 21 ꞌBá rĩ pi áwíkí pá tuú kuú rárá rú. Mósẽ fi ãngũ nịị́pi cịcị Múngú ní adrizú rĩ agá ꞌdãá nĩ.

Ngá ĩ ní údé drị́ sĩ múngú rú rĩ vé tã, ãzini vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ vé tã

22 Kúru Úpí Múngú ní ꞌyozú Mósẽ ní kĩnĩ, “ꞌÍ lũ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní ꞌdíni, ‘Ĩmi ndrekí ĩmî mị sĩ rá, á ri átá íngázú ꞌbụ̃ gélésĩla. 23 Lẽ ĩmi údékí aya ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ni pi rií ị̃njị̃ị́ múngú rú ku, dõku lẽ ĩmi údékí dábũ rií ị̃njị̃ị́ múngú rú ku.

24 “ ‘Lẽ ĩmi usakí nyọ̃ọ́kụ́, ĩmi sịkí má ní vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ni, ĩmi zãkí rí má ní kãbĩlõ, ndrị̃ị́, ãzini tị́ rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ãní. Ma sị mụzú vũgá ꞌdĩí, ma mụ ĩmi ní tãkíri sẽ vũrã ĩ ní rizú ma ị̃njị̃zú rĩ gé. 25 Ĩmi sịkí dõ má ní vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ írã sĩ, lẽ ĩmi sịkí írã ĩ ní rụ́ꞌbá ni upaá kuyé ni sĩ, ã upakí rụ́ꞌbá ni ayaŋá sĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri sẽ vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ adri ãní uletere ku. 26 Lẽ ĩmi tụkí mụzú vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ gé ꞌdãá vũrã pá ũꞌbãzú rĩ gé sĩ ku, ꞌbâ ãzi ã ndre rí ĩmî rụ́ꞌbá ule rĩ ku.’ ”

* 1:1 1:1 Ĩsẽrélẽ: Múngú gõ Yõkóbũ ã rụ́ újá zịị́ Ĩsẽrélẽ. Rụ́ Ĩsẽrélẽ ꞌdĩri Ẽbérẽ tị sĩ, ĩrivé ífífí, ꞌbá ũmbã fụụ́pi kúpé sĩ Múngú be ni. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 32:28.

† 1:15 1:15 Ẽbérẽ: Ãbũrámã ri Ẽbérẽgú. Ĩrivé mvá vé mvá Yõkóbũ ri gõkí zịị́ Ĩsẽrélẽ, sâ ãzi sĩ ĩrivé úyú rĩ pi ĩ ri zị Ẽbérẽ, sâ ãzi sĩ ĩ kpá zị anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi. Sâ Yẹ́sụ̃ vé rĩ gé, ĩ ri kộpi zị Yãhụ́dị̃.

* 3:1 3:1 Yétẽrõ: Yétẽrõ vé rụ́ ãzi Rũwélẽ ꞌi. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 2:18.

† 3:2 3:2 Úpí: Ẽbérẽ tị sĩ, Múngú zị ꞌî rụ́ Yáwẽ, ífífí ni, Múngú adriípi mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ ꞌi. Kẹ̃lị̃kọ́ tị sĩ, ꞌbâ Yáwẽ ri zị Úpí. Ĩ ị́sụ́ lã Búkũ Íꞌdóngárá vé rĩ agá, Wụ̃ngárá vé rĩ agá, Rụ́tã vé rĩ agá, ãzini Yónã vé rĩ agá.

* 4:22 4:22 Ĩsẽrélẽ ri mávé mvá ágó kãyú rĩ: Múngú kĩnĩ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãrẽvú céré ívé mvá ágó kãyú rĩ.

† 4:25 4:25 Ágélé ẽ tị lịngárá: Múngú lũ Ãbũrámã ní kĩnĩ, anji ãgõ Ãbũrámã vé rĩ pi adrikí dõ caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ gí, lẽ ã úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị rá, lũzú kínĩ, kộpi anji Múngú vé ni. ꞌBá rĩ ãꞌyĩ dõ ꞌî ágélé ẽ tị sẽé lịị́ gí, ĩri tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụ nga. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17:9-14; Ẹ̃zị́ 15:1-5.

* 7:17 7:17 Náyĩlĩ: ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi vé múngú rií ị̃njị̃ị́ rĩ pi kárákará, Náyĩlĩ ri múngú ãzi kộpi ní rií ị̃njị̃ị́ rĩ.

* 8:26 8:26 Rọ̃bọ̃ŋọ̃: ꞌBá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ri ãnyãpá ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní rií zãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú rĩ pi ị̃njị̃ múngú rú.

* 10:19 10:19 Yị̃ị́ Tafu Ika: Yị̃ị́ Tafu Ika ꞌdĩri, ĩ kpá zị Yị̃ị́ Tafu Lómí be ni.

† 10:21 10:21 Ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ ã nị rí kú cịcị: Múngú sẽ ụ̃tụ́ rĩ bĩí nịị́ kuú cịcị, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ní ụ̃tụ́ rĩ ị̃njị̃ị́ ĩvé múngú ãzi rú rĩ sĩ.

* 13:4 13:4 Mbãá Ãbị́bụ̃: Mbãá Ãbị́bụ̃ íꞌdó ꞌi Gbara vé útútú gé, cazú Ị̃rị́bị̃lị́ vé útútú gé. Mbãá ꞌdĩri ílí rĩ vé íꞌdóngárá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ĩfũkí ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ mbãá ꞌdĩri agá.

* 14:6 14:6 Hũsánĩ: Hũsánĩ ri ãnyãpá ọ́ngụ́ njuúpi ambamba ni, ĩ ri ãrãbíyã ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú rĩ use ãní.

* 16:16 16:16 Õmérĩ: Õmérĩ ri ícó adri lítã ị̃rị̃. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 16:18; 16:32; 16:33; 16:36.

† 16:23 16:23 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ: Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rizú uvuzú rĩ, ãzini kộpi ní rizú Múngú ri zịzú rĩ. Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri vé tã ígá kínĩ, Múngú gbi ꞌbụ̃ pi vũ be nĩ, ãzini Múngú pa ĩ adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ nĩ. Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, ꞌbo Kẹ̃lị̃kọ́ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ázíyá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 20:8-11; Dẽtõrõnómẽ 5:12-16.

‡ 16:31 16:31 Mánã: Mánã vé ífífí Ẽbérẽ tị sĩ, “Ngá ꞌdĩri ãꞌdi?”

§ 16:34 16:34 Sọ̃ndụ́kụ̃ ũndĩ vé rĩ: Ĩ ri mánã rĩ ꞌbã sọ̃ndụ́kụ̃ ũndĩ vé rĩ agá, ãzini ĩ ri Ãrónã vé túré rụ́ꞌbá be rũúpi kú ị̃bị́bị́ rú rĩ ꞌbã sọ̃ndụ́kụ̃ rĩ agá, ãzini ĩ ri írã ĩ ní tãị́mbị́ mụdrị́ Múngú vé rĩ sĩí rụ́ꞌbá ni gé rĩ ꞌbã ꞌa ni gé, Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé anji pi vé anji ẽ ímụ́kí rí ngá ꞌdĩꞌbée ndreé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 25:10-12; Ẽbérẽ 9:3-5.

* 18:3 18:3 Gẽrẽsómã: Rụ́ Gẽrẽsómã ꞌdĩri ꞌdakí Ẽbérẽ tị sĩ, ífífí ni jãkã.

† 18:4 18:4 Ẽlĩzérẽ: Rụ́ Ẽlĩzérẽ ꞌdĩri vé ífífí, Múngú ko mâ ĩzã nĩ.

Rụ́tã

1

2

3

4

Búkũ

Rụ́tã

vé rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Búkũ ꞌdĩri ũlũ úꞌdógúꞌdógú Rụ́tã vé rĩ, Rụ́tã ri Mõábãzị́. ꞌBá Mõábã vé rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú Ĩsẽrélẽ vé rĩ kuyé. Ĩsẽrélẽgú ãzi ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be, kộpi íbíkí íngá Bẽtẽlémẽ gá, kộpi ꞌdekí mụụ́ adrií Mõábã gá, ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃bị́rị́ ꞌde kộpivé ãngũ agá nĩ. Ĩsẽrélẽgú rĩ vé ũkú Nõómé ri anji ãgõ be ị̃rị̃, ĩrivé mvá ãzi rĩ je Rụ́tã ri nĩ. ꞌBo ĩrivé ágó drã rá, ãzini ĩrivé anji ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ũdrãkí rá, ꞌyéŋá kukí Nõómé ri áyu. Nõómé kã lẽé ꞌi újá gõó Bẽtẽlémẽ gá ꞌdãá, Rụ́tã kĩnĩ, ꞌí lẽ mụụ́ vú ni gé sĩ ĩndĩ, Rụ́tã ẹ̃ꞌyị̃ Múngú áda rĩ rá. Kộpi ã cakí dõ Bẽtẽlémẽ gá ꞌdãá lị́kị́cọ́ rú drãáãsĩyã, Múngú sẽ Rụ́tã ní ágó múké, ãꞌbú be ni, rụ́ ni Bõójã ꞌi. Bõójã ní Rụ́tã ri jezú ꞌí ní ũkú rú, Bõójã ri kpá Nõómé ã tã mbaá ĩndĩ. Bõójã pi vé úyú Rụ́tã be rĩ agá, ágó ãzi anigé, rụ́ ni Dãwụ́dị̃ ꞌi, ágó rĩ ꞌbãgú.

Úꞌdógúꞌdógú Rụ́tã vé ꞌdĩri lũ ꞌbá ní kĩnĩ, ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré ẹ̃ꞌyị̃kí dõ Múngú ri rá, Múngú ri kộpi ní tãkíri sẽ rá.

1

Ẽlĩmẽlékẽ pi ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be mụkí Mõábã gá

1 Lókí ꞌbá tã lịꞌbá* rĩ pi ní ãngũ rụzú ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ agá rĩ gé, ẹ̃bị́rị́ ꞌde ãngũ rĩ agá ũnjí ũnjí. Ágó ãzi kụ̃rụ́ Bẽtẽlémẽ vé rĩ agá, ãngũ Yụ́dã vé rĩ agá, ꞌdụ ívé ũkú ívé anji ãgõ ị̃rị̃ rĩ pi be, ꞌde mụụ́ adrií ãngũ Mõábã vé rĩ agá ꞌdãlé ũkõlõ. 2 Ágó rĩ ã rụ́ Ẽlĩmẽlékẽ ꞌi, ũkú ni ã rụ́ Nõómé ꞌi, ĩrivé anji ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée, ãzi rĩ ã rụ́ Mãlónã ꞌi, ãzi rĩ Kĩlĩyónã ꞌi. Kộpivé sụ́rụ́ Ẽfãrátã, kộpi kụ̃rụ́ Bẽtẽlémẽ vé rĩ agá, ãngũ Yụ́dã vé rĩ agá. Kộpi ꞌdekí mụụ́ adrií ãngũ Mõábã vé rĩ agá.

3 Nõómé ágó ni Ẽlĩmẽlékẽ ní drãzú, ku Nõómé pi kú ĩrivé anji ãgõ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée be. 4 Anji ãgõ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ní anji ũkú Mõábã vé ni pi jezú ĩ ní ũkú rú, ũkú ãzi rĩ ã rụ́ Úrũpã ꞌi, ãzi rĩ Rụ́tã ꞌi. Kộpi kâ adrií caá ꞌdãlé ílí mụdrị́, 5 Mãlónã pi ní ũdrãzú Kĩlĩyónã be ị̃rị̃trọ́, kukí Nõómé ri kú anji ãkó, ágó ãkó.

Nõómé lẽ ívé anji ãgõ rĩ pi vé ũkú ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée pẽé gõó mụụ́ ĩvé ãngá

6 Nõómé kã yịị́ ãngũ Mõábã vé rĩ gé ꞌdãlé kínĩ, Úpí† sẽ ãnyãngã ka ꞌbá rĩ pi ní ãngũ Yụ́dã vé rĩ gé ꞌdãá, Nõómé pi ní ĩ útúzú ívé anji ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée vé ũkú pi be ãngũ Mõábã vé rĩ gé ꞌdãlé, lẽzú ĩ újázú gõzú vúlé ãngũ Yụ́dã vé rĩ gé ꞌdãlé ũzi. 7 Kộpi ní vũrã ĩ ní rizú adrizú ꞌdãri kuzú, Nõómé pi ní mụzú ívé anji ũdrãꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée vé ũkú pi be, kộpi ꞌdụkí lẹ́tị mụụpi Yụ́dã gá rĩ, kộpi újákí ĩ gõzú vúlé ãngũ Yụ́dã vé rĩ gé ꞌdãlé ũzi.

8 Kúru Nõómé ní ꞌyozú ívé anji ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée vé ũkú pi ní kĩnĩ, “Ĩmi mvikí gõó ĩmivé ãngá ĩmi ẹ́ndrẹ́pị́ị vúgá. Úpí ã ꞌbã ẹ́sị́ múké ĩmi ní, sụ̃ ĩmi ní ẹ́sị́ múké ꞌbãá ĩmivé ãgõ ũdrãꞌbée gí rĩ pi ní, ãzini ĩmi ní ꞌbãá má ní rĩ tị́nị. 9 Úpí ã sẽ ĩmi ní ãgõ ĩmi tã mbaꞌbée múké ni pi.” Kúru ĩri ní kộpi uꞌdezú ẹzịzú bẹ̃drị̃ sĩ, Rụ́tã pi Úrũpã be, kộpi ní íꞌdózú ngozú. 10 Kộpi ní ꞌyozú Nõómé ní kínĩ, “ꞌBá lẽkí ꞌbâ újá gõó mụụ́ mí be trụ́ mívé ꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãá.”

11 Nõómé ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má anji rĩ, ĩmi újákí ĩmi gõó ĩmivé ãngá ꞌdãlé ũzi. Ngá ĩmi ní lẽzú mụzú má vúgá sĩ ĩndĩ rĩ ãꞌdi? Ma gõ anji ãgõ tị dị̃ị́, kộpi ã adrikí rí ĩmi ní ãgõ rú? 12 Má anji rĩ, ĩmi újákí ĩmi gõó ĩmivé ãngá ꞌdãlé ũzi, á dẽ gí, má ícó gõó ágó jeé dị̃ị́ ku. Mâ ꞌbã dõ ẹ́sị́ ágó jezú, ãzini mâ adri dõ ágó be ị́nị́ŋá ãndrũ nõri gé, mâ tị dõ anji ãgõ, 13 ĩmi nyo ícó tẽ cĩmgbá cazú lókí kộpi ní mbazú rĩ gé rá? Ĩmi nyo ícó adri ãgõ ãkó kộpi ũtẽzú rá? Má anji rĩ, ĩmi ícókí ũtẽé bã ku. Tã ĩmivé ꞌdĩri sẽ má ní ĩzãngã, ndẽ ĩzãngã ĩmivé rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã Úpí sẽ nóni ma ri ĩzãngã nya.”

14 Kộpi gõkí ngoó dị̃ị́ ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá. Kúru Úrũpã ní ị̃drẹ́pị ri uꞌdezú ẹzịzú bẹ̃drị̃ sĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú, ꞌbo Rụ́tã áwí ívé rĩ adrií kuú ị̃drẹ́pị Nõómé be.

Nõómé pi Rụ́tã be mvikí gõó ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ gé

15 Nõómé ní ꞌyozú Rụ́tã ní kĩnĩ, “ꞌÍ ndre drĩ ká, mí ẹ̃ꞌyẹ́pị ri ꞌde mụzú ívé ꞌbá rĩ pi vúgá, ãzini ívé múngú rĩ pi vúgá, ĩmi ꞌdekí mụụ́ ĩri be trụ́.”

16 Rụ́tã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mî ꞌyo mâ ku mi, dõku mâ gõ vúlé ꞌdíni ku. Vũrã mí ní mụzú rĩ gé, ma mụ ĩndĩ. Vũrã mí ní mụzú adrizú rĩ gé, ma kpá mụ adri mí be trụ́. ꞌBá mívé rĩ pi, kộpi adri ꞌbá mávé ni, Múngú mívé rĩ, ĩri adri Múngú mávé ni. 17 Vũrã mí ní drãzú rĩ gé, ma kpá drã, ĩ ma sị̃ vũrã ꞌdãri gé. Á ꞌdụ dõ tã rĩ ngaá sụ̃ má ní ꞌyoó rĩ tị́nị kuyé, lẽ Úpí ẽ ĩrĩŋã ma ũnjí ũnjí, drã ri ꞌbâ ãsámvú aco mí be nĩ.” 18 Nõómé kã ndreé Rụ́tã lẽ mụụ́ ꞌí vúgá sĩ ĩndĩ, gõ tã ãzi ꞌyoó dị̃ị́ kuyé.

19 Kúru ũkú ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ní ꞌdezú mụzú, kộpi ní cazú Bẽtẽlémẽ gá ꞌdãlé. Kộpi kâ caá Bẽtẽlémẽ gá ꞌdãá, ꞌbá kụ̃rụ́ agá ꞌdãlé rĩ pi céré ãyãkí ãyãyã kộpivé ícángárá sĩ. Ũkú rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBá ꞌdĩri nyo Nõómé ꞌi?”

20 Nõómé ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ã zịkí ma Nõómé‡ ꞌi ku. Ĩmi zịkí ma Márã§, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa sẽ á cị drị̃ ambamba. 21 Ọ́tụ́ má ní fũzú mụzú rĩ gé, ma ágó be, ma anjiŋá be, ꞌbo Úpí sẽ má újá ma ĩgõó lị́kị́cọ́ rú. Ngá ĩmi ní ma zịzú Nõómé rĩ ãꞌdi? Úpí sẽ á nya ĩzãngã, ãzini Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa sẽ má ị́sụ́ drị̃lé ũnjí.”

22 Nõómé ímví ĩgõó ãngũ Mõábã vé rĩ gé ꞌdãásĩ, kộpi ímvíkí Rụ́tã Mõábãzị́ rĩ be trụ́. Kộpi cakí Bẽtẽlémẽ gá ꞌdãá lókí ĩ ní rizú ũndú lịzú rĩ gé.

2

Rụ́tã pi ị́sụ́kí ĩ Bõójã be

1 Ágó ãzi rụ́ ni Bõójã ꞌi, ágó rĩ Nõómé ágó ni Ẽlĩmẽlékẽ vé máríté, ĩri ãꞌbú be, ĩri ꞌbá ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ ni.

2 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Rụ́tã Mõábãzị́ rĩ ní ꞌyozú Nõómé ní kĩnĩ, “Á lẽ mụụ́ ũndú uꞌdeꞌbá vũgá sĩ rĩ pi uꞌdụụ́ ꞌbá ẹ́sị́ be múké ícópi mâ ĩzã koópi ni vé ọ́mvụ́ agá.” Nõómé ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, ꞌí ꞌde mụụ́ ĩyí.” 3 Kúru Rụ́tã ní ꞌdezú mụzú, ĩri ní fizú ọ́mvụ́ agá ꞌdãá, ĩri ní íꞌdózú ũndú rĩ uꞌdụzú ꞌbá ũndú lịꞌbá rĩ pi ã vụ́drị̃ gé sĩ. Gõ ámá ị́sụ́ ãkũdẽ ꞌi ri ẹ̃zị́ rĩ nga Bõójã adriípi sụ́rụ́ Ẽlĩmẽlékẽ vé rĩ agá rĩ vé ọ́mvụ́ agá.

4 Bõójã ní ícázú Bẽtẽlémẽ gá ꞌdãásĩ, ĩri ní ꞌbá ũndú lịꞌbá rĩ pi ẹzịzú kĩnĩ, “Úpí ã adri ĩmi be!” Kộpi ní újázú kínĩ, “Úpí ã sẽ mí ní tãkíri!”

5 Bõójã ní ꞌbá ũndú lịꞌbá rĩ pi vé ãmbúgú zịzú kĩnĩ, “Ũkú adriípi ízóŋá rú ꞌdãri ãꞌdi ꞌi?”

6 ꞌBá ũndú lịꞌbá rĩ pi vé ãmbúgú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ũkú rĩ Mõábãzị́, kộpi íbíkí ímụ́ ãngũ Mõábã vé rĩ gélésĩ Nõómé be trụ́. 7 Ũkú rĩ zị té ma ụ̃ꞌbụ́tịŋá rĩ sĩ kĩnĩ, ꞌí lẽ ũndú uꞌdeꞌbá vũgá sĩ rĩ pi uꞌdụụ́ ꞌbá ũndú lịꞌbá rĩ pi ã vụ́drị̃ gé sĩ. Ũkú rĩ íꞌdó té ẹ̃zị́ ngaá ụ̃ꞌbụ́tị, cĩmgbá ícázú sâ nõri gé, mụ uvuú sâŋá be mãdã ápãlá ã ndụ́gé.”

8 Kúru Bõójã ní ꞌyozú Rụ́tã ní kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, ꞌí yị drĩ ma ká, ã mụkí ũndú uꞌdeꞌbá vũgá sĩ rĩ uꞌdụụ́ ọ́mvụ́ ãzi agá ku, lẽ mî fũ ọ́mvụ́ nõri agásĩ ku. Ĩmi adrikí mávé ãtíꞌbá ũkú rú nõꞌbée be nõgó. 9 Lẽ mî ndre ãgõ rĩ pi dõ ri ũndú rĩ lị ọ́mvụ́ agá ꞌdãá wọ̃ọ́kọ̃ ngõri gé, ꞌí ꞌde ũkú adriꞌbá ãtíꞌbá rú rĩ pi ã vụ́drị̃ gé sĩ. Á ꞌyo ãgõ rĩ pi ní gí, kộpi ã ꞌokí mi ũnjí ku. Yị̃ị́ úvá ndẽ dõ mi gí, ꞌí mụ yị̃ị́ ãgõ rĩ pi ní dãá ũdrí agá ꞌdãri ĩbẽé mvụụ́.”

10 Rụ́tã ní kũmũcí ũtị̃zú vũgá, ĩri ní ꞌî drị̃ sị̃zú nyọ̃ọ́kụ́ gé ꞌdãá, ĩri ní Bõójã ri zịzú kĩnĩ, “Ma jãkãzị́, ngá mí ní ẹ́sị́ múké ꞌbãzú má ní, ãzini mí ní mâ tã ꞌdụzú ꞌbãzú ãmbúgú rĩ ãꞌdi?”

11 Bõójã ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Mí ágó ni ní drãzú rĩ ã vụ́drị̃ gé, tã mí ní ꞌoó mî ị̃drẹ́pị ní rĩ, ũlũkí má ní céré. Tã mí ní mí ẹ́tẹ́pị ri kuzú, mí ẹ́ndrẹ́pị ri kuzú, mívé ãngũ kuzú ímụ́zú adrizú ꞌbá mí ní ụ̃kụ ni nị̃ị́ kuyé nõꞌbée be nõri, ũlũkí má ní gí. 12 Lẽ Úpí ã sẽ mí ní ãndẽma ãmbúgú tã mí ní ꞌoó rĩ sĩ, Múngú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé mí ní ífí ĩrivé ụ̃pịlẹ́ꞌbí ã ndụ́gé rĩ ã ũtẽ mi.”

13 Rụ́tã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, lẽ mî ꞌbã ẹ́sị́ múké má ní mụzú nyonyo, mâ ã adri dõ ãtíꞌbá mívé ni kuyé drãáãsĩyã, tã mí ní átá múké mâ ẹ́sị́ ũmĩzú ꞌdĩri, sẽ má ní ãyĩkõ.”

14 Kã caá sâ ínyá nyazú rĩ gé, Bõójã ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mí ímụ́ nõgó, ꞌí ꞌdụ pánga rĩ dũú tị́bị́ agá ꞌdãá.” Kúru Rụ́tã ní úrízú ꞌbá ũndú lịꞌbá rĩ pi ã gãrã gá, Bõójã ní ũndú ĩ ní ụsịị́ rĩ sẽzú ĩri ní, Rụ́tã ní ũndú rĩ cizú ẹ́pị́zú, ĩri ní ị̃mbị́tã ni kuzú. 15 Rụ́tã kã gõó ngaá ũndú rĩ uꞌdụngárá gá ꞌdãá, Bõójã ní átázú ívé ãtíꞌbá ãgõ rú rĩ pi ní kĩnĩ, “Rụ́tã lẽ dõ ũndú rĩ uꞌdụụ́ úlíli ĩ ní úmbé rĩ pi ãsámvú gé sĩ, ã ꞌyokí ĩri ní tã ũnjí ku. 16 Ĩmi unjekí ũndú rĩ pi úlíli rĩ pi agásĩ úꞌbé vũgá, ã uꞌdụ rí ꞌí ní, ã ꞌyokí ĩri ní tã ũnjí ku.”

17 Rụ́tã ní ũndú rĩ uꞌdụzú cĩmgbá ũndréŋá gá, co ũndú rĩ ũvú sĩ tré mĩlĩmĩlĩ, ụ̃ꞌbị̃ ũndú rĩ caá kílõ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃. 18 Ĩri ní ũndú rĩ ꞌdụzú mụzú kụ̃rụ́ agá ꞌdãá, ĩri ní iꞌdazú ꞌî ị̃drẹ́pị ní. Ĩri ní ũndú ĩ ní ụsịị́, ꞌí ní cií tí rĩ vé ị̃mbị́tã jịzú sẽzú ꞌî ị̃drẹ́pị ní.

19 Ị̃drẹ́pị ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Ãndrũ ꞌí mụ ũndú rĩ uꞌdụụ́ íngũgá? ꞌÍ nga ẹ̃zị́ rĩ íngũgá? Tãkíri ã adri ꞌbá mî ĩzã koópi rĩ be.” Kúru Rụ́tã ní ꞌbá ꞌí ní ẹ̃zị́ ngazú vú ni gé rĩ lũzú ꞌî ị̃drẹ́pị ní kĩnĩ, “Ágó má ní ẹ̃zị́ ngaá ĩri vúgá ãndrũ rĩ, rụ́ ni Bõójã ꞌi.”

20 Nõómé ní ꞌyozú ꞌî ũkú ni ní kĩnĩ, “Úpí riípi ẹ́sị́ múké ꞌbãápi ꞌbá ídri rú rĩ pi ní, ãzini ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ní rĩ, ã ꞌbã tãkíri ágó ꞌdãri drị̃gé. Ágó ꞌdãri ꞌbávé máríté pịrị ni, ĩri ꞌbávé nyọ̃ọ́kụ́ je gõ vúlé nĩ.”

21 Rụ́tã Mõábãzị́ rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ágó rĩ ꞌyo má ní kĩnĩ, mâ áwí adrií ꞌbá ũndú lịꞌbá rĩ pi be trụ́ cĩmgbá sâ kộpi ní ĩvé ãnyãngã ĩkũnãzú dẹzú céré rĩ gé.”

22 Nõómé ní ꞌyozú Rụ́tã ní kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, ĩri múké, ꞌí mụ ũndú rĩ uꞌdụụ́ ĩrivé ãtíꞌbá ũkú rú riꞌbá ãnyãngã ĩkũnãꞌbá rĩ pi ã vụ́drị̃ gé sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ãzi vé ọ́mvụ́ agá, ã ꞌokí rí mi ũnjí ku.”

23 Kúru Rụ́tã ní rizú ũndú rĩ ã vụ́drị̃ uꞌdụzú ãtíꞌbá ũkú rú riꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbée Bõójã ní rĩ pi ã vụ́drị̃ gé sĩ, cĩmgbá kộpi ní ãnyãngã rĩ ĩkũnãzú dẹzú rĩ gé. Rụ́tã pi rikí adrií ị̃drẹ́pị be trụ́.

3

Nõómé ẹzị tã Rụ́tã ní

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Rụ́tã ị̃drẹ́pị Nõómé ní ꞌyozú Rụ́tã ní kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, lẽ mâ ndã mí ní ꞌbẹ̃tị́ mi rụụ́pi múké ni. 2 Bõójã mí ní ũndú rĩ uꞌdụụ́ ĩrivé ãtíꞌbá ũkú rú ẹ̃zị́ ngaꞌbée rĩ pi ã vụ́drị̃ gé sĩ rĩ, ĩri ꞌbávé máríté. Ãndrũ ị́nị́ŋá sĩ, Bõójã ri mụ ũndú ndrị vũrã ĩ ní rizú ũndú cozú rĩ gé. 3 Mí ũjĩ mi, ꞌí trị mi ũdu ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ ni sĩ, ꞌí su bõngó múké ni. ꞌÍ ꞌde mụụ́ vũrã ĩ ní ũndú cozú rĩ gé ꞌdãá, ꞌbo mî sẽ ã nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ mi ꞌdãáꞌdã ꞌdíni ku, ꞌí tẽ, ã nya ívé ínyá, ãzini ã mvụ ívé ngá dẹẹ́. 4 Bõójã la dõ vũgá gí, ꞌí ndre vũrã ĩri ní lazú rĩ, ꞌí mụ bẹ̃lẹ̃ngị́tị̃ rĩ ọ́wụ́ pá ni gé sĩ, ꞌí la vũgá. Ĩri tã ꞌí ní lẽé mî ꞌdụ ngaá rĩ lũ mí ní rá.”

5 Rụ́tã ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Tã mí ní ꞌyoó ꞌdĩri, ma ꞌdụ nga rá.”

Rụ́tã ãꞌyĩ tã Nõómé ní ẹzịị́ ꞌí ní rĩ ngaá rá

6 Rụ́tã ní ꞌdezú mụzú vũrã ĩ ní rizú ũndú cozú rĩ gé ꞌdãá, sụ̃ ị̃drẹ́pị ní lũú ꞌí ní rĩ tị́nị.

7 Bõójã kã ínyá rĩ nyaá, ãzini kã ívé ngá mvụụ́ dẹẹ́, gõ adrií ãyĩkõ sĩ, ĩri ní mụzú lazú vũgá, la ũndú ĩ ní drõó rĩ ã gãrã gá. Rụ́tã ní ꞌi njezú mụzú, ĩri ní bẹ̃lẹ̃ngị́tị̃ pá ni gé rĩ ọ́wụ́zú, ĩri ní lazú pápálésĩla. 8 Kã caá ị́nị́ ágágá, Bõójã ní aruzú ãyãngárá be, kã ꞌi újá, ị́sụ́ ũkú la kú ꞌî pápálé gélésĩla.

9 Bõójã ní zịzú kĩnĩ, “Mi ãꞌdi ꞌi?” Ũkú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá rĩ ma ꞌi mívé ãtíꞌbá Rụ́tã ꞌi. Mí ísé mívé bẹ̃lẹ̃ngị́tị̃ ẽ tị mâ drị̃ ọ̃zụ̃zú ãní,* ãꞌdiãtãsĩyã mi mávé máríté, mi ꞌbávé máríté pịrị ni, mi ꞌbávé nyọ̃ọ́kụ́ je gõ vúlé nĩ.”

10 Bõójã ní újázú kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, Úpí ã ꞌbã tãkíri mí drị̃gé. Ẹ́sị́ múké mí ní ꞌbãá má ní ꞌdĩri, ndẽ mí ní ꞌbãá mí ị̃drẹ́pị ní rĩ rá. ꞌÍ ꞌbã mị anji ãgõ adriꞌbá ãꞌbú be, dõku ãꞌbú ãkó rĩ pi drị̃gé kuyé. 11 Mâ mvá rĩ, ꞌí ꞌo ụ̃rị̃ sĩ ku. Ngá mí ní zịị́ má tị gé rĩ, má sẽ mí ní rá. ꞌBá kụ̃rụ́ agá rĩ pi ãrẽvú céré nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, mi ũkú adriípi tã be múké ni. 12 Ádarú ma kõdô ícó nyọ̃ọ́kụ́ rĩ je gõ vúlé nĩ, ꞌbo máríté ãzi pịrị pịrị nyọ̃ọ́kụ́ rĩ jeépi ni anigé. 13 Lẽ mî adri nõgó ị́nị́ŋá nõri sĩ, ãngũ rĩ kãdõ ọ́wụ́, máríté rĩ ãꞌyĩ dõ nyọ̃ọ́kụ́ rĩ jeé gõó vúlé rá, ĩri múké, ã je gõó ĩyí. ꞌBo gã dõ jegá sĩ, ádarú Úpí ẹndrẹtị gé, ma tã rĩ ꞌdụ nga rá. ꞌÍ la nõgó cĩmgbá cazú ụ̃ꞌbụ́tịŋá gá.”

14 Kúru Rụ́tã ní áwízú lazú ágó rĩ ã pápálé gá ꞌdĩgé, cĩmgbá ụ̃ꞌbụ́tịŋá gá, ꞌbo íngá ị́nọ́gọ́sị́, sâ ꞌdãri ꞌbá ãzi ícó ọ́gụ́pị ri nị̃ị́ ámá ku. Kúru Bõójã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ ꞌbá ãzi ã nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, mi vũrã ũndú cozú rĩ gé nõgónõ ꞌdíni ku.”

15 Bõójã ní kpá ꞌyozú kĩnĩ, “Mí íjị́ mívé bõngó mí ní ꞌbeé mî rụ́ꞌbá gá ꞌdĩri, mí aja vũgá ꞌdĩgé.” Bõójã ní ũndú rĩ yĩzú ngá ã ꞌa ázíyá, ụ̃ꞌbị̃ caá kílõ pụ̃kụ́ na, ĩri ní dãzú bõngó rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní ꞌdụzú ꞌbãzú Rụ́tã drị̃gé. Kúru Bõójã ní ꞌi újázú gõzú vúlé kụ̃rụ́ agá ꞌdãá.

16 Rụ́tã kã caá ꞌî ị̃drẹ́pị Nõómé vúgá ꞌdãá, ị̃drẹ́pị ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, tã rĩ ꞌo ꞌi íngóni?” Kúru Rụ́tã ní tã Bõójã ní ꞌoó ꞌí ní rĩ ũlũzú céré ꞌî ị̃drẹ́pị ní. 17 Ĩri ní gõzú ꞌyozú kĩnĩ, “Sẽ má ní ũndú ngá ã ꞌa ázíyá, ãꞌdiãtãsĩyã kĩnĩ, má ícó ĩgõó mâ ị̃drẹ́pị vúgá nõlé drị́ be ule ku.”

18 Kúru Nõómé ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, lẽ mî ũtẽ tã ímụ́pi ꞌi ngaápi rĩ ẹ́sị́ be mãdã. Tã ꞌdĩri sẽ ágó rĩ ã úmĩ tu pá ãndrũ ku, cĩmgbá ĩri ní tã ꞌdĩri útúngárá gá.”

4

Bõójã je Rụ́tã ri ꞌí ní ũkú rú

1 Bõójã mụ úrí kuú kụ̃rụ́ rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé* gá ꞌdãá. Máríté Bõójã ní tã ni ꞌyoó ĩri nyọ̃ọ́kụ́ rĩ je nĩ rĩ kã ícá, Bõójã ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Ũndĩgó, mí ímụ́ má vúgá nõó, mí ímụ́ úrí vũgá.” Kúru máríté rĩ ní mụzú úrízú vũgá. 2 Bõójã ní ꞌbá ambugu rĩ pi ũpẽzú mụdrị́, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ ĩmi úríkí ꞌdĩgé.” Kúru kộpi ní úrízú vũgá.

3 Kúru ĩri ní ꞌyozú máríté rĩ ní kĩnĩ, “Nõómé ímụ́pi ãngũ Mõábã vé rĩ gélésĩ rĩ, lẽ ꞌbá ẹ́drị́pị Ẽlĩmẽlékẽ vé nyọ̃ọ́kụ́ ụrụkọ ụzịị́ rá. 4 Má ụ̃sụ̃, á lẽ tã ni íjị́ ũlũú mí ní, mî je rí nyọ̃ọ́kụ́ rĩ, ꞌbá úríꞌbá nõꞌbée ã nị̃kí rí ĩndĩ, ãzini mávé ꞌbá ambugu rĩ pi ã nị̃kí rí tã ni ĩndĩ. Mi dõ je rá, ꞌí je. ꞌBo ꞌi je dõ ku, ꞌí lũ má ní, mâ nị̃ rí ꞌyozú kínĩ, ꞌí je ku. Ãꞌdiãtãsĩyã nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ícókí sẽé jeé ꞌbá túngú ni ní ku, mi je nĩ, ãzini ma je nĩ.” Máríté rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma je rá.”

5 Kúru Bõójã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ụ́ꞌdụ́ mí ní nyọ̃ọ́kụ́ rĩ jezú Nõómé vúgá rĩ gé, mi kpá Rụ́tã ọ̃wụ́zị́gọ́ ágó ni drãápi gí ꞌdĩri ẹ́ꞌyị́ mí ní ũkú rú, nyọ̃ọ́kụ́ ꞌdĩri ã adri rí ãvũ rĩ vé ni, ãzini ĩrivé úyú rĩ pi vé ni.”

6 Kúru máríté rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ícó nyọ̃ọ́kụ́ rĩ jeé ku, ãꞌdiãtãsĩyã nyọ̃ọ́kụ́ má ní jeé ꞌdĩri, ĩ ímụ́ ꞌdụ má drị́gé sĩ rá. Lẽ mî je nyọ̃ọ́kụ́ rĩ nĩ, á je ku.”

7 Ọ́tụ́ mẽrẽ Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé rĩ gé, kộpi kádõ ngá ufuú, ꞌbá ãzi ri ívé mọ̃rọ̃kụ́ nje sẽ ꞌí ọ́gụ́pị ní. ꞌDĩri lũ ꞌyozú kínĩ, tã rĩ útúkí gí.

8 Kúru máríté rĩ ní ꞌyozú Bõójã ní kĩnĩ, “ꞌÍ je nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ĩyí.” Ĩri ní ívé mọ̃rọ̃kụ́ njezú ꞌí pá gá sĩ.

9 Kúru Bõójã ní ꞌyozú ꞌbá ambugu rĩ pi ní, ãzini ꞌbá rĩ pi ní céré kĩnĩ, “Ãndrũ sĩ, ĩmi ndrekí tã rĩ ĩmî mị sĩ gí, á je ngá Ẽlĩmẽlékẽ vé rĩ, Kĩlĩyónã vé rĩ, ãzini Mãlónã vé rĩ Nõómé vúgá gí. 10 Má ẹ́ꞌyị́ kpá Mãlónã vé ọ̃wụ́zị́ Rụ́tã Mõábãzị́ rĩ má ní ũkú rú gí, ãvũ rĩ vé rụ́ ã adri rí ũgõgõ, ãzini mâ mba rí ngá ĩrivé rĩ ã tã. Ĩrivé rụ́ ã ãvĩ rí ꞌbá ĩrivé rĩ pi ãsámvú gé sĩ ku, ãzini ĩrivé kụ̃rụ́ agásĩ ku, ãndrũ sĩ, ĩmi ndrekí tã rĩ ĩmî mị sĩ gí.”

11 Kúru ꞌbá ambugu rĩ pi ꞌbá adriꞌbá kẹ̃ẹ́tịlé gá rĩ pi be, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBá ndrekí tã ꞌdĩri ꞌbâ mị sĩ gí. Úpí ã sẽ ũkú riípi ímụ́pi mí vúgá ꞌdĩri ní anjiŋá sụ̃ ĩri ní sẽé Rãélẽ pi ní Léyã† be rĩ tị́nị, ũkú ꞌdĩꞌbée tịkí úyú Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi nĩ. Lẽ mî adri ãꞌbú be kụ̃rụ́ Ẽfãrátã vé rĩ agá ꞌdĩgé, mî rụ́ ã kụkụ Bẽtẽlémẽ gá ꞌdĩgé. 12 Lẽ Úpí ã sẽ ĩmi ní anjiŋá ũkú mváŋá rú ꞌdĩri be, ꞌbẹ̃tị́ mívé rĩ ãsámvú gé, lẽ ĩmi tịkí anjiŋá sụ̃ Pẽrézĩ vé rĩ tị́nị, Yụ́dã pi Tãmárã be, kộpi tịkí Pẽrézĩ‡ rĩ nĩ.”

13 Kúru Bõójã ní Rụ́tã ri ẹ́ꞌyị́zú ꞌí ní ũkú rú. Bõójã pi ní adrizú Rụ́tã be, Úpí sẽ Rụ́tã ị́sụ́ ꞌa, ĩri ní mvá ágóŋá tịzú. 14 Ũkú rĩ pi ní ꞌyozú Nõómé ní kínĩ, “Ẽ íngúkí Úpí ri, ãndrũ sĩ, Úpí sẽ mí ní mvá ágóŋá ímụ́pi mívé ngá ẽ tị rụụ́pi ni gí, ĩrivé rụ́ ã kụ ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ agá mụzú nyonyo. 15 Ĩri sẽ mi adri ãyĩkõ sĩ, mí kãdõ ícá ãrãkã rú, ĩri mî tã mba nĩ. Ãꞌdiãtãsĩyã mî ũkú ni mi lẽépi lẽlẽ rĩ, tị ĩri nĩ. Ĩrivé tã ꞌoó múké rĩ, ndẽ anji ẹ́zị̂rị̃ pi vé rĩ rá.”

16 Nõómé ní mváŋá rĩ ꞌdụzú rụzú ꞌí drị́gé, ĩri ní mváŋá rĩ ã tã mbazú. 17 Ũkú adriꞌbá ꞌdãgá rĩ pi kínĩ, “Nõómé ri mvá be.” Kộpi ní mváŋá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Õbédẽ ꞌi. Õbédẽ ní Yésẽ rĩ tịzú, Yésẽ ní Dãwụ́dị̃§ ri tịzú.

Ẹ́ꞌbị́pị́ị Dãwụ́dị̃ vé rĩ pi

18 Úyú Pẽrézĩ vé rĩ pi ꞌdĩ: Pẽrézĩ tị Ẽzĩrónã ri, 19 Ẽzĩrónã tị Rámã ri, Rámã tị Ãmĩnãdábã ri, 20 Ãmĩnãdábã tị Nãsónã ri, Nãsónã tị Sãlĩmónĩ ri, 21 Sãlĩmónĩ tị Bõójã ri, Bõójã tị Õbédẽ ri, 22 Õbédẽ tị Yésẽ ri, Yésẽ ní Dãwụ́dị̃ rĩ tịzú.

* 1:1 1:1 ꞌBá tã lịꞌbá rĩ pi: ꞌBá tã lịꞌbá rĩ pi Múngú ũpẽ kộpi nĩ, kộpi ã pakí rí ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ĩvé ariꞌba rĩ pi drị́gé sĩ. Kộpi rikí ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé tã lịị́ nĩ. Kộpi rikí kpá ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi rụụ́ lókí ꞌdãri gé nĩ.

† 1:6 1:6 Úpí: Ẽbérẽ tị sĩ, Múngú zị ꞌî rụ́ Yáwẽ, ífífí ni, Múngú adriípi mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ ꞌi. Kẹ̃lị̃kọ́ tị sĩ, ꞌbâ Yáwẽ ri zị Úpí. Ĩ ị́sụ́ lã Búkũ Íꞌdóngárá vé rĩ agá, Wụ̃ngárá vé rĩ agá, Rụ́tã vé rĩ agá, ãzini Yónã vé rĩ agá.

‡ 1:20 1:20 Nõómé: Rụ́ Nõómé rĩ vé ífífí ãyĩkõ.

§ 1:20 1:20 Márã: Rụ́ Márã rĩ vé ífífí drị̃cịrụ́.

* 3:9 3:9 Mí ísé mívé bẹ̃lẹ̃ngị́tị̃ ẽ tị mâ drị̃ ọ̃zụ̃zú ãní: Mẽrẽ Ẽbérẽ pi vé rĩ gé, tã ꞌdĩri vé ífífí lũ kínĩ, Mí ẹ́ꞌyị́ ma mí ní ũkú rú.

* 4:1 4:1 Kụ̃rụ́ rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé: Kụ̃rụ́ rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé ꞌdĩri, ĩri vũrã ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní rizú tã útúzú ni.

† 4:11 4:11 Rãélẽ pi vé tã Léyã be rĩ: Rãélẽ pi vé tã Léyã be rĩ, ꞌí lã Íꞌdóngárá 29-33.

‡ 4:12 4:12 Pẽrézĩ: Pẽrézĩ, Yụ́dã, ãzini Tãmárã vé tã, ꞌí lã Íꞌdóngárá 38:6-30.

§ 4:17 4:17 Dãwụ́dị̃: Múngú ĩpẽ Dãwụ́dị̃ ri adrií ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé ni, ẹzị kĩnĩ, ꞌbãgú úꞌdí ri ímụ́ ĩfũ ĩrivé úyú agá, ĩri mãlũngã rĩ rụ mụzú ꞌdániꞌdáni, ꞌbãgú rĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌi. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 132:11-12; Ẹ̃zị́ 2:30. Tịkí Dãwụ́dị̃ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu (1,000) gí, ílí ꞌdãri gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16-30; 2 Sãmũélẽ 1-24; 1 ꞌBãgú 1-2.

Yónã

1

2

3

4

Búkũ

Yónã

vé rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Búkũ ꞌdĩri ĩri ꞌbá ní úꞌdógúꞌdógú nẹ́bị̃ Yónã vé rĩ ã tã ũlũ. Múngú lũ Yónã ní kĩnĩ, ã mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ ívé rĩ ũlũú ꞌbá adriꞌbá kụ̃rụ́ Nĩnéwẽ vé rĩ agá rĩ pi ní, ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi Yãhụ́dị̃ rĩ pi be, kộpi ariꞌba rú ĩ ãsámvú gé sĩ. Yónã lẽ Múngú ã úꞌdị́ ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi ũdrãá céré ꞌdĩísĩ rá. Yónã nga ápá Múngú ẹndrẹtị gé ꞌdĩísĩ rá, tụ kũlúmgba ãmbúgú ni agá, lẽ zoó mụzú yị̃ị́ tafu rĩ agásĩ. ꞌBo ꞌdụkí ĩri ꞌbeé yị̃ị́ agá, Múngú sẽ Yónã adri ị̃ꞌbị́ ãmbúgú rĩ agá ꞌdãá ídri rú. Vụ́drị̃ ni gé, Yónã gõ ꞌdeé mụzú tị Múngú vé rĩ ũlũú kụ̃rụ́ Nĩnéwẽ vé rĩ agá ꞌdãá rá, ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi céré újákí ẹ́sị́ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. Kúru Múngú úꞌdị́ ꞌbá rĩ pi kuyé, iza kpá kụ̃rụ́ rĩ kuyé, sẽ Yónã ã ꞌa gõ veé ãní ambamba. Búkũ rĩ vé ụ̃dụ̃ gé, Múngú iꞌda Yónã ní lũzú kínĩ, ꞌi lẽngárá vé ni, ꞌî ẹ́sị́ ĩdríkídri, ꞌbá rĩ újá dõ ẹ́sị́ rá, ãzini ị̃njị̃ dõ ꞌi rá, ꞌi ĩri pa rá.

1

Yónã nga ápá Úpí ẹndrẹtị gé sĩ rá

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Úpí* Múngú átá Yónã Ãmĩtáyĩ mvọ́pị be kĩnĩ, 2 “ꞌÍ nga mụụ́ kụ̃rụ́ ãmbúgú Nĩnéwẽ vé rĩ gé ꞌdãá, ꞌí ꞌyo ꞌbá rĩ pi ní, á ndre tã ũnjí kộpi ní ꞌoó rĩ gí.”

3 ꞌBo Yónã gã tã Úpí Múngú ní ẹzịị́ ꞌí ní rĩ sĩ, nga ápá mụzú Tãrãsísã gá. ꞌDe mụzú kị̃jị́ Yópã vé rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní kũlúmgba lẽépi mụụ́pi Tãrãsísã gá ni ị́sụ́zú, ĩri ní ẹ̃cị̃ rĩ vé mũfẽngã ũfẽzú, ĩri ní fizú úrízú kũlúmgba rĩ agá, ĩri ní mụzú Tãrãsísã gá ꞌdãá, nga ápá Úpí Múngú ẹndrẹtị gé ꞌdĩísĩ rá.

4 Kúru Úpí Múngú ní ũlí ĩpẽzú vịzú ũkpõ be yị̃ị́ tafu rĩ agá ꞌdãá, ũlí rĩ lẽ kõdô kũlúmgba rĩ vịị́ ũŋõó kpélékpélé. 5 ꞌBá riꞌbá kũlúmgba rĩ újị́ꞌbá rĩ pi céré ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ, ꞌbá ãlu ãlu ꞌde rií ngoó ívé Múngú ẹndrẹtị gé. Kộpi ní ngá ẹ̃njị̃ꞌbá ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ kũlúmgba agá ꞌdãá rĩ pi uꞌdụzú úꞌbézú yị̃ị́ agá ꞌdãá, kũlúmgba rĩ ẽ ẹ̃njị̃ rí ãní ku.

ꞌBo Yónã fi laá ụ́ꞌdụ́ koó kpílíkpílí kũlúmgba rĩ vé ꞌa ĩ ní ẹlịị́ vũgálésĩla rĩ agá ꞌdãá. 6 ꞌBá kũlúmgba rĩ újị́ꞌbá rĩ pi vé ãmbúgú ní ꞌdezú mụzú ĩri vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mi ri ụ́ꞌdụ́ ko áyu ãsĩ? Mí íngá ụrụ, ꞌí zị mívé Múngú! Sâ ãzi sĩ ĩri ícó ꞌbâ ĩzã ko rá, ꞌbá ícókí ũdrãá ku.”

7 ꞌBá kũlúmgba rĩ újị́ꞌbá rĩ pi ní átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ĩmi ímụ́kí ꞌbá ꞌbekí jẽké, ꞌbâ nị̃kí rí ꞌbá tã nõri íjị́pi ꞌbá drị̃gé rĩ ámá ãní.” Kộpi ní jẽké rĩ ꞌbezú, jẽké rĩ ꞌde Yónã ã rụ́ sĩ.

8 Kúru kộpi ní Yónã ri zịzú kínĩ, “ꞌÍ lũ ꞌbá ní, ꞌbá tã ũnjí nõri íjị́pi ꞌbá drị̃gé rĩ ãꞌdi ꞌi? ꞌÍ ꞌo ãꞌdi? Mí íbí ímụ́ íngõósĩla? Ãngũ mívé rĩ ã rụ́ ãꞌdi? ꞌBá mívé rĩ ãꞌdi pi?”

9 Yónã ní újázú kĩnĩ, “Ma Ẽbérẽgú,† ma ri Úpí Múngú adriípi ꞌbụ̃ gé, nyọ̃ọ́kụ́ rĩ gbiípi yị̃ị́ tafu rĩ be rĩ ị̃njị̃.”

10 Tã Yónã ní ꞌyoó ꞌdĩri sẽ kộpi ní ụ̃rị̃, kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “ꞌÍ ꞌo ãꞌdi?” (Kộpi nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, Yónã ápá Úpí Múngú ẹndrẹtị gé sĩ ápápã, ãꞌdiãtãsĩyã Yónã lũ kộpi ní drị̃drị̃ rá.)

11 Ũlí rĩ kã yị̃ị́ rĩ vịị́, yị̃ị́ rĩ úvá ngũyá ngũyá. Kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “ꞌBâ ꞌokí mi íngóni ũlí vịị́pi ũkpõ be ambamba ꞌdĩri ã tu rí pá ãní?”

12 Yónã ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌdụkí ma ꞌbeé yị̃ị́ tafu rĩ agá ꞌdãá, ũlí vịị́pi ũkpõ be ꞌdĩri, ĩri ícó pá tu rá. Á nị̃ rá á ꞌo ũnjĩkãnyã rĩ ma ꞌi, ũlí rĩ ní vịzú ũkpõ be ꞌdíni ãní.”

13 ꞌBá kũlúmgba rĩ újị́ꞌbá rĩ pi ụ̃ꞌbị̃kí kõdô ũkpõ sĩ kũlúmgba rĩ sõó gõó vúlé ãngũ nyọ̃ọ́kụ́ rú rĩ gé ꞌdãá, ꞌbo kộpi ícókí ku, ãꞌdiãtãsĩyã ũlí rĩ gõ vịị́ drị̃drị̃ ꞌdãri ndẽé rá. 14 Kúru kộpi ní ngozú Úpí Múngú ẹndrẹtị gé, “Á Úpí Múngú, ꞌbá ní lẽé ágó nõri vé ídri ꞌbeé ãvĩí rĩ sĩ, mî ku ꞌbâ ũdrãá ku. ꞌBá ní lẽé ágó tã ãkó nõri ꞌdịị́ drãá rĩ sĩ, lẽ mî lị tã ãní ꞌbá drị̃gé ũnjí ku. Á Úpí Múngú, tã rĩ nga ꞌi sụ̃ mí ní lẽé ã nga ꞌi rĩ tị́nị gí.” 15 Kúru kộpi ní Yónã ri ꞌdụzú ꞌbezú yị̃ị́ tafu rĩ agá ꞌdãá, koro yị̃ị́ riípi úvápi ngũyá ngũyá rĩ ní pá tuzú. 16 Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá kũlúmgba rĩ újị́ꞌbá rĩ pi rukí Úpí Múngú ri ãní rá, kộpi íꞌdụ́kí rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãá Úpí Múngú ní, ãzini kộpi sõkí ũyõ ẹ̃zị́ ngazú ĩri ní.

17 ꞌBo Úpí Múngú sẽ ị̃ꞌbị́ ãmbúgú te Yónã ri, Yónã adri caá ị̃ꞌbị́ rĩ agá ꞌdãá ụ̃tụ́ŋá na ị́nị́ŋá na.

2

Yónã zị Úpí Múngú ri ị̃ꞌbị́ agá ꞌdãá

1 Yónã ri ívé Úpí Múngú ri zịị́ ị̃ꞌbị́ agá ꞌdãlé. 2 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Ĩzãngã má ní ị́sụ́ rĩ agá, Úpí Múngú, á zị mi,

ꞌí yị ma rá.

ꞌBụ́ ãngũ sị̃zú rĩ agá ꞌdãá, á zị mi mâ ĩzã koó,

ꞌí yị ma rá.

3 ꞌÍ ꞌbe ma tĩí yị̃ị́ tafu rĩ ã ndụ́gé ꞌdãá,

á tĩ yị̃ị́ tafu kụụ́pi kụkụ rĩ ã ndụ́gé ꞌdãá,

yị̃ị́ rĩ ĩmũlũ ma rá.

Ũlí mí ní sẽé vịị́ ũkpõ be ꞌdĩri,

sẽ yị̃ị́ rĩ ĩmũlũ ma céré.

4 Má ụ̃sụ̃ déna,

mí adi ma gí,

má ícó gõó

mívé jó ãmbúgú uletere rĩ ndreé dị̃ị́ ku.

5 Á tĩ yị̃ị́ kụụ́pi kụkụ rĩ ã ndụ́gé ꞌdãá,

yị̃ị́ rĩ ĩmũlũ ma céré,

ásé dụụ́pi yị̃ị́ agá ꞌdãá rĩ ĩmũlũ mâ drị̃ céré.

6 Á ꞌde tĩí írã ã ndụ́gé ꞌdãá,

nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ọ̃zụ̃ mâ drị̃ céré,

ꞌbo mávé Úpí Múngú,

mí ídrí ma ꞌbụ́ agá ꞌdãásĩ rá.

7 Úpí Múngú, má kã ámá mávé ídrí lẽ fũúfũ,

á zị mi,

mávé zịngárá ca

mívé jó ãmbúgú uletere rĩ agá ꞌdãá, ꞌí yị ma rá.

8 ꞌBá riꞌbá ngá ĩ ní údé drị́ sĩ rĩ ị̃njị̃ꞌbá múngú rú rĩ pi,

kộpi gãkí ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ sĩ.

9 ꞌBo ma mí ní úngó õwõꞌdĩfô sẽzú ni ngo,

ma mí ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã.

Ũyõ má ní sõó rĩ, ma tã ni ꞌdụ nga rá.

Úpí Múngú ri ꞌbâ pa tã ũnjí agásĩ nĩ.”

10 Úpí Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ, ị̃ꞌbị́ rĩ ẽ íwé Yónã ri ãmvé, ị̃ꞌbị́ rĩ ní Yónã rĩ íwézú nyọ̃ọ́kụ́ ãꞌwí rú rĩ drị̃gé ꞌdãá.

3

Yónã mụ Nĩnéwẽ gá ꞌdãá rá

1 Kúru Úpí Múngú ní gõzú átázú Yónã ní dị̃ị́ kĩnĩ, 2 “ꞌÍ ꞌde mụụ́ kụ̃rụ́ ãmbúgú Nĩnéwẽ vé rĩ agá ꞌdãá, mí ũlũ ụ́ꞌdụ́kọ́ má ní ũlũú mí ní rĩ ꞌbá rĩ pi ní.”

3 Yónã mụ Nĩnéwẽ gá ꞌdãá rá, sụ̃ Úpí Múngú ní ẹzịị́ ĩri ní rĩ tị́nị. Nĩnéwẽ ri kụ̃rụ́ ãmbúgú, ꞌbá rĩ ícó ẹ́cị́ ꞌa ni gé sĩ ca ụ́ꞌdụ́ na. 4 Ụ́ꞌdụ́ Yónã ní fizú cazú kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá rĩ gé, ĩri ní áyúzú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ẹ̃sị̃ ụ́ꞌdụ́ pụ̃kụ́ sụ, ĩ ímụ́ Nĩnéwẽ rĩ iza ꞌdĩísĩ rá.” 5 ꞌBá Nĩnéwẽ vé rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri ãní rá. Kúru kộpi ní áyúzú kínĩ, lẽ ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré ã aꞌbikí ĩ aꞌbiaꞌbi, ã nyakí ngá ku, íꞌdózú ꞌbá ambugu rĩ pi vúgá, cazú anji nyíríŋá rĩ pi vúgá, lẽ kộpi ã úsúkí bõngó ị́rị́kọ́ rú ni áyu.

6 Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri kã caá ꞌbãgú Nĩnéwẽ vé rĩ vúgá ꞌdãá, íngá ívé lúpá mãlũngã vé rĩ drị̃gé sĩ ụrụ, unje ívé bõngó ãmbũgũ vé rĩ ꞌî rụ́ꞌbá gá sĩ rá, íꞌdụ́ bõngó ị́rị́kọ́ rú ni suú ꞌî rụ́ꞌbá gá áyu, ĩri ní gõzú úrízú vũgá fụ́rụ́ndị́ agá.

7 ꞌBãgú rĩ ívé ũgalaku rĩ pi be, kộpi ní áyúzú ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi ní kínĩ,

“Lẽ ꞌbá rĩ pi, dõku tị́ rĩ pi, dõku kãbĩlõ rĩ pi ã nyakí ngá ku, dõku ã mvụkí yịị́ ku. 8 ꞌBá rĩ pi ãnyãpá rĩ pi be céré, lẽ kộpi ã sukí bõngó ị́rị́kọ́ rú ni áyu. Lẽ ꞌbá ãlu ãlu ã zị Úpí Múngú ri, ã ku ívé tã ꞌí ní rií ꞌoó ũnjí rĩ rá, ãzini ã ku adringárá gbórókó rú rĩ rá. 9 Sâ ãzi sĩ, Múngú ri ívé yị̃kị̂ újá rá, ẹ́sị́ ni gõ veé ku, ꞌbá ícókí ũdrãá ku.”

10 Múngú kã tã kộpi ní ꞌoó rĩ ndreé, ãzini kã ndreé kộpi kukí tã ũnjí ꞌongárá gí, gõ ívé yị̃kị̂ újá rá, ĩrĩŋã kộpi kuyé, sụ̃ ĩri ní ꞌyoó rĩ tị́nị.

4

Ẹ́sị́ múké Úpí Múngú ní ꞌbãá rĩ sĩ sẽ Yónã ẽ ẹ́sị́ ve rá

1 ꞌBo tã ꞌdĩri sẽ Yónã adri ãyĩkõ sĩ kuyé, ẹ́sị́ ni ve rá.* 2 Kúru ĩri ní Úpí Múngú ri zịzú kĩnĩ, “Á Úpí, á nị̃ ámá rá ꞌyozú kínĩ, mí ícó ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi úꞌdị́ ũdrãá ku, sẽ má ní mávé ãngũ kuzú, má ní ápázú mụzú Tãrãsísã gá ãní. Á nị̃ rá, mî ẹ́sị́ múké, ãzini mî ẹ́sị́ ĩdríkídri, mî ẹ́sị́ ve tã sĩ mbẽlẽŋá ku, mívé lẽngárá aga rá, mi Múngú riípi ꞌbá trũúpi ũnjĩkãnyã agásĩ ni, ãzini mi ri mî yị̃kị̂ újá, mí lẽ ꞌbá ꞌdịị́ ku. 3 Úpí Múngú, lẽ mâ drã ꞌdĩísĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri múké má ní drãzú ꞌdĩísĩ rá, ndẽ má ní adrizú ídri rú rĩ.”

4 ꞌBo Úpí Múngú ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Ngá mî ẹ́sị́ ní vezú rĩ ãꞌdi?”

5 Yónã ní fũzú mụzú kụ̃rụ́ rĩ vé wọ̃ọ́kọ̃ ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálé rú rĩ gé ꞌdãá. Ĩri ní ápãlá ꞌbezú vũrã ꞌdãri gé, ĩri ní úrízú ápãlá rĩ ã ndụ́gé, tẽ rií ndreé dõ tã íngóni ri ꞌi nga kụ̃rụ́ Nĩnéwẽ vé rĩ agá nĩ. 6 Kúru Úpí Múngú ní pẹtị sẽzú ꞌdụzú Yónã ní índrĩ rú, Yónã ã adri rí ãní múké. Pẹtị rĩ ní ĩfũú dụụ́ rĩ sĩ, sẽ Yónã ní ãyĩkõ. 7 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, Múngú ní ụ̃ꞌbụ̃ ĩpẽzú ímụ́zú pẹtị rĩ nyazú, pẹtị rĩ gõ ꞌwií rá. 8 Ụ̃tụ́ rĩ kã ĩfũú, Múngú ní ũlí ãcí ãcí ni ĩpẽzú ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩla, ụ̃tụ́ rĩ zã Yónã ẽ drị̃, ũkpõ ni dẹ ãní rá, lẽ kõdô drãá ãní drãdrã. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ní adrizú ídri rú, ícó ku, lẽ mâ drã ꞌdĩísĩ rá.”

9 ꞌBo Múngú ní ꞌyozú Yónã ní kĩnĩ, “Ngá sẽépi mî ẹ́sị́ ní vezú pẹtị rĩ vé tã sĩ rĩ ãꞌdi?” Yónã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Tã mâ ẹ́sị́ ní vezú rĩ, ĩri tã áda, lẽ mâ drã ꞌdĩísĩ rá.”

10 ꞌBo Úpí Múngú ní ꞌyozú Yónã ní kĩnĩ, “ꞌÍ sa pẹtị rĩ nĩ kuyé, mí údé ndụ̃ụ́ ni nĩ kuyé, á ndre pẹtị rĩ vé tã fi mí ẹ́sị́ agá ambamba. Pẹtị rĩ dụ ị́nị́ŋá rĩ sĩ, gõ drãá ị́nị́ŋá rĩ sĩ. 11 Kụ̃rụ́ Nĩnéwẽ vé rĩ agá ꞌdãá, ꞌbá rĩ pi vé kãlãfe aga élĩfũ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ ị̃rị̃ (120,000) rĩ rá, ꞌbá rĩ pi acokí tã múké pi ãsámvú tã ũnjí be ku, ãnyãpá rĩ pi ꞌdãlé kárákará. ꞌÍ lẽ mâ ꞌbã ẹ́sị́ múké ꞌbá ꞌdãꞌbée ní ku?”

* 1:1 1:1 Úpí: Ẽbérẽ tị sĩ, Múngú zị ꞌî rụ́ Yáwẽ, ífífí ni, Múngú adriípi mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ ꞌi. Kẹ̃lị̃kọ́ tị sĩ, ꞌbâ Yáwẽ ri zị Úpí. Ĩ ị́sụ́ lã Búkũ Íꞌdóngárá vé rĩ agá, Wụ̃ngárá vé rĩ agá, Rụ́tã vé rĩ agá, ãzini Yónã vé rĩ agá.

† 1:9 1:9 Ẽbérẽgú: Ãbũrámã ri Ẽbérẽgú. Ĩrivé mvá vé mvá Yõkóbũ ri gõkí zịị́ Ĩsẽrélẽ, sâ ãzi sĩ ĩrivé úyú rĩ pi ĩ ri zị Ẽbérẽ, sâ ãzi sĩ ĩ kpá zị anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi. Sâ Yẹ́sụ̃ vé rĩ gé, ĩ ri kộpi zị Yãhụ́dị̃.

* 4:1 4:1 Yónã ẽ ẹ́sị́ ve rá: Yónã ẽ ẹ́sị́ ve Úpí Múngú ní, ĩri ní ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi úꞌdị́ drãá kuyé rĩ sĩ.

Mãtáyo

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké

Mãtáyo

ní sĩí rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Mãtáyo ri Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé ọ́gụ́pị. Tã ã pá ãmbúgú ĩri ní búkũ ꞌdĩri sĩzú rĩ, lẽ lũú Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá ꞌbâ paápi ni, (ĩri Mãsíyã) Múngú sõ ũyõ ni nĩ, ĩpẽ Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ kộpi ní. Sẽ búkũ rĩ vé íꞌdóngárá gá, Mãtáyo ní rụ́ Yẹ́sụ̃ ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ sĩzú ãní, búkũ rĩ agásĩ céré, iꞌda kĩnĩ, tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní ũlũú búkũ Múngú vé Ũndĩ Ụ̃kụ rĩ rụzú rĩ agá rĩ, tã ni nga ꞌi fũú tị ni gé gí Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá gá.

Mãtáyo ũlũ kpá ꞌbá ní tã Yẹ́sụ̃ ní ímbá kínĩ, mãlũngã Múngú vé rĩ ĩri adri ꞌbá tã Múngú ní lẽé rĩ ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rĩ pi vé ni ãngũ rĩ pi agásĩ céré ꞌdĩri rá. Cápĩtã 5-7 agá, Yẹ́sụ̃ ri mãlũngã Múngú vé rĩ vé ífífí ũlũú. Cápĩtã 10 agá, ímbá tã mãlũngã rĩ ní ímụ́zú ꞌi írézú mụzú vũ drị̃gé sĩ rĩ vé tã. Cápĩtã 13 agá, ímbá mãlũngã rĩ vé tã nãpí sĩ. Cápĩtã 18 agá, ímbá lẹ́tị ꞌbá ní adrizú mãlũngã Múngú vé rĩ agá rĩ. Cápĩtã 24-25 agá, iꞌda lẹ́tị mãlũngã Múngú vé rĩ ní ímụ́zú vũ drị̃gé nõgó rĩ.

Búkũ ꞌdĩri ũlũ úꞌdógúꞌdógú Yẹ́sụ̃ vé adrizú rĩ. Búkũ rĩ vé íꞌdóngárá gá, ũlũ Yẹ́sụ̃ vé tịngárá, ĩrivé bãtízĩmũ ã rụngárá, ãzini tã ãdróko ní ĩri ụ̃ꞌbị̃zú rĩ. Ũlũ kpá tị ĩri ní sẽé rĩ ã tã, tã ĩri ní ímbá rĩ ã tã, ãzini tã ĩri ní ꞌbá ídrízú Gãlĩláyã gá rĩ vé tã. Búkũ rĩ agá, sĩkí ẹ̃cị̃ Yẹ́sụ̃ ní ngazú Gãlĩláyã gá, ĩri ní cazú Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ vé tã, ãzini sĩkí tã ꞌi ngaápi rụ́ꞌbá ni gé sẹ̃bị́tị̃ ụ̃dụ̃ vé rĩ agá vũ drị̃gé nõgó rĩ vé tã. Búkũ rĩ vé ụ̃dụ̃ gé, sĩkí Yẹ́sụ̃ vé gbãngárá pẹtị alambaku sị́gé rĩ vé tã, ãzini ĩrivé íngángárá gõó ídri rú drãngárá gálésĩ rĩ vé tã.

1

Ẹ́ꞌbị́pị́ị Yẹ́sụ̃ vé rĩ pi ã rụ́

(Lúkã 3:23-38)

1 Ẹ́ꞌbị́pị́ị Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ pi ã rụ́ ꞌdĩ, Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri úyú Dãwụ́dị̃ vé ni, Dãwụ́dị̃ ri úyú Ãbũrámã vé ni.

2 Ãbũrámã tị Ĩsákã ri,

Ĩsákã tị Yõkóbũ ri,

Yõkóbũ tị Yụ́dã pi ẹ́drị́pị́ị be,

3 Yụ́dã tị Pẽrézĩ pi Zérã be, kộpivé ẹ́ndrẹ́pị Tãmárã ꞌi,

Pẽrézĩ tị Ẽzĩrónã ri,

Ẽzĩrónã tị Rámã ri,

4 Rámã tị Ãmĩnãdábã ri,

Ãmĩnãdábã tị Nãsónã ri,

Nãsónã tị Sãlĩmónĩ ri,

5 Sãlĩmónĩ tị Bõójã ri,

Bõójã vé ẹ́ndrẹ́pị Rábã ꞌi,

Bõójã tị Õbédẽ ri,

Õbédẽ vé ẹ́ndrẹ́pị Rụ́tã ꞌi,

Õbédẽ tị Yésẽ ri,

6 Yésẽ tị ꞌbãgú Dãwụ́dị̃ ri, Dãwụ́dị̃ tị Sõlõmónã ri, Sõlõmónã vé ẹ́ndrẹ́pị ĩri ọ́tụ́ ũkú Ụ̃rị́yã vé ni,

7 Sõlõmónã tị Rõbámã ri,

Rõbámã tị Ãbíjã ri,

Ãbíjã tị Ásã ri,

8 Ásã tị Yõsĩpátã ri,

Yõsĩpátã tị Yõrámã ri,

Yõrámã tị Ụ̃zị́yã ri,

9 Ụ̃zị́yã tị Yõtómã ri,

Yõtómã tị Ãkázã ri,

Ãkázã tị Ĩjĩkíyã ri,

10 Ĩjĩkíyã tị Mãnásẽ ri,

Mãnásẽ tị Ãmónã ri,

Ãmónã tị Yõsíyã ri,

11 Yõsíyã tị Yékóníyã pi ẹ́drị́pị́ị be lókí kộpi ní ápázú mụzú Bãbẽlónã gá rĩ gé.

12 Kộpi ní ápázú mụzú Bãbẽlónã gá ꞌdãlé rĩ ã vụ́drị̃ gé,

Yékóníyã tị Sãlĩtĩyélẽ ri,

Sãlĩtĩyélẽ tị Zẽrũbãbélã ri,

13 Zẽrũbãbélã tị Ãbị̃yụ́dã ri,

Ãbị̃yụ́dã tị Ẽlĩyãkímã ri,

Ẽlĩyãkímã tị Ãzórã ri,

14 Ãzórã tị Zãdókã ri,

Zãdókã tị Ãkímũ ri,

Ãkímũ tị Ẹ̃lị̃yụ́dã ri,

15 Ẹ̃lị̃yụ́dã tị Ẽlẽzárã ri,

Ẽlẽzárã tị Mãtánã ri,

Mãtánã tị Yõkóbũ ri,

16 Yõkóbũ tị Yõsépã Mãríyã ágó ni ri, Mãríyã ní Yẹ́sụ̃ ĩ ní zịị́ Kúrísítõ ri tịzú.

17 Íꞌdózú Ãbũrámã vúgá cazú Dãwụ́dị̃ vúgá, ca úyú mụdrị́ drị̃ ni sụ. Íꞌdózú Dãwụ́dị̃ vúgá cazú ĩ ní ꞌbá rĩ pi urụzú mụzú Bãbẽlónã gá rĩ gé, ca úyú mụdrị́ drị̃ ni sụ. Íꞌdózú ĩ ní ꞌbá rĩ pi urụzú mụzú Bãbẽlónã gá rĩ gé cazú Kúrísítõ vúgá, ca úyú mụdrị́ drị̃ ni sụ.

Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé tịngárá

(Lúkã 2:1-7)

18 Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ* vé tịngárá ĩri ꞌdíni, Yõsépã ãꞌyĩ Mãríyã Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị ri jeé ꞌí ní ũkú rú. ꞌBo kộpi ní drĩ ĩ úmúzú trụ́ kuyé rĩ gé, ị́sụ́ Mãríyã ri ꞌa be, ꞌa ꞌdĩri Mãríyã ị́sụ́ Índrí Uletere rĩ† vé ũkpõ sĩ. 19 Yõsépã ní adrií ꞌbá tã be pịrị rĩ sĩ, lẽ tã ꞌdĩri áyú gúnyá agá drị̃njá sẽzú Mãríyã ní ku, ụ̃sụ̃ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé, ꞌí lẽ Mãríyã ri gãá, ꞌbá ãzi ã nị̃ ku. 20 Yõsépã kã tã ꞌdĩri ụ̃sụ̃ụ́ ꞌdíni, Úpí vé mãlãyíkã‡ ní ꞌi iꞌdazú ĩri ní urobí agá, ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Yõsépã Dãwụ́dị̃§ ã mvá rĩ, lẽ mî ru ku, ꞌí je Mãríyã ri mí ní ũkú rú, ꞌa ĩri ní ị́sụ́ ꞌdĩri, ị́sụ́ Índrí Uletere rĩ vé ũkpõ sĩ. 21 Ĩri ímụ́ mvá rĩ tĩ ágó, mi rụ́ ni ꞌda Yẹ́sụ̃ ꞌi, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ímụ́ ꞌbá rĩ pi pa ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ.”

22 Tã ꞌdĩri ꞌo ꞌi ꞌdíni, átángá Úpí ní átá nẹ́bị̃* tị gé ꞌdãri ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽnĩ. 23 Átángá rĩ kĩnĩ, “Ũkú kácáŋá rú ni ímụ́ ꞌa ị́sụ́, ĩri mvá ágó tị, kộpi ímụ́ rụ́ ni ꞌda Ẽmánũẽlẽ ꞌi.”* Ífífí ni Múngú ri ꞌbá be trụ́.

24 Yõsépã kã aruú ụ́ꞌdụ́ gélésĩ, ꞌdụ tã rĩ ngaá sụ̃ Úpí vé mãlãyíkã ní ẹzịị́ ꞌí ní rĩ tị́nị, jị Mãríyã ri mụzú ꞌbẹ̃tị́ ꞌí ní ũkú rú, 25 ꞌbo kộpi úmúkí ĩ trụ́ kuyé cĩmgbá Mãríyã ní mváŋá rĩ tĩngárá gá. Mãríyã kã mváŋá rĩ tĩí, Yõsépã ní mváŋá rĩ ã rụ́ ꞌdazú Yẹ́sụ̃ ꞌi.

2

ꞌBá úmĩ be rĩ pi

1 Tịkí Yẹ́sụ̃ ri Bẽtẽlémẽ gá, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá, ị́sụ́ ãkũdẽ Ẽródẽ ri ꞌbãgú* rú nĩ. Sâ ꞌdãri gé, ꞌbá úmĩ be ni pi íngákí ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩla, kộpi ícákí Yẹ̃rụ́sãlémã gá, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá. 2 Kộpi ní zịzú kínĩ, “ꞌBá ĩ ní tịị́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ꞌbãgú rú rĩ íngãá? ꞌBá ndrekí ĩrivé línyã dị̃ị́pi rĩ ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gá ꞌdãlé, ꞌbá ímụ́kí ĩri ị̃njị̃ngárá gá.”

3 ꞌBãgú Ẽródẽ kã tã ꞌdĩri yịị́, sẽ ĩri ní tã ụ̃sụ̃ngárá ambamba, sẽ kpá ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ pi ní tã ụ̃sụ̃ngárá ambamba. 4 ꞌBãgú rĩ ní atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be ꞌí vúgá nõlé, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩ ímụ́ Kúrísítõ ri tị íngũgá?” 5 Kộpi ní újázú kínĩ, “Ĩ ímụ́ ĩri tị Bẽtẽlémẽ gá, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá, ãꞌdiãtãsĩyã tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ ĩri ꞌdíni,

6 “ ‘Mi kụ̃rụ́ Bẽtẽlémẽ ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá rĩ,

mi kụ̃rụ́ tã be ãmbúgú ni,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩ ímụ́ ꞌbá ãngũ rụụ́pi ni tị mí agá,

ĩri ímụ́ mávé ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi úcé nĩ.’ ”*

7 Kúru Ẽródẽ ní ꞌbá úmĩ be ꞌdĩꞌbée zịzú gãrã gá, lẽ nị̃ị́ kộpi vúgá línyã rĩ ĩfũ dõ pịrị ni sâ ngõri gé. 8 Ĩri ní kúru kộpi pẽzú mụzú Bẽtẽlémẽ gá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, ĩmi mụkí mváŋá rĩ ndãá múké múké, ĩmi ị́sụ́kí dõ ĩri gí, koro ĩmi íjị́kí tã ni lũú má ní, mâ mụ rí kpá ĩri ị̃njị̃ị́ bẽsĩnĩ.

9 Kộpi kâ tã ꞌbãgú rĩ ní ꞌyoó ꞌdĩri yịị́, kộpi ní ꞌdezú mụzú, línyã kộpi ní ndreé ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gá ꞌdãri ri dị̃ị́ mụzú kộpi ẹndrẹtị gé sĩ drị̃drị̃, línyã rĩ mụ pá tuú vũrã mváŋá rĩ ní adrizú rĩ gé. 10 Kộpi kâ línyã rĩ ndreé, ãyĩkõ fụ kộpi agaá rá. 11 Kộpi kâ fií jó agá ꞌdãlé, kộpi ndrekí mváŋá rĩ pi ẹ́ndrẹ́pị Mãríyã be, kộpi ní kũmũcí ũtị̃zú vũgá, ĩri ị̃njị̃zú. Kộpi ní kúru ĩvé sọ̃ndụ́kụ̃ ãꞌbú vé rĩ pi ẽ tị ũzị̃zú, kộpi íꞌdụ́kí dábũ, ngá ĩ ní zãá ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ ni, ãzini mị́rẹ̃ sẽé mváŋá rĩ ní fẽfẽ rú. 12 Múngú ní átázú kộpi ní urobí agá kĩnĩ, kộpi ã újákí ĩ gõó vúlé Ẽródẽ vúgá ꞌdãlé ku, kộpi ní gõzú ꞌdezú mụzú ĩvé ãngũ gé ꞌdãlé lẹ́tị ãzi túngú ni gé sĩ.

Ápákí mụụ́ Yẹ́sụ̃ be Ẽjẽpétõ gá

13 ꞌBá úmĩ be ꞌdĩꞌbée kâ ꞌdeé mụụ́ gí, Úpí vé mãlãyíkã ní ímụ́zú átázú Yõsépã ní urobí agá kĩnĩ, “ꞌÍ nga, ꞌí ꞌdụ mváŋá rĩ pi ẹ́ndrẹ́pị be, mí ápá mụzú Ẽjẽpétõ gá. Mí adri ꞌdãlé, cĩmgbá á lũ dõ mí ní ụ́ꞌdụ́ mí ní ĩgõzú rĩ gí ká, ãꞌdiãtãsĩyã Ẽródẽ lẽ lẹ́tị ndãá mváŋá rĩ ꞌdịzú drãzú ꞌdĩísĩ rá.” 14 Yõsépã ní ẹ̃cị̃ íꞌdózú, ĩri ní mváŋá rĩ pi jịzú ẹ́ndrẹ́pị be ị́nị́ŋá sĩ mụzú Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá. 15 Yõsépã adri ꞌdãlé cĩmgbá Ẽródẽ drã ĩri ị́sụ́ ꞌdãá. Kúru tã ọ́tụ́ Úpí ní ẹzị nẹ́bị̃ rĩ tị gé rĩ nga ꞌi fũú tị ni gé gí kĩnĩ, “Á zị mávé mvá ĩfũú Ẽjẽpétõ agásĩ ãmvé.”*

16 Ẽródẽ kã nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ ꞌbá úmĩ be rĩ pi ũꞌbãkí ꞌî mị gí, ẹ́sị́ ni ve ũnjí ũnjí, ĩri ní tãị́mbị́ sẽzú ãngáráwá rĩ pi ní, kộpi ã mụkí anji ãgõ ílí be ị̃rị̃, dõku ílí be caꞌbá ị̃rị̃ kuyé Bẽtẽlémẽ agá rĩ pi úꞌdị́, ãzini anji Bẽtẽlémẽ gãrã gá sĩ rĩ pi úꞌdị́ ũdrãá céré ꞌdĩísĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá úmĩ be rĩ pi ũlũkí ĩri ní kínĩ, ĩ ndrekí línyã rĩ, vụ́drị̃ ni ꞌdụ nóni caá ílí ị̃rị̃. 17 Tã Múngú ní ẹzịị́ nẹ́bị̃ Yẽrẽmíyã tị gé rĩ nga ꞌi fũú tị ni gé gí kĩnĩ,

18 “Ụ́ꞌdụ́kọ́ ãá vé ni íbí íkụ́ Rámã gá ꞌdãásĩ,

ꞌbá rĩ pi rikí ngoó ĩzãngã ĩzãngã rú, rikí lụ̃ụ́lụ́ gaá ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá,

Rãélẽ ri ngoó ívé anjiŋá rĩ pi sĩ, lẽ ꞌbá ãzi ã ũmĩ ꞌî ẹ́sị́ ku,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩ ní anjiŋá rĩ pi úꞌdị́ ũdrãá gí rĩ sĩ.”*

Yõsépã pi Mãríyã be újákí ĩ gõó vúlé Nãzẽrétã gá

19 Ẽródẽ kã drãá, Úpí vé mãlãyíkã ní ímụ́zú átázú Yõsépã ní urobí agá Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé, 20 kĩnĩ, “ꞌÍ nga, ꞌí ꞌdụ mváŋá rĩ pi ẹ́ndrẹ́pị be, ꞌí ꞌde mụụ́ ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ gé, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá lẽꞌbá mváŋá rĩ ꞌdịꞌbá rĩ pi ũdrãkí gí.”

21 Kúru Yõsépã ní mváŋá rĩ pi ꞌdụzú ẹ́ndrẹ́pị be, kộpi ní ĩ újázú gõzú ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ gé ꞌdãá. 22 Yõsépã kã yịị́ kínĩ Ãrãkãláwũ rụ ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ nĩ ẹ́tẹ́pị Ẽródẽ ã vũrã gá, gõ ꞌoó ụ̃rị̃ sĩ mụngárá ꞌdãlé rĩ sĩ. Kúru ĩ ní lũzú Yõsépã ní urobí agá kínĩ, ã ꞌde mụụ́ ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé. 23 Kộpi ní ꞌdezú mụzú adrizú kụ̃rụ́ Nãzẽrétã vé rĩ agá, tã ọ́tụ́ nẹ́bị̃ rĩ pi ní átá ꞌbá ꞌbâ paápi rĩ ã tã sĩ rĩ nga ꞌi fũú tị ni gé gí kĩnĩ, “Ĩ ímụ́ ĩri zị Nãzẽrétãgú.”

3

Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ímụ́ lẹ́tị útú

(Mãrákõ 1:1-8; Lúkã 3:1-18; Yũwánĩ 1:19-28)

1 Ílí ꞌdãꞌbée ã vụ́drị̃ gé, Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ímụ́ rií tị sẽé ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá ꞌdãá. 2 Kĩnĩ, “Ĩmi újákí ẹ́sị́, ãꞌdiãtãsĩyã mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ ícá ĩnyiŋá gí.” 3 ꞌBá nẹ́bị̃ Ĩsáyã ní tã ni átá rĩ, ĩri adriípi ꞌdĩ.

“Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ãzi vé ni ri ọ́ꞌụ́ ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá kĩnĩ,

‘Ĩmi údékí lẹ́tị Úpí ní,

ĩmi útúkí lẹ́tị ĩrivé rĩ ã adri pịrị.’ ”*

4 Bõngó Yũwánĩ ní suú rĩ údékí kámĩlõ ã ꞌbí, gõ ĩri ní ꞌyĩí ꞌí ụ́pị́lẹ́ gá rĩ údékí lãꞌbú. Ĩrivé ãnyãngã ĩri ní rií nyaá rĩ, úmbí, ãzini ọ̃nyụ́ ásé agá ꞌdãá rĩ. 5 ꞌBá kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agá rĩ pi, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá rĩ pi, ãngũ Yárídénĩ vé rĩ agá rĩ pi be céré ꞌdekí mụụ́ Yũwánĩ vúgá ꞌdãá, 6 kộpi ũlũkí ĩvé ũnjĩkãnyã, Yũwánĩ ní kộpi ní bãtízĩmũ* sẽzú, ri bãtízĩmũ rĩ sẽé yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Yárídénĩ agá.

7 Yũwánĩ kã ndreé Fãrụ́sị̃† rĩ pi Sãdókẽ‡ rĩ pi be ri ímụ́ kárákará ꞌí vúgá vũrã ꞌí ní rizú bãtízĩmũ sẽzú rĩ gé nõó, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi adriꞌbée sụ̃ ị̃nị̃ tị́nị ꞌdĩꞌbée, ãꞌdi ĩmgbẽ ĩmî mị ápázú Múngú vé jĩkó úmvúlésĩ ímụ́pi drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ gé sĩ nĩ? 8 Lẽ ĩmi ꞌokí tã lũúpi ꞌyozú kínĩ, ĩmi újákí ẹ́sị́ ũnjĩkãnyã agásĩ gí ni áyu. 9 Lẽ ĩmi rikí ụ̃sụ̃ụ́ ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdãlé ꞌyozú kínĩ, ‘Ãbũrámã§ ri ĩmivé ẹ́tẹ́pị ꞌdíni’ ku. Á ꞌyo ĩmi ní, Múngú ri ícó írã nõri újá ízú úyú Ãbũrámã vé ni pi rú rá.* 10 Múngú íꞌdụ́ ụ̃bọ́lụ́ pẹtị ã úlá ugazú rĩ ꞌí drị́gé gí, pẹtị ꞌaꞌbée ũꞌa be múké ku rĩ pi ãrẽvú céré ĩ uga vũgá, ĩ kộpi ꞌdụ úꞌbé ãcí agá.

11 “Ma ri ĩmi ní bãtízĩmũ sẽ yị̃ị́ sĩ lũzú kínĩ, ĩmi újákí ẹ́sị́ ũnjĩkãnyã agásĩ gí. ꞌBo ꞌbá ãzi ri ímụ́ mâ vụ́drị̃ gé ꞌdĩíꞌdĩ, ĩrivé ãmbũgũ ndẽ mávé rĩ rá, má ícó ĩrivé ngá pá gá ꞌdụụ́ bã ku. Ĩri ímụ́ bãtízĩmũ rĩ sẽ Índrí Uletere rĩ sĩ, ãzini ãcí sĩ. 12 Ĩri kọ́bị ngá ụ́ꞌbị́zú ni be drị́gé, ĩri ímụ́ ívé ãnyá ụ́ꞌbị́ ãní. Ãnyá rĩ vé fí,† ĩri dã ĩrá agá, ꞌbí ni, ĩri zã ve ãcí sĩ, ãcí ꞌdĩri ícó drãá ku.”

Sẽkí Yẹ́sụ̃ ní bãtízĩmũ

(Mãrákõ 1:9-11; Lúkã 3:21-22)

13 Yẹ́sụ̃ ní íngázú ímụ́zú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãásĩ, ĩri ní ímụ́zú Yũwánĩ vúgá Yárídénĩ gé nõlé, lẽ Yũwánĩ ã sẽ ꞌí ní bãtízĩmũ. 14 ꞌBo Yũwánĩ lẽ kõdô gãá ĩri ní bãtízĩmũ sẽgá sĩ. Yũwánĩ kĩnĩ, “Mi té ícó má ní bãtízĩmũ sẽ nĩ, ngá mí ní ímụ́zú má vúgá ꞌyozú kínĩ mâ sẽ mí ní bãtízĩmũ rĩ ãꞌdi?”

15 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Lẽ tã rĩ ã ꞌdụ ꞌi ngaá sụ̃ má ní ꞌyoó ꞌdĩri tị́nị, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú lẽ ꞌbâ ꞌdụkí tã rĩ pi ãrẽvú céré ngaá pịrị sụ̃ ꞌí ní lẽé rĩ tị́nị.” Kúru Yũwánĩ ní ĩri ní bãtízĩmũ rĩ sẽzú.

16 Yũwánĩ kã Yẹ́sụ̃ ní bãtízĩmũ rĩ sẽé, Yẹ́sụ̃ ní ĩfũzú yị̃ị́ rĩ agásĩ ãmvé. Koro sâ ꞌdãri gé, ꞌbụ̃ rĩ zị̃ ꞌi kú mgbọ, Índrí Múngú vé rĩ ní ísị́zú ímụ́zú sụ̃ ãmámũ tị́nị, úrízú ĩri drị̃gé. 17 Kúru ụ́ꞌdụ́kọ́ ní íkụ́zú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ ꞌyozú kĩnĩ, “Mvá ꞌdĩri mávé ni, á lẽ ĩri lẽlẽ, ma ĩri sĩ ãyĩkõ sĩ.”

4

Ãdróko ụ̃ꞌbị̃ Yẹ́sụ̃ ri

(Mãrákõ 1:12-13; Lúkã 4:1-13)

1 Kúru Índrí Uletere rĩ ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú ásé agá ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãá, ãdróko* ní ĩri ụ̃ꞌbị̃zú. 2 Yẹ́sụ̃ aꞌbi† ꞌi caá ụ̃tụ́ŋá pụ̃kụ́ sụ ị́nị́ŋá pụ̃kụ́ sụ, nya ngá ãzi kuyé, ẹ̃bị́rị́ fụ ĩri káyĩ. 3 Ãdróko ní ímụ́zú ĩri ụ̃ꞌbị̃zú, ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mi dõ Mvá Múngú vé ni, ꞌí ꞌyo írã anji ꞌdĩꞌbée ní, kộpi ã újákí ĩ ufuú pánga rú.”

4 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ‘ꞌBá ícó adrií ídri rú ꞌyéŋá pánga sĩ ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ ku, ꞌbá rĩ adri ídri rú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú ní átá ĩfũú ꞌí tị gé sĩ rĩ sĩ.’ ”*

5 Kúru Ãdróko ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú kụ̃rụ́ uletere Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú tụzú Jó Múngú vé rĩ‡ drị̃gé ụrụ ꞌdãá, 6 ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mi dõ Mvá Múngú vé ni, ꞌí wa vũgá ꞌdãá, ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ,

“ ‘Múngú ri ívé mãlãyíkã rĩ pi ĩpẽ

ímụ́ mî ĩzã ko rá,

kộpi mi ko ĩ drị́gé ụrụ ꞌdĩgé,

mî sị̃ rí mî pá írã rụ́ꞌbá gá ku.’ ”*

7 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Sĩkí kpá Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ‘Lẽ mî ụ̃ꞌbị̃ Úpí Múngú mívé rĩ ku.’ ”*

8 Ãdróko rĩ gõ kpá ĩri jịị́ tụụ́ írã ãco ni drị̃gé ụrụgégé ꞌdãá, ĩri ní ãngũ ꞌbãgú rĩ pi ní rụụ́ vũ drị̃gé nõgó rĩ pi iꞌdazú Yẹ́sụ̃ ní céré, ãzini kộpivé ngá ũnyĩ be vũ drị̃gé nõgó rĩ pi iꞌdazú ĩri ní. 9 Ĩri ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mí ũtị̃ dõ kũmũcí má ẹndrẹtị gé ma ị̃njị̃zú rá, ma ngá vũ drị̃gé rĩ pi ãrẽvú sẽ céré mí ní.”

10 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Sãtánã,§ ꞌí dẹ mi má gãrã gá ꞌdĩísĩ rá! Ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ‘Lẽ mî ị̃njị̃ ꞌyéŋá Úpí Múngú mívé rĩ áyu, mî nga ĩri ní ẹ̃zị́.’ ”*

11 Kúru Ãdróko rĩ ní ĩri kuzú, mãlãyíkã rĩ pi ní ímụ́zú ĩri ẽ ĩzã kozú.

Yẹ́sụ̃ íꞌdó ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú

(Mãrákõ 1:14-15; Lúkã 4:14-15)

12 Yẹ́sụ̃ kã yịị́ kínĩ ꞌbekí Yũwánĩ ri jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá gí, ĩri ní ꞌi újázú gõzú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãá ũzi. 13 Ĩri ní fũzú Nãzẽrétã agásĩ, ꞌdezú mụzú adrizú Kãpãrãnãụ́mã gá, ĩnyiŋá yị̃ị́ bãlãlã rĩ ã gãrã gá, ãngũ Jẽbũlúnã pi vé Nãfãtálĩ be rĩ gé, 14 tã nẹ́bị̃ Ĩsáyã ní ọ́tụ́ ꞌyoó rĩ ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽnĩ kĩnĩ,

15 “Ãngũ Jẽbũlúnã vé rĩ, ãngũ Nãfãtálĩ vé rĩ,

lẹ́tị mụzú ãní yị̃ị́ bãlãlã rĩ gé rĩ, ãngũ yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Yárídénĩ vé rĩ ã gãrã gá rĩ,

ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá rĩ pi,

16 ãzini ꞌbá adriꞌbá ị́nị́ŋá agá rĩ pi

ndrekí ụ̃tụ́ŋá ãngũ ĩmgbẽrẽépi uletere rĩ gí,

ꞌbá drã ruꞌbá ruru rĩ pi

ndrekí ụ̃tụ́ŋá ãngũ ĩmgbẽrẽépi uletere rĩ gí.”*

17 ꞌÍꞌdózú sâ ꞌdãri gé mụzú drị̃drị̃, Yẹ́sụ̃ íꞌdó rií tị sẽé mụzú kĩnĩ, “Lẽ ĩmi újákí ẹ́sị́, ãꞌdiãtãsĩyã mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ ícá ĩnyiŋá gí.”

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní íꞌdó zịị́ drị̃drị̃ ímụ́ ꞌî pámvú ũbĩí rĩ pi

(Mãrákõ 1:16-20; Lúkã 5:1-11)

18 Yẹ́sụ̃ kã rií ẹ́cị́ yị̃ị́ bãlãlã Gãlĩláyã vé rĩ ã gãrã gá sĩ, ndre ꞌbá ị̃rị̃, ꞌbá ꞌdĩꞌbée ị̃rị̃trọ́ ẹ́drị́pị. ꞌBá rĩ Sị̃mọ́nã ĩ ní zịị́ Pétẽró pi ẹ́drị́pị Ãndẽréyã be, kộpi ri ímbá ꞌbe yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ꞌbá riꞌbá ị̃ꞌbị́ ꞌbeꞌbá ímbá sĩ ni pi. 19 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ímụ́kí mâ pámvú ũbĩí, ma sẽ ĩmi ímụ́ ꞌbá ísé íjị́ má ní sụ̃ ĩmi ní ị̃ꞌbị́ ꞌbeé rĩ tị́nị.” 20 Koro kộpi ní ĩvé ímbá rĩ pi kuzú, kộpi ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ.

21 Yẹ́sụ̃ kã ꞌi útrú mụzú drị̃drị̃, ndre ꞌbá ụrụkọ ị̃rị̃, kộpi ị̃rị̃trọ́ ẹ́drị́pị, ꞌbá rĩ Yõkóbũ pi Yũwánĩ be, kộpi anji Zẽbẽdáyõ vé ni. Kộpi úríkí kuú kũlúmgba agá ꞌdãá ĩ ẹ́tẹ́pị Zẽbẽdáyõ be trụ́, kộpi ri ĩvé ímbá aꞌdi. Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ímụ́kí má vúgá nõó.” 22 Koro kộpi ní kũlúmgba rĩ kuzú, ĩ ẹ́tẹ́pị ri kuzú, kộpi ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá drã be rĩ pi

(Lúkã 6:17-19)

23 Yẹ́sụ̃ ri ẹ́cị́ mụzú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agásĩ, ri ꞌbá rĩ pi ímbá kộpivé Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi* agásĩ, ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké mãlũngã vé rĩ ũlũú mụzú, ãzini ri ꞌbá drã be ãndíãndí rĩ pi ídrí mụzú ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé sĩ. 24 Yẹ́sụ̃ vé tã ã kụ́bị́ kụ mụzú ãngũ Sírĩyã vé rĩ agásĩ céré. ꞌBá rĩ pi ní ꞌbá drã be ũnjí ũnjí rĩ pi íjị́zú ímụ́zú ĩri vúgá nõlé, ꞌbá riꞌbá drị̃ cịꞌbá drã ũkpó ũkpó ni sĩ rĩ pi, ꞌbá índrí ũnjí † ní fií kộpi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá drã ní nyií kuú ꞌbẽléꞌbéle rĩ pi be, Yẹ́sụ̃ ídrí kộpi rá. 25 ꞌBá kárákará íngáꞌbá ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá rĩ pi, kụ̃rụ́ Dẽkãpólĩsĩ vé rĩ agá rĩ pi, Yẹ̃rụ́sãlémã agá rĩ pi, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá rĩ pi, ãzini ãngũ Yárídénĩ vé álésĩ rĩ agá rĩ pi ãrẽvú céré ꞌdekí mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ.

5

Yẹ́sụ̃ ímbá ꞌbá rĩ pi írã drị̃gé

(Lúkã 6:20-23)

1 Yẹ́sụ̃ kã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ndreé, ĩri ní ꞌdezú mụzú írã drị̃gé ꞌdãlé, ĩri ní úrízú vũgá. Ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú ĩri vúgá nõlé. 2 Ĩri ní íꞌdózú kộpi ímbázú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ,

3 “ꞌBá ẹ́sị́ ꞌbãꞌbée Múngú drị̃gé rĩ pi, Múngú ri kộpi ní tãkíri sẽ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã kộpi fi mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá rá.

4 ꞌBá riꞌbá ngoꞌbá ĩzãngã ĩzãngã rú rĩ pi, kộpi tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩ ímụ́ kộpi ẽ ẹ́sị́ ũmĩ rá.

5 ꞌBá adriꞌbée tã be mãdã rĩ pi, kộpi tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ímụ́ ngá Múngú ní ẹzịị́ rĩ ị́sụ́ vũ drị̃gé nõgó rá.

6 ꞌBá ẹ̃bị́rị́ be, ãzini úvá ꞌbãꞌbá tã pịrị ꞌozú rĩ pi, kộpi tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã tã pịrị kộpi ní lẽé rĩ, kộpi ị́sụ́ rá.

7 ꞌBá ẹ́sị́ be múké rĩ pi, kộpi tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri ímụ́ ẹ́sị́ múké ꞌbã kộpi ní rá.

8 ꞌBá ẹ́sị́ be ule rĩ pi, kộpi tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ímụ́ Múngú ri ndre rá.

9 ꞌBá tãkíri íjị́ꞌbá ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé rĩ pi, kộpi tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri ímụ́ kộpi zị anji ívé ni.

10 ꞌBá ĩ ní ọ̃cụ̃ụ́ ĩzãngã nyaá tã pịrị ã tã sĩ rĩ pi, kộpi tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri kộpivé ni.

11 “Ĩmi ꞌbá ĩ ní rií uꞌdaá, ĩ ní rií ọ̃cụ̃ụ́ ĩzãngã nyaá, ãzini ĩ ní rií ũnjõ ụ́lị́ ĩmi drị̃gé mâ tã sĩ rĩ pi, ĩmi tãkíri ị́sụ́ rá. 12 Ĩmi únjíkí, ĩmi adrikí ãyĩkõ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ãndẽma ãmbúgú ĩmi ũfẽzú rĩ, ĩri ĩmi tẽ ꞌbụ̃ gé ꞌdãáꞌdã. Nẹ́bị̃ ọ́tụ́ ĩmi sĩ drị̃drị̃ rĩ pi, ọ̃cụ̃kí nyo kộpi ĩzãngã nyaá sụ̃ ĩmi ní nyaá ꞌdĩri tị́nị.

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi adrikí sụ̃ ẹ̃ꞌyị́ tị́nị ãzini ụ̃tụ́ŋá tị́nị

(Mãrákõ 9:50; Lúkã 14:34-35)

13 “Ĩmi adrikí sụ̃ ẹ̃ꞌyị́ tị́nị vũ drị̃gé nõgó. ꞌBo ẹ̃ꞌyị́ rĩ vé sị́ asuúpi asuasu rĩ ícá dõ ãlákála gí, ĩ ícó gõ ĩri údé, ã asu rí asuasu íngóni? Gõ adrií múké ngá áꞌdízú ãní ku, ĩ ꞌdụ dã vũgá, ꞌbá rĩ pi utu pá sĩ.”

14 “Ĩmi adrikí sụ̃ụ́ ụ̃tụ́ŋá riípi ãngũ ĩmgbẽrẽépi vũ drị̃gé nõgó rĩ tị́nị. Kụ̃rụ́ ĩ ní sịị́ ánga drị̃gé rĩ, ĩri índré ku ãngũ ule gá. 15 ꞌBá ãzi ícó lámbã ꞌyũú ũdrí ụ̃pị̃ị́ drị̃ ni gé cí ku, ĩri lámbã rĩ ꞌbã mísá drị̃gé, ĩri ãngũ ĩmgbẽrẽ ku uletere ꞌbá rĩ pi ní jó agá ꞌdãá. 16 Lẽ kpá ĩmivé ãcí ã dị̃ dị̃ ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, kộpi ã ndrekí rí tã múké ĩmi ní ꞌoó rĩ, kộpi ẽ íngúkí rí ĩmi Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ãní.

Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ

17 “Lẽ ĩmi rikí ụ̃sụ̃ụ́ ꞌyozú kínĩ má ímụ́ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ fụụ́ drãá ꞌdíni ku, dõku má ímụ́ tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ fụụ́ drãá ꞌdíni ku, má ímụ́ ĩmi ní tã rĩ vé ífífí ũlũú. 18 Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, tã ã fí tãị́mbị́ rĩ vé ĩ ní sĩí rĩ ícó ãvĩí ãluŋáni ku, cĩmgbá cazú ꞌbụ̃ pi ní áfízú vũ be rĩ gé, tã ĩ ní sĩí tãị́mbị́ rĩ agá rĩ pi ãrẽvú céré ímụ́ ĩ nga rá. 19 ꞌBá tãị́mbị́ ĩ ní ndreé kuú mãdãŋá rĩ ŋõópi, gõópi ꞌbá rĩ pi ímbápi tã ãlu ãlu ꞌdĩri ꞌdụụ́pi ngaápi rĩ, ĩ ímụ́ ĩri ndre ku mãdãŋáŋá mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ gé ꞌdãá, ꞌbo ꞌbá tã ĩ ní ẹzịị́ rĩ ꞌdụụ́pi ngaápi rá rĩ, ĩ ímụ́ ĩri ꞌdụ ꞌbã ãmbúgú mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ gé ꞌdãá. 20 Lẽ ĩmi ꞌdụkí tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ngaá pịrị, ã ndẽ Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní rií ꞌdụụ́ ngaá rĩ rá, ãzini ã ndẽ ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi ní rií ꞌdụụ́ ngaá rĩ rá. Ĩmi ꞌokí dõ ꞌdíni ku, á sõ ũyõ, ĩmi ícókí fií mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá ꞌdãá ku.

Yẹ́sụ̃ ímbá ꞌa vengárá vé tã

21 “Ĩmi yịkí rá, ꞌyokí ꞌbá ị́nọ́gọ́sị́ ꞌdãꞌbée ní kínĩ, ‘Lẽ mî ꞌdị ꞌbá ku, ꞌbá rĩ ꞌdị dõ ꞌbá, ĩ ĩri ĩrĩŋã rá.’* 22 ꞌBo á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ ẽ ẹ́sị́ ve dõ ẹ́drị́pị ní, ĩ ꞌbá ꞌdĩri ĩrĩŋã rá. ꞌBá rĩ ꞌda dõ ẹ́drị́pị ri, átá dõ átángá ũnjí ĩri ní, ĩ ꞌbá ꞌdĩri jị ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi* ẹndrẹtị gé. ꞌBo ꞌbá rĩ ꞌyo dõ, ‘Mi azakaza rú!’ ĩ ꞌbá ꞌdĩri ꞌdụ ꞌbe ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ† agá.

23 “Kúru mi dõ ri fẽfẽ jị sẽ Múngú ní vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ‡ gé ꞌdãá, ꞌí mụ dõ ígá mí ẹ́sị́ agá ꞌdãá, mí ꞌo mí ẹ́drị́pị ri ũnjí, 24 ꞌí ku fẽfẽ mí ní lẽé jịị́ sẽé Múngú ní rĩ kú vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ gé ꞌdãá, drị̃drị̃ ni, ĩmi údékí ĩmi ãsámvú mí ẹ́drị́pị be rĩ ũgbále, kúru ꞌí gõ rí mụụ́ fẽfẽ mí ní lẽé sẽé Múngú ní rĩ sẽé ndõ.

25 “ꞌBá ãzi lẽ dõ mi tõó, lẽ dõ mi jịị́ jó ĩ ní tã lịzú rĩ agá, ĩmi kádõ rií mụụ́ ĩri be lẹ́tị gé ꞌdĩgé, ĩmi údékí ĩmivé tã ĩmi ãsámvú gé ĩri be rĩ mbẽlẽŋá, ꞌí ꞌo dõ ꞌdíni kuyé, ꞌbá mi tõópi rĩ, ĩri mi jị pá tu ꞌbá tã lịị́pi rĩ ẹndrẹtị gé, ꞌbá tã lịị́pi rĩ mi sẽ ũgalaku drị́gé, ũgalaku rĩ mi jị ꞌbe jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá. 26 Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌdụkí dõ mi ꞌbeé jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá gí, mí ĩfũ ãmvé ku, mi ngá ĩ ní lịị́ mí drị̃gé rĩ ũfẽ ũgbále ká, mi íbí ĩfũ ãmvé ndõ.

Yẹ́sụ̃ ímbá ọ̃wụ̃ vé tã

27 “Ĩmi yịkí rá tãị́mbị́ rĩ kĩnĩ, ‘Lẽ mî ꞌbã ọ̃wụ̃ ku.’* 28 ꞌBo á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ ndre dõ ũkú mụzú gbĩígbĩí, ꞌbá ꞌdĩri ẹ́sị́ agá ꞌdãá ꞌbã ọ̃wụ̃ gí. 29 Mívé mị drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ sẽ dõ mi fií ũnjĩkãnyã ꞌoó nĩ, lẽ mî ínjé ĩri ꞌbeé ꞌdĩísĩ ãmvé. ꞌÍ nje dõ ĩgélé ãzi mî rụ́ꞌbá gá rĩ ꞌbeé vũgá, ĩri múké, ndẽ mí ní fizú mî rụ́ꞌbá be ngị ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá ꞌdãá rĩ. 30 Mívé drị́ ẹ̃ndẹ́pị sẽ dõ mi fií ũnjĩkãnyã ꞌoó nĩ, lẽ mî lị ĩri ꞌbeé ꞌdĩísĩ rá. ꞌÍ lị dõ ĩgélé ãzi mî rụ́ꞌbá gá rĩ ꞌbeé vũgá, ĩri múké, ũnjí ni mí ní fizú mî rụ́ꞌbá be ngị ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá ꞌdãá rĩ.

Ayingárá ágó pi vé ũkú be rĩ

(Mãtáyo 19:9; Mãrákõ 10:11-12; Lúkã 16:18)

31 “Ĩmi yịkí rá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ kĩnĩ, ‘ꞌBá rĩ dro dõ ívé ũkú, lẽ ã sĩ kọ̃kọ̃bị́ sẽé ũkú rĩ drị́gé ĩri drozú ãní.’* 32 ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ dro dõ ívé ũkú gí, ꞌdĩri lũ ũkú rĩ ní lẹ́tị ọ̃wụ̃ ꞌbãzú ni. Ũkú rĩ adri dõ ágó ãzi be ká, ꞌbá rĩ íbí ũkú rĩ dro ndõ, ꞌbá ũkú ꞌdĩri jeépi rĩ, ꞌbã ꞌdĩri ꞌbã ọ̃wụ̃ ꞌbá ãzi vé ũkú sĩ.

Yẹ́sụ̃ ímbá ũyõ vé tã

33 “Ĩmi yịkí kpá rá ꞌyokí ꞌbá ị́nọ́gọ́sị́ rĩ pi ní kínĩ, ‘Mí sõ dõ ũyõ, lẽ mî ŋõ ũyõ mí ní sõó rĩ ku, ũyõ mí ní sõó Úpí ẹndrẹtị gé rĩ, lẽ mî ꞌdụ tã ni ngaánga. 34 ꞌBo á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ĩmi sõkí ũyõ ku. Lẽ ĩmi rikí ꞌbụ̃ ã rụ́ ẹ́dị́ ũyõ sõzú ãní ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbụ̃ rĩ lúpá Múngú vé ni, 35 dõku ĩmi rikí vũ ã rụ́ ẹ́dị́ ũyõ sõzú ãní ku, ãꞌdiãtãsĩyã vũ rĩ Múngú vé ni, ĩri pá ꞌbã ãní, dõku ĩmi rikí Yẹ̃rụ́sãlémã ã rụ́ ẹ́dị́ ũyõ sõzú ãní ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri kụ̃rụ́ ꞌBãgú ãmbúgú rĩ vé ni. 36 Lẽ mî ri mî drị̃ ẹ́dị́ ũyõ sõzú ãní ku,§ ãꞌdiãtãsĩyã mí ícó mî drị̃ꞌbí újá ícá imve dõku ịnị ku. 37 Tã mí ní újá rĩ, ĩri dõ ẽ, ã adri ẽ, dõ kuyé, ã adri kuyé. Tã rĩ dõ ũꞌdũ be túngú, tã ꞌdĩri íbí íngá ãdróko vúgálésĩ.

ꞌBá rĩ ꞌo dõ mi ũnjí, ã ꞌokí ĩri ũnjí ku

(Lúkã 6:29-30)

38 “Ĩmi yịkí rá ọ́tụ́ ꞌyokí kínĩ, ‘ꞌBá ãzi sõ dõ mî mị ọfụụ́, ꞌbá ãzi ri kpá ĩri ẽ mị sõ ọfụ rá, ꞌbá ãzi kpu dõ mî sị́, ꞌbá ãzi ri kpá ĩri ẽ sị́ kpu rá.’* 39 ꞌBo á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ ꞌo dõ mi ũnjí, ã ꞌokí ĩri ũnjí sụ̃ ĩri ní mi ꞌoó rĩ tị́nị ku. ꞌBá rĩ sa dõ mî gbángírí drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ, lẽ mî újá kpá mî gbángírí drị́ ị̃jị́ gé rĩ ã sa. 40 ꞌBá ãzi lẽ dõ mi jịị́ mụụ́ ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, ꞌî ꞌdụ rí mívé bõngó ágá vé rĩ, lẽ mî sẽ kpá ĩri ní mívé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ ĩndĩ. 41 ꞌBá ãzi si dõ mi ũkpõ sĩ, kĩnĩ mî jị ꞌi máyĩlĩ ãlu, lẽ mî jị ĩri caá máyĩlĩ* ị̃rị̃. 42 ꞌBá ãzi zị dõ ngá mí tị gé, lẽ mî sẽ ĩri ní ngá ĩri ní zịị́ rĩ, ꞌbá ãzi lẽ dõ ngá ẹ́ꞌyị́ mí vúgá, lẽ mî uga ĩri ní ngá rĩ ku.

Lẽ mî lẽ ariꞌba mívé rĩ pi lẽlẽ

(Lúkã 6:27-28, 32-36)

43 “Ĩmi yịkí ándúrú rá kínĩ, ‘Lẽ mî lẽ ꞌbá mí gãrã gá rĩ lẽlẽ,* ãzini lẽ mî ndre mívé ariꞌba rĩ pi ũnjí.’ 44 ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ĩmi lẽkí ariꞌba ĩmivé rĩ pi lẽlẽ, ꞌbá ĩmi ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi, lẽ ĩmi zịkí kộpi ní Múngú ri. 45 Ĩmi ꞌokí dõ tã rĩ ꞌdíni, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ ádarú ĩmi anji ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú ꞌbụ̃ gé rĩ vé ni. Múngú ri ụ̃tụ́ sẽ ka ꞌbá múké rĩ pi ní, ãzini ꞌbá ũnjí rĩ pi ní ĩndĩ, ãzini ĩri yị̃ị́gọ́ sẽ ꞌdị ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ní, ãzini ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi ní ĩndĩ. 46 ꞌÍ ri dõ ꞌyéŋá ꞌbá mi lẽꞌbá rĩ pi lẽé áyu, mi nyo ícó tã múké ị́sụ́ ãní rá? ꞌBá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi† lẽkí kpá ꞌbá ĩ lẽꞌbá rĩ pi lẽlẽ ĩndĩ. 47 Mi dõ ꞌyéŋá ri mõdó sẽ mí ẹ́drị́pị́ị ní, tã múké mí ní ị́sụ́ ꞌa ní gé ꞌdĩgé rĩ ãꞌdi? Pãgánõ rĩ pi ꞌokí nyo tã sụ̃ụ́ ꞌdĩri tị́nị ku? 48 Sâ céré sĩ, lẽ ĩmi ꞌokí tã pịrị, sụ̃ sâ céré sĩ ĩmi Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ní tã ꞌoó pịrị rĩ tị́nị.”

6

Yẹ́sụ̃ kĩnĩ ã sẽkí ngá ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní

1 “Lẽ ĩmi ndrekí múké, ĩmi dõ ri tã múké ꞌo, tã ĩmi ní ꞌoó rĩ, lẽ ĩmi rikí ꞌoó ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé andrekelemgbe kộpi ã ndrekí rí ꞌyozú kínĩ, ĩmi ri tã múké ꞌo ꞌdíni ku. Ĩmi ꞌokí dõ ꞌdíni, ĩmi ícókí ngá ĩmi Ẹ́tẹ́pị ní úmvúlésĩ lẽé sẽé ĩmi ní ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ ị́sụ́ ku.

2 “Mi dõ ri ngá sẽ ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní, lẽ mî ri tã ni áyú mụzú ꞌbá rĩ pi ní sụ̃ ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị riꞌbá ngá ĩ ní sẽé ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní rĩ ã tã áyúꞌbá Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ, ãzini lẹ́tị drị̃gé sĩ, ꞌbá rĩ pi ẽ íngúkí rí ĩ ãní rĩ pi tị́nị ku. Ádarú á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ngá ꞌyéŋá kộpi ní ị́sụ́ rĩ, ĩri tã ꞌbá rĩ pi ní kộpi íngúzú ꞌdãri. 3 ꞌBo mi dõ ri ngá sẽ ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní, lẽ ꞌbá ãzi ã nị̃ ngá mí ní sẽé rĩ vé tã ku. 4 Lẽ mî sẽ ngá rĩ kíri, ꞌbá ãzi ã nị̃ tã ni ku. Kúru mí Ẹ́tẹ́pị riípi tã ĩ ní ꞌoó kíri rĩ ndreépi rĩ, ĩri mi ũfẽ rá.

Múngú ri zịngárá

5 “Ĩmi kádõ rií Múngú ri zịị́, lẽ ĩmi adrikí sụ̃ ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị rĩ pi tị́nị ku, kộpi lẽkí rií pá tuú ụrụ sĩ Múngú ri zịị́ Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ, ãzini lẹ́tị drị̃gé sĩ, ꞌbá rĩ pi ẽ íngúkí rí ĩ ãní bẽnĩ. Ádarú á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, Ngá ꞌyéŋá kộpi ní ị́sụ́ rĩ, ĩri tã ꞌbá rĩ pi ní kộpi íngúzú ꞌdãri. 6 Mi dõ ri Múngú ri zị, lẽ mî fi jó agá, mî ụ̃pị̃ kẹ̃ẹ́tị rĩ cí, ꞌí zị mí Ẹ́tẹ́pị ĩ ní rụ́ꞌbá ni ndreé ku rĩ, kúru mí Ẹ́tẹ́pị riípi tã ĩ ní ꞌoó kíri rĩ vé tã nị̃ị́pi céré rĩ, ĩri mi ũfẽ rá. 7 Ĩmi kádõ rií Múngú ri zịị́, lẽ ĩmi rikí átángá ífífí ãkó ni pi ẹndịị́ zịị́ mụzú dị̃ị́ dị̃ị́ sụ̃ ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi tị́nị ku, kộpi ụ̃sụ̃kí Múngú ri ícó ĩvé átángá ĩ ní átá kárákará ꞌdĩꞌbée yị rá. 8 Lẽ ĩmi adrikí sụ̃ kộpi tị́nị ku, ãꞌdiãtãsĩyã tã ĩmi lẽé zịị́ rĩ, ĩmi Ẹ́tẹ́pị nị̃ ị́nọ́gọ́sị́ gí.

9 “Ĩmi lẽkí dõ Múngú ri zịị́, ĩmi zịkí ꞌdíni,

“ ‘ꞌBávé Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ,

rụ́ mívé rĩ ẽ ị̃njị̃kí ị̃njị̃njị̃.

10 Lẽ mãlũngã mívé rĩ ẽ ímụ́ ĩyí,

lẽ ã ngakí tã mî ẹ́sị́ ní lẽé rĩ

vũ drị̃gé nõgó sụ̃ ꞌbụ̃ gé ꞌdĩlé rĩ tị́nị.

11 ꞌÍ sẽ ꞌbá ní ãnyãngã ụ́ꞌdụ́ ãndrũ rĩ gé.

12 ꞌÍ trũ ꞌbâ ũnjĩkãnyã ꞌbá ní ꞌoó rĩ agásĩ rá,

sụ̃ ꞌbá ní ꞌbá ꞌbâ ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi trũú rĩ tị́nị.

13 Lẽ mî sẽ tã ũnjí ã ụ̃ꞌbị̃ ꞌbâ ku, lẽ mî pa ꞌbâ ãdróko drị́gé sĩ rá.*’

14 Ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi trũkí dõ ꞌbá ĩmi ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi rá, ĩmi Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ kpá ĩmi trũ rá. 15 ꞌBo ĩmi trũkí dõ ꞌbá ĩmi ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi ku, ĩmi Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ trũ kpá ĩmi ku.

Yẹ́sụ̃ ímbá ꞌbá rĩ pi ínyá aꞌbingárá vé tã sĩ

16 “Ĩmi dõ ri ĩmi aꞌbi ngá nyanya sĩ, lẽ ĩmi rikí adrií ĩzãngã sĩ sụ̃ ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị rĩ pi tị́nị ku, kộpi ri adri ku ĩzãngã ĩzãngã rú, ꞌbá rĩ pi ã ndrekí rí ꞌyozú kínĩ ĩ ri ãnyãngã aꞌbi. Ádarú á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ngá ꞌyéŋá kộpi ní ị́sụ́ rĩ, ĩri tã ꞌbá rĩ pi ní kộpi íngúzú ꞌdãri. 17 ꞌBo mi dõ ri mi aꞌbi ngá nyangárá sĩ, lẽ mî inga mî drị̃ꞌbí inganga, mî ũjĩ mî ẹndrẹtị yị̃ị́ sĩ, 18 ꞌbá rĩ pi ã nị̃kí rí ꞌyozú kínĩ mi ri mi aꞌbi ngá nyangárá sĩ ꞌdíni ku. ꞌBo ꞌyéŋá mí Ẹ́tẹ́pị riípi tã ĩ ní ũzụ̃ụ́zụ̃ rĩ vé tã nị̃ị́pi céré rĩ, ĩri mi ũfẽ rá.

Ãꞌbú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ vé tã

(Lúkã 12:33-34)

19 “Lẽ ĩmi rikí ãꞌbú ꞌbãá kuú ĩmi ní vũ drị̃gé nõgó ku, vũ drị̃gé nõgó, ị́jị́rị́kọ́ ri ngá mbembe, ngá ri ụ́drị́drị̃, ụ̃gụ́ꞌbá ri ngá ụ̃gụ̃gụ̃. 20 Lẽ ĩmi ꞌbãkí ĩmi ní ngá múké rĩ pi kú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, vũrã ị́jị́rị́kọ́ ní ngá izazú ku, ngá ní ụ́drị́zú ku, ụ̃gụ́ꞌbá ní ngá ụ̃gụ̃zú ku rĩ gé ꞌdãá. 21 Ãꞌdiãtãsĩyã mi mî ẹ́sị́ ꞌbã ku vũrã mí ní mívé ãꞌbú ꞌbãzú rĩ drị̃gé.

(Lúkã 11:34-36)

22 “Mị ri lámbã rụ́ꞌbá nõri vé ni. Mî mị dõ múké, ĩri sẽ tã mî rụ́ꞌbá gá rĩ pi céré adri múké. 23 Mî mị dõ ũnjí, ĩri sẽ mî rụ́ꞌbá ri céré adri ị́nị́ŋá agá. Mí újá dõ mi rií tã ị́nị́ŋá vé ni ꞌoó, tã mívé rĩ gõ adri ũnjíkãnyãkãnyã.

(Lúkã 16:13)

24 “ꞌBá ãlu ícó ẹ̃zị́ ngaá ꞌbá ị̃rị̃ pi ní ku. Sâ ãzi sĩ, ĩri ãzi rĩ gã sĩ, ĩri ãzi rĩ lẽlẽ, dõku ĩri ẹ̃zị́ nga ãzi rĩ ní, ĩri ãzi rĩ idede. Mi dõ ri ẹ̃zị́ nga Múngú ní, lẽ mî ꞌbã ẹ́sị́ ãmbúgú mũfẽngã drị̃gé ku.

Lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá tã sĩ ku

(Lúkã 12:22-31)

25 “Kúru á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá rụ́ꞌbá nõri vé tã sĩ ku. Ãnyãngã vé tã, ngá mvụụ́mvụ rĩ vé tã, ãzini bõngó sũúsu rĩ vé tã, ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá ãní ku. Ĩmi kádõ ụ̃sụ̃ụ́, ídri vé tã ndẽ nyo ãnyãngã ꞌbá ní rií nyaá rĩ kuyé? Rụ́ꞌbá ꞌbávé rĩ ndẽ nyo bõngó ꞌbá ní rií suú ꞌbâ rụ́ꞌbá gá rĩ kuyé? 26 Ĩmi ndrekí drĩ ãríŋá ungaꞌbá ụrụ ꞌdĩꞌbée ká, kộpi ꞌãkí ọ́mvụ́ ku, dõku kộpi ĩkũnãkí ãnyãngã ku, dõku kộpi ꞌbãkí ãnyãngã ĩrá agá ku. Ĩmi Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ri kộpi ní ãnyãngã sẽ nĩ. Múngú mịlé gá ꞌdãá, ĩmivé tã ndẽ ãríŋá rĩ pi vé rĩ rá, ĩri ngá ĩmi ní lẽé rĩ sẽ ĩmi ní rá. 27 Ĩmi dõ ri ĩmi ụ̃sụ̃ drã tã sĩ sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩmi nyo ícó adri ca lókí be ãco rá?

28 “Ngá ĩmi ní rizú ĩmi ụ̃sụ̃zú drãzú bõngó ã tã sĩ rĩ ãꞌdi? Ĩmi ndrekí drĩ pẹtị ã fũ ásé agá ꞌdĩꞌbée ká. Kộpi ngakí ẹ̃zị́ ku, dõku kộpi údékí bõngó ku. 29 ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbãgú Sõlõmónã ri ọ́tụ́ bõngó ũnyĩ be ni suú, bõngó ĩri ní suú rĩ vé ũnyĩ ndẽ fũ rĩ pi vé rĩ kuyé. 30 Múngú ri dõ pẹtị ã fũ zoópi ãndrũ, drụ̃ ĩri ụ́nyụ́ rá rĩ pi ã tã mba rá pírí, Múngú ícó nyo ĩmi ní bõngó sẽé suú ku? Ẹ̃ꞌyị̃ngárá ĩmivé rĩ mãdãŋá. 31 Kúru lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá ꞌyozú kínĩ, ‘ꞌBâ ãꞌdi nya?’ dõku ‘ꞌBâ ãꞌdi mvụ?’ dõku ‘ꞌBâ ãꞌdi su yã ꞌdíni ku?’ 32 Pãgánõ rĩ pi ri tã ꞌdĩꞌbée ꞌo nĩ. Ĩmi Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ nị̃ ngá ĩmi ní lẽé rĩ pi ãrẽvú céré gí. 33 Drị̃drị̃ ni, lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ céré rizú mãlũngã Múngú vé rĩ vé ẹ̃zị́ ngazú, lẽ ĩmi ꞌokí tã pịrị, ngá ĩmi ní lẽé rĩ pi, Múngú ri ícó sẽ ĩmi ní rá. 34 Lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá tã drụ̃ vé rĩ sĩ ku, tã drụ̃ vé rĩ, ĩri ꞌi nga drụ̃. Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu ri ívé ĩzãngã be.

7

Ã lịkí ꞌbá ãzi vé tã ũnjí ku

(Lúkã 6:37-38, 41-42)

1 “Ã lịkí ꞌbá ãzi vé tã ꞌyozú kínĩ ĩri ũnjí ku, Múngú ã lị rí mívé tã ũnjí ku. 2 Ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi lịkí dõ ꞌbá ụrụkọꞌbée vé tã ꞌyozú kínĩ kộpi ũnjí, Múngú ri kpá ĩmivé tã lị ũnjí, sụ̃ ĩmi ní kộpivé tã lịị́ ꞌyoó kínĩ kộpi ũnjí rĩ tị́nị. Tã ĩmi ní ꞌoó ꞌbá ụrụkọꞌbée ní rĩ, Múngú ri kpá ꞌo ĩmi ní sụ̃ ĩmi ní ꞌoó kộpi ní rĩ tị́nị.

3 “Mi ngá mãdãŋá ꞌdeépi mí ọ́gụ́pị mị gé rĩ ndre rá pírí, ꞌbo ngá ꞌdeépi mí mị gé usegúgú ꞌdĩri, ꞌí ndre ku ãsĩ? 4 Mi ícó ꞌyo ꞌí lẽ ngá mãdãŋá ꞌdeépi mí ọ́gụ́pị mị gé ꞌdĩri ĩpẽé rá, ꞌbo mí ícó ngá usegúgú ꞌdeépi mí mị gé ꞌdĩri ĩpẽé ku ãsĩ? 5 Mi ꞌbá mi ꞌbãápi kú tã be pịrị ꞌdĩri, lẽ mî ĩpẽ ngá usegúgú ꞌdeépi mí mị gé ꞌdĩri ũgbále, mî ndre rí ãngũ uletere, mí íbí rí ngá mãdãŋá ꞌdeépi mí ọ́gụ́pị mị gé ꞌdĩri ĩpẽé ndõ.

6 “Ngá múké ĩ ní lẽé sẽé Múngú ní rĩ, ã sẽkí ꞌbá adriꞌbée sụ̃ ũcógú tị́nị rĩ pi ní ku. Mãyãkã ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ãjẽ be ãmbúgú ĩ ní zịị́ pálĩ rĩ pi,* ã sẽkí ꞌbá adriꞌbée sụ̃ ĩgá tị́nị rĩ pi ní ku, ĩmi sẽkí dõ ꞌbá sụ̃ ꞌdĩꞌbée tị́nị rĩ pi ní, kộpi utu ị́nị́ pá sĩ, kộpi gõ ĩmi nya drị̃ ni gé kpãá.

ꞌÍ zị, ꞌí ndã, ꞌí ga kẹ̃ẹ́tị rĩ

(Lúkã 11:9-13)

7 “Ĩmi zịkí, ĩ sẽ ĩmi ní rá, ĩmi ndãkí, ĩmi ị́sụ́ rá, ĩmi gakí kẹ̃ẹ́tị rĩ, ĩ zị̃ ĩmi ní rá. 8 ꞌBá rĩ zị dõ ngá, ĩ sẽ ĩri ní rá. ꞌBá rĩ ndã dõ ngá, ĩri ị́sụ́ rá. ꞌBá rĩ ga dõ kẹ̃ẹ́tị rĩ, ĩ zị̃ ĩri ní rá.

9 “Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, mívé mváŋá zị dõ pánga mí tị gé, mi nyo ícó ĩri ní írã sẽ áyu rá? 10 Dõku zị dõ ị̃ꞌbị́, mi ícó ĩri ní ị̃nị̃ sẽ áyu rá? 11 Ĩmi ꞌbá adriꞌbée ũnjĩkãnyã be ꞌdĩꞌbée, ĩmi dõ ícó ngá múké sẽ ĩmivé anjiŋá rĩ pi ní fẽfẽ rú rá pírí, kúru ĩmi Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ícó nyo ngá múké sẽé fẽfẽ rú ꞌbá ngá zịꞌbá ꞌí vúgá rĩ pi ní ku? 12 Lẽ ĩmi ꞌokí ꞌbá rĩ pi múké, sụ̃ ĩmi ní lẽé ꞌbá rĩ pi ã ꞌokí ĩmi múké rĩ tị́nị. Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ, ãzini tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ vé ífífí adriípi ꞌdĩ.

Kẹ̃ẹ́tị mãdãŋá rĩ

(Lúkã 13:24)

13 “Lẽ ĩmi fikí kẹ̃ẹ́tị mãdãŋá rĩ agásĩ. Ãꞌdiãtãsĩyã kẹ̃ẹ́tị ẹ̃pị rĩ, ãzini lẹ́tị ẹ̃pị rĩ, ĩri ꞌbá rĩ jị fi drãngárá agá, ꞌbá kárákará pi fi mụzú ꞌa ni gé sĩ nĩ. 14 ꞌBo kẹ̃ẹ́tị mãdãŋá rĩ, ãzini lẹ́tị ure rĩ, ꞌbá rĩ mụ ãní ídríngárá ị́sụ́, ꞌbá kíníkiniŋá ni pi ꞌyéŋá fi ídri rĩ ị́sụ́ nĩ.

Ĩ pẹtị rĩ nị̃ ámá ĩrivé ũꞌa sĩ

(Lúkã 6:43-45)

15 “Lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ nẹ́bị̃ ũnjó rú ꞌdĩꞌbée sĩ. Kộpi ri ĩ ꞌbã adri sụ̃ kãbĩlõ ĩdríkídri rĩ tị́nị, ꞌbo ẹ́sị́ gélésĩ, kộpi índrékí sụ̃ ãrãkíla ãngũ ũndĩípi kpélékpélé rĩ tị́nị. 16 Mi kộpi nị̃ ámá tã kộpi ní ꞌoó rĩ sĩ, sụ̃ mí ní pẹtị rĩ pi nị̃ị́ ámá ĩvé ũꞌa sĩ rĩ tị́nị. ꞌBá rĩ pi nyo ícó ũꞌa vị́nyọ̃ vé rĩ, dõku fị́gị̃ vé rĩ ũtĩ pẹtị ũcékúcé be rĩ sị́gé rá? 17 Pẹtị múké rĩ, ũꞌa ni ri adri múké, ꞌbo pẹtị ũnjí rĩ, ũꞌa ni ri adri ũnjí. 18 Pẹtị múké rĩ ícó ꞌaá ũꞌa be ũnjí ku, ãzini pẹtị ũnjí rĩ ícó ꞌaá ũꞌa be múké ku. 19 Pẹtị ꞌaápi múké ku rĩ, ĩ ĩri ga íꞌdé vũgá, ĩ ꞌdụ ꞌbe ãcí agá. 20 Ĩ pẹtị rĩ nị̃ ámá ũꞌa ĩrivé rĩ sĩ, kúru ĩ ꞌbá ũnjó rú rĩ pi nị̃ ámá tã kộpi ní ꞌoó rĩ sĩ.

Yẹ́sụ̃ gã ꞌbá ívé tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá ku rĩ pi sĩ

(Lúkã 13:26-27)

21 “ꞌBá riꞌbá ma zịꞌbá tị sĩ ‘Úpí, Úpí,’ ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, ụrụkọꞌbée ícókí fií mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá ku, ꞌyéŋá ꞌbá riꞌbá tã má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ní lẽé ã ꞌdụkí ngaá rĩ ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rá rĩ pi ícó fi ꞌbụ̃ gé ꞌdãá nĩ. 22 Ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ímụ́zú tã lịzú ꞌdãri sĩ, ꞌbá kárákará pi ma zị, ‘Úpí, Úpí, ꞌbá ũlũkí nyo ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ mî rụ́ sĩ kuyé? Ãzini ꞌbá údrókí nyo índrí ũnjí rĩ pi mî rụ́ sĩ kuyé? Ãzini ꞌbá ꞌokí nyo tã ãyãzú ãyãyã ni ũkpõ mívé rĩ sĩ kuyé?’ 23 Kúru ma ímụ́ ꞌyo kộpi ní, ‘Á nị̃ ĩmi kuyé. Ĩmi ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí ꞌdĩꞌbée, ĩmi dẹ̃kí ĩmi ꞌdĩísĩ rá!’

ꞌBá ị̃rị̃ jó sịꞌbá rĩ pi

(Lúkã 6:47-49)

24 “ꞌBá tã mávé rĩ yịị́pi rá, ãzini tã ni ꞌdụụ́pi ngaápi rá rĩ, adri sụ̃ ꞌbá úmĩ be, jó sịị́pi ndụ̃ụ́ ni ãꞌbãápi ũkpó ũkpó írã sĩ rĩ tị́nị. 25 Yị̃ị́gọ́ ꞌdị ãmbúgú, yị̃ị́ tị jó rĩ ĩmũlũú, ũlí vị jó rĩ, ꞌbo jó rĩ árí kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã sị jó rĩ ũkpó ũkpó. 26 ꞌBá tã má ní ímbá rĩ yịị́pi ku, ãzini tã ni ꞌdụụ́pi ngaápi ku rĩ, adri sụ̃ ꞌbá azakaza rú, jó sịị́pi cínyáfã agá rĩ tị́nị. 27 Yị̃ị́gọ́ ꞌdị ãmbúgú, yị̃ị́ tị̃ jó rĩ ĩmũlũú, ũlí vị jó rĩ, jó rĩ árí rụ̃yụ̃ vũgá.”

28 Yẹ́sụ̃ kã átángá rĩ átá dẹẹ́ gí, ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãyãkí ãyãyã tã ĩri ní ímbá ꞌdĩri sĩ, 29 ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ ímbá tã rĩ ũkpõ be, ímbá tã rĩ sụ̃ ꞌbá Mósẽ vé tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi ní ímbá rĩ tị́nị kuyé.

8

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó ũfú ní nyaá rĩ

(Mãrákõ 1:40-45; Lúkã 5:12-16)

1 Yẹ́sụ̃ kã ísị́ írã drị̃gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, ꞌbá bị́trị́ká ꞌdekí mụzú vụ́drị̃ ni gé sĩ. 2 Ágó ãzi ũfú* ní nyaá ni ímụ́ kũmũcí ũtị̃ị́ Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, mí ãꞌyĩ dõ rá, mí ídrí ma.”

3 Yẹ́sụ̃ ní ꞌî drị́ suzú ágó rĩ ã rụ́ꞌbá úlózú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ãꞌyĩ rá, lẽ mî rụ́ꞌbá ã adri ule.” Koro ũfú rĩ ní dẹzú ágó rĩ ã rụ́ꞌbá gá sĩ. 4 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Lẽ mî lũ tã ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku. ꞌÍ mụ mi iꞌdaá átálágú rĩ ẹndrẹtị gé, ꞌí ꞌyo ĩri ní mî rụ́ꞌbá ícá múké gí. Kúru ꞌí jị fẽfẽ sẽé átálágú† rĩ ní, sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ‡ ní sẽé rĩ tị́nị, ꞌbá rĩ pi ã nị̃kí rí ꞌyozú kínĩ mî rụ́ꞌbá ícá múké gí.”

Yẹ́sụ̃ ídrí ũgalaku rĩ vé ãtíꞌbá

(Lúkã 7:1-10; Yũwánĩ 4:43-54)

5 Yẹ́sụ̃ kã fií Kãpãrãnãụ́mã gá ꞌdãá, ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ§ ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ. 6 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, mávé ãtíꞌbá la kú gbọ́lọ́ drị̃gé, ícó ẹ̃cị̃ tuú ꞌbã ku, ĩri ri ĩzãngã nya ambamba.”

7 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ma mụ ĩri ídrí rá.”

8 Ũgalaku rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, má ícó mi ãꞌyĩí mụụ́ mávé ãngá ꞌdãá ku. Mí átá átángá rĩ nõgó, mávé ãtíꞌbá rĩ ícó ídrí rá. 9 Ũgalaku ambugu ni pi anigé má drị̃lé gá, ma ãmbúgú ãngáráwá rĩ pi drị̃gé, kộpi tã yị má tị gé. Ma ícó ꞌyo ãlu ni ní, ‘ꞌÍ mụ,’ ĩri ícó mụ rá. Ma ícó ꞌyo ãzini ní, ‘Mí ímụ́,’ ĩri ímụ́ rá, Ma ícó ꞌyo mávé ãtíꞌbá ní, ‘ꞌÍ ꞌdụ tã ꞌdĩri ngaá,’ ĩri tã rĩ ꞌdụ nga rá.”

10 Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩri yịị́, sẽ ĩri ní ãyãngárá, ĩri ní ꞌyozú ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ádarú á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, Ĩsẽrélẽ rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbá ãzi má ní ị́sụ́ ẹ̃ꞌyị̃ngárá be ágó nõri vé rĩ tị́nị ꞌdãáyo. 11 Á ꞌyo mí ní ꞌdíni, ꞌbá kárákará pi íbí íngá ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩ, ãzini ụ̃tụ́ ní ꞌdengárá gálésĩ, kộpi ímụ́ ĩ úmú ụ̃mụ̃ nya Ãbũrámã pi be, Ĩsákã pi be Yõkóbũ pi be, mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá. 12 ꞌBo Yãhụ́dị̃ Múngú rĩ ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi, ĩ ímụ́ kộpi dro fũ mãlũngã Múngú vé rĩ agásĩ ãmvé, kộpi mụ adri vũrã bĩípi nịị́pi cịcị rĩ agá, kộpi ímụ́ ngo, ãzini sị́kányá ci ãcí rĩ vé fingárá ĩ rụ́ꞌbá gá rĩ sĩ.”

13 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ mvi gõó ꞌbẹ̃tị́, sụ̃ mí ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ ꞌyozú kínĩ, ãtíꞌbá mívé rĩ ídrí rá rĩ tị́nị, ãtíꞌbá rĩ ídrí gí.” Ãngáráwá rĩ pi vé ãmbúgú rĩ ca mụụ́ ị́sụ́ ívé ãtíꞌbá rĩ ídrí gí, ídrí sâ Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdãri gé.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá kárákará

(Mãrákõ 1:29-34; Lúkã 4:38-41)

14 Yẹ́sụ̃ kã fií Pétẽró vé jó agá ꞌdãá, ị́sụ́ Pétẽró ị̃drẹ́pị la kú gbọ́lọ́ drị̃gé, rụ́ꞌbá ni ko gbírílí. 15 Yẹ́sụ̃ ní ũkú rĩ ẽ drị́ rụzú, drã rĩ ní dẹzú ũkú rĩ rụ́ꞌbá gá sĩ. Kúru ĩri ní íngázú ụrụ, ĩri ní ínyá áꞌdízú sẽzú Yẹ́sụ̃ ní.

16 Ũndréŋá ꞌdãri sĩ, íjị́kí ꞌbá kárákará índrí ũnjí be ni pi ímụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, Yẹ́sụ̃ kã átá, índrí ũnjí rĩ pi fũkí ꞌbá ꞌdĩꞌbée drị̃gé sĩ rá. Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá drã be rĩ pi ãrẽvú céré. 17 Tã ọ́tụ́ Múngú ní ẹzịị́, nẹ́bị̃ Ĩsáyã ní ꞌyoó rĩ nga ꞌi fũú tị ni gé gí kĩnĩ,

“Sẽ ꞌbávé drã dẹ ꞌbâ rụ́ꞌbá gá sĩ gí,

ãzini ꞌdụ drã dẹꞌbá ku rĩ pi ꞌbâ rụ́ꞌbá gá sĩ gí.”*

Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩngárá tã ni mbamba

(Lúkã 9:57-62)

18 Yẹ́sụ̃ kã ndreé ꞌbá kárákará trakí ꞌî gãrã kụ́rụ̃, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, lẽ ꞌbâ zokí yị̃ị́ bãlãlã rĩ mụzú álé ꞌdãá. 19 Kúru ꞌbá riípi tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbápi rĩ ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ímbápi, ma ꞌde mụzú mí vúgá sĩ ĩndĩ vũrã mí ní lẽzú mụzú rĩ gé ꞌdãá.”

20 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Ũfá pi ꞌbụ́ be rizú lazú ãní, ãríŋá ungaꞌbá ụrụ sĩ rĩ pi ĩvé jó be, ꞌbo ma ꞌBá Mvá ꞌi,* vũrã má ní mâ drị̃ suzú adrizú ni ꞌdãáyo.”

21 ꞌBá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãzi ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Úpí, mâ mụ drĩ má ẹ́tẹ́pị ri sị̃ị́ ũgbále ká.”

22 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mí ímụ́ mâ pámvú ũbĩí, ꞌí ku ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ã sị̃kí ĩvé ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi.”†

Yẹ́sụ̃ uga ũlí vịị́pi ũkpõ be rĩ

(Mãrákõ 4:35-41; Lúkã 8:22-25)

23 Kúru Yẹ́sụ̃ pi ní tụzú kũlúmgba agá ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be. 24 Koro ũlí ní íngázú vịzú ũkpõ be, sẽ yị̃ị́ rĩ úvá ngũyá ngũyá, lẽ tị̃ị́ kũlúmgba rĩ agá. ꞌBo ị́sụ́ ãkũdẽ Yẹ́sụ̃ ri ụ́ꞌdụ́ ko. 25 Ĩrivé ꞌbá ĩri ãpámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩri aruzú ụ́ꞌdụ́ gélésĩ, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Úpí, ꞌbâ ri tĩ yị̃ị́ ã ndụ́gé, ꞌí pa ꞌbâ fô!”

26 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní adrizú ụ̃rị̃ sĩ rĩ ãꞌdi? Ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá mãdãŋá.” Kúru ĩri ní ngazú ụrụ sĩ, ĩri ní átázú ũkpõ be kĩnĩ, ũlí vịị́pi ũkpõ be ꞌdĩri, ãzini yị̃ị́ riípi úvápi ngũyá ngũyá ꞌdĩri ã tu pá, ũlí vịị́pi rĩ, ãzini yị̃ị́ riípi úvápi ngũyá ngũyá rĩ gõ pá tuú rá!

27 Ãgõ kũlúmgba agá rĩ pi ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã, kộpi ní zịzú kínĩ, “Ágó ũlí vịị́pi ũkpõ be ꞌdĩri ugaápi, ãzini yị̃ị́ riípi úvápi ngũyá ngũyá ꞌdĩri ugaápi pá tuúpi ꞌdĩri ꞌbá íngóni ni?”

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá ị̃rị̃ índrí ũnjí be ni pi

(Mãrákõ 5:1-20; Lúkã 8:26-39)

28 Yẹ́sụ̃ kã yịị́ bãlãlã rĩ zoó caá ãngũ Gẽrásã vé rĩ gé ꞌdãá, ãgõ ị̃rị̃ índrí ũnjí be ni pi ri adri ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, kộpi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. Kộpi ọ̃jọ́gọ́ ọ̃jọ́gọ́, ꞌbá ãzi ícó ẹlịị́ lẹ́tị ꞌdãri gé sĩ ku. 29 Ãgõ ꞌdĩꞌbée ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Yẹ́sụ̃ Mvá Múngú vé rĩ, ngá mí ní lẽé ꞌbá vúgá rĩ ãꞌdi? Mí ímụ́ ꞌbá ní ĩzãngã sẽé ị́sụ́zú sâ ni ícó drĩ kuyé?”

30 Vũrã ꞌdãri ĩ ri ĩgá úcé ãní, ãsámvú ni vụ̃ kộpi be kuyé. 31 Índrí ũnjí rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, “ꞌÍ lẽ dõ ꞌbâ droó fũú ãmvé, ꞌí pẽ ꞌbâ mụụ́ úfí ĩgá rĩ pi agá.”

32 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi mụkí!” Índrí ũnjí rĩ pi ní fũzú ãgõ ꞌdĩꞌbée rụ́ꞌbá gá sĩ, mụzú úfízú ĩgá rĩ pi agá, ĩgá rĩ pi ní njuzú mụzú ọ́ngụ́ sĩ ãngũ úlúpi úlúlũ rĩ gé ꞌdãá, kộpi ní uꞌdezú ũdrãzú yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá ꞌdãá. 33 ꞌBá riꞌbá ĩgá rĩ pi úcéꞌbá rĩ pi ní njuzú mụzú kụ̃rụ́ agá ꞌdãá, kộpi ní mụzú tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri ũlũzú, ãzini kộpi ní tã ꞌi ngaápi ãgõ ị̃rị̃ índrí ũnjí be ꞌdĩꞌbée rụ́ꞌbá gá rĩ pi ũlũzú. 34 ꞌBá kụ̃rụ́ agá rĩ pi céré ngakí ĩfũú ímụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. Kộpi kâ Yẹ́sụ̃ ri ndreé, kộpi mãkí Yẹ́sụ̃ ri kínĩ, Yẹ́sụ̃ ã fũ ĩvé ãngũ agásĩ ꞌdĩísĩ rá.

9

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle ni

(Mãrákõ 2:1-12; Lúkã 5:17-26)

1 Yẹ́sụ̃ ní tụzú kũlúmgba agá, gõ yị̃ị́ bãlãlã rĩ zoó mụzú álé kụ̃rụ́ ĩri ní rizú adrizú rĩ agá ꞌdãá. 2 Ãgõ ụrụkọꞌbée ní ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle ni íꞌdụ́zú pọ́rọ̃sị̃ sĩ íjị́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. Yẹ́sụ̃ kã kộpivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá nị̃ị́ ámá, ĩri ní ꞌyozú ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle rĩ ní kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, mí adri ĩzãngã sĩ ku! Trũkí mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ gí.”

3 ꞌBá Mósẽ vé tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ ní rizú átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ị̃njị̃ Múngú ri ku! Ágó rĩ ụ̃sụ̃ ꞌi Múngú ꞌi?”

4 Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ rá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú tã ũnjí ụ̃sụ̃zú ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdíni rĩ ãꞌdi? 5 Mâ ꞌyo rí tã rĩ íngóni? Mâ ꞌyo rí, ‘Trũkí mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ gí ꞌdíni,’ dõku mâ ꞌyo, ‘ꞌÍ nga ụrụ ẹ̃cị̃ tuú’? 6 ꞌBo á lẽ lũú ĩmi ní ꞌyozú kínĩ, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ũkpõ be ũnjĩkãnyã trũzú vũ drị̃gé nõgó” Ĩri ní kúru ꞌyozú ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ nga ụrụ, ꞌí ꞌdụ mívé pọ́rọ̃sị̃, ꞌí mvi ꞌbẹ̃tị́.” 7 Ágó rĩ ní kúru ngazú ụrụ, ĩri ní ꞌdezú mụzú ꞌbẹ̃tị́. 8 ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé, sẽ kộpi ní ụ̃rị̃, kộpi ngakí rií Múngú ũkpõ sẽépi ꞌbá rĩ pi ní ꞌdĩri íngú.

Yẹ́sụ̃ zị Mãtáyo ri

(Mãrákõ 2:13-17; Lúkã 5:27-32)

9 Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌdeé mụzú lẹ́tị gé sĩ, ĩri ní Mãtáyo ri ndrezú, úrí kuú jó ĩ ní rizú mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụzú ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní rĩ agá. Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mí ímụ́ adrií ꞌbá mâ pámvú ũbĩípi ni,” Mãtáyo ní koro ngazú ụrụ, ĩri ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ.

10 Yẹ́sụ̃ pi kâ rií ínyá ũndréŋá vé rĩ nyaá Mãtáyo vé ãngá ꞌdãá, ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi, ꞌbá riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be, ímụ́kí úrí ínyá nyaá Yẹ́sụ̃ pi be trụ́, ãzini ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be trụ́. 11 Fãrụ́sị̃ rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé ꞌdíni, kộpi ní ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú kínĩ, “Ĩmivé ꞌbá riípi ãngũ ímbápi rĩ ri ínyá nya ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi be, ãzini ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be trụ́ ãꞌdiãtãsĩ?”

12 Yẹ́sụ̃ kã ta kộpivé ꞌdĩri yịị́, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá drã ãkó rĩ ndã ꞌbá ũjó sẽépi ni ku, ꞌbá drã be rĩ, ĩri ꞌbá ũjó sẽépi ni ndã nĩ 13 ꞌBo ĩmi mụkí tã ĩ ní sĩí ꞌdĩri ã fífí ụ̃nị̃ị́, ‘Á lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã adri ĩdríkídri, adri ꞌyozú kínĩ á lẽ ĩmi zãkí má ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ yã ꞌdíni kuyé.’* Má ímụ́ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi zịị́ kuyé, má ímụ́ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi zịị́.”

ꞌBá rĩ pi zịkí Yẹ́sụ̃ ri ngá nyanya aꞌbingárá ã tã sĩ

(Mãrákõ 2:18-22; Lúkã 5:33-39)

14 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, ꞌbá Yũwánĩ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “ꞌBâ Fãrụ́sị̃ rĩ pi be ri ꞌbâ aꞌbi ngá nyanya sĩ rá pírí, mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi aꞌbikí ĩ ngá nyangárá sĩ ku ãsĩ?”

15 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Kẹ̃rẹ́gú ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ vé rĩ dõ drĩ ụ̃mụ́ ímụ́ꞌbá ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ jengárá gá rĩ pi ãsámvú gé anigé, ụ̃mụ́ rĩ pi nyo ícó adri ĩzãngã sĩ rá? Sâ ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, kádõ ímụ́ ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ vé kẹ̃rẹ́gú ꞌdụụ́ kộpi ãsámvú gé sĩ, kúru kộpi ímụ́ ĩ aꞌbi ngá nyangárá sĩ.

16 “Bõngó dẽépi gí rĩ, ícókí bõngó úꞌdí ĩsĩí vũrã ãsĩípi gí rĩ ící ãní ku, ãꞌdiãtãsĩyã bõngó ꞌi nyaápi kú ị́rị́kọ́ rú gí rĩ, ícíkí dõ úlẽ ni ọ̃zụ̃ụ́ bõngó úꞌdí ni sĩ, ĩri gõ ãsĩ mụzú drị̃gélé, úlẽ ni gõ adri ãmbúgú. 17 ꞌBá ãzi ícó vị́nyọ̃ ĩ ní zoó úꞌdí rú rĩ tõó lãꞌbú* ĩ ní ící jũrú rú ụ̃kụ ni agá ku. ꞌBá rĩ tõ dõ vị́nyọ̃ rĩ lãꞌbú ĩ ní ící jũrú rú ụ̃kụ ni agá, jũrú rĩ ãfĩ rá, ĩri sẽ vị́nyọ̃ rĩ dã vũgá. Lẽ ã tõkí vị́nyọ̃ rĩ jũrú úꞌdí ni agá, ĩri sẽ lãꞌbú rĩ ícó ãfĩí ku, vị́nyọ̃ rĩ ícó dãá vũgá ku.”

Yẹ́sụ̃ ri ũkpõ be ꞌbá ídrízú

(Mãrákõ 5:21-43; Lúkã 8:40-56)

18 Yẹ́sụ̃ kã rií átá, drị̃koma ãzi ní ímụ́zú kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé kĩnĩ, “Mávé mvá ũkúŋá drã sâ ꞌdĩri sĩ gí. Mí ímụ́ drị́ ꞌbãá drị̃ ni gé, ẽ ídrí rí gõó ũzi.” 19 Yẹ́sụ̃ pi ní ꞌdezú mụzú vụ́drị̃ ni gé sĩ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be.

20 Sâ ꞌdãri gé, ũkú ãzi ãrí ri ẹ́cị́ rụ́ꞌbá ni gé sĩ caá ílí mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, ũkú rĩ ímụ́ Yẹ́sụ̃ ã úgóró gálésĩ, ĩri ní Yẹ́sụ̃ vé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ ẽ tị úlózú. 21 Ụ̃sụ̃ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kĩnĩ, “Má úló dõ Yẹ́sụ̃ vé bõngó akoóko rĩ ẽ tị, ma ícó ídrí rá.”

22 Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú ĩri ndrezú, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mvá ũkúŋá ꞌdĩri, mí adri ĩzãngã sĩ ku, mívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá sẽ mí ídrí gí.” Sâŋá ꞌdãri gé, ãrí rĩ vé ẹ́cị́ngárá gõ pá tuú rá.

23 Yẹ́sụ̃ kã fií drị̃koma rĩ vé jó agá ꞌdãá, kã yịị́ ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ri ẹ́rị́ co ãvũ rĩ ngozú, 24 ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi fũkí ãmvé, mvá ũkúŋá rĩ drã kuyé, ĩri ri ụ́ꞌdụ́ ko.” ꞌBo kộpi rikí gụụ́gụ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri sĩ. 25 Yẹ́sụ̃ kã ꞌbá kárákará rĩ pi pẽé fũú mụzú ãmvé ꞌdãá gí, ĩri ní fizú mụzú jó agá ꞌdãá, ĩri ní mvá ũkúŋá rĩ ẽ drị́ rụzú, mvá ũkúŋá rĩ ní íngázú ụrụ. 26 Tã ꞌdĩri ayi mụzú kụ̃rụ́ ꞌdãri agásĩ céré.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá ị̃rị̃ mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí ni pi

27 Yẹ́sụ̃ kã ngaá mụzú, ꞌbá ị̃rị̃ mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí ni pi ꞌdekí mụụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ,† ꞌí ndre ĩzãngã ꞌbávé rĩ fô!”

28 Yẹ́sụ̃ kã fií mụzú jó agá ꞌdãá, ꞌbá mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi ní fizú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ꞌyozú kínĩ ma ícó ĩmî mị zị̃ rá ꞌdíni rá?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Úpí, ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃kí rá, mi ꞌbâ mị zị̃ rá.”

29 Kúru Yẹ́sụ̃ ní kộpi ẽ mị úlózú ãlu ãlu céré, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ma ĩmi ídrí rá.” 30 Koro kộpi ẽ mị ní ꞌi zị̃zú ãngũ ndrezú. Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi ũlũkí tã ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku.” 31 Kộpi ní ꞌdezú mụzú, ꞌbo kộpi gõkí tã rĩ ũlũú mụzú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ céré.

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó átápi ku ni

32 Yẹ́sụ̃ pi kâ rií ꞌdeé mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, ꞌbá ụrụkọ ní ágó ãzi índrí ũnjí be átápi ku ni íjị́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. 33 Yẹ́sụ̃ ní índrí ũnjí rĩ drozú fũzú ágó rĩ drị̃gé sĩ, ágó ándúrú átápi ku rĩ ní íꞌdózú átázú. ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Tã ãzi nga drĩ ꞌi ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ agá sụ̃ ꞌdĩri tị́nị kuyé!”

34 ꞌBo Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ri índrí ũnjí rĩ pi údró ũkpõ ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi vé rĩ sĩ.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã ẹ́sị́ múké ꞌbá rĩ pi ní

35 Yẹ́sụ̃ ní ẹ́cị́zú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ, ãzini gụ́rụ́ rĩ pi agásĩ, ri ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ, ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké mãlũngã vé rĩ ã tã ũlũú, ri ꞌbá drã be ãndíãndí rĩ pi ídrí mụzú. 36 Yẹ́sụ̃ kã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ndreé, sẽ ĩri ní ĩzãngã, ãꞌdiãtãsĩyã ĩzãngã kộpivé rĩ aga rá, ꞌbá ãzi kộpi ẽ ĩzã koópi ni ꞌdãáyo, kộpi índrékí sụ̃ kãbĩlõ ꞌbá úcépi ni ní adrií ꞌdãáyo rĩ tị́nị. 37 Ĩri ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ãnyãngã rĩ ka ambamba, ꞌbo ꞌbá ãnyãngã rĩ ĩkũnãꞌbá rĩ pi gãrú.”‡ 38 Lẽ ĩmi zịkí Úpí ọ́mvụ́ ꞌdị́pa rĩ, ã pẽ rí ꞌbá rĩ pi mụụ́ ívé ọ́mvụ́ agá ꞌdãá ãnyãngã rĩ ĩkũnãá.

10

Yẹ́sụ̃ pẽ ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi

(Mãrákõ 3:13-19; Lúkã 6:12-16)

1 Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi zịzú, sẽ kộpi ní ũkpõ índrí ũnjí rĩ pi údrózú, ãzini ꞌbá drã be ãndíãndí rĩ pi ídrízú.

2 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi* vé rụ́ pi ꞌdĩ, ꞌbá drị̃drị̃ rĩ, Sị̃mọ́nã ꞌi, ĩrivé rụ́ ãzi Pétẽró ꞌi, ãzi rĩ Pétẽró ẹ́drị́pị Ãndẽréyã ꞌi, Yõkóbũ Zẽbẽdáyõ mvọ́pị ꞌi, Yõkóbũ ẹ́drị́pị Yũwánĩ ꞌi, 3 Pĩlípũ ꞌi, Bãtĩlĩmáyõ ꞌi, Tómã ꞌi, Mãtáyo ꞌi, Mãtáyo ri ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi ni, Yõkóbũ Ãlãfáyõ mvọ́pị ꞌi, Tãdáyõ ꞌi, 4 Sị̃mọ́nã ẹ́sị́ ꞌbãápi ꞌbá ívé rĩ pi ẽ ị́sụ́kí rí drị̃wãlã rĩ ꞌi, ãzini Yụ́dã Ĩsĩkãrĩyótã gõópi Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbeépi rĩ ꞌi.

Yẹ́sụ̃ ímbá ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi

(Mãrákõ 6:7-13; Lúkã 9:1-6)

5 Yẹ́sụ̃ ní ꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée pẽzú mụzú, ĩri ní ẹzịzú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi mụkí ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá ku, dõku lẽ ĩmi fikí kụ̃rụ́ ꞌbá Sãmãríyã vé rĩ pi ní adrizú rĩ agá ꞌdãá ku. 6 Ĩmi mụkí Ĩsẽrélẽ adriꞌbá sụ̃ kãbĩlõ ãvĩꞌbá gí rĩ pi tị́nị rĩ pi vúgá. 7 Ĩmi cakí dõ gí, ĩmi ũlũkí kộpi ní kínĩ, ‘Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ ícá ĩnyiŋá gí.’ 8 Ĩmi ídríkí ꞌbá drã be rĩ pi, ĩmi ingakí ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõó ídri rú, ĩmi ídríkí ꞌbá ũfú ní nyaá rĩ pi, ĩmi údrókí índrí ũnjí rĩ pi. Á sẽ ĩmi ní ũkpõ ꞌdĩri kána, ꞌbo lẽ ĩmi kokí kpá ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã kána. 9 Ã ꞌdụkí mũfẽngã jịị́ mụzú ĩndĩ ku. 10 Ĩmi kádõ mụụ́ ẹ̃cị̃ rĩ gé ꞌdãá, ã ꞌdụkí jũrú mụzú ĩndĩ ku, dõku ã ꞌdụkí bõngó ãzi ãndõ rú mụzú ĩndĩ ku, dõku ã ꞌdụkí ngá pá gá ni pi mụzú ĩndĩ ku, dõku ã ꞌdụkí túré mụzú ĩndĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi, lẽ ã sẽkí kộpi ní ngá nyanya.

11 “Kụ̃rụ́ ĩmi ní caá ꞌa ni gé rĩ, ãzini gụ́rụ́ ĩmi ní caá ꞌa ni gé rĩ, lẽ ĩmi ndãkí ꞌbá múké ni ị́sụ́ vũrã ꞌdãri agá, ĩmi adrikí ĩrivé ãngá ꞌdãá, cĩmgbá ĩmi ní ngazú mụzú rĩ gé. 12 Ĩmi fikí dõ caá ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãri agá, ĩmi sẽkí mõdó ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãri ãsámvú gé rĩ pi ní. 13 ꞌBá ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãri ãsámvú gé rĩ pi ẹ́ꞌyị́kí dõ ĩmi rá, ĩmi sẽkí kộpi ní tãkíri, dõ ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãri ãsámvú gé rĩ pi gãkí ĩmi ẹ́ꞌyị́gá sĩ, ã sẽkí kộpi ní tãkíri ku. 14 ꞌBá rĩ ẹ́ꞌyị́ dõ ĩmi kuyé, dõku gã dõ ĩmivé tã yịgá sĩ, ĩmi kádõ ĩfũú ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãri agásĩ, dõku kụ̃rụ́ ꞌdãri agásĩ, lẽ ĩmi wekí nyọ̃ọ́kụ́ ĩmi pá ágélé gá rĩ kú ꞌdĩgé.† 15 Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ímụ́zú tã lịzú rĩ gé, kụ̃rụ́ Sõdómõ vé rĩ, ãzini Gõmórã vé rĩ,‡ ĩ tã lị kộpi drị̃gé mãdã, ꞌbo ĩ ímụ́ tã lị kụ̃rụ́ ꞌdãri drị̃gé aga rá.

Ĩzãngã ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ

(Mãrákõ 13:9-13; Lúkã 21:12-17)

16 “Ma ĩmi pẽ mụzú sụ̃ ĩ ní kãbĩlõ pẽé ãrãkíla rĩ pi ãsámvú gé rĩ tị́nị, kúru lẽ ĩmi adrikí úmĩ be sụ̃ ị̃nị̃ vé rĩ tị́nị, ãzini ĩmi adrikí tã be pịrị sụ̃ ãmámũ tị́nị. 17 ꞌBo ĩmi ndrekí múké! ꞌBá rĩ pi ímụ́ ĩmi urụ jị tõ ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé rá, kộpi ĩmi ũgbã ĩvé Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agá ꞌdãá rá. 18 Ĩmi ní rií mâ pámvú ũbĩí rĩ sĩ, ĩ ímụ́ ĩmi jị tõ gávãnã ẹndrẹtị gé, ãzini ꞌbãgú rĩ pi ẹndrẹtị gé, ĩri sẽ ĩmi ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũ ãní kộpi ní, ãzini ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní. 19 ꞌBo kộpi rụkí dõ ĩmi gí, lẽ ĩmi rikí ụ̃sụ̃ụ́ ꞌyozú kínĩ ĩmi átá íngóni yã ꞌdíni ku, ãꞌdiãtãsĩyã tã ĩmi ní lẽé átá sâ ꞌdãri gé rĩ, Índrí Uletere rĩ ũlũ ĩmi ní nĩ. 20 Ĩmi átákí tã rĩ nĩ ku, tã ĩmi ní lẽé átá rĩ, Índrí ĩmi Ẹ́tẹ́pị Múngú vé rĩ átá ĩmi ní nĩ.

21 “Ẹ́drị́pị ri ímụ́ ẹ́drị́pị ã ũli ꞌbe, ĩri ẹ́drị́pị ri sẽ ꞌdị drã rá. Ẹ́tẹ́pị ri ímụ́ ívé anjiŋá rĩ pi ã ũli ꞌbe, ĩri kộpi sẽ úꞌdị́ ũdrã rá, anjiŋá rĩ pi ímụ́ ufu ku ariꞌba rú, kộpi ꞌbá ĩ tịꞌbá rĩ pi sẽ úꞌdị́ ũdrã rá. 22 ꞌBá rĩ pi céré ímụ́ ĩmi gã sĩ mâ tã sĩ, ꞌbo ꞌbá pá tuúpi tị́tị́ ívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá cĩmgbá ụ̃dụ̃ gé rĩ, Múngú ri ímụ́ ĩri pa rá. 23 ꞌBá rĩ pi ꞌokí dõ ĩmi ũnjí kụ̃rụ́ ãzi agá, ĩmi ápákí mụzú kụ̃rụ́ ãzi agá. Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ma ꞌBá Mvá ꞌi, má ní drĩ ícázú kuyé rĩ gé, ĩmi ícókí ẹ́cị́ kụ̃rụ́ Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi agásĩ céré ku.

24 “ꞌBá ĩ ní rií ímbá rĩ ícó ꞌbá ꞌi ímbápi rĩ ndẽé tã sĩ ku, ãtíꞌbá ícó adrií ꞌbá ꞌí ní rií ẹ̃zị́ ngaá vú ni gé rĩ drị̃gé ãmbúgú rú ku. 25 Lẽ ꞌbá ĩ ní rií ímbá rĩ ã adri sụ̃ ꞌbá riípi ꞌi ímbápi rĩ tị́nị, lẽ ãtíꞌbá rĩ ã adri sụ̃ ívé ãmbúgú tị́nị. Ma adriípi jó ꞌdị́pa nõri, ꞌbá rĩ pi dõ ri ma zị Bẽlẽzẽbúlã,§ ĩmi ꞌbá adriꞌbée mávé jó ãsámvú gé nõꞌbée, kộpi ímụ́ rụ́ ũnjí ꞌda ĩmî rụ́ꞌbá gá rá!

Lẽ ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku

(Lúkã 12:2-7)

26 “ꞌBo lẽ ĩmi adrikí ꞌbá ꞌdĩꞌbée sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku. Ngá ãzi ícópi ꞌi zụ̃ụ́pi, ꞌi iꞌdaápi ãmvé ku ni ꞌdãáyo, dõku ngá ãzi ꞌi zụ̃ụ́pi ĩ ní ícó nị̃ị́ ku ni ꞌdãáyo. 27 Tã má ní ũlũú ĩmi ní kíri nõri, lẽ ĩmi jịkí mụụ́ ũlũú ꞌbá rĩ pi ní. Átángá má ní átá ĩmi ní ũyõkõyõ sĩ nõri, ĩmi mụkí áyú ꞌbá rĩ pi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá. 28 Lẽ ĩmi rukí ꞌbá riꞌbá ãngũ úꞌdị́ꞌbá rĩ pi ku, kộpi ícókí índrí rĩ ꞌdịị́ drãá ku. Lẽ ĩmi rukí ꞌyéŋá Múngú índrí rĩ sẽépi fiípi ãcí agá, ãzini rụ́ꞌbá rĩ sẽépi fiípi ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá rĩ áyu. 29 Ãríŋá mãdã mãdã ị̃rị̃ ĩ ꞌyéŋá ụzị mũfẽngã ã fí ãlu. ꞌBo ãlu ni ícó drãá ku, ĩmi Ẹ́tẹ́pị ãꞌyĩ dõ tã ni nĩ ká, ĩri íbí drã ndõ. 30 Múngú lã drị̃ꞌbí ĩmi drị̃gé rĩ pi céré gí. 31 Lẽ ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku, ĩmivé tã ndẽ ãríŋá kárákará rĩ pi vé rĩ rá.

ꞌBá Kúrísítõ ri ãꞌyĩípi dõku gãápi ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé rĩ

(Lúkã 12:8-9)

32 “ꞌBá rĩ ãꞌyĩ dõ ma rá ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, ꞌyo dõ ꞌí ãꞌyĩ ma gí, ma kpá ĩri ãꞌyĩ má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ ẹndrẹtị gé rá. 33 ꞌBá rĩ gã dõ ma sĩ vũ drị̃gé nõgó, ma kpá ĩri gã sĩ má Ẹ́tẹ́pị ẹndrẹtị gé ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé.

Yẹ́sụ̃ vé tã íjị́ acongárá

(Lúkã 12:51-53; 14:26-27)

34 “Ĩmi rikí ụ̃sụ̃ụ́ ꞌyozú kínĩ, má íjị́ tãkíri vũ drị̃gé nõgó ꞌdíni ku. Má íjị́ tãkíri kuyé, mávé ímụ́ngárá nõri, ꞌbá rĩ pi ẽ ímụ́kí rí ĩ ngụ̃ụ́ ãní ũnjí mâ tã sĩ bẽnĩ. 35 Mávé ímụ́ngárá nõri ĩri sẽ,

“ ‘mvá ágó pi ímụ́ ĩ aco ẹ́tẹ́pị be,

mvá ũkú pi ímụ́ ĩ aco ẹ́ndrẹ́pị be,

ũkú ágó tị gé rĩ, kộpi ímụ́ ĩ aco ị̃drẹ́pị be.

36 Ãríꞌbá mívé rĩ pi íbí ĩfũ mívé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé ꞌdĩgé.’*

37 “ꞌBá rĩ lẽ dõ ꞌí ẹ́tẹ́pị ri dõku ꞌí ẹ́ndrẹ́pị ri ma ndẽé, ꞌbá ꞌdĩri ícó adrií ꞌbá mâ pámvú ũbĩípi ni ku. 38 ꞌBá rĩ gã dõ ívé pẹtị alambaku* ꞌdụgá sĩ, ãzini gã dõ mâ pámvú ũbĩgá sĩ, ꞌbá ꞌdĩri ícó adrií ꞌbá mâ pámvú ũbĩípi ni ku. 39 ꞌBá riípi ívé ídri ã tã mbaápi nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ, ícó ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ ku. ꞌBá rĩ adi dõ ívé ídri sẽé drãá mâ tã sĩ, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá.

Ĩ ícó ãꞌdi ri ũfẽ?

(Mãrákõ 9:41)

40 “ꞌBá rĩ ẹ́ꞌyị́ dõ ĩmi, ẹ́ꞌyị́ ꞌdĩri ma, ꞌbá rĩ ẹ́ꞌyị́ dõ ma, ẹ́ꞌyị́ ꞌdĩri má Ẹ́tẹ́pị ma ĩpẽépi rĩ. 41 ꞌBá rĩ ẹ́ꞌyị́ dõ nẹ́bị̃ riípi tã Múngú vé rĩ ũlũúpi rĩ ívé ãngá, ĩ ímụ́ ĩri ũfẽ sụ̃ ĩ ní nẹ́bị̃ rĩ ũfẽé rĩ tị́nị. Ãzini ꞌbá rĩ ẹ́ꞌyị́ dõ ꞌbá tã be pịrị Múngú vé ni ívé ãngá, ĩri ní tã ꞌoó pịrị rĩ sĩ, ĩ ímụ́ ĩri ũfẽ sụ̃ ĩ ní ꞌbá tã be pịrị ꞌdĩri ũfẽé rĩ tị́nị. 42 ꞌBá rĩ sẽ dõ yị̃ị́ ĩdríkídri ni mvụụ́ ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá tã be mãdã rĩ pi vé ãlu ni ní rá, ádarú ĩ ímụ́ ĩri ũfẽ rá.”

11

Yũwánĩ pẽ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi mụụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá

(Lúkã 7:18-35)

1 Yẹ́sụ̃ kã tã rĩ ẹzịị́ dẹẹ́ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi ní gí, ĩri ní ꞌdezú mụzú ꞌbá rĩ pi ímbázú, ãzini tị sẽzú mụzú kụ̃rụ́ Gãlĩláyã vé rĩ pi agásĩ.

2 Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi ĩ ní ꞌyĩí kuú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá rĩ kã tã Kúrísítõ ní rií ꞌoó rĩ yịị́, ĩri ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi pẽzú mụzú 3 Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “ꞌBá ĩ ní ꞌyoó kínĩ ĩri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ rĩ, ĩri mi ꞌi, dõku ꞌbá ĩ ní ꞌyoó ĩri ímụ́ rĩ túngú?”

4 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi újákí ĩmi gõó vúlé Yũwánĩ vúgá ꞌdãá, ĩmi ũlũkí ĩri ní tã ĩmi ní yịị́, ãzini ĩmi ní ndreé rĩ. 5 ꞌBá mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi, kộpi nóni ãngũ ndre rá. ꞌBá pá be ábáꞌbá gí rĩ pi, kộpi nóni ẹ̃cị̃ tu rá. ꞌBá ũfú ní nyaá rĩ pi, kộpi ã rụ́ꞌbá ícá nóni ule gí. ꞌBá bị́ be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi, kộpi nóni tã yị rá. ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõkí íngá ídri rú gí. Ãzini ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ, ĩ ri ũlũ ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní rá. 6 ꞌBá ma gãꞌbá kuyé rĩ pi, Múngú ri kộpi ní tãkíri sẽ rá.”

7 Yũwánĩ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ ꞌdeé mụụ́ gí, Yẹ́sụ̃ ní íꞌdózú átázú Yũwánĩ vé tã sĩ ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá ĩmi ní mụụ́ ndreé ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãá rĩ ãꞌdi ꞌi? Ĩmi ị́sụ́kí ꞌbá rĩ ndreé adri sụ̃ ásé mbaápi ãco ũlí ní bị̃ị́ vũgá rĩ tị́nị? 8 Dõ adri ꞌdíni kuyé, ngá ĩmi ní ndreé rĩ aꞌdi? Ĩmi ị́sụ́kí ágó ãzi su bõngó ũnyĩ be ni rá? Adri ꞌdíni kuyé, ꞌbá adriꞌbée ꞌbãgú vé ãngá rĩ pi bõngó ũnyĩ be ni pi su nĩ. 9 Kúru ngá ĩmi ní mụụ́ ndreé rĩ ãꞌdi? Ĩmi mụkí nẹ́bị̃ ri ndreé? Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ĩmi ní mụụ́ ndreé rĩ ndẽ nẹ́bị̃ ri rá. 10 ꞌBá ꞌdĩri Yũwánĩ ꞌi, ĩ ní tã ni sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ kínĩ:

“ ‘Ma mávé ꞌbá áyúãyũ ni pẽ mụzú mí ní drị̃drị̃,

ĩri mụ mí ní lẹ́tị údé.’*

11 Ádarú á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ĩ ní tịị́ vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbá ãzi Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ndẽépi ãmbũgũ sĩ ni ꞌdãáyo. ꞌBo ꞌbá ĩ ní ĩrivé tã ꞌdụụ́ ꞌbãá mãdãŋá mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ gé ꞌdãlé rĩ, ndẽ Yũwánĩ ri ãmbũgũ sĩ rá. 12 Íꞌdózú lókí Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ vé rĩ gé ꞌdãá, cĩmgbá ãndrũ sĩ, ꞌbá rĩ pi rikí ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ ã tã sĩ, ꞌbá ũnjí rĩ pi lẽkí mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ ẹ́rị́ ĩ ní ũkpõ sĩ. 13 Búkũ nẹ́bị̃ rĩ pi vé rĩ, ãzini tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ, ũlũ tã ímụ́pi ꞌi ngaápi rĩ cĩmgbá cazú lókí Yũwánĩ vé rĩ gé. 14 Ĩmi ãꞌyĩkí dõ tã má ní átá ꞌdĩri rá, Ẽlíyã* ĩ ní ꞌyoó kínĩ ĩri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ rĩ, ĩri Yũwánĩ ꞌi. 15 ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã ꞌdĩri.

16 “Mâ ụ̃ꞌbị̃ rí ꞌbá lókí ãndrũ nõri vé rĩ pi ngá íngóni ni sĩ? Kộpi adrikí sụ̃ anjiŋá úríꞌbá jọ̃kọ́nị̃ agá, riꞌbá ĩ ọ̃gụ̃pị́ị zịꞌbá rĩ pi tị́nị, kộpi ri ꞌyo,

17 “ ‘ꞌBá rikí ĩmi ní ẹ́rị́ coó,

ꞌbo ĩmi gãkí úngó tugá sĩ,

ꞌbá ngokí ĩmi ní úngó ĩzãngã vé ni,

ꞌbo ĩmi gãkí ãá ngogá sĩ.’

18 Yũwánĩ riípi bãtízĩmũ sẽépi rĩ ri ꞌi aꞌbií, nya ngá kuyé, ãzini mvụ ngá kuyé, ꞌbo kộpi kínĩ, ‘Índrí ũnjí fi drị̃ ni gé gí.’ 19 ꞌBo ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ri ngá nya rá, ãzini ma ri ngá mvụ rá, kộpi kínĩ, ma ri ngá nya ambamba, ãzini ma ri ĩmẽrẽ ambamba, ma ũndĩ ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi vé ni, ãzini ma ũndĩ ꞌbá riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi vé ni. ꞌBá tã ꞌoópi pịrị rĩ, ĩ nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ádarú ĩri úmĩ be.”

Ĩ tã lị ꞌbá ẹ́sị́ újáꞌbá kuyé rĩ pi drị̃gé

(Lúkã 10:13-15)

20 Kúru Yẹ́sụ̃ ní kụ̃rụ́ ꞌí ní tã ãyãzú ãyãyã ꞌozú ꞌa ni agá kárákará rĩ pi vé tã átázú ũkpó ũkpó, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá kụ̃rụ́ rĩ pi agá rĩ pi gãkí ẹ́sị́ újágá sĩ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ. 21 “Ĩmi ꞌbá adriꞌbá kụ̃rụ́ Kõrãzínĩ vé rĩ agá ꞌdĩꞌbée, ãzini kụ̃rụ́ Bẽtẽsãyídã† vé rĩ agá ꞌdĩꞌbée, ĩmi ímụ́ ĩzãngã nya rá! Tã ãyãzú ãyãyã má ní ꞌoó ĩmi ní ꞌdĩꞌbée, mâ ꞌo té dõ kụ̃rụ́ Táyã vé rĩ agá, ãzini kụ̃rụ́ Sĩdónã vé rĩ agá, ꞌbá kụ̃rụ́ rĩ pi agá rĩ pi újákí té ẹ́sị́ ị́nọ́gọ́sị́ Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃zú gí. Kộpi té bõngó ị́rị́kọ́ rú ni pi úsú ĩ rụ́ꞌbá gá, kộpi úfúrágú úmvú dã ĩ drị̃gé. 22 ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ímụ́zú tã lịzú rĩ gé, ĩ ímụ́ ĩmi ĩrĩŋã ꞌbá kụ̃rụ́ Táyã vé rĩ agá, ãzini kụ̃rụ́ Sĩdónã vé rĩ agá rĩ pi vé rĩ ndẽ rá. 23 Ĩmi ꞌbá adriꞌbá Kãpãrãnãụ́mã agá ꞌdĩꞌbée, ĩmi ụ̃sụ̃kí ĩmi nyo ícó fi ꞌbụ̃ gé rá? Ĩmi ícókí fií ku, ĩmi fi mụ adri ꞌbụ́ ãvũ rĩ pi vé rĩ agá. Tã ãyãzú ãyãyã má ní ꞌoó ĩmi ní ꞌdĩꞌbée, mâ ꞌo té dõ kụ̃rụ́ Sõdómõ vé rĩ agá, ꞌbá Sõdómõ vé rĩ pi té ẹ́sị́ újá rá, kộpivé kụ̃rụ́ ri té adri ũgõgõ. 24 Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ímụ́zú tã lịzú rĩ gé, ĩ ímụ́ ĩmi ĩrĩŋã Sõdómõ vé rĩ ndẽ rá.”

Ĩmi ímụ́kí má vúgá uvungárá gá

(Lúkã 10:21-22)

25 Sâ ꞌdãri gé, Yẹ́sụ̃ ní Múngú ri zịzú kĩnĩ, “Má Ẹ́tẹ́pị, Úpí mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ rụụ́pi vũ drị̃gé rĩ be rĩ, õwõꞌdĩfô mí ní tã áda rĩ ũzụ̃ụ́ ꞌbá úmĩ be rĩ pi ní, ãzini ꞌbá tã nị̃ꞌbá ambamba rĩ pi ní rĩ sĩ, ãzini mí ní tã rĩ iꞌdaá ꞌbá tã be mãdã sụ̃ anjiŋá nyíríŋá tã ãkó rĩ pi tị́nị rĩ pi ní rĩ sĩ. 26 Ẽ, má Ẹ́tẹ́pị, ꞌí lẽ tã rĩ ã nga ꞌi sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩri mí ní ãyĩkõ sẽ.

27 “Má Ẹ́tẹ́pị sẽ ngá rĩ pi ãrẽvú céré kú má drị́gé, ma Mvá rú, ꞌbá ãzi nị̃ ma kuyé, ꞌyéŋá má Ẹ́tẹ́pị nị̃ ma nĩ, ꞌbá ãzi nị̃ má Ẹ́tẹ́pị ri kuyé, ꞌyéŋá ma Mvá rú, á nị̃ má Ẹ́tẹ́pị ri nị̃, ãzini ꞌbá má ní ũpẽé rĩ pi nị̃kí ĩri nĩ.”

28 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ãndẽꞌbá ọgụ ꞌdụngárá sĩ gí ꞌdĩꞌbée, ĩmi ímụ́kí má vúgá nõó, ma sẽ ĩmi ímụ́ uvu rá.” 29 Ĩmi ꞌdụkí ọgụ má ní ꞌdụụ́ nõri áyu, ĩmi ụ̃nị̃kí tã má ní ꞌoó rĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ma ẹ́sị́ be mãdã, ãzini tã be mãdã, ĩmî ẹ́sị́ ri ícó uvungárá ị́sụ́ rá. 30 Ọgụ mávé nõri vé ꞌdụngárá ẹ̃njị̃ ku, ꞌdụngárá ni kọ̃wụ́kọ́wụ.

12

Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ vé tã

(Mãrákõ 2:23-28; Lúkã 6:1-5)

1 Sâ ꞌdãri gé, Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be rikí ẹlịị́ mụzú ọ́mvụ́ ãnyá vé ni agásĩ ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé,* ẹ̃bị́rị́ fụ ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi káyĩ, kộpi ní ãnyá rĩ pi ẽ drị̃ ucezú anyizú cizú. 2 Fãrụ́sị̃ rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé, kộpi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ícókí té ãnyá rĩ pi ẽ drị̃ uceé ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ku, ãꞌdiãtãsĩyã tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ãꞌyĩ ku ĩ ní ẹ̃zị́ ngazú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé.”

3 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi lãkí tã Dãwụ́dị̃ pi ní ꞌoó ívé ꞌbá rĩ pi be sâ ẹ̃bị́rị́ ní kộpi fụzú rĩ gé ꞌdãri kuyé? 4 Dãwụ́dị̃ fi Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, kộpi nyakí pánga ĩ ní ꞌbãá kuú Múngú vé jó agá rĩ ívé ꞌbá rĩ pi be, pánga ꞌdãri ꞌbãkí ꞌyéŋá kuú atala rĩ pi ní, kộpi ícókí kõdô nyaá ku. 5 Ĩmi lãkí tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ agá ꞌyozú kínĩ, atala rĩ pi ri ẹ̃zị́ nga Jó Múngú vé rĩ aga ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ĩndĩ, kộpi tã ãkó ꞌdíni kuyé? 6 Á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá Jó Múngú vé rĩ ndẽépi rá rĩ nõgó anigé.† 7 Ĩmi nị̃kí té dõ tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá ĩ ní ꞌyoó kínĩ, ‘Á lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã adri ĩdríkídri, adri ꞌyozú kínĩ á lẽ ĩmi zãkí má ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ yã ꞌdíni kuyé,’* ꞌdĩri vé ífífí rá, ĩmi ícókí té tã lịị́ ꞌbá tã ãkó rĩ pi drị̃gé ũnjí ku. 8 Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma Úpí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ‡ drị̃gé ãmbúgú nĩ.”

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó ãzi ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé

(Mãrákõ 3:1-6; Lúkã 6:6-11)

9 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ngazú fũzú vũrã ꞌdãri agásĩ, ĩri ní mụzú fizú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá, 10 ị́sụ́ ágó ãzi ꞌdãá, drị́ ni ábá kuú ꞌbẽléꞌbéle. Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Tãị́mbị́ ãꞌyĩ nyo ĩ ícó ꞌbá ídrí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rá?” Kộpi zịkí ĩri ꞌdíni, ĩ ị́sụ́kí rí tã ũnjí vú ni gé, ĩ tõkí rí ĩri ãní.

11 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá rĩ vé kãbĩlõ ꞌde dõ ꞌbụ́ agá ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé, ícó kãbĩlõ rĩ ísé ꞌbụ́ agá ꞌdãásĩ ãmvé ku?” 12 ꞌBo ꞌbá ndẽ kãbĩlõ ri tã sĩ rá! Tãị́mbị́ ãꞌyĩ rá, ĩ ícó tã múké ꞌo ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rá.

13 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Mí ũjũ mî drị́.” Ágó rĩ ní ꞌî drị́ ũjũzú, drị́ ni gõ ícá múké sụ̃ ĩrivé drị́ ãzi rĩ tị́nị. 14 ꞌBo Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní fũzú mụzú ãmvé ꞌdãá, kộpi rikí lẹ́tị ĩ ní lẽzú Yẹ́sụ̃ ri ꞌdịzú drãzú rĩ ndãá.

Yẹ́sụ̃ ri ãtíꞌbá, Múngú ĩpẽ ĩri nĩ

15 ꞌBo Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní lẽé ꞌoó rĩ rá, ĩri ní fũzú vũrã ꞌdãri agásĩ rá. ꞌBá kárákará ꞌdekí mụụ́ vụ́drị̃ ni gé sĩ, ídrí ꞌbá drã be rĩ pi céré, 16 ꞌbo ímbá kộpi kĩnĩ, lẽ kộpi ã lũkí ívé tã ꞌbá ãzi ní ku. 17 Tã ọ́tụ́ Múngú ní ẹzịị́, nẹ́bị̃ Ĩsáyã ní ꞌyoó rĩ nga ꞌi fũú tị ni gé gí kĩnĩ,

18 “Ĩri ãtíꞌbá mávé ni, má ĩpẽ ĩri nĩ,

á lẽ ĩri lẽlẽ, ma ĩri sĩ ãyĩkõ sĩ,

ma sẽ Índrí Uletere rĩ, ĩri ní ũkpõ sẽ,

ĩri ímụ́ ꞌyo ꞌbá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi ã ꞌokí tã pịrị.

19 Ícó ãwãá ꞌbá ãzi ní ku, dõku ícó útré ꞌbá ãzi drị̃gé ku,

ícó átá ụ́ꞌdụ́kọ́ ãsĩrã rú ni sĩ ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé ku.

20 Ícó ꞌbá ẹ́sị́ be ŋõꞌbá gí rĩ pi ꞌoó ũnjí ku,

dõku ĩri ẹ́sị́ múké ꞌbã ꞌbá adriꞌbá ũkpõ ãkó rĩ pi ní,

ꞌbo ĩri ímụ́ ꞌbá rĩ pi vé tã lị pịrị.

21 Sụ́rụ́ ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi céré ímụ́ ẹ́sị́ ꞌbã drị̃ ni gé.”*

Yẹ́sụ̃ pi Bẽlẽzẽbúlã be

(Mãrákõ 3:20-30; Lúkã 11:14-23; 12:10)

22 Kúru ꞌbá rĩ pi ní ágó ãzi mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí, átápi ku ni íjị́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, ágó rĩ índrí ũnjí be, Yẹ́sụ̃ ídrí ágó rĩ rá, ágó rĩ ẽ mị gõ ãngũ ndreé rá, gõ kpá átá rá. 23 ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré ngakí ãyãá tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri adri nyo Dãwụ́dị̃ Mvọ́pị ꞌi kuyé?”

24 Fãrụ́sị̃ rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ri índrí ũnjí rĩ pi údró ũkpõ Bẽlẽzẽbúlã vé rĩ sĩ, Bẽlẽzẽbúlã ri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi vé rĩ.”

25 Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ rá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá mãlũngã rụꞌbá rĩ pi rikí dõ ĩ fụụ́ ĩ drị̃kã sĩ, ĩri sẽ kộpivé mãlũngã ri ábá rá. ꞌBá kụ̃rụ́ agá rĩ pi, dõku ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi rikí dõ ĩ fụụ́ ĩ drị̃kã sĩ, ĩri sẽ kụ̃rụ́ ꞌdĩri, dõku ꞌbẹ̃tị́ ꞌdĩri ábá rá. 26 Sãtánã dro dõ ꞌí ọ̃gụ̃pị́ị índrí ũnjí rĩ pi, kộpi ri ĩ fụ ĩ drị̃kã sĩ, ĩrivé mãlũngã ri ícó pá tu íngóni? 27 Ma dõ ri índrí ũnjí rĩ pi dro ũkpõ Bẽlẽzẽbúlã vé rĩ sĩ pírí, kúru ꞌbá ĩmivé rĩ pi ri índrí ũnjí rĩ pi dro ãꞌdi vé ũkpõ sĩ? ꞌBá ĩmivé rĩ pi ímụ́ ĩmivé tã lị, kộpi ꞌyo tã ĩmi ni ꞌyoó rĩ adri pịrị ku. 28 ꞌBo ma dõ ri índrí ũnjí rĩ pi dro Múngú vé Índrí Uletere rĩ vé ũkpõ sĩ, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ mãlũngã Múngú vé rĩ ícá ĩmi ãsámvú gé gí.

29 “Dõku ꞌbá ri ícó fi ꞌbá ũkpõ be ni vé jó agá mụ ĩrivé ngá ali íngóni íngóni? Drị̃drị̃ ni, ĩri drĩ ꞌbá ũkpõ be ꞌdĩri rụ úmbé, ĩri kúru íbí mụ ngá ĩrivé jó agá rĩ pi ali ndõ.

30 “ꞌBá rĩ adri dõ má be trụ́ ku, ꞌbá ꞌdĩri mávé ãríꞌbá, ꞌbá rĩ úmú dõ kãbĩlõ rĩ pi adrií má be trụ́ ku, ꞌbá ꞌdĩri kãbĩlõ rĩ pi írérẽ. 31 Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ ꞌo dõ ũnjĩkãnyã, ãzini ide dõ ꞌbá ãzi, ĩ ícó ĩri trũ rá, ꞌbo ꞌbá rĩ ide dõ Índrí Uletere rĩ vé tã, ícókí ĩri trũú ãluŋáni ku. 32 Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ꞌbá rĩ átá dõ mávé tã ũnjí, ĩ ícó ĩri trũ rá, ꞌbo ꞌbá rĩ átá dõ Índrí Uletere rĩ vé tã ũnjí, ícókí ĩri trũú ku, íꞌdózú ãndrũ, dõku lókí ímụ́pi drị̃drị̃ ꞌdĩí rĩ gé.

Ĩ pẹtị rĩ nị̃ ámá ĩrivé ũꞌa sĩ

(Lúkã 6:43-45)

33 “Pẹtị rĩ dõ múké, ĩrivé ũꞌa ri adri múké, pẹtị rĩ dõ ũnjí, ĩrivé ũꞌa ri adri ũnjí, ãꞌdiãtãsĩyã ĩ pẹtị rĩ nị̃ ámá ĩrivé ũꞌa sĩ. 34 Ĩmi adriꞌbée sụ̃ ị̃nị̃ tị́nị riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá ꞌdĩꞌbée, ĩmi ícó tã múké átá íngóni? Tã ĩmi ní rií átá rĩ, ĩri íbí íngá ĩmî ẹ́sị́ agá. 35 ꞌBá adriípi múké rĩ, tã ĩri ní rií átá ĩfũú ꞌí ẹ́sị́ agásĩ rĩ pi céré múké, ꞌbá adriípi ũnjí rĩ, tã ĩri ní rií átá ĩfũú ꞌí ẹ́sị́ agásĩ rĩ pi céré ũnjí. 36 ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá riípi átángá átápi, tã ni ụ̃sụ̃ụ́pi drị̃drị̃ ku rĩ, ụ́ꞌdụ́ ĩ ní tã lịzú rĩ gé, ĩri ímụ́ tã ꞌí ní átá rĩ ũlũ ꞌî tị sĩ. 37 Átángá ĩfũúpi mí tị gé sĩ múké rĩ, ĩri sẽ ĩ mi trũ ãní rá, ꞌbo átángá ĩfũúpi mí tị gé sĩ ũnjí rĩ, ĩri sẽ ĩ tã lị ãní mí drị̃gé.”

Bị́lẹ́mị Yónã vé rĩ

(Mãrákõ 8:11-12; Lúkã 11:29-32)

38 Kúru Fãrụ́sị̃ ụrụkọꞌbée, ãzini ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi ã ụrụkọꞌbée be, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Ímbápi, ꞌbá lẽkí mî ꞌo ꞌbá ní tã ãyãzú ãyãyã ni.”

39 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Úyú ũnjĩkãnyã be riꞌbá ọ̃wụ̃ ꞌbãꞌbée rĩ pi kínĩ mâ ꞌo ĩ ní tã ãyãzú ãyãyã ni! ꞌBo tã ãyãzú ãyãyã má ní lẽé ꞌoó kộpi ní rĩ, ĩri tã nẹ́bị̃ Yónã§ vé rĩ. 40 Sụ̃ Yónã ní laá caá ị̃ꞌbị́ ãmbúgú rĩ agá ụ̃tụ́ŋá na ị́nị́ŋá na rĩ tị́nị, kúru ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ímụ́ la ca ꞌbụ́ agá ụ̃tụ́ŋá na ị́nị́ŋá na. 41 Kúru ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi ní ẹ́sị́ újá gí rĩ sĩ, kộpi ímụ́ úyú ãndrũ nõri tõ nĩ, ãzini kộpi tã lị úyú ãndrũ nõri drị̃gé nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi újákí ẹ́sị́ tị Yónã ní sẽé rĩ sĩ gí, ꞌbo ꞌbá Yónã ri ndẽépi ãmbũgũ sĩ rĩ, ĩri nõgónõ. 42 ꞌBãgú ũkú rú ãngũ ándrélé rú rĩ gé rĩ úmvúlésĩ ímụ́ pá tu tã lị úyú ãndrũ nõri drị̃gé nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã íbí ímụ́ ãngũ rárá rú ni gélésĩ, ímụ́ Sõlõmónã vé úmĩ tã ꞌozú rĩ yịị́, ꞌbo ꞌbá ãzi nõgónõ ndẽ Sõlõmónã rĩ ãmbũgũ sĩ rá.

Índrí ũnjí vé ĩgõngárá fizú ꞌbá rĩ ẹ́sị́ agá rĩ

(Lúkã 11:24-26)

43 “Índrí ũnjí ĩfũ dõ ꞌbá ãzi agásĩ gí, ĩri ꞌde mụ ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãá, ĩri mụ vũrã uvuzú ni ndã, ꞌbo ị́sụ́ vũrã uvuzú ni ku. 44 Ĩri kúru ꞌyo, ‘Á lẽ ma újá gõó mụụ́ adrií jó má ní ĩfũzú rĩ agá.’ Ca dõ mụụ́ jó rĩ ã ꞌa ị́sụ́ kálámgbá rú, ꞌbá ãzi ꞌa ni agá ꞌdãáyo, wekí ꞌa ni kú uletere, 45 ĩri mụ ꞌî ọ̃gụ̃pị́ị índrí ũnjí be agaꞌbée rá ẹ́zị̂rị̃ ni pi bĩ, kộpi fi mụ adri jó rĩ agá ꞌdãá. ꞌBá ꞌdĩri vé adringárá ũnjĩkãnyã ni gõ drị̃drị̃ ꞌdãri agá rá. Tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi ngá úyú ũnjĩkãnyã be nõꞌbée rụ́ꞌbá gá.”

Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị pi Yẹ́sụ̃ ẹ́drị́pị́ị be

(Mãrákõ 3:31-35; Lúkã 8:19-21)

46 Yẹ́sụ̃ kã rií átá ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní, ẹ́ndrẹ́pị pi ẹ́drị́pị́ị be tukí pá kuú ãmvé ꞌdãá, kộpi lẽkí átá ĩri be. 47 ꞌBá ãzi ní lũzú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mí ẹ́ndrẹ́pị pi mí ẹ́drị́pị́ị be tukí pá kuú ãmvé ꞌdãáꞌdã, kộpi lẽkí átá mí be.”

48 Yẹ́sụ̃ ní ágó rĩ zịzú kĩnĩ, “Má ẹ́ndrẹ́pị ri ãꞌdi ꞌi? Má ẹ́drị́pị́ị ãꞌdi pi?” 49 Yẹ́sụ̃ ní drị́ suzú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vú ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mávé ẹ́ndrẹ́pị, ãzini mávé ẹ́drị́pị́ị kộpi adriꞌbá nõ. 50 ꞌBá rĩ ꞌdụ dõ tã má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ní lẽé rĩ ngaá rá, ꞌbá ꞌdĩri ĩri adri má ẹ́drị́pị, ĩri adri má ọ́mvụ́pị, ĩri adri má ẹ́ndrẹ́pị.”

13

Nãpí ágó úri riípi rĩ vé rĩ

(Mãrákõ 4:1-9; Lúkã 8:4-8)

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu ꞌdãri sĩ, Yẹ́sụ̃ nga fũú jó rĩ agásĩ, mụ adrií yị̃ị́ bãlãlã rĩ ã gãrã gá. 2 ꞌBá bị́trị́ká trakí ĩ Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, Yẹ́sụ̃ ní ngazú tụzú kũlúmgba agá, ĩri ní úrízú vũgá, ꞌbá rĩ pi áwíkí pá tuú kuú yị̃ị́ rĩ ã gãrã gá. 3 Yẹ́sụ̃ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní tã kárákará nãpí sĩ kĩnĩ, “Ágó ãzi ọ́mvụ́ be ni mụ úri rií ívé ọ́mvụ́ agá. 4 Ágó rĩ kã úri rĩ rií, úri rĩ pi ụrụkọ uꞌdekí lẹ́tị drị̃gé, ãríŋá rĩ pi ímụ́kí úri uꞌdeꞌbá lẹ́tị drị̃gé rĩ pi teé céré. 5 Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí nyọ̃ọ́kụ́ írã drị̃gé ni agá. Úri rĩ pi ĩfũkí mbẽlẽŋá, nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ní adrií nyetele rĩ sĩ. 6 ꞌBo ụ̃tụ́ rĩ kã koó gbírílí, úri ĩfũꞌbá rĩ pi ꞌwikí ũdrãá céré, ãꞌdiãtãsĩyã úlá ni pi ní fií vũgá ꞌdãá kuyé rĩ sĩ. 7 Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí ũcékúcé ãsámvú gé, ũcékúcé rĩ dụ amuú, ọ̃zụ̃ úri ĩfũꞌbá dụꞌbá rĩ pi rá. 8 Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí nyọ̃ọ́kụ́ múké ni agá, kộpi dụkí ꞌaá mị be gbálígbálí. Drị̃ ni ãlu rĩ gé, ụrụkọ ni ã fí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu, ụrụkọ ni pụ̃kụ́ ázíyá, ụrụkọ ni pụ̃kụ́ na. 9 ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã ꞌdĩri.”

Yẹ́sụ̃ ri átángá rĩ átá nãpí sĩ ãsĩ

(Mãrákõ 4:10-12; Lúkã 8:9-10)

10 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú ĩri zịzú kínĩ, “Mi ri átá ꞌbá rĩ pi ní nãpí sĩ ãsĩ?”

11 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Sẽkí ĩmi ní úmĩ mãlũngã ꞌbụ̃ vé ĩ ní ũzụ̃ụ́ kuú mũdũmũdũ rú rĩ vé tã nị̃zú ámázú rĩ rá, ꞌbo sẽkí úmĩ ꞌdĩri ꞌbá ụrụkọ ní kuyé. 12 ꞌBá tã má ní ímbá rĩ yịị́pi rá rĩ, ĩ ĩri ní tã nị̃ngárá sẽ ãmbúgú, ꞌbo ꞌbá tã mávé rĩ yịị́pi ku rĩ, ĩ ĩrivé tã nị̃ngárá ꞌdụ úmĩ ni gé sĩ rá. 13 Ma kộpi ní tã rĩ átá nãpí sĩ ãꞌdiãtãsĩyã,

“ ‘Kộpi mị ꞌbã tã má ní ꞌoó rĩ ndrezú rá, ꞌbo kộpi ndrekí ku,

kộpi bị́ ꞌbã tã rĩ yịzú rá, ꞌbo kộpi yịkí ku, dõku tã rĩ fi kộpi drị̃gé ku.’

14 Tã ꞌdĩri nga ꞌi fũú tị ni gé gí, sụ̃ nẹ́bị̃ Ĩsáyã ní átá rĩ tị́nị kĩnĩ,

‘Ĩmi mávé ụ́ꞌdụ́kọ́ yị rá, ꞌbo ĩmi ícókí ífífí ni nị̃ị́ ámá ku,

ĩmi tã má ní ꞌoó rĩ ndre rá, ꞌbo ĩmi ícókí tã ni nị̃ị́ ámá ku.

15 ꞌBá ꞌdĩꞌbée ẽ ẹ́sị́ tete,

kộpi ẽ bị́ yị tã ku,

kộpi bĩkí ĩ mị cí,

kộpi ã bĩkí té dõ ĩ mị cí ku,

kộpi ẽ mị ri té ãngũ ndre rá,

kộpi ẽ bị́ ri té tã yị rá,

kộpi ẽ ẹ́sị́ ri té tã nị̃ ámá rá,

kộpi ã újákí dõ ẹ́sị́ rá, ma té kộpi ídrí rá.’*

16 ꞌBo nóni Múngú sẽ ĩmi ní tãkíri gí, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmî mị ri ãngũ ndre rá, ãzini ĩmî bị́ ri tã yị rá. 17 Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, nẹ́bị̃ kárákará, ãzini ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị kárákará ándúrú rĩ pi ꞌbãkí úvá lẽzú tã ĩmi ní ndreé ꞌdĩri ndrezú, ꞌbo kộpi ndrekí kuyé, ãzini kộpi lẽkí tã ĩmi ní yịị́ ꞌdĩri yịị́, ꞌbo kộpi yịkí tã rĩ kuyé.

Yẹ́sụ̃ ũlũ nãpí úri vé rĩ vé ífífí

(Mãrákõ 4:13-20; Lúkã 8:11-15)

18 “Kúru ĩmi yịkí ífífí nãpí ágó úri riípi rĩ vé rĩ. 19 Úri uꞌdeꞌbá lẹ́tị drị̃gé rĩ vé ífífí, ĩri ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké mãlũngã vé rĩ ã tã yịꞌbá rá, tã ni ní fií kộpi drị̃gé kuyé rĩ pi. Ãdróko ímụ́ úri rĩ pi uꞌdụụ́ kộpi ẽ ẹ́sị́ agásĩ rá. 20 Úri uꞌdeꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ írã drị̃gé rĩ agá rĩ pi, ĩri ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ yịꞌbá rá, ãzini ãꞌyĩꞌbá ãyĩkõ sĩ rĩ pi. 21 Kộpi ã úlá ní fií vũgá ꞌdãá kuyé rĩ sĩ, kộpi ícókí adrií lókí be ãco ku. Tã ũkpó ũkpó kãdõ kộpi ị́sụ́, dõku kádõ kộpi ọ̃cụ̃ụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ vé tã sĩ, kộpi gõ ẹ̃ꞌyị̃ngárá rĩ adi ĩ drị́gé sĩ rá. 22 Úri uꞌdeꞌbá ũcékúcé ãsámvú gé rĩ pi, ĩri ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ yịꞌbá rá rĩ pi. ꞌBo kộpi ní rií tã rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ụ̃sụ̃ụ́ áyu rĩ sĩ, ãzini kộpi ní rií ãꞌbú vé tã ꞌdụụ́ ꞌbãá ãmbúgú rĩ sĩ, sẽ úri múké rĩ adri kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ku. 23 ꞌBo úri uꞌdeꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ múké rĩ agá rĩ pi, ĩri ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ yịꞌbá rá, tã ni ní fií kộpi drị̃gé múké múké rĩ pi, ꞌbá ꞌdĩꞌbée vé ãnyãngã ri ka, drị̃ ni ãlu rĩ gé, fí ni ri adri mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu, ụrụkọ ni pụ̃kụ́ ázíyá, ụrụkọ ni pụ̃kụ́ na, ĩ ní úri rĩ saá rĩ vú sĩ.”

Nãpí jõótã dụụ́pi ãnyá agá rĩ vé rĩ

24 Yẹ́sụ̃ gõ kộpi ní nãpí ãzi ũlũú dị̃ị́ kĩnĩ, “Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri sụ̃ ꞌbá úri múké ni riípi ọ́mvụ́ agá rĩ tị́nị. 25 ꞌBá rĩ pi kâ céré ꞌdeé ụ́ꞌdụ́ kongárá gá, ĩrivé ãríꞌbá ímụ́ jõótã fí rií ĩrivé ãnyá agá, gõ ꞌdeé mụụ́ ꞌdĩísĩ rá, jõótã rĩ vé fí ĩfũ dụụ́ ãnyá rĩ agá. 26 Ãnyá rĩ kã ĩfũú, jõótã rĩ ní kpá ĩfũzú.

27 “Ãtíꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú ọ́mvụ́ ꞌdị́pa rĩ zịzú kínĩ, ‘Ãmbúgú mávé rĩ, úri mí ní rií mívé ọ́mvụ́ agá rĩ adri úri múké ni pi kuyé? Jõótã ĩfũúpi rĩ íbí íngá ngũgá?’

28 “Ĩri ní újázú kộpi ní kĩnĩ, ‘Ãríꞌbá ꞌo tã ꞌdĩri nĩ.’

“Ãtíꞌbá rĩ pi ní ĩri zịzú kínĩ, ‘Mí ãꞌyĩ ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ mụkí jõótã rĩ unjeé ãnyá rĩ agásĩ ãmvé ꞌdíni rá?’

29 “Ọ́mvụ́ ꞌdị́pa rĩ ní újázú kĩnĩ, ‘Adri ꞌdíni kuyé, ĩmi unjekí dõ jõótã rĩ pi ãnyá rĩ agásĩ ãmvé, ĩmi kpá ãnyá rĩ pi unje ĩndĩ. 30 Ĩmi kukí jõótã rĩ ã dụ mụzú ãnyá rĩ be trụ́ cĩmgbá cazú sâ ĩ ní ímụ́zú ãnyá rĩ lịzú rĩ gé. Kádõ ímụ́ ãnyá rĩ lịị́, ma lũ ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi ní, “Drị̃drị̃ ni, ĩmi unjekí jõótã rĩ ãnyá rĩ agásĩ, ĩmi úmbékí, ĩmi zãkí veé ãcí sĩ. Kúru ĩmi ĩkũnãkí ãnyá rĩ íjị́ ímụ́ ꞌbãá mávé ĩrá agá.” ’ ”

Nãpí marígó fí be mãdãŋáŋá rĩ vé rĩ

(Mãrákõ 4:30-32; Lúkã 13:18-21)

31 Yẹ́sụ̃ átá kpá kộpi ní nãpí ãzi kĩnĩ, “Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ vé tã adri sụ̃ marígó ã fí mãdãŋáŋá ĩ ní saá ọ́mvụ́ agá rĩ tị́nị. 32 Marígó rĩ ã fí ã adri dõ kíníkiniŋá drãáãsĩyã, kãdõ dụụ́, ĩri dụ ọ́mvụ́ agá ꞌdãá ícá ãmbúgú. Ãríŋá rĩ pi mụ ĩvé jó sị drị́tị ni pi gé sĩ.”

Nãpí ãkụ́fị́ vé rĩ

33 Yẹ́sụ̃ ũlũ nãpí ãzi dị̃ị́ kĩnĩ, “Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri sụ̃ ãkụ́fị́ ũkú rĩ ní íꞌdụ́ dãá íwá ĩ ní uruú gí rĩ agá rĩ tị́nị, ãkụ́fị́ rĩ sẽ íwá rĩ dra kọ̃fụ́tọ̃ be.”

Tã ã pá Yẹ́sụ̃ ní tã rĩ ũlũzú nãpí sĩ rĩ

(Mãrákõ 4:33-34)

34 Yẹ́sụ̃ ri tã ꞌdĩꞌbée ũlũú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní céré nãpí sĩ. Tã ãzi ĩri ní átá ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní nãpí sĩ kuyé ni ꞌdãáyo. 35 Tã Múngú ní átá nẹ́bị̃ rĩ pi ní rĩ fũ tị ni gé gí kĩnĩ:

“Ma ĩmi ní tã rĩ ũlũ nãpí sĩ,

Tã ĩ ní ũzụ̃ụ́zụ̃ íꞌdózú ĩ ní vũ ri gbingárá gá ꞌdãá rĩ, ma ífífí ni ũlũ ĩmi ní rá.”*

Yẹ́sụ̃ ũlũ jõótã ĩfũúpi ãnyá agá rĩ vé ífífí

36 Kúru Yẹ́sụ̃ ní fũzú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé sĩ, ĩri ní fizú mụzú adrizú jó agá. Ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú ĩri vúgá, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Mí ũlũ ꞌbá ní nãpí jõótã dụụ́pi ãnyá agá rĩ vé ífífí.”

37 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ágó úri múké rĩ riípi rĩ, ĩri ma ꞌi. 38 Ọ́mvụ́ rĩ, ĩri ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi, úri múké rĩ, ĩri ꞌbá fiꞌbá mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá rĩ pi. Jõótã dụụ́pi ãnyá agá rĩ, ĩri ꞌbá ãdróko vé rĩ pi. 39 Ãríꞌbágú jõótã riípi ãnyá agá rĩ, ĩri ãdróko ꞌi. Ãnyá rĩ vé ĩkũnãngárá, ĩri ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ, ꞌbá ãnyá ĩkũnãꞌbá rĩ pi, mãlãyíkã rĩ pi.

40 “Ĩkũnãkí jõótã ãnyá agá rĩ zãá ãcí sĩ, tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi nga ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé. 41 Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma mávé mãlãyíkã rĩ pi ĩpẽ ímụ́ ngá sẽépi ꞌbá rĩ pi ní tã ꞌozú pịrị ku, ãzini ꞌbá rĩ pi sẽépi fiípi ũnjĩkãnyã agá rĩ pi unje mávé mãlũngã agásĩ rá. 42 Mãlãyíkã rĩ pi ímụ́ kộpi ꞌdụ úꞌbé ãcí ciípi kú nyãlũ rĩ agá, ꞌdãlé kộpi ímụ́ útré ãcí rĩ vé fingárá kộpi rụ́ꞌbá gá rĩ sĩ, ãzini kộpi ímụ́ sị́kányá ci rá. 43 ꞌBo ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi, kộpi ímụ́ dị̃ ĩ Ẹ́tẹ́pị vé mãlũngã agá ꞌdãá sụ̃ ụ̃tụ́ ní dị̃ị́ rĩ tị́nị. ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã ꞌdĩri.

Nãpí ngá ãjẽ be ãmbúgú rĩ vé rĩ

44 “Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri sụ̃ ngá ãjẽ be ãmbúgú ĩ ní zụ̃ụ́ kuú nyọ̃ọ́kụ́ agá rĩ tị́nị. Ágó rĩ kã ngá ãjẽ be ãmbúgú ꞌdĩri ị́sụ́, gõ mụụ́ zụ̃ụ́ dị̃ị́. Ãyĩkõ fiípi ẹ́sị́ ni agá rĩ sĩ, sẽ ngá rĩ jeé, mụ nyọ̃ọ́kụ́ ꞌdãri jeé ãní.

45 “Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri sụ̃ ꞌbá riípi mãyãkã ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ãjẽ be ãmbúgú ĩ ní zịị́ pálĩ* rĩ pi ndãá rĩ tị́nị. 46 Kã mụụ́ mãyãkã múké ọ́gụ́pi ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ãjẽ be ãmbúgú ꞌdĩri ị́sụ́, ụzị ívé ngá ãrẽvú céré, gõ mụụ́ írã ọ́gụ́pi ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ꞌdãri jeé ãní.

Nãpí ímbá vé rĩ

47 “Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri kpá sụ̃ ímbá ĩ ní ꞌbeé yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá ị̃ꞌbị́ ọ̃sụ̃kã be ãndíãndí rĩ pi urụzú rĩ tị́nị. 48 Ị̃ꞌbị́ rĩ pi kâ ĩ tõó gaá ímbá rĩ agá ꞌdãá tré, ãgõ ị̃ꞌbị́ ꞌbeꞌbá rĩ pi ísékí ímbá rĩ yị̃ị́ rĩ agásĩ ãmvé nõó. Kộpi ní kúru úrízú vũgá, kộpi ní ị̃ꞌbị́ múké múké rĩ pi ũpẽzú ũꞌbãzú ũvú rĩ pi agá, ꞌbo kộpi úꞌbékí ị̃ꞌbị́ ũnjí rĩ pi ásé agá. 49 Lókí ụ̃dụ̃ vé rĩ gé, tã rĩ ímụ́ ꞌi nga sụ̃ ꞌdĩri tị́nị. Múngú ri ímụ́ mãlãyíkã rĩ pi ĩpẽ ímụ́ ꞌbá riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi ãsámvú aco ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi be. 50 Kộpi ímụ́ ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi úꞌbé ãcí ciípi kú nyãlũ rĩ agá, kộpi ímụ́ ngo ãzini sị́kányá ci ãcí rĩ vé fingárá ĩ rụ́ꞌbá gá rĩ sĩ.”

51 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Tã má ní átá ꞌdĩꞌbée fi nyo ĩmi drị̃gé rá?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Ẽ, tã rĩ fi ꞌbá drị̃gé rá.”

52 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá ãlu ãlu riípi tãị́mbị́ ímbápi rĩ, ímbákí ĩri mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ vé tã sĩ gí, ꞌbá ꞌdĩri adri sụ̃ jó ꞌdị́pa ívé ngá úꞌdí rĩ íꞌdụ́pi ngá ụ̃kụ rĩ be† ívé jó agásĩ ãmvé rĩ tị́nị.”

ꞌBá Nãzẽrétã vé rĩ pi gãkí Yẹ́sụ̃ ri sĩ

(Mãrákõ 6:1-6; Lúkã 4:16-30)

53 Yẹ́sụ̃ kã nãpí rĩ ũlũú dẹẹ́, ĩri ní fũzú ãngũ ꞌdãri agásĩ ãmvé. 54 Gõ ꞌdeé mụụ́ Nãzẽrétã gá kụ̃rụ́ ĩri ní mbazú rĩ gé, ĩri ní íꞌdózú ꞌbá rĩ pi ímbázú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá, sẽ ꞌbá rĩ pi ní ãyãngárá, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ị́sụ́ úmĩ rizú tã ãyãzú ãyãyã ꞌdĩri ꞌozú rĩ íngũgá?” 55 Kộpi ní kpá gõzú zịzú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri adri ꞌbá riípi párángi faápi rĩ vé mvá kuyé? Ágó ꞌdĩri vé ẹ́ndrẹ́pị adri Mãríyã ꞌi kuyé? Ĩrivé ẹ́drị́pị́ị adri Yõkóbũ ꞌi, Yõsépã ꞌi, Sị̃mọ́nã ꞌi, ãzini Yụ́dã ꞌi kuyé? 56 Ĩrivé ọ́mvụ́pị́ị ꞌdĩꞌbée rikí nyo adrií ꞌbá be trụ́ kuyé? Ágó ꞌdĩri ị́sụ́ tã ꞌdĩꞌbée íngázú íngũgá?” 57 ꞌBá rĩ pi ã ꞌa vekí ũnjí ũnjí tã ĩri ní ꞌoó ꞌdĩꞌbée sĩ.

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Nẹ́bị̃ rĩ dõ vũrã ãzi gé, ꞌbá rĩ pi ĩri ị̃njị̃ rá, ꞌbo ĩri dõ ꞌbá ívé rĩ pi ãsámvú gé, ị̃njị̃kí ĩri ku.”

58 Yẹ́sụ̃ ꞌo tã ãyãzú ãyãyã ni ãngũ ꞌdãri agá kárákará kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ãngũ ꞌdãri agá rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãkó.

14

Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ vé drãngárá

(Mãrákõ 6:14-29; Lúkã 9:7-9)

1 Sâ ꞌdãri gé, ꞌbãgú Ẽródẽ* ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ rụụ́pi rĩ kã Yẹ́sụ̃ vé tã yịị́, 2 ĩri ní ꞌyozú ívé ãtíꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá ꞌdĩri Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ íngá gõó ídri rú nĩ! Sẽzú ĩri ní rizú tã ãyãzú ãyãyã ꞌdĩꞌbée ꞌozú ꞌdíni ãní.”

3 Ãꞌdiãtãsĩyã ọ́tụ́ Ẽródẽ rụ Yũwánĩ ri, úmbé ĩri, jị ĩri mụụ́ ꞌbeé jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ꞌí ẹ́drị́pị Pĩlípũ† vé ũkú Ẽrõdíyã ã tã sĩ. 4 Yũwánĩ ꞌyo ándúrú Ẽródẽ ní kĩnĩ, “Tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ãꞌyĩ ku mí ní mívé ẹ́drị́pị vé ũkú jezú mí ní ũkú rú.” 5 Ẽródẽ lẽ Yũwánĩ ri ꞌdịị́, ꞌbo ri ꞌoó ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá rĩ pi sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ãꞌyĩkí rá ꞌyozú kínĩ, Yũwánĩ ri nẹ́bị̃.

6 Ụ́ꞌdụ́ ĩ ní Ẽródẽ ri tịzú rĩ kã ícá, údékí ụ̃mụ̃, ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, mvá ũkúŋá Ẽrõdíyã vé rĩ tu úngó Ẽródẽ ẹndrẹtị gé, sẽ Ẽródẽ ní ãyĩkõ. 7 Ẽródẽ sõ ũyõ kĩnĩ, ngá mvá ũkúŋá rĩ ní lẽé rĩ, ꞌi sẽ ĩri ní rá. 8 Ẽrõdíyã ní ꞌyozú ívé mvá ũkúŋá rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌyo Ẽródẽ ní, ã sẽ mí ní Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ẽ drị̃ sákãnĩ agá.” 9 Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbãgú Ẽródẽ ní ĩzãngã, ꞌbo ĩri ní ũyõ sõó ívé ụ̃mụ́ rĩ pi ẹndrẹtị gé gí rĩ sĩ, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ngá mvá ũkúŋá rĩ ní lẽé rĩ, ã sẽkí ĩri ní. 10 Ĩri ní ãngáráwá rĩ pi pẽzú mụzú Yũwánĩ ẽ drị̃ lịzú jó ĩ ní ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá. 11 Ãngáráwá rĩ pi ní Yũwánĩ ẽ drị̃ íꞌdụ́zú íjị́zú sákãnĩ agá, ímụ́ sẽé mvá ũkú rĩ drị́gé, mvá ũkú rĩ ní jịzú sẽzú ẹ́ndrẹ́pị ní. 12 Yũwánĩ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú Yũwánĩ vé ãvũ ꞌdụzú jịzú mụzú sị̃zú. Vụ́drị̃ ni gé, kộpi ní mụzú tã ni ũlũzú Yẹ́sụ̃ ní.

Yẹ́sụ̃ sẽ ãnyãngã nyaá ꞌbá élĩfũ tọ̃wụ́ pi ní

(Mãrákõ 6:30-44; Lúkã 9:10-17; Yũwánĩ 6:1-14)

13 Yẹ́sụ̃ kã tã Yũwánĩ vé rĩ yịị́, ĩri ní ꞌdezú mụzú kũlúmgba sĩ, mụ adrií vũrã ãzi gé ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ. ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi ngakí fũú kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ, kộpi ꞌdekí mụụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ pá sĩ. 14 Yẹ́sụ̃ kã ísị́ kũlúmgba rĩ agásĩ vũgá nõó, kã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ndreé, sẽ ẹ́sị́ ni ị́sụ́ ĩzãngã ambamba, ĩri ní kúru ꞌdezú rizú ꞌbá drã be rĩ pi ídrízú.

15 Kã mụụ́ adrií ũndréŋá rĩ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. Kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Ụ̃tụ́ rĩ ꞌde nóni gí, ãngũ nõri ásé agá, lẽ mî pẽ ꞌbá bị́trị́ká ꞌdĩꞌbée mụụ́ ãnyãngã jeé kụ̃rụ́ mãdã mãdã rĩ pi agásĩ.”

16 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ꞌbá ꞌdĩꞌbée ã mụkí vũrã ãzi gé ku. Ĩmi sẽkí kộpi ní ngá nyanya, kộpi ã nyakí.”

17 Kộpi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Ngá ꞌbá vúgá nõgó anigé rĩ ꞌyéŋá pánga tọ̃wụ́ ị̃ꞌbị́ be ị̃rị̃.”

18 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi íjị́kí má vúgá nõó.” 19 Ĩri ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní, kộpi ã úríkí vũgá ásé drị̃gé ꞌdĩgé. Ĩri ní pánga tọ̃wụ́ ꞌdĩꞌbée íꞌdụ́zụ́ ị̃ꞌbị́ ị̃rị̃ rĩ be, ĩri ní ãngũ ndrezú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú, ĩri ní pánga rĩ ãndĩzú, ĩri ní sẽzú ị̃ꞌbị́ rĩ be ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi drị́gé, ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní awazú ꞌbá rĩ pi ní. 20 ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré nyakí ãnyãngã rĩ ẹ́pị́zú ãní rá, ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ĩkũnãkí ãnyãngã ĩ ní nyaá rĩ ẽ ị̃mbị́tã caá ũvú ã ꞌa mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃. 21 Ãgõ ãnyãngã nyaꞌbée rĩ pi vé kãlãfe ri ícó ca élĩfũ tọ̃wụ́ (5,000) rá, kãlãfe ꞌdĩri agá ꞌdĩgé, lãkí ũkú rĩ pi anjiŋá rĩ pi be kuyé.

Yẹ́sụ̃ mụ yị̃ị́ drị̃gé sĩ pá sĩ

(Mãrákõ 6:45-52; Yũwánĩ 6:15-21)

22 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, koro Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, kộpi ã tụkí gõó kũlúmgba agá ꞌdãá ũzi, kộpi ã zokí yị̃ị́ bãlãlã rĩ mụzú álé ꞌdãá. Vúlé ꞌdãá, ĩri ní ꞌbá rĩ pi ayizú mụzú ĩvé ãngá sĩ. 23 Kã ꞌbá rĩ pi ayií mụzú gí, ĩri ní tụzú mụzú írã drị̃gé ꞌdãá ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ, ĩri ní Múngú rĩ zịzú. Ụ̃tụ́ rĩ kã ꞌdeé, ị́sụ́ ĩri ꞌdãlé ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ. 24 Sâ ꞌdãri gé, kũlúmgba rĩ vụ̃ rárá rú nyọ̃ọ́kụ́ rĩ be. Ũlí ní vịzú ũkpõ be, sẽ yị̃ị́ rĩ úvá ãní ngũyá ngũyá, sẽ kũlúmgba rĩ ícó mụụ́ ãní bã ku.

25 Ãngũ rĩ kã lẽé ọ́wụ́, Yẹ́sụ̃ ní rizú ímụ́zú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá nõlé yị̃ị́ bãlãlã rĩ drị̃gé sĩ pá sĩ. 26 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ Yẹ́sụ̃ ri ndreé ĩri ri ímụ́ yị̃ị́ bãlãlã rĩ drị̃gé sĩ pá sĩ, ụ̃rị̃ fi kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ambamba. Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ngá rĩ índrí.” Ụ̃rị̃ fiípi kộpi ẽ ẹ́sị́ agá rĩ sĩ, kộpi ní ngazú útrézú.

27 ꞌBo koro Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã wa ku! ꞌBá rĩ ma ꞌi. Ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku.”

28 Pétẽró ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Úpí, ádarú ꞌbá rĩ dõ mi ꞌi, lẽ mî ꞌyo, mâ mụ mí vúgá ꞌdĩí yị̃ị́ rĩ drị̃gé sĩ pá sĩ.”

29 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Pétẽró ní kĩnĩ, “Mí ímụ́.”

Kúru Pétẽró ní ísị́zú kũlúmgba rĩ agásĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá yị̃ị́ rĩ drị̃gé sĩ pá sĩ. 30 Pétẽró kã nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, ũlí rĩ vị ũkpõ be, gõ rií ꞌoó ụ̃rị̃ sĩ, íꞌdó rií tĩí mụzú yị̃ị́ ã ndụ́gé ꞌdãá, ĩri ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Úpí, ꞌi pa ma!”

31 Koro Yẹ́sụ̃ ní ꞌî drị́ suzú Pétẽró ri ísézú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú Pétẽró ní kĩnĩ, “Mívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá mãdãŋá, ngá mí ní ꞌozú ụ̃rị̃ sĩ mávé tã ãꞌyĩzú ku rĩ ãꞌdi?”

32 Yẹ́sụ̃ pi kâ tụụ́ Pétẽró be kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá, ũlí rĩ ní pá tuzú. 33 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ꞌdezú ĩri ị̃njị̃zú, kộpi kínĩ, “Ádarú mi Mvá Múngú vé ni.”

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá drã be ni pi Gẽnẽsãrétã gá

(Mãrákõ 6:53-56)

34 Kộpi kâ zoó álé ꞌdãá, kộpi ní ĩfũzú kũlúmgba rĩ agásĩ ãmvé, kộpi ní ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ Gẽnẽsãrétã vé rĩ gé. 35 ꞌBá kụ̃rụ́ ꞌdãri agá rĩ pi kâ nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá rĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi, kộpi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ pẽzú mụzú ꞌbá adriꞌbá kụ̃rụ́ ꞌdãri ã gãrã gá sĩ rĩ pi ní. ꞌBá rĩ pi ní ĩvé ꞌbá drã be rĩ pi íjị́zú ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. 36 ꞌBá drã be rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, lẽ Yẹ́sụ̃ ã ãꞌyĩ ĩ ní, ĩ úlókí rí ĩrivé bõngó akoóko rĩ ẽ tị. ꞌBá céré ĩrivé bõngó úlóꞌbá rĩ pi vé drã dẹ̃ kộpi ã rụ́ꞌbá gá sĩ rá.

15

Mẽrẽ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ

(Mãrákõ 7:1-13)

1 Vụ́drị̃ ni gé, Fãrụ́sị̃ ụrụkọ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be íbíkí ímụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gálésĩ, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, 2 “Ngá mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní mẽrẽ ꞌbá ambugu rĩ pi vé rĩ ŋõzú rá rĩ ãꞌdi? Ãꞌdiãtãsĩyã kộpi kádõ rií ngá nyaá, kộpi ũjĩkí ĩ drị́ sụ̃ ꞌbávé mẽrẽ ní lẽé rĩ tị́nị ku!”

3 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní tãị́mbị́ Múngú ní ꞌyoó rĩ ŋõzú ĩmivé mẽrẽ ã tã sĩ rĩ ãꞌdi? 4 Múngú ẹzị kĩnĩ, ‘Lẽ mî ị̃njị̃ mí ẹ́tẹ́pị pi mí ẹ́ndrẹ́pị be ị̃njị̃njị̃.’* ‘ꞌBá átángá átápi ẹ́tẹ́pị ní, dõku ẹ́ndrẹ́pị ní ũnjí rĩ, ã ꞌdịkí ĩri drã ꞌdĩísĩ rá.’* 5 ꞌBo ĩmi kínĩ ꞌbá rĩ ꞌyo dõ ẹ́tẹ́pị ní, dõku ẹ́ndrẹ́pị ní kĩnĩ, ‘Fẽfẽ má ní kõdô lẽé sẽé ĩmi ní rĩ, á sẽ Múngú ní gí,’ 6 ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ꞌdĩri ị̃njị̃ ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be kuyé. Ĩmi gãkí ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ sĩ, ĩmivé mẽrẽ ã tã sĩ. 7 Ĩmi ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị ꞌdĩꞌbée, tã Múngú ní lũú nẹ́bị̃ Ĩsáyã ní átá ĩmi tã sĩ ꞌdĩri ĩri tã áda kĩnĩ,

8 “ ‘ꞌBá ꞌdĩꞌbée ri ma íngú tị sĩ kána,

ꞌbo kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ má drị̃gé kuyé.

9 Kộpi ma ị̃njị̃ ku kána,

tãị́mbị́ kộpi ní rií ímbá rĩ pi, ꞌbá áda ụ̃tị̃ nĩ.’ ”*

Átángá ũnjí rĩ ĩri ũnjĩkãnyã íjị́ ꞌbá drị̃gé

(Mãrákõ 7:14-23)

10 Yẹ́sụ̃ ní ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbãkí bị́ tã má ní ꞌyoó rĩ yịzú, tã rĩ ã fi rí ĩmi drị̃gé ꞌdãá múké múké. 11 Ngá nyanya ꞌbá rĩ ní nyaá rĩ íjị́ ũnjĩkãnyã ku, átángá ũnjí ĩfũúpi ꞌbá rĩ tị gé sĩ rĩ, ĩri ũnjĩkãnyã íjị́ nĩ.”

12 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, kộpi ní Yẹ́sụ̃ rĩ zịzú kínĩ, “ꞌÍ nị̃ kuyé ꞌyozú kínĩ, átángá mí ní átá ꞌdĩri sĩ, Fãrụ́sị̃ rĩ pi ã ꞌa ve rá?”

13 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi kĩnĩ, “Ngá ãrẽvú céré má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ní saá nĩ kuyé rĩ pi, ĩ ímụ́ kộpi unje céré vũgá. 14 Lẽ ĩmi ụ̃sụ̃kí Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée vé tã ku, kộpi drị̃koma mị ãkó ni pi. ꞌBá rĩ dõ mị ãkó, ícó ọ́gụ́pị ẽ drị́ rụụ́ sẽé ku, ĩri sẽ kộpi ị̃rị̃trọ́ mụ uꞌde ꞌbụ́ agá.”

15 Pétẽró ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mí ũlũ ꞌbá ní nãpí mí ní ꞌyoó kínĩ ngá ụrụkọ ĩri ꞌbá ní ũnjĩkãnyã íjị́ ꞌdĩri vé ífífí.”

16 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãzi nyo tã má ní átá nõri nị̃ị́pi kuyé ni anigé? 17 Ĩmi nị̃kí ámá ꞌyozú kínĩ, ngá ꞌbá ní nyaá fií ꞌbá agá rĩ, ĩri fũ ꞌbá agásĩ ãmvé ꞌdíni kuyé? 18 ꞌBo átángá ĩfũúpi ꞌbá tị gé sĩ rĩ, ĩri íbí íngá ꞌbá ẹ́sị́ agá, ĩri sẽ ꞌbá rĩ tã ‘ãzãvũ rú’ ni ꞌo. 19 Ãꞌdiãtãsĩyã yị̃kị̂ ũnjí rĩ, ĩri íbí ĩfũ ẹ́sị́ agálésĩ, ĩri sẽ ꞌbá rĩ ãngũ ꞌdị, ĩri la ꞌbá ãzi vé ũkú sĩ, dõku ũkú rĩ la ꞌbá ãzi vé ágó be, ĩri ọ̃wụ̃ ꞌbã, ĩri ngá ụ̃gụ̃, ĩri ũnjõ ụ́lị́, ãzini ĩri ãngũ ꞌyoꞌyo. 20 Tã ĩ ní ũlãá ꞌdĩꞌbée, ĩri sẽ ꞌbá rĩ adri ‘ãzãvũ rú’ Múngú ẹndrẹtị gé. ꞌBá rĩ nya dõ ngá ị́sụ́ ũjĩ ꞌî drị́ kuyé, sẽ ꞌbá rĩ ꞌo tã ‘ãzãvũ rú’ ni ku.”

Ũkú Kãnánãzị́ ẹ̃ꞌyị̃ngárá be rĩ

(Mãrákõ 7:24-30)

21 Yẹ́sụ̃ nga fũú vũrã ꞌdãri agásĩ, ꞌde mụụ́ ãngũ ãmbúgú Táyã vé rĩ agá, ãzini Sĩdónã vé rĩ agá. 22 Ũkú ãzi Kãnánãzị́, ĩri ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ ri mãzú, rizú ngozú ẹndrẹtị ni gé kĩnĩ, “Úpí, Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ, ꞌí ndre ĩzãngã mávé nõri fô, mávé mvá ũkúŋá ꞌdãáꞌdã índrí ũnjí fi drị̃ ni gé, índrí ũnjí rĩ ri ĩri ní ĩzãngã sẽ ambamba.”

23 Yẹ́sụ̃ zị̃ ꞌî tị átángá ꞌyozú kuyé. Ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩri mãzú, kộpi kínĩ, “ꞌÍ pẽ ũkú ꞌdĩri mụụ́ ꞌdĩísĩ rá, ĩri ri ngo ímụ́zú ꞌbâ vụ́drị̃ gé sĩ ambamba.”

24 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩpẽkí ma ímụ́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé, kộpi índrékí sụ̃ kãbĩlõ ãvĩꞌbá gí rĩ pi tị́nị.”

25 Ũkú rĩ ní ímụ́zú kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, ꞌí ko mâ ĩzã!”

26 Yẹ́sụ̃ ní újázú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Adri múké ku ĩ ní ínyá anjiŋá úcézú rĩ pi íꞌdụ́zú* sẽzú ũcógú rĩ pi ní.”

27 Ũkú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, tã mí ní átá rĩ, ĩri tã áda, ꞌbo ũcógú rĩ pi ícó ínyá uꞌdeꞌbá ĩ ẹ́ꞌdị́páa vé mísá drị̃gé sĩ vũgá rĩ nya rá.”

28 Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Ũkú ꞌdĩri, ẹ̃ꞌyị̃ngárá mívé rĩ ãmbúgú! Tã mí ní zịị́ má tị gé gí rĩ, ĩ ícó sẽ mí ní rá.” Sâ ꞌdãri gé, ũkú rĩ vé mvá ũkúŋá rĩ gõ ícá múké.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá kárákará

29 Yẹ́sụ̃ ní ngazú fũzú vũrã ꞌdãri agásĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú yị̃ị́ bãlãlã Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní mụzú yị̃ị́ bãlãlã rĩ ã gãrã gá sĩ. Ĩri ní tụzú mụzú írã drị̃gé, ĩri ní úrízú vũgá. 30 ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi ní ímụ́zú ĩri vúgá nõó, kộpi íjị́kí ꞌbá pá be ábáꞌbá gí rĩ pi, ꞌbá mị ãkó rĩ pi, ꞌbá ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú rĩ pi, ꞌbá átáꞌbée ku rĩ pi, ꞌbá ụrụkọꞌbée be ímụ́ ꞌbãá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, Yẹ́sụ̃ ídrí kộpi céré rá. 31 ꞌBá rĩ pi kâ ndreé ꞌbá ándúrú átáꞌbá ku rĩ pi nóni ri átátã, ꞌbá pá be ábáꞌbá gí rĩ pi ã pá ícá nóni múké gí, ꞌbá adriꞌbá ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú ri pi nóni ri ẹ̃cị̃ tu rá, ꞌbá mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi nóni ãngũ ndre rá. Tã ꞌdĩri sẽ kộpi ní ãyãngárá, sẽ kộpi íngúkí Múngú Ĩsẽrélẽ vé rĩ ãní rá.

Yẹ́sụ̃ sẽ ãnyãngã nyaá ꞌbá élĩfũ sụ pi ní

(Mãrákõ 8:1-10)

32 Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ma ĩzãngã sĩ ꞌbá nõꞌbée sĩ, kộpi adrikí má be nõgó caá ụ́ꞌdụ́ be na, ngá ãzi kộpi ní nyaánya ní ꞌdãáyo. Á lẽ kộpi pẽé mụzú nõósĩ ẹ̃bị́rị́ sĩ ku. Ĩri sẽ kộpi ícó ĩdrãkã ẹ̃bị́rị́ sĩ lẹ́tị gé rá.”

33 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Ãngũ nõri rárá rú ásé agá, ꞌbá nõꞌbée kárákará, ꞌbâ ị́sụ́kí rí ãnyãngã caápi kộpi ní rĩ íngũgá?”

34 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Pánga ĩmi vúgá ꞌdĩí ngõpí?”

Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Pánga ꞌbá vúgá nõó ẹ́zị̂rị̃ anigé, ãzini ị̃ꞌbị́ ꞌbá vúgá nõó nyíríŋá ni pi anigé, ꞌbo adri kárákará kuyé.”

35 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ã úríkí vũgá. 36 Kúru Yẹ́sụ̃ ní pánga ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée íꞌdụ́zú ị̃ꞌbị́ rĩ pi be, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú, ĩri ní ũndĩzú, ĩri ní íꞌdụ́zú sẽzú ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi drị́gé, kộpi ní awazú ꞌbá rĩ pi ní. 37 ꞌBá rĩ pi céré nyakí ãnyãngã rĩ ẹ́pị́zú ã ní rá. Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ĩkũnãkí pánga ĩ ní ũndĩí ĩ ní nyaá rĩ ẽ ị̃mbị́tã caá ũvú ã ꞌa ẹ́zị̂rị̃. 38 ꞌBá ãnyãngã rĩ nyaꞌbée rĩ pi vé kãlãfe ca élĩfũ sụ, lãkí ũkú rĩ pi anjiŋá rĩ pi be kuyé. 39 Yẹ́sụ̃ kã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ayií mụzú ꞌdĩísĩ gí, ĩri ní tụzú kũlúmgba agá, ĩri ní mụzú vũrã ĩnyiŋá kụ̃rụ́ Mãgãdánã vé rĩ gé.

16

ꞌBá rĩ pi lẽkí tã ãyãzú ãyãyã ni ndreé

(Mãrákõ 8:11-13; Lúkã 12:54-56)

1 Fãrụ́sị̃ rĩ pi Sãdókẽ rĩ pi be ímụ́kí Yẹ́sụ̃ ri ụ̃ꞌbị̃ị́, kộpi zịkí ĩri kínĩ, ã ꞌo ĩ ní tã ãyãzú ãyãyã ni, ã lũ rí ĩ ní ꞌyozú kínĩ, ũkpõ ĩri ní tã ãyãzú ãyãyã ꞌdĩri ꞌozú rĩ íbí íngá ꞌbụ̃ gélésĩla.

2 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ri ꞌyo, ‘Ũndréŋá rĩ sĩ, ãngũ rĩ ka dõ kú mgbã, ãngũ rĩ adri ule, yị̃ị́gọ́ ꞌdị ku.’ 3 Ụ̃ꞌbụ́tịŋá rĩ sĩ, ĩmi ri ꞌyo, ‘Ãndrũ sĩ yị̃ị́gọ́ ri ꞌdị rá, ãꞌdiãtãsĩyã ãngũ rĩ ẽ mịlẹ́tị índré ika, kú ị́rị́bị́tị rú.’ Ĩmi nị̃kí ãngũ rĩ vé mịlẹ́tị ã tã ũlũngárá rá, ꞌbo tã ꞌi ngaápi mâ rụ́ꞌbá gá ãndrũ nõri, ĩmi nị̃kí ífífí ni ámá kuyé. 4 Úyú ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá, ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi, kộpi lẽkí ã ꞌokí ĩ ní tã ãyãzú ãyãyã ni, ꞌbo á ꞌo kộpi ní tã ãyãzú ãyãyã ni ku, ma ꞌyéŋá tã ãyãzú ãyãyã Yónã* vé rĩ iꞌda kộpi ní áyu.” Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú, ĩri ní kộpi kuzú kú ꞌdĩgé.

Ãkụ́fị́ Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé Sãdókẽ rĩ pi be rĩ

(Mãrákõ 8:14-21)

5 Yẹ́sụ̃ pi kâ zoó yị̃ị́ bãlãlã rĩ agásĩ álé ꞌdãá, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã tã ãvĩ, jịkí pánga mụzú ĩndĩ kuyé. 6 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ ãkụ́fị́ Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé Sãdókẽ rĩ pi be rĩ ã tã sĩ.”

7 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Yẹ́sụ̃ átá ꞌbá ní tã rĩ ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ní pánga íjị́ ĩndĩ kuyé rĩ sĩ.”

8 Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní átá ĩ ãsámvú gé sĩ rĩ rá, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi adriꞌbée ẹ̃ꞌyị̃ngárá be mãdã ꞌdĩꞌbée, ngá ĩmi ní rizú átázú ꞌyozú kínĩ pánga ꞌdãáyo rĩ ãꞌdi? 9 Tã ꞌdĩri fi drĩ ĩmi drị̃gé kuyé? Ĩmi ndrekí pánga tọ̃wụ́ ándúrú ꞌbá élĩfũ tọ̃wụ́ pi ní nyaá tí ꞌdãri kuyé? Ĩmi ĩkũnãkí ándúrú ị̃mbị́tã ni caá ũvú ã ꞌa ngõpí? 10 Pánga ẹ́zị̂rị̃ ꞌbá élĩfũ sụ pi ní nyaá rĩ, ĩmi ĩkũnãkí ándúrú ị̃mbị́tã ni caá ũvú ã ꞌa ngõpí? 11 Má átá tã pánga vé ni ku. Tã má ní átá rĩ vé tã fi ĩmi drị̃gé ku ãsĩ? ꞌBo lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ ãkụ́fị́ Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé Sãdókẽ rĩ pi be rĩ ã tã sĩ.” 12 Kúru kộpi ní nị̃zú ámázú ꞌyozú kínĩ, tã Yẹ́sụ̃ ní ũlũú ĩ ní ꞌdĩri adri ꞌyozú kínĩ, ãkụ́fị́ ĩ ní pánga áꞌdízú rĩ kuyé, ĩri tã Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní rií ímbá ũnjí Sãdókẽ rĩ pi be rĩ vé tã ũlũ.

Pétẽró kĩnĩ Yẹ́sụ̃ ri Kúrísítõ ꞌi

(Mãrákõ 8:27-30; Lúkã 9:18-21)

13 Yẹ́sụ̃ pi kâ caá ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be kụ̃rụ́ Sĩzérĩyã Pị̃lị̃pọ́yị̃ vé rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “ꞌBá ꞌbá rĩ pi ní ꞌyoó kínĩ ĩri ꞌBá Mvá ꞌi ꞌdĩri ãꞌdi ꞌi?”

14 Kộpi ní újázú kínĩ, “ꞌBá ụrụkọꞌbée kínĩ, ꞌbá rĩ Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ꞌi. Ụ̃rụkọꞌbée kínĩ, ꞌbá rĩ Ẽlíyã ꞌi. Ụ̃rụkọꞌbée kínĩ, ꞌbá rĩ Yẽrẽmíyã ꞌi, dõku ꞌbá rĩ nẹ́bị̃ rĩ pi vé ãzi.”

15 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “ꞌBo ĩmi ꞌyo ma ãꞌdi ꞌi?”

16 Sị̃mọ́nã Pétẽró ní újázú kĩnĩ, “Mi Kúrísítõ ꞌi, Múngú adriípi ídri rú rĩ vé Mvá.”

17 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Sị̃mọ́nã Yónã ã mvá rĩ, tãkíri ã adri mi be, tã ꞌdĩri ꞌbá áda lũ mí ní nĩ kuyé, má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ lũ mí ní tã ꞌdĩri nĩ. 18 Ãndrũ á ꞌyo mí ní ꞌdíni, mî rụ́ ri adri Pétẽró ꞌi, ífífí ni írã. Ma ímụ́ mávé kãnísã† sị írã ꞌdĩri drị̃gé, drã ícó kãnísã rĩ ndẽé ũkpõ sĩ ku. 19 Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ vé mãfũtá, ma sẽ mí drị́gé, tã mí ní úmbé vũ drị̃gé nõgó gí rĩ, Múngú ri úmbé ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rá. ꞌBo tã mí ní ọyụụ́ vũ drị̃gé nõgó gí rĩ, Múngú rĩ kpá ọyụ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rá.” 20 Yẹ́sụ̃ átá ũkpó ũkpó ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ꞌbá ãzi ã lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌi Kúrísítõ ꞌi ꞌdíni ku.

Yẹ́sụ̃ átá ívé drãngárá ã tã

(Mãrákõ 8:31-9:1; Lúkã 9:22-27)

21 Íꞌdózú lókí ꞌdãri gé, Yẹ́sụ̃ ri ũlũú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ꞌí lẽ mụụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá. ꞌDãlé ꞌi mụ ĩzãngã nya lẹ́tị be ãndíãndí ꞌbá ambugu rĩ pi drị́gé, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi drị́gé, ãzini ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi drị́gé, ĩ ímụ́ ꞌi ꞌdị drã rá. Ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ꞌi gõ íngá ídri rú ũzi.

22 Pétẽró ní Yẹ́sụ̃ ri sezú gãrã gá, ĩri ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Úpí, lẽ mî átá ꞌdíni ku, tã ꞌdĩri ícó ꞌi ngaá mî rụ́ꞌbá gá sụ̃ụ́ ꞌdĩri tị́nị ku!”

23 Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú ãngũ ndrezú Pétẽró vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mi Sãtánã! Mi ri mâ lẹ́tị uga, yị̃kị̂ mívé rĩ, ĩri ꞌbá áda vé ni, yị̃kị̂ ꞌdĩri íbí íngá Múngú vúgálésĩ kuyé.”

24 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ lẽ dõ mâ pámvú ũbĩí, ã adi ꞌî rụ́ꞌbá, ã ꞌdụ ívé pẹtị alambaku, ã ũbĩ mâ pámvú. 25 ꞌBá rĩ ri dõ ívé ídri rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ã tã ụ̃sụ̃ụ́ áyu, ĩri ímụ́ ívé ídri ꞌbe ãvĩ ꞌdĩísĩ rá, ꞌbo ꞌbá rĩ adi dõ ꞌi drãá mâ tã sĩ, ĩri ímụ́ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. 26 ꞌBá rĩ ị́sụ́ dõ ngá múké nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi ãrẽvú céré, ꞌbo ꞌbe dõ ívé ídri ãvĩí rá, ngá múké ĩri ní ị́sụ́ ꞌa ni gé ꞌdĩgé rĩ ãꞌdi? Dõku ngá ꞌbá rĩ ní ícó sẽé ívé ídri ẽ drị̃ jezú rĩ ãꞌdi? 27 Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ímụ́ mávé mãlãyíkã rĩ pi be, ma dị̃ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ sụ̃ má Ẹ́tẹ́pị ní dị̃ị́ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ tị́nị, má ímụ́ ꞌbá ãlu ãlu ũfẽ tã ĩri ní ꞌoó rĩ sĩ. 28 Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ụrụkọ pá tuꞌbá nõꞌbée ícókí drĩ ũdrãá ku, kộpi ꞌBá Mvá vé ímụ́ngárá ívé mãlũngã rụzú rĩ ndre ũgbále.”

17

Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá újá ꞌi dị̃ị́ imvesírílílí

(Mãrákõ 9:2-13; Lúkã 9:28-36)

1 Vụ́drị̃ ni kã caá ụ́ꞌdụ́ ázíyá, Yẹ́sụ̃ ní Pétẽró pi jịzú Yõkóbũ be, Yũwánĩ Yõkóbũ ẹ́drị́pị be ꞌí vúgá sĩ. Kộpi ní tụzú mụzú írã drị̃gé ụrụ ꞌdãá, ĩ mụkí rí adrií túngú ĩ drị̃kã sĩ. 2 ꞌDãlé Yẹ́sụ̃ újá ꞌi índré ũꞌdũ be túngú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé. Ẹndrẹtị ni dị̃ ọ́gụ́ imvesírílílí sụ̃ ụ̃tụ́ ní dị̃ị́ rĩ tị́nị, ĩrivé bõngó újá ꞌi dị̃ị́ imvesírílílí, sụ̃ ụ̃tụ́ ní dị̃ị́ rĩ tị́nị. 3 ꞌDãlé Mósẽ pi ní ĩfũzú Ẽlíyã be kộpi ẹndrẹtị gé, Mósẽ pi Ẽlíyã be rikí átá Yẹ́sụ̃ be.

4 Pétẽró ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Úpí, múké ni, lẽ ꞌbâ adrikí nõgó. Mí ãꞌyĩ dõ rá, á lẽ mõrõgó ꞌbeé na, ãlu ni mí ní, ãlu ni Mósẽ ní, ãlu ni Ẽlíyã ní.”

5 Pétẽró kã rií átá, koro ị́rị́bị́tị imvesírílílí ĩmũlũ kộpi, ụ́ꞌdụ́kọ́ ní íkụ́zú ị́rị́bị́tị agá ꞌdãásĩ kĩnĩ, “Mvá ꞌdĩri mávé ni má ní lẽélẽ rĩ, ma ĩri sĩ ãyĩkõ sĩ. Lẽ ĩmi yịkí tị ni yịyị!”*

6 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri yịị́, ụ̃rị̃ sĩ, kộpi uꞌdekí ĩ ẹndrẹtị úsú vũgá. 7 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ímụ́zú kộpi úlózú, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi íngákí ụrụ, ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku.” 8 Kộpi kâ ĩ mị ingaá ãngũ ndreé ụrụ ꞌdãá, ꞌbá ãzi ãluŋáni ꞌdãáyo, ꞌbá rĩ ꞌyéŋá Yẹ́sụ̃ ꞌi.

9 Kộpi kâ rií ísị́ ímụ́zú írã drị̃gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Tã ĩmi ní ndreé ꞌdĩri, ã lũkí ꞌbá ãzi ní ku, cĩmgbá cazú ĩ ní ꞌBá Mvá ri ingazú drãngárá gálésĩla rĩ gé.”

10 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “ꞌBá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi ri ꞌyo kínĩ, Ẽlíyã ri ímụ́ Kúrísítõ sĩ drị̃drị̃ ãsĩ?”

11 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú Ẽlíyã ri ímụ́ drị̃drị̃, ĩri ímụ́ tã rĩ pi ãrẽvú útú ku céré ũrẽ. 12 ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, Ẽlíyã ímụ́ ị́nọ́gọ́sị́ gí, ꞌbo ꞌbá rĩ pi ámákí ĩri kuyé, ꞌbá rĩ pi ꞌokí ĩri ũnjí, sụ̃ ĩ ní lẽé rĩ tị́nị. Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma kpá ímụ́ ĩzãngã nya kộpi drị́gé sụ̃ ꞌdĩri tị́nị.” 13 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ní rií tã ni átá ꞌdĩri Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ꞌi.

Yẹ́sụ̃ ídrí mvá ágó índrí ũnjí be ni

(Mãrákõ 9:14-29; Lúkã 9:37-43a)

14 Yẹ́sụ̃ pi kâ ĩ újá ĩgõó ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi vúgá nõó, ágó ãzi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé. 15 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, ꞌí ndre mávé mvá ágó rĩ vé ĩzãngã fô, ãjĩꞌbílĩkí ri ĩri úꞌbé, ĩri ri ĩzãngã nya ambamba, ãjĩꞌbílĩkí ri njị̃ị́ ĩri úꞌbé ãcí agá, dõku yị̃ị́ agá. 16 Má íjị́ mvá rĩ mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá, ꞌbo kộpi ídríkí ĩri kuyé.”

17 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá lókí ãndrũ nõri vé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãkó ꞌdĩꞌbée, mâ adri rí ĩmi be vụ̃ụ́ caá lókí be gbã ngõpí? Mâ nya rí ĩzãngã ĩmi tã sĩ caá lókí be gbã ngõpí? Ĩmi íjị́kí mvá ágó rĩ má vúgá nõó.” 18 Yẹ́sụ̃ ní átázú índrí ũnjí rĩ ní ụ́ꞌdụ́kọ́ ũkpó ũkpó ni sĩ, índrí ũnjí rĩ ní fũzú mvá ágó rĩ rụ́ꞌbá gá sĩ. Sâŋá ꞌdãri agá, drã rĩ gõ dẹẹ́ mvá ágó rĩ ã rụ́ꞌbá gá sĩ rá.

19 Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩ ínjézú ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó kíri, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “ꞌBá ícókí íni índrí ũnjí rĩ droó fũú ãmvé ku ãsĩ?”

20 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ẹ̃ꞌyị̃ngárá ĩmivé rĩ mãdãŋáŋá. Ádarú á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ĩmi dõ ẹ̃ꞌyị̃ngárá be mãdãŋá anigé sụ̃ marígó ã fí ní adrií mãdãŋá rĩ tị́nị, ĩmi ícó ꞌyo írã ãmbúgú ꞌdĩri ã njị̃ ꞌi vũrã nõri gé sĩ mụụ́ vũrã ãzi gé, írã rĩ ꞌi njị̃ mụzú rá. Tã ãzi mbaápi mbamba ĩmi ní ꞌdãáyo.” 21 Índrí ũnjí ꞌdíni ꞌdĩri, aꞌbikí dõ ngá nyanya ãní ku, ãzini zịkí dõ Múngú ri ku, ícó fũú ku.*

Yẹ́sụ̃ átá ívé drãngárá ã tã dị̃ị́

(Mãrákõ 9:30-32; Lúkã 9:43b-45)

22 Yẹ́sụ̃ pi kâ ĩ úmú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ĩ ímụ́ mâ ũli ꞌbe, ĩ ma sẽ ariꞌba rĩ pi drị́gé. 23 Kộpi ímụ́ ma ꞌdị drã rá, ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ma gõ íngá ídri rú ũzi.” Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩzãngã ambamba.

Mũfẽngã ĩ ní rií uꞌdụụ́ Jó Múngú vé rĩ agá rĩ

24 Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ caá Kãpãrãnãụ́mã gá ꞌdãá, ꞌbá riꞌbá Jó Múngú vé rĩ vé mũfẽngã uꞌdụꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú Pétẽró ri zịzú kínĩ, “Ĩmivé ágó riípi ãngũ ímbápi rĩ, ĩri nyo ri Jó Múngú vé rĩ vé mũfẽngã sẽ rá?”

25 Pétẽró ní újázú kộpi ní kĩnĩ “Ĩri ícó sẽ rá.”

Pétẽró kã fií jó agá ꞌdãá, ĩri ní drĩ átázú kuyé rĩ gé, Yẹ́sụ̃ zị ĩri drị̃drị̃ kĩnĩ, “Sị̃mọ́nã, mí ụ̃sụ̃ ngóni? ꞌBãgú vũ drị̃gé nõꞌbée ri mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụ ãꞌdi pi drị́gé sĩ? Kộpi ri uꞌdụ ĩvé anjiŋá rĩ pi drị́gé sĩ, dõku kộpi ri uꞌdụ ꞌbá ụrụkọ túngú ni pi drị́gé sĩ?”

26 Pétẽró ní újázú kĩnĩ “Kộpi ri mũfẽngã rĩ uꞌdụ ꞌbá ụrụkọ túngú ni pi drị́gé sĩ.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBãgú rĩ vé anji ãgõ rĩ pi ũfẽkí mũfẽngã rĩ ku.” 27 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Pétẽró ní kĩnĩ, “Lẽ ꞌbâ sẽkí ꞌbá mũfẽngã uꞌdụꞌbá ꞌdĩꞌbée ẽ ẹ́sị́ ã ve ꞌbá ní ku, ꞌí mụ yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá ꞌdãá, ꞌí ꞌbe mívé jãbádã yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá ꞌdãá, ị̃ꞌbị́ mí ní íꞌbé drị̃drị̃ rĩ, ꞌí zị̃ tị ni, mi mũfẽngã ã fí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ni† ị́sụ́ tị ni gé ꞌdãá. ꞌÍ ꞌdụ mũfẽngã ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ꞌdĩri, mí ũfẽ Jó Múngú vé rĩ vé mũfẽngã ãní, mí ũfẽ mávé rĩ, ãzini mí ũfẽ mívé rĩ ãní.”

18

Ãꞌdi ri adri ãmbúgú mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá ꞌdãá nĩ?

(Mãrákõ 9:33-37; Lúkã 9:46-48)

1 Lókí ꞌdãri gé, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá ꞌdãá, ãꞌdi ri mụ adri ãmbúgú nĩ?”

2 Yẹ́sụ̃ ní mváŋá mãdãŋá ni zịzú ímụ́zú pá tuzú ĩ ãsámvú gé. 3 Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ újá dõ ẹ́sị́ adrizú sụ̃ mváŋá mãdãŋá nõri vé rĩ tị́nị ku, ícó fií mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá ku. 4 Kúru ꞌbá rĩ ꞌbã dõ ꞌi kú tã be mãdã sụ̃ mváŋá mãdãŋá nõri tị́nị, ĩri mụ adri ãmbúgú mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá ꞌdãá. 5 ꞌBá rĩ ẹ́ꞌyị́ dõ mváŋá mãdãŋá sụ̃ má andregá nõri tị́nị ni mâ rụ́ sĩ, ꞌbá ꞌdĩri ẹ́ꞌyị́ ma.

ꞌBá ãzi ã sẽ mváŋá fií ũnjĩkãnyã ꞌoó ku

(Mãrákõ 9:42-48; Lúkã 17:1-2)

6 “ꞌBo mváŋá mãdãŋá ma ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí nõri, ꞌbá rĩ sẽ dõ ĩri fií ũnjĩkãnyã ꞌoó, múké ni kõdô lẽ ã úmbékí írã ãmbúgú umbe ni gé, ã ꞌbekí ĩri yị̃ị́ tafu agá. 7 ꞌBá vũ drị̃gé rĩ pi ímụ́ ĩzãngã ị́sụ́ ambamba, ãꞌdiãtãsĩyã tã vũ drị̃gé nõgó rĩ sẽ ꞌbá rĩ pi ri fi ũnjĩkãnyã ꞌo nĩ! Tã ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩ nga rá, ꞌbo ꞌbá ọ́gụ́pi ri sẽépi ꞌdeépi ũnjĩkãnyã agá rĩ, ĩri ímụ́ ĩzãngã ị́sụ́ ambamba. 8 Mívé drị́ ẹ̃ndẹ́pị sẽ dõ mi fií ũnjĩkãnyã ꞌoó nĩ, lẽ mî lị ĩri ꞌbeé ꞌdĩísĩ ãmvé. Mî rụ́ꞌbá ĩgélé ãzi ábá dõ nĩ, ĩri múké, ndẽ mí ní fizú mî rụ́ꞌbá be ngị ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá ꞌdãá rĩ. 9 Mívé mị drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ sẽ dõ mi fií ũnjĩkãnyã ꞌoó nĩ, lẽ mî nje ĩri ꞌbeé ꞌdĩísĩ ãmvé. Ĩgélé ãzi mî rụ́ꞌbá gá ꞌdĩgé ábá dõ nĩ, ĩri múké, ndẽ mí ní fizú mî rụ́ꞌbá be ngị ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá ꞌdãá rĩ.”

10 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí múké, lẽ ĩmi ụ̃sụ̃kí ꞌyozú kínĩ anjiŋá nyíríŋá rĩ pi índrékí ĩmi mịlé gá ẹ̃zị́ ãkó ꞌdíni ku. ꞌBo á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, kộpivé mãlãyíkã ꞌbụ̃ gé ꞌdãá anigé, kộpi ri njị̃ị́ átá má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ be anjiŋá rĩ pi vé tã sĩ. 11 Ma ꞌBá Mvá ꞌi, má ímụ́ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi paá ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ.*

Nãpí kãbĩlõ ãvĩípi rĩ vé rĩ

(Lúkã 15:3-7)

12 “ꞌBá rĩ dõ kãbĩlõ be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu, ãlu ni ãvĩ dõ gí, ĩri ꞌo íngóni? Ícó pụ̃kụ́ úrõmĩ drị̃ ni úrõmĩ (99) ꞌdĩꞌbée kuú ánga drị̃gé ꞌdĩgé, ꞌde mụụ́ ãlu ãvĩípi gí ꞌdãri ndãá ku? 13 Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ị́sụ́ dõ ívé kãbĩlõ ãlu ãvĩípi rĩ gí, ãyĩkõ ri ĩri fụ aga rá, ndẽ ãyĩkõ ĩri fụụ́pi kãbĩlõ pụ̃kụ́ úrõmĩ drị̃ ni úrõmĩ (99) ãvĩꞌbá kuyé rĩ pi ã tã sĩ rĩ rá. 14 Ĩri kpá adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ lẽ anji nyíríŋá rĩ pi ã ãvĩkí sụ̃ kãbĩlõ ní ãvĩí rĩ tị́nị ku.

Mí ẹ́drị́pị, dõku mí ọ́mvụ́pị mi ꞌoópi ũnjí rĩ

(Lúkã 17:3)

15 “Mí ẹ́drị́pị, dõku mí ọ́mvụ́pị ꞌo dõ mi ũnjí, ꞌí nga mụụ́ vú ni gé ꞌdãá, ꞌí lũ ĩri ní tã ĩri ní ꞌoó mí ní ũnjí rĩ. Lẽ mî lũ tã rĩ gúnyá agá ku. Yị dõ mi rá, ꞌyo dõ ꞌî tị sĩ kĩnĩ, ꞌí ꞌo mi ũnjí, ꞌbá ꞌdĩri gõ ꞌi újá ícá mí ní ẹ́drị́pị, dõku mí ọ́mvụ́pị. 16 ꞌBo yị dõ mi kuyé, ꞌí jị ꞌbá ãlu, dõku ꞌbá ị̃rị̃ ụrụkọꞌbée mụzú mí vúgá sĩ ĩndĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ‘Tã ãrẽvú céré lẽkí dõ útú ícá pịrị, lẽ ꞌbá ị̃rị̃, dõku ꞌbá na tã rĩ ndreꞌbá ĩ mị sĩ rá ni pi ã adrikí ĩndĩ.’* 17 Gã dõ ꞌbá mí ní jịị́ ꞌdĩꞌbée ẽ tị yịgá sĩ, ꞌí jị tã ni mụụ́ ũlũú ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní. Gã dõ ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ẽ tị yịgá sĩ, ꞌí ku ã adri kú pãgánõ rú, dõku ã adri kú ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi ni tị́nị.

18 “Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, tã ĩmi ní úmbé vũ drị̃gé nõgó gí rĩ, Múngú ri kpá úmbé ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rá, tã ĩmi ní ọyụụ́ vũ drị̃gé nõgó gí rĩ, Múngú ri kpá ọyụ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rá.

19 “Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní dị̃ị́, ꞌbá ị̃rị̃ úmúkí dõ ĩ tị tã ãzi zịzú vũ drị̃gé nõgó, má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ kộpivé tã rĩ ãꞌyĩ rá. 20 Kúru ꞌbá ị̃rị̃, dõku ꞌbá na, úmúkí dõ ĩ mâ rụ́ sĩ, ma adri kộpi ãsámvú gé.”

Nãpí ꞌbá ọ́gụ́pị ri trũúpi ku rĩ vé rĩ

21 Kúru Pétẽró ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Úpí, má ẹ́drị́pị ꞌo dõ ma ũnjí, mâ trũ ĩri caá vú be ngõpí? Mâ trũ ĩri caá vú be ẹ́zị̂rị̃?”

22 Yẹ́sụ̃ ní újázú Pétẽró ní kĩnĩ, “Adri ꞌyéŋá vú be ẹ́zị̂rị̃ ku, ꞌbo ã adri vú be pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ drị̃ ni ẹ́zị̂rị̃.

23 “Kúru ụ̃ꞌbị̃kí mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ ꞌbãgú lẽépi mũfẽngã ꞌí ní sẽé ívé ãtíꞌbá rĩ pi ní mẹ̃rị́ rú rĩ ã tã nị̃ị́pi rĩ sĩ. 24 ꞌBãgú rĩ kã íꞌdó ívé mũfẽngã rĩ úmú gõó, ĩ ní ágó mũfẽngã ẹ́ꞌyị́pi jũrú ãmbúgú sĩ élĩfũ mụdrị́ rĩ† íjị́zú ímụ́zú pá tuzú ꞌbãgú rĩ ẹndrẹtị gé. 25 ꞌBo ãtíꞌbágú rĩ ní mẹ̃rị́ rĩ ũfẽé kuyé rĩ sĩ, ꞌbãgú rĩ kĩnĩ, ã ụzịkí ĩrivé ngá ãrẽvú céré, ã ụzịkí kpá ĩrivé ũkú anjiŋá rĩ pi be ĩndĩ, ã ũfẽ rí mẹ̃rị́ rĩ ãní.

26 “Kúru ãtíꞌbágú rĩ ní kũmũcí ũtị̃zú ꞌbãgú rĩ ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌbãgú rĩ mãzú kĩnĩ, ‘ꞌÍ ku má ní sâ, ma ímụ́ mívé mũfẽngã ãrẽvú ũfẽ gõ céré rá!’ 27 ꞌBãgú rĩ ndre ĩrivé ĩzãngã, gõ mẹ̃rị́ rĩ vé tã kuú rá, ọyụ ãtíꞌbá rĩ mụzú rá.

28 “ꞌBo ãtíꞌbágú rĩ kã ꞌdeé mụụ́ gí, kộpi mụkí ĩ ị́sụ́ ọ́gụ́pị ãtíꞌbágú ívé mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ rĩ‡ ẹ́ꞌyị́pi mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu rĩ be. Ĩri ní ãtíꞌbágú rĩ rụzú, ụ́lẹ́lẹ́ ni ínjízú. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Mí ũfẽ mávé mũfẽngã úꞌdíkírĩŋá nõgó!’

29 “Ãtíꞌbágú rĩ ní kũmũcí ũtị̃zú ĩri ẹndrẹtị gé, ĩri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kĩnĩ, ‘ꞌÍ ku má ní sâ, ma ímụ́ mívé mũfẽngã ũfẽ gõ vúlé rá.’

30 “ꞌBo ágó rĩ gã ĩrivé tã ãꞌyĩgá sĩ, gõ ĩri ꞌbeé jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ã mụ adrií ꞌdãlé cĩmgbá ũfẽ dõ ívé mũfẽngã ũgbále gí ká. 31 Ãtíꞌbá ụrụkọ kâ tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri ndreé, kộpi gõkí adrií ĩzãngã sĩ. Kộpi ní mụzú tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri ũlũzú ꞌbãgú rĩ ní.

32 “Kúru ꞌbãgú rĩ ní ãtíꞌbágú drị̃drị̃ ꞌdãri zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘Mi ãtíꞌbá ũnjí, á ku ándúrú mẹ̃rị́ mí ní ꞌdụụ́ rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã mí ímụ́ ándúrú ngoó má ẹndrẹtị gé rá. 33 Mi té mí ọ́gụ́pị ãtíꞌbágú rĩ vé ĩzãngã ndre sụ̃ má ní mívé ĩzãngã ndreé rĩ tị́nị.’ 34 ꞌBãgú rĩ ẽ ẹ́sị́ ve ũnjí ũnjí, jị ãtíꞌbágú rĩ mụụ́ suú jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ã mụ adrií ꞌdãlé cĩmgbá ũfẽ dõ ívé mũfẽngã ũgbále gí ká.

35 “Ĩmi trũkí dõ ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ku, má Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ trũ kpá ĩmi ku.”

19

Ayingárá ágó pi vé ũkú be rĩ

(Mãrákõ 10:1-12)

1 Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩꞌbée átá dẹẹ́, ĩri ní fũzú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agásĩ, ĩri ní mụzú ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ gé yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Yárídénĩ vé rĩ ã wọ̃ọ́kọ̃ gá álésĩ. 2 ꞌBá bị́trị́ká ꞌdekí mụzú Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ, Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá drã be rĩ pi rá.

3 Fãrụ́sị̃ ụrụkọꞌbée ímụ́kí vú ni gé, kộpi lẽkí ĩri ụ̃ꞌbị̃ị́. Kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “Tãị́mbị́ ãꞌyĩ nyo ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ágó ri ícó ívé ũkú dro tã ã pá ãzi sĩ ꞌdíni rá?”

4 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi lãkí búkũ Múngú vé rĩ agá ꞌyozú kínĩ, íꞌdóngárá gá ꞌdãá, ‘Múngú gbi ágó pi ũkú be’* ꞌdíni kuyé? 5 Múngú ꞌyo kĩnĩ, ‘Tã ꞌdĩri sĩ, ꞌbá ágó ri ívé ẹ́tẹ́pị ku, ĩri ívé ẹ́ndrẹ́pị ku, kộpi ĩ úmú ũkú ni be, ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ĩ úmú adri rụ́ꞌbá ãlu.’* 6 ꞌBo kộpi acokí ĩ ku, kộpi adri rụ́ꞌbá ãlu. Kúru ꞌbá Múngú ní úmú gí ꞌdĩꞌbée, lẽ ꞌbá ãzi ã aco kộpi ãsámvú ku.”

7 Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Mósẽ sẽ tãị́mbị́ kĩnĩ, ‘Ágó ri kọ̃kọ̃bị́ sẽ ũkú ni ní, ĩri drozú ãní rá’* ãsĩ?”

8 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Mósẽ ãꞌyĩ ĩmi ní, ĩmi ícó ĩmi ayi ĩmi ũkúpị́ị be rá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmî ẹ́sị́ tete. ꞌBo íꞌdóngárá gá ꞌdãá, tã rĩ adri ꞌdíni kuyé. 9 Á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ívé ũkú droópi rá, gõópi ũkú ãzi túngú ni jeépi rĩ, ꞌo ꞌdĩri tã ũnjí ọ̃wụ̃ vé ni, tã ágó ní ícózú ívé ũkú drozú ãní rá rĩ, ũkú rĩ fũ dõ mụụ́ laá ágó ãzi túngú ni be ká.”

10 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, “Tã ágó pi vé ũkú be rĩ, ĩri dõ ꞌdĩri tị́nị, múké ni, lẽ ꞌbá rĩ ní adrizú ũkú ãkó.”

11 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá céré ngakí tã ĩmi ní ꞌyoó ꞌdĩri ãꞌyĩí ku, Múngú ꞌbã dõ tã ꞌdĩri ꞌbá rĩ ẹ́sị́ agá nĩ ká, ícó ũkú jeé ku. 12 Ãgõ ụrụkọꞌbée tịkí kộpi kú ꞌbáŋá rú. Ụrụkọꞌbée ícákí ꞌbáŋá rú ãꞌdiãtãsĩyã íꞌdụ́kí kộpi ágélé gí, ụrụkọꞌbée lẽkí ĩngá adrií ꞌdíni ũkú ãkó, mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ ã tã sĩ. ꞌBá rĩ lẽ dõ tã ĩ ní ꞌyoó ꞌdĩri ꞌdụụ́ ngaá, ã ꞌdụ ngaá ĩyí.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã tãkíri anjiŋá nyíríŋá rĩ pi drị̃gé

(Mãrákõ 10:13-16; Lúkã 18:15-17)

13 Kúru ꞌbá ụrụkọ ní ĩvé anjiŋá nyíríŋá rĩ pi íjị́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, Yẹ́sụ̃ ã tị̃ rí drị́ kộpi drị̃gé, ãzini ã zị rí kộpi ní Múngú ri. ꞌBo Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kínĩ, lẽ ꞌbá rĩ pi ẽ íjị́kí anjiŋá rĩ pi Yẹ́sụ̃ vú nõó ku.

14 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ã ugakí anjiŋá nyíríŋá rĩ pi ní lẹ́tị ku, ĩmi kukí kộpi ẽ ímụ́kí má vúgá nõó! Ãꞌdiãtãsĩyã mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ, ĩri adri ꞌbá adriꞌbée sụ̃ anjiŋá nyíríŋá nõꞌbée tị́nị rĩ pi vé ni.” 15 Yẹ́sụ̃ ní drị́ tị̃zú anjiŋá nyíríŋá rĩ pi drị̃gé, vụ́drị̃ ni gé, ĩri ní gõzú ꞌdezú mụzú ꞌdĩísĩ rá.

Ágó ãꞌbú be rĩ vé tã

(Mãrákõ 10:17-31; Lúkã 18:18-30)

16 Ágó ãzi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, ngá múké má ní ícó ꞌoó, mâ ị́sụ́ rí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ãní rĩ ãꞌdi?”

17 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Ngá mí ní ma zịzú tã múké ã tã sĩ rĩ ãꞌdi? ꞌBá múké rĩ ꞌyéŋá Múngú ꞌi. ꞌÍ lẽ dõ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́, ngá múké rĩ, lẽ mî ꞌdụ tãị́mbị́ rĩ vé tã ngaá.”

18 Ágó rĩ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Tãị́mbị́ ngõri?”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ ‘Lẽ mî ꞌdị ꞌbá ku, lẽ mî ꞌbã ọ̃wụ̃ ku, lẽ mî ụ̃gụ̃ ꞌbá ãzi ã ngá ku, lẽ mî úlị́ ũnjõ ꞌbá ãzi drị̃gé ku, 19 lẽ mî ị̃njị̃ mí ẹ́tẹ́pị pi mí ẹ́ndrẹ́pị be ị̃njị̃njị̃.’* ‘Lẽ mî lẽ ꞌbá mî gãrã gá rĩ sụ̃ mí ní mî rụ́ꞌbá lẽé rĩ tị́nị.’ ”*

20 Ágó rĩ ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Á ꞌdụ tãị́mbị́ ꞌdĩꞌbée vé tã ngaá céré rá. Ngá ãzi nyo má ní gõó ꞌoó dị̃ị́ ni anigé?”

21 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ lẽ dõ mî adri múké ẹ̃zị́ Múngú vé rĩ ã ngangárá gá, mí ụzị ngá mívé rĩ pi ãrẽvú céré, mí awa mũfẽngã ni ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní, mí ímụ́ mâ pámvú ũbĩí, mi kúru ãꞌbú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ ị́sụ́ rá.”

22 Ágó rĩ kã tã ꞌdĩri yịị́, ẹ́sị́ ni ị́sụ́ ĩzãngã, gõ ꞌdeé mụụ́ ꞌdĩísĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ãꞌbú be ambamba.

23 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ãꞌbú be rĩ vé fingárá mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá rĩ, tã ni ũkpó ũkpó. 24 Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní dị̃ị́ kínĩ, kámĩlõ vé fingárá sĩndánĩ ã úlẽ gá sĩ rĩ mbamba, ꞌbo ꞌbá ãꞌbú be rĩ vé fingárá mãlũngã Múngú vé rĩ agá rĩ mba ndẽé rá.”

25 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, sẽ kộpi ẽ drị̃ ábá ãní rá,* kộpi ní zịzú kínĩ, “ꞌBá ĩ ní ícó paá rá rĩ, ĩri adri ãꞌdi ꞌi?”

26 Yẹ́sụ̃ ní ãngũ ndrezú kộpi vúgá ꞌdãlé, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Tã ꞌdĩri mbamba ꞌbá áda ní, ꞌbo tã ãrẽvú céré Múngú ri ícó ꞌo rá.”

27 Pétẽró ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ ndre drĩ ká! ꞌBá kukí ꞌbávé ngá ãrẽvú céré, ꞌbâ ri mî pámvú ũbĩ! Ngá úmvúlésĩ ꞌbá ní ị́sụ́ rĩ ãꞌdi?”

28 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ma ꞌBá Mvá ꞌi, sâ má ní ímụ́zú vũ rĩ údézú ícázú úꞌdí, ãzini má ní ímụ́zú úrízú mávé lúpá mãlũngã vé ĩ ní íngúngũ rĩ drị̃gé rĩ kãdõ ícó, ĩmi riꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá ꞌdĩꞌbée, ĩmi kpá ímụ́ úrí lúpá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi drị̃gé, ĩmi tã lị sụ́rụ́ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi drị̃gé nĩ. 29 ꞌBá céré ĩvé jó kuꞌbá, ẹ́drị́pị́ị kuꞌbá, ọ́mvụ́pị́ị kuꞌbá, ẹ́tẹ́pị́ị kuꞌbá, ẹ́ndrẹ́pị́ị kuꞌbá, anjiŋá kuꞌbá, ãzini ĩvé ọ́mvụ́ kuꞌbá mâ tã sĩ rĩ pi, ĩ ímụ́ kộpi ní ꞌbá kộpi ní kuú, ãzini ngá kộpi ní kuú rĩ pi ũfẽ vú be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu, ãzini kộpi ímụ́ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. 30 ꞌBá kárákará ꞌyoꞌbá kínĩ, ĩ drị̃drị̃ rĩ pi, kộpi ímụ́ adri ụ̃dụ̃mbị́tã. ꞌBá kárákará adriꞌbá ụ̃dụ̃mbị́tã rĩ pi, kộpi ímụ́ adri drị̃drị̃.”

20

ꞌBá ẹ̃zị́ ngaꞌbá ọ́mvụ́ agá rĩ pi vé tã

1 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ vé tã adri sụ̃ ágó ọ́mvụ́ ꞌãápi, mụụ́pi ụ̃ꞌbụ́tị ꞌbá ẹ̃zị́ vé ni ndãápi ꞌî ũfẽ rí kộpi ũfẽfẽ rĩ tị́nị. 2 Ágó rĩ ãꞌyĩ ꞌbá ẹ̃zị́ vé rĩ pi ũfẽé mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãlu ĩ ní rizú ãngũ ũfẽzú ãní ụ́ꞌdụ́ ãlu vé rĩ sĩ, ĩri ní kúru kộpi pẽzú mụzú ọ́mvụ́ agá ꞌdãá.

3 “Kã mụụ́ adrií sâ úrõmĩ ụ̃ꞌbụ́tịŋá vé rĩ gé, ĩri ní ꞌdezú mụzú jọ̃kọ́nị̃ gé, kã mụụ́ caá jọ̃kọ́nị̃ gé ꞌdãá, ị́sụ́ ꞌbá ụrụkọ tukí pá kuú jọ̃kọ́nị̃ agá ꞌdãá, ẹ̃zị́ kộpi ní ngaánga ni ꞌdãáyo. 4 Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, ‘Ĩmi mụkí ẹ̃zị́ ngaá mávé ọ́mvụ́ agá, ma ícó ĩmi ũfẽ múké rá.’ 5 Kúru kộpi ní ꞌdezú mụzú.

“Gõ kpá ꞌdeé mụzú jọ̃kọ́nị̃ gé ꞌdãá dị̃ị́, ụ̃tụ́ mgbímgbi gé ꞌdĩgé, gõ kpá ꞌi ẹndịị́ mụụ́ dị̃ị́ sâ na ũndréŋá vé rĩ gé, átá kpá tã rĩ sụ̃ ꞌí ní átá drị̃drị̃ rĩ tị́nị. 6 Sâ tọ̃wụ́ ũndréŋá vé rĩ gé, gõ kpá mụụ́ jọ̃kọ́nị̃ gé ꞌdãá dị̃ị́. Ị́sụ́ kpá ꞌbá ụrụkọ tukí pá kú jọ̃kọ́nị̃ agá ꞌdãá, ẹ̃zị́ kộpi ní ngaánga ni ꞌdãáyo. Ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, ‘Ngá ĩmi ní pá tuzú kuú jọ̃kọ́nị̃ agá nõgó ụ̃tụ́ njị̃ị́ ẹ̃zị́ ãkó rĩ ãꞌdi?’

7 “Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, ‘ꞌBá ãzi zị ꞌbâ ẹ̃zị́ gé kuyé.’

“Ágó rĩ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, ‘Ĩmi mụkí ẹ̃zị́ ngaá mávé ọ́mvụ́ agá.’

8 “Ụ̃tụ́ rĩ kã mụụ́ ꞌdeé, ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ní ágó ĩ ní ꞌbãá drị̃koma rú rĩ zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ zị ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi, mî ũfẽ kộpivé mũfẽngã, mí íꞌdó ꞌbá ímụ́ꞌbá vúlé rú rĩ pi ũfẽé drị̃drị̃, mí ũfẽ ꞌbá rĩ pi mụzú cĩmgbá cazú ímụ́ꞌbá drị̃drị̃ rĩ pi vúgá.’

9 “ꞌBá ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi kâ ẹ̃zị́ rĩ ngaá caá sâ tọ̃wụ́ ũndréŋá vé rĩ gé gí, ĩ ní ꞌbá ãlu ãlu ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãlu ni sẽzú ụ́ꞌdụ́ ãlu vé ni. 10 ꞌBá ĩ ní ꞌbãá ẹ̃zị́ rĩ ngaá drị̃drị̃ rĩ pi kâ ícá, kộpi ụ̃sụ̃kí déna ĩ mũfẽngã rĩ sẽ ĩ ní aga rá. ꞌBo kộpi ị́sụ́kí céré trõtrõ. 11 Kộpi kâ mũfẽngã rĩ ị́sụ́, kộpi ꞌdekí rií unuú ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ẹndrẹtị gé. 12 Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, ‘ꞌBá ĩ ní íjị́ ẹ̃zị́ ngaá vúlé rú nõꞌbée ngakí ẹ̃zị́ rĩ ꞌyéŋá sâ ãlu, mí ũfẽ ꞌbâ kộpi be céré trõtrõ, ị́sụ́zú ꞌbá ngakí ẹ̃zị́ rĩ ụ̃tụ́ njị̃ị́, ụ̃tụ́ ri ꞌbâ zãá ọ́mvụ́ rĩ agá ꞌdãá.

13 “ꞌBo ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ní újázú ãlu ni ní kĩnĩ, ‘Mâ ũndĩ, á ꞌo mi ũnjí kuyé. ꞌBá yịkí ꞌbâ mi be, mí ẹ̃ꞌyị̃ rá ꞌyozú kínĩ, ụ́ꞌdụ́ ãlu, mâ ũfẽ mi mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãlu ni sĩ ꞌdíni kuyé? 14 Mí ẹ́ꞌyị́ mívé mũfẽngã, ꞌí ꞌde mụụ́ ꞌbẹ̃tị́. Á lẽ mũfẽngã rĩ sẽé ágó ẹ̃zị́ ngaápi vúlé rú nõri ní gbã má ní sẽé mí ní rĩ pí. 15 Mũfẽngã mávé rĩ sĩ, ma ícó tã má ní lẽé ꞌoó rĩ ꞌo ãní rá. Ngá mí ní ẹ́sị́ ũnjí ꞌbãzú tã má ní ꞌoó múké ꞌbá rĩ pi ní rĩ sĩ rĩ ãꞌdi?’

16 “ꞌBá adriꞌbá ụ̃dụ̃mbị́tã rĩ pi, kộpi ímụ́ adri drị̃drị̃, ꞌbá adriꞌbá drị̃drị̃ rĩ pi, kộpi ímụ́ adri ụ̃dụ̃mbị́tã.”

Yẹ́sụ̃ átá ívé drãngárá ã tã dị̃ị́

(Mãrákõ 10:32-34; Lúkã 18:31-34)

17 Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌdeé mụụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ĩri ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ rĩ pi zịzú gãrã gá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, 18 “ꞌBá kãdõ caá Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi ímụ́ ꞌBá Mvá ã ũli ꞌbe rá. Kộpi ímụ́ ꞌyo, ã ꞌdịkí ĩri drãá ꞌdĩísĩ rá. 19 Kộpi ímụ́ ĩri sẽ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi drị́gé, ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ímụ́ gụ ĩri sĩ gụgụ, kộpi ĩri ũgbã, kộpi ĩri gbã pẹtị alambaku sị́gé. ꞌBo ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ĩri gõ íngá ídri rú drãngárá gálésĩ rá!”

ꞌBá rĩ lẽ dõ adrií ãmbúgú, ã ꞌbã ꞌi adrií ãtíꞌbá rú.

(Mãrákõ 10:35-45)

20 Kúru Zẽbẽdáyõ ũkú ni ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá ívé anji ãgõ ị̃rị̃* rĩ pi be, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú vũgá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú Yẹ́sụ̃ ã ꞌo ꞌí ní tã múké.

21 Yẹ́sụ̃ ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Ngá mí ní lẽé mâ ꞌo mí ní rĩ ãꞌdi?”

Ũkú rĩ ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mí kãdõ mívé mãlũngã rụụ́, lẽ mî ꞌbã mávé anji ãgõ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée, ãlu rĩ ã úrí mívé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, ãzi rĩ ã úrí mívé drị́ ị̃jị́ gé.”

22 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi nị̃kí tã zịbe kuyé, ĩmi nyo ícó ãꞌyĩ ĩzãngã nya sụ̃ má ní nyaá rĩ tị́nị rá?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “ꞌBâ ícó rá.”

23 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ímụ́ ĩzãngã nya sụ̃ má ní nyaá rĩ tị́nị, ꞌbo má ícó ĩmi ní vũrã sẽé mụzú úrízú mâ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, dõku mâ drị́ ị̃jị́ gé ꞌdíni ku, má Ẹ́tẹ́pị údé vũrã rĩ pi ꞌbá ꞌí ní ũpẽé kuú ị́nọ́gọ́sị́ gí rĩ pi ní, kộpi ã mụkí rí adrií vũrã rĩ pi agá.”

24 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi ẽ ẹ́sị́ ve ꞌbá ị̃rị̃ adriꞌbée ẹ́drị́pị́ị rú ꞌdĩꞌbée ní ũnjí ũnjí. 25 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõlé, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi nị̃kí rá, ꞌbãgú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi vé rĩ pi ri ĩvé ũkpõ iꞌda rizú tã ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ꞌbãzú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi drị̃gé, kộpivé ũgalaku rĩ pi kpá ri tã ẹ̃njị̃ꞌbá ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ni pi ũꞌbã ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi drị̃gé. 26 Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, lẽ tã rĩ ã adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị ku. Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá rĩ lẽ dõ adrií ꞌbá ãmbúgú rú, lẽ ã ꞌbã ꞌi adrií ãtíꞌbá ĩmivé ni. 27 ꞌBá rĩ lẽ dõ adrií ãmbúgú ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ céré, lẽ ã ꞌbã ꞌi adrií tụ́gẹ̃rị̃ ĩmivé ni. 28 Ma ꞌBá Mvá ꞌi, má ímụ́ adrií ꞌyozú kínĩ, ꞌbá rĩ pi ẽ ímụ́kí rí má ní ẹ̃zị́ ngaá yã ꞌdíni ku, má ímụ́ ẹ̃zị́ ngaá ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã kozú, má adi mávé ídri ꞌbá kárákará pi ẽ drị̃ jezú ãní.”

Yẹ́sụ̃ zị̃ ꞌbá ị̃rị̃ mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí ni pi ẽ mị ãngũ ndreé

(Mãrákõ 10:46-52; Lúkã 18:35-43)

29 Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ rií fũú mụzú Yẹ́rị̃kọ̃ agásĩ, ꞌbá bị́trị́ká ꞌdekí mụụ́ kộpi ã vụ́drị̃ gé sĩ. 30 ꞌBá ị̃rị̃ mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí ni pi úríkí kuú lẹ́tị ã gãrã gá. Kộpi kâ yịị́ Yẹ́sụ̃ ri aga mụzú ĩ gãrã gá sĩ, kộpi ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Úpí, Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ, ꞌí ndre ĩzãngã ꞌbávé rĩ fô!”

31 ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi trekí kộpi drị̃gé kínĩ, “Ĩmi újíkí kíri.” ꞌBo kộpi gõkí treé ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Úpí, Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ, ꞌí ndre ĩzãngã ꞌbávé rĩ fô!”

32 Yẹ́sụ̃ ní pá tuzú, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “ꞌÍ lẽkí mâ ꞌo ĩmi ní ãꞌdi?”

33 Kộpi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Úpí, ꞌbá lẽkí mî zị̃ ꞌbâ mị, ꞌbâ ndrekí rí ãngũ fô.”

34 Yẹ́sụ̃ ẽ ẹ́sị́ ị́sụ́ ĩzãngã kộpi sĩ, ĩri ní kộpi ẽ mị úlózú. Koro kộpi ẽ mị ní ꞌi zịzú ãngũ ndrezú, kộpi ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ.

21

Yẹ́sụ̃ vé fingárá Yẹ̃rụ́sãlémã agá rĩ

(Mãrákõ 11:1-11; Lúkã 19:28-38; Yũwánĩ 12:12-19)

1 Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ rií mụụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, drị̃drị̃ ni, kộpi cakí kụ̃rụ́ mãdãŋá Bẽtẽfágẽ vé rĩ gé, Írã Õlívẽ* vé rĩ drị̃gé, kụ̃rụ́ rĩ ĩnyiŋá Yẹ̃rụ́sãlémã ã jẽlé gá. Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi pẽzú ị̃rị̃, 2 ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi mụkí kụ̃rụ́ mãdãŋá ĩmî drị̃lé gá ꞌdãri agá, ĩmi ca mụ dõngí ị́sụ́ ꞌyĩkí kuú ꞌdãlé mvọ́pị be trụ́, ĩmi ĩtrũkí kộpi íjị́ má vúgá nõó. 3 ꞌBá ãzi zị dõ ĩmi, ngá ĩmi ní rií ꞌoó ꞌdíni rĩ ãꞌdi, ĩmi ꞌyokí ĩri ní kínĩ, ‘Úpí lẽ kộpi nĩ,’ ꞌbá ꞌdãri ícó dõngí rĩ pi ĩpẽ ímụ́zú rá.”

4 Tã ꞌdĩri nga ꞌi ꞌdíni, tã nẹ́bị̃ ní ꞌyoó rĩ ã nga rí ꞌi fũú tị́nị gé bẽnĩ,

5 “ꞌÍ lũ ꞌbá Sĩónã† vé rĩ pi ní kínĩ,

‘Ĩmi ndrekí drĩ ká, ĩmivé ꞌbãgú ri ímụ́ ĩmi vúgá ꞌdĩíꞌdĩ,

ĩri ꞌbá tã be mãdã ni,

ĩri ri ínjú ímụ́zú dõngí sĩ.’ ”*

6 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ꞌdụkí tã rĩ ngaá sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní lũú ĩ ní rĩ tị́nị. 7 Kộpi íjị́kí dõngí rĩ pi mvọ́pị be ị̃rị̃trọ́, kộpi ũtrũkí ĩvé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ pi ũꞌbãá dõngí rĩ pi ã úgóró gá, Yẹ́sụ̃ úrí bõngó rĩ drị̃gé. 8 ꞌBá kárákará ũtrũkí ĩvé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ pi ũꞌbãá lẹ́tị drị̃gé, ụrụkọꞌbée mụkí ị̃bị́bị́ vãá ũꞌbãá mụzú lẹ́tị rĩ drị̃gé sĩ. 9 ꞌBá bị́trị́ká ꞌdeꞌbá Yẹ́sụ̃ ẽ ẹndrẹtị gé drị̃drị̃ rĩ pi, ꞌdeꞌbá ĩri ã vụ́drị̃ gé rĩ pi be, kộpi ní rizú ọ́ꞌụ́zú mụzú kínĩ,

“Hõsánã Mvá Dãwụ́dị̃ vé rĩ!”

“Tãkíri ã adri ꞌbá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ‡ drị̃gé!”*

“Ẽ íngúkí Múngú ụrụgégé ꞌbụ̃ gé rĩ!”

10 Yẹ́sụ̃ ka fií caá Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, sẽ ꞌbá kụ̃rụ́ agá rĩ pi ní céré ãyãngárá. Kộpi ní zịzú kínĩ, “ꞌBá ꞌdĩri ãꞌdi ꞌi?”

11 ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi ní újázú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ ꞌi, ĩri nẹ́bị̃, íbí íngá Nãzẽrétã gálésĩ, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá.”

Yẹ́sụ̃ fi Jó Múngú vé rĩ agá

(Mãrákõ 11:15-19; Lúkã 19:45-48; Yũwánĩ 2:13-22)

12 Yẹ́sụ̃ ní fizú Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, údró ꞌbá riꞌbá ngá jeꞌbá, ãzini ꞌbá riꞌbá ngá ụzịꞌbá rĩ pi céré. Uze mísá ꞌbá riꞌbá mũfẽngã ufuꞌbá, ãzini ãmámũ ụzịꞌbá rĩ pi vé rĩ céré uꞌdeé ụ̃lị̃ rú vũgá. 13 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Múngú ꞌyo ívé búkũ agá kĩnĩ, ‘Jó mávé rĩ ĩ zị jó rizú ma zịzú ni,’* ꞌbo ĩmi újákí jó rĩ ícá vũrã ụ̃gụ́ꞌbá rĩ pi ní rizú adrizú ni.”*

14 ꞌBá mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi, ꞌbá pá be ábáꞌbá gí rĩ pi be, kộpi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá nõó, ĩri ní kộpi ídrízú. 15 ꞌBo atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ tã ãyãzú ãyãyã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri ndreé, ãzini kộpi kâ yịị́ anjiŋá rĩ pi ri útré Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, “Hõsánã Mvá Dãwụ́dị̃ vé rĩ,” tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri sĩ, sẽ kộpi ã ꞌa ve ũnjí ũnjí.

16 Kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “ꞌÍ yị nyo tã anjiŋá rĩ pi ní rií átá ꞌdĩri rá?”

Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ẽ, ĩmi lãkí Búkũ Múngú vé rĩ agá ꞌyozú kínĩ,

“ ‘Anjiŋá ambugu rĩ pi nyíríŋá rĩ pi be

ímụ́ úngó ãyĩkõ vé ni ngo ꞌdíni’* kuyé?”

17 Kúru Yẹ́sụ̃ ní kộpi kuzú, ĩri ní ngazú mụzú kụ̃rụ́ Bẽtẽníyã vé rĩ gé, adri ꞌdãlé ị́nị́ be rã.

Yẹ́sụ̃ tri pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ

(Mãrákõ 11:12-14, 20-24)

18 Kã mụụ́ adrií ụ̃ꞌbụ́tị, Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú gõzú kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agá ꞌdãá, ẹ̃bị́rị́ fụ ĩri káyĩ. 19 Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌdeé mụzú lẹ́tị gé sĩ, ĩri ní pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ ndrezú, ĩri ní ꞌi útrúzú ĩnyiŋáŋá pẹtị rĩ ã gãrã gá ꞌdãá, ị́sụ́ pẹtị rĩ ꞌa ãluŋáni kuyé, ꞌyéŋá bị́ ni amu kú nĩ. Ĩri ní ꞌyozú pẹtị rĩ ní kĩnĩ, “Mî gõ ꞌaá dị̃ị́ ãluŋáni ku!” Koro pẹtị rĩ ní ꞌwizú.

20 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ pẹtị rĩ ndreé, sẽ kộpi ní ãyãngárá. Kộpi ní zịzú kínĩ, “Pẹtị nõri ꞌwi mbẽlẽŋá ngóni ngóni?”

21 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ĩmi dõ ẹ̃ꞌyị̃ngárá be, ãzini ĩmivé yị̃kị̂ awa dõ ꞌi ị̃rị̃ kuyé, ĩmi ícó tã má ní ꞌoó pẹtị ꞌdĩri ã rụ́ꞌbá gá rĩ ꞌo rá, ĩmi ícó tã ụrụkọꞌbée ꞌo rá. Ĩmi dõ ẹ̃ꞌyị̃ngárá be, ĩmi ícó ꞌyo írã ꞌdĩri ní, ‘ꞌÍ njị̃ mi ngaá mụụ́ ꞌdeé yị̃ị́ tafu rĩ agá ꞌdãá,’ ĩri ícó ꞌi nga rá. 22 Ĩmi dõ ẹ̃ꞌyị̃ngárá be, ngá ĩmi ní zịị́ Múngú vúgá rĩ, ĩmi ícó ị́sụ́ rá.”

Yãhụ́dị̃ rĩ pi zịkí ũkpõ Yẹ́sụ̃ ní ẹ̃zị́ ngazú rĩ vé tã

(Mãrákõ 11:27-33; Lúkã 20:1-8)

23 Yẹ́sụ̃ kã fií mụzú Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, kã íꞌdó ꞌbá rĩ pi ímbá, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, drị̃koma rĩ pi be, kộpi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “Mí ị́sụ́ ũkpõ mí ní rizú tã ꞌdĩꞌbée ꞌozú rĩ ãꞌdi vúgá? Ãꞌdi sẽ mí ní ũkpõ rizú tã ꞌdĩꞌbée ꞌozú rĩ nĩ?”

24 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Á lẽ ĩmi zịị́ tã ãlu sĩ, ĩmi újákí dõ má ní gí, ma ícó ĩmi ní ũkpõ má ní rizú tã ꞌdĩꞌbée ꞌozú rĩ lũ rá. 25 Ũkpõ Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú rĩ íbí íngá ꞌbụ̃ gélésĩ, dõku íbí íngá ꞌbá áda vúgá?”

Kộpi ní rizú tã ꞌdĩri átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “ꞌBá ꞌyokí dõ, ‘Ũkpõ ꞌdĩri íngá ꞌbụ̃ gélésĩ,’ ĩri ꞌbâ zị, ‘Ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí dí ĩri kuyé ã sĩ?’ 26 ꞌBo ꞌbá ꞌyokí dõ, ‘Ũkpõ ꞌdĩri íngá ꞌbá áda vúgálésĩ,’ ꞌbá rĩ pi íngá ꞌbá drị̃gé ũnjí ũnjí, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ꞌdĩꞌbée ụ̃sụ̃kí kínĩ, Yũwánĩ ri nẹ́bị̃.”

27 Kúru kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “ꞌBá nị̃kí kuyé.”

Kúru Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Má ícó ũkpõ má ní tã ꞌozú rĩ lũú ĩmi ní ku.”

Nãpí anji ãgõ ị̃rị̃ rĩ pi vé rĩ

28 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á lẽ ĩmi ní úꞌdógúꞌdógú ãnji ãgõ ị̃rị̃ pi vé ni ũlũú, ĩmi kúru tã ĩmi ní ụ̃sụ̃ụ́ rĩ lũ má ní. Ágó ãzi anji ãgõ be ị̃rị̃, ágó ri ꞌde mụụ́ ívé mvá kãyú rĩ vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Mâ mvá rĩ, ãndrũ sĩ lẽ mî mụ ẹ̃zị́ ngaá ọ́mvụ́ agá.’

29 “Mvá rĩ ní újázú ẹ́tẹ́pị ní kĩnĩ, ‘Á mụ ku!’ ꞌBo gõ ꞌî úmĩ újá, ꞌdeé mụụ́ rá.

30 “Ẹ́tẹ́pị gõ ꞌdeé mụụ́ ívé mvá ãzi rĩ vúgá, ꞌyo kpá ĩri ní tã rĩ sụ̃ ĩri ní ꞌyoó mvá kãyú rĩ ní rĩ tị́nị. Mvá rĩ újá ẹ́tẹ́pị ní kĩnĩ, ‘Bãbá, ma mụ rá,’ ꞌbo mụ kuyé.”

31 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Anji ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, mvá ẹ́tẹ́pị vé tã ꞌdụụ́pi ngaápi rá rĩ, ĩri mvá ngõri?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Mvá kãyú rĩ.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi ụrụkọ, ũkú ụrụkọ ọ̃wụ́ rú riꞌbá ĩ rụ́ꞌbá ụzịꞌbá rĩ pi be, kộpi fi mãlũngã Múngú vé rĩ agá ꞌdãá ĩmi sĩ drị̃drị̃. 32 Yũwánĩ ímụ́ ĩmi ní lẹ́tị pịrị Múngú vé rĩ ũlũú, ꞌbo ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ĩri kuyé, ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi, ãzini ũkú ọ̃wụ́ rú riꞌbá ĩ rụ́ꞌbá ụzịꞌbá rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí ĩri rá. Ĩmi ndrekí drĩ ká, ꞌbá mũfẽngã uꞌdụꞌbá rĩ pi, ãzini ũkú ọ̃wụ́ rú ĩ rụ́ꞌbá ụzịꞌbá rĩ pi újákí ẹ́sị́ ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩri ní ũlũú rĩ sĩ rá, ꞌbo ĩmi újákí ẹ́sị́ ĩri ẹ̃ꞌyị̃zú kuyé.”

Nãpí ãgõ ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá rĩ pi vé rĩ

(Mãrákõ 12:1-12; Lúkã 20:9-19)

33 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní, ãzini Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní kĩnĩ, “Nãpí ãzi ꞌdĩ, ĩmi yịkí drĩ ká, ágó ãzi ꞌã ọ́mvụ́, sa pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ pi§ ọ́mvụ́ rĩ agá, sị ãbi ọ́mvụ́ rĩ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, ga ꞌbụ́ rizú ũꞌa rĩ zozú vị́nyọ̃ rú. Sị lágáráka ụrụ ꞌdãá rizú ọ́mvụ́ rĩ ũtẽzú ãní. Kúru ĩri ní ꞌbá ꞌbãzú rizú ẹ̃zị́ ngazú ívé ọ́mvụ́ rĩ agá, ĩri ní ꞌdezú mụzú ãngũ ãzi gé. 34 Lókí ĩ ní vị́nyọ̃ ã ũꞌa ĩkũnãzú rĩ kã ícó, ĩri ní ívé ãtíꞌbá rĩ pi pẽzú mụzú ívé vị́nyọ̃ ã vúgú ĩ ní ĩkũnãá rĩ íjị́zú.

35 “ꞌBá ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi ní ĩrivé ãtíꞌbá ãlu ni rụzú fụzú, kộpi ꞌdịkí ãlu ni drãá rá, kộpi úvị́kí ãzi rĩ írã sĩ. 36 Kúru ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ní ívé ãtíꞌbá ụrụkọꞌbée pẽzú mụzú kárákará kộpi vúgá ꞌdãá, kãlãfe ni aga ĩri ní pẽé drị̃drị̃ ꞌdãꞌbée rá. ꞌBo ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi ꞌokí ãtíꞌbá rĩ pi ũnjí, sụ̃ ĩ ní drị̃drị̃ ꞌdãꞌbée ꞌoó ũnjí rĩ tị́nị. 37 Ụ̃dụ̃ ni gé, pẽ ívé mvá mụzú kộpi vúgá ꞌdãá, ụ̃sụ̃ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kĩnĩ, ‘Kộpi ícó mávé mvá ị̃njị̃ rá.’

38 “ꞌBo ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi kâ ágó rĩ vé mvá ágó rĩ ndreé, kộpi ní átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, ‘Mvá ꞌdĩri ímụ́ úrí ẹ́tẹ́pị vé ãꞌbú tị gé nĩ. Lẽ ꞌbâ ꞌdịkí ĩri rá, ꞌbâ úríkí rí ãꞌbú rĩ tị gé nĩ.’ 39 Kộpi ní mvá rĩ rụzú, kộpi sekí ĩri mụzú ọ́mvụ́ rĩ agásĩ ãmvé, kộpi ꞌdịkí ĩri drãá rá.”

40 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Kúru ọ́mvụ́ ꞌdị́pa kãdõ ícá, ĩri tã ngóni ni ꞌo ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi ní?”

41 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ágó rĩ ícó ꞌbá ẹ́sị́ be ũnjí ꞌdĩꞌbée úꞌdị́ ũdrã céré ꞌdĩísĩ rá. Kúru ĩri ímụ́ ꞌbá ụrụkọꞌbée ꞌbã ẹ̃zị́ nga ívé ọ́mvụ́ vị́nyọ̃ vé rĩ agá, ĩkũnãkí dõ vị́nyọ̃ rĩ gí, kộpi ã sẽkí rí ívé rĩ ã vúgú.”

42 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi lãkí tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ kuyé? Kĩnĩ,

“ ‘Írã ándúrú ꞌbá jó sịꞌbá rĩ pi ní gãá sĩ rĩ,

újá nóni ꞌi ícá írã sẽépi jó rĩ ní pá tuzú ãní ũkpó ũkpó ni.

Úpí ꞌo tã ꞌdĩri nĩ,

sẽ ꞌbá ní ãyãngárá.’*

43 “Kúru á ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, mãlũngã Múngú vé rĩ ĩ ímụ́ ꞌdụ ĩmi drị́gé sĩ rá, ĩ ímụ́ sẽ ꞌbá ĩrivé tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rĩ pi ní. 44 ꞌBá ãzi íꞌdé dõ írã ꞌdĩri drị̃gé, ĩri ŋõ rá. Írã rĩ íꞌdé dõ ꞌbá rĩ drị̃gé, ĩri ꞌbá rĩ ínjí drã vũgá ꞌdãá.”

45 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, kộpi kâ nãpí Yẹ́sụ̃ ní ũlũú ꞌdĩri yịị́, kộpi nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri átá ĩvé tã sĩ. 46 Kộpi lẽkí kõdô Yẹ́sụ̃ ri rụụ́, ꞌbo kộpi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri nẹ́bị̃.

22

Ụ̃mụ̃ ọ̃mụ́rụ́gọ́ jezú rĩ

(Lúkã 14:15-24)

1 Yẹ́sụ̃ ní gõzú átázú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní, ãzini Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní nãpí sĩ dị̃ị́ kĩnĩ, 2 “Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri sụ̃ ꞌbãgú ụ̃mụ̃ ꞌbãápi ꞌî mvọ́pị ní ũkú jezú rĩ tị́nị. 3 ꞌBãgú rĩ pẽ ívé ãtíꞌbá rĩ pi mụụ́ ꞌbá ꞌí ní zịị́ ímụ́ ụ̃mụ̃ gé nõó rĩ pi zịị́, ꞌbo ꞌbá rĩ pi ímụ́kí ụ̃mụ̃ rĩ gé nõó kuyé.

4 “Kúru ĩri ní ívé ãtíꞌbá ụrụkọ pẽzú mụzú, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, ‘Ĩmi mụkí lũú ꞌbá ĩ ní zịị́ gí rĩ pi ní kínĩ, má úlị́ tị́ rụ́ꞌbá be mũnyãmũnyã ni pi, má ãꞌdi ínyá rĩ kú ị́nọ́gọ́sị́ gí, ngá ãrẽvú céré anigé. Lẽ ꞌbá ĩ ní zịị́ gí rĩ pi ẽ ímụ́kí ụ̃mụ̃ ũkú jezú rĩ gé nõó!’

5 “ꞌBo ꞌbá ĩ ní mụụ́ zịị́ rĩ pi gãkí ímụ́gá ụ̃mụ̃ rĩ gé sĩ, ꞌbá rĩ pi ụrụkọ mụkí ẹ̃zị́ ngaá ĩvé ọ́mvụ́ agá, ụrụkọ ni pi mụkí ĩvé ngá ụzịngárá gá. 6 ꞌBá rĩ pi ụrụkọ urụkí ꞌbãgú rĩ vé ãtíꞌbá rĩ pi, ũgbãkí kộpi, úꞌdị́kí kộpi ũdrãá rá. 7 ꞌBãgú rĩ ã ꞌa vé ũnjí ũnjí. Ĩri ní ívé ãngáráwá rĩ pi pẽzú mụzú ꞌbá ívé ãtíꞌbá rĩ pi úꞌdị́ꞌbá rĩ pi úꞌdị́zú drãzú ꞌdĩísĩ rá, ãngáráwá rĩ pi zãkí kộpivé kụ̃rụ́ veé ãcí sĩ.

8 “Kúru ꞌbãgú rĩ ní ꞌyozú ívé ãtíꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ‘Ụ̃mụ̃ ũkú jezú rĩ má útú tã ni dẹẹ́ gí, ꞌbo ꞌbá má ní zịị́ rĩ pi ũnjí, ícókí kộpi zịị́ ímụ́ ụ̃mụ̃ rĩ gé ku. 9 Ĩmi mụkí lẹ́tị kụ̃rụ́ agásĩ rĩ pi gé sĩ, ĩmi zịkí ꞌbá ĩmi ní ị́sụ́ rĩ pi ãrẽvú céré, kộpi ẽ ímụ́kí ụ̃mụ̃ ũkú jezú rĩ gé nõó.’ 10 Kúru ãtíꞌbá rĩ pi ní ꞌdezú mụzú lẹ́tị kụ̃rụ́ agá rĩ pi agásĩ, kộpi zịkí ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi, ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi be ímụ́ ụ̃mụ̃ rĩ gé nõó, jó ĩ ní ụ̃mụ̃ ꞌbãzú rĩ agá dãá, ụ̃mụ́ rĩ pi gakí tré.

11 “ꞌBãgú rĩ kã ímụ́ ụ̃mụ́ rĩ pi ndreé, ị́sụ́ ágó ãzi ụ̃mụ́ rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá su bõngó ụ̃mụ̃ vé rĩ kuyé. 12 ꞌBãgú rĩ ní ágó rĩ zịzú kĩnĩ, ‘Ũndĩgó, ꞌí su bõngó ụ̃mụ̃ vé rĩ kuyé, mí ímụ́ nõgó ngóni ngóni?’ Ágó rĩ újí kíri.

13 “ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú ívé ãtíꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ‘Ĩmi úmbékí ágó rĩ ẽ drị́ pi pá ni be, ĩ ꞌbekí ĩri ãmvé ãngũ nịị́pi cịcị rĩ agá ꞌdãá, ã mụ rí ngoó, ãzini sị́kányá cií ꞌdãlé.’

14 “Ãꞌdiãtãsĩyã zịkí ꞌbá rĩ pi kárákará, ꞌbo ĩ ní ũpẽé rĩ pi kíníkiniŋá.”

Mũfẽngã umbe jezú rĩ vé ũfẽngárá ꞌbãgú ãmbúgú rĩ ní rĩ

(Mãrákõ 12:13-17; Lúkã 20:20-26)

15 Kúru Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní fũzú mụzú ãmvé, kộpi lẽkí lẹ́tị ndãá Yẹ́sụ̃ rĩ ụ̃ꞌbị̃zú, ã ꞌyo rí tã ũnjí bẽnĩ. 16 Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní ĩvé ꞌbá ĩ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi pẽzú mụzú Ẽródẽ vé ꞌbá ĩri ẹ̃tị̃ꞌbá rĩ pi be Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá. ꞌBá ĩ ní pẽé ꞌdĩꞌbée ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Ímbápi, ꞌbá nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, mi ꞌbá tã ꞌoópi pịrị ni, mi ri tã áda Múngú vé rĩ ímbá. Mi ri ꞌbá rĩ pi ọ́ꞌdụ́ céré trõtrõ ị̃njị̃ngárá be, ãꞌdiãtãsĩyã mí ũpẽ ꞌbá ku. 17 ꞌÍ lũ ꞌbá ní, mívé yị̃kị̂ íngóni? Ĩri múké ꞌbá ní mũfẽngã umbe jezú rĩ ũfẽzú ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní,* dõku ꞌbâ ũfẽkí ku?”

18 ꞌBo Yẹ́sụ̃ nị̃ tã ũnjí kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ꞌdãlé rĩ rá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị ꞌdĩꞌbée, ngá ĩmi ní lẽzú ma ụ̃ꞌbị̃zú rĩ ãꞌdi? 19 Ĩmi iꞌdakí má ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ĩ ní ũfẽé ꞌbãgú rĩ ní umbe jezú ãní rĩ.” Kộpi ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ rĩ íꞌdụ́zú sẽzú Yẹ́sụ̃ drị́gé, 20 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ị́ndrị́lị́kị́ ĩ ní údé, ãzini rụ́ ĩ ní sĩí mũfẽngã fífí rĩ ã rụ́ꞌbá gá ꞌdĩri ãꞌdi vé ni?”

21 Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Ị́ndrị́lị́kị́ rĩ, ãzini rụ́ rĩ, ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ vé ni.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ngá rĩ dõ ꞌbãgú Rómã vé rĩ vé ni, ĩmi sẽkí ꞌbãgú Rómã vé rĩ ní, ngá rĩ dõ Múngú vé ni, ĩmi sẽkí Múngú ní.”

22 ꞌBá ꞌdĩꞌbée kâ tã ꞌdĩri yịị́, sẽ kộpi ní ãyãngárá. Kúru kộpi ní ngazú mụzú, kộpi kukí Yẹ́sụ̃ ri kuú ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ.

ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá

(Mãrákõ 12:18-27; Lúkã 20:27-40)

23 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, Sãdókẽ ꞌyoꞌbá kínĩ ꞌbá rĩ drã dõ gí, ícó íngá gõó ídri rú ku rĩ pi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, 24 “Ímbápi, tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ kĩnĩ, ꞌbá ágó drã dõ mvá ãkó, ẹ́drị́pị ri ícó ọ̃wụ́zị́ rĩ ẹ́ꞌyị́ rá, kộpi tịkí dõ anji, anjiŋá ꞌdĩꞌbée adri ẹ́drị́pị drãápi gí rĩ vé ni. 25 Anji ãgõ ẹ́zị̂rị̃, kộpi céré ẹ́drị́pị́ị rú, Mvá ágó kãyú rĩ ní ũkú jezú, drã úyé, kộpi tịkí mvá ũkú rĩ be kuyé, ẹ́drị́pị ꞌdeépi vú ni gé sĩ rĩ ní ũkú rĩ ẹ́ꞌyị́zú. 26 Ẹ́drị́pị ꞌdĩri drã kpá rá, kộpi tịkí mvá ũkú rĩ be kuyé. Ẹ́drị́pị ꞌdeépi ꞌdĩri vúgá sĩ rĩ gõ kpá ũkú rĩ ẹ́ꞌyị́, anji ẹ́drị́pị́ị rú ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée céré rikí ũkú ãlu ꞌdĩri jeé, kộpi ũdrãkí céré, tịkí mvá ũkú ꞌdĩri be kuyé. 27 Ụ̃dụ̃ ni gé, ũkú rĩ ní kpá drãzú. 28 Anji ãgõ ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée céré rikí ũkú ãlu ꞌdĩri jeé pírí, kãdõ caá ụ́ꞌdụ́ ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ní íngázú gõzú ídri rú rĩ gé, ũkú ꞌdĩri pịrị ni úmvúlésĩ adri ãꞌdi vé ni?”

29 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Tã ĩmi ní zịị́ ꞌdĩri adri pịrị ku, tã Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ fi ĩmi drị̃gé kuyé, dõku ĩmi nị̃kí ũkpõ Múngú vé rĩ kuyé. 30 ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi kádõ gõó íngá ídri rú, ãgõ rĩ pi jekí ũkú ku, ũkú rĩ pi jekí ãgõ ku. Kộpi mụ adri ꞌbụ̃ gé ꞌdãá sụ̃ mãlãyíkã rĩ pi tị́nị. 31 ꞌBo ĩmi lãkí tã Múngú ní ꞌyoó kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá rĩ kuyé? 32 Múngú kĩnĩ, ‘Ma Múngú Ãbũrámã vé rĩ, Múngú Ĩsákã vé rĩ, ãzini Múngú Yõkóbũ vé rĩ,’* Múngú adri ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé ni ku, ĩri Múngú ꞌbá adriꞌbá ídri rú rĩ pi vé ni.”†

33 ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi kâ tã Yẹ́sụ̃ ní ímbá ꞌdĩri yịị́, sẽ kộpi ní ãyãngárá.

Tãị́mbị́ tã be agaápi rá rĩ

(Mãrákõ 12:28-34; Lúkã 10:25-28)

34 Fãrụ́sị̃ rĩ pi kâ yịị́ kínĩ, tã Yẹ́sụ̃ ní újá rĩ sẽ Sãdókẽ rĩ pi újíkí kíri, Fãrụ́sị̃ rĩ pi gõkí ĩ úmú trụ́ vũrã ãlu gé. 35 Ágó ãzi ãlu kộpi ãsámvú gé riípi tãị́mbị́ ímbápi rĩ ní Yẹ́sụ̃ ri ụ̃ꞌbị̃zú, ĩri zịzú kĩnĩ, 36 “Ímbápi, tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ agá, tãị́mbị́ agaápi rá rĩ, ĩri íngõri?”

37 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “ ‘Lẽ mî lẽ Úpí Múngú mívé rĩ ẹ́sị́ be céré, índrí mívé rĩ be céré, yị̃kị̂ mívé rĩ be céré.’* 38 Tãị́mbị́ agaápi rá rĩ ĩri ꞌdĩ, ĩri tãị́mbị́ drị̃drị̃ rĩ. 39 Tãị́mbị́ ị̃rị̃ rĩ kpá tã be ãmbúgú, ‘Lẽ mî lẽ ꞌbá mî gãrã gá rĩ sụ̃ mí ní mî rụ́ꞌbá lẽé rĩ tị́nị.’* 40 Tãị́mbị́ ambugu ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée, ꞌbá rĩ ꞌdụ dõ tã ni ngaá rá, ị̃njị̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rá, ãzini ị̃njị̃ tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní ímbá rĩ rá.”

Kúrísítõ ri ãꞌdi ã Mvá?

(Mãrákõ 12:35-37; Lúkã 20:41-44)

41 Fãrụ́sị̃ rĩ pi kâ ĩ úmú trụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, 42 “Ĩmi ní ụ̃sụ̃zú rĩ gé, Kúrísítõ rĩ ãꞌdi ꞌi? Ĩri ãꞌdi ã mvá?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Ĩri Dãwụ́dị̃ ã mvá.”

43 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Índrí Uletere rĩ kĩnĩ Dãwụ́dị̃ ã zị Kúrísítõ ri Úpí ãsĩ? Dãwụ́dị̃ kĩnĩ,

44 “ ‘Úpí ꞌyo mávé Úpí ní‡ kĩnĩ,

“Mí úrí mâ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé,§

cĩmgbá má ní mívé ariꞌba rĩ pi ꞌbãzú

mî pálé gá rĩ gé.” ’*

45 Dãwụ́dị̃ zị dõ ĩri ‘Úpí ꞌi pírí,’ ĩri ícó adri Dãwụ́dị̃ ã mvá íngóni?” 46 ꞌBá ãzi ícópi tã ĩri ní zịị́ ꞌdĩri újápi ni ꞌdãáyo. Íꞌdózú lókí ꞌdãri gé, ꞌbá ãzi gõ ĩri zịị́ dị̃ị́ kuyé.

23

Yẹ́sụ̃ kĩnĩ lẽ ꞌbá rĩ pi ã adrikí mị be kọwụ Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé tã sĩ ãzini ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi vé tã sĩ

(Mãrákõ 12:38-40; Lúkã 11:37-52; 20:45-47)

1 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní, ãzini ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, 2 “ꞌBá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, kộpi ũkpõ be tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbázú. 3 Kúru tã kộpi ní lũú ĩmi ní rĩ, ĩmi ꞌdụkí ngaánga. ꞌBo lẽ ĩmi ꞌokí tã sụ̃ kộpi ní ꞌoó rĩ tị́nị ku, ãꞌdiãtãsĩyã tã kộpi ní ímbá rĩ, kộpi ꞌdụkí ngaá ku. 4 Kộpi ri ꞌbá rĩ pi mĩ tãị́mbị́ ũkpó ũkpó ni pi ꞌdụ nga, sụ̃ ĩ ní ọgụ ꞌbãá kộpi drị̃gé rĩ tị́nị, ꞌbo kộpi lẽkí ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã koó ọgụ ꞌdĩri ọ́ꞌdụ́zú kộpi drị̃gé sĩ vũgá ku.

5 “Tã ãrẽvú céré kộpi ní rií ꞌoó rĩ, kộpi ri ꞌo, ꞌbá rĩ pi ã ndrekí rí ꞌyozú kínĩ, ĩ ꞌbá múké. Kộpi údékí sọ̃ndụ́kụ̃* ambugu ambugu ni pi, kộpi sĩkí vẹ́rẹ̃sị̃ Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ pi ꞌbãá sọ̃ndụ́kụ̃ rĩ pi agá, kộpi ũꞌyĩkí ĩ ẹndrẹtị gé sĩ, ãzini kộpi ũꞌyĩkí ĩ drị́gé sĩ, ꞌbá rĩ pi ã ndrekí rí, ãzini kộpi úsúkí bõngó, ũꞌyĩkí bõngó bãá† ãcoco ni pi bõngó rĩ pi tị gé sĩ, ꞌbá rĩ pi ã ndrekí ĩ ꞌyozú kínĩ, ĩ ꞌbá múké. 6 Kộpi kádõ rií úrí ụ̃mụ̃ nyangárá gá, ãzini Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agá, kộpi lẽkí úrí lúpá ĩ ní ãngũ ị̃njị̃zú ị̃njị̃njị̃ rĩ pi drị̃gé. 7 Kộpi kádõ rií adrií jọ̃kọ́nị̃ agá, ꞌbá rĩ pi kádõ kộpi ẹzịị́, kộpi lẽkí ꞌbá rĩ pi ẽ ị̃njị̃kí ĩ ị̃njị̃njị̃, lẽ ꞌbá rĩ pi ã zịkí ĩ ‘ímbápi.’

8 “ꞌBo lẽ ĩmi ãꞌyĩkí ꞌbá ãzi ã zị mi ímbápi ꞌdíni ku, ꞌbá riípi ĩmi ímbápi rĩ ꞌyéŋá ãlu, ĩmi céré ẹ́drị́pị́ị, ãzini ọ́mvụ́pị́ị. 9 Vũ drị̃gé nõgó, lẽ ĩmi zịkí ꞌbá ãzi ꞌyozú kínĩ, ĩri ĩmi ẹ́tẹ́pị ꞌdíni ku. Ãꞌdiãtãsĩyã ĩmivé Ẹ́tẹ́pị ĩri ꞌyéŋá ãlu ꞌbụ̃ gé ꞌdãáꞌdã. 10 Lẽ ĩmi íngúkí ĩmi ꞌyozú kínĩ ĩmi ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá ni pi ꞌdíni ku, ꞌbá ãngũ ímbápi rĩ ꞌyéŋá Kúrísítõ ꞌi. 11 ꞌBá rĩ lẽ dõ adrií ꞌbá ãmbúgú rú, lẽ ã ꞌbã ꞌi adrií ãtíꞌbá rú. 12 ꞌBá riípi ꞌi íngúpi kínĩ ꞌi ꞌbá ãmbúgú rĩ, ĩrivé ãmbũgũ ri ísị́ ícá ku mãdãŋáŋá, ꞌbá ꞌi ꞌbãápi kú tã be mãdã rĩ, ĩ ĩri íngúngũ.

13 “Ĩmi ꞌbá riꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée, ãzini ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ꞌbãkí ĩmi kú ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi rú, úmvúlésĩ ĩzãngã rĩ ímụ́ adri ĩmivé ni! Ĩmi ọ̃zụ̃kí ꞌbá rĩ pi ní lẹ́tị fizú ãní mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ gé rĩ gí, ꞌbo ĩmi ícókí fií ꞌdãá ku. 14 Ĩmi ꞌbá riꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée, ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ãzini ĩmi ꞌbá ĩmi ꞌbãꞌbée kú ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi rú ꞌdĩꞌbée, ĩzãngã rĩ adri ĩmivé ni. Ĩmi ri ọwụzị rĩ pi ẽ mị ũꞌbã rizú kộpivé ngá jó ãsámvú gé rĩ pi uꞌdụzú kộpi drị́gé sĩ. Ĩmi ri Múngú ri zị sâ be ãco, ꞌbá rĩ pi ã ndrekí rí ĩmi, ꞌbo Múngú ri ímụ́ ĩmi ĩrĩŋã ũnjí ũnjí.‡

15 “Ĩmi ꞌbá riꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée, ãzini ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ꞌbãkí ĩmi kú ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi rú, úmvúlésĩ ĩzãngã rĩ ímụ́ adri ĩmivé ni! Ĩmi ri ẹ́cị́ vũ drị̃gé sĩ, ãzini ĩmi ri yị̃ị́ bãlãlã rĩ pi zo, ĩmi lẽkí kõdô ꞌbá ãzi ã újá ẹ́sị́, ꞌbá ãzi újá té dõ ẹ́sị́ rá, ĩmi sẽ ĩri ímụ́ fi ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá, ĩzãngã ĩri ní nyaá rĩ ĩri ímụ́ ĩmivé rĩ ndẽ rá.

16 “Ĩmi drị̃koma adriꞌbá mị ãkó ꞌdĩꞌbée, ĩzãngã rĩ ímụ́ adri ĩmivé ni. Ĩmi kínĩ, ‘ꞌBá rĩ sõ dõ ũyõ Jó Múngú vé rĩ ã rụ́ sĩ, ũyõ ĩri ní sõó ꞌdĩri ẹ̃zị́ ãkó, ꞌbo ꞌbá rĩ sõ dõ ũyõ dábũ ĩ ní ꞌbãá Jó Múngú vé rĩ agá rĩ ã rụ́ sĩ, ã ꞌdụ ũyõ rĩ vé tã ngaá.’ 17 Ĩmi drị̃koma mị ãkó adriꞌbá azakaza rú ꞌdĩꞌbée, ngá ꞌdĩgé tã be ndẽépi rá rĩ ãꞌdi, ĩri dábũ rĩ, dõku ĩri Jó Múngú vé ĩ ní dábũ rĩ ꞌbãá ꞌa ni gé kú Múngú ní rĩ? 18 Ĩmi ꞌyokí kpá kínĩ, ‘ꞌBá rĩ sõ dõ ũyõ vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ ã rụ́ sĩ, ũyõ ĩri ní sõó ꞌdĩri ẹ̃zị́ ãkó, ꞌbo ꞌbá rĩ sõ dõ ũyõ fẽfẽ ĩ ní sẽé ꞌbãá vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ drị̃gé rĩ ã rụ́ sĩ, ã ꞌdụ ũyõ rĩ vé tã ngaá.’ 19 Ĩmi drị̃koma adriꞌbá mị ãkó ꞌdĩꞌbée, ngá ꞌdĩgé tã be ndẽépi rá rĩ ãꞌdi? Ĩri fẽfẽ ĩ ní sẽé rĩ pi, dõku vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ĩ ní fẽfẽ ꞌbãá drị̃ ni gé Múngú ní rĩ? 20 ꞌBá rĩ sõ dõ ũyõ vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ ã rụ́ sĩ, sõ ũyõ rĩ vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ ã rụ́ sĩ, ãzini sõ ũyõ rĩ ngá ĩ ní ũꞌbãá vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ drị̃gé ꞌdĩꞌbée ã rụ́ sĩ céré. 21 ꞌBá rĩ sõ dõ ũyõ Jó Múngú vé rĩ ã rụ́ sĩ, sõ ꞌdĩri ũyõ Múngú adriípi Jó rĩ agá rĩ ã rụ́ sĩ. 22 ꞌBá rĩ sõ dõ ũyõ ꞌbụ̃ ã rụ́ sĩ, sõ ũyõ ꞌdĩri Múngú vé lúpá ã rụ́ sĩ, ãzini Múngú riípi úrípi lúpá rĩ drị̃gé rĩ ã rụ́ sĩ.

23 “Ĩmi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée, ãzini ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ꞌbãkí ĩmi kú ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi rú, ĩzãngã rĩ ímụ́ adri ĩmivé ni. Ngá ĩmi ní saá ĩmivé ọ́mvụ́ agá sụ̃ nãná tị́nị, ị̃ngị́rị̃ŋá tị́nị ꞌdĩꞌbée, ngá mụdrị́ agá, ĩmi ri ãlu ni§ íꞌdụ́ sẽ Múngú ní rá. ꞌBo tãị́mbị́ rĩ vé tã ãmbúgú ĩ ní ꞌyoó, ã lịkí tã pịrị, ã adrikí ẹ́sị́ be múké, ã ꞌdụkí Múngú vé tã ngaá ẹ́sị́ be ãlu ꞌdĩri, ĩmi ꞌdụkí ngaá kuyé. Lẽ ĩmi ꞌdụkí tã ꞌdĩꞌbée ngaá, ꞌbo lẽ ĩmi kukí ngá sẽngárá Múngú ní rĩ ã vúgú ku. 24 Ĩmi drị̃koma adriꞌbá mị ãkó ꞌdĩꞌbée, ụ́nyụ́nyụ́ kádõ ꞌdeé ĩmivé yị̃ị́ mvụụ́mvụ rĩ agá, ĩmi ri úrá yị̃ị́ rĩ agásĩ* ãmvé, ꞌbo ĩmi tekí kámĩlõ kú ĩmi agá.

25 “Ĩmi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée, ãzini ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ꞌbãkí ĩmi kú ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi rú, ĩmi ri ĩmivé kópõ, ãzini sákãnĩ ã rụ́ꞌbá ãmvé rĩ ũjĩ áyu, ꞌbo ĩmi ri ꞌa ni ku ãzãvũ rú, ĩmi adrikí sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩmivé ẹ́sị́ agá ꞌdãá, ĩmi kpá ẹ́sị́ be ãmbúgú ngá drị̃gé, ãzini ĩmi ĩndrá rú. 26 Ĩmi Fãrụ́sị̃ mị ãkó ꞌdĩꞌbée! Drị̃drị̃ ni, lẽ ĩmi ũjĩkí ĩmivé kópõ, ãzini sákãnĩ ã ꞌa ũjĩjĩ, úgóró ni ã adri rí kpá ule.

27 “Ĩmi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée, ãzini ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ꞌbãkí ĩmi kú ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi rú, ĩmi índrékí sụ̃ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ ĩ ní njõó kuú imvesírílílí ũnyĩ be ambamba rĩ tị́nị, ꞌbo ꞌa ni gé ꞌdãlé, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ŋmakí, kộpivé fã adri kú ãzãvũ rú. 28 Ĩmi índrékí ꞌbá riꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi tị́nị, ꞌbo tã pịrị ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdãáyo, ĩmi ri ũnjĩkãnyã ꞌo.

29 “Ĩmi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée, ãzini ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ꞌbãkí ĩmi kú ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi rú, ĩmi gbikí nẹ́bị̃ rĩ pi vé ꞌbụ́rẹ̃drị̃, ãzini ĩmi njõkí ꞌbụ́rẹ̃drị̃ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi vé rĩ kú ũnyĩ be ambamba. 30 Ĩmi ri ꞌyo, ‘Lókí ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ gé, ꞌbâ adrikí dõ anigé, ꞌbá ícókí ꞌbá úmú ꞌbá ẹ́tẹ́pị́ị be nẹ́bị̃ rĩ pi úꞌdị́ ku.’ 31 Tã ĩmi ní átá ĩmî tị sĩ ꞌdĩri, lũ ꞌyozú kínĩ ĩmi ꞌbá nẹ́bị̃ rĩ pi úꞌdị́ꞌbá rĩ pi vé anji. 32 Ĩmi lẽkí ũnjĩkãnyã ꞌoó sụ̃ ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị ní ꞌoó rĩ tị́nị, ĩmi ꞌokí!

33 “Ĩmi índrékí sụ̃ ị̃nị̃ tị́nị, ĩmi anji ị̃nị̃ vé ni pi! Ĩmi nyo ícó ápá tã ĩ ní lịị́ ĩmi drị̃gé, ĩmi jịị́pi fiípi ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá rĩ sị́lé gá sĩ bã rá? 34 Kúru á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ma ímụ́ ĩmi ní nẹ́bị̃ rĩ pi pẽ ꞌbá ũmĩ be rĩ pi be, ãzini ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá rĩ pi be, ĩmi ímụ́ ụrụkọꞌbée úꞌdị́ rá, ĩmi ụrụkọꞌbée gbã pẹtị alambaku sị́gé, ĩmi ụrụkọꞌbée ũgbã kẹ̃lị́ŋá sĩ ĩmivé Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ, ĩmi ímụ́ kộpi údró fũ mụzú kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ ãmvé. 35 ꞌBá Múngú vé tã be pịrị ĩ ní úꞌdị́ rĩ pi vé ãrí ri ímụ́ ngo ĩmi drị̃gé, úꞌdị́ngárá rĩ íꞌdó Ẽbélẽ* tã be pịrị rĩ rụ́ꞌbá gá, cĩmgbá cazú Zãkãríyã* Bãrãkíyã mvọ́pị rụ́ꞌbá gá, ꞌdịkí Zãkãríyã ri Jó Múngú vé rĩ pi vé ãsámvú vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ be rĩ gé, kộpivé ãrí ri ímụ́ ngo ĩmi drị̃gé. 36 Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ĩ ímụ́ úyú ãndrũ nõꞌbée ĩrĩŋã tã ꞌi ngaꞌbée ꞌdĩꞌbée ã tã sĩ.

Yẹ́sụ̃ ẽ ẹ́sị́ ị́sụ́ ĩzãngã Yẹ̃rụ́sãlémã ã tã sĩ

(Lúkã 13:34-35)

37 “Á, ĩmi ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ pi! Ĩmi úꞌdị́kí nẹ́bị̃ ĩ ní pẽé mụụ́ ĩmi vúgá ꞌdĩí rĩ pi ũdrãá rá, ãzini ĩmi úvị́kí kpá ꞌbá Múngú ní pẽé mụụ́ ĩmi vúgá rĩ pi ũdrãá írã sĩ. Vú be kárákará, á lẽ kõdô ĩmivé ꞌbá rĩ pi ĩkũnãá ímụ́ adrií vũrã ãlu gé, sụ̃ ãꞌụ́ ní ívé anjiŋá ĩkũnãá adrií ꞌî ụ̃pẹlẹ́ꞌbị́ ã ndụ́gé rĩ tị́nị, ꞌbo ĩmi ãꞌyĩkí ãluŋáni kuyé. 38 Ĩmi ndrekí drĩ ká, ĩmivé jó ꞌdĩri ímụ́ adri ku ándrú rú. 39 Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, íꞌdózú ãndrũ sĩ, ĩmi ícókí ma ndreé dị̃ị́ ku, cĩmgbá ĩmi ní ímụ́zú ꞌyozú, ‘Tãkíri ã adri ꞌbá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ† be.’ ”*

24

Ĩ ímụ́ Jó Múngú vé rĩ ũŋõ rá

(Mãrákõ 13:1-2; Lúkã 21:5-6)

1 Yẹ́sụ̃ kã rií fũú mụzú Jó Múngú vé rĩ agásĩ ãmvé, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú ĩri vúgá, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “ꞌÍ ndre drĩ Jó Múngú vé rĩ, ãzini ꞌí ndre drĩ jó ĩ ní sịị́ gãrã ni gé sĩ ꞌdĩꞌbée ká.” 2 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, jó ĩmi ní ndreé ꞌdĩꞌbée, ĩ ímụ́ kộpi ũŋõ céré vũgá, ícókí írã ãzi kuú ọ́gụ́pị drị̃gé ãluŋáni ku.”

Ĩzãngã ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ

(Mãrákõ 13:3-13; Lúkã 21:7-19)

3 Yẹ́sụ̃ kã úrí kuú Írã Õlívẽ vé rĩ drị̃gé ꞌdãá, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩ njezú mụzú ĩri vúgá ꞌdãá, kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “Tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi nga ngọ̃tụ́? Ngá ícópi mívé ímụ́ngárá ã tã iꞌdaápi rĩ ãꞌdi? Ãzini ngá ícópi ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ ã tã iꞌdaápi rĩ ãꞌdi?”

4 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi adrikí mị be kọwụ, lẽ ꞌbá ãzi ã ũꞌbã ĩmî mị ku. 5 ꞌBá kárákará pi ímụ́ mâ rụ́ sĩ, kộpi ꞌyo, ‘Ma Kúrísítõ ꞌi.’ Kộpi ímụ́ ꞌbá kárákará pi ẽ mị ũꞌbã rá. 6 Ĩmi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ĩ ní rií ꞌdịị́ rĩ vé tã yị, ãzini ĩmi ímụ́ tã ꞌbá rĩ pi ní lẽzú ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú rĩ vé tã yị rá, ꞌbo tã ꞌdĩri ã sẽ ĩmi ní ụ̃rị̃ ku. Tã ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩ nga rá, ꞌbo ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ ícó drĩ ícá mbẽlẽŋá ku. 7 ꞌBá ãngũ ãzi agá rĩ pi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ꞌbá ãngũ ãzi agá rĩ pi be, ꞌbãgú ãngũ ãzi agá rĩ pi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ꞌbãgú ãngũ ãzi agá rĩ pi be. Ẹ̃bị́rị́ ri ímụ́ ꞌde ũgã vũgá sĩ, ãzini nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ímụ́ ꞌi aya dĩngídĩngí ãngũ rĩ pi agásĩ céré. 8 Tã ꞌdĩꞌbée ĩzãngã rĩ vé íꞌdóngárá, sụ̃ ũkú ní íꞌdó ĩzãngã nyaá mvá tĩngárá gá rĩ tị́nị.

9 “Ĩ ímụ́ ĩmi urụ sẽ ꞌbá ãngũ ọ̃cụ̃ꞌbá rĩ pi drị́gé, kộpi ĩmi úꞌdị́, ꞌbá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi céré ímụ́ ĩmi ndre ũnjí mâ tã sĩ. 10 Sâ ꞌdãri gé, ꞌbá kárákará pi ímụ́ ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ku rá, kộpi ímụ́ ĩ ọ̃gụ̃pị́ị ã ũli ꞌbe, ãzini kộpi ímụ́ ĩ ọ̃gụ̃pị́ị ndre ũnjí. 11 Nẹ́bị̃ kárákará ũnjó rú ni pi ímụ́ ĩfũ, kộpi ímụ́ ꞌbá kárákará pi ẽ mị ũꞌbã. 12 Ũnjĩkãnyã ní rií tị mụzú drị̃gélé rĩ sĩ, ĩri sẽ ꞌbá ụrụkọ lẽkí ĩ ọ̃gụ̃pị́ị ku. 13 ꞌBo ꞌbá pá tuúpi ũkpó ũkpó cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé rĩ, Múngú ri ímụ́ ĩri pa rá. 14 Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké mãlũngã vé rĩ, ĩ ímụ́ ũlũ mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ céré. ꞌBá rĩ pi yịkí dõ céré gí, ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ kúru ícá.

Ngá Ũnjí ri ímụ́ adri Jó Múngú vé rĩ agá

(Mãrákõ 13:14-23; Lúkã 21:20-24)

15 “Ĩmi kádõ ‘Ngá Ũnjí ãngũ izaápi rá,’* nẹ́bị̃ Dãnyélẽ* ní ọ́tụ́ tã ni ꞌyoó tu pá kuú vũrã uletere rĩ agá rĩ ndre, ꞌbá tã ni lãápi rĩ, ã nị̃ tã ni vé ífífí múké. 16 Kúru sâ ꞌdãri gé, ĩmi dõ ri adri ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá, lẽ ĩmi njukí tụụ́ mụzú írã drị̃gé. 17 ꞌBá tụꞌbá ĩvé jó drị̃gé rĩ pi, lẽ kộpi ẽ ísị́kí vũgá mụụ́ ngá ãzi íꞌdụ́ ĩvé jó agá ꞌdãá ku. 18 ꞌBá adriꞌbá ĩvé ọ́mvụ́ agá rĩ pi, lẽ kộpi ã gõkí mụụ́ ĩvé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ íꞌdụ́ ku. 19 Sâ ꞌdãri gé, ĩzãngã rĩ adri ãmbúgú ũkú ꞌa be rĩ pi ní, ãzini ũkú riꞌbá anji undruꞌbá undrundru rĩ pi ní. 20 Lẽ ĩmi zịkí Múngú ri, lókí ĩmi ní ápázú rĩ ã adri lókí kílóngóro vé rĩ† gé ku, dõku ã adri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ku. 21 Lókí ꞌdĩri, ĩri lókí ũnjí ĩzãngã nyazú ni. Íꞌdózú ĩ ní ꞌbụ̃ pi gbizú vũ be rĩ gé, cĩmgbá ícázú ãndrũ sĩ, tã ꞌdĩri ãvũ ni nga drĩ ꞌi ꞌdíni kuyé. Tã ꞌdĩri gõ ꞌi ngaá ꞌdĩri tị́nị dị̃ị́ ku. 22 Múngú ẽ ítrú té dõ ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩꞌbée ícá ẹ̃lị́ŋá ku, ꞌbá ãzi ícó té adrií ídri rú ku, Múngú ítrú ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩꞌbée ẹ̃lị́ŋá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩrivé ꞌbá ĩri ní ũpẽé gí rĩ pi ã tã sĩ. 23 Sâ ꞌdãri gé, ꞌbá ãzi ꞌyo dõ mí ní, ‘ꞌÍ ndre drĩ ká, Kúrísítõ ri nõ!’ dõku ‘Ĩri ꞌdã!’ lẽ mî ẹ̃ꞌyị̃ ku. 24 ꞌBá ũnjó rú ꞌyoꞌbá kínĩ ĩ Kúrísítõ rĩ pi nẹ́bị̃ ũnjó rú rĩ pi be, kộpi ímụ́ tã ambugu ambugu ni pi ꞌo, ãzini tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌo ꞌbá rĩ pi ẽ mị ũꞌbãzú, kộpi kpá ụ̃ꞌbị̃ ꞌbá Múngú ní ũpẽé ívé ni rĩ pi ẽ mị ũꞌbã ĩndĩ. 25 Ĩmi ndrekí drĩ ká, ã lũ ĩmi ní tã ꞌdĩri drị̃drị̃ ị́sụ́ ãkũdẽ lókí ꞌdãri ícá drĩ kuyé.

26 “ꞌBá ãzi lũ dõ ĩmi ní kĩnĩ, ‘Ĩmi ndrekí drĩ ká, Kúrísítõ ri ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãáꞌdã,’ ĩmi izakí sâ mụzú ĩri ndãzú ku, dõku ꞌyo dõ ĩmi ní kĩnĩ, ‘Kúrísítõ ri jó agálésĩ rĩ agá ꞌdãáꞌdã,’ lẽ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ku. 27 ꞌBá Mvá vé ímụ́ngárá ĩri ímụ́ adri sụ̃ ũvi gaápi ãngũ ĩmgbẽrẽépi íꞌdózú ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gá, cĩmgbá cazú ụ̃tụ́ ní ꞌdengárá gá rĩ tị́nị, ꞌbá rĩ pi ndre ãngũ rĩ pi agásĩ céré. 28 Vũrã ãvũ rĩ pi ní ulazú rĩ, lógúnũ rĩ pi unga mụ uꞌde vũrã ꞌdãri gé.

ꞌBá Mvá vé ĩgõngárá

(Mãrákõ 13:24-31; Lúkã 21:25-33)

29 “Koro ụ́ꞌdụ́ ĩzãngã nyazú ꞌdãꞌbée ã vụ́drị̃ gé,

“ ‘Ụ̃tụ́ rĩ ẽ mị ri ímụ́ bĩ nị ku ị́nị́ŋá rú,

mbãá rĩ gõ kaá ku,

Línyã rĩ pi ímụ́ lụ̃ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá,

ãngũ ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ ímụ́ ꞌi aya dĩngídĩngí.’*

30 “Sâ ꞌdãri gé, ma ꞌBá Mvá ꞌi, tã ãyãzú ãyãyã ni ímụ́ ꞌi nga ꞌbụ̃ gé ꞌdãá mávé ímụ́ngárá ã tã iꞌdazú, ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi céré nga rĩ ngo ĩzãngã ĩzãngã rú. Ma ꞌBá Mvá ꞌi, kộpi ímụ́ mávé ímụ́ngárá ị́rị́bị́tị agásĩ ũkpõ be rĩ ndre, ãzini mávé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ ndre ĩ mị sĩ. 31 Ĩri ímụ́ ívé mãlãyíkã rĩ pi ĩpẽ gũké vu ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá ꞌbá rĩ pi zịzú, kộpi ímụ́ ꞌbá ĩri ní ũpẽé gí rĩ pi ĩkũnã vũ drị̃gé sĩ céré.

32 “Lẽ ĩmi nị̃kí tã ꞌi ngaápi pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ ã rụ́ꞌbá gá rĩ. Pẹtị rĩ vé drị́tị íꞌdó dõ rũú bị́ be gí, ĩmi nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ãngũ rĩ ícá ẹ̃ẹ́zụ̃ rú gí. 33 Ĩri kpá adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩmi ndrekí dõ tã ꞌdĩꞌbée ri ĩ nga, ĩmi nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ẹ̃sị̃ mãdã, ma ílókõ ímụ́mụ̃, ma nóni kẹ̃ẹ́tịlé gá. 34 Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá úyú nõri vé rĩ pi ã ụrụkọ ũdrãkí drĩ ku, cĩmgbá tã ꞌdĩꞌbée ní ĩ ngangárá gá. 35 ꞌBụ̃ pi vũ be, kộpi dẹ rá, ꞌbo ụ́ꞌdụ́kọ́ má ní átá rĩ dẹ ku.

ꞌBá ãzi nị̃ ụ́ꞌdụ́ ni kuyé dõku sâ ni kuyé

(Mãrákõ 13:32-37; Lúkã 17:26-30, 34-36)

36 “ꞌBá ãzi nị̃ ụ́ꞌdụ́, dõku sâ má ní ímụ́zú rĩ kuyé, mãlãyíkã ꞌbụ̃ gé rĩ pi nị̃kí kuyé, ma Mvá rú, á nị̃ kpá kuyé, ꞌbo má Ẹ́tẹ́pị nị̃ ꞌyéŋá nĩ. 37 Ma ꞌBá Mvá ꞌi, mávé ĩgõngárá, ĩri ímụ́ adri sụ̃ lókí Núwã‡ vé rĩ gé rĩ tị́nị. 38 Lókí yị̃ị́gọ́ rĩ ní drĩ ꞌdịzú tị̃zú kuyé rĩ gé, ꞌbá rĩ pi rikí ngá nyaá, kộpi rikí ngá mvụụ́, kộpi rikí ũkú jeé, ãzini kộpi rikí ĩvé anji ũkú rĩ pi sẽé jeé ãgõ rĩ pi ní, cĩmgbá cazú lókí Núwã ní fizú ívé kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ agá rĩ gé. 39 Kộpi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, tã ãzi ri ímụ́ ꞌi nga ꞌdíni kuyé, cĩmgbá cazú lókí yị̃ị́gọ́ rĩ ní tị̃zú kộpi ĩmũlũzú úꞌdị́zú drãzú rĩ gé. Ma ꞌBá Mvá ꞌi, mávé ĩgõngárá ri ímụ́ adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị. 40 Tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌbá ị̃rị̃ pi ị́sụ́ ọ́mvụ́ agá, ĩ ãlu ni ꞌdụ, ĩ ãlu ni ku. 41 Ĩri ímụ́ ũkú ị̃rị̃ pi ị́sụ́ ngá ꞌyịngárá gá, ĩ ãlu ni ꞌdụ, ĩ ãlu ni ku.

42 “Kúru lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ, ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ Úpí ní ímụ́zú ĩgõzú rĩ, ĩmi nị̃kí kuyé. 43 ꞌBo lẽ ĩmi nị̃kí tã ꞌdĩri múké, jó ꞌdị́pa rĩ ã nị̃ té dõ sâ ụ̃gụ́ꞌbá ní ímụ́zú ꞌí vúgá ị́nị́ sĩ rĩ rá, ĩri té adri mị be kọwụ, ícó té ụ̃gụ́ꞌbá rĩ kuú mụụ́ ngá ụ̃gụ̃ụ́ ívé jó agá ꞌdãá ku. 44 Lẽ ĩmi adrikí kpá ũrẽ, ãꞌdiãtãsĩyã ma ꞌBá Mvá ꞌi, sâ má ní ímụ́zú rĩ, ĩmi ícókí tã ni ꞌbãá ĩmi drị̃gé ꞌyozú kínĩ, ma ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ ꞌdíni ku.

Ãtíꞌbá ẹ́sị́ ꞌbãápi ívé ẹ̃zị́ drị̃gé, ãzini ãtíꞌbá ẹ́sị́ ꞌbãápi ívé ẹ̃zị́ drị̃gé ku rĩ

(Lúkã 12:35-48)

45 “Ãtíꞌbá ẹ́sị́ ꞌbãápi ívé ãmbúgú rĩ vé tã ꞌdụụ́pi ngaápi rá, adriípi úmĩ be, ãmbúgú rĩ ní ꞌbãá ãtíꞌbá rĩ pi drị̃gé ãmbúgú rú ícópi ãnyãngã sẽépi ãtíꞌbá ụrụkọꞌbée ní sâ múké gá rĩ ãꞌdi ꞌi? 46 ꞌBá ãmbúgú rĩ kãdõ ĩgõó, ị́sụ́ dõ ívé ãtíꞌbá rĩ nga ẹ̃zị́ rĩ múké, ãtíꞌbá rĩ tãkíri ị́sụ́ rá. 47 Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ãmbúgú rĩ ícó ãtíꞌbá ꞌdĩri ꞌbã ívé ngá jó ãsámvú gé rĩ pi ãrẽvú ũtẽ céré nĩ. 48 ꞌBo ãtíꞌbá rĩ dõ ꞌbá tã ꞌoópi ũnjí ni, ꞌyo dõ, ‘Mávé ãmbúgú rĩ mụ adrií ãmvé sâ be ãco,’ 49 íꞌdó dõ rií ꞌî ọ̃gụ̃pị́ị ãtíꞌbá rĩ pi fụụ́, ãzini fi dõ rií íwá mvụụ́ ꞌbá riꞌbá íwá mvụꞌbá ĩmẽrẽzú rĩ pi be trụ́, 50 ãmbúgú ãtíꞌbá ꞌdĩri vé rĩ ímụ́ ícá lókí ãtíꞌbá rĩ ní nị̃ị́ kuyé ni gé. 51 Ĩri ímụ́ ãtíꞌbá ꞌdĩri uga kpélékpélé, ĩri ꞌdụ ꞌbe ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị rĩ pi ãsámvú gé, ꞌdãlé kộpi ã mụkí rí ãá ngoó ãzini sị́kányá cií.

25

Nãpí anji ũkú mụdrị́ kácáŋá rú rĩ pi vé rĩ

1 “Mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri sụ̃ anji ũkú mụdrị́ kácáŋá rú ĩvé lámbã ꞌdụꞌbá mụzú ĩndĩ kẹ̃rẹ́gú rĩ ẽ drị̃ ũtẽzú rĩ tị́nị. 2 Anji ũkú tọ̃wụ́ rĩ pi azakaza rú, tọ̃wụ́ rĩ pi úmĩ be. 3 Anji ũkú azakaza rú rĩ pi ꞌdụkí ĩvé lámbã mụzú ĩndĩ, ꞌbo kộpi jịkí ũdu ãndõ rú ni kuyé. 4 Anji ũkú tọ̃wụ́ úmĩ be rĩ pi tõkí ũdu mãlãngĩ agá, kộpi ꞌdụkí mụzú ĩndĩ. 5 Kẹ̃rẹ́gú rĩ ꞌdụ sâ ãco, ímụ́ ícá ndõ, ị́sụ́ ãkũdẽ anji ũkú rĩ pi kokí ụ́ꞌdụ́ gí.

6 “Kã mụụ́ adrií ị́nị́ ágágá, ꞌbá ãzi ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, ‘Kẹ̃rẹ́gú rĩ ri ímụ́ ꞌdã! Ĩmi ĩfũkí ãmvé ĩri vú nõó.’

7 “Kúru anji ũkú rĩ pi ní aruzú ụ́ꞌdụ́ gélésĩ, kộpi ní ĩvé lámbã rĩ pi vé bãákú veꞌbá rĩ pi ẽ tị úlị́zú ꞌdĩísĩ rá. 8 Anji ũkú azakaza rú rĩ pi ní ꞌyozú anji ũkú úmĩ be rĩ pi ní kínĩ, ‘Ĩmi sẽkí ꞌbá ní ũdu, ꞌbávé lámbã rĩ pi vé ãcí ri ũdrãdrã.’

9 “Anji ũkú úmĩ be rĩ pi ní újázú kộpi ní kínĩ, ‘ꞌBá ícókí ĩmi ní ũdu sẽé ku, ũdu rĩ ícó caá ꞌbá ní ĩmi be ku, ĩmi mụkí ũdu jeé ꞌbá riꞌbá ũdu ụzịꞌbá rĩ pi vúgá.’

10 “Kộpi kâ ꞌdeé mụụ́ ũdu jengárá gá ꞌdãá, kẹ̃rẹ́gú rĩ ní ícázú. Anji ũkú ĩ útúꞌbá kú ũrẽ rĩ pi ní ꞌdezú mụzú vũrã ũkú jezú rĩ gé ꞌdãá. Ãtíꞌbá rĩ pi ní kẹ̃ẹ́tị rĩ ụ̃pị̃zú cí.

11 “Vúlé vúlé rú anji ũkú azakaza rú rĩ pi ní kpá ícázú, kộpi kínĩ, ‘Ãmbúgú ꞌbávé rĩ, ꞌí zị ꞌbá ní kẹ̃ẹ́tị rĩ!’

12 “ꞌBo ĩri ní újázú kộpi ní kĩnĩ, ‘Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, á nị̃ ĩmi kuyé.’

13 “Kúru ĩmi ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá ꞌdĩꞌbée, lẽ ĩmi útúkí ĩmi kú ũrẽ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí ụ́ꞌdụ́, dõku sâ má ní ímụ́zú ĩgõzú rĩ kuyé.

Nãpí ãtíꞌbá na rĩ pi vé rĩ

(Lúkã 19:11-27)

14 “Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní dị̃ị́ ꞌyozú kínĩ, mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ adri sụ̃ ágó mụụ́pi ãngũ vụ̃rá gá rĩ vé rĩ tị́nị. Ágó rĩ kã lẽé ngaá mụzú, zị ívé ãtíꞌbá na rĩ pi, awa kộpi ní mũfẽngã, kộpi ã ngakí rí ẹ̃zị́ ãní. 15 Sẽ ãzi rĩ ní mũfẽngã jũrú ãmbúgú* tọ̃wụ́, ãzi rĩ ní mũfẽngã jũrú ãmbúgú ị̃rị̃, ãzi rĩ ní mũfẽngã jũrú ãmbúgú ãlu. Ĩri ní kúru ꞌdezú mụzú ívé ẹ̃cị̃ gé ꞌdãá. 16 Ágó ĩ ní mũfẽngã sẽé ĩri ní jũrú ãmbúgú tọ̃wụ́ rĩ, ꞌdụ mũfẽngã rĩ mụzú ẹ̃zị́ ngazú ãní, gõ ãzini ị́sụ́ drị̃ ni gé caá jũrú ãmbúgú tọ̃wụ́. 17 ꞌBo ágó ĩ ní mũfẽngã sẽé ĩri ní jũrú ãmbúgú ị̃rị̃ rĩ, ꞌdụ mũfẽngã rĩ mụzú ẹ̃zị́ ngazú ãní, gõ ãzini ị́sụ́ drị̃ ni gé caá jũrú ãmbúgú ị̃rị̃. 18 ꞌBo ágó ĩ ní mũfẽngã sẽé ĩri ní jũrú ãmbúgú ãlu rĩ, jị mũfẽngã ívé ãmbúgú rĩ vé rĩ sị̃ị́ ꞌbụ́ agá.

19 “Vụ́drị̃ ni kã vụ̃ụ́ caá sâ ãco, ágó ãmbúgú rĩ ní ímvízú. Ĩri ní ívé ãtíꞌbá rĩ pi zịzú, lẽ nị̃ị́ ámá dõ kộpi ngakí ẹ̃zị́ mũfẽngã rĩ sĩ íngóni. 20 Ágó ĩ ní mũfẽngã sẽé ĩri ní élĩfũ tọ̃wụ́ rĩ, gõ élĩfũ ãzi ị́sụ́ caá tọ̃wụ́. Ĩri ní ꞌyozú ívé ãmbúgú rĩ ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ sẽ ándúrú má ní mũfẽngã élĩfũ tọ̃wụ́, nóni á gõ ãzi ni ị́sụ́ caá drị̃ ni gé élĩfũ tọ̃wụ́.’

21 “Ĩrivé ãmbúgú rĩ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ nga ẹ̃zị́ rĩ múké, mi ãtíꞌbá múké, ꞌí ꞌbã mívé ẹ́sị́ céré rizú ẹ̃zị́ rĩ ngazú. ꞌÍ ꞌbã ẹ́sị́ rizú ngá mãdãŋá ꞌdĩri ã tã mbazú, ma nóni mi ꞌbã ngá ãmbúgú ni ã tã mba. Mí ímụ́, ꞌbá ímụ́kí ãyĩkõ ꞌbãá mí be trụ́.’

22 “Ágó ĩ ní mũfẽngã sẽé ĩri ní élĩfũ ị̃rị̃ rĩ ní ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú ívé ãmbúgú rĩ ní kĩnĩ, ‘Mũfẽngã mí ní sẽé má ní élĩfũ ị̃rị̃ rĩ, á gõ ãzini ị́sụ́ caá drị̃ ni gé élĩfũ ị̃rị̃.’

23 “Ĩrivé ãmbúgú rĩ ní újázú kĩnĩ, ‘ꞌÍ nga ẹ̃zị́ rĩ múké, mi ãtíꞌbá múké, ꞌí ꞌbã mívé ẹ́sị́ céré rizú ẹ̃zị́ rĩ ngazú. ꞌÍ ꞌbã ẹ́sị́ rizú ngá mãdãŋá ꞌdĩri ã tã mbazú, ma nóni mi ꞌbã ngá ãmbúgú ni ã tã mba. Mí ímụ́, ꞌbá ímụ́kí ãyĩkõ ꞌbãá mí be trụ́.’

24 “Ãtíꞌbá ĩ ní mũfẽngã sẽé ĩri ní jũrú ãmbúgú ãlu rĩ ní ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú ívé ãmbúgú rĩ ní kĩnĩ, ‘Ãmbúgú, á nị̃ rá mî tã ẽ sị́ mbamba, ãnyãngã mí ní rií ĩkũnãá rĩ, ꞌí ꞌã ọ́mvụ́ ni mi ꞌi kuyé, ãnyãngã mí ní rií ĩkũnãá rĩ, ꞌí ri úri ni nĩ kuyé. 25 Á ꞌo ụ̃rị̃ sĩ, á jị mívé mũfẽngã jũrú ãmbúgú ãlu rĩ sị̃ị́ ꞌbụ́ agá, mívé mũfẽngã rĩ má ní íjị́ nõ.’

26 “Ĩrivé ãmbúgú rĩ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, ‘Mi ãtíꞌbá ũnjí, mi ũvú rú! ꞌÍ nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, ãnyãngã má ní ĩkũnãá rĩ, á sa nĩ kuyé, ãzini ãnyãngã má ní ĩkũnãá rĩ, á ri úri ni nĩ kuyé. 27 Múké ni, mi té mávé mũfẽngã jị ꞌbã jó ĩ ní rizú mũfẽngã ꞌbãzú rĩ agá, má kãdõ ĩgõó, ma té ị́sụ́ ãkũdẽ mávé mũfẽngã rĩ tị gí.’

28 “Kúru ãmbúgú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Ĩmi ꞌdụkí mũfẽngã jũrú ãmbúgú ãlu ꞌdĩri drị́ ni gé sĩ rá, ĩmi sẽkí mũfẽngã rĩ ãtíꞌbá adriípi mũfẽngã jũrú ãmbúgú be mụdrị́ rĩ nĩ! 29 ꞌBá ívé mũfẽngã áyúpi lẹ́tị be múké rĩ, ĩ ímụ́ ĩri ní ãzi ni sẽ drị̃drị̃ ꞌdãri aga rá, ĩri ímụ́ adri mũfẽngã be ambamba. ꞌBo ꞌbá ívé mũfẽngã áyúpi lẹ́tị be múké kuyé rĩ, ĩ ímụ́ ĩrivé rĩ ꞌdụ drị́ ni gé sĩ ꞌdĩísĩ rá. 30 Ãtíꞌbá ꞌdĩri ẹ̃zị́ ãkó, ĩmi ꞌdụkí ĩri ꞌbeé ãmvé ị́nị́ŋá agá ꞌdãá, ã mụ rí ãá ngoó, ãzini sị́kányá cií ꞌdãá.’

Ĩ ímụ́ ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé tã lị rá

31 “Ma ꞌBá Mvá ꞌi, má kãdõ ĩgõó mãlãyíkã rĩ pi be sụ̃ ꞌbãgú tị́nị, ma ímụ́ úrí lúpá mãlũngã vé ꞌbụ̃ gé ĩ ní íngúngũ rĩ drị̃gé. 32 Ĩ ímụ́ ꞌbá rĩ pi úmú ãngũ rĩ pi agásĩ céré, ĩ kộpi íjị́ má ẹndrẹtị gé, ma ímụ́ kộpi ãsámvú aco sụ̃ ĩ ní kãbĩlõ pi acoó ndrị̃ị́ be rĩ tị́nị. 33 Ma ímụ́ kãbĩlõ rĩ pi ꞌbã mávé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, ma ndrị̃ị́ rĩ pi ꞌbã mávé drị́ ị̃jị́ gé.

34 “Ma ꞌbãgú rú, ma ímụ́ ꞌyo kãbĩlõ mávé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ pi ní, ‘Ĩmi ímụ́kí, má Ẹ́tẹ́pị ꞌbã tãkíri ĩmi drị̃gé gí. Ĩmi ímụ́kí fií mãlũngã ĩ ní údé kuú ĩmi ní ị́nọ́gọ́sị́ ĩ ní drĩ ꞌbụ̃ pi gbizú vũ be kuyé rĩ agá. 35 Ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃bị́rị́ kã ma fụụ́, ĩmi sẽkí má ní ngá nyanya, á nya rá. Yị̃ị́ úvá kã ma ndẽé, ĩmi sẽkí má ní yị̃ị́, á mvụ rá. Ma jãkãgú, ĩmi ẹ́ꞌyị́kí ma fií ĩmivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rá. 36 Má kã adrií bõngó ãkó, ĩmi sẽkí má ní bõngó suú rá. Drã kã ma rụụ́, ĩmi kokí mâ ĩzã rá. Kâ ma ꞌbeé jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ĩmi mụkí ma ndreé rá.’

37 “Kúru ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ímụ́ újá má ní, kộpi ꞌyo, ‘Úpí, ꞌbá nị̃kí ngọ̃tụ́ ꞌyozú kínĩ, ẹ̃bị́rị́ fụ mi gí, ꞌbá sẽkí mí ní ngá nyanya nyaá ngọ̃tụ́, dõku ꞌbá nị̃kí ngọ̃tụ́ ꞌyozú kínĩ yị̃ị́ úvá ndẽ mi gí, ꞌbá sẽkí mí ní yị̃ị́ mvụụ́ ngọ̃tụ́? 38 ꞌBá nị̃kí ngọ̃tụ́ ꞌyozú kínĩ, mi jãkãgú, ꞌbá ẹ́ꞌyị́kí mi ífí ꞌbávé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé ngọ̃tụ́, dõku ꞌbá nị̃kí ngọ̃tụ́ ꞌyozú kínĩ, mi bõngó ãkó, ꞌbá sẽkí mí ní bõngó suú ngọ̃tụ́? 39 ꞌBá nị̃kí ngọ̃tụ́ ꞌyozú kínĩ, mi drã rú, dõku ꞌbekí mi jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ꞌbá mụkí mi ndreé ngọ̃tụ́?’

40 “Ma ꞌbãgú rú, ma ímụ́ ꞌyo kộpi ní, ‘Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, tã ĩmi ní ꞌoó ꞌbá índréꞌbá kú ẹ̃zị́ ãkó rĩ pi ní ꞌdĩri, ĩmi ꞌokí tã ꞌdĩri má ní.’

41 “Ma ímụ́ ꞌyo ꞌbá mávé drị́ ị̃jị́ gé rĩ pi ní, ‘Ĩmi ngakí mụụ́ mâ gãrã gá ꞌdĩísĩ rá! Múngú tri ĩmi gí, ĩmi fikí ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó, ĩ ní údé ãdróko pi ní ívé índrí ũnjí rĩ pi be rĩ agá ꞌdãá. 42 Ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃bị́rị́ fụ ándúrú ma rá, ĩmi sẽkí má ní ngá nyanya nyaá kuyé. Yị̃ị́ úvá ndẽ ándúrú ma rá, ĩmi sẽkí má ní yị̃ị́ mvụụ́ kuyé. 43 Ma ándúrú jãkã, ĩmi ẹ́ꞌyị́kí ma fií ĩmivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé kuyé. Ma ándúrú bõngó ãkó, ĩmi gãkí má ní bõngó sẽgá sĩ. Ma ándúrú drã rú, ãzini ꞌbekí ma jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ĩmi gãkí mâ ĩzã kogá sĩ.’

44 “Kộpi ímụ́ zị kínĩ, ‘Úpí, ꞌbá nị̃kí ngọ̃tụ́ ꞌyozú kínĩ ándúrú ẹ̃bị́rị́ fụ mi gí, dõku yị̃ị́ úvá ndẽ mi gí, dõku mi jãkãgú, dõku mi bõngó ãkó, dõku mi drã rú, dõku ꞌbekí mi jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ꞌbá kokí mî ĩzã kuyé ngóni?’

45 “Ma ímụ́ újá kộpi ní, ‘Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, tã ĩmi ní ꞌoó ꞌbá índréꞌbá kú ẹ̃zị́ ãkó rĩ pi ní kuyé rĩ, ĩmi ꞌokí kpá má ní kuyé.’

46 “ꞌBá tã ꞌoꞌbá pịrị ku rĩ pi, ĩ ímụ́ kộpi ĩrĩŋã ụ̃dụ̃ ãkó, ꞌbo ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi, kộpi ímụ́ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá.”

26

Atala ambugu rĩ pi rikí lẹ́tị ndãá Yẹ́sụ̃ ri ꞌdịzú

(Mãrákõ 14:1-2; Lúkã 22:1-2; Yũwánĩ 11:45-53)

1 Yẹ́sụ̃ kã átángá rĩ átá dẹẹ́ gí, ĩri ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, 2 “Ĩmi nị̃kí rá, Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ* ace nóni ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ĩ ímụ́ ma rụ sẽ ariꞌba rĩ pi drị́gé ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, kộpi ímụ́ ma gbã pẹtị alambaku sị́gé.”

3 Sâ ꞌdãri gé, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, drị̃koma rĩ pi be, úmúkí ĩ átálágú ãmbúgú† ĩ ní zịị́ Kãyáfã rĩ vé jó agá. 4 Kộpi rikí lẹ́tị ndãá kíri kíri Yẹ́sụ̃ ri rụzú, ĩ ꞌdịkí rí ĩri drãá ꞌdĩísĩ rá. 5 Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Lẽ ꞌbâ rụkí ĩri ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ nyazú rĩ gé ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi ímụ́ íngá mgbárãsĩ ꞌbá drị̃gé gí.”

Ũkú ãzi ũdã ũdu Yẹ́sụ̃ drị̃gé

(Mãrákõ 14:3-9; Yũwánĩ 12:1-8)

6 Yẹ́sụ̃ kã rií adrií Bẽtẽníyã gá Sị̃mọ́nã ũfú ní ándúrú nyaá rĩ vé ãngá ꞌdãá, 7 ũkú ãzi ní ímụ́zú ũdu ẹ̃jị́ be ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ ni be mãlãngĩ agá, ũdu rĩ ãjẽ be ãmbúgú, ũkú rĩ íꞌdụ́ ũdu rĩ ũdãá Yẹ́sụ̃ drị̃gé, ị́sụ́ ãkũdẽ Yẹ́sụ̃ ri ínyá nya.

8 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé, sẽ kộpi ẽ ẹ́sị́ ve rá. Kộpi ní zịzú kínĩ, “Ngá ũkú rĩ ní ũdu rĩ izazú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? 9 Ĩ té ũdu ꞌdĩri sẽ je ãjẽ be ãmbúgú, ĩ té ícó mũfẽngã ni awa ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní.”

10 Yẹ́sụ̃ kã tã kộpi ní ꞌyoó ꞌdĩri yịị́, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú unuzú ũkú ꞌdĩri vé tã sĩ rĩ ãꞌdi? Ngá ĩri ní ꞌoó má ní ꞌdĩri, ĩri tã múké. 11 Ĩmi njị̃ị́ ri adri ꞌbá ngá ãkó rĩ pi be, ꞌbo má ícó adrií ĩmi be caá sâ be ãco ku. 12 Ũdu ũkú rĩ ní dãá má drị̃gé ꞌdĩri, ĩri ri mâ rụ́ꞌbá údé, úmvúlésĩ ĩ ímụ́ ma sị̃ ãní ꞌbụ́ agá. 13 Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ pi rikí dõ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú mụzú vũ drị̃gé sĩ, kộpi kpá ímụ́ tã ũkú ꞌdĩri ní ꞌoó má ní rĩ ũlũ rá, ꞌbá rĩ pi ẽ ígákí rí ĩrivé tã ãní.”

Yụ́dã ꞌbe Yẹ́sụ̃ ã ũli

(Mãrákõ 14:10-11; Lúkã 22:3-6)

14 Kúru Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé ãlu, ĩ ní zịị́ Yụ́dã Ĩsĩkãrĩyótã ní ꞌdezú mụzú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi vúgá ꞌdãá, 15 ĩri ní zịzú kĩnĩ, “Á sẽ dõ Yẹ́sụ̃ ri rụụ́ ĩmi ní gí, ĩmi má ní ãꞌdi sẽ?” Kúru kộpi ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ni pi lãzú pụ̃kụ́ na, sẽzú ĩri ní. 16 Íꞌdózú sâ ꞌdãri gé, Yụ́dã íꞌdó rií lẹ́tị ndãá, ã rụkí rí Yẹ́sụ̃ ri ãní.

Yẹ́sụ̃ pi nyakí ínyá ụ̃mụ̃ vé rĩ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be

(Mãrákõ 14:12-21; Lúkã 22:7-13; Yũwánĩ 13:21-30)

17 Ụ́ꞌdụ́ ĩ ní íꞌdózú Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku rĩ nyazú rĩ‡ gé, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “Mí lẽ ꞌbâ mụkí ínyá mí ní lẽé nyaá Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ áꞌdí íngũgá?”

18 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi mụkí kụ̃rụ́ agá ꞌdaá, ĩmi ágó ãzi ị́sụ́, ĩmi ꞌyokí ĩri ní kínĩ, ‘Ímbápi kĩnĩ, mávé sâ ícó gí, á lẽ mụụ́ ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ nyaá ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be mívé ãngá.’ ” 19 Kúru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní mụzú tã rĩ ꞌozú sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní lũú ĩ ní rĩ tị́nị, kộpi ní mụzú ínyá Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ áꞌdízú ꞌdãlé.

20 Ụ̃tụ́ rĩ kã ꞌdeé, Yẹ́sụ̃ pi ní úrízú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi be ínyá nyangárá gá. 21 Kộpi kâ rií ínyá rĩ nyaá, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ãlu ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ĩri ímụ́ mâ ũli ꞌbe nĩ.”

22 Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩzãngã, ꞌbá ãlu ãlu íꞌdó rií ꞌyoó Yẹ́sụ̃ ní, “Úpí, ꞌbá déna ímụ́pi mî ũli ꞌbeépi rĩ ĩri ma ꞌi?”

23 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá ꞌbá ní rií ngá nyaá ĩri be sákãnĩ ãlu agá rĩ ímụ́ mâ ũli ꞌbe nĩ. 24 Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ímụ́ drã rá, sụ̃ ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị. ꞌBo ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ ímụ́ adri ágó mâ ũli ꞌbeépi rĩ vé ni, ĩ ímụ́ ĩri sẽ ꞌdị drã rá. ꞌBá tã ꞌoópi ꞌdíni ꞌdĩri, tịkí té dõ ĩri kuyé múké.”

25 Yụ́dã lẽépi Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbeépi rĩ ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Ímbápi, ꞌbá mí ní tã ni átá ꞌdĩri, mí ụ̃sụ̃ ꞌbá rĩ ma ꞌi?”

Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ “Ẽ, ꞌbá rĩ mi ꞌi.”

Ínyá Úpí vé uletere rĩ vé nyangárá

(Mãrákõ 14:22-26; Lúkã 22:14-23; 1 Kõrínítõ 11:23-25)

26 Kộpi kâ íꞌdó ínyá rĩ nyaá, Yẹ́sụ̃ ní pánga rĩ íꞌdụ́zú, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú, ĩri ní ꞌa ni ãndĩzú, ĩri ní sẽzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ꞌdụkí, ĩmi nyakí, ꞌdĩri rụ́ꞌbá mávé rĩ.”

27 Ĩri ní kópõ rĩ íꞌdụ́zú, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní sẽzú kộpi ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ãrẽvú céré, ĩmi mvụkí. 28 ꞌDĩri mávé ãrí má ní ũndĩ rụzú ꞌbá kárákará pi be rĩ.§ Ãrí mávé dãápi vũgá ꞌdĩri ĩri sẽ Múngú ri ꞌbá rĩ pi trũ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. 29 Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, má ícó gõó vị́nyọ̃ mvụụ́ dị̃ị́ ku, cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ má ní mụzú vị́nyọ̃ úꞌdí mvụzú ĩmi be trụ́ má Ẹ́tẹ́pị vé mãlũngã agá ꞌdãri gé.”

30 Kộpi kâ úngó ngoó, vụ́drị̃ ni gé, kộpi ní ꞌdezú mụzú Írã Õlívẽ vé rĩ drị̃gé ꞌdãá.

Yẹ́sụ̃ kĩnĩ Pétẽró ri ímụ́ ꞌi gã rá

(Mãrákõ 14:27-31; Lúkã 22:31-34; Yũwánĩ 13:36-38)

31 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ị́nị́ŋá nõri sĩ, ĩmi céré ímụ́ nga ápá rá tã ímụ́pi ꞌi ngaápi mâ rụ́ꞌbá gá rĩ sĩ, ĩmi ma ku ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ, ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ,

“ ‘Ma ímụ́ ꞌbá kãbĩlõ úcépi rĩ ꞌdị drã rá,

kãbĩlõ rĩ pi ímụ́ ayi kpélékpélé.’*

32 ꞌBo má kãdõ gõó íngá ídri rú, ma ꞌde mụzú ĩmi ẹndrẹtị gé sĩ drị̃drị̃, ꞌbâ mụ ꞌbâ ị́sụ́ ĩmi be ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãá.”

33 Pétẽró ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá rĩ pi dõ ápá tã ímụ́pi ꞌi ngaápi mî rụ́ꞌbá gá rĩ sĩ rá drãáãsĩyã, má ícó mi kuú ãluŋáni ku.”

34 Yẹ́sụ̃ ní újázú Pétẽró ní kĩnĩ, “Ádarú á lẽ ꞌyoó mí ní ꞌdíni, ị́nị́ŋá ãndrũ nõri sĩ, lõgúlõgú ní drĩ cẽré ꞌbezú kuyé rĩ gé, mi ímụ́ ma gã ca vú sĩ na, mi ꞌyo, ꞌí nị̃ ma kuyé.”

35 Pétẽró ní gõzú újázú kĩnĩ, “Má ícó ꞌyoó kínĩ á nị̃ mi kuyé ꞌdíni ku, ꞌbâ ũdrã mí be trụ́.” ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ céré átákí nyo sụ̃ Pétẽró ní átá rĩ tị́nị.

Yẹ́sụ̃ zị Múngú ri Gẽtẽsẽmánĩ gé.

(Mãrákõ 14:32-42; Lúkã 22:39-46)

36 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be vũrã ĩ ní zịị́ Gẽtẽsẽmánĩ rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi úríkí ꞌdĩgé, ma drĩ mụ Múngú ri zị.” 37 Jị Pétẽró ri, ãzini Zẽbẽdáyõ ẹnjịpị́ị Yõkóbũ pi Yũwánĩ be mụzú ꞌí vúgá sĩ ĩndĩ. Ĩzãngã íꞌdó fií ẹ́sị́ ni agá ambamba. 38 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩzãngã ŋõ mâ ẹ́sị́ drãdrã ẽ tị ị́sụ́. Ĩmi adrikí ꞌdĩgé, lẽ ĩmi adrikí mị be mgbọ.”

39 Yẹ́sụ̃ kã mụụ́ vụ̃ụ́ mãdã, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú, ꞌî drị̃ sị̃zú vũgá, ĩri ní Múngú ri zịzú kĩnĩ, “Má Ẹ́tẹ́pị, ícó dõ rá, mî ku ma rií ĩzãngã nyaá nóni ku. ꞌBo lẽ tã rĩ ã nga ꞌi sụ̃ mî ẹ́sị́ ní lẽé rĩ tị́nị, ã adri sụ̃ má ní lẽé rĩ tị́nị ku.”

40 Yẹ́sụ̃ kã ꞌi újá gõó vúlé ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá na rĩ pi vúgá ꞌdãá, ị́sụ́ kộpi ri ụ́ꞌdụ́ ko. Ĩri ní ꞌyozú Pétẽró ní kĩnĩ, “Ĩmi ícókí nyo adrií caá sâ ãlu mị be mgbọ ku? 41 Lẽ ĩmi adrikí mị be mgbọ, ĩmi zịkí Múngú ri, tã ũnjí ã ụ̃ꞌbị̃ rí ĩmi ku. Ĩmî ẹ́sị́ lẽ kõdô Múngú ri zịị́ rá, ꞌbo rụ́ꞌbá gá, ĩmi mũnyámúnya.”

42 Yẹ́sụ̃ ní gõzú mụzú Múngú ri zịzú dị̃ị́, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má Ẹ́tẹ́pị, ꞌí ꞌdụ dõ ĩzãngã nõri mâ rụ́ꞌbá gá sĩ kuyé, múké ni, lẽ mâ nya ĩzãngã rĩ mụzú ĩyí, tã mî ẹ́sị́ ní lẽé rĩ ã nga ꞌi ĩyí.”

43 Yẹ́sụ̃ kã gõó ímụ́, ị́sụ́ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kokí ụ́ꞌdụ́ kpílíkpílí, ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ rĩ ŋõ kộpi ẽ mị ambamba. 44 Vú na ni gé, gõ kpá kộpi kuú ꞌdĩgé, ꞌde mụụ́ Múngú ri zịị́ ĩri ní té zịị́ drị̃drị̃ rĩ tị́nị.

45 Ĩri ní ꞌi újázú ĩgõzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi drĩ ri ụ́ꞌdụ́ rĩ koko, ãzini ĩmi ri ãndẽ vu? Ĩmi ndrekí, sâ rĩ ícá ĩnyiŋá gí, ĩ ímụ́ ꞌBá Mvá ri rụ sẽ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi drị́gé. 46 Ĩmi íngákí ụrụ, ꞌbâ mụkí! ꞌBá lẽépi mâ ũli ꞌbeépi rĩ ícá ĩnyiŋá gí!”

Yẹ́sụ̃ vé rụngárá

(Mãrákõ 14:43-50; Lúkã 22:47-53; Yũwánĩ 18:3-12)

47 Yẹ́sụ̃ kã rií átá, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé ãlu Yụ́dã ní ícázú, ꞌbá bị́trị́ká ímụ́kí vú ni gé sĩ, kộpi céré ị́lị́ ãco ãco ni pi be ĩ drị́gé sĩ, ãzini túré pi be ĩ drị́gé sĩ. Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ãzini ꞌbá drị̃koma rú rĩ pi be ĩpẽkí ꞌbá ꞌdĩꞌbée ímụ́zú nĩ. 48 Yụ́dã lũ kộpi ní tã rĩ drị̃drị̃ kĩnĩ, “Má uꞌde dõ ꞌbá rĩ ẹzịị́ bẹ̃drị̃ sĩ, ágó rĩ adriípi ꞌdĩ, ĩmi rụkí ĩri.” 49 Kúru Yụ́dã ní mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú, “Ímbápi, mõdó mí ní!” Ĩri ní kúru Yẹ́sụ̃ ri uꞌdezú ẹzịzú bẹ̃drị̃ sĩ.

50 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ũndĩgó, mí ímụ́ gí, ꞌí ꞌo tã mí ní lẽé ꞌoó rĩ.”

Ãgõ ụrụkọꞌbée ní kúru ímụ́zú Yẹ́sụ̃ ri uꞌdezú rụzú. 51 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãlu ní ívé ị́lị́ ãco rĩ ínjézú, ĩri ní átálágú ãmbúgú rĩ vé ãtíꞌbá ẽ bị́ gazú mvọ́rụ́ ꞌdezú vũgá ꞌdãá.

52 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ su mívé ị́lị́ ãco rĩ gõó ívé vũrã gá ꞌdãá ũzi. ꞌBá céré ãngũ úꞌdị́ꞌbá drãꞌbée ị́lị́ ãco sĩ rĩ pi, ĩ kpá ímụ́ kộpi úꞌdị́ ũdrã ị́lị́ ãco sĩ. 53 Mí ụ̃sụ̃ má ícó má Ẹ́tẹ́pị ri zịị́, ícó má ní mãlãyíkã ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịꞌbée ngúlúmũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ĩpẽé ímụ́ mâ ĩzã koó úꞌdíkírĩŋá nõgó ku? 54 ꞌBo á ꞌo dõ tã rĩ ꞌdíni, tã Búkũ Múngú vé rĩ ní átá ꞌdĩri ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé ngóni?”

55 Sâ ꞌdãri gé, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ri ímụ́ ị́lị́ ãco ãco ni pi be, túré be, ĩmi lẽkí ímụ́ ma rụụ́, ĩmi ụ̃sụ̃kí ma ꞌbá ũnjí riípi ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́pi ꞌbá ãngũ rụụ́pi ni pi be ni? Ụ́ꞌdụ́ céré, á ri ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ꞌbo ĩmi rụkí ma kuyé. 56 ꞌBo tã ꞌdĩri nga ꞌi ꞌdíni, tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ, ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽnĩ.” Kúru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ngazú ápázú ꞌdĩísĩ rá, kukí Yẹ́sụ̃ ri kú ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ.

Yẹ́sụ̃ tu pá Yãhụ́dị̃ tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé

(Mãrákõ 14:53-65; Lúkã 22:54-55, 63-71; Yũwánĩ 18:13-14, 19-24)

57 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri rụꞌbá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú Kãyáfã vé ãngá ꞌdãá, Kãyáfã ri átálágú ãmbúgú. ꞌBá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi, ambugu Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ pi be, kộpi ri ĩ úmú ĩrivé ãngá ꞌdãá. 58 ꞌBo Pétẽró ꞌde mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ, kộpi rikí mụụ́ ãsámvú sĩ, cĩmgbá ĩri ní cazú átálágú ãmbúgú rĩ vé bóró gá ꞌdãá. Ĩri ní fizú bóró agá ꞌdãá, ĩri ní úrízú ꞌbá ãngũ ũtẽꞌbá rĩ pi be trụ́, lẽ tẽé ndreé dõ tã Yẹ́sụ̃ vé rĩ ã ụ̃dụ̃ ĩri adri ngóni.

59 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi be, kộpi lẽkí tã ũnjõ vé ni ndãá ị́sụ́ Yẹ́sụ̃ rụ́ꞌbá gá, ĩ ꞌdịkí rí ĩri drãá rá. 60 ꞌBá kárákará ã átákí dõ tã rĩ ũnjõ sĩ Yẹ́sụ̃ rụ́ꞌbá gá drãáãsĩyã, kộpi ị́sụ́kí tã ãzi ĩ ní ícózú Yẹ́sụ̃ ri ꞌdịzú ni kuyé.

Ụ̃dụ̃ ni gé, ꞌbá ị̃rị̃ pi ímụ́kí pá tuú, 61 kộpi kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ꞌyo ándúrú kĩnĩ, ‘Ma Jó Múngú vé rĩ ũsị̃ vũgá, ma gõ sị ụ́ꞌdụ́ na agá.’ ”

62 Átálágú ãmbúgú rĩ ní íngázú pá tuzú ụrụ sĩ, ĩri ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Tã ãgõ ꞌdĩꞌbée ní rií ũmbĩí mí drị̃gé kárákará ꞌdĩꞌbée, ꞌí ꞌyo átángá mí tị gé sĩ ku ãsĩ?” 63 ꞌBo Yẹ́sụ̃ újí ꞌî kíri.

Átálágú ãmbúgú rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ sõ ũyõ Múngú adriípi ídri rú rĩ ẹndrẹtị gé, ꞌí lũ ꞌbá ní, mi Kúrísítõ Múngú Mvọ́pị ꞌi?”

64 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Tã mí ní átá ꞌdĩri pịrị. Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ma ꞌBá Mvá ꞌi, úmvúlésĩ ĩmi ímụ́ ma ndre, ma úrí Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, ma ĩgõ ímụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó ị́rị́bị́tị agásĩ.”

65 Átálágú ãmbúgú rĩ ã ꞌa ve ũnjí ũnjí, rụ ívé bõngó ãsĩí, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ágó nõri ide Múngú ri! Ngá ꞌbá ní ꞌbá ãzi lẽzú ẽ ímụ́ ágó ꞌdĩri vé tã ũlũú rĩ ãꞌdi? Ĩmi yịkí tã ágó rĩ ní Múngú ri idezú rĩ gí. 66 Ĩmi lẽkí ã lịkí tã drị̃ ni gé íngóni?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri, lẽ ã ꞌdịkí ĩri drãá rá.”

67 Kộpi ní tụ̃sụ́ úwézú ẹndrẹtị ni gé, kộpi ní ꞌdezú ĩri ũgbãzú. Ụrụkọꞌbée ní ĩri usazú. 68 Kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Kúrísítõ, mí ámá, ãꞌdi gbã mi nĩ?”

Pétẽró gã Yẹ́sụ̃ ri sĩ

(Mãrákõ 14:66-72; Lúkã 22:56-62; Yũwánĩ 18:15-18, 25-27)

69 Sâ ꞌdãri gé, Pétẽró úrí kuú ãmvé jó rizú tã lịzú rĩ ã bóró gá ꞌdãá, mvá ũkú ãzi ãtíꞌbá rú ni ní ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú Pétẽró ní kĩnĩ, “Ĩmi rikí ándúrú adrií Yẹ́sụ̃ adriípi Gãlĩláyãgú rĩ be trụ́.”

70 Pétẽró ní gãzú ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé kĩnĩ, “Á nị̃ kuyé mi dõ ri tã ngõri átá!”

71 Kúru Pétẽró ní ꞌdezú mụzú kání rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá ꞌdãá, mvá ũkú ãzi ní ĩri ndrezú, mvá ũkú rĩ ní ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ágó nõri, kộpi rikí ándúrú adrií Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ be trụ́.”

72 Pétẽró gõ kpá gãá dị̃ị́, ĩri ní ũyõ sõzú kĩnĩ, “Á nị̃ mâ ágó ꞌdĩri kuyé!”

73 Kã adrií mãdã, vụ́drị̃ ni gé, ꞌbá ụrụkọꞌbée pá tuꞌbá ꞌdãlé rĩ pi ní ímụ́zú Pétẽró vúgá nõó, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBá nị̃kí rá, mi ꞌbá ꞌdĩꞌbée vé ọ́gụ́pị. Ụ́ꞌdụ́kọ́ mí ní rizú átázú rĩ lũ ꞌbá ní kínĩ, mi Gãlĩláyãgú.”

74 Pétẽró ní ꞌi trizú ũgõgõlé rú kĩnĩ, “Múngú ã sẽ mâ ị́sụ́ drị̃lé ũnjí, á nị̃ mâ ágó ꞌdĩri kuyé.”

Koro lõgúlõgú ní cẽré ꞌbezú. 75 Pétẽró ní tã Yẹ́sụ̃ ní ándúrú ꞌyoó ꞌí ní, “Lõgúlõgú ní drĩ cẽré ꞌbézú kuyé rĩ gé, mi ma gã ca vú na” ꞌdãri ã tã ígázú. Kúru Pétẽró ní fũzú mụzú ãmvé ꞌdãá, ĩri ní íꞌdózú ngozú mádrã mádrã rú.

27

Jịkí Yẹ́sụ̃ ri Pĩlátõ ẹndrẹtị gé

(Mãrákõ 15:1; Lúkã 23:1-2; Yũwánĩ 18:28-32)

1 Ụ̃bụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá ambugu rĩ pi be céré, úmúkí tị trụ́, kộpi lẽkí ã ꞌdịkí Yẹ́sụ̃ ri drãá rá. 2 Kộpi ũdrõkí ĩri, jịkí ĩri mụzú Pĩlátõ ẹndrẹtị gé,* Pĩlátõ ri gávãnã.

Yụ́dã vé drãngárá

(Ẹ̃zị́ 1:18-19)

3 Yụ́dã Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbeépi rĩ kã ndreé lịkí Yẹ́sụ̃ vé tã, lẽkí ĩri ꞌdịị́ꞌdị, tã rĩ sẽ ĩri ní ĩzãngã ãmbúgú, ĩri ní mũfẽngã fífí pụ̃kụ́ na rĩ újázú gõzú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní ꞌbá ambugu rĩ pi be. 4 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á ꞌo ũnjĩkãnyã ꞌbá tã ũnjí ꞌoópi kuyé ni ã ũli ꞌbezú.”

Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, “Tã ꞌdĩri adri tã ꞌbávé ni ku, tã ꞌdĩri mi pá tu tị́ ni gé nĩ.”

5 Yụ́dã ní mũfẽngã rĩ ꞌbezú ꞌí drị́gé sĩ Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní ꞌdezú mụzú ꞌi ꞌyĩzú bãákú sĩ.

6 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní mũfẽngã fífí rĩ pi uꞌdụzú, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Tãị́mbị́ ãꞌyĩ ku ĩ ní mũfẽngã ꞌdĩri ꞌbãzú jó ĩ ní rizú mũfẽngã ꞌbãzú rĩ agá, ãꞌdiãtãsĩyã mũfẽngã ꞌdĩri dãkí ãní ãrí gí.” 7 Kộpi ụ̃sụ̃kí kínĩ, mũfẽngã ꞌdĩri sĩ, lẽ ã jekí vũrã ãní, ꞌbá ímụ́ꞌbá jãkã rú rĩ pi kádõ ũdrãá, ã sị̃kí rí kộpivé ãvũ ãní. 8 Cĩmgbá ãndrũ sĩ, zịkí vũrã rĩ ã rụ́, Vũrã Ãrí vé ni. 9 Tã ọ́tụ́ nẹ́bị̃ Yẽrẽmíyã ní ꞌyoó rĩ, nga ꞌi fũú tị ni gé gí kĩnĩ, “Kộpi ꞌdụkí mũfẽngã fífí pụ̃kụ́ na, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi kínĩ ꞌbá rĩ rụ dõ ĩri gí, ĩ mũfẽngã ꞌdĩri sẽ ĩri ní. 10 Mũfẽngã rĩ sĩ, kộpi jekí vũrã ꞌbá riípi ụ̃rụ́tẹ́ ũdrí gbizú ni vé ni ãní, sụ̃ Úpí ní ẹzịị́ má ní rĩ tị́nị.”*

Pĩlátõ ri Yẹ́sụ̃ ri uzịị́

(Mãrákõ 15:2-5; Lúkã 23:3-5; Yũwánĩ 18:33-38)

11 Yẹ́sụ̃ kã pá tuú gávãnã Pĩlátõ ẹndrẹtị gé ꞌdãá, Pĩlátõ ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Mi nyo ꞌbãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ?”

Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Tã rĩ mí ní ꞌyoó gí ꞌdĩ.”

12 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá ambugu rĩ pi be, kộpi kâ ĩri tõó, Yẹ́sụ̃ zị̃ ꞌî tị átángá ꞌyozú kuyé. 13 Pĩlátõ ní ĩri zịzú kĩnĩ, “ꞌÍ yị tã ꞌbá rĩ pi ní rií ꞌyoó mî rụ́ꞌbá gá ũnjí ꞌdĩri kuyé?” 14 ꞌBo Yẹ́sụ̃ újá ĩri ní átángá ãluŋáni kuyé, sẽ gávãnã ní ãyãngárá.

Lịkí Yẹ́sụ̃ vé drãngárá ã tã

(Mãrákõ 15:6-15; Lúkã 23:13-26; Yũwánĩ 18:39-19:16)

15 Mẽrẽ gávãnã vé rĩ gé, kádõ rií Ụ̃mụ̃ Múngú ní Ẹlịzú Jó tị gé sĩ rĩ nyaá, ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí kuú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá rĩ pi vé ãlu ĩpẽ, ĩ ĩri ọyụ ĩfũ ãmvé. 16 Sâ ꞌdãri gé, ágó ãzi rụ́ be kụụ́pi tã ũnjí sĩ ni ꞌyĩkí ĩri kú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá, ágó rĩ ã rụ́ Bãrãbã ꞌi. 17 ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi kâ ĩ úmú Pĩlátõ vé ãngá ꞌdãá, Pĩlátõ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi lẽkí mâ ọyụ ĩmi ní ãꞌdi ri sẽé? Mâ ọyụ Bãrãbã ri sẽé, dõku mâ ọyụ Yẹ́sụ̃ ĩ ní zịị́ Kúrísítõ ri sẽé?” 18 Pĩlátõ nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, Yãhụ́dị̃ ambugu rĩ pi íjị́kí Yẹ́sụ̃ ri ꞌí ẹndrẹtị gé nõó, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ ũnjí Yẹ́sụ̃ drị̃gé.

19 Pĩlátõ kã úrí ívé lúpá tã lịzú rĩ drị̃gé, ũkú ni ní ụ́ꞌdụ́kọ́ pẽzú vú ni gé ꞌdãá kĩnĩ, “Ágó tã ũnjí ꞌoópi kuyé ꞌdãri, ã ꞌokí ĩri ũnjí ku, ị́nị́ŋá ãndrũ rĩ sĩ, urobí ũbĩ ma ĩrivé tã sĩ, mâ ẹ́sị́ ị́sụ́ ãní ĩzãngã ambamba.”

20 ꞌBo atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá ambugu rĩ pi be, rikí ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ẽ drị̃ ụ́cị́ kínĩ, kộpi ã ꞌyokí, ã ọyụkí Bãrãbã ri áyu, ã ꞌdịkí Yẹ́sụ̃ ri drãá rá.

21 Kúru gávãnã Pĩlátõ ní ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi zịzú kĩnĩ, “ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, ĩmi lẽkí mâ ọyụ ĩmi ní ãꞌdi ri sẽé?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Mí ọyụ Bãrãbã ri áyu.”

22 Pĩlátõ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Kúru Yẹ́sụ̃ ĩ ní zịị́ Kúrísítõ ꞌdĩri, mâ ꞌo ĩri ãꞌdi rú?”

Kộpi ní céré újázú kínĩ, “Ã gbãkí ĩri pẹtị alambaku sị́gé!”

23 Pĩlátõ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ãsĩ? Tã ũnjí ĩri ní ꞌoó rĩ ãꞌdi?”

Kộpi gõkí ọ́ꞌụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ã gbãkí ĩri pẹtị alambaku sị́gé.”

24 Pĩlátõ kã ndreé tã ãzi ꞌí ní ícó ꞌoó ni ꞌdãáyo, ꞌbá rĩ pi lẽkí íngá mgbárãsĩ, ĩri ní yị̃ị́ íꞌdụ́zú ꞌî drị́ ũjĩzú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ágó nõri vé ãrí, tã ni adri má drị̃gé ku, tã ni ri adri ĩmi drị̃gé!”

25 ꞌBá rĩ pi ní céré újázú kínĩ, “Ĩrivé ãrí, tã ni ã adri ꞌbá drị̃gé, ãzini ꞌbávé anjiŋá rĩ pi drị̃gé!”

26 Kúru Pĩlátõ ní Bãrãbã ri ọyụzú. Ĩri ní tãị́mbị́ sẽzú ívé ãngáráwá rĩ pi ní, kộpi ã ũgbãkí Yẹ́sụ̃ ri, kộpi ã gbãkí ĩri pẹtị alambaku sị́gé.

Ãngáráwá rĩ pi ínjákí Yẹ́sụ̃ ẽ drị̃

(Mãrákõ 15:16-20; Yũwánĩ 19:2-3)

27 Kúru gávãnã Pĩlátõ vé ãngáráwá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú vũrã ĩvé rĩ gé ꞌdãá, kộpi ní ãngáráwá rĩ pi úmúzú céré, kộpi trakí ĩ Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃. 28 Kộpi njekí ĩrivé bõngó akoóko rụ̃kụ̃ rĩ rụ́ꞌbá ni gé sĩ, kộpi sukí bõngó ika ãco ni† rụ́ꞌbá ni gé, 29 kộpi údékí ũcékúcé suú drị̃ ni gé kụ̃lá rú. Kộpi ꞌbãkí túré ĩrivé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, kộpi ũtị̃kí kũmũcí ĩri ẹndrẹtị gé, kộpi ní ĩri ẽ drị̃ ínjázú ꞌyozú kínĩ, “ꞌBãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, ꞌbá ị̃njị̃kí mi rá!” 30 Kộpi úwékí tụ̃sụ́ rụ́ꞌbá ni gé, kộpi íꞌdụ́kí túré ĩri drị́gé rĩ, rikí ĩri ẽ drị̃ ũgbãá ãní.

31 Kộpi kâ ĩri ẽ drị̃ ínjá, kộpi ní bõngó akoóko rụ̃kụ̃ rĩ njezú rụ́ꞌbá ni gé sĩ, kộpi gõkí ĩrivé bõngó suú ĩri rụ́ꞌbá gá ꞌdãá ũzi. Kúru kộpi ní ĩri jịzú mụzú, ã mụkí rí ĩri gbãá pẹtị alambaku sị́gé.

Gbãkí Yẹ́sụ̃ ri pẹtị alambaku sị́gé

(Mãrákõ 15:21-32; Lúkã 23:26-43; Yũwánĩ 19:17-27)

32 Kộpi kâ rií ꞌdeé mụzú, kộpi cakí ágó ãzi ị́sụ́, ágó rĩ íbí ímụ́ Kũrénẽ gélésĩla, ágó rĩ ã rụ́ Sị̃mọ́nã ꞌi. Kộpi mĩkí ágó rĩ pẹtị alambaku Yẹ́sụ̃ vé rĩ ꞌdụụ́ mụzú. 33 Kộpi ní cazú vũrã ĩ ní zịị́ Gõlõgótã rĩ gé ꞌdãá, (Gõlõgótã vé ífífí, vũrã drị̃ kọ́lọ̃mgbọ́ vé ni). 34 Kộpi ní vị́nyọ̃ usazú ngá drãápi ụ̃kẹ́ngẹlị ni sĩ, sẽzú Yẹ́sụ̃ ní, ã mvụ, Yẹ́sụ̃ kã ngá rĩ ꞌbị̃ị́, gã mvụgá sĩ. 35 Kộpi kâ ĩri gbãá pẹtị alambaku sị́gé ꞌdãá gí, kộpi ꞌbekí ĩrivé bõngó jẽké sĩ, awakí ĩ ní. 36 Kúru kộpi ní úrízú vũgá, kộpi tẽkí rií ĩri ndreé. 37 Kộpi sĩkí tã ĩ ní ĩri tõzú rĩ gbãá ĩri drị̃lé gá ụrụ ꞌdãá, kộpi sĩkí tã rĩ ꞌdíni, ꞌDĨRI YẸ́SỤ̃, ꞌBÃGÚ YÃHỤ́DỊ̃ RĨ PI VÉ RĨ. 38 Gbãkí ụ̃gụ́ꞌbá ị̃rị̃ pẹtị alambaku sị́gé Yẹ́sụ̃ be trụ́, gbãkí ãzi rĩ ĩrivé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gélésĩla, ãzi rĩ ĩrivé drị́ ị̃jị́ gélésĩla. 39 ꞌBá riꞌbá ẹlịꞌbá ẹlị ẹlị rĩ pi rikí ĩri uꞌdaá, kộpi rikí ĩ drị̃ yaá ĩri idezú ãní, 40 kộpi rikí ꞌyoó kínĩ, “Mi ándúrú ꞌyoópi, mi Jó Múngú vé rĩ ĩŋãnyã, mi gõ sị̃ ụ́ꞌdụ́ na agá rĩ, mí dõ Mvá Múngú vé ni, ꞌí pa mi! Mí ísị́ pẹtị alambaku rĩ sị́gé sĩ vũgá nõó.”

41 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi, ãzini ꞌbá ambugu rĩ pi, rikí kpá Yẹ́sụ̃ ẽ drị̃ ínjá. 42 Kộpi kínĩ, “Ídrí ꞌbá ụrụkọꞌbée rá pírí, ꞌbo ídrí ꞌi ngúlúpí ku ãsĩ? Ĩri dõ ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé ni, ẽ ísị́ pẹtị alambaku rĩ sị́gé sĩ vũgá nõó, kúru ꞌbâ ĩri ẹ̃ꞌyị̃ rá. 43 ꞌBã ívé ẹ́sị́ céré Múngú drị̃gé. Lẽ Múngú ẽ ídrí ĩri, dõ Múngú lẽ ĩri rá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌyo ꞌdíni kĩnĩ, ‘Ma Mvá Múngú vé ni.’ ” 44 Ụ̃gụ́ꞌbá ĩ ní gbãá ĩri be trụ́ rĩ pi rikí kpá ĩri ẽ drị̃ ínjá ĩndĩ.

Yẹ́sụ̃ vé drãngárá

(Mãrákõ 15:33-41; Lúkã 23:44-49; Yũwánĩ 19:28-30)

45 Íꞌdózú ụ̃tụ́ mgbímgbi gé ꞌdĩgé, cazú sâ na ũndréŋá vé rĩ gé, ãngũ rĩ bĩ nịị́ kuú cịcị. 46 Kã mụụ́ caá sâ na gá, Yẹ́sụ̃ ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Ẹ̃lọ́yị̃, Ẹ̃lọ́yị̃, lãmã sãbãkãtánĩ?” Ífífí ni kĩnĩ, “Múngú mávé rĩ, Múngú mávé rĩ, ngá mí ní ma adizú rĩ ãꞌdi?”*

47 ꞌBá pá tuꞌbá ꞌdãlé rĩ pi kâ tã ĩri ní ꞌyoó rĩ yịị́, kộpi kínĩ, “Ĩri ri Ẽlíyã ri zị.”

48 Koro kộpi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãlu ní njuzú lífã íꞌdụ́zú, ĩri ní suzú vị́nyọ̃ údrápi gí ni agá, ĩri ní suzú pẹtị sị́gé, ĩri ní suzú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ụrụ ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ ã mvụ. 49 ꞌBá rĩ pi ụrụkọꞌbée kínĩ, “Ĩ kukí ĩri ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ, Ẽlíyã ri dõ ímụ́ ĩri ídrí rá.”

50 Yẹ́sụ̃ gõ treé dị̃ị́ ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, ĩrivé índrí ní kúru fũzú.

51 Sâ ꞌdãri gé, bõngó ĩ ní Jó Múngú vé rĩ ã ꞌa ẹlịzú rĩ‡ ãsĩ ꞌi ị̃rị̃, íꞌdózú ụrụ ꞌdãá, cĩmgbá vũgá nõó. Nyọ̃ọ́kụ́ rĩ aya ꞌi dĩngídĩngí, írã rĩ pi undakí ĩ kpélékpélé. 52 ꞌBụ́ ãvũ sị̃zú rĩ pi zịkí ĩ tị kú mgbọ, ꞌbá kárákará Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá, ũdrãꞌbá gí rĩ pi, ingakí kộpi gõó ídri rú ũzi. 53 Kộpi ĩfũkí ꞌbụ́ rĩ pi agásĩ ãmvé. Yẹ́sụ̃ kã íngá gõó ídri rú gí, kộpi ꞌdekí mụzú kụ̃rụ́ uletere Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ gé ꞌdãá, kộpi iꞌdakí ĩ ꞌbá kárákará pi ẹndrẹtị gé rá.

54 Ũgalaku rĩ pi ívé ãngáráwá Yẹ́sụ̃ ri ũtẽꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ ãngũ ꞌi ayaápi dĩngídĩngí ꞌdĩri ndreé, sẽ kộpi ní ụ̃rị̃ ambamba, kộpi kínĩ, “Ádarú ágó nõri Mvá Múngú vé ni!”

55 Ũkú kárákará tukí pá kuú rárá rú, kộpi tẽkí nyo rií ndreé. Ũkú ꞌdĩꞌbée íbíkí ímụ́ Yẹ́sụ̃ be trụ́ ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gálésĩla, kộpi lẽkí Yẹ́sụ̃ ẽ ĩzã koó. 56 Kộpi ãsámvú gé ꞌdãá, ꞌbá rĩ Mãríyã Mãgãdẽlénã ꞌi, Mãríyã Yõkóbũ pi vé ẹ́ndrẹ́pị Yõsépã be rĩ ꞌi, ãzini Zẽbẽdáyõ ẹnjịpị́ị vé ẹ́ndrẹ́pị sĩ.

Yẹ́sụ̃ vé sị̃ngárá

(Mãrákõ 15:42-47; Lúkã 23:50-56; Yũwánĩ 19:38-42)

57 Ũndréŋá ꞌdãri sĩ, Ãrĩmãtáyõgú ãzi ãꞌbú be ni, rụ́ ni Yõsépã ꞌi, ĩri ándúrú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi ni. 58 Ĩri ní ꞌdezú mụzú Pĩlátõ vúgá ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ vé ãvũ ã tã zịzú Pĩlátõ tị gé, Pĩlátõ ní tãị́mbị́ sẽzú kĩnĩ, ã ọyụkí ãvũ rĩ sẽé ĩri ní. 59 Yõsépã ní ãvũ rĩ ꞌdụzú, ĩri ní ĩmũlũzú bõngó múké ule ni sĩ. 60 Ĩri ní ãvũ rĩ jịzú sị̃zú ívé ꞌbụ́ ꞌí ní gaá lũú írã agá rĩ agá. Ĩri ní írã ãmbúgú ni gũzú ꞌbãzú ꞌbụ́ rĩ tị gé, ĩri ní kúru ꞌdezú mụzú. 61 Mãríyã Mãgãdẽlénã pi Mãríyã ãzi rĩ be úríkí kuú ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ ã gãrã gá, kộpi tẽkí rií ndreé.

ꞌBá ãngũ ũtẽꞌbá rĩ pi rikí ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ ũtẽé

62 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, kộpi ní ꞌdezú mụzú Pĩlátõ vúgá ꞌdãá. 63 Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ãmbúgú ꞌbávé rĩ, ꞌbá ígákí tã ágó ũnjó rú rĩ ní ándúrú ꞌyoó lókí ĩri ní drĩ adrizú ídrí rú rĩ gé ꞌdãri gí kĩnĩ, ‘Ụ́ꞌdụ́ na ã vụ́drị̃ gé, ma gõ íngá ídri rú ũzi.’ 64 Kúru lẽ mî sẽ tãị́mbị́, ã ũtẽkí ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ caá ụ́ꞌdụ́ na. ꞌÍ ꞌo dõ ꞌdíni ku, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ímụ́ ĩrivé ãvũ ụ̃gụ̃ rá, kộpi ímụ́ ꞌyo ꞌbá rĩ pi ní, íngá gõó ídri rú gí. Ũnjõ vúlé ꞌdĩri, ĩri ímụ́ drị̃drị̃ ꞌdãri§ aga rá.”

65 Pĩlátõ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi pẽkí ãngáráwá rĩ pi mụụ́ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ ũtẽé sụ̃ ĩmi ní nị̃ị́ gí rĩ tị́nị.” 66 Kúru kộpi ní ꞌdezú mụzú ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ ũtẽzú, kộpi ní írã rĩ gũzú ꞌbãzú ꞌbụ́ rĩ tị gé, kộpi ní mbĩzú ụ̃drị sĩ, kộpi ní ãngáráwá rĩ pi ꞌbãzú rizú ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ ũtẽzú.

28

Yẹ́sụ̃ vé íngángárá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rĩ

(Mãrákõ 16:1-8; Lúkã 24:1-12; Yũwánĩ 20:1-10)

1 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ã vụ́drị̃ gé, kã adrií Yĩngã sĩ ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, Mãríyã Mãgãdẽlénã pi Mãríyã ãzi rĩ be, ꞌdekí mụụ́ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ ndreé.

2 Koro ãngũ rĩ ní ꞌi ayazú dĩngídĩngí, ãꞌdiãtãsĩyã mãlãyíkã Úpí vé rĩ ímụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ, ꞌde mụụ́ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdãá, gũ írã rĩ ꞌbụ́ rĩ tị gé sĩ, úrí drị̃ ni gé. 3 Mãlãyíkã rĩ vé ẹndrẹtị ọ́gụ́ sụ̃ ãngũ ní gaá ọ́gụ́ lọ́kụ́lọ́kụ́ rĩ tị́nị, ĩrivé bõngó imvesírílílí sụ̃ ụ̃tụ́ ní ọ́gụ́ rĩ tị́nị. 4 ꞌBá ꞌbụ́rẹ̃drị̃ ũtẽꞌbá rĩ pi kâ ĩri ndreé, ụ̃rị̃ ị́mvụ́ kộpi ambamba, kộpi ã rụ́ꞌbá yã kpĩríkpĩrí, kộpi uꞌdekí vũgá sụ̃ ꞌbá ũdrãꞌbá gí ni pi tị́nị.

5 Mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú ũkú ꞌdĩꞌbée ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku, á nị̃ rá ĩmi ri Yẹ́sụ̃ ĩ ní gbãá pẹtị alambaku sị́gé rĩ ndã. 6 Yẹ́sụ̃ ri nõgó ꞌdãáyo, Múngú inga ĩri drãngárá gálésĩ gõó ídri rú gí, sụ̃ ándúrú ĩri ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Ĩmi ímụ́kí vũrã ĩ ní ĩri ꞌbãzú lazú rĩ ndreé. 7 Ĩmi mụkí mbẽlẽ lũú ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kínĩ, ‘Íngá drãngárá gálésĩla gõó ídri rú gí, ĩri ri mụ ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ĩmi ẹndrẹtị gé drị̃drị̃ ꞌdĩíꞌdĩ, ĩmi ca mụ ĩri ị́sụ́ ndre ꞌdãá.’ Tã má ní ímụ́ lũú ĩmi ní rĩ adriípi ꞌdĩ.”

8 Ũkú rĩ pi ní ngazú mụzú rụ́ꞌbá sĩ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdĩísĩ rá. Ụ̃rị̃ ị́mvụ́ kộpi rá, ꞌbo ãyĩkõ fụ kộpi ambamba, kộpi ní njuzú mụzú tã rĩ ũlũzú Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní. 9 Koro Yẹ́sụ̃ pi ní drị̃ ị́sụ́zú kộpi be, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Mõdó ĩmi ní.” Kộpi ní ímụ́zú ĩri vúgá nõó, kộpi ní kũmũcí ũtị̃zú ĩri ẹndrẹtị gé, kộpi ní ĩri ị̃njị̃zú. 10 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku. Ĩmi mụkí lũú má ẹ́drị́pị́ị* ní, kộpi ã mụkí ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé, kộpi mụ ma ị́sụ́ ndre ꞌdãlé.”

Tã ꞌbá ꞌbụ́rẹ̃drị̃ ũtẽꞌbá rĩ pi ní ũlũú rĩ

11 Ũkú rĩ pi kâ rií ꞌdeé mụzú kụ̃rụ́ agá ꞌdãá, ꞌbá ꞌbụ́rẹ̃drị̃ ũtẽꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ ní ꞌdezú mụzú tã ꞌi ngaápi rĩ ũlũzú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní céré. 12 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi kâ ĩ úmú ꞌbá ambugu rĩ pi be, kộpi ụ̃sụ̃kí kínĩ, lẽ ĩ sẽkí mũfẽngã ãmbúgú ãngáráwá rĩ pi vé rĩ ní. 13 Kộpi ní ꞌyozú ãngáráwá rĩ pi ní kínĩ, “Ĩmi ꞌyokí, ‘Ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá ri pi ímụ́kí ị́nị́ŋá sĩ, kộpi ụ̃gụ̃kí ĩrivé ãvũ mụzú gí, ị́sụ́ ãkũdẽ ꞌbâ ụ́ꞌdụ́ gé.’ 14 Gávãnã kãdõ tã ꞌdĩri yịị́, ꞌbâ mụ ẹ́sị́ ni ꞌyo, tã ãzi ícó ĩmi ị́sụ́ ku.” 15 Kúru ãngáráwá rĩ pi ní mũfẽngã rĩ ꞌdụzú, kộpi ꞌdụkí tã rĩ ngaá sụ̃ ĩ ní lũú ĩ ní rĩ tị́nị. Tã ꞌdĩri ayi Yãhụ́dị̃ rĩ pi ãsámvú gé sĩ céré, úꞌdógúꞌdógú ꞌdĩri ĩ drĩ ri ũlũlũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ãsámvú gé cĩmgbá ãndrũ sĩ.

Yẹ́sụ̃ ẹzị tã ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ãlu rĩ pi ní

(Mãrákõ 16:14-18; Lúkã 24:36-49; Yũwánĩ 20:19-23; Ẹ̃zị́ 1:6-8)

16 Kúru ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ãlu rĩ pi ní ꞌdezú mụzú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé írã Yẹ́sụ̃ ní ándúrú ꞌyoó kộpi ã mụkí drị̃ ni gé ꞌdãri gé ꞌdãá. 17 Kộpi kâ ĩri ndreé, kộpi ní ĩri ị̃njị̃zú, ꞌbo tã ꞌdĩri fi ụrụkọꞌbée drị̃gé ãluŋáni kuyé. 18 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ímụ́zú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ũkpõ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ, ãzini vũ drị̃gé nõgó rĩ, sẽkí céré kú má drị́gé. 19 Kúru ĩmi mụkí ũlũú ãngũ rĩ pi agásĩ céré, ꞌbá rĩ pi ẽ ímụ́kí mâ pámvú ũbĩí, ĩmi sẽkí kộpi ní bãtízĩmũ Ẹ́tẹ́pị ã rụ́ sĩ, Mvọ́pị ã rụ́ sĩ, ãzini Índrí Uletere rĩ ã rụ́ sĩ.* 20 Ĩmi ímbákí tã má ní ẹzịị́ ĩmi ní ꞌdĩri kộpi ní, kộpi ã ꞌdụkí tã ni ngaánga. Ádarú ụ́ꞌdụ́ céré ma adri ĩmi be trụ́, cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé.”

* 1:18 1:18 Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ: Rụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌdĩri vé ífífí, Múngú ri ꞌbâ paápi rĩ. Kúrísítõ ri ꞌbá ĩ ní ũdu dãá drị̃ ni gé, lũzú kínĩ Múngú ĩpẽ ĩri adrií ꞌbãgú rú. Ẽbérẽ tị sĩ Kúrísítõ ri ĩ zị Mãsíyã. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:41.

† 1:18 1:18 Índrí Uletere rĩ: Índrí Uletere rĩ Índrí Múngú vé ni. Búkũ Múngú vé rĩ kĩnĩ, Ẹ́tẹ́pị ri Múngú ꞌi, ĩrivé mvá Yẹ́sụ̃ ri Múngú ꞌi, ãzini Índrí Uletere rĩ Múngú ꞌi. Ẹ́tẹ́pị ri, Mvọ́pị ri, ãzini Índrí Uletere rĩ, kộpi Múngú ãlu. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:1-18; Yũwánĩ 8:41-42; Ẹ̃zị́ 5:3-4.

‡ 1:20 1:20 Mãlãyíkã: Mãlãyíkã rĩ pi índrí, kộpi ri adri Múngú be ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé, kộpi rụ́ꞌbá ãkó. Múngú ri sâ ãzi sĩ kộpi ĩpẽ ímụ́ vũ drị̃gé nõó ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ívé rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní.

§ 1:20 1:20 Dãwụ́dị̃: Múngú ĩpẽ Dãwụ́dị̃ ri adrií ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé ni, ẹzị kĩnĩ, ꞌbãgú úꞌdí ri ímụ́ ĩfũ ĩrivé úyú agá, ĩri mãlũngã rĩ rụ mụzú ꞌdániꞌdáni, ꞌbãgú rĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌi. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 132:11-12; Ẹ̃zị́ 2:30. Tịkí Dãwụ́dị̃ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu (1,000) gí, ílí ꞌdãri gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16-30; 2 Sãmũélẽ 1-24; 1 ꞌBãgú 1-2.

* 1:22 1:22 Nẹ́bị̃: Múngú ri ívé tã átá nẹ́bị̃ rĩ pi ní, kộpi kúru ĩrivé ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní.

* 1:23 1:23 Ĩsáyã 7:14

* 2:1 2:1 ꞌBãgú Ẽródẽ: ꞌBãgú ꞌdĩri vé rụ́ ĩ zị Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ. Sâ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri tịzú rĩ gé, Ẽródẽ Ãmbúgú ꞌdĩri rụ ãngũ rĩ nĩ. ꞌÍ lã Mãtáyo 2:1-8; Lúkã 1:5. Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ kã drãá, ĩrivé mvá Ẽródẽ Ãnĩtípã gõ mãlũngã rĩ rụụ́ nĩ sâ Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú Yẹ́sụ̃ ní rĩ gé. ꞌÍ lã Mãtáyo 14:1; Mãrákõ 6:14; Lúkã 3:1; Ẹ̃zị́ 4:27. Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbãgú ãzi rụ́ ni Ẽródẽ Ãgị̃rị́pã, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá vé mvá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 12:1-23.

* 2:6 2:6 Míkã 5:2

* 2:15 2:15 Õséyã 11:1

* 2:18 2:18 Yẽrẽmíyã 31:15

* 3:3 3:3 Ĩsáyã 40:3

* 3:6 3:6 Bãtízĩmũ: Ĩ ri ꞌbá rĩ pi ní bãtízĩmũ sẽ lũzú kínĩ, kộpi újákí ẹ́sị́ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ gí, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri gí.

† 3:7 3:7 Fãrụ́sị̃: Fãrụ́sị̃ rĩ pi ngúlúmũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rụꞌbá tị́tị́ rĩ pi. Kộpi ꞌdụkí índrí rĩ pi vé tã, ãzini mãlãyíkã rĩ pi vé tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 23:8.

‡ 3:7 3:7 Sãdókẽ: Sãdókẽ rĩ pi ngúlúmũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rụꞌbá tị́tị́ rĩ pi, ꞌbo kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí índrí rĩ pi vé tã kuyé, ẹ̃ꞌyị̃kí mãlãyíkã rĩ pi vé tã kuyé, ãzini kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí kpá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá ꞌdíni kuyé. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 23:8.

§ 3:9 3:9 Ãbũrámã: Múngú zị Ãbũrámã ri kĩnĩ, ã ku ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ã ku ívé ãngũ, ã ꞌde mụụ́ ãngũ ãzi úꞌdí ni gé. Ãbũrámã ri ẹ́ꞌbị́pị Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, tịkí ĩri ílí élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ (1,800) gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 12-25.

* 3:9 3:9 Úyú Ãbũrámã vé ni pi: Múngú ri ꞌbá rĩ ãꞌyĩ adri pịrị tã ĩri ní ꞌoó pịrị rĩ sĩ, adri ꞌyozú kínĩ ĩri ní adrií úyú Ãbũrámã vé rĩ sĩ ku.

† 3:12 3:12 Ãnyá rĩ vé fí, ãzini ꞌbí ni: Ãnyá rĩ vé fí, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, ꞌbí ni, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi.

* 4:1 4:1 Ãdróko: Ãdróko vé rụ́ Sãtánã ꞌi, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, gã tã Múngú vé ri ꞌdụgá ngagá sĩ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé. Múngú ídró ãdróko ri índrí ũnjí rĩ pi be ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ nĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

† 4:2 4:2 Aꞌbi: Sâ ãzi sĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ĩ aꞌbi, nyakí ínyá ku, kộpi ri ẹ́sị́ ꞌbã rizú Múngú ri zịzú.

* 4:4 4:4 Dẽtõrõnómẽ 8:3

‡ 4:5 4:5 Jó Múngú vé rĩ: Jó Múngú vé rĩ ꞌyéŋá ãlukúta Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá. Atala rĩ pi ꞌyéŋá ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó rĩ agá ꞌdãá nĩ, sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Múngú ri dị̃ Vũrã Uleteretere rĩ gé, Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá.

* 4:6 4:6 Sãwụ́mã 91:11-12

* 4:7 4:7 Dẽtõrõnómẽ 6:16

§ 4:10 4:10 Sãtánã: Sãtánã ri ãdróko, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, gã tã Múngú vé rĩ ꞌdụgá ngagá sĩ, Múngú ídró ĩri ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

* 4:10 4:10 Dẽtõrõnómẽ 6:13

* 4:16 4:16 Ĩsáyã 9:1-2

* 4:23 4:23 Jó Múngú ri Zịzú rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi kárákará kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ ãndíãndí, kộpi ri ĩ úmú Búkũ Múngú vé rĩ lã, ãzini kộpi ri Múngú ri ị̃njị̃ Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé.

† 4:24 4:24 Índrí ũnjí: Ĩri ándúrú mãlãyíkã Múngú vé rĩ pi vé ãzi ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ŋõ tãị́mbị́ Múngú vé rĩ, Sãtánã ri kộpivé ãmbúgú. Múngú ídró kộpi ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, kộpi gõkí ufuú índrí ũnjí, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ní ĩzãngã sẽ vũ drị̃gé nõgó. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

* 5:21 5:21 Wụ̃ngárá 20:13; Dẽtõrõnómẽ 5:17

* 5:22 5:22 ꞌBá tã lịꞌbá rĩ pi: Átálágú ãmbúgú rĩ, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, drị̃koma rĩ pi, kộpi ri ĩ úmú tã Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ lị.

† 5:22 5:22 Ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ: Múngú ri úmvúlésĩ ꞌbá ꞌi ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá ku rĩ pi ꞌdụ úꞌbé ãcí ꞌdĩri agá. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 20:7-15.

‡ 5:23 5:23 Vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ: Vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ni anigé Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, átálágú rĩ ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã ãní Múngú ní ꞌbá rĩ pi trũzú ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ. Vũrã ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zãzú ni anigé Vũrã Uletere rĩ gé Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, átálágú rĩ ri ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zã ãní Múngú ní ụ̃ꞌbụ́tịŋá sĩ, ãzini ũndréŋá sĩ sâ Múngú ri zịzú rĩ gé.

* 5:27 5:27 Wụ̃ngárá 20:14; Dẽtõrõnómẽ 5:18

* 5:31 5:31 Dẽtõrõnómẽ 24:1

§ 5:36 5:36 Lẽ mî ri mî drị̃ ẹ́dị́ ũyõ sõzú ãní ku: ꞌBá ụrụkọꞌbée vé mẽrẽ agá, kộpi ꞌdụkí drị̃ vé tã ꞌbãá ãmbúgú ũyõ sõzú ãní.

* 5:38 5:38 Wụ̃ngárá 21:24; Lẹ̃vị̃tị́kã 24:20; Dẽtõrõnómẽ 19:21

* 5:41 5:41 Máyĩlĩ: ꞌBá ri ícó ẹ̃cị̃ tu ca máyĩlĩ na sâ ãlu agá.

* 5:43 5:43 Lẹ̃vị̃tị́kã 19:18

† 5:46 5:46 ꞌBá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi: ꞌBá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi, kộpi Yãhụ́dị̃ riꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní rĩ. Kộpi ri mũfẽngã rĩ uꞌdụ ãmbúgú ꞌbãgú rĩ ní ꞌyoó kộpi ã uꞌdụkí rĩ ndẽ.

* 6:13 6:13 Búkũ Mãtáyo vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ rĩ pi ụrụkọ agá, sĩkí kpá, “mãlũngã rĩ, ũkpõ rĩ, ãzini íngúngárá rĩ ĩri mívé ni, ã adri mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ rá. Ãmĩnã.”

* 7:6 7:6 Mãyãkã ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ãjẽ be ãmbúgú ĩ ní zịị́ pálĩ rĩ pi: Pálĩ índré sụ̃ írã ọ́gụ́pi ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ũnyĩ be ãjẽ be ãmbúgú rĩ tị́nị. Títíríkó ri kộpi údé nĩ ívé kókóꞌbõ agá.

* 8:2 8:2 Ũfú: Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ kĩnĩ, ꞌbá ũfú ní nyaá rĩ, ĩri ãzãvũ rú, ãꞌyĩkí ĩri adrií ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé ku. Drã ũfú vé rĩ dẹ dõ rụ́ꞌbá ni gé sĩ gí, lẽ ã mụ ꞌi iꞌdaá átálágú rĩ ẹndrẹtị gé, átálágú rĩ ĩri ndre, ĩri ꞌyo drã rĩ dẹ rụ́ꞌbá ni gé sĩ gí. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 14:1-32.

† 8:4 8:4 Átálágú: ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé, ꞌyéŋá átálágú ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá nĩ. Atala rĩ pi ri ĩfũ úyú Lẹ́vị̃ vé rĩ agá.

‡ 8:4 8:4 Mósẽ: Yõsépã kã drãá gí, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ꞌbã anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẹ̃zị́ ngaá tụ́gẹ̃rị̃ rú caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (400). Kúru Múngú ní Mósẽ ri ĩpẽzú ímụ́zú anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ. Múngú sẽ tãị́mbị́ rĩ Mósẽ ní, ã lũ anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, sẽzú ĩ ní tãị́mbị́ rĩ zịzú tãị́mbị́ Mósẽ vé ni ãní. Tịkí Mósẽ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (1,400), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 2-24.

§ 8:5 8:5 Ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ: Ĩri ãngáráwá mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu rĩ pi ẽ drị̃ koópi ni.

* 8:17 8:17 Ĩsáyã 53:4

* 8:20 8:20 ꞌBá Mvá: Yẹ́sụ̃ zị ꞌi ꞌBá Mvá lũzú kínĩ, ꞌi Kúrísítõ ꞌi, ꞌi mãlũngã rĩ rụ mụzú nyonyo. ꞌÍ lã Dãnyélẽ 7:13-14.

† 8:22 8:22 ꞌÍ ku ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ã mụkí ĩvé ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi sị̃ngárá gá: Yẹ́sụ̃ ꞌyo tã ꞌdĩri ꞌdíni ãꞌdiãtãsĩyã ĩri múké ꞌbá rĩ ní Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩzú ãndrũ ndẽ ĩri ní tẽzú cĩmgbá ẹ́tẹ́pị ní drãzú ũgbále.

* 9:13 9:13 Õséyã 6:6

* 9:17 9:17 Lãꞌbú: Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé mẽrẽ gá, kộpi ri lãꞌbú ící jũrú rú vị́nyọ̃ tõzú. Tã Yẹ́sụ̃ ní ímbá ꞌdĩri ĩri vị́nyọ̃ úꞌdí rĩ vé tã iꞌda, ãzini jũrú ụ̃kụ rĩ, ĩri tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ iꞌda.

† 9:27 9:27 Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ: Múngú ẹzị kĩnĩ, Kúrísítõ ri úmvúlésĩ ímụ́ ĩfũ úyú ꞌbãgú Dãwụ́dị̃ vé rĩ agá. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16:1-13; Sãwụ́mã 132:11-12.

‡ 9:37 9:37 ꞌBá ãnyãngã rĩ ĩkũnãꞌbá rĩ pi gãrú: Tã ꞌdĩri vé ífífí ꞌdíni, ꞌbá lẽꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rĩ pi kárákará, ꞌbo ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũꞌbá rĩ pi gãrú.

* 10:2 10:2 ꞌBá áyúãyũ rĩ pi: ꞌBá áyúãyũ rĩ pi, Yẹ́sụ̃ sẽ kộpi ní ũkpõ, ri kộpi pẽé mụụ́ ꞌbá rĩ pi ímbá, índrí ũnjí rĩ pi údró, ãzini tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌoó.

† 10:14 10:14 Lẽ ĩmi wekí nyọ̃ọ́kụ́ ĩmi pá ágélé gá rĩ kú ꞌdĩgé: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri nyọ̃ọ́kụ́ we ĩ pá gá sĩ ꞌbá ĩ ẹ́ꞌyị́ꞌbá kuyé rĩ pi ní, lũzú kínĩ kộpi ã ve ꞌbá ĩ ẹ́ꞌyị́ꞌbá kuyé ꞌdĩꞌbée ní gí, ĩri kpá lũ ꞌyozú kínĩ Múngú ri tã lị ꞌbá ĩ ẹ́ꞌyị́ꞌbá kuyé rĩ pi drị̃gé.

‡ 10:15 10:15 Sõdómõ ãzini Gõmórã: Múngú iza kụ̃rụ́ ꞌdĩꞌbée ũnjĩkãnyã ꞌbá kụ̃rụ́ ꞌdĩꞌbée agá rĩ pi ní ꞌoó rĩ sĩ lókí Ãbũrámã vé rĩ gé. ꞌÍ lã ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 18:20-19:28.

§ 10:25 10:25 Bẽlẽzẽbúlã: Bẽlẽzẽbúlã vé rụ́ ãzi rĩ Sãtánã ꞌi, ĩri ãdróko, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé.

* 10:36 10:36 Míkã 7:6

* 10:38 10:38 Pẹtị alambaku: ꞌBá Rómã vé rĩ pi ri ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi gbã mũsũmárĩ sĩ pẹtị alambaku sị́gé, ĩri sâ ꞌdụ ãco kộpi íbí drã ndõ, kộpi ĩzãngã nya ambamba drãngárá rĩ gé.

* 11:10 11:10 Mãlákĩ 3:1

* 11:14 11:14 Ẽlíyã: Ẽlíyã ri nẹ́bị̃, Múngú ꞌdụ ĩri mụzú ꞌbụ̃ gé ídri rú, drã kuyé. Tịkí ĩri ãkũdẽ ílí rĩ ca mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ úrõmĩ (900), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 ꞌBãgú 17-21; 2 ꞌBãgú 1-3.

† 11:21 11:21 Kõrãzínĩ ãzini Bẽtẽsãyídã: Yãhụ́dị̃ rĩ pi rikí adrií kụ̃rụ́ ꞌdĩꞌbée agá, ꞌbo ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi rikí adrií kụ̃rụ́ Táyã vé rĩ agá, ãzini Sĩdónã vé rĩ agá.

* 12:1 12:1 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ: Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rizú uvuzú rĩ, ãzini kộpi ní rizú Múngú ri zịzú rĩ. Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri vé tã ígá kínĩ, Múngú gbi ꞌbụ̃ pi vũ be nĩ, ãzini Múngú pa ĩ adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ nĩ. Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, ꞌbo Kẹ̃lị̃kọ́ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ázíyá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 20:8-11; Dẽtõrõnómẽ 5:12-16.

† 12:6 12:6 ꞌBá Jó Múngú vé rĩ ndẽépi rá rĩ nõgó anigé: ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ndẽ Jó Múngú vé rĩ rá, ĩri nõgó anigé rĩ, ꞌbá ri Yẹ́sụ̃ ri ꞌi ꞌyo.

* 12:7 12:7 Õséyã 6:6

‡ 12:8 12:8 Úpí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ígá kínĩ, Múngú gbi ngá ꞌbụ̃ gé rĩ pi vũ drị̃gé rĩ pi be céré ꞌdụ caá ụ́ꞌdụ́ ázíyá, kúru ĩri ní uvuzú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé. Múngú ri ꞌyéŋá Úpí Sãbátã vé ni, kúru Yẹ́sụ̃ kĩnĩ ꞌi Úpí Sãbátã vé ni, kĩnĩ ꞌi Múngú ꞌi. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 20:8-11.

* 12:21 12:21 Ĩsáyã 42:1-4

§ 12:39 12:39 Yónã: Yónã ri nẹ́bị̃, Múngú pẽ ĩri mụụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ívé rĩ ũlũú ꞌbá Nĩnéwẽ vé adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní. Drị̃drị̃ ni Yónã ní drĩ mụzú Nĩnéwẽ gá kuyé rĩ gé, ị̃ꞌbị́ ãmbúgú te ĩri, la ị̃ꞌbị́ rĩ agá ꞌdãlé ụ́ꞌdụ́ na, Múngú pa ĩri rá. Tịkí ĩri ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ẹ́zị̂rị̃ pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ (750) gé, ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Yónã 1:17; Mãtáyo 12:39-40; Mãtáyo 16:1-4; Lúkã 11:29-32.

* 13:15 13:15 Ĩsáyã 6:9-10

* 13:35 13:35 Sãwụ́mã 78:2

* 13:45 13:45 Mãyãkã ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ãjẽ be ãmbúgú ĩ ní zịị́ pálĩ rĩ pi: Pálĩ índré sụ̃ írã ọ́gụ́pi ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ũnyĩ be ãjẽ be ãmbúgú rĩ tị́nị. Títíríkó ri kộpi údé nĩ ívé kókóꞌbõ agá.

† 13:52 13:52 Jó ꞌdị́pa ívé ngá úꞌdí rĩ íꞌdụ́pi ngá ụ̃kụ rĩ be rĩ: Ngá úꞌdí rĩ, ĩri mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ vé tã, ngá ụ̃kụ rĩ, ĩri tãị́mbị́ rĩ vé tã. Ĩri múké ĩ ní tãị́mbị́ rĩ ímbázú, ãzini ĩ ní mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ vé tã ímbázú.

* 14:1 14:1 ꞌBãgú Ẽródẽ: Ẽródẽ ꞌdĩri Ẽródẽ Ãnĩtípã ꞌi, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá, gõ mãlũngã rĩ rụụ́ nĩ sâ Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú Yẹ́sụ̃ ní rĩ gé. ꞌÍ lã Mãrákõ 6:14; Lúkã 3:1; Ẹ̃zị́ 4:27. Sâ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri tịzú rĩ gé, Ẽródẽ Ãmbúgú ꞌdĩri rụ ãngũ rĩ nĩ. ꞌÍ lã Mãtáyo 2:1-8; Lúkã 1:5. Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbãgú ãzi anigé rụ́ ni Ẽródẽ Ãgị̃rị́pã, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá vé mvá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 12:1-13:1.

† 14:3 14:3 Pĩlípũ: Pĩlípũ ri ꞌbãgú Ẽródẽ Ãnĩtípã ẹ́drị́pị, sâ ẹ́drị́pị Ẽródẽ ní ĩrivé ũkú Ẽrõdíyã ri ꞌdụzú ꞌí ní ũkú rú rĩ gé, ị́sụ́ ãkũdẽ Pĩlípũ ri ídri rú.

* 15:4 15:4 Wụ̃ngárá 20:12; Dẽtõrõnómẽ 5:16

* 15:4 15:4 Wụ̃ngárá 21:17; Lẹ̃vị̃tị́kã 20:9

* 15:9 15:9 Ĩsáyã 29:13

* 15:26 15:26 Anjiŋá rĩ pi Ũcógú rĩ pi be: Yãhụ́dị̃ rĩ pi rikí ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ide kínĩ kộpi adrikí sụ̃ ũcógú tị́nị. Úꞌdógúꞌdógú ꞌdĩri agá, Yẹ́sụ̃ átá kĩnĩ, ꞌbá ĩri zịị́ anjiŋá rĩ pi, ĩri Yãhụ́dị̃ rĩ pi, ꞌbá ĩri zịị́ ũcógú rĩ pi, ĩri ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi.

* 16:4 16:4 Tã ãyãzú ãyãyã Yónã vé rĩ: Ị̃ꞌbị́ te nẹ́bị̃ Yónã ri, Yónã adri caá ụ́ꞌdụ́ na ị̃ꞌbị́ rĩ agá ꞌdãá. ꞌÍ lã Yónã 1:17; Mãtáyo 12:39-40; Lúkã 11:29-32.

† 16:18 16:18 Kãnísã: Kãnísã ri ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi.

* 17:5 17:5 Mãrákõ 9:7; Lúkã 9:35; 2 Pétẽró 1:17

* 17:21 17:21 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 21 agá ꞌdĩri, búkũ Mãtáyo vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãtáyo vé vúlé rĩ agá rá.

† 17:27 17:27 Mũfẽngã ã fí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ rĩ: ꞌBá rĩ nga dõ ẹ̃zị́ caá ụ́ꞌdụ́ sụ, ĩ ꞌbá rĩ ũfẽ mũfẽngã ã fí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ꞌdĩri sĩ.

* 18:11 18:11 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 11 agá ꞌdĩri, búkũ Mãtáyo vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãtáyo vé vúlé rĩ agá rá.

* 18:16 18:16 Dẽtõrõnómẽ 19:15

† 18:24 18:24 Mũfẽngã jũrú ãmbúgú élĩfũ mụdrị́ rĩ agá rĩ: ꞌBá rĩ nga dõ ẹ̃zị́ ílí mụdrị́ drị̃ ni tọ̃wụ́, ĩ ꞌbá rĩ ũfẽ mũfẽngã jũrú ãmbúgú ãlu ni sĩ.

‡ 18:28 18:28 Mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ rĩ: ꞌBá rĩ nga dõ ẹ̃zị́ ụ́ꞌdụ́ ãlu, ĩ ꞌbá rĩ ũfẽ mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãlu ni sĩ.

* 19:4 19:4 Íꞌdóngárá 1:27

* 19:5 19:5 Íꞌdóngárá 2:24

* 19:7 19:7 Dẽtõrõnómẽ 24:1

* 19:19 19:19 Wụ̃ngárá 20:12-16; Dẽtõrõnómẽ 5:16-20

* 19:19 19:19 Lẹ̃vị̃tị́kã 19:18

* 19:25 19:25 Sẽ kộpi ẽ drị̃ ábá ãní rá: ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ ẽ drị̃ ábá tã ꞌdĩri sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Yãhụ́dị̃ rĩ pi ụ̃sụ̃kí kínĩ, ꞌbá rĩ dõ ãꞌbú be, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, Múngú sẽ ĩri ní tãkíri gí, ĩri ícó fi ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rá.

* 20:20 20:20 Anji ãgõ ị̃rị̃: Anji ãgõ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ã rụ́, Yõkóbũ pi Yũwánĩ be.

* 21:1 21:1 Õlívẽ: Pẹtị õlívẽ vé rĩ ĩri ꞌa ũꞌa be, ĩ ícó nya rá, ĩ ĩrivé ũꞌa zo ũdu rú, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri tị́bị́ áꞌdí ũdu rĩ sĩ, ãzini kộpi ri tõ lámbã agá, ãcí ꞌyũzú ãní.

† 21:5 21:5 Sĩónã: Sĩónã ri ĩ kpá zị Yẹ̃rụ́sãlémã.

* 21:5 21:5 Zãkãríyã 9:9

‡ 21:9 21:9 ꞌBá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ: ꞌBá ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ ꞌi.

* 21:9 21:9 Sãwụ́mã 118:26

* 21:13 21:13 Ĩsáyã 56:7

* 21:13 21:13 Yẽrẽmíyã 7:11

* 21:16 21:16 Sãwụ́mã 8:2

§ 21:33 21:33 Pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ꞌdụkí pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ ã tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, kộpi ri ũꞌa ni zo vị́nyọ̃ sụ́ rú. Múngú ĩpẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi adrií ꞌbá ívé ni, kộpi ã adrikí rí sụ̃ pẹtị vị́nyọ̃ vé Múngú ní saá ꞌaápi ũꞌa be rĩ tị́nị. Nãpí pẹtị vị́nyọ̃ vé ꞌdĩri, sẽ ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi be nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ Yẹ́sụ̃ ri ĩvé tã átá. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 80:8-16; Ĩsáyã 5:1-7; Yẽrẽmíyã 2:21; Mãtáyo 21:33-46; Mãrákõ 12:1-12; Lúkã 20:9-19.

* 21:42 21:42 Sãwụ́mã 118:22-23

* 22:17 22:17 ꞌBãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ: Ĩri ꞌbãgú ãmbúgú ꞌbãgú ãngũ ãndíãndí rĩ pi agá rĩ pi drị̃gé, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ drị̃gé, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ drị̃gé, ãzini ãngũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ drị̃gé. ꞌBá Rómã vé rĩ pi ĩvé ꞌbãgú ãmbúgú rĩ zị ĩvé tị sĩ Kãyísárã.

* 22:32 22:32 Wụ̃ngárá 3:6

† 22:32 22:32 Ma Múngú Ãbũrámã vé rĩ, Ĩsákã vé rĩ, ãzini Yõkóbũ vé rĩ: Ãbũrámã pi Ĩsákã be, Yõkóbũ sĩ, kộpi ã ũdrãkí dõ gí drãáãsĩyã, Múngú mị gé ꞌdãlé kộpi ídri rú, ãꞌdiãtãsĩyã úmvúlésĩ kộpi gõ íngá ídri rú ũzi.

* 22:37 22:37 Dẽtõrõnómẽ 6:5

* 22:39 22:39 Lẹ̃vị̃tị́kã 19:18

‡ 22:44 22:44 Úpí ꞌyo mávé Úpí ní: Tã ꞌdĩri vé ífífí, Úpí Múngú zị Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri Úpí.

§ 22:44 22:44 Drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé: ꞌBá úrípi drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ, ĩri ũkpõ be, ĩ ĩri ị̃njị̃njị̃.

* 22:44 22:44 Sãwụ́mã 110:1

* 23:5 23:5 Sọ̃ndụ́kụ̃: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri tãị́mbị́ rĩ pi ã ụrụkọ sĩ, kộpi ꞌbã sọ̃ndụ́kụ̃ agá, kộpi ri ũꞌyĩ ĩ ẹndrẹtị gé, ãzini ĩ drị́gé tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ígázú ãní. ꞌÍ lã Dẽtõrõnómẽ 6:6-8.

† 23:5 23:5 Bõngó bãá: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri bõngó bãá ũꞌyĩ ĩvé bõngó tị gé sĩ. ꞌÍ lã Kãlãfe 15:37-41.

‡ 23:14 23:14 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 14 agá ꞌdĩri, búkũ Mãtáyo vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãtáyo vé vúlé rĩ agá rá.

§ 23:23 23:23 Ngá mụdrị́ agá, ĩmi ri ãlu ni íꞌdụ́ sẽ: Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌyo kĩnĩ, lẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẽ íꞌdụ́kí ngá mụdrị́ agá, ãlu ni sẽé Múngú ní. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 27:30-33; Kãlãfe 18:21-24; Dẽtõrõnómẽ 12:5-19; 14:22-29.

* 23:24 23:24 Ụ́nyụ́nyụ́ ãzini kámĩlõ pi vé tã: Tã Yẹ́sụ̃ ní átá rĩ vé ífífí, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri tãị́mbị́ mãdãŋá rĩ pi ꞌdụ nga, kộpi ꞌdụkí tãị́mbị́ ãmbúgú rĩ ngaá ku.

* 23:35 23:35 Íꞌdóngárá 4:8

* 23:35 23:35 2 Kõrónĩkõl 24:20-21

† 23:39 23:39 ꞌBá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ: ꞌBá ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ ꞌi.

* 23:39 23:39 Sãwụ́mã 118:26

* 24:15 24:15 Dãnyélẽ 9:27; 11:31; 12:11

* 24:15 24:15 Dãnyélẽ: Dãnyélẽ ri nẹ́bị̃ Múngú vé ni, rụkí ĩri jịị́ ãngũ Bãbẽlónã vé rĩ gé, sâ ꞌbãgú Nẽbãkãnézã ní Yẹ̃rụ́sãlémã ri izazú ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ tọ̃wụ́ pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ (570) gé rĩ gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã 2 ꞌBãgú 24-25; Dãnyélẽ 1:1-7.

† 24:20 24:20 Lókí kílóngóro vé rĩ: Ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ gé ꞌdãá, lókí kílóngóro vé rĩ gé, ẹ̃cị̃ tungárá ũkpó ũkpó, ãꞌdiãtãsĩyã yị̃ị́gọ́ ri ꞌdị ambamba, sẽ ãngũ rĩ igbe igbe.

* 24:29 24:29 Ĩsáyã 13:10; 34:4

‡ 24:37 24:37 Núwã: Núwã adri sâ ꞌbá rĩ pi ní ũnjĩkãnyã ꞌozú ũnjí ꞌdãri gé rá, kúru Múngú ní ĩri zịzú ã údé kũlúmgba, yị̃ị́ rĩ kãdõ ímụ́ tị̃ị́, ã pa rí ĩrivé ꞌbá rĩ pi ĩrivé ãnyãpá rĩ pi ã ụrụkọ pi be. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 5-9.

* 25:15 25:15 Mũfẽngã jũrú ãmbúgú agá rĩ: ꞌBá rĩ nga dõ ẹ̃zị́ ílí mụdrị́ drị̃ ni tọ̃wụ́, ĩ ꞌbá rĩ ũfẽ mũfẽngã jũrú ãmbúgú ãlu ni sĩ.

* 26:2 26:2 Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ọ́tụ́ ẹlịzú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé jó rĩ pi tị gé sĩ Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá rĩ vé tã ígá. Ọ́tụ́ kộpi ẹ́ꞌbị́pị́ị ũbẽkí kãbĩlõ ã ãrí ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ, sẽ Múngú úꞌdị́ kộpi kuyé. Múngú úꞌdị́ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé kãbĩlõ ãrí ũbẽꞌbá ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ kuyé rĩ pi vé anji ãgõ kãyú rĩ pi ũdrãá ꞌbá ãlu ãlu vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé sĩ rá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-28; Mãtáyo 26:2; Mãrákõ 14:1; Lúkã 2:41; Yũwánĩ 2:13; Ẹ̃zị́ 12:4; 1 Kõrínítõ 5:7; Ẽbérẽ 11:28.

† 26:3 26:3 Átálágú ãmbúgú rĩ: Átálágú ãmbúgú rĩ ndẽ atala rĩ pi céré, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ꞌyéŋá fi Jó Múngú vé rĩ agá Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá nĩ, ĩri fi vú ãlu ílí ãlu agá. Ĩri ãrí rọ̃bọ̃ŋọ̃ vé rĩ jị ũnjĩkãnyã ũjĩzú. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16; Ẽbérẽ 9.

‡ 26:17 26:17 Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku rĩ nyazú rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ̃mụ̃ ꞌdĩri nya ca ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, kộpi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ĩ pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị́gé sĩ rĩ vé tã ígá ãní. Ụ̃mụ̃ ꞌdĩri ĩ íꞌdó nya Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ gé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-20.

§ 26:28 26:28 ꞌDĩri mávé ãrí má ní ũndĩ rụzú ꞌbá kárákará pi be rĩ: Ãrí ꞌdĩri ꞌbá rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ũjĩ, ĩri sẽ kộpivé ũndĩ Múngú be rĩ adri múké. ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi rikí tị́, ãzini ndrị̃ị́ zãá Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ã ũjĩ rí ĩvé ũnjĩkãnyã, ĩ adrikí rí ule. Rọ̃bọ̃ŋọ̃ ĩ ní zãá ꞌdĩri iꞌda Yẹ́sụ̃ vé drãngárá pẹtị alambaku sị́gé sụ̃ Kãbĩlõ Mvá Múngú vé rĩ tị́nị rĩ. Ãrí Yẹ́sụ̃ vé dãápi rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ꞌdĩri, ĩri ꞌbá céré ĩri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi trũ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 24:8; Lẹ̃vị̃tị́kã 16:11-19; Mãrákõ 14:24; Ẽbérẽ 9:15-22.

* 26:31 26:31 Zãkãríyã 13:7

* 27:2 27:2 Jịkí ĩri mụzú Pĩlátõ ẹndrẹtị gé: Kộpi jịkí ĩri mụzú Pĩlátõ ẹndrẹtị gé, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ũkpõ ãkó ꞌbá ꞌdịzú, ꞌyéŋá gávãnã Rómã vé rĩ ũkpõ be ꞌbá ꞌdịzú nĩ.

* 27:10 27:10 Zãkãríyã 11:12-13; Yẽrẽmíyã 19:1-13; 32:6-9

† 27:28 27:28 Bõngó ika: ꞌBãgú rĩ pi ri bõngó ika su.

* 27:46 27:46 Sãwụ́mã 22:1

‡ 27:51 27:51 Bõngó ĩ ní Jó Múngú vé rĩ ã ꞌa ẹlịzú rĩ: Bõngó ꞌdĩri ẹlịkí Vũrã Uletere rĩ pi ãsámvú Vũrã Uleteretere rĩ be rĩ ãní. Átálágú ãmbúgú rĩ ꞌyéŋá aga fi bõngó rĩ agásĩ Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri adri Vũrã Uleteretere dị̃ị́pi pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ agá ꞌdãá. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16; Mãrákõ 15:38; Lúkã 23:45; Ẽbérẽ 6:19-20; Ẽbérẽ 9:1-7.

§ 27:64 27:64 Ũnjõ drị̃drị̃ ꞌdãri: Drị̃koma Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ụ̃sụ̃kí kínĩ, ũnjõ drị̃drị̃ rĩ, Yẹ́sụ̃ kĩnĩ ꞌi Kúrísítõ ꞌi.

* 28:10 28:10 Má ẹ́drị́pị́ị: Má ẹ́drị́pị́ị vé ífífí, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi.

* 28:19 28:19 Ẹ̃zị́ 8:16; 19:5; Rómã 6:3; 1 Kõrínítõ 1:13; 10:2; Gãlãtị́yã 3:27

Mãrákõ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké

Mãrákõ

ní sĩí rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Búkũ ꞌdĩri Yũwánĩ Mãrákõ* sĩ nĩ. Yẹ́sụ̃ kã adrií Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ị́sụ́ ãkũdẽ Mãrákõ ri drĩ kẹ̃rị́mvá rú. Mãrákõ újá ꞌi ícá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi ni. Vụ́drị̃ ni gé, kộpi gõkí rií ẹ̃zị́ ngaá Páũlũ be trụ́. Vụ́drị̃ ni gé, kộpi gõkí rií ẹ̃zị́ ngaá Pétẽró be. Yẹ́sụ̃ vé tã ĩri ní sĩí ꞌdĩri agá, ũlũ tã Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rií átá rĩ, ãzini ũlũ mẽrẽ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, kúru índré sụ̃ sĩ búkũ ꞌdĩri ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ẽ ĩzã kozú.

Búkũ ꞌdĩri agá, Mãrákõ ũlũ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó rĩ pi, ndẽ tã Yẹ́sụ̃ ní átá tị sĩ rĩ pi rá. Búkũ ꞌdĩri agá, ꞌbá ị́sụ́kí lãá, Yẹ́sụ̃ ꞌo tã ãyãzú ãyãyã ni pi kárákará, ídrí ꞌbá kárákará, údró índrí ũnjí rĩ pi ũfũú ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ, ãzini trũ ꞌbá rĩ pi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. Tã ĩri ní ꞌoó ꞌdĩꞌbée agá, lũ ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri ũkpõ be, íbí íngá Múngú vúgá, sẽ ꞌi ꞌdịị́ drãá ꞌbá rĩ pi trũzú ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ.

Mãrákõ ũlũ tã Yẹ́sụ̃ vé rĩ, ãzini ũlũ tã Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú Yẹ́sụ̃ ní rĩ. Ũlũ tã rĩ pi mụzú uletere cĩmgbá cazú ụ̃dụ̃ gé, ị́sụ́ ãkũdẽ gbãkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri pẹtị alambaku sị́gé kuyé, búkũ rĩ vé ụ̃dụ̃ gé, ũlũ tã Yẹ́sụ̃ ní íngázú gõzú ídri rú drãngárá gálésĩla rĩ, ãzini ũlũ ĩrivé ngangárá mụzú ꞌbụ̃ gé rĩ vé tã.

1

Yũwánĩ sẽ tị Múngú vé rĩ

(Mãtáyo 3:1-12; Lúkã 3:1-18; Yũwánĩ 1:19-28)

1 Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ Múngú Mvọ́pị vé tã sĩí rĩ íꞌdó ꞌi ꞌdíni.†

2 Nẹ́bị̃‡ Ĩsáyã sĩ ívé búkũ agá ꞌdíni,

“Ma mávé ꞌbá áyúãyũ ni pẽ mụzú mí ní drị̃drị̃,

ĩri mụ mí ní lẹ́tị údé.”*

3 “Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ãzi vé ni ri ọ́ꞌụ́ ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá kĩnĩ,

‘Ĩmi údékí lẹ́tị Úpí ní,

ĩmi útúkí lẹ́tị ĩrivé rĩ ã adri pịrị.’ ”*

4 Yũwánĩ ní kúru ĩfũzú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní rizú tị sẽzú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi újákí ẹ́sị́, ĩmi kukí ũnjĩkãnyã ãní, Múngú ã trũ rí ĩmi ĩmivé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. Ĩri ní ꞌdezú rizú ꞌbá rĩ pi ní bãtízĩmũ§ sẽzú.” 5 ꞌBá rĩ pi ní ímụ́zú ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agásĩ, ãzini kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agásĩ céré Yũwánĩ vúgá nõó. Kộpi ní ĩvé ũnjĩkãnyã ũlũzú, Yũwánĩ ní kộpi ní bãtízĩmũ sẽzú yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Yárídénĩ agá ꞌdãá. 6 Bõngó Yũwánĩ ní suú rĩ, údékí kámĩlõ ã ꞌbí. ꞌYĩ gõ lãꞌbú rú ni ꞌí ụ́pị́lẹ́ gá, ĩrivé ãnyãngã rií nyaá rĩ, úmbí, ãzini ọ̃nyụ́ ásé agá rĩ. 7 Yũwánĩ ní áyúzú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá ãzi ri ímụ́ mâ vụ́drị̃ gé ꞌdĩíꞌdĩ, ĩri ũkpõ be ambamba, ndẽ ma ũkpõ sĩ rá, má ícó ọ̃vụ̃ụ́ ĩrivé ngá pá gá ã bãá ọyụụ́ bã ku. 8 Á sẽ ĩmi ní bãtízĩmũ yị̃ị́ sĩ, ꞌbo ĩri ímụ́ ĩmi ní bãtízĩmũ sẽ ũkpõ Índrí Uletere rĩ* vé rĩ sĩ.”

Yũwánĩ sẽ Yẹ́sụ̃ ní bãtízĩmũ

(Mãtáyo 3:13-17; Lúkã 3:21-22)

9 Lókí ꞌdãri gé, Yẹ́sụ̃ ímụ́ Nãzẽrétã gálésĩla, Nãzẽrétã ri ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá. Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú ĩri ní yị̃ị́ Yárídénĩ agá ꞌdãá. 10 Yẹ́sụ̃ kã rií ĩfũú yị̃ị́ rĩ agásĩ, ndre ꞌbụ̃ zị̃ ꞌi kú mgbọ. Índrí Uletere rĩ ní ísị́zú ímụ́zú sụ̃ ãmámũ tị́nị, úrízú drị̃gé ni gé. 11 Kúru ụ́ꞌdụ́kọ́ ní íkụ́zú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ kĩnĩ, “Mi Mvá mávé ni, á lẽ mi ambamba, ma ãyĩkõ sĩ mí sĩ.”

Sãtánã ụ̃ꞌbị̃ Yẹ́sụ̃ ri

(Mãtáyo 4:1-11; Lúkã 4:1-13)

12 Índrí Uletere rĩ ní Yẹ́sụ̃ ẽ tị pẽzú mụzú mbẽlẽŋá ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá. 13 Yẹ́sụ̃ mụ adrií ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ pụ̃kụ́ sụ̃, Sãtánã† ri ĩri ụ̃ꞌbị̃ị́ ásé agá ꞌdãá. Fi mụụ́ adrií ãꞌá ásé agá rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbo mãlãyíkã rĩ pi‡ rikí ĩri ũtẽé nĩ.

Yẹ́sụ̃ vé ẹ̃zị́ íꞌdóngárá

(Mãtáyo 4:12-17; Lúkã 4:14-15)

14 Kâ Yũwánĩ ri ꞌbeé jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá gí, Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé, ĩri ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũzú mụzú. 15 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mãlũngã Múngú vé rĩ ícá ĩnyiŋá gí, ĩmi újákí ẹ́sị́, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní ũlũú nõri.”

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní íꞌdó zịị́ drị̃drị̃ ímụ́ ꞌî pámvú ũbĩí rĩ pi

(Mãtáyo 4:18-22; Lúkã 5:1-11)

16 Yẹ́sụ̃ kã rií ẹ́cị́ yị̃ị́ bãlãlã Gãlĩláyã gãrã gá sĩ, ĩri ní ꞌbá ị̃rị̃ ị̃ꞌbị́ ꞌbeꞌbá ni pi ndrezú, ꞌbá rĩ Sị̃mọ́nã pi ẹ́drị́pị Ãndẽréyã be, kộpi ri ị̃ꞌbị́ ꞌbe ímbá sĩ. 17 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ímụ́kí mâ pámvú ũbĩí, ma sẽ ĩmi ímụ́ ꞌbá ísé íjị́ má ní sụ̃ ĩmi ní ị̃ꞌbị́ ꞌbeé rĩ tị́nị.” 18 Koro kộpi ní ĩvé ímbá kuzú, kộpi ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ.

19 Yẹ́sụ̃ kã ꞌi útrú mụzú drị̃drị̃, ĩri ní Zẽbẽdáyõ ẹnjịpị́ị Yõkóbũ pi ndrezú ẹ́drị́pị Yũwánĩ be, kộpi ri ĩvé ímbá aꞌdi kũlúmgba agá ꞌdãá ị̃ꞌbị́ ꞌbezú ãní. 20 Yẹ́sụ̃ ní koro kộpi zịzú, kộpi ní ĩ ẹ́tẹ́pị Zẽbẽdáyõ ri kuzú ĩvé ꞌbá ẹ̃zị́ vé rĩ pi be kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá, kộpi ní mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ.

Yẹ́sụ̃ dro índrí ũnjí ágó ãzi drị̃gé sĩ

(Lúkã 4:31-37)

21 Yẹ́sụ̃ pi ní ꞌdezú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be Kãpãrãnãụ́mã gá. ꞌBo ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ§ kã ícá, Yẹ́sụ̃ ní mụzú Jó Múngú ri Zịzú rĩ* agá ꞌdãá, ĩri ní ꞌdezú rizú ꞌbá rĩ pi ímbázú. 22 ꞌBá rĩ pi ãyãkí tã ĩri ní ímbá rĩ sĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã tã ĩri ní ímbá rĩ ũkpõ be ambamba, ndẽ ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi vé rĩ rá. 23 Ágó ãzi índrí ũnjí ní fií drị̃ ni gé ni ri adrií ĩvé Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá, ágó rĩ ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, 24 “Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ, ngá mí ní rizú ꞌbâ drị̃ izazú rĩ ãꞌdi? Mí ímụ́ ꞌbâ úꞌdị́ ũdrãá? Á nị̃ mi rá, mi ꞌBá Uletere Múngú vé ni.”

25 Yẹ́sụ̃ ní trezú índrí ũnjí rĩ drị̃gé kĩnĩ, “Mí újí kíri, ꞌí fũ ágó rĩ drị̃gé sĩ rá.” 26 Índrí ũnjí rĩ ní ágó rĩ ayazú ũkpõ sĩ, ĩri ní ngazú fũzú ágó rĩ drị̃gé sĩ útréngárá be ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá.

27 ꞌBá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé, sẽ kộpi ní céré ãyãngárá. Kộpi rikí átá ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ímbángárá úꞌdí ĩ ní ímbá ũkpõ be índrí ũnjí rĩ pi ní tã ni ꞌdụụ́ ẹ̃zị́ ngazú rá ꞌdĩri, ímbángárá íngóni ni?” 28 Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri íré ꞌi mụzú mbẽlẽŋá ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agásĩ céré.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá kárákará

(Mãtáyo 8:14-17; Lúkã 4:38-41)

29 Yẹ́sụ̃ pi Yõkóbũ be Yũwánĩ sĩ, ngakí fũú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agásĩ, kộpi ꞌdekí mụụ́ Sị̃mọ́nã pi vé ãngá Ãndẽréyã be. 30 Kộpi kâ mụụ́ caá ꞌdãlé, lũkí Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, Sị̃mọ́nã ị̃drẹ́pị ri ãzó rú, rụ́ꞌbá ni ko gbírílílí, la kú gbọ́lọ́ drị̃gé. 31 Yẹ́sụ̃ ní mụzú ũkú rĩ vúgá ꞌdãá, drị́ ni rụzú, ĩri ingazú ụrụgégé. Drã rĩ ní dẹzú ũkú rĩ rụ́ꞌbá gá sĩ, ĩri ní ínyá áꞌdízú sẽzú kộpi ní.

32 Ũndréŋá Sãbátã vé rĩ kã dẹẹ́, ụ̃tụ́ rĩ kã ꞌdeé gí, ꞌbá rĩ pi ũlĩkí ĩvé ꞌbá drã be rĩ pi, ꞌbá índrí ũnjí ní fií kộpi drị̃gé rĩ pi be ímụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. 33 ꞌBá kụ̃rụ́ Kãpãrãnãụ́mã agá rĩ pi úmúkí ĩ céré ímụ́ adrií kuú jó rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá. 34 Kúru Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá drã be rĩ pi kárákará, drã ꞌbá ꞌdĩꞌbée rụꞌbá gá rĩ pi drã ãndíãndí ni pi, ãzini Yẹ́sụ̃ údró índrí ũnjí† kárákará ũfũú ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ. ꞌBo índrí ũnjí rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri nị̃ị́ rá rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ ãꞌyĩ kộpi átángá átá kuyé.

Yẹ́sụ̃ sẽ tị mụzú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agásĩ

35 Kã mụụ́ caá drụ̃ ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, Yẹ́sụ̃ ní íngázú ụrụ, ĩri ní mụzú adrizú ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ, ꞌdãlé ri Múngú ri zịị́. 36 Vụ́drị̃ ni gé, Sị̃mọ́nã pi ꞌí ọ̃gụ̃pị́ị be, kộpi ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ ri ndãzú. 37 Kộpi kâ ĩri ị́sụ́, kộpi kínĩ, “ꞌBá rĩ pi ri mi ndã.”

38 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ꞌbâ mụkí vũrã ãzi túngú ni gé, mâ ũlũ rí kpá tị Múngú vé rĩ mụzú kụ̃rụ́ ụrụkọꞌbée agásĩ ĩndĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌdĩri ẹ̃zị́ Múngú ní ma ĩpẽzú rĩ.” 39 Yẹ́sụ̃ ní kúru ẹ́cị́zú Múngú vé tị ũlũzú Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agásĩ céré, ri índrí ũnjí rĩ pi údró ũfũú ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ.

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó ũfú ní nyaá ni

(Mãtáyo 8:1-4; Lúkã 5:12-16)

40 Ágó ãzi ũfú‡ ní nyaá ni ímụ́ kũmũcí ũtị̃ị́ Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kĩnĩ, “Mí ãꞌyĩ dõ rá, mí sẽ mâ rụ́ꞌbá ẽ ícá ule fô.”

41 Tã ꞌdĩri sẽ Yẹ́sụ̃ ẽ ẹ́sị́ ị́sụ́ ĩzãngã ambamba, ĩri ní drị́ suzú ágó rĩ úlózú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á lẽ rá, mî rụ́ꞌbá ẽ ícá ule.” 42 Koro ũfú rĩ ní dẹzú ágó rĩ ã rụ́ꞌbá gá sĩ, rụ́ꞌbá ni ní ícázú ule.

43 Yẹ́sụ̃ ní ágó rĩ pẽzú mụzú, ẹzịzú ĩri ní trị̃trị̃, 44 ĩri ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Lẽ mî lũ tã ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku. ꞌÍ mụ mi iꞌdaá ꞌbá átálágú§ rú ni ẹndrẹtị gé, ꞌí jị ngá ãzi mụzú rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú mí drị́gé sĩ ĩndĩ, sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ* vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị, ꞌbá céré ã nị̃kí rí ꞌyozú kínĩ, mî rụ́ꞌbá ícá ule gí.” 45 ꞌBo ágó rĩ kã ꞌdeé mụzú, íꞌdó rií tã rĩ ũlũú mụzú ꞌbá rĩ pi ní. Ãní sẽ Yẹ́sụ̃ gõ fií mụụ́ ẹ́cị́ kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé sĩ andrekelemgbe kuyé. Yẹ́sụ̃ ã ugo dõ ꞌi fingárá kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá rĩ sĩ ugogo drãáãsĩyã, ꞌbá rĩ pi rikí nyo ẹ́cị́ ĩri vúgá nõó íngázú vũrã rĩ pi gé sĩ céré.

2

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle ni

(Mãtáyo 9:1-8; Lúkã 5:17-26)

1 Ụ́ꞌdụ́ mãdã ã vú drị̃gé, Yẹ́sụ̃ ní kpá gõzú fizú Kãpãrãnãụ́mã gá ꞌdãá dị̃ị́. ꞌBá rĩ pi yịkí kínĩ, Yẹ́sụ̃ ícá ĩgõó ꞌbẹ̃tị́ gí. 2 ꞌBá rĩ pi ní ĩ úmúzú kárákará, sẽ vũrã rĩ ca ku. ꞌBá rĩ pi gakí jó rĩ agá ꞌdãá tré, cĩmgbá cazú kẹ̃ẹ́tịlé gá ãmvé ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú kộpi ní. 3 Ãgõ ụrụkọꞌbée sụ íꞌdụ́kí ágó ãzi ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú ni íjị́ Yẹ́sụ̃ vú nõó. 4 ꞌBá rĩ pi ní adrií bị́trị́ká rĩ sĩ, kộpi ndãkí ũꞌdũ tí, kộpi ní tụzú jó drị̃gé ꞌdãá,* kộpi ní jó rĩ ẽ drị̃ ĩŋãnyãzú, kộpi ní ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle rĩ ísúzú ímụ́zú ĩrivé pọ́rọ̃sị̃ ĩri ní laá drị̃ ni gé rĩ be vũgá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé nõó. 5 Yẹ́sụ̃ kã nị̃ị́ ámá ꞌyoó kínĩ, ãgõ ꞌdĩꞌbée ẹ̃ꞌyị̃kí ꞌi gí, ĩri ní ꞌyozú ágó ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú rĩ ní kĩnĩ, “Mvá ágó ꞌdĩri, á trũ mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ gí.”

6 ꞌBá riꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi úríkí kuú ꞌdãá, kộpi rikí ụ̃sụ̃ụ́ ẹ́sị́sị́lé sĩ kínĩ, 7 “Ngá ágó ꞌdĩri ní rizú átázú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Ágó ꞌdĩri ị̃njị̃ Múngú ri ku! ꞌBá ãzi ãluŋáni ãngũ trũúpi ũnjĩkãnyã agásĩ ni ꞌdãáyo, ꞌyéŋá Múngú ꞌi ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ.”

8 Koro Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ ĩ ẹ́sị́ agá ꞌdãlé rĩ ámá bá. Kúru ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú tã ụ̃sụ̃zú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? 9 Mâ ꞌyo rí tã rĩ íngóni? Mâ ꞌyo rí ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle nõri ní, ‘Trũkí mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ gí ꞌdíni,’ dõku mâ ꞌyo, ‘ꞌÍ nga ụrụ, ꞌí ꞌdụ mívé pọ́rọ̃sị̃, ꞌí ꞌde mụụ́’ ꞌdíni? 10 ꞌBo á lẽ lũú ĩmi ní ꞌyozú kínĩ, ma ꞌBá Mvá ꞌi,† ma ũkpõ be ũnjĩkãnyã trũzú vũ drị̃gé nõgó” Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle rĩ ní kĩnĩ, 11 “Á ꞌyo mí ní, ꞌí nga ụrụ, ꞌí ꞌdụ mívé pọ́rọ̃sị̃, ꞌí mvi ꞌbẹ̃tị́.” 12 Ágó rĩ ní ngazú ụrụ, ĩri ní ívé pọ́rọ̃sị̃ ꞌdụzú, ĩri ní ꞌdezú mụzú, ꞌbá rĩ pi rikí ĩri ndreé mụzú. Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá rĩ pi ní ãyãngárá, ãzini sẽ kộpi rikí Múngú ri íngú kínĩ, “ꞌBá ndrekí tã ãzi ụ̃kụ ni ꞌdĩri tị́nị kuyé.”

Yẹ́sụ̃ zị Lẹ́vị̃ ri

(Mãtáyo 9:9-13; Lúkã 5:27-32)

13 Yẹ́sụ̃ gõ ꞌi ẹndịị́ mụụ́ yị̃ị́ bãlãlã Gãlĩláyã tị gé ꞌdãá dị̃ị́. ꞌBá rĩ pi ní ĩ úmúzú kárákará Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá, ĩri ní íꞌdózú kộpi ímbázú. 14 Yẹ́sụ̃ kã rií ẹ́cị́ yị̃ị́ bãlãlã rĩ ã gãrã gá sĩ, ĩri ní Lẹ́vị̃ Ãlãfáyõ mvọ́pị riípi mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi rĩ ndrezú, ãkũdẽ úrí kuú ívé jó rizú mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụzú rĩ agá ꞌdãá. Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mí ímụ́ mâ pámvú ũbĩí.” Koro Lẹ́vị̃ ní ngazú ꞌdezú mụzú ĩri vúgá sĩ.

15 Lẹ́vị̃ zị Yẹ́sụ̃ pi ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be mụụ́ ínyá nyaá ívé ãngá. ꞌBá kárákará mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi,‡ ꞌbá riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be, kộpi ínyá rĩ ã nyangárá gá ꞌdãá ĩndĩ. 16 ꞌBá tãị́mbị́ ímbáꞌbá adriꞌbá Fãrụ́sị̃§ rĩ pi kâ ndreé Yẹ́sụ̃ pi ri ínyá nya ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be, ãzini ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi be trụ́, kộpi ní ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú kínĩ, “Ngá ĩmi ní rizú ínyá nyazú ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi be, ãzini ꞌbá riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be trụ́ rĩ ãꞌdi?”

17 Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩri yịị́, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá drã ãkó rĩ ndã ꞌbá ũjó sẽépi ni ku, ꞌbá drã be rĩ, ĩri ꞌbá ũjó sẽépi ni ndã nĩ. Má ímụ́ ꞌbá tã be pịrị rĩ pi zịị́ kuyé, má ímụ́ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi zịị́ ẹ́sị́ újá.”

ꞌBá rĩ pi zịkí Yẹ́sụ̃ ri ãnyãngã aꞌbingárá vé tã sĩ

(Mãtáyo 9:14-17; Lúkã 5:33-39)

18 ꞌBá Yũwánĩ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, kộpi ri ĩ aꞌbi* ãnyãngã ã nyangárá sĩ aꞌbiaꞌbi. ꞌBá ụrụkọ ímụ́kí Yẹ́sụ̃ ri zịị́ kínĩ, “ꞌBá Yũwánĩ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, kộpi ri ĩ aꞌbi ãnyãngã nyangárá sĩ aꞌbiaꞌbi, ꞌbo mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi aꞌbikí ĩ ku ãsĩ?”

19 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ pi mụkí dõ ũkú jengárá gá, ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ vé kẹ̃rẹ́gú dõ ãjẽ rĩ gé ꞌdãlé anigé, ĩrivé ũndĩ mụꞌbá vú ni gé sĩ rĩ pi ícókí ĩ aꞌbií ngá nyangárá sĩ ku.” 20 ꞌBo sâ ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, kádõ ímụ́ ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ vé kẹ̃rẹ́gú ꞌdụụ́ kộpi ãsámvú gé sĩ, kúru ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, kộpi ímụ́ ĩ aꞌbi ngá nyangárá sĩ.

21 “ꞌBá ãzi ícó bõngó úꞌdí ĩsĩí bõngó dẽépi kú ị́rị́kọ́ rú ni vé úlẽ ící ọ̃zụ̃ụ́ ãní ku, ãꞌdiãtãsĩyã bõngó ꞌi nyaápi kú ị́rị́kọ́ rú gí rĩ, ícíkí dõ úlẽ ni ọ̃zụ̃ụ́ bõngó úꞌdí† sĩ, ĩri gõ ãsĩ mụzú drị̃gélé. 22 ꞌBá ãzi ícó vị́nyọ̃ ĩ ní zoó úꞌdí rú rĩ tõó lãꞌbú ĩ ní ící jũrú rú ụ̃kụ ni agá ku. ꞌBá rĩ tõ dõ vị́nyọ̃ rĩ lãꞌbú ĩ ní ící jũrú rú ụ̃kụ ni agá, vị́nyọ̃ rĩ íngá kọ̃fụ́tọ̃ be, ĩri sẽ jũrú rĩ ãfĩ rá, vị́nyọ̃ rĩ dã vũgá. Lẽ ã tõkí vị́nyọ̃ rĩ jũrú úꞌdí‡ ni agá.”

Fãrụ́sị̃ rĩ pi zịkí Yẹ́sụ̃ ri Sãbátã vé tã sĩ

(Mãtáyo 12:1-8; Lúkã 6:1-5)

23 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ pi rikí ẹlịị́ mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ọ́mvụ́ ãnyá vé ni agásĩ ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé. Ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ụrụkọꞌbée ní rizú ãnyá rĩ pi ẽ drị̃ ucezú anyizú cizú. 24 Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “ꞌBávé tãị́mbị́ kĩnĩ, ã ngakí ẹ̃zị́ ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ku pírí, ngá ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní tãị́mbị́ rĩ ŋõzú, ãnyá ẽ drị̃ ucezú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ ãꞌdi?”

25 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi lãkí tã ꞌbãgú Dãwụ́dị̃§ ní ꞌoó ívé ꞌbá rĩ pi be lókí ẹ̃bị́rị́ ní kộpi fụzú rĩ gé rĩ kuyé? 26 Lókí átálágú ãmbúgú* Ãbĩyãtárĩ vé rĩ gé, Dãwụ́dị̃ nga fií Jó Múngú vé rĩ† agá ꞌdãá, ꞌdụ pánga ĩ ní ꞌbãá Múngú ẹndrẹtị gé, ĩ ní nyaá bãdãrú ku, ꞌyéŋá atala rĩ pi ní rií nyaá nĩ rĩ nyaá, sẽ kpá ụrụkọ ni nyaá ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní.”

27 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní kĩnĩ, “Múngú údé ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ꞌbá rĩ pi ã uvukí rí ãní, ꞌbã ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ tã ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ rú ꞌbá rĩ pi drị̃gé kuyé. 28 Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma Úpí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ‡ drị̃gé ãmbúgú nĩ.”

3

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó drị́ be ꞌbẽléꞌbéle ni ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé

(Mãtáyo 12:9-14; Lúkã 6:6-11)

1 Ụ́ꞌdụ́ ãzi gé, Yẹ́sụ̃ gõ mụụ́ fií Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá dị̃ị́, ị́sụ́ ágó ãzi drã ní drị́ ni nyií kuú ꞌbẽléꞌbéle ni adri kú ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá. 2 Fãrụ́sị̃ rĩ pi ã ụrụkọ rikí lẹ́tị ndãá, ĩ tõkí rí Yẹ́sụ̃ ri ãní bẽnĩ, kộpi tẽkí nyo rií Yẹ́sụ̃ ri ndreé, dõ tãnâ ĩri ágó ꞌdĩri ídrí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rá. 3 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó drã ní drị́ ni nyií kuú ꞌbẽléꞌbéle rĩ ní kĩnĩ, “Mí íngá ụrụ, mí ímụ́ pá tuú ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé nõgó.”

4 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmivé tãị́mbị́ ní lẽé ã ꞌokí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ku rĩ ãꞌdi? Ĩri tã múké ꞌongárá, dõku tã ũnjí ꞌongárá? Ĩri ꞌbá drã be ꞌdíni ꞌdĩri kuzú drãzú, dõku ẽ ídríkí ĩri?” Kộpi zị̃kí ĩ tị átángá ꞌyozú kuyé.

5 Yẹ́sụ̃ kã ãngũ ndreé kộpi vúgá ꞌdãá, ẹ́sị́ ni ve kộpi ní ambamba. Tã ní fií kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ku rĩ sĩ, sẽ Yẹ́sụ̃ ní ĩzãngã ambamba. Ĩri ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Mí ũjũ mî drị́.” Ágó rĩ ní ꞌî drị́ ũjũzú. Ágó rĩ ẽ drị́ ní ícázú múké. 6 Koro Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní fũzú mụzú ꞌbá Ẽródẽ ri ẹ̃tị̃ꞌbá rĩ pi be Yẹ́sụ̃ ã tã lizú, lẽzú ĩri ꞌdịzú drãzú ꞌdĩísĩ rá.

ꞌBá bị́trị́ká ꞌdekí mụụ́ Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ

7 Yẹ́sụ̃ pi ní ꞌdezú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be yị̃ị́ bãlãlã Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãá, ꞌbá kárákará íbíkí íngá ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé, ãzini ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ gé, kộpi ꞌdekí mụzú Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ. 8 Kộpi kâ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri yịị́, ꞌbá kárákará ímụ́kí Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, kộpi íbíkí íngá Yụ̃dáyã gá, Yẹ̃rụ́sãlémã gá, ãngũ Ĩdũmíyã vé rĩ gé, gụ́rụ́ Yárídénĩ vé rĩ gé, kụ̃rụ́ Táyã vé rĩ gé, ãzini kụ̃rụ́ Sĩdónã vé rĩ gé. 9 Yẹ́sụ̃ kã mụụ́ ndreé ꞌbá rĩ pi gakí ambamba, ĩri ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, kộpi ẽ íꞌdụ́kí kũlúmgba mãdãŋá ni ꞌbãá tẽétẽ, ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ẽ ímụ́kí rí ĩ ĩmũlũú ku. 10 Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá kárákará, ãní sẽ ꞌbá drã be rĩ pi rikí ĩ ĩmĩí ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó ũkpõ sĩ, ĩ úlókí rí ĩri ã rụ́ꞌbá bẽnĩ. 11 ꞌBá índrí ũnjí ní fií kộpi drị̃gé rĩ pi kádõ Yẹ́sụ̃ ri ndreé, índrí ũnjí rĩ pi kộpi ꞌdụ aꞌbe vũgá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé, kộpi útré ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, “Mi Mvá Múngú vé ni.” 12 ꞌBo Yẹ́sụ̃ átá índrí ũnjí rĩ pi ní ũkpõ sĩ kĩnĩ, kộpi ã lũkí ꞌî tã ꞌbá ãzi ní ku.

Yẹ́sụ̃ ũpẽ ꞌbá áyúãyũ ni pi mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃

(Mãtáyo 10:1-4; Lúkã 6:12-16)

13 Vụ́drị̃ ni gé, Yẹ́sụ̃ tụ mụụ́ írã drị̃gé ꞌdãá, ĩri ní ꞌbá ꞌî ẹ́sị́ ní lẽé rĩ pi zịzú mụzú ꞌí vú sĩ, kộpi ní mụzú Yẹ́sụ̃ vú sĩ. 14 Ĩri ní ꞌbá ũpẽzú mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, kộpi ã adrikí rí ívé ꞌbá áyúãyũ* ni pi rú, ĩri ní kộpi pẽzú mụzú, kộpi ã ũlũkí rí tị Múngú vé rĩ mụzú. 15 Yẹ́sụ̃ sẽ kộpi ní ũkpõ, kộpi ã údrókí rí índrí ũnjí rĩ pi fũú ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ ãní. 16 ꞌBá ĩri ní ũpẽé mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé rụ́ pi ꞌdĩ, Sị̃mọ́nã ꞌi, Yẹ́sụ̃ gõ ĩri ní rụ́ ãzi ꞌdaá Pétẽró ꞌi, 17 Yõkóbũ Zẽbẽdáyõ mvọ́pị pi ẹ́drị́pị Yũwánĩ be, Yẹ́sụ̃ gõ kộpi ní rụ́ ãzi ꞌdaá Bõnãgésĩ ꞌi, rú ꞌdĩri vé ífífí, anji ũvi vé ni pi. 18 ꞌBá rĩ ãzi Ãndẽréyã ꞌi, Pĩlípũ ꞌi, Bãtĩlĩmáyõ ꞌi, Mãtáyo ꞌi, Tómã ꞌi, Yõkóbũ Ãlãfáyõ mvọ́pị ꞌi, Tãdáyõ ꞌi, Sị̃mọ́nã úvá ꞌbãápi ꞌbá ívé rĩ pi ẽ ị́sụ́kí rí drị̃wãlã rĩ ꞌi, 19 ãzini Yụ́dã Ĩsĩkãrĩyótã gõópi Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbeépi rĩ ꞌi.

Yẹ́sụ̃ pi vé tã Bẽlẽzẽbúlã be rĩ

(Mãtáyo 12:22-32; Lúkã 11:14-23; 12:10)

20 Kúru Yẹ́sụ̃ kã ꞌi újá gõó ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãá, ĩri ní fizú jó agá, ꞌbá bị́trị́ká bịkí mụzú vú ni gé sĩ, sẽ Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ị́sụ́kí sâ ãnyãngã nyazú ni kuyé. 21 Yẹ́sụ̃ ẹ́ꞌdị́páa kâ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri yịị́, kộpi ụ̃sụ̃kí kínĩ, Yẹ́sụ̃ ẽ drị̃ ábá gí, ĩ lẽkí ĩri jịị́ mụzú ꞌbẹ̃tị́.

22 ꞌBá riꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá, ímụ́ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gálésĩla rĩ pi kínĩ, “Ágó ꞌdĩri Bẽlẽzẽbúlã† fi drị̃ ni gé gí, ĩri ri índrí ũnjí rĩ pi údró ũkpõ ãdróko vé rĩ sĩ.”

23 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú, ĩri ní átázú kộpi ní nãpí sĩ kĩnĩ, “Sãtánã ri ícó ꞌí ọ́gụ́pị Sãtánã ri dro fũ íngóni ngóni? 24 ꞌBá ãngũ ãlu agá ni pi acokí dõ ĩ rií ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ ĩ ọ̃gụ̃pị́ị be, mãlũngã kộpi ní rụụ́ ꞌdĩri ícó pá tuú ku. 25 ꞌBá jó ãlu tị gé rĩ pi acokí dõ ĩ gí, ꞌbẹ̃tị́ ꞌdĩri ícó pá tuú ku. 26 Sãtánã vé mãlũngã aco dõ ꞌí ãsámvú ị̃rị̃ rií ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́, mãlũngã ꞌdĩri ícó pá tuú ku, ĩrivé ụ̃dụ̃ dẹẹ́pi ꞌdĩ. 27 ꞌBá adriípi ọ̃jọ́gọ́ ọ̃jọ́gọ́ rĩ, ꞌbá ãzi ícó ĩrivé ngá alií ku, úmbékí dõ ĩri vũgá ká, ĩ íbí ĩrivé ngá ali ndõ. 28 Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ ꞌo dõ ũnjĩkãnyã, ãzini ide dõ ãngũ, ĩ ícó ĩri trũ rá. 29 ꞌBo ꞌbá rĩ ide dõ Índrí Uletere rĩ, ícókí ĩri trũú ãluŋáni ku, ũnjĩkãnyã ĩrivé rĩ áwí adri mụzú ꞌdániꞌdáni.”

30 Yẹ́sụ̃ ꞌyo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi rikí átá kínĩ, “Yẹ́sụ̃ ri índrí ũnjí be.”

Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị pi ẹ́drị́pị́ị be

(Mãtáyo 12:46-50; Lúkã 8:19-21)

31 Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị ní ícázú Yẹ́sụ̃ ẹ́drị́pị́ị be, kộpi áwíkí pá tuú kuú ãmvé ꞌdãá. Kộpi ní ꞌbá ãzi pẽzú mụzú Yẹ́sụ̃ ri zịzú. 32 ꞌBá kárákará úríkí kuú Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃. Kộpi ní lũzú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Mí ẹ́ndrẹ́pị pi mí ẹ́drị́pị́ị be tukí pá kuú ãmvé ꞌdãáꞌdã, kộpi lẽkí mi ndreé.”

33 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “ꞌBá ĩmi ní ꞌyoó ĩri má ẹ́ndrẹ́pị, ãzini má ẹ́drị́pị́ị ꞌdĩꞌbée ãꞌdi pi?”

34 Ĩri ní ꞌbá úríꞌbá ꞌî gãrã gá sĩ ꞌdĩꞌbée úndrézú kụ́rụ̃, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Mávé ẹ́ndrẹ́pị ãzini mávé ẹ́drị́pị́ị, kộpi ꞌbá úríꞌbá má gãrã gá sĩ nõꞌbée. 35 ꞌBá Múngú vé tã ꞌdụụ́pi ngaápi rĩ, ĩri má ẹ́drị́pị, ĩri má ọ́mvụ́pị, ãzini ĩri má ẹ́ndrẹ́pị.”

4

Nãpí ágó úri riípi rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 13:1-9; Lúkã 8:4-8)

1 Yẹ́sụ̃ gõ íꞌdó ꞌbá rĩ pi ímbá yị̃ị́ bãlãlã Gãlĩláyã tị gé ꞌdãá dị̃ị́. ꞌBá kárákará úmúkí ĩ Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá, sẽ Yẹ́sụ̃ tụ mụụ́ úrí kũlúmgba agá yị̃ị́ agá ꞌdãá. ꞌBá rĩ pi tukí pá kuú yị̃ị́ rĩ tị gé. 2 Yẹ́sụ̃ ímbá ꞌbá rĩ pi ní tã kárákará nãpí sĩ. Tã ĩri ní ímbá rĩ pi ꞌdíni kĩnĩ, 3 “Ĩmi yịkí drĩ ká! Ágó ãzi mụ úri rií ívé ọ́mvụ́ agá. 4 Kã rií úri rĩ rií, úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí lẹ́tị drị̃gé, ãríŋá rĩ pi tekí kộpi rá. 5 Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí nyọ̃ọ́kụ́ írã drị̃gé ni agá, úri rĩ pi ĩfũkí mbẽlẽŋá, ãꞌdiãtãsĩyã nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ní adrií nyetele rĩ sĩ. 6 ꞌBo ụ̃tụ́ rĩ kã koó gbírílí, úri ĩfũꞌbá rĩ pi ꞌwikí ũdrãá céré, ãꞌdiãtãsĩyã úlá ni pi ní fií vũgá ꞌdãá kuyé rĩ sĩ. 7 Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí ũcékúcé ãsámvú gé, ũcékúcé rĩ dụ amuú, ọ̃zụ̃ úri ĩfũꞌbá dụꞌbá rĩ pi rá, sẽ úri ĩfũꞌbá rĩ pi ꞌakí kuyé. 8 Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí nyọ̃ọ́kụ́ múké múké ni agá, dụkí ꞌaá mị be gbálígbálí. Ụrụkọ ni pi ꞌakí caá mị be pụ̃kụ́ na, ụrụkọ ni pi pụ̃kụ́ ázíyá, ụrụkọ ni pi mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu.”

9 Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã ꞌdĩri.”

Tã ã pá Yẹ́sụ̃ ní tã rĩ ũlũzú nãpí sĩ rĩ

(Mãtáyo 13:10-17; Lúkã 8:9-10)

10 Kâ Yẹ́sụ̃ ri kuú ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ, ĩrivé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi, ꞌbá ụrụkọ ĩ traꞌbá ĩri ã gãrã gá rĩ pi be, kộpi ní Yẹ́sụ̃ rĩ zịzú kínĩ, “Nãpí mí ní ũlũú ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi?” 11 Ĩri ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Má iꞌda ĩmi ní mãlũngã Múngú vé ĩ ní tã ni ũzụ̃ụ́zụ̃ rĩ ãmvé gí. ꞌBo ma ꞌbá ụrụkọ ní tã rĩ átá nãpí sĩ, 12 tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽsĩnĩ kĩnĩ,

“ ‘Kộpi tã má ní ꞌoó rĩ ndre rá, ꞌbo kộpi nị̃kí ífífí ni ku,

kộpi tã má ní ꞌyoó rĩ yị rá, ꞌbo fi kộpi drị̃gé ku.

Kộpi ã nị̃kí té dõ tã rĩ vé ífífí rá,

kộpi té ẹ́sị́ újá, Múngú ri té kộpi trũ rá.’* ”

Yẹ́sụ̃ ũlũ nãpí rĩ vé ífífí

(Mãtáyo 13:18-23; Lúkã 8:11-15)

13 Yẹ́sụ̃ ní kúru kộpi zịzú kĩnĩ, “Nãpí má ní ũlũú ꞌdĩri, ĩmi nị̃kí nyo ífífí ni kuyé? Má átá dõ ĩmi ní nãpí rĩ ãzi, ĩri ícó fi ĩmi drị̃gé íngóni? 14 ꞌBá úri riípi rĩ, ĩri ꞌbá Múngú vé tị ũlũúpi rĩ. 15 Úri uꞌdeꞌbá lẹ́tị drị̃gé rĩ pi vé ífífí, ĩri ꞌbá Múngú vé tị yịꞌbá rá rĩ pi, vụ́drị̃ ni gé, koro Sãtánã ri ímụ́ Múngú vé tị kộpi ní yịị́ ꞌdĩri iza kộpi ẽ ẹ́sị́ agásĩ rá. 16 Úri uꞌdeꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ írã drị̃gé rĩ agá rĩ vé ífífí, ĩri ꞌbá Múngú vé tị̃ yịꞌbá ãyĩkõ sĩ rĩ pi. 17 ꞌBo kộpi kádõ tị Múngú vé rĩ yịị́, tị Múngú vé rĩ ní vũrã ị́sụ́ úrízú kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kuyé rĩ sĩ, tã ãzi ũkpó ũkpó kãdõ kộpi ayaá, tị Múngú vé rĩ gõ ãvĩ kộpi ẽ ẹ́sị́ agásĩ rá. 18 Úri uꞌdeꞌbá ũcékúcé ãsámvú gé sĩ rĩ pi, ĩri ꞌbá Múngú vé tị yịꞌbá, ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rá rĩ pi. 19 ꞌBo kộpi ní rií tã rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ụ̃sụ̃ụ́ áyu rĩ sĩ, ãzini kộpi ní rií ãꞌbú vé tã ꞌdụụ́ ꞌbãá ãmbúgú rĩ sĩ, ãzini kộpi ní rií ẹ́sị́ ꞌbãá ngá ụrụkọꞌbée drị̃gé rĩ sĩ, sẽ kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ tị Múngú vé rĩ yịzú ku, ĩri sẽ kộpi adri sụ̃ pẹtị ꞌaápi ku rĩ tị́nị. 20 Úri uꞌdeꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ múké agá rĩ pi, kộpi ꞌbá Múngú vé tã yịꞌbá rá, ꞌbãꞌbée ĩ ẹ́sị́ agá tị́tị́ rĩ pi. Kộpivé tã ꞌoó múké rĩ índré sụ̃ ãnyá ꞌaápi mị be gbálígbálí rĩ tị́nị, drị̃ ni ãlu rĩ gé, ꞌa caá pụ̃kụ́ na, pụ̃kụ́ ázíyá, dõku mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu.”

Nãpí lámbã vé rĩ

(Lúkã 8:16-18)

21 Yẹ́sụ̃ ní gõzú kộpi ní nãpí ãzi ũlũzú kĩnĩ, “ꞌBá ãzi ri nyo ícó lámbã ꞌyũ su gbọ́lọ́ ã ndụ́gé, dõku ũdrí íꞌdụ́ lámbã dị̃ị́pi ãngũ ĩmgbẽrẽépi rĩ ẽ drị̃ ako ãní cí rá? Ícó ꞌoó ꞌdíni ku, ĩri lámbã rĩ ꞌyũ ꞌbã mísá drị̃gé, vũrã ĩri ní ícózú ãngũ ĩmgbẽrẽzú jó agásĩ céré rĩ gé. 22 Ụ́ꞌdụ́ ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, tã ꞌbá rĩ pi ní ũzụ̃ụ́zụ̃ rĩ, ĩ ímụ́ iꞌda ãmvé, tã ĩ ní ũzụ̃ụ́zụ̃ rĩ pi ãrẽvú céré, ĩ ímụ́ iꞌda ãmvé. 23 ꞌBá rĩ dõ bị́ be, ã yị ꞌí ní tã ꞌdĩri.”

24 Yẹ́sụ̃ gõ kpá ꞌyoó kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbãkí bị́ rizú tã má ní ũlũú ĩmi ní ꞌdĩꞌbée yịzú múké múké. Múngú ri ĩmi ní úmĩ sẽ ĩmi ní ẹ̃bị́rị́ ꞌbãá lẽzú ĩrivé tã nị̃zú rĩ sĩ. Ádarú Múngú ri ĩmi ní tã nị̃ngárá sẽ ambamba. 25 ꞌBá ẹ́sị́ ꞌbãápi tã má ní ímbá rĩ drị̃gé rĩ, ma ĩri ní tã nị̃ngárá sẽ ãmbúgú, ꞌbo ꞌbá mávé tã yịị́pi ku rĩ, ma ĩrivé tã nị̃ngárá ꞌdụ úmĩ ni gé sĩ rá.”

Nãpí úri dụụ́pi rĩ vé rĩ

26 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mãlũngã Múngú vé rĩ adri sụ̃ ágó úri riípi ívé ọ́mvụ́ agá rĩ tị́nị. 27 Kãdõ adrií ị́nị́ sĩ, dõku ụ̃tụ́ sĩ, ágó rĩ dõ ụ́ꞌdụ́ ko yã, dõ ko ụ́ꞌdụ́ ku yã, úri rĩ ĩfũ, ĩri dụ mụzú dụdụ, ágó rĩ nị̃ kuyé dõ úri ĩfũúpi rĩ ri dụ ngóni ngóni. 28 Nyọ̃ọ́kụ́ rĩ sẽ úri rĩ ĩfũ dụ múké, drị̃drị̃ ni, bị́ ni ri íꞌdó ĩfũ, ãnyá rĩ ẽ drị̃ ri kúru íꞌdó ayi, ụ̃dụ̃ ni gé, ĩri kúru ꞌa mị be gbálígbálí. 29 Ãnyãngã rĩ ka dõ gí, ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ri méngẽlẽsĩ íꞌdụ́ ãnyãngã rĩ lịzú ãní, ãꞌdiãtãsĩyã sâ ãnyãngã ĩkũnãzú rĩ ícá gí.”

Nãpí marígó fí be mãdãŋáŋá rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 13:31-32; Lúkã 13:18-19)

30 Yẹ́sụ̃ ní gõzú ꞌyozú dị̃ị́ kĩnĩ, “Mãlũngã Múngú vé rĩ adri sụ̃ ãꞌdi tị́nị? Dõku Mâ áyú rí nãpí ngóni ni mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã ũlũzú ãní? 31 Mãlũngã Múngú vé rĩ índré sụ̃ marígó fí be mãdãŋáŋá rĩ tị́nị. 32 Kádõ ĩri saá, ĩri ĩfũ dụ mba ãmbúgú, ĩri pẹtị ọ́mvụ́ agá rĩ pi ndẽ céré, drị́tị ni pi ĩgãrã ãcoco, ãríŋá rĩ pi ímụ́ jó sị sị́ ni gé.”

Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá rĩ pi ímbá nãpí sĩ

(Mãtáyo 13:34-35)

33 Yẹ́sụ̃ ímbá ꞌbá rĩ pi nãpí ãndíãndí ni pi sĩ, ãzini lẹ́tị ãndíãndí ni pi sĩ, kộpi ã ámákí rí tã rĩ ãní. 34 Yẹ́sụ̃ kãdõ rií tị Múngú vé rĩ ũlũú ꞌbá rĩ pi ní, ĩri ũlũ mụzú nãpí sĩ. ꞌBo ĩri dõ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ, ĩri tã rĩ vé ífífí ũlũ kộpi ní céré.

Yẹ́sụ̃ uga ũlí vịị́pi ũkpõ be rĩ

(Mãtáyo 8:23-27; Lúkã 8:22-25)

35 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu ꞌdãri sĩ ũndrésĩ, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní kĩnĩ, “Lẽ ꞌbâ zokí mụụ́ yị̃ị́ bãlãlã rĩ agásĩ álé ꞌdãá.” 36 Kộpi ní ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi kuzú, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní tụzú kũlúmgba Yẹ́sụ̃ ní tụzú rĩ agá, kộpi ní ꞌdezú zozú mụzú yị̃ị́ rĩ agásĩ. Kũlúmgba ã ụrụkọ anigé ꞌdekí mụụ́ kộpi ã vụ́drị̃ gé sĩ. 37 Kúru ũlí vịị́pi ũkpõ be ni ní íngázú vịzú yị̃ị́ bãlãlã rĩ drị́gé sĩ. Yị̃ị́ rĩ ní ꞌbãzú úvázú kũlúmgba rĩ úvị́zú ngẽlé ngẽlé. Yị̃ị́ ní íꞌdózú tị̃zú kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá, sẽ kũlúmgba rĩ lẽ tĩí ãní yị̃ị́ ã ndụ́gé. 38 Ị́sụ́zú Yẹ́sụ̃ la ụ́ꞌdụ́ koó kũlúmgba rĩ agá vúlé ꞌdãá, ẹ̃tị̃ ꞌî drị̃ mãkádã sĩ. Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ímbápi, ꞌbâ ri tĩ yị̃ị́ ã ndụ́gé, mí ásí ꞌbá sĩ ku ãsĩ?”

39 Yẹ́sụ̃ ní aruzú ụ́ꞌdụ́ gélésĩ, ĩri ní trezú ũlí vịị́pi ũkpõ be rĩ drị̃gé kĩnĩ, “ꞌÍ tu pá, ꞌdĩri ícó gí.” Koro ũlí vịị́pi ũkpõ be rĩ ní pá tuzú, ãngũ rĩ ní újízú kíri.

40 Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní adrizú ụ̃rị̃ sĩ rĩ ãꞌdi? Ĩmi ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãkó?”

41 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi, ụ̃rị̃ fi kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ambamba, kộpi ní ꞌdezú ĩ uzịzú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “ꞌBá ꞌdĩri ꞌbá íngóni ni, átángá átápi ũlí vịị́pi ũkpõ be rĩ ní tị ni yịị́ ĩndĩ ꞌdĩri?”

5

Yẹ́sụ̃ dro índrí ũnjí fũú ágó ãbãbã rú ni drị̃gé sĩ

(Mãtáyo 8:28-34; Lúkã 8:26-39)

1 Yẹ́sụ̃ pi ní kúru zozú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be yị̃ị́ bãlãlã rĩ agásĩ, kộpi ní cazú ãngũ Gẽrásã vé rĩ gé. 2 Yẹ́sụ̃ kã ĩfũú kũlúmgba rĩ agásĩ, koro ágó índrí ũnjí ní fií drị̃ ni gé ni ní ĩfũzú vũrã ĩ ní rizú ãvũ sị̃zú rĩ gé ꞌdãásĩ, ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. 3 Ágó rĩ ri adri ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, ꞌbá ãzi ícó ĩri úmbé ímvẽ sĩ bã ku. 4 Ándúrú ĩ njị̃ị́ ri ágó rĩ ẽ drị́ pi úmbé pá ni pi be ímvẽ sĩ, ꞌbo ĩri ímvẽ ĩ ní ꞌî drị́ pi úmbézú ꞌî pá be ꞌdĩꞌbée ũŋõ kpélékpélé ꞌdĩísĩ rá, ꞌbá ãzi ícópi ágó ꞌdĩri ã ũkpõ ndẽépi ni ꞌdãáyo. 5 Ụ̃tụ́ŋá sĩ ãzini ị́nị́ŋá sĩ, ágó rĩ ri ẹ́cị́ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ pi ãsámvú gé sĩ, ãngũ ánga rú rĩ pi ãsámvú gé sĩ, pí útréngárá be, ĩri ri írã anjiŋá íꞌdụ́ ꞌî rụ́ꞌbá ũsĩ ãní.

6 Ágó rĩ kã Yẹ́sụ̃ ri ndreé rárá rú ꞌdãá, ĩri ní njuzú kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé. 7 Ĩri ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Yẹ́sụ̃, Mvá Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa vé rĩ, ngá mí ní lẽé má vúgá rĩ ãꞌdi? ꞌÍ sõ ũyõ Múngú ẹndrẹtị gé ꞌyozú kínĩ, mí ícó ma ꞌoó ũnjí ku!” 8 Ágó rĩ átá ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó índrí ũnjí rĩ pi ní, kộpi ã fũkí ágó rĩ drị̃gé sĩ rá rĩ sĩ.

9 Yẹ́sụ̃ ní kúru ágó rĩ zịzú kĩnĩ, “Mî rụ́ ãꞌdi ꞌi?”

Ágó rĩ ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mâ rụ́ Bị́trị́ká ꞌi, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbâ kárákará.” 10 Kúru índrí ũnjí rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ã dro ĩ fũú ãngũ rĩ agásĩ ãmvé ku.

11 Ánga ꞌdãri ã pálé gá ꞌdãá, ĩ ri ĩgá úcé, ĩgá rĩ pi kárákará. 12 Índrí ũnjí rĩ pi ní rizú Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, “ꞌÍ pẽ ꞌbâ mụụ́ adrií ĩgá ꞌdãꞌbée ãsámvú gé fô, mí ãꞌyĩ ꞌbá ní, ꞌbâ mụkí úfí ĩgá rĩ pi agá.” 13 Yẹ́sụ̃ ní ãꞌyĩzú kộpi ní. Índrí ũnjí rĩ pi ní úkpúzú ágó rĩ drị̃gé sĩ, mụzú úfízú ĩgá rĩ pi agá. Ĩgá rĩ pi élĩfũ ị̃rị̃. Ĩgá rĩ pi ní njuzú mụzú ọ́ngụ́ sĩ ãngũ úlúpi úlúlũ rĩ gé ꞌdãá, kộpi ní uꞌdezú yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá ꞌdãá.

14 ꞌBá riꞌbá ĩgá úcéꞌbá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé, kộpi ngakí únjú mụzú tã ꞌdĩri ũlũú ꞌbá kụ̃rụ́ agá ꞌdãlé rĩ pi ní, ãzini ꞌbá adriꞌbá gụ́rụ́ kụ̃rụ́ rĩ ã gãrã gá sĩ rĩ agá rĩ pi ní. ꞌBá rĩ pi ní mụzú tã ꞌi ꞌoópi ꞌdĩri ndrezú. 15 Kộpi kâ caá Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãlé, kộpi ị́sụ́kí ágó índrí ũnjí ní fií drị̃ ni gé kárákará rĩ ícá múké gí, úrí kuú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, su bõngó ꞌî rụ́ꞌbá gá, úmĩ ni ícá múké gí. Tã ꞌdĩri sẽ kộpi ní ụ̃rị̃. 16 ꞌBá tã ꞌi ngaápi ágó rĩ ã rụ́ꞌbá gá rĩ ndreꞌbá, ãzini ĩgá rĩ pi ã rụ́ꞌbá gá rĩ ndreꞌbá ĩ mị sĩ rĩ pi ní mụzú tã rĩ ũlũzú ꞌbá rĩ pi ní. 17 Kúru ꞌbá ãngũ ꞌdãri agá rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ã nga mụụ́ ĩvé ãngũ agásĩ ꞌdĩísĩ rá.

18 Yẹ́sụ̃ kã rií tụụ́ kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá, ágó Yẹ́sụ̃ ní índrí ũnjí droó fũú drị̃ ni gé sĩ rĩ ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kĩnĩ, ꞌí lẽ mụụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ ĩndĩ. 19 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ãꞌyĩ ĩri mụụ́ ꞌí vúgá sĩ kuyé, pẽ ĩri ẽ tị kĩnĩ, “ꞌÍ mvi ꞌbẹ̃tị́, ꞌí mụ tã ãyãzú ãyãyã Úpí ní ꞌoó mî rụ́ꞌbá gá, ãzini ẹ́sị́ ĩdríkídri ĩri ní ꞌbãá mí ní ꞌdĩri vé tã ũlũú mívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní.” 20 Ágó rĩ ní kúru ꞌdezú ẹ́cị́zú tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌí ní rĩ ũlũzú mụzú kụ̃rụ́ mụdrị́ ĩ ní zịị́ Dẽkãpólĩsĩ vé rĩ agásĩ. Tã ágó rĩ ní ũlũú rĩ sẽ ꞌbá rĩ pi ní ãyãngárá.

Yẹ́sụ̃ ídrí mvá ũkú Yáyĩrõ vé rĩ, ãzini ũkú drã be rĩ

(Mãtáyo 9:18-26; Lúkã 8:40-56)

21 Yẹ́sụ̃ kã ꞌi újá gõó zoó mụzú álé ꞌdãá kũlúmgba sĩ, ꞌbá bị́trị́ká ímụ́kí ĩ úmú adrií Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃ yị̃ị́ tị gé ꞌdãá. 22 Ágó ãzi rụ́ ni Yáyĩrõ ꞌi, ĩri drị̃koma Jó Múngú ri Zịzú rĩ vé ni, ĩri ní ímụ́zú kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, 23 ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kĩnĩ, “Mávé mvá ũkúŋá rĩ ꞌdãlé drã be ũnjíkãnyãkãnyã, lẽ drãádrã, ꞌí mụ drị́ tị̃ị́ drị̃ ni gé, ẽ ídrí rí bẽnĩ fô.” 24 Kúru Yẹ́sụ̃ pi ní ꞌdezú mụzú ĩri be ĩrivé ãngá ꞌdãá.

ꞌBá bị́trị́ká ꞌdekí mụụ́ ĩri vúgá sĩ ĩndĩ, kộpi rikí ĩri ũmĩí mụzú ũmĩmĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi ní adrií tré rĩ sĩ. 25 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri sĩ, ũkú ãzi ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, mbãá ụ́ꞌdụ́ ri ẹ́cị́ rụ́ꞌbá ni gé sĩ, gã dẹgá sĩ, ꞌdụ caá ílí mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃. 26 Ũkú rĩ ẹ́cị́ ꞌbá kárákará ũjó sẽꞌbá ni pi vúgá sĩ ílí be aco, iza ívé mũfẽngã ambamba ũjó ãrẽgá sĩ drã ꞌdĩri vé tã sĩ, ꞌbo ꞌbá ãzi ícópi ĩri ní ũjó sẽépi ĩrivé drã ꞌdĩri ní dẹzú ni ꞌdãáyo. 27 Ũkú rĩ kã Yẹ́sụ̃ vé tã yịị́, ĩri ní ꞌi útrúzú ĩnyiŋá Yẹ́sụ̃ ã úgóró gá ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ vé bõngó akoóko rĩ úlózú. 28 Ũkú rĩ ụ̃sụ̃ kĩnĩ, “Má úló dõ Yẹ́sụ̃ vé bõngó, ma ídrí rá.” 29 Ũkú rĩ kã Yẹ́sụ̃ vé bõngó ẽ tị úló, mbẽlẽŋá ãrí ẹ́cị́pi rụ́ꞌbá ni gé sĩ rĩ ní pá tuzú, koro ũkú rĩ gõ ámá ꞌî rụ́ꞌbá ícá múké gí.

30 Sâŋá ꞌdãri gé, Yẹ́sụ̃ nị̃ ámá rá ꞌyozú kínĩ, ívé ũkpõ fũ ꞌî rụ́ꞌbá gá sĩ gí. Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú ãngũ ndrezú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi vúgá ꞌdãá, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ãꞌdi úló mávé bõngó nĩ?”

31 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní újázú ĩri ní kínĩ, “Mí nị̃ rá ꞌbá rĩ pi kárákará ri ĩ mĩ ímụ́zú mî rụ́ꞌbá gá nõó, ngá mí ní ꞌbâ zịzú ꞌyozú kínĩ, ãꞌdi úló mívé bõngó nĩ rĩ ãꞌdi?”

32 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá ívé bõngó úlópi rĩ úndré ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé sĩ. 33 Ũkú rĩ kã tã ꞌi ngaápi ꞌî rụ́ꞌbá gá ꞌdĩri nị̃ị́ ámá, ụ̃rị̃ sĩ, rụ́ꞌbá ni íꞌdó rií yãáyã. Ĩri ní ímụ́zú kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní tã ꞌí ní bõngó rĩ úlózú rĩ ũlũzú Yẹ́sụ̃ ní céré. 34 Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Mvá ũkú ꞌdĩri, ẹ̃ꞌyị̃ngárá mívé rĩ sẽ mí ídrí gí. ꞌÍ mụ ĩyí, tãkíri Múngú vé rĩ ã adri mí be, mî rụ́ꞌbá ã adri ule.”

35 Yẹ́sụ̃ kã rií átá ũkú rĩ be, koro ãgõ ụrụkọꞌbée ní ícázú, kộpi íbíkí ímụ́ Yáyĩrõ vé ãngá ꞌdãásĩ, kộpi ní ꞌyozú Yáyĩrõ ní kínĩ, “Mívé mvá ũkúŋá rĩ drã gí, lẽ mî ri sâ izaá átázú ꞌbá riípi ãngũ ímbápi rĩ be ku.”

36 Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩri yịị́, ĩri ní ꞌyozú Yáyĩrõ ní kĩnĩ, “Lẽ mî ẹ́sị́ ã ũtĩ ku, mí ẹ̃ꞌyị̃ mávé tã.”

37 Yẹ́sụ̃ lẽ ꞌbá ãzi ã mụ ꞌí vúgá sĩ ku, ãꞌyĩ ꞌyéŋá Pétẽró pi, Yõkóbũ be, Yũwánĩ Yõkóbũ ẹ́drị́pị sĩ. 38 Kộpi kâ mụụ́ caá Yáyĩrõ vé ãngá ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ ndre ꞌbá rĩ pi ri lụ̃ụ́lụ́ gá. 39 Yẹ́sụ̃ ní fizú jó agá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú lụ̃ụ́lụ́ gazú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Mvá ũkúŋá rĩ drã kuyé, ĩri ụ́ꞌdụ́ ko.” 40 ꞌBo ꞌbá rĩ pi rikí gụụ́ ĩri sĩ gụgụ.

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, ꞌbá rĩ pi ã fũkí céré ãmvé, ãꞌyĩ ꞌyéŋá ãvũ rĩ vé ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be, ãzini ívé ꞌbá áyúãyũ na ꞌdĩꞌbée be, kộpi fikí mụzú jó ãvũ rĩ ꞌbãzú rĩ agá ꞌdãá nĩ. 41 Ĩri ní mvá ũkúŋá rĩ ẽ drị́ rụzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Tãlítã kụ́mị̃!” Ífífí ni kĩnĩ, “Mvá ũkúŋá mãdãŋá ꞌdĩri, á ꞌyo mí ní, ꞌí nga ụrụ.” 42 Mvá ũkúŋá rĩ ní koro íngázú ụrụ, ĩri ní ꞌdezú ẹ́cị́zú ụrụ sĩ. Mvá ũkúŋá rĩ ílí be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃. Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá rĩ pi ní ãyãngárá. 43 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní átázú kộpi ní ũkpó ũkpó kĩnĩ, lẽ kộpi ã ũlũkí tã ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku. Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, lẽ kộpi ã sẽkí mvá ũkúŋá rĩ ní ngá nyaá.

6

ꞌBá Nãzẽrétã vé rĩ pi gãkí Yẹ́sụ̃ ri sĩ

(Mãtáyo 13:53-58; Lúkã 4:16-30)

1 Yẹ́sụ̃ ní ngazú ꞌdãásĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú Nãzẽrétã gá, kụ̃rụ́ ĩri ní mbazú rĩ gé. Kộpi mụkí ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be trụ́. 2 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ kã ícá, Yẹ́sụ̃ íꞌdó rií ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá. ꞌBá kárákará ĩrivé tã yịꞌbá rĩ pi ãyãkí tã ĩri ní átá ꞌdĩri sĩ ãyãyã.

Kộpi rikí ĩ uzịị́ ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ị́sụ́ tã nị̃ngárá, ãzini ũkpõ tã ãyãzú ãyãyã ꞌozú ꞌdĩri íngũgá? 3 Ágó ꞌdĩri adri nyo Mãríyã mvọ́pị ándúrú riípi párángi faápi ꞌdĩgé rĩ ꞌi kuyé? Yõkóbũ pi Yósẽ be, Yụ́dã be, Sị̃mọ́nã sĩ, adrikí ĩri ẹ́drị́pị kuyé? Ĩrivé ọ́mvụ́pị́ị riꞌbá adriꞌbée ꞌbá be kụ̃rụ́ ꞌbávé rĩ agá nõꞌbée kuyé?” Tã ándúrú Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩꞌbée sĩ, ꞌbá rĩ pi gãkí ĩri sĩ.

4 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩ nẹ́bị̃ rĩ pi ị̃njị̃ vũrã ụrụkọ agásĩ ị̃njị̃njị̃, ꞌbo kụ̃rụ́ ĩrivé rĩ agá, ị̃njị̃kí ĩri ku, ꞌbá ĩrivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ĩrivé máríté rĩ pi be, kộpi ị̃njị̃kí ĩri ku.” 5 Yẹ́sụ̃ gõ tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌoó ãngũ ꞌdãri gé dị̃ị́ kuyé, tã ĩri ní ꞌoó rá rĩ, Yẹ́sụ̃ tị̃ drị́ ꞌbá drã be ni pi drị̃gé, kộpi ídríkí rá, ꞌbá ĩri ní drị́ tị̃ị́ kộpi drị̃gé rĩ pi vé kãlãfe mãdãŋá. 6 Tã ꞌdĩri sẽ Yẹ́sụ̃ ní ãyãngárá, ꞌbá rĩ pi ní gãá ꞌi ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ rĩ sĩ.

Yẹ́sụ̃ pẽ ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi mụụ́ ẹ̃zị́ ngaá

(Mãtáyo 10:5-15; Lúkã 9:1-6)

Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌdezú rizú ꞌbá rĩ pi ímbázú mụzú gụ́rụ́ ãlu ãlu agásĩ. 7 Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi zịzú ímụ́zú vũrã ãlu gé, pẽ kộpi mụzú ị̃rị̃ ị̃rị̃, sẽ kộpi ní ũkpõ índrí ũnjí rĩ pi údrózú.

8 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi ꞌdụkí ngá ãzi mụzú ĩmi drị́gé sĩ ĩndĩ ku, ꞌyéŋá ĩmi ꞌdụkí túré ẹ̃cị̃ tuzú ni áyu. Ĩmi kádõ rií mụụ́, lẽ ĩmi ꞌdụkí kũmvũ mụzú ĩndĩ ku, ĩmi ꞌdụkí ãnyãngã dõku mũfẽngã mụzú ĩndĩ ku. 9 Ĩmi úsúkí ngá pá gá ni pi mụzú, ꞌbo ã ꞌdụkí bõngó ãzi ãndõ rú mụzú ĩndĩ ku. 10 Kụ̃rụ́ ãlu ãlu ĩmi ní cazú rĩ agá, ꞌbẹ̃tị́ ĩ ní ĩmi ẹ́ꞌyị́zú drị̃drị̃ rĩ, ĩmi áwíkí adrií ꞌdãgá, cĩmgbá ĩmi ní fũzú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ rĩ gé. 11 Vũrã ãlu ãlu ĩmi ní fizú cazú rĩ agá, ꞌbá rĩ pi gãkí dõ ĩmi ẹ́ꞌyị́gá sĩ, ãzini gãkí dõ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ĩmi ní ũlũú rĩ yịgá sĩ, ĩmi kádõ ngaá mụụ́, ĩmi wekí nyọ̃ọ́kụ́ ĩmî pá ágélé gá rĩ kú ꞌdĩgé. Ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ĩmi gãkí ꞌbá gụ́rụ́ ꞌdãri agá rĩ pi sĩ.”

12 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní kúru ꞌdezú mụzú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũngárá gá kínĩ, lẽ ꞌbá rĩ pi ã újákí ẹ́sị́, kộpi ã kukí ũnjĩkãnyã ãní. 13 Kộpi údrókí índrí ũnjí kárákará ũfũú ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ, ũbẽkí ũdu ꞌbá drã be rĩ pi rụ́ꞌbá gá sĩ, kộpivé drã dẹ ãní rá.

Yũwánĩ vé ꞌdịngárá ã tã

(Mãtáyo 14:1-12; Lúkã 9:7-9)

14 ꞌBãgú Ẽródẽ* yị ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré rikí átá Yẹ́sụ̃ vé tã sĩ. ꞌBá rĩ pi ụrụkọ rikí átá kínĩ, “Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ingakí ĩri gõó ídri rú drãngárá gálésĩ gí, ĩri ní rizú tã ãyãzú ãyãyã ꞌdĩꞌbée ꞌozú ũkpõ be ꞌdíni ãní.”

15 ꞌBá ụrụkọꞌbée rikí ꞌyoó kínĩ, “ꞌBá rĩ Ẽlíyã† ꞌi.”

Ụrụkọꞌbée kínĩ, “ꞌBá rĩ índré sụ̃ nẹ́bị̃ ọ́tụ́ ụ̃kụ rĩ pi vé ãzi tị́nị.”

16 Ẽródẽ kã tã ꞌdĩri yịị́, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Índrézú ꞌbá ꞌdĩri Yũwánĩ má ní ọ́tụ́ drị̃ ni lịị́ ꞌdãri íngá gõó ídri rú drãngárá gálésĩ nĩ!”

17 Ọ́tụ́ Ẽródẽ sẽ tãị́mbị́ kĩnĩ, ã rụkí Yũwánĩ ri, ã ꞌbekí ĩri jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá. Ẽródẽ ꞌo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌí ní ẹ́drị́pị Pĩlípũ‡ vé ũkú Ẽrõdíyã ri jeé ꞌí ní ũkú rú rĩ sĩ. 18 Ãꞌdiãtãsĩyã Yũwánĩ ri ꞌyoó Ẽródẽ ní kĩnĩ, “Tãị́mbị́ ãꞌyĩ kuyé ꞌyozú kínĩ, mí ní mí ẹ́drị́pị vé ũkú jezú.” 19 Ãní sẽ Ẽrõdíyã ꞌbã ẹ́sị́ ũnjí Yũwánĩ ní, lẽ ĩri ꞌdịị́ drãá ꞌdĩísĩ rá. ꞌBo Ẽródẽ ní ãꞌyĩí kuyé rĩ sĩ, Yũwánĩ vé ꞌdịngárá ã tã mba Ẽrõdíyã ní mbamba. 20 Ẽródẽ ru Yũwánĩ ri ruru, nị̃ ámá rá ꞌyozú kínĩ, Yũwánĩ ri ꞌbá tã be pịrị ni, ãzini ꞌbá uletere ni, sẽ Ẽródẽ ri Yũwánĩ ã tã mbaá múké. Ẽródẽ kã tã Yũwánĩ ní átá rĩ yịị́, sẽ drị̃ ni ábá ãní céré céré, ꞌbo ꞌbã úvá rizú Yũwánĩ vé tã yịzú.

21 Kúru Ẽródẽ ní ụ̃mụ̃ údézú ívé ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ꞌi tịzú rĩ ị̃njị̃zú ãní. Ĩri ní ũgalaku ambugu rĩ pi zịzú ũgalaku ambugu ãngáráwá rĩ pi vé rĩ pi§ be, ãzini drị̃koma ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá rĩ pi be ímụ́zú ụ̃mụ̃ rĩ gé. Ụ̃mụ̃ ꞌdĩri zị̃ nóni lẹ́tị Ẽrõdíyã ní Yũwánĩ ri ꞌdịzú drãzú ãní. 22 Ẽrõdíyã vé mvá ũkúŋá rĩ ní ífízú úngó tuzú ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé, sẽ ãyĩkõ fụ Ẽródẽ pi ívé ụ̃mụ́ rĩ pi be ambamba.

Ẽródẽ ní ꞌyozú mvá ũkúŋá rĩ ní kĩnĩ, “Ngá mí ní lẽé rĩ, ma sẽ mí ní rá.” 23 Ẽródẽ ní ũyõ sõzú kĩnĩ, “Ngá mí ní lẽé rĩ, ma ícó sẽ mí ní rá, mãlũngã má ní rụụ́ nõri, ma ĩgélé ni ãmbúgú rĩ sẽ mí ní rá.”

24 Mvá ũkúŋá rĩ ní fũzú mụzú ẹ́ndrẹ́pị ri zịzú kĩnĩ, “Mâ zị ngá íngóni ni?”

Ẹ́ndrẹ́pị ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌyo ã lịkí mí ní Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ẽ drị̃ sẽé.”

25 Mvá ũkúŋá rĩ ní gõzú ꞌi újázú mụzú rụ́ꞌbá sĩ Ẽródẽ vúgá ꞌdãá, ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ngá má ní lẽé mî sẽ má ní úꞌdíkírĩŋá nõgó rĩ, ã lịkí Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ẽ drị̃ ꞌbãá ĩgã agá.”

26 Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbãgú rĩ ní ĩzãngã ambamba, ꞌbo lẽ ũyõ ꞌí ní sõó ụ̃mụ́ rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdĩri ŋõó ku. 27 Koro ĩri ní ãngáráwá ãlu pẽzú mụzú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá, ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ã lị Yũwánĩ ẽ drị̃ íjị́ ꞌí vú nõó. Ãngáráwá rĩ ní kúru mụzú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní Yũwánĩ ẽ drị̃ lịzú. 28 Ĩri ní Yũwánĩ ẽ drị̃ ꞌbãzú ĩgã agá, íjị́zú sẽzú mvá ũkúŋá rĩ ní. Mvá ũkúŋá rĩ ní kúru Yũwánĩ ẽ drị̃ jịzú mụzú sẽzú ẹ́ndrẹ́pị drị́gé. 29 Yũwánĩ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi ní mụzú Yũwánĩ vé ãvũ ꞌdụzú jịzú mụzú sị̃zú vũrã ĩ ní rizú ãvũ sị̃zú rĩ agá ꞌdãá.

Yẹ́sụ̃ sẽ ãnyãngã nyaá ꞌbá élĩfũ tọ̃wụ́ pi ní

(Mãtáyo 14:13-21; Lúkã 9:10-17; Yũwánĩ 6:1-14)

30 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi kâ ímví ĩgõó vúlé nõó, kộpi ꞌdekí rií ẹ̃zị́ ĩ ní ngaá, ãzini tã ĩ ní ímbá rĩ vé tã ũlũú Yẹ́sụ̃ ní. 31 ꞌBá bị́trị́ká riꞌbá ẹ́cị́ꞌbá rĩ pi, ụrụkọꞌbée dị̃ ífí be, ụrụkọꞌbée dị̃ fũ be mụzú, sẽ Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be ị́sụ́kí sâ ãnyãngã nyazú ni kuyé. Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ngakí, ꞌbâ mụkí uvuú vũrã kíri ni gé.”

32 Kúru Yẹ́sụ̃ pi ní tụzú ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be kũlúmgba agá, kộpi ní mụzú adrizú vũrã kíri ꞌbá ãkó ni gé. 33 ꞌBo ꞌbá rĩ pi kâ ndreé Yẹ́sụ̃ pi ꞌdekí mụzú gí, ꞌbá rĩ pi ngakí njuú mụzú ọ́ngụ́ sĩ, íngázú kụ̃rụ́ ãndíãndí ni pi agásĩ, kộpi njukí caá vũrã Yẹ́sụ̃ pi ní lẽzú mụzú uvuzú rĩ gé ꞌdãá drị̃drị̃. 34 Yẹ́sụ̃ ísị́ kũlúmgba rĩ agásĩ, kã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ndreé, kộpivé tã fi ẹ́sị́ ni gé ĩzãngã rú, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi índrékí sụ̃ kãbĩlõ ꞌbá úcépi ni ní adrií ꞌdãáyo rĩ tị́nị. Yẹ́sụ̃ ní kúru íꞌdózú kộpi ímbázú, ímbá kộpi ní tã kárákará.

35 Ụ̃tụ́ rĩ kã ꞌdeé, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ímụ́zú ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “ꞌBá ímụ́kí kuú rárá rú ãngũ ꞌbá ãkó ni gé, ụ̃tụ́ rĩ ꞌde nóni gí. 36 Lẽ mî pẽ ꞌbá rĩ pi mụzú, kộpi ã mụkí rí ĩ ní ãnyãngã ndãá gụ́rụ́ ĩnyiŋá rĩ pi agásĩ.”

37 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi sẽkí kộpi ní ngá nyanya, kộpi ã nyakí.”

Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “ꞌBâ ị́sụ́kí rí mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃* mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃ ãnyãngã jezú ꞌbá bị́trị́ká nõꞌbée ní ngũgá?”

38 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Pánga ĩmi vúgá ꞌdĩlé ngõpí? Ĩmi mụkí ndreé.”

Kộpi kâ ị́sụ́ nị̃ị́, kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Ngá ꞌbá ní ị́sụ́ anigé rĩ, ĩri ꞌyéŋá pánga tọ̃wụ́, ị̃ꞌbị́ be ị̃rị̃.”

39 Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, ĩmi lũkí ꞌbá rĩ pi ã úríkí vũgá ngúlúmũ rú ngúlúmũ rú ásé drị̃gé. 40 Kộpi ní kúru ꞌbá rĩ pi trazú úrízú ngúlúmũ rú ngúlúmũ rú. Ngúlúmũ ụrụkọ agá, ꞌbá rĩ pi úríkí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu ãlu, ụrụkọ ni agá, ꞌbá rĩ pi úríkí pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ tọ̃wụ́. 41 Yẹ́sụ̃ ní pánga tọ̃wụ́ ꞌdĩꞌbée íꞌdụzú ị̃ꞌbị́ ị̃rị̃ rĩ be, ĩri ní ingazú suzú ụrụ, ĩri ní ãngũ ndrezú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní pánga rĩ ũndĩzú sẽzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi drị́gé, ĩri ní kpá ị̃ꞌbị́ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée íꞌdụ́zú sẽzú kộpi drị́gé, kộpi ní kúru awazú mụzú ꞌbá rĩ pi ní. 42 ꞌBá ãlu ãlu ị́sụ́ ãnyãngã nyaá ẹ́pị́zú ãní rá. 43 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ĩkũnãkí pánga, ãzini ị̃ꞌbị́ ĩ ní awaá nyaá ꞌbá rĩ pi ní rĩ ẽ ị̃mbị́tã caá ũvú ã ꞌa mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃. 44 Ãgõ† ãnyãngã rĩ nyaꞌbá rĩ pi vé kãlãfe ca élĩfũ tọ̃wụ́.

Yẹ́sụ̃ mụ yị̃ị́ drị̃gé sĩ pá sĩ

(Mãtáyo 14:22-33; Yũwánĩ 6:15-21)

45 Koro Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi sẽzú tụzú kũlúmgba agá, kộpi ã ꞌdekí mụụ́ Bẽtẽsãyídã gá ꞌdãlé drị̃drị̃, ị́sụ́zú ĩri ri ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ayi vúlé nõó. 46 Yẹ́sụ̃ kã ꞌbá rĩ pi ayií gí, ĩri ní mụzú írã drị̃gé Múngú ri zịngárá gá.

47 Kã mụụ́ caá ị́nị́ŋá sĩ, ị́sụ́ kũlúmgba rĩ fi caá Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá bị̃lị́bị́lị ꞌdãá gí, kukí Yẹ́sụ̃ ri kú ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ ãmvé nõó. 48 Yẹ́sụ̃ ndre ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ri ĩzãngã ị́sụ́ ambamba kũlúmgba rĩ ã sõngárá gá, ãꞌdiãtãsĩyã ũlí rĩ ri kũlúmgba rĩ vịị́ ayaá ũkpõ sĩ. Ãngũ rĩ ní drĩ ọ́wụ́zú kuyé rĩ gé, Yẹ́sụ̃ ní rizú ímụ́zú kộpi vúgá nõó yị̃ị́ rĩ drị̃gé sĩ pá sĩ, lẽ kõdô agaá kộpi ã gãrã gá sĩ, 49 ꞌbo kộpi kâ ndreé Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ yị̃ị́ rĩ drị̃gé sĩ pá sĩ, kộpi ngakí rií útré ụ̃rị̃ sĩ, kộpi ụ̃sụ̃kí kínĩ tãnâ ngá rĩ índrí. 50 Kộpi kâ ndreé Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ yị̃ị́ rĩ drị̃gé sĩ pá sĩ, kộpi adrikí céré ụ̃rị̃ sĩ.

Koro Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku, ꞌbá rĩ ma ꞌi, ĩmi úmbékí ẹ́sị́.” 51 Yẹ́sụ̃ ní kúru tụzú kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá, ũlí rĩ ní pá tuzú. Sẽ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ãyãngárá. 52 Kộpi nị̃kí ãnyãngã Yẹ́sụ̃ ní sẽé vaápi ꞌdĩri vé ífífí kuyé, ọ̃zụ̃kí kộpivé úmĩ rá, sẽ kộpi nị̃kí tã ꞌdĩri ámá kuyé.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá drã be ni pi Gẽnẽsãrétã gá

(Mãtáyo 14:34-36)

53 Yẹ́sụ̃ pi kâ yị̃ị́ bãlãlã rĩ zoó, kộpi ní mụzú ísị́zú Gẽnẽsãrétã gá, kộpi ũꞌyĩkí ụ̃mgbụ̃ aya rú ni pi bãákú sĩ, úꞌbé yị̃ị́ agá ꞌdãá, kũlúmgba rĩ ní pá tuzú ꞌdãgá. 54 Kộpi kâ ísị́ kũlúmgba rĩ agásĩ, ꞌbá rĩ pi nị̃kí Yẹ́sụ̃ ri ámá bá. 55 ꞌBá ãngũ ꞌdãri agá rĩ pi ní ínjúzú céré ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, kộpi ní ĩvé ꞌbá drã be rĩ pi uꞌdụzú íjị́zú ĩri vúgá nõó pọ́rọ̃sị̃ sĩ vũrã kộpi ní yịị́ ĩri ní adrizú rĩ gé. 56 Yẹ́sụ̃ ri ẹ́cị́ mụzú gụ́rụ́ rĩ pi agásĩ, kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ, ãzini ꞌbẹ̃tị́ rĩ pi agásĩ. Vũrã ĩri ní ẹ́cị́zú ꞌdĩꞌbée agásĩ, ꞌbá rĩ pi rikí ĩvé ꞌbá drã be rĩ pi íjị́ ímụ́zú vũrã jọ̃kọ́nị̃ vé rĩ gé. ꞌBá rĩ pi rikí Yẹ́sụ̃ ri mãá kínĩ, ꞌbá drã be rĩ pi ã úlókí ĩrivé bõngó ẽ tị. ꞌBá céré Yẹ́sụ̃ vé bõngó akoóko rĩ ẽ tị úlóꞌbá rá rĩ pi, kộpivé drã dẹ kộpi ã rụ́ꞌbá gá sĩ rá.

7

Mẽrẽ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ

(Mãtáyo 15:1-9)

1 Fãrụ́sị̃ rĩ pi ã ụrụkọ ãzini ꞌbá Mósẽ vé tãị́mbị́ ímbáꞌbá íngáꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gálésĩ rĩ pi ã ụrụkọꞌbée be, ímụ́kí ĩ traá Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃. 2 Kộpi ndrekí Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi íꞌdókí rií ínyá nyaá, ũjĩkí ĩ drị́ kuyé. 3 Fãrụ́sị̃ rĩ pi Yãhụ́dị̃ ụrụkọꞌbée be, kộpi kádõ íꞌdó ínyá nyaá, kộpi céré ĩ drị́ ũjĩ ꞌdéꞌdé sụ̃ ĩvé mẽrẽ ĩ ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ ní lẽé rĩ tị́nị, kộpi íbí ínyá rĩ nya ndõ. 4 Kộpi jekí dõ ngá ãzi jọ̃kọ́nị̃ gé, ũjĩkí dõ kuyé, ꞌbá ãzi ícó drĩ nyaá ku. Mẽrẽ ꞌdĩri kộpivé ni, kộpi áwíkí tã ni ꞌbãá kuú ũkpó ũkpó, kộpi ri ĩvé ngá ãnyãngã nyazú sụ̃ kópõ, sákãnĩ, ãzini bị̃nị́gã tị́nị rĩ pi ã ꞌa ũjĩ céré ũjĩjĩ.

5 Fãrụ́sị̃ rĩ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ꞌdụkí tã ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị ní ímbá rĩ ngaá ku ãsĩ? Kộpi kádõ rií ngá nyaá, kộpi ũjĩkí ĩ drị́ ku ãsĩ?”

6 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị ꞌdĩꞌbée! Tã nẹ́bị̃ Ĩsáyã ní ꞌyoó ĩmi tã sĩ rĩ, ĩri pịrị. Sĩ ꞌdíni kĩnĩ,

“ ‘ꞌBá ꞌdĩꞌbée ri ma íngú tị sĩ kána,

ꞌbo kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ má drị̃gé kuyé.

7 Kộpi ma ị̃njị̃ ku kána,

tãị́mbị́ kộpi ní rií ímbá rĩ pi, ꞌbá áda ụ̃tị̃ nĩ.’*

8 Ĩmi gãkí tã Múngú vé rĩ ꞌdụgá ngagá sĩ. Ĩmi ꞌdụkí ĩmivé tã mẽrẽ vé rĩ ꞌbãá tã ãmbúgú rú.”

9 Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi kínĩ, ĩmi úmĩ be tãị́mbị́ Múngú vé rĩ gãzú, ĩmi áwíkí rí tã ĩmivé mẽrẽ vé rĩ ꞌdụụ́ ngaá áyu! 10 Mósẽ sẽ tãị́mbị́ ꞌdíni kĩnĩ, ‘Lẽ mî ị̃njị̃ mí ẹ́tẹ́pị pi mí ẹ́ndrẹ́pị be ị̃njị̃njị̃,’* ãzini ‘ꞌBá ẹ́tẹ́pị ri triípi, dõku ẹ́ndrẹ́pị ri triípi rĩ, ã ꞌdịkí ĩri drãá ꞌdĩísĩ rá.’* 11 ꞌBo ĩmi ri ꞌbá rĩ pi ímbá, kộpi ícó ꞌyo ĩ ẹ́tẹ́pị́ị ní, ãzini ĩ ẹ́ndrẹ́pị́ị ní, ‘Má ícó ĩmi ĩzã koó ku, ãꞌdiãtãsĩyã á sõ ũyõ gí, fẽfẽ kõdô má ní lẽé sẽé ĩmi ní rĩ, ma sẽ Múngú ní.’* 12 Ĩmi ãꞌyĩkí ku ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní ĩ ẹ́tẹ́pị́ị ẽ ĩzã kozú, ãzini ĩ ẹ́ndrẹ́pị́ị ẽ ĩzã kozú. 13 Ĩmi gãkí tã Múngú ní ẹzịị́ ĩmi ní rĩ sĩ, ĩmi ꞌdụkí rí tã mẽrẽ vé rĩ pi ngaá áyu. Tã ĩmi ní rií ngaá kárákará ꞌdĩꞌbée ĩri tã ũnjí.”

Ngá sẽépi ꞌbá rĩ ní adrizú ãzãvũ rú rĩ

(Mãtáyo 15:10-20)

14 Yẹ́sụ̃ ní ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó dị̃ị́, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi yịkí ma, ĩmi ꞌdụkí tã má ní lũú ĩmi ní ꞌdĩri ꞌbãá ĩmi drị̃gé. 15 Ngá ꞌbá rĩ ní nyaá fií ꞌí agá rĩ sẽ adri ãní ãzãvũ rú ku, tã ãmbúgú rĩ, átángá ĩri ní átá ĩfũú ꞌí tị gé sĩ rĩ sẽ ĩri adri ãzãvũ rú nĩ. 16 ꞌBá rĩ dõ bị́ be, ã yị ꞌí ní tã ꞌdĩri.”†

17 Yẹ́sụ̃ kã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi kuú, ĩri ní fizú jó agá. Ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịkí ĩri kínĩ, ã ũlũ ĩ ní nãpí rĩ vé ífífí. 18 Ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Tã má ní rií átá ꞌdĩri fi drĩ ĩmi drị̃gé kuyé? Ádarú ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, ngá ĩmi ní nyaá rĩ sẽ ĩmi adrií ãzãvũ rú ku ꞌdíni kuyé? 19 Ngá ĩmi ní nyaá rĩ ícó fií ĩmî ẹ́sị́ agá ku, ĩri fi ĩmi ꞌa agá, ĩri kúru fũ ĩmi agásĩ ãmvé.” Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri vé ífífí, ãnyãngã rĩ pi ãrẽvú céré ãzãvũ ãkó, ĩ ícó nya rá.‡

20 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Tã ĩfũúpi mí ẹ́sị́ agásĩ rĩ, ĩri sẽ mi adri ãzãvũ rú nĩ. 21 Tã ĩfũꞌbá ꞌbá rĩ vé ẹ́sị́ agá rĩ pi ꞌdĩ, yị̃kị̂ ũnjí, ọ̃wụ̃ ꞌbãngárá, ụ̃gụ̃, ꞌbá ꞌdịngárá, 22 ágó ũkú be rĩ ní lazú ũkú ãzi sĩ, dõku ũkú ágó be rĩ ní lazú ágó ãzi be, ẹ́sị́ ãmbúgú, yị̃kị̂ tã ũnjí ꞌozú ni, mị ũꞌbãngárá, ẹ̃bị́rị́ ũkú vé ni, dõku ẹ̃bị́rị́ ágó vé ni, ẹ́sị́ ꞌbãngárá ꞌbá ãzi vé ngá drị̃gé, ãꞌyóngárá, ãfú, ãzini tã ꞌongárá azakaza rú rĩ. 23 Tã ũnjí ĩ ní ũlãá ꞌdĩꞌbée céré, ĩri íbí ĩfũ ꞌbá rĩ vé ẹ́sị́ agá, tã ꞌdĩꞌbée sẽ ꞌbá rĩ adri ãní ãzãvũ rú.”

Ũkú ẹ̃ꞌyị̃ngárá be rĩ

(Mãtáyo 15:21-28)

24 Yẹ́sụ̃ nga fũú Gãlĩláyã agásĩ, ꞌde mụụ́ ãngũ Táyã vé rĩ gé, ꞌdãlé mụ rií adrií ꞌbá ãzi vé jó agá. Yẹ́sụ̃ lẽ ꞌbá ãzi ã nị̃ ꞌyozú kínĩ, ꞌi ꞌdãáꞌdã ꞌdíni ku, ꞌbo ꞌbá rĩ pi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri ꞌdãáꞌdã. 25 Ũkú ãzi ĩrivé mvá ũkúŋá índrí ũnjí ní fií drị̃ ni gé ni kã mụụ́ vũrã Yẹ́sụ̃ ní adrizú rĩ nị̃ị́ ámá, ĩri ní mụzú kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé. 26 Ũkú ꞌdĩri adri Yãhụ́dị̃zị́ ku, tịkí ĩri Sírĩyã gá, vũrã ĩ ní zịị́ Fõnísĩyã rĩ agá. Ũkú rĩ mã Yẹ́sụ̃ ri kĩnĩ, Yẹ́sụ̃ ã dro índrí ũnjí rĩ fũú ívé mvá ũkúŋá rĩ drị̃gé sĩ rá.

27 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Drị̃drị̃ ni, lẽ ã sẽkí ãnyãngã nyaá anjiŋá rĩ pi ní, adri múké kuyé ĩ ní ãnyãngã anjiŋá úcézú rĩ úꞌbézú ũcógú ní.”§

28 Ũkú rĩ ní újázú kĩnĩ, “Úpí, ũcógú ulaꞌbá mísá ã ndụ́gé rĩ pi nyakí ínyá uꞌdeꞌbá anjiŋá rĩ pi drị́gé sĩ vúgá rĩ ĩndĩ.”

29 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Tã mí ní újá múké ꞌdĩri sĩ, á dro índrí ũnjí rĩ fũú mívé mvá ũkúŋá rĩ drị̃gé sĩ ãmvé gí, ꞌí mụ ꞌbẹ̃tị́.”

30 Ũkú rĩ ꞌde mụụ́ ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãá, ca mụụ́ ị́sụ́ ívé mvá ũkúŋá rĩ la kú gbọ́lọ́ drị̃gé, índrí ũnjí rĩ fũ drị̃ ni gé sĩ gí.

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó bị́ be ẹ̃sị̃ị́pi gí átápi ku ni

31 Yẹ́sụ̃ ní fũzú ãngũ Táyã vé rĩ agásĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú Sĩdónã gá, ĩri ní úlúzú mụzú yị̃ị́ bãlãlã Gãlĩláyã vé rĩ gé, ĩri ní cazú ãngũ Dẽkãpólĩsĩ vé rĩ gé. 32 ꞌDãlé ꞌbá ụrụkọꞌbée ní ágó bị́ be ẹ̃sị̃ị́pi gí átápi ku ni íjị́zú Yẹ́sụ̃ vúgá. Kộpi mãkí Yẹ́sụ̃ ri kínĩ, ã ꞌbã ꞌî drị́ ágó rĩ drị̃gé, ágó rĩ ẽ bị́ ã zị̃ rí, ã átá rí bẽnĩ.

33 Yẹ́sụ̃ ní ágó rĩ jịzú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé sĩ gãrã gá, ĩri ní ꞌî drị́ suzú ágó rĩ ẽ bị́ úlózú ãní, ãzini we tụ̃sụ́ ꞌí drị́gé ágó rĩ ã ádra úlózú ãní. 34 Yẹ́sụ̃ ní ãngũ ndrezú mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ĩri ní áꞌázú fụ̃, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ẽfátã!” Ífífí ni kĩnĩ, “Mî bị́ ã zị̃ ꞌi.” 35 Koro ágó rĩ ẽ bị́ ní ꞌi zị̃zú, ádra ni ní ꞌi ọyụzú, ĩri ní íꞌdózú átázú ụ́ꞌdụ́kọ́ be uletere.

36 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, ã lũkí tã má ní ágó ꞌdĩri ídrízú rĩ ꞌbá ãzi ní ku. ꞌBo Yẹ́sụ̃ kã ꞌyoó kộpi ã lũkí tã ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku, kộpi rikí nyo tã rĩ ũlũú mụzú ꞌbá rĩ pi ní ũlũlũ. 37 Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá rĩ pi ní ãyãngárá. Kộpi gõkí rií átá kínĩ, “Tã ágó ꞌdĩri ní ꞌoó ꞌdĩri, ĩri múké. Ídrí ꞌbá bị́ be ẹ̃sị̃ị́pi gí, átápi ku rĩ, ĩri tã yị rá, ĩri átá rá.”

8

Yẹ́sụ̃ sẽ ãnyãngã nyaá ꞌbá élĩfũ sụ pi ní

(Mãtáyo 15:32-39)

1 Sâ ꞌdãri gé, ꞌbá bị́trị́ká trakí ĩ Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá. Ãnyãngã kộpi ní nyaánya ni ꞌdãáyo. Kúru Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, 2 “Ma ĩzãngã sĩ ꞌbá nõꞌbée sĩ, ꞌbá nõꞌbée adrikí caá má be ụ́ꞌdụ́ na, kộpi nyakí ngá ãzi kuyé. 3 ꞌBá nõꞌbée ụrụkọ íngákí rárá rú, á pẽ dõ kộpi mụụ́ ẹ̃bị́rị́ sĩ, kộpi mụ ĩdrãkã lẹ́tị gé.”

4 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “ꞌBo ãngũ vụ̃ụ́pi rárá rú ꞌbá ãkó nõri gé, ꞌbâ ãnyãngã ị́sụ́ ngũgá caápi ꞌbá nõꞌbée ní céré?”

5 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Pánga ĩmi vúgá ꞌdĩí ngõpí?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Pánga ꞌbá vúgá nõó ẹ́zị̂rị̃.”

6 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, kộpi ã úríkí vúgá. Ĩri ní pánga ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée íꞌdụ́zú ꞌí drị́gé, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní ꞌa ni pi ũndĩzú, ꞌdụzú sẽzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi drị́gé, kộpi ã jịkí mụụ́ ũꞌbãá ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé sĩ, kộpi ꞌdụkí ngaá sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. 7 Ị̃ꞌbị́ mãdãŋáŋá kộpi vúgá anigé, ꞌbo ị̃ꞌbị́ rĩ pi nyírínyírí. Yẹ́sụ̃ ní ị̃ꞌbị́ rĩ íꞌdụ́zú, ĩri ní kpá õwõꞌdĩfô sẽzú, ĩri ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, kộpi ã jịkí awaá ꞌbá rĩ pi ní. 8 ꞌBá rĩ pi nyakí ínyá rĩ ẹ́pị́zú rá. Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ĩkũnãkí ãnyãngã ĩ ní nyaá rĩ ẽ ị̃mbị́tã caá ũvú ã ꞌa ẹ́zị̂rị̃. 9 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, ãgõ* rĩ pi ícó ca élĩfũ sụ rá. Kộpi kâ ãnyãngã rĩ nyaá dẹẹ́, Yẹ́sụ̃ ní kộpi pẽzú mụzú ꞌbẹ̃tị́. 10 Koro vụ́drị̃ ni gé, Yẹ́sụ̃ pi ní ngazú tụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be kũlúmgba agá, kộpi ní ꞌdezú mụzú ãngũ Dãlãmãnútã vé rĩ gé.

Fãrụ́sị̃ rĩ pi lẽkí Yẹ́sụ̃ ã ꞌo ĩ ní tã ãyãzú ãyãyã ni

(Mãtáyo 16:1-4)

11 Fãrụ́sị̃ rĩ pi kâ yịị́ kínĩ Yẹ́sụ̃ ícá gí, kộpi ícákí ímụ́ íꞌdó rií ãgátá gãá ĩri be, ĩri ụ̃ꞌbị̃zú. Kộpi lẽkí Yẹ́sụ̃ ã ꞌo ĩ ní tã ãyãzú ãyãyã íngápi ꞌbụ̃ gélésĩ ni. 12 Yẹ́sụ̃ kã mụụ́ tã ꞌdĩri yịị́, ĩri ní áꞌázú fụ̃, ĩri ní ꞌyozú ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní kĩnĩ, “Úyú lókí ãndrũ nõri gé rĩ pi lẽkí mâ ꞌo ĩ ní tã ãyãzú ãyãyã ni ãsĩ? Ádarú ã lẽ lũú ĩmi ní, á ꞌo tã ãyãzú ãyãyã ni ĩmi ní ku.” 13 Kúru ĩri ní ꞌbá ꞌdĩꞌbée kuzú, ĩri ní tụzú kũlúmgba agá, yị̃ị́ bãlãlã rĩ zozú mụzú álé ꞌdãá.

Ãkụ́fị́ Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé Ẽródẽ be rĩ vé tã

(Mãtáyo 16:5-12)

14 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã tã ãvĩ, kộpi íjị́kí pánga ímụ́zú ĩndĩ kuyé, ngá kộpi vúgá anigé rĩ ꞌyéŋá pánga ãlu kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá. 15 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi adrikí mị be kọwụ ãkụ́fị́† Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé rĩ ã tã sĩ, ãzini Ẽródẽ vé rĩ ã tã sĩ.”

16 Kộpi rikí tã ꞌdĩri átá ĩ ãsámvú gé sĩ ĩ ọ̃gụ̃pị́ị be kínĩ, “Yẹ́sụ̃ átá tã rĩ ꞌdíni, ꞌbá ní pánga íjị́ ĩndĩ kuyé rĩ sĩ.”

17 Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní rií átá rĩ rá, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú átázú ĩmi ãsámvú gé sĩ ꞌyozú kínĩ pánga ꞌdãáyo rĩ ãꞌdi?” Tã ꞌdĩri fi drĩ ĩmi drị̃gé kuyé? Ĩmi úmĩ ãkó tã ꞌdĩri nị̃zú ámázú? 18 Ĩmi kõdô mị be pírí, ĩmî mị ndre ãngũ ku? Ĩmi kõdô bị́ be pírí, ĩmî bị́ yị tã ku? Ĩmi ícókí tã má ní ãnyãngã sẽzú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní ꞌdãri ígá ku? 19 Má kã pánga tọ̃wụ́ rĩ ũndĩí sẽé nyaá ꞌbá élĩfũ tọ̃wụ́ rĩ pi ní, ĩmi ĩkũnãkí pánga ĩ ní nyaá tí rĩ ẽ ị̃mbị́tã caá ũvú ã ꞌa ngõpí?

Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “ꞌBá ĩkũnãkí caá ũvú ã ꞌa mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃.”

20 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Pánga má ní ũndĩí sẽé nyaá ꞌbá élĩfũ sụ pi ní rĩ, ĩmi ĩkũnãkí pánga ĩ ní nyaá tí rĩ ẽ ị̃mbị́tã caá ũvú ã ꞌa ngõpí?”

Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “ꞌBá ĩkũnãkí caá ũvú ã ꞌa ẹ́zị̂rị̃.”

21 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Tã ꞌdĩri fi drĩ ĩmi drị̃gé kuyé?”

Yẹ́sụ̃ zị̃ ágó mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí ni ẽ mị

22 Yẹ́sụ̃ pi kâ caá Bẽtẽsãyídã gá ꞌdãlé, ꞌbá ụrụkọ íjị́kí ágó ãzi mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí ni ímụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. Kộpi mãkí Yẹ́sụ̃ ri, ã úló rí ágó rĩ ã rụ́ꞌbá, ágó rĩ ẽ mị ã zị̃ rí ꞌi bẽnĩ. 23 Yẹ́sụ̃ ní ágó rĩ ẽ drị́ rụzú, ĩri sẽzú fũzú mụzú gụ́rụ́ rĩ agásĩ ãmvé. Yẹ́sụ̃ ní kúru tụ̃sụ́ wezú ágó rĩ mị gé, ĩri ní ꞌî drị́ tị̃zú ágó rĩ drị̃gé, ĩri ní ágó rĩ zịzú kĩnĩ, “Mi nóni ícó ãngũ ndre rá?”

24 Ágó rĩ ní ãngũ ndrezú ụrụ, ĩri ni ꞌyozú kĩnĩ, “Á ndre ꞌbá, kộpi ri ẹ́cị́ má gãrã gá sĩ sụ̃ pẹtị ní rií ẹ́cị́ má gãrã gá sĩ kụ́rụ̃ rĩ tị́nị.”

25 Yẹ́sụ̃ gõ ꞌî drị́ ꞌbãá ágó rĩ ẽ mị gé dị̃ị́, ágó rĩ ẽ mị ní kúru ꞌi zị̃zú gõzú ãngũ ndrezú uletere. 26 Yẹ́sụ̃ ní ágó rĩ pẽzú mụzú ꞌbẹ̃tị́, ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Lẽ mî újá mi gõó vúlé gụ́rụ́ agá ꞌdãá ku.”

Pétẽró ꞌyo kĩnĩ, Yẹ́sụ̃ ri Kúrísítõ

(Mãtáyo 16:13-20; Lúkã 9:18-21)

27 Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, kộpi ní ꞌdezú mụzú ẹ́cị́zú gụ́rụ́ Sĩzérĩyã Pị̃lị̃pọ́yị̃ vé rĩ pi agásĩ. Kộpi kâ rií mụụ́ lẹ́tị gé ꞌdĩgé, Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “ꞌBá rĩ pi ụ̃sụ̃kí kínĩ, ma ãꞌdi ꞌi?”

28 Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní, “Ụrụkọꞌbée kínĩ, mi Yũwánĩ riípi bãtízĩmũ sẽépi rĩ ꞌi. Ụrụkọꞌbée kínĩ, mi Ẽlíyã ꞌi. Ụrụkọꞌbée kínĩ, mi nẹ́bị̃ rĩ pi vé ọ́gụ́pị.”

29 Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ꞌdĩꞌbée, ĩmi ụ̃sụ̃kí kínĩ, ma ãꞌdi ꞌi?”

Pétẽró ní újázú kĩnĩ, “Mi Kúrísítõ ꞌi.”

30 Yẹ́sụ̃ átá kộpi ní ũkpó ũkpó kĩnĩ, kộpi ã lũkí ꞌi ꞌbá ãzi ní ku.

Yẹ́sụ̃ átá ívé drãngárá ã tã

(Mãtáyo 16:21-28; Lúkã 9:22-27)

31 Yẹ́sụ̃ ní átázú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ímụ́ ĩzãngã nya lẹ́tị be ãndíãndí, ꞌbá ambugu rĩ pi, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi be, ãzini ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi ímụ́ ma gã sĩ, kộpi ímụ́ ma ꞌdị drã rá. ꞌBo ụ́ꞌdụ́ na ã vụ́drị̃ gé, ma ímụ́ íngá gõ ídri rú.” 32 Yẹ́sụ̃ ũlũ kộpi ní tã rĩ ẽ mị uletere, Pétẽró ní Yẹ́sụ̃ ri sezú gãrã gá, ĩri ẽ drị̃ ãvãzú.

33 ꞌBo Yẹ́sụ̃ kã ꞌi újá ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãá, ĩri ní trezú Pétẽró drị̃gé kĩnĩ, “Mi Sãtánã! ꞌÍ dẹ mi ꞌdĩísĩ rá, mívé tã rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ adri tã Múngú vé ni kuyé, ĩri tã ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi vé ni.”

34 Kúru ĩri ní ꞌbá bị́trị́ká ꞌdĩꞌbée zịzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ímụ́zú ꞌí vúgá nõlé, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ lẽ dõ mâ pámvú ũbĩí, ã adi ꞌî rụ́ꞌbá, ã ꞌdụ ívé pẹtị alambaku,‡ ã ũbĩ mâ pámvú. 35 ꞌBá riípi sụụ́pi ꞌî rụ́ꞌbá gá ꞌî drã rí ku rĩ, ị́sụ́ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ku. ꞌBá ꞌi sẽépi drãápi mâ tã sĩ, ãzini ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ã tã sĩ rĩ, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. 36 ꞌBá rĩ ꞌbã dõ ẹ́sị́ céré ngá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ drị̃gé, api dõ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ sĩ, ngá múké ĩri ní ị́sụ́ ꞌdĩgé rĩ ãꞌdi? 37 Ngá ãzi mí ní ícó sẽé Múngú ní mî drị̃ jezú ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́zú ni nyo anigé? 38 ꞌBá rĩ ẽ drị̃ ri dõ nja má sĩ, ãzini ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní ũlũú rĩ sĩ ꞌbá ọ̃wụ́ rú rĩ pi ẹndrẹtị gé, ãzini ꞌbá riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá lókí nõri gé rĩ pi ẹndrẹtị gé, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ụ́ꞌdụ́ má ní ímụ́zú ĩgõzú má Ẹ́tẹ́pị vé dị̃ngárá be, ãzini mãlãyíkã uletere rĩ pi be rĩ gé, ma adri ĩri sĩ drị̃njá sĩ.”

9

1 Yẹ́sụ̃ ní gõzú ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá pá tuꞌbá ꞌdĩꞌbée, ádarú á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ụrụkọ ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ícókí drĩ drãá ku, kộpi mãlũngã Múngú vé ímụ́pi ũkpõ be rĩ ndre drị̃drị̃ ũgbále.”

Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá újá ꞌi dị̃ị́ imvesírílílí

(Mãtáyo 17:1-13; Lúkã 9:28-36)

2 Ụ́ꞌdụ́ ázíyá ã vụ́drị̃ gé, Yẹ́sụ̃ ní Pétẽró pi jịzú Yõkóbũ be Yũwánĩ sĩ mụzú ꞌí vú sĩ, kộpi ní tụzú mụzú írã drị̃gé ụrụ ꞌdãá, ĩ mụkí rí adrií túngú ĩ drị̃kã sĩ. Kộpi kâ tụụ́ caá írã drị̃gé ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá újá ꞌi índré ũꞌdũ be túngú ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé. 3 Ĩrivé bõngó újá ꞌi ọ́gụ́ imvesírílílí, bõngó rĩ vé mvengárá aga ngá céré ĩ ní údé nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi rá. 4 Ẽlíyã pi ní ĩfũzú Mósẽ be ímụ́zú ĩ iꞌdazú Yẹ́sụ̃ pi ẹndrẹtị gé, kộpi ní rizú átázú Yẹ́sụ̃ be.

5 Pétẽró ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, ĩri múké ꞌbá ní adrizú nõgó, lẽ ꞌbâ ꞌbekí mõrõgó na, ãlu ni mí ní, ãlu ni Mósẽ ní, ãlu ni Ẽlíyã ní.” 6 ꞌBo ụ̃rị̃ fụ Pétẽró pi ꞌí ọ̃gụ̃pị́ị be ambamba, sẽ Pétẽró nị̃ tã ꞌí ní átá rĩ ã pámvú ámá kuyé.

7 Ị́rị́bị́tị ní ísị́zú ímụ́zú kộpi ọ̃zụ̃zú, ụ́ꞌdụ́kọ́ ní íkụ́zú ị́rị́bị́tị rĩ agá ꞌdãásĩ kĩnĩ, “Mvá ꞌdĩri mávé ni má ní lẽélẽ rĩ. Lẽ ĩmi yịkí tị ni yịyị!”*

8 Koro Pétẽró pi kâ ĩ gãrã úndré kụ́rụ̃, Mósẽ pi Ẽlíyã be kộpi ãsámvú gé ꞌdãáyo, ꞌbá ĩ ní kuú kộpi ãsámvú gé rĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi.

9 Yẹ́sụ̃ pi kâ rií ísị́ ímụ́ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be írã drị̃gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, Yẹ́sụ̃ ní átázú kộpi ní kĩnĩ, “Tã ĩmi ní ndreé ĩmî mị sĩ ꞌdĩꞌbée, ã lũkí ꞌbá ãzi ní ku. Ĩmi úcíkí tã ꞌdĩri kú ĩmî ẹ́sị́ agá, cĩmgbá cazú lókí ꞌBá Mvá ní ímụ́zú drãzú gõzú íngázú ídri rú rĩ gé.” 10 Kúru kộpi úcíkí tã rĩ kú ĩ ẹ́sị́ agá, ꞌbo kộpi rikí átá ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌi drã, ꞌi gõ íngá ídri rú ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi?”

11 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “ꞌBá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi ꞌyokí kínĩ, Ẽlíyã ri ímụ́ drị̃drị̃ nĩ ãsĩ?”

12 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú Ẽlíyã ri ímụ́ drị̃drị̃, ĩri ímụ́ tã rĩ pi ãrẽvú útú céré ícá pịrị. Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ꞌBá Mvá ri ímụ́ ĩzãngã nya, ꞌbá rĩ pi ĩri gã sĩ ãsĩ? 13 ꞌBo á lẽ lũú ĩmi ní, Ẽlíyã* ícá ị́nọ́gọ́sị́ gí, ꞌbá rĩ pi ꞌokí ĩri ũnjí sụ̃ ĩ ní ĩrivé tã sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị.”

Yẹ́sụ̃ ídrí mvá ágó índrí ũnjí be ni

(Mãtáyo 17:14-20; Lúkã 9:37-43a)

14 Yẹ́sụ̃ pi kâ ísị́ ímụ́zú írã drị̃gé ꞌdãásĩ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be vũgá nõó, kộpi ndrekí ꞌbá bị́trị́ká trakí ĩ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá, ĩri ní kuú vúlé ꞌdãá rĩ pi ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃. ꞌBá Mósẽ vé tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi ri ãgátá gã kộpi be. 15 ꞌBá rĩ pi kâ Yẹ́sụ̃ ri ndreé, sẽ kộpi ní ãyãngárá, kộpi ní njuzú mụzú Yẹ́sụ̃ ri ẹzịzú.

16 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú ãgátá gãzú rĩ ãꞌdi?”

17 Ágó ãzi ãlu ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, ĩri ní újázú kĩnĩ, “Ímbápi, má íjị́ mávé mvá ágóŋá nõri ímụ́ mí vúgá, mî ídrí rí ĩri, ãꞌdiãtãsĩyã índrí ũnjí rĩ sẽ tị ni ọ̃zụ̃, átá ku. 18 Índrí ũnjí rĩ kãdõ fií drị̃ ni gé, índrí ũnjí rĩ ĩri ꞌdụ ꞌbe vũgá, ĩri ꞌî sị́ nya, ụ́ꞌbụ́rụ́sã ri kpu tị ni gé sĩ, rụ́ꞌbá ni ri mba ku potokonyo. Má ẹ́ꞌyị́ mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi índrí ũnjí rĩ droó mvá ágóŋá rĩ drị̃gé sĩ, ꞌbo kộpi ụ̃ꞌbị̃kí droó tí.”

19 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãkó ꞌdĩꞌbée, mâ adri rí caá ĩmi be lókí be gbã ngõpí? Mâ ẹ́sị́ ã nya rí ĩzãngã caá lókí be gbã ngõpí ĩmî tã sĩ? Ĩmi íjị́kí mvá ágóŋá rĩ ímụ́ má vúgá nõó.”

20 Kúru kộpi ní mvá ágóŋá rĩ íjị́zú Yẹ́sụ̃ vú nõó. Índrí ũnjí rĩ kã Yẹ́sụ̃ ri ndreé, ĩri ní mvá ágóŋá rĩ ꞌdụzú aꞌbezú vũgá ꞌdãá ũkpõ sĩ, ĩri ní rizú ꞌi úlízú nyọ̃ọ́kụ́ gé sĩ pí ụ́ꞌbụ́rụ́sã be tị gé.

21 Yẹ́sụ̃ ní mvá ágóŋá rĩ vé ẹ́tẹ́pị zịzú kĩnĩ, “Índrí ũnjí rĩ ri mvá ágóŋá rĩ úꞌbé sụ̃ụ́ ꞌdĩri tị́nị vụ̃ụ́ caá lókí be gbã ngõpí?”

Mvá ágóŋá rĩ vé ẹ́tẹ́pị ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Índrí ũnjí rĩ íꞌdó mvá ágóŋá rĩ úꞌbé ꞌdíni íꞌdózú ãnjĩŋã gá ꞌdãá. 22 Índrí ũnjí rĩ ri mvá ágóŋá rĩ úꞌbé njị̃ị́ ãcí agá, ãzini yị̃ị́ agá, ã drã rí kõdô rá. ꞌBo mi dõ ícó mvá ágóŋá rĩ ídrí rá, lẽ mî ndre ꞌbávé ĩzãngã nõri.”

23 Yẹ́sụ̃ ní újázú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Tã mí ní ꞌyoó kínĩ, ma dõ ícó mvá ágóŋá rĩ ídrí rá ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi? ꞌBá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ ma rá, tã ãzi ícópi ma ndẽépi ni ꞌdãáyo.”

24 Koro mvá ágóŋá rĩ vé ẹ́tẹ́pị ní trezú ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Yẹ́sụ̃, má ẹ̃ꞌyị̃ mi gí, ꞌbo ꞌí ko má ĩzã, á lẽ mi ẹ̃ꞌyị̃ị́ dị̃ị́ agaá rá!”

25 Yẹ́sụ̃ kã ndreé ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ri ímụ́ tã rĩ ã ndrengárá gá, Yẹ́sụ̃ ní trezú índrí ũnjí rĩ drị̃gé kĩnĩ, “Mi índrí ũnjí ꞌdĩri, ꞌí fũ mvá ágóŋá ꞌdĩri drị̃gé sĩ ãmvé, mî gõ fií drị̃ ni gé dị̃ị́ ku.”

26 Kúru índrí ũnjí rĩ ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, mvá ágóŋá rĩ ayazú, fũzú ĩri ã drị̃gé sĩ ãmvé. ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi kâ ndreé mvá ágóŋá rĩ la kú kpílíkpílí ꞌbá drãápi gí ni tị́nị. ꞌBá rĩ pi kínĩ, “Mvá ágóŋá rĩ drã gí.” 27 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní mvá ágóŋá rĩ ẽ drị́ rụzú, ĩri ingazú pá tuzú ụrụ sĩ.

28 Vụ́drị̃ ni gé, Yẹ́sụ̃ kã mvií gõó ꞌbẹ̃tị́ gí, Yẹ́sụ̃ pi ní fizú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be jó agá, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú ãkũdẽ ꞌbá ãzi kộpi ã gãrã gá ꞌdãáyo, kộpi kínĩ, “Ngá ꞌbá ní ícózú índrí ũnjí drozú ku rĩ ãꞌdi?”

29 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Índrí ũnjí rĩ vé drongárá, lẽ ꞌbá rĩ ã zị† Múngú ri.”

Yẹ́sụ̃ átá ívé drãngárá ã tã dị̃ị́

(Mãtáyo 17:22-23; Lúkã 9:43b-45)

30 Yẹ́sụ̃ nga fũú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be vũrã kộpi ní adrizú ꞌdãri agásĩ, kộpi mụkí trãá ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agásĩ. Yẹ́sụ̃ lẽ ꞌbá ãzi ã nị̃ vũrã ĩ ní mụzú adrizú ꞌdãri ku, 31 ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ ri ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ímbá kĩnĩ, “Ĩ ímụ́ ꞌBá Mvá ã ũli ꞌbe, ĩ ĩri rụ sẽ ꞌbá ẹ́sị́ be ũnjí rĩ pi drị́gé, ĩ ĩri ꞌdị drã rá. Ụ́ꞌdụ́ na ã vụ́drị̃ gé, ĩri ímụ́ íngá gõ ídri rú.” 32 Tã Yẹ́sụ̃ ní átá ꞌdĩri fi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá ꞌdĩꞌbée drị̃gé ꞌdãlé kuyé. Ụ̃rị̃ sĩ, sẽ kộpi gõkí tã Yẹ́sụ̃ ní átá ꞌdĩri vé ífífí zịị́ kuyé.

Ãꞌdi ri adri ãmbúgú nĩ?

(Mãtáyo 18:1-5; Lúkã 9:46-48)

33 Yẹ́sụ̃ pi ní ꞌdezú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, kộpi ní cazú Kãpãrãnãụ́mã gá, kộpi ní kúru fizú mụzú adrizú jó agá. Kộpi ní rizú adrizú jó agá ꞌdãá rĩ gé, Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní té rizú ãgátá gãzú ímụ́zú lẹ́tị gé sĩ rĩ ãꞌdi?” 34 ꞌBo kộpi újíkí kíri, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ní rizú ímụ́ngárá gá lẹ́tị gé sĩ rĩ gé, kộpi rikí ãgátá gãá ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, ãꞌdi ri adri ãmbúgú rú nĩ.

35 Kúru Yẹ́sụ̃ ní úrízú vũgá, ĩri ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée zịzú ímụ́zú úrízú ꞌî gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ lẽ dõ adrií ꞌbá rĩ pi drị̃gé ãmbúgú rú, lẽ ã adri ꞌbá ụ̃dụ̃mbị́tã rú ni, ã adri ãtíꞌbá rú rií ꞌbá rĩ pi ní ẹ̃zị́ ngaá.”

36 Yẹ́sụ̃ ní mváŋá mãdãŋá ni íjị́zú pá tuzú ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá ꞌdĩꞌbée ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌî drị́ ꞌbãzú mváŋá rĩ ã kị́dị́ gé. Ĩri ní ꞌyozú ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, 37 “ꞌBá mváŋá mãdãŋá nõri ẹ́ꞌyị́pi mâ rụ́ sĩ rĩ, ẹ́ꞌyị́ ꞌdĩri ma, ꞌbá ma ẹ́ꞌyị́pi rĩ, ẹ́ꞌyị́ ꞌdĩri má Ẹ́tẹ́pị ma ĩpẽépi rĩ.”

ꞌBá ꞌbâ tã ndreépi ũnjí ku rĩ, ĩri ꞌbá ꞌbávé ni

(Lúkã 9:49-50)

38 Yũwánĩ ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, ꞌbá ndrekí ágó ãzi ri índrí ũnjí údró mî rụ́ sĩ, ꞌbá ugakí ĩri sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ágó rĩ adri ꞌbá ọ́gụ́pị kuyé.”

39 Yẹ́sụ̃ ní újázú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ugakí ágó rĩ ku, ꞌbá riípi tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌoópi rĩ, ícó gõó ꞌi újá mâ tã átá ũnjí ku. 40 ꞌBá ꞌbâ tã ndreépi ũnjí ku rĩ, ĩri ꞌbá ꞌbávé ni. 41 ꞌBá ĩmi ní yị̃ị́ sẽépi mvụụ́pi mâ rụ́ sĩ, ĩmi ní ma ẹ̃ꞌyị̃ị́ Kúrísítõ rú rá rĩ sĩ rĩ, ĩri ãndẽma ị́sụ́ rá.”

Ã sẽkí ꞌbá ãzi fií ũnjĩkãnyã agá ku

(Mãtáyo 18:6-9; Lúkã 17:1-2)

42 “ꞌBá ãzi úbé dõ anjiŋá nyíríŋá ma ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí nõꞌbée ꞌdeé fií tã ũnjí agá, ã ꞌyĩkí írã usegúgú ni umbe ni gé, ã ꞌbekí ĩri yị̃ị́ agá. 43 Mî drị́ úló dõ ũnjĩkãnyã, lẽ mî ga ĩri ꞌdĩísĩ rá, ĩri múké mí ní fizú ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé drị́ be ãlu, ndẽ mí ní fizú ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ‡ agá drị́ be ị̃rị̃ rĩ. 44 Vũrã ꞌdãri agá, ụ̃ꞌbụ̃ rĩ pi ũdrãkí ku, ãzini ãcí vũrã ꞌdãri agá rĩ drã kpá ku.§ 45 Mî pá jị dõ mi fií ũnjĩkãnyã ꞌoó, lẽ mî ga ĩri ꞌdĩísĩ rá, ĩri múké mí ní fizú ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé pá be ãlu, ndẽ mí ní fizú ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá ꞌdãá pá be ị̃rị̃ rĩ. 46 Vũrã ꞌdãri gé, ụ̃ꞌbụ̃ rĩ pi ũdrãkí ku, ãzini ãcí vũrã ꞌdãri gé rĩ drã kpá ku.* 47 Mî mị ndre dõ ngá ãzi mi sẽépi fiípi ũnjĩkãnyã agá ni, lẽ mî ínjé ĩri ꞌdĩísĩ rá, ĩri múké mí ní fizú mãlũngã Múngú vé rĩ agá ꞌdãá mị be ãlu, ndẽ mí ní fizú ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá ꞌdãá mị be ị̃rị̃ rĩ. 48 Vũrã ꞌdãri gé, ụ̃ꞌbụ̃ rĩ pi ũdrãkí ku, ãzini ãcí vũrã ꞌdãri gé rĩ drã kpá ku.*

49 “ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré ĩ ímụ́ kộpi ụ̃ꞌbị̃ ãcí sĩ.

50 “Ẹ̃ꞌyị́ ri ngá múké, ꞌbo ẹ̃ꞌyị́ rĩ vé sị́ asuúpi asuasu rĩ ícá dõ ãlákála gí, ẹ̃ꞌyị́ rĩ gõ adri múké ngóni? Lẽ ĩmi adrikí ĩmi ãsámvú gé sĩ múké, sụ̃ ẹ̃ꞌyị́ sị́ be múké rĩ tị́nị, ãzini lẽ ĩmi adrikí ĩmi ãsámvú gé sĩ tã be kíri.”

10

Ayingárá ágó pi vé ũkú be rĩ

(Mãtáyo 19:1-12; Lúkã 16:18)

1 Yẹ́sụ̃ nga fũú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be Kãpãrãnãụ́mã agásĩ, mụụ́ ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ gé. Ĩri ní yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Yárídénĩ vé rĩ zozú mụzú álé ꞌdãá. ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi gõkí ímụ́ vú ni gé nõó dị̃ị́, ĩri ní kộpi ímbázú, sụ̃ ĩri ní rií kộpi ímbá njị̃ị́ rĩ tị́nị.

2 Fãrụ́sị̃ ụrụkọꞌbée ímụ́kí Yẹ́sụ̃ ri zịị́ ĩri ụ̃ꞌbị̃zú ãní kínĩ, “Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ãꞌyĩ nyo ágó ni ívé ũkú ayizú rá?”

3 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ átá tã ꞌdĩri drị̃gé íngóni?”

4 Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Mósẽ ãꞌyĩ rá kĩnĩ, ‘Ágó ri kọ̃kọ̃bị́ sĩ sẽ ũkú ni ní, ĩri ayizú ãní rá.’ ”*

5 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Mósẽ sĩ tãị́mbị́ ꞌdĩri ĩmi ní, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmivé ẹ́sị́ ní teéte rĩ sĩ. 6 Múngú ní íꞌdózú ꞌbụ̃ pi gbizú vũ be rĩ gé, ‘Múngú gbi ágó pi ũkú be’* 7 ‘Tã ꞌdĩri sĩ, ꞌbá ágó ri ívé ẹ́tẹ́pị ku, ĩri ívé ẹ́ndrẹ́pị ku, kộpi ĩ úmú ũkú ni be. 8 ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ĩ úmú adri rụ́ꞌbá ãlu.’* 9 Ãjẽ Múngú ní úmú gí rĩ, lẽ ꞌbá ãzi ã ayi ãjẽ rĩ ku.”

10 Yẹ́sụ̃ pi kâ ímví ĩgõó ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ꞌbẹ̃tị́ nõó, kộpi gõkí Yẹ́sụ̃ ri zịị́ ágó pi vé ayingárá ũkú be rĩ vé tã sĩ dị̃ị́. 11 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ágó ívé ũkú ayiípi, gõópi ũkú ãzi jeépi rĩ, fi ꞌdĩri tã ọ̃wụ̃ vé ni ꞌoó. 12 Ũkú ívé ágó gãápi sĩ, gõópi ágó ãzi jeépi rĩ, fi ꞌdĩri tã ọ̃wụ̃ vé ni ꞌoó.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã tãkíri anjiŋá nyíríŋá rĩ pi drị̃gé

(Mãtáyo 19:13-15; Lúkã 18:15-17)

13 ꞌBá ụrụkọꞌbée íjị́kí ĩvé anjiŋá nyíríŋá rĩ pi Yẹ́sụ̃ vúgá, ã tị̃ rí drị́ kộpi drị̃gé, ã sẽ rí kộpi ní tãkíri. ꞌBo ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní trezú ꞌbá ĩvé anjiŋá íjị́ꞌbá Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdĩꞌbée drị̃gé. 14 Yẹ́sụ̃ kã tã kộpi ní ꞌoó ꞌdĩri ndreé, Yẹ́sụ̃ ẽ ẹ́sị́ ve kộpi ní rá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi kukí anjiŋá nyíríŋá rĩ pi ẽ ímụ́kí má vúgá nõó! Ĩmi ugakí kộpi ku. ꞌBá adriꞌbá sụ̃ anjiŋá nyíríŋá ꞌdĩꞌbée tị́nị rĩ pi, kộpi mãlũngã Múngú vé rĩ ị́sụ́ nĩ.” 15 Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ ãꞌyĩ dõ mãlũngã Múngú vé rĩ sụ̃ anjiŋá nyíríŋá rĩ pi ní ãꞌyĩí rĩ tị́nị ku, ícó fií mãlũngã Múngú vé rĩ agá ku. 16 Kúru Yẹ́sụ̃ ní anjiŋá rĩ pi íꞌdụ́zú ꞌí drị́gé, ĩri ní drị́ tị̃zú mụzú kộpi drị̃gé sĩ ãlu ãlu, ãzini ĩri ní tãkíri sẽzú kộpi ní.

Ágó ãꞌbú be rĩ zị fingárá ꞌbụ̃ gé rĩ vé tã

(Mãtáyo 19:16-30; Lúkã 18:18-30)

17 Yẹ́sụ̃ kã ívé ẹ̃cị̃ íꞌdó, ágó ãzi ní njuzú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, kã caá Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní Yẹ́sụ̃ rĩ zịzú kĩnĩ, “Ímbápi, mi ꞌbá múké, mâ ꞌo ãꞌdi mâ ị́sụ́ rí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ãní?”

18 Yẹ́sụ̃ ní ágó rĩ zịzú kĩnĩ, “Ngá mí ní ma zịzú ꞌbá múké ãꞌdi?* ꞌBá ãzi múké ni ꞌdãáyo, ꞌyéŋá Múngú ri múké nĩ. 19 Mí nị̃ tãị́mbị́ rĩ rá kĩnĩ, ‘Lẽ mî ꞌdị ꞌbá ku, lẽ mî ꞌbã ọ̃wụ̃ ku, lẽ mî ụ̃gụ̃ ꞌbá ãzi ã ngá ku, lẽ mî úlị́ ũnjõ ꞌbá ãzi drị̃gé ku, lẽ mî ũꞌbã ꞌbá ãzi ẽ mị ĩrivé ngá ꞌdụzú ku, lẽ mî ị̃njị̃ mí ẹ́tẹ́pị pi mí ẹ́ndrẹ́pị be ị̃njị̃njị̃.’ ”*

20 Ágó rĩ ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, á ꞌdụ tãị́mbị́ ꞌdĩꞌbée vé tã ngaá céré rá, íꞌdózú má ní adrizú mváŋá rú rĩ gé ꞌdãá.”

21 Yẹ́sụ̃ ní ãngũ ndrezú ágó rĩ vúgá ꞌdãá, lẽ ágó rĩ lẽlẽ, ĩri ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Tã mí ní ꞌoó kuyé rĩ ꞌyéŋá ãlu, ꞌí mụ, mí ụzị ngá mívé rĩ pi ãrẽvú céré, mí awa mũfẽngã ni ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní, úmvúlésĩ mi mụ ãꞌbú ị́sụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé ambamba, mí ímụ́ mâ pámvú ũbĩí.”

22 Ágó rĩ kã tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri yịị́, mịlẹ́tị ni ísị́ kuú ãní kị̃njị̃, ĩri ní ꞌdezú mụzú, ẹ́sị́ ni ị́sụ́ ĩzãngã, ãꞌdiãtãsĩyã ágó rĩ ãꞌbú be ambamba.

23 Yẹ́sụ̃ ní ãngũ úndrézú ꞌî gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, ĩri ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá ãꞌbú be rĩ vé fingárá mãlũngã Múngú vé rĩ agá ꞌdãlé rĩ, tã ni mbamba!”

24 Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri sẽ ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ãyãngárá.† ꞌBo Yẹ́sụ̃ gõ tã rĩ ẹndịị́ ꞌyoó kộpi ní dị̃ị́ kĩnĩ, “Mâ anji rĩ, ꞌBá ãꞌbú be rĩ vé fingárá mãlũngã Múngú vé rĩ agá ꞌdãlé rĩ, tã ni ũkpó ũkpó! 25 Kámĩlõ vé fingárá sĩndánĩ ã úlẽ gá sĩ rĩ mbamba, ꞌbo ꞌbá ãꞌbú be rĩ vé fingárá mãlũngã Múngú vé rĩ agá rĩ mba ndẽé rá.”

26 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ambamba, kộpi rikí átá ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “ꞌBá ĩ ní ícó paá ũnjĩkãnyã agásĩ ꞌbá ãsámvú gé nõgó rĩ, ĩri adri ãꞌdi ꞌi?”

27 Yẹ́sụ̃ ndre ãngũ kộpi vũgá ꞌdãá gõgõ, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá áda ícó tã ꞌdĩri ꞌdụụ́ ngaá ku, ꞌbo Múngú ri ꞌdụ nga rá, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri ícó tã rĩ pi ãrẽvú ꞌdụ nga céré.”

28 Pétẽró ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ ndre drĩ ká, ꞌbá kukí ꞌbávé ngá ãrẽvú céré, ꞌbâ ri mî pámvú ũbĩ!”

29 Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ívé ꞌbẹ̃tị́ kuúpi, ívé ẹ́drị́pị kuúpi, ívé ọ́mvụ́pị kuúpi, ívé ẹ́tẹ́pị kuúpi, ívé ẹ́ndrẹ́pị kuúpi, ívé anjiŋá kuúpi, ívé ọ́mvụ́ kuúpi mâ tã sĩ, ãzini ụ́ꞌdụ́kọ́ múké mávé rĩ ã tã sĩ rĩ, 30 ĩri jó ị́sụ́, ẹ́drị́pị ị́sụ́, ọ́mvụ́pị ị́sụ́, ẹ́ndrẹ́pị ị́sụ́, anjiŋá ị́sụ́, ãꞌbú ị́sụ́ ca mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ kárákará vũ drị̃gé nõgó. Ã nya dõ ĩzãngã drãáãsĩyã, ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé ímụ́pi ꞌdãri gé, ĩri ímụ́ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. 31 ꞌBá kárákará ꞌyoꞌbá kínĩ, ĩ drị̃drị̃ rĩ pi, kộpi ímụ́ adri ụ̃dụ̃mbị́tã. ꞌBá adriꞌbá ụ̃dụ̃mbị́tã rĩ pi, kộpi ímụ́ adri drị̃drị̃.”

Yẹ́sụ̃ átá ívé drãngárá ã tã dị̃ị́

(Mãtáyo 20:17-19; Lúkã 18:31-34)

32 Yẹ́sụ̃ pi ní ꞌdezú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be Yẹ̃rụ́sãlémã gálé rú, Yẹ́sụ̃ ko kộpi ẽ drị̃ mụzú nĩ. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ ábákí céré céré, ãzini ꞌbá mụꞌbá vú ni gé sĩ rĩ pi, ụ̃rị̃ ị́mvụ́ kộpi rá. Yẹ́sụ̃ ní ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée jịzú gãrã gá, ĩri ní tã lẽépi ímụ́pi ꞌi ngaápi ꞌî rụ́ꞌbá gá rĩ ũlũzú kộpi ní. 33 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá kãdõ mụụ́ caá Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ĩ ímụ́ mâ ũli ꞌbe rá, ĩ ma jị pá tu atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ẹndrẹtị gé, ãzini ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé. Kộpi ímụ́ mávé tã lị, ma ꞌdịzú ãní rá, kộpi ma jị pá tu ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ẹndrẹtị gé. 34 Kộpi ímụ́ mâ drị̃ ínjá, kộpi tụ̃sụ́ úwé mâ rụ́ꞌbá gá, kộpi ma ũgbã, kộpi ma ꞌdị drã rá, ꞌbo ụ́ꞌdụ́ na ã vụ́drị̃ gé, ma gõ íngá ídri rú.”

Yõkóbũ pi Yũwánĩ be zịkí tã ãzi Yẹ́sụ̃ tị gé

(Mãtáyo 20:20-28)

35 Kúru Zẽbẽdáyõ ẹnjịpị́ị Yõkóbũ pi Yũwánĩ be, kộpi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, kộpi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Ímbápi, tã ãzi anigé ꞌbá lẽkí zịị́ mí tị gé, mî ꞌo ꞌbá ní.”

36 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní lẽé mâ ꞌo ĩmi ní rĩ ãꞌdi?”

37 Kộpi ní újázú kínĩ, “Mí kãdõ úrí mívé lúpá mãlũngã vé ꞌbá rĩ pi ní mi íngúzú íngúngũ rĩ drị̃gé, lẽ mî ãꞌyĩ ꞌbá ãlu ã úrí mî drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, ãzi rĩ ã úrí mî drị́ ị̃jị́ gé.”

38 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi nị̃kí ngá zị be ku. Ĩmi nyo ícó ngá kópõ agá draápi dradra má ní ímụ́ mvụụ́ ꞌdĩri mvụ rá? Dõku bãtízĩmũ ĩ ní sẽé má ní ĩzãngã nyazú ꞌdĩri, ĩmi nyo ícó ãꞌyĩ ã sẽkí ĩmi ní, sụ̃ ĩ ní sẽé má ní rĩ tị́nị rá?”

39 Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBâ ícó rá.” Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ícó ngá kópõ agá draápi dradra má ní mvụụ́ rĩ mvụ rá, ãzini bãtízĩmũ ĩ ní sẽé má ní ĩzãngã nyazú ꞌdĩri, ĩmi ícó ãꞌyĩ, ĩ sẽ ĩmi ní rá, 40 ꞌbo úríngárá mâ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, ãzini mâ drị́ ị̃jị́ gé rĩ, má ícó tã ni ãꞌyĩí ĩmi ní nĩ ku. Vũrã ꞌdĩꞌbée Múngú údé îngá ꞌbá ꞌí ní ũpẽé gí rĩ pi ní.”

41 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ mụdrị́ rĩ pi kâ tã Yõkóbũ pi ní ꞌyoó Yũwánĩ be ꞌdĩri yịị́, kộpi ẽ ẹ́sị́ ve ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ní rá. 42 Kúru Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú ímụ́zú vũrã ãlu gé, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ĩ ní ꞌbãá ꞌbá rĩ pi drị̃gé ꞌbãgú rú ꞌdĩꞌbée, kộpi ri ũkpõ áyú ĩvé ꞌbá rĩ pi drị̃gé, ĩvé ũgalaku ambugu rĩ pi ri ũkpõ áyú ꞌbá ĩ ní rụụ́ rĩ pi drị̃gé. 43 Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, lẽ tã rĩ ã adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị ku. Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá rĩ lẽ dõ adrií ꞌbá ãmbúgú rú, lẽ ã ꞌbã ꞌi adrií ãtíꞌbá ĩmivé ni, 44 ãzini ꞌbá rĩ lẽ dõ ꞌî adri ãmbúgú ꞌbá rĩ pi drị̃gé céré, lẽ ã ꞌbã ꞌi adrií tụ́gẹ̃rị̃ rú rií ẹ̃zị́ ngaá ꞌbá rĩ pi ní céré. 45 Ma ꞌBá Mvá ꞌi, má ímụ́ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá rĩ pi ã ngakí má ní ẹ̃zị́ ꞌdíni kuyé, má ímụ́ ẹ̃zị́ ngaá ꞌbá rĩ pi ní, ãzini má ímụ́ ma sẽé ꞌdịị́ drãá ꞌbá kárákará pi ẽ drị̃ jezú.”

Yẹ́sụ̃ zị̃ Bãrĩtĩmáyõ mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí rĩ ẽ mị

(Mãtáyo 20:29-34; Lúkã 18:35-43)

46 Kúru Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, kộpi ní cazú kụ̃rụ́ Yẹ́rị̃kọ̃ vé rĩ gé. Kộpi kâ lẽé fũú mụzú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ, ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ꞌdekí mụụ́ kộpi ã vụ́drị̃ gé sĩ. Ágó ãzi mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí ni rụ́ ni Bãrĩtĩmáyõ ꞌi, ĩri Tĩmáyõ ã mvá, ĩri ri úrí lẹ́tị ã jẽlé gá, ri ngá mã ꞌbá rĩ pi vúgá. 47 Bãrĩtĩmáyõ kã yịị́ kínĩ, ꞌbá rĩ Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ ri ẹlị mụzú nĩ, ĩri ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Yẹ́sụ̃ Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ, ꞌí ndre ĩzãngã mávé nõri fô!”

48 ꞌBá ụrụkọꞌbée trekí ágó rĩ drị̃gé kínĩ, ã újí kíri. ꞌBo ágó rĩ gõ treé mụzú drị̃gélé kĩnĩ, “Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ, ꞌí ndre ĩzãngã mávé nõri fô!”

49 Yẹ́sụ̃ ní pá tuzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi zịkí ĩri.” Kộpi ní ágó mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí rĩ zịzú kínĩ, “Mí adri ụ̃rị̃ sĩ ku, ꞌí nga ụrụ, Yẹ́sụ̃ ri mi zị.” 50 Bãrĩtĩmáyõ ní ívé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ njezú ꞌbezú vũgá, ĩri ní wazú ụrụ, ĩri ní mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá.

51 Yẹ́sụ̃ ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Ngá mí ní lẽé mâ ꞌo mí ní rĩ ãꞌdi?”

Ágó mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí ꞌdĩri ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, á lẽ ãngũ ndreé.”

52 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌde mụụ́ ĩyí, mí ní ma ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, mí ídrí gí.” Koro ágó rĩ ẽ mị ní ꞌi zị̃zú ãngũ ndrezú, ĩri ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ pi ã vụ́drị̃ gé sĩ.

11

Yẹ́sụ̃ vé fingárá Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ

(Mãtáyo 21:1-11; Lúkã 19:28-40; Yũwánĩ 12:12-19)

1 Yẹ́sụ̃ pi ní cazú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be Bẽtẽfágẽ gá, ãzini Bẽtẽníyã gá, kụ̃rụ́ ꞌdĩꞌbée ĩnyiŋá Írã Õlívẽ* vé rĩ jẽlé gá. Kộpi kâ mụụ́ caá ĩnyiŋá kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ gé ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ni pi pẽzú mụzú drị̃drị̃. 2 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi mụkí gụ́rụ́ ĩmi ẹndrẹtị gé ꞌdãri gé, ĩmi kádõ fií caá gụ́rụ́ rĩ agá ꞌdãá, ĩmi dõngí mbaápi úꞌdí rú ꞌbá ãzi ní drĩ únjúzú ãní kuyé ni ị́sụ́ ꞌyĩkí kú ꞌdãáꞌdã, ĩmi ọyụkí dõngí rĩ íjị́ má vú nõó. 3 ꞌBá ãzi zị dõ ĩmi, ‘Ngá ĩmi ní rií ꞌoó ꞌdíni rĩ ãꞌdi?’ Ĩmi újákí ĩri ní ꞌdíni, ‘Úpí lẽ dõngí rĩ nĩ, ĩ dõngí rĩ újá gõ ĩmi ní vúlé rá.’ ”

4 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ní ꞌdezú mụzú, kộpi ní cazú dõngí mbaápi úꞌdí rú ni ị́sụ́zú ꞌyĩkí ĩri ĩnyiŋá kẹ̃ẹ́tịlé ãngũ ndreépi mụzú lẹ́tị ĩ ní fizú mụzú kụ̃rụ́ rĩ gé ꞌdãlé rĩ gé, kộpi ní dõngí rĩ ọyụzú. 5 ꞌBá ụrụkọ pá tuꞌbá ꞌdãlé rĩ pi ní kộpi zịzú kínĩ, “Ĩmi ri dõngí rĩ ọyụ ãlé?” 6 Kộpi ní tã rĩ újázú ꞌbá pá tuꞌbá rĩ pi ní sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ĩ ní rĩ tị́nị, ꞌbá pá tuꞌbá rĩ pi ní ãꞌyĩzú kínĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã jịkí dõngí rĩ mụzú ĩyí. 7 Kộpi ní dõngí rĩ jịzú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãlé, kộpi ní ĩvé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ pi ꞌbezú dõngí rĩ ã úgóró gá, Yẹ́sụ̃ ní tụzú úrízú drị̃ ni gé. 8 ꞌBá kárákará ajakí ĩvé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ pi mụzú lẹ́tị rĩ drị̃gé sĩ, ụrụkọꞌbée vãkí ị̃bị́bị́ ọ́mvụ́ agá rĩ pi ũꞌbãá mụzú lẹ́tị rĩ drị̃gé sĩ. 9 ꞌBá ꞌdeꞌbá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé drị̃drị̃ rĩ pi, ꞌdeꞌbá ĩri ã vụ́drị̃ gé rĩ pi be, rikí gbĩlílí gaá mụzú kínĩ,

“Hõsánã!”

“Tãkíri ã adri ꞌbá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ† ní!”*

10 “Múngú ã ꞌbã tãkíri mãlũngã úyú Dãwụ́dị̃ vé rĩ ní ímụ́ rụụ́ rĩ drị̃gé!”

“Hõsánã Múngú ụrụgégé ꞌbụ̃ gé rĩ!”

11 Kúru Yẹ́sụ̃ ní cazú kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní fizú Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní ꞌdezú rizú ngá rĩ pi úndrézú ánázú kụ́rụ̃. ꞌBo ụ̃tụ́ rĩ ní ꞌdeé gí rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ pi ní ꞌdezú mụzú ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi be gụ́rụ́ Bẽtẽníyã vé rĩ gé.

Yẹ́sụ̃ tri pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ

(Mãtáyo 21:18-19)

12 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, Yẹ́sụ̃ pi ní fũzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be gụ́rụ́ Bẽtẽníyã vé rĩ agásĩ ãmvé, ẹ̃bị́rị́ fụ Yẹ́sụ̃ ri káyĩ. 13 Ĩri ní pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ ndrezú rárá rú, bị́ ni amu kú kụ̃mvụ̃, ĩri ní ꞌdezú mụzú pẹtị rĩ ã gãrã gá ĩnyiŋáŋá ꞌdãá, lẽ ndreé dõ pẹtị rĩ ꞌa rá. Kã mụụ́ caá pẹtị rĩ ã gãrã gá ꞌdãá, ị́sụ́ pẹtị rĩ ꞌa kuyé, ꞌyéŋá bị́ ni amu kú nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã lókí ꞌdãri adri pẹtị ní ꞌazú ni kuyé. 14 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú pẹtị rĩ ní kĩnĩ, “Lẽ ꞌbá ãzi ã gõ mívé ũꞌa nyaá dị̃ị́ ãluŋáni ku.” ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi yịkí tã ĩri ní ꞌyoó ꞌdĩri rá.

Yẹ́sụ̃ údró ꞌbá mũfẽngã ufuꞌbá rĩ pi Jó Múngú vé rĩ agásĩ

(Mãtáyo 21:12-17; Lúkã 19:45-48; Yũwánĩ 2:13-22)

15 Yẹ́sụ̃ pi kâ caá ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ĩri ní fizú mụzú Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ĩri ní íꞌdózú ꞌbá riꞌbá ngá jeꞌbá, ãzini riꞌbá ngá ụzịꞌbá rĩ pi údrózú. Ĩri ní ꞌbá riꞌbá mũfẽngã ufuꞌbá rĩ pi vé mísá uzezú uꞌdezú ụ̃lị̃ rú, ãzini ꞌbá ãmámũ ụzịꞌbá rĩ pi vé kị́trị̃ uzezú uꞌdezú ụ̃lị̃ rú. 16 Yẹ́sụ̃ ãꞌyĩ ꞌbá ãzi ní ngá jịzú ụzịzú Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá ku. 17 Yẹ́sụ̃ ní kộpi ímbázú, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Sĩkí nyo Búkũ Múngú vé rĩ agá ꞌyozú kínĩ,

“ ‘Jó mávé rĩ ĩ zị

jó ꞌbá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi ní ma zịzú ni’ ꞌdíni kuyé?*

ꞌBo ĩmi újákí jó rĩ ícá ‘vũrã ụ̃gụ́ꞌbá rĩ pi ní rizú adrizú ni.’ ”*

18 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri yịị́, kộpi íꞌdókí lẹ́tị ndãá lẽzú Yẹ́sụ̃ ri ꞌdịzú drãzú rá. ꞌBo kộpi ꞌokí ĩri sĩ ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá kárákará ãyãkí tã ĩri ní ímbá rĩ sĩ rá.

19 Kã mụụ́ adrií ũndréŋá rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ pi ní fũzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be kụ̃rụ́ rĩ agásĩ ãmvé.

Pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ vé ꞌwingárá

(Mãtáyo 21:20-22)

20 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, kộpi kâ rií ẹlịị́ mụzú pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ ã gãrã gá sĩ, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní pẹtị Yẹ́sụ̃ ní trií ꞌdãri ndrezú, pẹtị rĩ íꞌdó ꞌwií úlá ni gélésĩla. 21 Pétẽró ní tã ándúrú Yẹ́sụ̃ ní pẹtị rĩ trizú ꞌdãri ã tã ígázú. Pétẽró ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, ꞌí ndre drĩ ká! Pẹtị mí ní trií ꞌdãri ꞌwi gí.”

22 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri. 23 Ádarú á ꞌyo ĩmi ní, ꞌbá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ Múngú ri rá, yị̃kị̂ ni awa dõ ꞌi ị̃rị̃ kuyé, ĩri ícó ꞌyo írã ꞌdĩri ní ã njị̃ ꞌi ꞌdeé yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá ꞌdãá, írã rĩ ícó ꞌi njị̃ ꞌde yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá ꞌdãá rá. 24 ꞌÍ ꞌbã dõ ẹ́sị́ rizú ngá zịzú Múngú vúgá, ngá mí ní zịị́ rĩ, Múngú ri sẽ mí ní rá. 25 ꞌBo mi dõ ri Múngú ri zị, ꞌí ꞌbã dõ ꞌbá ãzi ã tã kú mí ẹ́sị́ agá, lẽ mî trũ ĩri rá, mí Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ã trũ rí mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ bẽnĩ. 26 ꞌBo ꞌí trũ dõ mí ọ́gụ́pị ri ívé ũnjĩkãnyã agásĩ ku, mí Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ícó mi trũú mívé ũnjĩkãnyã agásĩ ku.”‡

Yãhụ́dị̃ rĩ pi zịkí ũkpõ Yẹ́sụ̃ ní ẹ̃zị́ ngazú rĩ ã tã

(Mãtáyo 21:23-27; Lúkã 20:1-8)

27 Yẹ́sụ̃ pi ní gõzú cazú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá dị̃ị́. Yẹ́sụ̃ kã rií ẹ́cị́ Jó Múngú vé rĩ ã bóró agásĩ, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi be, ꞌbá ambugu ụrụkọꞌbée be, kộpi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. 28 Kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Ũkpõ mí ní ꞌbá ngá ụzịꞌbá ꞌdĩꞌbée údrózú Jó Múngú vé rĩ ã bóró agásĩ ꞌdĩri, mí ị́sụ́ íngũgá? Ãꞌdi sẽ mí ní ũkpõ ꞌdĩri nĩ?”

29 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ma drĩ ĩmi zị, ĩmi újákí dõ tã má ní ĩmi zịzú ꞌdĩri rá, ma kúru ũkpõ má ní tã ꞌozú rĩ vé tã ũlũ ĩmi ní rá.” 30 Kúru ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ãꞌdi sẽ Yũwánĩ ní ũkpõ bãtízĩmũ sẽzú ꞌdĩri nĩ? Yũwánĩ vé bãtízĩmũ sẽé ꞌdĩri íbí íngá ꞌbụ̃ gélésĩla yã, dõku íbí íngá ꞌbá áda vúgálésĩ? Ĩmi újákí má ní!”

31 Kộpi ní rizú átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “ꞌBá ꞌyokí dõ, ‘Ũkpõ Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú ꞌdĩri íbí íngá ꞌbụ̃ gélésĩla,’ ĩri gõ ꞌbâ zị, ‘Ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí Yũwánĩ ri kuyé ãsĩ?’ 32 ꞌBo ꞌbá rĩ pi ní ꞌyoó Yũwánĩ ri nẹ́bị̃ rĩ sĩ, ꞌbá ícókí ꞌyoó, bãtízĩmũ Yũwánĩ ní sẽé ꞌdĩri, ꞌbá áda sẽ ĩri ní ũkpõ ni nĩ ꞌdíni ku.”

33 Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “ꞌBá nị̃kí kuyé.”

Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Má ícó ũkpõ má ní tã ꞌozú rĩ vé tã ũlũú ĩmi ní ku.”

12

Nãpí ãgõ ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá rĩ pi vé rĩ

(Mãtáyo 21:33-46; Lúkã 20:9-19)

1  Kúru Yẹ́sụ̃ ní átázú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi ní, ãzini ꞌbá ambugu ụrụkọꞌbée ní nãpí sĩ kĩnĩ, “Ágó ãzi sa pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ pi,* sị ãbi ọ́mvụ́ rĩ ã gãrã sĩ kụ́rụ̃, ga ꞌbụ́ kụụ́ vũgá ꞌdãá, rizú vị́nyọ̃ rĩ zozú ãní, ãzini sị lágáráka ãco ụrụgégé ꞌdãá, rizú ãngũ úndrézú. Kúru ĩri ní ívé vị́nyọ̃ ọ́mvụ́ agá rĩ kuzú ꞌbá ụrụkọꞌbée ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá ni pi ní ũkõlõ, kộpi ũfẽkí ĩri ní mũfẽngã, ĩri ní ꞌdezú mụzú ãngũ ãzi gé. 2 Lókí ĩ ní rizú ũꞌa rĩ ũtĩzú pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ pi sị́gé sĩ rĩ kã ícó, ĩri ní ívé ãtíꞌbá pẽzú mụzú ꞌbá ĩri ní ọ́mvụ́ rĩ kuú kộpi ní ũkõlõ ꞌdãꞌbée vúgá ꞌdãá, ãtíꞌbá rĩ mụ ĩrivé ũꞌa rĩ ã vúgú íjị́. 3 ꞌBo ꞌbá ĩ ní ọ́mvụ́ rĩ kuú kộpi ní ũkõlõ ꞌdãꞌbée ní ĩri rụzú, kộpi ní ĩri ũgbãzú, ĩri pẽzú mụzú drị́ be ule.

4 “Ĩri ní ãtíꞌbá ãzi pẽzú mụzú kộpi vúgá ꞌdãlé dị̃ị́, ꞌbo kộpi ã gbãkí ĩri ẽ drị̃, kộpi uꞌdakí ĩri ũnjí ũnjí. 5 Ĩri ní gõzú ãtíꞌbá ãzi pẽzú, kộpi ꞌdịkí ãtíꞌbá ꞌdĩri drãá rá. Ri nyo ãtíꞌbá rĩ pi ũpẽé mụzú dị̃ị́ dị̃ị́, kộpi ũgbãkí ụrụkọꞌbée, úꞌdị́kí ụrụkọꞌbée ũdrãá rá.

6 “ꞌBá rĩ ẽ ị̃mbị́tã ace ãlu, ꞌbá aceépi rĩ, ĩri ọ́mvụ́ ꞌdị́pa rĩ vé mvá ĩri ní lẽé ambamba rĩ. Ĩri ní mvá rĩ pẽzú mụzú ꞌbá ĩri ní ọ́mvụ́ rĩ kuú kộpi ní ũkõlõ rĩ pi vúgá ꞌdãá kĩnĩ, ‘Kộpi ícó mávé mvá ị̃njị̃ rá.’

7 “ꞌBo ꞌbá ĩri ní ọ́mvụ́ rĩ kuú kộpi ní ũkõlõ rĩ pi ní rizú átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, ‘ꞌBá ímụ́pi ĩrivé ngá ẽ tị rụụ́pi rĩ, ĩri ímụ́ ꞌdã, lẽ ꞌbâ ꞌdịkí ĩri drãá ꞌdĩísĩ rá, ꞌbâ ꞌdụkí rí ọ́mvụ́ rĩ ꞌbá ní.’ 8 Kộpi ní ĩri rụzú, ĩri ꞌdịzú drãzú rá, kộpi ní ĩrivé ãvũ ꞌdụzú ọ́mvụ́ rĩ agásĩ, jịzú ꞌbezú ãmvé.”

9 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi kádõ ụ̃sụ̃ụ́, ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ri gõ tã íngóni ni ꞌo? Á lẽ lũú ĩmi ní ꞌyozú kínĩ, ĩri ímụ́ ꞌbá ĩri ní ọ́mvụ́ rĩ kuú kộpi ní ꞌdãꞌbée úꞌdị́ ũdrã rá, ĩri gõ ọ́mvụ́ rĩ sẽ ꞌbá ụrụkọꞌbée ní. 10 Ĩmi lãkí tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ kuyé? Búkũ rĩ kĩnĩ,

“ ‘Írã ándúrú ꞌbá jó sịꞌbá rĩ pi ní gãá sĩ rĩ,

újá nóni ꞌi ícá írã sẽépi jó rĩ ní pá tuzú ãní ũkpó ũkpó ni.

11 Úpí ꞌo tã ꞌdĩri nĩ,

sẽ ꞌbá ní ãyãngárá.’* ”

12 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní átá kộpi be ꞌdĩꞌbée nị̃kí ámá rá, nãpí Yẹ́sụ̃ ní ũlũú ꞌdĩri, Yẹ́sụ̃ ri tã rĩ pi nãpí rú ĩ rụ́ꞌbá gá. Kộpi lẽkí kõdô ĩri rụụ́, ꞌbo kộpi rukí ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi, kộpi kukí ĩri ãní, kộpi gõkí mụụ́ ꞌdĩísĩ rá.

Mũfẽngã umbe jezú rĩ vé ũfẽngárá ꞌbãgú ãmbúgú rĩ ní rĩ

(Mãtáyo 22:15-22; Lúkã 20:20-26)

13 Drị̃koma ꞌdĩꞌbée ní Fãrụ́sị̃ rĩ pi ã ụrụkọ pẽzú ꞌbá Ẽródẽ ri ẹ̃tị̃ꞌbá rĩ pi be mụzú Yẹ́sụ̃ ri uzịzú, ã ꞌyo rí tã, ĩ tõkí rí ĩri ãní bẽnĩ. 14 Kộpi ní cazú ĩri vúgá ꞌdãá, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Ímbápi, ꞌbá nị̃kí rá mi ꞌbá tã ꞌoópi pịrị ni, ꞌbá ãzi ícó mívé yị̃kị̂ tã ꞌozú rĩ újá ku, mi ꞌbá rĩ pi vé tã ꞌdụ nga céré trõtrõ, átã dõ ꞌbá rĩ ãꞌdi ꞌi, mi ri tã áda Múngú vé rĩ ímbá. Ĩri nyo múké ĩ ní mũfẽngã umbe jezú rĩ ũfẽzú ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní,† dõku ã ũfẽkí ku? 15 ꞌBâ ũfẽkí ĩyí, dõku ꞌbâ ũfẽkí ku?”

ꞌBo Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ẽ ẹ́sị́ agá rĩ rá. Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ri tã ndã mâ rụ́ꞌbá gá ꞌdíni ãsĩ? Ĩmi íjị́kí má ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãlu, mâ ndre drĩ ká.” 16 Kộpi ní mũfẽngã ã fífí íjị́zú ãlu Yẹ́sụ̃ vú nõó, Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ị́ndrị́lị́kị́ ĩ ní údé mũfẽngã rụ́ꞌbá gá nõri, ãzini rụ́ ĩ ní sĩí rụ́ꞌbá ni gé nõri ãꞌdi vé ni?”

Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Ị́ndrị́lị́kị́ rĩ, ãzini rụ́ rĩ ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ vé ni.”

17 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ngá rĩ dõ ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ vé ni, ĩmi sẽkí ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní, ngá rĩ dõ Múngú vé ni, ĩmi sẽkí Múngú ní.”

Tã Yẹ́sụ̃ ní újá kộpi ní ꞌdĩri, sẽ kộpi ní ãyãngárá.

Íngángárá drãngárá gálésĩla rĩ vé tã

(Mãtáyo 22:23-33; Lúkã 20:27-40)

18 Kúru ꞌbá ĩ ní zịị́ Sãdókẽ,‡ ꞌyoꞌbá kínĩ, ꞌbá rĩ drã dõ gí ícó gõó íngá ídri rú ku ꞌdĩꞌbée ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú 19 kínĩ, “Ímbápi, Mósẽ sĩ ꞌbá ní kínĩ, ‘ꞌBá rĩ vé ẹ́drị́pị drã dõ, ku dõ ọ̃wụ́zị́ kú mvá ãkó, ꞌbá drãápi rĩ vé ẹ́drị́pị rĩ gõ ọ̃wụ́zị́ rĩ ẹ́ꞌyị́ ꞌí ní ũkú rú, kộpi anji tị ọ̃wụ́zị́ rĩ be, anji kộpi ní tịị́ rĩ pi adri ẹ́drị́pị drãápi ꞌdãri vé ni.’* 20 Ándúrú anji ãgõ ẹ́zị̂rị̃, kộpi ẹ́drị́pị́ị rú, mvá kãyú rĩ je ũkú, ĩri ní drãzú, kộpi tịkí mvá ũkú rĩ be kuyé. 21 Ẹ́drị́pị ãzi rĩ ní gõzú ũkú rĩ ẹ́ꞌyị́zú, ĩri ní kpá drãzú mvá ãkó, ẹ́drị́pị ãzi rĩ ní kpá ũkú rĩ ẹ́ꞌyị́zú, drã kpá ꞌdíni, kộpi tịkí mvá ũkú rĩ be kuyé. 22 Anji ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée ũdrãkí céré, tịkí anji ũkú rĩ be kuyé. Ụ̃dụ̃ ni gé, ũkú rĩ ní kpá drãzú. 23 Kúru ꞌí lũ ꞌbá ní, ãgõ ũdrãꞌbá ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée céré rikí ũkú ãlu ꞌdĩri jeé, kãdõ mụụ́ caá ụ́ꞌdụ́ ꞌbá rĩ pi ní íngázú gõzú ídri rú rĩ gé, ũkú ꞌdĩri adri ãꞌdi vé ni?”

24 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Tã ĩmi ní átá ꞌdĩri adri pịrị ku! Ĩmi nị̃kí tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ kuyé! Ĩmi nị̃kí ũkpõ Múngú vé rĩ kuyé! 25 ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi kádõ íngá gõó ídri rú, ágó gõ ũkú jeé ku, ũkú gõ ágó jeé ku. Kộpi adri sụ̃ mãlãyíkã ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ pi tị́nị. 26 ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé íngángárá gõó ídri rú rĩ vé tã, ĩmi lãkí búkũ Mósẽ ní sĩí rĩ agá rá. Ĩmi nị̃kí tã ãcí ní dị̃zú rụ̃dụ́ agá rĩ rá, Múngú ꞌyo Mósẽ ní kĩnĩ, ‘Ma Múngú Ãbũrámã§ vé rĩ, Múngú Ĩsákã* vé rĩ, ãzini Múngú Yõkóbũ† vé rĩ,’* 27 Múngú adri ꞌyozú kínĩ, ĩri Múngú ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé ni kuyé, ĩri Múngú ꞌbá ídri rú rĩ pi vé ni. Ĩmi Sãdókẽ ꞌdĩꞌbée, tã ĩmi ní ꞌyoó kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbée gí rĩ pi íngákí gõó ídri rú ku ꞌdĩri ũnjõ.”

Tãị́mbị́ tã be agaápi rá rĩ

(Mãtáyo 22:34-40; Lúkã 10:25-28)

28 ꞌBá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi vé ãlu ní ícázú, ị́sụ́ Yẹ́sụ̃ pi ri ãgátá gã Sãdókẽ rĩ pi be. Kã ímụ́ ị́sụ́ Yẹ́sụ̃ újá tã rĩ pịrị, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Tãị́mbị́ ꞌdĩꞌbée agásĩ céré, ngõri ndẽ nĩ?”

29 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Tãị́mbị́ agaápi rá rĩ, ĩri ꞌdĩ, ‘Ĩmi anji Ĩsẽrélẽ vé ꞌdĩꞌbée, ĩmi yịkí drĩ ká! Úpí ꞌbávé rĩ, ĩri ꞌyéŋá Úpí Múngú ꞌi. 30 Lẽ mî lẽ Úpí Múngú mívé rĩ ẹ́sị́ be céré, índrí mívé rĩ be céré, yị̃kị̂ mívé rĩ be céré, ũkpõ mívé rĩ be céré.’* 31 Tãị́mbị́ ị̃rị̃ rĩ ꞌdíni, ‘Lẽ mî lẽ ꞌbá mî gãrã gá rĩ sụ̃ mí ní mî rụ́ꞌbá lẽé rĩ tị́nị.’* Tãị́mbị́ ãzi tãị́mbị́ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ndẽépi rá ni ꞌdãáyo.”

32 Ágó riípi tãị́mbị́ ímbápi rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ímbápi, tã mí ní ꞌyoó kínĩ, Múngú ri ꞌyéŋá ãlu, Múngú ãzi túngú ni ꞌdãáyo ꞌdĩri, ĩri tã áda. 33 Ádarú lẽ mî lẽ ĩri ẹ́sị́ be céré, yị̃kị̂ mívé rĩ be céré, ũkpõ mívé rĩ be céré, ãzini ꞌí lẽ dõ ꞌbá mî gãrã gá rĩ sụ̃ mí ní mî rụ́ꞌbá lẽé rĩ tị́nị, ndẽ ngá mí ní sẽé rĩ pi rá, ãzini ndẽ rọ̃bọ̃ŋọ̃ mí ní zãá rĩ rá.”

34 Yẹ́sụ̃ kã ndreé ágó rĩ újá tã rĩ pịrị, ĩri ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Mí ítrú nóni mi ícá ĩnyiŋá mãlũngã Múngú vé rĩ ã jẽlé gá gí.” Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbá ãzi gõ Yẹ́sụ̃ ri zịị́ tã ãzi sĩ dị̃ị́ kuyé.

Kúrísítõ ri ãꞌdi ã Mvá?

(Mãtáyo 22:41-46; Lúkã 20:41-44)

35 Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ĩri ní ꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “ꞌBá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi ri ꞌyo kínĩ, Kúrísítõ ri ímụ́ ĩfũ úyú Dãwụ́dị̃ vé rĩ agá, tã kộpi ní ꞌyoó ꞌdĩri, kộpi ụ̃sụ̃kí ífífí ni aꞌdi? 36 Índrí Uletere rĩ ású Dãwụ́dị̃ ri, sẽ átá ꞌdíni kĩnĩ,

“ ‘Úpí Múngú ꞌyo mávé Úpí ní‡ kĩnĩ,

“Mí úrí mâ drị́ ẹ̃ndẹ́pị§ gé,

cĩmgbá má ní mívé ariꞌba rĩ pi ꞌbãzú

mî pálé gá rĩ gé.” ’*

37 Dãwụ́dị̃ zị dõ Kúrísítõ ri ívé Úpí pírí, Kúrísítõ ri ícó adri Dãwụ́dị̃ ã mvá íngóni ngóni?”

ꞌBá kárákará ꞌbãkí úvá rizú tã ĩri ní ímbá ꞌdĩri yịzú ãyĩkõ sĩ.

Yẹ́sụ̃ kĩnĩ lẽ ꞌbá rĩ pi ã adrikí mị be kọwụ ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi vé tã sĩ

(Mãtáyo 23:1-36; Lúkã 20:45-47)

38 Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌbá rĩ pi ímbá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi adrikí mị be kọwụ ꞌbá riꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée ã tã sĩ. Kộpi lẽkí ĩ úsú bõngó ãcoco ni pi sĩ, rií ẹ́cị́ jọ̃kọ́nị̃ agásĩ, ꞌbá rĩ pi kádõ ĩ ẹzịị́, kộpi ẽ ị̃njị̃kí rí ĩ ị̃njị̃njị̃. 39 Ãzini kộpi lẽkí ã ꞌbãkí ĩ úrí vũrã ꞌbá ambugu rĩ pi vé rizú úrízú Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agá ꞌdãá rĩ gé, ãzini vũrã ꞌbá ị̃njị̃zú ị̃njị̃njị̃ rizú ụ̃mụ̃ nyazú rĩ gé. 40 Kộpi ri ọwụzị rĩ pi ẽ mị ũꞌbã rizú kộpivé ngá jó ãsámvú gé rĩ pi uꞌdụzú kộpi drị́gé sĩ. Kộpi ri Múngú ri zị sâ be ãco, ꞌbá rĩ pi ã ndrekí rí ĩ. ꞌBá tã ꞌoꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, Múngú ri ímụ́ kộpi ĩrĩŋã ũnjí ũnjí.”

Ngá ọ̃wụ́zị́gọ́ rĩ ní sẽé rĩ vé tã

(Lúkã 21:1-4)

41 Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú úrízú sọ̃ndụ́kụ̃ ĩ ní ꞌbãá kuú Jó Múngú vé rĩ agá, ĩ ní rizú mũfẽngã ꞌbezú ꞌa ni gé rĩ ã gãrã gá. Tẽ rií ꞌbá kárákará mũfẽngã jịꞌbá ꞌbeꞌbá rĩ pi ndreé. Ndre ꞌbá ãꞌbú be rĩ pi ꞌbekí mũfẽngã ĩvé rĩ ãmbúgú. 42 Kúru ọ̃wụ́zị́gọ́ ãzi íjị́ ívé rĩ mũfẽngã fífí nyíríŋá ẹ̃njị̃ị́pi ku ni ꞌbeé ị̃rị̃.

43 Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ũkú ọ̃wụ́zị́gọ́ ngá ãkó ꞌdĩri vé mũfẽngã ꞌbeé rĩ, ndẽ ꞌbá ꞌbeꞌbá ãmbúgú rĩ pi vé rĩ rá. 44 Ngá ꞌbá ãꞌbú be rĩ pi ní sẽé rĩ, kộpi íꞌdụ́kí ĩvé ãꞌbú kárákará rĩ pi agá, ꞌbo ũkú ngá ãkó ꞌdĩri sẽ ívé ngá ꞌí ní kõdô ꞌî ĩzã kozú rĩ ãrẽvú céré.”

13

Ĩ ímụ́ Jó Múngú vé rĩ ũŋõ árí vũgá

(Mãtáyo 24:1-2; Lúkã 21:5-6)

1 Yẹ́sụ̃ kã rií fũú mụzú Jó Múngú vé rĩ agásĩ, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãlu ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ímbápi, ꞌí ndre drĩ írã ũnyĩ be ꞌdĩꞌbée ká, ãzini ꞌí ndre drĩ jó ĩ ní sịị́ jó Múngú ri ị̃njị̃zú rĩ ã gãrã gá sĩ ũnyĩ be ꞌdĩꞌbée ká!”

2 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Jó mí ní ndreé ambugu ambugu ꞌdĩꞌbée, ĩ ímụ́ kộpi ũŋõ céré uꞌde vũgá, írã ĩ ní jó rĩ pi ũꞌbãzú ãní ꞌdĩꞌbée, ĩ ímụ́ kộpi ũŋõ úꞌbé céré vũgá.”

Ĩzãngã ímụ́pi drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ

(Mãtáyo 24:3-14; Lúkã 21:7-19)

3 Vụ́drị̃ ni gé, Yẹ́sụ̃ mụ úrí kuú Írã Õlívẽ vé rĩ drị̃gé, ị́ꞌbụ́ŋá aco kộpi ãsámvú Jó Múngú vé rĩ be nĩ. Pétẽró pi Yõkóbũ be, Yũwánĩ sĩ, ãzini Ãndẽréyã sĩ, kộpi ní ĩ njezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá. 4 Kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Tã ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩ nga ngọ̃tụ́? Ngá ímụ́pi lũúpi kínĩ, tã ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩ nga rá rĩ ãꞌdi?”

5 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí múké, lẽ ꞌbá ãzi ã ũꞌbã ĩmî mị ku, 6 ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá kárákará pi ímụ́ ũnjõ ụ́lị́ mâ rụ́ sĩ, kộpi ꞌyo, ĩ Kúrísítõ ꞌi. Kộpi ꞌbá kárákará pi ẽ mị ũꞌbã rá. 7 Ĩmi kádõ tã ẹ̃ꞌdị́ vé ni yịị́, ãzini ĩmi kádõ tã ẹ̃ꞌdị́ vé ĩ ní rií átá rĩ ã tã yịị́, lẽ ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku. Tã ꞌdíni ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩ nga rá, ꞌbo adri ꞌyozú kínĩ, ụ̃dụ̃ nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ, ĩri ꞌi dẹẹ́pi ꞌdĩ ꞌdíni kuyé. 8 ꞌBá ãngũ ãzi agá rĩ pi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ĩ ãsámvú gé sĩ ꞌbá ãngũ ãzi agá rĩ pi be. ꞌBá mãlũngã rụꞌbá rĩ pi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ĩ ọ̃gụ̃pị́ị mãlũngã rụꞌbá rĩ pi be, dĩngídĩngí ri ímụ́ ãngũ aya vũrã kárákará ni pi agásĩ, ẹ̃bị́rị́ ri ímụ́ ꞌde ũnjí ũnjí. ꞌBo tã ꞌdĩꞌbée drĩ ĩzãngã rĩ vé íꞌdóngárá.

9 “Ĩmi adrikí mị be kọwụ! Ĩ ímụ́ ĩmi urụ jị mụ tõ ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, ĩ ĩmi ũgbã Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ kẹ̃lị́ŋá sĩ. Ĩ ímụ́ ĩmi jị mụ pá tu ũgalaku ambugu rĩ pi ẹndrẹtị gé, ãzini ꞌbãgú rĩ pi ẹndrẹtị gé mâ tã sĩ, ĩri adri drị̃lé múké ĩmi ní mávé tã ũlũzú kộpi ní. 10 Ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ ní drĩ ícázú kuyé rĩ gé, lẽ ã ũlũkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ céré. 11 Urụkí dõ ĩmi, ãzini tõkí dõ ĩmi ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá átángá ĩmi ní lẽé mụụ́ átá rĩ vé tã sĩ ku. Sâ ni kãdõ ícá, átángá ĩmi ní mụụ́ átá rĩ, Múngú ri ũlũ ĩmi ní nĩ. Ĩmi átákí átángá rĩ nĩ ku, Índrí Uletere rĩ átá nĩ.

12 “Ẹ́drị́pị ri ímụ́ ẹ́drị́pị ã ũli ꞌbe, ĩri ẹ́drị́pị ri sẽ ꞌdị drã rá. Ẹ́tẹ́pị ri ímụ́ ívé anjiŋá rĩ pi ã ũli ꞌbe, ĩri kộpi sẽ úꞌdị́ ũdrã rá, anjiŋá rĩ pi ímụ́ ufu ku ariꞌba rú, kộpi ꞌbá ĩ tịꞌbá rĩ pi sẽ úꞌdị́ ũdrã rá. 13 ꞌBá rĩ pi ímụ́ ĩmi ngụ̃ ũnjí mâ tã sĩ, ꞌbo ꞌbá pá tuúpi tị́tị́ ívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá cĩmgbá cazú ụ̃dụ̃ gé rĩ, Múngú ri ímụ́ ĩri pa rá.

Tã ũnjí ímụ́pi ꞌi ngaápi rĩ

(Mãtáyo 24:15-21; Lúkã 21:20-24)

14 “Ĩmi kádõ ‘Ngá Ũnjí ãngũ izaápi’* ni ndreé tu pá kuú vũrã ĩri ní kõdô pá tuzú ku rĩ gé, ꞌbá tã ni lãápi rĩ ã nị̃ tã ni vé ífífí múké. Sâ ꞌdãri gé, ꞌbá adriꞌbá ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá rĩ pi, lẽ kộpi ã ápákí mụzú írã drị̃gé. 15 Tã ꞌdĩri ị́sụ́ dõ ꞌbá rĩ jó drị̃gé, ẽ ísị́ fií jó agá ꞌdãá, mụụ́ ngá ãzi íꞌdụ́ ku. 16 Tã ꞌdĩri ị́sụ́ dõ ꞌbá rĩ ọ́mvụ́ agá, lẽ ꞌbá rĩ ã gõ vúlé mụụ́ ívé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ íꞌdụ́ ku. 17 Lókí ꞌdãri gé, tã rĩ ímụ́ adri ũkpó ũkpó ũkú ꞌa be rĩ pi ní, ãzini ũkú anji be drĩ ũdéŋá rú bã ndruꞌbá ndrundru rĩ pi ní! 18 Lẽ ĩmi zịkí Múngú ri, tã ꞌdĩꞌbée ã ngá rí ꞌi lókí kílóngóro vé rĩ* gé ku, 19 ãꞌdiãtãsĩyã sâ ꞌdãri gé, ĩzãngã ꞌbá rĩ pi ní ímụ́ nyaá rĩ, Múngú ní íꞌdózú vũ rĩ gbingárá gá ꞌdãá, kộpi nyakí drĩ ãvũ ni kuyé. ꞌBo ĩzãngã sụ̃ ꞌdĩri tị́nị ni, ícó gõó ꞌi ngaá dị̃ị́ ku. 20 Úpí ẽ ítrú dõ ụ́ꞌdụ́ ĩzãngã nyazú rĩ ícá ẹ̃lị́ŋá ku, ꞌbá ãzi ícó adrií ídri rú ku. ꞌBo ĩrivé ꞌbá ĩri ní îngá ũpẽé rĩ pi ã tã sĩ, ĩri ụ́ꞌdụ́ rĩ ítrú ícá ẹ̃lị́ŋá. 21 Lókí ꞌdãri gé, ꞌbá rĩ ꞌyo dõ, ‘ꞌÍ ndre, Kúrísítõ ri nõ!’ dõku ‘Ĩri ꞌdã!’ lẽ mî ẹ̃ꞌyị̃ ĩrivé tã ĩri ní ꞌyoó ꞌdĩri ku. 22 ꞌBá ũnjó rú ꞌyoꞌbá kínĩ ĩ Kúrísítõ ꞌi rĩ pi nẹ́bị̃ ũnjó rú rĩ pi be, kộpi ímụ́ ĩfũ ri tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌo ꞌbá Múngú ní ũpẽé rĩ pi ẽ mị ũꞌbãzú ãní, ꞌbo kộpi ícókí ũꞌbãá bã ku. 23 ꞌBo ĩmi adrikí mị be kọwụ! Má ũlũ ĩmi ní tã ímụ́ꞌbá ꞌi ngaꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré drị̃drị̃ gí.

Yẹ́sụ̃ vé ĩgõngárá

(Mãtáyo 24:29-31; Lúkã 21:25-28)

24 “Lókí ꞌdãri gé, ĩzãngã ꞌbá rĩ pi ní nyaá rĩ ã vụ́drị̃ gé,

“ ‘Ụ̃tụ́ rĩ ẽ mị ri ímụ́ bĩ nị ku ị́nị́ŋá rú,

mbãá rĩ gõ kaá ku.

25 Línyã rĩ pi ímụ́ lụ̃ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá,

ĩ ímụ́ ngá ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ pi aya rá.’*

26 “Sâ ꞌdãri gé, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ꞌbá rĩ pi ímụ́ mávé ímụ́ngárá ị́rị́bị́tị agásĩ ũkpõ be ãmbúgú rĩ ndre, ãzini mávé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ ndre ĩ mị sĩ. 27 Ma ímụ́ mávé mãlãyíkã rĩ pi ĩpẽ ímụ́ ꞌbá ĩ ní ũpẽé gí rĩ pi tra vũ drị̃gé sĩ céré, cĩmgbá cazú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá.

Nãpí pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 24:32-35; Lúkã 21:29-33)

28 “Lẽ ĩmi nị̃kí tã ꞌdĩri ámá pẹtị rụ́ꞌbá gá, pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ ẽ bị́ íꞌdó dõ rũú gí, mi ícó nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ẹ̃ẹ́zụ̃ ícá ĩnyiŋá gí. 29 Kúru ĩmi ndrekí dõ tã má ní ũlũú ꞌdĩꞌbée ri ĩ ꞌo, ĩmi ícó nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, lókí má ní ĩgõzú rĩ ícá ĩnyiŋáŋá gí. 30 Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ụrụkọ lókí nõri vé rĩ pi ũdrãkí drĩ ku, tã ꞌdĩꞌbée ãrẽvú céré ímụ́ ĩ nga drị̃drị̃ ũgbále ká. 31 ꞌBụ̃ pi vũ be, kộpi ímụ́ dẹ rá, ꞌbo átángá má ní átá rĩ tã áda, ĩri adri mụzú ꞌdániꞌdáni.

ꞌBá ãzi nị̃ ụ́ꞌdụ́, dõku sâ má ní ímvízú rĩ kuyé

(Mãtáyo 24:36-44)

32 “ꞌBo ꞌbá ãzi nị̃ ụ́ꞌdụ́, dõku sâ tã ꞌdĩꞌbée ní ꞌi ngazú rĩ kuyé, mãlãyíkã ꞌbụ̃ gé rĩ pi nị̃kí kpá kuyé, Ma Mvá rú, á nị̃ kpá kuyé, ꞌyéŋá má Ẹ́tẹ́pị Múngú nị̃ îngá nĩ. 33 Lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ, ĩmi adrikí ũrẽ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí sâ tã rĩ ní ímụ́zú ꞌi ngazú rĩ kuyé. 34 Tã má ní átá ꞌdĩri, ĩri adri sụ̃ ágó ãzi ní ívé ꞌbẹ̃tị́ kuú, ĩri ní ꞌdeé mụụ́ ẹ̃cị̃ gé rárá rú, ĩri ní ẹ̃zị́ awaá ívé ãtíꞌbá rĩ pi ní, ĩri ní ꞌyoó ívé ãtíꞌbá kẹ̃ẹ́tịlé ũtẽépi rĩ ní, ã adri mị be mgbọ rĩ tị́nị.

35 “Kúru lẽ ĩmi adrikí mị be mgbọ, ãꞌdiãtãsĩyã lókí jó ꞌdị́pa ní ícázú rĩ, dõ ĩri ícá ũndréŋá sĩ yã, dõ ị́nị́ŋá útú gé yã, dõ ụ̃ꞌbụ́tị sĩ yã, ĩmi nị̃kí kuyé. 36 ꞌBo jó ꞌdị́pa ícá dõ mbẽlẽŋá, ẽ ícá rí ĩmi ị́sụ́ ụ́ꞌdụ́ kongárá gá ku. 37 Tã má ní ꞌyoó ĩmi ní ꞌdĩri, á ꞌyo ꞌbá céré ní, lẽ ĩmi adrikí mị be mgbọ, ĩmi ũtẽkí ĩrivé ĩgõngárá!”

14

ꞌBekí Yẹ́sụ̃ ã ũli lẽzú ĩri ꞌdịzú

(Mãtáyo 26:1-5; Lúkã 22:1-2; Yũwánĩ 11:45-53)

1 Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ,* ãzini Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku rĩ nyazú rĩ† vé ụ́ꞌdụ́ kã aceé ị̃rị̃, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, rikí Yẹ́sụ̃ ã tã ndrĩí lẽzú ĩri rụzú, ĩ ꞌdịkí rí ĩri drãá ꞌdĩísĩ rá. 2 Kộpi rikí ꞌyoó kínĩ, “Lẽ ꞌbâ rụkí Yẹ́sụ̃ ri ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ nyazú rĩ gé ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi ímụ́ íngá ꞌbá drị̃gé gí.”

Ũkú ãzi dã ũdu Yẹ́sụ̃ drị̃gé

(Mãtáyo 26:6-13; Yũwánĩ 12:1-8)

3 Yẹ́sụ̃ kã rií adrií Bẽtẽníyã gá ꞌdãá, ri adrií Sị̃mọ́nã ọ́tụ́ ũfú ní nyaá rĩ vé ãngá. Yẹ́sụ̃ kã úrí ínyá nyangárá gá, ũkú ãzi ní ímụ́zú ũdu ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ ni be drị́gé mãlãngĩ agá, ũdu rĩ ãjẽ be ãmbúgú. Ũkú rĩ ní mãlãngĩ rĩ ẽ tị zị̃zú, ĩri ní ũdu rĩ dãzú Yẹ́sụ̃ drị̃gé.

4 Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá ụrụkọ ụ̃mụ̃ rĩ gé ꞌdãlé rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ve rá, kộpi ní rizú unuzú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ngá ũkú rĩ ní rizú ũdu rĩ izazú ꞌdíni rĩ ãꞌdi?” 5 Kộpi íngákí ũkú rĩ drị̃gé mgbárãsĩ. Kộpi kínĩ, “Ũkú rĩ té ũdu rĩ ụzị mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ na, ĩri té mũfẽngã ni awa ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní.”

6 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi kukí ũkú rĩ, ngá ĩmi ní rizú ũkú rĩ ẽ drị̃ izazú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Tã ũkú rĩ ní ꞌoó má ní ꞌdĩri, ĩri tã múké, 7 ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ céré ĩmi ri adri ꞌbá ngá ãkó rĩ pi be trụ́, ĩmi lẽkí dõ kộpi ẽ ĩzã koó, ĩmi ícó ko rá. ꞌBo má ícó áwí adrií ĩmi be nõgó rõ ku. 8 Ũkú ꞌdĩri ꞌo ngá ꞌí ní lẽé ꞌoó má ní rĩ gí. Má ní drĩ adrizú ídri rú rĩ gé, ũkú rĩ dã ũdu mâ rụ́ꞌbá trịzú ãní, má kãdõ ímụ́ drãá, ị́sụ́ trị mâ rụ́ꞌbá ũdu rĩ sĩ ị́nọ́gọ́sị́ gí. 9 Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ pi kádõ rií ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú mụzú vũ drị̃gé sĩ, kộpi tã ũkú rĩ ní ꞌoó rĩ ígá, kộpi ũlũ mụzú ꞌbá rĩ pi ní.”

Yụ́dã ꞌbe Yẹ́sụ̃ ã ũli

(Mãtáyo 26:14-16; Lúkã 22:3-6)

10 Kúru Yụ́dã Ĩsĩkãrĩyótã Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé ãzi ní ꞌdezú mụzú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi vúgá ꞌdãá, ꞌî ꞌbe rí Yẹ́sụ̃ ã ũli, kộpi ã rụkí rí ĩri. 11 Atala atala rĩ pi drị̃gé ꞌdĩꞌbée kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi adrikí ãní ãyĩkõ sĩ, kộpi ꞌyokí ĩ tị sĩ kínĩ, ĩ Yụ́dã ní mũfẽngã sẽ rá. Kúru Yụ́dã ní lẹ́tị ndãzú Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbezú ãní.

Ínyá ụ̃dụ̃ Yẹ́sụ̃ ní nyaá rĩ

(Mãtáyo 26:17-25; Lúkã 22:7-14, 21-23; Yũwánĩ 13:21-30)

12 Ụ́ꞌdụ́ ĩ ní íꞌdózú Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku rĩ nyazú rĩ gé, Yãhụ́dị̃ rĩ pi céré ãlu ãlu kãbĩlõ mvá‡ íꞌdụ́ lị rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ gé, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩri zịzú kínĩ, “Mí lẽ ꞌbâ mụkí ínyá mí ní lẽé nyaá Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ áꞌdí íngũgá?”

13 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ni pi pẽzú, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi mụkí kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agá ꞌdãá, ĩmi ca mụ ágó ãzi ị́sụ́ ꞌdãlé, ĩri ri ũdrí ꞌdụ mụzú yịị́ be agá. Ĩmi ꞌdekí mụụ́ vú ni gé sĩ. 14 Jó ꞌdị́pa rĩ kãdõ fií jó agá ꞌdãá, ĩmi lũkí ĩri ní kínĩ, ‘Ímbápi kĩnĩ, “ꞌBâ ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ nya mávé ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be íngũgá?” ’ 15 Jó ꞌdị́pa ri ĩmi jị tụ mụzú jó ꞌa be ãmbúgú ụrụgégé, ĩ ní ngá ụ̃mụ̃ vé rĩ útú ũꞌbãá kuú ꞌa ni gé ị́nọ́gọ́sị́ gí rĩ agá ꞌdãá, ĩri ĩmi ní jó rĩ iꞌda. Kúru ĩmi áꞌdíkí ínyá rĩ, ĩmi ũꞌbãkí jó rĩ agá ꞌdãá.”

16 Kúru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ní ngazú ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá, kộpi cakí tã rĩ ị́sụ́, sụ̃ nyo Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Kộpi ní ínyá ĩ ní lẽé mụụ́ nyaá ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ áꞌdízú, kộpi ní ũꞌbãzú jó rĩ agá ꞌdãá.

17 Kã mụụ́ adrií ũndré sĩ, Yẹ́sụ̃ pi ní ícázú ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi be. 18 Yẹ́sụ̃ pi kâ úrí ínyá rĩ nyangárá gá ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ꞌbá ní rií ngá nyaá ĩri be trụ́ rĩ ímụ́ mâ ũli ꞌbe nĩ.”

19 Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri sẽ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá ꞌdĩꞌbée ní ĩzãngã ambamba, ꞌbá ãlu ãlu ꞌde rí Yẹ́sụ̃ ri zịị́, “ꞌBá rĩ adri nyo ma ꞌi ku?”

20 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ínyá dũúpi má be trụ́ sákãnĩ nõri agá rĩ, ꞌbá rĩ adriípi ꞌdĩ.” 21 Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ĩ ímụ́ ma ꞌdị drã rá, sụ̃ ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị. ꞌBo ĩzãngã rĩ ímụ́ adri ꞌbá mâ ũli ꞌbeépi rĩ vé ni! Ọ́tụ́ ã tịkí dõ ágó ꞌdĩri kuyé, ĩri té adri múké.

Ínyá Úpí vé uletere rĩ vé nyangárá

(Mãtáyo 26:26-30; Lúkã 22:14-23; 1 Kõrínítõ 11:23-25)

22 Yẹ́sụ̃ pi kâ úrí ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ngá nyangárá gá, ĩri ní pánga íꞌdụ́zú, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní ꞌa ni ãndĩzú, ĩri ní sẽzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ẹ́ꞌyị́kí nyaá, ꞌdĩri rụ́ꞌbá mávé rĩ.”

23 Ĩri ní kpá kópõ vị́nyọ̃ be agá rĩ íꞌdụ́zú, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní sẽzú kộpi ní, kộpi ní céré ẹ́ꞌyị́zú mvụzú.

24 Kúru ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌDĩri mávé ãrí dãápi, má ní ũndĩ rụzú ꞌbá kárákará pi ã tã sĩ rĩ.§ 25 Ádarú ã lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, íꞌdózú ãndrũ mụzú drị̃drị̃, á gõ vị́nyọ̃ mvụụ́ dị̃ị́ ku, ma mụ vị́nyọ̃ úꞌdí mvụ mãlũngã Múngú vé rĩ gé.”

26 Kúru kộpi ní úngó ngozú, kộpi ní ꞌdezú mụzú ánga ĩ ní zịị́ Írã Õlívẽ vé rĩ drị̃gé ꞌdãá.

Yẹ́sụ̃ kínĩ, Pétẽró ri ímụ́ ꞌi gã rá

(Mãtáyo 26:31-35; Lúkã 22:31-34; Yũwánĩ 13:36-38)

27 Kộpi ní rií mụngárá gá lẹ́tị gé ꞌdĩgé, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi céré ímụ́ ápá mâ rụ́ꞌbá gá sĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ,

“ ‘Ma ímụ́ ꞌbá kãbĩlõ úcépi rĩ ꞌdị drã rá,

kãbĩlõ rĩ pi ímụ́ ayi kpélékpélé.’*

28 ꞌBo má kãdõ íngá gõó ídri rú, ma ꞌde mụzú ĩmî drị̃lé gá sĩ drị̃drị̃ ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãlé, ꞌbâ mụ ꞌbâ ị́sụ́ ĩmi be ꞌdãlé.”

29 Pétẽró ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ pi dõ céré ápá mî rụ́ꞌbá gá sĩ rá drãáãsĩyã, má ícó ápá ku.”

30 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Pétẽró, ị́nị́ŋá ãndrũ nõri sĩ, mi ímụ́ ma gã ca vú na, vụ́drị̃ ni gé, lõgúlõgú ri ímụ́ cẽré ꞌbe vú ị̃rị̃.”

31 Pétẽró gõ rií tã rĩ sií dị̃ị́ dị̃ị́ kĩnĩ, “Má ícó ãluŋáni ꞌyoó á gã mi sĩ ꞌdíni ku, ꞌbâ ũdrã mí be trụ́.” ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi céré ngakí ꞌyoó, sụ̃ Pétẽró ní ꞌyoó ꞌdĩri tị́nị.

Yẹ́sụ̃ zị Múngú ri Gẽtẽsẽmánĩ gé ꞌdãlé

(Mãtáyo 26:36-46; Lúkã 22:39-46)

32 Yẹ́sụ̃ pi ní ꞌdezú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ãngũ ĩ ní zịị́ Gẽtẽsẽmánĩ rĩ gé ꞌdãlé, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi úríkí ꞌdĩgé, ma drĩ mụ Múngú ri zị.” 33 Yẹ́sụ̃ jị Pétẽró pi Yõkóbũ be, Yũwánĩ sĩ mụzú ꞌí vúgá sĩ ĩndĩ. Ĩzãngã ŋõ ẹ́sị́ ni ambamba. 34 Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩzãngã fi má ẹ́sị́ agá nõlé, lẽ ma ꞌdịị́ drãá. Ĩmi adrikí ꞌdĩgé, ꞌbo ĩmi adrikí mị be mgbọ, ã kokí ụ́ꞌdụ́ ku.”

35 Yẹ́sụ̃ gõ ꞌi útrú drị̃drị̃ mãdã, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú, ĩri ní Múngú ri zịzú kĩnĩ, “Ícó dõ rá, lẽ tã ũkpó ũkpó ꞌdíni ꞌdĩri ã nga ꞌi mâ rụ́ꞌbá gá ku.” 36 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ábã,* má Ẹ́tẹ́pị, tã ãzi mi ndẽépi ni ꞌdãáyo. Ícó dõ rá, ꞌí ꞌdụ kópõ ĩzãngã vé ꞌdĩri mâ rụ́ꞌbá gá sĩ rá. ꞌÍ ꞌo tã mî ẹ́sị́ ní lẽé rĩ, adri ꞌyozú kínĩ tã mâ ẹ́sị́ ní lẽé rĩ ku.”

37 Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú gõzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãá, ị́sụ́ kộpi ri ụ́ꞌdụ́ ko. Ĩri ní ꞌyozú Sị̃mọ́nã Pétẽró ní kĩnĩ, “Ĩmi ri ụ́ꞌdụ́ ko? Ĩmi ícókí nyo adrií mị be mgbọ sâ be ãlu ku? 38 Lẽ ĩmi adrikí mị be mgbọ, ĩmi zịkí Múngú ri, tã ũkpó ũkpó ni ẽ ímụ́ rí ĩmi ụ̃ꞌbị̃ị́ ku. Ẹ́sị́ ĩmivé rĩ lẽ kõdô tã ꞌoó pịrị, ꞌbo ĩmî rụ́ꞌbá ní adrií ũkpõ ãkó rĩ sĩ, ĩmi ícókí tã pịrị ꞌoó ku.”

39 Yẹ́sụ̃ gõ kpá ꞌdeé mụụ́ Múngú ri zịị́ dị̃ị́, sụ̃ ꞌí ní té zịị́ drị̃drị̃ rĩ tị́nị. 40 Yẹ́sụ̃ kã ꞌi újá gõó vúlé ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãá dị̃ị́, ị́sụ́ kộpi ri ụ́ꞌdụ́ ko, ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ rĩ drĩ kộpi mị gé ꞌdãá ũgõgõ, sẽ kộpi ndãkí átángá ĩ ní lẽé átá rĩ tí.

41 Yẹ́sụ̃ kã ꞌi újá caá kộpi vúgá ꞌdãá vú na ni gé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi drĩ ri ụ́ꞌdụ́ rĩ koko, ãzini ĩmi drĩ ri uvuvu? Ĩmi kokí ụ́ꞌdụ́ rĩ ẹ̃sị́rị́! Sâ ĩ ní ꞌBá Mvá ri rụzú sẽzú ꞌbá ũnjí rĩ pi drị́gé rĩ ícó gí. 42 Ĩmi íngákí ụrụ! ꞌBá ꞌdekí mụụ́! ꞌBá mâ ũli ꞌbeépi rĩ ícá gí.”

Yẹ́sụ̃ vé rụngárá

(Mãtáyo 26:47-56; Lúkã 22:47-53; Yũwánĩ 18:3-12)

43 Yẹ́sụ̃ kã drĩ átángá rĩ átá dẹẹ́ ꞌí tị gé sĩ kuyé, koro Yụ́dã Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbeépi rĩ ní ícázú, Yụ́dã ri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé ãzi. ꞌBá kárákará ímụ́kí Yụ́dã pi be trụ́, kộpi íꞌdụ́kí ị́lị́ ãco ãco ni pi, ãzini túré pi be ímụ́zú ĩ drị́gé sĩ ĩndĩ. Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi, ãzini ꞌbá ambugu rĩ pi be, ĩpẽkí kộpi ímụ́zú nĩ.

44 Yụ́dã lũ ãngáráwá rĩ pi ní drị̃drị̃ kĩnĩ, “Ágó má ní mụụ́ uꞌdeé ẹzịị́ bẹ̃drị̃ sĩ rĩ, ꞌbá rĩ ĩri adriípi ꞌdĩ. Ĩmi rụkí ĩri, ĩmi jịkí ĩri mụzú, ĩmi ũtẽkí ĩri mụzú ũtẽtẽ.” 45 Kộpi kâ caá, koro Yụ́dã ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi!” Ĩri ní kúru Yẹ́sụ̃ ri uꞌdezú ẹzịzú bẹ̃drị̃ sĩ. 46 Kúru ãgõ ímụ́ꞌbá Yụ́dã pi be ꞌdĩꞌbée ní Yẹ́sụ̃ ri rụzú. 47 Ãgõ pá tuꞌbá Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá ꞌdĩꞌbée vé ãlu† ní ívé ị́lị́ ãco rĩ ínjézú kẽréwũ rĩ agásĩ, ĩri ní átálágú ãmbúgú rĩ vé ãtíꞌbá ẽ bị́ gazú mvọ́rụ́ ꞌdezú vũgá ꞌdãá.

48 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá ꞌi rụꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní ímụ́zú ị́lị́ ãco ãco ni pi be, ãzini túré pi be drị́gé, ma rụzú sụ̃ ꞌbá tã ũnjí ꞌoópi rĩ tị́nị rĩ ãꞌdi? 49 Ụ́ꞌdụ́ céré ꞌbá rikí adrií ĩmi be trụ́, á ri ĩmi ímbá Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ĩmi rụkí ma kuyé. ꞌBo tã ꞌi ngaápi mâ rụ́ꞌbá gá ãndrũ nõri, ã sẽ rí tã ĩ ní sĩí kú Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ, ã nga rí ꞌi fũú tị́nị gé bẽnĩ.” 50 Kúru Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ngakí ápá céré, kukí Yẹ́sụ̃ ri kú ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ.

51 Kẹ̃rị́mvá ãzi ri ꞌdeé mụzú Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ, ndrã bõngó ꞌî rụ́ꞌbá gá. ꞌBá rĩ pi kâ lẽé ĩri rụụ́, 52 kẹ̃rị́mvá rĩ ánjó ꞌi kộpi drị́gé sĩ, ku ívé bõngó kuú kộpi drị́gé, ápá mụzú rụ́ꞌbá be ule.

Yẹ́sụ̃ tu pá Yãhụ́dị̃ ambugu tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé

(Mãtáyo 26:57-68; Lúkã 22:54-55, 63-71; Yũwánĩ 18:13-14, 19-24)

53 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri rụꞌbá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú átálágú ãmbúgú rĩ vé ãngá. Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá drị̃koma rú rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi be, úmúkí ĩ céré vũrã ãlu gé. 54 Pétẽró ri ꞌdeé mụzú Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ, se ꞌi gõó vúlé rú ãsámvú sĩ. Kã caá átálágú ãmbúgú rĩ vé bóró gá ꞌdãá, mụ úrí ꞌbá ãngũ ũtẽꞌbá rĩ pi be trụ́, rií ãcí yuú.

55 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi‡ be céré, rikí lẹ́tị ndãá lẽzú tã ũnjí ị́sụ́zú Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá gá, ĩ ꞌdịkí rí ĩri drãá ãní, ꞌbo kộpi ị́sụ́kí tã ũnjí rụ́ꞌbá ni gé kuyé. 56 ꞌBá kárákará ꞌdekí rií ũnjõ ụ́lị́ Yẹ́sụ̃ drị̃gé, ꞌbo átángá kộpivé rĩ, úmú ꞌi trụ́ kuyé.

57 Kúru ꞌbá ụrụkọꞌbée ní ngazú pá tuzú ụrụ sĩ, ũnjõ úlị́zú Yẹ́sụ̃ drị̃gé, kộpi kínĩ, 58 “ꞌBá yịkí rá, Yẹ́sụ̃ ri ꞌyoó kĩnĩ, ‘Ma Jó Múngú vé ꞌbá áda ní sịị́ rĩ ũŋõ kpélékpélé, ma gõ ãzi ni sị ụ́ꞌdụ́ na agá, ꞌbá áda sị nĩ ku.’ ” 59 ꞌBo átángá kộpi ní átá rĩ úmú ꞌi trụ́ kuyé.

60 Átálágú ãmbúgú rĩ ní íngázú pá tuzú ụrụ sĩ ꞌbá tã lịꞌbá ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Tã ãgõ ꞌdĩꞌbée ní rií ũmbĩí mí drị̃gé kárákará ꞌdĩꞌbée, ꞌí ꞌyo átángá mí tị gé sĩ ku ãsĩ?” 61 ꞌBo Yẹ́sụ̃ újí kíri, zị̃ ꞌî tị átángá ꞌyozú ãluŋáni kuyé.

Átálágú ãmbúgú rĩ ní gõzú ĩri zịzú dị̃ị́ kĩnĩ, “Mi Kúrísítõ, Múngú ĩ ní íngúngũ rĩ vé Mvá?”

62 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ ma ꞌi, ma ꞌBá Mvá ꞌi, úmvúlésĩ ĩmi ímụ́ ma ndre, ma úrí Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, ma ĩgõ ímụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó ị́rị́bị́tị agásĩ.”

63 Átálágú ãmbúgú rĩ ní ívé bõngó ãsĩzú,§ ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ngá ꞌbá ní ãdúꞌbá ụrụkọ lẽzú dị̃ị́ rĩ ãꞌdi? 64 Ĩmi yịkí ĩmî bị́ sĩ rá, ị̃njị̃ Múngú ri ku. Ĩmi ụ̃sụ̃kí tã ꞌdĩri drị̃gé ngóni?”

Kộpi ngakí ãꞌyĩí céré kínĩ, ã ꞌdịkí ĩri drãá rá. 65 ꞌBá rĩ pi ã ụrụkọꞌbée íꞌdókí rií tụ̃sụ́ úwé Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá gá, kộpi úmbékí mị ni bõngó sĩ cí, kộpi íꞌdókí rií ĩri udịị́, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “ꞌÍ lũ ꞌbá ní, ꞌbá mi udịꞌbá rĩ pi ãꞌdi pi?” ꞌBá ãngũ ũtẽꞌbá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú ꞌdĩísĩ rá, kộpi ní rizú ĩri ũgbãzú mụzú.

Pétẽró gã Yẹ́sụ̃ ri sĩ

(Mãtáyo 26:69-75; Lúkã 22:56-62; Yũwánĩ 18:15-18, 25-27)

66 Pétẽró kã rií adrií jó tã lịzú rĩ vé bóró gá ꞌdãá, átálágú ãmbúgú rĩ vé ãtíꞌbá ũkúŋá rú rĩ ní ímụ́zú. 67 Ĩri ní Pétẽró ri ndrezú, ĩri ri ãcí yu. Ãtíꞌbá ũkúŋá rú rĩ ndre Pétẽró ri gõgõ.

Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá rĩ ãzi mi ꞌi, ĩmi rikí ándúrú adrií Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ be trụ́.”

68 Pétẽró gã, kĩnĩ, “ꞌBá rĩ adri ma ꞌi ku! Tã mí ní átá ꞌdĩri fi má drị̃gé ãluŋáni kuyé.” Pétẽró ní ꞌdezú mụzú kání rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá ꞌdãá, lõgúlõgú ní cẽré ꞌbezú.

69 Ãtíꞌbá ũkúŋá rú rĩ kã ndreé Pétẽró tu pá kuú ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú ꞌbá pá tuꞌbá ꞌí gãrã gá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ágó ꞌdĩri, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãzi!” 70 Pétẽró gã kĩnĩ, “ꞌBá rĩ adri ma ꞌi ku!”

Vụ́drị̃ ni kã vụ̃ụ́ mãdã, ꞌbá pá tuꞌbá Pétẽró gãrã gá rĩ pi ní ꞌyozú Pétẽró ní kínĩ, “Ádarú mi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãzi! Mi Gãlĩláyãgú!”

71 Pétẽró ní ꞌi trizú, ĩri ní ũyõ sõzú kĩnĩ, “Múngú ẹndrẹtị gé, á nị̃ mâ ágó ĩmi ní rií tã ni ꞌyoó ꞌdĩri kuyé.”

72 Koro lõgúlõgú ní gõzú cẽré vú ị̃rị̃ ni ꞌbezú. Pétẽró ní tã Yẹ́sụ̃ ní ándúrú ꞌyoó ꞌí ní kínĩ, “Mi ímụ́ ma gã ca vú na, vụ́drị̃ ni gé, lõgúlõgú ri ímụ́ cẽré ꞌbe ca vú ị̃rị̃” ꞌdãri ígázú. Pétẽró íꞌdó rií ngoóngo.

15

Yẹ́sụ̃ tu pá Pĩlátõ ẹndrẹtị gé

(Mãtáyo 27:1-2, 11-14; Lúkã 23:1-5; Yũwánĩ 18:28-38)

1 Kã mụụ́ adrií ụ̃ꞌbụ́tịŋá rĩ sĩ, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá drị̃koma rú rĩ pi be, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi be, ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi be céré úríkí átá trụ́, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri úmbézú, ĩri jịzú mụzú pá tuzú Pĩlátõ ẹndrẹtị gé.

2 Pĩlátõ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Mi ꞌbãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ?”

Yẹ́sụ̃ ní újázú Pĩlátõ ní kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌyo tã ꞌdĩri mi ꞌi.”

3 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi tõkí Yẹ́sụ̃ ri, kộpi úlị́kí ũnjõ drị̃ ni gé kárákará. 4 Pĩlátõ ní gõzú ĩri zịzú dị̃ị́ kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌyo tã mí tị gé sĩ ku ãsĩ? ꞌÍ yị drĩ tã ĩ ní ũmbĩí mí drị̃gé kárákará ꞌdĩꞌbée ká!” 5 Yẹ́sụ̃ újí tị́tị́, ꞌyo tã ãzi kuyé, ĩri ní ꞌî tị zị̃ị́ tã ꞌyozú kuyé rĩ sĩ, sẽ Pĩlátõ ní ãyãngárá.

Pĩlátõ lị Yẹ́sụ̃ vé drãngárá ã tã

(Mãtáyo 27:15-26; Lúkã 23:13-25; Yũwánĩ 18:39-19:16)

6 Ílí ãlu ãlu, ụ́ꞌdụ́ ĩ ní rizú ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ ã nyangárá gá, ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí rĩ pi ãsámvú gé, Pĩlátõ ri ꞌbá ãlu ꞌbá rĩ pi ní lẽé ẽ ĩtrũkí rĩ ĩtrũ. 7 Ágó ãzi rụ́ ni Bãrãbã ꞌi, ágó ꞌdĩri ꞌyĩkí kộpi ꞌbá waꞌbá ariꞌba rú tã Rómã vé rĩ gãꞌbá sĩ rĩ pi be, ágó ꞌdĩri ꞌdị ꞌbá drãá rá. 8 ꞌBá kárákará pi ní ímụ́zú Pĩlátõ vúgá nõó, kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, lẽ Pĩlátõ ẽ ĩtrũ ĩ ní ꞌbá ãlu, ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, sụ̃ ĩri ní ándúrú rií ꞌoó rĩ tị́nị.

9 Pĩlátõ ní ꞌbá kárákará ꞌdĩꞌbée zịzú kĩnĩ, “Ĩmi lẽkí mâ ĩtrũ ĩmi ní ꞌbãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ?” 10 Pĩlátõ nị̃ ámá múké ꞌyozú kínĩ, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ĩpẽkí Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ ꞌí vúgá nõlé nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ vé tã ꞌde kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ũnjí. 11 ꞌBo atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi rikí ꞌbá kárákará ꞌdĩꞌbée ĩcĩcĩkĩí, kộpi ã ꞌyokí rí, ẽ ĩtrũkí ĩ ní Bãrãbã ri áyu Yẹ́sụ̃ ã vũrã gá.

12 Pĩlátõ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “ꞌBo á trũ dõ Bãrãbã ri gí, ágó ĩmi ní zịị́ ꞌbãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ꞌdĩri, mâ ꞌo ĩri íngóni?”

13 ꞌBá rĩ pi ní ọ́ꞌụ́zú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ã gbãkí ĩri pẹtị alambaku sị́gé.”

14 Pĩlátõ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Tã ũnjí Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó rĩ ãꞌdi?” ꞌBo kộpi gõkí ọ́ꞌụ́ mụzú drị̃gélé kínĩ, “Ã gbãkí ĩri pẹtị alambaku sị́gé!”

15 Pĩlátõ ní lẽé ꞌbá bị́trị́ká ꞌdĩꞌbée ẽ ẹ́sị́ ã ve ꞌí ní ku rĩ sĩ, ĩri ní Bãrãbã ri trũzú, ĩri ní tãị́mbị́ sẽzú ívé ãngáráwá rĩ pi ní, kộpi ã ũgbãkí Yẹ́sụ̃ ri kẹ̃lị́ŋá sĩ, kộpi ã jịkí ĩri gbãá pẹtị alambaku sị́gé.

Ãngáráwá rĩ pi ínjákí Yẹ́sụ̃ ẽ drị̃

(Mãtáyo 27:27-30; Yũwánĩ 19:2-3)

16 Ãngáráwá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú vũrã ꞌbãgú Pĩlátõ ní adrizú rĩ gé ꞌdãá, kộpi ní ĩ ọ̃gụ̃pị́ị zịzú ímụ́zú céré vũrã ãlu gé. 17 Kộpi ꞌyĩkí bõngó ika akoóko rụ̃kụ̃* ni Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá gá, kộpi údékí ũcékúcé suú drị̃ ni gé kụ̃lá rú. 18 Kộpi íꞌdókí rií gụụ́ Yẹ́sụ̃ sĩ, kộpi ꞌyokí ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ĩ ndrekí drĩ ꞌbãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ká!” 19 Kộpi ní drị̃ ni ãgbãzú pẹtị sĩ, kộpi ní kpá tụ̃sụ́ úwézú rụ́ꞌbá ni gé, kộpi ũtị̃kí kũmũcí vũgá Yẹ́sụ̃ ri ị̃njị̃zú, ꞌbo adri ị̃njị̃ngárá áda ni kuyé. 20 Ãngáráwá rĩ pi kâ gụụ́ Yẹ́sụ̃ sĩ gí, kộpi ní bõngó ika akoóko rụ̃kụ̃ rĩ njezú rụ́ꞌbá ni gé sĩ, kộpi ní gõzú ĩrivé bõngó íꞌdụ́zú suzú rụ́ꞌbá ni gé ũzi, kộpi ní ĩri jịzú mụzú vũrã ĩ ní lẽzú ĩri gbãzú pẹtị alambaku sị́gé rĩ gé ꞌdãá.

21 Ágó ãzi rụ́ ni Sị̃mọ́nã ꞌi, ĩri Kũrénẽgú, íbí ímụ́ ọ́mvụ́ gélésĩ, kộpi mĩkí ĩri pẹtị alambaku ĩ ní mụzú Yẹ́sụ̃ ri gbãzú rĩ ꞌdụụ́ mụzú. Sị̃mọ́nã ri Ãlẽkĩzándã pi vé ẹ́tẹ́pị Rụ́fãsĩ* be.

Yẹ́sụ̃ vé gbãngárá pẹtị alambaku sị́gé rĩ

(Mãtáyo 27:31-44; Lúkã 23:27-43; Yũwánĩ 19:17-27)

22 Ãngáráwá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú vũrã ĩ ní zịị́ Gõlõgótã rĩ gé ꞌdãá (ífífí ni, vũrã drị̃ kọ́lọ̃mgbọ́ vé ni). 23 Kộpi sẽkí ĩri ní vị́nyọ̃, usakí pí ũjó be sẽé mvụụ́ ĩri ní, rụ́ꞌbá ni ásópi rĩ ã ndrĩ rí ãní, ꞌbo gã mvụgá sĩ. 24 Kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri gbãzú pẹtị alambaku sị́gé. Kộpi ꞌbekí ĩrivé bõngó jẽké sĩ, ꞌbá ngõri dõ ngõri ꞌdụ.

25 Kộpi gbãkí Yẹ́sụ̃ ri pẹtị alambaku sị́gé ꞌdãá sâ úrõmĩ ụ̃ꞌbụ́tịŋá vé rĩ gé. 26 Sĩkí tã drị̃lé ni gé ꞌdíni, “ꞌBÃGÚ YÃHỤ́DỊ̃ RĨ PI VÉ RĨ.” 27 Ãngáráwá rĩ pi gbãkí kpá ụ̃gụ́ꞌbá ị̃rị̃ pẹtị alambaku sị́gé, ãzi rĩ Yẹ́sụ̃ vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gélésĩla, ãzi rĩ ĩrivé drị́ ị̃jị́ gélésĩla. 28 Tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá, ĩ ní ꞌyoó, “Lãkí ĩri ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be trụ́ ꞌdĩri, nga ꞌi fũú tị ni gé gí.†”* 29 ꞌBá riꞌbá ẹlịꞌbá ẹlị ẹlị rĩ pi rikí ĩri uꞌdaá, kộpi rikí drị̃ yaá ĩri idezú ãní, kộpi rikí ꞌyoó kínĩ, “Mi ándúrú ꞌyoópi, mi Jó Múngú vé rĩ ĩŋãnyã, mi gõ sị ụ́ꞌdụ́ na agá rĩ, mi adriípi ꞌdĩ? 30 ꞌÍ pa mi pẹtị alambaku rĩ sị́gé sĩ, mí ísị́ vũgá nõó!”

31 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi gụkí kpá Yẹ́sụ̃ sĩ, kộpi kínĩ, “Ídrí ꞌbá ụrụkọ rá pírí, ꞌbo ídrí ꞌî ngúlúpí ku ãsĩ? 32 Kĩnĩ dõ ꞌi Kúrísítõ ꞌi, ꞌi ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé rĩ, lẽ ẽ ísị́ pẹtị alambaku rĩ sị́gé sĩ vũgá nõó! ꞌBá ndrekí dõ gí, ꞌbâ íbí ẹ̃ꞌyị̃ ndõ.” Ụ̃gụ́ꞌbá ị̃rị̃ ĩ ní gbãá Yẹ́sụ̃ be trụ́ ꞌdĩꞌbée idekí kpá Yẹ́sụ̃ ri rá.

Yẹ́sụ̃ vé drãngárá

(Mãtáyo 27:45-56; Lúkã 23:44-49; Yũwánĩ 19:28-30)

33 Kã mụụ́ adrií ụ̃tụ́ mgbímgbi gé ꞌdĩgé, ãngũ rĩ bĩ nịị́ kuú cịcị vũ drị̃gé sĩ céré, ãngũ rĩ nị caá sâ na ũndréŋá vé rĩ gé. 34 Kã mụụ́ adrií sâ na ũndréŋá vé rĩ gé, Yẹ́sụ̃ ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Ẹ̃lọ́yị̃, Ẹ̃lọ́yị̃, lãmã sãbãkãtánĩ?” Ífífí ni kĩnĩ, “Múngú mávé rĩ, Múngú mávé rĩ, ngá mí ní ma adizú rĩ ãꞌdi?”*

35 ꞌBá ụrụkọ pá tuꞌbá ꞌdãlé rĩ pi yịkí tã Yẹ́sụ̃ ní átá ꞌdĩri, kộpi nị̃kí ífífí ni kuyé, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, ĩri ri Ẽlíyã ri zị.

36 Ágó ãzi ní njuzú mụzú lífã suzú vị́nyọ̃ údrápi gí ni agá, ĩri ní suzú pẹtị sị́gé, suzú mụzú ụrụ Yẹ́sụ̃ tị gé pẹtị alambaku sị́gé ꞌdãá, ã mvụ rí, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá tẽkí drĩ ndreé ká, dõ Ẽlíyã ri ímụ́ ĩri pa pẹtị alambaku rĩ sị́gé sĩ rá.”

37 Yẹ́sụ̃ ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, ĩrivé ídri ní kúru fũzú.

38 Bõngó ĩ ní Jó Múngú vé rĩ ã ꞌa ẹlịzú rĩ‡ ní ꞌi ãsĩzú ị̃rị̃, íꞌdózú ụrụ ꞌdãá, cĩmgbá vũgá nõó. 39 Ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé§ pá tuúpi Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé rĩ kã ndreé Yẹ́sụ̃ drã gí, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ádarú ágó ꞌdĩri Mvá Múngú vé ni.”

40 Ũkú ụrụkọꞌbée tukí pá kuú rárá rú, kộpi tẽkí nyo rí tã ꞌdĩri ndreé. Kộpi ãsámvú gé ꞌdãá, ꞌbá rĩ Mãríyã Mãgãdẽlénã pi Mãríyã ãzi rĩ be, Sãlómẽ sĩ. Mãríyã ãzi ꞌdĩri Yõkóbũ mvá ụ̃dụ́ rĩ vé ẹ́ndrẹ́pị, ẹ́drị́pị ri Yósẽ ꞌi. 41 Ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãlé, ũkú ꞌdĩꞌbée rikí Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩí, kộpi rikí kpá ĩri ẽ ĩzã koó ẹ̃zị́ sĩ nĩ. Ũkú ụrụkọ kárákará mụkí kộpi be trụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé.

Yẹ́sụ̃ vé sị̃ngárá

(Mãtáyo 27:57-61; Lúkã 23:50-56; Yũwánĩ 19:38-42)

42 Kã mụụ́ adrií ụ́ꞌdụ́ tọ̃wụ́ sĩ, ụ̃tụ́ rĩ kã rií ꞌdeé, ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri ní adrií Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ni rizú ĩ útúzú cazú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ* sĩ, 43 ágó ãzi rụ́ ni Yõsépã ꞌi, ĩri Ãrĩmãtáyõgú, ĩri ꞌbá ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ ni Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ãsámvú gé, ri mãlũngã Múngú vé úmvúlésĩ ímụ́pi rĩ ũtẽé. Nga mụụ́ ụ̃rị̃ ãkó Yẹ́sụ̃ vé ãvũ ã tã zịị́ Pĩlátõ tị gé. 44 Pĩlátõ kã yịị́ kínĩ Yẹ́sụ̃ drã gí, sẽ ĩri ní ãyãngárá. Ĩri ní ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ zịzú ímụ́zú, lẽ nị̃ị́ dõ ádarú Yẹ́sụ̃ drã gí. 45 Ũgalaku rĩ kã lũú ĩri ní, Yẹ́sụ̃ drã gí, ĩri ní kúru ãvũ Yẹ́sụ̃ vé rĩ ọyụzú sẽzú Yõsépã drị́gé. 46 Yõsépã ní kúru bõngó jezú, ĩri ní ãvũ rĩ íꞌdụ́zú pẹtị alambaku sị́gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, ĩri ní ĩmũlũzú bõngó rĩ sĩ, jịzú mụzú sị̃zú ꞌbụ́ ĩ ní gaá lũú ị́nọ́gọ́sị́ írã rụ́ꞌbá gá rĩ agá. Ĩri ní kúru írã ãmbúgú ni ĩgũzú, ꞌbụ́ rĩ ẽ tị ọ̃zụ̃zú ãní cí. 47 Mãríyã Mãgãdẽlénã pi, Mãríyã Yósẽ ẹ́ndrẹ́pị be, kộpi ndrekí vũrã ĩ ní ãvũ rĩ sị̃zú rĩ rá.

16

Yẹ́sụ̃ vé íngángárá drãngárá gálésĩla rĩ

(Mãtáyo 28:1-8; Lúkã 24:1-12; Yũwánĩ 20:1-10)

1 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ kã dẹẹ́ gí, Mãríyã Mãgãdẽlénã pi Mãríyã Yõkóbũ ẹ́ndrẹ́pị be, Sãlómẽ sĩ, kộpi jekí ũdu ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ ni, kộpi lẽkí mụụ́ Yẹ́sụ̃ vé ãvũ trịị́ ãní. 2 Kã mụụ́ adrií Yĩngã sĩ ụ̃ꞌbụ́tị, ụ̃tụ́ ní rií ĩfũngárá gá ꞌdĩgé, kộpi ní ꞌdezú mụzú ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdãá. 3 Kộpi ní rií mụngárá gá lẹ́tị gé ꞌdĩgé, kộpi rikí ĩ uzịị́ ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, ãꞌdi ã gũ rí ꞌbá ní írã rĩ ꞌbụ́ rĩ tị gé sĩ ãmvé nĩ?

4 ꞌBo kộpi kâ caá, kộpi ndrekí gũkí írã ãmbúgú ꞌdĩri ꞌbụ́ rĩ tị gé sĩ gãrã gá gí! 5 Kộpi ní fizú mụzú ꞌbụ́ rĩ agá ꞌdãá, kộpi ndrekí kẹ̃rị́mvá* ãzi úrí kuú drị́ ẹ̃ndẹ́pị gélésĩ, su bõngó imvesírílílí akoóko rụ̃kụ̃ ni. Sẽ kộpi ní ụ̃rị̃.

6 Kẹ̃rị́mvá rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Lẽ ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku! Á nị̃ rá ĩmi ri Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú ĩ ní gbãá pẹtị alambaku sị́gé rĩ ndã. Múngú inga ĩri gõó ídri rú gí! Ĩri nõgó ꞌdãáyo. Ĩmi ndrekí vũrã ĩ ní ĩrivé ãvũ ꞌbãzú rĩ ꞌdĩ. 7 Lẽ ĩmi mụkí lũú ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní, agaápi rá rĩ, lẽ ĩmi lũkí Pétẽró ní kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri ꞌde mụzú ĩmi ẹndrẹtị gé sĩ ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãáꞌdã, sụ̃ ĩri ní lũú ĩmi ní rĩ tị́nị, ĩmi ca mụ ĩri ị́sụ́ ꞌdãlé.”

8 Ũkú rĩ pi kâ ĩfũú ꞌbụ́ rĩ agá ꞌdãásĩ, kộpi ẽ drị̃ ábá céré céré, kộpi ã rụ́ꞌbá yã kpĩríkpĩrí, ụ̃rị̃ ị́mvụ́ kộpi, kộpi ngakí njuú mụzú ọ́ngụ́ sĩ, kộpi lũkí tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní kuyé.

Yẹ́sụ̃ iꞌda ꞌi Mãríyã Mãgãdẽlénã ẹndrẹtị gé

(Mãtáyo 28:9-10; Yũwánĩ 20:11-18)

9 †Ụ̃ꞌbụ́tị Yĩngã sĩ, Yẹ́sụ̃ kã íngá drãngárá gálésĩ, ĩri ní ꞌi iꞌdazú Mãríyã Mãgãdẽlénã ándúrú ĩri ní índrí ũnjí ẹ́zị̂rị̃ droó fũú drị̃ ni gé sĩ rĩ ẹndrẹtị gé. 10 Mãríyã Mãgãdẽlénã ní mụzú tã ꞌdĩri ũlũzú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá, riꞌbá ĩzãngã ꞌbãꞌbá, ãá ngoꞌbá rĩ pi ní. 11 Kộpi kâ yịị́ kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri ídri rú, Mãríyã ndre ĩri rá, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí ĩrivé tã ꞌdĩri kuyé.

Yẹ́sụ̃ iꞌda ꞌi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ni pi ẹndrẹtị gé

(Lúkã 24:13-35)

12 Vụ́drị̃ ni gé, Yẹ́sụ̃ ní ꞌi iꞌdazú índrézú ũꞌdũ be túngú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ni pi ẹndrẹtị gé, ị́sụ́ kộpi ri fũ mụzú kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agásĩ ãmvé. 13 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ nị̃ị́ ámá ꞌbá rĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi, kộpi ní njuzú gõzú vúlé, mụzú ũlũzú ĩ ọ̃gụ̃pị́ị ní, ꞌbo ọ̃gụ̃pị́ị ẹ̃ꞌyị̃kí tã kộpi ní ũlũú ꞌdĩri kuyé.

Yẹ́sụ̃ ẹzị ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ẹ̃zị́ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũzú rĩ vé tã

(Mãtáyo 28:16-20; Lúkã 24:36-49; Yũwánĩ 20:19-23; Ẹ̃zị́ 1:6-8)

14 Vụ́drị̃ ni gé, Yẹ́sụ̃ ní gõzú ꞌi iꞌdazú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ãlu, riꞌbá ngá nyaꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé. Átá kộpi drị̃gé ũkpõ ũkpó, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ívé íngángárá ndreꞌbá rá rĩ pi kâ ívé íngángárá ã tã ũlũú kộpi ní, kộpi ẽ ẹ́sị́ mbamba, kộpi gãkí tã rĩ ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ.

15 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi mụkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũú mụzú ꞌbá rĩ pi ní vũ drị̃gé sĩ céré. 16 ꞌBá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌdĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi rá, ãzini bãtízĩmũ ị́sụ́pi rá rĩ, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. ꞌBo ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ẹ̃ꞌyị̃ị́pi kuyé rĩ, ĩ tã lị drị̃ ni gé ũnjí. 17 ꞌBá ma ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rá rĩ pi, kộpi ícó tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌo rá. Mávé rụ́ sĩ, kộpi índrí ũnjí údró fũ ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ rá, kộpi ícó átá tị ãndíãndí ĩ ní nị̃ị́ kuyé ni pi sĩ rá. 18 Kộpi ícó ị̃nị̃ rụ drị́ sĩ rá, kộpi mvụkí dõ kícú, kícú rĩ ícó kộpi ꞌoó ũnjí ku. Kộpi ícó drị́ tị̃ ꞌbá drã be rĩ pi drị̃gé, drã rĩ dẹ kộpi rụ́ꞌbá gá sĩ rá.”

Yẹ́sụ̃ nga mụụ́ ꞌbụ̃ gé

(Lúkã 24:50-53; Ẹ̃zị́ 1:9-11)

19 Úpí Yẹ́sụ̃ kã átángá rĩ átá dẹẹ́ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be gí, Múngú ní ĩri ꞌdụzú mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, mụ úrí Múngú vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé. 20 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní mụzú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũzú mụzú ꞌbá rĩ pi ní céré, Úpí vé ũkpõ nga ẹ̃zị́ kộpi rụ́ꞌbá gá rá, tã ãyãzú ãyãyã kộpi ní ꞌoó rĩ lũ ꞌyozú kínĩ, ụ́ꞌdụ́kọ́ múké kộpi ní ũlũú rĩ, ĩri tã áda.

* : Yũwánĩ Mãrákõ: Yũwánĩ Mãrákõ pi mụkí Páũlũ be, Bãrụ́nábã sĩ Sáyípũrãsĩ gé, ꞌbo Mãrákõ ku ẹ̃zị́ rĩ ã ngangárá Pãmĩfĩlíyã gá. Vụ́drị̃ ni gé, Páũlũ ãꞌyĩ Mãrákõ ri jịị́ mụzú ĩ vúgá sĩ ĩndĩ kuyé. ꞌBo Páũlũ kã adrií jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní Tĩmõtéyõ ri zịzú, ẽ íjị́ Mãrákõ ri ímụ́ ꞌí vúgá, ꞌî ĩzã koó. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 12:25; Ẹ̃zị́ 15:37-39; 2 Tĩmõtéyõ 4:11.

† 1:1 1:1 Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ: Rụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌdĩri vé ífífí, Múngú ri ꞌbâ paápi rĩ. Kúrísítõ ri ꞌbá ĩ ní ũdu dãá drị̃ ni gé, lũzú kínĩ Múngú ĩpẽ ĩri adrií ꞌbãgú rú. Ẽbérẽ tị sĩ Kúrísítõ ri ĩ zị Mãsíyã. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:41.

‡ 1:2 1:2 Nẹ́bị̃: Múngú ri ívé tã átá nẹ́bị̃ rĩ pi ní, kộpi kúru ĩrivé ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní.

* 1:2 1:2 Mãlákĩ 3:1

* 1:3 1:3 Ĩsáyã 40:3

§ 1:4 1:4 Bãtízĩmũ: Ĩ ri ꞌbá rĩ pi ní bãtízĩmũ sẽ lũzú kínĩ, kộpi újákí ẹ́sị́ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ gí, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri gí.

* 1:8 1:8 Índrí Uletere rĩ: Índrí Uletere rĩ Índrí Múngú vé ni. Búkũ Múngú vé rĩ kĩnĩ, Ẹ́tẹ́pị ri Múngú ꞌi, ĩrivé mvá Yẹ́sụ̃ ri Múngú ꞌi, ãzini Índrí Uletere rĩ Múngú ꞌi. Ẹ́tẹ́pị ri, Mvọ́pị ri, ãzini Índrí Uletere rĩ, kộpi Múngú ãlu. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:1-18; Yũwánĩ 8:41-42; Ẹ̃zị́ 5:3-4.

† 1:13 1:13 Sãtánã: Sãtánã ri ãdróko, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, gã tã Múngú vé rĩ ꞌdụgá ngagá sĩ, Múngú ídró ĩri ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

‡ 1:13 1:13 Mãlãyíkã rĩ pi: Mãlãyíkã rĩ pi índrí, kộpi ri adri Múngú be ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé, kộpi rụ́ꞌbá ãkó. Múngú ri sâ ãzi sĩ kộpi ĩpẽ ímụ́ vũ drị̃gé nõó ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ívé rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní.

§ 1:21 1:21 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ: Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rizú uvuzú rĩ, ãzini kộpi ní rizú Múngú ri zịzú rĩ. Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri vé tã ígá kínĩ, Múngú gbi ꞌbụ̃ pi vũ be nĩ, ãzini Múngú pa ĩ adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ nĩ. Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, ꞌbo Kẹ̃lị̃kọ́ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ázíyá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 20:8-11; Dẽtõrõnómẽ 5:12-16.

* 1:21 1:21 Jó Múngú ri Zịzú rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi kárákará kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ ãndíãndí, kộpi ri ĩ úmú Búkũ Múngú vé rĩ lã, ãzini kộpi ri Múngú ri ị̃njị̃ Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé.

† 1:34 1:34 Índrí ũnjí rĩ pi: Índrí ũnjí rĩ pi ándúrú mãlãyíkã Múngú vé ni ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, kộpi ŋõkí tãị́mbị́ Múngú vé rĩ, Sãtánã ri kộpivé ãmbúgú. Múngú ídró kộpi ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, kộpi gõkí ufuú índrí ũnjí, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ní ĩzãngã sẽ vũ drị̃gé nõgó. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

‡ 1:40 1:40 Ũfú: Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ kĩnĩ, ꞌbá ũfú ní nyaá rĩ, ĩri ãzãvũ rú, ãꞌyĩkí ĩri adrií ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé ku. Drã ũfú vé rĩ dẹ dõ rụ́ꞌbá ni gé sĩ gí, lẽ ã mụ ꞌi iꞌdaá átálágú rĩ ẹndrẹtị gé, átálágú rĩ ĩri ndre, ĩri ꞌyo drã rĩ dẹ rụ́ꞌbá ni gé sĩ gí. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 14:1-32.

§ 1:44 1:44 Átálágú: ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé, ꞌyéŋá átálágú ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá nĩ. Atala rĩ pi ri ĩfũ úyú Lẹ́vị̃ vé rĩ agá.

* 1:44 1:44 Mósẽ: Yõsépã kã drãá gí, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ꞌbã anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẹ̃zị́ ngaá tụ́gẹ̃rị̃ rú caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (400). Kúru Múngú ní Mósẽ ri ĩpẽzú ímụ́zú anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ. Múngú sẽ tãị́mbị́ rĩ Mósẽ ní, ã lũ anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, sẽzú ĩ ní tãị́mbị́ rĩ zịzú tãị́mbị́ Mósẽ vé ni ãní. Tịkí Mósẽ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (1,400), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 2-24.

* 2:4 2:4 Tụzú jó drị̃gé ꞌdãá: Yãhụ́dị̃ rĩ pi jó sị drị̃ be kpãkpã, ꞌbá ri ícó tụ mụ úrí drị̃ ni gé rá.

† 2:10 2:10 ꞌBá Mvá: Yẹ́sụ̃ zị ꞌi ꞌBá Mvá lũzú kínĩ, ꞌi Kúrísítõ ꞌi, ꞌi mãlũngã rĩ rụ mụzú nyonyo. ꞌÍ lã Dãnyélẽ 7:13-14.

‡ 2:15 2:15 ꞌBá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi: ꞌBá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi, kộpi Yãhụ́dị̃ riꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní rĩ. Kộpi ri mũfẽngã rĩ uꞌdụ ãmbúgú ꞌbãgú rĩ ní ꞌyoó kộpi ã uꞌdụkí rĩ ndẽ.

§ 2:16 2:16 Fãrụ́sị̃: Fãrụ́sị̃ rĩ pi ngúlúmũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rụꞌbá tị́tị́ rĩ pi. Kộpi ꞌdụkí índrí rĩ pi vé tã, ãzini mãlãyíkã rĩ pi vé tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 23:8.

* 2:18 2:18 Aꞌbi: Sâ ãzi sĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ĩ aꞌbi, nyakí ínyá ku, kộpi ri ẹ́sị́ ꞌbã rizú Múngú ri zịzú.

† 2:21 2:21 Bõngó úꞌdí: Ũjĩkí dõ bõngó ụ̃kụ ĩ ní bõngó úꞌdí ící rụ́ꞌbá ni gé ꞌdĩri gí, bõngó úꞌdí ĩ ní ící rụ́ꞌbá ni gé ꞌdĩri gõ ícá mãdãŋá, ĩri ãsĩ bõngó ụ̃kụ rĩ ã rụ́ꞌbá gá sĩ rá.

‡ 2:22 2:22 Jũrú úꞌdí: Yẹ́sụ̃ vé ímbángárá ꞌdĩri adri sụ̃ vị́nyọ̃ ĩ ní dãá jũrú úꞌdí agá rĩ tị́nị.

§ 2:25 2:25 Dãwụ́dị̃: Múngú ĩpẽ Dãwụ́dị̃ ri adrií ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé ni, ẹzị kĩnĩ, ꞌbãgú úꞌdí ri ímụ́ ĩfũ ĩrivé úyú agá, ĩri mãlũngã rĩ rụ mụzú ꞌdániꞌdáni, ꞌbãgú rĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌi. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 132:11-12; Ẹ̃zị́ 2:30. Tịkí Dãwụ́dị̃ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu (1,000) gí, ílí ꞌdãri gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16-30; 2 Sãmũélẽ 1-24; 1 ꞌBãgú 1-2.

* 2:26 2:26 Átálágú ãmbúgú rĩ: Átálágú ãmbúgú rĩ ndẽ atala rĩ pi céré, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ꞌyéŋá fi Jó Múngú vé rĩ agá Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá nĩ, ĩri fi vú ãlu ílí ãlu agá. Ĩri ãrí rọ̃bọ̃ŋọ̃ vé rĩ jị ũnjĩkãnyã ũjĩzú. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16; Ẽbérẽ 9.

† 2:26 2:26 Jó Múngú vé rĩ: Jó Múngú vé rĩ ꞌyéŋá ãlukúta Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá. Atala rĩ pi ꞌyéŋá ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó rĩ agá ꞌdãá nĩ, sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Múngú ri dị̃ Vũrã Uleteretere rĩ gé, Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá.

‡ 2:28 2:28 Úpí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ígá kínĩ, Múngú gbi ngá ꞌbụ̃ gé rĩ pi vũ drị̃gé rĩ pi be céré ꞌdụ caá ụ́ꞌdụ́ ázíyá, kúru ĩri ní uvuzú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé. Múngú ri ꞌyéŋá Úpí Sãbátã vé ni, kúru Yẹ́sụ̃ kĩnĩ, ꞌi Úpí Sãbátã vé ni, kĩnĩ ꞌi Múngú ꞌi. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 20:8-11.

* 3:14 3:14 ꞌBá áyúãyũ rĩ pi: ꞌBá áyúãyũ rĩ pi, Yẹ́sụ̃ sẽ kộpi ní ũkpõ, ri kộpi pẽé mụụ́ ꞌbá rĩ pi ímbá, índrí ũnjí rĩ pi údró, ãzini tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌoó.

† 3:22 3:22 Bẽlẽzẽbúlã: Bẽlẽzẽbúlã vé rụ́ ãzi rĩ Sãtánã ꞌi, ĩri ãdróko, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé.

* 4:12 4:12 Ĩsáyã 6:9-10

* 6:14 6:14 ꞌBãgú Ẽródẽ: Ẽródẽ ꞌdĩri Ẽródẽ Ãnĩtípã ꞌi, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá, gõ mãlũngã rĩ rụụ́ nĩ sâ Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú Yẹ́sụ̃ ní rĩ gé. ꞌÍ lã Mãtáyo 14:1; Lúkã 3:1; Ẹ̃zị́ 4:27. Sâ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri tịzú rĩ gé, Ẽródẽ Ãmbúgú ꞌdĩri rụ ãngũ rĩ nĩ. ꞌÍ lã Mãtáyo 2:1-8; Lúkã 1:5. Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbãgú ãzi anigé rụ́ ni Ẽródẽ Ãgị̃rị́pã, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá vé mvá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 12:1-13:1.

† 6:15 6:15 Ẽlíyã: Ẽlíyã ri nẹ́bị̃, Múngú ꞌdụ ĩri mụzú ꞌbụ̃ gé ídri rú, drã kuyé. Tịkí ĩri ãkũdẽ ílí rĩ ca mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ úrõmĩ (900), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 ꞌBãgú 17-21; 2 ꞌBãgú 1-3. Múngú ẹzị kĩnĩ, ꞌí lẽ Ẽlíyã ri ĩpẽé ĩgõó vũ drị̃gé nõó ũzi. ꞌÍ lã Mãlákĩ 4:5.

‡ 6:17 6:17 Pĩlípũ: Pĩlípũ ri ꞌbãgú Ẽródẽ Ãnĩtípã ẹ́drị́pị, sâ ẹ́drị́pị Ẽródẽ ní ĩrivé ũkú Ẽrõdíyã ri ꞌdụzú rĩ gé, ị́sụ́ ãkũdẽ Pĩlípũ ri ídri rú.

§ 6:21 6:21 Ũgalaku ãmbúgú ãngáráwá rĩ pi vé rĩ: Ĩri ãngáráwá élĩfũ ãlu rĩ pi ẽ drị̃ koópi ni.

* 6:37 6:37 Mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ rĩ: ꞌBá rĩ nga dõ ẹ̃zị́ ụ́ꞌdụ́ ãlu, ĩ ꞌbá rĩ ũfẽ mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãlu ni sĩ.

† 6:44 6:44 Ãgõ: Lãkí ũkú rĩ pi anjiŋá rĩ pi be kuyé.

* 7:7 7:7 Ĩsáyã 29:13

* 7:10 7:10 Wụ̃ngárá 20:12; Dẽtõrõnómẽ 5:16

* 7:10 7:10 Wụ̃ngárá 21:17; Lẹ̃vị̃tị́kã 20:9

* 7:11 7:11 Fẽfẽ kõdô má ní lẽé sẽé ĩmi ní rĩ, ma sẽ Múngú ní: Fẽfẽ ĩ ní sẽé Múngú ní rĩ, ĩ ĩri zị Kõrõbánĩ.

† 7:16 7:16 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 16 agá ꞌdĩri, búkũ Mãrákõ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãrákõ vé vúlé rĩ agá rá.

‡ 7:19 7:19 Ãnyãngã ãzãvũ rú rĩ: Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ãꞌyĩ ꞌyozú kínĩ, ã nyakí ãnyãpá ụrụkọ ĩ ní ꞌyoó kínĩ, kộpi ãzãvũ rú ꞌdĩꞌbée ku. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 11:1-32.

§ 7:27 7:27 Ãnyãngã sẽngárá ũcógú ní rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi zịkí ꞌbá adriꞌbée Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩꞌbée ũcógú.

* 8:9 8:9 Ãgõ: Lãkí ũkú rĩ pi anjiŋá rĩ pi be kuyé.

† 8:15 8:15 Ãkụ́fị́: Ãkụ́fị́ vé ífífí ĩri ímbángárá ũnjí Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé rĩ, ãzini Ẽródẽ vé rĩ. ꞌÍ lã Mãtáyo 16:12; Lúkã 12:1.

‡ 8:34 8:34 Ã ꞌdụ ívé pẹtị alambaku rĩ: Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri vé ífífí ꞌdíni, lẽ mî útú mi ĩzãngã nyaá.

* 9:7 9:7 Mãtáyo 17:5; Lúkã 9:35; 2 Pétẽró 1:17

* 9:13 9:13 Ẽlíyã: Ẽlíyã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri, ꞌbá rĩ Yũwánĩ bãtízĩmũ sẽépi rĩ ꞌi. ꞌÍ lã Mãtáyo 11:13-14; Mãrákõ 1:1-9; 6:14-29.

† 9:29 9:29 Zị: Búkũ ĩ ní sĩí drị̃drị̃ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ rĩ agá, sĩkí Múngú vé zịngárá ã tã, ãzini ínyá aꞌbingárá vé tã.

‡ 9:43 9:43 Ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ: Múngú ri úmvúlésĩ ꞌbá ꞌi ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá ku rĩ pi ꞌdụ úꞌbé ãcí ꞌdĩri agá. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 20:7-15.

§ 9:44 9:44 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 44 agá ꞌdĩri, búkũ Mãrákõ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãrákõ vé vúlé rĩ agá rá.

* 9:46 9:46 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 46 agá ꞌdĩri, búkũ Mãrákõ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãrákõ vé vúlé rĩ agá rá.

* 9:48 9:48 Ĩsáyã 66:24

* 10:4 10:4 Dẽtõrõnómẽ 24:1

* 10:6 10:6 Íꞌdóngárá 1:27

* 10:8 10:8 Íꞌdóngárá 2:24

* 10:18 10:18 Mi ma zị ꞌbá múké ãsĩ: Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri vé ífífí ꞌdíni, Yẹ́sụ̃ lẽ ágó ri ã ụ̃sụ̃ ꞌyozú kínĩ, ꞌi Múngú ꞌi.

* 10:19 10:19 Wụ̃ngárá 20:12; Dẽtõrõnómẽ 5:16-20

† 10:24 10:24 Ãyãngárá: ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ụ̃sụ̃kí kínĩ, Múngú sẽ ãꞌbú rĩ ꞌbá rĩ pi ní nĩ, ꞌbã tãkíri drị̃ ni gé gí.

* 11:1 11:1 Õlívẽ: Pẹtị õlívẽ vé rĩ ĩri ꞌa ũꞌa be, ĩ ícó nya rá, ĩ ĩrivé ũꞌa zo ũdu rú, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri tị́bị́ áꞌdí ũdu rĩ sĩ, ãzini kộpi ri tõ lámbã agá, ãcí ꞌyũzú ãní.

† 11:9 11:9 ꞌBá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ: ꞌBá ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ ꞌi.

* 11:9 11:9 Sãwụ́mã 118:25-26

* 11:17 11:17 Ĩsáyã 56:7

* 11:17 11:17 Yẽrẽmíyã 7:11

‡ 11:26 11:26 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 26 agá ꞌdĩri, búkũ Mãrákõ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãrákõ vé vúlé rĩ agá rá.

* 12:1 12:1 Pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ꞌdụkí pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ ã tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, kộpi ri ũꞌa ni zo vị́nyọ̃ sụ́ rú. Múngú ĩpẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi adrií ꞌbá ívé ni, kộpi ã adrikí rí sụ̃ pẹtị vị́nyọ̃ vé Múngú ní saá ꞌaápi ũꞌa be rĩ tị́nị. Nãpí pẹtị vị́nyọ̃ vé ꞌdĩri, sẽ ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi be nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ Yẹ́sụ̃ ri ĩvé tã átá. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 80:8-16; Ĩsáyã 5:1-7; Mãtáyo 21:33-46; Lúkã 20:9-19.

* 12:11 12:11 Sãwụ́mã 118:22-23

† 12:14 12:14 ꞌBãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ: Ĩri ꞌbãgú ãmbúgú ꞌbãgú ãngũ ãndíãndí rĩ pi agá rĩ pi drị̃gé, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ drị̃gé, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ drị̃gé, ãzini ãngũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ drị̃gé. ꞌBá Rómã vé rĩ pi ĩvé ꞌbãgú ãmbúgú rĩ zị ĩvé tị sĩ Kãyísárã.

‡ 12:18 12:18 Sãdókẽ: Sãdókẽ rĩ pi ngúlúmũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rụꞌbá tị́tị́ rĩ pi, ꞌbo kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí índrí rĩ pi vé tã kuyé, ẹ̃ꞌyị̃kí mãlãyíkã rĩ pi vé tã kuyé, ãzini kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí kpá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá ꞌdíni kuyé. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 23:8.

* 12:19 12:19 Dẽtõrõnómẽ 25:5

§ 12:26 12:26 Ãbũrámã: Múngú zị Ãbũrámã ri kĩnĩ, ã ku ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ã ku ívé ãngũ, ã ꞌde mụụ́ ãngũ ãzi úꞌdí ni gé. Ãbũrámã ri ẹ́ꞌbị́pị Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, tịkí ĩri ílí élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ (1,800) gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 12-25.

* 12:26 12:26 Ĩsákã: Ĩsákã ri mvá Múngú ní ẹzịị́ Ãbũrámã ní rĩ. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17-35.

† 12:26 12:26 Yõkóbũ: Yõkóbũ ri Ãbũrámã mvọ́pị Ĩsákã vé mvá, ĩri anji be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, Múngú újá rụ́ ni zịị́ Ĩsẽrélẽ, úyú ĩrivé rĩ zịkí anji Ĩsẽrélẽ vé ni. Sâ Yẹ́sụ̃ vé rĩ gé, zịkí kộpi Yãhụ́dị̃. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 25-50.

* 12:26 12:26 Wụ̃ngárá 3:6

* 12:30 12:30 Dẽtõrõnómẽ 6:4-5

* 12:31 12:31 Lẹ̃vị̃tị́kã 19:18

‡ 12:36 12:36 Úpí ꞌyo mávé Úpí ní: Tã ꞌdĩri vé ífífí, Dãwụ́dị̃ zị Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ívé Úpí.

§ 12:36 12:36 Drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé: ꞌBá úrípi drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ, ĩri ũkpõ be, ĩ ĩri ị̃njị̃njị̃.

* 12:36 12:36 Sãwụ́mã 110:1

* 13:14 13:14 Dãnyélẽ 9:27; 11:31; 12:11

* 13:18 13:18 Lókí kílóngóro vé rĩ: Ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ gé ꞌdãá, lókí kílóngóro vé rĩ gé, ẹ̃cị̃ tungárá ũkpó ũkpó, ãꞌdiãtãsĩyã yị̃ị́gọ́ ri ꞌdị ambamba, sẽ ãngũ rĩ igbe igbe.

* 13:25 13:25 Ĩsáyã 13:10; 34:4

* 14:1 14:1 Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ọ́tụ́ ẹlịzú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé jó rĩ pi tị gé sĩ Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá rĩ vé tã ígá. Ọ́tụ́ kộpi ẹ́ꞌbị́pị́ị ũbẽkí kãbĩlõ ã ãrí ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ, sẽ Múngú úꞌdị́ kộpi kuyé. Múngú úꞌdị́ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé kãbĩlõ ãrí ũbẽꞌbá ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ kuyé rĩ pi vé anji ãgõ kãyú rĩ pi ũdrãá ꞌbá ãlu ãlu vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé sĩ rá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-28; Mãtáyo 26:2; Mãrákõ 14:1; Lúkã 2:41; Yũwánĩ 2:13; Ẹ̃zị́ 12:4; 1 Kõrínítõ 5:7; Ẽbérẽ 11:28.

† 14:1 14:1 Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku rĩ nyazú rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ̃mụ̃ ꞌdĩri nya ca ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, kộpi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ĩ pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị́gé sĩ rĩ vé tã ígá ãní. Ụ̃mụ̃ ꞌdĩri ĩ íꞌdó nya Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ gé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-20.

‡ 14:12 14:12 Kãbĩlõ mvá: Múngú sẽ tãị́mbị́ Mósẽ ní kĩnĩ, ꞌbá rĩ pi ã zãkí kãbĩlõ Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ã trũkí rí kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. Sẽ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú Kãbĩlõ Mvá Múngú vé ni ãní, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ĩpẽ ĩri ímụ́ drãá ꞌbávé ũnjĩkãnyã ũjĩí. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-28; Lúkã 22:7; Yũwánĩ 1:29-35; 1 Kõrínítõ 5:7; 1 Pétẽró 1:19.

§ 14:24 14:24 ꞌDĩri mávé ãrí má ní ũndĩ rụzú ꞌbá kárákará pi be rĩ: Ãrí ꞌdĩri ꞌbá rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ũjĩ, ĩri sẽ kộpivé ũndĩ Múngú be rĩ adri múké. ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi rikí tị́, ãzini ndrị̃ị́ zãá Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ã ũjĩ rí ĩvé ũnjĩkãnyã, ĩ adrikí rí ule. Rọ̃bọ̃ŋọ̃ ĩ ní zãá ꞌdĩri iꞌda Yẹ́sụ̃ vé drãngárá pẹtị alambaku sị́gé sụ̃ Kãbĩlõ Mvá Múngú vé rĩ tị́nị rĩ. Ãrí Yẹ́sụ̃ vé dãápi rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ꞌdĩri, ĩri ꞌbá céré ĩri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi trũ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 24:8; Lẹ̃vị̃tị́kã 16:11-19; Mãtáyo 26:28; Ẽbérẽ 9:15-22.

* 14:27 14:27 Zãkãríyã 13:7

* 14:36 14:36 Ábã: Ábã vé ífífí, Ãrãmáyĩkĩ tị sĩ, ẹ́tẹ́pị.

† 14:47 14:47 Ãgõ ꞌdĩꞌbée vé ãlu: ꞌBá ꞌdĩri Pétẽró ꞌi. ꞌÍ lã Yũwánĩ 18:10-11.

‡ 14:55 14:55 ꞌBá tã lịꞌbá rĩ pi: Átálágú ãmbúgú rĩ, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, drị̃koma rĩ pi, kộpi ri ĩ úmú tã Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ lị.

§ 14:63 14:63 Bõngó ãsĩzú: Átálágú ãmbúgú rĩ ãsĩ ívé bõngó lũzú kínĩ, ẹ́sị́ ni ve tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌi úrí Múngú vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ vé tã sĩ.

* 15:17 15:17 Bõngó ika akoóko rụ̃kụ̃ ni: ꞌBãgú rĩ pi ri bõngó ika akoóko rụ̃kụ̃ ni su, ã lũ rí ꞌyozú kínĩ, ĩ ꞌbãgú.

* 15:21 15:21 Rómã 16:13

† 15:28 15:28 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 28 agá ꞌdĩri, búkũ Mãrákõ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãrákõ vé vúlé rĩ agá rá.

* 15:28 15:28 Ĩsáyã 53:12

* 15:34 15:34 Sãwụ́mã 22:1

‡ 15:38 15:38 Bõngó ĩ ní Jó Múngú vé rĩ ã ꞌa ẹlịzú rĩ: Bõngó ꞌdĩri ẹlịkí Vũrã Uletere rĩ pi ãsámvú Vũrã Uleteretere rĩ be rĩ ãní. Átálágú ãmbúgú rĩ ꞌyéŋá aga fi bõngó rĩ agásĩ Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri adri Vũrã Uleteretere dị̃ị́pi pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ agá ꞌdãá. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16; Mãtáyo 27:51; Lúkã 23:45; Ẽbérẽ 6:19-20; Ẽbérẽ 9:1-7.

§ 15:39 15:39 Ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ: Ĩri ãngáráwá mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu rĩ pi ẽ drị̃ koópi ni.

* 15:42 15:42 Útúzú cazú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ: Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ĩri íꞌdó ụ́ꞌdụ́ tọ̃wụ́ gé ụ̃tụ́ ní ꞌdengárá.

* 16:5 16:5 Kẹ̃rị́mvá: Kẹ̃rị́mvá ꞌdĩri mãlãyíkã Múngú ní ĩpẽé rĩ. ꞌÍ lã Mãtáyo 28:2.

† 16:9 16:9-20 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 9-20 agá ꞌdĩꞌbée, búkũ Mãrákõ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Mãrákõ vé vúlé rĩ agá rá.

Lúkã

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké

Lúkã

ní sĩí rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Búkũ ꞌdĩri Lúkã sĩ nĩ, sĩ kpá búkũ Ẹ̃zị́ vé rĩ nĩ. Lúkã adri Yãhụ́dị̃gú ku, ꞌbo ímbákí ĩri tã nị̃ị́ ambamba. Lúkã rĩ Gị̃rị́kị̃gú, újá ẹ́sị́ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rá. Lúkã pi rikí ẹ̃zị́ ngaá Páũlũ be trụ́, kộpi rikí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ vé rĩ ũlũú ꞌbá rĩ pi ní. Búkũ ĩri ní sĩí ꞌdĩri agá, ũlũ Yẹ́sụ̃ vé adringárá ã tã, ãzini ẹ̃zị́ Yẹ́sụ̃ ní ngaá rĩ ã tã, tã ni ã fi rí ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi drị̃gé múké.

Búkũ ꞌdĩri agá, Lúkã sĩ tã kárákará, ícókí ị́sụ́ búkũ ụrụkọ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké vé rĩ pi agá ku. Lúkã sĩ Yũwánĩ bãtízĩmũ sẽépi rĩ vé tịngárá ã tã, sĩ Yẹ́sụ̃ vé tịngárá ã tã, ãzini sĩ sâ Yẹ́sụ̃ ní drĩ adrizú mváŋá rú rĩ vé tã, ãzini sĩ tị Yũwánĩ bãtízĩmũ sẽépi rĩ ní sẽé rĩ vé tã. Iꞌda lẽngárá Múngú ní ꞌbá rĩ pi lẽzú céré rĩ vé tã. Yẹ́sụ̃ ũlũ tã rĩ pi nãpí sĩ, ũlũ Sãmãríyãgú ẹ́sị́ be múké rĩ vé tã (cápĩtã 10 gé), ãzini ũlũ mvá ị̃pẹ̃rị̃ị́pi mụzú rárá rú rĩ vé tã (cápĩtã 15 gé), ãzini ũlũ Yẹ́sụ̃ pi vé adringárá ꞌbá mũfẽngã uꞌdụꞌbá rĩ pi be trụ́ rĩ vé tã (cápĩtã 19 gé), ãzini ẹzị kĩnĩ, ꞌbá tã ũnjí ꞌoópi rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ ꞌi rá, ĩri ídrí ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá, (cápĩtã 23 gá).

Lúkã ẹ́dị́ Índrí Múngú vé rĩ vé tã vú sĩ kárákará, ẹ́dị́ kpá Yẹ́sụ̃ vé ẹ̃zị́ ã tã ĩndĩ, iꞌda kpá lẹ́tị Yẹ́sụ̃ ní rizú Múngú ri zịzú rĩ vé tã ĩndĩ. Búkũ rĩ vé ụ̃dụ̃ gé, ũlũ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌi iꞌdazú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé lókí ĩri ní íngázú gõzú ídri rú drãngárá gálésĩ rĩ vé tã. Tã ꞌdĩꞌbée lũ kínĩ, ádarú Yẹ́sụ̃ gõ íngá adrií ídri rú dị̃ị́ rá.

1

Tã ẽ drị̃ íꞌdóngárá

1 Ãmbúgú Tõfílĩ, ꞌbá kárákará ꞌbị̃kí tã Múngú ní ngaá ꞌbá ãsámvú gé nõgó rĩ sĩí rá. 2 Kộpi sĩkí tã ꞌbá rĩ pi ní ũlũú ꞌbá ní rĩ, ꞌbá tã rĩ ũlũꞌbá rĩ pi ndrekí tã ĩ ꞌoꞌbá rĩ pi ĩ mị sĩ íꞌdóngárá gá ꞌdãá. 3 Ãmbúgú Tõfílĩ, á ꞌbã ẹ́sị́ tã rĩ pi ụ̃nị̃zú múké múké ĩri ní ꞌi íꞌdóngárá gá ꞌdãá, má ụ̃sụ̃ á lẽ tã ꞌi ngaápi rĩ sĩí sẽé mí ní. 4 Ãꞌdiãtãsĩyã mî nị̃ rí ꞌyozú kínĩ tã ĩ ní ímbá mí ní rĩ, ĩri tã áda.

Mãlãyíkã lũ Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ vé tịngárá ã tã

5 Lókí Ẽródẽ ní adrizú ꞌbãgú* rú ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá rĩ gé, átálágú† ãzi rụ́ ni Zãkãríyã ꞌi. Ágó rĩ íbí ĩfũú úyú atala rĩ pi vé rĩ agá, úyú Ãbíjã vé rĩ agá. Ũkú ni Ẽlĩsãbétã íbí ĩfũú úyú Ãrónã vé rĩ agá. 6 Kộpi ị̃rị̃trọ́ tã ꞌo pịrị Múngú ẹndrẹtị gé, kộpi ri tãị́mbị́ Úpí vé rĩ ꞌdụ nga rá, ãzini kộpi ri tã ĩ ní ẹzịị́ rĩ ꞌdụ nga rá. 7 Kộpi tịkí anji kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã Ẽlĩsãbétã ní adrií úndó rú rĩ sĩ, kộpi ị̃rị̃trọ́ dẽkí kuú ãrãkã rú.

8 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Zãkãríyã ri ẹ̃zị́ ngaá Jó Múngú vé rĩ‡ agá ꞌdãá, ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, ngúlúmũ Ãbíjã vé rĩ pi rikí ẹ̃zị́ rĩ ngaá nĩ. 9 Ĩpẽkí Zãkãríyã ri mụụ́ ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zãá Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, sụ̃ mẽrẽ atala rĩ pi vé rĩ ní lẽé rĩ tị́nị. 10 Lókí ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zãzú rĩ kã ícó, ꞌbá ĩ úmúꞌbá rĩ pi rikí Múngú ri zịị́ ãmvé.

11 Kúru Úpí vé mãlãyíkã§ ní índrézú Zãkãríyã ẹndrẹtị gé, mãlãyíkã rĩ tu pá vũrã ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zãzú rĩ gé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gélésĩla. 12 Zãkãríyã kã mãlãyíkã rĩ ndreé, ẹ́sị́ ni tĩ rụ̃cụ̃, ụ̃rị̃ ị́mvụ́ ĩri ũnjí ũnjí. 13 ꞌBo mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Zãkãríyã, mî ꞌo ụ̃rị̃ sĩ ku! Múngú yị mívé zịngárá gí. Mî ũkú ni Ẽlĩsãbétã ri ímụ́ mí ní mvá ágó tị rá, ꞌí ꞌda mváŋá rĩ ã rụ́ Yũwánĩ ꞌi. 14 Ãyĩkõ ri ímụ́ mi fụ ambamba, mi únjí ãní rá. ꞌBá kárákará pi ímụ́ únjí ĩ ní ĩri tịị́ rĩ sĩ. 15 Ĩri ímụ́ adri ãmbúgú Úpí ẹndrẹtị gé. Mvụ vị́nyọ̃ ku, ãzini mvụ íwá ku, ĩri ẹ́pị́ Índrí Uletere rĩ* sĩ íꞌdózú ẹ́ndrẹ́pị agá ꞌdãá. 16 Ĩri ímụ́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi íjị́ kárákará ĩgõ ĩvé Úpí Múngú vúgá. 17 Ĩri ꞌde mụzú Úpí ní drị̃drị̃, Índrí Uletere rĩ ĩri ású, ãzini ĩri ũkpõ ị́sụ́ sụ̃ Ẽlíyã† vé rĩ tị́nị. Ĩri ímụ́ anji ẹ́tẹ́pị́ị vé ẹ́sị́ újá, kộpi ĩvé anji lẽ ãní lẽlẽ, ãzini ĩri ímụ́ ꞌbá drị̃ be ũkpó ũkpó rĩ pi újá tã nị̃ sụ̃ ꞌbá Múngú vé adriꞌbá pịrị rĩ pi ní tã nị̃ị́ rĩ tị́nị, ĩri ímụ́ ꞌbá rĩ pi údé ku ũrẽ Úpí ri ũtẽngárá gá.”

18 Zãkãríyã ní mãlãyíkã rĩ zịzú kĩnĩ, “Ma ícó nị̃ ámá íngóni ꞌyozú kínĩ tã ꞌdĩri ꞌi nga rá? Á dẽ kú ãrãkã rú gí, mâ ũkú ni dẽ kpá ãrãkã rú gí.”

19 Mãlãyíkã rĩ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Ma Gãbũrélẽ ꞌi. Ma ãtíꞌbá Múngú vé ni, Múngú ĩpẽ ma ímụ́ mí ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌdĩri ũlũú. 20 ꞌÍ ndre drĩ ká, íꞌdózú ãndrũ sĩ, mî tị ri ọ̃zụ̃, mí átá ku, cĩmgbá ĩ ní mváŋá rĩ tịzú rĩ gé, ãꞌdiãtãsĩyã mí ẹ̃ꞌyị̃ tã má ní ꞌyoó ĩri ímụ́ ꞌi nga sâ pịrị ni gé rĩ kuyé.”

21 ꞌBá rĩ pi kâ rií Zãkãríyã ri tẽé, kộpi rikí ụ̃sụ̃ụ́ kínĩ, Zãkãríyã áwí Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá sâ be ãco ꞌdíni ãsĩ. 22 Zãkãríyã kã ĩfũú ãmvé nõó, ícó átá kộpi be ku. Kộpi ní nị̃zú ámázú ꞌyozú kínĩ tã ãzi iꞌda ꞌi ĩri ní ị́ndrị́lị́kị́ agá Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá gí, gõ rií kộpi ní tã rĩ ũlũú drị́ sĩ.

23 Zãkãríyã kã ívé ẹ̃zị́ dẹẹ́, ĩri ní mvizú mụzú ꞌbẹ̃tị́. 24 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, koro ũkú ni Ẽlĩsãbétã ní ꞌa ị́sụ́zú, Ẽlĩsãbétã adri mbãá tọ̃wụ́ kú ꞌbẹ̃tị́. 25 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Tã Úpí ní ꞌoó mâ rụ́ꞌbá gá nõri, ꞌdụ drị̃njá má drị̃gé sĩ gí, sẽ ꞌbá rĩ pi ínjákí mâ drị̃ ku.”

Mãlãyíkã lũ Yẹ́sụ̃ vé tịngárá ã tã

26 Ẽlĩsãbétã vé ꞌa rĩ kã mbaá caá mbãá ázíyá, Múngú ní mãlãyíkã Gãbũrélẽ ri ĩpẽzú ímụ́zú kụ̃rụ́ Nãzẽrétã vé rĩ gé, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá, 27 ĩpẽ ĩri ímụ́ Mãríyã adriípi kácáŋá rú Yõsépã ní lẽé jeé ꞌí ní ũkú rú rĩ vúgá, Yõsépã ĩfũ úyú Dãwụ́dị̃‡ vé rĩ agá. 28 Mãlãyíkã rĩ ní fizú ĩri vúgá ꞌdãá, ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mõdó mí ní, sẽkí mí ní tãkíri gí, Úpí ri mí be trụ́.”

29 Mãríyã ẽ drị̃ ábá céré céré tã mãlãyíkã rĩ ní ꞌyoó rĩ sĩ, ri ụ̃sụ̃ụ́ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãá, mõdó ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi. 30 Mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú Mãríyã ní kĩnĩ, “Mî ꞌo ụ̃rị̃ sĩ ku. Múngú ꞌbã tãkíri mí drị̃gé gí. 31 Mi ímụ́ ꞌa ị́sụ́, mi mvá ágóŋá tị, ꞌí ꞌda rụ́ ni Yẹ́sụ̃§ ꞌi. 32 Ĩri ímụ́ adri ãmbúgú, ĩ ímụ́ ĩri zị Mvá Múngú ãmbúgú ꞌbá drị̃gé céré rĩ vé ni. Úpí Múngú ri ímụ́ sẽ ĩri ẹ́ꞌbị́pị Dãwụ́dị̃ vé mãlũngã rụ nĩ. 33 Ĩri ímụ́ adri ꞌbãgú rú sụ́rụ́ Yõkóbũ* vé rĩ pi drị̃gé. Ĩri ímụ́ mãlũngã rụ mụzú ụ̃dụ̃ ãkó.”

34 Mãríyã ní mãlãyíkã rĩ zịzú kĩnĩ, “Ma drĩ ágó ãkó pírí, tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi nga mâ rụ́ꞌbá gá íngóni ngóni?”

35 Mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú Mãríyã ní kĩnĩ, “Índrí Uletere rĩ ímụ́ mi ású, ãzini ũkpõ Múngú vé rĩ ímụ́ mi ású rá. Mvá mí ní ímụ́ tịị́ rĩ, ĩri adri uletere, ĩ ĩri zị Mvá Múngú vé ni. 36 Mívé máríté Ẽlĩsãbétã ri nóni ꞌa be, ĩri ímụ́ mvá ágó tị rá, ị́sụ́zú dẽ kú ãrãkã rú, ꞌa ni mba nóni caá mbãá ázíyá, ꞌbá rĩ pi rikí ꞌyoó kínĩ ĩri úndó rú. 37 Tã ãzi Múngú ri ndẽépi ni ãluŋáni ꞌdãáyo.”

38 Mãríyã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma ãtíꞌbá Úpí vé ni. Tã rĩ ã nga ꞌi mâ rụ́ꞌbá gá sụ̃ mí ní ꞌyoó rĩ tị́nị.” Kúru mãlãyíkã rĩ ní ĩri kuzú, ĩri ní ꞌdezú mụzú.

Mãríyã mụ Ẽlĩsãbétã vúgá

39 Sâ ꞌdãri gé, Mãríyã ní ꞌdezú mụzú rụ́ꞌbá sĩ kụ̃rụ́ ánga rú Yụ̃dáyã vé rĩ gé ꞌdãá, 40 ĩri ní mụzú kụ̃rụ́ Zãkãríyã ní adrizú rĩ gé, ĩri ní fizú Zãkãríyã vé jó agá ꞌdãá, ĩri ní Ẽlĩsãbétã ri ẹzịzú. 41 Ẽlĩsãbétã kã Mãríyã vé ẹzịngárá ꞌdĩri yịị́, mváŋá rĩ ní ꞌi úlózú Ẽlĩsãbétã agá ꞌdãá. Índrí Uletere rĩ ní Ẽlĩsãbétã ri ásúzú. 42 Ĩri ní íꞌdózú átázú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Ũkú rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbãkí tãkíri mí drị̃gé gí, mvá mí ní ímụ́ tịị́ rĩ, ꞌbãkí tãkíri drị̃ ni gé gí! 43 ꞌBo ngá sẽépi Múngú ní ma ị̃njị̃zú, ĩri ní Úpí ẹ́ndrẹ́pị ri ĩpẽzú ímụ́zú ma ndrezú rĩ ãꞌdi? 44 Má kã mõdó mí ní sẽé rĩ yịị́, koro mvá má agá rĩ adri ãyĩkõ sĩ, úló ꞌi má ꞌa gá ꞌdãá. 45 Múngú ꞌbã tãkíri mí drị̃gé gí, ãꞌdiãtãsĩyã mí ãꞌyĩ tã Úpí ní ꞌyoó ĩri ꞌi nga mî rụ́ꞌbá gá rĩ rá.”

Mãríyã ngo úngó Múngú ri íngúzú

46 Mãríyã ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Má íngú Múngú ri ẹ́sị́ be céré. 47 Mâ ẽ ẹ́sị́ ị́sụ́ ãyĩkõ Múngú ma Paápi rĩ sĩ.

48 Ãꞌdiãtãsĩyã ma ãtíꞌbá ĩ ní ndreé kuú ẹ̃zị́ ãkó ni, Múngú ụ̃sụ̃ mâ tã gí.

Íꞌdózú ãndrũ mụzú drị̃drị̃, anji ĩ ní ímụ́ tịị́ vúlé ꞌdĩí rĩ pi ímụ́ ꞌyo kínĩ, Múngú ꞌbã tãkíri má drị̃gé gí,

49 ãꞌdiãtãsĩyã Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa ꞌo tã ãmbúgú mâ rụ́ꞌbá gá gí, ĩrivé rụ́ uletere.

50 Ẹ́sị́ ni ri adri ĩdríkídri ꞌbá ꞌi ruꞌbá ruru rĩ pi ní mụzú ꞌdániꞌdáni.

51 Inga ꞌî drị́ ũkpõ be rĩ tã ꞌozú ãní,

íré ꞌbá ãfú rú rĩ pi kpélékpélé.

52 Ísị́ ꞌbá ãngũ rụꞌbá rĩ pi ĩvé lúpá drị̃gé sĩ vũgá,

gõ ꞌbá tã be mãdã rĩ pi ingaá ụrụ.

53 Sẽ ngá múké nyaá ꞌbá ẹ̃bị́rị́ ní fụụ́ rĩ pi ní, ꞌbo pẽ ꞌbá ãꞌbú be rĩ pi mụzú drị́ be ule.

54 Ko ívé ãtíꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẽ ĩzã rá.

Ãvĩ ũyõ ꞌí ní sõó lẽzú ẹ́sị́ ĩdríkídri ꞌbãzú kộpi ní ꞌdãri ã tã sĩ kuyé.

55 Sõ ũyõ ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị Ãbũrámã† ní ĩrivé úyú pi be kĩnĩ, ꞌi adri kộpi ní ẹ́sị́ be múké mụzú nyonyo.”

56 Mãríyã áwí adrií Ẽlĩsãbétã vé ãngá ꞌdãá mbãá na, ĩri ní kúru mvizú mụzú ꞌbẹ̃tị́.

Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ vé tịngárá

57 Sâ Ẽlĩsãbétã ní mváŋá rĩ tĩzú rĩ kã ícó, tĩ mváŋá rĩ ágóŋá. 58 ꞌBá ĩrivé jó gãrã gá rĩ pi máríté rĩ pi be kâ yịị́ kínĩ, Úpí ꞌbã ẹ́sị́ múké ĩri ní, tĩ mváŋá rĩ gí, kộpi adrikí ãní ãyĩkõ sĩ.

59 Mváŋá rĩ kã adrií caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ, Zãkãríyã ẹ́ꞌdị́páa pi ĩrivé ũndĩ rĩ pi be, úmúkí ĩ mváŋá rĩ vé ágélé ẽ tị lịngárá‡ gá, kộpi lẽkí kõdô mváŋá rĩ vé ẹ́tẹ́pị vé rụ́ Zãkãríyã ꞌdĩri ꞌdaá mváŋá rĩ ã rụ́ꞌbá gá. 60 ꞌBo ẹ́ndrẹ́pị gã sĩ, kĩnĩ, “Ã ꞌdakí mvá rĩ ã rụ́ Yũwánĩ.”

61 ꞌBá rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, “Mívé máríté rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbá ãzi rụ́ be ꞌdíni ꞌdãáyo.”

62 Kúru kộpi rikí átá Zãkãríyã ní drị́ sĩ, kộpi lẽkí nị̃ị́ vú ni gé, lẽ ã ꞌdakí mvá rĩ ã rụ́ ãꞌdi ꞌi. 63 Zãkãríyã ní ngá kpọlọꞌbụ ni zịzú, ꞌî sĩ rí mváŋá rĩ ã rụ́ ãní, ĩri ní mváŋá rĩ ã rụ́ sĩzú kĩnĩ, “Rụ́ ni Yũwánĩ ꞌi.” ꞌBá rĩ pi céré ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã. 64 Koro Zãkãríyã ẽ tị ní ꞌi zị̃zú, ádra ni ní ꞌi ọyụzú, ĩri ní íꞌdózú átángá átázú, Múngú ri íngúzú. 65 ꞌBá adriꞌbá ĩri ã gãrã gá rĩ pi ãrẽvú céré ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã. ꞌBá adriꞌbá ãngũ Yụ̃dáyã vé ánga rú rĩ gé rĩ pi ãrẽvú céré rikí átá tã ꞌdĩꞌbée sĩ. 66 ꞌBá tã ꞌdĩri yịꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré ngakí ãyãá tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã, kộpi ní zịzú kínĩ, “Mváŋá ꞌdĩri úmvúlésĩ ímụ́ adri ꞌbá íngóni ni?” Ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ndrekí, Úpí ri ĩri be trụ́.

Zãkãríyã ngo úngó Múngú ri íngúzú

67 Índrí Uletere rĩ ní mváŋá rĩ vé ẹ́tẹ́pị Zãkãríyã ri ásúzú, Zãkãríyã ní kúru ụ́ꞌdụ́kọ́ íngápi Múngú vúgálésĩ rĩ ũlũzú kĩnĩ,

68 “Ẽ íngúkí Úpí Múngú Ĩsẽrélẽ vé rĩ íngúngũ,

ãꞌdiãtãsĩyã ímụ́ ívé ꞌbá rĩ pi paá gí.

69 Ĩpẽ ꞌbá ní ꞌbá ũkpõ be ni ímụ́ ꞌbâ paá,

ĩpẽ íngázú ívé ãtíꞌbágú Dãwụ́dị̃ vé úyú agá.

70 Úpí ẹzị tã ꞌdĩri kú ívé nẹ́bị̃§ uletere rĩ pi ní ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́,

71 kĩnĩ, ĩ ímụ́ ꞌbâ pa ꞌbávé ariꞌba rĩ pi drị́gé sĩ,

ãzini ꞌbá ꞌbâ ndreꞌbá ũnjí rĩ pi drị́gé sĩ rá.

72 Múngú kĩnĩ ꞌî ẹ́sị́ ri adri ĩdríkídri ꞌbávé ẹ́tẹ́pị́ị ní,

ãzini ꞌi ívé ũndĩ ꞌí ní rụụ́ uletere rĩ vé tã ígá rá.

73 Sõ ũyõ rĩ ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị Ãbũrámã ní

74 kĩnĩ, ꞌi ꞌbâ pa ꞌbávé ariꞌba rĩ pi drị́gé sĩ rá,

ꞌbâ ngakí rí ꞌí ní ẹ̃zị́ ụ̃rị̃ ãkó,

75 ụ́ꞌdụ́ céré ꞌbâ adrikí rí uletere, ãzini ꞌbâ ꞌokí rí tã pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé.

76 Mâ mvá rĩ, ĩ ímụ́ mi zị nẹ́bị̃ Múngú ũkpõ be ꞌbá rĩ pi drị̃gé céré rĩ vé ni,

ãꞌdiãtãsĩyã mi ímụ́ mụ drị̃drị̃ Úpí ní lẹ́tị údé.

77 Mi ímụ́ lũ ĩrivé ꞌbá rĩ pi ní, ĩ ícó kộpi pa rá,

Múngú trũ dõ kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ gí.

78 Múngú ní adrií ẹ́sị́ be múké rĩ sĩ,

ĩri ímụ́ ꞌbá ní ụ̃tụ́ŋá ĩpẽ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ dị̃ ꞌbá drị̃gé,

79 ĩri ímụ́ dị̃ ꞌbá adriꞌbée ị́nị́ŋá agá rĩ pi drị̃gé,

ãzini ꞌbá riꞌbá drãngárá ũtẽꞌbá rĩ pi drị̃gé,

ĩri ꞌbá ní lẹ́tị pịrị tãkíri ị́sụ́zú ni iꞌda.”

80 Yũwánĩ kã mbaá, Índrí Múngú vé rĩ sẽ ĩri ní ũkpõ. Yũwánĩ adri ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ĩri pẽzú mụzú ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé rĩ gé.

2

Yẹ́sụ̃ vé tịngárá

(Mãtáyo 1:18-25)

1 Lókí ꞌdãri gé, ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé* Ãgósĩtõ sẽ tãị́mbị́ kĩnĩ, lẽ ꞌbá Rómã vé rĩ pi céré, ã sĩkí kộpi ã rụ́ búkũ agá. 2 (ꞌDĩri rụ́ ĩ ní íꞌdó sĩí drị̃drị̃ ꞌbá rĩ pi lãzú, ị́sụ́ ãkũdẽ Kụ̃rị̃nị́yã ri gávãnã ãngũ Sírĩyã vé rĩ agá rĩ.) 3 ꞌBá ãlu ãlu nga mụụ́ ꞌî rụ́ sĩí ĩvé kụ̃rụ́ agá.

4 Kúru Yõsépã pi ní ngazú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá, kụ̃rụ́ Nãzẽrétã vé rĩ agásĩ, kộpi ní ꞌdezú mụzú ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ gé, kụ̃rụ́ Bẽtẽlémẽ vé rĩ agá, ãꞌdiãtãsĩyã Yõsépã ĩfũ úyú Dãwụ́dị̃ vé rĩ agá. 5 Jị Mãríyã ĩri ní lẽé jeé ꞌí ní ũkú rú rĩ mụzú ꞌí vúgá sĩ ĩndĩ, ị́sụ́ Mãríyã ã ꞌa mba dẹẹ́ gí, ĩri ílókõ tĩtĩ. 6 Kộpi kâ rií adrií ꞌdãlé, sâ Mãríyã vé mvá rĩ tĩzú rĩ ní ícázú. 7 Mãríyã ní ívé mvá kãyú rĩ tĩzú ágóŋá. Ĩri ní ĩmũlũzú bõngó sĩ, ĩri ní ꞌbãzú lazú sọ̃ndụ́kụ̃ ãnyãpá rĩ pi ní rizú ngá nyazú rĩ agá. ꞌBã mváŋá rĩ laá sọ̃ndụ́kụ̃ rĩ agá, ãꞌdiãtãsĩyã jó ụ̃mụ́ rĩ pi ní lazú rĩ agá ꞌdãá, kộpi ị́sụ́kí vũrã lazú ni kuyé.

ꞌBá kãbĩlõ úcéꞌbá rĩ pi mãlãyíkã rĩ pi be

8 Ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, ꞌbá ụrụkọ kãbĩlõ úcéꞌbá ni pi rikí ĩvé kãbĩlõ ũtẽé ásé agá ꞌdãá. 9 Mãlãyíkã ãlu Úpí vé rĩ ní índrézú kộpi ẹndrẹtị gé, dị̃ngárá Úpí vé rĩ ní ãngũ ĩmgbẽrẽzú kộpi ã gãrã gá sĩ, sẽ ụ̃rị̃ fụ kộpi ambamba. 10 Kúru mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku. Má íjị́ ĩmi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké, ꞌbá rĩ pi céré ímụ́ adri ãní ãyĩkõ sĩ ãmbúgú. 11 Ị́nị́ŋá ãndrũ nõri sĩ, tĩkí ĩmi ní ꞌbá ĩmi Paápi ni gí kụ̃rụ́ Dãwụ́dị̃ vé rĩ agá Bẽtẽlémẽ agá, ĩri Úpí Kúrísítõ† ꞌi. 12 Ngá ĩmi ní ícózú ĩri nị̃zú ámázú rĩ ĩri ꞌdíni, ĩmi mụ ũdéŋá rĩ ị́sụ́ ĩmũlũkí bõngó sĩ, ꞌbãkí ĩri laá sọ̃ndụ́kụ̃ ãnyãpá rĩ pi ní ngá nyazú rĩ agá.”

13 Koro mãlãyíkã ụrụkọ kárákará íngákí ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ, kộpi úmúkí ĩ mãlãyíkã índrépi ꞌdĩri be trụ́, kộpi rikí Múngú ri íngú, rikí ꞌyoó kínĩ,

14 “Ẽ íngúkí Múngú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ íngúngũ,

tãkíri ã adri vũ drị̃gé nõgó ꞌbá Múngú ní ãyĩkõ sẽꞌbá rĩ pi ãsámvú gé.”

15 Mãlãyíkã rĩ pi kâ ĩ újá gõó mụụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ꞌbá kãbĩlõ úcéꞌbá rĩ pi ní átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Lẽ ꞌbâ ꞌdekí mụụ́ Bẽtẽlémẽ gá ꞌdãá tã ꞌi ngaápi Úpí ní lũú ꞌbá ní rĩ ndreé ꞌbâ mị sĩ.”

16 Kộpi alikí ĩ mụzú rụ́ꞌbá sĩ, kộpi cakí Mãríyã pi ị́sụ́ Yõsépã be ũdéŋá rĩ sĩ, ꞌbãkí ũdéŋá rĩ laá sọ̃ndụ́kụ̃ ãnyãpá rĩ pi ní ngá nyazú rĩ agá. 17 ꞌBá kãbĩlõ úcéꞌbá ꞌdĩꞌbée kâ mụụ́ caá mváŋá rĩ ndreé, kộpi ũlũkí tã mãlãyíkã rĩ ní lũú ĩ ní mváŋá rĩ ã tã sĩ rĩ ꞌbá rĩ pi ní céré. 18 ꞌBá rĩ pi kâ tã ꞌbá kãbĩlõ úcéꞌbá rĩ pi ní ũlũú ꞌdĩri yịị́, sẽ kộpi ní ãyãngárá. 19 ꞌBo Mãríyã ꞌbã tã ꞌdĩꞌbée céré kuú ꞌí ẹ́sị́ agá, ri tã ni ụ̃sụ̃ụ́ ẹ́sị́sị́lé sĩ. 20 ꞌBá kãbĩlõ úcéꞌbá rĩ pi kâ mvií gõó, kộpi rikí dị̃ngárá Múngú vé rĩ íngú, ãꞌdiãtãsĩyã tã kộpi ní ndreé, ãzini kộpi ní yịị́ rĩ nga ꞌi sụ̃ mãlãyíkã rĩ ní lũú ĩ ní rĩ tị́nị.

Jịkí Yẹ́sụ̃ ri iꞌdaá Jó Múngú vé rĩ agá

21 Mváŋá rĩ kã adrií caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ, ĩ ní ágélé ni ẽ tị lịzú, ĩ ní rụ́ ni ꞌdazú Yẹ́sụ̃ ꞌi, rụ́ ꞌdĩri mãlãyíkã lũ nĩ drị̃drị̃, ị́sụ́ ãkũdẽ ẹ́ndrẹ́pị ri drĩ ꞌa ãkó.

22 Mãríyã pi Yõsépã be, kộpivé ụ́ꞌdụ́ lãꞌbĩ vé ĩfũzú yị̃ị́ agásĩ rĩ kã dẹẹ́, kộpi ní mváŋá rĩ jịzú mụzú iꞌdazú Úpí ẹndrẹtị gé Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ‡ vé rĩ ní lẽé rĩ tị́nị. 23 Tãị́mbị́ Úpí vé rĩ ꞌyo kĩnĩ, “Anji ãgõ ĩ ní tịị́ kãyú rĩ pi ãrẽvú céré, ĩ kộpi sẽ Úpí Múngú ní.”* 24 Kúru kộpi ní rọ̃bọ̃ŋọ̃§ sẽzú zãzú sụ̃ tãị́mbị́ Úpí vé rĩ ní ꞌyoó, “Ã sẽkí ãmámũ ị̃rị̃, dõku ũꞌbõlõgú ị̃rị̃ rĩ tị́nị.”*

Sĩmĩyónã ũlũ ụ́ꞌdụ́kọ́ íngápi Múngú vúgálésĩ rĩ

25 Lókí ꞌdãri gé, ágó ãzi ri adri Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, rụ́ ni Sĩmĩyónã ꞌi, ĩri tã ꞌo pịrị, ĩri ri Múngú ri zị ụ́ꞌdụ́ céré, ẹ́pị́ Índrí Uletere Múngú vé rĩ sĩ, ri ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé pangárá ũtẽé. 26 Índrí Uletere rĩ lũ ĩri ní kĩnĩ, ícó drĩ drãá ku, ĩri Kúrísítõ Úpí Múngú ní úmvúlésĩ ĩpẽé rĩ ndre ũgbále, ĩri íbí drã ndõ. 27 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, Índrí Uletere rĩ ko Sĩmĩyónã ẽ drị̃ mụzú Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá. Mãríyã pi Yõsépã be, kộpi kâ mváŋá Yẹ́sụ̃ ri jịị́ Úpí vúgá ꞌdãá sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní lẽé rĩ tị́nị, 28 Sĩmĩyónã ní mváŋá rĩ íꞌdụ́zú rụzú ꞌí drị́gé, ĩri ní Múngú ri íngúzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ,

29 “Úpí, ma ãtíꞌbá mívé ni, mî sẽ mâ drã tã be kíri.

ꞌÍ ꞌo tã mí ní ẹzịị́ rĩ gí.

30 Á ndre ꞌbá ãngũ paápi,

31 mí ní ĩpẽé ꞌbá céré pi ní rĩ gí.

32 Ĩri ụ̃tụ́ŋá, ĩri Múngú ri iꞌda ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní,

ĩri sẽ ꞌbá rĩ pi ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi íngúngũ!”

33 Tã Sĩmĩyónã ní ꞌyoó ꞌdĩri sẽ Yõsépã pi Mãríyã be ãyãkí ãní ãyãyã. 34 Kúru Sĩmĩyónã ní kộpi ní tãkíri sẽzú, ĩri ní ꞌyozú Mãríyã ní kĩnĩ, “Mívé mváŋá ꞌdĩri, ꞌbá ụrụkọ Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ímụ́ ĩri gã sĩ, ĩ ímụ́ kộpi ĩrĩŋã ãní rá, ụrụkọꞌbée ímụ́ ĩrivé tã ãꞌyĩ rá, kộpi ímụ́ ídríngárá ị́sụ́ ãní rá. Kãdõ ímụ́ ꞌi iꞌdaá, ꞌbá rĩ pi ĩri gã sĩ. 35 Mvá ꞌdĩri ímụ́ tã ꞌbá rĩ pi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ ĩ ẹ́sị́ agá ꞌdãlé rĩ pi iꞌda céré ãmvé. Mãríyã, mî ẹ́sị́ ri ímụ́ ĩzãngã ị́sụ́ sụ̃ sõkí ị́lị́ ãco sĩ tị́nị.”

36 Ũkú ãzi nẹ́bị̃, rụ́ ni Ánã ꞌi, ĩri Pãnũélẽ ã mvá, ĩri Ãsérãzị́, ĩri ãrãkã rú. Kộpi ní ĩ jezú rĩ gé, kộpi adrikí ágó ni be caá ílí ẹ́zị̂rị̃, ágó rĩ ní drãzú. 37 Ánã adri ọ̃wụ́zị́ rú, ĩrivé ílí ca pụ̃kụ́ ãrõ drị̃ ni sụ, ku Jó Múngú vé rĩ kuyé, ri Múngú ri ị̃njị̃ị́ ụ̃tụ́ŋá pi ị́nị́ŋá be, ri ꞌi aꞌbií* ngá nyangárá sĩ, ãzini ri Múngú ri zịị́. 38 Ánã ní koro ícázú, ị́sụ́ ãkũdẽ Sĩmĩyónã ri átá Mãríyã pi ní Yõsépã be. Ánã ní Múngú ní õwõꞌdĩfô sẽzú, ĩri ní mváŋá rĩ vé tã átázú ꞌbá céré riꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã vé pangárá ũtẽꞌbá rĩ pi ní.

39 Yõsépã pi Mãríyã be, kộpi kâ lãꞌbĩ tãị́mbị́ Úpí vé rĩ ní lẽé rĩ ꞌoó dẹẹ́ céré gí, kộpi ní mvizú gõzú ĩvé kụ̃rụ́ Nãzẽrétã vé rĩ gé ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá ꞌdãlé ũzi. 40 Mváŋá rĩ mba ícá ũkpõ be, tã nị̃ngárá be, Múngú ꞌbã ẹ́sị́ múké ĩri ní.

Yẹ́sụ̃ ri Jó Múngú vé rĩ agá

41 Ílí ãlu ãlu, Yẹ́sụ̃ ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be, kộpi ri ẹ́cị́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ ã nyangárá gá.† 42 Yẹ́sụ̃ kã adrií ílí be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, kộpi ꞌdekí mụụ́ ẹ́tẹ́pị be ẹ́ndrẹ́pị sĩ ụ̃mụ̃ rĩ gé, sụ̃ ĩvé mẽrẽ ní lẽé rĩ tị́nị. 43 Ụ̃mụ̃ rĩ kã dẹẹ́, Yẹ́sụ̃ ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be, kộpi kâ rií mvií mụzú ꞌbẹ̃tị́ Nãzẽrétã gá ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ áwí kuú vúlé Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be nị̃kí ámá kuyé. 44 Kộpi ụ̃sụ̃kí déna ĩri ꞌbá ĩ ní rií ẹ̃cị̃ tuú kộpi be trụ́ rĩ pi ãsámvú gé, kộpi ẹ́cị́kí ụ̃tụ́ njị̃ị́. Kộpi ní kúru íꞌdózú Yẹ́sụ̃ ri ndãzú ĩvé máríté rĩ pi ãsámvú gé sĩ. 45 Kộpi kâ ĩri ị́sụ́ kuyé, kộpi ní gõzú mụzú ĩri ndãzú vúlé Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé. 46 Ụ́ꞌdụ́ na ã vụ́drị̃ gé, kộpi cakí mụụ́ Yẹ́sụ̃ ri ị́sụ́ Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá, úrí kuú ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá rĩ pi ãsámvú gé, ĩri ri kộpivé tã yị, ãzini ĩri ri kộpi uzị tã sĩ. 47 ꞌBá rĩ pi kâ tã nị̃ngárá ĩri ní átázú, ãzini tã újázú rĩ yịị́, kộpi ãyãkí ãní ãyãyã. 48 Yẹ́sụ̃ ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be, kộpi kâ ĩri ndreé, sẽ kộpi ní ãyãngárá. Ẹ́ndrẹ́pị ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, ꞌbâ mí ẹ́tẹ́pị be, ꞌbá rikí mi ndãá ĩzãngã ĩzãngã rú. ꞌÍ ꞌo ꞌbâ ꞌdíni ãsĩ?”

49 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú ma ndãzú rĩ ãꞌdi? Ĩmi nị̃kí kuyé ꞌyozú kínĩ, lẽ mâ adri má Ẹ́tẹ́pị vé jó agá?” 50 ꞌBo tã ĩri ní átá kộpi ní ꞌdĩri fi kộpi drị̃gé kuyé.

51 Kúru ĩri ní ꞌdezú mụzú kộpi be trụ́ Nãzẽrétã gá ꞌdãlé, ꞌdụ kộpivé tã ngaá rá. ꞌBo ẹ́ndrẹ́pị ꞌbã tã ĩ ngaꞌbée ꞌdĩꞌbée céré kuú ꞌí ẹ́sị́ agá. 52 Yẹ́sụ̃ mba tã nị̃ngárá be, ãzini mba rụ́ꞌbá be múké múké. Múngú lẽ ĩri rá, ꞌbá rĩ pi lẽkí kpá ĩri rá.

3

Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ vé tị sẽngárá

(Mãtáyo 3:1-12; Mãrákõ 1:1-8; Yũwánĩ 1:19-28)

1 ꞌBãgú ãmbúgú Rómã vé Tị̃bẹ́rị̃yã rụ mãlũngã rĩ caá ílí mụdrị́ drị̃ ni tọ̃wụ́, ị́sụ́zú Pónítĩyõ Pĩlátõ ri gávãnã ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá, Ẽródẽ* rụ ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ nĩ. Ẽródẽ ẹ́drị́pị Pĩlípũ rụ ãngũ Ĩtúrĩyã vé rĩ pi Tũrãkõnítĩ vé rĩ be, Lĩsánĩyãsĩ rụ ívé rĩ ãngũ Ãbĩlénẽ vé rĩ. 2 Lókí ꞌdãri gé, Ãnásĩ pi Kãyáfã be, kộpi atala ambugu, ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ ní ícázú Zãkãríyã mvọ́pị Yũwánĩ vúgá ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá. 3 Yũwánĩ ní mụzú yị̃ị́ Yárídénĩ vé rĩ ẽ mịlé gá sĩ, ri tị sẽé mụzú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ꞌbá rĩ pi ã újákí ẹ́sị́, kộpi ã rụkí bãtízĩmũ, Múngú ã trũ rí kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. 4 Tã ꞌdĩri nẹ́bị̃ Ĩsáyã sĩ ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́ ívé búkũ agá kĩnĩ,

“Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ãzi vé ni ri ọ́ꞌụ́ ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá, kĩnĩ,

‘Ĩmi údékí lẹ́tị Úpí ní,

ĩmi útúkí lẹ́tị ĩrivé rĩ ã adri pịrị.

5 Ĩmi ọ́tụ́kí ãngũ ị́ꞌbụ́ŋá rú rĩ pi rá,

ĩmi udịkí írã rĩ pi, ãzini ĩmi gakí ãngũ ánga rú rĩ pi, ã adri kpãkpã,

ĩmi útúkí lẹ́tị gõrõŋõ rú rĩ pi ẽ ícá pịrị,

ĩmi ọ́tụ́kí lẹ́tị ꞌbụ́ rú rĩ pi ícá kpãkpã.

6 ꞌBá rĩ pi ímụ́ ũkpõ Múngú ní ãngũ pazú rĩ ndre ĩ mị sĩ.’ ”*

7 ꞌBá bị́trị́ká ímụ́kí, kộpi lẽkí Yũwánĩ ã sẽ ĩ ní bãtízĩmũ,† Yũwánĩ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi adriꞌbée sụ̃ ị̃nị̃ tị́nị ꞌdĩꞌbée, ãꞌdi ĩmgbẽ ĩmî mị ápázú Múngú vé jĩkó úmvúlésĩ ímụ́pi drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ gé sĩ nĩ? 8 Lẽ ĩmi ꞌokí tã lũúpi ꞌyozú kínĩ, ádarú ĩmi újákí ẹ́sị́ ĩmivé ũnjĩkãnyã agásĩ gí ni áyu, lẽ ĩmi rikí ꞌyoó, Ãbũrámã ri ĩmi ẹ́ꞌbị́pị ꞌdíni ku. Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, Múngú ri ícó írã anjiŋá ꞌdĩꞌbée újá ufu anjiŋá Ãbũrámã vé ni‡ rú rá. 9 Múngú íꞌdụ́ ụ̃bọ́lụ́ pẹtị ã úlá ugazú rĩ ꞌí drị́gé gí, pẹtị ꞌaꞌbée ũꞌa be múké ku rĩ pi ãrẽvú céré ĩ uga vũgá, ĩ kộpi ꞌdụ úꞌbé ãcí agá.”

10 ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi ní Yũwánĩ ri zịzú kínĩ, “Kúru lẽ ꞌbâ ꞌokí ãꞌdi?”

11 Yũwánĩ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ dõ bõngó be ị̃rị̃, ã sẽ ãlu ni ꞌbá bõngó ãkó rĩ ní, ꞌbá rĩ dõ ãnyãngã be, ã sẽ ãnyãngã ꞌbá ãnyãngã ãkó rĩ ní.”

12 ꞌBá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi§ ímụ́kí kpá Yũwánĩ vúgá, Yũwánĩ ã sẽ ĩ ní bãtízĩmũ. Kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “Ímbápi, kúru lẽ ꞌbâ ꞌokí ãꞌdi?”

13 Yũwánĩ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi uꞌdụkí mũfẽngã rĩ ꞌbá rĩ pi vúgá sĩ sụ̃ tãị́mbị́ ní lẽé rĩ tị́nị, ã uꞌdụkí ãndõ be ku.”

14 Ãngáráwá ụrụkọ ímụ́kí kpá Yũwánĩ ri zịị́ kínĩ, “Kúru lẽ ꞌbâ ꞌokí ãꞌdi?”

Ĩri ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ẽ ẹ́rị́kí ꞌbá ãzi ã ngá ũkpõ sĩ ku, ãzini ã tõkí ꞌbá ãzi ũnjõ sĩ ku, lẽ ĩmi adrikí ãyĩkõ sĩ ngá ĩ ní ĩmi ũfẽzú rĩ sĩ.”

15 ꞌBá rĩ pi rikí céré ẹ́sị́ ꞌbãá Kúrísítõ ri ũtẽzú, kộpi rikí ụ̃sụ̃ụ́ ĩ ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kínĩ, déna Yũwánĩ ri Kúrísítõ ꞌi.

16 Yũwánĩ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ma ri ĩmi ní bãtízĩmũ rĩ sẽ yị̃ị́ sĩ. ꞌBo ꞌbá ãzi ri ímụ́ vúlé ꞌdĩíꞌdĩ, ĩrivé ãmbũgũ ndẽ mávé rĩ rá. Má ícó ĩrivé ngá pá gá rĩ vé bãá ọyụụ́ bã ku. Ĩri ímụ́ ĩmi ní bãtízĩmũ sẽ ũkpõ Índrí Uletere rĩ vé rĩ sĩ, ãzini ãcí sĩ. 17 Ĩri kọ́bị be drị́gé ãnyá ụ́ꞌbị́zú ãní, ĩri ãnyá rĩ ụ́ꞌbị́, ĩri ãnyá rĩ vé fí* dã ĩrá agá, ĩri ꞌbí ni zã ve ãcí drãápi ku ni sĩ.” 18 Yũwánĩ ũlũ Múngú vé ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ꞌbá rĩ pi ní lẹ́tị be ãndíãndí.

19 ꞌBo Yũwánĩ ní Ẽródẽ ẽ drị̃ ínjázú ĩri ní ẹ́drị́pị Pĩlípũ vé ũkú Ẽrõdíyã ri ꞌdụụ́ ꞌí ní ũkú rú rĩ sĩ, ãzini ĩri ní tã ũnjí ꞌoó tré rĩ sĩ. 20 Ẽródẽ gõ ũnjĩkãnyã ãzi ꞌoó agaá rá, ꞌdụ Yũwánĩ ri ꞌbeé jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá.

Yũwánĩ sẽ Yẹ́sụ̃ ní bãtízĩmũ

(Mãtáyo 3:13-17; Mãrákõ 1:9-11)

21 Sâ Yũwánĩ ní rizú ꞌbá rĩ pi ní bãtízĩmũ sẽzú rĩ gé, sẽ kpá Yẹ́sụ̃ ní bãtízĩmũ ĩndĩ. Yũwánĩ kã rií Múngú ri zịị́, ꞌbụ̃ ní ꞌi zị̃zú, 22 Índrí Uletere rĩ ní ísị́zú ímụ́zú sụ̃ ãmámũ tị́nị, úrízú Yẹ́sụ̃ drị̃gé. Kúru ụ́ꞌdụ́kọ́ ní íkụ́zú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ kĩnĩ, “Mi Mvá mávé ni, á lẽ mi ambamba, ma ãyĩkõ sĩ mí sĩ.”

Ẹ́ꞌbị́pị́ị Yẹ́sụ̃ vé rĩ pi

(Mãtáyo 1:1-17)

23 Yẹ́sụ̃ kã ívé ẹ̃zị́ íꞌdó, ị́sụ́ ĩrivé ílí ri ílókõ ca pụ̃kụ́ na. ꞌBá rĩ pi céré ụ̃sụ̃kí kínĩ, ĩri Yõsépã ã mvá,

Yõsépã ri Hélĩ ã mvá, 24 Hélĩ ri Mãtátã ã mvá,

Mãtátã ri Lẹ́vị̃ ã mvá, Lẹ́vị̃ ri Mẽlékĩ ã mvá,

Mẽlékĩ ri Yãnáyĩ ã mvá, Yãnáyĩ ri Yõsépã ã mvá,

25 Yõsépã ri Mãtãtíyã ã mvá, Mãtãtíyã ri Ãmósã ã mvá,

Ãmósã ri Nãhúmũ ã mvá, Nãhúmũ ri Ẽsélĩ ã mvá,

Ẽsélĩ ri Nãgáyĩ ã mvá, 26 Nãgáyĩ ri Mátã ã mvá,

Mátã ri Mãtãtíyã ã mvá, Mãtãtíyã ri Sẽmẽyínĩ ã mvá,

Sẽmẽyínĩ ri Yõsékẽ ã mvá, Yõsékẽ ri Yódã ã mvá,

27 Yódã ri Yõnánã ã mvá, Yõnánã ri Résã ã mvá,

Résã ri Zẽrũbãbélã ã mvá, Zẽrũbãbélã ri Sãlĩtĩyélẽ ã mvá,

Sãlĩtĩyélẽ ri Nérĩ ã mvá, 28 Nérĩ ri Mẽlékĩ ã mvá,

Mẽlékĩ ri Ádĩ ã mvá, Ádĩ ri Kõsámã ã mvá,

Kõsámã ri Ẽlẽmãdámã ã mvá, Ẽlẽmãdámã ri Érẽ ã mvá,

29 Érẽ ri Yósũwã ã mvá, Yósũwã ri Ẽlĩzérẽ ã mvá,

Ẽlĩzérẽ ri Yõrímã ã mvá, Yõrímã ri Mãtátã ã mvá,

Mãtátã ri Lẹ́vị̃ ã mvá, 30 Lẹ́vị̃ ri Sĩmĩyónã ã mvá,

Sĩmĩyónã ri Yụ́dã ã mvá, Yụ́dã ri Yõsépã ã mvá,

Yõsépã ri Yõnámũ ã mvá, Yõnámũ ri Ẽlĩyãkímã ã mvá,

31 Ẽlĩyãkímã ri Mẽléyã ã mvá, Mẽléyã ri Ménã ã mvá,

Ménã ri Mãtátã ã mvá, Mãtátã ri Nãtánã ã mvá,

Nãtánã ri Dãwụ́dị̃ ã mvá, 32 Dãwụ́dị̃ ri Yésẽ ã mvá,

Yésẽ ri Õbédẽ ã mvá, Õbédẽ ri Bõójã ã mvá,

Bõójã ri Sãlĩmónĩ ã mvá, Sãlĩmónĩ ri Nãsónã ã mvá,

33 Nãsónã ri Ãmĩnãdábã ã mvá, Ãmĩnãdábã ri Ãdĩmínĩ ã mvá,

Ãdĩmínĩ ri Ãrínĩ ã mvá, Ãrínĩ ri Ẽzĩrónã ã mvá,

Ẽzĩrónã ri Pẽrézĩ ã mvá, Pẽrézĩ ri Yụ́dã ã mvá,

34 Yụ́dã ri Yõkóbũ ã mvá, Yõkóbũ ri Ĩsákã† ã mvá,

Ĩsákã ri Ãbũrámã ã mvá, Ãbũrámã ri Térã ã mvá,

Térã ri Nãhórã ã mvá, 35 Nãhórã ri Sẽrúgã ã mvá,

Sẽrúgã ri Réwũ ã mvá, Réwũ ri Pẽlégẽ ã mvá,

Pẽlégẽ ri Ẽbérẽ ã mvá, Ẽbérẽ ri Sélã ã mvá,

36 Sélã ri Kãyĩnánã ã mvá, Kãyĩnánã ri Ãrĩpãkãsádã ã mvá,

Ãrĩpãkãsádã ri Sémẽ ã mvá, Sémẽ ri Núwã ã mvá,

Núwã ri Lẽmékẽ ã mvá, 37 Lẽmékẽ ri Mẽtũsélã ã mvá,

Mẽtũsélã ri Ẽnókã ã mvá, Ẽnókã ri Yãrédẽ ã mvá,

Yãrédẽ ri Mãhãlãlélĩ ã mvá, Mãhãlãlélĩ ri Kẽnánã ã mvá,

38 Kẽnánã ri Ẽnósã ã mvá, Ẽnósã ri Sétẽ ã mvá,

Sétẽ ri Ãdámã‡ ã mvá, Ãdámã ri, Múngú gbi ĩri nĩ.

4

Ãdróko ụ̃ꞌbị̃ Yẹ́sụ̃ ri

(Mãtáyo 4:1-11; Mãrákõ 1:12-13)

1 Yẹ́sụ̃ kã ĩfũú yị̃ị́ Yárídénĩ agásĩ, Índrí Uletere rĩ ní ĩri ásúzú, Índrí Uletere rĩ ko ĩri ẽ drị̃ mụzú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãá, 2 ꞌDãlé ãdróko* ụ̃ꞌbị̃ Yẹ́sụ̃ ri ụ́ꞌdụ́ pụ̃kụ́ sụ. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩꞌbée agá, nya ngá ãzi kuyé, ẹ̃bị́rị́ fụ ĩri rá.

3 Ãdróko rĩ ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mi dõ Mvá Múngú vé ni, mí újá írã mvá ꞌdĩri ufuú pánga rú.”

4 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Sĩkí búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ‘ꞌBá ícó adrií ídri rú ꞌyéŋá ãnyãngã sĩ ku.’ ”*

5 Ãdróko rĩ ní ĩri jịzú tụzú ánga drị̃gé ụrụgégé ꞌdãá, ĩri ní ãngũ vũ drị̃gé rĩ pi iꞌdazú ĩri ní céré. 6 Ĩri ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ma sẽ mi ãngũ vũ drị̃gé nõꞌbée rụ céré nĩ, ngá ũnyĩ be rĩ pi ãrẽvú céré, ma sẽ mí ní, ãꞌdiãtãsĩyã sẽkí kộpi kú má drị́gé, ma ícó sẽ ꞌbá má ní lẽé rĩ ní rá. 7 Mí ũtị̃ dõ kũmũcí ma ị̃njị̃zú rá, ma ngá rĩ pi ãrẽvú sẽ céré mí ní.”

8 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Sĩkí búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ‘Lẽ mî ị̃njị̃ ꞌyéŋá Úpí Múngú mívé rĩ áyu, mî nga ĩri ní ẹ̃zị́.’ ”*

9 Ãdróko rĩ ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú tụzú Jó Múngú vé rĩ drị̃gé ụrụ ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mi dõ Mvá Múngú vé ni, ꞌí wa vũgá ꞌdãá. 10 Ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ,

“ ‘Múngú ri ívé mãlãyíkã rĩ pi ĩpẽ

ímụ́ mî ĩzã ko rá,

11 kộpi mi ko ĩ drị́gé ụrụ ꞌdĩgé,

mî sị̃ rí mî pá írã rụ́ꞌbá gá ku.’ ”*

12 Yẹ́sụ̃ ní újázú ãdróko rĩ ní kĩnĩ, “Sĩkí búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ‘Lẽ mî ụ̃ꞌbị̃ Úpí Múngú mívé rĩ ku.’ ”*

13 Ãdróko kã Yẹ́sụ̃ ri ụ̃ꞌbị̃ị́ lẹ́tị be ãndíãndí tí, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri kuzú kuú ꞌdãá, ꞌí íbí rí ĩgõó ndõ.

Yẹ́sụ̃ íꞌdó ẹ̃zị́ ngaá Gãlĩláyã gá

(Mãtáyo 4:12-17; Mãrákõ 1:14-15)

14 Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú gõzú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãlé, Índrí Uletere rĩ vé ũkpõ ású ĩri rá. Ĩrivé tã ayi mụzú ãngũ rĩ agásĩ céré. 15 Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi† agásĩ, ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré íngúkí ĩri rá.

ꞌBá Nãzẽrétã vé rĩ pi gãkí Yẹ́sụ̃ ri sĩ

(Mãtáyo 13:53-58; Mãrákõ 6:1-6)

16 Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú gõzú vúlé Nãzẽrétã gá, vũrã ĩri ní mbazú rĩ gé ꞌdãá, ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé,‡ ĩri ní ꞌdezú mụzú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá, sụ̃ ĩri ní rií ꞌoó njị̃ị́ rĩ tị́nị. Ĩri ní ngazú ụrụ sĩ Búkũ Múngú vé rĩ lãzú. 17 Ĩ ní búkũ nẹ́bị̃ Ĩsáyã vé rĩ íꞌdụ́zú sẽzú drị́ ni gé. Ĩri ní búkũ rĩ zị̃zú, ị́sụ́ vũrã ĩ ní sĩí kínĩ,

18 “Índrí Uletere Úpí vé rĩ ású ma gí,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩpẽ ma ímụ́

ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní.

Ĩpẽ ma ímụ́ ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí jó agá rĩ pi vé ọyụngárá ã tã ũlũú,

ãzini ꞌbá mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi vé ãngũ ndrengárá ã tã ũlũú,

ꞌbá ĩ ní kộpi ẽ drị̃ ọ́rụ́ rĩ pi ẽ ị́sụ́kí rí drị̃wãlã.

19 Lókí Úpí ní lẽzú ẹ́sị́ múké ꞌbãzú ꞌbá rĩ pi ní rĩ ícó gí, ĩpẽ ma ímụ́ tã ni ũlũú.”*

20 Yẹ́sụ̃ ní búkũ rĩ ụ̃pị̃zú, ĩri ní sẽzú ꞌbá riípi búkũ rĩ ã tã mbaápi rĩ drị́gé, ĩri ní úrízú vũgá. ꞌBá Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá rĩ pi ãrẽvú céré ꞌbãkí mị rizú ĩri ndrezú. 21 Kúru ĩri ní ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Búkũ Múngú vé má ní lãá, ĩmi ní yịị́ ãndrũ ꞌdĩri, tã ni nga ꞌi fũú tị ni gé gí.”

22 ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré ngakí átá kínĩ, ĩri múké, kộpi ãyãkí tã ĩri ní átá múké ꞌdĩri sĩ rá, kộpi ní rizú ĩ uzịzú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Mvá ꞌdĩri adri nyo Yõsépã mvọ́pị ꞌi kuyé?”

23 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú ĩmi ímụ́ átá má ní nãpí sĩ ꞌdíni, ‘Mi riípi ãngũ ídrípi rĩ, mí ídrí mî úlúngu! Tã ꞌbá ní yịị́ mí ní ꞌoó Kãpãrãnãụ́mã gá ꞌdãlé rĩ, lẽ mî ꞌo kpá mívé kụ̃rụ́ agá nõgó.’ ”

24 Yẹ́sụ̃ ní gõzú ꞌyozú kĩnĩ, “Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ dõ nẹ́bị̃, ị̃njị̃kí ĩri ĩrivé kụ̃rụ́ agá ku. 25 Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ọ́tụ́ lókí Ẽlíyã rú rĩ pi kárákará ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ agá, ílí na ẹ̃lị́ sĩ, yị̃ị́gọ́ ꞌdị kuyé, ẹ̃bị́rị́ ꞌde ũnjí ũnjí ãngũ rĩ agásĩ céré. 26 ꞌBo Múngú pẽ nẹ́bị̃ Ẽlíyã ri mụụ́ ọwụzị Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vúgá kuyé, pẽ ĩri mụụ́ ọ̃wụ́zị́gọ́§ adriípi kụ̃rụ́ Zãrẽfátã vé rĩ agá rĩ vúgá, ãngũ Sĩdónã vé rĩ agá. 27 Ọ́tụ́ lókí nẹ́bị̃ Ẽlísã* vé rĩ gé, ꞌbá ũfú† ní nyaá rĩ pi kárákará ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ agá ꞌdãá, ꞌbo ꞌbá ãzi ũfú ní dẹẹ́ rụ́ꞌbá ni gé sĩ ni ꞌdãáyo, ꞌyéŋá ũfú rĩ dẹ Nãmánã‡ Sírĩyãgú rĩ rụ́ꞌbá gá sĩ.”

28 ꞌBá adriꞌbá Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi ẽ ẹ́sị́ ve ũnjí ũnjí. 29 Kộpi ní ungazú ụrụ, kộpi ní ĩri zezú mụzú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ ãmvé. Kộpi jịkí ĩri mụzú ánga ĩ ní kụ̃rụ́ rĩ sịzú rĩ drị̃gé ꞌdãá, kộpi lẽkí kõdô ĩri zeé ꞌdeé wị̃lị̃wị́lị́ agá ꞌdãá. 30 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé sĩ ꞌdĩísĩ rá, ĩri ní kộpi kuzú.

Yẹ́sụ̃ dro índrí ũnjí fũú ágó ãzi drị̃gé sĩ

(Mãrákõ 1:21-28)

31 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ Kãpãrãnãụ́mã vé rĩ gé, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá, ri ꞌbá rĩ pi ímbá ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé. 32 ꞌBá rĩ pi ãyãkí tã ĩri ní ímbá rĩ sĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã tã ĩri ní átá rĩ ũkpõ be.

33 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ kã adrií Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá, ágó ãzi índrí ũnjí§ ní fií drị̃ ni gé ni kpá ꞌdãáꞌdã, ágó rĩ ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, 34 “Á! Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ, ngá mí ní lẽé ꞌbá vúgá rĩ ãꞌdi? Mí ímụ́ ꞌdĩri ꞌbâ ꞌdịị́? Á nị̃ mi rá! Mi ꞌBá Uletere Múngú vé ni.”

35 Yẹ́sụ̃ ní trezú índrí ũnjí rĩ drị̃gé kĩnĩ, “Mí újí kíri. ꞌÍ fũ ágó ꞌdĩri drị̃gé sĩ!” Índrí ũnjí rĩ ní ágó rĩ ꞌdụzú aꞌbezú vũgá ꞌbá rĩ pi andregá ꞌdĩgé, ĩri ní ngazú kpuzú mụzú, ꞌo ágó rĩ ũnjí kuyé.

36 ꞌBá rĩ pi céré ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã, kộpi rikí ĩ uzịị́ ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Tã ágó ꞌdĩri ní átá ꞌdĩri íngóni? Ĩri ri átá ũkpõ be, ĩri ri ꞌyo índrí ũnjí rĩ pi ní, kộpi ã fũkí ãmvé ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ, kộpi nga fũ rá.” 37 Yẹ́sụ̃ vé tã ayi mụzú ãngũ ꞌdãri agásĩ céré.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá kárákará

(Mãtáyo 8:14-17; Mãrákõ 1:29-34)

38 Yẹ́sụ̃ ní fũzú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agásĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú Sị̃mọ́nã vé ãngá. Ca mụụ́ ị́sụ́ Sị̃mọ́nã ị̃drẹ́pị ri drã rú, rụ́ꞌbá ni ko gbírílílí. ꞌBá ãlu ãlu ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, “Mí ídrí ꞌbá ní ũkú nõri fô!” 39 Yẹ́sụ̃ ní ꞌi útrúzú ĩnyiŋáŋá ũkú rĩ vé gbọ́lọ́ gãrã gá ꞌdãá. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, drã rĩ ã nga ũkú rĩ drị̃gé sĩ. Drã rĩ ní dẹzú ũkú rĩ rụ́ꞌbá gá sĩ, koro ĩri ní íngázú ụrụ, ĩri ní ínyá áꞌdízú sẽzú kộpi ní.

40 Ụ̃tụ́ rĩ kã ꞌdeé, ꞌbá rĩ pi ní ĩvé ꞌbá drã be ãndíãndí rĩ pi íjị́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, ĩri ní drị́ ꞌbãzú ꞌbá drã be ꞌdĩꞌbée drị̃gé sĩ ãlu ãlu céré, ĩri ní kộpi ídrízú. 41 Índrí ũnjí rĩ pi ní úkpúzú ꞌbá kárákará rĩ pi drị̃gé sĩ, rikí útré ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Mi Mvá Múngú vé ni!” ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní trezú kộpi drị̃gé kĩnĩ, lẽ kộpi ã újíkí kíri, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ĩri Kúrísítõ ꞌi.

42 Ãngũ rĩ kã ọ́wụ́, Yẹ́sụ̃ ní fũzú mụzú vũrã ꞌbá ãkó ni gé. ꞌBá rĩ pi ní ꞌdezú rizú ĩri ndãzú. Kộpi kâ ĩri ị́sụ́, kộpi lẽkí kõdô ĩri ugaá ã mụ ílélé ku. 43 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ mâ ũlũ kpá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã mụzú kụ̃rụ́ ụrụkọꞌbée agásĩ ĩndĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩpẽkí ma ẹ̃zị́ ꞌdĩri ngaá.” 44 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ẹ́cị́zú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũzú mụzú Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agásĩ céré.

5

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní íꞌdó zịị́ drị̃drị̃ ímụ́ ꞌî pámvú ũbĩí rĩ pi

(Mãtáyo 4:18-22; Mãrákõ 1:16-20)

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ kã rií tị Múngú vé rĩ ũlũú yị̃ị́ bãlãlã Gẽnẽsãrétã* vé rĩ tị gé ꞌdãá, ꞌbá bị́trị́ká trakí ĩri ã gãrã kụ́rụ̃, rikí tị Múngú vé rĩ yịị́. 2 Yẹ́sụ̃ ní kũlúmgba ị̃rị̃ ndrezú yị̃ị́ bãlãlã rĩ tị gé ꞌdãá, ꞌbá ị̃ꞌbị́ ꞌbeꞌbá rĩ pi kukí kũlúmgba rĩ pi kú nĩ, kộpi ri ĩvé ímbá ũjĩ. 3 Yẹ́sụ̃ ní tụzú fizú kũlúmgba Sị̃mọ́nã vé rĩ agá. Ĩri ní ꞌyozú Sị̃mọ́nã ní ã ze kũlúmgba rĩ fizú yị̃ị́ agálé rú mãdã. Ĩri ní kúru úrízú kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ímbázú.

4 Yẹ́sụ̃ kã átángá rĩ átá dẹẹ́, ĩri ní ꞌyozú Sị̃mọ́nã ní kĩnĩ, “Mí útrú kũlúmgba rĩ mụzú yị̃ị́ kụụ́pi kụkụ rĩ agá ꞌdãá, ꞌí ꞌbe ímbá rĩ ꞌdeé ẹ́lị́ agá ꞌdãá, mi ị̃ꞌbị́ urụ kárákará.”

5 Sị̃mọ́nã ní újázú kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, ꞌbá ụ̃ꞌbị̃kí kõdô ị̃ꞌbị́ rĩ ꞌbeé ị́nị́ be rã, ꞌbo ꞌbá rụkí ị̃ꞌbị́ ãluŋáni kuyé. ꞌBo ꞌí ꞌyo dõ ꞌdíni, ma ícó ụ̃ꞌbị̃ dị̃ị́ rá.”

6 Kộpi kâ ĩvé ímbá rĩ pi ꞌbeé yị̃ị́ agá ꞌdãá, kộpi urụkí ị̃ꞌbị́ kárákará, sẽ ímbá rĩ pi lẽkí uceé ãní ucece. 7 Kộpi ní ĩ ọ̃gụ̃pị́ị kũlúmgba be rĩ pi ọ́gụ́zú ímụ́zú ĩ ĩzã kozú. Ọ̃gụ̃pị́ị kâ ícá, kộpi uꞌdụkí ị̃ꞌbị́ rĩ pi ũꞌbãá kũlúmgba ị̃rị̃ ni pi agá tré tré, kũlúmgba rĩ pi íꞌdókí rií tĩí yị̃ị́ ã ndụ́gé.

8 Sị̃mọ́nã Pétẽró kã tã ꞌdĩri ndreé ꞌdíni, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, ꞌí mụ mâ jẽlé gá ꞌdĩísĩ rá, mávé ũnjĩkãnyã ambamba.” 9 Sị̃mọ́nã Pétẽró pi ꞌbá adriꞌbée ĩri be trụ́ rĩ pi be céré ãyãkí tã kộpi ní ị̃ꞌbị́ urụzú ꞌdĩri sĩ ãyãyã. 10 Ĩri ọ̃gụ̃pị́ị Zẽbẽdáyõ ẹnjịpị́ị Yõkóbũ pi Yũwánĩ be, ãyãkí kpá tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã.

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Sị̃mọ́nã ní kĩnĩ, “Mí adri ụ̃rị̃ sĩ ku. Íꞌdózú ãndrũ mụzú drị̃drị̃, ĩmi ímụ́ ꞌbá ísé íjị́ má ní, sụ̃ ĩmi ní ị̃ꞌbị́ ꞌbeé rĩ tị́nị.” 11 Kúru kộpi ní ĩvé kũlúmgba rĩ pi jịzú mụzú yị̃ị́ tị gé ꞌdãá, kộpi kukí ĩvé ngá rĩ pi ãrẽvú céré kú ꞌdĩgé, kộpi ꞌdekí mụụ́ Yẹ́sụ̃ vú sĩ.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá ũfú ní nyaá ni

(Mãtáyo 8:1-4; Mãrákõ 1:40-45)

12 Yẹ́sụ̃ kã rií adrií kụ̃rụ́ ãzi agá ꞌdãá, ágó ãzi ũfú ní nyaá ni kã Yẹ́sụ̃ ri ndreé, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú, ꞌî drị̃ sị̃zú vũgá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kĩnĩ, “Úpí, ícó dõ rá, mî sẽ ũfú nõri ã dẹ mâ rụ́ꞌbá gá sĩ, mâ rụ́ꞌbá ẽ ícá rí ule.”

13 Yẹ́sụ̃ ní ꞌî drị́ suzú ágó rĩ úlózú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á lẽ mi ídrí rá. Ũfú ꞌdĩri ã dẹ mî rụ́ꞌbá gá sĩ rá!” Koro ũfú rĩ ní dẹzú ágó rĩ ã rụ́ꞌbá gá sĩ.

14 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Lẽ mî lũ tã ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku, ꞌí mụ mi iꞌdaá átálágú rĩ ẹndrẹtị gé, ꞌí sẽ ngá ĩ ní zãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ni pi sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị, ꞌbá rĩ pi ã nị̃kí rí ꞌyozú kínĩ, ũfú rĩ dẹ mî rụ́ꞌbá gá sĩ gí.”

15 Kúru Yẹ́sụ̃ vé tã ní ayizú mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ, ꞌbá bị́trị́ká ímụ́kí tã ĩri ní rií ímbá rĩ yịị́, ãzini ẽ ídrí rí ĩ ĩvé drã agásĩ. 16 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ri ꞌi ẹndịị́ mụụ́ vũrã ꞌbá ãkó ni gé Múngú ri zịị́.

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá pá be ꞌbẽléꞌbéle ni

(Mãtáyo 9:1-8; Mãrákõ 2:1-12)

17 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌbá rĩ pi ímbá, Fãrụ́sị̃† rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, ímụ́kí gụ́rụ́ ãndíãndí ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá rĩ pi agásĩ, ãzini gụ́rụ́ ãndíãndí ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá rĩ pi agásĩ, ụrụkọꞌbée íngákí kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agá, kộpi rikí tã Yẹ́sụ̃ ní ímbá rĩ yịị́. Úpí sẽ Yẹ́sụ̃ ní ũkpõ ꞌbá drã be rĩ pi ídrízú. 18 Ãgõ ụrụkọꞌbée íꞌdụ́kí ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle ni ímụ́zú pọ́rọ̃sị̃ sĩ. Kộpi ụ̃ꞌbị̃kí kõdô ũkpõ sĩ, lẽkí ágó rĩ jịị́ mụụ́ ꞌbãá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé jó agá ꞌdãá. 19 ꞌBá rĩ pi ní adrií bị́trị́ká rĩ sĩ, kộpi ndãkí ũꞌdũ tí, kộpi ní tụzú jó rĩ drị̃gé ꞌdãá, kộpi ní jó rĩ ẽ drị̃ ĩŋãnyãzú, kộpi ní ágó rĩ ísúzú ímụ́zú ĩrivé pọ́rọ̃sị̃ rĩ be vũgá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé nõó.

20 Yẹ́sụ̃ kã ꞌbá ꞌdĩꞌbée vé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ndreé, ĩri ní ꞌyozú ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle rĩ ní kĩnĩ, “Má ũndĩgó, á trũ mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ gí.”

21 Fãrụ́sị̃ rĩ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, rikí ụ̃sụ̃ụ́ ĩ ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kínĩ, “ꞌBá ꞌdĩri ãꞌdi ꞌi Múngú ri ị̃njị̃ị́pi ku ꞌdĩri? Ãꞌdi ri ícó ꞌbá trũ ũnjĩkãnyã agásĩ nĩ? Adri ꞌyéŋá Múngú ri ꞌbá trũ ũnjĩkãnyã agásĩ nĩ kuyé?”

22 Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ rá, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú tã ụ̃sụ̃zú ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdíni rĩ ãꞌdi? 23 Tã adriípi mũnyámúnya rĩ íngõri? Mâ ꞌyo rí, ‘Trũkí mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ gí’ ꞌdíni? Dõku mâ ꞌyo, ‘ꞌÍ nga ụrụ ẹ̃cị̃ tuú’? 24 ꞌBo á lẽ lũú ĩmi ní ꞌyozú kínĩ, ma ꞌBá Mvá ꞌi,‡ ma ũkpõ be ũnjĩkãnyã trũzú vũ drị̃gé nõgó.” Ĩri ní ꞌyozú ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ nga ụrụ, ꞌí ꞌdụ mívé pọ́rọ̃sị̃, ꞌí mvi ꞌbẹ̃tị́.”

25 Koro ágó rĩ ní íngázú kộpi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé, ĩri ní ívé pọ́rọ̃sị̃ ꞌdụzú, ĩri ní ꞌdezú mụzú, ri Múngú ri íngú mụzú. 26 ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã, kộpi íngúkí Múngú ri rá. Ụ̃rị̃ ị́mvụ́ kộpi rá, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBá ndrekí tã ãyãzú ãyãyã ni ãndrũ gí.”

Yẹ́sụ̃ zị Lẹ́vị̃ ri

27 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, Yẹ́sụ̃ ní fũzú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ, ĩri ní ágó ãzi mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi ni ndrezú, rụ́ ni Lẹ́vị̃§ ꞌi, úrí kuú ívé jó rizú mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụzú ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní rĩ agá. Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Mí ímụ́ mâ pámvú ũbĩí.” 28 Lẹ́vị̃ ní ngá rĩ pi ãrẽvú kuzú céré, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩzú mụzú.

29 Kúru Lẹ́vị̃ ní ụ̃mụ̃ údézú ãmbúgú ívé ãngá ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú ụ̃mụ̃ rĩ gé, zị ꞌbá kárákará mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi ꞌbá ụrụkọꞌbée be ụ̃mụ̃ rĩ gé ꞌdãá ĩndĩ. 30 ꞌBo Fãrụ́sị̃ rĩ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, rikí unuú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kínĩ, “Ngá ĩmi ní rizú ngá nyazú, ãzini ngá mvụzú ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi be, ãzini ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be trụ́ rĩ ãꞌdi?”

31 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá drã ãkó rĩ ndã ꞌbá ũjó sẽépi ni ku, ꞌbá drã be rĩ, ĩri ꞌbá ũjó sẽépi rĩ ndã nĩ. 32 Má ímụ́ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi zịị́ ẹ́sị́ újá kuyé, ꞌbo má ímụ́ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi zịị́, kộpi ã újákí ẹ́sị́.”

Ãnyãngã aꞌbingárá

(Mãtáyo 9:14-17; Mãrákõ 2:18-22)

33 Kộpi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Yũwánĩ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ri ĩ aꞌbi ngá nyangárá sĩ rá, kộpi ri Múngú ri zị rá, ãzini ꞌbá Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rĩ pi kpá ri ꞌo ꞌdíni rá pírí, ꞌbo mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ri ngá nya rá, ãzini ngá mvụ rá ãsĩ?”

34 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Kẹ̃rẹ́gú ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ vé rĩ dõ drĩ ụ̃mụ́ ímụ́ꞌbá ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ jengárá gá rĩ pi ãsámvú gé anigé, ĩmi ícó ꞌyo kẹ̃rẹ́gú rĩ vé ụ̃mụ́ rĩ pi ã aꞌbikí ĩ ngá nyangárá sĩ ꞌdíni rá? 35 ꞌBo sâ ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, kádõ ímụ́ ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ vé kẹ̃rẹ́gú ꞌdụụ́ kộpi ãsámvú gé sĩ, kúru ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, kộpi ímụ́ ĩ aꞌbi ngá nyangárá sĩ.”

36 Kúru Yẹ́sụ̃ ní nãpí ãzi ũlũzú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá ãzi ícó bõngó úꞌdí ni ĩsĩí bõngó dẽépi gí ni vé úlẽ ící ọ̃zụ̃ụ́ ãní ku. ꞌO dõ ꞌdíni, ĩri sẽ bõngó úꞌdí rĩ ãsĩ rá, bõngó úꞌdí rĩ pi úmúkí ĩ bõngó ụ̃kụ rĩ be ku. 37 ꞌBá ãzi ícó vị́nyọ̃ ĩ ní zoó úꞌdí rú ni tõó lãꞌbú ĩ ní ící jũrú rú ụ̃kụ ni agá ku. ꞌBá rĩ tõ dõ vị́nyọ̃ rĩ lãꞌbú ĩ ní ící jũrú rú ụ̃kụ ni agá, jũrú rĩ ãfĩ rá, ĩri sẽ vị́nyọ̃ rĩ dã vũgá, jũrú rĩ gõ ábá rá. 38 Lẽ vị́nyọ̃ úꞌdí rĩ, ã dãkí jũrú úꞌdí agá. 39 ꞌBá rĩ mvụ dõ vị́nyọ̃ draápi dradra rĩ gí, ícó vị́nyọ̃ úꞌdí* rú draápi ku rĩ mvụụ́ ku, ĩri ꞌyo, ‘Vị́nyọ̃ draápi dradra rĩ múké nĩ.’ ”

6

Fãrụ́sị̃ rĩ pi zịkí Yẹ́sụ̃ ri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ã tã sĩ

(Mãtáyo 12:1-8; Mãrákõ 2:23-28)

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu Sãbátã sĩ, Yẹ́sụ̃ pi rikí ẹlịị́ mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ọ́mvụ́ ãnyá vé ni agásĩ, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ ní ãnyá rĩ pi ẽ drị̃ ucezú anyizú cizú. 2 Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “ꞌBávé tãị́mbị́ kĩnĩ, ã ngakí ẹ̃zị́ ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ku pírí, ngá ĩmi ní tãị́mbị́ rĩ ŋõzú, ãnyá ẽ drị̃ ucezú anyizú cizú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ ãꞌdi?”

3 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi lãkí tã ꞌbãgú Dãwụ́dị̃ ní ꞌoó ívé ꞌbá rĩ pi be sâ ẹ̃bị́rị́ ní kộpi fụzú rĩ gé rĩ kuyé? 4 ꞌBãgú Dãwụ́dị̃ nga fií Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, íꞌdụ́ pánga ĩ ní údé ꞌbãá kuú Múngú ẹndrẹtị gé tã be uletere ꞌyéŋá atala rĩ pi ní rií nyaá nĩ rĩ nyaá, sẽ ụrụkọ ni nyaá ívé ꞌbá rĩ pi ní.”* 5 Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma Úpí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ* drị̃gé ãmbúgú nĩ.”

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó ãzi drị́ be ꞌbẽléꞌbéle ni ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé

(Mãtáyo 12:9-14; Mãrákõ 3:1-6)

6 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ãzi gé, Yẹ́sụ̃ ní mụzú fizú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní rizú ꞌbá rĩ pi ímbázú, ị́sụ́ ágó ãzi drị́ ẹ̃ndẹ́pị be ꞌbẽléꞌbéle ni jó rĩ agá ꞌdãáꞌdã. 7 Fãrụ́sị̃ rĩ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, rikí lẹ́tị ndãá, ĩ tõkí rí Yẹ́sụ̃ ri ãní bẽnĩ, kộpi tẽkí nyo rií Yẹ́sụ̃ ri ndreé, dõ tãnâ ĩri ágó ꞌdĩri ídrí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rá. 8 ꞌBo Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ rá, ĩri ní ꞌyozú ágó drị́ be ꞌbẽléꞌbéle rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ nga ụrụ, mí ímụ́ pá tuú ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé.” Ágó rĩ ní íngázú ímụ́zú.

9 Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ be kĩnĩ, “Á lẽ drĩ ĩmi zịị́, ngá ĩ ní lẽé ã ꞌokí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ ãꞌdi? Ã ꞌokí tã múké yã, dõku ã ꞌokí tã ũnjí? Ẽ ídríkí ꞌbá rĩ pi yã, dõku ã úꞌdị́kí ꞌbá rĩ pi?”

10 Yẹ́sụ̃ ní ꞌbá rĩ pi úndrézú ꞌí gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, ĩri ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Mí ũjũ mî drị́.” Ágó rĩ ní ꞌî drị́ ũjũzú. Ágó rĩ ẽ drị́ gõ ícá múké. 11 ꞌBo ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, kộpi ã ꞌa ve Yẹ́sụ̃ ní ũnjí ũnjí. Kộpi ꞌbãkí rií Yẹ́sụ̃ ã tã lií, lẽzú ĩri ꞌdịzú drãzú ꞌdĩísĩ rá.

Yẹ́sụ̃ ũpẽ ꞌbá áyúãyũ ni pi mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃

(Mãtáyo 10:1-4; Mãrákõ 3:13-19)

12 Ụ́ꞌdụ́ ãzi sĩ, Yẹ́sụ̃ nga tụụ́ mụụ́ írã drị̃gé Múngú ri zịị́, zị Múngú ri ꞌdãlé ị́nị́ be rã. 13 Ãngũ rĩ kã ọ́wụ́, ĩri ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõlé, ũpẽ ꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ adrií ívé ꞌbá áyúãyũ ni pi† rú. 14 ꞌBá ĩri ní ũpẽé rĩ pi ã rụ́ ꞌdĩ, Sị̃mọ́nã (ĩri ní zịị́ Pétẽró rĩ ꞌi), ẹ́drị́pị Ãndẽréyã ꞌi, Yũwánĩ ꞌi, Yũwánĩ ẹ́drị́pị Yõkóbũ ꞌi, Pĩlípũ ꞌi, Bãtĩlĩmáyõ ꞌi,‡ 15 Mãtáyo ꞌi, Tómã ꞌi, Yõkóbũ Ãlãfáyõ mvọ́pị ꞌi, Sị̃mọ́nã úvá ꞌbãápi ꞌbá ívé rĩ pi ẽ ị́sụ́kí rí drị̃wãlã rĩ ꞌi, 16 Yụ́dã§ Yõkóbũ mvọ́pị ꞌi, ãzini Yụ́dã Ĩsĩkãrĩyótã gõópi Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbeépi rĩ ꞌi.

Yẹ́sụ̃ ímbá ꞌbá rĩ pi, ãzini ídrí ꞌbá drã be rĩ pi

(Mãtáyo 4:23-25)

17 Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ ísị́ ímụ́zú írã drị̃gé ꞌdãásĩ, kộpi ímụ́kí áwí adrií kuú ãngũ kpãkpã ni gé. Ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ kárákará tukí pá kuú ꞌdãá. Ãzini ꞌbá bị́trị́ká íngáꞌbá ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ gé, kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ gé, kụ̃rụ́ Táyã vé rĩ gé, ãzini kụ̃rụ́ Sĩdónã vé rĩ gé rĩ pi be úmúkí ĩ céré kuú ꞌdãá. 18 Kộpi ímụ́kí tã Yẹ́sụ̃ tị gé rĩ yịị́, kộpi lẽkí Yẹ́sụ̃ ẽ ídrí ĩ. ꞌBá riꞌbá ĩzãngã nyaꞌbá índrí ũnjí rĩ pi drị́gé rĩ pi, Yẹ́sụ̃ ídrí kộpi rá. 19 ꞌBá ãlu ãlu lẽ Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá úló, ãꞌdiãtãsĩyã ũkpõ ꞌbá ídrízú rĩ íbí ĩfũú rụ́ꞌbá ni gélésĩ, ídrí ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré.

Tãkíri ãzini ĩzãngã

(Mãtáyo 5:1-12)

20 Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ndrezú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Ĩmi ꞌbá ngá ãkó rĩ pi, ĩmi ímụ́ tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã mãlũngã Múngú vé rĩ ímụ́ adri ĩmivé ni.

21 Ĩmi ꞌbá ẹ̃bị́rị́ ní rií fụụ́ rĩ pi, ĩmi ímụ́ tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ímụ́ ngá ị́sụ́ ẹ́pị́zú ãní rá.

Ĩmi ꞌbá riꞌbá ãá ngoꞌbée rĩ pi, ĩmi ímụ́ tãkíri ị́sụ́ rá,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ímụ́ ọ̃gụ́ngárá gụ rá.

22 ꞌBá rĩ pi ndrekí dõ ĩmi ũnjí,

kộpi gãkí dõ ĩmi sĩ, kộpi dõ ri ĩmi uꞌda,

kộpi dõ ri ĩmi rụ́ ꞌyo ũnjí ꞌBá Mvá vé tã sĩ, ĩmi ímụ́ tãkíri ị́sụ́ rá.

23 “Ọ́tụ́ kộpivé ẹ́tẹ́pị́ị ꞌokí nyo nẹ́bị̃ rĩ pi ꞌdíni. Kúru tã ꞌdĩꞌbée kãdõ ímụ́ ĩ ꞌoó, lẽ ĩmi adrikí ãyĩkõ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri ímụ́ ĩmi ũfẽ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rá.

24 “ꞌBo ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ ímụ́ adri ĩmivé ni, ĩmi adriꞌbá ãꞌbú be ambamba ꞌdĩꞌbée,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ị́sụ́kí ãyĩkõ nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó gí.

25 Ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ ímụ́ adri ĩmivé ni, ĩmi ꞌbá adriꞌbée ãnyãngã be kárákará ꞌdĩꞌbée,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi úmvúlésĩ ímụ́ adri ẹ̃bị́rị́ sĩ.

Ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ ímụ́ adri ĩmivé ni, ĩmi riꞌbá ọ̃gụ́ngárá gụꞌbá ꞌdĩꞌbée,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi úmvúlésĩ ímụ́ ĩzãngã ị́sụ́, ãzini ĩmi ãá ngo.

26 Ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ ímụ́ adri ĩmivé ni, ĩmi ꞌbá ĩ ní rií íngúngũ ꞌdĩꞌbée,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị rikí nyo ọ́tụ́ nẹ́bị̃ ũnjó rú rĩ pi íngú ꞌdĩri tị́nị.”

Lẽ ĩmi lẽkí ĩmivé ariꞌba rĩ pi lẽlẽ

(Mãtáyo 5:38-48; 7:12a)

27 “ꞌBo ĩmi riꞌbá ma yịꞌbá ꞌdĩꞌbée, á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ĩmi lẽkí ĩmivé ariꞌba rĩ pi lẽlẽ, lẽ ĩmi ꞌokí tã múké ꞌbá ĩmi ndreꞌbá ũnjí rĩ pi ní. 28 Ĩmi zịkí Múngú ri, ã sẽ rí tãkíri ꞌbá ĩmi wãꞌbá rĩ pi ní, ãzini ꞌbá ĩmi ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi ní. 29 ꞌBá ãzi sa dõ mî gbángírí, mí újá ĩri ní ãzi rĩ, ã sa. ꞌBá ãzi ꞌdụ dõ mívé bõngó akoóko rĩ, ꞌí sẽ ĩri ní mívé bõngó ágá vé rĩ ĩndĩ. 30 ꞌBá ãzi zị dõ ngá mí vúgá, ꞌí sẽ ĩri ní ngá ĩri ní zịị́ rĩ. ꞌBá ãzi ꞌdụ dõ ngá mívé ni, lẽ mî zị gõó vúlé ku. 31 Lẽ ĩmi ꞌokí tã múké ꞌbá ụrụkọꞌbée ní, sụ̃ ĩmi ní lẽé kộpi ã ꞌokí ĩmi ní rĩ tị́nị.

32 “Ĩmi lẽkí dõ ꞌyéŋá ꞌbá ĩmi lẽꞌbá rĩ pi áyu, Múngú ri nyo ícó ĩmi ní tãkíri sẽ rá? Ị́sụ́zú ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi lẽkí kpá ꞌbá ĩ lẽꞌbá rĩ pi ĩndĩ. 33 Ĩmi ꞌokí dõ tã múké rĩ ꞌyéŋá ꞌbá ĩmi ꞌoꞌbá múké rĩ pi ní, ĩmi tãkíri ị́sụ́ íngóni? Ị́sụ́zú ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi ri ẹ́sị́ múké ꞌbã ꞌbá ĩ ꞌoꞌbá múké rĩ pi ní. 34 Ĩmi dõ ꞌyéŋá ri ngá sẽ mẹ̃rị́ rú ꞌbá ícóꞌbá mẹ̃rị́ rĩ ũfẽꞌbá rá rĩ pi ní, ngá múké ĩmi ní ị́sụ́ ꞌa ni gé ꞌdĩgé rĩ ãꞌdi? ꞌBá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi kpá ri ngá sẽ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi ní mẹ̃rị́ rú ĩndĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ụ̃sụ̃kí kínĩ, ngá ĩ ní sẽé rĩ, ĩ ícó ũfẽ gõ ĩ ní vúlé rá.

35 “ꞌBo lẽ ĩmi lẽkí ĩmivé ariꞌba rĩ pi lẽlẽ, lẽ ĩmi ꞌokí kộpi múké. Lẽ ĩmi sẽkí mẹ̃rị́ kộpi ní, lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ ꞌyozú kínĩ, kộpi ã újákí ngá ĩmi ní sẽé mẹ̃rị́ rú rĩ gõó vúlé ꞌdíni ku. Kúru ĩmi ímụ́ ãndẽma ị́sụ́ ãmbúgú. ꞌBụ̃ gé ꞌdãlé, ĩmi ímụ́ adri anji Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa vé ni, ãꞌdiãtãsĩyã ĩrivé ẹ́sị́ múké ꞌbá õwõꞌdĩfô sẽꞌbá ku rĩ pi ní, ãzini ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi ní. 36 Lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã adri ĩdríkídri ꞌbá ụrụkọꞌbée ní, sụ̃ ĩmi Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ ẽ ẹ́sị́ ní adrií ĩdríkídri ĩmi ní rĩ tị́nị.

Ã ꞌyokí ꞌbá ãzi vé tã ũnjí ku

(Mãtáyo 7:1-5)

37 “Lẽ ĩmi lịkí tã ꞌbá ãzi drị̃gé ku, ã lịkí rí kpá tã ĩmi drị̃gé ku. Lẽ ĩmi ꞌyokí ꞌbá ãzi ní ĩri ꞌbá ũnjí ꞌdíni ku, ã ꞌyokí rí kpá ĩmi ꞌbá ũnjí ku. Lẽ ĩmi trũkí ꞌbá ụrụkọꞌbée ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá, Múngú ã trũ rí ĩmi ĩmivé ũnjĩkãnyã agásĩ bẽsĩnĩ. 38 Ĩmi sẽkí dõ ngá ꞌbá ãzi ní, ĩ kpá újá sẽ ĩmi ní ãmbúgú. Ĩ ngá rĩ ụ̃ꞌbị̃ ĩmi ní ãmbúgú, ĩ ũmĩmĩ, ĩ ya, drị̃ ni ri ayi vũgá sĩ, ĩ kúru dã ĩmivé ngá agá. Ngá ĩmi ní ngá ụ̃ꞌbị̃zú rĩ, ĩ kpá gõ ngá ụ̃ꞌbị̃ sẽ ĩmi ní ãní.”

39 Yẹ́sụ̃ gõ ꞌbá rĩ pi ní nãpí ãzi ũlũú kĩnĩ, “ꞌBá mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí rĩ nyo ícó ọ́gụ́pị mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí rĩ se mụzú ꞌí vúgá sĩ rá? Kộpi ícókí nyo uꞌdeé ị̃rị̃trọ́ ꞌbụ́ agá ku? 40 ꞌBá ĩ ní rií ímbá rĩ ícó ꞌbá ĩ ímbápi rĩ ndẽé ku, ꞌbo ímbákí dõ ꞌbá rĩ gí, ĩri ímụ́ adri sụ̃ ꞌbá ꞌi ímbápi rĩ tị́nị.”

41 “Mi ngá mãdãŋá ꞌdeépi mí ọ́gụ́pị mị gé rĩ ndre rá pírí, ꞌbo ngá ꞌdeépi mí mị gé usegúgú ꞌdĩri, ꞌí ndre ku ãsĩ? 42 Mi ícó ꞌyo mívé ũndĩ ní, ꞌí sẽ mâ ĩpẽ ngá ꞌdeépi mí mị gé ꞌdĩri ãmvé, ꞌbo ngá ꞌdeépi mí mị gé usegúgú ꞌdĩri, ꞌí ndre ku ãsĩ? Mi ꞌbá riípi mi ꞌbãápi kú tã bẽ pịrị ꞌdĩri, lẽ mî ĩpẽ ngá ꞌdeépi mí mị gé usegúgú ꞌdĩri ũgbále, mí íbí rí ngá ꞌdeépi mí ọ́gụ́pị mị gé rĩ ĩpẽé ndõ.

Pẹtị múké rĩ ĩ nị̃ ámá ĩrivé ũꞌa sĩ

(Mãtáyo 7:17-20; 12:34b-35)

43 “Pẹtị múké rĩ, ícó ꞌaá ũꞌa be ũnjí ku, pẹtị ũnjí rĩ, ícó ꞌaá ũꞌa be múké ku. 44 Ĩ pẹtị rĩ nị̃ ámá ĩrivé ũꞌa sĩ. ꞌBá ãzi ícó pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ ꞌdĩri vé ũꞌa ĩtĩí pẹtị ũcékúcé be ni sị́gé ku, dõku ꞌbá ãzi ícó vị́nyọ̃ vé ũꞌa ĩtĩí pẹtị túngú ni sị́gé ku. 45 ꞌBá múké rĩ, ĩri tã múké ꞌo, ãꞌdiãtãsĩyã ĩrivé ẹ́sị́ múké. ꞌBá ũnjí rĩ, ĩri tã ũnjí ꞌo, ãꞌdiãtãsĩyã ĩrivé ẹ́sị́ ũnjí. Átángá ĩri ní átá rĩ, ĩri íbí íngá ĩri ẹ́sị́ agá.”

Nãpí ꞌbá ị̃rị̃ jó sịꞌbá rĩ pi vé rĩ

(Mãtáyo 7:24-27)

46 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ri ma zị ‘Úpí, Úpí’, tã má ní lũú ĩmi ní rĩ, ĩmi ꞌdụkí ngaá ku ãsĩ? 47 ꞌBá mávé tã yịị́pi rá, tã ni ꞌdụụ́pi ngaápi rá rĩ, 48 ĩri adri sụ̃ ꞌbá jó sịị́pi írã drị̃gé, ꞌbụ́ ni gaápi kụụ́pi vũgá ꞌdãá rĩ tị́nị. Yị̃ị́ kã tị̃ị́ jó rĩ ĩmũlũú lẽé jó rĩ ayaá íꞌdé vũgá, jó rĩ árí kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã sịkí jó rĩ ũkpó ũkpó. 49 ꞌBo ꞌbá mávé tã yịị́pi rá, tã ni ꞌdụụ́pi ngaápi ku rĩ, índré sụ̃ ꞌbá jó sịị́pi nyọ̃ọ́kụ́ agá, ndụ̃ụ́ ni ãꞌbãápi ũkpó ũkpó kuyé rĩ tị́nị. Yị̃ị́ kã tị̃ị́ jó rĩ ĩmũlũú, ze jó rĩ ũŋõó íꞌdé vũgá.”

7

Yẹ́sụ̃ ídrí ũgalaku rĩ vé ãtíꞌbá

(Mãtáyo 8:5-13; Yũwánĩ 4:43-54)

1 Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩꞌbée átá dẹẹ́ ꞌbá rĩ pi ní gí, ĩri ní ꞌdezú mụzú Kãpãrãnãụ́mã gá. 2 Kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá, ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ* vé ãtíꞌbá ĩri ní lẽé ambamba rĩ, drã rụ ĩri ũnjí ũnjí, lẽ drãádrã. 3 Ũgalaku rĩ kã Yẹ́sụ̃ vé tã yịị́, ĩri ní ꞌbá ambugu Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ pi ã ụrụkọ pẽzú mụzú Yẹ́sụ̃ ri zịzú, ẽ ímụ́ rí ívé ãtíꞌbágú rĩ ídrí. 4 Kộpi kâ caá Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, “Ãngáráwá ãmbúgú rĩ, ĩri ꞌbá múké, lẽ mî ímụ́ ĩrivé ãtíꞌbá drã ní rụụ́ rĩ ídrí, 5 ãꞌdiãtãsĩyã ãngáráwá rĩ lẽ ꞌbávé ꞌbá rĩ pi ambamba, sị ꞌbá ní Jó Múngú ri Zịzú ni.” 6 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú kộpi be trụ́.

Kộpi kâ caá ĩnyiŋá ꞌdãá, ãngáráwá rĩ pi vé ãmbúgú rĩ ní ívé ũndĩ ụrụkọꞌbée pẽzú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, kộpi ní ãngáráwá rĩ vé átángá ũlũzú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Úpí, mî iza mî sâ ímụ́zú mávé ãngá nõó ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌí ndẽ ma ãmbũgũ sĩ rá, mí ícó ímụ́ mávé ãngá nõó ku. 7 Á mụ mí vúgá ꞌdĩlé kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌí ndẽ ma ãmbũgũ sĩ rá. Lẽ mî átá átángá rĩ, mávé ãtíꞌbá rĩ ícó ídrí rá. 8 Ãngáráwá ụrụkọꞌbée anigé má drị̃lé gá, kộpi má ní tãị́mbị́ sẽ nĩ, ãngáráwá ụrụkọꞌbée anigé mâ pálé gá, ma kộpi ní tãị́mbị́ sẽ nĩ. Ma ícó ꞌyo ãlu ni ní, ‘ꞌÍ mụ,’ ĩri mụ rá. Ma ícó ꞌyo ãzi ni ní, ‘Mí ímụ́,’ ĩri ímụ́ rá. Ma ícó ꞌyo mávé ãtíꞌbá rĩ ní, ‘ꞌÍ ꞌo ꞌdíni,’ ĩri tã rĩ ꞌo rá.”

9 Yẹ́sụ̃ kã tã ĩ ní ũlũú ꞌí ní ꞌdĩri yịị́, sẽ ĩri ní ãyãngárá, ĩri ní ꞌi újázú ꞌbá bị́trị́ká mụꞌbá ꞌî vụ́drị̃ gé sĩ rĩ pi vúgálé, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩsẽrélẽ agá nõgó, má ị́sụ́ drĩ ꞌbá ãzi ẹ̃ꞌyị̃ngárá be ũkpó ũkpó sụ̃ ágó ꞌdĩri vé rĩ tị́nị kuyé!” 10 Ãgõ ĩ ní pẽé ꞌdãꞌbée kâ ĩ újá gõó ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãá, kộpi cakí ị́sụ́ ãngáráwá rĩ vé ãtíꞌbá rĩ ídrí gí.

Yẹ́sụ̃ ídrí ọ̃wụ́zị́gọ́ ãzi vé mvá ágó drãápi gí ni

11 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, koro Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ Nãínĩ vé rĩ gé, ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi be ꞌdekí mụzú ĩri ã vụ́drị̃ gé sĩ ĩndĩ. 12 Kộpi kâ caá ĩnyiŋá kụ̃rụ́ rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá ꞌdãá, kộpi ndrekí ꞌbá rĩ pi ri ọ̃wụ́zị́gọ́ rĩ vé mvá ãlukúta drãápi gí rĩ vé ãvũ ꞌdụ mụzú. ꞌBá bị́trị́ká ꞌdekí mụzú ũkú rĩ vúgá sĩ ĩndĩ. 13 Úpí Yẹ́sụ̃ kã ọ̃wụ́zị́gọ́ rĩ ndreé, ĩzãngã fi ẹ́sị́ ni agá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ ngo ku.”

14 Yẹ́sụ̃ ní áꞌya ãvũ rĩ ꞌdụzú rĩ úlózú, ꞌbá ãvũ ꞌdụꞌbá rĩ pi ní pá tuzú. Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Kẹ̃rị́mvá ꞌdĩri, ꞌí nga ụrụ.” 15 Ãvũ rĩ ní íngázú úrízú ụrụ sĩ, ĩri ní íꞌdózú átázú, Yẹ́sụ̃ ní ĩri sẽzú gõzú ẹ́ndrẹ́pị vúgá ꞌdãá.

16 ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré rukí tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri rá, sẽ kộpi íngúkí Múngú ri rá. Kộpi kínĩ, “Nẹ́bị̃ ãmbúgú ĩfũ ꞌbá ãsámvú gé gí. Múngú ímụ́ ívé ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã kongárá gá.” 17 Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri ayi mụzú ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agásĩ, ãzini ãngũ jẽlé gá sĩ rĩ pi agásĩ céré.

Yẹ́sụ̃ pi vé tã Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ be rĩ

(Mãtáyo 11:1-19)

18 Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó rĩ pi ũlũzú Yũwánĩ ní céré. Kúru Yũwánĩ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú ị̃rị̃, 19 ĩri ní kộpi pẽzú mụzú Úpí ri zịzú kĩnĩ, “Mi ꞌbá ĩ ní ꞌyoó kínĩ, ĩri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ rĩ ꞌi, dõku ꞌbá ꞌbá ní rií ũtẽé rĩ ĩri túngú?”

20 Yũwánĩ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée kâ caá Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, kộpi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ĩpẽ ꞌbâ ímụ́ mi zịị́, ‘Mi ꞌbá ĩ ní ꞌyoó kínĩ, ĩri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ rĩ ꞌi, dõku ꞌbá ꞌbá ní rií ũtẽé rĩ ĩri túngú?’ ”

21 Sâ ꞌdãri gé, Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá drã be ãndíãndí ni pi, ꞌbá índrí ũnjí be ni pi kárákará, zị̃ ꞌbá kárákará mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí ni pi ẽ mị ãngũ ndreé rá. 22 Kúru Yẹ́sụ̃ ní újázú ꞌbá Yũwánĩ vé áyúãyũ rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi mvikí gõó Yũwánĩ vúgá ꞌdãá, ĩmi ũlũkí ĩri ní tã ĩmi ní ndreé ĩmî mị sĩ, ãzini ĩmi ní yịị́ ĩmî bị́ sĩ rĩ. ꞌBá mị ãkó rĩ pi nóni ãngũ ndre rá, ꞌbá bãtrá rú rĩ pi ngakí ẹ̃cị̃ tuú rá, ꞌbá ũfú ní nyaá rĩ pi ã rụ́ꞌbá ícákí céré ule rá, ꞌbá bị́ be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi ẽ bị́ zị̃ ꞌi tã yịị́ rá, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi íngákí gõó ídri rú rá, ãzini ĩ nóni ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũ ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní. 23 Ĩmi lũkí Yũwánĩ ní ꞌyozú kínĩ, tã má ní ꞌoó, ãzini tã má ní ꞌyoó rĩ, ꞌbá rĩ gã dõ ma kuyé, Múngú ri ĩri ní tãkíri sẽ rá.”

24 Yũwánĩ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi kâ ꞌdeé mụụ́ gí, Yẹ́sụ̃ ní íꞌdózú Yũwánĩ vé tã átázú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní mụụ́ ndreé ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá rĩ ãꞌdi? Ĩmi mụkí ꞌbá ũkpõ ãkó sụ̃ ĩzíríkõ ũlí ní rií úvị́ rĩ tị́nị ni ndreé? 25 Dõ ꞌdíni kuyé, ngá ĩmi ní mụụ́ ndreé rĩ ãꞌdi? Ĩmi mụkí ágó bõngó suúpi ũnyĩ be ni ndreé? ꞌBá bõngó ãjẽ be ni pi suꞌbá rĩ pi, kộpi ãꞌbú be ambamba, kộpi ri adri vũrã ꞌbãgú ní rizú adrizú rĩ gé. 26 ꞌBo ngá ĩmi ní mụụ́ ndreé ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá rĩ ãꞌdi? Ĩmi mụkí nẹ́bị̃ ndreé? Ẽ, á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ĩmi ní mụụ́ ndreé ꞌdãri ndẽ nẹ́bị̃ rĩ pi rá. 27 ꞌBá ꞌdĩri Yũwánĩ ꞌi, sĩkí ĩrivé tã Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ:

“ ‘Ma mávé ꞌbá áyúãyũ ni pẽ mụzú mí ní drị̃drị̃,

ĩri mụ mí ní lẹ́tị údé.’*

28 Á lẽ lũú ĩmi ní kínĩ, ꞌbá ũkú ní tịị́ rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbá ãzi Yũwánĩ ri ndẽépi ãmbũgũ sĩ ni ãluŋáni ꞌdãáyo. ꞌBo ꞌbá mãlũngã Múngú vé rĩ agá ꞌdãá ụ̃dụ̃mbị́tã rú rĩ, ndẽ Yũwánĩ ri ãmbũgũ sĩ rá.”

29 ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré, ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ tã Yẹ́sụ̃ ní átá ꞌdĩri yịị́, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, tã Múngú vé ꞌoó rĩ, ĩri pịrị, ãꞌdiãtãsĩyã Yũwánĩ sẽ ĩ ní bãtízĩmũ nĩ. 30 ꞌBo Fãrụ́sị̃ rĩ pi, ꞌbá ĩ ní ímbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ nị̃ꞌbá múké múké rĩ pi be, gãkí tã Múngú ní lẽé kộpi ã ꞌokí rĩ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi lẽkí Yũwánĩ ã sẽ ĩ ní bãtízĩmũ ku.

31 Yẹ́sụ̃ ní gõzú ꞌyozú kĩnĩ, “Mâ ụ̃ꞌbị̃ rí úyú lókí nõri vé rĩ pi ngá íngóni ni sĩ? Kộpi adrikí sụ̃ ngá íngóni ni tị́nị? 32 Kộpi adrikí sụ̃ anjiŋá ĩ úmúꞌbá áví ávíꞌbée jọ̃kọ́nị̃ agá rĩ pi tị́nị, kộpi ri ꞌyo,

“ ‘ꞌBá cokí ĩmi ní kụ̃ꞌdị́,

ꞌbo ĩmi tukí úngó kuyé,

ꞌBá ngokí úngó ãvũ vé ni,

ꞌbo ĩmi ngokí ãá kuyé.’

33 Ãꞌdiãtãsĩyã Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ímụ́, nya pánga kuyé, ãzini mvụ vị́nyọ̃ kuyé, ꞌbo ĩmi kínĩ, ‘Índrí ũnjí fi drị̃ ni gé gí.’ 34 Ma ꞌBá Mvá ꞌi, má ímụ́, á nya ngá rá, ãzini á mvụ ngá rá, ĩmi kínĩ, ‘Ma ri ngá nya ambamba, ãzini ma ri ĩmẽrẽ ambamba, ma ũndĩ ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi vé ni, ãzini ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi vé ni.’ 35 Tã ꞌbá úmĩ be rĩ ní ngaá rĩ ĩri lũ ꞌyozú kínĩ tã ĩri ní ꞌoó rĩ pịrị.”

Ũkú ũnjĩkãnyã be rĩ dã ũdu Yẹ́sụ̃ ã pá gá

36 Fãrụ́sị̃gú ãzi zị Yẹ́sụ̃ ri mụụ́ ínyá nyaá ívé ãngá, kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú ágó rĩ vé ãngá ꞌdãá, kộpi ní úrízú vũgá ínyá rĩ ã nyangárá gá. 37 Ũkú ãzi ũnjĩkãnyã be ni kụ̃rụ́ ꞌdãri agá, ũkú rĩ kã yịị́ kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri ínyá nya Fãrụ́sị̃gú rĩ vé ãngá ꞌdãáꞌdã, ĩri ní ũdu ãjẽ be ãmbúgú ni íjị́zú mãlãngĩ agá, 38 ĩri ní ímụ́zú pá tuzú Yẹ́sụ̃ ã úgóró gá, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ã pá gálésĩ, ĩri ní rizú ngozú, ĩrivé mị̃ị́ndrẹ ri uꞌdeé Yẹ́sụ̃ ã pá gá. Kúru ĩri ní mị̃ị́ndrẹ rĩ ị́nị́zú ꞌî drị̃ꞌbí sĩ, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ã pá undruzú, ĩri ní ũdu ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ ni dãzú Yẹ́sụ̃ ã pá gá.

39 Fãrụ́sị̃gú Yẹ́sụ̃ ri zịị́pi rĩ kã tã ꞌdĩri ndreé, ri ụ̃sụ̃ụ́ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kĩnĩ, “Ágó ꞌdĩri dõ nẹ́bị̃, ícó té nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, ũkú riípi drị́ ꞌbãápi ꞌî rụ́ꞌbá gá ꞌdĩri, ĩri ꞌbá ũnjĩkãnyã be ni ku?”

40 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Fãrụ́sị̃gú rĩ ní kĩnĩ, “Sị̃mọ́nã, á lẽ mí ní tã ãzi lũú ꞌdĩ.”

Sị̃mọ́nã ní ẹ̃ꞌyị̃zú kĩnĩ, “Ímbápi, mi ícó tã rĩ lũ má ní rá.”

41 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ágó ãzi sẽ mũfẽngã ꞌbá ị̃rị̃ pi ní mẹ̃rị́ rú. Sẽ ágó ãzi rĩ ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ tọ̃wụ́, sẽ ãzi rĩ ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃† pụ̃kụ́ tọ̃wụ́. 42 Ãgõ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ndãkí ũꞌdũ tí mẹ̃rị́ ꞌdĩꞌbée ũfẽzú. Mẹ̃rị́ ꞌdị́pa kã ndreé ꞌdíni, gõ mũfẽngã rĩ vé tã ọyụụ́ ꞌí ẹ́sị́ agásĩ rá. ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée pi ãsámvú gé, ꞌbá mẹ̃rị́ ꞌdị́pa rĩ lẽépi agaápi rá rĩ íngõri?”

43 Sị̃mọ́nã ní újázú kĩnĩ, “Má ígá ꞌbá mẹ̃rị́ ꞌdụụ́pi ãmbúgú rĩ ꞌi.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Tã mí ní újá ꞌdĩri pịrị.”

44 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú ũkú rĩ ndrezú, ĩri ní ꞌyozú Sị̃mọ́nã ní kĩnĩ, “ꞌÍ ndre drĩ ũkú ꞌdĩri ká, má ní ícázú mívé ãngá nõgó rĩ gé, ꞌí sẽ má ní yị̃ị́ pá ũjĩzú ni kuyé, ꞌbo ũkú nõri ũjĩ mâ pá mị̃ị́ndrẹ ꞌí mị gé rĩ sĩ, ị́nị́ mâ pá ꞌî drị̃ꞌbí sĩ. 45 Mí uꞌde ma ẹzịị́ bẹ̃drị̃ sĩ kuyé, ꞌbo sâ má ní ífízú nõgó rĩ gé, ũkú rĩ ri mâ pá ndruú, ku ndrungárá ni kuyé. 46 ꞌÍ dã ũdu má drị̃gé kuyé, ꞌbo ũkú rĩ ũdã ũdu ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ rĩ má pá gá nĩ. 47 Kúru á lẽ ꞌyoó mí ní ꞌdíni, ũnjĩkãnyã ũkú rĩ ní ꞌoó kárákará ꞌdĩꞌbée, á trũ ĩri gí, ãꞌdiãtãsĩyã lẽ ma ambamba. ꞌBo ꞌbá ĩ ní ĩrivé ũnjĩkãnyã trũú céré kuyé rĩ, ĩrivé lẽngárá mãdãŋá.”

48 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Á trũ mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ gí.”

49 Ụ̃mụ́ rĩ pi ní rizú átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “ꞌBá ꞌdĩri ụ̃sụ̃ ꞌi ãꞌdi ꞌi ícópi ũnjĩkãnyã trũúpi rá ni?”

50 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Mívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ídrí mi gí, ꞌí mụ, tãkíri ã adri mí be.”

8

Ũkú mụꞌbá Yẹ́sụ̃ be trụ́ rĩ pi

1 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, Yẹ́sụ̃ ri ẹ́cị́ mụzú kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ, gụ́rụ́ rĩ pi agásĩ, ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã ũlũú ꞌbá rĩ pi ní. Ĩrivé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi rikí ẹ́cị́ ĩri be trụ́. 2 Ũkú ụrụkọ ĩri ní índrí ũnjí údró kộpi drị̃gé sĩ, ãzini ũkú ụrụkọ ĩri ní ídrí drã ãndíãndí agásĩ rĩ pi, kộpi rikí kpá ẹ́cị́ ĩri be trụ́, ũkú ãzi rĩ ã rụ́ Mãríyã Mãgãdẽlénã ꞌi, ũkú ꞌdĩri ọ́tụ́ Yẹ́sụ̃ ní índrí ũnjí ẹ́zị̂rị̃ rĩ pi droó fũú drị̃ ni gé sĩ rĩ ꞌi, 3 ãzi rĩ vé rụ́ Jũwánã ꞌi, ĩri Kúzã vé ũkú, Kúzã ri ꞌbá riípi Ẽródẽ vé ngá ꞌbẹ̃tị́ agá rĩ pi vé tã mbaápi rĩ, ãzi rĩ ã rụ́ Sũzánã ꞌi, ũkú ụrụkọ kárákará ni pi be. Ũkú ꞌdĩꞌbée ri ngá ĩvé rĩ pi sẽ Yẹ́sụ̃ pi ẽ ĩzã kozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be.

Nãpí ágó úri riípi rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 13:1-9; Mãrákõ 4:1-9)

4 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, ꞌbá bị́trị́ká ímụ́kí ĩ úmú Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá, kộpi íbíkí ímụ́ kụ̃rụ́ ãndíãndí ni pi gélésĩ, Yẹ́sụ̃ ní kộpi ní nãpí ꞌdĩri ũlũzú kĩnĩ, 5 “Ágó ãzi ọ́mvụ́ be ni mụ úri rií ívé ọ́mvụ́ agá, ágó rĩ kã úri rĩ rií, úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí lẹ́tị drị̃gé, ꞌbá rĩ pi rikí utuú pá sĩ, ãríŋá rĩ pi tekí kộpi rá. 6 Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí nyọ̃ọ́kụ́ írã drị̃gé ni agá, kộpi kâ ĩfũú, kộpi ꞌwikí rá, ãꞌdiãtãsĩyã yị̃ị́ nyọ̃ọ́kụ́ rĩ agá ꞌdãáyo. 7 Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí ũcékúcé ãsámvú gé, ũcékúcé rĩ dụ kộpi be trụ́, ọ̃zụ̃ úri ĩfũꞌbá dụꞌbá rĩ pi rá. 8 Úri rĩ pi ã ụrụkọ uꞌdekí nyọ̃ọ́kụ́ múké ni agá, kộpi ĩfũkí dụụ́ rá, ãlu rĩ ꞌa caá mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu.”

Yẹ́sụ̃ kã nãpí rĩ ũlũú dẹẹ́, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã ꞌdĩri.”

Nãpí rĩ vé ífífí

(Mãtáyo 13:10-17; Mãrákõ 4:10-12)

9 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩri zịzú kínĩ, nãpí ꞌdĩri vé ífífí íngóni. 10 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Sẽkí ĩmi ní úmĩ mãlũngã Múngú vé ĩ ní ũzụ̃ụ́ kuú mũdũmũdũ rú rĩ vé tã nị̃zú ámázú rĩ rá, ꞌbo ma tã rĩ átá ꞌbá ụrụkọꞌbée ní nãpí sĩ, lũzú kínĩ,

“ ‘Kộpi ãngũ ndre rá, ꞌbo kộpi ámákí ngá rĩ ndreé ku,

kộpi tã rĩ yị rá, ꞌbo tã rĩ fi kộpi drị̃gé ku.’*

Yẹ́sụ̃ ũlũ nãpí ágó úri riípi rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 13:18-23; Mãrákõ 4:13-20)

11 “Nãpí rĩ vé ífífí ꞌdíni, úri rĩ tị Múngú vé rĩ. 12 Úri uꞌdeꞌbá lẹ́tị drị̃gé rĩ pi, ĩri ꞌbá Múngú vé tị yịꞌbá rá rĩ pi, ꞌbo ãdróko ri ímụ́ tị Múngú vé rĩ ꞌdụ kộpi ẽ ẹ́sị́ agásĩ rá, kộpi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí rí ku, ãzini kộpi ẽ ị́sụ́kí rí ídríngárá ku. 13 Úri uꞌdeꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ írã drị̃gé rĩ agá rĩ pi, ĩri ꞌbá tị Múngú vé rĩ yịꞌbá, ẹ́ꞌyị́ꞌbá ãyĩkõ sĩ rĩ pi, ꞌbo kộpi ã úlá fi vũgá ꞌdãá kuyé, kộpi ẹ̃ꞌyị̃ lókíŋá be mãdã, ꞌbo tã ũkpó ũkpó kádõ kộpi ị́sụ́, kộpi ẹ̃ꞌyị̃ngárá rĩ ku rá. 14 Úri uꞌdeꞌbá ũcékúcé ãsámvú gé rĩ pi, ĩri ꞌbá tị Múngú vé rĩ yịꞌbá rá rĩ pi, ꞌbo ĩzãngã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ, ãꞌbú nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ, ãzini ãyĩkõ nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ sẽ kộpi adri ũꞌa ãkó. 15 ꞌBo úri uꞌdeꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ múké rĩ agá rĩ pi, ĩri ꞌbá adriꞌbá tã be múké, ãzini ẹ́sị́ be múké rĩ pi, kộpi tị Múngú vé rĩ yị rá, kộpi tã ni ꞌdụ nga rá, kộpi ꞌa ũꞌa be múké.

Nãpí lámbã vé rĩ

(Mãrákõ 4:21-25)

16 “ꞌBá ãzi ícó lámbã ꞌyũú, drị̃ ni ụ̃pị̃ị́ ũdrí sĩ cí ku, dõku ícó lámbã rĩ suú gbọ́lọ́ ã ndụ́gé ku. Ĩri lámbã rĩ ꞌbã mísá drị̃gé, ꞌbá ífíꞌbá jó agá rĩ pi ã ndrekí rí ãngũ ãní bẽnĩ. 17 Ngá ãrẽvú céré ĩ ní zụ̃ụ́ kuú mũdũmũdũ rú rĩ ĩ ímụ́ iꞌda ãngũ ule gá, ngá ãzi ꞌi zụ̃ụ́pi ĩ ní ícó nị̃ị́ ku ni ꞌdãáyo. 18 Ĩmi ndrekí múké, lẽ ĩmi ꞌbãkí bị́ tã rĩ yịzú. ꞌBá ngá* be rĩ, ĩ ĩri ní ãzi ni sẽ ãmbúgú, ꞌbá ngá ãkó rĩ, ã ụ̃sụ̃ dõ ꞌyozú kínĩ, ꞌi ngá be drãáãsĩyã, ĩ ngá ĩrivé ꞌdĩri ꞌdụ rá.”

Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị pi ẹ́drị́pị́ị be

(Mãtáyo 12:46-50; Mãrákõ 3:31-35)

19 Vụ́drị̃ ni gé, Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị pi ímụ́kí ẹ́drị́pị́ị be Yẹ́sụ̃ ri ndreé, ꞌbo kộpi ndãkí ũꞌdũ tí fizú cazú ĩri vúgá ꞌdãá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi gakí ambamba. 20 ꞌBá ãzi ní lũzú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mí ẹ́ndrẹ́pị pi mí ẹ́drị́pị́ị be tukí pá kuú ãmvé ꞌdãáꞌdã, kộpi lẽkí mi ndreé.”

21 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá Múngú vé tị yịꞌbá rá, tã ni ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rá rĩ pi, kộpi mávé ẹ́ndrẹ́pị, ãzini mávé ẹ́drị́pị́ị.”

Yẹ́sụ̃ uga ũlí vịị́pi ũkpõ be rĩ

(Mãtáyo 8:23-27; Mãrákõ 4:35-41)

22 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBâ zokí mụụ́ yị̃ị́ bãlãlã rĩ agásĩ álé ꞌdãá.” Kúru kộpi ní tụzú kũlúmgba agá, kộpi ní ꞌdezú mụzú. 23 Kộpi kâ rií zoó mụzú, Yẹ́sụ̃ ní ụ́ꞌdụ́ kozú. Kúru ũlí vịị́pi ũkpõ be ni ní íngázú vịzú yị̃ị́ bãlãlã rĩ drị́gé sĩ, yị̃ị́ ní írízú tị̃zú kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá, sẽ kũlúmgba rĩ lẽ tĩí ãní yị̃ị́ ã ndụ́gé.

24 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩri aruzú ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Úpí, Úpí, ꞌbâ ri tĩ yị̃ị́ ã ndụ́gé!”

Yẹ́sụ̃ ní ngazú ụrụ sĩ, ĩri ní trezú ũlí rĩ drị̃gé, ãzini yị̃ị́ úvápi ngũyá ngũyá rĩ drị̃gé, ũlí vịị́pi ũkpõ be rĩ ní pá tuzú. 25 Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãkó ãsĩ?”

Ụ̃rị̃ fụ kộpi, tã ꞌdĩri sẽ kộpi ní ãyãngárá, ọ́gụ́pị ní ọ́gụ́pị ri zịzú, “ꞌBá ꞌdĩri ãꞌdi ꞌi átángá átápi ũlí ní tị ni yịị́, ãzini yị̃ị́ úvápi ngũyá ngũyá rĩ ní tị ni yịị́ ĩndĩ ꞌdĩri?”

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó ãzi índrí ũnjí rĩ pi ní fií drị̃ ni gé ni

(Mãtáyo 8:28-34; Mãrákõ 5:1-20)

26 Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, kộpi ní yị̃ị́ bãlãlã Gãlĩláyã ri zozú álé ꞌdãá, kộpi ní cazú ãngũ Gẽrásã vé rĩ gé. 27 Yẹ́sụ̃ kã ísị́ kũlúmgba rĩ agásĩ, ágó ãzi índrí ũnjí ní fií drị̃ ni gé ni ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. Ágó rĩ adri lókí be aco, su bõngó ꞌî rụ́ꞌbá gá ku, adri ꞌbẹ̃tị́ ku, ĩri ri adri ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ pi ãsámvú gé. 28 Ágó rĩ kã Yẹ́sụ̃ ri ndreé, ĩri ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌyozú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Yẹ́sụ̃, Mvá Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa vé rĩ, ꞌí lẽ má vúgá ãꞌdi? Á mã mi drị́ ị̃rị̃ sĩ, ã ꞌokí ma ũnjí ku fô!” 29 Drị̃drị̃ ni, Yẹ́sụ̃ ꞌyo índrí ũnjí rĩ ní rá kĩnĩ, índrí ũnjí rĩ ã fũ ágó rĩ drị̃gé sĩ rá. (Ágó ꞌdĩri índrí ũnjí rĩ fi rụ́ꞌbá ni gé ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́, kádõ drị́ ni pi úmbé pá ni pi be ímvẽ sĩ, kádõ rií ĩri ũtẽé, ĩri ímvẽ rĩ uce ꞌdĩísĩ rá, índrí ũnjí rĩ ĩri jị mụ ásé agá ãngũ ꞌbá ãkó ni agá.)

30 Yẹ́sụ̃ ní ágó rĩ zịzú kĩnĩ, “Mî rụ́ ãꞌdi ꞌi?”

Ágó rĩ ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mâ rụ́ Bị́trị́ká ꞌi.” Ágó rĩ ꞌyo ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã índrí ũnjí fiꞌbá rụ́ꞌbá ni gé rĩ pi kárákará.

31 Índrí ũnjí rĩ pi ní rizú Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ã pẽ ĩ mụụ́ ꞌbụ́ kụụ́pi ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá ꞌdãá ku.

32 Ĩgá kárákará ꞌbá rĩ pi ri kộpi úcé ánga rĩ drị̃gé ꞌdãá. Índrí ũnjí rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ã pẽ ĩ mụụ́ úfí ĩgá rĩ pi agá, Yẹ́sụ̃ ní kộpi pẽzú mụzú. 33 Índrí ũnjí rĩ pi ní úkpúzú ágó rĩ drị̃gé sĩ, mụzú úfízú ĩgá rĩ pi agá, ĩgá rĩ pi ní njuzú mụzú ọ́ngụ́ sĩ ãngũ úlúpi úlúlũ rĩ gé ꞌdãá, kộpi ní uꞌdezú yị̃ị́ bãlãlã rĩ agá ꞌdãá.

34 ꞌBá riꞌbá ĩgá rĩ úcéꞌbá rĩ pi kâ tã ꞌi ꞌoópi ꞌdĩri ndreé, kộpi ní njuzú mụzú tã ꞌdĩri ũlũzú ꞌbá kụ̃rụ́ agá rĩ pi ní, ãzini ꞌbá kụ̃rụ́ rĩ ã gãrã gá sĩ rĩ pi ní. 35 ꞌBá rĩ pi ní ngazú mụzú tã ꞌi ꞌoópi rĩ ndrezú. Kộpi kâ caá Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãlé, kộpi ị́sụ́kí ágó ándúrú índrí ũnjí rĩ pi ní fũú drị̃ ni gé sĩ gí rĩ, úrí kuú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, úsú ꞌi bõngó sĩ, úmĩ ni ícá múké gí, sẽ kộpi ní ụ̃rị̃. 36 ꞌBá tã rĩ ndreꞌbá rĩ pi ní mụzú tã ĩ ní ágó índrí ũnjí be rĩ ídrízú ꞌdĩri ũlũzú ꞌbá ụrụkọꞌbée ní. 37 Kúru ꞌbá céré ãngũ Gẽrásã vé rĩ agá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ã nga mụụ́ ꞌdĩísĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ụ̃rị̃ fi kộpi ẹ́sị́ agá ambamba. Kúru Yẹ́sụ̃ ní tụzú fizú kũlúmgba agá, ĩri ní ꞌdezú mụzú.

38 Ágó Yẹ́sụ̃ ní índrí ũnjí droó fũú drị̃ ni gé sĩ rĩ ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kĩnĩ, ĩ mụkí Yẹ́sụ̃ be trụ́, ꞌbo Yẹ́sụ̃ ní ĩri pẽzú mụzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, 39 “ꞌÍ mvi gõó ꞌbẹ̃tị́, ꞌí mụ tã ãyãzú ãyãyã Múngú ní ꞌoó mí ní ꞌdĩri ũlũú mívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní.” Ágó rĩ ní ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌí ní ꞌdĩri ũlũzú mụzú ꞌbá rĩ pi ní céré.

Yẹ́sụ̃ ídrí mvá ũkú Yáyĩrõ vé rĩ, ãzini ũkú drã be rĩ

(Mãtáyo 9:18-26; Mãrákõ 5:21-43)

40 Kúru Yẹ́sụ̃ kã ꞌi újá zoó gõó álé ꞌdãá, ꞌbá bị́trị́ká riꞌbá ĩri ũtẽꞌbá rĩ pi ní ĩri ẹ́ꞌyị́zú. 41 Ágó ãzi rụ́ ni Yáyĩrõ ꞌi, ĩri Jó Múngú ri Zịzú rĩ vé drị̃koma, ágó rĩ ní ímụ́zú kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kĩnĩ, ĩ mụkí Yẹ́sụ̃ be trụ́ ívé ãngá ꞌdãá, 42 ãꞌdiãtãsĩyã ívé mvá ũkú ãlukútaŋá ílí be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ, drã rụ ĩri ũnjí ũnjí, lẽ drãádrã.

Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌdeé mụụ́ Yáyĩrõ vé ãngá ꞌdãlé, ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi rikí ĩ mĩí mụzú Yẹ́sụ̃ rụ́ꞌbá gá ꞌdãá. 43 Ũkú ãzi kộpi ãsámvú gé ꞌdãlé, ãrí ri ẹ́cị́ rụ́ꞌbá ni gé sĩ ílí mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, ꞌbo ꞌbá ãzi ĩri ídrípi ni ꞌdãáyo. 44 Ũkú rĩ ní ꞌi útrúzú ĩnyiŋá Yẹ́sụ̃ ã úgóró gá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ vé bõngó akoóko rĩ ẽ tị úlózú, koro ãrí ẹ́cị́pi rĩ ní pá tuzú.

45 Yẹ́sụ̃ ní zịzú kĩnĩ, “ꞌBá ma úlópi rĩ ãꞌdi ꞌi?”

ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, ĩ nị̃kí kuyé. Pétẽró ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Úpí, ꞌbá rĩ pi kárákará ri ĩ ĩmĩ ímụ́zú mî rụ́ꞌbá gá nõó.”

46 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá ãzi úló ma gí, ãꞌdiãtãsĩyã á nị̃ rá ũkpõ ãngũ ídrízú rĩ fũ mâ rụ́ꞌbá gá sĩ gí.”

47 Ũkú rĩ kã ndreé Yẹ́sụ̃ nị̃ tã ꞌdĩri ámá gí, rụ́ꞌbá ni ní íꞌdózú yãzú, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní tã ꞌí ní Yẹ́sụ̃ vé bõngó úlózú, ãzini ꞌí ní koro ídrízú rĩ vé tã ũlũzú ꞌbá rĩ pi ní. 48 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, ẹ̃ꞌyị̃ngárá mívé rĩ ídri mi gí. ꞌÍ mụ, tãkíri ã adri mí be.”

49 Yẹ́sụ̃ kã rií átángá rĩ átá, ꞌbá ãzi ní ímụ́zú Yáyĩrõ drị̃koma Jó Múngú ri Zịzú rĩ vé rĩ vé ãngá ꞌdãásĩ, ĩri ní ꞌyozú Yáyĩrõ ní kĩnĩ, “Mívé mvá ũkú rĩ drã gí, mî ri ímbápi ẽ drị̃ izaá ku.”

50 Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩri yịị́, ĩri ní ꞌyozú Yáyĩrõ ní kĩnĩ, “Lẽ mî adri ụ̃rị̃ sĩ ku, mí ẹ̃ꞌyị̃ ma, mvá ũkú rĩ ícó ídrí rá.”

51 Yẹ́sụ̃ kã mụụ́ caá Yáyĩrõ vé ãngá ꞌdãlé, ãꞌyĩ ꞌbá ãzi fií ꞌí vúgá sĩ jó agá ꞌdãlé kuyé, kộpi fikí ꞌyéŋá Pétẽró be, Yũwánĩ be, Yõkóbũ sĩ, ãzini mvá ũkú rĩ vé ẹ́tẹ́pị be ẹ́ndrẹ́pị sĩ. 52 ꞌBá rĩ pi céré rikí ngoó ĩzãngã ĩzãngã rú mvá ũkú ri vé drãngárá sĩ. Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ngokí ku, mvá ũkú rĩ drã kuyé, ĩri ri ụ́ꞌdụ́ ko.”

53 ꞌBo ꞌbá rĩ pi rikí gụụ́gụ ĩrivé tã ꞌdĩri sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ mvá ũkú rĩ drã gí. 54 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní mvá ũkú rĩ ẽ drị́ rụzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mâ mvá rĩ, mí íngá ụrụ.” 55 Mvá ũkú rĩ vé índrí ní ímvízú ĩgõzú, koro ĩri ní ngazú ụrụ. Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú mvá ũkú rĩ vé ẹ́tẹ́pị pi ní ẹ́ndrẹ́pị be kĩnĩ, “Ĩmi sẽkí ĩri ní ngá nyaá.” 56 Mvá ũkú rĩ vé ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã, ꞌbo Yẹ́sụ̃ ní tãị́mbị́ sẽzú kộpi ní kĩnĩ, lẽ kộpi ã ũlũkí tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku.

9

Yẹ́sụ̃ pẽ ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi mụụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú

(Mãtáyo 10:5-15; Mãrákõ 6:7-13)

1 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ũkpõ sẽzú kộpi ní, kộpi ã údrókí rí índrí ũnjí rĩ pi ãní, ãzini kộpi ẽ ídríkí rí ꞌbá drã be ãndíãndí rĩ pi ãní. 2 Ĩri ní kộpi pẽzú mụzú mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã ũlũzú ꞌbá rĩ pi ní, ãzini kộpi ẽ ídríkí ꞌbá drã be rĩ pi. 3 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ã ꞌdụkí túré, kũmvũ, ãnyãngã, mũfẽngã mụzú ĩndĩ ku, ãzini ã ꞌdụkí bõngó ãzi ãndõ rú mụzú ĩndĩ ku. 4 ꞌBẹ̃tị́ ĩmi ní cazú ꞌa ni gé rĩ, lẽ ĩmi áwíkí adrií ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãri agá cĩmgbá ụ́ꞌdụ́ ĩmi ní fũzú kụ̃rụ́ ꞌdãri agásĩ rĩ gé. 5 ꞌBá rĩ pi gãkí dõ ĩmi ẹ́ꞌyị́gá sĩ, ĩmi kádõ fũú kộpivé kụ̃rụ́ agásĩ, ĩmi wekí nyọ̃ọ́kụ́ ĩmî pá ágélé gá rĩ kú ꞌdĩgé, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ĩmi kukí kộpi ní tã ũnjí gí.” 6 Kúru kộpi ní ꞌdezú rizú ẹ́cị́zú gụ́rụ́ rĩ pi agásĩ, kộpi rikí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũú mụzú, ãzini ꞌbá drã be rĩ pi ídrí mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ.

ꞌBãgú Ẽródẽ ẽ drị̃ ábá rá

(Mãtáyo 14:1-12; Mãrákõ 6:14-29)

7 Ẽródẽ kã tã ãyãzú ãyãyã Yẹ́sụ̃ ní rií ꞌoó rĩ yịị́, drị̃ ni ábá ãní céré céré, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ụrụkọꞌbée kínĩ, Yũwánĩ bãtízĩmũ sẽépi rĩ íngá gõó ídri rú nĩ. 8 Ụrụkọꞌbée kínĩ, ꞌbá rĩ Ẽlíyã ímụ́ nĩ, ụrụkọꞌbée kínĩ, ꞌbá rĩ nẹ́bị̃ ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́ rĩ pi vé ãlu íngá gõó ídri rú nĩ. 9 ꞌBo Ẽródẽ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á lị Yũwánĩ ẽ drị̃ gí pírí, ꞌbá má ní tã ni yịị́ ꞌdĩri ãꞌdi ꞌi?” Ẽródẽ ụ̃ꞌbị̃ ũkpõ sĩ, lẽ Yẹ́sụ̃ rĩ ndreé.

Yẹ́sụ̃ sẽ ãnyãngã nyaá ꞌbá élĩfũ tọ̃wụ́ pi ní

(Mãtáyo 14:13-21; Mãrákõ 6:30-44; Yũwánĩ 6:1-14)

10 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi kâ ímví ĩgõó, kộpi ũlũkí tã ĩ ní ꞌoó rĩ pi ãrẽvú céré Yẹ́sụ̃ ní. Kúru Yẹ́sụ̃ pi ní ngazú fũzú ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé sĩ, kộpi ní ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ Bẽtẽsãyídã vé rĩ gé. 11 ꞌBo ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi kâ vũrã Yẹ́sụ̃ ní mụzú rĩ nị̃ị́ ámá, kộpi ꞌdekí mụụ́ vú ni gé sĩ. Ĩri ní kộpi ẹ́ꞌyị́zú, ĩri ní mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã ũlũzú kộpi ní, ĩri ní ꞌbá drã be rĩ pi ídrízú.

12 Ụ̃tụ́ rĩ kã ꞌbãá rií ꞌdeé, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “ꞌÍ pẽ ꞌbá bị́trị́ká ꞌdĩꞌbée mụụ́ gụ́rụ́ ĩnyiŋá rĩ pi agásĩ, ãzini ãngũ rĩ agásĩ, kộpi ã mụkí ĩ ní ãnyãngã ndãá, ãzini vũrã lazú ni ndãá, ãꞌdiãtãsĩyã ngá nyanya nõgó ꞌdãáyo, ãzini vũrã lazú ni nõgó ꞌdãáyo.”

13 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi sẽkí kộpi ní ngá nyanya, kộpi ã nyakí.”

ꞌBá áyúãyũ rĩ pi ní újázú kínĩ, “Ngá ꞌbá vúgá nõgó rĩ ꞌyéŋá pánga tọ̃wụ́, ị̃ꞌbị́ be ị̃rị̃. ꞌBá lẽkí dõ ꞌbá bị́trị́ká nõꞌbée ã nyakí ngá, lẽ ꞌbâ mụkí kộpi ní ãnyãngã jeé.” 14 Ãgõ rĩ pi ícó ca élĩfũ tọ̃wụ́ rá.

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbãkí ꞌbá rĩ pi úrí ngúlúmũ rú, pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ pụ̃kụ́ tọ̃wụ́.” 15 Kộpi ní ꞌozú sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó rĩ tị́nị, kộpi ní ꞌbá rĩ pi ꞌbãzú úrízú céré vũgá. 16 Yẹ́sụ̃ ní pánga tọ̃wụ́ rĩ pi íꞌdụ́zú ị̃ꞌbị́ ị̃rị̃ rĩ be, ĩri ní ãngũ ndrezú ụrụ, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú, ĩri ní kộpi ũndĩzú, ĩri ní sẽzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní, kộpi ã awakí ꞌbá rĩ pi ní. 17 ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré nyakí, kộpi ẹ́pị́kí ãní rá, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ĩkũnãkí ngá ĩ ní nyaá tí rĩ ẽ ị̃mbị́tã caá ũvú ã ꞌa mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃.

Pétẽró kĩnĩ Yẹ́sụ̃ ri Kúrísítõ ꞌi

(Mãtáyo 16:13-19; Mãrákõ 8:27-29)

18 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ ri Múngú ri zịị́ ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi rikí adrií ĩri be trụ́, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “ꞌBá rĩ pi ri ꞌyo, ma ãꞌdi ꞌi?”

19 Kộpi ní újázú kínĩ, “ꞌBá ụrụkọ kínĩ, mi Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ꞌi. Ụrụkọꞌbée kínĩ, mi Ẽlíyã ꞌi. Ụrụkọꞌbée kínĩ, mi nẹ́bị̃ ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́ ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé ãlu íngá gõó ídri rú nĩ.”

20 Kúru ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “ꞌBo ĩmi ní ụ̃sụ̃zú rĩ gé, ma ãꞌdi ꞌi?”

Pétẽró ní újázú kĩnĩ, “Mi Kúrísítõ ꞌi, Múngú ní ĩpẽé rĩ.”

21 Yẹ́sụ̃ átá kộpi ní ũkpó ũkpó kĩnĩ, kộpi ã lũkí tã ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku.

Yẹ́sụ̃ átá ívé drãngárá ã tã

(Mãtáyo 16:20-28; Mãrákõ 8:30-9:1)

22 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ímụ́ ĩzãngã nya lẹ́tị be ãndíãndí, ꞌbá ambugu rĩ pi, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ãzini ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be céré ímụ́ ma gã sĩ, kộpi ma ꞌdị drã rá, ꞌbo ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ĩ ma inga gõ ídri rú ũzi.”

23 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ lẽ dõ mâ pámvú ũbĩí, ã adi ꞌî rụ́ꞌbá, ụ́ꞌdụ́ céré ã ꞌdụ ívé pẹtị alambaku,* ã ũbĩ mâ pámvú. 24 ꞌBá lẽépi ívé ídri rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ã tã mbaápi áyu rĩ, ĩri api ídri ꞌdániꞌdáni rĩ sĩ rá. ꞌBo ꞌbá ívé ídri rụ́ꞌbá nõri vé rĩ adiípi, drãápi mâ tã sĩ rĩ, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. 25 ꞌBá rĩ ị́sụ́ dõ ngá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi ãrẽvú céré, api dõ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ sĩ rá, tã múké ĩri ní ị́sụ́ ꞌa ni gé ꞌdĩgé rĩ ãꞌdi? 26 ꞌBá rĩ ẽ drị̃ ri dõ nja má sĩ, ãzini átángá má ní rií átá rĩ sĩ, Ma ꞌBá Mvá ꞌi, má kãdõ ímụ́ dị̃ngárá be pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃, ãzini má Ẹ́tẹ́pị vé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ be, ãzini mãlãyíkã uletere rĩ pi vé dị̃ngárá be, ma kpá adri ĩri sĩ drị̃njá sĩ. 27 Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá pá tuꞌbá nõꞌbée ãsámvú gé, ꞌbá ụrụkọꞌbée ícókí drĩ ũdrãá ku, kộpi mãlũngã Múngú vé rĩ ndre ũgbále.”

Yẹ́sụ̃ ã rụ́ꞌbá újá ꞌi dị̃ị́ imvesírílílí

(Mãtáyo 17:1-8; Mãrákõ 9:2-8)

28 Tã Yẹ́sụ̃ ní átá ꞌdĩri ã vụ́drị̃ kã caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ, ĩri ní tụzú mụzú írã drị̃gé Múngú ri zịzú, jị Pétẽró pi Yũwánĩ be Yõkóbũ sĩ mụzú ꞌí vúgá sĩ ĩndĩ. 29 Yẹ́sụ̃ kã rií Múngú ri zịị́, ẹndrẹtị ni újá ꞌi, dị̃ ọ́gụ́ ũꞌdũ be túngú, ĩrivé bõngó gõ ꞌi újá imvesírílílí, dị̃ ọ́gụ́ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃. 30 Mósẽ pi Ẽlíyã be rikí átá ĩri be, 31 kộpi ã rụ́ꞌbá dị̃ ọ́gụ́ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃. Kộpi rikí drãngárá Yẹ́sụ̃ ní úmvúlésĩ ímụ́zú drãzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ vé tã átá, tã Múngú ní ụ̃tị̃ị́ gí rĩ, ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽnĩ.

32 Pétẽró pi ꞌí ọ̃gụ̃pị́ị be, ụ́ꞌdụ́ ꞌbe kộpi ẽ tị, kộpi kâ aruú ụ́ꞌdụ́ gélésĩ, kộpi ndrekí Yẹ́sụ̃ vé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ, ãzini ndrekí ꞌbá ị̃rị̃ tukí pá kuú ĩri be trụ́. 33 Mósẽ pi Ẽlíyã be, kộpi kâ lẽé mụụ́, Pétẽró ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, ĩri múké ꞌbá ní adrizú nõgó. Lẽ ꞌbâ ꞌbekí mõrõgó na, ãlu ni mí ní, ãlu ni Mósẽ ní, ãlu ni Ẽlíyã ní.” ꞌBo Pétẽró nị̃ tã ꞌí ní átá rĩ vé ífífí kuyé. 34 Pétẽró kã rií tã rĩ átá, ị́rị́bị́tị ní ímụ́zú kộpi ọ̃zụ̃zú, ụ̃rị̃ fụ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi rá, ị́rị́bị́tị rĩ ní kộpi ọ̃zụ̃ụ́ rĩ sĩ.

35 Ụ́ꞌdụ́kọ́ ní átázú ị́rị́bị́tị rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mvá ꞌdĩri mávé ni, má ĩpẽ ĩri nĩ, lẽ ĩmi yịkí tị ni yịyị!”* 36 Ụ́ꞌdụ́kọ́ átápi rĩ kã újí, kộpi ndrekí Yẹ́sụ̃ ri ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ. Kộpi újíkí kuú tã ꞌdĩri be ĩ ẹ́sị́ agá, kộpi lũkí tã ĩ ní ndreé ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ãluŋáni kuyé.

Yẹ́sụ̃ ídrí mvá ágó índrí ũnjí be ni

(Mãtáyo 17:14-18; Mãrákõ 9:14-27)

37 Kã adrií drụ̃ ụ̃ꞌbụ́tị, kộpi kâ ísị́ írã rĩ drị̃gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, ꞌbá bị́trị́ká ímụ́kí Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. 38 Ágó ãzi ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Ímbápi, á mã mi drị́ ị̃rị̃ sĩ, ꞌí ndre mávé mvá, ꞌí ko ĩri ẽ ĩzã, ãꞌdiãtãsĩyã mávé mvá ꞌyéŋá ãlukúta ꞌdĩ. 39 Índrí ũnjí rĩ kãdõ mváŋá rĩ ꞌdụụ́ aꞌbeé, ĩri útré, ụ́ꞌbụ́rụ́sã rĩ kpu tị ni gé sĩ. Índrí ũnjí rĩ ĩri nyi ũnjí ũnjí, ku ĩri mbẽlẽ ku. 40 Á mã mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ímụ́ índrí ũnjí rĩ droó fũú mvá rĩ drị̃gé sĩ rá, ꞌbo kộpi ícókí droó bã ku.”

41 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ku, ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãkó ꞌdĩꞌbée, mâ adri rí ĩmi be vụ̃ụ́ lókí be gbã ngõpí? Mâ ẹ́sị́ ẽ ị́sụ́ rí ĩzãngã ĩmivé tã sĩ vụ̃ụ́ lókí be gbã ngõpí?” Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Mí íjị́ mívé mvá rĩ ímụ́ má vúgá nõó.”

42 Mvá rĩ kã rií ímụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, índrí ũnjí rĩ ꞌdụ ĩri aꞌbeé, ri ĩri nyií vũgá ꞌdĩgé, ꞌbo Yẹ́sụ̃ ní trezú índrí ũnjí rĩ drị̃gé, ĩri ní mvá rĩ ídrízú, ĩri ní sẽzú gõzú ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãá. 43 ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré ãyãkí ãyãyã ũkpõ Múngú vé ꞌdĩri sĩ.

Yẹ́sụ̃ gõ ívé drãngárá ã tã átá dị̃ị́

(Mãtáyo 17:22-23; Mãrákõ 9:30-32)

ꞌBá rĩ pi kâ ãyãá tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri sĩ, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, 44 “Ĩmi ꞌbãkí bị́ átángá má ní lẽé ꞌyoó rĩ yịzú, Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ĩ ímụ́ mâ ũli ꞌbe, ĩ ímụ́ ma sẽ mávé ariꞌba rĩ pi drị́gé.” 45 ꞌBo ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi nị̃kí tã ĩri ní ꞌyoó ꞌdĩri vé ífífí kuyé. Múngú úcí kộpi ní tã rĩ vé ífífí úcícĩ, kộpi ã nị̃kí rí tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó rĩ ku, kộpi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ, zịkí tã rĩ vé ífífí kuyé.

Ãꞌdi ri adri ãmbúgú nĩ?

(Mãtáyo 18:1-5; Mãrákõ 9:33-37)

46 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní íꞌdózú ãgátá gãzú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, ĩ ãsámvú gé ꞌdĩgé, ãꞌdi ri adri ãmbúgú nĩ. 47 ꞌBo Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ ĩ ẹ́sị́ agá ꞌdãlé rĩ rá, ĩri ní mváŋá mãdãŋá ni íjị́zú pá tuzú ꞌí jẽlé gá. 48 Kúru ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá mváŋá mãdãŋá nõri ẹ́ꞌyị́pi mâ rụ́ sĩ rĩ, ẹ́ꞌyị́ ꞌdĩri ma. ꞌBá ma ẹ́ꞌyị́pi rĩ, ẹ́ꞌyị́ ꞌdĩri ꞌbá ma ĩpẽépi rĩ. Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ĩ ní ndreé kuú ẹ̃zị́ ãkó rĩ, ĩri adri ãmbúgú nĩ.”

ꞌBá ãzi údró índrí ũnjí rĩ pi Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ

(Mãrákõ 9:38-40)

49 Yũwánĩ ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, ꞌbá ndrekí ꞌbá ãzi ri índrí ũnjí rĩ pi údró ũfũ ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ mî rụ́ sĩ, ꞌbo ꞌbá ugakí ĩri sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã adri ꞌbávé ọ́gụ́pị ku.”

50 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ugakí ĩri ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ĩmi ꞌoópi ũnjí ku rĩ, ĩri ĩmi ọ́gụ́pị.”

ꞌBá Sãmãríyã vé rĩ pi gãkí Yẹ́sụ̃ ri ẹ́ꞌyị́gá sĩ

51 Sâ ĩ ní lẽzú Yẹ́sụ̃ ri ꞌdụzú mụzú ꞌbụ̃ gé rĩ kã ícá ĩnyiŋá gí, Yẹ́sụ̃ ꞌbã ẹ́sị́ lẽzú mụzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá. 52 Ĩri ní ꞌbá áyúãyũ ni pi pẽzú mụzú drị̃drị̃, kộpi ã mụkí gụ́rụ́ Sãmãríyã vé rĩ agá ꞌí ní vũrã údé. 53 ꞌBo ꞌbá ꞌdãlé rĩ pi ẹ́ꞌyị́kí ĩri kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ri mụ Yẹ̃rụ́sãlémã gá. 54 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá Yõkóbũ pi Yũwánĩ be, kộpi kâ tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri yịị́, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Úpí, mí ãꞌyĩ rá, ꞌbâ zịkí ãcí ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ ímụ́ ꞌbá ꞌdĩꞌbée úꞌdị́ ũdrãá?”

55 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú, ĩri ní trezú kộpi drị̃gé. 56 Kúru kộpi ní ꞌdezú mụzú gụ́rụ́ ãzi gé.

Yẹ́sụ̃ ã pámvú ã ũbĩngárá tã ni mbamba

(Mãtáyo 8:19-22)

57 Yẹ́sụ̃ pi kâ rií mụụ́ lẹ́tị agásĩ, ágó ãzi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Á lẽ mî pámvú ũbĩí cĩmgbá cazú vũrã mí ní mụzú rĩ gé.”

58 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mgbũwá rĩ pi vũrã lazú ni be, ãríŋá rĩ pi jó lazú ni be, ꞌbo ma ꞌBá Mvá ꞌi, vũrã má ní mâ drị̃ suzú adrizú ni ꞌdãáyo.”

59 Yẹ́sụ̃ ní gõzú ꞌyozú ágó ãzi ní kĩnĩ, “Mí ímụ́ mâ pámvú ũbĩí.”

ꞌBo ágó rĩ ní újázú kĩnĩ, “Úpí, ꞌí sẽ mâ mụ drĩ má ẹ́tẹ́pị ri sị̃ị́ ũgbále† ká.”

60 Yẹ́sụ̃ ní újázú ágó rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ ku ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi‡ ã mụkí ĩvé ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi sị̃ngárá gá, ꞌbo ꞌí mụ mãlũngã Múngú vé rĩ vé tã ũlũú.”

61 ꞌBá ãzi ní kpá ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Úpí, ma mî pámvú ũbĩ rá, ꞌbo ꞌí ku mâ gõ drĩ mụụ́ tã ẹzịị́ mávé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní ũgbále ká.”

62 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌBá íꞌdópi ọ́mvụ́ ꞌaápi, ãngũ ndreépi vúlé rĩ, ícó mãlũngã Múngú vé rĩ gé ku.”

10

Yẹ́sụ̃ pẽ ꞌbá pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ drị̃ ni ị̃rị̃ mụụ́ tị Múngú vé rĩ ũlũú

1 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, Úpí ní ꞌbá ụrụkọ ũpẽzú pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ drị̃ ni ị̃rị̃, pẽ kộpi mụzú ị̃rị̃ ị̃rị̃, pẽ kộpi mụzú drị̃drị̃ kụ̃rụ́ ꞌí ní lẽé mụụ́ rĩ pi agá, ãzini gụ́rụ́ ꞌí ní lẽé mụụ́ rĩ pi agá. 2 Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ãnyãngã rĩ ka kú ambamba, ꞌbo ꞌbá ãnyãngã rĩ ĩkũnãꞌbá rĩ pi vé kãlãfe mãdãŋá. Ĩmi mãkí ãnyãngã rĩ vé ẹ́ꞌdị́pa Úpí ri, ã pẽ rí ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá ni pi mụụ́ ãnyãngã rĩ ĩkũnãá ívé ọ́mvụ́ agá ꞌdãá. 3 Ĩmi ꞌdekí mụụ́! Lẽ ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, ma ri ĩmi pẽ mụzú sụ̃ ĩ ní kãbĩlõ pẽé fií ãrãkíla rĩ pi ãsámvú gé rĩ tị́nị. 4 Lẽ ĩmi ꞌdụkí jũrú mũfẽngã vé ni mụzú ĩndĩ ku, ãzini ĩmi ꞌdụkí kũmvũ, dõku ngá pá gá mụzú ĩndĩ ku, lẽ ĩmi ẹzịkí ꞌbá ãzi lẹ́tị gé ꞌdĩgé ku.

5 “Ĩmi cakí dõ jó ãzi tị gé, drị̃drị̃ ni, ĩmi ꞌyokí, ‘Tãkíri ã adri jó nõri ãsámvú gé.’ 6 ꞌBá adriꞌbée jó ꞌdãri ãsámvú gé rĩ pi dõ tã be kíri, tãkíri ĩmivé ꞌdĩri adri ꞌbá jó ꞌdãri ãsámvú gé rĩ pi drị̃gé rá, kộpi adrikí dõ tã be kíri ku, tãkíri ĩmivé ꞌdĩri ꞌi újá gõ ĩmi ní vúlé. 7 Ĩmi áwíkí adrií jó ꞌdãri tị gé, lẽ ĩmi nyakí ngá, ãzini ĩmi mvụkí ngá ĩ ní sẽé ĩmi ní rĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ẹ̃zị́ ngaápi rĩ, lẽ ã ũfẽkí ĩri ũfẽfẽ. Lẽ ĩmi rikí ẹ́cị́ ngalanji jó rĩ pi tị gé sĩ ku.

8 “Ĩmi fikí dõ caá kụ̃rụ́ ãzi agá, ꞌbá rĩ pi ẹ́ꞌyị́kí dõ ĩmi rá, ĩmi nyakí ngá ĩ ní ꞌbãá ĩmi ẹndrẹtị gé rĩ nyanya. 9 Ĩmi ídríkí ꞌbá drã be rĩ pi, ĩmi ꞌyokí kộpi ní, ‘Mãlũngã Múngú vé rĩ ícá ĩnyiŋá ĩmi gãrã gá gí.’* 10 Dõ ĩmi fikí kụ̃rụ́ ãzi agá, ꞌbá rĩ pi ẹ́ꞌyị́kí dõ ĩmi kuyé, ĩmi fũkí mụzú lẹ́tị drị̃gé ꞌdãá, ĩmi ꞌyokí ꞌbá rĩ pi ní, 11 ‘Nyọ̃ọ́kụ́ ꞌbá ní utuú ꞌbá pá gá ĩmivé kụ̃rụ́ agá nõri, ꞌbâ we ku ĩmi ní tã ũnjí rú nõgó, ádarú lẽ ĩmi nị̃kí múké ꞌyozú kínĩ, mãlũngã Múngú vé rĩ ícá ĩnyiŋá gí.’ 12 Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ụ́ꞌdụ́ ĩ ní tã lịzú rĩ gé, ĩ ímụ́ ꞌbá kụ̃rụ́ ꞌdãri agá rĩ pi ĩrĩŋã ꞌbá kụ̃rụ́ Sõdómõ vé rĩ agá rĩ pi vé rĩ ndẽ rá.”

Ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ꞌbá Kõrãzínĩ vé rĩ pi vé ni ꞌbá Bẽtẽsãyídã vé rĩ pi be

(Mãtáyo 11:20-24)

13 Yẹ́sụ̃ ní gõzú ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ĩmivé ni, ĩmi ꞌbá Kõrãzínĩ vé rĩ pi! Ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ĩmivé ni, ĩmi ꞌbá Bẽtẽsãyídã vé rĩ pi! Tã ãyãzú ãyãyã ĩ ní ꞌoó ĩmi ãsámvú gé rĩ pi ã ꞌokí té dõ Táyã agá, ãzini Sĩdónã agá, ꞌbá ãngũ ꞌdĩꞌbée agá rĩ pi újákí té ẹ́sị́ ị́nọ́gọ́sị́ gí, kộpi té bõngó ị́rị́kọ́ rú ni pi úsú, ãzini kộpi té úfúrágú úmvú dã ĩ drị̃gé. 14 ꞌBo ụ́ꞌdụ́ tã lịzú rĩ gé, ĩ ímụ́ ĩmi ĩrĩŋã ꞌbá Táyã vé rĩ pi ndẽ, ãzini ꞌbá Sĩdónã vé rĩ pi ndẽ rá. 15 Ĩmi ꞌbá adriꞌbée Kãpãrãnãụ́mã agá ꞌdĩꞌbée, ĩmi ụ̃sụ̃kí ĩ nyo ícó ĩmi ị̃njị̃ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rá? Ícókí ĩmi ị̃njị̃ị́ ku, ĩmi ímụ́ fi mụzú ꞌbụ́ ãvũ rĩ pi vé rĩ agá vũgá ꞌdãá.

16 “Ĩmi mávé ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi, ꞌbá ĩmi yịị́pi rá rĩ, yị ꞌdĩri ma. ꞌBá ĩmi gãápi sĩ rĩ, gã ꞌdĩri ma. Ãzini ꞌbá ma gãápi sĩ rĩ, gã ꞌdĩri Múngú ma ĩpẽépi rĩ.”

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní pẽé pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé ímvíngárá

17 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní pẽé pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi ímvíkí ãyĩkõ be ambamba, kộpi kínĩ, “Úpí, ꞌbá kãdõ mívé rụ́ zịị́, índrí ũnjí rĩ pi ꞌbâ tị yị rá.”

18 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Á ndre Sãtánã† íbí íꞌdé ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó sụ̃ ãngũ ní gaá ãcí be ndẽrẽ rĩ tị́nị. 19 Á sẽ ĩmi ní ũkpõ ị̃nị̃ rĩ pi utuzú pá sĩ, ãzini ngá ị́rị be ãngũ zãꞌbée zãzã rĩ pi utuzú, ĩmi ndẽkí rí ãríꞌbágú Sãtánã vé ũkpõ ãní, ngá ãzi ícó ĩmi ꞌoó ádrá ãluŋáni ku. 20 ꞌBo ãyĩkõ ã fụ ĩmi índrí ũnjí rĩ pi ní ĩmî tị yịị́ rá rĩ sĩ ku, ãyĩkõ ã fụ ĩmi ĩ ní ĩmî rụ́ sĩí ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé gí rĩ sĩ.”

Ãyĩkõ fụ Yẹ́sụ̃ ri ambamba

(Mãtáyo 11:25-27; 13:16-17)

21 Sâ ꞌdãri gé, Índrí Uletere rĩ sẽ ãyĩkõ fụ Yẹ́sụ̃ ri ambamba, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má Ẹ́tẹ́pị, mi adriípi Úpí ngá ꞌbụ̃ gé rĩ pi drị̃gé, ãzini ngá vũ drị̃gé rĩ pi drị̃gé céré rĩ, á sẽ mí ní õwõꞌdĩfô, ãꞌdiãtãsĩyã mí ũzụ̃ tã ꞌdĩꞌbée ꞌbá tã nị̃ngárá be rĩ pi ní rá, ãzini mí ũzụ̃ ꞌbá ngá lãꞌbée ambamba rĩ pi ní rá, mí iꞌda tã rĩ anjiŋá rĩ pi ní. Ẽ, má Ẹ́tẹ́pị, ꞌí ꞌo tã rĩ ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã tã mí ní ꞌoó ꞌdĩri sẽ mí ní ãyĩkõ.

22 “Má Ẹ́tẹ́pị sẽ ngá rĩ pi ãrẽvú céré kú má drị́gé. Ma Mvá rú, ꞌbá ãzi nị̃ ma kuyé, ꞌyéŋá má Ẹ́tẹ́pị nị̃ ma nĩ, ꞌbá ãzi nị̃ kpá má Ẹ́tẹ́pị ri kuyé, ma Mvá rú, ꞌyéŋá á nị̃ ĩri nĩ, ãzini ꞌbá má ní lẽé má Ẹ́tẹ́pị vé tã ũlũú kộpi ní rĩ pi nị̃kí ĩri nĩ.”

23 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãá, ị́sụ́ ãkũdẽ kộpi ĩ drị̃kã sĩ, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ní tã rĩ ndreé rá rĩ sĩ, ĩmi ị́sụ́kí tãkíri gí. 24 Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, nẹ́bị̃ kárákará, ãzini ꞌbãgú kárákará lẽkí kõdô tã ĩmi ní ndreé rĩ pi ndreé, ꞌbo kộpi ndrekí kuyé, ãzini kộpi lẽkí kõdô tã ĩmi ní yịị́ rĩ pi yịị́, ꞌbo kộpi yịkí kuyé.”

Nãpí Sãmãríyãgú múké rĩ vé rĩ

25 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, ágó tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ nị̃ị́pi múké múké rĩ ní ngazú ụrụ sĩ, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri ụ̃ꞌbị̃zú, ĩri ní zịzú kĩnĩ, “Ímbápi, mâ ꞌo ãꞌdi, má ị́sụ́ rí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ãní?”

26 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Sĩkí búkũ tãị́mbị́ vé rĩ agá íngóni? ꞌÍ lã búkũ rĩ, mí ị́sụ́ tã ni íngóni?”

27 Ágó rĩ ní újázú kĩnĩ, “ ‘Lẽ mî lẽ Úpí Múngú mívé rĩ ẹ́sị́ be céré, índrí mívé rĩ be céré, ũkpõ mívé rĩ be céré, yị̃kị̂ mívé rĩ be céré,’* ãzini ‘Lẽ mî lẽ ꞌbá mî gãrã gá rĩ, sụ̃ mí ní mî rụ́ꞌbá lẽé rĩ tị́nị.’ ”*

28 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Átángá mí ní újá ꞌdĩri pịrị, ꞌí ꞌdụ tã ꞌdĩri ngaá, mi ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá.”

29 ꞌBo ágó rĩ lẽ ꞌi ꞌbãá adrií ꞌbá pịrị ni rú, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “ꞌBá adriípi mâ gãrã gá rĩ ãꞌdi ꞌi?”

30 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Ágó ãzi íbí íngá Yẹ̃rụ́sãlémã gá, ĩri ri úlú mụzú Yẹ́rị̃kọ̃ gá, ágó rĩ mụ ꞌdeé ụ̃gụ́ꞌbá rĩ pi drị́gé. Ụ̃gụ́ꞌbá rĩ pi alikí ĩrivé bõngó, kộpi ũgbãkí ĩri, kộpi ní ꞌdezú mụzú, kukí ĩri kú kĩꞌdĩkĩꞌdĩ vũgá ꞌdĩgé.

31 “Kúru átálágú ãzi ímụ́ lẹ́tị ãlu ãlu ꞌdĩri gé sĩ, kã ágó rĩ ndreé, kụ agaá ágó rĩ ã jẽlé gá sĩ. 32 Vụ́drị̃ ni gé, Lẹ́vị̃gú‡ ẹ̃zị́ ngaápi Jó Múngú vé rĩ agá rĩ ní kpá ícázú vũrã ꞌdãri gé, kã ágó rĩ ndreé, kụ kpá agaá ágó rĩ ã jẽlé gá sĩ.

33 “Kúru Sãmãríyãgú ãzi ní kpá ícázú vũrã ꞌdãri gé, kã ágó rĩ ndreé, ẹ́sị́ ni ị́sụ́ ĩzãngã ágó rĩ vé tã sĩ. 34 Ĩri ní ꞌdezú mụzú ágó rĩ vúgá ꞌdãá, ĩri ní ũdu íꞌdụ́zú vị́nyọ̃ be ãzó rĩ ẽ mị ũjĩzú ãní, ĩri ní ágó rĩ vé ãzó ũdrõzú bõngó sĩ. Ĩri ní ágó rĩ ꞌdụzú ꞌbãzú ívé dõngí drị̃gé, jị ĩri mụụ́ ꞌbãá jó ụ̃mụ́ vé rĩ agá, ũtẽ ágó rĩ múké. 35 Kã caá drụ̃ ụ̃ꞌbụ́tị, ĩri ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ni pi íꞌdụ́zú ị̃rị̃, ĩri ní sẽzú ꞌbá riípi jó ụ̃mụ́ vé rĩ ũtẽépi rĩ ní. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Lẽ mî ũtẽ ágó rĩ múké, mũfẽngã mí ní ágó rĩ ũtẽzú rĩ aga dõ rá, má kãdõ ĩgõó, ma ímụ́ ũfẽ mí ní rá.’ ”

36 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ágó tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ nị̃ị́pi rá rĩ zịzú kĩnĩ, “ꞌBá na ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, ꞌbá adriípi ágó ụ̃gụ́ꞌbá rĩ pi ní alií rĩ ã gãrã gá rĩ ãꞌdi ꞌi?”

37 Ágó rĩ ní újázú kĩnĩ, “ꞌBá ĩrivé ĩzãngã ndreépi rĩ.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ mụ tã rĩ ꞌoó sụ̃ ꞌdĩri tị́nị.”

Yẹ́sụ̃ mụ Mãrátã pi vúgá Mãríyã be

38 Yẹ́sụ̃ pi kâ rií mụụ́ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, kộpi kụkí fií gụ́rụ́ ãzi agá, kộpi kâ caá ꞌdãlé, kộpi ị́sụ́kí ũkú ãzi rụ́ ni Mãrátã ꞌi, ũkú rĩ ní kộpi ẹ́ꞌyị́zú ívé ãngá. 39 Mãrátã vé ọ́mvụ́pị Mãríyã ní ímụ́zú úrízú Úpí Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ri tã Yẹ́sụ̃ ní rií átá rĩ yịị́. 40 ꞌBo Mãrátã ẽ drị̃ ábá ẹ̃zị́ ꞌí ní ngaá ambamba rĩ sĩ rá. Ĩri ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, má ọ́mvụ́pị ku ma rií ẹ̃zị́ rĩ ngaá ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ, mí ụ̃sụ̃ tã ꞌdĩri múké? ꞌÍ ꞌyo ĩri ní ẽ ímụ́ mâ ĩzã koó!”

41 Úpí ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mãrátã, Mãrátã, mî drị̃ ábá ẹ̃zị́ mí ní ngaá ambamba rĩ sĩ gí, 42 ꞌbo tã agaápi rá ĩ ní lẽé rĩ ꞌyéŋá ãlu. Mãríyã ĩpẽ tã adriípi múké ni, ícókí tã ꞌdĩri ꞌdụụ́ drị́ ni gé sĩ ku.”

11

Yẹ́sụ̃ ímbá ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi Múngú ri zịngárá sĩ

(Mãtáyo 6:9-13; 7:7-11)

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ mụ Múngú ri zịị́ vũrã ãzi gé, kã Múngú ri zịị́ dẹẹ́, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãzi ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Úpí, lẽ mî ímbá ꞌbâ Múngú ri zịngárá sĩ, sụ̃ Yũwánĩ ní rií ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ímbá rĩ tị́nị.”

2 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi lẽkí dõ Múngú ri zịị́, ĩmi zịkí ꞌdíni.

“ ‘ꞌBávé Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ,

rụ́ mívé rĩ ẽ ị̃njị̃kí ị̃njị̃njị̃.

Lẽ mãlũngã mívé rĩ ẽ ímụ́ ĩyí.*

3 ꞌÍ sẽ ꞌbá ní ãnyãngã ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu vú sĩ céré.

4 ꞌÍ trũ ꞌbâ ꞌbávé ũnjĩkãnyã agásĩ rá,

sụ̃ ꞌbá ní ꞌbá ꞌbá ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi trũú ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rĩ tị́nị.

Lẽ mî sẽ tã ũnjí ã ụ̃ꞌbị̃ ꞌbâ ku.’ ”

5 Kúru ĩri ní zịngárá rĩ vé tã ímbázú kộpi ní nãpí sĩ kĩnĩ, “Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãzi mụ dõ ívé ũndĩ vúgá ị́nị́ŋá ágágá, ꞌyo dõ ĩri ní kĩnĩ, ‘Ũndĩgó, ꞌí sẽ má ní pánga na, 6 ãꞌdiãtãsĩyã mávé ũndĩgó ímụ́ kuú má vúgá ꞌdãáꞌdã, ngá ãzi má ní sẽé nyaá ĩri ní ꞌdãáyo.’ 7 Ũndĩgó jó agá ꞌdãá rĩ gõ újá ꞌyo, ‘Mî ri mâ drị̃ izaá ku. Má ụ̃pị̃ mávé kẹ̃ẹ́tị gí, ꞌbá ulakí mávé anjiŋá rĩ pi be vũgá gí. Má ícó ngaá ụrụ mụụ́ mí ní ngá ãzi sẽé ku.’ 8 Á ꞌyo ĩmi ní, ũndĩgó jó agá rĩ ícó dõ íngá ụrụ mụụ́ ũndĩgó ãmvé rĩ ní pánga rĩ sẽé ku drãáãsĩyã, ũndĩgó ãmvé rĩ ní adrií ĩrivé ũndĩ rĩ sĩ, ꞌbo ũndĩgó ãmvé rĩ ní rií pánga rĩ zịị́ dị̃ị́ dị̃ị́ rĩ sĩ, ũndĩgó jó agá rĩ ícó íngá, ĩri ngá ũndĩgó ãmvé rĩ ní lẽé rĩ sẽ ĩri ní rá.

9 “Kúru á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ĩmi zịkí, ĩ sẽ ĩmi ní rá, ĩmi ndãkí, ĩmi ị́sụ́ rá, ĩmi gakí kẹ̃ẹ́tị rĩ, ĩ zị̃ ĩmi ní rá. 10 Ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ngá zịị́pi rĩ, ĩ sẽ ĩri ní rá, ꞌbá ngá ndãápi rĩ, ĩri ị́sụ́ rá, ꞌbá kẹ̃ẹ́tị gaápi rĩ, ĩ kẹ̃ẹ́tị rĩ zị̃ ĩri ní rá.

11 “Ĩmi anji ẹ́tẹ́pị́ị, mívé mvá zị dõ ị̃ꞌbị́ mí tị gé, mi ícó ĩri ní ị̃nị̃ sẽ áyu rá? 12 Dõku mváŋá rĩ zị dõ ãꞌụ́ gbé mí tị gé, mi ícó ĩri ní ngá ị́rị be ãngũ zãápi zãzã ni sẽ áyu rá? 13 Ĩmi ꞌbá ũnjĩkãnyã be ꞌdĩꞌbée, ĩmi nị̃kí ngá múké sẽ be fẽfẽ rú ĩmivé anjiŋá rĩ pi ní rá. ꞌBo ĩmivé Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé rĩ, ĩri ĩmi ní ngá sẽ aga rá, ĩri Índrí Uletere rĩ sẽ ꞌbá zịị́pi rĩ ní rá!”

Yẹ́sụ̃ pi vé tã Bẽlẽzẽbúlã be rĩ

(Mãtáyo 12:22-30; Mãrákõ 3:20-27)

14 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ dro índrí ũnjí fũú ágó átápi ku ni drị̃gé sĩ. Índrí ũnjí rĩ kã fũú gí, ágó átápi ku rĩ ní íꞌdózú átángá átázú, sẽ ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní ãyãngárá. 15 ꞌBo ꞌbá ụrụkọꞌbée kộpi ãsámvú gé ꞌdãá, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Yẹ́sụ̃ ri índrí ũnjí rĩ pi údró Bẽlẽzẽbúlã† vé ũkpõ sĩ, Bẽlẽzẽbúlã ri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi vé ni.” 16 ꞌBá ụrụkọꞌbée ụ̃ꞌbị̃kí Yẹ́sụ̃ ri, kộpi kínĩ, lẽ Yẹ́sụ̃ ã ꞌo tã ãyãzú ãyãyã íngápi ꞌbụ̃ gélésĩla ni.

17 Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ rá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Mãlũngã ĩ ní rụụ́ rĩ agá, ꞌbá rĩ pi acokí dõ ĩ rií ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ ĩ ọ̃gụ̃pị́ị be, mãlũngã ꞌdĩri ícó pá tuú ku. ꞌBá jó ãsámvú gé rĩ pi rikí dõ ĩ fụụ́ ĩ ọ̃gụ̃pị́ị be, ꞌbẹ̃tị́ ꞌdĩri gõ ábá rá. 18 Sãtánã fụ dõ ũmbã ọ́gụ́pị be, ĩrivé mãlũngã ꞌdĩri ícó pá tu íngóni? Á ꞌyo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi kínĩ, ma ri índrí ũnjí rĩ pi údró Bẽlẽzẽbúlã vé ũkpõ sĩ. 19 Ma dõ ri índrí ũnjí rĩ pi údró Bẽlẽzẽbúlã vé ũkpõ sĩ, ĩmivé ꞌbá ĩmi pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ri índrí ũnjí rĩ pi údró ãꞌdi vé ũkpõ sĩ? Kộpi ímụ́ tã lị ĩmi drị̃gé tã ĩmi ní ꞌyoó rĩ sĩ. 20 ꞌBo ma dõ ri índrí ũnjí rĩ pi údró Múngú vé ũkpõ sĩ, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, mãlũngã Múngú vé rĩ ícá ĩmi ãsámvú gé gí.

21 “ꞌBá ũkpõ be adriípi ngá ẹ̃ꞌdị́ vé ni be rĩ, ĩri ícó ívé ꞌbẹ̃tị́ ũtẽ rá, ĩrivé ngá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi adri múké. 22 ꞌBo ꞌbá ãzi ũkpõ be ni ímụ́ dõ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ ĩri be, ndẽ dõ ĩrivé ũkpõ gí, ĩri jó ꞌdị́pa vé ngá ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú, ĩri ní ẹ́sị́ ꞌbãá drị̃ ni gé ꞌi ũtẽzú rĩ pi upa drị́ ni gé sĩ rá, ĩri awa ꞌbá ụrụkọꞌbée ní.

23 “ꞌBá adriípi má be trụ́ ku rĩ, ꞌbá ꞌdĩri mávé ãríꞌbá, ꞌbá ãnyãngã ĩkũnãápi má be trụ́ ku rĩ, ĩri ãnyãngã írérẽ.

Índrí ũnjí rĩ vé ĩgõngárá ꞌbá rĩ ẽ ẹ́sị́ agá rĩ

(Mãtáyo 12:43-45)

24 “Índrí ũnjí rĩ fũ dõ ꞌbá rĩ rụ́ꞌbá gá sĩ ãmvé gí, ĩri ẹ́cị́ ngalanji ãngũ ãꞌwí rú rĩ pi agásĩ, ri vũrã uvuzú ni ndã, ị́sụ́ dõ vũrã kuyé, ĩri ꞌyo, ‘Ma gõ jó má ní kuú rĩ agá ꞌdãlé ũzi.’ 25 Índrí ũnjí rĩ kádõ ícá, ị́sụ́ dõ wekí jó rĩ ã ꞌa uletere, údékí kuú múké múké, 26 ĩri mụ índrí ũnjí ụrụkọ ẹ́zị̂rị̃ ũnjĩkãnyã be ívé rĩ ndẽépi rá ni pi íjị́, kộpi céré fi adri ꞌbá rĩ agá. ꞌBá rĩ vé adringárá ri gõ adri ũnjí drị̃drị̃ ꞌdãri ndẽ.”

27 Yẹ́sụ̃ kã rií tã ꞌdĩri átá, ũkú ãzi ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, ĩri ní átázú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Tãkíri ã adri ũkú mi tịị́pi rĩ drị̃gé, ãzini mí ní bã sẽépi ndruúpi rĩ drị̃gé.”

28 Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Tãkíri ã adri ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ yịꞌbá rá, ãzini ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rá rĩ pi drị̃gé.”

ꞌBá rĩ pi lẽkí ã ꞌokí ĩ ní tã ãyãzú ãyãyã ni

(Mãtáyo 12:38-42; Mãrákõ 8:12)

29 ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi kâ ĩ úmú Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi úyú ãndrũ nõꞌbée, ĩmi ꞌbá ũnjí. Ĩmi lẽkí tã ãyãzú ãyãyã ni ndreé ĩmî mị sĩ, ꞌbo ícókí ĩmi ní tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌoó ku, ꞌyéŋá ĩri adri tã ãyãzú ãyãyã Yónã vé rĩ.‡ 30 Tã ꞌi ngaápi Yónã rụ́ꞌbá gá rĩ iꞌda ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi ní kínĩ, Múngú ĩpẽ ĩri nĩ. Ma ꞌBá Mvá ꞌi, tã ꞌi ngaápi mâ rụ́ꞌbá gá rĩ iꞌda ꞌbá úyú ãndrũ nõꞌbée vé rĩ pi ní kínĩ, Múngú ĩpẽ ma nĩ. 31 Ụ́ꞌdụ́ tã lịzú rĩ gé, ꞌbãgú ũkú rú ãngũ ándrélé rú rĩ gé rĩ* úmvúlésĩ ímụ́ pá tu tã lị úyú ãndrũ nõꞌbée drị̃gé nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbãgú rĩ íbí ímụ́ ãngũ rárá rú ni gélésĩ, ímụ́ Sõlõmónã vé úmĩ tã ꞌozú rĩ yịị́, ꞌbo ꞌbá ãzi nõgónõ ndẽ Sõlõmónã ri ãmbũgũ sĩ rá. 32 Ụ́ꞌdụ́ tã lịzú rĩ gé, ꞌbá Nĩnéwẽ vé rĩ pi ímụ́ pá tu kộpi úyú ãndrũ nõꞌbée tõ nĩ, kộpi ꞌyo úyú ãndrũ nõꞌbée ꞌokí tã ũnjí, ãꞌdiãtãsĩyã Yónã kã tị Múngú vé rĩ sẽé, kộpi újákí ẹ́sị́ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. ꞌBá ãzi nõgónõ ndẽ Yónã ri ãmbũgũ sĩ rá,§ ꞌbo ĩmi úyú ãndrũ nõꞌbée, ĩmi gãkí ẹ́sị́ újágá sĩ.

Yẹ́sụ̃ ímbá ꞌbá rĩ pi lámbã dị̃ị́pi rĩ vé tã sĩ

(Mãtáyo 5:15; 6:22-23)

33 “ꞌBá ãzi ícó lámbã ꞌyũú jịị́ zụ̃ụ́ vũrã índrépi ku ni gé ku, dõku ícó ũdrí ụ̃pị̃ị́ drị̃ ni gé cí ku. Ĩri lámbã rĩ ꞌbã mísá drị̃gé, ꞌbá ífíꞌbá jó agá rĩ pi ã ndrekí rí ãcí dị̃ị́pi rĩ. 34 Mị mívé rĩ, ĩri lámbã mî rụ́ꞌbá vé ni. Mị mívé rĩ dõ múké, rụ́ꞌbá mívé rĩ índré ku ụ̃tụ́ŋá agá uletere. Mívé mị dõ ũnjí, rụ́ꞌbá mívé rĩ adri ku ị́nị́ŋá agá. 35 Lẽ mî nị̃ múké ꞌyozú kínĩ, mívé rụ́ꞌbá adriípi ụ̃tụ́ŋá agá rĩ, lẽ ã gõ ꞌi újá adrií ị́nị́ŋá agá ku. 36 Mívé rụ́ꞌbá dõ ụ̃tụ́ŋá agá, ĩgélé ãzi mî rụ́ꞌbá gá adriípi ị́nị́ŋá agá ni ꞌdãáyo, mî rụ́ꞌbá ri adri céré ụ̃tụ́ŋá agá, sụ̃ lámbã vé ãcí ní dị̃ị́ ãngũ ĩmgbẽrẽé mí ní uletere rĩ tị́nị.”

Yẹ́sụ̃ tre Fãrụ́sị̃ rĩ pi drị̃gé, ãzini ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi drị̃gé

(Mãtáyo 23:1-36; Mãrákõ 12:38-40; Lúkã 20:45-47)

37 Yẹ́sụ̃ kã átángá rĩ átá dẹẹ́, Fãrụ́sị̃gú ãzi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú mụzú ínyá nyaá ívé ãngá, kúru Yẹ́sụ̃ ní fizú jó gá ꞌdãlé, ĩri ní úrízú vũgá ínyá rĩ nyangárá gá. 38 Fãrụ́sị̃gú rĩ kã ndreé Yẹ́sụ̃ íꞌdó ínyá rĩ nyaá, ũjĩ ꞌî drị́ sụ̃ ĩvé mẽrẽ ní lẽé rĩ tị́nị kuyé, sẽ ĩri ní ãyãngárá.

39 Kúru Úpí ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ri kópõ, ãzini kụ́rã rĩ pi vé rụ́ꞌbá ãmvélésĩla rĩ ũjĩ áyu, ꞌbo ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdãlé, ĩmi ẹ́sị́ be ãmbúgú ngá drị̃gé, ãzini ĩmî ẹ́sị́ ũnjí. 40 Ĩmi azakí azaza! Múngú rụ́ꞌbá ãmvélésĩla rĩ gbiípi rĩ, gbi kpá rụ́ꞌbá agálésĩla rĩ nĩ kuyé? 41 Lẽ ĩmi sẽkí ngá ĩmivé rĩ pi ꞌbá adriꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní, ĩmi ꞌokí dõ ꞌdíni, ĩri Múngú ní ãyĩkõ sẽ.

42 “Ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ĩmivé ni, ãꞌdiãtãsĩyã ngá mãdãŋá ọ́mvụ́ agá sụ̃ nãná tị́nị, ị̃ngị́rị̃ŋá tị́nị rĩ pi, mụdrị́ agá, ĩmi ri ãlu ni íꞌdụ́ sẽ* Múngú ní rá, ꞌbo ĩmi kokí ꞌbá ꞌbá ụrụkọꞌbée ní ꞌoó ũnjí rĩ pi ẽ ĩzã kuyé. Lẽ ĩmi ꞌokí ꞌbá rĩ pi múké, ãzini ĩmi lẽkí Múngú ri, ãzini ĩmivé ngá mụdrị́ agá, ĩmi sẽkí ãlu ni Múngú ní.

43 “Ĩmi Fãrụ́sị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ĩmivé ni, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi lẽkí vũrã úrízú ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá rĩ pi áyu, ãzini ĩmi lẽkí ꞌbá rĩ pi ã rikí ĩmi ní mõdó sẽé jọ̃kọ́nị̃ agá ꞌdãá ị̃njị̃ngárá be.

44 “Ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ĩmivé ni, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi adrikí sụ̃ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ ĩ ní ícó ámá ku rĩ tị́nị, ꞌbá rĩ pi ri ẹ́cị́ drị̃ ni gé sĩ, kộpi ámákí ku.”

45 ꞌBá ãzi tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ nị̃ị́pi múké múké rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ímbápi, tã mí ní ꞌyoó ꞌdĩri, mi ri ꞌbâ uꞌda.”

46 Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá ĩ ní ímbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ nị̃ꞌbá múké múké ꞌdĩꞌbée, ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ĩmivé ni, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ri ọgụ ꞌbã ꞌbá rĩ pi drị̃gé, kộpi ícókí ꞌdụụ́ bã ku, ĩmi lẽkí ĩmivé drị́ ꞌbãá kộpi ẽ ĩzã kozú ku. 47 Ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ĩmivé ni, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ri ꞌbụ́rẹ̃drị̃ nẹ́bị̃ rĩ pi vé rĩ gbi, ị́sụ́zú ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị úꞌdị́kí ọ́tụ́ kộpi ũdrãá nĩ. 48 Tã ĩmi ní ꞌoó ꞌdĩri, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ĩmi ãꞌyĩkí tã ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị ní nẹ́bị̃ rĩ pi úꞌdị́zú ꞌdãri gí, ĩmi ní rizú kộpivé ꞌbụ́rẹ̃drị̃ rĩ pi gbizú ãní ꞌdĩ. 49 Tã ꞌdĩri sĩ, Múngú tã nị̃ngárá be rĩ kĩnĩ, ‘Ma nẹ́bị̃ rĩ pi pẽ mụ ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be kộpi ụrụkọꞌbée úꞌdị́ ũdrã, ãzini kộpi ụrụkọꞌbée ọ̃cụ̃ ũnjí ũnjí.’ 50 Ĩmi úyú ãndrũ nõꞌbée, nẹ́bị̃ ĩ ní úꞌdị́ ũdrãá Múngú ní vũ rĩ gbingárá gá ꞌdãá rĩ pi vé ãrí ri ngo ĩmi drị̃gé. 51 Íꞌdózú ĩ ní Ẽbélẽ ri ꞌdịngárá gá,* ícázú sâ ĩ ní Zãkãríyã ri ꞌdịzú vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ† pi ãsámvú Jó Múngú vé rĩ be rĩ gé, ĩmi úyú ãndrũ nõꞌbée, ãrí ꞌbá ꞌdĩꞌbée vé rĩ ngo ĩmi drị̃gé.

52 “Ĩmi ꞌbá ĩ ní ímbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ nị̃ꞌbá múké múké ꞌdĩꞌbée, ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ adri ĩmivé ni, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ꞌdụkí mãfũtá tã nị̃ngárá vé rĩ zụ̃ụ́ gí. Ĩmi fikí kuyé, ĩmi ugakí ꞌbá lẽꞌbá fiꞌbá rĩ pi ní lẹ́tị gí.”

53 Yẹ́sụ̃ kã átángá rĩ átá dẹẹ́, Fãrụ́sị̃ rĩ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi ẽ ẹ́sị́ ve Yẹ́sụ̃ ní ũnjí ũnjí, kộpi íꞌdókí rií ĩri uzịị́, 54 ĩ ị́sụ́kí rí átángá ũnjí yịị́ tị ni gé, ĩ tõkí rí ĩri ãní bẽnĩ.

12

Ĩmi adrikí mị be kọwụ ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị rĩ pi ã tã sĩ

1 ꞌBá bị́trị́ká trakí ĩ Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá, élĩfũ ni ambamba, kộpi rikí ĩ ũmĩí mụzú ũmĩmĩ. Yẹ́sụ̃ ní íꞌdózú átázú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ tã Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní rií ímbá rĩ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã tã kộpi ní ímbá rĩ, kộpi ꞌdụkí ngaá ku. 2 Tã ĩ ní ũzụ̃ụ́zụ̃ rĩ, ĩri ímụ́ ꞌi iꞌda ãmvé, tã ĩ ní ꞌoó kíri kíri rĩ, ĩ ímụ́ ĩrivé tã nị̃ rá. 3 Tã ĩmi ní átá ị́nị́ŋá agá rĩ, ụ̃tụ́ŋá sĩ ĩ ímụ́ yị rá, tã ĩmi ní átá ũyõkõyõ sĩ jó agá ꞌdãá rĩ, ĩ ímụ́ tã ni áyú jó drị̃gé.”

Lẽ ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku

(Mãtáyo 10:28-31)

4 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ũndĩ mávé rĩ pi, á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku, ꞌbá lẽꞌbá ĩmi ꞌdịꞌbá rĩ pi sĩ, kộpi ꞌyéŋá rụ́ꞌbá rĩ ꞌdị, kộpi ícókí ĩmivé índrí ꞌdịị́ drãá ku. 5 ꞌBo ma ꞌbá ĩmi ní ícó ruú rĩ lũ ĩmi ní rá, lẽ ĩmi rukí Múngú ũkpõ be ꞌbá ꞌdịị́pi ꞌbeépi ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ* agá rĩ áyu. 6 Ãríŋá nyíríŋá tọ̃wụ́ ụzịkí nyo mũfẽngã fífí ị̃rị̃ ku? ꞌBo Múngú ãvĩ ãríŋá ãlu ni vé tã sĩ ku. 7 Múngú lã drị̃ꞌbí ĩmi drị̃gé rĩ pi céré gí. Lẽ ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku, ĩmivé tã ndẽ ãríŋá kárákará rĩ pi vé rĩ rá.

Ũlũkí tã Kúrísítõ vé rĩ

(Mãtáyo 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8 “Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ ma ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, ꞌyo dõ ꞌí ãꞌyĩ ma rá, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma kpá ĩri ãꞌyĩ mãlãyíkã Múngú vé rĩ pi ẹndrẹtị gé rá. 9 ꞌBá rĩ gã dõ ma vũ drị̃gé nõgó sĩ, ma kpá ĩri gã sĩ mãlãyíkã Múngú vé rĩ pi ẹndrẹtị gé. 10 Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ꞌbá rĩ átá dõ tã ũnjí mâ rụ́ꞌbá gá, Múngú ri ícó ĩri trũ rá, ꞌbo ꞌbá rĩ ide dõ Índrí Uletere rĩ, Múngú trũ ĩri ãluŋáni ku.

11 “ꞌBá ãzi jị dõ ĩmi mụụ́ Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá, tõ dõ ĩmi ꞌbá ãngũ rụꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, ãzini ꞌbá ũkpõ be rĩ pi ẹndrẹtị gé, lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã adri ĩzãngã sĩ ꞌyozú kínĩ, ĩmi mụ ĩmivé tã gã ngóni yã ꞌdíni ku, dõku ĩmi átá ngóni yã ꞌdíni ku, 12 sâ ꞌdãri gé, tã ĩmi ní átá rĩ, Índrí Uletere rĩ ũlũ ĩmi ní nĩ.”

Nãpí ágó azakaza rú ãꞌbú be rĩ vé rĩ

13 Ágó ãzi ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, ꞌí ꞌyo má ẹ́drị́pị ní, ã awa ãꞌbú ꞌbá ẹ́tẹ́pị drãápi gí rĩ ní kuú rĩ ꞌbá ní ꞌí be.” 14 Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Ágó ꞌdĩri, ãꞌdi ĩpẽ ma ꞌbá tã lịị́pi ni rú nĩ, dõku ãꞌdi ĩpẽ ma ĩmivé tã ãsámvú acoó nĩ?” 15 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí múké, lẽ ꞌbá ãzi ã adri ẹ́sị́ be ãmbúgú ngá drị̃gé ku, ꞌbá rĩ dõ ãꞌbú be tré, ãꞌbú ĩrivé ꞌdĩri ícó ĩrivé ídri sẽé adrií múké nĩ ku.”

16 Yẹ́sụ̃ ní nãpí ꞌdĩri ũlũzú kộpi ní kĩnĩ, “Ágó ãzi ãꞌbú be ni ãnyãngã ka ĩrivé ọ́mvụ́ agá ambamba. 17 Ágó rĩ ri ụ̃sụ̃ụ́ kĩnĩ, ‘Vũrã má ní mávé ãnyãngã ꞌbãzú ni ꞌdãáyo, mâ ꞌo rí ãꞌdi?’ 18 Kúru ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Á lẽ ꞌoó ꞌdíni, á lẽ ĩrá mávé rĩ pi uzeé vũgá, á lẽ ambugu ambugu ni pi údé, ma mávé ãnyãngã ꞌbã ꞌa ni gé, ãzini ma mávé ngá rĩ pi ũꞌbã céré ꞌa ni gé. 19 Kúru ma gõ átá má ẹ́sị́ agá nõlé, “Ma nóni ãnyãngã be ambamba, ĩri adri ca ílí kárákará. Á gõ ẹ̃zị́ ngaá dị̃ị́ ku, ma ngá nya, ma ngá mvụ, ma adri ãyĩkõ sĩ.” ’

20 “ꞌBo Múngú ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘Mí azaza! Ị́nị́ŋá ãndrũ nõri sĩ, ma mívé ídri ꞌdụ rá. Kúru ãꞌdi ri ímụ́ mívé ngá ꞌdĩꞌbée ꞌdụ nĩ?’

21 “ꞌBá ngá ꞌbãápi kú ꞌí ní, ngá sẽépi Múngú ní ku rĩ, ĩri adri sụ̃ ꞌbá ꞌdĩri tị́nị.”

Lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá tã sĩ ku

(Mãtáyo 6:25-34)

22 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Á ꞌyo ĩmi ní, lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá ídri rĩ vé tã sĩ ꞌyozú kínĩ, ĩmi ãꞌdi nya yã, dõku ĩmi ãꞌdi su yã ꞌdíni ku. 23 Ídri ndẽ ngá nyanya ri rá, rụ́ꞌbá ndẽ bõngó ri rá. 24 Ĩmi ndrekí drĩ ãríŋá rĩ pi ká, kộpi ꞌãkí ọ́mvụ́ ku, kộpi ĩkũnãkí ãnyãngã ku, kộpi jó ãnyãngã ꞌbãzú ni ãkó, dõku ĩrá ãkó. ꞌBo Múngú ri kộpi úcé nĩ. Ĩmi ndẽkí ãríŋá rĩ pi rá. 25 Ẹ́sị́ ĩmivé riípi ũtĩípi ꞌdĩri sĩ, ĩmi nyo ícó sâ ãzi ị́sụ́ adrizú ãní ídri rú rá? 26 Ĩmi ícókí dõ sâ ãzi ị́sụ́ mãdãŋá adrizú ídri rú ku pírí, ngá ĩmi ní rizú ĩmi ụ̃sụ̃zú drãzú tã sĩ rĩ ãꞌdi?

27 “Ĩmi ndrekí drĩ pẹtị ã fũ ũnyĩ be ꞌdĩꞌbée ká, kộpi ngakí ẹ̃zị́ ku, ãzini kộpi nị̃kí bõngó ící be ĩ ní ku. ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, Sõlõmónã ri ãꞌbú be, su bõngó ũnyĩ be sụ̃ fũ ũnyĩ be ꞌdĩꞌbée tị́nị kuyé. 28 Múngú ri dõ sẽ fũ ásé agá rĩ pi zo ũnyĩ be, ĩri zo ãndrũ, drụ̃ sĩ, ĩ zã ve ãcí sĩ rá pírí, ĩmi ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ngárá be mãdãŋá ꞌdĩꞌbée, ádarú Múngú ícó nyo ĩmi ní bõngó sẽé suú ku? 29 Lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã ri ũtĩí ngá nyaánya ã tã sĩ ku, dõku ngá mvụụ́mvụ ã tã sĩ ku, ĩmî ẹ́sị́ ã ri ũtĩí tã ni sĩ ku. 30 ꞌBá Múngú ri nị̃ꞌbá ku rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ri ũtĩ tã ꞌdĩꞌbée sĩ nĩ, ĩmi Ẹ́tẹ́pị nị̃ ngá ĩmi ní lẽé rĩ rá. 31 ꞌBo lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ mãlũngã Múngú vé rĩ ndãzú, ĩri ímụ́ ngá ĩmi ní lẽé rĩ pi sẽ ĩmi ní rá.

Ãꞌbú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ vé tã

(Mãtáyo 6:19-21)

32 “Ĩmi ngúlúmũ mãdã mâ pámvú ũbĩꞌbá ꞌdĩꞌbée, ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi Ẹ́tẹ́pị ri ãyĩkõ sĩ, lẽ ĩmi fikí mãlũngã ívé rĩ agá. 33 Ĩmi ụzịkí ngá ĩmivé rĩ pi, ĩmi awakí mũfẽngã ni ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní. Lẽ ĩmi ị́sụ́kí ĩmi ní jũrú mũfẽngã ꞌbãzú ãsĩípi ku ni, ãꞌbú ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ ábá ku, ụ̃gụ́ꞌbá ícó ụ̃gụ̃ụ́ ku, ãzini ị́jị́rị́kọ́ ícó mbeé ku. 34 Vũrã ĩmi ní ĩmivé ãꞌbú ꞌbãzú rĩ, ĩmî ẹ́sị́ ri adri drị̃ ni gé.”

Lẽ ꞌbá rĩ ã adri ũrẽ ã ũtẽ Yẹ́sụ̃ vé ĩgõngárá

(Mãtáyo 24:45-51)

35 “Lẽ ĩmi úsúkí ĩmi kú ũrẽ, ĩmi ũꞌyũkí ĩmivé lámbã ã ri dị̃ị́dị̃, 36 lẽ ĩmi adrikí sụ̃ ꞌbá riꞌbá ĩvé ꞌbá ãmbúgú riípi ímvípi ụ̃mụ̃ ũkú jezú rĩ gélésĩ rĩ ũtẽꞌbá rĩ pi tị́nị, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ãmbúgú rĩ kãdõ ímụ́ kẹ̃ẹ́tị rĩ gaá, ĩmi zị̃kí rí kẹ̃ẹ́tị rĩ ĩri ní. 37 ꞌBá ãmbúgú rĩ kãdõ ícá, ị́sụ́ dõ ívé ãtíꞌbá rĩ pi ũtẽkí ꞌi kú ũrẽ, ĩri adri ãyĩkõ sĩ. Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ĩri ãtíꞌbá rĩ pi sẽ úrí vũgá, ĩri kộpi ní ngá sẽ nya. 38 ꞌBá ãmbúgú rĩ dõ ícá ị́nị́ŋá ágágá yã, dõku ãngũ ní ọ́wụ́ngárá gá yã, ícá dõ ị́sụ́ ãtíꞌbá rĩ pi ri ꞌi ũtẽ, ãtíꞌbá rĩ pi adri ãyĩkõ sĩ. 39 ꞌBo lẽ ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, jó ꞌdị́pa ã nị̃ dõ sâ ụ̃gụ́ꞌbá rĩ ní ímụ́zú rĩ rá, ícó té ívé jó kuú ŋõó ụ̃gụ́ꞌbá rĩ ní, ĩri ní fizú ãní jó agá ꞌdãá ku. 40 Lẽ ĩmi adrikí ũrẽ, ãꞌdiãtãsĩyã ma ꞌBá Mvá ꞌi, sâ má ní ímụ́zú ĩgõzú rĩ ĩmi ícókí nị̃ị́ ku.”

41 Pétẽró ní zịzú kĩnĩ, “Úpí, mi ri nãpí ꞌdĩri ꞌyo ꞌbá ní, dõku mi ri ꞌyo ꞌbá rĩ pi ní céré?”

42 Úpí ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌBá ẹ́sị́ ꞌbãápi céré rizú ẹ̃zị́ ngazú rĩ ãꞌdi ꞌi, ãzini ãtíꞌbá úmĩ be tã ꞌoópi pịrị ãmbúgú rĩ ní ꞌbãá ꞌbá ãmbúgú rú ívé ãtíꞌbá rĩ pi drị̃gé ã ri ínyá sẽé kộpi ní sâ múké ni gé rĩ ãꞌdi ꞌi? 43 ꞌBá ãmbúgú rĩ ícá dõ ị́sụ́ ẹ̃zị́ ãtíꞌbá rĩ ní ngaá rĩ múké, ĩri ãtíꞌbá rĩ ũfẽ rá. 44 Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ĩri ãtíꞌbá rĩ ꞌbã adri ꞌbá ãmbúgú rú ívé ngá rĩ pi ã tã mba. 45 ꞌBo ãtíꞌbá rĩ ụ̃sụ̃ dõ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kĩnĩ, ‘Mávé ãmbúgú ícó ícá mbẽlẽŋá ku,’ íꞌdó dõ rií ãtíꞌbá ãgõ rĩ pi fụụ́ ũkú rú rĩ pi be, ãzini íꞌdó dõ rií ngá nyaá, ãzini ngá mvụụ́ ĩmẽrẽzú. 46 Ĩrivé ꞌbá ãmbúgú rĩ nga ícá ụ́ꞌdụ́, dõku sâ ĩri ní nị̃ị́ kuyé ni gé, ĩri ãtíꞌbá rĩ uga kpélékpélé, ĩri ꞌdụ ꞌbe ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ãsámvú gé vũrã kộpi ní adrizú rĩ gé.

47 “Ãtíꞌbá ãzi ívé ãmbúgú rĩ vé tã ĩri ní lẽé ã ꞌokí rĩ nị̃ị́pi rá rĩ, útú dõ ꞌi ũrẽ kuyé, dõku ꞌdụ dõ tã ívé ãmbúgú ní ẹzịị́ rĩ ngaá kuyé, ĩ ĩri gbã ũnjí ũnjí. 48 ꞌBo ãtíꞌbá ãzi ívé ãmbúgú rĩ vé tã nị̃ị́pi kuyé, tã ꞌoópi ũnjí rĩ, ĩ ĩri ĩrĩŋã mãdã. ꞌBá ĩ ní ngá sẽé ĩri ní ãmbúgú rĩ, ĩ ngá lẽ ĩri vúgá ãmbúgú, ꞌbá ngá ẹ́ꞌyị́pi ãmbúgú rĩ, ĩ ngá zị ĩri vúgá ãmbúgú.

Yẹ́sụ̃ vé tã íjị́ acongárá

(Mãtáyo 10:34-36)

49 “Má íjị́ tã ãcí ãcí ni vũ drị̃gé nõgó, má ụ̃sụ̃ tã ãcí ãcí rĩ íꞌdó té dõ ꞌi gí, ĩri adri múké! 50 Ĩ ímụ́ má ní bãtízĩmũ ĩzãngã vé ni sẽ, ma tã ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ꞌdụ cĩmgbá tã rĩ ní ꞌi dẹzú. 51 Ĩmi ụ̃sụ̃kí má íjị́ ꞌbá rĩ pi ní tãkíri nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó? Adri ꞌdíni kuyé, má íjị́ acongárá. 52 Íꞌdózú ãndrũ mụzú drị̃drị̃, ꞌbá tọ̃wụ́ ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ímụ́ ĩ aco rá, na rĩ pi ị̃rị̃ rĩ pi gã sĩ, ị̃rị̃ rĩ pi na rĩ pi gã sĩ. 53 Kộpi ímụ́ ĩ aco rá, mvá ẹ́tẹ́pị ri ímụ́ ívé mvá gã sĩ, mvá ri ímụ́ ẹ́tẹ́pị ri gã sĩ, mvá ẹ́ndrẹ́pị ri ímụ́ ívé mvá ũkú gã sĩ, mvá ũkú ri ímụ́ ẹ́ndrẹ́pị ri gã sĩ, ị̃drẹ́pị ri ímụ́ ꞌî mvọ́pị vé ũkú gã sĩ, mvọ́pị vé ũkú ri ímụ́ ꞌî ị̃drẹ́pị ri gã sĩ.”

Lókí vé ámángárá

(Mãtáyo 16:2-3; 5:25-26)

54 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí dõ ị́rị́bị́tị rĩ íngá ímụ́zú ụ̃tụ́ ní ꞌdengárá gálésĩ, ĩmi ꞌyo, ‘Yị̃ị́gọ́ ri ꞌdị rá,’ ádarú ĩri ꞌdị rá. 55 Ĩmi ndrekí dõ ũlí rĩ ri ívị́ ímụ́zú ándrélésĩla, ĩmi ꞌyo, ‘Ụ̃tụ́ rĩ ímụ́ ko gbírílí,’ ádarú ĩri ko gbírílí rá. 56 Ĩmi ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị ꞌdĩꞌbée, ĩmi kádõ ãngũ vũ drị̃gé nõgó rĩ ndreé, ãzini ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ ndreé, ĩmi nị̃kí ãngũ rĩ ẽ mịlé ámá be rá, ĩmi ũlũ rá pírí, ĩmi nị̃kí tã riípi ꞌi ꞌoópi lókí ãndrũ nõri gé rĩ ũlũ be ku íngóni íngóni?

57 “Ngá ĩmi ní tã pịrị rĩ nị̃zú ámázú ku rĩ ãꞌdi? 58 ꞌBá rĩ tõ dõ mi, ĩmi dõ ri mụ ĩri be lẹ́tị gé sĩ trụ́, ĩmi údékí ĩmivé tã ĩmi ãsámvú gé sĩ ĩri be rĩ dẹẹ́ lẹ́tị gé ꞌdĩgé, ĩmi údékí dõ ku, ĩri mi jị mụ tõ ꞌbá tã lịị́pi rĩ ẹndrẹtị gé, ꞌbá tã lịị́pi rĩ, ĩri mi jị sẽ ãngáráwá drị́gé, ãngáráwá rĩ mi jị ꞌbe jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá. 59 Á ꞌyo mí ní ꞌdíni, kukí mi ĩfũú ãmvé ku, mi mũfẽngã ĩ ní lịị́ mí drị̃gé rĩ ũfẽ dẹ ũgbále, mi íbí ĩfũ ndõ.”

13

Lẽ ĩmi újákí ẹ́sị́ ĩmivé ũnjĩkãnyã agásĩ rá

1 Sâ ꞌdãri gé, ꞌbá ụrụkọꞌbée ũlũkí Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, Pĩlátõ úꞌdị́ ꞌbá Gãlĩláyã vé rĩ pi ũdrãá, ị́sụ́ kộpi ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá. 2 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ụ̃sụ̃kí ꞌbá Gãlĩláyã vé ĩ ní úꞌdị́ ꞌdãꞌbée vé ũnjĩkãnyã ndẽ ọ̃gụ̃pị́ị Gãlĩláyã rĩ pi vé rĩ rá, kộpi ní ĩzãngã nyazú ãní? 3 Á ꞌyo ĩmi ní, adri ꞌdíni kuyé. ꞌBo ĩmi újákí dõ ẹ́sị́ ku, ĩmi kpá úmvúlésĩ céré ũdrã rá. 4 Ĩmi ụ̃sụ̃kí ꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ãrõ lágáráka Sĩlómũ vé rĩ ní árí kộpi drị̃gé, ũdrãꞌbá ꞌdãꞌbée, kộpivé ũnjĩkãnyã ndẽ ꞌbá adriꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã agá rĩ pi vé rĩ rá? 5 ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, adri ꞌdíni kuyé! Ĩmi újákí dõ ẹ́sị́ ku, úmvúlésĩ ĩmi kpá céré ũdrã sụ̃ kộpivé rĩ tị́nị.”

Nãpí pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ ꞌaápi kuyé rĩ vé rĩ

6 Kúru Yẹ́sụ̃ ní nãpí ꞌdĩri ũlũzú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ágó ãzi sa pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ ívé ọ́mvụ́ agá, ĩri ní ꞌdezú mụzú ũꞌa ni úndrézú sị́ ni gé ꞌdãá, ị́sụ́ pẹtị rĩ ꞌa kuyé. 7 Kúru ĩri ní ꞌyozú ágó ọ́mvụ́ rĩ ꞌãápi rĩ ní kĩnĩ, ‘Ílí na, á ri ẹ́cị́ pẹtị rĩ vé ũꞌa úndré, má ị́sụ́ ũꞌa sị́ ni gé kuyé. ꞌÍ ga pẹtị rĩ vũgá! Ĩri ri nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ẹ́rị́ kána.’

8 “Ágó ọ́mvụ́ ꞌãápi rĩ ní újázú kĩnĩ, ‘Ãmbúgú mávé rĩ, ꞌí ku drĩ ã adri ílí ãlu ká, mâ ꞌã drĩ gãrã ni, mâ dã ndrị̃ị́ zẽ ndụ̃ụ́ ni gé. 9 ꞌA dõ ílí drụ̃ rĩ gé rá, múké! ꞌA dõ kuyé, ꞌí ga rí kúru ĩri vũgá.’ ”

Yẹ́sụ̃ ídrí ũkú ọ́trụ́pi ọ́trụ́ọ̃trụ̃ ni ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé

10 Yẹ́sụ̃ ní rizú ꞌbá rĩ pi ímbázú Jó ãzi Múngú ri Zịzú ni agá ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé, 11 ũkú ãzi ꞌdãlé índrí ũnjí ꞌo ĩri ọ́trụ́, adri caá ílí mụdrị́ drị̃ ni ãrõ, sẽ ũkú rĩ ícó ꞌi ũjũú ngaá ụrụ sĩ ku. 12 Yẹ́sụ̃ kã ũkú rĩ ndreé, ĩri ní ũkú rĩ zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó. Ĩri ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Ũkú ꞌdĩri, mí ídrí gí.” 13 Yẹ́sụ̃ ní ꞌî drị́ ꞌbãzú ũkú rĩ ã rụ́ꞌbá gá, koro ũkú rĩ ní ngazú ꞌi ũjũzú pịrị, ĩri ní Múngú ri íngúzú.

14 Drị̃koma Jó Múngú ri Zịzú rĩ vé rĩ ã ꞌa ve Yẹ́sụ̃ ní ũkú rĩ ídrí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ ã tã sĩ rá. Ĩri ní ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ụ́ꞌdụ́ ẹ̃zị́ ngazú rĩ pi ázíyá, lẽ ĩmi ímụ́kí, ẽ ídríkí ĩmi ụ́ꞌdụ́ ázíyá ꞌdĩꞌbée agá, adri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ku.”

15 Úpí ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be pịrị ꞌdĩꞌbée! Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãzi ícó nyo ívé tị́, dõku dõngí trũú jịị́ mụụ́ yị̃ị́ mvụụ́ ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ku? 16 Ũkú ꞌdĩri íbí ĩfũú úyú Ãbũrámã vé rĩ agá, Sãtánã ꞌyĩ ĩri kú vũgá ĩzãngã nyaá ílí mụdrị́ drị̃ ni ãrõ, ídríkí dõ ĩri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ũnjí?”

17 Yẹ́sụ̃ kã tã rĩ ꞌyoó ꞌdíni, sẽ ĩrivé ariꞌba rĩ pi ní drị̃njá. ꞌBo ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré ãyĩkõ sĩ tã ãyãzú ãyãyã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri sĩ.

Nãpí marígó fí be mãdãŋáŋá rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 13:31-33; Mãrákõ 4:30-32)

18 Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “Mãlũngã Múngú vé rĩ adri sụ̃ ãꞌdi tị́nị? Mâ ụ̃ꞌbị̃ rí ĩri ngá ngóni ni sĩ? 19 Mãlũngã Múngú vé rĩ adri sụ̃ marígó fí be mãdãŋáŋá rĩ tị́nị, kádõ ĩri saá, ĩri dụ mba ãmbúgú ãmbúgú, ãríŋá rĩ pi gũ ku sị́ ni gé.”

Nãpí ãkụ́fị́ vé rĩ

20 Yẹ́sụ̃ ní kpá gõzú ꞌyozú kĩnĩ, “Mâ ụ̃ꞌbị̃ rí mãlũngã Múngú vé rĩ ngá ngóni ni sĩ? 21 Mãlũngã Múngú vé rĩ adri sụ̃ ãkụ́fị́ ũkú rĩ ní íꞌdụ́ dãá usaá fúndru be, ẹ̃pị̃ị́pi ãmbúgú rĩ tị́nị.”

Kẹ̃ẹ́tị mãdãŋá rĩ

(Mãtáyo 7:13-14, 21-23)

22 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú rizú ẹ́cị́zú kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ, ãzini gụ́rụ́ rĩ pi agásĩ, ri ꞌbá rĩ pi ímbá, ị́sụ́ ĩri ri mụ Yẹ̃rụ́sãlémã gá. 23 ꞌBá ãzi ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Úpí, ꞌbá mãdãŋá pi nyo ꞌyéŋá ímụ́ pangárá ị́sụ́ nĩ?”

Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, 24 “Lẽ ĩmi ụ̃ꞌbị̃kí fií ũkpõ sĩ kẹ̃ẹ́tị mãdãŋá rĩ gé sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá kárákará pi ụ̃ꞌbị̃ fi kẹ̃ẹ́tị mãdãŋá rĩ gé sĩ, ꞌbo kộpi ícókí fií ku. 25 Jó ꞌdị́pa ící dõ kẹ̃ẹ́tị rĩ gí, ĩmi áwí pá tu ku ãmvé, ĩmi kẹ̃ẹ́tị rĩ ga, ãzini ĩmi ꞌyo, ‘Ãmbúgú ꞌbávé rĩ, ꞌí zị̃ ꞌbá ní kẹ̃ẹ́tị rĩ.’

“ꞌBo ĩri ꞌyo, ‘Á nị̃ ĩmi kuyé, ĩmi íbíkí ímụ́ íngõósĩla?’

26 “Ĩmi kúru ꞌyo, ‘Ándúrú ꞌbá rikí ngá nyaá, ãzini ngá mvụụ́ mí be trụ́, ãzini mí ri ꞌbâ ímbá ꞌbávé lẹ́tị rĩ pi drị̃gé sĩ.’

27 “ꞌBo ĩri ꞌyo kộpi ní, ‘Á nị̃ ĩmi kuyé, ĩmi íbíkí ímụ́ íngõósĩla? Ĩmi ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá ꞌdĩꞌbée, ĩmi dẹ̃kí ĩmi má ẹndrẹtị gé ꞌdĩísĩ rá!’

28 “Ĩmi kádõ Ãbũrámã pi ndreé Ĩsákã be, Yõkóbũ be, nẹ́bị̃ rĩ pi be céré mãlũngã Múngú vé rĩ agá ꞌdãlé, ị́sụ́ ídrókí ĩmi kú ãmvélésĩla, ĩmi fi ri ngongo, ãzini ĩmi sị́kányá ci. 29 ꞌBá rĩ pi úmvúlésĩ ímụ́ ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩla, ụrụkọ ni pi ímụ́ ụ̃tụ́ ní ꞌdengárá gálésĩla, ụrụkọ ni pi ímụ́ ụ́rụ́lésĩla, ãzini ándrélésĩla, kộpi ímụ́ úrí ụ̃mụ̃ nya mãlũngã Múngú vé rĩ agá ꞌdãá. 30 Ádarú ꞌbá ụ̃dụ̃mbị́tã* rĩ pi, kộpi ímụ́ adri drị̃drị̃, ꞌbá drị̃drị̃† rĩ pi, kộpi ímụ́ adri ụ̃dụ̃mbị́tã.”

Yẹ́sụ̃ ẽ ẹ́sị́ ị́sụ́ ĩzãngã ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ pi ã tã sĩ

31 Sâ ꞌdãri gé, Fãrụ́sị̃ ụrụkọꞌbée ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “ꞌÍ ku ãngũ nõri, ꞌí ꞌde mụụ́ ꞌdĩísĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã Ẽródẽ lẽ mi ꞌdịị́ drãá rá.”

32 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi mụkí lũú Ẽródẽ adriípi ũlúkú rú ꞌdãri ní kínĩ, ‘Ma ri nõlé índrí ũnjí rĩ pi údró, ãzini ma ri ꞌbá rĩ pi ídrí íꞌdózú ãndrũ sĩ, cazú drụ̃, cazú ụ́ꞌdụ́ na ni gé, cĩmgbá má ní mávé ẹ̃zị́ dẹzú.’ 33 Íꞌdózú ãndrũ sĩ, cazú drụ̃, cazú ụ́ꞌdụ́ na ni gé, má kãdõ rií mụụ́, ma nyo ri mávé ẹ̃zị́ nga mụzú, ãꞌdiãtãsĩyã lẽ nẹ́bị̃ ã drã ãmvé ku, ã drã Yẹ̃rụ́sãlémã gá.

Yẹ́sụ̃ lẽ ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ pi lẽlẽ

(Mãtáyo 23:37-39)

34 “Á Yẹ̃rụ́sãlémã, Yẹ̃rụ́sãlémã, mívé ꞌbá rĩ pi úꞌdị́kí nẹ́bị̃ rĩ pi, ãzini kộpi úvị́kí Múngú vé ꞌbá áyúãyũ ĩ ní pẽé mụụ́ mí vúgá ꞌdĩlé rĩ pi ũdrãá írã sĩ. Á lẽ kõdô mívé anjiŋá rĩ pi ĩkũnãá sụ̃ ãꞌụ́ ẹ́ndrẹ́pị ní ívé anjiŋá ĩkũnãá ꞌî ụ̃pịlẹ́ꞌbí ã ndụ́gé rĩ tị́nị, ꞌbo mívé ꞌbá rĩ pi gãkí sĩ. 35 Ĩmi ndrekí drĩ ká, jó ĩmivé rĩ pi kukí kú ándrú rú. Kúru á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ĩmi ícókí gõó ma ndreé dị̃ị́ ku, cĩmgbá cazú sâ ĩmi ní ímụ́zú ꞌyozú, ‘Tãkíri ã adri ꞌbá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ‡drị̃gé rĩ gé.’ ”*

14

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó drã be ni ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé

1 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé, Yẹ́sụ̃ kã mụụ́ ínyá nyaá Fãrụ́sị̃gú ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ vé ãngá ꞌdãá, ꞌbá rĩ pi rikí nyo tẽé ĩri ndreé, 2 ãꞌdiãtãsĩyã ágó ãzi ꞌdãlé rụ́ꞌbá ni ụ̃pị̃ céré kuú ụ̃pị̃pị̃. 3 Yẹ́sụ̃ ní Fãrụ́sị̃ rĩ pi zịzú ꞌbá ĩ ní ímbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ nị̃ꞌbá múké múké rĩ pi be kĩnĩ, “Tãị́mbị́ ãꞌyĩ nyo ĩ ícó ꞌbá ídrí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rá, dõku ídríkí ku?” 4 ꞌBo kộpi újíkí kíri. Yẹ́sụ̃ ní drị́ ꞌbãzú ágó rĩ ã rụ́ꞌbá gá, ĩri ní ágó rĩ ídrízú, ĩri ní ágó rĩ pẽzú mụzú.

5 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá rĩ vé mváŋá, dõku tị́ ꞌde dõ ꞌbụ́ kụụ́pi kụkụ ni agá ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé, ícó ísé ãmvé ku?” 6 Kộpi újíkí kíri, ꞌyokí átángá kuyé.

Mi dõ ụ̃mụ́, lẽ mî ꞌo tã pịrị

7 Yẹ́sụ̃ kã ndreé ꞌbá Fãrụ́sị̃gú rĩ ní zịị́ ímụ́ ụ̃mụ̃ gé rĩ pi ri mụ úrí vũrã ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ gé, ĩri ní kộpi ní nãpí ꞌdĩri ũlũzú kĩnĩ, 8 “ꞌBá ãzi zị dõ mi ụ̃mụ̃ ũkú jezú ni gé, lẽ mî ꞌbã ẹ́sị́ mụzú úrízú vũrã ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ gé ku, ãꞌdiãtãsĩyã zịkí déna ꞌbá ãzi ãmbúgú ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ mi ndẽépi ãmbũgũ sĩ ni rá. 9 Kúru ꞌbá mi zịị́pi rĩ ímụ́ ꞌyo mí ní, ‘ꞌÍ ku vũrã ꞌdĩri ágó ꞌdĩri ní.’ Ĩri gõ mi jị ꞌbã úrí vúlé ꞌdãlé, mi drị̃njá ị́sụ́ ambamba. 10 ꞌBo ꞌbá ãzi zị dõ mi ímụ́ ụ̃mụ̃ gé, ꞌí mụ úrí vúlé ꞌdãá, ꞌbá mi zịị́pi rĩ kãdõ mi ndreé, ĩri ímụ́ ꞌyo mí ní, ‘Mávé ũndĩ, ꞌí mụ úrí vũrã múké ꞌdãri drị̃gé.’ Kúru ꞌbá rĩ pi céré mi ị̃njị̃njị̃ ụ̃mụ́ rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé. 11 ꞌBá riípi ꞌi íngúpi íngúngũ rĩ, ĩ ímụ́ ĩri ndre ku mãdãŋá, ꞌbá ꞌi ꞌbãápi kú mãdãŋá rĩ, ĩ ímụ́ ĩri ị̃njị̃njị̃.”

12 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá ꞌi zịị́pi ímụ́pi rĩ ní kĩnĩ, “Mi dõ ri ꞌbá ãzi zị ímụ́ ínyá ụ̃tụ́ŋá vé rĩ nya, dõku ũndréŋá vé rĩ nya, mî zị mívé ũndĩ rĩ pi, mí ẹ́drị́pị́ị, mívé máríté rĩ pi, ꞌbá mívé jó gãrã gá rĩ pi áyu ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌí zị dõ kộpi, kộpi kpá gõ mi zị, ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, kộpi ri mívé ngá ãrígó ũfẽ. 13 Mi dõ ꞌbá zị ngá nya, múké ni lẽ mî zị ꞌbá ngá ãkó rĩ pi, ꞌbá ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú rĩ pi, ꞌbá bãtrá rú rĩ pi, ãzini ꞌbá mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi, 14 mi tãkíri ị́sụ́ rá. Kộpi ã ũfẽkí dõ mívé ngá ãrígó ku drãáãsĩyã, Múngú ri ímụ́ mi ũfẽ sâ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ní íngázú drãngárá gálésĩla rĩ gé.”

Nãpí ụ̃mụ̃ ãmbúgú rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 22:1-10)

15 ꞌBá úríꞌbá Yẹ́sụ̃ be trụ́ ínyá nyangárá gá ꞌdĩꞌbée vé ãzi kã tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri yịị́, ĩri ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Tãkíri ã adri ꞌbá ụ̃mụ̃ nyaápi mãlũngã Múngú vé rĩ agá rĩ drị̃gé.”

16 Yẹ́sụ̃ ní újázú nãpí sĩ kĩnĩ, “Ụ́ꞌdụ́ ãlu, ágó ãzi údé ụ̃mụ̃ ãmbúgú ni, zị ꞌbá tré ụ̃mụ̃ rĩ ã nyangárá gá. 17 Kâ ínyá rĩ áꞌdí dẹẹ́ gí, ĩri ní ívé ãtíꞌbá pẽzú mụzú ꞌbá ꞌí ní zịị́ rĩ pi zịzú kĩnĩ, ‘Ĩmi ímụ́kí, áꞌdíkí ínyá rĩ gí.’

18 “ꞌBo ꞌbá rĩ pi céré íꞌdókí rií ꞌyoó kínĩ, ĩ mụkí ku. ꞌBá rĩ ãzi ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Á je ọ́mvụ́, á lẽ mụụ́ ọ́mvụ́ rĩ ndreé. Mí ọyụ ma, á mụ ku.’

19 “Ãzi rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Á je tị́ ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá ni pi mụdrị́, á lẽ kộpi jịị́ mụụ́ ọ́mvụ́ rĩ ꞌãngárá gá, dõ kộpi ọ́mvụ́ rĩ ꞌã múké rá. Mí ọyụ ma, á mụ ku.’

20 “Ãzi rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Á je drĩ mávé ũkú úꞌdí rú, má ícó mụụ́ ku.’

21 “Ãtíꞌbá rĩ ní ꞌi újázú ĩgõzú, ĩri ní tã ꞌbá rĩ pi ní ꞌyoó ꞌí ní ꞌdĩꞌbée ũlũzú ívé ꞌbá ãmbúgú rĩ ní. Ágó ãmbúgú rĩ ẽ ẹ́sị́ ve ambamba, ĩri ní tãị́mbị́ sẽzú ívé ãtíꞌbá rĩ ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ ꞌde mụụ́ mbẽlẽ lẹ́tị ãmbúgú rĩ drị̃gé ꞌdãá, ãzini lẹ́tị ure ure kụ̃rụ́ agá rĩ pi drị̃gé ꞌdãá, mí íjị́ ꞌbá ngá ãkó rĩ pi, ꞌbá ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú rĩ pi, ꞌbá mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi, ꞌbá bãtrá rú rĩ pi.’

22 “Ãtíꞌbá rĩ kã ímví ĩgõó, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Ãmbúgú mávé rĩ, á ꞌo tã mí ní lũú má ní rĩ gí, ꞌbo vũrã úrízú rĩ pi drĩ anigé.’ 23 Kúru ꞌBá ãmbúgú rĩ ní ꞌyozú ívé ãtíꞌbá rĩ ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ mụ lẹ́tị gụ́rụ́ agá rĩ pi drị̃gé ꞌdãá, ãzini lẹ́tị ure ure rĩ pi drị̃gé ꞌdãá, ꞌí ꞌyo ꞌbá rĩ pi ẽ ímụ́kí, ꞌbá rĩ pi ã gakí rí tré mávé jó agá nõó. 24 Á ꞌyo mí ní, ꞌbá má ní zịị́ drị̃drị̃ rĩ pi ícókí ínyá ĩ ní áꞌdí rĩ nyaá ku.’ ”

Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩngárá

(Mãtáyo 10:37-38)

25 ꞌBá bị́trị́ká rikí mụụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ, Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú kộpi vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kínĩ, 26 “ꞌBá rĩ lẽ dõ mâ pámvú ũbĩí, ã lẽ ma ꞌí ẹ́tẹ́pị ri ndẽé, ꞌí ẹ́ndrẹ́pị ri ndẽé, ꞌî ũkú ni ri ndẽé, ívé anjiŋá rĩ pi ndẽé, ꞌí ẹ́drị́pị́ị ndẽé, ꞌí ọ́mvụ́pị́ị ndẽé, ãzini ívé ídri ndẽé. ꞌBá rĩ lẽ dõ ma sụ̃ ꞌdĩri tị́nị ku, ícó adrií ꞌbá mâ pámvú ũbĩípi ni ku. 27 ꞌBá rĩ ꞌdụ dõ ívé pẹtị alambaku ku, ãzini ũbĩ dõ mâ pámvú ku, ícó adrií ꞌbá mâ pámvú ũbĩípi ni ku.

28 “Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãzi lẽ dõ lágáráka sịị́, ícó nyo úrí vũgá tã ni ụ̃tị̃ị́ ũgbále, nị̃zú ámázú dõ mũfẽngã lágáráka rĩ sịzú rĩ ícó ẹ̃zị́ rĩ dẹ rá yã ꞌdíni ku? 29 ꞌBá rĩ ãꞌbã dõ lágáráka rĩ ã ndụ́, ꞌbo dẹ dõ ẹ̃zị́ ni kuyé, ꞌbá rĩ pi céré ímụ́ gụ ĩri sĩ gụgụ. 30 Kộpi ꞌyo, ‘Ágó ꞌdĩri íꞌdó kõdô lágáráka rĩ sịị́ gí, ꞌbo dẹ ẹ̃zị́ ni kuyé.’

31 “Dõku ꞌbãgú ãzi lẽ dõ mụụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ ꞌbãgú ãzi be. Drị̃drị̃ ni, ícó nyo úrí vũgá tã ni ụ̃sụ̃ụ́ ꞌyozú kínĩ ꞌi ãngáráwá be élĩfũ mụdrị́, ꞌi ícó ívé ariꞌba ãngáráwá be élĩfũ pụ̃kụ́ ị̃rị̃ (20,000) lẽꞌbá ímụ́ꞌbá ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịꞌbée ꞌí be ꞌdĩꞌbée ndẽ rá ꞌdíni ku? 32 Ụ̃sụ̃ dõ ꞌí ícó ariꞌba rĩ pi ndẽé ku, ariꞌba rĩ pi vụ̃kí dõ drĩ vụ̃vụ̃, ĩri ꞌbá pẽ mụzú kộpi vúgá ꞌdãá, kộpi ã mụkí rí ꞌbãgú rĩ zịị́, ngá ĩri ní lẽé rĩ ãꞌdi, ĩ adrikí rí kíri ĩ ãsámvú gé sĩ. 33 Sụ̃ má ní té ꞌyoó drị̃drị̃ rĩ tị́nị, ꞌbá rĩ ku dõ ngá ívé rĩ pi ãrẽvú céré ku, ícó adrií ꞌbá mâ pámvú ũbĩípi ni ku.

Ẹ̃ꞌyị́ vé tã ãzini ụ̃tụ́ŋá vé tã

(Mãtáyo 5:13; Mãrákõ 9:50)

34 “Ẹ̃ꞌyị́ ri ngá múké, ꞌbo ẹ̃ꞌyị́ rĩ vé sị́ asuúpi asuasu rĩ ícá dõ ãlákála gí, ẹ̃ꞌyị́ rĩ gõ adri múké ngóni? 35 Ẹ̃ꞌyị́ ꞌdĩri ícó ẹ̃zị́ ngaá nyọ̃ọ́kụ́ gé ku, dõku kị̃ꞌdị̃rọ́ gá ku, ĩ dã ásé agá. ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã ꞌdĩri.”

15

Nãpí kãbĩlõ ãvĩípi rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 18:12-14)

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi, ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be úmúkí ĩ Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá, kộpi rikí tã Yẹ́sụ̃ ní rií ímbá rĩ yịị́. 2 ꞌBo Fãrụ́sị̃ rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be rikí unuú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ri ũndĩ rụ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be, ĩri ri ngá nya kộpi be trụ́.”

3 Kúru Yẹ́sụ̃ ní íꞌdózú kộpi ní nãpí ꞌdĩri ũlũzú kĩnĩ, 4 “Dõ ꞌbá ãzi ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé kãbĩlõ be mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu (100), ãlu ni ãvĩ dõ, ĩri ãꞌdi ꞌo? Ícó pụ̃kụ́ úrõmĩ drị̃ ni úrõmĩ (99) rĩ pi kuú ásé agá ꞌdãá, ícó mụụ́ ãlu ãvĩípi gí rĩ ndãá ku? 5 Ị́sụ́ dõ kãbĩlõ rĩ gí, ĩri adri ãyĩkõ sĩ, ĩri ꞌdụ ꞌbã ꞌí umbe gá, 6 ĩri ꞌde mụzú ꞌbẹ̃tị́. Ĩri kúru ívé ũndĩ rĩ pi zị ꞌbá ꞌî gãrã gá rĩ pi be vũrã ãlu gé, ĩri ꞌyo kộpi ní, ‘Má ị́sụ́ mávé kãbĩlõ ãvĩípi rĩ gí, ĩmi ímụ́kí, ꞌbâ ꞌbãkí ãyĩkõ ĩmi be trụ́.’ 7 Á ꞌyo ĩmi ní, ĩri nyo adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé, ãyĩkõ ri ímụ́ ga ambamba, ꞌbá ãlu ũnjĩkãnyã be ni ní ẹ́sị́ újá Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ndẽ ãyĩkõ ándúrú Múngú ní ꞌbãá ꞌbá pụ̃kụ́ úrõmĩ drị̃ ni úrõmĩ (99) adriꞌbá pịrị, ũnjĩkãnyã ãkó rĩ pi ã tã sĩ rĩ.”

Nãpí mũfẽngã ãvĩípi rĩ vé rĩ

8 “Dõku ũkú ãzi dõ mũfẽngã fífí be mụdrị́, ãlu ni ꞌde dõ ãvĩí, ícó ãcí ꞌyũú jó rĩ ã ꞌa wezú mũfẽngã fífí rĩ ndãzú ẹ́sị́ be céré cĩmgbá ĩri ní mũfẽngã rĩ ị́sụ́zú ku? 9 Ị́sụ́ dõ ívé mũfẽngã fífí rĩ gí, ĩri ívé ũndĩ rĩ pi zị ꞌbá ívé jó gãrã gá rĩ pi be vũrã ãlu gé, ĩri ꞌyo kộpi ní, ‘Má ị́sụ́ mávé mũfẽngã fífí ãvĩípi rĩ gí, ĩmi ímụ́kí, ꞌbá ꞌbãkí ãyĩkõ ĩmi be trụ́.’ 10 Á ꞌyo ĩmi ní, ĩri nyo adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ꞌbá ãlu ũnjĩkãnyã be ni újá dõ ẹ́sị́ gí, mãlãyíkã Múngú vé rĩ pi adri ãyĩkõ sĩ.”

Nãpí mvá ágó ị̃pẹ̃rị̃ị́pi rĩ vé rĩ

11 Yẹ́sụ̃ ní kpá nãpí ãzi ũlũzú kộpi ní kĩnĩ, “Ágó ãzi anji ãgõ be ị̃rị̃. 12 Mvá ụ̃dụ́ rĩ ní ꞌyozú ẹ́tẹ́pị ní kĩnĩ, ‘Má ẹ́tẹ́pị, ꞌí sẽ má ní mávé ngá ã vúgú ị́nọ́gọ́sị́ nóni.’ Ẹ́tẹ́pị ní kúru ngá rĩ awazú kộpi ní ẹ́drị́pị kãyú rĩ be.

13 “Kã mụụ́ adrií mãdã, mvá ụ̃dụ́ rĩ ĩkũnã ívé ngá ãrẽvú céré, ụzị ꞌdĩísĩ rá. Ĩri ní ngazú ị̃pẹ̃rị̃zú mụzú ãngũ rárá rú ni gé, iza ívé mũfẽngã céré ãyĩkõ nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ ã tã sĩ. 14 Kã ívé mũfẽngã izaá dẹẹ́ céré gí, ẹ̃bị́rị́ ní ꞌdezú ũnjí ũnjí ãngũ ꞌdãri agásĩ céré, ẹ̃bị́rị́ ní íꞌdózú ĩri fụzú. 15 Ĩri ní ꞌdezú mụzú ẹ̃zị́ ndãzú ágó ãzi ãngũ ꞌdãri agá ni vúgá, ágó rĩ ní ĩri pẽzú mụzú ívé ĩgá úcé. 16 Mvá ụ̃dụ́ rĩ lẽ kõdô tĩbũ ã kókóꞌbõ ĩ ní rizú ĩgá úcézú rĩ nyaá, ꞌbo ꞌbá ãzi sẽ ĩri ní kuyé.

17 “Mvá ágó rĩ vé yị̃kị̂ kã ícá múké, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘ꞌBá ẹ̃zị́ ngaꞌbá má ẹ́tẹ́pị vúgá rĩ pi ãnyãngã be ambamba, kộpi ri nya, nõgó ma ri drã ẹ̃bị́rị́ sĩ! 18 Á lẽ ngaá mvií gõó má ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãá ũzi, ma ꞌyo ĩri ní, “Má ẹ́tẹ́pị, á ꞌo ũnjí Múngú ꞌbụ̃ gé rĩ ẹndrẹtị gé, ãzini mí ẹndrẹtị gé. 19 Ícó ku ĩ ní ma zịzú mî mvá, lẽ mî ꞌbã ma adrií mívé ꞌbá ẹ̃zị́ ngaápi ni rú.” ’ 20 Mvá ụ̃dụ́ rĩ ní ngazú mvizú gõzú ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãá.

“ꞌBo kã drĩ adrií rárá rú, ẹ́tẹ́pị ndre ĩri, ẹ́sị́ ni ị́sụ́ ĩzãngã ĩrivé tã sĩ, ĩri ní njuzú mụzú mvọ́pị vúgá ꞌdãá, ĩri ní mvọ́pị ri uꞌdezú bẹ̃drị̃ sĩ, ĩri ní gbángírí ni ndruzú.

21 “Mvọ́pị ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘Má ẹ́tẹ́pị, á ꞌo ũnjí Múngú ꞌbụ̃ gé rĩ ẹndrẹtị gé, ãzini mí ẹndrẹtị gé, ícó ku ĩ ní ma zịzú mî mvá.’

22 “ꞌBo ẹ́tẹ́pị ní ꞌyozú ívé ãtíꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ‘Ĩmi ímụ́kí mbẽlẽ! Ĩmi íjị́kí bõngó akoóko rụ̃kụ̃ múké múké ni suú rụ́ꞌbá ni gé. Ĩmi sukí kátĩmũ drị́mváŋá ni gé, ĩmi sukí ngá pá gá pá ni gé. 23 Ĩmi íjị́kí tị́ kãjóŋá rụ́ꞌbá be mũnyãmũnyã ni, ĩmi lịkí. Lẽ ꞌbâ údékí ụ̃mụ̃, ꞌbâ nyakí rí ãyĩkõ ꞌbãzú ãní. 24 Ãꞌdiãtãsĩyã mávé mvá ágó nõri índré sụ̃ ꞌbá kõdô drãápi gí ni tị́nị, ꞌbo ãkũdẽ ĩri ídri rú, ị̃pẹ̃rị̃ kõdô ábá gí, ꞌbo nóni ícá ĩgõó gí.’ Kúru kộpi ní íꞌdózú ãyĩkõ ꞌbãzú.

25 “Ị́sụ́zú ãkũdẽ mvá ágó kãyú rĩ drĩ ẹ̃zị́ gé ọ́mvụ́ agá ꞌdãáꞌdã. Mvá ágó rĩ kã ícá ĩnyiŋá ꞌbẹ̃tị́ rĩ be, yị ẹ́rị́ ã ụ́ꞌdụ́kọ́, ãzini ꞌbá rĩ pi ri úngó tu. 26 Ĩri ní ãtíꞌbá ãlu zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ãtíꞌbá rĩ zịzú kĩnĩ, ‘Ngá rĩ ꞌbẹ̃tị́ ꞌdĩlé ãꞌdi?’ 27 Ãtíꞌbá rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘Mí ẹ́drị́pị ícá gí. Mí ẹ́tẹ́pị lị tị́ kãjóŋá rụ́ꞌbá be mũnyãmũnyã rĩ gí, ãꞌdiãtãsĩyã mvá rĩ ímví ĩgõó ꞌbẹ̃tị́ nõó rụ́ꞌbá be múké.’

28 “Mvá kãyú rĩ ã ꞌa ve tã ꞌdĩri sĩ ũnjí ũnjí, gã figá jó agá ꞌdãlé sĩ. Ẹ́tẹ́pị ní fũzú mụzú ĩri mãzú kĩnĩ, ẽ ífí ímụ́zú jó gá nõó. 29 Mvá kãyú rĩ ní ꞌyozú ẹ́tẹ́pị ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ ndre drĩ ká, ílí kárákará ꞌdĩꞌbée agá, á ri ẹ̃zị́ ngaá mí ní ũkpõ sĩ, má ọwụ mî tị kuyé. ꞌBo ꞌí sẽ tró má ní ndrị̃ị́ mváŋá má ní ụ̃mụ̃ ꞌbãzú ãní mávé ũndĩ rĩ pi be ãluŋáni kuyé. 30 ꞌBo mívé mvá ágó mívé ãꞌbú izaápi ũkú ọ̃wụ́ rú rĩ pi ãrẽgásĩ rĩ kã ícá ꞌbẹ̃tị́ nõó, mí ísé tị́ kãjóŋá rụ́ꞌbá be mũnyãmũnyã rĩ lịị́ ĩri ní.’

31 “Ẹ́tẹ́pị ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Mâ mvá rĩ, ꞌbâ ri njị̃ị́ adri mí be trụ́, ngá mávé rĩ pi ãrẽvú céré mívé ni. 32 ꞌBo nóni lẽ ꞌbâ údékí ụ̃mụ̃, ãzini ꞌbâ ꞌbãkí ãyĩkõ, ãꞌdiãtãsĩyã mí ẹ́drị́pị índré ándúrú sụ̃ ꞌbá kõdô drãápi gí ni tị́nị, ĩri nóni ídri rú, ọ́tụ́ ãvĩ gí, ꞌbá ị́sụ́kí nóni ĩri gí.’ ”

16

Nãpí ꞌbá ngá ã tã mbaápi múké ku rĩ vé rĩ

1 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ágó ãzi ãꞌbú be ni ꞌbã ꞌbá rií ívé ãꞌbú ã tã mbaá, ꞌbá ãzi ní ũlũzú ĩri ní kĩnĩ, ꞌbá riípi ĩrivé ãꞌbú ã tã mbaápi rĩ iza ĩrivé ãꞌbú gí. 2 Kúru ãꞌbú ꞌdị́pa ní ĩri zịzú ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘Tã má ní yịị́ ĩ ní ꞌyoó mî rụ́ꞌbá gá ꞌdĩri, ĩri nyo tã áda? Mí ũlũ ẹ̃zị́ mí ní ngaá rĩ vé tã, ãꞌdiãtãsĩyã mí ícó gõó mávé ãꞌbú ã tã mbaá dị̃ị́ ku.’

3 “ꞌBá riípi ãꞌbú ã tã mbaápi rĩ ní ꞌyozú ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãá kĩnĩ, ‘Mâ ꞌo rí ma íngóni? Mávé ãmbúgú lẽ ma droó ẹ̃zị́ gé sĩ ãmvé. Ma ũkpõ ãkó ọ́mvụ́ ꞌãzú, mâ drị̃ ri kpá njanja ngá zịngárá sĩ. 4 Á nị̃ tã má ní lẽé ꞌoó rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã njekí dõ ma ẹ̃zị́ gé sĩ ãmvé gí, ꞌbá rĩ pi ẽ ẹ́ꞌyị́kí rí ma ĩvé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé.’

5 “Kúru ĩri ní ꞌbá ãꞌbú ꞌdị́pa vé ngá ẹ́ꞌyị́ꞌbá mẹ̃rị́ rú rĩ pi zịzú ímụ́zú ãlu ãlu, ĩri ní ꞌbá ngá rĩ ẹ́ꞌyị́pi drị̃drị̃ rĩ zịzú kĩnĩ, ‘Mí ẹ́ꞌyị́ mávé ãmbúgú rĩ vé ngá mẹ̃rị́ rú ngõpí?’

6 “Ĩri ní újázú kĩnĩ, ‘Má ẹ́ꞌyị́ ũdu jọ̃lọ́nị̃ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ.’

“ꞌBá riípi ãꞌbú rĩ ã tã mbaápi rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘Mí íꞌdụ́ mívé kọ̃kọ̃bị́ mẹ̃rị́ vé rĩ, mí úrí vũgá mbẽlẽ, ꞌí sĩ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ.’

7 “Ĩri ní kpá ágó ãzi rĩ zịzú kĩnĩ, ‘Mí ẹ́ꞌyị́ ngõpí?’

“Ágó rĩ ní újázú kĩnĩ, ‘Má ẹ́ꞌyị́ ãnyá ũvú ã ꞌa élĩfũ ãlu.’

“ꞌBá riípi ãꞌbú rĩ ã tã mbaápi rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘Mí íꞌdụ́ mívé kọ̃kọ̃bị́ mẹ̃rị́ vé rĩ, ꞌí sĩ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ.’

8 “Ãꞌbú ꞌdị́pa íngú ꞌbá ngá ã tã mbaápi múké ku rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌdụ tã rĩ ngaá tã nị̃ngárá be. ꞌBá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi* ri tã ꞌdụ ngá ĩ ọ̃gụ̃pị́ị be tã nị̃ngárá be, ndẽ ꞌbá adriꞌbée ụ̃tụ́ŋá agá rĩ pi vé rĩ rá. 9 Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ĩmi sẽkí ĩmivé ãꞌbú nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi ꞌbá rĩ pi ní, ĩmi ị́sụ́kí rí ũndĩ ãní bẽnĩ, ãꞌbú rĩ dẹ dõ gí, ĩ ímụ́ ĩmi ẹ́ꞌyị́ vũrã adrizú ꞌdániꞌdáni rĩ gé rá.

10 “ꞌBá tã mãdã mãdã rĩ pi ꞌdụụ́pi ngaápi pịrị rĩ, ĩri ícó tã ambugu ambugu rĩ pi ꞌdụ nga pịrị rá, ꞌbá tã mãdã mãdã rĩ pi ꞌdụụ́pi ngaápi pịrị ku rĩ, ícó tã ambugu ambugu rĩ pi ꞌdụụ́ ngaá pịrị ku. 11 Ĩmi mbakí dõ ãꞌbú nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi ã tã pịrị ku, ãꞌdi ri ícó ĩmi ní ãꞌbú tã be pịrị ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ sẽ nĩ? 12 Ĩmi mbakí dõ ngá ꞌbá ãzi vé rĩ ã tã pịrị ku, ãꞌdi ri ícó ĩmi ní ngá sẽ ã adri rí ĩmivé ni rú nĩ?

13 “Ãtíꞌbá ícó ẹ̃zị́ ngaá ꞌbá ambugu ị̃rị̃ pi ní ku. Ĩri ãzi rĩ gã sĩ, ĩri ãzi rĩ lẽlẽ, dõku ĩri ẹ́sị́ ꞌbã ãzi rĩ drị̃gé, ĩri ãzi rĩ idede. Ĩmi ꞌbãkí dõ ẹ́sị́ céré mũfẽngã drị̃gé, ĩmi ícókí ẹ́sị́ ꞌbãá Múngú drị̃gé ku.”

Átángá Yẹ́sụ̃ ní átá rĩ

(Mãtáyo 11:12-13; 5:31-32; Mãrákõ 10:11-12)

14 Fãrụ́sị̃ rĩ pi lẽkí mũfẽngã ambamba. Kộpi kâ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri yịị́, kộpi gụkí ĩri sĩ gụgụ. 15 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ri ĩmi ꞌbã adri ꞌbá pịrị ni pi rú ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, ꞌbo Múngú nị̃ tã ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdãlé rĩ rá. Ngá ꞌbá rĩ pi ní lẽé nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó ambamba rĩ, Múngú mị gé ꞌdãlé ũnjí.

Yẹ́sụ̃ gõ tã rĩ ãzi ímbá

16 “Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ, ãzini tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ ũlũkí cĩmgbá cazú lókí Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ vé rĩ gé. ꞌÍꞌdózú lókí ꞌdãri gé, rikí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké mãlũngã Múngú vé rĩ vé tã ũlũú mụzú ꞌbá rĩ pi ní, ꞌbá kárákará pi ri ụ̃ꞌbị̃ ũkpõ sĩ fizú mãlũngã rĩ gé ꞌdãá. 17 ꞌBụ̃† pi vũ be, kộpi dẹ rá, ꞌbo tãị́mbị́ Múngú vé ĩ ní sĩí rĩ vé tãfí ãlu ni ãvĩ ku.

18 “ꞌBá ívé ũkú droópi, gõópi ũkú ãzi jeépi rĩ, ꞌbã ꞌdĩri ọ̃wụ̃, ꞌbá ũkú ĩ ní droó gí rĩ jeépi rĩ, ꞌbã ꞌdĩri ọ̃wụ̃.

Ágó ãꞌbú be rĩ pi vé tã Lázãró be rĩ

19 “Ágó ãzi ãꞌbú be tré, ĩri ꞌi úsú bõngó ndrọ̃lụ̃ndrọ̃lụ̃ rú ũnyĩ be, ãjẽ be ni pi sĩ, ụ́ꞌdụ́ céré, ĩri ri ngá múké ni pi nya. 20 Ágó ãzi riípi ngá mãápi ni, rụ́ ni Lázãró ꞌi, rụ́ꞌbá ni adri kú céré ãzó rú, íjị́kí ĩri ꞌbãá kuú ágó ãꞌbú be rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá. 21 Ĩri ri ínyá uꞌdeꞌbá ágó ãꞌbú be rĩ vé mísá ã ndụ́gé rĩ pi uꞌdụ nya. Ũcógú rĩ pi ri ímụ́ ĩrivé ãzó ẽ mị umbe.

22 “Ágó ngá mãápi rĩ ní drãzú, mãlãyíkã Múngú vé rĩ pi ꞌdụkí ĩri jịị́ mụụ́ ꞌbãá adrií Ãbũrámã be trụ́. Ágó ãꞌbú be rĩ ní kpá drãzú, ꞌbá rĩ pi ní ĩri sị̃zú. 23 Ágó ãꞌbú be rĩ vé índrí mụ ĩzãngã nyaá ãcí agá. Ágó rĩ kã ꞌî mị ingaá, ĩri ní Ãbũrámã ri ndrezú rárá rú, Lázãró adri kú ĩri ã jẽlé gá. 24 Ĩri ní Ãbũrámã ri zịzú kĩnĩ, ‘Má ẹ́tẹ́pị Ãbũrámã, ꞌí ꞌbã ẹ́sị́ múké má ní fô, mí ĩpẽ Lázãró ri ímụ́ má vúgá nõó, ã su ꞌî drị́ mváŋá yị̃ị́ agá, ã tĩ yị̃ị́ rĩ mâ ádra gá, mâ ádra ã ndrĩ rí ãní, ãꞌdiãtãsĩyã ma ri ĩzãngã nya ãcí nõri agá.’

25 “ꞌBo Ãbũrámã ní újázú ĩri ní kĩnĩ, ‘Mâ mvá rĩ, lẽ mî nị̃ ꞌyozú kínĩ ọ́tụ́ mí ní rizú adrizú rĩ gé, ꞌí ri ngá múké ni pi ị́sụ́, ꞌbo Lázãró ri ngá ũnjí ni pi ị́sụ́. ꞌBo nõgó, ĩri ãyĩkõ gá, ma ri ĩri ẹ́sị́ ũmĩ, ꞌbo mi ri ĩzãngã nya. 26 Tã rĩ ãzi ꞌdĩ, wị̃lị̃wị́lị́ aco ꞌbâ ãsámvú ĩmi be gí, ꞌbá ãzi ícó ngaá nõósĩ agaá mụụ́ ĩmi vúgá ꞌdĩlé ku, dõku ꞌbá ãzi ícó íngá ꞌdĩísĩ ízó ímụ́zú ꞌbá vúgá nõlé ku.’

27 “Ágó ãꞌbú be rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Má ẹ́tẹ́pị Ãbũrámã, á mã mi drị́ ị̃rị̃ sĩ, ꞌí pẽ Lázãró ri mụụ́ má ẹ́tẹ́pị vé ãngá ꞌdãlé, 28 ãꞌdiãtãsĩyã ma ẹ́drị́pị be tọ̃wụ́, ã mụ lũú kộpi ní, kộpi ẽ ímụ́kí rí kpá vũrã ĩzãngã nyazú nõri gé ku.’

29 “Ãbũrámã ní újázú kĩnĩ, ‘Mí ẹ́drị́pị́ị ã lãkí tã Mósẽ pi ní sĩí nẹ́bị̃ rĩ pi be rĩ, lẽ kộpi ã ꞌdụkí tã ni ngaánga.’

30 “Ágó ãꞌbú be rĩ ní újázú kĩnĩ, ‘Adri ꞌdíni kuyé má ẹ́tẹ́pị Ãbũrámã! Pẽkí dõ ꞌbá ãzi drãápi gí ni mụụ́ kộpi vúgá ꞌdãá, kộpi ẹ́sị́ újá rá.’

31 “ꞌBo Ãbũrámã ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘ꞌBá ꞌdãꞌbée gãkí dõ Mósẽ pi ẽ tị yịgá nẹ́bị̃ rĩ pi be sĩ, kộpi ícókí ꞌbá íngápi drãngárá gálésĩ rĩ ẽ tị yịị́ ku.’ ”

17

Yẹ́sụ̃ ímbá ꞌbá rĩ pi, kộpi ã ꞌokí rí tã pịrị

(Mãtáyo 18:6-7, 21-22; Mãrákõ 9:42)

1 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Tã sẽépi ꞌbá rĩ pi ímụ́ uꞌde ũnjĩkãnyã agá rĩ pi ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ꞌbo ĩzãngã rĩ úmvúlésĩ ímụ́ adri ꞌbá sẽépi ꞌbá rĩ ꞌdeépi ũnjĩkãnyã agá rĩ vé ni. 2 ꞌYĩkí dõ írã usegúgú umbe ni gé, ꞌbekí dõ ĩri yị̃ị́ tafu agá, ĩri adri múké, ã sẽ rí anjiŋá nyíríŋá rĩ pi ꞌdeé ũnjĩkãnyã agá ku. 3 Kúru lẽ ĩmi ndrekí múké, ã sẽkí ꞌbá ãzi ꞌdeé ũnjĩkãnyã agá ku.

“Mí ẹ́drị́pị ꞌo dõ ũnjĩkãnyã, lẽ mî lũ ĩri ní ꞌyozú kínĩ, ꞌo ũnjĩkãnyã. Mí ẹ́drị́pị újá dõ ẹ́sị́ rá, ꞌí trũ ĩri ĩrivé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. 4 ꞌO dõ mi ũnjí vú be ẹ́zị̂rị̃ ụ́ꞌdụ́ ãlu rĩ agá, ẹ́cị́ dõ mí vúgá nõlé vú be ẹ́zị̂rị̃, zị dõ trũngárá, lẽ mî trũ ĩri rá.”

5 Kúru ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní ꞌyozú Úpí ní kínĩ, “ꞌÍ sẽ ꞌbávé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã adri ũkpó ũkpó!”

6 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá dõ mãdãŋáŋá anigé, sụ̃ marígó ã fí mãdãŋáŋá rĩ tị́nị, ĩmi ícó ꞌyo pẹtị ãmbúgú ꞌdĩri ní, ‘ꞌÍ nje mi, ꞌí mụ mi saá yị̃ị́ tafu rĩ agá ꞌdãá,’ ĩri ícó ꞌi ꞌo sụ̃ ꞌdĩri tị́nị rá.

7 “Mívé ãtíꞌbá adri dõ ọ́mvụ́ gé, dõku adri dõ kãbĩlõ úcéngárá gá, kãdõ ímví ĩgõó ꞌbẹ̃tị́ nõó, mi nyo ícó ꞌyo ĩri ní, ‘Mí ímụ́ úrí vũgá ínyá nyaá ꞌdíni rá’? 8 Mí ícó ꞌyoó ꞌdíni ku. Mi ꞌyo, mí údé má ní ngá nyanya, mí íjị́ má vúgá nõó, mâ nya rí. Mi kúru ínyá rĩ nya, ãzini mi ngá mvụụ́mvụ rĩ mvụ. 9 Mí ícó õwõꞌdĩfô sẽé ãtíꞌbá rĩ ní ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ri ẹ̃zị́ mí ní lũú rĩ ngá. 10 Ĩri kpá adri ꞌdíni, ĩmi ꞌdụkí dõ tã ĩ ní lũú ĩmi ní rĩ ngaá rá, ĩmi ꞌyo, ‘ꞌBâ ãtíꞌbá, ꞌbá rĩ pi ícókí ꞌbâ íngú ku, ꞌbâ ri ẹ̃zị́ ĩ ní sẽé ꞌbá drị́gé rĩ nga.’ ”

Yẹ́sụ̃ ídrí ꞌbá mụdrị́ ũfú ní nyaá ni pi

11 Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌdeé mụụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, mụ lẹ́tị Sãmãríyã pi ãsámvú Gãlĩláyã be rĩ gé sĩ. 12 Yẹ́sụ̃ kã rií mụụ́ gụ́rụ́ ãzi agásĩ, ãgõ mụdrị́ ũfú ní nyaá ni pi tukí pá rárá rú, 13 kộpi rikí Yẹ́sụ̃ ri zịị́ ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ãmbúgú, Yẹ́sụ̃, ꞌí ꞌbã ẹ́sị́ múké ꞌbá ní fô.”

14 Yẹ́sụ̃ ní ãngũ ndrezú kộpi vúgá ꞌdãlé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi mụkí ĩmi iꞌdaá atala rĩ pi ẹndrẹtị gé.” Kộpi kâ mụụ́, ũfú rĩ ní dẹzú kộpi ã rụ́ꞌbá gá sĩ.

15 Kộpivé ãlu kã ndreé ũfú rĩ dẹ ꞌî rụ́ꞌbá gá sĩ gí, ĩri ní ꞌi újázú ĩgõzú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, ĩri ní Múngú ri íngúzú ụ́ꞌdụ́kọ́ bẽ ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Ũfú rĩ dẹ mâ rụ́ꞌbá gá sĩ gí.” 16 Ágó rĩ ũtị̃ kũmũcí ꞌî drị̃ sị̃ị́ vũgá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, sẽ Yẹ́sụ̃ ní õwõꞌdĩfô tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌí ní ꞌdĩri sĩ, ágó rĩ Sãmãríyãgú.

17 Yẹ́sụ̃ ní zịzú kĩnĩ, “ꞌBá má ní ídrí rĩ pi adrikí mụdrị́ kuyé? Úrõmĩ rĩ pi íngãá? 18 ꞌBá ãzi ĩgõ Múngú ní õwõꞌdĩfô sẽé kuyé, ꞌyéŋá jãkãgú rĩ ímụ́ õwõꞌdĩfô sẽé nĩ ãsĩ?” 19 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ nga mụụ́, mívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá sẽ mí ícá múké gí.”

Mãlũngã Múngú vé rĩ vé ímụ́ngárá

(Mãtáyo 24:23-28, 37-41)

20 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Mãlũngã Múngú vé rĩ ímụ́ ícá ngọ̃tụ́?” Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Mãlũngã Múngú vé rĩ ícókí rụ́ꞌbá ni ndreé ku. 21 ꞌBá rĩ pi ícókí ꞌyoó kínĩ, ‘Mãlũngã Múngú vé rĩ ĩri nõ,’ dõku ‘ĩri ꞌdã,’ ꞌdíni ku, ãꞌdiãtãsĩyã mãlũngã Múngú vé rĩ ĩmi ãsámvú gé nõgónõ.”*

22 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Lókí ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ĩmi ímụ́ ẹ́sị́ ꞌbã lẽzú ụ́ꞌdụ́ ꞌBá Mvá ní ímụ́zú rĩ ndrezú. ꞌBo ĩmi ícókí ndreé ku. 23 ꞌBá rĩ pi ímụ́ ꞌyo, ‘ꞌBá Mvá ri ꞌdã!’ dõku ‘Ĩri nõ!’ ꞌBo lẽ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí kộpivé tã ku, 24 Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ụ́ꞌdụ́ má ní ímụ́zú ĩgõzú rĩ, ĩri adri sụ̃ ũvi ní gaá lọ́kụ́ ãngũ ĩmgbẽrẽé íꞌdózú wọ̃ọ́kọ̃ ãzi gé cazú wọ̃ọ́kọ̃ ãzi gé rĩ tị́nị. 25 ꞌBo drị̃drị̃ ni, ma ímụ́ ĩzãngã nya ambamba, ꞌbá úyú ãndrũ nõri vé rĩ pi ímụ́ ma gã sĩ.

26 “Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ụ́ꞌdụ́ má ní ímụ́zú ĩgõzú rĩ, ĩri adri sụ̃ lókí Núwã† vé rĩ gé rĩ tị́nị. 27 Lókí Núwã vé rĩ gé, ꞌbá rĩ pi rikí ngá nyaá, rikí ngá mvụụ́, rikí ũkú jeé, ãzini rikí ũkú rĩ pi sẽé jeé ãgõ rĩ pi ní, cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ Núwã ní fizú kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ agá rĩ gé. Kúru yị̃ị́ ní tị̃zú, úꞌdị́ kộpi ũdrãá céré.

28 “Ụ́ꞌdụ́ má ní ímụ́zú ĩgõzú rĩ, ĩri kpá adri sụ̃ lókí Lótõ vé rĩ gé rĩ tị́nị, ꞌbá rĩ pi rikí ngá nyaá, rikí ngá mvụụ́, rikí ngá jeé, rikí ngá ụzịị́, rikí ngá saá, ãzini rikí jó sịị́. 29 ꞌBo ụ́ꞌdụ́ Lótõ ní fũzú Sõdómõ agásĩ rĩ gé, ãcíkúlúlú íngá ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ, lụ̃ kộpi drị̃gé sụ̃ yị̃ị́gọ́ tị́nị, úꞌdị́ kộpi ũdrãá céré.

30 “Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ụ́ꞌdụ́ má ní ímụ́zú ma iꞌdazú rĩ, ĩri adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị. 31 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, ꞌbá tụụ́pi ívé jó drị̃gé rĩ, ícó ísị́ ímụ́ ívé ngá jó agá rĩ pi ꞌdụụ́ ku. ꞌBá ọ́mvụ́ agá rĩ, ícó gõó mụụ́ ngá ãzi íꞌdụ́ ívé jó agá ꞌdãá ku. 32 Ĩmi ụ̃sụ̃kí drĩ tã ꞌi ngaápi Lótõ ũkú ni ã rụ́ꞌbá gá rĩ ká!* 33 ꞌBá rĩ ri dõ ívé ídrí ã tã mbaá áyu, ị́sụ́ ídríngárá‡ ku, ꞌbá ívé ídri adiípi sẽépi draápi rá rĩ, ĩri ídríngárá ị́sụ́ rá. 34 Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, ꞌbá ị̃rị̃ pi ímụ́ la gbọ́lọ́ drị̃gé, ĩ ãlu rĩ ꞌdụ, ĩ ãlu rĩ ku. 35 Ũkú ị̃rị̃ pi ímụ́ ngá ꞌyị trụ́ írã drị̃gé, ĩ ãlu rĩ ꞌdụ, ĩ ãlu rĩ ku. 36 Ãgõ ị̃rị̃ pi ímụ́ ọ́mvụ́ ꞌa, ĩ ãlu rĩ ꞌdụ, ĩ ãlu rĩ ku.”§

37 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩri zịzú kínĩ, “Úpí, tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi nga íngũgá?”

Ĩri ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Lógúnũ rĩ pi úmúkí dõ ĩ vũrã ꞌdãri gé, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ ãvũ ꞌdãgá ꞌdã, ĩri kpá adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩmi ndrekí dõ tã ꞌdĩꞌbée ri ĩ nga, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ ícá ĩnyiŋá gí.”

18

Ọ̃wụ́zị́gọ́ rĩ pi vé tã ágó tã lịị́pi rĩ be rĩ

1 Kúru Yẹ́sụ̃ ní nãpí ãzi ũlũzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, lẽ kộpi ã zịkí Múngú ri, kộpi ã kukí zịngárá rĩ ku. 2 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ágó ãzi tã lịị́pi ni kụ̃rụ́ ãzi gé, ru Múngú ri ku, ọ́sụ́ kpá ꞌbá ãzi vé tã sĩ ku. 3 Ũkú ãzi ọ̃wụ́zị́gọ́ rú ni kpá kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá, ọ̃wụ́zị́gọ́ rĩ ri ẹ́cị́ ágó tã lịị́pi rĩ ị̃vụ̃rọ̃ọ́ kĩnĩ, ‘Lẽ mî aco ꞌbávé tã ãríꞌbágú rĩ be rĩ pịrị.’

4 “ꞌBá tã lịị́pi rĩ gã sĩ vú be kárákará. Ụ̃dụ̃ ni gé, gõ ụ̃sụ̃ụ́ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kĩnĩ, ‘Á ru dõ Múngú ri ku, ãzini á mba dõ ꞌbá rĩ pi vé tã ku drãáãsĩyã, 5 ma ọ̃wụ́zị́gọ́ ꞌdĩri vé tã aco pịrị rá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ri ẹ́cị́ mâ drị̃ iza. Má aco dõ ĩrivé tã ku, ĩri nyo gõ ri ẹ́cị́ mâ drị̃ iza.’ ”

6 Úpí ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi yịkí drĩ ágó tã lịị́pi pịrị ku ꞌdĩri vé tã ĩri ní ꞌyoó ꞌdĩri ká. 7 Múngú ícó nyo ꞌbá ꞌí ní ũpẽé riꞌbá ngoꞌbée ꞌí ẹndrẹtị gé ụ̃tụ́ŋá pi ị́nị́ŋá be rĩ pi vé tã lịị́ pịrị ku? Ícó nyo kộpi ẽ ĩzã koó mbẽlẽŋá ku? 8 Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, Múngú ri ímụ́ kộpivé tã lị pịrị, ĩri lị mbẽlẽŋá. ꞌBo ma ꞌBá Mvá ꞌi, má kãdõ ímụ́, ma nyo ícó ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ngárá be ni ị́sụ́ vũ drị̃gé nõgó rá?”

Nãpí Fãrụ́sị̃gú rĩ vé rĩ, ãzini ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi rĩ vé rĩ

9 Yẹ́sụ̃ ní nãpí ꞌbá ụ̃sụ̃ꞌbá kínĩ, ĩ tã be pịrị, ꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ ndreꞌbá kú ẹ̃zị́ ãkó rĩ pi vé tã ũlũzú kĩnĩ: 10 “ꞌBá ị̃rị̃ fikí Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá Múngú ri zịngárá gá, ágó ãzi rĩ Fãrụ́sị̃gú, ãzi rĩ ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi ni. 11 Fãrụ́sị̃gú rĩ ní ngazú pá tuzú ụrụ sĩ, ri Múngú ri zịị́, ri ꞌi íngú kĩnĩ, ‘Múngú, á sẽ mí ní õwõꞌdĩfô, má adri sụ̃ ꞌbá ngá aliꞌbá rĩ pi tị́nị ku, ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi tị́nị ku, ꞌbá ọ̃wụ́ rú rĩ pi tị́nị ku, dõku ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi ꞌdĩri tị́nị ku. 12 Ma ri ma aꞌbi ngá nyangárá sĩ ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ Sẹ̃bị́tị̃ ãlu agá, ngá mụdrị́ agá, ma ri ãlu ni íꞌdụ́ sẽ mí ní.’

13 “ꞌBo ágó mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi rĩ tu pá kuú rárá rú, sâ ĩri ní rizú Múngú ri zịzú rĩ gé, ꞌbã ꞌî mị ãngũ ndrezú ꞌbụ̃ gélé kuyé, ri ꞌî bẹ̃drị̃ dịị́ ĩzãngã ĩzãngã rú kĩnĩ, ‘Múngú, mî ẹ́sị́ ã adri ĩdríkídri má ní, ma ꞌbá ũnjĩkãnyã be ni!’ ”

14 Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú kĩnĩ, “Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ãgõ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée kâ mvií gõó ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãá, Múngú ãꞌyĩ ágó mũfẽngã uꞌdụụ́pi rĩ adrií ꞌbá pịrị, adri ꞌyozú kínĩ Fãrụ́sị̃gú rĩ kuyé. ꞌBá riípi ꞌi íngúpi íngúngũ rĩ, ĩ ímụ́ ĩri ndre ku mãdãŋá, ꞌbá ꞌi ꞌbãápi kú mãdãŋá rĩ, ĩ ímụ́ ĩri íngúngũ.”

Yẹ́sụ̃ ꞌbã tãkíri anjiŋá nyíríŋá rĩ pi drị̃gé

(Mãtáyo 19:13-15; Mãrákõ 10:13-16)

15 ꞌBá rĩ pi rikí ĩvé anjiŋá íjị́ ímụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá, ã tị̃ rí drị́ kộpi drị̃gé. ꞌBo ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé, kộpi ní útrézú ꞌbá ꞌdĩꞌbée drị̃gé. 16 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní anjiŋá rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ugakí anjiŋá rĩ pi ku, ĩmi kukí kộpi ẽ ímụ́kí má vúgá nõó, ãꞌdiãtãsĩyã mãlũngã Múngú vé rĩ, ĩri ꞌbá adriꞌbée sụ̃ anjiŋá nõꞌbée tị́nị rĩ pi vé ni. 17 Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ ãꞌyĩ dõ mãlũngã Múngú vé rĩ sụ̃ mváŋá mãdãŋá tị́nị ku, ícó fií mãlũngã Múngú vé rĩ agá ku.”

Ágó ãꞌbú be rĩ vé tã

(Mãtáyo 19:16-30; Mãrákõ 10:17-31)

18 Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé drị̃koma ãzi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Mi ímbápi adriípi múké rĩ, mâ ꞌo ãꞌdi mâ ị́sụ́ rí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ãní?”

19 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ngá mí ní ma zịzú ꞌbá múké rĩ ãꞌdi? ꞌBá ãzi múké ni ꞌdãáyo, ꞌyéŋá Múngú ri múké nĩ. 20 Mí nị̃ tãị́mbị́ rĩ rá, tãị́mbị́ rĩ kĩnĩ, ‘Lẽ mî ꞌbã ọ̃wụ̃ ku, lẽ mî ꞌdị ꞌbá ku, lẽ mî ụ̃gụ̃ ꞌbá ãzi ã ngá ku, lẽ mî úlị́ ũnjõ ꞌbá ãzi drị̃gé ku, lẽ mî ị̃njị̃ mí ẹ́tẹ́pị pi mí ẹ́ndrẹ́pị be ị̃njị̃njị̃.’ ”*

21 Ágó rĩ ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Íꞌdózú má ní adrizú mváŋá rú rĩ gé ꞌdãá, cĩmgbá ãndrũ sĩ, á ꞌdụ tãị́mbị́ ꞌdĩꞌbée vé tã ngaá céré rá.”

22 Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩri yịị́, ĩri ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Ngá ãzi ãlu anigé ꞌi ꞌo drĩ kuyé. Lẽ mî ụzị mívé ngá rĩ pi ãrẽvú céré, ꞌi sẽ mũfẽngã ni ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní, mi ímụ́ adri ãꞌbú be ambamba ꞌbụ̃ gé ꞌdãá. Kúru mí ímụ́ mâ pámvú ũbĩí.”

23 Ágó rĩ kã tã ꞌdĩri yịị́, ẹ́sị́ ni ị́sụ́ ĩzãngã, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ãꞌbú be ambamba. 24 Yẹ́sụ̃ ní ĩri ndrezú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá ãꞌbú be rĩ vé fingárá mãlũngã Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, tã ni ũkpó ũkpó. 25 Ádarú, kámĩlõ vé fingárá sĩndánĩ ã úlẽ gá sĩ rĩ mbamba, ꞌbo ꞌbá ãꞌbú be rĩ vé fingárá mãlũngã Múngú vé rĩ agá rĩ mba ndẽé rá.”

26 ꞌBá tã ꞌdĩri yịꞌbá rĩ pi ní zịzú kínĩ, “Dõ ꞌdíni, ãꞌdi ri ícó ídríngárá ị́sụ́ nĩ?”

27 Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Ngá ꞌbá rĩ pi ní ícó ꞌoó bã ku rĩ, Múngú ri ꞌo rá.”

28 Pétẽró ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá kukí ꞌbávé ngá rĩ pi ãrẽvú céré, ꞌbâ ri mî pámvú ũbĩ.”

29 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ívé ꞌbẹ̃tị́ kuúpi, dõku ívé ũkú kuúpi, dõku ívé ẹ́drị́pị́ị kuúpi, dõku ívé ẹ́tẹ́pị pi kuúpi ẹ́ndrẹ́pị be, ãzini ívé anjiŋá kuúpi mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã sĩ rĩ, 30 Múngú ri ĩri ní ngá sẽ ambamba vũ drị̃gé nõgó, úmvúlésĩ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé, ĩri ídrí ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá.”

Yẹ́sụ̃ átá ívé drãngárá ã tã dị̃ị́

(Mãtáyo 20:17-19; Mãrákõ 10:32-34)

31 Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi zịzú gãrã gá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBâ ri mụ Yẹ̃rụ́sãlémã gá, ma ꞌBá Mvá ꞌi, tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí mâ tã sĩ rĩ, ĩri ímụ́ ꞌi nga fũ tị ni gé rá. 32 Ĩ ímụ́ ma rụ sẽ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi drị́gé. Kộpi gụ má sĩ, kộpi ma uꞌda, kộpi tụ̃sụ́ úwé mâ rụ́ꞌbá gá. 33 Kộpi ma ũgbã, kộpi ma ꞌdị drã rá, ꞌbo ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ma gõ íngá ídri rú ũzi.”

34 ꞌBo tã ꞌdĩri fi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi drị̃gé ãluŋáni kuyé, tã rĩ vé ífífí zụ̃ ꞌi kộpi ní rá, kộpi nị̃kí tã ĩri ní átá ꞌdĩri vé ífífí kuyé.

Yẹ́sụ̃ zị̃ ꞌbá mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí ni ẽ mị ãngũ ndreé

(Mãtáyo 20:29-34; Mãrákõ 10:46-52)

35 Yẹ́sụ̃ pi kâ ícá ĩnyiŋáŋá kụ̃rụ́ Yẹ́rị̃kọ̃ vé rĩ gé, ágó ãzi mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí ni úrí kuú lẹ́tị jẽlé gá, ĩri ri ngá mã. 36 Ágó rĩ kã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi vé ụ́ꞌdụ́kọ́ yịị́, kộpi ri aga mụzú, ĩri ní zịzú kĩnĩ, ngá riípi ꞌoópi ꞌdíni rĩ ãꞌdi. 37 ꞌBá rĩ pi ní lũzú ĩri ní kínĩ, “Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétã vé rĩ ri aga mụzú nĩ.”

38 Ágó rĩ ní zịzú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Yẹ́sụ̃, Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ,* ꞌí ndre ĩzãngã mávé nõri fô!”

39 ꞌBá ꞌdeꞌbá drị̃drị̃ rĩ pi ní trezú ágó rĩ drị̃gé kínĩ, ã újí kíri, ꞌbo ágó rĩ gõ treé mụzú drị̃gélé kĩnĩ, “Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ, ꞌí ndre ĩzãngã mávé nõri fô!”

40 Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩri yịị́, ĩri ní pá tuzú. Ĩri ní ꞌyozú, ẽ íjị́kí ágó rĩ ꞌí vúgá nõó. Ágó rĩ kã ícá ĩnyiŋá, Yẹ́sụ̃ ní ĩri zịzú kĩnĩ, 41 “ꞌÍ lẽ mâ ꞌo mí ní ãꞌdi?”

Ágó rĩ ní újázú kĩnĩ, “Úpí, á lẽ ãngũ ndreé.”

42 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ídrí mi gí. Mî mị ã ndre ãngũ.” 43 Koro ágó rĩ ẽ mị ní ꞌi zị̃zú ãngũ ndrezú, ĩri ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá sĩ, ri Múngú ri íngú mụzú. ꞌBá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé, kộpi íngúkí kpá Múngú ri rá.

19

Zãkáyo mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi rĩ vé tã

1 Yẹ́sụ̃ ní fizú mụzú kụ̃rụ́ Yẹ́rị̃kọ̃ vé rĩ agá ꞌdãá, ẹlị mụzú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ. 2 Ágó ãzi ꞌdãlé, rụ́ ni Zãkáyo ꞌi, ĩri ꞌbá ãmbúgú mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi ni, ĩri ãꞌbú be ambamba. 3 Zãkáyo ri úvá be lẽzú Yẹ́sụ̃ ri ndrezú, ꞌbo ĩri ní adrií ẹ̃lị́ŋá rĩ sĩ, ícó Yẹ́sụ̃ ri ndreé ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé sĩ ku. 4 Kúru Zãkáyo ní njuzú mụzú drị̃drị̃, ĩri ní tụzú pẹtị ãmbúgú ĩ ní zịị́ sĩkãmórẽ rĩ sị́gé, ꞌî ndre rí Yẹ́sụ̃ ri bẽnĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ lẹ́tị ꞌdãri gé sĩ.

5 Yẹ́sụ̃ kã caá pẹtị rĩ ã jẽlé gá ꞌdãá, ĩri ní ãngũ ndrezú ụrụ ꞌdãá, Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Zãkáyo, mí ísị́ vũgá nõó mbẽlẽ. Ãndrũ sĩ á lẽ mụụ́ adrií mívé ãngá.” 6 Zãkáyo ní koro ísị́zú vũgá nõó, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ́ꞌyị́zú ãyĩkõ sĩ, ĩri jịzú mụzú ívé ãngá ꞌdãá.

7 ꞌBá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ndreé, kộpi rikí unuú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri mụ adrií ụ̃mụ́ rú ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoópi ꞌdĩri vé ãngá.”

8 ꞌBo Zãkáyo ní ngazú ụrụ sĩ, ĩri ní ꞌyozú Úpí ní kĩnĩ, “Úpí, ꞌí ndre drĩ ká! Ma mávé ãꞌbú aco ị̃rị̃, ma ãlu ni sẽ ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní. Á ꞌdụ dõ ꞌbá ãzi vé ngá ũnjõ sĩ, ma ãrígó ní újá sẽ ĩri ní vú be sụ.”

9 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Zãkáyo ní kĩnĩ, “Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ nõri gé, ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ nõri ãsámvú gé rĩ pi ị́sụ́kí pangárá gí, ãꞌdiãtãsĩyã ágó nõri mvá Ãbũrámã vé ni.* 10 Má ꞌBá Mvá ꞌi, má ímụ́ ꞌbá ãvĩꞌbá gí rĩ pi ndãá, ãzini kộpi paá ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ.”

Nãpí ãtíꞌbá mụdrị́ rĩ pi vé rĩ

(Mãtáyo 25:14-30)

11 ꞌBá rĩ pi kâ rií tã Yẹ́sụ̃ ní átá ꞌdĩri yịị́, Yẹ́sụ̃ ní átázú kộpi ní nãpí sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ca ĩnyiŋá Yẹ̃rụ́sãlémã gá gí, ãzini ꞌbá rĩ pi ụ̃sụ̃kí, mãlũngã Múngú vé rĩ ímụ́ ꞌi iꞌda mbẽlẽŋá. 12 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ágó ãzi ãmbúgú ꞌde mụụ́ ãngũ rárá rú ni gé, ã ꞌbãkí rí ꞌi ꞌbãgú rú, ꞌí újá rí kúru ꞌi ĩgõó. 13 Ágó rĩ ní drĩ ngazú mụzú kuyé rĩ gé, zị ívé ãtíꞌbá mụdrị́ rĩ pi ímụ́ ꞌí vúgá nõó, awa kộpi ní mũfẽngã jũrú mãdãŋá ni sĩ† ãlu ãlu, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Ĩmi ngakí ẹ̃zị́ ãní cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ má ní ĩgõzú rĩ gé, ã tị rí tịtị.’

14 “ꞌBo ꞌbá ĩrivé ãngũ agá rĩ pi lẽkí ĩri ã tã ku, kộpi pẽkí ꞌbá ụrụkọ mụụ́ ĩri ã vụ́drị̃ gé sĩ, kộpi ã mụkí ꞌyoó, ‘ꞌBá lẽkí ágó ꞌdĩri ã adri ꞌbávé ꞌbãgú rú ku.’

15 “ꞌBo ꞌbãkí ágó rĩ ꞌbãgú rú rá, ĩri ní ímvízú ĩgõzú ívé ãngá nõó. Ĩri ní ívé ãtíꞌbá ꞌí ní mũfẽngã awazú kộpi ní rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, lẽ nị̃ị́ dõ mũfẽngã rĩ tị caá ngõpí.

16 “Ãtíꞌbá drị̃drị̃ rĩ ní ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Ãmbúgú mávé rĩ, mũfẽngã jũrú mãdãŋá ãlu mí ní sẽé má ní rĩ, á nga ẹ̃zị́ ãní, tị caá mụdrị́.’

17 “ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ ꞌo múké, mi ãtíꞌbá múké! Ãꞌdiãtãsĩyã mũfẽngã mãdãŋá ꞌdĩri sĩ, ꞌí ꞌbã ẹ́sị́ ẹ̃zị́ ngazú ãní rá, ma nóni mi ꞌbã adri gávãnã kụ̃rụ́ mụdrị́ rĩ pi vé ni.’

18 “Ãtíꞌbá ãzi rĩ ní ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Ãmbúgú mávé rĩ, mũfẽngã jũrú mãdãŋá ãlu mí ní sẽé má ní rĩ, á nga ẹ̃zị́ ãní, tị caá tọ̃wụ́.’

19 “ꞌBãgú rĩ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ ꞌo múké! Ma nóni mi ꞌbã adri gávãnã kụ̃rụ́ tọ̃wụ́ rĩ pi vé ni.’

20 “Kúru ãtíꞌbá ãzi rĩ ní ímụ́zú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Ãmbúgú mávé rĩ, mũfẽngã jũrú mãdãŋá ãlu mí ní sẽé má ní rĩ, ĩri nõ, á zụ̃ ĩri múké bõngó agá. 21 Á ꞌo mí sĩ ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã mívé tã ẽ sị́ mbamba, mi ri ngá mí ní ẹ̃zị́ ni ngaá kuyé rĩ pi uꞌdụ ꞌbá rĩ pi drị́gé sĩ, ãzini mi ri ãnyãngã mí ní saá nĩ kuyé rĩ pi ĩkũnã.’

22 “ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘Mi ãtíꞌbá ũnjí, ma tã lị mí drị̃gé tã ĩfũúpi mí tị gé ꞌdĩri sĩ! ꞌÍ nị̃ rá, mâ tã ẽ sị́ mbamba, ma ri ngá má ní ẹ̃zị́ ni ngaá kuyé rĩ pi uꞌdụ ꞌbá rĩ pi drị́gé sĩ, ãzini ma ri ãnyãngã má ní saá nĩ kuyé rĩ pi ĩkũnã. 23 ꞌÍ ꞌbã té mávé mũfẽngã rĩ jó mũfẽngã ꞌbãzú rĩ agá kuyé ãsĩ? Má kãdõ ĩgõó, má té ị́sụ́ tị gí.’

24 “ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú ãtíꞌbá ụrụkọ pá tuꞌbá ĩnyiŋá ꞌdãlé rĩ pi ní kĩnĩ, ‘Ĩmi ꞌdụkí mũfẽngã jũrú mãdãŋá ãlu rĩ drị́ ni gé sĩ rá, ĩmi sẽkí ãtíꞌbá mũfẽngã ẹ́ꞌyị́pi jũrú mãdãŋá mụdrị́ rĩ ní.’

25 “Ãtíꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, ‘Ãmbúgú ꞌbávé rĩ, ĩrivé mũfẽngã fífí jũrú mãdãŋá mụdrị́.’

26 “ꞌBãgú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá adriípi ngá be rĩ, ĩ ĩri ní ngá ãzi sẽ ãmbúgú, ꞌbo ꞌbá ngá ãkó rĩ, ngá ĩrivé rĩ, ĩ ꞌdụ drị́ ni gé sĩ rá. 27 ꞌBo mávé ariꞌba ꞌyoꞌbá kínĩ mâ adri ĩvé ꞌbãgú rú ku ꞌdĩꞌbée, ĩmi íjị́kí kộpi, ĩmi úꞌdị́kí kộpi má andregá ꞌdĩgé.’ ”

Yẹ́sụ̃ vé fingárá Yẹ̃rụ́sãlémã agá rĩ

(Mãtáyo 21:1-11; Mãrákõ 11:1-11; Yũwánĩ 12:12-19)

28 Yẹ́sụ̃ kã tã rĩ átá dẹẹ́, ĩri ní ꞌdezú mụzú Yẹ̃rụ́sãlémã gálé rú. 29 Yẹ́sụ̃ pi kâ caá ĩnyiŋá kụ̃rụ́ Bẽtẽfágẽ vé rĩ gé, ãzini kụ̃rụ́ Bẽtẽníyã vé rĩ gé, ánga ĩ ní zịị́ Írã Õlívẽ‡ vé rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ni pi pẽzú, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, 30 “Ĩmi mụkí gụ́rụ́ ĩmi ẹndrẹtị gé ꞌdãri gé, ĩmi kádõ fií caá gụ́rụ́ rĩ agá ꞌdãá, ĩmi dõngí mbaápi úꞌdí rú ni ị́sụ́, ꞌyĩkí kú ꞌdãá, ꞌbá ãzi tụ drĩ úrí drị̃ ni gé kuyé, ĩmi ĩtrũkí ĩri íjị́ má vúgá nõó. 31 ꞌBá ãzi zị dõ ĩmi, ‘Ĩmi ri dõngí rĩ trũ ãlé?’ Ĩmi ꞌyokí ĩri ní, ‘Úpí lẽ dõngí rĩ nĩ.’ ”

32 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní pẽé mụụ́ ꞌdĩꞌbée mụkí dõngí rĩ ị́sụ́, sụ̃ ĩri ní lũú ĩ ní rĩ tị́nị. 33 Kộpi kâ rií dõngí rĩ trũú, dõngí ꞌdị́pa ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ri dõngí rĩ trũ ãlé?”

34 Kộpi ní újázú kínĩ, “Úpí lẽ dõngí rĩ nĩ.”

35 Kộpi ní dõngí rĩ íjị́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõlé, kộpi ní ĩvé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ pi ꞌbezú dõngí rĩ ã úgóró gá, Yẹ́sụ̃ ní tụzú úrízú drị̃ ni gé. 36 Yẹ́sụ̃ kã rií mụụ́, ꞌbá rĩ pi rikí ĩvé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ pi ajaá mụzú lẹ́tị rĩ drị̃gé sĩ.

37 Yẹ́sụ̃ kâ mụụ́ caá vũrã lẹ́tị rĩ ní úlúzú mụzú Írã Õlívẽ vé rĩ gé rĩ gé ꞌdãá, ꞌbá bị́trị́ká ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi íꞌdókí rií Múngú ri íngú ãyĩkõ sĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá tã ãyãzú ãyãyã kộpi ní ndreé rĩ sĩ.

38 “Tãkíri ã adri ꞌbãgú ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ§ drị̃gé!”*

“Tãkíri ã adri ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ẽ íngúkí Múngú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ íngúngũ!”

39 Fãrụ́sị̃ ã ụrụkọ ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, kộpi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Ímbápi, ꞌí ꞌyo mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá ꞌdĩꞌbée ã újíkí kíri!”

40 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, kộpi újíkí dõ kíri, írã ꞌdĩꞌbée ícó ma íngú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá rá.”

Yẹ́sụ̃ ngo kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ ã tã sĩ

41 Yẹ́sụ̃ kã mụụ́ caá ĩnyiŋá kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ gé ꞌdãá, kã kụ̃rụ́ rĩ ndreé, íꞌdó ngoó kụ̃rụ́ rĩ ã tã sĩ ngongo. 42 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mívé ꞌbá rĩ pi nị̃kí ngá tãkíri íjị́pi ĩ ní ụ́ꞌdụ́ ãndrũ nõri gé rĩ kuyé, á lẽ kõdô kộpi ã nị̃kí, ꞌbo ũzụ̃kí kộpi ní tã ni ũzụ̃zụ̃. 43 Ụ́ꞌdụ́ ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ĩmivé ariꞌba rĩ pi ímụ́ ãbi sị ĩmi gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, kộpi ĩmi ce ku ágágá, kộpi lẹ́tị rĩ pi ọ̃zụ̃ céré. 44 Kộpi ĩmi ꞌdụ aꞌbe vũgá ĩmivé anjiŋá rĩ pi be. Kộpi ícókí írã mváŋá ãzi kuú ọ́gụ́pị drị̃gé ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí sâ Múngú ní ímụ́zú ĩmi vúgá nõó rĩ kuyé.”

Yẹ́sụ̃ údró ꞌbá rĩ pi Jó Múngú vé rĩ agásĩ

(Mãtáyo 21:12-17; Mãrákõ 11:15-19; Yũwánĩ 2:13-22)

45 Kúru Yẹ́sụ̃ ní fizú Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ĩri ní íꞌdózú ꞌbá ngá ụzịꞌbá rĩ pi údrózú ĩvé vũrã ngá ụzịzú rĩ pi gé sĩ. 46 Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ‘Jó mávé rĩ, ĩri jó rizú ma zịzú ni,’* ꞌbo ĩmi újákí jó rĩ ícá ‘vũrã ụ̃gụ́ꞌbá rĩ pi ní rizú adrizú ni.’* ”

47 Ụ́ꞌdụ́ céré, Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá. ꞌBo atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi be, ãzini drị̃koma ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãlé rĩ pi be, kộpi rikí lẹ́tị ndãá lẽzú Yẹ́sụ̃ ri ꞌdịzú drãzú ꞌdĩísĩ rá. 48 ꞌBo kộpi ị́sụ́kí lẹ́tị ĩri ꞌdịzú drãzú kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi ꞌbãkí úvá rizú tã ĩri ní átá rĩ yịzú.

20

Yãhụ́dị̃ rĩ pi zịkí ũkpõ Yẹ́sụ̃ ní ẹ̃zị́ ngazú rĩ vé tã

(Mãtáyo 21:23-27; Mãrákõ 11:27-33)

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌbá rĩ pi ímbá, ãzini rií ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú kộpi ní Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi be, ãzini Yãhụ́dị̃ ambugu rĩ pi be, ímụ́kí ĩri vúgá. 2 Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌÍ lũ ꞌbá ní, mi ri tã ꞌdĩꞌbée nga ũkpõ ãꞌdi vé ni sĩ? Ãꞌdi sẽ mí ní ũkpõ ꞌdĩri nĩ?”

3 Ĩri ní újázú kĩnĩ, “Á lẽ drĩ kpá ĩmi zịị́, ĩmi lũkí má ní, 4 ũkpõ Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú ꞌdĩri íngá ꞌbụ̃ gélésĩla, dõku ꞌbá áda sẽ ĩri ní ũkpõ ꞌdĩri nĩ?”

5 Kộpi ní átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “ꞌBá ꞌyokí dõ tã ni íbí íngá ꞌbụ̃ gélésĩ, ĩri ꞌbâ zị, ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃kí ĩri kuyé ãsĩ. 6 ꞌBá ꞌyokí dõ tã ni íbí íngá ꞌbá áda vúgá, ꞌbá rĩ pi ꞌbâ úvị́ írã sĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ãꞌyĩkí rá ꞌyozú kínĩ, Yũwánĩ ri nẹ́bị̃.”

7 Kúru kộpi ní újázú kínĩ, “ꞌBá nị̃kí kuyé ãꞌdi sẽ dõ ĩri ní ũkpõ bãtízĩmũ sẽzú ꞌdĩri nĩ.”

8 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á lẽ ũkpõ má ní ẹ̃zị́ ngazú ãní rĩ vé tã ũlũú ĩmi ní ku.”

Nãpí ãgõ ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá rĩ pi vé rĩ

(Mãtáyo 21:33-46; Mãrákõ 12:1-12)

9 Yẹ́sụ̃ ní gõzú ꞌbá rĩ pi ní nãpí ꞌdĩri ũlũzú kĩnĩ, “Ágó ãzi ꞌã ọ́mvụ́, sa pẹtị vị́nyọ̃ vé ni pi* ꞌa ni gé, ĩri ní ọ́mvụ́ rĩ ẹzịzú ꞌbá ụrụkọ ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá ni pi ní, ĩri ní ngazú mụzú adrizú ãngũ ãzi gé ílí be kárákará. 10 Lókí ãnyãngã ĩkũnãzú rĩ kã ícó, ĩri ní ãtíꞌbá pẽzú mụzú ꞌbá ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãá, kộpi ã sẽkí rí pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ vé ũꞌa ụrụkọ ꞌí ní. ꞌBo ꞌbá ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá rĩ pi fụkí ĩri, pẽkí ĩri mụzú drị́ be ule. 11 Ĩri ní ãtíꞌbá ãzi pẽzú, ꞌbo kộpi ũgbãkí ĩri, kộpi ꞌokí ĩri ũnjí, pẽkí ĩri mụụ́ drị́ be ule. 12 Ĩri ní kpá ãtíꞌbá ãzi pẽzú, kộpi fụkí ĩri ũnjí ũnjí ãzó be, kộpi drokí ĩri fũú ọ́mvụ́ rĩ agásĩ ãmvé.

13 “Ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Mâ ꞌo rí ãꞌdi? Dõ ꞌdíni, ma mávé mvá má ní lẽélẽ rĩ pẽ mụzú áyu, sâ ãzi sĩ kộpi ĩri ị̃njị̃ rá.’

14 “ꞌBo ꞌbá ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá rĩ pi kâ mvá rĩ ndreé, kộpi rikí átá ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, ‘ꞌBá ímụ́pi ĩrivé ngá ẽ tị rụụ́pi rĩ ꞌdĩ. Lẽ ꞌbâ ꞌdịkí ĩri drãá ꞌdĩísĩ rá, ngá ọ́mvụ́ agá rĩ ã adri rí ꞌbávé ni.’ 15 Kộpi ní ĩri drozú ọ́mvụ́ rĩ agásĩ, kộpi ní ĩri ꞌdịzú drãzú.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi ní ụ̃sụ̃zú rĩ gé, ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ri ꞌbá ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá ꞌdĩꞌbée ꞌo ngóni? 16 Á ꞌyo ĩmi ní, ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ri ímụ́ ꞌbá ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá ꞌdĩꞌbée úꞌdị́ ũdrã rá, ĩri ọ́mvụ́ rĩ sẽ ꞌbá ụrụkọꞌbée ní.”

ꞌBá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Lẽ tã ꞌdĩri ã nga ꞌi ꞌdíni ku.”

17 Yẹ́sụ̃ ní ãngũ ndrezú kộpi vúgá ꞌdãá, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ,

“ ‘Írã ándúrú ꞌbá jó sịꞌbá rĩ pi ní gãá sĩ rĩ,

újá nóni ꞌi ícá írã sẽépi jó rĩ ní pá tuzú ãní ũkpó ũkpó ni,’* ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi?

18 ꞌBá íꞌdépi írã ꞌdãri drị̃gé rĩ, ĩri ũŋõ kũꞌyúkũꞌyú, ꞌbo írã rĩ íꞌdé dõ ꞌbá rĩ drị̃gé, ĩri ꞌbá rĩ ínjí ku kpásákpásá.”

19 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi lẽkí kõdô Yẹ́sụ̃ ri rụụ́ sâ ꞌdãri gé, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri nãpí ꞌdĩri átá ĩvé tã sĩ. ꞌBo kộpi ꞌokí ꞌbá rĩ pi sĩ ụ̃rị̃ sĩ.

Mũfẽngã umbe jezú rĩ vé ũfẽngárá ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní rĩ

(Mãtáyo 22:15-22; Mãrákõ 12:13-17)

20 Kộpi tẽkí rií Yẹ́sụ̃ ri ndreé, kộpi ní ꞌbá ãngũ úmíꞌbá ni pi pẽzú mụzú Yẹ́sụ̃ ri úmízú, ꞌbá ãngũ úmíꞌbá rĩ pi ꞌbãkí ĩ kú ꞌbá tã be pịrị ni pi rú. Kộpi lẽkí kõdô átángá ũnjí ị́sụ́ yịị́ Yẹ́sụ̃ tị gé, ĩ rụkí rí ĩri ãní, ĩ jịkí rí ĩri mụụ́ sẽé gávãnã ũkpõ be tã lịị́pi rĩ drị́gé. 21 ꞌBá ãngũ úmíꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, “Ímbápi, ꞌbá nị̃kí rá, átángá mí ní rií átá rĩ, ãzini tã mí ní rií ímbá rĩ, ĩri pịrị, mí újá mívé yị̃kị̂ ku, mi ri ꞌbá rĩ pi vé tã ꞌdụ nga trõtrõ, mi ri tã áda íngápi Múngú vúgá rĩ ímbá. 22 ꞌÍ lũ ꞌbá ní, ĩri nyo múké ꞌbá ní mũfẽngã umbe jezú rĩ ũfẽzú ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní, dõku ꞌbâ ũfẽkí ku?”

23 Yẹ́sụ̃ nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, kộpi lẽkí tã ũnjí ị́sụ́ yịị́ ꞌí tị gé, kúru ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, 24 “Ĩmi iꞌdakí má ní mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãlu ni.” Ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ị́ndrị́lị́kị́ mũfẽngã rụ́ꞌbá gá ꞌdĩri, ãzini rụ́ rụ́ꞌbá ni gé ꞌdĩri ãꞌdi vé ni?”

25 Kộpi ní újázú kínĩ, “ꞌBãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ vé ni.”

Kúru ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ngá ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ, ĩmi sẽkí ĩri ní, ngá Múngú vé rĩ, ĩmi sẽkí Múngú ní.”

26 Kộpi ị́sụ́kí átángá ũnjí tị ni gé ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãlé ãluŋáni kuyé. Kộpi ãyãkí tã ĩri ní újá ꞌdĩri sĩ rá, sẽ kộpi újíkí kíri.

Íngángárá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rĩ vé tã

(Mãtáyo 22:23-33; Mãrákõ 12:18-27)

27 Yãhụ́dị̃ ambugu zịlé Sãdókẽ† ꞌyoꞌbá kínĩ, ꞌbá rĩ drã dõ gí, gõ íngá ídri rú ku rĩ pi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó. 28 Kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Ímbápi, Mósẽ sĩ ꞌbá ní kĩnĩ, ‘ꞌBá rĩ vé ẹ́drị́pị drã dõ, ku dõ ọ̃wụ́zị́ kú mvá ãkó, ꞌbá drãápi rĩ vé ẹ́drị́pị rĩ gõ ọ̃wụ́zị́ rĩ ẹ́ꞌyị́, kộpi anji tị ọ̃wụ́zị́ rĩ be, anji kộpi ní tịị́ rĩ pi gõ adri ẹ́drị́pị drãápi ꞌdãri vé ni.’* 29 Ọ́tụ́ anji ãgõ ẹ́zị̂rị̃ ẹ́drị́pị́ị rú. Mvá kãyú rĩ je ũkú, drã kú mvá ãkó. 30 Ẹ́drị́pị ꞌdeépi vú ni gé sĩ rĩ ní ọ̃wụ́zị́ rĩ ẹ́ꞌyị́zú, ĩri ní kpá drãzú mvá ãkó. 31 Ẹ́drị́pị ꞌdeépi ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé sĩ rĩ ní kpá ọ̃wụ́zị́ rĩ ẹ́ꞌyị́zú, ĩri ní kpá drãzú mvá ãkó. Anji ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée céré ẹ́ꞌyị́kí ọ̃wụ́zị́ rĩ rá, kộpi ũdrãkí céré mvá ãkó. 32 Ụ̃dụ̃ ni gé, ũkú rĩ ní kpá drãzú. 33 Kúru ꞌí lũ ꞌbá ní, lókí Múngú kãdõ ímụ́ ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ingaá gõó ídri rú, ũkú ꞌdĩri ímụ́ adri ãꞌdi vé ni?”

34 Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Ãjẽ ágó pi ní ĩ jezú ũkú be rĩ, ĩri ꞌyéŋá ꞌi nga vũ drị̃gé nõgó. 35 ꞌBo ꞌbá úmvúlésĩ Múngú ní ãꞌyĩí adrií pịrị íngáꞌbá gõꞌbá ídri rú drãngárá gálésĩla rĩ pi, ãgõ rĩ pi jekí ũkú ku, ũkú rĩ pi jekí ãgõ ku, 36 kộpi ícókí gõó ũdrãá dị̃ị́ ku, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi adri sụ̃ mãlãyíkã rĩ pi tị́nị. Kộpi anji Múngú vé ni, ingakí kộpi drãngárá gálésĩla ídri úꞌdí rĩ ị́sụ́ gí.

37 “Úꞌdógúꞌdógú ãcí ní dị̃zú pẹtị amuúpi kụ̃mvụ̃ rĩ agá rĩ vé rĩ ꞌyo ꞌdíni, Mósẽ sĩ tã rĩ lũzú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbée gí rĩ pi íngá gõ ídri rú ũzi, kĩnĩ Úpí ri ‘Múngú Ãbũrámã vé ni, Múngú Ĩsákã vé ni, ãzini Múngú Yõkóbũ vé ni.’* 38 Múngú adri ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé ni ku. Múngú ri ꞌbá ídri rú rĩ pi vé ni, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ndre ꞌbá rĩ pi ꞌí mị gé ꞌdãá ídri rú.”

39 ꞌBá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ ní ꞌyozú kínĩ, “Ímbápi, tã mí ní újá ꞌdĩri ĩri múké!” 40 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, ꞌbá ãzi gõ Yẹ́sụ̃ ri zịị́ ãluŋáni kuyé.

Kúrísítõ ri ãꞌdi ã mvá?

(Mãtáyo 22:41-46; Mãrákõ 12:35-37)

41 Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Tã sẽépi ꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, Kúrísítõ ri Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ ãꞌdi? 42 Dãwụ́dị̃ sĩ uletere búkũ Sãwụ́mã vé rĩ agá kĩnĩ,

“ ‘Úpí Múngú ꞌyo mávé Úpí ní‡ kĩnĩ,

“Mí úrí mâ drị́ ẹ̃ndẹ́pị§gé,

43 cĩmgbá má ní mívé ariꞌba rĩ pi ꞌbãzú

mî pálé gá rĩ gé.” ’*

44 Dõ Dãwụ́dị̃ zị Kúrísítõ ri ívé Úpí pírí, Kúrísítõ ri ícó adri Dãwụ́dị̃ ã mvá íngóni?”*

ꞌBá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi vé tã

(Mãtáyo 23:1-36; Mãrákõ 12:38-40; Lúkã 11:37-54)

45 ꞌBá rĩ pi kâ rií tã Yẹ́sụ̃ ní átá rĩ yịị́, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, 46 “Lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá ꞌdĩꞌbée vé tã sĩ. Kộpi lẽkí ĩ úsú bõngó ãco ãco ni pi sĩ, kộpi dõ jọ̃kọ́nị̃ agá, kộpi lẽkí ꞌbã rĩ pi ẽ ẹzịkí ĩ ị̃njị̃ngárá sĩ, kộpi lẽkí úrí vũrã ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agá rĩ pi drị̃gé, ãzini vũrã ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ ụ̃mụ̃ nyazú rĩ gé. 47 ꞌBo kộpi ri ọwụzị rĩ pi ẽ mị ũꞌbã rizú kộpivé ngá jó ãsámvú gé rĩ pi uꞌdụzú kộpi drị́gé sĩ. Kộpi ri Múngú ri zị sâ be ãco, ꞌbá rĩ pi ã ndrekí rí ĩ. ꞌBá tã ꞌoꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, Múngú ri ímụ́ kộpi ĩrĩŋã ũnjí ũnjí.”

21

Ọ̃wụ́zị́gọ́ ãzi sẽ mũfẽngã fífí ị̃rị̃

(Mãrákõ 12:41-44)

1 Yẹ́sụ̃ kã rií adrií Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, ndre ꞌbá ãꞌbú be rĩ pi ri mũfẽngã ꞌbe sọ̃ndụ́kụ̃ ĩ ní ꞌbãá kuú Jó Múngú vé rĩ agá mũfẽngã ꞌbezú rĩ agá. 2 Ndre kpá ũkú ãzi ngá ãkó, ọ̃wụ́zị́gọ́ rú ni, ꞌbe mũfẽngã fífí nyíríŋá ị̃rị̃. 3 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ọ̃wụ́zị́gọ́ ꞌdĩri ꞌbe mũfẽngã rĩ ꞌbá rĩ pi vé rĩ agaá rá. 4 Mũfẽngã ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní sẽé rĩ, kộpi íbíkí íꞌdụ́ ãꞌbú ĩvé rĩ agá, ꞌbo ũkú ngá ãkó ꞌdĩri sẽ ívé ngá ꞌí ní kõdô ꞌî ĩzã kozú rĩ ãrẽvú céré.”

Yẹ́sụ̃ ũlũ tã ímụ́pi ꞌi ngaápi ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé rĩ

(Mãtáyo 24:1-2; Mãrákõ 13:1-2)

5 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ rikí átá írã ũnyĩ be ĩ ní Jó Múngú vé rĩ sịzú rĩ ã tã sĩ, ãzini ngá ꞌbá rĩ pi ní sẽé Múngú ní rĩ pi ã tã sĩ. ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, 6 “Sâ ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ngá ĩmi ní ndreé ꞌdĩꞌbée, ĩ ímụ́ ũŋõ céré vũgá, ícókí írã ãlu ni kuú adrií ọ́gụ́pị drị̃gé ku.”

Ĩzãngã úmvúlésĩ ímụ́pi drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ

(Mãtáyo 24:3-14; Mãrákõ 13:3-13)

7 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Ímbápi, tã ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩ nga ngọ̃tụ́? Ngá lũúpi ꞌyozú kínĩ, tã rĩ ílókõ ímụ́ ꞌi nganga rĩ ãꞌdi?”

8 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá ãzi ã ũꞌbã ĩmî mị ku. ꞌBá kárákará pi ímụ́ mâ rụ́ sĩ, kộpi ꞌyo ĩ Kúrísítõ ꞌi, ãzini kộpi ꞌyo, ‘Sâ rĩ ícó gí.’ ꞌBo lẽ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí kộpivé tã ꞌdĩri ku. 9 Ĩmi kádõ tã ẹ̃ꞌdị́ vé ni yịị́, ãzini tã ꞌbá rĩ pi ní rizú íngázú mgbárãsĩ ĩ ọ̃gụ̃pị́ị drị̃gé rĩ vé tã yịị́, lẽ ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku. Tã ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩ nga drị̃drị̃, ꞌbo ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ ícó drĩ ícá mbẽlẽŋá ku.”

10 Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá ãngũ ãzi agá rĩ pi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ꞌbá ãngũ ãzi agá rĩ pi be, ꞌbãgú rĩ pi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ĩ ọ̃gụ̃pị́ị ꞌbãgú rĩ pi be. 11 Ãngũ rĩ ímụ́ ꞌi aya dĩngídĩngí, ẹ̃bị́rị́ ri ímụ́ ꞌde ũnjí ũnjí, drã ũnjí ũnjí ni pi ímụ́ ꞌde ãngũ ãndíãndí ni pi agásĩ, Tã ãyãzú ãyãyã ꞌbá rĩ pi ní ụ̃rị̃ sẽépi ni pi ímụ́ ꞌi nga ꞌbụ̃ gé ꞌdãá.

12 “ꞌBo drị̃drị̃ ni, tã ꞌdĩri ní drĩ ꞌi ngazú kuyé rĩ gé, ĩ ímụ́ ĩmi urụ, ĩ ĩmi ọ̃cụ̃ ũnjí ũnjí. Ĩ ímụ́ ĩmi jị tõ Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agá, ãzini ĩ ĩmi jị jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ pi agá, ĩ ĩmi tõ ꞌbãgú rĩ pi ẹndrẹtị gé, ãzini gávãnã rĩ pi ẹndrẹtị gé, ĩmi ní mâ pámvú ũbĩí rĩ sĩ. 13 ꞌDĩri ímụ́ adri ĩmi ní drị̃lé múké ĩmi ní mávé tã ũlũzú kộpi ní. 14 ꞌBo ĩmi dõ ri ĩmî tị gã, lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá tã ĩmi ní lẽé átá rĩ sĩ ku. 15 Ãꞌdiãtãsĩyã ma ĩmi ní átángá pịrị rĩ sẽ nĩ, ãzini ma ĩmi ní úmĩ rĩ sẽ nĩ, ĩmivé ariꞌba rĩ pi ícókí ĩmi ideé ku, dõku kộpi ícókí ꞌyoó tã ĩmi ní ꞌyoó rĩ ũnjõ ꞌdíni ku. 16 Sâ ãzi sĩ, ĩmi ẹ́tẹ́pị́ị, ĩmi ẹ́ndrẹ́pị́ị, ĩmi ẹ́ꞌdị́páa, ĩmi ẹ́drị́pị́ị, ãzini ĩmivé ũndĩ rĩ pi, kộpi ímụ́ ĩmi ũli ꞌbe, kộpi ĩmi ụrụkọ úꞌdị́ ũdrã rá. 17 ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré ímụ́ ĩmi gã sĩ mâ tã sĩ. 18 ꞌBo drị̃ꞌbí ĩmi drị̃gé rĩ ãlu ni ícó ãvĩí ku. 19 Ĩmi tukí dõ pá tị́tị́ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, ĩmi ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá.

Ĩ ímụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã ri iza rá

(Mãtáyo 24:15-21; Mãrákõ 13:14-19)

20 “Ĩmi ndrekí dõ ãngáráwá rĩ pi cekí Yẹ̃rụ́sãlémã ri kụ́rụ̃, ĩmi nị̃ ꞌyozú kínĩ, sâ ĩ ní Yẹ̃rụ́sãlémã ri izazú rĩ ícá gí. 21 Kúru lẽ ꞌbá adriꞌbá ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá rĩ pi ã ápákí mụzú írã gá ꞌdãá, ꞌbá adriꞌbá kụ̃rụ́ agá rĩ pi ã fũkí kụ̃rụ́ rĩ agásĩ ãmvé, ꞌbá adriꞌbá kụ̃rụ́ rĩ agá ku rĩ pi ã gõkí fií kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá ku. 22 Ãꞌdiãtãsĩyã sâ ꞌdĩri ĩ ní ãngũ ĩrĩŋãzú rĩ, tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ, ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽnĩ. 23 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, ũkú ꞌa be rĩ pi ímụ́ ĩzãngã ị́sụ́ ũnjí ũnjí, ãzini ũkú riꞌbá bã sẽꞌbá ndruꞌbá anjiŋá ní rĩ pi kpá ímụ́ ĩzãngã ị́sụ́ ũnjí ũnjí. Ĩzãngã ri ímụ́ adri ũnjí ũnjí ãngũ ꞌdãri agá, Múngú ã ꞌa ri ve ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní ũnjí ũnjí. 24 Ariꞌba rĩ pi ímụ́ ꞌbá rĩ pi úꞌdị́ ị́lị́ ãco sĩ. Kộpi ꞌbá rĩ pi ụrụkọ urụ jị ãngũ jãkã rĩ pi vé rĩ gé. ꞌBá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ímụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã ri rụ, kộpi adri Yẹ̃rụ́sãlémã agá ꞌdãá, cĩmgbá sâ kộpivé rĩ ní dẹzú rĩ gé.”

ꞌBá Mvá vé ĩgõngárá

(Mãtáyo 24:29-31; Mãrákõ 13:24-27)

25 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Tã ãyãzú ãyãyã ni ímụ́ índré ụ̃tụ́ rĩ mị gé, mbãá rĩ mị gé, ãzini línyã rĩ pi mị gé. ꞌBá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ímụ́ adri ãní ụ̃rị̃ sĩ, kộpi ẽ drị̃ ri ímụ́ ábá yị̃ị́ tafu rĩ vé ụngárá sĩ, ãzini ĩrivé úvángárá ngũyá ngũyá rĩ sĩ. 26 Ụ̃rị̃ ri ꞌbá rĩ pi fụ ambamba, tã ímụ́pi ꞌi ngaápi vũ drị̃gé rĩ sĩ. Ngá ꞌbụ̃ gé rĩ pi ãrẽvú céré, ĩ ímụ́ kộpi aya uꞌde vũgá. 27 Sâ ꞌdãri gé, ma ꞌBá Mvá ꞌi, kộpi ímụ́ mávé ímụ́ngárá ị́rị́bị́tị agásĩ ũkpõ be rĩ ndre, ãzini mávé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ ndre ĩ mị sĩ. 28 Ĩmi ndrekí dõ tã ꞌdĩꞌbée íꞌdókí ĩ ngaá gí, ĩmi tukí pá ụrụ sĩ, ĩmi ingakí ĩmî drị̃ ụrụ, ãꞌdiãtãsĩyã sâ ĩ ní ĩmi pazú rĩ ícá ĩnyiŋá gí.”

Nãpí pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ vé rĩ

(Mãtáyo 24:32-35; Mãrákõ 13:28-31)

29 Yẹ́sụ̃ ní kộpi ní nãpí ꞌdĩri ũlũzú, “Ĩmi ndrekí drĩ pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ ꞌdĩri ká, ãzini ĩmi ndrekí drĩ pẹtị rĩ pi ká. 30 Kộpi kádõ íꞌdó rũú, ĩmi nị̃ ꞌyozú kínĩ, ẹ̃ẹ́zụ̃ ícá ĩnyiŋá gí. 31 Ĩri kpá adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩmi ndrekí dõ tã má ní lũú ĩmi ní ꞌdĩꞌbée ri ꞌi nga, ĩmi nị̃ ꞌyozú kínĩ, mãlũngã Múngú vé rĩ ícá ĩnyiŋá gí. 32 Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ụrụkọꞌbée ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé ícókí drĩ ũdrãá ku, cĩmgbá tã ꞌdĩꞌbée ní ĩ ngazú rĩ gé. 33 ꞌBụ̃ pi vũ be, ĩri ímụ́ dẹ rá, ꞌbo ụ́ꞌdụ́kọ́ mávé rĩ dẹ ku.

34 “Ĩmi ndrekí múké, ĩmi rikí ẹ́sị́ ꞌbãá ngá nyanya drị̃gé ku, ãzini ĩmi rikí íwá mvụụ́ ĩmẽrẽzú ãní ku, ãzini ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ sĩ ku, ĩmi rikí dõ tã ꞌdĩꞌbée ꞌoó, ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ ímụ́ ícá mbẽlẽŋá, ĩmi ícókí nị̃ị́ ku. 35 Tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi nga ꞌbá adriꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ní céré. 36 Lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ, ĩmi zịkí Múngú ri, tã ímụ́ꞌbá ĩ ngaꞌbá ꞌdĩꞌbée ẽ ị́sụ́ rí ĩmi ku, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ĩmi tukí rí pá má ẹndrẹtị gé ụ̃rị̃ ãkó.”

37 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu, Yẹ́sụ̃ ri ẹ́cị́ ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ũndréŋá ãlu ãlu, ĩri mụ ánga ĩ ní zịị́ Írã Õlívẽ vé rĩ drị̃gé ꞌdãá, ĩri la ꞌdãlé. 38 Kãdõ adrií ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, ꞌbá rĩ pi ri ímụ́ tã Yẹ́sụ̃ ní ímbá rĩ yị Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá.

22

Yụ́dã ꞌbe Yẹ́sụ̃ ã ũli

(Mãtáyo 26:1-5, 14, 16; Mãrákõ 14:1-2, 10-11; Yũwánĩ 11:45-53)

1 Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku rĩ* vé Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ nyazú rĩ kã ícá ĩnyiŋá gí, 2 atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, rikí lẹ́tị ndãá lẽzú Yẹ́sụ̃ ri rụzú kíri, ĩri ꞌdịzú drãzú rá, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá rĩ pi sĩ. 3 Kúru Sãtánã ní fizú Yụ́dã ĩ ní zịị́ Ĩsĩkãrĩyótã ẽ ẹ́sị́ agá. Yụ́dã ri Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé ãzi. 4 Yụ́dã ní ngazú mụzú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi vúgá, ãzini ũgalaku Jó Múngú vé rĩ ũtẽꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãá, ĩri ní rizú lẹ́tị ꞌí ní lẽzú Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbézú rĩ átázú kộpi ní. 5 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ũgalaku rĩ pi be adrikí ãyĩkõ sĩ, kộpi kínĩ, ĩ mũfẽngã sẽ Yụ́dã ní rá. 6 Yụ́dã ãꞌyĩ rá, ĩri ní íꞌdózú lẹ́tị ndãzú, ꞌî sẽ rí Yẹ́sụ̃ ri kộpi drị́gé, ãkũdẽ ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ꞌdãáyo.

Ínyá ụ̃dụ̃ Yẹ́sụ̃ ní nyaá ívé ꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi be rĩ

(Mãtáyo 26:17-25; Mãrákõ 14:12-21; Yũwánĩ 13:21-30)

7 Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku, ĩ ní rizú kãbĩlõ mvá† úlị́zú Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ‡ vé rĩ nyazú rĩ kã ícá, 8 Yẹ́sụ̃ ní Pétẽró pi pẽzú mụzú Yũwánĩ be drị̃drị̃, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi mụkí ꞌbá ní ãnyãngã Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ áꞌdí, ꞌbâ mụkí rí nyaá.”

9 Kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “ꞌÍ lẽ ꞌbâ mụkí áꞌdí íngũgá?”

10 Ĩri ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi kádõ caá kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãlé, ĩmi ágó ãzi ị́sụ́ ĩri yị̃ị́ ꞌdụ mụzú ũdrí sĩ. Ĩmi ꞌdekí mụụ́ ĩri ã vụ́drị̃ gé sĩ, cĩmgbá jó ĩri ní mụzú fizú rĩ agá ꞌdãá. 11 Ĩmi ꞌyokí jó ꞌdị́pa ní, ‘Ímbápi zị kĩnĩ, ꞌBâ mụ ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ nya mávé ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be íngũgá?’ 12 Ĩri ĩmi ní jó ã ꞌa ãmbúgú ụrụlésĩla rĩ lũ, údékí ꞌa ni kú múké múké. Ĩmi áꞌdíkí ꞌbá ní ínyá rĩ ꞌdãlé.”

13 Kộpi ní ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ rĩ gé ꞌdãlé, kộpi ị́sụ́kí ngá rĩ pi ãrẽvú céré sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Kộpi ní ínyá ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ áꞌdízú ꞌdãlé.

Ínyá Úpí vé uletere rĩ vé nyangárá

(Mãtáyo 26:26-30; Mãrákõ 14:22-26; 1 Kõrínítõ 11:23-25)

14 Sâ ụ̃mụ̃ rĩ nyazú rĩ kã ícó, Yẹ́sụ̃ pi ní úrízú ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be mísá ínyá nyazú rĩ ã jẽlé gá. 15 Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ma úvá be, á lẽ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé ụ̃mụ̃ nyaá ĩmi be trụ́, ị́sụ́zú á nya drĩ ĩzãngã rĩ kuyé. 16 Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní, á gõ ụ̃mụ̃ nõri ãzi nyaá ĩmi pi be dị̃ị́ ku, cĩmgbá Múngú ní ꞌbá rĩ pi ọyụzú fizú ívé mãlũngã agá rĩ gé.”

17 Ĩri ní kópõ rĩ íꞌdụ́zú, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ẹ́ꞌyị́kí, ĩmi ãlẽkí mvụụ́ ĩmi ãsámvú gé sĩ. 18 Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, íꞌdózú ãndrũ mụzú drị̃drị̃, á gõ vị́nyọ̃ mvụụ́ dị̃ị́ ku, cĩmgbá mãlũngã Múngú vé rĩ ní ímụ́zú rĩ gé.”

19 Ĩri ní kpá pánga íꞌdụ́zú, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní pánga rĩ ãndĩzú, ĩri ní sẽzú kộpi ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌDĩri mávé rụ́ꞌbá má ní sẽé ĩmi tã sĩ rĩ, ĩmi ꞌokí ꞌdíni mâ tã ígázú ãní.”

20 Kộpi kâ ínyá rĩ nyaá dẹẹ́ gí, ĩri ní kpá kópõ rĩ íꞌdụ́zú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Kópõ ꞌdĩri, ĩri mávé ãrí dãápi ĩmi tã sĩ, Múngú ní ũndĩ úꞌdí rụzú rĩ. 21 Ágó ímụ́pi mâ ũli ꞌbeépi rĩ, ꞌbâ ri nga nya ĩri be mísá drị̃gé trụ́. 22 Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ímụ́ drã sụ̃ ĩ ní tã ni ụ̃tị̃ị́ gí rĩ tị́nị, ꞌbo ĩzãngã rĩ ímụ́ adri ꞌbá mâ ũli ꞌbeépi rĩ vé ni.” 23 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní íꞌdózú ĩ uzịzú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, ꞌbá ĩ ãsámvú gé lẽépi tã ꞌdĩri ꞌoópi rĩ ãꞌdi ꞌi.

24 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní íꞌdózú ãgátá gãzú ĩ ãsámvú gé sĩ kộpi kínĩ, “Mãlũngã úmvúlésĩ ímụ́pi rĩ gé, ãꞌdi ri adri ꞌbá ãmbúgú rú nĩ?” 25 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBãgú sụ́rụ́ rĩ pi agásĩ rĩ pi ũkpõ be tãị́mbị́ sẽzú ĩvé ꞌbá rĩ pi ní, drị̃koma ũkpõ be rĩ pi ri ꞌyo ĩ ũndĩ ꞌbá rĩ pi vé ni. 26 ꞌBo lẽ ĩmi adrikí sụ̃ ꞌbá ꞌdĩꞌbée tị́nị ku, ꞌbá lẽépi adriípi ãmbúgú rú rĩ, lẽ ã adri sụ̃ mváŋá mãdãŋá rĩ tị́nị, lẽ ꞌbá ãngũ rụụ́pi rĩ ã adri sụ̃ ãtíꞌbá tị́nị. 27 ꞌBá úrípi mísá gãrã gá ínyá nyaápi rĩ pi ꞌbá ínyá rĩ sẽépi ĩri ní rĩ be, ꞌbá ngõri ãmbúgú nĩ? Adri ꞌbá úrípi mísá gãrã gá ínyá nyaápi rĩ ꞌi kuyé? ꞌBo ma ĩmi ãsámvú gé nõgó, má adri sụ̃ ꞌbá riípi ngá sẽépi rĩ tị́nị. 28 Sâ tã ũkpó ũkpó ní ma ụ̃ꞌbị̃zú rĩ gé, ꞌbá pá tuꞌbá tị́tị́ má be trụ́ rĩ ĩmi ꞌi. 29 Ma ĩmi ní ũkpõ sẽ ãngũ rụzú sụ̃ ꞌbãgú rĩ pi ní rụụ́ rĩ tị́nị, sụ̃ má Ẹ́tẹ́pị ní ma ꞌbãá ꞌbãgú rú ãngũ rụụ́ rĩ tị́nị. 30 Kúru ꞌbâ ímụ́ ngá nya ĩmi be, ãzini ngá mvụ ĩmi be trụ́ mávé mãlũngã má ní ímụ́ rụụ́ rĩ gé ꞌdãá, ꞌbá ãlu ãlu ri ímụ́ úrí lúpá drị̃gé, tã lị sụ́rụ́ Ĩsẽrélẽ vé mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi drị̃gé.”

Yẹ́sụ̃ átá tã Pétẽró ní ímụ́zú ꞌi gãzú rĩ

(Mãtáyo 26:31-35; Mãrákõ 14:27-31; Yũwánĩ 13:36-38)

31 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Sị̃mọ́nã, Sị̃mọ́nã, ꞌí ndre drĩ ká! Sãtánã zị kĩnĩ, ꞌí lẽ ĩmi yaá sụ̃ ĩ ní ãnyá yaá rĩ tị́nị. 32 ꞌBo Sị̃mọ́nã, á zị mí ní Múngú ri, ã sẽ rí mívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã adri rí ũkpó ũkpó. Mí újá dõ mívé ẹ́sị́ ĩgõzú má vúgá gí, ꞌí ko mî ọ̃gụ̃pị́ị ẽ ĩzã, kộpi ã adrikí rí ũkpó ũkpó ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá.”

33 ꞌBo Pétẽró ní újázú kĩnĩ, “Úpí, má ãꞌyĩ rá, ꞌbâ mụ mí be trụ́ jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá, ꞌbâ ũdrã mí be trụ́.”

34 Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Pétẽró, á ꞌyo mí ní ꞌdíni, mi ímụ́ ma gã ca vú be na, mi ꞌyo, ꞌí nị̃ ma kuyé, lõgúlõgú ri kúru cẽré ꞌbe.”

35 Kúru Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Má ní ándúrú ĩmi pẽzú mụzú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũngárá gá mũfẽngã ãkó, kũmvũ ãkó, dõku ngá pá gá ãkó rĩ gé, ĩmi unukí ngá ãkõ sĩ rá?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “ꞌBá unukí ngá ãkõ sĩ kuyé.”

36 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBo nóni ĩmi mũfẽngã jị jũrú be rá. Ĩmi dõ ị́lị́ ãco ãkó, ĩmi ụzịkí ĩmivé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ pi, ĩmi jekí ị́lị́ ãco ãní. 37 Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ‘ꞌDụkí ĩrivé tã ꞌbãá sụ̃ ꞌbá tã ũnjí ꞌoópi rĩ tị́nị.’ Tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi nga mâ rụ́ꞌbá gá rá. Ádarú tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá mâ tã sĩ rĩ, ĩri nóni ri ꞌi nga fũ tị ni gé.”*

38 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, “Úpí, ꞌí ndre drĩ ká, ꞌbâ ị́lị́ ãco be ị̃rị̃ kú nõ.”

Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Átángá rĩ ẽ ẹ̃sị̃ ꞌdĩgé.”

Yẹ́sụ̃ zị Múngú ri ívé drãngárá ã tã sĩ

(Mãtáyo 26:36-46; Mãrákõ 14:32-42)

39 Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú Írã Õlívẽ vé rĩ drị̃gé ꞌdãá, sụ̃ ándúrú rĩ tị́nị, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ꞌdekí mụụ́ vú ni gé sĩ ĩndĩ. 40 Kộpi kâ mụụ́ caá írã drị̃gé ꞌdãlé, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi zịkí Múngú ri ũkpõ sĩ, ĩmi ꞌdekí rí tã ũnjí agá ku.” 41 Yẹ́sụ̃ ní kộpi kuzú, ĩri ní ꞌi útrúzú vụ̃ụ́ mãdã, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú Múngú ri zịzú kĩnĩ, 42 “Má Ẹ́tẹ́pị, mí ãꞌyĩ dõ rá, ꞌí ꞌdụ kópõ ĩzãngã vé ꞌdĩri má rụ́ꞌbá gá sĩ rá. ꞌBo ã adri má ní lẽé rĩ tị́nị ku, ã adri mí ní lẽé ꞌoó rĩ tị́nị.” 43 Mãlãyíkã ãlu íngá ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ, ímụ́ ꞌi iꞌdaá ẹndrẹtị ni gé, ĩri ní ũkpõ sẽé. 44 Yẹ́sụ̃ ẽ ẹ́sị́ ị́sụ́ ĩzãngã ambamba, ĩri ní Múngú ri zịzú ẹ́sị́ be céré, ĩrivé ụ́rụ́ndẹ ra nyọ̃ọ́kụ́ gé ꞌdãá, sụ̃ ãrí ní raá rĩ tị́nị.

45 Yẹ́sụ̃ kã Múngú ri zịị́ dẹẹ́ gí, ĩri ní íngázú ụrụ, ĩri ní ꞌi újázú gõzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãlé, ị́sụ́ kộpi ri ụ́ꞌdụ́ ko, kộpi ãndẽkí káyĩ, kộpi adrikí kuú ĩzãngã sĩ. 46 Ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú ụ́ꞌdụ́ kozú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Ĩmi ngakí ụrụ, ĩmi zịkí Múngú ri, tã ũnjí ã ụ̃ꞌbị̃ rí ĩmi ku.”

Yẹ́sụ̃ vé rụngárá

(Mãtáyo 26:47-56; Mãrákõ 14:43-50; Yũwánĩ 18:3-11)

47 Yẹ́sụ̃ kã rií átá ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be, ꞌbá bị́trị́ká pi ní ícázú, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé ãzi, Yụ́dã íkó kộpi ẽ drị̃ ímụ́zú nĩ. Ĩri ní mụzú Yẹ́sụ̃ ri uꞌdezú ẹzịzú bẹ̃drị̃ sĩ. 48 Yẹ́sụ̃ ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Yụ́dã, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ꞌí lẽ ma ẹzị bẹ̃drị̃ sĩ lũzú kínĩ, ꞌí lẽ mâ ũli ꞌbeé?”

49 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi kâ tã riípi ꞌi ngaápi ꞌdĩri ndreé, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Úpí, ꞌbâ fụkí ũmbã kộpi be ị́lị́ ãco rĩ sĩ ĩyí?” 50 Kộpivé ꞌbá ãlu ní átálágú ãmbúgú rĩ vé ãtíꞌbá ẽ bị́ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ gazú ị́lị́ ãco rĩ sĩ mvọ́rụ́ ꞌdezú vũgá ꞌdãá.

51 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌDíni kuyé!” Ĩri ní ágó rĩ ẽ bị́ úlózú, ágó rĩ ẽ bị́ ní ícázú múké.

52 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní, ũgalaku Jó Múngú vé rĩ ũtẽꞌbá rĩ pi ní, ãzini ꞌbá ambugu ímụ́ꞌbá ꞌi rụꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ri ímụ́ ị́lị́ ãco ãco ni pi be, túré be ĩmi drị́gé sĩ, ĩmi ụ̃sụ̃kí ma ꞌbá riípi ꞌbá waꞌbá ãríꞌbá rú rĩ pi ẽ drị̃ koópi ni? 53 Ụ́ꞌdụ́ céré á ri adrií ĩmi be trụ́ Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ĩmi rụkí ma kuyé. ꞌBo sâ nõri ĩmivé ni, ãdróko ní ívé ẹ̃zị́ ngazú ãní rĩ.”

Pétẽró gã Yẹ́sụ̃ ri sĩ

(Mãtáyo 26:57-58, 67-75; Mãrákõ 14:53-54, 66-72; Yũwánĩ 18:12-18, 25-27)

54 Kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri rụzú jịzú mụzú átálágú ãmbúgú§ rĩ vé kání agá ꞌdãlé. Pétẽró se ꞌi gõzú vúlé rú. 55 ꞌBá ãngũ ũtẽꞌbá rĩ pi ũdẽkí ãcí bóró rĩ agá ꞌdãá, kộpi úríkí ãcí rĩ ã gãrã gá, Pétẽró ní fizú úrízú kộpi ãsámvú gé. 56 Tụ́gẹ̃rị̃ŋá ãzi ũkú rú ni ní Pétẽró ri ndrezú úrí kuú ãcí rĩ tị gé ꞌdãá. Ĩri ní Pétẽró ri ndrezú gõgõ, ĩri ní ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ágó nõri, kộpi rikí ándúrú adrií Yẹ́sụ̃ be trụ́.”

57 ꞌBo Pétẽró gã tã ĩri ní ꞌyoó ꞌdĩri rá kínĩ, “Ũkú ꞌdĩri, á nị̃ ágó ꞌdĩri kuyé.”

58 Vụ́drị̃ ni kã vụ̃ụ́ mãdã, ágó ãzi ní kpá Pétẽró ri ndrezú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mi ágó ĩ ní rụụ́ ꞌdĩri vé ọ́gụ́pị.”

Pétẽró ní újázú kĩnĩ, “Ágó ꞌdĩri, má adri ĩri ọ́gụ́pị ku!”

59 Kã mụụ́ adri sâ ãlu ã vụ́drị̃ gé, ágó ãzi ní kpá rizú sizú kĩnĩ, “Ádarú ágó ꞌdĩri, kộpi rikí adrií ĩri be trụ́, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri Gãlĩláyãgú.”

60 Pétẽró ní újázú kĩnĩ, “Ágó ꞌdĩri, á nị̃ tã mí ní rií átá ꞌdĩri kuyé.” Pétẽró kã rií tã ꞌdĩri ꞌyoó, koro lõgúlõgú ní cẽré ꞌbezú. 61 Úpí Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú Pétẽró ri ndrezú. Kúru Pétẽró ní tã Úpí ní ꞌyoó ꞌí ní, “Mi ímụ́ ma ga ca vú be na, lõgúlõgú ri kúru cẽré ꞌbe” ꞌdãri vé tã ígázú. 62 Pétẽró ní ngazú fũzú ãmvé, ĩri ní íꞌdózú ãá ngozú mádrã mádrã rú.

Ãngáráwá Yẹ́sụ̃ ri ũtẽꞌbá rĩ pi rikí Yẹ́sụ̃ ẽ drị̃ ínjá

63 Ãngáráwá Yẹ́sụ̃ ri ũtẽꞌbá rĩ pi ní íꞌdózú Yẹ́sụ̃ ẽ drị̃ ínjázú, ãzini ĩri ũgbãzú. 64 Kộpi úmbékí ĩri ẽ mị cí, kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “ꞌÍ lũ ꞌbá ní, ãꞌdi gbã mi nĩ?” 65 Kộpi rikí átángá ũnjí ũnjí ni pi átá, ĩri uꞌdazú.

Jịkí Yẹ́sụ̃ ri drị̃koma Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé

(Mãtáyo 26:59-66; Mãrákõ 14:55-64; Yũwánĩ 18:19-24)

66 Kã mụụ́ adrií ụ̃ꞌbụ́tịŋá rĩ sĩ, ꞌbá ambugu rĩ pi, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ãzini ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi ní ĩ úmúzú vũrã ãlu gé Yẹ́sụ̃ vé tã lịzú, ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri íjị́zú ímụ́zú kộpi ẹndrẹtị gé. 67 Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Mi dõ Kúrísítõ ꞌi, ꞌí lũ ꞌbá ní.”

Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Mâ lũ dõ ĩmi ní, ĩmi ícókí ẹ̃ꞌyị̃ị́ ku. 68 Mâ zị dõ ĩmi tã sĩ, ĩmi ícókí újá má ní ku. 69 ꞌBo íꞌdózú ãndrũ mụzú drị̃drị̃, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma mụ úrí Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé.”

70 Kộpi ní céré ĩri zịzú kínĩ, “Mi Mvá Múngú vé ni?”

Ĩri ní újázú kĩnĩ, “Tã ĩmi ní ꞌyoó rĩ pịrị.”

71 Kúru kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBá yịkí tã rĩ tị ni gé gí. Nga ꞌbá ní lẽzú ꞌbá ãzi ẽ ímụ́ tã rĩ átá nĩ rĩ ãꞌdi?”

23

Jịkí Yẹ́sụ̃ ri Pĩlátõ ẹndrẹtị gé

(Mãtáyo 27:1-2, 11-14; Mãrákõ 15:1-5; Yũwánĩ 18:28-38)

1 Drị̃koma Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tã lịꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú Pĩlátõ ẹndrẹtị gé ꞌdãá.* 2 Kộpi ní íꞌdózú ĩri tõzú, kộpi kínĩ, “ꞌBá nị̃kí rá ágó nõri ri ꞌbávé ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ ụ́cị́ kĩnĩ, kộpi ã ũfẽkí mũfẽngã umbe jezú rĩ ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní ku, ĩri ri ꞌyo, ꞌi Kúrísítõ, ãzini ꞌi ꞌbãgú.”

3 Kúru Pĩlátõ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Ádarú mi ꞌbãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ?”

Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Ẽ, ĩri adri sụ̃ mí ní ꞌyoó rĩ tị́nị.”

4 Kúru Pĩlátõ ní ꞌyozú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní, ãzini ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, “Má ị́sụ́ tã ũnjí ĩ ní tã lịzú ãní ágó nõri drị̃gé ni kuyé.”

5 ꞌBá rĩ pi rikí sií kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ụ́cị́ ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ ívé tã ímbálé ũnjí rĩ sĩ ꞌbávé ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agásĩ céré. Íꞌdó ívé tã ꞌdĩri ímbá ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá, ícá kpá ívé drị̃ ụ́cị́ngárá rĩ be Yẹ̃rụ́sãlémã gá nõgó.”

6 Pĩlátõ kã tã ꞌdĩri yịị́, ĩri ní zịzú kĩnĩ, ágó ꞌdĩri nyo Gãlĩláyãgú? 7 Pĩlátõ kã nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri adrií Gãlĩláyã gá ãngũ Ẽródẽ ní rụụ́ rĩ agá, Pĩlátõ ní Yẹ́sụ̃ ri pẽzú mụzú Ẽródẽ vúgá ꞌdãá, sâ ꞌdãri gé, Ẽródẽ ri adrií Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá.

Yẹ́sụ̃ tu pá Ẽródẽ ẹndrẹtị gé

8 Ẽródẽ kã Yẹ́sụ̃ ri ndreé, adri ãyĩkõ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌdụ sâ ãco, lẽ kõdô Yẹ́sụ̃ ri ndreé.* Ẽródẽ yị tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó rĩ pi kárákará, ꞌbã ẹ́sị́, lẽ kõdô Yẹ́sụ̃ ã ꞌo tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌí mị gé sĩ. 9 Ẽródẽ uzị Yẹ́sụ̃ ri tã sĩ kárákará, ꞌbo Yẹ́sụ̃ újá ĩri ní tã ãzi kuyé. 10 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, tukí pá kuú ꞌdãlé, kộpi rikí ĩri tõó tã ũnjí ũnjí ni pi sĩ. 11 Kúru Ẽródẽ pi ívé ãngáráwá rĩ pi be, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ẽ drị̃ ínjázú, ãzini ĩri uꞌdazú. Kộpi sukí bõngó akoóko rụ̃kụ̃ múké múké ni† rụ́ꞌbá ni gé. Kúru kộpi ní gõzú ĩri pẽzú mụzú Pĩlátõ vúgá ꞌdãá ũzi. 12 Ándúrú Pĩlátõ pi Ẽródẽ be, kộpi ãríꞌbá rú ĩ ãsámvú gé sĩ. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, kộpi gõkí ícá ũndĩ rú ĩ ãsámvú gé sĩ.

Pĩlátõ ãꞌyĩ Yẹ́sụ̃ ri sẽé ꞌdịị́ drãá rá

(Mãtáyo 27:15-26; Mãrákõ 15:6-15; Yũwánĩ 18:39-19:16)

13 Pĩlátõ ní atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi zịzú ꞌbá ambugu rĩ pi be, ꞌbá rĩ pi be céré ímụ́zú vũrã ãlu gé, 14 ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi íjị́kí ágó nõri tõó, ĩmi kínĩ, ĩri ri ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ ụ́cị́, ꞌbá rĩ pi ã wakí rí ariꞌba rú. Má uzị ĩrivé tã ĩmi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé, má ị́sụ́ tã ãzi ũnjí ĩmi ní ĩri tõzú ni rụ́ꞌbá ni gé kuyé. 15 Ẽródẽ ị́sụ́ kpá tã ũnjí rụ́ꞌbá ni gé kuyé, ĩri ní ágó rĩ ĩpẽzú ĩgõzú ꞌbá vúgá nõ, sụ̃ ĩmi ní ndreé rĩ tị́nị, tã ãzi ĩ ní ágó ꞌdĩri ꞌdịzú drãzú ni ãluŋáni ꞌdãáyo. 16 Ma ĩri gbã, ma kúru ĩri ọyụ.” 17 Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ nyazú rĩ gé, lẽ Pĩlátõ ã ọyụ ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí rĩ pi vé ãlu jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agásĩ ãmvé.‡

18 ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi ní céré ọ́ꞌụ́zú kínĩ, “Ã ꞌdịkí ágó ꞌdĩri drãá ꞌdĩísĩ rá. Mí ọyụ ꞌbá ní Bãrãbã ri áyu.” 19 ꞌBekí Bãrãbã ri jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá tã ĩri ní ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ ụ́cị́ wazú ãríꞌbá rú Yẹ̃rụ́sãlémã agá ꞌdãá rĩ vé tã sĩ, ãzini ĩri ní ꞌbá ꞌdịị́ drãá rĩ vé tã sĩ.

20 Pĩlátõ ní átázú kộpi ní dị̃ị́, ãꞌdiãtãsĩyã lẽ kõdô Yẹ́sụ̃ ri ọyụụ́ rá. 21 ꞌBo kộpi rikí ọ́ꞌụ́ mụzú drị̃gélé, “Ã gbãkí ĩri pẹtị alambaku sị́gé, ã gbãkí ĩri pẹtị alambaku sị́gé.”

22 Vú na ni gé, Pĩlátõ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Tã ũnjí ágó nõri ní ꞌoó rĩ ãꞌdi? Má ị́sụ́ tã ã pá ĩ ní ícózú ĩri ꞌdịzú drãzú ni kuyé. Ma ĩri sẽ gbã, ma kúru ĩri ọyụ rá.”

23 ꞌBo ꞌbá rĩ pi gõkí ọ́ꞌụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ã gbãkí Yẹ́sụ̃ ri pẹtị alambaku sị́gé.” Kúru ꞌbá rĩ pi vé ọ́ꞌụ́ngárá sẽ Pĩlátõ ãꞌyĩ kộpivé tã rá. 24 Kúru Pĩlátõ ní Yẹ́sụ̃ ri sẽzú ꞌdịzú sụ̃ kộpi ní lẽé rĩ tị́nị. 25 Pĩlátõ ní Bãrãbã ĩ ní ꞌyĩí kuú tã ĩri ní wazú ãríꞌbá rú, ãzini ĩri ní ꞌbá ꞌdịị́ rĩ ã tã sĩ rĩ ọyụzú, sụ̃ kộpi ní zịị́ rĩ tị́nị. Kúru ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri sẽzú ãngáráwá rĩ pi drị́gé, kộpi ã ꞌokí rí tã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní lẽé rĩ.

Yẹ́sụ̃ vé gbãngárá pẹtị alambaku sị́gé rĩ

(Mãtáyo 27:31-44; Mãrákõ 15:21-32; Yũwánĩ 19:17-27)

26 Kộpi kâ rií Yẹ́sụ̃ ri jịị́ mụzú, kộpi ní Sị̃mọ́nã Kũrénẽgú rĩ rụzú, ị́sụ́ ĩri ri ímụ́ gụ́rụ́ ãzi gélésĩ, kộpi ní pẹtị alambaku rĩ ꞌbãzú umbe ni gé, ã ꞌdụ mụzú Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ. 27 ꞌBá bị́trị́ká ꞌdekí mụzú Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ, ũkú rĩ pi rikí ngoó mụzú ĩzãngã ĩzãngã rú, ĩrivé tã sĩ. 28 Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú, ĩri ní ꞌyozú ũkú rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ũkú Yẹ̃rụ́sãlémã vé ꞌdĩꞌbée, ĩmi rikí ngoó mávé tã sĩ ku, ĩmi ngokí ĩmi áyu, ãzini ĩmi ngokí ĩmivé anjiŋá rĩ pi. 29 Sâ ãzi ĩzãngã vé ni ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ĩmi ímụ́ ꞌyo, ‘Tãkíri rĩ adri ũkú úndó rú anji tịꞌbá kuyé rĩ pi vé ni, ãzini ũkú anji undruꞌbá bã sĩ kuyé rĩ pi vé ni.’ 30 Kúru

“ ‘kộpi ímụ́ ꞌyo írã rĩ pi ní, “Ĩmi íꞌdékí ꞌbá drị̃gé!”

ãzini kộpi ꞌyo ánga rĩ pi ní, “Ĩmi íꞌdékí ꞌbá drị̃gé!” ’*

31 Ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi dõ ri tã ũnjí ꞌo ꞌdíni, ị́sụ́zú pẹtị rĩ drĩ ụ́bụ̃rụ́,§ pẹtị rĩ ꞌwi dõ gí, tã ngóni ri ímụ́ ꞌi nga nĩ?”

32 Ãgõ ụrụkọꞌbée ị̃rị̃ ụ̃gụ́ꞌbá rú ni pi, ĩ ri kộpi jị mụ úꞌdị́ Yẹ́sụ̃ be trụ́. 33 Kộpi kâ mụụ́ caá ãngũ ĩ ní zịị́ Drị̃ Kọ́lọ̃mgbọ́ rĩ gé ꞌdãlé, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri gbãzú pẹtị alambaku sị́gé. Kộpi ní kpá ụ̃gụ́ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdãꞌbée vé ãzi gbãzú Yẹ́sụ̃ ẽ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gélésĩla, ãzi rĩ gbãzú ĩri ẽ drị́ ị̃jị́ gélésĩla. 34 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má Ẹ́tẹ́pị, ꞌí trũ kộpi rá, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi nị̃kí tã ĩ ní ꞌoó rĩ kuyé.” Ãngáráwá rĩ pi íꞌdụ́kí Yẹ́sụ̃ vé bõngó ꞌbeé jẽké sĩ, kộpi awakí ĩ ãsámvú gé sĩ.

35 ꞌBá bị́trị́ká tukí pá, rikí tã ꞌdĩri ndreé. Yãhụ́dị̃ ambugu rĩ pi rikí Yẹ́sụ̃ ri gụụ́ kínĩ, “Ídrí íni ꞌbá ụrụkọ rá pírí, ĩri dõ Kúrísítõ Múngú ní ĩpẽé rĩ ꞌi, ídrí ꞌî ngúlúpí ku ãsĩ?”

36 Ãngáráwá rĩ pi gụkí ĩri sĩ, kộpi íjị́kí vị́nyọ̃ údrápi gí ni sẽé ĩri ní. 37 Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Mi dõ ꞌbãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, ꞌí pa mî ngúlúpí.”

38 Sĩkí pẹtị alambaku ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri gbãzú rĩ drị̃lé gá ꞌdíni, “ꞌDĨRI ꞌBÃGÚ YÃHỤ́DỊ̃ RĨ PI VÉ RĨ.”

39 Ụ̃gụ́ꞌbá ãlu ĩ ní gbãá Yẹ́sụ̃ be trụ́ rĩ ide Yẹ́sụ̃ ri kĩnĩ, “Mi dõ Kúrísítõ ꞌi, ꞌí pa mi, ꞌí pa ꞌbâ ĩndĩ!”

40 Ụ̃gụ́ꞌbá ãzi rĩ ní trezú ọ́gụ́pị drị̃gé kĩnĩ, “ꞌÍ ru Múngú ri ku, ị́sụ́zú mi ílókõ drãdrã, sụ̃ ĩrivé rĩ tị́nị? 41 Tã ĩ ní ꞌbâ ĩrĩŋãzú rĩ, ĩri pịrị, ãꞌdiãtãsĩyã ĩ ri ꞌbâ ĩrĩŋã ũnjĩkãnyã ꞌbá ní ꞌoó rĩ sĩ. ꞌBo ágó ꞌdĩri ꞌo tã ũnjí ãluŋáni kuyé.”

42 Kúru ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Yẹ́sụ̃, ꞌí ca dõ mívé mãlũngã rụụ́ gí, mí ụ̃sụ̃ mâ tã be.”

43 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo mí ní ꞌdíni, ãndrũ sĩ, ꞌbâ mụ adri mí be trụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé.”

Yẹ́sụ̃ vé drãngárá

(Mãtáyo 27:45-56; Mãrákõ 15:33-41; Yũwánĩ 19:28-30)

44 Kã mụụ́ adrií ụ̃tụ́ mgbímgbi gé ꞌdĩgé, ãngũ rĩ bĩ nịị́ kuú cịcị ãngũ ꞌdãri agá, ãngũ rĩ nị caá sâ na ũndréŋá vé rĩ gé. 45 Sâ ꞌdãri gé, ụ̃tụ́ rĩ gõ kaá kuyé. Bõngó ĩ ní Jó Múngú vé rĩ ã ꞌa ẹlịzú rĩ* ãsĩ ꞌî ꞌa ị̃rị̃. 46 Yẹ́sụ̃ ní Ẹ́tẹ́pị ri zịzú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Má Ẹ́tẹ́pị, á ku mávé índrí kuú mî drị́ ágélé gá.” Kã mụụ́ ꞌyoó ꞌdíni, ĩrivé ídri ní fũzú.

47 Ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ kã tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri ndreé, íngú Múngú ri rá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ádarú ágó nõri tã be pịrị.” 48 ꞌBá bị́trị́ká ímụ́ꞌbá Yẹ́sụ̃ vé gbãngárá pẹtị alambaku sị́gé rĩ ndreꞌbá rĩ pi kâ mụụ́ tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri ndreé, ĩzãngã ŋõ kộpi ẽ ẹ́sị́ ambamba, kộpi ní ꞌdezú mvizú ꞌbẹ̃tị́. 49 ꞌBo ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri nị̃ꞌbá rá rĩ pi, ũkú íngáꞌbá Gãlĩláyã gá ímụ́ꞌbá vụ́drị̃ ni gé sĩ rĩ pi be, tukí pá kuú rárá rú, tẽkí rií tã ꞌdĩri ndreé.

Yẹ́sụ̃ vé sị̃ngárá

(Mãtáyo 27:57-61; Mãrákõ 15:42-47; Yũwánĩ 19:38-42)

50 Ágó ãzi rụ́ ni Yõsépã ꞌi, ágó rĩ ꞌbá riꞌbá Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tã lịꞌbá rĩ pi vé ãzi, ĩri ꞌbá múké, tã be pịrị. 51 Ágó rĩ ãꞌyĩ tã ꞌî ọ̃gụ̃pị́ị riꞌbá Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tã lịꞌbá rĩ pi ní rií ụ̃sụ̃ụ́, ãzini kộpi ní rií ꞌoó Yẹ́sụ̃ ã tã sĩ rĩ kuyé. Ágó rĩ íbí ímụ́ kụ̃rụ́ Ãrĩmãtáyõ vé rĩ gélésĩla, kụ̃rụ́ ꞌdĩri ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá, ágó rĩ ri mãlũngã Múngú vé rĩ vé ícángárá ũtẽé. 52 Yõsépã ní mụzú Pĩlátõ vúgá ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ vé ãvũ ã tã zịzú Pĩlátõ tị gé. 53 Kúru Yõsépã ní ãvũ rĩ íꞌdụ́zú vũgá nõó, ĩri ní ĩmũlũzú bõngó múké ni sĩ, ĩri ní jịzú ꞌbãzú ꞌbụ́ agá ꞌdãá, ꞌbụ́ rĩ gakí lũú írã rụ́ꞌbá gá, ãvũ ꞌbãzú ãní, ꞌbo ꞌbá ãzi ꞌbã drĩ ãvũ ꞌa ni gé ꞌdãlé kuyé. 54 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri ꞌbá rĩ pi ní rizú ẹ̃zị́ ngazú ĩ útúzú cazú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ. Ụ̃tụ́ rĩ kãdõ ꞌdeé, ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ kúru íꞌdó.

55 Ũkú ándúrú íngáꞌbá ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé, Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ ũbĩꞌbá rĩ pi ꞌdekí mụzú Yõsépã ã vụ́drị̃ gé sĩ, kộpi cakí ꞌbụ́ rĩ gé ꞌdãlé, kộpi ndrekí ãvũ rĩ vé ꞌbãngárá ꞌbụ́ agá ꞌdãlé rĩ ĩ mị sĩ rá. 56 Kúru kộpi ní mvizú gõzú ꞌbẹ̃tị́, kộpi ní ũdu ngụ̃ụ́pi ndrị̃drị̃ ni áꞌdízú. ꞌBo kộpi ní uvuzú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé, sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní lẽé rĩ tị́nị.

24

Yẹ́sụ̃ vé íngángárá drãngárá gálésĩla rĩ

(Mãtáyo 28:1-10; Mãrákõ 16:1-8; Yũwánĩ 20:1-10)

1 Yĩngã sĩ ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, ũkú ꞌdĩꞌbée ní ũdu ĩ ní áꞌdí ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ rĩ ꞌdụzú, kộpi ní ꞌdezú mụzú ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdãá. 2 Kộpi cakí ị́sụ́ gũkí írã rĩ ꞌbụ́ rĩ tị gé sĩ jẽlé gá gí.* 3 Kộpi kâ fií ꞌbụ́ rĩ agá ꞌdãlé, kộpi ị́sụ́kí Úpí Yẹ́sụ̃ vé ãvũ kuyé. 4 Kộpi ẽ drị̃ ábá tã ꞌdĩri sĩ céré céré, koro ãgõ ị̃rị̃ pi ní índrézú pá tuzú kộpi ã gãrã gá, kộpivé bõngó dị̃ imvesírílílí. 5 Ụ̃rị̃ ị́mvụ́ ũkú ꞌdĩꞌbée agaá rá, kộpi ní ọ̃vụ̃zú ĩ drị̃ úsúzú vúgá, ãgõ ꞌdĩꞌbée ní ꞌyozú kínĩ, “Ngá ĩmi ní rizú ꞌbá ídri rú rĩ ndãzú ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ãsámvú gé sĩ rĩ ãꞌdi? 6 Yẹ́sụ̃ ri nõgó ꞌdãáyo, íngá drãngárá gálésĩla gí! Ĩmi ụ̃sụ̃kí tã ĩri ní lũú ĩmi ní ị́sụ́zú ãkũdẽ ĩmi drĩ ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãri, kĩnĩ, 7 ‘Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ĩ ímụ́ ma sẽ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi drị́gé, kộpi ma gbã pẹtị alambaku sị́gé, ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ma gõ íngá ídri rú ũzi.’ ” 8 Kúru kộpi ní tã ĩri ní ọ́tụ́ ꞌyoó ꞌdãri ígázú.

9 Kộpi kâ ĩfũú ꞌbụ́ rĩ agásĩ, kộpi ní mụzú tã ꞌdĩri ũlũzú Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ãlu rĩ pi ní, ãzini ꞌbá ụrụkọ Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní. 10 Ũkú tã rĩ ũlũꞌbá Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní rĩ, kộpivé rụ́ Mãríyã Mãgãdẽlénã ꞌi, Jũwánã ꞌi, Mãríyã Yõkóbũ ẹ́ndrẹ́pị ꞌi, ũkú ụrụkọꞌbée be. 11 ꞌBo kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí ũkú ꞌdĩꞌbée vé tã kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã tã ũkú ꞌdĩꞌbée ní ũlũú ꞌdĩri índré kộpi vúgá ꞌdãlé tã ífífí ãkó ni. 12 Pétẽró ní njuzú mụzú ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdãlé, ĩri ní ọ̃vụ̃zú ꞌbụ́ rĩ ã ꞌa ndrezú, ndre ꞌyéŋá bõngó ĩ ní ãvũ rĩ ĩmũlũzú ãní rĩ áyu, ĩri ní mvizú gõzú ꞌbẹ̃tị́, drị̃ ni ábá céré céré tã ꞌi ꞌoópi ꞌdĩri sĩ.

Yẹ́sụ̃ iꞌda ꞌi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ni pi ẹndrẹtị gé

(Mãrákõ 16:12-13)

13 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu ꞌdãri sĩ, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ ni pi rikí mụụ́ gụ́rụ́ ĩ ní zịị́ Ẽmáwũ rĩ gé ꞌdãlé, gụ́rụ́ rĩ íngázú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãgá, vụ̃ caá máyĩlĩ† ẹ́zị̂rị̃. 14 Kộpi kâ rií mụụ́, kộpi rikí átá ĩ ãsámvú gé sĩ tã ĩ ngaꞌbá rĩ pi sĩ. 15 Kộpi kâ rií átá ĩ ãsámvú gé sĩ tã ĩ ngaꞌbá ꞌdĩꞌbée sĩ, koro Yẹ́sụ̃ ní ímụ́zú fizú kộpi ãsámvú gé, kộpi ní rizú mụzú trụ́. 16 ꞌBo Múngú sẽ kộpi nị̃kí ĩri ámá kuyé.

17 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi kâ rií ímụ́ lẹ́tị gé ꞌdĩgé, ngá ĩmi ní rizú átázú ãní rĩ ãꞌdi?”

Koro kộpi ní pá tuzú, kộpi ẹndrẹtị adri kú ĩzãngã sĩ. 18 ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, Kẽlẽyópã ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Mí ímụ́ drĩ ụ̃mụ́ rú Yẹ̃rụ́sãlémã gá nõgó, ꞌí nị̃ tã ĩ ngaꞌbá ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩꞌbée agá rĩ pi kuyé?”

19 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá rĩ ãꞌdi ã tã?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Ngá rĩ tã ꞌi ngaápi Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ ã rụ́ꞌbá gá rĩ. Ĩri nẹ́bị̃, ĩri ãngũ ímbá ũkpõ be, ãzini ĩri tã ꞌo ũkpõ be Múngú ẹndrẹtị gé, ãzini ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé. 20 ꞌBo atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbávé ꞌbá ambugu rĩ pi be, kộpi rụkí ĩri jịị́ mụzú gávãnã ẹndrẹtị gé, ã lị ĩrivé tã, ã ꞌdịkí rí ĩri drãá rá, kúru ĩ ní ĩri gbãzú pẹtị alambaku sị́gé. 21 ꞌBo ꞌbá ꞌbãkí kõdô ándúrú ẹ́sị́ céré drị̃ ni gé, ꞌbá ụ̃sụ̃kí ĩri ímụ́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pa nĩ. Tã ꞌdĩri ꞌo ꞌi ꞌdụ nóni caá ụ́ꞌdụ́ na. 22 Tã rĩ ãzi ꞌdĩ, ꞌbávé ũkú ụrụkọꞌbée ũlũkí ꞌbá ní tã ãzi, ꞌbá ãyãkí tã rĩ sĩ rá. Kộpi kpukí té mụụ́ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdãá ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, 23 ꞌbo kộpi ị́sụ́kí ãvũ Yẹ́sụ̃ vé rĩ kuyé. Kộpi ímụ́kí ũlũú ꞌbá ní kínĩ, ĩ ndrekí ị́ndrị́lị́kị́ mãlãyíkã rĩ pi vé ni, mãlãyíkã rĩ pi kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri ídri rú. 24 Kúru ꞌbâ ọ̃gụ̃pị́ị ụrụkọ ꞌdekí mụụ́ ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdãlé, kộpi cakí tã rĩ ị́sụ́ sụ̃ ũkú rĩ pi ní ũlũú ĩ ní rĩ tị́nị, ꞌbo kộpi ị́sụ́kí Yẹ́sụ̃ ri ndreé ídri rú kuyé.”

25 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi azakaza rú, ngá ĩmi ní tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ ẹ̃ꞌyị̃zú mbẽlẽŋá ku rĩ ãꞌdi? 26 Ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, drị̃drị̃ ni, Kúrísítõ ri ĩzãngã nya, ĩ íbí ĩri íngú ndõ ꞌdíni kuyé?” 27 Yẹ́sụ̃ ní íꞌdózú tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá ꞌî tã sĩ rĩ ũlũzú kộpi ní, íꞌdó tã Mósẽ ní sĩí rĩ pi ũlũú, cĩmgbá cazú tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ gé.

28 ꞌBá ꞌdĩꞌbée kâ ꞌbãá caá ĩnyiŋá gụ́rụ́ ĩ ní lẽzú mụzú rĩ gé, Yẹ́sụ̃ ꞌo ꞌi sụ̃ ꞌbá lẽépi agaápi mụụ́pi drị̃drị̃ ni tị́nị. 29 ꞌBo kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kínĩ, “Mí adri ꞌbá be nõgó, ụ̃tụ́ rĩ ꞌde gí.” Kúru ĩri ní ꞌdezú mụzú ꞌbá ꞌdĩꞌbée vé ãngá ꞌdãá.

30 Kộpi kâ úrí ínyá nyangárá gá, Yẹ́sụ̃ ní pánga íꞌdụ́zú, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní pánga rĩ ãndĩzú, ĩri ní sẽzú kộpi ní. 31 Koro kộpi ã úmĩ ní ꞌi zị̃zú, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri ámázú. Yẹ́sụ̃ ní ãvĩzú kộpi ãsámvú gé sĩ ꞌdĩísĩ rá. 32 Kộpi ní ĩ uzịzú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Yẹ́sụ̃ kã rií átá ꞌbá be lẹ́tị gé ꞌdĩgé, kã rií tã Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ ũlũú ꞌbá ní, tã ꞌdĩri úló nyo ꞌbâ ẹ́sị́ kuyé?”

33 Kộpi ní ĩ újázú gõzú mụzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé, kộpi ị́sụ́kí Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ãlu rĩ pi ꞌbá adriꞌbá kộpi be trụ́ rĩ pi be úmúkí ĩ kú vũrã ãlu gé. 34 ꞌBá ĩ úmúꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú kộpi ní kínĩ, “Tã rĩ tã áda! Úpí íngá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla gí. Iꞌda ꞌi Sị̃mọ́nã Pétẽró ẹndrẹtị gé rá.” 35 Kúru ꞌbá ị̃rị̃ ímụ́ꞌbá Ẽmáwũ gélésĩla rĩ pi ní tã ꞌi ngaápi lẹ́tị gé ꞌdãlé rĩ ũlũzú ꞌbá ĩ úmúꞌbá rĩ pi ní, ãzini kộpi ní tã Yẹ́sụ̃ ní pánga ãndĩzú, kộpi ní ĩri nị̃zú ámázú rĩ ũlũzú.

Yẹ́sụ̃ iꞌda ꞌi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé

(Mãtáyo 28:16-20; Mãrákõ 16:14-18; Yũwánĩ 20:19-23; Ẹ̃zị́ 1:6-8)

36 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá ị̃rị̃ rĩ pi kâ rií átá tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri sĩ, Yẹ́sụ̃ ní ꞌi iꞌdazú kộpi ãsámvú gé, ĩri ní kộpi ní mõdó sẽzú kĩnĩ, “Tãkíri ã adri ĩmi be.”

37 Ụ̃rị̃ ị́mvụ́ kộpi, kộpi ẽ ẹ́sị́ wa rá, kộpi rikí ụ̃sụ̃ụ́ kínĩ, ngá ĩ ní ndreé rĩ índrí. 38 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní adrizú ụ̃rị̃ sĩ rĩ ãꞌdi? Mávé íngángárá gõzú ídri rú rĩ vé tã fi ĩmi drị̃gé ku ãsĩ? 39 Ĩmi ndrekí mâ drị́ ágélé, ãzini mâ pá úgóró. ꞌBá rĩ ma ꞌi! Ĩmi úlókí mâ rụ́ꞌbá, ãzini ĩmi ndrekí ma, índrí ri rụ́ꞌbá ãkó, ãzini fã ãkó, ꞌbo ĩmi ní ndreé rá rĩ tị́nị, ma rụ́ꞌbá be.”

40 Yẹ́sụ̃ kã tã rĩ átá kộpi ní ꞌdíni, ĩri ní ꞌî drị́ ágélé iꞌdazú, ãzini ꞌî pá úgóró iꞌdazú kộpi ní. 41 Kộpi ãꞌyĩkí tã ꞌdĩri ãluŋáni kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ãyĩkõ fụ kộpi, ãzini kộpi ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ rá. Kúru Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá nyanya ĩmi vúgá ꞌdĩlé anigé?” 42 Kộpi ní ị̃ꞌbị́ ĩ ní áꞌdí gí ni íꞌdụ́zú sẽzú ĩri ní. 43 Ĩri ní ị̃ꞌbị́ rĩ ẹ́ꞌyị́zú nyazú kộpi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé.

44 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ándúrú má ní adrizú ĩmi be trụ́ rĩ gé, má ũlũ ĩmi ní tã rĩ rá. Má kĩnĩ, tã ĩ ní ándúrú sĩí mâ tã sĩ búkũ Mósẽ ní sĩí rĩ pi agá, búkũ nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ pi agá, ãzini búkũ Sãwụ́mã vé rĩ agá rĩ, ĩri ꞌi nga fũ tị ni gé rá.”

45 Kúru ĩri ní kộpi ã úmĩ zị̃zú, kộpi ã nị̃kí rí tã Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ ãní. 46 Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, Kúrísítõ ri úmvúlésĩ ímụ́ ĩzãngã nya, ĩri drã, ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ĩri ímụ́ íngá gõ ídri rú ũzi, 47 tã ꞌi ngaápi rụ́ꞌbá ni gé ꞌdĩri sĩ, ĩ ímụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ ẹ́sị́ újázú rĩ ũlũ, ãzini tã ãngũ trũzú ũnjĩkãnyã agásĩ rĩ ũlũ ãngũ rĩ pi agásĩ céré, ĩ íꞌdó ũlũ Yẹ̃rụ́sãlémã gá. 48 Ĩmi ndrekí tã ꞌdĩꞌbée ĩmî mị sĩ rá, lẽ ĩmi ũlũkí ꞌbá ụrụkọꞌbée ní. 49 Ma ímụ́ ngá má Ẹ́tẹ́pị ní ẹzịị́ rĩ‡ ĩpẽ ĩmi ní rá, ꞌbo ĩmi adrikí kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdĩgé cĩmgbá ĩ ní ímụ́zú ũkpõ íngápi ꞌbụ̃ gélésĩ rĩ sẽzú ĩmi ní rĩ gé.”

Yẹ́sụ̃ vé ngangárá mụzú ꞌbụ̃ gé rĩ

(Mãrákõ 16:19-20; Ẹ̃zị́ 1:9-11)

50 Yẹ́sụ̃ kã ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ koó mụzú Bẽtẽníyã gá ꞌdãlé, ĩri ní ꞌî drị́ ingazú ụrụ, ĩri ní tãkíri ꞌbãzú kộpi drị̃gé. 51 Kã rií tãkíri rĩ ꞌbãá kộpi drị̃gé, kúru ĩ ní ĩri ꞌdụzú mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ĩri ní kộpi kuzú. 52 Kúru kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri ị̃njị̃zú. Kộpi ní ĩ újázú mvizú gõzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé ãyĩkõ be ãmbúgú. 53 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu, kộpi rikí ẹ́cị́ Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, rií Múngú ri íngú.

* 1:5 1:5 ꞌBãgú Ẽródẽ: ꞌBãgú ꞌdĩri vé rụ́ ĩ zị Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ. Sâ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri tịzú rĩ gé, Ẽródẽ Ãmbúgú ꞌdĩri rụ ãngũ rĩ nĩ. ꞌÍ lã Mãtáyo 2:1-8. Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ kã drãá, ĩrivé mvá Ẽródẽ Ãnĩtípã gõ mãlũngã rĩ rụụ́ nĩ sâ Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú Yẹ́sụ̃ ní rĩ gé. ꞌÍ lã Mãtáyo 14:1; Mãrákõ 6:14; Lúkã 3:1; Ẹ̃zị́ 4:27. Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbãgú ãzi rụ́ ni Ẽródẽ Ãgị̃rị́pã, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá vé mvá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 12:1-13:1.

† 1:5 1:5 Átálágú: ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé, ꞌyéŋá átálágú ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá nĩ. Atala rĩ pi ri ĩfũ úyú Lẹ́vị̃ vé rĩ agá.

‡ 1:8 1:8 Jó Múngú vé rĩ: Jó Múngú vé rĩ ꞌyéŋá ãlukúta Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá. Atala rĩ pi ꞌyéŋá ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó rĩ agá ꞌdãá nĩ, sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Múngú ri dị̃ Vũrã Uleteretere rĩ gé, Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá.

§ 1:11 1:11 Mãlãyíkã: Mãlãyíkã rĩ pi índrí, kộpi ri adri Múngú be ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé, kộpi rụ́ꞌbá ãkó. Múngú ri sâ ãzi sĩ kộpi ĩpẽ ímụ́ vũ drị̃gé nõó ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ívé rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní.

* 1:15 1:15 Índrí Uletere rĩ: Índrí Uletere rĩ Índrí Múngú vé ni. Búkũ Múngú vé rĩ kĩnĩ, Ẹ́tẹ́pị ri Múngú ꞌi, ĩrivé mvá Yẹ́sụ̃ ri Múngú ꞌi, ãzini Índrí Uletere rĩ Múngú ꞌi. Ẹ́tẹ́pị ri, Mvọ́pị ri, ãzini Índrí Uletere rĩ, kộpi Múngú ãlu. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:1-18; Yũwánĩ 8:41-42; Ẹ̃zị́ 5:3-4.

† 1:17 1:17 Ẽlíyã: Ẽlíyã ri nẹ́bị̃, Múngú ꞌdụ ĩri mụzú ꞌbụ̃ gé ídri rú, drã kuyé. Tịkí ĩri ãkũdẽ ílí rĩ ca mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ úrõmĩ (900), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 ꞌBãgú 17-21; 2 ꞌBãgú 1-3.

‡ 1:27 1:27 Dãwụ́dị̃: Múngú ĩpẽ Dãwụ́dị̃ ri adrií ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé ni, ẹzị kĩnĩ, ꞌbãgú úꞌdí ri ímụ́ ĩfũ ĩrivé úyú agá, ĩri mãlũngã rĩ rụ mụzú ꞌdániꞌdáni, ꞌbãgú rĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌi. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 132:11-12; Ẹ̃zị́ 2:30. Tịkí Dãwụ́dị̃ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu (1,000) gí, ílí ꞌdãri gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16-30; 2 Sãmũélẽ 1-24; 1 ꞌBãgú 1-2.

§ 1:31 1:31 Yẹ́sụ̃: Rụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌdĩri vé ífífí, Múngú ri ꞌbâ paápi rĩ.

* 1:33 1:33 Yõkóbũ: Yõkóbũ ri Ãbũrámã mvọ́pị Ĩsákã vé mvá, ĩri anji be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, Múngú újá rụ́ ni zịị́ Ĩsẽrélẽ, úyú ĩrivé rĩ zịkí anji Ĩsẽrélẽ vé ni. Sâ Yẹ́sụ̃ vé rĩ gé, zịkí kộpi Yãhụ́dị̃. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 25-50.

† 1:55 1:55 Ãbũrámã: Múngú zị Ãbũrámã ri kĩnĩ, ã ku ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ã ku ívé ãngũ, ã ꞌde mụụ́ ãngũ ãzi úꞌdí ni gé. Ãbũrámã ri ẹ́ꞌbị́pị Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, tịkí ĩri ílí élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ (1,800) gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 12-25.

‡ 1:59 1:59 Ágélé ẽ tị lịngárá: Múngú lũ Ãbũrámã ní kĩnĩ, anji ãgõ Ãbũrámã vé rĩ pi adrikí dõ caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ gí, lẽ ã úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị rá, lũzú kínĩ, kộpi anji Múngú vé ni. ꞌBá rĩ ãꞌyĩ dõ ꞌî ágélé ẽ tị sẽé lịị́ gí, ĩri tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụ nga. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17:9-14; Ẹ̃zị́ 15:1-5.

§ 1:70 1:70 Nẹ́bị̃: Múngú ri ívé tã átá nẹ́bị̃ rĩ pi ní, kộpi kúru ĩrivé ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní.

* 2:1 2:1 ꞌBãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ: Ĩri ꞌbãgú ãmbúgú ꞌbãgú ãngũ ãndíãndí rĩ pi agá rĩ pi drị̃gé, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ drị̃gé, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ drị̃gé, ãzini ãngũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ drị̃gé. ꞌBá Rómã vé rĩ pi ĩvé ꞌbãgú ãmbúgú rĩ zị ĩvé tị sĩ Kãyísárã.

† 2:11 2:11 Kúrísítõ: Kúrísítõ ri ꞌbá ĩ ní ũdu dãá drị̃ ni gé, lũzú kínĩ Múngú ĩpẽ ĩri adrií ꞌbãgú rú. Ẽbérẽ tị sĩ Kúrísítõ ri ĩ zị Mãsíyã. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:41.

‡ 2:22 2:22 Mósẽ: Yõsépã kã drãá gí, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ꞌbã anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẹ̃zị́ ngaá tụ́gẹ̃rị̃ rú caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (400). Kúru Múngú ní Mósẽ ri ĩpẽzú ímụ́zú anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ. Múngú sẽ tãị́mbị́ rĩ Mósẽ ní, ã lũ anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, sẽzú ĩ ní tãị́mbị́ rĩ zịzú tãị́mbị́ Mósẽ vé ni ãní. Tịkí Mósẽ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (1,400), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 2-24.

* 2:23 2:23 Wụ̃ngárá 13:2, 12

§ 2:24 2:24 Rọ̃bọ̃ŋọ̃: Rọ̃bọ̃ŋọ̃ ꞌdĩri lũ kínĩ Mãríyã pi Yõsépã be ngá ãkó. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 12:8.

* 2:24 2:24 Lẹ̃vị̃tị́kã 12:8

* 2:37 2:37 Aꞌbi: Sâ ãzi sĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ĩ aꞌbi, nyakí ínyá ku, kộpi ri ẹ́sị́ ꞌbã rizú Múngú ri zịzú.

† 2:41 2:41 Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ọ́tụ́ ẹlịzú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé jó rĩ pi tị gé sĩ Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá rĩ vé tã ígá. Ọ́tụ́ kộpi ẹ́ꞌbị́pị́ị ũbẽkí kãbĩlõ ã ãrí ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ, sẽ Múngú úꞌdị́ kộpi kuyé. Múngú úꞌdị́ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé kãbĩlõ ãrí ũbẽꞌbá ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ kuyé rĩ pi vé anji ãgõ kãyú rĩ pi ũdrãá ꞌbá ãlu ãlu vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé sĩ rá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-28; Mãtáyo 26:2; Mãrákõ 14:1; Lúkã 2:41; Yũwánĩ 2:13; Ẹ̃zị́ 12:4; 1 Kõrínítõ 5:7; Ẽbérẽ 11:28.

* 3:1 3:1 ꞌBãgú Ẽródẽ: Ẽródẽ ꞌdĩri Ẽródẽ Ãnĩtípã ꞌi, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá. ꞌÍ lã Mãtáyo 14:1; Mãrákõ 6:14; Lúkã 3:1; Ẹ̃zị́ 4:27. Sâ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri tịzú rĩ gé, Ẽródẽ Ãmbúgú ꞌdĩri rụ ãngũ rĩ nĩ. ꞌÍ lã Mãtáyo 2:1-8; Lúkã 1:5. Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbãgú ãzi anigé rụ́ ni Ẽródẽ Ãgị̃rị́pã, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá vé mvá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 12:1-13:1.

* 3:6 3:6 Ĩsáyã 40:3-5

† 3:7 3:7 Bãtízĩmũ: Ĩ ri ꞌbá rĩ pi ní bãtízĩmũ sẽ lũzú kínĩ, kộpi újákí ẹ́sị́ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ gí, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri gí.

‡ 3:8 3:8 Anji Ãbũrámã vé ni: ꞌBá ụrụkọꞌbée ụ̃sụ̃kí kínĩ ĩ dõ anji Ãbũrámã vé ni, Múngú ri ícó ĩ pa rá.

§ 3:12 3:12 ꞌBá mũfẽngã uꞌdụꞌbá rĩ pi: ꞌBá mũfẽngã uꞌdụꞌbá ꞌdĩꞌbée, kộpi Yãhụ́dị̃ riꞌbá mũfẽngã uꞌdụꞌbá ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní rĩ. Kộpi ri mũfẽngã rĩ uꞌdụ ãmbúgú ꞌbãgú rĩ ní ꞌyoó kộpi ã uꞌdụkí rĩ ndẽ.

* 3:17 3:17 Ãnyá rĩ vé fí, ãzini ꞌbí ni: Ãnyá rĩ vé fí, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, ꞌbí ni, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi.

† 3:34 3:34 Ĩsákã: Ĩsákã ri mvá Múngú ní ẹzịị́ Ãbũrámã ní rĩ. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17-35.

‡ 3:38 3:38 Ãdámã: Ãdámã ri ꞌbá Múngú ní íꞌdó gbií drị̃drị̃ rĩ. Ĩri ẹ́tẹ́pị ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé ni céré. Ĩrivé ũkú Évã ri ẹ́ndrẹ́pị ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé ni céré. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 1-5.

* 4:2 4:2 Ãdróko: Ãdróko vé rụ́ Sãtánã ꞌi, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, gã tã Múngú vé ri ꞌdụgá ngagá sĩ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé. Múngú ídró ãdróko ri índrí ũnjí rĩ pi be ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ nĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

* 4:4 4:4 Dẽtõrõnómẽ 8:3

* 4:8 4:8 Dẽtõrõnómẽ 6:13

* 4:11 4:11 Sãwụ́mã 91:11-12

* 4:12 4:12 Dẽtõrõnómẽ 6:16

† 4:15 4:15 Jó Múngú ri Zịzú rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi kárákará kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ ãndíãndí, kộpi ri ĩ úmú Búkũ Múngú vé rĩ lã, ãzini kộpi ri Múngú ri ị̃njị̃ Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé.

‡ 4:16 4:16 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ: Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rizú uvuzú rĩ, ãzini kộpi ní rizú Múngú ri zịzú rĩ. Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri vé tã ígá kínĩ, Múngú gbi ꞌbụ̃ pi vũ be nĩ, ãzini Múngú pa ĩ adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ nĩ. Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, ꞌbo Kẹ̃lị̃kọ́ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ázíyá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 20:8-11; Dẽtõrõnómẽ 5:12-16.

* 4:19 4:19 Ĩsáyã 61:1-2

§ 4:26 4:26 Ọ̃wụ́zị́gọ́: Ọ̃wụ́zị́gọ́ ꞌdĩri adri ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé ni kuyé. ꞌÍ lã 1 ꞌBãgú 17:1-24.

* 4:27 4:27 Ẽlísã: Ẽlísã gõ adrií nẹ́bị̃ Múngú vé ni Ẽlíyã ã vụ́drị̃ gé. ꞌÍ lã 1 ꞌBãgú 19; 2 ꞌBãgú 2-13.

† 4:27 4:27 Ũfú: Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ kĩnĩ, ꞌbá ũfú ní nyaá rĩ ĩri ãzãvũ rú, ãꞌyĩkí ĩri adrií ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé ku. Lẽ dõ drã rĩ ã dẹ ꞌî rụ́ꞌbá gá sĩ rá, ĩri mụ ꞌi iꞌda átálágú rĩ ẹndrẹtị gé, átálágú rĩ ĩri ndre, ĩri ꞌyo drã rĩ dẹ rụ́ꞌbá ni gé sĩ gí. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 14:1-32.

‡ 4:27 4:27 Nãmánã: Nãmánã adri ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé ni kuyé. ꞌÍ lã 2 ꞌBãgú 5:1-27.

§ 4:33 4:33 Índrí ũnjí: Ĩri ándúrú mãlãyíkã Múngú vé rĩ pi vé ãzi ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ŋõ tãị́mbị́ Múngú vé rĩ, Sãtánã ri kộpivé ãmbúgú. Múngú ídró kộpi ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, kộpi gõkí ufuú índrí ũnjí, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ní ĩzãngã sẽ vũ drị̃gé nõgó. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

* 5:1 5:1 Yị̃ị́ bãlãlã Gẽnẽsãrétã: Yị̃ị́ bãlãlã Gẽnẽsãrétã ri ĩ kpá zị Gãlĩláyã.

† 5:17 5:17 Fãrụ́sị̃: Fãrụ́sị̃ rĩ pi ngúlúmũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rụꞌbá tị́tị́ rĩ pi. Kộpi ꞌdụkí índrí rĩ pi vé tã, ãzini mãlãyíkã rĩ pi vé tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 23:8.

‡ 5:24 5:24 ꞌBá Mvá: Yẹ́sụ̃ zị ꞌi ꞌBá Mvá lũzú kínĩ, ꞌi Kúrísítõ ꞌi, ꞌi mãlũngã rĩ rụ mụzú nyonyo. ꞌÍ lã Dãnyélẽ 7:13-14.

§ 5:27 5:27 Lẹ́vị̃: Lẹ́vị̃ vé rụ́ ãzi rĩ Mãtáyo ꞌi. Mãtáyo gõ adrií ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi ni.

* 5:39 5:39 Vị́nyọ̃ úꞌdí: Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ ní ímbá rĩ adri sụ̃ vị́nyọ̃ úꞌdí rĩ tị́nị, tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ adri sụ̃ vị́nyọ̃ ụ̃kụ rĩ tị́nị.

* 6:4 6:4 1 Sãmũélẽ 21:1-6

* 6:5 6:5 Úpí ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ígá kínĩ, Múngú gbi ngá ꞌbụ̃ gé rĩ pi vũ drị̃gé rĩ pi be céré ꞌdụ caá ụ́ꞌdụ́ ázíyá, kúru ĩri ní uvuzú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé. Múngú ri ꞌyéŋá Úpí Sãbátã vé ni, kúru Yẹ́sụ̃ kĩnĩ, ꞌi Úpí Sãbátã vé ni, kĩnĩ ꞌi Múngú ꞌi. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 20:8-11.

† 6:13 6:13 ꞌBá áyúãyũ rĩ pi: ꞌBá áyúãyũ rĩ pi, Yẹ́sụ̃ sẽ kộpi ní ũkpõ, ri kộpi pẽé mụụ́ ꞌbá rĩ pi ímbá, índrí ũnjí rĩ pi údró, ãzini tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌoó.

‡ 6:14 6:14 Bãtĩlĩmáyõ: Bãtĩlĩmáyõ ri ĩ kpá zị Nãtãnãyélẽ ꞌi. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:45.

§ 6:16 6:16 Yụ́dã: Yụ́dã ri ĩ kpá zị Tãdáyõ ꞌi. ꞌÍ lã Mãtáyo 10:3; Mãrákõ 3:18.

* 7:2 7:2 Ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ: Ĩri ãngáráwá mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu rĩ pi ẽ drị̃ koópi ni.

* 7:27 7:27 Mãlákĩ 3:1

† 7:41 7:41 Mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ rĩ: ꞌBá rĩ nga dõ ẹ̃zị́ ụ́ꞌdụ́ ãlu, ĩ ꞌbá rĩ ũfẽ mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãlu ni sĩ.

* 8:10 8:10 Ĩsáyã 6:9

* 8:18 8:18 Ngá: Ngá Yẹ́sụ̃ ní tã ni átá ꞌdĩri, ĩri úmĩ tã Múngú vé rĩ nị̃zú rĩ.

* 9:23 9:23 Pẹtị alambaku: ꞌBá Rómã vé rĩ pi ri ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi gbã mũsũmárĩ sĩ pẹtị alambaku sị́gé, ĩri sâ ꞌdụ ãco kộpi íbí drã ndõ, kộpi ĩzãngã nya ambamba drãngárá rĩ gé.

* 9:35 9:35 Mãtáyo 17:5; Mãrákõ 9:7; 2 Pétẽró 1:17

† 9:59 9:59 Má ẹ́tẹ́pị ri sị̃ị́ ũgbále: Sâ ãzi sĩ, ágó rĩ vé ẹ́tẹ́pị drã drĩ kuyé, ágó rĩ lẽ ẹ́tẹ́pị ri ũtẽé cĩmgbá ĩri ní drãngárá gá.

‡ 9:60 9:60 ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi: ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi kộpi ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi.

* 10:9 10:9 Mãlũngã Múngú vé rĩ ícá ĩnyiŋá ĩmi gãrã gá gí: Tã ĩ ní ꞌyoó Mãlũngã Múngú vé rĩ ícá ĩnyiŋá ĩmi gãrã gá gí ꞌdĩri vé ífífí, ꞌbá rĩ pi drị̃lé múké ị́sụ́ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú, kộpi adri anji Múngú vé ni.

† 10:18 10:18 Sãtánã: Sãtánã ri ãdróko, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, gã tã Múngú vé rĩ ꞌdụgá ngagá sĩ, Múngú ídró ĩri ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

* 10:27 10:27 Dẽtõrõnómẽ 6:5

* 10:27 10:27 Lẹ̃vị̃tị́kã 19:18

‡ 10:32 10:32 Lẹ́vị̃gú: Atala Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé rĩ ãrẽvú céré, íbíkí ĩfũú úyú Lẹ́vị̃ vé rĩ agá.

* 11:2 11:2 Lẽ mãlũngã mívé rĩ ẽ ímụ́ ĩyí: Lẽ mî ímụ́ mãlũngã rĩ rụụ́ adrizú ꞌbãgú rú ꞌbá drị̃gé.

† 11:15 11:15 Bẽlẽzẽbúlã: Bẽlẽzẽbúlã vé rụ́ ãzi rĩ Sãtánã ꞌi, ĩri ãdróko, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé.

‡ 11:29 11:29 Tã ãyãzú ãyãyã Yónã vé rĩ: Ị̃ꞌbị́ te nẹ́bị̃ Yónã ri, Yónã adri caá ụ́ꞌdụ́ na ị̃ꞌbị́ rĩ agá ꞌdãá. ꞌÍ lã Yónã 1:17; Mãtáyo 12:39-40; Mãtáyo 16:1-4; Lúkã 11:29-32.

* 11:31 11:31 1 ꞌBãgú 10:1-13

§ 11:32 11:32 ꞌBá ãzi nõgónõ ndẽ Yónã ri ãmbũgũ sĩ rá: ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ndẽ Sõlõmónã pi Yónã be rá rĩ, Yẹ́sụ̃ ri ꞌi ꞌyo.

* 11:42 11:42 Ngá mụdrị́ agá, ĩmi ri ãlu ni íꞌdụ́ sẽ: Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌyo kĩnĩ, lẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẽ íꞌdụ́kí ngá mụdrị́ agá, ãlu ni sẽé Múngú ní. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 27:30-33; Kãlãfe 18:21-24; Dẽtõrõnómẽ 12:5-19; 14:22-29.

* 11:51 11:51 Íꞌdóngárá 4:1-16

† 11:51 11:51 Vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ: Vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ni anigé Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, átálágú rĩ ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã ãní Múngú ní ꞌbá rĩ pi trũzú ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ. Vũrã ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zãzú ni anigé Vũrã Uletere rĩ gé Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, átálágú rĩ ri ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zã ãní Múngú ní ụ̃ꞌbụ́tịŋá sĩ, ãzini ũndréŋá sĩ sâ Múngú ri zịzú rĩ gé.

* 12:5 12:5 Ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ: Múngú ri úmvúlésĩ ꞌbá ꞌi ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá ku rĩ pi ꞌdụ úꞌbé ãcí ꞌdĩri agá. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 20:7-15.

* 13:30 13:30 ꞌBá ụ̃dụ̃mbị́tã rĩ pi: ꞌBá ĩ ní ndreé kuú ẹ̃zị́ ãkó rĩ pi.

† 13:30 13:30 ꞌBá drị̃drị̃ rĩ pi: ꞌBá ĩ ní íngúngũ rĩ pi.

‡ 13:35 13:35 ꞌBá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ: ꞌBá ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ ꞌi.

* 13:35 13:35 Sãwụ́mã 118:26

* 16:8 16:8 ꞌBá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi: Kộpi ꞌbá Múngú vé tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá ku rĩ pi. ꞌBá ụ̃tụ́ŋá vé rĩ pi, kộpi ꞌbá Múngú vé tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rĩ pi.

† 16:17 16:17 ꞌBụ̃: ꞌBụ̃ ꞌdĩri adri vũrã Múngú ní adrizú rĩ ku, ĩri vũrã ụ̃tụ́ pi ní adrizú mbãá be, ãzini línyã be rĩ.

* 17:21 17:21 Mãlũngã Múngú vé rĩ ĩmi ãsámvú gé nõgónõ: Yẹ́sụ̃ ri átá kĩnĩ ꞌi Mvá Múngú vé ni, ꞌi kộpi ãsámvú gé.

† 17:26 17:26 Núwã: Núwã adri sâ ꞌbá rĩ pi ní ũnjĩkãnyã ꞌozú ũnjí ꞌdãri gé rá, kúru Múngú ní ĩri zịzú ã údé kũlúmgba, yị̃ị́ rĩ kãdõ ímụ́ tị̃ị́, ã pa rí ĩrivé ꞌbá rĩ pi ĩrivé ãnyãpá rĩ pi ã ụrụkọ pi be. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 5-9.

* 17:32 17:32 Íꞌdóngárá 19:26

‡ 17:33 17:33 Ídríngárá: Ídríngárá ĩ ní tã ni ꞌyoó ꞌdĩri, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ.

§ 17:36 17:36 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 36 agá ꞌdĩri, búkũ Lúkã vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Lúkã vé vúlé rĩ agá rá.

* 18:20 18:20 Wụ̃ngárá 20:18; Dẽtõrõnómẽ 5:16-20

* 18:38 18:38 Dãwụ́dị̃ ã Mvá rĩ: Múngú ẹzị kĩnĩ, Kúrísítõ ri úmvúlésĩ ímụ́ ĩfũ úyú ꞌbãgú Dãwụ́dị̃ vé rĩ agá. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16:1-13; Sãwụ́mã 132:11-12.

* 19:9 19:9 Mvá Ãbũrámã vé ni: Yẹ́sụ̃ kĩnĩ Zãkáyo ri nóni ꞌbá Múngú vé ni.

† 19:13 19:13 Awa kộpi ní mũfẽngã jũrú mãdãŋá ni sĩ: ꞌBá rĩ nga dõ ẹ̃zị́ caá mbãá na, ĩ ꞌbá rĩ ũfẽ mũfẽngã jũrú mãdãŋá ãlu ni sĩ.

‡ 19:29 19:29 Õlívẽ: Pẹtị õlívẽ vé rĩ ĩri ꞌa ũꞌa be, ĩ ícó nya rá, ĩ ĩrivé ũꞌa zo ũdu rú, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri tị́bị́ áꞌdí ũdu rĩ sĩ, ãzini kộpi ri tõ lámbã agá, ãcí ꞌyũzú ãní.

§ 19:38 19:38 ꞌBãgú ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ: ꞌBãgú ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ ꞌi.

* 19:38 19:38 Sãwụ́mã 118:26

* 19:46 19:46 Ĩsáyã 56:7

* 19:46 19:46 Yẽrẽmíyã 7:11

* 20:9 20:9 Pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ꞌdụkí pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ ã tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, kộpi ri ũꞌa ni zo vị́nyọ̃ sụ́ rú. Múngú ĩpẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi adrií ꞌbá ívé ni, kộpi ã adrikí rí sụ̃ pẹtị vị́nyọ̃ vé Múngú ní saá ꞌaápi ũꞌa be rĩ tị́nị. Nãpí pẹtị vị́nyọ̃ vé ꞌdĩri, sẽ ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi be nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ Yẹ́sụ̃ ri ĩvé tã átá. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 80:8-16; Ĩsáyã 5:1-7; Yẽrẽmíyã 2:21; Mãtáyo 21:33-46; Mãrákõ 12:1-12.

* 20:17 20:17 Sãwụ́mã 118:22

† 20:27 20:27 Sãdókẽ: Sãdókẽ rĩ pi ngúlúmũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rụꞌbá tị́tị́ rĩ pi, ꞌbo kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí índrí rĩ pi vé tã kuyé, ẹ̃ꞌyị̃kí mãlãyíkã rĩ pi vé tã kuyé, ãzini kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí kpá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá ꞌdíni kuyé. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 23:8.

* 20:28 20:28 Dẽtõrõnómẽ 25:5

* 20:37 20:37 Wụ̃ngárá 3:6

‡ 20:42 20:42 Úpí ꞌyo mávé Úpí ní: Tã ꞌdĩri vé ífífí, Úpí Múngú zị Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri Úpí.

§ 20:42 20:42 Drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé: ꞌBá úrípi drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ, ĩri ũkpõ be, ĩ ĩri ị̃njị̃njị̃.

* 20:43 20:43 Sãwụ́mã 110:1

* 20:44 20:44 Kúrísítõ ri ícó adri Dãwụ́dị̃ ã mvá íngóni?: Tịkí Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá áda rú, ĩrivé ẹ́ꞌbị́pị Dãwụ́dị̃ ꞌi, ꞌbo ĩ ní drĩ ĩri tịzú kuyé rĩ gé, kộpi rikí adrií Múngú be trụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ĩri Mvá Múngú vé ni. Gbi ngá rĩ pi ãrẽvú céré nĩ, kúru ĩri Úpí Dãwụ́dị̃ vé ni. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16:1-13; Sãwụ́mã 132:11-12; Yũwánĩ 1:1-18.

* 22:1 22:1 Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku rĩ nyazú rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ̃mụ̃ ꞌdĩri nya ca ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, kộpi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ĩ pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị́gé sĩ rĩ vé tã ígá ãní. Ụ̃mụ̃ ꞌdĩri ĩ íꞌdó nya Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ gé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-20.

† 22:7 22:7 Kãbĩlõ mvá: Múngú sẽ tãị́mbị́ Mósẽ ní kĩnĩ, ꞌbá rĩ pi ã zãkí kãbĩlõ Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ã trũkí rí kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. Sẽ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú Kãbĩlõ Mvá Múngú vé ni ãní, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ĩpẽ ĩri ímụ́ drãá ꞌbávé ũnjĩkãnyã ũjĩí. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-28; Mãrákõ 14:12; Yũwánĩ 1:29-35; 1 Kõrínítõ 5:7; 1 Pétẽró 1:19.

‡ 22:7 22:7 Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ọ́tụ́ ẹlịzú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé jó rĩ pi tị gé sĩ Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá rĩ vé tã ígá. Ọ́tụ́ kộpi ẹ́ꞌbị́pị́ị ũbẽkí kãbĩlõ ã ãrí ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ, sẽ Múngú úꞌdị́ kộpi kuyé. Múngú úꞌdị́ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé kãbĩlõ ãrí ũbẽꞌbá ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ kuyé rĩ pi vé anji ãgõ kãyú rĩ pi ũdrãá ꞌbá ãlu ãlu vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé sĩ rá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-28.

* 22:37 22:37 Ĩsáyã 53:12

§ 22:54 22:54 Átálágú ãmbúgú rĩ: Átálágú ãmbúgú rĩ ndẽ atala rĩ pi céré, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ꞌyéŋá fi Jó Múngú vé rĩ agá Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá nĩ, ĩri fi vú ãlu ílí ãlu agá. Ĩri ãrí rọ̃bọ̃ŋọ̃ vé rĩ jị ũnjĩkãnyã ũjĩzú. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16; Ẽbérẽ 9.

* 23:1 23:1 Pĩlátõ ẹndrẹtị gé ꞌdãá: Kộpi jịkí Yẹ́sụ̃ ri mụzú gávãnã Pĩlátõ Rómã vé rĩ ẹndrẹtị gé, ãꞌdiãtãsĩyã Pĩlátõ ri ícó Yẹ́sụ̃ vé tã lị ã ꞌdịkí ĩri drãá rá nĩ.

* 23:8 23:8 Lúkã 9:9

† 23:11 23:11 Bõngó ãco akoóko múké múké ni: Bõngó ãco akoóko múké múké rĩ, ꞌbãgú rĩ pi ri su nĩ.

‡ 23:17 23:17 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 17 agá ꞌdĩri, búkũ Lúkã vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Lúkã vé vúlé rĩ agá rá.

* 23:30 23:30 Õséyã 10:8

§ 23:31 23:31 Pẹtị ụ́ꞌbụ̃rụ́ rĩ: Pẹtị ụ́ꞌbụ̃rụ́ rĩ vé ífífí, ꞌbá ũnjĩkãnyã ãkó ni. Pẹtị ãꞌwí rĩ vé ífífí, ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoópi ní. ꞌBá rĩ pi ꞌokí dõ tã ũnjí Yẹ́sụ̃ ũnjĩkãnyã ãkó rĩ ní, kộpi tã ũnjí ꞌo ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá ambamba rĩ pi ní agá rá.

* 23:45 23:45 Bõngó ĩ ní Jó Múngú vé rĩ ã ꞌa ẹlịzú rĩ: Bõngó ꞌdĩri ẹlịkí Vũrã Uletere rĩ pi ãsámvú Vũrã Uleteretere rĩ be rĩ ãní. Átálágú ãmbúgú rĩ ꞌyéŋá aga fi bõngó rĩ agásĩ Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri adri Vũrã Uleteretere dị̃ị́pi pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ agá ꞌdãá. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16; Mãtáyo 27:51; Mãrákõ 15:38; Lúkã 23:45; Ẽbérẽ 6:19-20; Ẽbérẽ 9:1-7.

* 24:2 24:2 Gũkí írã rĩ ꞌbụ́ rĩ tị gé sĩ jẽlé gá gí: Yõsépã gũ ándúrú írã ꞌbãá ꞌbụ́ rĩ tị gé cí. ꞌÍ lã Mãrákõ 15:46.

† 24:13 24:13 Máyĩlĩ: ꞌBá ri ícó ẹ̃cị̃ tu ca máyĩlĩ na sâ ãlu agá.

‡ 24:49 24:49 Ngá Múngú ní ẹzịị́ rĩ: Ngá Múngú ní ẹzịị́ lẽé ĩpẽé rĩ, ĩri Índrí Uletere rĩ. Ĩri ímụ́ ũkpõ sẽ ꞌbá rĩ pi ní nĩ. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 2:1-4.

Yũwánĩ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké

Yũwánĩ

ní sĩí rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Yũwánĩ ri Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi vé ọ́gụ́pị. Sĩ búkũ ꞌdĩri Yãhụ́dị̃ rĩ pi ẽ ĩzã kozú, ãzini ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ẽ ĩzã kozú. Ũlũ tã kárákará Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ãyãzú ãyãyã rĩ pi rá, ãzini ũlũ tã Yẹ́sụ̃ ní ímbá rĩ pi rá, ꞌbo sĩ tã Yẹ́sụ̃ vé rĩ pi ã ụrụkọꞌbée kuyé. Yũwánĩ lũ kĩnĩ, Yẹ́sụ̃ adri ꞌyéŋá ꞌbá áda kuyé, ĩri kpá Múngú ꞌi.

Búkũ rĩ vé íꞌdóngárá iꞌda kĩnĩ, Yẹ́sụ̃ ri ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé ni ꞌbá rĩ pi ní, ĩrivé drãngárá, ĩri rọ̃bọ̃ŋọ̃ ꞌbá rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ũjĩípi ni. Yẹ́sụ̃ ri Mãsíyã nẹ́bị̃ rĩ pi ní tã ni ũlũú búkũ Múngú vé Ũndĩ Ụ̃kụ rĩ rụzú rĩ agá ꞌyoó kínĩ, ĩri ímụ́ rá rĩ ꞌi. Cápĩtã 13-17 agá, Yũwánĩ ũlũ tã Yẹ́sụ̃ ní ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi lẽzú rĩ, ãzini ũlũ tã ĩri ní kộpi ẽ ẹ́sị́ ũmĩzú ũndréŋá ꞌdãri sĩ ị́sụ́ ãkũdẽ rụkí drĩ ĩri kuyé rĩ. Búkũ rĩ vé ụ̃dụ̃ gé, ũlũ tã ĩ ní lịị́ Yẹ́sụ̃ drị̃gé rĩ vé tã, ĩrivé gbãngárá pẹtị alambaku sị́gé rĩ vé tã, ĩrivé íngángárá gõó ídri rú drãngárá gálésĩ rĩ vé tã, ãzini ĩri ní ꞌi iꞌdazú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé vú be kárákará rĩ vé tã.

1

Ụ́ꞌdụ́kọ́ ídri sẽépi rĩ

1 Íꞌdóngárá gá ꞌdãá ĩ ní drĩ ꞌbụ̃ pi gbizú vũ be kuyé rĩ gé, ị́sụ́ Ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ị́nọ́gọ́sị́ anigé. Ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ri adrií Múngú be trụ́, Ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ Múngú ꞌi. 2 Íꞌdóngárá gá ꞌdãá, Ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ri adrií Múngú be trụ́.

3 Ngá ãrẽvú céré údékí ũkpõ ĩrivé rĩ sĩ, ngá ãzi ĩ ní údé ĩri ãkó ni ꞌdãáyo. 4 Ngá ĩ ní údé rĩ pi ãrẽvú céré ị́sụ́kí ĩvé ídri íngázú ĩri vúgá, ídri ĩrivé ꞌdĩri, ĩri ka ꞌbá ãlu ãlu drị̃gé ụ̃tụ́ŋá rú. 5 Ụ̃tụ́ŋá rĩ ĩmgbẽrẽ ãngũ nịị́pi cịcị rĩ kú uletere, ãngũ nịị́pi cịcị ꞌdĩri ícó ụ̃tụ́ŋá ãngũ ĩmgbẽrẽépi uletere ꞌdĩri ugaá ku.

6 Múngú ĩpẽ ágó ãzi, rụ́ ni Yũwánĩ* ꞌi. 7 Yũwánĩ ímụ́ ụ̃tụ́ŋá rĩ vé tã ũlũú, ꞌbá ãlu ãlu ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí rí ĩri. 8 Yũwánĩ adri ụ̃tụ́ŋá ãngũ ĩmgbẽrẽépi uletere rĩ ꞌi kuyé, Yũwánĩ ímụ́ ívé rĩ ꞌyéŋá ụ̃tụ́ŋá ãngũ ĩmgbẽrẽépi uletere rĩ vé tã ũlũú. 9 Ụ̃tụ́ŋá áda ãngũ ĩmgbẽrẽépi uletere ꞌbá rĩ pi drị̃gé céré rĩ ri ímụ́ ꞌbá rĩ pi vúgá vũ drị̃gé nõó.

10 Ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ri adrií ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé vũ drị̃gé nõgó, údékí ngá rĩ pi ãrẽvú céré vũ drị̃gé nõgó ũkpõ ĩrivé rĩ sĩ, ꞌbo ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi nị̃kí ĩri ámá kuyé. 11 Ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ímụ́ nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó, ꞌbo ẹ́ꞌdị́páa Yãhụ́dị̃ rĩ pi ẹ́ꞌyị́kí ĩri kuyé. 12 ꞌBo ꞌbá ĩri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rá rĩ pi, sẽ kộpi ní drị̃lé múké adrizú anji Múngú vé ni pi rú. 13 Kộpivé ícángárá anji Múngú vé ni pi rú ꞌdĩri, adri ꞌyozú kínĩ, yị̃kị̂ ꞌbá áda vé ni sĩ kuyé, ĩri yị̃kị̂ Múngú vé ni sĩ.

14 Ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ újá ꞌi ícá ꞌbá áda rú, ri adrií ꞌbâ ãsámvú gé nõgó, ꞌbá ndrekí íngúngárá ĩ ní ĩri íngúzú rĩ rá, ꞌbá ndrekí Ẹ́tẹ́pị vé Mvá ãlukútaŋá rĩ vé íngúngárá ĩ ní ĩri íngúzú rĩ rá. Ẹ́sị́ múké, ãzini tã áda ĩrivé rĩ, íbí íngá Ẹ́tẹ́pị vúgálésĩla, ícá kuú ꞌbâ ãsámvú gé vũgá nõgónõ.

15 Yũwánĩ átá ĩrivé tã ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “ꞌBá má ní tã ni ũlũú kínĩ, ĩri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ rĩ, ĩri adriípi ꞌdĩ! Ĩrivé ãmbũgũ ndẽ mávé rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩ ní drĩ ma tịzú kuyé rĩ gé, ĩri ọ́tụ́ anigé.” 16 Ĩrivé ẹ́sị́ ní adrií múké rĩ sĩ, sẽ ꞌbá ị́sụ́kí tãkíri mụzú dị̃ị́ dị̃ị́. 17 Múngú ẹzị tãị́mbị́ rĩ Mósẽ† ní, ꞌbo sẽ ẹ́sị́ múké rĩ, ãzini tã áda rĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní nĩ.‡ 18 ꞌBá ãzi ndre Múngú ri ãluŋáni kuyé. Ádarú ĩrivé Mvá ãlukútaŋá adriípi Múngú ꞌi, adriípi ĩnyiŋáŋá ꞌí Ẹ́tẹ́pị ã gãrã gá rĩ, iꞌda ꞌbá ní ọ̃sụ̃kã Múngú vé rĩ nĩ.

Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ átá Yẹ́sụ̃ vé tã

(Mãtáyo 3:1-12; Mãrákõ 1:1-8; Lúkã 3:15-17)

19 Ambugu Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé adriꞌbá kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agá rĩ pi pẽkí atala rĩ pi,§ Lẹ́vị̃* riꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá Jó Múngú vé rĩ agá rĩ pi be mụụ́ Yũwánĩ ri zịị́ kínĩ, “Mi ãꞌdi ꞌi?” 20 Yũwánĩ ꞌyo kộpi ní uletere kĩnĩ, “Má adri Kúrísítõ ꞌi ku.”

21 Kộpi ní ĩri zịzú, “Mi dí ãꞌdi ꞌi? Mí Ẽlíyã† ꞌi?”

Kĩnĩ, “Kuyé, má adri Ẽlíyã ꞌi ku.”

Kộpi ní gõzú ĩri zịzú, “Mi nẹ́bị̃ rĩ‡ ꞌi?”

Kĩnĩ, “Kuyé.”

22 Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Mi ãꞌdi ꞌi? ꞌÍ lũ ꞌbá ní, ꞌbâ jịkí rí tã mí ní újá rĩ mụụ́ ũlũú ꞌbá ꞌbâ ĩpẽꞌbá rĩ pi ní. ꞌÍ lũ ꞌbá ní, mî ngúlúpí, mi ãꞌdi ꞌi?”

23 Yũwánĩ ní tã rĩ újázú sụ̃ ọ́tụ́ nẹ́bị̃§ Ĩsáyã ní ꞌyoó rĩ tị́nị kĩnĩ, “Ma ụ́ꞌdụ́kọ́ riípi ọ́ꞌụ́pi ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá ꞌyoópi, ‘Ĩmi údékí lẹ́tị Úpí ní, ĩmi útúkí lẹ́tị ĩrivé rĩ ã adri pịrị rĩ ꞌi!’ ”*

24 Fãrụ́sị̃* ĩ ní pẽé rĩ pi ní 25 Yũwánĩ ri zịzú kínĩ, “Mí adri dõ Kúrísítõ ꞌi kuyé, dõku Ẽlíyã ꞌi kuyé, dõku nẹ́bị̃ kuyé pírí, mí ị́sụ́ ũkpõ rizú bãtízĩmũ† sẽzú ꞌdĩri ãꞌdi vúgá?”

26 Yũwánĩ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ma ri yị̃ị́ áyú bãtízĩmũ sẽzú ãní ꞌbá rĩ pi ní, ꞌbo ꞌbá ãzi ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé ꞌdĩ, ĩmi nị̃kí drĩ ĩri kuyé. 27 Ĩri ímụ́ tã rĩ ũlũ mâ vụ́drị̃ gé, ꞌbo ĩrivé ãmbũgũ ndẽ mávé rĩ rá. Má ícó ĩrivé ngá pá gá rĩ vé bãá ọyụụ́ bã ku.”

28 Tã ꞌdĩri Yũwánĩ pi rikí átá Bẽtẽníyã gá, yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Yárídénĩ vé wọ̃ọ́kọ̃ ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩla rĩ gé, ị́sụ́ ãkũdẽ Yũwánĩ ri bãtízĩmũ sẽ.

Yẹ́sụ̃ ri Kãbĩlõ Mvá Múngú vé ni

29 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, Yũwánĩ ndre Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ ꞌí vúgálé rú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩ ndrekí drĩ ká, Kãbĩlõ Mvá‡ Múngú vé ímụ́pi ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ũjĩípi rĩ, ĩri ꞌdã! 30 Ĩri ꞌbá má ní átá tã ni sĩ, má ní ꞌyoó, ‘ꞌBá ãzi ri ímụ́ mâ vụ́drị̃ gé vúlé ꞌdĩíꞌdĩ rĩ ꞌi, ꞌbo ĩrivé ãmbũgũ ndẽ mávé rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ọ́tụ́ anigé ị́sụ́ tịkí drĩ ma kuyé.’ 31 Ándúrú á nị̃ ĩri kuyé. ꞌBo tã má ní bãtízĩmũ sẽzú yị̃ị́ sĩ rĩ, Ĩsẽrélẽ rĩ pi ã nị̃kí rí ĩri ãní bẽsĩnĩ.”

32 Yũwánĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á ndre Índrí Uletere rĩ ímụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ sụ̃ ãmámũ tị́nị, úrí ĩri drị̃gé. 33 Á nị̃ kõdô ámá ꞌyoó ꞌbá rĩ ĩri ꞌi ꞌdíni kuyé, ꞌbo Múngú ma ĩpẽépi ímụ́pi bãtízĩmũ sẽépi yị̃ị́ sĩ rĩ ꞌyo má ní kĩnĩ, ‘Mi ímụ́ ndre Índrí Uletere rĩ§ ímụ́ úrí ꞌbá ãzi drị̃gé, ĩri ꞌbá ímụ́pi bãtízĩmũ sẽépi Índrí Uletere rĩ sĩ rĩ ꞌi.’ 34 Á ndre ĩri mâ mị sĩ, á ꞌyo ĩmi ní, ꞌbá rĩ Múngú Mvọ́pị ꞌi.”

Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá drị̃drị̃ rĩ pi

35 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, Yũwánĩ pi tukí pá kuú ívé ꞌbá ị̃rị̃ ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be. 36 Yũwánĩ kã ndreé Yẹ́sụ̃ ri aga mụzú nĩ, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩ ndrekí Kãbĩlõ Mvá Múngú vé rĩ, ĩri ꞌdã!”

37 Yũwánĩ vé ꞌbá ị̃rị̃ ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi ꞌdekí mụụ́ Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ. 38 Yẹ́sụ̃ kã ꞌi újá kộpi ndreé, ị́sụ́ kộpi ri ímụ́ ꞌî vụ́drị̃ gé sĩ, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi lẽkí ãꞌdi?”

Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, “Rábĩ, mi ri adri ngũgá?” (Rábĩ ri Ẽbérẽ tị sĩ, ífífí ni Ímbápi.)

39 Ĩri ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ímụ́kí vũrã má ní adrizú rĩ ndreé ĩmî mị sĩ.” Kộpi ní kúru ꞌdezú mụzú vũrã rĩ ndrezú ĩ mị sĩ, kộpi áwíkí adrií ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri dẹẹ́ njị̃ị́ Yẹ́sụ̃ be trụ́ ãlu vũrã ĩri ní adrizú rĩ gé ꞌdãá, ãkũdẽ ụ̃tụ́ rĩ dĩ ꞌi caá sâ sụ ũndréŋá vé rĩ gé gí.

40 ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, ãzi rĩ Sị̃mọ́nã Pétẽró ẹ́drị́pị Ãndẽréyã ꞌi, kộpi yịkí tã Yũwánĩ ní ꞌyoó rĩ nĩ, ãzini kộpi ꞌdekí mụụ́ Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ nĩ. 41 Ãndẽréyã kã ꞌí ẹ́drị́pị Sị̃mọ́nã ri ị́sụ́, ĩri ní ꞌyozú ꞌí ẹ́drị́pị ní kĩnĩ, “ꞌBá ị́sụ́kí Mãsíyã ri gí.” (Mãsíyã vé ífífí Kúrísítõ.) 42 Ĩri ní kúru Sị̃mọ́nã ri jịzú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá.

Yẹ́sụ̃ ní ãngũ ndrezú ĩri vú ꞌdãá kĩnĩ, “Mî rụ́ Sị̃mọ́nã ꞌi, mi Yũwánĩ ã mvá, ꞌbo ĩ nóni mî rụ́ zị Kéfã.” (Rụ́ Kéfã ꞌdĩri Ãrãmáyĩkĩ tị sĩ, Gị̃rị́kị̃ tị sĩ Pétẽró ꞌi.)*

Yẹ́sụ̃ zị Pĩlípũ pi Nãtãnãyélẽ be

43 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, Yẹ́sụ̃ ụ̃sụ̃ ꞌí drị̃gé ꞌdãá, nga ꞌdeé mụzú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé. ꞌDãlé ca mụụ́ Pĩlípũ ri ị́sụ́, ĩri ní ꞌyozú Pĩlípũ ní kĩnĩ, “Mí ímụ́ mâ pámvú ũbĩí.”

44 Pĩlípũ íbí íngá kụ̃rụ́ Bẽtẽsãyídã gá, kụ̃rụ́ Ãndẽréyã pi ní adrizú Pétẽró be rĩ agá. 45 Pĩlípũ mụ Nãtãnãyélẽ ri ị́sụ́, ĩri ní ꞌyozú Nãtãnãyélẽ ní kĩnĩ, “ꞌBá ị́sụ́kí ágó Mósẽ ní tã ni sĩí búkũ tãị́mbị́ vé rĩ agá, ãzini nẹ́bị̃ rĩ pi† ní kpá tã ni sĩí rĩ gí. Ágó rĩ Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú Yõsépã mvọ́pị ꞌi.”

46 Nãtãnãyélẽ ní Pĩlípũ ri zịzú kĩnĩ, “Tã múké ri nyo ícó adri kụ̃rụ́ Nãzẽrétã vé rĩ agá rá?”

Pĩlípũ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Mí ímụ́ ndreé mî mị sĩ.”

47 Yẹ́sụ̃ kã ndreé Nãtãnãyélẽ ri ímụ́ ꞌí vúgá nõó, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩsẽrélẽgú áda adriípi tã be pịrị rĩ, ĩri mi ꞌi, mi ũnjõ ãkó!”

48 Nãtãnãyélẽ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “ꞌÍ nị̃ ma ngóni ngóni?”

Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Á ndre ándúrú mi pẹtị fị́gị̃ vé rĩ ã ndụ́gé gé, ị́sụ́zú ãkũdẽ Pĩlípũ zị drĩ mi kuyé.”

49 Nãtãnãyélẽ ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ímbápi, mi Mvá Múngú vé ni! Mi ꞌBãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé rĩ!”

50 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mí ẹ̃ꞌyị̃ ma, tã má ní ꞌyoó mí ní á ndre mi pẹtị fị́gị̃ vé rĩ ã ndụ́gé gé ꞌdãá rĩ sĩ? Mi ímụ́ tã ambugu ambugu ꞌdĩri ndẽépi rá ni pi ndre rá!” 51 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ma ĩmi ní tã áda lũ, ĩmi ímụ́ ndre ꞌbụ̃ zị̃ ꞌi kú mgbọ, mãlãyíkã Múngú vé rĩ pi‡ ísị́ ímụ́zú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ mâ rụ́ꞌbá gá sĩ, kộpi gõ tụ mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá mâ rụ́ꞌbá gá sĩ, ma ꞌBá Mvá ꞌi.”§*

2

Yẹ́sụ̃ újá yị̃ị́ ufuú vị́nyọ̃ rú

1 Kã mụụ́ caá ụ́ꞌdụ́ na ni gé, ꞌbãkí ụ̃mụ̃ ọ̃mụ́rụ́gọ́ muzú ni Kánã gá, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá. Ụ̃mụ̃ rĩ gé ꞌdãlé, Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị ri anigé. 2 Zịkí Yẹ́sụ̃ pi mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ụ̃mụ̃ rĩ gé ꞌdãlé ĩndĩ. 3 Vị́nyọ̃ rĩ kã dẹẹ́ gí, Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Vị́nyọ̃ rĩ dẹ gí.”

4 Yẹ́sụ̃ ní újázú ẹ́ndrẹ́pị ní kĩnĩ, “Mí ícó má ní tã ꞌdĩri lũúlũ ku, lókí mávé tã ꞌdụzú ngazú rĩ ícó drĩ kuyé.”

5 Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị ní ꞌyozú ãtíꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Yẹ́sụ̃ lũ dõ ĩmi ní tã, ĩmi ꞌdụkí ngaánga.”

6 Ũꞌbãkí ũdrí ázíyá kuú kộpi ã gãrã gá, ũdrí ꞌdĩꞌbée, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri áyú ĩ pá ũjĩzú ãní, ãzini ĩ drị́ ũjĩzú ãní, sụ̃ ĩvé mẽrẽ ní lẽé rĩ tị́nị. Ũdrí ãlu rĩ, ĩ ícó yị̃ị́ dã ca ꞌa ni gé jọ̃lọ́nị̃ ã ꞌa pụ̃kụ́ ị̃rị̃, dõku pụ̃kụ́ na rá.

7 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ãtíꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ukokí yị̃ị́ ũdãá ũdrí rĩ pi agásĩ tré tré.” Kúru kộpi ní yị̃ị́ rĩ ukozú ũdãzú ũdrí rĩ pi agásĩ tré tré.

8 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ãtíꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ĩbẽkí yị̃ị́ ũdrí agá rĩ jịị́ mụụ́ sẽé mvụụ́ ꞌbá ãmbúgú riípi ụ̃mụ̃ rĩ vé tã ndreépi rĩ ní.”

Kộpi ꞌdụkí tã rĩ ngaá sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ĩ ní rĩ tị́nị. 9 Ãmbúgú riípi ụ̃mụ̃ rĩ vé tã ndreépi ꞌdãri ní yị̃ị́ ĩ ní újá ufuú vị́nyọ̃ rú ꞌdĩri ẹ̃jị́ ꞌbị̃zú. Ãmbúgú rĩ nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, vị́nyọ̃ rĩ ĩbẽkí íngázú ngũgá yã ꞌdíni kuyé, ꞌbo ãtíꞌbá rĩ pi nị̃kí ĩngá ámá nĩ. Ãmbúgú rĩ ní ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ vé kẹ̃rẹ́gú rĩ zịzú gãrã gá, 10 ĩri ní ꞌyozú kẹ̃rẹ́gú rĩ ní kĩnĩ, “Vị́nyọ̃ draápi dradra rĩ, ĩ té kõdô sẽ mvụ ụ̃mụ́ rĩ pi ní drị̃drị̃, kộpi mvụkí dõ gí, ĩ té íbí draápi mãdã rĩ awa ndõ. ꞌBo ĩmi ꞌbãkí vị́nyọ̃ múké rĩ tẽé kuú ꞌdãlé, ĩmi ímụ́kí sẽé mvụụ́ ꞌbá rĩ pi ní vúlé vúlé rú, ị́sụ́ ãkũdẽ ụ̃mụ́ rĩ pi mvụkí ĩ ẹ́pị́ gí, ĩmi awakí vị́nyọ̃ draápi mãdã rĩ drị̃drị̃, ĩmi gõkí múké rĩ awaá vúlé rú!”

11 Tã ãyãzú ãyãyã Yẹ́sụ̃ ní íꞌdó ꞌoó drị̃drị̃ rĩ, ĩri adriípi ꞌdĩ, Yẹ́sụ̃ ꞌo tã rĩ Kánã gá, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá. Tã ꞌdĩri ĩ ní ĩri íngúzú ãní rĩ, sẽ ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí ĩri ãní rá.

12 Ụ̃mụ̃ ọ̃mụ́rụ́gọ́ muzú ꞌdãri ã vụ́drị̃ gé, Yẹ́sụ̃ pi ẹ́ndrẹ́pị be, ẹ́drị́pị́ị be, ĩrivé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, ꞌdekí mụụ́ adrií kụ̃rụ́ Kãpãrãnãụ́mã gá ụ́ꞌdụ́ be mãdã.

Yẹ́sụ̃ údró ꞌbá rĩ pi Jó Múngú vé rĩ agásĩ

(Mãtáyo 21:12-13; Mãrákõ 11:15-17; Lúkã 19:45-46)

13 Kã mụụ́ caá ĩnyiŋáŋá Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé jó tị gé sĩ rĩ gé,* Yẹ́sụ̃ ní ꞌdezú mụzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá. 14 Yẹ́sụ̃ kã mụụ́ caá Jó Múngú vé rĩ† ã bóró gá ꞌdãá, ị́sụ́ ꞌbá rĩ pi ri tị́ ụzị, kãbĩlõ pi be, ãmámũ pi be, ꞌbá ụrụkọ úríkí kuú ĩvé mísá gãrã gá sĩ, kộpi ri mũfẽngã ufu. 15 Yẹ́sụ̃ ní zãá ã lãꞌbú íꞌdụ́zú údézú kẹ̃lị́ŋá rú, údró ꞌbá adriꞌbá Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá rĩ pi, ĩvé tị́ pi be, kãbĩlõ pi be, íré ꞌbá riꞌbá mũfẽngã ufuꞌbá rĩ pi vé mũfẽngã kpélékpélé, uze kộpivé mísá uꞌdeé ụ̃lị̃ rú. 16 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá ãmámũ ụzịꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌdụkí ĩmivé ãmámũ ꞌdĩꞌbée ꞌdĩísĩ ãmvé! Ĩmi kukí ĩmivé tã rizú má Ẹ́tẹ́pị vé Jó újázú vũrã ngá ụzịzú ni rú ꞌdĩri ãní!”

17 Yẹ́sụ̃ kã ꞌbá rĩ pi údró fũú ãmvé gí, kúru ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní tã ĩ ní sĩí kuú Búkũ Múngú vé rĩ agá ꞌyoópi kínĩ, “Jó Múngú vé rĩ ã tã adri kú má ẹ́sị́ agá ãmbúgú rĩ ígázú.”*

18 Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ꞌbá drị̃koma rú rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Tã ãyãzú ãyãyã mí ní ícó ꞌoó lũúpi kínĩ mi ũkpõ be ícózú tã ꞌdĩri ꞌozú rĩ ãꞌdi?”

19 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ĩŋãnyãkí Jó Múngú vé ꞌdĩri, ma ícó ĩri sị gõ dị̃ị́ ụ́ꞌdụ́ na agá.”

20 ꞌBá drị̃koma rú ꞌdãꞌbée ní újázú ĩri ní kínĩ, “Jó Múngú vé ꞌdĩri vé sịngárá ꞌdụ ílí pụ̃kụ́ sụ drị̃ ni ázíyá, mí kĩnĩ mi ícó jó rĩ sị ꞌyéŋá ụ́ꞌdụ́ na agá?” 21 Jó Múngú vé Yẹ́sụ̃ ní tã ni ꞌyoó rĩ, Yẹ́sụ̃ ri ívé rụ́ꞌbá ã tã ꞌyo. 22 Yẹ́sụ̃ kã gõó íngá ídri rú, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdãri ígázú. Kúru kộpi ní tã ĩ ní sĩí kuú Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ ẹ̃ꞌyị̃zú, ãzini kộpi ní tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdãri ẹ̃ꞌyị̃zú.

23 Yẹ́sụ̃ kã rií adrií ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ gé Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ꞌbá kárákará ndrekí tã ãyãzú ãyãyã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó rĩ pi, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí ĩri ãní rá. 24 Yẹ́sụ̃ ꞌbã ẹ́sị́ ꞌbá ꞌdĩꞌbée drị̃gé kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã nị̃ tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ céré gí. 25 Lẽ ꞌbá ãzi ã lũ ꞌí ní tã ꞌbá ãzi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé rĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã nị̃ tã ꞌbá rĩ pi ẽ ẹ́sị́ agá ꞌdãlé rĩ pi céré gí.

3

Yẹ́sụ̃ ímbá Nĩkõdémã ri

1 Ágó ãzi rụ́ ni Nĩkõdémã ꞌi, ĩri Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé ãzi, ágó rĩ drị̃koma ꞌbá riꞌbá tã Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ lịꞌbá rĩ pi vé ni. 2 Ágó rĩ ꞌde mụụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá ị́nị́ŋá sĩ, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ímbápi, ꞌbá nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Múngú ĩpẽ mi ímụ́ ꞌbâ ímbá. Múngú ĩpẽ dõ ꞌbá rĩ nĩ kuyé, ícó tã ãyãzú ãyãyã mí ní ꞌoó ꞌdĩri ꞌoó ku.”

3 Yẹ́sụ̃ ní újázú Nĩkõdémã ní kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo mí ní, tịkí dõ ꞌbá rĩ dị̃ị́ kuyé, ícó mãlũngã Múngú vé rĩ ndreé ãluŋáni ku.”

4 Nĩkõdémã ní ĩri zịzú kĩnĩ, “ꞌBá rĩ ícá dõ ãká rú gí, ĩ ícó ĩri tị dị̃ị́ íngóni íngóni? Ĩri ũkpó ũkpó ꞌbá rĩ ní gõzú fizú ẹ́ndrẹ́pị agá, ĩ ní gõzú ĩri tịzú dị̃ị́!”

5 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo mí ní, sẽkí dõ ꞌbá rĩ ní bãtízĩmũ yị̃ị́ sĩ ĩri tịzú ícázú úꞌdí rú kuyé, ãzini Índrí Múngú vé rĩ újá dõ ĩri ícá úꞌdí rú kuyé, ícó fií mãlũngã Múngú vé rĩ agá ku. 6 ꞌBá áda ri ꞌbá tị sụ̃ ꞌí tị́nị ꞌbá áda rú, ꞌbo Índrí Múngú vé rĩ, ĩri índrí ꞌbá rĩ vé rĩ újá ícá mvá Múngú vé ni. 7 Lẽ mî ãyã tã má ní ꞌyoó mí ní, ã tịkí ĩmi céré dị̃ị́ ꞌdĩri sĩ ku. 8 Ũlí ri vị mụzú vũrã ꞌí ní lẽé rĩ gé. Mi ĩrivé ụ́ꞌdụ́kọ́ vịị́pi rĩ yị rá, ꞌbo mí ícó nị̃ị́ ámá ku, íbí dõ íngá ngũgá, ĩri dõ ri vị mụzú ngõlé. ꞌBá Índrí Múngú vé rĩ ní fií ꞌa ni gé gí rĩ, ĩri adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị.”

9 Nĩkõdémã ní zịzú kĩnĩ, “Tã mí ní átá ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi?”

10 Yẹ́sụ̃ ní újázú kĩnĩ, “Mi ꞌbá ãmbúgú riípi Ĩsẽrélẽ rĩ pi ímbápi ni, ꞌbo mí nị̃ drĩ tã ꞌdĩꞌbée ãluŋáni kuyé? 11 Ádarú á ꞌyo mí ní, ꞌbâ ri tã ꞌbá ní nị̃ị́ rá rĩ ũlũ ĩmi ní, ãzini ꞌbâ ri tã ꞌbá ní ndreé ꞌbâ mị sĩ rĩ ũlũ ĩmi ní, ꞌbo ĩmi lẽkí tã ꞌbá ní ũlũú ĩmi ní ꞌdĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́ ku. 12 Má ũlũ ĩmi ní tã ĩ ngaꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí kuyé pírí, ꞌbo mâ ũlũ dõ ĩmi ní tã ĩ ngaꞌbá ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ pi, ĩmi ícó ẹ̃ꞌyị̃ íngóni? 13 ꞌBá ãzi mụ drĩ ãluŋáni ꞌbụ̃ gé ꞌdãá kuyé, ꞌyéŋá ma ꞌBá Mvá ꞌi ímụ́pi ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ rĩ. 14 Ma ꞌbá Mvá ꞌi, ĩ ímụ́ ma ꞌbã pẹtị sị́gé, ĩ inga ụrụ, sụ̃ Mósẽ ní aya údé ị̃nị̃ rú,* ĩri ní ꞌbãá pẹtị sị́gé, ingaá ĩdrẽé ụrụ ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá rĩ tị́nị. 15 ꞌBá ãlu ãlu ma ẹ̃ꞌyị̃ị́pi rá rĩ, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá.

16 “Múngú lẽ ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé rĩ pi agaá rá, ĩsẽ ívé Mvá ãlukútaŋá rĩ ímụ́ nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó, ꞌbá ĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi rá rĩ ã drã rí ku, ẽ ị́sụ́ rí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ãní bẽnĩ. 17 Múngú ĩpẽ ꞌî Mvọ́pị ri ímụ́ tã lịị́ ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi drị̃gé kuyé, ĩpẽ ĩri ímụ́ ꞌbá rĩ pi paá. 18 ꞌBá Mvá ꞌdĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi rá rĩ, lịkí tã drị̃ ni gé ku, ꞌbo ꞌbá ĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi kuyé rĩ, lịkí tã drị̃ ni gé ị́nọ́gọ́sị́ gí, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ní Múngú vé Mvá ꞌyéŋá ãlukúta ꞌdĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́ kuyé rĩ sĩ.

19 “Ụ̃tụ́ŋá ímụ́ kaá ãngũ ĩmgbẽrẽé ꞌbá rĩ pi ní gí, ꞌbo ꞌbá rĩ pi rikí ũnjĩkãnyã ꞌoó, sẽ lịkí tã kộpi drị̃gé, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi lẽkí tã ị́nị́ŋá vé rĩ ụ̃tụ́ŋá vé rĩ ndẽé. 20 Kộpi gãkí ụ̃tụ́ŋá rĩ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi lẽkí rií ũnjĩkãnyã ꞌoó ị́nị́ŋá agá. Kộpi rukí ụ̃tụ́ŋá rĩ ruru, ímụ́kí ụ̃tụ́ŋá vúgá nõó ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩvé ũnjĩkãnyã ẽ iꞌda rí ꞌi ãmvé ku. 21 ꞌBo ꞌbá riípi tã áda ꞌoópi rĩ, ĩri ímụ́ ụ̃tụ́ŋá vúgá nõó ãyĩkõ sĩ, ꞌbá rĩ pi ã ndrekí rí tã ĩri ní ꞌoó rĩ, ꞌyozú kínĩ, ĩri tã rĩ ꞌo ũkpõ Múngú vé rĩ sĩ.”

Yũwánĩ Bãtízĩmũ sẽépi rĩ ũlũ Yẹ́sụ̃ vé tã

22 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, Yẹ́sụ̃ pi ní ngazú ꞌdezú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá, mụụ́ adrií kộpi be sâ be mãdã, ri bãtízĩmũ sẽé ꞌbá rĩ pi ní. 23 Yũwánĩ ri kpá bãtízĩmũ sẽé Ãyĩnónĩ gé, Ãyĩnónĩ ri ĩnyiŋá kụ̃rụ́ ĩ ní zịị́ Sãlímũ ã gãrã gá, ãꞌdiãtãsĩyã yị̃ị́ vũrã ꞌdãri agá rĩ tị̃ kú ẹ́lị́ rú. ꞌBá rĩ pi rikí ímụ́ Yũwánĩ vúgá, ã sẽ rí ĩ ní bãtízĩmũ. 24 Tã ꞌdĩri nga ꞌi ị́sụ́ ãkũdẽ ꞌyĩkí drĩ Yũwánĩ ri jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá kuyé. 25 Lókí ꞌdãri gé, Yãhụ́dị̃gú ãzi íꞌdó ãgátá gãá Yũwánĩ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be lãꞌbĩ rizú rụ́ꞌbá ũjĩzú yị̃ị́ sĩ ícázú Múngú ẹndrẹtị gé ule rĩ ã tã sĩ. 26 Kộpi ní kúru ꞌdezú mụzú Yũwánĩ vú ꞌdãá, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Ímbápi, ágó ándúrú adriípi mí be Yárídénĩ gé, mí ní tã ni átá ꞌdãri, ĩri nóni ri bãtízĩmũ sẽ, ꞌbá rĩ pi céré ri mụ ĩri vúgá!”

27 Yũwánĩ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Múngú adriípi ꞌbụ̃ gé rĩ, ĩri ri ꞌbá ãlu ãlu ní ẹ̃zị́ awa nĩ. 28 Ĩmi nị̃kí rá, á lũ ĩmi ní uletere ꞌyozú kínĩ, ‘Má adri Kúrísítõ ꞌi kuyé, ĩpẽkí ma ímụ́ drị̃drị̃ lẹ́tị údé ĩri ní.’ 29 ꞌBá ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ jeépi rĩ, ĩri ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ vé ágó. Ágó ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ jeépi rĩ vé ũndĩ pá tuúpi ágó rĩ vé tã yịị́pi rĩ, ĩri adri ãyĩkõ sĩ ĩri ní ágó ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ jeépi rĩ vé ụ́ꞌdụ́kọ́ yịị́ rĩ sĩ. Kúru ãyĩkõ fụ nóni ma ambamba tã ĩri ní ꞌoó rĩ sĩ. 30 Lẽ Yẹ́sụ̃ ã adri ãmbúgú má sĩ nĩ, ma adri ĩri ã pálé gá.

31 “Yẹ́sụ̃ ímụ́ ꞌbụ̃ gélésĩla, ĩri ãmbúgú ꞌbá rĩ pi drị̃gé céré nĩ. ꞌBâ ꞌbávé rĩ ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé ni, mávé tã má ní átá rĩ, ĩri tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé ni. Yẹ́sụ̃ ímụ́ ꞌbụ̃ gélésĩla, ĩri ãmbúgú ꞌbá rĩ pi drị̃gé céré nĩ. 32 Ĩri ri tã ꞌí ní ndreé ꞌî mị sĩ, ãzini ꞌí ní yịị́ ꞌî bị́ sĩ ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ ũlũ, ꞌbo ꞌbá rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí tã ĩri ní ũlũú rĩ kuyé. 33 ꞌBá ĩrivé tã ẹ̃ꞌyị̃ị́pi rá rĩ, nị̃ ámá rá ꞌyozú kínĩ, Múngú ri tã áda átá. 34 ꞌBá Múngú ní ĩpẽé rĩ, ĩri ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ átá mụzú be áyu, Múngú ri ĩri ní Índrí Uletere rĩ sẽ vúgú ãkó. 35 Múngú Yẹ́sụ̃ Ẹ́tẹ́pị lẽ ꞌî Mvọ́pị ri lẽlẽ, sẽ ívé tã ãrẽvú céré kuú drị́ ni gé. 36 ꞌBá Múngú Mvọ́pị ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi rá rĩ, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá, ꞌbo ꞌbá Múngú Mvọ́pị ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi ku rĩ, ícó ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ ku, ꞌbo jĩkó ri ꞌde Múngú agá, ĩri tã lị drị̃ ni gé rá.”

4

Yẹ́sụ̃ átá ũkú Sãmãríyãzị́ rĩ be

1 Fãrụ́sị̃ rĩ pi yịkí kínĩ, sẽkí ꞌbá kárákará pi ní bãtízĩmũ Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ, sẽ ꞌbá kárákará ẹ̃ꞌyị̃kí ĩri, ímụ́kí adrií ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá ni pi rú, ndẽ Yũwánĩ vé rĩ pi rá, 2 Yẹ́sụ̃ ri ꞌî ngúlúpí sĩ sẽ bãtízĩmũ rĩ nĩ kuyé, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi rikí bãtízĩmũ rĩ sẽé nĩ. 3 Úpí Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌbá rĩ pi ní rií átá kínĩ ꞌbá kárákará pi ẹ̃ꞌyị̃kí ꞌi gí ꞌdĩri yịị́, nga fũú ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agásĩ,* ꞌde gõó mụụ́ vúlé ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãá ũzi.

4 Yẹ́sụ̃ lẽ ẹlịị́ mụzú ãngũ Sãmãríyã vé rĩ agásĩ mụụ́ Gãlĩláyã gá. 5 Ĩri ní kúru fizú cazú kụ̃rụ́ Sãmãríyã vé ĩ ní zịị́ Sãyíkã rĩ agá, ĩnyiŋáŋá nyọ̃ọ́kụ́ Yõkóbũ† ní ọ́tụ́ sẽé mvọ́pị Yõsépã‡ ní rĩ gé. 6 Yõkóbũ vé kídí, ĩri vũrã ꞌdãri gé. Yẹ́sụ̃ ãndẽ ẹ̃cị̃ rĩ sĩ káyĩ, ca mụụ́ úrí vũgá kídí rĩ tị gé ụ̃tụ́ mgbímgbi gé ꞌdĩgé.

7 Ũkú Sãmãríyãzị́ ꞌde mụụ́ yị̃ị́ ĩbẽé kídí rĩ gé ꞌdãá. Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Mi ícó má ní yị̃ị́ sẽ mvụ rá?” 8 Ị́sụ́ ãkũdẽ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ꞌdekí mụụ́ ãnyãngã jengárá gá kụ̃rụ́ Sãyíkã vé rĩ gé ꞌdãá gí.

9 Ũkú Sãmãríyãzị́ rĩ ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mi Yãhụ́dị̃gú, ma Sãmãríyãzị́, mi ꞌyo mâ sẽ mí ní yị̃ị́ mvụụ́ ngóni ngóni?” Yãhụ́dị̃ rĩ pi úmúkí ĩ Sãmãríyã rĩ pi be ku.

10 Yẹ́sụ̃ ní újázú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Mî nị̃ dõ fẽfẽ Múngú ní lẽé sẽé mí ní rĩ rá, ãzini mî nị̃ dõ ꞌbá yị̃ị́ zịị́pi mí tị gé rĩ rá, mi té kõdô ícó ĩri zị, ĩri té mí ní yị̃ị́ ídri sẽépi mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ sẽ rá.”

11 Ũkú rĩ ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, kídí rĩ kụkụ, ngá mí ní yị̃ị́ rĩ ísézú ni ꞌdãáyo pírí, mi yị̃ị́ ídri ꞌdániꞌdáni sẽépi ꞌdĩri ị́sụ́ ngũgá? 12 ꞌÍ ndẽ ꞌbá ẹ́tẹ́pị Yõkóbũ ꞌbá ní kídí gaápi, íꞌdópi yị̃ị́ rĩ mvụụ́pi nĩ rĩ rá? Ĩrivé anji rĩ pi, ĩrivé ndrị̃ị́ rĩ pi be céré ri yị̃ị́ ꞌdĩri mvụ.”

13 Yẹ́sụ̃ ní újázú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “ꞌBá céré yị̃ị́ ꞌdĩri mvụꞌbá rĩ pi, yị̃ị́ úvá ri gõ kộpi ndẽ rá, 14 ꞌbo ꞌbá má ní kộpi ní yị̃ị́ sẽé mvụụ́ rĩ pi, yị̃ị́ úvá gõ kộpi ndẽé dị̃ị́ ãluŋáni ku. Yị̃ị́ ꞌdĩri kộpi ní ídri ꞌdániꞌdáni rĩ sẽ.”

15 Ũkú rĩ ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, ꞌí sẽ má ní yị̃ị́ mí ní ꞌyoó ꞌdĩri mvụụ́, yị̃ị́ úvá ã ndẽ rí ma dị̃ị́ ku bẽsĩnĩ, mâ gõ rí ímụ́ yị̃ị́ ĩbẽé kídí nõri gé dị̃ị́ ku.”

16 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ mụ mí ágó ni ri zịị́, ĩmi ĩgõkí ímụ́ ĩri be má vúgá nõó.”

17 Ũkú rĩ ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ma ágó ãkó.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Tã mí ní ꞌyoó mi ágó ãkó ꞌdĩri, ĩri tã áda. 18 Mí kĩnĩ dõ mi ágó ãkó, ĩri tã áda, ꞌbo ꞌí rụ ándúrú ãgõ caá tọ̃wụ́, ágó mí ní nóni rụụ́ ꞌdĩri adri ágó mívé ẹ́gbị rĩ ꞌi kuyé.”

19 Ũkú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, á nị̃ ámá rá ꞌyozú kínĩ, mi tákũdẽ nẹ́bị̃. 20 ꞌBá ẹ́tẹ́pị́ị rikí Múngú ri ị̃njị̃ị́ írã nõri drị̃gé. ꞌBo ĩmi Yãhụ́dị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi kínĩ, vũrã ꞌbá ní Múngú ri zịzú rĩ, ĩri Yẹ̃rụ́sãlémã gá.”

21 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Lẽ mî ẹ̃ꞌyị̃ tã má ní ꞌyoó mí ní ꞌdĩri, lókí ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ꞌbá rĩ pi ícókí má Ẹ́tẹ́pị ri ị̃njị̃ị́ írã nõri drị̃gé ku, dõku Yẹ̃rụ́sãlémã gá ku. 22 Ĩmi ꞌbá Sãmãríyã vé ꞌdĩꞌbée, ĩmi nị̃kí Múngú ĩmi ní rií ị̃njị̃ị́ rĩ kuyé, ꞌbâ Yãhụ́dị̃ rú, ꞌbá nị̃kí Múngú ꞌbá ní rií ị̃njị̃ị́ rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã iꞌda ꞌi ꞌbá ní rá. Pangárá ũnjĩkãnyã agásĩ rĩ íbí ꞌi íꞌdó ꞌbávé sụ́rụ́ Yãhụ́dị̃ vé rĩ agá. 23 ꞌBo lókí ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, lókí rĩ ícá nóni gí, ꞌbá má Ẹ́tẹ́pị ri ị̃njị̃ꞌbá tã áda sĩ rĩ pi, kộpi ĩri ị̃njị̃ ĩ ẹ́sị́ agá, ãzini tã áda sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã má Ẹ́tẹ́pị lẽ ꞌbá ꞌi ị̃njị̃ꞌbá ẹ́sị́ agá, ãzini tã áda sĩ rĩ pi. 24 Múngú ri índrí, lẽ ꞌbá ĩri ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi, ẽ ị̃njị̃kí ĩri ẹ́sị́ be céré, ãzini ẽ ị̃njị̃kí tã áda sĩ.”

25 Ũkú rĩ ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Á nị̃ rá Mãsíyã ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ĩri Kúrísítõ ꞌi, kãdõ ímụ́, ĩri ꞌbá ní tã ãrẽvú ũlũ céré.”

26 Yẹ́sụ̃ ní újázú ũkú rĩ ní kĩnĩ, “Ma riípi átápi mí be nõri, ma ꞌbá mí ní ꞌyoó, ĩri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ rĩ ꞌi.”

27 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ ĩ újá ĩgõó, ị́sụ́ Yẹ́sụ̃ ri átá ũkú rĩ be, tã ꞌdĩri tĩ kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ndrĩ. ꞌBo ꞌbá ãzi ụ̃sụ̃ ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ lẽ ũkú rĩ vúgá ãꞌdi yã ꞌdíni kuyé, dõku ĩri ri átá ũkú rĩ be tã ngóni sĩ yã rĩ ꞌbá ãzi ụ̃sụ̃ tró zịị́ kuyé.

28 Ũkú rĩ ku ívé ũdrí kuú yị̃ị́ tị gé ꞌdĩgé, nga ꞌdeé mụzú vúlé kụ̃rụ́ Sãyíkã vé rĩ agá ꞌdãá, mụ ꞌyoó ꞌbá rĩ pi ní, 29 kĩnĩ, “Ĩmi ímụ́kí ꞌbá ãzi ndreé nõónõ, ũlũ mávé tã ãrẽvú má ní ꞌoó rĩ pi bá bá, ꞌbá ꞌdĩri adri tãnâ Kúrísítõ ꞌi kuyé?” 30 ꞌBá rĩ pi ngakí fũú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ, ꞌdekí mụụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá.

31 Ị́sụ́zú Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ri ĩri mã kínĩ, “Ímbápi, mî adri ꞌdíni ku, mî nya ngá.”

32 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ngá nyanya má vúgá nõó anigé, ĩmi nị̃kí tã drị̃ ni gé kuyé.”

33 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Índré sụ̃ ꞌbá ãzi íjị́ Yẹ́sụ̃ ní ãnyãngã sẽé nyaá gí tị́nị.”

34 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ãnyãngã mávé rĩ, ĩri rizú ꞌbá ma ĩpẽépi rĩ vé tã ꞌdụzú ngazú, ãzini ẹ̃zị́ ĩri ní sẽé rĩ dẹzú. 35 Ĩmi kínĩ, mbãá sụ ã vụ́drị̃ gé, ĩmi íbí ãnyãngã rĩ ĩkũnã ĩrá agá ndõ ꞌdíni kuyé? Á ꞌyo ĩmi ní, ĩmi újákí drĩ ĩmi ãngũ ndreé ọ́mvụ́ agá ꞌdãá ká! Ãnyãngã rĩ ka gí, lẽ nóni ĩkũnãngárá ni. 36 ꞌBá ãnyãngã ĩkũnãꞌbá ĩrá agá rĩ pi, ĩ kộpi ũfẽ múké múké, ãnyãngã kộpi ní ĩkũnãá rĩ, ĩri ꞌbá ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ꞌbá rĩ pi. ꞌBá ngá ꞌãápi rĩ pi ãnyãngã rĩ ĩkũnãápi rĩ be, kộpi ímụ́ ãyĩkõ ị́sụ́ aga rá! 37 Ĩmi nị̃kí rá tã ĩ ní ꞌyoó ꞌdĩri tã áda, ‘ꞌBá ãlu ꞌã ãnyãngã rĩ nĩ, ꞌbá ĩkũnãápi rĩ túngú.’ 38 Á pẽ ĩmi mụụ́ ẹ̃zị́ ĩmi ní ngaá kuyé ni vé ãnyãngã ĩkũnãá. ꞌBá ụrụkọ ngakí ẹ̃zị́ ũkpó ũkpó rĩ nĩ, ĩmi ímụ́kí ĩmivé rĩ ãndẽma ni ị́sụ́ áyu.”

ꞌBá Sãmãríyã vé rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri rá

39 ꞌBá kárákará kụ̃rụ́ Sãmãríyã vé rĩ agá rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri tã ũkú rĩ ní ꞌyoó, Yẹ́sụ̃ ũlũ tã ꞌí ní ꞌoó rĩ pi bá bá rĩ sĩ. 40 Kúru ꞌbá Sãmãríyã gá rĩ pi ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ vúgá nõó, kộpi ní ĩri mãzú kínĩ, “Mí ímụ́ adrií ꞌbá be nõgó.” Ĩri ní adrizú kộpi be ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃. 41 Tã Yẹ́sụ̃ ní átá kộpi ní rĩ sẽ ꞌbá kárákará ẹ̃ꞌyị̃kí ĩri rá.

42 ꞌBá rĩ pi ní ꞌyozú ũkú rĩ ní kínĩ, “ꞌBá ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri ꞌyéŋá tã mí ní ũlũú ꞌbá ní rĩ sĩ kuyé, ꞌbá yịkí nóni tã ĩri ní átá rĩ ꞌbâ bị́ sĩ gí, ádarú ꞌbá nị̃kí nóni gí ꞌyozú kínĩ, ágó nõri, ĩri ꞌbá ꞌbá Paápi ũnjĩkãnyã agásĩ ni.”

Yẹ́sụ̃ ídrí ũgalaku ãzi vé mvá

(Mãtáyo 8:5-13; Lúkã 7:1-10)

43 Ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ ã vụ́drị̃ gé, Yẹ́sụ̃ nga ꞌdeé mụzú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé. 44 Yẹ́sụ̃ ꞌyo ándúrú kĩnĩ, “ꞌBá rĩ dõ nẹ́bị̃, ꞌbá ĩrivé ãngũ agá ꞌdĩgé rĩ pi ị̃njị̃kí ĩri ku.” 45 Yẹ́sụ̃ kã caá ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãá, ꞌbá Gãlĩláyã gá rĩ pi ẹ́ꞌyị́kí ĩri rá. Kộpi ndrekí tã ãyãzú ãyãyã ándúrú ĩri ní ꞌoó Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá Ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ gé rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ꞌdãlé anigé.

46 Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌdezú mụzú Kánã gá ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá, ãngũ ĩri ní yị̃ị́ újázú ícázú vị́nyọ̃ rú rĩ gé. Ũgalaku ãzi riípi ẹ̃zị́ ngaápi ꞌbãgú rĩ ní kụ̃rụ́ Kãpãrãnãụ́mã vé rĩ agá ꞌdãlé ni, drã rụ ĩrivé mvá nĩ. 47 Ágó rĩ kã yịị́ kínĩ, Yẹ́sụ̃ ímụ́ ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ gélésĩ, ícá kuú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá ꞌdãáꞌdã, ágó rĩ ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú ímụ́zú Kãpãrãnãụ́mã gá nõlé, ẽ ímụ́ rí ívé mvá drã ni rụụ́ kõdô lẽépi drãápi drãdrã rĩ ídrí.

48 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãzi ndre dõ tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌî mị sĩ ũgbále kuyé, ícó ẹ̃ꞌyị̃ị́ ku.”

49 Ágó rĩ ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, mí ímụ́ ꞌbá ꞌdekí mụụ́ mí be trụ́, mávé mváŋá rĩ ã ũkpõ dẹ gí, lẽ drãádrã!”

50 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ mụ ĩyí, mívé mváŋá rĩ ícó drãá ku!”

Ágó rĩ ẹ̃ꞌyị̃ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó rĩ rá, ĩri ní ꞌdezú mụzú. 51 Ágó rĩ ní rizú mvizú mụzú ꞌbẹ̃tị́ rĩ gé, ĩri ní mụzú drị̃ ị́sụ́zú ívé ãtíꞌbá rĩ pi be. Ãtíꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Mívé mváŋá rĩ ídri rú.” 52 Ágó rĩ ní ãtíꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “Mvá rĩ vé rụ́ꞌbá ícá gõó múké sâ ngõri gé?”

Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, “Mváŋá rĩ vé rụ́ꞌbá ícá gõó múké ájée sâ ãlu ụ̃tụ́ŋá vé rĩ gé, drã rĩ gõ ĩri kuú rá.”

53 Mváŋá rĩ vé ẹ́tẹ́pị nị̃ ámá rá ꞌyozú kínĩ, sâ ꞌdãri, ĩri sâ Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌí ní, mváŋá rĩ ícó drãá ku rĩ. Ágó rĩ ꞌbá ívé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be céré ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri rá.

54 ꞌDĩri nóni vú ị̃rị̃ Yẹ́sụ̃ ní tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌozú rĩ, ị́sụ́ ãkũdẽ Yẹ́sụ̃ íbí íngá ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá, ĩri ri mụ ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé.

5

Yẹ́sụ̃ ídrí ágó drã be ni

1 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, Yẹ́sụ̃ nga mụụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ụ̃mụ̃ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ã nyangárá gá ĩndĩ. 2 Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, gakí kídí ĩnyiŋá kẹ̃ẹ́tịlé ĩ ní zịị́ Kãbĩlõ vé rĩ gé, vũrã ĩ ní gaá rĩ, Ẽbérẽ tị sĩ ĩ zị Bẽtẽsídã. ꞌBekí ápãlá tọ̃wụ́ índrĩ rú gãrã ni gé sĩ kụ́rụ̃. 3 Vũrã ꞌdãri gé, ꞌbá kárákará bãtrá rú rĩ pi, ꞌbá mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi be, ꞌbá drã ní nyií kuú ꞌbẽléꞌbéle rĩ pi be, kộpi ri ula índrĩ ꞌdãri ã ndụ́gé. 4 Sâ ụrụkọꞌbée gé, mãlãyíkã rĩ kãdõ ímụ́ yị̃ị́ rĩ usaá, ꞌbá fiípi yị̃ị́ rĩ agá ꞌdãá drị̃drị̃ rĩ, ĩrivé drã ri dẹ rụ́ꞌbá ni gé sĩ rá.* 5 Ágó ãzi anigé drã rụ ĩri caá ílí be pụ̃kụ́ na drị̃ ni ãrõ. 6 Yẹ́sụ̃ kã ágó rĩ ndreé la kú yị̃ị́ rĩ ã gãrã gá ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ kã ị́sụ́ nị̃ị́ kínĩ ágó rĩ adri caá ívé drã ꞌdĩri be lókí be ãco, Yẹ́sụ̃ ní ágó rĩ zịzú kĩnĩ, “ꞌÍ lẽ ẽ ídríkí mi?”

7 Ágó rĩ ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, kádõ rií yị̃ị́ rĩ usaá, ꞌbá ãzi mâ ĩzã koópi, ma suúpi yị̃ị́ rĩ agá ꞌdãá ni ꞌdãáyo. Má kãdõ lẽé fií yị̃ị́ rĩ agá ꞌdãá, ꞌbá ãzi ri fi yị̃ị́ rĩ agá ꞌdãá má sĩ drị̃drị̃.”

8 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ nga ụrụ! ꞌÍ ꞌdụ mívé pọ́rọ̃sị̃, ꞌí nga ẹ̃cị̃ tuú.” 9 Mbẽlẽŋá ágó rĩ ní ícázú múké. ꞌDụ ívé pọ́rọ̃sị̃, nga ẹ̃cị̃ tuú.

Ụ́ꞌdụ́ ĩri ní ícázú múké ꞌdãri, ĩri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ.† 10 Kúru Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ꞌyozú ágó drã ní dẹẹ́ rụ́ꞌbá ni gé sĩ gí rĩ ní kínĩ, “Ụ́ꞌdụ́ nõri, ĩri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ, tãị́mbị́ ãꞌyĩ kuyé mí ní mívé pọ́rọ̃sị̃ ꞌdụzú ụ́ꞌdụ́ nõri gé.”

11 ꞌBo ágó rĩ ní újázú kĩnĩ, “Ágó ma sẽépi ícápi múké nõri ꞌyo má ní kĩnĩ, mâ ꞌdụ mávé pọ́rọ̃sị̃, mâ nga ẹ̃cị̃ tuú.”

12 Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ágó Yẹ́sụ̃ ní ídrí ꞌdĩri zịzú kínĩ, “ꞌBá ꞌyoópi mí ní, mî ꞌdụ mívé pọ́rọ̃sị̃, mî nga ẹ̃cị̃ tuú rĩ ãꞌdi ꞌi?”

13 Ágó ĩ ní ídrí ꞌdĩri nị̃ ꞌbá ꞌi ídrípi rĩ kuyé. Vũrã ꞌdãri gé, ꞌbá rĩ pi kárákará. Yẹ́sụ̃ ní ꞌi njezú fũzú kộpi ãsámvú gé sĩ ãmvé.

14 Vụ́drị̃ ni gé, Yẹ́sụ̃ gõ caá ágó rĩ ị́sụ́ Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ ndre drĩ ká, nóni mí ícá múké gí, lẽ mî ku tã ũnjí ꞌongárá ãní. ꞌÍ ku dõ ku, tã ũnjí ri mi ị́sụ́ drị̃drị̃ rĩ aga rá.” 15 Ágó rĩ ní ꞌdezú mụzú lũzú Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá ma ídrípi rĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi.”

Ídri íbí íngá Múngú Mvọ́pị vúgá

16 Kúru drị̃koma Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ íꞌdókí rií Yẹ́sụ̃ ri ꞌoó ũnjí, ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ ní ẹ̃zị́ ngaá ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ sĩ. 17 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú drị̃koma Yãhụ́dị̃ vé rĩ pi ní kĩnĩ, “Má Ẹ́tẹ́pị ri ẹ̃zị́ nga, ma kpá ri ẹ̃zị́ nga.” 18 Tã ꞌdĩri sĩ, drị̃koma Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ lẽkí lẹ́tị ndãá ũkpõ sĩ Yẹ́sụ̃ ri ꞌdịzú drãzú ꞌdĩísĩ rá, kộpi lẽkí ĩri ꞌdịị́ drãá adri ꞌyéŋá ẹ̃zị́ ĩri ní ngaá ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ ã tã sĩ kuyé, lẽkí ĩri ꞌdịị́ drãá ĩri ní ꞌyoó Múngú ri ꞌí Ẹ́tẹ́pị rĩ sĩ, ãzini ĩri ní ꞌi ꞌbãá adrií Múngú be trõtrõ rĩ sĩ.

19 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ma ĩmi ní tã áda ꞌyo, ma Mvá rú, á nga tã ãzi mâ drị̃ sĩ ku, ma tã má Ẹ́tẹ́pị ní ngaá rĩ ndre ꞌdụ nga áyu, ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃zị́ má Ẹ́tẹ́pị ní ngaá rĩ, ma Mvá rú, ma kpá nga rá. 20 Ma Mvá rú, má Ẹ́tẹ́pị lẽ ma lẽlẽ, iꞌda ívé tã ãrẽvú céré má ní rá. Múngú ri ímụ́ má ní tã ambugu ndẽꞌbá rá, ĩri ní iꞌdaá má ní drị̃drị̃ ꞌdãꞌbée iꞌda rá. Tã ꞌdĩri ĩmi ní ãyãngárá sẽ. 21 Ĩri adri sụ̃ má Ẹ́tẹ́pị ní ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ídrí gõó ídri rú ũzi rĩ tị́nị, ma Mvá rú, ma ícó ídrí ꞌdániꞌdáni rĩ sẽ ꞌbá má ní lẽé rĩ pi ní rá. 22 Má Ẹ́tẹ́pị lị tã ꞌbá rĩ pi drị̃gé ku, ma Mvá rú, ku ẹ̃zị́ tã lịzú ꞌbá rĩ pi drị̃gé rĩ céré kuú má drị́gé, 23 ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré ẽ ị̃njị̃kí rí ma sụ̃ ĩ ní má Ẹ́tẹ́pị ri ị̃njị̃ị́ rĩ tị́nị, ꞌbá ma ị̃njị̃ị́pi ku rĩ, ị̃njị̃ má Ẹ́tẹ́pị ma ĩpẽépi rĩ ku.

24 “Ma ĩmi ní tã áda ꞌyo, ꞌbá mâ tị yịꞌbá rá, ãzini Múngú ma ĩpẽépi rĩ ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rá rĩ pi, kộpi ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. Lịkí tã kộpi drị̃gé ku, kộpi wakí drã sị́gé sĩ fũú ídri ị́sụ́ gí. 25 Ma ĩmi ní tã áda ꞌyo, lókí ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ícá nóni gí, ma Múngú Mvọ́pị ꞌi, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ímụ́ mâ ụ́ꞌdụ́kọ́ yị rá, ꞌbá mávé ụ́ꞌdụ́kọ́ yịꞌbá rá rĩ pi ímụ́ ĩ újá ícá gõ ídri rú. 26 Ídri rĩ íꞌdó má Ẹ́tẹ́pị vúgá, ma Múngú Mvọ́pị ꞌi, má Ẹ́tẹ́pị sẽ kpá má ní ũkpõ ídri vé rĩ nĩ. 27 Múngú sẽ kpá má ní ũkpõ tã lịzú rĩ ĩndĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ma ꞌBá Mvá ꞌi.

28 “Lẽ ĩmi ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ku, lókí ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ãvũ ĩ ní sị̃ị́ ꞌbụ́ agá rĩ pi ímụ́ mâ ụ́ꞌdụ́kọ́ yị, 29 kộpi nga ĩfũ ãmvé. ꞌBá adriꞌbá tã be múké rĩ pi, kộpi nga ĩfũ ídri rú, ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi, kộpi kádõ ĩfũú, ĩ tã lị kộpi drị̃gé. 30 Má ícó tã ãzi ngaá ũkpõ mávé rĩ sĩ ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ ku. Ma tã rĩ lị pịrị sụ̃ má Ẹ́tẹ́pị ní ẹzịị́ má ní rĩ tị́nị. Tã má ní ꞌoó ꞌdĩri adri ꞌyozú kínĩ mâ ngúlúpí ẽ ị́sụ́ rí ãyĩkõ ãní yã ꞌdíni ku, ĩri ãyĩkõ sẽ má Ẹ́tẹ́pị ní.

ꞌBá rĩ pi ũlũkí Yẹ́sụ̃ vé tã

31 “Má ũlũ dõ mávé tã ũgõgõlé rú nĩ, ꞌbá rĩ pi ícókí tã má ní ũlũú rĩ ꞌdụụ́ ꞌbãá tã áda rú ku. 32 ꞌBá ãzi anigé riípi mávé tã ũlũúpi ni, á nị̃ rá ĩri riípi tã áda ũlũúpi mâ rụ́ sĩ ni.

33 “Ĩmi pẽkí ándúrú ꞌbá ụrụkọ mụụ́ mâ tã uzịị́ Yũwánĩ tị gé, ĩmi kâ ꞌbá ꞌdĩꞌbée pẽé, Yũwánĩ ũlũ ĩmi ní tã áda mávé rĩ nĩ. 34 Á lẽ ẹ́sị́ ꞌbãá tã ꞌbá áda ní átá mâ tã sĩ rĩ drị̃gé ku, ꞌbo má ẹ́dị́ tã Yũwánĩ ní ũlũú ꞌdĩri, ĩmi ị́sụ́kí rí pangárá bẽsĩnĩ. 35 Yũwánĩ sụ̃ lámbã riípi dị̃ị́pi ãngũ ĩmgbẽrẽépi ule rĩ tị́nị, ĩmi ị́sụ́kí ãyĩkõ lókíŋá be mãdã lámbã riípi dị̃ị́pi ãngũ ĩmgbẽrẽépi ꞌdĩri sĩ.

36 “Tã mávé rĩ ndẽ tã Yũwánĩ ní ũlũú mâ tã sĩ rĩ rá. Á lẽ ĩmi ní tã ãzi ũlũú lũzú kínĩ má Ẹ́tẹ́pị ĩpẽ ma nĩ. Tã ãmbúgú má Ẹ́tẹ́pị ní lũú kínĩ mâ ꞌo rĩ, ma ri ꞌo mụzú rá. 37 Má Ẹ́tẹ́pị ma ĩpẽépi rĩ, ĩri ri átá mávé tã sĩ nĩ, ĩmi yịkí ĩri ã ụ́ꞌdụ́kọ́ kuyé, ãzini ĩmi ndrekí kpá ĩri kuyé. 38 Ĩmi ꞌdụkí ĩrivé átángá ꞌbãá ĩmî ẹ́sị́ agá ãluŋáni kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ꞌbá ĩri ní ĩpẽé rĩ vé tã kuyé. 39 Ĩmi ri ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé ĩ ní sĩí kuú Búkũ Múngú vé rĩ agá ꞌdĩꞌbée lã, ĩmi ụ̃sụ̃kí ĩmi ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ ãní. Ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩ ní sĩí kuú Búkũ Múngú vé rĩ agá ꞌdĩꞌbée ri átá mávé tã sĩ. 40 ꞌBo ĩmi gãkí ímụ́gá má vú nõó ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́gá sĩ.

41 “Má ãꞌyĩ ꞌyozú kínĩ ꞌbá rĩ pi ẽ íngúkí ma ꞌdíni ku. 42 ꞌBo á nị̃ ĩmi rá. Á nị̃ rá ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdãlé, ĩmi lẽkí Múngú ri kuyé. 43 Má ímụ́ má Ẹ́tẹ́pị ã rụ́ sĩ, ꞌbo ĩmi ãꞌyĩkí ma kuyé, ꞌbo ꞌbá ãzi túngú ni ímụ́ dõ ívé tã be ĩmi vú, ĩmi ĩrivé tã ãꞌyĩ rá. 44 Ĩmi lẽkí íngúngárá ꞌbá ãzi ní rizú ĩmi íngúzú rĩ áyu, ꞌbo ĩmi gãkí tã Múngú adriípi ꞌyéŋá ãlu rĩ ní lẽé ĩmi íngúzú rĩ ꞌogá sĩ. Ĩmi ícó ma ẹ̃ꞌyị̃ íngóni íngóni?

45 “ꞌBo lẽ ĩmi ụ̃sụ̃kí ꞌyozú kínĩ, ma ĩmi tõ má Ẹ́tẹ́pị ẹndrẹtị gé rá ꞌdíni ku. Mósẽ ĩmi ní ẹ́sị́ ꞌbãá drị̃ ni gé ꞌdĩri, ĩri ímụ́ ĩmi tõ nĩ. 46 Ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí dõ té Mósẽ vé tã rá, ĩmi té ícó ma ẹ̃ꞌyị̃ rá, ãꞌdiãtãsĩyã tã Mósẽ ní sĩí ꞌdĩri, ĩri tã mávé rĩ. 47 ꞌBo ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí tã Mósẽ ní sĩí rĩ pi kuyé pírí, ĩmi ícó tã má ní ꞌyoó rĩ ẹ̃ꞌyị̃ íngóni íngóni?”

6

Yẹ́sụ̃ sẽ ãnyãngã nyaá ãgõ élĩfũ tọ̃wụ́ pi ní

(Mãtáyo 14:13-21; Mãrákõ 6:30-44; Lúkã 9:10-17)

1 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, Yẹ́sụ̃ ní ngazú zozú mụzú yị̃ị́ bãlãlã Gãlĩláyã vé rĩ agásĩ álé ꞌdãá, yị̃ị́ ꞌdĩri ã rụ́ ĩ kpá zị Tị̃bẹ́rị̃yã. 2 ꞌBá bị́trị́ká ꞌdekí mụzú ĩri ã vụ́drị̃ gé sĩ vũrã ĩri ní mụzú ꞌdãri gé, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ndrekí tã ãyãzú ãyãyã ĩri ní ꞌoó ꞌbá drã be rĩ pi ídrízú ꞌdĩri. 3 Kúru Yẹ́sụ̃ pi ní tụzú mụzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be írã drị̃gé ꞌdãá, kộpi ní úrízú vũgá. 4 Ị́sụ́zú ụ̃mụ̃ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Jó tị gé sĩ rĩ vé rĩ nyazú rĩ ícá ĩnyiŋá gí.

5 Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌî gãrã úndré, ndre ꞌbá kárákará pi ri ímụ́ ꞌí vúgá nõó, ĩri ní Pĩlípũ ri zịzú kĩnĩ, “ꞌBâ ãnyãngã ị́sụ́ je ngũgá caápi ꞌbá nõꞌbée ní céré?” 6 Yẹ́sụ̃ zị Pĩlípũ ri ꞌdíni lẽzú nị̃zú ámázú dõ Pĩlípũ nị̃ ũkpõ ꞌí ní ẹ̃zị́ ngazú rĩ rá, ꞌbo nị̃ tã ꞌí ní lẽé ꞌoó rĩ ị́nọ́gọ́sị́ gí.

7 Pĩlípũ ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “ꞌBá lẽkí dõ ꞌbá ꞌdĩꞌbée ãlu ãlu céré ẽ ị́sụ́kí ãnyãngã mãdãŋá nyaá, mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃* ꞌbá ní lẽzú ãnyãngã jezú rĩ, ĩri ca mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃, ꞌbo mũfẽngã ꞌdĩri adri ambamba!”

8 Ãndẽréyã Sị̃mọ́nã Pétẽró ẹ́drị́pị riípi Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, 9 “Mvá ágóŋá ãzi ꞌbâ ãsámvú gé nõgónõ, ĩri pánga be tọ̃wụ́, ị̃ꞌbị́ be ị̃rị̃, ꞌbo awakí dõ ꞌbá kárákará nõꞌbée ní, ĩri nyo ca kộpi ní rá?”

10 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi lũkí ꞌbá rĩ pi ní, kộpi ã úríkí vũgá.” Ãngũ ꞌdãri dụ kú céré ásé rú, kúru ꞌbá rĩ pi ní úrízú céré vũgá, ãgõ† rĩ pi ícó ca élĩfũ tọ̃wụ́ (5,000) rá. 11 Yẹ́sụ̃ ní pánga rĩ pi íꞌdụ́zú, ĩri ní Múngú ní õwõꞌdĩfô sẽzú, ĩri ní kúru sẽzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi drị́gé, kộpi ní ꞌdezú awazú ꞌbá úríꞌbá kú rõꞌbõ ꞌdĩꞌbée ní, sụ̃ kộpi ní lẽé rĩ tị́nị. Ĩri ní kpá ị̃ꞌbị́ rĩ íꞌdụ́zú, õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní kpá sẽzú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi drị́gé, kộpi ní awazú ícózú ꞌbá rĩ pi ní céré, sụ̃ kộpi ní lẽé rĩ tị́nị.

12 ꞌBá rĩ pi kâ ãnyãngã rĩ ị́sụ́ nyaá caá ĩ vú sĩ céré gí, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi úmúkí ãnyãngã ẽ ị̃mbị́tã ĩ ní nyaá tí rĩ ꞌbãá céré vũrã ãlu gé, ẽ izakí ku.” 13 Kộpi kâ ãnyãngã rĩ ẽ ị̃mbị́tã úmú, kộpi úmúkí caá ũvú ã ꞌa mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃.

14 ꞌBá rĩ pi kâ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ãyãzú ãyãyã ꞌdĩri ndreé, kộpi íꞌdókí rií átá kínĩ, “Ádarú ágó nõri nẹ́bị̃ ĩ ní ꞌyoó kínĩ, ĩri ímụ́ ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri drị̃gé rĩ pi ãsámvú gé rĩ ꞌi.” 15 Yẹ́sụ̃ kã ndreé ꞌbá rĩ pi lẽkí ꞌi mĩí ꞌbãá adrií ꞌbãgú ĩvé ni rú ũkpõ sĩ, ĩri ní fũzú mụzú adrizú írã drị̃gé ꞌdãlé ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ.

Yẹ́sụ̃ mụ yị̃ị́ drị̃gé sĩ pá sĩ

(Mãtáyo 14:22-27; Mãrákõ 6:45-52)

16 Kã mụụ́ adrií ũndréŋá ꞌdãri sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ꞌdezú mụzú yị̃ị́ bãlãlã rĩ gé ꞌdãá, 17 kộpi ní tụzú kũlúmgba agá, kộpi ní íꞌdózú zozú mụzú álé kụ̃rụ́ Kãpãrãnãụ́mã gá ꞌdãá. Ãngũ rĩ nị, ị́sụ́ Yẹ́sụ̃ ca drĩ kộpi vúgá ꞌdãá kuyé. 18 Ũlí ũkpõ be ni ní vịzú, sẽ yị̃ị́ rĩ úvá ãní ngũyá ngũyá. 19 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ kũlúmgba rĩ sõó mụụ́ caá máyĩlĩ‡ na dõku sụ̃, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri ndrezú, ĩri ri ímụ́ yị̃ị́ rĩ drị̃gé sĩ pá sĩ, ícá ĩnyiŋá kũlúmgba rĩ ã gãrã gá, sẽ ụ̃rị̃ ị́mvụ́ kộpi ãní ambamba. 20 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku, ꞌbá rĩ ma ꞌi.” 21 Kộpi ũtẽkí ĩri kú ũrẽ lẽzú ĩri ẹ́ꞌyị́zú fizú ĩ vúgá kũlúmgba agá ꞌdãá. Mbẽlẽŋá kộpi ní cazú vũrã ĩ ní lẽzú mụzú rĩ gé.

ꞌBá rĩ pi rikí Yẹ́sụ̃ ri ndãá

22 Kã adrií drụ̃ ꞌdíni, ꞌbá bị́trị́ká adriꞌbá yị̃ị́ bãlãlã rĩ vé wọ̃ọ́kọ̃ álé sĩ rĩ gé rĩ pi nị̃kí ámá rá, ándúrú kũlúmgba pá tuúpi kú ꞌdãlé rĩ ꞌyéŋá ãlu. Kộpi nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ fi kũlúmgba ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní mụzú rĩ agá ꞌdãá kuyé, kộpi kukí ĩri kú vúlé. 23 Kúru kũlúmgba ụrụkọ íngákí Tị̃bẹ́rị̃yã gálésĩ, ímụ́kí pá tuú vũrã Úpí Yẹ́sụ̃ ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní ãnyãngã ã tã sĩ, gõzú sẽzú nyazú ãgõ élĩfũ tọ̃wụ́ pi ní ꞌdãri gé. 24 ꞌBá bị́trị́ká ꞌdĩꞌbée kâ nị̃ị́ ámá Yẹ́sụ̃ pi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ꞌdãáyo, kộpi ní tụzú kũlúmgba ꞌdĩꞌbée agá, zozú mụzú yị̃ị́ bãlãlã ꞌdĩri agásĩ kụ̃rụ́ Kãpãrãnãụ́mã vé rĩ gé, Yẹ́sụ̃ ri ndãá.

Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá ídri sẽépi ni

25 ꞌBá bị́trị́ká ꞌdĩꞌbée kâ caá Yẹ́sụ̃ ri ị́sụ́ yị̃ị́ bãlãlã rĩ gé álé ꞌdãlé, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ímbápi, mí ícá nõlé íngóni íngóni?”

26 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú ĩmi ri ma ndã, ãꞌdiãtãsĩyã má ní ĩmi ní ãnyãngã sẽé nyaá rĩ sĩ, adri ꞌyozú kínĩ tã ãyãzú ãyãyã ĩmi ní ndreé ꞌdĩꞌbée sĩ kuyé. 27 Lẽ ĩmi rikí ẹ́sị́ ꞌbãá ꞌyéŋá rizú ãnyãngã nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó ábáꞌbée ábábã rĩ pi vé ẹ̃zị́ ngazú áyu ku, lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ rizú ãnyãngã ídri ꞌdániꞌdáni rĩ sẽépi rĩ vé ẹ̃zị́ ngazú. Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ímụ́ ãnyãngã rĩ sẽé ĩmi ní nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã má Ẹ́tẹ́pị Múngú sẽ má ní ũkpõ tã ꞌdĩri ꞌozú nĩ.”

28 Kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “ꞌBâ ꞌokí ãꞌdi tã Múngú ní lẽé ꞌbâ ꞌokí rĩ ꞌdụzú ngazú?”

29 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Tã Múngú ní lẽé ĩmi ꞌokí rĩ, lẽ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ꞌbá ꞌí ní ĩpẽé ꞌdĩri.”

30 Kộpi ní újázú kínĩ, “Lẽ mî ꞌo tã ãyãzú ãyãyã ni ũgbále, ꞌbâ íbí mi ẹ̃ꞌyị̃ ndõ. Ngá mí ní ícó ꞌoó ꞌdĩgé rá rĩ ãꞌdi? 31 ꞌBá ẹ́ꞌbị́pị́ị nyakí ãnyãngã ĩ ní zịị́ mánã§ rĩ ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá, sụ̃ ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị, ‘Múngú sẽ kộpi ní ãnyãngã nyaánya ni íngázú ꞌbụ̃ gélésĩla.’ ”*

32 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ãnyãngã ĩ ní sẽé ĩmi ní ꞌdĩri, adri ꞌyozú kínĩ Mósẽ sẽ nĩ kuyé, ãnyãngã ꞌdĩri íngá ꞌbụ̃ gélésĩla, má Ẹ́tẹ́pị sẽ ĩmi ní nĩ. Má Ẹ́tẹ́pị ri ãnyãngã áda rĩ sẽ ĩmi ní nĩ. 33 Ãnyãngã Múngú ní ĩsẽé ĩmi ní íngápi ꞌbụ̃ gélésĩla rĩ, ĩri ma ꞌi, ma ãnyãngã ídri sẽépi ꞌbá rĩ pi ní nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ.”

34 ꞌBá rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, “Úpí, ꞌí sẽ ꞌbá ní ãnyãngã ꞌdĩri mụzú dị̃ị́ dị̃ị́.”

35 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ma ãnyãngã riípi ídri sẽépi rĩ. ꞌBá ímụ́pi má vúgá ma ẹ̃ꞌyị̃ị́pi rá rĩ, ẹ̃bị́rị́ gõ ĩri fụụ́ dị̃ị́ ku, ãzini yị̃ị́ úvá gõ ĩri ndẽé dị̃ị́ ku. 36 ꞌBo ĩmi ndrekí dõ ma rá drãáãsĩyã, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ma kuyé. 37 ꞌBá má Ẹ́tẹ́pị ní ẹzịị́ má ní gí rĩ pi ímụ́ má vúgá. ꞌBá ímụ́ꞌbá má vúgá rĩ pi, á gã kộpi ãluŋáni ku. 38 Má ímụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõgó tã Múngú ní ma ĩpẽzú rĩ ꞌdụụ́ ngaá, adri ꞌyozú kínĩ tã má ní lẽé ngaá mâ drị̃ sĩ ni kuyé. 39 Tã íngápi Múngú ma ĩpẽépi rĩ ẽ ẹ́sị́ agá rĩ, ĩri ꞌdĩ, ꞌbá céré ĩri ní sẽé má ní rĩ pi, á ꞌbe ãlu ni ãvĩí ku. Ma kộpi inga gõ ídri rú ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé. 40 Tã má Ẹ́tẹ́pị ní lẽé rĩ, ĩri ꞌdĩ, ma Mvá rú, ꞌbá ma ndreꞌbá rá, ãzini ma ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rá rĩ pi, kộpi ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá, ma ímụ́ kộpi inga gõ ídri rú ụ́ꞌdụ́ má ní ĩgõzú gé.”

41 Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌi ãnyãngã íbípi ꞌbụ̃ gélésĩla rĩ sĩ, sẽ Yãhụ́dị̃ bị́trị́ká rĩ pi rikí unuú ãní ununu. 42 Kộpi rikí ĩ uzịị́ ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Mvá ꞌdĩri adri nyo Yẹ́sụ̃ Yõsépã mvọ́pị ꞌi kuyé? ꞌBá nị̃kí ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be rá, ĩri ícó ꞌyo kínĩ ꞌí íngá ꞌbụ̃ gélésĩla íngóni íngóni?”

43 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi rikí unuú ĩmi ãsámvú gé sĩ ku. 44 Má Ẹ́tẹ́pị ĩpẽ dõ ꞌbá rĩ nĩ kuyé, ícó ícá má vúgá ku, ma ímụ́ ĩri inga gõ ídri rú ụ́ꞌdụ́ má ní ĩgõzú rĩ gé. 45 Sụ̃ nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ tị́nị, ‘Múngú ri ímụ́ kộpi ímbá céré nĩ.’* ꞌBá ãlu ãlu má Ẹ́tẹ́pị vé tã yịꞌbá rá, ãzini ĩrivé tã ụ̃nị̃ꞌbá rĩ pi ímụ́ má vúgá nĩ. 46 ꞌBá ãzi ndre má Ẹ́tẹ́pị ri kuyé, ꞌyéŋá ma ímụ́pi Múngú vúgálésĩ rĩ, á ndre má Ẹ́tẹ́pị ri nĩ. 47 Ádarú á ꞌyo ĩmi ní, ꞌbá mávé tã ẹ̃ꞌyị̃ị́pi rá rĩ, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ nĩ. 48 Ma ãnyãngã riípi ídri sẽépi rĩ. 49 Ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị rikí ọ́tụ́ mánã nyaá ásé agá ꞌdãá, ꞌbo kộpi ũdrãkí rá. 50 ꞌBo ãnyãngã íngápi ꞌbụ̃ gélésĩ rĩ, ĩri ꞌdíni, ꞌbá rĩ nya dõ ãnyãngã ꞌdĩri, ícó drãá ku. 51 Ma ãnyãngã íngápi ꞌbụ̃ gélésĩ rĩ ꞌi, ꞌbá rĩ nya dõ ãnyãngã ꞌdĩri, ĩri adri lẽmgbẽrẽ rú. Ãnyãngã ꞌdĩri, ĩri mávé rụ́ꞌbá má ní ímụ́ adií sẽé drãá ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi vé ídri ã tã sĩ rĩ ꞌi.”

52 Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní íꞌdózú ãgátá gãzú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ícó ꞌî rụ́ꞌbá sẽ nya ꞌbá ní íngóni íngóni?”

53 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo ĩmi ní, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ĩmi nyakí dõ mávé rụ́ꞌbá kuyé, ãzini ĩmi mvụkí dõ mávé ãrí kuyé, ĩmi ícókí adrií ídri rú ku. 54 ꞌBá mávé rụ́ꞌbá nyaápi, ãzini mávé ãrí mvụụ́pi rĩ, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ nĩ, ma ímụ́ ĩri sẽ íngá gõ ídri rú ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé. 55 Mávé rụ́ꞌbá, ĩri ínyá áda ni, ãzini mávé ãrí, ĩri ngá mvụụ́mvụ áda ni. 56 ꞌBá mávé rụ́ꞌbá nyaꞌbá rĩ pi, ãzini mávé ãrí mvụꞌbá rĩ pi, kộpi adri ꞌbá mávé ni, ma kpá adri ꞌbá kộpivé ni. 57 Má Ẹ́tẹ́pị adriípi lẽmgbẽrẽ rú rĩ ĩpẽ ma nĩ, ma ri adri ídri rú ĩrivé ũkpõ sĩ, ꞌbá rĩ nya dõ mávé rụ́ꞌbá, ĩri adri ídri rú ũkpõ mávé rĩ sĩ. 58 Ãnyãngã íngápi ꞌbụ̃ gélésĩla ꞌdĩri adri sụ̃ mánã ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị ní nyaá, vụ́drị̃ ni gé, kộpi ní ũdrãzú rá ꞌdãri tị́nị ku. ꞌBá ãnyãngã ꞌdĩri nyaápi rĩ, ĩri adri mụzú lẽmgbẽrẽ rú.” 59 Yẹ́sụ̃ ꞌyo tã ꞌdĩri ị́sụ́ ãkũdẽ ĩri ri ãngũ ímbá Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá Kãpãrãnãụ́mã gá.*

Ídri ꞌdániꞌdáni rĩ vé tã

60 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri yịị́, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri mbamba, ꞌbá ãzi ícó tã ꞌdĩri ãꞌyĩí ku.”

61 Yẹ́sụ̃ nị̃ ámá bá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ri unu tã ꞌí ní ꞌyoó ꞌdĩri sĩ. Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Tã má ní ꞌyoó ꞌdĩri, ĩri ĩmî drị̃ iza iza tị́nị ãsĩ? 62 ꞌBo ĩmi ndrekí dõ ꞌBá Mvá ri mvi gõ ꞌbụ̃ gé vũrã ꞌí ní íngázú rĩ gé ꞌdãlé, ĩmi ꞌokí rí ĩmi íngóni? 63 Índrí Uletere rĩ ídri sẽ nĩ, ũkpõ rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ꞌo ngá ãzi ku. Átángá má ní átá ĩmi ní ꞌdĩri, Índrí Uletere rĩ lũ má ní nĩ, mávé átángá rĩ ídri sẽ. 64 ꞌBo ꞌbá ụrụkọ ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé gãkí mávé tã ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ.” Yẹ́sụ̃ ꞌyo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã íꞌdóngárá gá ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ nị̃ ꞌbá ꞌi ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi rá, ãzini nị̃ ꞌbá ímụ́pi ꞌî ũli ꞌbeépi rĩ rá. 65 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌBá ụrụkọ ní gãá mávé tã ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ rĩ sĩ, má ní ꞌyozú ĩmi ní, má Ẹ́tẹ́pị ãꞌyĩ dõ ꞌbá rĩ nĩ kuyé, ícó ímụ́ má vúgá ku ãní.”

66 Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri sĩ, ꞌbá kárákará ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi gõkí ĩ njeé fũú ĩri ã rụ́ꞌbá gá sĩ ãmvé.

67 Yẹ́sụ̃ ní ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée zịzú kĩnĩ, “Ĩmi lẽkí kpá fũú mụzú ĩndĩ?”

68 Sị̃mọ́nã Pétẽró ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Úpí, ꞌbâ mụkí rí ãꞌdi vúgá? Mívé átángá, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ sẽ nĩ. 69 ꞌBá ẹ̃ꞌyị̃kí mi gí, ꞌbá nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, mi ꞌBá Uletere Múngú vé ni.”

70 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Má ũpẽ ĩmi mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, ꞌbo ꞌbá ãlu ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé ĩri ãdróko†.” 71 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri, ĩri Yụ́dã Sị̃mọ́nã Ĩsĩkãrĩyótã mvọ́pị ꞌi. Yụ́dã ã adri dõ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi ꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé ãzi drãáãsĩyã, ĩri ímụ́ Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbe nĩ.

7

Yẹ́sụ̃ pi ẹ́drị́pị́ị be

1 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, Yẹ́sụ̃ ri adrií ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé, ri ẹ́cị́ mụzú kụ̃rụ́ Gãlĩláyã vé rĩ pi agásĩ. Gã mụgá ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ gé ꞌdãlé sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Yãhụ́dị̃ rĩ pi lẽkí ĩri ꞌdịị́ drãá ꞌdĩísĩ rá. 2 ꞌBo Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ụ́ꞌdụ́ rizú Ụ̃mụ̃ Nyazú Gãkũ rĩ pi agá rĩ* kã ícá ĩnyiŋá gí, 3 Yẹ́sụ̃ ẹ́drị́pị́ị ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “ꞌÍ ku vũrã nõri rá, ꞌí mụ adrií ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá, ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ndrekí rí tã mí ní mụụ́ ꞌoó ĩ ní ãyãzú ãyãyã ꞌdĩri. 4 ꞌBá lẽépi adriípi ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé rĩ, ĩri ívé tã ꞌo andrekelemgbe, ũzụ̃ ívé tã pi ku. Mi dõ ri tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌo, lẽ ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi céré ã nị̃kí tã mí ní rií ꞌoó rĩ.” 5 Átã ẹ́drị́pị́ị ẹ̃ꞌyị̃kí ĩri kuyé.

6 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Sâ mávé mụzú ꞌdãlé rĩ ícó drĩ kuyé, sâ ĩmivé mụzú rĩ, ĩri ĩmi drị́gé. 7 ꞌBá vũ drị̃gé rĩ pi ícókí ĩmi ngụ̃ụ́ ũnjí ku, kộpi ma ngụ̃ ũnjí, ãꞌdiãtãsĩyã ma ri ꞌyo, tã kộpi ní rií ꞌoó rĩ ũnjí. 8 Ĩmi ꞌdekí mụụ́ ụ̃mụ̃ rĩ nyangárá gá ꞌdãlé ĩyí, á mụ drĩ ụ̃mụ̃ rĩ gé ꞌdãlé ku, ãꞌdiãtãsĩyã mávé sâ mụzú ụ̃mụ̃ rĩ gé ꞌdãlé rĩ ícó drĩ kuyé.” 9 Yẹ́sụ̃ kã átá ꞌdíni, áwí adrií ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé ꞌdãlé.

10 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ẹ́drị́pị́ị kâ ꞌdeé mụụ́ ụ̃mụ̃ rĩ gé ꞌdãlé gí, Yẹ́sụ̃ ní kpá gõzú ꞌdezú mụzú, ꞌbo mụ andrekelemgbe kuyé, mụ ívé rĩ ụ̃gụ́zã rú. 11 Ambugu Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ pi rikí Yẹ́sụ̃ ri úndré ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé sĩ ụ̃mụ̃ rĩ gé ꞌdãlé, kộpi rikí uzịị́ kínĩ, “Ágó rĩ íngãá?”

12 ꞌBá rĩ pi rikí átá ĩ ãsámvú gé sĩ ũyõkõyõ sĩ ĩri ã tã sĩ, ụrụkọ ni pi kínĩ, “Ĩri ꞌbá múké.”

Ụrụkọ ni pi kínĩ, “Ĩri ꞌbá riípi ꞌbá rĩ pi ẽ mị ũꞌbãápi ni.” 13 ꞌBo ꞌbá ãzi ĩri ã tã átápi gúnyá agá ni ꞌdãáyo, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi rikí ambugu Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ pi ruú.

Yẹ́sụ̃ ímbá ꞌbá rĩ pi Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá

14 Kúru ụ̃mụ̃ rĩ vé nyangárá kã ꞌdụụ́ caá ụ́ꞌdụ́ sụ, Yẹ́sụ̃ ní fizú mụzú Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ĩri ní ꞌdezú rizú ꞌbá rĩ pi ímbázú. 15 Ambugu Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ pi kâ ĩrivé ímbángárá ꞌdĩri yịị́, kộpi ãyãkí ãní ãyãyã, kộpi kínĩ, “Ágó ꞌdĩri nị̃ tã kárákará ꞌdíni íngũgá, ị́sụ́zú ímbákí ĩri kuyé?”

16 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ma ri tã mávé ni ímbá kuyé, ma ri tã ꞌbá ma ĩpẽépi rĩ vé rĩ ímbá. 17 ꞌBá lẽépi tã Múngú ní lẽé ã ꞌokí rĩ ꞌdụụ́pi ngaápi rĩ, ĩri ícó tã má ní ꞌoó rĩ nị̃ ámá rá, dõ ma ri tã íngápi Múngú vúgá ni ímbá, dõku ma ri tã mávé ni ímbá. 18 ꞌBá riípi ívé tã átápi ũgõgõlé rú rĩ, ĩri ri ꞌi íngú, ꞌbo ꞌbá riípi ẹ̃zị́ ngaápi ꞌbá ꞌi ĩpẽépi rĩ íngúzú rĩ, ĩri ꞌbá tã áda ꞌoópi ni, ĩri ꞌbá ũnjõ ãkó ni. 19 Mósẽ sẽ ĩmi ní tãị́mbị́ rĩ rá, adri ꞌdíni kuyé? ꞌBo ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãzi tró tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụụ́pi ngaápi ni ꞌdãáyo. Ngá ĩmi ní lẽzú ma ꞌdịzú drãzú rĩ ãꞌdi?”

20 ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi ní újázú ĩri ní kínĩ, “Índrí ũnjí† fi mí drị̃gé gí, ꞌbá lẽépi mi ꞌdịị́pi rĩ ãꞌdi ꞌi?”

21 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Má ídrí ándúrú ꞌbá drã be ni ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé, sẽ céré ĩmi ní ãyãngárá. 22 ꞌBo ĩmi rụkí tãị́mbị́ Mósẽ vé ĩ ní rizú ágélé ẽ tị úlị́zú rĩ,‡ ĩmi ri anji ãgõ rĩ pi ã ágélé ẽ tị úlị́ ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé. ꞌBo mẽrẽ ágélé ẽ tị úlị́zú ꞌdĩri íꞌdó ꞌi Mósẽ vúgá kuyé, íꞌdó ꞌi Ãbũrámã vúgá. 23 Dõ ĩ mvá ágóŋá ã ágélé ẽ tị lị ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rá, ã ŋõkí rí tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ku pírí, tã sẽépi ĩmî ẹ́sị́ ní vezú má ní ꞌbá ídrízú ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ sĩ rĩ ãꞌdi? 24 Lẽ ĩmi rikí ꞌbá rĩ pi vé rụ́ꞌbá ãmvé rĩ ndreé, kộpivé tã lịzú ãní ku, lẽ ĩmi lịkí ꞌbá rĩ pi vé tã pịrị.”

Yẹ́sụ̃ ri Kúrísítõ ꞌi?

25 ꞌBá ụrụkọꞌbée adriꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá rĩ pi rikí átá kínĩ, “Ágó ꞌdĩri adri nyo ꞌbá ambugu Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ pi ní lẽé dịị́ drã rá rĩ ꞌi kuyé? 26 Ĩmi ndrekí drĩ ká, ĩri ri átá gúnyá ãsámvú gé, ꞌbá ãzi átápi ĩri ã tã sĩ ũnjí ni tró ꞌdãáyo. ꞌBávé ꞌbá ambugu Yãhụ́dị̃ vé rĩ pi nị̃kí nyo ámá rá ꞌyozú kínĩ, ádarú ĩri Kúrísítõ ꞌi ꞌdíni rá? 27 ꞌBá nị̃kí vũrã ágó ꞌdĩri ní íbízú ímụ́zú rĩ rá, Kúrísítõ kãdõ ícá, ꞌbá ãzi nị̃ vũrã ĩri ní íbízú ímụ́zú rĩ ku.”

28 Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ri átá ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Ẽ, ĩmi nị̃kí ma rá, ĩmi nị̃kí vũrã má ní ímụ́zú rĩ rá. Má ímụ́ nõgó mávé ũkpõ sĩ kuyé, ꞌbá ma ĩpẽépi rĩ vé tã, ĩri tã áda, ꞌbo ĩmi nị̃kí ĩri kuyé. 29 ꞌBo á nị̃ ĩri rá, ãꞌdiãtãsĩyã má íbí ímụ́ ĩri vúgálésĩla, ĩpẽ ma ímụ́zú nĩ.”

30 ꞌBá ambugu Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ lẽkí kõdô ĩri rụụ́, ꞌbo kộpi rụkí ĩri kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã lókí ĩrivé rĩ ní drĩ ícó kuyé rĩ sĩ. 31 ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbá kárákará ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri rá. Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Kúrísítõ kãdõ ícá, ĩri nyo ímụ́ tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌo ágó nõri vé rĩ ndẽ rá?”

Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi lẽkí ã rụkí Yẹ́sụ̃ ri

32 Fãrụ́sị̃ rĩ pi kâ yịị́ ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ri Yẹ́sụ̃ ã tã ndrĩ, kộpi úmúkí ĩ atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi be, kộpi ní ãngáráwá riꞌbá Jó Múngú vé rĩ ũtẽꞌbá rĩ pi pẽzú mụzú Yẹ́sụ̃ ri rụzú.

33 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma adri ĩmi be nõgó lókí be mãdã, kúru ma gõ ma újá mụ ꞌbá ma ĩpẽépi rĩ vúgá ꞌdãá ũzi. 34 ꞌBo ĩmi ma ndã rá, ĩmi ícókí ma ị́sụ́ ku. Vũrã má ní mụzú adrizú rĩ, ĩmi ícókí caá ꞌa ni gé ku.”

35 Yãhụ́dị̃ ambugu rĩ pi rikí átá ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ágó rĩ ní ꞌyozú kínĩ ꞌbá ícókí ꞌi ị́sụ́ ku rĩ, ágó rĩ lẽ mụụ́ ngõlé? Ágó rĩ lẽ mụụ́ ꞌbávé ꞌbá ĩ íréꞌbá adriꞌbá Gị̃rị́kị̃ rĩ pi ãsámvú gé rĩ pi vúgá, lẽ Gị̃rị́kị̃ rĩ pi ímbá ĩndĩ? 36 Tã ĩri ní ꞌyoó kínĩ, ‘Ĩmi ímụ́ ma ndã, ꞌbo ĩmi ícókí ma ị́sụ́ ku, vũrã má ní mụzú adrizú rĩ, ĩmi ícókí caá ꞌa ni gé ꞌdãlé ku’ ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi?”

Yẹ́sụ̃ ẹzị yị̃ị́ ídri sẽépi rĩ vé tã

37 Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ rĩ nyazú rĩ vé ụ̃dụ̃§ gé, ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri ụ́ꞌdụ́ ãmbúgú, Yẹ́sụ̃ nga átá ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “ꞌBá rĩ dõ yị̃ị́ úvá be, ẽ ímụ́ má vúgá nõó, ã mvụ yị̃ị́ rĩ. 38 ꞌBá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ ma rá, yị̃ị́ ídri sẽépi ꞌdĩri ímụ́ ídị́ ĩfũ ĩri ẽ ẹ́sị́ agásĩ, sụ̃ Búkũ Múngú vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị.” 39 Tã ĩri ní ꞌyoó yị̃ị́ ídri sẽépi ꞌdĩri, ĩri ri Índrí Uletere ĩ ní ímụ́ sẽé ꞌbá ãlu ãlu ĩri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní rĩ iꞌda. Lókí ꞌdãri gé, ị́sụ́zú sẽkí drĩ Índrí Uletere rĩ ꞌbá rĩ pi ní kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ fi drĩ ũnyĩ ĩ ní ímụ́zú ĩri íngúzú ꞌdãri agá kuyé.

40 ꞌBá bị́trị́ká ꞌdĩꞌbée kâ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri yịị́, ꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ kínĩ, “Ádarú ágó adriípi nẹ́bị̃ rú rĩ,* ĩri ꞌdĩ.”

41 ꞌBá rĩ pi ã ụrụkọ kínĩ, “Ágó rĩ Kúrísítõ ꞌi.”

Ụrụkọ ni pi kínĩ, “ꞌBá rĩ adri Kúrísítõ ꞌi ku, Kúrísítõ ri ímụ́ ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gélésĩ íngóni íngóni? 42 Búkũ Múngú vé rĩ lũ uletere kĩnĩ, ĩ ímụ́ Kúrísítõ ri tị ĩfũ úyú Dãwụ́dị̃† vé rĩ agá, kụ̃rụ́ Bẽtẽlémẽ ĩ ní Dãwụ́dị̃ ri tịzú rĩ agá.”‡ 43 ꞌBá rĩ pi acokí ĩ ãsámvú ị̃rị̃ Yẹ́sụ̃ vé tã sĩ. 44 ꞌBá ụrụkọ lẽkí ĩri rụụ́, ꞌbo ꞌbá ãzi úló rụ́ꞌbá ni kuyé.

Drị̃koma Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ gãkí Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ

45 ꞌBá Jó Múngú vé rĩ ũtẽꞌbá rĩ pi kâ ĩ újá gõó atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi vúgá ãzini Fãrụ́sị̃ rĩ pi vúgá ꞌdãá, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi Fãrụ́sị̃ rĩ pi be zịkí kộpi kínĩ, “Ĩmi íjị́kí Yẹ́sụ̃ ri ímụ́zú ĩndĩ kuyé ãsĩ?”

46 Kộpi ní újázú kínĩ, “ꞌBá yịkí ãvũ ni ꞌbá ãzi átápi ágó ꞌdĩri tị́nị ni kuyé.”

47 Fãrụ́sị̃ rĩ pi kínĩ, “Ũꞌbã kpá ĩmî mị gí tị́nị ãsĩ? 48 ꞌBâ drị̃koma rú Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, ꞌbá ãzi nyo ꞌbâ ãsámvú gé ĩrivé tã ẹ̃ꞌyị̃ị́pi ni anigé? 49 ꞌBá bị́trị́ká Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá ꞌdĩꞌbée nị̃kí tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ kuyé, kộpi tã ũnjí ị́sụ́ Múngú drị́gé rá.”

50 Nĩkõdémã Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé ãzi ándúrú mụụ́pi Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãlé rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, 51 “Tãị́mbị́ ꞌbávé rĩ ãꞌyĩ nyo ĩ ní tã lịzú ꞌbá ãzi drị̃gé ị́sụ́zú yịkí ĩrivé tị kuyé, ãzini nị̃kí ĩrivé tã ꞌoó rĩ kuyé ꞌdíni rá?”

52 Kộpi ní újázú kínĩ, “Mí kpá Gãlĩláyãgú yã? ꞌÍ lã drĩ Búkũ Múngú vé rĩ ká, mi ị́sụ́ sĩkí ꞌa ni gé ꞌdãlé kínĩ, nẹ́bị̃ ícó ĩfũú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá ku.”

53 Kúru ꞌbá ãlu ãlu ní ꞌdezú mụzú ívé ãngá.§

8

Yẹ́sụ̃ trũ ũkú ọ̃wụ́ rú rĩ

1 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ívé rĩ ꞌdezú mụzú Írã Õlívẽ vé rĩ gé ꞌdãá. 2 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, Yẹ́sụ̃ gõ mụụ́ dị̃ị́ Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá. ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi trakí ĩ ĩri ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, kúru ĩri ní úrízú vũgá ꞌdezú rizú ꞌbá rĩ pi ímbázú. 3 ꞌBá riꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, kộpi ní ũkú ĩ ní rụụ́ ágó be ni íjị́zú, kộpi ꞌbãkí ĩri pá tuú ꞌbá bị́trị́ká ꞌdĩꞌbée ẹndrẹtị gé, 4 kộpi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “ꞌBá ãngũ ímbápi rĩ, ũkú nõri rụkí ĩri ágó be. 5 Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌyo ꞌbá ní kĩnĩ, ũkú tã ꞌoópi ꞌdíni ꞌdĩri ã úvị́kí ĩri írã sĩ drãá ꞌdĩísĩ rá. Nóni mi ꞌyo íngóni?” 6 Kộpi zịkí tã rĩ ꞌdíni, lẽzú lẹ́tị ndãzú Yẹ́sụ̃ ã ꞌyo rí tã, ĩ újákí rí tã ãní Yẹ́sụ̃ drị̃gé bẽnĩ.

ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ọ̃vụ̃zú vũgá, íꞌdózú tã sĩzú nyọ̃ọ́kụ́ gé ꞌdĩgé únyófí sĩ. 7 Kộpi kâ rií Yẹ́sụ̃ ri uzịị́ mụzú drị̃gélé, Yẹ́sụ̃ ní kúru ngazú ụrụ sĩ, ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá rĩ dõ ũnjĩkãnyã ãkó, ã íꞌdó ũkú rĩ vịị́.” 8 Yẹ́sụ̃ ní kpá gõzú ọ̃vụ̃zú tã rĩ sĩzú nyọ̃ọ́kụ́ gé ꞌdãá dị̃ị́.

9 ꞌBá ũkú rĩ tõꞌbá ꞌdĩꞌbée kâ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri yịị́, kộpi ꞌdekí rií ĩ unjeé mụzú ãlu ãlu, ãrãkã rĩ pi íꞌdókí ĩ unjeé mụzú drị̃drị̃, kukí Yẹ́sụ̃ pi pá tuú kuú ũkú rĩ be ꞌdãlé. 10 Yẹ́sụ̃ ní ngazú ụrụ sĩ, ĩri ní ũkú rĩ zịzú kĩnĩ, “ꞌBá mi tõꞌbá rĩ pi íngãá? ꞌBá mi tõꞌbá ꞌyoꞌbá kínĩ, mí ꞌo ũnjĩkãnyã rĩ pi vé ãlu kukí ꞌdĩgé rá?”

11 Ũkú rĩ ní újázú kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, ꞌbá ma tõꞌbá rĩ pi, ãlu ni aceépi ni ꞌdãáyo.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á lị tã mí drị̃gé ku, ꞌí ꞌde mụụ́, ã gõkí ũnjĩkãnyã ꞌoó dị̃ị́ ku.”

Yẹ́sụ̃ ri dị̃ ụ̃tụ́ŋá rú vũ drị̃gé nõgó

12 Yẹ́sụ̃ gõ átá ꞌbá rĩ pi ní dị̃ị́ kĩnĩ, “Ma ri ãngũ ĩmgbẽrẽ ụ̃tụ́ŋá rú ꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi drị̃gé nĩ. ꞌBá mâ pámvú ũbĩípi rĩ, ícó ẹ́cị́ ị́nị́ŋá agásĩ ku, ụ̃tụ́ŋá ãngũ ĩmgbẽrẽépi rĩ ĩri ẽ drị̃ ko mụzú tã ídri ị́sụ́zú rĩ gé nĩ.”

13 Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Mi ri mívé tã átá ũgõgõlé rú, tã mí ní átá ꞌdĩꞌbée céré ũnjõ.”

14 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Mâ ri dõ mávé tã átá ũgõgõlé rú drãáãsĩyã, ma ri tã áda ꞌdĩri átá, ãꞌdiãtãsĩyã á nị̃ vũrã má ní ímụ́zú rĩ rá, ãzini á nị̃ vũrã má ní mụzú rĩ rá. ꞌBo ĩmi nị̃kí vũrã má ní íbízú ímụ́zú, dõku má ní rizú mụzú rĩ kuyé. 15 Ĩmi ri tã rĩ lị rụ́ꞌbá rụ́ꞌbá, á lị tã ꞌbá ãzi drị̃gé ku. 16 ꞌBo té dõ ma tã lị rá, tã má ní lịị́ rĩ, ĩri adri pịrị, ãꞌdiãtãsĩyã má adri ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ ku tã rĩ ã lịngárá gá, ꞌbâ má Ẹ́tẹ́pị ma ĩpẽépi rĩ be. 17 Sĩkí ĩmivé búkũ tãị́mbị́ vé rĩ agá kínĩ, ꞌbá ị̃rị̃ tã rĩ ndreꞌbá ĩ mị sĩ rĩ pi ẹ̃tị̃kí dõ tã rĩ rá, tã kộpi ní ẹ̃tị̃ị́ ꞌdĩri, ĩri tã áda. 18 Ma ri mávé tã ũlũ ũgõgõlé rú, má Ẹ́tẹ́pị ma ĩpẽépi rĩ, ĩri mávé tã ĩri ní ndreé ꞌî mị sĩ rĩ ẹ̃tị̃ nĩ.”

19 Kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Mí ẹ́tẹ́pị ri íngõlé?”

Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi nị̃kí ma kuyé, ãzini ĩmi nị̃kí kpá má Ẹ́tẹ́pị ri kuyé. Ĩmi nị̃kí té dõ ma rá, ĩmi té ícó má Ẹ́tẹ́pị ri nị̃ rá.” 20 Yẹ́sụ̃ ri tã ꞌdĩri átá ị́sụ́zú ĩri ri ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá sọ̃ndụ́kụ̃ ĩ ní rizú ngá úmúzú ꞌbãzú rĩ ã gãrã gá. ꞌBo ꞌbá ãzi rụ tró ĩri kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ĩrivé sâ ĩ ní ĩri ꞌdịzú rĩ ní drĩ ícó kuyé rĩ sĩ.

21 Yẹ́sụ̃ ní gõzú átázú kộpi ní dị̃ị́ kĩnĩ, “Ma ri mụ mụ, ꞌbo ĩmi ímụ́ ma ndã rá, ĩmi dõ ri ũnjĩkãnyã ꞌo mụzú drị̃gélé, ĩmi ímụ́ ũdrã ku ũnjĩkãnyã agá. Vũrã má ní mụzú rĩ, ĩmi ícókí mụụ́ ãní ku.”

22 Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé drị̃koma rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, “Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá ícókí caá vũrã ꞌí ní mụzú rĩ gé ꞌdãlé ku rĩ, Yẹ́sụ̃ lẽ déna ꞌi ꞌdịị́ drãá rá?”

23 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó ni, má íbí ímụ́ ꞌbụ̃ gélésĩla, ĩmi ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé ni, ꞌbo má adri ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé ni ku. 24 Á lũ ĩmi ní rá, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí dõ ꞌyozú kínĩ ꞌbá má ní ꞌyoó rĩ, ĩri ma ꞌi kuyé, ĩmi ímụ́ ũdrã ku ũnjĩkãnyã agá.”

25 Kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “Mi ãꞌdi ꞌi?”

Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Má ní té ꞌyoó ĩmi ní drị̃drị̃ rĩ tị́nị, ꞌbá rĩ ma ꞌi. 26 Á nị̃ ĩmivé ũnjĩkãnyã ã tã rá, ma té ícó tã lị ĩmi drị̃gé rá, ꞌbo ꞌbá ma ĩpẽépi rĩ vé tã pịrị. Ma ri tã má ní yịị́ vú ni gé rĩ ũlũ ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ní.”

27 ꞌBo kộpi ámákí kuyé ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri tã ꞌí Ẹ́tẹ́pị vé rĩ átá. 28 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ma ꞌBá Mvá ꞌi, ĩmi ingakí dõ ma pẹtị alambaku sị́gé gí ká, ĩmi kúru nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá rĩ ma má ní ꞌyoó ma ꞌi rĩ ꞌi. Á ꞌo tã mávé ũkpõ sĩ ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ ku, ma ri ꞌyéŋá tã má Ẹ́tẹ́pị ní ẹzịị́ má ní rĩ ũlũ. 29 ꞌBá ma ĩpẽépi rĩ, ĩri má be trụ́ ãlu, ku ma ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ céré tã má ní ꞌoó rĩ ĩri ní ãyĩkõ sẽ.” 30 Yẹ́sụ̃ kã tã rĩ átá ꞌdíni, ꞌbá kárákará ẹ̃ꞌyị̃kí ĩri rá.

Anji Ãbũrámã vé rĩ pi

31 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Yãhụ́dị̃ ꞌi ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní kĩnĩ, “Tã má ní ímbá rĩ, ĩmi ꞌdụkí dõ ngaá rá, ĩmi ádarú ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá ni pi. 32 Ĩmi ícó tã áda rĩ nị̃ rá, tã áda rĩ, ĩri ícó ĩmi ọyụ adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ rá.”

33 Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, “ꞌBâ nõꞌbée úyú Ãbũrámã* vé ni, ꞌbá adrikí tụ́gẹ̃rị̃ ꞌbá ãzi vé ni kuyé pírí, ngá mí ní ꞌyozú kínĩ, ĩ ꞌbâ ọyụ adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ rĩ ãꞌdi?”

34 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo ĩmi ní, ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi, kộpi tụ́gẹ̃rị̃ ũnjĩkãnyã vé ni. 35 ꞌBá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ adri ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé ꞌdĩgé mụzú nyonyo ku, ꞌbo mvá ĩ ní tịị́ ꞌbẹ̃tị́ ꞌdĩri agá rĩ, ĩri adri ꞌbẹ̃tị́ ꞌdĩri agá mụzú nyonyo nĩ. 36 Ma Mvá rú, má ọyụ dõ ĩmi ĩfũú ũnjĩkãnyã agásĩ gí, ũnjĩkãnyã gõ vũrã ị́sụ́ ẹ̃zị́ ngazú ĩmi be ku. 37 Á nị̃ rá ĩmi úyú Ãbũrámã vé ni, ꞌbá ụrụkọ ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé lẽkí ma ꞌdịị́, ãꞌdiãtãsĩyã tã má ní átá rĩ ní fií ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdãá kuyé rĩ sĩ. 38 Ma ri tã má ní ndreé má Ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãlé rĩ ũlũ ĩmi ní, ꞌbo ĩmi ri tã ĩmi ẹ́tẹ́pị ní ũlũú ĩmi ní rĩ ꞌdụ nga.”

39 Kộpi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “ꞌBávé ẹ́ꞌbị́pị Ãbũrámã ꞌi.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi dõ anji Ãbũrámã vé ni, ĩmi té ẹ̃zị́ Ãbũrámã ní ngaá rĩ ꞌdụ nga rá. 40 Má ũlũ ĩmi ní tã áda má ní yịị́ Múngú vúgá rĩ, ꞌbo ĩmi ri lẹ́tị ndã ũkpõ sĩ lẽzú ma ꞌdịzú. Ãbũrámã ꞌo tã ãzi ꞌdĩri tị́nị kuyé. 41 Ĩmi ri tã ĩmi ẹ́tẹ́pị ĩmi tịị́pi rĩ ní ũlũú rĩ ꞌdụ nga.”

Kộpi ní újázú kínĩ, “ꞌBávé ẹ́tẹ́pị adri túngú kuyé, ꞌbávé Ẹ́tẹ́pị, ĩri Múngú ꞌi.”

Anji ãdróko vé rĩ pi

42 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Múngú ã adri té dõ ĩmi Ẹ́tẹ́pị, ĩmi té ma lẽlẽ, ãꞌdiãtãsĩyã má íbí ímụ́ ĩri vúgálésĩla, má ímụ́ nõgó mâ drị̃ sĩ kuyé, má Ẹ́tẹ́pị ĩpẽ ma ímụ́zú nĩ. 43 Tã má ní ꞌyoó ĩmi ní rĩ lẽ fií ĩmi drị̃gé ku ãsĩ? Tã rĩ fi ĩmi drị̃gé ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi lẽkí tã má ní ꞌyoó rĩ ꞌdụụ́ ngaá ku! 44 Ãdróko† ri ĩmivé ẹ́tẹ́pị, ĩmi ri tã ĩri ní lẽé rĩ pi ꞌdụ nga áyu. Íꞌdóngárá gá ꞌdãá, ĩri ꞌbá ãngũ úꞌdị́pi ni, gã tã áda rĩ sĩ, tã áda vú ni gé ꞌdãáyo, kãdõ rií átá, ĩri ri átángá ũnjõ vé ni pi átá, ĩri ũnjóꞌbá, ĩri ẹ́tẹ́pị ũnjõ vé ni. 45 Má kãdõ rií tã áda rĩ átá ĩmi ní, ĩmi lẽkí mávé tã ẹ̃ꞌyị̃ị́ ku ãsĩ? 46 Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé ꞌbá ꞌyoópi kínĩ, á ꞌo ũnjĩkãnyã rá rĩ ãꞌdi ꞌi? Ma dõ ri ĩmi ní tã áda rĩ átá, ngá ĩmi ní mávé tã ẹ̃ꞌyị̃zú ku rĩ ãꞌdi? 47 ꞌBá adriípi Múngú agá rĩ, ĩri ícó Múngú vé tã yị rá, ĩmi ní tã Múngú vé rĩ yịị́ ku rĩ sĩ, lũ uletere ꞌyozú kínĩ, ĩmi adrikí anji Múngú vé ni ku.”

Yẹ́sụ̃ pi vé tã Ãbũrámã be rĩ

48 Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Tã ꞌbá ní ꞌyoó mi Sãmãríyãgú, índrí ũnjí ású mi gí ꞌdĩri, ĩri pịrị!”

49 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Índrí ũnjí ású ma kuyé, má ị̃njị̃ má Ẹ́tẹ́pị ri ị̃njị̃njị̃, ꞌbo ĩmi ị̃njị̃kí ma kuyé. 50 Ã lẽ ma íngú ũgõgõlé rú ku, Múngú ri ma íngú nĩ, ĩri ꞌbá tã lịị́pi ni. 51 Tã má ní ꞌyoó ĩmi ní ꞌdĩri tã áda, ꞌbá mávé tã ꞌdụụ́pi ngaápi rá rĩ, ícó drãá ãluŋáni ku.”

52 Kúru Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “ꞌBá nị̃kí rá índrí ũnjí ású mi gí! Ãbũrámã drã rá, nẹ́bị̃ rĩ pi ũdrãkí kpá rá, ꞌbo mí kĩnĩ, ꞌbá rĩ yị dõ mívé ụ́ꞌdụ́kọ́ rá, ícó drãá ãluŋáni ku. 53 ꞌÍ ndẽ nyo ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị Ãbũrámã ri rá? Ãbũrámã drã rá, nẹ́bị̃ rĩ pi ũdrãkí kpá rá. Mí ụ̃sụ̃ mí kĩnĩ, mi ꞌdĩgé ãꞌdi ꞌi?”

54 Yẹ́sụ̃ ní újázú Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní kĩnĩ, “Má íngú dõ ma ũgõgõlé rú, ĩri ẹ̃zị́ ãkó. ꞌBá riípi ma íngúpi rĩ, ĩri má Ẹ́tẹ́pị ĩmi ní kpá ꞌyoó, ĩri Múngú ĩmivé ni rĩ ꞌi. 55 Ĩmi nị̃kí ĩri kuyé, ꞌbo á nị̃ ĩri rá. Á ꞌyo té dõ á nị̃ ĩri kuyé, ꞌdĩri té lũ ꞌyozú kínĩ, ma ũnjó rú, sụ̃ ĩmi tị́nị. ꞌBo á nị̃ ĩri rá, ma ri tã ĩri ní lũú má ní rĩ ꞌdụ nga. 56 Ĩmi ẹ́ꞌbị́pị Ãbũrámã ri ãyĩkõ sĩ kĩnĩ, ꞌí lẽ mávé ímụ́ngárá vũgá nõó rĩ ndreé ꞌî mị sĩ, ndre rá, ãyĩkõ fụ ĩri ãní rá.”

57 Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Mívé ílí ca pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ kuyé pírí, ngá mí ní ꞌyozú ꞌí ndre Ãbũrámã ri rá rĩ ãꞌdi?”

58 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Tã má ní ꞌyoó ĩmi ní ꞌdĩri tã áda, ĩ ní drĩ Ãbũrámã ri tịzú kuyé rĩ gé, ị́sụ́ ãkũdẽ ma anigé.” 59 Yẹ́sụ̃ kã tã rĩ ꞌyoó ꞌdíni, kộpi ní írã anjiŋá uꞌdụzú ĩ drị́gé sĩ, lẽzú Yẹ́sụ̃ ri úvị́zú drãzú ꞌdĩísĩ rá, ꞌbo Yẹ́sụ̃ zụ̃ ꞌi rá, nje ꞌi fũú Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá sĩ ãmvé.

9

Yẹ́sụ̃ zị̃ ágó mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí ni ẽ mị

1 Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌdeé mụzú, ĩri ní ágó ãzi ĩ ní tịị́ mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí ni ndrezú. 2 ꞌBá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ĩri zịzú kínĩ, “Ímbápi, ágó ꞌdĩri tịkí mị ãkó ũnjĩkãnyã ãꞌdi vé rĩ sĩ? Mị ni ẹ̃sị̃ ũnjĩkãnyã ĩri ní ꞌoó rĩ sĩ yã, dõku ũnjĩkãnyã ẹ́tẹ́pị pi ní ꞌoó ẹ́ndrẹ́pị be rĩ sĩ?”

3 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Adri ꞌyozú kínĩ tịkí ĩri ĩfũú mị ãkó ũnjĩkãnyã ĩri ní ꞌoó rĩ sĩ kuyé, dõku ũnjĩkãnyã ẹ́tẹ́pị pi ní ꞌoó ẹ́ndrẹ́pị be rĩ sĩ kuyé. Tịkí ĩri ĩfũú mị ãkó ꞌdíni, ã ndrekí rí ũkpõ Múngú vé ãngũ ídrízú rĩ rụ́ꞌbá ni gé bẽnĩ. 4 Lẽ ꞌbâ ngakí ẹ̃zị́ ꞌbá ma ĩpẽépi rĩ vé rĩ, ị́sụ́zú ãngũ rĩ ní drĩ adrizú ụ̃tụ́ŋá rú nõ. Ị́nị́ŋá ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ꞌbá ãzi ícó tã ãzi ꞌoó ãní ku. 5 Lókí má ní drĩ adrizú vũ drị̃gé nõgó rĩ gé, á ri ãngũ ĩmgbẽrẽé ụ̃tụ́ŋá rú vũ drị̃gé nõgó.”

6 Yẹ́sụ̃ kã tã rĩ ꞌyoó ꞌdíni, ĩri ní tụ̃sụ́ wezú nyọ̃ọ́kụ́ gé ꞌdãá, ĩri ní ũtrẽtrẽ usazú tụ̃sụ́ rĩ sĩ, bẽzú ágó rĩ mị gé ꞌdãá. 7 Ĩri ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ mụ mî mị ũjĩí kídí ĩ ní zịị́ Sĩlómũ rĩ gé ꞌdãá.” Rụ́ Sĩlómũ ꞌdĩri vé ífífí ĩri “Pẽngárá.” Kúru ágó rĩ ní mụzú ꞌî mị ũjĩzú kídí rĩ gé ꞌdãá, ágó rĩ kã rií ĩgõó ímụ́zú ívé ãngá nõlé, mị ni ri ãngũ ndre rá.

8 ꞌBá ꞌbẹ̃tị́ be ĩnyiŋá ĩri ã gãrã gá rĩ pi, ãzini ꞌbá ándúrú ĩri ndreꞌbá lókí ĩri ní adrizú mị ãkó rizú ngá mãzú rĩ gé rĩ pi ní zịzú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri adri nyo ándúrú mị ãkó riípi ngá mãápi ꞌbá rĩ pi vúgá rĩ ꞌi kuyé?” 9 ꞌBá ụrụkọꞌbée kínĩ, “ꞌBá rĩ ĩri ꞌi.”

ꞌBá ụrụkọꞌbée kínĩ, “ꞌBá rĩ adri ĩri ꞌi kuyé, ꞌbo ágó rĩ índré sụ̃ ágó mị ãkó ꞌdãri tị́nị.”

ꞌBo ágó rĩ kĩnĩ, “ꞌBá rĩ ma ꞌi ándúrú riípi ngá mãápi rĩ.”

10 ꞌBá rĩ pi ní ágó rĩ zịzú kínĩ, “Mî mị zị̃ ꞌi ãngũ ndreé ngóni ngóni?”

11 Ágó rĩ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ágó ꞌbá rĩ pi ní zịị́ Yẹ́sụ̃ ꞌdĩri usa ũtrẽtrẽ, ĩri ní bẽzú má mị gé, ĩri ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, mâ mụ mâ mị ũjĩí kídí ĩ ní zịị́ Sĩlómũ rĩ gé ꞌdãá. Má ní kúru ꞌdezú mụzú mâ mị ũjĩzú kídí rĩ gé ꞌdãá, sẽzú nóni mâ mị ní ãngũ ndrezú nõ.”

12 Kộpi ní ágó mị ãkó rĩ zịzú kínĩ, “Ágó rĩ íngãá?”

Ágó rĩ ní újázú kĩnĩ, “Á nị̃ mâ kuyé.”

Fãrụ́sị̃ rĩ pi lẽkí nị̃ị́ ágó mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí rĩ ẽ mị zị̃ ꞌi ngóni ngóni

13 Kúru kộpi ní ágó ándúrú mị ãkó rĩ jịzú mụzú Fãrụ́sị̃ rĩ pi vúgá ꞌdãlé. 14 Ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ ní ũtrẽtrẽ usazú, ágó rĩ ẽ mị zị̃zú ãngũ ndrezú ꞌdãri, ĩri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ. 15 Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní ágó rĩ zịzú kínĩ, “Mî mị zị̃ ꞌi ãngũ ndreé ngóni ngóni?”

Ágó rĩ ní újázú kĩnĩ, “Ágó rĩ bẽ ũtrẽtrẽ má mị gé, má ní mụzú mâ mị ũjĩzú, mâ mị ní ꞌi zị̃zú ãngũ ndrezú nõ.”

16 Fãrụ́sị̃ rĩ pi acokí ĩ ãsámvú ị̃rị̃, ụrụkọꞌbée kínĩ, “Ágó tã ꞌoópi ꞌdĩri íbí ímụ́ Múngú vúgálésĩ kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ri ẹ̃zị́ nga ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé.”*

Ụrụkọꞌbée kínĩ, “ꞌBá ũnjĩkãnyã be rĩ, ĩri ícó tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌo ꞌdĩri tị́nị íngóni?” Kúru Fãrụ́sị̃ rĩ pi acokí ĩ ãsámvú ị̃rị̃ Yẹ́sụ̃ vé tã sĩ.

17 Kộpi gõkí ĩ újá ágó ándúrú mị ãkó rĩ zịị́ kínĩ, “Mí kĩnĩ, ágó rĩ zị̃ mî mị nĩ pírí, mi átá ĩrivé tã sĩ íngóni?”

Ágó ándúrú adriípi mị ãkó rĩ ní újázú kĩnĩ, “Ágó rĩ, ĩri nẹ́bị̃.”

18 Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé drị̃koma ẹ̃ꞌyị̃kí ãluŋáni ꞌyozú kínĩ, ágó rĩ ándúrú mị ãkó, nóni ãngũ ndreépi ꞌdĩ ꞌdíni kuyé. Kộpi ní ágó rĩ vé ẹ́tẹ́pị pi zịzú ímụ́zú ẹ́ndrẹ́pị be ĩ vúgá nõlé. 19 Kộpi ní ágó rĩ vé ẹ́tẹ́pị pi zịzú ẹ́ndrẹ́pị be kínĩ, “Mvá nõri nyo ĩmivé ni? Ĩmi tịkí nyo ĩri kú mị ãkó nóni? Dõ mvá rĩ ĩ ní ándúrú tịị́ mị ãkó rĩ, mị ni nóni ri ãngũ ndre ndre ngóni ngóni?”

20 Ágó rĩ vé ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be, kộpi ní újázú kínĩ, “Mvá rĩ ꞌbávé ni, ꞌbá tịkí ĩri kú mị ãkó ꞌdíni. 21 ꞌBo mị ni zị̃ dõ ꞌi ãngũ ndreé ngóni yã, ꞌbá nị̃kí kuyé, ãꞌdi zị̃ dõ ĩri ẽ mị ãngũ ndrezú nĩ yã, ꞌbá nị̃kí kuyé. ꞌBo ĩri ꞌbá mbaápi ãmbúgú gí ni, ĩri ícó ívé tã átá ꞌî tị sĩ nĩ, lẽ ĩmi uzịkí tã rĩ tị ni gé.” 22 Ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be ꞌyokí tã rĩ ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi rikí drị̃koma Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ pi ruú, ã ꞌokí rí ĩ ũnjí ku, ãꞌdiãtãsĩyã drị̃koma Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ pi drõkí tị kínĩ, ꞌbá ꞌyoópi Yẹ́sụ̃ ri Kúrísítõ rĩ, ĩ ĩri dro fũ Jó Múngú ri Zịzú rĩ agásĩ ãmvé. 23 Tã ꞌdĩri sẽ ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be kộpi ní tã rĩ ꞌyozú ãní kínĩ, “Ágó rĩ ꞌbá mbaápi ãmbúgú gí ni, ĩri ícó ívé tã átá ꞌî tị sĩ nĩ.”

24 Kộpi ní ágó ándúrú adriípi mị ãkó rĩ zịzú ĩgõzú ĩ vúgá nõó dị̃ị́, kộpi ní ĩri zịzú kínĩ, “Mí átá tã áda rĩ áyu Múngú ẹndrẹtị gé, ꞌbá nị̃kí rá ágó ꞌdĩri ꞌbá ũnjĩkãnyã be ni.”*

25 Ágó ándúrú mị ãkó rĩ ní újázú kĩnĩ, “Ĩri dõ ũnjĩkãnyã be yã, dõ ĩri ũnjĩkãnyã ãkó yã, á nị̃ mâ kuyé. Ngá má ní nị̃ị́ rá rĩ, ándúrú ma mị ãkó, á ndre ãngũ ku, ꞌbo nóni ma ãngũ ndre rá.”

26 Kộpi ní ágó ándúrú mị ãkó rĩ zịzú kínĩ, “Ágó rĩ ꞌo ãꞌdi mî mị ní ꞌi zị̃zú ãngũ ndrezú ãní?”

27 Ágó rĩ ní újázú kĩnĩ, “Á lũ té ĩmi ní tã rĩ rá, ĩmi lẽkí tã má ní ꞌyoó rĩ yịị́ ku, ngá ĩmi ní lẽzú tã rĩ yịzú dị̃ị́ rĩ ãꞌdi? Ĩmi lẽkí kpá ufuú adrií ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi rú?”

28 Kúru kộpi ní ágó ándúrú mị ãkó rĩ ẽ drị̃ ínjázú kínĩ, “ꞌBá beni riípi ĩri ã pámvú ũbĩípi rĩ mi ꞌi, ꞌbo ꞌbâ ꞌbávé rĩ Mósẽ ã pámvú ũbĩ. 29 ꞌBá nị̃kí rá Múngú átá Mósẽ be rá, ꞌbo ágó ĩ ní zịị́ Yẹ́sụ̃ ꞌdĩri íbí dõ ímụ́ ngõósĩla yã, ꞌbá nị̃kí kuyé.”

30 Ágó ándúrú mị ãkó rĩ ní újázú kĩnĩ, “Ágó ꞌdĩri zị̃ mâ mị nĩ, ꞌbo ĩmi kínĩ ágó ꞌdĩri íbí dõ ímụ́ ngõósĩla yã, ĩmi nị̃kí kuyé, tã ꞌdĩri íngóni íngóni! 31 ꞌBá nị̃kí rá Múngú yị ꞌbá ũnjĩkãnyã be rĩ pi vé tã ku, ĩri ꞌbá ꞌi ị̃njị̃ꞌbá, ãzini ívé tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rĩ pi vé tã yị áyú. 32 Íꞌdózú ĩ ní vũ rĩ gbingárá gá ꞌdãá, ꞌbá ãzi yị drĩ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ãzi zị̃ ꞌbá ĩ ní tịị́ mị ãkó ni ẽ mị ãluŋáni kuyé. 33 Ágó ꞌdĩri ẽ ímụ́ dõ Múngú vúgálésĩ kuyé, ícó té tã ꞌdĩri ꞌoó ku.”

34 Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, “Mi ꞌbá ĩ ní tịị́ ũnjĩkãnyã be ꞌdĩri, mi ꞌbâ ímbá ngóni ngóni?” Kộpi ní ĩri drozú fũzú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agásĩ ãmvé.

Fãrụ́sị̃ rĩ pi índrékí sụ̃ ꞌbá mị be ẹ̃sị̃ꞌbá gí rĩ pi tị́nị

35 Yẹ́sụ̃ kã yịị́ kínĩ, drokí ágó ándúrú mị ãkó rĩ fũú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agásĩ ãmvé gí, ĩri ní ágó rĩ ndãzú ị́sụ́zú, ĩri ní ágó rĩ zịzú kĩnĩ, “Mí ẹ̃ꞌyị̃ nyo ꞌBá Mvá ri rá?”

36 Ágó rĩ ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, ꞌbá mí ní ꞌyoó ꞌBá Mvá rĩ ãꞌdi ꞌi? ꞌÍ lũ má ní, mâ ẹ̃ꞌyị̃ rí ĩri.”

37 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ágó rĩ, ĩri mí ní ndreé, riípi átápi mí be nõ.”

38 Ágó rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mávé Úpí, má ẹ̃ꞌyị̃ gí.” Kúru ágó rĩ ní ꞌdezú ĩri ị̃njị̃zú.

39 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ímụ́ vũ drị̃gé nõgó ꞌbá rĩ pi vé tã lịị́,† ꞌbá adriꞌbá mị ãkó rĩ pi ã ndrekí rí ãngũ, ãzini ꞌbá mị be ãngũ ndreꞌbá ndre ndre rĩ pi ã adrikí rí mị ãkó.”

40 Fãrụ́sị̃ pá tuꞌbá ꞌdãlé rĩ pi ã ụrụkọ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Mí ụ̃sụ̃, mí kĩnĩ, ꞌbâ kpá mị ãkó?”

41 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú té dõ ĩmi mị ãkó, ícókí té tã lịị́ ĩmi drị̃gé ũnjĩkãnyã ĩmi ní ꞌoó rĩ sĩ ku, ꞌbo ĩmi kínĩ, ĩmi ri ãngũ ndre ndre, sẽ ĩmi áwíkí adrií kuú ĩmivé ũnjĩkãnyã be ũgõgõ.”

10

Nãpí ꞌbá kãbĩlõ úcépi rĩ vé rĩ

1 Yẹ́sụ̃ ní átázú kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo ĩmi ní, ꞌbá ítụ́pi ífípi kõró agá nõó ãbi drị̃gé sĩ, ífípi kẹ̃ẹ́tịlé gã sĩ kuyé rĩ, ĩri ụ̃gụ́ꞌbá, ãzini ĩri ꞌbá ngá aliípi ni. 2 ꞌBá ífípi kõró rĩ vé kẹ̃ẹ́tị gé sĩ rĩ, ĩri ꞌbá riípi kãbĩlõ úcépi rĩ ꞌi. 3 ꞌBá kãbĩlõ ũtẽépi rĩ ĩri kẹ̃ẹ́tị rĩ zị̃ ꞌbá kãbĩlõ úcépi rĩ ní ífízú ãní kõró agá nõó. ꞌBá kãbĩlõ úcépi rĩ ívé kãbĩlõ rĩ pi zị rụ́ sĩ, kãbĩlõ rĩ pi ĩrivé ụ́ꞌdụ́kọ́ nị̃ ámá rá, ĩri kộpi ẽ drị̃ ko fũ mụzú ãmvé nĩ. 4 Kãdõ ívé kãbĩlõ rĩ pi traá céré, ĩri ꞌde drị̃drị̃, kãbĩlõ rĩ pi mụ ĩri ã vụ́drị̃ gé sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi nị̃kí ĩrivé ụ́ꞌdụ́kọ́ ámá gí. 5 Kộpi mụkí ꞌbá kộpi ní nị̃ị́ kuyé rĩ ã vụ́drị̃ gé sĩ ku, kộpi ápá ĩri sĩ ápápã, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi nị̃kí ĩri ã ụ́ꞌdụ́kọ́ ámá kuyé.” 6 ꞌBo nãpí Yẹ́sụ̃ ní átá kộpi ní ꞌdĩri, tã ni fi ãluŋáni kộpi drị̃gé kuyé.

7 Yẹ́sụ̃ gõ tã ꞌdĩri átá dị̃ị́ kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo ĩmi ní, ma kẹ̃ẹ́tị kãbĩlõ rĩ pi ní ífízú kõró agá nõó rĩ ꞌi. 8 ꞌBá céré ímụ́ꞌbá má sĩ drị̃drị̃ rĩ pi ụ̃gụ́ꞌbá, ãzini kộpi ꞌbá riꞌbá ãngũ aliꞌbá ni pi, ꞌbo kãbĩlõ rĩ pi yịkí kộpi ẽ tị kuyé. 9 Ma kẹ̃ẹ́tị, ꞌbá céré ífíꞌbá kẹ̃ẹ́tị rĩ gé sĩ rĩ pi, kộpi ídríngárá ị́sụ́ rá. ꞌBá ímụ́ꞌbá trãá má vúgálésĩ rĩ pi ãzini fũꞌbá ãmvé rĩ pi, kộpi ãnyãngã ị́sụ́ rá. 10 Ụ̃gụ́ꞌbá vé ẹ̃zị́, ĩri rizú ngá ụ̃gụ̃zú, ãngũ úꞌdị́zú, ãzini ngá izazú. Mávé ímụ́ngárá nõri, má ímụ́ ĩmi ní ídri ꞌdániꞌdáni dẹẹ́pi ku rĩ sẽé.

11 “Ma ꞌbá kãbĩlõ úcépi múké ni, ꞌbá kãbĩlõ úcépi múké rĩ, ĩri ꞌi adi sẽ drã ívé kãbĩlõ rĩ pi ã tã sĩ. 12 ꞌBá ĩ ní íjị́ kãbĩlõ úcé, ĩ ní rií ũfẽé mũfẽngã sĩ rĩ, kãbĩlõ rĩ pi ní adrií ĩrivé ni kuyé rĩ sĩ, kãdõ ndreé ẹ̃bẹ́ngị́ ri ímụ́ nĩ, ĩri kãbĩlõ rĩ pi ku, ĩri nga ápá rá. Ẹ̃bẹ́ngị́ rĩ kãbĩlõ rĩ pi uꞌde rụ, ĩri kãbĩlõ rĩ pi íré kpélékpélé. 13 ꞌBá ĩ ní íjị́ ꞌbãá rií ẹ̃zị́ ngaá mũfẽngã sĩ rĩ, ĩri nga ápá rá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ꞌî ri ẹ̃zị́ rĩ nga mũfẽngã sĩ, ụ̃sụ̃ ãluŋáni kãbĩlõ rĩ pi drị̃gé ku.

14 “Ma ꞌbá kãbĩlõ úcépi múké ni, á nị̃ mávé kãbĩlõ rĩ pi rá, kộpi nị̃kí kpá ma rá, 15 sụ̃ má Ẹ́tẹ́pị ní ma nị̃ị́ rá rĩ tị́nị, á nị̃ kpá má Ẹ́tẹ́pị ri rá. Á lẽ ma adií drãá kãbĩlõ rĩ pi ã tã sĩ. 16 Ma kãbĩlõ ụrụkọꞌbée be anigé, ífíkí drĩ kõró agá nõó kuyé. Á lẽ kộpi íjị́ ífí kõró agá nõó, kộpi ẽ ímụ́kí rí adrií trụ́ vũrã ãlu gé, kộpi mâ ụ́ꞌdụ́kọ́ yị, ma ímụ́ kộpi ũtẽ nĩ. 17 Má Ẹ́tẹ́pị lẽ ma lẽlẽ, ãꞌdiãtãsĩyã má ní ma adií sẽé drãá, gõó íngá ídri rú dị̃ị́ rĩ sĩ. 18 ꞌBá ãzi ícó ma ꞌdịị́ ku, á ku dõ ma ꞌdịị́ ĩri ní nĩ ká. Ma mávé ꞌdịngárá ã tã ãꞌyĩ ma ꞌi, ma kpá mávé íngángárá gõó ídri rú rĩ ã tã ãꞌyĩ ma ꞌi. Má Ẹ́tẹ́pị ẹzị má ní tã rĩ nĩ, kĩnĩ mâ ꞌo sụ̃ ꞌdĩri tị́nị.”

19 Yẹ́sụ̃ kã tã rĩ ꞌyoó ꞌdíni, Yãhụ́dị̃ rĩ pi gõkí kpá ĩ acoó dị̃ị́ rií ãgátá gãá ĩ ãsámvú gé sĩ. 20 Ndẽé ni pi kínĩ, “Ngá rĩ índrí ũnjí fi drị̃ ni gé nĩ, ĩri ãbãbã rú, ngá ĩmi ní rizú ꞌbá ꞌdíni ꞌdĩri vé tã yịzú rĩ ãꞌdi?”

21 ꞌBo ụrụkọꞌbée kínĩ, “ꞌBá índrí ũnjí ní fií drị̃ ni gé rĩ ícó átá ꞌdĩri tị́nị ku. Índrí ũnjí ícó ꞌbá mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí ni ẽ mị zị̃ị́ ku.”

Yãhụ́dị̃ rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ vé tã kuyé

22 Ụ́ꞌdụ́ ĩ ní rizú Ụ̃mụ̃ ãmbúgú Jó Múngú vé rĩ* fizú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé rĩ ã tã ígázú rĩ ní ícózú, ị́sụ́zú lókí ꞌdãri, ĩri lókí kílóngóro vé rĩ.† 23 Yẹ́sụ̃ ri adrií Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ri ẹ́cị́ Jóꞌbílé gá sĩ, jóꞌbílé ꞌdĩri zịkí ĩri Sõlõmónã vé jóꞌbílé. 24 Yãhụ́dị̃ rĩ pi trakí ĩ ĩri ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Ngá mí ní lẽzú lũzú kínĩ, mi Kúrísítõ ꞌi ku rĩ ãꞌdi? Mi dõ Kúrísítõ ꞌi, lẽ mî úcí mi ꞌbá ní ku.”

25 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Á lũ tã rĩ ĩmi ní rá, ꞌbo ĩmi gãkí ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ. Tã ãyãzú ãyãyã má ní ꞌoó má Ẹ́tẹ́pị vé ũkpõ sĩ ꞌdĩꞌbée, kộpi lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá rĩ ma ꞌi, Kúrísítõ ꞌi. 26 ꞌBo ĩmi gãkí mávé tã ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi adrikí kãbĩlõ mávé ni kuyé. 27 Mávé kãbĩlõ rĩ pi nị̃kí mâ ụ́ꞌdụ́kọ́ rá, á nị̃ kộpi rá, kộpi ri mâ vụ́drị̃ ũbĩ. 28 Ma kộpi ní ídri ꞌdániꞌdáni dẹẹ́pi ku rĩ sẽ, kộpi ícókí drãá ãluŋáni ku, ꞌbá ãzi ícó kộpi ẹ́rị́ má drị́gé sĩ bã ku. 29 Má Ẹ́tẹ́pị kộpi sẽépi má drị́gé rĩ vé ũkpõ aga ngá rĩ pi ãrẽvú céré, ꞌbá ãzi ícó kộpi ẹ́rị́ má Ẹ́tẹ́pị drị́gé sĩ bã ku. 30 ꞌBâ má Ẹ́tẹ́pị be ngá ãlu.”

31 Yãhụ́dị̃ rĩ pi gõkí kpá írã íꞌdụ́ lẽzú Yẹ́sụ̃ ri úvị́zú ãní. 32 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ũkpõ má Ẹ́tẹ́pị ní sẽé má ní rĩ sĩ, á ꞌo tã múké ãyãzú ãyãyã ni pi kárákará, ĩmi ndrekí ĩmî mị sĩ rá, ꞌbo tã má ní ꞌoó ãyãzú ãyãyã ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, tã ĩmi ní ndreé ũnjí lẽzú ma úvị́zú drãzú írã sĩ rĩ ãꞌdi?”

33 Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní újázú ĩri ní kínĩ, “ꞌBá úvị́kí mi drãá írã sĩ tã múké ãyãzú ãyãyã mí ní ꞌoó rĩ sĩ ku, ꞌbâ mi úvị́ mí ní Múngú ri ị̃njị̃ị́ kuyé rĩ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã mí kĩnĩ, mi Múngú ꞌi, ị́sụ́zú mi ꞌbá áda.”

34 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Tãị́mbị́ ĩmivé ĩ ní sĩí rĩ agá, ‘Á ꞌyo ĩmi ní ĩmi múngú ãzi’* ꞌdíni kuyé? 35 Ĩmi nị̃kí rá tã Búkũ Múngú vé rĩ ní ꞌyoó rĩ, ĩri tã áda, ꞌbá ãzi ícó újá ku, ꞌbá Múngú vé ụ́ꞌdụ́kọ́ ní ícá kộpi vúgá rĩ pi, Múngú ꞌyo dõ kộpi ní kĩnĩ, kộpi ‘múngú’ ãzi pírí, 36 ꞌbo ma má Ẹ́tẹ́pị ní gụ̃ụ́ kú túngú uletere ívé ni, ĩri ní ĩpẽé ímụ́ vũ drị̃gé nõó rĩ, tã má ní ꞌyoó kínĩ, ma Múngú vé Mvá ꞌdĩri sĩ, ngá ĩmi ní ꞌyozú kínĩ, má ị̃njị̃ Múngú ri ku rĩ ãꞌdi? 37 Ma té dõ ri ẹ̃zị́ má Ẹ́tẹ́pị vé rĩ nga kuyé, ĩmi ícókí té mávé tã ẹ̃ꞌyị̃ị́ ku ndõ. 38 ꞌBo ma ri ẹ̃zị́ má Ẹ́tẹ́pị vé rĩ ꞌdụ nga, ĩmi kínĩ dõ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí mávé tã ku, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí bẽnĩ tã ãyãzú ãyãyã má ní ꞌoó rĩ pi áyu, ĩmi ícó nị̃ ámá ãní ꞌyozú kínĩ ꞌbâ má Ẹ́tẹ́pị be ãlu rĩ.” 39 Kộpi lẽkí kõdô ĩri rụụ́ dị̃ị́, ĩri ní ꞌi njezú fũzú kộpi ãsámvú gé sĩ rá.

40 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ꞌi újázú gõzú vúlé, ĩri ní yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Yárídénĩ ri zozú, ĩri ní áwízú adrizú ĩnyiŋá vũrã Yũwánĩ ní ọ́tụ́ rizú ꞌbá rĩ pi ní bãtízĩmũ sẽzú rĩ gé. 41 ꞌBá bị́trị́ká ꞌdekí mụụ́ ĩri vúgá, kộpi kínĩ, “Yũwánĩ ꞌo dõ tã ãyãzú ãyãyã ni kuyé drãáãsĩyã, tã Yũwánĩ ní átá ágó ꞌdĩri vé tã sĩ rĩ céré tã áda.” 42 ꞌBá tré ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri rá vũrã ꞌdãri gé.

11

Lázãró vé drãngárá

1 Ágó ãzi rụ́ ni Lázãró ꞌi, ágó rĩ drã rụ ĩri nĩ. Ágó rĩ ri adri Bẽtẽníyã gá, kộpi ri adri ọ́mvụ́pị́ị be trụ́, ĩrivé ọ́mvụ́pị́ị ꞌdĩꞌbée vé rụ́ Mãríyã pi Mãrátã be. 2 Mãríyã ꞌdĩri ũdu ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ rĩ dãápi Úpí Yẹ́sụ̃ pá gá, ị́nị́pi ꞌî drị̃ꞌbí sĩ rĩ ꞌi. Lázãró drã ní rụụ́ ꞌdĩri, ĩri Mãríyã vé ẹ́drị́pị. 3 Lázãró vé ọ́mvụ́pị́ị ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ní tị pẽzú mụzú Yẹ́sụ̃ vú sĩ kínĩ, “Úpí, ꞌbá mívé mí ní lẽélẽ rĩ, drã rụ ĩri ũnjí ũnjí.”

4 Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩri yịị́ kĩnĩ, “Drã Lázãró ri rụụ́pi ꞌdĩri, Lázãró ícó drãá ãní ku. Ngá ꞌdĩri ꞌo ꞌi, ẽ íngúkí rí Múngú ri ãní, ãzini ẽ íngúkú rí Múngú Mvọ́pị ri ãní bẽnĩ.” 5 Yẹ́sụ̃ lẽ Mãrátã pi Mãríyã be Lázãró sĩ lẽlẽ. 6 Yẹ́sụ̃ kã Lázãró vé drã ĩri rụụ́pi rĩ ã tã yịị́, áwí adrií vũrã ꞌí ní rizú adrizú ꞌdãri gé caá ụ́ꞌdụ́ be ị̃rị̃.

7 Kúru ĩri ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Lẽ ꞌbâ újákí ꞌbâ gõó mụụ́ ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá ꞌdãlé ũzi.”

8 ꞌBá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Ímbápi, ụ̃tẹ́rẹ̃sị̃ŋá nõgó ꞌbá Yụ̃dáyã gá rĩ pi lẽkí kõdô mi úvị́ írã sĩ, mi kpá ꞌyo kínĩ, mí lẽ mi újá gõó Yụ̃dáyã gá ꞌdãá dị̃ị́?”

9 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ụ̃tụ́ŋá ri sâ be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, adri ꞌdíni kuyé? ꞌBá ẹ́cị́ꞌbá ụ̃tụ́ŋá sĩ rĩ pi, kộpi ri ẹ́cị́ múké, ãꞌdiãtãsĩyã ụ̃tụ́ŋá riípi ãngũ ĩmgbẽrẽépi kú ule vũ drị̃gé nõgó ni anigé, kộpi ri ãngũ ndre ãní. 10 ꞌBá riípi ẹ́cị́pi ị́nị́ŋá sĩ rĩ, kúmũ ri ĩri ã pá ũsị̃ mụzú trị́kọ, ãꞌdiãtãsĩyã ngá ãngũ ĩmgbẽrẽépi ule ni ꞌdãáyo.”

11 Yẹ́sụ̃ kã tã rĩ ꞌyoó ꞌdíni, vụ́drị̃ ni gé, gõ ꞌyoó kĩnĩ, “ꞌBávé ũndĩgó Lázãró ri ụ́ꞌdụ́ ko, ꞌbo á lẽ mụụ́ ĩri rụụ́ ingaá ụrụ.”

12 Ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Úpí, ágó rĩ dõ ri ụ́ꞌdụ́ ko, ĩri ícó ícá múké rá.”

13 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ụ̃sụ̃kí déna Yẹ́sụ̃ kĩnĩ Lázãró ri ụ́ꞌdụ́ ko, ꞌbo ị́sụ́zú Yẹ́sụ̃ ri Lázãró vé drãngárá ã tã ꞌyo.

14 Kúru Yẹ́sụ̃ ní tã rĩ ẽ mị lũzú kộpi ní ule kĩnĩ, “Lázãró drã gí. 15 Ma ãyĩkõ sĩ má ní adrií ĩri ã jẽlé gá ꞌdãlé ꞌdãáyo rĩ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã tã ꞌi ꞌoópi ꞌdĩri sĩ, ĩri sẽ ĩmi ímụ́ ma ẹ̃ꞌyị̃ ãní rá. ꞌBo ꞌbá ꞌdekí mụụ́ ĩri vúgá ꞌdãlé.”

16 Tómã ĩ ní zịị́ Dĩdímã* rĩ ní ꞌyozú ꞌí ọ̃gụ̃pị́ị riꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá mụkí ũdrãá Yẹ́sụ̃ pi be trụ́ ãlu.”

Yẹ́sụ̃ ũmĩ Mãríyã pi ẹ́sị́ Mãrátã be

17 Yẹ́sụ̃ kã caá Bẽtẽníyã gá ꞌdãá, lũkí ĩri ní kínĩ, Lázãró la caá ꞌbụ́ agá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ sụ gí. 18 Ngazú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãgá, Bẽtẽníyã vụ̃ caá máyĩlĩ ị̃rị̃ kuyé. 19 Yãhụ́dị̃ kárákará ímụ́kí Mãrátã pi ẽ ẹ́sị́ ũmĩí Mãríyã be kộpivé ẹ́drị́pị Lázãró ní drãá rĩ sĩ. 20 Mãrátã kã yịị́ kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ nĩ, ꞌde fũú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ãmvé ꞌdãá mụụ́ drị̃ ị́sụ́ ĩri be, ꞌbo Mãríyã áwí ívé rĩ kú ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãá.

21 Mãrátã ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Úpí, mî adri té dõ nõgó anigé, má ẹ́drị́pị ícó té kõdô drãá ku. 22 ꞌBo á nị̃ rá nóni, ngá mí ní zịị́ rĩ, Múngú ri sẽ mí ní rá.”

23 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Mãrátã ní kĩnĩ, “Mí ẹ́drị́pị Lázãró ri íngá gõ ídri rú ũzi rá.”

24 Mãrátã ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Á nị̃ rá ĩri úmvúlésĩ íngá gõ ídri rú ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ ꞌbá céré ní íngázú gõzú ídri rú rĩ gé.”

25 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ma ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi sẽ íngá gõ ídri rú ũzi! ꞌBá ma ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ã ũdrãkí dõ gí drãáãsĩyã, kộpi mụ adri ídri rú. 26 ꞌBá ma ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá, kộpi ícókí drãá ãluŋáni ku. Tã ꞌdĩri fi nyo mí drị̃gé rá?”

27 Mãrátã ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Úpí, má ẹ̃ꞌyị̃ rá ꞌyozú kínĩ, mi Kúrísítõ Múngú Mvọ́pị lẽépi ímụ́pi ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ãsámvú gé rĩ ꞌi.”

28 Tã Mãrátã ní ꞌyoó Yẹ́sụ̃ ní ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, nga mụụ́ ọ́mvụ́pị Mãríyã ri zịị́ mụụ́ átá ĩri be gãrã gá kĩnĩ, “Ímbápi ri nõgónõ, lẽ mi ndreé.” 29 Mãríyã kã tã ꞌdĩri yịị́, koro ĩri ní ngazú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá. 30 Tã ꞌdĩri ị́sụ́ Yẹ́sụ̃ ca drĩ gụ́rụ́ ꞌdãri agá ꞌdãá kuyé, ꞌbo áwí drĩ kú vũrã kộpi ní ĩ ị́sụ́zú Mãrátã be rĩ gé. 31 Yãhụ́dị̃ adriꞌbée jó agá ꞌdãá Mãríyã ẽ ẹ́sị́ ũmĩꞌbá rĩ pi kâ ndreé Mãríyã nga fũú mụụ́ ãmvé ꞌdãá rụ́ꞌbá sĩ, kộpi ụ̃sụ̃kí déna Mãríyã lẽ mụụ́ Lázãró ã ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ãá ngoó, kộpi ní ꞌdezú mụzú vú ni gé sĩ.

32 Mãríyã kã mụụ́ caá vũrã Yẹ́sụ̃ ní adrizú rĩ gé ꞌdãá, kã Yẹ́sụ̃ ri ndreé, nju mụụ́ íꞌdé Yẹ́sụ̃ ã pálé gá kĩnĩ, “Úpí, mî adri té dõ nõgó anigé, má ẹ́drị́pị Lázãró ícó té drãá ku!”

33 Yẹ́sụ̃ kã mụụ́ ndreé Mãríyã ri ngongo, ãzini Yãhụ́dị̃ ímụ́ꞌbá ĩri be trụ́ ꞌdĩꞌbée kpá ri ngongo, tã rĩ fi ẹ́sị́ ni gé, sẽ ĩri ní ĩzãngã ãmbúgú. 34 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi sị̃kí Lázãró ri íngũgá?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Úpí, mí ímụ́ ndreé, sị̃kí ĩri kú nõ.”

35 Yẹ́sụ̃ ní íꞌdózú ngozú.

36 Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, “Ĩ ndrekí drĩ ká, Yẹ́sụ̃ lẽ Lázãró ri ambamba.”

37 Yãhụ́dị̃ ã ụrụkọꞌbée ní ꞌyozú kínĩ, “Ágó ꞌdĩri zị̃ ándúrú ꞌbá mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí ni ẽ mị rá pírí, ꞌbo ku Lázãró ri drãá rá ãsĩ?”

Yẹ́sụ̃ inga Lázãró ri gõó ídri rú drãngárá gálésĩ

38 Yẹ́sụ̃ ẽ ẹ́sị́ gõ ĩzãngã ị́sụ́ agaá rá, ĩri ní ꞌdezú mụzú ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdãá. ꞌBụ́ ꞌdãri, ĩri ụ̃jị́, gũkí írã ãmbúgú ꞌbãá ụ̃jị́ rĩ ẽ tị ọ̃zụ̃zú ãní. 39 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi gũkí írã rĩ ꞌbụ́ rĩ tị gé sĩ rá.”

Ãvũ rĩ vé ọ́mvụ́pị Mãrátã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, ãvũ rĩ la nóni caá ꞌbụ́ gé ꞌdãlé ụ́ꞌdụ́ sụ gí, ĩri nóni ri ẹ̃jị́ ꞌbeꞌbe.”

40 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Mãrátã ní kĩnĩ, “Á lũ ándúrú mí ní ꞌyozú kínĩ, mí ẹ̃ꞌyị̃ dõ mávé tã rá, mi ímụ́ Múngú vé íngúngárá ndre rá ꞌdíni kuyé?”

41 Kúru kộpi ní írã rĩ gũzú ꞌbụ́ rĩ tị gé sĩ. Yẹ́sụ̃ ní ãngũ ndrezú ụrụ ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má Ẹ́tẹ́pị, õwõꞌdĩfô mí ní ma yịị́ rĩ sĩ. 42 Á nị̃ rá ụ́ꞌdụ́ céré mi ri ma yị rá, ꞌbo á ꞌyo tã ꞌdĩri ꞌbá pá tuꞌbá nõꞌbée ã tã sĩ, kộpi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí rí ꞌyozú kínĩ, mí ĩpẽ ma nĩ.”

43 Yẹ́sụ̃ kã tã ꞌdĩri ꞌyoó ꞌdíni, ĩri ní Lázãró ri zịzú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Lázãró, mí ĩfũ ãmvé.” 44 Ãvũ rĩ ní íngázú ĩfũzú ꞌbụ́ rĩ agá ꞌdãásĩ ãmvé nõó, ị́sụ́ ũdrõkí drị́ ni pi, pá ni pi, mịlẹ́tị ni be bõngó sĩ.

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ọyụkí bõngó rĩ rụ́ꞌbá ni gé sĩ, ĩmi kukí ã ꞌde mụụ́.”

Ndãkí lẹ́tị Yẹ́sụ̃ ri ꞌdịzú drãzú

(Mãtáyo 26:1-5; Mãrákõ 14:1-2; Lúkã 22:1-2)

45 Yãhụ́dị̃ ímụ́ꞌbá Mãríyã vúgá ĩri ẽ ẹ́sị́ ũmĩꞌbá ꞌdĩꞌbée kâ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ꞌdĩri ndreé, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí ĩri rá. 46 ꞌBo ꞌbá ụrụkọꞌbée mụkí tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó rĩ ũlũú Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní. 47 Kúru atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, kộpi ní ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi† zịzú ímụ́zú átángá átázú ĩ ãsámvú gé sĩ.

Kộpi rikí átá kínĩ, “Ágó nõri ri tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌo mụzú dị̃ị́ dị̃ị́, ꞌbâ ꞌokí rí ãꞌdi? 48 ꞌBá kukí dõ ágó ꞌdĩri rií tã ꞌoó mụzú ꞌdĩri tị́nị, ꞌbá rĩ pi céré ímụ́ ĩri ẹ̃ꞌyị̃ áyu, ĩri sẽ ãngáráwá Rómã vé rĩ pi ímụ́ ꞌbávé Jó Múngú vé rĩ ẹ́rị́, kộpi ꞌbá ꞌbávé ãngũ agá rĩ pi úꞌdị́ ũdrã céré rá.”

49 ꞌBá ꞌdĩꞌbée vé ãlu rụ́ ni Kãyáfã ꞌi, ĩri átálágú ãmbúgú‡ ílí ꞌdãri gé. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi nị̃kí tã kuyé! 50 Ĩmi nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ãlu drã dõ ꞌbá rĩ pi vé tã tị gé nĩ, ĩri múké, ꞌbá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi ícókí ũdrãá ãní ku.”

51 Tã Kãyáfã ní ꞌyoó ꞌdĩri, ígá ꞌí drị̃gé kuyé. ꞌBo ílí ꞌdãri gé, ĩri ní adrií átálágú ãmbúgú rĩ sĩ, ndrị kĩnĩ, Yẹ́sụ̃ ri úmvúlésĩ ímụ́ drã Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tã tị gé, 52 drã ꞌyéŋá Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ ku, ĩri ímụ́ drã anji Múngú vé ĩ íréꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi ní céré, kộpi íjị́zú ímụ́zú adrizú ngá ãlu rú. 53 Íꞌdózú ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, kộpi rikí lẹ́tị ndãá lẽzú Yẹ́sụ̃ ri ꞌdịzú drãzú.

54 Kúru Yẹ́sụ̃ gõ rií ẹ́cị́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ãsámvú gé sĩ andrekelemgbe kuyé, fũ Yẹ̃rụ́sãlémã agásĩ, ꞌde mụụ́ adrií ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ĩnyiŋá ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé, ĩnyi gụ́rụ́ ĩ ní zịị́ Ẽfẽrémã rĩ gé ꞌdãá.

55 Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ kã ícá ĩnyiŋá gí, ꞌbá kárákará fũkí ãngũ ĩ ní adrizú rĩ agásĩ, kộpi ꞌdekí mụụ́ lãꞌbĩ mẽrẽ ĩ ní adrizú ãní ule rĩ ꞌoó Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ị́sụ́zú Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ ícá drĩ kuyé. 56 Kộpi kâ ĩ úmú Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, kộpi ní rizú Yẹ́sụ̃ ri úndrézú ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé sĩ, kộpi ꞌdekí rií ĩ uzịị́ ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ágó rĩ nyo ímụ́ ụ̃mụ̃ rĩ gé nõó rá?” 57 ꞌBo atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, sẽkí tãị́mbị́ kínĩ, “ꞌBá rĩ ị́sụ́ dõ Yẹ́sụ̃ ri ndreé rá, ẽ íjị́ tã ni lũú ꞌbá ní, ã rụkí rí ĩri bẽsĩnĩ.”

12

Ũkú ãzi ũdã ũdu Yẹ́sụ̃ ã pá gá

(Mãtáyo 26:6-13; Mãrákõ 14:3-9)

1 Yẹ́sụ̃ ꞌde mụụ́ Bẽtẽníyã gá vũrã ĩri ní Lázãró ri ídrízú gõzú ídri rú rĩ gé ꞌdãá, ị́sụ́ Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé ụ́ꞌdụ́ ẹ̃sị̃ ázíyá. 2 Ĩ ní Yẹ́sụ̃ pi ní ínyá ũndréŋá vé rĩ áꞌdízú, Mãrátã íjị́ ínyá rĩ sẽé kộpi ní nĩ, Lázãró ri kộpi ãsámvú gé ínyá tị gé ꞌdãlé ĩndĩ. 3 Kúru Mãríyã ní ũdu ẹ̃jị́ be ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ ãjẽ be ãmbúgú ni íꞌdụ́zú mãlãngĩ ãlu, ũdãzú Yẹ́sụ̃ ã pá gá sĩ, ĩri ní ị́nị́zú ꞌî drị̃ꞌbí sĩ, ũdu ꞌdĩri sẽ jó rĩ ã ꞌa ngụ̃ kú ãní ndrị̃ndrị̃.

4 ꞌBo ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãzi rụ́ ni Yụ́dã Ĩsĩkãrĩyótã ꞌi, Yụ́dã ꞌdĩri, ĩri ꞌbá ímụ́pi Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbeépi rĩ ꞌi, ĩri ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, 5 “Sẽkí té ũdu ẹ̃jị́ be ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ ꞌdĩri jeé mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ na, awakí ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní kuyé ãsĩ? Ũdu ĩ ní sẽé jeé ꞌdĩri, ĩrivé mũfẽngã ri ícó ꞌbá ẹ̃zị́ vé ni ũfẽ ílí ãlu rá.” 6 Yụ́dã ꞌyo tã ꞌdĩri ꞌdíni adri ꞌyozú kínĩ, ꞌbã ẹ́sị́ ꞌbá ngá ãkó rĩ pi drị̃gé yã ꞌdíni kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ụ̃gụ́ꞌbá, ĩri ní rií jũrú mũfẽngã vé rĩ ũlĩí nĩ rĩ sĩ, kĩnĩ ꞌî ꞌdụ rí mũfẽngã rĩ ã ụrụkọ ꞌí ní ꞌî ĩzã kozú ãní.

7 Yẹ́sụ̃ ní újázú Yụ́dã ní kĩnĩ, “ꞌÍ ku ũkú rĩ ã ꞌo tã ꞌí ní lẽé ꞌoó rĩ, ũdu ĩri ní ũdãá má pá gá ꞌdĩri, ĩri ri mávé ụ́ꞌdụ́ drãngárá vé rĩ ã tã útú. 8 Ĩmi ícó adri ꞌbá ngá ãkó rĩ pi be rá,* ꞌbo má ícó adrií caá ĩmi ãsámvú gé lókí be ãco ku.”

9 Yãhụ́dị̃ bị́trị́ká ꞌdĩꞌbée kâ yịị́ kínĩ, Yẹ́sụ̃ ícá gí, ꞌbá kárákará ꞌdekí mụụ́ vũrã ꞌdãri gé, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi lẽkí mụụ́ Yẹ́sụ̃ ri ndreé, ãzini Lázãró ándúrú drãápi gí, Yẹ́sụ̃ ní ídrí ĩfũú ꞌbụ́ gélésĩla ꞌdãri ndreé. 10 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi rikí lẹ́tị ndãá lẽzú Lázãró ri ꞌdịzú drãzú ĩndĩ. 11 Lázãró vé ídríngárá ã tã sĩ, sẽ Yãhụ́dị̃ kárákará ꞌdekí mụụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí ĩri rá.

Yẹ́sụ̃ vé fingárá Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ

(Mãtáyo 21:1-11; Mãrákõ 11:1-11; Lúkã 19:28-40)

12 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ꞌbá bị́trị́ká mụꞌbá Ụ̃mụ̃ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Múngú ní Ẹlịzú Jó tị gé sĩ rĩ ã nyangárá gá rĩ pi kâ yịị́ kínĩ, Yẹ́sụ̃ lẽ ífí Yẹ̃rụ́sãlémã gá, 13 kộpi ũŋõkí mbírã bị́ kú ĩ drị́gé sĩ, kộpi mụkí Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, kộpi rikí ọ́ꞌụ́ wĩínyá kínĩ,

“Hõsánã!”

“Tãkíri ã adri, ꞌbá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ† ní!”*

“Mi ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé rĩ, tãkíri Úpí Múngú vé rĩ ã adri mí be!”

14 Yẹ́sụ̃ ị́sụ́ dõngí mbaápi úꞌdí rú ꞌbá ãzi ní drĩ tụụ́ úrí drị̃ ni gé kuyé ni, tụ úrí drị̃ ni gé, sụ̃ ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị,

15 “Ĩmi ꞌbá Sĩónã‡ vé rĩ pi, ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku,

Ĩmi ndrekí drĩ ká, ĩmivé ꞌbãgú ri ímụ́ ĩmi vúgá ꞌdĩíꞌdĩ,

ĩri ri ínjú ímụ́zú dõngí

mbaápi úꞌdí rú ni sĩ.”*

16 Drị̃drị̃ ni, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ámákí tã riípi ꞌi ngaápi ꞌdĩri kuyé. Múngú kã Yẹ́sụ̃ ri íngú, kộpi ní kúru nị̃zú ámázú ĩrivé tã ọ́tụ́ ĩ ní sĩí kuú Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ ꞌi ngaápi ꞌdĩ.

17 Sâ Yẹ́sụ̃ ní Lázãró ri zịzú ꞌbụ́ agá ꞌdãásĩ rĩ gé, Lázãró ní íngázú ídri rú, ꞌbá bị́trị́ká tã rĩ ndreꞌbá rĩ pi ꞌdekí rií tã rĩ ũlũú mụzú ꞌbá rĩ pi ní. 18 Tã sẽépi ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní mụụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá rĩ, kộpi yịkí tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ãyãzú ãyãyã ꞌdĩri. 19 Fãrụ́sị̃ rĩ pi ní átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ĩ ndrekí drĩ ká, tã Yẹ́sụ̃ ní lẽé ꞌoó rĩ, ꞌbá ícókí ugaá bã ku. Ĩ ndrekí ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ãrẽvú céré ꞌdekí mụụ́ ĩri vú sĩ.”

Yẹ́sụ̃ átá ívé drãngárá ã tã

20 ꞌBá ĩ úmúꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gá Múngú ri ị̃njị̃ngárá gá ụ̃mụ̃ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Múngú ní Ẹlịzú Jó tị gé sĩ rĩ ã nyangárá gá rĩ gé ꞌdãá, Gị̃rị́kị̃ rĩ pi ã ụrụkọ kpá kộpi ãsámvú gé ꞌdãá anigé. 21 Gị̃rị́kị̃ rĩ pi ní ꞌdezú mụzú Pĩlípũ ímụ́pi kụ̃rụ́ Bẽtẽsãyídã gélésĩla rĩ vúgá ꞌdãá, Bẽtẽsãyídã ri ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá. Kộpi ní ĩri mãzú kínĩ, “Ãmbúgú ꞌbávé rĩ, ꞌbá lẽkí Yẹ́sụ̃ ri ndreé.” 22 Kộpi kâ tã rĩ ꞌyoó ꞌdíni, Pĩlípũ ní ꞌdezú mụzú tã rĩ ũlũzú Ãndẽréyã ní. Ãndẽréyã pi Pĩlípũ be, kộpi ní ĩ újázú mụzú tã rĩ ũlũzú Yẹ́sụ̃ ní.

23 Yẹ́sụ̃ ní átángá rĩ újázú kĩnĩ, “Ma ꞌBá Mvá ꞌi, sâ ĩ ní ma íngúzú rĩ ícó gí. 24 Áda ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, mávé drãngárá ri adri sụ̃ mgbáyá ã fí ãlu ĩ ní saá nyọ̃ọ́kụ́ agá, kókóꞌbõ ni ri ŋma, ĩri gõ ĩfũ dụ ꞌa mị be gbálígbálí rĩ tị́nị, ĩri sẽ ꞌbá kárákará pi ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ ãní. 25 ꞌBá rĩ ꞌdụ dõ ídri rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ã tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú,§ ícó úmvúlésĩ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ ku, ꞌbo ꞌdụ dõ ídri rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ã tã ꞌbãá ãmbúgú kuyé, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. 26 ꞌBá lẽépi ẹ̃zị́ ngaápi má ní rĩ, lẽ ã ũbĩ mâ pámvú. Vũrã má ní mụzú adrizú rĩ, mávé ãtíꞌbá rĩ mụ adri ꞌa ni gé. ꞌBá ẹ̃zị́ ngaápi má ní rĩ, má Ẹ́tẹ́pị ri ĩri íngúngũ.

27 “Nóni mâ ẹ́sị́ ị́sụ́ ĩzãngã ambamba, mâ ꞌyo rí íngóni? Mâ ꞌyo rí, ‘Má Ẹ́tẹ́pị, mî ímụ́ ma paá tã ímụ́pi ꞌi ngaápi mâ rụ́ꞌbá gá drị̃drị̃ ꞌdĩí rĩ agásĩ rá’ ꞌdíni? Kuyé, má ícó ꞌyoó ꞌdíni ku, ãꞌdiãtãsĩyã tã má ní ímụ́zú rĩ, má ímụ́ ĩzãngã nyaá. 28 Má Ẹ́tẹ́pị, mî sẽ ẽ íngúkí mi íngúngũ!”

Ụ́ꞌdụ́kọ́ ní íkụ́zú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ kĩnĩ, “Íngúkí ma gí, ma gõ sẽ ꞌi ma íngú mụzú dị̃ị́ dị̃ị́.” 29 ꞌBá bị́trị́ká pá tuꞌbá rĩ pi kâ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri yịị́, ụrụkọꞌbée kínĩ, “Ngá rĩ ãngũ ri lĩ nĩ.”

Ụrụkọꞌbée kínĩ, “Ngá rĩ mãlãyíkã átá ĩri be nĩ!”

30 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩ ní átá ꞌdĩri, átákí mâ tã sĩ kuyé, átákí ĩmi tã sĩ. 31 Sâ tã lịzú ꞌbá rĩ pi drị̃gé rĩ ícó gí, ĩ ímụ́ Sãtánã ri dro mụzú ꞌdĩísĩ rá. 32 Kádõ ímụ́ ma inga ụrụ ꞌdãá, ma ímụ́ ꞌbá rĩ pi sẽ adri céré ꞌbá mávé ni.” 33 Yẹ́sụ̃ ꞌyo átángá rĩ ꞌdíni lũzú kínĩ, ívé drãngárá, ĩ ímụ́ ꞌi inga ụrụ pẹtị alambaku sị́gé.

34 ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, “Búkũ Múngú vé rĩ lũ ꞌbá ní kĩnĩ, Kúrísítõ ri adri lẽmgbẽrẽ rú pírí, ngá mí ní ꞌyozú kínĩ, ‘Ĩ ímụ́ ꞌBá Mvá ri ꞌdị drã rá rĩ ãꞌdi? ꞌBá mí ní ꞌyoó ꞌBá Mvá ꞌdĩri ãꞌdi ꞌi’?”

35 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, “Ma ri dị̃ ĩmi ãsámvú gé nõgó ụ̃tụ́ŋá rú lókí be mãdã. Ĩmi ẹ́cị́kí ụ̃tụ́ŋá sĩ, ĩri ní drĩ rizú dị̃zú ãngũ ĩmgbẽrẽzú rĩ gé nõ, ị́nị́ŋá ẽ ị́sụ́ rí ĩmi ku. ꞌBá ẹ̃cị̃ tuúpi ị́nị́ sĩ rĩ, lẹ́tị ĩri ní lẽzú mụzú rĩ ãvĩ ĩri ní rá. 36 Ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ụ̃tụ́ŋá rĩ áyu, ĩri ní drĩ adrizú ũgõgõ nõ. Ĩmi adri ãní anji ụ̃tụ́ŋá vé ni.” Yẹ́sụ̃ kã átángá rĩ átá dẹẹ́ ꞌdíni, nga ꞌi njeé kộpi ãsámvú gé sĩ, mụ ꞌi zụ̃ụ́ kộpi sĩ zụ̃zú.

Yãhụ́dị̃ rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri kuyé

37 Yẹ́sụ̃ ã ꞌo dõ tã ãyãzú ãyãyã ꞌdĩꞌbée Yãhụ́dị̃ rĩ pi ẹndrẹtị gé rá drãáãsĩyã, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí ĩri kuyé. 38 Tã ꞌdĩri ꞌo nyo ꞌi sụ̃ nẹ́bị̃ Ĩsáyã ní ọ́tụ́ ꞌyoó rĩ tị́nị kĩnĩ,

“Úpí, ãꞌdi ẹ̃ꞌyị̃ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌbá ní ũlũú rĩ rá nĩ?

Úpí, mí iꞌda mívé ũkpõ ꞌbá pazú rĩ ãꞌdi ní?”*

39 ꞌBá ꞌdĩꞌbée ẹ̃ꞌyị̃kí tã ꞌdĩri kuyé, sụ̃ Ĩsáyã ní ꞌyoó rĩ tị́nị kĩnĩ,

40 “Múngú ọ̃zụ̃ kộpi ẽ mị gí,

sẽ kộpi ẽ ẹ́sị́ tete,

sẽ kộpi ẽ mị ndre ãngũ ku,

sẽ kộpi ẽ ẹ́sị́ nị̃ tã ámá ku,

kộpi ã újákí té dõ ẹ́sị́ rá, ma té kộpi ídrí rá.”*

41 Ĩsáyã ꞌyo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã ndre tã ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri íngúzú rĩ rá, ĩri ní átázú Yẹ́sụ̃ vé tã sĩ ãní.

42 Sẽ ꞌbá kárákará ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri rá, Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé drị̃koma ẹ̃ꞌyị̃kí kpá Yẹ́sụ̃ ri rá, ꞌbo kộpi rikí ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã tã ũzụ̃ụ́zụ̃, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi rikí ꞌoó ụ̃rị̃ sĩ Fãrụ́sị̃ rĩ pi sĩ, kộpi ã drokí rí ĩ fũú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agásĩ ãmvé ku. 43 Kộpi lẽkí ꞌbá rĩ pi ẽ íngúkí ĩ áyu, kộpi ꞌdụkí tã Múngú vé rĩ ꞌbãá tã ãmbúgú rú kuyé.

44 Yẹ́sụ̃ ní átázú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “ꞌBá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ ma rá, ẹ̃ꞌyị̃ ꞌyéŋá ma ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ kuyé, ẹ̃ꞌyị̃ kpá Múngú ma ĩpẽépi rĩ rá. 45 ꞌBá rĩ ndre dõ ma gí, ndre má Ẹ́tẹ́pị ma ĩpẽépi rĩ gí. 46 Má ímụ́ ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé nõgó ụ̃tụ́ŋá rú, ãní ꞌbá ma ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ã áwíkí rí adrií ị́nị́ŋá agá ku.

47 “ꞌBá mávé ụ́ꞌdụ́kọ́ yịị́pi rá, tã ni ꞌdụụ́pi ngaápi ku rĩ, á lị ĩrivé tã ni ku, ãꞌdiãtãsĩyã má ímụ́ tã lịị́ ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi drị̃gé kuyé, má ímụ́ kộpi paá. 48 ꞌBá ma gãápi sĩ, ãzini mávé ụ́ꞌdụ́kọ́ má ní átá nõri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi ku rĩ, ĩ ímụ́ tã lị ĩri drị̃gé rá. Átángá má ní rií átá nõri, ĩri úmvúlésĩ ímụ́ ĩrivé tã lị nĩ. 49 Átángá má ní átá nõri, má ígá má drị̃gé kuyé, má Ẹ́tẹ́pị ma ĩpẽépi rĩ lũ má ní nĩ kĩnĩ, mâ ímụ́ tã ꞌdĩri átá. 50 Á nị̃ rá tã má Ẹ́tẹ́pị ní ẹzịị́ ꞌdĩri, ĩri sẽ ꞌbá rĩ pi ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ ãní rá. Tã má ní átá rĩ, ĩri tã má Ẹ́tẹ́pị ní lũú má ní, mâ átá rĩ.”

13

Yẹ́sụ̃ ũjĩ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã pá

1 Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé ụ̃mụ̃ nyangárá ní drĩ ícázú kuyé rĩ gé, Yẹ́sụ̃ nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, ívé sâ ꞌí ní vũ nõri kuzú, ꞌí ní mụzú ꞌí Ẹ́tẹ́pị vúgá rĩ ícó gí. Iꞌda ívé lẽngárá ívé ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ní, lẽ kộpi agaá rá cĩmgbá cazú ụ̃dụ̃ gé.

2 Yẹ́sụ̃ pi ní úrízú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ínyá ũndréŋá vé rĩ ã nyangárá gá, ị́sụ́zú ãdróko fi kú Yụ́dã Ĩsĩkãrĩyótã Sị̃mọ́nã mvọ́pị ẽ ẹ́sị́ agá ị́nọ́gọ́sị́ gí, lẽ lẹ́tị ndãá Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbezú ãní. 3 Yẹ́sụ̃ nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, ꞌí Ẹ́tẹ́pị sẽ ꞌí ní ũkpõ tã ãrẽvú ꞌozú rĩ céré gí, ꞌí íbí ímụ́ Múngú vúgálésĩla, ꞌi kpá ri ꞌi újá gõ mụ Múngú vúgá ꞌdãlé ũzi. 4 Kúru Yẹ́sụ̃ ní ngazú ụrụ sĩ ínyá tị gé ꞌdĩgé, ĩri ní ívé bõngó áꞌbéꞌbẽ rĩ njezú ꞌî rụ́ꞌbá gá sĩ rá, ĩri ní gõzú bõngó rụ́ꞌbá ị́nị́zú ni íꞌdụ́zú ndrãzú ꞌî ụ́pị́lẹ́ gá áyu. 5 Ĩri ní yị̃ị́ íꞌdụ́zú dãzú bésẽnĩ ãngũ ũjĩzú ni agá, ĩri ní íꞌdózú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã pá ũjĩzú, ĩri ní ívé bõngó rụ́ꞌbá ị́nị́zú ꞌí ní ndrãá ꞌî ụ́pị́lẹ́ gá ꞌdĩri ọyụzú kộpi ã pá ị́nị́zú ãní.

6 Kã ícá Sị̃mọ́nã Pétẽró vúgá, Pétẽró ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, ꞌí lẽ nyo mâ pá ũjĩí?”

7 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ nị̃ drĩ tã má ní ꞌoó nõri kuyé, ꞌbo ụ́ꞌdụ́ ãzi sĩ, mi ímụ́ nị̃ rá.”

8 Pétẽró ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mí ícó mâ pá ũjĩí ãluŋáni ku.”

Yẹ́sụ̃ ní újázú Pétẽró ní kĩnĩ, “Má ũjĩ dõ mî pá kuyé, mí adri ꞌbá mâ pámvú ũbĩípi ni ku.”

9 Sị̃mọ́nã Pétẽró ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Úpí, mi ꞌyéŋá mâ pá ũjĩ áyu ãsĩ? Mí ũjĩ mâ drị́ pi mâ drị̃ be ĩndĩ!”

10 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌBá ꞌi ũjĩípi gí rĩ, ĩri ꞌyéŋá ꞌî pá ũjĩ áyu, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ã rụ́ꞌbá ule, ị̃ndị́ ãkó. Ĩmi céré ule tã ũnjí ãkó, ꞌyéŋá ꞌbá ãlu ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ĩri tã ũnjí be nĩ.” 11 Yẹ́sụ̃ nị̃ ꞌbá ímụ́pi ꞌî ũli ꞌbeépi rĩ ị́nọ́gọ́sị́ gí, sẽ ĩri ní ꞌyozú ĩmi adrikí céré ule kuyé ãní.

12 Yẹ́sụ̃ kã ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã pá ũjĩí dẹẹ́ gí, ĩri ní ívé bõngó áꞌbéꞌbẽ rĩ íꞌdụ́zú gõzú akozú ꞌî rụ́ꞌbá gá ũzi, ĩri ní ꞌi újázú mụzú úrízú ꞌî vũrã gá ínyá tị gé ꞌdãlé, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi nị̃kí nyo tã má ní ꞌoó ĩmi ní ꞌdĩri rá? 13 Ĩmi ri ma zị ‘Ímbápi’ ãzini ‘Úpí,’ tã ĩmi ní ꞌyoó ꞌdĩri pịrị, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ, ĩri ma ꞌi. 14 Ma ĩmivé Úpí, ãzini Ímbápi, má ũjĩ ĩmî pá gí, nóni ĩmi íꞌdókí ĩmî pá ũjĩí, ọ́gụ́pị ã ũjĩ ọ́gụ́pị vé rĩ. 15 Má iꞌda ĩmi ní tã rĩ gí, lẽ ĩmi ꞌokí mụzú sụ̃ má ní ꞌoó nõri tị́nị. 16 Ma ri ĩmi ní tã áda lũ, ãtíꞌbá ícó adrií ãmbúgú ívé ãmbúgú drị̃gé ku, ꞌbá ĩ ní rií áyúãyũ rĩ, ícó adrií ꞌbá ꞌi áyúpi rĩ drị̃gé ãmbúgú rú ku. 17 Nóni ĩmi nị̃kí tã ꞌdĩꞌbée gí, ĩmi ꞌdụkí dõ ngaá rá, ĩmi tãkíri ị́sụ́ rá.

Yẹ́sụ̃ ri átá kĩnĩ, ꞌbá ãzi ri ímụ́ ꞌî ũli ꞌbe rá

18 “Tã má ní ꞌyoó nõri, á ꞌyo ĩmi tã sĩ céré kuyé, á nị̃ ꞌbá má ní ũpẽé rĩ pi gí. ꞌBo tã ꞌdĩri ã sẽ rí tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽnĩ. Tã ĩ ní sĩí rĩ ꞌdíni, ‘ꞌBá ꞌbá ní rií drị́ úsú ĩri be ngá nyazú trụ́ rĩ, ĩri ímụ́ mâ ũli ꞌbe nĩ.’*

19 “Á lũ ĩmi ní tã ꞌdĩri drị̃drị̃, ãꞌdiãtãsĩyã tã má ní lũú ĩmi ní ꞌdĩri kãdõ ímụ́ ꞌi ngaá, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí rí ꞌyozú kínĩ, ꞌbá rĩ ma Kúrísítõ ꞌi. 20 ꞌBá rĩ ãꞌyĩ dõ ꞌbá má ní pẽé rĩ rá, ãꞌyĩ ꞌdĩri ma, ꞌbá rĩ ãꞌyĩ dõ ma rá, ãꞌyĩ má Ẹ́tẹ́pị ma ĩpẽépi rĩ rá.”

Yẹ́sụ̃ ũlũ tã ímụ́pi ꞌi ngaápi ꞌî rụ́ꞌbá gá rĩ

(Mãtáyo 26:20-25; Mãrákõ 14:17-21; Lúkã 22:21-23)

21 Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, Yẹ́sụ̃ ẽ ẹ́sị́ gõ ĩzãngã ị́sụ́ agaá rá, ĩri ní gõzú tã rĩ lũzú kộpi ní uletere kĩnĩ, “Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãlu ri ímụ́ mâ ũli ꞌbe nĩ.”

22 ꞌBá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi, ọ́gụ́pị ndre ọ́gụ́pị ẽ mị, sẽ kộpi ẽ drị̃ ábá céré céré, rikí ụ̃sụ̃ụ́ déna ꞌbá ĩri ní ꞌyoó ꞌdĩri adri ãꞌdi ꞌi. 23 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ãsámvú gé, ãlu ni Yẹ́sụ̃ ní lẽélẽ rĩ úrí kuú ĩri ã gãrã gá. 24 Sị̃mọ́nã Pétẽró ní drị́ suzú ágó úrípi Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá ꞌdĩri vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ zị Yẹ́sụ̃ ri, ꞌbá lẽépi tã ũnjí ꞌdĩri ꞌoópi rĩ, ĩri adri ãꞌdi ꞌi?”

25 Ágó rĩ ní ꞌi ẹ̃tị̃zú Yẹ́sụ̃ rụ́ꞌbá gá ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Úpí, ꞌbá mí ní ꞌyoó ꞌdĩri ãꞌdi ꞌi?”

26 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌBá má ní ímụ́ pánga íꞌdụ́ dũú tị́bị́ agá, sẽé ĩri ní rĩ, ꞌbá rĩ adriípi ꞌdĩ.” Kúru ĩri ní pánga rĩ íꞌdụ́zú dũzú tị́bị́ agá ꞌdãá, ĩri ní sẽzú Yụ́dã Ĩsĩkãrĩyótã Sị̃mọ́nã mvọ́pị ní. 27 Yụ́dã kã pánga rĩ ẹ́ꞌyị́, koro Sãtánã* ní fizú ẹ́sị́ ni agá.

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌo tã mí ní lẽé ꞌoó rĩ mbẽlẽ mbẽlẽ!” 28 Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri fi ꞌbá úríꞌbá ínyá tị gé ꞌdĩꞌbée drị̃gé ãluŋáni kuyé. 29 Yụ́dã ní adrií ꞌbá riípi mũfẽngã ꞌbãápi ni rĩ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ ụ̃sụ̃kí déna Yẹ́sụ̃ lũ Yụ́dã ní ã mụ ãnyãngã ụ̃mụ̃ rĩ vé rĩ jeé, dõku ã mụ ngá sẽé ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní. 30 Yụ́dã kã pánga rĩ ẹ́ꞌyị́, koro nga ꞌdeé fũú mụụ́ ãmvé. Ị́sụ́ ãngũ rĩ nị gí.

Tãị́mbị́ úꞌdí rĩ

31 Yụ́dã kã fũú jó rĩ agásĩ gí, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma ꞌBá Mvá ꞌi, sâ ĩ ní ma íngúzú rĩ ícó gí, ĩ Múngú ri íngú mâ rụ́ꞌbá gá, tã ímụ́pi ꞌi ngaápi mâ rụ́ꞌbá gá rĩ sĩ. 32 Íngúkí dõ Múngú ri tã má ní ꞌoó rĩ sĩ, ma Mvá rú, Múngú ri ímụ́ ma íngú rá, ĩri ímụ́ ma íngú mbẽlẽŋá.

33 “Má anji rĩ, má adri caá ĩmi ãsámvú gé nõgó lókí be ãco ku, ĩmi úmvúlésĩ ímụ́ ma ndã sụ̃ má ní ándúrú lũú Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rĩ tị́nị. Ãndrũ sĩ, á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, vũrã má ní mụzú rĩ, ĩmi ícókí caá ꞌa ni gé ku.

34 “Nóni á lẽ tãị́mbị́ úꞌdí ni ẹzịị́ ĩmi ní, lẽ ĩmi lẽkí ĩmi lẽlẽ. Sụ̃ má ní ĩmi lẽé rĩ tị́nị, kúru lẽ ĩmi lẽkí ĩmi lẽlẽ. 35 Ĩmi lẽkí dõ ĩmi lẽlẽ, ꞌbá rĩ pi céré nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ĩmi ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá ni pi.”

Yẹ́sụ̃ ꞌyo Pétẽró ní kĩnĩ, Pétẽró ri ímụ́ ꞌi gã rá

(Mãtáyo 26:31-35; Mãrákõ 14:27-31; Lúkã 22:31-34)

36 Sị̃mọ́nã Pétẽró ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Úpí, ꞌí lẽ mụụ́ íngõlé?”

Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Vũrã má ní lẽzú mụzú ꞌa ni gé rĩ, mí ícó mụụ́ má be trụ́ ãndrũ ku, mi íbí mụ má vúgá sĩ ndõ.”

37 Pétẽró ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Úpí, mí kĩnĩ, má ícó mụụ́ mí be trụ́ ku ãsĩ? Á lẽ ma adií drãá mî tã sĩ.”

38 Yẹ́sụ̃ ní újázú Pétẽró ní kĩnĩ, “Mi nyo ícó mi adi drã mâ tã sĩ rá? Ádarú á ꞌyo mí ní ꞌdíni, mi ímụ́ ꞌyo mî tị sĩ ca vú be na, ꞌí nị̃ ma kuyé, vụ́drị̃ ni gé, lõgúlõgú ri kúru cẽré ꞌbe.”

14

Yẹ́sụ̃ ũmĩ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ẹ́sị́

1 “Lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã adri ĩzãngã sĩ ku, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri, lẽ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí kpá ma ĩndĩ. 2 Má Ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, jó rĩ pi kárákará anigé, ã adri té dõ ꞌdíni kuyé, má ícó té ꞌyoó kínĩ, ma mụ ĩmi ní vũrã údé ꞌdãlé ꞌdíni ku. 3 Á mụ dõ vũrã rĩ údé ĩmi ní gí, ma ĩgõ ímụ́ ĩmi bĩ jị mụ adri má be trụ́ vũrã má ní adrizú rĩ gé ꞌdãá. 4 Ĩmi nị̃kí lẹ́tị má ní lẽzú mụzú ãní vũrã rĩ gé ꞌdãlé rĩ gí.”

Yẹ́sụ̃ ri lẹ́tị mụzú ãní Ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãlé rĩ

5 Tómã ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Úpí, ꞌbá nị̃kí kuyé mi dõ ri mụ íngõlé, ꞌbâ ícó lẹ́tị mí ní mụzú rĩ nị̃ íngóni íngóni?”

6 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Ma lẹ́tị rĩ ꞌi, tã áda rĩ ꞌi, ãzini ídri rĩ ꞌi. ꞌBá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ ma kuyé, ícó agaá caá má Ẹ́tẹ́pị vúgá ꞌdãlé ku. 7 Ádarú ĩmi nị̃kí té dõ ma rá, ĩmi té ícó má Ẹ́tẹ́pị ri nị̃ rá. Íꞌdózú ãndrũ sĩ, mụzú drị̃drị̃, ĩmi nị̃kí má Ẹ́tẹ́pị ri gí, ĩmi ndrekí ĩri gí.”

8 Pĩlípũ ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Úpí, mí iꞌda ꞌbá ní mí Ẹ́tẹ́pị ri, ꞌbâ ẹ́pị́kí rí tã ni sĩ múké múké.”

9 Yẹ́sụ̃ ní újázú Pĩlípũ ní kĩnĩ, “Pĩlípũ, á ri adrií ĩmi be trụ́ nõgó lókí be ãco, ꞌí nị̃ drĩ ma kuyé? ꞌBá rĩ ndre dõ ma gí, ndre má Ẹ́tẹ́pị ri gí, ngá mí ní ꞌyozú kínĩ, mâ iꞌda má Ẹ́tẹ́pị ri ĩmi ní rĩ ãꞌdi? 10 Ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ má Ẹ́tẹ́pị be ngá ãlu ꞌdíni kuyé? Tã má ní átá ĩmi ní ꞌdĩꞌbée, má ígá ĩri má drị̃gé kuyé, má Ẹ́tẹ́pị ꞌbá ní adrií ĩri be ngá ãlu rĩ, sẽ má ní ũkpõ rizú ívé ẹ̃zị́ ngazú nĩ. 11 Lẽ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí tã má ní ꞌyoó ꞌbâ má Ẹ́tẹ́pị be ngá ãlu ꞌdĩri, dõku ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ma, tã ãyãzú ãyãyã má ní ꞌoó ꞌdĩꞌbée sĩ. 12 Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá ma ẹ̃ꞌyị̃ị́pi rá rĩ, ĩri ẹ̃zị́ ãlu ãlu má ní ngaá nõri ꞌdụ nga rá. Ĩri ícó ẹ̃zị́ rĩ nga má ní ngaá nõri ndẽ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ma ri mụ má Ẹ́tẹ́pị vúgá. 13 Ĩmi zịkí dõ tã ãzi mâ rụ́ sĩ, ma ícó ꞌo ĩmi ní rá, ãꞌdiãtãsĩyã ma Mvá rú, ẹ̃zị́ má ní ꞌoó ꞌdĩri sĩ, ĩ má Ẹ́tẹ́pị ri íngú ãní. 14 Ĩmi zịkí dõ tã ãzi mâ rụ́ sĩ, ma ícó ꞌo ĩmi ní rá.”

Yẹ́sụ̃ ẹzị Índrí Uletere rĩ vé tã

15 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi lẽkí dõ ma rá, tã má ní lũú ĩmi ní ꞌdĩri, ĩmi ꞌdụkí ngaánga. 16 Ma má Ẹ́tẹ́pị ri zị, ĩri ĩmi ní Índrí Uletere rĩ ĩpẽ ímụ́ ĩmi ĩzã ko, ĩri ímụ́ adri ĩmi be mụzú ꞌdániꞌdáni. 17 Índrí Uletere rĩ, ĩri ĩmi ní tã áda rĩ iꞌda nĩ. ꞌBá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá ku rĩ pi ícókí Índrí Uletere rĩ ị́sụ́ ku, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ícókí ĩri ndreé ku, dõku nị̃kí ĩri ámá ku. ꞌBo ꞌyéŋá ĩmi nị̃kí ĩri nĩ, ĩri adri ĩmi be trụ́, ĩri fi adri ĩmi agá.

18 “Á mụ dõ gí, má ícó ĩmi kuú ĩmváanji rú ku, ma ĩgõ ĩmi vúgá nõlé rá. 19 Ẹ̃sị̃ mãdã, ꞌbá ma ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ícókí ma ndreé dị̃ị́ ku, ꞌbo ĩmi ma ndre nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ma adri ídri rú, ĩmi kpá adri ídri rú. 20 Ụ́ꞌdụ́ má ní ímụ́zú íngázú gõzú ídri rú rĩ gé, ĩmi ímụ́ nị̃ ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ má Ẹ́tẹ́pị be ngá ãlu. Ĩmi ímụ́ adri má be trụ́ ãlu, sụ̃ má ní adrií ĩmi be trụ́ rĩ tị́nị. 21 ꞌBá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ mávé tã ꞌdụụ́ ngaá rá, ꞌbá ꞌdĩri lẽ ma lẽlẽ. ꞌBá ma lẽépi lẽlẽ rĩ, má Ẹ́tẹ́pị ri kpá ĩri lẽlẽ, ma kpá ĩri lẽlẽ, ma ímụ́ ma iꞌda ĩri ní rá.”

22 Yụ́dã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, mi ꞌyéŋá mi iꞌda ꞌbá ní, mí iꞌda mi ꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ní ku ãsĩ?” Yụ́dã ꞌdĩri adri Yụ́dã Ĩsĩkãrĩyótã ꞌi ku, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãzi.

23 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ lẽ dõ ma lẽlẽ, ĩri tã má ní ímbá ꞌdĩri ꞌdụ nga rá. Má Ẹ́tẹ́pị ri ĩri lẽlẽ, ꞌbâ úmvúlésĩ mụ ĩri vúgá, ꞌbâ fi adri ĩri agá. 24 ꞌBá ma lẽépi ku rĩ, lẽ tã má ní ímbá rĩ ꞌdụụ́ ngaá ku, ꞌbo ã nị̃ ámá múké ꞌyozú kínĩ, má ígá tã ꞌdĩri má drị̃gé kuyé, má Ẹ́tẹ́pị ma ĩpẽépi rĩ lũ má ní nĩ.

25 “Ma ri tã ꞌdĩꞌbée átá ĩmi ní má ní drĩ adrizú ĩmi be rĩ gé nõ. 26 ꞌBo Índrí Uletere má Ẹ́tẹ́pị ní ímụ́ ĩpẽé mâ rụ́ sĩ ĩmi ĩzã koó rĩ, ĩri ímụ́ ĩmi ní tã rĩ pi ãrẽvú ímbá céré nĩ, ĩri sẽ ĩmi ímụ́ tã má ní átá ĩmi ní rĩ ígá ãní. 27 Ma ímụ́ ĩmi ní tãkíri ku, tãkíri má ní lẽé kuú ĩmi ní ꞌdĩri, íngá má vúgá, á sẽ ĩri ĩmi ní sụ̃ ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ní rií sẽé rĩ tị́nị ku. Lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã adri ĩzãngã sĩ ku, dõku ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku.

28 “Ĩmi yịkí ándúrú rá, má kĩnĩ, ‘Ma ri mụ mụ, ꞌbo ma ĩgõ ĩmi vúgá nõó rá.’ Ĩmi lẽkí té dõ ma rá, ĩmi té adri ãyĩkõ sĩ, tã má ní ꞌyoó ma ri mụ má Ẹ́tẹ́pị vúgá rĩ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri má sĩ ãmbúgú nĩ. 29 Á lũ ĩmi ní tã ꞌdĩri drị̃drị̃ ị́sụ́ nga drĩ ꞌi kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã kãdõ ímụ́ ꞌi ngaá, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí rí bẽsĩnĩ. 30 Á lẽ átá ĩmi be vụ̃ụ́ ãco ku, ãꞌdiãtãsĩyã ãdróko vũ nõri rụụ́pi rĩ ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ꞌbo ícó ma ndẽé ũkpõ sĩ ku. 31 ꞌBo lẽ ꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ã nị̃kí múké ꞌyozú kínĩ, á lẽ má Ẹ́tẹ́pị ri lẽlẽ, sẽzú má ní rizú tã má Ẹ́tẹ́pị ní ẹzịị́ rĩ ꞌdụzú ngazú ãní.

“Ĩmi íngákí, ꞌbâ mụkí.”

15

Yẹ́sụ̃ ri pẹtị áda vị́nyọ̃ vé rĩ

1 “Ma pẹtị áda vị́nyọ̃ vé rĩ,* má Ẹ́tẹ́pị ri ọ́mvụ́ vị́nyọ̃ vé rĩ vé ẹ́ꞌdị́pa. 2 Má Ẹ́tẹ́pị rĩ pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ ẽ drị́tị ꞌaꞌbá ku rĩ pi uga vũgá. ꞌBo pẹtị rĩ vé drị́tị ꞌaꞌbá ĩndĩ rĩ pi, ĩri rũꞌbá kộpi rụ́ꞌbá gá rĩ pi úpí vũgá, kộpi gõ ꞌa ambamba. 3 Ĩmi ícákí nóni múké tã má ní lũú ĩmi ní ꞌdĩꞌbée sĩ gí. Ụ́ꞌdụ́kọ́ má ní lũú ĩmi ní ꞌdĩri, ũjĩ ĩmi ícá kuú ule gí. 4 Ĩmi áwíkí adrií má agá, ma kpá adri ĩmi agá. Pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ ẽ drị́tị gakí dõ ẹ́rị́nga ni ã rụ́ꞌbá gá sĩ gí, ícó ꞌaá ku. Lẽ pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ ẽ drị́tị ã adri ẹ́rị́nga rĩ ã rụ́ꞌbá gá. Ĩmi áwíkí dõ adrií má agá kuyé, ĩmi ícókí tã múké ꞌoó ku.

5 “Ma pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ, ĩmi adrikí sụ̃ pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ ẽ drị́tị tị́nị. Ĩmi áwíkí dõ adrií má agá, ĩmi ícó tã múké ni pi ꞌo rá, ĩmi adrikí dõ má rụ́ꞌbá gá sĩ rárá rú, ĩmi ícókí tã múké ꞌoó ku. 6 ꞌBá rĩ áwí dõ adrií má rụ́ꞌbá gá kuyé, ĩ ĩri gụ̃ ãmvé, sụ̃ ĩ ní pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ ẽ drị́tị ꞌwiꞌbá gí rĩ pi ugaá vũgá rĩ tị́nị, ĩ kộpi zã ve ãcí sĩ. 7 Ĩmi áwíkí dõ adrií má agá, átángá má ní átá rĩ, ĩri áwí adri ĩmî ẹ́sị́ agá. Ĩmi zịkí dõ ngá ĩmî ẹ́sị́ ní lẽé rĩ, ĩ ícó sẽ ĩmi ní rá. 8 Lẽ ĩmi ꞌokí tã múké, ꞌbá rĩ pi ã ndrekí rí ꞌyozú kínĩ, ĩmi ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá ni pi, tã ĩmi ní ꞌoó rĩ sĩ, ĩ má Ẹ́tẹ́pị ri íngú ãní íngúngũ.

9 “Á lẽ ĩmi lẽlẽ, sụ̃ má Ẹ́tẹ́pị ní ma lẽé rĩ tị́nị. Lẽ ĩmi áwíkí adrií lẽngárá mávé rĩ agá. 10 Ĩmi ꞌdụkí dõ tãị́mbị́ mávé ꞌdĩri ngaá rá, ĩmi áwí adri lẽngárá mávé ꞌdĩri agá, sụ̃ má ní má Ẹ́tẹ́pị vé tãị́mbị́ ꞌdụụ́ ngaá rá, má ní áwí adrií ĩrivé lẽngárá agá rĩ tị́nị. 11 Á ꞌyo ĩmi ní tã ꞌdĩri, ã sẽ rí ĩmi ní ãyĩkõ ãmbúgú, sụ̃ má ní kpá adrií ãyĩkõ sĩ rĩ tị́nị. 12 Á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ĩmi lẽkí ĩmi lẽlẽ, sụ̃ má ní ĩmi lẽé rĩ tị́nị. 13 Tã ãmbúgú lũúpi kínĩ ꞌbá rĩ lẽngárá be rĩ, ĩri ꞌbá rĩ ní ívé ídri adizú sẽzú drãzú ívé ũndĩ rĩ pi ã tã sĩ. 14 Ĩmi ꞌdụkí dõ tã má ní lũú ĩmi ní ꞌdĩꞌbée ngaá rá, ĩmi gõ ícá ũndĩ mávé ni. 15 Má ícó nóni ĩmi zịị́ ãtíꞌbá ku, ãꞌdiãtãsĩyã ãtíꞌbá ícó ẹ̃zị́ ívé ꞌbá ãmbúgú ní ngaá rĩ nị̃ị́ ku. Ĩmi nóni mávé ũndĩ, ãꞌdiãtãsĩyã tã má Ẹ́tẹ́pị ní lũú má ní rĩ, mâ ũlũ ĩmi ní céré gí. 16 Ĩmi ĩpẽkí ma nĩ kuyé, má ĩpẽ ĩmi nĩ. Má ĩpẽ ĩmi, ĩmivé tã ĩmi ní ꞌoó rĩ ã pámvú ã ꞌa rí ũꞌa rú mụzú nyonyo. Ĩmi zịkí dõ ngá má Ẹ́tẹ́pị tị gé mâ rụ́ sĩ, ĩri sẽ ĩmi ní rá. 17 Tãị́mbị́ má ní sẽé ĩmi ní rĩ ꞌdíni, lẽ ĩmi lẽkí ĩmi lẽlẽ.

ꞌBá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ímụ́ ĩmi ngụ̃ ũnjí

18 “Dõ ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ngụ̃kí ĩmi ũnjí, lẽ ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, kộpi íꞌdókí drị̃drị̃ ni ma ngụ̃ụ́. 19 Ĩmi té dõ ri tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ꞌdụ nga, ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi té ĩmi lẽlẽ. ꞌBo ĩmi adrikí ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé ni ku. Má ĩpẽ ĩmi ĩfũú ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ãsámvú gé sĩ nĩ, ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ní ĩmi ngụ̃zú ũnjí ãní. 20 Lẽ ĩmi ígákí tã ándúrú má ní lũú ĩmi ní: ‘Ãtíꞌbá ícó adrií ãmbúgú ívé ãmbúgú drị̃gé ku ꞌdãri.’ Dõ ꞌbá rĩ pi ọ̃cụ̃kí ándúrú ma rá, ĩmi ụ̃sụ̃kí kộpi ícókí kpá ĩmi ọ̃cụ̃ụ́ ku? Kộpi ꞌdụkí té dõ tã má ní ímbá rĩ ngaá rá, kộpi té kpá tã ĩmi ní ímbá rĩ ꞌdụ nga rá. 21 Kộpi ĩmi ọ̃cụ̃ ꞌdíni mâ tã sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi nị̃kí ꞌbá ma ĩpẽépi rĩ kuyé. 22 Mâ ímụ́ té dõ kộpi ní tã ꞌdĩri átá ku, kộpi ícókí té ámá ꞌyozú kínĩ, tã ĩ ní ꞌoó ꞌdĩri ũnjĩkãnyã ꞌdíni ku. ꞌBo nóni kộpi ícókí ĩvé ũnjĩkãnyã ã tã gãá bã ku. 23 ꞌBá rĩ ngụ̃ dõ ma ũnjí, ngụ̃ kpá má Ẹ́tẹ́pị ri ũnjí. 24 Mâ ꞌo dõ tã ãyãzú ãyãyã ꞌbá ãzi ní ãvũ ni ꞌoó kuyé ni kộpi ãsámvú gé ku, kộpi ícókí té nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, tã ĩ ní ꞌoó ꞌdĩri ũnjĩkãnyã ꞌdíni ku. ꞌBo nóni kộpi ndrekí tã má ní ꞌoó ꞌdĩꞌbée, sẽ kộpi ngụ̃kí ꞌbâ má Ẹ́tẹ́pị be ãní ũnjí. 25 Tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá ꞌyoópi kínĩ, ‘Kộpi ngụ̃kí ma ũnjí tã ã ndụ́ ãkó’* ꞌdĩri, ꞌi ngaápi fũúpi tị ni gé ꞌdĩ.

26 “Ma ímụ́ ĩmi ní Índrí Uletere tã be áda ĩmi ĩzã koópi rĩ ĩpẽ, ĩri ímụ́ má Ẹ́tẹ́pị vúgálésĩ, ĩri ímụ́ tã mávé rĩ átá nĩ. 27 Ĩmi kpá úmvúlésĩ ímụ́ mávé tã ũlũ ꞌbá rĩ pi ní nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi rikí adrií má be trụ́ íꞌdóngárá gá ꞌdãá.”

16

1 “Má ũlũ ĩmi ní tã ꞌdĩri ꞌdíni, ĩmi áwíkí rí adrií ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá ũgõgõ. 2 Kộpi ímụ́ ĩmi údró ũfũ Jó Múngú ri Zịzú rĩ agásĩ ãmvé. Lókí ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, kộpi ímụ́ ĩmi úꞌdị́, kộpi ꞌyo, ĩ ꞌdĩri ri ẹ̃zị́ nga Múngú ní. 3 Kộpi ímụ́ tã ꞌdĩꞌbée ꞌo ĩmî rụ́ꞌbá gá rá, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi nị̃kí má Ẹ́tẹ́pị ri kuyé, kộpi nị̃kí kpá ma kuyé. 4 ꞌBo á lũ ĩmi ní tã ꞌdĩri, ãꞌdiãtãsĩyã lókí tã ꞌdĩꞌbée ní ímụ́zú ĩ ngazú rĩ kãdõ ícá, ĩmi ímụ́ tã má ní lũú ĩmi ní ꞌdĩri ígá rá. Á lũ ĩmi ní tã ꞌdĩꞌbée drị̃drị̃ kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ma drĩ ri adri ĩmi be adriadri lókí be ãco.

Índrí Uletere rĩ vé ẹ̃zị́

5 “ꞌBo nóni á nga gí, ma ri ma újá gõ mụzú má Ẹ́tẹ́pị ma ĩpẽépi rĩ vúgá ꞌdãá, ꞌbo ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãzi ma zịị́pi ꞌyoópi kínĩ, ma ri mụ ngõlé yã ꞌdíni ꞌdãáyo. 6 Má ní ꞌyoó ma ri mụ má Ẹ́tẹ́pị vúgá rĩ sĩ, sẽ ĩmi ní ĩzãngã ĩmî ẹ́sị́ agá. 7 ꞌBo ádarú á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, tã má ní lẽzú mụzú nõósĩ rá rĩ, ma mụ ĩmi ní tã múké ꞌo. Má ní drĩ adringárá gá ĩmi be ũgõgõ rĩ gé, Índrí Uletere rĩ ícó ímụ́ ĩmi ĩzã koó ku. ꞌBo á mụ dõ gí, ma íbí Índrí Uletere rĩ ĩpẽ ímụ́ ĩmi ású ndõ. 8 Índrí Uletere rĩ kãdõ ímụ́, ĩri ímụ́ ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ã tã átá kộpi ní pịrị nĩ, ĩri tã pịrị rĩ vé tã átá kộpi ní pịrị nĩ, ãzini ĩri tã lịngárá rĩ vé tã átá pịrị nĩ. 9 Ĩri ũnjĩkãnyã rĩ vé tã átá kộpi ní pịrị, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí ma kuyé. 10 Ĩri tã pịrị rĩ vé tã átá pịrị kộpi ní, ãꞌdiãtãsĩyã ma ri mụ má Ẹ́tẹ́pị vúgá, ĩmi gõkí ma ndreé dị̃ị́ ku. 11 Ĩri tã lịngárá rĩ vé tã átá pịrị kộpi ní, ãꞌdiãtãsĩyã ãdróko riípi ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ ọ́rụ́pi vũ drị̃gé nõgó rĩ, lịkí tã drị̃ ni gé ị́nọ́gọ́sị́ gí.”

12 “Ma drĩ tã be ãmbúgú má ní lẽé átá ĩmi ní, ꞌbo nóni tã má ní lẽé átá ĩmi ní nõri, tã ni ícó fií ĩmi drị̃gé ku. 13 Índrí Uletere tã áda átápi rĩ kãdõ ícá, ĩri ímụ́ ĩmî drị̃ ko tã áda rĩ nị̃zú nĩ. Índrí Uletere rĩ ígá tã rĩ ꞌí drị̃gé ku, ĩri tã rĩ yị má tị gé, ĩri íbí ũlũ ĩmi ní ndõ. Ĩri ímụ́ tã ímụ́ꞌbá ĩ ngaꞌbá drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ pi ũlũ ĩmi ní nĩ. 14 Índrí Uletere rĩ sẽ ĩ ímụ́ ma íngúngũ, ĩri tã ĩfũúpi má tị gé rĩ jị ũlũ ĩmi ní nĩ. 15 Ngá má Ẹ́tẹ́pị vé rĩ pi ãrẽvú céré mávé ni. Sẽ má ní ꞌyozú, Índrí Uletere rĩ ã jị tã ĩfũúpi má tị gé rĩ mụụ́ ũlũú ĩmi ní ãní.

16 “Ẹ̃sị̃ mãdã, ĩmi gõkí ma ndreé dị̃ị́ ku, ĩri gõ adri mãdã, vụ́drị̃ ni gé, ĩmi gõ ma ndre rá.”

Ĩzãngã rĩ gõ ꞌi újá ícá ãyĩkõ

17 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ụrụkọ rikí ĩ uzịị́ ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Tã ĩri ní ꞌyoó, ‘Ẹ̃sị̃ mãdã, ĩmi gõkí ma ndreé dị̃ị́ ku, ĩri gõ adri mãdã, vụ́drị̃ ni gé, ĩmi gõ ma ndre rá,’ ãzini ĩri ní ꞌyoó, ‘Ma ri mụ má Ẹ́tẹ́pị vúgá,’ ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi?” 18 Kộpi gõkí ꞌyoó dị̃ị́ kínĩ, “Tã ĩri ní ꞌyoó kínĩ, ‘ẹ̃sị̃ mãdã,’ ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi? ꞌBá nị̃kí tã ĩri ní átá ꞌdĩri vé ífífí kuyé.”

19 Yẹ́sụ̃ nị̃ ámá rá ꞌyozú kínĩ, kộpi lẽkí ꞌi zịị́ tã ꞌdĩri sĩ, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ri ĩmi uzị ĩmi ãsámvú gé sĩ tã má ní ꞌyoó ĩmi ní, ‘Ẹ̃sị̃ mãdã, ĩmi gõkí ma ndreé dị̃ị́ ku, ĩri gõ adri mãdã, vụ́drị̃ ni gé, ĩmi gõ ma ndre rá’ ꞌdĩri sĩ? 20 Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ĩmi ímụ́ ãá ngo, ãzini lụ̃ụ́lụ́ ga rá, ꞌbo ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi adri ãyĩkõ sĩ. Ĩmi ímụ́ ĩzãngã nya rá, ĩzãngã ĩmi ní nyaá rĩ ã vụ́drị̃ gé, ĩmi gõ ãyĩkõ ị́sụ́ rá. 21 Ũkú lẽépi tĩípi tĩtĩ rĩ, ĩri ĩzãngã nya ambamba sâ mváŋá rĩ tĩzú rĩ gé, ꞌbo tĩ dõ mváŋá rĩ gí, ĩzãngã ĩri ní nyaá rĩ vé tã ri gõ ãvĩ ẹ́sị́ ni agásĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri adri ãyĩkõ sĩ, ꞌí ní mváŋá rĩ tĩí ĩfũú vũ drị̃gé nõgó gí rĩ sĩ. 22 Ĩmi nóni ĩzãngã sĩ, ꞌbo ma gõ ímụ́ ĩmi ndre dị̃ị́ rá, ĩmi gõ ímụ́ adri ãyĩkõ sĩ, ꞌbá ãzi ícó ĩmivé ãyĩkõ izaá ĩmî ẹ́sị́ agásĩ ku. 23 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, ĩmi ícókí gõó ngá ãzi zịị́ má tị gé ku. Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní, ĩmi zịkí dõ ngá ãzi mâ rụ́ sĩ, má Ẹ́tẹ́pị ri ícó sẽ ĩmi ní rá. 24 Íꞌdózú ꞌdã cĩmgbá ãndrũ sĩ, ĩmi zịkí ngá ãzi mâ rụ́ sĩ ãluŋáni kuyé. Ĩmi zịkí, ĩmi ícó ị́sụ́ rá, ĩmivé ãyĩkõ ri ímụ́ aga rá.

25 “Á ri ĩmi ní tã ꞌdĩri átá nãpí rú, lókí ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, á gõ átá ĩmi ní nãpí sĩ ku, ma ímụ́ má Ẹ́tẹ́pị vé tã lũ ĩmi ní uletere. 26 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, ĩmi ímụ́ tã rĩ zị má Ẹ́tẹ́pị tị gé mâ rụ́ sĩ. Tã má ní ꞌyoó ꞌdĩri, adri ꞌyozú kínĩ, ma mụ tã ri zị má Ẹ́tẹ́pị tị gé ꞌdãá nĩ ꞌdíni ku. 27 Lẽ ĩmi nị̃kí múké ꞌyozú kínĩ, má Ẹ́tẹ́pị lẽ ĩmi lẽlẽ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi lẽkí kpá ma lẽlẽ, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, má íbí ímụ́ Múngú vúgálésĩla. 28 Má íbí ímụ́ má Ẹ́tẹ́pị vúgálésĩla, má ífí ícá ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ãsámvú gé. Nóni ma ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ku, ma ri ma újá gõ má Ẹ́tẹ́pị vúgá.”

29 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Nóni mí átá ꞌbá ní tã rĩ nãpí sĩ kuyé, ꞌí lũ ꞌbá ní tã rĩ uletere gí. 30 Nóni ꞌbá nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, ꞌí nị̃ tã ãrẽvú céré, lẽ ꞌbá ãzi ẽ iza sâ mi zịzú dị̃ị́ ku. Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃kí ꞌyozú kínĩ, mí íbí ímụ́ Múngú vúgálésĩla.”

31 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Ádarú ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí nóni ma gí? 32 ꞌBo lókí ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ícá nóni gí, ĩmi ímụ́ ĩmi íré rá, ꞌbá ãlu ãlu ri nga mụ ívé ãngá. Ĩmi ímụ́ ma ku ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ. ꞌBo má adri ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ ku, má Ẹ́tẹ́pị ri adri má be trụ́ ãlu.

33 “Á lũ ĩmi ní tã ꞌdĩri, ĩmi ní adrií má agá rĩ sĩ, ĩmi ị́sụ́kí rí tãkíri ãní. Vũ drị̃gé nõgó, ĩmi ímụ́ ĩzãngã nya ambamba. ꞌBo lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã adri ũkpó ũkpó, ãꞌdiãtãsĩyã á ndẽ vũ ũnjĩkãnyã be nõri vé ũkpõ gí.”

17

Yẹ́sụ̃ zị Múngú ri

1 Yẹ́sụ̃ kã átángá rĩ átá dẹẹ́ ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní gí, ĩri ní ꞌî mị ꞌbãzú ãngũ ndrezú mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má Ẹ́tẹ́pị, ma Mvá mívé ni, sâ mí ní ma íngúzú rĩ ícó gí, sâ má ní kpá mi íngúzú rĩ ícó gí. 2 Má Ẹ́tẹ́pị, mí sẽ má ní ũkpõ adrizú ꞌbá rĩ pi drị̃gé céré rĩ nĩ, mâ sẽ rí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ꞌbá mí ní ẹzịị́ kuú má ní rĩ pi ní ãní. 3 Lẹ́tị ĩ ní ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́zú rĩ, lẽ ꞌbá rĩ pi ã nị̃kí mi ꞌyozú kínĩ, mi Múngú adriípi áda rĩ, ãzini lẽ kộpi ã nị̃kí kpá ma Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ mí ní ĩpẽé ímụ́ vũ drị̃gé nõó rĩ. 4 Má Ẹ́tẹ́pị, ẹ̃zị́ mí ní sẽé má ní, mâ ímụ́ ngaá vũ drị̃gé nõgó rĩ, á dẹ nóni gí, sẽ ꞌbá rĩ pi íngúkí mi ãní rá. 5 Má Ẹ́tẹ́pị, nóni mî sẽ ẽ íngúkí ma íngúngũ, sụ̃ ĩ ní ꞌbâ íngú mí be ĩ ní drĩ vũ rĩ gbizú kuyé ꞌdãri gé rĩ tị́nị.

Yẹ́sụ̃ zị Múngú ri ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní

6 “Má Ẹ́tẹ́pị, mí sẽ má ní ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá ni pi rá, ꞌbá mi ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ãsámvú gé, má iꞌda mívé tã kộpi ní rá, kộpi ọ́tụ́ ꞌbá mívé ni pi, nóni mí ẹzị kộpi má ní gí, kộpi ꞌdụkí ụ́ꞌdụ́kọ́ mívé rĩ ã tã ꞌbãá ãmbúgú. 7 Kộpi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ngá mí ní sẽé má ní rĩ pi ãrẽvú céré íbí íngá mí vúgá. 8 Tã mí ní ũlũú má ní rĩ, mâ ũlũ ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní rá, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí rá. Kộpi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, má íbí ímụ́ mí vúgálésĩla, ãzini kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, mí ĩpẽ ma nĩ. 9 Múngú, ma ri mi zị ꞌbá ma ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní, á zị ꞌbá ma ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ní ku. Ma ri mi zị ꞌbá mí ní sẽé má ní rĩ pi ní, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ꞌbá mívé ni. 10 ꞌBá mí ní sẽé má ní ꞌdĩꞌbée, kộpi ꞌbávé ni mí be, kộpi sẽ ĩ ma ị̃njị̃njị̃. 11 Má Ẹ́tẹ́pị adriípi Uletere rĩ, á gõ adrií nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó ku, ma mụ mí vúgá, ꞌbo ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi drĩ áwí adri mâ vụ́drị̃ gé nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó. Mí ũtẽ kộpi ũkpõ mí ní ándúrú sẽé má ní ꞌdãri sĩ, kộpi ã adrikí rí ngá ãlu, sụ̃ ꞌbá ní adrií mí be ngá ãlu rĩ tị́nị. 12 Má ní adringárá gá kộpi be rĩ gé, á rụ kộpi múké ũkpõ mí ní sẽé má ní ꞌdãri sĩ, á mba kộpi ã tã múké, á ku ꞌbá ãzi fií tã ũnjí gé kuyé, ꞌyéŋá ágó úmvúlésĩ ímụ́pi fiípi ĩzãngã dẹẹ́pi ku rĩ agá rĩ ꞌi, tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ, ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽnĩ.

13 “Á nga nóni gí, ma ri mụ mí vúgá, tã má ní tã ꞌdĩri átázú ị́sụ́zú ma drĩ nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã adrikí rí ãyĩkõ sĩ, sụ̃ má ní adrií rĩ tị́nị. 14 Má ũlũ tã mí ní ũlũú má ní rĩ ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní rá, ꞌbo ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi lẽkí kộpi ã tã ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi adrikí ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé ni pi ku, sụ̃ má ní adrií ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé ni ku rĩ tị́nị. 15 Má Ẹ́tẹ́pị, á zị mi ꞌyozú kínĩ, mî ꞌdụ ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vũ drị̃gé sĩ rá ꞌdíni ku, lẽ mî ũtẽ kộpi, ãdróko ã ꞌo rí kộpi ũnjí ku. 16 ꞌBá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi adrikí ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé ni ku, sụ̃ má ní adrií ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé ni ku rĩ tị́nị. 17 Mí ẹ́ꞌyị́ kộpi adrií ꞌbá mívé ni pi, mí ímbá kộpi ní tã áda mívé rĩ, tã mí ní ímbá ꞌdĩri ã sẽ rí kộpi ã adrikí rí uletere. 18 Á pẽ kộpi mụzú ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, sụ̃ mí ní ma ĩpẽé ímụ́zú ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ãsámvú gé rĩ tị́nị. 19 Má adi mâ ngúlúpí kộpi ã tã sĩ, kộpi ã adrikí rí ádarú uletere ꞌbá mívé ni pi.

20 “Á zị mi ꞌyéŋá ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ ku, ma mi zị ꞌbá úmvúlésĩ ímụ́ꞌbá ma ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rá rĩ pi ní ĩndĩ, kộpi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ũlũú rĩ yịị́ rá rĩ sĩ. 21 Ma ri mi zị kộpi ní, kộpi ã adrikí rí ngá ãlu, sụ̃ ꞌbá ní adrií mí be ngá ãlu rĩ tị́nị. Má Ẹ́tẹ́pị, ꞌbâ mí be ngá ãlu, kộpi ã adrikí ngá ãlu ꞌbá agá, ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí rí ꞌyozú kínĩ, mí ĩpẽ ma nĩ. 22 Má íngú ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi íngúngũ, sụ̃ mí ní ma íngú rĩ tị́nị, ãní kộpi ã adrikí rí ngá ãlu, sụ̃ ꞌbá ní adrií mí be ngá ãlu rĩ tị́nị. 23 ꞌBâ ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be ngá ãlu, ꞌbâ kpá mí be ngá ãlu, ãní ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ã nị̃kí rí ꞌyozú kínĩ, mí ĩpẽ ma ímụ́zú nĩ, ãzini ꞌí lẽ kộpi sụ̃ mí ní ma lẽé rĩ tị́nị.

24 “Má Ẹ́tẹ́pị, á lẽ ꞌbá mí ní sẽé má ní rĩ pi ã mụkí adrií má be trụ́ vũrã má ní mụzú adrizú rĩ gé, kộpi ã ndrekí rí mávé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ mí ní sẽé má ní rĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩ ní drĩ ꞌbụ̃ pi gbizú vũ be kuyé rĩ gé, ꞌí lẽ ma lẽlẽ.

25 “Má Ẹ́tẹ́pị, mi adriípi tã be pịrị rĩ, ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi nị̃kí mi kuyé, ꞌbo á nị̃ mi rá, ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, mí ĩpẽ ma nĩ. 26 Á sẽ kộpi nị̃kí mi gí, ma sẽ kộpi mi nị̃ mụzú nyonyo, ãní lẽngárá mí ní ma lẽzú ãlu ãlu ꞌdĩri ã aga rí caá kộpi rụ́ꞌbá gá, ma mâ ngúlúpí sĩ, ma adri kộpi be trụ́.”

18

Ãngáráwá rĩ pi rụkí Yẹ́sụ̃ ri

(Mãtáyo 26:47-56; Mãrákõ 14:43-50; Lúkã 22:47-53)

1 Yẹ́sụ̃ kã Múngú ri zịị́ dẹẹ́, ĩri ní ngazú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be, kộpi ní ẹlịzú mụzú ị́ꞌbụ́ŋá Kĩdĩrónĩ vé rĩ agásĩ álé ꞌdãá, kộpi ní cazú ọ́mvụ́ ĩ ní pẹtị õlívẽ* vé rĩ pi sazú rĩ gé. Kộpi ní fizú mụzú ọ́mvụ́ rĩ agá ꞌdãá.

2 Yụ́dã Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbeépi rĩ nị̃ vũrã ꞌdãri rá, ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ pi ándúrú ri ĩ úmú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be njị̃ị́ vũrã ꞌdãri gé. 3 Kúru Yụ́dã ní ãngáráwá Rómã vé rĩ pi ẽ drị̃ kozú mụzú ꞌbá riꞌbá Jó Múngú vé rĩ ũtẽꞌbá rĩ pi be ọ́mvụ́ rĩ agá ꞌdãá, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi Fãrụ́sị̃ rĩ pi be, ĩpẽkí ãngáráwá rĩ pi ímụ́zú Yẹ́sụ̃ ri rụngárá gá nĩ. Ãngáráwá rĩ pi ũꞌyũkí ãcí, uꞌdụkí lámbã, ãzini ngá ẹ̃ꞌdị́ vé ni pi ĩ drị́gé sĩ mụzú ĩndĩ.

4 Yẹ́sụ̃ nị̃ tã ímụ́ꞌbá ĩ ngaꞌbá ꞌî rụ́ꞌbá gá rĩ pi ãrẽvú céré rá. Yẹ́sụ̃ ní ĩfũzú ímụ́zú kộpi ẹndrẹtị gé nõó, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “ꞌBá ĩmi ní rií ndãá rĩ ãꞌdi ꞌi?”

5 Ãngáráwá ĩ ní ĩpẽé rĩ pi ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “ꞌBâ ri Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ ndã.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá ĩmi ní rií ndãá rĩ ma ꞌi.” Yụ́dã Yẹ́sụ̃ ã ũli ꞌbeépi rĩ, tu pá kộpi ãsámvú gé ꞌdãá ĩndĩ. 6 Yẹ́sụ̃ kã ꞌyoó kộpi ní, “ꞌBá rĩ ma ꞌi,” kộpi sị̃kí úgóró sĩ úgóró sĩ uꞌdeé vũgá.

7 Yẹ́sụ̃ ní gõzú kộpi zịzú dị̃ị́ kĩnĩ, “ꞌBá ĩmi ní rií ndãá rĩ ãꞌdi ꞌi?”

Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBâ ri Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ ndã.”

8 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Á lũ ĩmi ní rá, ꞌbá rĩ ma ꞌi. Ĩmi dõ ri ma ndã, lẽ ĩmi kukí ꞌbá adriꞌbée má be nõꞌbée ã dẹ̃kí ĩ ꞌdĩísĩ rá.” 9 Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó, lẽ ꞌbá adriꞌbá ꞌí be ꞌdĩꞌbée ã dẹ̃kí ĩ ꞌdĩísĩ rá ꞌdĩri, ã sẽ rí tã ĩri ní ándúrú ꞌyoó kínĩ, “Á ku ꞌbá mí ní sẽé má ní rĩ pi fií tã ũnjí gé ku” ꞌdãri ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽsĩnĩ.

10 Sị̃mọ́nã Pétẽró adriípi ị́lị́ ãco be drị́gé rĩ ní ívé ị́lị́ ínjézú, ĩri ní átálágú ãmbúgú rĩ vé tụ́gẹ̃rị̃ ẽ bị́ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ gazú mvọ́rụ́ ꞌdezú vũgá ꞌdãá. Tụ́gẹ̃rị̃ rĩ ã rụ́ Málũkõ ꞌi.

11 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Pétẽró ní kĩnĩ, “ꞌÍ su mívé ị́lị́ ãco ꞌdĩri gõó ívé kẽréwũ agá ꞌdãá ũzi! Mí ụ̃sụ̃, mí kĩnĩ, ĩzãngã má Ẹ́tẹ́pị ní tã ni útú kuú má ní ị́nọ́gọ́sị́ gí ꞌdĩri, ícó ma ị́sụ́ ku?”

Jịkí Yẹ́sụ̃ ri mụzú Ãnásĩ ẹndrẹtị gé

(Mãtáyo 26:57-58; Mãrákõ 14:53-54; Lúkã 22:54)

12 Kúru ãngáráwá Rómã vé rĩ pi ĩvé ũgalaku ãmbúgú† rĩ be, Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ꞌbá ãngũ ũtẽꞌbá rĩ pi be, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri rụzú úmbézú. 13 Drị̃drị̃ ni, kộpi jịkí ĩri mụzú Ãnásĩ ẹndrẹtị gé. Ãnásĩ ri Kãyáfã vé ẹ́nyẹ́pị. Ílí ꞌdãri gé, Kãyáfã ri átálágú ãmbúgú rú nĩ, Ãnásĩ ã vũrã gá. 14 Kãyáfã ꞌyo ándúrú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ꞌbá drị̃koma rú rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá tré pi ní ũdrãzú, múké ni, lẽ ꞌbá ãlu ã drã kộpi ã vũrã gá nĩ.”

Pétẽró íꞌdó Yẹ́sụ̃ ri gãá

(Mãtáyo 26:69-70; Mãrákõ 14:66-68; Lúkã 22:55-57)

15 Sị̃mọ́nã Pétẽró pi ní ꞌdezú mụzú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãzi be Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ. Átálágú ãmbúgú rĩ nị̃ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi ꞌdĩri rá, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi ꞌdĩri ꞌde mụzú Yẹ́sụ̃ ã vụ́drị̃ gé sĩ átálágú ãmbúgú rĩ vé jó ã bóró gá ꞌdãá. 16 ꞌBo Pétẽró áwí ívé rĩ tẽé kuú ãmvé kání rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá ꞌdãá. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãzi átálágú ãmbúgú rĩ ní nị̃ị́ rá rĩ ní ꞌi újázú gõzú kẹ̃ẹ́tịlé gá ꞌdãá, ĩri ní átázú mvá ũkú riípi kẹ̃ẹ́tịlé rĩ ũtẽépi rĩ be, mvá ũkú rĩ ní Pétẽró ri íjị́zú ífízú jó agá nõó.

17 Mvá ũkú kẹ̃ẹ́tịlé rĩ ũtẽépi rĩ ní Pétẽró ri zịzú kĩnĩ, “Mí adri nyo ꞌbá ágó ꞌdãri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãzi ꞌi kuyé?”

Pétẽró ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ adri ma ꞌi kuyé.”

18 Ãngũ rĩ ní igbeégbe rĩ sĩ, ãtíꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi, ũgalaku rĩ pi be ũdẽkí ãcí, kộpi tukí pá kuú ãcí rĩ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, rií ãcí rĩ yuú, Pétẽró tu pá kộpi ãsámvú gé ꞌdãá ĩndĩ ãcí rĩ yungárá gá.

Átálágú ãmbúgú rĩ uzị Yẹ́sụ̃ ri tã sĩ

(Mãtáyo 26:59-66; Mãrákõ 14:55-64; Lúkã 22:66-71)

19 Átálágú ãmbúgú Ãnásĩ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã tã sĩ, ãzini tã ĩri ní rií ímbá rĩ ã tã sĩ.

20 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Má átá tã rĩ ꞌbá rĩ pi ní andrekelemgbe, á ri tã rĩ ímbá ꞌbá rĩ pi ní Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ, ãzini Jó Múngú vé rĩ agá, vũrã Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rizú ĩ úmúzú rĩ pi gé sĩ, má úcí tã ãzi ãluŋáni kuyé. 21 Ngá mí ní ma zịzú rĩ ãꞌdi? ꞌÍ zị ꞌbá mávé tã yịꞌbá gí rĩ pi áyu, ꞌí zị kộpi tã má ní lũú kộpi ní rĩ sĩ, kộpi nị̃kí tã má ní ꞌyoó rĩ rá.”

22 Yẹ́sụ̃ kã tã rĩ ꞌyoó ꞌdĩri tị́nị, ꞌbá ãngũ ũtẽꞌbá rĩ pi vé ãlu ní Yẹ́sụ̃ ri sazú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ngá mí ní tã újázú átálágú ãmbúgú rĩ ní ꞌdíni rĩ ãꞌdi?”

23 Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Á ꞌyo dõ tã ãzi ũnjí rá, ꞌí lũ tã ũnjí má ní ꞌyoó rĩ. Tã má ní ꞌyoó rĩ dõ pịrị, ngá mí ní ma sazú rĩ ãꞌdi?” 24 Ãnásĩ ní Yẹ́sụ̃ ri pẽzú mụzú átálágú ãmbúgú Kãyáfã vúgá ꞌdãá, ị́sụ́ úmbékí drị́ ni kú cí.

Pétẽró ẹndị ꞌyoó kĩnĩ, ꞌí nị̃ Yẹ́sụ̃ ri kuyé

(Mãtáyo 26:71-75; Mãrákõ 14:69-72; Lúkã 22:58-62)

25 Sị̃mọ́nã Pétẽró kã rií pá tuú ãcí yungárá gá ꞌdãá, ꞌbá ꞌdĩꞌbée ã ụrụkọ ní gõzú ĩri zịzú dị̃ị́ kínĩ, “Mí adri nyo ágó rĩ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãzi ꞌi kuyé?”

Pétẽró gã kĩnĩ, “ꞌBá rĩ adri ma ꞌi kuyé.”

26 Átálágú ãmbúgú rĩ vé tụ́gẹ̃rị̃ ꞌdãá anigé. Tụ́gẹ̃rị̃ ꞌdĩri, ĩri ágó Pétẽró ní bị́ ni lịị́ mvọ́rụ́ ꞌdãri vé máríté. Ĩri ní Pétẽró ri zịzú kĩnĩ, “Mí adri nyo ágó má ní ndreé Yẹ́sụ̃ be trụ́ ọ́mvụ́ agá ꞌdãri ꞌi kuyé?”

27 Pétẽró gã tã ꞌdĩri kpémgbélé kĩnĩ, “ꞌBá rĩ adri ma ꞌi kuyé.” Koro lõgúlõgú ní céré ꞌbezú.

Pĩlátõ lị Yẹ́sụ̃ vé tã

(Mãtáyo 27:1-2, 11-14; Mãrákõ 15:1-5; Lúkã 23:1-5)

28 Ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní Yẹ́sụ̃ rĩ íjị́zú Kãyáfã vé ãngá ꞌdãásĩ, kộpi ní ĩri jịzú mụzú ũgalaku Rómã vé ĩ ní zịị́ Pĩlátõ rĩ vé vũrã adrizú rĩ gé ꞌdãlé. Kộpi fikí caá vũrã rĩ gé ꞌdãlé kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi lẽkí ĩ aꞌbií, ĩ adrikí rí ule, ĩ nyakí rí ãnyãngã ĩ ní áꞌdí Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ bẽnĩ. 29 Pĩlátõ ní fũzú mụzú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vúgá ãmvé ꞌdãlé, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Tã ã pá ĩmi ní ágó nõri tõzú rĩ ãꞌdi?”

30 Kộpi ní újázú Pĩlátõ ní kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ã ꞌo té dõ tã ũnjí kuyé, ꞌbá ícókí té ĩri íjị́ mí ẹndrẹtị gé ku.”

31 Pĩlátõ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi jịkí ĩri mụzú ꞌdãlé, ĩmi lịkí ĩrivé tã sụ̃ ĩmivé tãị́mbị́ ní lẽé rĩ tị́nị.”

Kộpi ní újázú Pĩlátõ ní kínĩ, “Tãị́mbị́ ꞌbávé Yãhụ́dị̃ vé rĩ ãꞌyĩ ꞌbá ní ꞌbá ãzi sẽzú ꞌdịzú drãzú ku.” 32 Tã ꞌdĩri nga ꞌi ꞌdíni, tã Yẹ́sụ̃ ní ọ́tụ́ ꞌyoó, ꞌi ímụ́ drã sụ̃ ꞌdĩri tị́nị ꞌdãri, ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽnĩ.

33 Pĩlátõ ní fizú gõzú jó agá ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Mi ꞌbãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ?”

34 Yẹ́sụ̃ ní újázú Pĩlátõ ní kĩnĩ, “Zịngárá mí ní ma zịzú ꞌdĩri, mí ígá ĩri mí drị̃gé yã, dõku ꞌbá ụrụkọ rikí átá ãní mâ rụ́ sĩ nĩ?”

35 Pĩlátõ ní újázú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Mí ụ̃sụ̃ ma Yãhụ́dị̃gú? Mívé ꞌbá rĩ pi, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi be, íjị́kí mi sẽé má drị́gé nĩ. Tã ũnjí mí ní ꞌoó rĩ ãꞌdi?”

36 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mãlũngã mávé rĩ adri nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé ni kuyé. Mãlũngã mávé rĩ ã adri té dõ nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé ni, mávé ꞌbá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi té ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ma ẹ́rị́zú ípázú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ambugu rĩ pi drị́gé sĩ rá. ꞌBo mãlũngã mávé rĩ adri nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé ni kuyé.”

37 Pĩlátõ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Mi ꞌbãgú?”

Yẹ́sụ̃ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Tã mí ní ꞌyoó kínĩ, ma ꞌbãgú ꞌdĩri, ĩri tã áda, tịkí ma nyọ̃ọ́kụ́ nõri drị̃gé tã ã pá ãlu sĩ, má ímụ́ tã áda rĩ ũlũú. ꞌBá tã áda ꞌoópi rĩ, ĩri mávé tã yị rá.”

38 Pĩlátõ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “ꞌBá rĩ ícó tã áda rĩ nị̃ ámá íngóni?”

Pĩlátõ lị Yẹ́sụ̃ vé drãngárá ã tã

(Mãtáyo 27:15-31; Mãrákõ 15:6-20; Lúkã 23:13-25)

Pĩlátõ ní gõzú fũzú ãmvé ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní kĩnĩ, “Má ị́sụ́ tã ãzi ũnjí ágó nõri rụ́ꞌbá gá kuyé.

39 “ꞌBo ĩmi Yãhụ́dị̃ rú, ĩmivé mẽrẽ gá, Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ gé, ĩmi lẽkí ã trũkí ĩmi ní ꞌbá ĩ ní ꞌyĩí kuú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ni ãlu sẽé. Ĩmi lẽkí mâ ĩtrũ ĩmi ní ꞌbãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ sẽé?”

40 Kộpi ní ọ́ꞌụ́zú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Kuyé, adri ĩri ꞌi ku! ꞌÍ sẽ ꞌbá ní Bãrãbã ri áyu.” Bãrãbã ri ꞌbá ũnjí, ĩri ꞌbá waápi ãríꞌbá rú ni.

19

Pĩlátõ lị Yẹ́sụ̃ vé tã kĩnĩ, ã ꞌdịkí ĩri drãá rá

1 Pĩlátõ ní Yẹ́sụ̃ ri sẽzú ãngáráwá rĩ pi drị́gé, kộpi ꞌdekí rií ĩri ũgbãá kẹ̃lị́ŋá sĩ. 2 Ãngáráwá rĩ pi trakí ũcékúcé suú Yẹ́sụ̃ drị̃gé kụ̃lá rú, kộpi íꞌdụ́kí bõngó ika akoóko rụ̃kụ̃ ꞌbãgú rĩ pi ní rií ángírí suú rĩ suú ĩri ã rụ́ꞌbá gá. 3 Kộpi rikí ĩ ítrú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá dị̃ị́ dị̃ị́, kộpi rikí ꞌyoó kínĩ, “ꞌBá íngúkí mi rá, mi ꞌbãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ!” Kộpi ní ĩri usazú.

4 Pĩlátõ ní gõzú fũzú mụzú ãmvé ꞌdãá dị̃ị́, ĩri ní ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí drĩ ká, ma mụ Yẹ́sụ̃ ri íjị́ ĩmi vúgá ãmvé nõó, ꞌbo lẽ ĩmi nị̃kí ámá múké ꞌyozú kínĩ, má ị́sụ́ tã ãzi ĩri ã rụ́ꞌbá gá lũúpi kínĩ ĩri ꞌbá ũnjí ni kuyé.” 5 Yẹ́sụ̃ ní kúru ĩfũzú ãmvé nõó, sukí ũcékúcé ĩ ní traá kụ̃lá rú rĩ drị̃ ni gé, sukí bõngó akoóko rụ̃kụ̃ ndrọ̃lụ̃ndrọ̃lụ̃ rú ni ĩri ã rụ́ꞌbá gá, Pĩlátõ ní ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩ ndrekí drĩ ká! Ágó rĩ nõ!”

6 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá riꞌbá Jó Múngú vé rĩ ũtẽꞌbá rĩ pi be, kộpi kâ mụụ́ Yẹ́sụ̃ ri ndreé, kộpi ní ọ́ꞌụ́zú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ĩmi gbãkí ĩri pẹtị alambaku sị́gé! Ĩmi gbãkí ĩri pẹtị alambaku sị́gé!”

Pĩlátõ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi jịkí ĩmîngá ĩri mụụ́ gbãá ĩyí, má ị́sụ́ mâ ĩrivé ũnjĩkãnyã lẽzú ĩri ꞌozú ũnjí ni kuyé.”

7 Yãhụ́dị̃ adriꞌbá drị̃koma rú rĩ pi ní újázú Pĩlátõ ní kínĩ, “Tãị́mbị́ ꞌbávé rĩ ãꞌyĩ rá kĩnĩ, ã ꞌdịkí ĩri drãá rá, ãꞌdiãtãsĩyã kĩnĩ, ꞌi Mvá Múngú vé ni.”

8 Pĩlátõ kã tã ꞌdĩri yịị́, ụ̃rị̃ gõ ĩri fụụ́ ambamba. 9 Pĩlátõ ní gõzú fizú ívé vũrã adrizú rĩ gé ꞌdãá, jị Yẹ́sụ̃ ri mụzú ĩndĩ. Ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Mí íbí íngá ngũgá?” ꞌBo Yẹ́sụ̃ újí tị́tị́. 10 Pĩlátõ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ lẽ átá má ní ku ãsĩ? ꞌÍ nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ma ũkpõ be mi kuzú, dõku sẽzú mi gbãzú pẹtị alambaku sị́gé ꞌdíni kuyé?”

11 Yẹ́sụ̃ ní újázú Pĩlátõ ní kĩnĩ, “Múngú ã útú té dõ tã ni ị́nọ́gọ́sị́ kuyé, ũkpõ mívé mí ní ꞌbãá tã ꞌozú mâ rụ́ꞌbá gá ꞌdĩri ícó té ẹ̃zị́ ngaá má be ku. ꞌBo ꞌbá ma rụụ́pi íjị́pi mí ẹndrẹtị gé nõri ꞌo ũnjĩkãnyã agaápi rá ni.”

12 Pĩlátõ kã tã ꞌdĩri yịị́, lẽ lẹ́tị ndãá Yẹ́sụ̃ ri ọyụzú ꞌdĩísĩ rá. ꞌBo drị̃koma Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ pi ní ꞌyozú Pĩlátõ ní kínĩ, “Mí ọyụ dõ ágó ꞌdĩri gí, mí ícó adrií ũndĩ ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ* vé ni ku. ꞌBá ꞌyoópi ꞌí lẽ adrií ꞌbãgú rú ꞌdĩri, ĩri ãríꞌbá ꞌbãgú ãmbúgú ꞌdĩri vé ni.”

13 Yãhụ́dị̃ rĩ pi kâ tã ꞌdĩri ꞌyoó ꞌdíni, Pĩlátõ ní Yẹ́sụ̃ ri íjị́zú ímụ́zú kộpi vúgá ãmvé nõó dị̃ị́. Pĩlátõ ní gõzú mụzú úrízú ívé lúpá ãmbũgũ vé rĩ drị̃gé, vũrã ĩ ní údé kuú kpãkpã írã sĩ rĩ drị̃gé. Vũrã ꞌdãri zịkí Ẽbérẽ tị sĩ Gãbátã. 14 Ụ́ꞌdụ́ ꞌbá rĩ pi ní rizú ĩ útúzú Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ gé, ụ̃tụ́ rĩ kã íꞌdó caá sâ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ gé ꞌdĩgé, Pĩlátõ ní ꞌyozú Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmivé ꞌbãgú rĩ, ĩri ꞌdĩ.”*

15 ꞌBá rĩ pi ní ọ́ꞌụ́zú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ã ꞌdịkí ĩri drãá ꞌdĩísĩ rá, ã dẹkí ĩri ẹ̃zị́ ꞌdĩísĩ rá!”

Pĩlátõ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi lẽkí nyo mâ gbã ĩmivé ꞌbãgú rĩ pẹtị alambaku sị́gé?”

Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní újázú Pĩlátõ ní kínĩ, “ꞌBâ ꞌbãgú ãkó, ꞌbãgú ꞌbávé rĩ ꞌyéŋá ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ꞌi!”

16 Pĩlátõ ní kúru Yẹ́sụ̃ ri sẽzú kộpi drị́gé, kộpi ã mụkí gbãá pẹtị alambaku sị́gé.

Yẹ́sụ̃ vé gbãngárá pẹtị alambaku sị́gé rĩ

(Mãtáyo 27:32-44; Mãrákõ 15:21-32; Lúkã 23:26-43)

Ãngáráwá rĩ pi ní kúru Yẹ́sụ̃ ri jịzú mụzú. 17 Yẹ́sụ̃ ꞌdụ pẹtị alambaku† ĩ ní mụzú ꞌi gbãzú sị́ ni gé rĩ ꞌî ngúlúpí sĩ nĩ mụzú vũrã ĩ ní zịị́ “Drị̃ Kọ́lọ̃mgbọ́ rĩ” gé ꞌdãá. Vũrã ꞌdãri Ẽbérẽ tị sĩ zịkí ĩri Gõlõgótã. 18 Ãngáráwá rĩ pi mụkí Yẹ́sụ̃ ri gbãá vũrã ꞌdãri gé, gbãkí kpá ꞌbá ụrụkọ ị̃rị̃ Yẹ́sụ̃ be trụ́ vũrã ãlu ãlu ꞌdãri gé, ãzi rĩ ĩrivé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gélésĩ, ãzi rĩ drị́ ị̃jị́ gélésĩ, gbãkí Yẹ́sụ̃ ri ágágá.

19 Pĩlátõ ní tãị́mbị́ sẽzú, ĩ ní tã Yẹ́sụ̃ ri tõzú rĩ sĩzú ꞌbãzú pẹtị alambaku ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri gbãzú sị́ ni gé rĩ drị̃lé gá ꞌdíni, “YẸ́SỤ̃ NÃZẼRÉTÃGÚ RĨ, ꞌBÃGÚ YÃHỤ́DỊ̃ RĨ PI VÉ RĨ.” 20 Yãhụ́dị̃ kárákará rikí tã ĩ ní sĩí Yẹ́sụ̃ vé pẹtị alambaku ĩ ní ĩri gbãzú rĩ drị̃lé gá ꞌdĩri lãá, ãꞌdiãtãsĩyã vũrã ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri gbãzú rĩ, ĩri ĩnyiŋáŋá kụ̃rụ́ ã gãrã gá. Sĩkí tã ri Ẽbérẽ tị sĩ, Lãtị́nị̃ tị sĩ, ãzini Gị̃rị́kị̃ tị sĩ. 21 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní ꞌyozú Pĩlátõ ní kínĩ, “Mî sĩ tã rĩ ꞌyozú kínĩ, ‘ꞌBãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ni’ ꞌdíni ku, lẽ mî sĩ ‘Ágó ꞌdĩri ꞌyo ꞌî tị sĩ kĩnĩ, ꞌi ꞌBãgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ.’ ”

22 Pĩlátõ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Tã ĩ ní sĩí gí rĩ, újákí ku.”

23 Ãngáráwá rĩ pi kâ Yẹ́sụ̃ ri gbãá pẹtị alambaku sị́gé ꞌdãá gí, kộpi íꞌdụ́kí ĩrivé bõngó acoó caá vũrã sĩ sụ, kộpi awakí ĩ ãsámvú gé sĩ, ọ́gụ́pị ꞌdụ ãlu, ọ́gụ́pị ꞌdụ ãlu. Kộpi ꞌdụkí kpá ĩrivé bõngó ĩri ní rií suú rụ̃kụ̃ rĩ‡ ĩndĩ, údékí bõngó ꞌdĩri ãco rụ̃kụ̃ caá vũgá ꞌdãá, adri kú múlú rú, ícíkí ícícĩ kuyé.

24 Ãngáráwá rĩ pi ní átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Lẽ ꞌbâ ũsĩkí bõngó ãco rụ̃kụ̃ ꞌdĩri ku, ꞌbâ ꞌbekí jẽké sĩ, ãꞌdi ri dõ ícó ꞌdụ nĩ.”

Tã ꞌdĩri nga ꞌi sụ̃ ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị,

“Kộpi ꞌbekí mávé bõngó jẽké sĩ,

kộpi awakí ĩ ãsámvú gé sĩ.”*

Ãngáráwá rĩ pi ꞌokí sụ̃ ĩ ní lẽé rĩ tị́nị.

25 Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị pi Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị vé ọ́mvụ́pị be, Mãríyã Kĩlópãsĩ ũkú ni be, ãzini Mãríyã Mãgãdẽlénã be, kộpi mụkí pá tuú pẹtị alambaku ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri gbãzú kú sị́ ni gé rĩ ã gãrã gá. 26 Yẹ́sụ̃ kã ẹ́ndrẹ́pị ri ndreé tu pá kuú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩípi ꞌí ní lẽélẽ rĩ gãrã gá, ĩri ní ꞌyozú ẹ́ndrẹ́pị ní kĩnĩ, “ꞌBá nóni adriípi mî mvá rú rĩ, ĩri ꞌdĩ.” 27 Yẹ́sụ̃ ní kpá ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩípi rĩ ní kĩnĩ, “ꞌBá adriípi mí ẹ́ndrẹ́pị rú rĩ, ĩri ꞌdĩ.” Ágó Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi ꞌdĩri ní Mãríyã ri jịzú mụzú ívé ãngá.

Yẹ́sụ̃ vé drãngárá

(Mãtáyo 27:45-56; Mãrákõ 15:33-41; Lúkã 23:44-49)

28 Yẹ́sụ̃ kã nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, ꞌí dẹ ívé ẹ̃zị́ gí, tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé ãní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Yị̃ị́ úvá ndẽ ma gí.” 29 ꞌBãkí vị́nyọ̃ ũndrákúndra kú ĩgãŋá ãzi agá, kộpi íꞌdụ́kí lífã suú pẹtị sị́gé, suú vị́nyọ̃ rĩ agá ꞌdãá, kộpi sukí Yẹ́sụ̃ tị gé. 30 Yẹ́sụ̃ kã vị́nyọ̃ ũndrákúndra rĩ mvụụ́, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Tã rĩ dẹẹ́pi ꞌdĩ.” Drị̃ ni ní kúru úlúzú kũlũ, ĩri ní ívé índrí kuzú Múngú drị́gé.

31 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri ꞌbá rĩ pi ní rizú ĩ útúzú rĩ, kãdõ mụụ́ caá drụ̃ ꞌdíni, ĩri adri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã§ vé rizú ụ̃mụ̃ nyazú rĩ. Yãhụ́dị̃ rĩ pi lẽkí ꞌbá ĩ ní gbãá pẹtị alambaku sị́gé ꞌdĩꞌbée ã adrikí caá cĩmgbá ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ku, kộpi zịkí Pĩlátõ tị gé kínĩ ãngáráwá rĩ pi ã ũgbãkí ꞌbá ꞌdĩꞌbée ã kórókó ũŋõó ꞌdĩísĩ rá, kộpi ã ũdrãkí rí mbẽlẽŋá, ã ũtrũkí rí kộpivé ãvũ vũgá. 32 Ãngáráwá rĩ pi ní íꞌdózú ágó ãzi ĩ ní gbãá Yẹ́sụ̃ be trụ́ rĩ ã kórókó ũgbãzú ũŋõzú, vụ́drị̃ ni gé, kộpi ní kpá ãzi rĩ vé rĩ ũgbãzú ũŋõzú. 33 ꞌBo kộpi kâ caá Yẹ́sụ̃ vúgá, kộpi ị́sụ́kí Yẹ́sụ̃ drã gí, kộpi ũgbãkí ĩri ã kórókó fã ũŋõó kuyé. 34 Ãngáráwá ãlu ni ní Yẹ́sụ̃ ã gãrãfã sõzú ọ̃jụ́ sĩ, ãrí, ãzini yị̃ị́ ní ĩfũzú razú ꞌdịzú rụ́ꞌbá ni gé sĩ vũgá nõó. 35 Ágó tã rĩ ndreépi ꞌî mị sĩ rĩ, ũlũ tã rĩ nĩ, tã ĩri ní ũlũú rĩ, ĩri tã áda. Nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, tã ꞌí ní ũlũú ꞌdĩri adri ũnjõ kuyé. Ũlũ tã ꞌdĩri kĩnĩ, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí rí ꞌyozú kínĩ, ĩri tã áda. 36 Tã ꞌdĩꞌbée ngakí ĩ ꞌdíni, tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, “Ícókí ĩrivé fã ũgbãá ŋõó ãluŋáni ku”* ꞌdãri, ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽnĩ. 37 Tã rĩ ãzi ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ ꞌyo kĩnĩ, “Kộpi mị ꞌbã ꞌbá ĩ ní gãrãfã ni sõó ọ̃jụ́ sĩ rĩ ndrezú.”*

Yẹ́sụ̃ vé sị̃ngárá

(Mãtáyo 27:57-61; Mãrákõ 15:42-47; Lúkã 23:50-56)

38 Yõsépã Ãrĩmãtáyõgú rĩ, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi ni, ꞌbo ri tã ꞌí ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ úcícĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ri ꞌo Yãhụ́dị̃ rĩ pi sĩ ụ̃rị̃ sĩ. Mụ Yẹ́sụ̃ vé ãvũ ã tã zịị́ Pĩlátõ tị gé, Pĩlátõ ãꞌyĩ ĩri ní rá. Ĩri ní ãvũ rĩ ꞌdụzú mụzú sị̃zú nĩ. 39 Nĩkõdémã ọ́tụ́ ímụ́pi Yẹ́sụ̃ vúgá ị́nị́ sĩ rĩ ꞌde mụzú Yõsépã vúgá sĩ ĩndĩ, jị ũdu ĩ ní usaá ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ sĩ ni mụzú ꞌí drị́gé sĩ ĩndĩ, ũdu rĩ vé ẹ̃njị̃ngárá ĩri ícó ca kị́lọ̃ pụ̃kụ́ na drị̃ ni tọ̃wụ́ ꞌdíni rá. 40 Ãgõ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée íꞌdụ́kí ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ rĩ ũdãá Yẹ́sụ̃ vé ãvũ rụ́ꞌbá gá sĩ, kộpi íꞌdụ́kí bõngó ãvũ rĩ ã rụ́ꞌbá ĩmũlũzú ãní, sụ̃ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé mẽrẽ rizú ãvũ sị̃zú rĩ tị́nị. 41 Vũrã ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri gbãzú pẹtị alambaku sị́gé rĩ, ĩri ĩnyiŋá ọ́mvụ́ ã gãrã gá, gãkí ꞌbụ́ lũú ụ̃jị́ agá ãvũ sị̃zú ní kú ọ́mvụ́ rĩ agá ꞌdãá, ụ̃jị́ ꞌdãri sị̃kí drĩ ꞌbá ãzi ꞌa ni gé ꞌdãlé kuyé. 42 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri ní adrií ụ́ꞌdụ́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ni rizú ĩ útúzú fũzú ãní ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ sĩ, ãzini ụ̃jị́ ãvũ sị̃zú rĩ ní adrií ĩnyiŋá rĩ sĩ, kộpi áwíkí Yẹ́sụ̃ ri sị̃ị́ ụ̃jị́ rĩ agá ꞌdãgá.

20

Yẹ́sụ̃ vé íngángárá gõzú ídri rú rĩ vé tã

(Mãtáyo 28:1-10; Mãrákõ 16:1-8; Lúkã 24:1-12)

1 Kã mụụ́ adrií Yĩngã sĩ ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, Mãríyã Mãgãdẽlénã ní ꞌdezú mụzú ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdãá, ca mụụ́ ị́sụ́ gũkí írã ĩ ní ꞌbụ́ rĩ ẽ tị ọ̃zụ̃zú rĩ ãmvé gí. 2 Ĩri ní íꞌdózú njuzú mụzú Sị̃mọ́nã Pétẽró vúgá, ãzini Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩípi ĩri ní lẽélẽ rĩ vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Kộpi ꞌdụkí Úpí Yẹ́sụ̃ vé ãvũ ꞌbụ́ rĩ agásĩ gí, ꞌbá nị̃kí kuyé dõ kộpi jịkí ĩri ꞌbãá ngũgá!”

3 Pétẽró pi ní ꞌdezú mụzú Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩípi ĩri ní lẽélẽ rĩ be ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdãá. 4 ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée rikí njuú mụzú ọ́ngụ́ sĩ, ꞌbo ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi ãzi ꞌdĩri ndẽ Pétẽró ri ọ́ngụ́ sĩ rá, nju caá ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdãá drị̃drị̃. 5 Ọ̃vụ̃ ꞌbụ́ rĩ ã ꞌa ọ̃lụ̃ụ́, ị́sụ́ ꞌyéŋá bõngó ĩ ní ãvũ rĩ ã rụ́ꞌbá ĩmũlũzú rĩ ndreé áyu, ꞌbo fi ꞌbụ́ agá ꞌdãá kuyé. 6 Sị̃mọ́nã Pétẽró ĩ ní kuú vúlé rĩ kã caá, fi ꞌbụ́ agá ꞌdãá nĩ, ndre bõngó ĩ ní ãvũ rĩ ã rụ́ꞌbá ĩmũlũzú rĩ, kukí kú ꞌbụ́ agá ꞌdãá áyú. 7 Bõngó ĩ ní Yẹ́sụ̃ ẽ mịlẹ́tị úmbézú rĩ tra ꞌi kú túngú, bõngó ĩ ní ãvũ rĩ ã rụ́ꞌbá ĩmũlũzú rĩ gụ̃ kpá ꞌi kú túngú. 8 Kúru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãzi caápi ꞌbụ́rẹ̃drị̃ gé ꞌdãá drị̃drị̃ rĩ ní kpá fizú ꞌbụ́ agá ꞌdãá, kã bõngó rĩ ndreé, ĩri ní kúru ẹ̃ꞌyị̃zú ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ íngá gõó ídri rú gí. 9 Tã ọ́tụ́ Búkũ Múngú vé rĩ ní ꞌyoó, Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ íngá gõ ídri rú rá ꞌdĩri fi kộpi drị̃gé ꞌdãá kuyé.

Yẹ́sụ̃ iꞌda ꞌi Mãríyã Mãgãdẽlénã ẹndrẹtị gé

(Mãrákõ 16:9-11)

10 Kúru Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní ꞌdezú mvizú gõzú ꞌbẹ̃tị́, 11 ꞌbo Mãríyã áwí ívé rĩ rií ngoó vũrã ãvũ sị̃zú rĩ gé ꞌdãá. Ĩri ní ọ̃vụ̃zú ꞌbụ́ rĩ ã ꞌa ọ̃lụ̃zú, 12 ĩri ní mãlãyíkã ị̃rị̃ ni pi ndrezú ꞌbụ́ agá ꞌdãá, kộpi úsúkí ĩ kú bõngó imve imve ni pi sĩ, kộpi úríkí kuú ꞌbụ́ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri sị̃zú rĩ agá ꞌdãá, ãzi rĩ drị̃gélé sĩ, ãzi rĩ pápálésĩ.

13 Mãlãyíkã rĩ pi ní Mãríyã ri zịzú kínĩ, “Ũkú ꞌdĩri, mi ri ngo ãsĩ?”

Mãríyã ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌDụkí Úpí mávé rĩ mụzú gí, á nị̃ kuyé, dõ jịkí ĩri mụụ́ ꞌbãá ngũgá.” 14 Mãríyã ní kúru ꞌi újázú ãngũ údrézú ꞌî gãrã gá sĩ, ndre Yẹ́sụ̃ tu pá kuú ꞌdãá, ꞌbo nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá rĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi ꞌdíni kuyé.

15 Yẹ́sụ̃ ní ĩri zịzú kĩnĩ, “Ũkú ꞌdĩri, mi ri ngo ãsĩ? ꞌBá mí ní rií ndãá rĩ ãꞌdi ꞌi?”

Mãríyã ụ̃sụ̃ ꞌbá rĩ ọ́mvụ́ ꞌdị́pa ꞌi. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, ꞌí ꞌdụ dõ ãvũ rĩ mụzú nõósĩ mi ꞌi, ꞌí lũ má ní vũrã mí ní ĩri jịzú mụzú ꞌbãzú rĩ, mâ mụ rí ãvũ rĩ ị́sụ́ ndreé bẽsĩnĩ.”

16 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mãríyã!”

Mãríyã ní ꞌi újázú ãngũ ndrezú Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú Ẽbérẽ tị sĩ kĩnĩ, “Rãbónĩ,” ífífí ni “Ímbápi.”

17 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Lẽ mî úló mâ rụ́ꞌbá ku, má újá drĩ ma gõó má Ẹ́tẹ́pị vú ꞌdãá kuyé, ꞌí mụ lũú má ẹ́drị́pị́ị ní, ꞌí ꞌyo, ‘Ma ri ma újá gõ má Ẹ́tẹ́pị Múngú vúgá, ĩri kpá ĩmi Ẹ́tẹ́pị, ĩri kpá ĩmivé Múngú.’ ”

18 Mãríyã Mãgãdẽlénã ní ꞌdezú mụzú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãlé, ũlũ kộpi ní kĩnĩ, “Á ndre Úpí ri gí.” Mãríyã ní tã Úpí ní ꞌyoó ꞌí ní rĩ ũlũzú kộpi ní.

Yẹ́sụ̃ iꞌda ꞌi ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé

(Mãtáyo 28:16-20; Mãrákõ 16:14-18; Lúkã 24:36-49)

19 Kã mụụ́ adrií Yĩngã sĩ ũndrésĩ, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi úmúkí ĩ vũrã ãlu gé, kộpi fikí úrí jó agá, kộpi ụ̃pị̃kí kẹ̃ẹ́tị rĩ pi cí, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ri ꞌo ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá ambugu Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ pi sĩ. Yẹ́sụ̃ ímụ́ pá tuú kộpi ãsámvú gé, ꞌyo kộpi ní kĩnĩ, “Tãkíri ã adri ĩmi be!” 20 Kã tã rĩ átá kộpi ní ꞌdíni, ĩri ní ãzó bílé ꞌí drị́gé, ãzini ꞌî gãrãfã gá rĩ sẽzú ndrezú kộpi ní. ꞌBá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi adrikí ãyĩkõ sĩ kộpi ní Úpí ri ndreé rĩ sĩ.

21 Yẹ́sụ̃ gõ ꞌyoó kộpi ní dị̃ị́ kĩnĩ, “Tãkíri ã adri ĩmi be. Á lẽ ĩmi pẽé mụzú sụ̃ má Ẹ́tẹ́pị ní ma ĩpẽé rĩ tị́nị.” 22 Yẹ́sụ̃ ní ẹ̃vị̃vị̃ vuzú kộpi drị̃gé, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Índrí Uletere rĩ ã adri ĩmi be. 23 Ĩmi trũkí dõ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá, Múngú ri kộpi trũ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá, ĩmi trũkí dõ kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ kuyé, Múngú trũ kộpi ku.”

Yẹ́sụ̃ iꞌda ꞌi Tómã ẹndrẹtị gé

24 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãlu rụ́ ni Tómã Dĩdímã ꞌi, Yẹ́sụ̃ kã ícá kộpi ãsámvú gé, Tómã ri ọ̃gụ̃pị́ị ãsámvú gé ꞌdãáyo. 25 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ ní lũzú ĩri ní kínĩ, “ꞌBá ndrekí Úpí ri rá!”

ꞌBo ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Á ndre dõ mũsũmárĩ vé bị́lẹ́mị ĩ ní Yẹ́sụ̃ ẽ drị́ gbãzú rĩ mâ mị sĩ kuyé, ãzini má úló dõ mẹ́mẹ́rị́kọ́ rĩ mâ drị́ sĩ kuyé, ãzini á ꞌbã dõ mâ drị́ bị́lẹ́mị gãrãfã ni gé rĩ úlózú kuyé, má ícó tã ꞌdĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́ ku.”

26 Ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ ã vụ́drị̃ gé, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi úmúkí ĩ gõó mụụ́ adrií trụ́ jó agá, Tómã ri kộpi ãsámvú gé ꞌdãlé ĩndĩ. Kộpi ụ̃pị̃kí kẹ̃ẹ́tị rĩ pi cí, ꞌbo Yẹ́sụ̃ ímụ́ fií adrií kộpi ãsámvú gé ꞌdãlé, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Tãkíri ã adri ĩmi be.” 27 Yẹ́sụ̃ ní kúru ꞌyozú Tómã ní kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌbã mî drị́ mváŋá ꞌdĩgé, ꞌí ndre mâ drị́ ágélé, mí ísú mî drị́, mí úló mâ gãrãfã ãní. Lẽ mívé yị̃kị̂ ã awa ꞌi ị̃rị̃ ku, lẽ mí ẹ̃ꞌyị̃ ma.”

28 Tómã ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Mi Úpí mávé ni, mi kpá Múngú mávé ni!”

29 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mí ẹ̃ꞌyị̃ ma mí ní mâ rụ́ꞌbá ndreé gí rĩ sĩ? ꞌBá ma ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá, mâ rụ́ꞌbá ndreꞌbá kuyé rĩ pi vé ãyĩkõ ri ímụ́ aga rá.”

30 Yẹ́sụ̃ nga tã ãyãzú ãyãyã ní pi kárákará, ĩrivé ꞌbá ĩri pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ndrekí rá. Tã ãyãzú ãyãyã ĩri ní ꞌoó rĩ pi ụrụkọꞌbée sĩkí búkũ nõri agá kuyé. 31 ꞌBo sĩkí tã ꞌdĩꞌbée, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí rí ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri Kúrísítõ, ĩri Mvá Múngú vé ni, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí dõ ĩri gí, ĩmi ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá.

21

Yẹ́sụ̃ gõ ꞌi iꞌdaá dị̃ị́

1 Yẹ́sụ̃ gõ índré ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé dị̃ị́ yị̃ị́ bãlãlã Tị̃bẹ́rị̃yã ã gãrã gá ꞌdãá. Tã rĩ nga ꞌi ꞌdíni. 2 Sị̃mọ́nã Pétẽró pi, Tómã Dĩdímã be, Nãtãnãyélẽ íngápi Kánã gálésĩ ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá rĩ be, Zẽbẽdáyõ ẹnjịpị́ị ị̃rị̃ rĩ pi be, ãzini ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ ị̃rị̃ ni pi be, úmúkí ĩ vũrã ãlu gé. 3 Sị̃mọ́nã Pétẽró ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Á lẽ mụụ́ ị̃ꞌbị́ ꞌbeé.”

Kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “ꞌBá lẽkí mụụ́ ĩndĩ.” Kộpi ní ꞌdezú fizú kũlúmgba agá, mụzú ị̃ꞌbị́ ꞌbengárá gá, ꞌbo ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, kộpi ꞌbekí ị̃ꞌbị́ ãluŋáni kuyé.

4 Kã mụụ́ adrií ụ̃ꞌbụ́tị kụ̃nị̃kụ̃nị̃, Yẹ́sụ̃ mụ pá tuú kuú yị̃ị́ tị gé ꞌdãá, ĩrivé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi nị̃kí ámá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá rĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi ꞌdíni kuyé.

5 Yẹ́sụ̃ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Mávé ũndĩ rĩ pi, ĩmi íꞌbékí tró ị̃ꞌbị́ kuyé?”

Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, “ꞌBá íꞌbékí ãluŋáni kuyé.”

6 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbekí ĩmivé ímbá rĩ pi kũlúmgba rĩ vé wọ̃ọ́kọ̃ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gélé rú rĩ gé, ĩmi ícó ị̃ꞌbị́ ꞌbe rá.” Kộpi kâ ímbá rĩ ꞌbeé, sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó rĩ tị́nị, kộpivé ímbá rĩ ẹ̃njị̃ lĩlĩ, kộpi ícókí ísé bã ku, ãꞌdiãtãsĩyã ị̃ꞌbị́ rĩ pi tõkí ĩ ímbá rĩ agá ꞌdãá kárákará.

7 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãlu Yẹ́sụ̃ ní lẽé agaá rá rĩ ní ꞌyozú Pétẽró ní kĩnĩ, “ꞌBá rĩ Úpí ꞌi.” Sị̃mọ́nã Pétẽró kã yịị́ ꞌyozú kínĩ, “ꞌBá rĩ Úpí ꞌi,” ĩri ní ívé bõngó ꞌí ní trũú ꞌbãá kuú vũgá rĩ íꞌdụ́zú akozú ꞌî rụ́ꞌbá gá, ĩri ní wazú ꞌdezú yị̃ị́ agá ꞌdãá. 8 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi sõkí ĩvé kũlúmgba rĩ mụụ́ pá tuú yị̃ị́ tị gé ꞌdãá, íꞌdózú kũlúmgba rĩ ã rụ́ꞌbá gá ꞌdĩgé, cazú yị̃ị́ tị gé ꞌdãá, ĩ ọvụ ca pá ã ꞌa mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu. Kộpi ní ĩvé ímbá rĩ ísézú ị̃ꞌbị́ be agá tré. 9 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ ísị́ kũlúmgba rĩ agásĩ, kộpi ị́sụ́kí ũdẽkí ãcí kuú ꞌdãá, ꞌbãkí ị̃ꞌbị́ úzó ãní, ãzini ꞌbãkí pánga gãrã ni gé.

10 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi íjị́kí ị̃ꞌbị́ ĩmi ní ꞌbeé sâŋá ꞌdĩri sĩ rĩ pi ã ụrụkọ ímụ́zú nõó.”

11 Sị̃mọ́nã Pétẽró ní tụzú fizú kũlúmgba agá, ĩri ní ímbá rĩ ísézú ímụ́zú yị̃ị́ tị gélé rú, ị̃ꞌbị́ ãꞌyĩ ꞌa ni gé mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ drị̃ na, ị̃ꞌbị́ kárákará ꞌdĩꞌbée sĩ, ímbá rĩ uce kuyé. 12 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi ímụ́kí, ꞌbâ nyakí ínyá.” ꞌBo ụ̃rị̃ sĩ, ꞌbá ãzi zịị́pi ꞌyoópi kínĩ, ꞌbá rĩ ãꞌdi ꞌi yã ꞌdíni ꞌdãáyo, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá rĩ Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌi. 13 Yẹ́sụ̃ ní kúru ímụ́zú, ĩri ní pánga rĩ íꞌdụ́zú sẽzú kộpi ní. Vụ́drị̃ ni gé, ĩri ní kpá ị̃ꞌbị́ rĩ íꞌdụ́zú sẽzú kộpi ní. 14 ꞌDĩri nóni vú na ni Yẹ́sụ̃ ní ꞌi iꞌdazú ívé ꞌbá ꞌî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, ĩri ní íngázú gõó ídri rú rĩ ã vụ́drị̃ gé rĩ.

Yẹ́sụ̃ pi vé tã Pétẽró be rĩ

15 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ ínyá rĩ nyaá dẹẹ́, Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Sị̃mọ́nã Pétẽró ní kĩnĩ, “Sị̃mọ́nã Yũwánĩ ã mvá rĩ, ꞌí lẽ nyo ma mí ọ̃gụ̃pị́ị ꞌdĩꞌbée agaá rá?”

Pétẽró ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Úpí, mí nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, á lẽ mi agaá rá.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mí úcé mávé kãbĩlõ anji rĩ pi múké.”

16 Yẹ́sụ̃ gõ tã rĩ ẹndịị́ ꞌyoó dị̃ị́ kĩnĩ, “Sị̃mọ́nã Yũwánĩ ã mvá rĩ, ẹ̃ndẹ́pị ꞌí lẽ nyo ma rá?”

Sị̃mọ́nã ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Úpí, mí nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, á lẽ mi rá.”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mí ũtẽ mávé kãbĩlõ rĩ pi múké.”

17 Vú na ni gé, Yẹ́sụ̃ gõ ꞌyoó Sị̃mọ́nã ní kĩnĩ, “Sị̃mọ́nã Yũwánĩ ã mvá rĩ, ꞌí lẽ nyo ma rá?”

Pétẽró gõ adrií ĩzãngã sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ ní ꞌi zịị́ caá vú na kínĩ, “ꞌÍ lẽ ma rá yã” rĩ sĩ. Ĩri ní kúru ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kĩnĩ, “Úpí, mí nị̃ rá, á lẽ mi ambamba!”

Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mí úcé mávé kãbĩlõ rĩ pi múké. 18 Áda ádarú á ꞌyo mí ní ꞌdíni, mí ní drĩ ọ́tụ́ adrizú kẹ̃rị́ŋá rú rĩ gé, mi ri bõngó mívé rĩ úsú mî rụ́ꞌbá gá mî drị́ sĩ nĩ, mi mụ vũrã mí ní lẽé mụụ́ rĩ gé. ꞌBo ꞌí dẽ dõ gí, mi mî drị́ ãdrõ vũrã ãlu gé, ꞌbá ãzi ri ímụ́ mi rụ, ĩri mî drị́ úmbé, ĩri ímụ́ mi jị mụzú vũrã mí ní lẽé ku ni gé.” 19 Yẹ́sụ̃ ꞌyo tã rĩ ꞌdíni lũzú kínĩ, lẹ́tị Pétẽró ní ímụ́zú drãzú rĩ, ĩri sẽ ĩ ímụ́ Múngú ri íngú ãní rá. Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Pétẽró ní kĩnĩ, “Mí ũbĩ mâ pámvú!”

ꞌBá Yẹ́sụ̃ vé lẽélẽ rĩ

20 Pétẽró újá ꞌi ãngũ úndré ꞌî gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, ĩri ní Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ãlu Yẹ́sụ̃ ní lẽélẽ rĩ ndrezú, ĩri ri ímụ́ ĩ vụ́drị̃ gé sĩ, ꞌbá ꞌdĩri úrípi Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá ĩnyiŋá ínyá tị gé ꞌyoópi, “Úpí, ꞌbá lẽépi mî ũli ꞌbeépi rĩ ãꞌdi ꞌi rĩ ꞌi?” 21 Pétẽró kã ágó rĩ ndreé, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kĩnĩ, “Úpí, mí ụ̃sụ̃ tã ágó ꞌdĩri drị̃gé íngóni?”

22 Yẹ́sụ̃ ní újázú Pétẽró ní kĩnĩ, “Á lẽ dõ ágó ꞌdĩri ã adri ídri rú cĩmgbá má ní ícázú rĩ gé, adri mî tã kuyé. Á ꞌyo mí ní ꞌdíni, lẽ mî ũbĩ mâ pámvú.” 23 Tã ꞌdĩri ayi mụzú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi vúgá sĩ kínĩ, ágó Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi ꞌdĩri ícó drãá ku. ꞌBo tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó rĩ adri ꞌyozú kínĩ, ágó rĩ drã ku yã ꞌdíni ku, Yẹ́sụ̃ kĩnĩ, “Á lẽ dõ ágó ꞌdĩri ã adri ídri rú cĩmgbá ụ́ꞌdụ́ má ní ícázú rĩ gé, adri mî tã kuyé?”

24 Ágó ꞌdĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi rĩ ꞌi, ndre tã ꞌdĩꞌbée ꞌî mị sĩ, sĩ kpá tã rĩ nĩ, ꞌbá nị̃kí rá tã Yẹ́sụ̃ vé ĩri ní ndreé ꞌî mị sĩ ꞌdĩꞌbée, ĩri tã áda.

25 Yẹ́sụ̃ ꞌo tã kárákará. Ã sĩkí té dõ tã rĩ pi céré rá, vũrã ĩ ní búkũ rĩ pi ꞌbãzú rĩ ícó té caá ku.

* 1:6 1:6 Yũwánĩ: Yũwánĩ ꞌdĩri bãtízĩmũ sẽépi rĩ.

† 1:17 1:17 Mósẽ: Yõsépã kã drãá gí, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ꞌbã anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẹ̃zị́ ngaá tụ́gẹ̃rị̃ rú caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (400). Kúru Múngú ní Mósẽ ri ĩpẽzú ímụ́zú anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ. Múngú sẽ tãị́mbị́ rĩ Mósẽ ní, ã lũ anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, sẽzú ĩ ní tãị́mbị́ rĩ zịzú tãị́mbị́ Mósẽ vé ni ãní. Tịkí Mósẽ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (1,400), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 2-24.

‡ 1:17 1:17 Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ: Rụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌdĩri vé ífífí, Múngú ri ꞌbâ paápi rĩ. Kúrísítõ ri ꞌbá ĩ ní ũdu dãá drị̃ ni gé rĩ, lũzú kínĩ Múngú ĩpẽ ĩri adrií ꞌbãgú rú. Ẽbérẽ tị sĩ Kúrísítõ ri ĩ zị Mãsíyã. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:41.

§ 1:19 1:19 Atala rĩ pi: ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé, ꞌyéŋá átálágú ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá nĩ. Atala rĩ pi ri ĩfũ úyú Lẹ́vị̃ vé rĩ agá.

* 1:19 1:19 Lẹ́vị̃: Atala Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé rĩ ãrẽvú céré íbíkí ĩfũú úyú Lẹ́vị̃ vé rĩ agá.

† 1:21 1:21 Ẽlíyã: Ẽlíyã ri nẹ́bị̃, Múngú ꞌdụ ĩri mụzú ꞌbụ̃ gé ídri rú, drã kuyé. Tịkí ĩri ãkũdẽ ílí rĩ ca mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ úrõmĩ (900), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 ꞌBãgú 17-21; 2 ꞌBãgú 1-3.

‡ 1:21 1:21 Nẹ́bị̃ rĩ: Kộpi rikí átá nẹ́bị̃ Mósẽ ní ꞌyoó ĩri ímụ́ rá rĩ vé tã sĩ. Nẹ́bị̃ Mósẽ ní ꞌyoó ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ ꞌi. ꞌÍ lã Dẽtõrõnómẽ 18:15-18; Yũwánĩ 6:14; Ẹ̃zị́ 3:22-23; Ẹ̃zị́ 7:37.

§ 1:23 1:23 Nẹ́bị̃: Múngú ri ívé tã átá nẹ́bị̃ rĩ pi ní, kộpi kúru ĩrivé ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní.

* 1:23 1:23 Ĩsáyã 40:3

* 1:24 1:24 Fãrụ́sị̃: Fãrụ́sị̃ rĩ pi ngúlúmũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rụꞌbá tị́tị́ rĩ pi. Kộpi ꞌdụkí índrí rĩ pi vé tã, ãzini mãlãyíkã rĩ pi vé tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 23:8.

† 1:25 1:25 Bãtízĩmũ: Ĩ ri ꞌbá rĩ pi ní bãtízĩmũ sẽ lũzú kínĩ, kộpi újákí ẹ́sị́ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ gí, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri gí.

‡ 1:29 1:29 Kãbĩlõ Mvá: Múngú sẽ tãị́mbị́ Mósẽ ní kĩnĩ, ꞌbá rĩ pi ã zãkí kãbĩlõ Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ã trũkí rí kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. Sẽ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú Kãbĩlõ Mvá Múngú vé ni ãní, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ĩpẽ ĩri ímụ́ drãá ꞌbávé ũnjĩkãnyã ũjĩí. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-28; Mãrákõ 14:12; Lúkã 22:7; 1 Kõrínítõ 5:7; 1 Pétẽró 1:19.

§ 1:33 1:33 Índrí Uletere rĩ: Índrí Uletere rĩ Índrí Múngú vé ni. Búkũ Múngú vé rĩ kĩnĩ, Ẹ́tẹ́pị ri Múngú ꞌi, ĩrivé mvá Yẹ́sụ̃ ri Múngú ꞌi, ãzini Índrí Uletere rĩ Múngú ꞌi. Ẹ́tẹ́pị ri, Mvọ́pị ri, ãzini Índrí Uletere rĩ, kộpi Múngú ãlu. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:1-18; Yũwánĩ 8:41-42; Ẹ̃zị́ 5:3-4.

* 1:42 1:42 Rụ́ Pétẽró, ãzini Kéfã ꞌdĩri vé ífífí írã.

† 1:45 1:45 Nẹ́bị̃: Múngú ri ívé tã átá nẹ́bị̃ rĩ pi ní, kộpi kúru ĩrivé ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní.

‡ 1:51 1:51 Mãlãyíkã rĩ pi: Mãlãyíkã rĩ pi índrí, kộpi ri adri Múngú be ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé, kộpi rụ́ꞌbá ãkó. Múngú ri sâ ãzi sĩ kộpi ĩpẽ ímụ́ vũ drị̃gé nõó ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ívé rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní.

§ 1:51 1:51 ꞌBá Mvá: Yẹ́sụ̃ zị ꞌi ꞌBá Mvá lũzú kínĩ, ꞌi Kúrísítõ ꞌi, ꞌi mãlũngã rĩ rụ mụzú nyonyo. ꞌÍ lã Dãnyélẽ 7:13-14.

* 1:51 1:51 Íꞌdóngárá 32:22-32

* 2:13 2:13 Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ọ́tụ́ ẹlịzú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé jó rĩ pi tị gé sĩ Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá rĩ vé tã ígá. Ọ́tụ́ kộpi ẹ́ꞌbị́pị́ị ũbẽkí kãbĩlõ ã ãrí ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ, sẽ Múngú úꞌdị́ kộpi kuyé. Múngú úꞌdị́ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé kãbĩlõ ãrí ũbẽꞌbá ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ kuyé rĩ pi vé anji ãgõ kãyú rĩ pi ũdrãá ꞌbá ãlu ãlu vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé sĩ rá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-28; Mãtáyo 26:2; Mãrákõ 14:1; Lúkã 2:41; Yũwánĩ 2:13; Ẹ̃zị́ 12:4; 1 Kõrínítõ 5:7; Ẽbérẽ 11:28.

† 2:14 2:14 Jó Múngú vé rĩ: Jó Múngú vé rĩ ꞌyéŋá ãlukúta Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá. Atala rĩ pi ꞌyéŋá ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó rĩ agá ꞌdãá nĩ, sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Múngú ri dị̃ Vũrã Uleteretere rĩ gé, Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá.

* 2:17 2:17 Sãwụ́mã 69:9

* 3:14 3:14 Aya údé ị̃nị̃ rú rĩ: Múngú ꞌyo Mósẽ ní kĩnĩ, mí údé aya ufuú ị̃nị̃ rú, ꞌí ꞌbã pẹtị sị́gé, mí inga pẹtị rĩ ĩdrẽé ụrụ, ị̃nị̃ ga dõ ꞌbá ãzi, ã ndre rí aya mí ní údé ị̃nị̃ rú ꞌdĩri, ẽ ídrí rí ãní. Kãlãfe 21:4-9.

* 4:3 4:3 Yẹ́sụ̃ fũ ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agásĩ: Yẹ́sụ̃ fũ ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agásĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Fãrụ́sị̃ rĩ pi ꞌbãkí ãꞌyã ẹ̃zị́ ĩri ní ngaá rĩ ã tã sĩ.

† 4:5 4:5 Yõkóbũ: Yõkóbũ ri Ãbũrámã mvọ́pị Ĩsákã vé mvá, ĩri anji be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, Múngú újá rụ́ ni zịị́ Ĩsẽrélẽ, úyú ĩrivé rĩ zịkí anji Ĩsẽrélẽ vé ni. Sâ Yẹ́sụ̃ vé rĩ gé, zịkí kộpi Yãhụ́dị̃. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 25-50.

‡ 4:5 4:5 Yõsépã: Yõsépã ri Yõkóbũ vé mvá ĩri ní lẽélẽ rĩ, ẹ́drị́pị́ị sẽkí ĩri jeé tụ́gẹ̃rị̃ rú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ gé. Múngú sẽ ĩri ícá ãmbúgú, ko ívé ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã mụụ́ adrií ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá nĩ. Sâ ꞌdãri gé, ẹ̃bị́rị́ ꞌde caá ílí ẹ́zị̂rị̃. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 30-50.

* 5:4 5:4 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 4 agá ꞌdĩri, búkũ Yũwánĩ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Yũwánĩ vé vúlé rĩ agá rá.

† 5:9 5:9 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ: Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rizú uvuzú rĩ, ãzini kộpi ní rizú Múngú ri zịzú rĩ. Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri vé tã ígá kínĩ, Múngú gbi ꞌbụ̃ pi vũ be nĩ, ãzini Múngú pa ĩ adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ nĩ. Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, ꞌbo Kẹ̃lị̃kọ́ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ázíyá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 20:8-11; Dẽtõrõnómẽ 5:12-16.

* 6:7 6:7 Mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ rĩ: ꞌBá rĩ nga dõ ẹ̃zị́ ụ́ꞌdụ́ ãlu, ĩ ꞌbá rĩ ũfẽ mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãlu ni sĩ.

† 6:10 6:10 Ãgõ: Lãkí ũkú rĩ pi anjiŋá rĩ pi be kuyé.

‡ 6:19 6:19 Máyĩlĩ: ꞌBá ri ícó ẹ̃cị̃ tu ca máyĩlĩ na sâ ãlu agá.

§ 6:31 6:31 Mánã: Mánã ri ãnyãngã Múngú ní ĩsẽé ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní rĩ. Ĩsẽ sâ kộpi ní adrizú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá ílí pụ̃kụ́ sụ rĩ gé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 16:1-36.

* 6:31 6:31 Wụ̃ngárá 16:4; Nẽmáyã 9:15; Sãwụ́mã 78:24-25

* 6:45 6:45 Ĩsáyã 54:13

* 6:59 6:59 Jó Múngú ri Zịzú rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi kárákará kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ ãndíãndí, kộpi ri ĩ úmú Búkũ Múngú vé rĩ lã, ãzini kộpi ri Múngú ri ị̃njị̃ Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé.

† 6:70 6:70 Ĩri ãdróko: ꞌBá ãlu Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ĩri ãdróko ꞌdĩri vé ífífí, ĩri ꞌbá ãdróko ní rií drị̃ ni koó tã ꞌongárá gá ni.

* 7:2 7:2 Ụ̃mụ̃ ĩ ní Nyaá Gãkũ rĩ pi agá rĩ: Ílí ãlu ãlu agá, ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, Yãhụ́dị̃ rĩ pi rikí adrií gãkũ rĩ pi agá Yẹ̃rụ́sãlémã gá, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá. Ílí pụ̃kụ́ sụ ọ́tụ́ kộpi ẹ́ꞌbị́pị́ị rikí adrií gãkũ rĩ pi agá ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá, kộpi rikí ílí pụ̃kụ́ sụ ĩ ní adrizú gãkũ rĩ pi agá ꞌdãri ígá. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 23:39-43.

† 7:20 7:20 Índrí ũnjí: Ĩri ándúrú mãlãyíkã Múngú vé rĩ pi vé ãzi ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ŋõ tãị́mbị́ Múngú vé rĩ, Sãtánã ri kộpivé ãmbúgú. Múngú ídró kộpi ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, kộpi gõkí ufuú índrí ũnjí, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ní ĩzãngã sẽ vũ drị̃gé nõgó. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

‡ 7:22 7:22 Tã ĩ ní ágélé ẽ tị úlị́zú rĩ: Múngú lũ Ãbũrámã ní kĩnĩ, anji ãgõ Ãbũrámã vé rĩ pi adrikí dõ caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ gí, lẽ ã úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị rá, lũzú kínĩ, kộpi anji Múngú vé ni. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17:9-14.

§ 7:37 7:37 Ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ ụ̃mụ̃ nyazú rĩ gé, atala rĩ pi yị̃ị́ ĩbẽ, kộpi jị Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, Múngú ri íngúzú, Múngú ní yị̃ị́ sẽé ĩ ẹ́ꞌbị́pị́ị ní rĩ sĩ. ꞌBá rĩ pi kpá ímụ́ Múngú ri íngú tãkíri ĩri ní ímụ́ sẽé ĩ ní rĩ sĩ ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ pi gé. Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ nyazú rĩ vé ụ̃dụ̃ gé, atala rĩ pi jịkí yị̃ị́ Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá ku. ꞌBo ꞌbá rĩ pi ri Múngú ri íngú ãngũ Múngú ní sẽé ĩ ní adrizú ꞌa ni gé rĩ sĩ. Ãngũ ꞌdĩri agá, yị̃ị́ rĩ pi ambamba, ãzini Múngú sẽ ngá kộpi ní lẽé rĩ pi ãrẽvú céré rá. Ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé ꞌdãri rĩ gé, Yẹ́sụ̃ kĩnĩ, “ꞌBá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ ma rá, yị̃ị́ ídri sẽépi ꞌdĩri ímụ́ ídị́ ĩfũ ĩri ẽ ẹ́sị́ agásĩ.”

* 7:40 7:40 Nẹ́bị̃ rĩ: Kộpi rikí átá nẹ́bị̃ Mósẽ ní ꞌyoó ĩri ímụ́ rá rĩ vé tã sĩ. Nẹ́bị̃ Mósẽ ní ꞌyoó ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ ꞌi. ꞌÍ lã Dẽtõrõnómẽ 18:15-18; Yũwánĩ 6:14; Ẹ̃zị́ 3:22-23; Ẹ̃zị́ 7:37.

† 7:42 7:42 Dãwụ́dị̃: Múngú ĩpẽ Dãwụ́dị̃ ri adrií ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé ni, ẹzị kĩnĩ, ꞌbãgú úꞌdí ri ímụ́ ĩfũ ĩrivé úyú agá, ĩri mãlũngã rĩ rụ mụzú ꞌdániꞌdáni, ꞌbãgú rĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌi. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 132:11-12; Ẹ̃zị́ 2:30. Tịkí Dãwụ́dị̃ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu (1,000) gí, ílí ꞌdãri gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri kuyé. ꞌÍ lã 2 Sãmũélẽ 5:2; Míkã 5:2; Mãtáyo 2:1; Lúkã 2:1-6.

‡ 7:42 7:42 Tịkí Yẹ́sụ̃ ri Bẽtẽlémẽ gá, úyú Dãwụ́dị̃ vé rĩ agá. ꞌÍ lã Lúkã 2:4-7; Mãtáyo 2:1-6.

§ 7:53 7:53 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 7:53-8:11 agá ꞌdĩꞌbée, búkũ Yũwánĩ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Yũwánĩ vé vúlé rĩ agá rá.

* 8:33 8:33 Ãbũrámã: Múngú zị Ãbũrámã ri kĩnĩ, ã ku ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ã ku ívé ãngũ, ã ꞌde mụụ́ ãngũ ãzi úꞌdí ni gé. Ãbũrámã ri ẹ́ꞌbị́pị Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, tịkí ĩri ílí élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ (1,800) gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 12-25.

† 8:44 8:44 Ãdróko: Ãdróko vé rụ́ Sãtánã ꞌi, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, gã tã Múngú vé ri ꞌdụgá ngagá sĩ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé. Múngú ídró ãdróko ri índrí ũnjí rĩ pi be ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ nĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

* 9:16 9:16 Ĩri ri ẹ̃zị́ nga ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé: Múngú ꞌyo kộpi ní kĩnĩ, kộpi ã ngakí ẹ̃zị́ ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ku. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 20:8-11.

* 9:24 9:24 Yósũwã 7:19

† 9:39 9:39 Tã lị: Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌbá rĩ pi ímbá vũ drị̃gé nõgó, ꞌbá ụrụkọꞌbée gãkí ĩri sĩ, sẽzú úmvúlésĩ ĩ ímụ́ tã lị kộpi drị̃gé.

* 10:22 10:22 Ụ̃mụ̃ ãmbúgú Jó Múngú vé rĩ fizú rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri ígá ꞌbãgú Gị̃rị́kị̃ rĩ pi vé rĩ ní ĩvé Jó Múngú vé rĩ izaá ãzãvũ rú rĩ sĩ. Yụ́dã Mákãbẽ dro ꞌbãgú rĩ Jó Múngú vé rĩ agásĩ ãmvé, gõ Jó Múngú vé rĩ údé ícá uletere. Tã ꞌdĩri nga ꞌi ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ (170) gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé.

† 10:22 10:22 Lókí kílóngóro vé rĩ: Ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ gé ꞌdãá, lókí kílóngóro vé rĩ gé, ẹ̃cị̃ tungárá ũkpó ũkpó, ãꞌdiãtãsĩyã yị̃ị́gọ́ ri ꞌdị ambamba, sẽ ãngũ rĩ igbe igbe.

* 10:34 10:34 Sãwụ́mã 82:6

* 11:16 11:16 Dĩdímã: Rụ́ Dĩdímã ꞌdĩri vé ífífí ẹ̃tị́.

† 11:47 11:47 ꞌBá tã lịꞌbá rĩ pi: Átálágú ãmbúgú rĩ, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, drị̃koma rĩ pi, kộpi ri ĩ úmú tã Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ lị.

‡ 11:49 11:49 Átálágú ãmbúgú rĩ: Átálágú ãmbúgú rĩ ndẽ atala rĩ pi céré, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ꞌyéŋá fi Jó Múngú vé rĩ agá Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá nĩ, ĩri fi vú ãlu ílí ãlu agá. Ĩri ãrí rọ̃bọ̃ŋọ̃ vé rĩ jị ũnjĩkãnyã ũjĩzú. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16; Ẽbérẽ 9.

* 12:8 12:8 Ĩmi ícó adri ꞌbá ngá ãkó rĩ pi be rá: Tã ꞌdĩri vé ífífí lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi úmvúlésĩ ícó ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ẽ ĩzã ko rá.

† 12:13 12:13 ꞌBá ímụ́pi Úpí ã rụ́ sĩ rĩ: ꞌBá ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ ꞌi.

* 12:13 12:13 Sãwụ́mã 118:25-26

‡ 12:15 12:15 Sĩónã: Sĩónã ri ĩ kpá zị Yẹ̃rụ́sãlémã.

* 12:15 12:15 Zãkãríyã 9:9

§ 12:25 12:25 ꞌBá rĩ ꞌdụ dõ ídri rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ã tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, ícó úmvúlésĩ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ ku: Tã ꞌdĩri vé ífífí, ꞌbá rĩ gã dõ Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩgá sĩ, ꞌî ị́sụ́ rí ngá múké vũ drị̃gé nõgó ãní, ícó ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ ku.

* 12:38 12:38 Ĩsáyã 53:1

* 12:40 12:40 Ĩsáyã 6:10

* 13:18 13:18 Sãwụ́mã 41:9

* 13:27 13:27 Sãtánã: Sãtánã ri ãdróko, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, gã tã Múngú vé rĩ ꞌdụgá ngagá sĩ, Múngú ídró ĩri ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

* 15:1 15:1 Pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ꞌdụkí pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ ã tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, kộpi ri ũꞌa ni zo vị́nyọ̃ sụ́ rú. Múngú ĩpẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi adrií ꞌbá ívé ni, kộpi ã adrikí rí sụ̃ pẹtị vị́nyọ̃ vé Múngú ní saá ꞌaápi ũꞌa be rĩ tị́nị. Nãpí pẹtị vị́nyọ̃ vé ꞌdĩri, sẽ ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi be nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ Yẹ́sụ̃ ri ĩvé tã átá. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 80:8-16; Ĩsáyã 5:1-7; Yẽrẽmíyã 2:21; Mãtáyo 21:33-46; Mãrákõ 12:1-12; Lúkã 20:9-19.

* 15:25 15:25 Sãwụ́mã 35:19; 69:4

* 18:1 18:1 Õlívẽ: Pẹtị õlívẽ vé rĩ, ĩri ꞌa ũꞌa be, ĩ ícó nya rá, ĩ ĩrivé ũꞌa zo ũdu rú, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri tị́bị́ áꞌdí ũdu rĩ sĩ, ãzini kộpi ri tõ lámbã agá, ãcí ꞌyũzú ãní.

† 18:12 18:12 Ũgalaku ãmbúgú ãngáráwá rĩ pi vé rĩ: Ĩri ãngáráwá élĩfũ ãlu rĩ pi ẽ drị̃ koópi ni.

* 19:12 19:12 ꞌBãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ: Ĩri ꞌbãgú ãmbúgú ꞌbãgú ãngũ ãndíãndí rĩ pi agá rĩ pi drị̃gé, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ drị̃gé, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ drị̃gé, ãzini ãngũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ drị̃gé. ꞌBá Rómã vé rĩ pi ĩvé ꞌbãgú ãmbúgú rĩ zị ĩvé tị sĩ Kãyísárã.

* 19:14 19:14 Wụ̃ngárá 12:17

† 19:17 19:17 Pẹtị alambaku: ꞌBá Rómã vé rĩ pi ri ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi gbã mũsũmárĩ sĩ pẹtị alambaku sị́gé, ĩri sâ ꞌdụ ãco kộpi íbí drã ndõ, kộpi ĩzãngã nya ambamba drãngárá rĩ gé.

‡ 19:23 19:23 Bõngó ĩri ní rií suú rụ̃kụ̃ rĩ: Bõngó ꞌdãri índré sụ̃ jũlũbíyã tị́nị.

* 19:24 19:24 Sãwụ́mã 22:18

§ 19:31 19:31 Sãbátã: Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ, ĩri íꞌdó sâ ázíyá ũndréŋá vé rĩ gé.

* 19:36 19:36 Wụ̃ngárá 12:46; Kãlãfe 9:12; Sãwụ́mã 34:20

* 19:37 19:37 Zãkãríyã 12:10

Ẹ̃zị́

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Ẹ̃zị́

ꞌbá áyúãyũ rĩ pi vé rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Búkũ Ẹ̃zị́ ꞌbá áyúãyũ rĩ pi vé rĩ, Lúkã sĩ nĩ, sĩ kpá búkũ Lúkã vé rĩ nĩ. Búkũ ꞌdĩri agá, Lúkã ũlũ tã ꞌdĩri ị́sụ́ ãkũdẽ Yẹ́sụ̃ nga mụzú ꞌbụ̃ gé gí. Drị̃drị̃ ni, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ũlũkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní kộpivé ãngũ agá. Vụ́drị̃ ni gé, kộpi ũlũkí ꞌbá ụrụkọꞌbée ní ãngũ ụrụkọꞌbée agásĩ rá. Lúkã ũlũ tã Índrí Uletere rĩ ní ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ásúzú drị̃drị̃ rĩ vé tã, ãzini ũlũ tã Índrí Uletere rĩ ní kộpi ẽ drị̃ kozú, ĩri ní kộpi ní ũkpõ sẽzú ĩvé ꞌbá drị̃koma rú rĩ pi be rĩ vé tã.

Cápĩtã 1-12 agá, tã Lúkã ní ũlũú ꞌdĩgé agaápi rá rĩ, ũlũ tã Pétẽró ní ꞌoó rĩ, ãzini ũlũ tã ꞌi ngaápi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ãsámvú gé Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé rĩ. Tã ĩ ngaꞌbée ꞌdĩꞌbée agásĩ, Índrí Uletere rĩ ko kộpi ẽ ĩzã rá, kộpi ã nị̃kí rí ámá ꞌyozú kínĩ, Múngú lẽ, kộpi ã ũlũkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ vé rĩ ꞌbá rĩ pi ní ãngũ rĩ pi agásĩ céré, adri ꞌyéŋá Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ku. Cápĩtã 13-28 agá, Lúkã ũlũ lẹ́tị Índrí Uletere rĩ ní Páũlũ ẽ ĩzã kozú, ĩri ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũzú mụzú vũrã kárákará agásĩ rĩ vé tã, íꞌdó Ẹ́zị̃yã gá, Yúrõpũ gé, cĩmgbá cazú kụ̃rụ́ Rómã vé rĩ gé. Úꞌdógúꞌdógú ꞌdĩri agá, Lúkã ũlũ tị Páũlũ ní sẽé rĩ vé tã, ãzini tị ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní sẽé rĩ vé tã. Tã ꞌdĩꞌbée ꞌbâ ĩzã ko nị̃zú ámázú kínĩ, kộpi ũlũkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ vé rĩ ꞌbá ãndíãndí pi ní, tã ꞌi ngaꞌbá rĩ pi agásĩ ãndíãndí.

1

Ẹzịkí Índrí Uletere rĩ vé tã

1 Tõfílĩ má ní lẽélẽ rĩ, búkũ má ní sĩí drị̃drị̃ rĩ agá, á sĩ tã Yẹ́sụ̃ ní íꞌdó ꞌoó rĩ pi, ãzini ĩri ní ímbá rĩ pi ãrẽvú céré, 2 cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ ĩri ní ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi* ímbázú Índrí Uletere† rĩ vé ũkpõ sĩ rĩ gé, ãzini ĩ ní ĩri ꞌdụzú mụzú ꞌbụ̃ gé rĩ gé. 3 Ĩzãngã Yẹ́sụ̃ ní nyaá rĩ ã vụ́drị̃ gé, Yẹ́sụ̃ gõ ꞌi iꞌdaá ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ẹndrẹtị gé lẹ́tị be ãndíãndí, lũzú kínĩ ꞌi ídri rú. Iꞌda ꞌi kộpi ẹndrẹtị gé caá ụ́ꞌdụ́ pụ̃kụ́ sụ, ri kộpi ní mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã ũlũú.

4 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, kã rií ínyá nyaá ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi fũkí Yẹ̃rụ́sãlémã agásĩ ãmvé ku, ĩmi tẽkí fẽfẽ má Ẹ́tẹ́pị ní ẹzịị́, ĩri ní lẽé sẽé ĩmi ní, má ní tã ni ꞌyoó ĩmi ní rĩ. 5 Yũwánĩ sẽ bãtízĩmũ‡ rĩ yị̃ị́ sĩ, ꞌbo ụ́ꞌdụ́ mãdã ã vụ́drị̃ gé, ĩ ímụ́ ĩmi ní bãtízĩmũ rĩ sẽ Índrí Uletere rĩ sĩ.”

Yẹ́sụ̃ vé ꞌdụngárá mụzú ꞌbụ̃ gé rĩ

6 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi kâ rií adrií Yẹ́sụ̃ pi be trụ́, kộpi ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú kínĩ, “Úpí, sâ nõri gé, mi nyo ícó mãlũngã rĩ sẽ gõ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi drị́gé rá?”

7 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Adri tã ĩmivé ni, ĩmi ní lẽzú sâ ni nị̃zú, dõku mbãá ụ́ꞌdụ́ ni nị̃zú ku, má Ẹ́tẹ́pị ụ̃tị̃ îngá tã ni ívé ũkpõ sĩ gí. 8 ꞌBo Índrí Uletere rĩ kãdõ ímụ́ ĩmi ású, ĩri ĩmi ní ũkpõ sẽ, ĩmi ndrekí mávé tã ĩmî mị sĩ gí, ĩmi íꞌdókí tã ni ũlũú kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agá, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agásĩ céré, ãzini ãngũ Sãmãríyã vé rĩ agá, cazú vũ drị̃gé sĩ céré.”

9 Yẹ́sụ̃ kã tã rĩ átá ꞌdíni, ĩ ní ĩri ꞌdụzú mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, kộpi rikí ĩri ndreé mụzú, ị́rị́bị́tị rĩ ní ĩri ọ̃zụ̃zú, kộpi gõkí ĩri ndreé kuyé. 10 ꞌBá rĩ pi kâ rií mị ꞌbãá ĩri ndrezú mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, koro ãgõ ị̃rị̃ pi ní ímụ́zú pá tuzú kộpi ãsámvú gé, kộpi úsúkí bõngó imve ĩ rụ́ꞌbá gá. 11 Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ĩmi ãgõ Gãlĩláyã vé ꞌdĩꞌbée, ngá ĩmi ní rizú pá tuzú nõgó ãngũ ndrezú mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ ãꞌdi? Yẹ́sụ̃ Gãlĩláyãgú ĩ ní ꞌdụụ́ ĩmi ãsámvú gé sĩ mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdĩri, ĩri nyo gõ ímví sụ̃ ĩmi ní ĩri ndreé mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdĩri tị́nị.”

Ĩpẽkí Mãtíyã ri ꞌbãá Yụ́dã ã vũrã gá

12 Kúru Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní ísị́zú Írã Õlívẽ vé rĩ drị̃gé ꞌdãásĩ, kộpi ní mvizú gõzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé. Kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ pi vé ãsámvú vụ̃ caá írã rĩ be máyĩlĩ§ ãlu kuyé. 13 Kộpi kâ caá, kộpi ní tụzú mụzú jó ã ꞌa ụrụlésĩ kộpi ní rizú adrizú rĩ agá ꞌdãá. ꞌBá rĩ Pétẽró ꞌi, Yũwánĩ ꞌi, Yõkóbũ ꞌi, Ãndẽréyã ꞌi, Pĩlípũ ꞌi, Tómã ꞌi, Bãtĩlĩmáyõ ꞌi, Mãtáyo ꞌi, Yõkóbũ Ãlãfáyõ mvọ́pị ꞌi, Sị̃mọ́nã úvá ꞌbãápi ꞌbá ívé rĩ pi ẽ ị́sụ́kí rí drị̃wãlã rĩ ꞌi, Yụ́dã Yõkóbũ mvọ́pị sĩ.

14 Ụ́ꞌdụ́ céré kộpi ri ĩ úmú trụ́ Múngú ri zị Mãríyã Yẹ́sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị pi be, ũkú ụrụkọꞌbée be, ãzini ĩrivé ẹ́drị́pị́ị be.

15 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãꞌbée gé, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi úmúkí ĩ caá mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ ị̃rị̃ vũrã ãlu gé. Kúru Pétẽró ní ngazú ụrụ sĩ, ĩri ní átázú kộpi ní kĩnĩ, 16 “Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, tã Índrí Uletere rĩ ní átá kuú Dãwụ́dị̃* tị gé Yụ́dã vé tã sĩ, ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ, ã nga rí ꞌi fũú tị ni gé bẽnĩ. Yụ́dã ko ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri rụꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ mụzú nĩ. 17 Yụ́dã ri ọ́tụ́ ꞌbávé ọ́gụ́pị, ĩpẽkí ĩri ẹ̃zị́ ngaá ꞌbá be trụ́.”

18 (Yụ́dã je ọ́mvụ́ mũfẽngã ĩ ní ũfẽé ĩri ní ũnjĩkãnyã ꞌozú ꞌdãri sĩ, íꞌdé ꞌî drị̃ sị̃ị́ vũgá, ꞌa ni ãfĩ rá, fí ni úkpú céré ãmvé. 19 ꞌBá adriꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ pi céré yịkí tã ꞌdĩri rá. Kúru kộpi ní vũrã ꞌdãri ã rụ́ zịzú ĩvé tị sĩ Ãkẽlẽdámã, nyọ̃ọ́kụ́ ãrí vé ni.)

20 Kúru Pétẽró ní ꞌyozú kĩnĩ, “Sĩkí búkũ Sãwụ́mã vé rĩ agá kínĩ,

“ ‘Ĩrivé ꞌbẹ̃tị́ ẽ ícá ándrú rú.

ꞌBá ãzi ã adri ꞌbẹ̃tị́ rĩ agá ꞌdãá ku.’*

Ãzini,

‘Lẽ ã ꞌbãkí ꞌbá ãzi ĩri ã vũrã gá ẹ̃zị́ ĩrivé rĩ ngaá.’*

21 Kúru lẽ ꞌbâ ĩpẽkí ꞌbá ãzi ꞌbãá ĩri ã vũrã gá, ã nga rí ẹ̃zị́ ĩri ní rií ngaá rĩ. Lẽ ꞌbá ĩ ní ĩpẽé ꞌdĩri ã adri ꞌbá ándúrú adriípi ꞌbá be trụ́ lókí ꞌbá ní rizú ẹ̃zị́ ngazú Úpí Yẹ́sụ̃ be rĩ gé ni, 22 ã adri ꞌbá íꞌdózú Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú Yẹ́sụ̃ ní rĩ gé, cĩmgbá ĩ ní ĩri ꞌdụzú mụzú ꞌbụ̃ gé rĩ gé ni. ꞌBá ĩ ní ĩpẽé ꞌdĩri, ĩri ꞌi úmú ꞌbá be trụ́, ĩri adri ꞌbá Yẹ́sụ̃ vé íngángárá drãngárá gálésĩ rĩ vé tã ũlũúpi ni.”

23 Kúru kộpi ní ꞌbá ị̃rị̃ ĩpẽzú, ꞌbá rĩ Yõsépã ĩ ní zịị́ Bãrĩsábã ꞌi (ĩrivé rụ́ ãzi Yụ́sị̃tọ̃ ꞌi), ꞌbá rĩ ãzi Mãtíyã ꞌi. 24 Kúru kộpi ní Múngú ri zịzú kínĩ, “Úpí, ꞌí nị̃ ꞌbá ãlu ãlu vé ẹ́sị́ rá. Mí iꞌda ꞌbá ní, ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, ꞌbá mí ní ĩpẽé rĩ, ĩri adri ãꞌdi ꞌi, 25 ẹ̃zị́ ngaápi ꞌbá áyúãyũ ni rú Yụ́dã ã vũrã gá rĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Yụ́dã ku ꞌbâ, mụ vũrã ĩ ní tã lịzú rĩ gé gí.” 26 Kúru kộpi ní jẽké ꞌbezú, jẽké rĩ ꞌde Mãtíyã ã rụ́ sĩ, kúru ĩ ní Mãtíyã ri ĩpẽzú fizú ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ãlu rĩ pi ãsámvú gé.

2

Índrí Uletere rĩ vé ícángárá

1 Ụ́ꞌdụ́ Pẽnĩtĩkósĩtã*vé rĩ kã ícá, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi úmúkí ĩ céré vũrã ãlu gé. 2 Koro kụ́bị́ ní íkụ́zú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ, sụ̃ ũlí vịị́pi ũkpõ be rĩ tị́nị, ĩmũlũ jó kộpi ní úrízú rĩ ã ꞌa céré. 3 Kộpi ní ngá ãzi ndrezú sụ̃ ãcí sị́ tị́nị, ayi úrí ꞌbá ãlu ãlu drị̃gé. 4 Índrí Uletere rĩ ású kộpi ãrẽvú céré, Índrí Uletere rĩ sẽ kộpi ní ũkpõ átázú tị ãndíãndí sĩ.

5 Yãhụ́dị̃ ụrụkọ Múngú ri ị̃njị̃ꞌbá ị̃njị̃njị̃ ímụ́ꞌbá ãngũ rĩ pi agásĩ sĩ céré rĩ pi ri adri Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá. 6 Kộpi kâ kụ́bị́ ꞌụụ́pi rĩ yịị́, ꞌbá bị́trị́ká pi ní ímụ́zú ĩ úmúzú vũrã ãlu gé, kộpi ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ãlu ãlu yị Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ri átá ĩvé tị sĩ.

7 Kộpi ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ rá, kộpi ní zịzú kínĩ “ꞌBá átáꞌbée ꞌdĩꞌbée kộpi adrikí nyo ꞌbá Gãlĩláyã vé ni pi kuyé? 8 ꞌBá yịkí kộpi ri átá ꞌbávé tị sĩ ãsĩ? 9 ꞌBá ãsámvú gé, ꞌbá ụrụkọ íbíkí ímụ́ Párítĩyã gélésĩ, Médĩyã gélésĩ, Ẽlámũ gélésĩ, ụrụkọ ímụ́kí Mẽsõpõtámĩyã gélésĩ, Yụ̃dáyã gélésĩ, Kãpãdõkíyã gélésĩ, Pónĩtõ gélésĩ, Ẹ́zị̃yã gélésĩ, 10 Pụ̃rụ̃gị́yã gélésĩ, Pãmĩfĩlíyã gélésĩ, Ẽjẽpétõ gélésĩ, ụrụkọꞌbée ímụ́kí Lị́bị̃yã vé wọ̃ọ́kọ̃ ĩnyiŋá Kũrénẽ be rĩ gélésĩ, ụrụkọꞌbée ímụ́kí Rómã gélésĩ, 11 (ꞌbá ꞌdĩꞌbée Yãhụ́dị̃ ãzini ꞌbá ĩ újáꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ pi,) ụrụkọꞌbée ímụ́kí Kũrétẽ gélésĩ, ãzini ãngũ Árãbĩ vé rĩ gélésĩ, ꞌbá yịkí kộpi ri tã ãyãzú ãyãyã Múngú ní ꞌoó ꞌdĩri vé tã ũlũ ꞌbávé tị sĩ.” 12 Kộpi ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ rá, kộpi ẽ drị̃ ábá ãní céré céré, kộpi rikí ĩ uzịị́ ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Tã ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi?”

13 ꞌBá ụrụkọꞌbée rikí gụụ́ kộpi sĩ gụgụ, kộpi kínĩ, “ꞌBá ꞌdĩꞌbée mvụkí íwá ĩmẽrẽzú gí.”

Pétẽró sẽ Múngú vé tị ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní

14 Pétẽró pi ní ngazú ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ãlu rĩ pi be ụrụ sĩ, Pétẽró ní átázú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Ĩmi Yãhụ́dị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ãrẽvú céré adriꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã agá ꞌdĩꞌbée, ĩmi ꞌbãkí bị́ tã má ní lẽé ꞌyoó ĩmi ní rĩ yịzú. 15 Ĩmi ụrụkọꞌbée kínĩ, ꞌbá ꞌdĩꞌbée mvụkí íwá ĩmẽrẽzú gí, ꞌbo adri ꞌdíni kuyé, nóni ĩri sâ úrõmĩ, ãngũ rĩ drĩ ụ̃ꞌbụ́tịŋá. 16 Tã ĩmi ní ndreé ꞌdĩri, nẹ́bị̃† Yõélẽ átá ọ́tụ́ tã ni rá kĩnĩ,

17 “ ‘Múngú kĩnĩ, ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé,

ma ímụ́ mávé Índrí Uletere rĩ pẽ ꞌbá rĩ pi ású céré.

Ĩmivé anji ãgõ rĩ pi anji ũkú rĩ pi be, kộpi úmvúlésĩ ímụ́ tã ĩ ngaꞌbá drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ pi ũlũ.

Ĩmivé kẹ̃rị́anji rĩ pi úmvúlésĩ ímụ́ ị́ndrị́lị́kị́ tã ĩ ngaꞌbá drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ pi vé rĩ ndre rá.

Ĩmivé ꞌbá ãrãkã rú rĩ pi ímụ́ urobí ũbĩ.

18 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri sĩ, má ímụ́ mávé Índrí Uletere rĩ sẽ mávé ãtíꞌbá ãgõ rú rĩ pi ású ũkú rú rĩ pi be, kộpi ímụ́ tã ꞌi ngaápi drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ ũlũ.

19 Ma sẽ tã ãyãzú ãyãyã ni pi ímụ́ ĩ nga ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé,

ãzini tã ũꞌdũ be túngú ni pi ímụ́ ĩ iꞌda vũ drị̃gé nõgó,

ãrí ri ímụ́ dã rá, ãcí ri ímụ́ dị̃ rá, ãcígã ri ímụ́ ãngũ ọ̃zụ̃ rá.

20 Ụ̃tụ́ rĩ gõ ꞌi újá bĩ nị ku ị́nị́ŋá rú,

mbãá rĩ ẽ mị ri gõ ꞌi újá ka ku ãrí rú

tã ꞌdĩꞌbée céré ímụ́ ĩ nga drị̃drị̃, ụ́ꞌdụ́ ãmbúgú Úpí ní ĩgõzú dị̃ngárá be rĩ íbí ícá ndõ.

21 ꞌBá céré Úpí ã rụ́ zịꞌbá rĩ pi,

ĩ ímụ́ kộpi pa rá.’*

22 “Ĩmi ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé ꞌdĩꞌbée, ĩmi yịkí tã má ní lẽé ꞌyoó ĩmi ní ꞌdĩri, tã ãyãzú ãyãyã, tã ambugu ambugu, ãzini tã bị́lẹ́mị rú Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ ní ꞌoó ꞌdĩꞌbée lũ kínĩ Múngú ĩpẽ ĩri nĩ. Yẹ́sụ̃ ꞌo tã ꞌdĩꞌbée ĩmi ãsámvú gé, sụ̃ ĩmi ní nị̃ị́ rá rĩ tị́nị. 23 Múngú ụ̃tị̃ tã Yẹ́sụ̃ vé rĩ sẽé ĩmi drị́gé nĩ, nị̃ tã ĩmi ní lẽé ꞌoó ĩri ní rĩ rá. Ĩmi ní ĩri jịzú sẽzú ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi drị́gé, kộpi ní ĩri gbãzú pẹtị alambaku sị́gé, ã drã rí ꞌdĩísĩ rá ꞌdĩ. 24 ꞌBo Múngú inga ĩri gõó ídri rú drãngárá gálésĩ, ọyụ ĩri drã sị́lé gá sĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ã áwí rí kú ãvũ rú ku. 25 Dãwụ́dị̃ sĩ tã Yẹ́sụ̃ ní átá rĩ ꞌdíni,

“ ‘Ụ́ꞌdụ́ céré ma ri Úpí Múngú ri ndre mâ gãrã gá.

Ãꞌdiãtãsĩyã ĩri mávé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé,

tã ãzi ícó ma ayaá ku.

26 Tã ꞌdĩri sẽ mâ ẹ́sị́ adri ãyĩkõ sĩ, ãzini ma ri ĩri íngú ãyĩkõ sĩ,

ma ri ẹ́sị́ ꞌbã rụ́ꞌbá mávé rĩ ã tã ụ̃sụ̃zú,

27 ãꞌdiãtãsĩyã Múngú, mí ícó ma sẽé fií ꞌbụ́ ãvũ rĩ pi vé rĩ agá ku,

ma mívé ꞌBá Uletere ni, mí ícó mávé rụ́ꞌbá sẽé ŋmaá ku.

28 Mí iꞌda má ní lẹ́tị ídri vé rĩ gí,

mi ímụ́ sẽ ma adri ãyĩkõ sĩ, mí ní adrií má be trụ́ rĩ sĩ.’*

29 “Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, á lẽ lũú ĩmi ní uletere ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị Dãwụ́dị̃ drã, sị̃kí ĩri ꞌbụ́ agá rá, ĩrivé ꞌbụ́rẹ̃drị̃ nõgó anigé cĩmgbá ụ́ꞌdụ́ ãndrũ rĩ gé. 30 ꞌBo ĩri nẹ́bị̃, nị̃ rá ꞌyozú kínĩ Múngú ẹzị ꞌí ní, sõ ũyõ kĩnĩ, ꞌi ímụ́ mvá ãlu ĩfũúpi ívé úyú agá ni ꞌbã úrí ívé lúpá drị̃gé. 31 Dãwụ́dị̃ nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi nga rá, átá Kúrísítõ vé íngángárá drãngárá gálésĩ rĩ vé tã kĩnĩ, Múngú ícó ĩri kuú ꞌbụ́ ãvũ rĩ pi vé rĩ agá ꞌdãá ku, ãzini ícó ĩrivé rụ́ꞌbá kuú ŋmaá ku.*

32 “Múngú inga Yẹ́sụ̃ ri gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rá, ꞌbá ndrekí tã rĩ ꞌbâ mị sĩ. 33 Múngú íngú Yẹ́sụ̃ ri, ꞌbã ĩri úrí ívé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, Yẹ́sụ̃ ị́sụ́ Índrí Uletere rĩ Ẹ́tẹ́pị vúgá, nóni Yẹ́sụ̃ sẽ ꞌbá ní Índrí Uletere rĩ gí, sụ̃ ĩmi ní ndreé, ãzini ĩmi ní yịị́ rĩ tị́nị. 34 Dãwụ́dị̃ nga mụụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé kuyé, ꞌbo kĩnĩ,

“ ‘Úpí Múngú ꞌyo mávé Úpí ní‡ kĩnĩ,

“Mí úrí mâ drị́ ẹ̃ndẹ́pị§gé,

35 cĩmgbá má ní mívé ariꞌba rĩ pi ꞌbãzú

mî pálé gá rĩ gé.” ’*

36 “Kúru lẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãrẽvú céré ã nị̃kí tã ꞌdĩri, Yẹ́sụ̃ ĩmi ní gbãá pẹtị alambaku sị́gé ꞌdĩri, Múngú ꞌbã ĩri adrií Úpí, ãzini Kúrísítõ.”*

37 ꞌBá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, tã ꞌdĩri ŋõ kộpi ẹ́sị́ ambamba, kộpi ní ꞌyozú Pétẽró ní, ãzini Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ã ụrụkọꞌbée ní kínĩ, “ꞌBá ẹ́drị́pị́ị, ꞌbâ ꞌokí ãꞌdi?”

38 Pétẽró ní újázú kĩnĩ, “Ĩmi ãrẽvú céré, lẽ ĩmi újákí ẹ́sị́, ĩmi rụkí bãtízĩmũ rụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ sĩ, ã trũkí rí ĩmi ĩmivé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. Kúru ĩ fẽfẽ Índrí Uletere rĩ vé rĩ sẽ ĩmi ású rá. 39 Índrí Uletere ꞌdĩri ẹzịkí ĩmi ní, ĩmivé anjiŋá rĩ pi ní, ãzini ꞌbá adriꞌbá rárá rú, Úpí Múngú ní ímụ́ zịị́ rĩ pi ní.”

40 Pétẽró ũlũ kộpi ní tã kárákará, ri kộpi mãá drị́ ị̃rị̃ sĩ kĩnĩ, “Lẽ ĩmi zịkí Múngú ri, ã pa rí ĩmi tã ĩ ní ímụ́zú ꞌbá ũnjĩkãnyã be úyú nõri vé rĩ pi ĩrĩŋãzú rĩ agásĩ rá.” 41 ꞌBá Pétẽró vé ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rá rĩ pi, sẽkí kộpi ní bãtízĩmũ rá. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, ꞌbá fiꞌbá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ãsámvú gé rĩ pi ícó ca élĩfũ na (3,000) rá.

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi úmúkí ĩ adrií trụ́

42 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, ụ́ꞌdụ́ céré kộpi rikí ĩ úmú trụ́, kộpi rikí ẹ́sị́ ꞌbãá céré tị Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní rií ũlũú rĩ yịzú, kộpi rikí pánga rĩ ũndĩí† nyaá trụ́, ãzini kộpi rikí Múngú ri zịị́. 43 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ꞌokí tã ãyãzú ãyãyã ni pi tã ambugu ambugu ni pi be kárákará, sẽ ꞌbá rĩ pi ní ãyãngárá. 44 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ãrẽvú céré rikí ĩ úmú adrií vũrã ãlu gé, kộpi rikí ĩvé ngá ãlẽé ĩ ãsámvú gé sĩ trụ́. 45 ꞌBá ãlu ãlu ri ívé ngá sẽ je ꞌdĩísĩ rá, ĩri mũfẽngã ni íꞌdụ́ sẽ ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní. 46 Ụ́ꞌdụ́ céré kộpi rikí ĩ úmú Jó Múngú vé rĩ‡ ã bóró gá ꞌdãá. Kộpi rikí ẹ́cị́ ĩvé jó rĩ pi tị gé sĩ, rikí pánga ũndĩ nya trụ́ ẹ́sị́ be ãlu, ãyĩkõ sĩ. 47 Kộpi rikí Múngú ri íngú, ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré kộpi sĩ ãyĩkõ sĩ. Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu, Úpí ri ꞌbá ĩ ní paá gí rĩ pi sẽ fi ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ãsámvú gé.

3

Pétẽró ídrí ágó ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú ni

1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Pétẽró pi Yũwánĩ be rikí mụụ́ Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá sâ Múngú ri zịzú rĩ gé, sâ na ũndréŋá vé rĩ gé. 2 Kộpi cakí ágó ẹ́ndrẹ́pị ní tịị́ kuú ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú ni ị́sụ́. Ágó ꞌdĩri ụ́ꞌdụ́ céré ꞌbá rĩ pi ri ĩri ꞌdụ jị ꞌbã Jó Múngú vé rĩ ã kẹ̃ẹ́tịlé ĩ ní zịị́ Ũnyĩ be ambamba rĩ gé ꞌdãá. Ĩri ri ngá mã ꞌbá fiꞌbá Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãlé rĩ pi vúgá. 3 Ágó rĩ kã Pétẽró pi ndreé Yũwánĩ be, kộpi lẽkí fií mụzú Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãlé, ĩri ní mũfẽngã zịzú kộpi vúgá.

4 Pétẽró pi Yũwánĩ be, kộpi ní ãngũ ndrezú ĩri vúgá ꞌdãá, kúru Pétẽró ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ ndre ãngũ ꞌbá vúgá nõó!” 5 Kúru ágó rĩ ní ãngũ ndrezú kộpi vúgá ꞌdãá, ụ̃sụ̃ déna kộpi lẽkí ꞌí ní ngá sẽé. 6 Kúru Pétẽró ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mũfẽngã fífí má ní sẽé mí ní ni ꞌdãáyo, ꞌbo ngá má ní ícó sẽé mí ní ni anigé. Rụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ Nãzẽrétã vé rĩ sĩ, mí íngá ẹ̃cị̃ tuú.”

7 Pétẽró ní ĩri ẽ drị́ ẹ̃ndẹ́pị rụzú, ĩri ingazú ụrụ, koro ágó rĩ ã pá, ãzini ĩrivé mũrũkũꞌyã ní ícázú ũkpó ũkpó. 8 Ágó rĩ ní wazú ụrụ, ĩri ní íꞌdózú ẹ̃cị̃ tuzú. Ĩri ní ꞌdezú mụzú kộpi be trụ́ Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ri ẹ̃cị̃ tuú mụzú, ri waá mụzú, ãzini ri Múngú ri íngú mụzú.

9 ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré ndrekí ĩri ri ẹ̃cị̃ tu, ãzini ĩri ri Múngú ri íngú. 10 Kộpi kâ nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ ágó rĩ ꞌbá ándúrú riípi mũfẽngã mãápi Jó Múngú vé rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé ĩ ní zịị́ Ũnyĩ be ambamba rĩ gé ꞌdãlé rĩ ꞌi, kộpi ãyãkí tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri sĩ rá.

Pétẽró sẽ tị Jó Múngú vé rĩ agá

11 Ágó rĩ kã áwí ọ́njụ́ kuú Pétẽró pi ã vụ́drị̃ gé Yũwánĩ be tị́tị́, ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ rá, kộpi únjúkí mụzú ọ́ngụ́ sĩ vũrã ĩ ní zịị́ Sõlõmónã vé Jóꞌbílé rĩ gé ꞌdãá. 12 Pétẽró kã kộpi ndreé, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ãgõ Ĩsẽrélẽ vé ꞌdĩꞌbée, ngá ĩmi ní ãyãzú tã ꞌdĩri sĩ rĩ ãꞌdi? Ngá ĩmi ní rizú ꞌbâ ndrezú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Ĩmi ụ̃sụ̃kí kínĩ, ꞌbá ídríkí ágó nõri ꞌbávé ũkpõ sĩ? Dõku ꞌbá ní adrií ꞌbá Múngú vé ni rĩ sĩ? 13 Múngú Ãbũrámã* vé rĩ, Ĩsákã† vé rĩ, ãzini Yõkóbũ‡ vé rĩ, Múngú ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ íngú ívé ãtíꞌbá Yẹ́sụ̃ ri rá. Ĩmi sẽkí Yẹ́sụ̃ ri ꞌdịị́ drãá nĩ. Pĩlátõ lẽ kõdô ĩri ọyụụ́ rá, ĩmi gãkí sĩ. 14 Ĩmi gãkí Yẹ́sụ̃ ꞌBá Uletere, ãzini ꞌBá Pịrị rĩ sĩ, ĩmi lẽkí ã ọyụkí ꞌbá ãngũ ꞌdịị́pi rĩ sẽé ĩmi ní áyu. 15 Ĩmi ꞌdịkí ꞌbá ídri sẽépi rĩ drãá rá, ꞌbo Múngú inga ĩri gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rá. ꞌBá ndrekí tã ꞌdĩri ꞌbâ mị sĩ. 16 Ágó ĩmi ní ndreé, ãzini ĩmi ní nị̃ị́ rá ꞌdĩri, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, sẽ ĩri ní ícázú ũkpó ũkpó ꞌdĩ. Ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, sẽ ĩri ní ídrízú, ĩmi ní ĩri ndrezú ĩmî mị sĩ ꞌdĩ.

17 “Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, á nị̃ rá ꞌyozú kínĩ ĩmi ĩmivé drị̃koma rĩ pi be, ĩmi ꞌokí tã rĩ ẹ̃nị́ãkõ sĩ. 18 ꞌBo tã Múngú ní ọ́tụ́ átá nẹ́bị̃ rĩ pi tị gé ꞌyoó kínĩ, Kúrísítõ ri úmvúlésĩ ímụ́ ĩzãngã nya rá rĩ, nga ꞌi fũú tị ni gé gí. 19 Kúru lẽ ĩmi újákí ẹ́sị́ ĩmivé ũnjĩkãnyã agásĩ rá, ĩmi ímụ́kí Múngú vúgá, ã ũjĩkí rí ĩmivé ũnjĩkãnyã rá, Úpí ã trũ rí ĩmi ĩmivé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. 20 Sâ ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, Úpí ri ímụ́ ĩmi ní ũkpõ sẽ, ĩri ímụ́ Kúrísítõ ꞌí ní ĩpẽé rĩ pẽ mụzú ĩmi vúgá ꞌdĩí, ꞌbá rĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi. 21 Ĩri áwí adri ꞌbụ̃ gé ꞌdãá cĩmgbá sâ Múngú ní ímụ́zú ngá rĩ pi údézú céré úꞌdí rĩ gé, sụ̃ Múngú ní ọ́tụ́ ẹzịị́ nẹ́bị̃ uletere rĩ pi tị gé rĩ tị́nị. 22 Mósẽ§ ꞌyo ọ́tụ́ kĩnĩ, ‘Úpí Múngú ĩmivé rĩ úmvúlésĩ ímụ́ ĩmi ní nẹ́bị̃ ĩpẽ ĩmivé ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé sụ̃ má tị́nị, ĩmi ꞌbãkí bị́ tã ãrẽvú céré ĩri ní átá rĩ pi yịzú. 23 ꞌBá ĩrivé tã yịị́pi ku rĩ, ĩ ímụ́ ĩri gụ̃ ĩrivé ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé sĩ ãmvé, ĩ ĩri ꞌdị drã ꞌdĩísĩ rá.’*

24 “Ádarú ọ́tụ́ nẹ́bị̃ rĩ pi átákí ꞌdíni, íꞌdózú Sãmũélẽ vúgá, nẹ́bị̃ ímụ́ꞌbá ĩri ã vụ́drị̃ gé rĩ pi be céré, ꞌyokí tã nóni riípi ꞌi ngaápi ꞌdĩri rá. 25 Tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní ọ́tụ́ átá rĩ, tã ni ri ímụ́ ꞌi nga ĩmî rụ́ꞌbá gá, ãzini ũndĩ Múngú ní rụụ́ ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị be rĩ, ĩri ímụ́ adri ĩmivé ni. Ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ꞌyo Ãbũrámã ní kĩnĩ, ‘ꞌBá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi ãrẽvú céré úmvúlésĩ tãkíri ị́sụ́ úyú mívé rĩ pi vúgá,’* 26 Drị̃drị̃ ni Múngú ĩpẽ ívé mvá Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ ĩmi vúgá, ã sẽ rí ĩmi ní tãkíri, ꞌbá ãlu ãlu ã újá rí ẹ́sị́ ívé ũnjĩkãnyã agásĩ rá.”

4

Pétẽró pi Yũwánĩ be tukí pá Yãhụ́dị̃ tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé

1 Pétẽró pi Yũwánĩ be, kộpi kâ rií átá ꞌbá rĩ pi ní, atala rĩ pi* ã ụrụkọ, kápíténĩ Jó Múngú vé rĩ ũtẽépi rĩ be, ãzini Sãdókẽ† rĩ pi ã ụrụkọꞌbée be, kộpi ní ímụ́zú Pétẽró pi vúgá nõó. 2 Kộpi ã ꞌa ve ũnjí ũnjí, ãꞌdiãtãsĩyã Pétẽró pi ní rií ꞌbá rĩ pi ímbá Yũwánĩ be kínĩ, Yẹ́sụ̃ vé ũkpõ sĩ ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ícó íngá rá rĩ sĩ. 3 Kộpi ní Pétẽró pi rụzú Yũwánĩ be, ụ̃tụ́ rĩ ní ꞌdeé gí rĩ sĩ, kộpi sukí ꞌbá ꞌdĩꞌbée jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, cĩmgbá cazú ụ̃ꞌbụ́tịŋá gá. 4 ꞌBo ꞌbá kárákará yịkí tị Pétẽró ní sẽé rĩ, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri rá, ãgõ‡ rĩ pi ícó ca élĩfũ tọ̃wụ́ (5,000) rá.

5 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ꞌbá ãngũ rụꞌbá rĩ pi ꞌbá ambugu rĩ pi be, ꞌbá tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbáꞌbá rĩ pi be, kộpi ní ĩ úmúzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá. 6 Ãnásĩ átálágú ãmbúgú atala rĩ pi drị̃gé rĩ§ ꞌdãlé anigé, ãzini Kãyáfã, Yũwánĩ, Ãlẽkĩzándã, ãgõ ụrụkọꞌbée be, kộpi kpá anigé. ꞌBá ꞌdĩꞌbée máríté átálágú ãmbúgú rĩ vé ni. 7 Kâ Pétẽró pi íjị́ ícá Yũwánĩ be kộpi ẹndrẹtị gé, kộpi ní Pétẽró pi zịzú Yũwánĩ be kínĩ, “Ĩmi ꞌokí tã ãyãzú ãyãyã* ꞌdĩri ãꞌdi vé ũkpõ sĩ? Dõku ãꞌdi vé rụ́ sĩ?”

8 Kúru Índrí Uletere rĩ ní Pétẽró ri ásúzú, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá ãngũ rụꞌbá rĩ pi, ãzini ambugu ꞌbávé ãngũ agá rĩ pi! 9 Ĩmi ri ꞌbâ zị ẹ́sị́ múké ꞌbá ní ágó ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú rĩ ídrízú rĩ sĩ! Ĩmi lẽkí nị̃ị́ ꞌyozú kínĩ ꞌbá ídríkí ágó ꞌdĩri ngóni ngóni yã ꞌdíni? 10 Á lẽ lũú ĩmi ní, ãzini ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní céré kínĩ, ágó ídrípi pá tuúpi ĩmi ẹndrẹtị gé ꞌdĩri, ídrí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ Nãzẽrétãgú ĩmi ní gbãá pẹtị alambaku sị́gé, Múngú ní ingaá gõó ídri rú drãngárá gálésĩ rĩ vé rụ́ ũkpõ be rĩ sĩ. 11 Yẹ́sụ̃ ri,

“ ‘írã ĩmi ꞌbá jó sịꞌbá rĩ pi ní gãá sĩ rĩ,

újá nóni ꞌi ícá írã sẽépi jó rĩ ní pá tuzú ãní ũkpó ũkpó ni.’*

12 ꞌBá ãzi ícópi ãngũ paápi ni ꞌdãáyo, ãꞌdiãtãsĩyã rụ́ ãzi vũ drị̃gé nõgó ĩ ní ꞌdaá ꞌbâ ãzi rụ́ꞌbá gá ãngũ paápi ni ꞌdãáyo.”

13 ꞌBá ĩ úmúꞌbá vũrã tã lịzú rĩ gé rĩ pi kâ tã Pétẽró pi ni átá Yũwánĩ be ụ̃rị̃ ãkó ꞌdĩri yịị́, kộpi kâ nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ ímbákí kộpi kuyé, ãzini kộpi nị̃kí tã kuyé, sẽ kộpi ní ãyãngárá. Kộpi gõkí nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ ꞌbá ꞌdĩꞌbée rikí adrií Yẹ́sụ̃ pi be trụ́. 14 ꞌBo kộpi kâ ndreé ágó ĩ ní ídrí rĩ tu pá kuú Pétẽró pi ãsámvú gé Yũwánĩ be, kộpi gõkí átángá ꞌyoóꞌyo ni ndãá tí. 15 Kúru kộpi ní ꞌyozú Pétẽró pi ní Yũwánĩ be kínĩ, lẽ kộpi ã mụkí ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi* ẹndrẹtị gé ꞌdĩísĩ rá, kộpi ní átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, 16 “ꞌBâ ꞌokí ãgõ ꞌdĩꞌbée íngóni? ꞌBá adriꞌbée Yẹ̃rụ́sãlémã agá rĩ pi ãrẽvú céré nị̃kí tã ãyãzú ãyãyã kộpi ní ꞌoó ꞌdĩri rá, ꞌbá ícókí tã ꞌdĩri gãá bã ku. 17 ꞌBo ꞌbá lẽkí dõ ꞌbá ꞌdĩꞌbée ugaá kộpi ã ũlũkí tã ꞌdĩri mụzú ꞌbá rĩ pi ní ku, lẽ ꞌbâ útrékí kộpi drị̃gé, kộpi ã gõkí rí Yẹ́sụ̃ vé tã ũlũú mụzú ꞌbá rĩ pi ní ku.” 18 Kúru kộpi ní Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée zịzú ĩgõzú ĩ vúgá nõlé, útrézú kộpi drị̃gé kínĩ, kộpi ã gõkí Yẹ́sụ̃ vé tã átá dị̃ị́ ku, ãzini kộpi ã gõkí ímbá dị̃ị́ ku.

19 ꞌBo Pétẽró pi ní újázú Yũwánĩ be kínĩ, “Ĩmi ꞌbị̃kí drĩ tã ꞌdĩri ámá ĩmi ngúlúpí sĩ ká. Tã íngõri pịrị Múngú ẹndrẹtị gé nĩ, ꞌbâ ꞌdụkí ĩmivé tã ngaá áyu yã, dõku ꞌbâ ꞌdụkí tã Múngú vé rĩ ngaá áyu? 20 ꞌBo ꞌbá tị́nị, tã ꞌbá ní ndreé ꞌbâ mị sĩ, ãzini ꞌbá ní yịị́ ꞌbâ bị́ sĩ rĩ pi, ꞌbá ícókí tã ni ã ũlũngárá kuú ku.”

21 ꞌBá tã lịꞌbá rĩ pi ní útrézú Pétẽró pi drị̃gé Yũwánĩ be dị̃ị́. Kộpi ndãkí lẹ́tị ĩ ní ꞌbá ꞌdĩꞌbée ĩrĩŋãzú ni tí. Kúru kộpi ní ꞌbá ꞌdĩꞌbée pẽzú mụzú ꞌdĩísĩ rá. ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré rikí Múngú ri íngú tã ĩ ngaꞌbá ꞌdĩꞌbée sĩ, 22 ãꞌdiãtãsĩyã ágó ĩ ní ídrí tã be ãyãzú ãyãyã ꞌdĩri adri ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú aga ílí pụ̃kụ́ sụ rĩ rá.

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi zịkí Múngú ri

23 Kâ mụụ́ Pétẽró pi ọyụụ́ Yũwánĩ be jó ĩ ní ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãásĩ gí, kộpi ní ꞌdezú mụzú tã atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní ꞌyoó ĩ ní ꞌbá ambugu rĩ pi be rĩ ũlũzú ꞌbá ụrụkọ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní. 24 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi kâ tã Pétẽró pi ní ũlũú ꞌdĩri yịị́, kộpi úmúkí ĩ trụ́ Múngú ri zịị́, kộpi kínĩ, “Úpí Ũkpõ ꞌDị́pa, ꞌí gbi ꞌbụ̃ pi vũ be, yị̃ị́ bãlãlã rĩ be, ngá ãrẽvú ꞌa ni gé rĩ pi be céré nĩ. 25 Ọ́tụ́ mí átá ũkpõ Índrí Uletere rĩ vé rĩ sĩ mívé ãtíꞌbá ꞌbávé ẹ́ꞌbị́pị Dãwụ́dị̃ tị gé, mí kĩnĩ,

“ ‘Ngá sẽépi ꞌbá ãngũ rĩ pi agá rĩ pi ã ꞌa ní vezú rĩ ãꞌdi?

Ngá sẽépi ꞌbá rĩ pi ní rizú tã azakaza vé ni pi ã tã ũtị̃zú rĩ ãꞌdi?

26 ꞌBãgú vũ drị̃gé rĩ pi útúkí ĩ kú ũrẽ lẽzú ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú,

ãzini ꞌbá ãngũ rụ́ꞌbá rĩ pi úmúkí ĩ trụ́,

lẽkí ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ Úpí Múngú be,

ãzini lẽkí ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ Mãsíyã be.’*

27 “Ádarú ꞌbãgú Ẽródẽ† pi Pónítĩyõ Pĩlátõ be úmúkí ĩ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi be, ãzini ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé adriꞌbée Yẹ̃rụ́sãlémã agá nõgó rĩ pi be, kộpi gãkí mívé ãtíꞌbá uletere Yẹ́sụ̃ mí ní ĩpẽé Mãsíyã rú rĩ sĩ. 28 Kộpi ꞌokí tã rĩ sụ̃ụ́ mí ní ụ̃tị̃ị́ mívé ũkpõ sĩ, mî ẹ́sị́ ní lẽé ã ꞌokí rĩ tị́nị. 29 Úpí, ꞌí yị tã kộpi ní rizú útrézú ꞌbá drị̃gé ꞌdĩri, ꞌí sẽ mívé ãtíꞌbá rĩ pi ã ũlũkí tị mívé rĩ ụ̃rị̃ ãkó. 30 ꞌÍ sẽ ꞌbá ní ũkpõ mívé ãtíꞌbá uletere Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ, ꞌbâ ídríkí rí ꞌbá rĩ pi ãní, ãzini ꞌbâ ꞌokí rí tã ãyãzú ãyãyã ni pi tã ambugu ambugu ni pi be ãní.”

31 Kộpi kâ Múngú ri zịị́ dẹẹ́, vụ́drị̃ ni gé, vũrã kộpi ní ĩ úmúzú rĩ ní ꞌi ayazú dĩngídĩngí. Kúru Índrí Uletere rĩ ní kộpi ásúzú céré, kộpi ní íꞌdózú tị Múngú vé rĩ ũlũzú ụ̃rị̃ ãkó.

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi rikí ĩvé ngá ãlẽé ĩ ãsámvú gé sĩ trụ́

32 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi rikí adrií céré ẹ́sị́ be ãlu, ãzini úmĩ be ãlu. ꞌBá ãzi ꞌyoópi kínĩ ngá ívé rĩ pi ívé ni ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ ꞌdíni ꞌdãáyo, kộpi rikí ĩvé ngá rĩ pi ãlẽé ĩ ãsámvú gé sĩ céré trụ́. 33 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi rikí tã Úpí Yẹ́sụ̃ vé íngázú gõó ídri rú rĩ vé tã ũlũú ꞌbá rĩ pi ní ũkpõ be. Múngú ꞌbã tãkíri ãmbúgú kộpi drị̃gé céré. 34 Kộpi ãsámvú gé, ngá ꞌbá ãzi ndẽépi ni ꞌdãáyo, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ be, dõku jó be rĩ pi rikí ĩvé ngá ụzịị́, kộpi rikí mũfẽngã ni íjị́, 35 sẽé Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi drị́gé, kộpi rikí awaá ꞌbá ngá lẽꞌbá rĩ pi ní.

36 Yõsépã Lẹ́vị̃gú‡ ímụ́pi Sáyípũrãsĩ gélésĩ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní zịị́ Bãrụ́nábã rĩ (rụ́ Bãrụ́nábã ꞌdĩri vé ífífí ꞌbá riípi ẹ́sị́ ímbápi ni), 37 sẽ ívé nyọ̃ọ́kụ́ jeé, íjị́ mũfẽngã ni sẽé Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi drị́gé.

5

Ãnãníyã pi vé tã ũkú ni Sãfírã be rĩ

1 Ágó ãzi rụ́ ni Ãnãníyã ꞌi, kộpi ũkú ni Sãfírã be sẽkí kpá ĩvé nyọ̃ọ́kụ́ ụrụkọ jeé rá. 2 Ãnãníyã ꞌdụ mũfẽngã rĩ ã ụrụkọ zụ̃ụ́zụ̃, kộpi ụ̃sụ̃kí tã ni ũkú ni Sãfírã be trụ́, ĩri ní mũfẽngã rĩ vé ị̃mbị́tã jịzú sẽzú Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, mũfẽngã ꞌbá ní nyọ̃ọ́kụ́ ụzịzú rĩ, ĩri céré ꞌdĩ.

3 Kúru Pétẽró ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ãnãníyã, ngá sẽépi Sãtánã* ní fizú mí ẹ́sị́ agá, mí ní ũnjõ úlị́zú Índrí Uletere rĩ ẹndrẹtị gé, mí ní mũfẽngã nyọ̃ọ́kụ́ ụzịzú rĩ ã ụrụkọ zụ̃zú rá rĩ ãꞌdi? 4 Nyọ̃ọ́kụ́ mí ní ụzịị́ rĩ, ĩri mívé ni, mũfẽngã mí ní nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ụzịzú rĩ, ĩri mívé ni, adri ꞌdíni kuyé? Ngá mí ní rizú tã rĩ ꞌozú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Mí ũꞌbã ꞌbâ mị kuyé, mí ũꞌbã Múngú ẽ mị.”

5 Ãnãníyã kã tã Pétẽró ní ꞌyoó ꞌdĩri yịị́, ĩri ní íꞌdézú vũgá, ĩri ní drãzú. ꞌBá céré tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri yịꞌbá rĩ pi, ụ̃rị̃ fụ kộpi ambamba. 6 Kúru kẹ̃rị́anji ụrụkọꞌbée ní ímụ́zú ãvũ rĩ ĩmũlũzú bõngó sĩ, kộpi ní ꞌdụzú mụzú ãmvé ꞌdãá, kộpi ní ãvũ rĩ sị̃zú.

7 Vụ́drị̃ ni kã vụ̃ụ́ caá sâ na, ũkú ni Sãfírã ní ífízú jó agá nõó, ꞌbo nị̃ ámá kuyé ꞌyozú kínĩ ágó ni drã gí. 8 Pétẽró ní ĩri zịzú kĩnĩ, “ꞌÍ lũ má ní, mũfẽngã ĩmi ní nyọ̃ọ́kụ́ rĩ sẽzú jezú mí ágó ni Ãnãníyã be rĩ, ĩri nyo adriípi ꞌdĩ?”

Ũkú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ẽ, mũfẽngã rĩ adriípi ꞌdĩ.”

9 Pétẽró ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní tị ícízú Índrí Úpí vé rĩ ụ̃ꞌbị̃zú rĩ ãꞌdi? ꞌÍ ndre drĩ ká, ꞌbá mí ágó ni ri sị̃ꞌbá rĩ pi ícákí pá tuú kuú kẹ̃ẹ́tịlé gá ꞌdĩ, kộpi kpá mi ꞌdụ mụ ãmvé ꞌdãá.”

10 Sâ ꞌdãri gé, ũkú rĩ ní íꞌdézú Pétẽró pá gá ꞌdĩgé, ĩri ní drãzú. Kẹ̃rị́anji rĩ pi kâ ífí jó agá nõó, kộpi ị́sụ́kí ũkú rĩ drã gí, kộpi ní ĩrivé ãvũ ꞌdụzú mụzú ãmvé ꞌdãá, kộpi ní ãvũ rĩ sị̃zú ágó ni ã jẽlé gá ꞌdãá. 11 ꞌBá kãnísã vé rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, ụ̃rị̃ fụ kộpi ambamba.

Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ídríkí ꞌbá drã be ni pi kárákará

12 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ꞌokí tã ãyãzú ãyãyã ni pi, ãzini tã ambugu ambugu ni pi kárákará ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé. Ụ́ꞌdụ́ céré ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ãrẽvú céré rikí ĩ úmú trụ́ Jóꞌbílé Sõlõmónã vé rĩ† gé ꞌdãá. 13 ꞌBá rĩ pi ẽ íngúkí dõ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi íngúngũ drãáãsĩyã, ꞌbá ụrụkọ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi fikí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ãsámvú gé kuyé. 14 ꞌBo ãgõ kárákará, ãzini ũkú kárákará ẹ̃ꞌyị̃kí Úpí ri rá, kộpi úmúkí ĩ fií ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ãsámvú gé rá. 15 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌoó rĩ sĩ, sẽ ꞌbá rĩ pi ũlĩkí ĩvé ꞌbá drã be rĩ pi áꞌya sĩ ãzini pọ́rọ́sị̃ sĩ, íjị́ ímụ́ ũꞌbãá lẹ́tị mịlé gá sĩ, Pétẽró kãdõ agaá mụzú, ĩrivé índríkíndrĩ vé ũkpõ ẽ ị́mvụ́ rí ꞌbá drã be rĩ pi, kộpivé drã ã dẹ rí kộpi rụ́ꞌbá gá sĩ rá. 16 ꞌBá bị́trị́ká íbíkí ímụ́ kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gãrã gá rĩ pi agásĩ, kộpi íjị́kí ĩvé ꞌbá drã be rĩ pi, ãzini índrí ũnjí be rĩ pi, ídríkí kộpi céré rá.

Ọ̃cụ̃kí Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi

17 Átálágú ãmbúgú rĩ, ívé ũgalaku adriꞌbá Sãdókẽ rĩ pi be, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi vé tã ꞌde kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ũnjí. 18 Kộpi ní Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ ꞌdĩꞌbée rụzú úꞌbézú jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá. 19 ꞌBo ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, mãlãyíkã‡ Úpí vé rĩ ní kẹ̃ẹ́tị jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ pi ũzị̃zú, ĩri ní Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ ꞌdĩꞌbée íjị́zú ĩfũzú ãmvé. Mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, 20 “Ĩmi mụkí Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, ĩmi ũlũkí ídri úꞌdí ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ vé tã ꞌbá rĩ pi ní céré.” 21 Kộpi yịkí tã mãlãyíkã rĩ ní ꞌyoó rĩ rá. Ãngũ rĩ kã ọ́wụ́, kộpi ní mụzú ꞌbá rĩ pi ímbázú Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá.

Átálágú ãmbúgú rĩ kã ícá ívé ũgalaku rĩ pi be, kộpi ní ĩvé ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi zịzú ꞌbá ambugu Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi be ímụ́zú vũrã ãlu gé, kộpi ní ꞌbá rĩ pi pẽzú mụzú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá, kộpi ã mụkí rí Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi íjị́ ímụ́ ãmvé nõó. 22 ꞌBo ũgalaku rĩ pi ꞌbá Múngú vé jó ũtẽꞌbá rĩ pi be kâ mụụ́ caá jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá, kộpi ị́sụ́kí Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi kuyé. Kộpi ngakí ĩ újá ímụ́ tã ꞌdĩri ũlũ átálágú ãmbúgú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ní kínĩ, 23 “ꞌBá cakí ị́sụ́ jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ ícíkí tị ni cí. ꞌBá riꞌbá ãngũ ũtẽꞌbá rĩ pi tukí pá kuú kẹ̃ẹ́tịlé gá, ꞌbo ꞌbá kã kẹ̃ẹ́tị jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ vé rĩ zị̃ị́, ꞌbá ị́sụ́kí ꞌbá ꞌdãꞌbée jó agá ꞌdãá kuyé.” 24 Ũgalaku ãmbúgú riípi Jó Múngú vé rĩ ũtẽépi rĩ, ãzini atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi ẽ drị̃ ábá céré céré, kộpi rikí ụ̃sụ̃ụ́ kínĩ, tã ꞌdĩri vé ụ̃dụ̃ ri ímụ́ adri ngóni.

25 Kúru ágó ãzi ní ícázú ímụ́zú ũlũzú kộpi ní kĩnĩ, “Ãgõ ájée ĩmi ní urụụ́ úꞌbé jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãꞌbée, kộpi nóni ri ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãáꞌdã.” 26 Ũgalaku ãmbúgú Múngú vé jó ũtẽépi rĩ ní ngazú mụzú ĩvé ꞌbá riꞌbá Jó Múngú vé rĩ ũtẽꞌbá rĩ pi be Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi urụzú íjị́zú. ꞌBo kộpi urụkí ꞌbá ꞌdĩꞌbée ũkpõ sĩ kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá rĩ pi ã úvị́kí ĩ írã sĩ ku.

27 Kộpi kâ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ ꞌdĩꞌbée íjị́ pá tuú ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, átálágú ãmbúgú rĩ ní ꞌyozú kộpi ní 28 kĩnĩ, “ꞌBá ꞌyokí nyo ándúrú ĩmi ní, ĩmi ímbákí ꞌbá rĩ pi Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ ku ꞌdíni kuyé? Ĩmi ndrekí drĩ ká, ĩmi ímbákí nóni ꞌbá rĩ pi Yẹ̃rụ́sãlémã agásĩ céré Yẹ́sụ̃ vé tã sĩ. Ĩmi nóni ri ĩrivé drãngárá ã tã ngo ꞌbá drị̃gé.”

29 ꞌBo Pétẽró pi Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be, kộpi ní újázú kínĩ, “ꞌBâ tã Múngú ní ꞌyoó ꞌbá ní rĩ ꞌdụ nga áyu. ꞌBá ꞌdụkí tã ꞌbá áda ní lũú ꞌbá ní rĩ ngaá áyu ku. 30 Múngú ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ inga Yẹ́sụ̃ ĩmi ní ipaá pẹtị alambaku sị́gé ꞌdĩri gõó ídri rú rá. 31 Múngú sẽ ĩri ní ãmbũgũ, ꞌbã ĩri úrí ívé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé Úpí rú, ãzini ꞌBá ꞌbâ Paápi ni rú. Múngú ꞌo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã lẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ã újákí ẹ́sị́, ꞌî trũ rí kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ bẽnĩ. 32 ꞌBá ndrekí tã ꞌdĩꞌbée ꞌbâ mị sĩ rá,§ ãzini Índrí Uletere Múngú ní ĩpẽé ꞌbá ívé tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rĩ pi ní rĩ ndre kpá tã ꞌdĩri ꞌî mị sĩ rá.”

33 ꞌBá ambugu rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́ ꞌdíni, kộpi ã ꞌa ve ũnjí ũnjí, kộpi lẽkí Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ ꞌdĩꞌbée úꞌdị́ drãá ꞌdĩísĩ rá. 34 ꞌBo Fãrụ́sị̃gú* ãzi rụ́ ni Gãmãlĩyélẽ ꞌi, ĩri ꞌbá tãị́mbị́ ímbápi ni, ꞌbá rĩ pi céré ị̃njị̃kí ĩri ị̃njị̃njị̃, ĩri ní pá tuzú ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ã jịkí ãgõ ꞌdĩꞌbée fũú ãmvé sâŋá be mãdã. 35 Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé ꞌdĩꞌbée, lẽ ĩmi ụ̃sụ̃kí tã ĩmi ní lẽé ꞌoó ãgõ ꞌdĩꞌbée rụ́ꞌbá gá rĩ pi múké múké. 36 Ọ́tụ́ Tẹ̃wụ́dã ĩfũ ꞌyo kĩnĩ, ꞌi ꞌbá ãmbúgú, ꞌbá mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ úmúkí ĩ ĩri vúgá. ꞌBo ꞌdịkí ĩri drãá rá, írékí ĩrivé ꞌbá ĩ úmúꞌbá ĩri be rĩ pi kpélékpélé, ĩrivé tã gõ ícá ngá kána. 37 Ĩri ã vụ́drị̃ gé, Yụ́dã Gãlĩláyãgú rĩ ní kpá ĩfũzú lókí ãzi ꞌbá lãzú ni gé, ꞌbá kárákará mụkí vú ni gé sĩ, ꞌbo ꞌdịkí ĩri drãá rá, írékí ĩrivé ꞌbá ĩri ãpámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kpélékpélé.

38 “Á ꞌyo ĩmi ní, ĩmi kukí ꞌbá ꞌdĩꞌbée. Dõ tã ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní rií ꞌoó ꞌdĩri íngá yị̃kị̂ ꞌbá áda vé ni vúgá, tã ꞌdĩri gõ ícá ngá kána. 39 ꞌBo dõ tã ꞌdĩri íngá Múngú vúgálésĩla, ĩmi ícókí ãgõ ꞌdĩꞌbée ugaá bã ku. Ĩmi ndrekí dõ múké ku, tã ĩmi ní rií ꞌoó ꞌdĩri, ĩmi ri ũmbã fụ Múngú be.”

40 ꞌBá ambugu tã ãsámvú ámáꞌbá rĩ pi ãꞌyĩkí ĩrivé tã rá. Kộpi ní Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi zịzú ímụ́zú, kộpi sẽkí ꞌbá áyúãyũ ꞌdĩꞌbée gbãá ũnjí ũnjí, ꞌbá ambugu ꞌdĩꞌbée átákí kộpi ní ũkpó ũkpó kínĩ, lẽ kộpi ã gõkí Yẹ́sụ̃ ã rụ́ zịị́ dị̃ị́ ku, ĩ ní kộpi ọyụzú mụzú.

41 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní fũzú vũrã ꞌbá rĩ pi ní tã lịzú rĩ agásĩ ãmvé, kộpi rikí únjí mụzú, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ꞌdụ kộpivé tã ꞌbãá ãmbúgú, ãꞌyĩ kộpi sẽé ĩzãngã nyaá Yẹ́sụ̃ vé tã sĩ. 42 Ụ́ꞌdụ́ céré kộpi rikí ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá, ãzini ꞌbá rĩ pi vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé sĩ, kộpi rikí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú mụzú ãndẽngárá ãkó kínĩ, “Mãsíyã ĩmi ní rií ndãá rĩ, ĩri Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌi.”

6

Ũpẽkí ãgõ ẹ́zị̂rị̃ ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ẽ ĩzã koó

1 Lókí ꞌdãri gé, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé kãlãfe ri vaá mụzú drị̃gélé. ꞌBá átáꞌbée Gị̃rị́kị̃ tị sĩ rĩ pi rikí unuú ꞌbá átáꞌbée Ẽbérẽ tị sĩ rĩ pi vé tã sĩ kínĩ, ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu kádõ rií ãnyãngã awaá, sẽkí ãnyãngã rĩ ọwụzị átáꞌbée Gị̃rị́kị̃ tị sĩ rĩ pi ní ku. 2 Kúru Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi ní ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi úmúzú vũrã ãlu gé, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Adri múké ku ꞌbá ní Múngú vé ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ vé ũlũngárá kuzú, ꞌbá ní rizú ãnyãngã awazú áyu. 3 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, lẽ ĩmi ũpẽkí ꞌbá ẹ́zị̂rị̃ ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃, ẹ́pị́ꞌbá Múngú vé Índrí Uletere rĩ sĩ gí, adriꞌbá úmĩ be ni pi, ꞌbâ kộpi ꞌbã ri ẹ̃zị́ ꞌdĩri nga, 4 ꞌbâ ꞌbãkí rí ẹ́sị́ rizú Múngú ri zịzú, ãzini tị Múngú vé rĩ ũlũzú.”

5 Tã Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ ꞌdĩꞌbée ní ꞌyoó ꞌdĩri sẽ ꞌbá ĩ úmúꞌbá rĩ pi ní céré ãyĩkõ. Kộpi ní Sẽtẽfánõ ẹ̃ꞌyị̃ngárá be ãmbúgú, ẹ́pị́pi Índrí Uletere rĩ sĩ rĩ ĩpẽzú, ãzini kộpi ĩpẽkí Pĩlípũ ri, Põrõkórõ ri, Nĩkõnórã ri, Tị́mọ̃nị̃ ri, Pũrũménã ri, ãzini Nĩkólã íngápi Ãnĩtĩyókã gá, ꞌi újápi Yãhụ́dị̃ rú rĩ. 6 Kộpi ní ꞌbá ĩ ní ũpẽé ꞌdĩꞌbée jịzú iꞌdazú Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ẹndrẹtị gé. Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní Múngú ri zịzú kộpi ní, kộpi ní drị́ tị̃zú ꞌbá ĩ ní ũpẽé ꞌdĩꞌbée drị̃gé.

7 Kúru tị Múngú vé rĩ ní ayizú mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé rĩ pi vé kãlãfe gõ vaá mụzú drị̃gélé, atala kárákará gõkí rií ẹ́sị́ ꞌbãá Úpí Yẹ́sụ̃ drị̃gé.

Sẽtẽfánõ vé rụngárá

8 Sẽtẽfánõ ẹ́pị́pi ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ sĩ, adriípi ũkpõ Múngú vé rĩ be rĩ, ꞌo tã ambugu ambugu ni pi, ãzini tã ãyãzú ãyãyã ni pi kárákará ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé. 9 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yãhụ́dị̃ adriꞌbá Jó Múngú ri Zịzú* ĩ ní zịị́, Tụ́gẹ̃rị̃ Drị̃wãlã Ị́sụ́ꞌbá gí rĩ pi vé rĩ agá rĩ pi íꞌdókí ãgátá gãá Sẽtẽfánõ be, kộpi íbíkí ímụ́ Kũrénẽ gélésĩ, ụrụkọ ni pi ímụ́kí Ãlẽkĩzãndãríyã gélésĩ, ụrụkọ ni pi ímụ́kí ãngũ Kĩlĩkíyã vé rĩ gélésĩ, ụrụkọꞌbée ímụ́kí ãngũ Ẹ́zị̃yã vé rĩ gélésĩ. 10 ꞌBá ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãzi úmĩ be sụ̃ Sẽtẽfánõ vé rĩ tị́nị ꞌdãáyo, ãꞌdiãtãsĩyã Índrí Uletere rĩ sẽ ĩri ní úmĩ tã nị̃zú ambamba.

11 Kúru kộpi ní rizú ꞌbá ụrụkọꞌbée ĩcĩcĩkĩzú kíri kíri kínĩ, “Ĩmi ꞌyokí, ‘ꞌBá yịkí Sẽtẽfánõ ri tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ideé, ãzini ri Múngú ri ideé.’ ”

12 Kộpivé átángá ꞌdĩri sẽ ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi, ꞌbá ambugu rĩ pi, ãzini ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi ã ꞌa vekí rá. Kộpi ní Sẽtẽfánõ ri rụzú jịzú mụzú ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé. 13 ꞌBá ụrụkọ rikí ũnjõ ụ́lị́ Sẽtẽfánõ drị̃gé kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ri átá mụzú ũnjí Jó Múngú vé uletere rĩ ã tã sĩ, ãzini tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ã tã sĩ. 14 ꞌBá yịkí ágó ꞌdĩri kĩnĩ, ‘Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ ímụ́ Jó Múngú vé ꞌdĩri ŋõ iza ꞌdĩísĩ rá, ãzini ĩri ímụ́ mẽrẽ Mósẽ vé ĩ ní sẽé ꞌbá ní ꞌdĩri újá ꞌdĩísĩ rá.’ ”

15 ꞌBá úríꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré ꞌbãkí mị rizú Sẽtẽfánõ ri ndrezú, kộpi ndrekí ĩrivé ẹndrẹtị índré sụ̃ mãlãyíkã vé rĩ tị́nị.

7

Sẽtẽfánõ átá ívé tã ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé

1 Átálágú ãmbúgú rĩ ní Sẽtẽfánõ ri zịzú kĩnĩ, “Tã ĩ ní mi tõzú ꞌdĩꞌbée, ĩri nyo tã áda?”

2 Sẽtẽfánõ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Má ẹ́drị́pị́ị, ãzini má ẹ́tẹ́pị́ị, ĩmi yịkí drĩ ma ká. ꞌBávé Múngú dị̃ngárá be pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ iꞌda ꞌi ándúrú ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị Ãbũrámã ní rá, ị́sụ́ ĩri ri adri Mẽsõpõtámĩyã gá ꞌdãlé, gõ ꞌdeé mụụ́ Hãránã gá ꞌdãlé ndõ. 3 Múngú ꞌyo ĩri ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ ku ãngũ ĩmivé rĩ, ꞌí ku máríté mívé rĩ pi, ꞌí mụ adrií ãngũ má ní úmvúlésĩ lẽé lũú mí ní rĩ gé.’*

4 “Kúru Ãbũrámã ní ãngũ ꞌbá Kãlẽdéyã vé rĩ pi ní adrizú rĩ kuzú, ĩri ní mụzú adrizú Hãránã gá. Ẹ́tẹ́pị kã drãá gí, Múngú ní ĩri íjị́zú adrizú ãngũ ĩmi ní adrizú nõri agá. 5 Múngú sẽ ãngũ rĩ vé wọ̃ọ́kọ̃ kíníkiniŋá ni Ãbũrámã ní kuyé. Lókí ꞌdãri gé, Ãbũrámã ã adri dõ mvá ãkó drãáãsĩyã, Múngú sõ ũyõ kĩnĩ, ãngũ ꞌdĩri ímụ́ adri Ãbũrámã vé ni, ãzini ĩrivé úyú rĩ pi vé ni. 6 Múngú ní ꞌyozú Ãbũrámã ní kĩnĩ, ‘Úyú mívé rĩ pi úmvúlésĩ mụ adri jãkã rú ãngũ ãzi gé, kộpi adri tụ́gẹ̃rị̃ rú, ĩ kộpi ọ̃cụ̃ ca ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ.’ 7 Múngú ní kpá gõzú ꞌyozú kĩnĩ, ‘ꞌBo ma ímụ́ ꞌbá ãngũ rĩ agá kộpi ꞌbãꞌbée ẹ̃zị́ ngaꞌbá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ pi ĩrĩŋã rá. Vụ́drị̃ ni gé, kộpi úmvúlésĩ ĩfũ ãngũ ꞌdãri agásĩ, kộpi ímụ́ ma ị̃njị̃ vũrã nõri gé.’* 8 Múngú ní ꞌyozú Ãbũrámã ní kĩnĩ, ‘Anji ãgõ ꞌbẹ̃tị́ ãlu ãlu ãsámvú gé rĩ pi, ã úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị rá, ã lũ rí ꞌyozú kínĩ ũndĩ má ní rụụ́ mí be rĩ, ꞌí ꞌdụ tã ni ngaá rá.’ Kâ Ĩsákã ri tịị́, vụ́drị̃ ni kã adrií caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ, Ãbũrámã ní ágélé ni ẽ tị lịzú.* Vụ́drị̃ ni gé, Ĩsákã ní Yõkóbũ ri tịzú, Yõkóbũ tị anji mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, ĩrivé anji rĩ pi ízúkí caá sụ́rụ́ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, sụ́rụ́ kộpivé rĩ pi zịkí Ĩsẽrélẽ.

9 “Yõsépã ã tã ꞌde ívé ẹ́drị́pị́ị anji Yõkóbũ† vé rĩ pi ẽ ẹ́sị́ agá ũnjí, kộpi sẽkí ĩri jeé jịị́ Ẽjẽpétõ gá tụ́gẹ̃rị̃ rú, ꞌbo Múngú ũtẽ ĩri rá. 10 Múngú pa Yõsépã ri tã ũkpó ũkpó ĩri ị́sụ́ꞌbá rĩ pi agásĩ rá. Sẽ ĩri ní úmĩ, ãní sẽ ꞌbãgú rĩ ꞌdụ ĩrivé tã ꞌbãá múké, ꞌbãgú rĩ ꞌbã Yõsépã ri adrií ũgalaku ãmbúgú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá, ãzini ꞌbã ĩri ãmbúgú rií ívé ngá kání agá rĩ pi ã tã mbaá.

11 “Kúru ẹ̃bị́rị́ ní ꞌdezú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá, ãzini Kãnánã vé rĩ agá ũnjí ũnjí, sẽ ꞌbá rĩ pi nyakí ĩzãngã ambamba, ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị ndãkí ngá nyanya tí. 12 Yõkóbũ kã yịị́ kínĩ ãnyãngã Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé anigé, ĩri ní ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị pẽzú mụzú ãnyãngã jezú ꞌdãlé, ꞌdĩri vú ãlu ĩri ní kộpi pẽzú rĩ. 13 Kộpi kâ gõó mụụ́ ãnyãngã rĩ ãzi jeé Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé vú ị̃rị̃ ni gé, Yõsépã ní ꞌi iꞌdazú kộpi ní, ꞌbãgú rĩ ní kúru nị̃zú ámázú ꞌyozú kínĩ, ꞌbá rĩ Yõsépã ẹ́drị́pị́ị pi. 14 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, Yõsépã ní tị pẽzú ꞌí ẹ́tẹ́pị Yõkóbũ ní, ãzini ívé máríté rĩ pi ní, kộpi ẽ ímụ́kí Ẽjẽpétõ gá nõó, kộpivé kãlãfe ca céré pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ drị̃ ni tọ̃wụ́. 15 Kúru Yõkóbũ ní ꞌdezú mụzú Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá, drã ꞌdãlé, ꞌbávé ẹ́ꞌbị́pị́ị ũdrãkí kpá ꞌdãlé. 16 Jịkí kộpivé ãvũ mụụ́ sị̃ị́ Sẽkémẽ gá, ꞌbụ́ Ãbũrámã ní jeé Ãmórã* ẹnjịpị́ị drị́gé rĩ agá.

17 “Sâ Múngú ní lẽzú ũyõ ꞌí ní sõó Ãbũrámã ní rĩ vé tã ꞌdụzú ngazú rĩ kã ꞌbãá ícá ĩnyiŋá gí, ꞌbá ꞌbávé ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá rĩ pi vé kãlãfe gõ ízú kárákará. 18 Kúru ꞌbãgú ãzi Yõsépã vé tã nị̃ị́pi kuyé ni ní gõzú adrizú ꞌbãgú rú ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị̃gé. 19 ꞌBãgú ꞌdĩri ri ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị ẽ mị ũꞌbãá, ãzini ri kộpi ꞌoó ũnjí, sẽ kộpi ní tãị́mbị́ kĩnĩ, kộpi ã úꞌbékí ĩvé anji ĩ ní tịị́ ũdéŋá rú rĩ pi ásé agá, kộpi ã ũdrãkí rí ꞌdĩísĩ rá.

20 “Tịkí Mósẽ ri lókí ꞌdãri gé, ĩri ũnyĩ be ambamba. Ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be mbakí ĩri ã tã caá mbãá na ĩvé jó agá ꞌdãá. 21 Kộpi kâ Mósẽ ri jịị́ ꞌbãá ásé agá ꞌdãá, ꞌbãgú rĩ vé mvá ũkúŋá rĩ ní ĩri ꞌdụzú mụzú úcézú mvá ívé ni rú. 22 Ímbákí Mósẽ ri Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé, nị̃ tã múké múké, ĩri átángá átá ũkpõ be, ãzini ĩri tã ꞌo ũkpõ be.

23 “Mósẽ vé ílí kã caá pụ̃kụ́ sụ, ĩri ní ngazú mụzú ꞌí ẹ́ꞌdị́páa Ĩsẽrélẽ rĩ pi ndrezú. 24 Mósẽ ca mụụ́ ị́sụ́ Ẽjẽpétõgú ãzi ri ĩvé ꞌbá ãzi ꞌo ũnjí, ĩri ní ágó rĩ ípázú, ĩri ní Ẽjẽpétõgú rĩ ꞌdịzú drãzú ꞌdĩísĩ rá. 25 Mósẽ ụ̃sụ̃ déna ívé ꞌbá rĩ pi ícó nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ Múngú ĩpẽ ꞌi ímụ́ kộpi paá nĩ ꞌdíni rá, ꞌbo kộpi nị̃kí ámá kuyé.

26 “Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, Mósẽ ca mụụ́ ị́sụ́ Ĩsẽrélẽ ị̃rị̃ ni pi ri ĩ fụ. Ụ̃ꞌbị̃ kõdô kộpi ẽ ẹ́sị́ ꞌyoó kĩnĩ, ‘Ãgõ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ẹ́drị́pị, ngá ĩmi ní ĩmi ꞌozú ũnjí ꞌdíni rĩ ãꞌdi?’

27 “ꞌBo ágó ũmbã íꞌdópi rĩ ní Mósẽ ri zezú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Ãꞌdi ꞌbã mi ꞌbá ãmbúgú rú rií tã lịị́ ꞌbá drị̃gé nĩ? 28 ꞌÍ lẽ ma ꞌdịị́ sụ̃ mí ní ájée Ẽjẽpétõgú rĩ ꞌdịị́ drãá rĩ tị́nị?’* 29 Mósẽ kã tã ꞌdĩri yịị́, koro nga ápá mụụ́ adrií ãngũ Mĩdĩyánã vé rĩ gé jãkãgú rú. ꞌDãlé tị anji ãgõ ị̃rị̃.

30 “Mósẽ kã adrií Mĩdĩyánã gá ꞌdãlé caá ílí pụ̃kụ́ sụ, mãlãyíkã ní ꞌi iꞌdazú Mósẽ ní ãcí dị̃ị́pi pẹtị amuúpi kụ̃mvụ̃ ni agá, ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá, pẹtị ãcí ní dị̃zú ꞌdĩri ĩnyiŋá írã Sĩnáyĩ vé rĩ ã gãrã gá. 31 Mósẽ kã ndreé ãcí dị̃ị́pi rĩ zã pẹtị rĩ veé kuyé,* sẽ ĩri ní ãyãngárá. Mósẽ útrú ꞌi ĩnyiŋá mụụ́ ãcí riípi dị̃ị́pi rĩ ndreé. Ĩri ní Úpí vé ụ́ꞌdụ́kọ́ yịzú kĩnĩ, 32 ‘Ma Múngú mí ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ, Múngú Ãbũrámã vé rĩ, Ĩsákã vé rĩ, ãzini Yõkóbũ vé rĩ.’* Mósẽ ã rụ́ꞌbá yã kpĩríkpĩrí, ụ̃rị̃ fụ ĩri ambamba, gõ mị ꞌbãá ãcí rĩ ndrezú kuyé.

33 “Úpí Múngú ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ nje mívé ngá pá gá‡ mí pá gá sĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã vũrã mí ní pá tuzú ꞌdĩri, ĩri vũrã uletere ni. 34 Á ndre ĩzãngã ꞌbá mávé rĩ pi ní nyaá Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé rĩ gí. Á yị kộpivé ngongárá gí, má ímụ́ kộpi pangárá gá. Á lẽ nóni mi pẽé gõó vúlé Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá.’*

35 “Mósẽ ꞌdĩri ándúrú ꞌbá ĩrivé rĩ pi ní ĩri gãá sĩ, kộpi ní ꞌyoó, ‘Ãꞌdi ꞌbã mi ãmbúgú rú rií tã lịị́ ꞌbá drị̃gé nĩ rĩ ꞌi?’* Múngú pẽ ĩri mụụ́ adrií kộpi drị̃gé ãmbúgú rú, ãzini ívé ꞌbá rĩ pi paá, Múngú pẽ mãlãyíkã mụụ́ átá Mósẽ be pẹtị amuúpi kụ̃mvụ̃ rĩ agá ꞌdaá. 36 Mósẽ ꞌo tã ãyãzú ãyãyã ni pi kárákará Ẽjẽpétõ agá ꞌdãá. Ílí pụ̃kụ́ sụ ꞌdĩri agá, Mósẽ íjị́ ꞌbá rĩ pi ĩfũú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agásĩ, ko kộpi ẽ drị̃ zozú mụzú Yị̃ị́ Tafu Ika rĩ agásĩ.

37 “Mósẽ ꞌyo ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní kĩnĩ, ‘Múngú ri úmvúlésĩ ímụ́ ĩmi ní nẹ́bị̃ ĩpẽ ĩmivé ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé sụ̃ má tị́nị.’* 38 Mósẽ ri adrií ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị ãsámvú gé ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá, mãlãyíkã rĩ átá ĩri ní Írã Sĩnáyĩ drị̃gé ꞌdãá. Ũlũkí ĩri ní ụ́ꞌdụ́kọ́ ídri vé rĩ ꞌdãlé, ã ũlũ rí ꞌbá ní.

39 “ꞌBo ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị gãkí Mósẽ ẽ tị yịgá sĩ. Kộpi gãkí ĩri sĩ, kộpi lẽkí kõdô ĩ újá gõó Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá vúlé. 40 Kộpi ní ꞌyozú Ãrónã ní kínĩ, ‘Mí údé ꞌbá ní ngá múngú rú, ã ko rí ꞌbâ drị̃ mụzú, Mósẽ íkó ꞌbâ drị̃ ĩfũzú Ẽjẽpétõ agásĩ nĩ, ꞌbo ꞌbá nị̃kí kuyé dõ ãꞌdi ꞌo ĩri nĩ.’* 41 Kộpi ní ngá údézú múngú rú sụ̃ tị́ mváŋá tị́nị, kộpi íjị́kí ngá ĩ ní rií zãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú rĩ sẽé ĩri ní, kộpi ní ụ̃mụ̃ ꞌbãzú ãmbúgú ngá ĩ ní údé múngú rú ꞌdĩri ị̃njị̃zú. 42 Múngú gã kộpi sĩ, adi kộpi rií línyã ꞌbụ̃ gé rĩ pi ị̃njị̃ị́, mbãá rĩ ị̃njị̃ị́, ãzini ụ̃tụ́ rĩ ị̃njị̃ị́ ĩvé múngú rú. Tã ꞌdĩri nga ꞌi fũú tị ni gé gí sụ̃ nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí búkũ agá rĩ tị́nị kínĩ,

“ ‘Ĩmi úyú Ĩsẽrélẽ vé ꞌdĩꞌbée,

ílí pụ̃kụ́ sụ ĩmi ní adrizú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãlé rĩ gé,

ĩmi zãkí nyo má ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rá?

43 Ĩmi ri ngá ĩmi ní údé múngú rú ĩ ní zịị́ Mõlékĩ ri ꞌdụ mụzú ĩndĩ, ãzini gãkũ rĩ ꞌdụ mụzú ĩndĩ,

ãzini ĩmi ri ngá ĩmi ní údé múngú rú sụ̃ línyã tị́nị ĩ ní zịị́ Rẽfánã rĩ ꞌdụ mụzú ĩndĩ,

ãzini ĩmi ri ngá ĩmi ní údé Múngú rú rĩ pi ị̃njị̃.

Kúru ma ĩmi pẽ mụ adri rámbá rú Bãbẽlónã§ vé wọ̃ọ́kọ̃ ꞌdãásĩla rĩ gé.’*

44 “ꞌBá ẹ́ꞌbị́pị́ị rikí gãkũ ĩ ní tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ꞌbãzú ꞌa ni gé rĩ* ꞌdụụ́ mụzú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá. Kộpi sịkí gãkũ rĩ sụ̃ Múngú ní tã ni ẹzịị́ Mósẽ ní rĩ tị́nị. 45 Lókí Yósũwã† ní ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú ꞌbá adriꞌbá ãngũ Kãnánã vé rĩ agá rĩ pi be rĩ gé, Múngú dro ꞌbá ꞌdĩꞌbée ãngũ Kãnánã vé rĩ agásĩ rá. ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ꞌdụkí gãkũ Múngú vé rĩ jịị́ mụzú ĩndĩ, sẽ kộpi ndẽkí ꞌbá ãngũ ꞌdãri agá rĩ pi ãní rá, kộpi ẹ́rị́kí ãngũ ꞌdãri ꞌdụụ́ ĩ ní. Gãkũ Múngú vé rĩ ri adrií ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ agá ꞌdãá, cĩmgbá cazú lókí ꞌbãgú Dãwụ́dị̃ vé rĩ gé. 46 Múngú ri ãyĩkõ sĩ Dãwụ́dị̃ sĩ, ĩri ní Múngú ri zịzú kĩnĩ, ꞌí lẽ Jó sịị́ Múngú Yõkóbũ vé rĩ ní. 47 ꞌBo Sõlõmónã sị Jó Múngú vé rĩ nĩ.

48 “Múngú ãmbúgú ꞌbá drị̃gé céré rĩ adri jó ꞌbá áda ní sịị́ rĩ agá ku, sụ̃ nẹ́bị̃ rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Múngú kĩnĩ,

49 “ ‘ꞌBụ̃ ri vũrã má ní úrízú ni,

vũ ri vũrã má ní pá ꞌbãzú ni.

Úpí ní zịzú kĩnĩ,

Jó ĩmi ní lẽé sịị́ má ní rĩ ọ̃sụ̃kã ni ã adri rí ngóni?

Vũrã má ní adrizú rĩ ngũgá?

50 Má údé nyo ngá rĩ pi ãrẽvú céré ma ꞌi kuyé?’*

51 “Ĩmi ꞌbá drị̃ be ũkpó ũkpó ꞌdĩꞌbée, ĩmi gãkí ẹ́sị́ újágá Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ, ĩmi ọ̃zụ̃kí ĩmî bị́ cí, ĩmi yịkí rí ĩrivé tã ku! Ĩmi adrikí sụ̃ ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị tị́nị, ĩmi gãkí Índrí Uletere rĩ vé tã sĩ! 52 Nẹ́bị̃ ãzi ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị ní ọ̃cụ̃ụ́ kuyé ni nyo anigé? Ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị úꞌdị́kí nẹ́bị̃ ꞌBá tã be pịrị rĩ‡ vé ímụ́ngárá ã tã ũlũꞌbá rĩ pi ũdrãá rá. Nóni ĩmi ꞌbekí ĩri ã ũli, ĩmi ꞌdịkí ĩri gí. 53 Mãlãyíkã rĩ pi§ ímụ́kí ĩmi ní tãị́mbị́ Múngú vé rĩ sẽé, ꞌbo ĩmi ꞌdụkí tã ni ngaá kuyé.”

Úvị́kí Sẽtẽfánõ ri drãá írã sĩ

54 ꞌBá tã lịꞌbá rĩ pi kâ átángá Sẽtẽfánõ ní átá ꞌdĩri yịị́, kộpi ã ꞌa ve ũnjí ũnjí. 55 ꞌBo Sẽtẽfánõ ẹ́pị́pi Índrí Uletere rĩ sĩ ambamba rĩ ndre ãngũ mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ĩri ní Múngú vé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ ndrezú, ãzini ndre Yẹ́sụ̃ tu pá kuú Múngú vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé. 56 Sẽtẽfánõ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí drĩ ká, á ndre ꞌbụ̃ zị̃ ꞌi kú mgbọ, ꞌBá Mvá* tu pá kuú Múngú vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé.”

57 ꞌBá tã lịꞌbá ꞌdĩꞌbée† kâ tã ꞌdĩri yịị́ ꞌdíni, kộpi ọ̃zụ̃kí ĩ bị́ cí, kộpi íꞌdókí útré ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, kộpi ní njuzú Sẽtẽfánõ ri rụzú, 58 kộpi sekí ĩri kụ̃rụ́ rĩ agásĩ ãmvé, kộpi íꞌdókí ĩri úvị́ írã sĩ, ꞌbá ĩri tõꞌbá rĩ pi unjekí ĩvé bõngó ꞌbãá kẹ̃rị́mvá rụ́ be ĩ ní zịị́ Sáũlã‡ gãrã gá.

59 ꞌBá rĩ pi kâ íꞌdó rií Sẽtẽfánõ ri úvị́ írã sĩ, Sẽtẽfánõ ní Múngú ri zịzú kĩnĩ, “Úpí Yẹ́sụ̃, ꞌí ꞌdụ mávé índrí.” 60 Kúru ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú vũgá, ĩri ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Úpí, lẽ mî lị tã ꞌbá ꞌdĩꞌbée drị̃gé ũnjĩkãnyã kộpi ní ꞌoó rĩ sĩ ku.” Sẽtẽfánõ kã tã ꞌdĩri ꞌyoó ꞌdíni, koro ĩrivé ídri ní fũzú.

8

1 Sáũlã ãꞌyĩ Sẽtẽfánõ ri sẽé úvị́ drãá nĩ.

Ọ̃cụ̃kí ꞌbá kãnísã vé rĩ pi, írékí kộpi kpélékpélé

Lókí ꞌdãri gé, ọ̃cụ̃kí ꞌbá kãnísã vé Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé rĩ pi ũnjí ũnjí, sẽ kộpi írékí ĩ mụụ́ adrií ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agásĩ, ãzini ãngũ Sãmãríyã vé rĩ agásĩ. ꞌYéŋá Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi áwíkí adrií Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá nĩ. 2 ꞌBá Múngú ri ị̃njị̃ꞌbá ị̃njị̃njị̃ rĩ pi sị̃kí Sẽtẽfánõ vé ãvũ nĩ. Kộpi ngokí ĩri ĩzãngã be ambamba. 3 ꞌBo Sáũlã ní íꞌdózú ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ọ̃cụ̃zú ũnjí ũnjí. Ri ẹ́cị́ mụzú jó rĩ pi tị gé sĩ ꞌbá kãnísã vé rĩ pi urụụ́ mụzú. Urụ ãgõ rĩ pi ũkú rĩ pi be jịị́ mụụ́ úꞌbé jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá.

Pĩlípũ ũlũ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ Sãmãríyã gá

4 Úpí vé ꞌbá ĩ ní íré kpélékpélé ꞌdĩꞌbée rikí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũú mụzú ãngũ kộpi ní mụzú rĩ pi agásĩ céré. 5 Pĩlípũ* ní ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ Sãmãríyã vé rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní tã Kúrísítõ vé rĩ ũlũzú ꞌbá rĩ pi ní. 6 ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi kâ tã Pĩlípũ ní átá rĩ yịị́, ãzini tã ĩri ní ꞌoó ãyãzú ãyãyã ꞌdĩꞌbée ndreé, kộpi ꞌbãkí úvá rizú tã rĩ yịzú. 7 ꞌBá kárákará índrí ũnjí be rĩ pi, índrí ũnjí rĩ pi ũfũkí kộpi drị̃gé sĩ útréngárá be, ꞌbá kárákará pá be ꞌbẽléꞌbéle rĩ pi ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú rĩ pi be, ídríkí kộpi rá. 8 Tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri, sẽ ãyĩkõ fụ ꞌbá rĩ pi kụ̃rụ́ agá ꞌdãá ambamba.

Sị̃mọ́nã adriípi újógú rú rĩ

9 Ágó ãzi rụ́ ni Sị̃mọ́nã ꞌi, ri adrií kụ̃rụ́ Sãmãríyã vé rĩ agá, nga ẹ̃zị́ ũjõgũ vé ni caá lókí be ãco, sẽ ꞌbá adriꞌbá kụ̃rụ́ Sãmãríyã vé rĩ agá rĩ pi ní ãyãngárá. Ri ꞌi íngú kĩnĩ ꞌi ũkpõ be. 10 ꞌBá kụ̃rụ́ Sãmãríyã vé rĩ agá rĩ pi ãrẽvú céré, íꞌdózú ꞌbá ngá ãkó rĩ pi vúgá cazú ꞌbá ngá be rĩ pi vúgá, kộpi rikí ꞌyoó kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ũkpõ be ãmbúgú, ũkpõ ꞌdĩri Múngú vé ni.” 11 Sị̃mọ́nã nga ẹ̃zị́ ũjõgũ vé rĩ caá lókí be ãco, sẽ ꞌbá rĩ pi ní ãyãngárá, sẽ ꞌbá rĩ pi céré ri mụ vú ni gé ꞌdãá. 12 ꞌBo Pĩlípũ kã ꞌbá mụꞌbá Sị̃mọ́nã vúgá rĩ pi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã ũlũú, ãzini Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ã tã ũlũú, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí rá. Sẽ ãgõ rĩ pi ũkú rĩ pi be, sẽkí kộpi ní bãtízĩmũ rá. 13 Sị̃mọ́nã ẹ̃ꞌyị̃ kpá rá, sẽkí ĩri ní bãtízĩmũ rá. Vũrã Pĩlípũ ní rizú ẹ́cị́zú rĩ agásĩ céré, Sị̃mọ́nã ri ẹ́cị́ vú ni gé sĩ ĩndĩ, tã Pĩlípũ ní ꞌoó ꞌdĩꞌbée sẽ ĩri ní ãyãngárá.

14 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé rĩ pi kâ yịị́ kínĩ, ꞌbá Sãmãríyã gá rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ gí, kộpi pẽkí Pétẽró pi Yũwánĩ be mụụ́ Sãmãríyã gá ꞌdãlé. 15 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée kâ caá, kộpi ní Múngú ri zịzú ꞌbá drĩ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá úꞌdí rú rĩ pi ní, Índrí Uletere rĩ ã ású rí kộpi bẽsĩnĩ, 16 ãꞌdiãtãsĩyã Índrí Uletere rĩ ícá drĩ ímụ́ kộpi ású kuyé, sẽkí kộpi ní bãtízĩmũ rĩ ꞌyéŋá Úpí Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ. 17 Pétẽró pi Yũwánĩ be tị̃kí drị́ mụzú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi drị̃gé sĩ ãlu ãlu céré, Índrí Uletere rĩ ní ꞌbá ꞌdĩꞌbée ásúzú.

18 Sị̃mọ́nã kã ndreé ꞌbá áyúãyũ Pétẽró pi Yũwánĩ be, tị̃kí drị́ ꞌbá rĩ pi drị̃gé, Índrí Uletere rĩ ású kộpi gí, Sị̃mọ́nã íꞌdụ́ mũfẽngã, lẽ ũkpõ Múngú vé ꞌdĩri jeé ãní. 19 Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi sẽkí má ní ũkpõ ꞌdĩri ĩndĩ, á tị̃ dõ drị́ ꞌbá rĩ pi drị̃gé, Índrí Uletere rĩ ã ású rí kpá kộpi bẽnĩ.”

20 ꞌBo Pétẽró ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ drã mívé mũfẽngã rĩ be ꞌdĩísĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌí lẽ ũkpõ Múngú vé rĩ jeé mũfẽngã sĩ. 21 Mí ícó ẹ̃zị́ Múngú vé nõri ãlẽé ngaá ꞌbá be trụ́ ku, ãꞌdiãtãsĩyã mí adri ꞌbá pịrị ku Múngú ẹndrẹtị gé. 22 Lẽ mî újá ẹ́sị́ ũnjĩkãnyã agásĩ rá, ꞌí zị Úpí ri, ĩri ícó mi trũ yị̃kị̂ ũnjí mí ní ụ̃sụ̃ụ́ ꞌdĩri agásĩ rá. 23 Á nị̃ rá, mî ẹ́sị́ ũká ũká, mi tụ́gẹ̃rị̃ ũnjĩkãnyã vé ni.”

24 Sị̃mọ́nã ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi zịkí má ní Úpí ri, tã ĩmi ní átá ꞌdĩri ã rụ rí ma ũnjí ku!”

25 Pétẽró pi Yũwánĩ be kâ ụ́ꞌdụ́kọ́ Úpí vé rĩ ũlũú, kộpi ní ĩ újázú gõzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé ũzi, kộpi kâ rií mụụ́ lẹ́tị gé ꞌdĩgé, kộpi ũlũkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ mụzú gụ́rụ́ kárákará Sãmãríyã vé rĩ pi agásĩ.

Pĩlípũ pi vé tã Ẽtĩyópĩyãgú rĩ be rĩ

26 Úpí vé mãlãyíkã ní ꞌyozú Pĩlípũ ní kĩnĩ, “ꞌÍ nga, ꞌi ꞌdụ lẹ́tị mụụ́pi ándrélé rú, íngápi Yẹ̃rụ́sãlémã gá, ẹlịị́pi ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agásĩ, mụụ́pi Gázã gá rĩ.” 27 Pĩlípũ ní koro ngazú mụzú. Ĩri ní ũgalaku ãmbúgú Ẽtĩyópĩyã vé ni ị́sụ́zú. Ágó rĩ ꞌbáŋá† rú, ĩrivé ẹ̃zị́ rií ngaá rĩ, ĩri ri ũkú drị̃koma rú Ẽtĩyópĩyãzị́ ĩ ní zịị́ Kãndásĩ rĩ vé ngá rĩ pi ũtẽ nĩ. Ágó ꞌdĩri íbí íngá Múngú ri zịngárá gá Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, 28 ĩri ri mvií mụzú ꞌbẹ̃tị́, úrí ívé ãrãbíyã ĩ ní rií seése rĩ agá, ri búkũ nẹ́bị̃ Ĩsáyã ní sĩí rĩ lãá.

29 Índrí Uletere rĩ ní ꞌyozú Pĩlípũ ní kĩnĩ, “ꞌÍ mụ adrií ĩnyiŋá ãrãbíyã ꞌdãri ã gãrã gá.” 30 Pĩlípũ ní njuzú cazú ãrãbíyã rĩ ã gãrã gá ꞌdãá, yị ũgalaku rĩ ri búkũ nẹ́bị̃ Ĩsáyã ní sĩí rĩ lã. Pĩlípũ ní ágó rĩ zịzú kĩnĩ, “ꞌÍ nị̃ tã mí ní rií lãá ꞌdĩri vé ífífí rá?”

31 Ágó rĩ ní újázú Pĩlípũ ní kĩnĩ, “ꞌBá ãzi ũlũ dõ má ní ífífí ni kuyé, ma ícó nị̃ íngóni?” Ágó rĩ ní kúru Pĩlípũ ri ãꞌyĩzú tụzú ꞌí vúgá ãrãbíyã agá ꞌdãá.

32 Tã ũgalaku rĩ ní rií lãá Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ ĩri ꞌdíni,

“Jịkí ĩri mụụ́ sụ̃ kãbĩlõ ĩ ní lẽé lịị́lị rĩ tị́nị,

újí kú kíri sụ̃ kãbĩlõ mvá ĩ ní rií ꞌbí ni rẽé rĩ tị́nị,

zị̃ ꞌî tị átángá átázú kuyé.

33 Idekí ĩri, ꞌbá ãzi ĩrivé tã lịị́pi pịrị ni ꞌdãáyo.

Ĩri ícó anji tị ngóni,

ꞌdịkí dõ ĩri drãá vũ drị̃gé nõgó gí?”*

34 Ũgalaku rĩ ní Pĩlípũ ri zịzú kĩnĩ, “ꞌÍ lũ má ní, tã nẹ́bị̃ ní átá ꞌdĩri, átá tã ꞌí rụ́ꞌbá gá ni yã, dõku átá tã ꞌbá ãzi rụ́ꞌbá gá ni?” 35 Pĩlípũ íꞌdó vũrã ágó rĩ ní lãá Búkũ Múngú vé rĩ agá ꞌdãá rĩ vé tã ũlũú ágó rĩ ní, ũlũ ĩri ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ vé rĩ.

36 Kộpi kâ rií mụụ́ lẹ́tị gé ꞌdĩgé, kộpi cakí mụụ́ yị̃ị́ ị́sụ́, ũgalaku rĩ ní ꞌyozú Pĩlípũ ní kĩnĩ, “ꞌÍ ndre drĩ ká! Yị̃ị́ nõ! ꞌÍ sẽ má ní bãtízĩmũ ku ãꞌdiãtãsĩ?”

37 Pĩlípũ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mí ẹ̃ꞌyị̃ dõ ẹ́sị́ be céré, ma ícó mí ní bãtízĩmũ sẽ rá.”

Ũgalaku rĩ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Má ẹ̃ꞌyị̃ rá ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri Mvá Múngú vé ni.”‡ 38 Ũgalaku rĩ ní ꞌyozú ívé ꞌbá ãrãbíyã ĩ ní rií seése rĩ jịị́pi rĩ ní, ã uga ãrãbíyã rĩ ã tu pá. Kộpi ní ísị́zú Pĩlípũ be ị̃rị̃trọ́, kộpi ní fizú mụzú yị̃ị́ agá ꞌdãá, Pĩlípũ ní kúru ĩri ní bãtízĩmũ sẽzú.

39 Kộpi kâ ĩfũú yị̃ị́ rĩ agásĩ ãmvé nõó, koro Índrí Úpí vé rĩ ní Pĩlípũ ri jịzú ꞌdĩísĩ rá, ũgalaku rĩ gõ ĩri ndreé dị̃ị́ kuyé, ũgalaku rĩ ní kúru ꞌdezú mụzú ãyĩkõ be ãmbúgú.

40 Vụ́drị̃ ni gé, Pĩlípũ nị̃ ámá nóni ꞌí ca kụ̃rụ́ ĩ ní zịị́ Ãzótõsĩ agá gí. Pĩlípũ ri ẹ́cị́ mụzú kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ, ĩri ní cazú kụ̃rụ́ Sĩzérĩyã vé rĩ gé, ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ vé rĩ ũlũú mụzú ꞌbá rĩ pi ní kụ̃rụ́ ꞌdĩꞌbée agásĩ céré.

9

Sáũlã újá ẹ́sị́

(Ẹ̃zị́ 22:6-16; 26:12-18)

1 Sáũlã íꞌdó rií ꞌbá Úpí Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẽ mị ĩmgbẽé lẽzú kộpi úꞌdị́zú. Ĩri ní ꞌdezú mụzú átálágú ãmbúgú rĩ vúgá.* 2 Sáũlã zị kọ̃kọ̃bị́ átálágú ãmbúgú rĩ vúgá kĩnĩ, ã sĩ kọ̃kọ̃bị́ sẽé ꞌbá Jó Múngú ri Zịzú Dãmãsékẽ gá ꞌdãlé rĩ pi ní, ꞌí ị́sụ́ dõ ãgõ dõku ũkú Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ꞌdãlé, ꞌî íjị́ rĩ kộpi ímụ́ ũꞌyĩí Yẹ̃rụ́sãlémã gá nõlé.

3 Sáũlã kã caá ĩnyiŋá Dãmãsékẽ gá ꞌdãá, ãcí ní dị̃zú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ, ĩmgbẽrẽ ãngũ gãrã ni gé sĩ kụ́rụ̃. 4 Ĩri ní ngazú íꞌdézú vũgá. Ĩri ní ụ́ꞌdụ́kọ́ yịzú, ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ kĩnĩ, “Sáũlã, Sáũlã. Ngá mí ní rizú ma ọ̃cụ̃zú ꞌdíni rĩ ãꞌdi?”

5 Sáũlã ní zịzú kĩnĩ, “Úpí, mi ãꞌdi ꞌi?”

Ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ní újázú kĩnĩ, “Ma Yẹ́sụ̃ mí ní rií ọ̃cụ̃ụ́ rĩ ꞌi. 6 ꞌÍ nga mụụ́ kụ̃rụ́ agá ꞌdãá, ꞌí ca dõ ꞌdãá gí, ĩ tã ĩ ní lẽé mî ꞌo rĩ ũlũ mí ní rá.”

7 Ãgõ riꞌbá mụꞌbá Sáũlã be trụ́ rĩ pi tukí pá ꞌdãlé, kộpi zị̃kí ĩ tị tã ꞌyozú kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi yịkí ꞌyéŋá ụ́ꞌdụ́kọ́ riípi átápi rĩ áyu, kộpi ndrekí ꞌbá átápi rĩ ã rụ́ꞌbá kuyé. 8 Sáũlã ní ngazú ụrụ, kã lẽé ꞌî mị zị̃ị́ ãngũ ndrezú, mị ni ndre ãngũ ku. Ãgõ mụꞌbá ĩri be rĩ pi ní drị́ ni rụzú, ĩri sezú mụzú Dãmãsékẽ gá ꞌdãlé. 9 Sáũlã adri caá ụ́ꞌdụ́ na, mị ni ndre ãngũ ku, nya ngá kuyé, dõku mvụ ngá ãzi kuyé.

10 Dãmãsékẽ gá ꞌdãá, ágó ãzi Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi ni, rụ́ ni Ãnãníyã ꞌi. Úpí Yẹ́sụ̃ ní ꞌi iꞌdazú ĩri ní ị́ndrị́lị́kị́ agá, ĩri ní Ãnãníyã ri zịzú kĩnĩ, “Ãnãníyã!”

Ãnãníyã ní ãꞌyĩzú kĩnĩ, “Úpí, ma nõ.”

11 Úpí Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ nga mụụ́ ágó rụ́ be ĩ ní zịị́ Yụ́dã rĩ vé ãngá ꞌdãá, ꞌi ꞌdụ lẹ́tị rụ́ be ĩ ní zịị́ Pịrị rĩ mụzú. Mí kãdõ caá ꞌdãlé, mi ágó ãzi ị́sụ́ rụ́ ni Sáũlã ꞌi, ágó rĩ íbí ímụ́ Tãrãsísã gálésĩ, ĩri ri Múngú ri zị. 12 Ágó rĩ ndre tã mívé rĩ ị́ndrị́lị́kị́ agá, ndre ágó ãzi rụ́ be Ãnãníyã ri ímụ́ ꞌí vúgá nõó, tị̃ drị́ ꞌí drị̃gé, ꞌî mị ã zị̃ rí ꞌi ãngũ ndreé.”

13 Ãnãníyã ní újázú kĩnĩ, “Úpí! ꞌBá kárákará ũlũkí má ní tã ágó ꞌdĩri ní ꞌoó rĩ pi rá. Ágó ꞌdĩri ꞌo mívé ꞌbá mi ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ũnjí Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé. 14 Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi sẽkí ĩri ní ũkpõ ímụ́zú ꞌbá céré mi ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi urụzú.”

15 ꞌBo Úpí Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Ãnãníyã ní kĩnĩ, “ꞌÍ mụ! Ágó ꞌdãri, má ĩpẽ ĩri, ã mụ rí mávé tã ũlũú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní, ꞌbãgú rĩ pi ní, ãzini ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní.* 16 Ma ímụ́ lũ ĩri ní ꞌyozú kínĩ, ĩri ímụ́ ĩzãngã nya mâ tã sĩ ambamba.”

17 Ãnãníyã ní kúru mụzú jó Sáũlã ní adrizú rĩ ị́sụ́zú, ĩri ní fizú mụzú jó agá ꞌdãlé. Ĩri ní drị́ tị̃zú Sáũlã drị̃gé, ĩri ní ꞌyozú kínĩ, “Sáũlã, Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌi iꞌdaápi mí ẹndrẹtị gé lẹ́tị gé ꞌdãlé lókí mí ní rizú ímụ́zú rĩ gé rĩ, ĩpẽ ma ímụ́ mí vúgá nõlé, mî mị ã ndre rí ãngũ, ãzini Índrí Uletere rĩ ã ású rí mi bẽnĩ.” 18 Koro ngá ãzi sụ̃ ị̃ꞌbị́ ã kókóꞌbõ tị́nị ni pi ní ĩfũzú uꞌdezú Sáũlã mị gé sĩ. Ĩri ẽ mị ní kúru ꞌi zị̃zú. Ĩri ní ngazú ụrụ, Ãnãníyã ní ĩri ní bãtízĩmũ sẽzú. 19 Kã mụụ́ adrií vụ́drị̃ ni gé, ĩ ní ĩri ní ínyá sẽzú nyazú, rụ́ꞌbá ní gõ adrií ũkpõ be.

Sáũlã sẽ tị Dãmãsékẽ gá

Sáũlã pi adrikí Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be Dãmãsékẽ gá ꞌdãlé ụ́ꞌdụ́ be kárákará. 20 Koro Sáũlã íꞌdó rií tị sẽé mụzú Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ kĩnĩ, Yẹ́sụ̃ ri Mvá Múngú vé ni. 21 ꞌBá céré riꞌbá tị ĩri ní sẽé rĩ yịꞌbá rĩ pi ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã. Kộpi kínĩ, “Ágó ꞌdĩri adri nyo ándúrú riípi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ọ̃cụ̃ụ́pi Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé rĩ ꞌi kuyé? ꞌBá nị̃kí ámá rá, ágó ꞌdĩri ímụ́ nõgó ꞌbá rĩ pi urụụ́, ꞌî jị rí kộpi mụụ́ atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ẹndrẹtị gé Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé bẽnĩ.”

22 Tị Sáũlã ní sẽé rĩ ũkpõ ni ambamba, sẽ Yãhụ́dị̃ Dãmãsékẽ gá ꞌdãlé rĩ pi ní ãyãngárá, tã ĩri ní ímbá ꞌyoó kínĩ Yẹ́sụ̃ ri Kúrísítõ ꞌi rĩ sĩ. 23 Kã mụụ́ adrií ụ́ꞌdụ́ kárákará ã vụ́drị̃ gé, Yãhụ́dị̃ rĩ pi rikí lẹ́tị ndãá lẽzú ĩri ꞌdịzú drãzú ꞌdĩísĩ rá. 24 ꞌBo ũlũkí Sáũlã ní tã ĩ ní rizú lẹ́tị ndãzú ĩri ꞌdịzú ꞌdĩri rá. Kộpi rikí ĩri tẽé kụ̃rụ́ rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá ꞌdãá, ụ̃tụ́ŋá pi ị́nị́ŋá be, ĩ ꞌdịkí rí ĩri drãá ꞌdĩísĩ rá. 25 Kúru ꞌbá Sáũlã ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ ní Sáũlã ri suzú áráká ãmbúgú ni agá, kộpi ní ĩri ísúzú kání rĩ drị̃gé sĩ vũgá nõó.

Sáũlã ri Yẹ̃rụ́sãlémã gá

26 Sáũlã kã mụụ́ caá Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, lẽ kõdô fií ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbo kộpi ꞌokí céré ĩri sĩ ụ̃rị̃ sĩ. Kộpi ụ̃sụ̃kí kínĩ Sáũlã ri ĩ mị ũꞌbã ã ꞌyokí rí kínĩ, ꞌí újá ẹ́sị́ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú gí. 27 Kúru Bãrụ́nábã* ní Sáũlã ri jịzú mụzú Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi vúgá ꞌdãá, ĩri ní tã Sáũlã ní Úpí ri ndrezú lẹ́tị gé ꞌdãá, ãzini tã Úpí ní átá Sáũlã ní rĩ ũlũzú kộpi ní. Bãrụ́nábã kĩnĩ, Sáũlã kã adrií Dãmãsékẽ gá ꞌdãá, sẽ tị Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ ụ̃rị̃ ãkó. 28 Sáũlã ri ẹ́cị́ mụzú Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be trụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã agásĩ, ꞌbá ãzi gã ĩri kuyé, ri tị sẽé mụzú ụ̃rị̃ ãkó Úpí Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ. 29 Sáũlã pi rikí ãgátá gãá Yãhụ́dị̃ ụrụkọ átáꞌbá Gị̃rị́kị̃ tị sĩ rĩ pi be, ꞌbo kộpi lẽkí lẹ́tị ndãá ĩri ꞌdịzú. 30 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi jịkí ĩri mụzú kụ̃rụ́ Sĩzérĩyã vé rĩ gé, pẽkí ĩri mụzú Tãrãsísã gá kụ̃rụ́ ĩ ní ĩri tịzú rĩ gé.

31 Kúru ꞌbá kãnísã vé adriꞌbée ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá, ãzini ãngũ Sãmãríyã vé rĩ agá rĩ pi gõkí adrií tã be kíri. Kộpi mbakí ícá ũkpó ũkpó ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá. ꞌBá rĩ pi vé kãlãfe gõ vaá mụzú drị̃gélé ũkpõ Índrí Uletere rĩ vé rĩ sĩ.

Pétẽró ídrí Ãyĩnéyã pi Dọ̃rụ́kã be

32 Pétẽró kã rií ẹ́cị́ mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ, ĩri ní mụzú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ndrezú kụ̃rụ́ Lídã vé rĩ gé ꞌdãá. 33 Ị́sụ́ ágó ãzi ꞌdãá rụ́ ni Ãyĩnéyã ꞌi. Ágó ꞌdĩri drã nyi pá ni pi kú ꞌbẽléꞌbéle, la gbọ́lọ́ drị̃gé caá ílí ãrõ. 34 Pétẽró ní ꞌyozú Ãyĩnéyã ní kĩnĩ, “Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ídrí mi gí. ꞌÍ nga ụrụ, ꞌí tra mívé pọ́rọ̃sị̃.” Koro Ãyĩnéyã ní ngazú ụrụ sĩ. 35 ꞌBá kárákará adriꞌbá Lídã gá rĩ pi Sãrónĩ gé rĩ pi be, kộpi kâ ndreé Ãyĩnéyã ri ẹ̃cị̃ tu rá, kộpi újákí ẹ́sị́ Úpí Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rá.

36 Ũkú ãzi Yópã gá ꞌdãá rụ́ ni Tãbítã ꞌi, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí ni. (Rụ́ Tãbítã ꞌdĩri Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ĩ zị Dọ̃rụ́kã. Rụ́ Dọ̃rụ́kã ꞌdĩri vé ífífí nyámáta.) Ĩri ri tã múké ꞌo ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã kozú. 37 Lókí ꞌdãri gé, drã rụ ũkú rĩ, ĩri ní drãzú, ĩ ní ĩrivé ãvũ ũjĩzú jịzú mụzú ꞌbãzú jó ĩ ní sịị́ ãco ụrụgégé ꞌdãá ni agá. 38 Lídã ri ĩnyiŋáŋá Yópã be, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ yịị́ kínĩ Pétẽró ri Lídã gá ꞌdãáꞌdã, kộpi pẽkí ãgõ ị̃rị̃ mụụ́ ĩri mãá kínĩ, “Pétẽró, mí ímụ́ mbẽlẽ!”

39 Pétẽró ní ꞌdezú mụzú kộpi be trụ́. Pétẽró kã caá, kộpi jịkí ĩri mụzú jó ĩ ní sịị́ ãco ụrụgégé ꞌdãá rĩ agá, ũkú ọwụzị kárákará ímụ́kí ãá ngoó Pétẽró ã gãrã gá. Kộpi rikí ãá rĩ ngoó, rụkí bõngó Dọ̃rụ́kã ní ící awaá ĩ ní rĩ pi ĩ drị́gé. 40 ꞌBo Pétẽró ní ꞌyozú kộpi ã fũkí jó rĩ agásĩ céré ãmvé. Ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú vũgá Múngú ri zịzú. Pétẽró ní ꞌi újázú ãngũ ndrezú ãvũ rĩ vúgálé rú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Tãbítã, mí íngá ụrụ.” Tãbítã ní ꞌî mị zị̃zú. Kã Pétẽró ri ndreé, ĩri ní íngázú úrízú ụrụ sĩ. 41 Pétẽró ní ꞌî drị́ suzú ĩri rụzú ingazú ụrụ. Ĩri ní ọwụzị rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi be, ĩri ní iꞌdazú kộpi ní kĩnĩ, Tãbítã ri ídri rú.

42 Tã Tãbítã vé ꞌi ngaápi ꞌdĩri ayi mụzú kụ̃rụ́ Yópã vé rĩ agásĩ céré. Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá kárákará újákí ẹ́sị́ Úpí Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rá. 43 Pétẽró adri Yópã gá ꞌdãá lókí be ãco. Kộpi rikí adrií Sị̃mọ́nã lãꞌbú nyiípi rĩ be trụ́.

10

Pétẽró pi vé tã Kõrõnõlíyõ be rĩ

1 Ágó ãzi rụ́ ni Kõrõnõlíyõ ꞌi, ágó rĩ ri adrií kụ̃rụ́ Sĩzérĩyã vé rĩ agá. Ĩri ũgalaku ãngáráwá* ĩ ní zịị́ ngúlúmũ Ĩtálĩyã rĩ pi vé ni. 2 Ágó rĩ ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be,† kộpi ꞌbãkí ĩvé ẹ́sị́ céré Múngú drị̃gé, ị̃njị̃kí Múngú ri ambamba, ágó rĩ ri ngá sẽé ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní ẹ́sị́ be céré, ri Múngú ri zịị́ ụ́ꞌdụ́ be céré. 3 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, ụ̃tụ́ rĩ kã mụụ́ caá sâ na ũndréŋá vé rĩ gé, Kõrõnõlíyõ ní ị́ndrị́lị́kị́ ndrezú. Ndre mãlãyíkã ri ímụ́ Múngú vúgálésĩ, mãlãyíkã rĩ zị Kõrõnõlíyõ ri rụ́ sĩ kĩnĩ, “Kõrõnõlíyõ!”

4 Kõrõnõlíyõ ꞌbã mị rizú mãlãyíkã rĩ ndrezú, ụ̃rị̃ fụ ĩri ambamba. Ĩri ní mãlãyíkã rĩ zịzú kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, ꞌí lẽ má ní tã ngóni ni lũú?”

Mãlãyíkã rĩ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Múngú ri ãyĩkõ sĩ mí ní ꞌi zịị́ rĩ sĩ, ãzini fẽfẽ mí ní sẽé ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní ẹ́sị́ be céré rĩ sĩ. 5 Lẽ mî pẽ ãgõ ụrụkọ úꞌdíkírĩŋá nõgó mụzú Yópã gá ꞌdãá, kộpi ã mụkí ágó rụ́ be ĩ ní zịị́ Sị̃mọ́nã Pétẽró ri íjị́. 6 Ágó rĩ ímụ́ ụ̃mụ́ rú, ĩri ri adri Sị̃mọ́nã riípi lãꞌbú nyiípi rĩ vé ãngá. Sị̃mọ́nã vé jó ĩnyiŋáŋá yị̃ị́ tafu rĩ ã gãrã gá.”

7 Mãlãyíkã átápi ĩri be rĩ kã ꞌdeé mụụ́ gí, koro Kõrõnõlíyõ ní ívé ãtíꞌbá ị̃rị̃ ni pi zịzú ívé ãngáráwá ãzi ãlu Múngú ri ị̃njị̃ị́pi ị̃njị̃njị̃ ni be. 8 Ĩri ní tã ꞌi ngaꞌbá rĩ pi ũlũzú kộpi ní, ĩri ní kúru kộpi pẽzú mụzú Yópã gá ꞌdãá.

9 Kã mụụ́ caá drụ̃ ꞌdíni, ụ̃tụ́ mgbímgbi gé ꞌdĩgé, ãtíꞌbá Kõrõnõlíyõ ní pẽé mụzú ꞌdĩꞌbée kâ caá ĩnyiŋáŋá kụ̃rụ́ Yópã vé rĩ gé ꞌdãá, Pétẽró nga tụụ́ mụzú Múngú ri zịị́ jó ĩ ní sịị́ drị̃ be kpãkpã rĩ agá ụrụ ꞌdãá. 10 Ẹ̃bị́rị́ fụ ĩri káyĩ, lẽ kõdô ngá nyaá, kâ drĩ rií ínyá rĩ áꞌdí, ĩri ní ꞌdezú ụ́ꞌdụ́ gé, ĩri ní ị́ndrị́lị́kị́ ndrezú. 11 Kã rií ụ́ꞌdụ́ rĩ koó, ndre ꞌbụ̃ zị̃ ꞌi kú mgbọ, ngá ãzi ẹ̃pịgụ́gụ́ sụ̃ bõngó lãrá rú ni tị́nị, ũpílé be sụ, rikí ĩri ísú ímụ́zú vũgá nõó. 12 Ngá sụ̃ụ́pi bõngó tị́nị rĩ agá ꞌdãá, ndre ãnyãpá ọ̃sụ̃kã be ãndíãndí pá be sụ rĩ pi, ãꞌá ẹ́cị́ꞌbá bẹ̃drị̃ sĩ rĩ pi be, ãríŋá rĩ pi be. 13 Kúru Pétẽró ní ụ́ꞌdụ́kọ́ yịzú, ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ kĩnĩ, “Pétẽró, ꞌí nga ụrụ, mí urụ ãnyãpá ꞌdĩꞌbée úꞌdị́, ꞌí nya kộpi nyanya.”

14 Pétẽró ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, má ícó tã ꞌdĩri ꞌoó ku. Á nya drĩ ãnyãpá ãzãvũ rú‡ ꞌdĩꞌbée ãluŋáni kuyé.”

15 Pétẽró ní gõzú ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ yịzú dị̃ị́, ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ kĩnĩ, “Ngá Múngú ní údé uletere ꞌdĩꞌbée, lẽ mî ꞌyo kộpi ãzãvũ rú ꞌdíni ku.”

16 Tã ꞌdĩri nga ꞌi caá vú sĩ na, vụ́drị̃ ni gé, koro ĩ ní bõngó lãrá rú ꞌdĩri sezú gõzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá.

17 Pétẽró ẽ drị̃ ábá céré céré, ri ụ̃sụ̃ụ́, ị́ndrị́lị́kị́ ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi? Kúru ãgõ Kõrõnõlíyõ ní pẽé rĩ pi ní cazú Sị̃mọ́nã vé jó ị́sụ́zú. Kộpi áwíkí pá tuú kání rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá. 18 Kộpi zịkí nị̃zú ámázú dõ Sị̃mọ́nã Pétẽró ri adri ꞌdãgá.

19 Pétẽró kã rií ị́ndrị́lị́kị́ ꞌí ní ndreé ꞌdĩri vé tã ụ̃sụ̃ụ́, Índrí Uletere rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Sị̃mọ́nã, ãgõ ụrụkọꞌbée na, kộpi ri mi ndã. 20 ꞌÍ nga ụrụ, ꞌí sị mụzú vũgá ꞌdãá. ꞌÍ ꞌde mụzú kộpi be trụ́, lẽ mî ụ̃sụ̃ ku, má ĩpẽ kộpi ímụ́zú nĩ.”

21 Pétẽró ní kúru sịzú mụzú vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá ĩmi ní rií ndãá rĩ, ĩri ma ꞌi. Tã ĩmi ní ma ndãzú rĩ ãꞌdi?”

22 Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, “Kõrõnõlíyõ ĩ ní ꞌbãá ãngáráwá Rómã vé rĩ pi drị̃gé drị̃koma rú rĩ ĩpẽ ꞌbâ ímụ́zú nĩ. Ĩri ꞌbá tã ꞌoópi pịrị ni, ị̃njị̃ Múngú ri ị̃njị̃njị̃, Yãhụ́dị̃ rĩ pi céré ị̃njị̃kí ĩri ị̃njị̃njị̃. Mãlãyíkã uletere Múngú vé rĩ ꞌyo ĩri ní kĩnĩ, mî mụ ívé ãngá ꞌdãá, mî mụ ꞌí ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũú, ꞌî yị rí.” 23 Pétẽró ní kúru ꞌyozú ãgõ ꞌdĩꞌbée ní kĩnĩ, kộpi ã lakí lala.

Pétẽró pi ꞌdekí mụụ́ Kõrõnõlíyõ vúgá

Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, Pétẽró pi ní ꞌdezú mụzú ꞌbá ꞌdĩꞌbée be trụ́, ãzini ꞌbá ụrụkọ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Yópã gá ꞌdãlé rĩ pi be. 24 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, kộpi ní cazú kụ̃rụ́ Sĩzérĩyã vé rĩ gé, vũrã Kõrõnõlíyõ ní rizú kộpi ũtẽzú rĩ gé ꞌdãá, Kõrõnõlíyõ zị ívé máríté rĩ pi ívé ũndĩ rĩ pi be céré ímụ́ Pétẽró ri ũtẽé. 25 Pétẽró kã fií caá Kõrõnõlíyõ vé ãngá ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãá, Kõrõnõlíyõ ní kũmũcí ũtị̃zú Pétẽró ri ị̃njị̃zú. 26 ꞌBo Pétẽró ní ĩri rụzú ingazú ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “ꞌÍ nga ụrụ. Ma nõri ꞌbá áda sụ̃ mí tị́nị.”

27 Pétẽró ní rizú átázú ĩri be, kộpi ní ꞌdezú fizú mụzú jó agá ꞌdãá, vũrã ꞌbá kárákará rĩ pi ní ĩ úmúzú rĩ gé. 28 Pétẽró ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbávé tãị́mbị́ Yãhụ́dị̃ vé rĩ ãꞌyĩ ku Yãhụ́dị̃gú ní ꞌi úmúzú adrizú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi be trụ́, dõku tãị́mbị́ ãꞌyĩ ku ĩri ní mụzú kộpi vúgá. ꞌBo Múngú lũ má ní kĩnĩ, lẽ mâ ꞌyo ꞌyozú kínĩ ꞌbá rĩ pi ụrụkọ adrikí pịrị ku ꞌdíni ku, dõku ꞌbá rĩ pi ụrụkọ ãzãvũ rú ꞌdíni ku. 29 Mí kã ꞌbá rĩ pi pẽé mụụ́ má vúgá sĩ, sẽ má ní ímụ́zú mbẽlẽŋá ãní. Nóni ĩmi lũkí má ní, ĩmi zịkí ma ímụ́ ãꞌdi ꞌoó?”

30 Kõrõnõlíyõ ní újázú ĩri ní kĩnĩ, “Ụ́ꞌdụ́ sụ, á ri Múngú ri zịị́ mávé jó agá ꞌdãá sâ nõri tị́nị rĩ gé, sâ na ũndréŋá vé rĩ gé. Koro ágó ãzi bõngó be imvesírílí ni ní ĩfũzú ímụ́zú pá tuzú má ẹndrẹtị gé. 31 Ĩri ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, ‘Kõrõnõlíyõ, Múngú yị mívé zịngárá mí ní rizú ꞌi zịzú rĩ gí, ãzini fẽfẽ mí ní rií sẽé ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní rĩ vé tã ca ꞌí vúgá ꞌdãá gí. 32 Lẽ mî pẽ ãgõ ụrụkọ mụụ́ Yópã gá ágó ĩ ní zịị́ Sị̃mọ́nã Pétẽró rĩ bĩí. Ĩri ri adri ágó ãzi ĩ ní zịị́ Sị̃mọ́nã riípi lãꞌbú nyiípi rĩ vé ãngá. Sị̃mọ́nã vé jó ĩnyiŋáŋá yị̃ị́ tafu rĩ ã gãrã gá.’ 33 Má ní ꞌbá pẽzú mụzú mbẽlẽŋá mí vúgá sĩ mi bĩzú íjị́zú ãní, mí ícá múké. ꞌBâ Múngú ẹndrẹtị gé nõ, ꞌbâ ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Úpí ní lũú mí ní rĩ tẽ yị mí tị gé.”

34 Kúru Pétẽró ní íꞌdózú átázú kĩnĩ, “Ádarú á nị̃ ámá rá ꞌyozú kínĩ, Múngú ẹndrẹtị gé, ꞌbá rĩ pi céré trõtrõ. 35 Múngú ãꞌyĩ ꞌbá ꞌi ruꞌbá rĩ pi, ãzini ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ãngũ rĩ pi agásĩ céré. 36 Ĩmi yịkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé ĩ ní ũlũú ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní rĩ gí kínĩ, Múngú ri ĩmi ní tãkíri sẽ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã rụ́ sĩ, ĩri Úpí ꞌbá rĩ pi vé ni céré. 37 Ĩmi nị̃kí tã ꞌi ꞌoópi ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá rĩ pi rá, tã rĩ íꞌdó ꞌi ngaá Gãlĩláyã gá, lókí Yũwánĩ ní tã bãtízĩmũ vé rĩ ũlũzú rĩ ã vụ́drị̃ gé. 38 Ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Múngú sẽ Índrí Uletere rĩ ású Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ, ãzini sẽ ĩri ní ũkpõ, ẹ́cị́ ãngũ rĩ pi agásĩ tã múké ꞌoó ꞌbá rĩ pi ní, ãzini ídri ꞌbá ãdróko§ ní ẹ́rị́ ꞌbá ívé ni rú rĩ pi rá, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri ĩri be trụ́.

39 “ꞌBâ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ nõꞌbée, ꞌbá ndrekí tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó kárákará ãngũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ agá, ãzini kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agá rĩ rá. Kộpi ꞌdịkí Yẹ́sụ̃ ri drãá pẹtị alambaku sị́gé, 40 ꞌbo ụ́ꞌdụ́ na ni gé, Múngú inga ĩri gõó ídri rú drãngárá gálésĩ rá, ãzini Múngú iꞌda kpá ĩri sẽé ndreé ꞌbá rĩ pi ní rá. 41 ꞌBá rĩ pi céré ngakí ĩri ndreé kuyé, ꞌyéŋá ꞌbá ndrekí ĩri nĩ, ꞌbá rikí ngá nyaá, ãzini ngá mvụụ́ ĩri be trụ́ lókí ĩri ní íngázú drãngárá gálésĩla gí rĩ ã vụ́drị̃ gé. Múngú ĩpẽ ꞌbâ nĩ, ꞌbâ ũlũkí rí ĩrivé tã ꞌbá ụrụkọ ní. 42 Múngú sẽ ꞌbá ní tãị́mbị́ kĩnĩ, lẽ ꞌbâ ũlũkí ꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, Múngú ĩpẽ Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ ꞌbá ídri rú rĩ pi vé tã lịị́ ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi be. 43 Nẹ́bị̃ rĩ pi céré átákí kínĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, ĩ ímụ́ kộpi trũ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá ĩrivé rụ́ sĩ.”

44 Pétẽró kã rií átá, Índrí Uletere rĩ ní ímụ́zú ꞌbá riꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ yịꞌbá rĩ pi ásúzú céré. 45 Yãhụ́dị̃ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ĩ ní kộpi ã ágélé ẽ tị úlị́ gí, ímụ́ꞌbá Pétẽró be trụ́ rĩ pi ãyãkí tã Índrí Uletere rĩ ní ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ású ĩndĩ rĩ sĩ rá. 46 Kộpi yịkí ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩꞌbée ri átá tị ãndíãndí ni pi sĩ, ãzini kộpi ri Múngú ri íngú.

Pétẽró ní kúru ꞌyozú kĩnĩ, 47 “ꞌBá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩꞌbée, Índrí Uletere rĩ ású kộpi gí, sụ̃ ĩri ní ꞌbâ ású rĩ tị́nị, á nị̃ rá bãtízĩmũ ĩ ní lẽé sẽé kộpi ní rĩ, ꞌbá ãzi ícó ugaá ku!” 48 Kúru Pétẽró ní tãị́mbị́ sẽzú kĩnĩ, ã sẽkí kộpi ní bãtízĩmũ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rụ́ sĩ. Vụ́drị̃ ni gé, kộpi ní Pétẽró ri mãzú, lẽ ã adri ĩ be cazú ụ́ꞌdụ́ ãzi gé.

11

Pétẽró ũlũ ívé ẹ̃zị́ ã tã

1 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Yụ̃dáyã gá rĩ pi be yịkí kínĩ, ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ gí. 2 Kúru Pétẽró kã caá Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé, Yãhụ́dị̃ ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ĩ ní kộpi ágélé ẽ tị úlị́ gí rĩ pi íꞌdókí Pétẽró ri ideé. 3 Kộpi kínĩ, “Ngá mí ní mụzú nga nyazú ꞌbá ĩ ní kộpi ã ágélé ẽ tị úlị́ kuyé rĩ pi be trụ́ rĩ ãꞌdi?”

4 Pétẽró ní íꞌdózú tã ꞌi ngaápi rĩ ũlũzú kộpi ní céré, ku ãlu ni kuyé, 5 kĩnĩ, “Ụ́ꞌdụ́ ãlu, má kã rií Múngú ri zịị́ kụ̃rụ́ Yópã vé rĩ gé ꞌdãá, á ꞌde rií ụ́ꞌdụ́ koó, koro má ní ị́ndrị́lị́kị́ ndrezú. Ị́ndrị́lị́kị́ rĩ agá ꞌdãá, á ndre ngá ãzi ãmbúgú ri ísị́ ímụ́zú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, sụ̃ bõngó lãrá rú ũpílé be sụ rĩ tị́nị, ímụ́ pịrị má vúgá. 6 Má kã bõngó rĩ ã ꞌa ndreé, á ndre ãnyãpá pá be sụ vũ drị̃gé nõgó rĩ pi, nyãlãgã ásé agá rĩ pi, ngá ẹ́cị́ꞌbá bẹ̃drị̃ sĩ rĩ pi, ãzini ãríŋá rĩ pi. 7 Má ní kúru ụ́ꞌdụ́kọ́ yịzú, ụ́ꞌdụ́kọ́ ri ꞌyo má ní kĩnĩ, ‘Pétẽró, ꞌí nga ụrụ, mí úꞌdị́ ãnyãpá ꞌdĩꞌbée, ꞌí nya kộpi nyanya.’

8 “Má ní újázú ĩri ní, má kĩnĩ, ‘Ádarú Úpí, á nya drĩ ngá ãzãvũ rú ĩ ní nyaá ku ꞌdĩꞌbée kuyé.’

9 “Ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ní gõzú átázú má ní ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ dị̃ị́ kĩnĩ, ‘Lẽ mî zị ngá ãzi ꞌyozú kínĩ ãzãvũ rú ꞌdíni ku. Múngú údé kộpi uletere.’ 10 Tã ꞌdĩri nga ꞌi caá vú be na. Vụ́drị̃ ni gé, ĩ ní bõngó lãrá rú ꞌdĩri sezú mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá.

11 “Koro ꞌbá na ĩ ní ĩpẽé íngázú kụ̃rụ́ Sĩzérĩyã vé rĩ gélésĩ rĩ pi ní ícázú pá tuzú jó má ní adrizú rĩ tị gé. 12 Índrí Uletere rĩ ní lũzú má ní kĩnĩ, mâ ꞌde mụzú kộpi be trụ́. Lẽ mâ ụ̃sụ̃ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ꞌdĩꞌbée adrikí Yãhụ́dị̃ ku ꞌdíni ku. ꞌBá ázíyá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ꞌdĩꞌbée mụkí má be trụ́ ãlu, ꞌbá ní fizú Kõrõnõlíyõ vé jó agá ꞌdãá. 13 Kõrõnõlíyõ ní tã mãlãyíkã ní índrézú ꞌí ẹndrẹtị gé ívé jó agá rĩ ũlũzú ꞌbá ní kĩnĩ, mãlãyíkã rĩ ꞌyo ꞌí ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ pẽ ꞌbá ụrụkọ mụụ́ Yópã gá Sị̃mọ́nã Pétẽró vúgá ꞌdãá. 14 Pétẽró ẽ ímụ́ rí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú mí ní, ãzini ꞌbá mívé jó ãsámvú gé rĩ pi ní, ĩmi ị́sụ́kí rí pangárá.’

15 “Má kã íꞌdó ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú, koro Índrí Uletere rĩ ní ísị́zú kộpi ásúzú, sụ̃ ándúrú ĩri ní ꞌbâ ású rĩ tị́nị. 16 Kúru má ní tã Úpí ní ꞌyoó kínĩ ‘Yũwánĩ sẽ Bãtízĩmũ rĩ yị̃ị́ sĩ, ꞌbo ĩ ímụ́ ĩmi ní bãtízĩmũ rĩ sẽ Índrí Uletere rĩ sĩ’ ꞌdãri ígázú. 17 Múngú sẽ dõ Índrí Uletere rĩ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní rá sụ̃ ĩri ní sẽé ꞌbá ní lókí ꞌbá ní Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ rĩ gé rĩ tị́nị pírí, ma ãꞌdi ꞌi ícópi ãgátá gãápi tã Múngú vé rĩ sĩ?”

18 Kộpi kâ tã Pétẽró ní átá ꞌdĩri yịị́, kộpi gõkí ãgátá gãá kuyé, kộpi íꞌdókí Múngú ri íngú. Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBá ndrekí nóni Múngú sẽ drị̃lé múké ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní ẹ́sị́ újázú ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ gí, kộpi ẽ ị́sụ́kí rí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ãní.”

ꞌBá kãnísã vé Ãnĩtĩyókã gá rĩ pi

19 Kâ Sẽtẽfánõ ri ꞌdịị́ drãá gí, ꞌbá Úpí ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi írékí ĩ mụụ́ caá ãngũ Fõnísĩyã vé rĩ agá, ãngũ Sáyípũrãsĩ vé rĩ agá, ãzini kụ̃rụ́ Ãnĩtĩyókã vé rĩ agá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩ ní kộpi ọ̃cụ̃ụ́ rĩ sĩ. Kộpi rikí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũú mụzú, kộpi ũlũkí ꞌyéŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ vé rĩ pi ní. 20 ꞌBo ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ã ụrụkọ íbíkí íngá Sáyípũrãsĩ gé, ãzini Kũrénẽ gá, agakí caá Ãnĩtĩyókã gá, Kộpi rikí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Úpí Yẹ́sụ̃ vé rĩ ã tã ũlũú mụzú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní. 21 Ũkpõ Múngú ní sẽé kộpi ní rĩ sĩ, ꞌbá kárákará adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi újákí ẹ́sị́ Úpí Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rá.

22 ꞌBá kãnísã vé Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ pi kâ tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri yịị́, kộpi pẽkí Bãrụ́nábã ri mụụ́ Ãnĩtĩyókã gá. 23 Bãrụ́nábã kã caá ẹ́sị́ múké Múngú ní ꞌbãá ꞌbá rĩ pi ní rĩ ndreé ꞌî mị sĩ, ãyĩkõ fụ ĩri ambamba, ãní ímbá kộpi kĩnĩ, kộpi ã ꞌbãkí tã Úpí Yẹ́sụ̃ vé rĩ kú ĩ ẹ́sị́ agá tị́tị́. 24 Bãrụ́nábã ri ꞌbá múké, ẹ́pị́ Índrí Uletere rĩ sĩ, ãzini ĩri ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí ni, ãní sẽ ꞌbá kárákará ẹ̃ꞌyị̃kí Úpí ri rá.

25 Bãrụ́nábã ní ngazú mụzú Tãrãsísã gá, mụ Sáũlã ri ndãá. 26 Bãrụ́nábã kã Sáũlã ri ị́sụ́, ĩri ní Sáũlã ri íjị́zú Ãnĩtĩyókã gá. Kộpi áwíkí rií adrií ꞌbá kãnísã vé rĩ pi be ílí ãlu. Bãrụ́nábã pi Sáũlã be ímbákí ꞌbá kárákará. Íꞌdókí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịị́ Kũrĩsĩtĩyánĩ* Ãnĩtĩyókã gá ꞌdãá.

27 Lókí ꞌdãri gé, nẹ́bị̃ ụrụkọꞌbée íbíkí íngá Yẹ̃rụ́sãlémã gá, ícákí Ãnĩtĩyókã gá. 28 Nẹ́bị̃ rĩ pi vé ãzi rụ́ ni Ãgábũ ꞌi. Índrí Uletere rĩ vé ũkpõ sĩ, ĩri ní ngazú ụrụ sĩ, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ẹ̃bị́rị́ ri ímụ́ ꞌde ũnjí ũnjí ãngũ Rómã vé rĩ agásĩ céré. (Tã ꞌdĩri nga ꞌi lókí Kãlãwũdíyõ ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní mãlũngã rụzú rĩ gé.) 29 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá Ãnĩtĩyókã gá rĩ pi ụ̃sụ̃kí ĩ ẹ́sị́ agá ꞌdãá kínĩ, ꞌbá ãlu ãlu ẽ íꞌdụ́ ngá sẽé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Yụ̃dáyã gá rĩ pi ní, kộpi ẽ ĩzã kozú, ĩri ní ị́sụ́ rĩ vú sĩ. 30 Kộpi íꞌdụ́kí fẽfẽ ĩ ní soó rĩ sẽé Bãrụ́nábã pi drị́gé Sáũlã be, kộpi jịkí mụụ́ sẽé ꞌbá drị̃koma rú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé rĩ pi drị́gé.

12

ꞌBãgú Ẽródẽ ọ̃cụ̃ ꞌbá kãnísã vé rĩ pi

1 Lókí ꞌdãri gé, ꞌbãgú Ẽródẽ* urụ ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ã ụrụkọ sẽé rií ọ̃cụ̃ụ́. 2 ꞌBãgú rĩ pẽ ãngáráwá mụụ́ Yõkóbũ Yũwánĩ ẹ́drị́pị ẽ drị̃ lịị́ ị́lị́ ãco sĩ. 3 Ẽródẽ kã ndreé tã ꞌí ní ꞌoó ꞌdĩri sẽ Yãhụ́dị̃ ambugu rĩ pi ní ãyĩkõ, gõ kpá ãngáráwá rĩ pi pẽé mụụ́ Pétẽró ri rụụ́. Tã ꞌdĩri nga ꞌi lókí Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku rĩ nyazú rĩ† gé. 4 Kâ Pétẽró ri rụụ́, ĩri ní Pétẽró ri ꞌbezú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ꞌbã ãngáráwá ngúlúmũ sụ rií Pétẽró rĩ ũtẽé, ngúlúmũ ãlu rĩ ãngáráwá be sụ. Ẽródẽ lẽ kõdô ẽ íjị́kí Pétẽró ri ĩfũú ãmvé, ꞌî lị rí ĩrivé tã ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ‡ ã vụ́drị̃ gé. 5 ꞌBo Pétẽró kã rií adrií jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá, ꞌbá kãnísã vé rĩ pi rikí Múngú ri zịị́ ĩri ní ẹ́sị́ be céré.

Mãlãyíkã ọyụ Pétẽró ri ĩfũú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agásĩ

6 Ẽródẽ kã lẽé ẽ íjị́kí Pétẽró ri ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, ị́sụ́ Pétẽró ri ụ́ꞌdụ́ ko, úmbékí drị́ ni pi ị̃rị̃trọ́ ímvẽ sĩ ãngáráwá ị̃rị̃ ni pi ãsámvú gé, ꞌbãkí kộpi rií ĩri ũtẽé jó agá ꞌdãá. ꞌBãkí kpá ãngáráwá ụrụkọ ị̃rị̃ kẹ̃ẹ́tị jó rĩ vé rĩ ũtẽé ãmvélésĩla. 7 Koro mãlãyíkã Úpí vé rĩ ní índrézú, ãzini ãcí ní dị̃zú ãngũ ĩmgbẽrẽzú jó ĩ ní ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá, mãlãyíkã rĩ ní Pétẽró ã rụ́ꞌbá sazú, Pétẽró ri aruzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ nga ụrụ mbẽlẽ!” Ímvẽ ĩ ní Pétẽró ẽ drị́ úmbézú rĩ ní ꞌi ọyụzú drị́ ni gé sĩ ꞌdezú vũgá.

8 Mãlãyíkã rĩ ní kúru ꞌyozú Pétẽró ní kĩnĩ, “ꞌÍ su mívé bõngó, ꞌí su mívé ngá pá gá, ãzini ꞌí su mívé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ mî rụ́ꞌbá gá, mí ũbĩ mâ pámvú ímụ́zú!” Pétẽró ꞌdụ tã rĩ ngaá sụ̃ mãlãyíkã rĩ ní lũú ꞌí ní rĩ tị́nị. 9 Pétẽró ní fũzú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agásĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú mãlãyíkã rĩ ã vụ́drị̃ gé sĩ. ꞌBo sâ ꞌdãri gé, Pétẽró ụ̃sụ̃ ꞌyozú kínĩ, tã mãlãyíkã rĩ ní ꞌoó ꞌdĩri ĩri tã áda ꞌdíni kuyé, ụ̃sụ̃ ngá rĩ urobí. 10 Pétẽró pi mãlãyíkã rĩ be agakí ãngáráwá ĩ ní ꞌbãá drị̃drị̃ rĩ ã gãrã gá sĩ, kộpi gõkí kpá agaá ãngáráwá ãzi rĩ ã gãrã gá sĩ, kộpi ní cazú kẹ̃ẹ́tị ãmbúgú aya rú ĩ ní fũzú mụzú kụ̃rụ́ agá rĩ gé. Kẹ̃ẹ́tị rĩ ní ꞌi zị̃zú ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ, kộpi ní fũzú ãmvé ꞌdãá. Kộpi mụkí lẹ́tị ãmbúgú rĩ drị̃gé sĩ, cĩmgbá cazú lẹ́tị rĩ vé ụ̃dụ̃ gé. Koro mãlãyíkã rĩ ní ĩri kuzú.

11 Pétẽró ímụ́ tã ꞌi ꞌoópi ꞌdĩri nị̃ị́ ámá vúlé vúlé rú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ádarú tã ꞌdĩri tã ẹ́gbị! Úpí ĩpẽ ívé mãlãyíkã ímụ́ ma paá ꞌbãgú Ẽródẽ drị́gé sĩ, ãzini tã ambugu Yãhụ́dị̃ vé rĩ pi ní ụ̃tị̃ị́ lẽé ngaá má rụ́ꞌbá gá rĩ agásĩ gí.”

12 Pétẽró kã tã ꞌdĩri nị̃ị́ ámá, ĩri ní ꞌdezú mụzú Mãríyã vé ãngá, Mãríyã ri Yũwánĩ ĩ ní zịị́ Mãrákõ rĩ vé ẹ́ndrẹ́pị, ị́sụ́ ꞌbá kãnísã vé rĩ pi úmúkí ĩ kárákará, kộpi ri Múngú ri zị. 13 Pétẽró ní kẹ̃ẹ́tị kání rĩ vé rĩ gazú, mvá ũkúŋá ãzi ãtíꞌbá rú rụ́ ni Ródã ꞌi, ĩri ní mụzú kẹ̃ẹ́tị gé ꞌdãá, lẽ nị̃ị́ ámá ꞌbá kẹ̃ẹ́tị rĩ gaápi rĩ ãꞌdi ꞌi. 14 Mvá ũkúŋá rĩ kã Pétẽró ã ụ́ꞌdụ́kọ́ nị̃ị́ ámá, ãyĩkõ fụ ĩri ambamba, gõ njuú vúlé, zị̃ kẹ̃ẹ́tị rĩ kuyé, ĩri ní lũzú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Pétẽró ícá kuú kẹ̃ẹ́tịlé gá ꞌdãáꞌdã!”

15 Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, “Mî drị̃ ábá gí.” Mvá ũkú rĩ kã rií sií tã rĩ ꞌyoó dị̃ị́ dị̃ị́. Kộpi gõkí ꞌyoó mvá ũkú rĩ ní kínĩ, “Ĩri ícó adri mãlãyíkã Pétẽró ri ũtẽépi rĩ ꞌi.”

16 Pétẽró ri nyo kẹ̃ẹ́tị rĩ gaága, kộpi ní kẹ̃ẹ́tị rĩ zị̃zú, kộpi kâ Pétẽró ri ndreé, sẽ kộpi ní ãyãngárá. 17 Pétẽró ní drị́ ꞌbezú kộpi ní kĩnĩ, kộpi ã újíkí kíri. Ĩri ní tã Úpí ní ꞌi íjị́zú ĩfũzú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agásĩ ãmvé rĩ ũlũzú kộpi ní. Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, lẽ kộpi ã ũlũkí tã ꞌdĩri Yõkóbũ§ ní, ãzini ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní, kúru ĩri ní ꞌdezú mụzú vũrã ãzi gé.

18 Kã mụụ́ adrií ụ̃ꞌbụ́tịŋá rĩ sĩ, ãngáráwá Pétẽró ri ũtẽꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ ábá céré céré, sẽ kộpi ní ụ̃rị̃ ambamba. Kộpi nị̃kí kuyé tã íngóni ni ꞌo Pétẽró be nĩ. 19 Ẽródẽ ní ãngáráwá rĩ pi pẽzú mụzú Pétẽró ri ndãá, ꞌbo kộpi ị́sụ́kí ĩri kuyé. Ãngáráwá rĩ pi kâ Pétẽró ri ndãá tí gí, Ẽródẽ ní ãngáráwá rĩ pi uzịzú. Kã tã pịrị ị́sụ́ kuyé, lị tã kộpi drị̃gé kĩnĩ, ã úꞌdị́kí kộpi ũdrãá ꞌdĩísĩ rá.

Vụ́drị̃ ni gé, Ẽródẽ nga fũú Yụ̃dáyã agásĩ, mụ adrií kụ̃rụ́ Sĩzérĩyã vé rĩ agá lókíŋá be mãdã.

Ẽródẽ vé drãngárá

20 ꞌBãgú Ẽródẽ ãwã ꞌbá Táyã vé rĩ pi ní, ãzini ꞌbá Sĩdónã vé rĩ pi ní ũnjí ũnjí. Kộpi ní ĩ úmúzú trụ́, ĩ lẽkí átá ꞌbãgú rĩ be. ꞌBá ꞌdĩꞌbée mụkí ũndĩ rụụ́ Bãlásĩtã riípi ẹ̃zị́ ngaápi ꞌbãgú rĩ ní rĩ be. Kộpi ꞌyokí Bãlásĩtã ní kínĩ, ĩ lẽkí tãkíri, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ri ãnyãngã ị́sụ́ ꞌbãgú rĩ vé ãngũ agá. 21 Ĩ ní ụ́ꞌdụ́ ãzi ĩpẽzú ꞌbá ꞌdĩꞌbée ã mụkí rí átá ãní Ẽródẽ be. Ụ́ꞌdụ́ rĩ kã ícá, Ẽródẽ ní ꞌi úsúzú ívé bõngó ãmbũgũ vé rĩ sĩ, ĩri ní úrízú ívé lúpá drị̃gé. Ĩri ní átázú ꞌbá rĩ pi ní sâ be ãco. 22 ꞌBá rĩ pi ní útrézú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ụ́ꞌdụ́kọ́ mí ní átázú ꞌdĩri Múngú vé ni, adri ꞌbá áda vé ni kuyé.”

23 Koro mãlãyíkã Úpí vé rĩ ní Ẽródẽ ri gbãzú íꞌdézú vũgá, ụ̃ꞌbụ̃ ní ĩri nyazú drãzú, ãꞌdiãtãsĩyã Ẽródẽ íngú Múngú ri kuyé.

24 Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ayi mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ, sẽ ꞌbá kárákará pi ẹ̃ꞌyị̃kí rá.

25 Bãrụ́nábã pi Sáũlã be, kộpi kâ ĩvé ẹ̃zị́ ĩ ní mụzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá rĩ dẹẹ́ gí, kộpi ní gõzú mụzú Ãnĩtĩyókã gá, kộpi jịkí Yũwánĩ ĩ ní zịị́ Mãrákõ rĩ mụzú ĩ vúgá sĩ ĩndĩ.

13

Pẽkí Sáũlã pi Bãrụ́nábã be mụụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú

1 ꞌBá kãnísã vé Ãnĩtĩyókã agá rĩ pi ãsámvú gé, nẹ́bị̃ rĩ pi anigé, ãzini ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá rĩ pi anigé. ꞌBá rĩ Bãrụ́nábã ꞌi, Sĩmĩyónã ĩ ní zịị́ Náyĩjã ꞌi, Lũkíyã ímụ́pi Kũrénẽ gélésĩ rĩ ꞌi, Mãnãyénĩ (Ẽródẽ ní úcé rĩ ꞌi), Sáũlã sĩ. 2 Kộpi kâ rií Úpí rĩ ị̃njị̃ị́, ãzini rií ĩ aꞌbií* ãnyãngã nyangárá sĩ, Índrí Uletere rĩ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmi ĩpẽkí má ní Sáũlã pi Bãrụ́nábã be, ãꞌdiãtãsĩyã á lẽ kộpi pẽé mụzú ẹ̃zị́ má ní kộpi zịzú rĩ ngangárá gá.” 3 ꞌBá kãnísã vé rĩ pi kâ rií Múngú ri zịị́, ãzini kộpi kâ rií ĩ aꞌbií ngá nyangárá sĩ, kộpi ní drị́ tị̃zú Sáũlã pi drị̃gé Bãrụ́nábã be, kộpi ní kúru ꞌbá ꞌdĩꞌbée pẽzú mụzú.

Sáũlã pi Bãrụ́nábã be cakí Sáyípũrãsĩ gé

4 Índrí Uletere rĩ ní Sáũlã pi pẽzú mụzú Bãrụ́nábã be ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũzú, kộpi ní cazú kụ̃rụ́ Sẽlúsĩyã vé rĩ gé. Kộpi ní tụzú kũlúmgba agá, kộpi ní mụzú cazú ãngũ ꞌi lịị́pi kú ngụ yị̃ị́ agá ĩ ní zịị́ Sáyípũrãsĩ rĩ gé. 5 Kộpi kâ mụụ́ caá kụ̃rụ́ Sãlãmísĩ vé rĩ gé ꞌdãlé, kộpi ní íꞌdózú tị Múngú vé rĩ ũlũzú Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní kộpivé Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ, kộpi jịkí Yũwánĩ Mãrákõ† ri mụzú ĩ vúgá sĩ ĩndĩ, ĩ ĩzã koó ẹ̃zị́ sĩ.

6 Bãrụ́nábã pi Sáũlã be, kộpi mụkí ãngũ ꞌi lịị́pi kú ngụ yị̃ị́ agá rĩ agásĩ, kộpi ní cazú kụ̃rụ́ Páfõsĩ vé rĩ gé. ꞌDãlé kộpi ị́sụ́kí Yãhụ́dị̃gú ãzi újógú rú ni, ĩri kpá nẹ́bị̃ ũnjó rú ni, rụ́ ni Bãrã Yẹ́sụ̃ ꞌi. 7 Újógú ꞌdãri ri ẹ̃zị́ nga ágó ãmbúgú Sẽrẽgíyã Páũlãsĩ Rómãgú ꞌbãlé ãngũ ꞌdãri ã tã mbaápi rĩ ní. ꞌBá rĩ pi céré ị̃njị̃kí ágó ãmbúgú ꞌdãri ị̃njị̃njị̃, ãꞌdiãtãsĩyã nị̃ tã ambamba. Ĩri ní Bãrụ́nábã pi zịzú Sáũlã be, lẽ kộpi ẽ ímụ́kí ꞌí vúgá nõlé, ꞌí lẽ ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé kộpi ní rií ũlũú ꞌbá rĩ pi ní ꞌdĩri yịị́ ĩndĩ. 8 Újógú Bãrã Yẹ́sụ̃ vé rụ́ ãzi Ẽlĩmásĩ, ĩrivé rụ́ ꞌdĩri zịkí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ, lẽ Sáũlã pi vé tã Bãrụ́nábã be ku. Lẽ ágó ãmbúgú rĩ ẽ ẹ̃ꞌyị̃ tã Úpí vé Sáũlã pi ní rií ũlũú Bãrụ́nábã be ꞌdĩri ku.

9 Kúru Sáũlã ĩ ní kpá zịị́ Páũlũ ꞌdĩri ẹ́pị́ Índrí Uletere rĩ sĩ, ri újógú rĩ ẽ mị ndreé. Ĩri ní ꞌyozú Ẽlĩmásĩ ní kĩnĩ, 10 “Mi mvá ãdróko vé ni, mi ãríꞌbá tã pịrị rĩ pi vé ni. Mí ũnjó rú, mi ri ꞌbá rĩ pi ẽ mị ũꞌbã. Lẹ́tị múké Úpí vé mí ní ugaá ꞌbá rĩ pi ní ꞌdĩri, mî ku rí ã vúgú ni ngọ̃tụ́? 11 Úpí ri mi ĩrĩŋã rá, mî mị ri ímụ́ ẹ̃sị̃ ụ́ꞌdụ́ be mãdã, ndre ãngũ ku.”

Koro ágó rĩ ẽ mị ní ẹ̃sị̃zú, ꞌde rií ãngũ ọ́mvụ́ mụzú drị́ sĩ, ri ꞌbá ãzi ndãá, ã se rí ꞌî drị́ mụzú. 12 Ágó ãmbúgú rĩ kã tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri ndreé, ĩri ní kúru Úpí ri ẹ̃ꞌyị̃zú, ãꞌdiãtãsĩyã ãyã tã Úpí vé ĩ ní ímbá ꞌdĩri sĩ.

Páũlũ pi Bãrụ́nábã be sẽkí tị kụ̃rụ́ Ãnĩtĩyókã vé rĩ agá ãngũ Pĩsídĩyã vé rĩ agá

13 Páũlũ pi ꞌî ọ̃gụ̃pị́ị be, ngakí kụ̃rụ́ Páfõsĩ vé rĩ agásĩ, kộpi mụkí kũlúmgba sĩ, cakí kụ̃rụ́ Pẽrígã vé rĩ agá, ãngũ Pãmĩfĩlíyã vé rĩ agá. Yũwánĩ Mãrákõ ní kộpi kuzú ꞌdãgá, ĩri ní ꞌi újázú gõzú vúlé Yẹ̃rụ́sãlémã gá. 14 Páũlũ pi ní ngazú Pẽrígã gá ꞌdãásĩ, kộpi ní ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ Ãnĩtĩyókã vé rĩ gé ãngũ Pĩsídĩyã vé rĩ agá. Kã mụụ́ adrií ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé,‡ kộpi fikí mụụ́ úrí Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá. 15 Kâ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ lãá, ãzini tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ lãá, ꞌbá adriꞌbá drị̃koma rú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá rĩ pi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ pẽzú mụzú Páũlũ pi ní Bãrụ́nábã be kínĩ, “Ĩmi ꞌbá ẹ́drị́pị́ị, tã ãzi dõ anigé ĩmi ní lẽzú ꞌbá nõꞌbée ímbázú ãní, ĩmi átákí.”

16 Páũlũ ní ngazú ụrụ sĩ, ĩri ní drị́ ꞌbezú ꞌbá rĩ pi ugazú ãní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé ꞌdĩꞌbée, ãzini ĩmi ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Múngú ri ị̃njị̃ꞌbá ị̃njị̃njị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩ yịkí drĩ ma ká. 17 Múngú Ĩsẽrélẽ vé rĩ ĩpẽ ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị nĩ, sẽ kộpi ní drị̃lé múké lókí kộpi ní adrizú Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá rĩ gé, íjị́ kộpi ĩfũú Ẽjẽpétõ agá ꞌdãásĩ ũkpõ ívé rĩ sĩ. 18 Múngú mba kộpi ã tã ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá caá ílí pụ̃kụ́ sụ. 19 Múngú úꞌdị́ sụ́rụ́ ẹ́zị̂rị̃ ãngũ Kãnánã vé rĩ agá rĩ pi rá, ꞌdụ ãngũ rĩ sẽé ívé ꞌbá rĩ pi ní. 20 Tã ꞌdĩri nga ꞌi caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ pụ̃kụ́ tọ̃wụ́.

“Vụ́drị̃ ni gé, Múngú sẽ kộpi ní ꞌbá tã lịꞌbá ni pi rií tã lịị́, cĩmgbá cazú lókí nẹ́bị̃ Sãmũélẽ vé rĩ gé. 21 Kúru ꞌbá rĩ pi kínĩ, ĩ lẽkí ꞌbãgú. Múngú ní Sáũlã Kị́sị̃ mvọ́pị ri ĩpẽzú ꞌbãzú kộpi ní ꞌbãgú rú, sụ̃ kộpi ní lẽé rĩ tị́nị. Kị́sị̃ ĩfũ úyú Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ vé rĩ agá. Sáũlã adri ꞌbãgú rú caá ílí pụ̃kụ́ sụ. 22 ꞌBo Múngú nje Sáũlã ri rá, gõ Dãwụ́dị̃ ri ꞌbãá ꞌbãgú rú Sáũlã ã vũrã gá. Múngú átá ĩrivé tã sĩ ꞌdíni kĩnĩ, ‘Dãwụ́dị̃ Yésẽ mvọ́pị vé tã sẽ má ní ãyĩkõ ambamba, ĩri ícó tã má ní lẽé rĩ pi ãrẽvú ꞌdụ nga céré rá.’

23 “Múngú ẹzị kĩnĩ, ꞌbá ãzi ri ímụ́ ĩfũ úyú Dãwụ́dị̃ vé rĩ agá, ĩri ímụ́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pa nĩ, ꞌbá rĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi. 24 Yẹ́sụ̃ ní drĩ ímụ́zú kuyé rĩ gé, Yũwánĩ ri tị sẽé ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní kĩnĩ, kộpi ã újákí ẹ́sị́, ãzini kộpi ã rụkí bãtízĩmũ. 25 Yũwánĩ kã rií ívé ẹ̃zị́ dẹẹ́, zị ꞌbá rĩ pi kĩnĩ, ‘Ĩmi ụ̃sụ̃kí, ma ãꞌdi ꞌi? Ĩmi ụ̃sụ̃kí ma ꞌbá Múngú ní ũyõ ni sõó rĩ ꞌi? ꞌBá rĩ adri ma ꞌi kuyé. ꞌBá Múngú ní ũyõ ni sõó rĩ, ĩri ímụ́ vúlé ꞌdĩíꞌdĩ. Má ícó ĩri ẽ ĩzã koó ĩrivé ngá pá gá njezú ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩrivé ãmbũgũ ndẽ mávé rĩ rá.’

26 “Ĩmi úyú Ãbũrámã vé ꞌdĩꞌbée, ãzini ĩmi ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Múngú ri ị̃njị̃ꞌbá ị̃njị̃njị̃ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ímụ́kí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké pangárá vé nõri yịị́, ãꞌdiãtãsĩyã ĩpẽkí ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ꞌbá rĩ pi ní céré. 27 ꞌBá adriꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ pi ĩvé ambugu rĩ pi be céré nị̃kí ámá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ꞌbá paápi rĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi ꞌdíni kuyé. Kộpi nị̃kí tã nẹ́bị̃ rĩ pi vé ĩ ní rií laá ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé rĩ vé ífífí kuyé. Kộpi rikí átá Yẹ́sụ̃ rụ́ꞌbá gá ũnjí, sụ̃ nẹ́bị̃ rĩ pi ní átá rĩ tị́nị. 28 Kộpi ị́sụ́kí tã ã pá ĩ ní lẽzú Yẹ́sụ̃ ri ꞌdịzú ni kuyé, kộpi ní Pĩlátõ ri zịzú kínĩ, ã ꞌdịkí ĩri drãá rá.

29 “Kộpi kâ tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí ĩrivé tã sĩ rĩ ꞌdụụ́ ngaá céré gí, ĩ ní ĩrivé ãvũ íꞌdụ́zú pẹtị alambaku sị́gé ꞌdãásĩ, jịzú sị̃zú ꞌbụ́ agá. 30 ꞌBo Múngú inga ĩri gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rá. 31 Yẹ́sụ̃ iꞌda ꞌi vú be kárákará ꞌbá ímụ́ꞌbá ĩri be trụ́ íngázú ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ gé cazú Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ pi ní. ꞌBá ꞌdĩꞌbée ndrekí Yẹ́sụ̃ ri rá, kộpi rikí ĩrivé tã ũlũú ꞌbá rĩ pi ní.

32 “ꞌBâ nóni ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú ní ẹzịị́ ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị ní rĩ ũlũ. 33 Múngú ꞌo nóni tã ꞌí ní ẹzịị́ ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị ní ꞌdãri ꞌbá ní gí, inga Yẹ́sụ̃ ri gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rá. Sụ̃ ĩ ní sĩí búkũ Sãwụ́mã vé rĩ agá cápĩtã ị̃rị̃ gé rĩ tị́nị,

“ ‘Mi Mvá mávé ni,

ãndrũ sĩ ma mí Ẹ́tẹ́pị.’*

34 Tã Múngú ní Yẹ́sụ̃ ri ingazú gõzú ídri rú drãngárá gálésĩla ꞌdĩri kĩnĩ, ĩrivé rụ́ꞌbá ã ŋma rí ku, Múngú ꞌyo ọ́tụ́ tã ni ị́nọ́gọ́sị́ kĩnĩ,

‘Ma ímụ́ mí ní tãkíri uletere má ní tã ni ẹzịị́ Dãwụ́dị̃ ní rĩ sẽ rá.’*

35 Dãwụ́dị̃ sĩ tã Yẹ́sụ̃ ní lẽé átá rĩ búkũ Sãwụ́mã vé rĩ agá kĩnĩ,

‘Ma mívé ꞌBá Uletere ni, mí ícó mávé rụ́ꞌbá sẽé ŋmaá ku.’*

36 “Dãwụ́dị̃ ní adrizú ídri rú rĩ gé, ꞌdụ tã Múngú ní ẹzịị́ ĩ ní rĩ ngaá rá. Kã drãá, sị̃kí ĩri vũrã ĩ ní ẹ́ꞌbị́pị́ị sị̃zú rĩ gé, ĩrivé ãvũ ŋma rá. 37 ꞌBo Múngú inga Yẹ́sụ̃ ri drãngárá gálésĩla rá, ĩrivé ãvũ ŋma kuyé.

38 “Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ĩmi yịkí drĩ ká! Ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩ ní lũú ĩmi ní ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri ĩmi trũ ĩmivé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. 39 ꞌBá céré ĩri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, Múngú ri kộpi ꞌbã adri ꞌbá pịrị ni pi, Mósẽ vé tãị́mbị́ ícó kộpivé ũnjĩkãnyã ũjĩí ku. 40 Ĩmi ndrekí múké tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní átá rĩ ã nga ꞌi ĩmî rụ́ꞌbá gá ku. Kộpi kínĩ,

41 “ ‘Ĩmi ndrekí drĩ ká, ĩmi ꞌbá riꞌbá Múngú ri ideꞌbá rĩ pi,

lẽ ĩmi ãyãkí ãyãyã, ãzini lẽ ĩmi ũdrãkí rá.

Ụ́ꞌdụ́ ĩmi ní adrizú ídri rú rĩ gé, ma tã ãzi ꞌo ĩmi ní rá,

ꞌbá ãzi ã ũlũ dõ ĩmi ní tã ni rá drãáãsĩyã, ĩmi ícókí ẹ̃ꞌyị̃ị́ ku.’ ”*

42 Páũlũ pi Bãrụ́nábã be kâ ngaá fũú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agásĩ, ꞌbá rĩ pi mãkí kộpi kínĩ, kộpi ẽ ĩgõkí ímụ́ ĩ ní tã rĩ ũlũú dị̃ị́ Sãbátã ímụ́pi drụ̃ ꞌdĩri gé. 43 ꞌBá ĩ úmúꞌbá Múngú ri ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi kâ ayií, Yãhụ́dị̃ kárákará, ãzini ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Múngú ri ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi ꞌdekí mụụ́ Páũlũ pi vú sĩ Bãrụ́nábã be, Páũlũ pi Bãrụ́nábã be mãkí kộpi kínĩ, lẽ ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ ã adri kộpi be mụzú nyonyo.

44 Kã mụụ́ caá ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ãzi gé, ꞌbá kụ̃rụ́ agá rĩ pi céré ímụ́kí ụ́ꞌdụ́kọ́ Úpí vé rĩ yịngárá gá. 45 ꞌBo Yãhụ́dị̃ rĩ pi kâ ꞌbá bị́trị́ká ꞌdĩꞌbée ndreé, tã ni ꞌde kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ũnjí, kộpi uꞌdakí Páũlũ ri, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí tã ĩri ní átá rĩ kuyé.

46 Kúru Páũlũ pi Bãrụ́nábã be, kộpi ní átázú ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní ụ̃rị̃ ãkó kínĩ, “Ĩmi Yãhụ́dị̃ rú, ꞌbá ũlũkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ĩmi ní drị̃drị̃. ꞌBo ĩmi gãkí ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ sĩ! ꞌDĩri lũ uletere ꞌyozú kínĩ, ĩmi ícókí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ ku. Nóni ꞌbá lẽkí mụụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ũlũú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní. 47 Tã Úpí ní ẹzịị́ ꞌbá ní rĩ, ĩri ꞌdíni kĩnĩ,

“ ‘Á ꞌbã ĩmi adrií ụ̃tụ́ŋá rú

ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ãsámvú gé,

lẽ ĩmi ũlũkí tã ĩ ní ꞌbá pazú rĩ

mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ céré.’ ”*

48 ꞌBá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, sẽ kộpi ní ãyĩkõ ambamba. Kộpi sẽkí õwõꞌdĩfô ụ́ꞌdụ́kọ́ Úpí vé ꞌdĩri sĩ. ꞌBá ĩ ní ũpẽé ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ꞌbá rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí Úpí ri rá.

49 Ụ́ꞌdụ́kọ́ Úpí vé rĩ ayi mụzú ãngũ ꞌdãri agásĩ céré. 50 ꞌBo Yãhụ́dị̃ drị̃koma rú rĩ pi mụkí ũkú ambugu Múngú ri ị̃njị̃ꞌbá ị̃njị̃njị̃ kụ̃rụ́ agá ꞌdãá rĩ pi ẽ drị̃ ụ́cị́ ãgõ drị̃koma rú kụ̃rụ́ agá ꞌdãlé rĩ pi be, kộpi íngákí Páũlũ pi drị̃gé Bãrụ́nábã be, ọ̃cụ̃kí kộpi ũnjí ũnjí. Kộpi drokí Páũlũ pi Bãrụ́nábã be fũú ĩvé ãngũ agásĩ ãmvé. 51 Kúru Páũlũ pi Bãrụ́nábã be, kộpi ní nyọ̃ọ́kụ́ ĩ pá ágélé gá rĩ wezú kú ꞌdãgá, lũzú kínĩ, ĩ gãkí kộpi sĩ. Kộpi ní ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ Ĩkónĩyõmũ vé rĩ gé. 52 Ãyĩkõ fụ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá adriꞌbá Ãnĩtĩyókã gá ꞌdãlé rĩ pi ambamba, ãzini Índrí Uletere rĩ ású kộpi rá.

14

Páũlũ pi Bãrụ́nábã be sẽkí tị Ĩkónĩyõmũ gé

1 Páũlũ pi Bãrụ́nábã be, kộpi kâ caá Ĩkónĩyõmũ gé ꞌdãlé, kộpi fikí Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá, sụ̃ kộpi ní rií ꞌoó drị̃drị̃ rĩ tị́nị. Kộpi sẽkí tị Múngú vé rĩ, úló ꞌbá rĩ pi ẽ ẹ́sị́ rá, sẽ Gị̃rị́kị̃ rĩ pi ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi be kárákará újákí ẹ́sị́ Múngú rĩ ẹ̃ꞌyị̃zú rá. 2 ꞌBo Yãhụ́dị̃ ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ụ́cị́kí ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ẽ drị̃, sẽ kộpi íngákí Páũlũ pi drị̃gé Bãrụ́nábã be ũnjí. 3 Páũlũ pi Bãrụ́nábã be áwíkí rií tị Úpí vé rĩ sẽé lókí be ãco ụ̃rị̃ ãkó. Úpí sẽ kộpi ní ũkpõ tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌozú rá. Úpí iꞌda ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, ẹ́sị́ múké Úpí vé Páũlũ pi ní tã ni ũlũú Bãrụ́nábã be ụ̃rị̃ ãkó ꞌdĩri, ĩri tã áda. 4 ꞌBá kụ̃rụ́ agá rĩ pi acokí ĩ ãsámvú ị̃rị̃, ụrụkọ ni pi ãꞌyĩkí Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tã, ụrụkọ ni pi ãꞌyĩkí ꞌbá áyúãyũ rĩ pi vé tã.

5 ꞌBá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi Yãhụ́dị̃ rĩ pi be, úmúkí ĩ ĩvé ambugu rĩ pi be, kộpi lẽkí Páũlũ pi ꞌoó Bãrụ́nábã be ũnjí, ãzini kộpi lẽkí Páũlũ pi úvị́ írã sĩ. 6 ꞌBo ꞌbá áyúãyũ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée kâ tã rĩ yịị́, kộpi ngakí ápá mụzú ãngũ Lĩkónĩyã vé rĩ gé, mụkí adrií kụ̃rụ́ Lẽsĩtúrã vé rĩ agá, ãzini Dẽrébẽ vé rĩ agá, ãzini ãngũ ꞌdãri ã gãrã gá rĩ pi agá. 7 Kộpi rikí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú ꞌdãlé.

Páũlũ pi Bãrụ́nábã be cakí Lẽsĩtúrã gá, ãzini Dẽrébẽ gá

8 Páũlũ pi kâ caá Lẽsĩtúrã gá ꞌdãá, kộpi ị́sụ́kí ágó ãzi tịkí ĩri kú ọ̃gọ̃rọ̃vụ̃ rú, tu ẹ̃cị̃ ku. 9 Páũlũ kã rií tị Múngú vé rĩ ũlũú, ágó rĩ ꞌbã bị́ rizú tã Páũlũ ní ũlũú rĩ yịzú. Páũlũ ndre ãngũ mụzú ágó rĩ vúgá ꞌdãá, Páũlũ nị̃ rá ꞌyozú kínĩ ágó rĩ ẹ̃ꞌyị̃ Yẹ́sụ̃ rĩ gí, Páũlũ kĩnĩ, Múngú ri ícó ĩri ídri rá. 10 Páũlũ ní ágó rĩ zịzú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “ꞌÍ nga ụrụ!” Koro ágó rĩ ní wazú ụrụ ꞌdãá, ĩri ní íꞌdózú ẹ̃cị̃ tuzú.

11 ꞌBá rĩ pi kâ tã Páũlũ ní ꞌoó ꞌdĩri ndreé, kộpi íꞌdókí átá ĩvé tị Lĩkónĩyã vé rĩ sĩ kínĩ, “Ãgõ nõꞌbée adrikí sụ̃ múngú rĩ pi tị́nị, kộpi újákí nóni ĩ ícá ꞌbá áda rú.” 12 Kộpi ꞌdakí Bãrụ́nábã ã rụ́ Zéwũ ꞌi,* ꞌdakí Páũlũ vé rĩ Hẽrémẽ ꞌi, ãꞌdiãtãsĩyã Páũlũ ri átángá rĩ átá nĩ. 13 Jó ꞌbá rĩ pi ní rizú múngú Zéwũ vé rĩ ị̃njị̃zú rĩ, ĩri ĩnyiŋá kẹ̃ẹ́tịlé ĩ ní fizú mụzú kụ̃rụ́ rĩ gé rĩ ã gãrã gá, Átálágú riípi ẹ̃zị́ ngaápi jó rĩ agá rĩ ãzini ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi íjị́kí tị́ ãgõ, ãzini pẹtị ã fũ ímụ́ ꞌbãá kụ̃rụ́ rĩ vé kẹ̃ẹ́tịlé gá, ãꞌdiãtãsĩyã átálágú rĩ ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi be, kộpi lẽkí rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãá Bãrụ́nábã pi ní Páũlũ be.

14 Bãrụ́nábã pi Páũlũ be, kộpi Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ ni pi, kộpi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi gãkí tã ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní ꞌoó rĩ sĩ, sẽ kộpi ũsĩkí ĩvé bõngó ĩ rụ́ꞌbá gá sĩ, kộpi njukí mụzú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, kộpi trekí ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, 15 “Ãnjĩrĩ, ngá ĩmi ní rií ꞌoó ꞌdíni rĩ ãꞌdi? ꞌBâ nõꞌbée ꞌbá áda sụ̃ ĩmi tị́nị. ꞌBá ímụ́kí nõri Múngú ídri rú ꞌbụ̃ pi gbiípi vũ be, yị̃ị́ tafu rĩ be, ngá ꞌa ni gé rĩ pi be céré rĩ vé ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú, ĩmi kukí ĩmivé múngú ĩ ní údé drị́ sĩ ꞌdĩꞌbée ãní, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú adriípi ídri rú rĩ áyu. 16 Ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́ ꞌdãlé, Múngú ku ꞌbá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi ãrẽvú céré rikí tã ꞌoó sụ̃ ĩ ní lẽé rĩ tị́nị. 17 ꞌBo tã múké Múngú ní ꞌoó ꞌdĩꞌbée sĩ lũ ꞌyozú kínĩ, Múngú ri ọ́tụ́ anigé. Múngú ri ĩmi ní yị̃ị́gọ́ sẽ ꞌdị ꞌbụ̃ gélésĩla, ĩri sẽ ĩmivé ãnyãngã ri dụ ãní. Ĩri ĩmi ní ínyá sẽ, sẽ ĩmi adri ãní ãyĩkõ sĩ” 18 Páũlũ pi ã átákí dõ ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní ꞌdíni drãáãsĩyã, tã ꞌdĩri fi kộpi drị̃gé ãluŋáni kuyé. Kộpi lẽkí drĩ nyo rọ̃bọ̃ŋọ̃ rĩ zãá Páũlũ pi ní zãzã.

19 Yãhụ́dị̃ ụrụkọ íngákí Ãnĩtĩyókã gálésĩla, ãzini Ĩkónĩyõmũ gálésĩla, kộpi ĩcĩcĩkĩkí ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi, kộpi íngákí Páũlũ drị̃gé ũnjí ũnjí, kộpi úvị́kí Páũlũ ri írã sĩ. Kộpi sekí ĩri mụụ́ kụ̃rụ́ rĩ agásĩ ãmvé ꞌdãá. Kộpi ụ̃sụ̃kí kínĩ, Páũlũ drã gí. 20 ꞌBo ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi kâ ĩ úmú Páũlũ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, Páũlũ ní íngázú ụrụ, ĩri ní ꞌi újázú gõzú vúlé kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá. Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, Páũlũ pi ní ngazú mụzú Bãrụ́nábã be kụ̃rụ́ Dẽrébẽ vé rĩ gé.

Páũlũ pi Bãrụ́nábã be újákí ĩ gõó kụ̃rụ́ kộpi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũzú rĩ pi agá

21 Páũlũ pi Bãrụ́nábã be, kộpi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũzú Dẽrébẽ gá ꞌdãlé, ꞌbá kárákará újákí ẹ́sị́ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rá. Kúru kộpi ní gõzú ngazú ꞌdãásĩ, kộpi ní ĩ újázú gõzú Lẽsĩtúrã gá, kộpi ní agazú mụzú Ĩkónĩyõmũ gé, cazú Ãnĩtĩyókã gá, ãngũ Pĩsídĩyã vé rĩ agá. 22 Kộpi ꞌdekí mụụ́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ímbá, kộpi ã adrikí rí ũkpó ũkpó ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, kộpi kínĩ, “ꞌBâ ĩzãngã nya ambamba, ꞌbâ íbí fi mãlũngã Múngú vé rĩ agá ndõ.” 23 Páũlũ pi Bãrụ́nábã be, kộpi ũpẽkí ꞌbá ũꞌbãá drị̃koma rú kãnísã rĩ pi agásĩ céré. Kộpi rikí Múngú ri zịị́, ãzini rikí ãnyãngã aꞌbií, kộpi iꞌdakí ꞌbá ꞌdĩꞌbée Úpí kộpi ní ẹ́sị́ ꞌbãá drị̃ ni gé rĩ ẹndrẹtị gé, ã ũtẽ rí kộpi. 24 Páũlũ pi Bãrụ́nábã be ngakí fũú Pĩsídĩyã agásĩ, kộpi ꞌdekí mụụ́ Pãmĩfĩlíyã gá. 25 Kộpi mụkí tị sẽé kụ̃rụ́ Pẽrígã vé rĩ agá, kúru kộpi ní agazú mụzú kụ̃rụ́ Ãtálĩyã vé rĩ gé.

Páũlũ pi Bãrụ́nábã be újákí ĩ gõó Ãnĩtĩyókã gá ãngũ Sírĩyã vé rĩ agá

26 Kộpi ní ngazú Ãtálĩyã gá ꞌdãgá, tụzú kũlúmgba agá, mụzú kụ̃rụ́ Ãnĩtĩyókã vé rĩ gé, ãngũ Sírĩyã vé rĩ agá, vũrã kộpi ní ĩvé ẹ̃cị̃ íꞌdózú rĩ gé. ꞌBá ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ꞌdãlé rĩ pi pẽkí kộpi mụzú ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ sĩ ẹ̃zị́ rĩ ngaá, kộpi dẹkí ẹ̃zị́ rĩ rá. 27 Kộpi kâ caá Ãnĩtĩyókã gá ꞌdãlé, kộpi zịkí ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ímụ́ céré vũrã ãlu gé. Kộpi ũlũkí tã Múngú ní ĩ ĩzã kozú, ãzini tã ĩri ní sẽé ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní ẹ́sị́ újázú Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ. 28 Kộpi áwíkí adrií ꞌdãlé lókí be ãco ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi be trụ́.

15

ꞌBá ambugu tã ꞌyoꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ pi

1 Páũlũ pi Bãrụ́nábã be kâ rií adrií kụ̃rụ́ Ãnĩtĩyókã vé rĩ agá ãngũ Sírĩyã vé rĩ gé ꞌdãá, ãgõ ụrụkọꞌbée ímụ́kí ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ gélésĩla, kộpi rikí ꞌbá rĩ pi ímbá kínĩ, “Lịkí dõ ĩmî ágélé ẽ tị sụ̃ Mósẽ ní ímbá ĩvé tãị́mbị́ agá rĩ tị́nị kuyé, ĩmi ícókí pangárá ị́sụ́ ku.” 2 Tã ꞌdĩri sẽ Páũlũ pi Bãrụ́nábã be fikí ãgátá gãá ãgõ ꞌdĩꞌbée be sâ be ãco tã kộpi ní ímbá ꞌdĩri sĩ. Kúru ĩ ní Páũlũ pi ĩpẽzú Bãrụ́nábã be, ꞌbá ụrụkọ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi be, kộpi ã mụkí rí Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, kộpi ã átákí rí tã ꞌdĩri ꞌbá ĩ ní rií áyúãyũ rĩ pi be, ãzini ꞌbá kãnísã vé drị̃koma rú rĩ pi be. 3 ꞌBá kãnísã vé rĩ pi ní Páũlũ pi pẽzú mụzú Bãrụ́nábã be Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé, kộpi ní mụngárá gá lẹ́tị gé ꞌdĩgé, kộpi mụkí pá tuú ãngũ Fõnísĩyã vé rĩ agá, ãzini ãngũ Sãmãríyã vé rĩ agá, kộpi mụkí ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ndreé. Kộpi ní tã ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní ẹ́sị́ újázú Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ ũlũzú. Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní ãyĩkõ ambamba.

4 Páũlũ pi Bãrụ́nábã be kâ caá Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé, ꞌbá kãnísã vé rĩ pi, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be, ãzini ꞌbá ambugu rĩ pi be céré ngakí kộpi ẹ́ꞌyị́, kộpi ní tã Múngú ní ĩ ĩzã kozú rĩ pi ũlũzú kộpi ní céré. 5 ꞌBo Fãrụ́sị̃ ụrụkọ ẹ́sị́ újáꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní ngazú ụrụ, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Lẽ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, ã úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị rá, ãzini lẽ kộpi ã ꞌdụkí tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ngaá.”

6 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní ĩ úmúzú ꞌbá kãnísã vé drị̃koma rú rĩ pi be trụ́, kộpi ní rizú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi vé tã átázú. 7 ꞌBá ꞌdĩꞌbée átákí tã rĩ caá sâ be ãco. Vụ́drị̃ ni gé, Pétẽró ní ngazú ụrụ, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Má ẹ́drị́pị́ị, ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Múngú ĩpẽ ma ĩmi ãsámvú gé, mâ ũlũ rí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní, kộpi ã yịkí rí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ, kộpi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí rí bẽnĩ. 8 Múngú nị̃ ꞌbá ãlu ãlu vé ẹ́sị́ rá, ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ãꞌyĩ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi rá, sẽ kộpi ní Índrí Uletere rĩ, sụ̃ ĩri ní sẽé ꞌbá ní rĩ tị́nị. 9 Múngú ri ꞌbá rĩ pi ọ́ꞌdụ́ céré trõtrõ, sụ̃ ĩri ní ꞌbâ ọ́ꞌdụ́ rĩ tị́nị. Kộpi ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, sẽ ũjĩ kộpi vé ẹ́sị́ ícá kuú uletere. 10 Ngá ĩmi ní rizú Múngú ri ụ̃ꞌbị̃zú, tã ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ꞌbãzú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi drị̃gé ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Tã ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ꞌdĩri ndẽ ꞌbâ ũkpõ rá, dõku ndẽ kpá ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị ã ũkpõ rá. 11 ꞌBá ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ vé ẹ́sị́ ní adrií múké rĩ sĩ, ꞌbâ pangárá ị́sụ́ rá, sụ̃ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní pangárá ị́sụ́ rĩ tị́nị.”

12 Bãrụ́nábã pi Páũlũ be, kộpi kâ rií ũkpõ Múngú ní sẽé ĩ ní tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌozú, ãzini tã ũꞌdũ be túngú ni pi ꞌozú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ãsámvú gé ꞌdĩri ũlũú, ꞌbá rĩ pi céré újíkí kíri, tẽkí rií yịị́. 13 Páũlũ pi kâ tã rĩ átá dẹẹ́ gí, Yõkóbũ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ẹ́drị́pị́ị, ĩmi yịkí drĩ ma ká! 14 Sị̃mọ́nã Pétẽró ũlũ ꞌbá ní tã Múngú ní íꞌdózú ẹ́sị́ ꞌbãzú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi drị̃gé, ĩri ní ꞌbá ụrụkọ ꞌdụzú adrizú ꞌbá ívé ni pi rú rĩ vé tã rá. 15 Tã ꞌdĩri rụ ꞌi tã ọ́tụ́ nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ be trụ́, kínĩ,

16 “ ‘Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, ma Úpí ꞌi, ma úmvúlésĩ ĩgõ ímụ́ Dãwụ́dị̃ vé jó árípi gí ꞌdĩri sị gõ rá.

Ma gõ sị vũrã ĩ ní kuú ándrú rú rĩ gé,

ma gõ ĩri inga ũzi,

17 ꞌbá ãngũ ụrụkọꞌbée agá rĩ pi ã ꞌbãkí rí ẹ́sị́ ma ndãzú,

ãzini ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku, ẹ́sị́ ꞌbãꞌbée má drị̃gé rĩ pi ã ꞌbãkí rí ẹ́sị́ ma ndãzú,

ma Úpí ꞌi, á ꞌyo tã ꞌdĩri nĩ,

má ũpẽ ꞌbá ꞌdĩꞌbée nĩ,’*

18 Má ẹzị tã ꞌdĩri ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́.

19 “Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, lẽ ꞌbâ ꞌbãkí tã ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku lẽꞌbá Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rĩ pi drị̃gé ku. 20 Lẽ ꞌbâ sĩkí kọ̃kọ̃bị́ sẽé kộpi ní, lũzú kínĩ, lẽ kộpi ã nyakí ãnyãngã ĩ ní sẽé ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi ní rĩ ku, lẽ kộpi ã ꞌbãkí ọ̃wụ̃ ku, kộpi ã nyakí ãnyãpá ĩ ní umbe ni pií drãá drị́ sĩ rĩ ku, ãzini kộpi ã nyakí zãá ã ãrí ku. 21 Ãꞌdiãtãsĩyã tãị́mbị́ Mósẽ vé ꞌdĩri ũlũkí mụzú kụ̃rụ́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní adrizú rĩ pi agásĩ, Sãbátã ãlu ãlu, rikí tãị́mbị́ rĩ lãá Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agá.”

Sĩkí kọ̃kọ̃bị́ sẽé ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Úpí ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní

22 Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ꞌbá ambugu rĩ pi be, ãzini ꞌbá céré Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ pi be, ũpẽkí ꞌbá ụrụkọꞌbée ĩ ãsámvú gé ꞌdĩgé, pẽkí kộpi mụụ́ Ãnĩtĩyókã gá, kộpi mụkí Páũlũ pi be, ãzini Bãrụ́nábã sĩ. ꞌBá ĩ ní ũpẽé rĩ pi Yụ́dã ĩ ní zịị́ Bãrĩsábã pi* Sílã be, ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée, kộpi drị̃koma kãnísã vé ni. 23 Kộpi sĩkí kọ̃kọ̃bị́ sẽé ꞌbá ꞌdĩꞌbée drị́gé kínĩ,

ꞌBâ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ꞌbá ambugu rĩ pi be, ꞌbâ ĩmivé ẹ́drị́pị́ị, ĩmi ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí kụ̃rụ́ Ãnĩtĩyókã vé rĩ agá, ãngũ Sírĩyã vé rĩ agá, ãzini ãngũ Kĩlĩkíyã vé rĩ agá ꞌdĩꞌbée. ꞌBá sẽkí ĩmi ní mõdó.

24 ꞌBá yịkí kínĩ, ꞌbá ụrụkọꞌbée ngakí nõósĩ mụụ́ ĩmi ní tã adriípi pịrị ku ni ímbá, tã kộpi ní ímbá rĩ sẽ ĩmi ní ãyĩkõ kuyé, ꞌbo ꞌbá pẽkí kộpi nĩ kuyé. 25 Kúru ꞌbá ní ꞌbâ úmúzú, ꞌbá ãꞌyĩkí ꞌbâ ãsámvú gé sĩ trụ́, lẽ ꞌbâ ũpẽkí ꞌbá ụrụkọ ꞌbá ãsámvú gé nõgó, ꞌbâ pẽkí rí kộpi ꞌbá ọ́gụ́pị Bãrụ́nábã be, ãzini Páũlũ sĩ, kộpi ã mụkí rí ĩmi vúgá ꞌdĩlé. 26 ꞌBá ĩ ní ũpẽé ꞌdĩꞌbée adikí ĩ sẽé ĩzãngã nyaá ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé tã sĩ. 27 Kúru ꞌbâ ri Yụ́dã pi pẽ mụzú Sílã be ĩmi vúgá ꞌdĩlé, kộpi ã mụkí rí tã ꞌbá ní sĩí ꞌdĩri ũlũú ĩmi ní tị sĩ.

28 Índrí Uletere rĩ iꞌda ꞌbá ní kĩnĩ, lẽ ꞌbâ ꞌbãkí tã ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ĩmi drị̃gé ku. Lẽ ĩmi ꞌokí ꞌdíni, 29 lẽ ĩmi nyakí ãnyãngã ĩ ní sẽé ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi ní rĩ ku, ĩmi nyakí zãá ã ãrí ku, ĩmi nyakí ãnyãpá ĩ ní umbe ni pií drãá drị́ sĩ rĩ ku. Lẽ ĩmi ꞌbãkí ọ̃wụ̃ mụzú bãdãrú ku. Ĩmi ꞌdụkí dõ tã ꞌdĩꞌbée ngaá rá, ĩmi ícó adri múké.

Múngú ã adri ĩmi be.

30 Pẽkí ãgõ ꞌdĩꞌbée mụụ́ Ãnĩtĩyókã gá. Kúru kộpi ní ꞌbá kãnísã vé rĩ pi zịzú ímụ́zú vũrã ãlu gé, kộpi ní kọ̃kọ̃bị́ ĩ ní sĩí sẽé ĩ drị́gé ꞌdĩri sẽzú ꞌbá ꞌdãꞌbée ní. 31 ꞌBá rĩ pi kâ kọ̃kọ̃bị́ rĩ lãá, kộpi adrikí ãyĩkõ sĩ, tã ĩ ní sĩí kọ̃kọ̃bị́ rĩ agá rĩ ímbá kộpi ẽ ẹ́sị́ rá. 32 Yụ́dã pi Sílã be, kộpi nẹ́bị̃, kộpi átákí átángá rĩ sâ be ãco ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ímbázú, kộpi ã adrikí rí ũkpõ ũkpó ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá.

33 Yụ́dã pi Sílã be, adrikí caá ꞌdãlé lókí be mãdã, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi sẽkí kộpi ní tãkíri, kộpi ní kúru Yụ́dã pi pẽzú mụzú Sílã be kãnísã Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ gé vúlé ꞌbá ándúrú ĩ pẽꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãá. 34 ꞌBo Sílã áwí ĩvé rĩ adrií Ãnĩtĩyókã gá ꞌdãlé.† 35 ꞌBo Páũlũ pi Bãrụ́nábã be áwíkí adrií Ãnĩtĩyókã gá ꞌdãlé, kộpi ꞌbá ụrụkọ kárákará ni pi be, ímbákí ꞌbá rĩ pi, ãzini ũlũkí ụ́ꞌdụ́kọ́ Úpí vé rĩ ꞌbá rĩ pi ní ꞌdãlé.

Páũlũ pi Bãrụ́nábã be acokí ĩ Yũwánĩ Mãrákõ vé tã sĩ

36 Kã mụụ́ adrií mbãá mãdã ã vụ́drị̃ gé, Páũlũ ní ꞌyozú Bãrụ́nábã ní kĩnĩ, “Lẽ ꞌbâ gõkí mụụ́ vúlé kụ̃rụ́ ꞌbá ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũzú rĩ pi agá ꞌdãá, ꞌbâ mụkí rí ꞌbá Úpí ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ndreé, ꞌbâ mụkí rí nị̃ị́ dõ kộpi ri adri ꞌdãá íngóni.” 37 Bãrụ́nábã lẽ Yũwánĩ ĩ ní zịị́ Mãrákõ ri jịị́ mụzú ĩndĩ. 38 ꞌBo Páũlũ ãꞌyĩ Bãrụ́nábã vé tã ꞌdĩri ãluŋáni kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã Mãrákõ ku ĩ kú Pãmĩfĩlíyã gá ꞌdãá, nga ẹ̃zị́ ĩ be kuyé.

39 Páũlũ pi ní ãgátá gãzú ĩ ãsámvú gé sĩ Bãrụ́nábã be, kộpi ní kúru ĩ acozú. Bãrụ́nábã jị Mãrákõ ri mụzú ꞌí vúgá sĩ ĩndĩ, kộpi ní tụzú kũlúmgba agá, ꞌdezú mụzú Sáyípũrãsĩ gé. 40 Páũlũ jị ívé rĩ Sílã ri mụzú, ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi kínĩ, ẹ́sị́ múké Úpí vé rĩ ã adri kộpi be. 41 Kúru kộpi ní ꞌdezú mụzú ãngũ Sírĩyã vé rĩ gé, ãzini ãngũ Kĩlĩkíyã vé rĩ gé, kộpi rikí ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ũmĩí.

16

Tĩmõtéyõ ko Páũlũ pi ẽ ĩzã Sílã be ẹ̃zị́ sĩ

1 Páũlũ pi Sílã be ngakí mụụ́ kụ̃rụ́ Dẽrébẽ vé rĩ gé, kộpi agakí caá kụ̃rụ́ Lẽsĩtúrã vé rĩ gé. Kộpi cakí mụụ́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi ni ị́sụ́, rụ́ ni Tĩmõtéyõ ꞌi, ĩrivé ẹ́ndrẹ́pị Yãhụ́dị̃zị́, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí ni, ꞌbo ẹ́tẹ́pị ri Gị̃rị́kị̃gú. 2 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Lẽsĩtúrã gá ꞌdãlé rĩ pi Ĩkónĩyõmũ gé rĩ pi be, rikí céré átá kínĩ, Tĩmõtéyõ ri ꞌbá múké. 3 Páũlũ lẽ ĩri jịị́ mụzú ꞌí vúgá sĩ ĩndĩ, kúru Páũlũ ní ágélé ni ẽ tị lịzú,* ãꞌdiãtãsĩyã Yãhụ́dị̃ adriꞌbá vũrã ꞌdãri agá rĩ pi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Tĩmõtéyõ ẹ́tẹ́pị ri Gị̃rị́kị̃gú. 4 Kộpi kâ rií ẹ́cị́ mụzú kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ ãlu ãlu, kộpi rikí kọ̃kọ̃bị́† Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní sĩí ꞌbá ambugu Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ pi be rĩ lãá ꞌbá rĩ pi ní, lẽ kộpi ã ꞌdụkí tã ni ngaánga. 5 ꞌBá kãnísã vé rĩ pi vé ẹ̃ꞌyị̃ngárá gõ ícá ũkpó ũkpó. Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu, ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi vé kãlãfe gõ rií vaá mụzú drị̃gélé.

Páũlũ ndre ị́ndrị́lị́kị́ Mãkẽdõníyãgú vé ni urobí agá

6 Páũlũ pi ní ẹlịzú mụzú ꞌí ọ̃gụ̃pị́ị Sílã pi be ãngũ Pụ̃rụ̃gị́yã vé rĩ agásĩ, ãzini ãngũ Gãlãtị́yã vé rĩ agásĩ. Sâ ꞌdãri gé, Índrí Uletere rĩ ãꞌyĩ ku kộpi ní mụzú tị sẽzú ãngũ Ẹ́zị̃yã vé rĩ gé ꞌdãlé. 7 Kộpi kâ mụụ́ caá ĩnyiŋáŋá ãngũ Mézĩyã vé rĩ gé, kộpi lẽkí kõdô mụụ́ Bĩtũníyã gá, ꞌbo Índrí Uletere Yẹ́sụ̃ vé rĩ ãꞌyĩ kộpi ní mụzú kuyé. 8 Kúru kộpi ní ẹlịzú mụzú ãngũ Mézĩyã vé rĩ agásĩ, kộpi ní cazú kụ̃rụ́ Tũrówã vé rĩ gé.

9 Ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, tã ãzi iꞌda ꞌi Páũlũ ní ị́ndrị́lị́kị́ agá. Páũlũ ndre ágó ãzi Mãkẽdõníyãgú tu pá, ĩri ri ꞌi mã drị́ ị̃rị̃ sĩ, ágó rĩ ní ꞌyozú Páũlũ ní kĩnĩ, “Lẽ mî ímụ́ Mãkẽdõníyã gá nõó ꞌbâ ĩzã koó.” 10 Páũlũ kã tã ꞌi iꞌdaápi ị́ndrị́lị́kị́ agá rĩ ndreé, koro ꞌbá ní ꞌbâ útúzú ꞌdezú mụzú Mãkẽdõníyã gá. ꞌBá nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, Múngú zị ꞌbâ mụụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú kộpi ní ꞌdãlé.

Lụ́dị̃yã újá ẹ́sị́

11 ꞌBá ní ngazú Tũrówã gá ꞌdãgá, ꞌbá fikí kũlúmgba agá, ꞌbá ní mụzú pịrị Sãmõtẽrésĩ gé ꞌdãlé, kã mụụ́ caá drụ̃ ꞌdíni, ꞌbá ní cazú Nẽyãpólĩsĩ gé. 12 ꞌBá ní ngazú vũrã ꞌdãri gé sĩ, ꞌbá ní cazú Pị̃lị̃pọ́yị̃ gé. Kụ̃rụ́ ꞌdãri ꞌbá Rómã vé rĩ pi rụkí nĩ, kụ̃rụ́ rĩ ndẽ kụ̃rụ́ Mãkẽdõníyã agá ꞌdãlé rĩ pi rá. ꞌBá adrikí ꞌdãlé ụ́ꞌdụ́ be kárákará.

13 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé, ꞌbá ní fũzú mụzú kụ̃rụ́ rĩ vé kẹ̃ẹ́tị gé sĩ ãmvé ꞌdãá, ꞌbá ní ꞌdezú mụzú yị̃ị́ tị gé ꞌdãlé, ꞌbâ mụkí rí vũrã Múngú ri zịzú ni ị́sụ́ bẽnĩ. ꞌBá ní úrízú vũgá, ꞌbá ní átázú ũkú ĩ úmúꞌbá kú ꞌdãlé rĩ pi be. 14 Ũkú ãzi kộpi ãsámvú gé ꞌdãá, rụ́ ni Lụ́dị̃yã ꞌi, íbí ímụ́ kụ̃rụ́ Tãyĩtírã vé rĩ gélésĩla, ĩri ꞌbá riípi bõngó ndrọ̃lụ̃ndrọ̃lụ̃ ni ụzịị́pi ni, ãzini ꞌbá riípi Múngú ri ị̃njị̃ị́pi ni. Múngú vé tã fi ẹ́sị́ ni gé, sẽ ẹ̃ꞌyị̃ tã Páũlũ ní átá rĩ rá. 15 Sẽkí ĩri ní bãtízĩmũ ĩrivé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be, ĩri ní ꞌbâ zịzú, ꞌbâ mụkí ívé ãngá. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ãꞌyĩkí dõ ꞌyozú kínĩ má ẹ̃ꞌyị̃ Úpí ri gí, ꞌbá mụkí ĩmi be adrií mávé ãngá.” Si ꞌbá vúgá sĩ, ꞌbá mụkí ĩrivé ãngá ꞌdãlé rá.

ꞌYĩkí Páũlũ pi Sílã be jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá

16 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌbá‡ kã rií mụụ́ vũrã Múngú ri zịzú rĩ gé ꞌdãá, ꞌbá ị́sụ́kí mvá ũkú tụ́gẹ̃rị̃ rú índrí ũnjí ní fií drị̃ ni gé ni, ĩri ri tã ímụ́ꞌbá ĩ ngaꞌbá drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ pi ũlũ. Mvá ũkú rĩ ri mũfẽngã ị́sụ́ sẽ ívé ambugu rĩ pi ní ambamba tã ĩri ní rií ũlũú rĩ sĩ. 17 Mvá ũkú ꞌdĩri ꞌde mụzú ꞌbâ vụ́drị̃ gé sĩ Páũlũ pi be, ri útré mụzú, “Ãgõ ꞌdĩꞌbée ãtíꞌbá Múngú ãmbúgú ꞌbá drị̃gé céré rĩ vé ni, kộpi ímụ́kí ĩmi ní lẹ́tị pangárá vé rĩ ũlũú.”

18 Mvá ũkú rĩ ꞌo tã ꞌdĩri ꞌdíni ụ́ꞌdụ́ be kárákará. Tã ꞌdĩri sẽ Páũlũ ní ĩzãngã, ĩri ní ꞌi újázú ꞌyozú índrí ũnjí rĩ ní kĩnĩ, “Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã rụ́ sĩ, índrí ũnjí ꞌdĩri, ꞌí fũ mvá ũkú ꞌdĩri drị̃gé sĩ ãmvé.” Koro índrí ũnjí rĩ ní fũzú mvá ũkú rĩ drị̃gé sĩ.

19 Mvá ũkú tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ vé ambugu rĩ pi kâ nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, lẹ́tị ãzi ĩ ní gõzú mũfẽngã ị́sụ́zú ni ꞌdãáyo, kộpi ní Páũlũ pi rụzú Sílã be, sezú mụzú vũrã ĩ ní tã lịzú rĩ gé, kộpi ã tukí rí pá ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé. 20 Kộpi kâ Páũlũ pi sẽé pá tuú ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ãgõ ꞌdĩꞌbée Yãhụ́dị̃, kộpi ri ꞌbá ꞌbávé kụ̃rụ́ agá rĩ pi ẽ drị̃ iza. 21 Kộpi ri mẽrẽ ꞌbá ní lẽé ku ni vé tã ímbá ꞌbá ní, ꞌbâ ꞌbá Rómã vé rĩ pi, ꞌbâ ãꞌyĩkí rí tã ni, dõku ꞌbâ ꞌdụkí rí tã ni ngaá.”

22 ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi ní ĩ úmúzú Páũlũ pi fụzú Sílã be, ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ní tãị́mbị́ sẽzú, ã ũsĩkí kộpivé bõngó rá, ã ũgbãkí kộpi. 23 Kộpi kâ Páũlũ pi ũgbãá ũnjí ũnjí, ĩ ní kộpi jịzú ꞌbezú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ĩ ní lũzú ꞌbá ãngũ ũtẽépi rĩ ní, lẽ ã ũtẽ kộpi múké múké, kộpi ã ápákí rí ku. 24 Ágó ãngũ ũtẽépi rĩ ꞌdụ tã rĩ ngaá sụ̃ ĩ ní lũú ꞌí ní rĩ tị́nị, jị kộpi suú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ágágá ꞌdãá, úmbé kộpi ã pá ãkpãá pẹtị rụ́ꞌbá gá.

25 Kã mụụ́ adrií ị́nị́ ágágá, Páũlũ pi Sílã be rikí Múngú ri zịị́, ãzini kộpi rikí úngó ngoó Múngú ní, ꞌbá ụrụkọ ĩ ní ũꞌyĩí rĩ pi rikí tã kộpivé rĩ yịị́. 26 Koro dĩngídĩngí ní ãngũ ayazú ũkpõ be, jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ aya ꞌi dĩngídĩngí, jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ vé kẹ̃ẹ́tị ũzị̃kí ĩ céré kú mgbọ, ímvẽ ĩ ní ꞌbá rĩ pi ũꞌyĩzú rĩ pi ucekí ĩ céré! 27 Ágó riípi jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ ũtẽépi rĩ kã mụụ́ aruú ụ́ꞌdụ́ gélésĩ, ị́sụ́ kẹ̃ẹ́tị jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ vé rĩ pi ũzị̃kí ĩ céré kú mgbọ, ĩri ní ívé ị́lị́ ãco rĩ íꞌdụ́zú lẽzú ꞌi ꞌdịzú drãzú ꞌdĩísĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ụ̃sụ̃ déna ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí rĩ pi ápákí céré gí. 28 Páũlũ ní trezú kĩnĩ, “Lẽ mî ꞌdị mi drãá ku! ꞌBâ céré anigé.”

29 Ágó riípi jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ ũtẽépi rĩ ní ãcí zịzú, ĩri ni njuzú fizú jó agá ꞌdãá, mụzú íꞌdézú Páũlũ pi ẹndrẹtị gé Sílã be, rụ́ꞌbá ni yã kpĩríkpĩrí. 30 Ágó rĩ ní Páũlũ pi íjị́zú ĩfũzú ãmvé, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ĩmi mávé ambugu rĩ pi, mâ ꞌo ãꞌdi, mâ ị́sụ́ rí pangárá ãní?”

31 Kộpi ní újázú ĩri ní kínĩ, “Mí ẹ̃ꞌyị̃ Úpí Yẹ́sụ̃ ri, mi pangárá ị́sụ́ rá, ãzini mívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi pangárá ị́sụ́ rá.” 32 Kúru kộpi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ Úpí vé rĩ ũlũzú ágó rĩ ní, ãzini ꞌbá céré ĩrivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní. 33 Ị́nị́ŋá ꞌdãri gé, ágó jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ ũtẽépi rĩ ní kộpi jịzú mụzú vũrã ãzi gé, ĩri ní kộpivé ãzó ẽ mị ũjĩzú. Koro ĩ ní ágó rĩ ní bãtízĩmũ sẽzú ĩrivé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be céré. 34 Ágó rĩ ní Páũlũ pi jịzú mụzú Sílã be ívé ãngá ꞌdãá, ĩri ní ãnyãngã sẽzú nyazú kộpi ní. Ágó rĩ ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be céré adrikí ãyĩkõ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩ ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ.

35 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni ụ̃ꞌbụ́tịŋá rĩ sĩ, ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ní ũgalaku rĩ pi pẽzú mụzú ágó jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ ũtẽépi rĩ vúgá ꞌdãá, kộpi ní tãị́mbị́ sẽzú kínĩ, ágó rĩ ã ọyụ Páũlũ pi Sílã be mụụ́ ꞌdĩísĩ rá. 36 Ágó jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ ũtẽépi rĩ ní ꞌyozú Páũlũ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá tã lịꞌbá rĩ pi sẽkí tãị́mbị́ kínĩ, lẽ ã ọyụkí ĩmi Sílã be mụụ́ ꞌdĩísĩ rá. Ĩmi ícó mụ rá. Ĩmi mụkí tã be kíri.”

37 ꞌBo Páũlũ ní ꞌyozú ũgalaku rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBâ adrikí dõ ꞌbá Rómã vé ni§ drãáãsĩyã, kộpi ũgbãkí ꞌbâ gúnyá agá, kộpi ꞌbekí ꞌbâ jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ị́sụ́ lịkí drĩ ꞌbávé tã kuyé.* Nóni kộpi lẽkí ꞌbâ pẽé mụzú ãmvé kíri, ꞌbá ãzi ã nị̃ nyo tã ni ku? Adri ꞌdíni ku! Lẽ kộpi ẽ ímụ́kí ꞌbâ ọyụụ́ fũú nõósĩ nĩ.”

38 Ũgalaku rĩ pi ní tã ꞌdĩri jịzú ũlũzú ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ní. ꞌBá tã lịꞌbá rĩ pi kâ yịị́ kínĩ, Páũlũ pi Sílã be ꞌbá Rómã vé ni pi, sẽ kộpi ní ụ̃rị̃. 39 Kộpi ní ímụ́zú trũngárá zịzú Páũlũ pi ẹndrẹtị gé. Kúru kộpi ní Páũlũ pi jịzú fũzú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agásĩ ãmvé, kộpi mãzú kínĩ, lẽ kộpi ã fũkí kụ̃rụ́ rĩ agásĩ rá. 40 Páũlũ pi Sílã be kâ ĩfũú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agásĩ, kộpi ní ꞌdezú mụzú Lụ́dị̃yã vé ãngá, kộpi ị́sụ́kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ĩrivé ãngá ꞌdãá, kộpi ní ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ꞌdĩꞌbée ẽ ẹ́sị́ ímbázú. Kộpi ní kúru ꞌdezú mụzú.

17

Páũlũ vé tị sẽngárá Tẽsãlõníkẽ gá rĩ

1 Páũlũ pi ní ẹlịzú mụzú Sílã be kụ̃rụ́ Ãmĩfĩpólĩsĩ vé rĩ agásĩ, ãzini kụ̃rụ́ Ãpõlõníyã vé rĩ agásĩ, kộpi ní cazú Tẽsãlõníkẽ gá. Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Jó Múngú ri Zịzú rĩ kụ̃rụ́ agá ꞌdãá anigé. 2 Páũlũ ní fizú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá, sụ̃ ĩri ní rií ꞌoó njị̃ị́ rĩ tị́nị. Sãbátã na, ri tã Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ ũlũú ꞌbá rĩ pi ní. 3 Ri tã Kúrísítõ ní ĩzãngã nyazú, ãzini ĩri ní íngázú gõó ídri rú drãngárá gálésĩ rĩ vé tã ũlũú kĩnĩ, “Yẹ́sụ̃ má ní rií ĩrivé tã ũlũú nõri, ĩri Mãsíyã.” 4 Tã Páũlũ ní átá rĩ, ꞌbá ụrụkọ kộpi ãsámvú gé ꞌdĩgé ẹ̃ꞌyị̃kí rá, kộpi gõkí Páũlũ pi ã pámvú ũbĩí Sílã be. Gị̃rị́kị̃ kárákará Múngú ri ị̃njị̃ꞌbá ị̃njị̃njị̃ rĩ pi, ũkú ambugu ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ kụ̃rụ́ rĩ agá rĩ pi be, kộpi újákí ẹ́sị́ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rá.

5 ꞌBo tã ꞌdĩri ꞌde ambugu Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ pi ẽ ẹ́sị́ agá ũnjí. Kúru kộpi ní ꞌbá jọ̃kọ́nị̃ agá tã be ũnjí rĩ pi úmúzú, kộpi ní ꞌbá rĩ pi ĩcĩcĩkĩzú tã ũnjí sĩ, ꞌbá rĩ pi ní rizú útrézú wĩínyá kụ̃rụ́ rĩ agásĩ. Kộpi ní njuzú mụzú Páũlũ pi ndãzú Sílã be Yãsónã vé ãngá ꞌdãá, ĩ íjị́kí rí kộpi ímụ́zú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé nõó. 6 ꞌBo kộpi kâ caá ꞌbá ꞌdĩꞌbée ị́sụ́ ꞌdãlé kuyé, kộpi ní Yãsónã pi rụzú ꞌbá ụrụkọꞌbée Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi be, íjị́zú ũgalaku kụ̃rụ́ agá ꞌdãlé rĩ pi ẹndrẹtị gé, kộpi ní útrézú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ãgõ ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ izaꞌbá vũ drị̃gé sĩ céré rĩ pi, nóni kộpi ícákí kpá kuú nõ, 7 Yãsónã ẹ́ꞌyị́ kộpi ívé ãngá. Kộpi ãrẽvú céré ŋõkí tãị́mbị́ ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ* ní ụ̃tị̃ị́ rĩ rá, kộpi kínĩ, ꞌbãgú ãzi anigé, rụ́ ni Yẹ́sụ̃ ꞌi.” 8 Ũgalaku rĩ pi ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi be, kộpi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi ẽ ẹ́sị́ ve rá. 9 Kúru ũgalaku rĩ pi lẽkí Yãsónã pi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi be, kộpi ã sẽkí mũfẽngã ĩ drị̃ jezú ãní, ĩ ọyụkí rí kộpi mụzú.

Páũlũ pi mụkí Sílã be Bẽréyã gá

10 Ãngũ rĩ kã nịị́, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní Páũlũ pi pẽzú mụzú Sílã be Bẽréyã gá. Kộpi kâ caá ꞌdãlé, kộpi ní fizú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá. 11 ꞌBá Bẽréyã vé rĩ pi múké, ndẽ ꞌbá Tẽsãlõníkẽ vé rĩ pi rá, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ꞌbãkí úvá rizú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Páũlũ ní ũlũú rĩ yịzú. Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu, kộpi rikí tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ lãá, kộpi lẽkí nị̃ị́ dõ tã Páũlũ ní átá rĩ tã áda. 12 Yãhụ́dị̃ kárákará ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri rá, ãzini ũkú ambugu Gị̃rị́kị̃ vé ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ pi ãgõ Gị̃rị́kị̃ vé rĩ pi be, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri rá.

13 Yãhụ́dị̃ Tẽsãlõníkẽ gá rĩ pi kâ yịị́ kínĩ, Páũlũ ri tị Múngú vé rĩ sẽé Bẽréyã gá ꞌdãlé, kộpi ní kpá ꞌdezú mụzú ꞌdãlé ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ĩcĩcĩkĩzú, kộpi ã ꞌokí rí Páũlũ pi ũnjí. 14 Koro ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní Páũlũ ri pẽzú mụzú yị̃ị́ tị gé ꞌdãá, ꞌbo Sílã pi Tĩmõtéyõ be áwíkí adrií Bẽréyã gá ꞌdãá. 15 ꞌBá Páũlũ ri jịꞌbá rĩ pi jịkí Páũlũ ri caá Ãtẽnésĩ gé, Páũlũ ní ẹzịzú kộpi ní kĩnĩ, lẽ kộpi ã újákí ĩ mụụ́ lũú Sílã pi ní Tĩmõtéyõ be, kộpi ẽ ímụ́kí ꞌí vúgá sĩ mbẽlẽ.

Páũlũ sẽ tị Múngú vé rĩ Ãtẽnésĩ gé

16 Páũlũ kã rií Sílã pi ũtẽé Tĩmõtéyõ be Ãtẽnésĩ gé ꞌdãlé, ẹ́sị́ ni ị́sụ́ ĩzãngã, ĩri ní ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi ndreé kụ̃rụ́ agá ꞌdãá kárákará rĩ sĩ. 17 Ĩri ní fizú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá, rizú átázú Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní, ãzini ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Múngú ri ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi ní. Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu ri kpá átá ꞌbá jọ̃kọ́nị̃ agá ꞌdãlé rĩ pi ní.

18 Ngúlúmũ tã nị̃ꞌbá ambamba ĩ ní zịị́ Ẽpĩkúrĩyã, ãzini ĩ ní zịị́ Sĩtóyĩkĩ riꞌbá ãngũ ímbáꞌbá rĩ pi íꞌdókí rií ãgátá gãá Páũlũ be.

Ụrụkọꞌbée rikí ꞌyoó kínĩ, “Tã ágó ꞌdĩri ní rií átá ífífí ãkó ꞌdĩri ãꞌdi?”

Ụrụkọꞌbée kínĩ, “Índrézú ĩri ri tã Múngú túngú ꞌbá ụrụkọꞌbée vé ni ã tã átá.” Kộpi átákí ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã Páũlũ ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ vé rĩ ũlũú, ãzini ri Yẹ́sụ̃ vé íngángárá gõó ídri rú rĩ vé tã ũlũú.

19 Kúru kộpi ní Páũlũ ri jịzú mụzú pá tuzú ꞌbá ĩ úmúꞌbá tã lịꞌbá ĩ ní zịị́ Ãrẽpágõ rĩ pi ẹndrẹtị gé, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Lẽ mî ũlũ ꞌbá ní tã úꞌdí mí ní rií ímbá ꞌdĩri, ĩri tã ngóni ni? 20 Tã mí ní rií átá ꞌdĩri, ọ́ꞌụ́ ꞌbá bị́ gé nõó ũꞌdũ be túngú, ꞌbâ úvá be lẽzú tã ꞌdĩri nị̃zú.”

21 (ꞌBá Ãtẽnésĩ vé rĩ pi jãkã ímụ́ꞌbá adriꞌbá ꞌdãlé rĩ pi be, kộpi rikí átá tã ĩ ní ímbá úꞌdí ꞌdĩri vé tã sĩ, kộpi rikí bị́ ꞌbãá tã rĩ yịzú ãní.)

22 Kúru Páũlũ ní ngazú pá tuzú ꞌbá ĩ úmúꞌbá ĩ ní zịị́ Ãrẽpágõ rĩ pi ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá Ãtẽnésĩ vé ꞌdĩꞌbée, á ndre ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ céré rizú múngú rĩ pi ị̃njị̃zú. 23 Ãꞌdiãtãsĩyã má kã rií ẹ́cị́ kụ̃rụ́ ĩmivé rĩ agásĩ, á ndre ngá ĩmi ní rií ị̃njị̃ị́ múngú rú rĩ pi kárákará, á ndre vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ vé ãlu, sĩkí rụ́ꞌbá ni gé, MÚNGÚ Ĩ NÍ NỊ̃Ị́ KUYÉ NI NÍ. Múngú ĩmi ní rií ị̃njị̃ị́, ĩmi ní nị̃ị́ kuyé ꞌdĩri, á lẽ ĩmi ní tã ni ũlũú. 24 Múngú vũ gbiípi, ãzini ngá vũ drị̃gé rĩ pi gbiípi céré rĩ, ĩri Úpí ꞌbụ̃ pi rụụ́pi vũ be rĩ. Múngú adri jó bá áda ní sịị́ rĩ agá ku. 25 ꞌBá ãzi ícópi ĩri ẽ ĩzã koópi tã ãzi sĩ ꞌdãáyo, tã ãzi ĩri ní lẽé ꞌbá ãzi vúgá ni ꞌdãáyo. Ĩri ri ꞌbá ní ídri sẽ nĩ, ẹ̃vị̃vị̃ sẽ nĩ, ãzini ĩri ri ꞌbá ní ngá rĩ pi ãrẽvú sẽ céré nĩ. 26 ꞌBá Múngú ní gbií vũ drị̃gé nõgó rĩ pi, kộpivé úri íbí ĩfũú ꞌbá ãlu rụ́ꞌbá gá, kộpivé úyú ã ayi rí vũ drị̃gé sĩ céré. Ụ̃tị̃ sâ kộpi ní adrizú rĩ, ãzini vũrã kộpi ní adrizú rĩ kú ị́nọ́gọ́sị́ gí.

27 “Múngú ꞌo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ꞌbá rĩ pi ã ndãkí rí ꞌi, ꞌbá rĩ pi ã rikí rí ãngũ rĩ ọ́mvụ́ mụzú drị́ sĩ, kộpi ẽ ị́sụ́kí rí ꞌi ãní. ꞌBo Múngú vụ̃ ꞌbâ ãlu ãlu rụ́ꞌbá gá sĩ rárá rú kuyé. 28 ‘ꞌBá ní adrií ĩri agá rĩ sĩ, ĩri ri ꞌbá ní ũkpõ sẽ adrizú ídri rú, ẹ̃cị̃ tuzú, ãzini ꞌbá ní adrizú anigé ãní.’ Úngó ĩmi ní sĩí rĩ pi ụrụkọ agá, lũ ꞌbá ní kĩnĩ, ‘ꞌBâ anji ĩrivé ni.’

29 “Sụ̃ ꞌbá ní adrií anji Múngú vé ni rĩ tị́nị, lẽ ꞌbâ rikí ụ̃sụ̃ụ́ ꞌyozú kínĩ, Múngú ri ngá ĩ ní údé dábũ sĩ, aya ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ni pi sĩ, dõku írã sĩ ni ꞌdíni ku, Múngú adri ngá ĩ ní údé drị́ sĩ ni ku. 30 Ọ́tụ́ ꞌbá ní drĩ tã nị̃zú kuyé rĩ gé, Múngú ụ̃sụ̃ ꞌbá drị̃gé ũnjí kuyé. ꞌBo nóni Múngú lẽ ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré ãngũ rĩ pi agásĩ ã újákí ẹ́sị́. 31 Múngú útú ụ́ꞌdụ́ ꞌí ní lẽzú ꞌbá rĩ pi vé tã lịzú pịrị vũ drị̃gé nõgó rĩ gí, ĩri Yẹ́sụ̃ ri ĩpẽ ímụ́ ꞌbá rĩ pi vé tã lị nĩ. Múngú iꞌda ꞌbá ní tã ꞌdĩri lũzú kínĩ, ĩri tã áda, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri ingaá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rá rĩ sĩ.”

32 ꞌBá rĩ pi kâ tã Páũlũ ní ꞌyoó, Yẹ́sụ̃ drã, íngá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rá ꞌdĩri yịị́, ꞌbá ụrụkọꞌbée rikí gụụ́ ãní gụgụ, ꞌbo ụrụkọꞌbée kínĩ, “Lẽ mî ũlũ tã ꞌdĩri dị̃ị́, ꞌbá lẽkí yịị́.” 33 Páũlũ ní ngazú fũzú ꞌbá ĩ ní zịị́ Ãrẽpágõ rĩ pi ãsámvú gé sĩ. 34 ꞌBá rĩ pi ã ụrụkọ újákí ẹ́sị́ Úpí ri ẹ̃ꞌyị̃zú rá, kộpi újákí ĩ ícá ꞌbá Páũlũ ã pámvú ũbĩꞌbá ni pi. Kộpi ãsámvú gé ꞌdãá, ꞌbá rĩ ãlu ni Dĩyõnísĩyõ ꞌi, Dĩyõnísĩyõ ri ꞌbá ĩ úmúꞌbá ĩ ní zịị́ Ãrẽpágõ rĩ pi vé ọ́gụ́pị, ꞌbá rĩ ãzi ũkú ĩ ní zịị́ Dãmárĩ ꞌi, ꞌbá ụrụkọꞌbée be.

18

Páũlũ sẽ tị Múngú vé rĩ Kõrínítõ gá

1 Kúru Páũlũ ní ngazú fũzú kụ̃rụ́ Ãtẽnésĩ vé rĩ agásĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú Kõrínítõ gá. 2 Páũlũ ca mụụ́ Yãhụ́dị̃gú ãzi ị́sụ́ ꞌdãlé, rụ́ ni Ákúwílã ꞌi, tịkí ĩri ãngũ Pónĩtõ vé rĩ agá, kộpi ímụ́kí drĩ ũkú ni Pĩrĩsílã be úꞌdí rú Ĩtálĩyã gélésĩla, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbãgú Kãlãwũdíyõ sẽ tãị́mbị́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ vé rĩ pi ní kĩnĩ, lẽ kộpi ãrẽvú céré ã fũkí Rómã agásĩ rá. Páũlũ mụ kộpi ndreé, 3 ị́sụ́ kộpivé ẹ̃zị́ rizú mãsámã údézú ni, sụ̃ Páũlũ ní rií mãsámã údé rĩ tị́nị. Kúru Páũlũ ri adrií kộpi be trụ́, kộpi úmúkí ĩ rií ẹ̃zị́ rĩ ngaá trụ́. 4 Sãbátã ãlu ãlu, Páũlũ ri ꞌbá rĩ pi ímbá Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá, ri Yãhụ́dị̃ rĩ pi úbé Gị̃rị́kị̃ rĩ pi be, kộpi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí rí Yẹ́sụ̃ ri.

5 Sílã pi kâ ímụ́ Tĩmõtéyõ be ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ gé ꞌdãásĩ, kộpi kâ ícá Kõrínítõ gá nõlé, Páũlũ ꞌbã ẹ́sị́ rizú tị Múngú vé rĩ sẽzú sâ céré, ri ũlũú Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní kĩnĩ, Yẹ́sụ̃ ri Kúrísítõ. 6 ꞌBo Yãhụ́dị̃ rĩ pi ọwụkí tị Páũlũ ní sẽé ꞌdĩri rá, kộpi uꞌdakí Páũlũ ri rá. Páũlũ ní fụ́rụ́ndị́ ĩvé bõngó rụꞌbá gá rĩ yazú, lũzú kínĩ, ꞌí gã kộpi sĩ. Ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ĩmivé ãrí ã ngo ĩmi drị̃gé! Ícókí mâ rụ́ zịị́ ãní ku! Íꞌdózú ãndrũ sĩ mụzú drị̃drị̃, ma ꞌde mụ adri ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ãsámvú gé.”

7 Páũlũ ní fũzú Jó Múngú ri zịzú rĩ agásĩ, ĩri ní mụzú fizú Tị́tọ̃sị̃ Yụ́sị̃tọ̃* riípi Múngú ri ị̃njị̃ị́pi rĩ vé jó agá. 8 Kũrísípõ ĩ ní ꞌbãá drị̃koma rú Jó Múngú ri Zịzú rĩ ũtẽépi rĩ pi ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be, ẹ̃ꞌyị̃kí Úpí ri rá. ꞌBá kárákará Kõrínítõ gá ꞌdãlé rĩ pi yịkí tị Páũlũ ní sẽé rĩ, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Úpí ri rá, sẽkí kộpi ní bãtízĩmũ rá.

9 Ị́nị́ŋá ãzi sĩ, Úpí Yẹ́sụ̃ ní átázú Páũlũ ní urobí agá kĩnĩ, “Mî ꞌo ụ̃rị̃ sĩ ku, ꞌí sẽ tị Múngú vé rĩ mụzú, lẽ mî újí kíri ku. 10 Ma mi ũtẽ rá, ꞌbá ãzi ícó mi ꞌoó ũnjí ãluŋáni ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá mávé ni pi kárákará anigé kụ̃rụ́ nõri agá.” 11 Páũlũ adri caá Kõrínítõ agá ꞌdãá ílí ãlu ẹ̃lị́ sĩ, ri ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ ímbá ꞌbá rĩ pi ní.

12 Lókí Gálĩyõ ní adrizú gávãnã rú ãngũ Ãkáyã† vé rĩ agá rĩ gé, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ã ụrụkọ úmúkí ĩ Páũlũ ri rụụ́, kộpi jịkí ĩri pá tuú gávãnã ẹndrẹtị gé, ã lị rí ĩrivé tã. 13 Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Ágó nõri ri ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ ụ́cị́, kộpi ẽ ị̃njị̃kí rí Múngú ri sụ̃ ꞌbávé tãị́mbị́ ní lẽé rĩ tị́nị ku.”

14 Páũlũ kã lẽé kõdô átá, Gálĩyõ ní ꞌyozú Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi Yãhụ́dị̃ ꞌdĩꞌbée, tã ĩmi ní Páũlũ ri tõzú rĩ, ĩdĩ té dõ ãlí, ãzini ꞌo dõ tã ũnjí, ma té ícó ĩmivé tã yị rá. 15 ꞌBo tã rĩ ní adrií átángá Páũlũ ní átá rĩ vé tã, rụ́ vé tã, ãzini ĩmivé tãị́mbị́ vé tã rĩ sĩ, lẽ ĩmi útúkí ĩmi ãsámvú gé sĩ útútũ, átángá ꞌdĩꞌbée sĩ, á lị tã ãní Páũlũ drị̃gé ku.” 16 Kúru ĩri ní kộpi drozú fũzú jó tã lịzú rĩ agásĩ ãmvé. 17 Kộpi ní Sõsĩténĩ adriípi drị̃koma rú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá rĩ rụzú, kộpi ní rizú ĩri fụzú jó tã lịzú rĩ ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé. ꞌBo tã ni fi Gálĩyõ agá ꞌdãá ãluŋáni kuyé.

Páũlũ újá ꞌi gõó Ãnĩtĩyókã gá ãngũ Sírĩyã vé rĩ agá

18 Vụ́drị̃ ni gé, Páũlũ gõ adrií Kõrínítõ gá ꞌdãlé ụ́ꞌdụ́ kárákará. Ĩri ní kúru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi kuzú, ĩri ní tụzú kũlúmgba agá, ĩri ní ꞌdezú mụzú ãngũ Sírĩyã vé rĩ gé, Pĩrĩsílã pi Ákúwílã be, kộpi ꞌdekí mụụ́ Páũlũ pi be trụ́. Kộpi ní drĩ mụzú kuyé rĩ gé, Páũlũ sẽ ꞌî drị̃ꞌbí rẽé rá, sẽ rẽé Kẽnĩkũríyã gá ꞌdãá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ní ũyõ sõó Múngú ẹndrẹtị gé gí rĩ sĩ. 19 Kộpi kâ mụụ́ caá Ẽfésõ gá ꞌdãá, Páũlũ ní Pĩrĩsílã pi kuzú Ákúwílã be, ĩri ní ꞌdezú fizú Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ, kộpi ní íꞌdózú átázú Yãhụ́dị̃ rĩ pi be. 20 Yãhụ́dị̃ rĩ pi mãkí kõdô ĩri kínĩ, ã adri caá ĩ be lókí be ãco, ꞌbo Páũlũ ãꞌyĩ kuyé. 21 Páũlũ kã lẽé ꞌdeé mụụ́, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Múngú lẽ dõ rá, ma ĩgõ ĩmi vúgá nõó rá.” Kúru ĩri ní tụzú kũlúmgba agá Ẽfésõ gá ꞌdãgá, ĩri ní ꞌdezú mụzú. 22 Páũlũ kã mụụ́ caá kụ̃rụ́ Sĩzérĩyã vé rĩ gé, ĩri ní ísị́zú vũgá, ĩri ní ꞌdezú mụzú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé rĩ pi ẹzịzú. Kúru ĩri ní agazú mụzú kụ̃rụ́ Ãnĩtĩyókã‡ vé rĩ gé ꞌdãá.

23 Páũlũ adri Ãnĩtĩyókã gá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ kárákará. Vụ́drị̃ ni gé, ĩri ní ꞌdezú mụzú ãngũ Gãlãtị́yã vé rĩ gé, ãzini Pụ̃rụ̃gị́yã vé rĩ gé, ri ẹ́cị́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi úndré ãngũ ꞌdĩꞌbée agásĩ, ri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ímbá, kộpi ã adrikí rí ũkpó ũkpó ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá.

24 Yãhụ́dị̃gú ãzi rụ́ ni Ãpólõ ꞌi, tịkí ĩri Ãlẽkĩzãndãríyã gá, ĩri ní ícázú Ẽfésõ gá. Ímbákí ĩri Búkũ Múngú vé rĩ sĩ, nị̃ tã ni ambamba. 25 Ímbákí ĩri ní tã Úpí Yẹ́sụ̃ vé rĩ rá, ãní sẽ ri tã Yẹ́sụ̃ vé rĩ ímbá ꞌbá rĩ pi ní úvá sĩ, ímbá tã rĩ múké múké. ꞌBo bãtízĩmũ ꞌyéŋá ĩri ní nị̃ị́ rá rĩ, ĩri bãtízĩmũ Yũwánĩ ní sẽé rĩ. 26 Ãpólõ ní íꞌdózú tị Múngú vé rĩ sẽzú ụ̃rị̃ ãkó Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãá. Pĩrĩsílã pi Ákúwílã be kâ tị ĩri ní sẽé ꞌdĩri yịị́, kộpi ní ĩri zịzú mụzú ĩvé ãngá, kộpi ní tã Múngú vé rĩ vé ífífí ũlũzú ĩri ní múké múké.

27 Ãpólõ kã lẽé ꞌdeé mụụ́ ãngũ Ãkáyã vé rĩ gé ꞌdãá, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Ẽfésõ gá rĩ pi ímbákí ĩri ẽ ẹ́sị́, kộpi sĩkí kọ̃kọ̃bị́ sẽé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá Ãkáyã gá ꞌdãlé rĩ pi ní kínĩ, lẽ kộpi ẽ ẹ́ꞌyị́kí Ãpólõ ri múké. Ãpólõ vé cangárá ꞌdãlé rĩ ko ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ sĩ rĩ pi ẽ ĩzã ambamba. 28 Ãpólõ íꞌdó rií ãgátá gãá Yãhụ́dị̃ rĩ pi be ũkpõ sĩ gúnyá agá, ri tã Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ ũlũú kộpi ní, lũzú ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri Kúrísítõ.

19

Ẹ̃zị́ Páũlũ ní ngaá Ẽfésõ gá rĩ

1 Ãpólõ kã rií adrií Kõrínítõ gá ꞌdãlé, Páũlũ ní ẹlịzú mụzú ãngũ rĩ agásĩ, ĩri ní cazú Ẽfésõ gá. Ca mụụ́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá ni pi ị́sụ́ ꞌdãlé. 2 Páũlũ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Sâ ĩmi ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ gé, Índrí Uletere rĩ ású nyo ĩmi rá?”

Kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “Índrí Uletere rĩ ású ꞌbâ kuyé, ꞌbá yịkí ꞌyozú kínĩ Índrí Uletere anigé ꞌdíni kuyé?”

3 Kúru Páũlũ ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Bãtízĩmũ ĩ ní sẽé ĩmi ní rĩ, ĩri bãtízĩmũ ngõri?”

Kộpi ní újázú kínĩ, “Bãtízĩmũ ĩ ní sẽé ꞌbá ní rĩ, Yũwánĩ ní tã ni ímbá rĩ.”

4 Páũlũ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Bãtízĩmũ Yũwánĩ ní sẽé rĩ, ĩri ẹ́sị́ újázú ãní ũnjĩkãnyã agásĩ. Yũwánĩ ꞌyo ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, lẽ kộpi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí ꞌbá úmvúlésĩ ímụ́pi ꞌî vụ́drị̃ gé rĩ, ꞌbá úmvúlésĩ ímụ́pi rĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi.”

5 ꞌBá rĩ pi kâ tã Páũlũ ní ꞌyoó ꞌdĩri yịị́, vụ́drị̃ ni gé, ĩ ní kộpi ní bãtízĩmũ sẽzú Úpí Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ. 6 Páũlũ kã drị́ tị̃ị́ kộpi drị̃gé, Índrí Uletere rĩ ní kộpi ásúzú, kộpi ní rizú átázú tị ãndíãndí ni pi sĩ, ãzini kộpi ní rizú tã Múngú ní ũlũú kộpi ní rĩ ũlũzú ꞌbá rĩ pi ní. 7 ꞌBá Índrí Uletere rĩ ní ású rĩ pi vé kãlãfe ri ícó ca mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rá.

8 Páũlũ fi Jó Múngú ri Zịzú rĩ agá ꞌdãlé, ri tị Múngú vé rĩ sẽé ụ̃rị̃ ãkó caá mbãá na, ri kộpi úbé, ũlũ kộpi ní mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã, kộpi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí rí tã ꞌí ní ũlũú rĩ bẽnĩ. 9 ꞌBo Yãhụ́dị̃ rĩ pi ụrụkọ ẽ drị̃ ícá ũkpó ũkpó, kộpi gãkí tã Páũlũ ní ímbá rĩ sĩ, kộpi átákí ũnjí Yẹ́sụ̃ vé tã sĩ gúnyá agá. Páũlũ ní kộpi kuzú. Ĩri ní ngazú mụzú jó Tẽránã vé ĩ ní rizú ãngũ ímbázú rĩ agá ꞌdãá, jị ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi mụzú ꞌí vúgá sĩ ĩndĩ. Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu, ri ꞌbá rĩ pi ímbá jó Tẽránã vé rĩ agá ꞌdãá. 10 Páũlũ ímbá ꞌbá rĩ pi caá ꞌdãlé ílí ị̃rị̃, Yãhụ́dị̃ rĩ pi, ãzini Gị̃rị́kị̃ adriꞌbá ãngũ Ẹ́zị̃yã vé rĩ agá rĩ pi yịkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Úpí Yẹ́sụ̃ vé ĩ ní ũlũú ꞌdĩri rá.

11 Múngú sẽ Páũlũ ní ũkpõ ãmbúgú tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌozú. 12 ꞌBá rĩ pi rikí Páũlũ vé lãmbá, ãzini bõngó ĩri ní suú ꞌî bẹ̃drị̃ gé rĩ pi jịị́ mụụ́ ꞌbãá ꞌbá drã be rĩ pi ã rụ́ꞌbá úlózú ãní, kộpivé drã dẹ ãní rá, ãzini índrí ũnjí rĩ pi fũkí kộpi drị̃gé sĩ rá.

13 Yãhụ́dị̃ ụrụkọ rikí ẹ́cị́ kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ, kộpi lẽkí índrí ũnjí rĩ pi* údró fũú ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ. Kộpi ụ̃ꞌbị̃kí rií índrí ũnjí rĩ pi údró Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ. Kộpi rikí ꞌyoó kínĩ, “Yẹ́sụ̃ Páũlũ ní rií átá ĩrivé tã sĩ ꞌdĩri ã rụ́ sĩ, ĩmi índrí ũnjí rĩ pi, ĩmi fũkí ꞌbá rĩ pi drị̃gé sĩ rá.” 14 Anji ãgõ ẹ́zị̂rị̃ Sẽkévã vé rĩ pi rikí tã ꞌdĩri ꞌoó nĩ. Sẽkévã ri Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé átálágú atala rĩ pi drị̃gé rĩ. 15 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, kộpi kâ lẽé índrí ũnjí droó ágó ãzi drị̃gé sĩ, índrí ũnjí rĩ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Á nị̃ Yẹ́sụ̃ ri rá, á nị̃ kpá Páũlũ ri rá, ꞌbo ĩmi ãꞌdi pi?” 16 Ágó índrí ũnjí be rĩ ní wazú kộpi rụzú ọ̃jọ̃gọ̃ sĩ, ndẽ kộpivé ũkpõ rá. Fụ kộpi ũnjí ũnjí, kộpi ápákí ũfũú jó rĩ agásĩ ãmvé ꞌdãá rụ́ꞌbá be ule, ãrí ri raá kộpi ã rụ́ꞌbá gá sĩ.

17 Yãhụ́dị̃, ãzini ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku adriꞌbá Ẽfésõ gá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, ụ̃rị̃ fụ kộpi ambamba, sẽ kộpi ị̃njị̃kí Úpí Yẹ́sụ̃ vé rụ́ ãní ambamba. 18 ꞌBá kárákará Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ũlũkí ĩvé tã ũnjí ĩ ní ꞌoó rĩ pi rá gúnyá agá. 19 ꞌBá kárákará ándúrú adriꞌbá újógú rú rĩ pi úmúkí ĩvé búkũ ũjõgũ vé rĩ pi, kộpi íjị́kí zãá gúnyá agá ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé. Kộpi kâ mũfẽngã ĩ ní búkũ rĩ pi jezú rĩ lãá, ãjẽ ni mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ élĩfũ pụ̃kụ́ tọ̃wụ́ (50,000). 20 Kúru ụ́ꞌdụ́kọ́ Úpí vé ĩ ní ũlũú rĩ, ayi mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ céré, ũkpõ be ambamba.

21 Tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, Páũlũ ụ̃sụ̃ kĩnĩ ꞌí lẽ ꞌdeé mụụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá, ꞌi ẹlị mụzú trãá ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ agásĩ, ãzini ãngũ Ãkáyã vé rĩ agásĩ. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á ca dõ ꞌdãlé gí, á lẽ kpá ꞌdeé mụụ́ ꞌbá Rómã vé rĩ pi ndreé.” 22 Ĩri ní ívé ꞌbá ị̃rị̃ riꞌbá ꞌî ĩzã koꞌbá rĩ pi pẽzú mụzú Mãkẽdõníyã gá ꞌdãlé, ꞌbá rĩ Tĩmõtéyõ pi Ẽrésĩtõ be, áwí ívé rĩ adrií ãngũ Ẹ́zị̃yã vé rĩ gé ꞌdãlé lókí be mãdã.

ꞌBá rĩ pi ĩgãnyãkí ũnjí ũnjí Ẽfésõ agá ꞌdãá

23 Lókí ꞌdãri gé, ꞌbá rĩ pi ĩgãnyãkí ũnjí ũnjí Úpí vé tã ĩ ní ũlũú rĩ sĩ. 24 Ágó ãzi ũndógó riípi aya dị̃ị́pi ni, rụ́ ni Dẽmẽtĩríyõ ꞌi, ĩri ri aya ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ni pi dị múngú ũkú rú ĩ ní zịị́ Ãtémĩ rĩ vé jó sịzú ãní, ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá ĩri be trụ́ rĩ pi ri mũfẽngã ị́sụ́ ambamba. 25 Dẽmẽtĩríyõ ní ívé ꞌbá ẹ̃zị́ vé rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, zị kpá ꞌbá riꞌbá ẹ̃zị́ ãlu ãlu ꞌdĩri ngaꞌbá rĩ pi ímụ́zú ĩndĩ, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Ãgõ ꞌdĩꞌbée, ĩmi nị̃kí rá mũfẽngã ꞌbá ní ị́sụ́ ãmbúgú nõri, ꞌbá ị́sụ́kí ẹ̃zị́ ꞌbá ní rií ngaá nõri sĩ. 26 Sụ̃ ĩmi ní ndreé, ãzini ĩmi ní yịị́ rá rĩ tị́nị, ágó Páũlũ ꞌdĩri íꞌdó ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ ụ́cị́ kĩnĩ, múngú ĩ ní údé drị́ sĩ ꞌdĩri, adri múngú áda kuyé, ụ́cị́ ꞌbá kárákará pi ẽ drị̃ íꞌdózú Ẽfésõ gá, cĩmgbá cazú ãngũ Ẹ́zị̃yã vé rĩ agásĩ céré. 27 ꞌBá rĩ pi céré ímụ́ átá ẹ̃zị́ ꞌbávé nõri ã tã sĩ ũnjí. Kộpi gõkí jó múngú ũkú rú Ãtémĩ ꞌdĩri vé rĩ ị̃njị̃ị́ ku, múngú ꞌdĩri íꞌdókí ĩri ị̃njị̃ị́ ãngũ Ẹ́zị̃yã vé rĩ agásĩ céré, cazú vũ drị̃gé sĩ céré. ꞌBávé múngú adriípi ãmbúgú ꞌdĩri, tã ni ri ímụ́ ãvĩ ꞌbá rĩ pi agásĩ rá.”

28 ꞌBá ẹ̃zị́ ngaꞌbée rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi ã ꞌa ve rá, kộpi íꞌdókí rií útré ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ãtémĩ ri ãmbúgú ꞌbá Ẽfésõ vé rĩ pi vé ni!” 29 Kã mụụ́ adrií mãdã, ꞌbá kụ̃rụ́ agá rĩ pi céré ngakí rií útré. ꞌBá rĩ pi ní Gáyõ pi rụzú Ãrĩsĩtãrúkõ be, njuzú mụzú kộpi be vũrã ꞌbá rĩ pi ní rizú ĩ úmúzú áví ndrezú rĩ gé ꞌdãá. ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ímụ́kí Páũlũ pi be trụ́ Mãkẽdõníyã gá ꞌdãásĩ. 30 Páũlũ lẽ kõdô mụụ́ ꞌi iꞌdaá ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdãá, ꞌbo ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ugakí ĩri sĩ. 31 Ũgalaku ụrụkọ ãngũ ꞌdãri agá adriꞌbá Páũlũ vé ũndĩ rĩ pi, kộpi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ pẽzú mụzú Páũlũ ní, kộpi mãkí ĩri kínĩ, ã mụ vũrã áví úndrézú rĩ gé ꞌdãá ku.

32 ꞌBá ĩ úmúꞌbá rĩ pi ní íꞌdózú útrézú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, kộpi rikí útré lẹ́tị be ãndíãndí. ꞌBá rĩ pi ẽ drị̃ ábá céré céré, kộpi nị̃kí kuyé ꞌyozú kínĩ, ĩ úmúkí ĩ vũrã ꞌdãri gé ãꞌdi ꞌoó. 33 Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní Ãlẽkĩzándã ri zezú mụzú pá tuzú ĩ ẹndrẹtị gé ꞌdãá, kộpi ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Mí ũlũ ꞌbá ní mívé tã.” Ãlẽkĩzándã ní drị́ ꞌbãzú ꞌbá rĩ pi ã újíkí kíri, ꞌî ũlũ rí tã ꞌi ngaápi rĩ. 34 ꞌBo ꞌbá rĩ pi kâ nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, Ãlẽkĩzándã ri Yãhụ́dị̃gú, kộpi ní íꞌdózú útrézú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ãtémĩ ri ãmbúgú ꞌbá Ẽfésõ vé rĩ pi vé ni!”

35 Ũgalaku riípi tã kụ̃rụ́ rĩ vé rĩ sĩípi rĩ ní ꞌbá rĩ pi ugazú újízú kíri, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi ꞌbá Ẽfésõ vé ꞌdĩꞌbée, ꞌbá ãngũ nõri agá rĩ pi ãrẽvú céré nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ ri jó múngú Ãtémĩ vé rĩ ũtẽ nĩ. Kộpi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, írã íꞌdépi ꞌbụ̃ gélésĩla rĩ, íꞌdé vũrã nõri gé, ꞌbá rĩ pi ní rií ị̃njị̃ị́ múngú Ãtémĩ rú ꞌdĩ. 36 Tã ꞌdĩri ĩri tã áda, ꞌbá ãzi ícó gãá ku, lẽ ĩmi adrikí kíri, ã ꞌdekí tã gá mbẽlẽŋá ku. 37 Ãgõ ĩmi ní íjị́ nõꞌbée ụ̃gụ̃kí ngá ꞌbávé jó múngú vé rĩ agá rĩ kuyé, kộpi uꞌdakí kpá ꞌbávé múngú Ãtémĩ ri kuyé. 38 Dẽmẽtĩríyõ pi ívé ꞌbá ẹ̃zị́ vé rĩ pi be, dõ kộpi tã be anigé ꞌbá ꞌdĩꞌbée be, jó tã lịzú rĩ anigé, ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi kpá anigé, kộpi tã rĩ lị nĩ. 39 ꞌBo dõ tã ãzi ĩmî ẹ́sị́ agá túngú ni anigé ĩmi lẽkí átá, ꞌbá riꞌbá tã ụ̃sụ̃ꞌbá kụ̃rụ́ agá rĩ pi ícó tã ꞌdĩri útú nĩ. 40 Tã ꞌbá ní ĩgãnyãzú ụ́ꞌdụ́ ãndrũ rĩ agá nõri, ĩri sẽ ĩ tã lị ãní ꞌbá drị̃gé. ꞌBá ícókí ꞌbâ úná tã ꞌdĩri agásĩ bã ku, ãꞌdiãtãsĩyã tã ꞌbá ní ĩgãnyãzú ꞌdĩri vé ífífí ꞌdãáyo.” 41 Ũgalaku rĩ kã tã ꞌdĩri ꞌyoó ꞌdíni, ĩri ní kúru ꞌyozú kĩnĩ, ꞌbá rĩ pi ã ayikí ꞌdĩísĩ rá.

20

Páũlũ ẹlị mụzú ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ agásĩ, ãzini Gị̃rị́kị̃ vé rĩ agásĩ

1 Ĩgãnyãngárá ꞌbá rĩ pi ní rizú útrézú ꞌdĩri kã újí, Páũlũ ní ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní kộpi ẹ́sị́ ímbázú. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, mõdó ĩmi ní, ĩri ní kúru ꞌdezú mụzú ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ gé. 2 Páũlũ ri ẹ́cị́ mụzú kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ, ri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ímbá mụzú, kúru ĩri ní cazú ãngũ Gị̃rị́kị̃* vé rĩ gé, 3 adri caá ꞌdãá mbãá na. Páũlũ útú ꞌi lẽzú mụzú Sírĩyã gá kũlúmgba sĩ, ꞌbo Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ĩri ã tã lií rĩ sĩ, ụ̃sụ̃, gõ ꞌi újá, ꞌdụ lẹ́tị ẹlịị́pi mụzú ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ agásĩ rĩ.

4 ꞌBá mụꞌbá Páũlũ be trụ́ rĩ pi, Sõpátã Páyírãsĩ mvọ́pị íngápi Bẽréyã gá rĩ ꞌi, Ãrĩsĩtãrúkõ ꞌi, Sẽkúndã ꞌi, ꞌbá ꞌdĩꞌbée íngákí Tẽsãlõníkẽ gá, Gáyõ ꞌi, Tĩmõtéyõ ꞌi, ꞌbá ꞌdĩꞌbée íngákí Dẽrébẽ gá, Tũkíkõ ꞌi, Tõrõfímũ ꞌi, ꞌbá ꞌdĩꞌbée íbíkí íngá ãngũ Ẹ́zị̃yã vé rĩ agá. 5 ꞌBá ꞌdĩꞌbée ꞌdekí mụzú drị̃drị̃, kộpi mụkí ꞌbâ tẽé Tũrówã gá. 6 Ụ́ꞌdụ́ ĩ ní Ụ̃mụ̃ Pánga ni ꞌBãá Údrá ku rĩ nyazú rĩ ã vụ́drị̃ gé, ꞌbá ní tụzú kũlúmgba agá Pị̃lị̃pọ́yị̃ gé ꞌdãgá, ꞌbá ní ꞌdezú mụzú. ꞌBá tukí ẹ̃cị̃ caá ụ́ꞌdụ́ tọ̃wụ́, ꞌbá cakí mụụ́ kộpi ị́sụ́ Tũrówã gá, ꞌbá adrikí caá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃.

Ingakí Ẽwũtíkõ ri gõó ídri rú drãngárá gálésĩ kụ̃rụ́ Tũrówã vé rĩ agá

7 Kã mụụ́ adrií ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé ũndrésĩ, ꞌbá ní ꞌbâ úmúzú céré vũrã ãlu gé pánga Úpí vé rĩ nyangárá gá. Páũlũ ní íꞌdózú tị sẽzú ꞌbá rĩ pi ní, drụ̃ ꞌdíni, ĩri ní lẽé mụụ́mụ rĩ sĩ, sẽ tị rĩ caá cĩmgbá ị́nị́ŋá ágágá. 8 Ũꞌyũkí lámbã kárákará jó ꞌbá ní tụzú úrízú ụrụgégé rĩ agá ꞌdãá. 9 Páũlũ kã rií tị rĩ sẽé mụzú sâ be ãco, kẹ̃rị́mvá Ẽwũtíkõ úrí ívé rĩ kú sũbâ gá, ꞌde ụ́ꞌdụ́ gé kpílíkpílí, ĩri ní íꞌdézú jó ã ꞌa na ụrụgégé rĩ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó. ꞌBá rĩ pi kâ ĩri ingaá, ị́sụ́ ãkũdẽ drã gí. 10 Páũlũ ní ísị́zú ímụ́zú ụrụ ꞌdãásĩ vũgá nõó, ĩri ní ọ̃vụ̃zú, uꞌdezú ãvũ rĩ rụzú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ĩmi újíkí kíri, ꞌbá ãzi ã ngo ku, Ẽwũtíkõ ri ídri rú.” 11 Kúru Páũlũ pi ní gõzú tụzú jó agá ụrụgégé ꞌdãá, ĩri ní pánga íꞌdụ́zú ũndĩzú, kộpi ní nyazú trụ́. Páũlũ átá cĩmgbá cazú ụ̃ꞌbụ́tịŋá gá, ĩri ní kúru ꞌdezú mụzú. 12 ꞌBá Yẹ́sụ̃ rĩ ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní kẹ̃rị́mvá rĩ jịzú mụzú ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãá ídri rú, ãyĩkõ fụ kộpi ambamba.

Páũlũ átá ívé tã ụ̃dụ̃ drị̃koma Ẽfésõ vé rĩ pi ní

13 Páũlũ ụ̃sụ̃, lẽ mụụ́ pá sĩ kụ̃rụ́ Ásõ vé rĩ gé ꞌdãá. Kúru ꞌbá ní ꞌdezú mụzú drị̃drị̃ kũlúmgba sĩ Ásõ gá ꞌdãá, vũrã ꞌbá ní mụzú ꞌbâ ị́sụ́zú Páũlũ pi be rĩ gé. 14 Páũlũ caá ꞌbâ ị́sụ́ Ásõ gá ꞌdãá, ĩri ní tụzú kũlúmgba agá, ꞌbá ní ꞌdezú mụzú Mĩtĩlénẽ gá ꞌdãá trụ́. 15 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ꞌbá ní ꞌdezú mụzú kũlúmgba rĩ sĩ, ꞌbá ẹlịkí mụzú ãngũ ꞌi lịị́pi kú ngụ yị̃ị́ agá Kĩyósĩ vé rĩ ã gãrã gá sĩ. Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ꞌbá ní cazú Sãmósĩ gé. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé drụ̃ ꞌdíni, ꞌbá ní cazú Mĩlétõ gá.

16 Páũlũ ụ̃sụ̃ ándúrú kĩnĩ, ꞌí lẽ agaá kụ̃rụ́ Ẽfésõ vé rĩ ã gãrã gá sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌí lẽ sâ izaá ãngũ Ẹ́zị̃yã vé rĩ agá ꞌdãá ku. ꞌÍ lẽ mụụ́ mbẽlẽ mbẽlẽ, ꞌî ca rí Yẹ̃rụ́sãlémã gá, ícó dõ rá, ụ́ꞌdụ́ Pẽnĩtĩkósĩtã vé rĩ ẽ ị́sụ́ rí ꞌi ꞌdãlé. 17 ꞌBá kã caá Mĩlétõ gá ꞌdãá, Páũlũ ní ụ́ꞌdụ́kọ́ pẽzú mụzú drị̃koma kãnísã vé rĩ pi ní Ẽfésõ gá ꞌdãá, lẽ kộpi ẽ ímụ́kí ꞌí vúgá nõó.

18 Kộpi kâ ícá, Páũlũ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lókí má ní ícázú ãngũ Ẹ́zị̃yã vé rĩ agá, ꞌbá ní adrizú ĩmi be rĩ gé, ĩmi nị̃kí mávé adringárá rá. 19 Yãhụ́dị̃ rĩ pi ã ụrụkọ ꞌokí ma ũnjí, sẽ má ní ĩzãngã ambamba, ꞌbo á ꞌbã ma kú mãdã, á ri ẹ̃zị́ ngaá Úpí ní. 20 Ĩmi nị̃kí rá, má ní tị Múngú vé rĩ ũlũngárá gá, má ũzụ̃ ĩmi ní tã ãzi ãluŋáni kuyé, á ri tã rĩ ímbá gúnyá agá, ãzini ĩmivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé sĩ. 21 Á ꞌyo Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní, ãzini ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní tã ũkpó ũkpó, lẽ kộpi ã újákí ẹ́sị́ ũnjĩkãnyã agásĩ rá, kộpi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri, ãzini kộpi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri.

22 “Sụ̃ Índrí Uletere rĩ ní lũú má ní rĩ tị́nị, á lẽ nóni mụụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá, ꞌbo á nị̃ kuyé dõ tã ngóni ri mụ ꞌi nga má be ꞌdãlé nĩ. 23 Kụ̃rụ́ ãlu ãlu má ní cazú rĩ agá, Índrí Uletere rĩ ri ũlũú má ní kĩnĩ, ĩ ma ꞌdụ ꞌbe ĩzãngã nya jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá. 24 ꞌBo tã ngóni ri dõ ꞌi nga má be nĩ, má ụ̃sụ̃ ku, á lẽ ẹ̃zị́ Úpí Yẹ́sụ̃ ní sẽé má ní rĩ ngaá caá ụ̃dụ̃ gé. Ẹ̃zị́ ĩri ní sẽé má ní nõri, ma ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé ẹ́sị́ múké vé rĩ ã tã ũlũ mụzú.

25 “Á ri ẹ́cị́ mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã ũlũú ĩmi ní, ꞌbo á nị̃ rá ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãzi gõ ma ndreé dị̃ị́ ku. 26 Ãndrũ sĩ á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ sẽ dõ ꞌi fií drãngárá ꞌdániꞌdáni rĩ agá, adri mâ tã kuyé. 27 Ãꞌdiãtãsĩyã má ũlũ ĩmi ní tã Múngú ní lẽé rĩ pi ãrẽvú céré rá.

28 “Lẽ ĩmi ũtẽkí ĩmi ũtẽtẽ, ãzini ĩmi ũtẽkí kãbĩlõ Índrí Uletere rĩ ní sẽé kuú ĩmi drị́gé rĩ pi ũtẽtẽ. Lẽ ĩmi úcékí kãbĩlõ Múngú vé adriꞌbá kãnísã agá, ĩri ní jeé ívé ãrí sĩ rĩ pi. 29 Á nị̃ rá úmvúlésĩ á mụ dõ gí, ꞌbá ụrụkọ ímụ́ ífí ĩmi ãsámvú gé sụ̃ ãrãkíla tị́nị, kộpi ímụ́ kãbĩlõ rĩ pi ꞌo ũnjí. 30 Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ụrụkọ ímụ́ tã ũnjõ vé ni ũlũ, kộpi lẽkí ꞌbá rĩ pi ã ãꞌyĩkí tã ĩ ní rií ũlũú rĩ áyu. 31 Lẽ ĩmi ndrekí múké! Ĩmi ígákí tã má ní adrizú ĩmi ãsámvú gé nõgó cazú ílí na ꞌdãri, á ꞌbã ẹ́sị́ rizú ĩmi ímbázú ụ̃tụ́ŋá pi ị́nị́ŋá be mị̃ị́ndrẹ be mị gé, ĩmi adrikí rí ũkpó ũkpó ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá.

32 “Á ku nóni ĩmi Múngú drị́gé, ĩrivé ẹ́sị́ múké rĩ ã adri ĩmi be, ã sẽ ĩmi ã adrikí ũkpó ũkpó, ã sẽ ĩmi ní ngá múké, ĩmi ãlẽkí rí anji ĩri ní ũpẽé gí rĩ pi be trụ́.

33 “Á ꞌbã ẹ́sị́ ꞌbá ãzi vé mũfẽngã drị̃gé kuyé, dõku ꞌbá ãzi vé bõngó drị̃gé kuyé. 34 Ĩmi nị̃kí rá, á ri ẹ̃zị́ ngaá drị́ mávé nõri sĩ, mâ ĩzã kozú, ãzini ꞌbá má ní rizú ẹ̃zị́ ngazú kộpi be trụ́ rĩ pi ẽ ĩzã kozú. 35 Ẹ̃zị́ céré má ní ngaá rĩ pi agásĩ, má iꞌda ĩmi ní lẹ́tị ẹ̃zị́ ngazú, ĩmi kokí rí ꞌbá ũkpõ ãkó rĩ pi ẽ ĩzã ãní. Ĩmi ígákí Úpí Yẹ́sụ̃ vé tã ĩri ní ꞌyoó ꞌdãri kĩnĩ, ‘ꞌBá riípi ngá sẽépi rĩ, ĩri tãkíri ị́sụ́ ꞌbá ngá ẹ́ꞌyị́pi rĩ ndẽ rá.’ ”

36 Páũlũ kã átángá ꞌdĩri átá, kộpi ní kũmũcí ũtị̃zú ꞌbá ꞌdĩꞌbée be trụ́, ĩri ní Múngú ri zịzú. 37 ꞌBá rĩ pi kâ rií Páũlũ ri uꞌdeé ẹzịị́ bẹ̃drị̃ sĩ, kộpi ngakí céré rií ngoóngo. 38 Kộpi céré adrikí kú ĩzãngã sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Páũlũ ní ꞌyoó kínĩ kộpi ícókí ꞌi ndreé dị̃ị́ ku rĩ sĩ. Kộpi ní kúru Páũlũ ri jịzú mụzú kũlúmgba gá ꞌdãá.

21

Páũlũ ꞌde mụzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá

1 ꞌBá kã ꞌbá kãnísã vé drị̃koma rú Ẽfésõ vé rĩ pi kuú, ꞌbá ní tụzú kũlúmgba agá, ꞌbá ní mụzú pịrị cazú Kósĩ gé. Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ꞌbá ní cazú Rõdésĩ gé, kúru ꞌbá ní gõzú ꞌdezú mụzú Pãtárã gá. 2 ꞌBá ní kpá gõzú tụzú kũlúmgba agá, ꞌbá ní mụzú ãngũ Fõnísĩyã vé rĩ gé. 3 ꞌBá ní ãngũ ꞌi lịị́pi kú ngụ yị̃ị́ agá ĩ ní zịị́ Sáyípũrãsĩ rĩ ndrezú, ꞌbá agakí ĩrivé wọ̃ọ́kọ̃ ándrélé rú rĩ gélésĩla, ꞌbá ní mụzú Sírĩyã gá. ꞌBá mụkí sịị́ Táyã gá, vũrã ĩ ní rizú ngá kũlúmgba agá rĩ pi uꞌdụzú ãmvé rĩ gé. 4 ꞌBá ị́sụ́kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ꞌdãgá, ꞌbá adrikí kộpi be caá ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃. Índrí Uletere rĩ ású kộpi, kộpi ꞌyokí Páũlũ ní kínĩ, lẽ Páũlũ ã mụ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé ku. 5 ꞌBávé sâ adrizú ꞌdãgá rĩ kã dẹẹ́, ꞌbá ní ꞌdezú mụzú. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré, ĩvé ũkú rĩ pi be, ĩvé anjiŋá rĩ pi be, kộpi jịkí ꞌbâ fũzú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ cĩmgbá cazú yị̃ị́ tị gé ꞌdãá, ꞌbá ní kúru kũmũcí ũtị̃zú Múngú ri zịzú. 6 ꞌBá ní kúru kộpi ẹzịzú, ꞌbá ní tụzú kũlúmgba agá, kộpi ní ĩ újázú gõzú ꞌbẹ̃tị́.

7 ꞌBá ní ngazú Táyã gá ꞌdãgá, ꞌbá ní ꞌdezú mụzú, ꞌbá mụkí sịị́ Pẽtõlẽmísĩ gé, ꞌbá ní ꞌbâ ọ̃gụ̃pị́ị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ẹzịzú, ꞌbá adrikí kộpi be ꞌdãgá ꞌyéŋá ụ́ꞌdụ́ ãlu. 8 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ꞌbá ní ꞌdezú mụzú kụ̃rụ́ Sĩzérĩyã vé rĩ gé, ꞌbá mụkí adrií Pĩlípũ vé ãngá. Pĩlípũ ri ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũúpi ni, ĩri ꞌbá ĩ ní ũpẽé ẹ́zị̂rị̃* riꞌbá ãnyãngã awaꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé rĩ pi vé ọ́gụ́pị. 9 Pĩlípũ ri anji ũkú be sụ, kộpi céré ãgõ ãkó, kộpi ri tã Múngú ní ũlũú kộpi ní rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní.

10 ꞌBá adrikí kụ̃rụ́ Sĩzérĩyã vé rĩ agá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ be kárákará, nẹ́bị̃ ãzi rụ́ ni Ãgábũ ꞌi, íbí ímụ́ ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ gélésĩ. 11 Ágó rĩ kã ímụ́ ꞌbâ ndrengárá gá, íꞌdụ́ Páũlũ vé gõ rií ꞌyĩí ụ́pị́lẹ́ gá rĩ, úmbé ꞌî pá ãní, ãzini ꞌî drị́ ãní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Índrí Uletere rĩ lũ má ní kĩnĩ, ‘Ambugu Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ pi ímụ́ gõ nõri vé ẹ́ꞌdị́pa rụ, kộpi ĩri úmbé, kộpi ĩri sẽ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi drị́gé.’ ”

12 ꞌBá kã tã ꞌdĩri yịị́, ꞌbâ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, ꞌbá adriꞌbá ãngũ ꞌdãri agá rĩ pi be, ꞌbá mãkí Páũlũ ri, ꞌbá kĩnĩ, ã mụ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá ku.

13 Kúru Páũlũ ní újázú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú ngozú rĩ ãꞌdi? Ãzini ngá ĩmi ní rizú ĩzãngã sẽzú mâ ẹ́sị́ agá ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Á lẽ ꞌbá ãzi ã uga ma ku. Má ãꞌyĩ úmbéngárá rĩ rá, ãzini má ãꞌyĩ mụụ́ drãá Yẹ̃rụ́sãlémã gá Úpí Yẹ́sụ̃ vé rụ́ ã tã sĩ rá.” 14 ꞌBá kã ndreé ꞌbá ícókí Páũlũ ri ugaá ꞌbã ku, ꞌbá ní kúru ĩri ọyụzú. ꞌBá ní ꞌyozú, “Úpí ã ꞌo tã rĩ sụ̃ ꞌî ẹ́sị́ ní lẽé rĩ tị́nị.”

15 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, ꞌbá ní ꞌbávé ngá pi ũdrõzú, ꞌbá ní ꞌdezú mụzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá. 16 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá adriꞌbá kụ̃rụ́ Sĩzérĩyã vé rĩ agá rĩ pi ã ụrụkọ jịkí ꞌbâ mụụ́ Mẽnẽsónã vé ãngá. Mẽnẽsónã íbí ímụ́ Sáyípũrãsĩ gélésĩ, ĩri ị́nọ́gọ́sị́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí ni.

Páũlũ ca Yẹ̃rụ́sãlémã gá

17 ꞌBá kã caá Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ꞌbá ẹ́drị́pị́ị, ãzini ꞌbá ọ́mvụ́pị́ị ẹ́ꞌyị́kí ꞌbâ drị́ ị̃rị̃ sĩ. 18 Kã mụụ́ caá drụ̃ ꞌdíni, ꞌbá ní ngazú mụzú Páũlũ pi be Yõkóbũ ri ndrezú, ꞌbá cakí ị́sụ́ ꞌbá ambugu rĩ pi céré ꞌdãlé anigé. 19 Páũlũ ní kộpi ẹzịzú, ĩri ní tã Múngú ní ꞌoó ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ãsámvú gé, ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌí ní ũlũú rĩ ã tã sĩ rĩ ũlũzú kộpi ní céré.

20 ꞌBá rĩ pi kâ tã ꞌdĩri yịị́, kộpi íngúkí Múngú ri rá. Kúru kộpi ní ꞌyozú Páũlũ ní kínĩ, “ꞌBá ẹ́drị́pị, ꞌí ndre drĩ ká, Yãhụ́dị̃ élĩfũ kárákará ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri rá, kộpi céré ꞌbãkí ẹ́sị́ rizú tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụzú ngazú. 21 Yãhụ́dị̃ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Yẹ̃rụ́sãlémã gá nõgó rĩ pi yịkí kínĩ, mi ri Yãhụ́dị̃ adriꞌbá ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ãsámvú gé rĩ pi ímbá kínĩ, kộpi ã ꞌdụkí tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ngaá ku, kộpi ã sẽkí ĩvé anjiŋá rĩ pi ã ágélé ẽ tị úlị́ ku, dõku kộpi ã ꞌdụkí mẽrẽ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ngaá ku. 22 ꞌBo nóni kộpi yịkí kínĩ, mí ícá nõgó gí, ꞌbâ ꞌokí rí íngóni? 23 Lẽ mî ꞌdụ tã ꞌbá ní lũú mí ní rĩ ngaánga. Ãgõ ụrụkọꞌbée sụ ꞌbá ãsámvú gé nõgó sõkí ándúrú ũyõ* Múngú ẹndrẹtị gé. 24 Ĩmi ngakí mụụ́ ãgõ ꞌdĩꞌbée be trụ́, ĩmi ꞌokí lãꞌbĩ rụ́ꞌbá ũjĩzú adrizú uletere rĩ kộpi be trụ́. Mî ũfẽ mũfẽngã ĩ ní kộpi ẽ drị̃ꞌbí fazú rĩ ũfẽfẽ, ꞌbá ãlu ãlu ã nị̃ rí ꞌyozú kínĩ, tã ĩ ní ꞌyoó mî tã sĩ ꞌdĩri adri tã áda ku, mi ꞌbá riípi Mósẽ vé tãị́mbị́ ꞌdụụ́pi ngaápi ni.

25 “ꞌBá sĩkí kọ̃kọ̃bị́ sẽé ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní. ꞌBá kĩnĩ, lẽ kộpi ã nyakí ínyá ĩ ní sẽé ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi ní rĩ ku, kộpi ã nyakí ãnyãpá ĩ ní ãrí ni lịị́ dãá vũgá kuyé rĩ ku, kộpi ã nyakí ãnyãpá ĩ ní umbe ni pií drãá drị́ sĩ rĩ ku, kộpi ã ꞌbãkí ọ̃wụ̃ ku.”

26 Kúru kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, Páũlũ pi ní ngazú mụzú ãgõ sụ ꞌdĩꞌbée be trụ́, kộpi ní lãꞌbĩ rụ́ꞌbá ũjĩzú ule rĩ ꞌozú. Kúru Páũlũ ní ꞌdezú mụzú Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní ụ́ꞌdụ́ rụ́ꞌbá ũjĩzú rĩ vé dẹngárá ã tã lũzú kộpi ní, ã zãkí rí ꞌbá ãlu ãlu ní rọ̃bọ̃ŋọ̃.

Páũlũ vé rụngárá

27 Ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ rụ́ꞌbá ũjĩzú rĩ kã lẽé dẹẹ́dẹ, Yãhụ́dị̃ ụrụkọ íngáꞌbá ãngũ Ẹ́zị̃yã vé rĩ gé rĩ pi ndrekí Páũlũ ri Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá. Kộpi íngákí Páũlũ drị̃gé, kộpi rụkí ĩri, 28 kộpi ní íꞌdózú útrézú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ĩmi ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé ꞌdĩꞌbée, ĩmi kokí ꞌbâ ĩzã! Ágó ꞌdĩri ímbá ꞌbá rĩ pi ãngũ rĩ pi agásĩ céré kĩnĩ, ꞌbávé ꞌbá rĩ pi ũnjí, ãzini ꞌbávé tãị́mbị́ rĩ ũnjí, ãzini ꞌbávé Jó Múngú vé uletere nõri ũnjí. Íjị́ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ímụ́ Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá nõó ímụ́ vũrã uletere rĩ izaá ícá ãzãvũ rú.” 29 Ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ndrekí ándúrú Tõrõfímũ Ẽfésõgú rĩ rikí adrií Páũlũ be trụ́ kụ̃rụ́ agá ꞌdãá, kộpi ụ̃sụ̃kí déna Páũlũ íjị́ Tõrõfímũ rĩ ímụ́ Jó Múngú vé rĩ agá nĩ.

30 ꞌBá kụ̃rụ́ agá rĩ pi ãrẽvú céré íngákí Páũlũ drị̃gé ũnjí ũnjí, ꞌbá rĩ pi ínjúkí vũrã ãndíãndí ni pi agásĩ, kộpi rụkí Páũlũ ri, ízékí ĩri ĩfũú Jó Múngú vé rĩ agásĩ ãmvé. Koro kộpi ní kẹ̃ẹ́tị kání rĩ vé rĩ pi ụ̃pị̃zú. 31 ꞌBá rĩ pi kâ lẽé kõdô Páũlũ ri ꞌdịị́ drãá, koro ụ́ꞌdụ́kọ́ ní cazú ũgalaku ãmbúgú ãngáráwá rĩ pi vé† íngápi Rómã gá rĩ vúgá ꞌdãá kínĩ, ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ pi ĩgãnyãkí kuú ũnjí ũnjí. 32 Koro ĩri ní ívé ũgalaku rĩ pi zịzú ãngáráwá rĩ pi be, kộpi ní njuzú mụzú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá. ꞌBá ĩgãnyãꞌbá rĩ pi kâ ũgalaku ãmbúgú rĩ ndreé ívé ãngáráwá rĩ pi be, kộpi kukí Páũlũ vé fụngárá ãní.

33 Ũgalaku ãmbúgú rĩ ní Páũlũ ri rụzú, ĩri ní tãị́mbị́ sẽzú kĩnĩ, ã úmbékí Páũlũ ri ímvẽ ị̃rị̃ sĩ. Ĩri ní ꞌbá rĩ pi zịzú kĩnĩ, “Ágó nõri ãꞌdi ꞌi? Ágó rĩ ꞌo ãꞌdi ã tã?” 34 ꞌBá rĩ pi ụrụkọ ngakí rií útré ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá lẹ́tị be ãndíãndí. ꞌBá rĩ pi ní rií útré ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá rĩ sĩ, sẽ ũgalaku ãmbúgú rĩ ị́sụ́ tã pịrị Páũlũ vé tã sĩ kuyé. Ĩri ní tãị́mbị́ sẽzú kĩnĩ, ã jịkí Páũlũ ri vũrã ãngáráwá rĩ pi ní adrizú rĩ gé ꞌdãá. 35 Páũlũ kã mụụ́ caá vũrã ĩ ní rizú tụzú mụzú ụrụgégé ꞌdãá rĩ gé, ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ĩgãnyãkí ũnjí ũnjí, ãngáráwá rĩ pi ní Páũlũ ri ꞌdụzú mụzú kị́dị́ sĩ, ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ã ꞌokí rí ĩri ũnjí ku. 36 ꞌBá bị́trị́ká ꞌdekí mụzú Páũlũ ã vụ́drị̃ gé sĩ, kộpi rikí útré ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Ã ꞌdịkí ĩri drãá rá, ã ꞌdịkí ĩri drãá rá!”

Páũlũ átá ívé tã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ẹndrẹtị gé

37 Ãngáráwá rĩ pi kâ lẽé Páũlũ ri jịị́ fií vũrã ãngáráwá rĩ pi ní adrizú rĩ gé ꞌdãá, Páũlũ ní ũgalaku ãmbúgú rĩ zịzú kĩnĩ, “Mi nyo ícó ma ãꞌyĩ átángá átá rá?”

Ãmbúgú rĩ ní ꞌyozú Páũlũ ní kĩnĩ, “Mi ícó átángá rĩ átá Gị̃rị́kị̃ tị sĩ rá? 38 Mí adri nyo Ẽjẽpétõgú ándúrú waápi ásé agá ãríꞌbágú rú ꞌbá ãngũ úꞌdị́ꞌbá ni pi be élĩfũ sụ (4,000) rĩ ꞌi kuyé?”

39 Páũlũ ní újázú kĩnĩ, “Ma Yãhụ́dị̃gú, tịkí ma kụ̃rụ́ Tãrãsísã vé rĩ agá, ãngũ Kĩlĩkíyã vé rĩ agá, kụ̃rụ́ ꞌdĩri ã rụ́ kụkụ. Mí ãꞌyĩ ma, mâ átá ꞌbá rĩ pi ní.”

40 Ũgalaku ãmbúgú rĩ ní ꞌyozú Páũlũ ní kĩnĩ, “Mí átá.” Kúru Páũlũ ní pá tuzú vũrã ĩ ní rizú tụzú mụzú ụrụgégé rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní drị́ ꞌbãzú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ã ũjĩkí kíri. ꞌBá rĩ pi kâ újí kíri gí, ĩri ní kúru átázú kộpi ní Ãrãmáyĩkĩ tị sĩ.

22

1 Páũlũ ní ꞌyozú ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ní kĩnĩ, “Má ẹ́drị́pị́ị má ẹ́tẹ́pị́ị, ĩmi yịkí drĩ ma ká, mâ ũlũ mávé tã ĩmi ní.” 2 Kộpi kâ yịị́ Páũlũ átá ĩ ní tã rĩ Ãrãmáyĩkĩ tị sĩ, kộpi újíkí céré kíri. Kúru Páũlũ ní ꞌyozú kĩnĩ,

3 “Ma Yãhụ́dị̃gú, tịkí ma kụ̃rụ́ Tãrãsísã vé rĩ agá, ãngũ Kĩlĩkíyã vé rĩ agá, á mba Yẹ̃rụ́sãlémã agá nõgó. Gãmãlĩyélẽ ímbá ma, á nị̃ tãị́mbị́ ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ múké múké, ãzini á ꞌbã ẹ́sị́ céré rizú Múngú ri ị̃njị̃zú, sụ̃ ĩmi ní rií ị̃njị̃ị́ ãndrũ nõri tị́nị. 4 Má ọ̃cụ̃ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ũnjí ũnjí, úꞌdị́kí ụrụkọꞌbée ũdrãá rá. Má urụ ũkú rĩ pi ãgõ rĩ pi be íjị́ ímụ́ úꞌbé jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá. 5 Átálágú ãmbúgú atala rĩ pi drị̃gé rĩ, ãzini ꞌbá riꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi be, kộpi ícó tã má ní rií njeé nõri ẹ̃tị̃ rá. Ãꞌdiãtãsĩyã á mụ kọ̃kọ̃bị́ ẹ́ꞌyị́ kộpi vúgá jịị́ mụzú drị̃koma adriꞌbá Dãmãsékẽ agá rĩ pi ní, mâ mụ rí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi urụụ́ íjị́ ímụ́ ọ̃cụ̃ụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá.

6 “Má ní rií mụngárá gá lẹ́tị gé ꞌdĩgé, má kã caá ĩnyiŋá Dãmãsékẽ gá ꞌdãá, ãcí ní dị̃zú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ mâ gãrã ĩmgbẽrẽzú kụ́rụ̃. 7 Má ní ngazú íꞌdézú vũgá, má ní ụ́ꞌdụ́kọ́ yịzú, ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, ‘Sáũlã! Sáũlã! Ngá mí ní rizú ma ọ̃cụ̃zú ꞌdíni rĩ ãꞌdi?’ 8 Má ní zịzú, ‘Úpí, mi ãꞌdi ꞌi?’ Ĩri ní újázú kĩnĩ, ‘ꞌBá mí ní rií ọ̃cụ̃ụ́ rĩ, ĩri ma ꞌi Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ.’ 9 ꞌBá má ní rií mụụ́ kộpi be trụ́ rĩ pi ndrekí ãcí dị̃ị́pi rĩ rá, ꞌbo kộpi yịkí ụ́ꞌdụ́kọ́ riípi átápi má be rĩ kuyé.

10 “Má ní kúru zịzú, ‘Úpí, mâ ꞌo ãꞌdi?’ Úpí ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘ꞌÍ nga ụrụ, ꞌí mụ Dãmãsékẽ gá. ꞌÍ ca dõ ꞌdãlé gí, tã ĩ ní lẽé mî ꞌo rĩ, ĩ ũlũ mí ní rá.’ 11 Ãcí dị̃ị́pi ãngũ ĩmgbẽrẽépi mâ gãrã gá sĩ ꞌdĩri, sẽ mâ mị ẹ̃sị̃ rá, ꞌbá mụꞌbá má be trụ́ rĩ pi sekí ma mụzú Dãmãsékẽ gá ꞌdãá nĩ.

12 “Ágó ãzi rụ́ ni Ãnãníyã ꞌi, ĩri ri adri Dãmãsékẽ gá ꞌdãá. Ĩri ꞌbá Múngú ri ị̃njị̃ị́pi ị̃njị̃njị̃ ni, ꞌdụ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ngaá ĩndĩ, Yãhụ́dị̃ adriꞌbá ꞌdãlé rĩ pi ãrẽvú céré ị̃njị̃kí ĩri ị̃njị̃njị̃. 13 Ágó rĩ ní ímụ́zú pá tuzú mâ gãrã gá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ‘Má ẹ́drị́pị Sáũlã, mî mị ẽ zị̃ ꞌi!’ Sâ ꞌdãri gé, koro mâ mị ní ꞌi zị̃zú ãngũ ndrezú.

14 “Ĩri ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, ‘Múngú ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ ĩpẽ mi, mî nị̃ rí tã ꞌî ẹ́sị́ ní lẽé rĩ, mî ndre rí Yẹ́sụ̃ ꞌBá tã be Pịrị rĩ, ãzini mî yị rí ĩrivé átángá ĩri ní átá rĩ. 15 Mî mụ rí tã mí ní ndreé mî mị sĩ, ãzini mí ní yịị́ mî bị́ sĩ rĩ ũlũú ꞌbá rĩ pi ní céré. 16 Ngá nóni mí ní rií tẽé rĩ ãꞌdi? ꞌÍ nga ụrụ, ã sẽkí mí ní bãtízĩmũ, mí ũjĩ mívé ũnjĩkãnyã rá, ꞌí zị Múngú ri.’

17 “Má kã ma újá gõó Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, á fi Jó Múngú vé rĩ agá Múngú ri zịị́, á ndre ị́ndrị́lị́kị́, 18 á ndre Úpí ri ị́ndrị́lị́kị́ rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ ku Yẹ̃rụ́sãlémã ri mbẽlẽ, ãꞌdiãtãsĩyã mávé tã mí ní ũlũú rĩ, ꞌbá nõgó rĩ pi ãꞌyĩkí ku.’

19 “Má ní újázú ĩri ní, ‘Úpí Yẹ́sụ̃, ꞌbá ꞌdĩꞌbée nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, á ri ẹ́cị́ Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi agásĩ, á ri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi urụụ́ ũꞌyĩí jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, á ri kộpi ũgbãá ũnjí ũnjí. 20 Lókí ĩ ní Sẽtẽfánõ mívé tã ũlũúpi rĩ ꞌdịzú drãzú rĩ gé, á tu pá ꞌdãlé, má ãꞌyĩ tã ni ma ꞌi, á ri ꞌbá Sẽtẽfánõ ri ꞌdịꞌbá rĩ pi vé bõngó ũtẽé ma ꞌi.’

21 “Úpí ní kúru ꞌyozú má ní kĩnĩ, ‘ꞌÍ mụ, á lẽ mi pẽé mụzú rárá rú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ãsámvú gé.’ ”

22 ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi ꞌbãkí bị́ rizú tã Páũlũ ní rií átá ꞌdĩri yịzú cĩmgbá cazú Páũlũ ní ívé átángá ꞌdĩri átázú dẹzú rĩ gé. Kúru kộpi ní íꞌdózú útrézú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, “Ã ꞌdịkí ĩri drãá ꞌdĩísĩ rá, ꞌbá ꞌdíni ꞌdĩri ícókí ĩri kuú adrií ídri rú ku!” 23 ꞌBá bị́trị́ká ꞌdĩꞌbée rikí útré, kộpi unjekí ĩvé bõngó akoó rụ̃kụ̃ rĩ pi ũsĩí ꞌdĩísĩ rá, ãzini kộpi rikí fụ́rụ́ndị́ úmvú yĩí ụrụ ꞌdãá.

Páũlũ pi ãngáráwá ãmbúgú Rómã vé rĩ be

24 Ũgalaku ãmbúgú ãngáráwá rĩ pi vé rĩ ní tãị́mbị́ sẽzú, ã jịkí Páũlũ ri mụzú vũrã ãngáráwá rĩ pi ní adrizú rĩ gé ꞌdãá. Kĩnĩ ã gbãkí Páũlũ ri, ã gõkí ĩri zịị́, ã lũ rí tã ꞌbá rĩ pi ní rizú útrézú ívé tã sĩ rĩ. 25 Ãngáráwá rĩ pi kâ Páũlũ ri úmbé, lẽé ĩri gbãá, Páũlũ ní ũgalaku rĩ zịzú kĩnĩ, “Tãị́mbị́ ãꞌyĩ nyo kínĩ ĩ Rómãgú gbã ị́sụ́ ãkũdẽ nị̃kí ĩrivé ũnjĩkãnyã kuyé ꞌdíni rá?”

26 Ũgalaku rĩ kã tã ꞌdĩri yịị́ ꞌdíni, ĩri ní ꞌdezú mụzú ũgalaku ãmbúgú rĩ vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ágó ꞌdĩri Rómãgú pírí, ꞌí lẽ ã ꞌokí ĩri íngóni?”

27 Ũgalaku ãmbúgú rĩ ní ꞌdezú mụzú Páũlũ vúgá ꞌdãá, ĩri ní Páũlũ ri zịzú kĩnĩ, “ꞌÍ lũ má ní, mi Rómãgú?”

Páũlũ ní újázú kĩnĩ, “Ẽ, ma Rómãgú.”

28 Ũgalaku ãmbúgú rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ũfẽ mũfẽngã ãmbúgú, má ní ma újázú ícázú Rómãgú rú ãní.”

Páũlũ ní újázú kĩnĩ, “Tịkí ma Rómãgú rú.”

29 Ãngáráwá lẽꞌbá Páũlũ ri uzịꞌbá rĩ pi kâ yịị́ kínĩ, Páũlũ ri Rómãgú, kộpi unjekí ĩ mụzú ꞌdĩísĩ rá. Ũgalaku ãmbúgú rĩ kã nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, ꞌí ꞌyĩ Páũlũ ri ímvẽ sĩ gí, sẽ ụ̃rị̃ gõ fií ẹ́sị́ ni gé ambamba.

Jịkí Páũlũ ri Yãhụ́dị̃ tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé

30 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ũgalaku ãmbúgú ãngáráwá rĩ pi vé rĩ lẽ tã Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní Páũlũ ri tõzú rĩ nị̃ị́, ĩri ní Páũlũ ri ọyụzú, ĩri ní tãị́mbị́ sẽzú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi ní ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi be, kộpi ã úmúkí ĩ céré vũrã ãlu gé. Ĩri ní kúru Páũlũ ri íjị́zú pá tuzú kộpi ẹndrẹtị gé.

23

1 Páũlũ ní ãngũ ndrezú ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Má ẹ́drị́pị́ị, á nga ẹ̃zị́ Múngú ní ẹ́sị́ be múké cĩmgbá ícázú ụ́ꞌdụ́ ãndrũ rĩ gé.”

2 Koro átálágú ãmbúgú Ãnãníyã ní ꞌyozú ꞌbá pá tuꞌbá Páũlũ ã gãrã gá rĩ pi ní kĩnĩ, kộpi ã sakí Páũlũ ẽ tị. 3 Páũlũ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Mí índré sụ̃ ãbi ĩ ní njõó búya imve sĩ rĩ tị́nị!* Múngú ri mi sa rá. Mí úrí mávé tã lịị́ sụ̃ tãị́mbị́ rĩ ní lẽé rĩ tị́nị, ꞌbo mi mî ngúlúpí sĩ, ꞌí ŋõ tãị́mbị́ rĩ gí, mí ní ꞌyozú ã sakí ma ãní!”

4 ꞌBá pá tuꞌbá Páũlũ ã gãrã gá rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, “Mí lẽ ꞌdĩri átálágú ãmbúgú Múngú vé rĩ ꞌdaá?”

5 Páũlũ ní újázú kĩnĩ, “Má ẹ́drị́pị́ị, á nị̃ kuyé ꞌyozú kínĩ ágó ꞌdĩri átálágú ãmbúgú, ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ‘Lẽ mî átá átángá ũnjí ĩmivé drị̃koma ĩmi rụụ́pi rĩ ní ku.’* ”

6 Páũlũ nị̃ ámá rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ Sãdókẽ, ụrụkọꞌbée Fãrụ́sị̃, ĩri ní átázú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Má ẹ́drị́pị́ị, ma Fãrụ́sị̃gú, má ẹ́tẹ́pị ri Fãrụ́sị̃gú. Ĩmi ri tã lị má drị̃gé má ní ẹ́sị́ ꞌbãá íngángárá ídri rú drãngárá gálésĩ rĩ drị̃gé rĩ sĩ.”

7 Páũlũ kã tã rĩ ꞌyoó ꞌdíni, tã ꞌdĩri íjị́ ãgátá Fãrụ́sị̃ rĩ pi ãsámvú gé Sãdókẽ rĩ pi be. 8 Sãdókẽ rĩ pi kínĩ, ꞌbá rĩ drã dõ gí, gõ íngá ídri rú ku, kộpi kínĩ, mãlãyíkã ꞌdãáyo, índrí kpá ꞌdãáyo, ꞌbo Fãrụ́sị̃ rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí ĩvé rĩ kínĩ, ngá ꞌdĩꞌbée céré anigé. 9 ꞌBá rĩ pi ní íꞌdózú útrézú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, Fãrụ́sị̃ tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ ungakí ụrụ, kộpi íꞌdókí rií ãgátá gãá ũkpõ sĩ kínĩ, “ꞌBá ị́sụ́kí tã ũnjí ágó ꞌdĩri rụ́ꞌbá gá kuyé. Sâ ãzi sĩ, índrí, dõku mãlãyíkã átá ĩri be nĩ.” 10 Ãgátá rĩ gõ ícá ũnjí, sẽ ũgalaku ãmbúgú ãngáráwá rĩ pi vé rĩ ní ụ̃rị̃, ụ̃sụ̃ kộpi Páũlũ ri ũndĩ kpélékpélé. Ĩri ní tãị́mbị́ sẽzú ãngáráwá rĩ pi ní, kộpi ã mụkí Páũlũ ri ípá ꞌbá ꞌdĩꞌbée drị́gé sĩ, kộpi ã jịkí ĩri gõó vúlé vũrã ãngáráwá rĩ pi ní adrizú rĩ gé ꞌdãá.

11 Ị́nị́ŋá ꞌdãri sĩ, Úpí Yẹ́sụ̃ ní ꞌi iꞌdazú Páũlũ ní, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Páũlũ, lẽ mî ꞌo ụ̃rị̃ sĩ ku. Mí ũlũ mávé tã Yẹ̃rụ́sãlémã gá nõgó gí, lẽ mî mụ kpá ũlũú Rómã gá ꞌdãlé.”

Yãhụ́dị̃ rĩ pi likí Páũlũ vé tã lẽzú ĩri ꞌdịzú

12 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ụ̃ꞌbụ́tịŋá rĩ sĩ, Yãhụ́dị̃ rĩ pi úmúkí ĩ céré vũrã ãlu gé, kộpi sõkí ũyõ kínĩ, ĩ nyakí ngá ku, ãzini ĩ mvụkí ngá ku, ụ̃dụ̃ ni, ĩ ꞌdịkí dõ Páũlũ ri drãá ũgbále gí ká. 13 ꞌBá ĩ úmúꞌbá Páũlũ ã tã liꞌbá rĩ pi vé kãlãfe aga pụ̃kụ́ sụ rĩ rá. 14 Kộpi ní ngazú mụzú atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi vúgá ꞌdãá, ãzini ꞌbá ambugu rĩ pi vúgá ꞌdãá, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBá sõkí ũyõ, ꞌbá kĩnĩ, ꞌbá ícókí ngá nyaá ku, ụ̃dụ̃ ni, ꞌbá ꞌdịkí dõ Páũlũ rĩ drãá ũgbále gí ká. 15 Kúru ĩmi ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi, lẽ ĩmi zịkí ũgalaku ãmbúgú rĩ, ẽ íjị́ Páũlũ ri ĩmi ẹndrẹtị gé. Lẽ ĩmi ꞌbãkí ĩmi sụ̃ ĩmi lẽkí ĩrivé tã uzịị́ nị̃ị́ múké múké rĩ tị́nị. ꞌBá lẽkí ĩri ꞌdịị́, ị́sụ́ ícá drĩ vũrã tã lịzú rĩ gé nõgó kuyé.”

16 ꞌBo Páũlũ ọ́mvụ́pị vé mvá ágó rú rĩ kã tã ĩ ní Páũlũ ã tã lizú ꞌdĩri yịị́, ĩri ní njuzú mụzú vũrã ãngáráwá rĩ pi ní adrizú rĩ gé ꞌdãá, ĩri ní tã rĩ ũlũzú Páũlũ ní.

17 Kúru Páũlũ ní ũgalaku ãlu ãngáráwá rĩ pi vé rĩ zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ jị mvá ágó ꞌdĩri mụụ́ ũgalaku ãmbúgú rĩ vúgá ꞌdãá, mvá ágó rĩ tã be, lẽ lũú ĩri ní.” 18 Kúru ĩri ní mvá ágó rĩ jịzú ũgalaku ãmbúgú rĩ vúgá ꞌdãá.

Ũgalaku rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Páũlũ ĩ ní ꞌyĩí rĩ zị ma mụụ́ ꞌí vúgá ꞌdãá, kĩnĩ, mâ íjị́ mvá ágó rĩ mí vúgá nõó, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri tã be, lẽ lũú mí ní.”

19 Ũgalaku ãmbúgú rĩ ní mvá ágó rĩ ẽ drị́ rụzú, ĩri sezú gãrã gá, ĩri ní mvá ágó rĩ zịzú kĩnĩ, “Tã mí ní lẽé lũú má ní rĩ íngóni?”

20 Páũlũ ọ́mvụ́pị vé mvá rĩ ní ꞌyozú ĩri ní kĩnĩ, “Ambugu Yãhụ́dị̃ vé rĩ pi lẽkí ímụ́ mi zịị́ drụ̃ sĩ, mî jị rí Páũlũ ri pá tuú ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, kộpi lẽkí ĩ ꞌbãá sụ̃ kộpi lẽkí ĩrivé tã uzịị́ nị̃ị́ múké múké rĩ tị́nị. 21 ꞌBo lẽ mî ãꞌyĩ kộpivé tã ꞌdĩri ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi cekí ĩri kú lẹ́tị gé ꞌdãáꞌdã, kộpivé kãlãfe agá pụ̃kụ́ sụ rĩ rá. Kộpi sõkí ũyõ kínĩ, ĩ nyakí ngá ku, ãzini ĩ mvụkí ngá ku, ụ̃dụ̃ ni, ĩ ꞌdịkí dõ ĩri drãá ũgbále gí ká. Kộpi útúkí ĩ kú ũrẽ, kộpi ri tẽ yị, dõ mi tã rĩ újá íngóni.”

22 Ũgalaku ãmbúgú rĩ ní mvá ágó rĩ pẽzú mụzú, ĩri ní ꞌyozú mvá ágó rĩ ní kĩnĩ, “Ã lũkí ꞌbá ãzi ní ꞌyozú kínĩ, mí ũlũ má ní tã rĩ gí ꞌdíni ku.”

Pẽkí Páũlũ ri mụụ́ Sĩzérĩyã gá

23 Kúru ũgalaku ãmbúgú ãngáráwá rĩ pi vé rĩ ní ívé ũgalaku ị̃rị̃ ni pi zịzú ímụ́zú ꞌí vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Lẽ ĩmi ũpẽkí ãngáráwá mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃, ĩmi ũpẽkí kpá ãngáráwá njuꞌbá hũsánĩ sĩ ni pi pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃, ãzini ĩmi ũpẽkí ãngáráwá ọ̃jụ́ be mụꞌbée pá sĩ ni pi mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃, kộpi ã adrikí kuú ũrẽ, kãdõ caá sâ úrõmĩ ị́nị́ŋá vé ni gé, lẽ kộpi ã ꞌdekí mụụ́ Sĩzérĩyã gá. 24 Ĩmi sẽkí Páũlũ ní hũsánĩ, ĩmi jịkí ĩri mụzú gávãnã Félẽkĩsĩ vúgá ꞌdãá, ĩmi ũtẽkí ĩri mụzú múké.” 25 Ãmbúgú ãngáráwá rĩ pi vé rĩ ní kọ̃kọ̃bị́ sĩzú ꞌdíni kĩnĩ,

26 Ma Kãlãwũdíyõ Lísĩyã ꞌi, Gávãnã Félẽkĩsĩ ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ, á sẽ mí ní mõdó.

27 Yãhụ́dị̃ rĩ pi rụkí ágó ꞌdĩri, kộpi lẽkí kõdô ĩri ꞌdịị́ꞌdị, má ní ícázú mávé ãngáráwá rĩ pi be, má kã nị̃ị́ ámá ĩri Rómãgú, má ní ĩri ẹ́rị́zú kộpi drị́gé sĩ. 28 Á lẽ nị̃ị́ kộpi tõkí dõ ĩri ãsĩ, kúru má ní ĩri jịzú kộpivé ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé. 29 Má ị́sụ́ nị̃ị́ kínĩ, tõkí ĩri tãị́mbị́ ĩvé rĩ ã tã sĩ, ꞌbo tã ãzi ĩ ní ícózú ĩri ꞌyĩzú, dõku ĩri ꞌdịzú ni ꞌdãáyo. 30 Kâ ũlũú má ní kínĩ, Yãhụ́dị̃ rĩ pi likí ĩri ã tã, kộpi lẽkí ĩri ꞌdịị́, koro má ní ĩri pẽzú mụzú mí vúgá ꞌdĩ. Á ꞌyo ꞌbá ĩri tõꞌbá rĩ pi ní, má kĩnĩ, lẽ kộpi ã ũlũkí tã kộpi ní ĩri tõzú rĩ mí ẹndrẹtị gé.

31 Kúru ãngáráwá rĩ pi ní tã rĩ ꞌdụzú ngazú sụ̃ ĩ ní ẹzịị́ ĩ ní rĩ tị́nị, kộpi ní Páũlũ ri jịzú mụzú ị́nị́ŋá rĩ sĩ cĩmgbá cazú Ãnĩtĩpãtĩrísĩ gé. 32 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ãngáráwá ẹ́cị́ꞌbá pá sĩ rĩ pi ní ĩ újázú ĩgõzú vúlé vũrã ãngáráwá rĩ pi ní adrizú rĩ gé nõó, kộpi kukí ãngáráwá njuꞌbá hũsánĩ sĩ rĩ pi jịkí Páũlũ ri mụzú nĩ. 33 Kộpi kâ mụụ́ caá Sĩzérĩyã gá ꞌdãlé, kộpi ní kọ̃kọ̃bị́ rĩ sẽzú gávãnã ní, kộpi ní Páũlũ ri sẽzú drị́ ni gé. 34 Gávãnã ní kọ̃kọ̃bị́ rĩ lãzú, ĩri ní Páũlũ ri zịzú kĩnĩ, “Mí íbí íngá ãngũ ngõri gé?” Kã mụụ́ nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ Páũlũ íbí íngá Kĩlĩkíyã gá, 35 ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma ímụ́ mívé tã yị, ị́sụ́ ãkũdẽ ꞌbá mi tõꞌbá rĩ pi ícákí nõgó gí.” Kúru ĩri ní tãị́mbị́ sẽzú kĩnĩ, ã jịkí Páũlũ ri jó ãmbũgũ vé Ẽródẽ† ní ọ́tụ́ sịị́ rĩ agá, ã ũtẽkí ĩri ũtẽtẽ.

24

Tõkí Páũlũ ri Félẽkĩsĩ ẹndrẹtị gé

1 Kã mụụ́ adrií ụ́ꞌdụ́ tọ̃wụ́ ã vụ́drị̃ gé, átálágú ãmbúgú Ãnãníyã pi ambugu Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ pi ã ụrụkọꞌbée be, Tẽrĩtúlã tãị́mbị́ nị̃ị́pi ambamba rĩ be, kộpi ní ngazú mụzú Sĩzérĩyã gá ꞌdãá, kộpi ní tã ĩ ní Páũlũ ri tõzú rĩ ũlũzú gávãnã Félẽkĩsĩ ní. 2 Ĩ ní Páũlũ ri zịzú fizú jó agá ꞌdãá, Tẽrĩtúlã ní tã ĩ ní Páũlũ ri tõzú rĩ njezú Félẽkĩsĩ ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Félẽkĩsĩ ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ, ꞌí sẽ ꞌbávé ãngũ adri kíri lókí be ãco, mí ní adrií úmĩ be rĩ sĩ, mí újá nóni ꞌbávé ãngũ ícá múké gí. 3 Ãmbúgú ꞌbávé rĩ, ꞌbâ ãyĩkõ sĩ ãmbúgú tã mí ní ꞌoó ꞌdĩri sĩ. 4 Á lẽ sẽé mî ri ãndẽé kárákará ꞌdíni ku, á mã mi, lẽ mî ꞌbã ẹ́sị́ múké ꞌbávé tã yịzú sâŋá be mãdã.

5 “ꞌBá ị́sụ́kí nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, ágó ꞌdĩri ꞌbá tã ũnjí ꞌoópi ni, ĩri ri ꞌbá rĩ pi ĩcĩcĩkĩ, sẽ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri tã ũnjí ꞌo mụzú vũ drị̃gé sĩ céré. Ĩri drị̃koma ꞌbá riꞌbá Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé ni. 6 Ĩri ri Jó Múngú vé rĩ iza, ꞌbá ní ĩri rụzú ãní. (ꞌBá lẽkí ĩrivé tã lịị́ sụ̃ tãị́mbị́ ꞌbávé rĩ ní lẽé rĩ tị́nị. 7 ꞌBo ãngáráwá rĩ pi vé ãmbúgú Lísĩyã ímụ́ ũkpõ be ĩri paá ꞌbá drị́gé sĩ nĩ. 8 Sẽ tãị́mbị́ ꞌbá ĩri tõꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, kộpi ẽ ímụ́kí tã rĩ ũlũú mí ẹndrẹtị gé nõgó.)* Lẽ mî uzị ĩri, mi ícó nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ tã ꞌbá ní ĩri tõzú rĩ, ĩri tã áda.”

9 Yãhụ́dị̃ rĩ pi ngakí céré ãꞌyĩí kínĩ, tã Tẽrĩtúlã ní ꞌyoó ꞌdĩri, ĩri tã áda.

Páũlũ nje ívé tã Félẽkĩsĩ ẹndrẹtị gé

10 Kúru gávãnã ní drị́ suzú Páũlũ vúgá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ã átá átángá rĩ. Kúru Páũlũ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á nị̃ rá ílí kárákará, mi ꞌbá riípi tã lịị́pi ni ãngũ nõri agá, ma ãyĩkõ sĩ mávé tã njezú mí ẹndrẹtị gé.

11 “Mi ícó nị̃ ámá rá ꞌyozú kínĩ, mávé cangárá Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé rĩ vụ́drị̃ ni vụ̃ drĩ caá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ kuyé, á mụ ꞌdãlé Múngú ri zịị́. 12 ꞌBá ma tõꞌbá rĩ pi ị́sụ́kí ma ãgátá gãngárá gá ꞌbá ãzi be Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá kuyé, á ꞌyo tã ũnjí ꞌbá rĩ pi ní ĩgãnyãzú ãní Jó Múngú ri zịzú rĩ agá ꞌdãá kuyé, dõku kụ̃rụ́ agá ꞌdãá kuyé. 13 Ngá ãzi lũúpi ꞌyozú kínĩ tã kộpi ní ma tõzú ꞌdĩri, ĩri tã áda ꞌdíni ꞌdãáyo.

14 “Má ãꞌyĩ rá ꞌyozú kínĩ, ma ri lẹ́tị Úpí Yẹ́sụ̃ vé rĩ ã pámvú ũbĩ, ꞌbo kộpi kínĩ lẹ́tị má ní ũbĩí ꞌdĩri adri lẹ́tị áda rĩ kuyé. ꞌBo ma ri Múngú ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ ị̃njị̃, ma kpá ri tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụ nga, ãzini tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ ꞌdụ nga. 15 Á ꞌbã ẹ́sị́ Múngú drị̃gé, sụ̃ ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní ꞌbãá rĩ tị́nị, Múngú ri úmvúlésĩ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi inga drãngárá gálésĩ rá, ãzini ĩri kpá ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ku rĩ pi inga rá. 16 Ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ céré ma ri ẹ́sị́ ꞌbã tã pịrị ꞌozú Múngú ẹndrẹtị gé, ãzini ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé.

17 “Má adri ãmvé ꞌdãá ílí be kárákará, má ní kúru ímvízú ĩgõzú mávé ꞌbá rĩ pi vúgá Yẹ̃rụ́sãlémã gá nõó, má íjị́ mũfẽngã ímụ́zú ĩndĩ mávé ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ẽ ĩzã kozú, ãzini má ímụ́ Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãá. 18 ꞌBá ma tõꞌbá rĩ pi kâ ma ị́sụ́ Jó Múngú vé rĩ ã bóró ꞌdãá, ị́sụ́ ãkũdẽ á dẹ lãꞌbĩ mẽrẽ vé adrizú ãní ule rĩ vé tã gí. ꞌBá bị́trị́ká rĩ pi má gãrã gá ꞌdãáyo, ꞌbá rĩ pi ĩgãnyãkí kuyé.

19 “ꞌBo sâ ꞌdãri gé, Yãhụ́dị̃ ụrụkọ anigé ãngũ Ẹ́zị̃yã vé rĩ agá ꞌdãá, lẽ kộpi ẽ ímụ́kí ma tõó nĩ, lẽ kộpi ẽ ímụ́kí pá tuú mí ẹndrẹtị gé nõgó, kộpi ẽ ímụ́kí rí tã ũnjí ĩ ní ma tõzú rĩ ꞌyoó nĩ. 20 Lẽ mî zị ꞌbá nõꞌbée, kộpi ã lũkí rí mí ní tã Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ní ị́sụ́ má rụ́ꞌbá gá ũnjí rĩ. 21 Sâ ãzi sĩ, kộpi ícó ma tõ mí ẹndrẹtị gé, tã má ní átá ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, má ní ꞌyoó, ‘ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi íngá gõ ídri rú rá rĩ sĩ.’ ”

22 Félẽkĩsĩ ní Yẹ́sụ̃ vé tã nị̃ị́ múké múké rĩ sĩ, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ãngáráwá rĩ pi vé ũgalaku ãmbúgú Lísĩyã ícá dõ gí ká, ma íbí mívé tã lị ndõ.” Kúru ĩri ní átángá rĩ ã ꞌyongárá ugazú. 23 Ĩri ní tãị́mbị́ sẽzú ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ ní kĩnĩ, ã ũtẽkí Páũlũ ri múké, ꞌbo ã ọyụkí ĩri ẹ́cị́ ãmvé ĩndĩ, ĩrivé ũndĩ rĩ pi ẽ ẹ́cị́kí rí ĩri ndreé, ã kokí rí ĩri ẽ ĩzã bẽsĩnĩ.

ꞌYĩkí Páũlũ ri jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá

24 Ụ́ꞌdụ́ mãdã ã vụ́drị̃ gé, Félẽkĩsĩ pi ní ímụ́zú ũkú ni Dũrũsílã Yãhụ́dị̃zị́ rĩ be. Ĩri ní Páũlũ ri zịzú ímụ́zú, kộpi ní bị́ ꞌbãzú rizú tã Páũlũ ní rií átá tã Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ vé rĩ yịzú. 25 Páũlũ kã rií átá kộpi be tã ꞌongárá pịrị rĩ vé tã sĩ, tã ꞌbá rĩ ní ꞌi ũtẽzú rĩ vé tã sĩ, ãzini ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ímụ́ tã lịzú rĩ vé tã sĩ, sẽ Félẽkĩsĩ ní ụ̃rị̃. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Tã ꞌdĩri ca gí! ꞌÍ mụ ꞌdĩísĩ rá, má ị́sụ́ dõ tã ꞌdĩri tã áda, ma íbí mi zị ndõ.” 26 ꞌBo ẹ́sị́ ni gé ꞌdãá, ụ̃sụ̃ Páũlũ ã je ꞌî drị̃ mũfẽngã sĩ, ri Páũlũ ri zịị́ ímụ́ ꞌí vúgá nõó dị̃ị́ dị̃ị́, ri átá ĩri be.

27 Ílí ị̃rị̃ ã vụ́drị̃ gé, gõkí Põrõsíyãsĩ Fésĩtõ ri ꞌbãá gávãnã rú Félẽkĩsĩ ã vũrã gá, ꞌbo Félẽkĩsĩ ọyụ Páũlũ ri jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agásĩ kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã lẽ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ã adri rí ꞌí ní múké.

25

Páũlũ tu pá Fésĩtõ ẹndrẹtị gé

1 Kâ Fésĩtõ ri ꞌbãá gávãnã rú gí, ụ́ꞌdụ́ na ã vụ́drị̃ gé, ĩri ní ngazú kụ̃rụ́ Sĩzérĩyã vé rĩ agásĩ, ĩri ní ꞌdezú mụzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá. 2 Fésĩtõ kã mụụ́ caá ꞌdãlé, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ambugu Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ã ụrụkọꞌbée be, kộpi ní tã ĩ ní Páũlũ ri tõzú rĩ ũlũzú ĩri ní. 3 Kộpi ní Fésĩtõ ri mãzú, ã ãꞌyĩ ĩvé tã, lẽ ẽ íjị́kí Páũlũ ri ímụ́zú Yẹ̃rụ́sãlémã gá nõó, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi lẽkí ĩ útú Páũlũ ri ꞌdịị́ drãá lẹ́tị gé ꞌdĩgé. 4 Fésĩtõ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌYĩkí Páũlũ ri kú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá kụ̃rụ́ Sĩzérĩyã vé rĩ agá ꞌdãáꞌdã, ẹ̃sị̃ mãdã, á lẽ ꞌdeé mụzú ꞌdãá. 5 Lẽ ambugu ĩmivé rĩ pi ụrụkọ, ꞌbâ mụkí kộpi be trụ́, Páũlũ ꞌo dõ tã ãzi ũnjí ni rá, kộpi ã mụkí rí ĩri tõó ꞌdãlé.”

6 Fésĩtõ adri Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ ãrõ, dõku ụ́ꞌdụ́ mụdrị́, ĩri ní kúru ꞌdezú mụzú Sĩzérĩyã gá ꞌdãá, kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ĩri ní kúru úrízú jó tã lịzú rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ẽ íjị́kí Páũlũ ri ímụ́ pá tuú ꞌí ẹndrẹtị gé. 7 Páũlũ kâ ífí jó agá nõó, Yãhụ́dị̃ ímụ́ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gálésĩ rĩ pi tukí pá ĩri ã gãrã gá, kộpi tõkí ĩri tã ũnjí ũnjí ni pi sĩ. Tã kộpi ní ĩri tõzú ꞌdĩꞌbée ícó lũú ꞌyozú kínĩ, tã ꞌdĩꞌbée tã áda ku.

8 Páũlũ gã tã ĩ ní ꞌi tõzú rĩ, kĩnĩ, “Á ꞌo tã ũnjí Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ ŋõzú kuyé, dõku má átá Jó Múngú vé rĩ ã tã ũnjí kuyé, dõku má átá ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ã tã ũnjí kuyé.”

9 Fésĩtõ lẽ ambugu Yãhụ́dị̃ vé rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ã adri ꞌí ní múké. Kúru ĩri ní Páũlũ ri zịzú kĩnĩ, “Mí ãꞌyĩ mụụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé rá, mî mụ rí pá tuú má ẹndrẹtị gé, mâ lị rí mívé tã ꞌdãlé?”

10 Páũlũ ní újázú kĩnĩ, “Á tu nóni pá jó ĩ ní rizú tã lịzú ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ã rụ́ sĩ rĩ agá, lẽ ã lịkí mávé tã nõgó. ꞌÍ nị̃ múké múké ꞌyozú kínĩ, á ꞌo tã ãzi ũnjí Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní kuyé. 11 Á ꞌo té dõ tã ũnjí ĩ ní ícózú ma ꞌdịzú ni rá, má ícó té ꞌdịngárá rĩ vé tã gãá ku. ꞌBo dõ tã Yãhụ́dị̃ ímụ́ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní ma tõzú rĩ adri tã áda kuyé, ꞌbá ãzi ícó ma sẽé kộpi drị́gé ku. Á lẽ mávé tã jịị́ ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ẹndrẹtị gé, ã lị rí mávé tã nĩ.”

12 Fésĩtõ kã tã rĩ átá ívé ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi be, ĩri ní ꞌyozú Páũlũ ní kĩnĩ, “Mí lẽ ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ã lị mívé tã nĩ. Mi ícó mụ ꞌbãgú Rómã vé rĩ vúgá ꞌdãá rá.”

ꞌBãgú Ãgị̃rị́pã mụ Fésĩtõ vúgá

13 Kã mụụ́ adrií ụ́ꞌdụ́ mãdã ã vụ́drị̃ gé, ꞌbãgú Ãgị̃rị́pã pi ọ́mvụ́pị Bẽrĩníkẽ be, kộpi ní ꞌdezú mụzú Fésĩtõ ri ndrezú Sĩzérĩyã gá ꞌdãá. 14 Kộpi ní adrií ꞌdãlé ụ́ꞌdụ́ be kárákará rĩ sĩ, Fésĩtõ ní tã ĩ ní Páũlũ ri tõzú rĩ ũlũzú ꞌbãgú rĩ ní. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Félẽkĩsĩ ku ágó ãzi ĩ ní ꞌyĩí rĩ kú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá nõ. 15 Má kã mụụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, ꞌbá ambugu Yãhụ́dị̃ vé rĩ pi be, kộpi ũlũkí tã ĩ ní Páũlũ ri tõzú rĩ, kộpi kínĩ, mâ lị tã drị̃ ni gé. 16 Má ní ꞌyozú kộpi ní, má kĩnĩ, ‘Tãị́mbị́ Rómã vé rĩ ãꞌyĩ ĩ ní tã lịzú ꞌbá ãzi drị̃gé ị́sụ́ nje drĩ ívé tã kuyé ꞌdíni ku.’ Drị̃drị̃ ni, ꞌbá rĩ pá tu ꞌbá ꞌi tõꞌbá rĩ be ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, ĩri ívé tã nje ũgbále, ĩ íbí ĩrivé tã lị ndõ.

17 “Kộpi kâ ícá má vúgá nõó, má iza sâ kuyé, kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, má ní átázú má kĩnĩ, ã íjị́kí Páũlũ ri má vúgá vũrã ĩ ní rizú tã lịzú rĩ gé nõó. 18 ꞌBá ĩri tõꞌbá rĩ pi kâ tã rĩ njeé, tã kộpi ní ĩri tõzú rĩ adri sụ̃ má ní ụ̃sụ̃ụ́ rĩ tị́nị kuyé. 19 Tã má ní ị́sụ́ rĩ, kộpi rikí ãgátá gãá ĩ ãsámvú gé sĩ ĩvé mẽrẽ Yãhụ́dị̃ vé rĩ ã tã sĩ, ãzini kộpi rikí ãgátá gãá ágó rụ́ be Yẹ́sụ̃, drãápi gí, Páũlũ ní ꞌyoó ĩri ídri rú rĩ vé tã sĩ.

20 “Á ndã lẹ́tị tí tã ꞌdĩri uzịzú nị̃zú ãní, kúru má ní Páũlũ ri zịzú, dõ lẽ rá, ã mụkí ĩrivé tã lịị́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá. 21 ꞌBo Páũlũ ní zịzú kĩnĩ, ã ꞌyĩkí ꞌi kú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá nõgó, cĩmgbá ꞌbãgú rĩ ã lị rí ívé tã nĩ. Kúru má ní átázú má kĩnĩ, ã ꞌyĩkí ĩri kú nõgó, cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ má ní ímụ́zú ĩri pẽzú mụzú ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ vúgá rĩ gé.”

22 Kúru Ãgị̃rị́pã ní ꞌyozú Fésĩtõ ní kĩnĩ, “Á lẽ ágó ꞌdĩri vé tã yịị́ mâ bị́ sĩ.” Fésĩtõ ní újázú Ãgị̃rị́pã ní kĩnĩ, “Mi ícó ĩrivé tã yị drụ̃ sĩ rá.”

Páũlũ tu pá Ãgị̃rị́pã ẹndrẹtị gé

23 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, Ãgị̃rị́pã pi ní ímụ́zú Bẽrĩníkẽ be, kộpi ní ífízú jó tã lịzú rĩ agá nõó, ꞌbá rĩ pi ngakí céré kộpi ị̃njị̃ị́ ambamba, kộpi ímụ́kí ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ pi be, ꞌbá ambugu ambugu kụ̃rụ́ agá rĩ pi be trụ́. Fésĩtõ ní átázú kĩnĩ, ẽ íjị́kí Páũlũ ri ífí jó agá nõó. 24 Fésĩtõ ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBãgú Ãgị̃rị́pã, ĩmi ꞌbá ímụ́ꞌbá rĩ pi be céré, ĩmi ndrekí drĩ ágó ꞌdĩri ká! Yãhụ́dị̃ adriꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gá, ãzini Sĩzérĩyã gá rĩ pi be céré, ímụ́kí kuú má vúgá nõ, kộpi lẽkí ã ꞌdịkí Páũlũ ri drãá ꞌdĩísĩ rá. 25 ꞌBo má ị́sụ́ tã ũnjí ĩ ní ícózú ĩri ꞌdịzú drãzú rá ni kuyé. ꞌBo ĩri ní lẽé ꞌbãgú Rómã vé rĩ ã lị ívé tã nĩ rĩ sĩ, má ụ̃sụ̃, á lẽ ĩri pẽé mụzú Rómã gá. 26 ꞌBo má ị́sụ́ tã ã pá má ní kọ̃kọ̃bị́ sĩzú sẽzú ꞌbãgú rĩ ní kuyé. Nóni má íjị́ ĩri ímụ́ pá tuú ĩmi ẹndrẹtị gé, agaápi rá rĩ, ꞌbãgú Ãgị̃rị́pã, má íjị́ ĩri mí ẹndrẹtị gé, mî uzị rí ĩri, mâ ị́sụ́ rí tã má ní lẽé sĩí rĩ ãní. 27 Ãꞌdiãtãsĩyã á pẽ dõ ꞌbá ĩ ní ꞌyĩí rĩ ꞌbãgú rĩ vúgá ꞌdãá ị́sụ́zú sĩkí ĩrivé tã kuyé, tã ꞌdĩri adri múké ku.”

26

Páũlũ átá ívé tã ꞌbãgú Ãgị̃rị́pã ẹndrẹtị gé

1 Ãgị̃rị́pã ní ꞌyozú Páũlũ ní kĩnĩ, “Má ãꞌyĩ rá, mí átá mívé tã.” Kúru Páũlũ ní drị́ suzú ụrụ, ĩri ní íꞌdózú átázú kĩnĩ,

2 “ꞌBãgú Ãgị̃rị́pã, ma ãyĩkõ sĩ mí ní ma ãꞌyĩí ụ́ꞌdụ́ ãndrũ rĩ gé tã Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ma tõzú rĩ átázú mí ẹndrẹtị gé rĩ sĩ. 3 Á nị̃ rá mí nị̃ ꞌbávé mẽrẽ Yãhụ́dị̃ vé rĩ rá, ãzini mí nị̃ tã ꞌbá ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ sẽépi ꞌbá ní ꞌbâ acozú Yãhụ́dị̃ rú rĩ rá. Kúru á mã mi drị́ ị̃rị̃ sĩ, lẽ mî ꞌbã bị́ mávé tã yịzú ẹ́sị́ mãdã sĩ.

4 “Yãhụ́dị̃ rĩ pi ãrẽvú céré nị̃kí ma rá íꞌdózú ãnjĩŋã gá ꞌdãá. Kộpi nị̃kí tã má ní rií ꞌoó ꞌbávé ãngũ agá, ãzini Yẹ̃rụ́sãlémã agá rĩ rá. 5 Kộpi nị̃kí mávé tã caá lókí be aco, kộpi ícó mávé tã ũlũ rá, dõ kộpi ãꞌyĩkí rá. Kộpi ícó lũ mí ní kínĩ, ma Fãrụ́sị̃gú, ma ri mẽrẽ ꞌbávé rĩ ã tã ꞌdụ nga rá. 6 Ãndrũ sĩ á tu pá nõ, lẽkí mávé tã lịị́, ãꞌdiãtãsĩyã má ní ẹ́sị́ ꞌbãá tã Múngú ní ẹzịị́ ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị ní rĩ ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ.

7 “Sụ́rụ́ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ꞌbãkí ẹ́sị́ rizú tã ĩri ní ẹzịị́ rĩ ũtẽzú, ãní sẽ kộpi ri Múngú ri ị̃njị̃ ụ̃tụ́ŋá pi ị́nị́ŋá be. Á ꞌbãgú, ẹ́sị́ má ní ꞌbãá rĩ sĩ, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ma tõzú ãní. 8 Ngá ĩmi ní ụ̃sụ̃ụ́ kínĩ, Múngú ícó ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ídrí gõó ídri rú ku rĩ ãꞌdi?

9 “Ándúrú má ụ̃sụ̃, á lẽ tã rĩ pi ꞌoó, ã ọwụkí rí Yẹ́sụ̃ Nãzẽrétãgú rĩ ã rụ́ ãní. 10 Tã ꞌdĩri á ꞌo Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá rá. Atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi sẽkí má ní ũkpõ, má urụ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi íjị́ ímụ́ úꞌbé jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, kádõ lẽé kộpi úꞌdị́, ma kpá ri tã ni ãꞌyĩ, ã úꞌdị́kí kộpi ũdrãá rá. 11 Á ri ẹ́cị́ jó Múngú ri zịzú rĩ pi agásĩ, á ri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ọ̃cụ̃ụ́, kộpi ẽ idekí rí Yẹ́sụ̃ ri ãní. Á ri kpá ẹ́cị́ kụ̃rụ́ ụrụkọ ãmvé rĩ pi agásĩ, má ọ̃cụ̃ kộpi ũnjí ũnjí.

12 “Ụ́ꞌdụ́ ãlu, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi sẽkí má ní ũkpõ rá mụzú ãní Dãmãsékẽ gá.* 13 Á ꞌbãgú, ma kã rií mụụ́ lẹ́tị gé sĩ, ụ̃tụ́ mgbímgbi gé ꞌdĩgé, á ndre ãcí dị̃ íngázú ꞌbụ̃ gélésĩla, ĩmgbẽrẽ mâ gãrã, ãzini ꞌbá má ní ẹ́cị́ kộpi be rĩ pi ã gãrã kụ́rụ̃, ĩrivé dị̃ngárá ãngũ ĩmgbẽrẽépi rĩ ndẽ ụ̃tụ́ vé dị̃ngárá rá. 14 ꞌBá ní céré uꞌdezú vũgá, má ní ụ́ꞌdụ́kọ́ yịzú íngázú ꞌbụ̃ gélésĩ, ĩri ní ꞌyozú má ní Ãrãmáyĩkĩ tị sĩ kĩnĩ, ‘Sáũlã, Sáũlã! Ngá mí ní rizú ma ọ̃cụ̃zú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Ũmbã mí ní rií fụụ́ má be ꞌdĩri, ĩri tã azakaza vé ni.’

15 “Má ní zịzú, má kĩnĩ, ‘Úpí, mí ãꞌdi ꞌi?’

“Úpí ní újázú kĩnĩ, ‘ꞌBá mí ní rií ọ̃cụ̃ụ́ rĩ, ĩri ma ꞌi Yẹ́sụ̃ ꞌi. 16 Mí íngá pá tuú ụrụ sĩ. Má iꞌda ma mí ẹndrẹtị gé, á lẽ mi ĩpẽé adrií ãtíꞌbá mávé ni, mî mụ rí mávé tã mí ní ndreé mî mị sĩ rĩ ũlũú, ãzini tã má ní úmvúlésĩ ímụ́ ũlũú mí ní rĩ ũlũú ꞌbá rĩ pi ní. 17 Ma ímụ́ mi pa ꞌbá ĩmivé rĩ pi drị́gé sĩ rá, ãzini ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi drị́gé sĩ rá. Ma mi pẽ mụ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi vúgá ꞌdãá, 18 mî mụ rí kộpi ẽ mị zị̃ị́, kộpi ẽ ĩfũkí rí tã ị́nị́ŋá vé rĩ agásĩ rá, kộpi ã adrikí rí ụ̃tụ́ŋá agá, kộpi ẽ ĩfũkí rí ũkpõ Sãtánã vé rĩ agásĩ ãmvé, kộpi ã adrikí rí ꞌbá Múngú vé ni, Múngú ã trũ rí kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. Kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí dõ ma gí, kộpi ĩ újá adri uletere ꞌbá Múngú vé ni.’

19 “ꞌBãgú Ãgị̃rị́pã, ị́ndrị́lị́kị́ íngápi ꞌbụ̃ gélésĩla ꞌdĩri, á ꞌdụ tã ni ngaá rá. 20 Má íꞌdó tị Múngú vé rĩ ũlũú ꞌbá Dãmãsékẽ vé rĩ pi ní, ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ pi ní, ãzini má ũlũ ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agásĩ céré, á gõ kpá caá ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ãsámvú gé, á ꞌyo, má kĩnĩ, lẽ kộpi ã kukí ũnjĩkãnyã ãní, kộpi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri áyu, tã kộpi ní ꞌoó rĩ, ã lũ rí ꞌyozú kínĩ kộpi újákí ẹ́sị́ gí.

21 “Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní ũlũú ꞌdĩri sĩ, Yãhụ́dị̃ rĩ pi rụkí ma Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, kộpi lẽkí kõdô ma ꞌdịị́. 22 ꞌBo Múngú ko mâ ĩzã cĩmgbá ícázú ụ́ꞌdụ́ ãndrũ rĩ gé, á tu pá nõgó, á lẽ tã rĩ ũlũú ꞌbá rĩ pi ní céré, íꞌdózú ꞌbá ĩ ní ndreé kuú ẹ̃zị́ ãkó rĩ pi ní, ãzini ꞌbá ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ pi ní. Má ímbá tã ãzi túngú ni kuyé, má ímbá tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní ũlũú rĩ, ãzini tã Mósẽ ní ꞌyoó ĩri ímụ́ ꞌi nga drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ. 23 Má kĩnĩ, Kúrísítõ ri úmvúlésĩ ímụ́ ĩzãngã nya rá, ĩ ímụ́ ĩri inga drãngárá gálésĩ drị̃drị̃, ĩri ímụ́ dị̃ ụ̃tụ́ŋá rú ívé ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé, ãzini ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ãsámvú gé.”

24 Páũlũ kã rií átá, Fésĩtõ ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Páũlũ! Mî drị̃ ábá gí, mívé lãngárá ambamba rĩ sẽ mî drị̃ ábá nĩ.”

25 Páũlũ ní újázú kĩnĩ, “Ãmbúgú Fésĩtõ, mâ drị̃ ábá kuyé. Tã má ní átá ꞌdĩri, ĩri tã áda, ĩri ífífí be. 26 ꞌBãgú Ãgị̃rị́pã nị̃ tã má ní átá ꞌdĩꞌbée céré rá, sẽ má ní rizú átázú ụ̃rị̃ ãkó ꞌdĩ. Tã ꞌdĩꞌbée ní rizú ĩ ngazú rĩ gé, nị̃ rá, ãꞌdiãtãsĩyã tã ꞌdĩꞌbée nga ꞌi ụ̃gụ́zã rú kuyé. 27 ꞌBãgú Ãgị̃rị́pã, mí ẹ̃ꞌyị̃ nyo nẹ́bị̃ rĩ pi vé tã rá? Á nị̃ rá mí ẹ̃ꞌyị̃ rá.”

28 Ãgị̃rị́pã ní Páũlũ ri zịzú kĩnĩ, “Mí ụ̃sụ̃, mi ícó ma úbé ícá Kũrĩsĩtĩyánĩ rú sâ mãdãŋá nõri agá rá?”

29 Páũlũ ní újázú kĩnĩ, “Mi dõ mi újá sâŋá nõri agá rá yã, dõ mi íbí mi újá ndõ yã, ma Múngú ri zị mí ní, ãzini ꞌbá mávé tã yịꞌbá ãndrũ nõꞌbée ní, ĩmi ícákí rí sụ̃ má tị́nị, adri ꞌyozú kínĩ sụ̃ ĩ ní ma ꞌyĩí nõri tị́nị ku.”

30 ꞌBãgú Ãgị̃rị́pã, gávãnã Fésĩtõ, Bẽrĩníkẽ, ꞌbá jó agá rĩ pi be céré, kộpi ní ngazú ụrụ. 31 Kộpi kâ rií fũú mụzú ãmvé ꞌdãá, kộpi rikí átá ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ꞌo tã ãzi ĩ ní ícózú ĩri ꞌdịzú drãzú ni kuyé, ꞌo kpá tã ãzi ĩ ní ícózú ĩri ꞌyĩzú ni kuyé.”

32 Ãgị̃rị́pã ní ꞌyozú Fésĩtõ ní kĩnĩ, “Ágó ꞌdĩri ã ꞌyo dõ ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ã lị ívé tã nĩ ꞌdíni ku, ĩ té ĩri trũ rá.”

27

Páũlũ ꞌde mụzú Rómã gá kũlúmgba sĩ

1 Ãgị̃rị́pã kã ꞌyoó ꞌbâ ꞌdekí mụụ́ kũlúmgba sĩ Ĩtálĩyã gá, ĩ ní Páũlũ pi ẹzịzú ꞌbá ụrụkọ ĩ ní ũꞌyĩí rĩ pi be kú ũgalaku Jụ́lị̃yãsĩ drị́gé. Jụ́lị̃yãsĩ ri ũgalaku ãngáráwá ĩ ní zịị́ ngúlúmũ ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ pi vé ni. 2 ꞌBá ní tụzú kũlúmgba íbípi íngápi Ãdrãmãtíyõ gá rĩ agá, kũlúmgba rĩ lẽ ẹ́cị́ mụzú vũrã ĩri ní pá tuzú rĩ pi gé sĩ, ãngũ Ẹ́zị̃yã vé rĩ agá. ꞌBá tụkí Mãkẽdõníyãgú be trụ́, ágó rĩ ã rụ́ Ãrĩsĩtãrúkõ ꞌi, íbí íngá Tẽsãlõníkẽ gá.

3 Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ꞌbá ní cazú kụ̃rụ́ Sĩdónã vé rĩ gé, Jụ́lị̃yãsĩ ꞌbã ẹ́sị́ múké Páũlũ ní, ãꞌyĩ Páũlũ ri mụụ́ ívé ũndĩ rĩ pi vú, kộpi ã sẽkí rí ĩri ní ngá ĩri ní lẽé rĩ. 4 ꞌDãgá ꞌbá gõkí fií kũlúmgba agá dị̃ị́, ũlí ní ívị́zú ꞌbá vúgá nõlé ũkpõ be, ꞌbá ní kúru ꞌdezú mụzú, ꞌbá agakí ãngũ ꞌi lịị́pi kú ngụ Sáyípũrãsĩ vé rĩ ã gãrã gá sĩ, ũlí vịị́pi ũkpõ be ꞌdĩri ã ꞌo rí ꞌbâ ũnjí ku. 5 ꞌBá mụkí yị̃ị́ tafu rĩ agásĩ, ꞌbá agakí ãngũ Kĩlĩkíyã vé rĩ ã gãrã gá sĩ, ãzini ꞌbá agakí ãngũ Pãmĩfĩlíyã vé rĩ ã gãrã gá sĩ, ꞌbá ní kúru cazú kụ̃rụ́ Mírã vé rĩ gé, ãngũ Lísĩyã vé rĩ agá. 6 Ũgalaku rĩ ị́sụ́ kũlúmgba ãzi íbí íngá Ãlẽkĩzãndãríyã gá, lẽ mụụ́ Ĩtálĩyã gá, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, ꞌbâ tụkí kũlúmgba rĩ agá.

7 ꞌBá rikí mụụ́ kũlúmgba rĩ sĩ mãdã, ꞌdụ ụ́ꞌdụ́ kárákará, ꞌbá nyakí ĩzãngã ambamba. ꞌBá kã rií ꞌbãá caá ĩnyiŋá Kĩnídõ gé, ũlí rĩ vé vịngárá sẽ ꞌbá útrúkí ꞌbâ mụzú drị̃drị̃ kuyé. Kúru ꞌbá ní ꞌbâ újázú mụzú wọ̃ọ́kọ̃ ándrélé rú rĩ gé, cazú ãngũ ꞌi lịị́pi kú ngụ yị̃ị́ agá Kũrétẽ vé rĩ gé. ꞌBá agakí kụ̃rụ́ Sãlĩmónẽ vé rĩ ã gãrã gá sĩ. 8 ꞌBá agakí mụzú Kũrétẽ ã gãrã gá sĩ, ꞌbá nyakí ĩzãngã ambamba, ꞌbá ní kúru cazú vũrã kũlúmgba rĩ pi ní pá tuzú rĩ gé, ĩnyiŋáŋá kụ̃rụ́ Lásĩyã vé rĩ gé.

9 ꞌBá izakí sâ ambamba, ãꞌdiãtãsĩyã sâ kílóngóro vé rĩ gé, úlí rĩ vị ũkpõ be ambamba, kũlúmgba rĩ ícó mụụ́ ãní bã ku, ãꞌdiãtãsĩyã Ụ́ꞌdụ́ ĩ ní rizú Ãnyãngã Aꞌbizú* rĩ aga gí. Páũlũ ní ꞌyozú ũgalaku kũlúmgba agá rĩ pi ní kĩnĩ,

10 “Ãgõ ꞌdĩꞌbée, á nị̃ rá ꞌbá útrúkí dõ ꞌbâ mụzú kũlúmgba rĩ sĩ drị̃drị̃, ꞌbávé kũlúmgba, ꞌbávé ọgụ kũlúmgba agá rĩ pi, ꞌbâ ngúlú be céré, ꞌbâ drị̃lé ũnjí ị́sụ́ rá.” 11 ꞌBo ũgalaku rĩ ãꞌyĩ tã Páũlũ ní ꞌyoó rĩ kuyé, ãꞌyĩ tã kũlúmgba ẹ́ꞌdị́pa ní ꞌyoó rĩ, ãzini ágó kũlúmgba újị́pi rĩ ní ꞌyoó rĩ áyu.

12 Vũrã ꞌdĩri kũlúmgba rĩ pi ní rizú pá tuzú rĩ, ĩri vũrã ũnjí, ãꞌdiãtãsĩyã lókí kílóngóro vé rĩ ũnjí†, ꞌbá ícókí adrií ꞌdãgá bã ku, ꞌbá kárákará pi ụ̃sụ̃kí kínĩ, lẽ ꞌbâ ꞌdekí mụzú kũlúmgba rĩ sĩ Fõyĩníkẽ gé, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri vũrã múké kũlúmgba rĩ pi ní mụzú pá tuzú ni, lókí kílóngóro vé rĩ gé ꞌbâ mụkí rí adrií ꞌdãgá. Vũrã kũlúmgba rĩ pi ní pá tuzú ꞌdĩri Kũrétẽ gá, ĩri vũrã ụ̃tụ́ ní ꞌdengárá gálé rú rĩ gé, vũrã ꞌdãri gé, ꞌbá rĩ pi ícó ãngũ ndre ándrélé rú, ãzini ụ́rụ́lé rú.

Ũlí vịị́pi ũkpõ be yị̃ị́ tafu rĩ agá rĩ

13 Ũlí rĩ kã íꞌdó vịị́ ũkpõ be mãdã ándrélésĩla, ꞌbá kũlúmgba újị́ꞌbá rĩ pi ụ̃sụ̃kí kínĩ, ĩ ícó mụ rá. Kộpi ni ụ̃mgbụ̃ rĩ ísézú yị̃ị́ agá ꞌdãásĩ, kộpi ní mụzú ãngũ ꞌi lịị́pi kú ngụ yị̃ị́ agá Kũrétẽ vé rĩ ã gãrã gá sĩ. 14 Kã mụụ́ adrií mãdã, ũlí ní ívị́zú ímụ́zú ꞌbá vúgá nõlé ũkpõ be, ũlí rĩ íbí ívị́ ãngũ ꞌi lịị́pi kú ngụ yị̃ị́ agá rĩ gé ꞌdãásĩ, ãsámvú ãngũ ụ́rụ́lé rĩ pi vé ụ̃tụ́ ní ĩfũzú rĩ be rĩ gélésĩla. 15 Ũlí rĩ vị ũkpõ be, sẽ ꞌbá ícókí kũlúmgba rĩ jịị́ bã ku. ꞌBá kukí ũlí rĩ ri kũlúmgba rĩ vịị́ mụzú nĩ.

16 ꞌBá agakí ãngũ ꞌi lịị́pi kú ngụ yị̃ị́ agá ĩ ní zịị́ Kãwụ́dã rĩ ã gãrã gá sĩ, vũrã ꞌdãri gé, ũlí ícó vịị́ ũkpõ sĩ ku. ꞌBá ụ̃ꞌbị̃kí kũlúmgba ídri pazú rĩ ísé, ꞌbá ị́sụ́kí ĩzãngã ãní ambamba. 17 ꞌBo ꞌbá ísékí kũlúmgba ídri pazú rĩ kũlúmgba ãmbúgú rĩ agá nõó rá. ꞌBá kũlúmgba újị́ꞌbá rĩ pi ũꞌyĩkí bãákú kũlúmgba rĩ ã rụ́ꞌbá gá sĩ kụ́rụ̃, kũlúmgba rĩ úmbézú, ã adri rí ãní ũkpó ũkpó. Kộpi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ, ũlí rĩ ní lẽé kộpi vịị́ mụzú ãngũ cínyáfã rú ĩ ní zịị́ Sãrãtísĩ rĩ gé rĩ sĩ, kộpi uꞌdụkí ngá ĩ ní úmbé kũlúmgba rụ́ꞌbá gá bãákú sĩ rĩ pi úꞌbé yị̃ị́ agá, kũlúmgba rĩ ã mụ rí ãní mãdã. Ũlí rĩ ri kũlúmgba rĩ vịị́ mụzú nĩ.

18 Ũlí rĩ vị ũkpõ be, kã mụụ́ adri drụ̃ ꞌdíni, kộpi uꞌdụkí ngá kũlúmgba agá rĩ pi úꞌbé yị̃ị́ agá. 19 Kã mụụ́ caá ụ́ꞌdụ́ na ni gé, kộpi uꞌdụkí ngá ẹ̃zị́ ngazú kũlúmgba agá rĩ pi úꞌbé céré yị̃ị́ agá. 20 Ũlí vịị́pi ũkpõ be ꞌdĩri vị caá ụ́ꞌdụ́ be kárákará, ọ̃zụ̃ ụ̃tụ́ rĩ ẽ mị, ãzini ọ̃zụ̃ línyã rĩ pi, sẽ kộpi índrékí ku, ꞌbá ụ̃sụ̃kí ꞌbá ícókí ídrí ku.

21 ꞌBá adrikí ụ́ꞌdụ́ be kárákará, ꞌbá nyakí ngá kuyé. Páũlũ ní ngazú pá tuzú ụrụ sĩ, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ãgõ ꞌdĩꞌbée, ĩmi yịkí té dõ tã má ní ꞌyoó rĩ rá, ꞌbá ícókí té ĩfũú Kũrétẽ agá ꞌdãásĩ ku, ngá ꞌdĩꞌbée ícókí té ábá ku. 22 ꞌBo á lẽ nóni ꞌyoó ĩmi ní kínĩ, lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã adri ũkpó ũkpõ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãzi ícó drãá ãluŋáni ku, kũlúmgba rĩ ꞌyéŋá ábá nĩ.

23 “Ma ꞌbá Múngú vé ni, ma ri Múngú ri ị̃njị̃. Ị́nị́ŋá ájée rĩ sĩ, ĩpẽ ívé mãlãyíkã ímụ́ pá tuú mâ gãrã gá, 24 ĩri ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, ‘Páũlũ, mî ꞌo ụ̃rị̃ sĩ ku, mi mụ pá tu ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ẹndrẹtị gé rá. Mî tã sĩ, Múngú vé ẹ́sị́ múké rĩ sĩ, ĩri ꞌbá kũlúmgba agá rĩ pi ídrí céré rá.’ 25 Ãgõ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku, má ẹ̃ꞌyị̃ tã Múngú ní ꞌyoó rĩ rá, tã rĩ ímụ́ ꞌi nga sụ̃ ĩri ní ꞌyoó má ní ꞌdĩri tị́nị. 26 Ũlí rĩ ímụ́ kũlúmgba rĩ vị mụ pá tu ãngũ ꞌi lịị́pi kú ngụ yị̃ị́ agá ꞌdãri gé.”

27 Ũlí vị yị̃ị́ tafu rĩ drị̃gé sĩ ụ̃tụ́ŋá pi ị́nị́ŋá be, caá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ ni sụ, kã mụụ́ caá ị́nị́ ágágá, ꞌbá kũlúmgba rĩ újị́ꞌbá rĩ pi ní nị̃zú ámázú ꞌyozú kínĩ, ĩ ꞌbãkí caá yị̃ị́ tafu Ádĩrĩyã vé rĩ tị gé ãngũ nyọ̃ọ́kụ́ rú rĩ gé gí. 28 Kộpi ní aya ãzi íꞌdụ́zú ꞌyĩzú bãá sĩ, ꞌbezú yị̃ị́ agá ꞌdãá, yị̃ị́ rĩ vé kụngárá ámázú ãní, Kộpi ị́sụ́kí nị̃ị́, yị̃ị́ rĩ vé kụngárá ca pá ágélé mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ ị̃rị̃ (120). Kộpi kâ ĩ útrú mụzú drị̃drị̃, kộpi ị́sụ́kí nị̃ị́, yị̃ị́ rĩ vé kụngárá ca pá ágélé pụ̃kụ́ úrõmĩ (90). 29 ꞌBá kũlúmgba újị́ꞌbá rĩ pi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ, kộpi ụ̃sụ̃kí kínĩ, ꞌbâ mụ ꞌbâ ẹ̃sị̃ írã rụ́ꞌbá gá, kộpi uꞌdụkí ụ̃mgbụ̃ ĩ ní ũꞌyĩí sụ kũlúmgba rụ́ꞌbá gá rĩ pi úꞌbé yị̃ị́ agá, kộpi zịkí Múngú ri kínĩ, lẽ ãngũ rĩ ọ́wụ́ ĩ ní mbẽlẽ mbẽlẽ. 30 ꞌBá kũlúmgba rĩ újị́ꞌbá rĩ pi lẽkí kõdô ngaá ápá kũlúmgba rĩ agásĩ rá, kộpi íꞌdụ́kí kũlúmgba ídri pazú rĩ suú yị̃ị́ agá ꞌdãá, ꞌbá rĩ pi ã ụ̃sụ̃kí rí kínĩ ĩ ri ụ̃mgbụ̃ úꞌbé yị̃ị́ agá ꞌdãá, kũlúmgba rĩ ẹndrẹtị gé. 31 Páũlũ ní ꞌyozú ũgalaku rĩ ní, ãzini ãngáráwá rĩ pi ní kĩnĩ, “ꞌBá kũlúmgba rĩ újị́ꞌbá rĩ pi dõ kũlúmgba rĩ agá nõó ꞌdãáyo, ĩmi ícókí ídrí ku.” 32 Kúru ãngáráwá rĩ pi ní bãákú kũlúmgba ídri pazú rĩ ũꞌyĩzú rĩ pi úlị́zú, kộpi ní kũlúmgba rĩ kuzú ꞌdezú yị̃ị́ agá ꞌdãá.

33 Ãngũ rĩ kã ꞌbãá rií ọ́wụ́, Páũlũ ní kộpi mãzú, lẽ kộpi ã nyakí ínyá. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ ni sụ ꞌdĩꞌbée agá, ĩmi rikí adrií ĩzãngã sĩ, ĩmi nyakí ngá kuyé. 34 Á mã ĩmi, lẽ ĩmi nyakí ngá, ĩmi adrikí rí ídri rú. Ĩmi ꞌokí dõ ꞌdíni, ꞌbá ãzi ícó ádrá ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé ku.” 35 Páũlũ kã tã rĩ átá ꞌdíni, ĩri ní pánga íꞌdụ́zú, ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé. Ĩri ní pánga rĩ ãndĩzú, ĩri ní íꞌdózú nyazú. 36 Tã ꞌdĩri ímbá kộpi ẽ ẹ́sị́, kộpi gõkí ngá nyaá rá. 37 ꞌBávé kãlãfe mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃ pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ drị̃ ni ázíyá (276) kũlúmgba agá ꞌdãá. 38 ꞌBá rĩ pi kâ ngá rĩ nyaá ẹ́pị́zú gí, kộpi uꞌdụkí ãnyãngã rĩ ẽ ị̃mbị́tã úꞌbé yị̃ị́ agá, kũlúmgba rĩ ẽ ẹ̃njị̃ rí ku.

Ũlí ũkpõ be ni vị kũlúmgba rĩ ũŋõó kpélékpélé

39 Ãngũ rĩ kã ọ́wụ́, kộpi nị̃kí ãngũ nyọ̃ọ́kụ́ rú rĩ ámá kuyé, ꞌbo kộpi ní ãngũ cínyáfã rú ni ndrezú yị̃ị́ gãrã gá ꞌdãá, kộpi ní ụ̃sụ̃zú, ĩ lẽkí kũlúmgba rĩ jịị́ mụzú ãngũ cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãá. 40 Kúru kộpi ní bãákú ĩ ní ụ̃mgbụ̃ rĩ pi úmbézú rĩ pi úlị́zú, ụ̃mgbụ̃ rĩ pi ní uꞌdezú yị̃ị́ ã ndụ́gé ꞌdãá, kộpi ní kpá ngá kũlúmgba rĩ újị́zú rĩ ọyụzú. Kộpi ní bõngó kũlúmgba rĩ ẹndrẹtị gé ũlí ní rií vịị́ anigé kũlúmgba rĩ vịị́pi mụzú rĩ sezú ụrụ, ũlí ní kũlúmgba rĩ vịzú mụzú yị̃ị́ tị gé ꞌdãá. 41 ꞌBo kũlúmgba rĩ mụ ꞌi ẹ̃sị̃ị́ ãngũ cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãá, áwí ateé ãngũ nyọ̃ọ́kụ́ rú rĩ gé. Kũlúmgba rĩ vé ụ̃mvụ tĩ ateé mgbé, ícó mụụ́ bã ku. Ũlí ũkpõ be ni ní íngázú, ĩri ní yị̃ị́ rĩ vịzú úvázú ngũyá ngũyá, úlí rĩ vé ũkpõ ũŋõ kũlúmgba rĩ vé só kpélékpélé.

42 Ãngáráwá rĩ pi lẽkí ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí rĩ pi úꞌdị́ ꞌdĩísĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ã gbãkí rí yị̃ị́ rĩ ápá mụzú ku. 43 ꞌBo ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ lẽ ã ꞌdịkí Páũlũ ri ku, ãꞌyĩ tã ãngáráwá rĩ pi ní lẽé ꞌoó ꞌdĩri kuyé. Ĩri ní átázú kĩnĩ, ꞌbá nị̃ꞌbá yị̃ị́ gbãꞌbée ĩndĩ rĩ pi ã úwákí kũlúmgba rĩ agásĩ drị̃drị̃, kộpi ã mụkí ãngũ nyọ̃ọ́kụ́ rú rĩ gé. 44 Ĩri ní ꞌyozú ụrụkọꞌbée ní kĩnĩ, kộpi ã útụ́kí úrí kũlúmgba rĩ vé ị́rị́kọ́ ũŋõópi gí ꞌdĩri drị̃gé. Kúru ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré cakí ãngũ nyọ̃ọ́kụ́ rú rĩ gé ꞌdãlé múké.

28

Páũlũ ca Mãlátã gá

1 ꞌBá cakí yị̃ị́ tị gé ꞌdãlé múké, ꞌbá mụkí nị̃ị́ ámá ãkũdẽ ꞌbá cakí ãngũ ꞌi lịị́pi kú ngụ yị̃ị́ agá ĩ ní zịị́ Mãlátã rĩ gé gí. 2 ꞌBá adriꞌbá ãngũ ꞌi lịị́pi kú ngụ rĩ agá ꞌdãlé rĩ pi ẹ́ꞌyị́kí ꞌbâ ẹ́sị́ be múké. Kộpi ũdẽkí ãcí, ẹ́ꞌyị́kí ꞌbâ úrí ãcí rĩ tị gé, ãꞌdiãtãsĩyã sâ ꞌdãri gé, yị̃ị́gọ́ ri ꞌdị nĩ, ãngũ rĩ igbegbe.

3 Páũlũ ní íjá uꞌdụzú, ĩri ní ũꞌbãzú ãcí mị gé ꞌdãá, ãcí rĩ vé kongárá sĩ, ị̃nị̃ ní íkpúzú Páũlũ ẽ drị́ cizú. 4 ꞌBá rĩ pi kâ ndreé ị̃nị̃ rĩ ci Páũlũ ẽ drị́, ọ́njụ́ kuú drị́ ni gé tị́tị́, kộpi ní átázú ĩ ãsámvú gé sĩ kínĩ, “Ágó ꞌdĩri ꞌbá ãngũ úꞌdị́pi ni, ꞌde yị̃ị́ agá ꞌdãá rá, ꞌbo drã kuyé, ꞌbávé múngú rĩ pi vé ãzi ãlu, lị tã drị̃ ni gé gí, lẽ ã ꞌdịkí ĩri drãá ꞌdĩísĩ rá.”

5 ꞌBo Páũlũ ní ị̃nị̃ rĩ yazú ꞌí drị́gé sĩ ꞌdezú ãcí mị gé ꞌdãá, ị̃nị̃ rĩ ꞌo ĩri ũnjí kuyé. 6 ꞌBá rĩ pi ụ̃sụ̃kí déna Páũlũ ẽ drị́ ri pị̃ rá, dõku ĩri koro nga íꞌdé, ĩri drã rá, kộpi tẽkí ndreé sâ be ãco, kộpi kâ ndreé ị̃nị̃ rĩ ꞌo ĩri ũnjí kuyé, kộpi gõkí ụ̃sụ̃ụ́ kínĩ, ágó ꞌdĩri múngú.

7 Gávãnã ãngũ ꞌi lịị́pi kú ngụ yị̃ị́ agá ꞌdãri vé rụ́ Pũbẽlíyõ ꞌi, ĩri nyọ̃ọ́kụ́ be ãngũ ꞌdãri gé. Ẹ́ꞌyị́ ꞌbâ ívé ãngá, adri ꞌbá be múké cazú ụ́ꞌdụ́ na. 8 Sâ ꞌdãri gé, Pũbẽlíyõ ẹ́tẹ́pị ri drã rú, rụ́ꞌbá ni koko, ĩri ri sũsũ. Páũlũ ní fizú mụzú ĩri ndrezú, ĩri ní Múngú ri zịzú, ĩri ní ꞌî drị́ ꞌbãzú drị̃ ni gé, drã rĩ ní kúru dẹzú rụ́ꞌbá ni gé sĩ rá. 9 Tã ꞌi ngaápi ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, ꞌbá céré drã be adriꞌbá ãngũ ꞌi lịị́pi kú ngụ yị̃ị́ agá ꞌdãlé rĩ pi ímụ́kí Páũlũ vúgá, drã rĩ dẹ kộpi rụ́ꞌbá gá sĩ rá. 10 Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá rĩ pi céré ị̃njị̃kí ꞌbâ ị̃njị̃njị̃, lókí ꞌbá ní lẽzú mụzú rĩ kã ícó, ꞌbá rĩ pi sẽkí ꞌbá ní ngá ꞌbá ní lẽé rĩ pi ãrẽvú céré rá.

Páũlũ ca Rómã gá

11 Mbãá na ã vụ́drị̃ gé, sâ kílóngóro vé rĩ kã dẹẹ́, ꞌbá ní tụzú kũlúmgba pá tuúpi kú Mãlátã gá rĩ agá, ꞌbá ní ꞌdezú mụzú. Kũlúmgba rĩ íbí ímụ́ Ãlẽkĩzãndãríyã gálésĩ, údékí ngá múngú rú ị̃rị̃ kú ẹndrẹtị ni gé, ãlu rĩ ã rụ́ Kãsĩtórẽ, ãzi rĩ Pólẽkĩsĩ. 12 ꞌBá mụkí pá tuú kụ̃rụ́ Sĩrãkúsã vé rĩ gé, ꞌbá adrikí caá ꞌdãgá ụ́ꞌdụ́ na. 13 ꞌDãgá ꞌbá ní tụzú kũlúmgba agá, ꞌbá ní ꞌdezú mụzú, ꞌbá ní mụzú cazú Rẽgĩyúmũ gé. Kã mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ũlí ní íꞌdózú vịzú ímụ́zú ándrélésĩla, kã kpá mụụ́ adrií drụ̃ ꞌdíni, ꞌbá ní cazú Pũtẽyólĩ gé. 14 ꞌDãgá ꞌbá ị́sụ́kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ni pi, kộpi ẹ́ꞌyị́kí ꞌbâ ĩvé ãngá, kínĩ ꞌbâ adrikí ĩ be caá Sẹ̃bị́tị̃ ãlu. Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbá ní kúru mụzú Rómã gá.

15 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Rómã gá ꞌdãlé rĩ pi kâ yịị́ kínĩ ꞌbâ ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, kộpi ímụ́kí ꞌbâ drị̃ ũtẽé jọ̃kọ́nị̃ Ãpíyõ vé rĩ gé, ụrụkọꞌbée ũtẽkí ꞌbâ vũrã ãzi gé, vũrã ꞌdãri gé, jó na anigé ụ̃mụ́ vé ni. Páũlũ kã ãgõ riꞌbá ĩ ũtẽꞌbá rĩ pi ndreé, sẽ Páũlũ ẽ ẹ́sị́ mba ãní rá, sẽ Múngú ní õwõꞌdĩfô. 16 ꞌBá kã mụụ́ caá Rómã gá ꞌdãlé, ãꞌyĩkí Páũlũ ri laá ívé jó agá ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ, ꞌbãkí ãngáráwá ĩri ũtẽé.

Páũlũ sẽ tị Múngú vé rĩ Rómã gá

17 Kã mụụ́ caá ụ́ꞌdụ́ na ã vụ́drị̃ gé, Páũlũ ní drị̃koma Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ zịzú ímụ́zú vũrã ãlu gé. Kộpi kâ ĩ úmú, Páũlũ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “Má ẹ́drị́pị́ị, mâ ꞌo dõ tã ãzi ũnjí mávé ꞌbá rĩ pi ní kuyé drãáãsĩyã, dõku mâ ꞌyo dõ ꞌbávé mẽrẽ ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị vé rĩ ã tã ũnjí kuyé drãáãsĩyã, rụkí ma Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, sẽkí ma ãngáráwá Rómã vé rĩ pi drị́gé. 18 Kộpi uzịkí ma, kộpi lẽkí kõdô ma ọyụụ́ rá, ãꞌdiãtãsĩyã á ꞌo tã ãzi ũnjí ĩ ní ícózú ma ꞌdịzú drãzú ni kuyé. 19 ꞌBo Yãhụ́dị̃ rĩ pi kâ gãá sĩ, má ní ꞌyozú, á lẽ ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ã lị mávé tã nĩ. ꞌBo á lẽ tã ũnjí ꞌyoó ꞌbá mávé rĩ pi ní ku. 20 Tã ꞌdĩri sẽ má ní ĩmi zịzú ímụ́zú, átázú ĩmi be ãní. ꞌYĩkí ma Mãsíyã Ĩsẽrélẽ rĩ pi ní ẹ́sị́ ꞌbãá drị̃ ni gé rĩ vé tã sĩ.”

21 Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní újázú kínĩ, “ꞌBá ị́sụ́kí kọ̃kọ̃bị́ íngázú Yụ̃dáyã gálésĩ kuyé mî tã sĩ, dõku ꞌbá ímụ́ꞌbá ꞌdãásĩ nõgó rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbá ãzi ũlũ ꞌyozú kínĩ mí ꞌo tã ũnjí rá ꞌdíni ãluŋáni kuyé. 22 ꞌBo ꞌbá lẽkí yịị́ mí tị gé, mi dõ ꞌyo ngóni, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré ri átá ũnjí ngúlúmũ Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi vé tã sĩ.”

23 Kộpi gõkí ụ́ꞌdụ́ ãzi ĩpẽé ímụ́zú Páũlũ ri ndrezú. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, ꞌbá rĩ pi úmúkí ĩ kárákará vũrã ĩri ní adrizú rĩ gé. Páũlũ ri kộpi ní mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã ũlũú íꞌdózú ụ̃ꞌbụ́tị cĩmgbá cazú ũndréŋá gá, ri Yẹ́sụ̃ vé tã ĩ ní sĩí tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ agá rĩ ímbá, ãzini nẹ́bị̃ rĩ pi ní sĩí rĩ ímbá, kộpi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí rí Yẹ́sụ̃ ri ãní. 24 ꞌBá rĩ pi ã ụrụkọ ẹ̃ꞌyị̃kí tã ĩri ní ꞌyoó ꞌdĩri rá, ꞌbo ụrụkọꞌbée ẹ̃ꞌyị̃kí kuyé. 25 Kộpi ní rizú ãgátá gãzú ĩ ãsámvú gé sĩ. Kộpi ní íꞌdózú ayizú mụzú, Páũlũ ní tã ụ̃dụ̃ átázú kộpi ní kĩnĩ, “Tã Índrí Uletere rĩ ní átá ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị ní rĩ tã áda, átá tã ꞌdĩri nẹ́bị̃ Ĩsáyã tị gé, kĩnĩ,

26 “ ‘ꞌÍ mụ ꞌbá ꞌdĩꞌbée vúgá ꞌdãá, ꞌí ꞌyo kộpi ní,

“Ĩmi mávé ụ́ꞌdụ́kọ́ yị rá, ꞌbo ĩmi ícókí ífífí ni nị̃ị́ ámá ku,

ĩmi tã má ní ꞌoó rĩ ndre rá, ꞌbo ĩmi ícókí tã ni nị̃ị́ ámá ku.”

27 Ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ꞌdĩꞌbée ẽ ẹ́sị́ tete,

kộpi ẽ bị́ yị tã ku,

kộpi bĩkí ĩ mị cí,

kộpi ã bĩkí té dõ ĩ mị cí ku,

kộpi ẽ mị ri té ãngũ ndre rá,

kộpi ẽ bị́ ri té tã yị rá,

kộpi ẽ ẹ́sị́ ri té tã nị̃ ámá rá,

kộpi ã újákí dõ ẹ́sị́ rá, ma té kộpi ídrí rá.’*

28 “Kúru á lẽ ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, Múngú lẽ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ẽ ị́sụ́kí pangárá. Kộpi tã rĩ ãꞌyĩ rá.” 29 Kã mụụ́ átá ꞌdĩri tị́nị, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ngazú mụzú, kộpi rikí ãgátá gãá ĩ ãsámvú gé sĩ.*

30 Páũlũ áwí adrií ꞌdãlé ílí ị̃rị̃, ri adrií ívé jó ĩri ní rií ũfẽé mũfẽngã sĩ rĩ agá, ẹ́ꞌyị́ ꞌbá céré riꞌbá ímụ́ꞌbá ꞌi ndreꞌbá rĩ pi rá. 31 Páũlũ ri tị sẽé ụ̃rị̃ ãkó, ri mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã ũlũú, ãzini ri ꞌbá rĩ pi ímbá Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé tã sĩ. ꞌBá ãzi uga ĩri ãluŋáni kuyé.

* 1:2 1:2 ꞌBá áyúãyũ rĩ pi: ꞌBá áyúãyũ rĩ pi, Yẹ́sụ̃ sẽ kộpi ní ũkpõ, ri kộpi pẽé mụụ́ ꞌbá rĩ pi ímbá, índrí ũnjí rĩ pi údró, ãzini tã ãyãzú ãyãyã ni pi ꞌoó.

† 1:2 1:2 Índrí Uletere rĩ: Índrí Uletere rĩ Índrí Múngú vé ni. Búkũ Múngú vé rĩ kĩnĩ, Ẹ́tẹ́pị ri Múngú ꞌi, ĩrivé mvá Yẹ́sụ̃ ri Múngú ꞌi, ãzini Índrí Uletere rĩ Múngú ꞌi. Ẹ́tẹ́pị ri, Mvọ́pị ri, ãzini Índrí Uletere rĩ, kộpi Múngú ãlu. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:1-18; Yũwánĩ 8:41-42; Ẹ̃zị́ 5:3-4.

‡ 1:5 1:5 Bãtízĩmũ: Ĩ ri ꞌbá rĩ pi ní bãtízĩmũ sẽ lũzú kínĩ, kộpi újákí ẹ́sị́ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ gí, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri gí.

§ 1:12 1:12 Máyĩlĩ: ꞌBá ri ícó ẹ̃cị̃ tu ca máyĩlĩ na sâ ãlu agá.

* 1:16 1:16 Dãwụ́dị̃: Múngú ĩpẽ Dãwụ́dị̃ ri adrií ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé ni, ẹzị kĩnĩ, ꞌbãgú úꞌdí ri ímụ́ ĩfũ ĩrivé úyú agá, ĩri mãlũngã rĩ rụ mụzú ꞌdániꞌdáni, ꞌbãgú rĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌi. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 132:11-12; Ẹ̃zị́ 2:30. Tịkí Dãwụ́dị̃ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu (1,000) gí, ílí ꞌdãri gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16-30; 2 Sãmũélẽ 1-24; 1 ꞌBãgú 1-2.

* 1:20 1:20 Sãwụ́mã 69:25

* 1:20 1:20 Sãwụ́mã 109:8

* 2:1 2:1 Ụ́ꞌdụ́ Pẽnĩtĩkósĩtã vé rĩ: Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ kã mụụ́ caá ụ́ꞌdụ́ pụ̃kụ́ tọ̃wụ́, vụ́drị̃ ni gé, Ụ́ꞌdụ́ Pẽnĩtĩkósĩtã vé rĩ ní ícázú. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ãnyãngã ĩ ní ĩkũnãá ĩvé ọ́mvụ́ agá rĩ pi íjị́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá sẽ Múngú ní, ãzini kộpi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní tãị́mbị́ sẽzú Mósẽ ní Írã Sĩnáyĩ vé rĩ drị̃gé ꞌdãri vé tã ígá. Kũrĩsĩtĩyánĩ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ ĩ ní Índrí Uletere rĩ ĩpẽzú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ásúzú Ụ́ꞌdụ́ Pẽnĩtĩkósĩtã vé rĩ gé ꞌdãri vé tã ígá. ꞌÍ lã Kãlãfe 28:26-31.

† 2:16 2:16 Nẹ́bị̃: Múngú ri ívé tã átá nẹ́bị̃ rĩ pi ní, kộpi kúru ĩrivé ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní.

* 2:21 2:21 Yõélẽ 2:28-32

* 2:28 2:28 Sãwụ́mã 16:8-11

* 2:31 2:31 Sãwụ́mã 16:10

‡ 2:34 2:34 Úpí ꞌyo mávé Úpí ní: Tã ꞌdĩri vé ífífí, Úpí Múngú zị Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri Úpí.

§ 2:34 2:34 Drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé: ꞌBá úrípi drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé rĩ, ĩri ũkpõ be, ĩ ĩri ị̃njị̃njị̃.

* 2:35 2:35 Sãwụ́mã 110:1

* 2:36 2:36 Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ: Rụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌdĩri vé ífífí, Múngú ri ꞌbâ paápi rĩ. Kúrísítõ ri ꞌbá ĩ ní ũdu dãá drị̃ ni gé, lũzú kínĩ Múngú ĩpẽ ĩri adrií ꞌbãgú rú. Ẽbérẽ tị sĩ Kúrísítõ ri ĩ zị Mãsíyã. ꞌÍ lã Yũwánĩ 1:41.

† 2:42 2:42 Kộpi rikí pánga rĩ ũndĩí: Tã ꞌdĩri vé ífífí, kộpi rikí ínyá nyaá trụ́, ãzini kộpi rikí vị́nyọ̃ mvụụ́ trụ́.

‡ 2:46 2:46 Jó Múngú vé rĩ: Jó Múngú vé rĩ ꞌyéŋá ãlukúta Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá. Atala rĩ pi ꞌyéŋá ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó rĩ agá ꞌdãá nĩ, sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Múngú ri dị̃ Vũrã Uleteretere rĩ gé, Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá.

* 3:13 3:13 Ãbũrámã: Múngú zị Ãbũrámã ri kĩnĩ, ã ku ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ã ku ívé ãngũ, ã ꞌde mụụ́ ãngũ ãzi úꞌdí ni gé. Ãbũrámã ri ẹ́ꞌbị́pị Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, tịkí ĩri ílí élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ (1,800) gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 12-25.

† 3:13 3:13 Ĩsákã: Ĩsákã ri mvá Múngú ní ẹzịị́ Ãbũrámã ní rĩ. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17-35.

‡ 3:13 3:13 Yõkóbũ: Yõkóbũ ri Ãbũrámã mvọ́pị Ĩsákã vé mvá, ĩri anji be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, Múngú újá rụ́ ni zịị́ Ĩsẽrélẽ, úyú ĩrivé rĩ zịkí anji Ĩsẽrélẽ vé ni. Sâ Yẹ́sụ̃ vé rĩ gé, zịkí kộpi Yãhụ́dị̃. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 25-50.

§ 3:22 3:22 Mósẽ: Yõsépã kã drãá gí, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ꞌbã anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẹ̃zị́ ngaá tụ́gẹ̃rị̃ rú caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (400). Kúru Múngú ní Mósẽ ri ĩpẽzú ímụ́zú anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ. Múngú sẽ tãị́mbị́ rĩ Mósẽ ní, ã lũ anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, sẽzú ĩ ní tãị́mbị́ rĩ zịzú tãị́mbị́ Mósẽ vé ni ãní. Tịkí Mósẽ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (1,400), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 2-24.

* 3:23 3:23 Dẽtõrõnómẽ 18:15-19

* 3:25 3:25 Íꞌdóngárá 22:18; 26:4

* 4:1 4:1 Átálágú: ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé, ꞌyéŋá átálágú ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá nĩ. Atala rĩ pi ri ĩfũ úyú Lẹ́vị̃ vé rĩ agá.

† 4:1 4:1 Sãdókẽ: Sãdókẽ rĩ pi ngúlúmũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rụꞌbá tị́tị́ rĩ pi, ꞌbo kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí índrí rĩ pi vé tã kuyé, ẹ̃ꞌyị̃kí mãlãyíkã rĩ pi vé tã kuyé, ãzini kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí kpá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá ꞌdíni kuyé. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 23:8.

‡ 4:4 4:4 Ãgõ: Lãkí ũkú rĩ pi anjiŋá rĩ pi be kuyé.

§ 4:6 4:6 Átálágú ãmbúgú rĩ: Átálágú ãmbúgú rĩ ndẽ atala rĩ pi céré, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ꞌyéŋá fi Jó Múngú vé rĩ agá Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá nĩ, ĩri fi vú ãlu ílí ãlu agá. Ĩri ãrí rọ̃bọ̃ŋọ̃ vé rĩ jị ũnjĩkãnyã ũjĩzú. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16; Ẽbérẽ 9.

* 4:7 4:7 Ẹ̃zị́ 3:5-8

* 4:11 4:11 Sãwụ́mã 118:22

* 4:15 4:15 ꞌBá tã lịꞌbá rĩ pi: Átálágú ãmbúgú rĩ, atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi, drị̃koma rĩ pi, kộpi ri ĩ úmú tã Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ lị.

* 4:26 4:26 Sãwụ́mã 2:1-2

† 4:27 4:27 ꞌBãgú Ẽródẽ: Ẽródẽ ꞌdĩri Ẽródẽ Ãnĩtípã ꞌi, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá. ꞌÍ lã Mãtáyo 14:1; Mãrákõ 6:14; Lúkã 3:1. Sâ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri tịzú rĩ gé, Ẽródẽ Ãmbúgú ꞌdĩri rụ ãngũ rĩ nĩ. ꞌÍ lã Mãtáyo 2:1-8; Lúkã 1:5. Vụ́drị̃ ni gé, ꞌbãgú ãzi anigé rụ́ ni Ẽródẽ Ãgị̃rị́pã, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá vé mvá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 12:1-13:1.

‡ 4:36 4:36 Lẹ́vị̃gú: Atala Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé rĩ ãrẽvú céré, íbíkí ĩfũú úyú Lẹ́vị̃ vé rĩ agá.

* 5:3 5:3 Sãtánã: Sãtánã ri ãdróko, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, gã tã Múngú vé rĩ ꞌdụgá ngagá sĩ, Múngú ídró ĩri ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

† 5:12 5:12 Jóꞌbílé Sõlõmónã vé rĩ: Jóꞌbílé Sõlõmónã vé rĩ, ĩri Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá.

‡ 5:19 5:19 Mãlãyíkã: Mãlãyíkã rĩ pi índrí, kộpi ri adri Múngú be ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé, kộpi rụ́ꞌbá ãkó. Múngú ri sâ ãzi sĩ kộpi ĩpẽ ímụ́ vũ drị̃gé nõó ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ívé rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní.

§ 5:32 5:32 ꞌBá ndrekí tã ꞌdĩꞌbée ꞌbâ mịfị́ sĩ: Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ndrekí Yẹ́sụ̃ vé drãngárá, ãzini ĩrivé íngángárá gõó ídri rú drãngárá gálésĩ rĩ, ãzini ĩrivé ngangárá mụzú ꞌbụ̃ gé rĩ rá.

* 5:34 5:34 Fãrụ́sị̃: Fãrụ́sị̃ rĩ pi ngúlúmũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rụꞌbá tị́tị́ rĩ pi. Kộpi ꞌdụkí índrí rĩ pi vé tã, ãzini mãlãyíkã rĩ pi vé tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 23:8.

* 6:9 6:9 Jó Múngú ri Zịzú rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Jó Múngú ri Zịzú rĩ pi kárákará kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ ãndíãndí, kộpi ri ĩ úmú Búkũ Múngú vé rĩ lã, ãzini kộpi ri Múngú ri ị̃njị̃ Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ gé.

* 7:3 7:3 Íꞌdóngárá 12:1

* 7:7 7:7 Íꞌdóngárá 15:13-14

* 7:8 7:8 Ágélé ni ẽ tị lịzú: Múngú lũ Ãbũrámã ní kĩnĩ, anji ãgõ Ãbũrámã vé rĩ pi adrikí dõ caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ gí, lẽ ã úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị rá, lũzú kínĩ, kộpi anji Múngú vé ni. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17:9-14.

† 7:9 7:9 Yõsépã: Yõsépã ri Yõkóbũ vé mvá ĩri ní lẽélẽ rĩ, ẹ́drị́pị́ị sẽkí ĩri jeé tụ́gẹ̃rị̃ rú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ gé. Múngú sẽ ĩri ícá ãmbúgú, ko ívé ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã mụụ́ adrií ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá nĩ. Sâ ꞌdãri gé, ẹ̃bị́rị́ ꞌde caá ílí ẹ́zị̂rị̃. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 30-50.

* 7:16 7:16 Íꞌdóngárá 33:19

* 7:28 7:28 Wụ̃ngárá 2:14

* 7:31 7:31 Wụ̃ngárá 3:1-10

* 7:32 7:32 Wụ̃ngárá 3:6

‡ 7:33 7:33 ꞌÍ nje mívé ngá pá gá: Tã ꞌdĩri vé ífífí lũ ị̃njị̃ngárá.

* 7:34 7:34 Wụ̃ngárá 3:5-10

* 7:35 7:35 Wụ̃ngárá 2:14

* 7:37 7:37 Dẽtõrõnómẽ 18:15

* 7:40 7:40 Wụ̃ngárá 32:1-8

§ 7:43 7:43 Bãbẽlónã: Lókí Núwã vé rĩ ã vụ́drị̃ gé, ꞌbá rĩ pi sịkí lágáráka Bãbélã gá, vụ́drị̃ ni gé, ꞌbá rĩ pi gõkí vũrã rĩ zịị́ Bãbẽlónã. Ílí kárákará ã vụ́drị̃ gé, ꞌbãgú Nẽbãkãnézã jị ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ã ụrụkọ mụụ́ ãngũ Bãbẽlónã vé rĩ gé, iza Yẹ̃rụ́sãlémã ri ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ tọ̃wụ́ pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ (570) gé, ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 11; 2 ꞌBãgú 24-25; Dãnyélẽ 1:1-7.

* 7:43 7:43 Ãmósã 5:25

* 7:44 7:44 Gãkũ ĩ ní tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ꞌbãzú ꞌa ni gé rĩ: Múngú ẹzị Mósẽ ní kĩnĩ, Mósẽ ã sị Gãkũ ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá, ã ꞌbãkí rí tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ꞌa ni gé ꞌdãá, ꞌbá rĩ pi ã rikí uꞌdụụ́ mụzú vũrã rĩ pi gé sĩ. Sõlõmónã sị Jó Múngú vé rĩ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ícókí uꞌdụụ́ ku. Atala rĩ pi ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Múngú ní vũrã ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée agásĩ. ꞌÍ lã Ẽbérẽ 8:5.

† 7:45 7:45 Yósũwã: Mósẽ kã drãá gí, Múngú ĩpẽ Yósũwã ri ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ koó mụzú ãngũ Kãnánã vé rĩ gé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 17-24; Yósũwã 1-24.

* 7:50 7:50 Ĩsáyã 66:2

‡ 7:52 7:52 ꞌBá tã be pịrị rĩ: ꞌBá tã be pịrị rĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi.

§ 7:53 7:53 Mãlãyíkã rĩ pi: Mãlãyíkã rĩ pi índrí, kộpi ri adri Múngú be ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé, kộpi rụ́ꞌbá ãkó. Múngú ri sâ ãzi sĩ kộpi ĩpẽ ímụ́ vũ drị̃gé nõó ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ívé rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní.

* 7:56 7:56 ꞌBá Mvá: Yẹ́sụ̃ zị ꞌi ꞌBá Mvá lũzú kínĩ, ꞌi Kúrísítõ ꞌi, ꞌi mãlũngã rĩ rụ mụzú nyonyo. ꞌÍ lã Dãnyélẽ 7:13-14.

† 7:57 7:57 ꞌBá tã lịꞌbá ꞌdĩꞌbée: ꞌBá tã lịꞌbá ꞌdĩꞌbée ọ̃zụ̃kí ĩ bị́ cí, kộpi ụ̃sụ̃kí kínĩ Sẽtẽfánõ ꞌda Múngú ri.

‡ 7:58 7:58 Sáũlã: Sáũlã gõ ícá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩípi ni, gõkí rụ́ ni zịị́ Páũlũ ꞌi. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 13:9.

* 8:5 8:5 Pĩlípũ: Pĩlípũ ꞌdĩri adri Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ ni kuyé. Ĩri ꞌbá ẹ́zị̂rị̃ ĩ ní ũpẽé ngá awaá ọ̃wụ́zị́ rĩ pi ní rĩ vé ãzi. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 6:1-6.

† 8:27 8:27 ꞌBáŋá: ꞌBáŋá vé ífífí, ꞌbá ĩ ní ĩrivé rụ́ꞌbá ágó vé rĩ ã fí unjeé gí ni. Kộpi ri ẹ̃zị́ nga ꞌbãgú rĩ vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé, ũkú ꞌbãgú rĩ vé rĩ pi ãsámvú gé.

* 8:33 8:33 Ĩsáyã 53:7-8

‡ 8:37 8:37 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 37 agá ꞌdĩri, búkũ Ẹ̃zị́ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Ẹ̃zị́ vé vúlé rĩ agá rá.

* 9:1 9:1 Ẹ̃zị́ 7:58-8:1

* 9:15 9:15 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi: ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi Yãhụ́dị̃ rĩ pi.

* 9:27 9:27 Ẹ̃zị́ 4:36-37

* 10:1 10:1 Ũgalaku ãngáráwá rĩ pi vé rĩ: Ĩri ãngáráwá mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu rĩ pi ẽ drị̃ koópi ni.

† 10:2 10:2 Ágó rĩ ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be: Kõrõnõlíyõ pi ꞌbá ívé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be, kộpi adrikí Yãhụ́dị̃ ku. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 11:1-3.

‡ 10:14 10:14 Ãnyãngã ãzãvũ rú rĩ: Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ãꞌyĩ ꞌyozú kínĩ, ã nyakí ãnyãpá ụrụkọ ĩ ní ꞌyoó kínĩ, kộpi ãzãvũ rú ꞌdĩꞌbée ku. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 11:1-32.

§ 10:38 10:38 Ãdróko: Ãdróko vé rụ́ Sãtánã ꞌi, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, gã tã Múngú vé ri ꞌdụgá ngagá sĩ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé. Múngú ídró ãdróko ri índrí ũnjí rĩ pi be ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ nĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

* 11:26 11:26 Kũrĩsĩtĩyánĩ: ꞌBá ꞌdĩꞌbée ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri Kúrísítõ, pa ĩ nĩ. Zịkí kộpi Kũrĩsĩtĩyánĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ri Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã pámvú ũbĩ.

* 12:1 12:1 ꞌBãgú Ẽródẽ: ꞌBãgú ĩ ní zịị́ Ẽródẽ Ãgị̃rị́pã rĩ, ĩri Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ vé mvá vé mvá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 12:1-13:1. Sâ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri tịzú rĩ gé, Ẽródẽ Ãmbúgú ꞌdĩri rụ ãngũ rĩ nĩ. ꞌÍ lã Mãtáyo 2:1-8; Lúkã 1:5. Ẽródẽ Ãmbúgú rĩ kã drãá, ĩrivé mvá Ẽródẽ Ãnĩtípã gõ mãlũngã rĩ rụụ́ nĩ sâ Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú Yẹ́sụ̃ ní rĩ gé. ꞌÍ lã Mãtáyo 14:1; Mãrákõ 6:14; Lúkã 3:1; Ẹ̃zị́ 4:27.

† 12:3 12:3 Ụ̃mụ̃ ĩ ní Pánga ni ꞌBãá Údrá ku rĩ nyazú rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ̃mụ̃ ꞌdĩri nya ca ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, kộpi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ĩ pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi drị́gé sĩ rĩ vé tã ígá ãní. Ụ̃mụ̃ ꞌdĩri ĩ íꞌdó nya Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ gé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-20; Mãtáyo 26:2; Mãrákõ 14:1; Lúkã 2:41; Yũwánĩ 2:13; Ẹ̃zị́ 12:4; 1 Kõrínítõ 5:7; Ẽbérẽ 11:28.

‡ 12:4 12:4 Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ọ́tụ́ ẹlịzú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé jó rĩ pi tị gé sĩ Ẽjẽpétõ gá ꞌdãá rĩ vé tã ígá. Ọ́tụ́ kộpi ẹ́ꞌbị́pị́ị ũbẽkí kãbĩlõ ã ãrí ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ, sẽ Múngú úꞌdị́ kộpi kuyé. Múngú úꞌdị́ ꞌbá Ẽjẽpétõ vé kãbĩlõ ãrí ũbẽꞌbá ĩvé kẹ̃ẹ́tị ẽ ẹ̃rị̃fe gá sĩ kuyé rĩ pi vé anji ãgõ kãyú rĩ pi ũdrãá ꞌbá ãlu ãlu vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé sĩ rá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-28.

§ 12:17 12:17 Yõkóbũ: Yõkóbũ cápĩtã ꞌdĩri agá rĩ ĩri Yẹ́sụ̃ vé ẹ́drị́pị, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ pi vé drị̃koma. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 15:12-21; 21:18-19; Gãlãtị́yã 1:19. Lókí ꞌdĩri gé, ị́sụ́ ãkũdẽ ꞌdịkí Yõkóbũ Yẹ́sụ̃ vé áyúãyũ rĩ drãá gí. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 12:2.

* 13:2 13:2 Aꞌbi: Sâ ãzi sĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ĩ aꞌbi, nyakí ínyá ku, kộpi ri ẹ́sị́ ꞌbã rizú Múngú ri zịzú.

† 13:5 13:5 Yũwánĩ Mãrákõ: Yũwánĩ Mãrákõ sĩ búkũ Mãrákõ vé rĩ nĩ. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 12:12.

‡ 13:14 13:14 Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ: Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rizú uvuzú rĩ, ãzini kộpi ní rizú Múngú ri zịzú rĩ. Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri vé tã ígá kínĩ, Múngú gbi ꞌbụ̃ pi vũ be nĩ, ãzini Múngú pa ĩ adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ nĩ. Ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃, ꞌbo Kẹ̃lị̃kọ́ rĩ pi ri zị ụ́ꞌdụ́ ázíyá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 20:8-11; Dẽtõrõnómẽ 5:12-16.

* 13:33 13:33 Sãwụ́mã 2:7

* 13:34 13:34 Ĩsáyã 55:3

* 13:35 13:35 Sãwụ́mã 16:10

* 13:41 13:41 Ãbãkụ́kã 1:5

* 13:47 13:47 Ĩsáyã 49:6

* 14:12 14:12 Zéwũ pi Hẽrémẽ be: Gị̃rị́kị̃ rĩ pi ri múngú kárákará ni pi ẹ̃ꞌyị̃. Zéwũ ri ꞌbãgú múngú rĩ pi vé ni, Hẽrémẽ rĩ ꞌbãgú rĩ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ.

* 15:17 15:17 Ãmósã 9:11-12

* 15:22 15:22 Yụ́dã ĩ ní zịị́ Bãrĩsábã rĩ: Yụ́dã Bãrĩsábã ri ícó adri Yõsépã Bãrĩsábã vé ẹ́drị́pị.

† 15:34 15:34 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 34 agá ꞌdĩri, búkũ Ẹ̃zị́ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Ẹ̃zị́ vé vúlé rĩ agá rá.

* 16:3 16:3 Ágélé ẽ tị lịngárá: Páũlũ lị Tĩmõtéyõ ã ágélé ẽ tị, ãꞌdiãtãsĩyã Tĩmõtéyõ vé ẹ́ndrẹ́pị Yãhụ́dị̃, ꞌbo ĩrivé ẹ́tẹ́pị Gị̃rị́kị̃. Gị̃rị́kị̃ rĩ pi lịkí ĩvé anji ãgõ rĩ pi vé ágélé ẽ tị ku. ꞌBá rĩ vé ẹ́ndrẹ́pị dõ Yãhụ́dị̃, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ĩri ãꞌyĩ adri Yãhụ́dị̃ rú. Sẽzú Páũlũ ní Tĩmõtéyõ ã ágélé ẽ tị lịzú ãní, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ã ãꞌyĩkí rí ĩri adrií ꞌbá ĩ vé ni.

† 16:4 16:4 Kọ̃kọ̃bị́: ꞌÍ lã kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri búkũ Ẹ̃zị́ vé rĩ agá, Ẹ̃zị́ 15:23-29.

‡ 16:16 16:16 Tãfífí ꞌbâ ꞌdĩri, Lúkã pi Páũlũ pi be trụ́.

§ 16:37 16:37 ꞌBá Rómã vé rĩ pi: Lókí Yẹ́sụ̃ vé rĩ gé, ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ rụ ꞌbá rĩ pi ãngũ ãndíãndí gé sĩ. ꞌBá ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, ꞌbá Rómã vé rĩ pi mãdã, ꞌbãgú ãmbúgú rĩ kộpi ũtẽ múké, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ꞌbá ívé ni.

* 16:37 16:37 Tãị́mbị́ Rómã vé rĩ ãꞌyĩ ku ĩ ní ꞌbá Rómã vé rĩ gbãzú ị́sụ́zú lịkí drĩ ĩrivé tã kuyé.

* 17:7 17:7 ꞌBãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ: Ĩri ꞌbãgú ãmbúgú ꞌbãgú ãngũ ãndíãndí rĩ pi agá rĩ pi drị̃gé, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ drị̃gé, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ drị̃gé, ãzini ãngũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ drị̃gé. ꞌBá Rómã vé rĩ pi ĩvé ꞌbãgú ãmbúgú rĩ zị ĩvé tị sĩ Kãyísárã.

* 18:7 18:7 Tị́tọ̃: Tị́tọ̃ adri Yãhụ́dị̃ ku.

† 18:12 18:12 Ãkáyã: Kụ̃rụ́ Kõrínítõ vé rĩ ãngũ Ãkáyã vé rĩ agá.

‡ 18:22 18:22 Kụ̃rụ́ Ãnĩtĩyókã: Kụ̃rụ́ Ãnĩtĩyókã ꞌdĩri ãngũ Sírĩyã vé rĩ agá.

* 19:13 19:13 Índrí ũnjí rĩ pi: Índrí ũnjí rĩ pi ándúrú mãlãyíkã Múngú vé ni ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, kộpi ŋõkí tãị́mbị́ Múngú vé rĩ, Sãtánã ri kộpivé ãmbúgú. Múngú ídró kộpi ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, kộpi gõkí ufuú índrí ũnjí, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ní ĩzãngã sẽ vũ drị̃gé nõgó. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

* 20:2 20:2 Ãngũ Gị̃rị́kị̃ vé rĩ: Índrézú Páũlũ ꞌde mụụ́ kụ̃rụ́ Kõrínítõ vé rĩ agá, ãngũ Ãkáyã vé rĩ agá. Ãkáyã ri ãngũ Gị̃rị́kị̃ vé rĩ agá.

* 21:8 21:8 Ẹ̃zị́ 6:1-6

* 21:23 21:23 Sõkí ándúrú ũyõ: ꞌÍ lã tã Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ũyõ sõzú rĩ búkũ Kãlãfe vé rĩ agá. Kãlãfe 6:1-27.

† 21:31 21:31 Ũgalaku ãmbúgú ãngáráwá rĩ pi vé rĩ: Ĩri ãngáráwá élĩfũ ãlu rĩ pi ẽ drị̃ koópi ni.

* 23:3 23:3 Ãbi ĩ ní njõó búya imve sĩ rĩ: Ĩri ꞌbá ꞌi ꞌbãápi ꞌbá pịrị rú, ꞌbo riípi ũnjĩkãnyã ꞌoópi ni.

* 23:5 23:5 Wụ̃ngárá 22:28

† 23:35 23:35 Ẽródẽ: Ẽródẽ ꞌdĩri ꞌbãgú sâ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri tịzú rĩ gé rĩ. ꞌÍ lã Mãtáyo 2:1-18.

* 24:8 24:8 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 6-8 agá ꞌdĩꞌbée, búkũ Ẹ̃zị́ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Ẹ̃zị́ vé vúlé rĩ agá rá.

* 26:12 26:12 Ẹ̃zị́ 9:2

* 27:9 27:9 Ụ́ꞌdụ́ ĩ ní rizú Ãnyãngã Aꞌbizú rĩ: Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri ílí ãlu agá, átálágú ãmbúgú rĩ fi Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá vú be ãlu, ĩri mụ ãrí uya Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi trũzú ãní ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ri ãnyãngã aꞌbi ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri gé. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16; Ẽbérẽ 9-10.

† 27:12 27:12 Lókí kílóngóro vé rĩ: Ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ gé ꞌdãá, lókí kílóngóro vé rĩ gé, ẹ̃cị̃ tungárá ũkpó ũkpó, ãꞌdiãtãsĩyã yị̃ị́gọ́ ri ꞌdị ambamba, sẽ ãngũ rĩ igbe igbe. Sâ ꞌdãri gé, úlí rĩ vị ũkpõ be, sẽ kũlúmgba ícó pá tuú ꞌdãgá ku.

* 28:27 28:27 Ĩsáyã 6:9-10

* 28:29 28:29 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 29 agá ꞌdĩri, búkũ Ẹ̃zị́ vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Ẹ̃zị́ vé vúlé rĩ agá rá.

Rómã

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Kọ̃kọ̃bị́ Páũlũ ní sĩí sẽé ꞌbá

Rómã

vé rĩ pi ní rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Páũlũ sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí kụ̃rụ́ Rómã vé rĩ agá rĩ pi ní, lẽ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌí ní sẽé vũrã ụrụkọꞌbée agásĩ rĩ vé tã ũlũú kộpi ní. Páũlũ ũlũ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ ní iꞌdaá rĩ vé lẹ́tị kĩnĩ, Múngú sẽ ꞌbá rĩ pi ícá pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé ãngũ rĩ pi agásĩ céré, kộpi ní ẹ́sị́ ꞌbãá tã Múngú ní ꞌoó ĩ ní rĩ drị̃gé rĩ sĩ. Páũlũ iꞌda Yãhụ́dị̃ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní kĩnĩ, ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri kpá Búkũ Múngú vé Ũndĩ Ụ̃kụ rĩ rụzú rĩ agá anigé. Iꞌda kpá ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní kĩnĩ, kộpi gõ adri ꞌbá Múngú vé ni, kộpi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ẹ̃ꞌyị̃ị́ rĩ sĩ. Ũlũ kĩnĩ, Múngú sẽ ꞌbâ ícá pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé, ꞌbá ní ꞌi ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, adri ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ní tãị́mbị́ rĩ ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ kuyé. Índrí Uletere rĩ dõ ri ꞌbâ drị̃ ko ꞌbávé adringárá agá nĩ, ꞌbâ ícó adri sụ̃ Múngú ní lẽé rĩ tị́nị rá.

Búkũ rĩ vé ụ̃dụ̃ gé, cápĩtã 12-15 agá, Páũlũ ímbá lẹ́tị ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní adrizú rĩ. Ũlũ kĩnĩ, lẽ ꞌbâ lẽkí ꞌbâ ọ̃gụ̃pị́ị lẽlẽ, ꞌbâ lẽkí ꞌbá riꞌbée ãgátá gãꞌbée ꞌbá be rĩ pi lẽlẽ, ãzini ꞌbâ lẽkí ꞌbá riꞌbá ꞌbâ ọ̃cụ̃ꞌbá rĩ pi lẽlẽ. Ãzini ũlũ ꞌbá ambugu ꞌbâ rụꞌbá rĩ pi vé ị̃njị̃ngárá ã tã. Ụ̃dụ̃ ni gé, cápĩtã 16 agá, Páũlũ sẽ mõdó ívé ũndĩ Rómã gá rĩ pi ní, ri kộpi zịị́ rụ́ sĩ.

1

1 Ma Páũlũ ꞌi, ãtíꞌbágú riípi ẹ̃zị́ ngaápi Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ní rĩ, Múngú ĩpẽ ma ꞌbá áyúãyũ ni rú, pẽ ma mụụ́ Múngú vé ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú. 2 Múngú ẹzị ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ vé tã kú ị́nọ́gọ́sị́ nẹ́bị̃ rĩ pi tị gé, sĩkí tã ni kú Búkũ Uletere Múngú vé rĩ agá. 3 Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ĩ ní sĩí ꞌdĩri, sĩkí tã Múngú Mvọ́pị vé rĩ. Tịkí ĩri ꞌbá áda rú úyú ꞌbãgú Dãwụ́dị̃* vé rĩ agá. 4 Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ Úpí ꞌbávé rĩ, ímụ́kí ĩri nị̃ị́ ámá Mvá Múngú vé ni, lókí Múngú ní ĩri ingaá gõó ídri rú ũkpõ Índrí Uletere rĩ vé rĩ sĩ rĩ gé. 5 Yẹ́sụ̃ ꞌbã ẹ́sị́ múké ꞌbá ní, ũpẽ ꞌbâ ꞌbá ĩ ní rií áyúãyũ ni pi rú, ꞌbâ mụkí tị sẽé ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní, kộpi ã újákí rí ẹ́sị́ Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃zú, kộpi ã ꞌdụkí rí tã ĩri ní ẹzịị́ rĩ ngaá, ãzini kộpi ẽ íngúkí rí Yẹ́sụ̃ ri. 6 Ĩmi ꞌbá adriꞌbá Rómã gá ꞌdĩꞌbée, Múngú zị ĩmi ímụ́ adrií ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé ni.

7 Ĩmi ꞌbá Rómã vé Múngú ní lẽélẽ, ĩri ní zịị́ ꞌbá ívé ni rĩ pi, á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ĩmi ní nĩ.

Ẹ́sị́ múké, ãzini tãkíri ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú vé rĩ, ãzini Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ã adri ĩmi be.

Páũlũ lẽ ꞌdeé mụụ́ Rómã gá.

8 Drị̃drị̃ ni, á lẽ õwõꞌdĩfô sẽé Múngú ní rụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ sĩ ĩmi tã sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ẹ́sị́ ĩmi ní ꞌbãá Múngú drị̃gé ꞌdĩri vé tã ayi mụzú vũ drị̃gé sĩ céré. 9 Múngú má ní rií ẹ̃zị́ ngaá ĩri ní ẹ́sị́ be céré, má ní rií ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Mvọ́pị vé rĩ ũlũú rĩ, nị̃ tã má ní rií zịị́ ĩmi ní njị̃ị́ ꞌdĩri céré rá. 10 Ụ́ꞌdụ́ céré, má kãdõ rií Múngú ri zịị́, ma ri zị tị ni gé, ãꞌyĩ dõ rá, ã zị̃ má ní lẹ́tị mụzú ĩmi ndrezú Rómã gá ꞌdĩlé.

11 Á lẽ mụụ́ ĩmi ndreé, mâ zị rí Múngú ri, ã sẽ rí ĩmi ní fẽfẽ Índrí Uletere rĩ vé rĩ, ĩmi adrikí rí ũkpó ũkpó ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá. 12 ꞌBá kãdõ ꞌbâ úmú ĩmi be trụ́, mávé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ri ĩmî ẹ́sị́ ímbá, ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ri kpá mâ ẹ́sị́ ímbá. 13 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị má ní lẽélẽ rĩ pi, má útú ma kõdô lẽzú mụzú ĩmi ndrezú vú be tré, tã ụrụkọꞌbée ugakí mâ lẹ́tị cí cĩmgbá ícázú ãndrũ sĩ. Á lẽ mụụ́ ẹ̃zị́ ngaá ĩmi ãsámvú gé, sụ̃ má ní ẹ̃zị́ ngaá vũrã ụrụkọꞌbée agá ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ãsámvú gé rĩ tị́nị, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí rí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri.

14 Á ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ã tã ãmbúgú má ẹ́sị́ agá, á lẽ mụụ́ ũlũú Gị̃rị́kị̃ rĩ pi ní, ãzini ꞌbá adriꞌbée Gị̃rị́kị̃ rú ku rĩ pi ní, ꞌbá úmĩ be rĩ pi ní, ãzini ꞌbá azakaza rú rĩ pi ní. 15 Tã ni sĩ, má ní lẽzú mụzú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũzú ĩmi ní Rómã gá ꞌdĩlé ãní.

16 Mâ drị̃ ícó njaá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ vé ũlũngárá ã tã sĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ũkpó Múngú vé ni, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi pa ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. Drị̃drị̃ ni, ĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi pa, ĩ kúru ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi pa ndõ. 17 Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ, ĩri lẹ́tị ꞌbá rĩ ní adrizú pịrị Múngú ẹndrẹtị gé rĩ iꞌda nĩ. Múngú ri sẽ ꞌbá rĩ ícá pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé ẹ̃ꞌyị̃ngárá sĩ, ãzini ꞌbá rĩ adri mụzú pịrị Múngú ẹndrẹtị gé ẹ̃ꞌyị̃ngárá vé tã sĩ, sụ̃ Búkũ Múngú vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị, “ꞌBá tã be pịrị Múngú ẹndrẹtị gé rĩ, ĩrivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ri sẽ ĩri tã ꞌo pịrị.”*

Ũnjĩkãnyã ri sẽ Múngú ã ꞌa ri vé ũnjí ũnjí

18 Múngú ã ꞌa ve ꞌbụ̃ gé ꞌdãá ũnjí ũnjí ꞌbá riꞌbée ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá, tã áda rĩ gãꞌbá sĩ rĩ pi ní. 19 ꞌBá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, kộpi nị̃kí tã áda Múngú vé rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú iꞌda tã rĩ kộpi ní rá. 20 Ãꞌdiãtãsĩyã ĩ ní ꞌbụ̃ pi gbizú vũ be rĩ gé, ꞌbá rĩ pi ndrekí Múngú ã rụ́ꞌbá kuyé, ngá kộpi ní ndreé rĩ vũ Múngú ní gbií rĩ, ãzini ꞌbụ̃ ĩri ní gbií rĩ. Kộpi ndrekí ĩrivé ũkpõ adriípi mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ, ãzini kộpi nị̃kí ĩrivé ọ̃sụ̃kã ámá ngá ĩri ní gbií rĩ pi ã rụ́ꞌbá gá. Kộpi ícókí ꞌyoó kínĩ, ĩ nị̃kí Múngú ri kuyé ꞌdíni ku.

21 Kộpi ã nị̃kí dõ Múngú ri rá drãáãsĩyã, kộpi íngúkí Múngú ri ãluŋáni ku, kộpi sẽkí kpá ĩri ní õwõꞌdĩfô ku, kộpi ri tã azakaza vé ni pi ụ̃sụ̃, ãꞌdiãtãsĩyã kộpivé yị̃kị̂ tã pịrị ꞌozú rĩ ábá gí. 22 Kộpi ã ꞌyokí dõ kínĩ, ĩ ꞌbá tã nị̃ꞌbá ni pi drãáãsĩyã, kộpi ꞌbá azakaza rú ni pi. 23 Kộpi gãkí Múngú adriípi mụzú nyonyo Ũkpõ ꞌDị́pa rĩ ị̃njị̃gá sĩ, kộpi ri ngá ĩ ní údé drị́ sĩ sụ̃ ꞌbá áda tị́nị, ãríŋá tị́nị, ãnyãpá tị́nị, ị̃nị̃ tị́nị rĩ pi ị̃njị̃ị́ áyu.

24 Kúru Múngú adi kộpi ꞌí drị́gé sĩ rií tã ũnjí ũnjí ĩ ẹ́sị́ ní lẽé rĩ pi ꞌdụụ́ ngaá mụzú. Tã kộpi ní rií ꞌoó rĩ, ĩri drị̃njá sẽ, kộpi ri ĩ rụ́ꞌbá áyú rizú ọ̃wụ̃ ꞌbãzú mụzú ĩ ọ̃gụ̃pị́ị sĩ. 25 Kộpi gãkí tã áda Múngú vé rĩ ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ, kộpi ãꞌyĩkí tã ũnjõ vé rĩ áyu. Kộpi gõkí rií ngá Múngú ní údé rĩ pi ị̃njị̃ị́ áyu, kộpi gãkí Múngú ꞌbụ̃ pi gbiípi vũ be ĩ ní rií íngú mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ ị̃njị̃gá sĩ. Ãmĩnã.

26 Tã kộpi ní rií ꞌoó ꞌdĩri sĩ, Múngú adi kộpi ꞌí drị́gé sĩ rií ĩ rụ́ꞌbá áyú tã ũnjí ꞌozú mụzú, ũkú rĩ pi kukí lẹ́tị rizú adrizú ãgõ be rĩ ãní, kộpi gõkí rií laá ĩ sĩ ũkú rú. 27 Ãgõ rĩ pi kpá ꞌdíni, kộpi kukí lẹ́tị rizú adrizú ũkú be rĩ ãní, kộpi gõkí kpá rií laá ĩ sĩ ãgõ rú. Kộpi rikí tã drị̃njá sẽépi ni ꞌoó mụzú ĩ ãsámvú gé sĩ ĩ drị̃kã sĩ, ũnjĩkãnyã kộpi ní ꞌoó ꞌdĩri sĩ, ĩrĩŋãkí kộpi ãní rá.

28 Kộpi ní gãá Múngú vé tã ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ rĩ sĩ, Múngú adi kộpi ꞌí drị́gé sĩ, sẽ kộpi rikí tã ũnjí ĩvé úmĩ ábápi gí rĩ ní lũú kộpi ã ꞌokí rĩ ꞌoó mụzú, kộpi rikí tã ĩ ní ícó ꞌoó ku ni pi ꞌoó mụzú. 29 Tã ũnjí ga kộpi ẽ ẹ́sị́ agá tré tré, kộpi ri tã ãzãvũ rú ni pi ꞌo, kộpivé ẹ́sị́ ãmbúgú ngá drị̃gé, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ngụ̃ ũnjí, kộpi ri ẹ́sị́ ꞌbã ꞌbá ãzi vé ngá drị̃gé, kộpi ri ãngũ úꞌdị́ꞌdị̃, kộpi ũmbá rú, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ẽ mị ũꞌbã, kộpi ri tã ụ̃sụ̃ ꞌbá ụrụkọ drị̃gé ũnjí, kộpi ri ãngũ ꞌyoꞌyo. 30 Kộpi ri átángá ũnjí ꞌyo ꞌbá rĩ pi rụ́ꞌbá gá, kộpi ariꞌba Múngú vé ni, kộpi ri ꞌbá rĩ pi uꞌdaꞌda, kộpi ri ĩ íngú kínĩ, ĩ ndẽkí ꞌbá rĩ pi céré nĩ, kộpi ãfú rú, kộpi ri tã ũnjí ꞌo mụzú, kộpi ị̃njị̃kí ꞌbá ĩ tịꞌbá rĩ pi ku. 31 Kộpi ụ̃sụ̃kí tã pịrị ku, ẹ̃ꞌyị̃ngárá kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ꞌdãáyo, kộpi lẽkí ãngũ ku, kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ múké ꞌbá ãzi drị̃gé ku. 32 Kộpi nị̃kí tã pịrị Múngú ní ꞌyoó rĩ rá kĩnĩ, ꞌbá rĩ ꞌo dõ tã ũnjí, ĩri drã rá, ꞌbo ꞌbá rĩ pi ri tã rĩ ꞌo mụzú ãkã, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ímbá, ꞌbá rĩ pi ã ꞌokí tã ũnjí ꞌdĩꞌbée mụzú.

2

Múngú ri tã lị pịrị

1 Ĩmi ri ꞌbá ụrụkọꞌbée tõ, ĩmi kínĩ, tã kộpi ní ꞌoó rĩ adri múké ku, ꞌbo tã ĩmi ní ꞌoó ꞌdĩri, ĩmi ícókí ĩmi úná tị ni gé sĩ bã ku. Ĩmi lịkí dõ tã ꞌbá rĩ pi drị̃gé kínĩ, kộpi ri tã ũnjí ꞌo, ĩmi ri tã lị ĩmi drị̃gé ũgõgõlé rú, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi kpá ri tã ãlu ãlu kộpi ní ꞌoó ꞌdĩri ꞌo ĩndĩ. 2 ꞌBá nị̃kí rá, Múngú lị dõ tã ꞌbá rĩ drị̃gé ũnjĩkãnyã ĩri ní ꞌoó rĩ sĩ, tã ĩri ní lịị́ rĩ, ĩri pịrị. 3 Ĩmi ꞌbá áda ꞌdĩꞌbée, ĩmi lịkí dõ tã ꞌbá ĩmi ní tõó ꞌdĩꞌbée drị̃gé, ị́sụ́zú ĩmi ri tã ãlu ãlu kộpi ní ꞌoó ꞌdĩri ꞌo, ĩmi ụ̃sụ̃kí ĩmi ícó ĩmi úná tã Múngú ní ímụ́ lịị́ ĩmi drị̃gé rĩ sị́gé sĩ rá? 4 Ĩmi nị̃kí ámá ꞌyozú kínĩ, Múngú ri ẹ́sị́ be múké, ĩri tã ꞌdụ mụzú ẹ́sị́ be mãdã, ícó tã lịị́ ĩmi drị̃gé mbẽlẽŋá ku ꞌdíni kuyé? Ĩmi ndrekí tã ꞌdĩꞌbée kú ẹ̃zị́ ãkó? Ĩmi nị̃kí ámá ꞌyozú kínĩ, Múngú ku ĩmi ní lókí, ĩmi újákí rí ẹ́sị́ ĩmivé ũnjĩkãnyã agásĩ ꞌdíni kuyé?

5 ꞌBo tã fi ĩmî ẹ́sị́ agá ku, ĩmi gãkí Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ. Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ímụ́zú tã lịzú pịrị rĩ kãdõ ícá, Múngú ã ꞌa ri ímụ́ ve ĩmi ní rá. 6 Múngú ri ímụ́ tã lị ꞌbá ãlu ãlu drị̃gé ĩrivé tã ĩri ní ꞌoó rĩ vú sĩ.* 7 ꞌBá tã ꞌoꞌbá mụzú múké ãndẽngárá ãkó rĩ pi, kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ rizú ị̃njị̃ngárá, íngúngárá, adringárá mụzú nyonyo rĩ ndãzú ị́sụ́zú. Múngú ri ímụ́ kộpi ní ídri ꞌdániꞌdáni rĩ sẽ rá. 8 ꞌBo ꞌbá riꞌbá ĩ tã ụ̃sụ̃ꞌbá áyu, ũnjĩkãnyã kuꞌbá ku, tã áda rĩ gãꞌbá sĩ rĩ pi, Múngú ri ímụ́ kộpi ĩrĩŋã rá. 9 ꞌBá riípi ũnjĩkãnyã ꞌoópi rĩ, ĩ ímụ́ ĩri ĩrĩŋã ũnjí ũnjí. Drị̃drị̃ ni, ĩ íꞌdó Yãhụ́dị̃ rĩ pi ĩrĩŋã, ĩ kúru íbí ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ĩrĩŋã ndõ. 10 ꞌBo ꞌbá céré tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi, Múngú rĩ sẽ ĩ ímụ́ kộpi íngúngũ, ĩ kộpi ị̃njị̃njị̃, ãzini kộpi tãkíri ị́sụ́ rá. Drị̃drị̃ ni, ĩ íꞌdó Yãhụ́dị̃ rĩ pi vúgá, ĩri ca ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi vúgá. 11 Ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ẹndrẹtị gé, ꞌbá rĩ pi céré trõtrõ.

12 ꞌBá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ã nị̃kí dõ tãị́mbị́ Múngú ní ẹzịị́ ꞌdĩꞌbée kuyé drãáãsĩyã, kộpi ꞌokí dõ ũnjĩkãnyã, Múngú ri kộpi ĩrĩŋã ũnjĩkãnyã kộpi ní ꞌoó rĩ sĩ. Yãhụ́dị̃ tãị́mbị́ Múngú vé rĩ nị̃ꞌbá rá rĩ pi ꞌokí dõ ũnjĩkãnyã, Múngú ri kộpi ĩrĩŋã kộpi ní tãị́mbị́ rĩ ŋõó rĩ sĩ. 13 ꞌBá Múngú vé tãị́mbị́ yịꞌbá kú bị́ sĩ, tã ni ꞌdụꞌbá ngaꞌbá ku rĩ pi, kộpi adrikí ꞌbá pịrị ku Múngú ẹndrẹtị gé. ꞌBo ꞌbá Múngú vé tãị́mbị́ ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rá rĩ pi, kộpi ꞌbá pịrị Múngú ẹndrẹtị gé. 14 ꞌBá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ẽ ị́sụ́kí dõ tãị́mbị́ Múngú vé rĩ yịị́ kuyé drãáãsĩyã, kộpi ní rií tã ꞌoó pịrị rĩ sĩ, ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, tãị́mbị́ rĩ kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ꞌdãá anigé. 15 ꞌDĩri lũ ꞌyozú kínĩ, tãị́mbị́ Múngú vé rĩ kộpi ẽ ẹ́sị́ agá ꞌdãá anigé. Tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ, ĩri lũ kộpi ní, tã ĩ ní rií ꞌoó rĩ ũnjí, dõku tã ĩ ní rií ꞌoó rĩ pịrị. 16 Ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ímụ́zú tã lịzú ꞌdãri kãdõ ícá, Múngú ri ímụ́ Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ rĩ ĩpẽ tã lị ꞌbá drị̃gé tã ũnjí ꞌbá ní rií ũzụ̃ụ́ kuú ꞌbá ẹ́sị́ agá ꞌdĩꞌbée ã tã sĩ, ꞌdĩri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní ũlũú rĩ.

Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tã ãzini tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ

17 Ĩmi ri ꞌyo ĩmi Yãhụ́dị̃, ĩmi ri tãị́mbị́ rĩ vé tã ꞌdụ nga, ãzini ĩmi ri ĩmi íngú ꞌyozú kínĩ, ĩmi nị̃kí Múngú ri rá, 18 ĩmi nị̃kí tã Múngú ní lẽé ĩmi ꞌokí rĩ rá, ĩmi nị̃kí tã múké rĩ pi tã ũnjí rĩ be rá, ãꞌdiãtãsĩyã ímbákí ĩmi ní tãị́mbị́ rĩ gí, 19 ĩmi ụ̃sụ̃kí ĩmi ri ꞌbá mị ãkó rĩ pi ẽ drị̃ ko mụzú, ĩmi ri ka ụ̃tụ́ŋá rú ꞌbá riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá ị́nị́ŋá agá rĩ pi ní, 20 ĩmi ụ̃sụ̃kí, ĩmi kínĩ, ĩmi ri ꞌbá azakaza rú ni pi ímbá, ãzini ĩmi ri anjiŋá rĩ pi ímbá tã Múngú vé rĩ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi kínĩ, ĩmi nị̃kí tãị́mbị́ rĩ gí, ĩri ĩmi ní tã nị̃ngárá sẽ, ãzini ĩri sẽ ĩmi tã áda rĩ nị̃ rá.

21 ꞌBo ĩmi íni ri ꞌbá ụrụkọꞌbée ímbá rá pírí, tã ĩmi ní ímbá rĩ, ĩmi ꞌdụkí ngaá ku ãsĩ? Ĩmi ri ꞌbá ụrụkọꞌbée ímbá kínĩ, ã ụ̃gụ̃kí ngá ku, ꞌbo ĩmi ri ngá ụ̃gụ̃ ãlé? 22 Ĩmi ri lũ ꞌbá rĩ pi ní ọ̃wụ̃ ꞌbãngárá ri ũnjí pírí, ĩmi dí ri ọ̃wụ̃ ꞌbã ĩndĩ ãsĩ? Ĩmi kínĩ, ngá ĩ ní údé drị́ sĩ múngú rú ꞌdĩꞌbée ũnjí pírí, ngá ĩmi ní rizú ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi vé ngá jó kộpi ní rizú ĩvé múngú rĩ pi ị̃njị̃zú rĩ agá rĩ pi ụ̃gụ̃zú rĩ ãꞌdi? 23 Ĩmi ri ĩmi íngú tãị́mbị́ rĩ sĩ pírí, ngá ĩmi ní tãị́mbị́ rĩ ŋõzú rá rĩ ãꞌdi? Ngá ĩmi ní Múngú ri ị̃njị̃zú ku rĩ ãꞌdi? 24 Sụ̃ ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị, “Ĩmi sẽkí ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi idekí Múngú ri ĩmi tã sĩ.”*

25 Yãhụ́dị̃ tãị́mbị́ rĩ vé tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rĩ pi vúgá ꞌdãá, ágélé ẽ tị lịngárá* ri múké. ꞌBo ꞌbá rĩ ŋõ dõ tãị́mbị́ rĩ gí, índré sụ̃ ꞌbá ĩ ní ágélé ni ẽ tị lịị́ kuyé rĩ tị́nị. 26 ꞌBá rĩ adri dõ Yãhụ́dị̃gú ku, lịkí dõ ĩrivé ágélé ẽ tị kuyé drãáãsĩyã, ꞌdụ dõ tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ngaá rá, ĩri adri mvá Múngú vé ni. 27 ꞌBá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku, ĩ ní kộpi ágélé ẽ tị úlị́ kuyé ꞌdĩꞌbée, kộpi ꞌdụkí dõ tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ngaá rá, ĩmi adriꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌdĩꞌbée, kộpi tã lị ĩmi drị̃gé rá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí tãị́mbị́ rĩ rá, ãzini úlị́kí kpá ĩmî ágélé ẽ tị rá, ꞌbo ĩmi ŋõkí tãị́mbị́ rĩ rá.

28 Tịkí dõ mi Yãhụ́dị̃gú, lịkí dõ mî ágélé ẽ tị gí, ꞌbo ꞌí ꞌdụ dõ tãị́mbị́ rĩ ngaá kuyé, mí adri Yãhụ́dị̃gú áda ku. 29 ꞌBá rĩ ní adrizú Yãhụ́dị̃gú áda rú, lẽ Índrí Uletere rĩ ã sẽ ã újá ẹ́sị́. Ágélé ẽ tị lịngárá, ĩri tã rụ́ꞌbá vé ni, lịngárá áda rĩ, ĩri ẹ́sị́ újángárá, adri tãị́mbị́ ĩ ní sĩí drị́ sĩ rĩ kuyé. Íngúngárá múké rĩ, lẽ Múngú ẽ íngú ꞌbâ nĩ, adri ꞌyozú kínĩ, ꞌbá áda ri ꞌbâ íngú ni kuyé.

3

Múngú ri ícó tã ꞌí ní ẹzịị́ rĩ ꞌdụ nga rá

1 Mi dõ Yãhụ́dị̃gú, ngá múké mí ní ị́sụ́ adringárá Yãhụ́dị̃gú rú rĩ agá ꞌdĩgé rĩ ãꞌdi? Lịkí dõ mî ágélé ẽ tị rá, ngá múké mí ní ị́sụ́ ꞌa ni gé ꞌdĩgé rĩ ãꞌdi? 2 Mi dõ Yãhụ́dị̃gú, tã múké kárákará anigé mí ní ícó ị́sụ́ rá ni pi. Drị̃drị̃ ni, ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ sẽkí Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní.

3 Ádarú Yãhụ́dị̃ ụrụkọꞌbée ẹ̃ꞌyị̃kí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ kuyé, kộpi ní tã Múngú ní ẹzịị́ rĩ ẹ̃ꞌyị̃ị́ kuyé rĩ sĩ. ꞌDĩri nyo lũ kínĩ, Múngú ícó tã ꞌí ní ẹzịị́ rĩ ꞌdụụ́ ngaá ku ꞌdíni rá? 4 Kuyé! ꞌBá rĩ pi dõ céré ũnjó rú drãáãsĩyã, tã Múngú ní ꞌyoó rĩ, ĩri tã áda, sụ̃ ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị,

“Múngú, tã mí ní átá rĩ, ĩri adri pịrị,

tã mí ní lịị́ rĩ, ĩri adri pịrị.”*

5 Ũnjĩkãnyã ꞌbá ní rií ꞌoó rĩ, ĩri dõ iꞌda ꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, Múngú ri tã be pịrị pírí, ngá ꞌbá ní ꞌyozú kínĩ, Múngú ĩrĩŋã dõ ꞌbâ, ĩri ũnjí rĩ ãꞌdi? (Ma ri átá yị̃kị̂ ꞌbá áda vé ni sĩ.) 6 ꞌBo adri ꞌdíni ku! Múngú lị dõ tã pịrị ku, ĩri ícó tã lị ꞌbá adriꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi drị̃gé íngóni? 7 ꞌBá ãzi ri ícó ꞌyo, “Ũnjõ má ní ụ́lị́ rĩ, ĩri dõ lũ kínĩ, tã Múngú ní átá rĩ, ĩri tã áda, ĩ dõ Múngú ri íngú ãní rá pírí, ngá ĩ ní ꞌyozú kínĩ, ma ꞌbá ũnjí rĩ ãꞌdi?” 8 ꞌBá ụrụkọꞌbée rikí ꞌyoó kínĩ, ꞌbá kĩnĩ, “Lẽ ꞌbâ ꞌokí ũnjĩkãnyã, ꞌbâ ị́sụ́kí rí tã múké.” ꞌBá ꞌbâ ideꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, ĩri múké Múngú ní tã lịzú kộpi drị̃gé.

ꞌBá ãzi tã be pịrị ni ꞌdãáyo

9 Kúru ꞌbâ ꞌyokí rí ngóni? ꞌBâ ꞌyokí rí kínĩ, ꞌbâ Yãhụ́dị̃ rú ꞌbâ múké, ꞌbá ndẽkí ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi rá ꞌdíni? Adri ꞌdíni kuyé, ꞌbá ꞌyokí drị̃drị̃ rá, ꞌbá kĩnĩ, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi be, ꞌokí céré ũnjĩkãnyã rá. 10 Sụ̃ ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị kínĩ,

“ꞌBá tã be pịrị Múngú ẹndrẹtị gé ni ꞌdãáyo.

11 ꞌBá tã Múngú vé rĩ ní fií drị̃ ni gé ni ꞌdãáyo,

ꞌbá úvá ꞌbãápi Múngú ri ndãápi ni ꞌdãáyo.

12 ꞌBá rĩ pi céré gãkí Múngú ri sĩ,

kộpi ícákí kuú Múngú ẹndrẹtị gé ẹ̃zị́ ãkó,

ꞌbá tã ꞌoópi pịrị ni ꞌdãáyo,

ãluŋáni ꞌdãáyo.”*

13 “Átángá riípi ĩfũúpi kộpi tị gé sĩ rĩ ũnjíkãnyãkãnyã,

adri sụ̃ ãvũ ŋmaápi ngụ̃ụ́pi ũnjí ꞌbụ́ agálésĩla rĩ tị́nị,

kộpivé ádra ri céré átángá ũnjõ vé ni átá.”*

“Átángá riípi ĩfũúpi kộpi tị gé sĩ rĩ, sụ̃ kícú ị̃nị̃ vé rĩ tị́nị.”*

14 “Átángá kộpi tị gé rĩ céré ụ̃kẹ́ngẹlị, kộpi ri ãngũ wãwã.”*

15 “Kộpi nju mbẽlẽŋá mụ ꞌbá rĩ pi vé ãrí dã.

16 Vũrã kộpi ní rizú ẹ́cị́zú rĩ agásĩ céré, kộpi ri ngá rĩ pi iza mụzú, ꞌbá rĩ pi ri ngo mụzú ãní ngongo.

17 Adringárá tã be kíri rĩ, kộpi nị̃kí kuyé.”*

18 “Kộpi rukí Múngú ri ku.”*

19 ꞌBá nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, tãị́mbị́ ĩ ní sĩí ꞌdĩri, sĩkí ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée tãị́mbị́ rĩ ã pálé gá rĩ pi ní. ꞌBá ãzi ícó ãgátá gãá tãị́mbị́ rĩ vé tã sĩ ku, ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi céré ímụ́ pá tu Múngú ẹndrẹtị gé, ĩ tã lị kộpi drị̃gé ũnjĩkãnyã kộpi ní ꞌoó rĩ sĩ. 20 Múngú ícó ꞌbá rĩ ãꞌyĩí adrií pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé ꞌyéŋá tãị́mbị́ ĩri ní ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ ícó tãị́mbị́ rĩ ꞌdụụ́ ngaá céré ku, tãị́mbị́ rĩ, ĩri ũnjĩkãnyã ꞌbá rĩ ní ꞌoó rĩ iꞌda nĩ.

Ẹ̃ꞌyị̃ngárá ri sẽ ꞌbâ adri anji Múngú vé ni

21 Nóni Múngú iꞌda ꞌbá ní lẹ́tị ãzi ꞌbá ní adrizú ãní pịrị ꞌî ẹndrẹtị gé ni gí, ícókí ꞌbâ ꞌbãá adrií ꞌbá pịrị ꞌbá ní tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ ku. Lẹ́tị úꞌdí pịrị ĩ ní iꞌdaá ꞌdĩri, sĩkí tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ agá rá, ãzini nẹ́bị̃ rĩ pi ũlũkí kpá rá. 22 ꞌBá céré Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, ẹ́sị́ ꞌbãꞌbée ĩri drị̃gé rĩ pi, Múngú ri kộpi ãꞌyĩ adri ꞌbá pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé. Lẹ́tị ãzi túngú ꞌbá rĩ ní adrizú pịrị Múngú ẹndrẹtị gé ni ꞌdãáyo. 23 ꞌBá céré ꞌokí ũnjĩkãnyã rá, ꞌbá ãzi ícópi tã céré Múngú ní lẽé ꞌbá rĩ pi ã ꞌokí rĩ pi ꞌoópi ni ꞌdãáyo. 24 Múngú vé ẹ́sị́ múké rĩ sĩ, ãꞌyĩ ꞌbâ píríni adrií ꞌbá pịrị ni pi, ĩpẽ Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ ꞌbâ drị̃ jeé ꞌbávé ũnjĩkãnyã agásĩ. 25 Múngú ĩpẽ Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ drãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ĩrivé ãrí dã ꞌbâ trũzú ãní ꞌbávé ũnjĩkãnyã agásĩ. ꞌDĩri iꞌda kínĩ, Múngú ꞌo tã pịrị, ꞌbã ẹ́sị́ mãdã ĩrĩŋã ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́ rĩ pi kuyé. 26 Múngú ꞌo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ꞌî iꞌda rí ívé tã pịrị rĩ lókí ãndrũ nõri gé, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ rĩ ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ãꞌyĩ adri pịrị.

27 ꞌBâ nyo ícó ꞌbâ íngú ꞌyozú kínĩ, Múngú ri ꞌbâ ꞌbã adri pịrị ꞌbá ní tãị́mbị́ rĩ ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ ꞌdíni rá? Adri ꞌdíni kuyé. Trũkí ꞌbâ tã múké ꞌbá ní ꞌoó rĩ sĩ kuyé, trũkí ꞌbâ tã ꞌbá ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ. 28 ꞌBâ adri pịrị Múngú ẹndrẹtị gé, ꞌbá ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, adri ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ní tãị́mbị́ rĩ ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ kuyé. 29 Múngú ri nyo ꞌyéŋá Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ni ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ? Adri ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi vé ni ĩndĩ kuyé? Múngú ri ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi vé ni ĩndĩ. 30 Múngú ri ꞌyéŋá ãlu, ĩri ꞌbá ĩ ní kộpi ã ágélé ẽ tị úlị́ gí rĩ pi ãꞌyĩ adri ꞌbá pịrị ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã tã sĩ, ĩri kpá ꞌbá ĩ ní kộpi ã ágélé ẽ tị úlị́ kuyé rĩ pi ãꞌyĩ ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã tã sĩ. 31 ꞌBá ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ꞌbâ nyo ícó tãị́mbị́ rĩ ꞌdụ ꞌbe vũgá rá? Adri ꞌdíni kuyé, ꞌbá rụkí tãị́mbị́ rĩ vé tã tị́tị́.

4

Ẹ̃ꞌyị̃ngárá sĩ Ãbũrámã ri ꞌbá pịrị

1 Ngá sẽépi Múngú ní ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị Ãbũrámã* ri ꞌdụzú ꞌbãzú ꞌbá pịrị rú rĩ ãꞌdi? 2 Múngú ꞌbã té dõ Ãbũrámã ri adrií pịrị ẹ̃zị́ múké ĩri ní ngaá rĩ sĩ, Ãbũrámã ri té ꞌi íngú rá, ꞌbo Ãbũrámã íngú ꞌi Múngú ẹndrẹtị gé kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ꞌbã ꞌbá rĩ adrií pịrị ẹ̃zị́ ĩri ní ngaá rĩ ã tã sĩ ku. 3 Búkũ Múngú vé rĩ lũ ꞌbá ní tã ngóni? Kĩnĩ, “Ãbũrámã ẹ̃ꞌyị̃ Múngú ri rá, Múngú ãꞌyĩ ĩri adrií ꞌbá pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé.”*

4 ꞌBá rĩ nga dõ ẹ̃zị́ ꞌbá ãzi vúgá, mũfẽngã ĩ ní ĩri ũfẽzú rĩ adri ꞌyozú kínĩ, sẽkí ĩri ní fẽfẽ rú kuyé, ĩ ĩri ũfẽ ẹ̃zị́ ĩri ní ngaá rĩ sĩ. 5 Múngú ri ꞌbá rĩ ãꞌyĩ adri ꞌbá pịrị adri ꞌyozú kínĩ, ẹ̃zị́ ĩri ní ngaá rĩ sĩ kuyé, Múngú ri ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoópi rĩ ãꞌyĩ adri pịrị, ĩri ní ꞌi ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ. 6 Búkũ Múngú vé rĩ agá, ꞌbãgú Dãwụ́dị̃ átá kpá ꞌdíni kĩnĩ, Múngú ri ꞌbá rĩ pi ãꞌyĩ adri pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé, adri ꞌyozú kínĩ, ẹ̃zị́ kộpi ní ngaá rĩ sĩ kuyé.

7 “ꞌBá ĩ ní kộpivé ũnjĩkãnyã trũú gí rĩ pi,

ãzini ꞌbá ĩ ní kộpivé ũnjĩkãnyã ũjĩí gí rĩ pi,

kộpi tãkíri ị́sụ́ rá.

8 ꞌBá Úpí ní ĩrĩŋãá ĩrivé ũnjĩkãnyã ã tã sĩ kuyé rĩ, ĩri tãkíri ị́sụ́ rá,

Úpí gõ ĩrivé ũnjĩkãnyã ã tã ígá dị̃ị́ ku.”*

9 Tãkíri Múngú ní sẽé ꞌbá rĩ pi ní ꞌdĩri, sẽkí nyo ꞌyéŋá Yãhụ́dị̃ ĩ ní kộpi ã ágélé ẽ tị úlị́ gí rĩ pi ní, dõku sẽkí kpá ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ĩ ágélé ẽ tị úlị́ꞌbá kuyé rĩ pi ní ĩndĩ? ꞌBá rikí ꞌyoó, Múngú ãꞌyĩ Ãbũrámã ri adrií ꞌbá pịrị, Ãbũrámã ní ĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ. 10 Múngú ãꞌyĩ Ãbũrámã ri adrií ꞌbá pịrị lókí ngõri gé? Ãꞌyĩ ĩri ị́sụ́ lịkí ágélé ni ẽ tị gí yã, dõku ị́sụ́ lịkí drĩ ágélé ni ẽ tị kuyé? Múngú ãꞌyĩ Ãbũrámã ri adrií ꞌbá pịrị ị́sụ́ lịkí drĩ ágélé ni ẽ tị kuyé. 11 Ãbũrámã ãꞌyĩ ꞌî ágélé ẽ tị sẽé lịị́, ã adri rí bị́lẹ́mị rú lũzú kínĩ, Múngú ãꞌyĩ ꞌi ị́nọ́gọ́sị́, ꞌí ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, Múngú ãꞌyĩ ĩri ꞌbá pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé, ị́sụ́ drĩ lịkí ágélé ni ẽ tị kuyé. ꞌBá céré Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, sẽꞌbá ĩ ágélé ẽ tị úlị́ꞌbá kuyé rĩ pi, kộpi céré anji Ãbũrámã vé ni. Ĩ kộpi lã céré ꞌbá pịrị, kộpivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã tã sĩ. 12 Ãbũrámã ri kpá ẹ́tẹ́pị ꞌbá ĩ ní kộpi ã ágélé ẽ tị úlị́ gí rĩ pi vé ni, kộpi ũbĩkí dõ Ãbũrámã ã pámvú Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃zú sụ̃ Ãbũrámã ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ ị́sụ́zú lịkí drĩ ágélé ni ẽ tị kuyé rĩ tị́nị rá.

13 Múngú ẹzị kĩnĩ, ꞌi ímụ́ ãngũ rĩ sẽ Ãbũrámã pi ní úyú ĩrivé rĩ pi be. Tã ĩri ní ẹzịị́ ꞌdĩri adri ꞌyozú kínĩ, Ãbũrámã ní tãị́mbị́ rĩ ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ kuyé, ĩri ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, Múngú ꞌbã ĩri adrií pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé. 14 Múngú ẹzị té dõ ãngũ rĩ ꞌyéŋá ꞌbá tãị́mbị́ rĩ ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rĩ pi ní, ẹ̃ꞌyị̃ngárá ri té adri ẹ̃zị́ ãkó, tã Múngú ní ẹzịị́ rĩ, ífífí ni ri adri ꞌdãáyo. 15 ꞌBá rĩ ŋõ dõ tãị́mbị́ rĩ gí, Múngú ri ĩri ĩrĩŋã ãní rá. Tãị́mbị́ ã adri té dõ ꞌdãáyo, tã ãzi lũúpi kínĩ, ꞌbá rĩ ŋõ tãị́mbị́ gí ꞌdíni ꞌdãáyo.

16 Múngú ri tã ẹzị ꞌbá ꞌi ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní ívé ẹ́sị́ múké rĩ sĩ. Ẹzị tã ri úyú Ãbũrámã vé rĩ pi ní céré, ẹzị ꞌyéŋá ꞌbá tãị́mbị́ rĩ rụꞌbá rĩ pi ní kuyé, ẹzị kpá ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ngárá be Ãbũrámã vé rĩ tị́nị rĩ pi ní ĩndĩ. Ãbũrámã ri ẹ́tẹ́pị ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi vé ni céré. 17 Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, “Á ꞌbã mi adrií ẹ́tẹ́pị sụ́rụ́ kárákará pi vé ni.”* Ãbũrámã ri ꞌbá ẹ́tẹ́pị Múngú ẹndrẹtị gé ꞌdãá, ẹ̃ꞌyị̃ Múngú ãvũ sẽépi ídrípi gõó ídri rú, ãzini ngá rĩ pi gbiípi ĩfũúpi ngá adriípi ꞌdãáyo ni agásĩ rĩ rá.

18 Ãbũrámã ã ụ̃sụ̃ dõ ꞌí ícó mvá tịị́ ku drãáãsĩyã, ꞌbã ẹ́sị́ tã Múngú ní ꞌyoó, “Mívé úyú ri ímụ́ ízú kárákará,”* ꞌdĩri ẹ̃ꞌyị̃zú rá. 19 Ãbũrámã ã dẽ dõ, ĩrivé ílí lẽ dõ kõdô caá mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu, ũkú ni Sárã ã adri dõ úndó rú drãáãsĩyã, Ãbũrámã vé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ísị́ ĩgõó vúlé kuyé. 20 Ãbũrámã ꞌbã ꞌî ẹ́sị́ céré kuú tã Múngú ní ẹzịị́ ꞌí ní ꞌdĩri drị̃gé. Ádarú Ãbũrámã tu pá tị́tị́ ívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, ĩrivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ꞌdĩri sẽ íngúkí Múngú ri ãní rá. 21 Ãbũrámã nị̃ ámá uletere ꞌyozú kínĩ, Múngú ri ũkpõ be, ĩri tã ꞌí ní ẹzịị́ rĩ ꞌdụ nga rá. 22 Ãbũrámã ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, Múngú ãꞌyĩ ĩri adrií ꞌbá pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé.

23 Múngú ꞌbã Ãbũrámã ri adrií ꞌbá pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé, ĩri ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, tã Múngú ní ꞌyoó ꞌdĩri adri ꞌyéŋá Ãbũrámã ní kuyé, 24 Múngú ꞌyo kpá tã ꞌdĩri ꞌbá ní ĩndĩ, ꞌbá ní Múngú Úpí Yẹ́sụ̃ ri íngápi gõópi ídri rú drãngárá gálésĩ rĩ ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ꞌbávé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ꞌdĩri sẽ Múngú ní kpá ꞌbâ ãꞌyĩí adrií pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé ãní. 25 Múngú sẽ Yẹ́sụ̃ ri drãá ꞌbávé ũnjĩkãnyã ã tã sĩ, inga ĩri gõó ídri rú, ꞌî ãꞌyĩ rí ꞌbâ adrií pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé.

5

Ẹ̃ꞌyị̃ngárá ri ãyĩkõ sẽ

1 ꞌBá ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, Múngú sẽ ꞌbâ ícá pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé, ꞌbâ nóni adri tã be kíri Múngú ẹndrẹtị gé, tã múké Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní ꞌoó ꞌbá ní rĩ sĩ. 2 Yẹ́sụ̃ íjị́ ꞌbâ iꞌdaá Múngú ẹndrẹtị gé, ãꞌyĩ ꞌbâ ícá pịrị ẹ́sị́ múké ívé rĩ sĩ, ãzini ꞌbá ní ꞌi ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ. ꞌBá nị̃kí ámá uletere ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ ãyĩkõ sĩ, ꞌbâ ri ẹ́sị́ ꞌbã lẽzú Múngú vé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ ꞌdãri ị́sụ́zú. 3 ꞌBâ kpá ĩzãngã ị́sụ́ rá, ꞌbo ĩzãngã rĩ agá, ꞌbâ adri ãyĩkõ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbâ ẹ́sị́ úmbé ĩzãngã rĩ ã nyangárá gá. 4 Ẹ́sị́ úmbéngárá ĩzãngã nyazú rĩ, ĩri sẽ ꞌbâ adri ũkpó ũkpó, Múngú ri ꞌbâ ãꞌyĩ rá, adringárá ũkpó ũkpó ꞌdíni ꞌdĩri, ĩri sẽ ꞌbâ ẹ́sị́ ꞌbã tã ĩ ní ímụ́ ꞌbâ pazú rĩ drị̃gé. 5 Ẹ́sị́ ꞌbá ní ꞌbãá tã drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ drị̃gé ꞌdĩri, ꞌbâ úvá ícó fũú ãní ku, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ĩpẽ Índrí Uletere rĩ ímụ́ ívé lẽngárá sẽé ꞌbá ẹ́sị́ agá nĩ.

6 Kúrísítõ ímụ́ drãá ꞌbâ paá sâ pịrị rĩ gé, sâ ꞌdãri gé, ꞌbâ ũnjĩkãnyã agá, ꞌbá ícókí ꞌbâ paá ũnjĩkãnyã rĩ agásĩ bã ku. 7 Ĩri ũkpó ũkpó ꞌbá ãzi ní ꞌi adizú drãzú ꞌbá tã be pịrị Múngú ẹndrẹtị gé rĩ ã tã sĩ. Sâ ãzi ni sĩ, ꞌbá ãzi ri ícó ꞌi adi sẽ drã ꞌbá tã be múké rĩ ã tã sĩ rá. 8 ꞌBâ adrikí dõ ũnjĩkãnyã agá drãáãsĩyã, Múngú iꞌda ívé lẽngárá ꞌbá ní ãmbúgú, ĩpẽ Kúrísítõ ri ímụ́ drãá ꞌbâ tã sĩ.

9 Múngú ãꞌyĩ ꞌbâ adrií pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé Yẹ́sụ̃ vé ãrí dãápi rĩ sĩ, tã agaápi rá rĩ, ĩri tã úmvúlésĩ Yẹ́sụ̃ ní ꞌbâ pazú jĩkó Múngú ní tã lịzú ꞌbá drị̃gé rĩ agásĩ rĩ. 10 ꞌBâ adrikí dõ ándúrú ariꞌba Múngú vé ni drãáãsĩyã, Múngú údé ꞌbâ ãsámvú ꞌí be rĩ ícá múké Mvọ́pị vé drãngárá sĩ gí. Tã agaápi rá rĩ, Múngú ri ímụ́ ꞌbâ pa ꞌî Mvọ́pị ní ídrí gí rĩ sĩ. 11 ꞌBo tã rĩ adri ꞌyéŋá ꞌdĩ kuyé, ꞌbâ nóni ãyĩkõ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ĩpẽ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ímụ́ ꞌbâ ãsámvú údé Múngú be.

Ãdámã pi vé tã Kúrísítõ be rĩ

12 Ãdámã kã ũnjĩkãnyã ꞌoó gí, sẽ ũnjĩkãnyã ĩmũlũ ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi céré, ꞌbá rĩ pi ní rií ũnjĩkãnyã ꞌoó rĩ sĩ, sẽ nóni ꞌbá rĩ pi céré ri ũdrãdrã. 13 Drị̃drị̃ ni, ĩ ní drĩ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ sẽzú kuyé rĩ gé, ị́sụ́zú ꞌbá rĩ pi ri ũnjĩkãnyã ꞌo vũ drị̃gé nõgó. Tãị́mbị́ ã adri té dõ ꞌdãáyo, tã ãzi lũúpi kínĩ, ꞌbá rĩ ŋõ tãị́mbị́ gí ꞌdíni ꞌdãáyo. 14 Íꞌdózú lókí Ãdámã* vé rĩ gé ꞌdãá, cĩmgbá ícázú lókí Mósẽ† vé rĩ gé, ꞌbá rĩ pi céré rikí ũdrãdrã. Átã ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá sụ̃ Ãdámã ní ꞌoó Múngú vé tãị́mbị́ ŋõzú rĩ tị́nị kuyé rĩ pi ũdrãkí rá. Ãdámã ri ꞌbá ãlu, íjị́ ũnjĩkãnyã ꞌbá drị̃gé céré, Kúrísítõ ri kpá ꞌbá ãlu, ímụ́ ꞌbâ paá ũnjĩkãnyã agásĩ céré.

15 ꞌBo fẽfẽ Múngú ní sẽé ꞌbá rĩ pi ní ẹ́sị́ múké sĩ ꞌdĩri, ãsámvú ni aco ꞌi ũnjĩkãnyã Ãdámã ní ꞌoó rĩ be rá. Ũnjĩkãnyã ꞌbá ãlu ní ꞌoó ꞌdĩri sĩ, íjị́ drã ꞌbá kárákará pi drị̃gé. ꞌBo tã agaápi rá rĩ, ĩri fẽfẽ Múngú ní sẽé, ĩri ní ꞌbá ãlu Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ rĩ ĩsẽzú ẹ́sị́ múké sĩ ꞌbá rĩ pi trũzú ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rĩ. 16 Ũnjĩkãnyã Ãdámã ní ꞌoó ꞌdãri sẽ ĩrĩŋãkí ꞌbá rĩ pi ãní céré. Fẽfẽ Múngú ní sẽé ꞌbá rĩ pi ní rĩ, ãsámvú ni aco ꞌi ũnjĩkãnyã Ãdámã ní ꞌoó rĩ be rá. ꞌBâ rikí dõ ũnjĩkãnyã ꞌoó mụzú dị̃ị́ dị̃ị́ drãáãsĩyã, ꞌbâ Yẹ́sụ̃ rĩ ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, fẽfẽ Múngú ní sẽé ꞌbá ní rĩ, ĩri sẽ ꞌbâ adri pịrị ĩri ẹndrẹtị gé. 17 Ũnjĩkãnyã ꞌbá ãlu ní ꞌoó ꞌdĩri sẽ drãngárá ọ́rụ́ ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ céré. ꞌBo tã agaápi rá rĩ, ꞌbá Múngú ní ẹ́sị́ múké ꞌbãá kộpi ní, ĩri ní kộpi sẽé adrií pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé rĩ pi, kộpi ímụ́ mãlũngã rụ ꞌbá ãlu ꞌdĩri vé tã sĩ, sâ kộpi ní mụzú adrizú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ gé, ꞌbá ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌi.

18 Ũnjĩkãnyã ãlu Ãdámã ní ꞌoó rĩ sĩ, ĩ té kõdô ꞌbá rĩ pi ĩrĩŋã céré, ꞌbo Kúrísítõ ꞌo tã ãlu pịrị, sẽ Múngú ri ícó ꞌbá rĩ pi ãrẽvú ãꞌyĩ céré adri pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé, kộpi ícó ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. 19 Ãdámã ri ꞌbá ãlu, ĩri ní tã Múngú vé rĩ ꞌdụụ́ ngaá kuyé rĩ sĩ, sẽ ꞌbá kárákará fikí ũnjĩkãnyã ꞌoó. ꞌBo Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá ãlu, ꞌdụ tã Múngú vé rĩ pi ãrẽvú ngaá céré, sẽ Múngú ri ímụ́ ꞌbá kárákará ãꞌyĩ adri pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé.

20 Múngú sẽ tãị́mbị́ rĩ pi ꞌbá rĩ pi ní céré, ꞌbá rĩ pi ã ámákí rí ũnjĩkãnyã ĩ ní ꞌoó rĩ ãní. ꞌBo ꞌbá rĩ pi ní rií ũnjĩkãnyã ꞌoó mụzú dị̃ị́ dị̃ị́ rĩ sĩ, Múngú vé ẹ́sị́ múké ĩri ní ꞌbãá ꞌbá ní ꞌdĩri gõ tị mụzú drị̃gélé. 21 Ũnjĩkãnyã ọ́rụ́ ꞌbâ drị̃, íjị́ drãngárá ꞌbá drị̃gé, ꞌbo nóni Múngú vé ẹ́sị́ múké tã be agaápi rá ꞌdĩri pa ꞌbá rĩ pi nĩ, ĩri sẽ ꞌbâ ícá ꞌbá pịrị Múngú ẹndrẹtị gé. ꞌBá ẹ̃ꞌyị̃kí dõ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri gí, ĩri ꞌbá ní ídri ꞌdániꞌdáni rĩ sẽ rá.

6

Kúrísítõ ndẽ ũkpõ ũnjĩkãnyã vé rĩ gí

1 ꞌBâ ꞌyokí rí ngóni? ꞌBâ rikí nyo ũnjĩkãnyã ꞌoó mụzú Múngú ã ꞌbã rí ívé ẹ́sị́ múké ꞌbâ trũzú ꞌbávé ũnjĩkãnyã agásĩ ꞌdíni? 2 Adri ꞌdíni kuyé! ꞌBá índrékí sụ̃ ꞌbá ũdrãꞌbá gí ni pi tị́nị, ũnjĩkãnyã gõ tã ãzi ꞌoó ꞌbâ rụ́ꞌbá gá ku, ꞌbâ ícó ri áwí ũnjĩkãnyã ꞌo mụzú ꞌdíni ãlé? 3 Ĩmi nị̃kí kuyé ꞌyozú kínĩ, kâ ꞌbá ní bãtízĩmũ sẽé, ꞌbá drãkí Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ be trụ́ gí ꞌdíni kuyé? 4 Bãtízĩmũ ĩ ní sẽé ꞌbá ní rĩ sĩ, ꞌbá ũdrãkí, sị̃kí ꞌbâ sụ̃ ĩ ní Kúrísítõ ri sị̃ị́ rĩ tị́nị, Kúrísítõ íngá gõó ídri rú rá, ꞌbâ kpá gõ íngá ídri rú sụ̃ Kúrísítõ ní íngá ídri rú Ẹ́tẹ́pị vé ũkpõ sĩ rĩ tị́nị.

5 ꞌBá drãkí dõ sụ̃ Kúrísítõ ní drãá rĩ tị́nị, ĩ kpá ímụ́ ꞌbâ inga gõ ídri rú, sụ̃ ĩ ní ĩri ingaá gõó ídri rú rĩ tị́nị. 6 ꞌBá nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbávé rụ́ꞌbá ũnjĩkãnyã vé nõri gbãkí pẹtị alambaku sị́gé Kúrísítõ be trụ́ gí, ũnjĩkãnyã ẽ ị́sụ́ rí ũkpõ ẹ̃zị́ ngazú ꞌbâ rụ́ꞌbá gá ku, ꞌbá gõkí adrií tụ́gẹ̃rị̃ ũnjĩkãnyã vé ni ku. 7 Drãngárá Kúrísítõ vé rĩ ní ꞌbâ úmú ícá ꞌí be ngá ãlu rĩ sĩ, sẽ nóni ũnjĩkãnyã ícó ẹ̃zị́ ngaá ꞌbâ rụ́ꞌbá gá ku.

8 ꞌBá ní drãá Kúrísítõ be trụ́ rĩ sĩ, ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ kpá ícó ídri úꞌdí ị́sụ́ Kúrísítõ be trụ́ rá. 9 ꞌBá nị̃kí rá Kúrísítõ íngá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rá, ícó gõó drãá dị̃ị́ ku, drã ícó ĩrivé ũkpõ ndẽé ku. 10 Kúrísítõ kã drãá, drã vú ãlu ũnjĩkãnyã vé ũkpõ ndẽzú, ĩri nóni ídri rú ri ẹ̃zị́ Múngú vé rĩ nga.

11 Lẽ ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, ĩmi drãkí gí, ũnjĩkãnyã ícó ẹ̃zị́ ngaá ĩmî rụ́ꞌbá gá ku, ꞌbo Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ sẽ ĩmi ní ídri rĩ gí, ĩmi ꞌbá Múngú vé ni. 12 Lẽ ĩmi kukí ũnjĩkãnyã ã ọ́rụ́ ĩmî rụ́ꞌbá drãápi drãdrã ꞌdĩri ku, tã ũnjí rụ́ꞌbá nõri ní lẽé rĩ pi, lẽ ĩmi kukí ãní. 13 Lẽ ĩmi rikí ĩmî rụ́ꞌbá áyú rizú ũnjĩkãnyã ꞌozú ku. Ngá múké rĩ, lẽ ĩmi sẽkí ĩmî rụ́ꞌbá Múngú ní, sụ̃ ĩ ní ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ingaá gõó ídri rú rĩ tị́nị. Kúru lẽ ĩmi áyúkí ĩmî rụ́ꞌbá tã pịrị ꞌozú, ĩmi adrikí pịrị Múngú ẹndrẹtị gé. 14 Lẽ ĩmi kukí ũnjĩkãnyã ã ri ĩmî drị̃ ọ́rụ́ ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi adrikí tãị́mbị́ rĩ ã pálé gá kuyé, ꞌbo ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ sẽ ĩmi ní drị̃wãlã gí.

Tụ́gẹ̃rị̃ tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi

15 Tã pịrị ĩ ní lẽé ã ꞌokí rĩ íngõri? Ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ sĩ, Múngú ọyụ ꞌbâ tãị́mbị́ rĩ agásĩ gí, ꞌdĩri lũ nyo ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ rikí ũnjĩkãnyã ꞌoó mụzú ꞌdíni? Adri ꞌdíni kuyé! 16 Ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, ĩmi dõ tụ́gẹ̃rị̃ ꞌbá ãzi vé ni, ĩmi ĩrivé tã ꞌdụ nga, ĩmi dõ tụ́gẹ̃rị̃ ũnjĩkãnyã vé ni, ĩri ĩmi jị fi drã agá, ꞌbo ĩmi dõ tụ́gẹ̃rị̃ Múngú vé ni, ĩri sẽ ĩmi tã pịrị ni ꞌdụ nga ꞌdíni kuyé? 17 Ũnjĩkãnyã ándúrú ĩmi ní ꞌoó rĩ sĩ, sẽ ĩmi adrikí kuú ãní tụ́gẹ̃rị̃ ũnjĩkãnyã vé ni. ꞌBo á sẽ Múngú ní õwõꞌdĩfô ãmbúgú, ĩmi ní tã ĩ ní ímbá ĩmi ní rĩ ẹ̃ꞌyị̃ị́ ẹ́sị́ be céré rĩ sĩ. 18 Nóni ọyụkí ĩmi ũnjĩkãnyã ĩmi ní ꞌoó rĩ agásĩ gí, ãzini ĩmi újákí nóni ĩmi ícá tụ́gẹ̃rị̃ ẹ́sị́ ꞌbãꞌbée tã pịrị ꞌozú ni pi gí.

19 Má ụ̃ꞌbị̃ ĩmivé tã, tã tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi vé rĩ sĩ, ĩmi nị̃kí rí ũkpõ ũnjĩkãnyã vé rĩ ãní. Drị̃drị̃ ni, ĩmi adrikí tụ́gẹ̃rị̃ tị́nị ũnjĩkãnyã ĩmi ní rií ꞌoó mụzú dị̃ị́ dị̃ị́ ꞌdĩri sĩ. Kúru nóni lẽ ĩmi kukí ũnjĩkãnyã ãní, ĩmi ꞌokí tã pịrị, ĩmi adrikí rí ule Múngú ẹndrẹtị gé. 20 Ándúrú ĩmi ní adrizú tụ́gẹ̃rị̃ rú ũnjĩkãnyã agá rĩ sĩ, ĩmi ásíkí tã pịrị ꞌongárá sĩ kuyé. 21 Tã múké ĩmi ní ị́sụ́ ũnjĩkãnyã ĩmi ní ꞌoó drị̃njá sẽépi ꞌdĩri agá rĩ ãꞌdi? Tã ũnjí ĩmi ní ꞌoó ꞌdĩꞌbée, kộpi drã íjị́ ĩmi drị̃gé. 22 ꞌBo nóni ọyụkí ĩmi ũnjĩkãnyã ĩmi ní ꞌoó rĩ agásĩ gí, ĩmi nóni ãtíꞌbá Múngú vé ni. Nóni ĩmi ícákí ule Múngú ẹndrẹtị gé gí, ĩmi ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. 23 ꞌBá ũnjĩkãnyã ꞌoópi rĩ, ĩ ĩri ũfẽ drã sĩ, ꞌbá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri gí, Múngú ri ímụ́ ĩri ní ídri ꞌdániꞌdáni rĩ sẽ píríni.

7

Ụ̃ꞌbị̃kí ãjẽ ũkú jezú rĩ vé tã

1 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị má ní lẽélẽ rĩ pi, ĩmi nị̃kí tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rá, ꞌbá ídri rú rĩ, ĩri adri tãị́mbị́ rĩ ã pálé gá, tãị́mbị́ rĩ drị̃ ni ọ́rụ́ sâ ĩri ní adrizú ídri rú rĩ gé. 2 Lẽ mâ ụ̃ꞌbị̃ ĩmi ní tã ãjẽ vé rĩ ũlũú, ágó je dõ ũkú, ĩri dõ drĩ ídri rú, tãị́mbị́ rĩ kĩnĩ, ũkú rĩ ĩrivé ni, ꞌbo ágó rĩ drã dõ gí, tãị́mbị́ rĩ ãꞌyĩ rá, ágó ãzi ri ícó ọ̃wụ́zị́ rĩ ẹ́ꞌyị́ ꞌí ní ũkú rú rá. 3 Ũkú ꞌdĩri je dõ ágó ãzi, ị́sụ́zú ĩrivé ágó rĩ drĩ ídri rú, ũkú ꞌdĩri ꞌbã ọ̃wụ̃ gí. ꞌBo ágó ni drã dõ gí, tãị́mbị́ rĩ ãꞌyĩ rá, ĩri ícó ágó ãzi je rá, ícókí ĩri zịị́ ọ̃wụ́ꞌbá ku.

4 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị má ní lẽélẽ rĩ pi, tã rĩ, ĩri ꞌdíni, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí nóni Kúrísítõ ri gí, ĩmi índrékí sụ̃ ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi tị́nị, nóni tãị́mbị́ rĩ vé ũkpõ nga ẹ̃zị́ ĩmî rụ́ꞌbá gá ku. Kúrísítõ ĩ ní ingaá gõó ídri rú drãngárá gálésĩ rĩ sẽ nóni ĩmi ícákí ꞌbá ívé ni pi gí, ĩri sẽ ĩmi tã múké ni pi ꞌo Múngú ã rụ́ sĩ. 5 Lókí ũnjĩkãnyã ní ꞌbâ ásúzú gí rĩ gé, tãị́mbị́ rĩ sẽ ꞌbá rikí ẹ́sị́ ꞌbãá rizú ũnjĩkãnyã ꞌozú. Ũnjĩkãnyã ꞌbá ní ꞌoó rĩ íjị́ drãngárá ꞌbá drị̃gé. 6 ꞌBo ꞌbá índrékí sụ̃ ꞌbá ũdrãꞌbée gí ni pi tị́nị, nóni tãị́mbị́ rĩ gõ ẹ̃zị́ ngaá ꞌbâ rụ́ꞌbá gá ku. ꞌBâ nóni Múngú ní ẹ̃zị́ nga lẹ́tị úꞌdí Índrí Uletere rĩ ní lũú ꞌbá ní rĩ sĩ, adri lẹ́tị ụ̃kụ tãị́mbị́ ĩ ní sĩí rĩ vé rĩ sĩ ku.

Tãị́mbị́ Múngú vé rĩ, ĩri ꞌbávé ũnjĩkãnyã iꞌda ãmvé

7 Mâ ꞌyo rí íngóni, mâ ꞌyo rí tãị́mbị́ rĩ ũnjĩkãnyã íjị́? Adri ꞌdíni kuyé! Tãị́mbị́ té dõ ꞌdãáyo, má ícó té mávé ũnjĩkãnyã nị̃ị́ ámá ku. Má ícó té nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, ẹ́sị́ ꞌbãngárá ꞌbá ãzi vé ngá drị̃gé rĩ ũnjí ꞌdíni ku. ꞌBo tãị́mbị́ rĩ kĩnĩ, “Lẽ mî ꞌbã ẹ́sị́ ꞌbá mî gãrã gá rĩ vé ngá drị̃gé ku.”* 8 Ũnjĩkãnyã ị́sụ́ lẹ́tị tãị́mbị́ rĩ áyúzú, mâ ꞌbã rí ẹ́sị́ ꞌbá ãzi vé ngá drị̃gé dị̃ị́ dị̃ị́. ꞌBo tãị́mbị́ té dõ ꞌdãáyo, ũnjĩkãnyã ri té adri ũkpõ ãkó. 9 Má ní drĩ tãị́mbị́ rĩ nị̃zú kuyé rĩ gé, á ri adrií bãdãrú, ꞌbo vụ́drị̃ ni gé, má kã nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, tãị́mbị́ anigé, sẽ á nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ũkpõ ũnjĩkãnyã vé rĩ ású ma gí, sẽ á fi lẹ́tị drãngárá vé ni agá. 10 Má ị́sụ́ nị̃ị́ ámá ꞌyozú kínĩ, tãị́mbị́ ãlu ãlu kõdô ídri sẽépi rĩ, sẽ Múngú lị mávé tã ũnjí, íjị́ drãngárá má drị̃gé.

11 Ũnjĩkãnyã ị́sụ́ lẹ́tị tãị́mbị́ rĩ áyúzú, mâ mị ũꞌbãzú ãní, íjị́ drãngárá má drị̃gé. 12 ꞌBo tãị́mbị́ Múngú vé rĩ uletere, ĩri pịrị, ĩri múké. 13 Tãị́mbị́ adriípi múké ꞌdĩri, ĩri nyo ícó drãngárá íjị́ má drị̃gé rá? Ícó íjị́ ãluŋáni ku! Múngú áyú tãị́mbị́ adriípi múké ꞌdĩri, lũzú má ní kínĩ, ũnjĩkãnyã ri ũnjí.

Ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịngárá ũnjĩkãnyã be rĩ

14 Tãị́mbị́ rĩ Múngú sẽ nĩ, ꞌbo ma ꞌbá áda, má ícá kuú tụ́gẹ̃rị̃ rú ũnjĩkãnyã drị́gé. 15 Á nị̃ tã má ní rií ꞌoó rĩ kuyé. Tã pịrị má ní kõdô lẽé ꞌoó rĩ, á ꞌo ku, ꞌbo tã má ní kõdô gãá sĩ rĩ, ma ri ꞌo rá. 16 Mâ ꞌo dõ tã pịrị ku drãáãsĩyã, á nị̃ rá tã má ní rií ꞌoó rĩ ũnjí, má ãꞌyĩ rá tãị́mbị́ rĩ múké. 17 Adri ꞌyozú kínĩ, ma ri tã ũnjí ꞌdĩri ꞌo ãkã yã ꞌdíni kuyé, ũnjĩkãnyã fiípi kú má ẹ́sị́ agá nõri sẽ ma ri tã ũnjí ꞌdĩri ꞌo nĩ. 18 Á nị̃ rá tã ãzi múké má ẹ́sị́ agá ãluŋáni ꞌdãáyo, á lẽ dõ kõdô tã múké ꞌoó, ãní sẽ má ícó ꞌoó bã ku. 19 Á lẽ kõdô tã múké ꞌoó, ꞌbo má ícó ꞌoó ku. Á lẽ kõdô tã ũnjí ꞌoó ku, ꞌbo ma ri tã ũnjí rĩ ꞌo rá. 20 Ma ri tã ma ní kõdô ícó ꞌoó ku ni ꞌo mụzú, ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, á ꞌo tã rĩ ãkã kuyé, ũnjĩkãnyã fiípi má ẹ́sị́ agá rĩ sẽ ma ri tã rĩ ꞌo nĩ.

21 Tãị́mbị́ rĩ iꞌda má ní uletere, má kãdõ lẽé kõdô tã múké ꞌoó, ma gõ ri ũnjĩkãnyã ꞌo mụzú áyu. 22 Á lẽ tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ẹ́sị́ be céré. 23 ꞌBo tãị́mbị́ ãzi anigé, ĩri ri ẹ̃zị́ nga mâ rụ́ꞌbá gá, ĩri ri ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị tãị́mbị́ Múngú vé rĩ be mâ ẹ́sị́ agá. Tãị́mbị́ ꞌdĩri rụ má ícá kuú tụ́gẹ̃rị̃ ũnjĩkãnyã vé ni, ĩri sẽ ma ri ũnjĩkãnyã ꞌo nĩ. 24 Á, ĩzãngã mávé nõri! Ãꞌdi ri ícó ma pa ũnjĩkãnyã ma jịị́pi fiípi drã agá nõri drị́gé sĩ nĩ? 25 Á sẽ õwõꞌdĩfô Múngú ní, Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní ꞌbâ paá ꞌbávé ũnjĩkãnyã agásĩ rĩ sĩ.

Mávé úmĩ gé nõlé, ma tụ́gẹ̃rị̃ riípi tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ꞌdụụ́pi ngaápi ni, ꞌbo ũnjĩkãnyã má ní rií ꞌoó rĩ sĩ, má ícá nóni kú tụ́gẹ̃rị̃ ũnjĩkãnyã vé ni.

8

Índrí Uletere rĩ ꞌbá ní ídri sẽ nĩ

1 Nóni ꞌbá Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, ícókí tã lịị́ kộpi drị̃gé ku, 2 ãꞌdiãtãsĩyã Índrí Uletere ũkpõ be ídri íngápi Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vúgá rĩ sẽépi ĩmi ní rĩ, ọyụ ĩmi ĩfũú ũkpõ ũnjĩkãnyã riípi ĩmi jịị́pi fiípi drã agá rĩ sị́gé sĩ gí. 3 Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ícó ꞌbá ní ídri sẽé ku, ãꞌdiãtãsĩyã ũnjĩkãnyã riípi ꞌbâ drị̃ ọ́rụ́pi ꞌdĩri sẽ ꞌbá ícákí kuú ũkpõ ãkó. ꞌBo Múngú ĩpẽ ívé Mvá, ímụ́kí ĩri tịị́ ꞌbá áda rú, sụ̃ ꞌbá vũ drị̃gé nõgó ũnjĩkãnyã be rĩ tị́nị, adi ꞌi sẽé drãá ꞌbávé ũnjĩkãnyã tị gé. Múngú sẽ Kúrísítõ ri drãá tã lịzú ũnjĩkãnyã drị̃gé. 4 Múngú ꞌo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ꞌbâ ꞌokí rí tã pịrị sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní lẽé rĩ tị́nị, ꞌbâ ꞌbãkí rí ẹ́sị́ tã ũnjí rụ́ꞌbá nõri ní lẽé rĩ pi drị̃gé ku, ꞌbâ ꞌdụkí rí tã Índrí Uletere rĩ ní lẽé rĩ pi ngaá áyu.

5 ꞌBá ẹ́sị́ ꞌbãꞌbée ũnjĩkãnyã rụ́ꞌbá nõri vé rĩ drị̃gé rĩ pi, kộpi ri ẹ́sị́ ꞌbã céré tã rụ́ꞌbá nõri vé rĩ drị̃gé. ꞌBo ꞌbá ẹ́sị́ ꞌbãꞌbée Índrí Uletere rĩ drị̃gé rĩ pi, kộpi ri ẹ́sị́ ꞌbã céré tã Índrí Uletere rĩ ní lẽé ã ꞌokí rĩ drị̃gé. 6 ꞌBá ẹ́sị́ ꞌbãápi kú céré ũnjĩkãnyã drị̃gé rĩ, ĩrivé ụ̃dụ̃ drãngárá. ꞌBo ꞌbá ẹ́sị́ ꞌbãápi tã Índrí Uletere rĩ ní lẽé ã ꞌokí rĩ drị̃gé rĩ, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá, ãzini ĩri tãkíri ị́sụ́ rá. 7 ꞌBá ẹ́sị́ ꞌbãápi kú ũnjĩkãnyã drị̃gé rĩ, ĩri ãríꞌbá Múngú vé ni. ꞌBá sụ̃ ꞌdĩri tị́nị ꞌdĩri, gã tãị́mbị́ Múngú vé rĩ sĩ, ícó tãị́mbị́ rĩ ngaá ku. 8 ꞌBá ẹ́sị́ ꞌbãꞌbée ũnjĩkãnyã rụ́ꞌbá nõri vé rĩ drị̃gé rĩ pi, sẽ Múngú ní ãyĩkõ ku.

9 Nóni ũnjĩkãnyã ícó ĩmî drị̃ ọ́rụ́ ku. ꞌBo Índrí Múngú vé rĩ dõ ĩmî ẹ́sị́ agá anigé, ĩri ĩmî drị̃ ko nĩ. Índrí Kúrísítõ vé rĩ dõ ꞌbá rĩ ẽ ẹ́sị́ agá ꞌdãáyo, ꞌbá ꞌdĩri adri Kúrísítõ vé ni ku. 10 Kúrísítõ ri dõ ĩmî ẹ́sị́ agá anigé, ĩmivé rụ́ꞌbá ri dõ ícó drã rá ĩmi ní ũnjĩkãnyã ꞌoó rĩ sĩ drãáãsĩyã, ĩmivé índrí ri áwí adri ídri rú, ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ sẽ ĩmi ícákí pịrị Múngú ẹndrẹtị gé gí. 11 Múngú Yẹ́sụ̃ ri ingaápi gõó ídri rú drãngárá gálésĩ rĩ, ĩrivé Índrí dõ ĩmî ẹ́sị́ agá anigé, ĩri ívé Índrí Uletere ĩmî ẹ́sị́ agá rĩ áyú ĩmivé rụ́ꞌbá drãápi gí rĩ újá ícá gõ ídri rú.

12 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị má ní lẽélẽ rĩ pi, lẽ ꞌbâ ꞌokí tã múké, lẽ ꞌbâ rikí ũnjĩkãnyã rụ́ꞌbá nõri ní lẽé rĩ ꞌoó ku. 13 Ĩmi áwíkí dõ rií ũnjĩkãnyã rụ́ꞌbá nõri ní lẽé rĩ ꞌoó, ĩmivé ụ̃dụ̃ ri adri drãngárá. ꞌBo Índrí Uletere rĩ dõ ĩmî ẹ́sị́ agá anigé, ĩri ĩmi ĩzã ko ĩmi ugazú, ĩmi gõkí rí ũnjĩkãnyã ꞌoó dị̃ị́ ku, Índrí Uletere rĩ kúru ĩmi ní ídri ꞌdániꞌdáni rĩ sẽ. 14 ꞌBá Índrí Uletere Múngú vé rĩ ní rií kộpi ẽ drị̃ koó rĩ pi, kộpi anji Múngú vé ni. 15 Índrí Múngú vé rĩ sẽ ĩmi adrikí tụ́gẹ̃rị̃ ụ̃rị́ rú ni pi kuyé, ĩmi ị́sụ́kí Índrí Múngú vé rĩ gí, ĩmi nóni anji Múngú vé ni. Índrí Múngú vé rĩ sẽ ꞌbâ ri Múngú ri zị “Ábã, ꞌBá Ẹ́tẹ́pị.” 16 Índrí Múngú vé rĩ, ĩri sẽ ꞌbâ nị̃ ámá uletere ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ anji Múngú vé ni. 17 Nóni ꞌbá ní adrií anji Múngú vé ni rĩ sĩ, ꞌbâ drị̃lé múké ĩri ní sẽé Kúrísítõ ní rĩ ị́sụ́ rá, ꞌBá nyakí dõ ĩzãngã sụ̃ Kúrísítõ ní nyaá rĩ tị́nị, Múngú ri kpá ímụ́ ꞌbâ íngú sụ̃ ĩri ní Kúrísítõ ri íngú rĩ tị́nị.

ꞌBá Múngú vé rĩ pi úmvúlésĩ tã múké ị́sụ́ rá

18 Á nị̃ ámá múké, ĩzãngã ꞌbá ní nyaá ãndrũ nõri, ĩri anigé, ꞌbo íngúngárá úmvúlésĩ Múngú ní ímụ́zú ꞌbâ íngúzú rĩ, tã ni aga rá. 19 Ngá ãrẽvú céré Múngú ní gbií vũ drị̃gé nõgó rĩ pi, kộpi ri ẹ́sị́ ꞌbã rizú ụ́ꞌdụ́ Múngú ní úmvúlésĩ ꞌbá adriꞌbée anji ívé ni pi rú rĩ iꞌdazú rĩ ũtẽzú. 20 Ngá Múngú ní gbií rĩ pi ẽ drị̃ ábákí céré, adri ꞌyozú kínĩ, kộpi lẽkí nĩ yã ꞌdíni ku, Múngú lẽ tã rĩ ã ꞌo ꞌi ꞌdíni nĩ. Ngá ĩ ní údé rĩ pi ímụ́ ẹ́sị́ ꞌbã ꞌyozú kínĩ, 21 ĩ ímụ́ ĩ pa drã sị́lé gá sĩ rá, ãzini ĩ ícókí ŋmaá ku, ĩ ímụ́ drị̃wãlã ị́sụ́ fizú anji Múngú vé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ ị́sụ́ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé rá.

22 Ngá ãrẽvú céré vũ drị̃gé nõgó rĩ pi, kộpi ri drị̃ cị ambamba cĩmgbá lókí ãndrũ rĩ gé, sụ̃ ũkú riípi mvá tĩípi rĩ ní rií drị̃ cịị́ rĩ tị́nị. 23 Adri ꞌyéŋá ngá ꞌdĩꞌbée ri drị̃ cị nĩ kuyé, ꞌbâ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí nõꞌbée, ꞌbâ kpá ri drị̃ cị ĩndĩ, tã ꞌbá ní rií ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ímụ́zú ꞌbâ ãꞌyĩzú adrizú anji ívé ni rú rĩ ũtẽzú rĩ sĩ, Índrí Uletere rĩ sẽ ꞌbá nị̃kí tã ꞌbá ní rií ũtẽé rĩ gí, ãzini sẽ ꞌbá nị̃kí tã Múngú ní ímụ́zú ꞌbâ rụ́ꞌbá újázú ícázú úꞌdí, ꞌbâ rụ́ꞌbá ní gõzú drãzú dị̃ị́ ku rĩ gí. 24 Tã ꞌbá ní ẹ́sị́ ꞌbãzú drị̃ ni gé rĩ, ĩri ꞌbâ pa nĩ. Nóni ꞌbâ ri ẹ́sị́ ꞌbã drị̃wãlã ĩ ní ímụ́ sẽé ꞌbá ní rĩ ũtẽzú, ꞌbo ꞌbá ị́sụ́kí drĩ kuyé. ꞌBá ãzi ícó ẹ́sị́ ꞌbãá ngá ꞌí ní ị́sụ́ gí rĩ ã tã ụ̃sụ̃zú ku. 25 ꞌBo ꞌbâ dõ ri ẹ́sị́ ꞌbã ngá ꞌbá ní drĩ ị́sụ́ kuyé rĩ drị̃gé, lẽ ꞌbâ ꞌbãkí ẹ́sị́ mãdã rizú ũtẽzú.

26 ꞌBá ní adrií tã be múké kuyé rĩ sĩ, Índrí Uletere rĩ ꞌbâ ĩzã ko nĩ. Ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá nị̃kí ngá ꞌbá ní lẽé ẹ́ꞌyị́ Múngú vúgá rĩ zịbe ku, Índrí Uletere rĩ ꞌbá ní Múngú ri zị ĩzãngã be ãmbúgú ꞌí ẹ́sị́ agá, ꞌbá ãzi ícó tã ni átá bã ku. 27 Múngú riípi ꞌbâ ẹ́sị́ ndreépi rĩ nị̃ úmĩ Índrí Uletere rĩ vé rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã Índrí Uletere rĩ ri Múngú ri zị ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní, sụ̃ Múngú ní lẽé rĩ tị́nị.

Tã ãzi ꞌbâ gụ̃ụ́pi ãmvé Múngú vé lẽngárá agásĩ ni ꞌdãáyo

28 ꞌBá nị̃kí kpá rá ꞌyozú kínĩ, tã riꞌbá ꞌbâ ị́sụ́ꞌbée rĩ pi agásĩ, Múngú ri tã múké ꞌo ꞌbá ꞌi lẽꞌbá lẽlẽ rĩ pi ní nĩ, tã ni íbí íngá ẹ́sị́ ni agá, ũpẽ îngá ꞌbá ꞌdĩꞌbée nĩ. 29 Múngú nị̃ ꞌbá ꞌdĩꞌbée ị́nọ́gọ́sị́, ũpẽ kộpi ímụ́ adrií sụ̃ ꞌî Mvọ́pị tị́nị, Yẹ́sụ̃ ri kộpi ní Mvá kãyú Múngú vé anji kárákará rĩ pi ãsámvú gé. 30 Múngú ãꞌyĩ ꞌbá ꞌí ní ũpẽé ꞌdĩꞌbée nĩ, zị kpá ꞌbá ꞌdĩꞌbée nĩ, kộpi ẽ ímụ́kí rí adrií ꞌbá ívé ni, ꞌbã kộpi adrií ꞌbá pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé, zị kộpi, ẽ ímụ́kí rí kộpi íngú sụ̃ ĩ ní ꞌi íngú rĩ tị́nị.

31 Tã ꞌdĩꞌbée ã tã sĩ, ꞌbâ átákí rí íngóni? Múngú ri dõ ꞌbá be trụ́, ꞌbá ãzi ri nyo ícó ꞌbâ ꞌo ũnjí rá? 32 Múngú uga ívé Mvá ꞌbâ tã sĩ kuyé, ĩpẽ ĩri ꞌbá ní rá. Múngú ꞌo dõ tã ꞌbá ní ꞌdĩri tị́nị, ícó nyo ꞌbá ní ngá ãrẽvú sẽé céré píríni ku? 33 Múngú ꞌyo dõ kĩnĩ ꞌbá ívé ꞌí ní ũpẽé ꞌdĩꞌbée anji ívé ni, ãzini ꞌbã kộpi adri ꞌbá pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé gí pírí, ãꞌdi ri ícó tã íjị́ kộpi drị̃gé, kộpi tõzú ꞌyozú kínĩ kộpi ũnjí nĩ? 34 Ãꞌdi ri ícó ꞌyo kộpi ũnjí nĩ? Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ drã kộpi ã tã sĩ, ingakí ĩri gõó ídri rú, nóni úrí Múngú vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, ĩri ri Múngú ri zị kộpi ní.

35 Ngá ãzi nyo ícópi ꞌbâ ãsámvú acoópi Kúrísítõ be lẽngárá Kúrísítõ ní ꞌbâ lẽzú ꞌdĩri agásĩ ni anigé? Tã ũkpó ũkpó, ĩzãngã, ọ̃cụ̃ngárá, ẹ̃bị́rị́, bõngó ãkõ, tã ũnjí drã íjị́pi ni, tã ĩ ní ũlãá ꞌdĩꞌbée, kộpi nyo ícó ꞌbâ ãsámvú aco Kúrísítõ be rá? 36 Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ,

“Mî tã sĩ, ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu, ꞌbá rĩ pi lẽkí rií ꞌbâ úꞌdị́,

ꞌbá índrékí sụ̃ kãbĩlõ ĩ ní rií úlị́lị̃ rĩ pi tị́nị.”*

37 Tã ãzi ꞌbâ gụ̃ụ́pi ãmvé ni ꞌdãáyo. Tã ũnjí ꞌdĩꞌbée kádõ ꞌbâ ị́sụ́, ꞌbâ ícó pá tu tị́tị́ ũkpõ Kúrísítõ ꞌbâ lẽépi lẽlẽ rĩ vé rĩ sĩ. 38 Má ẹ́pị́ tã ꞌdĩri sĩ múké múké ꞌyozú kínĩ, drãngárá, dõku ídri, dõku mãlãyíkã, dõku índrí ũnjí rĩ pi,* dõku tã nóni riꞌbá ꞌi ngaꞌbée rĩ pi, dõku tã úmvúlésĩ ímụ́ꞌbá ĩ ngaꞌbá drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ pi, dõku ũkpõ ụrụkọꞌbée, ngá ꞌdĩꞌbée ícókí ꞌbâ ãsámvú acoó Múngú ꞌbâ lẽépi lẽlẽ rĩ be ku. 39 Ũkpõ íngáꞌbá ꞌbụ̃ gélésĩ rĩ pi, dõku ũkpõ vũ drị̃gé nõgó ãngũ wị̃lị̃wị́lị́ rú rĩ agá rĩ pi, ngá Múngú ní gbií rĩ pi, ícókí ꞌbâ ãsámvú acoó lẽngárá Múngú ní iꞌdaá ꞌbá ní Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ꞌbávé Úpí ã rụ́ꞌbá gá ꞌdĩri agásĩ ku.

9

Múngú ĩpẽ Ĩsẽrélẽ rĩ pi nĩ

1 Kúrísítõ nị̃ rá, tã má ní átá rĩ, ĩri tã áda, adri ũnjõ ku, yị̃kị̂ mávé rĩ, ãzini Índrí Uletere rĩ lũ kpá má ní kĩnĩ, tã má ní átá rĩ tã áda. 2 Ĩzãngã fi má ẹ́sị́ agá, sẽ mâ ẹ́sị́ ŋõ ambamba 3 má ẹ́ꞌdị́páa Yãhụ́dị̃ rĩ pi ã tã sĩ. Á lẽ Múngú ã tri ma, ã aco ꞌbâ ãsámvú Kúrísítõ be, má ẹ́ꞌdị́páa Yãhụ́dị̃ rĩ pi ẽ ị́sụ́kí rí pangárá bẽsĩnĩ. 4 Kộpi ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé ni, Múngú ũpẽ kộpi adrií anji ívé ni. Múngú iꞌda ívé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ kộpi ní, Múngú rụ ũndĩ kộpi be, ẹzị ívé tãị́mbị́ kộpi ní. Kộpi ã rikí ꞌi ị̃njị̃ị́ Jó Múngú vé rĩ agá, ãzini kộpi ẽ ị́sụ́kí rí tã ꞌí ní ẹzịị́ rĩ bẽnĩ. 5 Ãbũrámã pi, Ĩsákã be, Yõkóbũ sĩ, kộpi Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ẹ́ꞌbị́pị́ị drị̃drị̃ rĩ pi, tịkí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ꞌbá áda rú, íbí ĩfũú úyú Ĩsẽrélẽ vé rĩ agá, Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri Múngú ꞌi, ĩri ngá ãrẽvú drị̃gé sĩ céré ãmbúgú, ẽ íngúkí ĩri mụzú ꞌdániꞌdáni! Ãmĩnã.

6 Ícókí ꞌyoó tã Múngú ní ẹzịị́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rĩ, ꞌdụ tã ni ngaá ku yã ꞌdíni ku. Adri ꞌyozú kínĩ, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi céré nị̃kí Múngú ri rá yã ꞌdíni kuyé. 7 Úyú Ãbũrámã vé rĩ pi* adrikí céré anji Ãbũrámã vé ni kuyé. Múngú ꞌyo ívé búkũ agá kĩnĩ, “Úyú mívé rĩ pi ímụ́ ĩfũ Ĩsákã† rụ́ꞌbá gá.”* 8 Tã ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, anji Ãbũrámã ní tịị́ rụ́ꞌbá rụ́ꞌbá rĩ pi adrikí anji Múngú vé ni ku, anji Múngú ní tã ni ẹzịị́ rĩ, kộpi adri anji Múngú ní ꞌdụụ́ ꞌbãá anji Ãbũrámã vé ni rú ni pi. 9 Tã Múngú ní ẹzịị́ rĩ ꞌdíni kĩnĩ, “Ma ímụ́ ĩgõ sâ nõri tị́nị rĩ gé, ílí drụ̃ rĩ agá, Sárã ri ímụ́ mvá ágó tị rá.”*

10 Ĩsákã ri ꞌbávé ẹ́ꞌbị́pị, je Rẽbékã ri ꞌí ní ũkú rú, Rẽbékã tị ĩri ní anji ãgõ ẹ̃tị́ rú, 11 ꞌbâ nị̃kí rí ꞌyozú kínĩ, lẹ́tị Múngú ní ꞌbá ĩpẽzú rĩ pịrị. Sâ Rẽbékã ní drĩ kộpi tịzú kuyé, dõku kộpi ní drĩ tã múké ꞌozú kuyé, dõku tã ũnjí ꞌozú kuyé rĩ gé, 12 Múngú ꞌyo Rẽbékã ní kĩnĩ, “Mvá kãyú rĩ ímụ́ ẹ̃zị́ nga mvá ụ̃dụ́ rĩ ní.”* Múngú ꞌyo tã rĩ ꞌdíni lũzú kínĩ, ĩpẽ ꞌbá rĩ ẹ̃zị́ ĩri ní ngaá múké rĩ ã tã sĩ ku. 13 Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, “Á lẽ Yõkóbũ‡ ri áyu, á gã Ị́sọ̃wụ̃ rĩ sĩ.”*

14 ꞌBâ ꞌyokí rí ngóni? ꞌBâ ꞌyokí rí kínĩ, tã Múngú ní ꞌoó ꞌdĩri adri pịrị ku? Adri ꞌdíni kuyé! 15 Múngú ꞌyo Mósẽ ní kĩnĩ,

“Mâ ẹ́sị́ ri adri ĩdríkídri ꞌbá má ní ĩpẽé rĩ ní,

ma ícó ꞌbá má ní lẽé rĩ ẽ ĩzã ko rá.”*

16 Tã ꞌdĩꞌbée nga ꞌi tã ꞌbá áda ní lẽé rĩ sĩ ku, dõku ũkpõ ꞌbá áda vé ni sĩ ku, ĩri ꞌi nga ẹ́sị́ ĩdríkídri Múngú vé rĩ sĩ. 17 Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá, Múngú ꞌyo ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ní kĩnĩ, “Ma sẽ mi ícá ꞌbãgú rú, ma mávé ũkpõ iꞌda mí ní, kúru ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi céré ímụ́ nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ma Múngú ꞌi.”* 18 Múngú vé ẹ́sị́ ri adri ĩdríkídri ꞌbá ĩri ní ĩpẽé lẽé ẹ́sị́ ĩdríkídri ꞌbãá ĩri ní rĩ ní. Múngú ụ̃sụ̃ dõ ꞌí lẽ ꞌbá rĩ ẽ drị̃ ẽ ícá ũkpó ũkpó, ĩri ícó ꞌo rá.

19 ꞌBá ãzi ri ícó ꞌyo, “Múngú lẽ dõ ꞌbâ ꞌokí tã rĩ sụ̃ ꞌí ní lẽé rĩ tị́nị pírí, ngá ĩri ní ꞌyoó ꞌbâ ũnjí rĩ ãꞌdi? Ãꞌdi ri ícó tã Múngú ní ụ̃tị̃ị́ gí rĩ ŋõ nĩ?” 20 ꞌBo mi ãꞌdi ꞌi átángá ꞌyoópi Múngú ní ꞌdíni? Ngá ĩ ní údé rĩ, ĩri nyo ícó ꞌyo ꞌbá ꞌi údépi rĩ ní, “Mí údé ma ꞌdíni ãsĩ ꞌdíni rá?”* 21 ꞌBá riípi ũdrí gbiípi rĩ, ụ̃rụ́tẹ́ ãlu ãlu ꞌdĩri sĩ, ĩri ícó ũdrí rĩ ãzi gbi, ĩri ĩgĩrĩ múké múké, ĩri ãzi rĩ gbi ĩgĩrĩ ku.

22 Múngú lẽ ívé jĩkó iꞌdaá, ãzini ívé ũkpõ iꞌdaá ꞌbá ĩ ní lẽé úꞌdị́ rĩ pi ní tã lịzú ãní kộpi drị̃gé, ꞌbo ĩri tã ni ꞌdụ mụzú ẹ́sị́ be mãdã. 23 Múngú ri kpá ívé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ iꞌda ꞌbá ꞌí ní ũpẽé lẽé ẹ́sị́ múké ꞌbãá kộpi ní rĩ pi ní rá, 24 ꞌbá ĩri ní ũpẽé rĩ ꞌbâ ꞌi, Yãhụ́dị̃ rĩ pi, ãzini ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi. 25 Búkũ nẹ́bị̃ Õséyã ní sĩí rĩ agá, Múngú ꞌyo ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní kĩnĩ,

“Ĩmi adriꞌbée ꞌbá mávé ni kuyé ꞌdĩꞌbée, nóni ma ĩmi zị ꞌbá mávé ni.

Ĩmi ꞌbá má ní ándúrú lẽé ku ꞌdĩꞌbée, ma ímụ́ ĩmi lẽlẽ.”*

26 Búkũ Múngú vé rĩ ꞌyo kpá ꞌdíni kĩnĩ,

“Vũrã ãlu ãlu ándúrú má ní ꞌyoó ĩmi ní kínĩ,

‘Ĩmi adrikí ꞌbá mávé ni ku ꞌdĩri,’

nóni ma ꞌyo,

‘Ĩmi ímụ́ adri anji mávé ni, ma Múngú adriípi ídri rú rĩ ꞌi.’ ”*

27 Nẹ́bị̃ Ĩsáyã átá ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ã tã sĩ ꞌdíni,

“ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ã adrikí dõ kárákará cínyáfã yị̃ị́ agá rĩ tị́nị drãáãsĩyã,

ꞌyéŋá ĩ ímụ́ kộpi ẽ ị̃mbị́tã ĩ ní kuú kíníkiniŋá ꞌdĩꞌbée pa áyu.

28 Úpí ri ímụ́ ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ĩrĩŋã rá,

ĩri kộpi ĩrĩŋã mbẽlẽŋá.”*

29 Tã rĩ ímụ́ ꞌi nga sụ̃ Ĩsáyã ní ꞌyoó drị̃drị̃ rĩ tị́nị,

“Úpí Múngú ã ku té dõ ꞌbá rĩ pi vé

úyú ẽ ị̃mbị́tã ku,

ꞌbâ té ũdrã céré sụ̃ ꞌbá kụ̃rụ́ Sõdómõ§ vé rĩ agá rĩ pi

ní ũdrãá ꞌbá kụ̃rụ́ Gõmórã vé rĩ agá rĩ pi be rĩ tị́nị.”*

Ĩsẽrélẽ rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri kuyé

30 ꞌBâ ꞌyokí rí ngóni? ꞌBá ándúrú adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku, tã ꞌoꞌbá pịrị ku ꞌdĩꞌbée, kộpi újákí nóni ĩ ícá ꞌbá pịrị Múngú ẹndrẹtị gé, kộpi ní ĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ. 31 ꞌBo ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé ꞌyoꞌbá kínĩ, ĩ lẽkí ícá pịrị Múngú ẹndrẹtị gé tãị́mbị́ rĩ vé tã sĩ ꞌdĩꞌbée, tãị́mbị́ rĩ sẽ kộpi ícákí ꞌbá pịrị kuyé. 32 Kộpi ị́sụ́kí tã pịrị kuyé ãsĩ? Kộpi ị́sụ́kí kuyé, kộpi ní adrií ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãkó rĩ sĩ, kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ rizú tãị́mbị́ rĩ ꞌdụzú ngazú áyu. Kộpi adrikí sụ̃ ꞌbá riꞌbá ĩ ũsị̃ꞌbá írã ꞌi alaápi kú lẹ́tị agá rĩ ã rụ́ꞌbá gá rĩ tị́nị. 33 Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ,

“Á ꞌbã írã* kú Sĩónã† gá ꞌdãáꞌdã, ꞌbá rĩ pi ri ĩ ũsị̃ rụ́ꞌbá ni gé,

írã rĩ sẽ kộpi ri uꞌde vũgá,

ꞌbá ĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi rá rĩ, ícó drị̃njá ị́sụ́ ku.”*

10

1 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị má ní lẽélẽ rĩ pi, tã mâ ẹ́sị́ agá nõlé má ní lẽzú Múngú ri zịzú ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní rĩ, Múngú ã pa rí kộpi bẽnĩ. 2 Á nị̃ rá, kộpi ꞌbãkí úvá Múngú ri ị̃njị̃zú, ꞌbo tã Múngú ní lẽé kộpi ã ꞌokí rĩ fi kộpi drị̃gé kuyé. 3 Kộpi ní lẹ́tị Múngú ní ꞌbá rĩ ãꞌyĩzú adrizú pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé rĩ nị̃ị́ kuyé rĩ sĩ, kộpi gãkí lẹ́tị Múngú ní ꞌbá rĩ ãꞌyĩzú adrizú pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé ꞌdĩri ꞌdụgá ngagá sĩ, kộpi gõkí lẹ́tị ĩvé ni túngú ni ꞌdụụ́ ngaá áyú. 4 Kúrísítõ ꞌdụ tãị́mbị́ rĩ ngaá fũú tị ni gé gí, ãní ꞌbá céré ĩri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, Múngú ri kộpi ãꞌyĩ adri ꞌbá pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé.

ꞌBá Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, Múngú ri kộpi pa rá

5 Mósẽ kĩnĩ, ꞌbá rĩ ꞌdụ dõ tãị́mbị́ rĩ ngaá rá, ĩri adri Múngú ẹndrẹtị gé pịrị. Sĩ kĩnĩ, “ꞌBá tã ꞌoópi ꞌdíni rĩ, lẽ ã ꞌdụ tã rĩ ngaá sụ̃ tãị́mbị́ rĩ ní lẽé rĩ tị́nị.”* 6 ꞌBo ꞌbá adriípi pịrị Múngú ẹndrẹtị gé ẹ̃ꞌyị̃ngárá be rĩ, ĩri ꞌyo, “Lẽ mî ri ꞌyoó mí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé, ‘Ãꞌdi ri nga mụ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé Kúrísítõ ri íjị́ vũgá nõó nĩ?’* ꞌdíni ku, 7 dõku, mî ri ꞌyoó ‘Ãꞌdi ri ícó fi mụ ꞌbụ́ índrí ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ní adrizú rĩ agá ꞌdãá Kúrísítõ ri inga gõ ídri rú drãngárá gálésĩ nĩ?’* ꞌdíni ku.” 8 Búkũ Múngú vé rĩ ꞌyo kĩnĩ, “Ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ĩnyiŋáŋá mí be, ĩri ĩfũ mí tị gé, ãzini mî ẹ́sị́ agálésĩ.”* Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ní ũlũú ꞌdĩri, ꞌbâ ri tã ẹ̃ꞌyị̃ngárá vé rĩ ũlũ. 9 Mí ꞌyo dõ mî tị sĩ, “Yẹ́sụ̃ ri Úpí,” ãzini mí ãꞌyĩ dõ mí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé ꞌyozú kínĩ, Múngú inga ĩri gõó drãngárá gálésĩla ídri rú rá, Múngú ri mi pa rá. 10 Mí ẹ̃ꞌyị̃ dõ Kúrísítõ ri mí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé gí, mi adri ꞌbá pịrị Múngú ẹndrẹtị gé, ãzini mí ꞌyo dõ mî tị sĩ kínĩ, mi ꞌbá Kúrísítõ vé ni, Múngú ri mi pa rá. 11 Búkũ Múngú vé rĩ kĩnĩ, “ꞌBá ĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi rá rĩ, ícó drị̃njá ị́sụ́ ku.”* 12 Mi dõ Yãhụ́dị̃gú yã, mí adri dõ Yãhụ́dị̃gú ku yã, adri tã rú ku, ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ ri Úpí ꞌbá rĩ pi vé ni céré, ꞌbá ꞌyoópi kínĩ ã ko ꞌî ĩzã rĩ, ĩri ꞌbá ꞌdĩri ẽ ĩzã ko aga rá. 13 Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, “ꞌBá céré Úpí ã rụ́ zịꞌbá rá rĩ pi, Úpí ri kộpi pa rá.”*

14 Kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí dõ Úpí ri kuyé, kộpi ícó ĩri ã rụ́ zị ngóni? Kộpi yịkí dõ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ĩrivé rĩ kuyé, kộpi ícó ĩri ẹ̃ꞌyị̃ ngóni? ꞌBá ãzi ũlũ dõ kộpi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌdĩri kuyé, kộpi ícó yị ngóni? 15 Pẽkí dõ ꞌbá ãzi mụụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú kuyé, kộpi ícó ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũ íngóni? Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, “Ngá múké rĩ, lẽ ꞌbâ ndrekí ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ íjị́ꞌbá ũlũꞌbá rĩ pi ꞌbâ mị sĩ.”*

16 ꞌBo Ĩsẽrélẽ rĩ pi ã ụrụkọ ẹ̃ꞌyị̃kí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ kuyé. Nẹ́bị̃ Ĩsáyã ꞌyo ꞌdíni kĩnĩ, “Úpí, ãꞌdi ẹ̃ꞌyị̃ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌbá ní ũlũú rĩ rá nĩ?”* 17 ꞌBá rĩ yị dõ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ gí, ĩri kúru ẹ̃ꞌyị̃. Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ, ĩri tã Kúrísítõ vé rĩ. 18 ꞌBo á lẽ zịị́, ẹ̃ndẹ́pị Ĩsẽrélẽ rĩ pi yịkí nyo ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ kuyé? Kộpi yịkí rá. Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ,

“Ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ ayi mụzú vũ drị̃gé sĩ céré,

átángá ĩ ní átá rĩ, ayi kpá mụzú vũ drị̃gé sĩ céré.”*

19 Ẹ̃ndẹ́pị tã rĩ fi nyo ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi drị̃gé rá? Ẽ, fi rá. Mósẽ sĩ tã Múngú ní átá Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé tã sĩ rĩ ꞌdíni kĩnĩ,

“Ma sẽ ĩmi ímụ́ ãꞌyã ꞌbã tãkíri má ní sẽé ꞌbá ãngũ ụrụkọ agá rĩ pi ní rĩ sĩ.

Má kãdõ tãkíri sẽé ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku tã ní fií kộpi drị̃gé kuyé rĩ pi ní, ĩmî ẹ́sị́ ri ímụ́ ve kộpi ní ũnjí ũnjí.”*

20 Ĩsáyã gõ átá ụ̃rị̃ ãkó kĩnĩ, Múngú kĩnĩ,

“ꞌBá ma ndãꞌbée kuyé rĩ pi, ị́sụ́kí ma rá.

ꞌBá mávé tã zịꞌbá kuyé rĩ pi, má iꞌda ma kộpi ẹndrẹtị gé rá.”*

21 ꞌBo Ĩsáyã kĩnĩ, “Múngú átá ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ã tã sĩ kĩnĩ,

‘ꞌDụ ụ́ꞌdụ́ ãco, á ri kộpi mãá kộpi ẽ ímụ́kí rí má vúgá,

ꞌbo kộpi ẽ drị̃ ũkpó ũkpó, kộpi gãkí ma ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ.’ ”*

11

Múngú ꞌbã ẹ́sị́ múké ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní

1 Kúru á lẽ zịị́ ꞌdíni, Múngú gã nyo ívé ꞌbá rĩ pi gí? Múngú gã kuyé! Lẽ ĩmi nị̃kí múké ꞌyozú kínĩ, ma Ĩsẽrélẽgú, ma úyú Ãbũrámã vé ni, má íbí ĩfũú sụ́rụ́ Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ vé rĩ agá. 2 Múngú gã ívé ꞌbá ꞌí ní ũpẽé íꞌdóngárá gá ꞌdãá rĩ pi kuyé. Ĩmi nị̃kí rá Búkũ Múngú vé rĩ kĩnĩ, nẹ́bị̃ Ẽlíyã* unu Múngú ẹndrẹtị gé Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé tã sĩ kĩnĩ, 3 “Úpí, kộpi úꞌdị́kí mívé nẹ́bị̃ rĩ pi, ãzini kộpi ũŋõkí mívé vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ pi rá, ꞌbá ꞌyéŋá ĩ ní kuú rĩ ma ꞌi. Kộpi nóni ri lẹ́tị ndã lẽzú ma ꞌdịzú.”*

4 Múngú újá Ẽlíyã ní ngóni? Újá Ẽlíyã ní kĩnĩ, “Ma ꞌbá be élĩfũ ẹ́zị̂rị̃ (7,000), kộpi ũtị̃kí kũmũcí Bálã† ri ị̃njị̃zú kuyé.”* 5 Ĩri nyo adri lókí ãndrũ nõri vé rĩ tị́nị, Múngú vé ẹ́sị́ múké rĩ sĩ, ũpẽ ꞌbá mãdãŋáŋá Ĩsẽrélẽ rĩ pi ãsámvú gé adrií ꞌbá ívé ni. 6 Múngú ri ꞌbá rĩ pi ũpẽ ívé ẹ́sị́ múké rĩ sĩ, ã ũpẽ té dõ ꞌbá rĩ pi ẹ̃zị́ kộpi ní ngaá rĩ sĩ, ĩrivé ẹ́sị́ múké rĩ té adri ẹ̃zị́ ãkó.

7 ꞌDĩri lũ ꞌyozú kínĩ, Ĩsẽrélẽ rĩ pi ndẽé ni pi ị́sụ́kí Múngú vé ẹ́sị́ múké kộpi ní rií ndãá rĩ kuyé, ꞌbo mãdãŋáŋá Múngú ní ũpẽé rĩ pi ị́sụ́kí ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ nĩ. ꞌBo ndẽé ni pi ẽ drị̃ ũkpó ũkpó. 8 Búkũ Múngú vé rĩ kĩnĩ,

“Múngú sẽ kộpi ã úmĩ ja ꞌi rá,

kộpi ã ámákí rí tã rĩ ku,

ọ̃zụ̃ kộpi ẽ mị,

kộpi ã ndrekí rí tã ívé rĩ ku,

ãzini ọ̃zụ̃ kộpi ẽ bị́,

kộpi ã yịkí rí tã ku

ícázú cĩmgbá ụ́ꞌdụ́ ãndrũ nõri gé.”*

9 ꞌBãgú Dãwụ́dị̃ ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Kộpi kádõ rií ĩ úmú ụ̃mụ̃ nyaá, lẽ ã urụkí kộpi,

ẽ ĩrĩŋãkí kộpi, ã uzekí kộpi uꞌdeé vũgá.

10 Lẽ kộpi ẽ mị ẽ ẹ̃sị̃, kộpi ã ndrekí rí ãngũ ku,

lẽ kộpi ã úgóró ã ọ́trụ́ áwí kú nyonyo.”*

Ĩ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi pa rá

11 Á lẽ gõó zịị́ dị̃ị́, Yãhụ́dị̃ rĩ pi uꞌdekí dõ vũgá gí, kộpi gõkí nyo íngá ụrụ ku? Adri ꞌdíni ku. Kộpi ní lẹ́tị Múngú vé ĩ ní adrizú pịrị rĩ gãá sĩ rĩ sĩ, ĩri sẽ Ĩsẽrélẽ rĩ pi adri ãꞌyã sĩ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní pangárá ị́sụ́ Yẹ́sụ̃ vúgá rĩ sĩ. 12 Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní Múngú ri gãá sĩ rĩ sĩ, sẽ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ị́sụ́kí drị̃lé múké Múngú vé rĩ rá. Yãhụ́dị̃ rĩ pi kádõ ímụ́ Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́, kúru ĩri sẽ Múngú ri ímụ́ drị̃lé múké sẽ ꞌbá rĩ pi ní aga rá. 13 Ĩmi ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩꞌbée, agaápi rá rĩ, ma ri tã ꞌdĩri átá ĩmi ní. Múngú ĩpẽ ma ꞌbá áyúãyũ ni rú ĩmi ní, ma ri ẹ̃zị́ nga ũkpõ sĩ Múngú ní, 14 ãꞌdiãtãsĩyã á lẽ mávé ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ã ꞌbãkí ãꞌyã ĩmi sĩ, kộpi ã ụrụkọ ẽ ị́sụ́kí rí pangárá ãní. 15 Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní Múngú ri gãá sĩ rĩ sĩ, sẽ ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi újákí ẹ́sị́ gí. Kộpi kádõ ímụ́ Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́, kộpi gõ íngá adri ídri rú drãngárá gálésĩ. 16 Ãbũrámã pi ní adrií ẹ́ꞌbị́pị́ị ụrụkọꞌbée be ule rĩ sĩ, kộpivé úyú rĩ pi kpá adri ule, ãnyãngã ụrụkọ ĩ ní íjị́ sẽé Múngú ní rĩ dõ ule, ãnyãngã ọ́mvụ́ agá rĩ pi céré ule, pẹtị rĩ vé úlá dõ ule, ĩrivé drị́tị pi kpá adri ule.

17 Pẹtị rĩ vé drị́tị pi ũŋõkí dõ gí drãáãsĩyã, ĩmi ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩꞌbée, ĩmi pẹtị rĩ vé drị́tị ĩ ní ugaá pẹtị õlívẽ ãzi rụ́ꞌbá gá ni, ĩ jị ũdrõ pẹtị múké ni ã rụ́ꞌbá gá. Pẹtị úlá be múké õlívẽ‡ vé rĩ, ĩri ídri sẽ ĩmi ní, ĩmi adriꞌbée drị́tị rú ꞌdĩꞌbée. 18 Lẽ ĩmi rikí ĩmi íngú ꞌyozú kínĩ, ĩmi ndẽkí drị́tị ĩ ní ũŋõó ꞌdĩꞌbée rá ꞌdíni ku. Ĩmi íngúkí dõ ĩmi rá, ĩmi ụ̃sụ̃kí tã ꞌdĩri, ĩmi kokí pẹtị úlá rĩ ẽ ĩzã nĩ ku, pẹtị úlá rĩ ĩmi ĩzã ko nĩ. 19 Ĩmi ícó ụ̃sụ̃ ꞌyozú kínĩ, “Pẹtị rĩ ẽ drị́tị ĩ ní gaá úꞌbé vũgá gí ꞌdĩꞌbée, ĩri lẹ́tị zị̃ ꞌbá ní fizú adrizú kộpi ã vũrã gá.” 20 Tã ꞌdĩri tã áda. ꞌBo ũŋõkí kộpi gí, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri kuyé, ĩmi tukí pá tị́tị́, ĩmi ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ. Lẽ ĩmi íngúkí ĩmi ku, ꞌbo lẽ ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ. 21 Múngú ga dõ pẹtị ẽ drị́tị drị̃drị̃ ꞌdãꞌbée vũgá rá pírí, ícó nyo ĩmi gaá vũgá ku?

22 Lẽ ĩmi nị̃kí ámá múké ꞌyozú kínĩ, Múngú ri ẹ́sị́ be ĩdríkídri ĩmi ní, ꞌbo ĩri tã lị Yãhụ́dị̃ ĩri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi drị̃gé. ꞌBo lẽ ĩmi ãꞌyĩkí ĩrivé ẹ́sị́ ĩdríkídri rĩ vé tã mụzú nyonyo, ĩmi ãꞌyĩkí dõ ku, ĩ kpá ĩmi uga vũgá rá. 23 Yãhụ́dị̃ rĩ pi újákí dõ ẹ́sị́ Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃zú rá, Múngú ri kộpi ãꞌyĩ rá, ĩri kộpi ꞌbã gõ vúlé, sụ̃ ĩri ní pẹtị rĩ ẽ drị́tị ꞌbãá gõó pẹtị rĩ ã rụ́ꞌbá gá ũzi rĩ tị́nị. Ĩri ũkpõ be tã ꞌdĩri ꞌdụzú ngazú. 24 Ĩmi adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩꞌbée, ĩmi índrékí sụ̃ pẹtị õlívẽ vé rĩ ẽ drị́tị ĩ ní ugaá mụụ́ ꞌbãá pẹtị ãzi túngú ni ã rụ́ꞌbá gá rĩ tị́nị. ꞌBo Yãhụ́dị̃ lẽꞌbá ĩ újáꞌbá Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rĩ pi, adrikí sụ̃ pẹtị ẽ drị́tị drị̃drị̃ ꞌdãꞌbée tị́nị, Múngú ri ũkpõ be pẹtị ẽ drị́tị drị̃drị̃ ꞌdãri újázú ꞌbãzú pẹtị rĩ ã rụ́ꞌbá gá ꞌdãá ũzi.

ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi gõ Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ dị̃ị́

25 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, á lẽ ĩmi nị̃kí tã ĩ ní ũzụ̃ụ́ kuú mũdũmũdũ rú ꞌdĩꞌbée, lẽ ĩmi íngúkí ĩmi ku, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ụrụkọ gãkí Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ, ꞌbo kộpi ũtẽ ꞌdíni cĩmgbá ĩmi adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Múngú ní ũpẽé ꞌdĩꞌbée ní ímụ́zú Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ gé. 26 Kúru ĩ ímụ́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pa céré, sụ̃ ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị,

“ꞌBá ímụ́pi kộpi paápi rĩ, ĩri íbí ímụ́ írã Sĩónã vé rĩ gélésĩ,

ĩri ímụ́ úyú ĩfũꞌbá Yõkóbũ agá rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ũjĩ kộpi ã rụ́ꞌbá gá sĩ céré.

27 Ũndĩ má ní ímụ́ rụụ́ kộpi be rĩ,

ma kộpi trũ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ céré.”*

28 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ndẽé ni pi ícákí ariꞌba Múngú vé ni, ĩmi ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí rí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ãní. ꞌBo Múngú lẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi lẽlẽ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ní kộpivé ẹ́ꞌbị́pị Ãbũrámã ri ĩpẽé Ĩsákã be ãzini Yõkóbũ be rĩ ã tã sĩ. 29 Ĩmi ndrekí drĩ ká, Múngú sẽ dõ ꞌbá rĩ ní fẽfẽ gí, ãzini zị dõ ĩri gí, ícó ívé yị̃kị̂ újá ku. 30 Ĩmi ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩꞌbée, ándúrú ĩmi gãkí Múngú ri sĩ, ꞌbo Múngú gõ ívé ẹ́sị́ múké rĩ ꞌbãá ĩmi ní, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi nóni gãkí Múngú ri sĩ. 31 Yãhụ́dị̃ kárákará rĩ pi ẽ drị̃ ícákí nóni ũkpó ũkpó, ꞌbo Múngú ri ímụ́ ívé ẹ́sị́ múké rĩ ꞌbã kộpi ní, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ị́sụ́kí rí ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ ãní. 32 Múngú adi ꞌbá rĩ pi ꞌí drị́gé sĩ, ku kộpi rií ũnjĩkãnyã ꞌoó sụ̃ kộpi ní lẽé rĩ tị́nị, ꞌî ꞌbã rí ívé ẹ́sị́ múké rĩ kộpi ní céré bẽsĩnĩ.

Õwõꞌdĩfô sẽngárá Múngú ní

33 Úmĩ Múngú vé rĩ, ãzini tã nị̃ngárá Múngú vé rĩ aga rá,

ꞌbá ãzi ícó ĩrivé tã ũlũú bã ku,

dõku ꞌbá ãzi ícó tã ĩri ní ꞌoó rĩ ũlũú bã ku.

34 “Ãꞌdi nị̃ úmĩ Úpí Múngú vé rĩ rá nĩ?

Dõku ãꞌdi ũlũ ĩri ní tã rá nĩ?”*

35 “ꞌBá ngá sẽépi Múngú ní,

Múngú ní gõó ngá újá sẽé ĩri ní rá rĩ ãꞌdi ꞌi?”*

36 Múngú gbi ngá rĩ pi ãrẽvú céré nĩ,

kộpi ri adri ĩrivé ũkpõ sĩ,

gbi kộpi ẽ íngúkí rí ꞌi ãní.

Ẽ íngúkí Múngú ri mụzú nyonyo! Ãmĩnã.

12

Lẽ ꞌbâ adrikí uletere Múngú ẹndrẹtị gé

1 Má ẹ́drị́pị́ị ma ọ́mvụ́pị́ị, Múngú iꞌda ẹ́sị́ ĩdríkídri ívé rĩ ĩmi ní gí. Tã ni sĩ, á mã ĩmi drị́ ị̃rị̃ sĩ, lẽ ĩmi sẽkí ĩmî rụ́ꞌbá Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ã adri uletere, ã sẽ rí Múngú ní ãyĩkõ. ꞌDĩri lẹ́tị áda Múngú ri ị̃njị̃zú rĩ. 2 Lẽ ĩmi rikí ĩmi újá tã ꞌoó sụ̃ ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ní rií tã ꞌoó rĩ tị́nị ku, lẽ Múngú ã újá ĩmivé yị̃kị̂ ícá úꞌdí. Kúru ĩmi ícó tã Múngú ní lẽé ĩmi ꞌokí rĩ nị̃ ámá rá, ãzini ĩmi ícó tã múké, ãzini tã ãyĩkõ sẽépi Múngú ní, ĩri ní lẽé rĩ nị̃ ámá rá.

3 Ẹ́sị́ múké Múngú ní ꞌbãá má ní ꞌdĩri sĩ, á lẽ ꞌyoó ĩmi ní céré, lẽ ĩmi ụ̃sụ̃kí ꞌyozú kínĩ, ĩmi ndẽkí tã sĩ céré nĩ ꞌdíni ku. Lẽ ĩmi ámákí ĩmivé adringárá, ẹ̃ꞌyị̃ngárá Múngú ní sẽé ĩmî ẹ́sị́ agá rĩ sĩ. 4 ꞌBâ rụ́ꞌbá ĩgélé be ãndíãndí, ĩgélé ãlu ãlu ri ívé ẹ̃zị́ be túngú túngú. 5 ꞌBâ adrikí dõ kárákará drãáãsĩyã, ꞌbá úmúkí ꞌbâ ícá rụ́ꞌbá ãlu Kúrísítõ ã rụ́ꞌbá gá, ꞌbá ãlu ãlu ri pá tu ọ́gụ́pị sĩ. 6 Múngú ꞌbã ẹ́sị́ múké ꞌbá ní, sẽ ꞌbá ní fẽfẽ tã ꞌozú rĩ pi céré ãndíãndí. Fẽfẽ ꞌbá rĩ vé rĩ, ĩri dõ rizú tã Múngú ní iꞌdaá rĩ ũlũzú ꞌbá rĩ pi ní, lẽ ã ũlũ ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ ꞌbá rĩ pi ní, ĩrivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã adri ãmbúgú. 7 Múngú sẽ dõ mî ri ẹ̃zị́ ngaá ꞌbá ụrụkọ ní, lẽ mî nga ẹ̃zị́ rĩ mụzú múké, Múngú sẽ dõ mî ri ꞌbá rĩ pi ímbá, lẽ mî ímbá ꞌbá rĩ pi mụzú múké. 8 Múngú sẽ dõ mí ní ẹ̃zị́ rizú ꞌbá rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ũmĩzú, lẽ mî ũmĩ nyo ꞌbá rĩ pi ẹ́sị́ mụzú. Múngú sẽ dõ mî ri ngá sẽé ꞌbá rĩ pi ní, lẽ mî sẽ ngá rĩ ẹ́sị́ be céré. Múngú sẽ dõ mî adri drị̃koma rú, lẽ mî rụ ꞌbá rĩ pi mụzú múké. Múngú sẽ dõ mí ní ẹ́sị́ ĩdríkídri adrizú ꞌbá rĩ pi be, lẽ mî sẽ kộpi ní ngá rĩ ãyĩkõ sĩ.

Lẽngárá

9 Lẽngárá ĩmivé rĩ ã adri lẽngárá áda ni. Lẽ ĩmi gãkí tã ũnjí rĩ pi céré sĩ, lẽ ĩmi ꞌokí tã múké ni pi mụzú áyu. 10 Lẽ ĩmi lẽkí ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị lẽlẽ, ãzini lẽ ꞌbá ãlu ãlu ẽ ị̃njị̃ ꞌí ọ́gụ́pị ri agaá rá. 11 Lẽ ĩmi ꞌbãkí ũvũ tã Múngú vé rĩ sĩ ku, ꞌbo lẽ ĩmi ngakí ẹ̃zị́ Úpí ní ẹ́sị́ be céré. 12 Ĩmi kádõ rií tã drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ ã tã ụ̃sụ̃ụ́, lẽ ĩmi adrikí ãyĩkõ sĩ. Ĩmi dõ ri ĩzãngã nya, lẽ ĩmi adrikí ẹ́sị́ be mãdã, lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ rizú Múngú ri zịzú. 13 Lẽ ĩmi ãlẽkí ngá ꞌbá Múngú vé ngá ãkó rĩ pi be trụ́. ꞌBá ĩmi ní nị̃ị́ kuyé ni pi ífíkí dõ ícá ĩmivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé, ĩmi ẹ́ꞌyị́kí kộpi drị́ ị̃rị̃ sĩ.

14 ꞌBá ĩmi ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi, ĩmi sẽkí kộpi ní tãkíri, ã trikí kộpi ku. 15 ꞌBá rĩ pi dõ ri ãyĩkõ ꞌbã, ĩmi ꞌbãkí ãyĩkõ rĩ kộpi be trụ́, ꞌbá rĩ pi dõ ri ãvũ ngo, ĩmi ngokí ãvũ rĩ kộpi be trụ́. 16 Lẽ ĩmi adrikí tã be kíri ĩmi ãsámvú gé sĩ. Lẽ ĩmi rikí ĩmi íngú ku, ꞌbo lẽ ĩmi rụkí ũndĩ ꞌbá ĩ ní ndreé kú mịlé gá ẹ̃zị́ ãkó rĩ pi be, lẽ ĩmi ụ̃sụ̃kí ꞌyozú kínĩ ĩmi ndẽkí ꞌbá ụrụkọ rá ꞌdíni ku.

17 ꞌBá ãzi ꞌo dõ ĩmi ũnjí, lẽ ĩmi ꞌokí ĩri ũnjí sụ̃ ĩri ní ĩmi ꞌoó ũnjí rĩ tị́nị ku. Lẽ ĩmi ꞌokí tã índrépi ꞌbá rĩ pi mịlé gá múké ni áyu. 18 Lẽ ĩmi ꞌbãkí úvá adrizú ꞌbá rĩ pi be céré tã be kíri. 19 Mávé ũndĩ rĩ pi, ꞌbá rĩ ꞌo dõ ĩmi ũnjí, lẽ ĩmi újákí ĩri ní tã ũnjí ku, ĩmi kukí tã rĩ Múngú drị́gé, Múngú ã ũfẽ nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá, Úpí Múngú kĩnĩ, “Ma ímụ́ tã ꞌdĩri ũfẽ nĩ.”* 20 ꞌBo lẽ ĩmî ꞌokí tã rĩ sụ̃ Búkũ Múngú vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị,

“Ãríꞌbá mívé rĩ ẹ̃bị́rị́ fụ dõ ĩri nĩ, lẽ mî sẽ ĩri ní ngá nyaá,

yị̃ị́ úvá ndẽ dõ ĩri nĩ, ꞌí sẽ ĩri ní yị̃ị́ mvụụ́.

ꞌÍ ꞌo dõ ĩri múké, ĩri ívé ũnjĩkãnyã nị̃ ámá rá, ĩri drị̃njá ị́sụ́.”*

21 Lẽ ĩmî kukí ũnjĩkãnyã ã ndẽ ĩmivé ũkpõ ku, ꞌbo lẽ ĩmî ꞌokí tã múké, ĩmî ndẽkí rí ũnjĩkãnyã vé ũkpõ ãní.

13

Lẽ ã ꞌdụkí tã ꞌbá ambugu ãngũ rụꞌbá rĩ pi vé rĩ ngaánga

1 Lẽ ꞌbá céré ã ꞌdụkí ꞌbá ambugu ãngũ rụꞌbá rĩ pi vé tã ngaánga, ũkpõ ẹ̃zị́ ngazú rĩ Múngú ri sẽ ꞌbá ambugu rĩ pi ní nĩ, ãzini ꞌbá céré ĩ ní ũꞌbãá ꞌbá ambugu rú rĩ pi Múngú ꞌbã kộpi nĩ. 2 ꞌBá rĩ ọwụ dõ ꞌbá ambugu rĩ pi vé tã gí, ọwụ ꞌdĩri tã Múngú ní ẹzịị́ rĩ, ꞌbá tã ꞌoꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, ĩ tã lị kộpi drị̃gé. 3 ꞌBá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi, kộpi ícókí adrií ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá ambugu rĩ pi sĩ ku, ꞌbo ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ku rĩ pi, kộpi adri ụ̃rị̃ sĩ. ꞌÍ lẽ dõ adrií ꞌbá ambugu rĩ pi sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku, lẽ mî ꞌo tã pịrị, ĩri sẽ kộpi mi íngúngũ. 4 ꞌBá ambugu rĩ pi ãtíꞌbá Múngú vé ni, kộpi ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã ko tã múké sĩ. ꞌBo ꞌbá riípi tã ũnjí ꞌoópi rĩ, ĩri adri ꞌbá ambugu rĩ pi sĩ ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ũkpõ be ꞌbá tã ũnjí ꞌoꞌbá rĩ pi ĩrĩŋãzú Múngú vé jĩkó iꞌdazú ãní.

5 Lẽ ĩmî ꞌdụkí ꞌbá ambugu ãngũ rụꞌbá rĩ pi vé tã ngaánga, adri ꞌyozú kínĩ, ĩmi ꞌyéŋá kộpivé tã ꞌdụ nga ĩ ní lẽé ĩmi ĩrĩŋãá rĩ sĩ yã ꞌdíni ku, ĩri tã pịrị ĩmi ni kộpivé tã ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ.

6 Tã ã pá ĩ ní rizú mũfẽngã ũfẽzú rĩ ꞌdĩ, ꞌbá ambugu ꞌdĩꞌbée ãtíꞌbá Múngú vé ni, kộpivé ẹ̃zị́ ngaá rĩ rizú ꞌbá rĩ pi ã tã mbazú céré. 7 Lẽ ĩmi ũfẽkí ngá ꞌbá ambugu rĩ pi ní lẽé ĩmi vúgá rĩ ũfẽfẽ. Dõ ngá rĩ mũfẽngã umbe jezú rĩ ã ũfẽngárá, ĩmi ũfẽkí kộpi ní. Lẽ ĩmi rukí kộpi ruru, ĩmi ị̃njị̃kí kpá kộpi ị̃njị̃njị̃.

Lẽ ĩmi lẽkí ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị lẽlẽ

8 Lẽ mî adri mẹ̃rị́ ꞌbá ãzi vé ni be ku, ngá múké ĩ ní lẽé rĩ, lẽ ĩmi lẽkí ĩmi lẽlẽ. ꞌBá ꞌí ọ́gụ́pị ri lẽépi lẽlẽ rĩ, ꞌdụ tãị́mbị́ rĩ vé tã ngaá gí. 9 Tãị́mbị́ rĩ ꞌyo ꞌdíni, “Lẽ mî ꞌbã ọ̃wụ̃ ku, lẽ mî ꞌdị ꞌbá ku, lẽ mî ụ̃gụ̃ ꞌbá ãzi ã ngá ku, lẽ mî ꞌbã ẹ́sị́ ꞌbá mî gãrã gá rĩ vé ngá drị̃gé ku.”* Tãị́mbị́ ĩ ní ũlãá ꞌdĩꞌbée, úmúkí kộpi céré ícá ngá ãlu kínĩ, “Lẽ mî lẽ ꞌbá mî gãrã gá rĩ sụ̃ mí ní mî rụ́ꞌbá lẽé rĩ tị́nị.”* 10 Lẽngárá ri sẽ ꞌí ꞌo mí ọ́gụ́pị ri ũnjí ku. ꞌBá rĩ dõ lẽngárá be ẹ́sị́ agá, ꞌbá rĩ ꞌdụ ꞌdĩri tãị́mbị́ rĩ vé tã ngaá gí.

11 Lókí ĩmi ní tã pịrị ꞌozú rĩ, ĩri adriípi nõ. Lẽ ĩmi arukí ụ́ꞌdụ́ gélésĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá nị̃kí rá lókí ĩ ní lẽzú ꞌbâ pazú ũnjĩkãnyã agásĩ rĩ, ĩri ĩnyiŋáŋá, ĩrivé tã ndẽ lókí ándúrú ꞌbá ní Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃zú drị̃drị̃ ꞌdãri rá. 12 Ẹ̃sị̃ mãdã, tã ị́nị́ŋá vé rĩ pi dẹdẹ, ãngũ rĩ ílókõ ícá ụ̃tụ́ŋá rú. Lẽ ꞌbâ kukí tã ị́nị́ŋá vé rĩ ã ꞌongárá ãní, lẽ ꞌbâ úsúkí ngá ẹ̃ꞌdị́ vé rĩ pi, ꞌbâ adrikí rí ụ̃tụ́ŋá agá. 13 Lẽ ꞌbâ adrikí múké, sụ̃ ꞌbá riꞌbá ẹ́cị́ꞌbá ụ̃tụ́ŋá agá rĩ pi tị́nị. Lẽ ꞌbâ ꞌokí tã ị́nị́ŋá vé rĩ pi ku, lẽ ꞌbá rikí íwá mvụụ́ ĩmẽrẽzú ku, lẽ ꞌbâ rikí ꞌbá úmú vũrã ãlu gé rií tã ũnjí ꞌoó ku, lẽ ꞌbâ ꞌbãkí ọ̃wụ̃ ku, lẽ ꞌbâ ꞌokí tã drị̃njá sẽépi ni ku, lẽ ꞌbâ adrikí ũmbá rú ꞌbâ ãsámvú gé sĩ ku, lẽ ꞌbâ adrikí ãꞌyã sĩ ku. 14 Lẽ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri áyu, lẽ ĩmi kukí tã ũnjí rụ́ꞌbá nõri ní lẽé rĩ pi rá.

14

Ã ꞌyokí ꞌbá ãzi ã tã ũnjí ku

1 Lẽ ĩmi ẹ́ꞌyị́kí ꞌbá adriípi ẹ̃ꞌyị̃ngárá be mũnyámúnya rĩ ífí ĩmi ãsámvú gé, lẽ ĩmi ꞌbãkí ãgátá tã ꞌbá ụrụkọ ní ndreé múké ãzini ꞌbá ụrụkọ ní ndreé ũnjí rĩ ã tã sĩ ku. 2 ꞌBá ãzi ri ụ̃sụ̃, ꞌi ícó ngá rĩ pi ãrẽvú nya céré rá, ꞌbo ꞌbá adriípi ẹ̃ꞌyị̃ngárá be mũnyámúnya rĩ, ĩri ụ̃sụ̃, ꞌí lẽ ꞌyéŋá tị́bị́ nị̃ị́ nyaá áyu. 3 ꞌBá ꞌyoópi ꞌí lẽ ngá ãrẽvú nyaá céré rĩ, lẽ ẽ ide ꞌbá riípi tị́bị́ nị̃ị́ nyaápi áyu rĩ ku, lẽ kpá ꞌbá tị́bị́ nị̃ị́ nyaápi áyu rĩ, ẽ ide ꞌbá ngá ãrẽvú nyaápi céré rĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ãꞌyĩ ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré. 4 Mi ãꞌdi ꞌi ícópi ꞌbá ãzi vé ãtíꞌbá ã tã ꞌyoópi ũnjí? Dõ ꞌo tã múké yã, dõ ꞌo tã ũnjí yã, Úpí ri îngá ĩrivé tã lị nĩ. Úpí ri ímụ́ ĩri ẽ ĩzã ko, sẽ ĩri tã nị̃ngárá ĩpẽ tã pịrị ꞌozú ãní.

5 Ụ́ꞌdụ́ ĩ ní Múngú ri ị̃njị̃zú rĩ ã tã sĩ, ꞌbá ãlu ri ụ̃sụ̃ ꞌyozú kínĩ, ĩpẽkí ụ́ꞌdụ́ ãzi ãlu ĩrivé tã ndẽ agaá rá, ꞌbo ꞌbá ãzi ri ụ̃sụ̃, ụ́ꞌdụ́ rĩ pi céré ĩ ícó Múngú ri ị̃njị̃ ãní rá. Lẽ ꞌbá ãlu ãlu ã ụ̃sụ̃ tã ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ãsámvú, ngõri múké nĩ, ã ꞌdụ rí ngaá. 6 ꞌBá ụ́ꞌdụ́ ãzi ãlu ni ꞌdụụ́pi ꞌbãápi tã ãmbúgú rú rĩ, ĩri tã ꞌdĩri ꞌo ꞌdíni Úpí Múngú ri ị̃njị̃zú. ꞌBá riípi ngá ãrẽvú nyaápi céré rĩ, ĩri ꞌdĩri ri Múngú ri ị̃njị̃, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ri Úpí ní õwõꞌdĩfô sẽ. ꞌBá riípi tị́bị́ nị̃ị́ nyaápi áyu, zãá nyaápi ku rĩ, ĩri ri Úpí ri ị̃njị̃, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri kpá ri Múngú ní õwõꞌdĩfô sẽ. 7 ꞌBávé adringárá ídri rú rĩ, ũkpõ ni adri ꞌbá drị́gé kuyé, ãzini ꞌbávé drãngárá, ũkpõ ni adri ꞌbá drị́gé kuyé. 8 ꞌBâ dõ ri adri ídri rú, ꞌbâ Úpí Múngú ri ị̃njị̃, ꞌbâ ũdrãkí dõ gí, ꞌbâ adri ꞌbá Úpí vé ni. Dõ ꞌbâ ri adri ídri rú yã, dõku ꞌbâ ũdrãdrã yã, ꞌbâ ꞌbá Úpí vé ni.

9 Tã ꞌdĩri sĩ, Kúrísítõ drã ꞌbâ tã sĩ, gõ íngá ídri rú, ꞌî ímụ́ rí adrií Úpí rú ꞌbá ídri rú rĩ pi vé ni, ãzini ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé ni. 10 Lẽ mî átá mí ọ́gụ́pị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ vé tã ũnjí ku, lẽ mî ide mí ọ́gụ́pị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ ku, ꞌbá rĩ pi céré ímụ́ pá tu Múngú ẹndrẹtị gé, Múngú ri kộpivé tã lị nĩ. 11 Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá,

“Úpí Múngú kĩnĩ, ‘Ma Múngú ꞌi,

ꞌbá rĩ pi céré ímụ́ kũmũcí ũtị̃ má ẹndrẹtị gé,

kộpi ímụ́ ꞌyo ĩ tị sĩ, ma Úpí Múngú ꞌi.’ ”*

12 ꞌBá ãlu ãlu ri ímụ́ ívé tã ũlũ ꞌî tị sĩ Múngú ẹndrẹtị gé.

13 Kúru lẽ ꞌbâ kukí tã lịngárá ꞌbâ ọ̃gụ̃pị́ị drị̃gé rĩ ãní, lẽ mî ọ̃zụ̃ lẹ́tị ꞌbá lẽꞌbá ímụ́ꞌbá Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní ku, kộpi ã ꞌbekí rí ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ĩ drị́gé sĩ vũgá ku. 14 Á nị̃ rá Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã rụ́ sĩ, ngá nyanya ãzi ũnjí ni ꞌdãáyo, ꞌbá rĩ ụ̃sụ̃ dõ kínĩ ngá nyanya ꞌdĩri ũnjí, ĩri vúgá ngá nyanya ꞌdĩri ũnjí. 15 Ngá nyanya mí ní rií nyaá rĩ, ĩri dõ ri mí ọ́gụ́pị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ ní ĩzãngã sẽ, lẽ mî nya ĩri ã gãrã gá ku, ꞌí nya dõ ĩri ã gãrã gá, ꞌí lẽ ĩri kuyé. Ngá mí ní nyaá rĩ ã sẽ ĩzãngã ꞌbá Kúrísítõ ní drãá ĩrivé tã sĩ ꞌdĩri ní ku. 16 Kúru ngá mí ní ụ̃sụ̃ụ́ kínĩ, ĩri múké ꞌdĩri, lẽ mî sẽ ã átákí drị̃ ni gé ũnjí ku. 17 Ãꞌdiãtãsĩyã fingárá mãlũngã Múngú vé rĩ agá rĩ adri ꞌyozú kínĩ, ĩri ngá nyanya ã tã, dõku ngá ĩ ní rií mvụụ́mvụ rĩ pi ã tã ꞌdíni ku, ĩri tã ĩ ní ꞌoó pịrị, tã be kíri, ãyĩkõ sĩ rĩ. Tã ꞌdĩꞌbée Índrí Uletere rĩ ri sẽ nĩ. 18 ꞌBá rĩ ꞌo dõ tã ꞌdĩri tị́nị Kúrísítõ ã rụ́ sĩ, ĩri Múngú ní ãyĩkõ sẽ, ꞌbá rĩ pi nga ẹ̃tị̃ kínĩ, tã ĩri ní ꞌoó ꞌdĩri múké.

19 Lẽ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, tãkíri ã adri kộpi ãsámvú gé, kộpi ã útúkí rí ĩ ícá ũkpó ũkpó ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá. 20 Ẽ izakí Múngú vé ẹ̃zị́ ngá nyanya ã tã sĩ ku. Ngá nyanya rĩ pi ãrẽvú céré ĩ ícó nya rá, lẽ mî sẽ ꞌbá ãzi ã ꞌde fií ũnjĩkãnyã agá ngá nyanya mí ní nyaá rĩ sĩ ku. 21 Ngá mí ní ĩpẽé nyaá rĩ dõ zãá*, dõku íwá mvụngárá, dõku tã ãzi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ sẽépi ꞌdeépi ũnjĩkãnyã agá ni, lẽ mî ku ngá ꞌdĩꞌbée ãrẽvú céré ãní.

22 Ãnyãngã vé tã, ãzini ụ́ꞌdụ́ ụrụkọ ꞌbãzú ãmbúgú rĩ vé tã ã adri ꞌyéŋá ĩmi ãsámvú gé Múngú be. ꞌBá rĩ nị̃ dõ ámá rá, tã ĩ ní ꞌoó rĩ pịrị, ẹ́sị́ ni ã ũtĩ tã ꞌí ní ꞌoó rĩ sĩ ku. 23 ꞌBá rĩ ã yị̃kị̂ awa dõ ꞌi ị̃rị̃ ngá ĩ ní nyaánya rĩ ã tã sĩ, ꞌbo nya dõ ngá rĩ ãkã, ꞌbá ꞌdĩri lịkí tã drị̃ ni gé gí, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌo tã ꞌdĩri ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãkó. Tã ꞌbá rĩ ní ꞌoó rĩ, ẹ̃ꞌyị̃ dõ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãá ĩri tã pịrị kuyé, ꞌo ꞌdĩri ũnjĩkãnyã.

15

ꞌBâ rikí ꞌyéŋá ꞌbâ tã ụ̃sụ̃ụ́ áyu ku

1 ꞌBâ adriꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ngárá be ũkpó ũkpó nõꞌbée, lẽ ꞌbâ kokí ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ngárá be mũnyámúnya rĩ pi ẽ ĩzã koko, ꞌbâ rikí ꞌyéŋá ꞌbâ tã ụ̃sụ̃ụ́ áyu ku. 2 Lẽ ꞌbâ ꞌokí tã múké ꞌbâ ọ̃gụ̃pị́ị ní, ã sẽ rí kộpi ní ãyĩkõ, kộpi ã adrikí rí ũkpó ũkpó ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá. 3 Kúrísítõ ꞌo ꞌyéŋá tã rĩ ꞌí ní ãyĩkõ sẽzú ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ kuyé. Sĩkí Kúrísítõ vé tã Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, “Á Múngú, ꞌbá mi uꞌdaꞌbá rĩ pi, uꞌdakí kpá ma rá.”* 4 Tã ꞌdĩꞌbée sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá ị́nọ́gọ́sị́ ꞌbâ ímbázú, ꞌbá úmbékí dõ ẹ́sị́ ĩzãngã nyazú rá, Búkũ Múngú vé rĩ ꞌbâ ẹ́sị́ ũmĩ, ĩri sẽ ꞌbâ ẹ́sị́ ꞌbã tã Múngú ní ẹzịị́ ꞌbá ní drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ ũtẽzú.

5 Múngú sẽépi ĩmi ní rií ẹ́sị́ úmbé ĩzãngã nyangárá gá, ãzini riípi ĩmî ẹ́sị́ ũmĩípi rĩ, ã sẽ ĩmi úmúkí ĩmi adrií ngá ãlu, ĩmi kádõ rií Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩí. 6 Kúru lẽ ĩmi úmúkí ĩmi céré trụ́, ĩmi íngúkí ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé Ẹ́tẹ́pị Múngú ri.

7 Ĩmi adrikí ĩmi ãsámvú gé sĩ ẹ́sị́ be ãlu, sụ̃ Kúrísítõ ní adrií ĩmi be ẹ́sị́ be ãlu rĩ tị́nị, ẽ íngúkí rí Múngú ri ãní. 8 Á lẽ lũú ĩmi ní kínĩ, Kúrísítõ ímụ́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ãsámvú gé ãtíꞌbá rú, ímụ́ tã Múngú ní ẹzịị́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ẹ́ꞌbị́pị́ị* ní rĩ iꞌdaá kínĩ, ĩri tã áda. 9 Ãní ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ẽ íngúkí rí Múngú ri ẹ́sị́ ĩdríkídri ĩrivé rĩ ã tã sĩ. Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ,

“Ma ímụ́ mi íngú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé,

ma ímụ́ úngó ngo mî rụ́ íngúzú.”*

10 Gõkí kpá sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá dị̃ị́ kínĩ,

“Ĩmi ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩꞌbée,

ĩmi ꞌbãkí ãyĩkõ mụzú ꞌbá Múngú vé rĩ pi be trụ́.”*

11 Gõkí kpá sĩí dị̃ị́ kínĩ,

“Ĩmi ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩꞌbée,

lẽ ĩmi íngúkí Úpí Múngú ri íngúngũ,

ꞌbá céré vũ drị̃gé rĩ pi,

lẽ ĩmi íngúkí Múngú ri íngúngũ.”*

12 Nẹ́bị̃ Ĩsáyã ꞌyo kĩnĩ,

“Mvá ãzi ri úmvúlésĩ ímụ́ ĩfũ úyú ꞌbãgú Dãwụ́dị̃ Yésẽ mvọ́pị vé rĩ agá,

ĩri ímụ́ adri ꞌbãgú rú ãngũ rĩ pi drị̃gé céré,

ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ímụ́ ẹ́sị́ ꞌbã ĩri drị̃gé.”*

13 Múngú ĩmi ní rií ẹ́sị́ ꞌbãá drị̃ ni gé ꞌdĩri, ã sẽ ãyĩkõ ã fi ĩmî ẹ́sị́ agá, ãzini ã sẽ tãkíri ĩmi ní, ĩmi ní ĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ũkpõ Índrí Uletere rĩ vé rĩ ã ga ĩmî ẹ́sị́ agá trétré, ĩmi ꞌbãkí rí ẹ́sị́ tã drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ ũtẽzú.

Páũlũ nga ẹ̃zị́ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ãsámvú gé

14 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, á nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, nóni ĩmi nị̃kí tã Múngú vé rĩ pi céré múké gí, kúru ĩmi ícó ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị ímbá rá. 15 Kọ̃kọ̃bị́ má ní sĩí ĩmi ní ꞌdĩri, á sĩ ĩmi ní tã rĩ ụ̃rị̃ ãkó, ĩmi ígákí rí tã rĩ pi ãní bẽnĩ, ã sĩ tã ꞌdĩri ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú sẽ má ní ẹ́sị́ múké, 16 mâ nga rí ẹ̃zị́ Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ní ãtíꞌbá rú, mâ nga rí ẹ̃zị́ átálágú rú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ãsámvú gé. Ẹ̃zị́ má ní ngaá átálágú rú rĩ, rizú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũzú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní, Índrí Uletere rĩ ã sẽ rí kộpi adrií rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ã sẽ rí Múngú ní ãyĩkõ.

17 Ma ãyĩkõ sĩ ãmbúgú ẹ̃zị́ má ní ngaá Múngú ní Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ rĩ sĩ. 18 Má ícó ma íngú tã má ní ꞌoó rĩ sĩ ku, ma ꞌyéŋá tã Kúrísítõ ní iꞌdaá má ní, ma íjị́pi ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ãsámvú gé rĩ ũlũ áyu. Kộpi ꞌdụkí tã Múngú vé má ní ũlũú rĩ ngaá rá. 19 Má ũlũ tã ꞌdĩri, ãzini á ꞌo tã ãyãzú ãyãyã ꞌdĩꞌbée ũkpõ Índrí Uletere rĩ vé rĩ sĩ, sẽ mâ ũlũ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ íꞌdózú kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ gé cazú ãngũ Ĩlĩrĩkómũ vé rĩ gé. 20 Ẹ̃zị́ mávé rĩ, ma ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ũlũ mụzú vũrã ꞌbá rĩ pi ní Kúrísítõ vé tã yịzú kuyé rĩ pi agásĩ, á lẽ mụụ́ vũrã ꞌbá ãzi ní Kúrísítõ vé tã ũlũzú gí rĩ agá ku. 21 Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ,

“ꞌBá ĩ ní ĩrivé tã ũlũú kộpi ní kuyé rĩ pi, kộpi ímụ́ tã rĩ ndre rá,

ãzini ꞌbá ĩrivé tã yịꞌbá kuyé rĩ pi, kộpi ímụ́ ĩrivé tã nị̃ ámá rá.”*

22 Tã má ní mụzú ĩmi ndrezú kuyé rĩ, á ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ũlũú mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ.

Páũlũ lẽ mụụ́ ꞌbá Rómã vé rĩ pi vúgá

23 ꞌBo nóni á dẹ ẹ̃zị́ má ní ngaá ãngũ nõꞌbée agá rĩ pi céré gí. Ílí kárákará agá, á ri ụ̃sụ̃ụ́, á lẽ mụụ́ ĩmi ndreé. 24 Má útú tã ni ꞌdíni, má kãdõ ꞌdeé mụụ́ ãngũ Sĩpénĩ vé rĩ gé ꞌdãá, á lẽ pá tuú ĩmi ndreé ụ́ꞌdụ́ be mãdã, ĩmi kúru má ní ngá so, ã ko rí mâ ĩzã, mâ ꞌde rí mụụ́ mávé ẹ̃cị̃ rĩ gé ꞌdãá. 25 ꞌBo nóni á lẽ ꞌdeé mụụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌbá Múngú vé rĩ pi ẽ ĩzã koó. 26 ꞌBá Múngú ri nị̃ꞌbá gí ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ agá, ãzini ãngũ Ãkáyã vé rĩ agá rĩ pi sokí ngá ẹ́sị́ be céré sẽé mụzú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá ngá ãkó rĩ pi ẽ ĩzã kozú. 27 Ádarú ngá kộpi ní soó rĩ, tã ni íbí íngá kộpi ẽ ẹ́sị́ agá, kộpi sokí ngá rĩ sẽé Yãhụ́dị̃ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ngá ãkó rĩ pi ní. Ãꞌdiãtãsĩyã Yãhụ́dị̃ rĩ pi ũlũkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní, ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi sõkí ĩvé rĩ ngá sẽé Yãhụ́dị̃ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní. 28 Má kãdõ ngá ĩ ní soó sẽé má drị́gé rĩ jịị́ mụụ́ sẽé ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní, ma gõ ꞌde mụ ĩmi ndre, ma kúru gõ aga mụzú Sĩpénĩ gé ꞌdãá. 29 Á nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, má kãdõ caá ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩlé, Kúrísítõ ri ívé tãkíri rĩ sẽ má ní, tãkíri Kúrísítõ ní sẽé má ní ꞌdĩri, ĩmi ị́sụ́ ĩndĩ.

30 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, á lẽ ꞌyoó ĩmi ní Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã rụ́ sĩ, ãzini lẽngárá Índrí Uletere rĩ vé rĩ sĩ, á lẽ ĩmi zịkí má ní Múngú ri ẹ̃zị́ ũkpó ũkpó má ní rií ngaá rĩ ã tã sĩ. 31 Ĩmi zịkí má ní Múngú ri, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri gãꞌbá sĩ ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá rĩ pi ã ꞌokí rí ma ũnjí ku, ngá ĩ ní soó sẽé má drị́gé rĩ, má kãdõ jịị́ sẽé ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ pi ní, kộpi ẽ ẹ́ꞌyị́kí rí ngá rĩ bẽnĩ. 32 Múngú ãꞌyĩ dõ rá, ma mụ ĩmi vúgá ꞌdĩlé ãyĩkõ be, ꞌbâ mụkí rí ꞌbâ ẹ́sị́ ũmĩí ĩmi be trụ́. 33 Múngú riípi tãkíri sẽépi rĩ ã adri ĩmi be céré. Ãmĩnã.

16

Páũlũ sẽ mõdó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní

1 Á lẽ ĩmi ní Fãyụ́be vé ẹ̃zị́ ngaá múké rĩ ã tã ũlũú, ĩri ãtíꞌbá, ĩri ri ẹ̃zị́ nga kãnísã* kụ̃rụ́ Kẽnĩkũríyã vé rĩ agá. 2 Ĩmi ẹ́ꞌyị́kí ĩri Úpí ã rụ́ sĩ, sụ̃ ĩmi ní ꞌbá Múngú vé rĩ pi ẹ́ꞌyị́ rĩ tị́nị, ngá ãzi ndẽ dõ ĩri nĩ, ĩmi sẽkí ĩri ní ngá ĩri ní lẽé rĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ko ꞌbá kárákará pi ẽ ĩzã rá, ãzini ko kpá mâ ĩzã rá.

3 Á lẽ ĩmi jịkí mõdó sẽé Ákúwílã pi ní ũkú ni Pĩrĩsílã be, ꞌbá ꞌdĩꞌbée má ọ́gụ́pị, ꞌbá rikí ẹ̃zị́ Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé rĩ ngaá kộpi be trụ́ ãlu. 4 Kộpi adikí ĩvé ídri ĩzãngã nyaá mâ tã sĩ. Á sẽ õwõꞌdĩfô kộpi ní, ãzini ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ãngũ ãndíãndí rĩ pi agásĩ rĩ pi sẽkí kpá kộpi ní õwõꞌdĩfô. 5 Ĩmi sẽkí kpá mõdó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, riꞌbá ĩ úmúꞌbá kộpivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní.

Ĩmi sẽkí mõdó mávé ũndĩgó Ẽpẽnétõ ní, ĩri ꞌbá drị̃drị̃ íꞌdópi ẹ́sị́ újápi Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi ãngũ ãmbúgú Ẹ́zị̃yã vé rĩ agá rĩ.

6 Ĩmi sẽkí mõdó Mãríyã ní, nga ándúrú ĩmi ní ẹ̃zị́ ũkpõ sĩ.

7 Ĩmi sẽkí mõdó Ãdrõníkã pi ní Yụ̃nị́yã be, ꞌbá ꞌdĩꞌbée mávé máríté, ũꞌyĩkí ándúrú ꞌbâ kộpi be trụ́ jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá. Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbá ꞌdĩꞌbée ã rụ́ kụ ambamba, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Kúrísítõ ri má sĩ drị̃drị̃.

8 Ĩmi sẽkí mõdó Ãpĩlĩyátã má ní lẽélẽ rĩ ní, ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃ꞌyị̃ Úpí ri rá.

9 Ĩmi sẽkí mõdó Ũrãbánã ní, ĩri ꞌbá ọ́gụ́pị, ĩri ri ẹ̃zị́ nga Kúrísítõ ní, ãzini ĩmi sẽkí mõdó mávé ũndĩ Sĩtãkísã ní.

10 Ĩmi sẽkí mõdó Ãpélẽ ní, ụ̃ꞌbị̃kí ĩri ĩrivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã tã sĩ. Ĩmi sẽkí mõdó ꞌbá adriꞌbá Ãrĩsĩtõbúlã vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní.

11 Ĩmi sẽkí mõdó Ẽrõdĩyónĩ ní, ĩri máríté mávé ni.

Ĩmi sẽkí mõdó ꞌbá Úpí Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, adriꞌbá Nãrĩkísõ vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní.

12 Ĩmi sẽkí mõdó Tũrũpãyínã pi ní Tũrũpásã be, ũkú ꞌdĩꞌbée ngakí ẹ̃zị́ Úpí ní ũkpõ sĩ.

Ĩmi sẽkí mõdó mávé ũndĩ Pẽrẽsísĩ má ní lẽélẽ rĩ ní, ũkú ꞌdĩri nga ẹ̃zị́ Úpí vé rĩ ũkpõ sĩ.

13 Ĩmi sẽkí mõdó Rụ́fãsĩ* Úpí ní ĩpẽé adrií ꞌbá ívé ni rĩ ní, ĩmi sẽkí kpá mõdó ĩrivé ẹ́ndrẹ́pị adriípi má ní sụ̃ ẹ́ndrẹ́pị tị́nị rĩ ní.

14 Ĩmi sẽkí mõdó Ãsẽnĩkũrítõ ní, Pĩlĩgónã ní, Hẽrémẽ ní, Pãtõróbã ní, Hẽrẽmásĩ ní, ãzini ꞌbá ẹ́drị́pị́ị ꞌbá ọ́mvụ́pị́ị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí adriꞌbá kộpi be trụ́ rĩ pi ní.

15 Ĩmi sẽkí mõdó Pĩlõlógõ ní, Jụ́lị̃yã ní, Nẽrĩyásã pi ní ọ́mvụ́pị be, Õlĩmbásĩ ní, ãzini ꞌbá céré Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, adriꞌbá kộpi be trụ́ rĩ pi ní.

16 Ĩmi uꞌdekí ĩmi ẹzịị́ bẹ̃drị̃ sĩ.

ꞌBá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí kãnísã ãndíãndí rĩ pi agásĩ rĩ pi céré sẽkí ĩmi ní mõdó.

Páũlũ vé tị ã ụ̃dụ̃

17 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ ꞌbá lẽꞌbá ãngũ acoꞌbá ꞌdĩꞌbée sĩ, ãzini ꞌbá lẽꞌbá ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ẽ drị̃ jaꞌbá ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agásĩ gãrã gá ꞌdĩꞌbée sĩ, kộpi ri tã ĩ ní ímbá ĩmi ní ꞌdĩꞌbée újá ũlũ lẹ́tị be túngú. Lẽ ĩmi úmúkí ĩmi adrií kộpi be trụ́ ku. 18 ꞌBá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, kộpi ngakí ẹ̃zị́ Úpí Kúrísítõ vé rĩ ku, kộpi ri ꞌyéŋá tã ĩ ẹ́sị́ ní lẽé rĩ ꞌdụ nga áyu. Kộpi ri átángá múké múké ni pi átá, ãzini kộpi ri ꞌbá tã nị̃ꞌbá múké kuyé rĩ pi ẽ mị ũꞌbã. 19 ꞌBá céré yịkí rá ꞌyozú kínĩ, ĩmi ꞌdụkí tã Úpí vé rĩ ngaá múké rá. Tã ĩmi ní ꞌoó rĩ sẽ má ní ãyĩkõ ambamba. Á lẽ ĩmi adrikí tã nị̃ngárá be, ĩmi ꞌokí tã pịrị, lẽ ĩmi fikí tã ũnjí ꞌoó ku. 20 Ẹ̃sị̃ mãdã, Múngú riípi tãkíri sẽépi rĩ, ĩri ímụ́ Sãtánã ri tu ínyí pá sĩ, ĩri ímụ́ adri ĩmi pálé gá. Ẹ́sị́ múké Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ã adri ĩmi be.

21 Má ọ́gụ́pị Tĩmõtéyõ ꞌbá ní rií ẹ̃zị́ ngaá ĩri be trụ́ rĩ, sẽ ĩmi ní mõdó, ãzini mávé máríté Lũkíyã pi Yãsónã be, Sõsĩpátã sĩ, sẽkí kpá ĩmi ní mõdó.

22 Ma Tẹ̃rẹ̃tị́yọ̃ ꞌi, á ko Páũlũ ẽ ĩzã, á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ĩrivé nõri nĩ, á sẽ ĩmi ní mõdó Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã rụ́ sĩ.

23 Gáyõ ma ẹ́ꞌyị́pi ívé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé, ãzini ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ẹ́ꞌyị́pi ívé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ, sẽ ĩmi ní mõdó. Ẽrésĩtõ riípi mũfẽngã kụ̃rụ́ agá rĩ ũtẽépi rĩ, sẽ ĩmi ní mõdó, ãzini ꞌbá ẹ́drị́pị Kũráyĩtõ sẽ ĩmi ní mõdó. 24 Ẹ́sị́ múké Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ã adri ĩmi be céré.†

25 Lẽ ꞌbâ íngúkí Múngú ri! Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé má ní tã ni ũlũú ꞌbá rĩ pi ní rĩ, ã sẽ ĩmi tukí pá ũkpó ũkpó ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá. Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé ọ́tụ́ ĩ ní ũzụ̃ụ́zụ̃ rĩ, iꞌdakí nóni ĩri ãmvé gí, 26 nẹ́bị̃ rĩ pi ũlũkí tã ꞌdĩri nĩ, Múngú adriípi mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ ẹzị tã rĩ nĩ, ꞌbá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi ãrẽvú céré ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí rí ĩri, ãzini kộpi ã ꞌdụkí rí ĩrivé tã ngaá. 27 Múngú ri ꞌyéŋá ãlu, nị̃ tã ambamba, ẽ íngúkí ĩri mụzú ꞌdániꞌdáni rụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ sĩ. Ãmĩnã.

* 1:3 1:3 Dãwụ́dị̃: Múngú ĩpẽ Dãwụ́dị̃ ri adrií ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé ni, ẹzị kĩnĩ, ꞌbãgú úꞌdí ri ímụ́ ĩfũ ĩrivé úyú agá, ĩri mãlũngã rĩ rụ mụzú ꞌdániꞌdáni, ꞌbãgú rĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌi. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 132:11-12; Ẹ̃zị́ 2:30. Tịkí Dãwụ́dị̃ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu (1,000) gí, ílí ꞌdãri gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16-30; 2 Sãmũélẽ 1-24; 1 ꞌBãgú 1-2.

* 1:17 1:17 Ãbãkụ́kã 2:4

* 2:6 2:6 Sãwụ́mã 62:12; Nãpí 24:12

* 2:24 2:24 Ĩsáyã 52:5; Ẽzẽkélẽ 36:22

* 2:25 2:25 Ágélé ẽ tị lịngárá: Múngú lũ Ãbũrámã ní kĩnĩ, anji ãgõ Ãbũrámã vé rĩ pi adrikí dõ caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ gí, lẽ ã úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị rá, lũzú kínĩ, kộpi anji Múngú vé ni. ꞌBá rĩ ãꞌyĩ dõ ꞌî ágélé ẽ tị sẽé lịị́ gí, ĩri tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụ nga. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17:9-14; Ẹ̃zị́ 15:1-5.

* 3:4 3:4 Sãwụ́mã 51:4

* 3:12 3:12 Sãwụ́mã 14:1-3; 53:1-3; Ẽkĩlẽsĩásĩtĩ 7:20

* 3:13 3:13 Sãwụ́mã 5:9

* 3:13 3:13 Sãwụ́mã 140:3

* 3:14 3:14 Sãwụ́mã 10:7

* 3:17 3:17 Ĩsáyã 59:7-8

* 3:18 3:18 Sãwụ́mã 36:1

* 4:1 4:1 Ãbũrámã: Múngú zị Ãbũrámã ri kĩnĩ, ã ku ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ã ku ívé ãngũ, ã ꞌde mụụ́ ãngũ ãzi úꞌdí ni gé. Ãbũrámã ri ẹ́ꞌbị́pị Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, tịkí ĩri ílí élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ (1,800) gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 12-25.

* 4:3 4:3 Íꞌdóngárá 15:6

* 4:8 4:8 Sãwụ́mã 32:1-2

* 4:17 4:17 Íꞌdóngárá 17:5

* 4:18 4:18 Íꞌdóngárá 15:5

* 5:14 5:14 Ãdámã: Ãdámã ri ꞌbá Múngú ní íꞌdó gbií drị̃drị̃ rĩ. Ĩri ẹ́tẹ́pị ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé ni céré. Ĩrivé ũkú Évã ri ẹ́ndrẹ́pị ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé ni céré. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 1-5.

† 5:14 5:14Mósẽ: Yõsépã kã drãá gí, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ꞌbã anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẹ̃zị́ ngaá tụ́gẹ̃rị̃ rú caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (400). Kúru Múngú ní Mósẽ ri ĩpẽzú ímụ́zú anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ. Múngú sẽ tãị́mbị́ rĩ Mósẽ ní, ã lũ anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, sẽzú ĩ ní tãị́mbị́ rĩ zịzú tãị́mbị́ Mósẽ vé ni ãní. Tịkí Mósẽ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (1,400), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 2-24.

* 7:7 7:7 Wụ̃ngárá 20:17; Dẽtõrõnómẽ 5:21

* 8:36 8:36 Sãwụ́mã 44:22

* 8:38 8:38 Índrí ũnjí rĩ pi: Índrí ũnjí rĩ pi ándúrú mãlãyíkã Múngú vé ni ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, kộpi ŋõkí tãị́mbị́ Múngú vé rĩ, Sãtánã ri kộpivé ãmbúgú. Múngú ídró kộpi ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, kộpi gõkí ufuú índrí ũnjí, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ní ĩzãngã sẽ vũ drị̃gé nõgó. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

* 9:7 9:7 Úyú Ãbũrámã vé rĩ pi: Múngú ĩpẽ úyú Ãbũrámã vé rĩ pi céré adrií anji ívé ni kuyé. Ĩpẽ ꞌyéŋá úyú Sárã pi ní tịị́ Ãbũrámã be rĩ pi áyu, ĩpẽ Ĩsĩmãélẽ Ãgárã ní tịị́ Ãbũrámã be rĩ kuyé.

† 9:7 9:7 Ĩsákã: Ĩsákã ri mvá Múngú ní ẹzịị́ Ãbũrámã ní rĩ. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17-35.

* 9:7 9:7 Íꞌdóngárá 21:12

* 9:9 9:9 Íꞌdóngárá 18:10, 14

* 9:12 9:12 Íꞌdóngárá 25:23

‡ 9:13 9:13 Yõkóbũ: Yõkóbũ ri Ãbũrámã mvọ́pị Ĩsákã vé mvá, ĩri anji be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, Múngú újá rụ́ ni zịị́ Ĩsẽrélẽ, úyú ĩrivé rĩ zịkí anji Ĩsẽrélẽ vé ni. Sâ Yẹ́sụ̃ vé rĩ gé, zịkí kộpi Yãhụ́dị̃. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 25-50.

* 9:13 9:13 Mãlákĩ 1:2-3

* 9:15 9:15 Wụ̃ngárá 33:19

* 9:17 9:17 Wụ̃ngárá 9:16

* 9:20 9:20 Ĩsáyã 29:16; 45:9

* 9:25 9:25 Õséyã 2:23

* 9:26 9:26 Õséyã 1:10

* 9:28 9:28 Ĩsáyã 10:22-23

§ 9:29 9:29 Sõdómõ ãzini Gõmórã: Múngú iza kụ̃rụ́ ꞌdĩꞌbée ũnjĩkãnyã ꞌbá kụ̃rụ́ ꞌdĩꞌbée agá rĩ pi ní ꞌoó rĩ sĩ lókí Ãbũrámã vé rĩ gé. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 18:20-33; 19:1-28.

* 9:29 9:29 Ĩsáyã 1:9

* 9:33 9:33 Írã: Írã ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ ꞌi.

† 9:33 9:33 Sĩónã: Sĩónã ri ĩ kpá zị Yẹ̃rụ́sãlémã.

* 9:33 9:33 Ĩsáyã 8:14; 28:16

* 10:5 10:5 Lẹ̃vị̃tị́kã 18:5

* 10:6 10:6 Dẽtõrõnómẽ 30:12

* 10:7 10:7 Dẽtõrõnómẽ 30:13

* 10:8 10:8 Dẽtõrõnómẽ 30:14

* 10:11 10:11 Ĩsáyã 28:16

* 10:13 10:13 Yõélẽ 2:32

* 10:15 10:15 Ĩsáyã 52:7

* 10:16 10:16 Ĩsáyã 53:1

* 10:18 10:18 Sãwụ́mã 19:4

* 10:19 10:19 Dẽtõrõnómẽ 32:21

* 10:20 10:20 Ĩsáyã 65:1

* 10:21 10:21 Ĩsáyã 65:2

* 11:2 11:2 Ẽlíyã: Ẽlíyã ri nẹ́bị̃, Múngú ꞌdụ ĩri mụzú ꞌbụ̃ gé ídri rú, drã kuyé. Tịkí ĩri ãkũdẽ ílí rĩ ca mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ úrõmĩ (900), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 ꞌBãgú 17-21; 2 ꞌBãgú 1-3.

* 11:3 11:3 1 ꞌBãgú 19:10, 14

† 11:4 11:4 Bálã: Bálã ri ngá ĩ ní údé múngú rú ni. ꞌÍ lã ꞌBá Tã Lịꞌbá rĩ pi 6:25-32.

* 11:4 11:4 1 ꞌBãgú 19:18

* 11:8 11:8 Dẽtõrõnómẽ 29:4; Ĩsáyã 29:10

* 11:10 11:10 Sãwụ́mã 69:22-23

‡ 11:17 11:17 Õlívẽ: Pẹtị õlívẽ vé rĩ ĩri ꞌa ũꞌa be, ĩ ícó nya rá, ĩ ĩrivé ũꞌa zo ũdu rú, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri tị́bị́ áꞌdí ũdu rĩ sĩ, ãzini kộpi ri tõ lámbã agá, ãcí ꞌyũzú ãní.

* 11:27 11:27 Ĩsáyã 27:9; 59:20-21; Yẽrẽmíyã 31:33-34

* 11:34 11:34 Ĩsáyã 40:13

* 11:35 11:35 Ẽyóbũ 41:11

* 12:19 12:19 Dẽtõrõnómẽ 32:35

* 12:20 12:20 Nãpí 25:21-22

* 13:9 13:9 Wụ̃ngárá 20:13-15, 17; Dẽtõrõnómẽ 5:17-19, 21

* 13:9 13:9 Lẹ̃vị̃tị́kã 19:18

* 14:11 14:11 Ĩsáyã 45:23

* 14:21 14:21 Zãá: Lókí Páũlũ vé rĩ gé, zãá ụrụkọ ĩ ní jeé jọ̃kọ́nị̃ agá rĩ, ãzini zãá ĩ ní sẽé ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi ní rĩ, Kũrĩsĩtĩyánĩ ụrụkọ ụ̃sụ̃kí kínĩ ĩ nyakí dõ zãá ꞌdĩri gí, ĩri lũ kínĩ ĩ ri ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi ị̃njị̃. Ãní sẽ kộpi nyakí zãá ku. ꞌÍ lã 1 Kõrínítõ 8:1-13.

* 15:3 15:3 Sãwụ́mã 69:9

* 15:8 15:8 Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ẹ́ꞌbị́pị́ị: Kộpi Ãbũrámã ꞌi, Ĩsákã ꞌi, ãzini Yõkóbũ sĩ.

* 15:9 15:9 2 Sãmũélẽ 22:50; Sãwụ́mã 18:49

* 15:10 15:10 Dẽtõrõnómẽ 32:43

* 15:11 15:11 Sãwụ́mã 117:1

* 15:12 15:12 Ĩsáyã 11:10

* 15:21 15:21 Ĩsáyã 52:15

* 16:1 16:1 Kãnísã: Kãnísã ri ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi.

* 16:13 16:13 Mãrákõ 15:21

† 16:24 16:24 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ 24 agá ꞌdĩri, búkũ Rómã vé ĩ ní sĩí Gị̃rị́kị̃ tị sĩ drị̃drị̃ rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbo gõkí sĩí búkũ Rómã vé vúlé rĩ agá rá.

1 Kõrínítõ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Kọ̃kọ̃bị́ ãlu ni Páũlũ ní sĩí sẽé ꞌbá

Kõrínítõ

vé rĩ pi ní rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Páũlũ sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Kõrínítõ gá rĩ pi ní, Kõrínítõ ri kụ̃rụ́ ãmbúgú ãngũ Gị̃rị́kị̃ vé rĩ agá. Páũlũ ũlũ ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ Kõrínítõ agá ꞌdãlé aga ílí ãlu rá (Ẹ̃zị́ 18), ꞌbá kárákará ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri rá. ꞌBo Páũlũ kã fũú kụ̃rụ́ Kõrínítõ vé rĩ agásĩ, tã ũnjí ũnjí ni pi gõkí ífí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ãsámvú gé, sẽ Páũlũ ní kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sĩzú sẽzú kộpi ní ãní, tã ũnjí ꞌdĩꞌbée ã dẹ rí kộpi ãsámvú gé sĩ rá.

Kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri agá, Páũlũ ũlũ kĩnĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi rikí dõ ĩ acoó rií ãgátá gãá ĩ ãsámvú gé sĩ, ĩri ũnjí (cápĩtã 1-4). Páũlũ ꞌyo kộpi ã ụrụkọ ní tã ũkpó ũkpó kĩnĩ, lẽ kộpi ã rikí ọ̃wụ̃ ꞌbãá sụ̃ ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi tị́nị ku (cápĩtã 5-6). Ímbá kộpi ní lẹ́tị ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní adrizú ĩvé ũkú pi be rĩ, ũkú rĩ pi ní adrizú ĩvé ãgõ pi be rĩ, ãzini tã kộpivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ (cápĩtã 7). Ímbá kpá kộpi kĩnĩ, kộpi dõ ꞌbá riꞌbá múngú ĩ ní údé drị́ sĩ rĩ ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé, lẽ tã kộpi ní ꞌoó rĩ ẽ iꞌda lũzú kínĩ, ádarú kộpi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ni pi, ãzini kộpi kádõ rií ĩ úmú, lẽ ẽ iꞌda lũzú kínĩ, ádarú kộpi ri Múngú ri ị̃njị̃. Páũlũ ímbá tã Índrí Uletere rĩ ní kộpi ní ũkpõ sẽzú rĩ, agaápi rá rĩ, tã lẽngárá vé rĩ (cápĩtã 13), ã ko rí kộpi ẽ ĩzã, kộpi ẽ ị̃njị̃kí rí Múngú ri ãní ị̃njị̃njị̃, ãzini kộpi ã adrikí rí ãní ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ni pi rú. Lũ kộpi ní kĩnĩ, Kúrísítõ ní íngá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla gí rĩ sĩ, kộpi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Múngú ri kpá úmvúlésĩ sẽ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi íngá gõ ídri rú rá.

1

Páũlũ sẽ mõdó

1 Ma Páũlũ ꞌi, Múngú ĩpẽ ma adrií ꞌbá Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé áyúãyũ ni rú, ꞌbá sĩkí kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ꞌbá ọ́gụ́pị Sõsĩténĩ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ be.

2 ꞌBá sĩkí sẽé ĩmi ꞌbá Múngú vé kãnísã Kõrínítõ agá rĩ pi ní, Múngú ũpẽ ĩmi adrií ꞌbá ívé ni uletere ni pi Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ã tã sĩ, sụ̃ ĩri ní ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ũpẽé vũrã gá sĩ céré rĩ tị́nị, Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri kộpivé Úpí, ãzini ꞌbávé Úpí.

3 Ẹ́sị́ múké, ãzini tãkíri ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú vé rĩ, ãzini Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ã adri ĩmi be.

Páũlũ sẽ õwõꞌdĩfô Múngú ní

4 Ụ́ꞌdụ́ céré ma ri õwõꞌdĩfô sẽ Múngú ní ĩmi tã sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ní ĩmi ní ẹ́sị́ múké sẽé, ĩmi ní Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ. 5 Ĩmi ní adrií Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ agá rĩ sĩ, Múngú sẽ ĩmi ní tã rĩ pi ãrẽvú céré gí, sẽ ĩmi ní tã nị̃ngárá, sẽ ĩmi ri átá múké. 6 ꞌDĩri lũ ꞌyozú kínĩ, tã Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé ꞌbá ní ũlũú ĩmi ní rĩ tã áda. 7 Ĩmi ní rizú ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ũtẽngárá gá, Múngú sẽ ĩmi ní fẽfẽ Índrí Uletere rĩ vé rĩ gí, ĩmi ị́sụ́kí rí ũkpõ ẹ̃zị́ ívé rĩ pi ngazú ãní. 8 Ĩri sẽ ĩmi adri ũkpó ũkpó cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé, ẽ ị́sụ́kí rí ĩmi ũnjĩkãnyã ãkó ụ́ꞌdụ́ ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní ĩgõzú rĩ gé. 9 Múngú zị ĩmi, ĩmi úmúkí rí ĩmi adrií ívé Mvá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌbávé Úpí be trụ́, ĩri ẹ́sị́ ꞌbã tã ꞌí ní lẽé ꞌoó rĩ ꞌdụ nga rá.

Kãnísã agá lẽ ã adrikí trụ́

10 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, á mã ĩmi ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã rụ́ sĩ, lẽ ĩmi yịkí ĩmi yịyị, ĩmi acokí ĩmi ku, ĩmi úmúkí ĩmi adrií ngá ãlu, yị̃kị̂ be ãlu, lẽ ĩmivé tã ụ̃sụ̃ngárá ã adri ngá ãlu. 11 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, má ị́sụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá adriꞌbée Kĩlóẽ vé ãngá rĩ pi vúgá kínĩ, ĩmi ri ãwã ĩmi ãsámvú gé sĩ ãwãwã. 12 Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ụrụkọ ri ꞌyo, “Ma ꞌbá Páũlũ vé ni,” ụrụkọꞌbée ri ꞌyo, “Ma ꞌbá Ãpólõ vé ni,” ụrụkọꞌbée ri ꞌyo, “Ma ꞌbá Kéfã* vé ni,” ụrụkọꞌbée ri ꞌyo, “Ma ꞌbá Kúrísítõ vé ni.”

13 Kúrísítõ aco nyo ꞌi rá? Ma Páũlũ rú, gbãkí nyo ma pẹtị alambaku sị́gé ĩmi tã sĩ rá? Sẽkí nyo ĩmi ní bãtízĩmũ mâ rụ́ sĩ rá? 14 Ma õwõꞌdĩfô sĩ ãmbúgú, ãꞌdiãtãsĩyã á sẽ mâ bãtízĩmũ ĩmi ní kuyé, á sẽ ꞌyéŋá bãtízĩmũ rĩ Kũrísípõ pi ní Gáyõ be, 15 ꞌbá ãzi ícó ꞌyoó kínĩ sẽkí ĩmi ní bãtízĩmũ mâ rụ́ sĩ ꞌdíni ku. 16 (Ádarú, á sẽ kpá bãtízĩmũ ꞌbá Sẽtẽfãnásĩ vé ãngá rĩ pi ní rá, ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, á nị̃ kuyé dõ á sẽ bãtízĩmũ ꞌbá ãzi ní rá.) 17 Kúrísítõ ĩpẽ ma ímụ́ bãtízĩmũ sẽé kuyé, ĩpẽ ma ímụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũú, ꞌbo ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní ũlũú rĩ, mâ ũlũ té dõ tã nị̃ngárá mávé rĩ sĩ ĩmi úbézú, ĩmi ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú ãní, ĩri té lũ kínĩ drãngárá Kúrísítõ vé pẹtị alambaku† sị́gé rĩ ẹ̃zị́ ãkó, ícó ãngũ paá ku.

Ũkpõ Múngú vé rĩ ãzini úmĩ ĩrivé rĩ

18 Kúrísítõ vé drãngárá pẹtị alambaku sị́gé rĩ vé tã ĩ ní átá rĩ índré ꞌbá úmvúlésĩ fiꞌbá drãngárá ꞌdániꞌdáni rĩ agá rĩ pi vúgá ꞌdãá tã azakaza vé ni, ꞌbo ꞌbâ ĩ ní paá gí nõꞌbée, drãngárá Kúrísítõ vé rĩ iꞌda ũkpõ Múngú vé ãngũ pazú rĩ. 19 Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ,

“ꞌBá ꞌyoꞌbá kínĩ ĩ úmĩ be ꞌdĩꞌbée, ma úmvúlésĩ sẽ kộpivé tã nị̃ngárá ri ãvĩ kộpi drị̃gé sĩ rá,

ãzini ma sẽ kộpivé úmĩ ri ábá rá.”*

20 ꞌBá ꞌyoópi kínĩ ꞌi úmĩ be rĩ íngãá? ꞌBá ꞌyoópi kínĩ ꞌí nị̃ tã ambamba rĩ íngãá? ꞌBá vũ drị̃gé nõgó ꞌyoópi kínĩ ꞌí nị̃ átángá átá be ambamba rĩ íngãá? Múngú sẽ nyo ꞌbá úmĩ be vũ drị̃gé nõgó rĩ pi vé úmĩ ícá azakaza rú gí kuyé? 21 Múngú ri úmĩ be, lẽ ꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ã nị̃kí ꞌi ámá úmĩ ĩvé rĩ sĩ ku. ꞌBá tị ꞌbá ní sẽé azakaza rú rĩ ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rá rĩ pi, Múngú pa kộpi rá. 22 Yãhụ́dị̃ rĩ pi lẽkí tã ãyãzú ãyãyã ni ndreé, Gị̃rị́kị̃ rĩ pi lẽkí ĩvé rĩ tã nị̃ngárá ị́sụ́. 23 ꞌBo ꞌbâ ri Kúrísítõ vé gbãngárá pẹtị alambaku sị́gé rĩ vé tã ũlũ, tã ni sẽ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ve ãní rá, ãzini ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi kínĩ tã ꞌdĩri azakaza vé ni. 24 ꞌBo Yãhụ́dị̃, ãzini Gị̃rị́kị̃ Múngú ní zịị́ rĩ pi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, drãngárá Kúrísítõ vé rĩ iꞌda ũkpõ Múngú vé rĩ, ãzini iꞌda úmĩ Múngú vé rĩ. 25 Múngú vé tã ẽ índré dõ kú ꞌbá rĩ pi mịlé gá azakaza rú drãáãsĩyã, ĩrivé tã nị̃ngárá ndẽ ꞌbá rĩ pi vé rĩ rá. Tã Múngú ní ꞌoó rĩ ẽ índré dõ ꞌbá rĩ pi mịlé gá ũkpõ ãkó drãáãsĩyã, ĩrivé ũkpõ ndẽ ꞌbá rĩ pi vé rĩ rá.

26 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, lẽ ĩmi ụ̃sụ̃kí ĩmivé adringárá ọ́tụ́ Múngú ní ĩmi zịzú rĩ gé ꞌdãri. ꞌBá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ụ̃sụ̃kí kínĩ ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá tã nị̃ꞌbá rĩ pi adrikí tré ku, ꞌbá ũkpõ be rĩ pi adrikí tré ku, ãzini ꞌbá ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ pi adrikí tré ku. 27 ꞌBo Múngú ũpẽ ꞌbá adriꞌbá azakaza rú nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi, ã sẽ rí drị̃njá ꞌbá ꞌyoꞌbá kínĩ ĩ úmĩ be rĩ pi ní. Múngú ũpẽ ꞌbá ũkpõ ãkó nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi, ã sẽ rí drị̃njá ꞌbá ũkpõ be nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi ní. 28 Múngú ũpẽ ꞌbá ĩ ní ndreé kuú ẹ̃zị́ ãkó nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi, ãzini ĩ ní rií ideéde rĩ pi, tã ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ní ꞌdụụ́ ꞌbãá tã ãmbúgú rú ꞌdĩri ẽ ícá rí ẹ̃zị́ ãkó, 29 ã sẽ rí ꞌbá ãzi ẽ íngú rí ꞌi Múngú ẹndrẹtị gé ku. 30 Múngú sẽ ĩmi adrií Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ agá nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩpẽ Kúrísítõ ri ímụ́ ꞌbâ paá, ãzini ímụ́ ꞌbá ní úmĩ tã nị̃ngárá vé ni sẽé, ãꞌyĩ ꞌbâ adrií pịrị Múngú ẹndrẹtị gé, sẽ nóni ꞌbá ícákí uletere gí. 31 Sụ̃ ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị kínĩ, “ꞌBá rĩ lẽ dõ ꞌi íngú, lẽ ẽ íngú ꞌi tã Úpí ní ꞌoó ꞌí ní rĩ sĩ.”*

2

1 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, má ní ándúrú mụzú ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ ũlũzú ĩmi ní rĩ gé, má átá tã ũkpó ũkpó fiípi ĩmi drị̃gé ku ni mávé tã nị̃ngárá sĩ kuyé. 2 Ãꞌdiãtãsĩyã á ꞌbã ma kú sụ̃ ꞌbá tã nị̃ị́pi kuyé ni tị́nị, á ri ꞌyéŋá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé tã ũlũú, ãzini tã ĩ ní ĩri gbãzú pẹtị alambaku sị́gé rĩ vé tã ũlũú. 3 Má kã caá ĩmi vúgá ꞌdĩlé, má ícá kuú ũkpõ ãkó, ụ̃rị̃ fụ ma, mâ rụ́ꞌbá ri yãáyã. 4 Tã má ní átá, ãzini tị má ní ũlũú ĩmi ní rĩ, adri ꞌyozú kínĩ á nị̃ tã ambamba, ãzini ma ri ĩmi úbé yã ꞌdíni ku, ꞌbo á ri tã rĩ ũlũú ũkpõ Índrí Uletere rĩ vé rĩ sĩ, 5 ĩmi ꞌbãkí rí ẹ́sị́ tã nị̃ngárá ꞌbá áda vé rĩ drị̃gé ku, ĩmi ꞌbãkí rí ẹ́sị́ ũkpõ Múngú vé rĩ drị̃gé.

Tã nị̃ngárá Múngú vé rĩ

6 ꞌBâ ri átángá tã nị̃ngárá vé rĩ átá ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ngárá be ũkpó ũkpó rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbo tã nị̃ngárá ꞌdĩri adri ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi vé ni kuyé, dõku adri tã nị̃ngárá ꞌbá ãngũ rụ́ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó ímụ́ꞌbá ũdrãꞌbée ũdrãdrã rĩ pi vé ni kuyé. 7 ꞌBâ ri Múngú vé tã nị̃ngárá ĩri ní zụ̃ụ́ kuú mũdũmũdũ rú, ꞌbá ãzi ní nị̃ị́ kuyé ꞌdãri vé tã ũlũ. Múngú ụ̃sụ̃ tã nị̃ngárá ꞌdĩri vé tã kú ị́nọ́gọ́sị́ ị́sụ́ gbi drĩ vũ rĩ kuyé, tã nị̃ngárá ꞌdĩri sẽ ꞌbâ ímụ́ dị̃ngárá ị́sụ́ rá. 8 ꞌBá ãngũ rụ́ꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi nị̃kí tã nị̃ngárá ꞌdĩri ámá kuyé, kộpi ã nị̃kí té dõ rá, kộpi ícókí té Úpí ĩ ní rií íngúngũ ꞌdĩri gbãá pẹtị alambaku sị́gé ku. 9 ꞌBo sụ̃ ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị,

“Tã Múngú ní útú ꞌbá ꞌi lẽꞌbá rá rĩ pi ní rĩ,

ꞌbá ãzi ndre kuyé,

ꞌbá ãzi yị kuyé,

tã ni fi ꞌbá ãzi drị̃gé kuyé.”*

10 ꞌBo Múngú iꞌda ꞌbá ní tã ꞌdĩri ũkpõ Índrí Uletere rĩ vé rĩ sĩ. Índrí Uletere rĩ, ĩri tã rĩ pi ãrẽvú iꞌda céré ãmvé, ĩri Múngú vé tã ũzụ̃ụ́zụ̃ rĩ iꞌda ãmvé. 11 ꞌBá ãzi ícó tã ꞌbá ãzi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé rĩ nị̃ị́ ku, ꞌyéŋá ꞌdị́pa nị̃ îngá nĩ. Ĩri kpá adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ꞌbá ãzi ícó tã Múngú vé rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ nị̃ị́ ku, ꞌyéŋá Índrí Múngú vé rĩ tã Múngú ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ nị̃ ámá nĩ. 12 Tã ꞌbá ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ adri sụ̃ ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ tị́nị ku, Índrí ꞌbá ní rizú tã ụ̃sụ̃zú rĩ íbí íngá Múngú vúgálésĩ, ĩri sẽ ꞌbâ ícó ngá Múngú ní sẽé ꞌbá ní píríni rĩ pi nị̃ ámá ãní rá. 13 Tã ꞌbá ní rií átá rĩ, ꞌbá úmĩ be ni ímbá ꞌbá ní nĩ kuyé, Índrí Múngú vé rĩ ímbá ꞌbá ní nĩ. Índrí ãlu ãlu ꞌdĩri sẽ ꞌbâ ri ụ́ꞌdụ́kọ́ tã áda vé rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní. 14 ꞌBá Índrí Múngú vé rĩ ní fií ẹ́sị́ ni agá kuyé rĩ, ãꞌyĩ tã Índrí rĩ ní ímbá rĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri índré ĩri ní tã azakaza vé ni, tã rĩ fi drị̃ ni gé ꞌdãá ku, ãꞌdiãtãsĩyã Índrí Uletere rĩ tã ꞌdĩꞌbée vé ífífí iꞌda nĩ. 15 ꞌBá Índrí rĩ ní fií ẹ́sị́ ni agá gí rĩ, ĩri ícó tã Múngú vé rĩ nị̃ ámá rá, ꞌbo ꞌbá ãzi ícó tã ĩri ní nị̃ị́ ámá ꞌdĩri nị̃ị́ ámá ku.

16 “Ãꞌdi nị̃ úmĩ Úpí Múngú vé rĩ rá nĩ

ꞌyozú kínĩ ꞌi ícó ĩri ímbá rá?”*

ꞌBo ꞌbávé úmĩ sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ tị́nị.

3

Lẽ ã ngakí ẹ̃zị́ Múngú vé rĩ trụ́

1 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ĩmi ri tã ꞌo sụ̃ ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ní rií ꞌoó rĩ tị́nị, sẽ má ní rizú átázú ĩmi ní sụ̃ ꞌbá Índrí ní fií kộpi ẹ́sị́ agá kuyé ni pi tị́nị ãní. Ĩmivé adringárá Kúrísítõ agá rĩ gé, ĩmi índrékí sụ̃ ũdéŋá tị́nị. 2 Má úcé ĩmi lé sĩ, adri ꞌyozú kínĩ ínyá sĩ kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ícókí drĩ ínyá nyaá ku. Ádarú ĩmi ícókí drĩ kuyé. 3 Ĩmi drĩ ri tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ ꞌdụ nga. Ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ãsámvú gé sĩ, ọ́gụ́pị ã tã ri ꞌde ọ́gụ́pị ẽ ẹ́sị́ agá ũnjí, ãzini ĩmi ri ãwãwã. ꞌDĩri lũ ꞌyozú kínĩ Índrí rĩ ású drĩ ĩmi kuyé, ĩmi ri tã ꞌo sụ̃ ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ní rií ꞌoó rĩ tị́nị.

4 Ĩmi ãsámvú gé, ꞌbá ụrụkọ ri ꞌyo, “Ma ꞌbá Páũlũ vé ni,” ụrụkọ ni pi ri ꞌyo, “Ma ꞌbá Ãpólõ vé ni.” Ĩmi nyo ri tã ꞌo sụ̃ ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ní rií ꞌoó rĩ tị́nị kuyé? 5 Ãpólõ ri ꞌbá íngóni ni? Páũlũ ri ꞌbá íngóni ni? ꞌBá ꞌdĩꞌbée ãtíꞌbá Múngú vé ni, Múngú sẽ ꞌbá kokí ĩmi ĩzã Úpí ri ẹ̃ꞌyị̃zú nĩ. Úpí sẽ ꞌbá ãlu ãlu ní ẹ̃zị́ nĩ. 6 Á sa úri rĩ nĩ, Ãpólõ ri úri rĩ ũsũú yị̃ị́ sĩ nĩ, ꞌbo Múngú sẽ úri rĩ dụụ́ nĩ. 7 ꞌBá úri rĩ saápi rĩ pi, ꞌbá úri rĩ ũsũúpi yị̃ị́ sĩ rĩ be, tã kộpi ní ꞌoó rĩ adri tã ãmbúgú rú kuyé, ꞌbo Múngú sẽ úri ꞌdĩꞌbée dụụ́ nĩ. 8 ꞌBá úri saápi rĩ pi, ꞌbá úri rĩ ũsũúpi yị̃ị́ sĩ rĩ be, ẹ̃zị́ kộpi ní ngaá rĩ ãlu rĩ. Ĩ ímụ́ ꞌbá ãlu ãlu ũfẽ ẹ̃zị́ ĩri ní ngaá rĩ sĩ. 9 ꞌBâ ri ẹ̃zị́ nga Múngú ní, ĩmi ọ́mvụ́ Múngú vé ni, ãzini ĩmi jó Múngú ní rií sịị́ rĩ.

10 Múngú ꞌbã ẹ́sị́ múké má ní, sẽ má ní úmĩ jó rĩ ã ndụ̃ụ́ ãꞌbãzú ãní múké múké, nóni ꞌbá ãzi ri jó rĩ sị má ní ndụ̃ụ́ ni ãꞌbãá ꞌdĩri drị̃gé. ꞌBo ꞌbá jó rĩ sịị́pi rĩ ã ndre múké, ã sị jó rĩ múké múké. 11 ꞌBá ãzi ícó gõó jó ãzi ã ndụ̃ụ́ ãꞌbãá dị̃ị́ ku, ãꞌdiãtãsĩyã jó ã ndụ̃ụ́ ĩ ní ãꞌbãá gí rĩ, ĩri Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌi. 12 ꞌBá ãzi sị dõ jó ĩ ní ndụ̃ụ́ ni ãꞌbãá ꞌdĩri drị̃gé dábũ sĩ, aya ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ni pi sĩ, írã ãjẽ be ãmbúgú ni pi sĩ, pẹtị sĩ, ásé sĩ, 13 kãdõ mụụ́ caá ụ́ꞌdụ́ tã lịzú rĩ gé, ĩ ꞌbá ãlu ãlu vé ẹ̃zị́ iꞌda rá, ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, ãcí ri ímụ́ tã rĩ iꞌda nĩ, ĩ ímụ́ ꞌbá ãlu ãlu vé ẹ̃zị́ ĩri ní ngaá rĩ ụ̃ꞌbị̃ ãcí sĩ, dõ ĩrivé ẹ̃zị́ ngaá rĩ íngóni. 14 ꞌBá jó sịị́pi rĩ vé jó ve dõ kuyé, ĩ ímụ́ ĩri ũfẽ rá. 15 ꞌBo ꞌbá jó sịị́pi rĩ vé jó ve dõ rá, ị́sụ́ ngá ãzi ku. Ĩ ꞌbá jó sịị́pi rĩ pa rá, ꞌbo ĩri adri sụ̃ ꞌbá ápápi ãcí agásĩ rĩ tị́nị.

16 Ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ ĩmi jó Múngú vé ni, Índrí Múngú vé rĩ ri adri ĩmi agá ꞌdíni kuyé? 17 ꞌBá rĩ ũŋõ dõ jó Múngú vé rĩ árí vũgá, Múngú ri ímụ́ ĩri ĩrĩŋã ũnjí ũnjí, ãꞌdiãtãsĩyã jó Múngú vé rĩ, ĩri uletere, ĩmi jó Múngú vé ni.

18 Lẽ ꞌbá ãzi ã ũꞌbã ꞌî mị ũgõgõlé rú ku. ꞌBá rĩ kĩnĩ dõ ꞌí nị̃ tã vũ drị̃gé nõgó rĩ ambamba, lẽ ã ꞌbã ꞌi adrií azakaza rú, ã újá rí ꞌi adrií ꞌbá tã nị̃ị́pi ni. 19 Ãꞌdiãtãsĩyã tã nị̃ngárá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ, ĩri tã azakaza vé ni Múngú ẹndrẹtị gé. Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, “ꞌBá ꞌyoꞌbá kínĩ ĩ nị̃kí tã ambamba rĩ pi, Múngú ri kộpi mbã urụ ĩvé tã nị̃ngárá ambamba ꞌdĩri ã tã sĩ.”* 20 Búkũ Múngú vé rĩ ꞌyo kpá ꞌdíni kĩnĩ, “Úpí nị̃ rá ꞌyozú kínĩ kộpivé tã nị̃ngárá ꞌdĩri ẹ̃zị́ ãkó.”* 21 Kúru lẽ ꞌbá ãzi ẽ íngú ꞌi tã ꞌbá ãzi ní rií ꞌoó rĩ sĩ ku! Ngá rĩ pi ãrẽvú céré ĩmivé ni. 22 Íꞌdózú Páũlũ ꞌi, Ãpólõ ꞌi, Kéfã ĩ ní zịị́ Pétẽró ꞌi, vũ nõri, ídri rĩ, drã rĩ, lókí ãndrũ rĩ, ãzini lókí drụ́zị́ rĩ, nga ꞌdĩꞌbée ãrẽvú céré ĩmivé ni, 23 ĩmi ꞌbá Kúrísítõ vé ni, Kúrísítõ ri Múngú vé ni.

4

Kúrísítõ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ãtíꞌbá

1 Kúru lẽ ꞌbá rĩ pi ã nị̃kí ꞌyozú kínĩ ꞌbâ ãtíꞌbá Kúrísítõ vé ni, sẽkí ꞌbá ní ẹ̃zị́, ꞌbâ ri tã Múngú vé ꞌi zụ̃ụ́pi kú mũdũmũdũ rú rĩ ũlũ. 2 ꞌBá ĩ ní ẹ̃zị́ sẽé drị́ ni gé rĩ, lẽ ã adri ꞌbá ẹ̃zị́ ĩ ní sẽé drị́ ni gé rĩ ngaápi pịrị ni. 3 Ĩmi átákí dõ mávé tã ũnjí, dõku ꞌbá tã lịị́pi rĩ átá dõ mávé tã ũnjí, má ụ̃sụ̃ mâ drị̃ ni gé ku. Má ícó mávé tã lịị́ ũgõgõlé rú ku. 4 Má ụ̃sụ̃ tã má ní ꞌoó rĩ pịrị, ꞌbo ícó lũú ꞌyozú kínĩ ma tã ãkó ꞌdíni ku. Úpí ri mávé tã lị nĩ. 5 Lẽ ꞌbá ãzi ã lị ọ́gụ́pị vé tã ku, cĩmgbá Úpí ní ícázú rĩ gé. Ĩri ímụ́ tã ĩ zụ̃ꞌbá ị́nị́ŋá agá rĩ pi iꞌda, ãzini tã ꞌbá rĩ pi ẽ ẹ́sị́ agá rĩ pi iꞌda céré ãmvé. Sâ ꞌdãri gé, Múngú ri ímụ́ ꞌbá ãlu ãlu íngú rá.

6 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, má íꞌdụ́ ꞌbâ ꞌbãá Ãpólõ be ụ̃ꞌbị̃tã rú, ĩmi nị̃kí rí tã ĩ ní ꞌyoó, “Ĩmi ꞌdụkí tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ ngaá áyu” ꞌdĩri vé ífífí ꞌbá vúgá. Ĩri sẽ ĩmi ícókí ꞌbá ãzi íngú ꞌbâ ãsámvú gé nõgó ꞌyozú kínĩ ĩrivé ãmbũgũ ndẽ ọ́gụ́pị vé rĩ rá ꞌdíni ku. 7 Ngá sẽépi mi ícó adri ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé sĩ túngú rĩ ãꞌdi? Ngá mí ní ị́sụ́ ꞌdĩꞌbée agá, ngá Múngú ní sẽé mí ní kuyé rĩ ãꞌdi? Ngá mí ní ị́sụ́ rĩ, Múngú sẽ dõ nĩ pírí, ngá mí ní adrizú ãfú sĩ ꞌyozú kínĩ mí ꞌo tã rĩ mi ꞌi rĩ ãꞌdi?

8 Ĩmi ụ̃sụ̃kí kínĩ ĩmi nị̃kí tã índrí vé ĩmi ní lẽé rĩ pi ãrẽvú céré gí! Ĩmi ụ̃sụ̃kí kínĩ ĩmi ị́sụ́kí úmĩ Índrí Uletere rĩ ní sẽé ꞌbá rĩ pi ní rĩ ãrẽvú céré gí! Ĩmi ụ̃sụ̃kí kínĩ ĩmi nóni ꞌbãgú! ꞌBo ꞌbá adrikí ꞌbãgú ku! Ádarú á lẽ ĩmi ã adrikí ꞌbãgú, ꞌbâ rụkí rí mãlũngã rĩ ĩmi be trụ́. 9 Ãꞌdiãtãsĩyã índré má vúgá nõlé, ꞌbâ ꞌbá áyúãyũ nõꞌbée, Múngú ꞌbã ꞌbâ adrií ụ̃dụ̃mbị́tã rú, ꞌbá adrikí sụ̃ ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí, ĩ ní lẽé jịị́ úꞌdị́ꞌdị̃ rĩ pi tị́nị. Mãlãyíkã rĩ pi ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi be céré ri mị ꞌbã ꞌbâ ndrezú. 10 ꞌBá ní rií ẹ̃zị́ ngaá Kúrísítõ ní rĩ sĩ, ꞌbá rĩ pi ụ̃sụ̃kí kínĩ ꞌbâ azakaza rú, ꞌbo ĩmi ụ̃sụ̃kí kínĩ ĩmi nị̃kí tã Kúrísítõ vé rĩ nĩ! ꞌBá rĩ pi kínĩ ꞌbâ ũkpõ ãkó, ꞌbo ĩmi kínĩ ĩmi ũkpõ be! ꞌBá rĩ pi ri ĩmi ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃, ꞌbo ꞌbá rĩ pi ị̃njị̃kí ꞌbâ ku! 11 Cĩmgbá ãndrũ sĩ, ꞌbâ ri adri ẹ̃bị́rị́ sĩ, yị̃ị́ úvá ri ꞌbâ ndẽ, bõngó dẽ ꞌbâ rụ́ꞌbá gá sĩ céré, ꞌbá rĩ pi ri ꞌbâ ꞌo ũnjí, ꞌbâ vũrã adrizú ni ãkó. 12 ꞌBâ ri ẹ̃zị́ nga ũkpõ sĩ ꞌbâ drị́ sĩ. ꞌBá rĩ pi kádõ rií ꞌbâ trií, ꞌbâ ri kộpi ní tãkíri sẽ. Kádõ rií ꞌbâ ọ̃cụ̃ụ́, ꞌbâ ri tã ni ta mụzú ẹ́sị́ mãdã sĩ. 13 ꞌBá rĩ pi kádõ rií ꞌbâ rụ́ izaá, ꞌbâ ri tã rĩ újá kộpi ní ẹ́sị́ múké sĩ. Cĩmgbá ãndrũ sĩ, ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi mị gé ꞌdãlé, ꞌbá índrékí sụ̃ kúrũnyá ĩ ní rií dãá kị̃ꞌdị̃rọ́ drị̃gé rĩ tị́nị.

14 Á sĩ tã ꞌdĩri ĩmî drị̃ ínjázú kuyé, á sĩ tã ꞌdĩri ĩmi ímbázú ãní sụ̃ anji má ní lẽélẽ rĩ pi tị́nị, ĩmi ꞌokí rí tã pịrị. 15 ꞌBá ĩmi ímbáꞌbá Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé tã sĩ rĩ pi ã adrikí dõ élĩfũ mụdrị́ (10,000) drãáãsĩyã, ĩmivé ẹ́tẹ́pị ꞌyéŋá ma ꞌi, ãꞌdiãtãsĩyã má íꞌdó ĩmi ímbá Kúrísítõ vé tã sĩ nĩ, ĩmi ní ĩri ẹ̃ꞌyị̃zú ãní. 16 Kúru á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ĩmi ꞌokí tã sụ̃ má ní ꞌoó rĩ tị́nị. 17 Tã ꞌdĩri sĩ, á lẽ Tĩmõtéyõ ri pẽé mụzú ĩmi vúgá ꞌdĩlé, Tĩmõtéyõ adri sụ̃ mâ mvá tị́nị, á lẽ ĩri lẽlẽ, ꞌbã ívé ẹ́sị́ céré kuú Úpí drị̃gé. Ĩri mụ mávé adringárá Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ agá rĩ vé tã ũlũ ĩmi ní, ãzini ĩri tã má ní ímbá kãnísã rĩ pi agásĩ rĩ vé tã ũlũ ĩmi ní nĩ.

18 Ĩmi ụrụkọꞌbée ụ̃sụ̃kí kínĩ á mụ ĩmi ndreé ku, sẽ kộpi ẽ drị̃ gõ ícá ũkpó ũkpó. 19 Úpí ãꞌyĩ dõ rá, ma ca ĩmi vúgá ꞌdĩlé mbẽlẽŋá, ma kúru mụ ꞌbá drị̃ be ũkpó ũkpó rĩ pi vé tã rií átá rĩ yị, dõ kộpi ri átá ngóni, ãzini kộpi dõ ri ẹ̃zị́ rĩ nga ãꞌdi vé ũkpõ sĩ. 20 Mãlũngã Múngú vé rĩ átákí tã ni ꞌyéŋá tị sĩ ku, lẽ ũkpõ Múngú vé rĩ. 21 Má kãdõ caá ĩmi vúgá ꞌdĩlé, ĩmi lẽkí mâ ꞌo ĩmi íngóni? Ĩmi lẽkí mâ átá ĩmi ní átángá ũkpó ũkpó ni pi, dõku mâ lẽ ĩmi lẽlẽ, ãzini mâ átá ĩmi ní átángá rĩ ẹ́sị́ mãdã sĩ?

5

Lẽ ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ã ꞌbãkí ọ̃wụ̃ ku

1 Á yị kínĩ ĩmi ri ọ̃wụ̃ ꞌbã ĩmi ãsámvú gé sĩ, tã ĩmi ní rií ꞌoó ꞌdĩri aga pãgánõ rĩ pi ní rií ꞌoó rĩ rá. Ágó ãzi la ẹ́tẹ́pị vé ũkú sĩ. 2 Ĩmi ri ĩmi íngú ãní íngúngũ. ꞌBá tã ꞌoópi ꞌdíni ꞌdĩri, ĩmi té adri ãní ĩzãngã sĩ, ĩmi té ĩri dro fũ ĩmi ãsámvú gé sĩ rá. 3 Mâ adri dõ ĩmi be trụ́ kuyé drãáãsĩyã, índrí agá, ꞌbâ ĩmi be trụ́. Mâ adri dõ ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩlé ꞌdãáyo drãáãsĩyã, á lị tã ágó ꞌdĩri drị̃gé gí. 4 Ĩmi kádõ ĩmi úmú vũrã ãlu gé ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ, índrí agá, ꞌbâ ĩmi be trụ́, ũkpõ ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ vé rĩ ĩmi ãsámvú gé anigé. 5 Ĩmi sẽkí ágó ꞌdĩri Sãtánã drị́gé, ĩrivé rụ́ꞌbá rizú ũnjĩkãnyã ꞌozú ꞌdĩri ímụ́ ĩzãngã nya ambamba, ꞌbo ĩ ímụ́ ĩrivé índrí pa ụ́ꞌdụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ ní ĩgõzú rĩ gé.

6 Ĩmivé íngúngárá ꞌdĩri adri múké ku. Ĩmi nị̃kí kuyé ꞌyozú kínĩ ãkụ́fị́ mãdãŋá ri sẽ íwá ri dra íngá ãní kọ̃fụ́tọ̃ be ꞌdíni kuyé? 7 Lẽ ĩmi drokí ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoópi rĩ ĩmi ãsámvú gé sĩ rá, ĩmi adrikí rí ule, sụ̃ ĩmi ní adrií ule Múngú agá rĩ tị́nị. Kúrísítõ ri Kãbĩlõ Mvá* ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé rĩ, drã ꞌbá ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú. 8 ꞌBá kãdõ ụ̃mụ̃ rĩ nyaá, lẽ ꞌbâ adrikí ũnjĩkãnyã be sụ̃ pánga ĩ ní áꞌdí ãkụ́fị́ sĩ rĩ tị́nị ku, ꞌbo lẽ ꞌbâ ꞌokí tã áda, ꞌbâ adrikí ule sụ̃ pánga ĩ ní áꞌdí ãkụ́fị́ ãkó rĩ tị́nị.

9 Á sĩ sẽé ĩmi ní kọ̃kọ̃bị́ mávé rĩ agá ꞌdíni, lẽ ĩmi úmúkí ĩmi adrií ꞌbá ọ̃wụ́ rú rĩ pi be trụ́ ku. 10 Tã ꞌdĩri adri ꞌyozú kínĩ ma ri átá ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé adriꞌbá ọ̃wụ́ rú, dõku ẹ́sị́ be ãmbúgú ngá drị̃gé, dõku ꞌbá ãngũ aliꞌbá, dõku ꞌbá riꞌbá ngá ĩ ní údé drị́ sĩ múngú rĩ pi ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi ã tã sĩ ku. Té dõ ma ri átá kộpi ã tã sĩ, ĩmi té adringárá vũ drị̃gé nõgó rĩ ku rá, ĩmi adrikí té ꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée be trụ́ ku. 11 ꞌBo tã má ní sĩí sẽé ĩmi ní rĩ agá, má kĩnĩ, ꞌbá ꞌyoópi kínĩ ꞌí ẹ̃ꞌyị̃ Kúrísítõ ri gí, ꞌbo ị́sụ́ ĩri ri ọ̃wụ̃ ꞌbã, dõku ĩri ẹ́sị́ be ãmbúgú ngá drị̃gé, dõku ĩri ꞌbá riípi ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ ị̃njị̃ị́pi ni, dõku ꞌbá ãngũ uꞌdaápi uꞌdaꞌda ni, dõku ꞌbá riípi ĩmẽrẽépi íwá sĩ ni, dõku ꞌbá riípi ãngũ aliípi ni, lẽ ĩmi úmúkí ĩmi adrií ĩri be trụ́ ku. ꞌBá ꞌdíni ꞌdĩri lẽ ĩmi nyakí ngá ĩri be trụ́ ku.

12 Má ícó ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi vé tã lịị́ nĩ ku, ꞌbo ꞌbâ ícó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi vé tã lị rá.* 13 Múngú ri ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi vé tã lị nĩ. ꞌBá riípi ũnjĩkãnyã ꞌoópi rĩ, lẽ ĩmi drokí ĩri ĩmi ãsámvú gé sĩ rá.

6

Ã jịkí ꞌbá Múngú ri nị̃ị́pi gí rĩ tõó ꞌbá tã lịị́pi rĩ ẹndrẹtị gé ku

1 Mi dõ tã be mí ọ́gụ́pị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ be, mi té kõdô ĩri jị tõ ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá gí rĩ pi ẹndrẹtị gé. Ngá mí ní ĩri jịzú tõzú ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ẹndrẹtị gé rĩ ãꞌdi? 2 Ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ ꞌbá Múngú vé rĩ pi ímụ́ tã lị ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi drị̃gé nĩ ꞌdíni kuyé? Ĩmi dõ tã lị ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi drị̃gé rá pírí, tã mãdã mãdã ĩmi ãsámvú gé sĩ ꞌdĩꞌbée, ĩmi ícókí nyo údé ĩmi ãsámvú gé sĩ ku? 3 Ĩmi nị̃kí kuyé ꞌyozú kínĩ ꞌbâ úmvúlésĩ ímụ́ tã lị mãlãyíkã rĩ pi drị̃gé nĩ? Tã rĩ dõ ꞌdĩri tị́nị, ádarú ꞌbâ ícó tã ꞌbá ní izaá ꞌbá ãsámvú gé sĩ vũ drị̃gé nõgó rĩ pi lị rá. 4 Ĩmi dõ tã be ĩmi ãsámvú gé sĩ, ngá ĩmi ní rizú tã rĩ jịzú lịzú ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá kuyé kãnísã ní kộpi ị̃njị̃ị́ ku rĩ pi vúgá rĩ ãꞌdi? 5 Á ꞌyo tã ꞌdĩri ĩmî drị̃ ínjázú ãní. Ádarú ꞌbá nyo kãnísã agá ꞌdĩgé úmĩ be ícóꞌbá ĩmivé tã lịꞌbá ni pi ꞌdãáyo? 6 Ngá ĩmi ní rizú ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị jịzú tõzú ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ẹndrẹtị gé rĩ ãꞌdi?

7 Ĩmi ri ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị jị tõ ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ẹndrẹtị gé, ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ tã ndẽ ĩmi gí. ꞌBá rĩ ꞌo dõ ĩmi ũnjí, lẽ mî jị ĩri tõó ku, mî ku tã rĩ ã adri ꞌdíni. 8 Ĩmi ri tã ũnjí ꞌo ĩmi ẹ́drị́pị́ị ní, ãzini ĩmi ọ́mvụ́pị́ị ní, ĩmi ri kộpivé ngá uꞌdụ mị mbamba sĩ.

9 Ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi fikí mãlũngã Múngú vé rĩ agá ku ꞌdíni kuyé? Lẽ ĩmi ũꞌbãkí ĩmî mị ku. ꞌBá riꞌbá ọ̃wụ̃ ꞌbãꞌbée rĩ pi, dõku ꞌbá riꞌbá ngá ĩ ní údé drị́ sĩ múngú rú rĩ ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi, dõku ꞌbá riꞌbá laꞌbá ọ̃gụ̃pị́ị vé ũkú sĩ rĩ pi, ãgõ riꞌbá laꞌbá ĩ ọ̃gụ̃pị́ị ãgõ rú rĩ pi sĩ rĩ pi, 10 ụ̃gụ́ꞌbá rĩ pi, ꞌbá ẹ́sị́ be ãmbúgú ngá drị̃gé rĩ pi, ꞌbá ĩmẽrẽꞌbá íwá sĩ rĩ pi, ꞌbá ãngũ uꞌdaꞌbá uꞌdaꞌda rĩ pi, ꞌbá ọ̃gụ̃pị́ị vé ngá uꞌdụꞌbá mị mbamba sĩ rĩ pi, kộpi ícókí fií mãlũngã Múngú vé rĩ agá ku. 11 Ándúrú ĩmi ụrụkọꞌbée rikí tã ꞌoó sụ̃ ꞌdĩri tị́nị. ꞌBo nóni ũjĩkí ũnjĩkãnyã ĩmivé rĩ, ĩmi ícákí uletere gí, ĩmi ícákí pịrị Múngú ẹndrẹtị gé rụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ sĩ, ãzini Índrí Múngú vé rĩ vé ũkpõ sĩ.

Lẽ ã ꞌbãkí ọ̃wụ̃ ku

12 Ĩmi ụrụkọꞌbée ri ꞌyo, “Ngá ꞌbá ní lẽé rĩ pi ãrẽvú céré ꞌbâ ícó ꞌo rá,” ꞌbo á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ngá rĩ pi ãrẽvú céré ícó ĩzã koó ku, ꞌbo á lẽ adrií tụ́gẹ̃rị̃ ngá rĩ pi vé ni ku. 13 Ĩmi ri ꞌyo, “ꞌA lẽ ínyá, ínyá lẽ fií ꞌa agá.” ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, Múngú ri ngá ꞌdĩꞌbée iza ị̃rị̃trọ́. Lẽ ꞌbâ áyúkí ꞌbâ rụ́ꞌbá ọ̃wụ̃ ꞌbãzú ãní ku, rụ́ꞌbá ꞌbávé rĩ, lẽ ꞌbâ ngakí ẹ̃zị́ ãní Úpí ní, Úpí ri rụ́ꞌbá ꞌbávé rĩ ũtẽ nĩ. 14 Múngú ri ímụ́ ꞌbâ inga gõ ídri rú drãngárá gálésĩ ũkpõ ívé rĩ sĩ, sụ̃ ĩri ní Úpí Yẹ́sụ̃ ri ingaá gõó ídrí rú rĩ tị́nị. 15 Ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ rụ́ꞌbá ĩmivé rĩ, ĩri Kúrísítõ vé ni ꞌdíni kuyé? ꞌBá áyúkí dõ rụ́ꞌbá Kúrísítõ vé nõri rizú ọ̃wụ̃ ꞌbãzú ãní, ĩri nyo múké? Adri ꞌdíni kuyé! 16 Ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ ꞌbá rĩ la dõ ũkú ọ̃wụ́ rú ni sĩ, kộpi úmúkí ĩ ícá rụ́ꞌbá ãlu gí ꞌdíni kuyé? Ãꞌdiãtãsĩyã Búkũ Múngú vé rĩ kĩnĩ, “ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ĩ úmú adri rụ́ꞌbá ãlu.”* 17 ꞌBo ꞌbá ꞌi úmúpi ícápi Úpí be ngá ãlu rĩ, Índrí Kúrísítõ vé rĩ adri ĩri be trụ́.

18 Lẽ ã ꞌbãkí ọ̃wụ̃ ku. Ũnjĩkãnyã ụrụkọ ꞌbá rĩ ní ꞌoó kárákará rĩ pi, iza ĩrivé rụ́ꞌbá ku, ꞌbo ꞌbá rĩ ꞌbã dõ ọ̃wụ̃, ĩri ũnjĩkãnyã íjị́ rụ́ꞌbá ni gé. 19 Ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãlu ãlu vé rụ́ꞌbá ĩri Jó Múngú vé ni, Índrí Uletere rĩ ri adri ꞌa ni gé ꞌdíni kuyé? Ĩmi nị̃kí ámá ꞌyozú kínĩ Múngú sẽé ĩmi ní Índrí Uletere rĩ nĩ ꞌdíni kuyé? Ĩmi ri adri ĩmivé ũkpõ sĩ kuyé. 20 Múngú je ĩmi ãjẽ be ãmbúgú, kúru lẽ ĩmi áyúkí ĩmî rụ́ꞌbá Múngú ri ị̃njị̃zú.

7

Ũkú jengárá

1 Kúru tã ĩmi ní sĩí kọ̃kọ̃bị́ agá ma zịzú ãní ꞌdĩri, ma újá ĩmi ní ꞌdíni, múké ni, lẽ ágó ã je ũkú ku. 2 ꞌBo ꞌbá rĩ pi ní adrií ọ̃wụ̃ be ambamba rĩ sĩ, lẽ ágó ã adri ũkú ívé ni be, ũkú ã adri ágó ívé ni be. 3 Ágó rĩ pi ũkú rĩ be, lẽ kộpi ã úmúkí ĩ adrií trụ́, ọ́gụ́pị ã uga ꞌi ọ́gụ́pị ní ku. 4 Rụ́ꞌbá ũkú rĩ vé rĩ adri ꞌyéŋá ĩrivé ni ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ kuyé, ĩri kpá ágó rĩ vé ni. Rụ́ꞌbá ágó rĩ vé rĩ adri ꞌyéŋá ĩrivé ni ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ kuyé, ĩri kpá ũkú rĩ vé ni. 5 ꞌBá ãzi ã uga ꞌî rụ́ꞌbá ọ́gụ́pị ní ku. Ĩmi lẽkí dõ Múngú ri zịị́, lẽ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí trụ́ ꞌyozú kínĩ ĩmi kukí sâ mãdã Múngú ri zịzú. Ĩmi zịkí dõ Múngú ri gí, ĩmi gõkí kúru ĩmi úmú, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ní ícó ĩmi aꞌbií bã ku rĩ sĩ, Sãtánã ã ụ̃ꞌbị̃ rí ĩmi ku. 6 Tã má ní ꞌyoó ꞌdĩri ĩri yị̃kị̂ mávé rĩ, ꞌbo á ꞌbã ĩri tãị́mbị́ rú kuyé. 7 ꞌBá rĩ pi céré ã adrikí té dõ sụ̃ má tị́nị ũkú ãkó, ĩri té adri múké. ꞌBo Múngú sẽ ꞌbá ãlu ãlu ní fẽfẽ tã ꞌozú rĩ nĩ, sẽ ꞌbá ãzi ní fẽfẽ adrizú ũkú ãkó, dõku ágó ãkó, ãzini sẽ ꞌbá ãzi ní fẽfẽ ẹ̃zị́ ngazú Múngú ní, ĩri adri ũkú be, dõku ágó be.

8 Á lẽ ꞌyoó ꞌbá ũkú ãkó, dõku ágó ãkó, ãzini ꞌbá ọwụzị rú rĩ pi ní ꞌdíni, lẽ kộpi ã adrikí sụ̃ má ní adrií rĩ tị́nị, ũkú ãkó, dõku ágó ãkó. 9 ꞌBo kộpi ícókí dõ ĩ aꞌbií bã ku, lẽ kộpi ã jekí ũkú, dõku ã jekí ágó, ãꞌdiãtãsĩyã mí ní rizú drãzú ũkú úvá sĩ, dõku ágó úvá sĩ, múké ni, lẽ mî je ũkú, dõku mî je ágó.

10 Á lẽ ꞌyoó ũkú ágó be rĩ ní ꞌdíni, lẽ ũkú ágó be rĩ ã ku ágó ívé rĩ ku. ꞌBo tã ꞌdĩri á ꞌyo nĩ kuyé, Úpí ꞌyo nĩ. 11 Ũkú ágó be rĩ ku dõ ágó ívé rĩ gí, lẽ ã áwí adrií ágó ãkó, dõku ã újá ꞌi gõó ágó ívé rĩ vúgá ꞌdãá ũzi. Lẽ ágó ã dro ũkú ívé rĩ ku.

12 Á lẽ ꞌyoó ĩmi ụrụkọꞌbée ní ꞌdíni, ꞌbá rĩ je dõ ũkú Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi kuyé ni, ũkú rĩ ãꞌyĩ dõ adrií ĩri be rá, lẽ ꞌbá rĩ ã dro ũkú rĩ ku. Á ꞌyo tã ꞌdĩri nĩ, adri ꞌyozú kínĩ Úpí ꞌyo nĩ kuyé. 13 Ũkú rĩ je dõ ágó Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi kuyé ni, ágó rĩ ãꞌyĩ dõ adrií ĩri be rá, lẽ ũkú rĩ ã ku ágó rĩ ku. 14 Ágó Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi kuyé rĩ, Múngú ri ícó ĩri ndre ꞌbá ívé ni rú ĩrivé ũkú Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ ã tã sĩ, ũkú Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi kuyé rĩ, Múngú ri ícó ĩri ndre ꞌbá ívé ni rú ĩrivé ágó Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ ã tã sĩ. Ã adri dõ ꞌdíni ku, anjiŋá kộpivé rĩ ícókí té adrií uletere Múngú ẹndrẹtị gé ku, ꞌbo nóni Múngú ri kộpi ndre anji ívé ni pi rú.

15 Ágó rĩ dõ ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi kuyé ni, lẽ dõ ũkú rĩ droó, lẽ ũkú rĩ ã ꞌde mụụ́ ĩyí, dõku ũkú rĩ dõ ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi kuyé nĩ, lẽ dõ ágó rĩ kuú, ágó rĩ ã ku ã ꞌde mụụ́ ĩyí. Ágó Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí, dõku ũkú Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ, kộpi ícókí adrií ꞌbá ꞌdíni ꞌdĩri be ku, Múngú lẽ ã adrikí ãsámvú gé sĩ tã be kíri. 16 Mi ũkú rĩ, mi ícó nị̃ ámá íngóni ꞌyozú kínĩ mi ícó sẽ ágó mívé rĩ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ rá? Dõku mi ágó rĩ, mi ícó nị̃ ámá íngóni ꞌyozú kínĩ mi ícó sẽ ũkú mívé rĩ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ rá?

17 Lẽ ꞌbá ãlu ãlu ã adri sụ̃ Úpí Yẹ́sụ̃ ní ĩri ĩpẽé gí rĩ tị́nị, ãzini lẽ ã adri sụ̃ Múngú ní ĩri zịị́ ímụ́ adrií ꞌbá ívé ni rú rĩ tị́nị. Tãị́mbị́ ꞌdĩri má ní lẽé ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ãrẽvú céré ã ꞌdụkí ngaá rĩ. 18 ꞌBá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ Yẹ́sụ̃ rĩ gí, lịkí dõ ĩri ã ágélé ẽ tị* ị́sụ́ ãkũdẽ ẹ̃ꞌyị̃ drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé, lẽ ã áwí adrií ꞌbá ĩ ní ágélé ni ẽ tị lịị́ gí rĩ rú. ꞌBá ĩ ní ágélé ni ẽ tị lịị́ kuyé rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ Yẹ́sụ̃ ri gí, lẽ ã sẽ ꞌî ágélé ẽ tị lịị́ ku. 19 Lịkí dõ ꞌbá rĩ ã ágélé ẽ tị gí yã, dõ lịkí kuyé yã, adri tã rú ku. Tã ãmbúgú rĩ, lẽ ꞌbá rĩ ã ꞌdụ tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ngaá. 20 ꞌBá Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ, lẽ ã áwí adrií sụ̃ Múngú ní ĩri ĩpẽé gí rĩ tị́nị. 21 Mi dõ tụ́gẹ̃rị̃, lẽ mî adri ĩzãngã sĩ ku, mí ị́sụ́ dõ drị̃wãlã gí, lẽ mî ãꞌyĩ drị̃wãlã rĩ vé tã. 22 Mi dõ tụ́gẹ̃rị̃, Úpí zị dõ mi adrií ꞌbá ívé ni, ọyụ mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ gí. Mi adriípi tụ́gẹ̃rị̃ ku rĩ, Úpí zị dõ mi adrií ꞌbá ívé ni, mi adri tụ́gẹ̃rị̃ Kúrísítõ vé ni. 23 Múngú je ĩmi ãjẽ be ãmbúgú. Lẽ ĩmi adrikí tụ́gẹ̃rị̃ nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé ni ku. 24 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ĩmi nóni anji Múngú vé ni, sụ̃ má ní átá drị̃drị̃ rĩ tị́nị, lẽ ĩmi áwíkí adrií sụ̃ ĩmi ní ándúrú adrií sâ ĩmi ní Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ gé rĩ tị́nị.

25 Anji ũkú adriꞌbée kácáŋá rú rĩ pi, Úpí lũ má ní kộpivé tã kuyé. ꞌBo Úpí vé ẹ́sị́ múké rĩ sĩ, sẽ má ní tã nị̃ngárá, ma ícó átá ĩmi ní, ĩmi ícó mávé tã yị rá. 26 Ĩzãngã ní nóni adrií ambamba rĩ sĩ, lẽ ĩmi áwíkí adrií sụ̃ ĩmi ní ándúrú adrií rĩ tị́nị. 27 ꞌÍ je dõ ũkú gí, lẽ ĩmi ã ayikí ũkú rĩ be ku. ꞌÍ je dõ ũkú kuyé, lẽ mî je ũkú ku. 28 ꞌBo ꞌbá rĩ je dõ ũkú, adri ũnjĩkãnyã ku, mvá ũkú kácáŋá rú rĩ je dõ ágó, adri ũnjĩkãnyã ku. ꞌBo ꞌbá ĩ jeꞌbá gí rĩ pi, kộpi tã ũkpó ũkpó ni pi ị́sụ́ rá ĩvé adringárá agá. Á lẽ ĩmi ị́sụ́kí ĩzãngã ku.

29 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, Úpí ri ĩgõ úꞌdíkírĩŋá nõgó. Á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ãjẽ vé tã adri tã ãmbúgú ku. 30 ꞌBá riꞌbá ãá ngoꞌbá rĩ pi, ã adrikí sụ̃ ꞌbá ãá ngoꞌbá kuyé rĩ pi tị́nị, ꞌbá ãyĩkõ ꞌbãꞌbée rĩ pi, ã adrikí sụ̃ ꞌbá ãyĩkõ ꞌbãꞌbée kuyé rĩ pi tị́nị, ꞌbá ngá jeꞌbá rĩ pi, ã adrikí sụ̃ ꞌbá ngá ãkó rĩ pi tị́nị. 31 Ngá múké mí ní ị́sụ́ vũ drị̃gé nõgó rĩ ã adri dõ gbã ngõpí, dõku mî lẽ dõ kộpi ambamba, tã ãzi múké mí ní ị́sụ́ ꞌa ní gé ꞌdĩgé ni ꞌdãáyo. ꞌBá nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, tã ãrẽvú céré nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ímụ́ dẹ rá.

32 Á lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá tã sĩ kárákará ꞌdíni ku. ꞌBá ũkú jeépi kuyé rĩ, ĩri ẹ́sị́ ꞌbã ẹ̃zị́ ngazú Úpí ní, ã sẽ rí ĩri ní ãyĩkõ. 33 ꞌBo ꞌbá ũkú jeépi gí rĩ, ĩri ẹ́sị́ ꞌbã tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ ụ̃sụ̃zú, ꞌî ꞌo tã ãyĩkõ sẽépi ní ívé ũkú ní. 34 Ĩrivé yị̃kị̂ ri ꞌi aco ị̃rị̃. Ũkú ágó jeépi kuyé rĩ, dõku mvá ũkú adriípi kácáŋá rú rĩ, ĩri ívé ẹ́sị́ ꞌbã céré rizú ẹ̃zị́ Úpí vé rĩ ngazú. Ĩri ꞌi ũtẽ adri uletere, ri ẹ̃zị́ nga Úpí ní. ꞌBo ũkú ágó jeépi gí rĩ, ĩri ẹ́sị́ ꞌbã tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ ụ̃sụ̃zú, ãzini ĩri ꞌyéŋá ri ẹ́sị́ ꞌbã ẹ̃zị́ ngazú ágó ni ní ãyĩkõ sẽzú. 35 Ma ri tã ꞌdĩri lũ ĩmi ní, ĩmi adrikí rí ãní múké, má uga ĩmi ní ũkú jengárá ku. Á lẽ ĩmi ĩzã koó, ĩmi ngakí rí ẹ̃zị́ Múngú vé rĩ ãní múké, ĩmivé yị̃kị̂ ã aco rí ꞌi ị̃rị̃ ku.

36 ꞌBá rĩ vé ẹ́sị́ lẽ dõ kĩnĩ ꞌí lẽ ũkú kácáŋá rú ni jeé, ũkú rĩ adri dõ ílí be ãco jekí kuyé, ꞌbã dõ ẹ́sị́ ũkú rĩ jezú, ã je ĩri ĩyí, adri ũnjĩkãnyã ku. 37 ꞌBo ꞌbá rĩ ụ̃sụ̃ dõ ívé yị̃kị̂ gé ꞌdãlé kĩnĩ, ꞌí je mvá ũkú rĩ ku, ĩri dõ ícó ẹ̃bị́rị́ rụ́ꞌbá vé rĩ aꞌbi rá, ã je mvá ũkú rĩ ku, tã ĩri ní ꞌoó ꞌdĩri múké. 38 ꞌBá ũkú kácáŋá rú rĩ jeépi rĩ, ꞌo ꞌdĩri múké, ꞌbo ꞌbá ũkú kácáŋá rú rĩ jeépi kuyé rĩ, ꞌo ꞌdĩri múké agaá rá.

39 Ũkú ágó be rĩ, ágó rĩ dõ drĩ ídri rú, lẽ ã adri ágó rĩ be, ã ku ágó rĩ ku. Ágó rĩ drã dõ gí, ĩri ícó ágó ãzi je rá. ꞌBo ágó ĩri ní lẽé jeé rĩ, ã adri ꞌbá Úpí ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí ni. 40 ꞌBo yị̃kị̂ mávé rĩ agá, gõ dõ ágó ãzi jeé dị̃ị́ kuyé, ĩri múké aga rá. Má ụ̃sụ̃ tã má ní ꞌyoó ꞌdĩri, Índrí Múngú vé rĩ lũ má ní nĩ.

8

Ínyá ĩ ní sẽé ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi ní rĩ

1 ꞌBá nị̃kí ínyá ĩ ní rií sẽé nyaá ngá ĩ ní údé drị́ sĩ múngú rú rĩ pi ní rĩ vé tã rá. ꞌBá nị̃kí rá ꞌbâ tã nị̃ngárá be, tã nị̃ngárá ri sẽ ꞌbâ ri ꞌbâ íngúngũ, ꞌbo lẽngárá ri sẽ ꞌbâ ꞌbá ọ̃gụ̃pị́ị ẽ ĩzã ko rá. 2 ꞌBá ꞌyoópi kínĩ ꞌí nị̃ tã ambamba rĩ, nị̃ drĩ tã rĩ caá sụ̃ ĩri ní lẽé rĩ tị́nị kuyé. 3 ꞌBo ꞌbá Múngú ri lẽépi rá rĩ, Múngú nị̃ ĩri rá.

4 Ínyá ĩ ní sẽé ngá ĩ ní údé drị́ sĩ múngú rú rĩ pi ní rĩ vé tã, ꞌbá nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi céré ẹ̃zị́ ãkó vũ drị̃gé nõgó, ꞌbo Múngú ri ꞌyéŋá ãlu. 5 Ngá kárákará ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ pi, ãzini vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ĩ kộpi zị múngú, ãzini úpí, ꞌbá ụrụkọ ri múngú kárákará rĩ pi ị̃njị̃, ãzini úpí kárákará rĩ pi ị̃njị̃. 6 ꞌBá nị̃kí rá Múngú ri ꞌyéŋá ãlu, ĩri Ẹ́tẹ́pị, gbi ngá rĩ pi ãrẽvú céré nĩ, ꞌbâ ri adri ídri rú ẹ̃zị́ nga ĩri ní. ꞌBávé Úpí ĩri ꞌyéŋá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌi. Gbi ngá rĩ pi ãrẽvú céré nĩ, sẽ ꞌbá ní ídri rĩ nĩ.

7 ꞌBo ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ã ụrụkọ nị̃kí ngá ĩ ní údé drị́ sĩ múngú rú ẹ̃zị́ ãkó rĩ pi vé tã kuyé. ꞌBá rĩ pi ã ụrụkọ ụ̃sụ̃kí kínĩ, ngá ĩ ní údé drị́ sĩ múngú rú rĩ pi ũkpõ be, kộpi ri ꞌo ụ̃rị̃ sĩ, kộpi ụ̃sụ̃kí ĩ nyakí dõ ínyá ĩ ní sẽé ngá ĩ ní údé drị́ sĩ múngú rú rĩ pi ní rĩ gí, ꞌdĩri lũ kínĩ ĩ ꞌokí ũnjĩkãnyã gí. 8 Ádarú Múngú ãꞌyĩ ꞌbâ ãnyãngã ã tã sĩ ku, ꞌbá nyakí dõ ngá kuyé drãáãsĩyã, ícó adrií ũnjí ku, ꞌBá nyakí dõ rá, ícó lũú ꞌyozú kínĩ ꞌbâ múké ꞌdíni ku.

9 Ĩmi ndrekí múké, yị̃kị̂ ĩmivé ngá aꞌbizú ku ꞌdĩri sĩ. Lẽ ĩmi sẽkí ꞌbá yị̃kị̂ be ụ̃rị́ rú rĩ pi fií ũnjĩkãnyã agá ku. 10 ꞌBá yị̃kị̂ be ụ̃rị́ rú rĩ pi ndrekí dõ mi ri ínyá ĩ ní sẽé ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi ní rĩ nya úrí jó agá ꞌdãá, ícó nyo fií mụụ́ ínyá ĩ ní sẽé ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi ní ꞌdĩri nyaá ĩndĩ ku? 11 Tã nị̃ngárá mívé ꞌdĩri, ĩri sẽ mi ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ngárá be mãdã Kúrísítõ ní drãá ĩri ã tã sĩ rĩ iza rá. 12 Ĩmi sẽkí dõ ꞌbá yị̃kị̂ be ụ̃rị́ rú rĩ fií ũnjĩkãnyã agá, ꞌdĩri lũ kínĩ ĩmi ꞌokí Kúrísítõ ri ũnjí. 13 ꞌBo zãá má ní nyaá rĩ sẽ dõ má ẹ́drị́pị dõku má ọ́mvụ́pị ri fií ũnjĩkãnyã agá, má ícó gõó zãá nyaá dị̃ị́ ãluŋáni ku, mâ sẽ rí ĩri ꞌdeé ũnjĩkãnyã agá ku.

9

Ẹ̃zị́ ĩ ní ãꞌyĩí Páũlũ ã nga rĩ

1 Má ị́sụ́ drị̃wãlã gí. Ma ꞌbá áyúãyũ ni. Á ndre ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ ri mâ mị sĩ rá. Ẹ̃zị́ má ní ngaá rĩ sẽ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí Úpí ri gí. 2 ꞌBá ụrụkọꞌbée ụ̃sụ̃kí kínĩ má adri ꞌbá áyúãyũ ni ku, ádarú ĩmi mị gé ꞌdãlé ma ꞌbá áyúãyũ ni! Ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ní tã má ní átá rĩ yịị́ rá, ãzini ĩmi ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ rá rĩ sĩ, ꞌdĩri lũ kínĩ ma ꞌbá áyúãyũ Úpí vé ni.

3 ꞌBá rĩ pi kádõ rií ẹ̃zị́ ĩ ní ãꞌyĩí mâ nga rĩ vé tã uzịị́, á ri újá kộpi ní ꞌdíni. 4 ꞌBâ Bãrụ́nábã be, ꞌbá ícókí nyo ãnyãngã nyaá, ãzini ngá mvụụ́ ĩndĩ ku? 5 ꞌBâ nyo ícó ũkú Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi je ꞌbá ní ũkú rú jị mụzú ꞌbá vú sĩ ĩndĩ sụ̃ ꞌbá áyúãyũ ụrụkọꞌbée ní jeé, Úpí ẹ́drị́pị́ị ní jeé, ãzini Pétẽró ní jeé rĩ tị́nị rá? 6 ꞌBâ ꞌyéŋá Bãrụ́nábã be, ẹ̃zị́ ꞌbâ ĩzã kozú rĩ ꞌbâ rikí nyo ngaá ꞌbâ drị́ sĩ?

7 ꞌBá ãzi ri nyo ícó ẹ̃zị́ nga ãngáráwá rú, ĩri ꞌi ũfẽ ũgõgõlé rú rá? ꞌBá rĩ sa dõ pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ pi, ícó nyo ũꞌa ni ĩtĩí nyaá ku? ꞌBá rĩ dõ ri kãbĩlõ úcé, ícó nyo lé ni zoó mvụụ́ ku? 8 Má átá tã ꞌdĩri yị̃kị̂ ꞌbá áda vé ni sĩ kuyé. Tãị́mbị́ Múngú vé rĩ átá nyo tã rĩ sụ̃ ꞌdĩri tị́nị. 9 Ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí tãị́mbị́ Mósẽ* vé rĩ agá kínĩ, “Tị́ mẹ̃ẹ́nị̃gọ́ riípi ãnyãngã ã fí coópi rĩ,† lẽ mî úmbé tị ni cí ku,”* Ĩmi kádõ ụ̃sụ̃ụ́ Múngú ri ꞌyéŋá tị́ rĩ pi ã tã mba áyu? 10 Ádarú Múngú átá nyo tã ꞌdĩri ꞌbâ tã sĩ kuyé? Átá tã ꞌdĩri ꞌbâ tã sĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ọ́mvụ́ ꞌãápi rĩ, ĩri ẹ́sị́ ꞌbã ọ́mvụ́ rĩ ꞌãzú, ãzini ꞌbá ãnyá trịị́pi rĩ, ĩri ẹ́sị́ ꞌbã ãnyá rĩ ã fí údézú, kộpi ri ẹ̃zị́ rĩ ãlẽ ĩ ãsámvú gé sĩ, ĩ ĩkũnãkí rí ãnyá rĩ bẽnĩ.

11 ꞌBá rikí dõ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũú ĩmi ãsámvú gé sụ̃ ĩ ní úri rií rĩ tị́nị, ꞌbá ícókí nyo ngá múké ị́sụ́ ẹ́ꞌyị́ ĩmi vúgá ku? 12 Ĩmi dõ ri ngá sẽ ꞌbá ụrụkọꞌbée ní rá, kộpi ní tị Múngú vé rĩ sẽé ĩmi ní rĩ sĩ, ꞌbá kokí ĩmi ĩzã, ndẽ ꞌbá ụrụkọ vé rĩ rá, ĩmi ụ̃sụ̃kí ĩri ũnjí ĩmi ní ngá sẽzú ꞌbá ní? ꞌBo ꞌbá ꞌbãkí ẹ́sị́ ngá ĩmivé rĩ drị̃gé kuyé, ꞌbá úmbékí ẹ́sị́ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá lẽkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ã lẹ́tị ugaá ku.

13 Ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá Jó Múngú vé rĩ agá rĩ pi ĩvé ãnyãngã ị́sụ́ Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdĩgé ũgõgõ ꞌdíni kuyé? Ĩmi nị̃kí ámá ꞌyozú kínĩ ꞌbá riꞌbá rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãꞌbée vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ gé rĩ pi ĩvé ngá ị́sụ́ íngázú rọ̃bọ̃ŋọ̃ ĩ ní rií zãá rĩ gé ꞌdíni kuyé?* 14 Úpí ẹzị kpá ꞌdíni kĩnĩ, ꞌbá riꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũꞌbá rĩ pi, kộpi ĩvé ngá rụ́ꞌbá nõri ã tã mbazú rĩ pi ị́sụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ĩ ní rií ũlũú rĩ sĩ.

15 ꞌBo ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní ũlũú ĩmi ní rĩ sĩ, á zị ngá rụ́ꞌbá nõri ã mbazú ni ĩmi vúgá kuyé. Á sĩ kọ̃kọ̃ꞌbị́ ꞌdĩri sẽé ĩmi ní ꞌyozú kínĩ ĩmi sẽkí má ní ngá ꞌdíni ku. Mâ drã té dõ ꞌdĩísĩ rá múké, ꞌbá ãzi ã újá rí lẹ́tị má ní tã rĩ ũlũzú mũfẽngã ãkó rĩ túngú ku. 16 Má ícó ma íngú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní ũlũú rĩ vé tã sĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ĩpẽ ma ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú nĩ, má ũlũ dõ ku, lẽ mâ ị́sụ́ drị̃lé ũnjí! 17 Mâ ũlũ dõ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ píríkíni drãáãsĩyã, ma ãndẽma ni ị́sụ́ rá. Múngú ĩpẽ ma ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũngárá gá nĩ, má ĩpẽ ma nĩ kuyé. 18 Dõ tã rĩ sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, mávé ãndẽma ri adri ãꞌdi? Ĩri drị̃lé múké má ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũzú píríkíni, á lẽ ꞌyoó kínĩ ã ũfẽkí ma ũfẽfẽ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní ũlũú rĩ sĩ ꞌdíni ku.

19 Mâ adri dõ ãtíꞌbá ku drãáãsĩyã, má újá ma adrií ãtíꞌbá rú ꞌbá rĩ pi ní céré, kộpi ã újákí rí ẹ́sị́ Kúrísítõ rĩ ẹ̃ꞌyị̃zú ãní bẽnĩ. 20 Ma dõ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ãsámvú gé, ma ma újá tã Múngú ní lũú Yãhụ́dị̃ rĩ pi ã ꞌokí rĩ ꞌdụ nga, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí rí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ãní. Má ícó dõ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụụ́ ngaá céré ku drãáãsĩyã, má ẹ̃ꞌyị̃ tãị́mbị́ rĩ ꞌdụụ́ ngaá rá, ꞌbá tãị́mbị́ rĩ ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rĩ pi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí rí Kúrísítõ ri ãní. 21 Ma dõ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ãsámvú gé, ma ma újá adri sụ̃ kộpi tị́nị, á ꞌdụ tãị́mbị́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ngaá ku, ꞌbá tãị́mbị́ rĩ ꞌdụꞌbá ngaꞌbá ku ꞌdĩꞌbée ã újákí rí ĩ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́. ꞌBo mâ ꞌdụ dõ tãị́mbị́ ꞌdĩꞌbée ngaá ku drãáãsĩyã, ma ri Kúrísítõ vé tãị́mbị́ ꞌdụ nga. 22 Ma dõ ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ngárá be mũnyámúnya rĩ pi ãsámvú gé, ma kpá ma újá adri sụ̃ kộpi tị́nị, kộpi ã újákí rí ẹ́sị́ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃zú ãní. Má kãdõ adrií ꞌbá ãndíãndí rĩ pi ãsámvú gé, ma ri tã rĩ ꞌo lẹ́tị be ãndíãndí, ã sẽ rí ꞌbá kárákará ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí rí Yẹ́sụ̃ ri ãní. 23 Á ꞌo tã ꞌdĩꞌbée ꞌdíni ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ã tã sĩ, mâ ị́sụ́ rí kpá tãkíri ĩndĩ.

24 Ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ ꞌbá kárákará pi ícó ọ́ngụ́ nju, ꞌbo ꞌyéŋá ꞌbá ãlu ri nju aga, ĩri ãndẽma ni ị́sụ́ nĩ ꞌdíni kuyé? ꞌBo lẽ ĩmi njukí ọ́ngụ́ rĩ, ĩmi ị́sụ́kí rí ãndẽma rĩ ãní. 25 ꞌBá ọ́ngụ́ njuꞌbá rĩ pi, kộpi ri ĩ ímbá ọ́ngụ́ rĩ ã njungárá sĩ. Kộpi ọ́ngụ́ rĩ nju, ĩ kộpi ní kụ̃lá adriípi caápi ílí be ãco ku ni sẽ, ꞌbo ọ́ngụ́ ꞌbá ní njuú rĩ, ĩri sẽ ꞌbâ kụ̃lá adriípi mụzú nyonyo ni ị́sụ́. 26 Kúru á nju ọ́ngụ́ rĩ mụzú yị̃kị̂ ãkó ku. Ma dõ ũmbã fụ, á dị ꞌbá rĩ koro ku. 27 Ma ri ma ímbá, mâ ũtẽ rí mâ rụ́ꞌbá ãní. Má kãdõ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú ꞌbá rĩ pi ní, á lẽ tã ũnjí ꞌoó ku, Múngú ã gã rí ma ãní ku.

10

Lẽ ẽ ị̃njị̃kí ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi ku

1 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, lẽ ĩmi ãvĩkí tã ꞌi ngaápi ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị rụ́ꞌbá gá ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãri sĩ ku, Múngú ĩpẽ ị́rị́bị́tị ímụ́ kộpi ẽ drị̃ ọ̃zụ̃ụ́, kộpi ní kúru zozú yị̃ị́ tafu rĩ agásĩ.* 2 Sẽkí kộpi ní bãtízĩmũ ị́rị́bị́tị rĩ agá ꞌdãá, ãzini yị̃ị́ tafu rĩ agá ꞌdãá, kộpi gõkí ícá ꞌbá Mósẽ ã pámvú ũbĩꞌbá ni pi. 3 Kộpi ãrẽvú céré nyakí ínyá ãlu ãlu íngápi Múngú ídri sẽépi rĩ vúgá rĩ, 4 ãzini kộpi mvụkí yị̃ị́ Múngú ní sẽé ídị́pi ĩfũúpi írã agásĩ rĩ, írã ꞌdãri ꞌde mụzú kộpi be trụ́, írã ꞌdãri Kúrísítõ ꞌi. 5 ꞌBo ꞌbá ꞌdãꞌbée ndẽé ni pi Múngú adri kộpi sĩ ãyĩkõ sĩ kuyé. Kộpivé ãvũ uꞌdekí kuú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agásĩ céré.

6 Tã ꞌi ngaápi kộpi rụ́ꞌbá gá ꞌdãri, ĩri ãngũ ímbá, ã sẽ rí ꞌbâ fikí rí tã kộpi ní ꞌoó ũnjí ꞌdãri ꞌoó ĩndĩ ku. 7 Lẽ ĩmi rikí ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi ị̃njị̃ị́ ku, sụ̃ ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị, “ꞌBá ꞌdãꞌbée úríkí vũgá, kộpi rikí ngá nyaá, ãzini kộpi rikí ngá mvụụ́, kộpi gõkí ngaá ụrụ rií úngó pãgánõ vé rĩ tuú.”* 8 Lẽ ꞌbâ rikí ọ̃wụ̃ ꞌbãá sụ̃ ꞌbá ꞌdãꞌbée ụrụkọ ní ꞌbãá rĩ tị́nị ku, sẽ ụ́ꞌdụ́ ãlu agá, ꞌbá rĩ pi ũdrãkí caá élĩfũ pụ̃kụ́ ị̃rị̃ drị̃ na (23,000). 9 Lẽ ꞌbâ ụ̃ꞌbị̃kí Úpí ri sụ̃ kộpi ã ụrụkọ ní ụ̃ꞌbị̃ị́, ị̃nị̃ rĩ pi ní kộpi ugaá ũdrãá rĩ tị́nị ku.* 10 Lẽ ĩmi rikí unuú sụ̃ kộpi ã ụrụkọ ní unuú, sẽzú mãlãyíkã ãngũ úꞌdị́pi rĩ* ní kộpi úꞌdị́ ũdrãá rĩ tị́nị ku.

11 Tã ꞌdĩri nga ꞌi kộpi ã rụ́ꞌbá gá ꞌbá ní ụ̃ꞌbị̃tã rú. Sĩkí tã ꞌdĩri Búkũ Múngú vé rĩ agá, ꞌbâ adriꞌbá caꞌbá cĩmgbá ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé rĩ pi ímbázú ãní. 12 Tã ãzi ụ̃ꞌbị̃ dõ mi, mí ụ̃sụ̃ dõ kínĩ mi ícó pá tu ũkpó ũkpó rá, lẽ mî ndre múké, mî fi rí ũnjĩkãnyã agá ku. 13 Ụ̃ꞌbị̃ngárá ĩ ní ĩmi ụ̃ꞌbị̃zú ꞌdĩri adri nyo sụ̃ ĩ ní ꞌbá ụrụkọ ụ̃ꞌbị̃ị́ rĩ tị́nị, ꞌbo Múngú ri ẹ́sị́ ꞌbã céré ku tã ꞌí ní lẽé ꞌoó rĩ drị̃gé, ícó ãdróko ri sẽé ĩmi ụ̃ꞌbị̃ị́ ĩmivé ũkpõ ndẽzú ku. ꞌBo ụ̃ꞌbị̃kí dõ ĩmi, ĩri ĩmi ní lẹ́tị lũ, ĩmi tukí rí pá ãní tị́tị́.

Ínyá ĩ ní sẽé ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi ní rĩ, ãzini ínyá Úpí vé rĩ

14 Ĩmi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, lẽ ĩmi ị̃njị̃kí ngá ĩ ní údé rií ị̃njị̃ị́ múngú rú rĩ pi ku. 15 Ĩmi ꞌbá tã nị̃ꞌbá gí ni pi, lẽ ĩmi ámákí tã má ní rií átá ĩmi ní ꞌdĩri múké múké. 16 ꞌBá kãdõ rií Múngú ri zịị́ ã ꞌbã tãkíri kópõ rĩ drị̃gé, ãzini ꞌbá kãdõ rií vị́nyọ̃ rĩ mvụụ́, ꞌdĩri adri ꞌyozú kínĩ ꞌbâ nyo ri ãrí Kúrísítõ vé rĩ mvụ kuyé? Ãzini ꞌbá kãdõ rií pánga ri ũndĩí ãlẽé ꞌbá ãsámvú gé sĩ, ꞌdĩri adri ꞌyozú kínĩ ꞌbâ nyo ri rụ́ꞌbá Kúrísítõ vé rĩ nya kuyé? 17 ꞌBá kãdõ rií pánga ãlu ꞌdĩri ãlẽé ꞌbá ãsámvú gé sĩ, ĩri lũ kínĩ, ꞌbâ adriꞌbá kárákará nõꞌbée, ꞌbâ rụ́ꞌbá ãlu.

18 Ĩmi ụ̃sụ̃kí drĩ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé tã ká, kộpi kádõ rií ĩ úmú vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ gé ngá ĩ ní zãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú rĩ ã nyangárá gá, kộpi ri Múngú ri ị̃njị̃. 19 Mâ ꞌyo rí kínĩ rọ̃bọ̃ŋọ̃ ĩ ní rií zãá ngá ĩ ní údé drị́ sĩ múngú rú ꞌdĩri ní rĩ, ĩri nyo ẹ̃zị́ be? Dõku ngá ĩ ní údé drị́ sĩ múngú rú ꞌdĩri, ĩri nyo ẹ̃zị́ be? 20 Adri ꞌdíni kuyé, tã má ní ꞌyoó rĩ, ĩri ꞌdíni, rọ̃bọ̃ŋọ̃ pãgánõ rĩ pi vé rĩ, kộpi ri sẽ índrí ũnjí rĩ pi* ní, adri Múngú ní kuyé. Á lẽ ĩmi úmúkí ĩmi tã ꞌoó índrí ũnjí rĩ pi be ku. 21 Ĩmi ícókí rií ngá mvụụ́ kópõ Úpí vé rĩ agá, ị́sụ́ ãkũdẽ ĩmi kpá ri ngá mvụ kópõ índrí ũnjí rĩ pi vé rĩ agá ĩndĩ ꞌdíni ku, ĩmi ícókí úrí ngá nyaá mísá Úpí vé rĩ drị̃gé, ị́sụ́ ãkũdẽ ĩmi kpá ri ngá nya índrí ũnjí rĩ pi vé mísá drị̃gé ĩndĩ ꞌdíni ku. 22 ꞌBá ꞌokí dõ sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, tã ꞌdĩri sẽ nyo jĩkó ꞌde Úpí agá ku? Ĩmi kádõ ụ̃sụ̃ụ́, ꞌbá ndẽkí nyo Úpí ri ũkpõ sĩ rá?

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi drị̃wãlã ị́sụ́ rá

23 Ĩmi ụrụkọ ꞌyokí kínĩ “ꞌBâ ícó tã ãrẽvú ꞌbá ní lẽé rĩ pi ꞌdụ nga rá.” ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, tã rĩ pi ãrẽvú céré ngakí adrií múké ku, dõku ícókí ĩmi ĩzã koó ku. 24 Lẽ ꞌbâ rikí ꞌyéŋá ꞌbâ tã ụ̃sụ̃ụ́ áyu ku, lẽ ꞌbâ ụ̃sụ̃kí ꞌbá ụrụkọ ã tã ĩndĩ.

25 Zãá ĩmi ní jeé jọ̃kọ́nị̃ gé rĩ,† lẽ ĩmi nyakí ĩri nya nya. Lẽ ĩmi zịkí ꞌyozú kínĩ zãá nõri íbíkí íjị́ ngõósĩla yã ꞌdíni ku. 26 Búkũ Múngú vé rĩ ꞌyo kĩnĩ, “Vũ nõri, ĩri Úpí Múngú vé ni, ãzini ngá ꞌa ni gé rĩ pi céré Úpí vé ni.”*

27 ꞌBá Múngú ri nị̃ị́pi kuyé rĩ zị dõ ĩmi mụụ́ ínyá nyaá, ĩmi lẽkí dõ mụụ́ rá, ĩmi mụkí ĩyí. Ĩmi nyakí ngá ĩ ní sẽé ĩmi ní rĩ. Lẽ ĩmi zịkí ꞌyozú kínĩ ínyá nõri íbíkí íjị́ ngõósĩla yã ꞌdíni ku. 28 ꞌBo ꞌbá ãzi ꞌyo dõ ĩmi ní kínĩ zãá ꞌdĩri zãkí ĩri rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi ní, lẽ ĩmi nyakí ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ꞌdĩri ní lũú ĩmi ní gí rĩ sĩ, ã sẽ rí ꞌbá ꞌdĩri ní ĩzãngã ku. 29 Tã má ní ꞌyoó ꞌdĩri adri ꞌyozú kínĩ á ꞌyo ꞌyéŋá ĩmi tã sĩ kuyé, á ꞌyo ꞌbá tã rĩ ꞌyoópi ĩmi ní ꞌdĩri vé tã sĩ ĩndĩ. Ĩmi ụrụkọ ꞌyokí kínĩ, “Ma ícó ngá rĩ pi ãrẽvú nya céré rá, ꞌbá ãzi ụ̃sụ̃ dõ kĩnĩ mâ nya ngá ãzi ku, ngá ꞌbá ꞌdĩri ní ụ̃sụ̃ụ́ ꞌyozú kínĩ mâ nya ngá ꞌdĩri ku rĩ ãꞌdi? 30 Ngá má ní lẽé nyaá rĩ, ma dõ ri Múngú ní õwõꞌdĩfô sẽ ãní rá, ãꞌdi ri ícó ꞌyo kínĩ tã má ní ꞌoó ꞌdĩri ũnjí nĩ?” 31 Ĩmi dõ ri ngá nya, ĩmi dõ ri ngá mvụ, ãzini ĩmi dõ ri ẹ̃zị́ nga, tã ĩmi ní ꞌoó rĩ, ã sẽ ẽ íngúkí rí Múngú ri ãní. 32 Lẽ ĩmi ugakí ꞌbá ụrụkọ ní lẹ́tị ku, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní lẹ́tị ku, Gị̃rị́kị̃ rĩ pi ní lẹ́tị ku, dõku ã ugakí ꞌbá kãnísã Múngú vé rĩ agá rĩ pi ní lẹ́tị ku. 33 Ma ri sẽ ꞌbá kárákará pi ri ãyĩkõ ị́sụ́. Tã má ní ꞌoó rĩ adri ꞌyozú kínĩ ĩri ꞌyéŋá ãyĩkõ sẽ má ní ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ kuyé, ĩri ãyĩkõ sẽ ꞌbá rĩ pi ní céré, kộpi ẽ ị́sụ́kí rí pangárá ãní.

11

1 Lẽ ĩmi ꞌdụkí tã rĩ ngaá, sụ̃ má ní tã Kúrísítõ vé rĩ ꞌdụụ́ ngaá rĩ tị́nị.

Lẹ́tị Múngú ri ị̃njị̃zú rĩ

2 Ma ri ĩmi íngú, ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ céré ĩmi ní rií mâ tã ụ̃sụ̃ụ́, ãzini ĩmi ní rií tã má ní ímbá ĩmi ní rĩ ꞌdụụ́ ngaá rá rĩ sĩ. 3 Á lẽ ĩmi nị̃kí ámá ꞌyozú kínĩ, ãgõ rĩ pi ãmbúgú ũkú rĩ pi drị̃gé, Kúrísítõ ri ãmbúgú ãgõ rĩ pi drị̃gé, Múngú ri ãmbúgú Kúrísítõ drị̃gé. 4 Ágó riípi Múngú ri zịị́pi, dõku riípi tã Múngú ní iꞌdaá rĩ ũlũúpi ꞌî drị̃ ọ̃zụ̃ụ́pi bõngó sĩ cí rĩ, ĩri ꞌí ní drị̃njá sẽ. 5 Ũkú riípi Múngú ri zịị́pi, dõku riípi tã Múngú ní iꞌdaá rĩ ũlũúpi ꞌî drị̃ ọ̃zụ̃ụ́pi bõngó sĩ kuyé rĩ, ĩri ꞌí ní drị̃njá sẽ, ĩri índré sụ̃ fakí drị̃ꞌbí ni gí tị́nị. 6 Ũkú ꞌî drị̃ ọ̃zụ̃ụ́pi bõngó sĩ cí kuyé rĩ, lẽ ã fa ꞌî drị̃ꞌbí rá. Drị̃ꞌbí fangárá rĩ dõ ĩri ní drị̃njá sẽ, lẽ ã ọ̃zụ̃ ꞌî drị̃ bõngó sĩ cí. 7 Lẽ ágó ã ọ̃zụ̃ ꞌî drị̃ bõngó sĩ cí ku, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú gbi ĩri sụ̃ụ́ ꞌí tị́nị, ẽ íngúkí rí Múngú ri ãní. ꞌBo ũkú ri sẽ ĩ ꞌbá ágó ri íngú ãní íngúngũ. 8 Ágó ri gbikí ĩri íngázú ũkú ã rụ́ꞌbá gá kuyé, ꞌbo gbikí ũkú ri íngázú ágó rụ́ꞌbá gá. 9 Íꞌdóngárá gá ꞌdãá, gbikí ágó ri ũkú ẽ ĩzã koó kuyé, ꞌbo gbikí ũkú ri ágó ẽ ĩzã koó. 10 Lẽ ũkú ã ọ̃zụ̃ ꞌî drị̃ bõngó sĩ cí, ĩri lũ kínĩ ꞌdụ ágó ni vé tãị́mbị́ ngaá rá, mãlãyíkã rĩ pi adri ãní ãyĩkõ sĩ.

11 ꞌBá Úpí ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ãsámvú gé, lẽ ágó pi ũkú be, kộpi ẽ ẹ̃tị̃kí ĩ ílébe ílébe. 12 Ádarú ũkú ĩ ní gbií drị̃drị̃ rĩ, gbikí ĩri ĩfũú ágó rụ́ꞌbá gá, ũkú rĩ pi tịkí ãgõ rĩ pi nĩ. ꞌBo Múngú gbi ngá rĩ pi ãrẽvú céré nĩ.

13 Lẽ ĩmi ámákí tã ꞌdĩri, ũkú ri dõ Múngú ri zị, ọ̃zụ̃ dõ ꞌî drị̃ bõngó sĩ kuyé, ĩri nyo múké? 14 Ádarú ágó ku dõ ꞌî drị̃ꞌbí dụụ́ ãco, sẽ nyo ĩri ní drị̃njá ku? 15 Ũkú vé drị̃ꞌbí dụ dõ ãco, ĩri sẽ ĩri adri ãní ũnyĩ be, ĩrivé drị̃ꞌbí ãco ꞌdĩri sẽkí ĩri ní drị̃ ọ̃zụ̃zú ãní. 16 Tã ꞌdĩri ĩri lẹ́tị ĩ ní rizú tã ꞌozú ãní kãnísã Múngú vé rĩ agá rĩ, lẽ ꞌbá ãzi ã ꞌbã ãgátá tã má ní ꞌyoó ꞌdĩri sĩ ku.

Tã ĩ ní ụ̃tị̃ị́ ꞌbá rĩ pi úmúkí dõ ĩ vị́nyọ̃ mvụngárá gá rĩ

17 Tã má ní lẽé ẹzịị́ ĩmi ní ꞌdĩri adri ꞌyozú kínĩ ma ri ĩmi íngú ꞌdíni kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi kádõ rií ĩmi úmú, ĩmi ri tã ũnjí ꞌo, ĩmi lẽkí tã múké ꞌoó ku. 18 Ĩmi ꞌbá kãnísã vé ꞌdĩꞌbée, á yị kínĩ, ĩmi kádõ rií ĩmi úmú, ĩmi ri ĩmi acoco. Á nị̃ ámá rá, tã ụrụkọ má ní yịị́ ꞌdĩꞌbée ĩri tã áda. 19 Á nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, acongárá anigé ĩmi ãsámvú gé, Múngú ri ícó tã pịrị rĩ lũ ĩmi ní nĩ.

20 Ĩmi kádõ rií ĩmi úmú vũrã ãlu gé ínyá nyangárá gá, ãzini vị́nyọ̃ mvụngárá gá, ĩmi ꞌdụkí tã ni ngaá pịrị ku. ꞌDĩri lũ ꞌyozú kínĩ ĩmi ri ínyá Úpí vé rĩ nya ꞌdíni ku. 21 Sâ ínyá nyazú rĩ gé, ꞌbá ãlu ãlu ri íꞌdó ívé ngá nya ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ, tẽ ọ́gụ́pị ri ku. ꞌBá ụrụkọ ri adri ẹ̃bị́rị́ sĩ, ꞌbá ụrụkọ ri ĩmẽrẽ ĩmẽrẽ. 22 Ĩmi jó ãkó ĩmi ní rizú ngá nyazú, ãzini ngá mvụzú? Ĩmi ri kãnísã Múngú vé rĩ ide, ãzini ĩmi ri drị̃njá sẽ ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní kuyé? Mâ ꞌyo rí ĩmi ní tã íngóni? Ĩmi lẽkí mâ íngú ĩmi? Má ícó ĩmi íngú tã ꞌdĩri sĩ ku.

Ínyá Úpí vé uletere rĩ vé nyangárá

(Mãtáyo 26:26-29; Mãrákõ 14:22-25; Lúkã 22:14-20)

23 Tã má ní ímbá ĩmi ní ꞌdĩri má íbí ị́sụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ vúgá. Ị́nị́ŋá ĩ ní ĩri ã ũli ꞌbezú ꞌdãri gé, íꞌdụ́ pánga, 24 ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽzú Múngú ní, ĩri ní pánga rĩ ãndĩzú. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌDĩri mávé rụ́ꞌbá ĩ ní sẽé ĩmi ní rĩ. Ĩmi ꞌokí ꞌdíni, ĩmi ígákí rí mâ tã ãní.” 25 Ínyá rĩ ã vụ́drị̃ gé, ĩri ní kópõ rĩ íꞌdụ́zú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Kópõ ꞌdĩri ĩri ũndĩ úꞌdí ĩ ní rụụ́ mávé ãrí sĩ rĩ, Ĩmi mvụkí ĩri, ĩmi ígákí rí mâ tã ãní.” 26 Sâ céré sĩ, ĩmi kãdõ rií pánga rĩ nyaá, ãzini ĩmi kãdõ rií vị́nyọ̃ kópõ agá rĩ mvụụ́, ĩmi ri Úpí vé drãngárá ã tã ũlũ ꞌbá rĩ pi ní cĩmgbá cazú lókí ĩri ní ĩgõzú rĩ gé.

27 ꞌBo ꞌbá riípi pánga rĩ nyaápi, ãzini kópõ Úpí vé rĩ mvụụ́pi lẹ́tị be pịrị ku rĩ, ꞌo ꞌdĩri tã ũnjí Úpí vé rụ́ꞌbá ã tã sĩ, ãzini ĩrivé ãrí ã tã sĩ. 28 Tã ꞌdĩri sĩ, lẽ mî ámá mi ũgbále, mî íbí rí vị́nyọ̃ rĩ mvụụ́ ndõ. 29 ꞌBá pánga rĩ nyaápi, ãzini vị́nyọ̃ rĩ mvụụ́pi ũnjĩkãnyã drị̃gé, nị̃ị́pi ámápi ꞌyozú kínĩ ꞌi rụ́ꞌbá Kúrísítõ vé ni kuyé rĩ, ĩ tã lị drị̃ ni gé rá. 30 Tã ꞌdĩri sĩ, ĩmi ãsámvú gé, sẽ drã fi ꞌbá kárákará pi ã rụ́ꞌbá gá, kộpi ícákí ũkpõ ãkó, ụrụkọꞌbée ũdrãkí rá. 31 ꞌBo ꞌbá ámákí dõ ꞌbávé tã ũgbále gí, ícókí tã lịị́ ꞌbá drị̃gé ku. 32 Úpí ĩrĩŋã dõ ꞌbâ, ĩri ꞌdĩri ꞌbâ útú adri pịrị, sẽ ã lịkí rí tã ꞌbá drị̃gé sụ̃ ĩ ní lịị́ ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi drị̃gé rĩ tị́nị ku.

33 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ĩmi kãdõ ĩmi úmú ínyá Úpí vé rĩ ã nyangárá gá, ãzini vị́nyọ̃ rĩ ã mvụngárá gá, lẽ ĩmi tẽkí ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị ẽ ícákí céré ũgbále. 34 Ẹ̃bị́rị́ fụ dõ mi káyĩ, lẽ kõdô mî nya ínyá mívé ãngá ꞌdãá ũgbále, ĩmi kãdõ ĩmi úmú, ã lịkí rí tã ĩmi drị̃gé ku.

Má kãdõ caá ĩmi vúgá ꞌdĩlé, ma kúru mụ ĩmi ní tã ụrụkọꞌbée ũlũ ndõ.

12

Ũkpõ Índrí Uletere rĩ ní sẽé ꞌbá rĩ pi ní rĩ

1 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, á lẽ fẽfẽ Índrí Uletere rĩ ní sẽé ꞌbá rĩ pi ní rĩ vé tã ímbá ĩmi ní, ĩmi nị̃kí rí tã ni múké. 2 Ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ĩmi ní drĩ ọ́tụ́ adrizú pãgánõ rú rĩ gé, ũꞌbãkí ĩmî mị, sẽ ĩmi kụkí lẹ́tị ũnjí gé, ĩmi rikí ngá ĩ ní údé múngú rú átáꞌbá ku rĩ pi ị̃njị̃ị́. 3 Á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, Índrí Múngú vé rĩ dõ ri ĩmî drị̃ ko nĩ, ĩmi ꞌyo Yẹ́sụ̃ ri Úpí, ĩmi ícókí Yẹ́sụ̃ ri uꞌdaá ku.

4 Fẽfẽ Índrí Uletere rĩ ní sẽé ꞌbá rĩ pi ní rĩ céré ãndíãndí, ꞌbo Índrí ãlu ãlu ꞌdĩri ri ũkpõ rĩ sẽ nĩ. 5 Ẹ̃zị́ ꞌbá ní rií ngaá rĩ pi céré ãndíãndí, ꞌbo ꞌbâ ri ẹ̃zị́ rĩ nga Úpí ãlu ꞌdĩri ní. 6 Ẹ̃zị́ ꞌbá ní rií ngaá rĩ pi céré ãndíãndí, ꞌbo Múngú ãlu ꞌdĩri, ĩri úmĩ sẽ ꞌbá céré pi ní ẹ̃zị́ ngazú nĩ.

7 Sẽkí Índrí Uletere rĩ ꞌbá ní, ꞌbâ kokí rí ꞌbâ ĩzã ãní ꞌbâ ãsámvú gé sĩ. 8 Índrí Uletere rĩ sẽ ꞌbá ụrụkọ ní úmĩ átángá átázú ꞌbá ãzi ní, sẽ kpá ꞌbá ụrụkọ ní tã nị̃ngárá tã ꞌi zụ̃ụ́pi zụ̃zú ni átázú, Índrí Uletere ãlu ãlu ꞌdĩri ri ꞌbá rĩ pi ní úmĩ sẽ nĩ, ãzini tã nị̃ngárá sẽ nĩ. 9 Índrí Uletere ãlu ãlu ꞌdĩri, ĩri sẽ ꞌbá rĩ adri ẹ̃ꞌyị̃ngárá be ꞌí ẹ́sị́ agá, ĩri ũkpõ sẽ ꞌbá ụrụkọꞌbée ní ꞌbá drã be rĩ pi ídrízú, 10 ĩri ũkpõ sẽ ꞌbá ụrụkọ ní tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌozú, ꞌbá ụrụkọ ní, ĩri ũkpõ sẽ tã Múngú ní iꞌdaá rĩ pi ũlũzú, ꞌbá ụrụkọ ní, ĩri ũkpõ sẽ índrí rĩ pi ámázú, ꞌbá ụrụkọ ní, ĩri ũkpõ sẽ kộpi átá tị ãndíãndí sĩ, ꞌbá ụrụkọ ní, ĩri ũkpõ sẽ kộpi tị ãndíãndí rĩ vé ífífí újá ãní. 11 Índrí Uletere rĩ ũkpõ sẽ ꞌbá ãlu ãlu ní tã ꞌdĩꞌbée ꞌozú nĩ, ĩri sẽ sụ̃ ꞌí ní lẽé rĩ tị́nị.

Rụ́ꞌbá ri ĩgélé be ãndíãndí

12 Rụ́ꞌbá ri ãlu, ĩri ĩgélé be kárákará. Ĩgélé rĩ pi ã adrikí dõ ãndíãndí drãáãsĩyã, kộpi ri ẹ̃zị́ nga rụ́ꞌbá ãlu gé. Rụ́ꞌbá Kúrísítõ vé rĩ ĩgélé be kárákará, kộpi ri ẹ̃zị́ nga ĩri ã rụ́ꞌbá gá. 13 ꞌBâ Yãhụ́dị̃ rĩ pi, ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi, tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi, ꞌbá adriꞌbá tụ́gẹ̃rị̃ rú ku rĩ pi be céré, sẽkí ꞌbá ní bãtízĩmũ adrizú Kúrísítõ rụ́ꞌbá gá Índrí Uletere rĩ vé ũkpõ sĩ, ꞌbâ céré ri Índrí Uletere ꞌdĩri ãlẽ.

14 ꞌBávé rụ́ꞌbá adri ĩgélé be ãlu kuyé, kộpi ĩgélé be kárákará. 15 Pá ꞌyo dõ, “Má adri drị́ ꞌi ku, má adri ĩgélé rụ́ꞌbá vé ni ku,” ẹ̃ndẹ́pị pá adri nyo ĩgélé rụ́ꞌbá vé ni ku? 16 Bị́ ꞌyo dõ, “Má adri mị ꞌi ku, má adri ĩgélé rụ́ꞌbá vé ni ku,” ẹ̃ndẹ́pị bị́ adri nyo ĩgélé rụ́ꞌbá vé ni ku? 17 Rụ́ꞌbá ã adri dõ ꞌyéŋá mị ꞌi, ꞌbá rĩ ícó tã yị íngóni? Dõku rụ́ꞌbá ã adri dõ ꞌyéŋá bị́ ꞌi, ꞌbá rĩ ícó ngá ngụ̃ íngóni? 18 ꞌBo Múngú ꞌbã ĩgélé ãndíãndí ꞌbâ rụ́ꞌbá gá, sụ̃ ĩri ní lẽé rĩ tị́nị. 19 Ĩgélé rĩ té dõ ꞌyéŋá ãlu, rụ́ꞌbá ri té adri ꞌdãáyo. 20 Ĩgélé rĩ pi kárákará, ꞌbo kộpi úmúkí ĩ ícá rụ́ꞌbá ãlu.

21 Mị ícó ꞌyoó drị́ ní, “Ma ícó ẹ̃zị́ nga mî ãkó rá” ꞌdíni ku! Ãzini drị̃ ícó ꞌyoó pá ní, “Ma ícó ẹ̃zị́ nga mî ãkó rá” ꞌdíni ku! 22 Ĩgélé rụ́ꞌbá vé índréꞌbá kú ũkpõ ãkó ꞌdĩꞌbée, kộpi céré ẹ̃zị́ be. 23 Ĩgélé rụ́ꞌbá vé ĩ ní ndreé kuú ẹ̃zị́ ãkó ꞌdĩꞌbée, ĩ sụ kộpi rụ́ꞌbá gá sụsụ. Ĩgélé rụ́ꞌbá vé ĩ ní ndreé bãdãrú ku ꞌdĩꞌbée, ꞌbâ kộpi ọ̃zụ̃ cí, 24 ꞌbo ĩgélé ụrụkọꞌbée ícókí kộpi ọ̃zụ̃ụ́ cí ku. ꞌBo Múngú údé rụ́ꞌbá rĩ ãlu, ã sẽ rí ẽ ị̃njị̃kí rí ĩgélé ụrụkọ ĩ ní ndreé kuú ẹ̃zị́ ãkó rĩ pi ãní. 25 Múngú ꞌo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ĩgélé rĩ pi ã acokí rí ĩ ku, ọ́gụ́pị ẽ ẹ̃tị̃ rí ọ́gụ́pị ri. 26 Ĩgélé ãlu ꞌbâ rụ́ꞌbá gá rĩ dõ ĩzãngã nya, ĩgélé rĩ pi céré ĩzãngã nya ĩndĩ, íngúkí dõ ĩgélé ãlu rĩ íngúngũ, ĩgélé rĩ pi céré nga adri ãní ãyĩkõ sĩ.

27 Ĩmi úmúkí ĩmi ícá ãlu rụ́ꞌbá Kúrísítõ vé ni, ꞌbá ãlu ãlu ri ĩgélé ĩfũúpi Kúrísítõ rụ́ꞌbá gá ni. 28 Kãnísã agá, drị̃drị̃ ni, Múngú ũpẽ ꞌbá áyúãyũ rĩ pi, ị̃rị̃ ni, ũpẽ nẹ́bị̃* rĩ pi, na ni, ũpẽ ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá rĩ pi, ãzini ũpẽ kpá ꞌbá tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌoꞌbá rĩ pi, ꞌbá ãngũ ídríꞌbá rĩ pi, ꞌbá ícóꞌbá ĩ ọ̃gụ̃pị́ị ẽ ĩzã koꞌbá rĩ pi, ꞌbá drị̃koma rú rĩ pi, ãzini ꞌbá átáꞌbá tị ãndíãndí sĩ rĩ pi. 29 ꞌBá ícókí céré adrií ꞌbá áyúãyũ ni pi rú ku. ꞌBá ícókí céré adrií nẹ́bị̃ rú ku. ꞌBá ícókí céré adrií ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá ni pi ku. ꞌBá ícókí céré tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌoó ku. 30 ꞌBá ícókí céré ꞌbá drã be rĩ pi ídrí ku. ꞌBá ícókí céré átá tị ãndíãndí sĩ ku. ꞌBá ícókí céré tị rĩ pi vé ífífí újá ku. 31 Á lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ fẽfẽ tã be ãmbúgú rĩ ị́sụ́zú ẹ̃zị́ ngazú ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã kozú.

Nóni á lẽ ĩmi ní lẹ́tị múké ni lũú.

13

Lẽngárá

1 Ma dõ ri átá tị ꞌbá rĩ pi ní átázú rĩ sĩ, ãzini mãlãyíkã rĩ pi ní átázú rĩ sĩ, ꞌbo ma dõ lẽngárá ãkó, átángá má ní rií átá ꞌdĩri ífífí ãkó, ĩri ꞌụ sụ̃ ĩ ní rií ngíríngírí coó rĩ tị́nị. 2 Fẽfẽ ĩ ní sẽé má ní rĩ, ĩri dõ rizú tã Múngú ní iꞌdaá rĩ ũlũzú, ãzini á nị̃ dõ tã Múngú vé ũzụ̃ụ́zụ̃ rĩ pi céré rá, ma dõ tã nị̃ngárá be ãmbúgú, ãzini ma dõ ẹ̃ꞌyị̃ngárá be ícózú írã rĩ pi gũzú mụzú vũrã ãzi gé rá, ꞌbo ma dõ lẽngárá ãkó, ma ẹ̃zị́ ãkó. 3 Á sẽ dõ mávé ngá ãrẽvú céré ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní, ãzini á sẽ dõ mávé rụ́ꞌbá zãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ꞌbo ma dõ lẽngárá ãkó, má ícó ngá ãzi ị́sụ́ ku.

4 Lẽngárá ri ĩ tã ni ꞌdụ ẹ́sị́ mãdã sĩ, lẽngárá ri sẽ ĩ adri ãní ẹ́sị́ be múké. Lẽngárá sẽ ꞌí ꞌbã ẹ́sị́ ꞌbá ãzi vé ngá drị̃gé ku, lẽngárá sẽ ꞌbá rĩ íngú ꞌi ku, dõku lẽngárá sẽ ꞌbá ãzi ícó ꞌyoó kínĩ ꞌí ndẽ ꞌbá rĩ pi céré nĩ ꞌdíni ku. 5 Lẽngárá ri sẽ ꞌbá rĩ adri gbórókó rú ku, lẽngárá ri sẽ ꞌbá rĩ ụ̃sụ̃ ꞌyéŋá ꞌî tã ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ ku, lẽngárá ri sẽ ꞌbá rĩ vé ẹ́sị́ ve tã sĩ mbẽlẽŋá ku, ĩri sẽ ꞌbá rĩ ꞌbã ꞌbá ãzi vé tã ꞌí ẹ́sị́ agá ũnjí ku. 6 Lẽngárá ri sẽ ꞌbá rĩ adri ĩzãngã sĩ tã ũnjí sĩ, ꞌbo ĩri sẽ ꞌbá rĩ adri ãyĩkõ sĩ tã ĩ ní ꞌoó áda rĩ sĩ. 7 Lẽngárá ri sẽ ꞌbá rĩ ícó ꞌí ọ́gụ́pị ẽ ĩzã ko rá lókí be céré, ĩri sẽ ꞌbá rĩ ọ́gụ́pị vé tã ãꞌyĩ ẹ́sị́ be céré, ĩri sẽ ꞌbá rĩ ẹ́sị́ ꞌbã tã drị̃drị̃ rĩ ũtẽzú, ĩri sẽ ꞌbá rĩ ẹ́sị́ úmbé tã rĩ ã ꞌongárá gá.

8 Lẽngárá dẹ ku. ꞌBo tã Múngú ní iꞌdaá rĩ pi vé ũlũngárá, kộpi ímụ́ dẹ rá, átángá tị ãndíãndí sĩ rĩ ícókí ímụ́ átá ku, ãzini tã nị̃ngárá ri ímụ́ dẹ rá. 9 ꞌBá nị̃kí tã rĩ pi ãrẽvú céré kuyé, ãzini tã Múngú ní iꞌdaá rĩ pi, ꞌbâ ũlũkí céré kuyé. 10 Ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ kãdõ ícá, ngá rĩ pi céré ímụ́ adri múké, ꞌbo ngá adriꞌbée ũnjí rĩ pi ímụ́ dẹ ꞌdĩísĩ rá.

11 Má ní ándúrú adrií mváŋá rú rĩ gé, á ri átá sụ̃ mváŋá mãdãŋá ni tị́nị, á ri tã ụ̃sụ̃ụ́ sụ̃ mváŋá tị́nị, ãzini mávé yị̃kị̂ tã ámázú rĩ sụ̃ mváŋá vé rĩ tị́nị. ꞌBo má kã mbaá ícá ãmbúgú, á ku tã ãnjĩŋã vé rĩ pi céré rá. 12 Sâ nõri gé, ꞌbâ ri Múngú vé ị́ndrị́lị́kị́ ndre múndũrã agá, índré uletere ku, úmvúlésĩ ꞌbâ ímụ́ ĩri ndre ꞌbâ mị sĩ. ꞌBá nị̃kí ngá rĩ pi ãrẽvú céré kuyé, ꞌbo úmvúlésĩ ꞌbâ ímụ́ nị̃ rá, sụ̃ Múngú ní ꞌbâ nị̃ị́ rá rĩ tị́nị.

13 Ngá na ꞌdĩꞌbée adri mụzú nyonyo, ẹ̃ꞌyị̃ngárá, ẹ́sị́ ꞌbãngárá tã drị̃drị̃ rĩ drị̃gé, ãzini lẽngárá. ꞌBo ngá na ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, agaápi rá rĩ, ĩri lẽngárá.

14

Átángá ĩ ní átá tị ĩ ní nị̃ị́ kuyé rĩ sĩ rĩ, ãzini tã Múngú ní iꞌdaá rĩ vé ũlũngárá

1 Lẽ ĩmi ꞌbãkí lẽngárá vé tã ãmbúgú, lẽ ĩmi ꞌbãkí úvá rizú fẽfẽ Índrí Uletere rĩ vé rĩ ndãzú, agaápi rá rĩ, lẽ ĩmi ꞌbãkí úvá tã Múngú ní iꞌdaá ĩmi ní rĩ ũlũzú. 2 ꞌBá riípi átápi tị ĩ ní nị̃ị́ kuyé rĩ sĩ rĩ, átángá ĩri ní átá rĩ, Múngú ri nị̃ rá, ꞌbo ꞌbá rĩ pi ícókí tã ĩri ní átá rĩ nị̃ị́ ku, tã ĩri ní ũlũú ꞌdĩri, Índrí Uletere rĩ ũlũ tã ĩ ũzụ̃ꞌbá ũzụ̃zụ̃ rĩ pi ĩri ní nĩ. 3 ꞌBá riípi tã Múngú ní iꞌdaá rĩ ũlũúpi rĩ, ĩri sẽ ꞌbá rĩ pi adri ũkpó ũkpó Úpí agá, ĩri kộpi ẽ ẹ́sị́ ímbá, ĩri kộpi ĩcĩcĩkĩ, ãzini ĩri kộpi ẽ ẹ́sị́ ũmĩ. 4 ꞌBá riípi átápi tị ꞌbá rĩ pi ní nị̃ị́ kuyé rĩ sĩ rĩ, átángá ĩri ní átá rĩ, ĩri ꞌyéŋá ri ĩri ẽ ĩzã ko, ꞌbo ꞌbá riípi tã Múngú ní iꞌdaá rĩ ũlũúpi rĩ, ĩri ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ẽ ĩzã ko. 5 Má ãꞌyĩ rá ꞌyozú kínĩ, ĩmi ícó átá tị ĩ ní nị̃ị́ kuyé ni sĩ rá, ꞌbo agaápi rá rĩ, á lẽ ĩmi ũlũkí tã Múngú ní iꞌdaá ĩmi ní rĩ. ꞌBá riípi tã Múngú ní iꞌdaá rĩ ũlũúpi rĩ, ndẽ ꞌbá riípi átápi tị ĩ ní nị̃ị́ kuyé rĩ sĩ rĩ rá. Ngá múké rĩ, lẽ ꞌbá ãzi ã újá tã rĩ vé ífífí, ã ko rí ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ẽ ĩzã.

6 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, á mụ dõ átá ĩmi ní tị ĩmi ní nị̃ị́ kuyé ni sĩ, ĩri nyo ícó ĩmi ĩzã ko rá? Má ũlũ dõ ĩmi ní tã Múngú ní iꞌdaá má ní urobí agá rĩ, dõku tã nị̃ngárá Múngú ní sẽé má ní rĩ, dõku má ũlũ dõ tã Múngú ní iꞌdaá má ní rĩ, dõku má ímbá dõ tã Múngú vé rĩ, tã ꞌdĩꞌbée ícókí nyo ĩmi ĩzã koó ku? 7 Ngá úngó ngozú sụ̃ jẽlẽgú tị́nị, dõku kụ̃ꞌdị́ tị́nị, kộpivé ụ́ꞌdụ́kọ́ dõ ãlu, ꞌbá rĩ ícó úngó rĩ vé ụ́ꞌdụ́kọ́ nị̃ ámá ngóni? 8 Vukí dõ jẽlẽgú rĩ vé ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌụụ́ múké kuyé, ãngáráwá rĩ pi ícó nị̃ ámá ngóni ꞌyozú kínĩ zịkí ĩ mụụ́ ẹ̃ꞌdị́ gé? 9 Tị vé átángárá ĩri kpá adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩmi átákí dõ tị ꞌbá rĩ pi ní nị̃ị́ kuyé ni sĩ, ãꞌdi ri ícó tã ĩmi ní átá rĩ vé ífífí nị̃ ámá rá nĩ? Ĩmi ꞌdĩri ri átá ku ũlí agá ꞌdĩgé. 10 Tị rĩ pi kárákará vũ drị̃gé nõgó, kộpi céré ífífí be. 11 ꞌBo á nị̃ dõ tị ꞌbá ãzi ní átá rĩ vé ífífí ku, ꞌbá átángá rĩ átápi rĩ, ĩri jãkãgú, ĩri mị gé ꞌdãlé, ma kpá jãkãgú. 12 Ĩmi lẽkí dõ fẽfẽ Índrí Uletere rĩ ní rií sẽé ẹ̃zị́ ngazú rĩ pi, lẽ ĩmi ĩpẽkí fẽfẽ ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní ícózú mbazú ni.

13 ꞌBá rĩ dõ ri átá tị ĩ ní nị̃ị́ kuyé ni sĩ, lẽ ã zị Múngú ri, ã újá rí tã ꞌí ní átá rĩ vé ífífí ãní ꞌbá rĩ pi ní. 14 Ãꞌdiãtãsĩyã ma dõ ri Múngú ri zị tị má ní nị̃ị́ kuyé ni sĩ, índrí má agá rĩ ri tã rĩ zị nĩ, ꞌbo á nị̃ tã má ní zịị́ rĩ vé ífífí kuyé. 15 Kúru mâ ꞌo rí ãꞌdi? Índrí má agá rĩ sĩ, ma ícó Múngú ri zị rá, ma kpá ícó Múngú ri zị úmĩ sĩ rá. Índrí má agá rĩ sĩ, ma úngó ngo rá, ma kpá úngó ngo úmĩ sĩ rá. 16 Mi dõ ri ꞌyéŋá Múngú ri íngú índrí mí agá rĩ sĩ tị ĩ ní nị̃ị́ kuyé ni sĩ, ꞌbá tị rĩ nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ícó “Ãmĩnã” rĩ ãꞌyĩ íngóni, ị́sụ́zú kộpi nị̃kí tị mí ní rizú átázú rĩ kuyé. 17 Mi kõdô ri õwõꞌdĩfô sẽ Múngú ní múké, ꞌbo ko ꞌbá ụrụkọꞌbée ẽ ĩzã ku.

18 Á sẽ õwõꞌdĩfô Múngú ní má ní tị ĩ ní nị̃ị́ kuyé rĩ pi átá ĩmi ndẽé rĩ sĩ. 19 ꞌBo ma dõ kãnísã agá, lẽ kõdô mâ átá átángá ã fífí tọ̃wụ́ ꞌbá rĩ pi ní ícó nị̃ị́ rá ni pi kộpi ímbázú ãní, ndẽ má ní átángá ã fífí átázú cazú élĩfũ mụdrị́ (10,000) tị ꞌbá ãzi ní nị̃ị́ kuyé ni sĩ rĩ.

20 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, lẽ ĩmivé yị̃kị̂ tã ụ̃sụ̃zú rĩ ã adri sụ̃ anjiŋá rĩ pi vé rĩ tị́nị ku, lẽ ĩmivé yị̃kị̂ tã ụ̃sụ̃zú rĩ ã adri sụ̃ ꞌbá ambugu rĩ pi vé rĩ tị́nị. Lẽ ĩmi adrikí sụ̃ anjiŋá nyíríŋá ũnjĩkãnyã ãkó rĩ pi tị́nị. 21 Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá,

“Úpí kĩnĩ,

‘Ma átángá rĩ átá jãkã ĩ ní kộpivé tị nị̃ị́ kuyé rĩ pi tị gé,

kộpi átángá rĩ átá ꞌbá mávé rĩ pi ní tị ĩ ní nị̃ị́ kuyé ni sĩ,

ꞌbo ꞌbá mávé rĩ pi ícókí tã ma ní átá rĩ yịị́ ku.’ ”*

22 ꞌBá rĩ átá dõ tị ĩ ní nị̃ị́ kuyé ni sĩ, ĩri ũkpõ Múngú vé rĩ iꞌda ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ní, iꞌda ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní ku. Tã Múngú ní átá nẹ́bị̃ tị gé rĩ, ĩri átá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní, átá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ní ku. 23 ꞌBá kãnísã vé rĩ pi úmúkí dõ ĩ céré vũrã ãlu gé, ꞌbá ãlu ãlu íꞌdó dõ rií átá tị ꞌbá ãzi ní nị̃ị́ kuyé ni sĩ, ꞌbá tị rĩ nị̃ꞌbá ku rĩ pi, ãzini ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé ni pi ífíkí dõ kộpi ãsámvú gé, kộpi ícókí ꞌyoó ĩmî drị̃ ábá gí ꞌdíni ku? 24 ꞌBo ĩmi dõ céré ri tã Múngú ní iꞌdaá rĩ ũlũ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi, ꞌbá tã Múngú vé rĩ nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi be, ífíkí dõ ĩmi ãsámvú gé, tã ĩmi ní átá ꞌdĩri ĩri fi kộpi ẽ ẹ́sị́ agá, kộpi nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ ĩ ꞌokí ũnjĩkãnyã gí, úmvúlésĩ ĩ ímụ́ tã lị ĩ drị̃gé rá. 25 Kộpi gõ tã ũnjí ĩ zụ̃ꞌbá kú ĩ ẹ́sị́ agá rĩ pi ũlũ ãmvé. Kộpi kũmũcí ũtị̃ vũgá, kộpi Múngú ri ị̃njị̃, kộpi ꞌyo, “Ádarú Múngú ri ĩmi ãsámvú gé anigé!”

Ẹ̃zị́ Múngú ri zịzú rĩ vé ụ̃tị̃ngárá

26 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ĩmi kádõ ĩmi úmú Múngú ri zịngárá gá, lẽ ꞌbá ãzi ã ũlũ úngó, ꞌbá ãzi ẽ ímbá ꞌbá rĩ pi, ꞌbá ãzi ã ũlũ tã Múngú ní iꞌdaá urobí agá rĩ, ꞌbá ãzi ã átá tị ĩ ní nị̃ị́ kuyé ni sĩ, ꞌbá ãzi ã ũlũ tị ĩ ní nị̃ị́ kuyé rĩ vé ífífí. Lẽ tã ꞌdĩꞌbée céré ã ꞌdụ ꞌi ngaánga, ã sẽ rí ꞌbá rĩ pi ã adrikí rí ũkpó ũkpó kãnísã agá. 27 ꞌBá lẽꞌbá átáꞌbá tị ꞌbá ãzi ní nị̃ị́ kuyé ni sĩ rĩ pi, lẽ kộpi ã adrikí ꞌbá ị̃rị̃ dõku ꞌbá na, kộpi ã adrikí tré ku, lẽ kộpi ã átákí ãlu ãlu, ꞌbá ãzi ã tẽ rí tã kộpi ní átá rĩ újá. 28 ꞌBá ãzi dõ tị rĩ újápi ni ꞌdãáyo, lẽ mî újí kíri kãnísã agá ꞌdãá, mí átá mîngá tã rĩ mî ngúlúpí ní ãzini Múngú ní.

29 Lẽ nẹ́bị̃ ị̃rị̃ dõku na ã rikí tị rĩ ũlũú nĩ, ꞌbá ụrụkọ ã tẽkí rí tã kộpi ní ũlũú rĩ vé ãsámvú ámá. 30 ꞌBo Múngú iꞌda dõ ívé ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ãzi úrípi vũgá rĩ ní, ꞌbá átápi drị̃drị̃ rĩ ã újí kíri. 31 Ĩmi céré nga ụ́ꞌdụ́kọ́ ímụ́pi Múngú vúgálésĩ rĩ ũlũ, ꞌbo ĩmi ũlũkí mụzú ãlu ãlu, ã sẽ rí ꞌbá rĩ pi ã nị̃kí rí tã rĩ, kộpi ã adrikí rí ũkpó ũkpó ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá. 32 Nẹ́bị̃ riꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ ũlũꞌbá rĩ pi, lẽ kộpi ã rõkí átángá rĩ rõrõ. 33 Múngú ri ívé tã ụ̃tị̃tị̃, ĩri Múngú tãkíri vé ni.

ꞌBá Múngú vé rĩ pi úmúkí dõ ĩ kãnísã agá, 34 lẽ ũkú rĩ pi ã újíkí kíri kãnísã agá ꞌdãá. Lẽ kộpi ã átákí átángá ku, ꞌbo lẽ kộpi ã ꞌdụkí tã rĩ ngaá sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. 35 Ũkú rĩ pi lẽkí dõ tã ãzi nị̃ị́, lẽ kộpi ã zịkí tã rĩ ĩvé ãgõ rĩ pi tị gé ꞌbẹ̃tị́ ꞌdãá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri drị̃njá rú ũkú ní átázú kãnísã agá.

36 Ĩmi íꞌdókí ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ nĩ kuyé, ãzini ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ca ꞌyéŋá ĩmi vúgá ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ kuyé. 37 ꞌBá rĩ ụ̃sụ̃ dõ kĩnĩ ꞌi nẹ́bị̃, dõku kĩnĩ dõ Índrí Uletere rĩ ású ꞌi gí, lẽ ã ãꞌyĩ ꞌyozú kínĩ tã má ní sĩí ĩmi ní ꞌdĩri, Úpí ẹzị má ní tã ni nĩ. 38 ꞌBá rĩ ãꞌyĩ dõ tã ꞌdĩri ku, ícókí ĩri ãꞌyĩí ku.

39 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, lẽ ĩmi ꞌbãkí úvá ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ ũlũzú, ãzini lẽ ĩmi ugakí ꞌbá átáꞌbá tị ĩ ní nị̃ị́ kuyé rĩ sĩ rĩ pi ku. 40 ꞌBo lẽ ĩmi ꞌokí tã rĩ pi ãrẽvú céré mụzú múké, ãzini lẽ ĩmi ụ̃tị̃kí tã rĩ pi ụ̃tị̃tị̃.

15

Kúrísítõ vé íngángárá drãngárá gálésĩla rĩ

1 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, á lẽ ĩmi ígákí ụ́ꞌdụ́kọ́ ọ́tụ́ má ní ũlũú ĩmi ní, ĩmi ní ẹ̃ꞌyị̃ị́, ĩmi ní pá tuzú tị́tị́ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá ꞌdãri. 2 Ĩmi ꞌdụkí dõ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní ũlũú ĩmi ní ꞌdĩri ꞌbãá ĩmî ẹ́sị́ agá rá, ĩmi pangárá ị́sụ́ rá, ĩmi ꞌdụkí dõ ꞌbãá ĩmî ẹ́sị́ agá kuyé, ẹ̃ꞌyị̃ngárá ĩmivé rĩ adri ẹ̃zị́ ãkó.

3 Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké tã be agaápi rá ĩ ní ũlũú má ní rĩ, má ũlũ ĩmi ní rá. Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké tã be agaápi rá rĩ kĩnĩ, Kúrísítõ drã ꞌbávé ũnjĩkãnyã ã tã sĩ, sụ̃ Búkũ Múngú vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị, 4 sị̃kí ĩri ꞌbụ́ agá, ụ́ꞌdụ́ na ni gé, íngá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rá, sụ̃ ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị. 5 Índré Pétẽró ẹndrẹtị gé, ãzini índré ĩrivé ꞌbá mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi ẹndrẹtị gé. 6 ꞌDĩri ã vụ́drị̃ gé, gõ índré ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé, ꞌbá rĩ pi vé kãlãfe aga mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ tọ̃wụ́ rĩ rá. ꞌBá ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, ꞌbá kárákará ni pi drĩ ídri rú, ꞌbo ụrụkọꞌbée ũdrãkí gí. 7 Ĩri ní kpá gõzú índrézú Yõkóbũ ẹndrẹtị gé.* Kúru ĩri ní gõzú índrézú ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ẹndrẹtị gé céré. 8 Ụ̃dụ̃ ni gé, ĩri ní kpá gõzú índrézú má ẹndrẹtị gé,† má adri sụ̃ mváŋá ĩ ní tịị́, mbãá ni ícópi kuyé rĩ tị́nị.

9 Mávé tã índré kuú mãdãŋáŋá ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ãsámvú gé, ícókí ma zịị́ ꞌbá áyúãyũ ni ku, ãꞌdiãtãsĩyã á sẽ ĩzãngã ꞌbá Múngú vé rĩ pi ní ambamba. 10 ꞌBo Múngú vé ẹ́sị́ múké rĩ sĩ, sẽ má ní ícázú ꞌbá áyúãyũ ni rú nóni ãní, ĩrivé ẹ́sị́ múké ĩri ní ꞌbãá má ní rĩ drã kána kuyé. Á nga ẹ̃zị́ ũkpõ sĩ, aga ꞌbá áyúãyũ ụrụkọꞌbée vé rĩ rá, ꞌbo á nga ẹ̃zị́ rĩ mâ ngúlúpí sĩ nĩ kuyé, ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ sẽ ma ẹ̃zị́ rĩ ngaá nĩ. 11 Má ũlũ dõ ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ nĩ, dõku kộpi ũlũkí dõ nĩ, ꞌbâ céré ri ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé ãlu ãlu ꞌdĩri ũlũ, ĩmi ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí ꞌdĩ.

ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé íngángárá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rĩ

12 ꞌBá ũlũkí dõ kínĩ Kúrísítõ íngá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rá pírí, ĩmi ụrụkọ ri ꞌyo ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ícókí íngá gõó ídri rú ku ãsĩ? 13 ꞌBá ãzi ícó dõ íngá drãngárá gálésĩ ku, ícókí té Kúrísítõ ri ingaá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla ku. 14 ꞌBo ẽ ingakí té dõ Kúrísítõ ri gõó ídri rú drãngárá gálésĩla kuyé, tị ꞌbá ní ũlũú ꞌdĩri ẹ̃zị́ ãkó, ãzini ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ꞌdĩri ẹ̃zị́ ãkó. 15 ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ingakí dõ kộpi gõó ídri rú drãngárá gálésĩ ku, tã ꞌbá ní ꞌyoó Múngú inga Kúrísítõ ri gõó ídri rú drãngárá gálésĩla gí ꞌdĩri, ĩri té adri ũnjõ. Múngú ẽ inga té dõ ĩri kuyé, ingakí té ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ku. 16 ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ingakí dõ kộpi gõó ídri rú ku, ĩri lũ kínĩ ingakí Kúrísítõ ri gõó ídri rú kuyé. 17 Ingakí dõ Kúrísítõ ri gõó ídri rú drãngárá gálésĩ kuyé, ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ꞌdĩri ẹ̃zị́ ãkó, ĩmi drĩ ĩmivé ũnjĩkãnyã agá ũgõgõ. 18 Ĩri té lũ kínĩ ꞌbá ũdrãꞌbá Kúrísítõ agá rĩ pi mụ ãcí gé. 19 ꞌBá ꞌbãkí dõ ẹ́sị́ Kúrísítõ drị̃gé ꞌyéŋá ꞌbá ní ãyĩkõ ị́sụ́zú ãní vũ drị̃gé nõgó, ĩzãngã ꞌbávé rĩ aga rá, ĩri ꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi vé rĩ ndẽ.

20 ꞌBo ádarú Múngú inga Kúrísítõ ri gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rá, adri sụ̃ úri ĩfũúpi drị̃drị̃ rĩ tị́nị, ꞌdĩri lũ ꞌbá ní uletere ꞌyozú kínĩ, ĩri ímụ́ ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi inga gõ ídri rú rá. 21 ꞌBá ãlu íjị́ drã vũ drị̃gé nõgó nĩ, ꞌbá ãlu zị̃ ꞌbá ní lẹ́tị úmvúlésĩ ꞌbâ ingazú gõzú ídri rú drãngárá gálésĩ rĩ nĩ. 22 Ãdámã‡ íjị́ drã ꞌbá drị̃gé, ꞌbâ céré ũdrãdrã, kúru Kúrísítõ ã tã sĩ, ĩ ímụ́ ꞌbâ inga gõ ídri rú drãngárá gálésĩla rá. 23 ꞌBo ꞌbâ ri íngángárá rĩ vé sâ tẽ, Kúrísítõ íngá gõó ídri rú drãngárá gálésĩ drị̃drị̃ gí, úmvúlésĩ kãdõ ĩgõó, ĩ ímụ́ ĩrivé ꞌbá rĩ pi inga gõ ídri rú. 24 Kúru Kúrísítõ kãdõ ímụ́ ũkpõ índrí ũnjí rĩ pi vé rĩ ndẽé céré, vụ́drị̃ ni gé, ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ kúru ícá, ĩri kúru mãlũngã rĩ ẹzị gõ Ẹ́tẹ́pị Múngú drị́gé. 25 Kúrísítõ ri mãlũngã rĩ rụ cĩmgbá cazú ĩri ní pá ꞌbãzú ívé ariꞌba rĩ pi drị̃gé céré. 26 Ãríꞌbá ụ̃dụ̃ ĩ ní ímụ́ ꞌdịị́ drãá rĩ, ĩri drã ꞌi. 27 Ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, “Múngú sẽ ĩri ní ũkpõ adrizú ãmbúgú ngá rĩ pi drị̃gé céré.”* Tã ꞌdĩri lũ uletere ꞌyozú kínĩ, Múngú adri Kúrísítõ ã pálé gá ku, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ꞌbã ngá rĩ pi ãrẽvú céré Kúrísítõ ã pálé gá nĩ. 28 Ngá rĩ pi ãrẽvú céré ꞌbãkí dõ Mvá Múngú vé rĩ ã pálé gá gí, Mvá rĩ gõ ꞌi ꞌbã Múngú ngá rĩ pi ãrẽvú ꞌbãápi céré ꞌî ã pálé gá rĩ ã pálé gá. Kúru ũkpõ Múngú vé rĩ gõ adri ngá rĩ pi drị̃gé vũrã gá sĩ céré.

29 Ingakí dõ ꞌbá ũdrãꞌbée gí rĩ pi gõó ídri rú drãngárá gálésĩ ku pírí, ngá ĩ ní rizú bãtízĩmũ sẽzú ꞌbá rĩ pi ní ꞌbá ũdrãꞌbée gí rĩ pi pazú rĩ ãꞌdi? ꞌBá ũdrãꞌbá gí rĩ pi íngákí dõ gõó ídri rú drãngárá gálésĩ ku pírí, ngá ĩ ní rizú bãtízĩmũ sẽzú ꞌbá rĩ pi ní kộpi ã tã sĩ rĩ ãꞌdi? 30 Ngá ꞌbá ní rizú ꞌbâ sẽzú ĩzãngã nyazú sâ céré sĩ rĩ ãꞌdi? 31 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ádarú ụ́ꞌdụ́ céré ma ri ĩzãngã nya drãdrã ẽ tị ị́sụ́. Má ãꞌyĩ drãngárá rá, ãꞌdiãtãsĩyã ma ãyĩkõ sĩ tã Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ꞌbávé Úpí ní ꞌoó ĩmi ní rĩ sĩ. 32 Á ꞌdị dõ ẹ̃ꞌdị́ ꞌbá Ẽfésõ gá sụ̃ꞌbá ngá ãtra tị́nị ꞌdĩꞌbée be yị̃kị̂ ꞌbá áda vé ni sĩ, tã múké má ní ị́sụ́ ꞌa ni gé ꞌdĩgé rĩ ãꞌdi? Dõ ingakí ꞌbá ũdrãꞌbée gí rĩ pi gõó ídri rú drãngárá gálésĩ ku,

“Lẽ ꞌbâ nyakí ínyá, ãzini ꞌbâ mvụkí ngá,

ãꞌdiãtãsĩyã drụ̃ sĩ ꞌbâ ũdrãdrã.”*

33 Lẽ ꞌbá ãzi ã ũꞌbã ĩmî mị ku. “Ũndĩ rụngárá ꞌbá ũnjí be rĩ, ĩri adringárá múké rĩ izaza.” 34 Lẽ ĩmi újákí ĩmivé yị̃kị̂ tã múké ꞌozú, ĩmi kukí ũnjĩkãnyã ꞌongárá ãní, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ãsámvú gé, ꞌbá ụrụkọ nị̃kí Múngú ri kuyé. Á ꞌyo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ã sẽ rí ĩmi ní drị̃njá.

ꞌBá íngápi gõó ídri rú rĩ vé rụ́ꞌbá

35 ꞌBá ãzi ri ícó zị kínĩ, “Ĩ ímụ́ ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi íngá gõ ídri rú íngóni? Kộpi ã rụ́ꞌbá ri ímụ́ adri íngóni?” 36 ꞌBá tã zịị́pi ꞌdíni rĩ azakaza rú! Úri ꞌbá rĩ ní saá nyọ̃ọ́kụ́ agá rĩ, ĩri ŋma ũgbále, ĩri íbí ĩfũ ndõ. 37 Mi dõ ngá sa, ꞌí sa ngá dụụ́pi ị́nọ́gọ́sị́ gí ní ku, mi úri ni sa. Sâ ãzi ni sĩ, mi úri ũndú vé ni sa, dõku mi ngá ãzi vé ni sa. 38 ꞌBo Múngú ri úri rĩ pi sẽ dụ índré rụ́ꞌbá be sụ̃ ꞌî ẹ́sị́ ní lẽé rĩ tị́nị, ĩri sẽ úri ãlu ãlu ri índré rụ́ꞌbá be ívé ọ̃sụ̃kã vú sĩ. 39 Ngá ídri be rĩ pi vé rụ́ꞌbá índrékí céré trụ́ ku, ꞌbá áda vé rụ́ꞌbá túngú, ãnyãpá rĩ pi vé rụ́ꞌbá túngú, ãríŋá rĩ pi vé rụ́ꞌbá túngú, ị̃ꞌbị́ rĩ pi vé rụ́ꞌbá túngú.

40 Ngá ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ pi rụ́ꞌbá be, ãzini ngá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi rụ́ꞌbá be, ꞌbo rụ́ꞌbá ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ pi vé dị̃ngárá túngú, rụ́ꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi vé dị̃ngárá túngú. 41 Ụ̃tụ́ vé dị̃ngárá túngú, mbãá vé dị̃ngárá túngú, línyã vé dị̃ngárá túngú, línyã rĩ pi vé dị̃ngárá céré ãndíãndí.

42 Íngángárá drãngárá gálésĩla rĩ, ĩri kpá adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị. Rụ́ꞌbá ĩ ní sị̃ị́ ꞌbụ́ agá rĩ, ĩri ŋmaŋma, kádõ ingaá gõó ídri rú, gõ drãá ku, ãzini gõ ŋmaá ku. 43 Ĩ rụ́ꞌbá drãápi gí rĩ sị̃ ꞌbụ́ agá, ị̃njị̃kí ĩri ku, kádõ ĩri ingaá gõó ídri rú, ĩ gõ ĩri ị̃njị̃njị̃, ĩ ĩri sị̃ ku ũkpõ ãkó, kádõ ĩri ingaá gõó ídri rú, ĩri gõ adri ũkpõ be. 44 Ĩ rụ́ꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ sị̃, ĩ ĩri inga gõ rụ́ꞌbá ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ rú. Rụ́ꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ, ĩri gõ ꞌi újá rụ́ꞌbá ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ rú.

45 Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, “ꞌBá Múngú ní íꞌdó gbií drị̃drị̃ rĩ Ãdámã ꞌi, Ãdámã gõ ícá ídri rú,”* ꞌbo Ãdámã adriípi vúlé rú rĩ, ĩri Kúrísítõ ꞌi, Índrí ĩrivé rĩ ri ídri sẽ nĩ. 46 Rụ́ꞌbá ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ ímụ́ drị̃drị̃ kuyé, rụ́ꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ gbikí drị̃drị̃, vụ́drị̃ ni gé, rụ́ꞌbá ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ ní ímụ́zú. 47 Ágó ĩ ní gbií drị̃drị̃ rĩ Ãdámã ꞌi, ĩtĩkí ĩri nyọ̃ọ́kụ́ gé, ágó vúlé rĩ Kúrísítõ ꞌi, íbí ímụ́ ꞌbụ̃ gélésĩla. 48 ꞌBá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ãrẽvú céré, kộpi ã rụ́ꞌbá sụ̃ Ãdámã vé rĩ tị́nị, ꞌbá ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ pi vé rụ́ꞌbá ri ímụ́ adri sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ tị́nị. 49 ꞌBá adrikí sụ̃ Ãdámã ĩ ní gbií nyọ̃ọ́kụ́ sĩ rĩ tị́nị, ꞌbo ꞌbâ ímụ́ adri sụ̃ Kúrísítõ ímụ́pi ꞌbụ̃ gélésĩla rĩ tị́nị.

50 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbávé rụ́ꞌbá ĩri ãrí be, ĩri ngá ŋmaápi ŋmaŋma ni, ícó fií mãlũngã Múngú vé adriípi nyonyo rĩ agá ku.§ 51 Ĩmi yịkí drĩ ma ká, á lẽ tã ĩ ní ũzụ̃ụ́zụ̃ rĩ pi ũlũú ĩmi ní. ꞌBá ícókí ũdrãá céré ku,* ꞌbo ĩ ímụ́ ꞌbâ rụ́ꞌbá újá rá. 52 Tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi nga mbẽlẽŋá, sụ̃ mị ní gaá rĩ tị́nị, úmvúlésĩ kádõ ímụ́ jẽlẽgú vuú ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé, ꞌbá ũdrãꞌbée gí rĩ pi ímụ́ íngá gõ ídri rú, ꞌbâ kộpi be céré, ꞌbâ rụ́ꞌbá ri gõ ꞌi újá túngú, ꞌbâ gõkí rí drãá dị̃ị́ ku. 53 ꞌBávé rụ́ꞌbá drãápi ŋmaápi ŋmaŋma rĩ pi gõ ĩ újá rá, kộpi gõkí drãá ku, dõku kộpi gõkí ŋmaá ku. 54 ꞌBávé rụ́ꞌbá drãápi drãdrã nõꞌbée újákí dõ ĩ ícá rụ́ꞌbá drãápi ku ni gí, tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ kúru ꞌi nga fũ tị ni gé. “Ndẽkí drã vé ũkpõ gí.”*

55 “Drã, mívé ũkpõ ꞌbâ ndẽzú rĩ íngãá?

Drã, mívé ũkpõ rizú ꞌbâ úꞌdị́zú rĩ íngãá?”*

56 Ũnjĩkãnyã ri ũkpõ be, ĩri sẽ drã ri ꞌbâ úꞌdị́ ãní, tãị́mbị́ ri sẽ ũnjĩkãnyã ri ũkpõ ị́sụ́ nĩ. 57 ꞌBá sẽkí õwõꞌdĩfô Múngú ní, ĩri ní Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ĩpẽé ímụ́ ꞌbá ní ũkpõ sẽé, ꞌbá ní ũnjĩkãnyã vé ũkpõ ndẽé rĩ sĩ.

58 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, lẽ ĩmi tukí pá tị́tị́. Lẽ tã ãzi ã jị ĩmi fũú ãmvé ku. Ụ́ꞌdụ́ céré lẽ ĩmi ngakí ẹ̃zị́ Úpí ní ẹ́sị́ be céré. Lẽ ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ ẹ̃zị́ ĩmi ní ngaá Úpí ní rĩ drã kána ku.

16

Mũfẽngã songárá ꞌbá Múngú vé ngá ãkó rĩ pi ní rĩ

1 Ĩmi kádõ mũfẽngã soó Múngú vé ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní, á lẽ ĩmi ꞌokí tã rĩ sụ̃ má ní ẹzịị́ ꞌbá kãnísã Gãlãtị́yã vé rĩ agá rĩ pi ní rĩ tị́nị. 2 Yĩngã ãlu ãlu, ꞌbá ãlu ãlu ẽ íꞌdụ́ mũfẽngã ꞌí ní ị́sụ́ rĩ ã ụrụkọ, ã ꞌbã kú jẽlé gá, ã mba tã ni cĩmgbá sâ má ní cazú rĩ gé, má kãdõ caá, ꞌbá ãzi ã gõ rí ngá soó ku. 3 Kúru lẽ ĩmi ũpẽkí ꞌbá ĩmi ní ndreé múké ni pi, á ca dõ ĩmi vúgá ꞌdĩlé gí, ma kúru kộpi pẽ mụzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, kộpi ã jịkí rí mũfẽngã ĩmi ní sẽé rĩ mụzú, ma kọ̃kọ̃bị́ sĩ sẽ kộpi drị́gé lũzú kínĩ ĩmi ãꞌyĩkí kộpi mũfẽngã rĩ jịị́ mụzú nĩ. 4 Ĩmi ụ̃sụ̃kí dõ kínĩ mâ mụ ĩndĩ, ꞌbâ ícó mụ kộpi be trụ́ rá.

Páũlũ ụ̃tị̃ ívé ẹ̃cị̃ ã tã

5 Á mụ dõ ẹ́cị́ ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ agásĩ gí, ma ĩgõ ímụ́ ĩmi ndre rá, ãꞌdiãtãsĩyã má útú, á lẽ mụụ́ ẹ́cị́ ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ agásĩ. 6 Ma adri ĩmi be sâ be mãdã, dõku ma adri ĩmi be lókí kílóngóro vé rĩ* gé, ĩmi kokí rí mâ ĩzã ẹ̃cị̃ má ní lẽé mụzú rĩ gé. 7 Á lẽ ku má ní mụzú ĩmi ndrezú sâŋá be mãdã koro agazú agaga. Á ꞌbã ẹ́sị́, úmvúlésĩ ma ĩgõ ímụ́ ĩmi vúgá ꞌdĩlé rá, ma ímụ́ adri sâ be ãco, Úpí lẽ dõ rá. 8 Á lẽ adrií Ẽfésõ gá nõgó cĩmgbá cazú Ụ́ꞌdụ́ Pẽnĩtĩkósĩtã vé rĩ gé,† 9 ãꞌdiãtãsĩyã ĩri drị̃lé múké má ní ẹ̃zị́ ngazú nõgó, ꞌbo ꞌbá kárákará lẽkí ẹ̃zị́ má ní ngaá rĩ ku.

10 Tĩmõtéyõ ca dõ ĩmi vúgá ꞌdĩlé gí, lẽ ĩmi ẽ ẹ́ꞌyị́kí ĩri múké. Ĩri ri ẹ̃zị́ Úpí vé rĩ nga sụ̃ má ní ngaá rĩ tị́nị. 11 Lẽ ꞌbá ãzi ã gã ĩri ku. Lẽ ĩmi ĩpẽkí ĩri ĩgõó má vúgá nõlé tãkíri sĩ. Á lẽ ẽ ímụ́ má vúgá nõlé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ã ụrụkọꞌbée be.

12 Má ụ̃ꞌbị̃ ũkpõ sĩ, á ꞌyo ꞌbá ẹ́drị́pị Ãpólõ ní, lẽ kộpi ã mụkí ĩmi ndreé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ã ụrụkọꞌbée be. Ẹ́sị́ ni ãꞌyĩ drĩ mụụ́ sâ nõri sĩ kuyé, ꞌbo ĩri úmvúlésĩ mụ ĩmi ndre rá.

Páũlũ vé átángá ã ụ̃dụ̃

13 Lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ, ĩmi tukí pá tị́tị́ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, ĩmi adrikí ụ̃rị̃ ãkó, ĩmi adrikí ũkpó ũkpó. 14 Tã ãrẽvú céré, lẽ ĩmi ꞌokí lẽngárá sĩ.

15 Ĩmi nị̃kí rá Sẽtẽfãnásĩ pi ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be, kộpi íꞌdókí ẹ́sị́ újá drị̃drị̃ ãngũ Ãkáyã vé rĩ agá ꞌdãlé nĩ, kộpi ngakí ẹ̃zị́ ꞌbá Múngú vé rĩ pi ní ẹ́sị́ be céré. Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, 16 lẽ ĩmi ị̃njị̃kí ꞌbá drị̃koma rú sụ̃ Sẽtẽfãnásĩ pi tị́nị rĩ pi ị̃njị̃njị̃, ãzini lẽ ĩmi ị̃njị̃kí ꞌbá ụrụkọ ẹ̃zị́ ngaꞌbée ũkpõ sĩ ĩmi be trụ́ rĩ pi ị̃njị̃njị̃. 17 Ma ãyĩkõ sĩ Sẽtẽfãnásĩ vé ícángárá sĩ, Põrũtũnátõ vé ícángárá sĩ, ãzini Ãkãyíkõ vé ícángárá sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi kokí mâ ĩzã sụ̃ ĩmi ní koó rĩ tị́nị. 18 Kộpi sẽkí mâ ẹ́sị́ ị́sụ́ ãyĩkõ rá, sụ̃ kộpi ní sẽé ĩmî ẹ́sị́ ní ãyĩkõ ị́sụ́ rĩ tị́nị. ꞌBá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, lẽ ĩmi ị̃njị̃kí kộpi ị̃njị̃njị̃.

19 ꞌBá kãnísã vé ãngũ Ẹ́zị̃yã vé rĩ agá rĩ pi sẽkí ĩmi ní mõdó. Ákúwílã pi Pĩrĩsílã be, ꞌbá ĩ úmúꞌbá Múngú ri zịꞌbá kộpivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi be, sẽkí ĩmi ní mõdó Úpí Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ. 20 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị adriꞌbée nõgó rĩ pi, sẽkí céré ĩmi ní mõdó. Lẽ ꞌbá ãlu ãlu ã uꞌde ọ́gụ́pị ri ẹzịị́ bẹ̃drị̃ sĩ.

21 Ma Páũlũ ꞌi, á sĩ mõdó ꞌdĩri sẽé ĩmi ní mâ drị́ sĩ.

22 ꞌBá rĩ lẽ dõ Úpí ri ku, ĩ ĩri tri rá. Úpí, mí ímụ́ mbẽlẽ!

23 Ẹ́sị́ múké Úpí Yẹ́sụ̃ vé rĩ ã adri ĩmi be.

24 Ĩmi Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ꞌdĩꞌbée, á lẽ ĩmi céré lẽlẽ.

* 1:12 1:12 Kéfã: ꞌBá Kéfã ꞌdĩri Sị̃mọ́nã Pétẽró ꞌi. Ĩrivé rụ́ Ẽbérẽ tị sĩ Kéfã, Gị̃rị́kị̃ tị sĩ Pétẽró.

† 1:17 1:17 Pẹtị alambaku: ꞌBá Rómã vé rĩ pi ri ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi gbã mũsũmárĩ sĩ pẹtị alambaku sị́gé, ĩri sâ ꞌdụ ãco kộpi íbí drã ndõ, kộpi ĩzãngã nya ambamba drãngárá rĩ gé.

* 1:19 1:19 Ĩsáyã 29:14

* 1:31 1:31 Yẽrẽmíyã 9:24

* 2:9 2:9 Ĩsáyã 64:4

* 2:16 2:16 Ĩsáyã 40:13

* 3:19 3:19 Ẽyóbũ 5:13

* 3:20 3:20 Sãwụ́mã 94:11

* 5:7 5:7 Kãbĩlõ Mvá: Múngú sẽ tãị́mbị́ Mósẽ ní kĩnĩ, ꞌbá rĩ pi ã zãkí kãbĩlõ Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ã trũkí rí kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. Sẽ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú Kãbĩlõ Mvá Múngú vé ni ãní, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ĩpẽ ĩri ímụ́ drãá ꞌbávé ũnjĩkãnyã ũjĩí. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-28; Mãrákõ 14:12; Lúkã 22:7; Yũwánĩ 1:29-35; 1 Pétẽró 1:19.

* 5:12 5:12 Dẽtõrõnómẽ 17:7; 19:19; 21:21; 22:21, 24; 24:7

* 6:16 6:16 Íꞌdóngárá 2:24

* 7:18 7:18 Ágélé ẽ tị lịngárá: Múngú lũ Ãbũrámã ní kĩnĩ, anji ãgõ Ãbũrámã vé rĩ pi adrikí dõ caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ gí, lẽ ã úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị rá, lũzú kínĩ, kộpi anji Múngú vé ni. ꞌBá rĩ ãꞌyĩ dõ ꞌî ágélé ẽ tị sẽé lịị́ gí, ĩri tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụ nga. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17:9-14; Ẹ̃zị́ 15:1-5.

* 9:9 9:9 Mósẽ: Yõsépã kã drãá gí, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ꞌbã anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẹ̃zị́ ngaá tụ́gẹ̃rị̃ rú caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (400). Kúru Múngú ní Mósẽ ri ĩpẽzú ímụ́zú anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ. Múngú sẽ tãị́mbị́ rĩ Mósẽ ní, ã lũ anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, sẽzú ĩ ní tãị́mbị́ rĩ zịzú tãị́mbị́ Mósẽ vé ni ãní. Tịkí Mósẽ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (1,400), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 2-24.

† 9:9 9:9 Mẹ̃ẹ́nị̃gọ́ riípi ãnyãngã ã fí coópi rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ĩvé tị́ mẹ̃ẹ́nị̃gọ́ rĩ pi áyú ri pẹtị use ãnyãngã ĩ ní lẽé coó rĩ drị̃gé sĩ, tị́ mẹ̃ẹ́nị̃gọ́ rĩ pi kúru ãnyãngã rĩ ã fí co lụ̃ sị́ ni gé sĩ.

* 9:9 9:9 Dẽtõrõnómẽ 25:4

* 9:13 9:13 Lẹ̃vị̃tị́kã 7:32-34

* 10:1 10:1 Wụ̃ngárá 13:21-22; 14:19-31

* 10:7 10:7 Wụ̃ngárá 32:6

* 10:9 10:9 Kãlãfe 21:4-9

* 10:10 10:10 Kãlãfe 16:41-49

* 10:20 10:20 Índrí ũnjí rĩ pi: Índrí ũnjí rĩ pi ándúrú mãlãyíkã Múngú vé ni ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, kộpi ŋõkí tãị́mbị́ Múngú vé rĩ, Sãtánã ri kộpivé ãmbúgú. Múngú ídró kộpi ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, kộpi gõkí ufuú índrí ũnjí, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ní ĩzãngã sẽ vũ drị̃gé nõgó. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

† 10:25 10:25 Zãá ĩmi ní jeé jọ̃kọ́nị̃ gé rĩ: ꞌBá rĩ pi ri zãá ĩ ní rií sẽé rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ngá ĩ ní rií údé múngú rú rĩ pi ní rĩ ụzị jọ̃kọ́nị̃ ꞌdãri agá.

* 10:26 10:26 Sãwụ́mã 24:1

* 12:28 12:28 Nẹ́bị̃: Múngú ri ívé tã átá nẹ́bị̃ rĩ pi ní, kộpi kúru ĩrivé ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní.

* 14:21 14:21 Ĩsáyã 28:11-12

* 15:7 15:7 Yõkóbũ: Yõkóbũ cápĩtã ꞌdĩri agá rĩ ĩri Yẹ́sụ̃ vé ẹ́drị́pị, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ pi vé drị̃koma. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 15:12-21; 21:18-19; Gãlãtị́yã 1:19.

† 15:8 15:8 Ĩri ní kpá gõzú índrézú má ẹndrẹtị gé: Yẹ́sụ̃ iꞌda ꞌi Páũlũ ẹndrẹtị gé ị́sụ́ ãkũdẽ ĩri ri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ọ̃cụ̃. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 9:1-6.

‡ 15:22 15:22 Ãdámã: Ãdámã ri ꞌbá Múngú ní íꞌdó gbií drị̃drị̃ rĩ. Ĩri ẹ́tẹ́pị ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé ni céré. Ĩrivé ũkú Évã ri ẹ́ndrẹ́pị ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé ni céré. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 1-5.

* 15:27 15:27 Sãwụ́mã 8:6

* 15:32 15:32 Ĩsáyã 22:13

* 15:45 15:45 Íꞌdóngárá 2:7

§ 15:50 15:50 Átángá vẹ́rẹ̃sị̃ ꞌdĩri agá rĩ lũ ꞌbá ní kĩnĩ, lẽ ꞌbâ ị́sụ́kí rụ́ꞌbá ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ, ꞌbâ fikí rí mụụ́ adrií mãlũngã Múngú vé rĩ agá.

* 15:51 15:51 ꞌBá ícókí ũdrãá céré ku: Yẹ́sụ̃ kãdõ úmvúlésĩ ímví ĩgõó vũ drị̃gé nõó, ꞌbá drĩ adriꞌbá ídri rú rĩ pi ícókí ũdrãá céré ku.

* 15:54 15:54 Ĩsáyã 25:8

* 15:55 15:55 Õséyã 13:14

* 16:6 16:6 Lókí kílóngóro vé rĩ: Ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ gé ꞌdãá, lókí kílóngóro vé rĩ gé, ẹ̃cị̃ tungárá ũkpó ũkpó, ãꞌdiãtãsĩyã yị̃ị́gọ́ ri ꞌdị ambamba, sẽ ãngũ rĩ igbe igbe.

† 16:8 16:8 Ụ́ꞌdụ́ Pẽnĩtĩkósĩtã vé rĩ: Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ kã mụụ́ caá ụ́ꞌdụ́ pụ̃kụ́ tọ̃wụ́, vụ́drị̃ ni gé, Ụ́ꞌdụ́ Pẽnĩtĩkósĩtã vé rĩ ní ícázú. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri ãnyãngã ĩ ní ĩkũnãá ĩvé ọ́mvụ́ agá rĩ pi íjị́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá sẽ Múngú ní, ãzini kộpi ri ụ́ꞌdụ́ Múngú ní tãị́mbị́ sẽzú Mósẽ ní Írã Sĩnáyĩ vé rĩ drị̃gé ꞌdãri vé tã ígá. Kũrĩsĩtĩyánĩ rĩ pi ri ụ́ꞌdụ́ ĩ ní Índrí Uletere rĩ ĩpẽzú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ásúzú Ụ́ꞌdụ́ Pẽnĩtĩkósĩtã vé rĩ gé ꞌdãri vé tã ígá. ꞌÍ lã Kãlãfe 28:26-31; Ẹ̃zị́ 2:1-4.

2 Kõrínítõ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Kọ̃kọ̃bị́ ị̃rị̃ ni Páũlũ ní sĩí sẽé ꞌbá

Kõrínítõ

vé rĩ pi ní rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Páũlũ sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri kụ̃rụ́ Ẽfésõ vé rĩ agá, lókí ĩri ní rizú mụzú Kõrínítõ gá rĩ gé. Sĩ kọ̃kọ̃bị́ rĩ sẽé mụzú drị̃drị̃ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Kõrínítõ gá rĩ pi ní. Kõrínítõ ri kụ̃rụ́ ãmbúgú ãngũ Gị̃rị́kị̃ vé rĩ agá. Páũlũ íꞌdó kãnísã ꞌdãlé, mụ kộpi ndreé, ãzini sĩ kọ̃kọ̃bị́ sẽé kộpi ẽ ẹ́sị́ ímbázú ãní, ꞌbo tã ũnjí rĩ pi áwíkí kuú kộpi ãsámvú gé ũgõgõ. Kúru sĩ kọ̃kọ̃bị́ rĩ sẽé kĩnĩ, ã útúkí tã rĩ céré ícá múké ãkũdẽ ꞌí ca drĩ ꞌdãá kuyé.

Índré sụ̃ ꞌbá ụrụkọ tõkí Páũlũ ri kínĩ Páũlũ áyú mũfẽngã kãnísã vé rĩ lẹ́tị múké ni sĩ kuyé, kộpi kínĩ Páũlũ adri ꞌbá áyúãyũ tã ꞌoópi pịrị ni kuyé. Kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri agá, íngú ꞌi tã kárákará sĩ ẹ̃zị́ ĩ ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ vé Múngú ní ꞌi zịị́ ímụ́ ũlũú rĩ vé tã sĩ. Páũlũ ímbá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní lẹ́tị múké kộpi ní ícózú ꞌbá Múngú vé rĩ pi ẽ ĩzã kozú rĩ, ãzini ímbá kpá kộpi ní lẹ́tị ĩ ní ẹ̃zị́ kãnísã vé rĩ ngazú vũrã ụrụkọꞌbée agásĩ rĩ (cápĩtã 9-10).

1

1 Ma Páũlũ ꞌi, Múngú ní ĩpẽé adrií Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ ni rú rĩ, ꞌbá sĩkí kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri Tĩmõtéyõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ be.

ꞌBá sĩkí sẽé ꞌbá Múngú vé adriꞌbá kãnísã kụ̃rụ́ Kõrínítõ vé rĩ agá rĩ pi ní, ãzini ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ãngũ Ãkáyã vé rĩ agá rĩ pi ní céré.

2 Ẹ́sị́ múké, ãzini tãkíri ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú vé rĩ, ãzini Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ã adri ĩmi be.

Múngú ri ꞌbá rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ũmĩ nĩ

3 Lẽ ꞌbâ íngúkí Múngú ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ Ẹ́tẹ́pị ri, ĩri ri ꞌbávé ĩzãngã ꞌbã nĩ, ãzini ĩri ri ꞌbâ ẹ́sị́ ũmĩ nĩ. 4 Tã ũkpó ũkpó kãdõ rií ꞌbâ ị́sụ́, Múngú ri ꞌbâ ẹ́sị́ ũmĩ nĩ. Ĩri sẽ tã ũkpó ũkpó ị́sụ́ dõ ꞌbá rĩ pi, ꞌbâ ũmĩkí rí kộpi ẽ ẹ́sị́, sụ̃ Múngú ní ꞌbâ ẹ́sị́ ũmĩí rĩ tị́nị. 5 ꞌBá nyakí dõ ĩzãngã Kúrísítõ ã rụ́ sĩ, ĩzãngã ꞌbá ní nyaá rĩ agá, Kúrísítõ ri ꞌbâ ẹ́sị́ ũmĩ aga rá. 6 Ĩzãngã ꞌbá ní rií nyaá ẹ̃zị́ Múngú vé rĩ agá nõri, ĩri sẽ ꞌbâ ícó ĩmî ẹ́sị́ ũmĩ, ĩmi pangárá ị́sụ́ ãní rá. Ĩzãngã ꞌbá ní rií nyaá rĩ pi sĩ, Múngú ũmĩ dõ ꞌbâ ẹ́sị́ rá, ĩri kpá ĩmî ẹ́sị́ ũmĩ rá, sụ̃ ĩri ní ꞌbâ ẹ́sị́ ũmĩí rĩ tị́nị. Ĩmi ímụ́ ẹ́sị́ úmbé ĩzãngã rĩ ã nyangárá gá, sụ̃ ꞌbá ní nyaá rĩ tị́nị. 7 ꞌBá ꞌbãkí ẹ́sị́ céré ĩmi drị̃gé, ãꞌdiãtãsĩyã ĩzãngã ĩmi ní nyaá rĩ sụ̃ nyo ꞌbá ní nyaá rĩ tị́nị, ꞌbá nị̃kí ámá rá, Múngú ri ícó ĩmî ẹ́sị́ ũmĩ rá, sụ̃ ĩri ní ꞌbâ ẹ́sị́ ũmĩí rĩ tị́nị.

8 Ĩmi ꞌbá ọ̃gụ̃pị́ị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ꞌdĩꞌbée, ꞌbá lẽkí ĩmi nị̃kí tã ũkpó ũkpó ꞌbá ní ĩzãngã nyazú ãngũ ãmbúgú Ẹ́zị̃yã vé rĩ agá rĩ. Ĩzãngã ꞌbá ní nyaá ꞌdãri ndẽ ꞌbâ ũkpõ rá, ꞌbá nyakí ĩzãngã ũnjí ũnjí, ꞌbá ụ̃sụ̃kí déna ꞌbâ ũdrã rá. 9 Ádarú ꞌbá ụ̃sụ̃kí déna ꞌbávé sâ drãngárá vé rĩ ícó gí. ꞌBo ꞌbá ꞌokí tã rĩ ꞌbávé ũkpõ sĩ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ícókí gí ꞌdíni kuyé, ꞌbá ꞌbãkí ẹ́sị́ Múngú ãvũ ídrípi ĩndĩ rĩ drị̃gé. 10 Múngú pa ꞌbâ drã sị́lé gá sĩ rá, ĩri ícó ꞌbâ pa mụzú dị̃ị́ dị̃ị́. Lẽ ꞌbâ ꞌbãkí ẹ́sị́ drị̃ ni gé, ã pa rí ꞌbâ mụzú dị̃ị́ dị̃ị́. 11 ꞌBá ꞌbãkí ẹ́sị́ ĩmi drị̃gé, ĩmi zịkí ꞌbá ní Múngú ri. ꞌBá tré pi zịkí dõ ꞌbá ní Múngú ri nĩ, ꞌbá tré pi kpá ímụ́ õwõꞌdĩfô sẽ Múngú ní, ĩri ní zịngárá rĩ yịị́ rá rĩ sĩ.

12 ꞌBâ ri ꞌbâ íngú tã ꞌbá ní ꞌoó pịrị rĩ sĩ, ãzini tã áda ꞌbá ní ꞌoó ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé rĩ sĩ, agaápi rá rĩ, tã pịrị ꞌbá ní ꞌoó ĩmi ãsámvú gé rĩ sĩ. ꞌBá rikí ꞌbâ ẹ̃tị̃ị́ Múngú rụ́ꞌbá gá, ĩrivé ẹ́sị́ múké rĩ sĩ, adri ꞌyozú kínĩ, ꞌbávé tã nị̃ngárá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ sĩ kuyé. 13 Tã ꞌbá ní sĩí sẽé ĩmi ní rĩ, ꞌbá sĩkí átángá rĩ ẽ mị uletere, lãngárá ni mba ku, ĩri fi ĩmi drị̃gé mbẽlẽŋá. Má ụ̃sụ̃ ĩmi ícó tã ꞌbávé rĩ nị̃ múké, 14 ꞌbo tã rĩ ã fi dõ ĩmi drị̃gé ãndrũ múké kuyé drãáãsĩyã, ĩmi ímụ́ tã rĩ nị̃ múké ụ́ꞌdụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní ĩgõzú rĩ gé, ĩmi céré ímụ́ ꞌbâ íngú, ꞌbâ kpá ímụ́ ĩmi íngú ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé.

Páũlũ ũlũ tã ꞌí ní lẽzú mụzú Kõrínítõ gá rĩ

15 Má ní ma útúzú lẽzú mụzú ĩmi ndrezú drị̃drị̃ rĩ gé, á nị̃ uletere ꞌyozú kínĩ, ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ céré kuú ꞌbá drị̃gé, ĩmi té kõdô drị̃lé múké ị́sụ́ rá. Mâ gõ té dõ mụụ́ ĩmi ndreé rá, ĩmi té gõ drị̃lé múké ãzi ị́sụ́ dị̃ị́. 16 Má útú mávé tã ꞌdíni, má kãdõ lẽé mụụ́ ãngũ ãmbúgú Mãkẽdõníyã vé rĩ gé ꞌdãá, ma pá tu ĩmi ndre ũgbále, má kãdõ gõó ímví Mãkẽdõníyã gá ꞌdãásĩ, ma kpá gõ áwí ĩmi ndre dị̃ị́. Ĩmi kúru ma pẽ, mâ ꞌde rí mụụ́ ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ gé ꞌdãá. 17 Ĩmi ícó ụ̃sụ̃ ꞌyozú kínĩ, má újá mávé tã má ní útú rĩ rá ãsĩ. Ĩmi ụ̃sụ̃kí má útú mávé tã múké múké kuyé? Ĩmi ụ̃sụ̃kí má adri sụ̃ ꞌbá ụrụkọꞌbée tã útúꞌbá ꞌyoꞌbée ma mụ rá, dõku á mụ ku rĩ pi tị́nị?

18 Ádarú Múngú ri ẹ́sị́ ꞌbã céré ku tã ꞌí ní lẽé ꞌoó rĩ drị̃gé, ꞌbávé ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌbá ní ũlũú rĩ újá ꞌi ku, ũnjõ ꞌa ni gé ꞌdãáyo. 19 Ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ Múngú Mvọ́pị ꞌbá ní ĩrivé tã ũlũú ĩmi ní Sílã be, Tĩmõtéyõ sĩ rĩ, ĩri ri njị̃ị́ tã áda Múngú vé rĩ ꞌo. Ĩrivé tã ꞌbá ní ũlũú rĩ, ĩri tã áda, ũnjõ ꞌa ni gé ꞌdãáyo. 20 Tã céré Múngú ní ẹzịị́ ꞌbá ní rĩ pi, nga ꞌi fũú tị ni gé rá Kúrísítõ ã rụ́ sĩ. ꞌBâ ri tã áda Kúrísítõ vé rĩ átá, ẽ íngúkí rí Múngú ri ãní. 21 Nóni Múngú sẽ ꞌbá ní ũkpõ ĩmi be, sẽ ꞌbá ní pá tuzú tị́tị́ ꞌbávé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá Kúrísítõ ã rụ́ sĩ ãní. Múngú ũpẽ ꞌbâ ĩmi be 22 ímụ́ adrií ꞌbá ꞌi ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá áda áda ni pi rú. Múngú ĩpẽ ívé Índrí Uletere rĩ ímụ́ adrií ꞌbâ ẹ́sị́ agá, lũzú ꞌbá ní kínĩ, ádarú ꞌi tã múké ꞌí ní ẹzịị́ rĩ sẽ ꞌbá ní rá.

23 Ádarú á ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, tã má ní ꞌoó rĩ pi Múngú nị̃ rá. Tã ã pá má ní mụzú Kõrínítõ gá ꞌdĩlé kuyé rĩ, mâ mụ rí átángá ũkpó ũkpó ĩzãngã sẽépi ni átá ĩmi drị̃gé ku. 24 Tã ꞌbá ní lũú ĩmi ní kínĩ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri ꞌdĩri, adri ꞌyozú kínĩ ꞌbâ ri ꞌbâ íngú, ꞌbá ndẽkí céré nĩ ꞌdíni kuyé, ꞌbâ ri ẹ̃zị́ nga ĩmi be, ã sẽ rí ĩmi ní ãyĩkõ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi tukí pá tị́tị́ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá.

2

1 Má ụ̃sụ̃ má ẹ́sị́ agá nõó, á gõ ma ẹndịị́ mụụ́ ĩmi ndreé dị̃ị́ ku, ã sẽ rí ĩmi ní ĩzãngã ku. 2 ꞌBo á sẽ dõ ĩmi ní ĩzãngã, ãꞌdi ri má ní ãyĩkõ sẽ nĩ? ꞌBá má ní ãyĩkõ sẽꞌbá rĩ pi, ĩri adri ꞌyéŋá ĩmi má ní ĩzãngã sẽé ĩmi ní rĩ pi. 3 Tã má ní kọ̃kọ̃bị́ ụ̃dụ̃mbị́tã ꞌdĩri sĩzú sẽzú ĩmi ní rĩ, ĩri ꞌdíni. Má kãdõ lẽé mụụ́ ĩmi ndreé, tã ĩmi ní rií ꞌoó rĩ ã sẽ rí ĩzãngã mâ ẹ́sị́ agá ku, lẽ tã ĩmi ní ꞌoó rĩ ã sẽ má ní ãyĩkõ, ã sẽ kpá ĩmi ní ãyĩkõ ĩndĩ. Á nị̃ rá ĩmi ícó tã pịrị ꞌo rá, ĩri má ní ãyĩkõ sẽ, ĩri kpá ĩmi ní ãyĩkõ sẽ. 4 Sâ má ní kọ̃kọ̃bị́ rĩ sĩzú rĩ gé, ĩzãngã ŋõ mâ ẹ́sị́, mị̃ị́ndrẹ álá mâ mị rá. Adri ꞌyozú kínĩ, ĩmi ní ĩzãngã sẽzú ku, ã lũ rí kínĩ, lẽngárá má ní ĩmi lẽzú rĩ, tã ni ãmbúgú mâ ẹ́sị́ agá.

ꞌBá ũnjĩkãnyã ꞌoópi rĩ ã trũkí ĩri ĩrivé ũnjĩkãnyã agásĩ rá

5 ꞌBá rĩ sẽ dõ ꞌbá ãzi ní ĩzãngã, sẽ ĩzãngã ꞌdĩri má ní kuyé, sẽ ĩzãngã ꞌdĩri ĩmi ní céré, á lẽ átángá rĩ átá ĩmi drị̃gé ũkpõ sĩ ku. 6 ꞌBá ũnjĩkãnyã ꞌoópi ꞌdĩri, ĩmi átákí ĩrivé ũnjĩkãnyã ã tã drị̃ ni gé, tã ĩ ní ĩri ĩrĩŋãzú ꞌdĩri ca gí. 7 Nóni ĩri sâ ĩmi ní ĩri trũzú ĩrivé ũnjĩkãnyã agásĩ, ãzini ĩmi ní ĩri ẽ ẹ́sị́ ũmĩzú, ãꞌdiãtãsĩyã ĩzãngã ã gõ rí ẹ́sị́ ni ŋõó dị̃ị́ ku. 8 Ádarú á lẽ ꞌyoó ĩmi ní, lẽ ĩmi iꞌdakí ĩmivé lẽngárá ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoópi rĩ ní. 9 Á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ĩmi ní, á lẽ nị̃ị́ dõ ĩmi ícó tã má ní ẹzịị́ ĩmi ní ꞌdĩꞌbée ꞌdụ nga rá. 10 ꞌBá rĩ ꞌo dõ tã ũnjí, ĩmi trũkí dõ ĩri tã ũnjí ĩri ní ꞌoó rĩ agásĩ gí, ma kpá ĩri trũ rá. Ma ĩri trũ ĩmi tã sĩ Kúrísítõ ẹndrẹtị gé, 11 ãꞌdiãtãsĩyã Sãtánã ẽ ị́sụ́ rí lẹ́tị ímụ́zú ꞌbâ drị̃ izazú ku. ꞌBá nị̃kí tã Sãtánã ní rií ꞌbâ drị̃ izazú rĩ ámá múké múké gí.

ꞌBá ẹ̃zị́ ũndĩ úꞌdí rĩ vé rĩ ngaꞌbá rĩ pi

12 Má kã mụụ́ caá kụ̃rụ́ Tũrówã vé rĩ gé ꞌdãá, Úpí zị̃ má ní lẹ́tị ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ũlũzú ꞌbá rĩ pi ní. 13 ꞌBo má ní ꞌbá ọ́gụ́pị Tị́tọ̃ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ ị́sụ́ ꞌdãlé kuyé rĩ sĩ, mâ úmĩ tu pá kuyé. Kúru má ní ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi kuzú, má ní ꞌdezú mụzú Tị́tọ̃ ri ndãzú ãngũ ãmbúgú Mãkẽdõníyã vé rĩ gé ꞌdãá.

14 Õwõꞌdĩfô Múngú ní, ĩri ní ꞌbâ drị̃ kozú ẹ̃ꞌdị́ ndẽzú Kúrísítõ ã rụ́ sĩ rĩ sĩ, ãzini ĩri ní sẽé ꞌbá ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ũlũzú mụzú ꞌbá rĩ pi ní ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ sĩ. Kúru ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌbá ní ũlũú ꞌdĩri ayi mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ sụ̃ ũdu ẹ̃jị́ be ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ rĩ tị́nị. 15 ꞌBá kã ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ũlũú ꞌbá rĩ pi ní, ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ íní kộpi ní sụ̃ ũdu ẹ̃jị́ be ngụ̃ụ́pi ndrị̃ndrị̃ rĩ tị́nị. ꞌBá ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rá rĩ pi, Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ pa kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. ꞌBo ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ gãꞌbá ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ rĩ pi, Múngú ri kộpi ĩrĩŋã rá. 16 ꞌBá gãꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ rĩ pi, kộpi fi ĩzãngã dẹẹ́pi ku rĩ agá, ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rá rĩ pi, kộpi ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. Ãꞌdi ri ũkpõ be tã ꞌdĩri ꞌdụ nga nĩ? ꞌBá ícókí tã ꞌdĩri ꞌdụụ́ ngaá bã ku. 17 ꞌBá kárákará pi ri tị Múngú vé rĩ ũlũ rizú ãꞌbú ị́sụ́zú ãní. ꞌBo ꞌbá ꞌbá tị́nị nõꞌbée, ꞌbâ Múngú vé ꞌbá áyúãyũ ni pi, ꞌbâ ri tã áda Múngú vé rĩ ũlũ, ꞌbâ ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũ Kúrísítõ vé ũkpõ sĩ, Múngú ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌbá ní rií ũlũú rĩ tẽ ndre nĩ.

3

Ũndĩ ĩ ní rụụ́ úꞌdí rĩ vé tã

1 ꞌBá íngúkí ꞌbâ ꞌyozú kínĩ ꞌbá ndẽkí ꞌbá rĩ pi céré nĩ yã ꞌdíni kuyé. Ĩmi lẽkí ꞌbá ãzi ã sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌbávé tã múké rĩ lũzú sụ̃ ꞌbá ụrụkọꞌbée ní lẽé rĩ tị́nị? Dõku ĩmi lẽkí kọ̃kọ̃bị́ sĩí ꞌbávé tã múké rĩ lũzú ꞌbá ụrụkọꞌbée ní? 2 Ĩmi ꞌdĩꞌbée, ĩmi kọ̃kọ̃bị́ ꞌbávé rĩ. Ẹ̃zị́ múké ꞌbá ní ngaá rĩ, ĩ ndre ĩmî rụ́ꞌbá gá ꞌdĩgé. ꞌBá rĩ pi céré ícó kọ̃kọ̃bị́ rĩ lã rá. 3 Ĩmi kọ̃kọ̃bị́ Kúrísítõ ní sĩí rĩ, kọ̃kọ̃bị́ Kúrísítõ vé ꞌdĩri lũ ẹ̃zị́ ꞌbá ní ngaá múké rĩ vé tã. ꞌBo ĩmi adrikí kọ̃kọ̃bị́ ĩ ní sĩí gãlãmũ sĩ ni kuyé, dõku tãị́mbị́ Mósẽ vé ĩ ní sĩí írã kpọlọꞌbụ rụ́ꞌbá gá rĩ kuyé. Múngú adriípi ídri rú rĩ vé Índrí sĩ ĩmivé tã kú ꞌbá ẹ́sị́ agá nĩ.

4 ꞌBá nị̃kí ámá múké, ꞌbá ní Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ꞌbâ ícó fi mụ adri Múngú be trụ́ rá. 5 ꞌBá ícókí ꞌyoó, tã ꞌbá ní ꞌoó rĩ, ꞌbá ꞌokí ũkpõ ꞌbávé rĩ sĩ ꞌdíni kuyé. Ũkpõ ꞌbá ní ẹ̃zị́ ngazú ꞌdĩri, íbí íngá Múngú vúgá. 6 Múngú sẽ ꞌbá ní ũkpõ rizú ũndĩ úꞌdí rĩ vé ẹ̃zị́ ngazú. ꞌBo tãị́mbị́ úꞌdí ꞌdĩri sĩkí tã ni kọ̃kọ̃bị́ agá kuyé, Índrí Uletere rĩ ũlũ tã ni ꞌbá ẹ́sị́ agá nĩ. Tãị́mbị́ ụ̃kụ ĩ ní sĩí ꞌdĩri, ĩri drã íjị́, ꞌbo Índrí uletere rĩ ídri sẽ nĩ.

7 Ã sĩkí dõ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ írã kpọlọꞌbụ rĩ ã rụ́ꞌbá gá múké múké drãáãsĩyã, ĩri drã íjị́ ꞌbá drị̃gé. Múngú kã tãị́mbị́ rĩ sẽé Mósẽ* ní, dị̃ngárá Múngú vé rĩ sẽ Mósẽ ẹndrẹtị dị̃ ọ́gụ́ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃. Dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ ꞌdãri ã ri dõ áfíãfĩ drãáãsĩyã, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ícókí mị ꞌbãá ndrezú sâ be aco ku. 8 Tãị́mbị́ rĩ vé sẽngárá sẽ Mósẽ ẽ ẹndrẹtị dị ọ́gụ́ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃, ꞌbo Índrí Uletere rĩ vé ọ́gụ́ngárá ndẽ ọ́gụ́ngárá tãị́mbị́ rĩ vé rĩ rá. 9 Tãị́mbị́ Mósẽ vé ꞌbâ jịị́pi fiípi drã agá ꞌdĩri, ĩ dõ ri íngú sụ̃ ꞌdĩri tị́nị pírí, ũndĩ úꞌdí ꞌbá ní adrizú ãní Múngú ẹndrẹtị gé pịrị ꞌdĩri, ícókí nyo ĩri íngú agaá rá ku? 10 Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ícókí íngú sụ̃ ĩ ní ũndĩ úꞌdí rĩ íngú rĩ tị́nị ku. 11 Tãị́mbị́ Mósẽ vé ĩ ní ọ́tụ́ rií íngúngũ rĩ nóni ri dẹdẹ, ꞌbo ũndĩ úꞌdí rĩ ĩ íngú mụzú nyonyo.

12 ꞌBá ní ẹ́sị́ ꞌbãá ũndĩ úꞌdí rĩ drị̃gé rĩ sĩ, sẽ ꞌbá sẽkí tị Múngú vé rĩ ụ̃rị̃ ãkó. 13 ꞌBá adrikí sụ̃ Mósẽ bõngó íꞌdụ́pi ꞌî ẹndrẹtị ọ̃zụ̃zú cí, ꞌî ndre rí Múngú vé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ ꞌdãri ku rĩ tị́nị kuyé. Tã Mósẽ ní ꞌî ẹndrẹtị ọ̃zụ̃zú bõngó sĩ cí ꞌdĩri, lẽ Ĩsẽrélẽ rĩ pi ã ndrekí Múngú vé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ ꞌdĩri vé áfíngárá ku. 14 Ĩsẽrélẽ rĩ pi ẽ ẹ́sị́ tete, kádõ rií ũndĩ ụ̃kụ Mósẽ vé rĩ lãá kộpi ní, ngá ãzi ní kộpi ã úmĩ ọ̃zụ̃ụ́ cí rĩ sĩ, sẽ kộpi nị̃kí tã áda rĩ ámá kuyé. Kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí dõ Kúrísítõ ri gí, Kúrísítõ ri ímụ́ ngá kộpi ã úmĩ ọ̃zụ̃ụ́pi ꞌdĩri zị̃ rá. 15 Cĩmgbá ãndrũ sĩ, kádõ rií tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ lãá kộpi ní, ngá ãzi ri kộpi ã úmĩ ọ̃zụ̃ cí, sẽ tã rĩ fi kộpi drị̃gé ꞌdãá ku. 16 ꞌBo ꞌbá rĩ újá dõ ẹ́sị́ Úpí Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú gí, ngá úmĩ ni ọ̃zụ̃ụ́pi ꞌdĩri, ĩri dẹ úmĩ ni gé sĩ rá. 17 Úpí ri Índrí, Índrí Úpí vé rĩ ású dõ ꞌbá rĩ gí, ĩri sẽ ꞌbá rĩ drị̃wãlã ị́sụ́ tã múké ꞌozú. 18 ꞌBo Úpí Yẹ́sụ̃ ọ́wụ́ bõngó ꞌbâ ẹndrẹtị ọ̃zụ̃ụ́pi rĩ ꞌbá ẹndrẹtị gé sĩ gí, sẽ nóni ꞌbâ ícó Índrí Úpí vé dị̃ị́pi pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ ndre rá, sụ̃ ꞌbá ní ꞌbâ ndreé múndũrã agá rĩ tị́nị. Nóni Índrí Úpí vé rĩ újá ꞌbâ adrií Yẹ́sụ̃ tị́nị, ĩrivé dị̃ngárá ã dị̃ rí pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ ꞌbá agá mụzú ꞌdániꞌdáni.

4

Ídri adriípi rụ́ꞌbá ũdrí tị́nị rĩ agá rĩ

1 Múngú vé ẹ́sị́ múké rĩ sĩ, sẽ ẹ̃zị́ ãmbúgú nõri ꞌbá drị́gé nĩ, ꞌbá ícókí ẹ̃zị́ rĩ adií ꞌbá drị́gé sĩ ku. 2 ꞌBá ꞌokí tã ĩ ní rií ꞌoó kíri kíri riípi drị̃njá sẽépi ni pi ku. ꞌBá ũꞌbãkí ꞌbá ãzi ẽ mị ku, ꞌbá újákí ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ ũlũú ũꞌdũ be túngú ku. Múngú nị̃ rá ꞌbâ ri tã áda ũlũ, ꞌbá tã be pịrị rĩ pi nị̃kí ámá rá ꞌbâ ri tã áda ũlũ. 3 Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌbá ní ũlũú ꞌdĩri fi dõ ꞌbá rĩ drị̃gé kuyé, ꞌdĩri lũ kínĩ, ꞌbá ꞌdĩri mụ fi ĩzãngã dẹẹ́pi ku rĩ ã nyangárá gá. 4 Sãtánã ꞌi ꞌbãápi kú Múngú ãzi rú vũ drị̃gé nõgó rĩ, ọ̃zụ̃ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ã úmĩ gí, sẽ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé riípi dị̃ị́pi ꞌdĩri fi kộpi drị̃gé ku. Sẽ kộpi nị̃kí ámá ꞌyozú kínĩ, Kúrísítõ sụ̃ Múngú tị́nị ꞌdíni ku. 5 Tã ꞌbá ní rií ũlũú ꞌdĩri, adri tã ꞌbávé ni kuyé, ꞌbâ ri Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé tã ũlũ ꞌyozú kínĩ, ĩri Úpí. ꞌBâ ãtíꞌbá ĩmivé ni Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ. 6 Múngú ọ́tụ́ ꞌyoópi kĩnĩ, “Lẽ ụ̃tụ́ŋá ã dị̃ ãngũ bĩípi nịị́pi cịcị rĩ agá”* rĩ, sẽ ụ̃tụ́ŋá ívé rĩ ri dị̃ ꞌbá ẹ́sị́ agá. Ụ̃tụ́ŋá ꞌdĩri lũ ꞌbá ní Múngú vé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ ꞌbá ní ndreé Kúrísítõ ẹndrẹtị gé rĩ.

7 Ngá múké ũnyĩ be ambamba ꞌdĩri, ĩri adri ꞌbávé rụ́ꞌbá ũdrí tị́nị ọfụụ́pi ọfụ ọfụ rĩ agá, ꞌdĩri lũ kínĩ ngá múké ũnyĩ be ambamba ꞌdĩri vé ũkpõ íbí íngá Múngú vúgá, adri ꞌyozú kínĩ, íbí íngá ꞌbá vúgá kuyé. 8 ꞌBá nyakí ĩzãngã lẹ́tị be ãndíãndí, ꞌbo ĩzãngã rĩ agásĩ ꞌbá agakí rá. Ĩzãngã ꞌbá ní nyaá ꞌdĩri ẽ iza dõ ꞌbâ drị̃ izaza drãáãsĩyã, ꞌbá kukí ẹ̃zị́ rĩ kuyé. 9 ꞌBá rĩ pi ọ̃cụ̃kí ꞌbâ ambamba, ꞌbo Múngú ku ꞌbâ kuyé. Kộpi ũgbãkí ꞌbâ uꞌdeé vũgá, ꞌbo ꞌbá ũdrãkí kuyé. 10 ꞌBâ ri ĩzãngã nya sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní nyaá ívé drãngárá gá ꞌdãri tị́nị, ã ndrekí rí ídri Yẹ́sụ̃ vé rĩ ãní ꞌbâ rụ́ꞌbá gá bẽnĩ. 11 ꞌBá ní rií ẹ̃zị́ Yẹ́sụ̃ vé rĩ ngaá rĩ sĩ, sẽ ꞌbâ ri ĩzãngã nya ũnjí ũnjí drãdrã ẽ tị ị́sụ́, ídri Yẹ́sụ̃ vé rĩ ẽ iꞌda rí ꞌi ꞌbâ rụ́ꞌbá ímụ́pi drãápi drãdrã rĩ gé. 12 Kúru ꞌbâ ri ĩzãngã nya ũnjí ũnjí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌbá ní rií ũlũú rĩ ã tã sĩ, ĩmi ị́sụ́kí rí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ãní.

13 Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, “Má ẹ̃ꞌyị̃ Múngú ri gí, má átá tã rĩ ma ꞌi.”* Ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãlu ãlu ꞌdĩri ní adrií ꞌbá ẹ́sị́ agá anigé rĩ sĩ, sẽ ꞌbá átákí kpá tã ꞌdĩri nĩ, 14 ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá nị̃kí rá, Úpí Yẹ́sụ̃ kã drãá, Múngú inga ĩri gõó ídri rú ũzi. ꞌBá kãdõ ũdrãá, Múngú ri kpá úmvúlésĩ ꞌbâ inga gõ ídri rú ũzi, sụ̃ ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri ingaá gõó ídri rú rĩ tị́nị. Múngú ri úmvúlésĩ ꞌbâ ꞌdụ ĩmi be, jị mụ adri ꞌí be trụ́, vũrã ívé adrizú rĩ gé. 15 Ĩzãngã ꞌbá ní nyaá kárákará ꞌdĩꞌbée, ꞌbá rikí nyaá ĩmi tã sĩ, ã sẽ rí ꞌbá kárákará ã nị̃kí rí ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ ãní, kộpi ã sẽkí rí õwõꞌdĩfô Múngú ní, ãzini kộpi ẽ íngúkú rí Múngú ri ãní.

Ẹ́sị́ ꞌbãngárá Múngú drị̃gé rĩ

16 Rụ́ꞌbá ꞌbávé nõri, ĩri dõ rụ́ꞌbá ímụ́pi ŋmaápi ŋmaŋma ni drãáãsĩyã, lẽ ꞌbâ adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku, ụ́ꞌdụ́ céré Múngú ri sẽ ꞌbávé índrí ri adri mụzú ũkpó ũkpó. 17 Ĩzãngã ꞌbá ní rií nyaá nõri, ĩri mãdã, ụ̃dụ̃ ni anigé, ĩri ꞌbá ní lẹ́tị zị̃ fizú mụzú dị̃ngárá dẹẹ́pi ku adriípi mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́zú. Dị̃ngárá ꞌdĩri ndẽ ĩzãngã ꞌbá ní nyaá rĩ rá. 18 Lẽ ꞌbâ rikí ꞌbâ ụ̃sụ̃ụ́ drãá ĩzãngã ꞌbá ní rií nyaá lókí nõri agá rĩ sĩ ku, múké ni, lẽ ꞌbâ ꞌbãkí ẹ́sị́ tã ꞌbá ní drĩ ndreé kuyé ꞌdãꞌbée ụ̃sụ̃zú, ãꞌdiãtãsĩyã ĩzãngã ꞌbá ní rií nyaá rĩ ụ̃dụ̃ be. ꞌBo tã múké ꞌbá ní ndreé ꞌbâ mị sĩ kuyé, ꞌbá ní mụụ́ ị́sụ́ drị̃drị̃ ꞌdãlé rĩ, ĩri ụ̃dụ̃ ãkó.

5

Rụ́ꞌbá ꞌbá ní mụzú adrizú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ

1 ꞌBá nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, rụ́ꞌbá ꞌbá ní rizú adrizú ãní vũ drị̃gé nõgó rĩ, adri sụ̃ mõrõgó ꞌbá ní rizú adrizú ꞌa ni gé rĩ tị́nị. Ídri ꞌbávé rĩ fũ dõ rụ́ꞌbá rĩ agásĩ gí, Múngú ri ꞌbá ãlu ãlu ní jó sị mụzú adrizú ꞌa ni gé. Jó ĩ ní sịị́ ꞌdĩri, ꞌbá áda sị nĩ kuyé. Jó ꞌdĩri, ĩri rụ́ꞌbá úꞌdí ꞌbá ní mụzú adrizú ãní ꞌbụ̃ gé ꞌdãá nyonyo rĩ. 2 ꞌBá ãndẽkí nóni rụ́ꞌbá nõri vé tã sĩ gí, ꞌbá lẽkí mụụ́ adrií jó Múngú ní sịị́ ꞌbá ní ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ agá, ꞌbâ ị́sụ́kí rí rụ́ꞌbá úꞌdí bẽnĩ. 3 ꞌBụ̃ gé ꞌdãlé, ꞌbâ adri rụ́ꞌbá be, ꞌbá ícókí adrií índrí rú rụ́ꞌbá ãkó ku. 4 ꞌBá ãndẽkí nóni rụ́ꞌbá mõrõgó rú nõri vé tã sĩ gí, ꞌbâ ri tã ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ꞌdụ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá lẽkí adrií rụ́ꞌbá mõrõgó tị́nị nõꞌbée agá ku, ꞌbá lẽkí adrií rụ́ꞌbá drãápi drãdrã nõꞌbée be ku, ꞌbá lẽkí mụụ́ adrií jó ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ agá, ã újákí rí ꞌbá ní rụ́ꞌbá úꞌdí drãápi ku ꞌdãri sẽé áyu. 5 Múngú útú ꞌbá ní tã rụ́ꞌbá úꞌdí rĩ vé rĩ nĩ. Ĩpẽ ívé Índrí Uletere rĩ ímụ́ adrií ꞌbá ẹ́sị́ agá, lũzú ꞌbá ní kínĩ, ádarú ꞌi tã múké ꞌí ní ẹzịị́ ꞌdĩꞌbée sẽ ꞌbá ní rá.

6 Sâ céré sĩ, ꞌbá nị̃kí ámá uletere ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ní drĩ adrizú ꞌbávé rụ́ꞌbá nõꞌbée agá rĩ gé, ꞌbâ ãsámvú vụ̃ Úpí be rárá rú. 7 ꞌBâ ri tã rĩ ꞌdụ nga ꞌbávé ẹ̃ꞌyị̃ngárá sĩ, adri tã ꞌbá ní ndreé rĩ pi sĩ ku. 8 ꞌBá nị̃kí ámá uletere ꞌyozú kínĩ, ꞌbá lẽkí ꞌbávé ídri ã fũ ꞌbávé rụ́ꞌbá adriꞌbá mõrõgó tị́nị nõꞌbée agásĩ rá, ꞌbá lẽkí mụụ́ adrií Úpí Yẹ́sụ̃ be trụ́ jó ĩri ní sịị́ ꞌbá ní ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ agá. 9 ꞌBâ dõ ri adri nõgó, dõku ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé, ꞌbâ ẹ́sị́ ꞌbã tã ꞌozú ãyĩkõ sẽzú Úpí Yẹ́sụ̃ ní. 10 Tã ꞌbá ní rií ꞌoó vũ drị̃gé nõgó rĩ, dõ múké yã, dõ ũnjí yã, ꞌbâ ãlu ãlu ri ímụ́ pá tu Kúrísítõ ẹndrẹtị gé, ĩri ꞌbávé tã lị nĩ.

Lẹ́tị ꞌbá rĩ pi ãsámvú ícízú Múngú be rĩ

11 ꞌBá ní rií Úpí ri ị̃njị̃ị́ rĩ sĩ, sẽ ꞌbâ ri ꞌbá rĩ pi úbé, kộpi ã újákí rí ẹ́sị́ Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃zú ãní. Múngú nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ ri tã ꞌo pịrị. Mâ ụ̃sụ̃ ĩmi nị̃kí kpá rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ ri tã ꞌo pịrị. 12 ꞌBá lẽkí ꞌyoó ĩmi ní kínĩ ꞌbâ múké yã ꞌdíni ku. ꞌBá ụrụkọ anigé ꞌokí tã pịrị ku, kộpi ri ꞌyo, ĩvé tã rií ꞌoó rĩ múké, kộpi ri ĩ íngú ãní. Ĩmi kádõ rií adrií ꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, ꞌbá lẽkí ĩmi ꞌyokí kộpi ní, ꞌbávé tã ꞌongárá múké. 13 ꞌBâ drị̃ ábá dõ gí, ábá tã Múngú vé rĩ sĩ, ꞌbávé yị̃kị̂ dõ pịrị, ꞌbávé yị̃kị̂ pịrị ꞌdĩri ĩmi tã sĩ. 14 Kúrísítõ vé lẽngárá ĩri ní ꞌbâ lẽzú ꞌdĩri, ĩri ꞌbá ní úvá sẽ tã ãrẽvú ꞌdụzú ngazú ãní céré. ꞌBá nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, ádarú Kúrísítõ ri ãlu, drã ꞌbá céré pi vé ũnjĩkãnyã ã tã sĩ, ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ ꞌbá ũdrãkí céré gí. 15 Kúrísítõ drã ꞌbá céré pi ã tã sĩ. ꞌBá Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, kộpi ídri úꞌdí rĩ ị́sụ́ rá, ꞌbá ĩri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi gõkí adrií sụ̃ ọ́tụ́ ụ̃kụ rĩ tị́nị ku. Kộpi tukí pá ĩ sĩ ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ ku, kộpi gõ Kúrísítõ drãápi kộpi ã tã sĩ, gõópi íngápi ídri rú rĩ vé tã ꞌo.

16 Kúru íꞌdózú ãndrũ mụzú drị̃drị̃, lẽ ꞌbâ rikí ꞌbá rĩ pi vé tã lịị́ yị̃kị̂ ꞌbá áda vé ni sĩ ku. Ọ́tụ́ ꞌbá rikí Kúrísítõ vé tã lịị́ sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ꞌbo nóni ꞌbá lịkí ĩrivé tã sụ̃ ꞌdĩri tị́nị ku. 17 Kúru ꞌbá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ Kúrísítõ ri gí, Múngú újá nóni ĩri ícá ꞌbá úꞌdí rú ni gí, ĩrivé tã rií ꞌoó ụ̃kụ rĩ dẹ ꞌi gí, ĩri nóni ri tã úꞌdí ni ꞌo. 18 Múngú ꞌo tã ꞌdĩꞌbée céré nĩ, ĩpẽ Kúrísítõ ri ímụ́ ꞌbâ ãsámvú údé ꞌí be nĩ. Múngú sẽ nóni ꞌbá ní ẹ̃zị́ rizú ꞌbá rĩ pi ãsámvú ícízú ꞌí be. 19 Tã ꞌbá ní ꞌyoó rĩ, ĩri ꞌdíni, Múngú ĩpẽ Kúrísítõ ri ímụ́ ꞌbá rĩ pi ãsámvú údé ꞌí be, trũ kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ gí. Múngú sẽ nóni ꞌbá ní ẹ̃zị́ rizú ꞌbá rĩ pi ãsámvú ícízú ꞌí be. 20 ꞌBâ ꞌbá riꞌbá Kúrísítõ vé ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũꞌbá ĩri ã vũrã gá ni pi, Múngú ri ꞌbâ áyú ri ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ũlũ ĩmi ní. ꞌBá mãkí ĩmi drị́ ị̃rị̃ sĩ Kúrísítõ ã rụ́ sĩ, lẽ ĩmi ícíkí ĩmivé ãsámvú Múngú be rĩ. 21 Kúrísítõ ꞌo ũnjĩkãnyã kuyé! ꞌBo Múngú ꞌdụ ĩrivé tã ꞌbãá sụ̃ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoópi ni tị́nị ꞌbâ tã sĩ, ꞌbâ adrikí rí ãní pịrị Múngú ẹndrẹtị gé.

6

1 ꞌBâ riꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá Múngú ní ĩmi be nõꞌbée, ꞌbá mãkí ĩmi drị́ ị̃rị̃ sĩ, ẹ́sị́ múké Múngú vé ĩ ní tã ni ũlũú ꞌdĩri, lẽ ĩmi gãkí ku. 2 Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá, Múngú kĩnĩ,

“Sâ má ní lẽzú mí ĩzã kozú rĩ gé,

á yị mi rá,

ụ́ꞌdụ́ pangárá vé rĩ gé,

á ko mí ĩzã rá.”*

Ĩmi ndrekí drĩ ká! Sâ rĩ ícá nóni gí, sâ nõri ĩ ní ĩmi pazú ĩmivé ũnjĩkãnyã agásĩ rĩ.

Páũlũ nya ĩzãngã

3 Ẹ̃zị́ ꞌbá ní ngaá rĩ agá, ꞌbá lẽkí ẽ ị́sụ́kí ũnjĩkãnyã ꞌa ni gé ku, ã uga rí lẹ́tị ꞌbá lẽꞌbá Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rĩ pi ní ku. 4 ꞌBâ ãtíꞌbá Múngú vé ni, ẹ̃zị́ ꞌbá ní rií ngaá Múngú ní rĩ, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ádarú ꞌbâ ri tã Múngú vé rĩ ꞌdụ nga. Ĩzãngã ꞌbá ní nyaá kárákará rĩ pi agásĩ, tã ũkpó ũkpó ꞌbá ní ị́sụ́ rĩ pi agásĩ, ꞌbá rikí ẹ́sị́ úmbé ĩzãngã rĩ ã nyangárá gá. 5 Ũgbãkí ꞌbâ ũnjí ũnjí, úꞌbékí ꞌbâ jó rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ꞌbá nyakí ĩzãngã ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi drị́gé ambamba, ꞌbá ngakí ẹ̃zị́ ũkpõ sĩ, ꞌbá ãndẽkí ambamba, ꞌbá rikí adrií ẹ̃bị́rị́ sĩ, ꞌbá kokí ụ́ꞌdụ́ kuyé. 6 Ĩzãngã ꞌbá ní ị́sụ́ kárákará ꞌdĩꞌbée agásĩ, ꞌbá adrikí ẹ́sị́ be ule, ꞌbá nị̃kí tã ambamba, ꞌbá ꞌbãkí ẹ́sị́ mãdã, ꞌbá adrikí ẹ́sị́ be múké. Índrí Uletere rĩ, ĩri ꞌbá be trụ́, lẽngárá ꞌbá ẹ́sị́ agá rĩ, ĩri lẽngárá áda. 7 Tị ꞌbá ní sẽé rĩ, ĩri tã áda. Múngú sẽ ꞌbá ní ũkpõ ẹ̃zị́ rĩ ngazú. ꞌBá rụkí tã pịrị rĩ drị́ ị̃rị̃ sĩ, ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú ãní. 8 ꞌBá rĩ pi dõ ri ꞌbâ ị̃njị̃ rá yã, dõ kộpi ꞌbâ idede yã, kộpi dõ ri ꞌbâ íngú rá yã, dõ kộpi ri ꞌbâ tritri yã, ꞌbâ ri ẹ̃zị́ nga Múngú ní. ꞌBo ꞌbá ụrụkọꞌbée ri ꞌyo kínĩ, ꞌbá ngakí ẹ̃zị́ Múngú vé rĩ ku. 9 ꞌBá ụrụkọꞌbée nị̃kí ꞌbâ kuyé, ꞌbo ĩmi nị̃kí ꞌbâ rá. ꞌBá ị́sụ́kí ĩzãngã ũnjí ũnjí, ꞌbo ꞌbâ drĩ ídri rú. Ọ̃cụ̃kí ꞌbâ ũnjí ũnjí, ꞌbo úꞌdị́kí ꞌbâ kuyé. 10 Ĩzãngã ꞌbá ní nyaá kárákará rĩ agásĩ, ãyĩkõ ꞌbávé rĩ dẹ ꞌbá ẹ́sị́ agásĩ kuyé. ꞌBâ adrikí dõ ngá ãkó drãáãsĩyã, tị ꞌbá ní sẽé rĩ sẽ tã múké Múngú vé rĩ ga ꞌbá rĩ pi ẽ ẹ́sị́ agá trétré. ꞌBâ ngá ãkó, ꞌbo tã múké Múngú vé rĩ pi ãrẽvú céré ꞌbávé ni.

11 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị adriꞌbá kụ̃rụ́ Kõrínítõ vé rĩ agá ꞌdĩlé rĩ pi, ꞌbá lẽkí lũú ĩmi ní uletere ꞌyozú kínĩ, ꞌbá lẽkí ĩmi ambamba. 12 Lẽngárá ꞌbá ní ĩmi lẽzú rĩ, ꞌbá kukí kuyé, ꞌbo ĩmivé lẽngárá ĩmi ní ꞌbâ lẽzú rĩ, ísị́ nóni kú mãdã gí. 13 Átángá má ní rií átá ĩmi ní nõri, ma ri átá sụ̃ má ní átá anji mávé rĩ pi ní rĩ tị́nị. Lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ ꞌbâ lẽzú ụ́gụ́sị́lé be céré.

Lẽ ĩmi úmúkí ĩmi ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be ku

14 Lẽ ĩmi úmúkí ĩmi ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be ku. ꞌBá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi vé tã úmú ꞌi ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi vé rĩ be trụ́ ku. Tã ụ̃tụ́ŋá vé rĩ pi úmúkí ĩ tã ị́nị́ŋá vé rĩ be ku. 15 Kúrísítõ pi nyo tã ãlẽ ꞌdụ nga Bẽlĩyálã* be trụ́ rá? ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ vé tã ri nyo ꞌi rụ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi kuyé rĩ vé rĩ be trụ́ rá? 16 Ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi vé tã úmú ꞌi Jó Múngú vé rĩ be ku. ꞌBá ní adrií jó Múngú ídri rú rĩ vé ni rĩ sĩ, Múngú ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Ma adri ꞌbá ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé,

ma ẹ́cị́ kộpi be trụ́.

Ma adri Múngú kộpivé ni,

kộpi adri ꞌbá mávé ni.”*

17 Úpí Múngú ní gõzú ꞌyozú kĩnĩ,

“Tã kộpivé ũnjí ꞌdĩꞌbée ĩmi kukí ãní,

ngá ãzãvũ rú rĩ pi ã úlókí ku.

Ma kúru ĩmi ẹ́ꞌyị́ ímụ́ adri má be trụ́.”*

18 Úpí Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Ma adri Ẹ́tẹ́pị ĩmivé ni,

ĩmi adri anji ãgõ mávé ni, ãzini ãnji ũkú mávé ni.”*

7

1 Ĩmi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, Múngú ẹzị ꞌbá ní tã ꞌdĩꞌbée nĩ. Lẽ ꞌbâ ũjĩkí ngá ãzãvũ rú rĩ pi ꞌbâ rụ́ꞌbá gá sĩ, ãzini ꞌbá ẹ́sị́ agásĩ rá. Lẽ ꞌbâ ị̃njị̃kí Múngú ri, ꞌbâ adrikí uletere Múngú tị́nị.

Páũlũ ẽ ẹ́sị́ ị́sụ́ ãyĩkõ

2 Lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ ꞌbâ lẽzú. ꞌBá ꞌokí ꞌbá ãzi ũnjí kuyé, ꞌbá sẽkí ꞌbá ãzi fií tã ũnjí agá kuyé, ꞌbá ꞌdụkí ꞌbá ãzi ã ngá mị mbamba sĩ kuyé. 3 Á ꞌyo tã ꞌdĩri ꞌdíni adri ꞌyozú kínĩ, ĩmi tõzú, ã ꞌokí rí ĩmi ũnjí yã ꞌdíni kuyé. Sụ̃ má ní ꞌyoó drị̃drị̃ rĩ tị́nị, ꞌbá lẽkí ĩmi lẽlẽ. ꞌBâ dõ ri adri ídri rú, ꞌbâ adri mụzú ĩmi be trụ́, dõ drã ícá nĩ, ꞌbâ ũdrã ĩmi be trụ́. 4 Á ꞌbã ẹ́sị́ céré kú ĩmi drị̃gé. Sẽ má íngú ma ambamba ĩmi tã sĩ. Ĩzãngã riꞌbá ma ị́sụ́ꞌbá kárákará rĩ pi, sẽ má ní ẹ́sị́ mbangárá, ãzini sẽ má ní ãyĩkõ.

5 ꞌBá kã caá ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ gé ꞌdãlé, ꞌbá ị́sụ́kí sâ uvuzú ni kuyé. Tã ũnjí ũnjí ni pi ị́sụ́kí ꞌbâ lẹ́tị be ãndíãndí. ꞌBá rĩ pi rikí útré ꞌbá drị̃gé, sẽ ụ̃rị̃ fi ꞌbá ẹ́sị́ agá ambamba. 6 ꞌBo Múngú riípi ꞌbá ĩzãngã nyaꞌbá rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ũmĩípi rĩ, ĩpẽ Tị́tọ̃ ri ímụ́, Tị́tọ̃ vé ícángárá ũmĩ ꞌbâ ẹ́sị́ rá. 7 ꞌBâ ãyĩkõ sĩ Tị́tọ̃ vé ícángárá sĩ. Tã ꞌbá ní ãyĩkõ sẽépi rĩ, Tị́tọ̃ ní tã ĩmi ní ꞌî ẹ́sị́ ũmĩzú rĩ íjị́ ũlũú ꞌbá ní rĩ sĩ. Ũlũ ꞌbá ní tã ĩmi ní rizú mâ ĩzãngã ꞌbãzú rĩ, ãzini ẹ́sị́ ĩmi ní ꞌbãá rizú mâ tã ụ̃sụ̃zú rĩ. Tã ꞌdĩri sẽ má ní ãyĩkõ ambamba.

8 Kọ̃kọ̃bị́ má ní sĩí sẽé ĩmi ní ꞌdĩri ã sẽ dõ ĩmi ní ĩzãngã ambamba drãáãsĩyã, má vú nõlé, adri ũnjí kuyé. Drị̃drị̃ ni, mâ ẹ́sị́ ŋõ rá, ãꞌdiãtãsĩyã á nị̃ rá kọ̃kọ̃bị́ má ní sĩí sẽé ĩmi ní rĩ sẽ ĩmi ní ĩzãngã ambamba ĩmî ẹ́sị́ agá lókíŋá be mãdã, ꞌbo nóni mâ ẹ́sị́ adri ĩzãngã sĩ ku. 9 Nóni má únjí ẹ́sị́ agá, adri ꞌyozú kínĩ, ĩmî ẹ́sị́ ní ŋõó rĩ sĩ kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ẹ́sị́ ĩmivé ŋõópi rĩ ã vụ́drị̃ gé, ĩmi újákí ẹ́sị́ rá. Ĩzãngã ĩmi ní nyaá ꞌdĩri, Múngú ãꞌyĩ tã ni nĩ, adri ĩmi ní ũnjí kuyé. 10 Múngú sẽ dõ ꞌbá rĩ ĩzãngã nyaá, ĩzãngã ꞌbá rĩ ní nyaá ꞌdĩri, ĩri sẽ ꞌbá rĩ ẹ́sị́ újá, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá, ícó ẹ́sị́ ꞌbãá rizú ĩzãngã ꞌí ní nyaá rĩ ã tã ụ̃sụ̃zú ku. ꞌBo ꞌbá riípi ĩzãngã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ nyaápi, ẹ́sị́ újápi ku rĩ, ĩri drãngárá íjị́ drị̃ ni gé.

11 Ĩmi ndrekí drĩ ká, ĩzãngã Múngú ní sẽé ĩmi ní ꞌdĩri, sẽ ĩmi ri tã ꞌo ꞌdíni: Ĩmi úvá be tã múké ꞌdụzú ngazú ãyĩkõ sẽzú Múngú ní. Ĩmi lẽkí lũú ꞌyozú kínĩ, ĩmi tã ũnjí ãkó. Ĩmî ꞌa ve kọ̃kọ̃bị́ rĩ ã tã sĩ rá, sẽ ĩmi ní ụ̃rị̃, sẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ lẽzú ma ndrezú, ĩmi ꞌbãkí úvá tã pịrị ꞌozú, ĩmi lẽkí ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoópi rĩ ĩrĩŋãá. Tã ĩmi ní ꞌoó rĩ iꞌda uletere lũzú kínĩ, ĩmi ri tã pịrị ꞌo. 12 Tã má ní kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sĩzú rĩ adri ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ãzi ꞌo tã ũnjí, dõku ꞌokí tã ũnjí ꞌbá ãzi rụ́ꞌbá gá yã ꞌdíni kuyé. Á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ĩmi ní, Múngú ẽ iꞌda rí ĩmi ní kínĩ, ĩmi lẽkí ꞌbâ ambamba. 13 Tã ꞌdĩri ímbá ꞌbâ ẹ́sị́ ambamba.

Ãyĩkõ gõ kpá fií ꞌbâ ẹ́sị́ agá ãmbúgú Tị́tọ̃ ní adrií ãyĩkõ sĩ rĩ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã tã pịrị ĩmi ní ꞌoó rĩ ímbá Tị́tọ̃ ẽ ẹ́sị́ rá. 14 Drị̃drị̃ ni, má íngú ĩmivé tã Tị́tọ̃ ní rá, tã ándúrú má ní ũlũú Tị́tọ̃ ní rĩ, ĩmi ꞌdụkí ngaá múké, ĩmi sẽkí má ní ĩzãngã kuyé. ꞌBá rikí ándúrú ĩmi ní tã áda rĩ ũlũú, íngúngárá má ní ĩmivé tã íngúzú ĩri ní rĩ tã áda. 15 Tị́tọ̃ lẽ ĩmi agaá rá, agaápi rá rĩ, ri tã ĩmi ní ꞌî tị yịzú yịyị ꞌdãri ã tã ígá, ãzini tã ĩmi ní ꞌi ẹ́ꞌyị́zú ị̃njị̃ngárá be rĩ ã tã ígá. 16 Ma nóni ãyĩkõ sĩ ãmbúgú, ãꞌdiãtãsĩyã tã céré sĩ, á ꞌbã ẹ́sị́ céré kú ĩmi drị̃gé.

8

Ngá sẽngárá ẹ́sị́ be céré rĩ

1 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ꞌbá lẽkí ĩmi nị̃kí ẹ́sị́ múké Múngú ní sẽé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, adriꞌbá kãnísã ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ agá rĩ pi ní rĩ. 2 Kộpi ã rikí dõ ĩzãngã nyaá, ãzini kộpi ã adrikí dõ ngá ãkó drãáãsĩyã, kộpi rikí ngá sẽé ẹ́sị́ be céré ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ẽ ĩzã kozú. 3 Á lẽ lũú ĩmi ní kínĩ, kộpi sẽkí ngá kộpi ní ícó sẽé rĩ pi rá, kộpi sẽkí ãndõ be. Ngá kộpi ní sẽé ꞌdĩꞌbée, tã ni íbí íngá kộpi ẽ ẹ́sị́ agá. 4 Kộpi mãkí ꞌbâ úvá be céré kínĩ, ĩ lẽkí mũfẽngã soó sẽé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, adriꞌbá ngá ãkó kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agá rĩ pi ní ĩndĩ. 5 Mũfẽngã kộpi ní sẽé rĩ, kộpi sẽkí ẹ́sị́ be céré, aga ꞌbá ní lẽé rĩ rá. Drị̃drị̃ ni, kộpi sẽkí ĩvé rụ́ꞌbá tã ꞌozú Úpí ní, ãzini tã ꞌozú ꞌbá ní, sụ̃ Múngú ní lẽé rĩ tị́nị.

6 Tị́tọ̃ íꞌdó ándúrú mũfẽngã rĩ ã songárá ã tã ũlũú ĩmi ní drị̃drị̃ nĩ, kúru ꞌbá mãkí ĩri, ã újá ꞌi gõó mụụ́ ẹ̃zị́ ĩmi ní mũfẽngã sozú ẹ́sị́ múké sĩ rĩ dẹẹ́. 7 Tã ĩmi ní ꞌoó rĩ ndẽ ꞌbá ụrụkọꞌbée vé rĩ rá. Ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãmbúgú, tã ĩmi ní rií átá rĩ pi múké, ĩmi úmĩ be, ĩmi úvá be tã Múngú vé rĩ ꞌozú, ĩmi lẽkí ꞌbâ ambamba. Nóni mũfẽngã ĩmi ní lẽé sẽé rĩ, lẽ ĩmi sẽkí ẹ́sị́ múké sĩ, ã ndẽ ꞌbá ụrụkọ vé rĩ rá.

8 Tã má ní ꞌyoó ĩmi ní ꞌdĩri, adri ꞌyozú kínĩ ma ri mĩ ĩmi ní ũkpõ sĩ yã ꞌdíni ku. Á lẽ nị̃ị́ ádarú dõ lẽngárá ĩmî ẹ́sị́ agá rĩ, sụ̃ ꞌbá ụrụkọ mũfẽngã soꞌbá úvá sĩ rĩ pi vé rĩ tị́nị. 9 Ĩmi nị̃kí rá ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé ẹ́sị́ múké, ã adri dõ ngá be ambamba drãáãsĩyã, ĩmi tã sĩ, gõ adrií ngá ãkó,* ã sẽ rí ĩmi adrikí rí ngá be ambamba.

10 Tã má ní lẽé lũú ĩmi ímbázú rĩ, ĩri ꞌdĩ, lẽ ĩmi ꞌdụkí tã rĩ ngaá, sụ̃ ĩmi ní ngaá ílí ájée rĩ agá rĩ tị́nị. Ílí ájée rĩ sĩ, ĩmi kínĩ, ĩmi lẽkí íꞌdó ngá rĩ sẽé drị̃drị̃ nĩ, ádarú ĩmi íꞌdókí sẽé drị̃drị̃ rá. 11 ꞌBo nóni lẽ ĩmi útúkí ĩmi ngá sẽé, sụ̃ ĩmi ní íꞌdó sẽé drị̃drị̃ rĩ tị́nị, lẽ ĩmi sẽkí sụ̃ ĩmî ẹ́sị́ ní ụ̃sụ̃ụ́ lẽé sẽé rĩ tị́nị. 12 Fẽfẽ ĩmi ní lẽé sẽé rĩ, tã ni íbí dõ íngá ĩmî ẹ́sị́ agá, ĩri múké. Ngá índrépi ĩmi drị́gé rĩ, lẽ ĩmi ụ̃sụ̃kí sẽé sụ̃ ĩmî ẹ́sị́ ní lẽé sẽé rĩ tị́nị, dõ ĩmi drị́gé ꞌdãáyo ká.

13 Tã má ní ꞌyoó ꞌdĩri vé ífífí, adri ꞌyozú kínĩ, ĩmi sẽkí ꞌbá ụrụkọ ní ngá, ĩmi ã adrikí ngá ãkó yã ꞌdíni ku, lẽ ĩmi adrikí ngá be, sụ̃ ꞌbá ụrụkọꞌbée vé rĩ tị́nị. 14 Nóni ĩmi ngá be tré, ĩmi ícó ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ẽ ĩzã ko ãní rá. Vúlé ꞌdĩí, ngá dẹ dõ ĩmi drị́gé sĩ gí, kộpi gõ ĩmi ĩzã ko nĩ. Ĩmi ꞌokí dõ sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩmi ímụ́ ngá ãlẽ ĩmi ãsámvú gé sĩ trụ́, 15 sụ̃ Búkũ Múngú vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị, “ꞌBá ãnyãngã rĩ ĩkũnãápi ãmbúgú rĩ, ị̃mbị́tã ni ku ꞌi kuyé, ꞌbá ãnyãngã rĩ ĩkũnãápi mãdãŋá rĩ, ĩrivé ãnyãngã ca ĩri ní rá.”*

Pẽkí Tị́tọ̃ ri mụụ́ Kõrínítõ gá.

16 Á sẽ Múngú ní õwõꞌdĩfô, ĩri ní Tị́tọ̃ ní úvá sẽé ẹ́sị́ ꞌbãzú ĩmi drị̃gé, sụ̃ má ní ẹ́sị́ ꞌbãá ĩmi drị̃gé rĩ tị́nị rĩ sĩ. 17 ꞌBá kã ꞌyoó Tị́tọ̃ ã mụ ĩmi ndreé, ãꞌyĩ kĩnĩ, ꞌi mụ rá. Ĩrivé mụngárá ĩmi vúgá ꞌdĩlé rĩ, ꞌbã tã ni kú ꞌí ẹ́sị́ agá ị́nọ́gọ́sị́. 18 ꞌBá lẽkí ꞌbá ãzi Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí ni pẽé mụzú Tị́tọ̃ be ĩmi vúgá ꞌdĩlé. ꞌBá ꞌdĩri ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ãrẽvú céré íngúkí ĩri kínĩ, ĩri ꞌbá riípi ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũúpi ni. 19 ꞌBá kãnísã vé rĩ pi ĩpẽkí ĩri nĩ, ã mụ rí ꞌbá be trụ́, ꞌbâ jịkí rí mũfẽngã ĩ ní sẽé rĩ pi mụzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé. Ngá ĩ ní soó ꞌdĩri, ĩ Úpí ã rụ́ íngú ãní, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ꞌbãkí ẹ́sị́ rizú ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ẽ ĩzã kozú. 20 Tã kộpi ní mụzú trụ́ rĩ, ꞌbá ãzi ẽ ímụ́ rí ũnjõ ụ́lị́ mũfẽngã ĩmi ní soó tã ni íngápi ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdĩri vé tã sĩ ku. 21 ꞌBo ꞌbá lẽkí tã pịrị ꞌoó Úpí Múngú ẹndrẹtị gé, ꞌbá céré ã nị̃kí rí ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ ri tã pịrị ꞌo.

22 ꞌBá lẽkí kpá ꞌbá ãzi pẽé Tị́tọ̃ pi rụ́ꞌbá gá ꞌbá ĩ ní ĩpẽé drị̃drị̃ ꞌdãri be, kộpi ã mụkí rí ĩ be trụ́. ꞌBá ꞌdĩri, ꞌbá ãꞌyĩkí ĩrivé tã rá. Ádarú ꞌbá ꞌdĩri, ꞌbá nị̃kí ĩrivé tã ámá vú be kárákará lũzú kínĩ, ĩri ꞌbá lẽépi ĩzã koópi ni. Nóni ngá ĩri ní lẽé sẽé ĩzã kozú rĩ aga ándúrú ĩri ní sẽé drị̃drị̃ rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbã ívé ẹ́sị́ céré kuú ĩmi drị̃gé. 23 Tị́tọ̃ ri má ọ́gụ́pị, ꞌbâ ri ẹ̃zị́ nga ĩri be trụ́ ĩmi ĩzã kozú. ꞌBá ẹ́drị́pị́ị ꞌdĩꞌbée, ꞌbá kãnísã vé rĩ pi pẽkí kộpi mụzú nĩ, kộpi ri Kúrísítõ ri íngú. 24 Kúru lẽ ĩmi iꞌdakí ĩmivé lẽngárá kộpi ní, ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ã nị̃kí rí ámá ꞌyozú kínĩ, tã ꞌbá ní rizú ĩmi íngúzú rĩ, ĩri tã áda.

9

Sokí mũfẽngã jịị́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá

1 Ícó ku má ní kọ̃kọ̃bị́ sĩzú sẽzú ĩmi ní mũfẽngã ĩmi ní lẽé soó jịị́ mụzú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌbá Múngú vé rĩ pi ẽ ĩzã kozú rĩ ã tã sĩ, 2 ãꞌdiãtãsĩyã á nị̃ rá ĩmi úvá be lẽzú ngá sẽzú ĩzã kozú. Ĩmi ꞌbá adriꞌbá ãngũ Ãkáyã vé rĩ agá rĩ pi, má íngú ĩmi ãní rá, á lũ tã ĩmi ní ĩmi útúzú caá ílí ãlu lẽzú ngá sẽzú ꞌbá Mãkẽdõníyã gá rĩ pi ní rá. Úvá ĩmi ní ꞌbãá ngá sẽzú ꞌdĩri, sẽ kộpi ní úvá ngá sẽzú. 3 Tã má ní lẽzú Tị́tọ̃ ri pẽzú mụzú ꞌbá ị̃rị̃ be ĩmi vú ꞌdĩlé rĩ, á lẽ ĩmi sokí mũfẽngã rĩ kú ị́nọ́gọ́sị́ rií kộpi tẽé, sụ̃ má ní ẹzịị́ ĩmi ní rĩ tị́nị. ꞌDĩri lũ ꞌyozú kínĩ, tã ꞌbá ní ĩmi íngúzú rĩ adri ũnjõ ku.

4 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ agá rĩ pi ẽ ímụ́kí té dõ má vú sĩ ĩndĩ, kộpi ị́sụ́kí té dõ ĩmi sokí mũfẽngã rĩ ị́nọ́gọ́sị́ gí kuyé, ị́sụ́zú á lũ ĩmi ní gí, ma té drị̃njá ị́sụ́ rá, ꞌbo ĩmi tẽ drị̃njá ị́sụ́ ambamba. 5 Kúru má ụ̃sụ̃, á lẽ Tị́tọ̃ ri pẽé ꞌbá ụrụkọꞌbée be mụụ́ ĩmi vúgá ꞌdĩlé, kộpi ã mụkí rí ị́sụ́ mũfẽngã ĩmi ní ãꞌyĩ sẽé rĩ, ĩmi sokí kú ị́nọ́gọ́sị́ gí. Mũfẽngã ĩmi ní lẽé sẽé rĩ, lẽ tã ni ẽ íngá ĩmî ẹ́sị́ agá, adri ꞌyozú kínĩ, ĩ tã ni lũ ĩmi ní ũkpõ sĩ ꞌdíni ku.

Úri ĩ ní rií ãmbúgú rĩ

6 Ĩmi ndrekí tã ꞌdĩri múké, “ꞌBá ọ́mvụ́ ꞌãápi kíníkiniŋá rĩ, ĩri ãnyãngã ni ị́sụ́ kíníkiniŋá, ꞌbá ọ́mvụ́ ꞌãápi ãmbúgú rĩ, ĩri ãnyãngã ni ị́sụ́ ãmbúgú.” 7 ꞌBá lẽépi ngá sẽépi rĩ, tã ni ẽ íbí íngá ẹ́sị́ ni gé, mi dõ ri ngá sẽ, lẽ mî sẽ ẹ́sị́ be céré, adri ꞌyozú kínĩ ĩ mĩ mí ní ũkpõ sĩ ꞌdíni ku. Múngú lẽ ꞌbá ngá sẽépi ẹ́sị́ be céré rĩ lẽlẽ. 8 Múngú ri ẹ́sị́ be múké, ngá ĩmi lẽé rĩ pi ãrẽvú céré, ĩri sẽ ĩmi ní rá, ĩmi adri ngá be ambamba, ĩmi ícó sẽ ꞌbá ụrụkọꞌbée ẽ ĩzã kozú rá, 9 sụ̃ Búkũ Múngú vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị,

“Múngú ri ngá sẽ ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní, sụ̃ ẹ́sị́ ni ní lẽé rĩ tị́nị,

ĩri tã ꞌo mụzú pịrị ụ̃dụ̃ ãkó.”*

10 Múngú ri ꞌbá ọ́mvụ́ ꞌãꞌbá rĩ pi ní úri awa nĩ, ĩri ꞌbá rĩ pi ní ãnyãngã awa nĩ. Ĩri ĩmi ní úri saása ni sẽé nĩ, ĩri sẽ ĩmivé ngá ri va va, ĩmi ngá sẽ ambamba ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní. 11 Ádarú Múngú ri ĩmi ní ãꞌbú sẽ lẹ́tị be ãndíãndí, ĩmi sẽkí rí ngá ꞌbá rĩ pi ní ẹ́sị́ be céré. Ĩmi sẽkí dõ ĩmivé ngá ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní, ĩri sẽ kộpi õwõꞌdĩfô sẽ Múngú ní.

12 Ngá ĩmi ní sẽé ꞌbá Múngú vé adriꞌbá ngá ãkó rĩ pi ní ꞌdĩꞌbée, ĩmi sẽkí ẹ́sị́ be céré agaá rá, ĩri sẽ ꞌbá kárákará pi ímụ́ Múngú ní õwõꞌdĩfô sẽ. 13 ꞌBá rĩ pi ímụ́ Múngú ri íngú ngá ĩmi ní sẽé ꞌdĩꞌbée sĩ. Ngá ĩmi ní sẽé kộpi ní ꞌdĩꞌbée, ĩri lũ kínĩ, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ã tã ꞌdụụ́ ngaá rá. 14 Kộpi Múngú ri zị ĩmi ní ẹ́sị́ be céré, Múngú ní ĩmi ní ẹ́sị́ múké sẽé ĩ ĩzã kozú rĩ sĩ. 15 Õwõꞌdĩfô Múngú ní, ĩri ní ívé Mvá sẽé fẽfẽ rú tã be ãmbúgú ãmbúgú rĩ sĩ. Tã ꞌbá ní rií átá ĩrivé tã sĩ ꞌdĩri, tã ni aga rá.

10

Páũlũ átá ívé ẹ̃zị́ ã tã

1 Ma Páũlũ ꞌi, á mã ĩmi Kúrísítõ ẹ́sị́ be múké ãzini tã be mãdã rĩ ã rụ́ sĩ. Ĩmi ụ̃sụ̃kí kínĩ, má ní adringárá gá ĩmi ãsámvú gé, ma ri ꞌo ụ̃rị̃ sĩ, má kãdõ fũú ĩmî rụ́ꞌbá gá sĩ rárá rú, ma íbí adri ụ̃rị̃ ãkó ndõ. 2 ꞌBá ụrụkọꞌbée ꞌyokí ũnjõ sĩ kínĩ, ꞌbâ ri tã ꞌo sụ̃ ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi tị́nị, sẽ má átá kộpi drị̃gé ũkpõ sĩ. ꞌBo má kãdõ caá ĩmi vúgá ꞌdĩlé, lẽ ĩmi ꞌokí tã múké, mâ átá rí ĩmi drị̃gé ũkpó sĩ sụ̃ má ní átá ꞌbá tã ũnjí ꞌoꞌbá rĩ pi drị̃gé rĩ tị́nị ku. 3 ꞌBâ rikí dõ adrií nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó drãáãsĩyã, ꞌbá ꞌdịkí ẹ̃ꞌdị́ sụ̃ ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé rĩ pi ní rií ꞌdịị́ rĩ tị́nị ku. 4 Ngá ẹ̃ꞌdị́ vé ꞌbá ní rizú ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú ariꞌba Múngú vé rĩ pi ndẽzú ãní nõꞌbée, adri ngá ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri drị̃gé rĩ pi ní rizú ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú rĩ pi kuyé, ꞌbâ ri ũkpõ Múngú vé rĩ áyú rizú ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú ariꞌba Múngú vé rĩ pi ã ũkpõ ndẽzú ãní. 5 ꞌBá lẽkí ãfú, ãzini ãgátá riípi lẹ́tị Múngú ri nị̃zú rĩ ugaápi rĩ izaá ꞌdĩísĩ rá, ꞌbá lẽkí ꞌbá yị̃kị̂ be ꞌdíni ꞌdĩꞌbée ã újákí ĩvé yị̃kị̂, kộpi ã ꞌdụkí rí tã Kúrísítõ vé rĩ ngaá. 6 Lẽ ĩmi ꞌdụkí tã Kúrísítõ vé rĩ ngaá ẹ́sị́ be céré, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá Kúrísítõ vé tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá ku rĩ pi, ꞌbâ kộpi ĩrĩŋã rá.

7 Ĩmi ri ꞌbá rĩ ndre rụ́ꞌbá gá kínĩ, ĩri ꞌbá Kúrísítõ vé ni. Ĩmi ꞌyokí dõ kínĩ, ĩmi ádarú ꞌbá Kúrísítõ vé ni, lẽ ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ ádarú ꞌbá Kúrísítõ vé ni, sụ̃ ĩmi tị́nị. 8 Ma dõ ri ma íngú ũkpõ Úpí Yẹ́sụ̃ ní sẽé má ní rĩ sĩ ambamba drãáãsĩyã, ũkpõ ꞌdĩri, ĩri sẽ ĩmi pá tu ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá ũkpó ũkpó, ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá gõ ísị́ vúlé ku. Ãní sẽ má adri drị̃njá sĩ ku. 9 Kọ̃kọ̃bị́ má ní sĩí sẽé ĩmi ní rĩ pi, á lẽ ã sẽ ĩmi ní ụ̃rị̃ ku. 10 Ĩmi ãsámvú gé, ꞌbá ụrụkọ ri ꞌyo, “Kọ̃kọ̃bị́ Páũlũ ní sĩí rĩ pi agá, sĩ tã ꞌa ni gé ꞌdãá ũkpó ũkpó, ũkpõ ni ambamba. ꞌBo rụ́ꞌbá gálésĩ, Páũlũ ri ũkpõ ãkó, ĩrivé tã átá rĩ pi ẹ̃zị́ ãkó.” 11 ꞌBá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée ã nị̃kí ámá múké ꞌyozú kínĩ, á ca dõ ĩmi vúgá ꞌdĩlé gí, ma tã rĩ ꞌo sụ̃ má ní sĩí sẽé ĩmi ní kọ̃kọ̃bị́ agá ãngũ vụ̃rá gálésĩ rĩ tị́nị.

12 ꞌBá ụrụkọꞌbée ri ĩ íngú ꞌdĩgé kínĩ, ĩ ndẽkí tã sĩ céré nĩ, ꞌbo ꞌbá ícókí ꞌbâ íngú sụ̃ kộpi ní rií ĩ íngú rĩ tị́nị ku. 13 ꞌBo ꞌbá íngúkí ꞌbâ ũkpõ ĩ ní sẽé ꞌbá ní kuyé rĩ sĩ ku, ꞌbá lẽkí ꞌbâ íngú ẹ̃zị́ Múngú ní sẽé ꞌbá ní, ꞌbá ní rií ngaá rĩ sĩ. Ẹ̃zị́ ꞌbá ní ngaá rĩ, ꞌbâ ãlẽ ĩmi be trụ́ ãlu. 14 ꞌBá lẽkí ꞌbâ íngú mụzú bãdãrú ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá íjị́kí ándúrú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ũlũú ĩmi ní rá. 15 Lẽ ꞌbâ íngúkí ꞌbâ tã ꞌbá ụrụkọꞌbée ní ꞌoó rĩ sĩ ku. ꞌBá ꞌbãkí ꞌbâ ẹ́sị́ agá ꞌdãlé ꞌyozú kínĩ, ĩmi dõ ũkpó ũkpó ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, ĩri sẽ ẹ̃zị́ ꞌbávé ĩmi ãsámvú gé rĩ, ĩri mba mụzú drị̃drị̃. 16 Kúru ꞌbâ ícó ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ jị mụ ũlũ ãngũ ĩmi gãrã gá sĩ rárá rú, ꞌbá ãzi ní drĩ mụụ́ ẹ̃zị́ ngaá ꞌa ni gé kuyé rĩ agá. 17 Búkũ Múngú vé rĩ kĩnĩ, “ꞌBá rĩ lẽ dõ ꞌi íngú, lẽ ẽ íngú ꞌi tã Úpí ní ꞌoó ꞌí ní rĩ sĩ.”* 18 ꞌBá ꞌyoópi kínĩ ꞌi ꞌbá múké rĩ, ĩrivé tã ꞌyoó ꞌdĩri ẹ̃zị́ ãkó. Ngá múké rĩ, lẽ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã ꞌyo ĩrivé tã kínĩ, ĩri ꞌbá múké nĩ.

11

Páũlũ pi ꞌbá áyúãyũ ũnjó rú rĩ pi be

1 Ma dõ ri átángá azakaza vé ni átá, lẽ ĩmi ꞌbãkí bị́ rizú tã má ní rií átá rĩ yịzú ẹ́sị́ be mãdã. Lẽ ĩmi ꞌbãkí bị́ tã rĩ yịzú. 2 Á ꞌbã ĩmivé tã má ẹ́sị́ agá ãmbúgú, sụ̃ Múngú ní ĩmivé tã ꞌbãá ãmbúgú ꞌí ẹ́sị́ agá rĩ tị́nị. Á lẽ ĩmi ãꞌyĩí sẽé jeé Kúrísítõ ní, sụ̃ ĩ ní mvá ũkúŋá kácáŋá rú ni ãꞌyĩí sẽé jeé ágó ãlu ní rĩ tị́nị. 3 ꞌBo ma ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ụrụkọꞌbée ímụ́ ĩmî mị ũꞌbã, sẽ ĩmivé yị̃kị̂ ri ꞌi újá ícá ũnjí, sụ̃ ị̃nị̃ ní Évã* ẽ mị ũꞌbãá rĩ tị́nị, sẽ ĩmi Kúrísítõ ri gã sĩ. 4 ꞌBá ũlũkí ĩmi ní tã Yẹ́sụ̃ vé rĩ gí, Índrí Uletere rĩ ású ĩmi rá, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ní ũlũú rĩ múké. ꞌBo ꞌbá ãzi ímụ́ tã Yẹ́sụ̃ vé rĩ újá ũlũú ĩmi ní ũꞌdũ be túngú, ĩmi ãꞌyĩkí nóni índrí túngú ni vé tã, ĩmi gãkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌbá ní ándúrú ũlũú ĩmi ní drị̃drị̃ ꞌdãri sĩ. 5 ꞌBá áyúãyũ ũnjó rú ꞌyoꞌbá kínĩ, ĩ ndẽkí ꞌbá rĩ pi tã sĩ céré nĩ ꞌdĩꞌbée, ẹ̃zị́ má ní ngaá rĩ ndẽ kộpivé rĩ rá. 6 Átángá má ní rií átá rĩ índré sụ̃ ꞌbá ĩ ní ímbá kuyé ni tị́nị, ꞌbo á nị̃ tã ambamba. ꞌBá ũlũkí ĩmi ní tã rĩ pi ãrẽvú céré uletere.

7 Á ꞌo ũnjí má ní ma ꞌbãzú kú mãdã ĩmi ị̃njị̃zú rizú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũzú ĩmi ní kána? 8 Má ní rizú ẹ̃zị́ ngazú ĩmi ãsámvú gé rĩ gé, má uꞌdụ mũfẽngã ꞌbá kãnísã ụrụkọꞌbée agá rĩ pi vúgá ẹ̃zị́ rĩ ngazú ãní. 9 Lókí má ní adrizú ĩmi be trụ́ rĩ gé, mâ adri dõ ngá ãkó drãáãsĩyã, á zị ngá ĩmi tị gé ãluŋáni kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ímụ́ꞌbá ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ gélésĩla rĩ pi sẽkí má ní ngá ma ndẽꞌbá rĩ pi nĩ, á gõ ngá ãzi zịị́ ĩmi tị gé dị̃ị́ ku. 10 Áda ádarú Kúrísítõ vé tã áda rĩ ní adrií má ẹ́sị́ agá anigé rĩ sĩ, ꞌbá ãzi ãngũ Ãkáyã vé rĩ† agá ꞌdĩgé ícópi ꞌyoópi kínĩ, mâ íngú ma tã ꞌdĩri sĩ ku ꞌdíni ꞌdãáyo. 11 Adri ꞌyozú kínĩ, á lẽ ĩmi ku ꞌdíni kuyé, Múngú nị̃ rá, á lẽ ĩmi lẽlẽ. 12 Á lẽ tã rĩ ꞌoó mụzú sụ̃ má ní rií ꞌoó njị̃ị́ rĩ tị́nị, ã uga rí ꞌbá riꞌbá ĩ íngúꞌbá ꞌyoꞌbá kínĩ ĩ ri ẹ̃zị́ nga sụ̃ ꞌbá tị́nị ꞌdĩꞌbée vé ẹ̃zị́ ã ngangárá rá. 13 ꞌBá áyúãyũ ũnjó rú ꞌdĩꞌbée, kộpi ꞌbá ũnjó rú ni pi, kộpi ri ẹ̃zị́ nga ũnjõ sĩ, kộpi ꞌdụkí ĩ ꞌbãá kuú Kúrísítõ vé ꞌbá áyúãyũ ni pi rú. 14 ꞌBo mâ ẹ́sị́ tĩ tã ꞌdĩri sĩ ãluŋáni kuyé! Ãꞌdiãtãsĩyã Sãtánã ꞌdụ ꞌi ꞌbãá sụ̃ mãlãyíkã ụ̃tụ́ŋá vé rĩ tị́nị. 15 Sãtánã vé ãtíꞌbá rĩ pi ã ꞌdụkí dõ ĩ ꞌbãá ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi tị́nị drãáãsĩyã, tã ꞌdĩri sẽ mâ ẹ́sị́ tĩ ãní ãluŋáni ku. Ụ̃dụ̃ ni gé, ĩ ímụ́ kộpi ĩrĩŋã tã ũnjí kộpi ní ꞌoó rĩ sĩ rá.

Páũlũ íngú ꞌi ĩzãngã ꞌí ní nyaá rĩ sĩ

16 Á lẽ ẹndịị́ ꞌyoó ĩmi ní dị̃ị́, ꞌbá ãzi ã ụ̃sụ̃ ꞌyozú kínĩ, ma azakaza rú ꞌdíni ku. Ĩmi ụ̃sụ̃kí dõ kínĩ, ma azakaza rú, ã adri sụ̃ ĩmi ní ꞌyoó ma azakaza rú rĩ tị́nị, mâ íngú rí ma íngúngũ. 17 Ádarú tã má ní átá ꞌdĩri adri ꞌyozú kínĩ, tã Úpí ní lẽé mâ átá ri kuyé, íngúngárá má ní ma íngúzú ꞌdĩri, ĩri lũ kínĩ, ma ri átá sụ̃ ꞌbá azakaza rú ni tị́nị. 18 ꞌBá ụrụkọꞌbée dõ ri ĩ íngú tã ĩ ní ngaá rĩ sĩ, ma kpá ma íngú sụ̃ kộpi tị́nị. 19 Ĩmi ụ̃sụ̃kí kínĩ, ĩmi nị̃kí tã rá, ꞌbo ĩmi ri ꞌbá azakaza rú ni pi vé tã yị. 20 Ĩmi ri sẽ ꞌbá rĩ pi ri ĩmi ꞌbã ámá sụ̃ tụ́gẹ̃rị̃ tị́nị, kộpi ri ĩmivé ngá ali ĩmi drị́gé sĩ, kộpi ri ĩmivé ngá ali ĩmi drị́gé sĩ mị mbamba sĩ, kộpi ri ĩ íngú, ꞌbo kộpi ri ĩmi ide. 21 Má ãꞌyĩ rá, tã ĩ ní ꞌoó ꞌdĩꞌbée tị́nị ꞌdĩri, ĩri drị̃njá sẽ! Tã ꞌdíni ꞌdĩꞌbée ndẽ ꞌbâ ũkpõ rá.

Ma nóni ri átá sụ̃ ꞌbá azakaza rú ni tị́nị, kộpi dõ ri ĩ íngú, ma kpá ma íngú rá. 22 Kộpi kínĩ dõ ĩvé sụ́rụ́ Ẽbérẽ, ma kpá Ẽbérẽgú, kộpi kínĩ dõ ĩvé sụ́rụ́ Ĩsẽrélẽ, ma kpá Ĩsẽrélẽgú, kộpi kínĩ dõ ĩ úyú Ãbũrámã‡ vé ni, ma kpá úyú Ãbũrámã vé ni. 23 Kộpi kínĩ ꞌdĩri ĩ nyo ri ẹ̃zị́ nga Kúrísítõ ní? Á nị̃ rá, ma ri átá sụ̃ ꞌbá drị̃ be ábápi gí ni tị́nị. Á nga ẹ̃zị́ Kúrísítõ ní ũkpõ sĩ kộpivé rĩ ndẽé rá, rikí ma ũꞌyĩí jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá vú be kárákará, rikí ma ũgbãá ũnjí ũnjí vú be kárákará, á nya ĩzãngã drãdrã ẽ tị ị́sụ́ vú be kárákará. 24 Yãhụ́dị̃ rĩ pi ũgbãkí ma zãá lãꞌbú ĩ ní údé ãngũ ũgbãzú ni sĩ caá vú be tọ̃wụ́, vú ãlu ãlu kộpi rikí ma ũgbãá caá pụ̃kụ́ na drị̃ ni úrõmĩ. 25 Ũgalaku Rómã vé rĩ pi ũgbãkí ma kẹ̃lị́ŋá sĩ caá vú na, mávé ariꞌba rĩ pi úvị́kí ma írã sĩ, kũlúmgba ãndíãndí na má ní rizú ẹ́cị́zú rĩ pi rikí ĩ ũsị̃ị́ írã rụ́ꞌbá gá, ãní sẽ kộpi rikí ũtĩí yị̃ị́ ã ndụ́gé, sẽ má adri yị̃ị́ tafu rĩ agá ꞌdãá ị́nị́ be rã, ụ̃tụ́ njị̃ị́. 26 Ẹ̃cị̃ má ní tuú mụụ́ rárá rú vú be kárákará ꞌdĩꞌbée agá, má ẹ́ꞌdị́páa Yãhụ́dị̃ rĩ pi, ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi be, kộpi sẽkí má ní ĩzãngã ambamba, má ị́sụ́ ĩzãngã ꞌbá riꞌbá ãngũ aliꞌbá rĩ pi drị́gé, ãzini á nya ĩzãngã yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị rĩ agá ꞌdãlé. Kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ, ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ pi agásĩ, yị̃ị́ bãlãlã rĩ pi agásĩ, ꞌbá ꞌyoꞌbá kínĩ, ĩ nị̃kí Úpí Yẹ́sụ̃ ri gí ꞌdĩꞌbée drị́gé, á nya ĩzãngã ambamba. 27 Má ụ̃ꞌbị̃ ẹ̃zị́ ngaá tã ũkpó ũkpó ni pi agásĩ, ị́nị́ŋá kárákará á ko ụ́ꞌdụ́ kuyé. Má adri ẹ̃bị́rị́ sĩ, yị̃ị́ úvá ndẽ ma, ngá má ní nyaánya ni ꞌdãáyo. Ĩgbẽ fụ ma ambamba, bõngó má ní suú sẽépi mâ rụ́ꞌbá ní kozú ni ꞌdãáyo. 28 Ĩzãngã má ní rií nyaá kárákará ꞌdĩꞌbée agá, ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí vũrã ãndíãndí agásĩ rĩ pi vé tã ri fií má ẹ́sị́ agá, sẽ á ri kộpi ã tã ụ̃sụ̃ụ́. 29 ꞌBá rĩ dõ ũkpõ ãkó, ma ĩrivé tã ꞌdụ ꞌbã má ẹ́sị́ agá tã ãmbúgú rú. ꞌBá ãzi úbé dõ ꞌbá ụrụkọ ꞌdeé ũnjĩkãnyã agá, ĩri sẽ mâ ẹ́sị́ ri veve.

30 Ma dõ ma íngú, ma ri ma íngú má ní adrií ũkpõ ãkó rĩ sĩ. 31 Múngú ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé Ẹ́tẹ́pị nị̃ tã má ní rií átá ꞌdĩꞌbée rá, adri ũnjõ ku, ẽ íngúkí Múngú ri mụzú nyonyo. 32 Lókí má ní adrizú kụ̃rụ́ Dãmãsékẽ vé rĩ agá ꞌdãlé rĩ gé, gávãnã adriípi ꞌbãgú Ãrétã ã pálé gá rĩ ꞌbã ãngáráwá rĩ pi rií kẹ̃ẹ́tị kání vé rĩ pi ũtẽé, kộpi ã rụkí rí ma. 33 ꞌBo ꞌbá ụrụkọ kokí mâ ĩzã, ꞌdụkí ma suú wụ̃rụ̃gụ̃ agá, kộpi sukí ma kụ̃rụ́ rĩ vé kání rĩ vé úlẽ gá sĩ mụzú vũgá ꞌdãá, má ápá mâ náké.

12

Yẹ́sụ̃ iꞌda tã Páũlũ ní ị́ndrị́lị́kị́ agá

1 Ma ma íngú mụzú íngúngũ, á nị̃ rá íngúngárá má ní ma íngúzú ꞌdĩri, ngá ãzi má ní ícó ị́sụ́ ꞌa ni gé ꞌdãáyo, ꞌbo ma ma íngú mụzú ị́ndrị́lị́kị́, ãzini tã Úpí Yẹ́sụ̃ ní iꞌdaá má ní rĩ sĩ mụzú drị̃gélé. 2 Ma Páũlũ ꞌi, má ẹ̃ꞌyị̃ Kúrísítõ ri gí, ị́ndrị́lị́kị́ agá, ꞌdụkí ma jịị́ mụụ́ adrií vũrã Múngú vé ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ agá, vụ́drị̃ ni ꞌdụ nóni caá ílí mụdrị́ drị̃ ni sụ. Ĩ ní ma ꞌdụzú mụzú rĩ gé, ꞌdụkí dõ ma mụzú mâ rụ́ꞌbá be ꞌbõrõ yã, dõ ꞌdụkí mâ índrí mụzú yã, á nị̃ kuyé, Múngú nị̃ îngá nĩ.

3 ꞌDụkí dõ ma mụzú mâ rụ́ꞌbá be ꞌbõrõ yã, dõ ꞌdụkí mávé índrí mụzú áyu yã, Múngú nị̃ îngá nĩ. 4 ꞌDụkí ma mụzú vũrã Múngú ní adrizú rĩ gé, á ca mụụ́ tã ũnyĩ be ambamba ĩ ní ícó tã ni ũlũú bã ku ni yịị́. 5 Ma ri ma íngú tã ꞌdãri sĩ, adri ꞌyozú kínĩ, ma ri mâ ngúlúpí íngú yã ꞌdíni ku, tã má ní ícó ma íngúzú rĩ, ĩri ꞌyéŋá tã má ní adrií ũkpõ ãkó rĩ sĩ. 6 Mâ íngú dõ ma íngúngũ drãáãsĩyã, má ícó adrií azakaza rú ku. Ma tã áda rĩ átá mụzú áyu. ꞌBo á lẽ rií átá mụzú bãdãrú ku, ꞌbá ãzi ã ụ̃sụ̃ rí ꞌyozú kínĩ, tã má ní ꞌoó, ãzini má ní átá rĩ, á ndẽ tã sĩ nĩ ꞌdíni ku.

7 Ma nóni ri mâ ẹ́sị́ ꞌbã rizú tã ãyãzú ãyãyã má ní ndreé ꞌdãri ã tã ụ̃sụ̃zú. Ĩpẽkí Sãtánã vé índrí ũnjí áyúãyũ ni ímụ́ má ní ĩzãngã sẽé ũnjí ũnjí, mâ íngú rí ma ãní ku. 8 Á mã Úpí Yẹ́sụ̃ ri caá vú be na, ã ꞌdụ ĩzãngã má ní rií nyaá rĩ mâ rụ́ꞌbá gá sĩ rá. 9 ꞌBo ĩri ní újázú má ní kĩnĩ, “Ngá ꞌyéŋá mí ní lẽé rĩ, ĩri ẹ́sị́ múké mávé rĩ. Mi dõ ũkpõ ãkó, mávé ũkpõ ri ẹ̃zị́ nga mî rụ́ꞌbá gá rá.” Kúru má ní adrií ũkpõ ãkó rĩ sĩ, ma ãní ãyĩkõ sĩ, ma ma íngúngũ, Kúrísítõ ã sẽ rí má ní ũkpõ bẽnĩ. 10 Mâ adri dõ ũkpõ ãkó, ã rikí dõ ma uꞌdaá, mâ nya dõ ĩzãngã, ã ọ̃cụ̃kí dõ ma ũnjí ũnjí, ãzini mâ ri dõ tã ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ꞌdụụ́ drãáãsĩyã, á nị̃ rá, ĩri múké Kúrísítõ vé tã sĩ. Ma dõ ũkpõ ãkó, Kúrísítõ ri má ní ũkpõ sẽ rá.

Páũlũ ꞌbã ẹ́sị́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Kõrínítõ agá rĩ pi drị̃gé

11 Má índré sụ̃ ꞌbá azakaza rú ni tị́nị, ĩmi sẽkí ma índré azakaza rú nĩ. Ĩmi té kõdô ícó ẹ̃zị́ má ní ngaá múké rĩ vé tã átá nĩ. ꞌBá áyúãyũ ũnjó rú ꞌyoꞌbá kínĩ, ĩ ndẽkí ꞌbá rĩ pi tã sĩ céré nĩ ꞌdĩꞌbée, ẹ̃zị́ má ní ngaá rĩ ndẽ kộpivé rĩ rá. 12 Má ní rizú ẹ̃zị́ ngazú ĩmi ãsámvú gé rĩ gé, á ꞌbã ẹ́sị́ mãdã ẹ̃zị́ ngazú ũkpõ sĩ, á ꞌo tã ãyãzú ãyãyã ni pi, ãzini tã ambugu ambugu índréꞌbá índréndrẽ ni pi. Tã má ní ꞌoó ũꞌdũ be túngú túngú ꞌdĩꞌbée, ĩri mávé ẹ̃zị́ má ní ngaá adrizú Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ ni rú rĩ vé tã lũ nĩ. 13 Ngá má ní ꞌoó ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ã ụrụkọ ní rá, má ní ꞌoó ĩmi ní kuyé rĩ ãꞌdi? Ngá má ní ꞌoó kuyé rĩ, ꞌyéŋá á zị mũfẽngã ĩmi vúgá kuyé. Ĩmi trũkí ma tã ũnjí má ní mũfẽngã zịzú ĩmi vúgá kuyé ꞌdĩri ã tã sĩ rá.

14 Nóni mávé mụngárá má ní lẽzú mụzú ĩmi ndrezú nõri, ĩri vú na ni, ꞌbo á lẽ ọgụ ꞌbãá ĩmi drị̃gé ku, ãꞌdiãtãsĩyã á lẽ ngá ĩmi vúgá kuyé, á lẽ ĩmi ꞌdụkí tã Kúrísítõ vé rĩ ngaá mụzú áyu. Ĩmi ndrekí drĩ ká, anjiŋá nyíríŋá rĩ pi ícókí ꞌbá ĩ tịꞌbá rĩ pi ã tã mbaá nĩ ku, ꞌbá anjiŋá rĩ pi tịꞌbá rĩ pi anjiŋá rĩ pi ã tã mba nĩ. 15 Ma adri ãyĩkõ sĩ má ní lẽé ma adií ĩmi tã sĩ rĩ sĩ. Á lẽ ĩmi agaá rá, ꞌbo ĩmi lẽkí ma ku ãsĩ? 16 Ĩmi ãꞌyĩkí rá ꞌyozú kínĩ á ꞌbã ọgụ ĩmi drị̃gé kuyé, ꞌbo ꞌbá ụrụkọꞌbée ụ̃sụ̃kí kínĩ, ma ri ma nje mụ ngá upa ĩmi drị̃gé sĩ mị mbamba sĩ. 17 ꞌBá má ní pẽé mụụ́ ĩmi vúgá ꞌdĩꞌbée ꞌdụkí nyo ngá ĩmi drị́gé sĩ mị mbamba sĩ rá? 18 Á pẽ Tị́tọ̃ pi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí ni be mụụ́ ĩmi ndreé, ꞌbo Tị́tọ̃ ꞌdụ ngá ãzi ĩmi drị́gé sĩ mị mbamba sĩ kuyé. ꞌBá ꞌdụkí tã rĩ ngaá sụ̃ Tị́tọ̃ ní ꞌdụụ́ ngaá rĩ tị́nị.

19 Ĩmi ri ụ̃sụ̃, tã ꞌbá ní rií átá ꞌdĩri, ꞌbâ nyo ri ꞌbâ ẹ́rị́? ꞌBâ ri tã ꞌdĩri ũlũ ĩmi ní Múngú ẹndrẹtị gé, sụ̃ ãtíꞌbá Kúrísítõ vé ni pi tị́nị. Ĩmi ũndĩ mávé rĩ pi, tã ãrẽvú céré ꞌbá ní rií ꞌoó rĩ, ꞌbá lẽkí ĩmi útú, ĩmi adrikí rí ũkpó ũkpó ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá. 20 Ma ri ꞌo ụ̃rị̃ sĩ, sâ ãzi ni sĩ, má kãdõ mụụ́ ĩmi ndreé, tã ĩmi ní rií ꞌoó rĩ sẽ má ní ãyĩkõ ku, tã má ní rií ꞌoó rĩ sẽ kpá ĩmi ní ãyĩkõ ku. Tã má ní ụ̃rị̃ sẽépi ĩmi tã sĩ rĩ, ãgátá ĩmivé rĩ, ãꞌyã, ꞌa vengárá, acongárá, ũnjõ úlị́ngárá ꞌbá ãzi drị̃gé, ãꞌyóngárá, ꞌbá uꞌdangárá, ãfú, ãzini íngángárá tã sĩ mgbárãsĩ rĩ. 21 Ma adri ụ̃rị̃ sĩ, má kãdõ gõó mụụ́ ĩmi ndreé dị̃ị́, á mụ dõ ị́sụ́ ꞌbá ụrụkọ ĩmi ãsámvú gé, kộpi drĩ ri ũnjĩkãnyã ꞌo mụzú, ri ọ̃wụ̃ ꞌbã mụzú bãdãrú, ꞌokí tã pịrị ku, kộpi ri ẹ̃bị́rị́ rụ́ꞌbá nõri vé rĩ vé tã ꞌdụ nga áyu, ma adri drị̃njá sĩ Múngú ẹndrẹtị gé, kộpi ní ẹ́sị́ újá kuyé rĩ sĩ.

13

Tã ụ̃dụ̃mbị́tã Páũlũ ní átá ũkpó ũkpó rĩ

1 Mávé mụngárá ĩmi vúgá ĩmi ndrezú nõri, ĩri vú na ni. Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, “Tõkí dõ ꞌbá, lẽkí dõ ĩrivé tã lịị́, lẽ ꞌbá ị̃rị̃, dõku ꞌbá na tã rĩ ndreꞌbá ĩ mị sĩ rá ni pi ã adrikí ĩndĩ.”* 2 Ándúrú má ní mụzú ĩmi ndrezú vú ị̃rị̃ rĩ gé, má átá ĩmi ní ũkpó ũkpó, má kĩnĩ, ꞌbá ũnjĩkãnyã kuúpi ku rĩ, ma ĩri ĩrĩŋã rá. Nóni má ní drĩ adrizú ĩmi gãrã gá sĩ rárá rú rĩ gé, á lẽ tã ꞌdĩri ẹndịị́ lũú ĩmi ní dị̃ị́. Má kãdõ ma újá gõó ĩmi vúgá ꞌdĩlé, ꞌbá ándúrú ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi ꞌbá ụrụkọ ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá vúlé rú rĩ pi be, ma kộpi ĩrĩŋã rá. 3 Ĩmi lẽkí nị̃ị́ ꞌyozú kínĩ, Kúrísítõ ri sẽ ma ri tã rĩ átá nĩ. Kúrísítõ adri ũkpõ ãkó kuyé, ĩri ũkpõ be ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá ĩmi ãsámvú gé rĩ pi ĩrĩŋãzú. 4 Ĩ ní ĩri gbãzú pẹtị alambaku sị́gé rĩ gé, ĩri ũkpõ ãkó, ĩri nóni ri adri ũkpõ Múngú vé rĩ sĩ. ꞌBâ ándúrú ũkpõ ãkó, sụ̃ Kúrísítõ ní ándúrú adrií ũkpõ ãkó rĩ tị́nị, ꞌbo ĩmi ímụ́ ndre ꞌbâ ímụ́ adri ũkpõ Múngú vé rĩ sĩ, sụ̃ Kúrísítõ ní adrií rĩ tị́nị.

5 Lẽ ꞌbá ãlu ãlu ã ụ̃ꞌbị̃ ꞌi ámá ẹ̃ꞌyị̃ dõ Yẹ́sụ̃ ri rá. Ĩmi nị̃kí ámá ꞌyozú kínĩ, Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri adri ĩmi agá ꞌdíni kuyé? Ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí dõ ĩri kuyé, ĩmi íꞌdé ụ̃ꞌbị̃ngárá ꞌdĩri sĩ rá. 6 Má ụ̃sụ̃ ĩmi ícó nị̃ ámá rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá agakí ụ̃ꞌbị̃ngárá rĩ gí. 7 ꞌBâ ꞌokí dõ tã rĩ fũú pịrị kuyé drãáãsĩyã, ꞌbâ ri Múngú ri zị, ĩmi ꞌokí rí ũnjĩkãnyã ku. ꞌBá zịkí Múngú ri, adri ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ índrékí rí ãní múké yã ꞌdíni ku, ĩmi ꞌokí rí tã pịrị.

8 Lẽ ꞌbâ ọwụkí tã áda rĩ ku, ꞌbâ ꞌdụkí tã áda rĩ ngaánga. 9 ꞌBâ adrikí dõ ũkpõ ãkó drãáãsĩyã, ꞌbâ ãyĩkõ sĩ ĩmi ní adrií ũkpó ũkpó Kúrísítõ agá rĩ sĩ, ãzini ĩmi ní ĩrivé tã ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ. ꞌBâ Múngú ri zị ĩmi ní, ĩmi ꞌokí rí tã ꞌdĩri mụzú drị̃gélé. 10 Má ní drĩ cazú ĩmi vú ꞌdĩlé kuyé rĩ gé, á lẽ tã ꞌdĩꞌbée sĩí sẽé ĩmi ní drị̃drị̃, má kãdõ caá ĩmi vú ꞌdĩlé, mâ átá rí ĩmi drị̃gé ũkpõ sĩ ku. Úpí sẽ má ní ũkpõ ꞌdĩri ĩmi ĩzã kozú, adri ꞌyozú kínĩ, ĩmi ꞌozú ũnjí ku.

Páũlũ vé mõdó ã ụ̃dụ̃ sẽé rĩ

11 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, lẽ ĩmi újákí ĩmivé adringárá ẽ ícá múké, lẽ ĩmi yịkí tã má ní sĩí kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri agá rĩ yịyị. Lẽ ĩmi adrikí múké yị̃kị̂ be ãlu, tãkíri ã adri ĩmi be. Múngú ꞌbâ lẽépi lẽlẽ, riípi tãkíri sẽépi ꞌbâ ẹ́sị́ agá rĩ ã adri ĩmi be.

12 Lẽ ĩmi uꞌdekí ĩmi ẹzịị́ bẹ̃drị̃ sĩ. 13 ꞌBá Múngú vé rĩ pi céré sẽkí ĩmi ní mõdó.

14 Ẹ́sị́ múké Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ, lẽngárá Múngú vé rĩ, ãzini ũkpõ Índrí Uletere ꞌbâ úmúpi trụ́ rĩ vé rĩ ã adri ĩmi be céré.

* 3:7 3:7 Mósẽ: Yõsépã kã drãá gí, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ꞌbã anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẹ̃zị́ ngaá tụ́gẹ̃rị̃ rú caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (400). Kúru Múngú ní Mósẽ ri ĩpẽzú ímụ́zú anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ. Múngú sẽ tãị́mbị́ rĩ Mósẽ ní, ã lũ anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, sẽzú ĩ ní tãị́mbị́ rĩ zịzú tãị́mbị́ Mósẽ vé ni ãní. Tịkí Mósẽ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (1,400), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 2-24.

* 4:6 4:6 Íꞌdóngárá 1:3

* 4:13 4:13 Sãwụ́mã 116:10

* 6:2 6:2 Ĩsáyã 49:8

* 6:15 6:15 Bẽlĩyálã: Rụ́ Bẽlĩyálã ꞌdĩri, ĩri rụ́ ãzi Sãtánã vé rĩ, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé.

* 6:16 6:16 Lẹ̃vị̃tị́kã 26:11-12; Yẽrẽmíyã 32:38; Ẽzẽkélẽ 37:27

* 6:17 6:17 Ĩsáyã 52:11; Ẽzẽkélẽ 20:34, 41

* 6:18 6:18 2 Sãmũélẽ 7:8, 14

* 8:9 8:9 Ã adri dõ ngá be ambamba drãáãsĩyã, ĩmi tã sĩ, gõ adrií ngá ãkó: Yẹ́sụ̃ ri ngá be ambamba ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ku ívé adringárá múké ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ, ímụ́ adrií vũ drị̃gé nõgó ꞌbá áda rú, nya ĩzãngã ĩmi tã sĩ, ĩmi ị́sụ́kí rí tã múké agaápi rá ni bẽnĩ.

* 8:15 8:15 Wụ̃ngárá 16:18

* 9:9 9:9 Sãwụ́mã 112:9

* 10:17 10:17 Yẽrẽmíyã 9:24

* 11:3 11:3 Évã: Évã ri ũkú Múngú ní íꞌdó gbií drị̃drị̃ rĩ. Ĩri ẹ́ndrẹ́pị ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé ni céré. Ị̃nị̃ ũꞌbã Évã ẽ mị, nya pẹtị ã ũꞌa Múngú ní ꞌyoó ã nyakí ku ri. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 3:1-19.

† 11:10 11:10 Ãngũ Ãkáyã vé rĩ: Kụ̃rụ́ Kõrínítõ vé rĩ ĩri ãngũ Ãkáyã vé rĩ agá.

‡ 11:22 11:22 Ãbũrámã: Múngú zị Ãbũrámã ri kĩnĩ, ã ku ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ã ku ívé ãngũ, ã ꞌde mụụ́ ãngũ ãzi úꞌdí ni gé. Ãbũrámã ri ẹ́ꞌbị́pị Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, tịkí ĩri ílí élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ (1,800) gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 12-25.

* 13:1 13:1 Dẽtõrõnómẽ 19:15

Gãlãtị́yã

1

2

3

4

5

6

Kọ̃kọ̃bị́ Páũlũ ní sĩí sẽé ꞌbá

Gãlãtị́yã

vé rĩ pi ní rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Gãlãtị́yã ri ágágá ãngũ nóni ĩ ní zịị́ Tákĩ rĩ agá. Páũlũ pi Bãrụ́nábã be, kộpi sẽkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ vé rĩ kụ̃rụ́ Gãlãtị́yã vé rĩ pi agásĩ, sẽ ꞌbá kárákará újákí ẹ́sị́ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rá (Ẹ̃zị́ 13-14). Páũlũ kĩnĩ, ꞌbá ícókí Múngú ní ãyĩkõ sẽé ẹ̃zị́ ꞌbá ní ngaá rĩ sĩ ku. ꞌBâ ꞌyéŋá adri pịrị Múngú ẹndrẹtị gé ẹ̃ꞌyị̃ngárá sĩ, sụ̃ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ẹ́ꞌbị́pị Ãbũrámã tị́nị. Cápĩtã 5-6 lũ ꞌbá ní kĩnĩ, ꞌbâ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, lẽ Índrí Uletere rĩ ã ũlũ ꞌbá ní tã pịrị ꞌbá ní adrizú Kũrĩsĩtĩyánĩ rú rĩ nĩ, ã sẽ rí ꞌbâ ꞌdụkí rí tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ngaá, ãzini ꞌbâ lẽkí rí ꞌbá ụrụkọ lẽlẽ.

1

Páũlũ sẽ mõdó Kũrĩsĩtĩyánĩ Gãlãtị́yã gá rĩ pi ní

1 Ma Páũlũ ĩ ní zịị́ ímụ́ ẹ̃zị́ ngaá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé ꞌbá áyúãyũ ni rú rĩ ꞌi. Mávé zịngárá nõri íbí íngá ꞌbá áda vúgá kuyé, íbí íngá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vúgá, ãzini Ẹ́tẹ́pị Múngú ĩri ingaápi gõópi ídri rú drãngárá gálésĩ rĩ vúgá. 2 ꞌBâ má ọ̃gụ̃pị́ị Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, adriꞌbá má be trụ́ nõꞌbée be, ꞌbá sẽkí ĩmi ní mõdó.

Ĩmi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí kãnísã ãndíãndí ãngũ Gãlãtị́yã vé rĩ agá rĩ pi, á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ĩmi ní nĩ.

3 Tãkíri, ãzini ẹ́sị́ múké ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú vé rĩ, ãzini Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ã adri ĩmi be. 4 Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ sẽ ꞌi drãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ꞌbávé ũnjĩkãnyã ã tã sĩ, ꞌbâ pazú tã ũnjí nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ agásĩ, sụ̃ ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú ní tã ni ụ̃tị̃ị́ rĩ tị́nị. 5 Ẽ íngúkí Múngú ri mụzú nyonyo. Ãmĩnã.

Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké áda rĩ, ĩri ꞌyéŋá ãlu

6 Mâ ẹ́sị́ ị́sụ́ ĩzãngã, ĩmi ní koro Múngú ĩmi zịị́pi ẹ́sị́ múké Kúrísítõ vé rĩ sĩ rĩ kuú rá, ĩmi ní gõó ĩmi újá ụ́ꞌdụ́kọ́ túngú ni vé tã ꞌdụụ́ ngaá áyu rĩ sĩ. 7 ꞌBá ụrụkọ ímụ́kí ĩmî drị̃ izaá, kộpi újákí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌdĩri ũlũú gõrõŋõ rú, ꞌbo ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri adri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé ni ku. 8 Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌbá ní ándúrú ũlũú ĩmi ní gí ꞌdãri, ꞌbá ãzi ímụ́ dõ újá ũlũú túngú, dõ ĩri mãlãyíkã íngápi ꞌbụ̃ gélésĩ ni yã, dõ ꞌbá ãzi yã, dõ ma ꞌi yã, Múngú ã lị ĩrivé tã ũnjí. 9 Ándúrú á ꞌyo ĩmi ní rá, á lẽ gõó ẹndịị́ ꞌyoó ĩmi ní dị̃ị́, ꞌbá ãzi ímụ́ dõ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ĩmi ní ándúrú ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí ꞌdãri újá ũlũú túngú, Múngú ã lị ĩrivé tã ũnjí.

10 Ĩmi kádõ ụ̃sụ̃ụ́, tã má ní rií átá ꞌdĩꞌbée, ma ri átá ãyĩkõ sẽzú ꞌbá áda ní? Tã má ní rií átá ꞌdĩꞌbée adri ꞌyozú kínĩ, ãyĩkõ sẽzú ꞌbá áda ní kuyé, ĩri ãyĩkõ sẽzú Múngú ní. Mâ ri té dõ tã ꞌdĩri átá ãyĩkõ sẽzú ꞌbá áda ní, má ícó té adrií ãtíꞌbá Kúrísítõ vé ni ku.

Múngú zị Páũlũ ri nĩ

11 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, á lẽ ĩmi nị̃kí múké ꞌyozú kínĩ, ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní ũlũú ĩmi ní ꞌdĩri íbí íngá ꞌbá áda vúgá kuyé. 12 Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri ꞌbá ãzi ímbá ma ãní nĩ kuyé, dõku ꞌbá áda ũlũ má ní nĩ kuyé. Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ iꞌda ꞌi má ní ị́ndrị́lị́kị́ agá, ũlũ má ní tã rĩ nĩ.

13 Ĩmi nị̃kí rá, á ri mẽrẽ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ꞌdụụ́ ngaá. Á ri ꞌbá Múngú vé rĩ pi ọ̃cụ̃ụ́ ũnjí ũnjí, á lẽ kõdô kãnísã rĩ izaá. 14 Mẽrẽ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé má ní ụ̃nị̃ị́ rĩ, béré mávé rĩ gé, ꞌbá ãzi Yãhụ́dị̃ rĩ pi ãsámvú gé ꞌdĩgé ma ndẽépi ni ꞌdãáyo, mẽrẽ má ẹ́ꞌbị́pị́ị pi ní ímbá ꞌbá ní rĩ, á ꞌdụ tã ni ꞌbãá ũkpó ũkpó. 15 ꞌBo Múngú ꞌbã ẹ́sị́ múké má ní, ĩpẽ ma ị́sụ́ tịkí drĩ ma kuyé. Múngú ụ̃sụ̃, 16 iꞌda ꞌî Mvọ́pị Yẹ́sụ̃ ri má ní, mâ mụ rí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ vé tã sĩ rĩ ũlũú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní. Tã ꞌdĩri má ị́sụ́ íngázú ꞌbá áda vúgá kuyé. 17 Á mụ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ adriꞌbá má sĩ drị̃drị̃ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé rĩ pi zịị́ tã sĩ ãluŋáni kuyé, á ꞌde mụụ́ ãngũ Árãbĩ rĩ pi vé rĩ gé. Vụ́drị̃ ni gé, má ní gõzú ma újázú mụzú vúlé kụ̃rụ́ Dãmãsékẽ vé ándúrú má ní adrizú rĩ gé.

18 Ílí na ã vụ́drị̃ gé, má ní ꞌdezú mụzú Pétẽró ri ndrezú Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãlé, ꞌbá adrikí ĩri be caá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ ni tọ̃wụ́. 19 ꞌBo má ị́sụ́ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ã ụrụkọ kuyé, ꞌbá má ní ị́sụ́ ndreé rĩ ꞌyéŋá Úpí Yẹ́sụ̃ ẹ́drị́pị Yõkóbũ* ꞌi. 20 Á ꞌyo ĩmi ní Múngú ẹndrẹtị gé, tã má ní sĩí sẽé ĩmi ní ꞌdĩri adri ũnjõ kuyé. 21 Vụ́drị̃ ni gé, má ní gõzú ꞌdezú mụzú ãngũ Sírĩyã vé rĩ gé, ãzini ãngũ Kĩlĩkíyã vé rĩ gé. 22 ꞌBo ꞌbá Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá ꞌdãlé rĩ pi nị̃kí ma kuyé. 23 Kộpi yịkí ꞌyéŋá tã má ní rií ꞌoó rĩ ã kụ́bị́, ꞌbá rĩ pi rikí ꞌyoó kínĩ “Ágó ándúrú riípi ꞌbâ ọ̃cụ̃ụ́pi ũnjí ũnjí rĩ, ĩri nóni ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ĩri ní kõdô lẽé izaá rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní.” 24 Kộpi íngúkí Múngú ri ãní rá mâ tã sĩ.

2

Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ãꞌyĩkí tã Páũlũ ní ímbá rĩ rá

1 Kúru ílí mụdrị́ drị̃ ni sụ ã vụ́drị̃ gé, á gõ mụụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá dị̃ị́, ꞌbá mụkí Bãrụ́nábã be, á jị Tị́tọ̃ ri mụzú ĩndĩ. 2 Á ꞌde mụụ́ ꞌdãá, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú iꞌda má ní nĩ kĩnĩ, mâ mụ. Á ca mụụ́ drị̃koma Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ị́sụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, má ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní rií ũlũú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní rĩ ũlũzú kộpi ní. Á ꞌdụ tã ꞌdĩri ngaá ꞌdíni lũzú kínĩ, ụ́ꞌdụ́kọ́ má ní ũlũú ꞌdĩri ꞌbá ãzi ã ọwụ rí ku, ẹ̃zị́ má ní ngaá ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ãsámvú gé rĩ ã drã rí kána ku. 3 Tị́tọ̃ ꞌbá ní mụụ́ ĩri be rĩ adri Yãhụ́dị̃gú kuyé, ĩri Gị̃rị́kị̃gú, lịkí ágélé ni ẽ tị kuyé, ꞌbo drị̃koma rĩ pi mĩkí ĩri sẽé ágélé ni ẽ tị lịị́ ũkpõ sĩ kuyé.* 4 Á mụ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ãꞌdiãtãsĩyã Yãhụ́dị̃ ụrụkọ ụ̃sụ̃ꞌbá kínĩ, ĩ ẹ̃ꞌyị̃kí Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri gí rĩ pi ífíkí ꞌbâ ãsámvú gé, drị̃wãlã Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní sẽé ꞌbá ní rĩ izaá ꞌdĩísĩ rá, kộpi lẽkí ꞌbâ ꞌbãá adrií tụ́gẹ̃rị̃ rú rií tãị́mbị́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ꞌdụụ́ ngaá. 5 ꞌBo ꞌbá ãꞌyĩkí kộpivé tã ꞌdĩri ãluŋáni kuyé, ꞌbá lẽkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké áda ꞌdĩri ã áwí adrií ĩmî ẹ́sị́ agá.

6 ꞌBá ní ꞌbâ úmúngárá gá Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ꞌbá drị̃koma rú rĩ pi ꞌbãkí tró tã ãzi tã má ní ũlũú ꞌdĩꞌbée drị̃gé kuyé. Múngú mịlé gá, ꞌbá rĩ pi céré trõtrõ, kúru á ꞌdụ drị̃koma rĩ pi vé tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú kuyé. 7 Kộpi ãꞌyĩkí rá kínĩ, Múngú pẽ ma mụụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní, sụ̃ ĩri ní Pétẽró ri pẽé mụụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ãlu ãlu ꞌdĩri ũlũú Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rĩ tị́nị. 8 Múngú Pétẽró ri pẽépi mụụ́pi ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũúpi Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ꞌdĩri, ĩri nóni ri ma áyú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní. 9 Yõkóbũ pi Pétẽró be, Yũwánĩ sĩ, kộpi ágófe kãnísã vé rĩ, kộpi yịkí ẹ́sị́ múké Múngú ní sẽé má ní rĩ vé tã rá, kộpi ẹzịkí ꞌbâ Bãrụ́nábã be drị́ ị̃rị̃ sĩ. Lũzú kínĩ, kộpi ãꞌyĩkí tã Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé ꞌbá ní ímbá rĩ rá, ãzini kộpi ẹ̃tị̃kí rá kínĩ, ꞌbâ ũlũkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ mụzú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní, ĩ ĩvé rĩ ũlũ mụzú Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní. 10 Tã kộpi ní zịị́ rĩ, kộpi kínĩ, ícó dõ rá, lẽ ꞌbâ kokí Kũrĩsĩtĩyánĩ adriꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã gá, ngá ãkó rĩ pi ẽ ĩzã, tã ꞌdĩri má ẹ́sị́ agá nõlé anigé má ní lẽé ꞌoó rĩ.

Páũlũ átá tã Pétẽró drị̃gé ũkpó ũkpó

11 Pétẽró kã ícá Ãnĩtĩyókã gá nõlé, á ꞌyo tã rĩ drị̃ ni gé, ãꞌdiãtãsĩyã tã ĩri ní ꞌoó rĩ ũnjí. 12 ꞌBá ímụ́ꞌbá Yõkóbũ vé ãngálésĩ rĩ pi ní drĩ ícázú kuyé rĩ gé, Pétẽró ri ínyá nyaá† ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi be trụ́. ꞌBo ꞌbá ꞌdĩꞌbée kâ ícá, gõ ꞌi njeé fũú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ãsámvú gé sĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌo ụ̃rị̃ sĩ Yãhụ́dị̃ ꞌyoꞌbá kínĩ, Kũrĩsĩtĩyánĩ adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ã úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị rá rĩ sĩ. 13 Yãhụ́dị̃ ụrụkọ adriꞌbá Kũrĩsĩtĩyánĩ rú rĩ pi íꞌdókí tã rĩ ꞌoó sụ̃ Pétẽró ní ꞌoó rĩ tị́nị, kộpi gõkí ínyá nyangárá ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi be rĩ kuú rá. Tã kộpi ní ꞌoó ꞌdĩri sẽ Bãrụ́nábã ꞌde kpá rií tã rĩ ꞌoó sụ̃ kộpi ní ꞌoó rĩ tị́nị.

14 Má kã mụụ́ ndreé kộpi ꞌdụkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké áda rĩ vé tã ngaá pịrị kuyé, má ní ꞌyozú Pétẽró ní kộpi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé, “Mi Yãhụ́dị̃gú, ꞌbo mi ri tã rĩ ꞌdụ nga sụ̃ ꞌbá adriípi Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ tị́nị. Ngá mí ní rizú Kũrĩsĩtĩyánĩ adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi mĩzú mẽrẽ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ꞌdụzú ngazú rĩ ãꞌdi?

15 “ꞌBâ nõꞌbée, Yãhụ́dị̃ rĩ pi tịkí ꞌbâ nĩ, ꞌbá adrikí sụ̃ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi tị́nị ku. 16 ꞌBá nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ãzi ícó adrií pịrị Múngú ẹndrẹtị gé ĩri ní tãị́mbị́ rĩ ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ ku, ꞌbá rĩ ícó adri pịrị Múngú ẹndrẹtị gé, ĩri ní Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌbâ paápi rĩ ẹ̃ꞌyị̃ị́ rĩ sĩ. Tã ni sĩ, ꞌbá ní kpá ẹ́sị́ ꞌbãzú Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ drị̃gé ãní, ꞌbâ adrikí rí ãní pịrị Múngú ẹndrẹtị gé, adri ꞌyozú kínĩ ꞌbá ní tãị́mbị́ rĩ ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ kuyé. Ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ ícó adrií pịrị ĩri ní tãị́mbị́ rĩ ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ ku.

17 “ꞌBá ꞌbãkí dõ ẹ́sị́ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃zú, ĩri sẽ ꞌbâ adri pịrị Múngú ẹndrẹtị gé, ꞌbo ꞌbâ drĩ ri ũnjĩkãnyã ꞌo, ꞌdĩri nyo lũ ꞌyozú kínĩ, Kúrísítõ sẽ ꞌbâ fií ũnjĩkãnyã ꞌoó nĩ? Adri ꞌdíni ku! 18 ꞌBo á gõ dõ fií tãị́mbị́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ꞌdụụ́ ngaá ĩndĩ, tãị́mbị́ rĩ lũ ꞌyozú kínĩ, á ꞌo ũnjĩkãnyã gí, ãꞌdiãtãsĩyã á ꞌdụ tãị́mbị́ rĩ ngaá céré kuyé. 19 Ọ́tụ́ á ri adrií tãị́mbị́ rĩ ã pálé gá, ꞌbo kâ ma ọyụụ́ tãị́mbị́ rĩ agásĩ, á gõ tã Múngú vé rĩ ꞌdụụ́ ngaá rá. 20 Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ kã drãá pẹtị alambaku sị́gé ꞌdãá, ꞌdụ mávé rụ́ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌozú nõri gbãá pẹtị alambaku sị́gé ꞌdãá ĩndĩ. Má adri nóni sụ̃ má ní adrií ụ̃kụ rĩ tị́nị ku. Nóni Kúrísítõ ri adri má agá. Má ní rizú adrizú vũ drị̃gé nõgó rĩ gé, ma ri ẹ́sị́ ꞌbã Múngú Mvọ́pị ma lẽépi lẽlẽ rĩ drị̃gé, ãzini drãápi mávé tã ũnjí sĩ rĩ drị̃gé. 21 Má ícó ẹ́sị́ múké Múngú ní ꞌbâ pazú ũnjĩkãnyã agásĩ ꞌdĩri gãá ku, té dõ adringárá pịrị Múngú ẹndrẹtị gé rĩ ĩ ị́sụ́ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ã ꞌdụngárá ã tã sĩ, drãngárá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ té adri ẹ̃zị́ ãkó.”

3

Tãị́mbị́ ícó sẽé ꞌbá rĩ ícá pịrị nĩ ku

1 Ĩmi ꞌbá Gãlãtị́yã vé ꞌdĩꞌbée, ĩmi azakaza rú! ꞌBá ĩmî drị̃ izaápi ꞌdíni rĩ ãꞌdi ꞌi? Má ũlũ ĩmi ní Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé gbãngárá pẹtị alambaku sị́gé rĩ vé ífífí uletere rá. 2 Á lẽ ĩmi lũkí má ní, ĩmi ị́sụ́kí Múngú vé Índrí Uletere rĩ ĩmi ní tãị́mbị́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ yã, dõku ĩmi ní tã Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé ĩ ní ũlũú rĩ yịị́, ĩmi ní ĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́ rĩ sĩ? 3 Ngá sẽépi ĩmi ní adrizú azakaza rú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Ĩmi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ꞌdĩꞌbée, ĩmi kâ tã rĩ íꞌdó, Índrí Uletere rĩ ri ĩmî drị̃ koó nĩ múkényã rú. Ngá ĩmi ní gõó ĩmi ꞌbãzú adrizú pịrị ũkpõ ĩmivé rĩ sĩ rĩ ãꞌdi? 4 Ĩmi nyakí ĩzãngã Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ ambamba, ĩzãngã ĩmi ní nyaá ꞌdĩri ã drã rí kuú kána? 5 Múngú sẽ ĩmi ní Índrí Uletere rĩ nĩ, ãzini ꞌo tã ãyãzú ãyãyã ĩmi ãsámvú gé nĩ. ꞌO tã ꞌdĩri ꞌdíni, ĩmi ní tãị́mbị́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ yã, dõku ĩmi ní tã Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé ĩ ní ũlũú rĩ yịị́, ĩmi ní ĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́ rĩ sĩ?

6 Búkũ Múngú vé rĩ átá Ãbũrámã* vé tã ꞌdíni, “Ãbũrámã ẹ̃ꞌyị̃ Múngú ri rá, sẽ Múngú ãꞌyĩ ĩri adrií ꞌbá pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé.”* 7 Lẽ ĩmi nị̃kí ámá múké ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ẹ́sị́ ꞌbãápi Múngú drị̃gé, sụ̃ Ãbũrámã ní ꞌbãá rĩ tị́nị rĩ, ĩ ĩri zị mvá Ãbũrámã vé ni. 8 Sĩkí tã ꞌdĩri kú ị́nọ́gọ́sị́ Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ẹ́sị́ ꞌbãꞌbée Múngú drị̃gé rĩ pi, Múngú ri kộpi ꞌbã adri pịrị, kộpi ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ. Múngú átá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌdĩri Ãbũrámã ní kĩnĩ, “ꞌBá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi ãrẽvú céré úmvúlésĩ tãkíri ị́sụ́ íngázú mí vúgá.”* 9 ꞌDĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ẹ́sị́ ꞌbãápi Múngú drị̃gé rĩ, ĩri tãkíri ị́sụ́, sụ̃ Ãbũrámã ní ị́sụ́ rĩ tị́nị, ãꞌdiãtãsĩyã Ãbũrámã ꞌbã ẹ́sị́ Múngú drị̃gé.

10 ꞌBo ꞌbá ꞌyoꞌbá kínĩ Múngú ri ĩ ꞌbã adri ꞌbá pịrị ĩ ní rií Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ rĩ pi, ĩ ímụ́ kộpi tri rá, ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí búkũ Múngú vé tãị́mbị́ vé rĩ agá kínĩ, “ꞌBá céré tãị́mbị́ rĩ ꞌdụꞌbá ngaꞌbá pịrị ku rĩ pi, ĩ ímụ́ kộpi tri rá.”* 11 Ádarú ꞌbá rĩ ícó adrií pịrị Múngú ẹndrẹtị gé tãị́mbị́ rĩ vé tã sĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, “ꞌBá tã be pịrị Múngú ẹndrẹtị gé rĩ, ĩrivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ri sẽ ĩri tã ꞌo pịrị.”* 12 Lẹ́tị ẹ̃ꞌyị̃ngárá vé rĩ, ĩri túngú. Lẹ́tị tãị́mbị́ vé rĩ, ĩri kpá túngú, ãꞌdiãtãsĩyã búkũ tãị́mbị́ vé rĩ kĩnĩ, “ꞌBá tãị́mbị́ rĩ ꞌdụụ́pi ngaápi rá rĩ, ĩri tãị́mbị́ rĩ rụ tị́tị́.”* 13 Kâ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri gbãá pẹtị alambaku† sị́gé gí, pa ꞌbâ tã tãị́mbị́ rĩ ní ꞌyoó kínĩ ĩ ꞌbâ tri rá rĩ agásĩ gí, ꞌdụ tã ĩ ní ꞌbâ trizú rĩ ꞌbãá ꞌî rụ́ꞌbá gá gí, ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, “ꞌBá ĩ ní ꞌyĩí drãá pẹtị sị́gé rĩ, trikí ĩri gí.”* 14 Yẹ́sụ̃ pa ꞌbâ, ꞌbâ ị́sụ́kí rí tãkíri Múngú ní ọ́tụ́ sẽé Ãbũrámã ní ꞌdãri, ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ẽ ị́sụ́kí rí kpá ĩndĩ, kúru ꞌbâ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, ꞌbâ ị́sụ́kí rí Índrí Uletere ĩ ní ẹzịị́ ꞌdãri bẽnĩ.

Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ãzini tã Múngú ní ẹzịị́ rĩ

15 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, á lẽ tã má ní átá ꞌdĩri ụ̃ꞌbị̃ị́ ĩmi ní tã ꞌbá rĩ pi ní rií ꞌoó rĩ sĩ, ꞌbá ị̃rị̃ pi rụkí dõ ũndĩ, ꞌbá ãzi ícó ũndĩ rĩ ŋõó ku, dõku ícó ãzi ni ꞌbãá drị̃ ni gé ku, ĩri áwí adri sụ̃ kộpi ni rụụ́ gí rĩ tị́nị. 16 Múngú ẹzị tã rĩ Ãbũrámã ní, ãzini mvá ĩrivé úyú agá rĩ ní. Búkũ Múngú vé rĩ agá, Múngú ẹzị tã rĩ “ꞌbá kárákará pi ní” kuyé, ẹzị “mvá ĩrivé úyú agá rĩ ní”* ífífí ni ꞌbá ãlu, ꞌbá rĩ Kúrísítõ ꞌi. 17 Tã má ní átá rĩ, ĩri ꞌdíni, tãị́mbị́ rĩ ímụ́kí sẽé ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ pụ̃kụ́ na (430) ã vụ́drị̃ gé, ị́sụ́zú ãkũdẽ Múngú rụ ũndĩ Ãbũrámã be drị̃drị̃ gí. Tãị́mbị́ ĩ ní sẽé vúlé rú rĩ ŋõ ũndĩ Múngú ní rụụ́ Ãbũrámã be rĩ ku, tãị́mbị́ rĩ újá tã Múngú ní ẹzịị́ Ãbũrámã ní rĩ ku. 18 Té dõ ꞌbâ tãkíri ídri ꞌdániꞌdáni vé rĩ ị́sụ́ ꞌbá ní rií tãị́mbị́ rĩ ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ, Múngú ẹzị té Ãbũrámã ní ídri ꞌdániꞌdáni rĩ vé tã ku. ꞌBo Múngú ẹzị tã rĩ Ãbũrámã ní ívé ẹ́sị́ múké rĩ sĩ.

19 Údékí tãị́mbị́ rĩ ãꞌdi ã tã sĩ? Údékí tãị́mbị́ rĩ ẽ iꞌda rí tã ũnjí ꞌbá rĩ pi ní rií ꞌoó rĩ. Tãị́mbị́ Múngú ní údé ꞌdĩri adri ca lókí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní ícázú rĩ gé, ĩri mvá Múngú ní tã ni ẹzịị́ Ãbũrámã ní rĩ. Múngú áyú mãlãyíkã rĩ pi tãị́mbị́ rĩ jịị́ sẽé Mósẽ drị́gé, Mósẽ ní kúru tãị́mbị́ rĩ sẽzú ꞌbá rĩ pi ní. 20 ꞌBá ꞌbá ị̃rị̃ pi ãsámvú ícípi rĩ, ꞌdụ ꞌbá ãlu vé tã ngaá ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ ku, ĩri kộpivé tã ꞌdụ nga ị̃rị̃trọ́. ꞌBo Múngú ri ꞌyéŋá ãlu.

21 Tãị́mbị́ Múngú ní údé rĩ pi tã ĩri ní ẹzịị́ rĩ be, kộpi nyo ĩ ãsámvú gé sĩ ariꞌba rú? Kộpi adrikí ariꞌba rú ku. Dõ tãị́mbị́ ĩ ní údé rĩ, ꞌbá rĩ pi ẽ ị́sụ́kí rí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ãní, ꞌbá rĩ pi té kõdô ícó adri pịrị Múngú ẹndrẹtị gé kộpi ní tãị́mbị́ rĩ ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ. 22 ꞌBo Búkũ Múngú vé rĩ lũ ꞌbá ní uletere kĩnĩ, ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ãrẽvú céré ũnjĩkãnyã ású kộpi gí, kúru lẽ kộpi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri, Múngú ã sẽ rí ídri ꞌdániꞌdáni ꞌí ní tã ni ẹzịị́ rĩ kộpi ní.

23 ꞌBá ní drĩ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú kuyé rĩ gé, tãị́mbị́ rĩ ꞌyĩ ꞌbâ pá tị́tị́, cĩmgbá lókí Múngú ní tã ꞌbá ní Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ iꞌdazú rĩ gé. 24 Tãị́mbị́ rĩ ri ꞌbâ ímbá nĩ, ĩri ri ꞌbâ drị̃ ko mụzú Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vúgá nĩ, ãní ꞌbâ adrikí rí ꞌbá pịrị, ꞌbá ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ. 25 Nóni ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri gí, tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ícó ꞌbâ drị̃ koó nĩ ku.

ꞌBá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi nóni anji Múngú vé ni

26 Ĩmi ꞌbá Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ꞌdĩꞌbée, ĩmi nóni anji Múngú vé ni. 27 Ĩmi rụkí dõ bãtízĩmũ gí, ĩmi ĩkpãkí nóni ĩmi tị́tị́ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã rụ́ꞌbá gá gí. 28 ꞌBá rĩ dõ Yãhụ́dị̃gú yã, dõ Gị̃rị́kị̃gú yã, dõ tụ́gẹ̃rị̃ yã, dõ adri tụ́gẹ̃rị̃ ku yã, dõ ꞌbá ágó yã, dõ ꞌbá ũkú yã, ĩmi céré ꞌbá ãlu Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ rụ́ꞌbá gá. 29 Ĩmi ní nóni adrií ꞌbá Kúrísítõ vé ni rĩ sĩ, ĩmi nóni anji Ãbũrámã vé ni, ĩmi tã Múngú ní ẹzịị́ Ãbũrámã ní rĩ ị́sụ́ rá.

4

1 Á lẽ tã rĩ ꞌyoó ꞌdíni, mváŋá rĩ vé ẹ́tẹ́pị drã dõ ị́sụ́ mváŋá rĩ drĩ mãdãŋá, mváŋá ꞌdĩri gõ ẹ́tẹ́pị vé ngá rĩ pi ẽ tị rụ céré nĩ. Ngá ẹ́tẹ́pị vé rĩ pi ã adrikí dõ ĩrivé ni drãáãsĩyã, vúlé nõlé, mváŋá ꞌdĩri adri sụ̃ tụ́gẹ̃rị̃ tị́nị. 2 Ãꞌdiãtãsĩyã mváŋá rĩ, ĩri adri ꞌbá ĩri úcépi rĩ drị́gé, cĩmgbá lókí tã ọ́tụ́ ẹ́tẹ́pị ní ẹzịị́, ĩri ímụ́ ngá rĩ pi ẽ tị rụ nĩ rĩ gé. 3 Tã ꞌdĩri sụ̃ nyo riípi ꞌi ngaápi ꞌbâ rụ́ꞌbá gá rĩ tị́nị. Yẹ́sụ̃ ní drĩ ícázú kuyé rĩ gé, ꞌbâ Yãhụ́dị̃ rú, ꞌbá adrikí sụ̃ mváŋá mbaápi ꞌbá ãzi drị́gé rĩ tị́nị, ꞌbá adrikí tãị́mbị́ rĩ drị́gé sụ̃ tụ́gẹ̃rị̃ tị́nị, ꞌbá rikí yị̃kị̂ ꞌbá áda vé ni ũbĩí mụzú áyu. 4 Sâ Múngú ní útú rĩ kã ícó, ĩpẽ ívé Mvá Yẹ́sụ̃ ri, ꞌbá ũkú tị ĩri nĩ. Tịkí ĩri Yãhụ́dị̃gú rú tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ã pálé gá. 5 Ímụ́ nóni ꞌbâ paá adringárá tãị́mbị́ rĩ drị́gé tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ gí, ꞌbâ anji rú, ꞌbâ ị́sụ́kí rí ngá Múngú ní lẽé sẽé ꞌbá ní rĩ pi ãrẽvú céré. 6 Nóni ĩmi ní adrií anji Múngú vé ni rĩ sĩ, Múngú ĩpẽ ꞌî Mvọ́pị vé Índrí ímụ́ fií adrií ĩmî ẹ́sị́ agá, Índrí rĩ lũ ꞌbá ní kĩnĩ, “Múngú, mi ꞌbá Ẹ́tẹ́pị.” 7 Ãní ĩmi adrikí nóni tụ́gẹ̃rị̃ ku, ĩmi anji Múngú vé ni. Ĩmi ní adrií anji Múngú vé ni rĩ sĩ, Múngú ri ngá ãrẽvú ꞌí ní ẹzịị́ ĩmi ní rĩ sẽ rá.

Lẽ ĩmi kukí ĩmi kú tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ drị́gé tụ́gẹ̃rị̃ rú ku

8 Ĩmi adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩꞌbée, ĩmi ní ándúrú Múngú ri nị̃ị́ kuyé rĩ gé, ĩmi adrikí kuú tụ́gẹ̃rị̃ rú úrí ĩ ní ị̃njị̃ị́ múngú rú rĩ pi drị́gé. 9 ꞌBo nóni ĩmi nị̃kí Múngú ri gí, dõku ma ꞌyo, Múngú nị̃ ĩmi gí. Ngá ĩmi ní lẽzú ĩmi újázú gõzú tụ́gẹ̃rị̃ rú tã ꞌdĩꞌbée ꞌdụzú ngazú, ãzini úrí nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi vé tã ꞌdụzú ngazú rĩ ãꞌdi? 10 Ĩmi ri Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ụ́ꞌdụ́ ụrụkọꞌbée ị̃njị̃, mbãá ụrụkọꞌbée ị̃njị̃, lókí ụrụkọꞌbée ị̃njị̃, ãzini ílí ụrụkọꞌbée ị̃njị̃. 11 Mâ ẹ́sị́ ị́sụ́ ĩzãngã tã ĩmi ní rií ꞌoó ꞌdĩꞌbée sĩ, índrézú má iza mâ sâ ẹ̃zị́ ngazú ĩmi ní.

12 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, á mã ĩmi drị́ ị̃rị̃ sĩ, lẽ ĩmi ínjékí ĩmi ĩfũú tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ agásĩ ãmvé, adrií sụ̃ má tị́nị, ãꞌdiãtãsĩyã má ínjé ma ĩfũú tãị́mbị́ rĩ agásĩ, ímụ́ adrií sụ̃ ĩmi ní ándúrú adrií, ĩmi ní tãị́mbị́ rĩ nị̃ị́ kuyé rĩ gé rĩ tị́nị. Ọ́tụ́ ĩmi ꞌokí ma ũnjí kuyé. 13 Má ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ jịzú ũlũzú ĩmi ní drị̃drị̃ rĩ gé, ádarú ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ma drã be. 14 Má ụ̃sụ̃ má kĩnĩ tãnâ má ní adrií drã rú rĩ sĩ, ĩri ĩmi ní ĩzãngã sẽ ĩmî ẹ́sị́ agá, ꞌbo ĩmi gãkí ma kuyé, ĩmi ẹ́ꞌyị́kí ma sụ̃ mãlãyíkã Múngú vé ni tị́nị, ãzini Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ tị́nị. 15 Ándúrú ãyĩkõ ga ĩmî ẹ́sị́ agá tré tré, ꞌbo nóni ĩmivé ãyĩkõ gõ adrií ꞌdãáyo ãsĩ? Á nị̃ rá ándúrú ĩmi lẽkí ma agaá rá, té ẽ ícó dõ rá, ĩmi té ĩmî mị unje sẽé má ní, mâ ndre rí ãngũ ãní. 16 Má ní tã áda rĩ ũlũú ĩmi ní rĩ sĩ, ĩmi ní nóni ma ꞌdụzú ꞌbãzú ãríꞌbá ĩmivé ni rú ãní?

17 ꞌBá ãngũ ímbáꞌbá lẹ́tị ũnjí sĩ, lẽꞌbá ĩmi ũbĩkí Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ áyu ꞌdĩꞌbée, kộpi úvá be lẽzú ĩmi úbézú, ꞌbo tã kộpi ní lẽé ĩmi ꞌokí ꞌdĩri adri múké ku. Kộpi lẽkí ĩmi gụ̃ụ́ ꞌbâ rụ́ꞌbá gá sĩ ãmvé, kộpi lẽkí ndẽé ni ĩmi rikí ĩvé tã yịị́ áyu. 18 Múké ni, lẽ ĩmi ꞌbãkí úvá rizú tã múké ꞌozú sâ be céré, adri ꞌyozú kínĩ, ĩmi mâ rụ́ꞌbá ndre ũgbále ká ꞌdíni ku. 19 Má anji rĩ, ma ri ĩzãngã nya ĩmi tã sĩ, sụ̃ ũkú mvá tĩípi rĩ vé ꞌa ní ásó, ĩri ní ĩzãngã nyaá ãní rĩ tị́nị, ma ĩzãngã rĩ nya cĩmgbá ĩmi ní tã Kúrísítõ vé rĩ ꞌdụzú ngazú ẹ́sị́ be ãlu rĩ gé. 20 Lẽ té kõdô ãndrũ mâ adri ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩí ĩndĩ, mâ újá rí mávé ụ́ꞌdụ́kọ́ má ní átázú rĩ, tã ĩmi ní ꞌoó rĩ fi má drị̃gé kuyé, á nị̃ kuyé mâ ꞌo rí ĩmi íngóni?

Nãpí Ãgárã pi vé Sárã be rĩ

21 Ĩ ndrekí drĩ ká, ĩmi ụrụkọ áwíkí ẹ́sị́ ꞌbãá kuú tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ drị̃gé, ĩmi nị̃kí nyo tã tãị́mbị́ rĩ ní ꞌyoó rĩ rá? 22 Búkũ tãị́mbị́ vé rĩ agá sĩkí kínĩ, Ãbũrámã ri anji ãgõ be ị̃rị̃, mvá ãzi rĩ vé ẹ́ndrẹ́pị tụ́gẹ̃rị̃ Ãgárã* ꞌi, ãzi rĩ vé ẹ́ndrẹ́pị jó ꞌdị́pa Sárã ꞌi, adri tụ́gẹ̃rị̃ ku. 23 Mvá ãlu rĩ, ũkú tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ tị yị̃kị̂ ꞌbá áda vé ni sĩ. Mvá ãzi rĩ, ũkú jó ꞌdị́pa rĩ tị nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ẹzị tã ni nĩ.

24 Tã ũkú ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée vé rĩ lũ ũndĩ Múngú ní rụụ́ ị̃rị̃ rĩ pi vé tã. Ũndĩ ãlu rĩ, Múngú ní tã ni lũú Mósẽ ní írã Sĩnáyĩ vé rĩ drị̃gé ꞌdãá rĩ, ũndĩ rĩ sẽ tịkí anjiŋá rĩ pi tụ́gẹ̃rị̃ rú, sụ̃ ũkú tụ́gẹ̃rị̃ rú Ãgárã ní mvá tịị́ tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ tị́nị. 25 Ũkú tụ́gẹ̃rị̃ rú Ãgárã vé tã lũ írã Sĩnáyĩ adriípi ãngũ Árãbĩ rĩ pi vé rĩ agá ꞌdãri vé tã. Írã Sĩnáyĩ índré sụ̃ Yẹ̃rụ́sãlémã ãndrũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rií adrií ꞌa ni gé tụ́gẹ̃rị̃ rú tãị́mbị́ rĩ drị́gé rĩ tị́nị. 26 ꞌBo ũkú ãzi rĩ jó ꞌdị́pa Sárã ꞌi, ĩrivé tã lũ Yẹ̃rụ́sãlémã úꞌdí ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ vé tã, adri tụ́gẹ̃rị̃ ku. Ĩri ẹ́ndrẹ́pị ꞌbá céré Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi vé ni. 27 Búkũ Múngú vé rĩ ꞌyo kĩnĩ,

“Mi ũkú adriípi úndó rú mvá tịị́pi kuyé ꞌdĩri,

mí adri ãyĩkõ sĩ,

mi ũkú mvá tịngárá ãzó ꞌbị̃ị́pi kuyé ꞌdĩri,

ꞌí tre ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá ãyĩkõ sĩ,

ãꞌdiãtãsĩyã ũkú ĩ ní adií adi rĩ, ĩri anji be ndẽ ũkú ágó be rĩ rá.”*

28 Ĩmi má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ĩmi újákí nóni ĩmi ícá úꞌdí rú gí tã Múngú ní ẹzịị́ Ãbũrámã ní rĩ sĩ, sụ̃ Sárã vé mvá Ĩsákã* Múngú ní tã ni ẹzịị́ rĩ tị́nị. 29 ꞌBo ꞌbá lẽꞌbá ĩmi ꞌdụkí tãị́mbị́ rĩ ngaá áyu rĩ pi, kộpi ri nóni ĩmi ọ̃cụ̃, sụ̃ Ĩsĩmãélẽ ĩ ní tịị́ yị̃kị̂ ꞌbá áda vé ni sĩ rĩ ní rií Ĩsákã ĩ ní tịị́ ũkpõ Índrí Uletere rĩ vé rĩ sĩ rĩ ọ̃cụ̃ụ́ rĩ tị́nị. 30 ꞌBo Búkũ Múngú vé rĩ kĩnĩ, “ꞌÍ dro ũkú tụ́gẹ̃rị̃ rú ꞌdĩri ívé mváŋá rĩ be rá, ĩrivé mváŋá rĩ ã rụ rí ãꞌbú mí ní ímụ́ kuú ũkú jó ꞌdị́pa rĩ vé mváŋá ní rĩ ku.”* 31 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ꞌbá adrikí anji ũkú tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ vé ni ku, ꞌbâ anji ũkú jó ꞌdị́pa rĩ vé ni.

5

Kúrísítõ sẽ ꞌbá ní drị̃wãlã

1 Kúrísítõ ọyụ ꞌbâ, sẽ ꞌbá ní drị̃wãlã gí. Nóni lẽ ĩmi tukí pá tị́tị́, lẽ ĩmi újákí ĩmi gõó adrií tụ́gẹ̃rị̃ rú tãị́mbị́ rĩ drị́gé dị̃ị́ ku.

2 Ĩmi yịkí drĩ ma ká, ma Páũlũ ꞌi, á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ĩmi sẽkí dõ ĩmî ágélé ẽ tị úlị́, Múngú ã ãꞌyĩ rí ĩmi ãní, Kúrísítõ vé drãngárá ꞌdĩri ĩmi ní ẹ̃zị́ ãkó. 3 Á lẽ ẹndịị́ ꞌyoó ĩmi ní dị̃ị́, ꞌbá ꞌî ágélé ẽ tị sẽépi lịị́pi gí rĩ, lẽ ã ꞌdụ tãị́mbị́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ãrẽvú ngaá céré. 4 Ĩmi ꞌbá riꞌbá tãị́mbị́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ụ̃ꞌbị̃ꞌbá ngaꞌbá Múngú ã ꞌbã rí ĩmi adrií ãní ꞌbá pịrị rú ꞌdĩꞌbée, gụ̃kí ĩmi Kúrísítõ ã rụ́ꞌbá gá sĩ ãmvé gí, nóni ĩmi apikí ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ sĩ gí. 5 Índrí Uletere rĩ ású ꞌbâ gí, ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃kí rá, ꞌbâ ri ẹ́sị́ ꞌbã rizú tã Múngú ní ẹzịị́ ꞌyoó kínĩ, ꞌi ímụ́ ꞌbâ ꞌbã adri pịrị ꞌdãri ũtẽzú. 6 ꞌBá Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ, lịkí dõ ágélé ni ẽ tị gí yã, dõ lịkí kuyé yã, kộpi céré trõtrõ. Tã ãmbúgú agaápi rá rĩ, ĩri ẹ̃ꞌyị̃ngárá ĩmi ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ, ĩri sẽ ĩmi ĩmi lẽlẽ.

7 Ĩmi ándúrú ri Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩ múkényã rú, ꞌbá ĩmî drị̃ izaápi sẽzú ĩmi ní ĩrivé tã áda rĩ ũbĩzú ku rĩ ãꞌdi ꞌi? 8 ꞌBá ĩmî drị̃ izaápi ꞌdĩri íbí ímụ́ Múngú ĩmi zịị́pi rĩ vúgálésĩ kuyé. 9 Ímbángárá ũnjõ vé ꞌdĩri adri sụ̃ ãkụ́fị́ mãdãŋá ĩ ní dãá íwá agá, íwá rĩ íngá ãní kọ̃fụ́tọ̃ be rĩ tị́nị. 10 Á nị̃ ámá rá ꞌyozú kínĩ, Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri sẽ tã má ní átá nõri ĩmi ícó ẹ̃ꞌyị̃ rá, ꞌbá ĩmî drị̃ izaꞌbá ꞌdĩꞌbée, Múngú ri ímụ́ tã lị kộpi drị̃gé céré. 11 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ma dõ ri ĩmi ní ágélé ẽ tị lịngárá vé tã átá, Múngú ã ãꞌyĩ rí ĩmi ãní pírí, ngá ꞌbá ĩmî drị̃ izaꞌbá rĩ pi ní ma ọ̃cụ̃zú ꞌdíni rĩ ãꞌdi? Má ímbá té dõ ꞌbá rĩ pi kínĩ, ã úlị́kí kộpi ágélé ẽ tị rá, ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní ũlũú Yẹ́sụ̃ vé drãngárá pẹtị alambaku sị́gé rĩ sẽ kộpi ẽ ẹ́sị́ ve té ku. 12 Á lẽ ꞌbá riꞌbá ĩmî drị̃ izaꞌbá ꞌyoꞌbá kínĩ, ã úlị́kí ĩmî ágélé ẽ tị rá ꞌdĩꞌbée, lẽ ã udịkí kộpi ã ágélé, kộpi ẽ ícákí rí ꞌbáŋá rú.

13 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, zịkí ĩmi ĩfũú tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ agásĩ ímụ́ drị̃wãlã ị́sụ́ gí. Lẽ ĩmi íꞌdụ́kí drị̃wãlã ĩmi ní ị́sụ́ ꞌdĩri rizú tã rụ́ꞌbá nõri ní lẽé rĩ ꞌdụzú ngazú ãní áyu ku. Múké ni, lẽ ĩmi ngakí ẹ̃zị́ ĩmi ãsámvú gé sĩ lẽngárá sĩ. 14 Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ pi ãrẽvú céré ĩ ní úmú ícá ãlu ꞌdĩ. Tãị́mbị́ ãlu rĩ kĩnĩ, “Lẽ mî lẽ ꞌbá mî gãrã gá rĩ, sụ̃ mí ní mî rụ́ꞌbá lẽé rĩ tị́nị”* 15 Ĩmi rikí dõ ĩmi úcí sị́ sĩ, sụ̃ ũcógú pi ní rií ĩ úcí rĩ tị́nị, ĩmi ndrekí múké, ĩmi ímụ́ ĩmi íré ĩmi ãsámvú gé sĩ rá.

Tã Índrí Uletere rĩ vé rĩ, ãzini tã rụ́ꞌbá vé rĩ

16 Á lẽ lũú ĩmi ní kínĩ, lẽ Índrí Uletere rĩ ã ko ĩmî drị̃ nĩ, ĩri sẽ ĩmi ícókí tã rụ́ꞌbá nõri ní lẽé rĩ ꞌdụụ́ ngaá ku. 17 Á ꞌyo ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã tã rụ́ꞌbá vé rĩ pi úmúkí ĩ tã Índrí Uletere rĩ vé rĩ be ku. Tã Índrí Uletere rĩ vé rĩ pi úmúkí ĩ tã rụ́ꞌbá vé rĩ be ku. Ọ́gụ́pị lẽ ọ́gụ́pị vé tã ku, ĩri sẽ tã múké mí ní kõdô ụ̃sụ̃ụ́ lẽé ngaá rĩ pi mí ícó ngaá ku. 18 ꞌBo mi dõ ri ẹ̃zị́ nga Índrí Uletere rĩ vé ũkpõ sĩ, mí adri tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ã pálé gá ku.

19 Tã rụ́ꞌbá nõri vé rĩ pi índrékí bá kộpi ꞌdĩ: Ọ̃wụ̃ ꞌbãngárá, mị ꞌbãngárá ꞌbá ãzi vé ũkú sĩ, dõku ꞌbá ãzi vé ágó sĩ, tã ꞌoó drị̃njá sẽépi ni, 20 múngú ĩ ní údé drị́ sĩ rĩ pi ị̃njị̃ngárá, ẹ̃ndrị́ ndrịngárá, ẹ́sị́ ꞌbãngárá ꞌbá ãzi drị̃gé ũnjí, ãwãngárá, ãꞌyã, jĩkó, ĩndrã, acongárá, 21 ũlẽ, mérâ, úmúngárá vũrã ãlu gé rizú tã ũnjí ꞌozú rĩ, ãzini tã ụrụkọ ũnjí ꞌbá rĩ pi ní rií ꞌoó sụ̃ ꞌdĩꞌbée tị́nị rĩ pi. Á ꞌyo ĩmi ní tã ꞌdĩri sụ̃ ándúrú má ní ꞌyoó ĩmi ní drị̃drị̃ rĩ tị́nị, ꞌbá tã ꞌoꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, kộpi ícókí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ mãlũngã Múngú vé rĩ agá ꞌdãá ku.

22 ꞌBo ũꞌa Índrí Uletere rĩ vé rĩ, ĩri lẽngárá, ãyĩkõ, tãkíri, tã tangárá mãdã sĩ, ẹ́sị́ ĩdríkídri, adringárá múké, tã ꞌongárá mụzú pịrị, 23 tã ꞌongárá ẹ́sị́ be mãdã, ãzini ũtẽngárá. Tãị́mbị́ ꞌyoópi tã ꞌdĩꞌbée ũnjí ni ꞌdãáyo. 24 ꞌBá Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi gbãkí ĩvé ẹ̃bị́rị́ rụ́ꞌbá nõri vé rĩ pẹtị alambaku ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri gbãzú rĩ sị́gé gí. 25 Nóni Índrí Uletere rĩ ní ꞌbá ní ídri úꞌdí sẽé gí rĩ sĩ, lẽ ꞌbâ ꞌdụkí tã Índrí Uletere rĩ ní ũlũú ꞌbá ní rĩ ã vụ́drị̃ ũbĩí mụzú áyu. 26 Lẽ ꞌbâ íngúkí ꞌbâ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ndẽkí ꞌbá ụrụkọꞌbée rá ꞌdíni ku, ãzini ẽ ilekí ꞌbá ãzi tã ũnjí sĩ ku, lẽ ꞌbâ ꞌbãkí ẹ́sị́ ũnjí ꞌbá ãzi vé ngá sĩ ku.

6

Ĩmi kokí ĩmi ĩzã ĩmi ãsámvú gé sĩ

1 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ꞌbá ãzi ꞌde dõ tã ũnjí agá, ĩmi ꞌbá Índrí Uletere rĩ ní ású gí ꞌdĩꞌbée, lẽ ĩmi kokí ꞌbá ꞌdĩri ẽ ĩzã lẹ́tị múké ni sĩ, ĩri útúzú ícázú pịrị. ꞌBo mî ndre múké, mî ꞌde rí ũnjĩkãnyã agá ku bẽnĩ. 2 Tã ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ íꞌdé dõ ĩmi drị̃gé, lẽ ĩmi kokí ĩmi ĩzã ĩmi ãsámvú gé sĩ koko. Ĩmi kokí dõ ĩmi ĩzã ĩmi ãsámvú gé sĩ rá, tã ĩmi ní ꞌoó ꞌdĩri, ĩri tãị́mbị́ Kúrísítõ ní lẽé ã ꞌdụkí ngaá rĩ. 3 ꞌBá rĩ dõ ri ꞌi íngú kĩnĩ, ꞌí ícó gí, ị́sụ́zú ícó kuyé, ꞌbá ꞌdĩri ri ꞌî mị ũꞌbã ũgõgõlé rú. 4 Lẽ ꞌbá ãlu ãlu ã ámá tã ꞌí ní rií ꞌoó rĩ ã pámvú ámámã, ẽ íngú rí ꞌi tã múké ꞌí ní ꞌoó rĩ sĩ, ã ụ̃ꞌbị̃ ívé tã ꞌí ní ꞌoó rĩ ꞌbá ãzi vé ꞌoó rĩ sĩ ku. 5 Lẽ ꞌbá ãlu ãlu ã adri ũkpó ũkpó ẹ̃zị́ ívé rĩ ngangárá gá.

6 Ĩmi ĩ ní rií ímbá tã Múngú vé rĩ sĩ ꞌdĩꞌbée, lẽ ĩmi sẽkí ĩmivé ngá ꞌbá ĩmi ímbápi rĩ ní ĩndĩ.

7 Ĩmi sẽkí ꞌbá ãzi ã ũꞌbã ĩmî mị ku, ꞌbá ãzi ícó tã Múngú ní lịị́ ꞌbá rĩ pi drị̃gé rĩ ideé ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ úri ꞌí ní rií ĩfũúpi kaápi rĩ ĩkũnã. 8 ꞌBá úri ũnjĩkãnyã ꞌozú rĩ riípi, ꞌî rụ́ꞌbá ẽ ị́sụ́ rí ãyĩkõ ãní rĩ, ĩri úri ĩzãngã nyazú mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ ĩkũnã, ꞌbo ꞌbá úri múké Índrí Uletere rĩ ní ãyĩkõ sẽépi rĩ riípi rĩ, ĩri úri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ vé rĩ ĩkũnã. 9 Lẽ ꞌbâ ãndẽkí tã múké ꞌongárá sĩ ku, ãní ꞌbâ ímụ́ úri kaápi múké rĩ ĩkũnã sâ múké rĩ gé, ꞌbá kukí dõ ẹ̃zị́ rĩ ã ngangárá kuyé. 10 ꞌBá ní drị̃lé múké ị́sụ́ gí rĩ tị́nị, lẽ ꞌbâ ꞌokí tã múké ꞌbá rĩ pi ní céré, agaápi rá rĩ, lẽ ꞌbâ ꞌokí tã múké ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní.

Tã Páũlũ ní ẹzịị́ ụ̃dụ̃mbị́tã rĩ

11 Ĩmi ndrekí tãfí má ní sĩí mị be ꞌwãrã mâ drị́ sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri agá ꞌdĩꞌbée.

12 ꞌBá ꞌyoꞌbá kínĩ ã úlị́kí ĩmî ágélé ẽ tị rá ꞌdĩꞌbée, kộpi ụ̃sụ̃kí kínĩ, ĩ ndẽkí ĩmi tã sĩ céré nĩ. Kộpi lẽkí ĩ ị́sụ́kí ĩzãngã ĩ ní rií tã Kúrísítõ vé drãzú pẹtị alambaku sị́gé rĩ ã tã ũlũzú rĩ sĩ ku. 13 Úlị́kí íni kộpi ã ágélé ẽ tị rá, ꞌbo kộpi ꞌdụkí tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ngaá céré kuyé, kộpi ri ꞌyo, ã úlị́kí ĩmî ágélé ẽ tị rá, úlị́kí dõ gí, ĩri sẽ kộpi ĩ íngú ãní íngúngũ. 14 Má ícó ma íngú tã ãzi sĩ ãluŋáni ku, ma ꞌyéŋá ma íngú ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé drãngárá pẹtị alambaku sị́gé rĩ sĩ. Yẹ́sụ̃ vé drãngárá pẹtị alambaku sị́gé rĩ vé tã sĩ, tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi índrékí má ní ẹ̃zị́ ãkó, ãzini tã mávé rĩ índré kpá ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi ní ẹ̃zị́ ãkó. 15 Lịkí dõ ꞌbá rĩ ã ágélé ẽ tị gí, dõ lịkí ágélé ni ẽ tị kuyé drãáãsĩyã, adri tã ãmbúgú rú ku, tã agaápi rá rĩ, ĩri mí ní mî ẹ́sị́ újázú úꞌdí adrizú ꞌbá Yẹ́sụ̃ vé ni. 16 Ĩmi tã ĩ ní ẹzịị́ ꞌdĩri ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rá rĩ pi, ĩmi adri ꞌbá pịrị Múngú vé ni pi, Múngú ri ẹ́sị́ ĩdríkídri ꞌbã ĩmi ní, ãzini ĩri ĩmi ní tãkíri sẽ.

17 Lẽ ꞌbá ãzi ã sẽ má ní ĩzãngã ꞌdíni ku, ũgbãkí ma, ãzini úvị́kí ma írã sĩ, ãzó bílé ni mâ rụ́ꞌbá gá anigé, má ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ.

18 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ẹ́sị́ múké ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ã adri ĩmi be. Ãmĩnã.

* 1:19 1:19 Yõkóbũ: Yõkóbũ cápĩtã ꞌdĩri agá rĩ ĩri Yẹ́sụ̃ vé ẹ́drị́pị, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Yẹ̃rụ́sãlémã gá rĩ pi vé drị̃koma. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 15:12-21; 21:18-19.

* 2:3 2:3 Ágélé ẽ tị lịngárá: Múngú lũ Ãbũrámã ní kĩnĩ, anji ãgõ Ãbũrámã vé rĩ pi adrikí dõ caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ gí, lẽ ã úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị rá, lũzú kínĩ, kộpi anji Múngú vé ni. ꞌBá rĩ ãꞌyĩ dõ ꞌî ágélé ẽ tị sẽé lịị́ gí, ĩri tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụ nga. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17:9-14; Ẹ̃zị́ 15:1-5.

† 2:12 2:12 Ínyá nyangárá: Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ãꞌyĩ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ã nyakí ãnyãpá ụrụkọꞌbée ku. Tã ꞌdĩri sẽ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ínyá nyazú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi be ku ãní. ꞌÍ lã Dẽtõrõnómẽ 14:1-21, Ẹ̃zị́ 10:9-15.

* 3:6 3:6 Ãbũrámã: Ĩri kụ̃kụ̃rị́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ni. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 12-25.

* 3:6 3:6 Íꞌdóngárá 15:6

* 3:8 3:8 Íꞌdóngárá 12:3; 18:18; 22:18

* 3:10 3:10 Dẽtõrõnómẽ 27:26

* 3:11 3:11 Ãbãkụ́kã 2:4

* 3:12 3:12 Lẹ̃vị̃tị́kã 18:5

† 3:13 3:13 Pẹtị alambaku: ꞌBá Rómã vé rĩ pi ri ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi gbã mũsũmárĩ sĩ pẹtị alambaku sị́gé, ĩri sâ ꞌdụ ãco kộpi íbí drã ndõ, kộpi ĩzãngã nya ambamba drãngárá rĩ gé.

* 3:13 3:13 Dẽtõrõnómẽ 21:23

* 3:16 3:16 Íꞌdóngárá 12:7; 13:15; 24:7

* 4:22 4:22 Íꞌdóngárá 16:1-16; 21:7-17

* 4:27 4:27 Ĩsáyã 54:1

* 4:28 4:28 Ĩsákã: Ĩsákã ri mvá Múngú ní ẹzịị́ Ãbũrámã ní rĩ. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17-35.

* 4:30 4:30 Íꞌdóngárá 21:10

* 5:14 5:14 Lẹ̃vị̃tị́kã 19:18

Ẽfésõ

1

2

3

4

5

6

Kọ̃kọ̃bị́ Páũlũ ní sĩí sẽé ꞌbá

Ẽfésõ

vé rĩ pi ní rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Ẽfésõ ri kụ̃rụ́ ãmbúgú ãngũ ĩ ní zịị́ Tákĩ rĩ ã jẽlé gá ụ̃tụ́ ní ꞌdengárá gálé rú. Páũlũ adri caá ãngũ rĩ agá ꞌdãlé ílí na, ri tị Múngú vé rĩ sẽé ꞌbá rĩ pi ní (Ẹ̃zị́ 19). ꞌBá kárákará ãngũ rĩ agá rĩ pi, ꞌbá kụ̃rụ́ rĩ ã gãrã rĩ pi be, ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri rá. Vụ́drị̃ ni gé, Páũlũ kã rií adrií jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá Rómã gá ꞌdãá, sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ꞌbá kãnísã vé Ẽfésõ gá rĩ pi ní, lũzú kộpi ní kínĩ, ẹ́sị́ kộpi ní ꞌbãá Kúrísítõ drị̃gé ꞌdĩri, Múngú ụ̃tị̃ tã ni nĩ kĩnĩ, Úpí Kúrísítõ ri adri ãmbúgú ngá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi drị̃gé, ãzini ngá ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ pi drị̃gé.

Cápĩtã 1-3 agá, Páũlũ ũlũ ꞌbá Múngú ní ũpẽé gí rĩ pi vé tã, ãzini ũlũ tã Múngú ní kộpi pazú ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ, ĩri ní kộpi úmúzú ícázú Kúrísítõ be ngá ãlu ĩrivé drãngárá sĩ rĩ vé tã, ãzini ũlũ ĩrivé íngángárá ídri rú drãngárá gálésĩ rĩ vé tã. Cápĩtã 4-6 agá, lũ ꞌbá rĩ pi ní lẹ́tị kộpi ní ĩ úmúzú ícázú ngá ãlu Kúrísítõ rụ́ꞌbá gá rĩ.

1

1 Ma Páũlũ ꞌi, Múngú ĩpẽ ma adrií Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ ni rú.

Á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ꞌbá adriꞌbá Ẽfésõ gá ẹ́sị́ ꞌbãꞌbée Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé ẹ̃zị́ ngaꞌbá rĩ pi ní.

2 Ẹ́sị́ múké, ãzini tãkíri íngápi ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú vúgá, ãzini Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vúgá rĩ ã adri ĩmi be.

Múngú sẽ ꞌbá ní tãkíri Kúrísítõ ã rụ́ sĩ

3 Lẽ ꞌbâ íngúkí ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ Ẹ́tẹ́pị Múngú ri, ĩri ní ꞌbá ní tãkíri sẽé adrizú Kúrísítõ agá rĩ sĩ, Kúrísítõ íjị́ ꞌbá ní tãkíri rĩ ꞌbụ̃ gélésĩla. 4 Drị̃drị̃ ni, Múngú ní drĩ ꞌbụ̃ pi gbizú vũ be kuyé rĩ gé, ĩpẽ ꞌbâ adrií uletere ꞌbá ívé ni pi rú ũnjĩkãnyã ãkó, Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã rụ́ sĩ. Múngú vé lẽngárá sĩ, 5 ꞌdụ ꞌbâ ꞌbãá anji ívé ni pi rú Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã rụ́ sĩ, tã ni íbí íngá ĩri ẽ ẹ́sị́ agá. 6 Lẽ ꞌbâ íngúkí Múngú ri ẹ́sị́ múké ĩri ní ꞌbãá ꞌbá ní ãmbúgú tã ĩrivé Mvá ĩri ní lẽélẽ rĩ ní ꞌoó ꞌbá ní rĩ sĩ.

7 Kúrísítõ vé ãrí dã ꞌbâ tã sĩ, ꞌbâ drị̃ jezú, trũkí ꞌbâ ãní ꞌbávé ũnjĩkãnyã agásĩ gí, Múngú vé ẹ́sị́ múké rĩ ã tã sĩ. 8 Múngú ẽ ẹ́sị́ ní adrií ꞌbá ní múké rĩ sĩ, sẽ ꞌbá ní úmĩ, ãzini tã nị̃ngárá. 9 Múngú vé tã ándúrú ĩri ní úcí kuú ꞌí ẹ́sị́ agá rĩ, iꞌda nóni ꞌbá ní ãmvé. Tã ni íbí íngá ẹ́sị́ ni agá, iꞌda tã rĩ Kúrísítõ ã rụ́ꞌbá gá. 10 Tã Múngú ní ụ̃tị̃ị́ rĩ, ĩri ꞌdíni, sâ ni kãdõ ícó, ĩri ímụ́ ngá ꞌbụ̃ gé rĩ pi ĩkũnã ngá vũ drị̃gé rĩ pi be céré vũrã ãlu gé, Kúrísítõ ri ímụ́ adri kộpi drị̃gé nĩ.

11 Múngú ũpẽ ꞌbâ adrií anji ívé ni pi rú Kúrísítõ agá. Ũpẽ ꞌbâ ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́ íꞌdóngárá gá ꞌdãá, tã rĩ pi ĩ nga, sụ̃ Múngú ní ụ̃tị̃ị́ rĩ tị́nị. 12 Múngú ꞌo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ꞌbâ ẹ́sị́ ꞌbãꞌbée Kúrísítõ drị̃gé drị̃drị̃ rĩ pi, ꞌbâ íngúkí rí Múngú ri ãní. 13 Ĩmi ní Kúrísítõ vé ụ́ꞌdụ́kọ́ múké áda rĩ yịị́ rá rĩ sĩ, ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ĩmi ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí ꞌdĩri pa ĩmi nĩ. Ĩmi ní Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, sẽ ĩmi ní Índrí Uletere ĩri ní tã ni ẹzịị́ rĩ, lũzú kínĩ ĩmi ꞌbá Kúrísítõ vé ni. 14 Tã Múngú ní Índrí Uletere rĩ sẽzú ꞌbá ní rĩ, lũ ꞌbá ní uletere ꞌyozú kĩnĩ, ngá Múngú ní ẹzịị́ ívé ꞌbá rĩ pi ní, ꞌbá ní rií ũtẽé rĩ, ĩri ímụ́ sẽ ꞌbá ní rá. Kúru Múngú ri ímụ́ ꞌbá ní drị̃wãlã sẽ, ꞌbâ kúru ĩri ị̃njị̃, ãzini ꞌbâ ĩri íngú.

Páũlũ zị Múngú ri

15 Á yị tã ĩmi ní Úpí Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ rá, ãzini ã yị tã ĩmi ní ꞌbá Múngú vé rĩ pi lẽzú céré rĩ rá. 16 Ụ́ꞌdụ́ céré má kãdõ rií Múngú ri zịị́, ma ri ĩmivé tã lũ Múngú ní, ma ri õwõꞌdĩfô sẽ ĩri ní ĩmi tã sĩ. 17 Ma ri Múngú ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé Ẹ́tẹ́pị ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ zị ĩmi ní, ã sẽ rí ĩmi ní Índrí tã nị̃zú ni, ẽ iꞌda rí ĩmi ní tã Múngú vé rĩ, ĩmi nị̃kí rí Múngú ri ãní múké múké. 18 Ma ri Múngú ri zị ĩmi ní, ã zị̃ rí ĩmivé úmĩ, ĩmi ꞌbãkí rí ẹ́sị́ tã áda ĩri ní ĩmi zịzú rĩ nị̃zú ãní, ãzini ĩmi nị̃kí rí dị̃ngárá úmvúlésĩ ĩmi ní dị̃zú ꞌbá Múngú vé rĩ pi be trụ́ ãlu ꞌdãri ãní. 19 ꞌBá lẽkí ĩmi nị̃kí Múngú vé ũkpõ ãmbúgú ĩri ní sẽé ꞌbâ ĩri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí nõꞌbée ní rĩ. Ũkpõ ꞌdĩri ĩri ní áyú 20 Kúrísítõ ri ingazú gõzú ídri rú drãngárá gálésĩla rĩ, sẽ ĩri úrí ívé drị́ ẹ̃ndẹ́pị* gé ꞌbụ̃ gé ꞌdãá. 21 Kúru Kúrísítõ ri ãmbúgú mãlãyíkã rĩ pi drị̃gé, índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, ꞌbá tãị́mbị́ sẽꞌbá rĩ pi drị̃gé, ꞌbá ũkpõ be rĩ pi drị̃gé, ãzini ꞌbá ãngũ rụꞌbá rĩ pi drị̃gé, adri ꞌyéŋá béré ãndrũ nõꞌbée drị̃gé kuyé, ĩri adri ãmbúgú cazú lókí ímụ́pi drị̃drị̃ ꞌdĩí rĩ gé. 22 Múngú ꞌbã ngá rĩ pi ãrẽvú céré ĩri ã pálé gá, Múngú ĩpẽ ĩri adrií ãmbúgú ngá rĩ pi drị̃gé céré ꞌbá kãnísã† vé rĩ pi ní. 23 ꞌBá Kãnísã vé rĩ pi rụ́ꞌbá Kúrísítõ vé ni. Kúrísítõ ri ẹ̃zị́ nga kãnísã ívé rĩ agá nĩ. Ĩri ívé ũkpõ sẽ ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní nĩ.

2

Kúrísítõ ri sẽ ꞌbâ ídri ị́sụ́ rá

1 Ĩmi ní ándúrú Múngú vé tã gãá sĩ, ãzini ĩmi ní rií ũnjĩkãnyã ꞌoó rĩ sĩ, índrí agá, ĩmi ãsámvú rárá rú Múngú be, ĩmi índrékí sụ̃ ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi tị́nị. 2 Lókí ꞌdãri gé, ĩmi rikí tã ũnjí nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ ꞌdụụ́ ngaá, ĩmi rikí Sãtánã adriípi ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé rĩ vé tã ꞌdụụ́ ngaá. Sãtánã ãlu ãlu ꞌdĩri ri ꞌbá Múngú ri gãꞌbá sĩ rĩ pi ẽ mị ũꞌbã ꞌde tã ũnjí agá nĩ. 3 Ọ́tụ́ ꞌbá rikí céré tã ꞌoó sụ̃ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi tị́nị, ꞌbá rikí tã rụ́ꞌbá nõri ní lẽé rĩ pi ꞌdụụ́ ngaá, ãzini tã ꞌbâ ẹ́sị́ ní lẽé rĩ ꞌdụụ́ ngaá. Tã rụ́ꞌbá nõri vé rĩ sĩ, Múngú ã ꞌa ve ꞌbá ní ũnjí ũnjí, sụ̃ ĩri ã ꞌa ní veé ꞌbá ụrụkọ ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi ní rĩ tị́nị. 4 ꞌBo Múngú ní ꞌbâ lẽé agaá rá rĩ sĩ, ꞌbã ívé ẹ́sị́ ĩdríkídri agaápi rá rĩ ꞌbá ní rá. 5 ꞌBá ní ũnjĩkãnyã ꞌoó rĩ sĩ, ꞌbâ adrikí dõ sụ̃ ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi tị́nị drãáãsĩyã, Kúrísítõ sĩ, índrí agá, ꞌbá gõkí ícá ídri rú. Ĩmi ndrekí drĩ ká, ĩrivé ẹ́sị́ múké rĩ sĩ, pa ĩmi gí. 6 Múngú inga ꞌbâ gõó ídri rú Kúrísítõ be trụ́, sẽ ꞌbá ní vũrã mụzú úrízú Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ be trụ́ ívé mãlũngã ꞌbụ̃ gé rĩ agá. 7 Múngú ꞌo tã ꞌdĩri ꞌdíni lũzú kínĩ, ĩrivé ẹ́sị́ múké agaápi rá rĩ sĩ, ĩri ímụ́ ꞌbá ní tã múké sẽ, ꞌbá ní Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ. 8 Múngú pa ĩmi ẹ́sị́ múké ívé rĩ sĩ, ĩmi ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ. Tã ni íbí íngá ĩmi vúgá kuyé, Múngú sẽ ĩmi ní fẽfẽ rú ẹ́sị́ múké ívé rĩ sĩ. 9 Múngú pa ĩmi ẹ̃zị́ ĩmi ní ngaá rĩ sĩ kuyé, ꞌbá ãzi ẽ íngú rí ꞌi pangárá ꞌdĩri sĩ ku. 10 ꞌBávé adringárá Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ agá nõri, Múngú sẽ ꞌbâ ícá nóni nĩ, Múngú sẽ ꞌbá ní ídrí úꞌdí tã múké ꞌozú, útú tã múké ꞌdĩri vé tã kú ị́nọ́gọ́sị́, ꞌbâ rikí ngaá mụzú.

ꞌBâ ngá ãlu Kúrísítõ agá

11 Ĩmi ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi, lẽ ĩmi ígákí tã Yãhụ́dị̃ ĩ íngúꞌbá ĩvé ágélé ẽ tị úlị́ngárá* ã tã sĩ, ꞌyoꞌbá kínĩ ĩmi pãgánõ, úlị́kí ĩmî ágélé ẽ tị kuyé ꞌdãri. 12 Lẽ ĩmi nị̃kí ámá múké ꞌyozú kínĩ, lókí drị̃drị̃ ꞌdãri gé, ĩmi rikí adrií Kúrísítõ rụ́ꞌbá gá sĩ rárá rú, gụ̃kí ĩmi Múngú vé ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé sĩ ãmvé, ĩmi nị̃kí ũndĩ Múngú ní rụụ́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi be rĩ kuyé. Ĩmi ní rizú adrizú vũ drị̃gé nõgó rĩ gé, Múngú adri ĩmivé ni kuyé, ãzini ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ drị̃ ni gé kuyé. 13 Ándúrú ĩmi ãsámvú Múngú be rárá rú, ꞌbo nóni Kúrísítõ vé drãngárá úmú ĩmi ícá ngá ãlu Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ be gí, ĩmi ní ĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ĩmi nóni Múngú be ĩnyiŋáŋá.

14 Kúrísítõ íjị́ tãkíri ꞌbâ ãsámvú gé ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ ku rĩ pi be, ící ꞌbâ ãsámvú ícá ngá ãlu, sẽ ngụ̃ngárá ũnjí ꞌbá ní ꞌbâ acozú rĩ gõ dẹẹ́ rá. 15 Kúrísítõ vé drãngárá ímụ́ tãị́mbị́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ĩ ní ꞌbá adriꞌbée Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi gụ̃zú ãmvé ꞌdĩri fụụ́ drãá rá. Tã ã pá ĩri ní ímụ́zú rĩ, ímụ́ kộpi úmú ícá ngá ãlu, íjị́ tãkíri ícá kộpi ãsámvú gé. 16 Kúrísítõ vé drãngárá pẹtị alambaku† sị́gé rĩ, úmú Yãhụ́dị̃ rĩ pi ꞌbá Yãhụ́dị̃ ku rĩ pi be ícá ngá ãlu, sẽ kộpivé ãsámvú Múngú be rĩ gõ ícá múké, sẽ tã kộpi ní ĩ ngụ̃zú ũnjí rĩ gõ dẹẹ́ rá. 17 Kúrísítõ ímụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké tãkíri vé rĩ ũlũú ĩmi ꞌbá adriꞌbée Yãhụ́dị̃ rú ku Múngú ri nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ní, ãzini ꞌbâ Yãhụ́dị̃ rú Múngú ri nị̃ꞌbá rá rĩ pi ní. 18 Nóni ꞌbâ Yãhụ́dị̃ rĩ pi, ãzini ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ícó ca ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú vúgá ꞌdãá ũkpõ Índrí Uletere ãlu ãlu ꞌdĩri vé rĩ sĩ, ãzini tã Kúrísítõ ní ꞌoó ꞌbá ní rĩ sĩ.

19 Nóni ícókí ĩmi zịị́ jãkã ku, ãzini ícókí ꞌyoó kínĩ, ĩmi adrikí ãngũ ꞌdị́páa kuyé ꞌdíni ku, ꞌbo ĩmi nóni ãngũ ꞌdị́páa ꞌbá Múngú vé rĩ pi be trụ́, ãzini ĩmi nóni anji Múngú vé ni ĩrivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé. 20 Ĩmi adrikí sụ̃ jó ĩ ní sịị́ rĩ tị́nị, nẹ́bị̃ rĩ pi, Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be, kộpi írã anji ĩ ní ụ̃tị̃ị́ íꞌdózú jó sịzú ãní rĩ tị́nị, Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ívé rĩ írã sẽépi jó rĩ ní pá tuzú ãní ũkpó ũkpó rĩ. 21 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi úmúkí ĩ ícá ngá ãlu Yẹ́sụ̃ be, kộpi gõkí ícá Jó uletere Úpí vé ni. 22 Ĩmi ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩꞌbée, Kúrísítõ úmú ĩmi ícá Yãhụ́dị̃ rĩ pi be ngá ãlu, ĩmi adrikí rí vũrã Índrí Múngú vé rĩ ní adrizú ni.

3

Páũlũ ũlũ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ

1 Ma Páũlũ ꞌi, ꞌbekí ma jó rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, má ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé rĩ ũlũú ĩmi ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní rĩ ã tã sĩ.

2 Ádarú ĩmi yịkí rá, ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ sĩ, sẽ má ní ẹ̃zị́ rizú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũzú ĩmi ní ãní. 3 Múngú iꞌda tã ꞌí ní ụ̃tị̃ị́ kuú mũdũmũdũ rú rĩ má ní, sụ̃ má ní sĩí kọ̃kọ̃bị́ drị̃drị̃ rĩ agá ẹ̃lị́ŋá rĩ tị́nị. 4 Ĩmi kádõ kọ̃kọ̃bị́ rĩ lãá, ĩmi nị̃ ámá uletere ꞌyozú kínĩ, á nị̃ tã Kúrísítõ vé Múngú ní ụ̃tị̃ị́ kuú mũdũmũdũ rú rĩ rá. 5 Múngú iꞌda tã ꞌí ní ũzụ̃ụ́ kuú mũdũmũdũ rú ꞌdĩri ꞌbá ọ́tụ́ drị̃drị̃ ꞌdãꞌbée ní kuyé, ꞌbo nóni iꞌda tã rĩ ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé áyúãyũ uletere rĩ pi ní, ãzini nẹ́bị̃ rĩ pi ní Índrí Uletere rĩ vé ũkpõ sĩ. 6 Tã ĩ ní ũzụ̃ụ́ kuú mũdũmũdũ rú rĩ, ĩri ꞌdíni, ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ rá, kúru kộpi ímụ́ ĩ úmú ícá ngá ãlu Yẹ́sụ̃ be. Tã ꞌdĩri sĩ, kộpi Yãhụ́dị̃ rĩ pi be, kộpi céré tã múké Múngú ní lẽé sẽé ívé ꞌbá rĩ pi ní rĩ ị́sụ́ rá. Kộpi drị̃lé múké Múngú ní ẹzịị́ Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ ꞌdĩri ị́sụ́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi be trụ́ ãlu.

7 Ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ sĩ, sẽ má ní fẽfẽ rizú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũzú, ãzini sẽ má ní ũkpõ ẹ̃zị́ rĩ ngazú nĩ. 8 ꞌBá Múngú vé rĩ pi ãsámvú gé, mâ adri dõ kộpivé ụ̃dụ̃* drãáãsĩyã, Múngú vé ẹ́sị́ múké rĩ sĩ, ĩpẽ ma ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé tã be agaápi rá rĩ ũlũú ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní. 9 Múngú ngá rĩ pi ãrẽvú gbiípi céré rĩ ĩpẽ ma nĩ, mâ ũlũ rí tã ꞌí ní ọ́tụ́ ụ̃tị̃ị́ mũdũmũdũ rú rĩ. 10 Múngú lẽ ívé úmĩ tã ꞌozú rĩ lũú mãlãyíkã ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ pi ní, ãzini índrí ũnjí rĩ pi ní. Kộpi ímụ́ tã ꞌdĩri ndre lókí Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ĩ úmúzú ꞌbá Yãhụ́dị̃ ku rĩ pi be trụ́ ívé kãnísã agá rĩ gé. 11 Múngú ụ̃tị̃ tã ꞌdĩri ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́, tã ꞌdĩri nga ꞌi fũú tị ni gé gí, Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ꞌbávé Úpí ꞌdụ tã ni ngaá nĩ. 12 ꞌBá ní adrií Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ agá, ãzini ꞌbá ní ĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ĩri ꞌbá ní drị̃wãlã sẽ, ꞌbâ fi mụzú Múngú ẹndrẹtị gé ꞌdãlé ụ̃rị̃ ãkó. 13 Á mã ĩmi drị́ ị̃rị̃ sĩ, ĩzãngã má ní nyaá ĩmi tã sĩ rĩ sĩ, lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã adri ĩzãngã sĩ ku, ĩzãngã má ní nyaá ꞌdĩri sẽ Múngú ri ĩmi íngú ãní.

Páũlũ zị Múngú ri ꞌbá Ẽfésõ vé rĩ pi ní

14 Má kãdõ rií tã Múngú ní ꞌoó ꞌdĩꞌbée ụ̃sụ̃ụ́, ma ri kũmũcí ũtị̃, ma ri ꞌbá Ẹ́tẹ́pị ri zị. 15 Ma ri Múngú ri zị, Múngú ri Ẹ́tẹ́pị ꞌbá céré pi vé ni, ꞌbá ꞌbụ̃ gé rĩ pi vé ni, ãzini ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé ni. 16 Ma ri Múngú ꞌbá Ẹ́tẹ́pị dị̃ị́pi pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ zị, ĩrivé Índrí ã sẽ rí ĩmi ní ũkpõ ĩmivé ẹ́sị́ agá, 17 ãní Kúrísítõ ẽ ị́sụ́ rí vũrã fizú adrizú ĩmî ẹ́sị́ agá, ĩmi ní ĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ. Ma ri Múngú ri zị ĩmi ní, ĩmi lẽkí rí Kúrísítõ ri ẹ́sị́ be céré, ã sẽ rí ĩmi tukí rí pá ũkpó ũkpó. 18 Lẽ ĩmi ị́sụ́kí úmĩ tã nị̃zú ámázú, sụ̃ ꞌbá Múngú vé rĩ pi ní ị́sụ́ rĩ tị́nị, ĩmi nị̃kí rí lẽngárá Kúrísítõ ní ĩmi lẽzú ambamba ꞌdĩri ámá ãní. 19 Á lẽ ĩmi nị̃kí tã Kúrísítõ ní ĩmi lẽzú ambamba ꞌdĩri, lẽngárá ꞌdĩri ícókí ụ̃ꞌbị̃ị́ bã ku. Ĩmi nị̃kí dõ lẽngárá ꞌdĩri rá, ĩmi adri tã be pịrị, sụ̃ Múngú vé rĩ tị́nị.

20 Lẽ ẽ íngúkí Múngú ũkpõ be riípi ẹ̃zị́ ngaápi ꞌbâ rụ́ꞌbá gá rĩ, ĩri ícó tã ãrẽvú ꞌo aga, tã ꞌbá ní zịị́, ãzini ꞌbá ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ pi drị̃gé sĩ céré. 21 Lẽ ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ẽ íngúkí Múngú ri, ẽ íngúkí Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri, ãzini úyú drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ pi ẽ íngúkí Múngú ri mụzú ꞌdániꞌdáni! Ãmĩnã.

4

Adringárá trụ́ Kúrísítõ agá rĩ

1 ꞌYĩkí ma jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, má ní ẹ̃zị́ Úpí vé rĩ ngaá rĩ sĩ, á mã ĩmi drị́ ị̃rị̃ sĩ, lẽ ĩmi ꞌokí tã múké ni pi mụzú áyu, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú zị ĩmi adrií ꞌbá ívé ni pi rú. 2 Lẽ ĩmi íngúkí ĩmi ku, ĩmi adrikí tã be mãdã. Ĩmi ꞌdụkí tã rĩ mụzú ẹ́sị́ be mãdã, ĩmi ꞌdụkí tã rĩ ngaá ĩmi ãsámvú gé sĩ lẽngárá sĩ. 3 Lẽ Índrí Uletere rĩ ã úmú ĩmi adrií ngá ãlu, ĩmi adrikí tã be kíri ĩmi ãsámvú gé sĩ. 4 Ĩmi úmúkí ĩmi céré ícá rụ́ꞌbá ãlu gí, Índrí ĩmi ní ị́sụ́ rĩ, ĩri ãlu ãlu ꞌdĩri, Múngú zị ĩmi céré, ĩmi ꞌbãkí rí ẹ́sị́ tã drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ ũtẽzú. 5 Úpí ri ꞌyéŋá ãlu, ẹ̃ꞌyị̃ngárá ri ãlu, bãtízĩmũ ri ãlu, 6 Múngú ri ꞌyéŋá ãlu, ĩri Ẹ́tẹ́pị ꞌbá rĩ pi vé ni céré, ĩri ãmbúgú ꞌbá drị̃gé céré, ĩri ri ꞌbâ áyú céré ri ẹ̃zị́ nga, ĩri ri adri ꞌbá agásĩ céré.

7 ꞌBo Kúrísítõ sẽ ꞌbá ãlu ãlu ní fẽfẽ ívé ẹ́sị́ múké vé rĩ ẹ̃zị́ ngazú ãní ꞌí ní. 8 Tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ kĩnĩ,

“Kã tụụ́ mụzú ụrụgégé ꞌdãá,

jị ívé ariꞌba rĩ pi mụzú ĩndĩ,

íꞌdụ́ ngá kárákará awaá ívé ꞌbá rĩ pi ní.”*

9 Tã ĩ ní ꞌyoó kínĩ, tụ mụzú ụrụgégé ꞌdĩri vé ífífí ãꞌdi? Ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, drị̃drị̃ ni, Kúrísítõ ímụ́ adrií vũ drị̃gé nõgó, vụ́drị̃ ni gé, ĩri ní kúru tụzú mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá. 10 ꞌBá ímụ́pi vũ drị̃gé nõgó rĩ, ĩri ꞌbá ãlu ãlu ngaápi mụụ́pi ụrụgégé ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ ꞌi, ĩri ímụ́ adri ãmbúgú ngá rĩ pi drị̃gé céré.

11 Kúrísítõ ũpẽ ꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ adrií ꞌbá áyúãyũ ni pi, ụrụkọꞌbée nẹ́bị̃, ụrụkọꞌbée ꞌbá Kúrísítõ vé tã ũlũꞌbá ꞌbá Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ní ni pi, ụrụkọꞌbée vé ẹ̃zị́ adrizú atala* rú, ụrụkọꞌbée ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá ni pi. 12 ꞌBá ꞌdĩꞌbée vé ẹ̃zị́, kộpi ri ꞌbá Múngú vé rĩ pi ímbá, kộpi ã ngakí rí ẹ̃zị́ Kúrísítõ ní, kộpi ã adrikí rí ũkpó ũkpó ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, kộpi ã úmúkí rí ĩ adrií rụ́ꞌbá ãlu Kúrísítõ vé ni, 13 cĩmgbá ꞌbá ní ꞌbâ úmúzú ícázú ngá ãlu, ꞌbá ní Múngú Mvọ́pị ri ẹ̃ꞌyị̃zú, ãzini ꞌbá ní ĩrivé úmĩ ꞌdụzú tã ngazú, ꞌbâ adrikí rí ũkpó ũkpó ꞌbávé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, tã céré sĩ, ꞌbâ adrikí rí sụ̃ Kúrísítõ tị́nị.

14 Lẽ ꞌbâ rikí tã ꞌoó sụ̃ anjiŋá nyíríŋá rĩ pi tị́nị ku. Lẽ ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ rĩ pi vé ímbángárá ã ri ĩmî úmĩ újá sụ̃ ũlí ní rií kũlúmgba úvị́ yị̃ị́ drị̃gé sĩ ngãlá ngãlá rĩ tị́nị ku. 15 Ngá múké rĩ, lẽ ꞌbâ lẽkí ꞌbâ lẽlẽ, ꞌbâ átákí tã áda ꞌbâ ãsámvú gé sĩ áyu, ꞌbávé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã mba rí ícá ũkpó ũkpó Kúrísítõ adriípi kãnísã drị̃gé rĩ agá. 16 Kúrísítõ úmú ꞌbâ céré ꞌî rụ́ꞌbá gá, sụ̃ ĩgélé ãndíãndí rĩ pi ní ĩ úmú adrií rụ́ꞌbá ãlu gé rĩ tị́nị. Ĩgélé ãndíãndí ꞌdĩꞌbée ngakí dõ céré ẹ̃zị́ mụzú múké, kộpi ĩ lẽlẽ, ĩri sẽ rụ́ꞌbá rĩ mba ícá ũkpó ũkpó.

Ẹ́sị́ újángárá

17 Úpí ã rụ́ sĩ, á lẽ ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ĩmi rikí adrií sụ̃ pãgánõ tã nị̃ꞌbá ku rĩ pi tị́nị ku. 18 Ọ̃zụ̃kí kộpivé úmĩ tã nị̃zú rĩ gí, kộpi gụ̃kí ĩ rárá rú ídri Múngú ní sẽé rĩ agásĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi gãkí Múngú vé tã sĩ, kộpi ẽ drị̃ ũkpó ũkpó. 19 Tã rĩ dõ múké yã, dõ ũnjí yã, kộpi ụ̃sụ̃kí ku. Kộpi lẽkí tã drị̃njá sẽépi ni ꞌoó mụzú áyu, ãzini kộpi ri tã ãzãvũ rú ni pi ẹndị ꞌo mụzú dị̃ị́ dị̃ị́.

20 ꞌBo tã Kúrísítõ vé ĩ ní ímbá ĩmi ní rĩ adri ꞌdíni kuyé. 21 Ádarú ĩmi yịkí Yẹ́sụ̃ vé tã rá, ãzini ímbákí ĩmi ní tã áda Yẹ́sụ̃ vé rĩ rá. 22 Ímbákí ĩmi kínĩ, lẽ ĩmi kukí lẹ́tị ụ̃kụ ándúrú ĩmi úbépi fiípi ũnjĩkãnyã ꞌozú ꞌdãri ãní, lẽ ĩmi kukí tã ándúrú ĩmî mị ũꞌbãápi, ĩmi izaꞌbée izaza rĩ pi ãní. 23 Ímbákí ĩmi kínĩ, lẽ ĩmivé yị̃kị̂ tã ꞌozú rĩ ã újá ꞌi ícá úꞌdí. 24 Lẽ ĩmi újákí ĩmivé adringárá ícá úꞌdí sụ̃ Múngú ní ĩmi gbií sụ̃ ꞌí tị́nị rĩ tị́nị, ádarú ĩmi adri tã be pịrị, ãzini uletere.

25 Kúru lẽ ꞌbá ãlu ãlu ã ku ũnjõ ãní, lẽ ã átá tã áda rĩ áyu ꞌí ọ̃gụ̃pị́ị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá úmúkí ꞌbâ céré adrií rụ́ꞌbá ãlu Kúrísítõ vé ni gí. 26 “Ĩmî ꞌa ve dõ gí, ã sẽ ĩmi fií ũnjĩkãnyã ꞌoó ku.”* Ĩmî ꞌa ve dõ gí, lẽ ĩmi kukí ꞌa vengárá ꞌdĩri ã ca ụ̃tụ́ ní ꞌdengárá gá ku. 27 ꞌA vengárá ri sẽ ãdróko† ri vũrã ị́sụ́ úrízú ĩmî ẹ́sị́ agá. 28 ꞌBá ãzi dõ ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé ụ̃gụ́ rú, lẽ ã ku ụ̃gụ̃ ã vúgú ãní. Lẽ ã nga ẹ̃zị́ ꞌî drị́ sĩ, ẽ ị́sụ́ rí ngá, ã ko rí ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ẽ ĩzã ãní.

29 Lẽ átángá ũnjí ẽ ĩfũ ĩmi tị gé sĩ ku, ꞌbo lẽ ĩmi átákí tã múké ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã koópi ni áyu, ã ko rí ꞌbá tã rĩ yịꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã. 30 Lẽ ĩmi sẽkí Múngú vé Índrí Uletere rĩ ní ĩzãngã ku, Múngú sẽ ĩmi ní Índrí Uletere rĩ, ã nị̃kí rí ĩmi ámá ãní kínĩ, ĩmi ꞌbá ívé ni, cazú ụ́ꞌdụ́ ꞌí ní úmvúlésĩ ĩmi ọyụzú ũnjĩkãnyã agásĩ rĩ gé. 31 Ẹ́sị́ ũká ũká rĩ, ụ́ꞌdụ́kọ́ ãsĩrã rú rĩ, jĩkó rĩ, ãwãngárá ãsámvú gé sĩ rĩ, uꞌdangárá rĩ, ãzini tã ãrẽvú céré rií ꞌolé ũnjí ũnjí rĩ pi, lẽ ĩmi kukí ãní. 32 Lẽ ĩmi adrikí múké ĩmi ãsámvú gé sĩ, ĩmi lẽkí ĩmi lẽlẽ, ĩmi trũkí ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị ĩmi ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi, sụ̃ Múngú ní ĩmi trũú Kúrísítõ vé tã sĩ rĩ tị́nị.

5

Lẽ ĩmi adrikí sụ̃ Múngú ní lẽé rĩ tị́nị

1 Lẽ ĩmi ꞌokí tã pịrị sụ̃ Múngú ní ꞌoó rĩ tị́nị, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi anji Múngú vé ĩri ní lẽélẽ ni pi. 2 Lẽ ĩmi lẽkí ĩmi lẽlẽ, sụ̃ Kúrísítõ ní ꞌbâ lẽé rĩ tị́nị, adi ꞌi sẽé drãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ꞌbâ tã sĩ, sẽ Múngú adri ãní ãyĩkõ sĩ.

3 Ĩmi anji Múngú vé ni, lẽ ĩmi ꞌbãkí ọ̃wụ̃ ãluŋáni ku, ĩmi ꞌokí tã ãzãvũ rú ni ku, ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ ãmbúgú ngá drị̃gé ku, ãꞌdiãtãsĩyã anji Múngú vé uletere rĩ pi ꞌokí tã ũnjí ꞌdĩꞌbée ku. 4 Lẽ ĩmi rikí átángá ũnjí ũnjí ni pi átá ĩmi ãsámvú gé sĩ ku, dõku ĩmi rikí tã azakaza vé ni pi átá ku, dõku ĩmi rikí átángá rií átá áví agá ũnjĩkãnyã íjị́pi ni pi átá ku. Tã ꞌdĩꞌbée adri múké ku. Ngá múké rĩ, lẽ ĩmi rikí õwõꞌdĩfô sẽé Múngú ní. 5 Ĩmi nị̃kí rá, ꞌbá riípi ọ̃wụ̃ ꞌbãápi mụụ́pi bãdãrú, ãzini riípi tã ũnjí ꞌoópi, ẹ́sị́ ꞌbãápi ãmbúgú ngá drị̃gé rĩ, ꞌbá ꞌdĩri ri ngá ĩ ní údé múngú rú ni ị̃njị̃, ícó fií mãlũngã Kúrísítõ pi vé Múngú be rĩ agá ku. ꞌBá ẹ́sị́ ꞌbãápi ngá drị̃gé ãmbúgú rĩ, ĩri ri ngá vũ drị̃gé nõgó rĩ ị̃njị̃ múngú rú.

6 Lẽ ꞌbá ãzi ã ri átángá azakaza vé ni átá ĩmî mị ũꞌbãzú ku, ãꞌdiãtãsĩyã tã ꞌdíni ꞌdĩꞌbée sẽ Múngú ri ꞌbá tã ꞌoꞌbá drị̃ ũkpó sĩ ꞌdĩꞌbée ĩrĩŋã rá. 7 Lẽ ĩmi fikí tã ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní rií ꞌoó rĩ ꞌoó ĩndĩ ku.

8 Ándúrú ĩmi rikí adrií ị́nị́ŋá agá, ꞌbo nóni ĩmi ụ̃tụ́ŋá agá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi úmúkí ĩmi ícá Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ be trụ́ ngá ãlu gí. Kúru lẽ ĩmi adrikí sụ̃ ꞌbá adriꞌbá ụ̃tụ́ŋá agá rĩ pi tị́nị. 9 ꞌBá adriꞌbée ụ̃tụ́ŋá agá rĩ pi, kộpi ri tã múké ꞌo, tã pịrị ꞌo, ãzini tã áda ꞌo.

10 Lẽ ĩmi nị̃kí tã Úpí ní ãyĩkõ sẽépi rĩ. 11 Lẽ ĩmi fikí tã ẹ̃zị́ ãkó ĩ ní rií ꞌoó ị́nị́ŋá agá rĩ pi ꞌoó ku, lẽ ĩmi iꞌdakí tã ꞌdĩꞌbée ãmvé kínĩ, tã ꞌdĩꞌbée ũnjí. 12 Tã ũnjí ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ní rií ꞌoó kíri kíri ꞌdĩꞌbée, ã rikí tã ni ꞌbãá tị gé ku, ĩri drị̃njá sẽ. 13 ꞌBo ụ̃tụ́ŋá agá, tã ũnjí rĩ pi céré índré ku uletere, 14 ãꞌdiãtãsĩyã ụ̃tụ́ŋá ri sẽ ĩ ngá rĩ pi ãrẽvú ndre céré uletere. Ĩ ní ꞌyozú ãní kínĩ,

“Mi riípi ụ́ꞌdụ́ koópi rĩ, lẽ mî íngá ụrụ,

mi ꞌbá drãápi gí rĩ, lẽ mî ídrí gõó ídri rú ũzi,

Kúrísítõ ri ímụ́ dị̃ mi drị̃gé ụ̃tụ́ŋá rú.”

15 Ĩmi kãdõ rií adrií, lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ, lẽ ĩmi ã adrikí sụ̃ ꞌbá tã nị̃ꞌbá ku rĩ pi tị́nị ku, lẽ ĩmi adrikí úmĩ be. 16 Ĩmi ị́sụ́kí dõ drị̃lé múké tã ꞌozú ni gí, lẽ ĩmi ꞌokí tã múké ni pi mụzú áyu, ãꞌdiãtãsĩyã lókí nõri, ĩri lókí ũnjí. 17 Lẽ ĩmi adrikí azakaza rú ku, lẽ ĩmi nị̃kí tã Úpí ní lẽé ĩmi ꞌokí rĩ. 18 Ã mvụkí íwá ĩmẽrẽzú bãdãrú ku, ẽ iza rí ĩmivé adringárá ku, ngá múké rĩ, lẽ Índrí Uletere rĩ ã ású ĩmi nĩ. 19 Ĩmi kádõ ĩmi úmú vũrã ãlu gé, lẽ ĩmi ngokí úngó Sãwụ́mã vé rĩ pi, ĩmi ngokí úngó Múngú ã rụ́ sĩ. Lẽ ĩmi ngokí úngó Úpí Múngú ri ị̃njị̃zú ẹ́sị́ be céré. 20 Ụ́ꞌdụ́ céré, lẽ ĩmi sẽkí õwõꞌdĩfô ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú ní tã céré ĩri ní ꞌoó ĩmi ní rĩ sĩ, ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã rụ́ sĩ.

Ũkú rĩ pi ĩvé ãgõ rĩ pi be

21 Lẽ ĩmi adrikí yịngárá sĩ ĩmi ãsámvú gé sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ꞌdĩri ri Kúrísítõ ri ị̃njị̃. 22 Lẽ ũkú rĩ pi ã yịkí ĩvé ãgõ rĩ pi ẽ tị yịyị, sụ̃ kộpi ní Úpí ẽ tị yịị́ rĩ tị́nị. 23 Ãꞌdiãtãsĩyã ágó ri ãmbúgú ũkú drị̃lé gá nĩ, sụ̃ Kúrísítõ ní adrií ãmbúgú kãnísã drị̃lé gá rĩ tị́nị, Kúrísítõ ri ꞌbá rĩ pi pa ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ nĩ. 24 Kúru lẽ ũkú rĩ pi ã yịkí ĩvé ãgõ rĩ pi ẽ tị yịyị tã céré sĩ, sụ̃ kãnísã ní Kúrísítõ ẽ tị yịị́ rĩ tị́nị.

25 Lẽ ãgõ rĩ pi ã lẽkí ĩvé ũkú rĩ pi lẽlẽ, sụ̃ Kúrísítõ ní ꞌbá kãnísã vé rĩ pi lẽé, ĩri ní ꞌi adií sẽé drãá kộpi ã tã sĩ rĩ tị́nị, 26 ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ã adrikí rí uletere, ã ũjĩ rí ꞌbá kãnísã vé rĩ pi adrií ũnjĩkãnyã ãkó, ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ã ũjĩ rí ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ícá uletere. 27 Kúrísítõ vé drãngárá sĩ, ꞌdụ ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ꞌbãá ꞌbá ívé ni, adi ꞌi sẽé drãá, ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ã adrikí rí uletere, tã ãkó, ãzãvũ ãkó, ũnjĩkãnyã ãkó, tã ãzi ãkó. 28 Kúru lẽ ãgõ rĩ pi ã lẽkí ĩvé ũkú rĩ pi lẽlẽ, sụ̃ kộpi ní ĩ rụ́ꞌbá lẽé rĩ tị́nị. ꞌBá rĩ lẽ dõ ívé ũkú lẽlẽ, ꞌbá ꞌdĩri lẽ ꞌî rụ́ꞌbá lẽlẽ. 29 ꞌBá ãzi ãluŋáni ꞌî rụ́ꞌbá gãápi sĩ ni ꞌdãáyo, ĩri sụ ꞌî rụ́ꞌbá gá sụsụ, ĩri ĩ rụ́ꞌbá ũtẽtẽ, sụ̃ Kúrísítõ ní ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ũtẽé rĩ tị́nị. 30 ꞌBâ ꞌbá Kúrísítõ vé ni, ꞌbâ ĩrivé rụ́ꞌbá ĩgélé.

31 Sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ, “Tã ꞌdĩri sĩ, ꞌbá ágó ri ívé ẹ́tẹ́pị ku, ĩri ívé ẹ́ndrẹ́pị ku, kộpi ĩ úmú ũkú ni be, ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ĩ úmú adri rụ́ꞌbá ãlu.”* 32 Átángá ꞌdĩri mbamba, ícó fií ꞌbá ãzi drị̃gé múké ku, ꞌbo á lẽ tã ꞌdĩri vé ífífí ũlũú uletere, átángá ꞌdĩri lũ kpá tã Kúrísítõ pi vé ꞌbá kãnísã vé rĩ pi be rĩ. 33 Kúru lẽ ꞌbá ãlu ãlu ã lẽ ívé ũkú sụ̃ ꞌí ní ꞌî rụ́ꞌbá lẽé rĩ tị́nị, ãzini lẽ ũkú rĩ ẽ ị̃njị̃ ívé ágó ị̃njị̃njị̃.

6

Anjiŋá rĩ pi vé tã ꞌbá ĩ tịꞌbá rĩ pi be rĩ

1 Anjiŋá rĩ pi, lẽ ĩmi ꞌdụkí tã ĩmi ẹ́tẹ́pị vé rĩ, ãzini ĩmi ẹ́ndrẹ́pị vé rĩ ngaánga, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ꞌokí dõ ꞌdíni, ĩri múké. 2 “Lẽ mî ị̃njị̃ mí ẹ́tẹ́pị pi mí ẹ́ndrẹ́pị be ị̃njị̃njị̃,” Tãị́mbị́ ãlu rĩ ꞌdíni, Múngú kĩnĩ, ꞌbá rĩ ꞌdụ dõ tã rĩ ngaá sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩri tã múké ị́sụ́ rá. 3 “Mí ị̃njị̃ dõ mí ẹ́tẹ́pị pi mí ẹ́ndrẹ́pị be ị̃njị̃njị̃, mî drị̃lé ri adri múké, mi adri ílí be ãco vũ drị̃gé nõgó.”*

4 Ĩmi anji ẹ́tẹ́pị́ị, lẽ ĩmi átákí átángá anjiŋá rĩ pi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ ũkpó ũkpó ni sĩ ku, ĩmi ímbákí kộpi lẹ́tị múké sĩ, ĩmi ũlũkí tã Úpí vé rĩ kộpi ní.

Tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi ꞌbá ambugu ĩ drị̃lé gá rĩ pi be

5 Ĩmi tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi, lẽ ĩmi yịkí ꞌbá ambugu ĩmi ní rií ẹ̃zị́ ngaá kộpi ní vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ẽ tị yịyị, ãzini lẽ ĩmi rukí kộpi ruru. Lẽ ĩmi ngakí kộpi ní ẹ̃zị́ rĩ ẹ́sị́ be céré, sụ̃ ĩmi ní ngaá Kúrísítõ ní rĩ tị́nị. 6 Ĩmi ngakí ẹ̃zị́ rĩ ũkpõ sĩ, ã adri ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ĩmi ní rií ẹ̃zị́ ngaá kộpi ní rĩ pi ní rií mị ꞌbãá ĩmivé ẹ̃zị́ ndrezú gõgõ rĩ sĩ ku, ĩmi ngakí ẹ̃zị́ rĩ, sụ̃ tụ́gẹ̃rị̃ Kúrísítõ vé ni pi tị́nị, lẽ ĩmi ngakí ẹ̃zị́ rĩ, sụ̃ Múngú ní lẽé rĩ tị́nị. 7 Ĩmi ngakí ẹ̃zị́ rĩ ẹ́sị́ be céré, sụ̃ ĩmi ní rií ngaá Úpí ní rĩ tị́nị, adri ꞌyozú kínĩ, sụ̃ ĩmi ní rií ngaá ꞌbá áda ní rĩ tị́nị ku, 8 ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí rá, ꞌbá rĩ dõ tụ́gẹ̃rị̃ yã, adri dõ tụ́gẹ̃rị̃ ku yã, ẹ̃zị́ múké ĩri ní ngaá rĩ sĩ, Úpí ri ĩri ũfẽ rá.

9 Ĩmi ꞌbá ambugu tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi ní rií ẹ̃zị́ ngaá ĩmi pálé gá rĩ pi, lẽ ĩmi rụkí ĩmivé tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi múké lẹ́tị ãlu ãlu ꞌdĩri sĩ, ã ꞌokí kộpi ũnjí ku. Lẽ ĩmi ĩmgbẽkí kộpi ẽ mị ku, lẽ ĩmi nị̃kí ámá múké ꞌyozú kínĩ, ĩmi céré ri ẹ̃zị́ nga Múngú ꞌbávé ãmbúgú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ ní, ĩri ẹndrẹtị gé, ꞌbá rĩ pi céré trõtrõ.

Ngá Múngú vé ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú ãdróko be rĩ.

10 Átángá rĩ ã ụ̃dụ̃ kĩnĩ, lẽ ĩmi adrikí ũkpõ ũkpó Úpí vé ũkpõ agaápi rá rĩ sĩ. 11 Lẽ ĩmi úsúkí ĩmi ngá Múngú vé ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú rĩ pi sĩ, ĩmi ndẽkí rí ãdróko riípi mị ũꞌbãápi rĩ ãní. 12 Ẹ̃ꞌdị́ ꞌbá ní rií ꞌdịị́ rĩ, ꞌbá ꞌdịkí ꞌbá áda pi be ku, ꞌbâ ri ẹ̃ꞌdị́ rĩ ꞌdị índrí ũnjí ũkpõ be ãngũ rụꞌbá rĩ pi be, índrí ũkpõ be adriꞌbá ị́nị́ŋá agá rĩ pi be, ãzini índrí ũnjí ũkpõ be ụrụ ꞌdãá rĩ pi be. 13 Kúru lẽ ĩmi úsúkí ngá Múngú vé ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú rĩ pi ĩmî rụ́ꞌbá gá, ụ́ꞌdụ́ ãdróko ní ímụ́zú ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú ĩmi be rĩ gé, ĩmi tukí rí pá ũkpó ũkpó, ẹ̃ꞌdị́ rĩ kãdõ dẹẹ́, ĩmi áwíkí rí pá tuú kuú ũkpó ũkpó. 14 Lẽ ĩmi tukí pá ũkpó ũkpó, ĩmi ũꞌyĩkí gõ tã áda vé rĩ ĩmi ụ́pị́lẹ́ gá tị́tị́, ĩmi útúkí rí ĩmi kú ũrẽ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú ãdróko be, ãzini ĩmi ũꞌyĩkí aya kpọlọꞌbụ tã pịrị vé rĩ ĩmi bẹ̃drị̃ gé, ĩmi ũtẽkí rí ĩmî rụ́ꞌbá ãní. 15 Ĩmi adrikí ũrẽ mụụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké tãkíri vé rĩ ũlũú, sụ̃ ĩmi ní ngá pá gá úsú mụzú ãní ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú rĩ tị́nị. 16 Ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri, ã adri rí ĩmi ní sụ̃ kụ́kụ́rụ́kụ́ tị́nị, ã úgbú rí íꞌyé ãdróko vé ãcí ãcí rĩ ĩmî rụ́ꞌbá gá sĩ rá. 17 Lẽ ĩmi rụkí pangárá rĩ vé tã tị́tị́, sụ̃ ĩmi ní sãpú aya rú rĩ úsú ĩmi drị̃gé rĩ tị́nị, ãzini lẽ ĩmi rụkí ị́lị́ ãco Índrí Uletere vé rĩ ĩmi drị́gé, ị́lị́ ãco ꞌdĩri, ĩri ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ.

18 Lẽ ĩmi zịkí Múngú ri sâ be céré ũkpõ Índrí Uletere rĩ vé rĩ sĩ, lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ, ãzini lẽ ĩmi zịkí ꞌbá Múngú vé rĩ pi ní céré lẹ́tị be ãndíãndí mụzú ụ̃dụ̃ ãkó. 19 Ĩmi zịkí kpá má ní Múngú ri ĩndĩ, Múngú ã sẽ rí átángá pịrị má tị gé, mâ ũlũ rí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ꞌbá rĩ pi ní ụ̃rị̃ ãkó, kộpi ã nị̃kí rí ĩrivé tã múké. 20 Ã ꞌbekí dõ ma jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá má ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú rĩ ã tã sĩ drãáãsĩyã, lẽ ĩmi zịkí má ní Múngú ri, mâ ũlũ rí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ mụzú drị̃drị̃ ụ̃rị̃ ãkó, sụ̃ má ní lẽé rĩ tị́nị.

Páũlũ vé mõdó sẽlé ụ̃dụ̃ gé rĩ

21 Má ẹ́drị́pị Tũkíkõ má ní lẽélẽ, ẹ̃zị́ ngaápi ẹ́sị́ ãlu sĩ Úpí ní rĩ, ĩri mávé tã ũlũ ĩmi ní nĩ, ĩmi nị̃kí rí mávé adringárá, ãzini ẹ̃zị́ má ní rií ngaá rĩ. 22 Tã ã pá má ní lẽzú ĩri pẽzú mụzú ĩmi vúgá ꞌdĩlé rĩ, ĩri ꞌdĩ, ĩmi nị̃kí rí tã ꞌbá drị̃gé bẽnĩ, ã mụ rí ĩmî ẹ́sị́ ímbá, ĩmi adrikí rí ũkpó ũkpó.

23 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú, ãzini Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã sẽ ĩmi ní tãkíri, lẽngárá, ãzini ẹ̃ꞌyị̃ngárá. 24 Ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ ã adri ꞌbá céré ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri lẽꞌbá mụzú ụ̃dụ̃ ãkó rĩ pi ẽ ẹ́sị́ agá.

* 1:20 1:20 Drị́ ẹ̃ndẹ́pị rĩ: Drị́ ẹ̃ndẹ́pị vé ífífí, ĩri vũrã Múngú vé ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ, ãzini vũrã ũkpõ sẽzú rĩ.

† 1:22 1:22 Kãnísã: Kãnísã ri ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi.

* 2:11 2:11 Ágélé ẽ tị úlị́ngárá: Múngú lũ Ãbũrámã ní kĩnĩ, anji ãgõ Ãbũrámã vé rĩ pi adrikí dõ caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ gí, lẽ ã úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị rá, ã lũ rí ꞌyozú kínĩ, kộpi anji Múngú vé ni. ꞌBá rĩ ãꞌyĩ dõ ꞌî ágélé ẽ tị sẽé lịị́ gí, ĩri tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụ nga. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17:9-14; Ẹ̃zị́ 15:1-5.

† 2:16 2:16 Pẹtị alambaku: ꞌBá Rómã vé rĩ pi ri ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi gbã mũsũmárĩ sĩ pẹtị alambaku sị́gé, ĩri sâ ꞌdụ ãco kộpi íbí drã ndõ, kộpi ĩzãngã nya ambamba drãngárá rĩ gé.

* 3:8 3:8 Mâ adri dõ kộpivé ụ̃dụ̃: Páũlũ átá tã ꞌdĩri ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã ọ̃cụ̃ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi. ꞌÍ lã búkũ Ẹ̃zị́ vé rĩ. Ẹ̃zị́ 8:1-3.

* 4:8 4:8 Sãwụ́mã 68:18

* 4:11 4:11 Atala rĩ pi: Atala ꞌdĩꞌbée zãkí rọ̃bọ̃ŋọ̃ ku. Kộpi ri ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ímbá.

* 4:26 4:26 Sãwụ́mã 4:4

† 4:27 4:27 Ãdróko: Ãdróko vé rụ́ Sãtánã ꞌi, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, gã tã Múngú vé ri ꞌdụgá ngagá sĩ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé. Múngú ídró ãdróko ri índrí ũnjí rĩ pi be ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ nĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

* 5:31 5:31 Íꞌdóngárá 2:24

* 6:3 6:3 Wụ̃ngárá 20:12

Pị̃lị̃pọ́yị̃

1

2

3

4

Kọ̃kọ̃bị́ Páũlũ ní sĩí sẽé ꞌbá

Pị̃lị̃pọ́yị̃

vé rĩ pi ní rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Kụ̃rụ́ Pị̃lị̃pọ́yị̃ vé rĩ ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ agá, Mãkẽdõníyã ri ãngũ Gị̃rị́kị̃ vé rĩ agá, wọ̃ọ́kọ̃ ụ́rụ́lé rú rĩ gé. Páũlũ sẽ tị Múngú vé rĩ kụ̃rụ́ Pị̃lị̃pọ́yị̃ vé rĩ agá (Ẹ̃zị́ 16). Íꞌdó kãnísã ꞌdãlé. Ílí kárákará ã vụ́drị̃ gé, gõkí Páũlũ ri ꞌbeé jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá. ꞌBá kãnísã Pị̃lị̃pọ́yị̃ vé rĩ agá rĩ pi sẽkí Páũlũ ní mũfẽngã. Páũlũ sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé õwõꞌdĩfô sẽzú kộpi ní.

Kọ̃kọ̃bị́ rĩ agá, ꞌyo Kũrĩsĩtĩyánĩ rĩ pi ní kĩnĩ, ꞌí ru drãngárá ku. Gõ kộpi ẽ ẹ́sị́ ímbá kĩnĩ, ꞌbá rĩ pi dõ ri kộpi ọ̃cụ̃ ũnjí ũnjí, lẽ kộpi ã tukí pá tị́tị́ ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá. ꞌYo kộpi ní kĩnĩ, lẽ kộpi ẽ íngúkí ĩ ku, kộpi ã adrikí ẹ́sị́ be mãdã, sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ tị́nị. Lũ kộpi ní kĩnĩ, kộpivé adringárá Kúrísítõ agá ꞌdĩri, Múngú sẽ kộpi ní nĩ. Kúru gõ ꞌyoó kộpi ní kĩnĩ, ꞌbá ũnjó rú rĩ pi ri ãngũ ímbá ꞌyo kínĩ, mẽrẽ Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rií ꞌdụụ́ ngaá rĩ, Múngú lũ kộpi ní nĩ. ꞌBo lẽ kộpi ã ꞌdụkí ꞌbá ũnjó rú ꞌdĩꞌbée vé tã ngaá ku.

1

1 Ma Páũlũ ꞌi, ꞌbâ ị̃rị̃trọ́ Tĩmõtéyõ be ãtíꞌbá Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé ni, á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, adriꞌbá kụ̃rụ́ Pị̃lị̃pọ́yị̃ vé rĩ agá rĩ pi ní, drị̃koma rĩ pi ní, ãzini dị́kọ̃nị̃ rĩ pi ní. 2 Ẹ́sị́ múké ãzini tãkíri ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú vé rĩ, ãzini ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ã adri ĩmi be.

Páũlũ zị Múngú ri ꞌbá Pị̃lị̃pọ́yị̃ vé rĩ pi ní

3 Sâ céré má kãdõ rií ĩmi tã ụ̃sụ̃ụ́, má ri Múngú ní õwõꞌdĩfô sẽ. 4 Ụ́ꞌdụ́ céré má kãdõ rií Múngú ri zịị́ ĩmi ní, ma ri zị ãyĩkõ be má ẹ́sị́ agá, 5 ãꞌdiãtãsĩyã má ní rizú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ũlũngárá gá, ĩmi rikí ma ẹ̃tị̃ị́ nĩ, íꞌdózú ụ́ꞌdụ́ ĩmi ní ẹ́sị́ újázú rĩ gé ꞌdãá, cĩmgbá ãndrũ sĩ. 6 Á nị̃ ámá múké ꞌyozú kínĩ, Múngú íꞌdó rií tã múké ꞌoó ĩmî ẹ́sị́ agá gí, ĩri tã múké ꞌdĩri ꞌo mụzú ĩmî ẹ́sị́ agá dị̃ị́ dị̃ị́, cĩmgbá ụ́ꞌdụ́ Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ní ĩgõzú rĩ gé.

7 Á lẽ ĩmi ambamba, ĩri pịrị má ní rizú ĩmi tã ụ̃sụ̃zú ꞌdíni ãní. ꞌYĩkí ma jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, má ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ũlũú ꞌyoó kínĩ, ĩri tã áda rĩ ã tã sĩ, ꞌbá ãlẽkí ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ ĩmi be trụ́. 8 Múngú nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, ádarú á lẽ ĩmi ambamba, sụ̃ Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ní ĩmi lẽé rĩ tị́nị.

9 Ma ri Múngú ri zị ĩmi ní, lẽ Múngú ã sẽ ĩmi lẽkí ĩmi lẽlẽ ĩmi ãsámvú gé sĩ, ã sẽ ĩmi ní tã nị̃ngárá, ĩmi ámákí rí tã múké pi ãsámvú tã ũnjí be rĩ ãní, 10 ã sẽ rí ĩmi ĩpẽkí rí tã pịrị rĩ áyu, ĩmi adrikí rí ule, ũnjĩkãnyã ãkó, cĩmgbá ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní ĩgõzú rĩ gé. 11 Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã sẽ ĩmi adrikí ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi, ẽ íngúkí rí Múngú ri, ãzini ẽ ị̃njị̃kí rí ĩri ãní bẽnĩ.

Páũlũ vé ꞌyĩngárá

12 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị má ní lẽélẽ rĩ pi, á lẽ lũú ĩmi ní kínĩ, ã ꞌyĩkí dõ ma jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá drãáãsĩyã, ẹ̃zị́ ĩ ní rizú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ũlũzú rĩ tu pá ãluŋáni kuyé, ꞌbá kárákará ị́sụ́kí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé ꞌdĩri yịị́ rá. 13 Sẽ ꞌbá Rómã gá rĩ pi, ãzini ãngáráwá riꞌbá ꞌbãgú vé ãngũ ũtẽꞌbá rĩ pi nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, ꞌyĩkí ma jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, má ní rií ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ũlũú rĩ sĩ. 14 Ã ꞌyĩkí dõ ma kú jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá drãáãsĩyã, ꞌbá Úpí Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi rikí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ũlũú mụzú ụ̃rị̃ ãkó.

15 ꞌBá ụrụkọꞌbée rikí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ũlũú, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi lẽkí ꞌbá ĩ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ã ndẽ mávé rĩ rá, ꞌbo ꞌbá ụrụkọꞌbée rikí ũlũú mụzú ẹ́sị́ múké sĩ. 16 ꞌBá Kúrísítõ vé tã ũlũꞌbá ẹ́sị́ múké sĩ rĩ pi lẽkí ma lẽlẽ, kộpi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌyĩkí ma jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, má ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ũlũú rĩ sĩ. 17 ꞌBá ẹ́sị́ ꞌbãꞌbée má drị̃gé ũnjí rĩ pi rikí Kúrísítõ vé tã ũlũú, ã ꞌdụkí rí ĩvé tã ꞌbãá ãmbúgú mávé rĩ ndẽé. Kộpi rikí tã rĩ ꞌoó ꞌdíni, mâ nya rí ĩzãngã jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ãní. 18 ꞌBá ꞌdĩꞌbée dõ ri Kúrísítõ vé tã ũlũ ẹ́sị́ múké sĩ yã, dõku ẹ́sị́ ũnjí sĩ yã, kộpi ã ũlũkí mụzú ĩyí. Ma adri ãyĩkõ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ũlũ mụzú. 19 Ĩmi ní má ní Múngú ri zịị́ rĩ sĩ, ãzini Índrí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ní mâ ĩzã koó rĩ sĩ, ĩri sẽ Múngú ri ímụ́ ma ọyụ tã ũkpó ũkpó ma ị́sụ́pi rĩ agásĩ rá.

20 Á ꞌbã mâ ẹ́sị́ agá nõlé, á lẽ tã má ní drị̃njá sẽépi ni ꞌoó ku, dõ ngá rĩ drãngárá yã, dõ ídríngárá yã, á lẽ adrií ụ̃rị̃ sĩ ku. Ma nóni átá ụ̃rị̃ ãkó, ẽ ị̃njị̃kí rí Kúrísítõ ri ãní tã má ní ꞌoó rĩ sĩ. 21 Mávé adringárá ídri rú nõri, ma ri Kúrísítõ ri ị̃njị̃, á drã dõ gí, ma tã múké ị́sụ́ rá. 22 Ma dõ ri adri mụzú ídri rú, ĩri sẽ ma ẹ̃zị́ Kúrísítõ vé rĩ nga mụzú ãní múké. Á nị̃ ngá má ní lẽé ĩpẽé rĩ kuyé. 23 Tã ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée agá, á nị̃ kuyé, ma dõ tã ngõri ĩpẽ. Á lẽ mâ drã rá, mâ mụ rí adrií Kúrísítõ be. 24 ꞌBo ĩri múké má ní adrizú ídri rú, mâ ko rí ĩmi ĩzã. 25 Á nị̃ ámá múké ꞌyozú kínĩ, ma ícó adri mụzú ídri rú rá, mâ ko rí ĩmi ĩzã, ĩmi tukí rí pá tị́tị́ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, ĩmi adrikí rí ãyĩkõ sĩ. 26 Kúru má kãdõ gõó ma ẹndịị́ mụụ́ ĩmi ndreé, ĩmi adri ãyĩkõ sĩ ãmbúgú tã Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó má ní rĩ sĩ.

27 Tã ãmbúgú agaápi rá rĩ, lẽ ĩmivé adringárá ã adri múké, ẽ ị̃njị̃kí rí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ãní. Á mụ dõ ĩmi ndreé rá, dõku á mụ dõ drĩ ĩmi ndreé kuyé, mâ yị ꞌyozú kínĩ, ĩmi ri tã ꞌdụ nga trụ́ yị̃kị̂ ãlu sĩ, ꞌbá rĩ pi íjị́zú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ẹ̃ꞌyị̃zú. 28 Ariꞌba rĩ pi ĩmgbẽkí dõ ĩmî mị, lẽ ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku. ꞌDĩri lũ kộpi ní kínĩ, Múngú ri úmvúlésĩ ímụ́ sẽ kộpi ĩzãngã nya mụzú ụ̃dụ̃ ãkó, ꞌbo Múngú ri ĩmi pa ĩzãngã ꞌdĩri agásĩ rá. 29 Múngú sẽ ĩmi ní drị̃lé múké ꞌdĩri Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃zú ꞌyéŋá áyu kuyé, drị̃lé múké ĩ ní sẽé ĩmi ní ꞌdĩri agá, ĩmi kpá ĩzãngã nya ĩndĩ Kúrísítõ ã tã sĩ. 30 Ĩmi ndrekí ándúrú ĩzãngã má ní nyaá ĩrivé tã sĩ rĩ rá, ĩmi yịkí rá, ma ri ĩzãngã rĩ nya mụzú drị̃drị̃, ĩmi kpá nóni ri ĩzãngã má ní nyaá rĩ nya.

2

Lẽ ĩmi adrikí sụ̃ Kúrísítõ tị́nị

1 Kúrísítõ ri ĩmî ẹ́sị́ ímbá nĩ, lẽngárá ĩrivé rĩ, ĩri ĩmî ẹ́sị́ ímbá nĩ, Índrí Múngú vé rĩ, ĩri ĩmi úmú nĩ, ĩri sẽ ĩmi ẹ́sị́ ꞌbã rizú ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị ẽ ĩzã kozú. 2 Nóni lẽ ĩmi ꞌokí tã má ní ãyĩkõ sẽépi ni, ĩmi yịkí ĩmi yịyị ĩmi ãsámvú gé sĩ, ĩmi lẽkí ĩmi lẽlẽ. Yị̃kị̂ ĩmivé tã ꞌozú rĩ ã adri ngá ãlu. 3 Lẽ ĩmi ꞌdụkí ĩmivé tã ꞌbãá ãmbúgú ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị vé rĩ ndẽé ku, lẽ ĩmi íngúkí ĩmi ku, lẽ ĩmi ꞌdụkí ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị vé tã ꞌbãá ãmbúgú, ã ndẽ ĩmivé rĩ rá, lẽ ĩmi ꞌbãkí ĩmi adrií mãdã. 4 Lẽ ꞌbá ãlu ãlu ã ri ꞌî tã ụ̃sụ̃ụ́ áyu ku, lẽ ã ụ̃sụ̃ ꞌbá ụrụkọꞌbée ã tã ĩndĩ.

5 Lẽ yị̃kị̂ ĩmivé tã ꞌozú rĩ, ã adri sụ̃ Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé rĩ tị́nị.

6 Yẹ́sụ̃ ã ngúlúpí ã adri dõ Múngú ꞌi drãáãsĩyã,

ꞌdụ ívé tã ꞌbãá Múngú be trõtrõ kuyé,

7 ꞌbo ꞌdụ ívé íngúngárá ã tã ꞌbãá mãdãŋáŋá,

ꞌdụ ꞌi ꞌbãá kuú ãtíꞌbá rú,

tịkí ĩri ĩfũú ꞌbá áda rú.

8 Kâ ĩri tịị́ ĩfũú ꞌbá áda rú,

ꞌbã ꞌi kú tã be mãdãŋáŋá, ꞌdụ tã Múngú vé rĩ ngaá rá,

adi ꞌi sẽé drãá pẹtị alambaku* sị́gé.

9 Múngú sẽ ĩri ícá ãmbúgú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá tã ꞌdĩri sĩ,

sẽ ĩri ã rụ́ kụ ndẽ ꞌbá rĩ pi vé rĩ céré.

10 Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ, ꞌbá ꞌbụ̃ gé rĩ pi, vũ drị̃gé rĩ pi, ãzini ꞌbá ĩ ní sị̃ị́ nyọ̃ọ́kụ́ agá rĩ pi ãrẽvú céré

ímụ́ kũmũcí ũtị̃ vũgá.

11 ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré ímụ́ ꞌyo, Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri Úpí,

ĩri sẽ ĩ ímụ́ Ẹ́tẹ́pị Múngú ri íngúngũ.

Adringárá ụ̃tụ́ŋá agá rĩ

12 Ĩmi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, lókí má ní adrizú ĩmi be trụ́ rĩ gé, ĩmi ꞌdụkí tã má ní ẹzịị́ ĩmi ní rĩ ngaá rá, nóni ma dõ ꞌdãáyo ĩmi ãsámvú gé, lẽ ĩmi ꞌdụkí tã rĩ ngaá ándúrú ĩmi ní ngaá drị̃drị̃ ꞌdãri ndẽé. Lẽ ĩmi ngakí ẹ̃zị́ Múngú vé rĩ ũkpõ sĩ, ĩmi adrikí ụ̃rị̃ sĩ Múngú sĩ, lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã yãyã ĩrivé tã sĩ, Múngú ã pa rí ĩmi ãní bẽnĩ. 13 Múngú ri ẹ̃zị́ nga ĩmî ẹ́sị́ agá, ĩri ri ĩmi ní úvá sẽ ẹ̃zị́ ívé rĩ ꞌdụzú ngazú nĩ.

14 Lẽ tã ãrẽvú céré ĩmi ꞌokí mụzú unungárá ãkó, dõku ãgátá ãkó, 15 ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ãzi ã ọwụ rí ĩmi ku. Ĩmi kádõ rií adrií ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ãsámvú gé, lẽ ĩmi adrikí anji Múngú vé ni pi rú, ũnjĩkãnyã ãkó. Lẽ ĩmi adrikí uletere ꞌbá ũnjí rĩ pi ẹndrẹtị gé, sụ̃ línyã ní dị̃ị́ rĩ tị́nị. 16 Lẽ ĩmi ũlũkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́zú rĩ kộpi ní, ụ́ꞌdụ́ Kúrísítõ ní ĩgõzú ꞌdãri kãdõ ícá, mâ íngú rí ma ꞌyozú kínĩ, ẹ̃zị́ má ní ngaá rĩ drã kána kuyé. 17 Ẹ̃ꞌyị̃ngárá ĩmivé rĩ sẽ ĩmi ní ĩmivé ídri adizú sẽzú rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ẹ̃zị́ ngazú Múngú ní ãní. Á drã dõ ĩmivé tã sĩ rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú gí, ma adri ãní ãyĩkõ sĩ. 18 Ĩmi kpá adri ãyĩkõ sĩ má sĩ.

Tĩmõtéyõ pi Ẽpãfũrõdítã be

19 Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ãꞌyĩ dõ rá, má ụ̃sụ̃, á lẽ Tĩmõtéyõ ri pẽé mụzú ĩmi vúgá ꞌdĩlé, kãdõ ímví ĩgõó má vúgá nõlé, ẽ ímụ́ rí tã ĩmi ní rií ꞌoó rĩ ũlũú má ní, mâ ẹ́sị́ ẽ ị́sụ́ rí ãyĩkõ ãní. 20 ꞌBá ãzi má ní ị́sụ́ úvá be sụ̃ụ́pi Tĩmõtéyõ tị́nị ĩmivé tã ụ̃sụ̃ụ́pi ni ꞌdãáyo. 21 Ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ãlu ãlu lẽ úvá ꞌbãá rizú tã ꞌí ní lẽé rĩ ꞌozú, ꞌbã úvá tã Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ꞌozú ku. 22 ꞌBo ĩmi nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, Tĩmõtéyõ ícó gí ívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rikí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú ĩri be trụ́, sụ̃ mvá pi ní ẹ̃zị́ ngaá ẹ́tẹ́pị be trụ́ rĩ tị́nị. 23 Má ụ̃sụ̃, á lẽ ĩri pẽé mụzú mbẽlẽŋá ĩmi vúgá ꞌdĩlé, á nị̃ dõ tã ímụ́pi ꞌi ngaápi má rụ́ꞌbá gá rĩ ũgbále gí ká. 24 Á nị̃ rá, Úpí ri ãꞌyĩ má ní rá, ma mụ ĩmi ndre mbẽlẽŋá nõgó rá.

25 Má ụ̃sụ̃, á lẽ Ẽpãfũrõdítã ĩmi ní ĩpẽé ímụ́ mâ ĩzã koó rĩ pẽé gõó ĩmi vúgá ꞌdĩlé ũzi. Ĩri má ọ́gụ́pị, ãngáráwá Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé ni, ꞌbá rikí ẹ̃zị́ ngaá ĩri be trụ́, ĩmi ĩpẽkí ĩri ímụ́ mâ tã mbaá. 26 Ẽpãfũrõdítã ꞌbã ꞌî ẹ́sị́ céré lẽzú mụzú ĩmi ndrezú, ꞌbo adri yị̃kị̂ sĩ, ĩri ní yịị́ ꞌyozú kínĩ, ĩmi yịkí kínĩ, drã rụ ꞌi nĩ rĩ sĩ. 27 Ádarú drã rụ ĩri ũnjí ũnjí, ĩri kõdô drãdrã, ꞌBo Múngú ndre ĩrivé ĩzãngã, Múngú ídrí ĩri rá. Múngú ndre ĩrivé ĩzãngã ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ kuyé, ndre kpá ĩzãngã má ẹ́sị́ agá rĩ rá, mâ ẹ́sị́ ã gõ rí ĩzãngã ãzi† nyaá ku.

28 Á ꞌbã mâ yị̃kị̂ céré Ẽpãfũrõdítã ri pẽzú gõzú ĩmi vúgá ꞌdĩlé, ĩmi kádõ ĩri ndreé, ãyĩkõ ri ĩmi fụ ambamba, ĩzãngã má ẹ́sị́ agá rĩ gõ dẹ rá. 29 Lẽ ĩmi ẹ́ꞌyị́kí ĩri ãyĩkõ sĩ Úpí ã rụ́ sĩ, ĩmi ị̃njị̃kí ĩri ị̃njị̃njị̃. Ĩri múké ĩmi ní ꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá Kúrísítõ ní sụ̃ Ẽpãfũrõdítã ní ngaá rĩ tị́nị rĩ pi ị̃njị̃zú ị̃njị̃njị̃. 30 Ĩmi ị̃njị̃kí Ẽpãfũrõdítã ri, ãꞌdiãtãsĩyã drã kõdô ẹ̃zị́ Kúrísítõ vé rĩ ã tã sĩ gí, adi ꞌi rií ẹ̃zị́ ĩmi ní kõdô lẽé ímụ́ ngaá mâ tã mbazú rĩ ngaá má be trụ́. Ãngũ rĩ ní adrií rárá rú rĩ sĩ, ĩmi ícókí ímụ́ ẹ̃zị́ rĩ ngaá ku.

3

ꞌBá Múngú ní ícó ãꞌyĩí rá rĩ

1 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị má ní lẽélẽ rĩ pi, Úpí agá, lẽ ĩmi adrikí ãyĩkõ sĩ! Má ícó ãndẽé tã rĩ ã ũlũngárá ĩmi ní dị̃ị́ dị̃ị́ rĩ sĩ ku, ma ri tã rĩ ẹndị ũlũ ꞌdíni, ã ko rí ĩmi ĩzã múké.

2 Ĩmi zị̃kí ĩmî mị ꞌbá tã ꞌoꞌbá sụ̃ ũcógú tị́nị ꞌdĩꞌbée sĩ! Kộpi ꞌbá riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá ni pi, kộpi ri si ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi vú sĩ kínĩ, lẽ kộpi ã úlị́kí ĩ ágélé ẽ tị rá.* 3 ꞌBo ꞌbâ riꞌbá Múngú ri ị̃njị̃ꞌbá ũkpõ Índrí Uletere rĩ vé rĩ sĩ nõꞌbée, ꞌbâ ri Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri íngú, ẹ́sị́ agá, lịkí ꞌbâ gí,† rụ́ꞌbá vé lịngárá, ꞌbá ícókí ẹ́sị́ ꞌbãá drị̃gé ni gé ku. 4 Ma té kõdô ícó ma íngú tã má ní ꞌoó rĩ pi sĩ rá. ꞌBá rĩ ụ̃sụ̃ dõ kĩnĩ, ꞌi ꞌi íngú tã ꞌí ní ngaá rĩ sĩ rá, ma kpá ma íngú aga rá. 5 Kâ ma tĩí, má adri caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ, ĩ ní mâ ágélé ẽ tị lịzú. Ma Ĩsẽrélẽgú, sụ́rụ́ Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ vé rĩ agá. Ma Ẽbérẽgú, Ẽbérẽgú tị ma nĩ. Má ní adrií Fãrụ́sị̃‡ rĩ sĩ, ma ri tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụ nga. 6 Má ní ẹ́sị́ ꞌbãá Múngú drị̃gé rĩ ã tã sĩ, á ri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ọ̃cụ̃ụ́ ũnjí ũnjí, á ꞌbã ẹ́sị́ rizú tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụzú ngazú pịrị, ũnjĩkãnyã ãkó.

7 Má ụ̃sụ̃ tã ándúrú má ní rií ꞌoó rĩ pi múké, ꞌbo nóni má ní Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, á ndre tã ándúrú má ní ꞌoó rĩ pi kú ẹ̃zị́ ãkó. 8 Má kãdõ tã ándúrú má ní ꞌoó rĩ pi ãsámvú ámá, tã má ní Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú Úpí mávé ni rú rĩ be, tã má ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ ndẽ tã ãrẽvú céré rá. Ádarú tã ándúrú má ní ꞌoó rĩ pi céré ẹ̃zị́ ãkó, nóni índré má ní ãzãvũ rú, á ku kộpi ãrẽvú céré gí, mâ ꞌbã rí ẹ́sị́ Kúrísítõ drị̃gé, 9 mâ adri rí ꞌbá ĩrivé ni. Má ícó ícá pịrị Múngú ẹndrẹtị gé, má ní rií tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụụ́ ngaá rĩ sĩ ku, ma ícá pịrị Múngú ẹndrẹtị gé, má ní Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ. Múngú ri ꞌbâ ãꞌyĩ adri pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé, ꞌbá ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ. 10 Á lẽ Kúrísítõ ri nị̃ị́, ãzini ũkpõ ĩri ní íngázú gõzú ídri rú drãngárá gálésĩla rĩ nị̃ị́, á lẽ ĩzãngã nyaá sụ̃ ĩri ní nyaá rĩ tị́nị, ãzini á lẽ drãá sụ̃ ĩri ní drãá rĩ tị́nị, 11 má kãdõ drãá, Múngú ẽ inga rí ma gõó ídri rú.

Á lẽ ụ̃ꞌbị̃ị́ ũkpõ sĩ ọ́ngụ́ rĩ njuú caá ụ̃dụ̃ gé

12 Tã má ní ꞌyoó ꞌdĩri, adri ꞌyozú kínĩ, má ị́sụ́ tã ꞌdĩꞌbée gí yã ꞌdíni kuyé, dõku ãꞌyĩkí ma ꞌbá tã ꞌoópi pịrị ni gí yã ꞌdíni kuyé. ꞌBo á lẽ ọ́ngụ́ rĩ njuú ũkpõ sĩ, mâ adri rí sụ̃ Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ tị́nị, sụ̃ ĩri ní lẽé rĩ tị́nị. 13 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, má ícó ꞌyoó kínĩ, á nga tã rĩ fũú tị ni gé gí yã ꞌdíni ku. ꞌBo má ãvĩ tã ándúrú má ní ꞌoó agaꞌbée gí ꞌdãꞌbée sĩ gí, ma ri ụ̃ꞌbị̃ ũkpõ sĩ, tã rĩ nga mụzú drị̃drị̃. 14 Á lẽ ụ̃ꞌbị̃ị́ ũkpõ sĩ Kúrísítõ ã vụ́drị̃ ũbĩí cĩmgbá cazú ụ̃dụ̃ gé, mâ ị́sụ́ rí ãndẽma Múngú ní ma zịzú fizú ꞌbụ̃ gé rĩ, má ní Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ.

15 ꞌBâ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, pá tuꞌbá tị́tị́ nõꞌbée, lẽ ꞌbâ ãꞌyĩkí tã ꞌdĩꞌbée. Ĩmivé yị̃kị̂ kụ dõ túngú tã ụrụkọꞌbée sĩ, Múngú ri ĩmi ní tã rĩ ẽ mị lũ uletere. 16 Lẽ ꞌbâ nị̃kí ámá múké ꞌyozú kínĩ, tã ꞌbá ní íꞌdó ngaá múké gí ꞌdĩꞌbée, ꞌbâ ꞌdụkí ngaá mụzú áyu.

17 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị má ní lẽélẽ rĩ pi, lẽ ĩmi ũbĩkí tã má ní ꞌoó rĩ ã pámvú mụzú, ĩmi ụ̃nị̃kí tã múké ꞌbá ní ímbá ꞌbá ụrụkọ ní rií ꞌdụụ́ ngaá rĩ pi, ĩmi ꞌdụkí rí ngaá sụ̃ kộpi ní ngaá rĩ tị́nị. 18 Má ũlũ ándúrú tã ꞌdĩri ĩmi ní rá, má kĩnĩ, ꞌbá kárákará pi ímụ́ adri ariꞌba Kúrísítõ ĩ ní gbãá pẹtị alambaku sị́gé rĩ vé ni, ꞌbo á lẽ gõó ẹndịị́ lũú ĩmi ní dị̃ị́, tã ꞌdĩri sẽ ĩzãngã ŋõ mâ ẹ́sị́, mị̃ị́ndrẹ álá mâ mị céré céré. 19 ꞌBá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, kộpivé ụ̃dụ̃, ĩ kộpi ꞌdụ úꞌbé vũrã ĩ ní ĩzãngã nyazú ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá. Tã kộpi ní ꞌbãá ãmbúgú ĩvé múngú rú rĩ, ĩri tã rụ́ꞌbá nõri vé rĩ, kộpi ri ĩ íngú tã drị̃njá sẽꞌbá ni pi sĩ, kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ céré tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ drị̃gé. 20 ꞌBo ãngũ Úpí Kúrísítõ ní adrizú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ, ĩri ãngũ ꞌbávé ni. ꞌBâ ri ẹ́sị́ ꞌbã rizú ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌbâ Paápi rĩ vé ĩgõngárá ũtẽzú. 21 Ĩri ũkpõ be ngá ãrẽvú drị̃gé céré, ĩri úmvúlésĩ ꞌbávé rụ́ꞌbá ŋmaꞌbée ŋmaŋma nõꞌbée újá ọ́gụ́ sụ̃ ívé rĩ tị́nị.

4

1 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị má ní lẽélẽ rĩ pi, ma úvá be lẽzú mụzú ĩmi ndrezú. Ĩmi sẽkí ãyĩkõ ga má ẹ́sị́ agá ambamba, ãndẽma mávé má ní ị́sụ́ rĩ, ĩri ĩmi ꞌi. Kúru lẽ ĩmi áwíkí tã ꞌoó pịrị Úpí ẹndrẹtị gé.

Páũlũ ímbá ꞌbá Úpí Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi

2 Ẹ̃wọ̃dị́yã, ĩmi Sụ̃tụ́kẹ̃ be, ĩmi ꞌbá Úpí ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ni pi, á mã ĩmi drị́ ị̃rị̃ sĩ, lẽ ĩmi kukí ãgátá ãní. 3 Má ọ́gụ́pị,* ꞌbâ ri ẹ̃zị́ nga mí be trụ́, á mã mi, lẽ mî ko ũkú mâ ĩzã koꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ã ũlũngárá sĩ ꞌdĩꞌbée ẽ ĩzã koko, kộpi rikí mâ ĩzã koó Kẽlémẽnĩ be, ãzini ꞌbá ꞌbá ní rií ẹ̃zị́ ngaá kộpi be trụ́ rĩ pi be, ꞌbá ꞌdĩꞌbée ãrẽvú céré, sĩkí kộpivé rụ́ búkũ ídri vé rĩ agá rá.

4 Ĩmi ꞌbá Úpí ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ꞌdĩꞌbée, lẽ ĩmi adrikí ãyĩkõ sĩ. Á lẽ kpá ẹndịị́ ꞌyoó ĩmi ní dị̃ị́, lẽ ĩmi adrikí ãyĩkõ sĩ. 5 Lẽ tã ĩmi ní ꞌoó mụzú ẹ́sị́ mãdã sĩ rĩ ẽ índré ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé ꞌdãlé múké. Ụ́ꞌdụ́ Úpí ní ĩgõzú rĩ ícá ĩnyiŋáŋá gí.

6 Tã ũkpó ũkpó ị́sụ́ dõ ĩmi, lẽ ĩmi rikí ĩmi ụ̃sụ̃ụ́ drãá ku. Lẽ ĩmi zịkí Múngú ri, ĩmi ꞌbãkí ĩmivé tã céré ẹndrẹtị ni gé, ĩmi sẽkí ĩri ní õwõꞌdĩfô, ĩmi mãkí ngá ĩmi ní lẽé rĩ vú ni gé ꞌdãlé. 7 Kúru ĩmi ní Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ĩmi ícó tãkíri Múngú vé rĩ ị́sụ́ rá, tãkíri ꞌdĩri tã be ãmbúgú, ꞌbá áda ícó tã ni nị̃ị́ ámá bã ku. Tãkíri ꞌdĩri, ĩri ĩmi ĩzã ko, sẽ ĩmi adri ụ̃rị̃ ãkó, ĩzãngã fi ãní ĩmî ẹ́sị́ agá ku.

8 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị má ní lẽélẽ rĩ pi, kọ̃kọ̃bị́ nõri vé ụ̃dụ̃ gé, á lẽ ĩmi ní tã ãzi lũú, lẽ ĩmi ꞌbãkí ĩmivé yị̃kị̂ tã áda ni drị̃gé, tã ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ ni drị̃gé, tã pịrị ni drị̃gé, tã uletere ũnjĩkãnyã ãkó ni drị̃gé, tã ꞌbá rĩ pi ní lẽélẽ ni pi drị̃gé, tã ꞌbá rĩ pi ní rií ẹ́sị́ ꞌbãá céré kú drị̃ ni gé rĩ pi drị̃gé. Lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ tã adriꞌbée múké múké ni pi drị̃gé, ãzini tã ĩ ní íngúngũ ni pi drị̃gé. 9 Tã ĩmi ní yịị́ má vúgá, ĩmi ní ụ̃nị̃ị́ má vúgá, ĩmi ní ị́sụ́ má vúgá, ĩmi ní ndreé má ní ꞌoó rĩ, lẽ ĩmi ꞌdụkí tã ꞌdĩꞌbée ngaánga. Kúru Múngú riípi tãkíri sẽépi rĩ ã adri ĩmi be.

Páũlũ sẽ õwõꞌdĩfô ngá ĩ ní sẽé rĩ sĩ

10 Ma ãyĩkõ sĩ ãmbúgú ĩmi ní gõó mâ tã ụ̃sụ̃ụ́ ngá sĩ dị̃ị́ rĩ sĩ, sẽ má íngú Úpí ri ãní rá. Á nị̃ rá drị̃drị̃ ni, ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ ĩmivé rĩ céré kuú má drị̃gé, ꞌbo ĩmi ị́sụ́kí drĩ drị̃lé múké ĩmi ní ícózú mâ ĩzã kozú ngá sĩ ni kuyé. 11 Tã má ní átá ꞌdĩri adri ꞌyozú kínĩ, á lẽ ngá ĩmi vúgá yã ꞌdíni kuyé. Tã má ní nị̃ị́ ámá rĩ, ngá má ní adrií ĩri be rĩ, dõ ĩri mãdãŋá yã, dõ ãmbúgú yã, ca má ní gí. 12 Ĩzãngã ngá ãkõ vé rĩ, á nị̃ rá, adringárá ngá be rĩ, á nị̃ rá. Tã rĩ dõ ꞌi nga mâ rụ́ꞌbá gá íngóni, á nị̃ rá. Adringárá ẹ́pị́ sĩ rĩ, á nị̃ rá. Adringárá ẹ̃bị́rị́ sĩ rĩ, á nị̃ rá. Adringárá ngá be tré dõku ngá ãkó rĩ, á nị̃ rá. 13 Ma ícó tã rĩ pi ãrẽvú ꞌo céré ũkpõ Kúrísítõ ní sẽé má ní rĩ sĩ.

14 ꞌBo ĩmi ꞌokí múké ĩmi ní mâ ĩzã koó tã ũkpó ũkpó agá rĩ sĩ. 15 Ĩmi ꞌbá Pị̃lị̃pọ́yị̃ vé ꞌdĩꞌbée, ĩmi nị̃kí rá, má ní íngázú ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ gélésĩ, ímụ́zú ĩmi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ íꞌdózú ũlũzú rĩ gé, ĩmi sokí ngá mâ ĩzã kozú nĩ, kãnísã† ãzi túngú ni ꞌo sụ̃ ꞌdĩri tị́nị kuyé. 16 Má ní drĩ adrizú kụ̃rụ́ Tẽsãlõníkẽ vé rĩ agá ꞌdãá rĩ gé, ĩmi sokí má ní ngá sẽé vú be kárákará. 17 Á ꞌyo tã ꞌdĩri ꞌdíni adri ꞌyozú kínĩ, á lẽ ĩmi sokí má ní ngá sẽé fẽfẽ rú yã ꞌdíni kuyé, tã má ní lẽé rĩ, á lẽ Múngú ã sẽ ĩmi ní drị̃lé múké, ĩmi ní mâ ĩzã koó rĩ sĩ.

18 Nóni ngá má ní lẽé rĩ pi ãrẽvú céré má ị́sụ́ gí, ngá má ní ị́sụ́ rĩ pi aga ngá má ní lẽé rĩ pi rá. Ngá ĩmi ní ĩpẽé má ní Ẽpãfũrõdítã drị́gé ꞌdĩꞌbée ca má ní gí. Ngá ĩmi ní sẽé ꞌdĩꞌbée, ẹ̃jị́ ni ngụ̃ ndrị̃ndrị̃ sụ̃ rọ̃bọ̃ŋọ̃ ĩ ní zãá Múngú ní rĩ tị́nị, Múngú ãꞌyĩ tã ni ẹ́sị́ be céré, sẽ ĩri ní ãyĩkõ ãmbúgú. 19 Ma Múngú ri zị ĩmi ní, ã sẽ rí ĩmi ní ngá ĩmi ní lẽé rĩ pi. Ngá Múngú ní ímụ́ sẽé ĩmi ní rĩ, ĩri drị̃lé múké íngápi Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vúgálésĩ rĩ. 20 Ẽ íngúkí Múngú ꞌbá Ẹ́tẹ́pị ri mụzú nyonyo. Ãmĩnã.

Páũlũ sẽ mõdó ꞌbá Pị̃lị̃pọ́yị̃ vé rĩ pi ní.

21 Ĩmi sẽkí mõdó ꞌbá Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí adriꞌbá má be trụ́ nõꞌbée, sẽkí kpá ĩmi ní mõdó. 22 ꞌBá céré Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi sẽkí ĩmi ní mõdó, agaápi rá rĩ, ꞌbá riꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ‡ vúgá rĩ pi sẽkí céré ĩmi ní mõdó. 23 Ẹ́sị́ múké Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ã adri ĩmi be. Ãmĩnã.

* 2:8 2:8 Pẹtị alambaku: ꞌBá Rómã vé rĩ pi ri ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi gbã mũsũmárĩ sĩ pẹtị alambaku sị́gé, ĩri sâ ꞌdụ ãco kộpi íbí drã ndõ, kộpi ĩzãngã nya ambamba drãngárá rĩ gé.

† 2:27 2:27 Ĩzãngã ãzi: Ĩzãngã ãzi ꞌdĩri, té dõ Ẽpãfũrõdítã drã rá, Páũlũ ẽ ẹ́sị́ ri té ĩzãngã nya rá. Páũlũ ri drĩ ri ĩzãngã nya jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá. ꞌÍ lã Pị̃lị̃pọ́yị̃ 1:13.

* 3:2 3:2 Ágélé ẽ tị lịngárá: Múngú lũ Ãbũrámã ní kĩnĩ, anji ãgõ Ãbũrámã vé rĩ pi adrikí dõ caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ gí, lẽ ã úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị rá, lũzú kínĩ, kộpi anji Múngú vé ni. ꞌBá rĩ ãꞌyĩ dõ ꞌî ágélé ẽ tị sẽé lịị́ gí, ĩri tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụ nga. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17:9-14; Ẹ̃zị́ 15:1-5.

† 3:3 3:3 Ẹ́sị́ agá lịkí ꞌbâ gí: ꞌBá rĩ újá dõ ẹ́sị́, ẹ̃ꞌyị̃ dõ Yẹ́sụ̃ ri gí, ẹ́sị́ újángárá ꞌdĩri, ĩri sẽ ꞌbá rĩ adri ꞌbá Múngú vé ni, sụ̃ ágélé lịngárá ní sẽé ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní adrií ꞌbá Múngú vé ni rĩ tị́nị. Páũlũ zị ẹ́sị́ újángárá ꞌdĩri lịngárá ẹ́sị́ agá ni.

‡ 3:5 3:5 Fãrụ́sị̃: Fãrụ́sị̃ rĩ pi ngúlúmũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ rụꞌbá tị́tị́ rĩ pi. Kộpi ꞌdụkí índrí rĩ pi vé tã, ãzini mãlãyíkã rĩ pi vé tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi gõ íngá ídri rú rá. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 23:8.

* 4:3 4:3 Má ọ́gụ́pị: Má ọ́gụ́pị ꞌdĩri vé rụ́ sâ ãzi sĩ, ĩri ícó adri Súzũgõ.

† 4:15 4:15 Kãnísã: Kãnísã ri ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi.

‡ 4:22 4:22 ꞌBãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ: ꞌBá Rómã vé rĩ pi ĩvé ꞌbãgú ãmbúgú rĩ zị ĩvé tị sĩ Kãyísárã. Ĩri ꞌbãgú ãmbúgú ꞌbãgú ãngũ ãndíãndí rĩ pi agá rĩ pi drị̃gé, ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ drị̃gé, ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ drị̃gé, ãzini ãngũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ drị̃gé.

Kõlõsáyĩ

1

2

3

4

Kọ̃kọ̃bị́ Páũlũ ní sĩí sẽé ꞌbá

Kõlõsáyĩ

vé rĩ pi ní rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Kõlõsáyĩ ri kụ̃rụ́ wọ̃ọ́kọ̃ ụ̃tụ́ ní ꞌdezú rĩ gé, ãngũ Ẹ́zị̃yã vé rĩ agá, zịkí nóni ãngũ ꞌdĩri Tákĩ. Páũlũ ĩ ní áyúãyũ rĩ ca ãngũ ꞌdãri agá kuyé. Páũlũ ị́sụ́ yịị́ kínĩ, ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ ni pi anigé, kộpi ri ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ímbá tã ũnjõ vé ni sĩ. Tã ꞌdĩri fi Páũlũ ã ẹ́sị́ agá ambamba. ꞌBá riꞌbá ãngũ ímbáꞌbá rĩ pi ímbákí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi kínĩ, lẽ kộpi ã úlị́kí ĩ ágélé ẽ tị rá, ãzini lẽ kộpi ẽ ị̃njị̃kí mãlãyíkã rĩ pi áyu, ã sẽ rí Múngú ní ãyĩkõ. Kúru Páũlũ ní kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sĩzú sẽzú kộpi ní kĩnĩ, Kúrísítõ vé drãngárá pa kộpi nĩ, Kúrísítõ ri nóni ꞌbụ̃ gé, ĩri mãlãyíkã rĩ pi drị̃gé, índrí rĩ pi drị̃gé gé, ãzini vũ drị̃gé céré. Kúru lẽ kộpi ã ãꞌyĩkí tã mẽrẽ ãzi vé ni ku, dõku ímbángárá ũnjõ vé ni ku, lẽ kộpi ẽ ị̃njị̃kí ꞌyéŋá Kúrísítõ ri áyu. Lũ kpá kộpi ní kĩnĩ, lẽ kộpivé adringárá ẽ índré kộpi rụ́ꞌbá gá, ã lũ rí kínĩ, kộpi ꞌbá Múngú ní ũpẽé gí ni pi.

1

Páũlũ sĩ kọ̃kọ̃bị́ sẽé ꞌbá Kõlõsáyĩ vé rĩ pi ní

1 Ma Páũlũ ꞌi, Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ Múngú ní ĩpẽé rĩ, á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ĩmi ní nĩ, ꞌbá sĩkí kọ̃kọ̃bị́ rĩ ꞌbá ẹ́drị́pị Tĩmõtéyõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ be trụ́. 2 ꞌBá sĩkí kọ̃kọ̃bị́ rĩ sẽé ꞌbá ẹ́drị́pị́ị, ãzini ꞌbá ọ́mvụ́pị́ị Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, riꞌbá adriꞌbá kụ̃rụ́ ãmbúgú Kõlõsáyĩ vé rĩ agá rĩ pi ní. Ẹ́sị́ múké, ãzini tãkíri ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú vé rĩ ã adri ĩmi be.

Páũlũ zị Múngú ri, ãzini sẽ õwõꞌdĩfô

3 Lókí céré sĩ, ꞌbá kãdõ rií Múngú ri zịị́ ĩmi ní, ꞌbâ ri ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé Ẹ́tẹ́pị Múngú ní õwõꞌdĩfô sẽ, 4 ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá yịkí kínĩ, ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ céré kuú Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ drị̃gé, ãzini ĩmi lẽkí ꞌbá Múngú vé rĩ pi céré lẽlẽ. 5 Ĩmi ri tã ꞌdĩri ꞌo ꞌdíni, ĩmi lẽkí úmvúlésĩ ãndẽma ĩ ní ꞌbãá kuú ĩmi tẽé ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ ị́sụ́, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé áda rĩ gí.

6 Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé ꞌdĩri ayi mụzú vũ drị̃gé sĩ céré, sẽ ꞌbá rĩ pi újákí ẹ́sị́ rá, sụ̃ ĩri ní ícá ĩmi ãsámvú gé drị̃drị̃, ụ́ꞌdụ́ ĩmi ní tã áda Múngú vé ẹ́sị́ múké vé rĩ yịzú, ĩmi ní ẹ́sị́ újázú ãní rá rĩ gé rĩ tị́nị. 7 Ẽpãfúrã ꞌbá ẹ́drị́pị ꞌbá ní lẽélẽ, ꞌbá ní rií ẹ̃zị́ ngaá ĩri be trụ́ rĩ, jị ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌdĩri mụụ́ ũlũú ĩmi ní nĩ. Ĩri ãtíꞌbá, ꞌbã ẹ́sị́ céré rizú ẹ̃zị́ Kúrísítõ vé rĩ ngazú ĩmi ãsámvú gé ꞌbâ vũrã gá. 8 Ẽpãfúrã ũlũ ꞌbá ní lẽngárá Índrí Uletere rĩ ní suú ĩmî ẹ́sị́ agá rĩ rá.

9 Ụ́ꞌdụ́ ꞌbá ní ĩmivé tã yịzú rĩ gé, ꞌbá rikí nyo Múngú ri zịị́ ĩmi ní, Índrí Uletere Múngú vé rĩ, ã sẽ rí ĩmi ní tã nị̃ngárá. 10 ꞌBâ ri Múngú ri zị ĩmi ní, ĩmi ꞌokí rí tã pịrị Úpí ẹndrẹtị gé, ã sẽ rí ĩri ní ãyĩkõ, ĩmi kokí rí ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã tã céré agásĩ, ĩmi nị̃kí rí tã Múngú vé rĩ múké múké. 11 ꞌBâ ri Múngú ri zị ĩmi ní, ã sẽ ĩmi ní ívé ũkpõ agaápi rá rĩ, ĩmi úmbékí rí ẹ́sị́ ĩzãngã rĩ ã nyangárá gá, ĩmi nyakí rí ĩzãngã rĩ mụzú ẹ́sị́ be mãdã. Ĩmi ꞌokí dõ sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩmi ãyĩkõ ị́sụ́ rá. 12 Ĩmi sẽkí Múngú ní õwõꞌdĩfô, ĩri ní sẽé ĩmi ní fií ívé mãlũngã adrizú ãní ụ̃tụ́ŋá agá rĩ ãlẽé ꞌbá ívé rĩ pi be trụ́ rĩ sĩ. 13 Múngú pa ꞌbâ tã ũnjí Sãtánã vé rĩ agásĩ, sẽ ꞌbâ fií mãlũngã ꞌî Mvọ́pị ꞌí ní lẽélẽ rĩ vé rĩ agá gí. 14 Múngú sẽ ꞌî Mvọ́pị vé ãrí dãá ꞌbâ drị̃ jezú, ãzini ꞌbâ trũzú ꞌbávé ũnjĩkãnyã agásĩ.

Kúrísítõ ri ãmbúgú tã drị̃gé sĩ céré

15 Kúrísítõ adri sụ̃ Múngú ĩ ní ndreé ku rĩ tị́nị. Ĩri ãmbúgú ngá céré ĩ ní gbií rĩ pi drị̃gé. 16 Kúrísítõ gbi ngá rĩ pi ãrẽvú céré nĩ, gbi ngá ꞌbụ̃ gé rĩ pi, ngá vũ drị̃gé rĩ pi, ngá ĩ ní rụ́ꞌbá ni ndreé ku rĩ pi, ngá ĩ ní rụ́ꞌbá ni ndreé ĩndĩ rĩ pi, ꞌbá mãlũngã rụꞌbá rĩ pi, ãzini ꞌbá ũkpõ be ãngũ rụꞌbá rĩ pi, gbi ngá rĩ pi ãrẽvú céré nĩ, gbi ngá rĩ pi ãrẽvú céré ẹ̃zị́ ngaá ꞌí ní. 17 Ĩ ní drĩ ngá rĩ pi gbizú kuyé rĩ gé, Yẹ́sụ̃ ri ị́nọ́gọ́sị́ anigé, ĩri ri sẽ ngá rĩ pi ãrẽvú céré ri ẹ̃zị́ nga mụzú trụ́. 18 Kúrísítõ ri ãmbúgú kãnísã* drị̃gé céré. Kúrísítõ ri ꞌbá Múngú ní íꞌdó ingaá drị̃drị̃ ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ãsámvú gé sĩ rĩ ꞌi, ã adri rí ãmbúgú ngá rĩ pi drị̃gé céré. 19 Múngú ri ãyĩkõ sĩ, Kúrísítõ ní adrií ꞌí tị́nị tã gá sĩ céré rĩ sĩ. 20 Múngú ri ãyĩkõ sĩ Yẹ́sụ̃ ri sẽzú tãkíri íjị́zú ꞌbá rĩ pi ãsámvú údézú Múngú be ãrí Yẹ́sụ̃ vé dãápi pẹtị alambaku† sị́gé rĩ sĩ, ẽ ící rí ngá ꞌbụ̃ gé rĩ pi, ãzini ngá vũ drị̃gé rĩ pi ãsámvú Múngú be trụ́.

21 Ándúrú ĩmi gãkí Múngú ri sĩ, ĩmi ariꞌba Múngú vé ni, ĩmi ní rií ũnjĩkãnyã ꞌoó rĩ sĩ. 22 ꞌBo Múngú údé nóni ĩmivé ãsámvú ꞌí be rĩ ícá múké gí, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri sẽé drãá ĩmivé ũnjĩkãnyã ã tã sĩ rĩ sĩ. Ĩmi ícákí nóni uletere, ũnjĩkãnyã ãkó Múngú ẹndrẹtị gé gí, ꞌbá ãzi ícó nóni ĩmi tõó ku. 23 ꞌBo lẽ ĩmi tukí pá tị́tị́ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá. Ẹ́sị́ ĩmi ní ꞌbãá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ị́sụ́zú yịzú drị̃drị̃ ꞌdãri, lẽ ĩmi kukí ku. Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌdĩri ũlũkí ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ní céré, ma Páũlũ ꞌi, ãtíꞌbá Múngú ní ĩpẽé rií ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú ꞌbá rĩ pi ní rĩ ꞌi.

Páũlũ nga ẹ̃zị́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní

24 Ma ãyĩkõ sĩ má ní mâ rụ́ꞌbá sẽé rií ĩzãngã nyaá ĩmi tã sĩ rĩ sĩ, ma ri ĩzãngã Kúrísítõ ní nyaá rĩ nya, ma ri nya ĩrivé rụ́ꞌbá ã tã sĩ, rụ́ꞌbá ꞌdĩri ꞌbá kãnísã vé rĩ pi. 25 Múngú ꞌbã ma ãtíꞌbá riípi ẹ̃zị́ ngaápi kãnísã agá ni, ẹ̃zị́ mávé rĩ rizú tị Múngú vé rĩ sẽzú ĩmi ní. 26 Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌdĩri úcíkí kuú mũdũmũdũ rú ílí be tré ꞌbá ụ̃kụ drị̃drị̃ ꞌdãꞌbée ní, ꞌbo nóni iꞌdakí ĩri kú ãmvé ꞌbá Múngú vé rĩ pi ní. 27 Múngú ꞌo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi, ĩmi nị̃kí rí tã múké ándúrú ĩ ní ũzụ̃ụ́ ꞌdãri ámá ãní. Tã ĩ ní ũzụ̃ụ́ rĩ, ĩri Kúrísítõ vé adringárá ĩmî ẹ́sị́ agá rĩ, ĩri sẽ ĩmi ẹ́sị́ ꞌbã dị̃ngárá Múngú vé rĩ drị̃gé.

28 ꞌBâ ri ụ́ꞌdụ́kọ́ Kúrísítõ vé rĩ ũlũ mụzú ꞌbá rĩ pi ní céré. Tã nị̃ngárá ꞌbávé rĩ sĩ, ꞌbâ ri ꞌbá rĩ pi ímbá mụzú céré, ã sẽ rí ꞌbá Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ã adrikí rí ũkpó ũkpó ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá. 29 Tã ꞌdĩri sĩ, ma ri ẹ̃zị́ nga ũkpõ sĩ, ũkpõ Kúrísítõ ní sẽé má ní rĩ sĩ.

2

1 Á lẽ ĩmi nị̃kí ẹ̃zị́ má ní ngaá ĩmi ní ũkpõ sĩ rĩ, ãzini ẹ̃zị́ má ní ngaá ꞌbá kụ̃rụ́ Lãwõdĩkíyã vé rĩ agá rĩ pi ní rĩ, ãzini má ní ngaá ꞌbá vũrã ụrụkọ agá mâ rụ́ꞌbá ndreꞌbá drị̃drị̃ kuyé rĩ pi ní rĩ. 2 Tã ã pá mávé ãmbúgú rĩ, ma ri ꞌbá rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ímbá, ãzini kộpi úmú, kộpi ã lẽkí rí ĩ lẽlẽ, kộpi ã nị̃kí rí tã Múngú vé ándúrú ĩ ní ũzụ̃ụ́ kuú mũdũmũdũ rú rĩ ámá bẽnĩ. Tã Múngú vé ándúrú ĩri ní ũzụ̃ụ́ kuú mũdũmũdũ rú rĩ, tã rĩ Kúrísítõ ꞌi. 3 Kúrísítõ ri sẽ ꞌbá rĩ adri úmĩ be tã Múngú ní ũzụ̃ụ́ kuú mũdũmũdũ rú rĩ nị̃zú. 4 Ma ri tã rĩ ꞌyo ĩmi ní ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ãzi ã átá rí ĩmi ní átángá ádra múké sĩ ĩmî mị ũꞌbãzú ku. 5 Ma dõ ĩmi gãrã gá sĩ rárá rú drãáãsĩyã, á ꞌbã ẹ́sị́ kuú ĩmi drị̃gé. Ma ãyĩkõ sĩ ĩmi ní rií tã rĩ ꞌdụụ́ ngaá mụzú múké rĩ sĩ, ãzini ĩmi ní Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́, ĩmi ní pá tuú tị́tị́ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá rĩ sĩ.

Kúrísítõ ri ídri sẽ nĩ

6 Ĩmi ní Úpí Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, lẽ ĩmi rikí ĩrivé tã ꞌdụụ́ ngaá áyu. 7 Ĩmi Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ꞌdĩꞌbée, ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, lẽ ĩmî úlá ã fifi, sụ̃ ĩ ní ĩmi ímbá drị̃drị̃ rĩ tị́nị. Lẽ ĩmi sẽkí õwõꞌdĩfô mụzú dị̃ị́ dị̃ị́.

8 Lẽ ĩmi sẽkí ꞌbá ãzi ã ri átángá ẹ̃zị́ ãkó ni ímbá rizú ĩmî mị ũꞌbãzú ku, ímbángárá ꞌdíni ꞌdĩri, íbí íngá yị̃kị̂ ꞌbá áda vé ni vúgá, ãzini índrí ũnjí rĩ pi vúgá, íbí íngá Kúrísítõ vúgá kuyé.

9 Kúrísítõ ní adrizú vũ drị̃gé nõgó ꞌbá áda rú rĩ, ĩri ã ngúlúpí Múngú ꞌi. 10 Ĩmi ní ĩmi úmú Kúrísítõ be gí rĩ sĩ, ĩmi nóni ꞌbá Kúrísítõ vé ni gí. Kúrísítõ ri Úpí ꞌbá ãngũ rụꞌbá rĩ pi drị̃gé, ãzini índrí ãngũ rụꞌbá rĩ pi drị̃gé. 11 Sâ ĩmi ní Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ gé, lịkí ĩmi gí,* sụ̃ ĩ ní ágélé ẽ tị lịị́ rĩ tị́nị, ꞌdụkí ĩmivé ũnjĩkãnyã ĩmî rụ́ꞌbá gá sĩ gí, adri ꞌyozú kínĩ, lịkí rụ́ꞌbá ĩmivé rĩ kuyé, Kúrísítõ lị ĩmivé ũnjĩkãnyã ãmvé gí. 12 Lókí ĩ ní ĩmi ní bãtízĩmũ† sẽzú rĩ gé, sị̃kí ĩmivé ũnjĩkãnyã Kúrísítõ be trụ́ gí. Ĩmi ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ kínĩ Múngú inga Kúrísítõ ri gõó ídri rú gí rĩ sĩ, nóni inga ĩmi gõó ídri úꞌdí ị́sụ́ gí.

13 Ũnjĩkãnyã ĩmi ní ꞌoó rĩ sĩ, ĩmi índrékí sụ̃ ꞌbá ũdrãꞌbá gí ni pi tị́nị, ꞌbo nóni Múngú sẽ ĩmi ní ídri úꞌdí, ĩmi ní Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ. Múngú trũ ꞌbâ ꞌbávé ũnjĩkãnyã agásĩ céré gí. 14 Tã ĩ ní kõdô sĩí lẽzú ꞌbâ ĩrĩŋãzú rĩ, Múngú lị ãmvé gí, ꞌdụ ũnjĩkãnyã rĩ gbãá pẹtị alambaku sị́gé gí.‡ 15 Múngú ndẽ índrí ũnjí riꞌbá drị̃ ọ́rụ́ꞌbá rĩ pi vé ũkpõ, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri sẽé drãá pẹtị alambaku sị́gé rĩ sĩ. Múngú sẽ kộpi ní drị̃njá ꞌbá tré ãsámvú gé, ndẽ kộpivé ũkpõ Yẹ́sụ̃ ní drãá pẹtị alambaku sị́gé rĩ sĩ.

16 Lẽ ꞌbá ãzi ã ꞌyo, ngá ĩmi ní rií nyaá, dõku rií mvụụ́ rĩ ã tã ũnjí ku, dõku lẽ ꞌbá ãzi ã ꞌyo ĩmi ní, ĩmi rikí ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ nyazú rĩ ị̃njị̃ị́ ílí be céré§ ꞌdíni ku, dõku ĩmi rikí ụ̃mụ̃ mbãá sị́ ní ígázú rĩ ꞌbãá nyaá ku, dõku ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ ã tã ꞌdụụ́ ꞌbãá tã ãmbúgú rú ku.* 17 Tã ĩ ní ũlãá ꞌdĩꞌbée índríkíndrĩ tã ímụ́pi ꞌi ngaápi drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ vé rĩ, tã rĩ vé áda, ĩri Kúrísítõ ꞌi. 18 Lẽ ĩmi sẽkí ĩmî mị ũꞌbãá ꞌbá ĩ ꞌbãꞌbée kú tã be mãdã riꞌbá mãlãyíkã ị̃njị̃ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní ku, kộpi ri ĩ íngú ĩ ní rií ị́ndrị́lị́kị́ ndreé rĩ sĩ. ꞌBo tã kộpi ní ꞌoó ꞌdĩꞌbée céré tã azakaza vé ni, ãꞌdiãtãsĩyã kộpivé tã rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ ꞌyéŋá kộpi ri ĩ tã ụ̃sụ̃ áyu. 19 ꞌBá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée adrikí Kúrísítõ adriípi drị̃lé rú rĩ vé ni ku, Kúrísítõ ri ũkpõ sẽ ꞌbá ĩ ĩkũnãꞌbá ꞌî rụ́ꞌbá gá rĩ pi ní nĩ, ĩri kộpi úmú trụ́ vũrã ãlu gé, Múngú ri kộpi ní ũkpõ sẽ, kộpi ã mbakí rí ícá ũkpó ũkpó ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá.

20 Ĩmivé ũnjĩkãnyã ĩmi ní ꞌoó drị̃drị̃ ꞌdãꞌbée, Kúrísítõ drã ꞌdụ mụzú ĩndĩ gí pírí, ngá ĩmi ní áwízú ẹ́sị́ ꞌbãzú tãị́mbị́ ꞌbá áda ní ụ̃tị̃ị́ ꞌyoó kínĩ, 21 “Ã ꞌdụkí ngaá ku, ã nyakí ngá ụrụkọꞌbée ku, dõku ã úlókí ku” ꞌdĩꞌbée ꞌdụzú ngazú rĩ ãꞌdi? 22 Tãị́mbị́ ꞌdĩꞌbée nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé ni, kộpi ụ̃dụ̃ be. Ĩmi ꞌdụkí dõ tã ꞌdĩꞌbée ẹ̃zị́ ngazú, ĩmi ꞌdĩri ri tãị́mbị́ ꞌbá áda ní ụ̃tị̃ị́, ĩri ní ímbá rĩ ã vụ́drị̃ ũbĩ mụzú. 23 ꞌBá rĩ pi ụ̃sụ̃kí kínĩ, ꞌbá tãị́mbị́ rĩ ụ̃tị̃ꞌbá ꞌdĩꞌbée, kộpi úmĩ be, tãị́mbị́ rĩ sẽ ꞌbá rĩ Múngú ri ị̃njị̃ ãní, ãzini ĩri sẽ ꞌbá rĩ ꞌi aꞌbi ãní tã rụ́ꞌbá nõri vé rĩ sĩ aꞌbiaꞌbi. ꞌBo tãị́mbị́ ĩ ní ụ̃tị̃ị́ ꞌdĩꞌbée ícó tã ũnjí rụ́ꞌbá nõri ní lẽé rĩ pi ẽ sị́ ífụ́ bã ku.

3

Ídri úꞌdí Kúrísítõ agá rĩ

1 Nóni ingakí ĩmi ídri úꞌdí ị́sụ́ Kúrísítõ be trụ́ gí, lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ vũrã Kúrísítõ ní mụzú úrízú Múngú vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ ã tã ụ̃sụ̃zú. 2 Lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ rizú ngá ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ pi ã tã ụ̃sụ̃zú, ã ꞌbãkí ẹ́sị́ rizú ngá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi ã tã ụ̃sụ̃zú ku. 3 Ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ũdrãkí gí, nóni zụ̃kí ĩmivé ídri Kúrísítõ rụ́ꞌbá gá Múngú agá. 4 Kúrísítõ ĩmi ní ídri sẽépi rĩ kãdõ ímụ́ ꞌi iꞌdaá, ĩ kpá ímụ́ ĩmi iꞌda, ĩmi ímụ́ ĩrivé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ ꞌdãri ãlẽ ĩri be trụ́.

5 Lẽ ĩmi rikí ĩmî rụ́ꞌbá áyú tã ũnjí ꞌozú ku. Lẽ ã ꞌbãkí ọ̃wụ̃ ku, ã rikí tã ãzãvũ rú ni pi ꞌoó ku, ã adrikí ũlẽ ãkó, ã adrikí yị̃kị̂ ũnjí ãkó, ã ꞌbãkí ẹ́sị́ ãmbúgú ngá drị̃gé ku, ꞌbá ẹ́sị́ be ãmbúgú ngá drị̃gé rĩ pi ri ẹ́sị́ ꞌbã tã ꞌdĩꞌbée ị̃njị̃zú múngú rú. 6 ꞌBá riꞌbá tã ꞌoꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, kộpivé tã ꞌdĩꞌbée sẽ Múngú ã ꞌa ri ve ãní ambamba. 7 Ándúrú ĩmi ní adrizú ꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé rĩ gé, ĩmi rikí tã ꞌoó sụ̃ kộpi ní ꞌoó rĩ tị́nị. 8 ꞌBo nóni lẽ ĩmi kukí tã ũnjí ꞌdĩꞌbée rá, jĩkó, ẹ́sị́ ũká, ꞌbá ndrengárá ũnjí, ꞌbá ãzi ã rụ́ izangárá, ãzini átángá ũnjí, lẽ ĩmi kukí tã ꞌdĩꞌbée rá. 9 Lẽ ĩmi rikí ũnjõ ụ́lị́ ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị drị̃gé ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi kukí ũnjĩkãnyã ándúrú ĩmi ní ꞌoó rĩ gí.

10 Ĩmi újákí nóni ĩmi ícá úꞌdí rú gí, Múngú ri sẽ ĩmivé újángárá ícázú úꞌdí rú ꞌdĩri, ĩri adri mụzú nyonyo, ĩmi Múngú ĩmi gbiípi sụ̃ ꞌí tị́nị rĩ nị̃ ãní múké. 11 Ídri úꞌdí ĩmi ní ị́sụ́ ꞌdĩri agá, ꞌbá rĩ dõ Yãhụ́dị̃ yã, dõ adri Yãhụ́dị̃ ku yã, dõ ágélé ni ẽ tị lịkí gí yã, dõ lịkí kuyé yã, dõ ꞌbá rĩ nị̃ Gị̃rị́kị̃ tị ku yã, dõ ꞌbá ẹ́sị́ be draápi dradra ni yã, dõ tụ́gẹ̃rị̃ yã, dõ adri tụ́gẹ̃rị̃ ku yã, Kúrísítõ ri tã drị̃gé sĩ céré, ĩri ri adri ꞌbá agá.

12 Múngú lẽ ĩmi rá, ũpẽ ĩmi adrií ꞌbá ívé ni uletere. Kúru lẽ ĩmi kokí ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã, ĩmi adrikí ẹ́sị́ be múké, ĩmivé ẹ́sị́ ã adri tã sĩ mãdã, lẽ ĩmi ꞌokí tã múké ꞌbá rĩ pi ní, lẽ ĩmi ꞌdụkí tã rĩ ngaá mụzú ẹ́sị́ be mãdã. 13 Ĩmi dõ tã be ĩmi ãsámvú gé sĩ ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị be, lẽ ĩmi úríkí kộpi be trụ́, ĩmi trũkí ĩmi ĩmi ãsámvú gé sĩ rá, sụ̃ Kúrísítõ ní ĩmi trũú rĩ tị́nị. 14 Tã agaápi rá rĩ, lẽ ĩmi lẽkí ĩmi lẽlẽ, ãꞌdiãtãsĩyã lẽngárá ri sẽ ĩmi ĩmi úmú adri trụ́, ĩmi tã ꞌdụ nga ẹ́sị́ be ãlu.

15 Lẽ tãkíri Kúrísítõ vé rĩ ã fi ĩmî ẹ́sị́ agá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ní adrií rụ́ꞌbá ãlu rĩ sĩ, zịkí ĩmi ímụ́ adrií tã be kíri ĩmi ãsámvú gé sĩ. Lẽ ĩmi sẽkí õwõꞌdĩfô Múngú ní. 16 Lẽ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ã fi adrií ĩmî ẹ́sị́ agá, ã sẽ ĩmi ní úmĩ, ĩmi ímbákí rí ĩmi ĩmi ãsámvú gé sĩ ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị be. Ĩmi ngokí úngó Sãwụ́mã vé rĩ, ãzini ĩmi ngokí úngó Múngú ri íngúzú ãní, ĩmi sẽkí Múngú ní õwõꞌdĩfô ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdãá. 17 Tã ĩmi ní rií ꞌoó, ãzini ĩmi ní rií átá rĩ, lẽ ĩmi ꞌokí Úpí Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ, lẽ ĩmi sẽkí õwõꞌdĩfô ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú ní Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ.

ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi vé adringárá ĩvé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ

18 Ĩmi ũkú rĩ pi, lẽ ĩmi yịkí ĩmivé ãgõ rĩ pi ẽ tị yịyị, ã lũ rí ꞌyozú kínĩ, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí Úpí Yẹ́sụ̃ ri gí.

19 Ĩmi ãgõ rĩ pi, lẽ ĩmi lẽkí ũkú ĩmivé rĩ pi lẽlẽ, ã átákí kộpi ní ọ̃jọ̃gọ̃ sĩ ku.

20 Ĩmi anjiŋá rĩ pi, lẽ ĩmi yịkí ꞌbá ĩmi tịꞌbá rĩ pi ẽ tị yịyị tã céré sĩ, ĩri sẽ Úpí ri adri ãní ãyĩkõ sĩ.

21 Ĩmi anji ẹ́tẹ́pị́ị, Lẽ ĩmi átákí átángá anjiŋá rĩ pi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ ũkpó ũkpó ni sĩ ku, ã sẽ rí kộpi ní ĩzãngã ku.

22 Ĩmi tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi, lẽ ĩmi yịkí ꞌbá ĩmi ní rií ẹ̃zị́ ngaá kộpi vúgá rĩ pi ẽ tị yịyị, ã adri ꞌyozú kínĩ, kộpi ní rií mị ꞌbãá ĩmivé ẹ̃zị́ ndrezú gõgõ rĩ sĩ ku, ĩmi ngakí ẹ̃zị́ rĩ ẹ́sị́ ãlu sĩ, ẽ ị̃njị̃kí rí Úpí ri ãní. 23 Lẽ ĩmi ngakí ẹ̃zị́ rĩ ẹ́sị́ be céré, sụ̃ ĩmi ní rií ẹ̃zị́ ngaá Úpí Yẹ́sụ̃ ní rĩ tị́nị, adri ꞌyozú kínĩ, ĩmi ní rií ngaá ꞌbá áda ní rĩ tị́nị ku. 24 Lẽ ĩmi nị̃kí ámá múké ꞌyozú kínĩ, ẹ̃zị́ ĩmi ní ngaá rĩ agá, Kúrísítõ ri ĩmi ũfẽ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃zị́ ĩmi ní rií ngaá rĩ, ĩmi ri nga ĩmivé Úpí Kúrísítõ ní. 25 ꞌBá tã ũnjí ꞌoópi rĩ, Múngú ri ĩri ĩrĩŋã ĩrivé ũnjĩkãnyã ĩri ní ꞌoó rĩ sĩ. Múngú ri ꞌbá rĩ pi vé tã lị céré pịrị.

4

1 Ĩmi ꞌbá ambugu tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi vé rĩ, lẽ ĩmi sụkí tụ́gẹ̃rị̃ ĩmivé rĩ pi ã rụ́ꞌbá gá sụsụ, ĩmi rụkí kộpi múké, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌBá Ãmbúgú ĩmî drị̃lé gá anigé ꞌbụ̃ gé ꞌdãá.

Lẽ ꞌbá rĩ pi ã zịkí Múngú ri

2 Lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ rizú Múngú ri zịzú, ĩmi adrikí mị be mgbọ, ĩmi sẽkí ĩri ní õwõꞌdĩfô. 3 Ĩmi zịkí ꞌbá ní Múngú ri, Múngú ã sẽ rí ꞌbá ní drị̃lé múké, ꞌbâ ũlũkí rí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ mụzú, ãzini ꞌbâ ũlũkí rí tã Kúrísítõ vé ĩ ní ándúrú ũzụ̃ụ́ kuú mũdũmũdũ rú rĩ mụzú ꞌbá rĩ pi ní. ꞌYĩkí ma kú jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá nõgó ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní ũlũú rĩ ã tã sĩ. 4 Ĩmi zịkí Múngú ri, ã sẽ rí mâ ũlũ rí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ mụzú ãní múké. 5 Ĩmi dõ ri adri ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ãsámvú gé, tã ĩmi ní rií ꞌoó rĩ, lẽ ĩmi ꞌokí mụzú tã nị̃ngárá be. Lẽ ĩmi ụ̃ꞌbị̃kí lẹ́tị ndãá ꞌbá ꞌdĩꞌbée ẽ ĩzã kozú. 6 Lẽ átángá ĩmi ní rií átá kộpi ãsámvú gé rĩ, ĩmi átákí ẹ́sị́ múké sĩ, ã sẽ rí kộpi ní úvá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ãzi zị dõ ĩmi tã sĩ, ĩmi újákí rí ĩri ní átángá rĩ múké.

Páũlũ vé ãngũ ímbángárá ã ụ̃dụ̃ ãzini mõdó sẽngárá

7 Tũkíkõ ri mávé tã ũlũ ĩmi ní nĩ. Ĩri ẹ́drị́pị má ní lẽélẽ rĩ, ꞌbã ẹ́sị́ rizú ẹ̃zị́ rĩ ngazú ãtíꞌbá rú má be trụ́ Úpí agá. 8 Tã ã pá má ní lẽzú ĩri pẽzú mụzú ĩmi vúgá ꞌdĩlé rĩ, ã mụ rí mávé tã ũlũú ĩmi ní, ãzini ẽ ímbá rí ĩmî ẹ́sị́. 9 Tũkíkõ pi mụ Õnésĩmũ ꞌbávé ẹ́drị́pị ẹ́sị́ ꞌbãápi ẹ̃zị́ ngaápi ẹ́sị́ be céré rĩ be, Õnésĩmũ ri ꞌbá ĩmivé ni, kộpi tã ꞌi ngaápi ꞌbâ rụ́ꞌbá gá nõlé rĩ pi ũlũ ĩmi ní nĩ.

10 Ãrĩsĩtãrúkõ ĩ ní ꞌyĩí kuú má be trụ́ rĩ, sẽ ĩmi ní mõdó, ãzini Mãrákõ Bãrụ́nábã vé máríté sẽ kpá ĩmi ní mõdó. Ándúrú ũlũkí Mãrákõ vé tã ĩmi ní rá. Kãdõ caá ĩmi vúgá ꞌdĩlé, ĩmi ẹ́ꞌyị́kí ĩri drị́ ị̃rị̃ sĩ. 11 Yẹ́sụ̃ ĩ ní zịị́ Yụ́sị̃tọ̃ rĩ, sẽ kpá ĩmi ní mõdó. Yãhụ́dị̃ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, ꞌbá ní rií ẹ̃zị́ ngaá kộpi be trụ́ mãlũngã Múngú vé rĩ ã tã sĩ rĩ pi, kộpi ꞌyéŋá ꞌdĩ, kộpi kokí mâ ĩzã ambamba. 12 Ẽpãfúrã ĩmi ọ́gụ́pị adriípi ãtíꞌbá Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé rĩ, sẽ ĩmi ní mõdó. Ĩri ri Múngú ri zị ĩmi ní ũkpõ sĩ, ĩmi nị̃kí rí tã Múngú ní lẽé ĩmi ꞌokí rĩ, ĩmi ꞌdụkí rí ngaánga, ĩmi tukí rí pá tị́tị́ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá. 13 Á ndre Ẽpãfúrã ꞌbã ẹ́sị́ céré rizú ẹ̃zị́ ngazú ĩmi ní, ãzini ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí kụ̃rụ́ Lãwõdĩkíyã vé rĩ agá rĩ pi ní, ãzini kụ̃rụ́ Hĩrãpólĩsĩ vé rĩ agá rĩ pi ní. 14 Lúkã ꞌbávé ũndĩ riípi dáwã sẽépi ꞌbá ní lẽélẽ rĩ, sẽ ĩmi ní mõdó, ãzini Dema sẽ kpá ĩmi ní mõdó. 15 Ĩmi sẽkí mõdó ꞌbá ẹ́drị́pị́ị, ãzini ꞌbá ọ́mvụ́pị́ị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Lãwõdĩkíyã gá rĩ pi ní, ãzini ĩmi sẽkí mõdó ꞌbá ọ́mvụ́pị Nụ́fã ní, ãzini ꞌbá kãnísã vé ĩ úmúꞌbá ĩrivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní.

16 Lãkí dõ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri ĩmi ní gí, ĩmi pẽkí mụụ́ ꞌbá kãnísã Lãwõdĩkíyã vé rĩ agá rĩ pi ní, kộpi ã lãkí. Kọ̃kọ̃bị́ má ní sĩí sẽé ꞌbá Lãwõdĩkíyã vé rĩ pi ní rĩ, lẽ ĩmi zịkí, kộpi ẽ ĩsẽkí, ĩmi lãkí kpá ĩndĩ.

17 Ĩmi lũkí Ãrị̃kị́pọ̃ ní, lẽ ã nị̃ múké ꞌyozú kínĩ, ẹ̃zị́ Úpí Yẹ́sụ̃ ní sẽé drị́ ni gé rĩ, ã ꞌdụ ngaánga.

18 Ma Páũlũ ꞌi, mõdó ụ̃dụ̃mbị́tã rú ꞌdĩri, ã sĩ kọ̃kọ̃bị́ ni mâ drị́ sĩ nĩ. Ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ma kú jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá nõónõ, ĩmi zịkí má ní Múngú ri. Ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ ã adri ĩmi be.

* 1:18 1:18 Kãnísã: Kãnísã ri ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi.

† 1:20 1:20 Pẹtị alambaku: ꞌBá Rómã vé rĩ pi ri ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi gbã mũsũmárĩ sĩ pẹtị alambaku sị́gé, ĩri sâ ꞌdụ ãco kộpi íbí drã ndõ, kộpi ĩzãngã nya ambamba drãngárá rĩ gé.

* 2:11 2:11 Lịkí ĩmi gí: Múngú lũ Ãbũrámã ní kĩnĩ, anji ãgõ Ãbũrámã vé rĩ pi adrikí dõ caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ gí, lẽ ã úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị rá, lũzú kínĩ kộpi anji Múngú vé ni. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17:9-14.

† 2:12 2:12 Bãtízĩmũ: Lókí Yũwánĩ ní bãtízĩmũ sẽzú rĩ gé, ĩri ꞌbá rĩ su yị̃ị́ agá ꞌdãá, ĩri gõ ꞌbá rĩ rụ inga ãmvé nõó. Sungárá yị̃ị́ agá rĩ, sụ̃ ĩ ní ꞌbá rĩ sị̃ị́ ꞌbụ́ agá rĩ tị́nị, ingangárá ãmvé nõó rĩ, sụ̃ ĩ ní ꞌbá rĩ ingaá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rĩ tị́nị.

‡ 2:14 2:14 ꞌDụ ũnjĩkãnyã rĩ gbãá pẹtị alambaku sị́gé gí: Tã ꞌdĩri vé ífífí, kâ Yẹ́sụ̃ ri gbãá pẹtị alambaku sị́gé, nya ĩzãngã ꞌbávé ũnjĩkãnyã ã tã sĩ, tã ĩ ní kõdô lẽzú ꞌbâ ĩrĩŋãzú ꞌbávé ũnjĩkãnyã ã tã sĩ rĩ dẹ gí.

§ 2:16 2:16 Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ nyazú rĩ ị̃njị̃ị́ ílí be céré: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri tã Múngú ní ꞌoó ĩ ní rĩ ã tã ígá, kộpi ri ụ̃mụ̃ nya ụ́ꞌdụ́ ụrụkọꞌbée gé, sụ̃ ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ, ãzini Ụ́ꞌdụ́ Pẽnĩtĩkósĩtã vé rĩ gé rĩ tị́nị.

* 2:16 2:16 Ụ̃mụ̃ mbãá vé rĩ, dõku ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ri Múngú ri ị̃njị̃ mbãá sị́ ígápi úꞌdí rú rĩ gé, kộpi ri ãnyãpá úlị́ kárákará zã rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú. Sẹ̃bị́tị̃ ãlu ãlu, kộpi ri ụ́ꞌdụ́ Sãbátã vé Múngú ní uvuzú ꞌdãri ígá. ꞌÍ lã 1 Kõrónĩkõl 23:30-31; 2 Kõrónĩkõl 2:4; 2 Kõrónĩkõl 8:12-13; 2 Kõrónĩkõl 31:3; Nẽmáyã 10:33; Õséyã 2:11.

1 Tẽsãlõníkẽ

1

2

3

4

5

Kọ̃kọ̃bị́ ãlu ni Páũlũ ní sĩí sẽé ꞌbá

Tẽsãlõníkẽ

vé rĩ pi ní rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Páũlũ íꞌdó kãnísã ãngũ Tẽsãlõníkẽ vé rĩ agá (Ẹ̃zị́ 17). Tẽsãlõníkẽ ri kụ̃rụ́ ãmbúgú ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ agá, ãngũ ĩ ní zịị́ Gị̃rị́kị̃ rĩ vé wọ̃ọ́kọ̃ ụ́rụ́lé rú rĩ gé. Páũlũ nga mbẽlẽŋá mụụ́ ꞌdãásĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã Yãhụ́dị̃ ụrụkọ ní lẽé ĩri rụụ́ rĩ sĩ. Vụ́drị̃ ni gé, Tĩmõtéyõ riípi ĩri ẽ ĩzã koópi rĩ ní lũzú ĩri ní kĩnĩ, kộpi ã rikí dõ Kũrĩsĩtĩyánĩ rĩ pi ọ̃cụ̃ụ́ drãáãsĩyã, kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ kuú Múngú drị̃gé. Páũlũ sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri kộpi ẽ ẹ́sị́ ímbázú, ãzini tã kộpi ní zịị́ rĩ újázú.

Kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri agá, Páũlũ sẽ Múngú ní õwõꞌdĩfô Kũrĩsĩtĩyánĩ Tẽsãlõníkẽ agá rĩ pi vé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã tã sĩ, ãzini kộpivé lẽngárá ã tã sĩ. Ũlũ kpá kộpi ní ívé adringárá Kũrĩsĩtĩyánĩ rú kộpi ãsámvú gé rĩ vé tã. Ũlũ kpá kộpi ní tã úmvúlésĩ ímụ́pi ꞌi ngaápi Kũrĩsĩtĩyánĩ rĩ pi ã rụ́ꞌbá gá kộpivé drãngárá ã vụ́drị̃ gé rĩ vé tã, ãzini ũlũ tã úmvúlésĩ ímụ́pi ꞌi ngaápi sâ Yẹ́sụ̃ ní ímụ́zú ímvízú rĩ gé rĩ vé tã. Ímbá kộpi ní lẹ́tị adrizú ãní múké cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ ní ímvízú rĩ gé rĩ vé tã.

1

Páũlũ sẽ mõdó ꞌbá Tẽsãlõníkẽ vé rĩ pi ní

1 Ma Páũlũ ꞌi, ꞌbâ Sílã be Tĩmõtéyõ sĩ, ꞌbá sĩkí kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ĩmi ní, ĩmi ꞌbá kãnísã vé adriꞌbá kụ̃rụ́ Tẽsãlõníkẽ vé rĩ agá, Múngú ꞌbá Ẹ́tẹ́pị ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, ãzini Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi. Ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ, ãzini tãkíri ĩrivé rĩ ã adri ĩmi be.

Ẹ̃ꞌyị̃ngárá ꞌbá Tẽsãlõníkẽ gá rĩ pi vé rĩ

2 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu, ꞌbâ ri õwõꞌdĩfô sẽ Múngú ní ĩmi tã sĩ céré, ꞌbá kãdõ rií Múngú ri zịị́, ꞌbâ ri zị ĩmi ní ĩndĩ. 3 ꞌBá kãdõ rií ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú ri zịị́ ĩmi tã sĩ, ꞌbâ ri zị ẹ̃zị́ ĩmi ní ngaá ẹ́sị́ be céré ẹ̃ꞌyị̃ngárá be rĩ ã tã sĩ, ãzini ꞌbâ ri zị ẹ̃zị́ ĩmi ní ngaá lẽngárá be rĩ ã tã sĩ, ãzini ꞌbâ ri zị ĩmi ní ẹ́sị́ ꞌbãá ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ drị̃gé rĩ ã tã sĩ.

4 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ꞌbá nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ Múngú lẽ ĩmi rá, ũpẽ ĩmi adrií ꞌbá ívé ni pi. 5 Ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ jịzú ũlũzú ĩmi ní rĩ gé, ꞌbá ũlũkí ꞌyéŋá átángá ꞌbá tị gé rĩ ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ kuyé, ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌbá ní jịị́ ũlũú rĩ ũkpõ be, Índrí Uletere rĩ iꞌda ĩmi ní ꞌyozú kínĩ, tã ꞌbá ní ũlũú ĩmi ní rĩ, ĩri tã áda. Ĩmi nị̃kí ꞌbávé adringárá ĩmi ãsámvú gé ĩmi ĩzã kozú rĩ rá. 6 Ĩmi nyakí dõ ĩzãngã ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ã tã sĩ ambamba drãáãsĩyã, Índrí Uletere rĩ vé ũkpõ sĩ, ĩmi ẹ́ꞌyị́kí ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ãyĩkõ be ambamba. ꞌDĩri ĩmi ũbĩkí tã ꞌbá ní ꞌoó rĩ ã pámvú, ãzini Úpí Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó rĩ ã pámvú.

7 Tã ꞌdĩri sĩ, ĩmi ufukí adrií ụ̃ꞌbị̃tã rú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ agá, ãzini ãngũ Ãkáyã vé rĩ agá rĩ pi ní. 8 Ĩmivé tã sĩ, sẽ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Úpí Yẹ́sụ̃ vé tã sĩ rĩ kụ mụzú ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ agásĩ, Ãkáyã vé rĩ agásĩ, ãngũ rĩ pi agásĩ céré. Ẹ̃ꞌyị̃ngárá ĩmi ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ vé tã kụ mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ céré gí, ꞌbá lẽkí tã ni átá ĩmi ní dị̃ị́ ku. 9 Ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ũlũkí tã ĩmi ní ꞌbâ ẹ́ꞌyị́zú ẹ́sị́ be céré rĩ vé tã rá, ãzini kộpi ũlũkí tã ĩmi ní gãzú ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi ị̃njị̃gá sĩ rĩ vé tã rá, ãzini kộpi ũlũkí tã ĩmi ní ẹ́sị́ újázú Múngú áda ídri rú ĩmi ní ẹ̃zị́ ngaá ĩri ní rĩ vé tã rá, 10 ãzini kộpi ũlũkí tã ĩmi ní ẹ́sị́ ꞌbãzú Múngú vé Mvá ĩri ní ingaá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rĩ vé ĩgõngárá ꞌbụ̃ gélésĩ rĩ vé tã rá. Mvá ꞌdĩri Yẹ́sụ̃ ꞌi, ĩri úmvúlésĩ ímụ́ ꞌbâ pa Múngú vé jĩkó tã lịzú rĩ agásĩ nĩ.

2

Ẹ̃zị́ Páũlũ ní ngaá Tẽsãlõníkẽ agá rĩ

1 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ẹ̃cị̃ ꞌbá ní tuú mụzú ĩmi vúgá ꞌdĩlé rĩ drã kána kuyé. 2 Ĩmi nị̃kí ĩzãngã ꞌbá ní nyaá kárákará ĩ ní ꞌbâ uꞌdazú kụ̃rụ́ Pị̃lị̃pọ́yị̃ vé rĩ agá ꞌdãá, ị́sụ́zú ꞌbá cakí drĩ ĩmi vúgá ꞌdĩlé kuyé rĩ rá. ꞌBo Múngú ꞌbávé rĩ sẽ ꞌbá ní ũkpõ ívé ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũzú ĩmi ní ụ̃rị̃ ãkó, ꞌbá ꞌbâ tã lẽꞌbá ku rĩ pi, ã cekí dõ ꞌbâ gãrã kụ́rụ̃ drãáãsĩyã, 3 ꞌbá ní rizú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũzú ĩmi ní rĩ gé, ꞌbá úlị́kí ũnjõ kuyé, ꞌbá ũlũkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ẹ́sị́ múké sĩ, ꞌbá ũꞌbãkí ĩmî mị kuyé. 4 Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌbá ní ũlũú rĩ, Múngú ãꞌyĩ ꞌbá ní tã ni nĩ. Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌbá ní ũlũú rĩ, adri ꞌyozú kínĩ, ãyĩkõ sẽzú ꞌbá áda ní kuyé, ĩri ãyĩkõ sẽzú Múngú ní. Múngú nị̃ tã ꞌbá ẹ́sị́ agá rĩ nĩ. 5 Ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá átákí ĩmi ní tã múké ĩmi íngúzú ĩmî mị ũꞌbãzú ãní kuyé, dõku lẽzú ngá ãzi ị́sụ́zú ĩmi vúgá ãní kuyé, tã ꞌbá ní ꞌoó rĩ, Múngú nị̃ rá. 6 Adri ꞌyozú kínĩ, ꞌbá rikí lẹ́tị ndãá, ĩmi íngúkí rí ꞌbâ ãní dõku ꞌbá ụrụkọ ẽ íngúkí rí ꞌbâ ãní yã ꞌdíni kuyé.

ꞌBâ Kúrísítõ vé ꞌbá áyúãyũ nõꞌbée, ꞌbâ té kõdô ícó ngá zị ĩmi tị gé rá, 7 ꞌbo ꞌbá adrikí ĩmi ãsámvú gé ẹ́sị́ be mãdã, sụ̃ anji ẹ́ndrẹ́pị ní rií ívé anjiŋá ã tã mbaá rĩ tị́nị. 8 ꞌBá lẽkí ĩmi ambamba, ꞌbá ní ĩmi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũzú ãní, ãzini ꞌbá ní úvá ꞌbãzú tã rĩ ũlũzú ĩmi ní ãní. 9 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ĩmi nị̃kí ẹ̃zị́ ꞌbá ní ngaá ũkpõ sĩ ĩmi ãsámvú gé rĩ rá. ꞌBá ní rizú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũzú ĩmi ní rĩ gé, ꞌbá rikí ẹ̃zị́ ngaá ụ̃tụ́ŋá pi ị́nị́ŋá be ngá ndãzú ꞌbâ ĩzã kozú, ꞌbâ ꞌbãkí rí ọgụ ꞌbá ãzi drị̃gé ku.

10 Tã ꞌbá ní ꞌoó rĩ, ĩmi ndrekí ĩmî mị sĩ rá, Múngú ndre kpá rá, ĩmi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ꞌdĩꞌbée, ꞌbá ní rizú adrizú ĩmi ãsámvú gé rĩ gé, ꞌbá rikí adrií tã be pịrị, ꞌbá ãzi ẹ́dị́ ꞌbâ rụ́ tã ũnjí sĩ kuyé. 11 Ĩmi nị̃kí rá ꞌbá ní rizú adrizú ĩmi be rĩ gé, ꞌbá rụkí ĩmi múké sụ̃ anji ẹ́tẹ́pị ní ívé anji rụụ́ múké rĩ tị́nị, 12 ꞌbá ímbákí ĩmî ẹ́sị́, ãzini ꞌbá ũmĩkí ĩmî ẹ́sị́, ĩmi adrikí rí múké Múngú ẹndrẹtị gé, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú zị ĩmi ífí ívé mãlũngã ũnyĩ be ambamba rĩ agá gí.

13 ꞌBâ ri Múngú ní õwõꞌdĩfô sẽ sâ céré sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá kã ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ũlũú ĩmi ní, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí rá, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ Múngú vé ni, adri ꞌbá áda vé ni kuyé. Ĩmi ꞌbá Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ꞌdĩꞌbée, ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ĩmi agá anigé, ĩri ri ẹ̃zị́ nganga. 14 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ĩmi ꞌdụkí tã rĩ ngaá sụ̃ ꞌbá Múngú vé kãnísã Yụ̃dáyã gá rĩ pi ní ꞌdụụ́ ngaá rĩ tị́nị rá. Ĩmi nyakí ĩzãngã ꞌbá ĩmivé ãngũ agá rĩ pi drị́gé, sụ̃ ꞌbá Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Yụ̃dáyã gá rĩ pi ní nyaá Yãhụ́dị̃ rĩ pi drị́gé rĩ tị́nị.

15 Yãhụ́dị̃ rĩ pi ꞌdịkí Úpí Yẹ́sụ̃ ri, kộpi úꞌdị́kí kpá nẹ́bị̃ rĩ pi, ãzini kộpi údrókí ꞌbâ ãngũ rĩ agásĩ rá. Tã kộpi ní ꞌoó rĩ sẽ Múngú ní ãyĩkõ kuyé, ãzini kộpi ẽ ẹ́sị́ ũká ũká ꞌbá rĩ pi ní céré. 16 Ĩmi ndrekí drĩ ká, kộpi lẽkí ꞌbâ ũlũkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní ku, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi lẽkí ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ẽ ị́sụ́kí pangárá ku. Tã Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ꞌoó ꞌdíni ꞌdĩri, sẽ kộpivé ũnjĩkãnyã tị mụzú drị̃gélé, ãní jĩkó ri ꞌde Múngú agá, ĩri ímụ́ kộpi ĩrĩŋã rá.

Páũlũ ri úvá be lẽ mụụ́ ꞌbá Tẽsãlõníkẽ vé rĩ pi ndreé

17 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ꞌbá ní ꞌbâ acozú ĩmi be, ꞌbá ní ĩmi kuzú lókí be mãdã rĩ gé, ꞌbávé ẹ́sị́ céré adri kú ĩmi drị̃gé, ꞌbá rikí ụ̃ꞌbị̃ị́ ũkpõ sĩ lẽzú gõzú mụzú ĩmi ndrezú, ĩmi úvá ní ꞌbâ ndẽé ambamba rĩ sĩ. 18 ꞌBá lẽkí kõdô mụụ́ ĩmi vúgá ꞌdĩlé ẹ́sị́ ãlu sĩ. Sụ̃ mâ úlúngu Páũlũ tị́nị, má ụ̃ꞌbị̃ ũkpõ sĩ, á lẽ kõdô gõó mụụ́ ĩmi ndreé dị̃ị́, ꞌbo Sãtánã ala ꞌi ꞌbá ẹndrẹtị gé cí. 19 Agaápi rá rĩ, Yẹ́sụ̃ kãdõ ímví ĩgõó, ꞌbá ꞌbá ní ímụ́ ẹ́sị́ ꞌbãá kộpi drị̃gé, ꞌbá ní ímụ́ adrií ãní ãyĩkõ sĩ, ãzini ꞌbá ĩ ní ímụ́ ꞌbá ní kụ̃lá sẽzú ãní rĩ, ĩri adri ãꞌdi pi? Adri ĩmi ꞌi ku? 20 Ádarú ĩmi sẽ ꞌbâ ímụ́ dị̃ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃, ãzini ꞌbâ ímụ́ adri ãyĩkõ sĩ.

3

Pẽkí Tĩmõtéyõ ri mụụ́ Tẽsãlõníkẽ gá

1 ꞌBá kã ũꞌdũ ndãá tí mụzú, ꞌbá ụ̃sụ̃kí múké ni, lẽ ꞌbâ áwíkí adrií kụ̃rụ́ Ãtẽnésĩ vé rĩ agá nõgó. 2 ꞌBá pẽkí ꞌbá ẹ́drị́pị Tĩmõtéyõ riípi ẹ̃zị́ Múngú vé rĩ ngaápi ꞌbá be trụ́ rĩ mụụ́ ĩmi vú ꞌdĩí áyu, ã mụ rí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ũlũú ĩmi ní, ẽ ímbá rí ĩmî ẹ́sị́, ĩmi adrikí rí ũkpó ũkpó ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, 3 ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá ãzi vé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã adri rí ĩdríkídri ọ̃cụ̃ngárá ꞌdĩꞌbée sĩ ku. Ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ícókí ápá ọ̃cụ̃ngárá ꞌdĩꞌbée agásĩ bã ku. 4 ꞌBá ní rizú adrizú ĩmi be rĩ gé, ꞌbá lũkí ĩmi ní rá, ꞌbá kĩnĩ, ĩ ímụ́ ꞌbâ ọ̃cụ̃ rá. Sụ̃ ĩmi ní nị̃ị́ rá rĩ tị́nị, ọ̃cụ̃kí ꞌbâ rá. 5 Má kã ũꞌdũ ndãá tí mụzú ĩmi vúgá ꞌdĩlé, má ní Tĩmõtéyõ ri pẽzú mụzú ãní, ã mụ rí ĩmi ndreé, dõ ĩmi áwíkí adrií ũkpó ũkpó ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá ũgõgõ. Mâ ẹ́sị́ ri ũtĩítĩ, má ụ̃sụ̃ ãdróko ímụ́ ĩmi ụ̃ꞌbị̃ị́ gí, ẹ̃zị́ ꞌbá ní ngaá kárákará ꞌdĩri ĩri déna ímụ́ drã kána.

6 ꞌBo nóni Tĩmõtéyõ ímví ĩmi vúgá ꞌdĩísĩ, ícá ꞌbá vúgá nõó gí, íjị́ ꞌbá ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ni ũlũú, ũlũ ẹ̃ꞌyị̃ngárá ĩmivé rĩ ã tã, ãzini lẽngárá ĩmivé rĩ ã tã. Ũlũ ꞌbá ní kĩnĩ, tã ꞌbá ní ꞌoó ĩmi ãsámvú gé ãyĩkõ sĩ ꞌdãri, ãvĩ ĩmi agásĩ ãluŋáni kuyé, sẽ ĩmi ri ꞌbâ úvá ụ́yị́, ĩmi lẽkí ímụ́ ꞌbâ ndreé, sụ̃ ꞌbá ní ĩmi úvá ụ́yị́, lẽé mụụ́ ĩmi ndreé rĩ tị́nị.

7 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ã rikí dõ ꞌbâ ọ̃cụ̃ụ́ nóni drãáãsĩyã, tã Tĩmõtéyõ ní ímụ́ ũlũú ꞌbá ní kínĩ, ĩmi tukí pá tị́tị́ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá rĩ sĩ, sẽ ꞌbâ ẹ́sị́ úrí gí. 8 Ĩmi ní pá tuú tị́tị́ Úpí agá rĩ sĩ, sẽ ꞌbá ní ãyĩkõ. 9 Ãyĩkõ ĩmi ní sẽé ꞌbá ní nõri sĩ, ꞌbâ sẽkí rí Múngú ní õwõꞌdĩfô ni gbã ngõpí? 10 ꞌBâ ri Múngú ri zị ĩmi ní ụ̃tụ́ŋá pi ị́nị́ŋá be, ã zị̃ rí ꞌbá ní lẹ́tị mụzú ĩmi ndrezú dị̃ị́, ꞌbâ mụkí rí ĩmi ĩzã koó, ĩmi ímbá tã ụrụkọ ĩmi ní nị̃ị́ kuyé rĩ pi sĩ, ĩmi adrikí rí ũkpó ũkpó ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá.

11 Lẽ Múngú ꞌbá Ẹ́tẹ́pị pi ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ be, kộpi ã zị̃kí ꞌbá ní lẹ́tị mụzú ĩmi vúgá ꞌdĩlé. 12 Lẽ Úpí Yẹ́sụ̃ ã sẽ lẽngárá ĩmivé rĩ ã mụ drị̃drị̃, ĩmi lẽkí ĩmi lẽlẽ ĩmi ãsámvú gé sĩ, ãzini ĩmi lẽkí kpá ꞌbá rĩ pi lẽlẽ, sụ̃ ꞌbá ní ĩmi lẽé rĩ tị́nị. 13 Lẽ Úpí Yẹ́sụ̃ ẽ ímbá ĩmî ẹ́sị́, ĩmi adrikí rí ũnjĩkãnyã ãkó, ĩmi adrikí rí ule ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú ẹndrẹtị gé, ụ́ꞌdụ́ ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ ní ĩgõzú ímụ́zú ívé ꞌbá uletere rĩ pi be rĩ gé.

4

Adringárá múké ãyĩkõ sẽépi Múngú ní rĩ

1 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ꞌbá lũkí ĩmi ní rá, lẽ ĩmi ꞌokí tã pịrị Múngú ní ãyĩkõ sẽépi ni, sụ̃ ꞌbá ní ímbá ĩmi ní rĩ tị́nị. ꞌBá nị̃kí rá ĩmi ri tã rĩ ꞌo pịrị, ꞌbá mãkí ĩmi ẹ́sị́ be céré, lẽ ĩmi ꞌokí tã pịrị rĩ mụzú dị̃ị́ dị̃ị́. 2 Ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí tã ꞌbá ní ímbá ĩmi ní ũkpõ Úpí Yẹ́sụ̃ vé rĩ sĩ rĩ gí.

3 Múngú lẽ ĩmi adrikí uletere ꞌí ẹndrẹtị gé, lẽ ĩmi ꞌbãkí ọ̃wụ̃ mụzú bãdãrú ku. 4 Lẽ ꞌbá ãlu ãlu ã ũtẽ ꞌî rụ́ꞌbá ũtẽtẽ,* ã adri rí ũnjĩkãnyã ãkó, ẽ ị̃njị̃kí rí ĩri ị̃njị̃njị̃, 5 ã ri ọ̃wụ̃ ꞌbãá sụ̃ pãgánõ Múngú ri nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi tị́nị ku. 6 ꞌBá ãzi ã ꞌo ũnjĩkãnyã lẽzú lazú ẹ́drị́pị vé ũkú sĩ ku. Tã ũnjí ĩri ní ꞌoó ꞌí ẹ́drị́pị ní ꞌdĩri sĩ, Úpí Yẹ́sụ̃ ri ĩri ĩrĩŋã rá, sụ̃ ꞌbá ní ũlũú ĩmi ní rĩ tị́nị. 7 Múngú zị ꞌbâ ímụ́ ũnjĩkãnyã ꞌoó kuyé, zị ꞌbâ ímụ́ adrií uletere. 8 ꞌBá tã ĩ ní ímbá ꞌdĩri gãápi sĩ rĩ, gã ꞌdĩri ꞌbá áda kuyé, gã Múngú Índrí Uletere rĩ sẽépi rĩ.

9 Múngú ímbá ĩmi ní tã ĩmi ní ĩmi lẽzú ĩmi ẹ́drị́pị́ị be rĩ ị́nọ́gọ́sị́ gí, ꞌbá ícókí tã ni sĩí sẽé ĩmi ní ku. 10 Ádarú lẽngárá ĩmi ní ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí adriꞌbá ãngũ Mãkẽdõníyã vé rĩ agá rĩ pi lẽzú rĩ aga rá. Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, lẽ ĩmi lẽkí ĩmi mụzú lẽlẽ.

11 Lẽ ĩmi adrikí tã be kíri ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé, ĩmi rikí fií ꞌbá ụrụkọ vé tã agá ku. ꞌBá ãlu ãlu ã ꞌbã ẹ́sị́ rizú ívé ẹ̃zị́ ngazú ꞌî drị́ sĩ, sụ̃ ꞌbá ní lũú ĩmi ní rĩ tị́nị, 12 ꞌbá Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ẽ ị̃njị̃kí rí ĩmi ị̃njị̃njị̃, ãzini ĩmi zịkí rí ngá ꞌbá ãzi tị gé ku.

Yẹ́sụ̃ vé ĩgõngárá

13 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ꞌbá lẽkí ĩmi ní ꞌbá ũdrãꞌbá, Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi vé tã ũlũú, lẽ ĩmi rikí kộpi ngoó sụ̃ ꞌbá ẹ́sị́ ꞌbãꞌbée tã drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ drị̃gé kuyé rĩ pi tị́nị ku. 14 ꞌBá ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ drã rá, ꞌbo íngá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rá, ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃kí kpá rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá, Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, Múngú ri ímụ́ kộpi inga gõ ídri rú Yẹ́sụ̃ be trụ́. 15 ꞌBá lẽkí tã Úpí Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó rĩ lũú ĩmi ní kĩnĩ, ꞌbâ drĩ adriꞌbée ídri rú cĩmgbá lókí ꞌí ní ímụ́zú ímvízú rĩ gé nõꞌbée, ꞌbá ícókí ngaá mụụ́ ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi sĩ drị̃drị̃ ku, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi nga drị̃drị̃ nĩ. 16 Úpí Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ ísị́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, ĩri tãị́mbị́ sẽ ꞌbá rĩ pi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, mãlãyíkã adriípi mãlãyíkã rĩ pi drị̃gé céré rĩ nga átá ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, ĩri dị̃be tã áyú be, Múngú vé gũké ãngũ zịzú rĩ dị̃be ọ́ꞌụ́ be. ꞌBá ũdrãꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, kộpi íꞌdó íngá ĩfũ ĩvé ꞌbụ́ agá ꞌdãásĩ drị̃drị̃ nĩ. 17 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, ꞌbâ drĩ adriꞌbá ídri rú ĩ ní kuú vũgá nõꞌbée, ꞌbâ kúru nga mụ ꞌbâ úmú kộpi be trụ́ ị́rị́bị́tị agá ꞌdãá, ꞌbá ꞌbâ úmú Úpí Yẹ́sụ̃ be trụ́ ũlí agá ꞌdãá. ꞌBâ áwí adri Úpí Yẹ́sụ̃ pi be trụ́ mụzú nyonyo. 18 Kúru lẽ ĩmi ꞌdụkí tã ꞌdĩꞌbée rizú ĩmî ẹ́sị́ ímbázú ĩmi ãsámvú gé sĩ.

5

Ĩmi adrikí ũrẽ, ĩmi ũtẽkí Yẹ́sụ̃ vé ĩgõngárá

1 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ꞌbá ícókí sâ, dõku ụ́ꞌdụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ ní ímvízú rĩ vé tã sĩí sẽé ĩmi ní ku, 2 ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Úpí ri ímụ́ ícá* dụ̃, sụ̃ ụ̃gụ́ꞌbá ní ímụ́ ngá ụ̃gụ̃ụ́ ị́nị́ŋá sĩ rĩ tị́nị. 3 ꞌBá rĩ pi kádõ ꞌbãá rií átá, “Nóni tãkíri anigé, ãngũ rĩ nóni múké,” tã ũnjí ri koro íꞌdé kộpi drị̃gé, sụ̃ ũkú mvá tĩípi rĩ ã ꞌa ní íꞌdó ásó mbẽlẽŋá rĩ tị́nị, kộpi ícókí ápá ãluŋáni ku.

4 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ĩmi adrikí ị́nị́ŋá agá kuyé, ĩmi nị̃kí tã rĩ gí, ãní ĩmi ícókí ãyãá Úpí vé ícángárá dụ̃ sụ̃ ụ̃gụ́ꞌbá tị́nị ꞌdĩri ã tã sĩ ku. 5 Ĩmi céré anji ụ̃tụ́ŋá vé ni, ãzini ụ̃tụ́ ãmgbáráká vé ni. ꞌBá adrikí anji ị́nị́ŋá vé ni kuyé, ãzini ãngũ bĩípi nịị́pi cịcị rĩ vé ni kuyé. 6 Lẽ ꞌbâ rikí ụ́ꞌdụ́ koó bãdãrú sụ̃ ꞌbá ụrụkọ ní rií ụ́ꞌdụ́ koó rĩ tị́nị ku, lẽ ꞌbâ adrikí mị be mgbọ, ãzini lẽ ꞌbâ ũtẽkí ꞌbâ ũtẽtẽ. 7 ꞌBá riꞌbá ụ́ꞌdụ́ koꞌbá rĩ pi, kộpi ri ụ́ꞌdụ́ ko ị́nị́ sĩ. ꞌBá riꞌbá íwá mvụꞌbá ĩmẽrẽzú rĩ pi, kộpi ri íwá rĩ mvụ ĩmẽrẽzú ị́nị́ sĩ. 8 ꞌBâ anji ụ̃tụ́ŋá vé ni, lẽ ꞌbâ ꞌbãkí ẹ̃ꞌyị̃ngárá rĩ, ãzini lẽngárá rĩ kụ́kụ́rụ́kụ́ rú, ꞌbâ ũtẽzú ãní, ãzini ꞌbâ ꞌbãkí pangárá rĩ vé tã ꞌbá ẹ́sị́ agá, sụ̃ sãpú aya rú ĩ ní suú drị̃gé rĩ tị́nị.

9 Múngú ũpẽ ꞌbâ ꞌyozú kínĩ ꞌbâ ímụ́kí rí ĩzãngã ị́sụ́ ꞌí drị́gé yã ꞌdíni kuyé, ũpẽ ꞌbâ ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ẽ ímụ́ rí ꞌbâ paá ũnjĩkãnyã agásĩ. 10 Yẹ́sụ̃ drã ꞌbávé tã sĩ. Kãdõ ímví, ĩri dõ ꞌbâ ị́sụ́ ídri rú yã, dõ ĩri ị́sụ́ ꞌbá ũdrãkí gí yã, ꞌbâ ímụ́ adri ĩri be trụ́ mụzú ꞌdániꞌdáni. 11 Ĩmi ímbákí ĩmî ẹ́sị́, ãzini ĩmi ímbákí ĩmi adrií ũkpó ũkpó, sụ̃ ĩmi ní rií ꞌoó rĩ tị́nị.

Tã Páũlũ ní ímbá rĩ vé ụ̃dụ̃

12 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ꞌbá mãkí ĩmi, lẽ ĩmi ị̃njị̃kí ĩmivé drị̃koma riꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá Úpí Yẹ́sụ̃ ní rĩ pi ị̃njị̃ ị̃njị̃. Kộpi ri ẹ̃zị́ nga ũkpõ sĩ ĩmi ãsámvú gé, ãzini kộpi ri ĩmi ímbá, ĩmi ꞌokí rí tã ũnjí ku. 13 Lẽ ĩmi ị̃njị̃kí ꞌbá drị̃koma rú rĩ pi ị̃njị̃njị̃ ẹ̃zị́ kộpi ní rií ngaá rĩ sĩ, ĩmi lẽkí kộpi lẽlẽ. Lẽ ĩmi adrikí tã be kíri ĩmi ãsámvú gé sĩ. 14 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ꞌbá mãkí ĩmi ẹ́sị́ ãlu sĩ, ĩmi lũkí ꞌbá ũvú rú ẹ̃zị́ ngaꞌbá ku rĩ pi ní, lẽ kộpi ã ngakí ẹ̃zị́, ĩmi ímbákí ꞌbá ụ̃rị́ rú rĩ pi vé ẹ́sị́, kộpi ẽ ẹ́sị́ ã adri rí ũkpó ũkpó, ĩmi kokí ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ngárá be mãdãŋáŋá rĩ pi ẽ ĩzã, ĩmi adrikí tã be mãdã ꞌbá rĩ pi be céré. 15 ꞌBá ãzi ꞌo dõ tã ũnjí ọ́gụ́pị ní, ꞌbá ĩ ní ꞌoó ũnjí ꞌdĩri, ã újá ọ́gụ́pị ri ꞌoó ũnjí ku. Ụ́ꞌdụ́ céré lẽ ĩmi ụ̃ꞌbị̃kí tã múké ꞌoó ĩmi ãsámvú gé sĩ, ãzini ĩmi ꞌokí tã múké ꞌbá ụrụkọꞌbée ní.

16 Sâ céré sĩ, lẽ ĩmi adrikí ãyĩkõ sĩ. 17 Ĩmi rikí Múngú ri zịị́, lẽ ĩmi ãndẽkí ĩri zịngárá sĩ ku. 18 Lẽ ĩmi sẽkí Múngú ní õwõꞌdĩfô tã ãrẽvú sĩ céré. Ĩmi ní Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, Múngú lẽ ĩmi ꞌokí sụ̃ ꞌdĩri tị́nị.

19 Ẹ̃zị́ Índrí Uletere rĩ ní lẽé ngaá rĩ, ꞌbá ãzi ã uga ku. 20 ꞌBá Índrí Uletere rĩ ní ású gí rĩ sẽ dõ tị, ã ọwụkí tị ĩri ní sẽé rĩ ku. 21 Ĩmi ámákí tã céré ĩri ní átá rĩ pi múké múké ũgbále, ĩmi ꞌdụkí múké rĩ ẹ̃zị́ ngazú ãní. 22 Lẽ ĩmi fikí ũnjĩkãnyã agá ku.

Páũlũ sẽ ꞌbá rĩ pi ní tãkíri

23 Múngú riípi tãkíri sẽépi rĩ, ã ũjĩ ĩmivé ẹ́sị́, ãzini ã ũjĩ ĩmî rụ́ꞌbá, ĩmi adrikí rí uletere ũnjĩkãnyã ãkó, cazú ụ́ꞌdụ́ ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní ímvízú rĩ gé. 24 Múngú zị ĩmi adrií ꞌbá ívé ni, ĩri tã ꞌí ní ꞌyoó rĩ ꞌdụ nga rá sụ̃ ꞌí ní ꞌyoó rĩ tị́nị.

25 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ĩmi zịkí ꞌbá ní Múngú ri. 26 Ĩmi sẽkí mõdó ꞌbá ẹ́drị́pị́ị ní, ãzini ꞌbá ọ́mvụ́pị́ị ní, ĩmi uꞌdekí kộpi ẹzịị́ bẹ̃drị̃ sĩ. 27 Á mã ĩmi Úpí Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ, lẽ ĩmi lãkí kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní céré.

28 Ẹ́sị́ múké ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ã adri ĩmi be.

* 4:4 4:4 Lẽ ꞌbá ãlu ãlu ã ũtẽ ꞌî rụ́ꞌbá ũtẽtẽ: Tã ꞌdĩri vé ífífí, lẽ ꞌbá rĩ ã adri ꞌyéŋá ũkú ĩvé rĩ be.

* 5:2 5:2 Úpí ri ímụ́ ícá: Gị̃rị́kị̃ tị̃ sĩ, Ụ́ꞌdụ́ Úpí ní ímụ́zú ĩgõzú rĩ.

2 Tẽsãlõníkẽ

1

2

3

Kọ̃kọ̃bị́ ị̃rị̃ ni Páũlũ ní sĩí sẽé ꞌbá

Tẽsãlõníkẽ

vé rĩ pi ní rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Páũlũ sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé Kũrĩsĩtĩyánĩ Tẽsãlõníkẽ vé rĩ pi ní, ị́sụ́ ãkũdẽ sĩ kọ̃kọ̃bị́ drị̃drị̃ 1 Tẽsãlõníkẽ rĩ gí. Sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sâ mãdãŋá agá, ꞌdụ caá mbãá kárákará kuyé. Sĩ kộpi ní kĩnĩ, ã rikí dõ Kũrĩsĩtĩyánĩ rĩ pi ọ̃cụ̃ụ́ drãáãsĩyã, lẽ kộpi ã tukí pá tị́tị́ ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá. ꞌBá ụrụkọꞌbée rikí ũlũú kộpi ní kínĩ, Kúrísítõ ímví ĩgõó gí, dõku ĩri ímví ĩgõ úꞌdíkírĩŋá nõgó, lẽ kộpi ã ngakí ẹ̃zị́ ku. ꞌBo Páũlũ ꞌyo kộpi ní kĩnĩ, kộpi ã yịkí ꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée vé tã ku. ꞌYo kộpi ní kĩnĩ, lẽ Kũrĩsĩtĩyánĩ rĩ pi ã adrikí ũvú rú ku, ãꞌdiãtãsĩyã Kúrísítõ ní drĩ ícázú kuyé rĩ gé, tã ũnjí ri ímụ́ ga ambamba vũ drị̃gé nõgó, drị̃koma adriípi ũnjí rĩ, ĩri ꞌbá Múngú vé rĩ pi ẽ drị̃ ụ́cị́, kộpi Múngú ri gã ãní sĩ.

1

Páũlũ sẽ mõdó ꞌbá Tẽsãlõníkẽ vé rĩ pi ní

1 Ma Páũlũ ꞌi, ꞌbâ Sílã be Tĩmõtéyõ sĩ, ꞌbá sĩkí kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ꞌbá adriꞌbá kãnísã kụ̃rụ́ Tẽsãlõníkẽ vé rĩ agá, Múngú ꞌbá Ẹ́tẹ́pị ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, ãzini Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní.

2 Ẹ́sị́ múké, ãzini tãkíri ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú vé rĩ, ãzini Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ã adri ĩmi be.

Páũlũ zị Múngú ri ꞌbá Tẽsãlõníkẽ vé rĩ pi ní

3 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ụ́ꞌdụ́ céré ꞌbâ ri õwõꞌdĩfô sẽ Múngú ní ĩmi tã sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá, ãzini ĩmivé lẽngárá ĩmi ãsámvú gé sĩ rĩ ní rií mụụ́ drị̃drị̃ rĩ sĩ. 4 ꞌBá kãnísã vé rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbâ ri ĩmî rụ́ íngú, ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ĩmi ọ̃cụ̃zú, ãzini ĩmi ní ĩzãngã nyazú kárákará rĩ gé, ĩmi úmbékí ẹ́sị́ ĩzãngã rĩ ã nyangárá gá rá.

5 Ẹ́sị́ ĩmi ní úmbé ĩzãngã nyazú ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, Múngú ri tã lị pịrị, ĩri ĩmi ãꞌyĩ fi ívé mãlũngã agá ꞌdãá rá. 6 Múngú ri tã lị pịrị, ĩri ímụ́ ꞌbá ĩmi ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi ĩrĩŋã rá, 7 Ĩmi ꞌbá ĩzãngã nyaꞌbá rĩ pi, Múngú ri sẽ ĩmî rụ́ꞌbá ri ímụ́ ndrĩ rá, ĩri kpá sẽ ꞌbâ rụ́ꞌbá ri ímụ́ ndrĩ rá. Tã ꞌdĩri ímụ́ ꞌi nga lókí Úpí Yẹ́sụ̃ ní úmvúlésĩ ímụ́zú ꞌbụ̃ gélésĩ, ꞌi iꞌdazú ãcí be ívé mãlãyíkã ũkpõ be rĩ pi be rĩ gé. 8 Múngú ri ímụ́ ꞌbá ꞌi nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ĩrĩŋã rá, ãzini ĩri ímụ́ ꞌbá ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ vé ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ gãꞌbá sĩ rĩ pi ĩrĩŋã rá. 9 Ĩ ímụ́ ꞌbá ꞌdĩꞌbée ĩrĩŋã mụzú ụ̃dụ̃ ãkó. Ĩ kộpi dro Úpí Yẹ́sụ̃ ã gãrã gá sĩ rárá rú, kộpi ícókí adrií ĩrivé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ ũkpõ be ꞌdĩri ã gãrã gá ku. 10 Ụ́ꞌdụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ ní ímvízú rĩ gé, ĩrivé ꞌbá uletere rĩ pi ímụ́ ĩri íngú rá, ãzini ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi céré ímụ́ ãyãyã. Ĩmi kpá Yẹ́sụ̃ ri íngú rá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ní tã ꞌbá ní ũlũú ĩmi ní rĩ ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ.

11 Ĩmi ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ꞌbâ ri Múngú ri zị ĩmi ní ụ́ꞌdụ́ céré, ã ko rí ĩmi ĩzã, ĩmi adrikí rí sụ̃ ĩri ní lẽé rĩ tị́nị. Ãzini ꞌbâ ri Múngú ri zị, ã sẽ rí ĩmi ní ũkpõ, ã ko rí ĩmi ĩzã tã múké ĩmi ní lẽé rĩ pi ꞌozú, ĩmi ngakí rí ẹ̃zị́ ĩmi ní íꞌdó ngaá ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá rĩ mụzú drị̃drị̃. 12 ꞌBâ ri Múngú ri zị ꞌdíni, ĩmi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ẽ íngúkí rí ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ ri íngúngũ, Yẹ́sụ̃ ẽ íngú rí kpá ĩmi íngúngũ. Tã ꞌdĩri ꞌi nga ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ ã tã sĩ, ãzini ẹ́sị́ múké Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ã tã sĩ.

2

Yẹ́sụ̃ vé ĩgõngárá

1 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ꞌbá lẽkí ĩmi nị̃kí tã ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní úmvúlésĩ ímvízú rĩ, ãzini ĩmi nị̃kí tã ĩri ní úmvúlésĩ ímụ́zú ꞌbâ úmúzú trụ́ rĩ. 2 Tã ꞌbá rĩ pi ní ꞌyoó kínĩ, ụ́ꞌdụ́ Úpí ní ímvízú rĩ ícá gí ꞌdĩri, lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã adri ãní ĩzãngã sĩ ku, ãzini lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã yã ãní ku. Kộpi ícó ꞌyo kínĩ, Índrí Uletere rĩ lũ tã ꞌdĩri ĩ ní nĩ, dõku ꞌbá ãzi lũ ĩ ní nĩ, dõku ĩ lãkí kọ̃kọ̃bị́ ꞌbá ní sẽé rĩ agá. 3 Lẽ ĩmi sẽkí ꞌbá ãzi ã ũꞌbã ĩmî mị tã ꞌdĩꞌbée sĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́ Úpí ní ímvízú rĩ ícó drĩ ícá ku. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri tẽ cĩmgbá ca ụ́ꞌdụ́ Sãtánã ní ágó ãzi ũnjí ni ĩpẽzú ímụ́zú ꞌbá rĩ pi ẽ mị ũꞌbãzú ꞌdezú ũnjĩkãnyã agá rĩ gé. Ágó ũnjí ꞌdĩri kãdõ ímụ́ ꞌi iꞌdaá, ꞌbá kárákará pi ímụ́ Múngú ri gã sĩ. Ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé, ĩ kúru ímụ́ ĩri ĩrĩŋã ĩzãngã nya mụzú ụ̃dụ̃ ãkó. 4 Ágó riípi mị ũꞌbãápi ꞌdĩri, ĩri ímụ́ ꞌi íngú, ĩri ngá céré ꞌbá rĩ pi ní zịị́ Múngú kộpi ní rií ị̃njị̃ị́ rĩ pi ọwụọwụ, ĩri mụ úrí Jó Múngú vé rĩ agá, ĩri ꞌyo ꞌi Múngú ꞌi.

5 Ĩmi ícókí nyo tã má ní ũlũú ĩmi ní lókí ꞌbá ní adrizú ĩmi be trụ́ rĩ gé ꞌdãri ígá ku? Ándúrú má ũlũ ĩmi ní tã ímụ́pi ꞌi ngaápi drị̃drị̃ ꞌdĩí rĩ vé tã rá. 6 Ĩmi nị̃kí ngá riípi ágó ũnjí rĩ ugaápi rĩ rá, ꞌbo ágó ũnjí rĩ ímụ́ ꞌi iꞌda lókí Múngú ní ãꞌyĩí gí rĩ gé. 7 Ũkpõ ágó ũnjí ꞌdĩri vé ĩ ní ndreé ku rĩ anigé, ĩri ri ẹ̃zị́ nga vũ drị̃gé nõgó, ĩri ẹ̃zị́ nga ca cĩmgbá ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ágó ũnjí ꞌdĩri drozú lẹ́tị rĩ gé sĩ ãmvé rĩ gé. 8 Kúru ágó ũnjí rĩ ímụ́ ĩfũ ꞌi iꞌda, ꞌbo Úpí Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ ĩri ꞌdị drã ẹ̃vị̃vị̃ ĩfũúpi ꞌí tị gélésĩ sĩ rĩ sĩ. Úpí ri ímụ́ ũkpõ be, ĩri dị̃ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃, ĩri ímụ́ ágó rĩ vé ũkpõ ndẽ rá.

9 Ágó adriípi tã be ũnjí ꞌdĩri, ĩri ímụ́ Sãtánã vé ẹ̃zị́ ꞌdụ nga, ĩri Sãtánã vé ũkpõ áyú rizú tã ãyãzú ãyãyã ni pi ngazú. 10 Ĩri ímụ́ tã ũnjí ũnjõ vé ni pi ũlũ ꞌbá Múngú rĩ ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ẽ mị ũꞌbãzú, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi gãkí tã áda ímụ́pi kộpi paápi ũnjĩkãnyã agásĩ rĩ ãꞌyĩgá sĩ. 11 Kộpi ní gãá tã áda rĩ ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ rĩ sĩ, Múngú adi kộpi, sẽ kộpi rikí ũnjõ ã tã yịị́. 12 Ĩ ímụ́ tã lị kộpi drị̃gé rá, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ní tã áda rĩ ẹ̃ꞌyị̃ị́ kuyé rĩ sĩ, ãzini kộpi ní lẽé rií ũnjĩkãnyã ꞌoó áyu rĩ sĩ.

Ĩmi tukí pá tị́tị́ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá

13 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị Úpí ní lẽélẽ rĩ pi, lẽ sâ céré sĩ ꞌbâ rikí õwõꞌdĩfô sẽé Múngú ní ĩmi tã sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ũpẽ ĩmi nĩ íꞌdóngárá gá ꞌdãá, pa ĩmi nĩ ĩmivé ũnjĩkãnyã agásĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Índrí Uletere rĩ újá ĩmi ícá pịrị gí, ãzini ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí tã áda rĩ gí. 14 Múngú zị ĩmi ímụ́ ꞌí vúgá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌbá ní ũlũú rĩ sĩ, ĩmi ãlẽkí rí dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ. 15 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ĩmi tukí pá ũkpó ũkpó, ĩmi rụkí tã ꞌbá ní ímbá ĩmi ní tị sĩ, dõku ꞌbá ní sĩí ĩmi ní kọ̃kọ̃bị́ agá rĩ pi.

16 ꞌBávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ, ãzini ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú ꞌbâ lẽépi agaápi rá, ẹ́sị́ be múké, ꞌbâ ẹ́sị́ ũmĩípi mụzú ꞌdániꞌdáni, ẹ́sị́ ꞌbãápi ꞌbá drị̃gé tã múké drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ ã tã sĩ rĩ, 17 lẽ kộpi ã ũmĩkí ĩmî ẹ́sị́, ãzini kộpi ã sẽkí ĩmi ní ũkpõ tã múké ꞌozú, ãzini átángá múké átázú.

3

Ĩmi zịkí ꞌbá ní Múngú ri

1 Tã rĩ vé ụ̃dụ̃ ꞌdĩ, má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, lẽ ĩmi zịkí ꞌbá ní Múngú ri, ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Úpí Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ní ũlũú rĩ ẽ íré rí mụzú mbẽlẽŋá ãngũ rĩ pi agásĩ céré, ꞌbá rĩ pi ã ꞌdụkí rí ĩri ꞌbãá tã ãmbúgú rú, sụ̃ ándúrú ĩmi ní tã ni ꞌdụụ́ ꞌbãá ãmbúgú rĩ tị́nị. 2 Ĩmi zịkí ꞌbá ní Múngú ri, ꞌbâ pakí rí ꞌbâ ꞌbá tã be ũnjí áwíꞌbá kú ũnjĩkãnyã agá rĩ pi drị́gé sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri kuyé. 3 ꞌBo Úpí ri tã ꞌí ní ꞌyoó rĩ ꞌdụ nga rá, ĩri ĩmi ní ũkpó sẽ rá, ãzini ĩri ĩmi ũtẽ ãdróko drị́gé sĩ rá. 4 ꞌBá ꞌbãkí ẹ́sị́ Úpí drị̃gé ꞌyozú kínĩ, ĩmi ri tã ꞌbá ní ímbá rĩ ꞌdụ nga rá, ãzini ĩmi ícó tã ꞌbá ní ímbá rĩ ꞌdụ nga mụzú drị̃drị̃ rá. 5 Lẽ Úpí ẽ iꞌda lẽngárá Múngú vé rĩ ĩmî ẹ́sị́ agá, ãzini ẽ iꞌda tã Kúrísítõ ní ẹ́sị́ úmbézú ĩzãngã nyazú rĩ ĩmî ẹ́sị́ agá.

Ã adrikí ũvú rú ku

6 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ꞌbâ ꞌyo ĩmi ní Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã rụ́ sĩ ꞌdíni, lẽ ĩmi úmúkí ĩmi ꞌbá adriꞌbá ũvú rú ẹ̃zị́ ngaꞌbá ku rĩ pi be ku, ꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée ꞌdụkí tã ꞌbá ní ímbá rĩ ẹ̃zị́ ngazú kuyé. 7 Ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, lẽ ĩmi ꞌdụkí tã rĩ ngaá sụ̃ ꞌbá ní ngaá rĩ tị́nị. Sâ ꞌbá ní adrizú ĩmi be rĩ gé, ꞌbá adrikí ũvú rú kuyé. 8 ꞌBá rikí ẹ̃zị́ ngaá ũkpõ sĩ ụ̃tụ́ŋá pi ị́nị́ŋá be, ãní sẽ ꞌbá ꞌbãkí tã ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ĩmi drị̃gé kuyé. ꞌBá ꞌdụkí kpá ꞌbá ãzi ã ngá nyaá píríni kuyé. 9 ꞌBâ té kõdô ícó ãnyãngã zị ĩmi tị gé ụ̃rị̃ ãkó, ꞌbo tã ꞌbá ní zịzú kuyé rĩ, ꞌbá lẽkí ĩmi ímbá, ĩmi ngakí rí ẹ̃zị́ rĩ sụ̃ ꞌbá ní ngaá rĩ tị́nị. 10 ꞌBá ní rizú adrizú ĩmi be rĩ gé, ꞌbá ꞌyokí ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá kĩnĩ, “ꞌBá ẹ̃zị́ ngaápi ku rĩ, ã sẽkí ĩri ní ngá nyaá ku.”

11 ꞌBo ꞌbá yịkí kínĩ, ꞌbá ụrụkọ ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩlé ũvú rú, kộpi gãkí ẹ̃zị́ ngagá sĩ, kộpi ri fi ꞌbá ãzi vé tã agá. 12 ꞌBá lẽkí ꞌyoó ꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée ní Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã rụ́ sĩ, lẽ kộpi ã kukí tã ꞌdĩri ã vúgú ãní. Kộpi ã újákí ĩvé yị̃kị̂ ẹ̃zị́ ngazú ĩ drị́ sĩ, kộpi ã nyakí rí ngá ĩvé ụ́rụ́ndẹ sĩ. 13 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, á lẽ ꞌyoó ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ĩmi ãndẽkí tã múké ꞌongárá sĩ ku.

14 ꞌBo ꞌbá rĩ gã dõ tã ꞌbá ní ímbá kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri agá rĩ ꞌdụgá ngagá sĩ, ĩmi ndrekí ꞌbá ꞌdĩri vé tã múké, ꞌbá ꞌdíni ꞌdĩri, lẽ ĩmi úmúkí ĩmi ĩri be ku, ẽ ị́sụ́ rí drị̃njá. 15 ꞌBo lẽ ĩmi ꞌdụkí ĩri ꞌbãá ãríꞌbágú rú ku, lẽ ĩmi ꞌyokí ĩri ní tã rĩ sụ̃ ĩmi ní ꞌyoó ĩmi ẹ́drị́pị ĩmi ní lẽélẽ rĩ ní rĩ tị́nị.

Páũlũ vé tã ụ̃dụ̃ ꞌyoó rĩ

16 Úpí tãkíri sẽépi rĩ ã sẽ ĩmi ní tãkíri mụzú sâ be céré. Úpí ã adri ĩmi be.

17 Ma Páũlũ ꞌi, á sĩ mõdó kọ̃kọ̃bị́ agá ꞌdĩri mâ drị́ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã mávé kọ̃kọ̃bị́ má ní sĩí rĩ pi agásĩ céré, á ri sĩí ꞌdíni, ĩmi nị̃kí rí ámá ꞌyozú kínĩ, ẹ̃ndẹ́pị kọ̃kọ̃bị́ rĩ á sĩ ma ꞌi.

18 Ẹ́sị́ múké ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ã adri ĩmi be céré.

1 Tĩmõtéyõ

1

2

3

4

5

6

Kọ̃kọ̃bị́ ãlu ni Páũlũ ní sĩí sẽé

Tĩmõtéyõ

ní rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Tĩmõtéyõ ri kẹ̃rị́mvá, ílí kárákará kộpi rikí ẹ́cị́ Páũlũ be, ri Páũlũ ẽ ĩzã koó ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé rĩ ã ũlũngárá sĩ. Vụ́drị̃ ni gé, Páũlũ pẽ Tĩmõtéyõ ri mụụ́ adrií ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní drị̃koma rú kụ̃rụ́ Ẽfésõ vé rĩ agá.

Páũlũ sẽ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri Tĩmõtéyõ ní ĩri ímbázú ãní lẹ́tị ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní rizú Múngú ri ị̃njị̃zú rĩ sĩ, ãzini ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ rĩ pi vé tã sĩ. Kọ̃kọ̃bị́ rĩ ímbá lẹ́tị ĩ ní rizú ꞌbá ũpẽzú ꞌbãá drị̃koma rú rĩ vé tã, ãzini ímbá lẹ́tị drị̃koma kãnísã vé rĩ pi ní ẹ̃zị́ ngazú ngúlúmũ ãndíãndí rĩ pi ãsámvú gé, kẹ̃rị́anji rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbá ãrãkã rú rĩ pi ãsámvú gé, ãzini ọwụzị rĩ pi ãsámvú gé rĩ vé tã.

1

1 Ma Páũlũ Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ ꞌi, Múngú ꞌbâ Paápi rĩ, ãzini Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ꞌbá ní ẹ́sị́ ꞌbãá drị̃ ni gé rĩ, kộpi ĩpẽkí ma adrií ꞌbá áyúãyũ ni rú nĩ. 2 Tĩmõtéyõ mâ mvá rĩ, mi Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ, á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé mí ní nĩ. Ẹ́sị́ múké, ẹ́sị́ ĩdríkídri, ãzini tãkíri ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú vé rĩ, ãzini ꞌbávé Úpí Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé rĩ ã adri ĩmi be.

Páũlũ ímbá Tĩmõtéyõ ri ꞌbá riꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ rĩ pi vé tã sĩ

3 Má ní ngazú mụzú Mãkẽdõníyã gá rĩ gé, má ẹzị mí ní, má kĩnĩ, mî adri Ẽfésõ gá ꞌdãgá, mî uga rí ꞌbá riꞌbá tã ũnjõ vé ni ímbáꞌbá rĩ pi, kộpi ã kukí rí ímbángárá ũnjõ vé ꞌdĩꞌbée ãní. 4 Mî ku kộpi ã rikí sâ izaá rizú úꞌdógúꞌdógú ẹ̃zị́ ãkó ni pi átá rizú ãgátá íjị́zú ĩ ãsámvú gé sĩ ku, ãzini kộpi ã rikí ĩvé ẹ́ꞌbị́pị́ị ã rụ́ ũlũú mụzú ku, tã ꞌdĩꞌbée ri ãgátá íjị́ ãsámvú gé sĩ. Ãgátá ꞌdĩri sẽ ꞌbá rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri ãní ku.

5 Tã má ní mi ímbázú rĩ ĩri ꞌdíni, lẽ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ã lẽkí ĩ lẽlẽ. Lẽngárá ꞌdĩri íngá ẹ́sị́ adriípi uletere, yị̃kị̂ adriípi múké, ãzini ẹ̃ꞌyị̃ngárá adriípi áda rú rĩ agá. 6 ꞌBo ꞌbá riꞌbá ãngũ ímbáꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ kukí tã ꞌdĩꞌbée gí, kộpi nóni ri átángá ẹ̃zị́ ãkó ni pi átá áyu. 7 Kộpi lẽkí ꞌbá rĩ pi ã nị̃kí ꞌyozú kínĩ, ĩ ri tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ímbá, ꞌbo kộpi nị̃kí tã ĩ ní rií átá rĩ kuyé, kộpi ícókí tã ĩ ní átá rĩ vé ífífí ũlũú ku.

8 ꞌBá nị̃kí rá tãị́mbị́ rĩ múké, ꞌbá rĩ ꞌdụ dõ tã ni ngaá pịrị. 9 ꞌBá nị̃kí kpá rá, sẽkí tãị́mbị́ rĩ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ã tã sĩ kuyé, sẽkí tãị́mbị́ rĩ ꞌbá tãị́mbị́ rĩ ŋõꞌbá, ꞌbá waꞌbá ariꞌba rú, ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá ku, ãzini ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi ã tã sĩ, ãzini sẽkí ꞌbá ĩ ẹ́tẹ́pị́ị úꞌdị́ꞌbá, dõku ĩ ẹ́ndrẹ́pị́ị úꞌdị́ꞌbá, ãzini ꞌbá ꞌbá rĩ pi úꞌdị́ꞌbá rĩ pi ã tã sĩ. 10 Sẽkí tãị́mbị́ rĩ ꞌbá ọ̃wụ́ rú rĩ pi ã tã sĩ, ãzini ãgõ riꞌbá laꞌbá ãgõ sĩ rĩ pi ã tã sĩ, dõku ũkú riꞌbá laꞌbá ũkú sĩ rĩ pi ã tã sĩ, dõku sẽkí ꞌbá riꞌbá ꞌbá urụꞌbá ụzịꞌbá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ pi ã tã sĩ, ꞌbá ũnjó rú rĩ pi ã tã sĩ, ãzini ꞌbá ũnjõ ụ́lị́ꞌbá mákãtã vũrã gá rĩ pi ã tã sĩ, ãzini ꞌbá riꞌbá tã ũnjí ụrụkọ ꞌoꞌbá ímbángárá múké rĩ vé tã újáꞌbá túngú rĩ pi ã tã sĩ. 11 Ímbángárá múké ꞌdĩri, ĩri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní ũlũú rĩ, Múngú ĩ ní íngúngũ rĩ sẽ tã ni má drị́gé nĩ.

Páũlũ sẽ õwõꞌdĩfô Múngú ní

12 Á sẽ õwõꞌdĩfô ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní, sẽ má ní ũkpõ ẹ̃zị́ ívé rĩ ngazú nĩ, ndre á ꞌbã ẹ́sị́ ívé ẹ̃zị́ ngazú, ĩri ní ma ĩpẽzú ívé ẹ̃zị́ ngazú ãní. 13 Ándúrú á ri dõ Kúrísítõ ri ideé, á ri dõ ĩrivé ꞌbá ọ̃cụ̃ụ́ ũnjí ũnjí, ãzini mâ ẹ́sị́ ã adri dõ ũká ũká drãáãsĩyã, Múngú ꞌbã ẹ́sị́ ĩdríkídri má ní rá, ãꞌdiãtãsĩyã á ri tã rĩ ꞌoó ẹ̃nị́ãkõ sĩ, ãzini má ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ kuyé rĩ sĩ. 14 ꞌBávé Úpí Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ẹ́sị́ múké má ní ãmbúgú, sẽ má ẹ̃ꞌyị̃ ĩri rá, ãzini sẽ má ní lẽngárá.

15 Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ímụ́ vũ drị̃gé nõgó ꞌbá ũnjĩkãnyã be rĩ pi paá ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ. Tã ĩ ní ꞌyoó ꞌdĩri tã áda, lẽ ꞌbá céré ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí tã ꞌdĩri. Mávé ũnjĩkãnyã aga ꞌbá ụrụkọꞌbée vé rĩ rá. 16 Ma ũnjĩkãnyã be agaápi rá nõri, Múngú ꞌbã ẹ́sị́ ĩdríkídri má ní, Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ã ꞌbã rí ma adrií ụ̃ꞌbị̃tã rú ívé ẹ́sị́ mãdã rĩ ã tã iꞌdaá ꞌbá ímụ́ꞌbá ꞌi ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rĩ pi ní, ãzini ꞌbá ímụ́ꞌbá ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ꞌbá rĩ pi ní. 17 ꞌBãgú adriípi mụzú ꞌdániꞌdáni, drãápi ku, ĩ ní rụ́ꞌbá ni ndreé ku, adriípi ꞌyéŋá Múngú ꞌi rĩ, lẽ ẽ ị̃njị̃kí ĩri ị̃njị̃njị̃, ãzini ẽ íngúkí ĩri mụzú ꞌdániꞌdáni. Ãmĩnã.

18 Tĩmõtéyõ mâ mvá rĩ, tã má ní ẹzịị́ mí ní ꞌdĩri, ĩri tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní ándúrú ꞌyoó mî tã sĩ rĩ, ꞌí ꞌdụ dõ tã ꞌdĩri ngaá rá, ĩri sẽ mi ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị múké Úpí ã rụ́ sĩ, sụ̃ ãngáráwá ní ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ rĩ tị́nị. 19 Lẽ mî tu pá tị́tị́ mívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, mî ꞌo tã adriípi pịrị ni áyu. ꞌBá ụrụkọ gãkí tã ꞌdĩri sĩ, sẽ kộpi kukí ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ĩ drị́gé sĩ gí. 20 ꞌBá ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, ꞌbá rĩ Ãmĩnáyĩ pi Ãlẽkĩzándã be, á sẽ kộpi kú Sãtánã drị́gé, kộpi ã nị̃kí rí tã, kộpi ẽ idekí rí Múngú ri ku.

2

Páũlũ ímbá lẹ́tị ĩ ní Múngú ri zịzú rĩ

1 Tã drị̃drị̃ má ní lẽé ẹzịị́ ĩmi ní rĩ ꞌdĩ, lẽ ĩmi zịkí Múngú ri ꞌbá rĩ pi ní céré. Ĩmi mãkí Múngú ri, ĩmi zịkí ĩri, ã ko rí kộpi ẽ ĩzã, ĩmi sẽkí õwõꞌdĩfô Múngú ní. 2 Ĩmi zịkí Múngú ri ꞌbãgú rĩ pi ní, ãzini ꞌbá drị̃koma rú rĩ pi ní, ꞌbâ adrikí rí ꞌbâ ãsámvú gé sĩ tã be kíri, ẹ́sị́ be mãdã ꞌbá Múngú vé ni pi rú, ꞌbâ ꞌokí rí tã pịrị, ꞌbâ ị̃njị̃kí rí Múngú ri ị̃njị̃njị̃. 3 ꞌBá zịkí dõ Múngú ri ꞌdíni, ĩri múké, ĩri Múngú ꞌbâ Paápi rĩ ní ãyĩkõ sẽ. 4 Múngú lẽ ã pakí ꞌbá rĩ pi céré, ãzini lẽ kộpi ã nị̃kí tã áda rĩ. 5 Múngú ri ꞌyéŋá ãlu, ꞌbá ꞌbâ ãsámvú ícípi Múngú be rĩ Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ꞌi. 6 Yẹ́sụ̃ sẽ ꞌi ꞌdịị́ drãá ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ jezú ãní, Múngú ũlũ tã ꞌdĩri sâ múké ni gé. 7 Múngú ĩpẽ ma ꞌbá áyúãyũ ní rú rií ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú ꞌbá rĩ pi ní. Ma ri tã áda rĩ ũlũ, má ụ́lị́ ũnjõ ku, ma ri tã áda ẹ̃ꞌyị̃ngárá vé rĩ ũlũ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní.

8 Vũrã céré ꞌbá rĩ pi ní rizú ĩ úmúzú Múngú ri zịzú rĩ gé, á lẽ ꞌbá adriꞌbá uletere rĩ pi kádõ rií Múngú ri zịị́, kộpi ẽ ingakí ĩ drị́ suú ụrụ, ọ́gụ́pị ẽ ẹ́sị́ ã ve ọ́gụ́pị ní ku, kộpi ã gãkí ãgátá ĩ ãsámvú gé sĩ ku.

9 Á lẽ kpá ũkú rĩ pi ã úsúkí ĩ bõngó índrépi múké ni sĩ, bõngó drị̃njá sẽépi ku ni sĩ, ãzini bõngó rụ́ꞌbá ọ̃zụ̃ụ́pi céré ni sĩ. Lẽ ũkú rĩ pi ã sẽkí ĩ drị̃ꞌbí tií ku, dõku kộpi ã ꞌyĩkí ngá ĩ ní údé dábũ sĩ ni pi ĩ rụ́ꞌbá gá ku, dõku kộpi ã ꞌyĩkí mãyãkã ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ãjẽ be ãmbúgú ĩ ní zịị́ pálĩ rĩ pi* ku, dõku kộpi ã sukí bõngó ĩ ní jeé ãjẽ be ãmbúgú ni ku. 10 Ũkú ꞌyoꞌbá kínĩ ĩ ị̃njị̃kí Múngú ri rá rĩ pi, lẽ kộpi ã ꞌokí tã índrépi múké ni ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé.

11 Ĩ dõ ri ꞌbá rĩ pi ímbá, lẽ ũkú rĩ pi ã újíkí kíri, kộpi ẽ ị̃njị̃kí ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá rĩ pi ị̃njị̃njị̃. 12 Má ãꞌyĩ ku ũkú rĩ pi ní ãgõ rĩ pi ímbázú, dõku ũkú rĩ pi ní átázú ũkpõ sĩ ãgõ rĩ pi drị̃gé, lẽ kộpi ã újíkí kíri, ã ꞌbãkí bị́ tã rĩ yịzú. 13 Ãꞌdiãtãsĩyã Múngú gbi Ãdámã† ri drị̃drị̃, vụ́drị̃ ni gé, ĩri ní Évã‡ ri gbizú. 14 ꞌBá Sãtánã ní mị ni ũꞌbãá rĩ adri Ãdámã ꞌi kuyé, ꞌbá rĩ Évã ꞌi, ĩ ní mị ni ũꞌbãá rĩ sĩ, sẽ ꞌde ũnjĩkãnyã agá. 15 Ũkú rĩ pi dõ ẹ̃ꞌyị̃ngárá be, lẽngárá be, tã be uletere, ãzini kộpi dõ ri tã ꞌo múké, ĩ kộpi pa kộpi ní anji tịị́ rĩ sĩ.§

3

ꞌBá drị̃koma rú kãnísã vé rĩ pi

1 Ádarú ꞌbá rĩ ꞌbã dõ ẹ́sị́ lẽzú adrizú drị̃koma rú kãnísã agá, ꞌbá ꞌdĩri lẽ ẹ̃zị́ múké ni ngaá. 2 ꞌBá lẽépi adriípi drị̃koma* rú rĩ, lẽ ã ꞌo tã pịrị, ã je ꞌyéŋá ũkú ãlu, ꞌa ni ã ve tã sĩ mbẽlẽŋá ku, lẽ ã ũtẽ ꞌi ũtẽtẽ, ã adri ꞌbá ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ ni, lẽ ẽ ẹ́ꞌyị́ ụ̃mụ́ rĩ pi ívé ãngá ẹ́sị́ be céré, ã adri ꞌbá ãngũ ímbápi ni, 3 lẽ ã mvụ íwá ĩmẽrẽzú ku, ã adri gbórókó rú ku, ã adri ẹ́sị́ be mãdã, ã adri ũmbá rú ku, ãzini ã ꞌbã ẹ́sị́ ãmbúgú mũfẽngã drị̃gé ku. 4 Lẽ ã mba ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ã tã múké, lẽ anjiŋá ĩrivé rĩ pi ẽ ị̃njị̃kí ĩri ị̃njị̃njị̃, ãzini ã ꞌdụkí ĩrivé tã ngaá. 5 ꞌBá rĩ ícó dõ ꞌbá ívé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ã tã mbaá ku, ĩri ícó ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ã tã mba ngóni?

6 ꞌBá ĩ ní ꞌbãá drị̃koma rú rĩ, lẽ ã adri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi úꞌdí rú ni ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ꞌi íngúngũ, ĩ ímụ́ ĩrivé tã lị sụ̃ ĩ ní ãdróko† vé tã lịị́ rĩ tị́nị. 7 Lẽ ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá ku rĩ pi ẽ ị̃njị̃kí ĩri ị̃njị̃njị̃ ĩrivé tã ꞌoó múké rĩ sĩ, ꞌbá rĩ pi ẽ ẹ́dị́kí rí rụ́ ni tã ũnjí sĩ ku, ã ãꞌyĩ rí bãákú ãdróko ní pị̃ị́ rĩ gé ku.

8 Dị́kọ̃nị̃ rĩ pi, lẽ ẽ ị̃njị̃kí kộpi ị̃njị̃njị̃, lẽ tã kộpi ní átá rĩ ã adri tã pịrị, kộpi ã rikí íwá mvụụ́ ĩmẽrẽzú ku, lẽ kộpi ã ꞌbãkí ẹ́sị́ ãmbúgú mũfẽngã drị̃gé ku. 9 Lẽ kộpi ã ꞌdụkí tã ẹ̃ꞌyị̃ngárá vé rĩ ꞌbãá ĩ ẹ́sị́ agá tị́tị́, lẽ kộpivé yị̃kị̂ ã adri pịrị. 10 Drị̃drị̃ ni, lẽ ã ụ̃ꞌbị̃kí kộpi ũgbále, ị́sụ́kí dõ tã ãzi kộpi rụ́ꞌbá gá ũnjí kuyé, kúru ã ꞌbãkí kộpi ẹ̃zị́ ngaá dị́kọ̃nị̃ rú.

11 Lẽ ẽ ị̃njị̃kí kộpivé ũkú ị̃njị̃njị̃, lẽ ũkú kộpivé rĩ ã ꞌyokí ꞌbá ku, kộpi ã mvụkí íwá ku, kộpi ã ꞌbãkí ẹ́sị́ tã ꞌozú pịrị.

12 ꞌBá dị́kọ̃nị̃ rú rĩ, lẽ ã je ũkú ãlu, ã mba ívé anjiŋá rĩ pi ã tã múké, ãzini ã mba ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ã tã múké. 13 Dị́kọ̃nị̃ ẹ̃zị́ ngaꞌbá múké rĩ pi, ꞌbá rĩ pi kộpi ị̃njị̃ rá, kộpi ní Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ.

14 Má ụ̃sụ̃, á lẽ kõdô mụụ́ mi ndreé úꞌdíkírĩŋá nõgó, ꞌbo á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé mí ní mi ímbázú ãní, 15 ãꞌdiãtãsĩyã á ca dõ mbẽlẽŋá kuyé, lẽ mî nị̃ múké ꞌyozú kínĩ, lẽ anji Múngú vé rĩ pi ã adrikí tã be pịrị. Kãnísã Múngú ídri rú rĩ vé rĩ tu pá ũkpó ũkpó, ĩri tã áda rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní.

16 Ádarú tã ãmbúgú ãmbúgú Múngú ní ũzụ̃ụ́ kuú mũdũmũdũ rú rĩ, ĩri ꞌdíni,

Kúrísítõ ri tịkí ĩri ĩfũú ꞌbá áda rú,

Índrí Uletere rĩ iꞌda kĩnĩ, ĩri ꞌbá pịrị.

Mãlãyíkã rĩ pi ndrekí ĩri rá,

ꞌbá rĩ pi ũlũkí ĩrivé tã mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ céré,

ꞌbá rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí ĩrivé tã vũ drị̃gé sĩ céré,

Múngú ꞌdụ ĩri mụzú ꞌbụ̃ gé gí.

4

Páũlũ ímbá Tĩmõtéyõ ri ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ rĩ pi vé tã sĩ

1 Índrí Uletere rĩ lũ uletere kĩnĩ, úmvúlésĩ ꞌbá ụrụkọ ímụ́ ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ku rá, kộpi índrí ũnjí* mị ũꞌbãꞌbée rĩ pi vé tã ꞌdụ nga áyu, ãzini kộpi tã índrí ũnjí rĩ pi ní ímbá rĩ ꞌdụ nga áyu. 2 Tã ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní ímbá rĩ pi, kộpi ri tã ũnjõ vé ni ímbá, kộpivé yị̃kị̂ ábá gí. 3 Kộpi ri ꞌbá rĩ pi uga kínĩ, kộpi ã jekí ũkú ku, ãzini kộpi ã nyakí ãnyãngã ụrụkọꞌbée ku. ꞌBo Múngú gbi ãnyãngã ꞌdĩꞌbée nĩ, ꞌbá Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, ãzini ĩrivé tã áda rĩ nị̃ꞌbá rá rĩ pi, ã nyakí ãnyãngã ꞌdĩꞌbée, ã sẽkí õwõꞌdĩfô ĩri ní. 4 Ãꞌdiãtãsĩyã ngá Múngú ní gbií rĩ pi ãrẽvú céré múké, lẽ ꞌbá ãzi ã gã ku, lẽ ꞌbá rĩ ẽ ẹ́ꞌyị́ ãnyãngã rĩ nyaá, ã sẽ õwõꞌdĩfô. 5 Ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú ní átá rĩ, ãzini zịngárá ĩ ní zịị́ rĩ sẽ ãnyãngã rĩ ícá uletere gí.

Ãtíꞌbá múké Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé rĩ

6 Mí ímbá dõ tã ꞌdĩꞌbée ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní rá, mi ímụ́ adri ãtíꞌbá múké Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé ni, mi adri ũkpó ũkpó mívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, tã áda mí ní ẹ̃ꞌyị̃ị́, mí ní rií ꞌdụụ́ ngaá ꞌdĩri, ĩri sẽ mi ꞌbá rĩ pi ímbá mụzú ãní múké. 7 Lẽ mî fi átángá ẹ̃zị́ ãkó ꞌbá rĩ pi ní rií átá rĩ átá ĩndĩ ku, ãzini lẽ mî fi úꞌdógúꞌdógú ũnjí ũkú ãká rĩ pi ní rií átá rĩ átá ĩndĩ ku, lẽ mî ímbá mi adrií ꞌbá Múngú vé ni. 8 Mí ímbá dõ mî rụ́ꞌbá adrizú ũkpó ũkpó, ĩri múké, ꞌbo agaápi rá rĩ, lẽ mî ímbá mi tã múké ni ꞌoó, ã sẽ rí Múngú ní ãyĩkõ, ĩri íꞌdó mî ĩzã ko mí ní adringárá gá vũ drị̃gé nõgó, ãzini mi kpá úmvúlésĩ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá, Múngú ní ẹzịị́ rĩ tị́nị.

9 Tã ꞌdĩri tã áda, lẽ ꞌbá rĩ pi céré ã ãꞌyĩkí tã ꞌdĩri. 10 Tã ꞌdĩri sẽ ꞌbá ụ̃ꞌbị̃kí ẹ̃zị́ ngaá ũkpõ sĩ, sẽ ꞌbá ꞌbãkí ẹ́sị́ Múngú adriípi ídri rú ꞌbá rĩ pi Paápi rĩ drị̃gé, agaápi rá rĩ, ĩri ꞌbá ꞌi ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi pa.

11 Mí ímbá tã ꞌdĩꞌbée ꞌbá rĩ pi ní, ꞌí sẽ tãị́mbị́, lẽ kộpi ã ꞌdụkí tã rĩ ngaánga. 12 Lẽ mî sẽ ꞌbá ãzi ã ọwụ mi ku, ãꞌdiãtãsĩyã mi drĩ kẹ̃rị́mvá. Lẽ mî átá tã áda ꞌbá rĩ pi ní, mívé adringárá ã adri múké, mî lẽ ꞌbá rĩ pi lẽlẽ, lẽ mî ẹ̃ꞌyị̃ Yẹ́sụ̃ ri ẹ́sị́ be céré, lẽ mî adri ule, ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ã ꞌdụkí rí tã rĩ ngaá sụ̃ mí ní ngaá rĩ tị́nị. 13 Lẽ mî lã búkũ Múngú vé rĩ ꞌbá rĩ pi ní, mî sẽ tị Múngú vé rĩ, ãzini mî ímbá ꞌbá rĩ pi cĩmgbá má ní cangárá gá.

14 Fẽfẽ Índrí Uletere rĩ ní sẽ mí ní ẹ̃zị́ Múngú vé rĩ ngazú, nẹ́bị̃ rĩ pi ní tã ni ꞌyoó sâ drị̃koma rĩ pi ní drị́ tị̃zú mí drị̃gé rĩ gé ꞌdãri, lẽ mî gã ku. 15 Lẽ mî ꞌbã ẹ́sị́ tã ꞌdĩri ụ̃nị̃zú, mî sẽ mî rụ́ꞌbá céré tã ꞌdĩri ꞌdụzú ngazú, ꞌbá rĩ pi ã ndrekí rí ꞌyozú kínĩ ẹ̃zị́ mívé rĩ ri mụ múké. 16 Tã mí ní rií ngaá rĩ agá, ãzini tã mí ní rií ímbá rĩ agá, lẽ mî ũtẽ mi ũtẽtẽ. ꞌÍ ꞌdụ dõ tã rĩ ngaá sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, mi pangárá ị́sụ́ rá, ãzini ꞌbá mi yịꞌbá rĩ pi kpá pangárá ị́sụ́ rá.

5

Páũlũ ímbá Tĩmõtéyõ ri lẹ́tị ꞌbá rĩ pi ã tã mbazú rĩ ã tã sĩ

1 Lẽ mî ĩrĩŋã ꞌbá ãmbúgú mi agaápi ílí sĩ rá rĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ ũkpó ũkpó ni sĩ ku, lẽ mî átá átángá rĩ ĩri ní ị̃njị̃ngárá be, sụ̃ mí ní rií átá mí ẹ́tẹ́pị ní rĩ tị́nị. Lẽ mî átá kẹ̃rị́anji rĩ pi ní átángá rĩ sụ̃ mí ní rií átá mí ẹ́drị́pị́ị ní rĩ tị́nị. 2 Lẽ mî átá ũkú ambugu rĩ pi ní átángá rĩ ị̃njị̃ngárá be, sụ̃ mí ní rií átá mí ẹ́ndrẹ́pị ní rĩ tị́nị, lẽ mî átá anji ũkú rĩ pi ní átángá rĩ ẹ́sị́ ule sĩ, sụ̃ mí ní rií átá mí ọ́mvụ́pị́ị ní rĩ tị́nị.

3 Lẽ mî mba ọwụzị ĩ ní kuú lị́kị́cọ́ rú rĩ pi ã tã múké. 4 ꞌBo ọ̃wụ́zị́ rĩ dõ anji be, dõku ĩrivé anjiŋá rĩ pi vé anji dõ anigé, lẽ anjiŋá rĩ pi ã ụ̃nị̃kí tã Múngú vé rĩ ꞌdụụ́ ngaá, kộpi ã mbakí ĩ ẹ́tẹ́pị́ị, ãzini ĩ ẹ́ndrẹ́pị́ị ã tã múké, ãzini kộpi ã mbakí ĩ ẹ́ꞌbị́pị́ị, ãzini ĩ ị̃drẹ́pị́ị ã tã múké, kộpi ꞌokí dõ ꞌdíni, ĩri sẽ Múngú ri adri ãní ãyĩkõ sĩ.

5 ꞌBo ọ̃wụ́zị́ adriípi lị́kị́cọ́ rú, ꞌbá ãkó rĩ, ĩri ẹ́sị́ ꞌbã céré Múngú drị̃gé. Ĩri Múngú ri zị ụ̃tụ́ŋá pi ị́nị́ŋá be, Múngú ã ko rí ꞌî ĩzã bẽnĩ. 6 ꞌBo ọ̃wụ́zị́ riípi ãyĩkõ nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ ã tã ụ̃sụ̃ụ́pi áyu rĩ, ã adri dõ ídri rú drãáãsĩyã, agálésĩ ĩrivé índrí drã gí. 7 Mí ímbá tã ꞌdĩri ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní, ꞌbá ãzi ã ꞌyo rí, kộpi ꞌokí tã ũnjí ꞌdíni ku. 8 ꞌBá rĩ sẽ dõ ngá ívé máríté rĩ pi ní ku, agaápi rá rĩ, sẽ dõ ngá ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní ku, ꞌbá ꞌdĩri gã ẹ̃ꞌyị̃ngárá vé tã sĩ, tã ũnjí ĩri ní ꞌoó rĩ ndẽ ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ị́pi kuyé rĩ vé rĩ rá.

9 Ọ̃wụ́zị́ rĩ vé ílí ca dõ pụ̃kụ́ ázíyá kuyé, ã sĩkí ĩrivé rụ́ búkũ ĩ ní rizú ọwụzị rĩ pi ã rụ́ sĩzú rĩ agá ku, ọ̃wụ́zị́ ĩ ní sĩí rĩ, lẽ ã adri ũkú ándúrú ívé ágó ị̃njị̃ị́pi ị̃njị̃njị̃ ni, 10 ã adri ũkú ꞌbá rĩ pi ní nị̃ị́ rá ꞌyozú kínĩ, ĩri tã ꞌo múké ni, ũkú ívé anjiŋá úcépi mbaápi múké ni, ũkú ụ̃mụ́ ẹ́ꞌyị́pi ni, ũkú riípi ẹ̃zị́ ngaápi ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní ẹ́sị́ be mãdã ni, ũkú riípi ꞌbá tã ní ị́sụ́ rĩ pi ẽ ĩzã koópi ni, ũkú riípi ívé ẹ́sị́ ꞌbãápi céré tã múké ꞌozú ni.

11 Ọwụzị drĩ adriꞌbá ízóŋá rú rĩ pi, ã sĩkí kộpi ã rụ́ búkũ ọwụzị rĩ pi ã rụ́ sĩzú rĩ agá ku, ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃bị́rị́ rụ́ꞌbá nõri vé rĩ drĩ kộpi rụ́ꞌbá gá ũgõgõ, ĩri sẽ kộpi ẹ̃zị́ Kúrísítõ vé rĩ ã ngangárá ku rá, kộpi ẹ́sị́ ꞌbã ãgõ jezú. 12 Kộpi ꞌokí dõ sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩ kộpivé tã lị ũnjí, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ŋõkí ũyõ* ĩ ní sõó drị̃drị̃ ꞌdãri gí. 13 Sĩkí dõ kộpi ã rụ́ gí, ĩri sẽ kộpi adri ũvú rú, ri ẹ́cị́ ngalanji jó rĩ pi tị gé sĩ, ri ãngũ ꞌyo be mụzú, ãzini kộpi fi ꞌbá rĩ pi vé tã agá, kộpi tã ĩ ní kõdô ícó átá ku ni pi átá mụzú. 14 Á lẽ ꞌyoó ọwụzị ízóŋá rú rĩ pi ní, lẽ kộpi ã jekí ãgõ, kộpi ã tịkí rí anji, kộpi ã mbakí rí ĩvé ꞌbẹ̃tị́ ã tã, ãríꞌbágú rĩ ã ọwụ rí ãngũ ku. 15 Ọwụzị rĩ pi ã ụrụkọ kụkí gãrã gá gí, kộpi nóni ri Sãtánã vé tã ꞌdụ nga áyu.

16 Ũkú Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé ꞌdãá, ꞌbá ọwụzị rú ni pi dõ anigé, lẽ ũkú rĩ ã sẽ ọwụzị rĩ pi ní ngá kộpi ẽ ĩzã kozú, ã ku ọgụ rizú kộpi ẽ ĩzã kozú rĩ kú kãnísã drị́gé ku, kãnísã ã ko rí ọwụzị lị́kị́cọ́ rú, ꞌbá ãkó rĩ pi ẽ ĩzã.

17 Lẽ ã ũfẽkí drị̃koma kãnísã vé rĩ pi múké múké, agaápi rá rĩ, lẽ ã ũfẽkí ꞌbá riꞌbá Múngú vé tị sẽꞌbá rĩ pi, ãzini ꞌbá riꞌbá ãngũ ímbáꞌbá rĩ pi. 18 Ãꞌdiãtãsĩyã Búkũ Múngú vé rĩ kĩnĩ, “Tị́ mẹ̃ẹ́nị̃gọ́ riípi ãnyãngã ã fí coópi rĩ, lẽ mî úmbé tị ni cí ku,”* ãzini “ꞌBá ẹ̃zị́ ngaápi rĩ, lẽ ã ũfẽkí ĩri ũfẽfẽ.”*

19 ꞌBá ãzi tõ dõ ꞌbá drị̃koma rú kãnísã vé ni, lẽ mî yị ꞌbá ĩri tõópi rĩ vé tã ku, ꞌbá ị̃rị̃ dõku ꞌbá na ẹ̃tị̃kí dõ ĩrivé tã nĩ ká. 20 ꞌBá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi, lẽ ã ꞌyokí kộpivé tã kộpi útúzú ãní ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ẹndrẹtị gé, ã sẽ rí ꞌbá ụrụkọ ní ụ̃rị̃, kộpi ã ꞌokí rí ũnjĩkãnyã ku.

21 Múngú ẹndrẹtị gé, ãzini Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ãzini mãlãyíkã ĩ ní ũpẽé rĩ pi ẹndrẹtị gé, á lẽ mi ímbá, lẽ mî ꞌdụ tã rĩ ngaá sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, lẽ mî ri ꞌbá ụrụkọꞌbée lẽé ꞌbá ụrụkọꞌbée ndẽé ku, lẽ mî lẽ ꞌbá rĩ pi céré.

22 Mí ndre dõ ꞌbá ãzi kãnísã agá ꞌdĩgé, ꞌí lẽ dõ ã adri drị̃koma rú, ã tịkí drị́ drị̃ ni gé mbẽlẽŋá ku, mî fi rí ꞌbá ꞌdĩri vé ũnjĩkãnyã agá ku, lẽ mî adri uletere Múngú ẹndrẹtị gé.

23 Mî ri ꞌyéŋá yị̃ị́ mvụ áyu ku, lẽ mî mvụ vị́nyọ̃ kíníkiniŋá ĩndĩ, ãꞌdiãtãsĩyã mî ꞌa ní rií ásósõ rĩ sĩ, ãzini mí ní njị̃ị́ rií adrií ãzó rú rĩ sĩ.

24 ꞌBá ụrụkọ vé ũnjĩkãnyã iꞌda ꞌi kú ãmvé, ĩri sẽ ĩ tã lị ãní kộpi drị̃gé rá. ꞌBo ꞌbá ụrụkọ vé ũnjĩkãnyã nị̃kí ámá ku, ĩ ímụ́ nị̃ ámá vúlé vúlé rú. 25 Ĩri kpá adri sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, tã múké ꞌbá ụrụkọ ní ꞌoó rĩ, ĩri índré uletere, ãzini tã múké ꞌbá ụrụkọ ní ꞌoó rĩ, ícókí nị̃ị́ ámá ku, ĩ ímụ́ nị̃ ámá vúlé vúlé rú.

6

1 Tụ́gẹ̃rị̃ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí riꞌbá ẹ̃zị́ ngaꞌbá ĩvé ambugu rĩ pi ní rĩ pi, lẽ kộpi ẽ ị̃njị̃kí ĩvé ambugu rĩ pi ị̃njị̃njị̃, ã ọwụkí rí rụ́ Múngú vé rĩ ãní ku, ãzini ã ọwụkí tã ꞌbá ní rií ímbá rĩ ku. 2 Lẽ ꞌbá ambugu Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi ní rií ẹ̃zị́ ngaá kộpi ní rĩ pi ã ọwụkí tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi ku, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri gí. Lẽ tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi ã ngakí ẹ̃zị́ rĩ ũkpõ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá kộpi ní rií ẹ̃zị́ ngaá kộpi ní ꞌdĩꞌbée, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri gí, kộpi lẽkí tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi lẽlẽ. Lẽ mî ímbá kộpi, ãzini mî ĩcĩcĩkĩ kộpi ã ꞌdụkí tã mí ní ímbá ꞌdĩri ngaá.

ꞌBá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ rĩ pi vé tã, ãzini ãꞌbú vé tã

3 ꞌBá ãzi ímbá dõ tã ãzi túngú ꞌi rụụ́pi ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ be ku ni, ãzini ímbá dõ tã ꞌi rụụ́pi Múngú vé rĩ be ku ni, 4 ꞌbá ꞌdĩri ẽ drị̃ ũkpó ũkpó, nị̃ tã ãzi kuyé. Ĩrivé yị̃kị̂ tã ꞌozú rĩ céré ãgátá vé ni, ĩri ãgátá gã tã ĩ ní sĩí búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ sĩ, ĩri adri ãꞌyã rú, ũmbá rú, ĩri ãngũ uꞌdaꞌda, ĩrivé yị̃kị̂ rií ụ̃sụ̃ụ́ ꞌbá ãzi drị̃gé rĩ, ĩri sẽ ẹ́sị́ ni ri ũtĩtĩ, 5 ĩri tã ũnjí íjị́ ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé, ĩri sẽ kộpi adri ãgátá rú. Kộpivé yị̃kị̂ tã ꞌozú rĩ adri múké ku, kộpi kukí tã áda rĩ ã ꞌongárá gí, kộpi ụ̃sụ̃kí adringárá Múngú agá rĩ ĩ ãꞌbú ị́sụ́ ãní.

6 Adringárá Múngú agá rĩ, ãndẽma ni ãmbúgú aga rá, ngá mí ní ị́sụ́ rĩ, mi adri ãní ãyĩkõ sĩ. 7 Ãꞌdiãtãsĩyã sâ ĩ ní ꞌbâ tịzú vũ drị̃gé nõgó rĩ gé, tịkí ꞌbâ ngá ãkó, ꞌbá kãdõ drãá, ꞌbá jịkí ngá ãzi mụzú ĩndĩ ku. 8 Kúru ꞌbâ dõ ãnyãngã be, ãzini bõngó be, lẽ ꞌbâ adrikí ãní ãyĩkõ sĩ. 9 ꞌBá ẹ́sị́ ꞌbãꞌbée céré lẽzú ãꞌbú ị́sụ́zú rĩ pi, kộpi fi tã ũnjí agá, kộpi ãꞌyĩ bãákú tã ũnjí vé rĩ agá, kộpi tã azakaza vé ni ꞌo, tã ũnjí ri kộpi ị́sụ́, kộpi ĩzãngã nya mụzú ụ̃dụ̃ ãkó. 10 Ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ lẽ dõ mũfẽngã ambamba, mũfẽngã ri úlá ũnjĩkãnyã vé ni. ꞌBá ụrụkọꞌbée lẽkí mũfẽngã ambamba, sẽ kộpi kukí ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ĩ drị́gé sĩ gí, ãzini sẽ ĩzãngã ŋõ kộpi ẽ ẹ́sị́ ambamba.

Lẽ mî tu pá tị́tị́ mívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá

11 ꞌBo Tĩmõtéyõ, mi ꞌbá Múngú vé ni, lẽ mî ugo mi tã ũnjí sĩ ugogo. Mí ũbĩ ꞌyéŋá tã pịrị, ãzini tã múké rĩ áyu. Mí ũbĩ tã pịrị Múngú ní ãyĩkõ sẽépi rĩ, mí ẹ̃ꞌyị̃ Múngú ri, mî lẽ ãngũ lẽlẽ, mí úmbé ẹ́sị́ ĩzãngã rĩ ã nyangárá gá, ãzini mî adri ẹ́sị́ be mãdã. 12 Lẽ mî ꞌdị ẹ̃ꞌdị́ ẹ̃ꞌyị̃ngárá vé rĩ mụzú múké. Lókí mí ní tã Yẹ́sụ̃ vé rĩ ẹ̃ꞌyị̃zú mî tị sĩ ꞌbá tré pi ẹndrẹtị gé rĩ gé, Múngú sẽ mí ní ídri ꞌdániꞌdáni rĩ gí, lẽ mî ꞌdụ tã ídri rĩ vé rĩ ꞌbãá tã ãmbúgú rú. 13 Á ꞌyo mí ní, Múngú ídri sẽépi ngá rĩ pi ní céré rĩ ẹndrẹtị gé, ãzini Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ꞌî tị njeépi uletere Pónítĩyõ Pĩlátõ ẹndrẹtị gé rĩ ẹndrẹtị gé, 14 lẽ mî ꞌdụ tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó ꞌdĩri ngaá lẹ́tị múké sĩ, ꞌbá ãzi ẽ ẹ́dị́ rí mî rụ́ tã ũnjí sĩ ku, cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní ímvízú rĩ gé. 15 Múngú ri úmvúlésĩ ímụ́ Yẹ́sụ̃ ri iꞌda sâ múké ꞌí ní lẽé rĩ gé. Múngú ĩ ní íngúngũ rĩ, ĩri Ũkpõ ꞌDị́pa, ĩri ꞌBãgú ꞌbãgú rĩ pi drị̃gé céré, ĩri Úpí úpí rĩ pi drị̃gé céré. 16 Ĩri Múngú, ĩri adri mụzú ꞌdániꞌdáni, drã ku, ĩri adri vũrã dị̃ị́pi imvesírílí rĩ gé, ꞌbá ãzi ícó ĩri ndreé ku. Lẽ ẽ ị̃njị̃kí ĩri, ãzini ẽ ị̃njị̃kí ũkpõ ĩrivé rĩ mụzú ꞌdániꞌdáni. Ãmĩnã.

17 Tĩmõtéyõ, ꞌí ꞌyo ꞌbá ãꞌbú be nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi ní, kộpi ã adrikí ãfú sĩ ku, ãzini kộpi ã ꞌbãkí ẹ́sị́ ĩvé mũfẽngã ímụ́pi dẹẹ́pi dẹdẹ ꞌdĩri drị̃gé ku, ngá múké rĩ, lẽ kộpi ã ꞌbãkí ẹ́sị́ Múngú ꞌbá ní ngá sẽépi ꞌbá ní ãyĩkõ ị́sụ́zú rĩ drị̃gé. 18 ꞌÍ lũ kộpi ní, lẽ kộpi ã áyúkí ĩvé mũfẽngã tã múké ꞌozú ãní. Lẽ kộpi ã ꞌokí tã rĩ mụzú ẹ́sị́ be múké, kộpi ã rikí ngá ãlẽé sẽé ĩ ãsámvú gé sĩ. 19 Kộpi ꞌokí dõ ꞌdíni, kộpi ri ngá ꞌbã ku ĩ ní, sụ̃ ĩ ní íꞌdó jó ã ndụ́ ãꞌbãá rĩ tị́nị, ĩri kộpi tẽ ụ́ꞌdụ́ ímụ́pi drị̃drị̃ rĩ gé ꞌdãlé, ĩri sẽ kộpi úmvúlésĩ ídri ꞌdániꞌdáni áda rĩ ị́sụ́ ãní rá.

20 Tĩmõtéyõ, lẽ mî ũtẽ tã Múngú vé ĩ ní ẹzịị́ mí ní ꞌdĩri ẹ́sị́ be céré. Lẽ mî ri átángá Múngú ní ãyĩkõ sẽépi ku ni pi átá ku, ãzini ꞌbá mi ọwụꞌbá ꞌyoꞌbá kínĩ ĩ nị̃kí tã ambamba rĩ pi, ã fikí kộpivé tã agá ku. 21 ꞌBá rĩ pi ã ụrụkọ kukí ívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá gí, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí ꞌbá ꞌyoꞌbá kínĩ ĩ nị̃kí tã ambamba rĩ pi vé tã rá.

Múngú ã ꞌbã ẹ́sị́ múké ĩmi ní.

* 2:9 2:9 Mãyãkã ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ãjẽ be ãmbúgú ĩ ní zịị́ pálĩ rĩ pi: Pálĩ índré sụ̃ írã ọ́gụ́pi ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ũnyĩ be ãjẽ be ãmbúgú rĩ tị́nị. Títíríkó ri kộpi údé nĩ ívé kókóꞌbõ agá.

† 2:13 2:13 Ãdámã: Ãdámã ri ꞌbá Múngú ní íꞌdó gbií drị̃drị̃ rĩ. Ĩri ẹ́tẹ́pị ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé ni céré. Ĩrivé ũkú Évã ri ẹ́ndrẹ́pị ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé ni céré. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 1-5.

‡ 2:13 2:13 Évã: Évã ri ũkú Múngú ní íꞌdó gbií drị̃drị̃ rĩ. Ĩri ẹ́ndrẹ́pị ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé ni céré. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 1-5.

§ 2:15 2:15 Ĩ kộpi pa kộpi ní anji tịị́ rĩ sĩ: Ífífí ni na, ãlu ri, Múngú ri ũkú rĩ pi ẽ ĩzã ko anji tịngárá sĩ, ị̃rị̃ rĩ, Múngú ri ũkú rĩ pi pa Yẹ́sụ̃ vé tịngárá sĩ, na rĩ, Múngú ri ũkú adriꞌbá múké ẹ́ndrẹ́pị rú rĩ pi pa.

* 3:2 3:2 Drị̃koma: ꞌBá ĩ ní zịị́ drị̃koma ꞌdĩri, ĩri bị́sọ̃p.

† 3:6 3:6 Ãdróko: Ãdróko vé rụ́ Sãtánã ꞌi, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, gã tã Múngú vé ri ꞌdụgá ngagá sĩ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé. Múngú ídró ãdróko ri índrí ũnjí rĩ pi be ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ nĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

* 4:1 4:1 Índrí ũnjí rĩ pi: Índrí ũnjí rĩ pi ándúrú mãlãyíkã Múngú vé ni ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, kộpi ŋõkí tãị́mbị́ Múngú vé rĩ, Sãtánã ri kộpivé ãmbúgú. Múngú ídró kộpi ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, kộpi gõkí ufuú índrí ũnjí, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ní ĩzãngã sẽ vũ drị̃gé nõgó. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

* 5:12 5:12 Ũyõ: Ũyõ ꞌdĩri, kộpi kínĩ ĩ gõkí ágó jeé ku, ĩ ẹ̃zị́ nga Kúrísítõ ní.

* 5:18 5:18 Dẽtõrõnómẽ 25:4

* 5:18 5:18 Lúkã 10:7

2 Tĩmõtéyõ

1

2

3

4

Kọ̃kọ̃bị́ ị̃rị̃ ni Páũlũ ní sĩí sẽé

Tĩmõtéyõ

ní rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Páũlũ sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri ị́sụ́ ãkũdẽ ĩri jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, ẹ̃sị̃ mãdã, ĩ ímụ́ ꞌi ꞌdị drã rá, kúru lẽ Tĩmõtéyõ ẽ ímụ́ ꞌí vúgá nõó mbẽlẽ. Drị̃drị̃ ni, Tĩmõtéyõ ko Páũlũ ẽ ĩzã ambamba, ãní sẽ Páũlũ lẽ ĩri sụ̃ ꞌî mvá tị́nị.

Kọ̃kọ̃bị́ Páũlũ ní sĩí ꞌdĩri lũ ẹ́sị́ ĩri ní ꞌbãá Kũrĩsĩtĩyánĩ ĩzãngã nyaꞌbá rĩ pi drị̃gé rĩ vé tã. Ímbá Tĩmõtéyõ ri, lẽ Tĩmõtéyõ ẽ ẹ̃ꞌyị̃ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ vé ꞌdĩri, lẽ ã ũlũ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌdĩri sâ ĩzãngã vé rĩ agá ụ̃rị̃ ãkó, ãzini lẽ ẽ ĩrĩŋã ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ rĩ pi ĩrĩŋã ĩrĩŋã.

1

Páũlũ sẽ mõdó Tĩmõtéyõ ní

1 Ma Páũlũ ꞌi, Múngú ĩpẽ ma adrií Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ ni rú, sẽ má ní ídri ꞌdániꞌdáni ĩri ní tã ni ẹzịị́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní rĩ gí. 2 Tĩmõtéyõ, mâ mvá má ní lẽélẽ rĩ, á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé mí ní nĩ.

Ẹ́sị́ múké, ẹ́sị́ ĩdríkídri, tãkíri ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú vé rĩ, ãzini Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ Úpí ꞌbávé rĩ vé rĩ ã adri mí be.

Páũlũ kĩnĩ lẽ Tĩmõtéyõ ã ũlũ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ mụzú ụ̃rị̃ ãkó

3 Á sẽ Múngú ní õwõꞌdĩfô mî tã sĩ. Ma ri ẹ̃zị́ nga Múngú ní sụ̃ ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị ní ngaá rĩ tị́nị yị̃kị̂ be uletere. Ụ̃tụ́ŋá sĩ, ãzini ị́nị́ŋá sĩ, má kãdõ rií Múngú ri zịị́, ma ri Múngú ri zị mí ní ĩndĩ. 4 Ma ri ngongárá mí ní ngoó mị̃ị́ndrẹ be sâ ꞌbá ní ꞌbâ acozú mí be rĩ gé ꞌdãri ã tã ígá, ãní ma úvá be lẽzú mi ndrezú. Úmvúlésĩ ꞌbá kádõ ímụ́ ꞌbâ ị́sụ́ mí be, ãyĩkõ ri ma fụ ambamba.

5 Á nị̃ rá mí íkó ẹ̃ꞌyị̃ngárá mî ị̃drẹ́pị Lọ́yị̃sị̃ vé rĩ, ãzini mí ẹ́ndrẹ́pị Yụ́nị̃sị̃ vé rĩ, ꞌí ꞌbã ẹ́sị́ céré kuú Yẹ́sụ̃ drị̃gé. 6 Ãní lẽ mî áyú fẽfẽ Múngú ní sẽé mí ní sâ má ní drị́ tị̃zú mí drị̃gé rĩ gé ꞌdãri ẹ̃zị́ ngazú, lẽ mî uvu ãcí ni ã dị̃dị̃. 7 Ãꞌdiãtãsĩyã Múngú sẽ ꞌbá ní índrí ụ̃rị̃ vé ni kuyé, sẽ ꞌbá ní índrí ũkpõ sẽépi ni, índrí lẽngárá vé ni, ãzini ẹ́sị́ ꞌbá ní ꞌbâ aꞌbizú tã sĩ ni.

8 Lẽ mî drị̃ ã nja ꞌbávé Úpí vé tã ũlũngárá sĩ ku. Ãzini lẽ mî drị̃ ã nja ĩ ní ma ꞌyĩí jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá rĩ sĩ ku. Ũkpõ Múngú ní sẽé mí ní ꞌdĩri sĩ, lẽ mî ũlũ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ mụzú ꞌbá rĩ pi ní, ãzini mî nya ĩzãngã sụ̃ má ní ĩzãngã nyaá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ã ũlũngárá ã tã sĩ rĩ tị́nị. 9 Múngú pa ꞌbâ, ãzini zị ꞌbâ adrií ꞌbá ule ívé ni pi, adri ꞌyozú tã ꞌbá ní ꞌoó rĩ ã tã sĩ kuyé, pa ꞌbâ ẹ́sị́ múké ívé rĩ ã tã sĩ. ꞌBávé adringárá Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ agá nõri, Múngú ụ̃tị̃ ọ́tụ́ tã ni kú ị́nọ́gọ́sị́ ị́sụ́ údékí drĩ ꞌbụ̃ pi vũ be kuyé. 10 Nóni Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ímụ́ ꞌbá ní Múngú vé ẹ́sị́ múké rĩ iꞌdaá gí. Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ꞌbâ Paápi rĩ ndẽ drã vé ũkpõ rá, íjị́ ꞌbá ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké. Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ dị̃ ãngũ ĩmgbẽrẽ ụ̃tụ́ŋá rú, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni dẹẹ́pi ku rĩ iꞌda ꞌbá ní. 11 Múngú ĩpẽ ma rií ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ áyú, ãzini ꞌbá áyúãyũ ni rú rií ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú, ãzini rií ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ímbá. 12 Tã ꞌdĩri sẽ má ní rizú ĩzãngã nyazú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ãní. ꞌBo mâ drị̃ nja ãní kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã á nị̃ ꞌbá má ní ẹ́sị́ ꞌbãá drị̃ ni gé rĩ gí. Á nị̃ ámá múké ꞌyozú kínĩ, Múngú ri ícó sẽ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌdĩri vé ũlũngárá ri ꞌi nga mụzú drị̃drị̃, cĩmgbá cazú ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ ní ímvízú rĩ gé.

13 Lẽ mî rụ tã pịrị má ní ímbá mí ní ꞌdĩri múké, mî tu pá tị́tị́ mívé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, ãzini lẽngárá Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé rĩ agá. 14 Índrí Uletere riípi adriípi ꞌbá ẹ́sị́ agá rĩ, ã sẽ mí ní ũkpõ, mî mba tã má ní ẹzịị́ mí ní ꞌdĩꞌbée ã tã múké.

15 ꞌÍ nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá céré Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí íngáꞌbá ãngũ Ẹ́zị̃yã vé rĩ gélésĩla rĩ pi adikí ma rá, Pũgélõ pi Hẽrẽmõgénẽ be adikí kpá ma rá.

16 Úpí Yẹ́sụ̃ ã ꞌbã ẹ́sị́ múké ꞌbá Õnẽsĩfórõ vé jó ãsámvú gé rĩ pi ní, ãꞌdiãtãsĩyã ri ẹ́cị́ ma úndré, ri mâ ẹ́sị́ ímbá nĩ, drị̃ ni nja ĩ ní ma ꞌyĩí jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá rĩ sĩ kuyé. 17 Kã ícá Rómã gá nõlé, ꞌde rií ma ndãá, cĩmgbá ĩri ní ma ị́sụ́zú. 18 Úpí Yẹ́sụ̃ kãdõ ímví, ẽ iꞌda ívé ẹ́sị́ múké rĩ Õnẽsĩfórõ ní. ꞌÍ nị̃ rá, ko má ĩzã Ẽfésõ gá ꞌdãlé lẹ́tị be ãndíãndí.

2

Lẽ Tĩmõtéyõ ã nga ẹ̃zị́ Múngú vé rĩ ẹ́sị́ ãlu sĩ

1 Tĩmõtéyõ mâ mvá rĩ, lẽ mî adri ũkpó ũkpó ẹ́sị́ múké Múngú ní sẽé mí ní Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ agá rĩ sĩ. 2 Tã má ní ímbá ꞌbá kárákará pi andregá sĩ, mí ní yịị́ rá ꞌdĩꞌbée, lẽ mî ímbá ꞌbá ụrụkọ ícóꞌbá tã rĩ ímbáꞌbá ꞌbá ụrụkọ ní rá rĩ pi ní.

3 Mí ní adrií ãngáráwá múké Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé ni rĩ sĩ, lẽ mî úmbé ẹ́sị́ ĩzãngã rĩ ã nyangárá gá sụ̃ ꞌbá ní nyaá rĩ tị́nị. 4 ꞌBá adriípi ãngáráwá rú rĩ ícó fií tã ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ rĩ pi ní rií ꞌoó rĩ ꞌoó ĩndĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã lẽ ãyĩkõ sẽé ívé ũgalaku ꞌí drị̃lé gá rĩ ní. 5 ꞌBá ọ́ngụ́ njuúpi rĩ, lẽ ã ũbĩ tãị́mbị́ ĩ ní ọ́ngụ́ njuzú rĩ, ũbĩ dõ ku, ícó ãndẽma ị́sụ́ ku. 6 ꞌBá ọ́mvụ́ ꞌãápi ũkpõ sĩ rĩ, ĩri ãnyãngã íꞌdó nya drị̃drị̃. 7 ꞌÍ ꞌbã dõ tã má ní rií ꞌyoó mí ní ꞌdĩꞌbée mí ẹ́sị́ agá rá, Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri tã ꞌdĩꞌbée sẽ fi mí drị̃gé rá.

8 Lẽ mî ꞌbã ẹ́sị́ céré kuú Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ drị̃gé! Yẹ́sụ̃ íbí ũfũú úyú ꞌbãgú Dãwụ́dị̃* vé rĩ agá, Múngú inga ĩri drãngárá gálésĩla, sụ̃ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní ũlũú rĩ tị́nị. 9 Má ní rií ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ vé rĩ ũlũú rĩ sĩ, ꞌyĩkí ma jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ꞌokí ma ũnjí, sụ̃ ꞌbá tã ũnjí ꞌoópi ni tị́nị. ꞌBo ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ꞌyĩkí ĩndĩ kuyé. 10 Á lẽ ẹ́sị́ úmbé ĩzãngã nyaá ꞌbá Múngú ní ũpẽé gí rĩ pi ã tã sĩ, Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ã pa rí kộpi, kộpi ã dị̃kí rí pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ mụzú ꞌdániꞌdáni.

11 Tã ꞌdĩri tã áda:

ꞌBá drãkí dõ Yẹ́sụ̃ be trụ́ ãlu,

ꞌbâ kpá adri ídri rú ĩri be trụ́,

12 ꞌbá úmbékí dõ ẹ́sị́ ĩzãngã nyaá Yẹ́sụ̃ ã tã sĩ rá,

ꞌbâ kpá úmvúlésĩ mãlũngã rụ ĩri be trụ́.

ꞌBá gãkí dõ ĩri sĩ,

ĩri kpá ꞌbâ gã sĩ,

13 ꞌBá ꞌbãkí dõ ẹ́sị́ Kúrísítõ drị̃gé kuyé drãáãsĩyã,

ĩri ẹ́sị́ ꞌbã ꞌbá drị̃gé rá,

ãꞌdiãtãsĩyã ícó ꞌi gãá ku.

ꞌBá Múngú ní ãꞌyĩí ẹ̃zị́ ngaꞌbée múké rĩ pi

14 Mí ímbá kộpi ní tã má ní ũlũú mí ní ꞌdĩꞌbée. ꞌÍ ꞌyo kộpi ní, kộpi ã rikí ãgátá gãá tã ĩ ní rií átá rĩ pi sĩ ku. Ãgátá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée ẹ̃zị́ ãkó, ĩri ꞌbá tã rĩ yịꞌbá rĩ pi iza rá. 15 Lẽ mî nga ẹ̃zị́ ũkpõ sĩ mi iꞌdazú Múngú ẹndrẹtị gé, Múngú ã ãꞌyĩ rí mi ꞌyozú kínĩ mi ꞌbá múké. Lẽ mî adri ꞌbá ẹ̃zị́ ngaápi drị̃njá ãkó ni, ãzini ụ́ꞌdụ́kọ́ múké tã áda vé rĩ ũlũúpi pịrị ni. 16 Lẽ mî ri ãgátá ẹ̃zị́ ãkó ni pi gãá ku, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá riꞌbá ãgátá ẹ̃zị́ ãkó rĩ gãꞌbée ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, kộpi ri tã ãyĩkõ sẽépi Múngú ní ku rĩ pi ꞌo mụzú drị̃gélé. 17 Ãgátá ꞌdíni ꞌdĩri, ĩri tụ mụzú drị̃gélé sụ̃ ãzó ní rií ateé rĩ tị́nị. ꞌBá riꞌbá ãgátá gãꞌbá rĩ pi ãsámvú gé ꞌdãá, Ãmĩnáyĩ pi Fẽlẽtásĩ be anigé. 18 Kộpi kukí lẹ́tị áda rĩ gí, kộpi nóni ri tã ũnjõ vé ni ũlũ, kộpi ri ꞌyo, íngángárá drãngárá gálésĩla rĩ nga ꞌi gí, kộpi sẽkí ꞌbá ụrụkọ kukí ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá gí.

19 ꞌBo tã áda Múngú vé rĩ tu pá ũkpó ũkpó sụ̃ írã ĩ ní jó ã ndụ́ ãꞌbãzú rĩ tị́nị, Múngú sĩ tã írã rĩ ã rụ́ꞌbá gá kĩnĩ, “Múngú nị̃ ꞌbá ívé rĩ pi ãrẽvú céré rá,”* ãzini, “ꞌBá ꞌyoꞌbá kínĩ ĩ ꞌbá Múngú vé ni rĩ pi, ã kukí ũnjĩkãnyã rá.”

20 Jó ẽ tị ãmbúgú rĩ agá, ngá rĩ pi ụrụkọ údékí dábũ sĩ, ãzini aya ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ni pi sĩ, ụrụkọ ni pi údékí párángi sĩ, dõku ũtrẽtrẽ sĩ. Ngá ꞌdĩꞌbée ụrụkọ ĩ áyú ụ̃mụ̃ ãmbúgú ni gé, ꞌbo ụrụkọ ni pi ĩ áyú ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé ꞌdĩgé ụ́ꞌdụ́ céré. 21 ꞌBá rĩ ku dõ ũnjĩkãnyã ꞌongárá gí, Múngú ri ĩri áyú tã pịrị ꞌo sụ̃ ꞌí ní lẽé rĩ tị́nị, tã ĩri ní ꞌoó rĩ ãyĩkõ sẽ Múngú ní, Múngú ri ĩri áyú ẹ̃zị́ múké ni pi nga.

22 Lẽ mî fi tã ũnjí ĩ ní rií ꞌoó kẹ̃rị̃ŋã sĩ rĩ ꞌoó ĩndĩ ku. Lẽ mî ꞌo tã pịrị, mî ẹ̃ꞌyị̃ Múngú ri, mî adri lẽngárá be, ãzini lẽ mî adri tã be kíri. Lẽ ĩmi ꞌokí tã múké ꞌdĩꞌbée ꞌbá Úpí Múngú ri zịꞌbá ẹ́sị́ be ule rĩ pi be trụ́. 23 Á lẽ ꞌyoó mí ní dị̃ị́, ã fikí ãgátá azakaza vé ni gãá ku, ãꞌdiãtãsĩyã ãgátá ꞌdĩꞌbée ũmbã íjị́. 24 Lẽ Úpí Múngú vé ãtíꞌbá ã adri ũmbá rú ku, lẽ ã adri ẹ́sị́ be mãdã ꞌbá rĩ pi be céré, ã adri ꞌbá ãngũ ímbápi ĩndĩ ni, ã ꞌbã tã ꞌí ẹ́sị́ agá ku. 25 ꞌBá ĩri ọwụꞌbá rĩ pi, lẽ ẽ ímbá kộpi ụ́ꞌdụ́kọ́ be mãdã, ã ꞌbã ẹ́sị́ Múngú drị̃gé, Múngú ã sẽ rí kộpi ã újákí rí ẹ́sị́ tã áda rĩ nị̃zú ãní, 26 kộpivé yị̃kị̂ ri ímụ́ ícá pịrị, ãní kộpi ímụ́ ápá fũ bãá ãdróko vé rĩ agásĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ãdróko úmbé kộpi tị́tị́ rií ívé tã ꞌí ní lẽé rĩ ngaá.

3

Ũnjĩkãnyã ꞌbá rĩ pi ní ímụ́ ꞌoó lókí ụ̃dụ̃ vé rĩ gé rĩ

1 Tĩmõtéyõ, lẽ mî nị̃ ꞌyozú kínĩ lókí ụ̃dụ̃ vé rĩ ímụ́ adri tã be ũkpó ũkpó. 2 ꞌBá ãlu ãlu ri ꞌyéŋá ĩ ngúlúpí lẽ áyu, kộpi ẹ́sị́ ꞌbã ãmbúgú mũfẽngã drị̃gé, kộpi ĩ íngúngũ, kộpi adri ãfú rú, kộpi ãngũ uꞌdaꞌda, yịkí ꞌbá ĩ tịꞌbá rĩ pi ẽ tị ku, kộpi sẽkí kpá õwõꞌdĩfô tã múké ꞌbá rĩ pi ní ꞌoó ĩ ní rĩ sĩ ku, kộpi ị̃njị̃kí Múngú ri ku. 3 Kộpi lẽkí ãngũ ku, kộpi trũkí ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi ku, kộpi ri átángá ũnjí rụ́ izazú ni pi átá ꞌbá rĩ pi rụ́ꞌbá gá. Kộpi aꞌbikí ĩ tã sĩ ku, kộpi adri gbórókó rú, kộpi lẽkí tã múké ku. 4 Kộpi ĩ ọ̃gụ̃pị́ị ã ũli ꞌbe, kộpi rõkí tã ku, kộpi adri ãfú rú, kộpi lẽkí ãyĩkõ nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ ambamba, ndẽ Múngú ri rá. 5 Kộpi tã ꞌo sụ̃ ꞌbá Múngú rĩ nị̃ꞌbá rá ni pi tị́nị, ị́sụ́zú kộpi gãkí ũkpõ Múngú vé ícópi kộpi újápi ufuúpi ꞌbá Múngú vé ni rú rĩ sĩ. Lẽ mî fi ꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé ku.

6 ꞌBá ꞌdĩꞌbée ụrụkọ ri ẹ́cị́ ꞌbá rĩ pi vé jó tị gé sĩ, kộpi ri ẹ́cị́ ũkú yị̃kị̂ be mũnyámúnya rĩ pi ndã, ĩ ũꞌbãkí rí kộpi ẽ mị. Ĩ ícó ũkú ꞌdíni ꞌdĩꞌbée ẽ mị ũꞌbã tã sĩ mbẽlẽŋá, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ri ũnjĩkãnyã ꞌo, kộpi gãkí ũnjĩkãnyã kugá sĩ. 7 Lókí céré sĩ, ũkú ꞌdíni ꞌdĩꞌbée lẽkí tã úꞌdí ụ̃nị̃ị́, ꞌbo tã áda rĩ ícó fií kộpi drị̃gé ku. 8 ꞌBá riꞌbá mị ũꞌbãꞌbée ꞌdĩꞌbée, kộpi ri lẹ́tị ndã tã áda Múngú vé rĩ ọwụzú, sụ̃ Yénã pi Yámbẽrẽ be,* kộpi ní Mósẽ† ri ọwụụ́ rĩ tị́nị. ꞌBá ꞌdĩꞌbée vé úmĩ ábá gí, ãní kộpivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá adri pịrị kuyé. 9 ꞌBo ꞌbá riꞌbá mị ũꞌbãꞌbá ꞌdĩꞌbée ícókí tã ꞌdĩri ꞌoó mụzú drị̃drị̃ ku. Ụ́ꞌdụ́ ãzi sĩ, ꞌbá rĩ pi céré ímụ́ tã kộpi ní rií ímbá ꞌdĩri nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ĩri tã azakaza vé ni, ĩri adri sụ̃ tã Yénã pi ní átá Yámbẽrẽ be rĩ tị́nị.

Páũlũ kĩnĩ Tĩmõtéyõ ã nga ẹ̃zị́ ũkpõ sĩ

10 Tĩmõtéyõ, tã má ní ímbá rĩ pi ꞌdĩ, mávé adringárá, ẹ̃ꞌyị̃ngárá mávé rĩ, lẽngárá mávé rĩ, ẹ́sị́ má ní úmbé ĩzãngã nyazú rĩ, tã má ní mâ rụ́ꞌbá adizú rĩ, ꞌí nị̃ céré gí. 11 Ĩzãngã má ní nyaá, ãzini ọ̃cụ̃ngárá ĩ ní ma ọ̃cụ̃zú ambamba má ní ẹ́sị́ úmbézú ꞌdĩri, ꞌí nị̃ rá. Ọ̃cụ̃ngárá ꞌbá rĩ pi ní ma ọ̃cụ̃zú Ãnĩtĩyókã gá, Ĩkónĩyõmũ gé, ãzini Lẽsĩtúrã gá rĩ pi, ꞌí nị̃ rá. ꞌBo Úpí Múngú ko má ĩzã tã ꞌdĩꞌbée agásĩ céré. 12 Ádarú ꞌbá lẽépi tã Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé rĩ ꞌdụụ́pi ngaápi rĩ, ĩ ímụ́ ĩri ọ̃cụ̃ rá. 13 ꞌBá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi, ꞌbá ũnjó rú rĩ pi be, kộpi nyo ri ꞌbá rĩ pi ẽ mị ũꞌbã mụzú drị̃gélé, ꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ kpá kộpi ẽ mị ũꞌbã ĩndĩ.

14 ꞌBo tã má ní ímbá mí ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí ꞌdĩri, lẽ mî rụ tị́tị́. Tã ꞌdĩꞌbée tã áda, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌí nị̃ ꞌbá mí ní tã ꞌdĩri ị́sụ́ ụ̃nị̃ị́ kộpi vúgá rĩ gí. 15 Íꞌdókí mi ímbá tã Búkũ Múngú vé uletere rĩ agá rĩ sĩ ãnjĩŋã gá ꞌdãá, sẽ ꞌí nị̃ tã mí ní Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú ĩ ní mi pazú rĩ ambamba. 16 Tã céré ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ íbí ĩfũú Múngú tị gélésĩ. Ĩri múké ãngũ ímbázú ãní, ãngũ ĩrĩŋãzú ãní, ãngũ útúzú tã ꞌozú ãní pịrị, ãzini ãngũ ímbázú tã pịrị ꞌozú ãní. 17 Tã ĩfũúpi Múngú tị gélésĩ ꞌdĩri, ĩri ꞌbá Múngú vé rĩ pi útú tã múké rĩ pi ãrẽvú ꞌdụzú ngazú céré.

4

1 Múngú ẹndrẹtị gé, ãzini Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ úmvúlésĩ ímụ́pi ꞌbá ídri rú rĩ pi vé tã lịị́pi, ãzini ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé tã lịị́pi, úmvúlésĩ ꞌi iꞌdaápi ívé mãlũngã rụngárá gá rĩ ẹndrẹtị gé, á lẽ mí ní tãị́mbị́ sẽé ꞌdíni, 2 lẽ mî útú mi tị Múngú vé rĩ ũlũú lókí múké rĩ agá, ãzini lókí ũnjí rĩ agá. Lẽ mî útú ꞌbá rĩ pi tã ꞌoó pịrị, mí ĩrĩŋã kộpi, ꞌí ꞌbã ẹ́sị́ mãdã kộpi ímbázú ãní. 3 Ãꞌdiãtãsĩyã lókí ãzi rĩ ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, ꞌbá rĩ pi yịkí tã ĩ ní ímbá pịrị rĩ ku. Kộpi tã ĩ ẹ́sị́ ní lẽé rĩ pi ꞌdụ nga áyu, kộpi ĩ úmú ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá rĩ pi ã gãrã gá, kộpi bị́ ꞌbã rizú tã kộpi ní ímbá rĩ yịzú. 4 Kộpi gã tã áda rĩ yịgá sĩ, kộpi bị́ ꞌbã rizú tã ẹ̃zị́ ãkó rĩ pi yịzú áyu.

5 ꞌBo tã céré agásĩ, lẽ mî úmĩ ã adri pịrị, lẽ mî úmbé ẹ́sị́ ĩzãngã nyazú tã ũkpó ũkpó rĩ pi agásĩ, mí ũlũ tị Múngú vé rĩ mụzú ꞌbá rĩ pi ní, ꞌí nga ẹ̃zị́ Múngú vé ĩ ní sẽé mí drị́gé rĩ mụzú.

6 Sâ mávé drãzú rĩ ícó gí, sâ má ní mávé ídri sẽzú Múngú ní rĩ ícó gí. 7 Á ꞌdị ẹ̃ꞌdị́ Kúrísítõ vé rĩ múké, á nju ọ́ngụ́ rĩ caá ụ̃dụ̃ gé gí, má áwí kuú mávé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá ũgõgõ. 8 Múngú ri má ní kụ̃lá ꞌbã ma tẽ ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, tã má ní ꞌoó pịrị rĩ sĩ. Úpí Yẹ́sụ̃ tã lịị́pi pịrị rĩ, ĩri ímụ́ má ní kụ̃lá sẽ ụ́ꞌdụ́ ĩri ní ímvízú ĩgõzú vũ drị̃gé nõgó rĩ gé. Ĩri kpá ímụ́ kụ̃lá sẽ ꞌbá lẽꞌbá ĩrivé ĩgõngárá ũtẽꞌbá rĩ pi ni.

Átángá ụ̃dụ̃ Páũlũ ní ẹzịị́ rĩ

9 Lẽ mî ndã lẹ́tị ímụ́zú má vúgá nõlé mbẽlẽ. 10 Dema ní tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ lẽé ambamba rĩ sĩ, ápá má rụ́ꞌbá gá sĩ mụzú Tẽsãlõníkẽ gá gí. Kũrĩsénĩsĩ mụ Gãlãtị́yã gá gí, Tị́tọ̃ mụ ívé rĩ Dãlãmãtíyã gá. 11 ꞌBá má be nõgó rĩ ꞌyéŋá Lúkã ꞌi. Mí kãdõ ímụ́, mí íjị́ má ní Mãrákõ ri ímụ́zú ĩndĩ, ẽ ímụ́ rí mâ ĩzã koó. 12 Á pẽ Tũkíkõ ri mụụ́ Ẽfésõ gá. 13 Mí kãdõ ímụ́, mí íjị́ mávé bõngó akoó rụ̃kụ̃ má ní kuú Kãpásĩ vé ãngá Tũrówã gá ꞌdãlé rĩ ímụ́zú ĩndĩ. Mí íjị́ mávé búkũ traátra rĩ pi ímụ́zú ĩndĩ, agaápi rá rĩ, lẽ mî íjị́ búkũ lãꞌbú rú rĩ pi.

14 Ãlẽkĩzándã ũndógó úká dịị́pi rĩ ꞌo tã ũnjí mâ rụ́ꞌbá gá ambamba, ꞌbo Úpí Múngú ri ímụ́ ĩrivé tã lị tã ĩri ní ꞌoó má rụ́ꞌbá gá nõri sĩ ndõ. 15 Lẽ mî adri mị be kọwụ ĩrivé tã sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌbá ní ũlũú rĩ ọwụ ambamba.

16 Lókí ĩ ní ma íjị́zú ꞌbá tã lịꞌbá drị̃drị̃ rĩ pi ẹndrẹtị gé rĩ gé, ꞌbá ãzi ẹ̃tị̃ ma kuyé. ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré ápákí má rụ́ꞌbá gá sĩ rá. Mávé ẹ́sị́ agá, á lẽ ã ꞌbãkí tã ꞌdĩri kộpi rụ́ꞌbá gá tã ũnjí rú ku. 17 ꞌBo Úpí Yẹ́sụ̃ ri má be trụ́, sẽ má ní ũkpõ, mâ ũlũ rí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní, kộpi ã yịkí rí céré. Múngú ípá ma drã sị́gé sĩ rá. 18 Ádarú Úpí Múngú ri ma pa tã ũkpó ũkpó lẽꞌbá ma ị́sụ́ꞌbá rĩ pi agásĩ rá, tã ãzi ícópi ma ugaápi fingárá ĩrivé mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ agá ni ꞌdãáyo. Ẽ íngúkí Múngú ri mụzú ꞌdániꞌdáni. Ãmĩnã.

Páũlũ sẽ mõdó

19 ꞌÍ sẽ Pĩrĩsílã pi ní Ákúwílã be mõdó, ãzini ꞌí sẽ ꞌbá Õnẽsĩfórõ vé ãngá rĩ pi ní céré mõdó. 20 Ẽrésĩtõ áwí adrií kuú Kõrínítõ gá ꞌdãáꞌdã. Tõrõfímũ ri drã rú, á ku ĩri kú Mĩlétõ gá ꞌdãáꞌdã.

21 Mí íngá ímụ́ mbẽlẽ, ị́sụ́ ãkũdẽ lókí kílóngóro vé rĩ* ícá drĩ kuyé. Yụ̃bụ̃lụ́sị̃ pi Pũdénĩ be, Lị́nọ̃ be, Kãlãwũdíyã be, ãzini ꞌbâ ọ̃gụ̃pị́ị ụrụkọ ꞌdĩꞌbée be céré, sẽkí mí ní mõdó.

22 Úpí Múngú ã adri mí be, ã ꞌbã ẹ́sị́ múké ĩmi ní.

* 2:8 2:8 Dãwụ́dị̃: Múngú ĩpẽ Dãwụ́dị̃ ri adrií ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé ni, ẹzị kĩnĩ, ꞌbãgú úꞌdí ri ímụ́ ĩfũ ĩrivé úyú agá, ĩri mãlũngã rĩ rụ mụzú ꞌdániꞌdáni, ꞌbãgú rĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌi. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 132:11-12. Tịkí Dãwụ́dị̃ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu (1,000) gí, ílí ꞌdãri gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16-30; 2 Sãmũélẽ 1-24; 1 ꞌBãgú 1-2.

* 2:19 2:19 Kãlãfe 16:5

* 3:8 3:8 Yénã pi Yámbẽrẽ be: Kộpi újógú Ẽjẽpétõ gá ni pi, kộpi ọwụkí tã Mósẽ vé rĩ rá, ꞌbo kộpi ndẽkí Mósẽ vé ũkpõ kuyé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 7:11-12; 8:7-19.

† 3:8 3:8 Mósẽ: Yõsépã kã drãá gí, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ꞌbã anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẹ̃zị́ ngaá tụ́gẹ̃rị̃ rú caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (400). Kúru Múngú ní Mósẽ ri ĩpẽzú ímụ́zú anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ. Múngú sẽ tãị́mbị́ rĩ Mósẽ ní, ã lũ anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, sẽzú ĩ ní tãị́mbị́ rĩ zịzú tãị́mbị́ Mósẽ vé ni ãní. Tịkí Mósẽ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (1,400), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 2-24.

* 4:21 4:21 Lókí kílóngóro vé rĩ: Ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ gé ꞌdãá, lókí kílóngóro vé rĩ gé, ẹ̃cị̃ tungárá ũkpó ũkpó, ãꞌdiãtãsĩyã yị̃ị́gọ́ ri ꞌdị ambamba, sẽ ãngũ rĩ igbe igbe.

Tị́tọ̃

1

2

3

Kọ̃kọ̃bị́ Páũlũ ní sĩí sẽé

Tị́tọ̃

ní rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Tị́tọ̃ ri Gị̃rị́kị̃gú, újá ꞌi ícá Kũrĩsĩtĩyánĩ rú. Páũlũ ní ẹ́cị́ngárá gá, Tị́tọ̃ ko Páũlũ ẽ ĩzã rá, kộpi rikí ẹ́cị́ Páũlũ be trụ́ lókí Páũlũ ní rizú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ũlũzú rĩ gé. Vụ́drị̃ ni gé, Páũlũ ní mụzú Kũrétẽ gá, mụ adrií drị̃koma rú ãngũ Kũrétẽ vé rĩ agá ꞌdãá.

Kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri agá, Páũlũ lũ Tị́tọ̃ ní kĩnĩ, Tị́tọ̃ ã ũpẽ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi, kộpi ã kokí ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ẽ drị̃. Lũ kpá ĩri ní lẹ́tị pịrị, ẽ ímbá rí ngúlúmũ ãndíãndí kãnísã vé rĩ pi, ãgõ ãká rú rĩ pi, ũkú ãká rú rĩ pi, kẹ̃rị́anji rĩ pi, tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi be. Ụ̃dụ̃ ni gé, gõ ẹndịị́ ꞌyoó Tị́tọ̃ ní kĩnĩ, lẽ Kũrĩsĩtĩyánĩ rĩ pi ã adrikí tã be kíri ĩ ãsámvú gé sĩ, kộpi ã lẽkí ĩ lẽlẽ, lẽ kộpi ã kukí tã kộpi ní rizú ĩ ndrezú ũnjí rĩ rá, kộpi ã rikí ãgátá gãá ĩ ãsámvú gé sĩ ku, kộpi ã acokí ĩ ku.

1

Páũlũ sẽ mõdó Tị́tọ̃ ní

1 Ma Páũlũ ꞌi, ma ri ẹ̃zị́ nga Múngú ní, Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé ꞌbá áyúãyũ ni rú, ꞌbá Múngú ní ũpẽé rĩ pi vé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã adri rí ũkpó ũkpó, kộpi ã nị̃kí rí tã áda adrizú pịrị Múngú agá rĩ ãní. 2 Ẹ̃ꞌyị̃ngárá, ãzini tã áda rĩ sẽ ꞌbá rĩ ẹ́sị́ ꞌbã ídri ꞌdániꞌdáni, Múngú ũnjõ ãkó rĩ ní tã ni ẹzịị́ ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́ ị́sụ́zú gbi drĩ ꞌbụ̃ pi vũ be kuyé ꞌdãri ã tã ụ̃sụ̃zú. 3 Múngú ꞌbâ Paápi rĩ iꞌda ívé ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌdĩri sâ múké ni gé, ãꞌyĩ ma ívé ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũú ꞌbá rĩ pi ní nĩ, sụ̃ ĩri ní ẹzịị́ má ní rĩ tị́nị. 4 Tị́tọ̃, ꞌbá ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ mí be gí rĩ sĩ, mí sụ̃ mâ mvá tị́nị. Ẹ́sị́ múké, ãzini tãkíri íngápi Múngú ꞌbá Ẹ́tẹ́pị vúgá, ãzini Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ ꞌbâ Paápi rĩ vúgá rĩ, ã adri mí be.

Ẹ̃zị́ Tị́tọ̃ ní ngaá Kũrétẽ gá rĩ

5 Tị́tọ̃, tã má ní mi kuzú kú Kũrétẽ gá ꞌdĩlé rĩ, mî dẹ rí ẹ̃zị́ rĩ ẽ ị̃mbị́tã, ãzini mî ũpẽ rí drị̃koma ũꞌbãá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi drị̃gé kụ̃rụ́ ãlu ãlu agásĩ, sụ̃ má ní ẹzịị́ mí ní rĩ tị́nị. 6 Lẽ ꞌbá ĩ ní ĩpẽé ꞌbãá drị̃koma rú rĩ, ã adri ꞌbá ĩ ní rụ́ ni ẹ́dị́ tã ũnjí sĩ ãluŋáni ku ni, ã adri ũkú be ãlu, ĩrivé anji ã adrikí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ni pi, ã zịkí kộpi ã rụ́ tã ũnjí sĩ ku, kộpi ã adrikí drị̃ be ũkpó ũkpó ku. 7 Drị̃koma ĩ ní ꞌbãá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi drị̃gé rĩ, ĩri ri ẹ̃zị́ nga Múngú ní, lẽ ã zịkí rụ́ ni tã ũnjí sĩ ku, ã adri ꞌbá ẹ̃zị́ ã tã lũúpi ọ̃jọ̃gọ̃ sĩ ni ku, ꞌa ni ã ve tã sĩ mbẽlẽŋá ku, ã adri ꞌbá riípi íwá mvụụ́pi ĩmẽrẽzú ni ku, ã adri ũmbá rú ku, ã adri ꞌbá riípi mị ũꞌbãápi ꞌî ị́sụ́ rí mũfẽngã ãní ni ku. 8 Ngá múké rĩ, lẽ drị̃koma rĩ ã adri ꞌbá ụ̃mụ́ ẹ́ꞌyị́pi ívé ãngá ꞌdãlé múké ni, ã adri ꞌbá tã múké lẽépi ni, ã adri ꞌbá yị̃kị̂ be múké ni, ã adri ꞌbá tã ꞌoópi pịrị ni, ã adri ꞌbá tã be ule ni, ã adri ꞌbá ꞌi aꞌbiípi tã ũnjí sĩ aꞌbiaꞌbi ni. 9 Lẽ ã rụ ụ́ꞌdụ́kọ́ áda ĩ ní ímbá ꞌí ní ꞌdĩri tị́tị́, sụ̃ ĩ ní ímbá ĩri ní rĩ tị́nị, ẽ ímbá rí ꞌbá ụrụkọ ẽ ẹ́sị́ tã áda rĩ sĩ, ímbángárá ꞌdĩri ã ko rí kộpi ẽ ĩzã, ãzini ã útú rí ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ọwụꞌbá ọwụọwụ rĩ pi.

10 Ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ụrụkọ kárákará anigé, kộpi gụ̃kí ĩ fũú kú túngú, kộpi ri tã ífífí ãkó ni pi átá, ãzini kộpi ri ꞌbá rĩ pi ẽ mị ũꞌbã, agaápi rá rĩ, ꞌbá ꞌdĩꞌbée riꞌbá ꞌyoꞌbá, lẽ ꞌbá rĩ ã lị ꞌî ágélé ẽ tị,* ẽ ị́sụ́ rí pangárá ãní rĩ pi. 11 Lẽ mî uga ꞌbá ꞌdĩꞌbée, kộpi ã újíkí kíri, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ri ꞌbá jó ãsámvú gé rĩ pi iza ímbángárá gõrõŋõ rú kộpi ní rií ímbá ꞌdĩꞌbée sĩ. ꞌBá ꞌdĩꞌbée ri ꞌbá rĩ pi ẽ mị ũꞌbã ꞌdíni, ĩ ị́sụ́kí rí mũfẽngã ãní. 12 Tã ꞌdĩri kộpivé nẹ́bị̃ ãlu ꞌyo ọ́tụ́ kĩnĩ, “ꞌBâ ꞌbá Kũrétẽ vé rĩ pi, ꞌbâ ũnjó rú, ꞌbâ ẹ́sị́ ũká ũká, ꞌbâ ũvú rú, ꞌbâ ri ngá nya ambamba.” 13 Tã ĩri ní ꞌyoó ꞌdĩri tã áda. Kúru lẽ mî átá kộpi ní tã rĩ ũkpó ũkpó, kộpi ã adrikí rí ũkpó ũkpó ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, 14 ãzini kộpi ã ꞌbãkí rí ẹ́sị́ rizú Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé úꞌdógúꞌdógú ũnjõ vé ꞌdĩꞌbée yịzú ku, ãzini kộpi ã ꞌbãkí rí ẹ́sị́ rizú ꞌbá tã áda rĩ vé tã gãꞌbá sĩ rĩ pi vé tãị́mbị́ yịzú ku.

15 ꞌBá ẹ́sị́ be ule rĩ pi, kộpivé tã ri adri ule. ꞌBo ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ku, ãzini ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãkó rĩ pi, kộpi adrikí ule ku, ãꞌdiãtãsĩyã kộpivé yị̃kị̂, ãzini kộpivé tã ụ̃sụ̃ngárá ábá gí. 16 ꞌBá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée kínĩ ĩ nị̃kí Múngú ri rá, ꞌbo tã kộpi ní rií ꞌoó rĩ lũ uletere ꞌyozú kínĩ, kộpi nị̃kí Múngú ri kuyé. ꞌBá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée kộpi ẽ drị̃ ũkpó ũkpó, ícókí tã múké ni ꞌoó ãluŋáni ku, ãní Múngú gã kộpi sĩ.

2

Páũlũ ẹzị Tị́tọ̃ ní kĩnĩ, ꞌbá rĩ pi ã adrikí pịrị

1 Tị́tọ̃, lẽ mî ímbá tã pịrị Múngú vé rĩ áyu. 2 Mí ímbá ãgõ ãká rú rĩ pi, lẽ kộpi ã aꞌbikí ĩ tã sĩ aꞌbiaꞌbi, kộpi ã adrikí ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị ni pi, ꞌbá rĩ pi ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ ni pi. Lẽ kộpi ã adrikí ũkpó ũkpó ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, lẽ kộpi ã lẽkí ꞌbá rĩ pi lẽlẽ, ãzini kộpi ã adrikí ꞌbá ẹ́sị́ úmbéꞌbá ĩzãngã nyangárá gá ni pi.

3 Lẽ mî ꞌyo kpá ũkú ãká rĩ pi ní, kộpi ã ꞌokí tã Múngú ní ãyĩkõ sẽépi ni. Lẽ kộpi ã adrikí ꞌbá ãngũ ꞌyoꞌbá ꞌyoꞌyo ni pi ku, kộpi ã adrikí ꞌbị́ꞌbị́ŋá íwá vé ni ku, lẽ kộpi ẽ ímbákí ꞌbá rĩ pi ní lẹ́tị adrizú ãní múké ni. 4 Ĩri sẽ kộpi ícó ũkú ãgõ jeꞌbá úꞌdí rú rĩ pi ímbá, kộpi ĩvé ãgõ rĩ pi lẽlẽ, ãzini kộpi ĩvé anjiŋá rĩ pi lẽlẽ. 5 Lẽ kộpi ẽ ímbákí ũkú ãgõ jeꞌbá úꞌdí rú rĩ pi ꞌyozú kínĩ, lẽ kộpi ã aꞌbikí ĩ tã sĩ aꞌbiaꞌbi, kộpi ẽ ẹ́sị́ ã adri uletere, kộpi ã ngakí ẹ̃zị́ ĩvé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé, kộpi ã adrikí ẹ́sị́ be múké, kộpi ẽ ị̃njị̃kí ĩvé ãgõ rĩ pi ị̃njị̃njị̃, ꞌbá ãzi ã ọwụ rí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ ku.

6 Lẽ kpá mî ímbá kẹ̃rị́anji rĩ pi, kộpi ã aꞌbikí ĩ tã ãrẽvú sĩ céré aꞌbiaꞌbi. 7 Lẽ mî adri ꞌbá rĩ pi ní ụ̃ꞌbị̃tã rú, mî ꞌo tã múké ni pi áyu. Mí kãdõ rií kộpi ímbá, lẽ mî ꞌo tã áda, ãzini lẽ mî ímbá tã rĩ múké, ꞌbá rĩ pi ẽ ị̃njị̃kí mi ãní ị̃njị̃njị̃. 8 Mi dõ ri ãngũ ímbá, lẽ mî ímbá tã áda rĩ áyu, ꞌbá ãzi ã ọwụ rí tã mí ní ímbá rĩ ku, ꞌbá mi ọwụꞌbá rĩ pi ẽ ị́sụ́kí rí drị̃njá, ãꞌdiãtãsĩyã tã ãzi kộpi ní ícó ꞌyoó ꞌbâ rụ́ꞌbá ũnjí ni ꞌdãáyo.

9 Mí ímbá tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi, lẽ kộpi ã ꞌdụkí tã ĩvé ambugu rĩ pi ní lũú ĩ ní rĩ ngaánga, ã sẽ rí kộpi ní ãyĩkõ. Lẽ kộpi ã újákí átángá ĩvé ambugu rĩ pi ní drị̃ ũkpó sĩ ku, 10 ãzini lẽ kộpi ã ụ̃gụ̃kí ĩvé ambugu rĩ pi vé ngá ku, ã lũ rí ꞌyozú kínĩ kộpi ri tã ꞌo pịrị, ĩri sẽ Múngú ꞌbâ paápi rĩ vé tã ĩ ní rií ímbá ri, ꞌbá rĩ pi céré nga ãꞌyĩ rá.

Múngú lẽ ꞌbá céré ẽ ị́sụ́kí pangárá

11 Múngú iꞌda ívé ẹ́sị́ múké ãngũ pazú ũnjĩkãnyã agásĩ rĩ ꞌbá rĩ pi ní céré. 12 Múngú ímbá ꞌbâ, ꞌbâ gãkí rí tã ũnjí Múngú ní lẽé ku rĩ pi ãní, ãzini ꞌbâ gãkí rí tã ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ní lẽé rĩ ãní. Múngú lẽ ꞌbâ aꞌbikí ꞌbâ aꞌbiaꞌbi, ãzini lẽ ꞌbâ ꞌokí tã múké ꞌí ní ãyĩkõ sẽépi ni vũ drị̃gé nõgó. 13 Lẽ ꞌbâ ꞌbãkí ẹ́sị́ rizú ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ adriípi ꞌbávé Múngú ãmbúgú ꞌbâ Paápi rĩ vé ĩgõngárá dị̃ngárá be pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ ꞌdãri ũtẽzú. 14 Yẹ́sụ̃ adi ꞌi sẽé ꞌdịị́ drãá ꞌbâ drị̃ jezú ꞌbâ trũzú ꞌbávé ũnjĩkãnyã agásĩ, ũjĩ ꞌbâ kú uletere, ꞌbâ adrikí rí ꞌbá ívé ni, ꞌbâ ꞌbãkí rí ẹ́sị́ céré tã múké ꞌozú ãní. 15 Tị́tọ̃, lẽ mî ímbá ꞌbá rĩ pi ní tã ꞌdĩꞌbée, mí ímbá kộpi ẽ ẹ́sị́, mí átá kộpi ní ũkpó sĩ, kộpi útúzú ãní. Lẽ mî sẽ ꞌbá ãzi ã ọwụ mi ku.

3

Lẽ ꞌbá rĩ pi ã ꞌokí tã pịrị

1 Tị́tọ̃, lẽ mî lũ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní, kộpi ã ꞌdụkí tã ꞌbá ambugu ãngũ rụꞌbá rĩ pi ní ꞌyoó rĩ ngaánga, kộpi ã útúkí ĩ rií tã múké ꞌoó. 2 Lẽ kộpi ã rikí ũnjõ ụ́lị́ ꞌbá ãzi ã rụ́ izazú ku, kộpi ã adrikí ꞌbá tãkíri íjị́ꞌbá ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé ni, kộpi ã adrikí tã be mãdã, kộpi ã ꞌokí ꞌbá rĩ pi múké. 3 Ọ́tụ́ ꞌbâ azakaza rú, ꞌbâ drị̃ ũnjí. ꞌBá ụrụkọꞌbée ũꞌbãkí ꞌbâ mị, sẽ ꞌbâ ẹ̃bị́rị́ be ãmbúgú tã rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ꞌdụzú ngazú. ꞌBâ ri ẹ́sị́ ꞌbã ꞌbá rĩ pi ꞌozú ũnjí, ꞌbâ ãꞌyã rú, ꞌbá lẽkí ꞌbâ ku ꞌbá ãsámvú gé sĩ.

4 ꞌBo ꞌbávé Múngú ꞌbâ Paápi rĩ kã ívé ẹ́sị́ múké, ãzini ívé lẽngárá iꞌdaá, 5 ĩri ní ꞌbâ pazú ꞌdĩ, pa ꞌbâ, tã pịrị ꞌbá ní ꞌoó rĩ sĩ kuyé, pa ꞌbâ ẹ́sị́ ĩdríkídri ívé rĩ sĩ. Múngú ũjĩ ꞌbâ ũkpõ Índrí Uletere rĩ vé rĩ sĩ, sẽ tịkí ꞌbâ ícá úꞌdí gí, ãzini sẽ ꞌbá ícákí nóni gõó múké gí. 6 Múngú ĩpẽ Índrí Uletere rĩ ꞌbá drị̃gé ẹ́sị́ be céré Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌbâ Paápi rĩ vé tã sĩ. 7 Ẹ́sị́ múké Yẹ́sụ̃ vé rĩ sĩ, ãꞌyĩ ꞌbâ adrií ꞌbá pịrị Múngú vé ni, sẽ ꞌbá ní ẹ́sị́ ꞌbãzú ídri ꞌdániꞌdáni rĩ vé tã ụ̃sụ̃zú ãní. 8 Tã má ní lũú mí ní ꞌdĩri, ĩri tã ẹ́gbị. Á lẽ mî ímbá tã ꞌdĩri ꞌbá Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní, kộpi ã ꞌbãkí rí ẹ́sị́ tã múké ni pi ꞌozú áyu. Tã ꞌdĩꞌbée ĩri múké, ĩri ꞌbá céré ẽ ĩzã ko.

9 Tị́tọ̃, lẽ mî ri fií ãgátá azakaza vé ĩ ní rií gãá ẹ́ꞌbị́ ã tã sĩ rĩ gãá ĩndĩ ku, ãzini mî ri fií ãgátá ĩ ní rií gãá tãị́mbị́ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ ã tã sĩ rĩ gãá ĩndĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã ãgátá ꞌdĩꞌbée ẹ̃zị́ ãkó, ko ꞌbâ ĩzã ku. 10 ꞌBá ãzi ri dõ tã acongárá vé ni íjị́ ĩmi ãsámvú gé, mí ĩrĩŋã ĩri caá vú ị̃rị̃, gã dõ sĩ, mí adi ĩri ĩmi drị́gé sĩ. 11 Lẽ mî nị̃ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ꞌdíni ꞌdĩri adi tã áda rĩ ꞌí drị́gé sĩ gí, ũnjĩkãnyã ĩrivé rĩ lũ uletere ꞌyozú kínĩ, tã ĩri ní ꞌoó rĩ ũnjí.

Páũlũ vé átángá ã ụ̃dụ̃

12 Á pẽ dõ Ãrĩtémã ri, dõku Tũkíkõ ri mụụ́ mí vú ꞌdĩlé, ꞌbá ꞌdĩꞌbée ãlu ni ca dõ mí vúgá ꞌdĩlé gí, mí ụ̃ꞌbị̃ ũkpõ sĩ mụụ́ ma ị́sụ́ kụ̃rụ́ Nĩkõpólĩsĩ gé ꞌdãgá, ãꞌdiãtãsĩyã á lẽ lókí kílóngóro vé rĩ* ã dẹ ma ị́sụ́ ꞌdãgá. 13 Mí ụ̃ꞌbị̃ ũkpõ sĩ Zẽnásĩ tãị́mbị́ nị̃ị́pi ambamba rĩ ẽ ĩzã koó, ãzini Ãpólõ ẽ ĩzã koó, mî sẽ ngá kộpi ní lẽé rĩ pi ãrẽvú céré, kộpi ã ꞌdụkí rí mụzú ĩndĩ ẹ̃cị̃ kộpi ní lẽé mụụ́ rĩ gé ꞌdãá. 14 Lẽ ꞌbávé ꞌbá rĩ pi ã ꞌbãkí ẹ́sị́ rizú tã múké ꞌozú, ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu, kộpi ã kokí ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ẽ ĩzã ngá sĩ, lẽ kộpi ẽ izakí sâ rizú tã ẹ̃zị́ ãkó ni pi ꞌozú áyu ku.

15 ꞌBá ꞌbá ní adrizú kộpi be trụ́ rĩ pi sẽkí céré ĩmi ní mõdó. ꞌÍ sẽ kpá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ꞌbâ lẽꞌbá lẽlẽ rĩ pi ní céré mõdó. Ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ ã adri ĩmi be.

* 1:10 1:10 Ágélé ẽ tị lịngárá: Múngú lũ Ãbũrámã ní kĩnĩ, anji ãgõ Ãbũrámã vé rĩ pi adrikí dõ caá ụ́ꞌdụ́ ãrõ gí, lẽ ã úlị́kí kộpi ã ágélé ẽ tị rá, lũzú kínĩ, kộpi anji Múngú vé ni. ꞌBá rĩ ãꞌyĩ dõ ꞌî ágélé ẽ tị sẽé lịị́ gí, ĩri tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụ nga. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17:9-14; Ẹ̃zị́ 15:1-5.

* 3:12 3:12 Lókí kílóngóro vé rĩ: Ãngũ Ĩsẽrélẽ vé rĩ gé ꞌdãá, lókí kílóngóro vé rĩ gé, ẹ̃cị̃ tungárá ũkpó ũkpó, ãꞌdiãtãsĩyã yị̃ị́gọ́ ri ꞌdị ambamba, sẽ ãngũ rĩ igbe igbe.

Fĩlĩmónã

Kọ̃kọ̃bị́ Páũlũ ní sĩí sẽé

Fĩlĩmónã

ní rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Páũlũ sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé Fĩlĩmónã ní, Fĩlĩmónã ri ꞌbá Kúrísítõ vé ni, ĩri ãꞌbú be ambamba. Fĩlĩmónã vé tụ́gẹ̃rị̃ ãzi rụ́ ni Õnésĩmũ ꞌi, nga ápá rá, vụ́drị̃ ni gé, gõ ꞌi újá ícá ꞌbá Kúrísítõ vé ni, ko Páũlũ ẽ ĩzã lókí ĩri ní adrizú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá nĩ. Páũlũ pẽ Õnésĩmũ ri mụụ́ vúlé Fĩlĩmónã vú ꞌdãá, sĩ kọ̃kọ̃bị́ sẽé Õnésĩmũ drị́gé Fĩlĩmónã ní ĩndĩ. Kọ̃kọ̃bị́ rĩ agá, Páũlũ sĩ ꞌdíni, tãị́mbị́ Rómã vé rĩ ã ãꞌyĩ dõ ꞌyozú kínĩ ꞌbá rĩ dõ tụ́gẹ̃rị̃, ápá dõ gí ã ꞌdịkí ĩri drãá rá drãáãsĩyã, lẽ Fĩlĩmónã ã trũ Õnésĩmũ ri rá. Páũlũ ꞌyo kpá Fĩlĩmónã ní kĩnĩ, lẽ Fĩlĩmónã ẽ ẹ́ꞌyị́ ívé tụ́gẹ̃rị̃ Õnésĩmũ ri adrií ꞌí ní ẹ́drị́pị rú Kúrísítõ agá.

1

Páũlũ sẽ Fĩlĩmónã ní mõdó

1 Ma Páũlũ ꞌi, ꞌyĩkí ma ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé rĩ ã ũlũngárá ã tã sĩ. ꞌBá sĩkí kọ̃kọ̃bị́ nõri ꞌbá ẹ́drị́pị Tĩmõtéyõ be. ꞌBá ọ́gụ́pị Fĩlĩmónã ꞌbá ní lẽélẽ rĩ, ꞌbá sĩkí kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé mí ní, 2 ãzini ꞌbá ọ́mvụ́pị Ãpíyã ní, Ãrị̃kị́pọ̃ ꞌbá ọ́gụ́pị ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́pi ꞌbá be trụ́ Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ rĩ ní, ãzini ꞌbá kãnísã vé ĩ úmúꞌbá mívé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi ní. 3 Ẹ́sị́ múké, ãzini tãkíri Múngú ꞌbá Ẹ́tẹ́pị vé rĩ, ãzini Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ã adri ĩmi be.

Páũlũ zị Múngú ri ãzini sẽ õwõꞌdĩfô

4 Fĩlĩmónã, ụ́ꞌdụ́ céré má kãdõ rií Múngú ri zịị́, ma ri ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽ mî tã sĩ, ma ri Múngú ri zị mí ní, 5 ãꞌdiãtãsĩyã á yị kínĩ, mí ꞌbã mívé ẹ́sị́ céré kuú Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ drị̃gé, ãzini mí lẽ ꞌbá Múngú vé rĩ pi céré lẽlẽ. 6 Ma ri Múngú ri zị mí ní, mî ũlũ rí tã mí ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ ꞌbá rĩ pi ní, ãzini mî nị̃ rí tã múké ꞌbá ní ị́sụ́ Kúrísítõ agá rĩ ãní. 7 Lẽngárá mívé rĩ sẽ má ní ãyĩkõ ambamba, ímbá mâ ẹ́sị́ gí, ãꞌdiãtãsĩyã má ẹ́drị́pị, ꞌí sẽ ꞌbá Múngú vé rĩ pi ẽ ẹ́sị́ ndrĩ gí.

Páũlũ mã Fĩlĩmónã ri Õnésĩmũ vé tã sĩ

8 Kúrísítõ agá, mâ adri dõ ũkpõ be tãị́mbị́ sẽzú Õnésĩmũ vé tã sĩ drãáãsĩyã, 9 á mã mi ẹ́sị́ lẽngárá vé rĩ sĩ. Ma Páũlũ ꞌi, ma ãká rú, ꞌyĩkí ma kú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ẹ̃zị́ má ní ngaá Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé rĩ ã tã sĩ. 10 Fĩlĩmónã, á mã mi drị́ ị̃rị̃ sĩ mávé mvá Õnésĩmũ ã tã sĩ. Õnésĩmũ ufu sụ̃ mâ mvá tị́nị sâ má ní adrizú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá rĩ gé. 11 Ándúrú Õnésĩmũ índré mí mị gé ꞌdãlé ẹ̃zị́ ãkó, ꞌbo nóni újá ꞌi ícá ꞌbá ní mí be ẹ̃zị́ be ambamba.

12 Á lẽ ĩri agaá rá, á lẽ ĩri pẽé gõó vúlé mí vúgá ꞌdĩlé ũzi. 13 Á lẽ kõdô ĩri ꞌbãá adrií má be nõgó, rií mâ ĩzã koó mî vũrã gá má ní rizú adrizú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá nõgó ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ã ũlũngárá ã tã sĩ rĩ gé. 14 ꞌBo á lẽ Õnésĩmũ ri ꞌbãá adrií má be nõgó mî tị ãkó ku, lẽ tã ni ẽ íngá mí ẹ́sị́ agá. 15 Sâ ãzi sĩ, Múngú sẽ Õnésĩmũ ri ápá mî rụ́ꞌbá gá sĩ sâŋá be mãdã, mî ẹ́ꞌyị́ rí ĩri gõó adrií mí be mụzú nyonyo. 16 ꞌBo lẽ mî ꞌbã Õnésĩmũ ri adrií ꞌyéŋá kuú tụ́gẹ̃rị̃ rú ku, ĩri ꞌbá ní ẹ́drị́pị Kúrísítõ agá, ndẽ adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ rá. Á lẽ ĩri ambamba, ꞌbo lẽ mî lẽ ĩri ma ní ĩri lẽé rĩ agaá rá. Ĩri ꞌbá áda, ãzini ĩri ꞌbá Úpí Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí ni.

17 Mí ãꞌyĩ dõ rá ꞌyozú kínĩ, ma mí ọ́gụ́pị ẹ̃zị́ ngaápi Kúrísítõ agá ni, mí ẹ́ꞌyị́ ĩri sụ̃ mí ní té kõdô lẽé ma ẹ́ꞌyị́ rĩ tị́nị. 18 ꞌO dõ mi ũnjí rá, dõku ꞌdụ dõ ngá ãzi mívé ni rá, ꞌí ku tã ni má drị́gé, ma ũfẽ mí ní rá. 19 Ma Páũlũ ꞌi, á sĩ tã ꞌdĩri mâ drị́ sĩ nĩ. Õnésĩmũ ụ̃gụ̃ dõ ngá mívé ni rá, ma ũfẽ gõ mí ní rá, Yẹ́sụ̃ sẽ mí ní ídri ꞌdániꞌdáni rĩ gí, ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́kọ́ múké má ní ũlũú mí ní rĩ sĩ. 20 Má ẹ́drị́pị, mi riípi Úpí ã pámvú ũbĩípi rĩ, lẽ mî ꞌbã ẹ́sị́ múké mâ ĩzã kozú Õnésĩmũ vé tã sĩ, ãzini lẽ mî ímbá mâ ẹ́sị́ adrizú ãní ẹ́drị́pị rú Kúrísítõ agá.

21 Á nị̃ rá, tã má ní sĩí sẽé mí ní rĩ, mi tã ni ꞌdụ nga má ní zịị́ rĩ ndẽ rá. 22 Tã rĩ ãzi ꞌdĩ, lẽ mî údé má ní jó má ní mụzú lazú ni, ma mụ ꞌdĩ, ãꞌdiãtãsĩyã má ụ̃sụ̃ Múngú ri ícó ĩmivé zịngárá yị rá, ĩri sẽ ꞌbâ gõ mvi ca ĩmi vúgá ꞌdĩlé mbẽlẽŋá nõgó rá.

Páũlũ vé átángá ã ụ̃dụ̃

23 Ẽpãfúrã ĩ ní ꞌyĩí kuú má be trụ́ Kúrísítõ Yẹ́sụ̃ vé tã sĩ rĩ sẽ mí ní mõdó. 24 Ãzini ꞌbá ꞌbá ní rií ẹ̃zị́ ngaá kộpi be trụ́, Mãrákõ pi Ãrĩsĩtãrúkõ be, Dema be, Lúkã sĩ, kộpi sẽkí mí ní mõdó. 25 Ẹ́sị́ múké Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ã adri ĩmi be.

Ẽbérẽ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Kọ̃kọ̃bị́ ĩ ní sĩí sẽé ꞌbá

Ẽbérẽ

vé rĩ pi ní rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Búkũ Ẽbérẽ* vé rĩ, ꞌbá sĩípi rĩ nị̃kí kuyé, ꞌbo nị̃kí ámá uletere kínĩ, ꞌbá búkũ rĩ sĩípi rĩ, ĩri drị̃koma ãzi Kũrĩsĩtĩyánĩ rĩ pi drị̃gé, ĩri ũkpõ be ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ãsámvú gé, lókí Páũlũ ní kọ̃kọ̃bị́ rĩ pi sĩzú sẽzú ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní rĩ gé. Sĩkí kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé Yãhụ́dị̃ ụrụkọ ẹ́sị́ újáꞌbá Kũrĩsĩtĩyánĩ rú rĩ pi ní. ꞌBá kọ̃kọ̃bị́ sĩípi rĩ lẽ kộpi ã tukí pá tị́tị́ ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, ãꞌdiãtãsĩyã Yãhụ́dị̃ ụrụkọ ụ̃ꞌbị̃kí kõdô kộpi, kộpi ã kukí ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ĩ ní Yẹ́sụ̃ rĩ ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ rá.

Kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri lũ ãmbũgũ Yẹ́sụ̃ vé rĩ Kũrĩsĩtĩyánĩ rĩ pi ní céré. Lũ kĩnĩ, ĩri Mvá Múngú vé ni, ĩrivé ũkpõ ndẽ mãlãyíkã Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ rĩ rá. Ĩrivé ãmbũgũ ndẽ nẹ́bị̃ Búkũ Múngú vé Ũndĩ Ụ̃kụ rĩ rụzú rĩ agá rĩ pi vé rĩ rá, ndẽ Mósẽ tãị́mbị́ sẽépi Yãhụ́dị̃ rĩ pi ní rĩ vé rĩ rá. ꞌBá tã sĩípi rĩ lũ kpá kĩnĩ, Yẹ́sụ̃ ndẽ atala Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ pi ãmbũgũ sĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌo ũnjĩkãnyã kuyé, adi ívé rụ́ꞌbá sẽé drãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ꞌbá céré pi vé ũnjĩkãnyã ã tã sĩ sâ rĩ pi agásĩ céré.

ꞌBá kọ̃kọ̃bị́ sĩípi rĩ lũ Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé ẹ́ꞌbị́ ã tã, kộpivé úꞌdógúꞌdógú rĩ pi Búkũ Múngú vé Ũndĩ Ụ̃kụ rĩ rụzú rĩ agá. Kộpi ní ẹ́sị́ ꞌbãá Múngú drị̃gé rĩ sĩ, sẽ Múngú adri kộpi sĩ ãyĩkõ sĩ. Lũ Kũrĩsĩtĩyánĩ rĩ pi ní kĩnĩ, lẽ kộpi ã rikí ẹ́sị́ ꞌbãá mụzú Múngú drị̃gé, lẽ kộpi ã ãvĩkí tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó ãzini ímbá ꞌdĩri sĩ ku.

1

Yẹ́sụ̃ ri ãmbúgú mãlãyíkã rĩ pi drị̃gé céré

1 Ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́ nẹ́bị̃ rĩ pi rikí tã Múngú ní iꞌdaá ĩ ní urobí agá, ãzini ĩri ní iꞌdaá ĩ ní ị́ndrị́lị́kị́ agá rĩ ũlũú ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị ní. 2 ꞌBo ụ̃dụ̃ ni gé, ụ́ꞌdụ́ nõꞌbée agá, Múngú ĩpẽ ꞌî Mvọ́pị ri ímụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ ívé rĩ ũlũú ꞌbá ní nĩ. Múngú áyú ꞌî Mvọ́pị ri ꞌbụ̃ pi gbizú vũ be. Ụ́ꞌdụ́ ãlu Múngú ri ímụ́ ngá rĩ pi ãrẽvú sẽ céré drị́ ni gé. 3 Mvá Múngú vé ꞌdĩri, ĩ ímụ́ ĩri íngú, sụ̃ ĩ ní Ẹ́tẹ́pị Múngú ri íngú rĩ tị́nị. Mvá rĩ vé dị̃ngárá, ĩri dị̃ sụ̃ Ẹ́tẹ́pị vé rĩ tị́nị. Ĩri átá ũkpõ be, ĩri ngá rĩ pi sẽ ri ẹ̃zị́ nga mụzú múké nĩ. Mvá rĩ kã ꞌbávé ũnjĩkãnyã ũjĩí gí, nga mụụ́ úrí Múngú ẽ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gélésĩla. 4 Múngú ꞌbã ívé Mvá adrií mãlãyíkã rĩ pi drị̃gé ꞌbá ãmbúgú rú. Rụ́ Múngú ní ꞌdaá ĩri ní rĩ, ndẽ rụ́ Múngú ní ꞌdaá mãlãyíkã rĩ pi ní rĩ rá.

5 Ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ꞌyo nyo mãlãyíkã rĩ pi ní,

“Mi Mvá mávé ni,

ãndrũ sĩ ma adri mí Ẹ́tẹ́pị”* ꞌdíni rá?

Dõku ꞌyo,

“Ma adri ĩrivé Ẹ́tẹ́pị,

ĩri adri mâ Mvá”* ꞌdíni rá?

6 Múngú kã ívé Mvá tã be agaápi rá ꞌdĩri ĩpẽé ímụ́zú vũ drị̃gé nõó, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ,

lẽ ívé mãlãyíkã rĩ pi céré ẽ ị̃njị̃kí ĩri ị̃njị̃njị̃.*†

7 Múngú kãdõ rií átá ívé mãlãyíkã rĩ pi ã tã sĩ, ĩri ꞌyo ꞌdíni,

“Ma mãlãyíkã rĩ pi sẽ unga ũlí rú,

ma mávé ãtíꞌbá rĩ pi újá dị̃ ãcí rú.”*

8 ꞌBo átá Mvọ́pị vé tã ꞌdíni kĩnĩ,

“Mi Múngú ꞌi, mi ímụ́ mãlũngã rĩ rụ tã be pịrị.

Mi mãlũngã rĩ rụ mụzú nyonyo.

9 Mí lẽ tã ꞌoó pịrị, mí gã tã ũnjí sĩ,

kúru ma mívé Múngú, má ĩpẽ mi ꞌbãá ãmbúgú mívé ũndĩ rĩ pi drị̃gé, mî adri rí ãyĩkõ sĩ.”*

10 Múngú gõ kpá ꞌyoó Mvọ́pị ní kĩnĩ,

“Úpí, íꞌdóngárá gá ꞌdãá,

mí gbi ꞌbụ̃ pi vũ be nĩ.

11 ꞌBụ̃ pi vũ be, kộpi ímụ́ dẹ rá, ꞌbo mi ímụ́ adri mụzú ꞌdániꞌdáni.

Kộpi ímụ́ dẽ sụ̃ bõngó ní dẽé rĩ tị́nị.

12 Mi ímụ́ kộpi tra sụ̃ ĩ ní bõngó akoóko rụ̃kụ̃ rĩ traá rĩ tị́nị,

mi ímụ́ kộpi újá sụ̃ ĩ ní bõngó újá rĩ tị́nị.

ꞌBo mi áwí adri ídri rú

ãzini mi adri mụzú ꞌdániꞌdáni.”*

13 Múngú ꞌyo ꞌî Mvọ́pị ní kĩnĩ,

“Mí úrí mâ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, vũrã má ní mãlũngã rụzú rĩ gé

cĩmgbá á ꞌbã dõ mívé ariꞌba rĩ pi

mî pálé gá gí ká.”*

ꞌBo ꞌyo mãlãyíkã ãzi ní ꞌdíni kuyé. 14 Mãlãyíkã rĩ pi índrí, ĩpẽkí kộpi ímụ́ ꞌbá ĩ ní lẽé paá rĩ pi ã tã mbaá, kộpi ẽ ị́sụ́kí rí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ãní bẽnĩ.

2

Lẽ ꞌbâ gãkí tã Múngú vé rĩ ku

1 Kúru lẽ ꞌbâ ꞌbãkí ẹ́sị́ céré rizú tã ꞌbá ní yịị́ rĩ ꞌdụzú ngazú, ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́kọ́ tã áda vé ꞌbá ní yịị́ ꞌdĩri, ã ãvĩ rí ꞌbâ ẹ́sị́ agásĩ ku. 2 Ụ́ꞌdụ́kọ́ mãlãyíkã rĩ pi ní íjị́ ũlũú ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị drị̃drị̃ ꞌdãꞌbée ní rĩ tã áda. ꞌBá tã ꞌdĩri gãꞌbá sĩ rĩ pi, Múngú ri ímụ́ kộpi ĩrĩŋã lẹ́tị pịrị sĩ. 3 ꞌBá ꞌdụkí dõ tã pangárá vé ĩ ní ũlũú ꞌbá ní ꞌdĩri ngaá kuyé, ĩ ꞌbâ ĩrĩŋã rá. Úpí Yẹ́sụ̃ ũlũ pangárá ꞌdĩri vé tã drị̃drị̃ nĩ. ꞌBá ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri yịꞌbá rĩ pi ũlũkí tã ĩri ní átá rĩ ꞌbá ní rá. 4 Múngú iꞌda ívé ụ́ꞌdụ́kọ́ lũzú kínĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ tã áda rĩ, tã ãyãzú ãyãyã ni pi sĩ, tã ũꞌdũ be túngú túngú ni pi sĩ, tã bị́lẹ́mị rú ni pi sĩ, ãzini awa fẽfẽ Índrí Uletere rĩ vé rĩ ꞌbá ꞌí ní ũpẽé rĩ pi ní, kộpi ã ngakí rí ẹ̃zị́ rĩ ãní.

5 Vũ úꞌdí Múngú ní ímụ́ gbií, ꞌbá ní rií tã ni átá, ꞌbá rĩ pi ní ímụ́ adrií ꞌa ni gé rĩ, úmvúlésĩ Múngú ꞌbã mãlãyíkã rĩ pi adrií ꞌbá rĩ pi drị̃gé ambugu rú ku. 6 ꞌBá ãzi sĩ Búkũ Múngú vé rĩ agá kĩnĩ,

“Múngú, ngá mí ní ꞌbá áda vé tã ꞌdụzú ꞌbãzú ãmbúgú rĩ ãꞌdi?

Dõku mi ri ꞌbá mvá vé tã mba ꞌdíni ãsĩ?

7 Ándúrú ꞌí ꞌdụ ĩrivé tã ꞌbãá mãdãŋáŋá,

mãlãyíkã rĩ pi ndẽkí ĩri tã sĩ rá,

ꞌbo nóni mí sẽ íngúkí ĩri gí.

8 Mí sẽ ĩri ní ũkpõ adrizú ãmbúgú ngá rĩ pi drị̃gé céré.”*

Múngú ꞌbã ngá rĩ pi ãrẽvú céré ĩri ã pálé gá. ꞌBo ꞌbá ndrekí drĩ ĩrivé ãmbũgũ adrizú ngá rĩ pi drị̃gé céré rĩ kuyé. 9 ꞌBo ꞌbá ndrekí Yẹ́sụ̃ vé tã rá, ꞌbãkí ĩri adrií lókíŋá be mãdã mãlãyíkã rĩ pi ã pálé gá, ꞌbo nóni mí sẽ íngúkí ĩri gí, ĩri ní ĩzãngã nyaá ívé drãngárá gá rĩ sĩ. Ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ sĩ, sẽ Yẹ́sụ̃ ri drãá ꞌbá céré pi vé tã sĩ. 10 Múngú gbi ngá rĩ pi ãrẽvú céré nĩ, ngá rĩ pi ãrẽvú céré gbikí ũkpõ Múngú vé rĩ sĩ, Múngú ꞌo tã múké ĩri ní Yẹ́sụ̃ tã be múké rĩ sẽzú ĩzãngã nyazú, Yẹ́sụ̃ ẽ íjị́ rí anji kárákará ꞌî vụ́drị̃ ũbĩꞌbá rĩ pi pangárá ị́sụ́, ãzini íngúngárá Múngú vé rĩ ãlẽé. 11 Yẹ́sụ̃ pi ꞌbá ĩri ní újá ícá pịrị gí rĩ pi be, kộpi nóni anji Múngú vé ni. Ĩri ní kộpi újá ícá pịrị rĩ sĩ, ĩri ní adrizú drị̃njá ãkó kộpi zịzú ꞌí ẹ́drị́pị́ị ãzini ꞌí ọ́mvụ́pị́ị ãní. 12 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Múngú ní kĩnĩ,

“ꞌBá mâ pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi úmúkí dõ ĩ mi ị̃njị̃ngárá gá,

ma úngó ngo mî rụ́ íngúzú ãní kộpi ãsámvú gé.”*

13 Yẹ́sụ̃ gõ kpá ꞌyoó kĩnĩ,

“Ma ẹ́sị́ ꞌbã Múngú drị̃gé.”*

Gõ kpá ẹndịị́ ꞌyoó dị̃ị́ kĩnĩ,

“ꞌBâ nõgó anji Múngú ní sẽé má ní rĩ pi be.”*

14 ꞌBá ní adrií rụ́ꞌbá be, ãzini ãrí be rĩ sĩ, sẽ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri tịzú ꞌbá áda rú ãní, Ĩrivé drãngárá ẽ iza rí ãdróko* adriípi ũkpõ drã vé rĩ be rĩ vé ũkpõ ꞌdĩísĩ rá. 15 Ĩrivé drãngárá ọyụ nóni ꞌbá adriꞌbá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ pi gí, ꞌdụ ụ̃rị̃ drãngárá vé rĩ kộpi ẽ ẹ́sị́ agásĩ gí. 16 Yẹ́sụ̃ ímụ́ mãlãyíkã rĩ pi ẽ ĩzã koó kuyé, ímụ́ úyú Ãbũrámã† vé rĩ pi ẽ ĩzã koó. 17 Yẹ́sụ̃ ní ímụ́ ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã koó rĩ sĩ, sẽzú ĩ ní ĩri tịzú ꞌbá áda rú ꞌdĩ, ĩri adri ẹ́sị́ be ĩdríkídri, ãzini ĩri adri átálágú ãmbúgú‡ rú ri ẹ́sị́ ꞌbã ẹ̃zị́ ngazú Múngú ní, ĩri ꞌi adi sẽ drã rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, Múngú ã trũ rí ꞌbá rĩ pi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ bẽnĩ. 18 Ãdróko ní Yẹ́sụ̃ ri ụ̃ꞌbị̃ị́ rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ nya ĩzãngã rá, Yẹ́sụ̃ ri ícó ꞌbá ãdróko ní ụ̃ꞌbị̃ị́ rĩ pi ẽ ĩzã ko rá.

3

Yẹ́sụ̃ ndẽ Mósẽ ri ãmbũgũ sĩ rá

1 Ĩmi mâ ọ̃gụ̃pị́ị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, Múngú ní ũpẽé ímụ́ adrií ꞌbá ívé ni rú ꞌdĩꞌbée, lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ Yẹ́sụ̃ Múngú ní ĩpẽé ꞌbá ní tã ni áyú ꞌyoó kínĩ, ĩri ꞌbá áyúãyũ ni, ãzini átálágú ãmbúgú rĩ drị̃gé. 2 Yẹ́sụ̃ nga ẹ̃zị́ Múngú ní sẽé ꞌí drị́gé rĩ ẹ́sị́ ãlu sĩ, sụ̃ Mósẽ* ní ẹ̃zị́ ngaá ꞌbá Múngú vé rĩ pi ãsámvú gé ẹ́sị́ ãlu sĩ rĩ tị́nị. 3 Múngú ꞌdụ Yẹ́sụ̃ vé tã ꞌbãá ãmbúgú, ị̃njị̃ ĩri Mósẽ ri agaá rá, sụ̃ ĩ ní ꞌbá jó sịị́pi rĩ íngú jó ĩri ní sịị́ rĩ ndẽé rĩ tị́nị. 4 Jó rĩ pi ãrẽvú céré, ꞌbá ri sị nĩ, ꞌbo Múngú údé ngá rĩ pi ãrẽvú céré nĩ.

5 Mósẽ ꞌbã ẹ́sị́ rizú ẹ̃zị́ ngazú Jó Múngú vé rĩ agá ãtíꞌbá rú, ri tã ímụ́pi ꞌi ngaápi drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ ũlũú ꞌbá rĩ pi ní. 6 ꞌBo Kúrísítõ ri Mvá rú, ꞌbã ẹ́sị́ ẹ̃zị́ ngazú jó Múngú vé rĩ agá ꞌbá ãmbúgú rú. ꞌBâ jó Múngú vé ni, ꞌbá tukí dõ pá tị́tị́, ãzini ꞌbá ꞌbãkí dõ ẹ́sị́ tã drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ drị̃gé rá, ꞌbâ adri ꞌbá Múngú vé ni.

Múngú átá átángá ũkpó ũkpó ꞌbá ꞌi gãꞌbá sĩ rĩ pi drị̃gé

7 Índrí Uletere rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Ãndrũ ĩmi yịkí dõ ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ,

8 lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ tete,

sụ̃ ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị ní ẹ́sị́ tete ꞌbãá

ma gãzú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãlé rĩ tị́nị ku.

9 Ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị rikí ma ideé, ãzini rikí mâ ẹ́sị́ ụ̃ꞌbị̃ị́,

kộpi ndrekí tã ãyãzú ãyãyã má ní ꞌoó kộpi ní ílí pụ̃kụ́ sụ agá ꞌdĩri rá.

10 Ãní sẽ mâ ꞌa ve úyú lókí ꞌdãri vé rĩ pi ní rá.

Á ꞌyo kộpi ní, má kĩnĩ, ‘Kộpi gãkí mávé tã yịgá sĩ,

ãzini kộpi nị̃kí tã má ní ꞌoó rĩ kuyé.’

11 Mâ ꞌa ní veé gí rĩ sĩ, má ní ũyõ sõzú, má kĩnĩ,

‘Kộpi ícókí fií vũrã mávé uvuzú rĩ agá ku.’ ”*

12 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ĩmi ndrekí múké! Ã adrikí ẹ́sị́ be ũnjí ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãkó Múngú adriípi ídri rú rĩ gãzú sĩ ku. 13 ꞌBo ụ́ꞌdụ́ céré, lẽ ĩmi rikí ĩmî ẹ́sị́ ímbá ĩmi ãsámvú gé sĩ, sâ céré sĩ, lẽ ĩmi ímbákí ĩmî ẹ́sị́, ꞌbá ãzi ã fi rí ũnjĩkãnyã mị ũꞌbãápi rĩ agá Múngú ri gãzú ku. 14 ꞌBá ũtẽkí dõ tã rĩ mụzú pịrị, ãzini ꞌbá tukí dõ pá tị́tị́ ẹ́sị́ ꞌbãzú Múngú drị̃gé cĩmgbá cazú ụ̃dụ̃ gé, sụ̃ ꞌbá ní ꞌbãá drị̃drị̃ rĩ tị́nị, ꞌbâ ímụ́ adri ꞌbá Kúrísítõ vé ni. 15 Sụ̃ ĩ ní ꞌyoó drị̃drị̃ rĩ tị́nị,

“Ãndrũ, ĩmi yịkí dõ ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ,

lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ tete,

sụ̃ ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị ní ẹ́sị́ tete ꞌbãá ma gãzú rĩ tị́nị ku.”*

16 ꞌBá tã rĩ yịꞌbá rá, gõꞌbá tã Múngú vé rĩ ọwụꞌbá rá rĩ ãꞌdi pi? Adri ꞌbá Mósẽ ní íjị́ ĩfũú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ rĩ pi kuyé? 17 Múngú ẽ ẹ́sị́ ve ílí pụ̃kụ́ sụ ãꞌdi pi ní? Ẹ́sị́ ni ve nyo ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá, ũdrãꞌbá ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá rĩ pi ní kuyé? 18 Múngú sõ ũyõ ãꞌdi pi ní ꞌyozú kínĩ, kộpi ícókí fií mụụ́ uvuú ívé vũrã uvuzú rĩ gé ku? Adri ꞌbá ĩrivé tãị́mbị́ ŋõꞌbá gí rĩ pi kuyé? 19 ꞌBá nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, kộpi ní tã Múngú vé rĩ ẹ̃ꞌyị̃ị́ kuyé rĩ sĩ, sẽzú Múngú ní kộpi ãꞌyĩzú fizú vũrã ívé rizú uvuzú rĩ gé kuyé ãní.

4

Múngú ri ívé ꞌbá rĩ pi ãꞌyĩ mụ uvungárá gá rá

1 Nóni Múngú ẹzị ꞌbá ní kĩnĩ, ꞌbâ ícó fi mụ uvu vũrã ívé rizú uvuzú rĩ agá rá. Kúru lẽ ꞌbâ ndrekí múké, ꞌbá ãzi ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ã api rí uvungárá ꞌdĩri sĩ ku. 2 ꞌBá yịkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ĩ ní ũlũú ꞌbá ní rĩ rá, sụ̃ ọ́tụ́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ yịị́ rá rĩ tị́nị. ꞌBo ụ́ꞌdụ́kọ́ kộpi ní yịị́ ꞌdĩri índré kộpi mịlé gá ẹ̃zị́ ãkó, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ kuyé rĩ sĩ, kộpi gãkí tã Múngú vé rĩ sĩ. 3 Nóni ꞌbâ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí nõꞌbée, ꞌbâ fi mụ uvu vũrã Múngú vé rizú uvuzú rĩ agá rá. Múngú átá ꞌbá ꞌi gãꞌbá sĩ rĩ pi vé tã kĩnĩ,

“Mâ ꞌa ní veé gí rĩ sĩ, má ní ũyõ sõzú, má kĩnĩ,

‘Kộpi ícókí fií vũrã mávé uvuzú rĩ agá ku,’ ”*

átã Múngú ã údé dõ uvungárá rĩ vé tã ĩri ní ꞌbụ̃ pi gbizú vũ be rĩ gé ꞌdãá. 4 Búkũ Múngú vé rĩ lũ tã ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ vé rĩ ꞌdíni kĩnĩ, “Kúru ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ gé, Múngú ní uvuzú.”* 5 Múngú ẹndị tã ꞌí ní átá drị̃drị̃ ꞌdãri dị̃ị́ kĩnĩ, “Kộpi ícókí fií vũrã mávé uvuzú rĩ agá ku.”*

6 ꞌBá ụrụkọꞌbée ícó fi mụ uvu vũrã Múngú vé rizú uvuzú rĩ agá rá, ꞌbo ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ yịꞌbá drị̃drị̃ rá rĩ pi, kộpi fikí mụụ́ uvuú vũrã Múngú vé rizú uvuzú rĩ agá kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi gãkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé ĩ ní ũlũú rĩ yịgá sĩ. 7 Múngú gõ ụ́ꞌdụ́ ãzi ĩpẽé dị̃ị́ ꞌbá rĩ pi ní fizú mụzú uvuzú ívé vũrã uvuzú rĩ gé, ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri ãndrũ rĩ. Gõ ílí ꞌdụụ́ ãco, Múngú gõ átá ꞌbãgú Dãwụ́dị̃* ní sụ̃ ꞌí ní átá drị̃drị̃ rĩ tị́nị kĩnĩ,

“Ãndrũ sĩ, ĩmi yịkí dõ ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ,

lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ tete ku.”*

8 Yósũwã† ã sẽ té dõ kộpi ní uvungárá rá, Múngú ícó té gõó uvungárá drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ vé tã ꞌyoó dị̃ị́ ku. 9 ꞌBo ụ́ꞌdụ́ ãzi drĩ anigé vúlé ꞌdĩíꞌdĩ ꞌbá Múngú vé rĩ pi ní ímụ́zú uvuzú ni, sụ̃ Múngú ní uvuú ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃‡ gé rĩ tị́nị. 10 ꞌBá fiípi mụụ́pi uvuúpi vũrã Múngú ní rizú uvuzú rĩ agá rĩ, ĩri kpá mụ uvu ẹ̃zị́ ꞌí ní ngaá rĩ ã vụ́drị̃ gé, sụ̃ Múngú ní uvuú ívé ẹ̃zị́ ngaá rĩ ã vụ́drị̃ gé rĩ tị́nị. 11 Lẽ ꞌbâ ụ̃ꞌbị̃kí ũkpõ sĩ fií mụụ́ vũrã Múngú ní údé uvungárá vé rĩ gé ꞌdãá. ꞌBo ꞌbá gãkí dõ tã Múngú vé rĩ sĩ sụ̃ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní gãá rĩ tị́nị, ꞌbá ícókí fií mụụ́ vũrã uvungárá vé rĩ gé ꞌdãá ku.

12 Ãꞌdiãtãsĩyã tị Múngú vé rĩ, ĩri ídri rú, ĩri ũkpõ be. Ci sụ̃ ílí ciípi cici rĩ tị́nị, ĩri fi ꞌbâ ẹ́sị́ agá, ãzini ꞌbávé índrí agá, ĩri úfí ꞌbâ fã agásĩ, ãzini úsõ ꞌbâ fã agá rĩ agásĩ, ĩri tã ꞌbá ní rií ụ̃sụ̃ụ́ ꞌbá ẹ́sị́ agá rĩ pi iꞌda céré ãmvé. 13 Tã ãzi ĩ ní ícó ũzụ̃ụ́ Múngú sĩ bã ni ꞌdãáyo. Ngá ãrẽvú céré iꞌda ꞌi kú Múngú ẹndrẹtị gé ãmvé. ꞌBâ ímụ́ pá tu tã ꞌbá ní ꞌoó rĩ ũlũ Múngú ẹndrẹtị gé ꞌbâ tị sĩ.

Yẹ́sụ̃ ri átálágú ãmbúgú

14 Kúru Yẹ́sụ̃ Múngú Mvọ́pị ní adrií ꞌbávé átálágú ãmbúgú, ĩri ní fií mụụ́ adrií Ẹ́tẹ́pị Múngú vúgá ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ sĩ, lẽ ꞌbâ tukí pá tị́tị́ ꞌbávé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá. 15 Yẹ́sụ̃ ꞌbávé Átálágú ãmbúgú ꞌdĩri nị̃ ꞌbávé ũkpõ ãkõ rá, ĩrivé ẹ́sị́ ŋõ ꞌbávé ũnjĩkãnyã ã tã sĩ rá. Ụ̃ꞌbị̃kí ĩri lẹ́tị be ãndíãndí, sụ̃ ĩ ní ꞌbâ ụ̃ꞌbị̃ị́ rĩ tị́nị, ꞌbo ꞌo ũnjĩkãnyã kuyé. 16 Lẽ ꞌbâ ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku fizú mụzú Úpí Múngú ẹ́sị́ be múké rĩ vé vũrã mãlũngã rụzú rĩ gé ꞌdãá, ãní ã ꞌbã rí ẹ́sị́ ĩdríkídri ãzini ẹ́sị́ múké, sâ ꞌbá ní ĩzãkoma lẽzú rĩ gé.

5

1 Átálágú ãmbúgú rĩ, ĩ ĩri ĩpẽ ĩvé ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé, ĩri ẹ̃zị́ nga ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé, ri tã ꞌbá rĩ pi vé rĩ ũlũ Múngú ní. Ẹ̃zị́ ĩrivé rĩ rizú rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú, ãzini rizú ngá ꞌbá rĩ pi ní sẽé rĩ ꞌdụzú sẽzú Múngú ní, ũnjĩkãnyã kộpivé rĩ ũjĩzú. 2 ꞌBá adriípi átálágú ãmbúgú rú rĩ, ĩri ẹ́sị́ ꞌbã mãdã rizú ꞌbá tã nị̃ꞌbá ámáꞌbá ku, ĩ ní kộpi ẽ mị ũꞌbãá fií ũnjĩkãnyã ꞌoó rĩ pi ẽ ĩzã kozú, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ũkpõ ãkó, ĩri ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoópi ĩndĩ ni. 3 Tã ꞌdĩri sẽ ĩri ní rizú rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ívé ũnjĩkãnyã ũjĩzú, ãzini ꞌbá rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ũjĩzú ãní ꞌdĩ.

4 ꞌBá ãzi ícó ꞌi ĩpẽé adrií átálágú ãmbúgú ni rú ẽ ị̃njị̃kí rí ꞌi ãní ꞌdíni ku, Múngú ri ĩri zị ẹ̃zị́ rĩ gé nĩ, sụ̃ Múngú ní Ãrónã ri zịị́ rĩ tị́nị. 5 Kúrísítõ íngú ꞌi ꞌyozú kínĩ ꞌi átálágú ãmbúgú ꞌdíni kuyé. Múngú ꞌyo ĩri ní kĩnĩ,

“Mi Mvá má vé ni,

ãndrũ sĩ ma mí Ẹ́tẹ́pị.”*

6 Múngú gõ ꞌyoó dị̃ị́ kĩnĩ,

“Mi adri átálágú rú mụzú nyonyo,

sụ̃ Mẽlẽkĩzẽdékẽ* ní adrií átálágú rú rĩ tị́nị.”*

7 Yẹ́sụ̃ ní adringárá gá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ gé, mã Múngú ri, ngo Múngú ẹndrẹtị gé ĩzãngã ĩzãngã rú, Múngú ã pa rí ꞌi drã agásĩ bẽnĩ. Múngú yị ĩrivé zịngárá rá, ĩri ní ꞌi ꞌbãá vũgá Múngú ẹndrẹtị gé, ĩri ị̃njị̃ị́ rĩ sĩ. 8 Yẹ́sụ̃ ã adri dõ Mvá Múngú vé ni drãáãsĩyã, ĩzãngã ĩri ní nyaá rĩ agá, ꞌdụ tã Múngú vé rĩ ngaá céré rá. 9 Ĩzãngã Yẹ́sụ̃ ní nyaá rĩ agá, Múngú mịlé gá ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ ri átálágú ãmbúgú múké ni, ĩri ꞌbá céré ĩrivé tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rĩ pi pa ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ mụzú ꞌdániꞌdáni. 10 Múngú ĩpẽ ĩri ímụ́ adrií átálágú ãmbúgú sụ̃ Mẽlẽkĩzẽdékẽ tị́nị.

Ã ꞌdekí ũnjĩkãnyã agá ku

11 Tã kárákará anigé ꞌbá ní kõdô lẽé ũlũú ĩmi ní, ꞌbo tã rĩ vé ũlũngárá mbamba, ícó fií ĩmi drị̃gé ku. 12 Ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, ĩmi úlá fi drĩ kuyé, ĩmi té kõdô ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị ímbá tã Múngú vé rĩ sĩ nĩ. ꞌBo ĩmi lẽkí ẽ ímbákí ĩmi ní tã Múngú vé rĩ sụ̃ ꞌbá riípi Múngú vé tã íꞌdópi ụ̃nị̃ị́pi úꞌdí rú rĩ tị́nị, ĩmi índrékí sụ̃ ũdéŋá ĩ ní tĩí úꞌdí rú riípi bã ndruúpi áyu, ínyá ũkpó ũkpó ni nyaápi ku rĩ tị́nị. 13 ꞌBá riípi bã ndruúpi ndrundru rĩ índré sụ̃ ũdéŋá tị́nị, nị̃ tã pịrị rĩ ámá be ku. 14 ꞌBá mbaꞌbá ícóꞌbá gí rĩ pi ri ínyá ũkpó ũkpó rĩ nya nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi nị̃kí tã múké pi ãsámvú acoó tã ũnjí be gí.

6

1 Lẽ ꞌbâ áwíkí adrií sụ̃ ꞌbá riípi íꞌdópi tã Kúrísítõ vé rĩ ụ̃nị̃ị́pi úꞌdí rú rĩ tị́nị ku, lẽ ꞌbâ adrikí sụ̃ ꞌbá mbaápi ícópi gí rĩ tị́nị. Lẽ ꞌbâ rikí ꞌyéŋá rií ĩmi ímbá ẹ́sị́ újángárá ũnjĩkãnyã ꞌbá jịị́pi fiípi drã agá rĩ vé tã sĩ, ãzini tã Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ vé tã sĩ dị̃ị́ ku. 2 Lẽ ꞌbâ rikí ĩmi ímbá bãtízĩmũ vé tã sĩ, drị́ tị̃ngárá vé tã sĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé íngángárá gõzú ídri rú rĩ vé tã sĩ, ãzini tã Múngú ní ímụ́ lịị́ ꞌbá rĩ pi drị̃gé mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ vé tã sĩ dị̃ị́ ku. 3 Múngú ãꞌyĩ dõ rá, ꞌbâ ĩmi ní tã ụrụkọꞌbée ímbá mụzú rá.

4 ꞌBá ĩ ní tã Múngú vé rĩ ũlũú kộpi ní gí, ãzini Índrí Uletere rĩ ní kộpi ású gí rĩ pi, íꞌdékí dõ ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agásĩ gí, ꞌbá ãzi gõ kộpi íjị́ ẹ́sị́ újá dị̃ị́ ku. 5 Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ, kộpi ị́sụ́kí ũnyĩ ni rá, kộpi nị̃kí ũkpõ Múngú vé úmvúlésĩ ímụ́zú tã ꞌozú drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ ámá rá. 6 ꞌBá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée kụkí dõ gãrã gá gí, ꞌbá ãzi gõ kộpi íjị́ ẹ́sị́ újá dị̃ị́ ku. Tã kộpi ní rií ꞌoó ꞌdĩri, ĩri adri sụ̃ kộpi ní rií Múngú vé Mvá gbãá gõó pẹtị alambaku sị́gé dị̃ị́ rĩ tị́nị, kộpi ri drị̃njá sẽ ĩri ní ꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé.

7 Nyọ̃ọ́kụ́ yị̃ị́gọ́ ní rií ꞌdịị́ drị̃ ni gé ãnyãngã ní kazú ãní kaka rĩ, nyọ̃ọ́kụ́ ꞌdĩri, ĩri nyọ̃ọ́kụ́ múké ꞌbá ọ́mvụ́ ꞌaápi rĩ ní. Nyọ̃ọ́kụ́ ꞌdíni ꞌdĩri, Múngú ꞌbã tãkíri drị̃ ni gé gí. 8 Nyọ̃ọ́kụ́ ũcékúcé ní dụụ́ amuú ꞌa ni gé rĩ, ĩri ẹ̃zị́ ãkó, Múngú ri ĩri tri rá, ụ̃dụ̃ ni, ĩ ĩri zã ve ãcí sĩ ꞌdĩísĩ rá.

9 ꞌBá ẹ́drị́pị́ị ꞌbá ọ́mvụ́pị́ị ꞌbá ní lẽélẽ rĩ pi, ꞌbá lẽkí lũú ĩmi ní ꞌdíni, ꞌbá nị̃kí ámá múké ꞌyozú kínĩ, ĩmi ri tã ꞌbá rĩ pi ní ꞌoó pangárá ị́sụ́zú ãní rĩ ꞌo. 10 Múngú ri tã lị pịrị, tã ĩmi ní rizú ꞌbá Múngú vé rĩ pi ẽ ĩzã kozú, ãzini rizú kộpi ẽ ĩzã kozú mụzú dị̃ị́ dị̃ị́ ꞌdĩri, ĩri lũ kínĩ, ĩmi ri ĩmivé lẽngárá iꞌda Múngú ẹndrẹtị gé, tã ni ãvĩ Múngú agásĩ ku. 11 Tã ãmbúgú ꞌbá ní lẽé rĩ, lẽ ĩmivé ẹ́sị́ lẽngárá vé ꞌdĩri ã mụ drị̃drị̃ cĩmgbá cazú ụ̃dụ̃ gé, ĩmi ị́sụ́kí rí ngá múké Múngú ní ũyõ ni sõó lẽé sẽé ĩmi ní ẹ́sị́ ꞌbãzú rĩ bẽsĩnĩ. 12 ꞌBá lẽkí ĩmi ã adrikí ũvú rú ku. ꞌBá lẽkí ĩmi ꞌokí tã rĩ sụ̃ ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí adriꞌbá ẹ́sị́ be mãdã úmvúlésĩ ímụ́ꞌbá tã Múngú ní ẹzịị́ rĩ ị́sụ́ꞌbá rĩ pi ní ꞌoó rĩ tị́nị.

Tã Múngú ní ẹzịị́ rĩ

13 Múngú kã tã rĩ ẹzịị́ Ãbũrámã ní, ꞌbá ãzi ãmbúgú Múngú ní ícó ũyõ sõó ĩri ã rụ́ sĩ ni ní adrií ꞌdãáyo rĩ sĩ, Múngú ní ũyõ rĩ sõzú Ãbũrámã ní ꞌî rụ́ sĩ ũgõgõlé rú ꞌdĩ. 14 Kĩnĩ, “Ma mí ní tãkíri sẽ, mi ímụ́ tị ízú ambamba.”* 15 Kúru Ãbũrámã tẽ ẹ́sị́ mãdã sĩ, ị́sụ́ ngá Múngú ní ũyõ ni sõó lẽé sẽé ꞌí ní rĩ rá.

16 ꞌBá rĩ pi kádõ rií ũyõ sõó ũndĩ rụzú, kộpi ri ꞌbá ãmbúgú ĩ ndẽépi rá ni ã rụ́ ẹ́dị́ ũyõ rĩ sõzú. Ũyõ kộpi ní sõó rĩ, kộpi ŋõkí ku, ꞌbá ãzi gõ ãgátá ꞌbãá ãní ku. 17 Múngú lẽ tã ꞌí ní ẹzịị́ rĩ iꞌdaá ꞌbá ímụ́ꞌbá tã rĩ ị́sụ́ꞌbá rĩ pi ní uletere kínĩ, ꞌí ícó tã ꞌí ní ẹzịị́ rĩ ŋõó ku. Kúru sõ ũyõ tã ꞌí ní ẹzịị́ rĩ ꞌdụzú ngazú. 18 Múngú sõ ũyõ, ãzini ẹzị tã, ícókí tã ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée újá ku, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ụ́lị́ ũnjõ ku. Nóni ꞌbâ ápáꞌbée ꞌbâ zụ̃ꞌbée Múngú ã pálé gá gí nõꞌbée, lẽ ꞌbâ ꞌbãkí ẹ́sị́ rizú tã Múngú ní ẹzịị́ lẽé ꞌoó ꞌbá ní rĩ ũtẽzú, tã Múngú ní ẹzịị́ rĩ pi, kộpi ꞌbâ ẹ́sị́ ímbá ambamba. 19 Ẹ́sị́ ꞌbãngárá Múngú drị̃gé rĩ, ĩri sẽ ꞌbâ pá tu tị́tị́, sụ̃ ĩ ní áló ipaá tị́tị́ rĩ tị́nị. Ẹ́sị́ ꞌbá ní ꞌbãá rĩ, ĩri ꞌbâ jị fi mụzú bõngó ĩ ní Jó Múngú vé rĩ ã ꞌa ẹlịzú rĩ* agásĩ Vũrã Uleteretere Múngú ní rizú adrizú rĩ agá agálésĩ ꞌdãá. 20 Yẹ́sụ̃ fi mụụ́ adrií Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá ꞌbâ tã sĩ drị̃drị̃ gí. Ĩri nóni átálágú ãmbúgú mụzú nyonyo, sụ̃ Mẽlẽkĩzẽdékẽ tị́nị.

7

Átálágú Mẽlẽkĩzẽdékẽ vé tã

1 Mẽlẽkĩzẽdékẽ ꞌdĩri, ĩri ꞌbãgú Sãlémũ vé ni, ãzini ĩri átálágú Múngú ãmbúgú ꞌbá drị̃gé céré rĩ vé ni. Mẽlẽkĩzẽdékẽ pi ị́sụ́kí ĩ Ãbũrámã be lẹ́tị gé, ị́sụ́ ãkũdẽ Ãbũrámã íbí ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ĩri ní ꞌdịị́ ꞌbãgú rĩ pi ndẽzú rĩ gélésĩla, Mẽlẽkĩzẽdékẽ kã Ãbũrámã ri ị́sụ́, sẽ ĩri ní tãkíri.* 2 Kúru ngá Ãbũrámã ní ẹ́rị́ ẹ̃ꞌdị́ gélésĩ rĩ pi, ngá mụdrị́ agá, íꞌdụ́ ãlu ni sẽé Mẽlẽkĩzẽdékẽ ní. Rụ́ Mẽlẽkĩzẽdékẽ rĩ vé ífífí “ꞌBãgú tã pịrị vé ni,” ãzini ꞌbãgú Sãlémũ vé ni, ífífí ni “ꞌBãgú tãkíri vé ni.” 3 Ĩri ẹ́tẹ́pị ãkó ẹ́ndrẹ́pị ãkó, ĩri úyú ãkó, ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ĩri tịzú, ãzini ĩri ní drãzú rĩ, ꞌbá ãzi nị̃ kuyé, adri sụ̃ Múngú Mvọ́pị tị́nị. Ĩri áwí adri ku átálágú rú nyonyo.

4 Ĩ ndrekí drĩ Mẽlẽkĩzẽdékẽ vé ãmbũgũ ká! ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé ẹ́ꞌbị́pị Ãbũrámã íꞌdụ́ ngá ꞌí ní ẹ́rị́ ẹ̃ꞌdị́ gé ꞌdãá rĩ pi, ngá mụdrị́ agá, íꞌdụ́ ãlu ni sẽé ĩri ní. 5 Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ lẽ atala* úyú Lẹ́vị̃ vé rĩ agá rĩ pi ã sokí ngá ĩvé ẹ́drị́pị́ị Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi drị́gé sĩ. Kộpi ã adrikí dõ céré úyú Ãbũrámã vé ni drãáãsĩyã, kộpivé ngá mụdrị́ agá, lẽ kộpi ẽ íꞌdụ́kí ãlu ni sẽé.† 6 ꞌBo Mẽlẽkĩzẽdékẽ ã adri dõ úyú Lẹ́vị̃ rĩ pi vé ni ku drãáãsĩyã, Ãbũrámã vé ngá mụdrị́ agá, íꞌdụ́ ãlu ni sẽé Mẽlẽkĩzẽdékẽ ní. Mẽlẽkĩzẽdékẽ sẽ tãkíri Ãbũrámã Múngú ní tã ẹzịị́ ĩri ní rĩ ní. 7 ꞌBá tãkíri sẽépi rĩ, ĩri ãmbúgú ũkpõ be, ndẽ ꞌbá tãkíri ị́sụ́pi rĩ rá, ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré nị̃kí tã ꞌdĩri rá. 8 Atala riꞌbá ngá mụdrị́ agá, ãlu ni uꞌdụꞌbá rĩ pi, kộpi ꞌbá ũdrãꞌbá ũdrãdrã ni pi, ꞌbo Mẽlẽkĩzẽdékẽ ndẽ kộpi ãmbũgũ sĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã lũkí ꞌbá ní kínĩ, ĩri adri mụzú nyonyo. 9 Úyú Lẹ́vị̃ vé rĩ pi ri ngá ĩkũnã ꞌbá rĩ pi drị́gé sĩ, ngá kộpi ní ĩkũnãá rĩ, ngá mụdrị́ agá, ꞌbá rĩ pi ãlu ni íꞌdụ́ sẽ. Ãbũrámã kã ngá ãlu mụdrị́ agá íꞌdụ́ sẽé Mẽlẽkĩzẽdékẽ ní, adri sụ̃ úyú Lẹ́vị̃ vé ĩfũꞌbá úyú Ãbũrámã vé rĩ agá rĩ pi ní ngá ãlu mụdrị́ agá íꞌdụ́ sẽé Mẽlẽkĩzẽdékẽ ní rĩ tị́nị, 10 ãꞌdiãtãsĩyã Mẽlẽkĩzẽdékẽ pi ní ĩ ị́sụ́zú Ãbũrámã be rĩ gé, ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Lẹ́vị̃ ri kuyé, ímụ́kí ĩri tịị́ vúlé vúlé rú ĩfũú Ãbũrámã vé úyú agá.

Yẹ́sụ̃ adri sụ̃ Mẽlẽkĩzẽdékẽ tị́nị

11 Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌyo kĩnĩ, ꞌbá atala rú rĩ pi ĩfũ sụ́rụ́ Lẹ́vị̃‡ vé rĩ agá. ꞌBo atala rĩ pi té dõ sẽ ꞌbá rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ri dẹ rá, ícókí té átálágú ãzi sụ̃ Mẽlẽkĩzẽdékẽ tị́nị ni lẽé dị̃ị́ ku, átálágú Ãrónã vé úyú agá rĩ ca té gí.

12 Tã ĩ ní rizú átálágú ĩpẽzú rĩ újákí dõ gí, lẽ ã újákí kpá tãị́mbị́ rĩ rá. 13 ꞌBá ꞌbá ní rií tã ni átá ꞌdĩri, ĩri ꞌbávé Úpí ꞌi. Sụ́rụ́ ĩ ní Úpí ri tịzú rĩ agá, ꞌbá ãzi drĩ ĩfũúpi ẹ̃zị́ ngaápi átálágú rú vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ§ gé ni ꞌdãáyo. 14 ꞌBá ãlu ãlu nị̃ ámá rá ꞌyozú kínĩ, Úpí íbí ĩfũú sụ́rụ́ Yụ́dã vé rĩ agá. Mósẽ ꞌyo ꞌî tị sĩ ꞌyozú kínĩ, átálágú ãzi ri íbí ĩfũ sụ́rụ́ ꞌdãri agá ꞌdíni kuyé.

15 Átálágú ãzi ĩfũ dõ Mẽlẽkĩzẽdékẽ tị́nị, ꞌbá nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, tã Múngú ní rizú atala rĩ pi ũpẽzú rĩ újá ꞌi gí. 16 Átálágú ꞌdĩri ĩpẽkí ĩri sụ́rụ́ ĩrivé rĩ ã tã sĩ kuyé, ꞌbo ĩpẽkí Átálágú ꞌdĩri, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ímụ́ adri mụzú nyonyo. 17 Búkũ Múngú vé rĩ ꞌyo ꞌdíni kĩnĩ,

“Mi adri átálágú rú mụzú nyonyo,

sụ̃ Mẽlẽkĩzẽdékẽ ní adrií átálágú rú rĩ tị́nị.”*

18 Tãị́mbị́ ụ̃kụ rĩ ꞌdụkí ꞌbãá jẽlé gá gí, ãꞌdiãtãsĩyã ícá nóni kú ũkpõ ãkó, ãzini ẹ̃zị́ ãkó, 19 ãꞌdiãtãsĩyã tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ícó sẽé ꞌbá rĩ adrií ũnjĩkãnyã ãkó nĩ ku. ꞌBo nóni ꞌBá múké rĩ ícá gí, ꞌbâ ri ẹ́sị́ ꞌbã drị̃ ni gé, ĩri sẽ ꞌbá ꞌbâ útrú ãní ĩnyiŋá Múngú vúgá.

20 Múngú sõ ũyõ ꞌBá múké ꞌdĩri ĩpẽzú átálágú rú nĩ, ꞌbo atala ụrụkọ ĩ ní ũpẽé rĩ pi Múngú sõ ũyõ ni nĩ kuyé. 21 ꞌBo Múngú ꞌbã Yẹ́sụ̃ ri adrií átálágú rú ũyõ ĩri ní sõó rĩ sĩ, sõ ũyõ rĩ ꞌdíni kĩnĩ,

“Úpí Múngú sõ ũyõ rĩ gí,

ícó ꞌî úmĩ újá ku,

‘Mi adri átálágú rú mụzú nyonyo.’ ”*

22 Tã Múngú ní ẹzịị́, ĩri ni ũyõ ni sõó rĩ, sẽ nóni Yẹ́sụ̃ íjị́ ũndĩ múké agaápi rá ni, sõ ũyõ ũkpó ũkpó kĩnĩ, ã ũtẽkí ũndĩ rĩ vé tã ũtẽtẽ.

23 Atala kárákará ngakí ẹ̃zị́ mụzú drị̃drị̃ kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ũdrãkí úyé. 24 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ri áwí adri mụzú nyonyo. Kúru ĩri áwí adri mụzú átálá rú nyonyo. 25 Kúru ꞌbá ímụ́ꞌbá Múngú vúgá Yẹ́sụ̃ ã tã sĩ rĩ pi, Yẹ́sụ̃ ri kộpi pa ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ nyonyo, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri njị̃ị́ ri Múngú ri mã kộpivé tã sĩ nĩ.

26 Yẹ́sụ̃ ri átálágú ãmbúgú riípi ngá ꞌbá ní lẽé rĩ sẽépi ꞌbá ní rĩ, ĩri uletere, ĩri ũnjĩkãnyã ãkó, gụ̃kí ĩri kú túngú ꞌbá ũnjĩkãnyã be rĩ pi ãsámvú gé sĩ. Múngú jị ĩri mụụ́ adrií vũrã ívé ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ gé. 27 Yẹ́sụ̃ vé rọ̃bọ̃ŋọ̃ adri sụ̃ rọ̃bọ̃ŋọ̃ atala ambugu rĩ pi ní rií zãá ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu rĩ tị́nị ku. Kộpi ri íꞌdó rọ̃bọ̃ŋọ̃ rĩ zã ívé ũnjĩkãnyã ũjĩzú drị̃drị̃. Vụ́drị̃ ni gé, kộpi kúru rọ̃bọ̃ŋọ̃ ꞌbá rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ũjĩzú rĩ zã ndõ. ꞌBo Yẹ́sụ̃ sẽ ꞌi drãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú vú ãlu ꞌbá rĩ pi ní céré. 28 Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ lũ kĩnĩ, ꞌbá rĩ ã ꞌo dõ ũnjĩkãnyã ĩndĩ drãáãsĩyã, ĩ ícó ĩri ĩpẽ ꞌbã átálágú ãmbúgú ni rú rá. ꞌBo Múngú sẽ tãị́mbị́ rĩ drị̃drị̃, vụ́drị̃ ni gé, ĩri ní ũyõ sõzú ꞌî Mvọ́pị ri ĩpẽzú. Múngú ĩpẽ ívé Mvá adrií átálágú ãmbúgú rú tã be pịrị mụzú nyonyo.

8

Kúrísítõ ri átálágú ãmbúgú ũndĩ úꞌdí rĩ vé rĩ

1 Tã ã pá ãmbúgú rĩ, ĩri ꞌdĩ, ꞌbávé átálágú ãmbúgú rĩ mụ úrí vũrã ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ gé ꞌbụ̃ gé ꞌdãá Múngú vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé. 2 ꞌBãkí ĩri ẹ̃zị́ ngaá átálágú ãmbúgú rú Gãkũ Múngú vé rĩ agá. Gãkũ ꞌdĩri, ĩri Jó áda, Úpí Múngú sị nĩ, adri ꞌyozú kínĩ, ꞌbá áda sị nĩ kuyé.

3 Atala ambugu rĩ pi ãrẽvú céré, kộpivé ẹ̃zị́ rizú fẽfẽ ꞌdụzú sẽzú Múngú ní, ãzini rizú rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú. Lẽ átálágú ãmbúgú Yẹ́sụ̃ ã sẽ kpá ngá ãzi Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ĩndĩ. 4 Yẹ́sụ̃ ã adri té dõ nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó anigé, ícó té adrií átálágú rú ku, ãꞌdiãtãsĩyã atala ụrụkọ ọ́tụ́ ị́nọ́gọ́sị́ anigé kộpi ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. 5 ꞌBo gãkũ Múngú vé* kộpi ní rizú ẹ̃zị́ ngazú ꞌa ni gé vũ drị̃gé nõgó rĩ, iꞌda índríkíndrĩ Jó Múngú vé ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ. Mósẽ kã íꞌdó Gãkũ Múngú vé rĩ sịị́, Múngú átá ĩri ní tã ni ũkpó ũkpó kĩnĩ, “Lẽ mî údé ngá rĩ pi ãrẽvú céré sụ̃ má ní iꞌdaá mí ní írã Sĩnáyĩ vé rĩ drị̃gé ꞌdãá rĩ tị́nị.”* 6 ꞌBo Múngú ĩpẽ Yẹ́sụ̃ ri nĩ, ẹ̃zị́ ĩri ní ngaá rĩ ndẽ ẹ̃zị́ atala ụ̃kụ ꞌdãꞌbée ní ngaá rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ũndĩ ĩri ní rụụ́ ꞌbâ ãsámvú ícízú Múngú be rĩ, ĩri múké, ndẽ ũndĩ ọ́tụ́ ụ̃kụ ꞌdãri rá.

7 Ũndĩ Múngú ní rụụ́ drị̃drị̃ ꞌdãri ã adri té dõ múké, Múngú ícó té gõó ũndĩ ãzi rụụ́ dị̃ị́ ku. 8 ꞌBo Múngú ndre tã ꞌbá rĩ pi ní ꞌoó rĩ adri múké ku, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Sâ ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ,

ma ímụ́ ũndĩ úꞌdí rụ

ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi be,

ãzini ꞌbá Yụ́dã vé rĩ pi be.

9 Ũndĩ má ní lẽé rụụ́ ꞌdĩri adri sụ̃ ũndĩ

má ní ọ́tụ́ rụụ́ kộpi ẹ́ꞌbị́pị́ị,

má ní kộpi ẽ drị́ rụụ́

kộpi íjị́ ĩfũú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ rĩ tị́nị ku,

ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ꞌdụkí ũndĩ má ní rụụ́ rĩ vé tã ngaá kuyé,

má adi kộpi má drị́gé sĩ gí,

ma Úpí ꞌi, á ꞌyo tã ꞌdĩri nĩ.

10 Ma Úpí ꞌi, á ꞌyo nĩ,

ũndĩ má ní lẽé rụụ́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi be rĩ, ĩri ꞌdíni.

Lókí ꞌdãri ã vụ́drị̃ gé,

ma ímụ́ mávé tãị́mbị́ sẽ fi kộpi ã úmĩ gé,

ãzini ma ímụ́ mávé tãị́mbị́ sĩ kộpi ẽ ẹ́sị́ agá.

Ma ímụ́ adri Múngú kộpivé ni,

kộpi ímụ́ adri ꞌbá mávé ni.

11 ꞌBá ãzi gõ ꞌbá ꞌí gãrã gá rĩ ímbá ku,

dõku ꞌbá ãzi gõ ꞌí ẹ́drị́pị ri ímbá ꞌyozú kínĩ, ‘Mî nị̃ Úpí Múngú ri’ ꞌdíni ku,

ãꞌdiãtãsĩyã kộpi céré ímụ́ ma nị̃ rá,

íꞌdózú ꞌbá ĩ ní ndreé kuú ẹ̃zị́ ãkó rĩ pi vúgá cĩmgbá cazú ꞌbá ambugu rĩ pi vú.

12 Ma kộpi trũ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá,

á gõ kộpivé ũnjĩkãnyã ã tã ꞌbãá áwí mâ ẹ́sị́ agá ku.”*

13 Ũndĩ úꞌdí Múngú ní rií tã ni átá ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ũndĩ ọ́tụ́ ꞌí ní rụụ́ drị̃drị̃ ꞌdãri nga nóni ẹ̃zị́ ku, ẹ̃sị̃ mãdã, ĩri ímụ́ adri ꞌdãáyo.

9

Gãkũ Múngú vé ĩ ní rizú ĩri ị̃njị̃zú vũ drị̃gé nõgó rĩ

1 Ũndĩ drị̃drị̃ Múngú ní rụụ́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi be rĩ gé, ụ̃tị̃ tãị́mbị́ kộpi ní rizú ꞌi ị̃njị̃zú ni, ãzini kộpi ã adrikí Gãkũ Múngú* ri ị̃njị̃zú ni be vũ drị̃gé nõgó. 2 Sịkí Gãkũ Múngú vé rĩ, ẹlịkí ꞌa ni ị̃rị̃. Gãkũ rĩ ã ꞌa tị gélésĩ rĩ, ĩri Vũrã Uletere ni, ꞌbãkí aya ĩ ní údé ãcí ũꞌyũzú sị́ ni gé sĩ ni kú ꞌa ni gé ꞌdãá, ãzini ꞌbãkí mísá, ꞌbãkí pánga ĩ ní sẽé Múngú ní rĩ kú mísá rĩ drị̃gé ꞌdãá. 3 Jó rĩ vé ꞌa ãzi agálésĩla ĩ ní ꞌa ni ẹlịị́ bõngó sĩ cí rĩ, ĩri Vũrã Uleteretere ni. 4 Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá, ꞌbãkí ngá ĩ ní údé dábũ sĩ rizú ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zãzú ni, ãzini ꞌbãkí kpá sọ̃ndụ́kụ̃ ũndĩ vé rĩ, njõkí rụ́ꞌbá ni dábũ sĩ. Sọ̃ndụ́kụ̃ ũndĩ vé rĩ agá ꞌdãá, ũꞌbãkí ngá ã ọ̃sụ̃kã caá na, ngá ĩ ní ũꞌbãá rĩ pi, ũdrí ĩ ní gbií dábũ sĩ ĩ ní rizú mánã† ꞌbãzú rĩ, Ãrónã vé túré rụ́ꞌbá be rũúpi kú ị̃bị́bị́ rú rĩ, ãzini írã kpọlọꞌbụ ĩ ní tãị́mbị́ mụdrị́ ũndĩ rụzú rĩ sĩí rụ́ꞌbá ni gé rĩ. 5 Údékí ị́ndrị́lị́kị́ ị̃rị̃ mãlãyíkã vé ni, kộpi ásúkí sọ̃ndụ́kụ̃ rĩ rãpã ĩ ụ̃pẹlẹ́ꞌbị́ ã ndụ́gé, kộpivé ụ̃pẹlẹ́ꞌbị́ ẽ índríkíndrĩ ọ̃zụ̃ sọ̃ndụ́kụ̃ rizú ũndĩ rụzú rĩ ẽ drị̃, vũrã ꞌdĩri átálágú ãmbúgú rĩ ní rizú ãrí uyazú ꞌbá rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ũjĩzú rĩ, ꞌbo ícókí tã rĩ vé ífífí ũlũú mụzú ꞌdéꞌdé lókí nõri gé ku.

6 Atala rĩ pi kádõ ngá ĩ ní ũlãá ꞌdĩꞌbée ũꞌbãá ꞌdĩri tị́nị gí, ụ́ꞌdụ́ céré kộpi ri fi Gãkũ Múngú vé rĩ ã ꞌa tị gélésĩ rĩ agá, ri ẹ̃zị́ ĩ ní sẽé ĩ drị́gé rĩ nga. 7 ꞌBo ꞌyéŋá átálágú ãmbúgú‡ rĩ fi Gãkũ Múngú vé ĩ ní ẹlịị́ agálésĩla Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá nĩ, ílí ãlu agá, ĩri ꞌyéŋá fi vú ãlu. Ĩri fi mụ ãnyãpá ãrí uya ívé ũnjĩkãnyã ũjĩzú, ãzini ꞌbá rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ũjĩzú. Ũnjĩkãnyã ꞌbá rĩ pi ní rií ꞌoó ꞌdĩri, kộpi nị̃kí ámá ꞌyozú kínĩ ĩ ri ũnjĩkãnyã ꞌo ꞌdíni kuyé. 8 Tã ĩ ní ũlãá ꞌdĩꞌbée sĩ, Índrí Uletere rĩ iꞌda ꞌbá ní kĩnĩ, Gãkũ rĩ ní drĩ adrizú anigé rĩ gé, zị̃kí kẹ̃ẹ́tị ĩ ní fizú ãní Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá rĩ kuyé. 9 Tã ĩ ní ụ̃ꞌbị̃ị́ ꞌdĩꞌbée, ĩri ꞌbá ní tã lókí ãndrũ nõri vé rĩ ũlũ. Ĩri lũ kínĩ, ãnyãngã, ãzini ngá ãrí be ĩ ní rií sẽé zãá Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú rĩ pi, ícó ꞌbá riꞌbá Múngú ri ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi ẽ ẹ́sị́ újá ícá uletere ku. 10 Tã ụ̃kụ rĩ, ĩri ꞌyéŋá rizú ínyá pi ã tã ꞌdụzú ngazú, ngá mvụngárá be, ãzini rizú tãị́mbị́ rụ́ꞌbá ũjĩzú rĩ ã tã ꞌdụzú ngazú. Tã ĩ ní ũlũú ꞌdĩꞌbée céré rizú rụ́ꞌbá nõri vé tã ꞌdụzú ngazú rĩ. Tã ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩ újá ícá múké, cĩmgbá lókí Múngú ní ímụ́zú ũndĩ úꞌdí rĩ rụzú rĩ gé.

Kúrísítõ vé ãrí dã rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú

11 Kúrísítõ kã ícá ímụ́ adrií átálágú ãmbúgú, íjị́ tã múké vũ drị̃gé nõgó. Gõ fií mụụ́ adrií Gãkũ Uleteretere ꞌbụ̃ gé rĩ agá ꞌdãá, Gãkũ ꞌdĩri ꞌbá áda sị nĩ kuyé, ãzini adri Gãkũ vũ drị̃gé nõgó ni kuyé. 12 Kúrísítõ fi mụụ́ adrií Vũrã Uleteretere ꞌbụ̃ gé ꞌdãri agá vú ãlu ꞌbá céré ní. Sẽ ívé ãrí dãá ꞌbâ pazú ꞌbávé ũnjĩkãnyã agásĩ nyonyo, adri ndrị̃ị́ ãrí sĩ dõku tị́ mváŋá ãrí sĩ kuyé. 13 Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ agá, ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi, ĩ ndrị̃ị́ ãrí uya, dõku tị́ ãrí uya kộpi ã rụ́ꞌbá gá sĩ, ãzini ĩ tị́ kãjóŋá rú ni zã ve úfúrágú rú, ĩ kộpi ã rụ́ꞌbá fu ãní, kộpi ã rụ́ꞌbá ẽ ícá rí ule. 14 Ĩmi ndrekí drĩ ká, ãrí Kúrísítõ vé rĩ, ĩri ꞌbávé ũnjĩkãnyã ũjĩ ndẽ ãrí ãnyãpá vé rĩ rá. ꞌBo Yẹ́sụ̃ ri ũnjĩkãnyã ãkó, Índrí Múngú vé adriípi ꞌdániꞌdáni rĩ vé ũkpõ sĩ, Yẹ́sụ̃ sẽ ꞌi drãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú Múngú ní, ꞌbâ pazú drã agásĩ, ꞌbâ ngakí rí ẹ̃zị́ Múngú ídri rú rĩ ní.

15 Kúrísítõ ri ꞌbá rĩ pi ãsámvú údé Múngú be nĩ ũndĩ úꞌdí ĩ ní rụụ́ rĩ sĩ, ꞌbá Múngú ní zịị́ rĩ pi, kộpi ímụ́ tã ĩ ní ẹzịị́ adriípi mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. ꞌBá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá ũndĩ ĩ ní rụụ́ drị̃drị̃ gé rĩ pi, Kúrísítõ vé drãngárá pa kộpi gí. 16 ꞌBá ãzi ẹzị dõ ívé ãꞌbú lẽé sẽé mváŋá ívé rĩ ní, mváŋá rĩ ícó drĩ ãꞌbú rĩ ꞌdụụ́ ꞌí ní ku, ẹ́tẹ́pị ri drã ũgbále ká. 17 Mváŋá rĩ ãꞌbú ẹ́tẹ́pị ní ẹzịị́ rĩ rụ ị́sụ́zú ẹ́tẹ́pị drã gí. ꞌBá tã rĩ ẹzịị́pi rĩ dõ drĩ ídri rú, tã ĩri ní ẹzịị́ ꞌdĩri ícó drĩ ẹ̃zị́ ngaá ku.

18 Sẽzú ĩ ní ãnyãpá ãrí dãzú rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ũndĩ drị̃drị̃ ꞌdãri rụzú ãní. 19 Mósẽ kã tãị́mbị́ rĩ ũlũú ꞌbá rĩ pi ní céré gí, ĩri ní pẹtị íꞌdụ́zú, ĩri ní ị̃bị́bị́ ũdrõzú bãákú ika ni sĩ pẹtị rĩ sị́gé, ĩri ní suzú ãrí tị́ mváŋá vé ĩ ní usaá yị̃ị́ sĩ rĩ agá, ĩri ní uyazú ꞌbá rĩ pi ã rụ́ꞌbá gá sĩ, ãzini búkũ tãị́mbị́ vé rĩ ã rụ́ꞌbá gá. 20 Mósẽ ní ꞌyozú ꞌbá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ãrí ꞌdĩri Múngú ní ũndĩ rụzú ĩmi be, ĩri ní ꞌyoó ĩmi ꞌdụkí tã ni ngaánga rĩ.§” 21 Mósẽ ní ãrí uyazú Gãkũ Múngú vé rĩ ã rụ́ꞌbá gá, ãzini ngá ãrẽvú céré ĩ ní áyú Múngú ri ị̃njị̃zú rĩ pi ã rụ́ꞌbá gá sĩ. 22 Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌyo kĩnĩ, lẽ ngá rĩ pi ãrẽvú céré ã uyakí ãrí kộpi ã rụ́ꞌbá gá sĩ, kộpi ẽ ícákí rí ule. Ãrí dã dõ kuyé, trũkí ꞌbá rĩ pi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ ãluŋáni ku.

23 Ngá Gãkũ Múngú vé rĩ agá ꞌdĩꞌbée, kộpi índríkíndrĩ ngá ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ pi vé rĩ, ĩ kộpi ũjĩ ícá ule ãrí ãnyãpá vé ni sĩ. ꞌBo ngá ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ pi, ĩ kộpi ũjĩ ícá uletere ãrí Yẹ́sụ̃ vé rĩ sĩ, ãrí Yẹ́sụ̃ vé rĩ ndẽ ãrí ãnyãpá vé rĩ rá. 24 Ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Kúrísítõ fi ẹ̃zị́ ngaá Gãkũ Múngú vé ꞌbá áda ní sịị́ vũ drị̃gé nõgó rĩ agá kuyé, Gãkũ Múngú vé vũ drị̃gé nõgó ꞌdĩri iꞌda índríkíndrĩ Jó Múngú vé ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ vé rĩ. Kúrísítõ fi Vũrã Uleteretere ꞌdĩri agá ꞌdãá ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ, fi mụụ́ adrií Múngú be trụ́ ꞌbâ tã sĩ. 25 Yẹ́sụ̃ ẹndị ꞌi fií ꞌbụ̃ gé ꞌdãá ꞌi sẽé drãá dị̃ị́ dị̃ị́ sụ̃ átálágú ãmbúgú riípi ꞌi ẹndịị́pi úfípi dị̃ị́ dị̃ị́ Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá ílí ãlu ãlu, riípi ãnyãpá ãrí uyaápi rĩ tị́nị kuyé. 26 Tã rĩ ã adri té dõ ꞌdĩri tị́nị, Kúrísítõ ri té ꞌi ẹndị sẽ ꞌdị drã dị̃ị́ dị̃ị́ íꞌdózú lókí ĩ ní vũ rĩ gbizú rĩ gé ꞌdãá. ꞌBo ĩri ní adrií sụ̃ ꞌdĩri tị́nị kuyé rĩ sĩ, ímụ́ ꞌyéŋá vú ãlu lókí ụ̃dụ̃ vé rĩ gé, ímụ́ ꞌi sẽé ꞌdịị́ drãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ꞌbávé ũnjĩkãnyã ã dẹ rí ãní.

27 Vũ drị̃gé nõgó, ꞌbá ri drã ꞌyéŋá vú ãlu, ꞌbá rĩ drã dõ gí, ĩ kúru ĩrivé tã lị. 28 Ĩri ꞌdíni, Kúrísítõ drã kpá vú ãlu, ꞌbá kárákará pi vé ũnjĩkãnyã ã dẹ rí ãní. Ĩri gõ ímụ́ dị̃ị́, ĩrivé ímụ́ngárá ꞌdĩri adri ꞌyozú kínĩ, ĩri ímụ́ ũnjĩkãnyã sẽ dẹ ꞌdíni ku, ĩri ímụ́ ꞌbá riꞌbá ĩri ũtẽꞌbá rĩ pi pa ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ.

10

Kúrísítõ drã rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú vú ãlu ꞌbá rĩ pi ní céré

1 Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ, ĩri índríkíndrĩ tã múké ímụ́pi drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ vé rĩ. Tãị́mbị́ ꞌdĩri adri tã múké ímụ́pi rĩ kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã rọ̃bọ̃ŋọ̃ ĩ ní rií zãá ílí ãpí ꞌdĩri, ícó ꞌbá ímụ́ꞌbá Múngú ri ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ũjĩí dẹẹ́ kộpi ã rụ́ꞌbá gá sĩ céré ku. 2 Rọ̃bọ̃ŋọ̃ ĩ ní rií zãá ꞌdĩri ã ũjĩ té dõ ꞌbá riꞌbá Múngú ri ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi vé ũnjĩkãnyã uletere rá, gõkí té rií rọ̃bọ̃ŋọ̃ ãzi zãá dị̃ị́ dị̃ị́ ũnjĩkãnyã ũjĩzú ãní ku, ĩ té ꞌbá Múngú ri ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ũjĩ vú ãlu, kộpi gõkí té rií ũnjĩkãnyã ã tã ụ̃sụ̃ụ́ dị̃ị́ ku. 3 Rọ̃bọ̃ŋọ̃ ĩ ní rií zãá ílí ãpí ꞌdĩri lũ kínĩ, ũnjĩkãnyã anigé, 4 ãꞌdiãtãsĩyã tị́ ágó ãrí dõku ndrị̃ị́ ãrí ícó ũnjĩkãnyã ũjĩí ku.

5 Kúrísítõ kã ímụ́ vũ drị̃gé nõgó, ꞌyo Múngú ní kĩnĩ,

“Ngá mí ní lẽé má vúgá rĩ adri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãngárá, ãzini ãnyãngã sẽngárá kuyé,

ꞌbo mí lẽ mâ sẽ mâ rụ́ꞌbá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú áyu.

6 Rọ̃bọ̃ŋọ̃ ĩ ní rií zãá, ãzini ngá ụrụkọ ĩ ní rií sẽé ũnjĩkãnyã ũjĩzú rĩ,

sẽ mí ní ãyĩkõ ku. 7 Má ní kúru ꞌyozú, ‘Ma anigé, Múngú, ma ícó tã mí ní lẽé rĩ ꞌo rá,

sụ̃ ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ tị́nị.’ ”*

8 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Múngú ní kĩnĩ, “Rọ̃bọ̃ŋọ̃ ĩ ní rií zãá rĩ, ãzini ãnyãngã ã fífí ĩ ní rií sẽé ũnjĩkãnyã ũjĩzú rĩ mí ãꞌyĩ ku, dõku mí adri ãní ãyĩkõ sĩ ku,”* ꞌBo tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ lẽ ã ꞌokí tã rĩ ꞌdíni. 9 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú Múngú ní kĩnĩ, “Ma nõ, má ímụ́ tã mí ní lẽé ã ꞌokí rĩ ꞌdụụ́ ngaá.” Yẹ́sụ̃ ku lẹ́tị drị̃drị̃ ĩ ní rizú rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ꞌdãri rá, íꞌdụ́ úꞌdí rĩ ẹ̃zị́ ngazú áyu. 10 Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní tã Múngú ní lẽé ã ꞌokí rĩ ꞌdụụ́ ngaá, ĩri ní ꞌi sẽé drãá vú ãlu ꞌbâ tã sĩ rĩ sĩ, sẽ ꞌbá ní adrizú ãní ule nõ.

11 Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu, atala rĩ pi ri pá tu ụrụ sĩ ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ ẹndị zã, rọ̃bọ̃ŋọ̃ kộpi ní rií ẹndịị́ zãá ꞌdĩri ũnjĩkãnyã dẹ ãní ku. 12 ꞌBo Kúrísítõ sẽ ꞌi drãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ꞌbá rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ũjĩzú ãní vú ãlu, nóni mụ úrí Múngú vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị* gélésĩla. 13 Ĩri adri ꞌdãlé cĩmgbá Múngú ní ímụ́zú sẽzú ĩri ní ívé ariꞌba rĩ pi ꞌbãzú ꞌî ã pálé gá rĩ gé. 14 Ĩrivé drãngárá vú ãlu rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú rĩ sĩ, ọyụ ꞌbá ũnjĩkãnyã agá rĩ pi, újá kộpi adri ꞌbá Múngú vé ni mụzú nyonyo.

15 Drị̃drị̃ ni, Índrí Uletere rĩ lũ ꞌbá ní tã ꞌdĩꞌbée nĩ kĩnĩ,

16 “Ma Úpí ꞌi, á ꞌyo nĩ,

ũndĩ má ní lẽé ímụ́ rụụ́ kộpi be rĩ, ĩri ꞌdíni,

sâ ni kãdõ ícó,

ma mávé tãị́mbị́ sẽ fi kộpi ã úmĩ gé,

ma mávé tãị́mbị́ sĩ kộpi ẽ ẹ́sị́ agá.”*

17 Índrí Uletere rĩ gõ ꞌyoó kĩnĩ,

“Kộpivé ũnjĩkãnyã, ãzini tã ũnjí kộpi ní ꞌoó rĩ

á gõ tã ni ꞌbãá má ẹ́sị́ agá ku.”*

18 Múngú trũ dõ ꞌbá rĩ ũnjĩkãnyã agásĩ gí, ícó rọ̃bọ̃ŋọ̃ sẽé zãá ũnjĩkãnyã ũjĩzú ku.

Lẽ ꞌbâ útrúkí ꞌbâ mụụ́ ĩnyiŋá Múngú vúgá ꞌdãá

19 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ãrí Yẹ́sụ̃ vé dãápi rĩ sĩ, ꞌbâ nóni ícó fi ca Múngú ẹndrẹtị gé Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌbụ̃ gé ꞌdãá ụ̃rị̃ ãkó. 20 Yẹ́sụ̃ vé drãngárá zị̃ ꞌbá ní lẹ́tị úꞌdí ídri vé rĩ nĩ, sẽ ꞌbâ ícó fi bõngó ĩ ní Jó Múngú vé rĩ ã ꞌa ẹlịzú rĩ agásĩ, mụzú Vũrã Uleteretere ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ agá ꞌdãá rá.

21 ꞌBâ átálágú ãmbúgú adriípi Jó Múngú vé rĩ drị̃gé ꞌbá ãmbúgú rú ni be, ĩri ꞌbá Múngú vé rĩ pi drị̃gé ꞌbá ãmbúgú rú nĩ. 22 Lẽ ꞌbâ útrúkí ꞌbâ mụụ́ ĩnyiŋá Múngú vúgá ꞌdãá, ꞌbâ ꞌbãkí ẹ́sị́ céré drị̃ ni gé, ũjĩkí ũnjĩkãnyã ꞌbá ẹ́sị́ agá rĩ Yẹ́sụ̃ vé ãrí sĩ gí, ꞌbâ ẹ́sị́ ícá nóni ule gí, ãzini ũjĩkí ꞌbâ rụ́ꞌbá yị̃ị́ ule ni sĩ gí. 23 Lẽ ꞌbâ ꞌbãkí ẹ́sị́ tã ꞌbá ní ꞌyoó ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃kí gí rĩ drị̃gé, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Múngú ri tã ꞌí ní ũyõ ni sõó gí rĩ ꞌdụ nga rá. 24 Lẽ ꞌbâ ꞌbãkí úvá rizú ꞌbâ ĩzã kozú ꞌbâ ãsámvú gé sĩ, lẽ ꞌbâ lẽkí ꞌbâ lẽlẽ, ꞌbâ ꞌokí tã múké mụzú áyu. 25 ꞌBá ụrụkọꞌbée lẽkí ĩ úmú rií Múngú ri ị̃njị̃ị́ ku, ꞌbo lẽ ꞌbâ ꞌokí sụ̃ kộpi ní rií ꞌoó rĩ tị́nị ku. Lẽ ꞌbâ rikí ꞌbâ úmú ꞌbâ ímbá ꞌbá ãsámvú gé sĩ, ꞌbávé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã adri rí ãní ũkpó ũkpó, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí rá ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ vé ímvízú rĩ ícá ĩnyiŋáŋá gí.

26 ꞌBá áwíkí dõ rií ũnjĩkãnyã ꞌoó mụzú ãkã, ị́sụ́zú ꞌbá nị̃kí tã áda Yẹ́sụ̃ vé rĩ gí, rọ̃bọ̃ŋọ̃ ãzi ícópi ꞌbávé ũnjĩkãnyã ũjĩípi dị̃ị́ ni ꞌdãáyo. 27 Tã ímụ́pi ꞌi ngaápi rĩ, ĩri tã ũkpó ũkpó ụ̃rị̃ sẽépi ni, Múngú ri ímụ́ tã lị ívé ariꞌba rĩ pi drị̃gé, ĩri kộpi ꞌdụ úꞌbé ve ãcí ciípi kú nyãlũ rĩ agá. 28 ꞌBá rĩ gã dõ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌdụgá ngagá sĩ, ꞌbá ị̃rị̃ dõku ꞌbá na tõkí dõ ĩri, ꞌbá ꞌdĩꞌbée dõ ẹ́sị́ ĩdríkídri ãkó, ĩ ꞌbá ꞌdĩri ꞌdị drã rá. 29 ꞌBá Múngú Mvọ́pị ri ọwụụ́pi ọwụọwụ, ãzini ũndĩ ĩ ní ũyõ ni sõó rĩ vé ãrí dãápi ꞌbâ ũjĩípi ule rĩ ọwụụ́pi rĩ, ĩ ĩri ĩrĩŋã ũnjí ũnjí ꞌbá Mósẽ vé tãị́mbị́ gãápi sĩ rĩ vé rĩ ndẽ. ꞌBá ꞌdíni ꞌdĩri ọwụ Índrí Uletere Múngú vé ẹ́sị́ múké rĩ iꞌdaápi ꞌbá ní rĩ. 30 ꞌBá nị̃kí Múngú tã rĩ ꞌyoópi rĩ rá kĩnĩ, “Ma ímụ́ tã ꞌdĩri ũfẽ nĩ,”* gõkí kpá ꞌyoó dị̃ị́ kínĩ, “Úpí ri ímụ́ tã lị ívé ꞌbá rĩ pi drị̃gé nĩ.”* 31 Kộpivé bãá kãdõ ímụ́ ꞌdeé Múngú ídri rú rĩ drị́gé, kộpi ímụ́ ĩzãngã nya aga rá.

32 Lẽ ĩmi ãvĩkí ĩzãngã ĩmi ní ọ́tụ́ nyaá kárákará lókí ĩmi ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ gé, ĩmi ní pá tuzú tị́tị́ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá ꞌdãri sĩ ku. 33 Sâ ꞌdãri gé, rikí ĩmi uꞌdaá, ãzini rikí ĩmi ọ̃cụ̃ụ́ ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ẹndrẹtị gé, ĩmi adikí kpá ĩmi sẽé rií ĩzãngã nyaá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, ĩzãngã nyaꞌbá ꞌdãꞌbée be trụ́. 34 Ĩmi rikí ĩzãngã nyaá ꞌbá ĩ ní ũꞌyĩí jó agá ꞌdãꞌbée be trụ́. Kâ ĩmivé ngá upaá ĩmi drị́gé sĩ, ĩmi rikí adrií ãyĩkõ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ngá múké múké ĩmivé agaápi rá ni pi anigé, adriꞌbá mụzú nyonyo ni pi.

35 Ẹ́sị́ ĩmi ní ꞌbãá Múngú drị̃gé ꞌdĩri, lẽ ĩmi kukí ku, ĩ ímụ́ ĩmi ũfẽ aga rá. 36 Ĩmi dõ ri ẹ̃zị́ Múngú ní lẽé rĩ nga, lẽ ĩmi úmbékí ẹ́sị́ ẹ̃zị́ rĩ ã ngangárá gá, ĩmi ícó ngá ĩri ní ẹzịị́ rĩ ị́sụ́ rá. 37 Kãdõ adrií lókí mãdã ã vụ́drị̃ gé,

“ꞌBá riípi ímụ́pi rĩ ícó áwí ku, ĩri ímụ́ mbẽlẽŋá.

38 Mávé ꞌbá tã ꞌoópi pịrị rĩ, ĩri tã ꞌo pịrị, ĩri ní ma ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ,

ꞌbo ꞌbá rĩ újá dõ ꞌi gõó vúlé,

má adri ĩri sĩ ãyĩkõ sĩ ku.”*

39 ꞌBo ꞌbá adrikí sụ̃ ꞌbá ĩ újáꞌbá gõꞌbá vúlé, ãvĩꞌbá lẹ́tị sĩ gí rĩ pi tị́nị ku, ꞌbá ꞌbãkí ẹ́sị́ Múngú drị̃gé, ꞌbá nị̃kí rá ĩri ꞌbâ pa rá.

11

ꞌBá Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi vé tã

1 Ádarú ẹ̃ꞌyị̃ngárá ri sẽ ꞌbâ ẹ́sị́ ꞌbã tã ꞌbá ní ndreé kuyé rĩ drị̃gé. 2 ꞌBá ẹ́ꞌbị́pị́ị drị̃drị̃ ꞌdãꞌbée ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, sẽ Múngú adri kộpi sĩ ãyĩkõ sĩ.

3 ꞌBá ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, sẽ ꞌbá nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, Múngú gbi ꞌbụ̃ pi vũ be nĩ, ri átá tị sĩ. ꞌBá nị̃kí kpá ámá rá ꞌyozú kínĩ, Múngú ĩ ní rụ́ꞌbá ni ndreé ku rĩ gbi ngá ãrẽvú céré ꞌbá ní rií ndreé ꞌdĩꞌbée nĩ.

4 Ẽbélẽ ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, sẽ Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ múké ndẽ Káyĩnã vé rĩ rá. Ẹ̃ꞌyị̃ngárá sĩ, Múngú ãꞌyĩ kínĩ, Ẽbélẽ ri ꞌbá pịrị, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ãꞌyĩ Ẽbélẽ vé ngá sẽé ꞌí ní rĩ rá. Ẽbélẽ ã drã dõ gí drãáãsĩyã, ĩrivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá sẽ nóni ꞌbâ ri ẹ́sị́ ꞌbã Múngú drị̃gé.

5 Ẽnókã ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, drã kuyé, Múngú ꞌdụ ĩri mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá ídri rú, ꞌbá ãzi gõ ĩri ndreé kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ĩrivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá sẽ Múngú ní ãyĩkõ. 6 ꞌBá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ Múngú ri kuyé, Múngú adri ĩri sĩ ãyĩkõ sĩ ku. ꞌBá rĩ lẽ dõ Múngú ri nị̃ị́, lẽ ẽ ẹ̃ꞌyị̃ ꞌyozú kínĩ, Múngú ri anigé. ꞌBá Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi ẹ́sị́ be céré rĩ, Múngú ri ĩri ní ãndẽma sẽ rá.

7 Núwã* ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, yị tã Múngú ní átá ꞌí ní, ímụ́pi ꞌi ngaápi ũnjí, ĩri ní drĩ ndreé ꞌî mị sĩ kuyé rĩ rá. ꞌDụ tã Múngú ní lũú ꞌí ní rĩ ngaá rá, údé kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi pazú ãní drã sị́gé sĩ. Núwã ẹ̃ꞌyị̃ Múngú ri rá, lịkí tã ꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi drị̃gé. Múngú ꞌdụ ĩri ꞌbãá adrií ꞌbá pịrị, ĩri ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ.

8 Ãbũrámã ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, Múngú kã ĩri zịị́, ã mụ adrií ãngũ ꞌí ní lẽé ímụ́ sẽé ĩri ní rĩ gé ꞌdãá, ãꞌyĩ mụụ́ vũrã ꞌí ní nị̃ị́ kuyé ꞌdãri gé rá. 9 Ãbũrámã ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ꞌde mụụ́ adrií jãkã rú ãngũ Múngú ní ẹzịị́ ĩri ní ꞌdãri rĩ agá rá. Sị gãkũ, ri adrií ꞌa ni gé, Ĩsákã† pi Yõkóbũ‡ be rikí kpá adrií gãkũ agá. Múngú ẹzị kpá Ĩsákã pi ní Yõkóbũ be kĩnĩ, ꞌi ímụ́ ãngũ ãlu ãlu ꞌdĩri sẽ kộpivé ꞌbá rĩ pi ní. 10 Ãbũrámã ꞌbã ẹ́sị́ rizú kụ̃rụ́ Múngú ní tã ni ụ̃tị̃ị́, ĩri ní sịị́, adriípi mụzú nyonyo ꞌdãri ũtẽzú.

11 Ãbũrámã pi ũkú ni Sárã be ã dẽkí dõ ícá ãrãkã rú gí drãáãsĩyã, ãzini Sárã vé ílí mvá tịzú rĩ aga dõ gí drãáãsĩyã, kộpi ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, tã Múngú ní ẹzịị́ rĩ sĩ, sẽ kộpi tịkí mvá rá. Ãbũrámã ꞌbã ẹ́sị́ Múngú drị̃gé kĩnĩ, Múngú ri ícó tã ꞌí ní ẹzịị́ rĩ ꞌdụ nga rá. 12 Ãbũrámã ní dẽé ícá ãrãkã rú gí rĩ sĩ, ĩrivé sâ kõdô mvá tịzú rĩ aga gí, ꞌbo ꞌbá ãlu ꞌdĩri tị anji ízú kárákará sụ̃ línyã ꞌbụ̃ gé rĩ tị́nị, ĩrivé anji rĩ pi ízúkí sụ̃ cínyáfã yị̃ị́ gãrã gá rĩ tị́nị, ícókí lãá bã ku.

13 ꞌBá ũdrãꞌbá gí ꞌdãꞌbée céré ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri rá. Kộpi ẽ ị́sụ́kí dõ ngá Múngú ní ẹzịị́ rĩ kuyé drãáãsĩyã, kộpi nị̃kí rá ngá ĩ ní ẹzịị́ rĩ pi ímụ́ ĩ nga drị̃drị̃ ꞌdĩlé rá, kộpi ãꞌyĩkí tã rĩ ãyĩkõ sĩ. Kộpi ãꞌyĩkí rá ꞌyozú kínĩ, ĩ jãkã nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó. 14 ꞌBá riꞌbá átáꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, kộpi ri ãngũ ndã, ãngũ rĩ ã adri rí ĩvé ni. 15 Kộpi ã rikí té dõ ẹ́sị́ ꞌbãá ãngũ ĩvé ĩ ní kuú gí ꞌdãri ã tã ụ̃sụ̃ụ́, kộpi té ĩ újá gõ ꞌa ni gé ꞌdãá vúlé. 16 ꞌBo kộpi rikí ẹ́sị́ ꞌbãá vũrã múké agaápi rá ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ ndãzú, Múngú ícó adrií drị̃njá sĩ kộpi ní ꞌi zịị́ Múngú ĩvé ni rĩ sĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú sị kộpi ní kụ̃rụ́ rĩ gí.

17 Múngú kã Ãbũrámã ri ụ̃ꞌbị̃ị́ ã sẽ ĩvé mvá Ĩsákã ri zãá ꞌí ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, Ãbũrámã ní tã Múngú ní ẹzịị́ rĩ ẹ̃ꞌyị̃ị́ rá rĩ sĩ, ãꞌyĩ ívé mvá ãlukúta Ĩsákã ri sẽé zãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú rá. 18 Múngú ꞌyo Ãbũrámã ní kĩnĩ, “Úyú mívé rĩ úmvúlésĩ ímụ́ ĩfũ Ĩsákã ã rụ́ꞌbá gá.”* 19 Ãbũrámã ụ̃sụ̃ ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kĩnĩ, Ĩsákã drã dõ gí, Múngú riípi ꞌbá ingaápi gõó ídri rú drãngárá gálésĩ rĩ, ĩri ícó Ĩsákã ri inga gõ ídri rú drãngárá gálésĩ rá. Sụ̃ ĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị, Múngú inga Ĩsákã ri gõó ídri rú drãngárá gálésĩ rá.

20 Ĩsákã ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, Ĩsákã sẽ tãkíri Yõkóbũ pi ní ẹ́drị́pị Ị́sọ̃wụ̃ be, kộpi ã drị̃lé ã adri rí múké.

21 Yõkóbũ ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, sâ ĩri ní íꞌdózú drãzú rĩ gé, ẹ̃tị̃ ꞌi ívé túré rizú ẹ́cị́zú rĩ sĩ, sẽ Yõsépã§ ẹnjịpị́ị ní tãkíri, ĩri ní Múngú ri ị̃njị̃zú.

22 Yõsépã ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, sâ ĩri ní íꞌdózú drãzú rĩ gé, átá tã Múngú ní ímụ́zú ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẽ drị̃ kozú fũzú Ẽjẽpétõ agásĩ rĩ vé tã. Ĩri ní ꞌyozú ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní kĩnĩ, ꞌí drã dõ gí, kộpi ã ꞌdụkí ívé fã jịị́ mụzú ĩndĩ.

23 Mósẽ ẹ́tẹ́pị pi ẹ́ndrẹ́pị be, kộpi ũzụ̃kí ĩvé mvá Mósẽ ri caá mbãá be na, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ndrekí ĩvé mváŋá rĩ ũnyĩ be ambamba, kộpi rukí tãị́mbị́ ꞌbãgú rĩ ní sẽé rĩ kuyé.

24 Mósẽ ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, Mósẽ kã mbaá ícá ãmbúgú, lẽ ã zịkí ꞌi ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ vé mvá ũkúŋá ã mvá ku. 25 Mósẽ ãꞌyĩ ĩzãngã nyaá ꞌbá Múngú vé rĩ pi be trụ́, ndẽ ãyĩkõ ĩ ní rií ꞌbãá ũnjĩkãnyã* ꞌozú lókí be mãdãŋá ꞌdĩri. 26 Mósẽ ꞌbã ẹ́sị́ rizú ĩzãngã nyazú Kúrísítõ ã rụ́ sĩ, ꞌî ị́sụ́ rí ãndẽma ꞌbụ̃ gé rĩ ãní bẽnĩ. Ẹ́sị́ ĩri ní rií ꞌbãá ĩzãngã nyazú ꞌdĩri, ndẽ ãyĩkõ ĩri ní ꞌbãá ãꞌbú Ẽjẽpétõ vé rĩ sĩ rĩ rá. 27 Ĩri ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, nga fũú Ẽjẽpétõ agásĩ, ru ọ̃jọ̃gọ̃ ꞌbãgú rĩ vé rĩ ãluŋáni kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbã ꞌî mị rizú Múngú ĩ ní rụ́ꞌbá ni ndreé ku ꞌdĩri tẽzú ndrezú. 28 Ĩri ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ꞌdụ tã Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní Ẹlịzú Jó rĩ pi tị gé sĩ rĩ vé tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú. ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi rikí ãrí uyaá kẹ̃ẹ́tịlé gá sĩ. Mãlãyíkã lẽépi anji kãyú rĩ pi úꞌdị́pi rĩ ã úꞌdị́ rí ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi vé anji ĩ ní tịị́ kãyú rĩ pi ku.

29 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, kộpi zokí yị̃ị́ tafu mị be ika rĩ agásĩ fũzú ãngũ ãꞌwí rĩ agásĩ álé ꞌdãá, ꞌbo ꞌbá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi kâ lẽé kõdô kộpi ã vụ́drị̃ bĩí mụzú, yị̃ị́ rĩ ĩmũlũ kộpi, ꞌdụ kộpi mụzú úyé.

30 ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi kâ rií ẹ́cị́ ĩ áná Yẹ́rị̃kọ̃ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃ ụ́ꞌdụ́ be ẹ́zị̂rị̃, Múngú ní kání ĩ ní sịị́ ãbi sĩ Yẹ́rị̃kọ̃ vé kụ̃rụ́ ã gãrã gá sĩ rĩ ũŋõzú uꞌdezú céré vũgá.

31 Ũkú ọ̃wụ́ rú Rábã ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ꞌdịkí ĩri drãá ꞌbá Múngú ri gãꞌbá sĩ rĩ pi be kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ní ꞌbá ãngũ úmíꞌbá rĩ pi ẹ́ꞌyị́ ímụ́ ívé jó agá rĩ sĩ.

32 Mâ gõ rí tã ngóni ni átá? Ma sâ ãkó Gị̃dọ́nã vé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã tã ũlũzú, Bãrákã vé rĩ ã tã ũlũzú, Sãmũsónã vé rĩ ã tã ũlũzú, Yẽpétã vé rĩ ã tã ũlũzú, Dãwụ́dị̃ vé rĩ ã tã ũlũzú, Sãmũélẽ vé rĩ ã tã ũlũzú, ãzini nẹ́bị̃ rĩ pi vé rĩ ã tã ũlũzú. 33 ꞌBá ĩ ní ũlãá ꞌdĩꞌbée ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, kộpi ẹ́rị́kí mãlũngã rụụ́ rá, kộpi rụkí mãlũngã rĩ tã be pịrị, kộpi ị́sụ́kí ngá Múngú ní ẹzịị́ ĩ ní rĩ rá, kộpi ọ̃zụ̃kí kẹ̃mị̃rọ́ rĩ pi ẽ tị rá. 34 Kộpi ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ãcí dị̃ị́pi sị́ be kaápi nyanya ꞌdĩri gõ ícá kuú ĩdríkídri. Kộpi ápákí drã ariꞌba rĩ pi ní lẽzú ĩ úꞌdị́zú ị́lị́ ãco sĩ rĩ sị́gé sĩ rá. Kộpi ã adrikí dõ ũkpõ ãkó drãáãsĩyã, kộpi gõkí ícá ũkpõ be ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú, ndẽkí ariꞌba rĩ pi rá, sẽ ariꞌba rĩ pi ngakí ápá kộpi drị́gé rá.

35 Ũkú rĩ pi ẹ́ꞌyị́kí ĩvé ꞌbá kõdô ũdrãꞌbá gí, gõꞌbée ídríꞌbée ídri rú rĩ pi rá. ꞌBá ꞌdĩꞌbée ụrụkọ ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri rá, ọ̃cụ̃kí kộpi ãní ũnjí ũnjí, kộpi lẽkí ã ọyụkí ĩ ku, ĩ ꞌbekí rí ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá vũgá ku. Kộpi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi kádõ ímụ́ íngá gõó ídri rú, kộpi ímụ́ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. 36 ꞌBá rĩ pi ụrụkọ rikí kộpi ẽ drị̃ ínjá, rikí kộpi ũgbãá jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãá, úmbékí kộpi céré cí. 37 Ọ̃cụ̃kí kộpi, kộpi nyakí ĩzãngã ũnjí ũnjí. Úvị́kí ụrụkọꞌbée ũdrãá írã sĩ, ãsĩkí ụrụkọꞌbée ã ꞌa ị̃rị̃, úꞌdị́kí ụrụkọꞌbée ũdrãá ị́lị́ ãco sĩ. Ụrụkọꞌbée ngá ãkó, kộpi ndrãkí kãbĩlõ lãꞌbú dõku ndrị̃ị́ lãꞌbú ĩ rụ́ꞌbá gá áyu. 38 ꞌBá ꞌdĩꞌbée ꞌbá múké, tã ni sĩ, ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi gãkí kộpi sĩ. ꞌBá ꞌdĩꞌbée rikí ẹ́cị́ mụzú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agásĩ, ĩrá drị̃gé sĩ, rikí úfí adrií ụ̃jị́ agásĩ, ãzini ꞌbụ́ agásĩ.

39 ꞌBá ꞌdĩꞌbée ní Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, sẽ Múngú ãꞌyĩ kộpi rá. ꞌBo ꞌbá ꞌdĩꞌbée ị́sụ́kí ngá Múngú ní ẹzịị́ rĩ kuyé. 40 Múngú ụ̃sụ̃, ụ̃tị̃ ꞌbá ní tã múké ni gí, ꞌbo kộpi ícókí drĩ tã múké ꞌdĩri ị́sụ́ ku. ꞌBá kãdõ ímụ́ ꞌbâ úmú kộpi be trụ́, ꞌbâ tã múké† ꞌdĩri ị́sụ́ kộpi be rá.

12

Múngú ri ívé anji ꞌí ní lẽélẽ rĩ pi ĩrĩŋã rá

1 Kúru ꞌbá bị́trị́ká Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní ꞌbâ gãrã traá kụ́rụ̃ rĩ sĩ, lẽ ꞌbâ kukí tã riípi ꞌbá ní lẹ́tị ugaápi rĩ rá, agaápi rá rĩ ũnjĩkãnyã ꞌbá ní rií ꞌoó rĩ, lẽ ꞌbâ kukí rá. Lẽ ꞌbâ úmbékí ẹ́sị́ ọ́ngụ́ rĩ ã njungárá gá. 2 Lẽ ꞌbâ ꞌbãkí mị rizú ãngũ ndrezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá,* ãꞌdiãtãsĩyã íꞌdó ꞌbá ní ẹ̃ꞌyị̃ngárá rĩ vé tã nĩ, ãzini sẽ ꞌbávé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ícá ũkpó ũkpó nĩ, ĩrivé drãngárá pẹtị alambaku† sị́gé rĩ ã adri dõ drị̃njá rú drãáãsĩyã, úmbé ẹ́sị́ ĩzãngã rĩ ã nyangárá gá rá, ãyĩkõ ĩri ní úmvúlésĩ mụụ́ ị́sụ́ drị̃drị̃ ꞌdãá rĩ ã tã sĩ. Nóni fi mụụ́ úrí Múngú vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gélésĩla lúpá Múngú ní mãlũngã rụzú rĩ ã gãrã gá. 3 Lẽ ĩmi ụ̃sụ̃kí ĩzãngã Yẹ́sụ̃ ní nyaá ꞌbá ũnjí ẹ́sị́ be ũká ũká rĩ pi drị́gé ꞌdãri ã tã, ĩmî úvá ã fũ rí ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ĩmi ní ẹ́sị́ ꞌbãzú Múngú drị̃gé rĩ kuzú ĩmi drị́gé sĩ ku.

4 Ĩmi ní rizú ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú ũnjĩkãnyã be rĩ gé, ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌdịkí drĩ ꞌbá ãzi drãá kuyé. 5 ꞌBo nóni ĩmi ãvĩkí tã Múngú ní ĩmî ẹ́sị́ ímbázú ꞌî anji rú rĩ sĩ gí, Úpí Múngú kĩnĩ,

“Mâ mvá rĩ, Úpí ri dõ mi ĩrĩŋã, lẽ mî ꞌdụ tã ni ꞌbãá áví rú ku,

ãzini ꞌbã dõ tã ũkpó ũkpó mí drị̃gé, lẽ mî úvá ã fũ ku.

6 Ãꞌdiãtãsĩyã Úpí ri ꞌbá ꞌí ní lẽélẽ rĩ pi ĩrĩŋã rá,

ãzini ĩri anji ꞌí ní ãꞌyĩí gí ri pi ĩrĩŋã sụ̃ ꞌî anji tị́nị.”*

7 Múngú ri dõ ĩmi ĩrĩŋã, lẽ ĩmi úmbékí ẹ́sị́, Múngú ri ĩmi ĩrĩŋã sụ̃ anji ívé ni tị́nị. Mvá ẹ́tẹ́pị ívé mváŋá ĩrĩŋãápi ku rĩ ãꞌdi ꞌi? 8 Mvá ẹ́tẹ́pị ri ívé anjiŋá rĩ pi ĩrĩŋã rá. Ĩrĩŋãkí dõ ĩmi kuyé, ĩmi anji ĩ ní tịị́ ãlímvá rú ni pi, ĩmi adrikí anji áda ĩrivé ni kuyé. 9 ꞌBâ ri ꞌbá ẹ́tẹ́pị́ị vũ drị̃gé nõgó riꞌbá ꞌbâ ĩrĩŋãꞌbée rĩ pi ị̃njị̃ rá pírí, ꞌbá ícókí nyo ꞌbá Ẹ́tẹ́pị ꞌbụ̃ gé ꞌdãá ívé Ídri sẽépi ꞌbá ní adrizú mụzú ãní nyonyo rĩ vé tã ꞌdụụ́ ngaá ku?

10 ꞌBá ẹ́tẹ́pị́ị ꞌbâ tịꞌbá rĩ pi ꞌbâ ĩrĩŋã lókí be mãdã kộpi ní ụ̃sụ̃ụ́ lẽé ꞌbâ ĩrĩŋãá rĩ tị́nị, ꞌbo Múngú ri ꞌbâ ĩrĩŋã, ꞌbâ adrikí rí ãní pịrị, ãzini ꞌbâ ã adrikí rí ule sụ̃ ꞌí tị́nị. 11 Kádõ ꞌbâ ĩrĩŋãá, ãzó ni ri fi ꞌbâ rụ́ꞌbá gá ꞌdãá fifi, sẽ ꞌbá ní ãyĩkõ ku. ꞌBo ĩrĩŋãngárá ꞌdĩri, ĩri ꞌbâ ímbá, ĩri sẽ ꞌbâ tã ꞌo pịrị, ãzini ꞌbâ adri tã be kíri.

12 Kúru lẽ ĩmi ingakí ĩmî drị́ ũrõꞌbá gí ꞌdĩꞌbée ụrụ, lẽ ĩmi tukí pá ũkpó ũkpó, ĩmî kũmũcí ã adri kpọ̃lụ́kpọ́lụ ku. 13 “Lẹ́tị ĩmi ní ẹ́cị́zú rĩ, lẽ ĩmi údékí ã adri pịrị,”* ꞌbá pá be ábáꞌbée gí rĩ pi ã ũsị̃kí rí ĩ pá ngá ãzi ã rụ́ꞌbá gá ku, kộpi ẽ ị́sụ́kí rí ídríngárá.

Lẽ ĩmi ãꞌyĩkí tã Úpí Múngú ní átá rĩ

14 Lẽ ĩmi adrikí tã be kíri ꞌbá rĩ pi be. Ĩmi adrikí uletere ũnjĩkãnyã ãkó, ĩmi adrikí dõ uletere kuyé, ꞌbá ãzi ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé ị́sụ́ Úpí Múngú ri ndreé ku. 15 Ĩmi ndrekí múké, lẽ ꞌbá ãzi ã api ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ sĩ ku. ꞌBá apiípi Múngú vé ẹ́sị́ múké rĩ sĩ rĩ, adri sụ̃ pẹtị dụụ́pi ꞌaápi ũꞌa be ụ̃kẹ́ngẹlị rĩ tị́nị, ĩri ꞌbá Múngú vé rĩ pi ã ụrụkọ sẽ uꞌde ũnjĩkãnyã agá rá. 16 Ĩmi ndrekí múké, lẽ ꞌbá ãzi ã adri ọ̃wụ́ rú ku, ãzini ã adri sụ̃ Ị́sọ̃wụ̃ Múngú ri ị̃njị̃ị́pi ku rĩ tị́nị ku. Sẽ ívé ãmbũgũ ĩ ní ꞌi tịzú kãyú rĩ jeé ẹ́drị́pị ní ínyá sákãnĩ ãlu sĩ. 17 Ĩmi nị̃kí rá, vúlé vúlé rú, Ị́sọ̃wụ̃ lẽ kõdô ẹ́tẹ́pị ã sẽ ꞌí ní tãkíri, ꞌbo ẹ́tẹ́pị gã sẽgá ĩri ní sĩ. Ị́sọ̃wụ̃ ã mã dõ ẹ́tẹ́pị ri mị̃ị́ndrẹ be mị gé drãáãsĩyã, ndã lẹ́tị tí ẹ́tẹ́pị vé úmĩ újázú ꞌí ní tãkíri sẽzú.

18 Ĩmi cakí írã Sĩnáyĩ ĩ ní ícó úló drị́ sĩ rá, riípi dị̃ị́pi ãcí rú, ãngũ bĩípi nịị́pi cịcị, ũlí ní vịị́ ũkpõ be rĩ gé ꞌdãlé kuyé, 19 dõku ĩmi cakí ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌụụ́pi jẽlẽgú rú, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní yịị́, kộpi ní mãá drị́ ị̃rị̃ sĩ kínĩ, Múngú ã gõ átá ĩ ní dị̃ị́ ku rĩ gé ꞌdãlé kuyé, 20 ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ní tãị́mbị́ rĩ vé tã ꞌdụụ́ ngaá kuyé rĩ sĩ, Múngú kĩnĩ, “ꞌBá dõku ãnyãpá írã rĩ ã rụ́ꞌbá úlópi rĩ, ã úvị́kí ĩri írã sĩ drãá rá.”* 21 Tã Mósẽ ní ndreé írã Sĩnáyĩ drị̃gé ꞌdãri sẽ Mósẽ ní ụ̃rị̃ ambamba, Mósẽ kĩnĩ, “Ụ̃rị̃ ị́mvụ́ ma ambamba, ma ri yã ãní yãyã.”*

22 ꞌBo ĩmi ícákí nóni írã Sĩónã‡ gá gí, ĩmi ícákí Múngú adriípi ídri rú rĩ vé kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã adriípi ꞌbụ̃ gé rĩ gé gí. Ĩmi ícákí mãlãyíkã ĩ traꞌbá kú bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé gí. 23 Ĩmi ífíkí nóni ícá ꞌbá Múngú ní ũpẽé anji kãyú rú rĩ pi ãsámvú gé gí, sĩkí ꞌbá ꞌdĩꞌbée ã rụ́ kú ꞌbụ̃ gé ꞌdãáꞌdã, ĩmi ícákí Múngú ꞌbá rĩ pi vé tã lịị́pi céré rĩ vúgá gí, ĩmi ífíkí nóni ícá índrí ꞌbá rĩ pi vé tã ꞌoꞌbá pịrị ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ pi vúgá gí. 24 Ĩmi ícákí nóni Yẹ́sụ̃ ꞌbâ ãsámvú ícípi Múngú be ívé ũndĩ úꞌdí rĩ sĩ rĩ vúgá gí, ĩmi ícákí ĩrivé ãrí dãápi ꞌbâ trũzú ũnjĩkãnyã agásĩ rĩ gé gí. Yẹ́sụ̃ vé ãrí dãápi ꞌdĩri múké múké, ndẽ Ẽbélẽ vé ãrí rá.§

25 Ĩmi ndrekí múké, lẽ ĩmi gãkí ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú ní átá ꞌdĩri ku. Mósẽ kã átá ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní írã Sĩnáyĩ drị̃gé ꞌdãlé, kộpi kâ gãá Mósẽ ẽ tị yịgá sĩ, ĩrĩŋãkí kộpi tã ũkpó ũkpó ni sĩ rá, kộpi ápákí kuyé. Ĩmi kádõ ụ̃sụ̃ụ́, ĩmi ní gãá ụ́ꞌdụ́kọ́ átápi ꞌbụ̃ gélésĩ rĩ yịgá sĩ rĩ, ĩmi ícó ápá tã ũkpó ũkpó ímụ́pi ĩmi ị́sụ́pi ꞌdĩri agásĩ rá? 26 Múngú kã átá írã Sĩnáyĩ drị̃gé ꞌdãá, ĩrivé ụ́ꞌdụ́kọ́ sẽ ãngũ rĩ aya ꞌi dĩngídĩngí. Múngú gõ ũyõ ãzi sõó dị̃ị́ kĩnĩ, “Ma gõ sẽ vũ rĩ ꞌi aya dị̃ị́, ãzini ꞌbụ̃ rĩ kpá ꞌi aya ĩndĩ.”* 27 Tã ꞌdĩri lũ kínĩ, Múngú ri ngá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé rĩ pi aya, ĩri kộpi unje úꞌbé vũgá, ngá ĩ ní ayaá ku rĩ pi ã adrikí rí mụzú nyonyo.

28 Lẽ ꞌbâ sẽkí õwõꞌdĩfô, ĩ ní ꞌbá ní mãlũngã ꞌi ayaápi ku ni sẽé rụụ́ rĩ sĩ. Mãlũngã ĩ ní sẽé rụụ́ ꞌbá ní ꞌdĩri sĩ, lẽ ꞌbâ ị̃njị̃kí Múngú ri, ꞌbâ íngúkí ĩri, ãzini ꞌbâ rukí ĩri ruru. 29 Ádarú Múngú ꞌbávé rĩ adri sụ̃ ãcí ãngũ zãápi veépi mgbĩlímgbĩlí rĩ tị́nị.*

13

Ẹ̃zị́ Múngú ní ãyĩkõ sẽépi rĩ

1 Lẽ ĩmi lẽkí ĩmi ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi be lẽlẽ. 2 Lẽ ĩmi ẹ́ꞌyị́kí ụ̃mụ́ ímụ́ꞌbá ĩmivé ãngá vũrã ãzi gélésĩ rĩ pi drị́ ị̃rị̃ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ụrụkọ kâ ꞌoó ꞌdĩri tị́nị, kộpi ẹ́ꞌyị́kí mãlãyíkã rĩ pi ụ̃mụ́ ĩvé ni rú, kộpi nị̃kí ámá ꞌyozú kínĩ, ụ̃mụ́ ĩ ní ẹ́ꞌyị́ ꞌdĩꞌbée mãlãyíkã ꞌdíni kuyé. 3 Lẽ ĩmi ụ̃sụ̃kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ĩ ní ũꞌyĩí kuú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá rĩ pi ã tã ĩndĩ, ãzini lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ ꞌbá ĩ ní rií ọ̃cụ̃ụ́ ĩzãngã nyaá rĩ pi drị̃gé, ĩzãngã ĩ ní rií kộpi ọ̃cụ̃zú rĩ, ã fi ĩmî ẹ́sị́ agá, sụ̃ ĩ ri ĩmi ọ̃cụ̃ rĩ tị́nị.

4 Ágó pi ũkú be jekí dõ ĩ gí, lẽ kộpi ẽ ị̃njị̃kí ãjẽ rĩ vé tã ị̃njị̃njị̃, kộpi ã rikí mị úꞌbé bãdãbãdã ku, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri ímụ́ tã lị ꞌbá riípi mị úꞌbépi bãdãbãdã rĩ drị̃gé, ãzini ĩri tã lị ꞌbá ọ̃wụ́ rú rĩ pi drị̃gé. 5 Lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ ãmbúgú mũfẽngã drị̃gé ku. Ngá ĩmivé anigé rĩ pi, ca ĩmi ní gí, lẽ ĩmi adrikí ãní ãyĩkõ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú kĩnĩ,

“Á ku ĩmi ãluŋáni ku,

má adi ĩmi ãluŋáni ku.”*

6 Sẽzú ꞌbâ ícó tã áda átá ꞌyozú kínĩ,

“Úpí ri mâ ĩzã ko nĩ! Ngá má ní adrizú ụ̃rị̃ sĩ rĩ ãꞌdi?

ꞌBá áda ri ícó ꞌdĩgé má ní ãꞌdi ã tã ꞌo?”*

7 Lẽ ĩmi ụ̃sụ̃kí ĩmivé drị̃koma tị Múngú vé rĩ ũlũꞌbá ĩmi ní ꞌdãꞌbée vé tã. Lẽ ĩmi ụ̃sụ̃kí kộpivé adringárá múké ꞌdãri vé tã. Lẽ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri sụ̃ kộpi ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ rĩ tị́nị.

8 Íꞌdózú ájée, ícázú ãndrũ, mụzú ꞌdániꞌdáni, Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ áwí kuú vúgú rĩ vú sĩ, újá ꞌi ku. 9 ꞌBá ãzi íjị́ dõ ĩmi ní tã ãzi úꞌdí ũꞌdũ be túngú ni ímbá, lẽ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ku. Ngá múké rĩ, lẽ Múngú vé ẹ́sị́ múké rĩ ã adri ꞌbâ ẹ́sị́ agá, ã sẽ rí ꞌbá ní ũkpõ. Ãnyãngã ꞌbá rĩ pi ní rií nyaá, ĩ ní rií lãꞌbĩ ni soóso ꞌdĩꞌbée ko kộpi ĩzã ku.

10 ꞌBâ vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ vé ni be* anigé ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, atala ẹ̃zị́ ngaꞌbá Jó Múngú vé rĩ agá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ícókí rọ̃bọ̃ŋọ̃ ĩ ní zãá ꞌdãri nyaá ku. 11 Átálágú ãmbúgú rĩ, ĩri ãnyãpá ãrí ꞌdụ mụzú Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ũnjĩkãnyã ũjĩzú. ꞌBo ãnyãpá ĩ ní úlị́ rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ꞌdĩꞌbée, ĩ ngúlú ni pi zã vũrã ꞌbá rĩ pi ní adrizú rĩ gé ãmvélésĩla. 12 Yẹ́sụ̃ nya kpá ĩzãngã kụ̃rụ́ rĩ gé ãmvélésĩla, ꞌdịkí ĩri drãá kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá kuyé, ꞌdịkí ĩri drãá kụ̃rụ́ rĩ gé ãmvélésĩla, ĩrivé ãrí ã ũjĩ rí ꞌbá rĩ pi vé ũnjĩkãnyã. 13 Kúru lẽ ꞌbâ fũkí mụzú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ ãmvé Yẹ́sụ̃ vúgá ꞌdãá, ꞌbâ mụkí rí ĩzãngã ĩri ní nyaá rĩ ãlẽé ĩri be trụ́. 14 Vũ drị̃gé nõgó, kụ̃rụ́ ãzi ꞌbá ní áwí adrií ꞌa ni gé nyonyo ni ꞌdãáyo, ꞌbo ꞌbâ ri ẹ́sị́ ꞌbã rizú kụ̃rụ́ ãzi úmvúlésĩ ꞌbá ní mụzú adrizú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá nyonyo rĩ ũtẽ.

15 Lẽ ꞌbâ sẽkí ngá múké ꞌbá ní rizú Múngú ri íngúzú mụzú nyonyo ni Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ. 16 Lẽ ĩmi rikí ꞌbá ụrụkọꞌbée ẽ ĩzã koó mụzú koko, ãzini lẽ ĩmi rikí ĩmivé ngá ãlẽé ĩmi ãsámvú gé sĩ kộpi be trụ́. Ĩmi ꞌokí dõ sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩri adri sụ̃ rọ̃bọ̃ŋọ̃ ĩmi ní sẽé Múngú ní, ãyĩkõ sẽépi ĩri ní rĩ tị́nị.

17 Lẽ ĩmi yịkí ĩmivé ꞌbá drị̃koma rú rĩ pi ẽ tị yịyị, ĩmi ꞌdụkí tã kộpi ní lũú ĩmi ní rĩ ngaánga, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ri ĩmivé ídri ã tã mba nĩ, kộpi tã ĩ ní ꞌoó ĩmi ní rĩ ũlũ Múngú ní nĩ. Lẽ ĩmi sẽkí kộpi ní ĩzãngã ku, kộpi ã ngakí rí ẹ̃zị́ ĩmi ũtẽzú rĩ ãyĩkõ sĩ, kộpi ã adrikí rí ĩzãngã sĩ ku. Ĩmi sẽkí dõ kộpi ní ĩzãngã, ĩri sẽ kộpi kokí ĩmi ĩzã múké ku.

18 Lẽ ĩmi zịkí ꞌbá ní Múngú ri. ꞌBá nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ꞌokí tã ũnjí kuyé, ụ́ꞌdụ́ céré ꞌbâ ri tã ꞌo pịrị. 19 Á lẽ ĩmi ẹ́ꞌyị́, ĩmi zịkí má ní Múngú ri, mâ gõ rí mụụ́ ĩmi vúgá ꞌdĩí úꞌdíkírĩŋá nõgó.

20 Múngú tãkíri sẽépi rĩ, inga ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri gõó ídri rú drãngárá gálésĩla gí, ĩri Ãmbúgú Kãbĩlõ Úcépi ni, údé ꞌbâ ãsámvú Múngú be ívé ãrí dãápi ũndĩ ĩ ní rụụ́ mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ sĩ. 21 Ma Múngú ri zị ĩmi ní, ã sẽ ĩmi ní tã ĩmi ní lẽé rĩ pi ãrẽvú céré, ĩmi ꞌdụkí rí tã ĩri ní lẽé rĩ pi ngaá ãní. Lẽ Yẹ́sụ̃ ã ko ĩmi ĩzã, ĩmi ꞌokí rí tã Múngú ní ãyĩkõ sẽépi ni, ẽ íngúkí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri mụzú ꞌdániꞌdáni. Ãmĩnã.

22 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ẹ̃lị́ŋá ꞌdĩri sẽé ĩmi ní ĩmi ímbázú. Má ẹ́ꞌyị́ ĩmi, lẽ ĩmi ꞌbãkí úvá tã má ní átá ĩmi ní ꞌdĩri yịzú.

23 Á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, ĩmi nị̃kí rí ꞌyozú kínĩ, ĩtrũkí ꞌbá ọ́gụ́pị Tĩmõtéyõ rĩ jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá ꞌdãásĩ ãmvé gí. Ícá dõ má vúgá nõgó mbẽlẽŋá rá, má kãdõ mụụ́ ĩmi ndrengárá gá ꞌdĩlé, ma ĩri jị mụzú ĩndĩ.

24 Ĩmi sẽkí mõdó drị̃koma ĩmivé rĩ pi ní, ãzini ꞌbá Múngú vé rĩ pi ní. ꞌBá Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí Ĩtálĩyã vé rĩ pi sẽkí ĩmi ní mõdó.

25 Múngú vé ẹ́sị́ múké rĩ ã adri ĩmi be céré.

* : Ẽbérẽ: Rụ́ Ẽbérẽ ꞌdĩri ĩri rụ́ ãzi Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ri átá Ẽbérẽ tị sĩ.

* 1:5 1:5 Sãwụ́mã 2:7

* 1:5 1:5 2 Sãmũélẽ 7:14; 1 Kõrónĩkõl 17:13

* 1:6 1:6 Dẽtõrõnómẽ 32:43

† 1:6 1:6 Ị̃njị̃: Múngú kĩnĩ mãlãyíkã rĩ pi ẽ ị̃njị̃kí ívé Mvá Úpí ĩvé ni rú, sụ̃ kộpi ní ꞌi ị̃njị̃ị́ ĩvé Múngú rú rĩ tị́nị.

* 1:7 1:7 Sãwụ́mã 104:4

* 1:9 1:9 Sãwụ́mã 45:6-7

* 1:12 1:12 Sãwụ́mã 102:25-27

* 1:13 1:13 Sãwụ́mã 110:1

* 2:8 2:8 Sãwụ́mã 8:4-6

* 2:12 2:12 Sãwụ́mã 22:22

* 2:13 2:13 Ĩsáyã 8:17

* 2:13 2:13 Ĩsáyã 8:18

* 2:14 2:14 Ãdróko: Ãdróko vé rụ́ Sãtánã ꞌi, ĩri ãmbúgú índrí ũnjí rĩ pi drị̃gé, gã tã Múngú vé ri ꞌdụgá ngagá sĩ ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé. Múngú ídró ãdróko ri índrí ũnjí rĩ pi be ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ nĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

† 2:16 2:16 Ãbũrámã: Múngú zị Ãbũrámã ri kĩnĩ, ã ku ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ã ku ívé ãngũ, ã ꞌde mụụ́ ãngũ ãzi úꞌdí ni gé. Ãbũrámã ri ẹ́ꞌbị́pị Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, tịkí ĩri ílí élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ (1,800) gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 12-25.

‡ 2:17 2:17 Átálágú ãmbúgú rĩ: Átálágú ãmbúgú rĩ ndẽ atala rĩ pi céré, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ꞌyéŋá fi Jó Múngú vé rĩ agá Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá nĩ, ĩri fi vú ãlu ílí ãlu agá. Ĩri ãrí rọ̃bọ̃ŋọ̃ vé rĩ jị ũnjĩkãnyã ũjĩzú. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16; Ẽbérẽ 9.

* 3:2 3:2 Mósẽ: Yõsépã kã drãá gí, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ꞌbã anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẹ̃zị́ ngaá tụ́gẹ̃rị̃ rú caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (400). Kúru Múngú ní Mósẽ ri ĩpẽzú ímụ́zú anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ. Múngú sẽ tãị́mbị́ rĩ Mósẽ ní, ã lũ anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, sẽzú ĩ ní tãị́mbị́ rĩ zịzú tãị́mbị́ Mósẽ vé ni ãní. Tịkí Mósẽ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (1,400), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 2-24.

* 3:11 3:11 Sãwụ́mã 95:7-11

* 3:15 3:15 Sãwụ́mã 95:7-8

* 4:3 4:3 Sãwụ́mã 95:11

* 4:4 4:4 Íꞌdóngárá 2:2

* 4:5 4:5 Sãwụ́mã 95:11

* 4:7 4:7 Dãwụ́dị̃: Múngú ĩpẽ Dãwụ́dị̃ ri adrií ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé ni, ẹzị kĩnĩ, ꞌbãgú úꞌdí ri ímụ́ ĩfũ ĩrivé úyú agá, ĩri mãlũngã rĩ rụ mụzú ꞌdániꞌdáni, ꞌbãgú rĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌi. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 132:11-12. Tịkí Dãwụ́dị̃ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu (1,000) gí, ílí ꞌdãri gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16-30; 2 Sãmũélẽ 1-24; 1 ꞌBãgú 1-2.

* 4:7 4:7 Sãwụ́mã 95:7-8

† 4:8 4:8 Yósũwã: Mósẽ kã drãá gí, Múngú ĩpẽ Yósũwã ri ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ koó mụzú ãngũ Kãnánã vé rĩ gé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 17-24; Yósũwã 1-24.

‡ 4:9 4:9 Múngú uvu ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ gé: Múngú gbi ngá rĩ pi ãrẽvú céré ꞌdụ caá ụ́ꞌdụ́ ázíyá, ụ́ꞌdụ́ ẹ́zị̂rị̃ ni gé, ĩri ní kúru uvuzú. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 2:2.

* 5:5 5:5 Sãwụ́mã 2:7

* 5:6 5:6 Mẽlẽkĩzẽdékẽ: Mẽlẽkĩzẽdékẽ ri ꞌbãgú Sãlémũ vé ni, sẽ tãkíri Ãbũrámã ní nĩ. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 14:18-20; Ẽbérẽ 7:1-17.

* 5:6 5:6 Sãwụ́mã 110:4

* 6:14 6:14 Íꞌdóngárá 22:17

* 6:19 6:19 Bõngó ĩ ní Jó Múngú vé rĩ ã ꞌa ẹlịzú rĩ: Bõngó ꞌdĩri ẹlịkí Vũrã Uletere rĩ pi ãsámvú Vũrã Uleteretere rĩ be rĩ ãní. Átálágú ãmbúgú rĩ ꞌyéŋá aga fi bõngó rĩ agásĩ Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri adri Vũrã Uleteretere dị̃ị́pi pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ agá ꞌdãá. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16; Mãtáyo 27:51; Mãrákõ 15:38; Lúkã 23:45; Ẽbérẽ 6:19-20; Ẽbérẽ 9:1-7.

* 7:1 7:1 Íꞌdóngárá 14:17-20

* 7:5 7:5 Atala rĩ pi: ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ãsámvú gé, ꞌyéŋá átálágú ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá nĩ. Atala rĩ pi ri ĩfũ úyú Lẹ́vị̃ vé rĩ agá.

† 7:5 7:5 Ngá mụdrị́ agá, ĩmi ri ãlu ni íꞌdụ́ sẽ: Tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ꞌyo kĩnĩ, lẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẽ íꞌdụ́kí ngá mụdrị́ agá, ãlu ni sẽé Múngú ní. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 27:30-33; Kãlãfe 18:21-24; Dẽtõrõnómẽ 12:5-19; 14:22-29.

‡ 7:11 7:11 Lẹ́vị̃: Atala Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé rĩ ãrẽvú céré íbíkí ĩfũú úyú Lẹ́vị̃ vé rĩ agá.

§ 7:13 7:13 Vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ: Vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ni anigé Jó Múngú vé rĩ ã bóró gá ꞌdãá, átálágú rĩ ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã ãní Múngú ní ꞌbá rĩ pi trũzú ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ. Vũrã ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zãzú ni anigé Vũrã Uletere rĩ gé Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá, átálágú rĩ ri ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zã ãní Múngú ní ụ̃ꞌbụ́tịŋá sĩ, ãzini ũndréŋá sĩ sâ Múngú ri zịzú rĩ gé.

* 7:17 7:17 Sãwụ́mã 110:4

* 7:21 7:21 Sãwụ́mã 110:4

* 8:5 8:5 Gãkũ Múngú vé rĩ: Múngú ẹzị Mósẽ ní kĩnĩ, Mósẽ ã sị Gãkũ ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá, ã ꞌbãkí rí tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ꞌa ni gé ꞌdãá, ꞌbá rĩ pi ã rikí uꞌdụụ́ mụzú vũrã rĩ pi gé sĩ. Sõlõmónã sị Jó Múngú vé rĩ Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ícókí uꞌdụụ́ ku. Atala rĩ pi ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Múngú ní vũrã ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée agásĩ. ꞌÍ lã Ẹ̃zị́ 7:44-45.

* 8:5 8:5 Wụ̃ngárá 25:40

* 8:12 8:12 Yẽrẽmíyã 31:31-34

* 9:1 9:1 Jó Múngú vé rĩ: Jó Múngú vé rĩ ꞌyéŋá ãlukúta Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá. Atala rĩ pi ꞌyéŋá ri rọ̃bọ̃ŋọ̃ zã Jó rĩ agá ꞌdãá nĩ, sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị. Múngú ri dị̃ Vũrã Uleteretere rĩ gé, Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá.

† 9:4 9:4 Mánã: Mánã ri ãnyãngã Múngú ní ĩsẽé ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní rĩ. Ĩsẽ sâ kộpi ní adrizú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá ílí pụ̃kụ́ sụ rĩ gé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 16:1-36.

‡ 9:7 9:7 Átálágú ãmbúgú rĩ: Átálágú ãmbúgú rĩ fi Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá vú be ãlu, ĩri mụ ãrí uya Vũrã Uleteretere rĩ agá ꞌdãá, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi trũzú ãní ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ, ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ri ãnyãngã aꞌbi ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩri gé. ꞌÍ lã Lẹ̃vị̃tị́kã 16.

§ 9:20 9:20 Ãrí ꞌdĩri Múngú ní ũndĩ rụzú ĩmi be rĩ: Ãrí ꞌdĩri ꞌbá rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ũjĩ, ĩri sẽ kộpivé ũndĩ Múngú be rĩ adri múké. ꞌBá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi rikí tị́, ãzini ndrị̃ị́ zãá Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ã ũjĩ rí ĩvé ũnjĩkãnyã, ĩ adrikí rí ule. Rọ̃bọ̃ŋọ̃ ĩ ní zãá ꞌdĩri iꞌda Yẹ́sụ̃ vé drãngárá pẹtị alambaku sị́gé sụ̃ Kãbĩlõ Mvá Múngú vé rĩ tị́nị rĩ. Ãrí Yẹ́sụ̃ vé dãápi rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ꞌdĩri, ĩri ꞌbá céré ĩri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi trũ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 24:8; Lẹ̃vị̃tị́kã 16:11-19; Mãtáyo 26:28; Mãrákõ 14:24.

* 10:7 10:7 Sãwụ́mã 40:6-8

* 10:8 10:8 1 Sãmũélẽ 15:22-23

* 10:12 10:12 Drị́ ẹ̃ndẹ́pị rĩ: Drị́ ẹ̃ndẹ́pị vé ífífí, ĩri vũrã Múngú vé ĩ ní ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ, ãzini vũrã ũkpõ sẽzú rĩ.

* 10:16 10:16 Yẽrẽmíyã 31:33

* 10:17 10:17 Yẽrẽmíyã 31:34

* 10:30 10:30 Dẽtõrõnómẽ 32:35

* 10:30 10:30 Dẽtõrõnómẽ 32:36; Sãwụ́mã 135:14

* 10:38 10:38 Ãbãkụ́kã 2:3-4

* 11:7 11:7 Núwã: Núwã adri sâ ꞌbá rĩ pi ní ũnjĩkãnyã ꞌozú ũnjí ꞌdãri gé rá, kúru Múngú ní ĩri zịzú ã údé kũlúmgba, yị̃ị́ rĩ kãdõ ímụ́ tị̃ị́, ã pa rí ĩrivé ꞌbá rĩ pi ĩrivé ãnyãpá rĩ pi ã ụrụkọ pi be. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 5-9.

† 11:9 11:9 Ĩsákã: Ĩsákã ri mvá Múngú ní ẹzịị́ Ãbũrámã ní rĩ. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17-35.

‡ 11:9 11:9 Yõkóbũ: Yõkóbũ ri Ãbũrámã mvọ́pị Ĩsákã vé mvá, ĩri anji be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, Múngú újá rụ́ ni zịị́ Ĩsẽrélẽ, úyú ĩrivé rĩ zịkí anji Ĩsẽrélẽ vé ni. Sâ Yẹ́sụ̃ vé rĩ gé, zịkí kộpi Yãhụ́dị̃. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 25-50.

* 11:18 11:18 Íꞌdóngárá 21:12

§ 11:21 11:21 Yõsépã: Yõsépã ri Yõkóbũ vé mvá ĩri ní lẽélẽ rĩ, ẹ́drị́pị́ị sẽkí ĩri jeé tụ́gẹ̃rị̃ rú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ gé. Múngú sẽ ĩri ícá ãmbúgú, ko ívé ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã mụụ́ adrií ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá nĩ. Sâ ꞌdãri gé, ẹ̃bị́rị́ ꞌde caá ílí ẹ́zị̂rị̃. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 30-50.

* 11:25 11:25 Ũnjĩkãnyã: Mósẽ ã adri té dõ ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ vé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé ꞌdãá, ícó té ꞌi ꞌbãá adrií ꞌbá Múngú vé ni ku, ã adri té dõ ꞌdãá, tã ꞌdĩri ũnjĩkãnyã.

† 11:40 11:40 Tã múké: Tã múké kộpi ní ímụ́ ị́sụ́ ꞌdĩri, Yẹ́sụ̃ vé drãngárá kộpi ã tã sĩ rĩ.

* 12:2 12:2 Lẽ ꞌbâ ꞌbãkí mị rizú ãngũ ndrezú mụzú Yẹ́sụ̃ vúgá: Tã ꞌdĩri vé ífífí, lẽ ꞌbâ ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri, ꞌbâ ꞌdụkí ĩrivé tã ngaá.

† 12:2 12:2 Pẹtị alambaku: ꞌBá Rómã vé rĩ pi ri ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi gbã mũsũmárĩ sĩ pẹtị alambaku sị́gé, ĩri sâ ꞌdụ ãco kộpi íbí drã ndõ, kộpi ĩzãngã nya ambamba drãngárá rĩ gé.

* 12:6 12:6 Nãpí 3:11-12

* 12:13 12:13 Nãpí 4:26

* 12:20 12:20 Wụ̃ngárá 19:12-13

* 12:21 12:21 Dẽtõrõnómẽ 9:19

‡ 12:22 12:22 Sĩónã: Sĩónã ri ĩ kpá zị Yẹ̃rụ́sãlémã.

§ 12:24 12:24 Yẹ́sụ̃ vé ãrí dãápi ꞌdĩri múké múké, ndẽ Ẽbélẽ vé ãrí rá: Yẹ́sụ̃ vé ãrí ri ꞌbá rĩ pi pa ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ, Ẽbélẽ vé ãrí ri ngo ã ũfẽkí ꞌî ãrígó. Tã ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ vé ãrí dãápi ꞌdĩri múké múké, ndẽ Ẽbélẽ vé ãrí rá. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 4:1-16.

* 12:26 12:26 Hãgáyĩ 2:6

* 12:29 12:29 Dẽtõrõnómẽ 4:24

* 13:5 13:5 Dẽtõrõnómẽ 31:6

* 13:6 13:6 Sãwụ́mã 118:6-7

* 13:10 13:10 ꞌBâ vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ vé ni be: Vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ vé ꞌdĩri, ĩri ꞌbụ̃ gé ꞌdãáꞌdã. Ĩri vũrã ꞌbávé Yẹ́sụ̃ átálágú ãmbúgú rĩ ní ívé ãrí sẽé dãá ꞌbâ trũzú ꞌbávé ũnjĩkãnyã agásĩ rĩ.

Yõkóbũ

1

2

3

4

5

Kọ̃kọ̃bị́

Yõkóbũ

ní sĩí rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Yõkóbũ sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri nĩ. Yõkóbũ ri Yẹ́sụ̃ ẹ́drị́pị, Yẹ̃rụ́sãlémã gá ꞌdãá, ĩri ándúrú drị̃koma rú ꞌbá kãnísã vé rĩ pi drị̃gé. Sĩ kọ̃kọ̃bị́ rĩ sẽé Kũrĩsĩtĩyánĩ Yẹ̃rụ́sãlémã vé ĩ ní íré mụzú kụ̃rụ́ rĩ pi agásĩ, ãzini ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi ní.

Tã ã pá ãmbúgú Yõkóbũ ní kọ̃kọ̃bị́ rĩ sĩzú rĩ, lẽ lũú Kũrĩsĩtĩyánĩ rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, tã kộpi ní ꞌoó múké, ãzini kộpivé adringárá múké rĩ, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Kúrísítõ ri gí. Kúru ímbá kộpi kĩnĩ, tã ãfú vé rĩ, tã ẹ́sị́ ꞌbãzú ãmbúgú ngá drị̃gé rĩ, ọ̃wụ̃ ꞌbãngárá, ãzini ãwãngárá, lẽ kộpi ã kukí tã ũnjí ꞌdĩꞌbée rá. Ãzini ímbá kộpi tã ꞌbá rĩ pi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ ũnjí riípi kộpi ụ̃ꞌbị̃ị́pi fizú tã ũnjí ꞌozú rĩ vé tã sĩ, ímbá kpá kộpi lẽ ꞌbá ngá be rĩ pi ã kokí ꞌbá ngá ãkó rĩ pi ẽ ĩzã ngá sĩ.

Ímbá kpá kộpi adringárá uletere rĩ vé tã sĩ, adringárá tã be mãdã rĩ vé tã sĩ, Múngú ri zịngárá vé tã sĩ, tã ꞌdụngárá ẹ́sị́ be mãdã rĩ vé tã sĩ, ãzini adringárá úmĩ be Kúrísítõ agá rĩ vé tã sĩ.

1

1 Ma Yõkóbũ ꞌi, ãtíꞌbá Múngú vé ni, ãzini Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé ni. Ĩmi sụ́rụ́ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ĩ ní íré mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi, á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ĩmi ní.

Mõdó ĩmi ní céré.

Tã ũkpó ũkpó riꞌbá ꞌbávé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ụ̃ꞌbị̃ꞌbá rĩ pi

2 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, tã ũkpó ũkpó ụ̃ꞌbị̃ dõ ĩmi, ĩmi adrikí ãní ãyĩkõ sĩ, 3 ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, ụ̃ꞌbị̃kí dõ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá, ĩri sẽ ĩmi pá tu ũkpó ũkpó ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá. 4 Tã ũkpó ũkpó ĩmi ị́sụ́pi ꞌdĩri, ĩri sẽ ĩmi adri ũkpó ũkpó ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, ĩmi adri ãní Múngú agá, tã ãzi ĩmi ní ícó lẽé ni ꞌdãáyo. 5 Ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, ꞌbá rĩ nị̃ dõ tã kuyé, lẽ ã zị tã nị̃ngárá Múngú riípi ngá sẽépi ꞌbá rĩ pi ní bãdãrú rĩ vúgá, ĩri tã nị̃ngárá rĩ sẽ ꞌbá rĩ ní rá, ícó ꞌyoó ꞌbá rĩ zị tã rĩ ũnjí ꞌdíni ku. 6 ꞌBo ꞌbá rĩ dõ ngá zị Múngú vúgá, lẽ ẽ ẹ̃ꞌyị̃ ꞌyozú kínĩ Múngú ri ngá rĩ sẽ ꞌí ní rá, lẽ úmĩ ni ã awa ꞌi ị̃rị̃ ku, ãꞌdiãtãsĩyã úmĩ ni awa dõ ꞌi ị̃rị̃, ĩri adri sụ̃ yị̃ị́ ũlí ní vịị́ úvápi ngũyá ngũyá rĩ tị́nị. 7 ꞌBá yị̃kị̂ be ꞌdíni ꞌdĩri, ã ụ̃sụ̃ ꞌyozú kínĩ Úpí ri ꞌí ní ngá sẽ rá ꞌdíni ku, 8 ãꞌdiãtãsĩyã ĩrivé yị̃kị̂ aco ꞌi ị̃rị̃, ĩrivé tã ꞌoó rĩ pi agásĩ céré yị̃kị̂ ni tu pá vũrã ãlu gé ku.

9 ꞌBá Múngú vé adriípi ngá ãkó rĩ, lẽ ã adri ãyĩkõ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ꞌdụ ĩrivé tã ꞌbãá ãmbúgú. 10 ꞌBo lẽ ꞌbá ãꞌbú be rĩ ã adri ãyĩkõ sĩ, Múngú ní ĩrivé tã ꞌdụụ́ ꞌbãá mãdãŋá rĩ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ãꞌbú be rĩ ímụ́ drã sụ̃ pẹtị ã fũ ní ꞌwií lụ̃ụ́ vũgá rĩ tị́nị. 11 Ụ̃tụ́ koópi gbírílí rĩ, ĩri sẽ pẹtị rĩ ꞌwi, ĩrivé fũ ũnyĩ be rĩ ꞌwi lụ̃ vũgá. ꞌBá ãꞌbú be rĩ kpá ímụ́ drã sâ ĩri ní rizú ívé ẹ̃zị́ ngazú rĩ gé.

12 Tã ũkpó ũkpó ri dõ ꞌbá rĩ ụ̃ꞌbị̃, lẽ ã tu pá tị́tị́, Múngú ri ĩri ní tãkíri sẽ rá, ãꞌdiãtãsĩyã aga dõ ụ̃ꞌbị̃ngárá ꞌdĩri agásĩ rá, Múngú ri ídri ꞌdániꞌdáni ꞌí ní tã ni ẹzịị́ ꞌbá ꞌi lẽꞌbá lẽlẽ rĩ pi ní rĩ sẽ ĩri ní rá.

13 Tã ũkpó ũkpó ụ̃ꞌbị̃ dõ ꞌbá rĩ, lẽ ꞌbá rĩ ã ꞌyo, “Múngú ri ma ụ̃ꞌbị̃ nĩ” ꞌdíni ku. Ãꞌdiãtãsĩyã tã ũnjí ícó Múngú ri ụ̃ꞌbị̃ị́ ku, dõku Múngú ícó ꞌbá ãzi ụ̃ꞌbị̃ị́ tã ũnjí sĩ ku. 14 Tã ũnjí ꞌbá rĩ ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ, ĩri ꞌbá rĩ ụ̃ꞌbị̃ nĩ, ĩri ꞌbá rĩ se fi tã ũnjí agá. 15 Tã ũnjí ꞌbá rĩ ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ ga dõ ẹ́sị́ ni agá tré gí, ĩri sẽ ꞌbá rĩ fi tã ũnjí ꞌo, tã ꞌbá rĩ ní ꞌoó ũnjí rĩ ga dõ ícá ambamba gí, ĩri drãngárá íjị́.

16 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị má ní lẽélẽ rĩ pi, lẽ ꞌbá ãzi ã ũꞌbã ĩmî mị ku. 17 Fẽfẽ múké múké rĩ pi íbíkí íngá ꞌbụ̃ gélésĩ, íngákí ꞌbá Ẹ́tẹ́pị ngá dị̃ꞌbée dị̃dị̃ ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ pi gbiípi rĩ vúgálésĩ, Múngú újá ꞌi sụ̃ índríkíndrĩ ní rií ꞌi újá rĩ tị́nị ku. 18 Múngú ũpẽ ꞌbâ adrií ꞌbá ívé ni, ĩpẽ ívé ụ́ꞌdụ́kọ́ áda rĩ ꞌbá ní, ã tịkí rí ꞌbâ ícá úꞌdí, ngá céré ĩri ní gbií rĩ pi ãsámvú gé, ꞌbâ adrikí rí anji ĩrivé ni, sụ̃ ãnyãngã kaápi drị̃drị̃ rĩ tị́nị.

Tã yịngárá ãzini tã ꞌongárá

19 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị má ní lẽélẽ rĩ pi, lẽ ĩmi nị̃kí tã ꞌdĩꞌbée ámá múké, lẽ ĩmi ꞌbãkí bị́ tã yịzú mbẽlẽŋá, lẽ ĩmi rõkí átángá rĩ rõrõ, ĩmi íbíkí átá ndõ, lẽ ĩmî ꞌa ã ve tã sĩ mbẽlẽŋá ku. 20 Ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ ꞌa ve dõ gí, ícó tã pịrị Múngú ní lẽé ã ꞌo rĩ ꞌoó ku. 21 Lẽ ĩmi kukí tã ãzãvũ rú rĩ pi ã ꞌongárá rá, dõku ĩmi kukí tã ũnjí rĩ pi ã ꞌongárá rá, lẽ ĩmi ꞌbãkí ĩmi vũgá, ĩmi ãꞌyĩkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ĩ ní ũlũú ĩmi ní rĩ, ĩri ícó ĩmi pa rá.

22 Lẽ ĩmi yịkí ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ kú bị́ sĩ ku, lẽ ĩmi ꞌdụkí tã ni ngaánga. Ĩmi ꞌdụkí dõ tã ni ngaá kuyé, ĩmi ri ĩmî mị ũꞌbã. 23 ꞌBá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ yịị́pi kú bị́ sĩ, tã ni ꞌdụụ́pi ngaápi kuyé rĩ, índré sụ̃ ꞌbá ꞌi ndreépi múndũrã agá, 24 kãdõ ꞌi ndreé múndũrã agá ꞌdãá, ĩri gõ ꞌde mụ ꞌdĩísĩ rá, ĩri ãvĩ ívé ị́ndrị́lị́kị́ ꞌí ní ndreé múndũrã agá ꞌdãri sĩ rá rĩ tị́nị. 25 ꞌBo ꞌbá rĩ ꞌbã dõ ꞌî mị rizú tãị́mbị́ múké drị̃wãlã sẽépi rĩ lãzú, ꞌo dõ tã rĩ mụzú ꞌdĩri ꞌdíni, ãvĩ dõ tã ꞌí ní yịị́ rĩ sĩ kuyé, Múngú ri ĩri ní tãkíri sẽ tã ĩri ní ꞌoó rĩ sĩ rá.

26 ꞌBá rĩ ụ̃sụ̃ dõ kĩnĩ ꞌi ꞌbá Múngú vé ni, rõ dõ ꞌî ádra ku, ĩri ꞌî mị ũꞌbã, ị̃njị̃ngárá ĩri ní rizú Múngú ri ị̃njị̃zú ꞌdĩri ẹ̃zị́ ãkó. 27 Ị̃njị̃ngárá Múngú ꞌbá Ẹ́tẹ́pị ní ãꞌyĩí adriípi múké, ũnjĩkãnyã ãkó rĩ, ĩri ꞌdíni, lẽ ꞌbá rĩ ã ko ĩmváanji rĩ pi ẽ ĩzã ngá sĩ, ãzini ã ko ọwụzị riꞌbá ĩzãngã nyaꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã ngá sĩ. Lẽ ꞌbá Múngú vé rĩ pi ã rikí tã ãzãvũ rú nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ ꞌoó ĩndĩ ku.

2

Ã rikí tã múké ꞌoó ꞌyéŋá ꞌbá ụrụkọ ní ku

1 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ọ́gụ́pị pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, lẽ ĩmi rikí tã múké ꞌoó ꞌyéŋá ꞌbá ụrụkọꞌbée ní, ꞌbá ụrụkọꞌbée gãzú sĩ ꞌdíni ku. 2 ꞌBá ãzi ífí dõ ĩmi ãsámvú gé vũrã ĩmi ní ĩmi úmúzú rĩ gé, úsú dõ ꞌi bõngó ũnyĩ be ni sĩ, ꞌyĩ dõ kátrĩ dábũ rú ni ꞌî drị́ mváŋá gá, ꞌbá ngá ãkó ni ífí dõ kpá ĩmi ãsámvú gé, úsú dõ ꞌi bõngó ị́rị́kọ́ rú ni sĩ, 3 ꞌí ꞌdụ dõ ꞌbá ꞌi úsúpi bõngó ũnyĩ be ni sĩ rĩ vé tã ꞌbãá ãmbúgú, ꞌí ꞌyo dõ ĩri ní, “Mí ímụ́ úrí lúpá múké nõri drị̃gé,” ꞌbo ꞌbá ngá ãkó rĩ, ꞌí ꞌyo dõ ĩri ní, “ꞌÍ mụ pá tuú ꞌdãgá,” dõku “ꞌÍ mụ úrí nyọ̃ọ́kụ́ gé vũgá,” 4 mi dõ ri ꞌbá rĩ pi ũpẽ sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, mí adri nyo ꞌbá tã lịị́pi yị̃kị̂ ũnjí sĩ ni kuyé?

5 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị má ní lẽélẽ rĩ pi, ĩmi yịkí drĩ ma ká, Múngú ũpẽ ꞌbá ngá ãkó ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ní ndreé ẹ̃zị́ ãkó rĩ pi adrií ẹ̃ꞌyị̃ngárá be ãmbúgú, kộpi ícó fi mãlũngã ĩri ní tã ni ẹzịị́ ꞌbá ꞌi lẽꞌbá lẽlẽ rĩ pi ní rĩ agá rá. 6 ꞌBo ĩmi ri ꞌbá ngá ãkó rĩ pi idede. Ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ãꞌbú be rĩ pi ꞌbãkí pá ĩmi drị̃gé, kộpi ri ĩzãngã sẽ ĩmi ní ꞌdíni kuyé? Kộpi ĩmi jị mụ pá tu ꞌbá tã lịꞌbá rĩ pi ẹndrẹtị gé nĩ kuyé? 7 ꞌBá ꞌdĩꞌbée adrikí ꞌbá riꞌbá Úpí ĩmi ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ rĩ ã rụ́ izaꞌbá rĩ pi kuyé?

8 Ĩmi ị̃njị̃kí dõ tãị́mbị́ agaápi rá ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá ꞌyoópi kínĩ, “Lẽ mî lẽ ꞌbá mî gãrã gá rĩ sụ̃ mí ní mî rụ́ꞌbá lẽé rĩ tị́nị”* rĩ rá, ĩri lũ kínĩ ĩmi ri tã pịrị ꞌo. 9 ꞌBo ĩmi dõ ri tã múké ꞌo ꞌyéŋá ꞌbá ụrụkọꞌbée ní, ĩri lũ kínĩ, ĩmi ꞌokí tã ũnjí gí, ĩmi ŋõkí tãị́mbị́ rĩ gí.

10 ꞌBá riípi tãị́mbị́ rĩ vé tã ꞌdụụ́pi ngaápi rĩ ŋõ dõ tãị́mbị́ ãlu ni gí, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ ŋõ tãị́mbị́ rĩ pi céré gí. 11 Múngú ꞌyoópi, “Lẽ mî ꞌbã ọ̃wụ̃ ku rĩ,”* ꞌyo kpá kĩnĩ, “Lẽ mî ꞌdị ꞌbá ku.”* ꞌÍ ꞌo dõ ọ̃wụ̃ kuyé, ꞌbo ꞌí ꞌdị dõ ꞌbá drãá rá, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌí ŋõ tãị́mbị́ rĩ gí.

12 Tã ĩmi ní átá, ãzini tã ĩmi ní ꞌoó rĩ, lẽ ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, ĩ tãị́mbị́ rĩ áyú ĩmivé tã lịzú, ĩmi drị̃wãlã ị́sụ́ ãní. 13 Ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ímụ́zú tã lịzú rĩ gé, ꞌbá ẹ́sị́ ĩdríkídri ꞌbãápi ọ́gụ́pị ní ku rĩ, Múngú ꞌbã kpá ẹ́sị́ ĩdríkídri ĩri ní ku. Múngú kãdõ tã lịị́ ꞌbá rĩ pi drị̃gé, ĩri ẹ́sị́ ĩdríkídri ꞌbã ꞌbá ẹ́sị́ ĩdríkídri ꞌbãꞌbée ĩvé ọ́gụ́pị ní rĩ pi ní rá.

Ẹ̃ꞌyị̃ngárá ãzini tã múké ꞌongárá

14 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ꞌbá rĩ kĩnĩ ꞌi dõ ẹ̃ꞌyị̃ngárá be, ꞌbo ꞌo dõ tã ãzi lũúpi kínĩ ĩri ẹ̃ꞌyị̃ngárá be ni kuyé, tã múké ĩri ní ị́sụ́ ꞌa ni gé ꞌdĩgé rĩ ãꞌdi? Ẹ̃ꞌyị̃ngárá ꞌdĩri nyo ícó ĩri pa rá? 15 Mí ẹ́drị́pị, dõku mí ọ́mvụ́pị ri dõ bõngó ãkó, ãzini ãnyãngã ãkó, 16 ꞌí ꞌyo dõ ĩri ní, “ꞌÍ mụ, lẽ mî mụ múké, ĩgbẽ ã fụ mi ku, mî nya ãnyãngã ẹ́pị́zú ãní ẹ́pị́ẹ̃pị̃,” ꞌbo ꞌí sẽ dõ ĩri ní ngá ĩri ní lẽé rĩ pi kuyé, tã múké mí ní ꞌoó ꞌbá ꞌdĩri ní rĩ ãꞌdi? 17 ꞌBá ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ ꞌo dõ tã múké ẹ̃ꞌyị̃ngárá rĩ iꞌdazú kuyé, ĩrivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ꞌdĩri ĩri ngá drãápi gí ni.

18 ꞌBo ꞌbá ãzi ri ícó ꞌyo, “ꞌBá ụrụkọꞌbée ẹ̃ꞌyị̃ngárá be, ꞌbá ụrụkọꞌbée ri ẹ̃zị́ nga múké.”

ꞌBo má ní ꞌyozú má kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌo dõ tã múké ku, ĩri ícó lũ íngóni ꞌyozú kínĩ mi ẹ̃ꞌyị̃ngárá be? Ma ícó mávé ẹ̃ꞌyị̃ngárá iꞌda mí ní tã múké má ní ꞌoó rĩ sĩ.” 19 Mí kĩnĩ, mí ẹ̃ꞌyị̃ rá Múngú ri ãlu. Ĩri múké! Índrí ũnjí rĩ pi* ẹ̃ꞌyị̃kí kpá sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ụ̃rị̃ sĩ, kộpi ri yã ãní yãyã.

20 Mi azakaza rú! Mí nị̃ ꞌyozú kínĩ, ẹ̃ꞌyị̃ngárá mí ní ẹ̃zị́ ni ngaá kuyé rĩ ĩri ẹ̃zị́ ãkó ꞌdíni kuyé? 21 Múngú ãꞌyĩ ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị Ãbũrámã† ri adrií ꞌbá pịrị ĩri ní ívé mvá Ĩsákã‡ ri sẽé zãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ gé rĩ ã tã sĩ. 22 ꞌÍ ndre drĩ ká, Ãbũrámã ẹ̃ꞌyị̃ Múngú ri rá, ãzini ꞌdụ tã Múngú ní lũú ĩri ní rĩ ngaá rá. Tã ĩri ní ꞌoó rĩ lũ ꞌyozú kínĩ, ĩrivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ĩri áda. 23 Tã ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ nga ꞌi fũú tị ni gé gí, Búkũ Múngú vé rĩ kĩnĩ, “Ãbũrámã ẹ̃ꞌyị̃ Múngú ri rá, Múngú ãꞌyĩ ĩri adrií ꞌbá pịrị ꞌí ẹndrẹtị gé.”* Gõkí Ãbũrámã ri zịị́ ũndĩ Múngú vé ni. 24 Ĩmi ndrekí drĩ ká, ꞌbâ adri pịrị Múngú ẹndrẹtị gé tã múké ꞌbá ní ꞌoó rĩ sĩ, adri ꞌyéŋá ẹ̃ꞌyị̃ngárá ꞌbávé rĩ sĩ ku.

25 Rábã ri ũkú ọ̃wụ́ rú ni, ĩrivé tã ꞌoó ri Múngú ẹndrẹtị gé pịrị, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ní ꞌbá ãngũ úmíꞌbá rĩ pi ẹ́ꞌyị́ ꞌbãá ívé jó agá, ĩri ní kộpi pẽé mụụ́ lẹ́tị túngú ni gé sĩ rĩ sĩ. 26 Índrí dõ ꞌbá rĩ agá ꞌdãáyo, ꞌbá ꞌdĩri drã gí, ẹ̃ꞌyị̃ngárá ri ngakí dõ ẹ̃zị́ ni ku, ẹ̃ꞌyị̃ngárá ꞌdĩri drã gí.

3

Lẽ ĩmi ũtẽkí ĩmî ádra ũtẽtẽ

1 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé, lẽ ku ꞌbá kárákará pi ní ẹ́sị́ ꞌbãzú fizú ãngũ ímbázú, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ ꞌbâ riꞌbá ãngũ ímbáꞌbá nõꞌbée, ĩ ímụ́ ꞌbávé tã lị ꞌbá ụrụkọꞌbée vé rĩ ndẽ. 2 ꞌBâ céré, ꞌbá ꞌokí tã ũnjí ni pi kárákará. ꞌBá rĩ átá dõ átángá ũnjí ãluŋáni kuyé, ꞌbá ꞌdĩri ꞌbá pịrị ũnjĩkãnyã ãkó ni, ĩri ícó ꞌî rụ́ꞌbá ũtẽ múké.

3 ꞌBá ásúkí dõ ngá aya rú ni pi hũsánĩ rĩ pi tị gé, ĩri sẽ kộpi tã ꞌbá ní lẽé rĩ ꞌdụ nga rá, kộpi ꞌbâ jị mụzú múké vũrã ꞌbá ní lẽzú mụzú rĩ gé. 4 Ĩmi ndrekí drĩ kũlúmgba ri ká, ĩri ãmbúgú ãmbúgú, ũlí ã ri dõ ĩri vịị́ mụzú nĩ drãáãsĩyã, ꞌbá kũlúmgba rĩ újị́pi rĩ kũlúmgba ãmbúgú ãmbúgú ꞌdĩri sõ mụzú pẹtị mãdãŋá rizú kũlúmgba sõzú rĩ sĩ. 5 Ĩmi ndrekí drĩ ká, ádra ri mãdãŋáŋá, ꞌbo ĩri tã ambugu ambugu ni pi átá.

Ádra adri sụ̃ ãcí kúlúlú mãdãŋá rĩ tị́nị, ĩri ãngũ ásé be ãmbúgú ãmbúgú rĩ zã ve céré. 6 Ádra sụ̃ ãcí tị́nị. Ĩgélé ꞌbâ rụ́ꞌbá gá rĩ pi ãsámvú gé, ĩri ri ũnjĩkãnyã íjị́ nĩ, ĩri ꞌbá rĩ vé adringárá iza rá, ĩri sẽ ꞌbá rĩ fi ve ãcí agá, tã ũnjí ádra ní átá rĩ íbí ĩfũú ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ* agásĩ. 7 Ãnyãpá rĩ pi ãrẽvú céré, ãríŋá rĩ pi, ngá ẹ́cị́ꞌbá bẹ̃drị̃ sĩ rĩ pi, ãzini ngá adriꞌbá yị̃ị́ agá rĩ pi, ĩ ícó kộpi íwí adri mãlímáli, ĩ ícó kộpi ũtẽ rá, ꞌbá ri kộpi íwí nĩ, ĩri kộpi ũtẽ nĩ. 8 ꞌBo ꞌbá ãzi ícó ádra ri ũtẽé bã ku. Ádra ãndẽ tã ũnjí ꞌongárá sĩ ku, tã ũnjí ádra ní rií átá rĩ adri sụ̃ kícú ĩ ní rizú ꞌbá úꞌdị́zú rĩ tị́nị.

9 Ádra ri, ꞌbâ ri ꞌbávé Úpí ꞌbá Ẹ́tẹ́pị ri íngú ãní, ádra ri, ꞌbâ kpá ri ꞌbá Múngú ní gbií sụ̃ ꞌí tị́nị rĩ pi tri ãní. 10 Tị ãlu ãlu ꞌdĩri sĩ, ꞌbâ ri Múngú ri íngú ãní, ꞌbâ kpá ri ꞌbá rĩ pi tri ãní. Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, lẽ ꞌbâ ꞌokí tã ꞌdĩri tị́nị ku. 11 Yị̃ị́ ule rĩ pi yị̃ị́ ẹ̃ꞌyị́ rú rĩ be, kộpi nyo ícó ĩ úmú ídị́ ĩfũ vũrã ãlu gé sĩ rá? 12 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, pẹtị ĩ ní zịị́ fị́gị̃ rĩ, ĩri nyo ícó ꞌi újá ꞌa õlívẽ rú rá? Dõku pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ, ĩri nyo ícó ꞌi újá ꞌa fị́gị̃ rú rá? Yị̃ị́ ẹ̃ꞌyị́ rú rĩ, ĩri nyo ícó ꞌi újá ícá yị̃ị́ ule rú rá?

Úmĩ tã nị̃zú rĩ íbí íngá Múngú vúgá

13 ꞌBá ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé úmĩ be, ãzini tã nị̃ngárá be rĩ ãꞌdi ꞌi? Lẽ ꞌbá ꞌdĩri ã ꞌo tã pịrị, ã lũ rí ꞌyozú kínĩ, ĩri úmĩ be, ãzini nị̃ tã rá, lẽ ã ꞌo tã mụzú ẹ́sị́ be mãdã, úmĩ tã nị̃ngárá vé ni sĩ. 14 ꞌBo mî ẹ́sị́ dra dõ dra dra, ꞌí lẽ dõ ꞌbá ku, ãzini mi dõ ĩndrá rú, lẽ mî ri mi íngú ãní ku, dõku mî ri ũnjõ ụ́lị́ ꞌyozú kínĩ, mi ri tã áda ꞌo ꞌdíni ku. 15 Úmĩ tã ꞌozú ꞌdíni ꞌdĩri, íbí íngá ꞌbụ̃ gélésĩ kuyé, ĩri ũmĩ nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé ni, Índrí Múngú vé rĩ sẽ úmĩ ꞌdĩri nĩ kuyé, ĩri úmĩ ãdróko vé ni. 16 ꞌBá rĩ dõ ri ẹ́sị́ ꞌbã ꞌbá ãzi vé ngá drị̃gé, ĩri dõ ri ꞌi íngú ꞌbá ãmbúgú rú, ĩri tã ĩzãngã sẽépi ni íjị́, ĩri tã ꞌo mụzú bãdã rú, ẹ́sị́ ũká ũká sĩ.

17 ꞌBo tã nị̃ngárá íngápi ꞌbụ̃ gélésĩla rĩ, ĩri sẽ ꞌbá rĩ adri uletere, ꞌbá rĩ tãkíri lẽlẽ, ꞌbá rĩ ẹ́sị́ ꞌbã ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã kozú, ꞌbá rĩ ꞌbá ambugu rĩ pi ị̃njị̃njị̃, ꞌbá rĩ adri ẹ́sị́ be múké, ꞌbá rĩ tã múké ꞌo, ꞌbá rĩ ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã ko trõtrõ, ãzini ĩri sẽ ꞌbá rĩ tã áda ꞌo. 18 ꞌBá riꞌbá tãkíri íjị́ꞌbá ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé rĩ pi, kộpi ri tã pịrị íjị́ ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé.

4

Lẽ ĩmi ị̃njị̃kí Múngú ri ị̃njị̃njị̃

1 Ngá sẽépi ĩmi ní rizú ãgátá gãzú, ãzini ĩmi ní rizú ũmbã fụzú ĩmi ãsámvú gé sĩ rĩ ãꞌdi? Tã ũnjí ĩmi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ ĩmî ẹ́sị́ agá rĩ, ĩri ri ũmbã fụ ĩmî ẹ́sị́ agá nĩ. 2 Ĩmi lẽkí kõdô ngá, ꞌbo ĩmi ị́sụ́kí ngá rĩ kuyé. Ĩmi ri ꞌbá úꞌdị́, ĩmi ị́sụ́kí rí ngá ãní, ꞌbo ĩmi ị́sụ́kí ngá ĩmi ní lẽé rĩ kuyé. Ĩmi ri ãwã, ãzini ĩmi ri ũmbã fụ, ꞌbo ĩmi ị́sụ́kí ngá ĩmi ní lẽé rĩ kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi zịkí ngá ĩmi lẽé rĩ Múngú vúgá kuyé. 3 Ĩmi kádõ rií ngá zịị́ Múngú vúgá, Múngú sẽ ĩmi ní ngá rĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi zịkí ngá rĩ lẹ́tị be pịrị kuyé, ĩmi lẽkí ngá rĩ pi ị́sụ́ rizú ãyĩkõ ꞌbãzú.

4 Ĩmi ꞌbá Múngú ri gãꞌbá sĩ ꞌdĩꞌbée, ĩmi nị̃kí ámá kuyé ꞌyozú kínĩ, ĩmi lẽkí dõ tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ áyu, ĩmi ariꞌba Múngú vé ni? ꞌBá tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ lẽépi rĩ, ĩri ãríꞌbá Múngú vé ni. 5 Tã Búkũ Múngú vé rĩ ní ꞌyoó, “Múngú ri índrí ꞌí ní sẽé fií ꞌbá ẹ́sị́ agá rĩ ã tã mba ni ꞌdĩri” fi drĩ ĩmi drị̃gé kuyé? 6 ꞌBo Múngú ri ívé ẹ́sị́ múké rĩ sẽ mụzú ĩmi ní dị̃ị́ dị̃ị́. Sẽzú Búkũ Múngú vé rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Múngú gã ꞌbá ĩ íngúꞌbá íngúngũ rĩ pi sĩ,

ꞌbo ĩri ẹ́sị́ múké ꞌbã ꞌbá tã bẽ mãdã rĩ pi ní.”*

7 Lẽ ĩmi ị̃njị̃kí Múngú ri ị̃njị̃njị̃. Lẽ ĩmi gãkí tã ãdróko vé rĩ sĩ, ĩri sẽ ãdróko ri nga ápá ĩmî rụ́ꞌbá gá sĩ rá. 8 Lẽ ĩmi ítrúkí ĩmi ĩnyiŋá Múngú vúgá, ĩri kpá ꞌi ítrú ĩnyiŋá ĩmi vúgá. Ĩmi ꞌbá ũnjĩkãnyã be ꞌdĩꞌbée, lẽ ĩmi ũjĩkí ĩmivé ũnjĩkãnyã rá. Ĩmi ꞌbá yị̃kị̂ be ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée, lẽ ĩmi ũjĩkí ĩmî ẹ́sị́. 9 Lẽ ĩmi adrikí ĩzãngã sĩ, ĩmi ngokí ngongo, ĩzãngã ã ŋõ ĩmî ẹ́sị́. Ĩmi kukí ãgụ́ngárá ãní, ĩmi íꞌdókí ãá ngoó, lẽ ĩmivé ãyĩkõ ã újá ꞌi ĩzãngã rú. 10 Lẽ ĩmi ꞌbãkí ĩmi adrií tã be mãdã Úpí ẹndrẹtị gé, ĩri ímụ́ ĩmi íngú rá.

Ã ꞌyokí ꞌbá ãzi vé tã ũnjí ku

11 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, lẽ ĩmi rikí ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị ã rụ́ izaá ku. ꞌBá riípi átápi ọ́gụ́pị ní ũnjí, dõku ọ́gụ́pị vé tã ꞌyoópi ũnjí rĩ, ĩri ri tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ide. Ĩmi idekí dõ tãị́mbị́ Múngú vé rĩ, ĩmi ꞌdụkí tãị́mbị́ rĩ vé tã ngaá kuyé, ĩmi ri tã lị, ĩmi kínĩ, tãị́mbị́ rĩ ũnjí. 12 Múngú ri ꞌyéŋá ri tãị́mbị́ sẽ nĩ, ãzini ĩri kpá ri tã lị nĩ. Ĩri ũkpõ be ꞌbá rĩ pazú, ãzini ꞌbá rĩ ꞌdịzú drãzú. ꞌBo mi ãꞌdi ꞌi mí ọ́gụ́pị vé tã lịị́pi?

Lẽ mî íngú mi ụ́ꞌdụ́ drụ̃ rĩ vé tã sĩ ku

13 Ĩmi yịkí drĩ ká, ĩmi riꞌbá ꞌyoꞌbá, “Ãndrũ, dõku drụ̃ ꞌbâ mụ adri ílí ãlu kụ̃rụ́ ꞌdãri agá, ꞌbâ ngá ụzị, ꞌbâ mũfẽngã ị́sụ́ ãní ambamba ꞌdĩꞌbée!” 14 Ĩmi ícó tã ꞌi ngaápi ĩmî rụ́ꞌbá gá ụ́ꞌdụ́ drụ̃ rĩ gé rĩ nị̃ ámá íngóni? Ĩmi adrikí sụ̃ sãsãlí ꞌdeépi sâ be mãdã, ĩri gõ áfí ꞌdĩísĩ rá rĩ tị́nị. 15 Lẽ ĩmi ꞌyokí ꞌdíni, “Múngú lẽ dõ rá, ꞌbâ ícó adri ídri rú rá, ꞌbâ ícó tã nõri ꞌo rá, dõku ꞌbâ ícó tã ꞌdãri ꞌo rá.” 16 ꞌBo ĩmi ri ĩmi íngú tã ĩmi ní lẽé ꞌoó rĩ sĩ. Tã ĩmi ní rizú ĩmi íngúzú ꞌdĩri ũnjí. 17 ꞌBá rĩ nị̃ dõ tã múké ꞌí ní kõdô lẽé ꞌoó rĩ rá, ꞌbo ꞌo dõ tã rĩ kuyé, ĩri ũnjĩkãnyã.

5

Lẽ ꞌbá ãꞌbú be rĩ pi ã ndrekí múké

1 Ĩmi ꞌbá ãꞌbú be rĩ pi, lẽ ĩmi ngokí, ãzini ĩmi gakí lụ̃ụ́lụ́ tã ũkpó ũkpó úmvúlésĩ ímụ́ꞌbá ĩmi ị́sụ́ꞌbá drị̃drị̃ ꞌdĩí rĩ pi sĩ. 2 Ĩmivé ãꞌbú pi ímụ́ ábá ĩmi drị́gé sĩ rá, ãzini ị́jị́rị́kọ́ ri ímụ́ ĩmivé bõngó ũnyĩ be ꞌdĩꞌbée mbe ícá ku ị́rị́kọ́ rú. 3 Ĩmivé dábũ, ãzini aya ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ rĩ pi ụ́drị́kí ícá ũnjí gí. Ĩmivé ãꞌbú ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩmi zã ve sụ̃ ãcí ní ngá zãá veé rĩ tị́nị. Ãꞌbú ĩmi ní traá kuú kárákará ꞌdĩꞌbée, ĩmivé ãꞌbú ꞌdĩꞌbée ímụ́ tã lị ĩmi drị̃gé ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé. 4 Ĩmi ndrekí drĩ ká! ꞌBá ĩmi ní ꞌbãá ẹ̃zị́ ngaá ĩmivé ọ́mvụ́ agá rĩ pi, ĩmi gãkí kộpivé ãndẽma ẹ̃zị́ ngazú rĩ ũfẽgá sĩ, kộpivé ãndẽma ĩmi ní gãá ũfẽgá sĩ ꞌdĩꞌbée ri ngo ĩmî rụ́ꞌbá gá. Úpí Ũkpõ ꞌDị́pa yị ꞌbá ãnyãngã ĩkũnãꞌbá rĩ pi vé ngongárá gí. 5 Ĩmi ní adringárá gá vũ drị̃gé nõgó, ĩmi rikí ãyĩkõ ꞌbãá, ãzini ĩmi rikí ĩmî ꞌa ã tã ụ̃sụ̃ụ́ áyu. Nóni ĩmî rụ́ꞌbá usekí kuú mgbúmgbú sụ̃ tị́ ĩ ní lẽé mụụ́ úlị́lị̃ rĩ pi tị́nị. 6 Ĩmi lịkí ꞌbá tã ãkó rĩ pi vé tã ũnjí, ãzini ĩmi úꞌdị́kí kộpi ũdrãá rá, kộpi újákí ĩmi ní tã ãzi ũnjí ni kuyé.

Ĩzãngã agá lẽ ĩmi adrikí ẹ́sị́ be mãdã

7 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, lẽ ĩmi adrikí ẹ́sị́ be mãdã cĩmgbá Úpí ní ícángárá gá. Ĩmi ndrekí drĩ ká, ꞌbá ọ́mvụ́ ꞌãápi rĩ, ĩri ẹ́sị́ ꞌbã mãdã rizú yị̃ị́gọ́ ꞌdịị́pi ẹ̃ẹ́zụ̃ sĩ ãnyãngã ní kazú rĩ ũtẽzú. 8 Lẽ kpá ĩmi adrikí ẹ́sị́ be mãdã, ĩmi tukí pá ũkpó ũkpó, ãꞌdiãtãsĩyã lókí Úpí ní ĩgõzú rĩ ícá ĩnyiŋá gí. 9 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, lẽ ĩmi unukí ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị rụ́ꞌbá gá ku, ã lịkí rí tã ĩmi drị̃gé ku. ꞌBá tã lịị́pi rĩ tu pá kuú kẹ̃ẹ́tịlé gá ꞌdĩ!

10 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, lẽ ĩmi ũbĩkí nẹ́bị̃ átáꞌbá Úpí ã rụ́ sĩ rĩ pi ã pámvú, kộpi kâ rií ĩzãngã nyaá, kộpi nyakí ĩzãngã rĩ mụzú ẹ́sị́ be mãdã. 11 Sụ̃ ĩmi ní nị̃ị́ rá rĩ tị́nị, ꞌbá ĩzãngã nyaꞌbá ẹ́sị́ be mãdã rĩ pi, ꞌbâ kộpi ã rụ́ íngú kộpi ní ĩzãngã rĩ nyaá ẹ́sị́ be mãdã rĩ sĩ. Ĩmi yịkí ĩzãngã Ẽyóbũ ní nyaá rĩ rá. Ụ̃dụ̃ ni gé, Úpí ko ĩri ẽ ĩzã rá. Úpí ꞌo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri Múngú riípi ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã koópi ĩzãngã agá ni, ẹ́sị́ ni múké.

12 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, tã agaápi rá rĩ, lẽ ĩmi ẽ ẹ́dị́kí ꞌbụ̃ ã rụ́, dõku vũ ã rụ́, dõku ngá ãzi ã rụ́ ũyõ sõzú ãní ku. Tã rĩ dõ ẽ, ĩmi ꞌyokí ẽ, tã rĩ dõ kuyé, ĩmi ꞌyokí kuyé, ã lịkí rí tã ãní ĩmi drị̃gé ku.

Múngú vé zịngárá ẹ̃ꞌyị̃ngárá sĩ rĩ

13 Tã ũkpó ũkpó ị́sụ́ dõ mi nĩ, lẽ mî zị Múngú ri. Ãyĩkõ fi dõ mí ẹ́sị́ agá, lẽ mî ngo úngó Múngú ri íngúzú. 14 Drã rụ dõ mi nĩ, lẽ mî zị ꞌbá ambugu kãnísã* vé rĩ pi ímụ́ mí ní Múngú ri zịị́. ꞌÍ zị kộpi, kộpi ẽ ímụ́kí rí ũdu bẽé mî rụ́ꞌbá gá Úpí ã rụ́ sĩ. 15 ꞌBá ẹ̃ꞌyị̃ngárá be rĩ pi zịkí dõ Múngú ri ꞌbá drã be rĩ ní, drã rĩ ícó dẹ rụ́ꞌbá ni gé sĩ rá, Úpí ri ĩri inga ụrụ rá. ꞌO dõ tã ũnjí, Múngú ri ĩri trũ ĩrivé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. 16 Lẽ ĩmi ũlũkí ĩmivé ũnjĩkãnyã, ọ́gụ́pị ã ũlũ ívé rĩ ọ́gụ́pị ní, ọ́gụ́pị ã zị Múngú ri ọ́gụ́pị ní, ĩmi ã adrikí rí ule. ꞌBá tã be pịrị rĩ zị dõ Múngú ri, ĩrivé zịngárá ũkpõ be, ĩri ꞌbá rĩ ẽ ĩzã ko rá.

17 Ẽlíyã† ri ꞌbá sụ̃ ꞌbá tị́nị, zị Múngú ri ẹ́sị́ be céré kĩnĩ, yị̃ị́gọ́ ã ꞌdị ku, ílí na ẹ̃lị́ sĩ, yị̃ị́gọ́ ꞌdị kuyé. 18 Ẽlíyã gõ Múngú rĩ zịị́ dị̃ị́, yị̃ị́gọ́ gõ ꞌdịị́ rá, ãnyãngã ka nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rá. 19 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ꞌbá rĩ ku dõ tã áda rĩ ã ꞌongárá gí, lẽ ꞌbá ãzi ã lũ ĩri ní, ã gõ tã áda rĩ ꞌoó áyu. 20 ꞌBá rĩ újá dõ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoópi rĩ ĩfũú ívé ũnjĩkãnyã agásĩ ãmvé gí, pa ꞌbá ꞌdĩri drã agásĩ gí, trũkí ĩri ívé ũnjĩkãnyã kárákará ꞌdĩꞌbée agásĩ gí.

* 2:8 2:8 Lẹ̃vị̃tị́kã 19:18

* 2:11 2:11 Wụ̃ngárá 20:14; Dẽtõrõnómẽ 5:18

* 2:11 2:11 Wụ̃ngárá 20:13; Dẽtõrõnómẽ 5:17

* 2:19 2:19 Índrí ũnjí rĩ pi: Índrí ũnjí rĩ pi ándúrú mãlãyíkã Múngú vé ni ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, kộpi ŋõkí tãị́mbị́ Múngú vé rĩ, Sãtánã ri kộpivé ãmbúgú. Múngú ídró kộpi ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, kộpi gõkí ufuú índrí ũnjí, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ní ĩzãngã sẽ vũ drị̃gé nõgó. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

† 2:21 2:21 Ãbũrámã: Múngú zị Ãbũrámã ri kĩnĩ, ã ku ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ã ku ívé ãngũ, ã ꞌde mụụ́ ãngũ ãzi úꞌdí ni gé. Ãbũrámã ri ẹ́ꞌbị́pị Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, tịkí ĩri ílí élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ (1,800) gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 12-25.

‡ 2:21 2:21 Ĩsákã: Ĩsákã ri mvá Múngú ní ẹzịị́ Ãbũrámã ní rĩ. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 17-35.

* 2:23 2:23 Íꞌdóngárá 15:6

* 3:6 3:6 Ãcí vezú ãní ụ̃dụ̃ ãkó rĩ: Múngú ri úmvúlésĩ ꞌbá ꞌi ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá ku rĩ pi ꞌdụ úꞌbé ãcí ꞌdĩri agá. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 20:7-15.

* 4:6 4:6 Nãpí 3:34

* 5:14 5:14 Kãnísã: Kãnísã ri ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi.

† 5:17 5:17 Ẽlíyã: Ẽlíyã ri nẹ́bị̃, Múngú ꞌdụ ĩri mụzú ꞌbụ̃ gé ídri rú, drã kuyé. Tịkí ĩri ãkũdẽ ílí rĩ ca mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ úrõmĩ (900), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 ꞌBãgú 17-21; 2 ꞌBãgú 1-3.

1 Pétẽró

1

2

3

4

5

Kọ̃kọ̃bị́ ãlu ni

Pétẽró

ní sĩí rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Pétẽró sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé Kũrĩsĩtĩyánĩ adriꞌbá ãngũ Tákĩ agá rĩ pi ní. Sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé kộpi ímbázú ĩ ní rií kộpi ọ̃cụ̃ụ́ kộpivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã tã sĩ rĩ sĩ. Lũ kộpi ní kĩnĩ, Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ nya ĩzãngã, ꞌokí kpá ĩri ũnjí, kúru lẽ Kũrĩsĩtĩyánĩ rĩ pi ã ꞌbãkí ẹ́sị́ nị̃zú kínĩ, kộpi ímụ́ ĩzãngã nya rá. Ímbá kộpi kĩnĩ, ĩzãngã kộpi ní nyaá ꞌdĩri agá, kộpi tukí dõ pá tị́tị́ ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, Múngú ri kộpi ãꞌyĩ adri anji ívé ni, úmvúlésĩ ĩri kộpi ũfẽ rá. Pétẽró kĩnĩ, lẽ Kũrĩsĩtĩyánĩ rĩ pi ã áwíkí adrií ꞌbá Múngú vé ni.

1

1 Ma Pétẽró ꞌi, Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ.

Á sĩ kọ̃kọ̃bị́ nõri sẽé ꞌbá Múngú vé ĩ ní íré kpélékpélé adriꞌbá jãkã rú ãngũ Pónĩtõ vé rĩ agá, Gãlãtị́yã agá, Kãpãdõkíyã agá, Ẹ́zị̃yã agá, ãzini Bĩtũníyã agá rĩ pi ní. 2 Múngú ꞌbá Ẹ́tẹ́pị ụ̃sụ̃ ĩmivé tã ꞌí ẹ́sị́ agá ị́nọ́gọ́sị́, ũpẽ ĩmi nĩ. Ĩrivé Índrí Uletere rĩ újá ĩmi ícá uletere. Ĩmi ní ĩrivé tã ꞌdụụ́ ngaá rá rĩ sĩ, ãrí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ũjĩ ĩmi gí.

Ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ, ãzini tãkíri ĩrivé rĩ ã adri ĩmi be mụzú nyonyo.

Õwõꞌdĩfô sẽngárá

3 ꞌBá íngúkí ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé Ẹ́tẹ́pị Múngú ri. Ĩrivé ẹ́sị́ ní adrií ĩdríkídri ꞌbá ní rĩ sĩ, lẽ ꞌbâ ꞌbãkí ẹ́sị́ ídri úꞌdí ĩri ní sẽé ꞌbá ní rĩ drị̃gé, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ní Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ingaá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla rĩ vé tã sĩ. 4 Múngú ꞌbã ĩmi ní ngá múké kuú ꞌbụ̃ gé ꞌdãáꞌdã, ngá rĩ ícó ábá ku, ícó ụ́ꞌbị́ ku. 5 Ngá múké ꞌdĩri ꞌbãkí kuú ĩmi tẽé, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ní Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, ũkpõ Múngú vé rĩ kộpi ũtẽ ca cĩmgbá ĩ ní ímụ́zú pangárá rĩ vé tã iꞌdazú ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé rĩ gé. 6 Nóni tã kárákará ni pi ã rikí dõ ĩmi ụ̃ꞌbị̃ị́ rií ĩzãngã nyaá ꞌdíni drãáãsĩyã, ĩmi ímụ́ ãyĩkõ ị́sụ́ drị̃drị̃ ꞌdĩlé rá pangárá rĩ ã tã sĩ. 7 Ĩzãngã ĩmi ní rií nyaá ꞌdĩꞌbée, ĩ ri ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ụ̃ꞌbị̃, nị̃zú ámázú ĩmi dõ pá tu tị́tị́ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá rá. Ĩ ri ĩmi ụ̃ꞌbị̃ sụ̃ ĩ ní dábũ ụ̃ꞌbị̃ị́ zãá ãcí sĩ rĩ tị́nị. Ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ndẽ dábũ ábápi ĩndĩ ꞌdĩri rá. Ẹ̃ꞌyị̃ngárá ri sẽ ĩmi adri ũkpó ũkpó ĩzãngã ĩmi ní rií nyaá rĩ agá, Múngú ri sẽ ĩ ímụ́ ĩmi íngúngũ, ãzini ĩmi ímụ́ dị̃ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní ícázú rĩ gé. 8 Ĩmi ndrekí dõ ĩri kuyé drãáãsĩyã, ĩmi lẽkí ĩri rá, ãzini ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí ĩri rá, ĩmi ri ĩri íngú ãyĩkõ be ãmbúgú, ãyĩkõ ꞌdĩri ícókí tã ni ꞌyoó bã ku. 9 Ĩmi ní ĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ĩmi pangárá ị́sụ́ rá.

10 Pangárá ꞌdĩri, nẹ́bị̃ rĩ pi ũlũkí ọ́tụ́ tã ni kínĩ, Múngú ri ímụ́ ẹ́sị́ múké ꞌbã ĩmi pazú, kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ rizú pangárá ꞌdĩri vé tã nị̃zú ámázú. 11 Índrí Kúrísítõ vé rĩ ũlũ nẹ́bị̃ rĩ pi ní kĩnĩ, Kúrísítõ ri úmvúlésĩ ímụ́ ĩzãngã nya, vụ́drị̃ ni gé, ĩri dị̃ ọ́gụ́ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃, sẽ kộpi ní rizú sâ, ãzini lẹ́tị tã ꞌdĩri ní ímụ́zú ꞌi ngazú rĩ ndãzú ãní. 12 Iꞌdakí tã ꞌdĩri nẹ́bị̃ rĩ pi ní kínĩ, kộpi ri ẹ̃zị́ rĩ nga ĩ ní ũgõgõlé rú kuyé, kộpi ri nga ĩmi ní. Tã kộpi ní ũlũú ĩmi ní rĩ, kộpi ũlũkí Índrí Uletere ĩ ní ĩpẽé ꞌbụ̃ gélésĩ rĩ vé ũkpõ sĩ, mãlãyíkã rĩ pi ꞌbãkí kpá ẹ́sị́ rizú tã ꞌdĩri nị̃zú ámázú.

Lẽ ĩmi adrikí uletere

13 Lẽ ĩmi útúkí ĩmivé yị̃kị̂ tã ꞌozú rĩ ã adri pịrị. Lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ rizú ẹ́sị́ múké Múngú ní ímụ́ ꞌbãá ĩmi ní lókí ĩri ní ímụ́zú Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri iꞌdazú rĩ gé ꞌdãri ũtẽzú. 14 Lẽ ĩmi adrikí sụ̃ anji Múngú vé tị yịꞌbá yịyị rĩ pi tị́nị, lẽ ĩmi újákí ĩmi gõó ũnjĩkãnyã ọ́tụ́ ĩmi ní ꞌoó ẹ̃nị́ãkõ sĩ ꞌdãꞌbée agá dị̃ị́ ku. 15 ꞌBo Múngú ĩmi zịị́pi rĩ, ĩri uletere, lẽ ĩmi adrikí kpá uletere tã céré ĩmi ní rií ꞌoó rĩ agá, 16 ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí kínĩ, “Lẽ ĩmi adrikí uletere, ãꞌdiãtãsĩyã ma uletere.”*

17 Ĩmi ri Múngú ꞌbá rĩ pi vé tã lịị́pi pịrị rĩ zị ĩmi Ẹ́tẹ́pị, lẽ ĩmi ị̃njị̃kí ĩri ị̃njị̃njị̃ ĩmi ní drĩ adrizú jãkã rú vũ drị̃gé nõgó rĩ gé. 18 Ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Múngú je ĩmî drị̃ ĩfũzú lẹ́tị ũnjí ĩmi ẹ́ꞌbị́pị́ị ní ꞌoó rĩ agásĩ ngá ábáꞌbá ábábã sụ̃ dábũ tị́nị ni sĩ kuyé, dõku aya ọ́gụ́pi ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ni sĩ kuyé, 19 je ĩmî drị̃ ãrí tã be agaápi rá Kúrísítõ adriípi kãbĩlõ mvá* uletere ũnjĩkãnyã ãkó rĩ vé rĩ sĩ. 20 Múngú ĩpẽ Kúrísítõ ri kú ị́nọ́gọ́sị́ ị́sụ́ ãkũdẽ gbikí drĩ vũ ri kuyé, ꞌbo iꞌdakí ĩri ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ́ vé nõꞌbée gé ĩmivé tã sĩ. 21 Kúrísítõ ã tã sĩ, ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú Kúrísítõ ri ingaápi drãngárá gálésĩ, Kúrísítõ ri íngúpi rĩ gí. Kúru ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ri rá, ãzini ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ Múngú drị̃gé rá.

22 Ĩmi ní ụ́ꞌdụ́kọ́ áda rĩ ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ũjĩkí ĩmi uletere gí. Kúru lẽ ĩmi lẽkí ĩmi lẽlẽ ĩmi ãsámvú gé sĩ ĩmi ẹ́drị́pị́ị be, ĩmi ọ́mvụ́pị́ị be ẹ́sị́ be céré. 23 Ãꞌdiãtãsĩyã tịkí nóni ĩmi úꞌdí rú gí, ĩmivé tịngárá ꞌdĩri adri ꞌyozú kínĩ rụ́ꞌbá ŋmaápi ŋma ŋma nõri vé ni kuyé, ĩri rụ́ꞌbá drãápi ku ni, ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú ní átá adriípi mụzú nyonyo ꞌdĩri sẽ kộpi tịị́ ícá úꞌdí rú nĩ. 24 Sụ̃ nẹ́bị̃ rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị kĩnĩ,

“ꞌBá rĩ pi adrikí sụ̃ ásé tị́nị, kộpi drã mbẽlẽŋá,

kộpivé ũnyĩ ri ábá mbẽlẽŋá sụ̃ pẹtị ásé agá rĩ pi vé fũ ní ábá rĩ tị́nị,

ásé ẽ bị́ ri ụ́nyụ́ rá, fũ ni ri kpá lụ̃ ꞌdĩísĩ rá.

25 ꞌBo ụ́ꞌdụ́kọ́ Úpí vé rĩ áwí adri mụzú nyonyo.”*

Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri, ĩri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé ĩ ní ũlũú ĩmi ní rĩ.

2

1 Kúru lẽ ĩmi kukí tã ꞌdĩꞌbée rá, ẹ́sị́ ũnjí ꞌbãngárá ꞌbá ãzi drị̃gé, ũnjõ, mị ũꞌbãngárá, ẹ́sị́ ũnjí ꞌbãngárá ꞌbá ãzi vé ngá sĩ, ãzini átángá átá ꞌbá ãzi ã rụ́ izazú rĩ, lẽ ĩmi kukí rá. 2 Lẽ ĩmi adrikí sụ̃ anji ũdéŋá riꞌbée bã ndruꞌbá rĩ pi tị́nị. Lẽ ĩmi mvụkí lé Índrí Uletere rĩ ní sẽé ĩmi ní rĩ, ĩmi mbakí rí ãní ũkpõ be, ĩmi ị́sụ́kí rí pangárá ãní. 3 Nóni ĩmi nị̃kí ámá gí ꞌyozú kínĩ, Úpí ri múké.

Írã adriípi ídri rú rĩ, ãzini ꞌbá Múngú ní ũpẽé rĩ pi

4 Ĩmi ímụ́kí Írã adriípi ídri rú* ꞌbá rĩ pi ní gãá sĩ, Múngú ní ĩpẽé, ĩri ní tã ni ꞌdụụ́ ꞌbãá ãmbúgú rĩ vúgá. 5 Ĩmi adrikí kpá sụ̃ írã adriꞌbá ídri rú Índrí Uletere rĩ ní rizú jó Múngú vé rĩ sịzú ãní rĩ tị́nị, ĩmi atala uletere riꞌbá rọ̃bọ̃ŋọ̃ Múngú ní ãꞌyĩí rá rĩ sẽꞌbá Múngú ní Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã rụ́ sĩ ni pi. 6 Tã ĩ ní sĩí búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ kĩnĩ,

“Ĩmi ndrekí drĩ ká, á ꞌbã írã kú Sĩónã† agá,

má ĩpẽ írã rĩ ꞌbãá tã be ãmbúgú.

ꞌBá ĩri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi rá rĩ, ícó drị̃njá ị́sụ́ ku.”*

7 Ĩmi írã rĩ ẹ̃ꞌyị̃ꞌbée rá rĩ pi, ĩmi vúgá ꞌdãlé írã rĩ vé tã ãmbúgú. ꞌBo ꞌbá írã rĩ gãꞌbá sĩ rĩ pi vúgá ꞌdãá,

“Írã ándúrú ꞌbá jó sịꞌbá rĩ pi ní gãá sĩ rĩ,

újá nóni ꞌi ícá írã sẽépi jó rĩ ní pá tuzú ãní ũkpó ũkpó ni.”*

8 “Á ꞌbã írã, ꞌbá rĩ pi ri ĩ ũsị̃ rụ́ꞌbá ni gé,

írã rĩ sẽ kộpi ri uꞌde vũgá.”*

Kộpi ri ĩ ũsị̃ rụ́ꞌbá ni gé, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi lẽkí tã Múngú vé rĩ yịị́ ku, tã ĩ ní ụ̃tị̃ị́ rĩ nga ꞌi kộpi ã rụ́ꞌbá gá rá.

9 ꞌBo ĩmi adrikí ꞌdíni kuyé, Múngú ũpẽ ĩmi nĩ. Ĩmi atala ꞌbãgú rĩ pi vé ni, sụ́rụ́ uletere ni, ꞌbá Múngú vé ni pi. Múngú zị ĩmi ĩfũú ị́nị́ŋá agá ꞌdãásĩ ímụ́ adrií ụ̃tụ́ŋá dị̃ị́pi uletere rĩ agá, ĩmi ũlũkí rí tã múké Múngú ní ꞌoó ĩmi ní rĩ pi ꞌbá rĩ pi ní. 10 Ándúrú ĩmi adrikí ꞌbá Múngú vé ni kuyé, ꞌbo nóni ĩmi ꞌbá Múngú vé ni. Ándúrú Múngú ꞌbã ẹ́sị́ ĩdríkídri ĩmi drị̃gé kuyé, ꞌbo nóni ꞌbã ẹ́sị́ ĩdríkídri ĩmi drị̃gé gí.

11 Ĩmi mávé Ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, ĩmi jãkã, ãzini ĩmi rámbá rú nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó, á mã ĩmi drị́ ị̃rị̃ sĩ, tã ũnjí riípi ũmbã fụụ́pi ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdĩri, lẽ ĩmi kukí ãní. 12 Lẽ ĩmivé tã ã adri múké ꞌbá pãgánõ rú rĩ pi ãsámvú gé, kộpi kádõ ũnjõ ụ́lị́ ĩmi drị̃gé ꞌyozú kínĩ ĩmi ri tã ũnjí ꞌo, kộpi ã ndrekí rí tã múké ĩmi ní ꞌoó rĩ, kộpi ẽ íngúkí rí Múngú ri ụ́ꞌdụ́ ĩri ní ímụ́zú ꞌbá vúgá nõlé rĩ gé.

Lẽ ẽ ị̃njị̃kí ꞌbá drị̃koma rú rĩ pi ị̃njị̃njị̃

13 Úpí lẽ ĩmi ị̃njị̃kí ꞌbá ĩ ní ũꞌbãá ĩmî drị̃lé gá rĩ pi ãrẽvú céré ị̃njị̃njị̃. Lẽ ĩmi ị̃njị̃kí ꞌbãgú rĩ pi ị̃njị̃njị̃, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ꞌbá ambugu ꞌbá rĩ pi drị̃gé céré. 14 Ãzini lẽ ĩmi ị̃njị̃kí gávãnã rĩ pi ị̃njị̃njị̃, ãꞌdiãtãsĩyã ũpẽkí kộpi rií ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi ĩrĩŋãá, ãzini rií ꞌbá tã ꞌoꞌbá múké rĩ pi íngú. 15 Múngú lẽ ĩmi ꞌokí tã pịrị, ꞌbá adriꞌbá azakaza rú tã nị̃ꞌbá ku rĩ pi ã ꞌyokí rí tã ãzi ĩmi ní ku. 16 Ĩmi ị́sụ́kí drị̃wãlã gí, ꞌbo drị̃wãlã ĩmi ní ị́sụ́ ꞌdĩri, lẽ ĩmi ꞌokí tã ũnjí ãní ku. Lẽ ĩmi adrikí ãtíꞌbá Múngú vé ni. 17 Lẽ ĩmi ị̃njị̃kí ꞌbá rĩ pi céré ị̃njị̃njị̃, ĩmi lẽkí ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi lẽlẽ. Ĩmi rukí Múngú ri, ãzini ĩmi ị̃njị̃kí ꞌbãgú rĩ pi ị̃njị̃njị̃.

18 Ĩmi ꞌbá adriꞌbá tụ́gẹ̃rị̃ rú ꞌdĩꞌbée, lẽ ĩmi ị̃njị̃kí ĩmivé ꞌbá ĩmi ní rií ẹ̃zị́ ngaá kộpi ã pálé gá rĩ pi ị̃njị̃njị̃. Adri ꞌyozú kínĩ, ĩmi ꞌyéŋá ꞌbá tã be múké rĩ pi ị̃njị̃ áyu ꞌdíni ku, lẽ ĩmi ị̃njị̃kí ꞌbá ẹ́sị́ be ũká ũká rĩ pi ĩndĩ. 19 ꞌBá rĩ ꞌo dõ mi ũnjí drãáãsĩyã, Múngú ri mí ní tãkíri sẽ rá, ãꞌdiãtãsĩyã mi ꞌbá Múngú vé ni. 20 Ũgbãkí dõ ĩmi tã ũnjí ĩmi ní ꞌoó rĩ sĩ, ĩmi takí dõ tã ni mãdã, ngá múké ĩmi ní ị́sụ́ ãní gé ꞌdĩgé rĩ ãꞌdi? ꞌBo ĩmi nyakí dõ ĩzãngã tã múké ĩmi ní ꞌoó rĩ sĩ, ĩmi takí dõ ta ni mãdã, Múngú ri adri ĩmi sĩ ãyĩkõ sĩ. 21 Múngú ní ĩmi zịị́ ímụ́ Kúrísítõ ã pámvú ũbĩí rĩ sĩ, ĩmi ímụ́ ĩzãngã nya sụ̃ Kúrísítõ ní nyaá ĩmi tã sĩ rĩ tị́nị, ĩri ĩmi ní ụ̃ꞌbị̃tã rú, ĩmi ũbĩkí rí ĩri ã pámvú ãní.

22 “ꞌO ũnjĩkãnyã ãluŋáni kuyé,

ũꞌbã ꞌbá ãzi ẽ mị kuyé.”*

23 ꞌBá rĩ pi kâ ĩri uꞌdaá, uꞌda kộpi kuyé. Kã rií ĩzãngã rĩ nyaá, ẹ́rị́ ꞌi ọ̃jọ̃gọ̃ sĩ ãluŋáni kuyé. Ĩzãngã ĩri ní nyaá rĩ agá, ꞌbã ívé ẹ́sị́ céré Múngú tã lịị́pi pịrị rĩ drị̃gé. 24 Kúrísítõ ꞌdụ ꞌbávé ũnjĩkãnyã mụzú ꞌî rụ́ꞌbá gá pẹtị alambaku sị́gé gí, ꞌbâ kukí rí ũnjĩkãnyã, ꞌbâ adrikí rí ídri rú, ꞌbâ ꞌokí rí tã pịrị áyu. Ĩzãngã ĩri ní nyaá rĩ sẽ ídríkí ĩmi gí. 25 Ándúrú ĩmi adrikí sụ̃ kãbĩlõ ãvĩꞌbá gí, riꞌbá ányáꞌbá mụꞌbá bãdãrú rĩ pi tị́nị, ꞌbo nóni ĩmi ímvíkí ĩgõó ꞌbá riípi ĩmi úcépi, ãzini ĩmivé ídri ã tã mbaápi rĩ vúgá gí.

3

Ũkú rĩ pi vé adringárá ĩvé ãgõ rĩ pi be rĩ

1 Ũkú rĩ pi, lẽ ĩmi ị̃njị̃kí ĩmivé ãgõ rĩ pi ị̃njị̃njị̃, ĩmi ꞌdụkí tã kộpi ní lũú ĩmi ní rĩ ngaánga. Ãgõ rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí dõ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ kuyé, ũkú rĩ pi vé tã ꞌoó múké rĩ sĩ, ũkú rĩ pi ã ũlũkí dõ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ĩvé ãgõ rĩ pi ní kuyé drãáãsĩyã, ãgõ rĩ pi ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ẹ̃ꞌyị̃ rá. 2 Ãgõ rĩ pi ndrekí dõ ũkú rĩ pi ri tã ꞌo múké, kộpi kúru ꞌde Kúrísítõ ã pámvú ũbĩ. 3 Lẽ ku ĩmi ní rizú ẹ́sị́ ꞌbãzú céré ũnyĩ rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ã tã ụ̃sụ̃zú áyu, ãzini rizú drị̃ꞌbí tizú ũꞌdũ be túngú túngú, dõku gãlágála dábũ rú ni pi ũꞌyĩzú ĩmi bị́ gé sĩ, ãzini bõngó ãjẽ be ãmbúgú ni pi úsúzú. 4 Múké ni, lẽ ĩmivé ũnyĩ ã adri ĩmî ẹ́sị́ agálésĩla. Ũnyĩ ꞌdĩri ã adri rí mụzú nyonyo, ĩmivé ẹ́sị́ ã adri rí kíri, ãzini tã be mãdã. Ũnyĩ ꞌdĩri tã be ãmbúgú Múngú ẹndrẹtị gé ꞌdãá. 5 Ũkú ọ́tụ́ Múngú ri ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi ꞌokí tã rĩ sụ̃ ꞌdĩri tị́nị. Kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ céré Múngú drị̃gé, kộpi ri ĩ údé ũnyĩ be. Kộpi ri ĩvé ãgõ rĩ pi vé tã ꞌdụ nga rá. 6 Sárã ní ágó ni Ãbũrámã* ri ị̃njị̃ị́ ị̃njị̃ rĩ sĩ, zị ágó ni ri ívé ãmbúgú. Ĩmi ꞌokí dõ tã pịrị ụ̃rị̃ ãkó, ĩmi anji ũkú Sárã vé ni.

7 Ĩmi ãgõ ũkú be rĩ pi, lẽ ĩmi ị̃njị̃kí ĩmivé ũkú rĩ pi ị̃njị̃njị̃, ĩmi rụkí kộpi múké, ĩmi ụ̃sụ̃kí lẹ́tị múké kộpi ẽ ĩzã kozú ãní, kộpi dõ ũkpõ ãkó drãáãsĩyã, Múngú vé ẹ́sị́ múké rĩ sĩ, sẽ ĩmi ní fẽfẽ ídri úꞌdí rĩ vé rĩ céré trõtrõ, ãní ã uga rí ĩmi ní lẹ́tị Múngú ri zịzú rĩ ku.

Ĩzãngã nyangárá tã múké ꞌongárá sĩ rĩ

8 Íꞌyó ẹ̃sị̃zú rĩ ꞌdĩ, lẽ ĩmivé yị̃kị̂ ã adri céré ãlu. Ĩmi kukí ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị rií ĩzãngã nyaá ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ ku. Lẽ ĩmi lẽkí ĩmi lẽlẽ adrizú ẹ́drị́pị́ị rú ãzini ọ́mvụ́pị́ị rú. Ĩmi adrikí ẹ́sị́ be múké, ãzini ĩmi adrikí tã be mãdã. 9 ꞌBá ãzi ꞌo dõ ĩmi ũnjí, lẽ ĩmi ꞌokí ĩri ũnjí ku, ꞌbá ãzi ꞌda dõ ĩmi, lẽ ĩmi ꞌdakí ĩri ku, múké ni, lẽ ĩmi zịkí ĩri ní Múngú ri, ã sẽ ĩri ní tãkíri, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ꞌokí dõ ꞌdíni, Múngú ri ĩmi ní tãkíri sẽ rá. 10 Ãꞌdiãtãsĩyã sĩkí búkũ Múngú vé rĩ agá kínĩ,

“ꞌBá rĩ lẽ dõ adrií ãyĩkõ sĩ,

ãzini lẽ dõ adrií mụzú múké,

lẽ ã ũtẽ ívé ádra, ã ri átángá ũnjí átá ku,

ãzini ã ri ũnjõ ụ́lị́ ku.

11 Lẽ ẽ ĩfũ ũnjĩkãnyã agásĩ rá, ã ꞌo tã múké,

lẽ ã ndã lẹ́tị tãkíri íjị́zú, ã ꞌdụ tãkíri rĩ vé tã ngaánga.

12 Ãꞌdiãtãsĩyã Úpí Múngú ri mị ꞌbã ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ndrezú

ãzini ĩri bị́ ꞌbã kộpivé zịngárá yịzú,

ꞌbo ĩri úgóró újá ꞌbá tã ꞌoꞌbá ũnjí rĩ pi ní.”*

13 Ĩmi dõ ri úvá ꞌbã tã múké ꞌozú, ãꞌdi ri ícó ĩmi ꞌo ũnjí nĩ? 14 ꞌBo ĩmi dõ ri ĩzãngã nya tã ĩmi ní ꞌoó pịrị rĩ sĩ drãáãsĩyã, Múngú ri ĩmi ní tãkíri sẽ rá. “Lẽ ĩmi rukí ngá kộpi ní ruú rĩ ku, lẽ ĩmi ã adrikí ụ̃rị̃ sĩ ku.”* 15 Lẽ ĩmi ị̃njị̃kí Kúrísítõ ri ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdãlé ꞌyozú kínĩ, ĩri ĩmivé Úpí. ꞌBá ãzi zị dõ ĩmi tã ĩmi ní rizú ẹ́sị́ ꞌbãzú Kúrísítõ drị̃gé rĩ ã tã sĩ, lẽ ĩmi útúkí ĩmi kú ị́nọ́gọ́sị́, ĩmi újákí rí tã ĩri ní zịị́ ꞌdĩri ãní múké. ꞌBo lẽ ĩmi újákí tã rĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ adriípi mãdã ni sĩ, ị̃njị̃ngárá be. 16 Lẽ tã ĩmi ní újá rĩ ã adri pịrị, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá riꞌbá átángá ũnjí ꞌyoꞌbá ĩmî rụ́ꞌbá ĩmi ní rií ẹ̃zị́ Kúrísítõ vé rĩ ngaá múké rĩ ã tã sĩ rĩ pi ẽ ị́sụ́kí rí drị̃njá bẽsĩnĩ. 17 ꞌBá rĩ dõ ri ĩzãngã nya tã múké ĩri ní ꞌoó rĩ sĩ, Múngú lẽ dõ tã rĩ ã ꞌo ꞌi ꞌdíni, ĩri múké. ꞌBá rĩ dõ ri ĩzãngã nya tã ũnjí ĩri ní ꞌoó rĩ sĩ, adri múké ku. 18 Kúrísítõ drã vú ãlu ꞌbávé ũnjĩkãnyã ã tã sĩ, ĩri tã be pịrị ũnjĩkãnyã ãkó, drã ꞌbá ũnjĩkãnyã be rĩ pi vé tã sĩ, ã újá rí ĩmi ícá anji Múngú vé ni. ꞌDịkí ĩri drãá rá, ꞌbo Índrí Múngú vé rĩ sẽ ídrí gõó rá. 19 Kúrísítõ mụ tị sẽé índrí ĩ ní ꞌbãá kuú jó ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá rĩ pi ní. 20 Índrí ꞌdĩꞌbée gãkí ọ́tụ́ Múngú vé tã sĩ, sâ Núwã† ní rizú ívé kũlúmgba mọ̃ọ́ngụ́ rĩ sịzú rĩ gé, ꞌbo Múngú ri tẽé ẹ́sị́ be mãdã. Yị̃ị́ tị̃ị́pi rĩ agá ꞌdãá, ꞌyéŋá ꞌbá ãrõ ídríkí nĩ. 21 Yị̃ị́ tị̃ị́pi ꞌdĩri iꞌda ífífí bãtízĩmũ vé rĩ, nóni ĩmi paápi ꞌdĩ. ꞌBo bãtízĩmũ vé ífífí adri ꞌyéŋá ụ̃ndị́ rụ́ꞌbá gá rĩ ã ũjĩngárá kuyé, ĩrivé ífífí, ĩmi ní ẹ́sị́ újázú ule Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃zú, ãꞌdiãtãsĩyã Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ íngá gõó ídri rú drãngárá gálésĩla gí. 22 Nóni Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ mụ ꞌbụ̃ gé ꞌdãá gí, úrí kuú Múngú vé drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, Múngú ꞌbã mãlãyíkã rĩ pi ꞌbá ãngũ rụꞌbá rĩ pi be adrií ĩri ã pálé gá.

4

Adringárá pịrị Múngú agá rĩ

1 Kúrísítõ ní ꞌî rụ́ꞌbá adií sẽé ĩzãngã nyaá rĩ sĩ, lẽ kpá ĩmi adikí ĩmî rụ́ꞌbá ĩzãngã nyaá sụ̃ ĩrivé rĩ tị́nị, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ adi dõ ꞌi ĩzãngã nyaá Kúrísítõ ã tã sĩ rá, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá rĩ ku ũnjĩkãnyã ꞌongárá gí. 2 Ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ĩmi ícókí lókí ĩmi ní adrizú nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ izaá rizú tã ũnjí rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ngazú ãní ku, ĩmi ẹ́sị́ ꞌbã rizú tã Múngú vé rĩ ꞌdụzú ngazú. 3 Ọ́tụ́ ĩmi izakí sâ ambamba, ĩmi rikí tã pãgánõ rĩ pi ní rií ꞌoó rĩ pi ꞌdụụ́ ngaá: Ĩmi rikí tã drị̃njá sẽépi ni ꞌoó, ĩmi rikí ọ̃wụ̃ ꞌbãá, ĩmi rikí ĩmẽrẽé ũnjí ũnjí, ĩmi rikí ụ̃mụ̃ ꞌbãá rizú íwá mvụzú ĩmẽrẽzú tã drị̃njá sẽépi ni pi ꞌozú, ãzini ĩmi rikí múngú ũnjí ĩ ní údé drị́ sĩ rĩ pi ị̃njị̃ị́. 4 Nóni ĩmivé ũndĩ ándúrú rĩ pi ẽ drị̃ ábá céré céré, ĩmi ní ĩmi úmú adrií ĩ be trụ́ ku rĩ sĩ, sẽ kộpi nóni ri ĩmi uꞌdaꞌda. 5 ꞌBo kộpi ímụ́ pá tu Múngú úmvúlésĩ ꞌbá ídri rú, ãzini ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé tã lịị́pi rĩ ẹndrẹtị gé. 6 Tã ꞌdĩri sẽ ĩ ní rizú ụ́ꞌdụ́kọ́ múké rĩ ũlũzú ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ní ĩndĩ ãní. Kúru ĩ tã lị kộpi drị̃gé tã kộpi ní ꞌoó nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ sĩ, kộpivé índrí ri kúru mụ adri Múngú be trụ́.

7 Ẹ̃sị̃ mãdã, ngá rĩ pi ãrẽvú céré ímụ́ adri ꞌdãáyo. Kúru lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ, ĩmi aꞌbikí ĩmi tã sĩ aꞌbiaꞌbi, ĩmi zịkí Múngú ri. 8 Agaápi rá rĩ, lẽ ĩmi lẽkí ĩmi ẹ́sị́ ãlu sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ãzi ꞌo dõ ĩmi ũnjí, lẽngárá ri sẽ ĩmi ꞌbãkí ĩrivé tã ĩmî ẹ́sị́ agá ũnjí ku. 9 Lẽ ĩmi ẹ́ꞌyị́kí ꞌbá rĩ pi ĩmivé ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé lẽngárá sĩ, unungárá ãkó. 10 Múngú ri ẹ́sị́ be múké, sẽ ĩmi ní fẽfẽ céré ãndíãndí. Ĩmi áyúkí fẽfẽ ãndíãndí ĩri ní sẽé ĩmi ní ꞌdĩꞌbée ꞌbá ụrụkọ ẽ ĩzã kozú ãní. 11 Mívé ẹ̃zị́ dõ rizú tị sẽzú, lẽ mî ri tị Múngú vé rĩ sẽé ꞌbá rĩ pi ní. Mívé ẹ̃zị́ dõ rizú ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã kozú ngá sĩ, lẽ mî ri kộpi ẽ ĩzã koó mụzú ũkpõ Múngú ní sẽé mí ní rĩ sĩ, ẽ íngúkí rí Múngú dị̃ị́pi pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃, ãzini ũkpõ be rĩ ãní Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã rụ́ sĩ mụzú nyonyo. Ãmĩnã.

Ĩzãngã nyangárá adringárá Kũrĩsĩtĩyánĩ rú rĩ vé tã sĩ rĩ

12 Ĩmi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, tã ũkpó ũkpó riípi ĩmi ụ̃ꞌbị̃ị́pi ĩmi ní rizú ĩzãngã nyazú ãní ꞌdĩꞌbée, lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã ũtĩ ãní ku, tã ĩmi ụ̃ꞌbị̃ị́pi ꞌdĩri ẽ índré ĩmi ní tã úꞌdí rú ni ku. 13 ꞌBo lẽ ĩmi adrikí ãyĩkõ sĩ ĩzãngã ĩmi ní rií nyaá ꞌdĩꞌbée sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩzãngã Kúrísítõ ní nyaá rĩ ĩmi ní nóni rií nyaá ꞌdĩ. Kádõ ímụ́ ĩri iꞌdaá dị̃ngárá be pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃, ĩmi kúru ímụ́ ãyĩkõ ị́sụ́ aga rá. 14 Uꞌdakí dõ ĩmi, ĩmi ní Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ĩmi tãkíri ị́sụ́ rá, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú vé Índrí Uletere dị̃ị́pi pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ adri ĩmi be trụ́. 15 Ĩmi dõ ri ĩzãngã nya, lẽ ĩzãngã ĩmi ní rií nyaá rĩ ã adri ꞌbá ꞌdịzú ni ku, dõku ngá ụ̃gụ̃zú ni ku, dõku tã ũnjí ꞌozú ni ku, dõku ꞌdezú tã agá yãyã ni ku. 16 Mi dõ ri ĩzãngã nya mí ní adrií Kũrĩsĩtĩyánĩ* rú rĩ sĩ, lẽ mî drị̃ ã nja ku, lẽ mî íngú Múngú ri mí ní rií Kúrísítõ ã pámvú ũbĩí rĩ sĩ. 17 Ãꞌdiãtãsĩyã lókí tã lịzú rĩ ícá gí, ĩ íꞌdó anji Múngú vé rĩ pi vé tã lị. Dõ ĩ íꞌdó ꞌbávé tã lị drị̃drị̃ pírí, kúru ꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé rĩ yịꞌbá, gãꞌbá tã ni ꞌdụꞌbá ngagá sĩ rĩ pi vé tã ã adri rí íngóni? 18 Búkũ Múngú vé rĩ kĩnĩ,

“Ĩri dõ ũkpó ũkpó ꞌbá tã be pịrị rĩ pi ní ídríngárá ị́sụ́zú,

ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá, ãzini Múngú ri ị̃njị̃ꞌbá ku rĩ pi ã ꞌokí rí kộpi íngóni?”*

19 Kúru ꞌbá riꞌbá ĩzãngã nyaꞌbée ẹ̃zị́ Múngú vé rĩ ã tã sĩ rĩ pi, lẽ kộpi ã tukí pá tị́tị́, kộpi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú ũyõ sõópi, tã ni ꞌdụụ́pi ngaápi rá, ĩ gbiípi rĩ, ãzini kộpi ã rikí tã múké ꞌoó mụzú.

5

ꞌBá Múngú vé rĩ pi vé ímbángárá

1 Ĩmi má ọ̃gụ̃pị́ị drị̃koma rú kãnísã vé rĩ pi, á ndre ĩzãngã Kúrísítõ ní nyaá rĩ rá, ãzini á ndre ĩrivé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ ĩ ní ímụ́ iꞌdaá, ꞌbá ní úmvúlésĩ ímụ́ ãlẽé trụ́ rĩ rá. Á lẽ átá ĩmi ní ꞌdíni. 2 Ĩmi drị̃koma kãnísã vé ꞌdĩꞌbée, lẽ ĩmi úcékí kãbĩlõ Múngú vé adriꞌbá ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩꞌbée. Lẽ ĩmi ã adrikí drị̃koma rú, ĩmi ũtẽkí kộpi. ꞌBo ã adri ũkpõ sĩ ku, ã adri sụ̃ ĩmî ẹ́sị́ ní lẽé rĩ tị́nị, Múngú lẽ ĩmi ꞌokí ꞌdíni. ꞌBo lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ ãmbúgú mũfẽngã drị̃gé ku, lẽ ĩmi ꞌbãkí úvá ẹ̃zị́ rĩ ngazú. 3 ꞌBá ĩmi ní rií ũtẽé rĩ pi, lẽ ĩmi ꞌbãkí tã ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ kộpi drị̃gé ku, lẽ ĩmi adrikí kộpi ãsámvú gé ụ̃ꞌbị̃tã rú. 4 Kúrísítõ adriípi ꞌbá kãbĩlõ úcéꞌbá rĩ pi drị̃gé rĩ kãdõ ꞌi iꞌdaá, ĩmi ímụ́ kụ̃lá dị̃ngárá adriípi pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ dẹẹ́pi ku rĩ vé rĩ úsú ĩmi drị̃gé.

5 Ĩmi kẹ̃rị́anji rĩ pi, lẽ ĩmi yịkí ꞌbá ambugu rĩ pi ẽ tị yịyị. Ĩmi ãrẽvú céré, lẽ ĩmi adrikí ĩmi ãsámvú gé sĩ ẹ́sị́ be mãdã, ãꞌdiãtãsĩyã

“Múngú gã ꞌbá ĩ íngúꞌbá íngúngũ rĩ pi sĩ,

ꞌbo ĩri ẹ́sị́ múké ꞌbã ꞌbá tã be mãdã rĩ pi ní.”*

6 Lẽ ĩmi adrikí tã be mãdã Múngú adriípi ũkpõ be rĩ ẹndrẹtị gé, ĩri ímụ́ sẽ ĩ ĩmi ị̃njị̃njị̃ lókí ĩri ní îngá ĩpẽé rĩ gé. 7 Tã ĩmi ní rií ĩmi ụ̃sụ̃zú drãzú ãní ꞌdĩri, lẽ ĩmi kukí céré kuú Múngú drị́gé, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri ĩmi tã mba rá.

8 Ĩmi adrikí úmĩ be, ãzini ĩmi adrikí mị be kọwụ, ãꞌdiãtãsĩyã ĩmivé ãríꞌbá ãdróko ri ẹ́cị́ ãngũ mbã sụ̃ kẹ̃mị̃rọ́ riípi lĩípi lẽépi ꞌbá ndãápi nyaápi rĩ tị́nị. 9 Ĩmi tukí pá tị́tị́ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, ĩmi sẽkí ãdróko ã ũꞌbã ĩmî mị ku. Ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí rá ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí vũ drị̃gé nõgó rĩ pi nyo ri ĩzãngã nya sụ̃ ĩmi ní rií nyaá ꞌdĩri tị́nị.

10 ꞌBo ĩmi kádõ ĩzãngã rĩ nyaá lókíŋá be mãdã, vụ́drị̃ ni gé, Múngú ẹ́sị́ be múké ĩmi zịị́pi ímụ́pi dị̃ngárá ꞌdániꞌdáni rĩ ãlẽépi Kúrísítõ agá rĩ, ĩri sẽ ĩmi gõ adri múké rá, ĩri ĩmi ní ũkpõ sẽ rá, ĩri sẽ ĩmi pá tu tị́tị́ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá. 11 Ũkpõ Múngú vé rĩ ã adri mụzú nyonyo. Ãmĩnã.

Pétẽró vé átángá ụ̃dụ̃

12 Kọ̃kọ̃bị́ má ní sĩí ẹ̃lị́ŋá nõri, Sílã má ní ẹ́sị́ ꞌbãá drị̃ ni gé ẹ́drị́pị rú Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ agá rĩ ko mâ ĩzã sĩngárá ni gé nĩ. Tã má ní kọ̃kọ̃bị́ rĩ sĩzú rĩ, á lẽ ĩmî ẹ́sị́ ímbá, ãzini á lẽ lũú ĩmi ní ꞌyozú kínĩ, ádarú Múngú vé ẹ́sị́ múké. Lẽ ĩmi tukí pá tị́tị́ ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ agá. 13 Ngúlúmũ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbée gí Bãbẽlónã gá Múngú ní ũpẽé sụ̃ ĩri ní ĩmi ũpẽé rĩ tị́nị rĩ pi sẽkí ĩmi ní mõdó, ãzini mâ mvọ́pị Mãrákõ sẽ kpá ĩmi ní mõdó. 14 Ĩmi adriꞌbá Kúrísítõ agá rĩ pi, ĩmi uꞌdekí ĩmi ẹzịị́ bẹ̃drị̃ sĩ, lẽngárá be céré, Múngú ã ꞌbã tãkíri ĩmi drị̃gé.

* 1:16 1:16 Lẹ̃vị̃tị́kã 11:44-45; 19:2; 20:7

* 1:19 1:19 Kãbĩlõ mvá: Múngú sẽ tãị́mbị́ Mósẽ ní kĩnĩ, ꞌbá rĩ pi ã zãkí kãbĩlõ Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ã trũkí rí kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. Sẽ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú Kãbĩlõ Mvá Múngú vé ni ãní, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ĩpẽ ĩri ímụ́ drãá ꞌbávé ũnjĩkãnyã ũjĩí. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:17-28; Mãrákõ 14:12; Lúkã 22:7; Yũwánĩ 1:29-35; 1 Kõrínítõ 5:7.

* 1:25 1:25 Ĩsáyã 40:6-8

* 2:4 2:4 Írã adriípi ídri rú: Írã adriípi ídri rú rĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi.

† 2:6 2:6 Sĩónã: Sĩónã ri ĩ kpá zị Yẹ̃rụ́sãlémã.

* 2:6 2:6 Ĩsáyã 28:16

* 2:7 2:7 Sãwụ́mã 118:22

* 2:8 2:8 Ĩsáyã 8:14

* 2:22 2:22 Ĩsáyã 53:9

* 3:6 3:6 Ãbũrámã: Múngú zị Ãbũrámã ri kĩnĩ, ã ku ívé ꞌbá ꞌbẹ̃tị́ ãsámvú gé rĩ pi, ã ku ívé ãngũ, ã ꞌde mụụ́ ãngũ ãzi úꞌdí ni gé. Ãbũrámã ri ẹ́ꞌbị́pị Yãhụ́dị̃ rĩ pi vé rĩ, tịkí ĩri ílí élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãrõ (1,800) gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 12-25.

* 3:12 3:12 Sãwụ́mã 34:12-16

* 3:14 3:14 Ĩsáyã 8:12

† 3:20 3:20 Núwã: Núwã adri sâ ꞌbá rĩ pi ní ũnjĩkãnyã ꞌozú ũnjí ꞌdãri gé rá, kúru Múngú ní ĩri zịzú ã údé kũlúmgba, yị̃ị́ rĩ kãdõ ímụ́ tị̃ị́, ã pa rí ĩrivé ꞌbá rĩ pi ĩrivé ãnyãpá rĩ pi ã ụrụkọ pi be. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 5-9.

* 4:16 4:16 Kũrĩsĩtĩyánĩ: ꞌBá ꞌdĩꞌbée ẹ̃ꞌyị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri Kúrísítõ, pa ĩ nĩ. Zịkí kộpi Kũrĩsĩtĩyánĩ, ãꞌdiãtãsĩyã kộpi ri Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã pámvú ũbĩ.

* 4:18 4:18 Nãpí 11:31

* 5:5 5:5 Nãpí 3:34

2 Pétẽró

1

2

3

Kọ̃kọ̃bị́ ị̃rị̃ ni

Pétẽró

ní sĩí rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Pétẽró sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé Kũrĩsĩtĩyánĩ ụrụkọ ní, lókí ĩri ní nị̃zú ámázú ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ụrụkọ lẽkí ꞌi ꞌdịị́ꞌdị rĩ gé. Lẽ lũú Kũrĩsĩtĩyánĩ rĩ pi ní ꞌyozú kínĩ, lẽ adringárá kộpivé rĩ ã sẽ ãyĩkõ Múngú ní. Kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri agá, sĩ kĩnĩ, tã nị̃ngárá Múngú ní sẽé kộpi ní, ãzini Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní sẽé kộpi ní, ãzini kộpi ní ị́sụ́ ꞌbá ụrụkọꞌbée vúgá rĩ, lẽ kộpi ã kukí ku. ꞌYo kộpi ní kĩnĩ, lẽ kộpi ã adrikí mị be kọwụ ꞌbá ímụ́ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ãsámvú gé rĩ pi vé tã sĩ. ꞌBá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ rĩ pi, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ímbá tã ũnjí sĩ, ãzini kộpi ri ꞌyo, Kúrísítõ ĩgõ ku. ꞌBo Pétẽró ꞌyo kĩnĩ, Kúrísítõ ri ĩgõ rá, Múngú ri ngá ꞌí ní gbií lókí nõri vé rĩ pi úꞌdị́ rã. Ĩri gõ ngá úꞌdí gbi ụ̃kụ rĩ ã vũrã gá, kộpi adri ũnjĩkãnyã ãkó.

1

1 Ma Sị̃mọ́nã Pétẽró ꞌi, ãtíꞌbágú, ãzini Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé ꞌbá áyúãyũ ni.

Á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí sụ̃ ꞌbá ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ rĩ tị́nị rĩ pi ní. Ẹ̃ꞌyị̃ngárá ꞌdĩri tã be ãmbúgú, sẽkí ĩmi ní tã pịrị Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌbávé Múngú ꞌbâ Paápi rĩ vé tã sĩ.

2 Ẹ́sị́ múké, ãzini tãkíri Múngú vé rĩ ã ga ĩmî ẹ́sị́ agá tré tré. Lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ rizú tã Múngú vé rĩ ụ̃nị̃zú, ãzini Úpí Yẹ́sụ̃ vé rĩ ụ̃nị̃zú mụzú dị̃ị́ dị̃ị́.

Adringárá Múngú agá rĩ

3 Múngú vé ũkpõ sĩ, sẽ ꞌbá ní ngá ãrẽvú céré ꞌbá ní tã ꞌozú ãní múké ãyĩkõ sẽépi ĩri ní rĩ pi gí. Sẽ ꞌbá ní ngá ꞌdĩꞌbée, ꞌbá ní ĩri nị̃ị́ gí rĩ sĩ. Múngú zị ꞌbâ, ꞌbâ ímụ́kí rí ívé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ ãlẽé, ãzini ívé adringárá múké ꞌdĩri ãlẽé ꞌí be trụ́. 4 Múngú ẹzị ꞌbá ní tã ãmbúgú, ꞌbâ íkókí rí ívé adringárá múké rĩ ãní, ãzini ꞌbâ kukí rí ẹ́sị́ ꞌbá ní rií ꞌbãá tã ũnjí ꞌozú rĩ rá, ãzini ꞌbâ kukí rí ẹ́sị́ ãmbúgú ꞌbá ní rií ꞌbãá ngá drị̃gé nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ ãní.

5 Lẽ ĩmi rụkí ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá rĩ tị́tị́. Ẹ̃ꞌyị̃ngárá rĩ ã vụ́drị̃ gé, lẽ ĩmi ꞌokí tã múké, tã múké rĩ ã vụ́drị̃ gé, lẽ ĩmi adrikí tã nị̃ngárá be, 6 tã nị̃ngárá rĩ ã vụ́drị̃ gé, lẽ ĩmi ũtẽkí ĩmi ũtẽtẽ tã ũnjí sĩ, ũtẽngárá rĩ ã vụ́drị̃ gé, tã ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ agá, lẽ ĩmi úmbékí ẹ́sị́, ẹ́sị́ úmbéngárá rĩ ã vụ́drị̃ gé, lẽ ĩmi ꞌokí tã Múngú ní ãyĩkõ sẽépi ni, 7 tã ꞌongárá Múngú ní ãyĩkõ sẽépi rĩ ã vụ́drị̃ gé, ĩmi ẹ́drị́pị́ị rú, lẽ ĩmi lẽkí ĩmi lẽlẽ ĩmi ãsámvú gé sĩ, lẽngárá rĩ ã vụ́drị̃ gé, lẽ ĩmi lẽkí ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré. 8 Ĩmi ꞌdụkí dõ tã ꞌdĩꞌbée ãrẽvú ngaá céré rá, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ẹ́sị́ ĩmi ní ꞌbãá ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri nị̃zú rĩ, ũꞌa ni ri índré ĩmî rụ́ꞌbá gá bá, pámvú ni ri índréndrẽ. 9 ꞌBo ꞌbá tã ꞌdĩꞌbée ꞌdụụ́pi ngaápi ku rĩ, índré sụ̃ ꞌbá mị be ẹ̃sị̃ị́pi gí, ãngũ ndreépi ku rĩ tị́nị. ꞌBá tã ꞌoópi ꞌdíni ꞌdĩri, tã ĩ ní ĩri trũzú ĩrivé ũnjĩkãnyã agásĩ rĩ ãvĩ ẹ́sị́ ni agásĩ gí.

10 Kúru má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, lẽ ĩmi ꞌokí tã lũúpi ꞌyozú kínĩ, ádarú Múngú ũpẽ ĩmi nĩ, ãzini zị ĩmi ímụ́ adrií ꞌbá ívé ni. Ĩmi ꞌdụkí dõ tã ꞌdĩꞌbée ngaá sụ̃ ꞌdĩri tị́nị, ĩmi ícókí íꞌdé ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agásĩ ku. 11 ꞌBávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌbâ Paápi rĩ ímụ́ ĩmi ẹ́ꞌyị́ drị́ ị̃rị̃ sĩ fi mãlũngã adrizú ãní ꞌdániꞌdáni rĩ agá rá.

Tã Búkũ Múngú vé rĩ ní átá rĩ

12 Ĩmi nị̃kí dõ tã rĩ gí, ãzini ĩmi tukí dõ pá tã áda rĩ agá tị́tị́ drãáãsĩyã, á lẽ tã ꞌdĩꞌbée ẹndịị́ ũlũú ĩmi ní dị̃ị́ dị̃ị́. 13 Má ní drĩ adrizú ídri rú rĩ gé, má ụ̃sụ̃ ĩri múké má ní tã ꞌdĩꞌbée ũlũzú ĩmi ní, tã ni ã ãvĩ rí ĩmî ẹ́sị́ agásĩ ku. 14 Ãꞌdiãtãsĩyã á nị̃ rá ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ lũ má ní uletere kĩnĩ, ma ílókõ drãdrã. 15 Kúru á lẽ ụ̃ꞌbị̃ị́ ũkpõ sĩ tã ꞌdĩꞌbée ímbá ĩmi ní, lókí má ní adrizú ꞌdãáyo rĩ gé, ĩmi ꞌbãkí rí tã ꞌdĩꞌbée áwí kuú ĩmî ẹ́sị́ agá.

16 Úꞌdógúꞌdógú ꞌbá ní ũlũú ĩmi ní ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé ĩgõngárá ũkpõ be rĩ ã tã sĩ ꞌdĩri, adri ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ãzi ígá tã ni ꞌí drị̃gé yã ꞌdíni kuyé, ꞌbâ ri ãmbũgũ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá ní ndreé ꞌbâ mị sĩ rá rĩ ã tã ũlũ. 17 Ẹ́tẹ́pị Múngú sẽ ĩri ní ãmbũgũ, ãzini íngú ĩri rá. Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa kĩnĩ, “Mvá ꞌdĩri mávé má ní lẽélẽ rĩ, ma adri ĩri sĩ ãyĩkõ sĩ.”* 18 ꞌBá yịkí ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ íbí íkụ́ ꞌbụ̃ gélésĩla, ị́sụ́ ꞌbâ Yẹ́sụ̃ pi be trụ́ írã uletere rĩ drị̃gé ꞌdãá.

19 Tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní ũlũú ꞌbá ní ꞌdĩꞌbée tã áda. Kúru lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ rizú ụ́ꞌdụ́kọ́ kộpi ní ũlũú ꞌdĩꞌbée yịzú múké múké, ã adri rí sụ̃ ĩmi ní lámbã ꞌyũú dị̃ị́ ị́nị́ sĩ rĩ tị́nị. Lẽ ĩmi ꞌbãkí tã ni adrií kuú ĩmî ẹ́sị́ agá, cĩmgbá ụ̃tụ́ rĩ ní ĩfũngárá gá, ãzini mãrãbã ụ̃ꞌbụ́tịŋá vé rĩ* ní dị̃zú ĩmî ẹ́sị́ agá. 20 ꞌBo lẽ ĩmi nị̃kí ámá múké ꞌyozú kínĩ, tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní ũlũú, ĩ ní sĩí Búkũ Múngú vé rĩ agá ꞌdĩꞌbée, adri ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ãzi ígá ꞌí drị̃gé yã ꞌdíni kuyé. 21 Ãꞌdiãtãsĩyã tã nẹ́bị̃ rĩ pi ní ũlũú rĩ, ꞌbá ãzi ígá tã ni ꞌí drị̃gé kuyé, ꞌbá Múngú ní ũpẽé nẹ́bị̃ rú rĩ pi rikí Múngú vé ụ́ꞌdụ́kọ́ ũlũú ũkpõ Índrí Uletere rĩ vé rĩ sĩ.

2

ꞌBá tã ímbáꞌbá ũnjõ sĩ rĩ pi

1 Ọ́tụ́ nẹ́bị̃ ũnjó rú ni pi anigé Ĩsẽrélẽ rĩ pi ãsámvú gé. ꞌBá riꞌbá tã ímbáꞌbá ũnjõ sĩ ni pi kpá ímụ́ ĩ ínjé ífí ĩmi ãsámvú gé, tã kộpi ní ímụ́ ímbá rĩ, ĩri ꞌbá izaza, kộpi Úpí ĩ paápi tã ũnjí agásĩ rĩ gã sĩ, kộpi drã íjị́ ĩ drị̃gé ũgõgõlé rú. 2 ꞌBá tré pi ímụ́ kộpivé ímbángárá ũnjí, ãzini tã kộpi ní rií ꞌoó drị̃njá sẽépi rĩ ꞌdụ nga áyu, ĩri sẽ ꞌbá rĩ pi tã áda Múngú vé rĩ idede. 3 Kộpivé ẹ́sị́ ꞌbãá ãmbúgú ngá drị̃gé rĩ sĩ, ĩri sẽ kộpi ĩmi úbé ụ́ꞌdụ́kọ́ múké sĩ lẽzú ĩmivé mũfẽngã uꞌdụzú ĩmi drị́gé sĩ rá. ꞌBá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, Múngú lị tã kộpi drị̃gé ị́nọ́gọ́sị́ gí, kộpivé drãngárá ꞌdụ sâ ku.

4 Mãlãyíkã ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi, Múngú ku kộpi kána kuyé, úmbé kộpi úꞌbé ĩzãngã nyaá ꞌbụ́ ꞌa be nịị́pi cịcị rĩ agá, cĩmgbá lókí ĩ ní ímụ́zú tã lịzú kộpi drị̃gé rĩ gé. 5 Lókí Núwã* vé rĩ gé, ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi, Múngú ẽ ẹ́sị́ ícá kộpi ní ũká ũká, Múngú sẽ yị̃ị́ tị̃ị́ kộpi ĩmũlũú, kộpi ũdrãkí céré. Múngú pa Núwã tã pịrị rĩ ũlũúpi rĩ ívé ꞌbá ẹ́zị̂rị̃ rĩ pi be drã agásĩ rá. 6 ꞌBá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá kụ̃rụ́ Sõdómõ vé rĩ agá, ãzini Gõmórã vé rĩ agá rĩ pi, Múngú zã kộpi veé ãcí sĩ, kộpi cikí kuú úfúrágú rú. Múngú ꞌo tã ꞌdĩri ꞌdíni, ꞌbá ꞌi nị̃ꞌbá ku rĩ pi ã nị̃kí rí ámá ꞌyozú kínĩ, ꞌi kpá ímụ́ kộpi zã ve ãcí sĩ sụ̃ ꞌdĩri tị́nị. 7 Múngú ípá Lótõ ri ãcí agásĩ ĩri ní tã ꞌoó pịrị rĩ sĩ. Ũnjĩkãnyã ꞌbá Sõdómõ gá rĩ pi ní ꞌoó drị̃njá sẽépi ꞌdĩri, sẽ Lótõ ní ãyĩkõ ãluŋáni kuyé. 8 Lótõ ri ꞌbá tã ꞌoópi pịrị ni, ri adrií ꞌbá riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu, ĩri ri ũnjĩkãnyã kộpi ní rií ꞌoó rĩ ndre, ãzini átángá ũnjí ũnjí kộpi ní rií átá rĩ pi yị ꞌí bị́ gé, tã ꞌdĩꞌbée sẽ ĩri ní ãyĩkõ ãluŋáni kuyé. 9 Tã rĩ dõ ꞌdĩri tị́nị, Úpí Múngú ri ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi pa tã kộpi ị́sụ́ꞌbá rĩ pi agásĩ rá, ꞌbo ĩri tã ũkpó ũkpó ni ꞌbã ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi drị̃gé, cĩmgbá cazú lókí ĩ ní ímụ́zú tã lịzú kộpi drị̃gé rĩ gé. 10 ꞌBá riꞌbá ẹ̃bị́rị́ rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ã tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá, ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá, ũkpõ Múngú vé rĩ gãꞌbá sĩ rĩ pi, Múngú ri ímụ́ kộpi ĩrĩŋã rá.

ꞌBá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée ri tã rĩ ꞌo mụzú drị̃ ũkpó sĩ, kộpi ãfú rú, ãzini ĩlékẽléŋá rú, kộpi ri mãlãyíkã ꞌbụ̃ gé rĩ pi uꞌda ụ̃rị̃ ãkó. 11 Mãlãyíkã rĩ pi vé ũkpõ ã ndẽ dõ ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ ꞌdĩꞌbée vé rĩ rá drãáãsĩyã, kộpi tõkí ꞌbá ũnjó rú ꞌdĩꞌbée kuyé, ãzini uꞌdakí kộpi Úpí Múngú ẹndrẹtị gé kuyé. 12 ꞌBá ãngũ ímbá ũnjõ sĩ ꞌdĩꞌbée, kộpi ri tã kộpi ní nị̃ị́ kuyé rĩ pi ide, kộpi ri tã ĩ ní lẽé rĩ ꞌdụ nga ẹ̃nị́ãkõ sĩ. Kộpivé úmĩ sụ̃ ãnyãpá rĩ pi vé rĩ tị́nị, ĩ ímụ́ kộpi úꞌdị́ ũdrã sụ̃ ĩ ní ãnyãpá rĩ pi úꞌdị́ ũdrãá rĩ tị́nị.

13 ꞌBá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée ri ũnjĩkãnyã rụ́ꞌbá nõri ní ãyĩkõ sẽépi ni ꞌo andrekelemgbe ụ̃tụ́ŋá sĩ, kộpi ri tã ũnjí ũnjí agaꞌbée rá ni pi ꞌo mụzú, vũrã ꞌbá rĩ pi ní ĩ úmúzú ngá nyazú rĩ gé, kộpi ri ũnjĩkãnyã drị̃njá sẽépi ni ꞌo ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé. Tã kộpi ní ꞌoó ũnjí ꞌdĩꞌbée sĩ, Múngú ri ímụ́ kộpi ꞌo ãní ũnjí. 14 Tã kộpivé rií ꞌoó mụzú rĩ, rizú ọ̃wụ̃ ꞌbãzú mụzú bãdãrú, kộpi kukí ũnjĩkãnyã ꞌongárá ku. Kộpi ꞌbá úmĩ ãkó rĩ pi ẽ mị ũꞌbã ꞌde tã ũnjí agá mbẽlẽŋá, kộpi ꞌbãkí ẹ́sị́ ãmbúgú ngá drị̃gé. ꞌBá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, trikí kộpi gí. 15 Kộpi kukí tã pịrị rĩ ã ꞌongárá ãní, kộpi gõkí rií tã gõrõŋõ rú ni ꞌoó mụzú, sụ̃ Bãlámũ* Bẽórã mvọ́pị ní lẽé mũfẽngã ndãá ị́sụ́ lẹ́tị ũnjí sĩ rĩ tị́nị. 16 ꞌBo nẹ́bị̃ Bãlámũ vé dõngí átá ũnjĩkãnyã Bãlámũ ní ꞌoó rĩ ã tã drị̃ ni gé. Dõngí rĩ átá sụ̃ ꞌbá áda ní átá rĩ tị́nị, sẽ Bãlámũ ku ívé tã rií ꞌoó ẹ̃nị́ãkõ vé ꞌdĩri rá.

17 ꞌBá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ ꞌdĩꞌbée adrikí sụ̃ kídí njụụ́pi gí rĩ tị́nị, ãzini kộpi adrikí sụ̃ ị́rị́bị́tị yị̃ị́gọ́ vé ũlí ní vịị́ ꞌdĩísĩ rá rĩ tị́nị. Múngú údé kộpi ní vũrã ĩzãngã nyazú ambamba ni kú ị́nọ́gọ́sị́ gí, ĩri ri kộpi tẽ. 18 Kộpi ãfú rú, kộpi ri átángá ꞌbá ĩzã koópi ku ni pi átá, kộpi ri tã rụ́ꞌbá nõri vé rĩ pi ꞌo ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé andrekelemgbe, kộpi ri tã ꞌdĩꞌbée ꞌo ꞌdíni, ꞌbá ẹ́sị́ újáꞌbée úꞌdí rú ũnjĩkãnyã agásĩ rĩ pi úbézú, kộpi ã fikí rí tã ũnjí ꞌoó bẽsĩnĩ. 19 Kộpi ri ꞌyo ꞌbá rĩ pi ní, ꞌbá rĩ pi ẹ̃ꞌyị̃kí dõ tã ĩ ní ímbá rĩ rá, kộpi ímụ́ drị̃wãlã ị́sụ́ rá. ꞌBo ị́sụ́zú ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ ꞌdĩꞌbée, kộpi tụ́gẹ̃rị̃ riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá ni pi, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá riípi ũnjĩkãnyã ꞌoópi rĩ, ĩri tụ́gẹ̃rị̃ ũnjĩkãnyã rĩ drị́gé. 20 ꞌBá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ ꞌdĩꞌbée ẹ̃ꞌyị̃kí kõdô ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌbâ Paápi rĩ gí, kộpi ĩfũkí ũnjĩkãnyã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ agásĩ gí, ꞌbo ũnjĩkãnyã rĩ gõ kpá kộpi ĩmũlũú dị̃ị́, sẽ nóni kộpivé tã rií ꞌoó rĩ gõ ícá ũnjí drị̃drị̃ ꞌdãri ndẽé. 21 ꞌBá ꞌdĩꞌbée ã nị̃kí té dõ lẹ́tị Múngú vé tã ꞌozú pịrị rĩ kuyé, ĩri té adri múké, ị́sụ́zú kộpi nị̃kí rá, ꞌbo kộpi gãkí tãị́mbị́ Múngú vé uletere ĩ ní ímbá rĩ ꞌdụgá ngagá sĩ. 22 Tã ĩ ní átá ꞌdĩꞌbée tã áda, “Ũcógú ri úgbé, ĩri gõ újá ívé úgbé mbe. Ĩgá ri ꞌi ũjĩ múkényã rú, ĩri kpá gõ fi ꞌi ũnjõ ũtrẽtrẽ sĩ dị̃ị́.”*

3

Úpí Yẹ́sụ̃ vé ĩgõngárá

1 Ĩmi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, á sĩ ĩmi ní kọ̃kọ̃bị́ rĩ sẽé drị̃drị̃ ni rá, ãzini má ní sĩí sẽé ĩmi ní ꞌdĩ. Kọ̃kọ̃bị́ má ní sĩí sẽé ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée, á sĩ sẽé ĩmi ímbázú ãní, ĩmi kádõ lãá, tã ni ã ãvĩ rí ĩmî ẹ́sị́ agásĩ ku. 2 Á lẽ ĩmi ꞌbãkí tã nẹ́bị̃ Múngú ri nị̃ꞌbá rá rĩ pi ní ọ́tụ́ átá ꞌdãri kú ĩmî ẹ́sị́ agá, ãzini lẽ ĩmi ꞌbãkí tã Úpí ꞌbá Paápi rĩ ní ẹzịị́ ívé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi tị gé rĩ kú ĩmî ẹ́sị́ agá.

3 Drị̃drị̃ ni, tã má ní lẽé ĩmi nị̃kí ámá múké rĩ, ĩri ꞌdĩ, ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé, ꞌbá ụrụkọ pi ímụ́ tã áda ĩmi ní rií ꞌoó rĩ gụgụ, kộpi tã ũnjí ĩ ní lẽé rĩ pi ꞌdụ nga áyu. 4 Kộpi ꞌyo, “Yẹ́sụ̃ kĩnĩ, ꞌi ímví ĩgõ rá pírí, ímví dí kuyé ãsĩ? Íꞌdózú ꞌbá ẹ́ꞌbị́pị́ị ní ũdrãzú rĩ gé ꞌdãá, ãzini Múngú ní ꞌbụ̃ pi gbizú vũ be rĩ gé ꞌdãá, cĩmgbá ãndrũ sĩ, tã rĩ pi áwíkí adrií kuú ụ̃kụ rĩ tị́nị.” 5 ꞌBá ꞌdĩꞌbée nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, Múngú gbi ꞌbụ̃ pi vũ be nĩ, ri átá tị sĩ, gbi nyọ̃ọ́kụ́ rĩ yị̃ị́ sĩ, aco yị̃ị́ rĩ mụzú ãndíãndí, nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ní índrézú, ꞌbo kộpi ãvĩkí tã ꞌdĩri sĩ ãkã. 6 Múngú gõ yị̃ị́ ꞌí ní nyọ̃ọ́kụ́ rĩ gbizú ãní ꞌdãri sẽé tị̃ị́, yị̃ị́ rĩ úꞌdị́ ꞌbá rĩ pi, ngá ídri be rĩ pi be ũdrãá céré ꞌdĩísĩ rá. 7 ꞌBo Múngú átá ị́nọ́gọ́sị́ kĩnĩ, ꞌbụ̃ ꞌbá ní ndreé ãndrũ nõri, ãzini vũ ꞌbá ní adrií drị̃ ni gé nõri, ꞌi ímụ́ kộpi zã ve ãcí sĩ, kộpi tẽ ku ꞌdíni, cĩmgbá lókí ꞌí ní ímụ́zú tã lịzú ꞌbá rĩ pi drị̃gé rĩ gé, ꞌbá ꞌi nị̃ꞌbá ku rĩ pi, ꞌi ímụ́ kộpi zã ve ãcí sĩ.

8 Ĩmi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, lẽ ĩmi ꞌbãkí ĩmi drị̃gé ꞌyozú kínĩ, ụ́ꞌdụ́ ãlu índré Úpí Múngú vúgá ꞌdãá ílí élĩfũ ãlu tị́nị, ụ́ꞌdụ́ élĩfũ ãlu índré ụ́ꞌdụ́ ãlu tị́nị. 9 Tã Úpí ní ẹzịị́ ꞌyoó kínĩ, ꞌi ĩgõ rá rĩ, ꞌbá ụrụkọꞌbée ụ̃sụ̃kí kínĩ, ícó ĩgõó mbẽlẽŋá ku. ꞌBo adri ꞌdíni kuyé, Úpí ri tã rĩ ꞌo mụzú mãdã ĩmi tã sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Úpí lẽ ꞌbá ãlu ãlu ã ku ũnjĩkãnyã ꞌongárá ãní, ã drã rí ku.

10 Ụ́ꞌdụ́ Úpí ní ímvízú rĩ, ꞌbá ãzi ícó nị̃ị́ ku, ĩri ícá ãngũ ị́sụ́ dụ̃, sụ̃ ụ̃gụ́ꞌbá ní ímụ́ ngá ụ̃gụ̃ụ́ rĩ tị́nị. Ãngũ rĩ ímụ́ lĩ ꞌbụ̃ gé ꞌdãá kụ́bị́ be mgbị̃rị̃, ꞌbụ̃ rĩ kúru áfí ꞌdĩísĩ rá, ĩ ngá ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ pi zã ve ãcí sĩ mgbĩlímgbĩlí, ĩ kpá vũ rĩ zã ve ngá ꞌa ni gé rĩ pi be mgbĩlímgbĩlí. 11 Ngá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi, ĩ dõ ímụ́ zã ve ãcí sĩ ꞌdĩri tị́nị, ngá múké rĩ, lẽ ĩmi ngakí ẹ̃zị́ Múngú ní, ãzini ĩmi ị̃njị̃kí Múngú ri. 12 Lẽ ĩmi ꞌbãkí mị rizú ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ímụ́zú tã lịzú ꞌbá rĩ pi drị̃gé ꞌdãri ũtẽzú. Lẽ ĩmi ụ̃sụ̃kí ꞌyozú kínĩ, ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri vé ícángárá vụ̃vụ̃ yã ꞌdíni ku, ĩri ícá úꞌdíkírĩŋá nõgó. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, ꞌbá ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ pi, ngá ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ pi be, ãzini ꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi, ngá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi be, ĩ kộpi zã ve ãcí sĩ mgbĩlímgbĩlí. 13 ꞌBo ꞌbâ ri ẹ́sị́ ꞌbã ꞌbụ̃ úꞌdí, ãzini vũ úꞌdí Múngú ní ẹzịị́ ꞌbá ní ꞌdãri ũtẽzú, vũrã rĩ údékí ángírí ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ní.

14 Ĩmi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, ĩmi ní rizú ẹ́sị́ ꞌbãzú tã ꞌdĩri ũtẽzú rĩ gé, lẽ Úpí Yẹ́sụ̃ ẽ ị́sụ́ ĩmi uletere, ũnjĩkãnyã ãkó, tã be kíri Múngú ẹndrẹtị gé. 15 Lẽ ĩmi ꞌbãkí ĩmi drị̃gé ꞌyozú kínĩ, tã Úpí ní ẹ́sị́ ꞌbãzú mãdã ícázú mbẽlẽŋá kuyé rĩ, ku ꞌbá rĩ pi ní sâ, ꞌbá rĩ pi ã újákí rí ẹ́sị́ ãní. Tã ꞌdĩri sụ̃ nyo Múngú ní úmĩ sẽé ꞌbá ọ́gụ́pị Páũlũ ꞌbá ní lẽélẽ rĩ ní, ĩri ní tã rĩ sĩí sẽé ĩmi ní rĩ tị́nị. 16 Kọ̃kọ̃bị́ Páũlũ vé ĩri ní sĩí ꞌdĩꞌbée agásĩ, átá tã ꞌdĩꞌbée céré rá, ꞌbo tã ĩri ní sĩí ꞌdĩꞌbée ụrụkọ mbamba, ífífí ni ícókí nị̃ị́ bã ku. ꞌBá ụrụkọ tã nị̃ꞌbá ku rĩ pi újákí ĩrivé kọ̃kọ̃bị́ sĩí ꞌdĩri ũlũú ũꞌdũ be túngú, sụ̃ kộpi ní tã Búkũ Múngú vé rĩ agá rĩ újá ũlũú ũꞌdũ be túngú rĩ tị́nị.

17 Ĩmi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, sụ̃ ĩmi ní tã ꞌdĩꞌbée nị̃ị́ rá rĩ tị́nị, lẽ ĩmi adrikí mị be kọwụ, ꞌbá riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi ã úbékí rí ĩmi fií ũnjĩkãnyã ꞌoó ku. 18 Ẹ́sị́ múké, ãzini tã nị̃ngárá íngápi ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌbâ Paápi rĩ vúgá rĩ, ã sẽ ĩmi tukí pá ũkpó ũkpó. Lẽ ẽ íngúkí Yẹ́sụ̃ ri mụzú nyonyo! Ãmĩnã.

* 1:17 1:17 Mãtáyo 17:5; Mãrákõ 9:7; Lúkã 9:35

* 1:19 1:19 Mãrãbã ụ̃ꞌbụ́tịŋá vé rĩ: Mãrãbã ụ̃ꞌbụ́tịŋá vé rĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi.

* 2:5 2:5 Núwã: Núwã adri sâ ꞌbá rĩ pi ní ũnjĩkãnyã ꞌozú ũnjí ꞌdãri gé rá, kúru Múngú ní ĩri zịzú ã údé kũlúmgba, yị̃ị́ rĩ kãdõ ímụ́ tị̃ị́, ã pa rí ĩrivé ꞌbá rĩ pi ĩrivé ãnyãpá rĩ pi ã ụrụkọ pi be. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 5-9.

* 2:15 2:15 Kãlãfe 22-24

* 2:22 2:22 Nãpí 26:11

1 Yũwánĩ

1

2

3

4

5

Kọ̃kọ̃bị́ ãlu ni

Yũwánĩ

ní sĩí rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Yũwánĩ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri ꞌbá ụrụkọ adriꞌbá Kũrĩsĩtĩyánĩ rú rĩ pi ní, lẽ kộpi sụ̃ anji ívé ni tị́nị. Kĩnĩ, lẽ kộpivé ãsámvú Múngú be rĩ, ãzini Kúrísítõ be rĩ ã adri múké. ꞌYo kộpi ní ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá kãnísã agá ũnjõ sĩ rĩ pi vé tã. Yũwánĩ kĩnĩ, ọ́tụ́ ĩ rikí adrií Yẹ́sụ̃ be trụ́, ꞌí nị̃ rá, Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá áda, ĩri Mvá Múngú vé ni. Kĩnĩ, kộpi ꞌbãkí dõ ẹ́sị́ Yẹ́sụ̃ drị̃gé rá, kộpi ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. Kĩnĩ, kộpi Kũrĩsĩtĩyánĩ rú, lẽ kộpi ã lẽkí Múngú ri lẽlẽ, ãzini kộpi ã lẽkí ĩ lẽlẽ ĩ ãsámvú gé sĩ.

1

ꞌBá ídri sẽépi rĩ

1 Íꞌdóngárá gá ꞌdãá, Ụ́ꞌdụ́kọ́ ídri sẽépi rĩ, ĩri anigé, ꞌbá yịkí ĩrivé ụ́ꞌdụ́kọ́ rá, ꞌbá ndrekí ĩri ꞌbâ mị sĩ rá, ꞌbá úlókí rụ́ꞌbá ni ꞌbâ drị́ sĩ rá, ꞌbá ní rií tã ni ũlũú ĩmi ní ꞌdĩ. 2 ꞌBá ídri sẽépi rĩ iꞌda ꞌi ꞌbá ní rá! ꞌBá ndrekí ĩri ꞌbâ mị sĩ rá. ꞌBâ nóni ri ídri ꞌdániꞌdáni ọ́tụ́ adriípi Ẹ́tẹ́pị Múngú be trụ́ ĩ ní iꞌdaá ꞌbá ní rĩ vé tã ũlũ ĩmi ní. 3 ꞌBâ ri ĩmi ní tã ꞌbá ní ndreé ꞌbâ mị sĩ, ãzini ꞌbá ní yịị́ ꞌbâ bị́ sĩ rĩ ũlũ, ꞌbâ úmúkí rí ꞌbâ adrií ĩmi be trụ́, ãzini ꞌbâ úmúkí rí ꞌbâ adrií Ẹ́tẹ́pị be trụ́, ãzini Mvọ́pị Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ be trụ́. 4 ꞌBá sĩkí tã ꞌdĩꞌbée sẽé ĩmi ní, ꞌbâ úmúkí rí ꞌbâ adrií ĩmi be trụ́, ꞌbâ adrikí rí ĩmi be ãyĩkõ sĩ.

Múngú ri dị̃ sụ̃ ụ̃tụ́ŋá tị́nị

5 Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri ꞌbá yịkí íngázú Yẹ́sụ̃ vúgá, ꞌbá ní rií ũlũú ĩmi ní ꞌdĩ kĩnĩ, Múngú ri dị̃ ãngũ ĩmgbẽrẽ sụ̃ ụ̃tụ́ŋá tị́nị, tã ãzi índrépi sụ̃ ị́nị́ŋá tị́nị rụ́ꞌbá ni gé ꞌdãáyo. 6 ꞌBá ꞌyokí dõ kínĩ, ꞌbá ícíkí ꞌbâ ãsámvú Múngú be rĩ ícá ngá ãlu gí, ꞌbo ꞌbá áwíkí dõ adrií ị́nị́ŋá agá rií ũnjĩkãnyã ꞌoó, ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ ũnjó rú, tã ꞌbá ní ꞌoó rĩ adri tã áda ku. 7 ꞌBo ꞌbâ dõ ri adri ụ̃tụ́ŋá agá, sụ̃ Múngú ní dị̃ị́ ụ̃tụ́ŋá rú rĩ tị́nị, ꞌbá ꞌbâ úmú adri ꞌbá Múngú vé rĩ pi be trụ́. Múngú Mvọ́pị Yẹ́sụ̃ vé ãrí, ĩri ꞌbávé ũnjĩkãnyã ũjĩ ꞌbâ rụ́ꞌbá gá sĩ céré.

8 ꞌBá ꞌyokí dõ kínĩ, ꞌbâ ũnjĩkãnyã ãkó, ꞌbâ ri ꞌbâ mị ũꞌbã, tã áda ꞌbá ẹ́sị́ agá ꞌdãáyo. 9 ꞌBá ũlũkí dõ ꞌbávé ũnjĩkãnyã Múngú ẹndrẹtị gé rá, Múngú ri ẹ́sị́ ꞌbã tã pịrị ꞌozú, ĩri ꞌbâ trũ ꞌbávé ũnjĩkãnyã agásĩ rá, ãzini ĩri ꞌbávé ũnjĩkãnyã ũjĩ rá. 10 ꞌBá ꞌyokí dõ kínĩ, ꞌbâ ũnjĩkãnyã ãkó, ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ ri ꞌyo, Múngú ri ũnjó rú, ĩrivé ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ꞌdĩri ꞌbá ẹ́sị́ agá ꞌdãáyo.

2

1 Má anji rĩ, á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ĩmi ní, ĩmi ꞌokí rí ũnjĩkãnyã ku. ꞌBo ꞌbá rĩ ꞌo dõ ũnjĩkãnyã, ꞌbá ãzi pá tuúpi ꞌbávé tã tị gé átápi Ẹ́tẹ́pị be ni anigé, ꞌbá rĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ adriípi pịrị rĩ ꞌi. 2 Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ adi ꞌi sẽé drãá ꞌbávé ũnjĩkãnyã ũjĩzú ꞌbâ rụ́ꞌbá gá sĩ, ũjĩ ꞌyéŋá ꞌbávé ũnjĩkãnyã ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ ku, ĩri ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé ũnjĩkãnyã ũjĩ céré.

3 ꞌBá ꞌdụkí dõ tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ngaá rá, ꞌbâ ícó nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ádarú ꞌbá nị̃kí Múngú ri rá. 4 ꞌBá rĩ ꞌyo dõ kĩnĩ, ꞌí nị̃ Múngú ri rá, ꞌbo ꞌdụ dõ tãị́mbị́ Múngú ní ẹzịị́ rĩ ngaá kuyé, ꞌbá ꞌdĩri ũnjó rú, nị̃ tã áda Múngú ní ẹzịị́ rĩ kuyé. 5 ꞌBo ꞌbá ꞌdụkí dõ tã Múngú ní ẹzịị́ rĩ ngaá rá, tã ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ádarú ꞌbãkí lẽngárá Múngú vé rĩ adrií ꞌbá ẹ́sị́ agá gí. Kúru ꞌbâ ícó nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ꞌbávé ãsámvú Múngú be rĩ ícá múké gí. 6 ꞌBá rĩ ꞌyo dõ kĩnĩ, ꞌi ꞌbá Múngú vé ni, lẽ ã ꞌo tã rĩ, sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní ꞌoó rĩ tị́nị.

Tãị́mbị́ úꞌdí rĩ

7 Ĩmi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, tã má ní sĩí sẽé ĩmi ní ꞌdĩri adri tãị́mbị́ úꞌdí ni kuyé, ĩri tãị́mbị́ ụ̃kụ ĩ ní ọ́tụ́ sẽé ĩmi ní, ĩmi ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ gé ꞌdãri. Tãị́mbị́ ĩ ní ꞌyoó kínĩ, lẽ ã lẽkí ꞌbá lẽlẽ ꞌdĩri, ĩri tãị́mbị́ ĩmi ní ọ́tụ́ yịị́ drị̃drị̃ ꞌdãri. 8 ꞌBo tã má ní sĩí sẽé ĩmi ní rĩ, ĩri ádarú tãị́mbị́ úꞌdí ni, Yẹ́sụ̃ vé tã ꞌoó rĩ lũ ꞌyozú kínĩ, lẽ kpá ã ndrekí tã áda tãị́mbị́ rĩ vé rĩ ĩmî rụ́ꞌbá gá, ãꞌdiãtãsĩyã tã ꞌoó ị́nị́ŋá agá rĩ ã vúgú dẹ ꞌi gí, ụ̃tụ́ŋá ri nóni ri ka nĩ.

9 ꞌBá rĩ ꞌyo dõ kínĩ, ꞌi ụ̃tụ́ŋá agá, ꞌbo ꞌbã dõ ẹ́sị́ ũnjí ọ́gụ́pị ní, áwí ꞌdĩri adrií kuú ị́nị́ŋá agá. 10 ꞌBá ꞌí ẹ́drị́pị ri lẽépi lẽlẽ rĩ, ĩri ꞌbá adriípi ụ̃tụ́ŋá agá ni, ngá ãzi ĩri ẹ́sị́ agá sẽépi ĩri ní tã ũnjí ꞌozú ni ꞌdãáyo. 11 ꞌBo ꞌbá ẹ́sị́ ũnjí ꞌbãápi ꞌí ẹ́drị́pị ní rĩ, ĩri drĩ kú ị́nị́ŋá agá ũgõgõ, ĩri ri ẹ̃cị̃ tụ ị́nị́ŋá agá, nị̃ kuyé ꞌi dõ ri mụ ngõlé, ãꞌdiãtãsĩyã ị́nị́ŋá ọ̃zụ̃ mị ni gí.

12 Ĩmi mávé anji má ní lẽélẽ rĩ pi, á sĩ tã ꞌdĩri sẽé ĩmi ní,

ãꞌdiãtãsĩyã Múngú trũ ĩmi ũnjĩkãnyã agásĩ gí Yẹ́sụ̃ ã rụ́ sĩ.

13 Ĩmi má ẹ́tẹ́pị́ị, á sĩ tã ꞌdĩri sẽé ĩmi ní,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí Kúrísítõ adriípi íꞌdóngárá gá ꞌdãlé anigé rĩ gí.

Ĩmi kẹ̃rị́anji rĩ pi, á sĩ tã ꞌdĩri sẽé ĩmi ní,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi ndẽkí ãdróko ri gí.

Ĩmi mávé anji má ní lẽélẽ rĩ pi, á sĩ tã ꞌdĩri sẽé ĩmi ní,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú ri gí.

14 Ĩmi anji Múngú vé rĩ pi, á sĩ tã ꞌdĩri sẽé ĩmi ní,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí ꞌbá Ẹ́tẹ́pị Múngú ri gí.

Ĩmi má ẹ́tẹ́pị́ị, á sĩ tã ꞌdĩri sẽé ĩmi ní,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩmi nị̃kí Kúrísítõ adriípi íꞌdóngárá gá ꞌdãlé anigé rĩ gí.

Ĩmi kẹ̃rị́anji rĩ pi, á sĩ tã ꞌdĩri sẽé ĩmi ní,

ãꞌdiãtãsĩyã ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé fiípi ĩmî ẹ́sị́ agá rĩ

sẽ ĩmi tukí pá ũkpó ũkpó ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá,

sẽ ĩmi ndẽkí ãdróko ri gí.

Ã ꞌbãkí ẹ́sị́ tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ drị̃gé ku

15 Lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ drị̃gé ku, dõku lẽ ĩmi fikí ũnjĩkãnyã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ ꞌoó ku. ꞌBá rĩ ꞌbã dõ ẹ́sị́ tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ drị̃gé, ícó ẹ́sị́ ꞌbãá ꞌbá Ẹ́tẹ́pị ri lẽzú ku. 16 Tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ, ĩri sẽ ꞌbá rĩ tã rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ꞌdụ nga áyu, sẽ ĩri ẹ́sị́ ꞌbã ãmbúgú ngá drị̃gé, ĩri adri ãfú rú. Tã ꞌdĩꞌbée adrikí tã ꞌbá Ẹ́tẹ́pị ní lẽé ã ꞌokí rĩ kuyé, tã ꞌdĩꞌbée tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé ni. 17 Tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ, ãzini ẹ́sị́ ꞌbá rĩ pi ní rií ꞌbãá ngá nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi drị̃gé rĩ, ĩri ímụ́ dẹ rá. ꞌBo ꞌbá Múngú vé tã ꞌdụụ́pi ngaápi rĩ, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá.

Ariꞌba Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ pi

18 Mâ anji rĩ, ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ ícá gí. Ĩmi yịkí ĩmî bị́ sĩ rá kínĩ, ãríꞌbágú Kúrísítõ vé rĩ ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, nóni ariꞌba Kúrísítõ vé rĩ pi ícákí kárákará gí. Sẽ ꞌbá nị̃kí ámá ãní ꞌyozú kínĩ, ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ ícá gí. 19 Ariꞌba ꞌdĩꞌbée, kộpi fũkí ꞌbá ãsámvú gé nõósĩ, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri sụ̃ ꞌbá ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ rĩ tị́nị kuyé. Kộpi ẽ ẹ̃ꞌyị̃kí té dõ Yẹ́sụ̃ ri sụ̃ ꞌbá ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ rĩ tị́nị rá, kộpi té áwí adri ꞌbá be trụ́. Kộpivé fũngárá ꞌbá ãsámvú gé sĩ ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, kộpi ẹ̃ꞌyị̃kí Yẹ́sụ̃ ri sụ̃ ꞌbá ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ rĩ tị́nị kuyé.

20 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ri Uletere, sẽ ívé Índrí Uletere rĩ ású ĩmi gí, sẽ nóni ĩmi nị̃kí tã áda Múngú vé rĩ gí. 21 Á sĩ ĩmi ní kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ꞌyozú kínĩ ĩmi nị̃kí tã áda rĩ kuyé yã ꞌdíni ku, ĩmi nị̃kí tã áda rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã tã áda Múngú ní iꞌdaá rĩ agá, ũnjõ ꞌdãáyo. 22 ꞌBá ũnjó rú rĩ ãꞌdi ꞌi? ꞌBá ũnjó rú rĩ, ĩri ꞌbá ꞌyoópi Yẹ́sụ̃ adri Kúrísítõ ku rĩ ꞌi. ꞌBá ꞌdíni ꞌdĩri, ĩri ãríꞌbá Kúrísítõ vé ni, ꞌbá ꞌdĩri gã Ẹ́tẹ́pị Múngú rĩ sĩ, ãzini gã Mvọ́pị Yẹ́sụ̃ rĩ sĩ. 23 ꞌBá Mvọ́pị Yẹ́sụ̃ ri gãápi sĩ rĩ, gã kpá Ẹ́tẹ́pị Múngú ri sĩ, ꞌbá Mvọ́pị Yẹ́sụ̃ ri ãꞌyĩípi rá rĩ, ãꞌyĩ kpá Ẹ́tẹ́pị Múngú ri rá.

24 Kúru ụ́ꞌdụ́kọ́ múké ĩ ní ímbá ĩmi ní íꞌdóngárá gá ꞌdãá, ĩmi ní yịị́ ĩmî bị́ sĩ ꞌdĩri, lẽ ĩmi ꞌbãkí kuú ĩmî ẹ́sị́ agá. Ĩmi ꞌbãkí dõ tã ni ĩmî ẹ́sị́ agá rá, ĩmi áwí adri ĩmi Ẹ́tẹ́pị Múngú agá, ãzini Mvọ́pị Yẹ́sụ̃ agá. 25 ꞌBá áwíkí dõ adrií Múngú agá, ꞌbâ ícó ídri ꞌdániꞌdáni Kúrísítõ ní ẹzịị́ rĩ ị́sụ́ rá.

26 Á sĩ tã ꞌdĩri sẽé ĩmi ní, ĩmi ã adrikí rí mị be kọwụ ꞌbá lẽꞌbá ĩmî mị ũꞌbãꞌbá ꞌdĩꞌbée vé tã sĩ. 27 ꞌBo nóni Kúrísítõ sẽ Índrí Uletere rĩ ású ĩmi gí, ĩri nóni ri adri ĩmi agá, ĩmi gõkí nóni ímbángárá lẽé dị̃ị́ ku, Índrí Uletere rĩ ĩmi ímbá nĩ. Tã ĩri ní ímbá rĩ adri ũnjõ ku, ĩri tã áda. Nóni lẽ Índrí Uletere rĩ ã ású ĩmi, lẽ ĩmi áwíkí ĩmi ĩkpãá adrií Kúrísítõ ã rụ́ꞌbá gá, sụ̃ Índrí Uletere rĩ ní ĩmi ímbá rĩ tị́nị.

Anji Múngú vé rĩ pi

28 Má anji rĩ, lẽ ĩmi áwíkí ĩmi ĩkpãá adrií Kúrísítõ ã rụ́ꞌbá gá, Kúrísítõ kãdõ ímví ĩgõó, ꞌbá ícókí adrií ụ̃rị̃ sĩ ku, ãzini ꞌbá ícókí adrií drị̃njá sĩ ku ĩri ẹndrẹtị gé.

29 Ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Kúrísítõ ri tã be pịrị, ĩmi nị̃kí kpá rá ꞌyozú kínĩ, ꞌbá tã ꞌoópi pịrị rĩ, ĩri adri Mvá Múngú vé ni.

3

1 ꞌBá Ẹ́tẹ́pị Múngú lẽ ꞌbâ ambamba, ĩ ní ꞌbâ zịzú ãní Múngú vé anji ꞌdĩ. Ádarú ꞌbâ anji Múngú vé ni. Tã ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ nõri drị̃gé rĩ pi ní ꞌbâ nị̃zú ámázú kuyé ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ anji Múngú vé ni rĩ, kộpi nị̃kí Múngú ri kuyé. 2 Ĩmi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, ꞌbâ nóni anji Múngú vé ni, Múngú ri dõ úmvúlésĩ ímụ́ ꞌbâ újá adri íngóni yã, iꞌda drĩ ꞌbá ní tã ni kuyé. ꞌBo ꞌbá nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Kúrísítõ kãdõ ímví ĩgõó, ꞌbâ ĩri ndre rá, ꞌbâ ímụ́ adri sụ̃ ĩri tị́nị. 3 ꞌBá ẹ́sị́ ꞌbãápi Kúrísítõ drị̃gé rĩ, ĩri adri ule, fi ũnjĩkãnyã ꞌoó ku, sụ̃ Kúrísítõ ní adrií ule ũnjĩkãnyã ãkó rĩ tị́nị.

4 ꞌBá ũnjĩkãnyã ꞌoópi rĩ, ŋõ tãị́mbị́ Múngú vé rĩ gí. Ũnjĩkãnyã ri, ĩri Múngú vé tãị́mbị́ ŋõngárá. 5 Ĩmi nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Yẹ́sụ̃ ímụ́ ꞌbávé ũnjĩkãnyã ũjĩí ꞌbâ rụ́ꞌbá gá sĩ gí. Yẹ́sụ̃ ꞌo ũnjĩkãnyã ãluŋáni kuyé. 6 ꞌBá rĩ ĩkpã dõ ꞌi kú rụ́ꞌbá ni gé, ícó ũnjĩkãnyã ꞌoó dị̃ị́ dị̃ị́ ku. ꞌBá rĩ dõ ri ũnjĩkãnyã ꞌo mụzú, ꞌbá ꞌdĩri nị̃ ĩri kuyé, ámá ĩri kuyé.

7 Mâ anji rĩ, lẽ ĩmi sẽkí ꞌbá ãzi ã ũꞌbã ĩmî mị ku. ꞌBá tã ꞌoópi pịrị rĩ, Múngú ẹndrẹtị gé, ĩri ꞌbá pịrị, sụ̃ Kúrísítõ ní adrií pịrị rĩ tị́nị. 8 ꞌBá riípi ũnjĩkãnyã ꞌoópi rĩ, ĩri ꞌbá ãdróko vé ni, ãꞌdiãtãsĩyã ãdróko íꞌdó ũnjĩkãnyã ꞌoó ĩ ní drĩ ꞌbụ̃ pi gbizú vũ be kuyé rĩ gé ꞌdãá, ꞌbo Mvá Múngú vé rĩ ímụ́ ẹ̃zị́ ãdróko vé rĩ izaá drị́ ni gé sĩ rá. 9 Anji Múngú vé rĩ pi ícókí rií ũnjĩkãnyã ꞌoó ku, ãꞌdiãtãsĩyã úri Múngú vé rĩ adri kộpi ẹ́sị́ agá. Sẽ kộpi ꞌokí ũnjĩkãnyã ku, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ꞌdụ kộpi ꞌbãá anji ívé ni pi rú gí. 10 ꞌBâ anji Múngú vé rĩ pi nị̃ ámá rá, ꞌbâ kpá anji ãdróko vé tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rĩ pi nị̃ ámá rá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá tã ꞌoópi pịrị ku, ꞌí ọ́gụ́pị ri lẽépi ku rĩ, adri mvá Múngú vé ni ku.

Lẽ ꞌbâ lẽkí ꞌbâ lẽlẽ

11 Ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Múngú vé ĩmi ní yịị́ íꞌdóngárá gá ꞌdãá rĩ lũ kínĩ, lẽ ꞌbâ lẽkí ꞌbâ lẽlẽ. 12 Lẽ ꞌbâ adrikí sụ̃ Káyĩnã ándúrú riípi ãdróko vé tã ꞌoópi ẹ́drị́pị ri ꞌdịị́pi drãápi rĩ tị́nị ku. Káyĩnã ꞌdị ẹ́drị́pị ri ãsĩ? Káyĩnã ꞌdị ẹ́drị́pị ri, ẹ́drị́pị ní tã ꞌoó Múngú ẹndrẹtị gé pịrị rĩ sĩ, ꞌbo tã Káyĩnã ní ꞌoó rĩ Múngú ẹndrẹtị gé ũnjí. 13 Má ẹ́drị́pị́ị má ọ́mvụ́pị́ị, ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi ndrekí dõ ĩmi ũnjí, ĩmî ẹ́sị́ ã tĩ ãní ku. 14 ꞌBá lẽkí dõ ꞌbâ lẽlẽ, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ĩfũkí drã agásĩ gí, ꞌbá ị́sụ́kí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ gí. ꞌBá ẹ́drị́pị ri lẽépi ku, ãzini ọ́mvụ́pị ri lẽépi ku rĩ, ĩrivé índrí áwí drãá kuú ãvũ rú. 15 ꞌBá ẹ́sị́ ũnjí ꞌbãápi ọ́gụ́pị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí rĩ ní rĩ, ĩri ꞌbá riípi ãngũ úꞌdị́pi ni. Ĩmi nị̃kí rá ꞌbá ãngũ úꞌdị́pi rĩ, ị́sụ́ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ku.

16 Lẽngárá vé tã, ĩri ꞌdíni, Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ adi ꞌi sẽé drãá ꞌbâ tã sĩ. Lẽ ꞌbâ adikí ꞌbâ sẽé drãá ꞌbá ọ̃gụ̃pị́ị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi vé tã sĩ, sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní ꞌi adií sẽé drãá rĩ tị́nị. 17 ꞌBá rĩ dõ ngá be, ndre dõ ọ́gụ́pị ri ngá ãkó, ko dõ ọ́gụ́pị ẽ ĩzã ngá sĩ ku, lẽngárá Múngú ní ꞌbá rĩ pi lẽzú rĩ ẹ́sị́ ni agá ꞌdãáyo. 18 Má anji rĩ, ã lẽkí ãngũ tị sĩ kána ku, ádarú lẽ ĩmi lẽkí ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị lẽlẽ, ĩmi kokí kộpi ẽ ĩzã ngá sĩ koko. 19 ꞌBá lẽkí dõ ꞌbá ọ̃gụ̃pị́ị lẽlẽ, ꞌbâ ícó nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ ri tã áda ꞌo, ĩri sẽ ꞌbâ ẹ́sị́ ri adri ãyĩkõ sĩ, ꞌbá kãdõ rií Múngú vé tã ụ̃sụ̃ụ́. 20 ꞌBâ ẹ́sị́ ã ri dõ ŋõó ũnjĩkãnyã ꞌbá ní ꞌoó rĩ sĩ drãáãsĩyã, Múngú ri ãmbúgú, nị̃ tã ꞌbá ẹ́sị́ agá rĩ céré rá, tã ãzi Múngú ní nị̃ị́ kuyé ni ãluŋáni ꞌdãáyo.

21 Ĩmi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, ꞌbá ámákí dõ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ꞌokí ũnjĩkãnyã kuyé, ꞌbâ adri Múngú ẹndrẹtị gé ụ̃rị̃ ãkó. 22 ꞌBá zịkí dõ ngá Múngú tị gé, ĩri sẽ ꞌbá ní rá, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbâ ri tã ĩri ní ẹzịị́ ꞌbá ní rĩ ꞌdụ nga rá, ãzini tã ꞌbá ní ꞌoó rĩ, ĩri Múngú ní ãyĩkõ sẽ. 23 Múngú ẹzị ꞌbá ní ꞌdíni kĩnĩ, ꞌbâ ẹ̃ꞌyị̃kí ꞌî Mvọ́pị Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri, ãzini ꞌbâ lẽkí ꞌbâ lẽlẽ ꞌbâ ãsámvú gé sĩ, sụ̃ Yẹ́sụ̃ ní ẹzịị́ rĩ tị́nị. 24 ꞌBá tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rá rĩ pi, kộpi úmúkí ĩ adrií Múngú be trụ́ gí, Múngú ri adri kộpi be trụ́. Tã ꞌbá ní nị̃zú ámázú ꞌyozú kínĩ, Múngú ri adri ꞌbá be trụ́ rĩ, ĩri ní Índrí Uletere rĩ ĩpẽé ꞌbâ ású rĩ sĩ.

4

Lẽ ĩmi ámákí índrí rĩ pi ámámã

1 Ĩmi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, lẽ ĩmi ẹ̃ꞌyị̃kí índrí rĩ pi vé tã mụzú bãdãrú ku. Lẽ ĩmi ámákí índrí rĩ pi ámámã, índrí rĩ pi dõ Múngú vé ni, dõ kộpi índrí ãzi túngú ni pi. Ãꞌdiãtãsĩyã nẹ́bị̃ ũnjó rú rĩ pi kárákará, kộpi ayikí mụzú vũ drị̃gé sĩ, kộpi ri tã ũnjõ vé ni pi ũlũ mụzú ꞌbá rĩ pi ní. 2 Tã ĩmi ní ícózú Índrí Uletere Múngú vé rĩ nị̃zú ámázú rĩ, ĩri ꞌdíni, nẹ́bị̃ ꞌyoópi kĩnĩ, tịkí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ĩfũú ꞌbá áda rú rĩ, nẹ́bị̃ ꞌdĩri índrí Múngú vé rĩ rụ́ꞌbá ni gé anigé. 3 ꞌBo nẹ́bị̃ ꞌyoópi kĩnĩ, tịkí Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá áda rú kuyé rĩ, nẹ́bị̃ ꞌdĩri índrí Múngú vé rĩ rụ́ꞌbá ni gé ꞌdãáyo, ĩri ãríꞌbá Kúrísítõ vé ni. Ĩmi yịkí rá ꞌyozú kínĩ, ãríꞌbágú Kúrísítõ vé rĩ ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, nóni ícá gí, ĩri vũ drị̃gé nõgónõ.

4 Má anji rĩ, ĩmi anji Múngú vé ni, ĩmi ndẽkí nẹ́bị̃ ũnjó rú ꞌdĩꞌbée gí, ãꞌdiãtãsĩyã Índrí ẹ̃zị́ ngaápi ĩmî rụ́ꞌbá gá rĩ, ũkpõ ni aga índrí ẹ̃zị́ ngaápi nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ vé rĩ rá. 5 ꞌBá ũnjó rú ꞌdĩꞌbée, kộpi ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá kuyé ni pi, kộpi ri tã nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ átá, ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá ku rĩ pi ri kộpivé tã ꞌdụ ẹ̃zị́ ngazú. 6 ꞌBâ ꞌbá Múngú vé ni. Tã ꞌbá ní ícózú Índrí tã áda átápi rĩ nị̃zú, ãzini índrí ũnjó rú rĩ nị̃zú ámázú rĩ, ĩri ꞌdíni, ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá rá rĩ pi, kộpi ꞌbávé tã ꞌdụ ẹ̃zị́ ngazú rá, ꞌbo ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá ku rĩ pi, ícókí ꞌbávé tã ꞌdụụ́ ẹ̃zị́ ngazú ku.

Lẽngárá Múngú vé rĩ

7 Ĩmi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, lẽ ꞌbâ lẽkí ꞌbâ lẽlẽ, ãꞌdiãtãsĩyã lẽngárá íbí íngá Múngú vúgá. ꞌBá lẽkí dõ ꞌbâ lẽlẽ, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌbâ anji Múngú vé ni, ꞌbá nị̃kí Múngú ri rá. 8 ꞌBá ãngũ lẽépi ku rĩ nị̃ Múngú ri kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri ꞌbá ãngũ lẽépi lẽlẽ ni. 9 Múngú iꞌda ívé lẽngárá ꞌbá ní lẹ́tị be ꞌdíni, ĩpẽ ívé Mvá ãlukútaŋá rĩ nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó, ꞌbâ ị́sụ́kí rí ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ãní bẽnĩ. 10 Lẽngárá agaápi rá rĩ, ĩri ꞌdíni, Múngú lẽ ꞌbâ lẽlẽ, ĩpẽ ívé Mvá ímụ́ drãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ꞌbâ trũzú ꞌbávé ũnjĩkãnyã agásĩ, adri ꞌyozú kínĩ, ꞌbá lẽkí Múngú ri nĩ ꞌdíni kuyé. 11 Ĩmi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, sụ̃ Múngú ní ꞌbâ lẽélẽ rĩ tị́nị, lẽ ꞌbâ lẽkí ꞌbâ lẽlẽ. 12 ꞌBá ãzi ndre Múngú ri ãluŋáni kuyé. ꞌBo ꞌbá lẽkí dõ ꞌbâ lẽlẽ, Múngú ri adri ꞌbá agá, ádarú lẽngárá Múngú ní ꞌbâ lẽzú rĩ, ꞌbâ ꞌbã ku ꞌbá ẹ́sị́ agá.

13 Múngú sẽ ꞌbá ní ívé Índrí Uletere rĩ gí, sẽzú ꞌbá ní nị̃zú ámázú ãní, ꞌbâ adri ĩri agá, ĩri adri ꞌbá agá. 14 Ẹ́tẹ́pị ĩpẽ ívé Mvá ímụ́ ꞌbá rĩ pi paá ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ. ꞌBá ndrekí Mvá rĩ ꞌbâ mị sĩ rá, ꞌbá ní nóni rií ĩrivé tã ũlũú ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ní ꞌdĩ. 15 ꞌBá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ kĩnĩ, Yẹ́sụ̃ ri Mvá Múngú vé ni, Múngú ri adri ĩri agá, ĩri kpá adri Múngú agá. 16 Ádarú ꞌbá nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Múngú lẽ ꞌbâ lẽlẽ. ꞌBâ ri ẹ́sị́ ꞌbã Múngú drị̃gé, ĩri ní ꞌbâ lẽé agaá rá rĩ sĩ.

Múngú lẽ ꞌbá rĩ pi lẽlẽ. ꞌBá rĩ lẽ dõ ꞌí ọ́gụ́pị ri lẽlẽ, ĩri adri Múngú agá, Múngú ri adri ĩri agá. 17 Ádarú ꞌbá lẽkí dõ ꞌbâ lẽlẽ, sụ̃ Kúrísítõ ní ãngũ lẽé vũ drị̃gé nõgó rĩ tị́nị, ꞌbá ícókí adrií ụ́ꞌdụ́ Múngú ní ímụ́zú tã lịzú ꞌbá rĩ pi drị̃gé ꞌdãri sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku. 18 ꞌBá ãngũ lẽépi lẽlẽ rĩ, ícó adrií Múngú sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku. ꞌBá ní ụ̃sụ̃ụ́ ꞌyoó kínĩ, Múngú ri ꞌbâ ĩrĩŋã rá rĩ sĩ, ĩri sẽ ꞌbâ adri ãní ụ̃rị̃ sĩ. ꞌDĩri lũ kínĩ, ꞌbá ụ̃rị̃ ní fií ẹ́sị́ ni agá rĩ, lẽngárá Múngú vé rĩ ẹ́sị́ ni agá ꞌdãáyo. 19 Múngú ní íꞌdó ꞌbâ lẽé drị̃drị̃ rĩ sĩ, sẽ ꞌbâ ri ꞌbâ lẽlẽ ꞌbâ ãsámvú gé sĩ ãní. 20 ꞌBá rĩ ꞌyo dõ ꞌí lẽ Múngú ri rá, ꞌbo ĩri dõ ri ẹ́sị́ ũnjí ꞌbã ẹ́drị́pị ní, ĩri ũnjó rú. ꞌBá ꞌí ẹ́drị́pị ꞌí ní ndreé rá rĩ lẽépi ku rĩ, ícó Múngú ĩ ní rụ́ꞌbá ni ndreé ku ꞌdãri lẽé ku. 21 Tãị́mbị́ Múngú ní ẹzịị́ ꞌbá ní rĩ ĩri ꞌdíni, lẽ ꞌbâ lẽkí ꞌi lẽlẽ, ãzini ꞌbâ lẽkí ꞌbâ ọ̃gụ̃pị́ị lẽlẽ.

5

Lẽ ꞌbâ ẹ̃ꞌyị̃kí Múngú Mvọ́pị ri

1 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá ꞌyoꞌbá kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri Kúrísítõ ꞌi rĩ pi, ꞌbá ꞌdĩꞌbée anji Múngú vé ni, ꞌbá Múngú ri lẽꞌbá lẽlẽ rĩ pi, lẽkí kpá anji Múngú vé rĩ pi lẽlẽ. 2 ꞌBá lẽkí dõ Múngú ri lẽlẽ, ãzini ꞌbá ꞌdụkí dõ tãị́mbị́ ĩrivé rĩ pi ngaá rá, ꞌbá nị̃kí rá, ꞌbâ anji Múngú vé rĩ pi lẽlẽ. 3 ꞌBá ꞌdụkí dõ tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ngaá rá, ĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá lẽkí Múngú ri lẽlẽ. Tãị́mbị́ ĩrivé rĩ ã ngangárá adri ũkpó ũkpó ku, 4 ãꞌdiãtãsĩyã anji Múngú vé rĩ pi ũkpõ be, kộpi tã ũnjí ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi ní ꞌoó rĩ gã sĩ. ꞌBá ní Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́ gí rĩ sĩ, ꞌbâ ícó tã ũnjí nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ gã sĩ. 5 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, ꞌyoꞌbá kínĩ, Yẹ́sụ̃ ri Mvá Múngú vé ni rĩ, kộpi ꞌbá tã ũnjí nyọ̃ọ́kụ́ nõri vé rĩ pi gãꞌbá sĩ rĩ.

6 Tã lũúpi kínĩ, Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri Mvá Múngú vé ni rĩ, ĩri tã ĩ ní Yẹ́sụ̃ ní bãtízĩmũ sẽzú yị̃ị́ agá rĩ, ãzini ãrí raápi rụ́ꞌbá ni gé sĩ pẹtị alambaku sị́gé rĩ. Adri ꞌyéŋá yị̃ị́ kuyé, ĩri yị̃ị́, ãzini ãrí raápi rụ́ꞌbá ni gé sĩ rĩ. Índrí Uletere rĩ lũ tã ꞌdĩri nĩ, ãꞌdiãtãsĩyã tã Índrí Uletere rĩ ní lũú rĩ, ĩri tã áda. 7 Ngá tã rĩ ẽ mị lũúpi rĩ pi ngá na. 8 Ngá rĩ pi ꞌdĩ, Índrí Uletere, yị̃ị́, ãzini ãrí. Ngá na ꞌdĩꞌbée, kộpivé tã rụ ꞌi ngá ãlu. 9 ꞌBá rĩ pi kádõ rií ꞌbá ní tã átá, ꞌbâ ri ẹ̃ꞌyị̃ rá, ꞌbo tã Múngú ní átá rĩ ndẽ ꞌbá rĩ pi ní átá rĩ rá, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú átá tã rĩ nĩ, átá tã ꞌî Mvọ́pị vé rĩ. 10 ꞌBá Mvá Múngú vé rĩ ẹ̃ꞌyị̃ị́pi rá rĩ, ẹ̃ꞌyị̃ tã Múngú ní átá rĩ rá. ꞌBo ꞌbá tã Múngú ní átá ꞌî Mvọ́pị ã tã sĩ rĩ ẹ̃ꞌyị̃ị́pi ku rĩ, ꞌbá ꞌdĩri kĩnĩ, Múngú ri ũnjó rú, ãꞌdiãtãsĩyã ẹ̃ꞌyị̃ tã Múngú ní átá ꞌî Mvọ́pị vé tã sĩ rĩ kuyé. 11 Múngú ꞌyo ꞌdíni kĩnĩ, ꞌí sẽ ꞌbá ní ídri ꞌdániꞌdáni rĩ gí, ídri ꞌdĩri íbí íngá ꞌî Mvọ́pị vúgá. 12 ꞌBá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ Múngú Mvọ́pị ri rá, ĩri ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. ꞌBo ꞌbá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ dõ Mvọ́pị ri kuyé, ị́sụ́ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ku.

Ídri ꞌdániꞌdáni rĩ vé ị́sụ́ngárá

13 Ĩmi ꞌbá Múngú Mvọ́pị ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ꞌdĩꞌbée, á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ĩmi ní, ĩmi nị̃kí rí ꞌyozú kínĩ, ĩmi ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. 14 ꞌBá nị̃kí ámá múké múké, ꞌbá zịkí dõ ngá Múngú vúgá, tã ni ꞌde dõ ẹ́sị́ ni gé ꞌdãá múké, ĩri ícó ngá ꞌbá ní zịị́ rĩ sẽ ꞌbá ní rá. 15 ꞌBá nị̃kí dõ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá kãdõ ngá zịị́ Múngú vúgá, ĩri sẽ ꞌbá ní rá, ádarú ngá ꞌbá ní zịị́ rĩ, Múngú ri sẽ ꞌbá ní rá.

16 ꞌBá rĩ ndre dõ ọ́gụ́pị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ị́pi gí ni ꞌo ũnjĩkãnyã, ũnjĩkãnyã ĩri ní ꞌoó rĩ ícó dõ ĩri jịị́ fií ĩzãngã dẹẹ́pi ku ꞌdãri agá ku, mi ícó Múngú ri zị ĩri ní rá, ꞌbá mí ní Múngú ri zịị́ ĩri ní ꞌdĩri, ĩri ícó ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́ rá. Ũnjĩkãnyã ụrụkọꞌbée ãngũ jị fi ĩzãngã dẹẹ́pi ku ꞌdãri agá, á ꞌyo ꞌyozú kínĩ, mî zị Múngú ri ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoópi ꞌdĩri tị́nị rĩ ní kuyé. 17 Tã ꞌbá ní rií ꞌoó ũnjí ũnjí rĩ pi céré ũnjĩkãnyã, ꞌbo ũnjĩkãnyã ụrụkọꞌbée anigé, ꞌbá rĩ ícó fií ãní ĩzãngã dẹẹ́pi ku ꞌdãri agá ku.

18 ꞌBá nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ, anji Múngú vé rĩ pi ꞌokí ũnjĩkãnyã mụzú dị̃ị́ dị̃ị́ ku, ãꞌdiãtãsĩyã Mvá Múngú vé rĩ ri kộpi ũtẽ nĩ, ãdróko ícó kộpi ꞌoó ũnjí ku. 19 ꞌBá nị̃kí rá ꞌbâ anji Múngú vé ni, ꞌbo ꞌbá Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá ku rĩ pi ãrẽvú céré, ãdróko ọ́rụ́ kộpi ẽ drị̃ gí. 20 ꞌBá nị̃kí rá ꞌyozú kínĩ, Mvá Múngú vé rĩ ícá vũ drị̃gé nõgó gí, sẽ ꞌbá nị̃kí Múngú áda rĩ ámá ãní gí, sẽ nóni ꞌbá adrikí kuú Múngú áda rĩ agá, ãzini ĩrivé Mvá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ agá. Múngú ꞌdĩri Múngú áda rĩ, ãzini ĩri Múngú ídri ꞌdániꞌdáni rĩ sẽépi rĩ. 21 Má anji rĩ, ĩmi ndrekí múké, ẽ ị̃njị̃kí ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi ku.

2 Yũwánĩ

Kọ̃kọ̃bị́ ị̃rị̃ ni

Yũwánĩ

ní sĩí rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Yũwánĩ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní, kãnísã ꞌdĩri Yũwánĩ zị rụ́ ni “ũkú Múngú ní ĩpẽé rĩ”. Yũwánĩ ri ẹ̃zị́ ngaá kãnísã ꞌdĩri agá nĩ. Ũlũ ꞌbá rĩ pi ní tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌyoó, kộpi ã lẽkí ĩ lẽlẽ rĩ vé tã. ꞌYo kộpi ní kĩnĩ, lẽ tã áda Kúrísítõ vé ꞌbá ụrụkọꞌbée ní rií ímbá, ãzini tã ꞌbá ụrụkọꞌbée ní rií ímbá ũnjõ rú rĩ, lẽ kộpi ã ámákí ãsámvú ni múké múké.

1

1 Ma Yũwánĩ ꞌi, ꞌbá ãmbúgú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi drị̃lé gá rĩ. Mi ũkú Múngú ní ĩpẽé ꞌdĩri, á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé mí ní, mívé anji Múngú ri nị̃ꞌbá rá rĩ pi be. Ádarú á lẽ ĩmi ãrẽvú céré lẽlẽ, ꞌbo adri ꞌyozú kínĩ, á lẽ ꞌyéŋá ĩmi ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ nĩ kuyé, ꞌbá céré Múngú vé tã áda rĩ nị̃ꞌbá rá rĩ pi lẽkí ĩmi lẽlẽ. 2 ꞌBá lẽkí ĩmi, ãꞌdiãtãsĩyã tã áda rĩ nóni ꞌbá ẹ́sị́ agá anigé, ĩri adri ꞌbá ẹ́sị́ agá mụzú nyonyo.

3 Ẹ́sị́ múké, ẹ́sị́ ĩdríkídri, ãzini tãkíri Ẹ́tẹ́pị Múngú vé rĩ, ãzini Mvọ́pị Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ, ã adri ꞌbá be, ã sẽ rí ꞌbâ ꞌokí rí tã áda Múngú vé rĩ, ãzini ꞌbâ lẽkí rí ãngũ lẽlẽ.

4 Má kã yịị́ kínĩ, anji mívé rĩ pi ã ụrụkọꞌbée ri tã áda ꞌbá Ẹ́tẹ́pị ní ẹzịị́ rĩ ꞌdụ nga rá, ãyĩkõ fụ ma ãní ambamba. 5 Mi ũkú Múngú ní ĩpẽé má ní lẽélẽ rĩ, tã má ní sĩí sẽé ĩmi ní mívé anjiŋá rĩ pi be ꞌdĩri, adri tã ãzi úꞌdí ni kuyé, ĩri tã ꞌbá ní nị̃ị́ rá íꞌdóngárá gá ꞌdãá ni. Á lẽ lũú ĩmi ní ꞌdíni, lẽ ꞌbâ lẽkí ꞌbâ lẽlẽ. 6 ꞌBá rĩ ꞌdụ dõ tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ngaá rá, ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ꞌdĩri lẽngárá be. Sâ ĩmi ní íꞌdózú Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃zú rĩ gé ꞌdãá, ĩmi yịkí rá Múngú kĩnĩ, lẽ ĩmi lẽkí ĩmi lẽlẽ ĩmi ọ̃gụ̃pị́ị be.

7 ꞌBá kárákará mị ũꞌbãꞌbée ni pi ayikí mụzú nyọ̃ọ́kụ́ rĩ drị̃gé sĩ ꞌdĩíꞌdĩ, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ímbá mụzú ũnjõ sĩ, kộpi kínĩ, tịkí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó ꞌbá áda rú kuyé. ꞌBá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, kộpi ũnjó rú, kộpi ariꞌba Kúrísítõ vé ni. 8 Ĩmi adrikí mị be kọwụ tã ꞌdĩri sĩ, ẹ̃zị́ Múngú vé ĩmi ní ngaá ꞌdĩri, ã drã rí kána ku, Múngú ã ũfẽ rí ãndẽma ĩmi ní ẹ̃zị́ rĩ ngazú rĩ pi ãrẽvú céré. 9 Lẽ ꞌbá ãzi ã újá tã Kúrísítõ ní ímbá rĩ ũlũú ũꞌdũ be túngú ku, ĩri sẽ Múngú ri ꞌbá rĩ adi ãní ꞌí drị́gé sĩ rá. ꞌBo ꞌbá rĩ áwí dõ tã Mvọ́pị ní ímbá rĩ rụụ́ tị́tị́, Ẹ́tẹ́pị pi Mvọ́pị be, kộpi adri ĩri be trụ́. 10 ꞌBá ãzi ífí dõ ĩmi ãsámvú gé, ímbá dõ tã áda Kúrísítõ vé rĩ kuyé, lẽ ĩmi ẹ́ꞌyị́kí ĩri ĩmivé ãngá ku, dõku ẽ ẹzịkí ĩri ku. 11 ꞌBá rĩ ẹ́ꞌyị́ dõ ꞌbá ꞌdíni ꞌdĩri ãkã, ĩri fi ũnjĩkãnyã ꞌbá ꞌdĩri ní ꞌoó rĩ ꞌo ĩndĩ.

12 Ma tã be tré, á lẽ lũú ĩmi ní, ꞌbo á lẽ tã rĩ sĩí sẽé kọ̃kọ̃bị́ agá ku. Má ụ̃sụ̃, á lẽ mụụ́ ĩmi vúgá ꞌdĩlé úꞌdíkírĩŋá nõgó, ꞌbâ úmúkí rí ꞌbâ ĩmi be, ꞌbá átákí rí trụ́, ꞌbâ ꞌbãkí rí ãyĩkõ ĩmi be trụ́.

13 Mí ọ́mvụ́pị Múngú ní ĩpẽé rĩ vé anji Múngú ri nị̃ꞌbá rá rĩ pi, sẽkí mí ní mõdó.

3 Yũwánĩ

Kọ̃kọ̃bị́ na ni

Yũwánĩ

ní sĩí rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Yũwánĩ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé Gáyõ ní, Gáyõ ri ãmbúgú ꞌbá kãnísã vé rĩ pi drị̃gé. Yũwánĩ íngú Gáyõ ri ĩri ní ꞌbá ụrụkọ ꞌí ní pẽé rĩ pi ẹ́ꞌyị́ múké rĩ sĩ. ꞌYo Gáyõ ní kĩnĩ, lẽ ã adri ụ̃ꞌbị̃tã rú Kũrĩsĩtĩyánĩ rĩ pi ní. Lũ ĩri ní kĩnĩ, lẽ ã fi ũnjĩkãnyã ꞌbá ụrụkọꞌbée ní ꞌoó rĩ pi agá ĩndĩ ku, ãzini lẽ ã ũbĩ ꞌbá ꞌyoꞌbá kínĩ, ĩ ndẽkí tã sĩ céré nĩ rĩ pi vé tã ku.

1

Mõdó sẽngárá

1 Ma Yũwánĩ ꞌi, ꞌbá ãmbúgú ꞌbá kãnísã vé rĩ pi drị̃gé rĩ. Gáyõ mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ, á sĩ mí ní kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé nĩ. 2 Mi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ, ma ri Múngú ri zị mí ní, mî rụ́ꞌbá ã adri rí múké, mî nga rí ẹ̃zị́ rĩ mụzú múké, ãzini ẹ́sị́ mívé rĩ ã adri rí múké. 3 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi kâ ímụ́ ũlũú má ní kínĩ, mi ri ẹ́sị́ ꞌbã tã áda Múngú ní lẽé ã ꞌokí rĩ ꞌdụ nga rá, ãzini mi ri tã áda Múngú ní iꞌdaá mí ní rĩ ꞌdụ nga rá, sẽ má ní ãyĩkõ ambamba. 4 Á yị dõ mávé anji Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ri tã áda rĩ ꞌdụ nga, ma adri ãní ãyĩkõ sĩ, tã ãzi má ní ãyĩkõ sẽépi ꞌdĩri agaápi rá ni ꞌdãáyo.

Ẹ̃zị́ ngangárá trụ́ rĩ

5 Mi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ, mi ri tã ꞌo pịrị ꞌbá ẹ́drị́pị́ị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní, mî nị̃ dõ kộpi kuyé drãáãsĩyã, ꞌí ko kộpi ẽ ĩzã rá. 6 Kộpi ũlũkí mívé lẽngárá ã tã ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní rá. Lẽ mî ko kộpi ẽ ĩzã, kộpi ã ꞌdekí rí mụụ́ ẹ̃cị̃ ĩvé rĩ gé, ã sẽ rí Múngú ní ãyĩkõ. 7 Kộpi ri mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ ũlũ ꞌbá rĩ pi ní, ꞌbo kộpi zịkí ngá pãgánõ rĩ pi vúgá kuyé. 8 Kúru ꞌbâ Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, lẽ ꞌbâ sẽkí ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní ngá kộpi ẽ ĩzã kozú, ẹ̃zị́ kộpi ní rizú tã áda Múngú ní iꞌdaá rĩ ũlũzú mụzú ꞌbá rĩ pi ní rĩ, ꞌbâ ꞌdụkí rí ngaá kộpi be trụ́.

9 Á sĩ ándúrú kọ̃kọ̃bị́ sẽé ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní, ꞌbo Dĩyõtẽréfẽ* lẽépi ꞌi ꞌbãápi tã sĩ céré drị̃drị̃ rĩ, gã ꞌbávé tã ãꞌyĩgá sĩ. 10 Kúru má kãdõ mụụ́ ĩmi vúgá ꞌdĩlé, ma tã Dĩyõtẽréfẽ ní ꞌoó rizú ꞌbâ rụ́ ꞌyozú ũnjí ꞌdĩri ũlũ uletere ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní. Tã ĩri ní ꞌoó rĩ, adri ꞌyéŋá rizú ꞌbâ rụ́ ꞌyozú ũnjí ꞌdĩri kuyé, gã ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ẹ́ꞌyị́gá sĩ. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi kádõ lẽé kõdô ꞌbá riꞌbá ụ́ꞌdụ́kọ́ múké Yẹ́sụ̃ vé rĩ ũlũꞌbá rĩ pi ẹ́ꞌyị́, ĩri kộpi údró fũ kãnísã rĩ agásĩ ãmvé.

11 Mi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ, lẽ mî fi ũnjĩkãnyã ꞌoó sụ̃ ꞌbá rĩ pi ní rií ꞌoó rĩ tị́nị ku, mî ꞌo tã múké áyu. ꞌBá riípi tã múké ꞌoópi rĩ, ꞌbá ꞌdĩri nị̃ Múngú ri rá. ꞌBá riípi tã ũnjí ꞌoópi rĩ, ꞌbá ꞌdĩri nị̃ Múngú ri kuyé. 12 ꞌBá rĩ pi céré ri ꞌyo kínĩ, Dẽmẽtĩríyõ ri ꞌbá múké, ĩri ri tã áda Múngú ní iꞌdaá rĩ ímbá. Ma kpá ꞌyo, ĩri ꞌbá múké, mí nị̃ rá, tã má ní átá rĩ, ĩri tã áda.

Kọ̃kọ̃bị́ rĩ vé dẹngárá

13 Ma tã be tré, á lẽ lũú mí ní, ꞌbo á lẽ tã rĩ sĩí sẽé kọ̃kọ̃bị́ agá ku. 14 Má ụ̃sụ̃, á lẽ mụụ́ mí vúgá ꞌdĩlé úꞌdíkírĩŋá nõgó, ꞌbâ úmúkí rí ꞌbâ mí be, ꞌbâ átákí rí trụ́. 15 Tãkíri Múngú vé rĩ ã adri mí be. Mí ọ̃gụ̃pị́ị Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí adriꞌbá nõgó rĩ pi sẽkí mí ní mõdó. Mí ẹzị ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí, adriꞌbá ꞌdĩlé rĩ pi mụzú ãlu ãlu céré.

* 1:9 1:9 Dĩyõtẽréfẽ: Dĩyõtẽréfẽ pi Gáyõ be, kộpi ị̃rị̃trọ́ ri Múngú ri zị kãnísã ãlu gé.

Yụ́dã

Kọ̃kọ̃bị́

Yụ́dã

ní sĩí rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri Yụ́dã sĩ nĩ, ĩri Yẹ́sụ̃ ẹ́drị́pị́ị vé ãzi. Sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé Kũrĩsĩtĩyánĩ ụrụkọꞌbée ní, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ rĩ pi rikí kộpi ẽ drị̃ izaá. ꞌBá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ ꞌdĩꞌbée rikí ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ újá ímbá lẹ́tị ũnjí sĩ, kộpi rikí ꞌbá rĩ pi ẽ mị ũꞌbãá kínĩ, lẽ kộpi ã ꞌokí tã ũnjí, Múngú ícó kộpi ĩrĩŋãá ãní ku.

Yụ́dã áyú tã búkũ Múngú vé Ũndĩ Ụ̃kụ rĩ rụzú rĩ ágá rĩ pi ụ̃ꞌbị̃tã rú, ꞌyo Kũrĩsĩtĩyánĩ rĩ pi ní kĩnĩ, Múngú ri ímụ́ ꞌbá tã ũnjí ꞌoꞌbá rĩ pi ĩrĩŋã rá. Lẽ kộpi ã rụkí ụ́ꞌdụ́kọ́ áda Múngú vé rĩ tị́tị́, ãzini kộpi ã rụkí ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá áyúãyũ Yẹ́sụ̃ vé rĩ pi ní ũlũú, kộpi ní yịị́ rĩ tị́tị́.

1

Yụ́dã sẽ mõdó

1 Ma Yụ́dã ꞌi, ãtíꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé ni, ma Yõkóbũ ẹ́drị́pị.

Ĩmi ꞌbá Múngú ꞌbá Ẹ́tẹ́pị ní zịị́ adrií ꞌbá ívé ni pi rú, ĩri ní lẽélẽ rĩ pi, ĩmi ꞌbá Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní rií ĩmi tã mbaá rĩ pi, á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ĩmi ní nĩ.

2 Ẹ́sị́ ĩdríkídri, tãkíri, ãzini lẽngárá Múngú vé rĩ, ã adri ĩmi be mụzú nyonyo.

ꞌBá tã ímbáꞌbá ũnjõ sĩ rĩ pi

3 Ĩmi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, ma kõdô úvá be ãmbúgú lẽzú ũkpõ Múngú ní ꞌbâ pazú ĩmi be ũnjĩkãnyã agásĩ rĩ vé tã sĩí sẽé ĩmi ní. ꞌBo á lẽ nóni sĩí sẽé ĩmi ímbázú, ĩmi rụkí rí tã áda ĩ ní ĩsẽé vú ãlu ꞌbá Yẹ́sụ̃ rĩ ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní ꞌdĩri tị́tị́. 4 Ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ụrụkọꞌbée Múngú ri nị̃ꞌbá ku ni pi ụ̃gụ̃kí ĩ fií kuú ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩíꞌdĩ. ꞌBá ꞌdĩꞌbée ꞌbãkí ĩ kú ꞌbá Múngú vé ni rú, Kộpi ri ꞌyo, ẹ́sị́ múké Múngú vé rĩ ãꞌyĩ ꞌbá rĩ ícó ọ̃wụ̃ ꞌbã rá, ĩrĩŋãkí ĩri ku, kộpi gãkí ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ũkpõ be ãmbúgú ꞌdĩri sĩ. ꞌBo sĩkí Búkũ Múngú vé rĩ agá ị́nọ́gọ́sị́ kínĩ, ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée, lịkí kộpivé tã kú ũnjí gí.

5 Lẽ ĩmi ãvĩkí tã ándúrú Úpí Múngú ní ꞌoó Ẽjẽpétõ gá ꞌdãri sĩ ku. Úpí Múngú pa ándúrú anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi Ẽjẽpétõ gá ꞌdãlé rá, ꞌbo ꞌbá ụrụkọ gãꞌbá Múngú ri ẹ̃ꞌyị̃gá sĩ rĩ pi, Múngú úꞌdị́ kộpi ũdrãá rá. 6 Lẽ ĩmi nị̃kí ꞌyozú kínĩ, ẹ̃zị́ ĩ ní sẽé mãlãyíkã rĩ pi drị́gé rĩ, mãlãyíkã ụrụkọꞌbée ꞌdụkí ẹ̃zị́ rĩ ngaá kuyé. Kộpi kukí ĩvé vũrã ẹ̃zị́ ngazú Múngú ã pálé gá rĩ rá. Múngú úmbé kộpi ímvẽ adriípi mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ sĩ, ꞌdụ kộpi úꞌbé ꞌbụ́ ꞌa be nịị́pi cịcị rĩ agá, kộpi adri ꞌbụ́ rĩ agá ꞌdãá, cĩmgbá ụ́ꞌdụ́ ĩ ní ímụ́zú tã lịzú rĩ gé. 7 Ĩmi ụ̃sụ̃kí drĩ tã ándúrú ꞌi ꞌoópi kụ̃rụ́ Sõdómõ agá, Gõmórã agá, ãzini ꞌi ꞌoópi kụ̃rụ́ rĩ jẽlé gá sĩ rĩ pi agá rĩ ká. ꞌBá kụ̃rụ́ ꞌdĩꞌbée agá rĩ pi ufukí céré ọ̃wụ́ rú, kộpi rikí ọ̃wụ̃ ꞌbãá mụzú bãdãrú, kúru Múngú ní ꞌbá kụ̃rụ́ agá rĩ pi zãzú vezú ãcí sĩ. ꞌDĩri lũ ꞌbá ní ꞌyozú kínĩ, Múngú ri ímụ́ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi zã ve ãcí dị̃ị́pi mụụ́pi nyo ụ̃dụ̃ ãkó ni sĩ, sụ̃ ĩri ní ꞌbá Sõdómõ agá rĩ pi zãá veé Gõmórã agá rĩ pi be ãcí sĩ rĩ tị́nị.

8 ꞌBá riꞌbá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ, riꞌbá urobí ũbĩꞌbá rĩ pi, kộpi kpá ri ĩ rụ́ꞌbá áyú rizú ọ̃wụ̃ ꞌbãzú, kộpi gãkí ãmbũgũ Múngú vé rĩ sĩ, kộpi ri mãlãyíkã rĩ pi uꞌdaꞌda. 9 Mĩkãyélẽ ãmbúgú mãlãyíkã rĩ pi drị̃gé céré rĩ, kộpi kâ rií ãgátá gãá ãdróko be ãvũ Mósẽ* vé rĩ ã sị̃ngárá ã tã sĩ,† Mĩkãyélẽ ꞌyo átángá ũnjí ãdróko rĩ ã rụ́ izazú kuyé, kĩnĩ, “Úpí Múngú ri ímụ́ mi ĩrĩŋã rá!” 10 ꞌBo ꞌbá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ ꞌdĩꞌbée, kộpi ri tã ĩ ní nị̃ị́ kuyé rĩ pi uꞌdaꞌda, Kộpi ri tã ụrụkọꞌbée ꞌo ẹ̃nị́ãkõ sĩ, sụ̃ ãnyãpá tã nị̃ꞌbá ku rĩ pi vé rĩ tị́nị. Tã kộpi ní ꞌoó ẹ̃nị́ãkõ sĩ ꞌdĩꞌbée, ĩri sẽ Múngú ri ímụ́ kộpi ĩrĩŋã ãní rá.

11 Ĩzãngã rĩ ímụ́ adri kộpivé ni. Kộpi ꞌdụkí tã Múngú vé rĩ ngaá kuyé, sụ̃ Káyĩnã* ní tã Múngú vé rĩ ꞌdụụ́ ngaá kuyé rĩ tị́nị. Kộpi ri ũnjõ ímbá, ĩ ị́sụ́kí rí mũfẽngã ãní, sụ̃ Bãlámũ* ní ẹ́sị́ ꞌbãá mũfẽngã drị̃gé rĩ tị́nị. Kộpi gãkí ũkpõ Múngú vé rĩ sĩ, sụ̃ Kórã* ní ũkpõ Múngú vé rĩ gãá sĩ rĩ tị́nị. Tã ꞌdĩri sẽ, ĩ ímụ́ kộpi ĩrĩŋã ũnjí ũnjí.

12 Ĩmi úmúkí dõ ĩmi ụ̃mụ̃ ĩ ní rizú Múngú ri ị̃njị̃zú rĩ ã nyangárá gá, ꞌbá ꞌdíni ꞌdĩꞌbée ífíkí dõ ĩmi ãsámvú gé, kộpi ụ̃mụ̃ rĩ iza rá. Kộpi kádõ úrí ngá nyaá ĩmi be trụ́, kộpi drị̃njá ãkó, kộpi kpá átángá átá ụ̃rị̃ ãkó, kộpi adrikí sụ̃ ị́rị́bị́tị ũlí ní vịị́ ꞌdĩísĩ rá, yị̃ị́gọ́ ní ꞌdịị́ ãní ku rĩ tị́nị. Kộpi adrikí sụ̃ pẹtị ĩ ní ínjé ꞌbeé vũgá, ꞌwiípi gí, ꞌaápi ku rĩ tị́nị. 13 ꞌBá riꞌbá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ ꞌdĩꞌbée, kộpivé tã kộpi ní ꞌoó ũnjí drị̃njá sẽépi ꞌdĩri, sụ̃ kúrũnyá wõvá ní vịị́ kụ̃ụ́ yị̃ị́ gãrã gá rĩ tị́nị. Kộpi sụ̃kí línyã ãvĩꞌbá ĩvé lẹ́tị ĩ ní rizú ẹ́cị́zú rĩ sĩ gí rĩ pi tị́nị. Múngú údé ꞌbá ꞌdĩꞌbée ní vũrã ịnịcịcị rizú ĩzãngã nyazú mụzú ụ̃dụ̃ ãkó ni gí.

14 Íꞌdózú Ãdámã‡ vúgá, cazú Ẽnókã vúgá, Ẽnókã* ri úyú ẹ́zị̂rị̃ ni. Ẽnókã átá ándúrú ꞌbá ꞌdĩꞌbée vé tã rá, kĩnĩ, Úpí ri ímụ́ mãlãyíkã uletere bị́trị́ká ĩ ní ícó lãá bã ku rĩ pi be, 15 ĩri ímụ́ tã lị ꞌbá ãlu ãlu drị̃gé, ĩri ímụ́ ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá ku rĩ pi ĩrĩŋã rá, ũnjĩkãnyã kộpi ní ꞌoó rĩ sĩ, ãzini ĩri ꞌbá Múngú ri nị̃ꞌbá ku, riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá, ãzini riꞌbá átángá ũnjí átáꞌbá ꞌî tã sĩ rĩ pi ĩrĩŋã rá. 16 ꞌBá riꞌbá ãngũ ímbáꞌbá ũnjõ sĩ ꞌdĩꞌbée ri njị̃ị́ unu mụzú ununu, kộpi ri átá ꞌbá ụrụkọꞌbée ní ũnjí. Kộpi ri ẹ́sị́ ꞌbã céré rizú ũnjĩkãnyã ꞌozú. Kộpi ri ĩ íngú, ãzini kộpi ri ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ ụ́cị́, ĩ ị́sụ́kí rí tã ĩ ní lẽé rĩ pi ãní.

Ímbángárá adrizú ãní ũkpó ũkpó ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá rĩ

17 Ĩmi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, lẽ ĩmi ụ̃sụ̃kí tã ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi ní ọ́tụ́ ũlũú ĩmi ní kínĩ, ĩri ímụ́ ꞌi nga rá ꞌdãri. 18 Kộpi ꞌyokí ĩmi ní kínĩ, “Ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé, ꞌbá ãngũ gụꞌbá gụgụ rĩ pi ímụ́ gụ ĩmi sĩ, kộpi ímụ́ ãyĩkõ rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ã tã ꞌdụ nga áyu.”* 19 ꞌBá ꞌdĩꞌbée nóni ĩmi ãsámvú gé anigé, kộpi nóni ri sẽ ĩmi ri ĩmi aco ĩmi ãsámvú gé sĩ. Kộpi ndẽé ni ri tã rụ́ꞌbá nõri vé rĩ ã tã ꞌdụ nga áyu, Índrí Múngú vé rĩ kộpi ã rụ́ꞌbá gá ꞌdãáyo.

20 Ĩmi mávé ũndĩ má ní lẽélẽ rĩ pi, lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ tã áda uletere ĩmi ní ẹ̃ꞌyị̃ị́ rĩ drị̃gé, ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã adri rí ũkpó ũkpó. Lẽ ĩmi zịkí Múngú ri ũkpõ Índrí Uletere rĩ vé rĩ sĩ. 21 Ĩmi kádõ rií ẹ́sị́ ĩdríkídri ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní ímụ́zú ĩmi jịzú mụzú ídri ꞌdániꞌdáni rĩ ị́sụ́zú rĩ ũtẽé, lẽ ĩmi áwíkí adrií lẽngárá Múngú vé rĩ agá.

22 Lẽ ĩmî ẹ́sị́ ã adri ĩdríkídri ꞌbá ẹ̃ꞌyị̃ngárá be mãdã rĩ pi ní. 23 Lẽ ĩmi ípákí ꞌbá ụrụkọꞌbée ãcí ĩ ní ĩzãngã nyazú ãní ụ̃dụ̃ ãkó ꞌdãri agásĩ. Lẽ ĩmi ꞌbãkí ẹ́sị́ ĩdríkídri ꞌbá ụrụkọꞌbée ní. ꞌBo ĩmi ndrekí múké, lẽ ĩmi fikí rií ũnjĩkãnyã kộpi ní ꞌoó rĩ ꞌoó ĩndĩ ku.

Zịngárá Múngú ri íngúzú rĩ

24 Múngú ꞌbâ paápi tã ũnjí agásĩ rĩ, ĩri ícó ĩmi ũtẽ rá, ĩmi fikí rí ũnjĩkãnyã ꞌoó ku, ĩri ĩmi íjị́ ꞌbã ívé dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ ẹndrẹtị gé ũnjĩkãnyã ãkó, ãyĩkõ be ãmbúgú. 25 Lẽ ẽ íngúkí ꞌbávé Múngú ꞌbâ Paápi ꞌbávé Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ã tã sĩ dị̃ngárá be pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ, ãmbũgũ be rĩ, ũkpõ be rĩ, ãzini ũkpõ ãmbũgũ rụzú rĩ be rĩ, íꞌdózú ĩri ní ꞌbụ̃ pi gbizú vũ be rĩ gé ꞌdãá, ícázú ãndrũ sĩ, mụzú ꞌdániꞌdáni! Ãmĩnã.

* 1:9 1:9 Mósẽ: Yõsépã kã drãá gí, ꞌbãgú Ẽjẽpétõ vé rĩ ꞌbã anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẹ̃zị́ ngaá tụ́gẹ̃rị̃ rú caá ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (400). Kúru Múngú ní Mósẽ ri ĩpẽzú ímụ́zú anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi pazú adringárá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ agásĩ. Múngú sẽ tãị́mbị́ rĩ Mósẽ ní, ã lũ anji Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní, sẽzú ĩ ní tãị́mbị́ rĩ zịzú tãị́mbị́ Mósẽ vé ni ãní. Tịkí Mósẽ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (1,400), ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 2-24.

† 1:9 1:9 Ãvũ Mósẽ vé rĩ ã sị̃ngárá: Mĩkãyélẽ lẽ ãvũ Mósẽ vé rĩ jịị́ sị̃ị́ vũrã Múngú ní lẽé rĩ gé, ꞌbo ãdróko lẽ ãvũ rĩ jịị́ sị̃ị́ vũrã ꞌí ní lẽé rĩ gé.

* 1:11 1:11 Íꞌdóngárá 4:1-17

* 1:11 1:11 Kãlãfe 22-24

* 1:11 1:11 Kãlãfe 16:1-35

‡ 1:14 1:14 Ãdámã: Ãdámã ri ꞌbá Múngú ní íꞌdó gbií drị̃drị̃ rĩ. Ĩri ẹ́tẹ́pị ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé ni céré. Ĩrivé ũkú Évã ri ẹ́ndrẹ́pị ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi vé ni céré. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 1-5.

* 1:14 1:14 Íꞌdóngárá 5:19-24

* 1:18 1:18 2 Pétẽró 3:3

Iꞌdangárá

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Tã Yẹ́sụ̃ ní Iꞌdaá

Yũwánĩ ní sĩí rĩ

Tã búkũ rĩ vé rĩ ã ũlũngárá

Búkũ ꞌdĩri Yũwánĩ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ sĩ nĩ, sĩ sẽé kãnísã ẹ́zị̂rị̃ rĩ pi ní, ĩri ri kãnísã ꞌdĩꞌbée ndre nĩ. Cápĩtã 2-3 agá, sĩ kọ̃kọ̃bị́ ãndíãndí sẽé kãnísã ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée ní céré, ꞌyo kộpi ní kĩnĩ, kộpi ã újákí ẹ́sị́ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ. Ímbá kộpi kĩnĩ, ã rikí dõ kộpi ọ̃cụ̃ụ́ ꞌdíni drãáãsĩyã, lẽ kộpi ã áwíkí adrií ãtíꞌbá Múngú vé ni, kộpi ã adrikí ũkpó ũkpó ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá. Cápĩtã 4-22 agá, Yũwánĩ ũlũ tã ꞌí ní ndreé ị́ndrị́lị́kị́ agá rĩ pi. Ị́ndrị́lị́kị́ rĩ pi iꞌdakí ũkpõ Múngú vé rĩ, ãzini dị̃ngárá Múngú vé rĩ. Ị́ndrị́lị́kị́ rĩ agá ꞌdaá, Múngú iꞌda ívé jĩkó ꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ní ũnjĩkãnyã ꞌozú rĩ vé tã. Iꞌda lẹ́tị Kúrísítõ ní ímụ́zú ũkpõ ũnjĩkãnyã vé rĩ ndẽzú rĩ vé tã, ãzini ĩri ní ímụ́zú tã lịzú ꞌbá tã áda rĩ gãꞌbá sĩ rĩ pi drị̃gé rĩ vé tã. Kúru Múngú ri ímụ́ vũ nõri iza rá, ĩri gõ vũ úꞌdí ni gbi. ꞌBá ẹ́sị́ ꞌbãꞌbée Kúrísítõ drị̃gé rĩ pi, kộpi ímụ́ adri ĩri be trụ́ vũ úꞌdí rĩ agá mụzú nyonyo.

1

1 Tã ĩ ní sĩí búkũ nõri agá rĩ pi, Múngú sẽ kú Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ drị́gé, Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ẽ iꞌda rí tã ímụ́pi ꞌi ngaápi mbẽlẽŋá ꞌdĩri ívé ãtíꞌbá rĩ pi ní. Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní mãlãyíkã ĩpẽzú ímụ́zú tã rĩ iꞌdazú ívé ãtíꞌbá Yũwánĩ ní. 2 Yũwánĩ ũlũ tã ĩ ní iꞌdaá ꞌí ní ndreé ꞌdĩꞌbée ãrẽvú céré. Ũlũ ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ, ãzini tã Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ní átá rĩ. 3 ꞌBá riípi tã ĩ ní ũlũú ímụ́ꞌbá ꞌi ngaꞌbá drị̃drị̃ ꞌdĩlé, ĩ ní sĩí ꞌdĩri lãápi rá, yịị́pi rá, ãzini tã ni ꞌdụụ́pi ngaápi rá rĩ, ĩri tãkíri ị́sụ́ rá. Lókí tã ꞌdĩri ní ímụ́zú ꞌi ngazú rĩ ícá ĩnyiŋá gí.

Yũwánĩ sẽ mõdó kãnísã ẹ́zị̂rị̃ rĩ pi ní

4 Ma Yũwánĩ ꞌi, á sĩ kọ̃kọ̃bị́ ꞌdĩri sẽé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí kãnísã ẹ́zị̂rị̃ ãngũ Ẹ́zị̃yã vé rĩ agá rĩ pi ní.

Ẹ́sị́ múké ãzini tãkíri íngápi Múngú adriípi ị́nọ́gọ́sị́ anigé, ãndrũ anigé, úmvúlésĩ ímụ́pi rĩ vúgá, ãzini íngápi índrí ẹ́zị̂rị̃ adriꞌbá ĩrivé lúpá ẹndrẹtị gé rĩ pi* vúgá, 5 ãzini íngápi Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ụ́ꞌdụ́ céré riípi tã áda Múngú ní ẹzịị́ rĩ ꞌdụụ́pi ngaápi, tã ni ũlũúpi ꞌbá rĩ pi ní, íꞌdópi íngápi gõó ídri rú drị̃drị̃ ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi ãsámvú gé sĩ, úrípi ꞌbãgú rú ꞌbãgú vũ drị̃gé nõgó rĩ pi drị̃gé rĩ vúgá rĩ, ã adri ĩmi be.

Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ lẽ ꞌbâ rá, ọyụ ꞌbâ ꞌbávé ũnjĩkãnyã agásĩ ívé ãrí dãápi rĩ sĩ. 6 Yẹ́sụ̃ ku nóni mãlũngã rĩ ꞌbá drị́gé, ꞌbá ní nóni adrizú ãní atala rú, ꞌbá ní rizú ẹ̃zị́ Ẹ́tẹ́pị Múngú vé rĩ ngazú nõ. Dị̃ngárá pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ vé rĩ, ãzini ũkpõ ĩrivé rĩ ã adri mụzú nyonyo! Ãmĩnã.

7 Ĩmi ndrekí drĩ ká! Ĩri ímụ́ ĩgõ ị́rị́bị́tị agásĩ,

ꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré nga ímụ́ ĩri ndre ĩ mị sĩ.

ꞌBá ándúrú ĩri ũsõꞌbá ọ̃jụ́ sĩ rĩ pi, kộpi kpá céré ímụ́ ĩri ndre rá.

ꞌBá vũ drị̃gé rĩ pi céré ímụ́ ĩri ẽ ĩzãngã ꞌbã rá.

Ádarú tã rĩ ímụ́ ꞌi nga sụ̃ ꞌdĩri tị́nị! Ãmĩnã.

8 Úpí Múngú kĩnĩ, “Ma Álĩfã ꞌi, ãzini Õmégã ꞌi.† Ma Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa ꞌi, adriípi ị́nọ́gọ́sị́ anigé, ãndrũ anigé, úmvúlésĩ ímụ́pi rĩ ꞌi.”

Yũwánĩ ndre Yẹ́sụ̃ vé tã ị́ndrị́lị́kị́ agá

9 Ma Yũwánĩ ꞌi, ĩmi ọ́gụ́pị, ꞌbá rikí ĩzãngã nyaá, ãzini ẹ́sị́ úmbé ĩzãngã rĩ ã nyangárá gá ĩmi be trụ́, ꞌbá ní mãlũngã Yẹ́sụ̃ vé rĩ ẹ̃ꞌyị̃ị́ rĩ ã tã sĩ. Pẽkí ma mụzú ãngũ ꞌi lịị́pi kú ngụ yị̃ị́ agá, ĩ ní zịị́ Pátĩmõsĩ rĩ gé, má ní tị Múngú vé rĩ ũlũú, ãzini má ní tã Yẹ́sụ̃ vé rĩ ũlũú rĩ sĩ. 10 Ụ́ꞌdụ́ ĩ ní rizú Úpí Múngú ri ị̃njị̃zú ꞌdãri gé, Índrí Uletere rĩ ású ma, má ní ụ́ꞌdụ́kọ́ yịzú mâ vụ́drị̃ gé ꞌdãá, átá ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá sụ̃ jẽlẽgú ní ọ́ꞌụ́ rĩ tị́nị. 11 Ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, “ꞌÍ sĩ tã mí ní ndreé ꞌdĩꞌbée ãrẽvú céré búkũ traátra rĩ agá, ꞌí pẽ mụzú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí kãnísã kụ̃rụ́ Ẽfésõ vé rĩ agá rĩ pi ní, kụ̃rụ́ Sẽmẽrínã vé rĩ agá rĩ pi ní, kụ̃rụ́ Pãrãgámũ vé rĩ agá rĩ pi ní, kụ̃rụ́ Tãyĩtírã vé rĩ agá rĩ pi, kụ̃rụ́ Sãrãdị́sị̃ vé rĩ agá rĩ pi ní, kụ̃rụ́ Fĩlãdẽlĩfíyã vé rĩ agá rĩ pi ní, ãzini kụ̃rụ́ Lãwõdĩkíyã vé rĩ agá rĩ pi ní.”

12 Má kã ma újá ꞌbá átápi má be rĩ ndreé, á ndre aya ẹ́zị̂rị̃ ĩ ní údé dábũ sĩ ni pi, ũꞌbãkí tãdúꞌbã ẹ́zị̂rị̃ kộpi sị́gé. 13 Aya ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé ꞌdãá, á ndre ꞌbá ãzi índré sụ̃ ꞌBá Mvá‡ tị́nị, su bõngó akoóko rụ̃kụ̃ cĩmgbá caá pá gá vũgá ꞌdãá, ꞌyĩ ꞌî ágátị bõngó bãá dábũ rú ni sĩ. 14 Drị̃ ni, ãzini drị̃ꞌbí ni mve kú imvesírílí, mị ni dị̃ sụ̃ ãcí ní dị̃ị́ rĩ tị́nị. 15 Pá ni pi dị̃kí sụ̃ aya ĩ ní vuú kaá úká sĩ rĩ tị́nị, ụ́ꞌdụ́kọ́ ni ꞌụ sụ̃ kũlé ní ꞌụụ́ rĩ tị́nị. 16 ꞌBá rĩ rụ línyã ẹ́zị̂rị̃ kú ꞌî drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, ị́lị́ ãco sị́ be ciípi ílébe ílébe ni ní ĩfũzú tị ni gé sĩ. Ẹndrẹtị ni dị̃ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ sụ̃ ụ̃tụ́ ní dị̃ị́ rĩ tị́nị.

17 Má kã ĩri ndreé, má íꞌdé ĩri ã pálé gá vũgá sụ̃ ꞌbá drãápi gí ni tị́nị. ꞌBo ĩri ní ꞌî drị́ ẹ̃ndẹ́pị rĩ ꞌbãzú mâ rụ́ꞌbá gá, ĩri ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, “Mî ꞌo ụ̃rị̃ sĩ ku! Íꞌdóngárá gá ꞌdãá ma anigé, ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé, ma kpá adri anigé. 18 Ma ꞌBá adriípi ídri rú rĩ. Ándúrú á drã rá, ꞌbo nóni ma adri ídri rú mụzú ꞌdániꞌdáni! Á rụ mãfũtá ídrízú drã agásĩ rĩ, ãzini vũrã ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé índrí ní mụzú adrizú rĩ kú má drị́gé nõ.

19 “ꞌÍ sĩ tã mí ní ndreé ꞌdĩꞌbée céré vũgá, ꞌí sĩ tã nóni riꞌbá ĩ ngaꞌbá rĩ pi, ãzini tã ímụ́ꞌbá ĩ ngaꞌbá drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ pi. 20 Línyã ẹ́zị̂rị̃ mí ní ndreé mâ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, ãzini aya dábũ rú ẹ́zị̂rị̃ ĩ ní tãdúꞌbã ũꞌyũú ũꞌbãá sị́ ni gé ꞌdĩꞌbée vé ífífí, ĩri ꞌdíni. Línyã ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée, kộpi mãlãyíkã kãnísã ẹ́zị̂rị̃ rĩ pi vé rĩ, aya dábũ rú ẹ́zị̂rị̃ ĩ ní tãdúꞌbã ũꞌyũú ũꞌbãá sị́ ni gé ꞌdĩꞌbée, kộpi kãnísã ẹ́zị̂rị̃ rĩ pi.”

2

Ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩ ní sĩí sẽé kãnísã kụ̃rụ́ Ẽfésõ vé rĩ agá rĩ ní rĩ

1 “ꞌÍ sĩ kọ̃kọ̃bị́ sẽé mãlãyíkã* kãnísã kụ̃rụ́ Ẽfésõ vé rĩ agá rĩ ní.

Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri mávé ni. Ma ꞌbá línyã ẹ́zị̂rị̃ rụụ́pi mâ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé, riípi ẹ́cị́pi aya ẹ́zị̂rị̃ ĩ ní údé dábũ sĩ ĩ ní tãdúꞌbã ẹ́zị̂rị̃ ũꞌbãá kộpi sị́gé rĩ pi ãsámvú gé sĩ rĩ ꞌi. 2 Á nị̃ tã ĩmi ní rií ꞌoó rĩ pi rá, ĩmi ri ẹ̃zị́ nga ũkpõ sĩ, ĩmi úmbékí ẹ́sị́ ĩzãngã rĩ ã nyangárá gá rá, ĩmi ãꞌyĩkí ꞌbá ũnjí rĩ pi vé tã kuyé. ꞌBá ꞌyoꞌbá kínĩ, ĩ Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ ni pi ꞌdĩꞌbée, ĩmi ụ̃ꞌbị̃kí kộpivé tã nị̃ị́ ámá, ĩmi ị́sụ́kí kộpi ũnjõ rú, kộpi adrikí Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ ni pi ku. 3 Ĩmi nyakí ĩzãngã mâ tã sĩ, ĩmi úmbékí ẹ́sị́ ĩzãngã rĩ ã nyangárá gá rá, ĩmi kukí ẹ̃zị́ rĩ ã ngangárá kuyé.

4 ꞌBo ma tã be ĩmi be anigé, ĩmi kukí ĩmivé lẽngárá ọ́tụ́ drị̃drị̃ rĩ gí. 5 Ĩmi ndrekí drĩ ká, tã ándúrú ĩmi ní ꞌoó múké rĩ, ĩmi kukí nóni ĩmi drị́gé sĩ gí. Ĩmi újákí ẹ́sị́, lẽ ĩmi gõkí tã ꞌoó sụ̃ ándúrú ĩmi ní rií ꞌoó drị̃drị̃ rĩ tị́nị. Ĩmi gãkí dõ ẹ́sị́ újágá sĩ, ma ímụ́ ĩmivé aya ĩ ní údé ãcí ũꞌyũzú sị́ ni gé sĩ rĩ ꞌdụ ĩmi ãsámvú gé sĩ rá.† 6 ꞌBo tã ĩmi ní ꞌoó múké rĩ, ĩri ꞌdĩ, ĩmi gãkí tã ꞌbá Nĩkõláwũ vé rĩ pi ní rií ꞌoó rĩ sĩ sụ̃ má ní gãá sĩ rĩ tị́nị.

7 ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã Índrí Uletere rĩ ní ꞌyoó ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní ꞌdĩri. ꞌBá tã ũnjí ã ũkpõ ndẽépi rá rĩ, ma pẹtị riípi ídri sẽépi, adriípi Múngú vé ọ́mvụ́ múké múké rĩ agá rĩ vé ũꞌa sẽ nya ĩri ní rá.”

Ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩ ní sĩí sẽé kãnísã kụ̃rụ́ Sẽmẽrínã vé rĩ agá rĩ ní rĩ

8 “ꞌÍ sĩ kọ̃kọ̃bị́ sẽé mãlãyíkã kãnísã kụ̃rụ́ Sẽmẽrínã vé rĩ agá rĩ ní.

Íꞌdóngárá gá ꞌdãá ma anigé, ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé ma kpá adri anigé, ma drãápi rá, gõópi íngápi ídri rú rĩ ꞌi.

9 Á nị̃ rá ꞌyozú kínĩ, ĩmi nyakí ĩzãngã rá, vũ drị̃gé nõgó, ĩmi ngá ãkó, ꞌbo ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ĩmi ngá be! Á nị̃ ꞌbá ꞌyoꞌbée kínĩ, ĩ Yãhụ́dị̃, riꞌbá tã ũnjí ꞌyoꞌbée ĩmî rụ́ izazú ꞌdĩꞌbée rá. ꞌBo kộpi adrikí Yãhụ́dị̃ ku, kộpi ꞌbá Sãtánã vé ni. 10 Ĩmi ímụ́ ĩzãngã nya rá, lẽ ĩmi ꞌokí ụ̃rị̃ sĩ ku. Á lẽ lũú ĩmi ní ꞌyozú kínĩ, ãdróko ri ímụ́ ĩmi ụrụkọ ꞌdụ úꞌbé jó ĩ ní rizú ãngũ ũꞌyĩzú rĩ agá, ĩmi ụ̃ꞌbị̃zú ámázú ãní. Ĩmi ímụ́ ĩzãngã nya ũnjí ũnjí ca ụ́ꞌdụ́ be mụdrị́. Ĩmi nyakí dõ ĩzãngã rĩ drãdrã ẽ tị ị́sụ́ drãáãsĩyã, lẽ ĩmi tukí pá tị́tị́ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, ma ímụ́ kụ̃lá ídri ꞌdániꞌdáni rĩ vé rĩ sẽ ĩmi ní rá.

11 ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã Índrí Uletere rĩ ní ꞌyoó ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní ꞌdĩri. ꞌBá tã ũnjí ã ũkpõ ndẽépi rá rĩ, ícó fií drãngárá vú ị̃rị̃ rĩ‡ agá ku.”

Ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩ ní sĩí sẽé kãnísã kụ̃rụ́ Pãrãgámũ vé rĩ agá rĩ ní rĩ

12 “ꞌÍ sĩ kọ̃kọ̃bị́ sẽé mãlãyíkã kãnísã kụ̃rụ́ Pãrãgámũ vé rĩ agá rĩ ní.

Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri, ĩri ꞌbá adriípi ị́lị́ ãco sị́ be ciípi ílébe ílébe rĩ be rĩ vé ni.

13 Á nị̃ vũrã ĩmi ní rizú adrizú rĩ rá, ĩmi ri adri vũrã Sãtánã vé mãlũngã rụzú rĩ gé. Ádarú ĩmi áwíkí rụ́ mávé rĩ rụụ́ kuú tị́tị́. Ụ́ꞌdụ́ ĩ ní Ãnĩtípã pá tuúpi tị́tị́ mávé tã ũlũngárá gá rĩ ꞌdịzú drãzú kụ̃rụ́ agá vũrã Sãtánã vé mãlũngã rụzú ꞌdãri gé rĩ gé, ĩmi tukí pá tị́tị́ ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá.

14 ꞌBo ma tã be mãdãŋá ĩmi be anigé, ꞌbá ụrụkọ ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩlé anigé áwíkí ímbángárá Bãlámũ vé rĩ rụụ́ kuú tị́tị́. Bãlámũ ímbá Bãlákã* ri, Bãlákã ụ́cị́ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẽ drị̃ fií ũnjĩkãnyã ꞌoó, kộpi rikí ínyá ĩ ní ꞌbãá kuú ngá ĩ ní údé drị́ sĩ múngú rú rĩ pi ní rĩ nyaá, kộpi fikí rií ọ̃wụ̃ ꞌbãá mụzú. 15 ꞌBá ụrụkọ kpá ĩmi ãsámvú gé ꞌdĩgé anigé áwíkí ọ́njụ́ kuú ímbángárá Nĩkõláwũ vé ũnjõ vé ꞌdĩri agá tị́tị́. 16 Lẽ ĩmi újákí ẹ́sị́, ĩmi gãkí dõ ẹ́sị́ újágá sĩ, ma ca ĩmi vúgá ꞌdĩlé úꞌdíkírĩŋá nõgó, ma ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ꞌbá ẹ́sị́ újáꞌbá kuyé rĩ pi be ị́lị́ ãco má tị gé nõri sĩ.

17 ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã Índrí Uletere rĩ ní ꞌyoó ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní ꞌdĩri. ꞌBá tã ũnjí ã ũkpõ ndẽépi rá rĩ, ma ímụ́ mánã§ ĩ ní zụ̃ụ́ rĩ pi ã ụrụkọ íꞌdụ́ sẽ ĩri ní. Ma kpá írã mvá imve ĩ ní rụ́ úꞌdí sĩí rụ́ꞌbá ni gé ꞌbá ãzi ní nị̃ị́ kuyé ꞌdãri íꞌdụ́ sẽ ĩri ní, ꞌbá ẹ́ꞌyị́pi rĩ ꞌyéŋá nị̃ ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ.”

Ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩ ní sĩí sẽé kãnísã kụ̃rụ́ Tãyĩtírã vé rĩ agá rĩ ní rĩ

18 “ꞌÍ sĩ kọ̃kọ̃bị́ sẽé mãlãyíkã kãnísã kụ̃rụ́ Tãyĩtírã vé rĩ agá rĩ ní:

Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri, ĩri Mvá Múngú vé mị be dị̃ị́pi sụ̃ ãcí tị́nị, ãzini pá be dị̃ị́pi sụ̃ aya ĩ ní vuú kaá úká sĩ rĩ tị́nị rĩ vé ni.

19 Á nị̃ tã ãrẽvú céré ĩmi ní rií ꞌoó rĩ pi rá. Ĩmivé lẽngárá, ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá, ĩmivé ẹ̃zị́ ngangárá, ãzini ẹ́sị́ ĩmi ní úmbé ĩzãngã nyangárá gá rĩ, á nị̃ rá. Tã ĩmi ní ꞌoó ãndrũ rĩ ndẽ ándúrú ĩmi ní ꞌoó drị̃drị̃ rĩ rá.

20 ꞌBo ma tã be ĩmi be anigé. Ĩmi ãꞌyĩkí ũkú Yẽzẽbélĩ* ꞌyoópi ꞌi nẹ́bị̃, mávé ãtíꞌbá ẽ drị̃ koópi mụzú tã ũnjí agá rĩ vé tã, ĩcĩcĩkĩ ꞌbá rĩ pi rií ngá ĩ ní údé drị́ sĩ múngú rú rĩ pi ị̃njị̃ị́, sẽ kộpi rikí ínyá ĩ ní rií sẽé ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ pi ní rĩ nyaá, íwí kộpi ícá kuú ọ̃wụ́ rú. 21 Á ku kõdô ĩri ní sâ ẹ́sị́ újázú, ã ku rí ọ̃wụ̃ ꞌí ní rií ꞌbãá rĩ rá, ꞌbo gã ẹ́sị́ újágá sĩ. 22 Kúru ma ímụ́ ĩri ꞌbe ĩzãngã nya gbọ́lọ́ drị̃gé ꞌbá ọ̃wụ̃ ꞌbãꞌbée ĩri sĩ rĩ pi be, kộpi újákí dõ ẹ́sị́ ku, kộpi ímụ́ ĩzãngã nya ũnjí ũnjí. 23 Ma ĩrivé anjiŋá rĩ pi úꞌdị́ ũdrã rá. ꞌBá kãnísã vé rĩ pi céré ímụ́ nị̃ ámá ꞌyozú kínĩ, á nị̃ tã ꞌbá rĩ pi ẽ ẹ́sị́ agá ꞌdãá rĩ rá, ãzini á nị̃ tã ꞌbá rĩ pi vé úmĩ agá ꞌdãá rĩ rá. Ma ímụ́ ꞌbá ãlu ãlu ũfẽ tã ĩri ní ꞌoó rĩ vú sĩ. 24 ꞌBo á lẽ ꞌyoó ĩmi ụrụkọ adriꞌbá Tãyĩtírã gá ꞌdĩlé ĩrivé ímbángárá ũnjí ꞌdĩri gãꞌbá sĩ, ãzini Sãtánã vé tã ĩ ní ũzụ̃ụ́ kuú mũdũmũdũ rú rĩ nị̃ꞌbá kuyé rĩ pi ní ꞌdíni, má ícó tã ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ãzi ꞌbãá ĩmi drị̃gé dị̃ị́ ku. 25 Múké ni, lẽ ĩmi ũbĩkí mâ pámvú mụzú, cĩmgbá lókí má ní ĩgõzú rĩ gé.

26 ꞌBá tã ũnjí ã ũkpõ ndẽépi rá, mâ pámvú ũbĩípi cĩmgbá ụ̃dụ̃ gé rĩ, ma ũkpõ sẽ ĩri ní, ĩri ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ ọ́rụ́ ãngũ rĩ pi drị̃gé sĩ céré, 27 sụ̃ má ní ũkpõ drị̃ ọ́rụ́zú rĩ ị́sụ́ má Ẹ́tẹ́pị vúgá rĩ tị́nị,

“ ‘Ĩri kộpi ẽ drị̃ ọ́rụ́ túré aya rú ni sĩ,

ĩri kộpi ũndĩ kpélékpélé sụ̃ ũdrí ní ọfụụ́ rĩ tị́nị.’*

28 Ma kpá ĩri ní mãrãbã ụ̃ꞌbụ́tịŋá vé rĩ sẽ.†

29 ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã Índrí Uletere rĩ ní ꞌyoó ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní ꞌdĩri.”

3

Ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩ ní sĩí sẽé kãnísã kụ̃rụ́ Sãrãdị́sị̃ vé rĩ agá rĩ ní rĩ

1 “ꞌÍ sĩ kọ̃kọ̃bị́ sẽé mãlãyíkã* kãnísã kụ̃rụ́ Sãrãdị́sị̃ vé rĩ agá rĩ ní.

Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri mávé ni. Ma ãmbúgú índrí ẹ́zị̂rị̃ Múngú vé rĩ pi drị̃gé nĩ, ãzini á rụ línyã ẹ́zị̂rị̃ rĩ pi má drị́gé.

Á nị̃ tã ĩmi ní ꞌoó rĩ pi rá. ꞌBá rĩ pi ụ̃sụ̃kí kínĩ, ĩmi ídri rú, ꞌbo ĩmi ꞌbá ũdrãꞌbá gí ni pi. 2 Ĩmi arukí! Ĩmi útúkí ĩmi gõzú ũkpó ũkpó ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá, ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá lẽ drãádrã. Ãꞌdiãtãsĩyã á ndre tã ĩmi ní rií ꞌoó rĩ ícó Múngú mị gé ꞌdãá kuyé. 3 Lẽ ĩmi ígákí tã ĩ ní ímbá ĩmi ní yịị́ ꞌdãri, lẽ ĩmi rụkí ĩri tị́tị́, ĩmi újákí ẹ́sị́. ꞌBo ĩmi arukí dõ ku, ma ícá ĩmi vúgá dụ̃ sụ̃ ụ̃gụ́ꞌbá ní ícá rĩ tị́nị, ĩmi ícókí sâ má ní ícázú ĩmi vúgá rĩ nị̃ị́ ámá ku.

4 ꞌBá ụrụkọ ĩmi ãsámvú gé Sãrãdị́sị̃ gé ꞌdĩgé anigé, ꞌbo kộpi adrikí tré kuyé, kộpivé adringárá pịrị, kộpi gãkí tã ũnjí sĩ, kộpi adrikí sụ̃ ꞌbá ívé bõngó ũtẽépi uletere ãzãvũ ãkó rĩ tị́nị. ꞌBá ꞌdĩꞌbée, ꞌbâ ímụ́ ẹ́cị́ kộpi be trụ́, kộpi bõngó imve ni úsú, ãꞌdiãtãsĩyã kộpivé adringárá pịrị. 5 ꞌBá tã ũnjí ã ũkpõ ndẽépi rá rĩ, ma úmvúlésĩ ĩri úsú bõngó imve ni sĩ, sụ̃ kộpivé rĩ tị́nị. Á lị ĩrivé rụ́ búkũ ídri ꞌdániꞌdáni rĩ vé rĩ agásĩ ku, Ma lũ má Ẹ́tẹ́pị ní, ãzini ĩrivé mãlãyíkã rĩ pi ní, ĩri ꞌbá mávé ni.

6 ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã Índrí Uletere rĩ ní ꞌyoó ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní ꞌdĩri.”

Ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩ ní sĩí sẽé kãnísã kụ̃rụ́ Fĩlãdẽlĩfíyã vé rĩ agá rĩ ní rĩ

7 “ꞌÍ sĩ kọ̃kọ̃bị́ sẽé mãlãyíkã kãnísã kụ̃rụ́ Fĩlãdẽlĩfíyã vé rĩ agá rĩ ní.

Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri mávé ni. Ma ꞌbá uletere, tã áda ꞌoópi ni, Dãwụ́dị̃† vé mãfũtá rụụ́pi rĩ ꞌi. Á zị̃ dõ kẹ̃ẹ́tị rĩ gí, ꞌbá ãzi ícó ụ̃pị̃ ku, má ụ̃pị̃ dõ gí, ꞌbá ãzi ícó zị̃ị́ bã ku.

8 Á nị̃ tã ĩmi ní rií ꞌoó rĩ rá. Ĩmi ndrekí drĩ ká, á zị̃ ĩmi ní kẹ̃ẹ́tị rĩ gí, ꞌbá ãzi ícó ụ̃pị̃ị́ ku. Á nị̃ rá ũkpõ ĩmivé rĩ mãdã, ꞌbo ĩmi ꞌdụkí tã má ní ímbá rĩ ngaá rá, ĩmi gãkí ma kuyé. 9 ꞌBá Sãtánã vé ꞌyoꞌbá kínĩ, ĩ Yãhụ́dị̃ ꞌdĩꞌbée, kộpi ũnjó rú, kộpi adrikí Yãhụ́dị̃ ku. Ma sẽ kộpi ímụ́ kũmũcí ũtị̃ ĩmi ẹndrẹtị gé, lũzú kínĩ, á lẽ ĩmi rá. 10 Ĩmi ní mávé tãị́mbị́ rụụ́ tị́tị́, ĩmi ní ẹ́sị́ úmbé ĩzãngã nyaá ẹ́sị́ be mãdã rĩ sĩ, lókí ĩ ní úmvúlésĩ ꞌbá céré vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ụ̃ꞌbị̃zú rĩ gé, ma ícó ĩmi tã mba rá.

11 Ma ímụ́ mbẽlẽŋá. Lẽ ĩmi ꞌokí tã múké rĩ mụzú drị̃drị̃, ꞌbá ãzi ã pa rí ĩmivé kụ̃lá ĩmi drị́gé sĩ ku. 12 ꞌBá tã ũnjí ã ũkpõ ndẽépi rá rĩ, ma ĩri ꞌbã adri ãlémbé rú Jó Múngú vé rĩ agá, ícó Jó Múngú vé rĩ kuú ku, má ímụ́ Múngú vé rụ́ sĩ ĩri ã rụ́ꞌbá gá,‡ ãzini má ímụ́ Múngú vé kụ̃rụ́ úꞌdí Yẹ̃rụ́sãlémã riípi ímụ́pi Múngú vúgá ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó rĩ vé rụ́ sĩ ĩri ã rụ́ꞌbá gá, ma kpá mávé rụ́ úꞌdí rĩ sĩ ĩri ã rụ́ꞌbá gá.

13 ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã Índrí Uletere rĩ ní ꞌyoó ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní ꞌdĩri.”

Ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩ ní sĩí sẽé kãnísã kụ̃rụ́ Lãwõdĩkíyã vé rĩ agá rĩ ní rĩ

14 “ꞌÍ sĩ kọ̃kọ̃bị́ sẽé mãlãyíkã kãnísã kụ̃rụ́ Lãwõdĩkíyã vé rĩ agá rĩ ní.

Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri mávé ni, ma Ãmĩnã§ ꞌi! Ma tã ĩ ní ẹzịị́ rĩ ꞌdụ nga rá, ãzini ma ri tã áda ũlũ, ma ãmbúgú ngá Múngú ní gbií rĩ pi drị̃gé nĩ. 15 Á nị̃ tã ĩmi ní ꞌoó rĩ pi ãrẽvú céré, ĩmivé tã adri ĩdríkídri kuyé dõku ãcí ãcí kuyé, ĩmi kú ágágá ꞌdĩgé. Á lẽ ĩmi adrikí ãcí ãcí dõku ĩdríkídri! 16 Ĩmi ní adrií ágágá ꞌdĩgé, ĩdríkídri kuyé dõku ãcí ãcí kuyé rĩ sĩ, ma ímụ́ ĩmi we má tị gé sĩ vũgá. 17 Ĩmi ri ꞌyo, ‘Ma ngá ꞌdị́pa, ma ngá be ambamba, á lẽ ngá ãzi ku.’ ꞌBo ĩmi nị̃kí ámá kuyé ꞌyozú kínĩ, ĩmi ri drị̃ cị ngá ãkõ sĩ, ꞌbá rĩ pi ri ĩmi ĩzãngã ꞌbã, ĩmi ngá ãkó, ĩmi mị ãkó, ĩmi rụ́ꞌbá be ule. 18 Ma ĩmi ímbá ꞌdíni, lẽ ĩmi jekí ĩmi ní dábũ ĩ ní ụ̃ꞌbị̃ị́ zãá ãcí sĩ ícápi uletere ni má vúgá, ĩmi ufukí rí ícá ãní ngá ꞌdị́pa. Lẽ ĩmi jekí kpá ĩmi ní bõngó imve ni úsú ĩmî rụ́ꞌbá ule drị̃njá sẽépi ꞌdĩri ọ̃zụ̃zú ãní. Lẽ ĩmi jekí kpá ĩmi ní dáwã ĩ ní rií ũtĩí mị gé rĩ ũtĩí ĩmi mị gé, ĩmî mị ã ndre rí ãngũ ãní bẽnĩ.

19 ꞌBá má ní lẽélẽ rĩ, ma ĩri ĩrĩŋã, ma ꞌyo tã ĩri ní ꞌoó rĩ ũnjí. Lẽ ĩmi ꞌbãkí úvá tã pịrị ꞌozú, ĩmi újákí ẹ́sị́ ũnjĩkãnyã agásĩ rá. 20 Ĩmi ndrekí drĩ ká, á tu pá kuú kẹ̃ẹ́tịlé gá, ma ri kẹ̃ẹ́tị rĩ ga, ꞌbá rĩ yị dõ mâ ụ́ꞌdụ́kọ́, zị̃ dõ kẹ̃ẹ́tị rĩ rá, ma fi ĩrivé jó gá ꞌdãlé rá, ꞌbâ ngá nya ĩri be trụ́ ãlu.

21 ꞌBá tã ũnjí ã ũkpõ ndẽépi rá rĩ, ma ĩri ꞌbã úrí má jẽlé gá mávé lúpá mãlũngã vé rĩ drị̃gé, sụ̃ má ní tã ũnjí ã ũkpõ ndẽé gí, má ní nóni úrí má Ẹ́tẹ́pị be trụ́ ĩrivé lúpá mãlũngã vé rĩ drị̃gé rĩ tị́nị.

22 ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã Índrí Uletere rĩ ní ꞌyoó ꞌbá kãnísã vé rĩ pi ní ꞌdĩri.”

4

Iꞌdakí Yũwánĩ ní tã ĩ ní Múngú ri ị̃njị̃zú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ

1 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, ĩ ní má ní ị́ndrị́lị́kị́ ãzi iꞌdazú. Ị́ndrị́lị́kị́ rĩ agá ꞌdãá, á ndre kẹ̃ẹ́tị ꞌbụ̃ vé rĩ zị̃kí kú mgbọ. Á yị ụ́ꞌdụ́kọ́ ọ́ꞌụ́ sụ̃ jẽlẽgú vé rĩ tị́nị, ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ꞌyo má ní kĩnĩ, “Mí ímụ́ má vúgá ꞌbụ̃ gé nõó, á lẽ mí ní tã ãzi ímụ́pi ꞌi ngaápi ni ũlũú.” 2 Mbẽlẽŋá Índrí Uletere rĩ ní ma ásúzú, má ní ꞌbá ãzi ndrezú úrí kuú lúpá drị̃gé mãlũngã ꞌbụ̃ vé rĩ gé ꞌdãá. 3 ꞌBá úrípi lúpá rĩ drị̃gé rĩ, rụ́ꞌbá ni índré sụ̃ írã mãlámãlá rú ũnyĩ be ĩ ní zịị́ jásĩpã rĩ tị́nị, ãzini írã ika ĩ ní zịị́ kãrĩnẽlíyã rĩ tị́nị. Gẹ́rị́ índrépi sụ̃ írã ị̃rị́bị̃lị́ rú ĩ ní zịị́ ẽmẽrídã rĩ tị́nị rĩ tra lúpá rĩ ã gãrã kụ́rụ̃. 4 Ũꞌbãkí lúpá pụ̃kụ́ ị̃rị̃ drị̃ ni sụ lúpá mãlũngã vé rĩ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, ꞌbá ambugu pụ̃kụ́ ị̃rị̃ drị̃ ni sụ úríkí kuú lúpá rĩ pi drị̃gé sĩ. Kộpi úsúkí ĩ bõngó imve imve ni pi sĩ, kụ̃lá kộpi ní úsú ĩ drị̃gé rĩ pi údékí ngá dábũ rú ni sĩ. 5 Ũvi ní gazú ãcí be lọ́kụ́lọ́kụ́ lúpá mãlũngã vé rĩ gé ꞌdãá. Ũꞌyũkí tãdúꞌbã ẹ́zị̂rị̃ ũꞌbãá rií dị̃ị́ lúpá mãlũngã vé rĩ ẹndrẹtị gé, tãdúꞌbã ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée iꞌda índrí ẹ́zị̂rị̃ Múngú vé rĩ. 6 Lúpá Múngú vé rĩ ẹndrẹtị gé ꞌdãá, ãngũ rĩ ọ́gụ́ sụ̃ múndũrã tị́nị.

Á ndre ngá sụ ídri rú ni pi ĩnyiŋá lúpá rĩ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃, ũꞌbãkí mị ngá sụ ídri rú ꞌdĩꞌbée ã rụ́ꞌbá gá sĩ, ẹndrẹtị gélésĩ, ãzini úgóró gálésĩ. 7 Ngá ãlu rĩ índré sụ̃ kẹ̃mị̃rọ́ tị́nị, ị̃rị̃ rĩ índré sụ̃ tị́ ágó tị́nị, na rĩ vé ẹndrẹtị índré sụ̃ ꞌbá áda vé rĩ tị́nị, sụ rĩ índré sụ̃ bị̃bị̃ riípi ngaápi nganga rĩ tị́nị. 8 Ngá sụ ídri rú ꞌdĩꞌbée ãrẽvú céré ãlu ãlu ụ̃pẹlẹ́ꞌbị́ be ázíyá ázíyá. Ũꞌbãkí mị kộpi ã rụ́ꞌbá gá sĩ kụ́rụ̃ cĩmgbá cazú kộpi ã ụ̃pẹlẹ́ꞌbị́ ã ndụ́gé sĩ céré. Ụ́ꞌdụ́ céré ụ̃tụ́ŋá sĩ, ãzini ị́nị́ŋá sĩ, kộpi újíkí ku, kộpi ri átá mụzú ꞌdíni,

“Úpí Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa ri uletere, uletere, uletere,

ĩri ị́nọ́gọ́sị́ anigé, ãndrũ anigé, ĩri úmvúlésĩ ímụ́ rá.”

9 Ngá sụ ídri rú ꞌdĩꞌbée rikí ꞌBá úrípi lúpá drị̃gé adriípi ídri rú mụzú nyonyo rĩ íngú, rikí ĩri ị̃njị̃ị́, ãzini rikí ĩri ní õwõꞌdĩfô sẽé. 10 Sâ ãlu ãlu ꞌdĩri gé, ꞌbá ambugu pụ̃kụ́ ị̃rị̃ drị̃ ni sụ rĩ pi céré ũtị̃kí kũmũcí ꞌBá úrípi lúpá drị̃gé adriípi ídri rú mụzú nyonyo rĩ ẹndrẹtị gé, kộpi rikí ĩri ị̃njị̃ị́. Kộpi unjekí ĩvé kụ̃lá ĩ drị̃gé sĩ ũꞌbãá lúpá rĩ ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé, kộpi rikí ꞌyo kínĩ,

11 “Múngú, mi múké agaápi rá rĩ, mi ꞌbávé Úpí, mi ꞌbávé Múngú.

ꞌBâ mi íngú, ꞌbâ mi ị̃njị̃, ũkpõ mívé rĩ ã mụ drị̃drị̃,

ãꞌdiãtãsĩyã ngá rĩ pi ãrẽvú céré ꞌí gbi mi ꞌi,

ngá mí ní gbií rĩ pi nóni anigé,

ãꞌdiãtãsĩyã mí lẽ kộpi ã adrikí sụ̃ ꞌdĩri tị́nị.”

5

Kãbĩlõ Mvá rĩ zị̃ búkũ traátra rĩ

1 Kúru á ndre Múngú úrípi lúpá drị̃gé rĩ rụ búkũ ĩ ní traátra tã sĩí ꞌa ni gé ílébe ílébe, tị ni ũmbĩí ísé sĩ caá ẹ́zị̂rị̃ rĩ kú ꞌî drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé. 2 Má ní mãlãyíkã ũkpõ be ni ndrezú, mãlãyíkã rĩ ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “ꞌBá múké agaápi rá ícópi ꞌbá ní ísé ĩ ní búkũ traátra rĩ ẽ tị ũmbĩzú ꞌdĩri ụ̃njị̃ị́pi búkũ rĩ tị gé sĩ búkũ rĩ zị̃zú rĩ ãꞌdi ꞌi? 3 ꞌBá ãzi ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, dõku vũ drị̃gé nõgó, dõku nyọ̃ọ́kụ́ ã ndụ́gé ꞌdĩlé ícópi búkũ ĩ ní traátra tị ni ũmbĩí ísé sĩ cí ꞌdĩri ẽ tị ụ̃njị̃ị́pi tã búkũ rĩ agá rĩ ndrezú ni ꞌdãáyo.”

4 Kúru má ní ꞌdezú ãá gá, á ngo ĩzãngã ĩzãngã rú, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ãzi ĩ ní ị́sụ́ múké agaápi rá ícópi búkũ ĩ ní traá tị ni ũmbĩí ísé sĩ cí ꞌdĩri ẽ tị ụ̃njị̃ị́pi tã búkũ rĩ agá ꞌdãlé rĩ ndrezú ni ꞌdãáyo. 5 Kúru ꞌbá ambugu rĩ pi vé ãlu ni ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, “ꞌÍ ngo ku! ꞌÍ ndre drĩ ká, Kẹ̃mị̃rọ́ íbípi ĩfũúpi sụ́rụ́ Yụ́dã vé rĩ agá, úyú Dãwụ́dị̃ vé rĩ agá rĩ ndẽ ãdróko ã ũkpõ gí. Ĩri ícó ísé ĩ ní ũmbĩí ẹ́zị̂rị̃ búkũ traátra rĩ tị gé ꞌdĩri ụ̃njị̃ búkũ rĩ tị gé sĩ búkũ rĩ zị̃zú nĩ.”

6 Kúru má ní Kãbĩlõ Mvá* ndrezú tu pá kuú lúpá rĩ gé ágágá ꞌdãá, ngá sụ ídri rú rĩ pi ꞌbá ambugu rĩ pi be, kộpi trakí ĩri ã gãrã kụ́rụ̃. Kãbĩlõ Mvá rĩ índré sụ̃ ĩ ní lịị́ drãá gí ni tị́nị, ĩri úꞌyú be ẹ́zị̂rị̃, mị be ẹ́zị̂rị̃. Mị ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée iꞌda índrí adriꞌbá ẹ́zị̂rị̃ Múngú vé ĩri ní ĩpẽé ímụ́ ayií vũ drị̃gé sĩ céré rĩ pi. 7 Kãbĩlõ Mvá rĩ ní mụzú búkũ ĩ ní traátra ꞌdĩri ẹ́ꞌyị́zú ꞌbá úrípi lúpá mãlũngã vé rĩ drị̃gé rĩ drị́gé sĩ. 8 Kã búkũ rĩ ẹ́ꞌyị́ drị́ ni gé sĩ, ngá sụ ídri rú ꞌdĩꞌbée, ꞌbá ambugu pụ̃kụ́ ị̃rị̃ drị̃ ni sụ ꞌdĩꞌbée be, kộpi ní kũmũcí ũtị̃zú Kãbĩlõ Mvá rĩ ẹndrẹtị gé, ꞌbá ãlu ãlu rụ kụ̃ꞌdị́, ãzini sákãnĩ ĩ ní údé dábũ sĩ ni kú ꞌí drị́gé, ũdãkí ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ kú sákãnĩ rĩ pi ꞌa gá sĩ tré tré. Ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ ꞌdĩri, ĩri zịngárá ꞌbá Múngú vé rĩ pi ní rizú Múngú ri zịzú rĩ. 9 Kộpi ní íꞌdózú rizú úngó úꞌdí ngozú kínĩ,

“Mi múké agaápi rá rĩ, mi ícó búkũ traátra rĩ ẹ́ꞌyị́ nĩ, ãzini mi ícó ísé rĩ pi ụ̃njị̃ búkũ ĩ ní traátra ꞌdĩri tị gé sĩ nĩ,

ãꞌdiãtãsĩyã lịkí mi drãá gí,

mívé ãrí dãápi rĩ, je ꞌbá rĩ pi sẽé Múngú ní,

tị ãlu ãlu vú sĩ, sụ́rụ́ rĩ pi gé sĩ,

ãngũ rĩ pi gé sĩ, vũ drị̃gé sĩ céré.

10 Mí sẽ kộpi rụkí mãlũngã adrizú atala rú, rií ẹ̃zị́ ngaá Múngú ní,

kộpi ã rụkí rí mãlũngã nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ.”

11 Á ꞌbã nyo mâ mị rizú ndrezú, má ní ụ́ꞌdụ́kọ́ mãlãyíkã kárákará pi vé ni yịzú, kộpivé kãlãfe élĩfũ mụdrị́ vú be élĩfũ mụdrị́. Kộpi trakí ĩ lúpá mãlũngã vé rĩ ã gãrã gá sĩ, ngá sụ ídri rú rĩ pi ã gãrã gá sĩ, ãzini ꞌbá ambugu rĩ pi ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃. 12 Kộpi rikí úngó ngoó ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ,

“Mi Kãbĩlõ Mvá ĩ ní lịị́ ꞌdĩri, mi múké,

ádarú mi adri ũkpõ be, mi ãꞌbú ị́sụ́ rá,

mi tã nị̃ngárá ị́sụ́ rá, mi adri ẹ̃vị̃vị̃ be.

Ĩ mi ị̃njị̃ rá, mi dị̃ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃, ãzini ĩ mi íngú rá.”

13 Á yị ngá ídri be ĩ ní gbií ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ pi vũ drị̃gé nõgó rĩ pi be, adriꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ agá rĩ pi be, yị̃ị́ ã ndụ́gé rĩ pi be, kộpi rikí úngó ngoó kínĩ,

“Íngúngárá, ị̃njị̃ngárá, dị̃ngárá, ãzini ũkpõ

ã adri ꞌBá úrípi lúpá drị̃gé rĩ ní, ãzini Kãbĩlõ Mvá rĩ ní

mụzú nyonyo.”

14 Ngá sụ ídri rú ꞌdĩꞌbée ní ãꞌyĩzú kínĩ, “Ãmĩnã.” ꞌBá ambugu ꞌdĩꞌbée ní uꞌdezú kũmũcí ũtị̃zú Múngú rĩ ị̃njị̃zú, ãzini Kãbĩlõ Mvá rĩ ị̃njị̃zú.

6

Kãbĩlõ Mvá rĩ ụ̃njị̃ ísé ĩ ní búkũ traátra rĩ ẽ tị ũmbĩzú rĩ

1 Á ndre Kãbĩlõ Mvá rĩ njị̃ ísé ĩ ní búkũ traátra rĩ ẽ tị ũmbĩzú ẹ́zị̂rị̃ rĩ vé ãlu búkũ rĩ tị gé sĩ. Kúru á yị ngá sụ ídri rú rĩ pi vé ãlu ri átá ụ́ꞌdụ́kọ́ be lĩí sụ̃ ũvi ní lĩí rĩ tị́nị, kĩnĩ, “Mí ímụ́!” 2 Á ndre hũsánĩ imve tu pá kuú ꞌdãá, ꞌbá riípi njuúpi hũsánĩ rĩ sĩ rĩ rụ ụ́sụ kú ꞌí drị́gé, sẽkí ĩri ní kụ̃lá, ꞌde mụụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́, ꞌî ndẽ rí ívé ariꞌba rĩ pi rá.

3 Kãbĩlõ Mvá rĩ kã ísé ĩ ní ũmbĩí rĩ njị̃ị́ vú ị̃rị̃ ni gé, ngá ídri rú ꞌdĩꞌbée vé ãzi ꞌdeépi drị̃drị̃ ꞌdãri vú sĩ rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mí ímụ́!” 4 Kúru hũsánĩ rĩ ãzi ní ĩfũzú, rụ́ꞌbá ni ika. ꞌBá riípi njuúpi hũsánĩ rĩ sĩ rĩ, sẽkí ĩri ní ũkpõ ẹ̃ꞌdị́ íjị́zú ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé vũ drị̃gé nõgó, ꞌbá rĩ pi ã úꞌdị́kí rí ĩ ãní ĩ drị̃kã sĩ bẽnĩ. Ãzini sẽkí drị́ ni gé ị́lị́ ãco ãmbúgú ni.

5 Kãbĩlõ Mvá rĩ kã ísé ĩ ní ũmbĩí rĩ njị̃ị́ vú na ni gé, ngá ídri rú ꞌdeépi ị̃rị̃ ꞌdãri vú sĩ rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mí ímụ́!” Á ꞌbã nyo mâ mị tẽzú rizú ndrezú, má ní hũsánĩ ịnị ni ndrezú má ẹndrẹtị gé ꞌdãá, ꞌbá riípi njuúpi hũsánĩ rĩ sĩ rĩ rụ kúmá ãnyãngã ụ̃ꞌbị̃zú ni kú ꞌí drị́gé. 6 Ngá sụ ídri rú ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, ãlu ni ní ꞌyozú kĩnĩ, ãnyáfí kúmá ã ꞌa ãlu rĩ, ãjẽ ni ri adri ãmbúgú, ĩri adri mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ni ãlu, ẹ̃zị́ ꞌbá rĩ ní ngaá ụ́ꞌdụ́ ãlu rĩ, ĩ ĩri ũfẽ ãní, ãzini ũndúfí kúmá ã ꞌa na rĩ, ãjẽ ni ri adri ãmbúgú, ĩri adri mũfẽngã fífí ẹ̃njị̃ị́pi ẹ̃njị̃ẹ̃njị̃ ni ãlu, ẹ̃zị́ ꞌbá rĩ ní ngaá ụ́ꞌdụ́ ãlu rĩ, ĩ ĩri ũfẽ ãní.* Ẽ izakí ũdu rĩ pi vị́nyọ̃ rĩ be bãdãrú ku.

7 Kãbĩlõ Mvá rĩ kã ísé ĩ ní ũmbĩí rĩ njị̃ị́ vú sụ ni gé, á yị ngá ídri rú ꞌdeépi na rĩ vú sĩ rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mí ímụ́!” 8 Á ꞌbã nyo mâ mị rizú ndrezú, má ní hũsánĩ rụ́ꞌbá be fõrõ ni ndrezú, ꞌbá njuúpi hũsánĩ rĩ sĩ rĩ vé rụ́ Drã ꞌi, ãzini ꞌBụ́ Ãvũ rĩ pi vé rĩ ri ímụ́ ĩri ã vụ́drị̃ gé sĩ. Sẽkí kộpi ní ũkpõ ꞌbá rĩ pi úꞌdị́zú ũdrãzú nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó ị́lị́ ãco sĩ, ẹ̃bị́rị́ sĩ, wọ̃nyọ́kị́ ãndíãndí sĩ, ãzini nyãlãgã nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi ã úꞌdị́ kộpi ũdrãá, kộpi ã úꞌdị́kí ãlu sụ agá ni pi ũdrãá.

9 Kãbĩlõ Mvá rĩ kã ísé ĩ ní ũmbĩí rĩ njị̃ị́ vú tọ̃wụ́ ni gé, á ndre ꞌbá ĩ ní úꞌdị́ ũdrãá ĩvé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ã tã sĩ, ãzini Múngú vé ụ́ꞌdụ́kọ́ ũlũngárá ã tã sĩ rĩ pi vé índrí vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ ã ndụ́gé ꞌdãá. 10 Kộpi ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ, “Úpí Ũkpõ ꞌDị́pa, mi uletere, mi ri tã áda ꞌo, ꞌí lẽ ꞌbá ꞌbâ úꞌdị́ꞌbá ũdrãꞌbá ꞌdĩꞌbée kuú adrií caá lókí be gbã ngõpí ká mî íbí kộpivé tã lịị́ ndõ?” 11 Awakí ꞌbá ꞌdĩꞌbée drị́gé sĩ bõngó akoóko rụ̃kụ̃ imve imve ni pi, lũkí kộpi ní kínĩ, kộpi ã tẽkí drĩ mãdã, tã lịngárá ri ímụ́ adri úꞌdị́kí dõ kộpivé ọ̃gụ̃pị́ị ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ũdrãá céré gí ká.

12 Kãbĩlõ Mvá rĩ kã ísé ĩ ní ũmbĩí rĩ njị̃ị́ vú ázíyá ni gé, á ndre dĩngídĩngí aya ãngũ rĩ ũkpõ sĩ. Ụ̃tụ́ rĩ ẽ mị újá ꞌi nịị́ kuú cịcị sụ̃ ị́nị́ŋá tị́nị, mbãá rĩ újá ꞌi kaá ikamgbiri sụ̃ ãrí tị́nị, 13 línyã rĩ pi ngakí céré lụ̃ụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá, sụ̃ pẹtị fị́gị̃ ũlí vịị́pi ũkpõ be rĩ ní ayaá, ũꞌa ni ní lụ̃ụ́ sị́gé ni gé sĩ vũgá rĩ tị́nị. 14 ꞌBụ̃ rĩ tra ꞌi sụ̃ búkũ traátra rĩ tị́nị, ãngũ ánga rú, ãzini ãngũ ꞌi lịị́pi kú ngụ yị̃ị́ agá rĩ pi uꞌdụkí kộpi mụzú ĩvé vũrã gá sĩ rá.

15 Kúru ꞌbãgú nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi ꞌbá ãngũ rụꞌbá rĩ pi be, ãngáráwá rĩ pi drị̃koma rĩ pi be, ꞌbá ãꞌbú be rĩ pi, ꞌbá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ pi, ãzini ꞌbá drị̃wãlã ị́sụ́ꞌbá gí rĩ pi ũzụ̃kí ĩ kú ụ̃jị́ rĩ pi agásĩ, ãzini ị̃jị́gọ́ rĩ pi ãsámvú gé sĩ. 16 Kộpi rikí írã rĩ pi zịị́, ãzini ị̃jị́gọ́ rĩ pi zịị́ kínĩ, “Ĩmi íngákí ímụ́ uꞌdeé ꞌbá drị̃gé, ĩmi ọ̃zụ̃kí rí ꞌbâ, ꞌBá úrípi lúpá mãlũngã vé rĩ drị̃gé rĩ ã ndre rí ꞌbâ ku, ãzini jĩkó Kãbĩlõ Mvá rĩ vé rĩ ẽ íꞌdé rí ꞌbá drị̃gé ku. 17 Jĩkó Múngú vé rĩ, ãzini Kãbĩlõ Mvá rĩ vé rĩ íꞌdé ꞌbá drị̃gé gí, ꞌbá ãzi ícó adrií ídri rú ku, ꞌbâ ũdrã céré.”

7

Ũꞌbãkí bị́lẹ́mị ꞌbá élĩfũ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ sụ drị̃ sụ pi ẹndrẹtị gé (144,000)

1 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, á ndre mãlãyíkã sụ tukí pá kuú wọ̃ọ́kọ̃ sụ vũ nõri vé rĩ gé sĩ céré, kộpi ugakí ũlí riípi vịị́pi nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé sĩ kãlámbã rú kãlámbã rú rĩ cí, ã vị rí ãngũ rĩ drị̃gé sĩ ku, yị̃ị́ tafu rĩ drị̃gé sĩ ku, ãzini pẹtị rĩ pi drị̃gé sĩ ku. 2 Má ní kúru gõzú mãlãyíkã ãzi ndrezú, ĩri ri ísị́ ímụ́zú ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩla, rụ Múngú ídri rú rĩ vé ngá rizú bị́lẹ́mị ũꞌbãzú rĩ kú ꞌí drị́gé. Ĩri ní trezú mãlãyíkã sụ Múngú ní ĩpẽé ímụ́ ãngũ rĩ izaá yị̃ị́ tafu rĩ be rĩ pi drị̃gé kĩnĩ, 3 “Ĩmi izakí drĩ ãngũ rĩ ku, dõku yị̃ị́ tafu rĩ ku, dõku pẹtị rĩ pi ku, cĩmgbá ꞌbá ũꞌbãkí dõ bị́lẹ́mị ãtíꞌbá Múngú vé rĩ pi ẹndrẹtị gé gí ká.”

4 Á yị kínĩ ꞌbá mãlãyíkã rĩ pi ní Múngú vé bị́lẹ́mị ũꞌbãá kộpi ẹndrẹtị gé sĩ rĩ pi vé kãlãfe élĩfũ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ sụ drị̃ ni sụ (144,000). ꞌBá ꞌdĩꞌbée sụ́rụ́ Ĩsẽrélẽ vé mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée agásĩ céré:

5 Yụ́dã vé sụ́rụ́ agá, ꞌbá élĩfũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ (12,000),

Rũbénã vé sụ́rụ́ agá, ꞌbá élĩfũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ (12,000),

Gádĩ vé sụ́rụ́ agá, ꞌbá élĩfũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ (12,000),

6 Ãsérã vé sụ́rụ́ agá, ꞌbá élĩfũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ (12,000),

Nãfãtálĩ vé sụ́rụ́ agá, ꞌbá élĩfũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ (12,000),

Mãnásẽ vé sụ́rụ́ agá, ꞌbá élĩfũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ (12,000),

7 Sĩmĩyónã vé sụ́rụ́ agá, ꞌbá élĩfũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ (12,000),

Lẹ́vị̃ vé sụ́rụ́ agá, ꞌbá élĩfũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ (12,000),

Ĩsãkárã vé sụ́rụ́ agá, ꞌbá élĩfũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ (12,000),

8 Jẽbũlúnã vé sụ́rụ́ agá, ꞌbá élĩfũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ (12,000),

Yõsépã* vé sụ́rụ́ agá, ꞌbá élĩfũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ (12,000),

Bẹ̃nyẹ̃mị́nẹ̃ vé sụ́rụ́ agá, ꞌbá élĩfũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ (12,000).

ꞌBá bị́trị́ká úsúkí ĩ céré bõngó imve sĩ

9 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, á ndre ꞌbá bị́trị́ká ĩ ní ícó lãá bã ku ni pi, ꞌbá ꞌdĩꞌbée íngákí ãngũ rĩ pi agásĩ ãndíãndí, sụ́rụ́ rĩ pi agásĩ céré, ĩvé tị vú sĩ ãndíãndí, kộpi úsúkí ĩ céré bõngó imve sĩ, kộpi rụkí mbírã bị́ kuú ĩ drị́gé sĩ, kộpi tukí pá Múngú ẹndrẹtị gé Kãbĩlõ Mvá rĩ be. 10 Kộpi ní rizú ọ́ꞌụ́zú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ,

“ꞌBávé Múngú úrípi lúpá mãlũngã vé rĩ drị̃gé rĩ,

ãzini Kãbĩlõ Mvá rĩ,

kộpi ũkpõ be ꞌbá rĩ pi pazú.”

11 Mãlãyíkã rĩ pi trakí ĩ Múngú vé lúpá mãlũngã rụzú rĩ ã gãrã gá sĩ, ꞌbá ambugu rĩ pi ã gãrã gá sĩ, ãzini ngá ídri rú sụ ꞌdĩꞌbée ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃. Kộpi ní kũmũcí ũtị̃zú lúpá rĩ ẹndrẹtị gé, rizú Múngú ri ị̃njị̃zú. 12 Kộpi rikí ꞌyoó kínĩ,

“Ãmĩnã!

Íngúngárá, ị̃njị̃ngárá, dị̃ngárá,

tã nị̃ngárá, ũkpõ, ãzini õwõꞌdĩfô ã

adri ꞌbávé Úpí Múngú ní mụzú nyonyo ụ̃dụ̃ ãkó.

Ãmĩnã.”

13 ꞌBá ambugu ꞌdĩꞌbée vé ãlu ní ma zịzú kĩnĩ, “ꞌBá ĩ úsúꞌbá bõngó imve sĩ ꞌdĩꞌbée ãꞌdi pi? Kộpi íngákí ngõósĩla?”

14 Má ní újázú ĩri ní, “Ãmbúgú mávé rĩ, ꞌí nị̃ tã rĩ nĩ.”

Ĩri ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, “ꞌBá ꞌdĩꞌbée ĩfũꞌbá ọ̃cụ̃ngárá ũnjí ũnjí rĩ agásĩ rĩ pi. Kộpi ũjĩkí ĩvé bõngó Kãbĩlõ Mvá rĩ vé ãrí sĩ ícá kuú imve.†

15 “Kúru, kộpi nóni lúpá Múngú vé rĩ ẹndrẹtị gé,

kộpi ri ẹ̃zị́ nga Múngú ní Jó ĩrivé rĩ agá ụ̃tụ́ŋá pi ị́nị́ŋá be.

ꞌBá úrípi lúpá mãlũngã vé rĩ drị̃gé rĩ,

ĩri ápãlá ꞌbe kộpi drị̃gé rá.

16 Ẹ̃bị́rị́ gõ kộpi fụụ́ dị̃ị́ ku,

yị̃ị́ úvá gõ kộpi ndẽé dị̃ị́ ku,

ụ̃tụ́ vé sị́ koópi gbírílí rĩ gõ kộpi zãá ku.

17 Kãbĩlõ Mvá úrípi kú lúpá mãlũngã vé rĩ gé ágágá ꞌdĩri,

ĩri kộpi úcé nĩ, ĩri kộpi jị mụ yị̃ị́ ídri sẽépi rĩ mvụ nĩ,

Múngú ri kộpivé mị̃ị́ndrẹ údé kộpi mị gé sĩ nĩ.”

8

Ísé búkũ traátra rĩ ẽ tị mbĩzú vú ẹ́zị̂rị̃ rĩ

1 Kãbĩlõ Mvá rĩ kã ísé ĩ ní ũmbĩí rĩ njị̃ị́ vú ẹ́zị̂rị̃ ni gé, ãngũ rĩ újí kuú kíri ꞌbụ̃ gé ꞌdãá caá sâ ãlu vé ẹ̃lị́ agá.

2 Má ní mãlãyíkã ẹ́zị̂rị̃ ndrezú tukí pá kuú Múngú ẹndrẹtị gé, awakí jẽlẽgú ẹ́zị̂rị̃ kộpi drị́gé sĩ.

3 Kúru má ní mãlãyíkã ãzi ndrezú tu pá kuú vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ ã gãrã gá ꞌdãá, rụ ngá ọ́gụ́pi dábũ rú ĩ ní rizú ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zãzú ni kú ꞌí drị́gé. Ĩ ní ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ íꞌdụ́zú ãmbúgú sẽzú drị́ ni gé, ĩri ní ãcí íꞌdụ́zú ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ rĩ zãzú ngá ọ́gụ́pi dábũ rú rĩ drị̃gé ꞌdãá, ãcígã rĩ ã úmú rí ꞌi zịngárá ꞌbá Múngú vé adriꞌbá vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú ọ́gụ́pi dábũ rú rĩ gé rĩ pi ní rií zịị́ rĩ be, ã nga rí mụzú lúpá mãlũngã vé rĩ gé ꞌdãá. 4 Ãcígã ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ rĩ vé rĩ, ãzini zịngárá ꞌbá Múngú vé rĩ pi ní zịị́ rĩ nga mụzú Múngú ẹndrẹtị gé ꞌdãá mãlãyíkã rĩ ẽ drị́ ágélé gá sĩ.

5 Mãlãyíkã rĩ ní ngá ọ́gụ́pi dábũ rú ĩ ní rizú ẹ̃jị́ngụ̃rụ́ zãzú ꞌa ni gé rĩ íꞌdụ́zú vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ gé ꞌdãásĩ, ĩri ní ãcí kúlúlú úmvúzú dãzú ꞌa ni gé, ĩri ní íꞌbézú vũ drị̃gé nõó, ãngũ ní lĩzú mgbị̃rị̃ ũvi tị́nị, ọ́gụ́zú lọ́kụ́lọ́kụ́, dĩngídĩngí ní ãngũ rĩ ayazú.

Mãlãyíkã ẹ́zị̂rị̃ vukí jẽlẽgú

6 Mãlãyíkã ẹ́zị̂rị̃ ĩ ní jẽlẽgú awaá kộpi drị́gé sĩ rĩ pi ní ĩ útúzú lẽzú ĩvé jẽlẽgú rĩ pi vuzú.

7 Mãlãyíkã drị̃drị̃ rĩ ní íꞌdózú ívé jẽlẽgú vuzú, fí ní ꞌdezú, ãzini ãcí usa ꞌi ãrí be, ĩ ní ĩdãzú ímụ́zú vũ drị̃gé nõó. Ãcí rĩ zã nyọ̃ọ́kụ́ rĩ vé wọ̃ọ́kọ̃ ãlu na agá rĩ veé rá, pẹtị ãlu na agá rĩ pi vekí rá, ásé ị̃rị́bị̃lị́ rú rĩ pi vekí céré.

8 Mãlãyíkã ị̃rị̃ rĩ ní ívé jẽlẽgú vuzú, mãlãyíkã rĩ ní ngá sụ̃ụ́pi írã ãmbúgú kaápi kú ãcí rú nyãlũ ni íꞌbézú yị̃ị́ tafu rĩ agá nõó, yị̃ị́ tafu rĩ vé wọ̃ọ́kọ̃ ãlu na agá rĩ, újá ꞌi kú ãrí rú. 9 Ngá ídri be yị̃ị́ tafu rĩ agá rĩ pi, ãlu na agá rĩ pi ũdrãkí rá. Kũlúmgba yị̃ị́ tafu rĩ agá rĩ pi, ãlu na agá rĩ pi, ĩŋãnyãkí kộpi kpélékpélé.

10 Mãlãyíkã na rĩ ní ívé jẽlẽgú vuzú, línyã ãmbúgú dị̃ị́pi sụ̃ ãcí tị́nị rĩ ní íꞌdézú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ yị̃ị́ ambugu dịꞌbá dịdị rĩ pi vé wọ̃ọ́kọ̃ ãlu na agá rĩ pi drị̃gé, ãzini yị̃ị́ kídí vé rĩ pi vé wọ̃ọ́kọ̃ ãlu na agá rĩ pi drị̃gé. 11 Línyã rĩ vé rụ́ “Ụ̃kẹ́ngẹlị” ꞌi. Újá yị̃ị́ rĩ vé wọ̃ọ́kọ̃ ãlu na agá rĩ draá kuú ụ̃kẹ́ngẹlị. ꞌBá kárákará yị̃ị́ rĩ mvụꞌbá rá rĩ pi ũdrãkí rá, yị̃ị́ rĩ ní draá ụ̃kẹ́ngẹlị rĩ sĩ.

12 Mãlãyíkã sụ rĩ ní ívé jẽlẽgú vuzú, ụ̃tụ́ rĩ vé wọ̃ọ́kọ̃ ãlu na agá rĩ bĩ nịị́ kuú cịcị, mbãá rĩ vé wọ̃ọ́kọ̃ ãlu na agá rĩ bĩ nịị́ kuú cịcị, ãzini línyã rĩ pi vé wọ̃ọ́kọ̃ ãlu na agá rĩ bĩ nịị́ kuú cịcị. Ụ̃tụ́ ãmgbáráká rĩ vé wọ̃ọ́kọ̃ ãlu na agá rĩ bĩ nịị́ kuú cịcị, ị́nị́ŋá rĩ vé wọ̃ọ́kọ̃ ãlu na agá rĩ bĩ nịị́ kuú cịcị.

13 Má kã ãngũ ndreé mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, á ndre bị̃bị̃ ãmbúgú ri ngoó mụzú ãngũ ụrụgégé mgbọ rĩ agásĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, ĩri ri ngo mụzú, “Ĩzãngã! Ĩzãngã! Tã ambugu ambugu ĩzãngã sẽꞌbá ni pi ímụ́ ĩ nga ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ní rá, tã ꞌdĩꞌbée ímụ́ ĩ nga sâ mãlãyíkã aceꞌbée na rĩ pi ní ímụ́zú ĩvé jẽlẽgú vuzú rĩ gé!”

9

1 Mãlãyíkã tọ̃wụ́ rĩ ní ívé jẽlẽgú vuzú, kúru má ní línyã ndrezú, íꞌdé ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũ drị̃gé nõó. Sẽkí mãfũtá ꞌbụ́ kụụ́pi ụ̃dụ̃ ãkó rĩ ẽ tị zị̃zú rĩ drị́ ni gé. 2 Línyã rĩ ní ꞌbụ́ kụụ́pi ụ̃dụ̃ ãkó rĩ ẽ tị zị̃zú. Ãcígã ní íkpúzú ꞌbụ́ rĩ agásĩ, sụ̃ ãcí ĩ ní úꞌbé kuú ꞌbụ́ agá rĩ vé ãcígã ní rií íkpú rĩ tị́nị. Ãcígã rĩ ọ̃zụ̃ ụ̃tụ́ rĩ ẽ mị, ãzini ọ̃zụ̃ ãngũ ꞌbụ̃ gé rĩ, ãngũ rĩ bĩ nịị́ kuú ãní cịcị. 3 Úmbí bị́trị́ká ní ĩfũzú ãcígã rĩ agásĩ, kộpi íngákí ímụ́ vũ rĩ ẽ drị̃ ĩmũlũú céré. Sẽkí kộpi ní ũkpõ ãngũ zãzú sụ̃ dịrị vé rĩ tị́nị.

4 ꞌYokí kộpi ní kínĩ, kộpi ã sẽkí ĩzãngã ásé rĩ pi ní ku, ngá dụꞌbá rĩ pi ní ku, pẹtị rĩ pi ní ku, kộpi ã sẽkí ĩzãngã rĩ ꞌyéŋá ꞌbá adriꞌbá Múngú vé bị́lẹ́mị ãkó ĩ ẹndrẹtị gé rĩ pi ní. 5 Sẽkí kộpi ní ũkpõ ãngũ úꞌdị́zú ni kuyé, ꞌbo sẽkí kộpi ní ũkpõ ĩzãngã sẽzú ꞌbá rĩ pi ní ũnjí ũnjí cazú mbãá tọ̃wụ́. Ĩzãngã kộpi ní sẽé ꞌbá rĩ pi ní ꞌdĩri, ãzó ni ri ásó sụ̃ ĩwá dịrị ní ãngũ zãá ásó rĩ tị́nị. 6 Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩꞌbée gé, ꞌbá ãlu ãlu ri ꞌyo, ꞌî drã ꞌî ꞌdĩísĩ rá, ꞌbo drã ri kộpi gã sĩ. ꞌBá ãlu ãlu ri drãngárá ndã ũkpõ sĩ, ꞌbo kộpi drãkí ku.

7 Úmbí ꞌdĩꞌbée índrékí sụ̃ hũsánĩ ĩ ní údé lẽzú ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú rĩ pi tị́nị. Kộpi úsúkí kụ̃lá ĩ ní údé dábũ sĩ ni pi ĩ drị̃gé, kộpivé ẹndrẹtị adri sụ̃ ꞌbá áda vé rĩ tị́nị. 8 Kộpivé drị̃ꞌbí dụ sụ̃ ũkú rĩ pi vé rĩ tị́nị, kộpivé sị́ índré sụ̃ kẹ̃mị̃rọ́ vé rĩ tị́nị. 9 Kộpi úsúkí ngá ĩ ní údé aya sĩ ni ĩ bẹ̃drị̃ gé cí. Kộpi nga mụzú kpõrõ be sụ̃ ãrãbíyã hũsánĩ rĩ pi ní rií seé mụụ́ ẹ̃ꞌdị́ gé kpõrõ be rĩ pi tị́nị. 10 Kộpivé só ị́rị be sụ̃ dịrị vé rĩ tị́nị, ĩri ãngũ zã ásó ca mbãá be tọ̃wụ́. 11 Kộpivé ꞌbãgú, ĩri mãlãyíkã ãmbúgú ꞌbụ́ kụụ́pi ụ̃dụ̃ ãkó rĩ ũtẽépi rĩ ꞌi. Mãlãyíkã rĩ vé rụ́ Ẽbérẽ tị sĩ Ãbãdónĩ, Gị̃rị́kị̃ tị sĩ Ãpõlónĩ, ífífí ni ꞌbá riípi ãngũ úꞌdị́pi ni.

12 Tã ãmbúgú ĩzãngã sẽépi drị̃drị̃ rĩ nga ꞌi gí. Ẹ̃sị̃ nóni tã ambugu ambugu ĩzãngã sẽꞌbá ndẽꞌbá rá ni pi ị̃rị̃ ímụ́ vúlé ꞌdĩíꞌdĩ.

13 Mãlãyíkã ázíyá rĩ ní ívé jẽlẽgú vuzú, má ní ụ́ꞌdụ́kọ́ yịzú, ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ íbí íkụ́ úꞌyú sụ adriꞌbá vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú dábũ rú rĩ drị̃gé Múngú ẹndrẹtị gé rĩ pi agásĩ. 14 Ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ní ꞌyozú mãlãyíkã ázíyá jẽlẽgú be rĩ pi ní kĩnĩ, “Mí ọyụ mãlãyíkã sụ ĩ ní úmbé kuú yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Yũfẽrétã vé rĩ gé ꞌdĩꞌbée rá.” 15 Kúru ĩ ní mãlãyíkã sụ ĩ ní údé kuú ũrẽ mụꞌbá ꞌbá rĩ pi úꞌdị́ꞌbá rĩ pi ọyụzú sâŋá ꞌdãri agá, ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri agá, ílí ꞌdãri agá. Pẽkí kộpi mụụ́ ꞌbá rĩ pi úꞌdị́, kộpi úꞌdị́kí ꞌbá rĩ pi ũdrãá rá, ãlu na agá rĩ pi ũdrãkí rá. 16 Á yị ãngáráwá njuꞌbá hũsánĩ sĩ ẹ̃ꞌdị́ gé rĩ pi vé kãlãfe ca mị́lị̃yọ̃nị̃ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃ (200,000,000).

17 Iꞌdakí má ní kộpivé hũsánĩ ãzini ãngáráwá riꞌbá únjúꞌbá hũsánĩ sĩ rĩ pi ị́ndrị́lị́kị́ agá ꞌdãá rá. Ãngáráwá rĩ pi úsúkí ngá ĩ ní údé aya sĩ ikaka ni pi, kụ̃nị̃kụ̃nị̃ rú ni pi, ãzini mãlámãlá rú ni pi ĩ bẹ̃drị̃ gé sĩ. Hũsánĩ rĩ pi vé drị̃ índré sụ̃ kẹ̃mị̃rọ́ vé rĩ tị́nị. Ãcí ri dị̃ị́ úkpú kộpi tị gé sĩ ãcígã be, ngá ciípi ãcí rú nyãlũ ni pi úkpúkí kộpi tị gé sĩ. 18 Ngá ĩfũꞌbá hũsánĩ rĩ pi tị gé sĩ rĩ pi ãcí rú, ãcígã rú, ngá mãlámãlá rú ẹ̃jị́ be ngụ̃ụ́pi ũnjí ni. Ngá ĩfũꞌbá hũsánĩ rĩ pi tị gé sĩ ꞌdĩꞌbée úꞌdị́ ꞌbá rĩ pi ã ụrụkọ ũdrãá rá, úꞌdị́ ãlu na agá rĩ pi ũdrãá. 19 Hũsánĩ ꞌdĩꞌbée vé ũkpõ kộpi tị gé, ãzini kộpivé só gá. Kộpivé só adri sụ̃ ị̃nị̃ tị́nị, drị̃ be, kộpivé só ri ꞌbá ga ãzó be.

20 ꞌBá ũdrãꞌbá wọ̃nyọ́kị́ ꞌdĩꞌbée sĩ kuyé rĩ pi, kộpi gãkí ẹ́sị́ újágá sĩ ũnjĩkãnyã ĩ ní ꞌoó rĩ agásĩ. Kộpi kukí ngá ĩ ní údé drị́ sĩ múngú rú rĩ pi vé ị̃njị̃ngárá kuyé. Kộpi kukí índrí ũnjí rĩ pi* vé ị̃njị̃ngárá kuyé. Ngá ĩ ní údé múngú rú dábũ sĩ, aya ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ni pi sĩ, aya mãlámãlá ni pi sĩ, írã sĩ, ãzini párángi sĩ rĩ pi, kộpi ícókí ãngũ ndreé ku, ícókí tã yịị́ ku, ícókí ẹ́cị́ ku. 21 Kộpi újákí ĩvé ẹ́sị́ rizú ãngũ úꞌdị́zú rĩ ãluŋáni kuyé. Kộpivé tã ũjõgũ vé rĩ, ọ̃wụ̃ ꞌbãngárá, ãzini ụ̃gụ̃, kộpi kukí ãluŋáni kuyé.

10

Mãlãyíkã búkũ traátra mãdãŋáŋá rĩ rụụ́pi ꞌí drị́gé rĩ vé tã

1 Má ní gõzú mãlãyíkã ãzi ũkpõ be ni ndrezú, ĩri ri ísị́ ímụ́zú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõlé, ị́rị́bị́tị ọ̃zụ̃ rụ́ꞌbá ni kụ́rụ̃, gẹ́rị́ ãsõ kú drị̃ ni gé, ẹndrẹtị ni ọ́gụ́ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ sụ̃ ụ̃tụ́ tị́nị, pá ni pi índrékí sụ̃ ãcí sị́ dị̃ị́pi lẽlẽ rĩ tị́nị. 2 Mãlãyíkã rĩ rụ búkũ traátra mãdãŋáŋá ĩ ní ọyụụ́ gí rĩ kú ꞌí drị́gé, ꞌbã ꞌî pá ẹ̃ndẹ́pị rĩ yị̃ị́ tafu rĩ drị̃gé, pá ị̃jị́ rĩ nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé. 3 Ĩri ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá sụ̃ kẹ̃mị̃rọ́ ní lĩí rĩ tị́nị, kã treé ꞌdíni, ũvi ní lĩzú mgbị̃rị̃, mgbị̃rị̃, vú be ẹ́zị̂rị̃.

4 Ũvi rĩ kã lĩí caá vú be ẹ́zị̂rị̃, á lẽ kõdô ũvi rĩ vé lĩngárá ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩri ã tã sĩí vũgá, koro má ní ụ́ꞌdụ́kọ́ yịzú íngá ꞌbụ̃ gélésĩla kĩnĩ, “Mî sĩ tã mí ní yịị́ ꞌdĩri ku, ãzini mî lũ kpá ꞌbá ãzi ní ku.”

5 Kúru mãlãyíkã má ní ndreé pá ꞌbãápi yị̃ị́ tafu rĩ drị̃gé ãzini nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé rĩ ní ꞌî drị́ ẹ̃ndẹ́pị rĩ ingazú suzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá. 6 Ĩri ní ũyõ sõzú Múngú adriípi lẽmgbẽrẽ rú ꞌbụ̃ pi gbiípi vũ be, yị̃ị́ tafu rĩ be, ngá ãrẽvú céré ídri rú rĩ pi be rĩ ã rụ́ sĩ kĩnĩ, “Tã Múngú ní ụ̃tị̃ị́ gí rĩ pi, ícó tẽé ku, kộpi koro ĩ nganga. 7 Mãlãyíkã ẹ́zị̂rị̃ rĩ kãdõ ívé jẽlẽgú vuú, tã Múngú vé ụ̃tị̃ị́ kuú ị́nọ́gọ́sị́ mũdũmũdũ rú rĩ, ĩri koro ꞌi nga sụ̃ ĩri ní ọ́tụ́ lũú ívé ãtíꞌbá nẹ́bị̃ rĩ pi ní rĩ tị́nị.”

8 Kúru ụ́ꞌdụ́kọ́ té má ní yịị́ íngápi ꞌbụ̃ gélésĩla rĩ ní gõzú átázú má be dị̃ị́ kĩnĩ, “ꞌÍ mụ búkũ traátra mãdãŋáŋá ĩ ní ọyụụ́ gí mãlãyíkã pá tuúpi yị̃ị́ tafu rĩ drị̃gé, ãzini nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé rĩ ní rụụ́ kuú ꞌí drị́gé rĩ íꞌdụ́.”

9 Má ní mụzú mãlãyíkã rĩ vúgá ꞌdãá, má ní ĩri zịzú, ã sẽ má ní búkũ traátra mãdãŋáŋá ĩ ní ọyụụ́ gí ꞌdĩri, ĩri ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, “ꞌÍ ꞌdụ búkũ rĩ, ꞌí nya. Mí kãdõ ĩri nyaá, ĩri íní mí tị gé ꞌdãá sụ̃ ọ̃nyụ́ tị́nị, ꞌbo mí agá ꞌdãá, ĩri dra ụ̃kẹ́ngẹlị.” 10 Kúru má ní búkũ traátra mãdãŋáŋá ĩ ní ọyụụ́ gí ꞌdĩri ẹ́ꞌyị́zú mãlãyíkã rĩ drị́gé sĩ, má ní nyazú. Tã ni ꞌa ni gé rĩ pi íníkí má tị gé ꞌdãá ínínĩ, ꞌbo tã ni ꞌa ni gé rĩ pi gõkí ĩ újá adrií ụ̃kẹ́ngẹlị má ꞌa gá ꞌdãá.

11 Kúru ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ gõ kpá átá má ní dị̃ị́ kĩnĩ, “Mí áyú tã ímụ́pi ꞌi ngaápi drị̃drị̃ ꞌdĩlé rĩ pi mụzú ꞌbá rĩ pi ní, ãngũ rĩ pi agásĩ, tị rĩ pi vú sĩ, ãzini ꞌbãgú rĩ pi ní.”

11

Ãdúꞌbá ị̃rị̃ rĩ pi vé tã

1 Mãlãyíkã rĩ ní má ní pẹtị ngá ꞌbezú ni sẽzú. Ĩri ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, “ꞌÍ mụ Jó Múngú vé rĩ ꞌbeé, ãzini vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ ꞌbeé, ãzini ꞌí lã ꞌbá ímụ́ꞌbá Múngú ri zịꞌbá rĩ pi. 2 ꞌBo ã ꞌbekí Jó Múngú vé rĩ ã bóró ĩndĩ ku, ãꞌdiãtãsĩyã sẽkí ĩri ꞌbá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ pi ní. ꞌBá adriꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩꞌbée ímụ́ kụ̃rụ́ uletere Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ ꞌdụ ũkpõ sĩ. Kộpi ímụ́ ĩzãngã sẽ ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ pi ní, ca mbãá pụ̃kụ́ sụ drị̃ ni ị̃rị̃. 3 Ma kúru ímụ́ mávé ũkpõ sẽ ãdúꞌbá ị̃rị̃ bõngó ĩzãngã vé rĩ suꞌbá rĩ pi ní, kộpi adri nẹ́bị̃ rú, kộpi ímụ́ tị Múngú vé rĩ sẽ ca ụ́ꞌdụ́ élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃ pụ̃kụ́ ázíyá (1,260).”*

4 Ãdúꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée kộpi pẹtị õlívẽ vé ị̃rị̃ rĩ pi†, ãzini kộpi aya ĩ ní tãdúꞌbã ũꞌyũú ũꞌbãá sị́ ni gé sĩ ị̃rị̃ Úpí adriípi vũ nõri drị̃gé céré rĩ ẹndrẹtị gé rĩ pi. 5 ꞌBá lẽépi ícápi ãríꞌbá rú, kộpi ꞌoópi ũnjí rĩ, ãcí ri ímụ́ ĩfũ ãdúꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée tị gé sĩ ímụ́ kộpivé ariꞌba rĩ pi zã ve ũdrã mgbĩlímgbĩlí. ꞌBá lẽépi ãdúꞌbá ꞌdĩꞌbée ꞌoópi ũnjí rĩ, ĩ ímụ́ ĩri ꞌdị drã sụ̃ ꞌdĩri tị́nị. 6 Ãdúꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ũkpõ be ícózú yị̃ị́gọ́ ugazú sẽzú ꞌdịzú ku lókí kộpi ní rizú Múngú vé tị sẽzú rĩ gé. Kộpi ũkpõ be yị̃ị́ újázú ícázú ãrí rú, ãzini kộpi ũkpõ be ꞌbá rĩ pi ị̃wọ̃nyọ̃zú lẹ́tị be ãndíãndí vũ drị̃gé nõgó sụ̃ ĩ ní lẽé rĩ tị́nị.

7 Lókí ãdúꞌbá ꞌdĩꞌbée ní Múngú vé tị ũlũzú dẹzú rĩ gé, ị̃bị̃gọ́ ri kúru ĩfũ ꞌbụ́ kụụ́pi ụ̃dụ̃ ãkó ꞌdãri agásĩ kộpivé ũkpõ ndẽ, ĩri kộpi úꞌdị́ ũdrã rá. 8 Kộpivé ãvũ ri ímụ́ ula ku kụ̃rụ́ ãmbúgú Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agá, vũrã ꞌdĩri ĩ ní Úpí ri gbãzú pẹtị alambaku sị́gé rĩ, ꞌbá kụ̃rụ́ rĩ agá rĩ pi adrikí sụ̃ ꞌbá kụ̃rụ́ Sõdómõ‡ vé rĩ agá rĩ pi tị́nị, ãzini ꞌbá ãngũ Ẽjẽpétõ§ vé rĩ agá rĩ pi tị́nị. 9 Ụ́ꞌdụ́ na ẹ̃lị́ sĩ, ꞌbá ãndíãndí, sụ́rụ́ ãndíãndí ĩvé tị átázú rĩ vú sĩ, ãzini ꞌbá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi ãrẽvú céré ímụ́ kộpivé ãvũ úndré mị sĩ, ꞌbá ãzi ásí ãní ku, kộpi ãꞌyĩkí ãvũ rĩ pi sẽé sị̃ị́ ku. 10 ꞌBá adriꞌbée nyọ̃ọ́kụ́ nõri drị̃gé rĩ pi ímụ́ gụ ãdúꞌbá nẹ́bị̃ rú ũdrãꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée sĩ gụgụ, ãzini kộpi únjínjĩ ĩ ẹ́sị́ agá, ri ngá ãlẽ ĩ ãsámvú gé sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã nẹ́bị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée sẽkí ꞌbá adriꞌbée nyọ̃ọ́kụ́ nõri drị̃gé rĩ pi ní ĩzãngã ambamba.

11 ꞌBo ụ́ꞌdụ́ na ẹ̃lị́ sĩ ã vụ́drị̃ gé, ẹ̃vị̃vị̃ Múngú vé ídri sẽépi rĩ fi ãdúꞌbá ũdrãꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée agá, sẽ kộpi ídríkí gõó ꞌbõrõ ũzi, ụ̃rị̃ ị́mvụ́ ꞌbá tã ꞌdĩri ndreꞌbá rĩ pi ambamba. 12 Kúru ụ́ꞌdụ́kọ́ ní íkụ́zú kpõrõ be ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ, ꞌyozú ãdúꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ní kĩnĩ, “Ĩmi ímụ́kí nõó.” Kộpi ní ngazú mụzú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, ariꞌba rĩ pi rikí kộpi ndreé mụzú.

13 Sâ ꞌdãri gé, dĩngídĩngí ní ãngũ ayazú ũkpõ be, sẽ jó ãlu mụdrị́ agá ũŋõkí árí vũgá, úꞌdị́ ꞌbá ũdrãá élĩfũ ẹ́zị̂rị̃ (7,000). Sẽ ụ̃rị̃ ị́mvụ́ ꞌbá ũdrãꞌbá kuyé rĩ pi ambamba, kộpi rikí Múngú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ íngú.

14 Tã ãmbúgú ĩzãngã sẽépi ꞌi ngaápi vú ị̃rị̃ rĩ nga ꞌi gí, tã ãmbúgú ĩzãngã sẽépi na rĩ ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ.

Jẽlẽgú ẹ́zị̂rị̃ rĩ vé tã

15 Kúru mãlãyíkã ẹ́zị̂rị̃ rĩ ní ívé jẽlẽgú vuzú, ụ́ꞌdụ́kọ́ ní íkụ́zú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ kpõrõ be ãmbúgú kĩnĩ,

“Mãlũngã nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ nóni Úpí Múngú ꞌbávé rĩ vé ni, ãzini Kúrísítõ ĩrivé rĩ vé ni,

Múngú ri ímụ́ mãlũngã rĩ rụ mụzú ꞌdániꞌdáni.”

16 ꞌBá ambugu pụ̃kụ́ ị̃rị̃ drị̃ ni sụ úríꞌbá ĩvé lúpá drị̃gé Múngú ẹndrẹtị gé rĩ pi ní kúru kũmũcí ũtị̃zú rizú Múngú ri ị̃njị̃zú. 17 Kộpi ní ꞌyozú kínĩ,

“Úpí Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa, ꞌbá sẽkí mí ní õwõꞌdĩfô,

mi adriípi ị́nọ́gọ́sị́ anigé, ãndrũ anigé rĩ,

ãꞌdiãtãsĩyã mí íꞌdó mívé ũkpõ áyú

mãlũngã rụzú gí.

18 ꞌBá ãngũ drị̃gé sĩ rĩ pi ã ꞌa vekí rá,

sẽ nóni sâ mívé jĩkó ní íꞌdézú ꞌbá ꞌdĩꞌbée drị̃gé rĩ ícá gí.

Sâ mí ní ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé tã lịzú rĩ ícá gí.

Sâ mí ní ngá múké sẽzú mívé ãtíꞌbá nẹ́bị̃ rú rĩ pi ní,

ãzini mí ní ngá múké sẽzú mívé ꞌbá mî rụ́ íngúꞌbá rĩ pi ní,

íꞌdózú ẹ̃zị́ be mãdã rĩ pi vúgá, cĩmgbá cazú ẹ̃zị́ be ambugu rĩ pi vúgá rĩ ícá gí,

sâ ꞌdĩri gé, mi ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ pi úꞌdị́ ũdrã rá.”

19 Kúru ĩ ní Jó Múngú vé ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ zị̃zú, á ndre sọ̃ndụ́kụ̃ Múngú vé ũndĩ rụzú rĩ Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá.* Á ndre ãngũ rĩ ga lọ́kụ́lọ́kụ́, ũvi ní lĩzú, dĩngídĩngí ní ãngũ ayazú, fí ní íꞌdózú dãzú ũnjí ũnjí.

12

Ũkú rĩ pi vé tã ngá ãtra rĩ be rĩ

1 Tã ãyãzú ãyãyã ni ní ꞌi iꞌdazú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá. Á ndre ũkú ãzi su ụ̃tụ́ kuú ꞌî rụ́ꞌbá gá, su kụ̃lá línyã be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ kuú ꞌí drị̃gé, ꞌbã ꞌî pá kuú mbãá rĩ drị̃gé. 2 Ũkú rĩ ã ꞌa mba kílĩkílĩ, lẽ tĩítĩ, mvá rĩ kã íꞌdó ĩfũú, tĩngárá rĩ vé ãzó sĩ, ũkú rĩ ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá.

3 Tã ãyãzú ãyãyã ni ãzi ní kpá ꞌi iꞌdazú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá dị̃ị́. Á ndre ngá ãtra ãmbúgú ãmbúgú rụ́ꞌbá be ika, drị̃ ni pi ẹ́zị̂rị̃, úꞌyú ni pi mụdrị́, úsú kụ̃lá ẹ́zị̂rị̃ kú ꞌí drị̃gé sĩ. 4 Ngá ãtra ꞌdĩri vé só gbã línyã rĩ pi lụ̃ụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũ drị̃gé nõó, gbã ãlu na agá rĩ pi lụ̃ụ́. Ngá ãtra rĩ tu pá kuú ũkú lẽépi mvá tĩípi rĩ ẹndrẹtị gé, ri tẽé, ũkú rĩ kãdõ mvá rĩ tĩí, koro ꞌî te rí ũkú rĩ vé mvá ũdéŋá rĩ rọ̃lụ́ ꞌdĩísĩ rá. 5 Ũkú rĩ ní mváŋá rĩ tĩzú ágóŋá, mvá ꞌdĩri ímụ́ adri ꞌbãgú rú ꞌbá rĩ pi drị̃gé, ĩri ímụ́ ꞌbá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi ẽ drị̃ ọ́rụ́ túré aya rú* ãmbũgũ rụzú rĩ sĩ. ꞌDụkí mváŋá rĩ mụụ́ Múngú vúgá ꞌbụ̃ gé ꞌdãá ídri rú, mụụ́ ꞌbãá Múngú vé lúpá mãlũngã rụzú rĩ gé. 6 Ũkú rĩ nga ápá mụụ́ adrií ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú, Múngú ní údé ĩri ní rĩ gé ꞌdãá. Múngú ri ĩri ã tã mbaá ꞌdãlé ụ́ꞌdụ́ élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃ pụ̃kụ́ ázíyá (1,260).

Ẹ̃ꞌdị́ ꞌdeépi ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ vé tã

7 Kúru ẹ̃ꞌdị́ ní ꞌdezú ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, Mĩkãyélẽ pi ívé mãlãyíkã rĩ pi be, kộpi ní fizú ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịzú ngá ãtra rĩ be, ãzini ĩrivé mãlãyíkã ũnjí rĩ pi be. 8 ꞌBo ngá ãtra rĩ pi ívé mãlãyíkã ũnjí rĩ pi be, kộpivé ũkpõ ícó ku, sẽ kộpi gõkí vũrã ị́sụ́ adrizú ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé kuyé. 9 Ídrókí ngá ãtra rĩ ívé mãlãyíkã ũnjí rĩ pi be ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ rá. Ngá ãtra ꞌdĩri ọ́tụ́ ị̃nị̃ ĩ ní zịị́ ãdróko dõku Sãtánã rĩ ꞌi, ĩri ꞌbá riípi ꞌbá rĩ pi ẽ mị ũꞌbãápi ni, ĩri sẽ ꞌbá rĩ pi ri fi ũnjĩkãnyã ꞌo. Ngá ãtra rĩ pi ívé mãlãyíkã ũnjí rĩ pi be, ídrókí kộpi ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ ímụ́ vũ drị̃gé nõó.

10 Kúru má ní ụ́ꞌdụ́kọ́ yịzú íbí íkụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ kpõrõ be kĩnĩ,

“Nóni pangárá íngápi ꞌbávé Múngú vúgá rĩ, ũkpõ ĩrivé rĩ, mãlũngã ĩrivé rĩ,

ãzini ũkpõ Kúrísítõ Múngú ní ĩpẽé rĩ vé rĩ ícá gí.

Ãdróko ándúrú riípi ꞌbá rĩ pi tõópi Múngú ẹndrẹtị gé ụ̃tụ́ŋá pi ị́nị́ŋá be rĩ,

íꞌbékí nóni ĩri ímụ́zú vũ drị̃gé nõó gí.

11 ꞌBá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ndẽkí ãdróko ri

Kãbĩlõ Mvá rĩ vé ãrí dãápi rĩ sĩ,

ãzini ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé kộpi ní ũlũú rĩ sĩ.

Sẽ kộpi rukí ãní drãngárá ãluŋáni kuyé.

12 Ĩmi ꞌbá céré adriꞌbá ꞌbụ̃ gé rĩ pi, lẽ ĩmi adrikí ãyĩkõ sĩ.

Ĩzãngã rĩ adri ꞌbá adriꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ní, ãzini yị̃ị́ tafu agá rĩ pi ní,

ãꞌdiãtãsĩyã ãdróko ca ĩmi vúgá vũ drị̃gé ꞌdĩlé gí.

Ĩri jĩkó be ambamba, nị̃ rá sâ ꞌí ní tã ũnjí ꞌozú rĩ mãdãŋá.”

13 Ngá ãtra rĩ kã ndreé íꞌbékí ꞌi vũ drị̃gé nõó gí, íꞌdó rií ũkú mvá ágó tịị́pi ꞌdãri droó mụzú. 14 ꞌBo sẽkí bị̃bị̃ ãmbúgú ãmbúgú rĩ vé ụ̃pẹlẹ́ꞌbị́ ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée ũkú rĩ ní, ã nga rí ãní ị̃nị̃ rĩ ã gãrã gá ꞌdĩísĩ rá, ã mụ rí adrií ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú, Múngú ní údé kuú ĩri ní, ĩri ã tã mbazú ãní ílí na ẹ̃lị́ sĩ rĩ gé ꞌdãá, ị̃nị̃† rĩ ã ꞌo rí ĩri ũnjí ku. 15 Ị̃nị̃ rĩ ní yị̃ị́ wezú ꞌí tị gé sĩ tị̃ị́ kuú yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị rĩ tị́nị, yị̃ị́ rĩ ã ꞌdụ rí ũkú rĩ mụzú ꞌdĩísĩ rá. 16 ꞌBo nyọ̃ọ́kụ́ rĩ ko ũkú rĩ ẽ ĩzã, zị̃ ꞌî tị kú mgbọ, yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị ngá ãtra rĩ ní weé ĩfũú ꞌí tị gé sĩ ꞌdĩri dị fií mụzú ꞌa ni gé ꞌdãá. 17 Ngá ãtra rĩ ã ꞌa ve ũnjí ũnjí ũkú rĩ ní, ꞌde mụụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ anji ị̃mbị́tã ũkú rĩ vé rĩ pi be, anji ꞌdĩꞌbée Múngú vé tãị́mbị́ rụꞌbá tị́tị́, riꞌbá tã Yẹ́sụ̃ ní ímbá rĩ ũlũꞌbá rĩ pi. 18 Ngá ãtra rĩ áwí pá tuú kuú cínyáfã drị̃gé yị̃ị́ tafu rĩ tị gé ꞌdãá.

13

Ị̃bị̃gọ́ ĩfũúpi yị̃ị́ tafu rĩ agásĩ rĩ

1 Má ní gõzú ị̃bị̃gọ́ ndrezú, ĩri ri ĩfũ yị̃ị́ tafu rĩ agásĩ, ĩri drị̃ be ẹ́zị̂rị̃, úꞌyú be mụdrị́, ũꞌyĩkí kụ̃lá mụdrị́ kuú úꞌyú ni pi gé sĩ, sĩkí rụ́ Múngú ri idezú ni drị̃ ꞌdĩꞌbée rụ́ꞌbá gá sĩ. 2 Ị̃bị̃gọ́ má ní ndreé rĩ índré sụ̃ lígí tị́nị, ĩrivé pá vũgá ꞌdãá rĩ pi ꞌbí be, únyófí ni pi zõkí kuú ãcoco, tị ni kẹ̃mị̃rọ́ vé rĩ tị́nị. Ngá ãtra rĩ sẽ ívé lúpá ị̃bị̃gọ́ rĩ ní, sẽ ĩri ní ũkpõ, ãzini ũkpõ ãngũ rụzú ni. 3 Á ndre Ị̃bị̃gọ́ rĩ vé drị̃ ãlu ni ãzó be lẽ kõdô ĩri ꞌdịị́ drãádrã, ꞌbo ãzó rĩ gõ jaá rá. ꞌBá vũ drị̃gé rĩ pi ãrẽvú céré ngakí ãyãá tã ꞌdĩri sĩ, ꞌdekí mụụ́ vú ni gé sĩ. 4 ꞌBá rĩ pi céré ngakí rií ngá ãtra ꞌdĩri ị̃njị̃ị́ áyu, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ní ívé ũkpõ sẽé ị̃bị̃gọ́ rĩ ní rĩ sĩ. Kộpi ꞌdekí rií ị̃bị̃gọ́ ri ị̃njị̃ị́ kínĩ, “ꞌBá ícópi ꞌi ụ̃ꞌbị̃ị́pi ị̃bị̃gọ́ be rĩ ãꞌdi ꞌi? Ãꞌdi ri ícó ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ĩri be bã nĩ?”

5 Ãꞌyĩkí ị̃bị̃gọ́ ri rií átángá ãfú vé ni átá, rií Múngú ri ideé, ãzini rií tã ĩri ní lẽé drị̃ ọ́rụ́zú rĩ ꞌoó caá mbãá be pụ̃kụ́ sụ drị̃ ni ị̃rị̃. 6 Átángá ri ĩfũú ị̃bị̃gọ́ tị gé sĩ, ri Múngú ri ideé, ri rụ́ ĩrivé rĩ uꞌdaá, ri vũrã Múngú ní adrizú rĩ uꞌdaá, ãzini ri ĩrivé ꞌbá adriꞌbá ĩri be trụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãá rĩ pi uꞌdaá. 7 Múngú ku ị̃bị̃gọ́ rĩ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ ívé ꞌbá rĩ pi be, ã ndẽ rí kộpivé ũkpõ. Sẽkí ĩri ní ũkpõ ꞌbá rĩ pi ẽ drị̃ ọ́rụ́zú, ãngũ rĩ pi agásĩ, sụ́rụ́ rĩ pi gé sĩ, tị ãndíãndí rĩ pi vú sĩ céré. 8 ꞌBá céré adriꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ímụ́ ri ị̃bị̃gọ́ ri ị̃njị̃ áyu, ꞌbá ꞌdĩꞌbée ĩ ní ꞌbụ̃ pi gbizú vũ be rĩ gé ꞌdãlé, sĩkí kộpi ã rụ́ Kãbĩlõ Mvá ĩ ní ꞌdịị́ drãá rĩ vé búkũ ídri vé rĩ agá kuyé.

9 ꞌBá bị́ be rĩ, ã yị ꞌí ní tã ꞌdĩri.

10 Dõ ngá rĩ ꞌyĩngárá,

ã ꞌyĩkí mi,

dõ ꞌdịngárá,

ã ꞌdịkí mi.

Ĩmi ꞌbá Múngú vé rĩ pi, lẽ ĩmi úmbékí ẹ́sị́ ĩzãngã rĩ ã nyangárá gá, lẽ ĩmi adrikí ũkpó ũkpó ĩmivé ẹ̃ꞌyị̃ngárá agá.

Ị̃bị̃gọ́ ĩfũúpi nyọ̃ọ́kụ́ agálésĩ rĩ

11 Má ní kpá gõzú ị̃bị̃gọ́ ãzi ndrezú, ĩri ri ĩfũ nyọ̃ọ́kụ́ agálésĩla. Ĩri úꞌyú be ị̃rị̃ sụ̃ kãbĩlõ mvá vé rĩ tị́nị, ꞌbo ụ́ꞌdụ́kọ́ ni sụ̃ ngá ãtra vé rĩ tị́nị. 12 Ị̃bị̃gọ́ úꞌyú be ị̃rị̃ ꞌdĩri ꞌdụ ị̃bị̃gọ́ drị̃drị̃ úꞌyú be mụdrị́ ꞌdãri vé ũkpõ ẹ̃zị́ ngazú. Ị̃bị̃gọ́ úꞌyú be ị̃rị̃ ꞌdĩri lẽ ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi céré ẽ ị̃njị̃kí ị̃bị̃gọ́ drị̃drị̃ ãzó be jaápi gí ꞌdãri sụ̃ ĩ ní Múngú ri ị̃njị̃ị́ rĩ tị́nị. 13 Ị̃bị̃gọ́ úꞌyú be ị̃rị̃ ꞌdĩri ꞌo tã ãyãzú ãyãyã ambugu ambugu ni pi rá, sẽ ãcí dị̃ị́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ ímụ́ vũ drị̃gé nõó, ꞌbá rĩ pi ndrekí rá.

14 Ị̃bị̃gọ́ úꞌyú be ị̃rị̃ ꞌdĩri ꞌo tã ãyãzú ãyãyã ambugu ambugu ni pi ị̃bị̃gọ́ drị̃drị̃ rĩ ã vũrã gá, ꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ẽ mị ũꞌbãzú ãní. Lẽ kộpi ã údékí ị́ndrị́lị́kị́ ị̃bị̃gọ́ drị̃drị̃ ãzó be adriípi ídri rú ꞌdãri vé rĩ, kộpi ã rikí ị̃njị̃ị́ sụ̃ Múngú tị́nị. 15 Sẽkí ĩri ní ũkpõ, ã vu rí ẹ̃vị̃vị̃ ị́ndrị́lị́kị́ ị̃bị̃gọ́ drị̃drị̃ rĩ vé ĩ ní údé ꞌdãri agá, ã adri rí ídri rú, ã átá rí átátã. ꞌBá gãꞌbá ị́ndrị́lị́kị́ rĩ ị̃njị̃gá sĩ rĩ pi, ã úꞌdị́kí rí kộpi ũdrãá céré ꞌdĩísĩ rá. 16 Ị̃bị̃gọ́ úꞌyú be ị̃rị̃ ꞌdãri mĩ ꞌbá rĩ pi ũkpõ sĩ, sẽ ũꞌbãkí bị́lẹ́mị ꞌbá rĩ pi ẽ drị́ ẹ̃ndẹ́pị gé sĩ, dõku kộpi ẽ ẹndrẹtị gé sĩ. ꞌBá ĩ ní bị́lẹ́mị ũꞌbãzú rĩ pi, ꞌbá ẹ̃zị́ be mãdãŋá rĩ pi, ꞌbá ẹ̃zị́ be ambugu rĩ pi, ꞌbá ãꞌbú be rĩ pi, ꞌbá ngá ãkó rĩ pi, ꞌbá adriꞌbá tụ́gẹ̃rị̃ rú ku rĩ pi, ãzini ꞌbá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ pi. 17 Ũꞌbãkí bị́lẹ́mị ꞌdĩri kộpi ẹndrẹtị gé sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá rĩ dõ bị́lẹ́mị ị̃bị̃gọ́ drị̃drị̃ ꞌdĩri vé rĩ ãkó, ụzị ngá ku, dõku je ngá ku. Bị́lẹ́mị ꞌdĩri iꞌda ị̃bị̃gọ́ rĩ vé rụ́, dõku ĩrivé kãlãfe.

18 Tã ꞌdĩri lẽ ꞌbá úmĩ be ni, ĩri ícó nị̃ ámá rá. ꞌBá úmĩ be rĩ ã ꞌbị̃ drĩ kãlãfe mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ázíyá pụ̃kụ́ ázíyá drị̃ ni ázíyá (666) ꞌdĩri ndãá ị́sụ́ ká, kãlãfe ꞌdĩri ĩri rụ́ Ị̃bị̃gọ́ drị̃drị̃ ꞌdãri vé rĩ.

14

Kãbĩlõ Mvá rĩ pi ívé ꞌbá élĩfũ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ sụ drị̃ ni sụ rĩ pi be (144,000)

1 Kúru má ní Kãbĩlõ Mvá rĩ ndrezú tu pá kuú írã Sĩónã* drị̃gé ꞌdãá, ꞌbá élĩfũ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ sụ drị̃ ni sụ tukí pá kuú ĩri ã gãrã gá, ꞌbá ꞌdĩꞌbée ĩ ní ĩrivé rụ́, ãzini Ẹ́tẹ́pị vé rụ́ sĩí kộpi ẹndrẹtị gé rĩ pi. 2 Má ní ụ́ꞌdụ́kọ́ yịzú íbí íkụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ, ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ lĩ sụ̃ kũlé ní rií lĩí rĩ tị́nị, dõku ũvi ní rií lĩí rĩ tị́nị. Ụ́ꞌdụ́kọ́ má ní yịị́ rĩ lĩ sụ̃ ĩ ní rií kụ̃ꞌdị́ coó lĩí rĩ tị́nị. 3 Kộpi rikí úngó úꞌdí ni ngoó lúpá mãlũngã vé rĩ ẹndrẹtị gé ꞌdãá, ãzini kộpi rikí ngoó ngá sụ ídri rú rĩ pi ẹndrẹtị gé, ãzini ꞌbá ambugu rĩ pi ẹndrẹtị gé. ꞌBá ãzi ícó úngó ꞌdãri ụ̃nị̃ị́ ngoó ku, ꞌyéŋá ꞌbá élĩfũ mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ sụ drị̃ ni sụ (144,000) ĩ ní paá ũnjĩkãnyã agásĩ vũ drị̃gé nõósĩ rĩ pi ícó úngó rĩ ngo nĩ. 4 ꞌBá ꞌdĩꞌbée ꞌbá ĩ ní paá ũnjĩkãnyã agásĩ gí, ọ̃wụ̃ ꞌbãꞌbá ũkú sĩ ku, ĩ aꞌbiꞌbá kú ule, riꞌbá Kãbĩlõ Mvá rĩ ã vụ́drị̃ ũbĩꞌbá mụzú rĩ pi. ꞌBá ꞌdĩꞌbée ímụ́ adri Múngú vé ni, ãzini Kãbĩlõ Mvá rĩ vé ni, kộpi adri sụ̃ ãnyãngã ẽ drị̃ ĩ ní íꞌdụ́ sẽé Múngú ní rĩ tị́nị. 5 Kộpi ũnjõ ãkó, ꞌbá ãzi ícó tã ũnjí ꞌyoó kộpi rụ́ꞌbá gá ku.

Mãlãyíkã na rĩ pi vé tã

6 Má ní gõzú mãlãyíkã ãzi ndrezú, ĩri ri nga mụzú ụrụ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ, ĩri ri ụ́ꞌdụ́kọ́ múké adriípi ụ̃dụ̃ ãkó rĩ ũlũ mụzú ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ní, ꞌbá ãngũ ãndíãndí rĩ pi agásĩ rĩ pi ní, sụ́rụ́ ãndíãndí rĩ pi ní, ꞌbá átáꞌbée tị ãndíãndí sĩ rĩ pi ní. 7 Ĩri ní átázú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ. “Ĩmi ị̃njị̃kí Múngú ri, ãzini ĩmi íngúkí ĩrivé ãmbũgũ, ãꞌdiãtãsĩyã sâ ĩri ní tã lịzú rĩ ícó gí. Ĩmi ị̃njị̃kí Múngú ꞌbụ̃ pi gbiípi vũ be, yị̃ị́ tafu rĩ be, ãzini kídí rĩ be rĩ.”

8 Vụ́drị̃ ni gé, mãlãyíkã ị̃rị̃ ni ní ímụ́zú drị̃drị̃ ꞌdãri ã úgóró gá, ĩri ní áyúzú kĩnĩ, “Kụ̃rụ́ ãmbúgú Bãbẽlónã† adriípi sụ̃ ũkú ọ̃wụ́ rú rĩ tị́nị rĩ íꞌdé gí, Múngú ẽ ẹ́sị́ ve ãní rá, ãꞌdiãtãsĩyã sẽ ꞌbá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi céré mvụkí vị́nyọ̃ ũkú ọ̃wụ́ rú rĩ vé rĩ ĩmẽrẽzú ãní.”‡

9 Vụ́drị̃ ni gé, mãlãyíkã na ni ní ímụ́zú ꞌdãri ã úgóró gá, ĩri ní átázú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “ꞌBá rĩ ị̃njị̃ dõ ị̃bị̃gọ́ drị̃drị̃ ꞌdãri, ãzini ị̃njị̃ dõ ị́ndrị́lị́kị́ ĩ ní údé sụ̃ ị̃bị̃gọ́ drị̃drị̃ ꞌdãri tị́nị rĩ, ãzini ãꞌyĩ dõ ĩrivé bị́lẹ́mị ꞌbãá ꞌí ẹndrẹtị gé dõku ꞌí drị́gé, 10 ĩri sẽ Múngú vé jĩkó agaápi rá rĩ ímụ́ íꞌdé drị̃ ni gé. Ĩ ímụ́ ĩri zã ve ãcí ciípi kú nyãlũ rĩ sĩ mãlãyíkã uletere rĩ ẹndrẹtị gé, ãzini Kãbĩlõ Mvá rĩ ẹndrẹtị gé. 11 Ãcí kộpi ní rizú vezú rĩ vé ãcígã ri nga mụzú ụ̃dụ̃ ãkó. ꞌBá ị̃bị̃gọ́ rĩ ị̃njị̃ꞌbá, ãzini ĩrivé ị́ndrị́lị́kị́ ị̃njị̃ꞌbá, dõku bị́lẹ́mị ị̃bị̃gọ́ rĩ vé rụ́ iꞌdaápi rĩ ãꞌyĩꞌbá rá rĩ pi, kộpi ĩzãngã nya mụzú ụ̃tụ́ŋá pi ị́nị́ŋá be.” 12 Tã ꞌdĩri sĩ, lẽ ꞌbá Múngú vé rĩ pi ã úmbékí ẹ́sị́ ĩzãngã rĩ ã nyangárá gá, kộpi ã ꞌdụkí tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ngaá, ãzini kộpi ã ꞌbãkí ẹ́sị́ Yẹ́sụ̃ drị̃gé.

13 Kúru má ní ụ́ꞌdụ́kọ́ yịzú íbí íkụ́ ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ kĩnĩ, “ꞌÍ sĩ tã ꞌdĩri vũgá. Tãkíri ri adri ꞌbá ũdrãꞌbá Úpí ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbée gí rĩ pi ní íꞌdózú ãndrũ mụzú drị̃drị̃.”

Índrí Uletere rĩ ní ãꞌyĩzú kĩnĩ, “Kộpi ímụ́ uvu ĩvé ẹ̃zị́ ĩ ní ngaá rĩ ã vụ́drị̃ gé rá, ĩ ꞌbá ãlu ãlu ũfẽ ẹ̃zị́ ĩri ní ngaá rĩ vú sĩ.”

Ĩ ꞌbá rĩ pi úmú ĩ tã lị kộpi drị̃gé

14 Má ní ị́rị́bị́tị imvesírílílí ni ndrezú má ẹndrẹtị gé ꞌdãá, ꞌbá ãzi úrí kuú ị́rị́bị́tị rĩ drị̃gé sụ̃ ꞌBá Mvá§ tị́nị, su kụ̃lá dábũ rú ni kú ꞌí drị̃gé, rụ méngẽlẽsĩ kú ꞌí drị́gé. 15 Kúru mãlãyíkã ãzi ní ĩfũzú Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãásĩ, ĩri ní ꞌbá úrípi kú ị́rị́bị́tị drị̃gé rĩ zịzú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ, “Mí íꞌdụ́ mívé méngẽlẽsĩ mí drị́gé ꞌdĩri ãnyãngã rĩ lịzú ãní, ãꞌdiãtãsĩyã lókí ãnyãngã ĩkũnãzú nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó rĩ ícá gí.” 16 Kúru ꞌbá úrípi kú ị́rị́bị́tị drị̃gé ꞌdãri ní ívé méngẽlẽsĩ íꞌdụ́zú ãnyãngã rĩ lịzú ãní nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé nõgó.

17 Mãlãyíkã ãzi ní kpá ĩfũzú Jó Múngú vé rĩ agá ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ, ĩri kpá méngẽlẽsĩ ciípi cici ni be. 18 Mãlãyíkã ãzi ũkpõ be ãngũ zãápi ãcí sĩ ni ní ímụ́zú vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ gé ꞌdãásĩ, ĩri ní trezú gbírílí mãlãyíkã méngẽlẽsĩ be drị́gé ꞌdãri drị̃gé kĩnĩ, “Mí íꞌdụ́ mívé méngẽlẽsĩ, mí úlị́ vị́nyọ̃ rĩ vé ũꞌa vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ãní,* ãꞌdiãtãsĩyã vị́nyọ̃ rĩ pi vé ũꞌa ka gí, ĩ tã lị kộpi drị̃gé.” 19 Mãlãyíkã rĩ íꞌdụ́ ívé méngẽlẽsĩ, úlị́ ũꞌa vị́nyọ̃ vé rĩ pi céré, ꞌdụ kộpi jịị́ mụụ́ dãá ꞌbụ́ Múngú vé jĩkó be rĩ agá. 20 ꞌBụ́ rĩ kụ̃rụ́ rĩ gé ãmvélésĩla. Kúru ĩ ní ũꞌa vị́nyọ̃ vé rĩ pi utuzú ínyízú pá sĩ ꞌbụ́ rĩ agá ꞌdãá, ãrí ní ẹbịzú ĩfũzú ũꞌa vị́nyọ̃ vé rĩ agásĩ. Ãrí rĩ dị mụzú sụ̃ yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị rĩ tị́nị, kụ mị́tã ị̃rị̃ vũgá ꞌdãá, dị caá máyĩlĩ† mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ãlu pụ̃kụ́ ãrõ (180).

15

Mãlãyíkã ẹ́zị̂rị̃ ị̃wọ̃nyọ̃kí ãngũ

1 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, má kã ãngũ ndreé ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, á ndre ngá ãyãzú ãyãyã ni. Á ndre mãlãyíkã ẹ́zị̂rị̃ kộpi ri wọ̃nyọ́kị́ ụ̃dụ̃ ẹ́zị̂rị̃ ũnjí ũnjí ni pi íjị́ ímụ́zú. Wọ̃nyọ́kị́ ꞌdĩꞌbée nga dõ ꞌi dẹẹ́ gí, Múngú ẽ ẹ́sị́ gõ veé dị̃ị́ ku.

2 Á ndre ngá ãzi ọ́gụ́ sụ̃ múndũrã tị́nị, ĩri dị̃ ãcí rú, ꞌbá ụrụkọ tukí pá kuú gãrã ni gé. ꞌBá pá tuꞌbá ꞌdĩꞌbée, kộpi ꞌbá ị̃bị̃gọ́ drị̃drị̃ rĩ gãꞌbá ị̃njị̃gá sĩ, ĩrivé ị́ndrị́lị́kị́ ĩ ní údé rĩ gãꞌbá ị̃njị̃gá sĩ, ãzini kãlãfe ĩ ní sĩí bị́lẹ́mị rú rĩ ãꞌyĩꞌbá kuyé rĩ pi. Kộpi rụkí kụ̃ꞌdị́ Múngú ní sẽé rĩ kú ĩ drị́gé sĩ. 3 Kộpi rikí Mósẽ* adriípi ãtíꞌbá Múngú vé rĩ vé úngó ngoó, ãzini Kãbĩlõ Mvá rĩ vé úngó ngoó.

“Úpí Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa,

ꞌí ꞌo tã ambugu ambugu ni pi, ãzini tã ãyãzú ãyãyã ni pi.*

ꞌBãgú adriípi ãngũ rĩ pi drị̃gé rĩ,

tã mí ní ꞌoó rĩ, ĩri pịrị, ãzini ĩri tã áda!*

4 Úpí, ꞌbâ ri mi ị̃njị̃, ãzini ꞌbâ ri mî rụ́ íngú.*

Mi uletere ọ́ꞌdụ́kụ́lẹgúsĩ.

ꞌBá ãngũ rĩ pi agá rĩ pi céré ímụ́ mi ị̃njị̃,*

ãꞌdiãtãsĩyã tã pịrị mívé rĩ iꞌda ꞌi kú ãmvé.”*

5 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, á ndre gãkũ ĩ ní tãị́mbị́ Múngú vé rĩ ꞌbãzú ꞌa ni gé rĩ ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, gãkũ ꞌdĩri Jó Múngú vé rĩ, tị ni zị̃ ꞌi kú mgbọ. 6 Mãlãyíkã ẹ́zị̂rị̃ ĩfũkí Jó Múngú vé ꞌdĩri agásĩ wọ̃nyọ́kị́ be ẹ́zị̂rị̃. Kộpi úsúkí ĩ bõngó imve uletere ni pi sĩ, kộpi ũꞌyĩkí gõ dábũ rú ni pi ĩ cị̃cị̃ gé. 7 Ngá sụ ídri rú ꞌdĩꞌbée ãsámvú gé, ãlu ni íꞌdụ́ ĩgãŋá ẹ́zị̂rị̃ dábũ rú ni pi awaá mãlãyíkã ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée drị́gé sĩ, Múngú adriípi ꞌdániꞌdáni rĩ dã ívé jĩkó ĩgãŋá ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée agásĩ. 8 Jó Múngú vé rĩ ã ꞌa ọ̃zụ̃ céré kú ãcígã rú, Múngú vé dị̃ngárá, ãzini ũkpõ ĩrivé rĩ ní ꞌi iꞌdazú, ꞌbá ãzi ícó fií ãní Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãá ku, cĩmgbá mãlãyíkã ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée ũdãkí dõ Múngú vé jĩkó ĩgãŋá ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée agásĩ rĩ dẹẹ́ gí ká.

16

Múngú vé jĩkó

1 Á yị ụ́ꞌdụ́kọ́ íbí íkụ́ Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãásĩ, ụ́ꞌdụ́kọ́ rĩ ꞌụ ụrụ ꞌdãá, ĩri ri átá mãlãyíkã ẹ́zị̂rị̃ rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi mụkí, ĩmi ũdãkí Múngú vé jĩkó tị̃ị́pi kú ĩgãŋá ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée agá ꞌdĩri vũ drị̃gé ꞌdãá.”

2 Kúru mãlãyíkã drị̃drị̃ rĩ ní ívé ĩgãŋá íꞌdụ́zú, ĩri ní Múngú vé jĩkó tị̃ị́pi kú ĩgãŋá agá ꞌdĩri ĩdãzú vũ drị̃gé nõó, ãzó ní íꞌdózú ꞌbá ị̃bị̃gọ́ vé bị́lẹ́mị be kú ĩ rụ́ꞌbá gá, riꞌbá ĩri ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi ã rụ́ꞌbá nyazú, ásóngárá ni aga rá.

3 Mãlãyíkã ị̃rị̃ rĩ ní ívé ĩgãŋá íꞌdụ́zú, ĩri ní Múngú vé jĩkó tị̃ị́pi kú ĩgãŋá agá ꞌdĩri ĩdãzú yị̃ị́ tafu rĩ agá nõó, yị̃ị́ rĩ ẽ mị újá ꞌi kaá kuú ãrí rú sụ̃ ꞌbá drãápi gí rĩ vé ãrí ní raá rụ́ꞌbá ni gé sĩ rĩ tị́nị. Ngá ãrẽvú céré ídri be ẹ́cị́ꞌbá yị̃ị́ agásĩ rĩ pi ũdrãkí rá.

4 Mãlãyíkã na rĩ ní ívé ĩgãŋá íꞌdụ́zú, ĩri ní Múngú vé jĩkó tị̃ị́pi kú ĩgãŋá agá ꞌdĩri ĩdãzú yị̃ị́ ambugu dịꞌbá dịdị rĩ pi drị̃gé, ãzini kídí rĩ pi drị̃gé nõó, yị̃ị́ rĩ pi ẽ mị újákí ĩ céré kuú ãrí rú. 5 Á yị mãlãyíkã ĩ ní ꞌbãá ãmbúgú yị̃ị́ rĩ pi drị̃gé rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Tã mí ní lịị́ ꞌdĩri ĩri pịrị,

mi ọ́tụ́ anigé, mi ãndrũ anigé, mi ꞌBá Uletere ni,

ãꞌdiãtãsĩyã ꞌí lị tã rĩ gí.

6 ꞌBá ũnjí vũ drị̃gé rĩ pi úꞌdị́kí ꞌbá Múngú vé uletere rĩ pi nẹ́bị̃ rĩ pi be,

tã kộpi ní ꞌoó ꞌdĩri sĩ,

mí ní kộpi ní ãrí sẽzú mvụzú ãní.”

7 Kúru má ní ụ́ꞌdụ́kọ́ yịzú íbí íkụ́ vũrã rọ̃bọ̃ŋọ̃ zãzú rĩ gé ꞌdãásĩ kĩnĩ,

“Úpí Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa,

tã mí ní lịị́ rĩ, ĩri pịrị, ãzini ĩri tã áda.”

8 Mãlãyíkã sụ rĩ ní ívé ĩgãŋá íꞌdụ́zú, ĩri ní Múngú vé jĩkó tị̃ị́pi kú ĩgãŋá agá ꞌdĩri dãzú ụ̃tụ́ mị gé ꞌdãá, sẽ ụ̃tụ́ rĩ ní ũkpõ kozú gbírílílí kộpi ã rụ́ꞌbá zãzú. 9 Ụ̃tụ́ rĩ zã kộpi ã rụ́ꞌbá mãrĩmãrĩ, kộpi trikí Múngú wọ̃nyọ́kị́ ĩpẽépi rĩ vé rụ́ ãní rá. Kộpi gãkí ẹ́sị́ újágá sĩ, ãzini kộpi gãkí Múngú ri íngúgá sĩ.

10 Mãlãyíkã tọ̃wụ́ rĩ ní ívé ĩgãŋá íꞌdụ́zú, ĩri ní Múngú vé jĩkó tị̃ị́pi kú ĩgãŋá agá ꞌdĩri ĩdãzú lúpá ị̃bị̃gọ́ drị̃drị̃ rĩ vé rĩ drị̃gé nõó, ị́nị́ŋá ọ̃zụ̃ ĩrivé mãlũngã céré, ꞌbá nyọ̃ọ́kụ́ drị̃gé rĩ pi rikí ĩ ádra nyaá ãní ĩzãngã ĩzãngã rú, 11 kộpi trikí Múngú adriípi ꞌbụ̃ gé rĩ ãní rá, ãꞌdiãtãsĩyã ãzó ĩ rụ́ꞌbá gá rĩ pi ní rií ásó ambamba rĩ sĩ, ꞌbo kộpi gãkí ẹ́sị́ újágá sĩ, kộpi kukí ũnjĩkãnyã ĩ ní ꞌoó rĩ kuyé.

12 Mãlãyíkã ázíyá rĩ ní ívé ĩgãŋá íꞌdụ́zú, ĩri ní Múngú vé jĩkó tị̃ị́pi kú ĩgãŋá agá ꞌdĩri ĩdãzú yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị Yũfẽrétã agá nõó, yị̃ị́ rĩ njụ ãní céré, ꞌbãgú íngáꞌbée ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩ rĩ pi ã zokí rí mụzú ĩvé ãngáráwá rĩ pi be wọ̃ọ́kọ̃ ụ̃tụ́ ní ꞌdezú rĩ gé ꞌdãlé. 13 Kúru má ní índrí ũnjí ndrezú na, kộpi índrékí sụ̃ ụ́drụ́kụ́drụ́ tị́nị. Kộpi rikí ĩfũú ngá ãtra ꞌdĩri tị gé sĩ, ị̃bị̃gọ́ drị̃drị̃ rĩ tị gé sĩ, ãzini nẹ́bị̃ ũnjó rú rĩ tị gé sĩ. 14 Kộpi índrí ũnjí riꞌbá tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌoꞌbá ni pi, kộpi ꞌde mụ ꞌbãgú vũ drị̃gé rĩ pi vúgá, kộpi ꞌbãgú rĩ pi tra ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị ụ́ꞌdụ́ ãmbúgú Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa vé rĩ gé.

15 Yẹ́sụ̃ kĩnĩ, “Ĩmi adrikí ũrẽ, ma ímụ́ ícá dụ̃ sụ̃ ụ̃gụ́ꞌbá tị́nị. Ãyĩkõ ri adri ꞌbá adriípi mị be mgbọ, bõngó suúpi ꞌî rụ́ꞌbá ọ̃zụ̃zú cí, ꞌî adri rí rụ́ꞌbá be ule ku, ãzini ꞌî drị̃ ã nja rí ku rĩ ní.”

16 Kúru índrí ũnjí rĩ pi ní ꞌbãgú rĩ pi trazú vũrã ãlu gé, vũrã ĩ ní zịị́ Ẽbérẽ tị sĩ Ãrãmãgédõnĩ rĩ gé.

17 Kúru mãlãyíkã ẹ́zị̂rị̃ rĩ ní ívé ĩgãŋá íꞌdụ́zú, ĩri ní Múngú vé jĩkó tị̃ị́pi kú ĩgãŋá agá ꞌdĩri dãzú ũlí agá ꞌdãá. Ụ́ꞌdụ́kọ́ ní íkụ́zú Jó Múngú vé rĩ agá ꞌdãásĩ kpõrõ be kĩnĩ, “Tã rĩ ꞌi ngaápi ꞌdĩ.” 18 Ãngũ rĩ ní gazú máꞌdámáꞌdá, ãngũ ní lĩzú mgbị̃rị̃, ũvi ní ũfĩzú tãárĩ, tãárĩ, ãzini dĩngídĩngí ní ãngũ rĩ ayazú ũnjí ũnjí. Íꞌdózú ĩ ní ꞌbá gbizú rĩ gé ꞌdãá, dĩngídĩngí aya drĩ ãngũ sụ̃ ꞌdĩri tị́nị kuyé. 19 Dĩngídĩngí rĩ kã ãngũ rĩ ayaá ũkpõ sĩ, kụ̃rụ́ Bãbẽlónã vé ũnjĩkãnyã ní gaá ꞌa ni gé tré tré ꞌdĩri ũndĩ ꞌi caá na, Múngú ígá kụ̃rụ́ Bãbẽlónã vé ãmbúgú ꞌdĩri ã tã, íꞌdụ́ ívé kópõ jĩkó be agá rĩ sẽé mvụụ́ ĩri ní. 20 Ãngũ ĩ úlị́ꞌbá kú ngụ yị̃ị́ agá rĩ pi áfíkí céré rá, ãzini írã rĩ pi gõkí adrií ꞌdãáyo. 21 Fí ambugu ambugu ni pi ímụ́kí ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ uꞌdeé ꞌbá rĩ pi drị̃gé, ẹ̃njị̃ngárá ni kị́lọ̃ pụ̃kụ́ tọ̃wụ́. ꞌBá rĩ pi trikí Múngú ri ãní rá, ãꞌdiãtãsĩyã fí ri ꞌde ũnjí ũnjí.

17

Ũnjĩkãnyã kụ̃rụ́ Bãbẽlónã vé rĩ agá rĩ

1 Mãlãyíkã ẹ́zị̂rị̃ ĩgãŋá be drị́gé sĩ ꞌdĩꞌbée vé ãlu ni ní ímụ́zú ꞌyozú má ní kĩnĩ, “Mí ímụ́, mâ iꞌda rí mí ní tã ĩ ní lẽé lịị́ ũkú ọ̃wụ́* rú úrípi kú yị̃ị́ kárákará rĩ pi drị̃gé rĩ. 2 ꞌBãgú vũ drị̃gé rĩ pi ꞌbãkí ọ̃wụ̃ ũkú ọ̃wụ́ rú ꞌdĩri sĩ, ꞌbá laꞌbée ũkú ꞌdĩri sĩ rĩ pi ĩmẽrẽkí ũnjĩkãnyã rĩ sĩ sụ̃ ĩ ní ĩmẽrẽé vị́nyọ̃ sĩ rĩ tị́nị.”

3 Mãlãyíkã rĩ ꞌdụ ma ũkpõ Índrí Uletere rĩ vé rĩ sĩ mụzú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ gé ꞌdãá, má ní ũkú rĩ ndrezú úrí kuú ị̃bị̃gọ́ ika† ni drị̃gé, ị̃bị̃gọ́ rĩ drị̃ be ẹ́zị̂rị̃, úꞌyú be mụdrị́, sĩkí rụ́ ĩ ní Múngú ri idezú rĩ kú rụ́ꞌbá ni gé sĩ kụ́rụ̃. 4 Ũkú rĩ su bõngó ndrọ̃lụ̃ndrọ̃lụ̃ rú ni, ãzini bõngó ika ni. Ũꞌyĩ mãyãkã dábũ rú ọ́gụ́ꞌbá lị̃lị̃ ni pi ꞌí bị́ gé, ũꞌyĩ írã ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ni pi ꞌí umbe gá, ũꞌyĩ ngá dị̃ị́pi lị̃lị̃ ĩ ní zịị́ pálĩ rĩ pi ꞌí drị́gé, rụ kópõ dábũ rú ũnjĩkãnyã be agá tré ni kú ꞌí drị́gé. Ũnjĩkãnyã ꞌdĩri ĩrivé ọ̃wụ̃ ꞌbãzú agaápi rá rĩ. 5 Sĩkí rụ́ ĩ ní ífífí ni nị̃ị́ kuyé ni ẹndrẹtị ni gé:

MA KỤ̃RỤ́ ÃMBÚGÚ BÃBẼLÓNÃ VÉ RĨ,

MA Ẹ́NDRẸ́PỊ ꞌBÁ Ọ̃WỤ́ RÚ RĨ PI VÉ RĨ,

ÃZINI MA Ẹ́NDRẸ́PỊ ŨNJĨKÃNYÃ BE

AGAÁPI VŨ DRỊ̃GÉ NÕGÓ CÉRÉ RĨ.

6 Á ndre ũkú rĩ mvụ ãrí ꞌbá Yẹ́sụ̃ vé tã ũlũꞌbá ĩ ní úꞌdị́ ũdrãá rĩ pi vé rĩ ĩmẽrẽzú.

Má kã ĩri ndreé, sẽ má ní ãyãngárá. 7 Mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, “Ngá mí ní ãyãzú rĩ ãꞌdi? Ma mí ní tã ũkú rĩ vé ĩ ní nị̃ị́ kuyé, ãzini ị̃bị̃gọ́ drị̃ be ẹ́zị̂rị̃ úꞌyú be mụdrị́ riípi ĩri ꞌdụụ́pi ꞌdãri vé rĩ ũlũ rá. 8 Ọ́tụ́ ị̃bị̃gọ́ rĩ anigé, ꞌbo nóni ĩri ꞌdãáyo. Ĩri ímụ́ ĩfũ ꞌbụ́ kụụ́pi ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá ꞌdãásĩ, ĩ ímụ́ ĩri ꞌdị drã rá. ꞌBá vũ drị̃gé nõgó ĩ ní kộpi ã rụ́ sĩí búkũ ídri vé rĩ agá kuyé íꞌdózú ĩ ní vũ rĩ gbingárá gá ꞌdãá rĩ pi, kộpi kádõ ị̃bị̃gọ́ drãápi gí rĩ ndreé ĩfũ gí, kộpi ímụ́ ãyã ãní ambamba.

9 “ꞌBá adriípi tã nị̃ngárá be rĩ, ĩri tã ꞌdĩri vé ífífí nị̃ ámá nĩ. Ị̃bị̃gọ́ vé drị̃ ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée vé ífífí, ĩri ánga ẹ́zị̂rị̃ ũkú rĩ ní úrí drị̃ ni gé rĩ, drị̃ ẹ́zị̂rị̃ ꞌdĩꞌbée iꞌda ꞌbãgú ẹ́zị̂rị̃ rĩ pi. 10 ꞌBãgú tọ̃wụ́ rĩ pi ũdrãkí gí, ãlu ni rụ drĩ mãlũngã rĩ nĩ, ãzi rĩ ímụ́ drĩ kuyé, ꞌbo kãdõ ímụ́, ĩri ímụ́ mãlũngã rĩ rụ lókí be mãdãŋá. 11 Ị̃bị̃gọ́ ọ́tụ́ adriípi ídri rú, drãápi gí, gõópi ĩfũúpi ídri rú ꞌdĩri, ĩri ꞌbãgú ãrõ ni, ĩri ẹ́zị̂rị̃ ꞌdãꞌbée vé ọ́gụ́pị, ĩ ímụ́ ĩri ꞌdị drã rá.

12 “Úꞌyú mụdrị́ ꞌdĩꞌbée, ĩri ꞌbãgú mụdrị́ rĩ pi, kộpi íꞌdókí drĩ mãlũngã rụụ́ kuyé, ĩ ímụ́ kộpi ní ũkpõ sẽ adrizú ꞌbãgú rú mãlũngã rụ ị̃bị̃gọ́ be trụ́ lókí be mãdãŋá. 13 ꞌBãgú mụdrị́ ꞌdĩꞌbée vé tã rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ, ĩri céré ãlu rĩ, kộpi ímụ́ ũkpõ mãlũngã rụzú rĩ ẹzị ị̃bị̃gọ́ ní. 14 ꞌBãgú rĩ pi ímụ́ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdị Kãbĩlõ Mvá rĩ be, ꞌbo Kãbĩlõ Mvá rĩ kộpi ndẽ rá, ãꞌdiãtãsĩyã ĩri Úpí úpí rĩ pi drị̃gé, ĩri kpá ꞌBãgú ꞌbãgú rĩ pi drị̃gé. Ĩri adri ꞌbá ꞌí ní zịị́, ꞌí ní ũpẽé, ẹ́sị́ ꞌbãꞌbée ꞌí drị̃gé rĩ pi be trụ́.”

15 Kúru mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, “Yị̃ị́ mí ní ndreé ũkú ọ̃wụ́ rú ũnjĩkãnyã be rĩ ní úrí drị̃ ni gé ꞌdĩri, iꞌda ꞌbá bị́trị́ká ãngũ drị̃gé sĩ céré rĩ pi, sụ́rụ́ rĩ pi, ãzini tị ãndíãndí rĩ pi. 16 Ị̃bị̃gọ́ ãzi mí ní ndreé, ãzini úꞌyú mụdrị́ mí ní ndreé ꞌdĩꞌbée, kộpi ímụ́ ũkú ọ̃wụ́ rú ũnjĩkãnyã be ꞌdĩri ngụ̃ ũnjí. Kộpi ĩri ũtrũ ku rụ́ꞌbá be ule, kộpi ímụ́ ĩri nya zãá rú, kộpi ị̃mbị́tã ni zã ve ãcí sĩ. 17 Múngú ꞌbã tã ꞌdĩri kộpi ẽ ẹ́sị́ agá, tã ꞌí ní lẽé rĩ ã nga rí ꞌi ãní bẽsĩnĩ, kộpi ẽ ẹzịkí rí ĩvé ũkpõ mãlũngã rụzú rĩ ị̃bị̃gọ́ rĩ ní, tã Múngú ní átá rĩ ã ꞌdụ rí ꞌi ngaá ãní. 18 Ũkú ọ̃wụ́ rú mí ní ndreé ị́ndrị́lị́kị́ agá ꞌdĩri, ĩri kụ̃rụ́ ãmbúgú Bãbẽlónã vé ꞌbãgú vũ drị̃gé rĩ pi rụụ́pi céré nĩ rĩ ꞌi.”

18

Bãbẽlónã vé izangárá

1 Tã má ní ndreé ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, á gõ mãlãyíkã ãzi ndreé, ĩri ri ĩfũ ímụ́zú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ. Mãlãyíkã ꞌdĩri ĩpẽkí ĩri ímụ́zú ũkpõ be, ĩrivé dị̃ngárá ĩmgbẽrẽ vũ rĩ ẽ drị̃ índré kuú uletere. 2 Mãlãyíkã rĩ ní trezú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kĩnĩ,

“Kụ̃rụ́ ãmbúgú Bãbẽlónã vé rĩ iza ꞌi gí káyã!

Kụ̃rụ́ rĩ újá nóni ꞌi ícá vũrã índrí ũnjí rĩ pi ní rizú adrizú ni,

ãríŋá ĩ ní gãá sĩ rĩ pi ní adrizú ni, ãzini ãꞌwá ũnjí rĩ pi ní adrizú ni.

3 ꞌBá ãngũ rĩ pi agá rĩ pi ãrẽvú céré mvụkí

vị́nyọ̃ ũkú ọ̃wụ́ rú* rĩ vé rĩ ĩmẽrẽzú ãní.

ꞌBãgú vũ drị̃gé rĩ pi céré lakí ĩri sĩ rá,

ãzini ꞌbá ngá ụzịꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ícákí

ãꞌbú be ambamba ĩrivé tã ũnjí rĩ sĩ.”

4 Má ní kpá ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzi yịzú íngázú ꞌbụ̃ gélésĩla kĩnĩ,

“Ĩmi ꞌbá ma ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi, ĩmi ĩfũkí Bãbẽlónã agásĩ ãmvé,

lẽ ĩmi fikí ĩrivé ũnjĩkãnyã ꞌdĩꞌbée agá ku,

ẽ ĩrĩŋãkí rí ĩmi ĩrivé ũnjĩkãnyã sĩ ku.

5 Ũkú ọ̃wụ́ rú rĩ vé ũnjĩkãnyã úmú ꞌi gaá ambamba.

Ũnjĩkãnyã ĩri ní ꞌoó rĩ pi vé tã ꞌde Múngú ẹ́sị́ agá ꞌdãlé ũnjí.

6 Mí ĩrĩŋã ĩri sụ̃ ĩri ní tã ũnjí ꞌoó ꞌí ọ̃gụ̃pị́ị rụ́ꞌbá gá rĩ tị́nị,

mí ẹndị ĩri ĩrĩŋãá vú ị̃rị̃ ũnjĩkãnyã ĩri ní ꞌoó ꞌdĩri sĩ,

ꞌí sẽ ĩri ní jĩkó Múngú vé ĩgãŋá agá ꞌdĩri mvụụ́ vú ị̃rị̃.

7 Ũkú ꞌdĩri ri ꞌi íngú

ãꞌbú ívé ꞌí ní ị́sụ́ kárákará ꞌdĩꞌbée sĩ,

lẽ mî ọ̃cụ̃ ĩri ĩzãngã nyaá ũnjí ũnjí.

Ĩri ri ꞌi íngú ꞌí ẹ́sị́ agá ꞌdãá,

‘Má úrí kuú ꞌbá ãmbúgú rú,

má adri ọ̃wụ́zị́ kuyé,

á ngo ãá ãluŋáni ku.’

8 Kúru ụ́ꞌdụ́ ãlu, ĩ ímụ́ ĩri ị̃wọ̃nyọ̃,

ĩri ímụ́ drã rá, ĩri ímụ́ ri ãá ngo,

ẹ̃bị́rị́ ri ímụ́ ĩri fụ ũnjí ũnjí,

ãzini ĩri ímụ́ ve ãcí sĩ mgbĩlímgbĩlí.

Úpí Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa ri ímụ́ tã lị drị̃ ni gé nĩ.”

9 ꞌBãgú vũ drị̃gé nõgó riꞌbá laꞌbée ũkú rĩ sĩ, ãzini ãyĩkõ ị́sụ́ꞌbá ãꞌbú ĩrivé rĩ sĩ rĩ pi, kộpi ímụ́ kụ̃rụ́ Bãbẽlónã vé rĩ vé zãngárá ndre ĩ mị sĩ, kộpi ímụ́ ngo ĩri sĩ mị̃ị́ndrẹ be. 10 Ĩzãngã ꞌbá Bãbẽlónã vé rĩ pi ní ímụ́ ị́sụ́ ꞌdĩri sĩ, ụ̃rị̃ sĩ, ꞌbãgú rĩ pi ímụ́ pá tu ku rárá rú, kộpi ꞌyo,

“Ĩzãngã! Ĩzãngã ri ímụ́ adri kụ̃rụ́ Bãbẽlónã vé

adriípi ãmbúgú ũkpõ be rĩ ní.

Sâŋá ãluŋá agá,

lịkí tã Bãbẽlónã drị̃gé gí.”

11 ꞌBá riꞌbá ngá ụzịꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ímụ́ ãá ngo ĩzãngã ĩzãngã rú kụ̃rụ́ Bãbẽlónã vé rĩ ã tã sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbá ãzi gõópi kộpivé ngá jeépi ni ꞌdãáyo. 12 Kộpivé dábũ, aya ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ rĩ pi, írã ãjẽ be ụrụ rĩ pi, mãyãkã ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ãjẽ be ụrụ rĩ pi, bõngó ũnyĩ be rĩ pi, bõngó ndrọ̃lụ̃ndrọ̃lụ̃ rĩ pi, bõngó ọ́gụ́ꞌbá nyilínyilí rĩ pi, bõngó ikaka rĩ pi, pẹtị ĩ ní ũsĩí sụ̃ marígó pi tị́nị ikaka rĩ pi, ngá ãrẽvú ĩ ní údé ĩwá sị́ sĩ rĩ pi, párángi ãjẽ be rĩ pi, aya mãlámãlá rú rĩ pi, aya rĩ pi, írã imve imve ãjẽ be rĩ pi, 13 ngá ẹ̃jị́ be ngụ̃ꞌbá sụ̃ tãngãwụ́zị̃ tị́nị rĩ pi, ãzini ẹ̃jị́ be ngụ̃ꞌbá sụ̃ ị̃ngị́rị̃ŋá tị́nị rĩ pi, ngá ĩ ní rií zãá ngụ̃ꞌbá sụ̃ ágómvá tị́nị rĩ pi, mị́rẹ̃ rĩ pi, ngá ụrụkọ ngụ̃ꞌbá ndrị̃ndrị̃ rĩ pi, vị́nyọ̃ rĩ pi, ũdu rĩ pi, fúndru mĩnímíni rĩ pi, ãnyá rĩ pi, tị́ rĩ pi, kãbĩlõ rĩ pi, hũsánĩ rĩ pi, ãrãbíyã ĩ ní rií useése rĩ pi, tụ́gẹ̃rị̃ rĩ pi, ꞌbá ĩ ní urụụ́ íjị́ ẹ̃ꞌdị́ gélésĩla rĩ pi, kộpivé ngá ꞌdĩꞌbée, ꞌbá ãzi jeépi ni ꞌdãáyo.

14 ꞌBá riꞌbá ngá ụzịꞌbá rĩ pi ní ꞌyozú ꞌbá Bãbẽlónã vé rĩ pi ní kínĩ, “Ngá ĩmi ní rií ẹ́sị́ ꞌbãá drị̃ ni gé ꞌdĩꞌbée ãvĩ nóni ĩmi drị́gé sĩ gí, ãꞌbú ĩmivé rĩ pi, ãzini ngá ũnyĩ be rĩ pi ãvĩ céré gí, ĩmi gõkí ị́sụ́ ãluŋáni ku.” 15 ꞌBá riꞌbá ngá ụzịꞌbá kụ̃rụ́ Bãbẽlónã vé rĩ agá ãꞌbú ị́sụ́ꞌbá ambamba rĩ pi, ụ̃rị̃ sĩ, kộpi fũ mụ pá tu ku rárá rú, ãꞌdiãtãsĩyã ĩ fikí rí ĩzãngã rĩ agá ĩndĩ ku. Kộpi ímụ́ ãá ngo ĩzãngã ĩzãngã rú. 16 Kộpi ngo ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá,

“Ĩzãngã! Ĩzãngã kụ̃rụ́ ãmbúgú Bãbẽlónã vé rĩ ní!

ꞌBá kụ̃rụ́ rĩ agá rĩ pi úsúkí ĩ bõngó ũnyĩ be ni pi sĩ, bõngó ndrọ̃lụ̃ndrọ̃lụ̃ rú ni pi sĩ, bõngó ikaka ni pi sĩ,

kộpi ũꞌyĩkí mãyãkã dábũ rú ọ́gụ́ꞌbá lị̃lị̃ ni pi ĩ bị́ gé, ũꞌyĩkí írã ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ni pi ĩ umbe gá, ũꞌyĩkí ngá dị̃ị́pi lị̃lị̃ ĩ ní zịị́ pálĩ rĩ pi ĩ drị́gé.

17 Mívé ãꞌbú kárákará ꞌdĩꞌbée ĩ ímụ́ iza sâ ãlu agá.”

Ũgalaku kũlúmgba ẽ drị̃ koꞌbá rĩ pi ãrẽvú céré, ꞌbá kũlúmgba újị́ꞌbá rĩ pi be, ãzini ꞌbá ẹ́cị́ꞌbá kũlúmgba sĩ ngá ụzịꞌbá rĩ pi be céré, kộpi fũ kụ̃rụ́ Bãbẽlónã vé rĩ agásĩ ụ̃rị̃ sĩ, kộpi mụ pá tu rárá rú. 18 Kộpi kádõ ímụ́ ãcígã kụ̃rụ́ Bãbẽlónã vé rĩ ní vezú rĩ ndreé, kộpi útré ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, kộpi ꞌyo, “Kụ̃rụ́ ãzi nyo kụ̃rụ́ ãmbúgú ꞌdĩri ndẽépi ni anigé?” 19 Kộpi nyọ̃ọ́kụ́ úmvú ĩ drị̃gé, kộpi ngo ĩzãngã ĩzãngã rú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá, kộpi ꞌyo,

“Ĩzãngã! Ĩzãngã kụ̃rụ́ ãmbúgú Bãbẽlónã vé rĩ ní!

ꞌBá ẹ́cị́ꞌbée kũlúmgba sĩ yị̃ị́ tafu rĩ agásĩ rĩ pi

ị́sụ́kí ãꞌbú ꞌa ni gé ambamba.

Izakí kụ̃rụ́ rĩ sâŋá ãlu agá!”

20 ꞌBo ĩmi mãlãyíkã adriꞌbá ꞌbụ̃ gé ꞌdĩꞌbée, lẽ ĩmi adrikí ãyĩkõ sĩ. Ĩmi ꞌbá Múngú vé adriꞌbá ule rĩ pi Yẹ́sụ̃ vé ꞌbá áyúãyũ rĩ pi be, ãzini nẹ́bị̃ rĩ pi be, lẽ ĩmi adrikí ãyĩkõ sĩ, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ĩrĩŋã ꞌbá kụ̃rụ́ Bãbẽlónã vé rĩ agá rĩ pi tã kộpi ní ꞌoó ĩmi ní ũnjí rĩ sĩ.

21 Mãlãyíkã ãzi ũkpõ be ni íꞌdụ́ írã ãmbúgú, ĩri ní ꞌbezú yị̃ị́ tafu rĩ agá ꞌdãá. Ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ,

“Mi kụ̃rụ́ ãmbúgú Bãbẽlónã vé rĩ,

Múngú ri ímụ́ mi iza ũkpõ sĩ rá,

gõkí mi ị́sụ́ ndreé dị̃ị́ ku.

22 Ụ́ꞌdụ́kọ́ kụ̃dị́ vé ni, ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá úngó ngoꞌbá ni pi vé ni, ụ́ꞌdụ́kọ́ jẽlẽgú vé ni, ãzini ụ́ꞌdụ́kọ́ gũké vé ni

gõkí yịị́ mí agá dị̃ị́ ku.

ꞌBá úmĩ be ẹ̃zị́ ngaápi mí agá ni

gõkí ị́sụ́ dị̃ị́ ku.

Írã ngá ꞌyịzú ni vé ụ́ꞌdụ́kọ́

gõkí yịị́ mí agá dị̃ị́ ku.

23 Lámbã vé ãcí gõ dị̃ị́ mí agá dị̃ị́ ku.

ꞌBá ĩ jeꞌbá úꞌdí rú rĩ pi

gõkí mụụ́ adrií mí agá dị̃ị́ ku.

Mívé ꞌbá ándúrú ngá jeꞌbá, ãzini ngá ụzịꞌbá rĩ pi

ã rụ́ kụkụ vũ drị̃gé nõgó.

Mívé ũjõgũ sĩ, ꞌí ri ꞌbá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi

ẽ mị ũꞌbãá fií ũnjĩkãnyã agá.

24 Múngú ĩrĩŋã Bãbẽlónã ri, ãꞌdiãtãsĩyã

nẹ́bị̃ rĩ pi, ꞌbá Múngú vé rĩ pi,

ãzini ꞌbá Múngú vé ĩ ní úꞌdị́ vũ drị̃gé nõgó rĩ pi,

kộpivé ãrí dã kụ̃rụ́ ꞌdãri agá.”

19

ꞌBá ꞌbụ̃ gé ꞌdãlé rĩ pi íngúkí Múngú ri

1 Tã ꞌdĩꞌbée ã vụ́drị̃ gé, á yị ụ́ꞌdụ́kọ́ íbí íkụ́ ꞌbụ̃ gélésĩla sụ̃ ꞌbá bị́trị́ká pi vé ni tị́nị. Kộpi rikí átá ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá kínĩ,

“Hãlẽlúyã!

Lẽ ꞌbâ íngúkí Múngú ri, ũkpõ ꞌbá rĩ pi pazú rĩ, ĩri vúgá.

2 Múngú vé tã lịị́ rĩ, ĩri tã áda ãzini pịrị.

Ĩrĩŋã ũkú ọ̃wụ́ rú rĩ,

ãꞌdiãtãsĩyã ĩri ní ꞌbá vũ drị̃gé rĩ pi ẽ drị̃ izaá ívé ọ̃wụ̃ sĩ rĩ sĩ.

Múngú ri tã lị drị̃ ni gé,

ĩri ní ãtíꞌbá Múngú vé rĩ pi úꞌdị́ rĩ sĩ,”

3 Kộpi ní ọ́ꞌụ́zú kínĩ,

“Hãlẽlúyã!

Ãcígã ngaápi kụ̃rụ́ ãmbúgú rĩ agásĩ rĩ,

ĩri nga mụzú ụrụ ꞌdãá ụ̃dụ̃ ãkó.”

4 ꞌBá ambugu pụ̃kụ́ ị̃rị̃ drị̃ ni sụ, ãzini ngá ídri be sụ rĩ pi ní kũmũcí ũtị̃zú vũgá Múngú úrípi ívé lúpá mãlũngã vé rĩ drị̃gé rĩ ị̃njị̃zú, kộpi rikí ọ́ꞌụ́ kínĩ,

“Ãmĩnã, Hãlẽlúyã!”

5 Kúru ụ́ꞌdụ́kọ́ ní íkụ́zú vũrã lúpá Múngú vé rĩ gé ꞌdãásĩ kĩnĩ,

“Ĩmi ĩrivé ãtíꞌbá ẹ̃zị́ be mãdã, ãzini ẹ̃zị́ be ãmbúgú ĩri ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi,

lẽ ĩmi íngúkí Úpí Múngú ri íngúngũ!”

6 Kúru má ní gõzú ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzi yịzú ọ́ꞌụ́ sụ̃ ꞌbá bị́trị́ká pi vé ni tị́nị, kũlé ní lĩí rĩ tị́nị, dõku ũvi ní gaá lĩí rĩ tị́nị, kộpi rikí ọ́ꞌụ́ kínĩ,

“Ẽ íngúkí Múngú ri,

ãꞌdiãtãsĩyã ꞌbávé Úpí Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa ri ãngũ rụ nĩ.

7 Lẽ ꞌbâ únjíkí, ãzini ꞌbâ adrikí ãyĩkõ sĩ,

ãzini ꞌbâ íngúkí Múngú ri,

ãꞌdiãtãsĩyã sâ Kãbĩlõ Mvá rĩ ní lẽzú ũkú jezú rĩ ícá gí,

ũkú ọ̃mụ́rụ́gọ́* rĩ útú ꞌi kú ũrẽ gí.

8 Sẽkí ũkú ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ ní bõngó ule ũnyĩ be ni suú.”

(Bõngó ule ũnyĩ be rĩ vé ífífí, ĩri tã pịrị ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi ní ꞌoó rĩ.)

9 Kúru mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “ꞌÍ sĩ tã ꞌdĩri, ãyĩkõ ri adri ꞌbá ĩ ní zịị́ ímụ́ Kãbĩlõ Mvá rĩ vé ụ̃mụ̃ ũkú jezú rĩ ã nyangárá gá rĩ pi ní.” Mãlãyíkã rĩ ní kpá gõzú ꞌyozú kĩnĩ, “Tã ꞌdĩꞌbée tã áda, Múngú átá nĩ.”

10 Má ní kúru kũmũcí ũtị̃zú vũgá mãlãyíkã rĩ ị̃njị̃zú, ꞌbo ĩri ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, “Ẽ ị̃njị̃kí ma ku! Mí ị̃njị̃ ꞌyéŋá Múngú ri áyu! Ma ãtíꞌbá sụ̃ mí tị́nị, ãzini ꞌbá céré Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí ĩrivé tã ũlũꞌbá rĩ pi tị́nị. Ũkpõ Índrí Uletere rĩ vé rĩ ású dõ ꞌbá rĩ gí ká, ĩri íbí Yẹ́sụ̃ vé tã ũlũ ndõ.”

ꞌBá njuúpi hũsánĩ imve sĩ rĩ

11 Á ndre ꞌbụ̃ rĩ zị̃ ꞌî tị kú mgbọ, hũsánĩ imve tu pá kuú ꞌdãlé. ꞌBá njuúpi hũsánĩ rĩ sĩ rĩ† rụ́ ni “ꞌBá ẹ́sị́ ꞌbãápi tã drị̃gé ãco ni,” ãzini “ꞌBá riípi tã áda ꞌoópi ni.” Ĩri tã lị pịrị, ãzini ĩri ꞌbá ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́pi ni. 12 Mị ni ri dị̃ sụ̃ ãcí tị́nị, úsú kụ̃lá kú ꞌí drị̃gé kárákará, sĩkí rụ́ rụ́ꞌbá ni gé, ꞌbo ꞌbá ãzi nị̃ rụ́ rĩ vé ífífí kuyé, ꞌyéŋá nị̃ îngá nĩ. 13 Su bõngó akoóko rụ̃kụ̃ ĩ ní suú ãrí agá ni, ĩrivé rụ́ Ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ ꞌi. 14 Mãlãyíkã ꞌbụ̃ gé riꞌbá únjúꞌbá hũsánĩ sĩ mụzú ẹ̃ꞌdị́ gé ꞌdĩꞌbée ꞌdekí ĩri ã vụ́drị̃ gé, kộpi úsúkí ĩ bõngó ule imve imve ni pi sĩ. 15 Ị́lị́ ãco ciípi cici ni íkpú ꞌbá njuúpi hũsánĩ rĩ sĩ rĩ tị gé sĩ, úlị́ ꞌbá ãngũ rĩ pi drị̃gé rĩ pi uꞌdeé vũgá, “Ĩri ímụ́ kộpi ẽ drị̃ ọ́rụ́ túré aya rú ni sĩ.”* Ĩri jĩkó Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa vé rĩ iꞌda ũꞌa vị́nyọ̃ vé rĩ pi utuzú ínyízú ꞌbụ́ agá ꞌdãá. 16 Sĩkí rụ́ ĩrivé bõngó akoóko rụ̃kụ̃ rĩ ã rụ́ꞌbá gá, ãzini ụ̃ꞌdụ́ ni gé ꞌdíni,

“ꞌBãgú adriípi ꞌbãgú rĩ pi drị̃gé rĩ,

Úpí adriípi úpí rĩ pi drị̃gé rĩ.”

17 Á ndre mãlãyíkã tu pá kuú ụ̃tụ́ drị̃gé, ri áyú ụ́ꞌdụ́kọ́ be ụrụ ꞌdãá ãríŋá ungaꞌbá ụrụgégé ũlí agá rĩ pi ní kĩnĩ, “Ĩmi trakí ĩmi ímụ́ ụ̃mụ̃ ãmbúgú Múngú ní ꞌbãá rĩ ã nyangárá gá. 18 Ĩmi nyakí ꞌbãgú rĩ pi, ũgalaku rĩ pi, ãngáráwá rĩ pi, hũsánĩ rĩ pi, ꞌbá únjúꞌbá hũsánĩ sĩ rĩ pi, ꞌbá adriꞌbée tụ́gẹ̃rị̃ rú ku, ãzini tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ pi, ꞌbá adriꞌbá ẹ̃zị́ be mãdãŋá, ãzini ẹ̃zị́ be ambugu rĩ pi.”

19 Kúru má ní ị̃bị̃gọ́ drị̃drị̃ ĩfũúpi yị̃ị́ tafu rĩ agásĩ rĩ ndrezú, ꞌbãgú vũ drị̃gé rĩ pi be, ĩvé ãngáráwá rĩ pi be, kộpi trakí ĩ, kộpi lẽkí ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịị́ ꞌbá njuúpi hũsánĩ imve sĩ rĩ be, ãzini ĩrivé ãngáráwá rĩ pi be. 20 Rụkí ị̃bị̃gọ́ rĩ ívé nẹ́bị̃ ũnjó rú rĩ‡ be, úꞌbékí kộpi ị̃rị̃trọ́ ídri rú ãcí ciípi kú nyãlũ rĩ agá. Nẹ́bị̃ ꞌdĩri ándúrú tã ãyãzú ãyãyã ni ꞌoópi ị̃bị̃gọ́ ã vũrã gá rĩ, ũꞌbã ꞌbá rĩ pi ẽ mị sẽzú ĩ ní bị́lẹ́mị ị̃bị̃gọ́ vé rĩ ũꞌbãzú kộpi ã rụ́ꞌbá gá sĩ nĩ, ãzini sẽ ꞌbá rĩ pi rikí ị̃bị̃gọ́ vé ị́ndrị́lị́kị́ ĩ ní údé rĩ ị̃njị̃ị́. 21 Úꞌdị́kí ị̃bị̃gọ́ rĩ vé ãngáráwá rĩ pi ẽ ị̃mbị́tã ũdrãá céré ị́lị́ ãco ĩfũúpi ꞌbá úrípi hũsánĩ drị̃gé ꞌdãri tị gélésĩ rĩ sĩ. Ãríŋá rĩ pi ãrẽvú céré ꞌdekí rií kộpivé ãvũ teé.

20

ꞌYĩkí ãdróko ri ílí élĩfũ ãlu

1 Á ndre mãlãyíkã ãzi ãlu ni ri ísị́ ímụ́zú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, rụ mãfũtá ꞌbụ́ kụụ́pi ụ̃dụ̃ ãkó rĩ ẽ tị zị̃zú rĩ kú ꞌí drị́gé, ãzini rụ ímvẽ kú ꞌí drị́gé. 2 Ĩri ní ngá ãtra ꞌdĩri rụzú úmbézú ímvẽ rĩ sĩ ílí élĩfũ ãlu. Ngá ãtra ꞌdĩri, ĩri ị̃nị̃ ọ́tụ́ ụ̃kụ ꞌdãri, ĩri ãdróko ꞌi, dõku Sãtánã ꞌi. 3 Mãlãyíkã rĩ ní ngá ãtra ꞌdĩri ꞌdụzú ꞌbezú ꞌbụ́ kụụ́pi ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agá, ĩri ní ꞌbụ́ rĩ ẽ tị mbĩzú ngá ãzi sĩ mgbé, ãdróko ã ũꞌbã rí ꞌbá vũ drị̃gé nõgó rĩ pi ẽ mị ku cĩmgbá cazú ílí élĩfũ ãlu rĩ vé ụ̃dụ̃ gé. Tã ꞌdĩꞌbée ã vụ́drị̃ gé, ĩ kúru ĩri ọyụ ĩfũ ãmvé lókíŋá be mãdã.

4 Kúru má ní lúpá ụrụkọ ndrezú, ꞌbá úríꞌbá lúpá rĩ pi drị̃gé rĩ pi, sẽkí kộpi ní ũkpõ tã lịzú rĩ. Á ndre ꞌbá ĩ ní kộpi ẽ drị̃ úlị́ Yẹ́sụ̃ vé tã ũlũngárá ã tã sĩ rĩ pi, ãzini ụ́ꞌdụ́kọ́ Múngú vé rĩ ã ũlũngárá ã tã sĩ rĩ pi, ị̃bị̃gọ́ rĩ ị̃njị̃ꞌbá kuyé rĩ pi, ãzini ĩrivé ị́ndrị́lị́kị́ ị̃njị̃ꞌbá kuyé rĩ pi, ĩrivé bị́lẹ́mị ãꞌyĩꞌbá ũꞌbãꞌbá ĩ ẹndrẹtị gé kuyé, dõku ĩ drị́ ágélé gá kuyé rĩ pi, kộpi íngákí gõó ídri rú mãlũngã rụụ́ Kúrísítõ be ca ílí élĩfũ ãlu. 5 ꞌDĩri íngángárá ídri rú drị̃drị̃ rĩ. ꞌBá rĩ pi ẽ ị̃mbị́tã íngákí gõó ídri rú kuyé cĩmgbá ílí élĩfũ ãlu vé ụ̃dụ̃ gé. 6 Tãkíri ri adri ꞌbá uletere adriꞌbá íngángárá drị̃drị̃ ꞌdãri agá ĩndĩ rĩ pi ní. Drãngárá ímụ́pi vúlé ꞌdĩí rĩ, ĩri drãngárá ị̃rị̃* ĩ ní vezú ãní ãcí sĩ rĩ, kộpi gõkí fií ꞌa ni gé ku. Kộpi ímụ́ mãlũngã rụ adrizú atala rú Múngú be, ãzini Kúrísítõ be, ca ílí élĩfũ ãlu.

Ĩrĩŋãkí Sãtánã ri

7 Ílí élĩfũ ãlu ꞌdĩri kãdõ dẹẹ́, ĩ kúru Sãtánã ri ọyụ ĩfũ ꞌbụ́ kụụ́pi ụ̃dụ̃ ãkó rĩ agásĩ ãmvé. 8 Ĩri kúru mụ ꞌbá rĩ pi ẽ mị ũꞌbã mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ vũ drị̃gé sĩ céré, ãngũ ĩri ní mụụ́ ꞌbá rĩ pi ẽ mị ũꞌbãzú ꞌdĩꞌbée ĩ zị Gógĩ, ãzini Mãgógĩ. Ĩri ímụ́ kộpi tra mụ ẹ̃ꞌdị́ ꞌdịngárá gá, kộpivé kãlãfe ambamba ícókí lãá bã ku. 9 Á ndre kộpi ꞌdekí mụụ́ ãngũ ãmbúgú rĩ agásĩ, mụkí ꞌbá Múngú vé rĩ pi ceé kụ̃rụ́ Múngú vé lẽélẽ rĩ agá ꞌdãá. ꞌBo ãcí ní íngázú ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ, lụ̃zú kộpi drị̃gé, kộpi zãzú vezú mgbĩlímgbĩlí. 10 Ãdróko kộpi ẽ mị ũꞌbãápi ꞌdĩri, ꞌdụkí ĩri ꞌbeé ãcí ciípi kú nyãlũ ꞌdĩri agá, ãcí ꞌdĩri ĩ ní ị̃bị̃gọ́ pi úꞌbézú nẹ́bị̃ ũnjó rĩ be ꞌa ni gé rĩ. Kộpi ĩzãngã nya ꞌdãlé ụ̃tụ́ŋá pi ị́nị́ŋá be ụ̃dụ̃ ãkó.

Lịkí tã ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi drị̃gé

11 Kúru má ní lúpá ãmbúgú imvesírílí ni ndrezú, ꞌbá ãzi úrí kuú drị̃ ni gé. ꞌBụ̃ pi vũ be ngakí ápá ẹndrẹtị ni gé sĩ rá, kộpi gõkí índré kuyé. 12 Á ndre ꞌbá ũdrãꞌbá gí ẹ̃zị́ be ãmbúgú, ãzini ẹ̃zị́ be mãdãŋá rĩ pi tukí pá kuú lúpá Múngú vé rĩ ẹndrẹtị gé. Ĩ ní búkũ rĩ pi ũzị̃zú, ĩ ní kpá gõzú búkũ ídri vé rĩ zị̃zú. Lịkí tã ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi drị̃gé tã kộpi ní ꞌoó rĩ vú sĩ sụ̃ ĩ ní sĩí búkũ rĩ pi agá ꞌdãá rĩ tị́nị. 13 Ãvũ yịị́ tafu agá rĩ pi ní ĩfũzú ãmvé, ãvũ rĩ pi ĩfũkí vũrã ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé índrí ní adrizú rĩ agásĩ ãmvé, lịkí ꞌbá ãlu ãlu vé tã, tã ĩri ní ꞌoó rĩ vú sĩ. 14 Drã, ãzini vũrã ꞌbá ũdrãꞌbá gí rĩ pi vé índrí ní adrizú rĩ, ĩ ímụ́ kộpi ꞌdụ úꞌbé céré ãcí ciípi kú nyãlũ ꞌdĩri agá. Ãcí ciípi kú nyãlũ ꞌdĩri, ĩri drãngárá ị̃rị̃ rĩ. 15 ꞌBá ĩ ní rụ́ ni sĩí búkũ ídri vé rĩ agá kuyé rĩ, ꞌbekí ĩri ãcí ciípi kú nyãlũ ꞌdĩri agá gí.

21

ꞌBụ̃ úꞌdí, ãzini vũ úꞌdí rĩ

1 Kúru má ní ꞌbụ̃ úꞌdí ndrezú ãzini vũ úꞌdí ndrezú. ꞌBụ̃ drị̃drị̃ rĩ pi vũ drị̃drị̃ rĩ be, kộpi áfíkí ꞌdĩísĩ rá. Yị̃ị́ tafu rĩ áfí kpá rá. 2 Má ní kụ̃rụ́ uletere Yẹ̃rụ́sãlémã úꞌdí rĩ ndrezú, ĩri ri ísị́ ímụ́zú ꞌbụ̃ gé Múngú vúgá ꞌdãásĩ vũgá nõó, sụ̃ ọ̃mụ́rụ́gọ́ ꞌi úsúpi kọ́njụ́kọ́njụ́ ícópi ágó vé ni gí rĩ tị́nị. 3 Á yị ụ́ꞌdụ́kọ́ íbí íkụ́ lúpá mãlũngã vé rĩ gé ꞌdãásĩ kpõrõ be kĩnĩ, “ꞌÍ ndre drĩ ká, Múngú ísị́ nóni ívé ꞌbá rĩ pi ãsámvú gé gí, Ĩri ímụ́ adri kộpi be trụ́ ãlu, kộpi ímụ́ adri ꞌbá ĩrivé ni, ĩri kpá adri Múngú kộpivé ni. 4 Ĩri ímụ́ kộpivé mị̃ị́ndrẹ údé kộpi mị gé sĩ rá, drãngárá ri gõ adri ꞌdãáyo. Ĩzãngã nyangárá, ãá ngongárá, ãzini rụ́ꞌbá ásóngárá ri gõ adri ꞌdãáyo, tã ụ̃kụ rĩ ã vúgú ꞌi dẹẹ́pi ꞌdĩ.”

5 ꞌBá úrípi lúpá mãlũngã vé rĩ drị̃gé rĩ ní ꞌyozú kĩnĩ, “Ma ngá ãrẽvú újá céré ícá úꞌdí!” Kúru ĩri ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, “ꞌÍ sĩ tã ꞌdĩri vũgá, ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩri, ĩri tã áda ĩ ícó ẹ́sị́ ꞌbã drị̃ ni gé rá.”

6 Ĩri ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, “Tã rĩ nga ꞌi gí. Ma Álĩfã ꞌi, ãzini Õmégã ꞌi, má íꞌdó tã rĩ pi ãrẽvú céré nĩ, ma kpá dẹ nĩ. ꞌBá yị̃ị́ úvá ní ndẽé rĩ, ma ĩri ní yị̃ị́ ídri sẽépi rĩ sẽ mvụ píríni. 7 ꞌBá ãdróko ri ndẽépi rá rĩ, ĩri drị̃lé múké ị́sụ́ rá, ma adri Múngú ĩrivé ni, ĩri adri mvá mávé ni. 8 ꞌBo ꞌbá adriꞌbá ụ̃rị́ rú rĩ pi, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá kuyé rĩ pi, ꞌbá yị̃kị̂ be ũnjí rĩ pi, ꞌbá ãngũ úꞌdị́ꞌbá rĩ pi, ꞌbá ọ̃wụ́ rú rĩ pi, ꞌbá újógú rú rĩ pi, ꞌbá ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi, ꞌbá ũnjó rú rĩ pi be céré, ĩ kộpi ꞌbe ãcí ciípi kú nyãlũ rĩ agá. ꞌDĩri drãngárá vú ị̃rị̃ rĩ.”

9 Mãlãyíkã ẹ́zị̂rị̃ Múngú vé ĩgãŋá wọ̃nyọ́kị́ be agá rĩ rụꞌbée ĩ drị́gé rĩ pi vé ãlu ní ímụ́zú má vúgá nõó, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Mí ímụ́, ma mí ní Kãbĩlõ Mvá rĩ vé ọ̃mụ́rụ́gọ́ iꞌda rá.” 10 Ĩri ní ma ꞌdụzú jịzú Índrí Uletere rĩ vé ũkpõ sĩ írã zõópi ụrụgégé ꞌdãá ni drị̃gé, ĩri ní má ní kụ̃rụ́ uletere Yẹ̃rụ́sãlémã úꞌdí rĩ iꞌdazú, ĩri ri ísị́ ímụ́zú ꞌbụ̃ gé Múngú vúgá ꞌdãásĩ vũgá nõó. 11 Dị̃ ọ́gụ́ sụ̃ Múngú ní dị̃ị́ ọ́gụ́ pọ̃wụ̃pọ̃wụ̃ rĩ tị́nị, ĩrivé dị̃ngárá sụ̃ írã ũnyĩ be ọ́gụ́pi nyilínyilí ĩ ní zịị́ jásĩpã rĩ tị́nị, ĩri uletere ọ́gụ́ sụ̃ múndũrã tị́nị. 12 Sịkí gãrã ni kání ãbi rú ni sĩ kụ́rụ̃ ụrụgégé ꞌdãá, ĩri kẹ̃ẹ́tị be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, ũꞌbãkí mãlãyíkã ãlu ãlu kẹ̃ẹ́tị mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée gé sĩ céré, sĩkí rụ́ sụ́rụ́ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ Ĩsẽrélẽ vé ꞌdĩꞌbée vé rĩ kú kẹ̃ẹ́tị ꞌdĩꞌbée rụ́ꞌbá gá sĩ. 13 Kẹ̃ẹ́tị na ni pi ụ̃tụ́ ní ĩfũngárá gálésĩla, na ni pi ụ́rụ́lésĩla, na ni pi ándrélésĩla, na ni pi ụ̃tụ́ ni ꞌdengárá gálésĩla. 14 Kání ãbi rú ĩ ní sịị́ kụ̃rụ́ rĩ ã gãrã gá sĩ kụ́rụ̃ rĩ, sịkí írã mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, ĩ ní rizú jó ã ndụ́ ãꞌbãzú ũkpó ũkpó ni pi drị̃gé. Sĩkí Kãbĩlõ Mvá rĩ vé ꞌbá áyúãyũ mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ pi vé rụ́ ãlu ãlu írã ꞌdĩꞌbée rụ́ꞌbá gá sĩ.

15 Mãlãyíkã átápi má be rĩ, ĩri aya dábũ rú ngá ụ̃ꞌbị̃zú ni be ꞌí drị́gé kụ̃rụ́ rĩ ụ̃ꞌbị̃zú ãní, kẹ̃ẹ́tị rĩ pi be, ãzini kání ãbi rú rĩ be. 16 Kụ̃rụ́ rĩ cúngã be sụ, zõngárá ni pi pịngárá ni be céré trõtrõ. Mãlãyíkã rĩ ní kụ̃rụ́ rĩ ụ̃ꞌbị̃zú aya dábũ rú ꞌí drị́gé ꞌdĩri sĩ, ụ̃ꞌbị̃ ĩri caá máyĩlĩ élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ sụ (1,400). Zõngárá ni pi pịngárá ni be, tụngárá ni ụrụlé rú rĩ be kộpi zõkí céré trõtrõ. 17 Mãlãyíkã rĩ ní kpá aya dábũ rú ngá ụ̃ꞌbị̃zú rĩ íꞌdụ́zú kání ãbi rú rĩ ụ̃ꞌbị̃zú ãní, kání ãbi rú ꞌdĩri vé tengárá pá ágélé mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃ mụdrị́ drị̃ ni ázíyá (216).

18 Kání ãbi rú ꞌdĩri ũꞌbãkí ĩri írã ọ́gụ́pi ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ĩ ní zịị́ jásĩpã rĩ sĩ. Sị̃kí kụ̃rụ́ rĩ dábũ áda ọ́gụ́pi sụ̃ múndũrã tị́nị rĩ sĩ. 19 Ũꞌbãkí írã mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ni pi írã ĩ ní kụ̃rụ́ rĩ vé kání ãbi rú rĩ ã ndụ́ ãꞌbãzú rĩ pi ã rụ́ꞌbá gá sĩ. Ãlu ri ĩ zị jásĩpã, ị̃rị̃ rĩ sãpírã, na rĩ kãlẽsẽdónĩ, sụ rĩ ẽmẽrãlídõ, 20 tọ̃wụ́ rĩ ónĩkĩsĩ, ázíyá rĩ kãrĩnẽlíyã, ẹ́zị̂rị̃ rĩ kĩrĩsõlítẽ, ãrõ rĩ bẽrílõ, úrõmĩ rĩ tõpázĩ, mụdrị́ rĩ kĩrĩsõpũrásĩ, mụdrị́ drị̃ ni ãlu rĩ jãsĩnítĩ, mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ rĩ ãmẽtãsítĩ. 21 Kẹ̃ẹ́tị mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃ ꞌdĩꞌbée, údékí ngá imve ọ́gụ́ꞌbá ọ́gụ́ọ̃gụ̃ ĩ ní zịị́ pálĩ ni pi sĩ. Pálĩ ãlu rĩ údé kẹ̃ẹ́tị ãlu. Lẹ́tị ãmbúgú kụ̃rụ́ rĩ vé rĩ, údékí dábũ áda ọ́gụ́pi múndũrã rú ni sĩ.

22 Á ndre jó Múngú vé ni kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá kuyé, ãꞌdiãtãsĩyã Úpí Múngú Ũkpõ ꞌDị́pa ri Kãbĩlõ Mvá rĩ be, kộpi Jó Múngú vé rĩ.* 23 Kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá, lẽ ụ̃tụ́ ku, lẽ mbãá ku, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ri dị̃ ãngũ ĩmgbẽrẽ kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá nĩ, ãzini Kãbĩlõ Mvá rĩ dị̃ ãngũ ĩmgbẽrẽ uletere kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá nĩ. 24 ꞌBá vũ drị̃gé rĩ pi ímụ́ ẹ́cị́ kộpi ní dị̃ị́ ãngũ ĩmgbẽrẽé kuú uletere rĩ sĩ, ꞌbãgú vũ drị̃gé rĩ pi ímụ́ ĩvé ãꞌbú íjị́ Múngú ri ị̃njị̃zú, ãzini Kãbĩlõ Mvá rĩ ị̃njị̃zú. 25 Sâ céré, kụ̃rụ́ rĩ vé kání ãbi rú rĩ vé kẹ̃ẹ́tị rĩ pi adri mgbọ, ụ̃pị̃kí ku, ãꞌdiãtãsĩyã ị́nị́ŋá gõ adrií ꞌa ni gé ꞌdãá ku. 26 ꞌBá vũ drị̃gé rĩ pi céré ímụ́ ĩvé ãꞌbú íjị́ Múngú ri ị̃njị̃zú Kãbĩlõ Mvá rĩ be kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá. 27 ꞌBá riꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá, tã drị̃njá sẽépi ni ꞌoꞌbá, ãzini ꞌbá ũnjó rú rĩ pi, ícókí fií kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá ãluŋáni ku, ꞌyéŋá ꞌbá ĩ ní kộpi ã rụ́ sĩí Kãbĩlõ Mvá rĩ vé búkũ ídri vé ĩ ní ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi ã rụ́ sĩzú rĩ pi ícó fi nĩ.

22

Yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị ídri sẽépi rĩ

1 Mãlãyíkã rĩ ní má ní yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị ídri sẽépi, adriípi uletere ọ́gụ́pi múndũrã tị́nị rĩ iꞌdazú, yị̃ị́ rĩ íbí ídị́ ímụ́zú Múngú vé lúpá Kãbĩlõ Mvá rĩ be rĩ gé ꞌdãásĩ, 2 dị mụzú kụ̃rụ́ rĩ vé lẹ́tị ãmbúgú rĩ ã ágáŋá gá sĩ. Pẹtị ídri sẽépi rĩ dụ yị̃ị́ ãmbúgú dịị́pi dịdị rĩ ã gãrã gá sĩ ílébe ílébe. Ílí ãlu agá, ĩri ꞌa vú be mụdrị́ drị̃ ni ị̃rị̃, mbãá ãlu agá, ĩri ꞌa vú sĩ ãlu. ꞌBá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi ri ꞌbá drã be rĩ pi ídrí bị́ ni sĩ.

3 Múngú gõ ꞌbá kụ̃rụ́ rĩ agá rĩ pi trií ku. Múngú ri Kãbĩlõ Mvá rĩ be, kộpi úrí ĩvé lúpá drị̃gé kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá, kúru Múngú vé ãtíꞌbá rĩ pi ꞌde ri Múngú ri ị̃njị̃.* 4 Ãtíꞌbá rĩ pi Múngú ri ndre ĩ mị sĩ, ĩ Múngú vé rụ́ sĩ kộpi ẹndrẹtị gé. 5 Ị́nị́ŋá gõ adrií ku, ꞌbá adriꞌbée kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãlé rĩ pi ícókí lámbã lẽé ku, dõku ụ̃tụ́ lẽé ku, ãꞌdiãtãsĩyã Úpí Múngú ri dị̃ ãngũ ĩmgbẽrẽ kộpi ní nĩ. Múngú ri mãlũngã rụ mụzú kộpi be ụ̃dụ̃ ãkó. 6 Mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, “Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩꞌbée tã áda, tã ni ꞌi ꞌdụ nga rá. Úpí Múngú átá ọ́tụ́ nẹ́bị̃ rĩ pi ní, ĩpẽ ívé mãlãyíkã ímụ́ tã lẽépi ꞌi ngaápi mbẽlẽŋá rĩ iꞌdaá ívé ãtíꞌbá rĩ pi ní.”

Yẹ́sụ̃ vé ĩgõngárá

7 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, “ꞌÍ ndre drĩ ká, Ma ĩgõ mbẽlẽŋá rá! Tã ímụ́pi ꞌi ngaápi drị̃drị̃ ꞌdĩlé ĩ ní tã ni ũlũú búkũ nõri agá rĩ, ꞌbá tã ni ꞌdụụ́pi ngaápi rá rĩ, ĩri tãkíri ị́sụ́ rá.”

8 Ma Yũwánĩ ꞌi, á yị tã ꞌdĩꞌbée ma ꞌi, ãzini á ndre ma ꞌi. Má kã tã ꞌdĩꞌbée yịị́, ãzini ndreé, má ní ꞌdezú kũmũcí ũtị̃zú mãlãyíkã tã ꞌdĩꞌbée iꞌdaápi má ní rĩ ị̃njị̃zú. 9 ꞌBo mãlãyíkã rĩ ní ꞌyozú má ní kĩnĩ, “Lẽ mî ị̃njị̃ ma ku. Ma ãtíꞌbá mí tị́nị, mí ẹ́drị́pị nẹ́bị̃ rĩ pi tị́nị, ãzini ꞌbá céré Múngú vé ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩ ní sĩí búkũ nõri agá rĩ ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá rĩ pi tị́nị, mí ị̃njị̃ Múngú ri áyu.”

10 Ĩri ní gõzú ꞌyozú má ní kĩnĩ, “Lẽ mî úcí tã ímụ́pi ꞌi ngaápi drị̃drị̃ ꞌdĩlé ĩ ní ũlũú, ĩ ní sĩí búkũ nõri agá ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku, ãꞌdiãtãsĩyã sâ tã ꞌdĩri ní ímụ́zú ꞌi ngazú rĩ ĩnyiŋá. 11 ꞌBá bị́ ãkó riípi ũnjĩkãnyã ꞌoópi rĩ, ã ꞌo îngá mụzú ĩyí, ꞌbá drị̃ be ũnjí rĩ, ã ꞌo îngá ívé drị̃ ũnjí rĩ mụzú ĩyí, ꞌbá riípi tã pịrị ꞌoópi rĩ, ã ꞌo tã pịrị rĩ mụzú drị̃drị̃, ꞌbá uletere rĩ ã adri mụzú uletere.”

12 Yẹ́sụ̃ kĩnĩ, “Ĩmi ndrekí drĩ ká, ma ĩgõ mbẽlẽŋá, ma ímụ́ ꞌbá ãlu ãlu ũfẽ tã ĩri ní ꞌoó rĩ vú sĩ. 13 Ma Álĩfã ꞌi, ãzini Õmégã ꞌi, íꞌdóngárá gá ꞌdãá, ma anigé, ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé, ma kpá adri anigé, má íꞌdó tã rĩ pi ãrẽvú céré nĩ, ma kpá dẹ nĩ.

14 “ꞌBá ĩvé bõngó ãco akoóko rĩ ũjĩꞌbá gí rĩ pi* tãkíri ị́sụ́ rá, kộpi ícó fi mụzú kẹ̃ẹ́tịlé rĩ gé sĩ kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá rá, kộpi ícó pẹtị ídri sẽépi rĩ vé ũꞌa nya rá. 15 ꞌBá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá má ní ãꞌyĩí fií kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá ku rĩ pi, ꞌbá ọ̃wụ́ rú rĩ pi, ꞌbá ãngũ úꞌdị́ꞌbá rĩ pi, ꞌbá újógú rú rĩ pi, ꞌbá riꞌbá ngá ĩ ní údé múngú rú rĩ ị̃njị̃ꞌbá rĩ pi, ꞌbá ũnjõ ã tã lẽꞌbá ambamba rĩ pi.

16 “Ma Yẹ́sụ̃ ꞌi, á pẽ mávé mãlãyíkã rĩ mụụ́ tã ꞌdĩꞌbée ũlũ ĩmi ní, ĩmi ꞌbá kãnísã vé ma ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi. Ma Mvá ĩfũúpi ꞌbãgú Dãwụ́dị̃ vé úyú agá nĩ, ma ri dị̃ sụ̃ mãrãbã ụ̃ꞌbụ́tịŋá vé rĩ tị́nị.”

17 Índrí Uletere rĩ pi ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ be, kộpi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Mí ímụ́.” ꞌBá tã ꞌdĩri yịị́pi rá rĩ ã ꞌyo, “Yẹ́sụ̃, mí ímụ́.” ꞌBá yị̃ị́ úvá ní ndẽé gí rĩ, ẽ ímụ́, ꞌbá lẽépi yị̃ị́ ꞌdĩri mvụụ́pi rá rĩ, ẽ ímụ́ yị̃ị́ ídri vé ĩ ní rií sẽé kána ꞌdĩri ẹ́ꞌyị́ mvụụ́.

18 Ma Yũwánĩ ꞌi, á lẽ ꞌyoó ꞌbá rĩ pi ní céré ꞌdíni, ꞌbá tã ímụ́pi ꞌi ngaápi drị̃drị̃ ꞌdĩlé ĩ ní ũlũú ĩ ní sĩí búkũ nõri agá rĩ yịị́pi rĩ, ꞌbã dõ tã ãzi túngú ni ꞌa ni gé, Múngú ri ĩri ĩrĩŋã wọ̃nyọ́kị́ ĩ ní sĩí búkũ nõri agá rĩ pi sĩ. 19 ꞌBo ꞌbá rĩ ꞌdụ dõ tã ĩ ní sĩí búkũ nõri agá rĩ pi ãmvé, Múngú ri ꞌbá ꞌdĩri gụ̃ ãmvé, ícó fií kụ̃rụ́ adriípi uletere ĩ ní tã ni ũlũú búkũ nõri agá rĩ agá ku, ãzini ícó kpá pẹtị ídri sẽépi ĩ ní tã ni ũlũú búkũ nõri agá rĩ vé ũꞌa nyaá ku.

20 Yẹ́sụ̃ tã ꞌdĩꞌbée átápi rĩ kĩnĩ, “Ádarú, ma ímụ́ mbẽlẽŋá.”

Ãmĩnã. Úpí Yẹ́sụ̃, mí ímụ́.

21 Ĩmi ꞌbá Múngú vé rĩ pi, Úpí Yẹ́sụ̃ vé ẹ́sị́ múké rĩ ã adri ĩmi be. Ãmĩnã.

* 1:4 1:4 Índrí adriꞌbá ẹ́zị̂rị̃ rĩ pi: ꞌDĩri lẹ́tị ãzi ĩ ní Índrí Uletere rĩ zịzú rĩ.

† 1:8 1:8 Ma Álĩfã ꞌi, ãzini Õmégã ꞌi: Gị̃rị́kị̃ tị sĩ, Álĩfã ri tãfí vé íꞌdóngárá, Õmégã ri tãfí ụ̃dụ̃ gé rĩ. Yẹ́sụ̃ kĩnĩ, íꞌdóngárá gá ꞌdãá ꞌi anigé, ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé, ꞌi kpá adri anigé.

‡ 1:13 1:13 ꞌBá Mvá: Yẹ́sụ̃ zị ꞌi ꞌBá Mvá lũzú kínĩ, ꞌi Kúrísítõ ꞌi, ꞌi mãlũngã rĩ rụ mụzú nyonyo. ꞌÍ lã Dãnyélẽ 7:13-14.

* 2:1 2:1 Mãlãyíkã: Vẹ́rẹ̃sị̃ 1, 8, 12, 18 ꞌdĩꞌbée agá, kọ̃kọ̃bị́ ĩ ní ꞌyoó sĩkí sẽé mãlãyíkã rĩ pi ní ꞌdĩri, sĩkí sẽé drị̃koma kãnísã vé rĩ pi ní.

† 2:5 2:5 Aya ĩ ní údé dábũ sĩ ĩ ní tãdúꞌbã ũꞌbãá sị́ ni gé sĩ rĩ ꞌdụ ĩmi ãsámvú gé sĩ rá: Aya ĩ ní tãdúꞌbã ũꞌbãá sị́ ni gé sĩ rĩ vé ꞌdụngárá kộpi ãsámvú gé sĩ rĩ vé ífífí, Yẹ́sụ̃ ri kộpi ku adri ọ́ꞌdụ́kụ́lẹ, kộpivé kãnísã ri gõ íꞌdé rá.

‡ 2:11 2:11 Drãngárá vú ị̃rị̃ rĩ: Drãngárá vú ị̃rị̃ rĩ, ĩri ĩzãngã nyangárá ãcí agá mụzú ꞌdániꞌdáni rĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 20:6-14; 21:8.

* 2:14 2:14 Kãlãfe 22-24

§ 2:17 2:17 Mánã: Mánã ri ãnyãngã Múngú ní ĩsẽé ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ní rĩ. Ĩsẽ sâ kộpi ní adrizú ãngũ ãꞌwí cínyáfã rú rĩ agá ꞌdãá ílí pụ̃kụ́ sụ rĩ gé. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 16:1-36.

* 2:20 2:20 Yẽzẽbélĩ: Ũkú Yẽzẽbélĩ ko ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ẽ drị̃ múngú ĩ ní údé drị́ sĩ rĩ pi ị̃njị̃ị́ nĩ. ꞌÍ lã 1 ꞌBãgú 16:29-31; 18:4-19; 2 ꞌBãgú 9:22.

* 2:27 2:27 Sãwụ́mã 2:9

† 2:28 2:28 Mãrãbã ụ̃ꞌbụ́tịŋá vé rĩ: Yẹ́sụ̃ kĩnĩ ꞌi mãrãbã ụ̃ꞌbụ́tịŋá vé rĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 22:16.

* 3:1 3:1 Mãlãyíkã: Vẹ́rẹ̃sị̃ 1, 7, 14 ꞌdĩꞌbée agá, kọ̃kọ̃bị́ ĩ ní ꞌyoó sĩkí sẽé mãlãyíkã rĩ pi ní ꞌdĩri, sĩkí sẽé drị̃koma kãnísã vé rĩ pi ní.

† 3:7 3:7 Dãwụ́dị̃: Vẹ́rẹ̃sị̃ ꞌdĩri agá, Yẹ́sụ̃ rụ Dãwụ́dị̃ vé mãfũtá ꞌbãgú rú nĩ. Múngú ĩpẽ Dãwụ́dị̃ ri adrií ꞌbãgú Ĩsẽrélẽ rĩ pi vé ni, ẹzị kĩnĩ, ꞌbãgú úꞌdí ri ímụ́ ĩfũ ĩrivé úyú agá, ĩri mãlũngã rĩ rụ mụzú ꞌdániꞌdáni, ꞌbãgú rĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ꞌi. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 132:11-12; Ẹ̃zị́ 2:30 Tịkí Dãwụ́dị̃ ri ị́sụ́ ãkũdẽ ílí rĩ ca élĩfũ ãlu (1,000) gí, ílí ꞌdãri gé, ị́sụ́ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ Kúrísítõ ri kuyé. ꞌÍ lã 1 Sãmũélẽ 16-30; 2 Sãmũélẽ 1-24; 1 ꞌBãgú 1-2.

‡ 3:12 3:12 Rụ́ sĩí ĩri ã rụ́ꞌbá gá rĩ: Rụ́ sĩí ĩri ã rụ́ꞌbá gá rĩ lũ ꞌyozú kínĩ, ꞌbá ꞌdĩri ꞌbá Múngú vé ni, ĩri adri Yẹ̃rụ́sãlémã úꞌdí rĩ vé ni, ãzini ĩri adri ꞌbá Yẹ́sụ̃ vé ni.

§ 3:14 3:14 Ãmĩnã: Tã Yẹ́sụ̃ ní ꞌi zịzú Ãmĩnã ꞌi rĩ vé ífífí ꞌdíni, Yẹ́sụ̃ lũ ꞌbá ní kĩnĩ, Múngú ri tã ꞌí ní ẹzịị́ rĩ pi ꞌdụ nga rá.

* 5:6 5:6 Kãbĩlõ Mvá: Búkũ Iꞌdangárá vé rĩ agá, Yẹ́sụ̃ ri zịkí Kãbĩlõ Mvá. Múngú sẽ tãị́mbị́ Mósẽ ní kĩnĩ, ꞌbá rĩ pi ã zãkí kãbĩlõ Múngú ní rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú, ã trũkí rí kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. Sẽ ĩ ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú Kãbĩlõ Mvá Múngú vé ni ãní, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ĩpẽ ĩri ímụ́ drãá ꞌbávé ũnjĩkãnyã ũjĩí. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12:13-15; Yũwánĩ 1:29-36.

* 6:6 6:6 Ãnyãngã ãjẽ tụụ́pi ꞌdĩri lũ ꞌyozú kínĩ, ẹ̃bị́rị́ anigé.

* 7:8 7:8 Yõsépã: Yõsépã ri Yõkóbũ vé mvá ĩri ní lẽélẽ rĩ, ẹ́drị́pị́ị sẽkí ĩri jeé tụ́gẹ̃rị̃ rú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ gé. Múngú sẽ ĩri ícá ãmbúgú, ko ívé ꞌbá rĩ pi ẽ ĩzã mụụ́ adrií ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agá nĩ. Sâ ꞌdãri gé, ẹ̃bị́rị́ ꞌde caá ílí ẹ́zị̂rị̃. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 30-50.

† 7:14 7:14 Kộpi ũjĩkí ĩvé bõngó Kãbĩlõ Mvá rĩ vé ãrí sĩ: Bõngó ũjĩngárá ãrí sĩ rĩ vé ífífí, trũkí kộpi ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ gí.

* 9:20 9:20 Índrí ũnjí rĩ pi: Índrí ũnjí rĩ pi ándúrú mãlãyíkã Múngú vé ni ꞌbụ̃ gé ꞌdãá, kộpi ŋõkí tãị́mbị́ Múngú vé rĩ, Sãtánã ri kộpivé ãmbúgú. Múngú ídró kộpi ꞌbụ̃ gé ꞌdãásĩ vũgá nõó, kộpi gõkí ufuú índrí ũnjí, kộpi ri ꞌbá rĩ pi ní ĩzãngã sẽ vũ drị̃gé nõgó. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:7-9.

* 11:3 11:3 Ụ́ꞌdụ́ élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃ pụ̃kụ́ ázíyá: Ụ́ꞌdụ́ élĩfũ ãlu mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ ị̃rị̃ pụ̃kụ́ ázíyá rĩ, mbãá pụ̃kụ́ sụ drị̃ ní ị̃rị̃ rĩ, ãzini ílí na ẹ̃lị́ sĩ rĩ, kộpi céré trõtrõ.

† 11:4 11:4 Pẹtị õlívẽ vé ị̃rị̃ rĩ pi: Búkũ Zãkãríyã vé rĩ agá, pẹtị õlívẽ vé ị̃rị̃ rĩ pi ãdúꞌbá ị̃rị̃. ꞌÍ lã Zãkãríyã 4:11-14.

‡ 11:8 11:8 Sõdómõ: Múngú iza Sõdómõ ri ũnjĩkãnyã ĩri ní ꞌoó ambamba rĩ sĩ. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 19:1-29.

§ 11:8 11:8 Ẽjẽpétõ: Múngú pa ívé ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé adriꞌbá tụ́gẹ̃rị̃ rú rĩ pi, íjị́ kộpi ĩfũú ãngũ Ẽjẽpétõ vé rĩ agásĩ ãmvé rá. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 12.

* 11:19 11:19 Ẽbérẽ 9:4-5

* 12:5 12:5 Túré aya rú rĩ: Túré aya rú ꞌdĩri, ĩ ímụ́ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi ĩrĩŋã ãní. Ụ́ꞌdụ́ ụ̃dụ̃ vé rĩ gé, Yẹ́sụ̃ ri ímụ́ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi ĩrĩŋã rá.

† 12:14 12:14 Ị̃nị̃: Ị̃nị̃ ꞌdĩri ngá ãtra ũkú rĩ droópi rĩ, ĩri ãdróko. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 12:9.

* 14:1 14:1 Sĩónã: Sĩónã ri ĩ kpá zị Yẹ̃rụ́sãlémã.

† 14:8 14:8 Bãbẽlónã: Lókí Núwã vé rĩ ã vụ́drị̃ gé, ꞌbá rĩ pi sịkí lágáráka Bãbélã gá, vụ́drị̃ ni gé, ꞌbá rĩ pi gõkí vũrã rĩ zịị́ Bãbẽlónã. Ílí kárákará ã vụ́drị̃ gé, ꞌbãgú Nẽbãkãnézã jị ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi ã ụrụkọ mụụ́ ãngũ Bãbẽlónã vé rĩ gé, iza Yẹ̃rụ́sãlémã ri ílí mụ̃dụ̃rụ̃lụ̃ tọ̃wụ́ pụ̃kụ́ ẹ́zị̂rị̃ (570) gé, ị́sụ́ ãkũdẽ tịkí drĩ Yẹ́sụ̃ ri kuyé. ꞌÍ lã Íꞌdóngárá 11; 2 ꞌBãgú 24-25; Dãnyélẽ 1:1-7.

‡ 14:8 14:8 Sẽ ꞌbá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi céré mvụkí vị́nyọ̃ ũkú ọ̃wụ́ rú rĩ vé rĩ ĩmẽrẽzú ãní: Tã ꞌdĩri vé ífífí, ꞌbá Bãbẽlónã vé rĩ pi rikí ꞌbá ãngũ rĩ pi agásĩ rĩ pi úbé ũnjĩkãnyã ũnjí ni pi ꞌoó sụ̃ ĩ ní ꞌoó rĩ tị́nị.

§ 14:14 14:14 ꞌBá Mvá: Yẹ́sụ̃ zị ꞌi ꞌBá Mvá lũzú kínĩ, ꞌi Kúrísítõ ꞌi, ꞌi mãlũngã rĩ rụ mụzú nyonyo. ꞌÍ lã Dãnyélẽ 7:13-14.

* 14:18 14:18 Pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ: Yãhụ́dị̃ rĩ pi ꞌdụkí pẹtị vị́nyọ̃ vé rĩ ã tã ꞌbãá tã ãmbúgú rú, kộpi ri ũꞌa ni zo vị́nyọ̃ sụ́ rú. Múngú ĩpẽ ꞌbá Ĩsẽrélẽ vé rĩ pi adrií ꞌbá ívé ni, kộpi ã adrikí rí sụ̃ pẹtị vị́nyọ̃ vé Múngú ní saá ꞌaápi ũꞌa be rĩ tị́nị. Nãpí pẹtị vị́nyọ̃ vé ꞌdĩri, sẽ ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi atala atala rĩ pi drị̃gé rĩ pi be nị̃kí ámá rá ꞌyozú kínĩ Yẹ́sụ̃ ri ĩvé tã átá. ꞌÍ lã Sãwụ́mã 80:8-16; Ĩsáyã 5:1-7; Yẽrẽmíyã 2:21; Mãtáyo 21:33-46; Mãrákõ 12:1-12; Lúkã 20:9-19.

† 14:20 14:20 Máyĩlĩ: ꞌBá ri ícó ẹ̃cị̃ tu ca máyĩlĩ na sâ ãlu agá.

* 15:3 15:3 Úngó Mósẽ vé rĩ: Múngú kã yị̃ị́ tafu ika rĩ sẽé ãngáráwá Ẽjẽpétõ vé rĩ pi ĩmũlũú, Mósẽ ngo úngó Múngú ri íngúzú, ãꞌdiãtãsĩyã Múngú ní ĩ paá ãngáráwá rĩ pi drị́gé sĩ rĩ sĩ. ꞌÍ lã Wụ̃ngárá 14-15.

* 15:3 15:3 Sãwụ́mã 111:2

* 15:3 15:3 Sãwụ́mã 145:17

* 15:4 15:4 Yẽrẽmíyã 10:7

* 15:4 15:4 Sãwụ́mã 86:9-10

* 15:4 15:4 Dẽtõrõnómẽ 32:4

* 17:1 17:1 Ũkú ọ̃wụ́ rú rĩ: Kụ̃rụ́ Bãbẽlónã vé rĩ, ĩ zị ũkú ọ̃wụ́ rú rĩ.

† 17:3 17:3 Ị̃bị̃gọ́ ika: Ị̃bị̃gọ́ ika drị̃ be ẹ́zị̂rị̃, úꞌyú be mụdrị́ ꞌdĩri íbí ĩfũú yị̃ị́ tafu rĩ agásĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 13:1.

* 18:3 18:3 Ũkú ọ̃wụ́ rú rĩ: Cápĩtã ꞌdĩri agá, kụ̃rụ́ Bãbẽlónã vé rĩ ĩ zị ũkú ọ̃wụ́ rú ni, ꞌbá rĩ pi ní ũnjĩkãnyã ꞌoó rĩ sĩ. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 14:8.

* 19:7 19:7 Ũkú ọ̃mụ́rụ́gọ́: Ũkú ọ̃mụ́rụ́gọ́ ꞌdĩri vé ífífí, ĩri ꞌbá Yẹ́sụ̃ ri ẹ̃ꞌyị̃ꞌbá gí rĩ pi.

† 19:11 19:11 ꞌBá njuúpi hũsánĩ imve sĩ rĩ: ꞌBá njuúpi hũsánĩ imve sĩ rĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi.

* 19:15 19:15 Sãwụ́mã 2:9

‡ 19:20 19:20 Nẹ́bị̃ ũnjõ rú rĩ: Nẹ́bị̃ ũnjõ rú ꞌdĩri, ĩ kpá ĩri zị ị̃bị̃gọ́ ĩfũúpi nyọ̃ọ́kụ́ agálésĩla ni. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 13:11-15.

* 20:6 20:6 Iꞌdangárá 2:11; 20:14

* 21:22 21:22 Kộpi Jó Múngú vé rĩ: Tã ꞌdĩri vé ífífí, Múngú pi Yẹ́sụ̃ be, kộpi ri adri kụ̃rụ́ rĩ agá ꞌdãá. ꞌBá rĩ pi ícó kộpi ị̃njị̃ vũrã céré gá sĩ.

* 22:3 22:3 Íꞌdóngárá 3:17

* 22:14 22:14 ꞌBá ĩvé bõngó ũjĩꞌbá gí rĩ pi: ꞌBá ꞌdĩꞌbée ri ĩvé bõngó ũjĩ ãrí Yẹ́sụ̃ vé rĩ sĩ, kộpivé bõngó ri adri ule imvesírílílí, Yẹ́sụ̃ ri kộpi trũ ĩvé ũnjĩkãnyã agásĩ rá. ꞌÍ lã Iꞌdangárá 7:14.