^

Konni

Konni NT (Ghana)

copyright © 2004 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Konni
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

All rights reserved.

2025-05-07

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 7 May 2025

5d16fd5e-902d-51bf-967c-3e7c4efb8e57

Matiwo

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Wʋvɩɩŋ dieke

Matiwo

dɩ maagɩna wʋnna

1

Yisa chɔɔŋkʋʋlɩŋ wɩa

(Luki 3.23-38)

1 Yisa Masia chɔɔŋkʋʋlɩŋ saara wʋnna: die ʋ yiwo Davidi haagɩŋ ta Davidi dɩaŋ dɩ yi Abarahami haagɩŋ.

2 Abarahami die dɩ mɩɩrɩ Aziki, ta Aziki dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Jakobu, ta Jakobu dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Juda aŋaŋ ʋ nɩmballɩ.

3 Juda die mɩɩrɩ wa Perezi aŋaŋ Zera ta ba nuŋ dɩ yi Tamari: Perezi die mɩɩrɩ wa Hezironi, ta Hezironi die mɩɩrɩ wa Rami.

4 Rami die mɩɩrɩ wa Aminadabi, Aminadabi die mɩɩrɩ wa Naasoni, ta Naasoni die dɩ mɩɩrɩ Salimoni.

5 Salimoni die mɩɩrɩ wa Buasi vuodieke nuŋ dɩ yine Rahabi; ta Buasi dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ wa Obedi, vuodieke nuŋ dɩ yine Rufi; ta Obedi dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ wa Jese.

6 Jese die mɩɩrɩ wa naaŋ Davidi.

Davidi dɩaŋ die mɩɩrɩ wa Solomoni, vuodieke nuŋ die dɩ yine Yuriya kpihɔgʋ.

7 Solomoni die mɩɩrɩ wa Rehobuami, ta Rehobuami dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Abia, ta Abia dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Asa.

8 Asa die mɩɩrɩ wa Jehosafati, ta Jehosafati dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Jorami, ta Jorami dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Yuzaya.

9 Yuzaya die mɩɩrɩ wa Jotami, ta Jotami dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Ahazi, ta Ahazi dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Hezekaya.

10 Hezekaya die mɩɩrɩ wa Manase, ta Manase dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Amoni, ta Amoni dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Josaya,

11 ta Josaya die mɩɩrɩ wa Jekonaya aŋaŋ ʋ nɩmballɩ, saŋŋa gie die ba yigi Izara vuosi a bɩrɩŋ ba yɔŋɩsɩ a yaa ba ga Babiloni tɩŋgbaŋ ma.

12 Die ba yalla ba ga Babiloni tɩŋgbaŋ ma kʋaŋ chaaŋ,

Jekonaya die dɩ mɩɩrɩ Salatieli, ta Salatieli dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Zerubabeli.

13 Zerubabeli die dɩ mɩɩrɩ Abuyidi, ta Abuyidi dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Eliakimi, ta Eliakimi dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Azori.

14 Azori die mɩɩrɩ wa Zadoki, ta Zadoki dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Achimi, ta Achimi dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Eludi.

15 Eludi die mɩɩrɩ wa Eliaza, ta Eliaza dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Matani, ta Matani dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Jakobu.

16 Jakobu die mɩɩrɩ wa Josefu, vuodieke die dɩ yine Meri chʋrʋ, ta Meri dɩ mɩɩrɩna Yisa vuodieke ba wasɩnana Ŋmɩŋ vuovʋarɩkɩŋ Masia wa.

17 Die dɩ nyɩnna Abarahami saŋŋa a ga tʋga Davidi saŋŋa die yiwo chɔɔŋkʋʋlɩba baŋ aŋaŋ banɩɩsa. Davidi saŋŋa a ga tʋga saŋŋa dieke die ba yigine be a bɩrɩŋ ba yɔŋɩsɩ a yaa ba ga Babiloni die yiwo chɔɔŋkʋʋlɩba baŋ aŋaŋ banɩɩsa. Die dɩ nyɩŋ saŋŋa mi a yaa a ga tʋga Masia maarɩŋ saŋŋa die yiwo chɔɔŋkʋʋlɩba baŋ aŋaŋ banɩɩsa.

Yisa Masia Maarɩŋ Wɩa

(Luki 3.23-38)

18 Die ba mɩɩrɩna Yisa Masia die wonde. Yisa nuŋ daa die wone Josefu ama die ba ye ka faarɩ tamba, ta Meri die dɩ mɩŋŋɩ sɩba dɩ ʋ yigi wo nyuuti, die Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die vana ʋ yigi kanɩŋ nyuuti mi. 19 Josefu die yiwo daa dieke die dɩ mɩŋŋɩna a dɩɩsa Ŋmɩŋ sieŋ, ta die ʋ ka yaala ʋ nagɩ Meri a yi viivi me vuoŋ mana nine me. Naa chɩaŋ ma die ʋ yile ʋ sʋŋ ma dɩ ʋ lɔbɩrɩ a zeti wo. 20 Die ʋ yilinene naa, Ŋmɩŋ malaka die dɩ nyɩŋ ʋ jigiŋ daansa ma a baarɩ, “Josefu, vuodieke dɩ nyɩnna Davidi buuriŋ ma, da zeti fʋ balla fʋ nagɩ Meri a bɩrɩŋ fʋ hɔgʋ wa. Dama Ŋmɩŋ Halɩkasɩka yɩna wa nyuutiti. 21 Ʋ nan mɩɩrɩ bʋadembiŋ aŋ nɩ wa wa Yisa, * dama ʋ nan vʋarɩ ʋ vuosi a nyɩŋ ba tʋmbɩatɩ ma ma.”

22 Wɩaha gie mana die keŋ yi mɩŋ sɩba Ŋmɩŋ die dɩ vana ʋ naazʋalɩba wʋnyɩ die dɩ balɩna die wo, dɩ 23 “Hɔgʋ dieke dɩ zɩna dembiŋ nan yigi nyuuti a mɩɩrɩ bʋadembiŋ aŋ ʋ saaŋ yi Emmanueli.” (Emmanueli chɩaŋ wone “Ŋmɩŋ bie tɩ jigiŋ”.)

24 Die wɩa die Josefu die dɩ hagɩna ʋ daansaha ma die ʋ faarɩ Meri sɩba Ŋmɩŋ malakaka die dɩ bala wa dɩ ʋ yi die wo. 25 Ama die Josefu aŋaŋ Meri die ka dʋagɩ taŋ a ga tʋgɩ saŋŋa dieke die ʋ mɩɩrɩna ʋ bʋadembike. Josefu die dɩ yɩ wa saarɩ, dɩ Yisa.

2

Sɩsɩbɩrɩ diekemba die dɩ nyɩnna ŋmɩŋ pɔsɩŋ chaaŋ wɩa

1 Die ba mɩɩrɩna Yisa tɩŋ kaanɩ ba wasɩnana Betilehemi, Judia tɩŋgbaŋ ma ma, saŋka mi Herodi die yine naaŋ. Die ba mɩɩrɩna Yisa kʋaŋ chaaŋ die dɩ ka yʋasɩya, dembisi bataŋ die dɩ nyɩŋ ŋmɩŋ pɔsɩŋ chaaŋ a keŋ Jerusalemi, 2 a dɩ dɩa a pɩasa, “Sɩa ba mɩɩrɩ bʋanyaalɩ dieke dɩ balla ʋ yi Juu vuosisi naaŋ wa? Tɩ ye wo ʋ chɩŋmarɩka dɩ nyɩnna ŋmɩŋ pɔsɩŋ chaaŋ, tɩ dɩ a keŋ dɩ tɩ jɩaŋ wa.”

3 Die naaŋ Herodi die dɩ wʋnna naa wa, die wʋnɩŋ aŋaŋ vuoŋ mana die dɩ benne Jerusalemi ma ma sʋgɩtɩ dɩ chʋʋsɩ. 4 Die ʋ wa Ŋmɩŋ jɩamɩŋ nɩŋŋandɩɩsɩrɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba mana a lagɩŋ tamba a die a pɩasɩ ba dɩ, “Sɩa ba baa ba mɩɩrɩ gbɩgbatɩtaantʋ Masia wa?”

5 Die ba baarɩ, “Betilehemi tɩŋ, Judia tɩŋgbaŋ ma ma. Naa, Ŋmɩŋ naazʋalɩba die dɩ maagɩ.

6 ‘Fʋnɩŋ Betilehemi dɩ benne Judia tɩŋgbaŋ ma,

ka yi tɩgɩbiŋ

dama fʋ sʋŋ naaŋ wʋnyɩ dɩ baa ʋ nyɩŋ

a keŋ a dɩ n vuosisi dɩ benne Izara tɩŋgbaŋka ma nɩŋŋa.’ ”

7 Naa chɩaŋ ma die naaŋ Herodi die dɩ wa chaamba die dɩ nyɩnna ŋmɩŋ pɔsɩŋ chaakʋ a lɔbɩrɩ a juu juoŋ me a pɩasɩ ba saŋŋa dieke gbaŋ gbaŋ chɩŋmarɩkʋ die dɩ nyɩnna. 8 Womi die ʋ taaŋ ba dɩ ba ga Betilehemi aŋaŋ wɩaha gie: “Nɩ gamma a kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ a mɩŋŋɩ a daansɩ a yaalɩ bʋa wa jigiŋ amʋ nɩ keŋ a ye ʋ benne jigidieke nɩ vaa n tɩbɩŋ wʋŋ amʋ n gbaŋ n ga a jɩaŋ wa.”

9-10 Die ba nyɩnna mi a gara wa, sieŋ me die ba bɩ ye chɩŋmarɩka gbaŋ gbaŋ die dɩ pɔsɩna a nyɩŋ ŋmɩŋ pɔsɩŋ chaakʋ, die ba yene ke wo ba sʋgɩtɩ die dɩ paalɩ fɩalɩ, ka dɩ ba nɩŋŋa a ga zie tigidieke me bʋa wa dɩ benne wo sikpeŋ. 11 Die ba ga a juu tigiri me a ye bʋa wa aŋaŋ ʋ nuŋ Meri; die ba sʋʋŋ a gbirigi a jɩaŋ bʋa wa, a yuori ba bʋlɔga a vʋarɩ piini a yɩ wa; die a yiwo salɩma aŋaŋ tulaari dieke ba wasɩnana farankinsinsi aŋaŋ tulaari dieke ba wasɩnana miri.

12 Die Ŋmɩŋ dɩ balɩ a yɩ ba ba daansa ma sɩba ba da keŋ yiŋŋi a ga naaŋ Herodi jigiri, die ba nyɩŋ a daagɩ siegaaŋ a kuli ba tɩŋ.

Josefu die dɩ chɩgɩna a ga Ijipiti dene

13 Die sɩsɩbɩrɩba dɩ yiŋŋine a ga ta Ŋmɩŋ malaka die dɩ nyɩŋ Josefu jigiŋ ʋ daansa ma a die a balɩ wa, “Herodi nan dɩ yaala bʋa wa dɩ ʋ kʋʋ wa. Naa chɩaŋ ma hagɩ a nagɩ bʋa wa aŋaŋ ʋ nuŋ wo a chɩgɩ a ga Ijipiti a bemme mi a ga tʋgɩ saŋŋa dieke n baaŋ nan balɩ fʋ dɩ fʋ nyɩŋ.”

14 Josefu die dɩ hagɩ yuku mi a nagɩ bʋa wa aŋaŋ ʋ nuŋ wo a ga Ijipiti tɩŋgbaŋ ma. 15 Die ʋ bie wo mi dene a ga tʋgɩ saŋŋa dieke naaŋ Herodi die dɩ kpine. Naa die yiye mɩŋ amʋ Nabidie Ŋmɩŋ die dɩ vana ʋ naazʋa wʋnyɩ dɩ balɩ die wo keŋ yi wusie, a baarɩ dɩ, “Die n vʋarɩ wa n bʋa Ijipiti me.”

Dembibisi kʋʋla wɩa

16 Die Herodi die dɩ mɩŋŋɩna dɩ chaaŋ diekemba die dɩ nyɩnna ŋmɩŋ pɔsɩkɩrɩ die gaaŋ wa wa die ʋ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ. Die ʋ yɩ nʋaŋ dɩ ba kʋʋ ballɩnyaalɩ dembisi mana dɩ benne Betilehemi aŋaŋ ka tɩgɩbɩsɩ mana mana. Die ba kʋʋ ballɩ dembisi dieke die dɩ yine ballɩnyaalɩsɩ a ga tʋgɩ bɩna ale ballɩ dama sɩsɩbɩrɩba die baarɩ dɩ ba yene chɩŋmarɩka ka bɩna ale wʋnna.

17 Naa die yiye mɩŋ a yi Ŋmɩŋ naazʋa Jerimaya die dɩ balla wudiekemba wo dɩ yi wusie. Die ʋ baarɩ,

18 “Rama tɩŋ ma ba wʋŋ watɩ,

kpaŋ aŋaŋ sʋgɩchʋʋsɩŋ,

ta Rachali dɩ kʋma ʋ ballɩ wɩa,

ba halɩŋ wa a jɩɩ, dama ʋ ballɩ die kpiye mɩŋ.”

Die Josefu aŋaŋ Meri aŋaŋ bʋa wa die dɩ nyɩnna Ijipiti tɩŋgbaŋ ma a yiŋŋi wɩa

19 Naaŋ Herodi die dɩ kenne a kpi, ka kʋaŋ chaaŋ die Ŋmɩŋ malaka die dɩ nyɩŋ Josefu jigiŋ ʋ daansa ma ma Ijipiti ma 20 a baarɩ, “Hagɩ nagɩ bʋa wa aŋaŋ ʋ nuŋ wo a yiŋŋi a ga Izara tɩŋgbaŋ ma, dama vuodieke die dɩ yaalala ba kʋʋ wa wa kpiye mɩŋ.” 21 Naa chɩaŋ ma Josefu die dɩ hagɩ a nagɩ bʋa wa aŋaŋ ʋ nuŋ wo a yiŋŋi a ga Izara tɩŋgbaŋ ma ma.

22 Ama die ʋ wʋnna dɩ Akelusi die zene ʋ chɔɔŋ Herodi naŋ ma a dii Judia naarɩ, die ŋmaamɩŋ die yalla wa aŋaŋ ʋ baaŋ nan yiŋŋi a ga mi; ta Ŋmɩŋ dɩ bɩ a dagɩ wa ʋ daansa sʋŋ dɩ ʋ ga Galili tɩŋgbaŋ ma ma. 23 Die ʋ ga kalɩ tɩŋgbaŋ kaanɩ ba wasɩnana Nazeriti ma ma. Naa chɩaŋ ma die Ŋmɩŋ naazʋalɩba die dɩ balla wudiekemba wo die dɩ keŋ a yi wusie, dɩ: “Ba nan dɩ wasa wa Nazeriti vuoŋ.”

3

Jɔɔn vuodieke die dɩ sɩnana vuotamba Ŋmɩŋ nyaabʋ wɩa

(Maki 1.1-8; Luki 3.1-18; Jɔɔn 1.19-28)

1 Saŋka mi, Jɔɔn, vuodieke die dɩ sɩnana vuosisi Ŋmɩŋ nyaabʋ die bie wo haagɩŋ ma Judia tɩŋgbaŋ ma a mʋʋla Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha a balla 2 dɩ “Nɩ chɩgɩ a nyɩŋ nɩ tʋntʋmbɩatɩ ma dama Ŋmɩŋ naarɩ diile saŋŋa gbigiye mɩŋ.” 3 Die Ŋmɩŋ naazʋa Azaya die wɔŋ maagɩ Jɔɔn wa wɩaha mɩŋ dɩ,

“Vuoŋ benne haagɩŋ ma a keese a mʋʋla

‘Nɩ wʋnsɩ tɩ Yɔmʋtieŋ keniŋ sieti

ta vaa a tʋgɩsɩ a yɩ wa.’ ”

4 Jɔɔn die yeegi wo nyɔgɩnɩ kobiti jayeekiŋ ta bɩ bɔbɩ gbanɩŋ ʋ chɩaŋ ma ta ʋ nyindiike die dɩ yi sankpara aŋaŋ siesi. 5 Saŋka mi vuosi die dɩ nyɩŋ Jerusalemi aŋaŋ Judia aŋaŋ Jɔɔdani mʋgɩrɩ gelegele a gara ʋ jigiŋ 6 a balla ba tʋntʋmbɩatɩ ta ʋ sɩɩ ba Ŋmɩŋ nyaabʋ Jɔɔdani mʋgɩrɩ ma.

7 Ama die ʋ kenne ye ta Farasisi aŋaŋ Sadusisi,* vuosi pam gbaŋ die dɩ kienene ʋ jigiŋ dɩ ʋ sɩɩ ba Ŋmɩŋ nyaabʋ die ʋ balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩnɩŋ nyinvuukehe gie! Mɩnɩa kpaana nɩ dɩ nɩ chɩgɩ nyɩŋ Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩ dieke dɩ bala ka keŋ nɩ ma wa? 8 Nɩ yime wudiekemba dɩ baaŋ nan dagɩ sɩba nɩ chɩgɩ a nyɩŋ nɩ tʋntʋmbɩatɩtɩ ma. 9 Ta nɩ da nɩgɩma nɩ nyʋʋŋ a baarɩ nɩ yiwo Abarahami haagɩsɩ, nɩ vaa n balɩ nɩ, Ŋmɩŋ nan bɩagɩ a yiŋŋi tanaha gie a bɩrɩŋ Abarahami haagɩsɩ. 10 Lɩaka wɔŋ yi siri mɩŋ a gbarɩ dɩ ka chɩa tɩɩsɩsɩ; tɩɩ dieke dɩ kana ka nyɩŋ nyɩŋnyɩŋka vɩɩna ba nan chɩa ka a taaŋ a nagɩ yi boliŋ me. 11 Manɩŋ n sɩa wa aŋaŋ nyaaŋ, ka dagɩ sɩba nɩ chɩgɩ a nyɩŋ nɩ tʋntʋmbɩatɩ ma wa, ama vuodieke dɩ baaŋ nan keŋ n kʋaka tɩaŋ wa manɩŋ; n ka tʋgɩ vuodieke dɩ baaŋ nan chii ʋ nɩɩra gbaŋ: wʋnɩŋ nɩŋ ʋ baaŋ nan nagɩ Ŋmɩŋ Halɩkasɩ aŋaŋ boliŋ a sɩɩ nɩ sʋgɩtɩ. 12 Ʋ yallɩ wa ʋ kpalɩchaarɩkɩŋ dɩ ʋ chaarɩ zaakpeeti mana mana a nyɩŋ zaaha ma, ʋ nan lagɩsɩ zaaha mana a yi bumbuŋ me ta nagɩ zaakpeetiti a yi boli dieke dɩ kana ka kpise me.”

Jɔɔn die dɩ sɩna Yisa Ŋmɩŋ nyaabʋ dene

(Maki 1.9-11; Luki 3.21-22)

13 Womi Yisa die dɩ nyɩŋ Galili a keŋ Jɔɔn jigiŋ Jɔɔdani mʋgɩrɩ ma dɩ ʋ sɩɩ wa Ŋmɩŋ nyaabʋ. 14 Ama ta Jɔɔn die dɩ ka saagɩya ta balɩ wa, “Manɩŋ n tɩnna mʋ n keŋ fʋ jigiŋ aŋ fʋ sɩɩ mɩŋ, ama ta fʋnɩŋ fʋ kieŋ n jigiŋ?”

15 Ama ta die Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Vaa ka yi die lele, dama dɩ mʋ tɩ yi tʋnvɩɩna mana mana Ŋmɩŋ dɩ yaalala tɩ yi wo.” Jɔɔn die dɩ wa saagɩ.

16 Die ʋ dene a sɩɩ Yisa Ŋmɩŋ nyaabʋ a kpatɩ wa, lele womi Yisa dɩ dene nyɩŋ nyaabʋ ma, ŋmɩŋsikpeŋ die dɩ yuori die ʋ ye Ŋmɩŋ Haalɩŋ dɩ kenne sʋʋna ʋ sikpeŋ sɩba ŋmarɩŋ. 17 Womi lɔlɩŋ die dɩ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a baarɩ, “N Bʋachotiŋ wʋnna, wʋnɩŋ n nine dɩ suuli.”

4

Sitaani die dɩ magɩsɩna Yisa dene

(Maki 1.12-13; Luki 4.1-13)

1 Womi die Ŋmɩŋ Haalɩbʋ die dɩ nagɩ Yisa a yallɩ wa a ga haagɩŋ ma dɩ Sitaani ga magɩsɩ wa. 2 Die ʋ bie wo mi a ka dii jaaŋ mana ŋmɩntʋasɩ aŋaŋ yugiti baŋɩsɩ-nɩɩsa ta die kɔŋ die dɩ wa a yallɩ wa. 3 Ta die Sitaani die dɩ keŋ ʋ jigiŋ a baarɩ, “Dɩɩ yi fʋ seŋ yi Ŋmɩŋ Bʋa, vaa tanaha gie bɩrɩŋ nyindiike.”

4 Ama ta die Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Ŋmɩŋ gbaŋkʋ baarɩ vuota kaaŋ bɩagɩ a beri nyindiike nyɩɩna ma wɩa, ama wudieke mana mana Ŋmɩŋ dɩ balala.”

5 Womi Sitaani die dɩ yaa Yisa a ga Jerusalemi tɩgɩkasɩ ma ma a yallɩ wa a ga a zieŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sikpeŋ 6 ta die a balɩ a yɩ wa dɩ, “Fʋ seŋ a yiwo Ŋmɩŋ Bʋa fʋ nagɩ fʋ gbaŋ a taaŋ, dama Ŋmɩŋ gbaŋkʋ baarɩ,

‘Ŋmɩŋ nan vaa ʋ malakasisi fʋ wɩa,

aŋ ba nagɩ ba nuusi a tʋgɩ a tuo fʋ

amʋ halɩ fʋ naatalɩ gbaŋ kaaŋ gbi tanaha.’ ”

7 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ a yɩ wa dɩ, “Ama Ŋmɩŋ gbaŋkʋ gbaŋ gbaŋ bɩ a baarɩ, ‘Vuoŋ da a keŋ magɩsɩ ʋ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ.’ ”

8 Womi Sitaani wa die dɩ bɩ a chii Yisa a yallɩ wa a ga zieŋ taŋkpeŋkpɩɩŋ sikpeŋ a dagɩ Yisa dʋnɩa tɩgɩsɩ mana mana aŋaŋ ka nyinti mana ta balɩ a yɩ wa dɩ, 9 “N nan nagɩ nyinti gie mana a yɩ fʋ, dɩɩ yi fʋ keŋ a sʋʋŋ a gbirigi a jɩaŋ mɩŋ.”

10 Womi Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ a yɩ wa dɩ, “Sitaani, gamma ta va mɩŋ. Ka maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ a baarɩ ‘Vuota jɩama ʋ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ nyɩɩna ma a bɩ dɩa ʋ nyɩɩna ma.’ ”

11 Die wɩa Sitaani die dɩ ga ta die a va wa, ta malakasi die dɩ keŋ a suŋŋi wo.

Yisa die dɩ piiline ʋ tʋʋma Galili tɩŋ ma dene

(Maki 1.14-15; Luki 4.14-15)

12 Die Yisa die dɩ wʋnna dɩ ba yigi Jɔɔn a yi dansarɩka sʋŋ, die ʋ nyɩŋ a ga Galili me. 13 Die ʋ tʋgɩ Nazeriti tɩŋ ama die ʋ ka yʋasɩya mi ta die tɩaŋ ga Kapenɔmi tɩgɩdieke die dɩ gbigine mʋgɩkpɩɩŋ kaanɩ, Zebuluni aŋaŋ Nafitali tɩŋgbaŋ ma. 14 Naa die yine amʋ Ŋmɩŋ naazʋa Azaya die dɩ balla wudieke wo keŋ a yi wusie.

15 “Zebuluni tɩŋ aŋaŋ Nafitali tɩgɩsɩ dɩ benne

Jɔɔdani mʋgɩrɩ mi wo chaaŋ

ta bɩ gbigi mʋgɩkpɩɩrɩ:

Galili tɩŋ dieke vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi dɩ kala mi;

16 vuodiekemba dɩ benne lɩmɩŋ ma

nan ye chaankpeŋkpɩɩŋ

ta vuodiekemba dɩaŋ die dɩ benne kuŋ lɩmɩŋ ma,

bolibu nan chaaŋ a yi ba sikpigile me.”

17 Saŋka mi yaa gamma die Yisa dɩ piili a balla Ŋmɩŋ wɩa a baarɩ, “Nɩ chɩgɩ a nyɩŋ nɩ tʋmbɩatɩ ma dama Ŋmɩŋ naarɩ diile saŋŋa gbigiye mɩŋ.”

Yisa die dɩ wana zaasɩyigiriŋ ba nɩɩsa dene

(Maki 1.16-20; Luki 5.1-11)

18 Die Yisa die dɩ chʋnnana Galili mʋgɩkpɩɩrɩ gaarɩ die ʋ ye daa wʋnyɩ aŋaŋ ʋ nɩmbʋa, die ba yiwo Simoni (vuodieke die ba wasɩnana Piita wa) aŋaŋ ʋ nɩmbʋa Andurusi, ta ba taana nɩɩŋ mʋgɩkpɩɩrɩ ma dama die ba yiwo zaasɩyigiriŋ. 19 Die ʋ balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩ keŋ a dɩa mɩŋ aŋ n vaa nɩ sʋgɩma vuotaŋ a kiere Ŋmɩŋ jigiŋ.” 20 Die ba va ba nɩɩtɩ lagɩ lagɩ ta die a dɩ wa.

21 Die ʋ nyɩnna mi a ga nɩŋŋa bɩta, ʋ bɩ ye daa wʋnyɩ aŋaŋ ʋ nɩmbʋa bɩbra, Jemisi aŋaŋ Jɔɔn, Zebedi ballɩ. Die banɩŋ aŋaŋ ba chɔɔŋ wa die benne ba haarɩkʋ ma a wʋnsa ba nɩɩtɩ, Yisa die dɩ wa ba, womi 22 die ba va ba chɔɔŋ aŋaŋ haarɩkʋ lagɩ lagɩ ta die a dɩ wa.

Yisa die dɩ gbaanna yʋagɩtieliŋ dene

(Luki 6.17-19)

23 Yisa die dɩ dɩa Galili mana mana sʋŋ a daga ba Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone sʋŋ Ŋmɩŋ wɩa ta die a gbaanna vuodiekemba mana die dɩ yalla yʋagɩtɩ mana mana. 24 Die ba mʋʋlɩ ʋ saaŋ Siria tɩŋgbaŋ mana mana ma ma. Naa chɩaŋ ma vuosi die dɩ chii vuodiekemba die dɩ yalla yʋagɩtɩ mana mana a keŋ ʋ jigiŋ; jɩmbɩatɩ die dɩ yalla bataŋ, bataŋ die dɩ yallɩ kpeŋkpeŋsi aŋaŋ vuodiekemba nyɩŋgbanɩŋ die dɩ kpine ta die ʋ gbaaŋ ba mana. 25 Daadaŋ pam die dɩ nyɩŋ Galili aŋaŋ Tɩgɩsɩ-baŋ aŋaŋ Jerusalemi aŋaŋ Judia aŋaŋ Jɔɔdani gaarɩ mi wo chaaŋ tɩgɩsɩ die dɩ keŋ a dɩ wa.

5

Sʋgɩfɩalɩŋ wɩa

(Luki 6.20-23)

1 Yisa die dɩ yene daadamba die ʋ jʋalɩ a kalɩ kunkogiŋ sikpeŋ ta ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ keŋ ʋ jigiŋ 2 die ʋ piili a daga ba Ŋmɩŋ wɩa a baarɩ:

3 “Sʋgɩfɩalɩŋ bemme vuodiekemba dɩ sɩbɩna dɩ ba yiwo zɔɔlɩntieliŋ Ŋmɩŋ jigiŋ,

Ŋmɩŋ naarɩ yiwo ba sɩɩtɩ.

4 Vuodiekemba dɩ kʋnnana wa, sʋgɩfɩalɩŋ yiwo ba sɩɩtɩ,

dama Ŋmɩŋ nan halɩŋ ba sʋgɩtɩ.

5 Vuodiekemba dɩ sʋʋna ba gbaŋ, sʋgɩfɩalɩŋ yiwo ba sɩɩtɩ

dama dʋnɩa mana nan yi ba sɩɩtɩ.

6 Vuodieke nine dɩ ŋmɩntɩ ta ba sʋgɩtɩ dɩ yaala ba yi Ŋmɩŋ dʋŋŋʋ, sʋgɩfɩalɩŋ nan yi ba sɩɩtɩ,

dama Ŋmɩŋ nan yɩ ba ba sʋgɩtɩ die dɩ ŋmɩntɩna jadieke wɩa.

7 Vuodiekemba dɩ chɩgɩnana ba chanchaalɩŋ zɔɔlɩŋ, sʋgɩfɩalɩŋ yiwo ba sɩɩtɩ,

dama banɩŋ ba Ŋmɩŋ dɩaŋ dɩ nan chɩgɩ zɔɔlɩŋ.

8 Vuodiekemba dɩ yalla sʋgɩyɩalɩŋ, sʋgɩfɩalɩŋ yiwo ba sɩɩtɩ

dama ba nan daansɩ a ye Ŋmɩŋ.

9 Vuodiekemba dɩ gurinene waagɩŋ, sʋgɩfɩalɩŋ yiwo ba sɩɩtɩ,

dama banɩŋ ba Ŋmɩŋ nan wa ba ʋ ballɩ.

10 Vuodiekemba dɩ dɩna Ŋmɩŋ ta ba mugisi be,

sʋgɩfɩalɩŋ yiwo ba sɩɩtɩ,

dama Ŋmɩŋ naarɩ yiwo ba sɩɩtɩ.

11 “Vuosi dɩ keŋ a zɩa nɩ ta mugisi nɩ ta chɩba ŋmɩnchɩbɩsɩ a yɩa nɩ ta bala wʋbɩatɩ yiri yiri a yɩa nɩ nɩ dɩna n kʋaŋ wɩa, sʋgɩfɩalɩŋ yiwo nɩ sɩɩtɩ. 12 Ba keŋ a yi die wo nɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ pam dama nɩ nyʋarɩ nan dɩ dala pam Ŋmɩŋ tigiri me; die gbaŋ gbaŋ die ba mugisi Ŋmɩŋ naazʋalɩba die dɩ benne kʋrɩŋ ma wa.

Yasɩ aŋaŋ chaanɩŋ wɩa

(Maki 9.50; Luki 14.34-35)

13 “Nɩ sɩɩ sɩba yasɩ tɩŋgbaŋka gie me. Ama yasɩ dɩ a keŋ a chʋʋsɩ a waarɩ ka nansɩŋ, lalɩa ka bɩ baa ka yi a bɩ ye ka nansɩbʋ? Dɩ dagɩ sɩba ka wo nyʋarɩ; sie ba nagɩha a siti taaŋ tɩŋgbaŋ ma aŋ vuosi chʋŋ a ma.

14 “Nɩnɩŋ nɩ sɩɩ sɩba tɩŋgbaŋka gie popoli; tɩŋ dieke ba mɩna a zieŋ kunkogiŋ sikpeŋ ka bɩagɩ a lɔbɩra. 15 Ta vuoŋ ka chɔgɩsa popoli ta naga kpalɩ a bubike ama ʋ ŋaaŋ nagɩ ka a saagɩ wa jaaŋ ma jigidieke ka baaŋ nan chaaŋ a yɩ vuodiekemba mana dɩ benne tigiri me 16 Nɩnɩŋ nɩ bie gie; nɩ chaaŋ a yɩ vuoŋ mana, ta ba ye nɩ tʋnvɩɩna ta bɩrɩma nɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma.

Yaa gamma mɩraha wɩa

17 “Nɩ da keŋ yilime sɩba n keŋ dɩ n kpisi Ŋmɩŋ mɩraha aŋaŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩba dagɩkʋ; n ka keŋ dɩ n kpisihe mɩŋ, ama n keŋye mɩŋ dɩ n saagɩha aŋaŋ wusie. 18 Nɩ vaa n balɩ nɩ wusie, tɩŋgbaŋka gie aŋaŋ ŋmɩŋsikpeŋ nan tɩaŋ ga ama Ŋmɩŋ mɩraha bɩta gbaŋ kaaŋ bɩa sie a mana keŋ yi kpatɩ. 19 Naa chɩaŋ ma vuodieke dɩ a keŋ a yi a chʋʋsɩ Ŋmɩŋ mɩraha kaanɩ gbaŋ ta bɩ daga ʋ chanchaalɩba die wo ʋ nan wɩarɩ kʋaŋ Ŋmɩŋ naarɩ ma, ama vuodieke dɩ dɩ mɩraha ta mɩŋŋɩ dagɩ ʋ chanchaalɩŋ die, wʋnɩŋ ʋ baaŋ nan yi vuokpɩɩŋ Ŋmɩŋ naarɩ ma. 20 Dama manɩŋ n balɩ nɩ, sie nɩ tʋnvɩɩna dala a tɩaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ Farasisi* vuosisi tʋnvɩɩna, dɩ daa die, nɩ kaaŋ bɩagɩ a juu Ŋmɩŋ naarɩ ma.

Sɩnyɩɩrɩŋ wɩa

(Luki 12.57-59)

21 “Nɩ wʋŋya die ba balla kʋrɩŋ ma dɩ, ‘Da a keŋ a kʋʋ vuoŋ, fʋ a keŋ a kʋʋ vuoŋ ba nan chii fʋ ga naalɩaŋ a dii fʋ sarɩya.’ 22 Ama lele, nɩ vaa n balɩ nɩ, vuodieke mana dɩ a keŋ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ a yi vuosi (yɔrɩ yɔrɩ), ba nan dii ʋ sarɩya, sarɩya daaŋ. Vuodieke mana dɩ a keŋ a zɩa vuoŋ dɩ, ‘Fʋnɩŋ vuotɔkʋ gie’ ba nan chii fʋ ga naalɩaŋ a ga dii fʋ sarɩya. Vuodieke mana dɩaŋ dɩ keŋ a zɩa ʋ nɩmbʋa dɩ, ‘Gaamʋka gie’ nan daansɩ bie wɩa ma, ta juu boli dieke dɩ wone kpatɩ ma. 23 Die wɩa vuodieke dɩ a keŋ juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ tigiŋ a yaala ʋ nagɩ piini a yɩ Ŋmɩŋ ta tɩɩnsɩ sɩba ʋ nɩmbʋa yaa wɩɩŋ aŋaŋ wa, 24 ʋ vaa ʋ piinike dʋaŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku nɩŋŋa, ta yiŋŋi a ga ʋ nɩmbʋa wa jigiŋ ba wʋnsɩ wɩarɩ ta ʋ yiŋŋi a keŋ nagɩ ʋ piinike a yɩ Ŋmɩŋ.

25 “Fʋnɩŋ aŋaŋ vuoŋ dɩ a keŋ yaa wɩɩŋ ta gara naalɩaŋ aŋ nɩ ga wʋnsɩ, kpaŋŋɩ fʋ gbaŋ aŋ nɩ wʋnsɩ wɩarɩ nɩ yene bie sieŋ me; dɩ daa die ʋ nan yaa fʋ a ga sarɩyadiiru wo jigiŋ aŋ ʋ dɩaŋ ʋ nagɩ fʋ a yi dansarɩka vuosi dɩdaansɩrɩba nuusi me aŋ ba nagɩ fʋ yi dansarɩka sʋŋ. 26 Wusie maŋ bala yɩa fʋ, kaaŋ bɩ nyɩŋ mi sie fʋ keŋ tuŋ ligire dieke mana ba bala dɩ fʋ tuŋ wo.

Hɔgʋkpana aŋaŋ daakpana dʋagɩŋ wɩa

27 “Nɩ wʋŋya die ba bala ‘Da a keŋ a dʋagɩ vuoŋ hɔgʋ.’ 28 Ama manɩŋ n bala nɩ lele dɩ vuodieke mana dɩ a keŋ daansɩ hɔgʋ ta yaa lɔla aŋaŋ wa ʋ yi wo hɔgʋkpana tʋʋma ʋ sʋŋ ma. 29 Dɩ yiwo fʋ nuudiigiŋ chaaŋ nimbiŋ vana fʋ yi bɩaŋ, vʋarɩka taaŋ dama dɩ kpɩa fʋ wone nimbiŋ kaanɩ aŋaŋ Ŋmɩŋ dɩ baaŋ nan nagɩ fʋ nyɩŋgbanɩŋ mana a yi boli dieke dɩ wone kpisiŋ me. 30 Dɩ yiwo fʋ nuudiigiŋ yinene fʋ tʋma tʋmbɩatɩ, fʋ gobike a vigi taaŋ, dama dɩ kpɩa pam fʋ baaŋ nan waarɩ fʋ nuubalɩmɩŋ aŋaŋ fʋ nyɩŋgbanɩŋ mana dɩ baaŋ nan juu boliŋ me.

Dembiŋ aŋaŋ hɔgʋ taŋ zetiŋ

(Mat. 19.9; Maki 10.11-12; Luki 16.18)

31 “Die ba bɩ baarɩ dɩ, ‘Vuodieke mana dɩ baa ʋ zeti ʋ hɔgʋ sie ʋ yɩ wa gbanɩŋ a balɩ wa dɩ ʋ zeti wo mɩŋ.’ 32 Ama lele, manɩŋ n bala nɩ dɩ vuodieke dɩ a keŋ zeti ʋ hɔgʋ ta hɔgʋ wa ka dʋaga dembisi, wʋnɩŋ ʋ yine hɔgʋ wa dɩ ga a dʋaga dembisi; ta dembiŋ dieke dɩaŋ dɩ keŋ faarɩ hɔgʋ dieke ba zetine wo gbaŋ tʋŋ wa hɔgʋkpana tʋʋma.

Hʋʋsɩ wɩa

33 “Nɩ bɩ wʋŋ die ba bala a yɩ kʋrɩŋ vuosi dɩ, ‘Da a keŋ a hʋʋ aŋaŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ ama fʋ keŋ hʋʋ a yɩ Ŋmɩŋ dɩ mʋ fʋ yi die gbaŋ gbaŋ.’ 34 Ama manɩŋ n balɩ nɩ, dɩ nɩ sɩmma nɩ hʋʋ gbaŋ; da keŋ a baarɩ, ‘N hʋʋ ŋmɩŋsikpeŋ’ dama dɩ yiwo Ŋmɩŋ naarɩ jigiberisikiŋ; 35 yaa fʋ hʋʋ tɩŋgbaŋka gie, dama ka yiwo Ŋmɩŋ naatala jigizielikiŋ; yaa fʋ hʋʋ Jerusalemi dama ka yiwo Nabidie Ŋmɩŋ tɩŋ. 36 Da a keŋ a hʋʋ fʋ gbaŋ gbaŋ fʋ sikpeŋ gbaŋ, dama kaaŋ bɩagɩ a yi fʋ sikpeŋ zoosi kaanɩ gbaŋ bɩrɩŋ jayɩalɩŋ yaa jasɔbɩlɩŋ. 37 Nɩ ko vaa aŋ nɩ ‘Wa’, yi nɩ ‘Wa’, ta nɩ ‘Aayɩ’ yi nɩ ‘Aayɩ’ dama nɩ hʋʋ jaaŋ a gʋtɩ, die nyɩŋ wa Sitaani jigiŋ.

Da keŋ yiŋŋi a yi fʋ chanchaaŋ bɩaŋ

(Luki 6.29-30)

38 “Nɩ wʋŋya die ba bala dɩ, ‘Vuoŋ dɩ a keŋ a vʋʋ fʋ nimbiŋ fʋ dɩaŋ fʋ vʋʋ ʋ nimbiŋ a tuŋ hamɩŋ; ta vuoŋ dɩ a keŋ a vʋʋ fʋ nyɩŋ fʋ dɩaŋ fʋ vʋʋ ʋ nyɩŋ a tuŋ hamɩŋ.’ 39 Ama manɩŋ lele n balɩ nɩ, nɩ da keŋ tuŋ nɩ chanchaaŋ hamɩŋ; vuoŋ dɩ keŋ a nɩgɩ fʋ nuudiigiŋ kaamɩŋ ma fʋ yiŋŋi fʋ nuugalɩ kaamɩŋ dɩaŋ a yɩ wa aŋ ʋ nɩgɩ; 40 vuoŋ dɩ keŋ nagɩ fʋ a ga naalɩaŋ me, a yaala ʋ gbatɩ fʋ jayeekibiŋ, fʋ nagɩ fʋ jayeekikpeŋkpɩɩŋ a gʋtɩ wa. 41 Vuoŋ dɩ a keŋ a mugisi fʋ dɩ fʋ chii ʋ chiiti chʋŋ mali balɩmɩŋ fʋ chii a chʋŋ malisi ale. 42 Vuodieke mana dɩ a keŋ a jʋʋsɩ fʋ jaaŋ fʋ yɩ wa ta da a keŋ a mʋŋ wa, vuodieke mana dɩ yaalala ʋ paŋŋɩ jaaŋ fʋ jigiŋ fʋ paŋŋɩ wa da keŋ mʋŋ wa.

Dataasɩ wɩa

43 “Die nɩ wʋŋya ba bala dɩ, ‘Nɩ yaalɩma nɩ zʋalɩŋ, ta hama nɩ dataasɩ.’ 44 Ama manɩŋ lele n bala nɩ dɩ, nɩ chome nɩ dataasɩ wɩa ta jʋʋsɩma Ŋmɩŋ a yɩma vuodiekemba dɩ mugisinene nɩ, 45 aŋ die vaa nɩ seŋ yi tɩ Chɔɔŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma ballɩ, dama ʋ yinene ŋmɩŋ dɩ pɔsa a yɩa vuobɩatɩ aŋaŋ vuovɩɩna mana ta bɩ vasa nɩɩŋ dɩ nɩa a yɩa vuodiekemba dɩ yinene vɩɩnɩŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ yinene bɩaŋ. 46 Dama fʋ yaala vuodiekemba dɩ yaalala fʋ nyɩɩna, bie nyʋarɩ fʋ baaŋ fʋ ye a nyɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ? Daa die gbaŋ gbaŋ vuobɩatɩ die dɩ yie? 47 Ta fʋ a keŋ waasa fʋ zʋalɩŋ nyɩɩna ma bie wʋvɩɩna fʋ yie a tɩaŋ fʋ chanchaalɩba? Daa die vuodiekemba dɩ kana a ka dɩ Ŋmɩŋ mɩraha dɩ yie? 48 Die wɩa nɩ bemme vɩɩnɩŋ sɩba nɩ Chɔɔŋ Nabidie Ŋmɩŋ dɩ benne die wo arɩzanna ma.

6

Piini yɩɩla wɩa

1 “Nɩ da keŋ suŋŋi zɔɔlɩntieliŋ dɩ vuosi ye nɩ, dama nɩ keŋ a yi die nɩ kaaŋ ye nyʋarɩ a nyɩŋ nɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ dɩ benne arɩzanna ma jigiŋ.

2 “Die wɩa, fʋ keŋ yaala fʋ nagɩ piini a yɩ zɔɔlɩntieŋ, da keŋ mʋʋlɩ ka sɩba gɩgaantɩba dɩ ŋaana yie die wo Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me aŋaŋ tɩgɩsɩ sʋŋ dɩ vuota ye ba tʋnvɩɩna ta bɩrɩ ba wa. Wusie maŋ bala nɩ, ba wɔŋ ye ba nyʋarɩ mana mɩŋ, 3 ama fʋ a keŋ yɩ zɔɔlɩntieŋ piini da keŋ vaa fʋ zʋa vɩɩnɩŋ gbaŋ sɩmma ka wɩa. 4 Amʋ ka yi wʋlɔbɩrɩkɩŋ ta fʋ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yesinene lɔbɩrɩŋ ma nan tuŋ fʋ ((yeŋ me.))

Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ wɩa

(Luki 11.2-4)

5 “Fʋ keŋ yaala fʋ jʋʋsɩ Ŋmɩŋ, da a keŋ a yi sɩba gɩgaantɩba dɩ yinene die wo, dama banɩŋ ba cho dɩ ba zie Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me aŋaŋ siekpara ma tɩka sʋŋ a jʋʋsɩma Ŋmɩŋ dɩ vuosi ye be. Wusie maŋ bala nɩ ba wɔŋ ye ba tune mana mɩŋ. 6 Ama fʋ keŋ a baa fʋ jʋʋsɩ Ŋmɩŋ, juu fʋ juoŋ me ta ligi sanʋarɩ, ta jʋʋsɩ fʋ chɔɔŋ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ benne lɔbɩrɩŋ ma, aŋ fʋ Chɔɔŋ wa Ŋmɩŋ dɩ yene wudieke fʋ yine lɔbɩrɩŋ ma wa tuŋ fʋ ((yeŋ me.))

7 “Fʋ a keŋ jʋʋsa Ŋmɩŋ da keŋ jʋʋsɩma aŋaŋ wʋbalɩkɩ wagɩtɩ sɩba vuodiekemba dɩ jɩannana bugile; banɩŋ ba yile sɩba ba keŋ jʋʋsɩ aŋaŋ wʋbalɩkɩ wagɩtɩ ba bugilehe nan wʋŋ ba. 8 Nɩ da keŋ a sɩɩ sɩba banɩŋ, dama nɩ chɔɔŋ Ŋmɩŋ wɔŋ sɩba jadieke nɩ yaalala ta nɩ ye ka jʋʋsɩ wa.

9 “Naa wana mʋ nɩ jʋʋsɩ Ŋmɩŋ:

‘Tɩ chɔɔŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma:

Vaa aŋ ba bɩrɩ fʋ saaŋ kasɩka;

10 Vaa aŋ fʋ naarɩ keŋ;

vaa fʋ dʋŋŋʋ yi tɩŋgbaŋka gie me sɩba ka sɩna die arɩzanna ma wa

11 Yɩ tɩ jinne nyindiike dieke tɩ yaalala.

12 Nagɩ tɩ hamɩŋ a chaa tɩ,

sɩba tɩ nagɩna vuodiekemba dɩ tʋnna tɩ tʋmbɩatɩ a chaa ba wa.

13 Da a keŋ vaa tɩ juu magɩsɩ dieke dɩ hagɩrɩna ma,

ama ta vʋarɩ tɩ a nyɩŋ wʋbɩaŋ* ma. ((Dama fʋnɩŋ fʋ sɩna naarɩ aŋaŋ yiko aŋaŋ jɩlɩma yaa gamma haahuu. Wusie.))’

14 “Nɩ keŋ nagɩ nɩ chanchaalɩŋ wʋbɩatɩ a chaa ba, nɩ Chɔɔŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma dɩaŋ nan nagɩ nɩ tʋmbɩatɩ a chaa nɩ. 15 Ama nɩ ka nagɩ nɩ chanchaalɩŋ wʋbɩatɩ a chaa ba, die nɩŋ nɩ Chɔɔŋ dɩaŋ kaaŋ nagɩ nɩ wʋbɩatɩ a chaa nɩ.

Nʋabɔbɩŋ wɩa

16 “Ta fʋ a keŋ a bɔbɩ nʋaŋ dɩaŋ, da keŋ chʋʋsɩ fʋ nine chaaŋ sɩba gɩgaantɩba dɩ yine die wo, dama banɩŋ ba chʋʋsɩ wa ba nine chaaŋ dɩ vuoŋ mana ye sɩba ba bɔbɩ wa nʋaŋ. Wusie maŋ bala nɩ ba wɔŋ ye wo ba nyʋarɩ. 17 Fʋ a keŋ a bɔbɩ nʋaŋ fʋ nɩɩtɩ fʋ nine chaaŋ ta chasɩ fʋ sikpeŋ zoosi, 18 amʋ vuosi kaaŋ mɩŋŋɩ a baarɩ bɔba nʋaŋ, ntaala fʋ Chʋa Ŋmɩŋ nyɩɩna ma, vuodieke dɩ benne lɔbɩrɩŋ ma sɩmma. Amʋ fʋ Chʋa Ŋmɩŋ dieke dɩ yesinene jadieke fʋ yinene lɔbɩrɩŋ ma a yɩa wa nan tuŋ fʋ ((yeŋ me.))

Arɩzanna ma nyinti wɩa

(Luki 12.33-34)

19 “Da keŋ a yaalɩma nyinti a lɔbɩrɩma tɩŋgbaŋka gie me, jigidieke nyɩnyʋgɩka aŋaŋ tʋgɩŋ dɩ baaŋ nan chʋʋsɩha; ta gaarɩŋ dɩ baaŋ nan bɩagɩ awɩ a juu a gaarɩ. 20 Ama lɔbɩrɩma fʋ nyinti arɩzanna ma, jigidieke nyɩnyʋgɩka aŋaŋ tʋgɩŋ dɩ kana ka bɩagɩ chʋʋsaha; ta gaarɩŋ dɩ ka bɩagɩ awɩa a juu a gaara; 21 jigidieke fʋ nyinti dɩ benne, mi fʋ sʋŋ dɩaŋ dɩ beri.

Nyɩŋgbanɩŋ chaanɩŋ wɩa

(Luki 12.33-34)

22 “Fʋ nine yine fʋ nyɩŋgbanɩŋ popoli. Die wɩa fʋ nine dɩ keŋ vɩɩna, fʋ nyɩŋgbanɩŋ mana nan suuli aŋaŋ chaanɩŋ; 23 ama fʋ nine dɩ keŋ a ka vɩɩna, fʋ nyɩŋgbanɩŋ mana nan dɩ bie lɩmɩŋ ma. Die wɩa chaaŋ dieke dɩ benne fʋ ma ma dɩ keŋ yi lɩmɩŋ, lɩmɩŋkʋ nan dɩ dala pam.

Ŋmɩŋ aŋaŋ ligire wɩa

(Luki 12.33-34)

24 “Vuobalɩmɩŋ kaaŋ bɩagɩ a jɩama naalɩŋ bale. Ʋ nan haa wʋnyɩ ta chome wʋnyɩ, yaa ʋ nan yɩ wʋnyɩ jɩlɩma ta wʋnyɩ ʋ nine kaaŋ dɩ suuli. Vuoŋ kaaŋ bɩagɩ a jɩama Ŋmɩŋ aŋaŋ ligire.

25 “Naa chɩaŋ ma wɩa maŋ bala nɩ da vaa ka mugisi nɩ aŋaŋ jadieke nɩ baaŋ nan dii aŋaŋ nɩ baaŋ nan nyuu a bemme nɩ miivoli me; nɩ da bɩ vaa dɩ mugisi nɩ, nɩ nyɩŋgbanɩŋ dɩ baaŋ nan yeegi jadieke. Mɩsɩ ka tɩaŋ nyindiike? Ta nyɩŋgbanɩŋ ka tɩaŋ nyiŋyeeke? 26 Nɩ daansɩ a ye nembisi dɩ yʋgɩnana; a ka bʋra; a ka bɩ gobe ta nagɩ yie napooti me, ama nɩ Chɔɔŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma wa daansɩnana ha. Nɩ ka yaa nyʋarɩ a tɩaŋ nembisi? 27 Nɩ jabɩa baaŋ nan bɩagɩ a gʋtɩ ʋ gbaŋ ʋ miivoli bɩta ʋ wuyilimugisike wɩa.

28 “Bɩa yine nɩ mugisi nɩ gbaŋ yaa gamma nyiŋyeeke wɩa? Nɩ daansɩ a ye tɩɩwute aŋaŋ ka vɩɩnɩŋ: ama a ka tʋma a yaala ka wute. 29 Ama n balɩ nɩ, halɩ naaŋ Solomoni aŋaŋ ʋ nyiŋyeeki vɩɩna mana die ka yeegi jayeekiŋ ka vɩɩna a tʋgɩ tɩɩwutehe gie. 30 Ŋmɩŋ yinene huuti dɩ vɩɩna, nyindieke dɩ benne jinne ta soriŋ ba jʋʋ ha a taaŋ wa, ʋ kaaŋ wa a faasɩ yeegi nɩ nyiŋyeeke? Ʋ kaaŋ bɩagɩ a yeegi nɩ? Nɩnɩŋ vuodiekemba yada dɩ kana a ka dala!

31 “Die wɩa nɩ da vaa dɩ mugisi nɩ ta yilime, ‘Bɩa tɩ nan dii?’ Yaa ‘Bɩa tɩ nan nyuu?’ Yaa ‘Bɩa tɩ nan yeegi?’ 32 Vuodieke dɩ kana ka sɩba Ŋmɩŋ ŋaana chɩga a yaala nyinti gie mana, ama nɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma sɩba a baarɩ dɩ nɩ yaalaha mɩŋ. 33 Ama nɩ woliŋ yaalɩma Ŋmɩŋ naarɩ aŋaŋ wudieke Ŋmɩŋ dɩ yaalala wɩa ta ʋ nan nagɩ nyindiekemba nɩ yaalɩnana mana a yɩ nɩ. 34 Die wɩa da keŋ vaa soriŋ wɩa mugisi nɩ dama soriŋ nan dɩ yallɩ ka gbaŋ gbaŋ mugisikiŋ. Daaŋ mana yaa ka wumugisi dieke dɩ mʋgɩsɩna ka mɩŋ.

7

Chanchaalɩŋ sarɩya diile wɩa

(Luki 6.37-38, 41-42)

1 “Nɩ da keŋ a dii nɩ chanchaalɩŋ sarɩya, amʋ Ŋmɩŋ dɩaŋ da keŋ dii nɩ sarɩya, 2 dama nɩ dine nɩ chanchaalɩŋ sarɩyaha die wo, die gbaŋ gbaŋ Ŋmɩŋ dɩ nan dii nɩ sarɩya; ta nɩ magɩsɩna die a yɩa nɩ chanchaalɩŋ die gbaŋ gbaŋ Ŋmɩŋ dɩaŋ dɩ nan magɩsɩ a yɩ nɩ.

3 “Bɩa yine fʋ daansa yese mɩnchɩɩbɩŋ dieke dɩ benne fʋ chanchaaŋ nimbiŋ me, ta a ka yese dakʋʋlɩ dieke dɩ benne fʋ gbaŋ gbaŋ fʋ nimbiŋ me? 4 Baa fʋ yiwo lalɩa a balɩ a yɩ fʋ nɩmbʋa, ‘Ko vaa n vʋarɩ mɩnchɩɩbɩŋ dieke dɩ benne fʋ nimbiŋ me’ ta daaŋ dakʋʋlɩ dieke dɩ benne fʋ gbaŋ gbaŋ fʋ nimbiŋ me wɩa? 5 Fʋnɩŋ gɩgaantʋ wa gie, woliŋ a vʋarɩ dakʋʋlɩ dieke dɩ benne fʋ ninehe me wo amʋ fʋ mɩŋŋɩ a yesime vɩɩnɩŋ a vʋarɩ mɩnchɩɩbɩŋ dieke dɩ benne fʋ nɩmbʋa wa nimbiŋ me wo.

6 “Da nagɩ jadieke dɩ yine Ŋmɩŋ tʋaŋ a yɩ gbaasɩ, dama a baa a yiŋŋi a dʋŋ fʋ mɩŋ; da keŋ a nagɩ jadieke dɩ yalla nyʋarɩ a yɩ perukusi, dama a nan tɩbɩtɩbɩha aŋaŋ tantɩ.

Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ wɩa

(Luki 11.9-13)

7 “Nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ, ta ʋ nan nagɩ a yɩ nɩ; nɩ daansɩma ta nɩ nan ye; nɩ kpaasɩma gbɩabɩkʋ ta ʋ nan yuori a yɩ nɩ. 8 Dama vuodieke mana dɩ jʋʋsɩnana Ŋmɩŋ tuose mɩŋ; ta vuodieke dɩaŋ mana dɩ yaalɩnana yese mɩŋ; vuodieke dɩaŋ dɩ kpaasɩnana gbɩabɩkʋ ka yuore a yɩa wa mɩŋ. 9 Nɩnɩŋ chʋalɩba, nɩ mɩnɩa ʋ bʋa dɩ nan jʋʋsɩ wa nyindiike aŋ ʋ nagɩ taŋ a yɩ wa? 10 Yaa nɩ mɩnɩa ʋ bʋa nan jʋʋsɩ wa zaasɩŋ aŋ ʋ nagɩ javʋʋkɩŋ a yɩ wa? 11 Ta dɩɩ yi nɩnɩŋ vuobɩatɩ gie dɩ sɩba nɩ nagɩ nyɩnvɩɩna a yɩ nɩ ballɩ, die nɩŋ nɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma nan faasɩ yɩ vuodieke mana dɩ jʋʋsɩ wa nyɩnvɩɩna.

12 “Yime fʋ chanchaalɩŋ wudieke fʋ baaŋ nan dɩ yaala ba yime a yɩma fʋ; dama Ŋmɩŋ mɩraha aŋaŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩba dagɩkʋ dɩ dagɩna die wonde.

Sanʋabiŋ juule wɩa

(Luki 13.24)

13 “Nɩ jume sanʋabike dama sanʋa dieke dɩ gana a ga a juu boli dieke dɩ wone kpatɩ ma wa tɩɩlɩ mɩŋ, ta ka sieŋ dɩ bɩ vɩɩna aŋaŋ chɔnɩŋ; ta vuosi pam dɩ daagɩ mi juo. 14 Ama miivoli sanʋakʋ yiwo jabɩŋ, ta ka sieku dɩaŋ dɩ tʋa aŋaŋ chɔnɩŋ; ta vuosi bɩta juunene mi.

Tɩɩŋ aŋaŋ ka nyɩŋnyɩŋka wɩa

(Luki 6.43-44)

15 “Nɩ sɩmma ŋmɩnchɩbɩsɩ naazʋalɩba wɩa, ba kieŋ nɩ jigiŋ sɩba yiise, ama ba yiwo haaŋgbaasɩ wusie. 16 Ba tʋʋma nan yi nɩ sɩmma ba; ba yese jɩa haŋgɔɔsɩ me a kpaa? Yaa kɩnkama ngbere jigiŋ a kpaa? 17 Tɩɩvɩɩna mana nyɩna nyɩŋnyɩŋka vɩɩna, ama tɩɩ dieke dɩ wone nyʋarɩ mana ŋaaŋ nyɩŋ wa nyɩŋnyɩŋkɩbɩatɩ. 18 Tɩɩvɩɩnɩŋ kaaŋ nyɩŋ nyɩŋnyɩŋkɩbɩatɩ; ta tɩɩ dieke dɩ wone nyʋarɩ dɩaŋ kaaŋ nyɩŋ nyɩŋnyɩŋkɩvɩɩna. 19 Tɩɩ dieke mana dɩaŋ dɩ kana a ka nyɩna nyɩŋnyɩŋkɩvɩɩna ba nan chɩaka a taaŋ boliŋ me. 20 Naa chɩaŋ ma nɩ nan dɩ sɩba ŋmɩnchɩbɩsɩ naazʋalɩba ba tʋʋma ma.

Ŋmɩŋ naarɩ juule wɩa

(Luki 13.25-27)

21 “Da vuodieke mana dɩ wasɩnana mɩŋ, ‘N Yɔmʋtieŋ, N Yɔmʋtieŋ’, balla ʋ juu arɩzanna naarɩ ma, sie vuodiekemba nyɩɩna dɩ yinene n Chʋa Ŋmɩŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma wa choti. 22 Sarɩya diile daarɩ dɩ keŋ tʋgɩ, daadaaŋ pam nan ballɩ a yɩ mɩŋ, ‘N Yɔmʋtieŋ, N Yɔmʋtieŋ, die fʋ saaŋ ma tɩ balla Ŋmɩŋ wɩa, die fʋ saaŋ ma die tɩ yaga jɩmbɩatɩtɩ vuosi ma, die fʋ saaŋ ma die tɩ yie mamachi tʋʋma.’ 23 Saŋka mi n nan yiŋŋi balɩ ba, ‘N ka sɩba nɩ, nɩnɩŋ tʋntʋmbɩatɩ vuosi gie, nɩ gamma!’

Mɩmɩɩrɩŋ bale wɩa

(Luki 6.47-49)

24 “Naa chɩaŋ ma vuodieke mana dɩ wʋnna manɩŋ n wɩaha gie ta dɩɩsaha nɩasɩ wa dembiyɩantieŋ dieke dɩ mɩna ʋ tigiŋ a zieŋ taŋ sikpeŋ me wo. 25 Nɩɩŋ die dɩ paalɩ a nɩɩ, mʋga dɩ kpaa, ta bʋlɔgɩsɩŋ die dɩ faasɩ a nɩgɩ tigiri, ama tigiri die ka nanya, dama die ka zene taŋ ma wa chɩaŋ wɩa. 26 Ama vuodieke mana dɩ wʋnnana manɩŋ n wɩaha gie ta ka dɩɩsaha nɩasɩ wa dembigaamʋ dieke dɩ mɩna ʋ tigiŋ a zieŋ tambʋsɩŋ sikpeku. 27 Nɩɩŋ die dɩ paalɩ a nɩɩ, mʋga dɩ kpaa, ta bʋlɔgɩsɩŋ die dɩ paalɩ nɩgɩ tigiri, tigiri die dɩ nan a ŋmʋʋrɩ!”

Yaa gamma Yisa Masia yiko wɩa

28 Die Yisa die dɩ balɩna wɩaha gie a kpatɩ, die dɩ yi daadamba mamachi aŋaŋ ʋ dagɩkʋ, 29 dama die ʋ dagɩ sɩba vuodieke dɩ yalla yiko, ta ka dagɩ ba sɩba mɩraha dɩdagɩrɩba die dɩ dagɩnana die wo.

8

Yisa die dɩ gbaanna gamɩŋ dene

(Maki 1.40-45; Luki 5.12-16)

1 Yisa die dɩ nyɩna kunkogiri me a keŋ sʋʋŋ, daadaŋ pam die dɩ dɩ wa. 2 Womi gamɩŋ wʋnyɩ die dɩ keŋ a gbigiri ʋ nɩŋŋa a baarɩ, “N Yɔmʋtieŋ, fʋ yaala nan bɩagɩ a gbaaŋ mɩŋ.”

3 Yisa die dɩ tɩɩntɩ ʋ nuuŋ a gbɩ daa wa ta balɩ dɩ, “N saagɩya, fʋ gamɩŋ kpatɩya mɩŋ!” Lele womi ta daa wa dɩ ye alaafɩa. 4 Yisa die dɩ balɩ a yɩ wa, “Wʋmma, sɩmma fʋ keŋ a balɩ vuoŋ wɩaha gie. Ama gamma a ga nagɩ fʋ gbaŋ a dagɩ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtʋ wa a vaa ʋ jɩɩŋ fʋ aŋ fʋ kaabɩ kaabɩ dieke Mosisi die dɩ balla dɩ nɩ kaabɩ wa amʋ vuoŋ mana sɩmma a baarɩ ye alaafɩa mɩŋ.”

Romi tɩŋ sojasisi jakʋʋŋ wɩa

(Luki 7.1-10)

5 Die Yisa die dɩ gana a ga juu Kapenɔmi, die Romanisi* sojasisi nyɩŋkʋraha wʋnyɩ die dɩ keŋ ʋ jigiŋ a jʋʋsɩ wa ta a baarɩ, 6 “Jakʋʋŋ, n tʋntʋntʋ wʋnyɩ paalɩna a yʋagɩ; ʋ nyɩŋgbanɩŋ mana dɩ kpi, ta ʋ die wahala pam, ta dʋa juoŋ me.”

7 Yisa die dɩ balɩ wa, “N nan ga a ga gbaaŋ wa.”

8 Die ʋ yiŋŋi a balɩ, “Aayɩ, n Yɔmʋtieŋ, n ka tʋgɩ vuodieke fʋ mʋna fʋ keŋ n tigiŋ, ama fʋnɩŋ ko yɩ nʋaŋ aŋ ʋ ye alaafɩa. 9 Dama manɩŋ n gbaŋ n yaa wa n nyɩŋkʋra, ta yallɩ sojasi ba dɩɩ n kʋaŋ. N ŋaaŋ balɩ a yɩ geŋ wo, ‘Gamma’ aŋ ʋ ga, ta balɩ a yɩ geŋ wo ‘Kiere’ aŋ ʋ keŋ; ta bɩ vaa n yɔmʋ yi wudieke n yaalala.”

10 Yisa die dɩ wʋnna naa die dɩ yi wo mamachi, die ʋ ballɩ a yɩ vuodiekemba die dɩna ʋ kʋaka, “Wusie maŋ bala nɩ, n ye ka ye vuodieke dɩ yine mɩŋ yadaka gie chanchaaŋ nɩnɩŋ Izara vuosi me gbaŋ. 11 N bala nɩ, daadaŋ pam nan nyɩŋ ŋmɩŋ pɔsɩkɩŋ aŋaŋ ŋmɩŋ juukiŋ a keŋ ta banɩŋ aŋaŋ Abarahami aŋaŋ Aziki aŋaŋ Jakobu nan lagɩŋ a kalɩ a die nyindiike arɩzanna ma ma; 12 ama nɩnɩŋ die dɩ yine naarɩ vuosisi, ba nan nagɩ nɩ a vigi taaŋ yeŋ me lɩmɩŋ ma; mi nɩ nan dɩ kʋma ta ŋɔba nɩ nyɩna.” 13 Die Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ a yɩ Romanisisi sojasisi jakʋʋrɩ, “Kulime ta ka nan yi sɩba fʋ yine yada dɩ ka nan yi die wo.” Ta ʋ tʋntʋntʋ wa die dɩ seŋ ye gbaamɩŋ lele womi.

Yisa die dɩ gbaanna vuosi pam dene

(Maki 1.29-34; Luki 4.38-41)

14 Die Yisa ga wa Piita tigiŋ, mi die ʋ ye Piita hanɩɩŋ hɔgʋ dɩ yʋagɩna a dʋa aŋaŋ nyɩŋgbaŋ tuuliŋ. 15 Die Yisa die dɩ gbɩ ʋ nuuŋ; ta nyɩŋgbaŋ tuulibu die dɩ kpatɩ, die ʋ hagɩ a yi ba chaantɩ.

16 Dɩnɩŋ daarɩ mi jɩŋmɩŋ, vuosi die dɩ chii daadaŋ pam die jɩmbɩatɩ die dɩ yalla ba a keŋ Yisa jigiŋ; die ʋ yagɩ jɩmbɩatɩtɩ ba ma aŋaŋ jabalɩkɩŋ ta gbaaŋ vuodiekemba mana dɩ yʋagɩna. 17 Die ʋ yiwo naa amʋ Ŋmɩŋ naazʋa Azaya die dɩ balla wudieke wo keŋ a yi wusie dɩ, “Ʋ gbaŋ gbaŋ die dɩ tuo tɩ nyɩŋgbaŋ tuuliŋ aŋaŋ tɩ yʋagɩtɩ a chii a ga.”

Vuodiekemba dɩ yaala ba dɩɩ Yisa kʋaŋ wɩa

(Luki 9.57-62)

18 Die Yisa die dɩ yene dɩ kpɩkpaakʋ geliŋ wo wo die ʋ yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba nʋaŋ, dɩ ba tɩaŋ ga mʋgɩkpɩɩrɩ gaarɩ mi wo. 19 Die Ŋmɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩba wʋnyɩ die dɩ keŋ ʋ jigiŋ a baarɩ, “Dɩdagɩrʋ, N nan dɩ dɩ fʋ a ga jigidieke mana fʋ ganana.”

20 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Gbaanchʋra yaa vɔrɩtɩ a juo, nembisi dɩaŋ dɩ yaa tʋʋsɩ a juo ama manɩŋ vuota Bʋa wo jigidʋagɩsɩkɩŋ.”

21 Tɔ, ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba wʋnyɩ dɩaŋ die dɩ keŋ baarɩ, “N Yɔmʋtieŋ, vaa n ye woliŋ kuli a ga a guu n chʋa.”

22 Yisa die dɩ balɩ wa, “Dɩa mɩŋ, ta vaa kunti† guu a gbaŋ gbaŋ a kunti.”

Bʋlɔgɩsɩŋ aŋaŋ nyaaŋ die dɩ tuone Yisa nʋaŋ dene

(Maki 4.35-41; Luki 8.22-25)

23 Yisa die dɩ ga a juu haarɩŋ wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ ga. 24 Die dɩ ka yʋasɩya ta bʋlɔgɩsɩkpeŋkpɩɩŋ die dɩ piili a nɩga mʋgɩkpɩɩrɩ ma, nyaabʋ dɩ poŋŋi a juo haarɩkʋ ma a yalla bʋ suuli haarɩkʋ; ama saŋka mi die Yisa die gʋʋra mɩŋ. 25 Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ ga sʋgɩrɩ wa a baarɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, gbatɩ tɩ a taaŋ, ta tɩ baa tɩ sʋʋŋ wa nyaabʋ chɩaŋ.”

26 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba, “Dɩ bɩa ŋmaamɩŋ dɩ faasɩ a yallɩ nɩ die, nɩnɩŋ vuodiekemba yada dɩ kana ka dala.” Womi die ʋ hagɩ a natɩ bʋlɔgɩsɩbʋ aŋaŋ nyaabʋ poŋŋiku dɩ a fɩalɩ, mi mana die dɩ seŋ a fɩalɩ sɔmm.

27 Die dɩ yi be mamachi, ba pɩasa taŋ dɩ, “Daa lalɩa wʋnna? Halɩ bʋlɔgɩsɩŋ aŋaŋ nyaaŋ poŋŋiŋ dɩ wʋmma yɩa wa.”

Yisa die dɩ gbaanna dembisi bale die jɩmbɩatɩ die dɩ yalla ba dene

(Maki 5.1-20; Luki 8.26-39)

28 Yisa die dɩ kenne tʋgɩ Gadara tɩŋ ma mʋgɩkpɩɩrɩ mi wo chaakʋ, die dembisi bale jɩmbɩatɩ die dɩ yalla dɩ nyɩŋ jigidieke ba gunene vuosi a keŋ tuoli wo. Die ba wɩa paalɩ yaa wa ŋmaamɩŋ die wɩa vuoŋ die ka bɩagɩ daaga mi. 29 Womi bʋnyɩ die ba faasɩ keese, “Fʋnɩŋ Ŋmɩŋ Bʋa, bɩa fʋ yaala tɩ jigiŋ. Keŋ dɩ fʋ mugisi tɩ mɩŋ ta saŋka mi wa tʋgɩ?”

30 Die perukusi a taŋ die ziene a gbigi mi a die. 31 Jɩmbɩatɩtɩ die dɩ jʋʋsɩ Yisa a baarɩ, “Fʋ keŋ yagɩ tɩ, fʋ vaa tɩ ga juu perukusisi me.”

32 Yisa die dɩ balɩ a yɩ ha, “Nɩ gamma.” Die wɩa die a nyɩŋ dembisi bale wo me, a ga a juu perukusisi sʋŋ; Die perukusisi mana dɩ chɩgɩ birrr sʋʋŋ tanɩ chɩaŋ a ga nan mʋgɩkpɩɩrɩ ma ta nyaabʋ dɩ dii he.

33 Vuodiekemba die dɩ daansɩnana perukusisi die dɩ chɩgɩ a ga tɩka sʋŋ a mʋʋlɩ wudieke die dɩ yine wo, aŋaŋ jɩmbɩatɩ die dɩ nyɩna dembisi bale wo me die. 34 Naa chɩaŋ ma, vuoŋ mana die dɩ nyɩŋ tɩka ma a tuole Yisa; die ba yene wo wo die ba jʋʋsɩ wa dɩ ʋ nyɩŋ ba tɩŋgbaŋka ma.

9

Yisa die dɩ gbaanna vuodieke nyɩŋgbanɩŋ die dɩ kpine dene

(Maki 2.1-12; Luki 5.17-26)

1 Womi Yisa die dɩ yiŋŋi a juu haarɩkʋ a yiŋŋi a jʋalɩ mʋgɩkpɩɩrɩ gaarɩ mi wo a kuli ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ tɩŋ ma. 2 Die vuosi bataŋ die dɩ chii daa wʋnyɩ nyɩŋgbanɩŋ die dɩ kpine; ta ʋ dʋa kalɩŋŋa ma a yallɩ wa a keŋ ʋ jigiŋ. Die Yisa die dɩ yene ba paala a yallɩ yada dieke wo, die ʋ balɩ a yɩ yʋagɩtieŋ wo, “N bʋa, dii sikimiŋ; n nagɩ fʋ tʋmbɩatɩ a chaa fʋ.”

3 Womi Ŋmɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩba die dɩ yile ba sʋgɩtɩ ma dɩ “Daa wa gie bala sɩba ʋ yiwo Ŋmɩŋ.”

4 Yisa die dɩ mɩŋŋɩ ba sʋŋanyile die a pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa nɩ yile sʋŋanyilibɩatɩ die? 5 A jabɩa yine mɔlɩ ‘Fʋ baaŋ nan balɩ a yɩ wa, n nagɩ fʋ tʋmbɩatɩ a chaa fʋ’ yaa fʋ baaŋ nan balɩ ‘Hagɩ a chʋŋ’? 6 N nan wa a dagɩ aŋ nɩ sɩmma a baarɩ manɩŋ vuota Bʋa yaa yiko dʋnɩa ma ma a nan bɩagɩ a nagɩ vuosi tʋmbɩatɩ a chaa ba”. Die wɩa die ʋ balɩ a yɩ yʋagɩtieŋ wo, “Hagɩ a nagɩ fʋ kalɩŋŋa a kulime.”

7 Daa wa die dɩ hagɩ a kuli tigiŋ. 8 Die kpɩkpaakʋ die dɩ yene die wo, die ŋmaamɩŋ die dɩ yigi be, ta die bɩrɩ Ŋmɩŋ ʋ nagɩna yikoke mi dɩ sɩna naa a yɩ vuota.

Yisa die dɩ wana Matiwo dene

(Maki 2.13-17; Luki 5.27-32)

9 Yisa die dɩ nyɩnna mi a chʋŋ gara die ʋ ye daa wʋnyɩ die ba wasɩnana Matiwo, ta ʋ kalɩ ʋ tʋʋma jigiŋ lampotuosiriŋ juoŋ me. Die ʋ balɩ a yɩ wa “Hagɩ a dɩa mɩŋ.” Die ʋ hagɩ dɩ wa.

10 Yisa die dɩ gana Matiwo tigiri a ga die nyindiikehe, mi lampotuosiriŋ pam aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana a ka dɩ Juu vuosi mɩraha die dɩ keŋ a gʋtɩ Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba ma ma a die aŋaŋ ba. 11 Farasisi bataŋ die dɩ yene die wo die ba pɩasɩ Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Bɩa yine nɩ dɩdagɩrʋ wa dɩ die aŋaŋ vuosi gie?”

12 Yisa die dɩ wʋŋ ba pɩasɩkʋ, a die a yiŋŋi a balɩ a yɩ ba dɩ, “Vuodiekemba dɩ yalla alaafɩa ka yaala gbɩgbaantʋ, sie vuodiekemba dɩ yʋagɩna. 13 Nɩ gamma Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma a daansɩ ye wɩɩrɩ gie chɩaŋ dɩ, ‘Zɔɔlɩŋ chɩgɩŋ maŋ yaala daa dɔŋɩsɩ kaabɩŋ.’ N ka keŋye dɩ n wa sʋgɩyɩalɩntieliŋ ama n keŋ dɩ n wa wa tʋmbɩatɩtieliŋ.”

Nʋabɔbɩŋ wɩa

(Maki 2.18-22; Luki 5.33-39)

14 Womi Jɔɔn vuodieke die dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ keŋ Yisa jigiŋ a pɩasɩ wa dɩ, “Bɩa yine tɩnɩŋ aŋaŋ Farasisi dɩ bɔba nʋaŋ saŋŋa mana ama ta fʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba ka wɔŋ a bɔba?”

15 Yisa die dɩ yiŋŋi a pɩasɩ ba dɩ, “Nɩ tɩŋ yaala chaaŋ diekemba dɩ gana hɔgʋ faarɩŋ bemme aŋaŋ sʋgɩchʋʋsɩŋ saŋŋa dieke ba ŋaaŋ hɔgʋ wa tieŋ dɩ lagɩsɩna a beri wo? Die kaaŋ bɩagɩ a yi. Ama saŋŋa nan keŋ ba nan nagɩ hɔgʋ wa tieŋ a nyɩŋ ba jigiŋ, saŋka mi ba nan wa bɔbɩ nʋaŋ.

16 “Vuoŋ kaaŋ saagɩ a nagɩ garɩhaalɩŋ garɩchɔɔtɩŋ a baalɩ a ligi garɩkʋʋŋ vɔrɩŋ, dama garɩhaalɩkʋ gie nan chɩɩrɩ ta vaa garɩkʋʋrɩ, aŋ ka vɔrɩkʋ wa a faasɩ a dalɩma. 17 Yaa nɩ yeye ta vuoŋ nagɩ daahaalɩŋ a suu gbanɩŋ koliti diekemba dɩ yine nyɩŋkʋra ma? Dama ʋ yi die, daabʋ nan kʋŋ a chɩɩrɩ kolititi aŋ daabʋ aŋaŋ kolititi mana taaŋ yɔrɩ. Ama ʋ ŋaaŋ nagɩ wa daahaalɩŋ a suu gbanɩŋ koliti diekemba dɩ yine nyɩŋhaala aŋ a mana vɩɩŋma.”

Jakʋʋŋ wʋnyɩ havʋʋbiŋ kuŋ wɩa

(Maki 5.21-43; Luki 8.40-56)

18 Yisa die dɩ balala naa ta die Juu vuosi jakʋʋŋ wʋnyɩ die dɩ keŋ a gbirigi ʋ nɩŋŋa a baarɩ, “Lele n havʋʋbiŋ dɩ kpi ama keŋ a nagɩ fʋ nuuŋ a dɩɩsɩ ʋ sikpeŋ aŋ ʋ hagɩ.”

19 Naa wɩa die Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ hagɩ a dɩ ʋ kʋaŋ.

Hɔgʋ wʋnyɩ die dɩ gbine Yisa jayeekiŋ a ye gbaanɩŋ dene

20 Hɔgʋ wʋnyɩ zɩŋ die dɩ nyɩna ʋ nyɩŋgbanɩŋ ma dee bɩna baŋ aŋaŋ ale; die dɩ dɩ Yisa kʋaŋ a die a gbi Yisa jayeekiri kʋanʋaŋ. 21 Die ʋ yile ʋ sʋŋ ma, “Maŋ gbi ʋ jayeekiri, n nan ye gbaanɩŋ.”

22 Yisa die dɩ yiŋŋi a ye wo ta baarɩ, “N lɩa, vaa fʋ sʋŋ dʋa, fʋ yada gbaanna fʋ.” Saŋka mi gbaŋ gbaŋ hɔgʋ wa die dɩ ye alaafɩa.

Yisa die dɩ vana havʋʋbike dɩ hagɩ kuŋ me dene

23 Ta die Yisa die dɩ wana a ga jakʋʋrɩ tigiri, a ye hanye chɩarɩba aŋaŋ vuodiekemba dɩ kʋnnana kumbu, 24 die ʋ baarɩ “Vuoŋ mana tɩaŋ a nyɩŋ. Havʋʋbike ka kpiye, ʋ ta ko a gʋʋra mɩŋ.” Die vuosi mana die dɩ dɔŋ laatɩ a laa wa. 25 Die daadamba dɩ wana a nyɩŋ yenni me wo, Yisa die dɩ ga a juu havʋʋbike dɩ dʋana jigidieke a yigi ʋ nuuŋ me die ʋ hagɩ a zie. 26 Die ba mʋʋlɩ wɩɩrɩ gie tɩŋgbaŋka ma mana.

Yisa die dɩ yuorine yɩɩsɩ bale nine dene

27 Yisa die dɩ nyɩnna mi a chʋŋ gara dembisi bale die dɩ yine yɩɩsɩ die dɩ dɩ ʋ kʋaŋ a nata a bala dɩ, “Fʋnɩŋ naaŋ Davidi haagɩŋ, chɩgɩ tɩ zɔɔlɩŋ.”

28 Die Yisa die dɩ gana a ga a juu juoŋ kaanɩ yɩɩsɩ bale wo die dɩ keŋ ʋ jigiŋ, die ʋ pɩasɩ ba, “Nɩ tuo a dii dɩ n nan bɩagɩ yi naa?” Ta ba baarɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, wa.”

29 Die wɩa ʋ nagɩ ʋ nuusi a gbi gbi ba nine ta baarɩ, “Nɩ tuone a dii die wo ka yi a yɩ nɩ.” 30 Die ba ninehe die dɩ yuori. Yisa die dɩ kpaaŋ ba aŋaŋ nɩŋŋmɩna dɩ, “Nɩ da keŋ a balɩ a yɩ vuoŋ.”

31 Ama die ba nyɩŋ a mʋʋlɩ Yisa wɩa tɩka mana ma.

Yisa die dɩ gbaanna dembiŋ dieke dɩ kana ka bɩagɩ bala wɩa dene

32 Die ba nyɩnnana, vuosi bataŋ die dɩ yaa daa wʋnyɩ die jɩmbɩaŋ die dɩ yalla wa ʋ ka bɩagɩ bala wɩa a keŋ Yisa jigiŋ. 33 Yisa die dɩ yagɩ jɩmbɩakʋ a nyɩŋ daa wa ma, die ʋ wa bɩagɩ bala wɩa. Die dɩ paalɩ a yi vuoŋ mana mana mamachi ba baarɩ, “Tɩ ye ka ye mamachi ka gie chanchaaŋ Izara vuosi tɩŋ ma ma.”

34 Ama ta die Farasisi mba die dɩ baarɩ, “Jɩmbɩatɩtɩ naaŋ wa yɩnana wa hagɩrɩbʋ ʋ bɩagɩ yaga jɩmbɩatɩ.”

Yisa die dɩ chɩgɩna vuosisi zɔɔlɩŋ dene

35 Yisa die dɩ dɩa ga tɩgɩkpɩɩma aŋaŋ tɩŋkpaŋŋɩsɩ mana mana, a die a ga Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me a daga Ŋmɩŋ naarɩ wʋvɩɩna a yɩa vuosi ta gbaama yʋagɩtɩ yiri yiri mana. 36 Die ʋ yene kpɩkpaakʋ, zɔɔlɩŋ die dɩ yigi wo, dama die ba yiwo zɔɔlɩntieliŋ ta wo susuŋŋiŋ mana ta nɩasɩ yiise dɩ wone yiyagɩrʋ. 37 Die wɩa die ʋ balɩ a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba, “Zaaha bieye mɩŋ ta dala ama zaagobiribe ka dala. 38 Die wɩa nɩ jʋʋsɩ zaaha tieŋ aŋ ʋ gʋtɩ tʋntʋntɩŋ aŋ ba keŋ gobihe.”

10

Yisa tʋntʋntɩba baŋ aŋaŋ bale wo wɩa

(Maki 3.13-19; Luki 6.12-16)

1 Yisa die dɩ wa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo a lagɩsɩ ʋ jigiŋ a yɩ ba yiko dɩ ba vʋarɩma jɩmbɩatɩ ta gbaama yʋagɩtɩ yiri yiri aŋaŋ vuodiekemba dɩ yʋagɩna yʋagɩbɩatɩ mana mana. 2 Ʋ tʋntʋntɩba* baŋ aŋaŋ bale wo saara wʋnna; Simoni, (vuodieke ba bɩna a wasa Piita) aŋaŋ ʋ nɩmbʋabiŋ Andurusi; aŋaŋ Jemisi aŋaŋ ʋ nɩmbʋabiŋ Jɔɔn, Zebedi ballɩ; 3 aŋaŋ Filipi aŋaŋ Batolomiwo; aŋaŋ Tomasi aŋaŋ Matiwo, vuodieke die dɩ yine lampotuosiru wo; aŋaŋ Jemisi vuodieke dɩ yine Alifusi bʋa aŋaŋ Tadeusi, 4 aŋaŋ Simoni vuodieke dɩ yaala banɩŋ Juu vuosi yalla ba gbaŋ aŋaŋ Judasi Asikaroti, vuodieke die dɩ bala ʋ posi Yisa chɩaŋ.

Yisa die dɩ tʋnna ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die

(Maki 6.7-13; Luki 9.1-6)

5 Ta Yisa die dɩ tʋŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo ta kpaaŋ ba, “Nɩ sɩmma nɩ keŋ a ga vuodiekemba dɩ kana a ka yi Juu vuosi buuriŋ yaa nɩ ga juu Samaria vuosi tɩŋ ma. 6 Ama nɩ gamma Izara vuosi jigiŋ nyɩɩna, ba sɩna sɩba yii diekemba dɩ bana. 7 Nɩ ganana wa nɩ balɩma Ŋmɩŋ wɩarɩ gie; ‘Ŋmɩŋ naarɩ diile saŋŋa gbigiye mɩŋ.’ 8 Nɩ gbaama vuodiekemba dɩ yʋagɩna, ta nɩ vaa kunti hagɩ kuŋ me, ta gbaaŋ vuodiekemba gamɩŋ yʋagɩŋ dɩ yalla ba, ta yagɩ jɩmbɩatɩ vuosi ma. Nɩ tuo wo yɔrɩ die wɩa nɩ gbaŋ nɩ nagɩ a yɩ yɔrɩ. 9 Nɩ da a keŋ nagɩ ligire. Nɩ sɩmma nɩ keŋ a nagɩ kobu gbaŋ a su nɩ ligire bʋlɔga ma; 10 Nɩ da keŋ a nagɩ bʋlɔga a gamma nɩ sieku; yaa nɩ pɔgɩlɩ jayeeki gaaŋ a gʋtɩ jadieke nɩ yeegine ma wa, yaa nɩɩrɩ gaasɩ a gʋtɩ nyindiekemba nɩ suune womi, yaa nɩ pɔgɩlɩ daaŋgbanɩŋ. Dama dɩ mʋ aŋ tʋntʋntʋ dii ʋ tʋʋma jigiŋ.

11 “Nɩ a keŋ a tʋgɩ tɩgɩkpɩɩŋ yaa tɩgɩbiŋ, nɩ juu a yaalɩ vuodieke dɩ yaalala ʋ tuo nɩ aŋ nɩ bemme ʋ jigiŋ a ga tʋgɩ saŋŋa dieke nɩ baaŋ nan nyɩŋ mi. 12 Nɩ a keŋ a juu tigidieke mana nɩ waasɩ ba vɩɩnɩŋ. 13 Tigiri mi vuosi dɩ a keŋ a mɩŋŋɩ a tuo nɩ, nɩ vaa nɩ waasɩkʋ aŋaŋ nɩ sʋgɩfɩalɩŋ wɩarɩ ka ma ama ba a keŋ a ka a mɩŋŋɩ a tuo nɩ, nɩ vaa nɩ sʋgɩfɩalɩŋ yiŋŋi keŋ nɩ jigiŋ. 14 Ta vuodieke mana dɩ ka tuo nɩ yaa dɩ ka wʋŋ nɩ wʋbalɩkaha nɩ kpaantɩ nɩ naatala tankɔlɩŋ a taaŋ mi saŋŋa dieke nɩ nyɩnnana kanɩŋ tigiri yaa tɩka ma. 15 Wusie maŋ bala nɩ daa dieke Ŋmɩŋ dɩ baaŋ nan dii vuosi sarɩya, die tɩka vuosi tɩbɩdatɩŋ nan faasɩ tɩaŋ Sodomi aŋaŋ Gomoraya vuosi tɩbɩdatɩkʋ.

Wahala keniŋ wɩa

(Maki 13.9-13; Luki 21.12-17)

16 “Nɩ wʋmma, n tʋma nɩ sɩba yii diekemba dɩ benne gbaanchʋra sʋnsʋŋ. Die wɩa nɩ yalla yɩaŋ sɩba nyinvuuke† ta nɩ bemme sɔmm sɩba ŋmarɩsɩ. 17 Nɩ sɩmma nɩ gbaŋ aŋaŋ vuotaŋ wɩa, dama ba nan yigi nɩ a yaa nɩ ga sarɩya diile vuosi jigiŋ, ta bɩ nɩgɩ nɩ ba Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone sʋŋ. 18 Ba nan nagɩ nɩ a ga tɩka nyɩŋkʋra aŋaŋ naalɩba jige n saaŋ wɩa aŋ nɩ balɩ Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha a yɩ banɩŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi. 19 Ama ba keŋ yaa nɩ ga aŋ ba dii nɩ sarɩya nɩ da vaa dɩ mugisi nɩ aŋaŋ nɩ baaŋ nan balɩ die yaa nɩ baaŋ nan yiŋŋi ba die; dama saŋka mi Ŋmɩŋ Haalɩŋ nan yɩ nɩ wudieke nɩ baaŋ nan yiŋŋi a balɩ. 20 Dama wudiekemba nɩ bala a baa nɩ balɩ wa kaaŋ nyɩŋ nɩ jigiŋ, ama nɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ Haalɩbʋ nan dɩ bie nɩ sʋŋ a bala.

21 “Saŋka mi vuosi nan nagɩ ba gbaŋ gbaŋ ba nɩmballɩ a yɩ dɩ ba kʋʋ ba, chʋalɩŋ gbaŋ nan yi die gbaŋ gbaŋ a yɩ ba ballɩ. Ballɩ dɩaŋ nan yiŋŋi a wagɩ ba chʋalɩŋ aŋaŋ ba nɩɩlɩŋ ta nagɩ ba a yɩ dɩ ba kʋʋ ba. 22 Ta vuosi mana nan dɩ haa nɩ, nɩ dɩna n kʋaŋ wɩa. Ama vuodieke mana dɩ a keŋ a bɩagɩ a tuoli wɩaha a ga a tʋgɩ kpatɩkʋ nan ye gbatɩtaanɩŋ. 23 Ta ba keŋ mugisi nɩ tɩŋ kaanɩ ma, nɩ chɩgɩ a ga tɩgɩgaaŋ. Wusie maŋ bala nɩ, nɩ kaaŋ bɩagɩ kpatɩ nɩ tʋʋmaha Izara tɩgɩsɩ mana ma ta manɩŋ Vuota Bʋa keŋ.

24 “Bʋbʋgɩrʋ ka tɩaŋ ʋ dɩdagɩrʋ; yɔmʋ dɩaŋ ka tɩaŋ ʋ tieŋ. 25 Die wɩa dɩ mʋ aŋ bʋbʋgɩrʋ sɩmma sɩba ʋ dɩdagɩrɩ wa; ta yɔmʋ dɩaŋ sɩɩ sɩba ʋ tieŋ wo. Ba a keŋ a wa tigiŋ tieŋ jɩmbɩatɩ naaŋ wa Beelizebuli, die nɩŋ lalɩa ba baa ba wa ʋ dembe?

Mɩnɩa mʋna dɩ tɩ chɩgɩma wa ŋmaamɩŋ?

(Luki 12.2-7)

26 “Die wɩa, nɩ da a keŋ chɩgɩma vuotaŋ ŋmaamɩŋ, dama jadieke mana dɩ lɔbɩrɩna lele nan daansɩ nyɩŋ yaalɩŋ, ta wʋlɔbɩrɩkɩŋ mana dɩaŋ nan nyɩŋ yaalɩŋ. 27 Wudieke n balala nɩ lɩmɩŋ ma wa, nɩ balɩ ka yaalɩŋ ma; ta wudieke n pʋsɩna balɩ yɩ nɩ wa, nɩ balɩ ka yaalɩŋ ma. 28 Nɩ da keŋ a chɩgɩma vuodiekemba dɩ baaŋ nan bɩagɩ a kʋʋ nɩ nyɩŋgbaŋka, ama ta kaaŋ bɩagɩ a kʋʋ nɩ haalɩbʋ; ama nɩ chɩgɩma Ŋmɩŋ vuodieke dɩ baaŋ nan bɩagɩ a kʋʋ nɩ nyɩŋgbaŋka aŋaŋ nɩ haalɩbʋ mana boli dieke dɩ wone kpatɩkʋ ma. 29 Ba daa nembisi ale wo kobu, ama dɩ ka yi tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ dʋŋŋʋ, a kaanɩ mana kaaŋ nan tɩŋgbaŋ. 30 Nɩnɩŋ nɩŋ, Ŋmɩŋ sɩba nɩ zoosi nʋaŋ mɩŋ. 31 Die wɩa nɩ da chɩgɩma ŋmaamɩŋ; dama nɩ yaa nyʋarɩ a tɩaŋ nembisi pam.

Vʋarɩ fʋ gbaŋ yaalɩŋ ma dɩ yiwo Yisa kʋaŋandɩɩsɩrʋ

(Luki 12.8-9)

32 “Vuodieke mana dɩ a keŋ a vʋarɩ ʋ gbaŋ vuosi me dɩ ʋ yiwo n vuoŋ, die gbaŋ gbaŋ maŋ nan vʋarɩ wa yaalɩŋ ma n Chɔɔŋ Ŋmɩŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma jigiŋ. 33 Ama vuodieke dɩ baarɩ ʋ ka yi n vuoŋ vuosi jigiŋ, die gbaŋ gbaŋ maŋ nan balɩ dɩ n ka sɩba wa n Chɔɔŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma jigiŋ.

Puole wɩa

(Luki 12.51-53; 14.26-27)

34 “Nɩ da keŋ a yilime sɩba sʋgɩfɩalɩŋ maŋ yaa keŋ tɩŋgbaŋka gie vuosi jigiŋ; Aayɩ, n ka keŋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ, ama n keŋ wo aŋaŋ puole. 35 N keŋ dɩ n yiwo ballɩ dembisi tuoli ba chʋalɩŋ, ta havʋʋbisi tuoli ba nɩɩlɩŋ, lɩahaalʋ tuoli ʋ nuŋ. 36 Vuota dataasɩ nan yi ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ tigiŋ vuosi.

37 “Vuodieke mana dɩ chone ʋ chɔɔŋ yaa ʋ nuŋ a tɩaŋ mɩŋ ka mʋ ʋ yi n kʋaŋandɩɩsɩrʋ; vuodieke dɩaŋ dɩ chone ʋ naahaalʋ yaa ʋ havʋʋbiŋ a tɩaŋ mɩŋ ka mʋ ʋ yi n kʋaŋandɩɩsɩrʋ. 38 Vuodieke mana dɩaŋ dɩ kana ka vigi ʋ dagarɩkɩŋ a dɩa mɩŋ ka mʋ ʋ yi n kʋaŋandɩɩsɩrʋ. 39 Vuodieke mana dɩ yaalala dɩ ʋ gbatɩ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ miivoli nan waarɩ ka; ama vuodieke nɩŋ mana dɩ keŋ waarɩ ʋ miivoli n wɩa wʋnɩŋ nɩŋ nan daansɩ ye ke.

Vuodiekemba dɩ baaŋ nan daansɩ ye tune wɩa

(Maki 9.41)

40 “Vuodieke mana dɩ mɩŋŋɩna a tuo nɩ chaantɩ, mɩŋŋɩ tuo mɩŋ mɩŋ; ta vuodieke dɩaŋ dɩ mɩŋŋɩna tuo mɩŋ, mɩŋŋɩ tuo wo Ŋmɩŋ dieke dɩ tʋnna mɩŋ wa mɩŋ. 41 Vuodieke mana dɩaŋ dɩ a keŋ a mɩŋŋɩ a tuo Ŋmɩŋ naazʋa chaantɩ ʋ yine Ŋmɩŋ naazʋa wɩa, nan daansɩ tuo Ŋmɩŋ naazʋa tune; vuodieke dɩaŋ mana dɩ mɩŋŋɩ a tuo sʋgɩyɩalɩntieŋ chaantɩ ʋ yine sʋgɩyɩalɩntieŋ wɩa, nan daansɩ tuo sʋgɩyɩalɩntieŋ tune. 42 Nɩ sɩmma a baarɩ vuodieke mana dɩ a keŋ a yuori nyasʋnsʋŋ a yɩ n kʋaŋandɩɩsɩrɩba gie wʋnyɩ dɩ ʋ yine n kʋaŋandɩɩsɩrʋ wɩa nan daansɩ ye tune.”

11

Yisa aŋaŋ Jɔɔn vuodieke dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ wɩa

(Luki 7.18-35)

1 Die Yisa dɩ dagɩna wɩaha gie a yi ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo a kpatɩ wa die ʋ nyɩŋ mi a ga tɩgɩ diekemba die dɩ gbigine mi a bala ta daga Ŋmɩŋ wɩa mi.

2 Jɔɔn dieke die dɩ sɩnana vuosisi Ŋmɩŋ nyaabʋ die bie wo dansarɩka sʋŋ, ta die a wʋŋ Yisa Masia tʋʋma wɩa; die ʋ tʋŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ bataŋ Yisa jigiŋ 3 dɩ ba ga pɩasɩ wa, “Fʋnɩŋ fʋ yine vuodieke dɩ balla ʋ keŋ wo yaa tɩ chɩsɩma vuogaaŋ bɩbra?” 4 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba, “Nɩ yiŋŋi a ga balɩ Jɔɔn wudieke nɩ wʋnnana ta yese wudiekemba; 5 dɩ nɩ ye ta yɩɩsɩ nine dɩ yuorine, gbarɩgɩsɩ dɩ chʋŋ, ta vuodiekemba die dɩ yʋagɩna gamɩŋ ye wo gbaamɩŋ, tɩkpaara tieŋ dɩ wʋmma, ta kunti dɩ hagɩna kuŋ me, ta zɔɔlɩntieliŋ dɩ wʋmma Ŋmɩŋ wʋbalɩkɩ vɩɩnaha. 6 Ta sʋgɩfɩalɩŋ bie vuodieke nɩŋ mana dɩ kana ka chɩɩlɩya mɩŋ ma.”

7 Die Jɔɔn kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ yiŋŋine a gara wa, Yisa die dɩ piili a bala yɩa kpɩkpaakʋ Jɔɔn wɩa, “Die nɩ nyɩnna a ga Jɔɔn jigiŋ haagɩrɩ ma wa, bɩa die nɩ tɩŋ a yaala nɩ ye? Die nɩ tɩŋ yile a baarɩ nɩ ye hʋʋtɩ bʋlɔgɩsɩŋ dɩ nɩgɩnana? 8 Bɩa die nɩ nyɩŋ ga nɩ ye? Daa dɩ yeegine nyiŋyeekivɩɩna? Vuodieke dɩ yeegine nyiŋyeekivɩɩna bie wo naalɩsɩ ma. 9 Nɩ balɩ mɩŋ, bɩa die nɩ nyɩŋ ga nɩ ye? Die nɩ yile sɩba nɩ nan ye Ŋmɩŋ naazʋa? Wusie, n bala nɩ, nɩ ye vuodieke dɩ tɩanna Ŋmɩŋ naazʋa. 10 Jɔɔn wɩa die ba maagɩ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma a baarɩ,

‘N tʋntʋntʋ wʋnna n baa n tʋŋ wa mɩŋ aŋ ʋ woliŋ dɩa fʋ nɩŋŋa a ga yuori sieku a yɩ fʋ.’ ”

11 Ta Yisa dɩ bɩ a balɩ ba dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ ba ye ka mɩɩrɩ vuodieke dɩ tɩanna Jɔɔn dieke die dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ, ama vuodieke dɩ yine vuobiŋ Ŋmɩŋ naarɩ ma tɩaŋ wa mɩŋ. 12 A nyɩŋ saŋŋa dieke Jɔɔn die dɩ balala Ŋmɩŋ wɩaha gie a keŋ tʋgɩ jinne, vuodiekemba nine dɩ ŋmɩntɩna Ŋmɩŋ naarɩ juule wɩa, pɔgɩlɩha aŋaŋ nɩŋŋmɩna dɩ ba juu aŋaŋ hagɩrɩŋ. 13 Ŋmɩŋ naazʋalɩba mana aŋaŋ Ŋmɩŋ mɩraha die balɩ ʋ naarɩ gie wɩa ta Jɔɔn dɩ wa keŋ. 14 Ta nɩ a keŋ a yaala nɩ tuo wɩaha dii, Jɔɔn yine Ŋmɩŋ naazʋa Elaja, vuodieke die dɩ balla ʋ keŋ wo. 15 Vuodieke dɩ yallɩ tɩba ʋ wʋŋ.”

16 “Lele, bɩa maŋ baa n nagɩ jinne vuosi gie a magɩsɩ? Ba nɩasɩ wa ballɩbɩsɩ dɩ kalla nyʋʋgɩtɩ jige, a wasa tamba.

17 ‘Tɩ wɩwa wɩɩŋ a yɩ nɩ ama nɩ ka sieye, ta tɩ chɩa hanye a yɩ nɩ ama nɩ ka kʋŋya.’

18 Jɔɔn die dɩ keŋ ta bɔba nʋaŋ ta ka nyuu daaŋ vuosi dɩ baarɩ dɩ, ‘Jɩmbɩaŋ yalla wa.’ 19 Ta manɩŋ vuota Bʋa die dɩ keŋ, a die ta nyuo, vuosi dɩ baarɩ, ‘Nɩ ye daa wa gie ʋ yiwo wutulitieŋ aŋaŋ daanyuru, ta yi lampotuosiriŋ aŋaŋ vuobɩatɩ zʋa.’ Ama Ŋmɩŋ dɩ tʋnna die wo dagɩya sɩba ʋ yaa yɩaŋ vɩɩnɩŋ.”

Tɩŋ diekemba yada dɩ kana ka dala wɩa

(Luki 10.13-15)

20 Vuodiekemba die dɩ benne tɩgɩ diekemba ma ma Yisa die dɩ yine ʋ mamachi wɩa die, ta ka chɩgɩ a nyɩŋ ba tʋmbɩatɩ ma, die wɩa die ʋ galɩŋ ba. 21 Die ʋ baarɩ dɩ, “Wʋbɩaŋ bie nɩnɩŋ Korazini vuosi me! Wʋbɩaŋ bie nɩnɩŋ Befisada vuosi ma ma! Dama mamachi wudieke n yine nɩ tɩgɩsɩ ma, maŋ tɩŋ a yi die Taya aŋaŋ Sidoni ma ma, vuodiekemba dɩ benne mi wo tɩŋ nan vaa ba tʋmbɩatɩ ta nagɩ vaatɩ aŋaŋ tanyeeliŋ a bʋʋlɩ ba gbaŋ aŋ die dagɩ sɩba ba chɩgɩ nyɩŋ ba tʋmbɩatɩ ma ma mɩŋ. 22 Nɩ vaa n balɩ nɩ, dɩ daa dieke Ŋmɩŋ dɩ baaŋ nan dii vuosi sarɩya nɩ tɩbɩdatɩŋ nan faasɩ dala pam a tɩaŋ Taya aŋaŋ Sidoni vuosi sarɩya. 23 Ta nɩnɩŋ Kapenɔmi vuosi aŋaŋ nɩ kɔtɩna nɩ gbaŋ gbaŋ ŋmɩŋsikpeŋ mana, Ŋmɩŋ nan vigi nɩ a taaŋ kunti jigiberisikiŋ dama mamachi diekemba die n yine nɩ jigiri die dɩ tɩŋ yi Sodomi ma ma dɩ mʋna naa a tɩŋ ye beri a ga tʋgɩ jinne. 24 Ama n bala nɩ, sarɩyaka diile daraaŋ nɩ tɩbɩdatɩŋ nan faasɩ dala a tɩaŋ Sodomi vuosi tɩbɩdatɩŋ.”

Nɩ keŋ n jigiŋ a voosi

(Luki 10.21-22)

25 Saŋka mi Yisa die dɩ baarɩ, “N Chʋa Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ yine ŋmɩŋsikpeŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie tieŋ, n bɩra fʋ, dama fʋnɩŋ lɔbɩrɩ wɩaha gie yɩantieliŋ aŋaŋ sɩsɩbɩrɩŋ jigiŋ ama ta yuori he a yɩ ballɩbɩsɩ; 26 dama die fʋ tʋma fʋ tʋʋma a yie fʋ nansɩŋ.

27 “N Chʋa Ŋmɩŋ nagɩ wa jaaŋ mana a yɩ mɩŋ; vuoŋ ka sɩba manɩŋ Ŋmɩŋ Bʋa wa sie n Chɔɔŋ wa Ŋmɩŋ, vuoŋ dɩaŋ ka sɩba n Chɔɔŋ wa Ŋmɩŋ sie manɩŋ Ŋmɩŋ Bʋa wa aŋaŋ vuodiekemba n yaala n nagɩ wa a dagɩ.

28 “Nɩ keŋ n jigiŋ nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ chiine chiidʋnsa aŋ n yɩ nɩ voosiŋ. 29 Nɩ nagɩ n chiiti a chii ta nɩ bʋgɩrɩ a nyɩŋ n ma dama n yiwo vuodieke dɩ sʋʋna n gbaŋ tɩŋgbaŋ ta mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ n gbaŋ ta nɩ nan ye voosiŋ. 30 Dama n kʋaŋ dɩɩsɩŋ ka tʋa ta n chiiti dɩaŋ dɩ ka dʋnsɩ.”

12

Davʋʋsɩkɩrɩ daaŋ wɩa

(Maki 2.23-28; Luki 6.1-5)

1 Die dɩ yine daraa ale kʋaŋ chaaŋ die Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ chʋŋ tɩanna zaa kʋaŋ ma davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ; ta kɔŋ die dɩ yallɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba, die wɩa die ba piili a gobe zaaha yɩaga ŋɔba. 2 Farasisi bataŋ die dɩ yene die wo ba balɩ a yɩ Yisa, “Daansɩ fʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ yinene wudieke tɩ mɩraha dɩ kana ka yɩ sieŋ dɩ tɩ yime davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ.”

3 Die Yisa dɩ yiŋŋi a balɩ ba, “Nɩ ye ka karɩŋ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ Davidi dɩ yine wudieke saŋŋa dieke kɔŋ dɩ yalla wa aŋaŋ ʋ kʋaŋanvuosisi? 4 Die ʋ ga a juu wo Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ kʋaŋanvuosisi dɩ nagɩ paanʋ dieke die ba nagɩna a yɩ Ŋmɩŋ a ŋɔbɩ wudieke die Ŋmɩŋ mɩraha dɩ kana ka yɩ sieŋ dɩ vuogaaŋ ŋɔbɩ, die paanʋ sie Ŋmɩŋ jɩamɩŋ nɩŋŋandɩɩsɩrɩba nyɩŋkʋra nyɩɩna. 5 Yaa nɩ ka karɩŋ Ŋmɩŋ mɩraha gbaŋkʋ ma, dɩ davʋʋsɩkɩrɩ daaŋ mana Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha dɩ benne Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma ŋaaŋ tʋma tʋʋma mi davʋʋsɩkɩrɩ daaŋ mana a chʋsa mɩraha ama ta wo chʋʋsɩŋ. 6 Ama n bala nɩ vuodieke dɩ tɩanna Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ benne giena. 7 Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, ‘Ŋmɩŋ yaala zɔɔlɩnchɩgɩrɩŋ a tɩaŋ nɩ kaaba.’ Nɩ tɩŋ sɩba wɩɩrɩ gie chɩaŋ, nɩ tɩŋ kaaŋ dɩ galɩma vuodiekemba dɩ kana ka chʋʋsɩya; 8 dama manɩŋ vuota Bʋa wa yine davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ tieŋ.”

Yisa die dɩ gbaanna nuukpiike tieŋ wɩa

9 Yisa die nyɩŋ mi a ga juu ba Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoŋ kaanɩ ma. 10 Ta daa wʋnyɩ die benne mi a yaa nuukpiikiŋ. Vuosi bataŋ die benne mi a yaala sieti dɩ ba ye Yisa chʋʋsɩŋ ta galɩŋ wa, die wɩa die ba pɩasɩ wa, “Tɩ mɩraha yɩ sieŋ mɩŋ dɩ vuoŋ gbaaŋ yʋagɩtieŋ davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ?” 11 Die ʋ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Nɩ wʋnyɩ dɩ keŋ yallɩ yiisiŋ ka nan goliŋ me davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ, ʋ tɩŋ kaaŋ yigi ke a vʋarɩ ka a nyɩŋ goliku me? 12 Nɩ ka sɩba a baarɩ vuota yaa nyʋarɩ a tɩaŋ yiisiŋ mɩŋ, die wɩa tɩ mɩraha yɩ tɩ sieŋ dɩ tɩ suŋŋi vuoŋ davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ.” 13 Die ʋ balɩ a yɩ nuukpiikiri tieŋ dɩ, “Tɩɩrɩ fʋ nuuke.” Die ʋ tɩɩrɩ ka die ka mana dɩ tɩɩntɩ, a sɩɩ sɩba kaanɩ wa. 14 Ama die Farasisi die dɩ nyɩŋ saŋ ba baaŋ kʋʋ Yisa dene.

Ŋmɩŋ bʋavʋarɩkɩŋ wɩa

(Maki 3.1-6; Luki 6.6-11)

15 Die Yisa die dɩ sɩbɩna ba saŋkʋ wɩaha die ʋ nyɩŋ mi, ta vuosi pam die dɩ dɩ ʋ kʋaŋ. Die ʋ gbaaŋ yʋagɩtieliŋ mana, 16 ta kpaaŋ ba dɩ ba da keŋ a balɩ a yɩ ba chanchaalɩŋ ʋ wɩa. 17 Die ʋ yiwo naa amʋ Ŋmɩŋ naazʋa Azaya die dɩ bala die wo keŋ yi wusie.

18 “Nɩ ye, n bʋavʋarɩkɩŋ wʋnna,

wʋnɩŋ maŋ faasɩ cho, ʋ ma n sʋŋ dɩ fɩalɩ.

N nan nagɩ n Halɩkasɩka a yi ʋ ma,

aŋ ʋ balɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi dɩ ba nan ye gbatɩtaanɩŋ n jigiŋ.

19 Ʋ kaaŋ dɩ nɩga nɩnhagɩrɩŋ yaa a nata

yaa a zie sieti me faasɩ bala wɩa pam pam.

20 Ʋ kaaŋ wɩɩ yɩbɩkʋʋkɩŋ dieke dɩ goorine a tɩɩntɩ

yaa a kpisi popoli dieke dɩ kana a ka mɩŋŋɩ a die.

Ntaala ʋ yi wusie sarɩya diile keŋ ye nyaŋŋɩŋ.

21 Ʋ saaŋ wɩa, vuodiekemba dɩ kana a ka yi Juu vuosi nan dɩ yallɩ tama.”

Yisa aŋaŋ jɩmbɩatɩ naaŋ wa Beelizebuli Sitaani wɩa

(Maki 3.20-30; Luki 11.14-23)

22 Womi vuosi bataŋ die dɩ chii daa wʋnyɩ dɩ yine yɩɩ aŋaŋ gaamʋ dama jɩmbɩaŋ die yalla wa; ta Yisa die dɩ gbaaŋ wa, die ʋ bɩagɩ a bala wɩa ta yese. 23 Die dɩ yi daadamba mana mamachi aŋaŋ Yisa die dɩ yine die wo wɩa, die ba pɩasa taŋ dɩ, “Daa wa gie yiwo Naaŋ Davidi haagɩŋ yaa?”

24 Ama Farasisi die dɩ wʋnna naa, die ba baarɩ dɩ, “Jɩmbɩatɩ naaŋ wa Beelizebuli* die yine daa wa gie yiko dɩ ʋ vʋarɩma jɩmbɩatɩ vuosi ma.” 25 Yisa die dɩ mɩŋŋɩ ba yilinene wudieke ta yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Tɩŋgbaŋ dieke mana dɩ puonene ka gbaŋ a waga taŋ kaaŋ faasɩ a yʋasɩ. Tigidieke dɩaŋ yaa buuri dieke dɩ puonene ka gbaŋ a waga taŋ nan nan. 26 Dɩɩ yi sɩba Sitaani vʋarɩna Sitaani vuosi sʋŋ, dɩ dagɩ sɩba ʋ yiŋŋi a waga ta puo wo ʋ gbaŋ; lalɩa ʋ naarɩ dɩ baa ka zie? 27 Dɩ yiwo Beelizebuli yɩnana mɩŋ yiko maŋ vʋara jɩmbɩatɩ vuosi ma, ta nɩnɩŋ nɩŋ mɩnɩa yɩnana nɩ vuosisi yiko dɩ ba vʋarɩmaha? Nɩ vuosi gbaŋ gbaŋ tʋʋma daga sɩba nɩ wo wusie. 28 Ama manɩŋ nɩŋ, Ŋmɩŋ Halɩkasɩka yinene maŋ vʋara jɩmbɩatɩ vuosi ma; die dagɩna sɩba Ŋmɩŋ naarɩ keŋ nɩ jigiŋ mɩŋ.

Yisa dɩ bɩagɩna a bɔbɩ Sitaani die

29 “Vuoŋ kaaŋ bɩagɩ a wɩɩ a juu hagɩrɩtieŋ† tigiŋ a vaarɩ ʋ nyinti, ntaala ʋ woliŋ a bɔbɩ wa ta wa bɩagɩ a vaarɩ ʋ nyintiti.

30 “Vuodieke mana dɩ kana ka zie n kʋaŋ waga mɩŋ mɩŋ; ta vuodieke mana dɩ kana ka suŋŋi mɩŋ a lagɩsa vuosi n jigiŋ yiwo vuodieke dɩ jatɩnana ba. 31 Naa chɩaŋ ma, maŋ bala nɩ, Ŋmɩŋ nan nagɩ a chaa vuotaŋ wʋbɩatɩ aŋaŋ wʋbɩa diekemba ʋ balala mana; ama vuodieke mana dɩ balɩ wʋbɩaŋ a yɩ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka, Ŋmɩŋ kaaŋ nagɩ ʋ taalɩ a chaa wa. 32 Vuodieke dɩaŋ mana mana dɩ keŋ balɩ wʋbɩaŋ a yɩ manɩŋ vuota Bʋa wa Ŋmɩŋ nan nagɩ ʋ taalɩ a chaa wa; ama vuodieke nɩŋ mana dɩ keŋ balɩ wʋbɩaŋ a yɩ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka, Ŋmɩŋ kaaŋ wɔŋ nagɩ ʋ taalɩ a chaa wa dʋnɩa ka gie me yaa dʋnɩa dieke dɩ bala ka keŋ wo.”

Tɩɩŋ aŋaŋ ka nyɩŋnyɩŋka wɩa

(Luki 6.43-45)

33 Ta Yisa die dɩ bɩ balɩ dɩ, “Dɩɩ yi ta tɩɩŋ dɩ vɩɩna, ka nyɩna nyɩŋnyɩŋka vɩɩna; ama dɩɩ yi ta tɩɩŋ dɩ ka vɩɩna, ka ŋaaŋ nyɩŋ wa nyɩŋnyɩŋka bɩatɩ dama tɩɩŋ nyɩŋnyɩŋka ma ba sɩba ka. 34 Nɩnɩŋ nyinvuuke buuribu gie, nɩ yine vuobɩatɩ die, lalɩa wʋbalɩkɩ vɩɩna dɩ nan bɩagɩ a nyɩŋ nɩ nʋa ma? Dama jadieke vuota dɩ yiline ʋ sʋŋ ma die nyɩnnana ʋ nʋaŋ ma. 35 Vuovɩɩnɩŋ yie wʋvɩɩna, dama ʋ sʋŋ vɩɩna mɩŋ; ta vuobɩaŋ dɩaŋ dɩ yie wʋbɩatɩ dama ʋ sʋkʋ ka vɩɩna.

36 “N bala nɩ, sarɩya diile daraaŋ Ŋmɩŋ nan dii vuosi sarɩya sɩba die ba balala wʋtɔgɩtɩ mana wɩa, 37 dama vuoŋ mana wʋbalɩka bala ka vʋarɩ wa dɩnda daarɩ mi yaa ʋ wʋbalɩka dɩaŋ bala ka chʋʋsɩ wa.”

Die ba yaalala ba ye mamachi wɩa

(Maki 8.11-12; Luki 11.29-32)

38 Womi mɩraha dɩdagɩrɩba bataŋ aŋaŋ Farasisi bataŋ die dɩ balɩ Yisa dɩ, “Dɩdagɩrʋ tɩ yaala fʋ yiwo mamachi wɩɩŋ aŋ tɩ ye.”

39 Ama die ʋ yiŋŋi a balɩ, “Lele vuosi dɩ yine vuobɩatɩ ta ka bɩ jɩama Ŋmɩŋ yaalala ba ye mamachi wɩɩŋ; ama n kaaŋ wɔŋ yi mamachi wɩɩŋ a yɩ ba; Ŋmɩŋ naazʋa Jona dagɩŋ chanchaaŋ nyɩɩna maŋ nan dagɩ ba. 40 Die Jona dɩ benne zaasɩkpɩɩkʋ sʋkʋ ma ŋmɩntʋasɩ aŋaŋ yuŋ a ga tʋgɩ daraa ataa wa, die gbaŋ gbaŋ manɩŋ vuota Bʋa dɩaŋ dɩ nan dɩ beri tɩŋgbaŋka gie chɩaŋ ŋmɩntʋasɩ aŋaŋ yuŋ a ga tʋgɩ daraa ataa. 41 Sarɩya diile daraaŋ Nineva vuosi nan hagɩ zie a galɩŋ nɩ, dama Jona dɩ mʋʋlɩna Ŋmɩŋ wɩa a yɩ ba wa die ba va ba tʋmbɩatɩ mɩŋ; n bala nɩ, vuodieke dɩ tɩanna Jona benne gie. 42 Sarɩya diile daraaŋ Siaba hɔgʋ naaŋ wa nan hagɩ a zie a galɩŋ nɩ dama die ʋ paalɩ nyɩŋ wa tɩgɩ saasaa a ga dɩ ʋ wʋŋ naaŋ Solomoni yɩaŋ wʋbalɩkaha, ama n bala nɩ vuodieke dɩ tɩanna naaŋ Solomoni benne giena.

Jɩmbɩaŋ dɩ yiŋŋine keŋ juo vuoŋ ma dene

(Luki 11.24-26)

43 “Dɩɩ yi ta jɩmbɩaŋ dɩ keŋ nyɩŋ vuota ma, ka ŋaaŋ dɩa wa jigikʋʋkɩŋ a yaala jigiŋ dɩ ka voosi, ka ka yeye; 44 ʋ ŋaaŋ balɩ a yɩ wa ʋ gbaŋ gbaŋ dɩ, ‘N nan yiŋŋi a ga n tigidieke n vana wa.’ Die wɩa ka ŋaaŋ yiŋŋi ga mi a ye dɩ vuoŋ wo mi, ta ka sʋŋ mana saarɩya a wʋnsɩ vɩɩnɩŋ. 45 Ka ŋaaŋ wa nyɩŋ mɩŋ a ga a chii jɩmbɩatɩ diekemba dɩ tɩanna ka gbaŋ gbaŋ ayʋpɔyɩ aŋ a ga bemme mi. Naa chɩaŋ ma daa wa beriŋ nan faasɩ chʋʋsɩ pam a tɩaŋ die ʋ sɩna die wo. Naa bala ka yi a yɩ lele gie vuobɩatɩtɩ.”

Yisa nuŋ aŋaŋ ʋ nɩmballɩ wɩa

(Maki 3.31-35; Luki 8.19-21)

46 Yisa die ye ko bala wɩa a yɩa vuotamba ta ʋ nuŋ aŋaŋ ʋ nɩmballɩ dɩ keŋ tʋgɩ. Die ba zie wo yeŋ me ta tʋŋ vuoŋ dɩ ʋ wa wa aŋ ba balɩ wɩa.

47 Die wɩa vuoŋ wʋnyɩ die dɩ balɩ wa dɩ, “Daansɩ ye, fʋ naa aŋaŋ fʋ nɩmballɩ zie yeŋ me ta yaala ba aŋaŋ fʋ balɩ wɩa.”

48 Yisa die dɩ yiŋŋi a baarɩ, “Mɩnɩa yine n naa? Mɩnɩa yine n nɩmballɩ?” 49 Womi ʋ nagɩ ʋ nuuŋ a dɩɩŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba ta baarɩ, “Ye, n naa aŋaŋ n nɩmballɩ wʋnna. 50 Dama vuodieke mana dɩ yinene wudieke n Chʋa Ŋmɩŋ dɩ benne arɩzanna ma choti wʋnɩŋ ʋ yine n nɩmbʋa aŋaŋ n taa aŋaŋ n naa.”

13

Bʋbʋrɩtʋ nandagɩŋ

(Maki 4.1-9; Luki 8.4-8)

1 Dɩnɩŋ daarɩ mi Yisa die dɩ nyɩŋ tigiri me a ga mʋgɩkpɩɩrɩ chaaŋ a sʋʋŋ kalɩ mi dɩ ʋ dagɩ. 2 Ta daadamba die dɩ geline wo die faasɩ dala mɩŋ, die wɩa die ʋ ga juu haarɩŋ a kalɩ ka sʋŋ, ta die daadamba die dɩ zie mʋgɩkpɩɩrɩ kʋanʋarɩ ma. 3 Die ʋ nagɩ wa nandaga a balɩ ba wɩa pam dɩ, “Daa wʋnyɩ die hagɩna daaŋ kaanɩ a ga dɩ ʋ bʋrɩ ʋ nyɩŋbʋra. 4 Die ʋ bʋrɩnana nyɩŋbʋrɩkaha kʋaŋ ma wa, ataŋ die dɩ nan sieŋ me, nembisi die dɩ keŋ a dii he. 5 Ataŋ dɩaŋ die dɩ nan taŋ sikpeŋ jigidieke tantɩ die dɩ kana ka faasɩ dala. Die nyɩŋbʋrɩkaha die dɩ nyʋʋŋ lagɩ lagɩ dama tantɩ die ka faasɩ dala wa wɩa, 6 ama die ŋmɩŋ die dɩ nyɩŋ a faasɩ tʋa a mana die dɩ ko dama a dagɩrɩsɩ die ka sʋʋŋya die wɩa a mana die dɩ kpi. 7 Ta ataŋ dɩaŋ die dɩ nan haŋgɔɔsɩ dagɩrɩsɩ ma, ta a mana die dɩ lagɩsɩ nyʋʋŋ a bɩrɩŋ, ama haŋgɔɔsɩsɩ die dɩ nyagɩ nyɩŋbʋraha. 8 Ataŋ dɩaŋ die dɩ nan tɩŋgbaŋ vɩɩnɩŋ ma die a mɩŋŋɩ yi bie; ataŋ die yi bie kɔbɩga kɔbɩga ataŋ dɩaŋ baŋɩsɩ-yʋaba yʋaba ataŋ dɩaŋ baŋɩsɩ-taa taa.”

9 Yisa die dɩ balɩ a kpatɩ ba dɩ, “Vuodieke mana dɩ yalla tɩba ʋ wʋmma.”

Wudieke wɩa ʋ yɩna nandagaha

(Maki 4.10-12; Luki 8.9-10)

10 Die wɩa die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ keŋ ʋ jigiŋ a pɩasɩ wa dɩ, “Bɩa wɩa fʋ naga nandaga bala yɩa ba?”

11 Die ʋ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Nɩnɩŋ nɩŋ Ŋmɩŋ yɩ nɩ sieŋ dɩ nɩ sɩmma wʋlɔbɩrɩkɩŋ wɩa yaa gamma ʋ naarɩ wɩa ama banɩŋ ba nɩŋ ʋ ka yɩ ba sieŋ. 12 Vuodieke dɩ sɩbɩna Ŋmɩŋ wɩa, wʋnɩŋ ʋ yenene a gʋta aŋ ʋ faasɩ yallɩma pam, ama vuodieke dɩ wone, ʋ nan waarɩ bɩta dieke ʋ yalla gbaŋ. 13 Wudieke wɩa n nagɩnana nandaga a daga ba yiwo, ba daansa mɩŋ ama ba ka yese, ta chɩɩsa a wʋmma, ama ba ka sɩba a chɩasɩ. 14 Die wɩa Ŋmɩŋ naazʋa Azaya die dɩ balla wudieke wo keŋ yi wusie ba wɩɩrɩ ma. Die ʋ balɩ dɩ Ŋmɩŋ baarɩ,

‘Vuosisi gie nan seŋ wʋŋ, ama ba kaaŋ dɩ sɩba a chɩasɩ,

ba nan seŋ daansɩ ama ba kaaŋ dɩ sɩba jadieke ba yene wo chɩasɩ.

15 Dama vuosi gie yɩaŋ ligiye mɩŋ

ta ba tɩba dɩaŋ dɩ hagɩrɩ,

ta ba bɩ ligi ba nine,

dama ba ka yaala ba ye jaaŋ,

ta ka bɩ yaala ba wʋŋ wɩɩŋ,

ta ka yaala ba yɩaŋ yuori,

ta ka bɩ yaala ba vaa ba wʋbɩatɩ aŋ n gbaaŋ ba.’

16 “Nɩnɩŋ nɩŋ nɩ yaa sikpeŋ nansɩŋ, dama nɩ nine yese mɩŋ ta nɩ tɩba dɩaŋ dɩ wʋmma wɩa. 17 Ama n balɩ nɩ wusie, Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ aŋaŋ vuodiekemba die dɩ chɩgɩnana Ŋmɩŋ pam tɩŋ yaala ba ye jadieke nɩ yene wo ama ba ka yeke; ta tɩŋ bɩ yaala ba tɩŋ wʋŋ wudieke nɩ wʋnna wa ama ba ka wʋŋ ka.

Bʋbʋrɩtʋ nandagɩrɩ chɩaŋ

(Maki 4.13-20; Luki 8.11-15)

18 “Nɩ wʋmma ta bʋgɩrɩ bʋbʋrɩtʋ nandagɩrɩ chɩaŋ. 19 Vuodieke dɩ keŋ wʋŋ Ŋmɩŋ naarɩ wʋvɩɩnaha gie ta ka sɩba a chɩasɩ, Sitaani ŋaaŋ keŋ vʋarɩ wa wudieke dɩ juune ʋ sʋŋ ma; die yine nyɩŋbʋrɩ dieke dɩ nanna sieku me. 20 Nyɩŋbʋrɩ diekemba dɩ nanna tanjaalɩka sikpeku sɩɩ sɩba vuodieke dɩ ŋaana a wʋŋ Ŋmɩŋ wɩaha ta tuohe lagɩ lagɩ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ; 21 ama wɩaha ka sʋʋna ba sʋgɩtɩ ma ta a yʋasa. Die wɩa wahala yaa mugisiŋ dɩ keŋ wɩaha wɩa, ba ŋaaŋ nagɩ wɩaha a taaŋ bʋnyɩ. 22 Nyɩŋbʋrɩ diekemba dɩ nanna haŋgɔɔsɩ jigiri sɩɩ sɩba vuodiekemba dɩ ŋaana wʋŋ Ŋmɩŋ wɩaha, ama ta tɩŋgbaŋka gie wahala aŋaŋ nyinti yaalɩŋ nyagɩ wɩaha ʋ wʋnna wa ʋ sʋŋ ma, ta ka ka nyɩnna nyɩŋnyɩŋka. 23 Ama nyɩŋbʋrɩ diekemba dɩaŋ die dɩ nanna tɩŋgbaŋ vɩɩŋkʋ ma sɩɩ sɩba vuodiekemba dɩ ŋaana wʋŋ wɩaha ta sɩba a chɩasɩ; ta nyɩŋ nyɩŋnyɩŋka, a taŋ kɔbɩga kɔbɩga bataŋ dɩaŋ baŋɩsɩ-yʋaba yʋaba bataŋ dɩaŋ baŋɩsɩ-taa taa.”

Huutiti nandagɩrɩ wɩa

24 Die Yisa dɩ bɩ a taaŋ ba nandagɩŋ dɩ, “Ŋmɩŋ naarɩ sɩɩ sɩba daa wʋnyɩ die dɩ bʋrɩna zaabʋrɩvɩɩna ʋ kʋaŋ ma. 25 Ama yuŋ kaanɩ vuoŋ mana die dɩ gʋʋrɩnana ʋ dataaŋ die dɩ ga a ga bʋrɩ huuti a gʋtɩ ʋ zaaha ma ta yiŋŋi ga. 26 Die zaaha die dɩ bɩrɩna a piili dɩ a yi sikpigile die huutiti dɩaŋ die dɩ hagɩ.

27 “Daa wa tʋntʋntɩŋ die dɩ keŋ ʋ jigiŋ a pɩasɩ wa dɩ, ‘Jakʋʋŋ, daa zaabʋrɩvɩɩna die fʋ bʋrɩ fʋ kʋakʋ ma? Ama sɩa huutiti dɩ nyɩŋ?’

28 “Die ʋ baarɩ dɩ, ‘Dataaŋ wʋnyɩ yine die.’ Die ba pɩasɩ wa ‘Yaala tɩ ga a vʋʋ huutiti mɩŋ?’

29 “Ʋ baarɩ, ‘Aayɩ, dama nɩ a keŋ a vʋa huutiti nɩ nan gʋtɩ a vʋʋ zaaha ataŋ. 30 Die wɩa nɩ vaa zaaha aŋaŋ huutiti mana lagɩsɩ bɩrɩŋ a ga tʋgɩ gobiŋ saŋŋa. Saŋka mi n nan balɩ zaagobiribe; nɩ woliŋ vʋʋ huutiti ta bɔbɩha a huubɔba a jʋʋha boliŋ; ta lagɩsɩ zaaha a nagɩha a yi n napooti me.’ ”

Nyɩŋbʋrɩbiŋ nandagɩrɩ

(Maki 4.30-32; Luki 13.18-19)

31 Yisa die dɩ bɩ a taaŋ ba nandagɩŋ bɩbra dɩ, “Ŋmɩŋ naarɩ sɩɩ sɩba kaŋmɩnɩŋ biŋ daa dɩ nagɩna a ga bʋrɩ ʋ kʋaŋ ma. 32 Ka yine nyɩŋbʋrɩka mana jabɩŋ, ama ka keŋ bɩrɩŋ ka yine vapɔgɩtɩ mana jakpɩɩŋ. Ka ŋaaŋ bɩrɩŋ wa tɩɩŋ ta nembisi keŋ yʋga a tose ka chagɩsa ma.”

Dabɔtɩ nandagɩrɩ

(Luki 13.20-21)

33 Yisa die dɩ bɩ a taaŋ ba nandagɩŋ bɩbra dɩ, “Ŋmɩŋ naarɩ sɩɩ sɩba dabɔtɩ hɔgʋ dɩ nagɩna a lagɩsɩ paanʋ zɔŋ dieke dɩ dala ma aŋ bʋ mana kʋŋ a yiri die wo.”

Nandagaha taanɩŋ chɩaŋ

(Maki 4.33-34)

34 Yisa die taaŋ wa nandaga a bala wɩaha gie mana mana a yɩ daadamba: Die ʋ ka bala wɩɩŋ a yɩa ba ta ka ka yi nandagɩŋ. 35 Die ʋ yiwo naa amʋ Ŋmɩŋ naazʋa wʋnyɩ die dɩ bala wudieke wo keŋ yi wusie, dɩ

“Maŋ a keŋ n bala wɩɩŋ n nan nagɩ nandaga a balɩ ba,

n nan balɩ ba wudieke mana die dɩ lɔbɩrɩna

a nyɩŋ dʋnɩa dɩ piiline a keŋ tʋgɩ jinne.”

Yisa die dɩ dagɩna huutiti nandagɩrɩ chɩaŋ dene

36 Die Yisa die dɩ va daadamba mi ta ga a juu tigidieke mi die ʋ benne. Ta ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ keŋ ʋ jigiŋ a baarɩ, “Dagɩ tɩ huutiti nandagɩrɩ chɩaŋ.”

37 Ta ʋ balɩ ba dɩ, “Manɩŋ vuota Bʋa yine vuodieke die dɩ bʋrɩna nyɩŋbʋrɩvɩɩnaha. 38 Kʋakʋ dɩaŋ yine dʋnɩa, nyɩŋbʋrɩvɩɩnaha dɩaŋ yine vuodiekemba dɩ benne Ŋmɩŋ naarɩ ma, ta huutiti dɩaŋ yine Sitaani vuosi. 39 Dataa dieke dɩaŋ dɩ bʋrɩna huutiti yine Sitaani; gobiku saŋka dɩaŋ yine dʋnɩa kpatɩ saŋŋa, gogobiribe dɩaŋ yine Ŋmɩŋ malakasi.

40 “Sɩba die ba lagɩsɩna huutiti a jʋʋha bolibu die wo, die dɩ baa dɩ sɩmma dʋnɩa kpatɩŋ daraaŋ. 41 Manɩŋ vuota Bʋa nan daansɩ tʋŋ n malakasi aŋ ba ga vʋarɩ a nyɩŋ n naarɩ ma vuodiekemba die dɩ yinene vuosi dɩ yie bɩaŋ aŋaŋ vuobɩatɩ mana, 42 aŋ ba nagɩ ba a taaŋ boliŋ me, mi ba nan dɩ kʋma ta ŋɔba ba nyɩna. 43 Ama saŋŋa mi ŋmɩŋchɩgɩrɩba mana nan dɩ bie n Chʋa wa Ŋmɩŋ naarɩ ma a chaaŋ sɩba ŋmɩŋ dɩ chaannana die wo. Vuodieke dɩ yaa tɩba ʋ wʋmma.

Jadɩɩŋ dieke die dɩ lɔbɩrɩna nandagɩrɩ wɩa

44 “Ŋmɩŋ naarɩ sɩɩ sɩba jadɩɩŋ dieke die dɩ gune tɩŋgbaŋ ma vuoŋ kʋaŋ ma. Ta daa wʋnyɩ dɩ keŋ ye ke, a kpɩarɩ tantɩ a ligi ke, ta ga aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ a ga nagɩ ʋ yalla nyindieke mana a daa a yiŋŋi keŋ daa kʋakʋ.

Nyieleeŋ nandagɩrɩ

45 “Ŋmɩŋ naarɩ bɩ sɩɩ sɩba nyugidiiru dɩ dɩna dɩdɩa yaala nyielevɩɩna dɩ ʋ daa. 46 Die ʋ ga ye kaanɩ dɩ faasɩna vɩɩna die ʋ ga a ga nagɩ ʋ nyinti mana a daa ta keŋ daa ka.

Zaasɩŋ nɩɩŋ nandagɩrɩ

47 “Ŋmɩŋ naarɩ bɩ sɩɩ sɩba, zaasɩŋ nɩɩŋ ba nagɩna a vigi taaŋ nyaaŋ ma ka yigi zaasɩŋ yiri yiri nɩŋ mana. 48 Ka suuline wo zaasɩyigiribe dɩ datɩ ka nyɩŋ gaaŋ ma, a sʋʋŋ kalɩ a lugi zaasɩvɩɩnaha a yi kparɩŋ ma ama ta nagɩ zaasɩbɩatɩtɩ a vigi taaŋ wa. 49 Naa dɩ baa dɩ sɩmma dʋnɩa kpatɩŋ daraaŋ. Ŋmɩŋ malakasi nan keŋ a lugi vuobɩatɩtɩ a nyɩŋ vuovɩɩna ma, 50 ta nagɩ vuobɩatɩtɩ a vigi taaŋ boliŋ me. Mi ba nan dɩ kʋma ta ŋɔba ba nyɩna.”

Wʋhaala aŋaŋ wʋkʋra wɩa

51 Die Yisa die dɩ pɩasɩ ba, “Nɩ sɩba wɩaha gie chɩasɩ mɩŋ?”

Die ba baarɩ “Wa.”

52 Die ʋ yiŋŋi a balɩ ba, “Die wɩa, Ŋmɩŋ mɩra dɩdagɩrʋ dieke mana dɩ bʋgɩrɩnana n dagɩkʋ yaa gamma Ŋmɩŋ naarɩ wɩa ta mɩŋŋɩ sɩba a chɩasɩ sɩɩ sɩba tigiŋ tieŋ dieke dɩ vʋarɩna nyɩŋhaala aŋaŋ nyɩŋkʋra a nyɩŋ ʋ nyinti ma.”

Nazeriti vuosi die dɩ zetine Yisa die

(Maki 6.1-6; Luki 4.16-30)

53 Yisa die dɩ taanna nandagaha gie a kpatɩ, die ʋ nyɩŋ mi 54 a yiŋŋi a ga ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ tɩŋ, mi die ʋ ga daga vuosi Ŋmɩŋ wɩa ba Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoŋ me. Die ʋ dagɩkʋ dɩ yi vuodiekemba dɩ wʋnnana wa mamachi. Die ba pɩasa taŋ dɩ, “Sɩa ʋ ye yɩabʋ gie? Sɩa ʋ ye yiko ke gie a yie mamachi wɩaha gie?” 55 “Daa kampɩnta wa bʋa wa wondie? Daa ʋ nuŋ yine Meri, ta ʋ nɩmballɩ dɩ yi Jemisi aŋaŋ Josefu aŋaŋ Simoni aŋaŋ Judasi? 56 Da ʋ tamba benne giena wa? Sɩa ʋ ye genhe mana?” 57 Die wɩa die ba zeti wo. Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Ba yɩa Ŋmɩŋ naazʋa jɩlɩma jigiŋ mana mana mɩŋ, ntaala ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ tɩŋ aŋaŋ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ tigiŋ vuosi jigiŋ.” 58 Die ʋ ka yi mamachi wɩa pam mi dama die ba ka yi wo yada wɩa.

14

Jɔɔn vuodieke die dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ kʋʋla wɩa

(Maki 6.14-29; Luki 9.7-9)

1 Saŋka mi naaŋ Herodi vuodieke die dɩ yine Galili naaŋ wa die dɩ wʋŋ Yisa wɩa. 2 Die ʋ balɩ a yɩ ʋ nyɩŋkʋraha dɩ, “Ʋ seŋ yiwo Jɔɔn vuodieke die dɩ sɩnana vuosisi Ŋmɩŋ nyaabʋ hagɩna kuŋ me, die wɩa ʋ yallɩ hagɩrɩbʋ mi a yie mamachi wɩa dene.”

3 Die Herodi die yɩ wa nʋaŋ ba yigi Jɔɔn a bɔbɩ wa ta nagɩ wa a yi dansarɩka sʋŋ, die ʋ nɩmbʋa Filipi hɔgʋ Herodiasi wɩa die ʋ yi die. 4 Dama Jɔɔn die ŋaaŋ bala yɩa wa mɩŋ dɩ, “Dɩ ka mʋ fʋ faarɩ Herodiasi.” 5 Naaŋ Herodi die yaala ʋ kʋʋ Jɔɔn, ta die chɩga Juu vuosisi, dama die ba sɩba a baarɩ Jɔɔn die yiwo Ŋmɩŋ naazʋa.

6 Die ba mɩɩrɩna naaŋ Herodi daa dieke die dɩ keŋ tʋgɩ, ʋ yi chaantɩ, ta Herodiasi hɔgʋlɩa die dɩ keŋ sie daadamba mana nɩŋŋa, die naaŋ Herodi sʋŋ die dɩ paalɩ fɩalɩ, 7 die ʋ yɩ wa nʋaŋ a baarɩ, “N hʋʋya, n nan yɩ fʋ jadieke mana fʋ bala dɩ yaala.”

8 Die wɩa hɔgʋlɩa wa nuŋ dɩ dagɩ wa jadieke ʋ baaŋ pɩasɩ, die ʋ yiŋŋi ga balɩ naaŋ Herodi dɩ, “Gobi Jɔɔn vuodieke die dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ sikpeŋ a yi tasɩŋ ma a keŋ yɩ mɩŋ lele.”

9 Naaŋ wa sʋŋ die dɩ chʋʋsɩ, ama die ʋ hʋʋna daadamba nɩŋŋa wɩa die ʋ yɩ nʋaŋ dɩ ba yi havʋʋbike dɩ yaalala die wo. 10 Die wɩa die ba gobi Jɔɔn sikpeŋ dansarika sʋŋ. 11 Die ba chii sikpeku aŋaŋ tasɩŋ a keŋ yɩ havʋʋbike, ta ʋ dɩaŋ dɩ chiike a ga yɩ ʋ nuŋ. 12 Die Jɔɔn kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ keŋ a nagɩ ʋ nyɩŋgbaŋka a ga guu, ta die a ga a balɩ Yisa.

Die Yisa die dɩ yɩna dembisi tuse anʋ nyindiike dene

(Maki 6.30-44; Luki 9.10-17; Jɔɔn 6.1-14)

13 Die Yisa dɩ wʋnna Jɔɔn kʋʋla wɩaha die ʋ juu haarɩŋ a nyɩŋ mi a ga jigidieke vuoŋ dɩ wone. Die vuosisi dɩ wʋnna naa, die ba va ba tɩgɩsɩ ta chʋŋ nagɩsɩ a dɩ ʋ kʋaŋ a ga ʋ jigiŋ. 14 Yisa die dɩ kenne nyɩnna haarɩkʋ ma ta ye daadamba zɔɔlɩŋ die dɩ yigi wo pam, die ʋ gbaaŋ vuodiekemba die dɩ yʋagɩna ba sʋŋ mana.

15 Jɩŋmɩŋ die dɩ tʋgɩna, ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ keŋ ʋ jigiŋ a balɩ dɩ, “Ŋmɩŋ gbige nannɩŋ mɩŋ ta giena dɩaŋ dɩ yi haagɩŋ; die wɩa vaa vuotamba aŋ ba ga tɩgɩbɩsɩsɩ a yaalɩ nyindiike a dii.”

16 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ dɩ, “Ba ka mʋ ba ga. Nɩnɩŋ nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ yɩ ba jaaŋ aŋ ba dii.”

17 Die ba baarɩ, “Paanʋ golime anʋ aŋaŋ zaasɩtɩ ale nyɩɩna tɩ yallɩ giena.”

18 Yisa die dɩ baarɩ, “Nɩ yaa ha a keŋ giena.” 19 Die ʋ balɩ a yɩ vuotamba dɩ ba sʋʋŋ kala huutiti ma; ta die a nagɩ paanʋ golime anʋ wa aŋaŋ zaasɩtɩ ale wo, a daansɩ ŋmɩŋsikpeŋ ta die a pagɩ Ŋmɩŋ. Die ʋ gbieri gbieri paanʋsɩsɩ a nagɩ ha a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba, die ba nagɩ ha a yɩ vuosisi. 20 Vuoŋ mana dɩ dii ta tɩalɩ tɩalɩ. Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ vaarɩ nyintɩalɩkaha a suuli kparɩsɩ baŋ aŋaŋ ale. 21 Vuodiekemba die dɩ dine die yiwo dembisi tuse anʋ, ama die ba ka bɩɩsɩ hɔgʋba aŋaŋ ballɩ a gʋtɩ.

Yisa die dɩ chʋnna nyaaŋ sikpeŋ wɩa

(Maki 6.45-52; Jɔɔn 6.15-21)

22 Die Yisa die dɩ vaa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ juu haarɩkʋ a garɩsɩ a ga mʋgɩkpɩɩrɩ mi wo chaakʋ, ta wɩarɩ dɩ ʋ taaŋ vuosisi aŋ ba kuli. 23 Die ʋ taanna vuosisi a kpatɩ wa, die ʋ ga a jʋalɩ kunkogiŋ dɩ ʋ jʋʋsɩ Ŋmɩŋ. Yuŋ die dɩ ga tʋgɩ ta ʋ bie mi ʋ nyɩɩna ma; 24 saŋka gie ta haarɩkʋ die bie wo saasaa mʋgɩkpɩɩrɩ sʋnsʋŋ aŋaŋ sʋnsʋŋ nyapoŋiku yaa ka dɔma dama bʋlɔgɩsɩŋ die nɩgɩnana ka.

25 Yaa gamma kparaaŋ kpaŋ saŋŋa die Yisa die dɩ chʋŋ nyaabʋ sikpeŋ a keŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba jigiŋ. 26 Die ba yene wo ʋ chʋnnana nyaabʋ sikpeku ŋmaamɩŋ die dɩ yigi be. Die ba baarɩ, “Kogiŋ wonde” ta faasɩ keesi.

27 Ama Yisa dɩ balɩ wɩa a yɩ ba bʋnyɩ a baarɩ, “Nɩ da vaa ŋmaamɩŋ yalla nɩ, wo manɩŋ.”

28 Ta Piita dɩ baarɩ, “N Yɔmʋtieŋ dɩ yiwo fʋnɩŋ fʋ vaa aŋ n chʋŋ nyaabʋ sikpeŋ a haarɩ fʋ.”

29 Yisa dɩ baa, “Kiere.” Naa chɩaŋ ma Piita die dɩ nyɩŋ haarɩkʋ ma a piili chʋŋ nyaabʋ sikpeŋ a gara ʋ jigiŋ. 30 Ama die ʋ yene bʋlɔgɩsɩbʋ dɩ faasɩna nɩgɩ wa ŋmaamɩŋ die dɩ yigi wo die ʋ piili a sʋʋna nyaabʋ chɩaŋ. Die ʋ keesi a baarɩ, “N Yɔmʋtieŋ gbatɩ mɩŋ taaŋ!”

31 Yisa die dɩ deeŋ nuuŋ a yigi wo bʋnyɩ ta baarɩ, “Fʋnɩŋ yada dɩ kana ka dala vuoke gie, bie yine fʋ chɩɩlɩ?”

32 Ba mana die dɩ juu haarɩkʋ sʋŋ die bʋlɔgɩsɩbʋ die dɩ nan. 33 Ta vuodieke dɩ benne haarɩkʋ sʋŋ die dɩ keŋ gbirigi a jɩama Yisa ta baarɩ, “Wusie, seŋ yiwo Ŋmɩŋ Bʋa.”

Yisa die dɩ gbaannana Genezariti yʋagɩtieliŋ dene

(Maki 6.53-56)

34 Die ba garɩsɩ mʋgɩkpɩɩrɩ a keŋ Genezariti tɩŋgbaŋ ma, 35 mi vuosi die dɩ mɩŋŋɩ Yisa. Die wɩa die ba mʋʋlɩ a yɩ vuosi mana, ta ba chii vuodiekemba mana die dɩ yʋagɩna a keŋ ʋ jigiŋ. 36 Die ba jʋʋsɩ wa dɩ ʋ ko a vaa vuodiekemba dɩ yʋagɩna wa ko a gbɩ ʋ jayeekiri kʋanʋaŋ; die vuodiekemba mana die dɩ gbɩna ka wa die ye wo gbaanɩŋ.

15

Ba chɔɔŋkʋʋlɩŋ dagɩŋ wɩa

(Maki 7.1-13)

1 Womi Farasisi bataŋ aŋaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba die dɩ nyɩŋ Jerusalemi a keŋ Yisa jigiŋ a pɩasɩ wa dɩ, 2 “Dɩ yiwo lalɩa fʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ ka dɩɩsa tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba die dɩ dagɩna die wo? Ba ka nɩta ba nuusi ta die.”

3 Yisa die dɩ yiŋŋi a pɩasɩ ba, “Ta dɩ yiwo lalɩa nɩnɩŋ nɩ zeti Ŋmɩŋ mɩraha ta dɩ nɩ chɔɔŋkʋʋlɩba dagɩkʋ? 4 Ŋmɩŋ die baarɩ, ‘Yɩma fʋ chʋa aŋaŋ fʋ naa jɩlɩma’ ta ‘Vuodieke mana dɩ a keŋ zɩa ʋ chɔɔŋ yaa ʋ nuŋ mʋ ba kʋʋ wa.’ 5 Ama nɩ daga a baarɩ dɩ vuoŋ dɩ a keŋ a yallɩ jadieke ʋ baaŋ nan nagɩ a suŋŋi ʋ nuŋ yaa ʋ chɔɔŋ ta baarɩ dɩ ‘Nyinti gie bɩrɩŋ wa Ŋmɩŋ sɩɩtɩ’; 6 ka ka bɩ yiwo mugisiŋ dɩ ʋ yɩma ba jɩlɩma ta yɩ ba jaaŋ. Naa nɩ zeti Ŋmɩŋ mɩraha ta dɩ nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ dagɩŋ. 7 Nɩnɩŋ gɩgaantɩba gie! Ŋmɩŋ naazʋa Azaya die yaa wusie die ʋ bala nɩ wɩa die. Die Ŋmɩŋ baarɩ dɩ

8 “ ‘Vuosi gie yɩa mɩŋ jɩlɩma aŋaŋ ba nʋa,

ama ba sʋgɩtɩ dɩ bie saasaa aŋaŋ mɩŋ.

9 Ba jɩama mɩŋ wa yɔrɩ

dama ba daga vuosi vuota mɩra sɩba a yiwo manɩŋ n mɩra.’ ”

Jadieke dɩ benne vuota sʋŋ ma wɩa

(Maki 7.14-23)

10 Womi Yisa die dɩ wa kpɩkpaakʋ a keŋ ʋ jigiŋ a bala yɩ ba, “Nɩ wʋmma ta sɩmma a chɩasɩ! 11 Da jadieke dɩ junene vuota nʋaŋ ma yinene wo dɩgɩntɩ Ŋmɩŋ jigiŋ ama jadieke dɩ nyɩnana ʋ nʋaŋ ma yinene wo dɩgɩntɩ Ŋmɩŋ jigiŋ.”

12 Womi ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ keŋ ʋ jigiŋ a pɩasɩ wa dɩ, “Fʋ sɩba a baarɩ Farasisi vuosisi dɩ wʋnna fʋ balɩkʋ ba jɩɩ wa sɩnyɩɩrɩŋ?”

13 Ʋ die dɩ yiŋŋi a balɩ ba, “Tɩɩ dieke mana n Chɔɔŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma dɩ kana ka suuye sie ba keŋ vʋʋka a taaŋ. 14 Die wɩa vaa ba aŋ ba ga dama ba sɩɩ sɩba yɩɩsɩ ta data taŋ. Yɩɩ dɩ a keŋ data ʋ chanchaaŋ sie ba mana nan guoliŋ me.”

15 Piita die yiŋŋi a baarɩ: “Dagɩ tɩ nandagɩrɩ gie chɩaŋ.”

16 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Nɩ gbaŋ nɩ ka sɩba n wʋbalɩka gie chɩasɩ? 17 Nɩ ka sɩba a baarɩ jadieke mana dɩ junene vuota nʋaŋ ma gara ʋ nyuuti ma ta daaga ʋ nyɩŋgbanɩŋ a nyɩna? 18 Ama wudiekemba vuota dɩ balala ʋ nʋaŋ ma nyɩna ʋ sʋŋ, die yinene vuota dɩgɩntɩ. 19 Dama vuota sʋŋ ma sʋŋanyilibɩatɩ dɩ nyɩna, sɩba vuota kʋʋla, daakpana aŋaŋ hɔgʋkpana yaalɩŋ, aŋaŋ gaarɩŋ aŋaŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ aŋaŋ kʋagaarɩŋ. 20 Genhe yinene vuota dɩgɩntɩ; ama da nuudɩgɩntɩ diile yinene vuota dɩgɩntɩ.”

Hɔgʋ wʋnyɩ die dɩ yine Yisa yada wɩa

(Maki 7.24-30)

21 Yisa die dɩ nyɩŋ mi a ga Taya aŋaŋ Sidoni tɩŋgbaŋ chaaŋ. 22 Die wɩa Keenani hɔgʋ wʋnyɩ die dɩ benne mi chaakʋ die dɩ keŋ Yisa jigiŋ a wa wa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ Davidi haagɩŋ chɩgɩ mɩŋ zɔɔlɩŋ! Jɩmbɩaŋ yalla n havʋʋbiŋ, dɩ a paalɩ a mugisi wo pam.”

23 Ama Yisa die ka balɩ wɩɩŋ mana a yɩ wa. Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ keŋ ʋ jigiŋ a balɩ wa dɩ ʋ yagɩ wa; dama ʋ dɩ tɩ mɩŋ a yie watɩ.

24 Womi Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Izara vuodiekemba dɩ sɩna sɩba yii diekemba dɩ bana, banɩŋ ba jigiŋ nyɩɩna Ŋmɩŋ dɩ tʋŋ mɩŋ.”

25 Ta hɔgʋ wa die dɩ a keŋ a gbirigi Yisa nɩŋŋa a baarɩ, “N Yɔmʋtieŋ, suŋŋi mɩŋ!”

26 Yisa die dɩ yiŋŋi a baarɩ, “Dɩ ka mʋ dɩ vuoŋ nagɩ ballɩbɩsɩ nyindiike a yɩ gbaasɩ.”

27 Die wɩa hɔgʋ wa die dɩ yiŋŋi a baarɩ, “N Yɔmʋtieŋ ka yiwo wusie, ama gbaaŋ diekemba dɩ dʋana ba tieŋ nɩŋŋa ŋaaŋ nagɩ nyindiike chɔɔta dieke dɩ nannana ʋ nɩŋŋa a die.”

28 Naa chɩaŋ wɩa Yisa die dɩ balɩ wa, “Yiwo hɔgʋ dieke yada dɩ dala! Fʋ yaalala jadieke wo nan yi a yɩ fʋ.” Lele womi ʋ hɔgʋlɩa wa dɩ ye alaafɩa.

Yisa die dɩ gbaanna vuosi pam dene

29 Yisa die dɩ nyɩŋ mi a ga Galili mʋgɩkpɩɩrɩ chaaŋ. Die a jʋalɩ a kalɩ kunkogiŋ me. 30 Ta kpɩkpaaŋ die dɩ a keŋ ʋ jigiŋ aŋaŋ gbilisi aŋaŋ yɩɩsɩ aŋaŋ gbarɩgɩsɩ aŋaŋ gaantɩŋ aŋaŋ vuodiekemba mana dɩ yʋagɩna yʋagɩtɩ yiri yiri mana a nagɩ ba dʋaŋ ʋ nɩŋŋa; die ʋ gbaaŋ ba. 31 Kpɩkpaakʋ die dɩ yene ta gaantɩba balɩ wɩa, ta gbarɩgɩsɩ dɩ chʋŋ, ta gbilisi dɩ ye alaafɩa, yɩɩsɩ dɩ yese wo die dɩ yi be mamachi. Die ba bɩrɩ Izara vuosi Ŋmɩŋ.

Yisa die dɩ yɩna dembisi tuse anɩɩsa nyindiike dene

(Maki 8.1-10)

32 Yisa die dɩ wa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba a keŋ ʋ jigiŋ a baarɩ dɩ, “Zɔɔlɩŋ yigi mɩŋ mɩŋ aŋaŋ vuosi gie wɩa, dama ba bie wo n jigiŋ daraa ataa, ta lele ba wo jaaŋ ba baaŋ dii. N ka yaala n vaa ba kuli ta ka yɩ ba nyindiike, dama ba nan keŋ chaa sieŋ me.”

33 Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ pɩasɩ wa, “Sɩa tɩ nan ye nyindiike haagɩrɩ gie me a yɩ kpɩkpaakʋ gie?”

34 Yisa die dɩ pɩasɩ ba, “Paanʋsɩ aŋmɩa nɩ yallɩ?”

Ba baarɩ, “Paanʋsɩ golime ayʋpɔyɩ aŋaŋ zaasɩbɩsɩ bɩta.”

35 Naa chɩaŋ wɩa Yisa die dɩ yi kpɩkpaakʋ nʋaŋ dɩ ba sʋʋŋ kala tɩŋgbaŋ. 36 Die ʋ nagɩ paanʋ golime ayʋpɔyɩ wa aŋaŋ zaasɩbɩsɩsɩ a bɩrɩ Ŋmɩŋ ta die gbieri gbieri he a nagɩ ha a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die ba nagɩha a yɩ vuosisi. 37 Die ba mana dɩ dii ta tɩalɩ tɩalɩ. Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ vaarɩ nyintɩalɩkaha a suuli kparɩsɩ ayʋpɔyɩ. 38 Die dembiŋ diekemba die dɩ dine wo die yiwo vuosi tuse anɩɩsa, ama die ba ka bɩɩsɩ hɔgʋba aŋaŋ ballɩ.

39 Die Yisa dɩ wa a taaŋ kpɩkpaakʋ ta die juu haarɩŋ a ga Magadani tɩŋgbaŋ chaaŋ ma.

16

Die ba yaalala ba ye mamachi wɩa dene

(Maki 8.11-13; Luki 12.54-56)

1 Die Farasisi aŋaŋ Sadusisi vuosi bataŋ die dɩ keŋ Yisa jigiŋ. Die ba yaala ba yigi wo mɩŋ, die chɩaŋ ma die ba pɩasɩ wa dɩ ʋ yi mamachi wɩɩŋ a yɩ ba aŋ ka dagɩ sɩba Ŋmɩŋ die zie wo ʋ kʋaŋ. 2 Ama die ʋ yiŋŋi a balɩ dɩ, “Nɩɩŋmara dɩ keŋ ŋmɩntɩ jɩŋmɩŋ nɩ ŋaaŋ baarɩ, ‘Soriŋ jigiri nan dɩ vɩɩna.’ 3 Ta sʋkʋleeliŋ dɩaŋ nɩɩŋmara dɩ keŋ ŋmɩntɩ ta bɩ sɩbɩ nɩ ŋaaŋ baarɩ, ‘Nɩɩŋ baa ka nɩɩŋ mɩŋ.’ Nɩ nan bɩagɩ a daansɩ nɩɩŋmara ta balɩ wudieke dɩ balla ka yi ama nɩ kaaŋ dɩ sɩba wudieke dɩ yinene lele chɩasɩ! 4 Nɩnɩŋ, lele vuosi nɩ yiwo vuobɩatɩ ta ka dɩsa Ŋmɩŋ, nɩ yaala nɩ ye wo mamachi wɩɩŋ; ama n kaaŋ wɔŋ yi wɩɩŋ a yɩ nɩ; ama mamachi dieke nyɩɩna n baaŋ nan nagɩ a yɩ nɩ yiwo Jona mamachi ka.”

Die ʋ balla die a yɩ ba, ta die ga ta va ba.

Farasisi aŋaŋ Sadusisi dabɔtɩ wɩa

(Maki 8.14-21)

5 Die Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ gasɩna mʋgɩkpɩɩrɩ a ga mi wo chaakʋ, die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ daaŋ ta ka nagɩ paanʋ. 6 Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba, “Nɩ sɩmma Farasisi aŋaŋ Sadusisi dabɔtɩ wɩa.” 7 Die ba a bala a yɩa taŋ a baarɩ, “Dɩ yiwo tɩ kana ka nagɩ paanʋ wɩa ʋ bala die wo.”

8 Yisa die dɩ mɩŋŋɩna ba balala wudieke wo die ʋ pɩasɩ ba, “Nɩnɩŋ vuodiekemba nɩ yada dɩ kana ka dala, bɩa nɩ bala yɩa taŋ nɩ wone paanʋ wɩa? 9 Nɩ ye ka sɩba ka chɩaŋ? Nɩ ka tɩɩnsɩ die n nagɩna paanʋ golime anʋ a yɩ dembisi tuse anʋ wa? Die kparɩsɩ aŋmɩa die nɩ vaarɩ nyintɩalɩkaha a suuli? 10 Ta die n nagɩ paanʋ golime ayʋpɔyɩ a yɩ dembisi tuse anɩɩsa wa, kparɩsɩ aŋmɩa die nɩ vaarɩ? 11 Bɩa yine nɩ yile dɩ paanʋ wɩa maŋ bala nɩ? ‘Nɩ sɩmma Farasisi aŋaŋ Sadusisi dabɔtɩ wɩa!’ ”

12 Die ba wa a sɩba a baarɩ dɩ ʋ ka bala ba dɩ ba sɩmma yaa gamma dabɔtɩ dieke ba yalla a yɩa paanʋ sʋŋ ama dɩ ba sɩmma Farasisi aŋaŋ Sadusisi dagɩŋ wɩa.

Piita dɩ bala wʋkpɩɩma yaa gamma Yisa ma dene

(Maki 8.27-30; Luki 9.18-21)

13 Yisa die dɩ ga Siisiria Filipi tɩŋ chaaŋ, die ʋ pɩasɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Mɩnɩa vuosisi dɩ baarɩ manɩŋ vuota Bʋa wa yiye?”

14 Die ba baarɩ, “Bataŋ baarɩ yiwo Jɔɔn vuodieke die dɩ sɩnana vuosisi Ŋmɩŋ nyaabʋ, bataŋ dɩaŋ baarɩ yiwo Elaja ta bataŋ dɩaŋ dɩ baarɩ yiwo Jerimaya yaa Ŋmɩŋ naazʋalɩba wʋnyɩ die dɩ benne kʋrɩŋ ma wa.”

15 Ta ʋ pɩasɩ ba, “Ta nɩnɩŋ mɩnɩa nɩ baarɩ n yiye?”

16 Womi Simoni Piita dɩ baarɩ, “Fʋ yine miivolitieŋ Ŋmɩŋ Bʋa Masia wa, vuodieke ʋ vʋarɩna.”

17 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa, “Fʋnɩŋ Simoni, Jona bʋa, sʋgɩfɩalɩŋ bemme fʋ ma, dama daa vuota yuori wɩarɩ gie a dagɩ fʋ ama dɩ yiwo n Chʋa Ŋmɩŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma wa. 18 N bala fʋ, fʋnɩŋ fʋ yiwo Piita* ta tanjaalɩka gie sikpeŋ maŋ nan nagɩ n vuosi zieŋ, ta kuŋ gbaŋ kaaŋ bɩagɩ a nyaŋŋɩ ba. 19 N nan yɩ fʋ Ŋmɩŋ naarɩ sanʋaŋ safɩbie; die wɩa jadieke mana fʋ baarɩ dɩ chʋarɩ tɩŋgbaŋka gie me die gbaŋ gbaŋ jaabʋ nan dɩ chʋarɩ arɩzanna ma; ta jadieke mana fʋ baarɩ ka ka chʋarɩ tɩŋgbaŋka gie me, die gbaŋ gbaŋ jaabʋ kaaŋ dɩ chʋarɩ arɩzanna ma.”

20 Womi Yisa die dɩ kpaaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba aŋaŋ nɩŋŋmɩna dɩ ba da keŋ balɩ vuoŋ dɩ ʋ yine Masia wa.

Yisa die dɩ bala ʋ wahala aŋaŋ ʋ kuŋ wɩa dene

(Maki 8.31–9.1; Luki 9.22-27)

21 A nyɩŋ saŋka mi yaa gamma, Yisa die dɩ piili a bala a yuore ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Sie n ga Jerusalemi a ga dii wahala a nyɩŋ tɩka nyɩŋkʋraha aŋaŋ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba nuusi me. Ba nan kʋʋ mɩŋ ama daraa ataa daraaŋ Ŋmɩŋ nan hagɩ mɩŋ a nyɩŋ kuŋ me.”

22 Piita die dɩ nagɩ wa a nyɩŋ lʋgɩŋ a piili a galɩma wa a baarɩ dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, Ŋmɩŋ da vaa die yi. Naa kaaŋ daaŋ yi fʋ.”

23 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ a yɩ Piita, “Fʋnɩŋ Sitaani wa gie hagɩ gie ta va mɩŋ. Yiwo taŋgbiŋkiŋ n sieŋ me dama fʋ sʋŋanyilehe gie yiwo vuota sʋŋanyile ama daa Ŋmɩŋ.”

24 Womi ʋ balɩ a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Vuodieke mana dɩ yaala ʋ dɩa n kʋaŋ, sie ʋ zeti ʋ gbaŋ a nagɩ ʋ dagarɩkɩŋ a dɩa mɩŋ. 25 Dama vuodieke nɩŋ mana dɩ kana ka saagɩya dɩ ʋ nagɩ ʋ miivoli a yɩ mɩŋ nan waarɩ ka, ama vuodieke nɩŋ mana dɩ keŋ waarɩ ʋ miivoli n wɩa wʋnɩŋ nɩŋ nan daansɩ ye ke. 26 Bɩa vuota dɩ baa ʋ ye, ʋ yallɩ dʋnɩa nyinti mana ta waarɩ ʋ miivoli, bɩa nyʋarɩ ʋ baa ʋ ye? Vuoŋ nan bɩagɩ nagɩ jaaŋ a daa ʋ miivoli? 27 Dama manɩŋ vuota Bʋa baa n yiŋŋi keŋ mɩŋ aŋaŋ n Chʋa Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ, aŋaŋ ʋ malakasi, ta saŋŋa mi n nan tuŋ vuoŋ mana yaa gamma ʋ tʋnna die. 28 Wusie maŋ bala nɩ, vuosi bataŋ bie gie ba kaaŋ kpi sie ba keŋ ye manɩŋ vuota Bʋa naarɩ diile saŋŋa.”

17

Yisa nyɩŋgbanɩŋ tarɩgɩŋ wɩa

(Maki 9.2-13; Luki 9.28-36)

1 Daraa ayʋaba kʋaŋ chaaŋ die Yisa die dɩ nagɩ Piita, aŋaŋ Jemisi aŋaŋ ʋ nɩmbʋa Jɔɔn, a yaa ba ga jʋalɩ taŋbɩrɩŋkɩŋ sikpeŋ me, ba nyɩɩna. 2 Womi ʋ nyɩŋgbanɩŋ die dɩ tarɩgɩ ba nɩŋŋa. Ʋ nine dɩ chaaŋ sɩba ŋmɩŋ ta ʋ nyiŋyeeke dɩ yɩantɩ sɩba chaanɩŋ. 3 Ta ba ye Mosisi aŋaŋ Elaja dɩ nyɩnna bʋnyɩ ba jigiŋ a bala wɩa aŋaŋ Yisa. 4 Die wɩa Piita die dɩ balɩ a yɩ Yisa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ dɩ vɩɩna tɩ benne giena. Fʋ tɩŋ nan saagɩ, n tɩŋ nan kpii viisi ataa giena, ta kaanɩ fʋ jaaŋ, ta kaanɩ yi Mosisi jaaŋ ta kaanɩ dɩaŋ dɩ yi Elaja jaaŋ.”

5 Die Piita die dɩ yene ko bala wɩaha, nɩɩŋmaayɩalɩŋ dɩ keŋ ligi be, ta lɔlɩŋ dɩ nyɩŋ nɩɩŋmaakʋ ma a baarɩ, “N Bʋachoti wʋnna, ʋ ma n sʋŋ dɩ paalɩ a fɩalɩ, nɩ wʋmma a yɩma wa.”

6 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ wʋnna lɔlɩkʋ die ŋmaamɩŋ dɩ faasɩ a yigi be, die ba gbirigi tɩŋgbaŋ. 7 Yisa die dɩ keŋ ba jigiŋ a gbi gbi ba ta baarɩ, “Nɩ hagɩ zie. Da nɩ chɩgɩma ŋmaamɩŋ.” 8 Die wɩa die ba kɔtɩ ba sikpigile a daansɩ ta ka ye vuoŋ mi, sie Yisa nyɩɩna ma.

9 Die ba nyɩnna tanɩ ma a keŋ sʋʋna wa, Yisa die dɩ kpaaŋ ba dɩ, “Nɩ sɩmma nɩ keŋ a balɩ vuoŋ nɩ yene wudieke wo, a ga tʋgɩ saŋŋa dieke manɩŋ Vuota Bʋa dɩ balla ʋ hagɩ kuŋ me.”

10 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Bɩa wɩa mɩraha dɩdagɩrɩba dɩ baarɩ dɩ sie Elaja woliŋ keŋ Masia ma?”

11 Die ʋ yiŋŋi a balɩ dɩ, “Ka yiwo wusie dɩ sie Elaja woliŋ keŋ, amʋ ʋ wʋnsɩ wɩɩŋ mana a mɩŋŋɩ zieŋ. 12 Ama manɩŋ n bala nɩ dɩ, Elaja wɔŋ keŋ mɩŋ ama ta vuosi dɩ ka mɩŋŋɩ wa, ta yi wo yɔrɩ yɔrɩ die ba yaalala die wo. Die gbaŋ gbaŋ ba nan yi manɩŋ vuota Bʋa aŋ n dii wahala ba nuusi me.”

13 Womi ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ mɩŋŋɩ a baarɩ Jɔɔn dieke die dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ wɩa ʋ bala die.

Yisa die dɩ vʋarɩna jɩmbɩaŋ dembiŋ ma dene

(Maki 9.14-29; Luki 9.37-43a)

14 Die Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba bataa wa dɩ yiŋŋine a ga kpɩkpaakʋ jigiri daa wʋnyɩ die dɩ keŋ a gbirigi Yisa nɩŋŋa, 15 a baarɩ, “N Yɔmʋtieŋ chɩgɩ n bʋa dembike gie zɔɔlɩŋ, dama ʋ yiwo kpenkpennantʋ, die dɩ paalɩ a mugisi wo a yi ʋ nanna boliŋ me yaa nyaaŋ sʋŋ daaŋ mana. 16 Maŋ yaa wa keŋ fʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba jigiŋ, ama die ba ka bɩagɩ a gbaaŋ wa.”

17 Yisa dɩ yiŋŋi a balɩ ba, “Nɩnɩŋ lele vuosi gie dɩ wone yada ta bɩ yi vuodiekemba dɩ kana ka dɩɩsa Ŋmɩŋ, nɩ yaala n bemme nɩ jigiŋ a ga tʋgɩ saŋŋa bɩa? Nɩ yaala n yaa wa suguru aŋaŋ nɩ a ga tʋgɩ saŋŋa bɩa? Nɩ yaa bʋa wa a keŋ giena.” 18 Yisa die dɩ natɩ jɩmbɩakʋ die ka nyɩŋ bʋa wa ma, die bʋa wa dɩ ye a laafɩa lele womi.

19 Ka kʋaŋ chaaŋ die Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ keŋ ʋ jigiŋ a pɩasɩ wa, “Bɩa wɩa tɩ ka bɩagɩ a yagɩ jɩmbɩakʋ?”

20 Die ʋ yiŋŋi a balɩ ba, “Dɩ yiwo nɩ yada dɩ kana ka dala wɩa. Wusie maŋ bala nɩ, nɩ yi Ŋmɩŋ yada ka dala sɩba kaŋmɩŋ biŋ, nɩ nan bɩagɩ a balɩ yɩ tanɩ gie ‘Vʋʋ a nyɩŋ giena a ga nan mi aŋ ka vʋʋ’; nɩ nan bɩagɩ yi jaaŋ mana. 21 ((Ama jɩmbɩaŋ sɩba naa, nɩ kaaŋ bɩagɩ a yagɩ sie nɩ bɔba nʋaŋ ta jʋʋsa Ŋmɩŋ.))”

Yisa die bɩ balɩ ʋ kumbu wɩa

(Maki 9.30-32; Luki 9.43b-45)

22 Die Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba mana die dɩ lagɩsɩna Galili mi, die ʋ balɩ a yɩ ba dɩ, “Ba nan nagɩ manɩŋ Vuota Bʋa a yi vuosi nuusi me 23 aŋ ba kʋʋ mɩŋ ama daraa ataa daraaŋ n nan hagɩ kumbu me.”

Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba sʋgɩtɩ die dɩ paalɩ a chʋʋsɩ.

Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ lampo tumiŋ wɩa

24 Die Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ gana Kapenɔmi, Ŋmɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ lampotuosiribe dɩ keŋ Piita jigiŋ a pɩasɩ dɩ, “Dɩdagɩrʋ wa tune Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ lampoke mɩŋ?”

25 Ta Piita die dɩ baarɩ, wa, ʋ tune mɩŋ. Piita die dɩ gana a juu tigiri me die Yisa die woliŋ balɩ wɩaha, ta pɩasɩ wa dɩ, “Simoni lalɩa fʋ yile? Ba mba tunene lampo a yɩa tɩŋgbaŋka gie naakpɩɩma ha? Tɩŋgbaŋka vuosi yaa chaanɩŋ?”

26 Ta ʋ yiŋŋi a baarɩ “Chaanɩŋ.”

Yisa die dɩ yiŋŋi a baarɩ, “Dɩ mʋ mɩŋ, dɩ dagɩ sɩba tɩŋgbaŋka vuosi ka mʋ dɩ ba tuŋ. 27 Ama tɩ kana ka yaala tɩ chʋʋsɩ ba sʋgɩtɩ wɩa, ga mʋgɩkpɩɩrɩ ma a ga taaŋ kagɔntɩ ta datɩ zaasɩ dieke fʋ wolinne a yigi, fʋ yuori ka nʋaŋ nan ye ligire biŋ dieke dɩ baaŋ nan bɩagɩ a tuŋ manɩŋ aŋaŋ fʋ ma; ta fʋ nagɩ ka a tuŋ be.”

18

Mɩnɩa yine vuokpɩɩŋ?

(Maki 9.33-37; Luki 9.46-48)

1 Saŋka mi ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ keŋ ʋ jigiŋ a pɩasa wa dɩ, “Mɩnɩa yine vuokpɩɩŋ Ŋmɩŋ naarɩ ma?” 2 Die ʋ wa bʋabiŋ a vaa ʋ zie ba nɩŋŋa, 3 ta balɩ dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ, vuodieke nɩŋ dɩ kana ka tarɩgɩ ʋ beriŋ a sɩɩ sɩba bʋabiŋ beriŋ, ʋ kaaŋ wɔŋ juu Ŋmɩŋ naarɩ ma. 4 Die wɩa vuodieke nɩŋ mana dɩ sʋʋna ʋ gbaŋ tɩŋgbaŋ sɩba bʋabike gie, wʋnɩŋ ʋ balla ʋ yi vuokpɩɩŋ Ŋmɩŋ naarɩ ma. 5 Vuodieke dɩaŋ mana dɩ mɩŋŋɩna a tuose bʋabike gie chanchaaŋ n saaŋ ma, mɩŋŋɩ tuose mɩŋ mɩŋ.

Magɩsɩŋ wɩa

(Maki 9.42-48; Luki 17.1-2)

6 “Ballɩbɩ diekemba dɩ yine mɩŋ yada wa gie, vuodieke dɩ yi ba yi bɩaŋ, ba tɩŋ bɔbɩ nɩɩŋ a yi ʋ nyie ta nagɩ wa taaŋ mʋgɩkpɩɩrɩ ma ta nyaabʋ dɩ dii wo dɩ tɩŋ nan dɩ kpɩa. 7 Wʋbɩaŋ nan dɩ beri tɩŋgbaŋka gie vuodieke dɩ gaanana ba chanchaalɩŋ dɩ yie bɩaŋ wɩa. Magɩsɩŋ nan keŋ ama wʋbɩaŋ bie vuodieke dɩ yinene a kieŋ vuosi mi wo.

8 “Dɩ yiwo fʋ nuuŋ yaa fʋ nachɩgɩsɩŋ yinene fʋ yie tʋmbɩatɩ die nɩŋ fʋ gobike a vigi taaŋ. Dama dɩ kpɩa fʋ baaŋ nan dɩ yallɩ nuubalɩmɩŋ yaa nachɩgɩbalɩmɩŋ a juu miivoli dieke dɩ wone kpatɩ ma a tɩaŋ fʋ baaŋ nan dɩ yallɩ nuusi mana aŋaŋ nachɩgɩsɩ mana ta Ŋmɩŋ nagɩ fʋ a vigi taaŋ boli dieke dɩ wone kpatɩŋ ma. 9 Dɩ bɩ yiwo fʋ nimbiŋ dɩaŋ yinene fʋ tʋma tʋmbɩatɩ fʋ vʋarɩka a vigi taaŋ dama dɩ kpɩa fʋ baaŋ nan juu miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ ma aŋaŋ nimbibalɩmɩŋ a tɩaŋ fʋ baaŋ nan dɩ yallɩ nine ale ta Ŋmɩŋ nagɩ fʋ a taaŋ boli dieke dɩ wone kpatɩŋ ma.

Yii diekemba dɩ bana nandagɩrɩ

(Luki 15.3-7)

10 “Nɩ sɩmma nɩ da keŋ a daansɩ ballɩbɩsɩ gie wʋnyɩ yɔrɩ. Ama wusie maŋ balɩ nɩ, ba malakasisi bie wo Ŋmɩŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma jigiŋ saŋŋa mana. 11 ((Manɩŋ Vuota Bʋa keŋye dɩ n keŋ gbatɩ vuodieke dɩ bana wa a taaŋ.))

12 “Dɩɩ yi ta vuoŋ dɩ yallɩ yiise kɔbɩga, ta kaanɩ dɩ bɩa, lalɩa nɩ yile ʋ nan yi? Ʋ nan vaa baŋɩsɩ-wayɩ aŋaŋ awayɩ wa a zieŋ kunkogiŋ sikpeŋ ta yaalɩ jadieke dɩ bana wa. 13 Wusie maŋ balɩ nɩ, ʋ keŋ ye ke ʋ nan dɩ yallɩ sʋgɩfɩalɩŋ yiibalɩŋka gie wɩa a tɩaŋ yiise baŋɩsɩ-wayɩ aŋaŋ wayɩ dɩ kana ka baya wa. 14 Die gbaŋ gbaŋ nɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma wa dɩ ka yaala ballɩbɩsɩ gie wʋnyɩ bɩa.

Tɩ chanchaalɩŋ wʋbɩatɩ nagɩ chaala wɩa

15 “Fʋ nɩmbʋa dɩ keŋ tʋŋ fʋ bɩaŋ, ga ʋ jigiŋ saŋŋa dieke ʋ benne ʋ nyɩɩna ma a balɩ wa wudieke ʋ yine. Dɩɩ yi ʋ saagɩ ʋ tʋnna die, nɩ bɩ yiwo nɩmballɩ bɩbra die. 16 Ama ʋ a keŋ ka yaala ʋ wʋŋ a yɩ fʋ, fʋ nagɩ vuobalɩmɩŋ yaa vuosi bale a gʋtɩ fʋ ma aŋ nɩ ga ʋ jigiŋ, aŋ vuosi bale wo yaa bataa wa wʋŋ wɩarɩ ta yi fʋ siaratieliŋ. 17 Ʋ bɩ ka yaala ʋ wʋŋ a yɩ ba, fʋ balɩ a yɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ vuosi mana, dɩɩ yi ʋ ka bɩ wʋŋ a yɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ vuosisi, nɩ va wa aŋ ʋ yi sɩba vuodieke dɩ kana ka jɩama Ŋmɩŋ yaa lampotuosiru.

Chʋara aŋaŋ jadieke dɩ kana ka chʋarɩ wɩa

18 “Wusie maŋ balɩ nɩ, jadieke dɩ baa dɩ chʋarɩ tɩŋgbaŋka gie me die gbaŋ gbaŋ nan dɩ chʋarɩ arɩzanna ma; ta jadieke dɩ kana ka chʋarɩ tɩŋgbaŋka gie me die gbaŋ gbaŋ jaabʋ kaaŋ dɩ chʋarɩ arɩzanna ma.

19 “N bɩ bala nɩ, nɩnɩŋ nɩ vuosi bale dɩ yi nʋabalɩmɩŋ tɩŋgbaŋka gie me a jʋʋsɩ n Chʋa Ŋmɩŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma jaaŋ, ʋ nan yi nɩ yaalala die a yɩ nɩ. 20 Dama jigidieke mana vuosi bale yaa bataa dɩ lagɩsɩna n saaŋ ma, mi maŋ gʋtɩ a bie ba sʋŋ.”

Yɔmʋ dieke dɩ kana ka nagɩ chaa nandagɩrɩ wɩa

21 Die Piita die dɩ keŋ Yisa jigiŋ a pɩasɩ wa, “N Yɔmʋtieŋ, dɩɩ yi n nɩmbʋa dɩ yi mɩŋ bɩaŋ, bʋŋmɩa maŋ baa n nagɩ a chaa wa? Bʋyʋpɔyɩ?”

22 Yisa dɩ yiŋŋi a balɩ wa, “Aayɩ, daa bʋyʋpɔyɩ ama baŋɩsɩ-yʋpɔyɩ jigiŋ ayʋpɔyɩ. 23 Dama Ŋmɩŋ naarɩ sɩɩ sɩba naaŋ wʋnyɩ dɩ wana ʋ tigiŋ yɔŋɩsɩ dɩ ʋ bɩɩsɩ ba hamɩŋ ligire dɩ mʋna die. 24 Die ʋ piiline a bɩɩsa ba ba yaa daa wʋnyɩ a keŋ ʋ jigiŋ, die ʋ dii wo ʋ hamɩŋ ligire tuse tuse pam. 25 Die ʋ kaaŋ dɩ bɩagɩ a tuŋ; naa chɩaŋ ma naaŋ wa die dɩ a baarɩ ba nagɩ wa aŋaŋ ʋ hɔgʋ aŋaŋ ʋ ballɩ aŋaŋ nyindiekemba ʋ yalla mana a daa a keŋ tuŋ hannɩ. 26 Ama yɔmʋ wa die dɩ gbirigi naaŋ wa nɩŋŋa a jʋʋsɩ wa a baarɩ, ‘Dii suguru, n nan tuŋ fʋ jaaŋ mana.’ 27 Ta zɔɔlɩŋ die dɩ yigi naaŋ wa die ʋ nagɩ hannɩ a chaa wa, ta va ʋ ga.

28 “Womi yɔmʋ wa die dɩ nyɩŋ a ga haarɩ ʋ yɔmʋ chanchaaŋ die dɩ dine ʋ hamɩŋ ligire bɩta, die ʋ yigi ʋ nyie ta balɩ wa, ‘Tuŋ mɩŋ n hannɩ lele!’ 29 Ʋ chanchaaka die dɩ a gbirigi ʋ nɩŋŋa a jʋʋsɩ wa a baarɩ, ‘Dii suguru n nan tuŋ fʋ!’ 30 Ama ta die ʋ zeti ta baarɩ ba yigi wo a ga a yi dansarɩka ma a ga tʋgɩ saŋŋa dieke ʋ baaŋ nan tuŋ hannɩ. 31 Die ʋ yɔmʋ chanchaalɩba die dɩ yene die wo die ba sʋgɩtɩ dɩ paalɩ chʋʋsɩ die ba ga balɩ ba naaŋ wa wudieke mana dɩ yine. 32 Naaŋ wa die dɩ wa wa ʋ juu; ʋ piili a zɩa wa a baarɩ dɩ, ‘Fʋnɩŋ vuobɩakʋ gie die n nagɩ hannɩ dieke fʋ dinene a chaa fʋ mɩŋ dama die jʋʋsɩ mɩŋ mɩŋ. 33 Dɩ tɩŋ mʋ fʋ chɩgɩ wa fʋ chanchaaka zɔɔlɩŋ sɩba die n chɩgɩna fʋ zɔɔlɩŋ die wo gbaŋ gbaŋ.’ 34 Die sɩnyɩɩrɩŋ dɩ paala yallɩ naaŋ wa ʋ nagɩ daa wa a yi dansarɩka sʋŋ dɩ ʋ dii wahala a ga tʋgɩ saŋŋa dieke ʋ baaŋ nan tuŋ hannɩ mana.”

35 Nandagɩrɩ gie kʋaŋ chaaŋ die Yisa dɩ balɩ dɩ, “Dɩɩ yi fʋ ka nagɩ a chaa fʋ chanchaalɩŋ aŋaŋ fʋ sʋŋ mana die gbaŋ gbaŋ n Chʋa Ŋmɩŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma wa dɩ nan yi fʋ.”

19

Hɔgʋ aŋaŋ dembiŋ taŋ zetiŋ wɩa

(Maki 10.1-12)

1 Die Yisa die dɩ balla wɩaha a kpatɩ naa, ʋ nyɩŋ Galili a ga Judia tɩŋgbaŋ dieke dɩ benne Jɔɔdani mʋgɩrɩ chaakʋ. 2 Ta kpɩkpaaŋ die dɩ dɩ ʋ kʋaŋ die ʋ gbaaŋ vuodiekemba dɩ yʋagɩna mi.

3 Ta Farasisi bataŋ dɩ a keŋ ʋ jigiŋ a yaala ba magɩsɩ wa, ta pɩasɩ wa, “Tɩ mɩraha yɩ sieŋ dɩ dembiŋ zeti ʋ hɔgʋ ta ʋ ka yi wɩɩŋ mɩŋ?”

4 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ ba, “Nɩ ka karɩŋ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ dɩ bala die wo? Dɩ ‘Piiliku me, Ŋmɩŋ die naanna vuota, dembiŋ aŋaŋ hɔgʋ, 5 ta baarɩ, Naa chɩaŋ ma dembiŋ aŋaŋ hɔgʋ nan va ba chʋalɩŋ aŋaŋ ba nɩɩlɩŋ ta faarɩ taŋ ta ba vuosi bale wo lagɩŋ a yi nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ.’ 6 Naa chɩaŋ wɩa ba ka bɩ yi vuosi bale, ba wa yiwo vuobalɩmɩŋ. Die wɩa jadieke Ŋmɩŋ dɩ nagɩna a lagɩŋ taŋ, vuota ka mʋ ʋ puoke.”

7 Die Farasisi die dɩ pɩasɩ wa, “Bɩa wɩa Mosisi die dɩ yɩ mɩra dɩ dembiŋ dɩ a keŋ a baa ʋ zeti ʋ hɔgʋ sie ʋ woliŋ a yɩ wa gbanɩŋ a baarɩ dɩ ʋ ka bɩ yaala wa?”

8 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Nɩ tɩba dɩ hagɩrɩna wɩa die Mosisi die dɩ yɩ nɩ sieŋ dɩ nɩ nan bɩagɩ a zeti nɩ hɔɔŋ. Ama piiliku me da die ka sɩɩ. 9 Wusie maŋ bala nɩ, vuodieke mana dɩ keŋ zeti ʋ hɔgʋ da daakpana tʋʋma wɩa ta faarɩ hɔgʋ gaaŋ ʋ yiwo hɔgʋkpana tʋʋma; ((ta vuodieke dɩaŋ dɩ faarɩna hɔgʋ wa yiwo hɔgʋkpana tʋʋma)).”

10 Ta ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Dɩ yiwo naa benne dembiŋ aŋaŋ hɔgʋ sʋnsʋŋ die nɩŋ dembiŋ dɩ ka faarɩ hɔgʋ dɩ kpɩa.”

11 Ʋ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Da vuoŋ mana baaŋ bɩagɩ a tuo dagɩkʋ gie sie vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ yɩna ba sieŋ dɩ ba tuohe wo. 12 Dama wɩa pam chɩaŋ ma dembisi bataŋ dɩ ka faara hɔɔŋ; bataŋ ba ŋaaŋ mɩɩrɩ ba ta ba ka yi dembisi; bataŋ dɩaŋ vuota yine be die; ta bataŋ dɩaŋ Ŋmɩŋ naarɩ wɩa ba zete; ama vuodieke dɩ nan bɩagɩ a tuo dagɩkʋ gie, ʋ tuoke vɩɩnɩŋ.”

Yisa die dɩ mɩŋŋɩna a tuo ballɩbɩsɩ dene

(Maki 10.13-16; Luki 18.15-17)

13 Die vuosi bataŋ die dɩ chii ba ballɩ a keŋ Yisa jigiŋ dɩ ʋ nagɩ ʋ nuusi a diisi ba ma ta jʋʋsɩ Ŋmɩŋ a yɩ ba ama die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ nata ba. 14 Ta Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba, “Nɩ vaa ballɩbɩsɩsɩ keŋ n jigiŋ ta nɩ da kagɩ ba sieŋ dama ba chanchaalɩŋ sɩna Ŋmɩŋ naarɩ.”

15 Die ʋ nagɩ ʋ nuusi a diisi diisi ba ma ta die chʋŋ ga.

Dalʋakɩ ligiretieŋ wɩa

(Maki 10.17-31; Luki 18.18-30)

16 Saŋka mi dalʋakɩŋ wʋnyɩ die dɩ keŋ Yisa jigiŋ a pɩasɩ wa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, lalɩa maŋ nan yi ta ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ?”

17 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Bɩa wɩa fʋ pɩasa mɩŋ wʋvɩɩna wɩa? Vuobalɩmɩŋ nyɩɩna ma vɩɩŋ na; ama fʋ yaala fʋ ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ fʋ dɩa mɩraha.”

18 Ta daa wa die dɩ pɩasɩ Yisa, “Mɩrɩ bɩaŋtɩ?” Ta ʋ balɩ wa dɩ, “Da keŋ a kʋʋ vuoŋ; da keŋ a yaalɩ vuoŋ hɔgʋ; da keŋ a gaarɩ; da keŋ a yi ŋmɩnchɩbɩsɩ siaratieŋ; 19 Yɩma fʋ chʋa aŋaŋ fʋ naa jɩlɩma; ta chome fʋ chanchaaŋ sɩba fʋ chone fʋ gbaŋ gbaŋ die wo.”

20 Ta dalʋakɩrɩ die dɩ yiŋŋi a balɩ wa, “N wɔŋ a dɩɩ mɩraha gie mana mɩŋ. Wʋbɩa bɩna a tɩalɩ dɩ n yi a gʋtɩ?”

21 Ta Yisa die dɩ a yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Fʋ yaala fʋ bɩrɩŋ vuovɩɩnɩŋ wusie ga a ga nagɩ fʋ nyinti mana a daa ta nagɩ ligirehe a yɩ zɔɔlɩntieliŋ ta fʋ bɩrɩŋ ligiretieŋ arɩzanna ma, ta fʋ keŋ a dɩa n kʋaŋ.”

22 Die dalʋakɩrɩ dɩ wʋnna naa wa ʋ sʋŋ dɩ chʋʋsɩ ʋ chʋŋ ga, dama die ʋ faasɩ yiwo nyintitieŋ.

23 Naa chɩaŋ ma Yisa die dɩ a balɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Wusie maŋ balɩ nɩ, dɩ nan dɩ tʋa dɩ ligiretieŋ juu Ŋmɩŋ naarɩ ma. 24 N bala nɩ bɩbra, dɩ nan yi mɔlɩ dɩ nyɔgɩnɩ daagɩ garɩyɩɩŋ vɔrɩŋ ma a nyɩŋ a tɩaŋ ligiretieŋ dɩ baaŋ nan juu Ŋmɩŋ naarɩ ma.”

25 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ wʋnna naa die dɩ paalɩ a yi be mamachi die ba pɩasa taŋ dɩ, “Mɩnɩa baaŋ nan bɩagɩ a ye gbatɩtaanɩŋ?”

26 Die Yisa dɩ kɔtɩ ʋ sikpeŋ a daansɩ ba ta die balɩ yɩ ba dɩ, “Vuota nɩŋ jigiŋ dɩ tʋa mɩŋ, ama Ŋmɩŋ nɩŋ nan bɩagɩ a yi jaaŋ mana.”

27 Die Piita die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Tɩnɩŋ nɩŋ tɩ va wa tɩ nyinti mana ta keŋ dɩ fʋ. Bɩa yine tɩ nyʋarɩ?”

28 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ, saŋŋa dieke manɩŋ vuota Bʋa dɩ keŋ kalɩ n naara gbaŋtɩ ma aŋaŋ hagɩrɩŋ dʋnɩa haalɩkʋ ma, nɩnɩŋ die dɩ yine n kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩaŋ nan dɩ kalɩ naara gbaŋtɩ baŋ aŋaŋ ale mi a dii Izara buuriŋ baŋ aŋaŋ ale wo sarɩya. 29 Ta vuodieke mana dɩ vana ʋ tigiŋ yaa ʋ nɩmballɩ yaa ʋ chɔɔŋ yaa ʋ nuŋ yaa ʋ ballɩ yaa ʋ kʋatɩ n wɩa, ʋ nan daansɩ ye a chanchaaŋ kɔbɩga kɔbɩga, ta bɩ ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ. 30 Ama vuosi pam die dɩ wolinne a bie nɩŋŋa nan wɩarɩ kʋaŋ ta vuosi pam die dɩ wɩarɩna kʋaŋ nan tɩaŋ nɩŋŋa.”

20

Tʋntʋntɩŋ nandagɩrɩ

1 “Ŋmɩŋ naarɩ sɩɩ sɩba tigiŋ tieŋ dieke dɩ nyɩnna sʋkʋleeliŋ a yaala vuosi dɩ ʋ nagɩ aŋ ba keŋ tʋŋ ʋ kʋaŋ ma. 2 Die wʋnɩŋ aŋaŋ ba die dɩ a balɩ a zieŋ dɩ ʋ nan tuŋ be dɩnda daarɩ mi tune; die ba ga piili kpɩaŋ. 3 Die dɩ wa tʋga hawa awayɩ saŋŋa, tigiŋ tieŋ wo dɩ bɩ nyɩŋ a ga a ga ye vuosi bataŋ ba zene nyʋʋŋ jigiŋ ta ka yie wɩɩŋ mana. 4 Ta ʋ balɩ a yɩ ba, ‘Nɩ gbaŋ nɩ ga a ga tʋŋ tʋʋma n kʋakʋ ma, ta n nan tuŋ nɩ tuŋ dieke dɩ mʋna.’ 5 Die wɩa die ba ga. Die dɩ tʋgɩna agbaa saŋŋa die ʋ bɩ yi die gbaŋ gbaŋ, ta agbaa die dɩ tɩanna hawasɩ ataa kʋaŋ chaaŋ, die ʋ bɩ yi die gbaŋ gbaŋ. 6 Die dɩ wa tʋga jɩŋmɩŋ (agbaa kʋaŋ chaaŋ hawasɩ anʋ wonde), die ʋ bɩ a ga nyʋʋkʋ chaaŋ a ye dembisi bataŋ dɩ zene mi ta ka tʋma tʋʋmɩŋ mana. Die ʋ pɩasɩ ba dɩ, ‘Bɩa nɩ zie giena yɔrɩ damʋʋmɩŋ ta ka yie wɩɩŋ?’ 7 Die ba yiŋŋi a balɩ wa dɩ, ‘Vuoŋ ka keŋ nagɩ tɩ dɩ tɩ ga tʋŋ ʋ tʋʋma.’ Die wɩa ʋ balɩ ba, ‘Nɩ gbaŋ nɩ ga a ga tʋŋ tʋʋma n kʋakʋ ma.’

8 “Die ŋmɩŋ dɩ nanna, tigiritieŋ wo dɩ wa ʋ tʋntʋntɩba jakʋʋŋ dɩ, ‘Ga wa tʋntʋntɩba a tuŋ be ba tune, piili a nyɩŋ vuodiekemba dɩ kenne kʋaka a ga tʋgɩ vuodiekemba dɩ wolinne wo.’ 9 Ta ʋ tʋntʋntʋ jakʋʋrɩ die dɩ tuŋ vuodiekemba dɩ wɩarɩna kʋaka a keŋ wo dɩnda daarɩ mi tune. 10 Die wɩa die dɩ kenne a tʋgɩ vuodiekemba dɩ kenne sʋkʋleeliku, die ba yile dɩ ba tune nan dɩ dala ama die ʋ tuŋ ba gbaŋ dɩnda daarɩ mi tune. 11 Die ba tuo ba ligirehe a kpatɩ die ba piili a vʋʋna ta galɩma tigiritieŋ wo, 12 a baarɩ, ‘Vuosi gie wɩarɩ wa kʋaŋ a keŋ kʋakʋ, agbaa kʋaŋ hawasɩ anʋ saŋŋa ta kʋa hawa balɩmɩŋ, ama tɩnɩŋ tɩ dine wahala a ga a gbalɩgɩ a nyɩŋ sʋkʋʋŋ mana, ta ŋmɩnnɩ dɩ nɩgɩ tɩ pam, ama tɩnɩŋ aŋaŋ banɩŋ dɩ lagɩsɩ a tuo tuŋ balɩmɩŋ.’

13 “Die tigiritieŋ wo dɩ yiŋŋi a balɩ ba wʋnyɩ, ‘N zʋa, wʋmma, n ka nyɩrɩ nɩ, dama tɩ tɩŋ balɩ zie mɩŋ nɩ saagɩ dɩnda daarɩ mi tune. 14 Die wɩa nagɩ fʋ tʋaŋ a ga tigiŋ. Manɩŋ n yaala n tuŋ wo nɩ aŋaŋ vuodieke dɩ kenne kʋaka bʋnyɩ. 15 N wo sieŋ dɩ n nagɩ n ligirehe a yi wudieke n yaalala? Yaa wa sʋgɩbɩaŋ dama n kana ka mʋma wɩa?’ ”

16 Yisa die dɩ taanna nandagɩrɩ a kpatɩ wa kʋaŋ chaaŋ ta ʋ balɩ ba dɩ, “Die wɩa vuodiekemba dɩ benne kʋaŋ nan dɩ bie nɩŋŋa ta vuodiekemba dɩ benne nɩŋŋa wɩarɩ kʋaŋ.”

Yisa die dɩ bɩna balɩ ʋ kuŋ wɩa bʋtaa ma dene

(Maki 10.32-34; Luki 18.31-34)

17 Die Yisa die dɩ jʋalɩna a gara Jerusalemi, die ʋ wa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo a nyɩŋ lʋgɩŋ a die a balɩ a yɩ ba. 18 “Nɩ wʋmma, tɩ jʋalɩ a gara Jerusalemi ma, jigidieke ba balla ba nagɩ manɩŋ vuota Bʋa a yi Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra aŋaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba nuusi me, aŋ ba dii n sarɩya a baarɩ dɩ n chʋʋsɩya amʋ ba kʋʋ mɩŋ, 19 ta nagɩ mɩŋ a yi vuodiekemba dɩ kana a ka yi Juu vuosi nuusi me aŋ ba vʋarɩ mɩŋ fala, ta nɩgɩ mɩŋ aŋaŋ kpaasɩŋ* ta kpaasɩ mɩŋ a diisi dagarɩkʋ ma, aŋ n kpi ama a daraa ataa ma n nan hagɩ kuŋ me.”

Jemisi aŋaŋ Jɔɔn nuŋ die dɩ keŋ jʋʋsɩ Yisa jakʋʋŋ wɩa

(Maki 10.35-45)

20 Womi Zebedi hɔgʋ die dɩ chii ʋ ballɩ bale a keŋ Yisa jigiŋ, ta gbirigi ʋ nɩŋŋa ta jʋʋsɩ wa suŋŋiŋ.

21 Yisa die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Bɩa fʋ yaala?” Die ʋ yiŋŋi balɩ wa, “Yɩ mɩŋ nʋaŋ dɩ n ballɩ gie wʋnyɩ nan daansɩ kalɩ fʋ nuudiigiŋ chaaŋ ta wʋnyɩ dɩaŋ fʋ nuugalɩ chaaŋ saŋŋa dieke fʋ keŋ dii fʋ naarɩ.”

22 Ta Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Nɩ zɩ nɩ jʋʋsɩnana jadieke. Nɩ nan bɩagɩ a chii chiiti dieke n balla n chii wo?”

Die ba yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Wa, tɩ nan bɩagɩ.”

23 Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Wusie, nɩ nan chii chiiti dieke n bala n chii wo, ama n wo sieŋ dɩ n vʋarɩ vuodiekemba dɩ mʋna ba kala n nuudiigiŋ aŋaŋ n nuugalɩ chaaŋ. Jigehe gie zie gbarɩ wa vuodiekemba n Chʋa Ŋmɩŋ gbaŋ gbaŋ die dɩ vʋarɩna dɩ ba kala mi.”

24 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩ tɩalɩkaha die dɩ wʋnna naa, die ba jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ a yi ba bale wo. 25 Naa chɩaŋ wɩa Yisa die dɩ wa ba mana a lagɩsɩ taŋ ʋ jigiŋ a balɩ ba, “Nɩ gbaŋ nɩ sɩba a baarɩ vuodiekemba dɩ daansɩnana vuosi tɩŋgbaŋka gie me ŋaaŋ daga wa ba gbaŋ ta nyɩŋkʋraha dɩaŋ ŋaaŋ pɔgɩlɩ wa ba vuosi aŋaŋ nɩŋŋmɩna. 26 Ama nɩnɩŋ die wo, nɩ sʋnsʋŋ vuodieke dɩ yaala nyɩŋkʋrɩtɩ, sie ʋ nagɩ ʋ gbaŋ a bɩrɩŋ wabʋ a tʋma a yɩma vuoŋ mana. 27 Vuodieke dɩaŋ dɩ bɩ yaala ʋ bemme nɩŋŋa, sie ʋ nagɩ ʋ gbaŋ a bɩrɩŋ nɩ mana yɔmʋ, 28 sɩba manɩŋ vuota Bʋa dɩ sɩna die wo, dama n ka keŋye dɩ vuosi tʋma a yɩma mɩŋ ama n keŋye dɩ n tʋŋ yɩ vuosi, ta bɩ kpi a yi vuosi pam ye gbatɩtaanɩŋ.”

Yisa die dɩ yuorine yɩɩsɩ bale nine dene

(Maki 10.46-52; Luki 18.35-43)

29 Die Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ nyɩnana Jeriko me, die kpɩkpaaŋ die dɩ dɩ Yisa kʋaŋ. 30 Ta yɩɩsɩ bale die dɩ kalɩ sieku nʋaŋ a wʋŋ dɩ Yisa keŋ tɩanna mɩŋ, die wɩa die ba piili a keese a baarɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, naaŋ Davidi haagɩŋ chɩgɩ tɩ zɔɔlɩŋ.”

31 Ama kpɩkpaakʋ die dɩ natɩ ba dɩ ba tarɩ watɩ, ama ta die ba wa a faasɩ a keese, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, Davidi haagɩŋ, chɩgɩ tɩ zɔɔlɩŋ.”

32 Yisa die dɩ zie ta wa ba a keŋ pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa nɩ yaala n yi a yɩ nɩ?”

33 Ba yiŋŋi a balɩ wa, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, tɩ yaala fʋ yuori wo tɩ nine.”

34 Ta zɔɔlɩŋ die dɩ yigi Yisa, ta ʋ gbi gbi ba ninehe, die ba ninehe die dɩ yuori yuori, ta ba dɩ ʋ kʋaŋ.

21

Yisa die dɩ june Jerusalemi ba bɩra wa dene

(Maki 11.1-11; Luki 19.28-40; Jɔɔn 12.12-19)

1 Die ba kenne a keŋ gbigi Jerusalemi ta keŋ Betifeji tɩŋ, tɩŋ dieke die dɩ benne kunkogiŋ dieke ba wasɩnana Olivi Tɩɩsɩ Kunkogiŋ lʋgɩŋ. Yisa die dɩ tʋŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba bale dɩ ba ga nɩŋŋa 2 ta balɩ ba, “Nɩ gamma tɩŋkpaŋka dɩ benne nɩ nɩŋŋa, womi nɩ nan ye bonnɩɩŋ dɩ bɔbɩna zie ta ka bʋa dɩ zie mi; nɩ forisike a yaa ha a keŋ n jigiŋ. 3 Dɩɩ yi ta vuoŋ dɩ pɩasɩ nɩ wɩɩŋ, nɩ balɩ wa, nɩ Yɔmʋtieŋ yaalala ka, ta ʋ nan vaa nɩ yaa ha keŋ.”

4 Wɩaha gie mana die keŋ yi mɩŋ sɩba die Ŋmɩŋ dɩ vana ʋ naazʋalɩba wʋnyɩ die dɩ balɩna die wo dɩ

5 “Nɩ balɩ Zayɔni tɩka vuosi dɩ,

‘Ye, nɩ naaŋ wa kieŋ nɩ jigiŋ.

Ʋ yiwo vuodieke dɩ sʋʋna ʋ gbaŋ tɩŋgbaŋ,

ta jʋala boŋ dieke dɩ yi bonpɔlɩ.’ ”

6 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ ga yi wudieke Yisa die dɩ balla ba dɩ ba yi wo. 7 Die ba yaa bonɩɩkʋ aŋaŋ ka bʋa a keŋ, a nagɩ ba nyinyeeke a diisi a kʋasɩ ta Yisa dɩ jʋalɩ. 8 Kpɩkpaakʋ vuosi bataŋ die dɩ nagɩ ba nyinyeeke a jatɩ sieku me, ta bataŋ dɩaŋ dɩ chɩa tɩɩsɩ naasɩ a jatɩ sieku me.

9 Ta kpɩkpaaŋ dieke dɩ benne ʋ nɩŋŋa aŋaŋ vuodiekemba dɩ benne ʋ kʋaŋ dɩ nata a baarɩ,

“Hozaana!* Nɩ bɩrɩma Davidi haagɩrɩ gie.

Ŋmɩŋ yi alibarika a yɩ vuodieke dɩ kennene ʋ saaŋ ma.

Nɩ faasɩ natɩma hozaana ŋmɩŋsikpeŋ.”

10 Die Yisa die dɩ gana a ga juu Jerusalemi, tɩka vuosi mana die dɩ hagɩ a zie a pɩasa taŋ dɩ, “Mɩnɩa wʋnna?”

11 Kpɩkpaakʋ die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Yisa, vuodieke dɩ yine Ŋmɩŋ naazʋa ta nyɩŋ Nazeriti, Galili tɩŋgbaŋ ma wa.”

Yisa die dɩ wʋnsɩna Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ dene

(Maki 11.15-19; Luki 19.45-48; Jɔɔn 2.13-22)

12 Ta Yisa die dɩ ga a juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma a yagɩ vuodiekemba mana die dɩ daanana aŋaŋ vuodiekemba die dɩ yalla nyinti a daa mi; die ʋ kpaŋŋɩ vuodiekemba dɩ tarɩgɩnana ligirehe teebulisi a bubi bubi aŋaŋ vuodiekemba die dɩ yalla ŋmarɩsɩ a daa wa chɩasɩ a bubi, 13 ta die a balɩ ba dɩ, “Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ baarɩ, ‘N tigiri gie nan dɩ wasa Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ jigiŋ’ ama nɩnɩŋ nɩ nagɩ ka a bɩrɩŋ gaarɩŋ jigiŋ.”

14 Die yɩɩsɩ aŋaŋ gbarɩgɩsɩ die dɩ keŋ ʋ jigiŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma die ʋ gbaaŋ ba mana. 15 Ama die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba die dɩ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ die ba yene ʋ yinene mamachi wɩaha ta bɩ wʋŋ ballɩbɩsɩsɩ dɩ natɩnana Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma a baarɩ, “Hozaana, nɩ bɩrɩma Davidi haagɩrɩ gie die wo!” 16 Die ba pɩasɩ wa, “Wʋŋ wudieke ba balala wa mɩŋ?” Ta ʋ yiŋŋi a balɩ ba, “Wa, ama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, ‘Fʋ yine ballɩbɩsɩsɩ aŋaŋ ballɩnyaalɩsɩ dɩ bɩra fʋ vɩɩnɩŋ.’ Nɩ ye ka karɩŋ wɩaha gie Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ?”

17 Yisa die dɩ va ba, ta nyɩŋ tɩka sʋŋ a ga Betani, die a dʋa mi tʋŋ dɩ vʋŋ.

Yisa die dɩ kana yɩ kɩnkamɩŋ tɩɩka dene

(Maki 11.12-14, 20-24)

18 Tʋŋ die dɩ vʋʋna sʋkʋleeliŋ die ʋ yiŋŋi a gara tɩka sʋŋ, die kɔŋ die dɩ yallɩ wa. 19 Die ʋ ye kɩnkamɩŋ tɩɩŋ dɩ zene gbigi sieku nʋaŋ die ʋ ga ka jigiŋ, ama die ʋ ka ye jaaŋ mana ka sikpeŋ sie vaatɩ nyɩɩna ma. Na chɩaŋ ma die ʋ balɩ yɩ tɩɩka dɩ, “Kaaŋ bɩ nyɩŋ nyɩŋnyɩŋka!” Lele womi tɩɩka mana die dɩ ko.

20 Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ yene naa wa die dɩ yi be mamachi. Die ba pɩasa taŋ, “Lalɩa kɩnkamɩŋ tɩɩka dɩ ko lagɩ lagɩ die?”

21 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ, dɩɩ yi nɩ yi Ŋmɩŋ yada ta ka chɩɩlɩya nɩ nan bɩagɩ a yi wudieke n yine yɩ kɩnkamɩŋ tɩɩka gie; daa genke nyɩɩna ma, nɩ nan bɩagɩ a balɩ yɩ kunkogiri gie dɩ, vʋʋ a ga nan mʋgɩkpɩɩrɩ ma aŋ ka seŋ yi. 22 Dɩɩ yi nɩ yi Ŋmɩŋ yada nɩ nan ye jadieke mana nɩ jʋʋsɩnana a yaala.”

Vuosi bataŋ die dɩ pɩasɩna Yisa yaa gamma ʋ yiko ke wɩa dene

(Maki 11.27-33; Luki 20.1-8)

23 Yisa die dɩ yiŋŋi a keŋ juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma, ta die daga vuosi Ŋmɩŋ wɩaha, die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ Juu vuosisi nyɩŋkʋra die dɩ keŋ ʋ jigiŋ a pɩasɩ wa dɩ, “Bɩa yiko fʋ yaa yie wɩaha gie? Mɩnɩa yɩna fʋ yiko ke gie?”

24 Ta Yisa dɩ yiŋŋi a balɩ ba, “N nan pɩasɩ nɩ wʋbalɩmɩŋ, dɩɩ yi nɩ bɩagɩ a balɩ mɩŋ ka chɩaŋ, n nan balɩ nɩ yiko dieke a yalla a yie wɩaha gie: 25 Jɔɔn vuodieke die dɩ sɩnana vuosisi Ŋmɩŋ nyaabʋ, Ŋmɩŋ die yɩna wa yiko yaa vuota?” Ba piili a nɩga nɩnhagɩrɩŋ dɩ, “Bɩa tɩ baa tɩ balɩ? Tɩ keŋ a baarɩ ‘Ŋmɩŋ jigiŋ’, ʋ nan yiŋŋi a balɩ tɩ dɩ, ‘Ta bɩa wɩa nɩ ka yi wo yada?’ 26 Ama tɩ keŋ baarɩ ka nyɩŋ vuota jigiŋ, tɩ chɩga ŋmaamɩŋ aŋaŋ wudieke kpɩkpaakʋ dɩ baaŋ yi, dama vuoŋ mana die yi yada dɩ Jɔɔn seŋ yiwo Ŋmɩŋ naazʋa.” 27 Die wɩa die ba yiŋŋi a balɩ Yisa dɩ, “Tɩ ka sɩba.” Die ʋ balɩ yɩ ba, “Die nɩŋ n kaaŋ balɩ nɩ vuodieke dɩ yɩna mɩŋ yiko maŋ yaa yie tʋʋmaha gie.”

Daa wʋnyɩ ballɩ bale nandagɩrɩ wɩa

28 A kʋaŋ chaaŋ Yisa dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Lalɩa nɩ yile yaa gamma wɩarɩ gie? Daa wʋnyɩ die yalla ballɩ bale, ta die balɩ a yɩ jakʋʋrɩ dɩ, ‘N bʋa, ga kʋakʋ ma a tʋŋ tʋʋma jinne.’ 29 Bʋa wa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa, ‘N kaaŋ ga’ ama ka kʋaŋ chaaŋ ʋ tarɩgɩ ʋ sʋŋanyile ta ga kʋakʋ. 30 Die chɔɔŋ wa dɩ ga bʋabike jigiŋ a balɩ die gbaŋ gbaŋ a yɩ wa, ʋ yiŋŋi a balɩ dɩ, ‘N chʋa n nan ga’, ama die ʋ ka gaya.” 31 Yisa die dɩ taanna nandagɩrɩ gie a kpatɩ die ʋ pɩasɩ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ Juu vuosisi nyɩŋkʋraha dɩ, “Ballɩ bale wo gie, ba jabɩa yine ʋ chɔɔŋ dɩ yaalala dene?”

Die ba yiŋŋi a baarɩ, “Jakʋʋrɩ.”

Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ, lampotuosiribe aŋaŋ vuodiekemba dɩ dʋaga hɔgʋkpana yaa daakpana nan woliŋ a juu Ŋmɩŋ naarɩ ma nɩ ma. 32 Dama Jɔɔn dieke die dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ die keŋ nɩ jigiŋ a dagɩ nɩ sievɩɩŋkʋ ama die nɩ ka yi wo yada, ama lampotuosiribe aŋaŋ hɔgʋkpana aŋaŋ daakpana die dɩ yi wo yada. Die nɩ yene wɩaha gie mana kʋaŋ chaaŋ, nɩ ka tarɩgɩ nɩ sʋŋanyile ta yi wo yada.”

Tʋntʋntɩba nandagɩrɩ

(Maki 12.1-12; Luki 20.9-19)

33 Yisa die dɩ bɩ a balɩ ba, “Nɩ bɩ wʋŋ nandagɩŋ kaanɩ bɩbra. Tigiŋ tieŋ wʋnyɩ die benne a sʋʋ tɩɩ diekemba dɩ baaŋ nan nyɩŋ nyɩŋnyɩŋka ʋ kʋaŋ ma, a nagɩ daatɩ a kpie giliŋke, ta die a wʋnsɩ vɔrɩŋ, jigidieke ba baaŋ dɩ ŋmʋa nyɩŋnyɩŋka nyaabʋ a yie, ta kpii vɩɩŋ mi. Ta nagɩ kʋakʋ a yɩ tʋntʋntɩba nuusi me dɩ ba daansɩma. Dɩɩ yi a keŋ ŋmɩntɩ dɩ ba kpaa a yɩ wa ta kpaa ba tʋaŋ. Ka kʋaŋ chaaŋ die ʋ dɩa a ga tɩŋ kaanɩ. 34 Die nyɩnyɩŋkaha kpaala saŋŋa die dɩ kenne tʋgɩ die ʋ tʋŋ ʋ yɔŋɩsɩ dɩ ba ga tʋntʋntɩba jigiŋ a ga tuo ʋ tʋaŋ. 35 Ama ta tʋntʋntɩba dɩ yigi ʋ yɔŋɩsɩsɩ a nɩgɩ wʋnyɩ pam ta kʋʋ wʋnyɩ ta taa wʋnyɩ dɩaŋ aŋaŋ tana. 36 Daa wa dɩ bɩ tʋŋ yɔŋɩsɩ bataŋ a tɩaŋ vuodiekemba ʋ wolinne a tʋŋ wa, ta tʋntʋntɩba dɩ yi be die gbaŋ gbaŋ. 37 Kʋaŋ kʋaŋ chaaŋ ʋ tʋŋ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ Bʋadembiŋ. A baarɩ, ‘N sɩba baarɩ ba nan yɩ n bʋa wa jɩlɩma.’ 38 Ama tʋntʋntɩba die dɩ yene ʋ bʋa wa die ba balɩ yɩ tamba, ‘Ʋ faarɩ diiru wo wʋnna, nɩ vaa tɩ kʋʋ wa ta nyinti bɩrɩŋ tɩ sɩɩtɩ!’ 39 Ta die ba yigi wo a nagɩ wa a nyɩŋ kʋakʋ lʋgɩŋ a kʋʋ wa.”

40 Yisa die dɩ taanna nandagɩrɩ gie a kpatɩ die ʋ pɩasɩ ba, “Die wɩa kʋakʋ tieŋ dɩ keŋ keŋ bɩa ʋ baa ʋ yi tʋntʋntɩba mi?”

41 Ba yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Ʋ nan kʋʋ banɩŋ tʋntʋmbɩatɩ tielibe ta nagɩ kʋakʋ a yɩ vuogaasɩ, vuodiekemba dɩ baaŋ nan yɩ wa ʋ nyɩŋnyɩŋkaha tʋaŋ a kpaala saŋŋa.”

42 Yisa dɩ balɩ yɩ ba, “Nɩ ye ka karɩŋ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ die dɩ maagɩna die wo? Dɩ maagɩya dɩ

‘Taŋ dieke mɩmɩɩrɩba die dɩ zetine ta baarɩ ba ka yaala ka wa

die dɩ yiŋŋi a keŋ yi gɔŋgɔŋyʋgɩrɩŋ taŋ vɩɩnɩŋ,

Nabidie Ŋmɩŋ yine die

ta a faasɩ yi tɩ mamachi!’ ”

43 Die wɩa Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba, “Wusie maŋ balɩ nɩ, Ŋmɩŋ nan gbatɩ ʋ naarɩ a nyɩŋ nɩ jigiŋ ta nagɩ a yɩ vuodiekemba dɩ baaŋ nan vaa ʋ dii ka nyʋarɩ. 44 ((Ama vuodieke dɩ nanna tanɩ gie sikpeŋ nan ŋmabɩ ŋmabɩ ama vuodieke tanɩ dɩ keŋ nan ʋ sikpeŋ ʋ nan nʋŋ nʋŋ sɩba zɔŋ.))”

45 Die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ Farasisi die dɩ wʋnna nandagaha die ba mɩŋŋɩ sɩba banɩŋ ba wɩa Yisa die taaŋ nandagɩrɩ. 46 Die ba yaala ba yigi wo, ama die ba chɩga kpɩkpaakʋ ŋmaamɩŋ dama vuosi die yi yada a baarɩ dɩ Yisa yiwo Ŋmɩŋ naazʋa.

22

Hɔgʋ faarɩŋ nandagɩŋ

(Luki 14.15-24)

1 Yisa die dɩ bɩ nagɩ nandaga a balɩ wɩa a yɩ vuosisi dɩ, 2 “Ŋmɩŋ naarɩ sɩɩ sɩba naaŋ wʋnyɩ die dɩ wʋnsɩna hɔgʋhaalʋ banwʋla dɩ ʋ yɩ ʋ bʋa. 3 Ta die tʋŋ ʋ yɔŋɩsɩ dɩ ba ga balɩ vuodiekemba ʋ wone a posi wo dɩ ba keŋ banwʋlaka, ama die ba ka yaala ba keŋ. 4 Die ʋ bɩ tʋŋ yɔŋɩsɩ bataŋ ta balɩ ba dɩ, ‘Nɩ gamma a ga balɩ vuodiekemba die n wone a posi wo dɩ chaantɩ nyindiike yi siri mɩŋ; n wɔŋ kʋʋ narapɔlɩka aŋaŋ naara narɩka ta a mana yi wo siri; die wɩa nɩ keŋ a keŋ dii banwʋlaka chaantɩ!’ 5 Ama die ʋ posine vuodiekemba ba die ka tɔgɩŋ wa ta die ga ba tʋʋma jige; wʋnyɩ dɩ ga ʋ kʋaŋ, ta wʋnyɩ dɩaŋ dɩ ga ʋ nyinti daala jigiŋ nyʋʋŋ ma, 6 ta bataŋ dɩaŋ die dɩ yigi ʋ yɔŋɩsɩsɩ a nɩgɩ nɩgɩ ba ta kʋʋ ba. 7 Die naaŋ wa dɩ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ pam; ʋ tʋŋ ʋ sojasi ba ga kʋʋ vuokʋʋlaha ta jʋʋ ba tɩka boliŋ. 8 A kʋaŋ chaaŋ die naaŋ wa dɩ wa ʋ yɔŋɩsɩsɩ a balɩ ba dɩ, ‘N hɔgʋhaalʋ banwʋlaka chaantɩ yi siri mɩŋ, ama vuodiekemba n wone a posi wo ka mʋ dɩ ba keŋ. 9 Die wɩa nɩ wa gamma tɩka sʋŋ siekpɩɩma ma, a wa vuodieke mana nɩ baaŋ nan tuoli dɩ ba keŋ a dii laalɩkʋ chaantɩ.’ 10 Die ʋ yɔŋɩsɩsɩ dɩ nyɩŋ ga siekpɩɩma ma, a ga wa vuodiekemba mana ba yene, vuovɩɩna aŋaŋ vuobɩatɩ mana; ta die ba keŋ a suuli banwʋlaka tigiri me.

11 “Ta Naaŋ wa die dɩ keŋ dɩ ʋ daansɩ ye vuodiekemba dɩ kenne banwʋlaka, die ʋ ye daa wʋnyɩ dɩ benne vuosi sʋnsʋŋ ta ka yeegi banwʋla nyiŋyeeke. 12 Ta Naaŋ wa dɩ pɩasɩ wa, ‘N zʋa yiwo lalɩa a keŋ juu giena ta ka yeegi banwʋlaka nyiŋyeeke?’ Ama daa wa die ka balɩ wɩɩŋ. 13 Womi naaŋ wa die dɩ balɩ yɩ ʋ yɔŋɩsɩ, ‘Nɩ bɔbɩ ʋ nuusi aŋaŋ ʋ nagɩsɩ a nagɩ wa a taaŋ yeŋ me lɩmɩŋ ma. Mi ʋ nan dɩ kʋma ta ŋɔba nyɩna.’ ”

14 Yisa die dɩ taanna nandagɩrɩ a kpatɩ, ʋ balɩ ba dɩ, “Ŋmɩŋ wa wa vuosi pam, ama ʋ nan vʋarɩ vuosi bɩta.”

Lampo tuniŋ wɩa

(Maki 12.13-17; Luki 20.20-26)

15 Die Farasisi vuosi die dɩ nyɩŋ a ga a lagɩsɩ tamba a yaala sieti dɩ ba yigi Yisa aŋaŋ wʋpɩasɩka. 16 Die ba tʋŋ ba kʋaŋandɩɩsɩrɩba bataŋ aŋaŋ Herodi vuosi bataŋ Yisa jigiŋ. Die ba pɩasɩ wa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, tɩ sɩba a baarɩ bala wusie, ta daga vuosi Ŋmɩŋ sieti aŋaŋ wusie, ta ka tɔgɩma vuosi, dama fʋ ka tɔgɩma vuota dɩ sɩna die. 17 Die wɩa, balɩ tɩ, lalɩa fʋ yile yaa gamma lampo tuniŋ wɩa? Tɩ mɩraha yɩ sieŋ mɩŋ dɩ tɩ tumme lampo a yɩma Roma tɩŋgbaŋ naaŋ wa Siiza yaa tɩ daa tumme?”

18 Ta Yisa die dɩ wɔŋ sɩba ba sʋŋanyilibɩatɩ, die wɩa die ʋ balɩ dɩ, “Nɩnɩŋ gɩgaantɩba gie, bɩa nɩ yaala nɩ magɩsɩ mɩŋ? 19 Nɩ nagɩ ligiribiŋ dieke nɩ balla nɩ nagɩ a tuŋ lampoke a dagɩ mɩŋ.” Die ba yaa ligire bini a keŋ yɩ wa, 20 die ʋ pɩasɩ ba dɩ, “Mɩnɩa nine chaaŋ aŋaŋ ʋ saaŋ diisine ka ma die?”

21 Die ba yiŋŋi baarɩ, “Naaŋ Siiza.” Die chɩaŋ ma die Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Die nɩŋ nɩ tuŋ a yɩ naaŋ Siiza jadieke dɩ yine ʋ sɩɩtɩ ta tuŋ yɩ Ŋmɩŋ jadieke dɩ yine Ŋmɩŋ sɩɩtɩ.” 22 Die ba wʋnna naa wa die dɩ yi be mamachi, die ba va wa ta ga.

Kunti hagɩŋ wɩa

(Maki 12.18-27; Luki 20.27-40)

23 Dɩnɩŋ daarɩ mi gbaŋ gbaŋ die Sadusi vuosi bataŋ die dɩ keŋ Yisa jigiŋ. (Banɩŋ ba balala dɩ kunti kaaŋ hagɩ kuŋ me.) 24 Die a baarɩ, “Dɩdagɩrʋ, Mosisi die balɩ dɩ dembiŋ dɩ keŋ faarɩ hɔgʋ ta kpi ta wo ballɩ, sie ʋ nɩmbʋa faarɩ kpihɔgʋ wa a mɩɩrɩ ballɩ a yɩ vuodieke dɩ kpine wo. 25 Die nɩmballɩ bayʋpɔyɩ die benne. Die jakʋʋrɩ dɩ faarɩ hɔgʋ ta kpi ta wo ballɩ, ta ʋ nɩmbʋa dɩ faarɩ kpihɔgʋ wa. 26 Die gbaŋ gbaŋ die dɩ yi ʋ nɩmbʋa die dɩ diisine bule wo a yaa ga tʋgɩ vuodieke die dɩ diisine bʋtaa wa, a yaa die a ga kpatɩ dembisi bayʋpɔyɩ wa mana. 27 Ka kʋaŋ kʋaŋ chaaŋ hɔgʋ wa dɩaŋ die dɩ kpi. 28 Die wɩa, dɩɩ yi ta kunti hagɩŋ daaŋ dɩ keŋ tʋgɩ, mɩnɩa hɔgʋ baaŋ yi wo? Dama ba mana die faarɩ wa mɩŋ.”

29 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba, “Nɩ baya mɩŋ, dama nɩ ka sɩba Ŋmɩŋ gbaŋkʋ, ta bɩ ka sɩba Ŋmɩŋ dɩ yalla hagɩrɩŋ dene. 30 Dama kunti dɩ keŋ hagɩ kuŋ me ba nan dɩ sɩɩ sɩba malakasi dɩ benne arɩzanna ma, ta hɔgʋ faarɩŋ aŋaŋ dembiŋ yallɩŋ kaaŋ dɩ beri. 31 Yaa gamma kunti hagɩŋ ma nɩ ye ka karɩŋ wudieke Ŋmɩŋ dɩ bala a yɩ nɩ wa ʋ gbaŋkʋ ma? 32 Dɩ ‘Manɩŋ n yine Ŋmɩŋ dieke Abarahami aŋaŋ Aziki aŋaŋ Jakobu dɩ jɩannana.’ Vuosi gie die kpiye mɩŋ ama ba ye ko bie ba mɩsɩ ma dama Ŋmɩŋ ka yi kunti Ŋmɩŋ ama vuodiekemba dɩ benne ba mɩsɩ ma?”

33 Die kpɩkpaakʋ dɩ wʋnna naa, die dɩ yi be mamachi aŋaŋ ʋ dagɩkʋ.

Mɩrɩ dieke dɩ tɩanna mɩraha mana wɩa

(Maki 12.28-34; Luki 10.25-28)

34 Die Farasisi dɩ wʋnna dɩ Yisa nyɩŋbalɩkaha die nyaŋŋɩ Sadusisi die ba lagɩsɩ tamba a keŋ. 35 Ba wʋnyɩ die dɩ yine mɩraha dɩdagɩrʋ dɩ magɩsɩ wa aŋaŋ wʋpɩasɩkɩŋ dɩ, 36 “Dɩdagɩrʋ, mɩrɩ bɩa tɩanna mɩraha mana?”

37 Yisa die dɩ yiŋŋi a baarɩ dɩ, “ ‘Chome fʋ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ aŋaŋ fʋ sʋŋ mana aŋaŋ fʋ haalɩŋ mana aŋaŋ fʋ sʋŋanyile mana.’ 38 Genke yine mɩrɩ dieke dɩ benne nɩŋŋa ta bɩ tɩaŋ mɩraha mana. 39 Ta jadieke dɩaŋ dɩ diisine bule wo dɩaŋ bɩ yiwo nɩŋŋmɩna a gʋtɩ, ‘Chome fʋ chanchaaŋ sɩba fʋ gbaŋ gbaŋ.’ 40 Mosisi mɩraha mana aŋaŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩba dagɩtɩ mana diisi wo mɩraha ale wo gie me.”

Mɩnɩa bʋa yine Masia wa

(Maki 12.35-37; Luki 20.41-44)

41 Saŋŋa dieke ta Farasisi dɩ lagɩsɩna tamba die Yisa dɩ pɩasɩ ba dɩ, 42 “Bɩa nɩ yile yaa gamma Ŋmɩŋ vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa wɩa? Mɩnɩa bʋa yine wo?” Ba yiŋŋi balɩ wa “Ʋ yiwo Davidi haagɩŋ.”

43 Die Yisa dɩ pɩasɩ ba, “Ta bɩa yine saŋŋa dieke Davidi die dɩ suuline aŋaŋ Ŋmɩŋ Haalɩbʋ die dɩ wasa wa dɩ, n ‘Yɔmʋtieŋ?’ Ta baarɩ

44 ‘Nabidie Ŋmɩŋ die bala n Yɔmʋtieŋ;

Kala n nuudiigiŋ chaaŋ,

a ga tʋgɩ saŋŋa dieke n baaŋ nan nagɩ fʋ dataasɩ a yi fʋ nuusi me.’

45 Dɩɩ yi ta Davidi die dɩ wasa Masia wa dɩ ‘N Yɔmʋtieŋ’, dɩ bɩ baa dɩ yiwo lalɩa Masia wa bɩ yi Davidi haagɩŋ?”

46 Die ba wʋnyɩ mana die ka bɩagɩ a yiŋŋi a balɩ wɩɩŋ, die wɩa a nyɩŋ dɩnda daarɩ mi yaa gamma vuoŋ die ka bɩ yaa sikimiŋ a baaŋ nan bɩagɩ a pɩasɩ Yisa wʋpɩasɩka.

23

Yisa die dɩ kpaana vuosi yaa gamma mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ Farasisi vuosi wɩa dene

(Maki 12.38, 39; Luki 11.43, 46; 20.45, 46)

1 Die Yisa die dɩ balɩ a yɩ kpɩkpaakʋ aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ; 2 “Mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ Farasisi yine vuodiekemba ba yɩna sieŋ dɩ ba yiŋŋi balɩma Mosisi mɩraha chɩasɩ. 3 Die chɩaŋ ma dɩ vɩɩna aŋ nɩ saagɩ ta dɩa ba dagɩna nɩ die mana, ama nɩ sɩmma nɩ keŋ yime wudieke ba yinene, dama ba ka dɩ wudieke ba balala wa. 4 Ba ŋaaŋ vaa wa vuosi chii chiidʋnsa, chii dieke dɩ dʋnsɩna a yɩa ba, ama ba ka saaga a suŋŋe be aŋ ba chii chiititi. 5 Wudieke mana ba yinene, ba yie mɩŋ dɩ vuota ye be. Ye, ba nagɩna Ŋmɩŋ mɩraha dɩ maagɩna bɩta gbanbisi me a bɔbɩ yi ba die aŋaŋ ba nuusi me ta a faasɩ dala dala die; bɩ ye ba nyiŋyeeki wagɩtɩ kʋaŋ nʋa dɩ wagɩrɩna ta faasɩ teeli die. 6 Dɩɩ yi ba dʋʋga jige ba ŋaaŋ yaala ba kala sikpeŋkpɩɩma tieliŋ jigikasɩka; ta ba keŋ ga Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone jigiŋ, ba ŋaaŋ yaala ba kala vuokpɩɩma jigikasɩka; 7 ta bɩ yaala ba waasɩma ba aŋaŋ jɩlɩma nyʋgɩtɩ jige ta wasɩma ba ‘Dɩdagɩrʋ.’ 8 Ama nɩnɩŋ nɩŋ da keŋ yi ba wasɩma nɩ ‘Dɩdagɩrʋ’ dama nɩ mana yiwo nɩmballɩ aŋaŋ taŋ ta yaa nɩ Dɩdagɩrʋ balɩmɩŋ. 9 Ta nɩ daa keŋ wa vuoŋ tɩŋgbaŋka gie me ‘Chɔɔŋ’ dama nɩ yaa wa Chɔɔŋ balɩmɩŋ; wʋnɩŋ ʋ yiwo Ŋmɩŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma. 10 Nɩ daa bɩ vaa vuosi wa nɩ ba ‘Nɩŋŋandɩɩsɩrɩba’ dama nɩ yaa wa nɩ Nɩŋŋandɩɩsɩrɩ balɩmɩŋ wʋnɩŋ ʋ yine Yisa Masia. 11 Vuodieke dɩ yine vuokpɩɩŋ nɩ sʋŋ ʋ yi ʋ gbaŋ nɩ tʋntʋntʋ. 12 Ama vuodieke dɩ kɔtɩna ʋ gbaŋ ŋmɩŋsikpeŋ, Ŋmɩŋ nan dansɩ sʋʋŋ wa tɩŋgbaŋ; ama vuodieke dɩ sʋʋna ʋ gbaŋ tɩŋgbaŋ Ŋmɩŋ nan daansɩ kɔtɩ wa ŋmɩŋsikpeŋ.”

Gɩgaantɩba vuosi gaamɩŋ wɩa

(Maki 12.40; Luki 11.39-42, 44, 52; 20.47)

13 Ta Yisa dɩ bɩ balɩ dɩ, “Nɩnɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ Farasisi mba yine gɩgaantɩba dɩ nan dɩ bɩaŋ a yɩ nɩ, dama nɩnɩŋ nɩ ligi wo Ŋmɩŋ naarɩ sanʋarɩ dɩ vuosi daa juu. Nɩ gbaŋ ka baa nɩ juu, ama ta kaga vuodiekemba dɩ yaalala ba juu wo. 14 ((Nɩnɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ Farasisi mba yine gɩgaantɩba, wʋbɩaŋ bie nɩ ma, dama nɩ gbata kpihɔgʋba tige, ta jʋʋsa Ŋmɩŋ a yʋasa ta gaama sɩba nɩ yiwo vuodiekemba dɩ chɩgɩnana Ŋmɩŋ. Die wɩa nɩ tɩbɩdatɩŋ nan dɩ faasɩ dala pam.))

15 “Nɩnɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ Farasisi mba yine gɩgaantɩba, wʋbɩaŋ bie nɩ ma, dama nɩ gasa mʋgɩkpɩɩma ta chʋŋ gara tɩŋgbaŋɩsɩ ta yaala vuodieke dɩ baaŋ nan tarɩgɩ ʋ beriŋ a dɩa nɩ kʋaŋ, dɩɩ yi nɩ keŋ ye vuoŋ, nɩ ŋaaŋ yiwo ʋ tʋmbɩatɩ dieke dɩ yalla wa a gara Sitaani boliŋ me bɩ gʋtɩ die bule sɩba nɩnɩŋ.

16 “Nɩnɩŋ yɩɩsɩ dɩdatɩrɩŋ, wʋbɩaŋ bie nɩ ma! Nɩ daga vuosi dɩ, ‘Dɩɩ yi ta vuoŋ dɩ huu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ, dɩ ka yi nɩŋŋmɩna, ama dɩɩ yi ʋ keŋ huu ligire dieke dɩ benne juoku me wo sie ʋ yi dene.’ 17 Nɩnɩŋ yɩɩsɩ aŋaŋ gaantɩŋ, nyinti ale wo gie a jabɩa yine nɩŋŋmɩna, ligirehe yaa Ŋmɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ die dɩ yine ligirehe dɩ yi Ŋmɩŋ sɩɩtɩ? 18 Ta nɩ bɩ daga dɩ, ‘Dɩɩ yi vuoŋ dɩ huu kaabɩŋ koriŋ, ka ka yi nɩŋŋmɩna, ama ʋ keŋ huu kaabɩŋ dɔŋ dɩ diisine koriku me wo, sie ʋ yi dene gbaŋ gbaŋ.’ 19 Nɩ seŋ yiwo yɩɩsɩ wusie. Nyinti ale wa a jabɩa yine nɩŋŋmɩna, kaabɩŋ dɔŋkʋ yaa koriku dɩ yine kaabɩkʋ dɔnka die dɩ yi Ŋmɩŋ sɩɩtɩ? 20 Die wɩa dɩɩ yi ta vuoŋ dɩ huu kaabɩkʋ koriku, dɩ dagɩ sɩba ʋ huu kanɩŋ aŋaŋ jadieke mana dɩ diisine ka ma. 21 Ta dɩɩ yi vuoŋ dɩ huu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ, dɩ dagɩya sɩba ʋ huu kanɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ benne ka ma. 22 Dɩɩ bɩ yi vuoŋ dɩ huu arɩzanna, ʋ huu wa Ŋmɩŋ naarɩ gbaŋtɩtɩ aŋaŋ vuodieke dɩ kalala ka ma.

23 “Nɩnɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ Farasisi mba die yine gɩgaantɩŋ, wʋbɩaŋ bie nɩ ma. Nɩ naga nanjʋʋsɩ aŋaŋ bʋŋʋ aŋaŋ neeri aŋaŋ nyinti a taŋ baŋ sʋŋ a nagɩ kaanɩ a yɩa Ŋmɩŋ, ama ta va jadieke dɩ yine nɩŋŋmɩna ʋ mɩraha ma; sɩba wusie sarɩya diile, aŋaŋ zɔɔlɩŋ chɩgɩla aŋaŋ yada yiile. Genhe die mʋna nɩ yime, ta da va hanɩŋ ba yiile. 24 Nɩnɩŋ yɩɩsɩ diekemba dɩ datɩnana nɩ chanchaalɩŋ naa, nɩ ŋaaŋ vʋara nanjʋʋŋ nyaaŋ ma a taaŋ ama ta nyɩa nyɔgɩnɩ aŋaŋ nyaabʋ!

25 “Nɩnɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ Farasisi mba nɩ yiwo gɩgaantɩŋ, wʋbɩaŋ bie nɩ ma, dama nɩ daaraa nɩ nyanyuuli kpala aŋaŋ nɩ tɩmbala kʋasɩ, ama a sʋgɩtɩ dɩ suuli aŋaŋ gbatɩŋ aŋaŋ halɩ. 26 Nɩnɩŋ Farasisi mba yine yɩɩsɩ, nɩ woliŋ a daarɩ nɩ nyanyuuli kpalaha aŋaŋ nɩ tɩmbalaha sʋgɩtɩ, ta a kʋasɩ dɩaŋ nan daarɩ.

27 “Nɩnɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ Farasisi mba nɩ yiwo gɩgaantɩŋ, wʋbɩaŋ bie nɩ ma. Dama nɩ sɩɩ sɩba vɔrɩtɩ dieke ba mɩɩ a penti zie, ta a kʋasɩ dɩ vɩɩna ama ta a sʋgɩtɩ dɩ suuli aŋaŋ vuota kɔba aŋaŋ nyʋʋgɩŋ. 28 Die gbaŋ gbaŋ ta vuosi yese nɩ yeŋ me ta nɩ vɩɩna, ama nɩ sʋgɩtɩ dɩ suuli aŋaŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ aŋaŋ bɩaŋ.

Yisa die dɩ bala ba tɩbɩdatɩŋ wɩa

(Luki 11.47-51)

29 “Nɩnɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ Farasisi mba nɩ yiwo gɩgaantɩŋ, wʋbɩaŋ bie nɩ ma. Nɩ mɩa Ŋmɩŋ naazʋalɩba vɔrɩtɩ, ta penti zieŋ, ta yi jadieke dɩ baaŋ nan tɩɩnsɩ vuosi yaa gamma vuodiekemba die dɩ chɩgɩnana Ŋmɩŋ kuŋ wɩa, 30 ta baarɩ dɩ, die tɩ tɩŋ beri tɩ chɔɔŋkʋʋlɩŋ saŋka, tɩ tɩŋ kaaŋ yi wudieke ba yine wo ta kʋʋ Ŋmɩŋ naazʋalɩba. 31 Die wɩa nɩ seŋ a saagɩ mɩŋ dɩ nɩ yine vuodiekemba die dɩ kʋna Ŋmɩŋ naazʋalɩba wo haagɩsɩ. 32 Die wɩa nɩ chɔɔŋkʋʋlɩba die dɩ piiline a yie tʋmbɩatɩ die wo, nɩ yi he a kpatɩ. 33 Nɩnɩŋ nyinvuuke aŋaŋ nyinvuuke ballɩ. Nɩ baa nɩ yiwo lalɩa a chɩgɩ nyɩŋ tɩbɩdatɩŋ boli dieke dɩ wone kpisiŋ sʋŋ? 34 Die wɩa n bala nɩ dɩ, n nan tʋŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ aŋaŋ sɩsɩbɩrɩŋ aŋaŋ dɩdagɩrɩŋ nɩ jigiŋ, ama nɩ nan kʋʋ bataŋ, ta kpaasɩ bataŋ a diisi dagarɩkɩŋ ma aŋ ba kpi, ta nɩgɩ bataŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me ta dɩ ba nagɩsɩ a nyɩŋ tɩŋ kaanɩ a ga tɩŋ kaanɩ. 35 Naa chɩaŋ ba kʋna vuodiekemba dɩ chɩgɩnana Ŋmɩŋ tɩbɩdatɩŋ nan keŋ nɩ ma, a nyɩŋ Abeli a tʋgɩ Berakia bʋa Zakaria ma, vuodieke die nɩ kʋna Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ aŋaŋ kaabɩŋ koriku sʋnsʋkʋ. 36 Wusie maŋ bala nɩ, lele gie vuosi nan daansɩ ye tɩbɩdatɩŋ tʋmbɩatɩ gie mana wɩa.

Yisa die dɩ chone Jerusalemi vuosi wɩa dene

(Luki 13.34, 35)

37 “Nchʋanaawee, Jerusalemi vuosi, nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ kʋna Ŋmɩŋ naazʋalɩba, ta bɩ taa vuodiekemba ʋ tʋnna nɩ jigiŋ wo tana, bʋŋmɩa maŋ mɩa, a yaala dɩ n lagɩsɩ nɩ bʋnyɩ sɩba kpɩanɩɩŋ dɩ ŋaana lagɩsɩ ka ballɩ ka chobiti chɩaŋ ta nɩ ka saaga. 38 Ye, Ŋmɩŋ va nɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ta ka zie yɔrɩ. 39 N bala nɩ, a nyɩŋ jinne yaa gamma, nɩ kaaŋ bɩ ye mɩŋ bɩbra a ga tʋgɩ saŋŋa dieke nɩ baaŋ nan balɩ dɩ, ‘Ŋmɩŋ alibarika bie vuodieke dɩ kennene tɩ Yɔmʋtieŋ saaŋ ma.’ ”

24

Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ chʋʋsɩŋ wɩa

(Maki 13.1, 2; Luki 21.5, 6)

1 Yisa die dɩ nyɩŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ jigiŋ a chʋŋ gara, die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ keŋ ʋ jigiŋ a balɩ wa, ye Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ dɩ vɩɩna die. 2 Die ʋ pɩasɩ ba dɩ, “Nɩ ye nyinti gie mana mɩŋ? Wusie maŋ bala nɩ, ba nan kpaŋŋɩ a mana a taaŋ tɩŋgbaŋ ma, ta taŋ balɩmɩŋ gbaŋ kaaŋ wɩarɩ a sʋgɩ ka chanchaaŋ ma.”

Wumugisike aŋaŋ wahala wɩa

(Maki 13.3-13; Luki 21.7-19)

3 Yisa die dɩ sʋʋna a kalɩ kunkogiŋ dieke ba wasɩnana Olivi Tɩɩsɩ kunkogiŋ sikpeŋ die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ keŋ ʋ jigiŋ ba nyɩɩna a pɩasɩ wa, “Balɩ tɩ saŋŋa dieke genhe mana dɩ bala a yi aŋaŋ wudieke dɩ bala ka yi a dagɩ sɩba fʋ kieŋku aŋaŋ dʋnɩa kpatɩŋ gbigiye mɩŋ.”

4 Die ʋ yiŋŋi a balɩ ba, “Nɩ sɩmma aŋ vuoŋ da keŋ gaaŋ nɩ, 5 dama vuosi pam nan nagɩ n saaŋ a keŋ a baarɩ banɩŋ ba yine manɩŋ Masia wa ta gaaŋ vuosi pam. 6 Nɩ nan wʋŋ tɔntɩ watɩ nɩ chaaŋ aŋaŋ saasaa wɩa, ama nɩ da vaa ŋmaamɩŋ yalla nɩ, dama sie wɩaha gie yi, ama a ka dagɩ sɩba dʋnɩa kpatɩkʋ keŋye mɩŋ. 7 Vuosi buuriŋ nan wagɩ taŋ, naalɩŋ nan wagɩ naalɩŋ. Kɔŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋ dɔmɩŋ nan dɩ bie jigiŋ mana. 8 Wɩaha gie mana nan dɩ sɩɩ sɩba maarɩŋ yʋagɩŋ piiliŋ.

9 “Saŋka mi ba nan yigi nɩ a nagɩ nɩ yɩ aŋ ba vaa nɩ dii wahala, ta kʋʋ nɩ. Tɩŋgbaŋɩsɩ mana nan dɩ haa nɩ dama nɩ dɩna n kʋaŋ wɩa. 10 Saŋka mi vuosi pam nan zeti n kʋaŋ dɩɩsɩŋ, ba nan posi tamba chɩasɩ ta haa tamba. 11 Ta ŋmɩnchɩbɩsɩ naazʋalɩba nan keŋ a gaaŋ vuosi pam. 12 Bɩaŋ dɩ bala ka dalɩma tɩŋgbaŋka gie wɩa, ta vuosi pam choti nan dɩ sʋnsɩ. 13 Ama vuodieke nɩŋ mana dɩ dine sikimiŋ a ga tʋgɩ wahalaka gie kpatɩŋ nan ye gbatɩtaanɩŋ. 14 Ta ba nan mʋʋlɩ Ŋmɩŋ naarɩ wʋvɩɩnaha gie dʋnɩa ka gie mana mana ma, dɩ vuoŋ mana wʋŋ, ta dʋnɩa ka kpatɩŋ ye keŋ.

Ŋmaaŋbɩaŋ wɩa

(Maki 13.14-23; Luki 21.20-24)

15 “Nɩ nan ye ‘Jachʋʋsɩ’ dieke ta Ŋmɩŋ naazʋa Danieli die dɩ balla ka wɩa wa dɩ, genke Ŋmɩŋ dɩ chʋarɩŋ, ka nan dɩ zie Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ.” (Vuodieke mana dɩ a keŋ a karɩŋ wɩaha gie, ʋ sɩmma a chɩasɩ.)

16 “Saŋka mi vuodiekemba dɩ benne Judia ma ma wa, chɩgɩ a ga jʋalɩ tana sikpeŋ. 17 Ta vuodieke dɩaŋ dɩ keŋ bie ʋ mampili sikpeŋ da keŋ sʋʋŋ tɩŋgbaŋ dɩ ʋ juu juoku a nagɩ ʋ nyinti. 18 Ta vuodieke dɩaŋ dɩ keŋ bie ʋ kʋaŋ ma, ʋ da keŋ kuli dɩ ʋ nagɩ ʋ jayeekiŋ. 19 Saŋka mi hɔgʋ nyuutitieliŋ aŋaŋ vuodieke dɩ yalla ballɩnyaalɩsɩ nan dii wahala pam! 20 Nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ aŋ ʋ da keŋ yi wahalaha keŋ yɩbɩŋ saŋŋa yaa davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ. 21 Dama saŋka mi wo, wahala pam nan dɩ beri; Ŋmɩŋ die dɩ naanna dʋnɩa a keŋ tʋgɩ jinne, kanɩŋ wahalaka mi ye ka keŋye; ta kanɩŋ wahalaka mi kaaŋ bɩ keŋ. 22 Ŋmɩŋ dɩ tɩŋ ka gobi daraaha a taaŋ vuoŋ tɩŋ kaaŋ ye gbatɩtaanɩŋ; ama ʋ vuovʋarɩkaha wɩa ta ʋ nan gobi daraaha a taaŋ.

23 “Saŋka mi dɩɩ yi vuoŋ dɩ a keŋ a balɩ nɩ dɩ, ‘Nɩ ye, Masia wa wʋnna yaa ʋ benne mi wo’, nɩ daa keŋ yi wo yada; 24 dama saŋka mi ŋmɩnchɩbɩsɩ Masiasi aŋaŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ naazʋalɩba nan keŋ nyɩŋ a tʋŋ mamachi wɩa dɩ ba gaaŋ vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩna wa gbaŋ, ba tɩŋ nan bɩagɩ. 25 Nɩ wʋmma! N wɔŋ balɩ nɩ mɩŋ ta saŋka ye ka tʋgɩya.

26 “Die wɩa, ba keŋ balɩ nɩ, ‘Ye, ʋ bie wo haagɩŋ ma!’ Nɩ da keŋ ga mi yaa ba keŋ a balɩ nɩ, ‘Ye, ʋ bie wo juoku me!’ Nɩ da keŋ yi yada; 27 dama manɩŋ vuota Bʋa keniŋ nan dɩ sɩɩ sɩba nɩɩŋ dɩ ŋaana nyɩgɩsɩ a nyɩŋ ŋmɩŋ pɔsɩŋ a ga tʋgɩ ŋmɩŋ nanɩŋ chaakʋ die wo.

28 “Jigidieke jakpiikiŋ nyʋʋgɩŋ dɩ benne, mi zuuti dɩ lagɩma.

Vuota Bʋa yiŋŋi kieŋku wɩa

(Maki 13.24-27; Luki 21.25-28)

29 “Wahalaha mi kʋaŋ chaaŋ ta ŋmɩŋ nan sɩbɩ, chɩɩkʋ kaaŋ bɩ chaaŋ; ta chɩŋmarɩsɩsɩ nan nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a nan ta nyindieke dɩ benne ŋmɩŋsikpeŋ nan dɔŋ a lagɩŋ taŋ. 30 Saŋka mi ta vuosi nan ye manɩŋ vuota Bʋa wa yiŋŋi kieŋku siara ŋmɩŋsikpeŋ, buuri dieke mana dɩ benne tɩŋgbaŋka gie me nan kʋŋ, ta ye manɩŋ vuota Bʋa dɩ benne nɩɩŋmara ma ŋmɩŋsikpeŋ a keŋ sʋʋna aŋaŋ yiko chuulikpeŋkpɩɩŋ. 31 Malaka nan wɩɩ wɩɩŋ, ta n tʋŋ n malakasisi aŋ ba ga dʋnɩa lʋga a nɩɩsa mana mana a lagɩsɩ n vuovʋarɩkaha dieke dɩ benne tɩŋgbaŋka gie lʋga a nɩɩsa wa mana.

Chunchuleke tɩɩka dagɩtɩ wɩa

(Maki 13.28-31; Luki 21.29-33)

32 “Nɩ vaa chunchule tɩɩka dagɩ nɩ yɩaŋ. Ka nagɩsɩ dɩ keŋ pɔsa ta vaatɩ dɩ nyɩnna nɩ sɩmma a baarɩ yɩbɩŋ gbigiye mɩŋ. 33 Nɩ bɩ a keŋ ye ta nyinti gie yie naa gbaŋ gbaŋ nɩ sɩmma a baarɩ n keniŋ gbigiye mɩŋ. 34 Wusie maŋ bala nɩ, lele vuosi kaaŋ kpi a kpatɩ ta wɩaha gie mana keŋ yi. 35 Ŋmɩŋsikpeŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋ nan keŋ a tɩaŋ ga, ama n wʋbalɩkaha kaaŋ tɩaŋ naa daa.

Vuoŋ ka sɩba Yisa yiŋŋi keniŋ daaŋ

(Maki 13.32-37; Luki 17.26-30, 34-36)

36 “Ama vuoŋ ka sɩba daarɩ yaa saŋŋa dieke n baaŋ keŋ; malakasi dieke dɩ benne arɩzanna ma dɩaŋ ka sɩba, manɩŋ Ŋmɩŋ Bʋa gbaŋ ka sɩba, sie n Chʋa Ŋmɩŋ nyɩɩna sɩbɩna. 37 Die dɩ sɩna die wo Nowa saŋka dɩ nan dɩ sɩɩ die manɩŋ vuota Bʋa wa keniŋ saŋŋa. 38 Nowa saŋŋa, saŋŋa dieke nyaakpɩɩbʋ dɩ yene ka keŋye, vuosi die dɩ die ta nyuo, ta faara hɔɔŋ, ta naga ba hɔgɩlɩasɩ a yɩa chʋllɩŋ, a ga tʋgɩ daa dieke Nowa dɩ june haarɩkpɩɩkʋ sʋŋ. 39 Ta vuosi gie die ka sɩba wudieke dɩ yinene a tʋgɩ saŋŋa dieke nyaabʋ dɩ kenne dii ba mana. Die dɩ baa dɩ sɩmma saŋŋa dieke manɩŋ vuota Bʋa wa dɩ bala n keŋ wo. 40 Saŋka mi dembisi bale nan dɩ tʋma kʋakʋ ma, ta n nan nagɩ wʋnyɩ ta va wʋnyɩ. 41 Hɔɔŋ bale nan dɩ nʋma zaa nɩa ma, ta n nagɩ wʋnyɩ ta va wʋnyɩ. 42 Die wɩa nɩ gbara dama nɩ zɩ daa dieke manɩŋ nɩ Yɔmʋtieŋ dɩ bala n keŋ. 43 Ama nɩ sɩmma wɩɩrɩ gie chɩaŋ; dɩɩ yi ta tigiŋ tieŋ dɩ keŋ sɩba saŋŋa dieke gaarʋ dɩ bala ʋ keŋ yuŋ ʋ tigiŋ me, ʋ tɩŋ nan dɩ gbarɩ ta kaaŋ vaa ʋ wɩɩ ʋ tigiri a juu a gaarɩ. 44 Die wɩa dɩ vɩɩna ta nɩ gbaŋ nɩ yi siri saŋŋa mana dama manɩŋ vuota Bʋa nan keŋ saŋŋa dieke nɩ kana ka yile dɩ n nan keŋ wo.

Yɔmʋ die dɩ tuone ʋ Yɔmʋtieŋ nʋaŋ die

(Luki 12.41-48)

45 “Yɔmʋ bɩa yine yɩantieŋ ta yie ʋ Yɔmʋtieŋ dɩ dagɩna dɩ ʋ yi wudieke? Wʋnɩŋ ʋ yine vuodieke ʋ Yɔmʋtieŋ dɩ nan vʋarɩ dɩ ʋ daansɩma ʋ yɔmʋ chanchaalɩba ta yɩma ba ba nyindiike saŋŋa dieke dɩ mʋna. 46 Dɩɩ yi ta ʋ Yɔmʋtieŋ dɩ keŋ tigiŋ ta ye wo ta ʋ tʋma die wo gbaŋ, sʋgɩfɩalɩŋ nan dɩ bie ʋ ma. 47 Wusie maŋ bala nɩ, ʋ nan nagɩ wa a zieŋ dɩ ʋ daansɩma ʋ nyinti mana mana. 48 Ama ʋ yi yɔmʋbɩaŋ, ʋ nan dɩ yile ʋ sʋŋ ma dɩ ʋ Yɔmʋtieŋ wo kaaŋ keŋ lagɩ lagɩ, 49 ta piili a nɩga ʋ yɔmʋ chanchaalɩba ta wʋnɩŋ ʋ nan dɩ die ta nyuo aŋaŋ daanyuuriŋ. 50 Ʋ Yɔmʋtieŋ wo nan yiŋŋi keŋ daa dieke aŋaŋ saŋŋa dieke ʋ kana ka yile dɩ ʋ nan keŋ. 51 Ʋ keŋ keŋ, ʋ nan datɩ ʋ tɩbɩŋ ta nagɩ wa a gʋtɩ gɩgaantɩba ma; mi ʋ nan dɩ kʋma ta ŋɔba nyɩna.

25

Hɔgʋlɩaŋ baŋ nandagɩŋ wɩa

1 “Ŋmɩŋ naarɩ wɩa nan dɩ sɩɩ sɩba hɔgʋlɩaŋ baŋ dieke die dɩ nagɩna ba popolisi a ga dɩ ba ga tuoli hɔgʋ faarɩtʋ die wo. 2 Hɔgʋlɩaŋ baŋ wa sʋŋ, banʋ die yiwo gaantɩŋ, ta banʋ wa dɩaŋ dɩ yi sɩsɩbɩrɩŋ. 3 Gaantɩba die dɩ nagɩ ba popolisi ama ta die ka nagɩ kpaaŋ a gʋtɩ pɔgɩlɩ, 4 ama ta sɩsɩbɩrɩba die dɩ nagɩ kpaaŋ a siti siti a yi kɔlɩbɩsɩ ma a gʋtɩ pɔgɩlɩ aŋaŋ popolisi. 5 Die hɔgʋ faarɩtʋ wa die dɩ yʋasɩ keniŋ, die gbieŋ die dɩ yigi be, ba mana die dɩ gʋʋrɩ.

6 “Ta die tanseese die ba wʋŋ kuli; ‘Hɔgʋ faarɩtʋ wa wʋnna! Nɩ keŋ nyɩŋ a tuoli wo!’ 7 Saŋka mi hɔgʋlɩaba baŋka mana die dɩ hagɩ a ŋmɩɩlɩ ba popoli dɩ jʋalɩ. 8 Die hɔgʋlɩa gaantɩba die dɩ jʋʋsɩ sɩsɩbɩrɩba dɩ, ‘Nɩ kaaŋ yɩ tɩ nɩ kpaabʋ bɩta? Dama tɩ popolisi yaala a kpi mɩŋ.’ 9 Ta sɩsɩbɩrɩba die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, ‘Aayɩ, bʋ kaaŋ tʋgɩ tɩnɩŋ aŋaŋ nɩ mana. Nɩ gamma vuodiekemba dɩ yalla daa wa jigiŋ a daa bʋtaŋ yɩ nɩ gbaŋ.’ 10 Saŋŋa dieke hɔgʋlɩa gaantɩba dɩ benne sieŋ me a gara dɩ ba daa kpaabʋ, ta hɔgʋ faarɩtʋ wa dɩ keŋ nyɩŋ. Sɩsɩbɩrɩba banʋ wa die dɩ yine siri wo die dɩ dɩ hɔgʋ faarɩtʋ wa a ga juu tigidieke banwʋlaka die dɩ benne, ta die ba ligi sanʋarɩ.

11 “Ka kʋaŋ chaaŋ hɔgʋlɩa gaantɩba die dɩ a keŋ tʋgɩ, a zie sanʋarɩ jigiŋ a wasa, ‘Tɩ Yɔmʋtieŋ, tɩ Yɔmʋtieŋ, yuori sanʋarɩ a yɩ tɩ.’ 12 Ama ta hɔgʋ faarɩtʋ wa dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, ‘Wusie maŋ bala nɩ, n ka sɩba nɩ.’ ”

13 Die Yisa dɩ bɩ balɩ ba dɩ, “Die wɩa, nɩ sɩmma, dama nɩ ka sɩba daa dieke yaa saŋŋa dieke manɩŋ nɩ Yɔmʋtieŋ dɩ bala n keŋ.

Yɔŋɩsɩ bataa wɩa

(Luki 19.11-27)

14 “Ŋmɩŋ naarɩ wɩa nan bɩ sɩɩ sɩba tigiŋ tieŋ wʋnyɩ die dɩ bala ʋ dɩa, ta wa ʋ yɔŋɩsɩ a tɩa ba ligire dɩ ba tuo a dime nyʋʋŋ. 15 Die ʋ yɩ ba wʋnyɩ mana ʋ sɩbɩna ʋ kpaŋŋɩnana ʋ gbaŋ dene; die ʋ nagɩ salɩma ligiribie tuse tuse anʋ a yɩ wʋnyɩ, ta die a nagɩ tuse tuse ale a yɩ wʋnyɩ dɩaŋ, ta die a bɩ a nagɩ tusibalɩmɩŋ a yɩ wʋnyɩ dɩaŋ. Ta die a nyɩŋ a ga ʋ dɩasɩ. 16 Die yɔmʋ dieke die dɩ tuone tuse anʋ wa die dɩ nyɩŋ lagɩ lagɩ a nagɩ ligirehe a tʋŋ tʋʋma a bɩ a ye tuse anʋ gbaŋ gbaŋ a gʋtɩ. 17 Vuodieke die dɩ tuone tuse ale wo gbaŋ die dɩ nagɩha a tʋŋ tʋʋma a ye tuse ale a gʋtɩ. 18 Ama yɔmʋ dieke die dɩ tuone tusibalɩŋka die dɩ ga a tuu vɔrɩŋ a nagɩ ʋ Yɔmʋtieŋ ligirehe a lɔbɩrɩ mi.

19 “Die dɩ wana a yʋasɩ pam, tigiri tieŋ wo die dɩ yiŋŋi a keŋ, ta wa ʋ yɔŋɩsɩ dɩ ba keŋ aŋ ʋ biisi, ta ʋ ye ba yene nyʋarɩ a mʋ die. 20 Ta vuodieke die dɩ tuone tuse anʋ wa die dɩ a keŋ a juu saŋka mi, a nagɩ tuse anʋ dieke ʋ bɩna a ye wo, ta baarɩ, ‘N Yɔmʋtieŋ, die yɩ mɩŋ wa salɩma ligiribie tuse anʋ, ama n bɩ ye wo nyʋarɩ tuse anʋ a gʋtɩ.’ 21 Die ʋ Yɔmʋtieŋ dɩ balɩ wa, ‘Kpaŋŋɩ fʋ gbaŋ, fʋnɩŋ yiwo yɔmʋvɩɩnɩŋ, ta bɩ tʋma vɩɩnɩŋ; mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ wa nyinti bɩta wa gie, die wɩa n nan nagɩ pam a yi fʋ nuusi me. Sʋgɩfɩalɩ dieke n yalla, yiwo manɩŋ aŋaŋ fʋ sɩɩtɩ.’ 22 Ta die vuodieke dɩaŋ die dɩ tuone tuse ale wo die dɩ keŋ a juu a baarɩ, ‘N Yɔmʋtieŋ, ye, die fʋ yɩ mɩŋ wa salɩma ligire bie tuse ale, ama n dii wo nyʋʋŋ a ye nyʋarɩ tuse ale a gʋtɩ.’ 23 Ʋ Yɔmʋtieŋ wo dɩ balɩ wa, ‘Kpaŋŋɩ fʋ gbaŋ, fʋ yiwo yɔmʋvɩɩnɩŋ ta bɩ tʋma vɩɩnɩŋ, mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ wa nyinti bɩta wa gie, die wɩa n nan nagɩ pam a yi fʋ nuusi me. Sʋgɩfɩalɩ dieke n yalla, yiwo manɩŋ aŋaŋ fʋ sɩɩtɩ.’ 24 Die yɔmʋ dieke dɩaŋ dɩ tuone tusibalɩŋka die dɩ keŋ a juu a baarɩ, ‘N Yɔmʋtieŋ, n sɩba dɩ fʋnɩŋ yiwo nyɩnyɩrɩtʋ, a gobe jigidieke fʋ kana a ka bʋrɩya, ta bɩ lagɩsa nyindiike jigidieke die fʋ kana a ka jatɩ nyɩŋbʋra. 25 Die wɩa ŋmaamɩŋ die yalla mɩŋ die maŋ nyɩŋ a nagɩ fʋ ligirebu a lɔbɩrɩ tɩŋgbaŋ. Die wɩa, ka wʋnna, tuo fʋ jaaŋ.’ 26 Die wɩa ʋ Yɔmʋtieŋ wo die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, ‘Fʋnɩŋ yɔmʋtɔgʋ aŋaŋ walɩnkpɩatieŋ; sɩba baarɩ n yiwo vuodieke dɩ gobinene jigidieke n kana ka bʋrɩya ta lagɩsa nyindiike jigidieke n kana ka jatɩ nyɩŋbʋra, 27 die nɩŋ bɩa yine ta fʋ ka nagɩ n ligirebu a paŋŋɩ aŋ ba yiŋŋi tuŋ mɩŋ aŋaŋ nyʋarɩ? N tɩnna a keŋ naa wa n tɩŋ nan tuo n jaabʋ ta nyʋarɩ diisi ka ma. 28 Die wɩa nɩ tuo ligirebu a nyɩŋ ʋ jigiŋ a nagɩ ka yɩ vuodieke dɩ yalla tuse baŋ wa. 29 Dama vuodieke mana dɩ yalla nyinti, ba nan ye nyinti pam a gʋtɩ amʋ ba faasɩ yallɩma pam. Ta vuodieke dɩaŋ dɩ wone jaaŋ ba nan tuo bɩta gbaŋ ʋ yalla wa a nyɩŋ ʋ jigiŋ. 30 Ama yɔmʋtɔgʋ wa nɩŋ, nɩ nagɩ wa a vigi taaŋ yeŋ me lɩmɩŋ ma, jigidieke ʋ baaŋ nan kʋŋ ta ŋɔba nyɩna.’

Yisa dɩ bala ʋ dii vuosi sarɩya wɩa

31 “Manɩŋ vuota Bʋa dɩ keŋ keŋ aŋaŋ n hagɩrɩŋ aŋaŋ n malakasisi n nan dɩ kalɩ n naara gbanɩŋ ma aŋaŋ jɩlɩma pam. 32 Saŋka mi dʋnɩa vuosi mana mana nan lagɩsɩ n nɩŋŋa, mi n nan puo be bule, sɩba yiyagɩrʋ dɩ ŋaana a puo yiise a nyɩŋ bie sʋŋ die wo. 33 N nan nagɩ yiisehe a zieŋ n nuudiigiŋ chaaŋ, ta nagɩ biehe a zieŋ n nuugalɩ chaaŋ. 34 Saŋka mi manɩŋ naaŋ wa nan balɩ yɩ vuodiekemba dɩ benne n nuudiigiri chaakʋ dɩ, ‘Nɩnɩŋ vuodiekemba n Chʋa Ŋmɩŋ dɩ yine alibarika yɩ, nɩ keŋ a juu naarɩ dieke ta Ŋmɩŋ die dɩ naanna a gbarɩ nɩ a nyɩŋ dʋnɩa piiliŋ me, 35 dama kɔŋ die yalla mɩŋ die nɩ yɩ mɩŋ nyindiike; ta nyanyuule die dɩ yalla mɩŋ, die nɩ yɩ mɩŋ nyaaŋ maŋ nyu. Die n yiwo chaanʋ ta nɩ mɩŋŋɩ a tuo mɩŋ nɩ tige me a yi mɩŋ chaantɩ. 36 Die n chʋŋ wa yɔrɩ die nɩ yɩ mɩŋ garɩtɩ, ta die maŋ yʋagɩ ta nɩ suŋŋi mɩŋ, die maŋ juu dansarɩka sʋŋ ta nɩ keŋ kaagɩ mɩŋ.’ 37 Womi ŋmɩŋchɩgɩrɩba gie nan yiŋŋi a pɩasɩ mɩŋ dɩ, ‘Tɩ Yɔmʋtieŋ, saŋŋa bɩa die tɩ ye fʋ ta kɔŋ yallɩ fʋ ta tɩ yɩ fʋ nyindiike? Yaa saŋŋa bɩa die tɩ ye fʋ ta nyanyuule dɩ yallɩ fʋ ta tɩ yɩ fʋ nyaaŋ fʋ nyu? 38 Saŋŋa bɩa die tɩ ye fʋ ta fʋ yi chaanʋ die tɩ tuo fʋ tɩ tige me a yi fʋ chaantɩ? Yaa saŋŋa bɩa die tɩ ye fʋ ta chʋŋ yɔrɩ ta tɩ yɩ fʋ garɩtɩ? 39 Saŋŋa bɩa die tɩ ye fʋ ta yʋagɩ ta tɩ suŋŋi fʋ? Yaa fʋ benne dansarɩka sʋŋ tɩ keŋ kaagɩ fʋ?’ 40 Ta manɩŋ Naaŋ wa nan yiŋŋi balɩ ba dɩ, ‘Wusie maŋ bala nɩ, wudieke die nɩ yine a yɩ vuodieke dɩ yine zɔɔlɩntieŋ nɩ nɩmballɩ sʋnsʋŋ wʋnyɩ wa die nɩ yi a yɩ wa manɩŋ.’

41 “Ka kʋaŋ chaaŋ n nan yiŋŋi a balɩ a yɩ vuodiekemba dɩ benne n nuugalɩ ka chaakʋ, ‘Nɩnɩŋ vuobɩatɩ gie, nɩ vɩɩna aŋaŋ tɩbɩdatɩŋ, nɩ chʋnna ga ta va mɩŋ. Nɩ gamma a ga juu boli dieke dɩ kana a ka kpise ta Ŋmɩŋ dɩ wʋnsɩna a gbarɩ Sitaani aŋaŋ ʋ vuosi wo. 42 Dama kɔŋ die yallɩ mɩŋ ta die nɩ mʋŋ mɩŋ nyindiike, ta nyanyuule die dɩ yallɩ mɩŋ ama die nɩ mʋŋ mɩŋ nyaaŋ. 43 Die n yine chaanʋ, ta nɩ ka saagɩ a tuo mɩŋ nɩ tige me, ta die maŋ chʋŋ yɔrɩ ta nɩ mʋŋ mɩŋ garɩtɩ, ta die yʋagɩ ta nɩ ka suŋŋi mɩŋ, die maŋ juu dansarɩka ta nɩ ka keŋ kaagɩ mɩŋ.’ 44 Saŋka mi ba nan yiŋŋi a pɩasɩ mɩŋ dɩ, ‘Tɩ Yɔmʋtieŋ, saŋŋa bɩa die tɩ ye fʋ ta kɔŋ die dɩ yallɩ fʋ, yaa nyanyuule die dɩ yallɩ fʋ, yaa fʋ yi chaanʋ, yaa fʋ chʋŋ yɔrɩ, yaa fʋ yʋagɩ, yaa fʋ bie dansarɩka sʋŋ ta tɩ ka suŋŋi fʋ?’ 45 Saŋka mi n nan yiŋŋi a balɩ ba dɩ, ‘Wusie n bala nɩ, die nɩ zetine nɩ suŋŋi zɔɔlɩntieŋ nɩ nɩmballɩ sʋnsʋŋ wʋnyɩ wa, die manɩŋ nɩ zeti suŋŋiŋ dene.’ 46 Vuosi gie nan ga juu tɩbɩdatɩ dieke dɩ wone kpatɩŋ ma, ama ŋmɩŋchɩgɩrɩba nan ga juu miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ sʋŋ.”

26

Vuokpɩɩma die dɩ sanna dɩ ba kʋʋ Yisa dene

(Maki 14.1, 2; Luki 22.1, 2; Jɔɔn 11.45-53)

1 Yisa die dɩ balla wɩaha gie mana a kpatɩ die ʋ balɩ a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, 2 “Nɩ sɩba a baarɩ dɩ vʋntʋŋ yine gasɩtɩaŋkʋ dʋʋga, ta ba nan nagɩ manɩŋ vuota Bʋa a yi vuosi nuusi me dɩ ba kpaasɩ mɩŋ a dɩɩsɩ dagarɩkʋ ma.”

3 Saŋka mi die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra aŋaŋ Juu vuosi nyɩŋkʋra die dɩ lagɩŋ taŋ Kayafasi tigiri me, vuodieke die dɩ yine Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ. 4 Die ba saŋ ba baaŋ yi die a lɔbɩrɩ a yigi Yisa a kʋʋ wa. 5 Die ba baarɩ, “Tɩ ka mʋ tɩ yigi wo dʋʋgaka saŋŋa, tɩ yi die vuosisi nan yi watɩ aŋ waagɩŋ nan.”

Hɔgʋ wʋnyɩ die dɩ sitine tulaari a yi Yisa sikpeŋ me dene

(Maki 14.3-9; Jɔɔn 12.1-8)

6 Die Yisa die benne Betani tɩka ma wa, Simoni vuodieke die dɩ yine gamɩŋ tigiŋ me wo, 7 die hɔgʋ wʋnyɩ dɩ keŋ ʋ jigiŋ a pɔgɩlɩ tulaari bʋnyɩ ligire dɩ faasɩna a tʋa a sitibu a yi Yisa sikpeŋ me saŋŋa dieke ʋ kala a die nyindiike. 8 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ yene naa, die ba jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ. Die ba pɩasa taŋ dɩ, “Bɩa ʋ chʋʋsa tulaaribu die? 9 Tulaaribu gie tɩŋ nan bɩagɩ daa ligirikpɩɩma a nagɩ ligirehe a suŋŋi zɔɔlɩntieliŋ!”

10 Yisa die dɩ mɩŋŋɩ wudieke ba balala, ta balɩ a yɩ ba dɩ, “Bɩa nɩ mugise hɔgʋ wa gie dene? Wʋvɩɩnɩŋ ʋ yi a yɩ mɩŋ dene. 11 Zɔɔlɩntieliŋ nɩŋ nan dɩ beri nɩ jigiŋ daaŋ mana ama manɩŋ n kaaŋ dɩ bie nɩ jigiŋ daaŋ mana. 12 Tulaari dieke ʋ sitine a yi n ma wa, ʋ yi a gbarɩ wa n guule. 13 Wusie maŋ bala nɩ, jigidieke mana ba bala ba mʋʋlɩ Ŋmɩŋ wɩaha gie tɩŋgbaŋka gie me, ba nan balɩ wudieke ʋ yine wo a tɩɩnsɩ ʋ wɩa.”

Judasi die dɩ saagɩna dɩ ʋ posi Yisa chɩaŋ dene

(Maki 14.10, 11; Luki 22.3-6)

14 Saŋka mi Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo wʋnyɩ, vuodieke die dɩ dine Judasi Asikaroti wa die dɩ nyɩŋ a ga Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha jigiŋ 15 a baarɩ, “Bɩa nɩ nan yɩ mɩŋ dɩɩ yi maŋ dagɩ nɩ nɩ baaŋ nan yi die a yigi Yisa wa?” Die ba biisi salɩmayɩala ligiribie baŋɩsɩ-taa a yɩ wa. 16 Die a nyɩŋ daarɩ mi Judasi die wa a paalɩ a yaala sievɩɩnɩŋ dɩ ʋ nagɩ Yisa a yi ba nuusi me.

Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ dine gasɩtɩaŋkʋ dʋʋga nyindiike dene

(Maki 14.12-21; Luki 22.7-13, 21-23; Jɔɔn 13.21-30)

17 Ta paanʋ dieke die ba kana a ka yi dabɔtɩ dʋʋga piiliku daarɩ, ta Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ keŋ ʋ jigiŋ a pɩasɩ wa, “Sɩa fʋ yaala tɩ ga wʋnsɩ a yɩ fʋ a gbara gasɩtɩaŋkʋ dʋʋga nyindiike daraaŋ?”

18 Die ʋ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Nɩ gamma tɩka sʋŋ daa wʋnyɩ tigiŋ a balɩ wa dɩ, ‘Tɩ dɩdagɩrʋ tʋnna tɩ dɩ tɩ keŋ balɩ fʋ dɩ ʋ saŋŋa gbigiye mɩŋ, ta ʋ yaala wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dii gasɩtɩaŋkʋ dʋʋgaka nyindiikehe fʋ tigiŋ me.’ ”

19 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ dɩ ʋ bala ba die wo, ta wʋnsɩ gasɩtɩaŋkʋ dʋʋgaka diile siri.

20 Jɩŋmɩŋ die dɩ tʋgɩna, Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo die dɩ sʋʋŋ kalɩ dɩ ba dii. 21 Die ba dinene wo Yisa die dɩ balɩ ba dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ, nɩ wʋnyɩ bala ʋ posi n chɩaŋ.”

22 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba sʋgɩtɩ die dɩ paalɩ chʋʋsɩ, die ba piili a pɩasa wa wʋnyɩ wʋnyɩ, dɩ “N Yɔmʋtieŋ, wusie n ka yi tama dɩ manɩŋ fʋ daga die?”

23 Ʋ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Vuodieke maŋ aŋaŋ wa dɩ lune kpalɩ gie mi wo bala ʋ posi n chɩaŋ. 24 Manɩŋ vuota Bʋa nan kpi sɩba Ŋmɩŋ gbaŋkʋ die dɩ dagɩna die wo, ama wʋbɩaŋ bie vuodieke dɩ bala ʋ posi n chɩaŋ wa ma! Ba tɩŋ ka mɩɩrɩ dɩ tieŋ gbaŋ dɩ tɩŋ nan dɩ kpɩa.”

25 Saŋka mi Judasi vuodieke die dɩ bala ʋ posi ʋ chɩaka gbaŋ dɩ baarɩ, “Dɩdagɩrʋ, manɩŋ fʋ daga?” Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa, “Wa, dɩ yiwo fʋnɩŋ.”

Tɩ Yɔmʋtieŋ nyindiike diile wɩa

(Maki 14.22-26; Luki 22.14-20; 1 Kor. 11.23-25)

26 Die ba yene ko die, Yisa die dɩ nagɩ paanʋ, a waasɩ Ŋmɩŋ ta yi ke gbieri gbieri a nagɩha a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba, ta baarɩ, “Nɩ tuo a dii. N nyɩŋgbanɩŋ wʋnna.”

27 Ta die bɩ nagɩ nyaaŋchibiŋ aŋaŋ daaŋ, a pagɩ Ŋmɩŋ ta die a nagɩ ka a yɩ ba ta baarɩ, “Nɩ mana tuo a nyu. 28 Gembu yine n zɩŋ dieke dɩ bala ka yi Ŋmɩŋ nʋarɩ zie aŋaŋ wusie, zɩŋ dieke dɩ bala ka nyɩŋ n nyɩŋgbanɩŋ ma vuosi pam wɩa, aŋ ka vaa Ŋmɩŋ vaa a chaa ba tʋmbɩatɩ. 29 N bala nɩ, n kaaŋ bɩ nyu daabʋ gie, sie daa dieke manɩŋ aŋaŋ nɩ dɩ bala tɩ lagɩsɩ a nyu daahaalɩbʋ n Chʋa Ŋmɩŋ naarɩ ma, ŋmɩŋsikpeŋ.”

30 Die ba wa chɩa Ŋmɩŋ jɩamɩŋ yɩlɩ, ka kʋaŋ chaaŋ ba chʋŋ ga Olivi Tɩɩsɩ kunkogiri me.

Yisa die dɩ bala dɩ Piita nan chiisi dɩ ʋ ka sɩba wa dene

(Maki 14.27-31; Luki 22.31-34; Jɔɔn 13.36-38)

31 Saŋka mi die Yisa dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Yuku gie nɩ mana nan chɩgɩ ta va mɩŋ, dama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ ‘Ŋmɩŋ nan kʋʋ yiyagɩrʋ wa ta yiisehe ʋ yagɩnana wa jaasɩ jigiŋ mana.’ 32 Ama maŋ a keŋ hagɩ kuŋ me, ka kʋaŋ chaaŋ n nan woliŋ nɩ nɩŋŋa a ga Galili tɩŋ ma.”

33 Ta Piita die dɩ a yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Dɩɩ yi ta vuoŋ mana dɩ chɩgɩ ta va fʋ, ama manɩŋ n kaaŋ chɩgɩ ta va fʋ.”

34 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ a yɩ wa dɩ, “Wusie maŋ bala fʋ, jinne yuku gie, kparaaŋ nan keŋ baa ka kʋmma, ta chiisi mɩŋ wo bʋtaa ma dɩ zɩ mɩŋ.”

35 Piita die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Dɩɩ yi maŋ ŋaŋ fʋ dɩ baa tɩ kpi gbaŋ, n kaaŋ chiisi dɩ n zɩ fʋ.” Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba mana die dɩ balɩ die gbaŋ gbaŋ.

Yisa die dɩ jʋʋsɩna Ŋmɩŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna dene

(Maki 14.32-42; Luki 22.39-46)

36 Die Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ ga jigidieke die ba wasɩnana Getisemani, die ʋ balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩ kala giena ta n ga nɩ nɩŋŋa a ga jʋʋsɩ Ŋmɩŋ.” 37 Ta die nagɩ Piita aŋaŋ Zebedi ballɩ bale wo a gʋtɩ ʋ ma. Die ʋ sʋŋ die dɩ faasɩ a chʋʋsɩ, 38 die ʋ balɩ a yɩ ba, “Sʋgɩchʋʋsɩ dieke dɩ benne ʋ sʋŋ ma wa faasɩ dala mɩŋ a yaala ka kʋʋ mɩŋ. Nɩ kala gie ta yesime aŋaŋ manɩŋ.”

39 Die ʋ chʋŋ a ga nɩŋŋa bɩta, a gbirigi tɩŋgbaŋ ta jʋʋsɩ Ŋmɩŋ dɩ, “N Chʋa Ŋmɩŋ, dɩ tɩŋ nan bɩagɩ a yi, fʋ vʋarɩ mɩŋ a nyɩŋ wahalaka gie me! Ama daa vaa n dʋŋŋʋ yi, ama vaa fʋ dʋŋŋʋ yi.”

40 Die ʋ yiŋŋi ga ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba bataa wa jigiŋ ta ye ta ba gʋʋra; die ʋ pɩasɩ Piita, “Die wɩa nɩ kaaŋ bɩagɩ a yesime aŋaŋ mɩŋ saŋŋa bɩta gbaŋ? 41 Nɩ yesime ta jʋʋsɩma Ŋmɩŋ amʋ nɩ da keŋ juu magɩsɩŋ ma, dama nɩ haalɩtɩtɩ yaala a yi jadieke dɩ vɩɩna, ama nɩ nyɩŋgbaŋɩsɩsɩ ka hagɩrɩ.”

42 Die ʋ bɩ yiŋŋi a ga ʋ bule ma a jʋʋsɩ Ŋmɩŋ dɩ, “N Chʋa Ŋmɩŋ, dɩɩ yi wahala dieke dɩ kienene naa dɩ kaaŋ bɩagɩ a tɩaŋ, sie n diike, fʋ vaa fʋ dʋŋŋʋ yi.” 43 Die ʋ bɩ yiŋŋi keŋ, ta ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die bɩ gʋʋra dama gbieŋ die dɩ faasɩna yallɩ ba pam. 44 Die ʋ bɩ va ba, ta ga a jʋʋsɩ Ŋmɩŋ bʋtaa ma a balɩ ʋ wolinne a jʋʋsa wudieke wo. 45 Saŋka mi die ʋ yiŋŋi a ga ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba jigiŋ a keŋ pɩasɩ ba dɩ, “Nɩ ye ko a gʋʋra ta voose mɩŋ? Nɩ ye, saŋka gbigiye mɩŋ. Ba nan nagɩ wa manɩŋ vuota Bʋa a yi vuobɩatɩ nuusi me. 46 Nɩ hagɩ aŋ tɩ ga. Nɩ ye, daa dieke dɩ posine n chɩaka gbigiye mɩŋ!”

Die ba yigine Yisa dene

(Maki 14.43-50; Luki 22.47-53; Jɔɔn 18.3-12)

47 Ʋ nʋaŋ die ye ka nan tɩŋgbaŋ, ta Judasi, ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo wʋnyɩ dɩ keŋ tʋgɩ mi, aŋaŋ kpɩkpaaŋ, bataŋ dɩ pɔgɩlɩ jɩbɩwagɩtɩ ta bataŋ dɩaŋ dɩ pɔgɩlɩ dengbile, die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ Juu vuosi nyɩŋkʋraha tʋnna ba. 48 Judasi vuodieke die dɩ posine ʋ chɩaka aŋaŋ vuosisi die wɔŋ balɩ zieŋ mɩŋ dɩ, “Maŋ keŋ a mʋgɩsɩ vuodieke kaamɩŋ, daa dieke nɩ yaalala wonde, nɩ yigi wo.”

49 Judasi die dɩ kenne tʋgɩ, ʋ ga Yisa nɩŋŋa a baarɩ, “Dɩdagɩrʋ, aŋ fʋ ŋmɩɩ”, ta mʋgɩsɩ ʋ kaamɩŋ.

50 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa, “N zʋa, yi fʋ balla fʋ yi die wo lagɩ lagɩ!” Womi die ba a keŋ a mɩŋŋɩ yigi wo. 51 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba wʋnyɩ dɩ vʋarɩ jɩbɩwaŋ a chɩa gobi Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ yɔmʋ tɩbɩŋ a taaŋ. 52 Die Yisa die dɩ balɩ wa, “Nagɩ fʋ jɩbɩwaŋkʋ a yiŋŋi a sʋʋ ka fɔgʋ ma, dama vuodieke dɩ wagɩnana aŋaŋ jɩbɩŋ, ŋaaŋ kpi wo jɩbɩka kuŋ. 53 Nɩ ka sɩba a baarɩ n tɩŋ nan bɩagɩ a wa n Chʋa Ŋmɩŋ dɩ ʋ suŋŋi mɩŋ, aŋ bʋnyɩ ʋ tɩŋ nan tʋŋ malakasi a tɩaŋ tuse baŋ aŋaŋ ale? 54 Ama maŋ yi die, lalɩa wudieke dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma wa dɩ naa nan yiwo, keŋ yi wusie?”

55 Womi Yisa die dɩ pɩasɩ kpɩkpaakʋ dɩ, “Nɩ mʋ dɩ nɩ keŋ wo aŋaŋ jɩbɩwagɩtɩ aŋaŋ dengbile dɩ nɩ keŋ a yigi mɩŋ sɩba n yiwo gbɩgbatɩrʋ? Daaŋ mana die n bie wo Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma a daga ta nɩ ka yigi mɩŋ. 56 Ama naa mana yiye mɩŋ amʋ wudieke Ŋmɩŋ naazʋalɩba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma wa keŋ yi wusie.” Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba mana dɩ chɩgɩ ta va wa.

Ba nagɩna Yisa ga sarɩya diile jigiŋ dene

(Maki 14.53-65; Luki 22.54, 55, 63-71; Jɔɔn 18.13, 14, 19-24)

57 Vuodiekemba die dɩ yigine Yisa wa die dɩ yallɩ wa a ga Kayafasi tigiŋ, vuodieke die dɩ yine Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ, mi die mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ tɩka nyɩŋkʋraha dɩ lagɩŋ taŋ. 58 Die ba yalla Yisa a gara wa, die Piita dɩ dɩ ʋ kʋaŋ a bie saasaa, a ga tʋgɩ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ gbaaŋ sʋŋ. Die ʋ juu gbaŋkʋ sʋŋ aŋaŋ tʋntʋntɩba dɩ ʋ ye wudieke dɩ balla ka yi. 59 Die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ nyɩŋkʋraha mana die dɩ yaala dɩ ba ye vuodieke dɩ baaŋ chɩbɩ ŋmɩnchɩbɩsɩ yaa gamma wudieke Yisa dɩ yine aŋ ba nagɩ a baarɩ dɩ ʋ chʋʋsɩya mɩŋ ta kʋʋ wa. 60 Daadaŋ pam die dɩ keŋ nɩŋŋa a chɩbɩ ŋmɩnchɩbɩsɩ a yɩ wa, ama die mana yɔrɩ, die ba ka ye wudieke ba baaŋ nan nagɩ a yigi wo. Ka kʋaŋ kʋaŋ chaaŋ die dembisi bale die dɩ keŋ nɩŋŋa a baarɩ dɩ, 61 “Daa wa gie die baarɩ dɩ ʋ nan bɩagɩ a kpaŋŋɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ a taaŋ ta yiŋŋi mɩɩ ka daraa ataa daraaŋ.”

62 Die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ dɩ hagɩ zie a baarɩ, “Wo wɩɩŋ a baa fʋ balɩ yaa gamma wudieke ba balla yaa gamma fʋ wɩa naa?” 63 Ama die Yisa dɩ tarɩ. Ta Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ dɩ bɩ pɩasɩ wa, “Balɩ tɩ miivolitieŋ Ŋmɩŋ saaŋ ma, fʋ yine Vuovʋarɩkɩŋ Masia wa ta bɩ yi Ŋmɩŋ Bʋadembike?”

64 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa, “Wa, fʋnɩŋ fʋ balla. Ama n bala nɩ, a nyɩŋ jinne yaa gamma nɩ nan daansɩ ye manɩŋ vuota Bʋa ta n kalɩ Nabidie Ŋmɩŋ nuudiigiŋ chaaŋ, ta bɩ ye ta n bie nɩɩŋmara sʋŋ a keŋ sʋʋna.”

65 Die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ dɩ datɩ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ nyinyeeke a chɩɩrɩ ta natɩ dɩ, “Ʋ naga ʋ gbaŋ a magɩsa* Ŋmɩŋ! Tɩ ka bɩ yaala daansɩa. Nɩ mana wɔŋ wʋŋ ʋ nagɩna ʋ gbaŋ a magɩsa Ŋmɩŋ die. 66 Lalɩa nɩ yile?”

Die ba yiŋŋi a baarɩ, “Ʋ mʋ ʋ kpi mɩŋ.”

67 Womi die ba piile a tɩɩra nɩntɔbɩtɩ a yie ʋ nine me, ta nɩgɩ wa; ta vuodiekemba die dɩ falala wa wa 68 dɩ baarɩ, “Fʋnɩŋ Masia, bugi a dagɩ vuodieke dɩ nɩgɩna fʋ wa.”

Piita die dɩ chiisine dɩ ʋ ka sɩba Yisa dene

(Maki 14.66-72; Luki 22.56-62; Jɔɔn 18.15-18, 25-27)

69 Piita die dɩ kala Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ gbaakʋ ma wa, die tigiri mi havʋʋbiŋ tʋntʋntʋ wʋnyɩ die dɩ keŋ ʋ jigiŋ a keŋ balɩ dɩ, “Fʋ gbaŋ die gʋtɩ wa Yisa vuodieke dɩ nyɩnna Galili wo ma.”

70 Ama ta Piita die dɩ baarɩ ʋ ka sɩba wa ba mana nɩŋŋa. Dɩ, “N ka sɩba vuodieke nɩ balala wa wɩa.” 71 Die ʋ nyɩŋ ga yeŋ me, mi havʋʋbiŋ tʋntʋntʋ wʋnyɩ die dɩ bɩ ye wo a balɩ yɩ vuosisi dɩ, “Daa wa gie dɩaŋ die gʋtɩ wa Yisa vuodieke dɩ nyɩnna Nazeriti wa ma.”

72 Die Piita die dɩ bɩ chiisike aŋaŋ huusi dɩ, “N ka sɩba daa wa!”

73 Die dɩ bɩna a yi bɩta, vuodiekemba dɩ zene mi wo dɩ keŋ Piita jigiŋ a balɩ wa dɩ, “Wusie, yiwo ba wʋnyɩ dama fʋ bala sɩba Galili vuoŋ!”

74 Womi Piita dɩ huu dɩ, “Ŋmɩŋ datɩ n tɩbɩŋ dɩɩ yi maŋ ka bala wusie! N ka sɩba daa wa mi!” Womi kparaaŋ die dɩ kʋŋ, 75 die Piita dɩ tɩɩnsɩ wudieke Yisa dɩ bala a yɩ wa wa dɩ, “Kparaaŋ nan keŋ baa ka kʋmma, nan chiisi mɩŋ bʋtaa dɩ ka sɩba mɩŋ.” Ta Piita die dɩ nyɩŋ a kʋŋ pam.

27

Ba nagɩna Yisa a ga Paliti jigiŋ dene

(Maki 15.1; Luki 23.1, 2; Jɔɔn 18.28-32)

1 Die tʋŋ dɩ vʋʋna sʋkʋleeliŋ, die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra aŋaŋ Juu vuosi nyɩŋkʋra die dɩ saŋ ba baaŋ yi die a kʋʋ Yisa. 2 Die ba bɔbɩ wa aŋaŋ chɔrɩma, a nagɩ wa a ga tɩŋgbaŋka jakʋʋŋ die ba wasɩnana Paliti* jigiŋ.

Judasi die dɩ kpine die

(Tʋʋma 1.18, 19)

3 Die Judasi, vuodieke die dɩ posine Yisa chɩaka dɩ wʋnna ba dine ʋ sarɩya a baarɩ ʋ chʋʋsɩya amʋ ba kʋʋ wa wa, die ʋ sʋŋ dɩ faasɩ chʋʋsɩ; die ʋ wa nagɩ salɩnyɩala ligire bie baŋɩsɩ-taa wa a yaa a yiŋŋi ga yɩ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ tɩka nyɩŋkʋraha. 4 Ta baarɩ, “N tʋŋ wa bɩaŋ dama n posi wo vuodieke dɩ wone taalɩ chɩaŋ.”

Die ba yiŋŋi a balɩ wa, “Tɩnɩŋ tɩ baga bɩ beri genke ma mɩŋ? Fʋnɩŋ fʋ wɩa wondie!”

5 Die wɩa Judasi die dɩ nagɩ ligirehe a vigi taaŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ, ta die a nyɩŋ a ga a taaŋ ʋ gbaŋ guuŋ.

6 Die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha die dɩ vaarɩ ligirehe ta baarɩ, “Gembu wa yiwo zɩŋ ligire, ta tɩ mɩraha ka yɩ sieŋ dɩ tɩ nagɩha a gʋtɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ligirehe sʋŋ.” 7 Die wɩa die ba saŋ dɩ ba nagɩ ligirebu a daa kpagɩwʋnsɩrʋ tɩŋgbaŋ, dɩ ba gume chaanɩŋ mi. 8 Die wɩa ba ye a wasa tɩŋgbaŋka mi dɩ “Zɩŋ tɩŋgbaŋ” a keŋ tʋgɩ jinne die.

9 Die dɩ keŋ yi wusie Ŋmɩŋ naazʋa Jerimaya die dɩ balla wudieke wo dɩ, “Ba nagɩ wa salɩnyɩala ligire bie baŋɩsɩ-taa dieke die Izara vuosi bataŋ die dɩ nagɩna a daa wa, 10 a nagɩbʋ a daa kpagɩwʋnsɩrʋ tɩŋgbaŋ, sɩba n Yɔmʋtieŋ Ŋmɩŋ dɩ dagɩna mɩŋ dene.”

Paliti die dɩ dine Yisa sarɩya dene

(Maki 15.2-5; Luki 23.3-5; Jɔɔn 18.33-38)

11 Yisa die zie wo tɩŋgbaŋka jakʋʋrɩ Paliti nɩŋŋa; ta Paliti die pɩasɩ wa dɩ, “Fʋnɩŋ, fʋ yine Juu vuosi naaŋ wa?” Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ, “Wa, fʋnɩŋ fʋ balala.” 12 Ama die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ tɩka nyɩŋkʋraha nɩŋ die dɩ galɩnnana wa, die ʋ ka balɩ ba wɩɩŋ.

13 Die Paliti dɩ bɩ pɩasɩ wa dɩ, “Ka wʋmma ba galɩnnana fʋ die mana?”

14 Ama Yisa die ka yiŋŋi a balɩ wa wɩɩŋ, die wɩa die dɩ paalɩ yi Paliti mamachi.

Paliti die dɩ yɩna sieŋ dɩ ba kʋʋ Yisa dene

(Maki 15.6-15; Luki 23.13-25; Jɔɔn 18.39–19.16)

15 Dɩɩ yi gasɩtɩanɩŋ dʋʋga saŋŋa dɩ keŋ tʋgɩ tɩka jakʋʋrɩ ŋaaŋ vʋarɩ wa vuobalɩmɩŋ dansarɩka sʋŋ, vuodieke vuosisi dɩ yaalala a taaŋ. 16 Saŋka mi daa wʋnyɩ die benne dansarɩka sʋŋ ba wasa wa Barabasi, die vuoŋ mana die dɩ sɩba ʋ wɩa aŋaŋ ʋ tʋmbɩatɩ. 17 Die wɩa die vuosisi die dɩ lagɩŋna wa, Paliti die dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Mɩnɩa nɩ yaala n vʋarɩ dansarɩka ka sʋŋ a taaŋ a yɩ nɩ? Barabasi yaa Yisa, vuodieke dɩ dine Masia wa?” 18 Dama Paliti die sɩba a baarɩ haasɩ wɩa die ba yigi Yisa a keŋ yɩ wa.

19 Die Paliti die dɩ sʋʋna kala ʋ sarɩya diile chɩaka ma wa, die ʋ hɔgʋ die dɩ tʋŋ ʋ jigiŋ dɩ, “Vʋarɩ fʋ nuusi a nyɩŋ Ŋmɩŋ vuovɩɩŋka wɩa ma, dama diene wo yuku die n die wo wahala pam n daansa sʋŋ yaa gamma ʋ ma.” 20 Ta Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ tɩka nyɩŋkʋraha die dɩ bala a yɩa vuosisi dɩ ba balɩ Paliti dɩ ʋ vʋarɩ Barabasi a taaŋ ta vaa ba kʋʋ Yisa. 21 Ta Paliti die dɩ bɩ pɩasɩ dɩ, “Vuosi bale wo gie, mɩnɩa nɩ yaala n vʋarɩ a taaŋ?” Die ba yiŋŋi a baarɩ, “Barabasi.” 22 Ta Paliti die dɩ bɩ pɩasɩ ba dɩ, “Lalɩa nɩ wa yaala n yi Yisa vuodieke ba wasɩnana Masia ka?” Ba mana die dɩ yiŋŋi a baarɩ, “Kpaasɩ wa diisi dagarɩkʋ ma.” 23 Ama Paliti die dɩ yiŋŋi pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa wʋbɩaŋ ʋ yi?” Die ba piili a faasɩ nata dɩ, “Kpaasɩ wa a diisi dagarɩkʋ ma.” 24 Die Paliti die dɩ mɩŋŋɩna dɩ dɩ ka bɩ amʋ dɩ ʋ balɩ wɩɩŋ dama ba nan yi watɩ ta waagɩŋ nan, die ʋ nagɩ nyaaŋ a nɩɩtɩ ʋ nuusi vuosisi nɩŋŋa ta baarɩ dɩ, “N nuuŋ wo daa wa gie kumbu me! Nɩ wɩɩŋ wonde.” 25 Ta vuosi mana dɩ yiŋŋi a balɩ wa, “Wa, vaa ʋ zɩŋ bemme tɩnɩŋ aŋaŋ tɩ ballɩ ma!” 26 Die wɩa Paliti die dɩ vʋarɩ Barabasi a taaŋ a yɩ ba, ta die a yi ba nɩgɩ Yisa aŋaŋ kpaasɩŋ ta nagɩ wa yɩ dɩ ba ga kpaasɩ wa dagarɩkʋ ma.

Sojasisi die dɩ vʋarɩna Yisa fala

27 Die Paliti sojasisi die nagɩ Yisa a ga juu gbaakʋ sʋŋ ta sojasisi mana dɩ giliŋ wo. 28 Die ba yi ʋ nyiŋyeekehe awʋrɩ ta die a nagɩ jayeekiwaŋ ŋmɩnɩŋ a yeegi wo, 29 ta die a nagɩ haŋgɔɔsɩ a wʋnsɩ sibubiŋ a nagɩ ka a bubi wo ta a nagɩ daaŋgbanɩŋ† a yɩ ʋ nuudiigiŋ me, ta die a wa gbirigi ʋ nɩŋŋa a vʋarɩ wa fala, die a baarɩ dɩ, “Juu vuosi naaŋ wa, tɩ waasa fʋ!” 30 Die ba tɩɩrɩ nɩntɔbɩtɩ a yi wo ta tuo daa dieke ba nagɩna a yɩ wa wa a nɩgɩ ʋ sikpeŋ me. 31 Die ba vʋarɩna wa falaha a kpatɩ wa die ba tuo jayeeki dieke ba nagɩna a yɩ wa wa ta nagɩ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ jayeekiŋ a yeegi wo. Die ba yaa wa nyɩŋ dɩ ba ga kpaasɩ wa dagarɩkʋ ma.

Die ba kpaasɩna Yisa a diisi dagarɩkʋ ma dene

32 Die ba ganana wa die ba tuoli daa wʋnyɩ dɩ nyɩnna Saarini ba wasa wa Simoni, die ba mugisi wo dɩ ʋ tuo Yisa dagarɩkʋ a chii. 33 Die ba a keŋ a tʋgɩ jigidieke die ba wasɩnana Goligota wa, ka chɩaŋ yine “Sikpeŋ kogilike jigiŋ”, 34 mi die ba nagɩ daa dieke ba lagɩna aŋaŋ nyɩntʋatɩ a yɩ wa dɩ ʋ nyuu, ama die ʋ lannabʋ wa die ʋ zeti bʋ nyuule. 35 Die ba kpaasɩna wa dagarɩkʋ ma a kpatɩ wa, die ba nagɩ ʋ nyiŋyeeke a puo taŋ aŋaŋ chaachaa, 36 die ba sʋʋŋ kalɩ a gbarɩ wa. 37 Die ba maagɩ wudieke ba bala dɩ ʋ yine a chʋʋsɩ wa a marɩ ʋ dagarɩkʋ sikpeŋ; naa die ba maagɩ dɩ,

“Yisa, Vuodieke Dɩ Yine Juu Vuosi Naaŋ Wa Wɔnna.”

38 Die ba bɩ kpaasɩ wa gbɩgbatɩrɩŋ bale dagarɩsɩ ma a gʋtɩ ʋ ma, die wʋnyɩ die bie wo ʋ nuudiigiŋ chaaŋ ta wʋnyɩ dɩaŋ die dɩ bie ʋ nuugalɩ chaaŋ. 39 Vuodiekemba die dɩ tɩannana wa die vige ba sikpigile ta die taana wa jome, 40 a baarɩ dɩ, “Fʋnɩŋ fʋ baarɩ nan kpaŋŋɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ a taaŋ, ta nagɩ daraa ataa a yiŋŋi mɩɩ ka, gbatɩ fʋ gbaŋ a taaŋ. Fʋ yi Ŋmɩŋ Bʋa, fʋ keŋ sʋʋŋ dagarɩkʋ ma.” 41 Naa gbaŋ gbaŋ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ tɩka nyɩŋkʋraha dɩ vʋarɩ wa fala, 42 ta die baarɩ dɩ, “Die ʋ gbatɩ wa ʋ chanchaalɩŋ a taana ama ʋ kaaŋ bɩagɩ a gbatɩ ʋ gbaŋ gbaŋ a taaŋ! Dɩɩ yi ʋ seŋ yi Izara vuosi naaŋ wa, ʋ keŋ sʋʋŋ dagarɩkʋ ma aŋ tɩ yiwo yada. 43 Ʋ tuo wo Ŋmɩŋ dii ta baarɩ ʋ yiwo Ŋmɩŋ Bʋa. Dɩɩ yi Ŋmɩŋ dɩ yaala wa, nɩ vaa tɩ ye sɩba ʋ nan gbatɩ wa a taaŋ lele!” 44 Die gbaŋ gbaŋ gbɩgbatɩrɩŋ diekemba die ba kpaasɩna a gʋtɩ ʋ ma wa dɩ zɩa wa.

Yisa kuŋ wɩa

45 Ŋmɩŋ dɩ wana a tʋgɩ sikpeŋ sʋnsʋŋ, tɩŋgbaŋka mana mana die dɩ sibi. Die ka sibi wo dee a ga tʋgɩ ŋmɩŋgbɩlɩkɩŋ hawasɩ ataa saŋŋa. 46 Awasɩ ataa wa saŋŋa die Yisa dɩ faasɩ keesi ta natɩ dɩ “Eli, Eli lema sabakitani?” Ka chɩaŋ wone “N Ŋmɩŋ, n Ŋmɩŋ, bɩa yine fʋ va mɩŋ?” 47 Vuodiekemba die dɩ zene mi wo ta wʋŋ wa wa die ba baarɩ dɩ “Ʋ wasa Elaja!” 48 Ba wʋnyɩ die dɩ chɩgɩ lagɩ lagɩ a ga nagɩ gbara alʋ daŋmɩɩsɩŋ ma a nagɩka a sagɩ daaŋ sikpeŋ ta a kɔtɩ yɩ wa dɩ ʋ mʋgɩsɩ. 49 Ama ʋ chanchaalɩba dɩ baarɩ dɩ, “Vaa wa aŋ tɩ ye sɩba Elaja nan keŋ a gbatɩ wa a taaŋ?” 50 Ta Yisa die dɩ bɩ a faasɩ a keesi ta kpi. 51 Saŋka mi die garɩ dieke die dɩ sagɩna Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma wa a puoke bule wo die dɩ puo bule a nyɩŋ ka sikpeŋ me a ga a tʋgɩ ka chɩaŋ ma ta tɩŋgbaŋ dɩ dɔŋ ta tankpɩɩma dɩ ŋmabɩ ŋmabɩ, 52 kunti vɔrɩtɩ die dɩ yuori yuori ta vuodiekemba die dɩ kpine ta yi Ŋmɩŋ vuosisi bataŋ pam die dɩ hagɩ kunti me, 53 die ba nyɩŋ ba vɔrɩtɩ ma; ta Yisa die hagɩna kumbu me kʋaŋ chaaŋ die ba ga Jerusalemi ta vuosi pam die dɩ ye be aŋaŋ ba nine. 54 Die sojasisi jakʋʋrɩ aŋaŋ sojasi dieke die dɩ gʋtɩna ʋ ma a gbarɩ Yisa wa die dɩ yene tɩŋgbaŋka dɔŋkʋ aŋaŋ wudieke dɩ yine wo, die ŋmaamɩŋ die dɩ yigi be, ba baarɩ, “Wusie, die ʋ seŋ yiwo Ŋmɩŋ Bʋa!” 55 Hɔgʋba pam dieke die dɩ dɩna Yisa kʋaŋ a nyɩŋ Galili ta suŋŋi wo wo die dɩ zie saasaa a jɩɩma wudieke dɩ yinene wo. 56 Bataŋ die yiwo Meri Magidalini aŋaŋ Jemisi aŋaŋ Josefu nuŋ Meri, aŋaŋ Zebedi ballɩ nuŋ.

Yisa nyɩŋgbanɩŋ guule wɩa

57 Die dɩ tʋgɩna jɩŋmɩŋ chaaŋ ligiretieŋ wʋnyɩ die dɩ nyɩnna Arimatia, ʋ saaŋ dɩ yine Josefu, die ʋ gbaŋ ʋ yiwo Yisa kʋaŋandɩɩsɩrʋ. 58 Die ʋ ga Paliti jigiŋ a ga jʋʋsɩ wa Yisa nyɩŋgbaŋka, die Paliti dɩ yɩ nʋaŋ dɩ ba nagɩ nyɩŋgbaŋka a yɩ wa. 59 Naa wɩa die Josefu die dɩ nagɩ ʋ nyɩŋgbaŋka, a yallɩ garɩhaalɩ yɩalɩŋ a muuri wo 60 a nagɩ wa a dʋaŋ ʋ gbaŋ gbaŋ vɔrɩhaalɩ dieke ʋ tune taŋ lʋgɩŋ. Ta die biliŋ taŋ kpeŋkpɩɩŋ a keŋ ligi vɔrɩkʋ nʋaŋ ta die yiŋŋi. 61 Ta die Meri Magidalini aŋaŋ Meri wʋnɩŋ wa die kalɩ wa mi a daansa vɔrɩkʋ.

Sojasisi die dɩ gbarɩna vɔrɩkʋ die

62 Tʋŋ die dɩ vʋʋna dɩnɩŋ daarɩ mi, die dɩ yine banɩŋ Juu vuosi davʋʋsɩkɩrɩ daaŋ, ta Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ Farasisi die dɩ ga Paliti jigiŋ, 63 a die baarɩ, “Jakʋʋŋ tɩ tɩɩnsɩya dɩ saŋŋa dieke ŋmɩnchɩbɩtieŋ wo die dɩ benne ʋ miivoli me wo, die ʋ baarɩ, ‘N nan hagɩ kuŋ me daraa ataa daraaŋ.’ 64 Die wɩa yɩ nʋaŋ aŋ ba mɩŋŋɩ gbara ʋ vɔrɩkʋ a ga tʋgɩ daraa ataa wa daraaŋ. Dɩ daa die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba nan keŋ a gaarɩ ʋ nyɩŋgbaŋka, ta balɩ yɩ vuosisi dɩ ʋ hagɩ wa kuŋ me. Ta kʋaŋaŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ gie nan wa a tɩaŋ bʋmbʋŋaŋ jaabʋ.” 65 Paliti die dɩ balɩ ba, “Nɩ nagɩ gbɩgbarɩtɩŋ aŋ ba ga a mɩŋŋɩ gbara vɔrɩkʋ, nɩ baaŋ nan bɩagɩ a gbaraka die mana.” 66 Die wɩa, die ba ga a nagɩ gbɩgbarɩtɩŋ a ga ba ga gbarɩ vɔrɩkʋ, ta die a bʋʋlɩ tantɩ a mɩŋŋɩ taarɩ.

28

Yisa kuŋ hagɩŋ wɩa

(Maki 16.1-10; Luki 24.1-12; Jɔɔn 20.1-10)

1 Die Juu vuosi davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ dɩ tɩanna, tʋŋ die dɩ vʋʋna Alasiri daaŋ sʋkʋleeliŋ ta Meri Magidalini aŋaŋ Meri wʋnɩŋ wa die dɩ ga dɩ ba daansɩ vɔrɩkʋ. 2 Ta tɩŋgbaŋ die dɔŋ pam bʋnyɩ, dama die Ŋmɩŋ malaka die nyɩnna ŋmɩŋsikpeŋ a keŋ sʋʋŋ, a biliŋ tanɩ a kalɩ ka ma. 3 Die ʋ nyɩŋgbanɩŋ die nyɩgɩsa sɩba nɩɩnyɩgɩsɩŋ ta ʋ nyiŋyeeke die dɩ yɩantɩ sɩba chɩɩŋ. 4 Ŋmaamɩŋ die dɩ yigi vuodiekemba die dɩ gbarɩna vɔrɩkʋ, die ba cheeli ta nan nan sɩba kunti. 5 Die malakaka die dɩ balɩ a yɩ hɔgʋbaha, “Nɩnɩŋ nɩ da vaa ŋmaamɩŋ yalla nɩ, n sɩba dɩ nɩ yaala Yisa vuodieke die ba kpaasɩna dagarɩkʋ ma wa. 6 Ʋ wo giena ʋ hagɩ kumbu me sɩba die ʋ balla die wo. Nɩ keŋ a ye jigidieke die ʋ dʋana wa. 7 Nɩ gamma lagɩ lagɩ a balɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ ʋ hagɩ kuŋ me mɩŋ ta dɩ nɩ nɩŋŋa a gara Galili, mi nɩ nan ye wo. Wusie maŋ bala nɩ.” 8 Die wɩa hɔgʋbaha die dɩ nyɩŋ vɔrɩkʋ jigiŋ lagɩ lagɩ aŋaŋ ŋmaamɩŋ ta bɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ pam ta chɩgɩ a ga balɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba. 9 Die ba ganana wa Yisa die dɩ tuoli be sieŋ me a waasɩ ba; die ba gbirigi ʋ nɩŋŋa ta jɩaŋ wa. 10 Ta ʋ balɩ a yɩ ba, “Nɩ da vaa ŋmaamɩŋ yalla nɩ, nɩ ga a balɩ n nɩmballɩlɩ dɩ ba gamma Galili me, mi ba nan ye mɩŋ.”

Gbɩgbarɩtɩba die dɩ gana a balɩ wudieke

11 Die hɔgʋba die yene be sieŋ me a gara, ta sojasisi bataŋ die dɩ gbarɩna vɔrɩkʋ dɩ yiŋŋi a ga tɩka ma a balɩ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha wudieke dɩ yine. 12 Die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ tɩka nyɩŋkʋraha dɩ lagɩsɩ a saŋ; a nagɩ ligire pam a yɩ sojasisi, 13 a balɩ ba, “Nɩ balɩ dɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba kenne tanseese saŋŋa dieke tɩ dʋana gʋʋra a keŋ gaarɩ ʋ nyɩŋgbaŋka. 14 Ta dɩɩ yi tɩka jakʋʋrɩ dɩ wʋŋ naa, tɩ nan ligi nɩ ʋ jigiŋ ta vʋarɩ nɩ wɩa ma.” 15 Die gbɩgbarɩtɩba dɩ tuo ligirehe ta die ga balɩ vuosi wudieke ba balla dɩ ba balɩ wa. Die wɩa ta Juu vuosi die dɩ tuo wudieke ba bala wa a dii a keŋ tʋgɩ jinne.

Yisa die dɩ nyɩnna ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba jigiŋ dene

16 Die Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ kaanɩ wa die dɩ ga Galili kunkogiri me, jigidieke Yisa die dɩ bala ba dɩ ba ga wa. Mi die ba ye wo. 17 Die ba yene wo die ba gbirigi a jɩaŋ wa ama bataŋ die dɩ chɩɩlɩ wa. 18 Die ʋ keŋ gbigi be a baarɩ dɩ, “Ŋmɩŋ yɩ mɩŋ wa ŋmɩŋsikpeŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie yiko mana mana mɩŋ. 19 Die wɩa nɩ gamma tɩŋgbaŋka gie vuosi buuriŋ mana jigiŋ a yi be n kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ, ta sɩma ba Ŋmɩŋ nyaabʋ n Chʋa Ŋmɩŋ saaŋ ma, aŋaŋ manɩŋ ʋ Bʋadembiŋ saaŋ ma, aŋaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka saaŋ ma, 20 ta nɩ dagɩma ba aŋ ba saagɩ dɩa wudieke n dagɩna nɩ wa mana. Ama nɩ tɩɩnsɩ dɩ n nan dɩ bie nɩ jigiŋ saŋŋa mana a ga tʋgɩ dʋnɩa kpatɩŋ.”

* 1:21 1.21 Yisa chɩaŋ yiwo gbɩgbatɩtaantʋ.

* 3:7 3.7 Die ba yiwo Juu vuosi bataŋ ba nine die dɩ ŋmɩntɩ aŋaŋ Mosisi mɩraha dɩɩsɩŋ, ama ba die ka chɩga vuosi zɔɔlɩŋ ta bɩ kɔta ba gbaŋ.

* 5:20 5.20 Farasisi mba die yiwo Juu vuodiekemba nine die dɩ ŋmɩntɩna aŋaŋ Mosisi mɩraha dɩɩsɩŋ.

* 6:13 6.13 Wʋbɩaŋ ma yaa Sitaani nuuŋ me.

* 8:5 8.5 Romani vuosi die dɩ nyaŋŋɩna Juu vuosi ta pɔgɩlɩ ba.

† 8:22 8.22 Kunti yiwo vuodiekemba dɩ kana a ka dɩ Yisa kʋaŋ.

* 10:2 10.2 Ba wasa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo tʋntʋntɩba.

† 10:16 10.16 Ba bala dɩ javʋʋkɩŋ faasɩna yaa yɩaŋ.

* 12:24 12.24 Sitaani saaŋ bɩna yi Beelizebuli.

† 12:29 12.29 Hagɩrɩtieŋ wo yiwo Sitaani ama Yisa yaa hagɩrɩŋ a tɩaŋ wa ta bɔbɩ wa aŋaŋ guune.

* 16:18 16.18 Piita chɩaŋ yiwo taŋ.

* 20:19 20.19 Ba kpaasaha die yaa kuuti aŋaŋ tana a nʋa ma.

* 21:9 21.9 Hozaana chɩaŋ yiwo “Gbatɩ tɩ taaŋ”.

* 26:65 26.65 Ba mɩraha ma dɩɩ yi vuoŋ dɩ nagɩ ʋ gbaŋ a magɩsa aŋaŋ Ŋmɩŋ ʋ mʋ ba kʋʋ wa mɩŋ.

* 27:2 27.2 Paliti die yiwo Romani vuodiekemba die dɩ nyaŋŋɩna Juu vuosisi jakʋʋŋ wʋnyɩ.

† 27:29 27.29 Daaŋgbaŋkʋ die zie wo naaŋ daaŋgbanɩŋ naŋ ma.

Maki

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Wʋvɩɩŋ dieke

Maki

dɩ maagɩna wʋnna

1

Jɔɔn vuodieke die dɩ sɩnana vuosisi Ŋmɩŋ nyaaŋ wɩa

(Mat. 3.1-12; Luki 3.1-18; Jɔɔn 1.19-28)

1 Ŋmɩŋ Bʋadembiŋ Yisa Masia wɩa die dɩ piiline dene wʋnna. 2 Sɩba Ŋmɩŋ naazʋa Azaya die dɩ maagɩna die wo:

“Ŋmɩŋ baarɩ dɩ,

‘Nɩ ye, n baaŋ n tʋŋ wa n tʋntʋntʋ aŋ ʋ woliŋ a dɩa fʋ nɩŋŋa

a wʋnsɩ fʋ sieti a yɩ fʋ.’

3 Vuoŋ benne haagɩŋ ma a keese a mʋʋla

‘Nɩ wʋnsɩ tɩ Yɔmʋtieŋ keniŋ sieti

ta vaa a tʋgɩsɩ a yɩ wa.’ ”

4 Jɔɔn vuodieke die dɩ sɩnana vuotamba Ŋmɩŋ nyaabʋ die bie wo haagɩŋ ma a mʋʋla a yɩa vuotamba dɩ ba vaa ba wʋbɩatɩ ta ʋ sɩɩ ba Ŋmɩŋ nyaaŋ aŋ Ŋmɩŋ vaa a chaa ba ba wʋbɩatɩ. 5 Ta vuotamba pam die dɩ nyɩŋ Judia tɩŋgbaŋ ma aŋaŋ Jerusalemi tɩŋgbaŋ ma, a keŋ Jɔɔn jigiŋ a balɩ ba tʋmbɩatɩ tʋʋma a yɩ Ŋmɩŋ ta Jɔɔn dɩ sɩɩ ba Ŋmɩŋ nyaaŋ Jɔɔdani mʋgɩŋ ma.

6 Jɔɔn die yeegi wo nyiŋyeeki diekemba die ba nagɩna nyɔgɩnɩ kobiti a wʋnsɩ, ta bɩ bɔbɩ gbanɩŋ ʋ chɩaŋ ma, die ʋ nyindiike die dɩ yi sankpara aŋaŋ siesi. 7 Die ʋ balɩ a yɩ vuosisi dɩ, “Vuodieke dɩ hagɩrɩna a tɩaŋ mɩŋ balla ʋ keŋ n kʋaŋ chaaŋ, n ka tʋgɩ vuodieke dɩ baaŋ nan gbirigi ʋ nɩŋŋa ta vʋarɩ ʋ nɩɩra guune gbaŋ. 8 Manɩŋ n sɩa wa aŋaŋ nyaaŋ, ama wʋnɩŋ ʋ balla ʋ nagɩ Ŋmɩŋ Haalɩŋ a sɩɩ nɩ sʋgɩtɩ.”

Yisa Ŋmɩŋ Nyaabʋ Sɩɩla wɩa

(Mat. 3.13–4.11; Luki 3.21, 22; 4.1-13)

9 Die dɩ ka yʋasɩya die Yisa dɩ nyɩŋ Nazeriti tɩŋ dɩ benne Galili me wo a keŋ Jɔɔn jigiŋ, ta Jɔɔn die dɩ sɩɩ wa Ŋmɩŋ nyaaŋ Jɔɔdani mʋgɩrɩ ma. 10 Yisa die dɩ nyɩnnana nyaabʋ ma wa ʋ ye ŋmɩŋsikpeŋ dɩ yuorine, Ŋmɩŋ Haalɩŋ dɩ keŋ a sʋʋna ʋ sikpeŋ me sɩba ŋmarɩŋ. 11 Ta lɔlɩŋ dɩ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a baarɩ, “Fʋnɩŋ fʋ yine n Bʋachoti; fʋnɩŋ n nine dɩ suuli.”

Sitaani aŋaŋ Yisa Wɩa

12 Ŋmɩŋ Haalɩbʋ die dɩ nagɩ Yisa a ga haagɩŋ ma; Die ʋ bie wo haagɩrɩ ma a ga tʋgɩ daraa baŋɩsɩ-nɩɩsa, ta Sitaani die dɩ magɩsɩ wa. 13 Yisa aŋaŋ haagɩŋ nɩŋ dɔŋɩsɩ die benne mi; ama ta Ŋmɩŋ malakaka die dɩ sʋʋŋ a suŋŋi wo.

Yisa die dɩ wana zaasɩyigiriŋ banɩɩsa dene

(Mat. 4.12-22; Luki 4.14, 15; 5.1-11)

14 Die ba yigine Jɔɔn a yi dansarɩka ma kʋaŋ chaaŋ, Yisa die ga wa Galili me a bala Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha mi 15 a baarɩ “Saŋŋa dieke Ŋmɩŋ naarɩ dɩ balla ka keŋ wo gbigiye mɩŋ, die wɩa nɩ yi Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha gie yada ta va nɩ wʋbɩatɩ.”

16 Yisa die dɩ chʋnnana Galili mʋgɩkpɩɩrɩ lʋgɩrɩ die ʋ ye Simoni aŋaŋ ʋ nɩmbʋa Andurusi, ta ba taana nɩɩŋ mʋgɩkpɩɩrɩ ma dama die ba yiwo zaasɩyigiriŋ. 17 Ʋ balɩ ba, “Nɩ dɩa mɩŋ ta n nan vaa nɩ sʋgɩma vuosi a kiere n jigiŋ.” 18 Lagɩ lagɩ ba vaa ba nɩɩtɩ ta hagɩ a dɩ wa.

19 Ta bɩ ga nɩŋŋa bɩta ta a ye Jemisi aŋaŋ ʋ nɩmbʋa Jɔɔn, Zebedi ballɩ, ta ba bie wo ba haarɩŋ sʋŋ a wʋnsa ba nɩɩtɩ. 20 Ʋ wa ba, die ba va ba chɔɔŋ wa Zebedi aŋaŋ vuosisi die dɩ tʋnnana a yɩa ba wa ta hagɩ a dɩ wa.

Dembi dieke jɩmbɩakʋ die dɩ yalla wa wɩa

(Luki 4.31-37)

21 Die Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ ga tɩŋ kaanɩ ba wasɩnana Kapenɔmi; ta Juu vuosi davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ dɩ keŋ ba ga Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ juoku me, ʋ piili a daga vuosisi Ŋmɩŋ wɩa. 22 Ʋ dagɩkʋ gie die dɩ yi be mamachi pam, dama ʋ dagɩ ba sɩba vuodieke dɩ yalla yiko, die ka ka sɩɩ sɩba Ŋmɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩba die dɩ ŋaana a daga ba wa.

23 Womi ta dembi dieke jɩmbɩakʋ dɩ yalla wa die dɩ keŋ a juu Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ juoku sʋŋ, 24 a keesi pam ta baarɩ dɩ, “Yisa, vuodieke dɩ nyɩnna Nazeriti, bɩa fʋ yaala tɩ jigiŋ? Keŋ dɩ fʋ chʋʋsɩ tɩ mɩŋ? N sɩba vuodieke dɩ yine fʋ, yiwo Ŋmɩŋ tʋntʋŋ kasɩ vuoŋ.”

25 Ama ta Yisa die dɩ natɩ wa, “Tarɩ watɩ ta va wa!”

26 Jɩmbɩakʋ die dɩ paalɩ a dɔŋ ʋ nyɩŋgbanɩŋ pam ta taaŋ keesiŋ pam ta die nyɩŋ ʋ ma. 27 Die, die dɩ yi ba mana mamachi ta ba pɩasa ba chanchaalɩŋ dɩ, “Bɩa wʋnna? A yiwo wʋhaala? Ʋ yaa yiko ta yɩa jɩmbɩatɩ nʋaŋ ta a tuose nʋarɩ!”

28 Naa chɩaŋ wɩa, Yisa saaŋ die dɩ dɩa Galili tɩŋgbaŋ mana.

Yisa dɩ gbaanna daadaŋ pam Dene

(Mat. 8.14-17; Luki 4.38-41)

29 Die ba dene a nyɩŋ Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ juoku sʋŋ die wʋnɩŋ aŋaŋ Jemisi aŋaŋ Jɔɔn die dɩ ga a juu Simoni aŋaŋ Andurusi tigiŋ me. 30 Ta Simoni hanɩɩŋ hɔgʋ die dɩ dʋa a yʋagɩ, die ʋ nyɩŋgbanɩŋ dɩ faasɩ tuuli, ba balɩ Yisa ʋ yʋagɩbʋ gie wɩa. 31 Yisa dɩ ga a yigi ʋ nuuŋ ta suŋŋi wo ʋ hagɩ kalɩ, ʋ yʋagɩbʋ mana dɩ kpatɩ ta ʋ nyɩŋgbanɩŋ mana dɩ fɩalɩ, ta die ʋ hagɩ a yi chaantɩ a yɩ ba.

32 Ta dɩnda daarɩ mi ŋmɩŋ die dɩ june, vuotamba die dɩ chii yʋagɩtieliŋ aŋaŋ vuodiekemba jɩmbɩatɩ dɩ yalla ba a kieŋ Yisa jigiŋ. 33 Ta tɩka gie vuosi mana die dɩ lagɩsɩ a keŋ suuli tigiri me. 34 Die ʋ vaa vuodiekemba die dɩ yʋagɩna yʋagɩtɩ yiri yiri mana dɩ ye gbaamɩŋ, ta bɩ yagɩ jɩmbɩatɩ vuotamba pam ma, ama ʋ ka saaga dɩ jɩmbɩatɩ balɩ wɩɩŋ, dama die a sɩba vuodieke ʋ yine mɩŋ.

Yisa die dɩ balla wʋvɩɩna Galili tɩka ma dene

(Luki 4.42-44)

35 Yisa die dɩ woliŋ a nyɩŋ tigiri gie me ta kparaasɩ ye ka kʋma, ta ga haagɩŋ ma a ga jʋʋsa Ŋmɩŋ. 36 Ta Simoni aŋaŋ ʋ chanchaalɩba die dɩ dɩa a yaala ʋ jigiŋ, 37 die ba yene wo wo ba balɩ wa, “Vuoŋ mana yaala ba ye jigidieke fʋ benne.”

38 Ama ta Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba, “Sie tɩ ga tɩŋkpaŋŋɩsɩ diekemba dɩ gbigine giena wa. Ntaala n balɩ Ŋmɩŋ wɩa mi gbaŋ, dama die wɩa maŋ keŋ.”

39 Naa chɩaŋ wɩa die ʋ dɩdɩa Galili tɩka mana mana, a ga bala Ŋmɩŋ wɩa Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ juone nɩŋ mana ta die a yaga jɩmbɩatɩ vuosi me.

Yisa die dɩ gbaanna gamɩŋ dene

(Mat. 8.1-4; Luki 5.12-16)

40 Dembiŋ wʋnyɩ die dɩ gobine gamɩŋ die dɩ keŋ a gbirigi Yisa nɩŋŋa, ta jʋʋsɩ wa dɩ ʋ suŋŋi wo. Gaŋkʋ nɩŋ die dɩ baarɩ, “Dɩɩ yi fʋ dʋŋŋʋ fʋ gbaaŋ mɩŋ.”

41 Zɔɔlɩŋ die dɩ yigi Yisa ʋ tɩɩntɩ ʋ nuuŋ a gbɩ wa ta balɩ wa, “N saagɩya. Fʋ yʋagɩbʋ kpatɩya mɩŋ.” 42 Womi lagɩ lagɩ daa wa yʋagɩbʋ die dɩ kpatɩ bʋnyɩ, ʋ nyɩŋgbaŋka die dɩ bɩ yiŋŋi a sɩɩ sɩba die ʋ nyɩŋgbaŋka die dɩ wolinne a sɩɩ die wo. 43 Womi Yisa die dɩ yi ʋ ga lagɩ lagɩ ama ta a paalɩ a balɩ wa aŋaŋ nɩŋŋmɩna dɩ, 44 “Wʋmma, sɩmma fʋ keŋ a balɩ vuoŋ wɩaha gie. Ama gamma a ga nagɩ fʋ gbaŋ a dagɩ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtʋ wa a vaa ʋ jɩɩŋ fʋ aŋ fʋ kaabɩ kaabɩ dieke Ŋmɩŋ die dɩ balla Mosisi yaa gamma gbaanɩŋ jigiri, aŋ vuoŋ mana seŋ a sɩmma a baarɩ wusie fʋ yʋagɩtɩtɩ kpatɩya mɩŋ.”

45 Ama daa wa die dɩ ga a bala wɩaha gie jigiŋ mana mana. Wusie, die ʋ seŋ ga a balɩ wa die amʋ Yisa die ka bɩ a bɩagɩ juu tɩka sʋŋ vuosi me. Ta wɩarɩ jigidieke vuosi die dɩ worine, vuosi die dɩ nyɩna jigiŋ mana mana a kieŋ ʋ jigiŋ.

2

Yisa die dɩ gbaanna vuodieke nyɩŋgbanɩŋ die dɩ kpine dene

(Mat. 9.1-8; Luki 5.17-26)

1 Ʋ bɩ yiŋŋi ga Kapenɔmi die vuosi dɩ wʋŋ dɩ ʋ bie mi. 2 Die vuosi die dɩ keŋ ʋ jigiŋ. Die wɩa jigiŋ die bɩ wori aŋaŋ vuogaasɩ dɩ baaŋ nan dɩ beri, die juoku mana suuliye mɩŋ aŋaŋ yeŋ me mana. Die ʋ bala Ŋmɩŋ wɩa a yɩa ba. 3 Womi ta dembisi banɩɩsa wonde a chii vuodieke nyɩŋgbanɩŋ mana dɩ kpine a kieŋ ʋ jigiŋ. 4 Die daadamba dɩ dala wa chɩaŋ ma die ba ka bɩagɩ a yaa wa tʋgɩ ʋ jigiŋ. Ba yuori toli mampili dieke ma ma Yisa Masia dɩ benne wo. Ba wana yuori toli mampili* me a kpatɩ wa, ba nagɩ daa wa aŋaŋ giliŋgiliŋke a yaa sʋʋŋ dʋaŋ Yisa nɩŋŋa. 5 Yisa die dɩ ye ta ba tuo wo dii mɩŋ, ʋ balɩ daa wa, “N bʋa, n nagɩ fʋ taalɩ a chaa fʋ.”

6 Die vuodiekemba dɩ dagɩnana Ŋmɩŋ mɩraha die bie mi a yile 7 dɩ “Wʋbɩa daa wa gie dɩ bala die? Ʋ bala sɩba ʋ yi wo Ŋmɩŋ. Vuobɩa baaŋ nan nagɩ vuoŋ taalɩ a chaa wa ntaala Ŋmɩŋ nyɩɩna?”

8 Ta Yisa die dɩ wɔŋ mɩŋŋɩ ba sʋŋanyile, a balɩ ba dɩ, “Dɩ bɩa nɩ yile nɩ sʋŋ ma die? 9 Wʋbɩa yine mɔlɩ? Fʋ baaŋ nan balɩ a yɩ vuodieke nyɩŋgbanɩŋ dɩ kpine, ‘N nagɩ fʋ taalɩ a chaa fʋ?’ Yaa fʋ baaŋ nan balɩ ‘Hagɩ nagɩ fʋ giliŋgiliŋke a chʋŋ?’ 10 N nan wa a dagɩ aŋ nɩ sɩmma a baarɩ manɩŋ Vuota Bʋa yaa yiko dʋnɩa ma ma a nan bɩagɩ a nagɩ vuosi tʋmbɩatɩ a chaa ba.” Die wɩa die ʋ balɩ a yɩ vuodieke nyɩŋgbanɩŋ die dɩ kpine wo, 11 “N bala fʋ, hagɩ a nagɩ fʋ giliŋgiliŋke, a kuli.”

12 Ʋ hagɩ bʋnyɩ a nagɩ ʋ giliŋgiliŋke, a chʋŋ ba mana nine me. Die ba yene wo die wo, ka paalɩ a yi be mamachi. Ba baarɩ, “Tɩ bɩra Ŋmɩŋ. Tɩ ye ka ye wɩɩŋ ka nɩasɩ naa.”

Yisa die dɩ wana Liiva die

(Mat. 9.9-13; Luki 5.27-32)

13 Ka kʋaŋ chaaŋ Yisa dɩ bɩ yiŋŋi ga mʋgɩkpɩɩrɩ gie lʋgɩŋ ta vuosi pam dɩ lagɩsɩ ʋ jigiŋ a giliŋ wo, ta ʋ daga ba Ŋmɩŋ wɩa. 14 Die ʋ dɩna chʋŋ wa die ʋ ga haarɩ lampotuosiru wʋnyɩ Liiva, vuodieke die dɩ yine Alifusi bʋadembiŋ, ta ʋ kalɩ ʋ tʋʋma juoŋ me. Yisa die dɩ balɩ a yɩ wa, “Hagɩ a dɩa n kʋaŋ”, Liiva die dɩ hagɩ a dɩɩ ʋ kʋaŋ.

15 Die kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩ die nyindiike Liiva tigiŋ me, lampotuosiriŋ pam aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka dɩ Juu vuosisi mɩraha pam die dɩdɩ Yisa kʋaŋ. Ba pam die dɩ keŋ a gʋtɩ ba ma aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba nyindiikehe jigiŋ. 16 Mɩra dɩdagɩrɩba bataŋ die dɩ yine Farasisi die dɩ yene Yisa aŋaŋ lampotuosiribe aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka dɩ Juu vuosisi mɩraha die dɩ lagɩsɩna tamba a die nyindiikehe, die ba pɩasɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Bɩa yine wʋnɩŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka dɩ Juu vuosisi mɩraha mi chanchaalɩŋ dɩ lagɩsa a die?”

17 Yisa die dɩ wʋŋ ba ta balɩ ba dɩ, “Vuodiekemba dɩ yalla alaafɩa ka yaala gbɩgbaantʋ, sie vuodiekemba dɩ yʋagɩna. Dɩ ka yi vuovɩɩna wɩa maŋ keŋ, wʋbɩatɩtieliŋ wɩa maŋ keŋ.”

Nʋabɔbɩŋ wɩa dene

(Mat. 9.14-17; Luki 5.33-39)

18 Saŋŋa kaanɩ, Jɔɔn vuodieke die dɩ sɩnana vuosisi Ŋmɩŋ nyaabʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba aŋaŋ vuosi bataŋ ba wasɩnana Farasisi die dɩ bɔba nʋaŋ. Vuosi bataŋ die dɩ keŋ Yisa jigiŋ a pɩasɩ wa dɩ, “Bɩa yine Jɔɔn kʋaŋandɩɩsɩrɩba aŋaŋ Farasisi dɩ bɔba nʋaŋ, ta fʋnɩŋ nɩŋ fʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ ka bɔba?”

19 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba, “Nɩ tɩŋ yaala chaaŋ diekemba dɩ gana hɔgʋ faarɩŋ ma bɔbɩ nʋaŋ? Banɩŋ aŋaŋ hɔgʋ wa tieŋ dɩ lagɩsɩna a beri wo, die kaaŋ bɩagɩ a yi. 20 Ama saŋŋa nan keŋ ba nan nagɩ hɔgʋ wa tieŋ a nyɩŋ ba jigiŋ, saŋka mi ba nan wa bɔbɩ nʋaŋ.

21 “Vuoŋ kaaŋ saagɩ a nagɩ garɩhaalɩŋ garɩchɔɔtɩŋ a baalɩ a ligi garɩkʋʋŋ vɔrɩŋ, dama garɩhaalɩkʋ gie nan chɩɩrɩ ta vaa garɩkʋʋrɩ, aŋ ka vɔrɩkʋ wa a faasɩ a dalɩma. 22 Yaa nɩ yeye ta vuoŋ nagɩ daahaalɩŋ a sʋʋ gbanɩŋ koliti diekemba dɩ yine nyɩŋkʋra ma? Dama ʋ yi die daabʋ nan kʋŋ a chɩɩrɩ kolititi aŋ daabʋ aŋaŋ kolititi mana taaŋ yɔrɩ. Ama ʋ ŋaaŋ nagɩ wa daahaalɩŋ a sʋʋ gbanɩŋ koliti diekemba dɩ yine nyɩŋhaala ma.”

Juu vuosi davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ wɩa

(Mat. 12.1-8; Luki 6.1-5)

23 Tɔ, Juu vuosi davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ, Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ chʋŋ tɩanna zaa kʋaŋ ma. Die ba ganana wa die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ gobe zaapakɩtɩ a yɩaga ŋɔba ta gara. 24 Die wɩa Farasisi vuosi die dɩ pɩasɩ dɩ, “Ye, bɩa wɩa ba yie wudieke tɩ mɩraha dɩ kana ka saaga dɩ ba yi davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ?”

25 Yisa die dɩ yiŋŋi a pɩasɩ ba, “Nɩ ye ka karɩŋ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ Davidi aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ yine wudieke kɔŋ die dɩ yalla ba wa? Kɔŋ die yigine wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba, 26 die wɩa die ʋ ga a juu Ŋmɩŋ tigiri me a ŋɔbɩ paanʋ dieke die ba nagɩna a yɩ Ŋmɩnnɩ. Saŋka mi Abiata die yine Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ. Ama tɩ mɩra die ka baarɩ vuogaasɩ ŋɔbɩha sie Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩɩna ma; ama ta Davidi die dɩ ŋɔbɩ paanʋkʋ gie, halɩ ta die a nagɩ ataŋ a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba gbaŋ ba ŋɔbɩ.”

27 Womi die ʋ balɩ a kpatɩ ba dɩ, “Vuotaŋ wɩa Ŋmɩŋ dɩ naaŋ davʋʋsɩkɩrɩ ama daa davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ wɩa ʋ naaŋ vuotaŋ. 28 Die wɩa, manɩŋ vuota Bʋadembiŋ yine davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ jakʋʋŋ.”

3

Nuukpiikiŋ gbaanɩŋ

(Mat. 12.9-14; Luki 6.6-11)

1 Saŋŋa kaanɩ bɩbra Yisa dɩ bɩ yiŋŋi ga Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku me. Daa wʋnyɩ dɩaŋ die benne mi a yallɩ nuukpiikiŋ. 2 Farasisi vuosi dɩaŋ die benne mi a yaala wɩɩŋ ba nagɩ a yigi Yisa, die wɩa die ba paalɩ a paala wa dɩ ba ye sɩba ʋ nan gbaaŋ daa wa davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ. 3 Yisa dɩ balɩ a yɩ nuukpiikiri tieŋ, “Keŋ tɩaŋ a zie nɩŋŋa.” 4 Yisa dɩ pɩasɩ daadamba, “Bɩa mʋna tɩ yi davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ? Tɩ mʋ tɩ yi vɩɩnɩŋ yaa, tɩ yi bɩaŋ? Tɩ mʋ tɩ gbatɩ miivoli yaa, tɩ kʋʋ?” Ama die ba ka bɩagɩ ye wɩɩŋ a balɩ. 5 Yisa die dɩ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ ta daansɩ ba a keŋ tɩaŋ aŋaŋ die mana yɔrɩ ta die ʋ chɩgɩ ba zɔɔlɩŋ dama die ba yiwo vuotɔgɩtɩ. Womi ʋ balɩ daa wa, “Tɩɩrɩ fʋ nuuke.” 6 Ʋ tɩɩrɩka, a ye gbaanɩŋ. Farasisi vuosi die dɩ nyɩŋ lagɩŋkʋ jigiŋ a ga ba aŋaŋ naaŋ Herodi vuosi dɩ ye tamba a lagɩŋ taŋ a yaala sieti ba baaŋ nan nagɩ a kʋʋ Yisa.

Die vuotamba dɩ dala ta dɩɩ Yisa kʋaŋ dene

7 Die Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ hagɩ a sʋʋŋ ga mʋgɩkpɩɩrɩ lʋgaha ta vuotamba pam die dɩ dɩɩ ʋ kʋaŋ, vuodiekemba die dɩ nyɩnna Galili aŋaŋ Judia, 8 aŋaŋ Jerusalemi aŋaŋ Idumia aŋaŋ Jɔɔdani mʋgɩŋ gaaŋ aŋaŋ Taya aŋaŋ Sadoni tɩŋgbaŋ ma, ta ba dala pam ta lagɩsɩ ʋ jigiŋ; die ba wʋnna dɩ ʋ yi wo tʋntʋnkpɩɩma wɩa, die ba keŋ ʋ jigiŋ mʋgɩkpɩɩrɩ lʋgɩŋ. 9 Ta ʋ balɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ ba nagɩ haarɩŋ a yɩ wa aŋ ʋ juu a kala ta dagɩ vuosi gie Ŋmɩŋ wɩa, amʋ ba kaaŋ bɩagɩ a kpaŋŋɩ wa, 10 dama die ʋ yine yʋagɩtieliŋ pam die dɩ ye gbaama wɩa, die dɩ yi vuodiekemba mana mana dɩ yʋagɩna die dɩ kieŋ dɩ ba gbɩ wa. 11 Vuodiekemba jɩmbɩatɩ die dɩ yalla dɩ keŋ ye wo saŋŋa mana, ba ŋaaŋ nan wa ʋ nɩŋŋa ta nata ta baarɩ dɩ, “Fʋnɩŋ yiwo Ŋmɩŋ Bʋadembiŋ.”

12 Ta ʋ die dɩ balɩ ba aŋaŋ nɩŋŋmɩna dɩ ba da keŋ mʋʋlɩ a yɩ vuosi.

Yisa die dɩ vʋarɩna ʋ tʋntʋntɩba baŋ aŋaŋ bale dene

13 Naa kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩ jʋalɩ taŋ sikpeŋ ta wa wa vuodiekemba ʋ yaalɩnana dɩ ba keŋ, die ba keŋ ʋ jigiŋ. 14 Yisa die dɩ vʋarɩ vuosi baŋ aŋaŋ bale, a wa ba tʋntʋntɩba, dɩ ba bemme mi ʋ jigiŋ aŋ ʋ tʋmma ba, ba mʋʋlɩma ʋ wʋvɩɩnaha, 15 ta bɩ yallɩma yiko a vʋarɩma jɩmbɩatɩ vuotamba ma.

16 Vuotamba baŋ aŋaŋ bale dieke ʋ vʋarɩna Saara wʋnna; Simoni, vuodieke Yisa die yɩna wa Piita aŋaŋ 17 Jemisi aŋaŋ ʋ nɩmbʋa Jɔɔn, vuodiekemba die dɩ yine Zebedi ballɩ; ta Yisa die dɩ yɩ ba Bʋanejesi, ka chɩaŋ yiwo nɩɩŋ natɩŋ ballɩ; 18 aŋaŋ Andurusi aŋaŋ Filipi, aŋaŋ Batolomiwo, aŋaŋ Matiwo, aŋaŋ Tomasi, aŋaŋ Jemisi vuodieke die dɩ yine Alifusi bʋa aŋaŋ Tadeusi, aŋaŋ Simoni vuodieke die dɩ yaalala banɩŋ Juu vuosi yallɩma ba gbaŋ 19 aŋaŋ Judasi Asikaroti vuodieke die dɩ nyɩnna Yisa kʋaka.

Jɩmbɩatɩ naaŋ wa Beelizebuli wɩa

(Mat. 10.1-4; Luki 6.12-16)

20 Naa kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩ kuli; ta daadamba pam die dɩ lagɩsɩ wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba jigiŋ ta die ka yaa saŋŋa dɩ ba dii nyindiike. 21 Ʋ tigiŋ vuosi die dɩ wʋnna die wo, ba keŋ dɩ ba yigi wo, dama vuotamba die bala dɩ ʋ yi wo yɩɩŋyaaŋ.

22 Die Ŋmɩŋ mɩra dɩdagɩrɩba die dɩ nyɩnna Jerusalemi die dɩ baarɩ dɩ, “Jɩmbɩatɩ naaŋ wa Beelizebuli* die yalla wa ʋ bɩagɩ vʋara jɩmbɩatɩ daadamba ma, dɩ yiwo Beelizebuli yiko wɩa.”

23 Die Yisa die dɩ wa dɩdagɩrɩba gie dɩ ba keŋ ʋ jigiŋ, ta die yɩ ba nandagɩŋ, a pɩasɩ ba dɩ, “Sitaani nan saagɩ a vʋara ʋ gbaŋ vuosi me? 24 Naaŋ vuosi dɩ yiŋŋi a waga tamba, ba naarɩ kaaŋ bɩagɩ a zie. 25 Ta dɩɩ yi tigiŋ vuosi dɩ yiŋŋi a waga tamba, ba tigiri kaaŋ bɩagɩ a zie. 26 Ta Sitaani dɩ yiŋŋi a waga aŋaŋ ʋ gbaŋ ʋ kaaŋ bɩagɩ a zie, ʋ kpatɩŋ wonde.

Yisa die dɩ chʋʋsɩna Sitaani hagɩrɩŋ wɩa dene

27 “Vuoŋ wori a baaŋ bɩagɩ a ga hagɩrɩtieŋ tigiŋ me a ga gaarɩ ʋ nyinti, sie ʋ woliŋ bɔbɩ wa ta ka kʋaŋ chaaŋ ʋ bɩ gaarɩ ʋ tigiŋ nyinti mana.”

28 Yisa dɩ bɩ balɩ ba dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ, Ŋmɩŋ nan vaa chaa vuosi ba wʋbɩatɩ aŋaŋ ba wʋtɔgɩbɩatɩ mana; 29 ama vuodieke mana dɩ balɩ wʋtɔgɩbɩatɩ a yɩ Ŋmɩŋ Haalɩŋ, Ŋmɩŋ kaaŋ bɩ nagɩ ʋ taalɩ a chaa wa naada yaa gamma haahuu.” 30 Yisa die balɩ wa wɩaha gie, dama die ba baarɩ dɩ, “Jɩmbɩaŋ die yalla wa.”

Yisa nuŋ aŋaŋ ʋ nɩmballɩ wɩa

(Mat. 12.46-50; Luki 8.19-21)

31 Saŋka mi Yisa nuŋ wo aŋaŋ ʋ nɩmballɩ die dɩ keŋ ta zie yeŋ me, ta tʋŋ vuoŋ dɩ ʋ wa wa mi. 32 Daadamba die dɩ taanna a giliŋ wo wo die dɩ balɩ a yɩ wa, “Fʋ naa aŋaŋ fʋ nɩmballɩ bie yeŋ me a yaala fʋ.”

33 Ʋ pɩasɩ ba dɩ, “Mɩnɩa yine n naa, ta mɩnɩa yine n nɩmballɩ?” 34 Ta daansɩ daadamba die dɩ kalla ʋ jigiri ta baarɩ dɩ, “N nuŋ aŋaŋ n nɩmballɩ benne giena. 35 Vuodieke mana dɩ yinene Ŋmɩŋ choti, wʋnɩŋ ʋ yine n nɩmbʋa aŋaŋ n taa aŋaŋ n nuŋ.”

4

Bʋbʋrɩtʋ nandagɩrɩ

(Mat. 13.1-9; Luki 8.4-8)

1 Saŋŋa kaanɩ bɩbra die Yisa die dɩ kalɩ a daga wɩa Galili mʋgɩkpɩɩrɩ lʋgɩŋ chaaŋ. Daadamba die dɩ gilinne wo die paalɩ a dala mɩŋ die wɩa die ʋ hagɩ a ga juu haarɩkʋ sʋŋ a bie nyaaŋ sʋŋ, ta vaa vuosisi a zieŋ nyaabʋ kʋanʋaŋ. 2 Die ʋ nagɩ nandaga a dagɩ ba wɩa pam.

3 Ʋ dagɩkʋ sʋŋ die ʋ balɩ a yɩ ba dɩ: “Nɩ wʋmma, daa wʋnyɩ die nyɩnna a ga dɩ ʋ bʋrɩ ʋ kʋaŋ ma. 4 Die ʋ bʋrɩnana ʋ kʋakʋ ma wa, nyɩŋbʋraha ataŋ die dɩ nan sieku me, nembisi die dɩ keŋ diihe. 5 Nyɩŋbʋra ataŋ die dɩ nan tanjaalɩŋ ma jigidieke tantɩ pam die dɩ worine. Nyɩŋbʋraha die dɩ nyʋʋŋ lagɩ lagɩ, dama tantɩ die ka dala. 6 Ŋmɩŋ die dɩ zie die a mana die dɩ kpi dama die a dagɩrɩsɩ ka sʋʋŋya. 7 Ataŋ die dɩ nan haŋgɔɔsɩ dagɩrɩsɩ ma, haŋgɔɔsɩ die dɩ bɩrɩŋ a nyagɩha a ka bɩagɩ yi nyɩŋbʋra. 8 Ama ta nyɩŋbʋraha ataŋ dɩaŋ dɩ nan tɩŋgbaŋ vɩɩnɩŋ ma a mɩŋŋɩ a nyʋʋŋ, a bɩrɩŋ a yi nyɩŋbʋra. Ataŋ die nyɩŋ wa zaabie baŋɩsɩ-taa taa, ataŋ dɩaŋ dɩ nyɩŋ baŋɩsɩ-yʋaba yʋaba, ta ataŋ dɩaŋ kɔbɩga kɔbɩga.”

9 Womi die Yisa dɩ balɩ ba, “Die wɩa vuodieke mana dɩ yallɩ tɩba a nan wʋŋ, ʋ wʋmma.”

Wudieke wɩa ʋ yɩna nandagɩrɩ

(Mat. 13.10-17; Luki 8.9, 10)

10 Yisa die dɩ yine ʋ nyɩɩna a kalɩ, vuodiekemba die dɩ benne mi a wʋŋ ʋ balɩkʋ bataŋ die dɩ lagɩŋ a gʋtɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba ma a ga ʋ jigiŋ a balɩ wa dɩ ʋ dagɩ ba nandagɩrɩ chɩaŋ. 11 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba, “Nɩnɩŋ Ŋmɩŋ naarɩ wʋlɔbɩrɩkɩŋ maŋ baa n dagɩ nɩ dene, ama vuotɩalɩkaha nɩŋ nan wʋŋ wɩaha gie mana mana nandaga sʋŋ. 12 Amʋ

‘Ba nan dɩ daansa a daansa

ama ba kaaŋ ye jaaŋ;

ba nan wʋŋ a bɩ wʋŋ a gʋtɩ

ama ba kaaŋ dɩ sɩba ka chɩaŋ.

Dama ba keŋ a sɩba a chɩasɩ ba

nan yiŋŋi a keŋ Ŋmɩŋ jigiŋ,

aŋ Ŋmɩŋ tɩŋ nagɩ ba tʋmbɩatɩ a chaa ba.’ ”

Nandagɩrɩ chɩaŋ

13 Womi Yisa die dɩ pɩasɩ ba, “Die nɩŋ nɩ ka sɩba nandagɩrɩ gie chɩaŋ? Nɩ wa baa nɩ yi wo lalɩa a sɩmma nandagaha mana chɩasɩ? 14 Bʋbʋrɩtʋ wa nɩasɩ wa vuodieke dɩ balala Ŋmɩŋ wɩa. 15 Nyindiekemba die dɩ nanna sieku me wo yi wo vuodiekemba dɩ ŋaana a wʋŋ Ŋmɩŋ wɩaha ama dɩ ka yʋasa ta Sitaani keŋ vʋarɩha ba ma. 16 Vuosi bataŋ dɩaŋ nɩasɩ wa nyɩŋbʋra diekemba die dɩ nanna taŋjaalɩka sikpeku; saŋŋa dieke mana ba keŋ a wʋŋ Ŋmɩŋ wʋbalɩkaha dɩ ka yʋasa ta ba mɩŋŋɩ a tuohe aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ, 17 ama a ka dʋaga ba sʋgɩtɩ ma a yʋasa, dama wɩɩrɩ gie ka sʋʋŋ ba sʋgɩtɩ ma ma, die wɩa ba keŋ mugisi be yaa wahala dɩ keŋ juu be wɩaha gie chɩaŋ ma ba ŋaaŋ nagɩha a taaŋ mɩŋ lagɩ lagɩ. 18 Bataŋ dɩaŋ nɩasɩ wa nyindiekemba die dɩ nanna haŋgɔɔsɩ dagɩrɩsɩ ma wa. Vuosi gie ŋaaŋ wʋŋ wa Ŋmɩŋ wʋbalɩkaha, 19 ama dʋnɩaka gie wumugisike, aŋaŋ ligire yaalɩŋ aŋaŋ nyinti yiri yiri yaalɩŋ ŋaaŋ juu ba sʋŋ mɩŋ a nyagɩ wɩaha amʋ a kaaŋ nyɩŋ nyɩŋnyɩŋka. 20 Ama vuota diekemba dɩ nɩasɩna nyɩnbʋrɩ diekemba die dɩ nanna tɩŋgbaŋ vɩɩnɩŋ ma, ba wʋma wɩaha gie ta tuo dii, ta yie vɩɩnɩŋ. Bataŋ dɩ nyɩna baŋɩsɩ-taa taa, ta bataŋ dɩaŋ dɩ nyɩna baŋɩsɩ-yʋaba yʋaba, ta bataŋ dɩaŋ dɩ nyɩna kɔbɩga kɔbɩga.”

Popoli wɩa

21 Yisa die dɩ bɩ a pɩasɩ ba dɩ, “Vuoŋ nan chogisi popoli a zieŋ juoŋ sʋŋ ta ligike aŋaŋ kpalɩ, yaa ta nagɩka a zieŋ gado chɩaŋ? Aayɩ, ʋ nan nagɩka a zieŋ jaaŋ sikpeŋ. 22 Jadieke mana dɩ lɔbɩrɩna nan nyɩŋ yaalɩŋ ma, ta jadieke mana jaaŋ dɩ bubine nan dɩ bie yeŋ me. 23 Die wɩa vuodieke dɩ yaa tɩba a nan wʋŋ, ʋ wʋmma.”

24 Die ʋ bɩ balɩ a gʋtɩ ba, “Nɩ chɩɩsɩma a wʋmma nɩ wʋnnana wudiekemba ba, sie diekemba nɩ dɩɩsɩna a die vuosi sarɩya, Ŋmɩŋ baa ʋ dɩ wa hanɩŋ sieti mi gbaŋ gbaŋ a dii nɩ sarɩya. Ama Ŋmɩŋ nɩŋ sietiti nan paalɩ a tʋa a tɩaŋ nɩ sietiti. 25 Vuodiekemba dɩ yalla nan ye a gʋtɩ ama vuodieke dɩ wone jaaŋ, halɩ bɩta dieke gbaŋ ʋ yalla wa ʋ nan waarɩka.”

Bʋrɩŋ nandagɩrɩ wɩa

26 Yisa die dɩ bɩ a baarɩ dɩ, “Ŋmɩŋ naarɩ nɩasɩ wa sɩba vuoŋ dɩ bʋrɩna ʋ nyɩŋbʋra ʋ kʋaŋ ma, 27 ʋ ŋaaŋ gʋʋra yuŋ ta haga sʋkʋʋŋ ta a nyuuŋ ye mɩŋ ta bɩrɩma; ama ʋ zɩ a yinene die a nyuune ta bɩrɩma wa. 28 Tɩŋgbaŋka gbaŋ gbaŋ yinene nyɩŋbʋraha dɩ nyuune ta bɩrɩma a nyɩnna bie. Nyɩŋbʋraha daakʋ ŋaana a woliŋ a bɩrɩŋ, kʋaŋ chaaŋ ka pɔsɩ vaatɩ ta kʋaŋ kʋaŋ ka sikpeku mana mana nyɩŋ bie. 29 Nyɩŋbʋraha dɩ keŋ a bii kʋakʋ tieŋ ŋaaŋ nagɩ wa ʋ jɩbɩŋ a piili a gobe dama a gobiŋ saŋŋa tʋgɩya mɩŋ.”

Nyɩŋbʋra nandagɩrɩ

30 Yisa die dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa jaaŋ tɩ baa tɩ nagɩ Ŋmɩŋ naarɩ a magɩsɩ? Yaa nandagɩ bɩa tɩ baa tɩ nagɩ a dagɩ ka chɩaŋ aŋ vuoŋ mana sɩmma? 31 Ka sɩɩ sɩba kaŋmɩnɩŋ biŋ vuoŋ dɩ nagɩna a bʋrɩ tɩŋgbaŋ ma, ka yi jabɩŋ a tɩaŋ nyɩŋbʋra mana mana dʋnɩa ma ma, 32 ama dɩ ka yʋasa ta ka nyuuŋ a bɩrɩŋ a tɩaŋ dʋnɩa vapɔgɩtɩ mana. Ka ŋaaŋ faasɩ yaa wa dachagɩsɩkpɩɩma pam aŋaŋ nembisi dɩ baaŋ nan bɩagɩ a yʋgɩ ba tuosi ka sikpeŋ.”

33 Yisa die nagɩ wa nandaga nɩasa sɩba naa, a dagɩ ba Ŋmɩŋ wɩa pam. Die ʋ dagɩ ba wa nandaga diekemba ba baaŋ nan dɩ sɩba a chɩasɩ. 34 Die ʋ ka balɩ wɩɩŋ a yɩa ba ta ka nagɩ nandagɩŋ a balɩ, ama saŋŋa dieke nɩŋ mana die wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba nyɩɩna ma dɩ keŋ a kalɩ, ʋ ŋaaŋ dagɩ ba mɩŋ nandagaha mana chɩasɩ.

Bʋlɔgɩsɩŋ aŋaŋ nyaaŋ die dɩ tuone Yisa nʋarɩ dene

35 Dɩnɩŋ daarɩ mi gbaŋ gbaŋ jɩŋmɩŋ, Yisa die dɩ balɩ a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba, “Nɩ vaa tɩ jʋalɩ a tɩaŋ a ga mʋgɩkpɩɩrɩ gaarɩ mi wo chaakʋ.” 36 Die wɩa die ba va daadamba mi ta die a juu haarɩkʋ Yisa die wone bie ka sʋŋ, banɩŋ aŋaŋ Yisa dɩ ga. Haarɩsɩ ataŋ gbaŋ die benne mi. 37 Womi bʋlɔgɩsɩkpeŋkpɩɩŋ die dɩ piili a nɩga; nyaabʋ die dɩ poŋŋi a juo haarɩkʋ sʋŋ. Die wɩa die haarɩkʋ die dɩ yaala ka suuli aŋaŋ nyaaŋ. 38 Yisa die bie wo haarɩkʋ kʋaŋ a nagɩ ʋ sikpeŋ a kpagɩlɩ dafere a gʋʋra. Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ sʋgɩrɩ wa a baarɩ, “Dɩdagɩrʋ, dɩ ka mugisi fʋ tɩ balla tɩ kpi naa?”

39 Yisa die dɩ hagɩ a yɩ bʋlɔgɩsɩbʋ nʋaŋ, “Vaa nɩgɩŋ” ta balɩ a yɩ nyaaŋ poŋŋiku dɩaŋ “Zie dene.” Bʋlɔgɩsɩbʋ die dɩ nan, mi mana die dɩ paalɩ fɩalɩ. 40 Womi die Yisa die dɩ pɩasɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Bɩa yine ŋmaamɩŋ dɩ yallɩ nɩ, nɩ ye ko wo yada?”

41 Ama ta ŋmaamɩŋ die dɩ paalɩ a yallɩ ba, die ba pɩasa tamba, “Mɩnɩa yine daa wa gie? Halɩ bʋlɔgɩsɩŋ aŋaŋ nyaaŋ poŋŋiŋ dɩ wʋma ʋ wʋbalɩka yɩa wa.”

5

Yisa die dɩ vʋarɩna jɩmbɩaŋ dembiŋ wʋnyɩ ma dene

1 Die Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ jʋalɩ a keŋ tʋgɩ Galili mʋgɩkpɩɩrɩ chaakʋ mi, Gerasa tɩŋgbaŋ ma. 2 Yisa die dɩ dene nyɩnna haarɩkʋ sʋkʋ, lele womi daa wʋnyɩ dɩ nyɩnna jigidieke ba lɔbɩrɩnana vuosi dɩ keŋ a haarɩ wa. 3 Jɩmbɩaŋ die yalla wa, daa wa gie die dɩ ga gʋʋra kunti vɔrɩtɩtɩ ma, die ba ka bɩagɩ a bɔbɩ wa a dʋaŋ aŋaŋ chɔrɩma. 4 Dama ba keŋ bɔbɩ wa ʋ nuusi aŋaŋ ʋ nagɩsɩ ʋ ŋaaŋ kpaa kpaa chɔrɩmaha mɩŋ ʋ nuusi me ta wɩɩ kʋʋtɩtɩ ʋ nagɩsɩ ma. Die ʋ paalɩ a hagɩrɩ mɩŋ aŋaŋ vuoŋ dɩ baaŋ nan nyaŋŋɩ wa. 5 Daaŋ mana sʋkʋʋŋ aŋaŋ yuŋ ʋ ŋaaŋ dɩ chʋŋ wa vɔrɩtɩ aŋaŋ kunkogehe me a nata ta naga tana a gobe ʋ nyɩŋgbanɩŋ.

6 Die ʋ bie wo saasaa ta die a ye Yisa, die wɩa die ʋ chɩgɩ a ga gbirigi ʋ dune me Yisa nɩŋŋa, 7 ta faasɩ a taaŋ keesiŋ a baarɩ dɩ, “Nabidie Ŋmɩŋ Bʋadembiŋ Yisa, bɩa fʋ yaala n jigiŋ, Ŋmɩŋ wɩa daa keŋ datɩ n tɩbɩŋ.” 8 Die ʋ balɩ wa die dama Yisa die balɩ a yɩ jɩmbɩakʋ mɩŋ dɩ, “Vaa daa wa gie.”

9 Yisa die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Fʋ saaŋ?”

Daa wa dɩ baarɩ dɩ, “N saaŋ yine ‘Dala’, dama tɩ faasɩ a dala mɩŋ.” 10 Ta die ʋ ye ko a jʋʋsa Yisa dɩ ʋ da keŋ a yagɩ ba a nyɩŋ lʋgɩrɩ mi chaaŋ.

11 Perukusi pam die gbigine mi a die nyinti kunkogiri mi chaaŋ. 12 Jɩmbɩakʋ die dɩ jʋʋsɩ Yisa dɩ, “Vaa tɩ gamma perukusisi jigiŋ a ga juu ba sʋgɩtɩ.” 13 Die chɩaŋ ma die Yisa dɩ yi die jɩmbɩakʋ die dɩ nyɩŋ daa wa ma a ga juu perukusisi ma. Perukusisi die yiwo sɩba tuse tuse ale a mana mana die dɩ chɩgɩ a dɩɩ jigidieke dɩ golinne wo a ga a juu mʋgɩkpɩɩrɩ sʋŋ, nyaabʋ die dɩ dii he.

14 Dembiŋ diekemba die dɩ jɩɩnana perukusisi die chɩgɩ a ga tɩka sʋŋ aŋaŋ ka tɩŋkpaŋŋɩsɩ a balɩ wɩɩrɩ gie a yɩ ba. Vuosi die dɩ nyɩŋ a ga a ye wudieke die dɩ yine wo. 15 Die ba ga Yisa jigiŋ a ye daa dieke die jɩmbɩakʋ die dɩ yalla wa ta ʋ kallɩ wa mi a yeegi nyiŋyeeke ta ʋ sikpeŋ dɩ mɩŋŋɩ a tʋma, ŋmaamɩŋ die dɩ yallɩ ba mana mana. 16 Vuodiekemba die dɩ yene wudieke die dɩ yine wo die dɩ piili a bala a yɩa vuosi wudieke dɩ yine daa dieke die jɩmbɩakʋ die dɩ yalla wa aŋaŋ perukusisi.

17 Die wɩa die vuosi dɩ piili a jʋʋsa Yisa dɩ ʋ nyɩŋ ba tɩka sʋŋ.

18 Yisa die dɩ gana a juu haarɩkʋ ma wa daa dieke die jɩmbɩakʋ die dɩ yalla wa die dɩ jʋʋsɩ wa dɩ, “Vaa manɩŋ aŋaŋ fʋ ga.”

19 Ama Yisa die dɩ ka saagɩya, ta yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Yiŋŋi a ga fʋ dembe jigiŋ a balɩ ba Nabidie Ŋmɩŋ dɩ yaalala fʋ wɩa dene ta piili a yi wudieke a yɩ fʋ.”

20 Die wɩa daa wa die dɩ nyɩŋ a ga tɩŋkpaŋŋɩsɩ baŋ wa mana mana a balɩ wudieke Yisa die dɩ yine a yɩ wa wa. Vuodiekemba mana mana die dɩ wʋnna ʋ balɩkʋ die dɩ yi be mamachi.

Havʋʋbiŋ dieke dɩ kpine aŋaŋ hɔgʋ yʋagɩtieŋ wɩa

21 Yisa die dɩ bɩ yiŋŋi a jʋalɩ a ga mʋgɩkpɩɩrɩ gaarɩ mi wo chaaŋ, daadaŋ pam die dɩ keŋ mili wo. 22 Daa wʋnyɩ ba wasɩnana Jaarusi, ta die yi Juu vuosi Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku nyɩŋkʋraha wʋnyɩ die dɩ keŋ mi. Die ʋ dene ye Yisa wa, ʋ nan a gbirigi ʋ dune me, 23 ta jʋʋsa wa aŋaŋ nɩŋŋmɩna ta baarɩ dɩ, “N hɔgʋlɩabiŋ faasɩna a yʋagɩ. N jʋʋsa fʋ, keŋ a nagɩ fʋ nuusi a diisi ʋ ma aŋ ʋ ye alaafɩa a bemme ʋ mɩsɩ ma.”

24 Womi Yisa aŋaŋ wa die dɩ gara, daadaŋ pam die faasɩna a dɩ wa a gara die wɩa die ba kpaŋŋɩ wa jigiŋ mana mana.

25 Hɔgʋ wʋnyɩ die benne mi zɩŋ dɩ nyɩna ʋ nyɩŋgbanɩŋ ma, die dɩ faasɩ a wʋŋ wa mɩŋ bɩna baŋ aŋaŋ ale. 26 Die ʋ paalɩ a ga wa gbɩgbaantɩŋ pam jige dɩ ʋ ye gbaamɩŋ. Die ʋ dii ʋ ligire mana mana a ga kpatɩ, ama ʋ tɩŋ baaŋ nan ye alaafɩaka die dɩ wa a paalɩ a mugise wo daaŋ mana mana. 27 Die ʋ wʋnna Yisa wɩa wa die ʋ ga ʋ jigiŋ a dɩɩ ʋ kʋaŋ daadamba sʋŋ. 28 Die ʋ balɩ a yɩ ʋ gbaŋ dɩ, “Maŋ tɩŋ a ko a bɩagɩ a gbɩ ʋ nyiŋyeekehe gie n tɩŋ nan ye alaafɩa.”

29 Die ʋ gbɩ Yisa nyiŋyeekehe gie die ʋ nyɩŋbaŋka zɩmbʋ dɩ gobi bʋnyɩ, die ʋ mɩŋŋɩ ʋ sʋŋ ma sɩba ʋ wahala mana nyɩŋya mɩŋ. 30 Die dɩ dene a yi, Yisa die dɩ mɩŋŋɩ lagɩ lagɩ sɩba hagɩrɩŋ nyɩŋ ʋ ma ma mɩŋ. Die wɩa die ʋ yiŋŋi a pɩasɩ daadamba dɩ, “Mɩnɩa gbɩna n nyiŋyeekehe?”

31 Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ yiŋŋi balɩ dɩ, “Ye daadamba dɩ milinene fʋ die, dɩ bɩa fʋ pɩasa dɩ mɩnɩa gbɩna fʋ?”

32 Ama ta Yisa dɩ ye ko a daansa a tɩanna dɩ ʋ ye vuodieke dɩ yine die wo. 33 Hɔgʋ wa die dɩ sɩbɩna wudieke die dɩ yine wo die ʋ keŋ a cheele aŋaŋ ŋmaamɩŋ ta gbirigi ʋ dune me a balɩ wusie a yɩ wa. 34 Yisa die dɩ balɩ wa, “N lɩa, fʋ yadaka gbaaŋ fʋ. Gamma aŋaŋ sʋgɩdʋagɩŋ, fʋ yʋagɩbʋ kaaŋ bɩ a yiŋŋi a keŋ.”

35 Yisa die dɩ yene ko bala naa wa, tʋntʋntɩŋ bataŋ die dɩ nyɩŋ Jaarusi tigiŋ a keŋ balɩ wa dɩ, “Fʋ lɩa wa yʋagɩbʋ chʋʋsɩya mɩŋ, dɩ bɩa fʋ bɩ a daama dɩdagɩrʋ wa bɩbra?”

36 Yisa baga die wo ba balɩkʋ sʋŋ ta die a balɩ a yɩ Jaarusi dɩ, “Da vaa ŋmaamɩŋ yalla fʋ, fʋnɩŋ ko tuo dii.” 37 Womi die ʋ yi Piita aŋaŋ Jemisi, aŋaŋ Jemisi nɩmbʋa Jɔɔn nyɩɩna ma die dɩ dɩɩ wa. 38 Die ba gana a tʋgɩ Jaarusi tigiri, die Yisa die dɩ ye jigiŋ mana die dɩ chine a zie naanyʋŋʋlʋŋ. 39 Die ʋ ga a juu a pɩasɩ ba dɩ, “Dɩ bɩa watɩ gie mana? Dɩ bɩa nɩ kʋma? Bʋa wa ka kpiye, ʋ ta ko gʋʋra mɩŋ.”

40 Die ba piili a vʋara wa fala. Die wɩa die ʋ yagɩ ba mana a nyɩŋ ta die a wa bʋa wa chɔɔŋ aŋaŋ ʋ nuŋ aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba ba bataa wa a ga juu jigidieke bʋa wa die dɩ dʋana wa. 41 Die ʋ yigi ʋ nuuŋ me ta balɩ a yɩ wa, “Talɩta kumi”, ka chɩaŋ wone “Havʋʋbiŋ n baa fʋ hagɩ.”

42 Die ʋ hagɩ bʋnyɩ a dɩdɩ chʋŋ chʋŋ. (Die ʋ yiwo bɩna baŋ aŋaŋ ale bʋa.) Naa die dɩ yine wo, die dɩ paalɩ a yi be mamachi pam. 43 Ama Yisa dɩ yɩ ba nʋaŋ ta paalɩ balɩ ba dɩ ba daa keŋ a balɩ a yɩ vuoŋ ta balɩ ba dɩ ba yaalɩ jaaŋ a yɩ bʋa wa aŋ ʋ dii.

6

Nazeriti vuosi die dɩ zetine Yisa dene

(Mat. 13.53-58; Luki 4.16-30)

1 Yisa die dɩ yiŋŋi a ga ʋ tɩŋ, ta ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ dɩ ʋ kʋaŋ. 2 Davʋʋsɩkɩrɩ daaŋ die ʋ ga juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku me a piili a daga kpɩkpaakʋ die dɩ benne mi Ŋmɩŋ wɩa. Daadamba die dɩ wʋnna ʋ dagɩkʋ die dɩ yi ba mana mana mamachi, die ba pɩasa taŋ dɩ, “Sɩa ʋ ye wɩaha gie mana? Bɩa yɩaŋ wʋnna Ŋmɩŋ dɩ nagɩ a yɩ wa? Halɩ ʋ tʋmma mamachi tʋʋma. 3 Daa ʋ yine kampɩnta ka? Daa Meri bʋa wa wonde? Daa ʋ yine Jemisi aŋaŋ Josefu aŋaŋ Judasi aŋaŋ Simoni mɩɩ wa? Daa ʋ tamba benne giena wa?” Ta ba zeti wo wo.

4 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Ba yɩa Ŋmɩŋ naazʋa jɩlɩma jigiŋ mana mana mɩŋ ama ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ tɩŋ vuosi aŋaŋ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ nɩmballɩ aŋaŋ ʋ gbaŋ gbaŋ deŋ ka yɩa wa jɩlɩma.”

5 Die ʋ ka bɩagɩ a tʋŋ mamachi tʋʋma pam mi ama ntaala yʋagɩtielibe bɩta die ʋ bɩagɩ a nagɩ ʋ nuusi a diisi ba ma die ba ye alaafɩa. 6 Die dɩ paalɩ yi wo mamachi, die ba wone yadaka wɩa. Womi Yisa die dɩ ga tɩŋkpaŋŋɩsɩ die dɩ benne mi chaakʋ a daga vuosisi.

Yisa die dɩ tʋnnana ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo dene

7 Die ʋ wa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo a lagɩsɩ taŋ a tʋŋ ba bale bale. Die ʋ yɩ ba yiko dieke die dɩ tɩanna jɩmbɩatɩtɩ. 8 Ta die a yɩ ba nʋarɩ gie dɩ, “Daa nɩ pɔgɩlɩ jaaŋ a gamma nɩ dɩasɩsɩ ntaala, daaŋgbanɩŋ nyɩɩna ma. Nɩ daa keŋ a pɔgɩlɩ nyindiike, nɩ daa keŋ a pɔgɩlɩ bʋlɔgɩŋ nɩ daa keŋ a suu ligire nɩ jafasɩ ma. 9 Nɩ suu nɩɩra ama nɩ daa keŋ pɔgɩlɩ nyiŋyeeke a gʋtɩ nyiŋyeeki diekemba nɩ balla nɩ yeegi wo me.” 10 Die ʋ bɩ a balɩ a gʋtɩ ba dɩ, “Ba keŋ a mɩŋŋɩ a tuo nɩ jigidieke mana mana nɩ bemme tigiri me a ga tʋgɩ saŋŋa dieke nɩ balla nɩ nyɩŋ tɩka ma. 11 Ama nɩ keŋ a tʋgɩ jigidieke ba keŋ a ka tuo nɩ yaa ba ka wʋŋ nɩ wʋbalɩka nɩ nyɩŋ mi ta pɩsɩ nɩ naatala kɔlɩŋ mi. Aŋ naa yi wɩɩŋ a gbara ba.” 12 Die ba nyɩŋ a ga a bala vuosi dɩ ba chɩgɩ a nyɩŋ ba tʋmbɩatɩ ma. 13 Die ba vʋarɩ jɩmbɩatɩ pam vuosi me ta die a duuri yʋagɩtieliŋ aŋaŋ kpaaŋ ta die gbaaŋ ba.

Jɔɔn vuodieke die dɩ sɩnana vuotaŋ Ŋmɩŋ nyaaŋ kuŋ wɩa

(Mat. 10.5-15; Luki 9.1-6)

14 Tɔ, Naaŋ Herodi die dɩ wʋŋ Yisa wɩaha gie dama ʋ saaŋ die dɩa wa jigiŋ mana mɩŋ. Vuosi bataŋ die balɩ dɩ Jɔɔn vuodieke dɩ sɩnana vuosi aŋaŋ Ŋmɩŋ nyaabʋ hagɩna kuŋ me a yiŋŋi keŋ. Die wɩa ʋ yaa hagɩrɩbʋ a tʋma mamachi tʋʋmaha gie.

15 Ama bataŋ die dɩ baarɩ dɩ, “Ʋ yiwo Ŋmɩŋ tʋntʋntʋ Elaja.”

Bataŋ dɩ baarɩ dɩ “Ʋ yiwo Ŋmɩŋ tʋntʋntɩba sɩba daa daa saŋka tʋntʋntɩba wʋnyɩ.”

16 Naaŋ Herodi die dɩ wʋnna die ʋ baarɩ dɩ, “Ʋ yiwo Jɔɔn vuodieke die dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ. Die n yi ba gobi wo ʋ sikpeŋ ama ʋ yiŋŋi a keŋ wo ʋ mɩsɩ ma.” 17 Naaŋ Herodi gbaŋ gbaŋ die yɩna nʋaŋ dɩ ba yigi Jɔɔn a bɔba wa a nagɩ wa a yi dansarɩka sʋŋ. Herodi die yi wo die dama die wʋnɩŋ Herodi die faarɩ wa Herodiasi vuodieke ʋ kana ka mʋ ʋ faarɩ dama ʋ nɩmbʋa Filipi hɔgʋ die wonde. 18 Jɔɔn vuodieke dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ die ŋaaŋ a bala Herodi daaŋ daaŋ mana dɩ, “Dɩ wo sieŋ aŋaŋ fʋ baaŋ nan faarɩ fʋ nɩmbʋa hɔgʋ.”

19 Naa chɩaŋ wɩa die Herodiasi die dɩ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ a yɩ Jɔɔn, ta die a yaala ʋ kʋʋ wa, ama Herodi wɩa die ʋ ka bɩagɩ, dama Herodi gbaŋ die ka saaga. 20 Herodi die chɩga Jɔɔn, dama die ʋ sɩba a baarɩ Jɔɔn die yiwo vuovɩɩnɩŋ ta dɩgɩntɩ die dɩ wo ʋ sʋŋ. Die wɩa die ʋ ka yaala wɩɩŋ yi wo. Aŋaŋ die ʋ ŋaana wʋŋ Jɔɔn wʋbalɩkaha a daama wa mana yɔrɩ, die ʋ ŋaaŋ yaala ʋ wʋmma ʋ wʋbalɩka.

21 Kʋaŋ kʋaŋ chaaŋ die Herodiasi daaŋ die dɩ keŋ. Herodi maarɩŋ daraaŋ die dɩ keŋ tʋgɩ, die ʋ digi nyindiike pam ta wa tɩka nyɩŋkʋraha mana aŋaŋ sojasi nyɩŋkʋraha aŋaŋ Galili tɩŋ nyɩŋkʋraha a lagɩsɩ taŋ. 22 Die Herodiasi hɔgʋlɩa die dɩ keŋ a sie dɩ paalɩ a yi naaŋ Herodi aŋaŋ ʋ chaamba mana mana sʋgɩtɩ die dɩ fɩalɩ. Naa chɩaŋ wɩa die naaŋ wa die dɩ pɩasɩ havʋʋbike dɩ, “Bɩa fʋ yaala n yɩ fʋ? N nan yɩ fʋ jadieke mana mana fʋ yaalala.” 23 A kaa kaatɩ pam ta a balɩ a yɩ bʋa wa “N hʋʋya, jadieke mana mana fʋ yaalala, n nan yɩ fʋ halɩ fʋ yaala n puo n naarɩ a nagɩ bʋnyɩ a yɩ fʋ n nan yi.”

24 Die wɩa die bʋa wa die dɩ nyɩŋ a ga pɩasɩ ʋ nuŋ dɩ, “N baarɩ n yaala bɩa?”

Ʋ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Baarɩ dɩ yaala Jɔɔn dieke dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ sikpeŋ.”

25 Die wɩa die bʋa wa dɩ chɩgɩ a ga naaŋ wa jigiŋ lagɩ lagɩ a baarɩ dɩ, “N yaala fʋ gobi Jɔɔn dieke die dɩ sɩnana vuosisi Ŋmɩŋ nyaabʋ sikpeŋ a diisi kpalɩ ma a yɩ mɩŋ lelele.”

26 Naa die dɩ yi naaŋ wa sʋŋ die dɩ paalɩ a chʋʋsɩ pam, ama die ʋ kaaŋ bɩagɩ a zeti dama ʋ kaana kaatɩ diekemba ʋ chaamba nɩŋŋa wa wɩa. 27 Die wɩa die ʋ yi vuodiekemba die dɩ gbarɩna wa wʋnyɩ nʋaŋ dɩ ʋ yaa Jɔɔn sikpeŋ a keŋ lagɩ lagɩ. Tʋntʋntʋ wa die dɩ nyɩŋ a ga dansarɩka sʋŋ a gobi Jɔɔn sikpeŋ. 28 A die a nagɩ ka a diisi kpalɩ ma a yallɩka a keŋ a yɩ havʋʋbike, havʋʋbike die dɩ nagɩ ka a yɩ ʋ nuŋ. 29 Die Jɔɔn kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ wʋnna, die ba ga a nagɩ Jɔɔn nyɩŋgbaŋka a ga guu.

Yisa die dɩ yɩna dembisi tuse anʋ wa nyindiike dene

(Mat. 14.13-21; Luki 9.10-17; Jɔɔn 6.1-14)

30 Yisa tʋntʋntɩba baŋ aŋaŋ bale die ʋ tʋnna wa die dɩ yiŋŋi a keŋ a balɩ wa wudiekemba mana ba yine aŋaŋ ba dagɩna. 31 Vuosi pam die kienene ta yiŋŋe, die wɩa die Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die wo saŋŋa aŋaŋ ba baaŋ nan dii nyindiike. Die wɩa die Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩnɩŋ nɩ vaa aŋ tɩ ga haagɩyeŋ dieke nɩ baaŋ nan voosi.” 32 Die wɩa die ba gbaŋ gbaŋ die ba juu haarɩŋ a gara jigidieke vuoŋ die dɩ wone.

33 Ama daadaŋ pam die dɩ ye be ba ganana, a mɩŋŋɩ ba. Die wɩa die ba chɩgɩ aŋaŋ nagɩsɩ a nyɩŋ tɩgɩsɩ mana mana, a woliŋ a ga a tʋgɩ jigidieke Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ ganana wa. 34 Die Yisa die dɩ nyɩnna haarɩkʋ sʋŋ ta die a ye kpɩkpaakʋ ba wɩa dɩ yaa wa zɔɔlɩŋ, dama die ba nɩasɩ wa yii diekemba dɩ wone yiyagɩrʋ. Die wɩa die ʋ piili a daga ba wɩa pam. 35 Die jɩŋmɩŋ die dɩ tʋgɩna, die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ keŋ ʋ jigiŋ a balɩ yɩ wa dɩ, “Ŋmɩnnɩ wɔŋ a juu mɩŋ ta giena dɩaŋ dɩ yi jigidieke jadiikiŋ dɩ worine ba baaŋ daa a dii. 36 Vaa vuosi ga tɩŋkpaŋŋɩsɩ aŋaŋ kʋaŋ diekemba dɩ gbigine giena wa a yaalɩ jaaŋ a dii ba gbaŋ.”

37 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Nɩnɩŋ nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ yaalɩ jaaŋ a yɩ ba aŋ ba dii.” Die ba pɩasɩ wa, yaala tɩ nagɩ sɩba dʋnɩa mana ligire a yaalɩ jaaŋ a yɩ ba aŋ ba dii?

38 Naa chɩaŋ wɩa die Yisa die dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Paanʋsɩ aŋmɩa nɩ yallɩ? Nɩ ga a ga daansɩ a ye.”

Die ba gana a ga daansɩ ta yiŋŋi a keŋ wo die ba balɩ a yɩ wa dɩ, “Paanʋsɩ anʋ aŋaŋ zaasɩtɩ ale.”

39 Yisa die dɩ balɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ ba yi vuosisi mana puo puo a lagɩsɩ a kala kala hɔɔyebiti me. 40 Die wɩa die ba lagɩsɩ a kalɩ kalɩ, bataŋ baŋɩsɩ-nʋ nʋ bataŋ dɩaŋ kɔbɩga kɔbɩga. 41 Womi Yisa die dɩ nagɩ paanʋsɩ anʋ wa aŋaŋ zaasɩtɩ ale wo, a daansɩ ŋmɩŋsikpeŋ ta pagɩ Ŋmɩŋ. Ʋ yi paanʋsɩsɩ a gbieri gbieri ta nagɩha a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ ba tuohe a tɩa tɩa a yɩ vuosisi. Die ʋ bɩ nagɩ zaasɩtɩtɩ ale wo a gbieri gbieri a yɩ ba mana mana. 42 Ba mana mana die dɩ dii a chagɩ, ta tɩalɩ tɩalɩ. 43 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ vaarɩ vaarɩ paanʋsɩ aŋaŋ zaasɩtɩ tɩalɩkaha a suuli kparɩsɩ baŋ aŋaŋ ale. 44 Dembiŋ diekemba die dɩ ŋɔbɩna paanʋsɩsɩ aŋaŋ zaasɩtɩtɩ die yiwo dembisi tuse tuse anʋ.

Yisa die dɩ chʋnna nyaaŋ ma wɩa dene

(Mat. 14.22-33; Jɔɔn 6.15-21)

45 Yisa die dɩ yi ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ juu haarɩkʋ lagɩ lagɩ a dɩ ʋ nɩŋŋa a gara mʋgɩkpɩɩrɩ gaarɩ a ga Befisada, ta die ʋ wa a taanna vuosisi. 46 Die ʋ taanna vuosisi a kpatɩ wa die ʋ jʋalɩ ga kunkogiŋ me dɩ ʋ jʋʋsɩ Ŋmɩŋ. 47 Die jɩŋmɩŋ die dɩ tʋgɩna, haarɩkʋ die bie wo mʋgɩkpɩɩrɩ sʋŋ aŋaŋ sʋŋ ta Yisa dɩ a ye bie tɩŋgbaŋ ma ʋ nyɩɩna. 48 Die ʋ ye ta ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die wahala aŋaŋ haarɩkʋ dɔmɩŋ, dama bʋlɔgɩsɩŋ die nɩgɩnana ba a gara kʋaŋ kʋaŋ. Die wɩa die dɩ gana a tʋgɩ kparaasɩ kpaŋ sʋkʋleeliŋ, Yisa die dɩ chʋŋ nyaabʋ sikpeŋ a kieŋ ba jigiŋ. Die ʋ chʋŋ a tɩanna ba ma 49 ama die ba ye wo ta ʋ chʋŋ nyaabʋ sikpeŋ. Die ba yene dɩ ʋ chʋŋ nyaabʋ sikpeku die ba keesi ta yi tama sɩba dɩ yiwo kogiŋ. 50 Dama die ba mana die dɩ yene wo ŋmaamɩŋ die yigine be.

Yisa die dɩ a balɩ a yɩ ba bʋnyɩ dɩ, “Nɩ yigi sikimiŋ, wo manɩŋ nɩ da vaa ŋmaamɩŋ yigi nɩ.” 51 Womi die ʋ juu a gʋtɩ ba ma haarɩkʋ ma, bʋlɔgɩsɩbʋ die dɩ nan sɔmm. Die dɩ paalɩ a yi ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba mamachi pam 52 dama die ba ka sɩba die ʋ nagɩ paanʋsɩsɩ a yɩ vuosisi ba dii wo chɩaŋ. Ba sʋgɩtɩ ye ko bie wo lɩmɩŋ ma mɩŋ.

Yisa die dɩ gbaanna yʋagɩtieliŋ dene

(Mat. 14.34-36)

53 Die ba ga a ga a tʋgɩ mʋgɩkpɩɩrɩ gaarɩ a keŋ jʋalɩ Genezariti tɩŋgbaŋ ma, a bɔbɩ haarɩkʋ mi. 54 Die ba nyɩnana haarɩkʋ ma vuosisi die dɩ mɩŋŋɩ Yisa bʋnyɩ. 55 Naa chɩaŋ wɩa die ba chɩgɩ ga juu tɩŋgbaŋka mana a chii yʋagɩtieliŋ a diisi ba kalɩŋasɩ sikpeŋ a ga jigidieke mana die ba wʋnna dɩ Yisa gaya wa. 56 Jigidieke mana die ʋ gana tɩŋkpaŋŋɩsɩ yaa tɩŋkpɩɩma vuosi ŋaaŋ chii wo ba yʋagɩtieliŋ a ga nyugiti ma ta jʋʋsa wa dɩ ʋ ko a vaa yʋagɩtielibe gbɩ ʋ nyiŋyeeke kʋanʋaŋ, vuodiekemba mana mana die dɩ gbɩna ka die ye wo alaafɩa.

7

Ba chɔɔŋkʋʋlɩŋ dagɩŋ wɩa dene

(Mat. 15.1-9)

1 Tɔ, Farasisi aŋaŋ mɩra dɩdagɩrɩba bataŋ die dɩ nyɩnna Jerusalemi a keŋ die dɩ taaŋ giliŋ Yisa atɩaŋ. 2 Die ba daansɩ a ye ta ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die nyindiike aŋaŋ nuudɩgɩnta. Dama die ba ka nɩtɩ ba nuusi sɩba Farasisi vuosi die dɩ bala dɩ vuosi nɩtɩma ba nuusi die wo.

3 (Dama Farasisi aŋaŋ Juu vuosi mana die ka die nyindiike yɔrɩ yɔrɩ sie ba wɔŋ nɩtɩ ba nuusi vɩɩnɩŋ sɩba die ba chɔɔŋkʋʋlɩŋ mɩra dɩ dagɩna die wo.) 4 Ba keŋ nyɩŋ nyugiti jige a keŋ, ba ka die sie ba nɩtɩ ba nuusi ta dɩɩsa ba chɔɔŋkʋʋlɩŋ wɩa, sɩba nyanyuule kpala daarɩŋ aŋaŋ gbiesi daarɩŋ aŋaŋ kalɩŋasɩ sugiriŋ wɩa.

5 Naa chɩaŋ wɩa die Farasisi aŋaŋ mɩra dɩdagɩrɩba die dɩ pɩasɩ Yisa dɩ bɩa yine fʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ ka dɩɩsa sie diekemba tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba die dɩ nagɩna a yɩ tɩ wa ta die nyinti aŋaŋ nuudɩgɩnta.

6 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Ŋmɩŋ naazʋa Azaya die yaa wusie die ʋ bala nɩnɩŋ gɩgaantɩba gie wɩa sɩba ka maagɩna die wo dɩ:

‘Ŋmɩŋ baarɩ dɩ vuosi gie yɩa mɩŋ jɩlɩma aŋaŋ ba nʋa

ama ba sʋgɩtɩ dɩ bie saasaa aŋaŋ mɩŋ.

7 Dɩ yi wo yɔrɩ ba jɩama mɩŋ

dama ba daga vuota ba gbaŋ gbaŋ ba mɩra

sɩba a yiwo manɩŋ n mɩra.’ ”

8 Nɩ zeti wo Ŋmɩŋ mɩra ta dɩɩsa vuotaŋ mɩra.

9 Yisa die dɩ bɩ a balɩ a gʋtɩ ba dɩ “Nɩ yaa wa yɩaŋ sɩbɩŋ a zeti Ŋmɩŋ mɩra ta bɩagɩ a daga nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ yaala wudiekemba. 10 Mosisi die baarɩ dɩ, ‘Yɩma fʋ chʋa aŋaŋ fʋ naa jɩlɩma vuodieke nɩŋ mana dɩ keŋ a kaa kaatɩ a yɩ ʋ chɔɔŋ yaa ʋ nuŋ mʋ ba kʋʋ wa mɩŋ.’ 11 Ama nɩnɩŋ nɩ baarɩ dɩ ‘Vuoŋ dɩ keŋ a balɩ a yɩ ʋ chɔɔŋ yaa ʋ nuŋ dɩ jadieke mana dɩ yine n sɩɩtɩ maŋ tɩŋ nan nagɩ a suŋŋi nɩ bɩrɩŋ wa Ŋmɩŋ jaaŋ.’ 12 Die nɩŋ nɩnɩŋ Farasisi yɩa vuosi sieŋ dɩ ba da keŋ suŋŋi ba chʋalɩŋ yaa ba nɩɩlɩŋ nɩ dagɩkʋ ma. 13 Naa dɩ a keŋ a yi die nɩŋ nɩ chʋsa Ŋmɩŋ wʋbalɩkaha, nɩ dagɩnana vuosi die wo sʋŋ. Nɩ yie wɩa pam a nɩasa die.”

Jadieke dɩ benne vuotaŋ sʋŋ ma wɩa

(Mat. 15.10-20)

14 Womi Yisa die dɩ bɩ a wa daadamba bɩbra a keŋ ʋ jigiŋ, ta balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩ mana mana chɩɩsɩma a wʋmma mɩŋ ta sɩmma n wʋbalɩkaha chɩasɩ. 15 Jadieke vuotaŋ dɩ dinene a yie ʋ sʋŋ ma ka bɩagɩ a yie wo dɩgɩntɩ ama wudieke dɩ nyɩnnana ʋ nʋaŋ ma yine ʋ yaa dɩgɩntɩ. 16 ((Naa chɩaŋ ma vuodieke mana dɩ yaa tɩbɩŋ a nan wʋŋ ʋ wʋmma.))”

17 Die ʋ vana daadamba ta kuli tigiŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ pɩasɩ wa nandagɩrɩ chɩaŋ. 18 Yisa die dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Nɩ gbaŋ nɩ ka sɩba ka chɩaŋ? Nɩ ka sɩba sɩba dɩ jadieke dɩ junene vuotaŋ nʋaŋ ma ka bɩagɩ yie wo ʋ yalla dɩgɩntɩ. 19 Dama a juu wo ʋ nyuuti ma a daaga nyɩŋgbaŋka a nyɩnna ama da ʋ sʋŋ ma.” (Yisa balɩkʋ die dagɩya sɩba jadiikiŋ mana ka chʋarɩ.)

20 Die ʋ ye a ko bala a gʋta dɩ “Wudieke dɩ nyɩnnana vuotaŋ sʋŋ yine ʋ yaa dɩgɩntɩ. 21 Dama ʋ sʋŋ ma sʋŋanyilibɩatɩ sɩba hɔɔŋ yaalɩŋ aŋaŋ dembisi yaalɩŋ, aŋaŋ gaarɩŋ aŋaŋ vuotaŋ kʋʋla, 22 aŋaŋ jome aŋaŋ kalinbaani aŋaŋ sugigoliŋ wuyiike aŋaŋ halɩ aŋaŋ gaanta aŋaŋ baga wori wuyiike. 23 Wʋbɩatɩ gie mana mana nyɩnna vuotaŋ sʋŋ a yie wo ʋ bɩrɩma vuodɩgɩntɩŋ.”

Hɔgʋ wʋnyɩ yada wɩa

24 Yisa die dɩ nyɩŋ mi a ga tɩŋ kaanɩ die dɩ bene Taya tɩŋgbaŋ ma, die ʋ ga a juu tigiŋ kaanɩ sʋŋ ta die a ka yaala vuoŋ ye wo, ama die ʋ ka bɩagɩ a lɔbɩrɩ ʋ gbaŋ. 25 Hɔgʋ wʋnyɩ die benne mi ta jɩmbɩatɩ die dɩ yallɩ ʋ havʋʋbiŋ, die ʋ wʋnna dɩ Yisa die bie mi die ʋ chɩgɩ a keŋ gbirigi Yisa nɩŋŋa. 26 Hɔgʋ wa die ka yi Juu vuoŋ, die ba mɩɩrɩ wa wa Fonisia, Siria tɩŋgbaŋ ma ma. Die ʋ jʋʋsɩ Yisa dɩ ʋ yagɩ jɩmbɩatɩtɩ ʋ bʋa wa ma ma. 27 Ama Yisa die yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Vaa tɩ woliŋ a yɩ ballɩbɩsɩ ba nyindiike, dɩ wo sieŋ aŋaŋ tɩ baaŋ nan nagɩ ballɩbɩsɩ nyindiike a yɩ gbaasɩ.”

28 Hɔgʋ wa die dɩ yiŋŋi a baarɩ dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, ka yiwo wusie, ama gbaasɩsɩ die dɩ dʋana teebulisi chɩaŋ gbaŋ naga ballɩbɩsɩ nyindiike chɔɔta die dɩ nannana.”

29 Naa chɩaŋ wɩa Yisa die dɩ balɩ a yɩ hɔgʋ wa dɩ, “Fʋ mɩŋŋɩna balɩ balɩkʋ gie wɩa nan bɩagɩ a kuli, jɩmbɩakʋ nyɩŋ fʋ bʋa wa ma mɩŋ.”

30 Die ʋ yiŋŋi a kuli ta ʋ bʋa wa dʋa gado sikpeŋ jɩmbɩatɩtɩ die dɩ seŋ a nyɩŋ ʋ ma.

Yisa die dɩ gbaanna gaamʋ dene

31 Yisa die dɩ wa a nyɩŋ Taya tɩŋgbaŋ ma a daagɩ Sadoni a chʋŋ a daagɩ tɩgɩsɩ baŋka sʋgɩtɩ a ga Galili mʋgɩkpɩɩrɩ ma. 32 Vuosi bataŋ die dɩ yaa daa wʋnyɩ die dɩ kana a ka mɩŋŋɩ bala wɩa a keŋ Yisa jigiŋ a jʋʋsɩ wa dɩ ʋ nagɩ ʋ nuusi a diisi ʋ ma. 33 Yisa die dɩ yigi daa wa nuuŋ me a yaa wa nyɩŋ lʋgɩŋ ta vaa daadamba. Yisa die dɩ nagɩ ʋ nuubisi a yi daa wa tɩba ma, ta tɩɩrɩ nɩntɔbɩtɩ ta gbɩ daa wa jiliŋ. 34 Womi Yisa die dɩ daansɩ ŋmɩŋsikpeŋ ta paalɩ a voosi ta a balɩ a yɩ wa dɩ, “Effata!” Ka chɩaŋ wone, “Yuori!”

35 Daa wa tɩbaha sʋŋ die dɩ yuori bʋnyɩ ʋ wʋmma wʋbalɩka ta bɩagɩ a bala wɩa vɩɩnɩŋ. 36 Womi Yisa die dɩ yɩ ba mana mana nʋaŋ dɩ ba sɩmma ba keŋ a balɩ wɩɩrɩ mi a yɩ vuoŋ. Ama saŋŋa dieke mana die Yisa dɩ a keŋ a balɩ die, die dɩ wana a faasɩ a yie ba bala wɩɩrɩ jigiŋ mana. 37 Vuodiekemba mana die dɩ wʋnna die dɩ yi be mamachi pam pam. Die ba baarɩ dɩ, “Ʋ mɩŋŋɩ a yi wɩɩrɩ mana vɩɩnɩŋ vɩɩnɩŋ. Halɩ ʋ yi vuodiekemba mana dɩ kana a ka bɩagɩ a wʋmma wɩa dɩ wʋmma ta vuodieke dɩ kana ka bɩagɩ bala wɩa dɩ bala.”

8

Yisa die dɩ yine vuosi tuse anɩɩsa nyindiike dene

(Mat. 15.32-39)

1 Die dɩ ka yʋasɩya ta daadaŋ pam bɩbra die dɩ keŋ a lagɩsɩ Yisa jigiŋ. Jadiikiŋ die wori aŋaŋ ba baaŋ dii, Yisa die dɩ wa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba a balɩ a yɩ ba dɩ, 2 “Zɔɔlɩŋ yigi mɩŋ mɩŋ pam aŋaŋ vuosi gie dama manɩŋ aŋaŋ ba daraa ataa wʋnna, ba ka bɩ yaa jaaŋ aŋaŋ ba baaŋ dii. 3 Maŋ keŋ yi ba kuli ta ka dii jaaŋ bataŋ nan chaa sieŋ me dama ba nyɩŋ wa saasaa.”

4 Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Haagɩrɩ gie me, sie vuoŋ dɩ baa ʋ ye jaaŋ a yɩ daadamba gie mana aŋ ba dii?”

5 Ʋ pɩasɩ ba dɩ, “Paanʋsɩ aŋmɩa nɩ yallɩ?”

Ba baarɩ dɩ, “A bayʋpɔyɩ.”

6 Yisa die dɩ balɩ daadamba dɩ ba sʋʋŋ kala tɩŋgbaŋ, ta nagɩ paanʋsɩ ayʋpɔyɩ wa a bɩrɩ Ŋmɩŋ, ta yi tɩa tɩa a nagɩ a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ ba nagɩ a yɩ daadamba, ba yi dene. 7 Die ba bɩ yaa zaasɩbɩsɩ bɩta ba jigiŋ. Yisa dɩ nagɩha a bɩrɩ Ŋmɩŋ ta nagɩ a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ ba bɩ tuo a tɩa tɩa a yɩ daadamba. 8 Vuoŋ mana die diye mɩŋ ta tɩalɩ tɩalɩ, vuosisi die yiwo sɩba vuosi tuse tuse anɩɩsa. 9 Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ vaarɩna nyindiike tɩalɩkaha, die a suuli wo kparɩsɩ ayʋpɔyɩ. Yisa die dɩ wa taaŋ vuosisi ba kuli, 10 ta die wa juu haarɩŋ lagɩ lagɩ wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba ba ga Dalimanuta tɩŋgbaŋ ma.

Farasisi mba die dɩ yaala mamachi wɩa dene

(Mat. 16.1-4)

11 Farasisi bataŋ die dɩ keŋ ʋ jigiŋ, a piili nɩga nɩnhagɩrɩŋ. Die ba yaala ba yigi wo mɩŋ, die wɩa die ba baarɩ dɩ ʋ yi mamachi a dagɩ sɩba Ŋmɩŋ tʋnna wa. 12 Yisa dɩ voosi pam ta pɩasɩ, dɩ bɩa lele gie vuosi dɩ pɩasa a yaala mamachi tʋʋma? Ʋ baarɩ dɩ wusie, n kaaŋ yi mamachi wɩɩŋ aŋ vuosi gie ye.

13 Ta die ʋ va ba ta yiŋŋi a juu haarɩkʋ ba nagɩ ga a gara mʋgɩkpɩɩrɩ gaarɩ kaanɩ wa ma.

Farasisi aŋaŋ Herodi dabɔtɩ wɩa

(Mat. 16.5-12)

14 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die daaŋya aŋaŋ ba baaŋ pɔgɩlɩ nyindiike. Die ba pɔgɩlɩ wa paanʋ balɩmɩŋ nyɩɩna haarɩkʋ sʋŋ. 15 Yisa die dɩ yɩ ba nʋaŋ a baarɩ, dɩ ba sɩmma Farasisi aŋaŋ Herodi vuosi wɩa. 16 Die ba piili a bala a yɩa tamba, ʋ balla naa dama tɩ wo paanʋ wɩa.

17 Yisa die dɩ mɩŋŋɩ ba wʋbalɩkaha, ta pɩasɩ ba, dɩ bɩa nɩ bala sɩba nɩ wo paanʋ wɩa? Nɩ ye ka yeye, yaa nɩ ye ka sɩba, dɩ bɩa nɩ wo sʋŋanyile dene? 18 Nɩ yaa nine, ama nɩ ka yese. Nɩ yaa tɩba, ama bɩa wɩa nɩ ka wʋmma? Nɩ ka tɩɩnsa 19 die n nagɩna paanʋsɩ anʋ a puo puo a yɩ vuosi tuse anʋ wa nyintɩalɩkaha kparɩsɩ aŋmɩa die nɩ vaarɩ a suuli?

Ba baarɩ “Kparɩsɩ baŋ-ale.”

20 Ta die n nagɩna paanʋsɩ ayʋpɔyɩ a puo puo a yɩ vuosi tuse anɩɩsa wa nyintɩalɩkaha kparɩsɩ aŋmɩa die nɩ vaarɩ? Ba baarɩ kparɩsɩ ayʋpɔyɩ 21 ʋ pɩasɩ ba, ta nɩ ye ka sɩba?

Yisa die dɩ gbaanna yɩɩ wʋnyɩ Befisada ma dene

22 Die ba tʋgɩna Befisada ma vuosi bataŋ die yaa dembiŋ yɩɩ a keŋ jʋʋsɩ wa, ta baarɩ dɩ ʋ gbɩ wa. 23 Die ʋ yigi yɩɩ wa nuuŋ me a yaa wa nyɩŋ tɩka ma. Atɩɩrɩ nɩntɔbɩtɩ a yi yɩɩ wa nine me, ta nagɩ ʋ nuusi a diisi ʋ ma ta pɩasɩ wa dɩ, “Bɩagɩ ye jaaŋ mɩŋ?”

24 Daa wa dɩ daansɩ sikpeŋ ta baarɩ dɩ, “Wa, n ye vuosi ama ba nɩasɩ wa tɩɩsɩ dɩ dɩna dɩ chʋŋ chʋŋ.”

25 Yisa dɩ bɩ nagɩ ʋ nuusi a diisi daa wa ninehe me, saŋka mi nɩŋ daa wa nine dɩ yuori, ʋ ye jaaŋ mana kasɩ. 26 Yisa dɩ balɩ wa dɩ ʋ kulime ta yɩ wa nʋaŋ dɩ, “Da keŋ yiŋŋi ga tɩka ma.”

Piita die dɩ balla wʋkpɩɩma yaa gamma Yisa ma dene

27 Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die gara tɩŋkpaŋŋɩsɩ die dɩ gbigine Siisiria Filipi tɩŋ ma. Sieku me ʋ pɩasɩ ba dɩ, “Nɩ balɩ mɩŋ, mɩnɩa vuosi dɩ baarɩ n yi ye?” 28 Ba baarɩ dɩ, “Bataŋ baarɩ yiwo Jɔɔn die dɩ kenne a keŋ a sɩɩ vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ, bataŋ dɩaŋ dɩ baarɩ Elaja, ta bataŋ dɩaŋ dɩ baarɩ yiwo Ŋmɩŋ tʋntʋntʋ wʋnyɩ.” 29 Yisa dɩ pɩasɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba ta “Nɩnɩŋ nɩŋ mɩnɩa nɩ baarɩ n yiye?” Piita dɩ baarɩ dɩ, “Yiwo Gbɩgbatɩtaantʋ Masiaka.” 30 Mi, Yisa dɩ yɩ ba nʋaŋ dɩ, “Nɩ da keŋ a balɩ vuoŋ n wɩa.”

Yisa die dɩ balla yaa gamma ʋ kuŋ wɩa dene

(Mat. 16.13-20; Luki 9.18-21)

31 Ta wa piili a daga ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Sie manɩŋ vuota Bʋadembike dii wahala pam, ta nyɩŋkʋra aŋaŋ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba aŋaŋ Ŋmɩŋ tigiri me mɩra dɩdagɩrɩba keŋ zeti mɩŋ, a bɩ kʋʋ mɩŋ ama daraa ataa daraaŋ n nan hagɩ kuŋ me.” 32 Die ʋ paalɩ balɩ ba mɩŋ, die ʋ ka lɔbɩrɩ ba. Die Piita die dɩ yaa wa ga lʋgɩŋ a ga galɩŋ wa. 33 Ama Yisa dɩ yiŋŋi a daansa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba ta kpaaŋ Piita a baarɩ dɩ, “Fʋnɩŋ Sitaani wa gie hagɩ giena. Fʋ sʋŋanyile yiwo vuota sʋŋanyile daa Ŋmɩŋ sʋŋanyile.”

34 Yisa die dɩ wa wa daadamba aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba a balɩ ba dɩ, “Vuodieke mana dɩ keŋ a yaala ʋ dɩa n kʋaŋ sie ʋ daaŋ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ wɩa ta nagɩ ʋ kuŋ dagarɩkɩŋ a dɩa mɩŋ. 35 Vuodieke nɩŋ mana dɩ yaalala ʋ gbatɩ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ miivoli nan waarɩ ka, ama vuodieke dɩ a keŋ waarɩ ʋ miivoli n wɩa aŋaŋ Ŋmɩŋ wʋvɩɩna wɩa nan ye ke. 36 Bɩa vuoŋ dɩ baa ʋ ye, ʋ keŋ a ye dʋnɩa mana mana nyinti ta waarɩ ʋ miivoli? Wusie 37 Jaaŋ wori vuotaŋ dɩ nan bɩagɩ a nagɩ a gbatɩ ʋ miivoli. 38 Lele gie vuosi yi wo bɩaŋ ta ka dɩa Ŋmɩŋ. Vuodieke dɩ a keŋ chɩga viivi a ka balɩ manɩŋ aŋaŋ n dagɩkʋ gie vuosi gie jigiŋ, die nɩŋ manɩŋ vuota Bʋadembiŋ nan daaŋ chɩgɩ dɩ tieŋ gbaŋ viivi maŋ keŋ keŋ aŋaŋ n Chʋa Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ aŋaŋ ʋ kasɩ malakasisi dɩ n yaa wa a ga gʋtɩ n vuosi me.”

9

1 Yisa dɩ bɩ balɩ ba dɩ, “N bala nɩ, bataŋ bie giena ba kaaŋ kpi ntaala ba keŋ a ye Ŋmɩŋ naarɩ keniŋ aŋaŋ ka hagɩrɩŋ.”

Yisa nyɩŋgbanɩŋ tarɩgɩŋ wɩa

(Mat. 17.1-13; Luki 9.28-36)

2 Daraa ayʋaba kʋaŋ chaaŋ Yisa dɩ wa Piita aŋaŋ Jemisi aŋaŋ Jɔɔn, a dɩ ba nɩŋŋa a yaa ba a jʋalɩ taŋkpeŋkpɩɩŋ sikpeŋ, jigidieke vuoŋ die dɩ wone mi. Die ba daansɩnana ba keŋ a ye ta Yisa tarɩgɩya mɩŋ, 3 ʋ nyɩŋsuuke die dɩ yɩantɩ ta nyɩgɩsa, a paalɩ yɩantɩ tɩaŋ vuota dɩ baaŋ nan bɩagɩ a sugiri jaaŋ ka yɩantɩ die dʋnɩa ma. 4 Mi ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba Piita aŋaŋ Jɔɔn aŋaŋ Jemisi dɩ ye Elaja aŋaŋ Mosisi vuodiekemba die dɩ kpine kʋrɩŋ ma wa aŋaŋ Yisa dɩ balala wɩa. 5 Die wɩa, Piita die dɩ balɩ Yisa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, dɩ vɩɩna tɩ benne giena. Tɩ nan kpii viisi ataa, fʋ kaanɩ, Mosisi kaanɩ, Elaja dɩaŋ kaanɩ.” 6 Ŋmaamɩŋ die faasɩna a yigi ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba wɩa, Piita die dɩ zɩ ʋ baaŋ balɩ die.

7 Womi nɩɩŋmara dɩ keŋ sʋʋŋ ligi be, ta lɔlɩŋ dɩ nyɩŋ nɩɩŋmaraha ma ma a bala dɩ, “N Bʋadembiŋ dieke n chone wʋnna, nɩ wʋmma a yɩma wa.” 8 Die ba yiŋŋi a daansɩ lʋga lagɩ lagɩ ta ba ka ye vuoŋ sie banɩŋ aŋaŋ Yisa nyɩɩna ma.

9 Die ba kenne a sʋʋna tanɩ ma wa, Yisa dɩ yɩ ba nʋaŋ dɩ, “Da nɩ keŋ a balɩ vuoŋ nɩ yene die, sie manɩŋ vuota Bʋadembiŋ dɩ keŋ a hagɩ kuŋ me.”

10 Die ba saagɩ a yɩ wa ama ta wa piili a bala tamba wɩɩrɩ wɩa, ta baarɩ dɩ, “Ʋ balala kumbu hagɩŋ ma wa, ka chɩaŋ?” 11 Lele mi ba pɩasɩ Yisa dɩ, “Bɩa yine Ŋmɩŋ mɩra dɩdagɩrɩba dɩ baarɩ sie Elaja woliŋ keŋ ta ka kʋaŋ chaaŋ Masia wa dɩaŋ keŋ?”

12 Yisa dɩ baarɩ dɩ, “Wusie Elaja baa ʋ woliŋ keŋ mɩŋ a keŋ wʋnsɩ wɩɩŋ mana a zieŋ, ta bɩa Ŋmɩŋ wɩa dɩ wa daga sɩba vuota Bʋadembiŋ nan faasɩ gbalɩgɩ ta ba bɩ zeti wo? 13 Nɩ vaa n balɩ nɩ, Elaja wɔŋ keŋ mɩŋ vuosi dɩ yi wo ba dʋŋŋʋ sɩba Ŋmɩŋ wʋbalɩka die dɩ dagɩna ʋ wɩa die wo.”

Yisa die dɩ vʋarɩna jɩmbɩaŋ bʋa wʋnyɩ ma dene

(Mat. 17.14-21; Luki 9.37-43a)

14 Die banɩŋ ba ga haarɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ tɩalɩkaha ta daadaŋ giliŋ be, Ŋmɩŋ mɩra dɩdagɩrɩba bataŋ dɩ nɩga nɩnhagɩrɩŋ aŋaŋ ba. 15 Die vuosisi dɩ yene Yisa dɩ faasɩ a yi be wuboŋkeŋ ba chɩgɩ ga ʋ jigiŋ a waasɩ wa. 16 Yisa dɩ pɩasa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ bɩa wɩɩŋ wɩa nɩ ŋaŋ ba dɩ nɩga nɩnhagɩrɩŋ?

17 Daadamba sʋŋ daa wʋnyɩ dɩ baarɩ dɩ, “Dɩdagɩrʋ, n yaa wa n Bʋadembiŋ a keŋ fʋ jigiŋ, dama jɩmbɩatɩ die yalla wa ta ʋ ka bɩagɩ a bala wɩa. 18 Jɩmbɩatɩ gie dɩ keŋ a hagɩ a ŋaaŋ nagɩ wa taaŋ mɩŋ, ta fʋnfʋgɩtɩ dɩ bie ʋ nʋaŋ ma, ʋ nyɩna ŋaaŋ chɩa wa taŋ ta ʋ nyɩŋgbanɩŋ mana dɩ hagɩrɩ. Die maŋ balɩ fʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ ba gbaaŋ wa die ba bɩlɩ waarɩ.”

19 Yisa dɩ balɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Nɩ wo yada, lalɩa nɩ bɩ yaala maŋ ŋaŋ nɩ bemme a yʋasɩ, nɩ yaa bʋa wa a keŋ n jigiŋ.” 20 Ba yaa bʋa wa a keŋ ʋ jigiŋ. Die jɩmbɩakʋ dɩ yene Yisa, ka yi bʋa wa dɩ chaa, die wɩa a yi ʋ nan tɩŋgbaŋ a bilime mi, ta fʋnfʋgɩtɩ dɩ nyɩnna ʋ nʋaŋ ma. 21 Yisa dɩ pɩasɩ bʋa wa chɔɔŋ wa dɩ, “Bɩna aŋmɩa wʋnna a yalla wa?”

Ʋ chɔɔŋ wa dɩ baarɩ “Die ʋ yine bʋabiŋ mana. 22 Daaŋ mana jɩmbɩakʋ ŋaaŋ yaala ka kʋʋ wa mɩŋ, ka ŋaaŋ vigi wo mɩŋ a taanna boliŋ me aŋaŋ nyaaŋ ma. Chɩgɩ tɩ zɔɔlɩŋ ta fʋ suŋŋi tɩ, fʋ nan bɩagɩ suŋŋi!”

23 Yisa dɩ balɩ daa wa dɩ, “Bɩa fʋ bala fʋ nan bɩagɩ suŋŋi! Wɩɩŋ wori a nyaŋŋa vuodieke dɩ yalla yada.”

24 Bʋa wa chɔɔŋ wa dɩ keesi bʋnyɩ, ta baarɩ dɩ, “N yaa yada mɩŋ ama n yadaka ka dala, suŋŋi mɩŋ aŋ bʋ dalɩma.”

25 Yisa die ye ta daadamba gbigiye ʋ yɩ lɔlɩŋ dɩ, “N baarɩ, jɩmbɩakʋ dieke dɩ yine bʋa wa dɩ ka wʋmma wa ta bala wɩaha, nyɩŋ ʋ ma ta da bɩ yiŋŋi a juu ʋ ma.”

26 Jɩmbɩakʋ dɩ keesi ta nagɩ bʋa wa a nɩgɩ tɩŋgbaŋ pemm ta die faasɩ a datɩ wa ta nyɩŋ ʋ ma, bʋa wa dɩ nɩasɩ kuŋ, vuoŋ mana die dɩ baarɩ dɩ ʋ kpiye mɩŋ. 27 Ama Yisa die dɩ yigi ʋ nuuŋ me a suŋŋi wo ʋ hagɩ zie.

28 Die Yisa dɩ yiŋŋine a juu juoŋ me ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Bɩa die yine tɩ ka bɩagɩ a yagɩ jɩmbɩakʋ?”

29 Die ʋ balɩ ba dɩ, “Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ nyɩɩna nan bɩagɩ a yagɩ jɩmbɩatɩ dɩ nɩasɩna naa, jaaŋ bɩ wori.”

Yisa die dɩ bɩ balɩ ʋ kuŋ wɩa dene

(Mat. 17.22, 23; Luki 9.43b-45)

30 Die ba nyɩŋ mi a ga Galili me, Yisa die ka yaala vuoŋ sɩmma ba benne jigidieke, 31 dama die ʋ daga ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba mɩŋ. Die ʋ balɩ ba dɩ, “Ba nan nagɩ manɩŋ Vuota Bʋadembiŋ wa a yɩ vuosi nuusi me aŋ ba kʋʋ mɩŋ, ama ka daraa ataa kʋaŋ chaaŋ n nan hagɩ kumbu me.”

32 Die ba ka sɩba ʋ dagɩkʋ chɩaŋ ama ŋmaamɩŋ die yalla ba aŋaŋ ba baaŋ nan pɩasɩ wa.

Mɩnɩa yine vuokpɩɩŋ?

(Mat. 18.1-5; Luki 9.46-48)

33 Ba keŋ Kapenɔmi a juu juoŋ a kpatɩ, ʋ pɩasɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Bɩa wɩɩŋ nɩ tɩŋ yaa nɩga nɩnhagɩrɩbʋ sieku me wo?”

34 Die ba ka yaala ba balɩ wa dama die ba nɩga nɩnhagɩrɩŋ dɩ ba jabɩa yine jakʋʋŋ. 35 Yisa die dɩ sʋʋŋ kalɩ ta wa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo, a balɩ ba, vuodieke mana dɩ yaala ʋ yi jakʋʋŋ sie ʋ wɩarɩ kʋaŋ ta nagɩ ʋ gbaŋ a yi vuoŋ mana yɔmʋ. 36 Die ʋ wa bʋabiŋ a nagɩ wa zieŋ ba nɩŋŋa a nagɩ ʋ nuusi a diisi ʋ ma ta balɩ ba. 37 “Vuodieke nɩŋ mana dɩ a keŋ saagɩ a tuo bʋabike gie chanchaaŋ n saaŋ ma tuose mɩŋ, vuodieke nɩŋ mana dɩaŋ dɩ tuosine mɩŋ, tuo wo vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa mɩŋ.”

Vuodieke dɩ kana ka waga tɩ, gʋtɩ wa tɩ ma

(Luki 9.49, 50)

38 Jɔɔn die dɩ balɩ a yɩ Yisa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, die tɩ ye wo vuoŋ dɩ yagɩnana jɩmbɩatɩ vuoŋ me fʋ saaŋ ma, die tɩ balɩ wa dɩ ʋ vaa dama die ʋ ka yi tɩ wʋnyɩ.”

39 Yisa dɩ balɩ ba, “Daa nɩ yi ʋ vaa dama, vuoŋ dɩ bɩagɩ a yie mamachi wɩa n saaŋ ma ka kʋaŋ chaaŋ ʋ kaaŋ bɩagɩ a balɩ wɩɩŋ a chʋʋsa n saaŋ. 40 Dama vuodieke mana dɩ kana ka waga tɩ gʋtɩ wa tɩ ma. 41 Wusie maŋ bala nɩ naa, vuodieke nɩŋ mana dɩ kenne yɩ nɩ nyaaŋ nɩ nyuu dama nɩ dɩ wa ʋ kʋaŋ nan daansɩ ye ka nyʋarɩ.”

Magɩsɩŋ wɩa

(Mat. 18.6-9; Luki 17.1, 2)

42 Yisa dɩ baarɩ, “Vuoŋ dɩ a keŋ yi ballɩbɩsɩ gie wʋnyɩ dɩ tuone mɩŋ a dii wo dɩ yi wʋbɩaŋ, dɩ tɩŋ nan dɩ kpɩa ba nagɩna nɩɩŋ a bɔbɩ a yeegi ʋ nyie ta nagɩ wa a taaŋ nyaakpɩɩbʋ ma. 43 Dɩɩ yi fʋ nuuŋ yinene fʋ yie wʋbɩatɩ fʋ gobike taaŋ, dama dɩ kpɩa fʋ baaŋ nan juu arɩzanna aŋaŋ nuubalɩmɩŋ, aŋaŋ fʋ baaŋ juu boli dieke me dɩ wone kpatɩŋ aŋaŋ nuusi ale. 44 ((Jigidieke zɩŋzʋa dɩ benne ba sʋŋ a die ta ka kpie, ta bolibu dɩaŋ ka kpise.)) 45 Dɩɩ yi fʋ naŋ yinene fʋ yie wʋbɩatɩ fʋ gobike taaŋ dama dɩ kpɩa fʋ baaŋ juu arɩzanna aŋaŋ naŋ gobiŋ a tɩaŋ fʋ baaŋ dɩ yallɩ nagɩsɩ ale ta juu boliŋ me. 46 ((Jigidieke zɩŋzʋa dɩ benne ba sʋŋ a die ta ka kpie, ta bolibu dɩaŋ ka kpise.)) 47 Dɩ bɩ yiwo fʋ niŋ dɩaŋ yine fʋ yie wʋbɩatɩ vʋarɩka taaŋ, dama, dɩ kpɩa fʋ baaŋ nan juu arɩzanna aŋaŋ nimbalɩmɩŋ a tɩaŋ fʋ baaŋ nan juu boliŋ me aŋaŋ nine ale. 48 Jigidieke zɩŋzʋa dɩ benne ba sʋŋ a die ta ka kpie, ta bolibu dɩaŋ ka kpise.

49 “Ŋmɩŋ nan daansɩ nagɩ boliŋ a wʋnsɩ vuoŋ mana sɩba ba ŋaana naga yasɩ a wʋnsa kaabɩŋ nɔŋ die wo.

50 “Yasɩ nansɩ mɩŋ, ama ka nansɩbʋ dɩ keŋ nyɩŋ, lalɩa ka bɩ baa ka ye ka nansɩbʋ bɩbra?

“Nɩ bemme aŋaŋ taŋ sɩba yasɩ nansɩbʋ aŋ nɩ bemme aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ tamba.”

10

Hɔgʋ zetiŋ wɩa

(Mat. 19.1-12; Luki 16.18)

1 Yisa die dɩ nyɩŋ mi a garɩsɩ Jɔɔdani mʋgɩrɩ a ga Judia tɩŋgbaŋ ma; daadaŋ pam die dɩ bɩ a keŋ giliŋ wo, ʋ dagɩ ba sɩba ʋ ŋaana wɔŋ daga die wo.

2 Farasisi die dɩ keŋ mi a yaala ba magɩsɩ wa, a pɩasɩ wa dɩ, dagɩ tɩ, dɩ yaa sieŋ mɩŋ tɩ mɩra sʋŋ dembiŋ zeti ʋ hɔgʋ mɩŋ?

3 Yisa gbaŋ dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Lalɩa Mosisi die dɩ balɩ nɩ?”

4 Die ba baarɩ dɩ, “Mosisi die baarɩ dembiŋ dɩ keŋ yaala ʋ zeti ʋ hɔgʋ ʋ ŋaaŋ maagɩ wa gbanɩŋ a yɩ wa a dagɩ sɩba ʋ zeti wo mɩŋ, ta vaa wa aŋ ʋ ga.”

5 Yisa dɩ balɩ ba dɩ, “Nɩ wɩa die tʋa mɩŋ wɩa Mosisi die dɩ yɩ nɩ nʋarɩ mi. 6 Ama dʋnɩa piiliŋ, Ŋmɩŋ die naaŋ wa ‘dembiŋ aŋaŋ hɔgʋ.’ 7 Naa chɩaŋ ma dembiŋ aŋaŋ hɔgʋ nan vaa ba chʋalɩŋ aŋaŋ ba nɩɩlɩŋ ta faarɩ taŋ aŋ ba bale wo gie nan lagɩŋ 8 yi vuobalɩmɩŋ, da vuosi bale bɩbra. 9 Die wɩa Ŋmɩŋ dɩ keŋ nagɩ jadieke a lagɩŋ, vuota ka mʋ ʋ puoke.”

10 Die ba yiŋŋine kuli tigiŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ pɩasɩ wa wɩɩrɩ wɩa. 11 Ʋ balɩ ba dɩ “Dembiŋ dieke dɩ zeti ʋ hɔgʋ ta bɩ faarɩ hɔgʋ gaaŋ juu wo hɔgʋ dieke ʋ zetine wo taalɩ ma. 12 Hɔgʋ dieke dɩaŋ dɩ zeti ʋ chʋrʋ ta bɩ yallɩ dembiŋ gaaŋ ʋ gbaŋ; juu ʋ chʋrʋkʋrɩ taalɩ ma.”

Ballɩbɩsɩ aŋaŋ Yisa wɩa

(Mat. 19.13-15; Luki 18.15-17)

13 Vuosi bataŋ die dɩ yaa ballɩ a keŋ dɩ Yisa gbɩ ba, ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ yaga ba. 14 Die Yisa dɩ mɩŋŋɩna, ʋ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ ta balɩ ba dɩ, “Nɩ vaa ballɩbɩsɩsɩ kiere n jigiŋ, daa nɩ yagɩma ba dama Ŋmɩŋ naarɩ yiwo ba die wo sɩɩtɩ. 15 Vuodieke mana dɩ a keŋ ka tuo Ŋmɩŋ naarɩ sɩba bʋabiŋ die dɩ tuone nyinti die nɩŋ ʋ kaaŋ juu mi.” 16 Die ʋ wa nagɩ ba ʋ nuusi me ta nagɩ ʋ nuusi a diisi diisi ba ma ta yi alibarika a yɩ ba.

Nyintitieŋ wʋnyɩ wɩa

(Mat. 19.16-30; Luki 18.18-30)

17 Die Yisa die dɩ dene hagɩ dɩ ʋ dɩa, daa wʋnyɩ dɩ chɩgɩ a keŋ gbirigi ʋ nɩŋŋa ta pɩasɩ wa dɩ, “Dɩdagɩrʋ vɩɩnɩŋ, lalɩa maŋ nan yi a ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ?”

18 Yisa dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Bɩa fʋ wasa mɩŋ vuovɩɩnɩŋ? Vuovɩɩnɩŋ wori ntaala Ŋmɩŋ nyɩɩna ma. 19 Fʋnɩŋ sɩba Ŋmɩŋ mɩraha mɩŋ. ‘Da keŋ kʋʋ vuoŋ, da keŋ yaalɩ vuoŋ hɔgʋ, da keŋ gaarɩ, da keŋ yi ŋmɩnchɩbɩsɩ daansɩatieŋ, da keŋ nyɩrɩ vuoŋ, yɩma fʋ chʋa aŋaŋ fʋ naa jɩlɩma.’ ”

20 Daa wa dɩ balɩ Yisa dɩ, “Dɩdagɩrʋ n yine bʋabiŋ mana a yaa ga mʋʋna n dɩɩ sieti gie mana mɩŋ.”

21 Yisa dɩ daansɩ wa aŋaŋ choti, ta balɩ wa, wʋbalɩmɩŋ tɩala fʋ, “Kulime a daa jadieke mana fʋ yalla a nagɩ ligirehe a yɩ zɔɔlɩntieliŋ, ta nan yi nyintitieŋ arɩzanna ma, ta fʋ keŋ a dɩa mɩŋ.” 22 Daa wa die dɩ wʋnna naa ʋ sʋŋ dɩ paalɩ chʋʋsɩ, ʋ nine chaatɩ dɩ tarɩgɩ dama die ʋ faasɩ yiwo ligiretieŋ, die ʋ kuli tigiŋ aŋaŋ sʋgɩchʋʋsɩŋ.

23 Yisa dɩ yiŋŋi a daansɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba ta baarɩ dɩ, “Dɩ tʋa pam aŋaŋ ligiretieŋ dɩ baaŋ nan juu Ŋmɩŋ naarɩ ma.”

24 Die dɩ yi ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba mamachi ʋ balɩkʋ ma, ta Yisa dɩ bɩ balɩ bɩbra dɩ, “N ballɩ, Ŋmɩŋ naarɩ juule wɩa tʋa mɩŋ. 25 Nyɔgɩnɩ dɩ baaŋ yi die a garɩ nyɩŋ garɩyɩɩŋ vɔrɩŋ ma wa ka tʋa a tʋgɩ ligiretieŋ dɩ baaŋ nan yi die a juu Ŋmɩŋ naarɩ ma.”

26 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ wʋnna naa, dɩ bɩ faasɩ yi be mamachi, ba wa pɩasa taŋ dɩ, “Die nɩŋ mɩnɩa bala ʋ ye gbatɩtaanɩŋ?”

27 Yisa dɩ daansɩ ba ta baarɩ dɩ, “Vuotaŋ kaaŋ bɩagɩ a yi die ama Ŋmɩŋ nan bɩagɩ a yi dama Ŋmɩŋ jigiŋ wɩɩŋ wori a tʋa.”

28 Piita dɩ pɩasɩ dɩ, “Ta tɩnɩŋ nɩŋ, tɩ nagɩna jaaŋ mana a taaŋ ta dɩ fʋ wa?”

29 Yisa dɩ balɩ ba dɩ, “Vaa n balɩ nɩ, vuodieke mana dɩ vana ʋ tigiŋ, yaa ʋ nɩmballɩ yaa ʋ nuŋ yaa ʋ chɔɔŋ yaa ʋ ballɩ yaa ʋ kʋatɩ n wɩa aŋaŋ Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha wɩa 30 nan daansɩ ye nyinti saŋka gie a tɩaŋ ʋ nagɩna nyindiekemba a taaŋ wa. Ʋ nan ye tige, aŋaŋ nɩmballɩ aŋaŋ nɩɩlɩŋ aŋaŋ ballɩ aŋaŋ kʋatɩ kɔbɩga kɔbɩga tɩŋgbaŋka gie me ta tuo mugisiŋ a gʋtɩ ta saŋŋa dieke dɩ kienene wo ʋ nan ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ. 31 Ama vuodiekemba dɩ benne nɩŋŋa lele nan wɩarɩ kʋaŋ ta vuodiekemba dɩ benne kʋaŋ lele nan tɩaŋ nɩŋŋa.”

Yisa dɩ bɩ balɩ ʋ kumbu wɩa bʋtaa ma

(Mat. 20.17-19; Luki 18.31-34)

32 Die ba wa bie wo sieŋ me a gara Jerusalemi, Yisa die dɩna nɩŋŋa, die dɩ yi ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba mamachi ta ŋmaamɩŋ dɩ yallɩ vuodiekemba die dɩ dɩna ba kʋaka. Yisa die dɩ bɩ wa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo a ga lʋgɩŋ a balɩ ba wudiekemba die dɩ bala a yi wo. 33 Ʋ balɩ ba dɩ, “Nɩ daansɩma, tɩ gara Jerusalemi, jigidieke ba baaŋ nagɩ manɩŋ vuota Bʋadembiŋ a ga yɩ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra aŋaŋ Ŋmɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩŋ nuusi me aŋ ba dii mɩŋ sarɩya ta baarɩ dɩ n chʋʋsɩya dɩ ba kʋʋ mɩŋ, ta nagɩ mɩŋ a yɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi 34 dɩ ba vʋarɩ mɩŋ fala, a tɩɩrɩ nɩntɔbɩtɩ a yɩ mɩŋ, a nɩgɩ mɩŋ aŋaŋ kpaasɩŋ ta kʋʋ mɩŋ ama daraa ataa daraaŋ n nan hagɩ kumbu me.”

Jemisi aŋaŋ Jɔɔn die dɩ jʋʋsɩ Yisa dɩ ʋ yi be vuokpɩɩma dene

(Mat. 20.17-19; Luki 18.31-34)

35 Womi Jemisi aŋaŋ Jɔɔn, Zebedi ballɩ dɩ keŋ Yisa jigiŋ a baarɩ, “Dɩdagɩrʋ, wɩɩŋ benne tɩ yaala fʋ yi a yɩ tɩ.”

36 Yisa dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa nɩ yaala n yi a yɩ nɩ?”

37 Ba baarɩ dɩ, “Tɩ yaala saŋŋa dieke fʋ keŋ baa fʋ dii fʋ naarɩ aŋaŋ hagɩrɩŋ tɩ ŋaŋ fʋ gʋtɩ kala, wʋnyɩ kala fʋ nuugalɩ wʋnyɩ fʋ nuudiigiŋ.”

38 Yisa dɩ balɩ ba, “Nɩ zɩ nɩ jʋʋsɩnana jadieke wo chɩaŋ, nɩ nan bɩagɩ a chii chii diekemba n balla n chii wo? Nɩ nan bɩagɩ a gbalɩgɩ gbalɩgɩ diekemba n baaŋ nan gbalɩgɩ wa?”

39 Ba baarɩ “Wa, tɩ nan bɩagɩ.” Yisa dɩ balɩ ba dɩ, “Wusie nɩ nan chii n chiititi, ta bɩ gbalɩgɩ gbalɩgɩ diekemba n balla n gbalɩgɩ wa, 40 ama n wo sieŋ dɩ n dagɩ sɩba geŋ wo baaŋ nan kalɩ n nuudiigiŋ, ta geŋ wo kala n nuugalɩ. Ŋmɩŋ bala ʋ nagɩ jigehe gie a yɩ vuodiekemba wɩa ʋ wʋnsɩna wa.”

41 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba banɩŋ, baŋ wa die dɩ wʋnna naa die ba jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ a yɩ Jemisi aŋaŋ Jɔɔn. 42 Die wɩa die Yisa dɩ wa ba mana a lagɩsɩ taŋ ta balɩ ba nɩ sɩba baarɩ vuodiekemba dɩ daansɩnana vuosi tɩŋgbaŋka gie ŋaaŋ dagɩ wa ba gbaŋ ta nyɩŋkʋra dɩaŋ ŋaaŋ pɔgɩlɩ wa ba vuosi aŋaŋ nɩŋŋmɩna, 43 ama nɩnɩŋ nɩŋ, nɩ sʋnsʋŋ vuodieke dɩ yaalala nyɩŋkʋrɩtɩ, sie ʋ nagɩ ʋ gbaŋ a bɩrɩŋ yɔmʋ banɩŋ ba mana sʋnsʋŋ. 44 Vuodieke dɩaŋ dɩ bɩ yaala ʋ bemme nɩŋŋa sie ʋ nagɩ ʋ gbaŋ a bɩrɩŋ vuoŋ mana yɔmʋ, 45 dama Ŋmɩŋ Bʋadembiŋ gbaŋ ka keŋye dɩ vuosi yi ʋ yɔŋɩsɩ, ama wʋnɩŋ ʋ balla ʋ yi vuoŋ mana yɔmʋ, a kpi a gbatɩ vuosi pam a taaŋ.

Yisa die dɩ yuorine daa yɩɩ wʋnyɩ nine dene

(Mat. 20.29-34; Luki 18.35-43)

46 Die ba kenne a keŋ tʋgɩ tɩŋ kaanɩ ba wasɩnana Jariko, Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ wa nyɩna tɩka ma daadaŋ pam die dɩdɩ ba kʋaŋ. Daa yɩɩ wʋnyɩ ba wasɩnana Batimiisi, Timiisi bʋa dɩ kalɩ sieku me a jʋʋsa. 47 Die ʋ wʋnna dɩ Yisa vuodieke dɩ nyɩnna Nazeriti die benne mi wo, ʋ piili a keesi “Yisa, Davidi haagɩŋ chɩgɩ mɩŋ zɔɔlɩŋ!”

48 Die daadamba pam dɩ natɩ wa ta baarɩ dɩ ʋ tarɩ watɩ, yɩɩ wa dɩ wa faasɩ a keesi “Yisa, Davidi haagɩŋ chɩgɩ mɩŋ zɔɔlɩŋ.”

49 Yisa dɩ zie ta baarɩ dɩ, “Nɩ wa wa.”

Die wɩa die ba wa yɩɩ wa a balɩ wa dɩ, “Hagɩ zie, ʋ wasa fʋ.”

50 Ʋ nagɩ ʋ nyinyeeke a vigi taaŋ, ta chɩgɩ ga Yisa jigiŋ.

51 Yisa dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Bɩa fʋ yaala n yi a yɩ fʋ?”

Yɩɩ wa dɩ baarɩ “Dɩdagɩrʋ, n yaala n bɩ yiŋŋi yesime mɩŋ.”

52 Yisa dɩ balɩ wa dɩ, “Gamma, fʋ yada gbaanna fʋ.”

Lele womi ta ʋ ninehe dɩ yuori ʋ wa dɩ Yisa kʋaŋ sieku me.

11

Yisa die dɩ june Jerusalemi ta ba bɩra wa dene

(Mat. 21.1-11; Luki 19.28-40; Jɔɔn 12.12-19)

1 Die ba gana a ga tʋga Jerusalemi ba keŋ Betifiji aŋaŋ Betani tɩgɩsɩ, tɩgɩsɩ gie die bie wo kunkogiŋ dieke ba wasɩnana Olivi Tɩɩsɩsɩ lʋgɩŋ, Yisa dɩ tʋŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba bale ta 2 balɩ ba dɩ, “Nɩ gamma tɩŋkpaŋŋɩ dieke dɩ benne nɩ nɩŋka, nɩ die keŋ a juu tɩka ma nɩ nan ye bonpɔlɩ dɩ bɔbɩna zie vuoŋ dɩ ye ka jʋalɩ ka, nɩ forisike a yaa keŋ giena. 3 Vuoŋ dɩ a keŋ keŋ pɩasɩ nɩ, dɩ bɩa nɩ yi dene, nɩ balɩ wa dɩ, tɩ Yɔmʋtieŋ yaalala ka, ama ʋ nan yiŋŋi a yaa ka a keŋ lele.”

4 Die ba ga a ye bonpɔlɩka dɩ ka zie sieku me a bɔbɩ juoŋ kaanɩ sanʋaŋ ma. Die ba forisinene ke 5 vuosi bataŋ die zie mi, a pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa nɩ yie, nɩ forise bonpɔlɩka mɩŋ?”

6 Ba balɩ ba Yisa die dɩ bala die wo gbaŋ gbaŋ, die wɩa vuosisi die dɩ vaa ba yaa a ga. 7 Die ba yaa bonpɔlɩka a keŋ Yisa jigiŋ a nagɩ ba garɩtɩ a diisi ka sikpeŋ Yisa die dɩ wa jʋalɩ kalɩ ka sikpeŋ. 8 Vuosi pam die dɩ nagɩ ba gaatɩ a jaatɩ sieku me bataŋ dɩaŋ dɩ nagɩ vaatɩ ba chɩana nyɩŋ haagɩŋ ma a jaata sieku me. 9 Vuodiekemba die dɩ benne ʋ nɩŋŋa aŋaŋ ʋ kʋaŋ, die dɩ wa a piili keesiŋ,

“Tɩ Yɔmʋtieŋ, hozaana* gbatɩ tɩ a taaŋ lele. Ŋmɩŋ yi alibarika a yɩ vuodieke dɩ kienene wʋnɩŋ Ŋmɩŋ saaŋ ma.

10 Ŋmɩŋ bɩ yi alibarika a yɩ tɩ chɔɔŋkʋʋŋ Davidi naarɩ dieke dɩ kienene wo ma.

Hozaana! Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ benne ŋmɩŋsikpeŋ, gbatɩ tɩ taaŋ leleke gie.”

11 Yisa die dɩ ga tʋgɩ Jerusalemi, a ga Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku sʋŋ, a daansɩ jaaŋ mana ka sʋŋ. Ama saŋŋa dieke ŋmɩŋ dɩ yaala ka nan die ʋ ŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba, baŋ aŋaŋ bale wo die dɩ nyɩŋ ga Betani.

Yisa die dɩ kaana a yɩ kɩnkamɩŋ tɩɩŋ dene

(Mat. 21.18, 19)

12 Tʋŋ die dɩ vʋnna ba nyɩŋ Betani a kieŋ, kɔŋ die dɩ yallɩ Yisa, 13 die ʋ ye kɩnkamɩŋ tɩɩŋ dɩ gana ga zie ŋaŋ vaatɩ, die ʋ ga ʋ daansɩ ye sɩba ka yaa nyɩŋnyɩŋka mɩŋ. Die ʋ tʋgɩna mi die ʋ ye wo vaatɩ nyɩɩna ka sikpeŋ, dama ka saŋŋa die ye ka tʋgɩya aŋaŋ ka baaŋ nan nyɩŋ. 14 Yisa dɩ balɩ a yɩ tɩɩka dɩ, “Vuoŋ kaaŋ bɩ ye nyɩŋnyɩŋka fʋ ma a dii bɩbra.” Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ wʋŋ ʋ bala wa.

Yisa die dɩ gana a ga wʋnsɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ dene

(Mat. 21.12-17; Luki 19.45-48; Jɔɔn 2.13-22)

15 Die ba gana ga tʋgɩ Jerusalemi, Yisa dɩ ga juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma, a piili a yaga vuodiekemba die dɩ yalla nyinti a daa aŋaŋ vuodiekemba die dɩ daanana nyintiti ta kpaŋŋɩ vuodiekemba dɩ yalla ligire a tarɩga aŋaŋ vuodiekemba die dɩ yalla ŋmarɩsɩ a daa teebulisi a bubi bubi. 16 Ta ka saagɩya dɩ vuoŋ chii jaaŋ a daagɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ gbaakʋ sʋŋ. 17 Die ʋ wa dagɩ vuosisi ta baarɩ, “Ŋmɩŋ wɩa baarɩ, Ŋmɩŋ tigiŋ baa ka yiwo Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ jigiŋ a yɩ vuoŋ mana, ta nɩ nagɩ ka a bɩrɩŋ gaarɩŋ tigiŋ?” 18 Die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra aŋaŋ Ŋmɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩba die dɩ wʋnna naa wa, die ba piili a yaala sieti dɩ ba kʋʋ Yisa. Die ba chɩga wa mɩŋ, dama die ʋ dagɩkʋ die yi daadamba mana mamachi mɩŋ.

19 Die jɩŋmɩŋ dɩ tʋgɩna Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ nyɩŋ mi.

Kɩnkamɩŋ tɩɩka die dɩ kʋna dene

(Mat. 21.20-22)

20 Tuŋ die dɩ vʋnna sʋkʋleeliŋ, ba chʋŋ sieku me die ba ye tɩɩ dieke Yisa die dɩ kana a yɩ wa, die ka mana dɩ kpi. 21 Piita die dɩ tɩɩnsɩ wudieke die dɩ yine wo ta balɩ a yɩ Yisa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, daansɩ, tɩɩka die fʋ kana a yi wa kpiye!”

22 Yisa dɩ balɩ ba dɩ, “Nɩ yi Ŋmɩŋ yada. Nɩ keŋ a yi Ŋmɩŋ yada, 23 nan bɩagɩ a balɩ a yɩ kunkogiri gie, vʋʋ a ga nan nyaakpɩɩbʋ ma, fʋ gbaŋ gbaŋ fʋ keŋ a balɩ die ta ka chɩɩlɩya fʋ sʋŋ ma, yi yada sɩba fʋ bala die wo nan yi, aŋ ka yi a yɩ fʋ. 24 Vaa n balɩ nɩ, naa chɩaŋ ma nɩ keŋ a jʋʋsa Ŋmɩŋ a yaala jaaŋ nɩ tuo a dii sɩba ye ke mɩŋ, aŋ ka yi nɩ jaaŋ. 25 Ta nɩ keŋ a zie jʋʋsa Ŋmɩŋ ta vuodieke mana dɩ yine nɩ bɩaŋ, nɩ vaa ʋ taalɩ a chaa wa aŋ nɩ Chɔɔŋ Nabidie Ŋmɩŋ dɩ benne arɩzanna ma dɩaŋ nan nagɩ nɩ taalɩ a chaa nɩ. 26 ((Ama nɩ keŋ a ka nagɩ nɩ chanchaalɩŋ wʋbɩatɩ a chaa ba, nɩ chɔɔŋ dieke dɩaŋ dɩ benne arɩzanna ma kaaŋ nagɩ nɩ wʋbɩatɩ a chaa nɩ.))”

Vuosi bataŋ die dɩ pɩasɩna Yisa yaa gamma ʋ yiko wɩa dene

(Mat. 21.23-27; Luki 20.1-8)

27 Die ba bɩna a yiŋŋi keŋ tʋgɩ Jerusalemi Yisa die dɩ juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩŋ ma a dɩ chʋŋ, Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra aŋaŋ Ŋmɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ tɩŋgbaŋka nyɩŋkʋra bataŋ dɩ keŋ ʋ jigiŋ, 28 a pɩasɩ wa dɩ, “Bɩa yiko fʋ yaa yie nyinti gie? Mɩnɩa yɩna fʋ kanɩŋ yiko ke mi?”

29 Yisa dɩ balɩ ba dɩ, “Nɩ vaa n pɩasɩ nɩ wʋbalɩmɩŋ amʋ nɩ keŋ bɩagɩ a mɩŋŋɩ balɩ mɩŋ ka chɩaŋ, n nan balɩ nɩ vuodieke yiko n yalla a tʋma nyinti gie wo. 30 Nɩ balɩ mɩŋ Jɔɔn die ye wo yiko sɩa a yaa sɩa vuosisi Ŋmɩŋ nyaabʋ, sɩa yiko ke mi die dɩ nyɩŋ, Ŋmɩŋ jigiŋ yaa vuotaŋ jigiŋ?”

31 Die ba yiŋŋi a pɩasa taŋ dɩ, “Tɩ baa tɩ balɩ wa lalɩa? Tɩ keŋ baarɩ bʋ nyɩŋ wa Ŋmɩŋ jigiŋ, ʋ nan baarɩ, bɩa die wana yi tɩ ka yi Jɔɔn yada? 32 Tɩ nan bɩagɩ baarɩ, vuotaŋ jigiŋ?” (Die ŋmaamɩŋ die yalla ba aŋaŋ vuosisi, dama vuoŋ mana die baarɩ Jɔɔn die yiwo Ŋmɩŋ dɩ tʋnna vuodieke.) 33 Die ba balla wudieke a yɩ Yisa die wone “Tɩ zɩ.”

Yisa dɩ balɩ ba dɩ, “Die nɩŋ n gbaŋ n kaaŋ balɩ nɩ jigidieke n yene yiko ke gie a yie nyintiti gie.”

12

Tʋntʋntɩba nandagɩrɩ wɩa

(Mat. 21.33-46; Luki 20.9-19)

1 Yisa die dɩ taanna ba nandaga dɩ, “Daa wʋnyɩ die benne a suu tɩɩsɩ dieke dɩ nyɩnana bie, ta mɩɩ gaamɩŋ a geliŋke, ta die a tuu vɔrɩŋ jigidieke ba baaŋ nan dɩ ŋmʋa nyɩŋ biehe nyaabʋ a yie: ta die a mɩɩ jagɩŋ kʋakʋ ma, ta die nagɩ kʋakʋ a yɩ tʋntʋntɩŋ nuusi me dɩ ba daansɩma ka. Dɩ ka diile saŋŋa dɩ a keŋ tʋgɩ ba kpaa a yɩ wa ta dɩaŋ wa kpaa ba tʋaŋ. Ta die wa nagɩ kʋakʋ a yɩ ba ta dɩa ga jigiŋ. 2 Tɩɩsɩsɩ bie saŋŋa die dɩ tʋgɩna ka nyɩŋ ʋ tʋŋ ʋ yɔmʋ dɩ ʋ ga vuodiekemba dɩ benne kʋakʋ ma a tuo ʋ tʋaŋ a keŋ. 3 Vuosisi die dɩ yigi yɔmʋ wa, a nɩgɩ wa, ta yi ʋ yiŋŋi a ga aŋaŋ nuuwɩaga. 4 Tɩɩsɩsɩ tieŋ die dɩ bɩ tʋŋ yɔmʋ wʋnyɩ bɩbra, vuosisi die dɩ nɩgɩ ʋ sikpeŋ me ta nagɩ wa a yi viivi me. 5 Tɩɩsɩsɩ tieŋ die dɩ bɩ tʋŋ ʋ yɔmʋ wʋnyɩ bɩbra die ba kʋʋ wa. Die ba yi ʋ yɔŋɩsɩ pam dene gbaŋ gbaŋ a nɩga bataŋ ta kʋa bataŋ. 6 Vuodieke nyɩɩna die dɩ tɩala daa wa dɩ baaŋ nan tʋŋ die wone ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ bʋadembiŋ dieke ʋ yaalala ʋ wɩa. Kʋaŋ chaaŋ die ʋ tʋŋ wa ta baarɩ ‘N yi yada dɩ ba nan yɩ n bʋa wa jɩlɩma.’ 7 Ama vuosisi gie die dɩ balɩ a yɩ tamba, ‘Kʋakʋ tieŋ gbaŋ gbaŋ bʋadembiŋ wʋnna, nɩ kiere aŋ tɩ kʋʋ wa, ta ʋ sɩɩtɩ yi tɩ nyinti.’ 8 Die ba yigi bʋa wa a kʋʋ wa ta nagɩ wa vigi taaŋ kʋakʋ kʋaŋ.”

9 Yisa die dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Lalɩa kʋakʋ tieŋ dɩ baa ʋ yi? Ʋ nan keŋ kʋʋ vuosisi gie ta nagɩ kʋakʋ a yɩ vuogaasɩ. 10 Nɩ ye ka karɩŋ a wʋŋ wɩɩrɩ gie? Dɩ

‘Taŋ dieke mɩmɩɩrɩba die dɩ zetine ta baarɩ ba ka yaala ka wa

die dɩ yiŋŋi a keŋ yi gɔŋgɔŋyʋgɩrɩŋ taŋ vɩɩnɩŋ.

11 Ŋmɩŋ yine die;

ka faasɩ yi tɩ mamachi.’ ”

12 Juu vuosi nɩŋŋandɩɩsɩrɩba die dɩ yaala sieŋ dɩ ba yigi wo, dama die ba sɩba a baarɩ ba wɩa die ʋ taaŋ nandagɩrɩ gie. Ama die ba chɩga daadamba ta die vaa wa ta ga.

Lampo tuniŋ wɩa

(Mat. 22.15-22; Luki 20.20-26)

13 Die ba tʋŋ Farasisi vuosi aŋaŋ Herodi vuosi bataŋ dɩ ba ga pɩasɩ wa wʋpɩasɩka ta ye dɩ ʋ nan balɩ wʋbɩaŋ. 14 Die ba ga Yisa jigiŋ a baarɩ dɩ, “Dɩdagɩrʋ, tɩ sɩba a baarɩ bala wusie, ta ka chɩɩlɩ vuosi sʋŋanyilike. Fʋnɩŋ bala wusie yaa gamma Ŋmɩŋ dɩ yaala vuotaŋ sɩmma die ta ka daansa yese vuoŋ dɩ sɩna die. Balɩ tɩ, dɩ mʋ dɩ tɩ tumme lampo a yɩma Roma* naaŋ wa mɩŋ? Tɩ tumme yaa tɩ zeti?”

15 Ama Yisa die mɩŋŋɩ dɩ ba paalɩya mɩŋ ta pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa nɩ yaala nɩ magɩsɩ mɩŋ? Nɩ yaa ligiribiŋ a keŋ aŋ n ye ke.”

16 Ba yaa a keŋ ʋ pɩasɩ ba dɩ, “Mɩnɩa nine chaaŋ aŋaŋ ʋ saaŋ benne ka ma dene?”

Ba baarɩ dɩ, “Naaŋ Siiza.”

17 Yisa die dɩ wa baarɩ dɩ, “Tɔ, nɩ tuŋ naaŋ wa dɩ mʋna ʋ tuo dene ta tuŋ Ŋmɩŋ dɩaŋ dɩ mʋna ʋ tuo dene.”

Yisa wɩa die dɩ yi be mamachi.

Hɔgʋ faarɩŋ yaa gamma kuŋ hagɩŋ kʋaŋ wɩa

(Mat. 22.23-33; Luki 20.27-40)

18 Womi Sadusisi, vuosi bataŋ dɩ balla dɩ vuoŋ kaaŋ hagɩ kuŋ me, dɩ ga Yisa jigiŋ a ga pɩasɩ wa dɩ, 19 “Dɩdagɩrʋ, Mosisi die nagɩna mɩrɩka gie a yɩ tɩ: dɩ dembiŋ dɩ a keŋ kpi ta vaa ʋ hɔgʋ ta wo ballɩ, dɩ daa wa nɩmbʋa mʋ ʋ faarɩ wa kpihɔgʋ wa amʋ ba mɩɩrɩ ballɩ aŋ ba yi vuodieke dɩ kpine ballɩ. 20 Tɔ, saŋŋa kaanɩ dembisi bayʋpɔyɩ die benne a yi nɩmballɩ: jakʋʋrɩ chaaŋ die dɩ faarɩ hɔgʋ ta kpi ta wo ballɩ. 21 Die wɩa vuodieke die dɩ diisine jakʋʋrɩ ma die dɩ faarɩ hɔgʋ wa gbaŋ ta kpi ta vaa hɔgʋ wa ta wo ballɩ. Dene gbaŋ gbaŋ die dɩ bɩ a yi vuodieke die dɩ diisine bʋtaa wa ma. 22 Aŋaŋ tɩalɩka ha mana. Ba bayʋpɔyɩ wa mana die faarɩ hɔgʋ wa mɩŋ ta kpi ta wo ballɩ, ka kʋaŋ kʋaŋ chaaŋ hɔgʋ wa gbaŋ die dɩ kpi. 23 Lele, kuŋ hagɩŋ daraaŋ ba mana dɩ a keŋ hagɩ, ba jabɩa balla ʋ sɩmma hɔgʋ wa? Ba bayʋpɔyɩ wa mana die faarɩna wa mɩŋ?”

24 Yisa dɩ balɩ ba dɩ, “Nɩ ka sɩba wusie! Dama nɩ zɩ Ŋmɩŋ gbanɩŋ wɩa yaa Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ. 25 Kunti dɩ a keŋ hagɩ kuŋ me, ba nan dɩ sɩɩ sɩba malakasi dɩ benne arɩzanna ma dene wo, ta hɔɔŋ faarɩŋ yaa dembiŋ yallɩŋ kaaŋ dɩ beri. 26 Dɩ tɩalɩ kunti hagɩŋ nɩŋ wɩa nɩ ka karɩŋ Mosisi gbaŋkʋ yaa gamma tɩɩka diile wɩa? Dɩ maagɩya mɩŋ dɩ Ŋmɩŋ die balɩ a yɩ Mosisi dɩ, ‘N yiwo Abarahami Ŋmɩŋ, Aziki Ŋmɩŋ aŋaŋ Jakobu Ŋmɩŋ.’ 27 Vuosi gie die wɔŋ kpi mɩŋ ama ba ye ko bie wo ba mɩsɩ ma dama Ŋmɩŋ ka yiwo kunti Ŋmɩŋ ʋ yiwo vuodiekemba dɩ benne ba mɩsɩ ma ma Ŋmɩŋ. Nɩ daga vuosi dɩ kunti kaaŋ bɩ hagɩ wa ka yi wusie.”

Mɩrɩ dieke dɩ tɩanna mɩraha mana wɩa dene

(Mat. 22.34-40; Luki 10.25-28)

28 Vuodiekemba die dɩ dagɩnana Ŋmɩŋ mɩraha wʋnyɩ die bie mi a wʋŋ ba balɩkʋ. Die ʋ yeye sɩba Yisa die mɩŋŋɩ dagɩ Sadusisi vuosisi pɩasɩkʋ chɩaŋ, die wɩa die ʋ keŋ mi aŋaŋ wʋpɩasɩkɩŋ dɩ, “Mɩra bɩa tɩanna mɩraha mana.”

29 Yisa dɩ balɩ wa dɩ, “Jadieke dɩ tɩanna a mana wʋnna ‘Wʋmma, Izara vuosi! Nabidie Ŋmɩŋ nyɩɩna yine tɩ Ŋmɩŋ. 30 Chome Ŋmɩŋ aŋaŋ fʋ sʋŋ mana aŋaŋ fʋ yɩaŋ mana aŋaŋ fʋ sʋŋanyile mana aŋaŋ fʋ hagɩrɩŋ mana.’ 31 Jadieke dɩ gʋtɩna bule wone, chome fʋ chanchaaŋ sɩba fʋ chone fʋ gbaŋ gbaŋ dene. Mɩra bɩ wori a tɩaŋ mɩra ale wo gie.”

32 Daa wa dɩ balɩ Yisa dɩ, “Kpaŋŋɩ fʋ gbaŋ dɩdagɩrʋ! Dɩ yiwo wusie fʋ balɩ baarɩ Nabidie Ŋmɩŋ nyɩɩna ma yine Ŋmɩŋ dɩ ŋmɩŋ bɩ wori a gʋtɩ ʋ ma sie ʋ nyɩɩna ma wa, 33 dɩ vuota yaalɩma Ŋmɩŋ aŋaŋ ʋ sʋŋ mana, aŋaŋ ʋ sʋŋanyile mana aŋaŋ ʋ hagɩrɩŋ mana, ta yaalɩma ʋ chanchaaŋ sɩba ʋ yaalala ʋ gbaŋ gbaŋ dene wo. Fʋ baaŋ tuo mɩra ale wo gie dɩ tɩaŋ fʋ baaŋ nan kʋa dɔŋɩsɩ ta jʋʋ a yɩ Ŋmɩŋ ta bɩ kaaba nyinti yɩa Ŋmɩŋ.”

34 Yisa die dɩ yene ta daa wa mɩŋŋɩ a balɩ wa, ʋ balɩ a yɩ wa, “Fʋnɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ naarɩ ka yʋa.” Na kʋaŋ chaaŋ vuoŋ die bɩ wo sikimiŋ a baaŋ pɩasɩ wa wʋpɩasɩkɩŋ.

Mɩnɩa bʋa yine Masia wa?

(Mat. 22.41-46; Luki 20.41-44)

35 Yisa die dɩ dagɩnana Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ʋ pɩasɩ ba, wʋpɩasɩkɩrɩ gie dɩ, “Dɩ yiwo lalɩa Ŋmɩŋ mɩra dɩdagɩrɩba dɩ baarɩ dɩ vuovʋarɩkɩŋ Masia wa baa ʋ yi wo Davidi haagɩŋ? 36 Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die june Davidi ma a yi ʋ baarɩ:

‘Ŋmɩŋ dɩ balɩ a yɩ n Yɔmʋtieŋ:

Kala n nuudiigiri gie chaaŋ

a ga tʋgɩ saŋŋa dieke n baaŋ nagɩ fʋ dataasɩ a yi fʋ nuuŋ me.’

37 Davidi gbaŋ gbaŋ dɩ wasa wa ‘N Yɔmʋtieŋ’ Dɩ baa dɩ yiwo lalɩa ʋ bɩ yi Davidi haagɩŋ?”

Yisa die dɩ balla ba yaa gamma mɩra dɩdagɩrɩba beriŋ dene

(Mat. 23.1-36; Luki 20.45-47)

Daadaŋ pam die kalla a gbɩlɩŋ tɩba a wʋmma ʋ dagɩkʋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ. 38 Ʋ dagɩkʋ sʋŋ die ʋ baarɩ dɩ, “Nɩ sɩmma vuodiekemba dɩ dagɩnana Ŋmɩŋ mɩraha, ba nan dɩ yaala ba yeegi guuwagɩtɩ a chʋmma gilime, ta yaala ba wasɩma ba aŋaŋ jɩlɩma nyʋgɩtɩ ma 39 ba keŋ juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me, ba yaala vuokpɩɩma jigikasɩka, ba keŋ lagɩ laalɩŋ jigiŋ ba yaala sikpeŋ kpɩɩmatieliŋ jigikasɩka. 40 Naa ba ŋaaŋ a nyɩra kpihɔgʋba ta gbata ba nyinti mana, ta jʋʋsa jʋʋsɩ wagɩtɩ sɩba ba chɩga Ŋmɩŋ. Vuodiekemba dɩ yinene dene nan faasɩ ye tɩbɩdatɩŋ pam.”

Kpihɔgʋ wa piini wɩa dene

(Luki 21.1-4)

41 Yisa die kalɩ a gbigi wo jigidieke ba nagɩna ligire a yɩa Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma a daansa ba nagɩnana ba ligire a yɩa, ligiretieliŋ pam die dɩ nagɩ ligire pam a yɩ: 42 Womi kpihɔgʋ zɔɔlɩntieŋ dɩ keŋ a nyɩŋ a nagɩ tɔgɩfaasɩ ale a yɩ. 43 Yisa dɩ wa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba a balɩ a yɩ ba dɩ, “N bala nɩ kpihɔgʋ zɔɔlɩntieŋ wo gie nagɩ ligire pam a yi a tɩaŋ banɩŋ ba mana, 44 dama banɩŋ ba mana nagɩ wa ligire a yi ta tɩalɩ ligire pam, ama wʋnɩŋ nɩŋ aŋaŋ ʋ zɔɔlɩbʋ mana ʋ nagɩ wa ʋ yalla die mana a yɩ, ta ka tɩalɩ ligire dieke ʋ baaŋ nan dii gbaŋ.”

13

Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ chʋʋsɩŋ wɩa

(Mat. 24.1, 2; Luki 21.5, 6)

1 Yisa die dɩ nyɩnnana Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba wʋnyɩ dɩ baarɩ dɩ, “Dɩdagɩrʋ, ye mamachi tige die ba mɩna aŋaŋ mamachi tana.”

2 Yisa dɩ balɩ wa dɩ, “Ye mamachi nyinti gie, taŋ balɩmɩŋ gbaŋ kaaŋ tɩalɩ a bie ka jigiberisikiŋ ba nan kpaŋŋɩ a mana taaŋ.”

Mugisiŋ aŋaŋ wahala diile wɩa

(Mat. 24.3-14; Luki 21.7-19)

3 Die Yisa dɩ ga a kalɩ Olivi Tɩɩsɩ kunkogiŋ me ta Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ die bie wo ka nɩŋŋa. Die Piita aŋaŋ Jemisi aŋaŋ Jɔɔn aŋaŋ Andurusi die dɩ keŋ ʋ jigiŋ saŋŋa dieke ʋ benne ʋ nyɩɩna ma wa. 4 Ba pɩasɩ wa dɩ, “Balɩ tɩ saŋŋa dieke wɩaha gie dɩ balla a yi.” Bɩ balɩ tɩ “Wudieke dɩ balla a dagɩ sɩba wɩaha gie mana baa a yi mɩŋ?”

5 Yisa dɩ balɩ ba dɩ, “Nɩ sɩmma dɩ vuoŋ gaaŋ nɩ. 6 Vuosi pam nan keŋ n saaŋ ma a baarɩ ‘N wone wo’, a gaaŋ vuosi pam. 7 Nɩ keŋ a wʋŋ tɔntɩ wɩa aŋaŋ tɔntɩ wʋbalɩka nɩ da keŋ vaa ŋmaamɩŋ yalla nɩ. Wɩaha gie nan yi ama a kaaŋ dagɩ sɩba dakpatɩkɩrɩ daarɩ keŋye mɩŋ. 8 Buuriŋ nan wagɩ buuriŋ, tɩŋkpaŋŋɩsɩ nan wagɩ tamba, tɩŋgbaŋ nan dɩ dɔma, vuosi nan kpi kɔŋ ama geŋhe baa a yiwo wahalaha piiliŋ.

9 “Nɩ daansɩma nɩ gbaŋ, ba nan yigi nɩ a ga naalɩba jigiŋ. Ba nan nɩgɩ nɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone jige, ba nan yi nɩ zie nyɩŋkʋra aŋaŋ naalɩba nɩŋŋa n wɩa, aŋ nɩ balɩ ba Ŋmɩŋ wɩa, 10 ama sie Ŋmɩŋ wʋvɩɩnɩŋ tʋgɩ tɩgɩsɩ mana ta dakpatɩkɩrɩ ye keŋ. 11 Ba keŋ a yigi nɩ a ga naalɩŋ jigiŋ, nɩ da keŋ vaa ka yi nɩ sʋgɩchʋʋsɩŋ aŋaŋ nɩ baaŋ nan balɩ die, ama saŋka dɩ a keŋ tʋgɩ nɩ balɩ wudieke mana Ŋmɩŋ dɩ bala nɩ balɩ. Dama wudiekemba nɩ balla nɩ balɩ wa kaaŋ yi nɩ wʋbalɩka, a baa a nyɩŋ wa Ŋmɩŋ Haalɩŋ ma. 12 Vuosi nan nagɩ ba gbaŋ gbaŋ ba nɩmballɩ a yɩ dɩ ba kʋʋ ba, chʋalɩŋ gbaŋ nan yi die gbaŋ gbaŋ a yɩ ba ballɩ. Ballɩ dɩaŋ nan yiŋŋi a wagɩ ba chʋalɩŋ aŋaŋ ba nɩɩlɩŋ ta nagɩ ba a yɩ dɩ ba kʋʋ ba. 13 Vuoŋ mana nan haa nɩ n wɩa, ama vuodieke dɩ a keŋ bɩagɩ tuoli a mana a ga tʋgɩ dakpatɩkɩrɩ nan ye gbatɩtaanɩŋ.

Ŋmaaŋbɩakʋ wɩa

(Mat. 24.15-28; Luki 21.20-24)

14 “Nɩ nan ye ‘Jabɩaŋ’ dɩ zene jigidieke ka kana ka mʋ ka zie.” (Vuoŋ mana dɩ a keŋ karɩŋ wɩaha gie kpaŋŋɩ ʋ gbaŋ a sɩmma ka chɩaŋ). “Saŋka mi vuodiekemba dɩ benne Judia tɩŋgbaŋ ma nɩ chɩgɩ ga kunkogiŋ me. 15 Vuoŋ dɩ a keŋ bie ʋ mampili sikpeŋ* ʋ da keŋ a sʋʋŋ a juu tigiri me dɩ ʋ nagɩ jaaŋ a ga. 16 Vuodieke dɩ benne kʋaŋ ma da keŋ a kuli tigiŋ a nagɩ ʋ nyiŋyeeke. 17 Bɩa wʋbɩaŋ balla ka bemme hɔgʋ nyuutitieliŋ me aŋaŋ vuodiekemba dɩ yalla ballɩnyaalɩsɩ! 18 Nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ amʋ wɩaha gie da keŋ a yi yɩbɩŋ. 19 Daraaha mi wahala nan faasɩ a tɩaŋ Ŋmɩŋ dɩ naanna dʋnɩa dɩ yaa ga mʋʋna wahala. Wahala dɩaŋ kaaŋ bɩ beri a tɩaŋ naa. 20 Ŋmɩŋ die dɩ tɩŋ ka gobi daraaha, dɩ mʋna vuoŋ tɩŋ kaaŋ ye gbatɩtaanɩŋ ama ʋ vuovʋarɩkaha wɩa ʋ gobi daraaha.

21 “Saŋka mi vuoŋ dɩ a keŋ balɩ a yɩ fʋ dɩ, ‘Ye, Ŋmɩŋ vuovʋarɩkɩŋ, Masia wa bie giena yaa ʋ bie mi!’ Da keŋ a tuo wo a dii. 22 Dama saŋka mi ŋmɩnchɩbɩsɩ Masiasi aŋaŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ naazʋalɩba nan keŋ nyɩŋ a tʋŋ mamachi wɩa dɩ ba gaaŋ vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩna wa gbaŋ, ba tɩŋ nan bɩagɩ. 23 Nɩ mɩŋŋɩ a yalla nɩ gbaŋ, n balɩ nɩ wɩɩŋ mana ta daarɩ ye ka tʋgɩya.

Yisa yiŋŋi kieŋku wɩa

(Mat. 24.29-31; Luki 21.25-28)

24 “Wahalaha kʋaŋ chaaŋ ŋmɩnnɩ nan sɩbɩ, chɩɩkʋ kaaŋ bɩ yɩantɩ. 25 Chɩŋmarɩsɩsɩ nan nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a nan, ta nyindieke mana dɩ benne ŋmɩŋsikpeŋ dɔŋ. 26 Saŋka mi vuosi nan ye vuota Bʋadembiŋ dɩ nyɩnna nɩɩŋmara ma a keŋ sʋʋna aŋaŋ yiko pam aŋaŋ chuulikpeŋkpɩɩŋ. 27 Ʋ nan tʋŋ malakasisi dɩ ba dɩ dɩa dʋnɩa lʋga mana a lagɩsɩ Ŋmɩŋ vuovʋarɩkaha jigiŋ mana.

Chunchuleke tɩɩka dagɩtɩ wɩa

(Mat. 24.32-35; Luki 21.29-33)

28 “Nɩ vaa chunchule tɩɩka dagɩ nɩ yɩaŋ. Ka nagɩsɩ dɩ keŋ pɔsa ta vaatɩ dɩ nyɩnna nɩ sɩmma a baarɩ yɩbɩŋ gbigiye mɩŋ. 29 Die gbaŋ gbaŋ dɩ sɩɩ, nɩ bɩ a keŋ a ye ta nyinti gie yie nɩ sɩmma a baarɩ n keniŋ gbigiye mɩŋ. 30 Wusie nyinti gie mana nan yi ta vuodiekemba mana dɩ benne dʋnɩa mama lele ye kpi. 31 Ŋmɩŋsikpeŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋ nan keŋ a tɩaŋ, ama n wʋbalɩka kaaŋ tɩaŋ naa da.

Vuoŋ ka sɩba Yisa yiŋŋi kieŋku daaŋ wɩa

(Mat. 24.36-44)

32 “Ama vuoŋ ka sɩba daa dieke yaa saŋŋa dieke wɩaha gie dɩ baaŋ nan yi. Malakasisi gbaŋ gbaŋ dɩ benne arɩzanna ma aŋaŋ manɩŋ vuota Bʋadembiŋ ka sɩba daa dieke sie Ŋmɩŋ nyɩɩna sɩbɩna. 33 Nɩ gbara, a daansɩma, dama nɩ ka sɩba saŋka dɩ baaŋ nan keŋ saŋŋa dieke wo. 34 Dɩ baa dɩ sɩmma sɩba daa wʋnyɩ dɩ dɩna a ga tɩŋ, ta vaa ʋ tʋntʋntɩŋ aŋaŋ ba wʋnyɩ mana tʋʋmɩŋ. Ta balɩ dɩ vuodieke dɩ gbarɩnana dɩ ʋ gbara. 35 Die wɩa nɩ gbara dama nɩ ka sɩba tigiritieŋ dɩ kienene saŋŋa dieke. Dɩ nan bɩagɩ a yi jɩŋmɩŋ yaa tanseese, yaa kparaaŋ kpaŋ saŋŋa yaa tʋnvʋʋnɩŋ saŋŋa. 36 Ʋ a keŋ bʋnyɩ ʋ da keŋ haarɩ fʋ ta gʋʋra. 37 N balla wudieke a yɩ nɩ wa, n balɩ a yɩ wa vuoŋ mana dɩ ʋ gbara!”

14

Vuokpɩɩma die dɩ sanna dɩ ba kʋʋ Yisa dene

(Mat. 26.1-5; Luki 22.1, 2; Jɔɔn 11.45-53)

1 Die dɩ wa tɩalɩ wa daraa ale aŋaŋ gasɩtɩaŋkʋ dʋʋga aŋaŋ daraa diekemba ba dinene paanʋ diekemba ba ŋaana ka yie dabɔtɩ bʋ ma wa piili, ta Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra aŋaŋ vuodiekemba die dɩ dagɩnana Ŋmɩŋ mɩraha die dɩ yaala sieŋ aŋ ba maansɩ a yigi Yisa a kʋʋ wa. 2 Die ba baarɩ dɩ, “Tɩ ka mʋ tɩ yigi wo dʋʋgaka saŋŋa, dɩ daa die vuosisi nan yi watɩ aŋ waagɩŋ nan.”

Hɔgʋ wʋnyɩ die dɩ sitine tulaari a yi Yisa sikpeŋ me dene

(Mat. 26.6-13; Jɔɔn 12.1-8)

3 Yisa die bie wo Betani, Simoni, vuodieke die dɩ yine gamɩŋ tigiŋ me. Yisa die dɩ kalɩ a die nyindiike ta hɔgʋ wʋnyɩ dɩ a keŋ juu a pɔgɩlɩ tulaari bʋnyɩ ligire die dɩ faasɩna a tʋa ta yaa nyʋʋgɩvɩɩnɩŋ, a yuori kɔlɩbɩka a sitibu a yi Yisa sikpeŋ me. 4 Vuodiekemba die dɩ benne mi wo bataŋ dɩ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ a bala a yɩa tamba dɩ, “Bɩa yine ʋ chʋʋsa tulaaribu? 5 Bʋ tɩŋ nan bɩagɩ a nagɩ a daa ligire pam aŋ tɩ tɩŋ nan nagɩ ligirehe a yɩ zɔɔlɩntieliŋ.” Ta die ba zɩa hɔgʋ wa.

6 Ama Yisa die dɩ balɩ ba dɩ, “Nɩ vaa wa sɔmm, bɩa yine nɩ daama wa? Wʋvɩɩnɩŋ ʋ yi a yɩ mɩŋ dene, 7 nɩ ŋaŋ zɔɔlɩntieliŋ nan dɩ beri daaŋ mana, nɩ keŋ yaala saŋŋa dieke mana nɩ nan suŋŋi be ama n kaaŋ dɩ beri nɩ jigiŋ daaŋ mana. 8 Ʋ yiwo wudieke ʋ bɩagɩna, ʋ siti wo tulaari a yi n nyɩŋgbanɩŋ ma a gbarɩ saŋŋa dieke ba baaŋ nan guu mɩŋ. 9 Nɩ tuo a dii sɩba jigidieke mana Ŋmɩŋ wʋvɩɩna dɩ baaŋ nan tʋgɩ dʋnɩa mana ma ma, ba nan dɩ bala ʋ yine wudieke wo gie a tɩɩnsa ʋ wɩa.”

Judasi die dɩ nyɩnna Yisa kʋaŋ dene

(Mat. 26.14-16; Luki 22.3-6)

10 Womi Judasi Asikaroti, ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo wʋnyɩ dɩ nyɩŋ a ga Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra jigiŋ dɩ ʋ posi Yisa chɩaŋ a yɩ ba. 11 Die ba wʋnna ʋ kenne wudieke wɩa wa, die ba sʋgɩtɩ dɩ fɩalɩ ta yɩ wa lɔlɩŋ dɩ ba nan yɩ wa ligire. Judasi die dɩ wa piili a yaala sievɩɩnɩŋ ʋ baaŋ yi die a nagɩ Yisa a yi ba nuusi me.

Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ dine gasɩtɩaŋkʋ dʋʋga wɩa

(Mat. 26.17-25; Luki 22.7-14, 21-23; Jɔɔn 13.21-30)

12 Dʋʋgaka bʋmbʋŋaŋ daarɩ, daa dieke daaŋ die ba kʋnana gasɩtɩaŋkʋ yiisehe, Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Sɩa fʋ yaala tɩ ga wʋnsɩ a gbara gasɩtɩaŋkʋ nyindiikehe a yɩ fʋ?”

13 Die ʋ tʋŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba bale ta balɩ ba dɩ, “Nɩ ga a juu tɩka ma nɩ nan haarɩ daa wʋnyɩ dɩ chine jaaŋ aŋaŋ nyaaŋ, nɩ dɩa wa 14 a ga juu tigidieke me ʋ junene a balɩ tigiritieŋ: ‘Dɩdagɩrʋ wa baarɩ, juoŋ beri mɩŋ manɩŋ aŋaŋ n kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ baa tɩ dii gasɩtɩaŋkʋ nyindiikehe?’ 15 Mi ʋ nan dagɩ juokpeŋkpɩɩŋ dɩ benne sikpeŋ me a yallɩ jaaŋ mana a gbarɩ, mi nɩ nan wʋnsɩ wɩɩŋ mana a gbara.”

16 Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ ga tɩka ma a ye wɩɩŋ mana die ʋ balla dene gbaŋ gbaŋ. Die ba wʋnsɩ gasɩtɩaŋkʋ nyindiikehe mi.

17 Jɩŋmɩŋ die dɩ tʋgɩna, Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo die dɩ keŋ mi. 18 Die ba gana ga kalɩ a die Yisa dɩ baarɩ dɩ, “N bala nɩ, nɩ wʋnyɩ balla ʋ posi n chɩaŋ, vuodieke aŋaŋ mɩŋ dɩ dinene.”

19 Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba sʋgɩtɩ die dɩ chʋʋsɩ ba pɩasa wa wʋnyɩ wʋnyɩ, a baarɩ dɩ, “Wusie, n ka yi tama dɩ manɩŋ fʋ daga dene?”

20 Yisa dɩ balɩ ba dɩ, “Dɩ yiwo nɩ baŋ aŋaŋ bale wo gie sʋnsʋŋ wʋnyɩ, vuodieke aŋaŋ mɩŋ dɩ lagɩŋna a luo kpalɩ gie me. 21 Vuota Bʋadembiŋ nan kpi sɩba Ŋmɩŋ wɩa dɩ dagɩna die wo, ama bɩa wʋbɩaŋ balla ka bemme dembiŋ dieke dɩ balla ʋ posi n chɩaka! Ba tɩŋ ka mɩɩrɩ wa gbaŋ dɩ tɩŋ nan dɩ kpɩa a yɩ wa.”

Tɩ Yɔmʋtieŋ nyindiike diile wɩa

(Mat. 26.26-30; Luki 22.14-20; 1 Kor. 11.23-25)

22 Die ba ye ko die mɩŋ Yisa dɩ nagɩ paanʋkʋ a bɩrɩ Ŋmɩŋ a yi ke gbieri gbieri a nagɩ a yɩ ba ta baarɩ dɩ, “Nɩ nagɩ, n nyɩŋgbanɩŋ wʋnna.”

23 Ta ʋ bɩ nagɩ nyaaŋchibiŋ aŋaŋ daaŋ a bɩrɩ Ŋmɩŋ a yi ke ta nagɩ a yɩ ba, ba mana dɩ nyuu ka ma. 24 Yisa dɩ balɩ ba dɩ, “N Zɩŋ wʋnna, bʋ balla bʋ nyɩŋ a yɩ vuosi pam, bʋ balla bʋ dagɩ sɩba Ŋmɩŋ yɩ wa nʋahaalɩŋ. 25 Nɩ vaa n balɩ nɩ wusie, n kaaŋ bɩ a nyuu daabʋ gie sie daa dieke n baaŋ nan nyuu daahaalɩbʋ Ŋmɩŋ naarɩ ma.”

26 Die ba wa chɩa Ŋmɩŋ jɩamɩŋ yɩlɩ ka kʋaŋ chaaŋ ba chʋŋ ga Olivi Tɩɩsɩ kunkogiri me.

Yisa die dɩ bala dɩ Piita nan chiisi dɩ ʋ ka sɩba wa dene

(Mat. 26.31-35; Luki 22.31-34; Jɔɔn 13.36-38)

27 Yisa dɩ balɩ ba dɩ, “Nɩ mana nan chɩgɩ ta va mɩŋ, dama Ŋmɩŋ wʋbalɩka dagɩya dɩ Ŋmɩŋ nan kʋʋ yiyagɩrʋ wa ta yiisehe puo taŋ. 28 Ama maŋ a keŋ hagɩ kuŋ me, ka kʋaŋ chaaŋ n nan woliŋ nɩ nɩŋŋa a ga Galili tɩŋ ma.”

29 Piita dɩ balɩ Yisa dɩ, “Manɩŋ n kaaŋ chɩgɩ ta va fʋ, halɩ vuoŋ mana dɩ chɩgɩ gbaŋ.”

30 Yisa dɩ balɩ a yɩ Piita dɩ, “Vaa n balɩ fʋ wusie, jinne yuku gie kparaaŋ nan keŋ a baarɩ ka kʋmma bule ta baarɩ zɩ mɩŋ wa bʋtaa.”

31 Piita dɩ wa faasɩ bɩ balɩ dɩ, “Manɩŋ aŋaŋ fʋ dɩ keŋ baa tɩ kpi gbaŋ n kaaŋ baarɩ n zɩ fʋ!” Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩ tɩalɩkaha die dɩ balɩ dene gbaŋ gbaŋ.

Yisa die dɩ jʋʋsɩna Ŋmɩŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna dene

(Mat. 26.36-46; Luki 22.39-46)

32 Die ba tʋgɩna jigiŋ kaanɩ ba wasɩnana Gatisimani, Yisa dɩ balɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Nɩ kala gie ta n jʋʋsɩ Ŋmɩŋ.” 33 Ta die ʋ yi Piita aŋaŋ Jemisi aŋaŋ Jɔɔn dɩ dɩ wa. Die ʋ sʋŋ dɩ faasɩ chʋʋsɩ sɩba ʋ baa ʋ kpi mɩŋ. 34 Ʋ balɩ ba, “N sʋgɩchʋʋsɩkʋ wa faasɩ dala mɩŋ, a ga yaala ka kʋʋ mɩŋ, nɩ wɩarɩ gie ta yesime.”

35 Die ʋ chʋŋ a ga nɩŋŋa bɩta a nagɩ ʋ gbaŋ a taaŋ tɩŋgbaŋ, ta jʋʋsɩ Ŋmɩŋ dɩ, “Dɩ tɩŋ nan bɩagɩ a yi, gbalɩgɩsɩ gie saŋŋa tɩŋ tɩaŋ ta va mɩŋ.” 36 Ʋ bɩ baarɩ dɩ, “N chʋa, n chʋa, wɩɩŋ ka bɩagɩ fʋ, nagɩ gbalɩgɩsɩsɩ gie ta fʋ va mɩŋ, ama da n dʋŋŋʋ, vaa fʋ dʋŋŋʋ yi.”

37 Die ʋ yiŋŋi a ga ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba bataa wa jigiŋ ta ba gʋʋra, ʋ pɩasɩ Simoni Piita dɩ, “Simoni, gʋʋra mɩŋ? Tɩŋ kaaŋ bɩagɩ a yesime bɩta gbaŋ?” 38 Ʋ balɩ ba dɩ, “Nɩ mana hagɩ a gbara ta jʋʋsɩma Ŋmɩŋ, amʋ nɩ da keŋ a jʋʋ magɩsɩŋ ma. Nɩ sʋgɩtɩ yaala nɩ yi wudieke dɩ mʋna, ama nɩ nyɩŋgbaŋka wo hagɩrɩŋ.”

39 Ʋ bɩ a yiŋŋi a ga jʋʋsɩ a bala wɩaha mi gbaŋ gbaŋ 40 ta bɩ yiŋŋi a keŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba jigiŋ a ye be ba gʋʋrɩnana; dama gbieŋ die yalla ba pam die ba zɩ ba baaŋ balɩ wa die. 41 Die ʋ yiŋŋi a keŋ bʋtaa kʋaŋ chaaŋ, ʋ balɩ ba dɩ, “Nɩ ye ko gʋʋra mɩŋ ta voose? Dɩ mʋ! Nɩ daansɩma, saŋka tʋgɩya mɩŋ dɩ ba nagɩ vuota Bʋadembiŋ wa a yi vuobɩatɩ nuusi me. 42 Nɩ hagɩ tɩ ga. Nɩ daansɩ gie, daa dieke dɩ balla ʋ posi n chɩaka wʋnna.”

Ba yigine Yisa dene

(Mat. 26.47-56; Luki 22.47-53; Jɔɔn 18.3-12)

43 Die ʋ ye ko balla wɩa ta Judasi, ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo sʋŋ wʋnyɩ dɩ keŋ. Die ʋ ŋaŋ daadaŋ pam die kenne, bataŋ dɩ pɔgɩlɩ time bataŋ dɩaŋ dɩ pɔgɩlɩ dengbile. Die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra aŋaŋ vuodiekemba die dagɩnana Ŋmɩŋ mɩraha aŋaŋ tɩka nyɩŋkʋra die tʋnna ba. 44 Judasi aŋaŋ ba wɔŋ balɩ zieŋ mɩŋ dɩ, “Maŋ a keŋ mʋgɩsɩ vuodieke kaamɩŋ, daa dieke nɩ yaalala wa ʋ wondene, nɩ yigi wo a mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ wa a yaa wa a ga.”

45 Judasi die dɩ dene tʋgɩ mi ʋ ga Yisa jigiŋ a baarɩ dɩ, “Dɩdagɩrʋ!” Ta mʋgɩsɩ ʋ kaamɩŋ. 46 Die wɩa die ba yigi wo a mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ wa. 47 Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ zene mi wo wʋnyɩ dɩ vʋarɩ jɩbɩŋ a gobi Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra yɔmʋ wʋnyɩ tɩbɩŋ a taaŋ. 48 Yisa die dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Nɩ nagɩ wa manɩŋ a bɩrɩŋ wa gaarʋ a wa nagɩ time aŋaŋ dengbile a keŋ nɩ yigi mɩŋ? 49 Daaŋ mana die n bie wo nɩ jigiŋ a daga nɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma, ta nɩ ka yigi mɩŋ. Ama sie Ŋmɩŋ wʋbalɩka keŋ a yi wusie.”

50 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba mana die dɩ dɩna ʋ kʋaka dɩ chɩgɩ ta va wa.

51 Dalʋakɩŋ wʋnyɩ die dɩ bɔbɩ garɩŋ nyɩɩna a dɩ Yisa kʋaŋ, die ba yaala ba yigi wo ta yigi ʋ garɩŋ ta garɩkʋ dɩ forisi 52 ʋ va garɩkʋ ba nuusi me ta chɩgɩ yɔrɩ a ga.

Die ba nagɩna Yisa a ga vuodieke dɩ dinene sarɩya jigiŋ dene

(Mat. 26.57-68; Luki 22.54, 55, 63-71; Jɔɔn 18.13, 14, 19-24)

53 Die ba yaa Yisa a ga Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ tigiŋ, die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra aŋaŋ tɩŋgbaŋka mana nyɩŋkʋra aŋaŋ vuodiekemba die dɩ dagɩnana Ŋmɩŋ mɩraha die dɩ lagɩsɩ mi. 54 Piita die bie wo saasaa a dɩ ba kʋaŋ a ga juu Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ gbaakʋ ma. Die ʋ kalɩ mi aŋaŋ gbɩgbarɩtʋ a weeli boliŋ. 55 Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ nyɩŋkʋraha mana die dɩ yaala ba yaalɩ Yisa wʋbɩaŋ amʋ ba kʋʋ wa ta die yaalɩ a waarɩ. 56 Vuosi pam die dɩ chibi ŋmɩnchɩbɩsɩ a yɩ wa ama ba ŋmɩnchɩbɩsɩ die dɩ ka dɩ tamba. 57 Mi bataŋ die dɩ hagɩ a chibi ŋmɩnchɩbɩsɩ gie a yɩ wa: 58 Die tɩ wʋŋya ʋ balla dɩ, “N nan kpaŋŋɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ gie vuota dɩ nagɩna ʋ nuusi a mɩɩ a taaŋ, ama ka daraa ataa kʋaŋ chaaŋ n nan mɩɩ kaanɩ, vuota nuuŋ dɩ kana ka mɩɩ ka.” 59 Aŋaŋ die mana yɔrɩ ba ŋmɩnchɩbɩsɩ die dɩ ka dɩa tamba.

60 Womi Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ dɩ hagɩ a zie ba jigiŋ a pɩasɩ Yisa dɩ, “Wo wʋbalɩkɩŋ balɩŋ yaa gamma wɩaha gie vuosisi dɩ balala wa?”

61 Ama Yisa die dɩ tarɩ ta ka yuori ʋ nʋaŋ. Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ dɩ bɩ pɩasɩ Yisa dɩ, “Fʋ yine Masia, Nabidie Ŋmɩŋ Bʋadembiŋ wa?”

62 Yisa dɩ baarɩ dɩ, “N yine wo, nɩ nan ye vuota Bʋadembiŋ dɩ kala Nabidie Ŋmɩŋ nuudiigiŋ chaaŋ a kieŋ aŋaŋ ŋmɩŋsikpeŋ nɩɩŋmara.”

63 Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ dɩ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ ta chɩɩrɩ ʋ nyiŋyeeke ta baarɩ dɩ, “Tɩ ka bɩ yaala daansɩatieliŋ bɩbra. 64 Nɩ wʋŋ ʋ zana Ŋmɩŋ, lalɩa nɩ balɩ?”

Die ba mana dɩ saagɩ dɩ ʋ chʋʋsɩya mɩŋ, dɩ die wɩa ba kʋʋ wa.

65 Bataŋ die dɩ piili a tɩɩra nɩntɔbɩtɩ a yie Yisa. Die ba mʋʋ ʋ nine ta nɩgɩ wa, ta pɩasɩ wa dɩ ʋ bʋgɩ a ye vuodieke dɩ nɩgɩna wa. Vuodiekemba die dɩ gbarɩna dɩ nagɩ wa ta fala wa.

Piita die dɩ chiisine dɩ ʋ ka sɩba Yisa dene

(Mat. 26.69-75; Luki 22.56-62; Jɔɔn 18.15-18, 25-27)

66 Piita die ye bie wo gbaakʋ ma, ta Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ tʋntʋntɩba hɔgʋ wʋnyɩ die dɩ keŋ mi. 67 Die ʋ yene Piita dɩ weelinene bolibu ʋ mɩŋŋɩ daansɩ wa ta baarɩ dɩ, “Fʋ gbaŋ die gʋtɩ wa Yisa, Nazeriti vuoke me.”

68 Ama Piita dɩ baarɩ, “Aayɩ, N ka sɩba fʋ balala wudieke wo. N ka sɩba ka chɩaŋ.” Ta chʋŋ a ga sanʋarɩ tʋŋ.

69 Die hɔgʋ wa gie die dɩ yene womi, ʋ piili a bala a yɩa vuodiekemba die dɩ zene mi dɩ, “Daa wa gie gbaŋ yiwo Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba wʋnyɩ.” 70 Ama Piita dɩ baarɩ dɩ, “Aayɩ” bɩbra.

Die dɩ yine sʋaa vuodiekemba die dɩ zene mi dɩ balɩ Piita bɩbra, “Kaaŋ bɩagɩ a baarɩ ka yi Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba wʋnyɩ, dama fʋ gbaŋ nyɩŋ wa Galili.”

71 Piita die dɩ hʋʋ dɩ, “Ŋmɩŋ datɩ n tɩbɩŋ maŋ keŋ ka bala wusie! N ka sɩba daa dieke nɩ balala wa.”

72 Womi kparaaka die dɩ kʋŋ ka bule ma ma. Piita die dɩ tɩɩnsɩ Yisa die dɩ balla wudiekemba a yɩ wa wa: “Kparaaŋ nan keŋ a baarɩ ka kʋmma bule wo ta baarɩ zɩ manɩŋ bʋtaa.” Die ʋ piili kpaŋ.

15

Die ba nagɩna Yisa a ga Paliti jigiŋ dene

(Mat. 27.1, 2, 11-14; Luki 23.1-5; Jɔɔn 18.28-38)

1 Tʋŋ die dɩ vʋnna sʋkʋleeliŋ, Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ tɩŋgbaŋka nyɩŋkʋra aŋaŋ Ŋmɩŋ mɩra dɩdagɩrɩba aŋaŋ nyɩŋkʋra mana die dɩ balɩ a zieŋ ba balla ba yi wudieke. Die ba bɔbɩ Yisa a yaa wa a ga Paliti* jigiŋ a nagɩ wa a yi Paliti nuusi me. 2 Paliti dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Fʋnɩŋ fʋ yine Juu vuosisi naaŋ wa?”

Yisa dɩ baarɩ dɩ, “Wa, fʋ balɩna.”

3 Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha die dɩ balɩ wʋbɩatɩ pam yaa gamma Yisa ma. 4 Paliti dɩ bɩ pɩasɩ Yisa bɩbra dɩ, “Ka baa fʋ balɩ wɩɩŋ? Ye ba balla dɩ yi wudiekemba!”

5 Yisa die dɩ bɩ tarɩ bɩbra, die dɩ yi Paliti mamachi.

Paliti die dɩ yɩna sieŋ dɩ ba kʋʋ Yisa dene

(Mat. 27.15-26; Luki 23.13-25; Jɔɔn 18.39–19.16)

6 Die dɩ yiwo ba buuriŋ wɩɩŋ dɩ gasɩtɩanɩŋ dʋʋga saŋŋa mana ba dagɩ vuobalɩmɩŋ dansarɩka sʋŋ aŋ Paliti vʋarɩ wa a taaŋ. 7 Saŋka mi daa wʋnyɩ die dine Barabasi a bie dansarɩka sʋŋ ʋ ŋaŋ vuosi bataŋ. Die ba wagɩ wa Paliti vuosi a yalla ba gbatɩ Juu vuosi a nyɩŋ Paliti vuosisi nuusi me, waagɩbʋ sʋŋ die vuosi bataŋ die dɩ kpi, die wɩa die ba ligi be. 8 Daadamba die dɩ lagɩŋ a balla Paliti dɩ ʋ yi ʋ ŋaana a wɔŋ yie die wo a yɩ ba. 9 Paliti die dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Nɩ yaala n vʋarɩ Juu vuosisi naaŋ wa a yɩ nɩ?” 10 Die ʋ paalɩ sɩba a baarɩ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha die yaa wa Yisa a keŋ a yɩ wa mɩŋ dama die ba yiwo sugigolitieliŋ.

11 Ama Ŋmɩŋ jɩamɩŋ nyɩŋkʋraha die dɩ hagɩ a zie vuosi me a balɩ ba dɩ ba baarɩ Paliti vʋarɩ Barabasi a yɩ ba. 12 Paliti dɩ bɩ pɩasɩ daadamba dɩ, “Ta bɩa nɩ wa yaala n yi vuodieke nɩ wasɩnana Juu vuosisi naaŋ wa?”

13 Die ba yiŋŋi a natɩ a baarɩ dɩ, “Kpaasɩ wa a diisi dagarɩkʋ ma!”

14 Ama Paliti die dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Taalɩ bɩa ʋ yi?”

Ba bɩ faasɩ natɩ dɩ, “Kpaasɩ wa a diisi dagarɩkʋ ma.”

15 Paliti die yaala daadamba sʋŋ fɩalɩ die wɩa ʋ vʋarɩ Barabasi a yɩ ba. Ta die wa yi sojasisi dɩ nɩgɩ Yisa aŋaŋ kpaasɩŋ ta wa nagɩ wa a yɩ dɩ ba ga kpaasɩ wa dagarɩkʋ ma.

Sojasisi die dɩ zana Yisa dene

(Mat. 27.27-31; Jɔɔn 19.2, 3)

16 Die sojasisi dɩ wa nagɩ Yisa a juu Paliti gbaakʋ ma ta wa sojasi tɩalɩkaha. 17 Die ba nagɩ guuŋmɩnɩŋ a yeegi wo, ta nagɩ haŋgɔɔsɩ a wʋnsɩ sibubiŋ a bubi ʋ sikpeŋ me. 18 Ta piili a waasa wa dɩ, “Juu vuosisi naaŋ, dʋa dʋa!” 19 Die ba nɩgɩ ʋ sikpeŋ me aŋaŋ daaŋ, a tɩɩrɩ nɩntɔbɩtɩ a yi wo ta gbirigi ba dune me a yie sɩba ba jɩama ba naaŋ wa mɩŋ. 20 Die ba vʋarɩna wa falaha a kpatɩ wa ba yiŋŋi a vʋarɩ garɩguuŋmɩmbʋ ta nagɩ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ nyiŋyeeke a yeegi wo. Ta yaa wa a gara dɩ ba ga kpaasɩ wa dagarɩkʋ ma.

Die ba kpaasɩna Yisa a diisi dagarɩkʋ ma dene

(Mat. 27.32-44; Luki 23.26-43; Jɔɔn 19.17-27)

21 Die ba ganana wa ba ga tuoli Simoni, Alekizanda aŋaŋ Rufusi chɔɔŋ, die ʋ yiwo Sayireni tɩŋgbaŋ vuoŋ ta ʋ nyɩŋ jigiŋ a keŋ a juo tɩka ma ba mugisi wo ʋ tuo dagarɩkʋ a chii. 22 Die ba yaa Yisa a ga jigidieke ba wasɩnana Gɔlɩgɔta (ka chɩaŋ wone sikpeŋkogilike jigiŋ). 23 Mi vuosi bataŋ die dɩ nagɩ daaŋ aŋaŋ tɩɩŋ dieke ba wasɩnana mɩrɩ a lagɩŋ taŋ a yɩ wa, die ʋ zeti bʋ nyuule. 24 Die ba kpaasɩ wa a diisi dagarɩkʋ ma ta nagɩ ʋ nyiŋyeeke a puo dʋaŋ ta yi chaachaa ba wʋnyɩ mana dɩ baaŋ nan ye die. 25 Die ba kpaasɩ wa wa sʋkʋʋŋ hawasɩ awayɩ saŋŋa. 26 Die ba nagɩ gbanɩŋ a maagɩ wɩɩrɩ gie wɩa ba kpaasɩna wa a diisi dagarɩkʋ sikpeŋ dɩ,

“Juu Vuosisi Naaŋ Wa.”

27 Die ba bɩ kpaasɩ wa gaarɩŋ bale dagarɩsɩ ma a gʋtɩ ʋ ma, wʋnyɩ dɩ bie ʋ nuudiigiŋ ta wʋnyɩ wa dɩaŋ dɩ bie ʋ nuugalɩ chaaŋ. 28 ((Naa die yine sɩba Ŋmɩŋ gbanɩŋ die dɩ maagɩna dene dɩ, “Die ba nagɩ wa a gʋtɩ vuobɩatɩ ma.”))

29 Vuodiekemba die dɩ tɩannana die ŋaaŋ vigi wo ba sikpigile ta taanna jome Yisa ma dɩ, “Aha! Die fʋ bala nan kpaŋŋɩ Ŋmɩŋ Jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ a taaŋ ta daraa ataa kʋaŋ fʋ mɩɩ ka wa! 30 Lele keŋ a sʋʋŋ dagarɩkʋ sikpeŋ a gbatɩ fʋ gbaŋ.”

31 Kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ Ŋmɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩba gbaŋ die dɩ vʋara Yisa fala ta bala a yɩa taŋ dɩ, “Die bɩagɩ a gbata bataŋ ta kaaŋ bɩagɩ a gbatɩ fʋ gbaŋ. 32 Nɩ vaa tɩ ye Masia wa, Izara vuosisi naaŋ wa nan keŋ a sʋʋŋ dagarɩkʋ ma aŋ tɩ yi wo yada!”

Die gaarɩŋ bale diekemba ba kpaasɩna a gʋtɩ ʋ ma wa gbaŋ die zɩa wa mɩŋ.

Yisa kuŋ wɩa

(Mat. 27.45-56; Luki 23.44-49; Jɔɔn 19.28-30)

33 Die ŋmɩŋ dɩ wana a ga tʋgɩ sikpeŋ sʋnsʋŋ, tɩŋgbaŋka mana mana die dɩ sibi. Die ka sibi wo dee a ga tʋgɩ ŋmɩŋgbɩlɩkɩŋ hawasɩ ataa saŋŋa. 34 Hawasɩ ataa wa kʋaŋ chaaŋ Yisa dɩ faasɩ a keesi a baarɩ dɩ, “Eloyi, Eloyi lema Sabakitani?” Ka chɩaŋ wone, “N Ŋmɩŋ, n Ŋmɩŋ, bɩa yine fʋ va mɩŋ?”

35 Die vuodiekemba die dɩ zene mi wo bataŋ dɩ wʋnna naa, ba baarɩ dɩ, “Nɩ wʋmma, ʋ wasa Elaja.” 36 Ba wʋnyɩ die dɩ chɩgɩ a ga nagɩ gbara alʋ daŋmɩɩsɩŋ ma ta nagɩ ka sagɩ daaŋ ma a yaa ka a yɩ Yisa dɩ ʋ tuo nyuu, ta baarɩ dɩ, “Lele nɩ wa vaa ʋ nyɩɩna aŋ tɩ ye sɩba Elaja nan keŋ a sʋʋŋ wa dagarɩkʋ ma?”

37 Yisa die dɩ faasɩ keesi ta kpi.

38 Die garɩ dieke die dɩ sagɩna a puo Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ bule wo, die dɩ puo bule a nyɩŋ sikpeŋ mi a keŋ sʋʋŋ chɩaŋ ma. 39 Die sojasisi jakʋʋŋ dieke die dɩ zene mi a ye Yisa dɩ keesine dene wo ta kpi wo dɩ baarɩ dɩ, “Daa wa gie die seŋ yiwo Ŋmɩŋ Bʋa.”

40 Hɔɔŋ bataŋ die gana a ga zie saasaa ta daansa. Meri Magidalini aŋaŋ Salome aŋaŋ Meri vuodieke dɩ yine Jemisi bike aŋaŋ Josefu nuŋ die gʋtɩna hɔgʋba sʋŋ a zie mi. 41 Hɔgʋba gie die dɩ wa Yisa a suŋŋi wo saŋŋa dieke die ʋ benne Galili me. Hɔgʋ diekemba die dɩ dɩna wa a ga Jerusalemi gbaŋ die gʋtɩ bie mi.

Yisa nyɩŋgbanɩŋ guule wɩa

(Mat. 27.57-61; Luki 23.50-56; Jɔɔn 19.38-42)

42 Dɩnɩŋ daarɩ mi jɩŋmɩŋ die dɩ tʋgɩna, Josefu vuodieke dɩ nyɩnna Arimatia die dɩ keŋ a tʋgɩ mi. 43 Josefu die yiwo vuodieke die ba yɩnana jɩlɩma Juu vuosisi nyɩŋkʋraha sʋŋ ta die ʋ chɩɩsa Ŋmɩŋ naarɩ dɩ baaŋ nan keŋ saŋŋa dieke. Dɩnɩŋ daarɩ mi ba gɔmɩsɩ a gbarɩ davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ. Die Josefu die dɩ dɩ dembisi ta ga Paliti jigiŋ a jʋʋsɩ wa dɩ ʋ vaa ʋ nagɩ Yisa nyɩŋgbaŋka. 44 Die dɩ yiwo Paliti mamachi ʋ wʋnna dɩ Yisa wɔŋ kpi mɩŋ. Paliti die dɩ wa sojasisi jakʋʋrɩ a pɩasɩ sɩba Yisa kpi yʋasɩ mɩŋ? 45 Die sojaka die dɩ balla wa dɩ Yisa kpiye mɩŋ, ʋ balɩ a yɩ Josefu dɩ ʋ nan bɩagɩ a ga nagɩ Yisa nyɩŋgbaŋka. 46 Josefu die dɩ daa garɩŋ a nagɩ Yisa nyɩŋgbaŋka a sʋʋŋ dagarɩkʋ ma ta a vili Yisa nyɩŋgbaŋka a nagɩ ka a dʋaŋ ba tune vɔrɩŋ dieke taŋ lʋgɩŋ ma. Ta die wa nagɩ taŋkpeŋkpɩɩŋ a ligi vɔrɩkʋ nʋaŋ. 47 Meri Magidalini aŋaŋ Meri vuodieke dɩ yine Josefu nuŋ die zie a daansa mɩŋ, a die ye ba nagɩna Yisa a dʋaŋ jigidieke wo.

16

Yisa kuŋ hagɩŋ wɩa

(Mat. 28.1-8; Luki 24.1-12; Jɔɔn 20.1-10)

1 Die davʋʋsɩkɩrɩ daarɩŋ die dɩ tɩanna, Meri Magidalini aŋaŋ Meri vuodieke dɩ yine Jemisi nuŋ aŋaŋ Salome die dɩ daa tulaari dɩ ba yaa a ga a duuri Yisa nyɩŋgbaŋka. 2 Alasiri daraaŋ sʋkʋleeliŋ, die ba ga ʋ vɔrɩkʋ jigiŋ. 3 Die ba chʋnnana sieku me wo ba pɩasa taŋ dɩ, “Mɩnɩa balla ʋ biliŋ tanɩ vɔrɩkʋ nʋarɩ ma a yɩ tɩ?” 4 (Tanɩ die yiwo taŋkpeŋkpɩɩŋ.) Die ba daansɩ a ye ta tanɩ wɔŋ a biliŋ mɩŋ. 5 Die wɩa die ba juu vɔrɩkʋ ma a ye dalʋakɩŋ wʋnyɩ dɩ kalla nuudiigiri chaaŋ a yeegi nyɩŋyɩala, ŋmaamɩŋ die dɩ yigi be.

6 Daa wa die dɩ baarɩ dɩ, “Nɩ da vaa ŋmaamɩŋ yalla nɩ. Nɩ yaala Yisa, vuodieke dɩ nyɩnna Nazeriti wa, die ba kpaasɩna dagarɩkʋ ma wa, ama ʋ wo giena ʋ hagɩ kuŋ me mɩŋ! Nɩ daansɩ gie, giena die ba nagɩ wa a dʋaŋ wa. 7 Nɩ gamma a balɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba aŋaŋ Piita: ʋ baa ʋ dɩa nɩ nɩŋŋa a gamma Galili me; nɩ nan ye wo mi sɩba die ʋ balla nɩ die wo.”

8 Die wɩa die dɩ yi ŋmaamɩŋ aŋaŋ mamachi die dɩ juu be, ba chɩgɩ a nyɩŋ vɔrɩkʋ ma. Die ba ka balɩ vuoŋ wɩɩŋ, dama ŋmaamɩŋ die yalla ba.

Yisa die dɩ nyɩnna Meri Magidalini jigiŋ dene

(Mat. 28.9, 10; Jɔɔn 20.11-18)

(( 9 Die Yisa dɩ hagɩna kumbu me wo dɩnɩŋ daarɩ mi sʋkʋʋŋ die ʋ woliŋ nyɩŋ wa Meri Magidalini jigiŋ vuodieke ma die ʋ yagɩna jɩmbɩatɩ ayʋpɔyɩ wa. 10 Meri Magidalini die dɩ ga a balɩ Yisa zʋalɩŋ die dɩ faasɩna kʋmma aŋaŋ sʋgɩchʋʋsɩkʋ dɩ Yisa hagɩ kuŋ me mɩŋ. 11 Die ba wʋnna Meri Magidalini dɩ balla dɩ Yisa hagɩya mɩŋ wa, ta wʋnɩŋ ʋ ye wo wo, die ba ka yi wo yada.

Yisa die dɩ nyɩnna ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba bale wo jigiŋ dene

(Luki 24.13-35)

12 Naa kʋaŋ chaaŋ die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba bale die dɩ nyɩŋ tɩka sʋŋ a chʋŋ sieŋ me. Die ʋ tarɩgɩ ʋ gbaŋ a nyɩŋ ba jigiŋ. 13 Die ba yiŋŋi a ga balɩ banɩŋ ba, ama die ba ka yi be yada.

Yisa die dɩ nyɩnna ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ kaanɩ wa jigiŋ dene

(Mat. 28.16-20; Luki 24.36-49; Jɔɔn 20.19-23; Tʋʋma 1.6-8)

14 Kʋaŋ kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩ nyɩŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ kaanɩ wa jigiŋ ta ba die. Die ʋ galɩŋ ba dɩ ba yine sikpeŋ hagɩrɩtieliŋ ba kana ka tuo dii vuodiekemba die dɩ balla ba dɩ ba ye wo ʋ hagɩna kumbu me wo. 15 Ʋ bɩ balɩ ba dɩ, “Nɩ gamma dʋnɩa mana mana a balɩ Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha a yɩ vuoŋ mana. 16 Vuodieke mana dɩ a keŋ a tuo mɩŋ a dii ta nɩ sɩɩ wa Ŋmɩŋ nyaaŋ nan ye gbatɩtaanɩŋ, ama vuodieke mana dɩ a keŋ a ka tuo mɩŋ a dii Ŋmɩŋ nan dii dɩ tieŋ sarɩya a baarɩ ʋ chʋʋsɩya. 17 Wɩaha gie nan dɩ dɩ vuodiekemba dɩ bala ba tuo mɩŋ a dii wo: ba nan dɩ yaga jɩmbɩatɩ n saaŋ ma: ba nan dɩ bala wʋbalɩkɩ gaasɩ. 18 Ba nan dɩ naga nyinvuuke aŋaŋ ba nuusi, ta nyuu batɩgɩsɩ ta wɩɩŋ kaaŋ yi be. Ba nan nagɩ ba nuusi a diisi yʋagɩtieliŋ me aŋ ba ye alaafɩa.”

Yisa die dɩ jʋalɩna a ga ŋmɩŋsikpeŋ wɩa dene

(Luki 24.50-53; Tʋʋma 1.9-11)

19 Yisa die dɩ balla wɩaha a kpatɩ wa, die Ŋmɩŋ dɩ nagɩ wa a jʋalɩ Arɩzanna ma, Yisa dɩ ga kalɩ ʋ nuudiigiŋ chaaŋ. 20 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ ga a dagɩ jigiŋ mana, Ŋmɩŋ die dɩ suŋŋi be a yɩ ba hagɩrɩŋ aŋ ba yi mamachi tʋʋma a dagɩ sɩba ba wɩaha die yiwo wusie.))

* 2:4 2.4 Ba ŋaaŋ kuse ba juone sikpeŋ me.

* 3:22 3.22 Sitaani saaŋ bɩna yi Beelizebuli.

* 11:9 11.9 Hozaana chɩaŋ yiwo “Gbatɩ tɩ taaŋ”.

* 12:14 12.14 Romani tɩŋgbaŋ vuosi die dɩ nyaŋŋɩna ba ta pɔgɩlɩ ba.

* 13:15 13.15 Ba juone sikpeŋ die kusiye mɩŋ.

* 15:1 15.1 Paliti die yiwo Romani vuodiekemba die dɩ nyaŋŋɩna Juu vuosisi jakʋʋŋ wʋnyɩ.

Luki

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Wʋvɩɩŋ dieke

Luki

dɩ maagɩna wʋnna

1

1 N zʋa Tiwofilusi:

Vuosi pam kpaŋŋɩna ba gbaŋ a maagɩ wudiekemba die dɩ yine tɩ sʋnsʋŋ. 2 Die ba maagɩ wa wudiekemba vuodiekemba die dɩ benne piiliku me wo dɩ yene ta balɩ tɩ wa. 3 Naa chɩaŋ ma die n gbaŋ gbaŋ die n mɩŋŋɩna a pɩasɩ a sɩba wɩaha gie mana chɩasɩsɩ a piiliku me wo aŋaŋ a ganana die wo, ta yile dɩ dɩ nan dɩ vɩɩna n mɩŋŋɩna maagɩ a dɩɩsɩna die a yɩ fʋ. 4 N yiwo naa amʋ fʋ sɩmma wudiekemba mana ba dagɩna fʋ wa chɩaŋ.

Jɔɔn vuodieke dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ maarɩŋ mʋʋlɩŋ wɩa

5 Saŋŋa dieke Herodi die dɩ yine Judia naakpeŋkpɩɩka, die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtʋ wʋnyɩ die benne ba wasa wa Zakaria, die ʋ nyɩŋ wa Abija, Ŋmɩŋ kɩkaabɩtʋ buuriŋ ma; die ʋ hɔgʋ Elizabeti dɩaŋ die yiwo Arɔni haagɩŋ. 6 Ba bale wo mana beriŋ die vɩɩna mɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ, ta ba mɩŋŋɩ a dɩ Ŋmɩŋ mɩraha aŋaŋ ʋ sieti mana. 7 Ama die ba wo ballɩ dama Elizabeti die yiwo hɔgʋpɩrɩŋ, ta ʋ ŋaŋ Zakaria mana die dɩ faasɩ kʋrɩŋ aŋaŋ ba baaŋ mɩɩrɩ.

8 Daaŋ kaanɩ Zakaria aŋaŋ ʋ chaakʋ tʋʋma saŋŋa dɩ keŋ tʋgɩ, ta die ʋ ga tʋmma a yɩa Ŋmɩŋ, sɩba ʋ ŋaana yie die wo. 9 Die ba taa wa daraa a vʋarɩ wa sɩba banɩŋ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba dagɩŋ dɩ sɩna die, dɩ ba vʋarɩ vuodieke dɩ baaŋ nan juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma a jʋʋ Ŋmɩŋ nyɩnnyʋʋgaha. Die ba taa daraaha ta die Zakaria die dɩ dii. Die wɩa die ʋ ga juu juoku, 10 ta daadamba die dɩ zie yenni me a jʋʋsa Ŋmɩŋ saŋŋa dieke ʋ jʋnana nyɩnnyʋʋgaha.

11 Womi Ŋmɩŋ malaka die dɩ keŋ a nyɩŋ ʋ jigiŋ a zie Ŋmɩŋ koriku nuudiigiŋ chaaŋ jigidieke ʋ jʋna nyɩnnyʋʋgaha. 12 Die Zakaria dɩ yene wo wo die ʋ sɩkpaaŋ dɩ vʋʋ ta ŋmaamɩŋ dɩ yigi wo. 13 Ama ta malakaka die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Zakaria, da vaa ŋmaamɩŋ yalla fʋ! Ŋmɩŋ wʋŋ fʋ jʋʋsɩkʋ mɩŋ, ta fʋ hɔgʋ Elizabeti nan mɩɩrɩ bʋadembiŋ a yɩ fʋ, ta nɩ nan wa wa Jɔɔn. 14 Fʋ sʋŋ nan faasɩ fɩalɩ fʋ bʋa wa mɩɩrɩŋ wɩa ta vuosi pam dɩaŋ sʋgɩtɩ nan fɩalɩ ba mɩɩrɩna wa wɩa, 15 dama ʋ baa ʋ yiwo vuokpɩɩŋ Nabidie Ŋmɩŋ nɩŋŋa. Ʋ ka baa ʋ nyu daaŋ yaa daahagɩrɩŋ. Ʋ nan suuli aŋaŋ Ŋmɩŋ Haalɩŋ a nyɩŋ saŋŋa dieke ʋ nuŋ dɩ yalla ʋ nyuuti. 16 Ʋ nan yi Izara vuosi pam yiŋŋi keŋ ba Yɔmʋtieŋ Ŋmɩŋ jigiŋ. 17 Ʋ nan dɩ yallɩ Ŋmɩŋ Haalɩŋ aŋaŋ hagɩrɩŋ sɩba Ŋmɩŋ naazʋa Elaja die dɩ yalla hagɩrɩbʋ die wo. Ʋ nan woliŋ tɩ Yɔmʋtieŋ, ʋ nan yi vuosi yaalɩma ba ballɩ bɩbra, ta yi vuodiekemba dɩ kana ka dɩɩ Ŋmɩŋ aŋ ba yaala ba tuo ʋ nʋaŋ, ʋ nan bɩ yi aŋ vuosi yi siri a gbara ba Yɔmʋtieŋ keniŋ.”

18 Zakaria die dɩ balɩ a yɩ malakaka dɩ, “Lalɩa maŋ baaŋ yi a sɩmma a baarɩ naa bala ka yi? Dama n yiwo daajakʋʋŋ, ta n hɔgʋ dɩaŋ dɩ faasɩ a kʋrɩŋ.”

19 Malakaka die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Manɩŋ, n yiwo Gabiriali, vuodieke dɩ kalla Ŋmɩŋ nɩŋŋa; ta ʋ tʋŋ mɩŋ dɩ n keŋ balɩ wʋvɩɩnaha gie a yɩ fʋ. 20 Ama ka tuo n wɩaha dii wudieke dɩ bala ka yi saŋŋa dieke dɩ mʋna. Fʋ kana ka tuo mɩŋ dii wo wɩa, kaaŋ bɩagɩ a balɩ wɩa a ga tʋgɩ daa dieke wɩaha dɩ balla a keŋ yi wusie.”

21 Ama daadamba die dɩ zie a chɩɩsa Zakaria ta yile dɩ bɩa ʋ yʋasɩ die Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma. 22 Die ʋ kenne a nyɩŋ wa, die ʋ ka bɩagɩ a balɩ wɩa a yɩ ba. Die ba mɩŋŋɩ dɩ ʋ ye wo wɩɩŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ. Die ʋ kana ka bɩagɩ bala wɩaha, die ʋ nagɩ ʋ nuusi a dagɩ ba wɩa.

23 Die ʋ tʋʋma saŋŋa Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma dɩ tɩanna wa, die ʋ yiŋŋi kuli. 24 Naa kʋaŋ chaaŋ ʋ hɔgʋ Elizabeti die dɩ yigi nyuuti, ta die lɔbɩrɩ ʋ gbaŋ tigiri me a ga tʋgɩ chɩɩtɩ anʋ, 25 ta die ʋ keŋ balɩ a yɩ ʋ gbaŋ dɩ, “N Yɔmʋtieŋ Ŋmɩŋ tʋnna naa a yɩ mɩŋ, ta chɩgɩ mɩŋ zɔɔlɩŋ a vʋarɩ mɩŋ viivi me.”

Malaka die dɩ mʋʋlɩna Yisa maarɩŋ dene

26 Elizabeti nyuuti chɩɩtɩ ayʋaba ma Ŋmɩŋ die dɩ tʋŋ ʋ malaka Gabiriali ʋ ga tɩŋ kaanɩ dɩ benne Galili tɩŋgbaŋ ma ba wasɩnana Nazeriti, 27 dɩ ʋ yaa tʋntʋmɩŋ a ga yɩ havʋʋbiŋ wʋnyɩ die dɩ zɩna dembiŋ ta die baa ʋ yallɩ daa wʋnyɩ ba wasɩnana Josefu, vuodieke die dɩ yine naaŋ Davidi haagɩŋ. Havʋʋbike saaŋ die yine Meri. 28 Die malakaka dɩ keŋ ʋ jigiŋ a baarɩ dɩ, “Sʋgɩdʋagɩŋ bie fʋ ma, tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ bie fʋ jigiŋ ta yi alibarika a yi fʋ pam!”

29 Meri sɩkpaaŋ die dɩ faasɩ vʋʋ yaa gamma malakaka wʋbalɩkaha ma, die ʋ yile wɩaha chɩasɩ dɩ sɩna die. 30 Malakaka die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Meri, daa vaa ŋmaamɩŋ yalla fʋ dama Ŋmɩŋ sʋŋ fɩalɩ fʋ ma. 31 Nan yigi nyuuti a mɩɩrɩ bʋadembiŋ aŋ nɩ wa wa Yisa. 32 Ʋ baa ʋ yiwo vuokpɩɩŋ ta ba wasɩma wa Nabidie Ŋmɩŋ Bʋa. Tɩ Yɔmʋtieŋ Ŋmɩŋ nan yiwo naakpeŋkpɩɩŋ sɩba ʋ chɔɔŋkʋʋŋ Davidi die dɩ sɩna die wo, 33 ʋ baa ʋ yiwo Jakobu haagɩsɩ sʋŋ naakpeŋkpɩɩŋ haahuu, ta ʋ naarɩ wo kpatɩŋ!”

34 Meri dɩ pɩasɩ malakaka dɩ, “N zɩ dembiŋ, ta naa baa ka lɩa a yi?”

35 Die malakaka die dɩ yiŋŋi a balɩ a yɩ wa dɩ, “Ŋmɩŋ Halɩkasɩka nan keŋ a sʋʋŋ fʋ ma, ta Ŋmɩŋ hagɩrɩbʋ nan ligi fʋ. Naa chɩaŋ ma ba nan wa bʋakasɩ wa Ŋmɩŋ bʋa. 36 Ama sɩmma a baarɩ fʋ sʋgɩtaa Elizabeti vuodieke dɩ kʋrɩnna wa, lele ʋ yigi wo nyuuti, chɩɩta ayʋaba wʋnna a baa ʋ mɩɩrɩ bʋadembiŋ, wʋnɩŋ vuodieke die ba wasɩnana wa hɔgʋpɩrɩŋ, 37 dama wɩɩŋ wori Ŋmɩŋ dɩ kaaŋ bɩagɩ a yi.”

38 Meri die dɩ baarɩ dɩ, “Tɔ, manɩŋ n yiwo Ŋmɩŋ yɔmʋ, die yi a yɩ mɩŋ sɩba fʋ bala die wo.” Die malakaka die dɩ wa a nyɩŋ a ga ta va wa.

Meri die dɩ kaagɩna Elizabeti dene

39 Ka kʋaŋ chaaŋ Meri die dɩ yi siri lagɩ lagɩ a ga tɩŋ kaanɩ Judia ma, Judia tɩŋgbaŋ yaa wa kunkoge, 40 mi ʋ ga juu Zakaria tigiŋ me a waasɩ Elizabeti. 41 Elizabeti die dɩ wʋnna Meri waasɩkʋ, bʋanyaalɩka die dɩ dɔŋ ʋ nyuuti ma. Womi die Ŋmɩŋ Haalɩbʋ die dɩ suuli Elizabeti, 42 die ʋ faasɩ a keesi ŋmɩŋsikpeŋ a baarɩ dɩ, “Ŋmɩŋ alibarika bie fʋ ma a tɩaŋ hɔgʋba mana, ta bɩ bie bʋa dieke fʋ balla fʋ mɩɩrɩ wa ma! 43 Bɩa yine ta n Yɔmʋtieŋ nuŋ dɩ keŋ n jigiŋ giena? 44 N dene a wʋŋ fʋ waasɩkʋ, bʋanyaalɩ dieke dɩ benne n nyuuti ma wa dɩ dɔŋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ. 45 Fʋnɩŋ vuodieke dɩ tuone a dii dɩ Ŋmɩŋ dɩ bala wudieke wo nan keŋ yi wusie, sʋgɩfɩalɩŋ yiwo fʋ sɩɩtɩ.”

Meri die dɩ bɩrɩna Ŋmɩŋ dene

46 Die wɩa Meri die dɩ baarɩ:

“N bɩra Ŋmɩŋ n sʋŋ ma,

47 ta yaa sʋgɩfɩalɩŋ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yine n Gbɩgbatɩtaantʋ ma,

48 dama ʋ chɩgɩ wa manɩŋ vuodieke dɩ yine ʋ hɔgʋlɩa yɔmʋ zɔɔlɩŋ.

A nyɩŋ jinne yaa gamma, vuota mana nan baarɩ n yiwo sʋgɩfɩalɩŋ tieŋ,

49 dama hagɩrɩtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ tʋŋ wa tʋnkpɩɩma a yɩ mɩŋ,

ʋ saaŋ yine kasɩ.

50 Ʋ bɩ yaa zɔɔlɩŋ aŋaŋ vuota diekemba dɩ chɩgɩnana wa saŋŋa mana.

51 Ʋ tɩɩntɩ wa ʋ nuuŋ a tʋŋ hagɩrɩŋ tʋʋma,

ta chʋʋsɩ kalinbaantieliŋ wʋsaŋka.

52 Ta wuri naakpɩɩma ba naalɩŋ ma,

ta kɔtɩ wabɩtɩ,

53 ta yi vuodiekemba kɔŋ dɩ yalla nyindiiki vɩɩna

ta vaa nyintitieliŋ dɩ ga aŋaŋ nuuwɩaga.

54 Ta dɩ nʋa dieke die ʋ yɩna tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba Izara vuosisi die dɩ yine ʋ tʋntʋntɩba,

ta suŋŋi be.

55 Ta bɩ tɩɩnsɩ, a chɩgɩ Abarahami aŋaŋ ʋ haagɩsɩ zɔɔlɩŋ

yaa gamma haahuu!”

56 Meri die yiwo chɩɩtɩ ataa Elizabeti jigiŋ ta die viiri kuli.

Jɔɔn vuodieke dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ maarɩŋ wɩa

57 Die Elizabeti maarɩŋ daaŋ die dɩ tʋgɩ die ʋ mɩɩrɩ Bʋadembiŋ. 58 Die ʋ jʋjʋrɩtamba aŋaŋ ʋ maarɩŋ die dɩ wʋnna wʋvɩɩŋ dieke Ŋmɩŋ dɩ yine a yɩ wa wa ba mana sʋgɩtɩ die dɩ fɩalɩ.

59 Die bʋanyaalɩka die dɩ tʋgɩna daraa anɩɩ die ba baa ba gobi ʋ kɔlɩ, die ba yaala ba nagɩ wa ʋ chɔɔŋ saaŋ Zakaria a yɩ wa, 60 ama die ʋ nuŋ wo die dɩ baarɩ dɩ, “Aayɩ! Ʋ saaŋ nan yi Jɔɔn.”

61 Ta ba balɩ a yɩ wa dɩ, “Nɩ tigiri me vuoŋ wori ʋ saaŋ dɩ yi Jɔɔn!” 62 Womi die ba nagɩ ba nuusi a dagɩ dagɩtɩ a pɩasɩ ʋ chɔɔŋ wa saaŋ dieke ʋ yaala ba nagɩ yɩ bʋa wa.

63 Die ʋ nagɩ ʋ nuusi a balɩ ba dɩ ba yɩ wa gbanɩŋ, die ba nagɩ a yɩ wa, ʋ maagɩ dɩ, “Bʋa wa saaŋ yine Jɔɔn!” Die dɩ yi vuoŋ mana mamachi. 64 Lele womi Zakaria die dɩ bɩagɩ a balɩ wɩa bɩbra ta die a piili a bɩra Ŋmɩŋ. 65 Die ŋmaamɩŋ die dɩ yigi ʋ jʋjʋrɩtamba mana, wɩaha gie die dɩ mʋʋlɩ a ga tɩgɩ diekemba dɩ benne Judia kunkogiŋ me mana. 66 Vuodieke mana die dɩ wʋnna wɩɩrɩ gie mana die dɩ yile a pɩasa taŋ dɩ, “Vuobɩa bʋa wa dɩ baa ʋ bɩrɩŋ?” Dama die ba wɔŋ ye dɩ Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ bie ʋ ma.

Zakaria die dɩ yiŋŋine balɩ Ŋmɩŋ wɩa dene

67 Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ suuli bʋa wa chɔɔŋ, Zakaria, die ʋ yiŋŋi balɩ Ŋmɩŋ wɩa dɩ,

68 “Nɩ vaa tɩ bɩrɩ tɩ Yɔmʋtieŋ, vuodieke dɩ yine tɩnɩŋ Izara vuosi Ŋmɩnnɩ,

dama ʋ keŋye mɩŋ a keŋ suŋŋi ʋ vuosi a gbatɩ ba a taaŋ.

69 Ʋ yɩ tɩ wa gbɩgbatɩ hagɩrɩtieŋ

ta ʋ yi Ŋmɩŋ tʋntʋntʋ Davidi haagɩŋ.

70 Kʋrɩŋ ma wa Nabidie Ŋmɩŋ die vaa wa ʋ naazʋalɩŋ kasɩmba dɩ balɩ naa dɩ,

71 ʋ nan gbatɩ tɩ a nyɩŋ tɩ dataasɩ nuusi me

aŋaŋ vuodiekemba mana dɩ hana tɩ

72 die ʋ bɩ baarɩ ʋ nan chɩgɩ tɩ chɔɔŋkʋʋlɩŋ zɔɔlɩŋ,

ta ʋ kaaŋ wɔŋ daaŋ ʋ nʋakasɩka,

73 nʋa dieke die ʋ yɩna tɩ chɔɔŋkʋʋŋ Abarahami wa.

74 Die ʋ hʋʋ dɩ ʋ nan gbatɩ tɩ a nyɩŋ tɩ dataasɩ nuusi me

amʋ tɩ nan bɩagɩ a jɩaŋ wa ta ŋmaamɩŋ wo tɩ,

75 ta bɩ vaa tɩ yi vuokasɩ aŋaŋ vuovɩɩna ʋ nɩŋŋa

tɩ mɩsɩ ma mana.

76 Ta Fʋnɩŋ n bʋa, ba nan wa fʋ Nabidie Ŋmɩŋ naazʋa.

Nan woliŋ tɩ Yɔmʋtieŋ nɩŋŋa

a wʋnsɩ ʋ sieŋ a yɩ wa,

77 ta balɩ ʋ vuosi dɩ ʋ nan gbatɩ ba a taaŋ

saŋŋa dieke ʋ balla ʋ nagɩ ba taalɩ a chaa ba wa.

78 Wusie, tɩ Nabidie Ŋmɩŋ chɩga zɔɔlɩŋ

ta ʋ baga dɩ bie tɩ ma ta tɩ gbatɩtaanɩŋ daraaŋ nan dɩ sɩɩ sɩba ŋmɩŋ pɔsɩŋ,

79 ka nan chaaŋ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a yɩ vuodiekemba mana dɩ benne lɩmɩŋ ma aŋaŋ vuodiekemba dɩ gbigine kuŋ;

ka nan bɩ chaaŋ tɩ nagɩsɩ ma aŋ tɩ dɩa sʋgɩdʋagɩŋ sieku.”

80 Ka kʋaŋ chaaŋ bʋa wa die dɩ bɩrɩma aŋaŋ Ŋmɩŋ sɩbɩŋ, ta die keŋ ga haagɩŋ ma a ga bie mi dee a ga tʋgɩ saŋŋa dieke die ʋ vʋarɩna ʋ gbaŋ Izara vuosi me.

2

Yisa maarɩŋ wɩa

(Mat. 1.18-25)

1 Saŋka mi die naalɩba jakʋʋŋ Ɔgusitusi die dɩ yɩ nʋaŋ dɩ ba bɩɩsɩ vuodiekemba mana dɩ benne Romani tɩŋgbaŋ mana mana ma ma. 2 Die bɩɩsɩkʋ die dɩ bunne a yi wo, die Kirinusi die yine naaŋ Siria tɩŋgbaŋ ma. 3 Die wɩa vuoŋ mana die dɩ yiŋŋi a ga ʋ tɩŋ dɩ ba bɩɩsɩ wa.

4 Naa chɩaŋ ma Josefu die nyɩŋ wa Nazeriti Galili tɩŋgbaŋ ma a ga Betilehemi, Judia ma ma jigidieke die ba mɩɩrɩna naaŋ Davidi. Josefu die ga wa mi dama die ʋ yiwo naaŋ Davidi haagɩŋ. 5 Die ʋ ga wa mi aŋaŋ Meri vuodieke die ʋ balla ʋ faarɩ wa, dɩ ba bɩɩsɩ ba, saŋka mi Meri die yaa wa nyuuti, 6 die ba yene bie Betilehemi tɩŋ ma wa, ʋ maarɩŋ saŋŋa dɩ tʋgɩ. 7 Die ʋ mɩɩrɩ ʋ hɔgʋlɩa bʋa dembiŋ, die ʋ nagɩ garɩŋ a vili wo a nagɩ wa dʋaŋ dɔŋɩsɩ nyindiike kpalɩ ma dama chaamba juonehe mana die suuliye mɩŋ.

Yiyagɩrɩba aŋaŋ malakasisi wɩa

8 Die yiyagɩrɩŋ bataŋ die benne tɩka mi chaakʋ a daansa ba yiise hagɩrɩŋ ma yuku mi. 9 Ta die tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ malaka wʋnyɩ die dɩ a keŋ a sʋʋŋ ba jigiŋ, ta tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ chuulikpeŋkpɩɩŋ die dɩ chaaŋ a giliŋ be. Die ŋmaamɩŋ die dɩ faasɩ a yigi be, 10 ama ta malakaka die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩ da vaa ŋmaamɩŋ yalla nɩ! N yallɩ wa wʋvɩɩnɩŋ a keŋ dɩ n yɩ nɩ, wudieke dɩ baaŋ nan yi vuoŋ mana sʋgɩfɩalɩŋ pam. 11 Yuku gie ba mɩɩrɩ wa nɩ Gbɩgbatɩtaantʋ vuodieke dɩ yine Ŋmɩŋ vuovʋarɩkɩŋ Masia wa, naaŋ Davidi tɩŋ ma. 12 Naa balla ka dagɩ nɩ dɩ ka seŋ yiwo wusie: nɩ nan ye ba nagɩna garɩŋ a vili bʋanyaalɩŋ a dʋaŋ dɔŋɩsɩ nyindiike kpalɩ ma.”

13 Womi die malakasi pam die dɩ nyɩŋ arɩzanna ma a keŋ a gʋtɩ wʋnɩŋ wa ma ma, ba chɩa yɩla a bɩra Ŋmɩŋ dɩ

14 “Nɩ kɔtɩ Nabidie Ŋmɩŋ vuodieke dɩ benne arɩzanna ma saaŋ ŋmɩŋsikpeŋ,

ta sʋgɩdʋagɩŋ bemme ʋ vuovʋarɩka ma tɩŋgbaŋka gie me.”

15 Die malakasisi die dɩ vaa yiyagɩrɩba ta yiŋŋi a ga arɩzanna ma, yiyagɩrɩba die dɩ balɩ a yɩ tamba dɩ, “Nɩ vaa tɩ ga Betilehemi ma ma a ye wudieke dɩ yine mi, ta Nabidie Ŋmɩŋ dɩ balɩ a yɩ tɩ wa.”

16 Die wɩa die ba yi lagɩ lagɩ a ga a ye Meri aŋaŋ Josefu; ta bʋanyaalɩka die dɩ dʋa dɔŋɩsɩ nyindiike kpalɩ ma. 17 Die ba yene wo wo, die ba balɩ ba wudieke malakaka die dɩ balla yaa gamma bʋa wa wɩa. 18 Vuodieke mana die dɩ wʋnna yiyagɩrɩba die dɩ balla die wo, die dɩ faasɩ yi be mamachi, 19 ama Meri die dɩ tɩɩnsɩ wɩaha gie mana ta faasɩ a yile ʋ sʋŋ ma. 20 Ka kʋaŋ chaaŋ die yiyagɩrɩba die dɩ yiŋŋi a ga ba yiise jigiŋ. Die ba ganana die ba chɩa yɩla a bɩra Ŋmɩŋ aŋaŋ wudieke ba wʋnna ta ye; die dɩ seŋ yiwo wudieke malakaka die dɩ bala a yɩ ba wa.

Die ba yɩna Yisa saaŋ dene

21 Ba mɩɩrɩna bʋa wa ʋ daraa anɩɩ daraaŋ, die ba gobi ʋ kɔlɩ ta yɩ wa saaŋ Yisa, saaŋ dieke malakaka die dɩ yɩna ta ba ye yigi ʋ nyuutiti.

Die ba nagɩna Yisa a yɩ Ŋmɩŋ dene

22 Die saŋka dɩ tʋgɩ dɩ Josefu aŋaŋ Meri yi Mosisi mɩraha die dɩ dagɩna die wo, dɩ ba yi kaaba a wʋnsɩ ba gbaŋ Ŋmɩŋ jigiŋ. Die wɩa die ba nagɩ bʋa wa a ga Jerusalemi dɩ ba nagɩ wa a yɩ tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ, 23 sɩba ba maagɩna die tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ mɩraha ma dɩ, “Hɔgʋlɩa ŋaŋ Bʋadembiŋ nɩŋ mana yiwo tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ sɩɩtɩ.” 24 Ta ba kaabɩ sɩba tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ mɩraha dɩ dagɩna die dɩ, “Ba nagɩ ŋmarɩbɩsɩ ale yi kaabɩŋ.”

25 Saŋka mi daa wʋnyɩ die benne Jerusalemi ma ma ʋ saaŋ die dɩ yi Simiani. Die ʋ yiwo vuovɩɩnɩŋ a chɩga Ŋmɩŋ ta Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ bie ʋ ma, die ʋ chɩɩsa saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ balla ʋ gbatɩ Izara vuosi a taaŋ mɩŋ. 26 Die Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ bala wa dɩ ʋ kaaŋ kpi sie ʋ keŋ ye Ŋmɩŋ vuovaʋrɩkɩrɩ Masia wa. 27 Womi Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ vaa Simiani die dɩ ga juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ. Die Yisa chɔɔŋ aŋaŋ ʋ nuŋ die dɩ yalla wa a keŋ juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋkʋ dɩ ba yi a yɩ wa wudieke Ŋmɩŋ mɩraha die dɩ dagɩna wa, 28 Simiani die dɩ tuo bʋa wa ʋ nuusi me ta die a pagɩ Ŋmɩŋ dɩ,

29 “N Yɔmʋtieŋ, ka daaŋ fʋ nʋarɩ

vaa manɩŋ fʋ tʋntʋntʋ kpi ta wa kuli aŋaŋ sʋgɩdʋagɩŋ, sɩba die fʋ bala mɩŋ die wo;

30 dama n gbaŋ gbaŋ n nine ye Gbɩgbatɩtaantʋ wa, vuodieke fʋ tʋnna wa,

31 vuodieke fʋ vʋarɩna a zieŋ a yɩ buuriŋ mana wa.

32 Ʋ nan yi chaanɩŋ ta dagɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi fʋ sieŋ,

ta nan bɩ yi vuosi yɩma fʋ vuosisi Izara tieliŋ jɩlɩma.”

33 Simiani balɩkʋ yaa gamma bʋa wa wɩa, die dɩ yi bʋa wa chɔɔŋ aŋaŋ ʋ nuŋ mamachi. 34 Simiani die dɩ jʋʋsɩ Ŋmɩŋ dɩ Ŋmɩŋ yi alibarika a yɩ ba ta balɩ yɩ bʋa wa nuŋ Meri dɩ, “Ŋmɩŋ vʋarɩna bʋa wa gie dɩ ʋ keŋ aŋ Izara vuosi pam nan yɔrɩ; ta ba pam dɩaŋ keŋ ye gbatɩtaanɩŋ. Wʋnɩŋ ʋ baa ʋ yiwo dagɩtɩ a nyɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ aŋ vuosi pam nan balɩ a chʋʋsɩ ka, 35 amʋ vuosi pam sʋŋanyile nan nyɩŋ yeŋ me ama wɩɩŋ nan yi ta chʋʋsɩ fʋ gbaŋ gbaŋ fʋ sʋŋ pam.”

36 Die Ŋmɩŋ naazʋa jakʋʋŋ wʋnyɩ die benne mi ta yi hɔgʋ, ʋ saaŋ die yine Anna vuodieke dɩ yine Fanueli bʋa ta bɩ yi Aseri buuriŋ vuoŋ, die ʋ yiwo hɔgʋjakʋʋŋ ta die a yallɩ chʋrʋ bɩna ayʋpɔyɩ nyɩɩna, 37 ta ʋ chʋrʋ wa die dɩ kpi ta va wa kpihɔgʋ ta ʋ beri bɩna baŋɩsɩ-nɩɩ aŋaŋ anɩɩsa saŋka mi: ama die saŋŋa mana ʋ ŋaaŋ bie wo Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ a jɩama Ŋmɩŋ a bɔba nʋaŋ ta jʋʋsa Ŋmɩŋ. 38 Saŋka mi gbaŋ gbaŋ die ʋ keŋ haarɩ ba ta bɩrɩ Ŋmɩŋ, ta balɩ bʋa wa wɩa a yɩ vuodiekemba mana die dɩ chɩɩsɩnana saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ gbatɩ Jerusalemi vuosi a taaŋ wa.

Die ba yiŋŋine a ga Nazeriti dene

39 Die Josefu aŋaŋ Meri die dɩ yine wudiekemba Ŋmɩŋ mɩraha dɩ dagɩna wa a kpatɩ wa die ba yiŋŋi kuli ba tɩŋ Nazeriti, Galili me. 40 Ta bʋa wa die dɩ bɩrɩŋ aŋaŋ hagɩrɩŋ ta yaa yɩaŋ pam, ta Ŋmɩŋ sʋŋ die dɩ fɩalɩ aŋaŋ wa.

Yisa die dɩ yine wudieke saŋŋa dieke ʋ yine bʋabiŋ

41 Bɩŋ nɩŋ mana Yisa chɔɔŋ aŋaŋ ʋ nuŋ ŋaaŋ ga wa Jerusalemi a ga dii gasɩtɩaŋkʋ dʋʋgaka. 42 Yisa die dɩ tʋgɩna bɩna baŋ aŋaŋ ale die ba ga dɩ ba dii dʋʋgaka sɩba ba ŋaana a wɔŋ gara die wo. 43 Dʋʋgaka kʋaŋ chaaŋ die Yisa chɔɔŋ aŋaŋ ʋ nuŋ die dɩ yiŋŋine a kule die ʋ wɩarɩ Jerusalemi ma ama die ba ka sɩba; 44 Die ba yile dɩ ʋ gʋtɩ wa daadamba ma, die wɩa die ba chʋŋ damʋʋmɩŋ ta wa piili a yaala wa ba vuosi aŋaŋ ba zʋalɩŋ jige; 45 ama die ba ka ye wo, die wɩa die ba yiŋŋi ga Jerusalemi a yaala wa mi. 46 Ka daraa ataa daraaŋ die ba ye wo Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ, ʋ kalɩ aŋaŋ Juu vuosi dɩdagɩrɩba a wʋmma wudieke ba balala ta pɩasa ba wʋpɩasɩka. 47 Die dɩ yiwo vuodiekemba mana die dɩ wʋnnana wa mamachi aŋaŋ ʋ yɩaŋ aŋaŋ ʋ yiŋŋi balɩkʋ. 48 Die ʋ chɔɔŋ aŋaŋ ʋ nuŋ die dɩ ye wo mi, die dɩ yi be mamachi pam; ʋ nuŋ die dɩ balɩ wa dɩ, “N bʋa, bɩa fʋ yi tɩ naa? Manɩŋ aŋaŋ fʋ chʋa sʋgɩtɩ paalɩ chʋʋsɩ mɩŋ tɩ dɩ dɩa a yaala fʋ!”

49 Die ʋ yiŋŋi a balɩ dɩ, “Bɩa yine nɩ tɩŋ dɩ dɩa a yaala mɩŋ? Nɩ ka sɩba a baarɩ dɩ mʋ dɩ n bemme n Chʋa tigiŋ me?” 50 Ama die ba ka sɩba ʋ balɩkʋ chɩaŋ.

51 Die Yisa die dɩ yiŋŋi a ga Nazeriti aŋaŋ ba a saaga yɩa ba. Ʋ nuŋ die dɩ tɩɩnsa wɩaha gie mana ʋ sʋŋ ma. 52 Yisa die dɩ bɩrɩma a gʋta aŋaŋ yɩaŋ ta Ŋmɩŋ aŋaŋ vuota sʋgɩtɩ dɩ fɩala ʋ ma.

3

Jɔɔn vuodieke die dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ die dɩ wʋnsɩnana sieŋ dene

(Mat. 3.1-12; Maki 1.1-8; Jɔɔn 1.19-28)

1 Saŋŋa dieke Naalɩba jakʋʋŋ Taberisi die dɩ dine naarɩ bɩna baŋ aŋaŋ anʋ wa, ta Pontiwosi Paliti gbaŋ die yiwo Judia nɩŋŋandɩɩsɩrʋ, ta Herodi gbaŋ die dɩ yi Galili naajakʋʋŋ, ta ʋ nɩmbʋa Filipi die yine Ituria aŋaŋ Tirakonitisi naajakʋʋŋ, ta Lasaniasi die dɩ yi Abilene naajakʋʋŋ, 2 ta Anasi aŋaŋ Kayafasi die yine Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra. Saŋka gie Ŋmɩŋ die dɩ nagɩ ʋ wɩa a yɩ Jɔɔn, Zakaria bʋa wa; die ʋ bie wo haagɩŋ ma. 3 Die wɩa Jɔɔn die dɩ dɩ Jɔɔdani mʋgɩkpɩɩrɩ lʋga mana a mʋʋla a yɩa vuosi dɩ ba chɩgɩ nyɩŋ ba tʋntʋmbɩatɩ ma aŋ ʋ sɩɩ ba Ŋmɩŋ nyaabʋ aŋ Ŋmɩŋ nagɩ ba tʋntʋmbɩatɩ a chaa ba. 4 Sɩba dɩ maagɩna die Ŋmɩŋ naazʋa Azaya gbaŋkʋ ma dɩ,

“Vuoŋ benne haagɩŋ ma a keese a mʋʋla:

‘Nɩ wʋnsɩ tɩ Yɔmʋtieŋ keniŋ sieti

ta vaa a tʋgɩsɩ a yɩ wa.

5 Gbaga mana nan suuli,

ta tana aŋaŋ kunkoge mana jatɩ.

Siegɔnte mana nan tʋgɩsɩ

ta siebalɔtɩ mana nan mɩŋŋɩ vɩɩna.

6 Ta tɩŋgbaŋka gie vuosi mana nan ye Ŋmɩŋ dɩ baa nan gbatɩ ba a taaŋ dene.’ ”

7 Daadaŋ pam die dɩ keŋ Jɔɔn jigiŋ dɩ ʋ sɩɩ ba Ŋmɩŋ nyaaŋ, die ʋ balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩnɩŋ nyinvuukehe gie! Mɩnɩa kpaana nɩ dɩ nɩ chɩgɩ nyɩŋ Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩ dieke dɩ bala ka keŋ nɩ ma wa? 8 Nɩ yime wudiekemba dɩ baaŋ dagɩ dɩ nɩ seŋ chɩgɩ nyɩŋ nɩ tʋntʋmbɩatɩ ma. Ta nɩ da yilime nɩ sʋgɩtɩ ma dɩ Abarahami yiwo tɩ chɔɔŋkʋʋŋ. N bala nɩ, Ŋmɩŋ nan bɩagɩ a vaa tanaha gie bɩrɩŋ Abarahami haagɩsɩ. 9 Lɩaka wɔŋ yi siri a gbarɩ dɩ ka chɩa tɩɩsɩsɩ; tɩɩ dieke dɩ kana ka nyɩŋ nyɩŋnyɩŋka vɩɩna ba nan chɩa ka a taaŋ a nagɩ yi boliŋ me.”

10 Die daadamba die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Bɩa tɩ wa mʋ tɩ yi?”

11 Jɔɔn die dɩ yiŋŋi a balɩ ba, “Vuodieke mana dɩ yalla nyinyeeke ale mʋ dɩ ʋ nagɩ kaanɩ a yɩ vuodieke dɩ wone, ta vuodieke dɩaŋ mana dɩ yalla nyindiike mʋ ʋ yi die gbaŋ gbaŋ.”

12 Mi lampotuosiriŋ bataŋ dɩ keŋ dɩ ʋ sɩɩ ba Ŋmɩŋ nyaabʋ ta die a pɩasɩ wa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, lalɩa tɩ ba tɩ yi?”

13 Ʋ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Nɩ da keŋ tuo a tɩaŋ nɩ mʋna nɩ tuo die.”

14 Ta sojasi bataŋ dɩaŋ die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Ta tɩnɩŋ nɩŋ, bɩa tɩ mʋ tɩ yi?”

Die ʋ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Nɩ da mugisi vuosi a tuo ba ligire yaa a chibi ŋmɩnchɩbɩsɩ a yɩ vuosi, ama nɩ vaa nɩ nine suuli nɩ tune.”

15 Ta vuosi die dɩ piili a yile ba sʋgɩtɩ ma ta yaa tama Jɔɔn ma, dɩ ʋ nan keŋ a yi Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa. 16 Die wɩa Jɔɔn die balɩ a yɩ ba mana dɩ, “Manɩŋ n sɩwa nɩ aŋaŋ nyaaŋ ama vuodieke dɩ tɩanna mɩŋ kieŋ, n ka tʋgɩ vuodieke dɩ baaŋ forisi ʋ nɩɩra guune gbaŋ. Wʋnɩŋ ʋ nan nagɩ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka aŋaŋ boliŋ a sɩɩ nɩ sʋgɩtɩ. 17 Ʋ yallɩ wa ʋ kpalɩchaarɩkɩŋ ʋ nuuŋ me dɩ ʋ chaarɩ zaaha ta nagɩ zaabiehe a yi ʋ bumbuŋ me ta nagɩ zaakpeetiti a yi boli dieke dɩ kana ka kpise me.”

18 Jɔɔn die dɩ mʋʋlɩna wʋvɩɩnaha gie a yɩa vuosisi, die ʋ balɩ wɩa yiri yiri a kpaaŋ ba dɩ ba tarɩgɩ ba beriŋ.

19 Ama die ʋ galɩŋ naaŋ Herodi nɩŋ dama die ʋ gbatɩ wa ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ nɩmbʋa hɔgʋ Herodiasi a faarɩ ta bɩ yi wʋbɩatɩ pam. 20 A kʋaŋ chaaŋ die ʋ bɩ yi wʋbɩaŋ a gʋtɩ a ma, ta ligi Jɔɔn dansarɩka sʋŋ.

Jɔɔn die dɩ sɩna Yisa Ŋmɩŋ nyaaŋ dene

(Mat. 3.13-17; Maki 1.9-11)

21 Saŋŋa dieke Jɔɔn die dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ, die Yisa dɩ keŋ ʋ jigiŋ dɩ ʋ sɩɩ ʋ gbaŋ. Mi Yisa die dɩ jʋʋsa Ŋmɩŋ, ŋmɩŋsikpeŋ die dɩ yuori, 22 ta Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ keŋ sʋʋŋ ʋ sikpeŋ aŋaŋ nyɩŋgbanɩŋ sɩba ŋmarɩŋ. Ta lɔlɩŋ dɩ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a baarɩ dɩ, “Fʋnɩŋ fʋ yine n Bʋachoti; fʋnɩŋ n nine dɩ suuli.”

Yisa chɔɔŋkʋʋlɩŋ wɩa

(Mat. 1.1-17)

23 Yisa die yiwo bɩna baŋɩsɩ-taa ta die a piili ʋ tʋʋma.

Vuosi die yile sɩba ʋ yiwo Josefu bʋa; ta Josefu chɔɔŋ die yine Heli,

24 ta Heli chɔɔŋ die yine Matati, ta Matati chɔɔŋ die yine Liiva, ta Liiva chɔɔŋ die yine Meliki, ta Meliki chɔɔŋ die yine Janayi, ta Janayi chɔɔŋ die yine Josefu,

25 ta Josefu chɔɔŋ die yine Matatiasi, ta Matatiasi chɔɔŋ die yine Amosi, ta Amosi chɔɔŋ die yine Nahumi, ta Nahumi chɔɔŋ die yine Esili, ta Esili chɔɔŋ die yine Nagayi,

26 ta Nagayi chɔɔŋ die yine Maati, ta Maati chɔɔŋ die yine Matatiasi, ta Matatiasi chɔɔŋ die yine Semeni, ta Semeni chɔɔŋ die yine Joseki, ta Joseki chɔɔŋ die yine Joda,

27 ta Joda chɔɔŋ die yine Johanani, ta Johanani chɔɔŋ die yine Resa, ta Resa chɔɔŋ die yine Zerubabeli, ta Zerubabeli chɔɔŋ die yine Sialitili, ta Sialitili chɔɔŋ die yine Neri,

28 ta Neri chɔɔŋ die yine Meliki, ta Meliki chɔɔŋ die yine Addi, Addi chɔɔŋ die yine Kosami, ta Kosami chɔɔŋ die yine Elimadami, ta Elimadami chɔɔŋ die yine Eri,

29 ta Eri chɔɔŋ die yine Josua, ta Josua chɔɔŋ die yine Eliaza, ta Eliaza chɔɔŋ die yine Jorimi, ta Jorimi chɔɔŋ die yine Matati, ta Matati chɔɔŋ die yine Liiva,

30 ta Liiva chɔɔŋ die yine Simiani, ta Simiani chɔɔŋ die yine Juda, ta Juda chɔɔŋ die yine Josefu, ta Josefu chɔɔŋ die yine Jonami, ta Jonami chɔɔŋ die yine Elayakimi,

31 ta Elayakimi chɔɔŋ die yine Melia, ta Melia chɔɔŋ die yine Mena, ta Mena chɔɔŋ die yine Matata, ta Matata chɔɔŋ die yine Nafani, ta Nafani chɔɔŋ die yine Davidi,

32 ta Davidi chɔɔŋ die yine Jese, ta Jese chɔɔŋ die yine Obedi, ta Obedi chɔɔŋ die yine Boazi, ta Boazi chɔɔŋ die yine Salimoni, ta Salimoni chɔɔŋ die yine Nasoni,

33 ta Nasoni chɔɔŋ die yine Aminadabi, ta Aminadabi chɔɔŋ die yine Adimini, ta Adimini chɔɔŋ die yine Arini, ta Arini chɔɔŋ die yine Hezironi, ta Hezironi chɔɔŋ die yine Perezi, ta Perezi chɔɔŋ die yine Juda,

34 ta Juda chɔɔŋ die yine Jakobu, ta Jakobu chɔɔŋ die yine Aziki, ta Aziki chɔɔŋ die yine Abarahami, ta Abarahami chɔɔŋ die yine Tera, ta Tera chɔɔŋ die yine Nahori,

35 ta Nahori chɔɔŋ die yine Serugi, ta Serugi chɔɔŋ die yine Rewo, ta Rewo chɔɔŋ die yine Pelegi, ta Pelegi chɔɔŋ die yine Eberi, ta Eberi chɔɔŋ die yine Sela,

36 ta Sela chɔɔŋ die yine Kayinani, ta Kayinani chɔɔŋ die yine Afakisadi, ta Afakisadi chɔɔŋ die yine Siami, ta Siami chɔɔŋ die yine Nowa, ta Nowa chɔɔŋ die yine Lameki,

37 ta Lameki chɔɔŋ die yine Metusila, ta Metusila chɔɔŋ die yine Enɔki, ta Enɔki chɔɔŋ die yine Jaredi, ta Jaredi chɔɔŋ die yine Mahalaleeli, ta Mahalaleeli chɔɔŋ die yine Keenani,

38 ta Keenani chɔɔŋ die yine Enosi, ta Enosi chɔɔŋ die yine Sefi, ta Sefi chɔɔŋ die yine Adami, ta Adami chɔɔŋ die yine Nabidie Ŋmɩŋ.

4

Sitaani die dɩ magɩsɩna Yisa dene

(Mat. 4.1-11; Maki 1.12, 13)

1 Womi Yisa die dɩ nyɩŋ Jɔɔdani mʋgɩkpɩɩrɩ chaaŋ, ta suuli aŋaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka, Halɩkasɩka die dɩ vaa ʋ ga haagɩŋ ma, 2 mi die Sitaani die dɩ magɩsɩ wa a ga tʋgɩ daraa baŋɩsɩ-nɩɩsa. Saŋka mi mana die ʋ ka dii jaaŋ mana, die wɩa ka kʋaŋ chaaŋ kɔŋ die dɩ yallɩ wa.

3 Sitaani die dɩ balɩ wa dɩ, “Dɩɩ yi fʋ seŋ yi Ŋmɩŋ bʋa fʋ vaa tanɩ gie bɩrɩŋ nyindiike.”

4 Yisa dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ ‘Da nyindiike nyɩɩna ma wɩa vuota dɩ beri.’ ”

5 Mi Sitaani dɩ bɩ nagɩ wa a jʋalɩ ŋmɩŋsikpeŋ a dagɩ wa dʋnɩa ka gie mana lagɩ lagɩ, 6 ta balɩ wa dɩ, “N nan nagɩ yikoke gie aŋaŋ nyinti gie mana a yɩ fʋ, die ba nagɩ yɩ mɩŋ mɩŋ ta n nan bɩagɩ nagɩha a yɩ vuodieke mana n yaalala. 7 N nan nagɩ yikoke gie aŋaŋ nyinti gie mana a yɩ fʋ dɩɩ yi fʋ sʋʋŋ gbirigi a jɩaŋ mɩŋ.”

8 Yisa dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, ‘Vuota jɩama tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ nyɩɩna ma ta bɩ dɩa ʋ nyɩɩna ma!’ ”

9 Die Sitaani dɩ bɩ nagɩ wa a ga Jerusalemi a nagɩ wa a jʋalɩ zieŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sikpeŋ me, ta balɩ wa dɩ, “Fʋ seŋ yi Ŋmɩŋ Bʋa yʋgɩ a chigisi tɩŋgbaŋ, 10 dama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, ‘Ŋmɩŋ nan vaa ʋ malakasisi mɩŋŋɩ daansɩma fʋ.’ 11 Dɩ bɩ maagɩ dɩ, ‘Ba nan tuoli a tuo fʋ ba nuusi me amʋ fʋ naabɩŋ da keŋ a gbɩŋ taŋ aŋ fʋ ye daŋŋa.’ ”

12 Ta Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, ‘Vuoŋ da keŋ magɩsɩ tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ.’ ”

13 Die Sitaani die dɩ magɩsɩna wa a jɩɩ wa die ʋ va wa ta ga, sie saŋŋa dieke ʋ baaŋ nan ye sieŋ bɩbra.

Yisa die dɩ piiline ʋ tʋʋma Galili tɩŋgbaŋ ma dene

(Mat. 4.12-17; Maki 1.14, 15)

14 Ka kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩ yiŋŋi ga Galili, ta die a suuli aŋaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka hagɩrɩŋ. Die ba mʋʋlɩ ʋ wɩa tɩŋgbaŋka lʋga mana. 15 Die ʋ dagɩ ba Ŋmɩŋ wɩa ba Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me; ta vuoŋ mana dɩ bɩrɩ wa.

Nazeriti vuosi die dɩ zetine Yisa dene

(Mat. 13.53-58; Maki 6.1-6)

16 A kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩ ga Nazeriti, jigidieke die ba wubine wo ʋ ga bɩrɩŋ vuota. Ta die davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ die ʋ ga juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoŋ me sɩba ʋ wone yie die wo. Die ʋ hagɩ a zie dɩ ʋ karɩŋ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ, 17 ta die ba nagɩ Ŋmɩŋ gbaŋ dieke Ŋmɩŋ naazʋa Azaya die dɩ maagɩna a keŋ yɩ wa. Die ʋ yuori ke a ye jigidieke ba maagɩna dɩ,

18 “Nabidie Ŋmɩŋ Haalɩŋ bie n ma,

dama ʋ vʋarɩ mɩŋ mɩŋ dɩ n mʋʋlɩ wʋvɩɩnaha a yɩ zɔɔlɩntieliŋ.

Ʋ tʋŋ mɩŋ mɩŋ dɩ ga balɩ yɔŋɩsɩ dɩ n nan vʋarɩ ba a nyɩŋ yɔrɩ,

ta bɩ balɩ yɩɩsɩ dɩ ba nan ye,

ta bɩ vʋarɩ vuodiekemba dɩ benne mugisiŋ me a taaŋ yɔrɩ,

19 ta bɩ mʋʋlɩ dɩ saŋŋa tʋgɩya mɩŋ

dɩ Nabidie Ŋmɩŋ gbatɩ ʋ vuosi a taaŋ.”

20 Yisa die dɩ karɩnna a kpatɩ wa die ʋ pili gbaŋkʋ a yiŋŋi a nagɩ ka a yɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ tʋntʋntʋ, ta sʋʋŋ kalɩ. Ta vuodiekemba mana die dɩ benne Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku me wo die dɩ jɩɩma wa. 21 Womi Yisa die dɩ piili a bala ba dɩ, “Wudieke n karɩnna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋkʋ, keŋ yi wusie jinne, sɩba nɩ wʋnnana die wo.”

22 Die ba mana sʋgɩtɩ die dɩ fɩalɩ aŋaŋ wa ta ba bɩra wa, die dɩ yi be mamachi aŋaŋ wudiekemba ʋ bala wa. Die ba pɩasa taŋ dɩ, “Daa ʋ yine Josefu bʋa wa?”

23 Womi Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “N ka chɩɩlɩya dɩ nɩ nan balɩ mɩŋ nandagɩrɩ gie dɩ, ‘Gbɩgbaantʋ gbaaŋ fʋ gbaŋ.’ Nɩ nan bɩ balɩ a yɩ mɩŋ dɩ n yi mamachi tʋnkpɩɩma n gbaŋ gbaŋ n tɩŋ ma sɩba nɩ wʋnnana dɩ n yiye Kapenɔmi ma wa. 24 Wusie maŋ bala nɩ dɩ, vuosi ka tuose Ŋmɩŋ naazʋa ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ tɩŋ ma. 25 Wusie, kpihɔgʋba pam die benne Izara tɩŋgbaŋ ma, saŋŋa dieke Elaja die dɩ benne wo, saŋka mi die nɩɩŋ dɩ ka nɩɩya bɩna ataa aŋaŋ chɩɩtɩ ayʋaba, ta kɔŋkpɩɩŋ dɩ keŋ nan tɩŋgbaŋka mana ma, 26 ama Ŋmɩŋ die ka tʋŋ Elaja ba wʋnyɩ mana jigiŋ; die ʋ tʋŋ wa wa kpihɔgʋ dieke dɩ benne Zarefati Sadoni tɩŋ ma wa jigiŋ. 27 Saŋŋa dieke Ŋmɩŋ naazʋa Elasa die dɩ benne wo gama pam die benne Izara tɩŋ ma, ama ba wʋnyɩ mana die ka ye gbaamɩŋ sie Naamani vuodieke dɩ yine Siria dembiŋ, wʋnɩŋ ʋ nyɩɩna ma die yene gbaamɩŋ.”

28 Die vuodiekemba mana die dɩ benne Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku me wo ta wʋŋ Yisa balɩkʋ gie, die dɩ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ pam aŋaŋ wa. 29 Die ba hagɩ a yagɩ wa a nyɩŋ tɩka a yaa wa ga kunkogi dieke ba mɩna ba tɩka a zie wo sikpeŋ a yaala ba kpaŋŋɩ wa a taaŋ gɔɔlɩkʋ sʋŋ, 30 ama die ʋ nyɩɩgɩ ba sʋnsʋŋ a chʋŋ ga.

Dembiŋ dieke jɩmbɩaŋ die dɩ yalla wɩa

(Maki 1.21-28)

31 Ka kʋaŋ chaaŋ ta Yisa die dɩ ga Kapenɔmi dieke dɩ benne Galili tɩŋgbaŋ ma wa, davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ die ʋ juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku me a piili daga vuosi Ŋmɩŋ wɩa. 32 Ʋ dagɩkʋ die dɩ yi be mamachi pam dama die ʋ bala aŋaŋ yiko.

33 Ta daa wʋnyɩ jɩmbɩaŋ die dɩ yalla ta ʋ bie Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku me die dɩ faasɩ keesi ŋmɩŋsikpeŋ dɩ, 34 “Fʋnɩŋ Yisa, vuodieke dɩ nyɩnna Nazeriti, bɩa fʋ yaala tɩ jigiŋ? Keŋ dɩ fʋ chʋʋsɩ tɩ mɩŋ? N sɩba vuodieke dɩ yine fʋ, yiwo Ŋmɩŋ tʋntʋnkasɩ vuoŋ.”

35 Ta Yisa die dɩ natɩ jɩmbɩakʋ dɩ, “Tarɩ watɩ ta keŋ nyɩŋ daa wa ma.” Die jɩmbɩakʋ dɩ nagɩ daa wa taaŋ tɩŋgbaŋ ba mana nɩŋŋa ta keŋ nyɩŋ ʋ ma, aŋaŋ ka nagɩna wa a taaŋ tɩŋgbaŋ mana die ka ka yɩ wa daŋŋa.

36 Die dɩ yi vuotamba mana mamachi die ba pɩasa tamba dɩ, “Bɩa balɩŋ wʋnna? Ta ʋ yaa yiko aŋaŋ hagɩrɩŋ a yɩa jɩmbɩatɩ nʋa, ta a nyɩna vuosi ma.” 37 Die wɩa die ba mʋʋlɩ Yisa saaŋ tɩka ma mana.

Yisa die dɩ gbaanna vuosi pam dene

(Mat. 8.14-17; Maki 1.29-34)

38 Saŋka mi Yisa die dɩ nyɩŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku me a ga Simoni tigiŋ. Die Simoni hanɩɩŋ hɔgʋ die dɩ dʋa a yʋagɩ, ʋ nyɩŋgbanɩŋ die dɩ faasɩ tʋʋlɩ, die ba jʋʋsɩ Yisa dɩ ʋ suŋŋi wo. 39 Ta Yisa die dɩ ga a ga zie jigidieke ʋ dʋana wa, ta yɩ yʋagɩbʋ nʋaŋ, die yʋagɩbʋ dɩ va wa; ta hɔgʋ wa dɩ hagɩ bʋnyɩ a yi ba chaantɩ.

40 Die ŋmɩŋ die dɩ june a kpatɩ, vuodiekemba mana die dɩ yalla yʋagɩtieliŋ ba tige me ba yʋagɩ yʋagɩtɩ yiri yiri die dɩ chii be a keŋ Yisa jigiŋ. Die ʋ nagɩ ʋ nuusi a diisi diisi ba mana ma die ba mana dɩ ye gbaamɩŋ. 41 Ta ʋ bɩ yi ta jɩmbɩatɩ dɩ nyɩŋ vuosi pam ma, die a nyɩnana wa die a taaŋ keesiŋ ŋmɩŋsikpeŋ dɩ, “Fʋnɩŋ fʋ yine Ŋmɩŋ Bʋa wa.”

Ama die ʋ ka bɩ saagɩ dɩ a balɩ wɩɩŋ, dama a sɩba baarɩ ʋ yiwo Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩŋ Masia wa.

Yisa die dɩ mʋʋlɩna wʋvɩɩnaha Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me dene

(Maki 1.35-39)

42 Die tuŋ die dɩ vʋnna die Yisa die dɩ nyɩŋ tɩka ma a ga haagɩŋ ma; die vuosisi die dɩdɩ dɩa a yaala wa, die ba kenne a ye wo wo, die ba ka bɩ yaala ʋ ga ta va ba. 43 Ama die ʋ balɩ ba dɩ, “Sie n ga tɩgɩhanɩŋ ba a ga balɩ Ŋmɩŋ wʋvɩɩna yaa gamma ʋ naarɩ keniŋ wɩa mi gbaŋ, dama die wɩa Ŋmɩŋ dɩ tʋŋ mɩŋ.”

44 Naa chɩaŋ ma die ʋ dɩdɩ dɩa Judia tɩgɩsɩ ta juo Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me a daga vuosi wɩaha.

5

Yisa die dɩ wana ʋ bʋmbʋŋaŋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dene

(Mat. 4.18-22; Maki 1.16-20)

1 Daaŋ kaanɩ Yisa die dɩ ga a zie Genezariti gbagɩkpɩɩkʋ kʋanʋaŋ a bala Ŋmɩŋ wɩa ta daadaŋ pam dɩ taaŋ giliŋ wo a wʋmma wɩaha. 2 Die ʋ ye haarɩsɩ ale die dɩ zene gbagɩrɩ kʋanʋaŋ, zaasɩyigiribe die vanaha ta die a ga sugire ba nɩɩtɩ. 3 Yisa die dɩ juu haarɩsɩ kaanɩ, die dɩ yine Simoni jaaŋ ta balɩ wa dɩ ʋ kpaŋŋɩ ka a ga nyaabʋ sʋŋ bɩta. Yisa die dɩ wa a kalɩ haarɩkʋ sʋŋ a daga kpɩkpaakʋ Ŋmɩŋ wɩa.

4 Die ʋ dagɩna kpatɩ wa, die ʋ balɩ Simoni dɩ, “Kpaŋŋɩ haarɩkʋ ka ga jigidieke dɩ goline ta nɩ vigi nɩ nɩɩtɩtɩ nyaabʋ sʋŋ a yigi zaasɩŋ.”

5 Simoni die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Jakʋʋŋ, tɩ tʋŋ wa yuku mana ama tɩ ka yigi jaaŋ. Tɔ, fʋ bala naa wa wɩa, n nan vigi nɩɩtɩtɩ.” 6 Die Simoni aŋaŋ ʋ chanchaalɩba die dɩ vigi ba nɩɩtɩ a yigi zaasɩŋ pam, ta ba nɩɩtɩ die dɩ yaala a kpaa kpaa. 7 Naa chɩaŋ ma, die ba wa ba chanchaalɩba die dɩ benne haarɩ kanɩŋ wa ma wa dɩ ba keŋ a suŋŋi be. Die ba keŋ vʋarɩ zaasɩbʋ a suuli ba haarɩsɩ ale wo mana, ta haarɩsɩsɩ dɩ wa dunsi a yaala a sʋʋŋ nyaabʋ chɩaŋ. 8 Die Simoni Piita die dɩ yene wudieke die dɩ yine wo ʋ gbigiri Yisa nɩŋŋa a baarɩ dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, n yiwo tʋntʋmbɩatɩtieŋ. N ka vɩɩna dɩ n gbigi fʋ. Va mɩŋ ta ga”, 9 dama die ba yigine zaasɩŋ pam wa die yine Simoni Piita aŋaŋ ʋ zʋalɩba mana mamachi 10 aŋaŋ ʋ chanchaalɩba, Jemisi aŋaŋ Jɔɔn vuodiekemba dɩ yine Zebedi ballɩ.

Ta Yisa dɩ balɩ a yɩ Simoni dɩ, “Da vaa ŋmaamɩŋ yalla fʋ, a nyɩŋ jinne yaa gamma nan ga a sʋgɩma vuosi a kiere n jigiŋ.”

11 Die wɩa die ba kpaŋŋɩ ba haarɩsɩsɩ a jʋalɩ gaaŋ a va jaaŋ mana ta dɩ Yisa kʋaŋ.

Yisa die dɩ gbaanna gamɩŋ dene

(Mat. 8.1-4; Maki 1.40-45)

12 Saŋŋa kaanɩ Yisa die bie tɩŋ kaanɩ ma ta daa wʋnyɩ dɩ bie mɩŋ a yallɩ gamɩŋ. Die ʋ yene Yisa wa die ʋ nagɩ ʋ gbaŋ a taaŋ tɩŋgbaŋ ʋ nɩŋŋa a jʋʋsɩ wa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, dɩɩ yi fʋ dʋŋŋʋ fʋ gbaaŋ mɩŋ.”

13 Yisa die dɩ tɩɩntɩ ʋ nuuŋ a gbɩ daa wa ta balɩ dɩ, “N saagɩya, fʋ gamɩŋ kpatɩya mɩŋ.” Lele womi daa wa ganɩ dɩ kpatɩ bʋnyɩ. 14 Die wɩa Yisa die dɩ kpaaŋ wa dɩ, “Da keŋ balɩ vuoŋ wɩɩrɩ gie, ama ga a ga nagɩ fʋ gbaŋ a dagɩ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtʋ wa ta kaabɩ kaabɩ dieke Mosisi die dɩ dagɩna wa yaa gamma gamɩŋ gbaanɩŋ wɩa, aŋ vuoŋ mana sɩmma sɩba dɩ lele fʋ gaŋkʋ kpatɩya mɩŋ.”

15 Ama die ba faasɩ mʋʋlɩ Yisa saaŋ jigiŋ mana, ta kpɩkpaaŋ die dɩ keŋ ʋ jigiŋ dɩ ba wʋŋ wudieke ʋ balala, ta ye gbaamɩŋ a nyɩŋ ba yʋagɩtɩ ma. 16 Ama die ʋ ŋaaŋ ga wa haagɩŋ ma a ga jʋʋsa Ŋmɩŋ.

Yisa die dɩ vana nyɩŋgbaŋ kpiikiŋ tieŋ dɩ ye gbaanɩŋ dene

(Mat. 9.1-8; Maki 2.1-12)

17 Saŋŋa kaanɩ die Yisa dɩ daga vuosi Ŋmɩŋ wɩa, ta Farasisi aŋaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba die dɩ kalɩ mi, die ba nyɩŋ wa Galili tɩgɩsɩ mana aŋaŋ Judia tɩgɩsɩ mana aŋaŋ Jerusalemi a keŋ Yisa jigiŋ. Die Nabidie Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ die dɩ bie ʋ ma dɩ ʋ gbaaŋ yʋagɩtieliŋ. 18 Die dembisi bataŋ die dɩ chii daa wʋnyɩ nyɩŋgbanɩŋ die dɩ kpine kalɩŋŋa ma a mɩa dɩ ba nagɩ wa juu tigiri me a nagɩ wa dʋaŋ Yisa nɩŋŋa. 19 Ama die vuosi die dɩ dala wa die ba ka bɩagɩ nagɩ wa juu, die wɩa die ba chii wo a jʋalɩ mampili sikpeŋ* a chɩa a yuori vɔrɩŋ a nagɩ wa aŋaŋ kalɩŋka a sʋʋŋ dʋaŋ vuosi sʋnsʋŋ Yisa nɩŋŋa 20 Yisa die dɩ yene ba yine wo yada dene wo, ʋ balɩ yɩ daa wa dɩ, “N zʋa n nagɩ fʋ taalɩ a chaa fʋ.”

21 Ta mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ Farasisi vuosisi die dɩ piili a yile ba sʋgɩtɩ ma dɩ, “Mɩnɩa yine daa wa gie a bala sɩba ʋ yiwo Ŋmɩŋ? Vuobɩa baaŋ nan nagɩ vuoŋ taalɩ a chaa wa, ntaala Ŋmɩŋ nyɩɩna?”

22 Die Yisa dɩ mɩŋŋɩ ba sʋŋanyile ta pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa nɩ yile wɩaha gie nɩ sʋgɩtɩ ma? 23 Genhe jabɩa yine mɔlɩ, fʋ baaŋ balɩ dɩ, ‘N nagɩ fʋ taalɩ a chaa’ yaa ‘Hagɩ a chʋŋ’? 24 N nan wa a dagɩ aŋ nɩ sɩmma a baarɩ manɩŋ vuota Bʋa yaa yiko dʋnɩa mama a nan bɩagɩ a nagɩ vuosi tʋmbɩatɩ a chaa ba.” Die wɩa die ʋ balɩ a yɩ nyɩŋgbaŋkpiikiri tieŋ wo “N bala fʋ, hagɩ a nagɩ fʋ kalɩŋŋa a ga tigiŋ.”

25 Lele womi daa wa die dɩ hagɩ ba mana nɩŋŋa a nagɩ ʋ kalɩŋŋa a kuli ta bɩra Ŋmɩŋ. 26 Die dɩ yi vuoŋ mana mamachi pam ta ŋmaamɩŋ die dɩ yigi be, die ba pagɩ Ŋmɩŋ a bala dɩ, “Tɩ ye mamachi wɩa jinne.”

Yisa die dɩ wana daa wʋnyɩ ʋ saaŋ dɩ yine Liiva dene

(Mat. 9.9-13; Maki 2.13-17)

27 A kʋaŋ chaaŋ ta Yisa die dɩ nyɩŋ a ye lampotuosiru ba wasɩnana Liiva ta ʋ kalɩ jigidieke ba tuosinene lampoke juoŋ me. Yisa dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Dɩa mɩŋ!” 28 Die Liiva die dɩ hagɩ a vaa jaaŋ mana ta dɩ ʋ kʋaŋ.

29 Liiva die dɩ paalɩ a yi chaantɩ ʋ tigiŋ me a yɩ Yisa; ta die lampotuosiriŋ pam aŋaŋ vuosi bataŋ die dɩ lagɩsɩ die aŋaŋ ba. 30 Die Farasisi bataŋ aŋaŋ ba mɩraha dɩdagɩrɩ bataŋ die dɩ yine Farasisi die dɩ keŋ pɩasa Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Bɩa nɩ die ta nyuo aŋaŋ lampotuosiriŋ aŋaŋ tʋntʋmbɩatɩ tieliŋ?”

31 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, 32 “Manɩŋ n ka keŋ dɩ n balɩ vuodiekemba dɩ yine vuovɩɩna dɩ ba vaa ba tʋmbɩatɩ ama n keŋ dɩ n balɩ tʋntʋmbɩatɩ tieliŋ dɩ ba vaa ba tʋmbɩatɩ.”

Siehaala aŋaŋ siekʋra dɩ kana ka lagɩsɩ taŋ dene

(Mat. 9.14-17; Maki 2.18-22)

33 Die vuosi bataŋ die dɩ balɩ Yisa dɩ, “Jɔɔn kʋaŋandɩɩsɩrɩba ŋaaŋ bɔba nʋaŋ ta jʋʋsa Ŋmɩŋ saŋŋa mana, ta Farasisi mba kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ yie die gbaŋ gbaŋ ama fʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba ŋaaŋ die mɩŋ ta nyuo saŋŋa mana.”

34 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Nɩ tɩŋ yaala chaaŋ diekemba dɩ gana hɔgʋ faarɩŋ ma bɔba nʋaŋ, banɩŋ aŋaŋ hɔgʋ wa tieŋ dɩ lagɩsɩna a beri wo? Die kaaŋ bɩagɩ a yi. 35 Ama saŋŋa nan keŋ ba nan nagɩ hɔgʋ wa tieŋ a nyɩŋ ba jigiŋ, saŋka mi ba nan wa bɔbɩ nʋaŋ.”

36 Yisa die dɩ bɩ taaŋ ba nandagɩrɩ gie dɩ, “Vuoŋ kaaŋ saagɩ a chɩɩrɩ garɩhaalɩŋ ta nagɩ ka garɩchɔɔtɩŋ a baalɩ a ligi garɩkʋʋŋ vɔrɩŋ, dama ʋ yi die ʋ nan chʋʋsɩ garɩhaalɩkʋ ta garɩhaalɩkʋ aŋaŋ garɩkʋʋrɩ kaaŋ dɩ mʋ taŋ. 37 Yaa nɩ yeye ta vuoŋ nagɩ daahaalɩŋ asʋ gbanɩŋ koliti diekemba dɩ yine nyɩŋkʋra ma? Dama ʋ yi die daabʋ nan kʋŋ a chɩɩrɩ kolititi aŋ daabʋ aŋaŋ kolititi mana taaŋ yɔrɩ. 38 Ama sie ʋ nagɩ daahaalɩŋ asʋ gbanɩŋ koliti diekemba dɩ yine nyɩŋhaala ma. 39 Dɩɩ yi ta vuoŋ dɩ nyuu daakʋʋŋ, ʋ keŋ ye daahaalɩŋ ʋ ka bɩ yaala, ʋ ŋaaŋ baarɩ dɩ ‘Daakʋʋrɩ nansɩna.’ ”

6

Davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ wɩa

(Mat. 12.1-8; Maki 2.23-28)

1 Davʋʋsɩkɩrɩ daaŋ kaanɩ die Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ chʋŋ tɩanna zaa kʋaŋ ma, ta ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ gobe zaapakɩtɩ a yɩaga ŋɔba. 2 Ta Farasisi bataŋ die dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa nɩ yie wudieke tɩ mɩraha dɩ dagɩna dɩ tɩ da yi davʋʋsɩkɩrɩ daaŋ?”

3 Yisa die a pɩasɩ ba dɩ, “Nɩ ye ka karɩŋ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ Davidi die dɩ yine die wo? Kɔŋ die yalla wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba, 4 die ʋ ga Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku sʋŋ a ga nagɩ paanʋ dieke ba nagɩna a yɩ Ŋmɩŋ a ŋɔbɩ ta bɩ nagɩ yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba ba ŋɔbɩ. Ama tɩ mɩraha die ka yɩ sieŋ dɩ vuoŋ ŋɔbɩha sie Ŋmɩŋ kɩkaabɩtʋ nyɩɩna ma.” 5 Yisa die dɩ bɩ balɩ ba dɩ, “Manɩŋ vuota Bʋa yine davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ tieŋ.”

Nuukpiikiŋ tieŋ gbaamɩŋ wɩa

(Mat. 12.9-14; Maki 3.1-6)

6 Davʋʋsɩkɩrɩ daaŋ kaanɩ bɩbra Yisa die dɩ ga juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku a daga Ŋmɩŋ wɩa, ta daa wʋnyɩ die dɩ bie mi ʋ nuudiigiŋ die dɩ kpi. 7 Ta die Ŋmɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ Farasisi bataŋ die dɩ bie mi a yaala sieti dɩ ba galɩŋ Yisa, die wɩa die ba daansa wa dɩ ba ye dɩ ʋ nan gbaaŋ wa davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ. 8 Ama Yisa die mɩŋŋɩ ba sʋŋanyilehe ta balɩ yɩ daa dieke nuuke dɩ kpine wo dɩ, “Hagɩ a zie vuoŋ mana nɩŋŋa.” Die wɩa die ʋ hagɩ a zie mi. 9 Die Yisa dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩ vaa n pɩasɩ nɩ, bɩa tɩ mɩraha dɩ baa tɩ yime davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ? Dɩ tɩ suŋŋi vuosi yaa tɩ chʋʋsɩ ba? Tɩ gbatɩma vuoŋ mɩsɩ taamma yaa tɩ kʋʋ ba?” 10 Die wɩa ʋ daansɩ ba mana a tɩaŋ, ta die balɩ yɩ nuukpiikiri tieŋ dɩ, “Tɩɩntɩ fʋ nuuke.” Die ʋ tɩɩntɩ ʋ nuuke die ka bɩ hagɩrɩ bɩbra. 11 Ama Ŋmɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ Farasisisi die dɩ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ, a piili a bala yɩa taŋ ba baaŋ yi Yisa dene.

Yisa die dɩ vʋarɩna ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ baŋ aŋaŋ bale wo dene

12 Saŋka mi Yisa die dɩ ga jʋalɩ kunkogiŋ dɩ ʋ jʋʋsɩ Ŋmɩŋ, a die jʋʋsɩ Ŋmɩŋ kanɩŋ yuku mi mana. 13 Die tuŋ dɩ vʋnna die ʋ wa ʋ kʋaŋanvuosi a keŋ lagɩsɩ ʋ jigiŋ a vʋarɩ vuosi baŋ-ale, a wa ba tʋntʋntɩŋ.* 14 Die ʋ vʋarɩ wa Simoni (vuodieke ʋ wasɩnana Piita) aŋaŋ Simoni nɩmbʋabiŋ Andurusi aŋaŋ Jemisi aŋaŋ Jɔɔn aŋaŋ Filipi aŋaŋ Batolomiwo, 15 aŋaŋ Matiwo aŋaŋ Tomasi aŋaŋ Alifusi bʋadembiŋ Jemisi aŋaŋ Simoni vuodieke die dɩ yaala banɩŋ Juu vuosi yallɩma ba gbaŋ wa, 16 aŋaŋ Judasi vuodieke die dɩ yine Jemisi bʋa wa aŋaŋ Judasi Asikaroti vuodieke die dɩ posine Yisa chɩaka.

Yisa die dɩ dagɩnana ta gbaama vuosi dene

(Mat. 4.23-25)

17 Yisa die dɩ keŋ sʋʋŋ kunkogiri me aŋaŋ ba, die a ga zie tɩŋgbaŋ dieke dɩ mʋna taŋ; ta die ʋ kʋaŋanvuosi pam die dɩ bie mi; vuosi pam die dɩ nyɩŋ Judia chaaŋ mana aŋaŋ Jerusalemi aŋaŋ Taya aŋaŋ Sadoni mana tɩgɩsɩ die dɩ gbigine mʋgɩkpɩɩrɩ, 18 die ba keŋye mɩŋ dɩ ba wʋŋ ʋ wʋbalɩka ta bɩ yaala ʋ gbaaŋ ba. Vuodiekemba die jɩmbɩatɩ die dɩ yalla ba gbaŋ die keŋye mɩŋ, die ʋ gbaaŋ ba. 19 Die vuosi mana die dɩ mɩa dɩ ba gbɩ wa, dama hagɩrɩŋ die nyɩna ʋ ma a gbaama ba mana.

Sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ sʋgɩchʋʋsɩŋ wɩa

(Mat. 5.1-12)

20 Saŋka mi die Yisa die dɩ daansɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba ta baarɩ dɩ,

“Nɩnɩŋ zɔɔlɩntieliŋ sʋgɩfɩalɩŋ yiwo nɩ sɩɩtɩ,

dama Ŋmɩŋ naarɩ yiwo nɩ sɩɩtɩ!

21 Nɩnɩŋ vuodiekemba kɔŋ dɩ yalla lele, sʋgɩfɩalɩŋ yiwo nɩ sɩɩtɩ,

dama nɩ nan keŋ chagɩ.

Nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ kʋnnana lele, sʋgɩfɩalɩŋ yiwo nɩ sɩɩtɩ,

dama nɩ nan daansɩ a laa.

22 “Vuosi dɩ keŋ haa nɩ ta zeti nɩ ta zɩa nɩ ta chʋʋsa nɩ saara, dama nɩ dɩna manɩŋ vuota Bʋa wɩa, sʋgɩfɩalɩŋ yiwo nɩ sɩɩtɩ. 23 Nɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ ta seme dama nɩ nyʋarɩ nan daansɩ dala Ŋmɩŋ naarɩ ma; die gbaŋ gbaŋ die ba chʋalɩba die dɩ yi Ŋmɩŋ naazʋalɩba.

24 “Nɩnɩŋ nyintitieliŋ, wʋbɩaŋ bie nɩ ma,

dama nɩ wɔŋ ye nɩ choti jaaŋ mɩŋ.

25 “Nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ chagɩna lele, wʋbɩaŋ bie nɩ ma,

dama kɔŋ nan daansɩ yigi nɩ.

“Nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ lanana lele, wʋbɩaŋ bie nɩ ma,

dama nɩ nan daansɩ ye sʋgɩchʋʋsɩŋ aŋaŋ kpaŋ.

26 “Nɩnɩŋ vuodiekemba vuosi mana dɩ bɩrɩnana, wʋbɩaŋ bie nɩ ma; dama die gbaŋ gbaŋ ba chɔɔŋkʋʋlɩba die dɩ bɩrɩ ŋmɩnchɩbɩsɩ naazʋalɩba.

Nɩ yallɩma choti aŋaŋ nɩ dataasɩ

(Mat. 5.38-48; 7.12a)

27 “Ama n bala nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ wʋnnana n balɩkʋ gie, nɩ chome nɩ dataasɩ ta yime wʋvɩɩna a yɩma vuodiekemba dɩ hana nɩ. 28 Ta vuodiekemba dɩ kanana kaatɩ a yɩa nɩ, nɩ balɩ ba dɩ ‘Ŋmɩŋ suŋŋi be’, ta jʋʋsɩma Ŋmɩŋ a yɩma vuodiekemba dɩ yinene nɩ bɩaŋ 29 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ keŋ falɩ fʋ kaamɩŋ fʋ yiŋŋi kaanɩ wa gbaŋ a yɩ wa aŋ ʋ falɩ. Dɩɩ yi vuoŋ dɩ keŋ a nagɩ fʋ jayeekikpeŋkpɩɩŋ fʋ vaa ʋ nagɩ fʋ jayeekibiŋ a gʋtɩ. 30 Vuodieke nɩŋ mana dɩ keŋ jʋʋsɩ fʋ jaaŋ fʋ yɩ wa, ta vuoŋ dɩ keŋ gbatɩ fʋ jaaŋ da keŋ dɩa a ga tuo. 31 Wudieke fʋ yaala vuosi yi a yɩ fʋ, fʋ yi die a yɩ fʋ chanchaalɩŋ.

32 “Dɩɩ yi fʋ cho vuodiekemba dɩ chone fʋ nyɩɩna ma, bɩa Ŋmɩŋ dɩ baa ʋ nagɩ gʋtɩ fʋ? Tʋntʋmbɩatɩ tieliŋ gbaŋ cho wo vuodiekemba dɩ chone be. 33 Ta dɩɩ yi fʋ yie vɩɩnɩŋ a yɩa vuodiekemba dɩ yinene vɩɩnɩŋ a yɩa fʋ bɩa Ŋmɩŋ dɩ baa ʋ nagɩ a gʋtɩ fʋ? Tʋntʋmbɩatɩ tieliŋ gbaŋ yie die. 34 Dɩɩ yi fʋ paŋŋa vuodiekemba fʋ sɩbɩna dɩ ba nan yiŋŋi tuŋ fʋ, bɩa Ŋmɩŋ dɩ baa ʋ nagɩ a gʋtɩ fʋ? Tʋntʋmbɩatɩ tieliŋ gbaŋ paŋŋa die a yɩa ba chanchaalɩŋ ta yiŋŋi tuose ba nyinti.

35 “Die wɩa nɩ chome nɩ dataasɩ ta yime vɩɩnɩŋ a yɩma ba. Ta dɩɩ yi nɩ paŋŋɩ vuoŋ jaaŋ ka ga yʋasɩ, da vaa nɩ sʋgɩtɩ chʋʋsɩ a wɩa, dama nɩ nyʋarɩ nan daansɩ dala, ta nɩ nan bɩ yi Nabidie Ŋmɩŋ ballɩ. Dama wʋnɩŋ ʋ yie wʋvɩɩna a yɩa vuodiekemba nine dɩ kana ka suule wudieke ʋ yinene a yɩa ba aŋaŋ vuobɩatɩ mana. 36 Nɩ chɩgɩma zɔɔlɩŋ sɩba nɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma dɩ chɩgɩnana zɔɔlɩŋ dene wo.

Chanchaalɩŋ sarɩya diile wɩa

(Mat. 7.1-5)

37 “Da keŋ a dii vuoŋ sarɩya amʋ Ŋmɩŋ da keŋ dii fʋ sarɩya, da keŋ balɩ a chʋʋsɩ vuoŋ amʋ Ŋmɩŋ da keŋ balɩ a chʋʋsɩ fʋ. Nagɩ fʋ chanchaalɩŋ taalɩ a chaa ba amʋ Ŋmɩŋ dɩaŋ nagɩ fʋ taalɩ a chaa fʋ. 38 Yɩma vuosi amʋ Ŋmɩŋ dɩaŋ nagɩ yɩ fʋ. Dɩ nan dɩ sɩɩ sɩba Ŋmɩŋ dɩ baaŋ nan nagɩ ʋ kuruba a mɔgɩsɩ zaa, ta ka keŋ suuli aŋaŋ ka kʋanʋaŋ mana aŋ ʋ jɩɩ jɩɩ ta dɔŋ dɔŋ ta a keŋ suuli a jaasa aŋ ʋ nagɩ a yɩ fʋ, fʋ baaŋ nan bɩagɩ a pɔgɩlɩ dene. Fʋ nagɩna fʋ kuruba a mɔgɩsa nyinti a yɩa vuosi die, Ŋmɩŋ gbaŋ nan mɔgɩsɩ die a yɩ fʋ.”

39 Ka kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩ taaŋ ba nandagɩrɩ gie dɩ, “Yɩɩ nan bɩagɩ a datɩ ʋ chanchaaŋ? Ba mana kaaŋ nan goliŋ me? 40 Bʋbʋgʋrʋ dɩaŋ ka tɩaŋ ʋ dɩdagɩrʋ; ama bʋbʋgʋrʋ dɩaŋ dɩ keŋ mɩŋŋɩ a bʋgɩrɩ a kpatɩ ʋ nan dɩ sɩɩ sɩba ʋ dɩdagɩrɩ wa.

41 “Bɩa fʋ daansa a yese mɩnchɩɩbɩŋ dieke dɩ benne fʋ chanchaaŋ nimbiŋ me ta ka ye dakʋʋlɩ dieke dɩ benne fʋ gbaŋ gbaŋ fʋ nimbiŋ me? 42 Lalɩa fʋ baa fʋ yi a balɩ yɩ fʋ chanchaaŋ dɩ, ‘N zʋa, vaa n vʋarɩ ŋmɩnchɩɩbɩŋ dieke dɩ benne fʋ nimbiŋ me’, ta ka ye dakʋʋlɩ dieke dɩ benne fʋ gbaŋ gbaŋ fʋ nimbiŋ me? Fʋnɩŋ gɩgaantʋ wa gie, woliŋ nagɩ dakʋʋlɩ dieke dɩ benne fʋ gbaŋ gbaŋ fʋ nimbiŋ me amʋ fʋ mɩŋŋɩ ye a vʋarɩ ŋmɩnchɩɩbɩŋ dieke dɩ benne fʋ chanchaaka nimbiŋ me wo.”

Tɩɩŋ aŋaŋ ka nyɩŋnyɩŋka wɩa

(Mat. 7.16-20; 12.33-35)

43 “Tɩɩvɩɩnɩŋ ka wala nyɩŋnyɩŋkɩbɩatɩ, ta tɩɩ dieke dɩ yʋagɩna ka wala nyɩŋnyɩŋka vɩɩna. 44 Tɩɩŋ nyɩŋnyɩŋka ma ba sɩba ka. Ba ka yese kɩnkamɩŋ haŋgɔɔsɩ jigiŋ a tʋʋra, yaa taama jɩa jigiŋ a tʋʋra. 45 Vuovɩɩnɩŋ yie tʋnvɩɩna dama ʋ sʋŋ vɩɩna mɩŋ; ta vuobɩaŋ dɩaŋ dɩ yie tʋmbɩatɩ dama ʋ sʋŋ suuli wo aŋaŋ wʋbɩatɩ. Jadieke dɩ benne vuoŋ sʋŋ ma kanɩŋ ʋ bala.

Mɩmɩɩrɩŋ bale wɩa

(Mat. 7.24-27)

46 “Bɩa nɩ wasa mɩŋ nɩ Yɔmʋtieŋ ta ka yie wudieke n yaalala? 47 Vuodieke mana dɩ kienene n jigiŋ ta wʋmma n wʋbalɩkaha ta dɩha, n nan dagɩ nɩ ʋ sɩna die. 48 Wʋnɩŋ ʋ sɩɩ sɩba daa wʋnyɩ die dɩ mɩna ʋ tigiŋ, ta die woliŋ a tuu tɩŋgbaŋ a sʋʋŋ a ga tʋgɩ taŋ ta dʋaŋ nyabɩlɩŋ tanɩ sikpeŋ. Ka kʋaŋ chaaŋ nɩɩŋ dɩ keŋ nɩɩ pam ta mʋgɩŋ dɩ kpaa ta nyaabʋ dɩ keŋ nɩgɩ tigiri, ama die tigiri ka nanya dama die ʋ mɩŋŋɩ mɩɩ ka mɩŋ. 49 Ama vuodieke mana dɩ wʋnnana n wɩaha gie ta ka dɩha sɩɩ sɩba daa wʋnyɩ die dɩ mɩna ʋ tigiŋ a zieŋ tambʋsɩŋ me ta ka dʋaŋ nyabɩlɩŋ ka chɩaŋ wa, ta die nɩɩŋ dɩ nɩɩ mʋgɩŋ dɩ kpaa, ta nyaaŋ dɩ keŋ nɩgɩ tigiri, die ka nan bʋnyɩ. Bɩa chʋʋsɩbɩaŋ wʋnna!”

7

Yisa die dɩ gbaanna Romi tɩŋ sojasi jakʋʋŋ tʋntʋntʋ dene

(Mat. 8.5-13)

1 Die Yisa die dɩ dagɩna vuosisi a kpatɩ wa die ʋ nyɩŋ a ga Kapenɔmi tɩŋ ma. 2 Mi Romanisi sojasi jakʋʋŋ wʋnyɩ die dɩ bie mi a yallɩ ʋ tʋntʋntʋ ʋ chone pam, die yʋagɩŋ dɩ yigi wo ʋ gbigi kuŋ. 3 Die jakʋʋrɩ dɩ wʋŋ Yisa wɩa, a tʋŋ Juu vuosi nyɩŋkʋra bataŋ dɩ ba ga a wa wa dɩ ʋ keŋ a gbaaŋ ʋ tʋntʋntʋ wa. 4 Die ba keŋ Yisa jigiŋ a jʋʋsɩ wa aŋaŋ nɩŋŋmɩna a baarɩ dɩ, “Daa wa gie mʋ dɩ fʋ suŋŋi wo, 5 dama ʋ cho tɩ tɩŋgbaŋka gie vuosi, ta mɩɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoŋ a yɩ tɩ.”

6 Die wɩa Yisa die dɩ dɩ ba kʋaŋ a ga. Die ʋ gana a gbige tigiri, jakʋʋrɩ die dɩ tʋŋ ʋ zʋalɩŋ dɩ ba keŋ balɩ wa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ daa mugisi fʋ gbaŋ a kiere, dama n ka mʋ dɩ fʋ keŋ juu n tigiŋ me. 7 Die wɩa maŋ ka keŋ fʋ jigiŋ n gbaŋ gbaŋ wa. Ama ko yɩ nʋaŋ aŋ n tʋntʋntʋ wa ye alaafɩa. 8 Dama manɩŋ n gbaŋ n yaa wa n nyɩŋkʋra, ta yallɩ sojasi ba dɩɩ n kʋaŋ. N ŋaaŋ balɩ a yɩ geŋ wo, gamma aŋ ʋ ga, ta balɩ a yɩ geŋ wo kiere aŋ ʋ keŋ; ta bɩ vaa n yɔmʋ yi wudieke n yaalala.”

9 Yisa die dɩ wʋnna naa die dɩ paalɩ a yi wo mamachi, die ʋ yiŋŋi a balɩ yɩ kpɩkpaakʋ die dɩ dɩna ʋ kʋaka dɩ, “N bala nɩ, n ye ka ye vuoŋ dɩ yine mɩŋ yada sɩba naa Izara vuosi sʋŋ gbaŋ.”

10 Die sojasi jakʋʋrɩ zʋalɩba die dɩ yiŋŋi a ga ʋ tigiri me a ye ʋ tʋntʋntʋ wa dɩ yene alaafɩa.

Yisa die dɩ vana kpihɔgʋ bʋadembiŋ dɩ hagɩ kuŋ me dene

11 Die tuŋ dɩ vʋʋna Yisa die dɩ ga tɩŋ kaanɩ ba wasɩnana Neeni, ta ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba aŋaŋ kpɩkpaakʋ die dɩ dɩ ʋ kʋaŋ. 12 Die ʋ dene a ga tʋgɩ tɩka nʋaŋ, die ʋ ye kpɩkpaaŋ dɩ nyɩna tɩka sʋŋ a chii kuŋ dɩ ba ga guu. Vuodieke die dɩ kpine wo die yiwo kpihɔgʋ wʋnyɩ bʋabalɩmɩŋ, die ʋ yiwo dembiŋ. Kpihɔgʋ wa gbaŋ die bie kpɩkpaakʋ sʋŋ. 13 Die Yisa die dɩ yene kpihɔgʋ wa zɔɔlɩŋ die dɩ yigi wo ʋ balɩ a yɩ wa dɩ, “Da kʋmma!” 14 Ta die dɩ a ga a gbɩ tɩaka, ta vuodiekemba die dɩ chine wo wo dɩ zie. Yisa die dɩ balɩ dɩ, “Dalʋakɩŋ hagɩ!” 15 Die kumbu miivoli die dɩ yiŋŋi keŋ, ta ʋ hagɩ kalɩ a piili bala wɩa. Yisa die dɩ yiŋŋi a nagɩ wa yɩ ʋ nuŋ.

16 Die ŋmaamɩŋ die dɩ yigi vuodiekemba mana die dɩ benne mi, ba mana die dɩ bɩrɩ Ŋmɩŋ, a baarɩ dɩ, “Ŋmɩŋ naazʋakpeŋkpɩɩŋ keŋ nyɩŋ tɩ jigiŋ mɩŋ”; ta bala taŋ dɩ, “Ŋmɩŋ keŋ sʋʋŋ a suŋŋi ʋ vuosi mɩŋ.”

17 Yisa wɩaha gie die dɩ mʋʋlɩ ga Judia tɩŋ mana aŋaŋ tɩgɩ diekemba mana dɩ gbigine mi.

Jɔɔn dieke dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ wɩa

(Mat. 11.2-19)

18 Ka kʋaŋ chaaŋ Jɔɔn dieke dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ ga a balɩ wa wɩaha gie mana. Die ʋ wa vuosi bale ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba sʋŋ, 19 a tʋŋ ba tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa jigiŋ dɩ ba ga pɩasɩ wa dɩ, “Fʋnɩŋ fʋ yine vuodieke dɩ balla ʋ keŋ wo yaa tɩ ye chɩɩsɩma vuogaaŋ bɩbra?”

20 Die ba kenne tʋgɩ Yisa jigiri, die ba balɩ wa dɩ, “Jɔɔn dieke dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ tʋnna tɩ dɩ tɩ keŋ pɩasɩ fʋ dɩ, ‘Fʋnɩŋ fʋ yine vuodieke ʋ bala dɩ ʋ nan keŋ wo yaa tɩ ye chɩɩsɩma vuogaaŋ.’ ”

21 Kanɩŋ saŋka mi gbaŋ gbaŋ Yisa die dɩ gbaaŋ vuosi pam, yʋagɩtieliŋ aŋaŋ vuodiekemba yʋagɩtɩ die dɩ faasɩna a hagɩrɩ, ta vʋarɩ jɩmbɩatɩ vuosi pam ma, ta die vaa yɩɩsɩ pam nine dɩ yuori. 22 Die ʋ yiŋŋi a balɩ Jɔɔn tʋntʋntɩba dɩ, “Nɩ yiŋŋi a ga balɩ Jɔɔn wudieke nɩ wʋnnana ta yese wudiekemba; dɩ nɩ ye ta yɩɩsɩ nine dɩ yuorine, gbarɩgɩsɩ dɩ chʋŋ, ta vuodiekemba die dɩ yʋagɩna gamɩŋ ye wo gbaamɩŋ, tɩkpaara tieŋ dɩ wʋmma, ta kunti dɩ haga kuŋ me, ta zɔɔlɩntieliŋ dɩ wʋmma Ŋmɩŋ wʋbalɩkɩ vɩɩnaha. 23 Ta sʋgɩfɩalɩŋ bie vuodieke dɩ kana ka chɩɩlɩ mɩŋ ma.”

24 Jɔɔn tʋntʋntɩba die dɩ yiŋŋine a ga a kpatɩ wa, Yisa die dɩ piili a pɩasa kpɩkpaakʋ yaa gamma Jɔɔn wɩa dɩ, “Die nɩ gana Jɔɔn jigiri hagɩrɩ ma wa, bɩa die nɩ yile dɩ nɩ nan ye? Die nɩ yile dɩ nɩ nan ye hʋʋtɩ bʋlɔgɩsɩŋ dɩ nɩgɩnana? 25 Yaa bɩa die nɩ nyɩŋ ga nɩ ye? Dembiŋ dɩ yeegine nyiŋyeeki vɩɩna? Vuodiekemba dɩ yeeginene nyiŋyeeki vɩɩna ta bie ba dʋŋŋʋ bie wo naaleesi me. 26 Nɩ balɩ mɩŋ, vuobɩa die nɩ nyɩŋ ga nɩ ye wo? Nɩ tɩŋ yile dɩ nɩ nan ye Ŋmɩŋ naazʋa yaa? Wusie maŋ bala nɩ, Jɔɔn nɩŋ tɩaŋ naazʋa. 27 Dama Jɔɔn die yine vuodieke Ŋmɩŋ die dɩ bala ʋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, ‘Manɩŋ n nan tʋŋ n tʋntʋntʋ aŋ ʋ woliŋ dɩa fʋ nɩŋŋa a wʋnsɩ fʋ keniŋ sieku a dʋaŋ fʋ.’ ” 28 Yisa die dɩ bɩ balɩ ba a gʋtɩ dɩ, “Manɩŋ n bala nɩ, ba ye ka mɩɩrɩ vuoŋ dɩ tɩanna Jɔɔn, ama vuodieke dɩ wɩarɩna kʋaŋ Ŋmɩŋ naarɩ ma tɩaŋ wa.”

29 (Ta Vuoŋ mana aŋaŋ lampotuosiribe die dɩ saagɩ dɩ Nabidie Ŋmɩŋ vɩɩna, dama die ba wʋŋ Jɔɔn mʋʋlɩŋ, ta vaa ʋ sɩɩ ba Ŋmɩŋ nyaabʋ. 30 Ama Farasisi aŋaŋ vuodiekemba die dɩ dagɩnana Ŋmɩŋ mɩraha die dɩ zeti Ŋmɩŋ dɩ sanna die a yɩ ba, dama die ba ka saagɩ dɩ Jɔɔn sɩɩ ba Ŋmɩŋ nyaabʋ.)

31 Ta Yisa die dɩ bɩ balɩ ba dɩ, “Nɩnɩŋ leleke gie vuosi, bɩa maŋ nan nagɩ a magɩsɩ nɩ? Vuoŋ bɩa yine nɩ? 32 Nɩ nɩasɩ wa ballɩbɩsɩ dɩ kalla nyʋʋŋ jigiŋ a nata wasa tamba, ‘Tɩ wɩa wɩɩŋ a yɩa nɩ ama nɩ ka sie, ta chɩa hanye a yɩa nɩ ama nɩ ka kʋma.’ 33 Nɩnɩŋ leleke gie vuosi nɩasɩ wa ballɩbɩsɩ gie dama Jɔɔn die dɩ kenne ta ka die nyindiike gbaŋ gbaŋ ta ka nyuo daaŋ ta nɩ baarɩ dɩ ʋ yiwo yɩɩŋyaaŋ; 34 ta manɩŋ vuota Bʋa dɩ keŋ die ta nyuo, nɩ baarɩ ‘Ye, ʋ yiwo wutulitieŋ aŋaŋ daanyuru; ta bɩ yi lampotuosiriŋ aŋaŋ tʋntʋmbɩatɩ tieliŋ zʋa.’ 35 Ama vuodiekemba dɩ tuone Ŋmɩŋ yɩaŋ daga dɩ dɩ yiwo wusie.”

Yisa die dɩ gana Simoni vuodieke dɩ yine Farasisi vuoke tigiŋ dene

36 Die Farasisi wʋnyɩ die dɩ wa Yisa dɩ ʋ keŋ aŋ ba dii nyindiike ʋ tigiŋ me. Die Yisa die dɩ ga daa wa tigiri me, ba mana dɩ lagɩŋ kalɩ a die. 37 Die hɔgʋ wʋnyɩ die benne tɩka ma a dʋaga dembisi die dɩ wʋŋ dɩ Yisa bie daa wa tigiri me a die nyindiike, die wɩa ʋ yaa kɔlɩba aŋaŋ tulaari dieke ligire dɩ faasɩna tʋa, 38 a die a keŋ a gbigiri Yisa nagɩsɩ chɩaŋ, a kʋma ʋ nintaantɩ dɩ nanna Yisa naatala ma. Die Yisa naatala die dɩ sʋnsɩ ta die hɔgʋ wa die dɩ nagɩ ʋ sikpeŋ zoosi a chɩtɩ ha ta die a mɔgɩsɩ ʋ naatala ta sɩɩtɩ tulaaribu a yi he. 39 Die Farasisi dieke die dɩ wana Yisa wa die dɩ yene naa ʋ yile ʋ sʋŋ ma dɩ, “Dɩɩ yi daa wa gie dɩ seŋ yi Ŋmɩŋ naazʋa wusie, ʋ tɩŋ nan dɩ sɩba hɔgʋ wa gie dɩ yine vuodieke. Ʋ tɩŋ nan dɩ sɩba a baarɩ dɩ ʋ yiwo tʋntʋmbɩatɩ tieŋ.”

40 Die wɩa Yisa die dɩ balɩ Farasisi wa dɩ, “Simoni n yaa wɩɩŋ n baa n balɩ fʋ.”

Ta Simoni die dɩ yiŋŋi baarɩ, “Dɩdagɩrʋ balɩ mɩŋ?”

41 Yisa die dɩ balɩ wa dɩ, “Die dembisi bale die yalla vuodieke dɩ paŋŋɩnana ligire hamɩŋ. Wʋnyɩ die dii wo ligire bie* kɔbɩsɩ-nʋ hamɩŋ, ta wʋnyɩ dɩaŋ die dɩ dii ligire bie baŋɩsɩ-nʋ hamɩŋ. 42 Die ba wʋnyɩ mana die ka bɩagɩ tuŋ wo, die wɩa die ʋ nagɩ chaa ba mana dɩ ba gamma. Lele, ba jabɩa balla ʋ chome wo pam?”

43 Simoni die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “N yi tama vuodieke hannɩ die dɩ faasɩna a dala wa.”

Yisa die dɩ balɩ wa dɩ, “Fʋnɩŋ balɩ wa wusie.” 44 Die ʋ yiŋŋi a daansɩ hɔgʋ wa ta balɩ yɩ Simoni dɩ, “Ye hɔgʋ wa gie? N kenne juu fʋ tigiri gie me, ka yɩ mɩŋ nyaaŋ dɩ n nɩtɩ n naatala ama hɔgʋ wa gie nɩtɩ wa n naatala aŋaŋ ʋ nintaantɩ ta chɩtɩha aŋaŋ ʋ sikpeŋ zoosi. 45 Ama fʋnɩŋ nɩŋ ka mɔgɩsɩ mɩŋ, ama wʋnɩŋ nɩŋ ʋ ka vaa n naatala mɔgɩsɩŋ n kenne a juu giena wa. 46 Ta ka bɩ nagɩ kpaaŋ a duuri n sikpeŋ, ama wʋnɩŋ nɩŋ ʋ siti wo tulaari a yi n naatala ma. 47 N bala nɩ, n nagɩ wa ʋ tʋmbɩatɩ pam wa mana a chaa wa; die wɩa ʋ cho mɩŋ pam wa, ama vuodieke n nagɩna a chaa wa bɩta, wʋnɩŋ ʋ gbaŋ chome mɩŋ bɩta.”

48 Die wɩa Yisa die dɩ balɩ a yɩ hɔgʋ wa dɩ, “N nagɩ fʋ taalɩ a chaa fʋ.”

49 Ta vuodiekemba die dɩ kala a gʋtɩ ba die wo die dɩ yile ba sʋgɩtɩ ma dɩ, “Mɩnɩa wʋnna a bɩagɩ naga vuosi taalɩ a chaa ba?”

50 Ta Yisa die dɩ balɩ a yɩ hɔgʋ wa dɩ, “Fʋ yada gbatɩna fʋ a taaŋ, gamma aŋaŋ sʋgɩdʋagɩŋ.”

8

Hɔgʋ diekemba die dɩ dɩna Yisa wɩa

1 Naa kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩdɩ dɩa tɩgɩkpɩɩma aŋaŋ tɩŋkpaŋŋɩsɩ a bala Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha yaa gamma Ŋmɩŋ naarɩ wɩa. Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale die dɩ wa mɩŋ a ga, 2 aŋaŋ hɔgʋba bataŋ die ʋ vʋarɩna jɩmbɩatɩ ta gbaaŋ bataŋ yʋagɩtɩ; die ba yiwo, Meri Magidalini vuodieke die ʋ vʋarɩna jɩmbɩatɩ bayʋpɔyɩ ʋ ma: 3 bataŋ die yiwo Chuza hɔgʋ wa, Johana (Chuza die yiwo Herodi tigiri tʋntʋntɩba jakʋʋŋ) aŋaŋ Susana aŋaŋ hɔgʋ ba pam. Die hɔgʋba gie die naga ba gbaŋ gbaŋ ba nyinti a suŋŋe Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba.

Bʋbʋrɩtʋ wa nandagɩrɩ

(Mat. 13.1-9; Maki 4.1-9)

4 Die daadaaŋ pam die dɩ nyɩna tɩgɩsɩ tɩgɩsɩ pam a kieŋ Yisa jigiŋ, ta kpɩkpaakʋ die dɩ keŋ lagɩsɩ a taaŋ a giliŋ Yisa, die ʋ taaŋ ba nandagɩrɩ gie dɩ:

5 “Daa wʋnyɩ die nyɩna ga ʋ kʋaŋ dɩ ʋ ga bʋrɩ nyɩŋbʋra. Die ʋ bʋrɩnana wa a taŋ die dɩ nan sieŋ me die ba tɩbɩha tɩanna ta nembisi die dɩ keŋ nagɩha dii. 6 Ataŋ dɩaŋ die dɩ nan taŋ sikpeŋ jigidieke tantɩ die kana ka dala, die a nyune wo die a jigi dama tɩŋgbaŋka die ka sʋnsɩ. 7 Ataŋ dɩaŋ die dɩ nan haŋgɔɔsɩ dagɩrɩsɩ ma die a mana die dɩ lagɩsɩ nyuŋ, haŋgɔɔsɩ die dɩ nyagɩ ha. 8 Ta ataŋ dɩaŋ die dɩ nan tɩŋgbaŋ vɩɩnɩŋ ma, ta die a nyuŋ a bɩrɩŋ ta nyɩŋ bie kɔbɩga kɔbɩga.”

Yisa die dɩ wa balɩ ba a kpatɩ dɩ, “Vuodieke dɩ yalla tɩba ta nan wʋŋ ʋ wʋmma!”

Wudieke wɩa ʋ taana nandaga ha

(Mat. 13.1-9; Maki 4.1-9)

9 Ka kʋaŋ chaaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ pɩasɩ wa nandagɩrɩ chɩaŋ. 10 Ʋ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Nɩnɩŋ nɩŋ Ŋmɩŋ vaa nɩ sɩba ʋ naarɩ wʋlɔbɩrɩkɩrɩ mɩŋ, ama banɩŋ ba nɩŋ ʋ taana ba nandaga, dɩ ba daansɩ ama ba da keŋ ye, ta wʋŋ ama ta kaaŋ dɩ sɩba a chɩasɩ.”

Bʋbʋrɩtʋ nandagɩrɩ chɩaŋ

(Mat. 13.18-23; Maki 4.13-20)

11 “Nandagɩrɩ chɩaŋ wʋnna: Nyɩŋbʋraha yine Ŋmɩŋ wʋbalɩka ha. 12 Nyɩŋbʋrɩ dieke dɩ nanna sieku me wo nɩasɩ wa vuodiekemba dɩ ŋaana wʋŋ Ŋmɩŋ wɩaha, ama Sitaani keŋ a nagɩ wɩa ha a nyɩŋ ba sʋgɩtɩ ma, amʋ ba da keŋ tuo dii ta ye gbatɩtaanɩŋ. 13 Nyindiekemba dɩ nanna tanɩ sikpeŋ nɩasɩ wa vuodiekemba dɩ ŋaana wʋŋ wɩaha aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ, ama a ka sʋʋna ba sʋgɩtɩ ma, ba ŋaaŋ yiwo yada bɩta, ama saŋŋa dieke magɩsɩŋ dɩ keŋ keŋ ba ŋaaŋ nagɩha taaŋ mɩŋ. 14 Nyɩŋbʋrɩ dieke dɩ nanna haŋgɔɔsɩ dagɩrɩsɩ jigiri nɩasɩ wa vuodiekemba dɩ ŋaana wʋŋ wɩaha ama tɩŋgbaŋka wumugisike aŋaŋ nyinti yaalɩŋ keŋ juu a nyagɩ ha, amʋ a da keŋ bɩrɩŋ a nyɩŋ bie. 15 Ama nyindiekemba dɩ nanna tɩŋgbaŋ vɩɩkʋ ma wa nɩasɩ wa vuodiekemba dɩ ŋaana wʋŋ wɩaha ta tuohe aŋaŋ sʋgɩvɩɩnɩŋ ta mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ ha keŋ keŋ ta bɩ yaa hanɩa, ta nyɩŋ bie vɩɩnɩŋ.

Popoli nandagɩrɩ

(Maki 4.21-25)

16 “Vuosi ka chɔgɩsa popoli ta naga kpalɩ a bubi ke yaa a naga ka a ziele gado chɩaŋ. Ama ba ŋaaŋ nagɩ ka mɩŋ a sagɩ popoli daaŋ ma amʋ vuosisi dɩ keŋ juu ba ye ka chaaŋkʋ. 17 Wudieke mana dɩ lɔbɩrɩna nan daansɩ a keŋ nyɩŋ yeŋ ta wudieke mana dɩaŋ dɩ ligine nan keŋ yuori ta nyɩŋ chaanɩŋ ma.

18 “Die wɩa nɩ sɩmma nɩ wʋnnana Ŋmɩŋ wɩa die, dama vuodieke mana dɩ wʋnnana ta mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ ka ba nan yɩ wa pam a gʋtɩ, ama vuodieke dɩ wʋnnana ta ka mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ ha, ba nan tuo bɩta gbaŋ ʋ yilinene dɩ ʋ yalla wa a nyɩŋ ʋ jigiŋ.”

Yisa nuŋ aŋaŋ ʋ nɩmballɩ wɩa

(Mat. 12.46-50; Maki 3.31-35)

19 Womi Yisa nuŋ aŋaŋ ʋ nɩmballɩ die dɩ keŋ, ama die ba ka bɩagɩ a gbigi wo dama vuosi die dala mɩŋ. 20 Vuoŋ wʋnyɩ die dɩ balɩ a yɩ Yisa dɩ, “Fʋ naa aŋaŋ fʋ nɩmballɩ zie yeŋ me ta yaala ba ye fʋ.”

21 Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba mana dɩ, “Manɩŋ n naa aŋaŋ n nɩmballɩ yine vuodiekemba dɩ wʋnnana Ŋmɩŋ wɩaha ta dɩ ha.”

Bʋlɔgɩsɩŋ aŋaŋ nyaaŋ die dɩ tuone Yisa nʋaŋ dene

(Mat. 8.23-27; Maki 4.35-41)

22 Daaŋ kaanɩ Yisa aŋaŋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ juu haarɩŋ sʋŋ, die ʋ balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩ vaa tɩ jʋalɩ ga gbagɩrɩ mi wo gaarɩ.” Die wɩa die ba piili sieŋ. 23 Die ba benne haarɩkʋ sʋŋ a gara Yisa die dɩ gʋʋra. Ta bʋlɔgɩsɩkpeŋkpɩɩŋ die dɩ keŋ bʋnyɩ a nɩga gbagɩrɩ ma, die haarɩkʋ dɩ yaala ka suuli aŋaŋ nyaaŋ, die ba bie wʋbɩaŋ ma. 24 Ta die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ keŋ a sʋgɩrɩ wa a baarɩ dɩ, “Jakʋʋŋ, jakʋʋŋ tɩ bie kuŋ me.”

Yisa die dɩ hagɩ a natɩ bʋlɔgɩsɩbʋ aŋaŋ nyaaŋ poŋŋikiri a mana die dɩ fɩalɩ sɔmm. 25 Womi die ʋ balɩ yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Nɩ ka yi mɩŋ yada?”

Ta ŋmaamɩŋ die dɩ yigi be, ka bɩ yi be mamachi ba pɩasa taŋ dɩ, “Manɩa wʋnna? Ta nata bʋlɔgɩsɩŋ aŋaŋ nyaaŋ ta a tuose ʋ nʋaŋ.”

Yisa die dɩ vʋarɩna jɩmbɩatɩ daa wʋnyɩ ma dene

(Mat. 8.28-34; Maki 5.1-20)

26 Ta die ba keŋ tʋgɩ Gerasa tɩŋ ma a zie ta vaa Galili tɩŋ ba kʋaŋ. 27 Die Yisa die dɩ kenne nyɩŋ haarɩkʋ ma wa, ta Gerasa daa wʋnyɩ die jɩmbɩatɩ dɩ yalla wa dɩ keŋ tuoli wo. Die ʋ beri wo die a yʋasɩ ta ka yeegi garɩŋ yaa dʋa tigiŋ me ama die ʋ bie wo jigidieke ba guunene vuosi haagɩŋ ma. 28 Saŋŋa dieke ʋ yene Yisa wa die ʋ faasɩ keesi a nan ʋ nɩŋŋa a faasɩ nata aŋaŋ lɔlɩkpɩɩŋ dɩ, “Yisa, Nabidie Ŋmɩŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma Bʋa, bɩa fʋ yaala n jigiŋ? N jʋʋsa fʋ da keŋ a datɩ n tɩbɩŋ.” 29 Die ʋ balɩ wa naa dama Yisa die yɩ wa jɩmbɩatɩ nʋaŋ dɩ a nyɩŋ ʋ ma. Die saŋŋa pam die a ŋaaŋ mugise wo mɩŋ aŋaŋ ba ŋaana a bɔbɩ wa aŋaŋ chɔrɩma ʋ nagɩsɩ aŋaŋ nuusi mana yɔrɩ, jɩmbɩatɩtɩ ŋaaŋ vaa ʋ kpaa ha mɩŋ ta nagɩ wa juu haagɩŋ ma.

30 Yisa die dɩ pɩasɩ daa wa dɩ, “Fʋ saaŋ?”

Die ʋ baarɩ, “N saaŋ yine ‘Dala’ ” ka chɩaŋ yine jɩmbɩatɩ pam die bie ʋ ma. 31 Womi jɩmbɩatɩ die dɩ jʋʋsa wa aŋaŋ nɩŋŋmɩna dɩ ʋ da vaa a ga juu vɔrɩgoli me.

32 Die perukusi pam die benne kunkogiŋ lʋgɩŋ a die; ta jɩmbɩatɩtɩ die dɩ jʋʋsɩ Yisa dɩ ʋ vaa a ga juu perukusisi, die ʋ yɩ he sieŋ. 33 Die wɩa jɩmbɩatɩ die dɩ nyɩŋ daa wa ma a ga juu perukusisi mana, die a mana die dɩ chɩgɩ daagɩ kunkogiri lʋgɩŋ a sʋʋŋ ga nan mʋgɩkpɩɩrɩ ma nyaabʋ die dɩ dii he.

34 Die vuodiekemba die dɩ daansɩnana perukusisi die dɩ yene wudieke dɩ yine wo die ba chɩgɩ ga tɩka sʋŋ aŋaŋ kʋatɩ ma a mʋʋlɩ wɩarɩ. 35 Die vuosi die dɩ nyɩŋ a ga dɩ ba ye wudieke dɩ yine wo. Die ba keŋ Yisa jigiŋ a ye daa wa ʋ vʋarɩna jɩmbɩatɩ ʋ ma wa ʋ jigiŋ ʋ yeegi jayeekiŋ ta ʋ sikpeŋ dɩ mɩŋŋɩ a tʋma, ŋmaamɩŋ die dɩ yigi ba mana. 36 Vuodiekemba mana die dɩ yene Yisa dɩ gbaanna daa wa die wo die ba balɩ vuosisi. 37 Die wɩa vuodiekemba mana die dɩ benne Gerasa tɩŋ ma die dɩ keŋ Yisa jigiŋ a jʋʋsɩ wa dɩ ʋ nyɩŋ ba tɩka ma, dama ŋmaamɩŋ die faasɩna a yigi be mɩŋ.

Die wɩa Yisa die dɩ juu haarɩkʋ dɩ ʋ ga; 38 mi daa dieke die ʋ gbaanna wa die dɩ jʋʋsɩ wa dɩ ʋ vaa ʋ dɩa ʋ kʋaŋ, ama Yisa die dɩ balɩ wa dɩ, 39 “Yiŋŋi kuli fʋ tigiŋ a ga mʋʋlɩ tʋnkpɩɩŋ dieke Ŋmɩŋ dɩ yine a yɩ fʋ.”

Die wɩa daa wa die dɩ ga tɩka sʋŋ mana a balla Yisa die dɩ yine wudieke mana a yɩ wa.

Jaarusi havʋʋbiŋ yʋagɩŋ aŋaŋ hɔgʋ dieke dɩ gbɩna Yisa jayeekiŋ wɩa

(Mat. 9.18-26; Maki 5.21-43)

40 Die Yisa dɩ wana a yiŋŋi a ga gbagɩrɩ mi wo chaakʋ, kpɩkpaaŋ die dɩ tuoli wo aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ a yi wo aŋsɩa dama die ba mana die chɩɩsa wa mɩŋ. 41 Womi daa wʋnyɩ ba wasɩnana Jaarusi dɩ keŋ tʋgɩ, die ʋ yiwo Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku jakʋʋŋ. Die ʋ keŋ gbirigi Yisa nɩŋŋa a jʋʋsɩ wa dɩ ʋ keŋ wʋnɩŋ ʋ tigiŋ, 42 dama die ʋ bʋabalɩmɩŋ die dɩ yine havʋʋbiŋ ta yi bɩna baŋ aŋaŋ ale die yʋagɩna a gbigi kuŋ.

Die Yisa die dɩ ganana wa, kpɩkpaaŋ die dɩ giliŋ wo jigiŋ mana.

Hɔgʋ wʋnyɩ die gbɩna Yisa garɩŋ a ye gbaamɩŋ wɩa

43 Kpɩkpaakʋ sʋŋ hɔgʋ wʋnyɩ die benne ʋ nyɩŋgbanɩŋ dɩ nyɩna zɩŋ dene bɩna baŋ aŋaŋ ale, die ʋ nagɩ ʋ yalla jadieke mana mana a yɩ gbɩgbaantɩŋ, ama die ba wʋnyɩ mana ka bɩagɩ a gbaaŋ wa. 44 Die ʋ daagɩ kpɩkpaakʋ sʋŋ a keŋ Yisa kʋaŋ a gbɩ ʋ jayeekiri kʋanʋaŋ, lele womi die ʋ zɩmbʋ dɩ gobi bʋnyɩ. 45 Mi die Yisa dɩ pɩasɩ dɩ, “Mɩnɩa gbɩna mɩŋ?”

Die ba mana die dɩ chiisi, ta Piita die dɩ baarɩ dɩ, “Jakʋʋŋ, kpɩkpaakʋ giliŋ fʋ mɩŋ ta dɩ dɩa chʋa fʋ.”

46 Ama ta Yisa die dɩ baarɩ dɩ, “Vuoŋ gbɩ mɩŋ mɩŋ dama n sɩba dɩ hagɩrɩŋ nyɩŋ n ma.” 47 Die hɔgʋ wa die dɩ mɩŋŋɩna dɩ ʋ kaaŋ bɩagɩ a lɔbɩrɩ wa, die wɩa die ʋ keŋ a cheele ta gbigiri Yisa nɩŋŋa. Mi die ʋ balɩ Yisa vuoŋ mana nine me wudieke wɩa ʋ gbɩna wa wa ta ye gbaamɩŋ die bʋnyɩ. 48 Yisa dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “N lɩa, fʋ yada gbaanna fʋ. Gamma aŋaŋ sʋgɩdʋagɩŋ.”

Yisa die dɩ vana havʋʋbiŋ dɩ hagɩ kuŋ me dene

49 Die Yisa dɩ yene ko bala wɩaha gie, vuoŋ wʋnyɩ die dɩ nyɩŋ jakʋʋrɩ tigiŋ a keŋ a balɩ wa dɩ, “Fʋ lɩa wa kpiye; da mugisi Dɩdagɩrʋ wa bɩbra.”

50 Ama Yisa die dɩ wʋŋ ta balɩ yɩ Jaarusi dɩ, “Da vaa ŋmaamɩŋ yalla fʋ; fʋnɩŋ ko yi yada ta havʋʋbike nan ye alaafɩa.”

51 Yisa die dɩ keŋ a juu tigiri me, die ʋ ka yi vuoŋ dɩ dɩ ʋ kʋaŋ sie Piita, aŋaŋ Jɔɔn aŋaŋ Jemisi aŋaŋ havʋʋbike chɔɔŋ aŋaŋ ʋ nuŋ nyɩɩna ma. 52 Vuoŋ mana mi die dɩ kʋma ta die zɔɔlɩŋ bʋa wa wɩa. Yisa die dɩ balɩ ba dɩ, “Nɩ da kʋmma, bʋa wa ka kpiye ʋ ko gʋʋra mɩŋ.”

53 Die vuosisi die dɩ laa wa dama die ba sɩba a baarɩ dɩ bʋa wa kpiye mɩŋ. 54 Ama Yisa die dɩ yigi ʋ nuuŋ me ta baarɩ dɩ, “N, bʋa hagɩ!” 55-56 Die ʋ yiŋŋi keŋ ʋ mɩsɩ ma ta hagɩ zie bʋnyɩ. Die dɩ yi bʋa wa chɔɔŋ aŋaŋ ʋ nuŋ wo mamachi, Yisa die dɩ balɩ ba dɩ ba yɩ bʋa wa jaaŋ aŋ ʋ dii. Ama Yisa die dɩ kpaaŋ ba dɩ ba da keŋ balɩ vuoŋ wudieke dɩ yine wo.

9

Yisa die dɩ tʋnna ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo dene

(Mat. 10.5-15; Maki 6.7-13)

1 Ka kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩ wa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo a lagɩsɩ ʋ jigiŋ ta yɩ ba hagɩrɩŋ aŋaŋ yiko dɩ ba vʋarɩma jɩmbɩatɩ ta gbaama yʋagɩtɩ vuosi me. 2 Ta die tʋŋ ba dɩ ba ga mʋʋlɩ Ŋmɩŋ naarɩ wɩaha ta gbaaŋ yʋagɩtieliŋ. 3 Ta die balɩ ba dɩ, “Nɩ da nagɩ jaaŋ mana a ga nɩ sieku; nɩ da nagɩ daaŋgbanɩŋ yaa bʋlɔgɩŋ yaa nyindiike yaa ligire aŋaŋ jayeekiŋ a gʋtɩ nɩ wone yeegi jadieke wo me. 4 Nɩ keŋ a juu tigidieke mana nɩ bemme mi a ga tʋgɩ saŋŋa dieke nɩ bala nɩ nyɩŋ tɩka ma. 5 Jigidieke mana ba kana ka tuo nɩ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ, saŋŋa dieke nɩ keŋ nyɩnna tɩka ma nɩ pɩsɩ nɩ nagɩsɩ tankɔlɩŋ a taaŋ mi aŋ ka dagɩ sɩba ba yi chʋʋsɩ mɩŋ.”

6 Die wɩa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ nyɩŋ a dɩ dɩa tɩŋkpaŋŋɩsɩ mana a mʋʋla Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha ta gbaama vuosi jige mana.

Herodi aŋaŋ Yisa wɩa

(Mat. 14.1-12; Maki 6.14-29)

7 Die Herodi vuodieke die dɩ yine Galili tɩŋgbaŋka mana naajakʋʋŋ die dɩ wʋŋ wudiekemba mana die dɩ yinene, die a paalɩ mugisi wo dama vuosi bataŋ die baarɩ dɩ Jɔɔn vuodieke die dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ hagɩna kuŋ me, 8 bataŋ dɩaŋ dɩ baarɩ dɩ Elaja yiŋŋine a keŋ, ta bataŋ dɩaŋ dɩ baarɩ dɩ Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ die dɩ benne kʋrɩŋ ma wa wʋnyɩ yiŋŋine keŋ ʋ mɩsɩ ma. 9 Ta Herodi die dɩ baarɩ dɩ, “Die n yi ba gobi wo Jɔɔn sikpeŋ ama mɩnɩa yine daa wa gie maŋ wʋmma ʋ wɩa dɩ ʋ yie wɩaha gie?” Die ʋ mɩa dɩ ʋ ye Yisa.

Yisa die dɩ yɩna dembisi tuse anʋ nyindiike dene

(Mat. 14.13-21; Maki 6.30-44; Jɔɔn 6.1-14)

10 Die Yisa tʋntʋntɩba die dɩ yiŋŋi a keŋ a balɩ wa wudiekemba mana die ba yine. Die ʋ nagɩ ba, ba ga tɩŋ kaanɩ ba wasɩnana Befisada ba nyɩɩna ma. 11 Ama kpɩkpaakʋ die dɩ wʋŋ ta tʋʋ ʋ poli. Die ʋ yene be ba kienene die ʋ tuo be aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ, ta dagɩ ba Ŋmɩŋ wɩa yaa gamma ʋ naarɩ ma ta gbaaŋ vuodiekemba die dɩ yaalala gbaanɩŋ.

12 Saŋŋa dieke ŋmɩnnɩ die dɩ fɩalɩnana wa, ʋ tʋntʋntɩba baŋ aŋaŋ bale wo die dɩ keŋ ʋ jigiŋ a baarɩ dɩ, “Vaa vuosisi ga tɩgɩsɩ aŋaŋ tɩŋkpaŋŋɩsɩ diekemba dɩ gbine amʋ ba nan yallɩ nyindiike aŋaŋ jigidʋagɩsɩkɩŋ, dama giena yiwo haagɩyeŋ.”

13 Ama Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Nɩnɩŋ nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ yɩ ba jaaŋ aŋ ba dii.” Die ba yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Tɩ yaa wa paanʋ golime anʋ aŋaŋ zaasɩbɩsɩ ale nyɩɩna ma. Fʋnɩŋ yaala tɩ ga da wa nyindiike a yɩ kpɩkpaakʋ gie mana?” 14 (Die dembisi dieke die dɩ benne mi die yiwo sɩba tuse anʋ.) Yisa die dɩ balɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Nɩ vaa vuosisi puo puo a kala baŋɩsɩ-nʋ nʋ.”

15 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ yi die ta vaa ba sʋʋŋ kalɩ. 16 Ta ʋ nagɩ paanʋsɩ golime anʋ wa aŋaŋ zaasɩbɩsɩ ale wo, a daansɩ ŋmɩŋsikpeŋ ta pagɩ Ŋmɩŋ ta yi he gbieri gbieri a nagɩ ha yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba ba nagɩ tɩa tɩa vuosisi. 17 Die ba mana dɩ dii a chagɩ ta tɩalɩ tɩalɩ, ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ vaarɩ nyɩŋ tɩalɩkaha a suuli kparɩsɩ baŋ ale.

Piita die dɩ bala wʋkpɩɩma yaa gamma Yisa ma dene

(Mat. 16.13-19; Maki 8.27-29)

18 Saŋŋa kaanɩ Yisa die dɩ jʋʋsa Ŋmɩŋ ʋ nyɩɩna ma, ta ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ keŋ ʋ jigiŋ, die ʋ pɩasɩ ba dɩ, “Mɩnɩa kpɩkpaakʋ dɩ baa n yiye?”

19 Die ba yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Bataŋ baarɩ fʋ yiwo Jɔɔn vuodieke die dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ, bataŋ dɩaŋ dɩ baarɩ dɩ fʋ yiwo Elaja, ta bataŋ dɩaŋ dɩ baarɩ, Ŋmɩŋ naazʋalɩba wʋnyɩ die dɩ benne kʋrɩŋ ma wa yiŋŋine a keŋ ʋ mɩsɩ ma.”

20 Die ʋ pɩasɩ ba dɩ, “Ta nɩnɩŋ nɩŋ mɩnɩa nɩ baarɩ n yiye?”

Piita dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Fʋnɩŋ fʋ yine Ŋmɩŋ vuovʋarɩkɩŋ, Masia wa.”

Yisa die dɩ bala ʋ wahala diile aŋaŋ ʋ kuŋ wɩa dene

(Mat. 16.20-28; Maki 8.30–9.1)

21 Mi Yisa die dɩ kpaaŋ ba aŋaŋ nɩŋŋmɩna dɩ ba da keŋ balɩ vuoŋ wɩarɩ gie, 22 ta die bɩ a baarɩ dɩ, “Sie manɩŋ vuotaŋ Bʋa wa dii wahala pam, ta tɩka nyɩŋkʋra aŋaŋ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra aŋaŋ Ŋmɩŋ tigiri mi mɩra dɩdagɩrɩba dɩ keŋ zeti mɩŋ, a bɩ kʋʋ mɩŋ ama daraa ataa daraaŋ n nan hagɩ kuŋ me.”

23 Die ʋ balɩ yɩ ba mana mana dɩ, “Vuodieke mana dɩ a keŋ yaala ʋ dɩa n kʋaŋ sie ʋ daaŋ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ wɩa, ta viigi ʋ dagarɩkɩrɩ daaŋ mana a dɩa mɩŋ. 24 Ama vuodieke nɩŋ mana dɩ yaala ʋ gbatɩ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ mɩsɩ nan waarɩ ka, ama vuodieke nɩŋ mana dɩ waarɩna ʋ mɩsɩ n wɩa nan ye ke. 25 Bɩa vuoŋ dɩ baa ʋ ye ʋ a keŋ a ye dʋnɩa mana nyinti ama ta waarɩ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ mɩsɩ? 26 Vuodieke dɩ a keŋ chɩga viivi a ka balɩ manɩŋ aŋaŋ n dagɩkʋ gie vuosi jigiŋ, die nɩŋ manɩŋ vuotaŋ Bʋa maŋ keŋ keŋ aŋaŋ n hagɩrɩŋ aŋaŋ n Chʋa Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ aŋaŋ ʋ malakasisi hagɩrɩŋ n nan daaŋ chɩgɩ dɩ tieŋ gbaŋ viivi dɩ n yaa wa a gʋtɩ n vuosi ma. 27 Wusie maŋ bala nɩ, vuosi bataŋ bie giena ba kaaŋ kpi ntaala ba keŋ ye Ŋmɩŋ naarɩ keniŋ.”

Yisa nyɩŋgbanɩŋ tarɩgɩŋ wɩa

(Mat. 17.1-8; Maki 9.2-8)

28 Die ʋ balla wɩaha gie a kpatɩ wa, a kʋaŋ chaaŋ die dɩ yi daraa anɩɩ, die ʋ nagɩ Piita aŋaŋ Jɔɔn aŋaŋ Jemisi a gʋtɩ ʋ ma a ga jʋalɩ taŋ sikpeŋ dɩ ba jʋʋsɩ Ŋmɩŋ. 29 Die ʋ jʋʋsɩnana Ŋmɩnnɩ ʋ nine chaaŋ die dɩ tarɩgɩ ta ʋ nyiŋyeeke die dɩ faasɩ yɩantɩ ta nyɩgɩsa. 30 Womi die dembisi bale die dɩ nyɩŋ mi, Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ Mosisi aŋaŋ Elaja 31 ta die bala aŋaŋ Yisa yaa gamma ʋ kuŋ wɩa aŋaŋ ʋ bala ʋ kpi die Jerusalemi ma, ta yi Ŋmɩŋ choti. 32 Ama Piita aŋaŋ ʋ chanchaalɩba die faasɩ gʋʋra mɩŋ, ama die ba hagɩna wa die ba ye chaankpeŋkpɩɩŋ dɩ giline Yisa, ta ba bɩ ye dembisi bale dɩ zene aŋaŋ wa. 33 Die dembisisi dɩ nyɩnnana Yisa jigiri, Piita die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Jakʋʋŋ, dɩ vɩɩna mɩŋ tɩ benne giena. Tɩ nan wʋnsɩ viisi ataa, aŋ kaanɩ yi fʋ jaaŋ, aŋ kaanɩ dɩaŋ yi Mosisi jaaŋ, kaanɩ Elaja dɩaŋ jaaŋ.” Die Piita paalɩ ka sɩba wudieke ʋ balala.

34 Die ʋ yene ko bala wɩaha, nɩɩŋmaaŋ die dɩ keŋ a ligi be, ta ŋmaamɩŋ die dɩ yigi be ba benne ka sʋkʋ. 35 Die lɔlɩŋ die dɩ nyɩŋ nɩɩŋmaakʋ sʋŋ a baarɩ dɩ, “N Bʋadembiŋ wʋnna, wʋnɩŋ maŋ vʋarɩ, nɩ wʋmma wa.”

36 Die lɔlɩkʋ dɩ balɩna a kpatɩ wa, die ba ye Yisa dɩ zene ʋ nyɩɩna ma. Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ tarɩ yaa gamma ba yene wudieke wo, ta ka balɩ vuoŋ saŋka mi wudieke ba yene wo.

Yisa die dɩ vʋarɩna jɩmbɩaŋ dalʋakibiŋ ma dene

(Mat. 17.14-18; Maki 9.14-27)

37 Die ka tʋnvʋʋsa Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ keŋ sʋʋŋ tanɩ ma, kpɩkpaaŋ die dɩ tuoli wo. 38 Mi daa wʋnyɩ die dɩ bie kpɩkpaakʋ ma ta faasɩ wa Yisa dɩ, “Dɩdagɩrʋ! N jʋʋsa fʋ, keŋ daansɩ n dalʋabike gie; dama ʋ yiwo n bʋa balɩmɩŋ. 39 Jɩmbɩaŋ yalla wa, ka keŋ hagɩ ka ŋaaŋ yi ʋ faasɩ keese ta nagɩ wa a taaŋ tɩŋgbaŋ sɩba kpenkpennantʋ ta fʋnfʋgɩtɩ dɩ nyɩna ʋ nʋaŋ ma, ka mugisi wa mɩŋ ta ka vasa wa a yʋasa. 40 Maŋ jʋʋsɩ fʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ ba vʋarɩ ka ama ba ka bɩagɩ.”

41 Yisa dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Nɩnɩŋ lele vuosi gie dɩ wone yada ta bɩ yi vuodiekemba dɩ kana ka dɩa Ŋmɩnnɩ, nɩ yaala n bemme nɩ jigiŋ a ga tʋgɩ saŋŋa bɩa? Nɩ yaala n yaa wa suguru aŋaŋ nɩ a ga tʋgɩ saŋŋa bɩa?” Ta die balɩ a yɩ daa wa dɩ, “Yaa bʋa wa a keŋ giena.”

42 Die bʋa wa dɩ kienene wo jɩmbɩakʋ dɩ nagɩ wa a taaŋ tɩŋgbaŋ ta die ʋ cheele. Yisa die dɩ natɩ jɩmbɩakʋ, ta gbaaŋ bʋa wa ta yiŋŋi nagɩ wa yɩ ʋ chɔɔŋ. 43 Die dɩ yi vuosisi mana mamachi yaa gamma Ŋmɩŋ dɩ dagɩna hagɩrɩŋ dene.

Yisa die dɩ bɩna balɩ ʋ kuŋ wɩa dene

(Mat. 17.22, 23; Maki 9.30-32)

Die ʋ yinene wudieke wo dɩ ko yie vuosisi mamachi, saŋka mi die ʋ balɩ yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, 44 “Nɩ yuori nɩ tɩba a wʋŋ vɩɩnɩŋ wudieke n bala n balɩ nɩ naa; ba nan daansɩ nagɩ manɩŋ vuota Bʋa a nagɩ yi vuota nuusi me.” 45 Ama ta die ba ka sɩba ka wɩɩrɩ chɩaŋ, dama Ŋmɩŋ die ligi ba yɩaŋ dɩ ba da sɩmma ka chɩaŋ; ta die ŋmaamɩŋ dɩ bɩ yalla ba dɩ ba pɩasɩ wa ka chɩaŋ.

Mɩnɩa yine vuokpɩɩŋ wɩa

(Mat. 18.1-5; Maki 9.33-37)

46 Ka kʋaŋ chaaŋ die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ nɩga nɩnhagɩrɩŋ yaa gamma ba jabɩa yine vuokpɩɩŋ. 47 Ta Yisa die dɩ mɩŋŋɩ ba sʋŋanyile, die wɩa die ʋ nagɩ bʋabiŋ a vaa ʋ keŋ zie ʋ jigiŋ, 48 ta balɩ ba dɩ, “Vuodieke mana dɩ a keŋ a mɩŋŋɩ a tuo bʋa wa gie n saaŋ ma, ʋ mɩŋŋɩ tuo mɩŋ mɩŋ; ta fʋ mɩŋŋɩ tuo mɩŋ, mɩŋŋɩ tuo wo vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa. Ama vuodieke dɩ nagɩna ʋ gbaŋ a bɩrɩŋ bʋabiŋ nɩ mana sʋŋ wʋnɩŋ ʋ yine vuokpɩɩŋ a tɩaŋ nɩ mana.”

Vuodieke dɩ kana ka wagɩ nɩ, ʋ gʋtɩ wa nɩ ma

(Maki 9.38-40)

49 Jɔɔn die dɩ balɩ a yɩ Yisa dɩ, “Jakʋʋŋ, die tɩ ye wo vuoŋ dɩ yagɩnana jɩmbɩatɩ vuoŋ ma fʋ saaŋ ma, die tɩ balɩ wa dɩ ʋ vaa dama die ʋ ka yi tɩ wʋnyɩ.”

50 Yisa die dɩ balɩ yɩ ba dɩ, “Nɩ da kagɩma wa, dama vuodieke mana dɩ kana a waga nɩ, ʋ gʋtɩ wa nɩ ma.”

Samaria tɩŋkpaŋŋɩ vuosi die dɩ zetine Yisa dene

51 Die saŋka dɩ gbigine dɩ Yisa yiŋŋi a jʋalɩ arɩzanna wa, die ʋ dii sikimiŋ a nyɩŋ a gara Jerusalemi. 52 Die ʋ woliŋ a tʋŋ tʋntʋntɩŋ dɩ ba ga Samaria vuosi tɩŋkpaŋŋɩ kaanɩ ma a yi jaaŋ mana siri a zieŋ wo, 53 ama tɩka vuosi die ka saagɩ ʋ keŋku dama die ba sɩba dɩ ʋ gara Jerusalemi. 54 Ta ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba Jemisi aŋaŋ Jɔɔn die dɩ yene naa wa die ba pɩasɩ wa dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, fʋ yaala tɩ yi boliŋ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a keŋ dii be?”

55 Ama ta Yisa die dɩ yiŋŋi a daansɩ ba ta galɩŋ ba, 56 ta die ba ga tɩŋkpaŋŋɩ gaaŋ bɩbra.

Vuodiekemba dɩ yaala ba dɩɩ Yisa kʋaŋ wɩa

(Mat. 8.19-22)

57 Die ba ganana wa daa wʋnyɩ die dɩ balɩ a yɩ Yisa dɩ, “N nan dɩ dɩ fʋ a ga jigidieke mana fʋ ganana.”

58 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Gbaanchʋra yaa vɔrɩtɩ a juo, nembisi dɩaŋ dɩ yaa tʋʋsɩ a juo ama manɩŋ vuota Bʋa wo jigidʋagɩsɩkɩŋ.”

59 Die ʋ bɩ balɩ yɩ daa wʋnyɩ dɩaŋ dɩ, “Dɩa mɩŋ.” Ama daa wa die dɩ baarɩ dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, vaa n woliŋ, a ga a ga guu n chʋa.”

60 Ta Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Vaa kunti* guu ba gbaŋ gbaŋ ba kunti. Fʋnɩŋ gamma a ga mʋʋlɩ yɩ vuosi Ŋmɩŋ naarɩ wɩa.”

61 Ta wʋnyɩ dɩaŋ dɩ baarɩ dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, n nan dɩdɩ fʋ ama vaa n woliŋ ga tigiŋ a taaŋ n deŋ.”

62 Die Yisa dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Vuoŋ kaaŋ bɩagɩ a pɔgɩlɩ naakʋʋŋ a kʋa ta yiŋŋi daansa ʋ kʋaŋ. Dɩɩ yi vuoŋ dɩ daansa die, ʋ ka mʋ aŋaŋ Ŋmɩŋ naarɩ tʋʋma tʋmɩŋ.”

10

Yisa die dɩ tʋnna ʋ dɩdɩɩsɩrɩŋ baŋɩsɩ-yʋpɔyɩ aŋaŋ bale wɩa

1 Naa kʋaŋ chaaŋ die Yisa die dɩ vʋarɩ dembisi baŋɩsɩ-yʋpɔyɩ aŋaŋ bale ta tʋŋ ba ba balele dɩ ba woliŋ ga tɩgɩdieke aŋaŋ jigidieke ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ yinene siri dɩ ʋ ga. 2 Die ʋ balɩ a yɩ ba dɩ, “Zaaha biye mɩŋ ta dala ama zaagobiribe ka dala. Die wɩa nɩ jʋʋsɩ zaaha tieŋ aŋ ʋ gʋtɩ tʋntʋntɩŋ aŋ ba keŋ gobihe. 3 Nɩ gamma! N tʋma nɩ, nɩ nan dɩ sɩɩ sɩba yiibisi dɩ benne gbaanchʋra sʋŋ. 4 Ama nɩ da keŋ a nagɩ ligire yaa bʋlɔgɩŋ yaa nɩɩra, ta nɩ da bɩ chʋʋsɩma saŋŋa a waasɩma vuosi sieŋ me. 5 Ama tigidieke nɩŋ mana nɩ keŋ a juu nɩ woliŋ a baarɩ, ‘Sʋgɩdʋagɩŋ bemme tigiri gie vuosi me.’ 6 Dɩɩ yi ta tigiŋ tieŋ wo dɩ yaala sʋgɩdʋagɩŋ, ʋ nan mɩŋŋɩ tuo nɩ. Ama ʋ ka yi die nɩ sʋgɩdʋagɩkʋ nan yiŋŋi keŋ nɩ jigiŋ. 7 Dɩɩ yi nɩ keŋ juu tigiri me, nɩ bemme mi ta dime ta nyume jadieke mana ba nagɩna yɩ nɩ. Dama tʋntʋntʋ mana mʋ ʋ tuo ʋ tune. Nɩ da tarɩgɩma nɩ tigiberisikiŋ. 8 Dɩɩ yi nɩ ga juu tɩŋ diekemba mana ba mɩŋŋɩ tuo nɩ, nɩ dii jadieke mana ba keŋ nagɩ yɩ nɩ, 9 ta gbaaŋ yʋagɩtieliŋ mana dɩ benne mi, ta balɩ yɩ ba dɩ, ‘Ŋmɩŋ naarɩ keŋ a gbigi nɩ mɩŋ.’ 10 Ama dɩɩ yi nɩ keŋ juu tɩŋ dieke ba ka mɩŋŋɩ tuo nɩ, nɩ nyɩŋ a ga ba siekpɩɩma ma a balɩ dɩ, 11 ‘Tɩ nagɩsɩ dɩ yigine tankɔlɩ dieke nɩ tɩka gie me tɩ pɩsɩha a taaŋ ta taana nɩ. Ama nɩ sɩmma wɩɩrɩ gie, dɩ Ŋmɩŋ naarɩ wɔŋ keŋ a gbigi nɩ mɩŋ.’ 12 N bala nɩ dɩ sarɩya diile daaŋ, tɩka mi vuosi tɩbɩdatɩŋ nan tɩaŋ Sodomi tɩŋ vuosi tɩbɩdatɩŋ.”

Tɩŋ diekemba yada dɩ kana ka dala wɩa

(Mat. 11.20-24)

13 “Wʋbɩaŋ bie nɩnɩŋ Korazini vuosi ma; wʋbɩaŋ bie nɩnɩŋ Befisada vuosi mama; dama mamachi wudieke n yine nɩ tɩgɩsɩ ma wa, maŋ tɩŋ a yi die Taya aŋaŋ Sidoni ma ma, vuodiekemba dɩ benne mi wo tɩŋ nan vaa ba tʋmbɩatɩ a yʋasɩ ta nagɩ vaatɩ aŋaŋ tanyeeliŋ a bʋʋlɩ ba gbaŋ aŋ die dagɩ sɩba ba chɩgɩ nyɩŋ ba tʋmbɩatɩ ma ma mɩŋ. 14 Daa dieke Ŋmɩŋ dɩ baaŋ nan dii vuosi sarɩya, nɩ tɩbɩdatɩŋ nan faasɩ dala pam a tɩaŋ Taya aŋaŋ Sidoni vuosi sarɩya. 15 Ta nɩnɩŋ Kapenɔmi vuosi, Ŋmɩŋ nan kɔtɩ nɩ ŋmɩŋsikpeŋ? Aayɩ, ʋ nan vigi nɩ a taaŋ kunti jigiberisikiŋ.” 16 Saŋka mi die ʋ balɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Vuodieke mana dɩ wʋnnana nɩ balɩkʋ, ʋ wʋŋ wa manɩŋ; ama vuodieke dɩ keŋ zeti nɩ, zeti wo manɩŋ; ta vuodieke dɩaŋ dɩ zetine manɩŋ zeti wo Ŋmɩŋ vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ.”

Dɩdɩɩsɩrɩŋ baŋɩsɩ-yʋpɔyɩ aŋaŋ bale wo dɩ yiŋŋine a keŋ Yisa jigiŋ dene

17 Die dembisi baŋɩsɩ-yʋpɔyɩ aŋaŋ bale wo die dɩ yiŋŋi keŋ Yisa jigiŋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ ta balɩ wa dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, fʋ saaŋ hagɩrɩŋ ma jɩmbɩatɩ saagɩ wa tɩ nʋa.” 18 Ta ʋ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “N ye wo Sitaani dɩ nyɩna ŋmɩŋsikpeŋ a keŋ nan sɩba nɩɩnyɩgɩsɩŋ. 19 Nɩ wʋmma, n yi nɩ wa yiko dɩ nɩ chʋmma nyinvuuke aŋaŋ chɩakʋrɩtɩ ma ta bɩ nyaŋŋɩ nɩ dataaŋ Sitaani hagɩrɩŋ mana; ta wɩɩŋ kaaŋ yi nɩ. 20 Nɩ da yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ dɩ jɩmbɩatɩ saagɩ nɩ nʋa nyɩɩna ma, ama nɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ dama ba maagɩ nɩ saara arɩzanna ma.”

Yisa die dɩ yalla sʋgɩfɩalɩŋ dene

(Mat. 11.25-27; 13.16, 17)

21 Kanɩŋ saŋka mi Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ yɩ Yisa sʋgɩfɩalɩŋ ʋ baarɩ dɩ, “N Chʋa Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ yine ŋmɩŋsikpeŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie tieŋ, n bɩra fʋ, dama fʋnɩŋ lɔbɩrɩ wɩaha gie yɩantieliŋ aŋaŋ sɩsɩbɩrɩŋ jigiŋ ama ta yuori he a yɩ ballɩbɩsɩ; dama die fʋ tʋma fʋ tʋʋma a yie fʋ nansɩŋ.”

22 Ta Yisa die dɩ bɩ baarɩ dɩ, “N Chʋa Ŋmɩŋ nagɩ wa jaaŋ mana a yɩ mɩŋ; vuoŋ ka sɩba manɩŋ Ŋmɩŋ Bʋa wa sie n Chɔɔŋ wa Ŋmɩŋ, vuoŋ dɩaŋ ka sɩba n Chɔɔŋ wa Ŋmɩŋ sie manɩŋ Ŋmɩŋ Bʋa wa aŋaŋ vuodiekemba n yaala n nagɩ wa a dagɩ.”

23 Womi Yisa die yiŋŋi a tuoli ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba ta balɩ yɩ ba nyɩɩna ma dɩ, “Nɩ yaa sikpeŋ nansɩŋ dama nɩ nine ye wudieke nɩ yesinene wo! 24 N bala nɩ dɩ Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ pam aŋaŋ naalɩŋ pam die yaala ba ye wudieke nɩ yesinene wo, ama die ba ka ye ke, ta die bɩ yaala ba wʋŋ wudieke nɩ wʋnnana wa, ama die ba ka wʋŋ ka.”

Samaria vuovɩɩnɩŋ nandagɩrɩ wɩa

25 Die daaŋ kaanɩ mɩraha dɩdagɩrɩba wʋnyɩ dɩ keŋ dɩ ʋ magɩsɩ Yisa ta pɩasɩ wa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, lalɩa maŋ baa n yi a ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ?” 26 Yisa die dɩ yiŋŋi a pɩasɩ wa dɩ, “Lalɩa dɩ maagɩ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma? Lalɩa fʋ sɩba a chɩaŋ?”

27 Daa wa dɩ yiŋŋi a baarɩ dɩ, “Yaalɩma fʋ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ aŋaŋ fʋ sʋŋ mana aŋaŋ fʋ haalɩŋ mana aŋaŋ fʋ hagɩrɩŋ mana aŋaŋ fʋ sʋŋanyile mana, ta bɩ chome fʋ chanchaaŋ sɩba fʋ gbaŋ.”

28 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Mɩŋŋɩ balɩ mɩŋ, yime naa ta nan ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ.”

29 Ama die mɩraha dɩdagɩrʋ wa dɩ bɩ yaala ʋ dagɩ dɩ ʋ yaa wusie, die wɩa die ʋ bɩ pɩasɩ Yisa dɩ, “Mɩnɩa yine n chanchaaŋ?”

30 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Daa wʋnyɩ die nyɩnna Jerusalemi a sʋʋŋ gara Jeriko; die gbɩgbatɩrɩŋ die dɩ yigi wo a wuuri ʋ nyinti ta nɩgɩ wa ʋ ga gbigi kuŋ ba va wa taaŋ ta chʋŋ. 31 Ka kʋaŋ chaaŋ die Ŋmɩŋ jɩamɩŋ nɩŋŋandɩɩsɩrʋ wʋnyɩ die dɩ sʋʋŋ gara sieku me ta keŋ ye daa wa dɩ dʋana sieku me, die ʋ gʋa daagɩ sieku lʋgɩŋ a chʋŋ ga. 32 Die gbaŋ gbaŋ Liiva vuoŋ die dɩ sʋʋŋ gara mi a ye daa wa dɩ dʋana ʋ gʋa daagɩ sieku lʋgɩŋ a chʋŋ ga. 33 Ama ta Samaria vuoŋ die dɩ chʋŋ sieku me a keŋ ye wo, zɔɔlɩŋ die dɩ yigi wo. 34 Die ʋ ga ʋ jigiŋ a siti tɩɩŋ a yi ʋ kʋjagaha ta bɔbɩha aŋaŋ garɩchɔɔtɩ. Ta die a nagɩ wa a kalɩŋ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ bʋnɩŋ ma a yaa wa a ga chaanɩŋ juone me a daansɩ wa. 35 Die tʋŋ dɩ vʋnna die ʋ nagɩ ligire a yɩ vuodieke die dɩ jɩɩnana jigiri ta balɩ wa dɩ, ‘Daansɩma wa, ta maŋ keŋ yiŋŋi kieŋ n nan tuŋ fʋ ligire dieke fʋ nagɩna a gʋtɩ daansɩ wa.’ ”

36 Yisa die dɩ balla naa a kpatɩ wa, ʋ pɩasɩ wa dɩ, “Dembisi bataa wa gie ba jabɩa fʋ yile dɩ ʋ dagɩ sɩba vuodieke gbɩgbatɩrɩba dɩ gbatɩna ʋ nyintiti yiwo ʋ chanchaaŋ?”

37 Die ʋ baarɩ dɩ, “Vuodieke dɩ chɩgɩna wa zɔɔlɩbʋ.”

Ta Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Die nɩŋ gamma a ga yi die gbaŋ gbaŋ.”

Yisa die dɩ kaagɩna Maata aŋaŋ Meri dene

38 Ka kʋaŋ chaaŋ Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ gara ba sieŋ a ga tʋgɩ tɩŋkpaŋŋɩ kaanɩ, ta die hɔgʋ wʋnyɩ ba wasɩnana Maata die tuo Yisa aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ ʋ tigiŋ me. 39 Die ʋ yallɩ wa ʋ taa ba wasa wa Meri; die Meri die dɩ sʋʋŋ kalɩ Yisa nɩŋŋa a wʋmma wudieke ʋ balala wa. 40 Ama Maata die dɩ mɩa aŋaŋ chaantɩ, ta die a keŋ balɩ Yisa dɩ “N Yɔmʋtieŋ, n mɩa mɩŋ aŋaŋ chaantɩ n nyɩɩna ma, ta ntaa wa dɩ ka suŋŋe mɩŋ, fʋ baga wo ka ma? Balɩ wa dɩ ʋ keŋ suŋŋi mɩŋ!”

41 Ama tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Maata n sɩba a baarɩ mɩa mɩŋ aŋaŋ nyinti pam, a mugise fʋ ta chʋʋsa fʋ sʋŋ, 42 ama wʋbalɩmɩŋ nyɩɩna mʋna fʋ yaalɩ; Meri nɩŋ vʋarɩ wa wudieke dɩ vɩɩna, ta vuoŋ kaaŋ tuo ke a nyɩŋ ʋ jigiŋ.”

11

Yisa die dɩ dagɩna ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba Ŋmɩŋ jʋʋsɩ dene

(Mat. 6.9-13; 7.7-11)

1 Daaŋ kaanɩ Yisa die dɩ ga jigiŋ kaanɩ a jʋʋsa Ŋmɩŋ, die ʋ kpatɩna wa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba wʋnyɩ die dɩ balɩ wa dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ dagɩ tɩ tɩ bala tɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ dene sɩba Jɔɔn die dɩ dagɩna ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die wo.” 2 Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Naa mʋna dɩ nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ;

Tɩ Chʋa Ŋmɩŋ:

Vaa aŋ ba yɩ fʋ saaŋ kasɩka jɩlɩma;

Vaa aŋ fʋ naarɩ keŋ.

3 Yɩ tɩ daaŋ mana nyindiike dieke tɩ yaalala.

4 Nagɩ tɩ tʋmbɩatɩ a chaa tɩ,

sɩba tɩ nagɩna vuodiekemba dɩ tʋnna tɩ tʋmbɩatɩ a chaa ba wa.

Da keŋ vaa tɩ juu magɩsɩ dieke dɩ hagɩrɩna ma.”

5 Saŋka mi Yisa die dɩ balɩ ba dɩ, “Dɩɩ yi ta nɩ wʋnyɩ yallɩ zʋa ta ga ʋ jigiŋ tanseese, a baarɩ dɩ, ‘N zʋa, paŋŋɩ mɩŋ paanʋ golime ataa, 6 dama chaanʋ wʋnyɩ kenne n jigiŋ maŋ wo jadiikiŋ n baaŋ nagɩ a yɩ wa.’ 7 Ta dɩɩ yi fʋ zʋa wa dɩ bie juoku sʋŋ ta yiŋŋi balɩ fʋ dɩ, ‘Da mugisime mɩŋ! N wɔŋ kparɩ sanʋarɩ mɩŋ ta manɩŋ aŋaŋ n ballɩ wɔŋ gʋʋra mɩŋ; N kaaŋ bɩagɩ a hagɩ a yɩ fʋ jaaŋ.’ 8 N bala nɩ dɩɩ yi daa wa dɩ ka hagɩya a yɩ fʋ jaaŋ nɩ yine zʋalɩŋ wɩa, ama dɩɩ yi fʋ ka chɩga viivi ta jʋʋsa wa ʋ nan hagɩ a yɩ fʋ jadieke mana fʋ yaalala fʋ mugisinene wo wɩa.

9 “Die wɩa n bala nɩ, nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ, ta ʋ nan nagɩ a yɩ nɩ; nɩ daansɩma ta nɩ nan ye; nɩ kpaasɩma gbɩabɩkʋ ta ʋ nan yuori a yɩ nɩ. 10 Dama vuodieke mana dɩ jʋʋsɩnana Ŋmɩŋ tuose mɩŋ; ta vuodieke dɩaŋ mana dɩ yaalɩnana yese mɩŋ; vuodieke dɩaŋ dɩ kpaasɩnana gbɩabɩkʋ ka yuore a yɩa wa mɩŋ. 11 Nɩnɩŋ chʋalɩŋ nɩ jabɩa bʋa dɩ nan jʋʋsɩ wa zaasɩŋ aŋ ʋ nagɩ javʋʋkɩŋ a yɩ wa? 12 Yaa mɩnɩa bʋa dɩ nan jʋʋsɩ wa gɩlɩ aŋ ʋ nagɩ chɩakʋrɔŋ a yɩ wa? 13 Ta dɩɩ yi nɩnɩŋ vuobɩatɩ gie dɩ sɩba nɩ nagɩ nyɩnvɩɩna a yɩ nɩ ballɩ, die nɩŋ nɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ dieke dɩ benne arɩzanna ma wa nan faasɩ nagɩ ʋ Halɩkasɩka a yɩ vuodiekemba dɩ jʋʋsɩnana a yaala ka wa.”

Yisa aŋaŋ jɩmbɩatɩ naaŋ wa Beelizebuli wɩa

(Mat. 12.22-30; Maki 3.20-27)

14 Die daa wʋnyɩ die benne ta jɩmbɩaŋ die dɩ yallɩ wa ta ʋ ka bɩagɩ bala wɩa, ta Yisa die dɩ vʋarɩ ka, daa wa dɩ wa piili a bala wɩa. Die dɩ yi kpɩkpaakʋ mamachi pam, 15 ama bataŋ die dɩ baarɩ dɩ, “Jɩmbɩatɩ naaŋ wa Beelizebuli* yɩna wa hagɩrɩbʋ ʋ bɩagɩ a vʋara jɩmbɩatɩ dene.”

16 Bataŋ dɩaŋ die dɩ yaala ba magɩsɩ wa, die wɩa die ba balɩ wa dɩ ʋ yi mamachi wɩɩŋ a dagɩ sɩba Ŋmɩŋ sɩba ʋ wɩa. 17 Ama Yisa die dɩ mɩŋŋɩ ba sʋŋanyile ta balɩ yɩ ba dɩ, “Naaŋ dieke dɩ puone a yiŋŋi waga ka gbaŋ kaaŋ yʋasɩ, ta tigi dieke vuosi dɩaŋ dɩ puone a yiŋŋi waga ka gbaŋ nan nan. 18 Die dɩ baa ka yi dɩ yi Sitaani dɩ puo ta yiŋŋi waga ka gbaŋ gbaŋ, ka naarɩ ka baa ka zie. Nɩ baarɩ dɩ jɩmbɩatɩ naaŋ wa Beelizebuli yɩna mɩŋ hagɩrɩŋ maŋ yie naa; 19 dɩɩ yi naa maŋ vʋara jɩmbɩatɩtɩ, ta nɩnɩŋ nɩŋ, mɩnɩa yɩnana nɩ kʋaŋandɩɩsɩrɩba hagɩrɩŋ ba vʋara ha? Nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ kʋaŋandɩɩsɩrɩba nan dagɩ dɩ nɩ wo wusie. 20 Ama manɩŋ, Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ maŋ nagɩ vʋara jɩmbɩatɩ vuosi ma, die dagɩna sɩba Ŋmɩŋ naarɩ wɔŋ keŋ nɩ jigiŋ mɩŋ.

21 “Dɩɩ yi daahagɩrʋ dɩ yi siri a gbarɩ ʋ tigiŋ aŋaŋ dembisi ŋaŋ nyinti, ʋ nyinti mana nan mɩŋŋɩ beri. 22 Ama dɩɩ yi vuodieke dɩ hagɩrɩna a tɩaŋ wa dɩ keŋ tuoli wo ʋ tigiŋ me, ʋ nan nyaŋŋɩ wa ta gbatɩ ʋ dembisi ŋaŋ nyintiti ta bɩ chii ʋ nyintiti.

23 “Vuodieke mana dɩ kana ka zie n kʋaŋ waga mɩŋ mɩŋ; ta vuodieke dɩaŋ dɩ kana ka suŋŋi mɩŋ a lagɩsa vuosi n jigiŋ jata ba mɩŋ.

Dɩɩ yi jɩmbɩaŋ dɩ yiŋŋi keŋ juu vuoŋ ma wɩa

(Mat. 12.43-45)

24 “Dɩɩ yi ta jɩmbɩaŋ dɩ keŋ nyɩŋ vuota ma, ka ŋaaŋ dɩa wa jigikʋʋkɩŋ a yaala jigiŋ dɩ ka voosi, ka ka yeye; ʋ ŋaaŋ balɩ a yɩ wa ka gbaŋ gbaŋ dɩ, ‘N nan yiŋŋi a ga n tigidieke n vana wa.’ 25 Die wɩa ka ŋaaŋ yiŋŋi ga wa mi a ye ta ka sʋŋ mana saarɩya a wʋnsɩ vɩɩnɩŋ. 26 Ka ŋaaŋ wa nyɩŋ mɩŋ a ga a chii jɩmbɩatɩ diekemba dɩ tɩanna ka gbaŋ gbaŋ ayʋpɔyɩ aŋ a ga bemme mi. Naa chɩama daa wa beriŋ nan faasɩ chʋʋsɩ pam a tɩaŋ die ʋ sɩna die wo.”

Wusie sʋgɩfɩalɩŋ wɩa

27 Yisa die dɩ bala wɩaha gie a kpatɩ wa, ta hɔgʋ wʋnyɩ die dɩ bie kpɩkpaakʋ sʋŋ a faasɩ balɩ wa dɩ, “Sʋgɩfɩalɩŋ bie hɔgʋ dieke dɩ mɩɩrɩna fʋ ta fʋ nyʋʋsɩ ʋ bɩɩsɩŋ ma.”

28 Ta Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Vuodiekemba dɩ wʋnnana Ŋmɩŋ wɩaha ta dɩha wa, banɩŋ sʋgɩfɩalɩŋ dɩ bie ba ma.”

Die ba pɩasɩna a yaala mamachi wɩa dene

(Mat. 12.38-42)

29 Die kpɩkpaakʋ dɩ giline Yisa wa die ʋ bɩ balɩ ba dɩ, “Lele wo gie vuosi yiwo vuobɩatɩ ta yaala ba ye mamachi wɩɩŋ; ama n kaaŋ wɔŋ yi mamachi wɩɩŋ a yɩ ba; sie Ŋmɩŋ naazʋa Jona dagɩŋ chanchaaŋ nyɩɩna ma maŋ nan dagɩ ba. 30 Wudieke dɩ yine Jona die dagɩna Nineva vuosi dɩ Ŋmɩŋ tʋnna wa, die gbaŋ gbaŋ bala ka yi manɩŋ vuota Bʋa ta dagɩ nɩnɩŋ leleke gie vuosi dɩ Ŋmɩŋ tʋnna mɩŋ. 31 Sarɩya diile daraaŋ Sɩaba hɔgʋ naaŋ wa nan hagɩ a zie a galɩŋ nɩ dama die ʋ paalɩ nyɩŋ wa tɩgɩ saasaa a ga dɩ ʋ wʋŋ naaŋ Solomoni yɩaŋ wʋbalɩkaha, ama n bala nɩ vuodieke dɩ tɩanna naaŋ Solomoni benne giena. 32 Sarɩya diile daraaŋ Nineva vuosi nan hagɩ zie a galɩŋ nɩ, dama Jona dɩ mʋʋlɩna Ŋmɩŋ wɩa a yɩ ba wa die ba va wa ba tʋmbɩatɩ; n bala nɩ, vuodieke dɩ tɩanna Jona benne gie.”

Nyɩŋgbanɩŋ popoli wɩa

(Mat. 5.15; 6.22, 23)

33 “Vuoŋ ka chɔgɩsa popoli ta nagɩ ka a lɔbɩra yaa a nagɩ kpalɩ a bubike ama ʋ ŋaaŋ nagɩ ka a sagɩ wa jadieke dɩ jʋalɩna ma, amʋ vuosi dɩ keŋ juu ba nan ye ka chaaŋkʋ. 34 Fʋ nine yine fʋ nyɩŋgbanɩŋ popoli. Die wɩa fʋ nine dɩ keŋ vɩɩna, fʋ nyɩŋgbanɩŋ mana nan suuli aŋaŋ chaanɩŋ; ama fʋ nine dɩ keŋ a ka vɩɩna, fʋ nyɩŋgbanɩŋ mana nan dɩ bie lɩmɩŋ ma. 35 Nɩ wa sɩmma dɩ chaaŋ dieke dɩ benne nɩ ma wa da keŋ bɩrɩŋ lɩmɩŋ. 36 Die wɩa dɩɩ yi fʋ nyɩŋgbanɩŋ mana dɩ suuli aŋaŋ chaanɩŋ, ta jigiŋ dɩ ka bie lɩmɩŋ ma, ka mana nan mɩŋŋɩ chaaŋ farrɩtata a nɩasɩ popoli dɩ ŋaana a chaaŋ yɩ fʋ die wo.”

Yisa die dɩ galɩnna Farasisi aŋaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba dene

(Mat. 23.1-36; Maki 12.38-40)

37 Die Yisa die dɩ balla wɩaha gie a kpatɩ wa, ta Farasisi vuoŋ wʋnyɩ die dɩ wa wa dɩ ʋ keŋ aŋ wʋnɩŋ aŋaŋ wa dii nyindiike, die wɩa die ʋ ga a ga a kalɩ dɩ ʋ dii nyindiike he. 38 Die dɩ yi Farasisi vuoke mamachi, Yisa die dɩ kana ka nɩɩtɩ ʋ nuusi ta yaala ʋ dii nyindiike he. 39 Ta tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa dɩ balɩ wa dɩ, “Nɩnɩŋ Farasisi vuosi nɩ ŋaaŋ daaraa nɩ nyachibisi aŋaŋ nɩ tɩmbala kʋasɩ, ama ta nɩ sʋgɩtɩ dɩ suuli aŋaŋ halɩ aŋaŋ sʋgɩtʋaŋ. 40 Nɩnɩŋ gaantɩba gie! Daa Ŋmɩŋ dieke die dɩ naanna a kʋasɩsɩ naanna a sʋgɩtɩtɩ gbaŋ? 41 Yɩma zɔɔlɩntieliŋ jadieke dɩ benne nɩ nyachibisi me aŋaŋ nɩ tɩmbala ma aŋ jaaŋ mana yɩantɩ a yɩ nɩ.

42 “Nɩnɩŋ Farasisi mba, wʋbɩaŋ bie nɩ ma. Nɩ naga nanjʋʋŋ aŋaŋ bʋŋʋ aŋaŋ neeri aŋaŋ nyinti a taŋ baŋ sʋŋ a nagɩ kaanɩ a yɩa Ŋmɩŋ, ama ta va jadieke dɩ yine nɩŋŋmɩna ʋ mɩraha ma; sɩba wusie sarɩya diile ta ka cho Ŋmɩŋ. Genhe die mʋna nɩ yime, a gʋtɩ nɩ yɩnana Ŋmɩŋ nyinti baŋ sʋŋ kaanɩ wa.

43 “Nɩnɩŋ Farasisi, wʋbɩaŋ bie nɩ ma, dama nɩ yaala vuokpɩɩma jigikasɩka Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me, ta bɩ yaala ba wasɩma nɩ aŋaŋ jɩlɩma nyʋgɩtɩ ma. 44 Wʋbɩaŋ bie nɩ ma, dama nɩ sɩɩ sɩba kunti vɔrɩtɩ dɩ lɔbɩrɩna vuosi dɩ ka yesehe ta chʋŋ a ma.”

45 Die wɩa mɩraha dɩdagɩrɩba wʋnyɩ dɩ balɩ yɩ wa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, fʋ bala naa nɩŋ zɩa wa tɩ gbaŋ.”

46 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ dɩ, “Nɩnɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩba wʋbɩaŋ bie nɩ gbaŋ nɩ ma dama nɩ chie vuosi chiidʋnsa dɩ faasɩna a dʋnsɩ aŋaŋ ba baaŋ chii ama nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ ka suŋŋi be dɩ ba chii. 47 Wʋbɩaŋ bie nɩ ma, dama nɩ ka tuose Ŋmɩŋ naazʋalɩba wʋbalɩkaha ama ta mɩa ta wʋnsa ba kunti vɔrɩtɩ a vɩɩna, banɩŋ die ba yine naazʋalɩŋ diekemba nɩ chɔɔŋkʋʋlɩba die dɩ kʋna wa ta nɩ gbaŋ nɩ ka tuose Ŋmɩŋ naazʋalɩba wʋbalɩkaha. 48 Nɩ yine wudieke wo, die dagɩna vuosi dɩ nɩ seŋ saagɩ wudieke nɩ chɔɔŋkʋʋlɩba dɩ yine wo, dama die ba kʋʋ wa Ŋmɩŋ naazʋalɩba ta nɩ dɩaŋ dɩ mɩa ba vɔrɩtɩ. 49 Naa chɩaŋ ma, die yɩantieŋ Ŋmɩŋ die dɩ baarɩ dɩ, ‘N nan tʋŋ naazʋalɩŋ aŋaŋ tʋntʋntɩŋ ba jigiŋ, ta ba nan kʋʋ bataŋ ta mugisi bataŋ dɩaŋ.’ 50 Die wɩa n nan datɩ leleke gie vuosi tɩba aŋaŋ ba kʋna naazʋalɩba a nyɩŋ dʋnɩa piiliku, 51 a nyɩŋ die ba kʋna Abeli a ga tʋgɩ Zakaria, vuodieke die ba kʋna Ŋmɩŋ kaabɩŋ koriku aŋaŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋnsʋkʋ. N bala nɩ wusie, leleke gie vuosi nan ye tɩbɩdatɩŋ yaa gamma vuosi gie mana kumbu wɩa.

52 “Nɩnɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩba, wʋbɩaŋ bie nɩ ma, dama nɩ ligi wo Ŋmɩŋ wɩa dɩ vuosi da keŋ sɩmma a chɩasɩ, ama nɩ gbaŋ nɩ zeti wo a sɩbɩŋ, ta kaga vuodiekemba dɩ mɩnana dɩ ba sɩmma ha.”

53 Die Yisa dɩ bala ʋ nyɩŋ mi wo ta mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ Farasisi dɩ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ aŋaŋ wa, die ba piili a pɩasa wa wʋpɩasɩka pam yaa gamma ʋ balɩkʋ ma, 54 a mɩa yaala dɩ ʋ balɩ a chʋʋsɩ aŋ ba yigi wo.

12

Gɩgaantɩŋ wɩa

(Mat. 10.26, 27)

1 Womi die vuosi tuse tuse die dɩ lagɩŋ ta die a tɩba tamba nagɩsɩ ma, die Yisa die dɩ woliŋ a piili a bala a yɩa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Nɩ sɩmma Farasisi vuosi beriku dama ba yiwo gɩgaantɩŋ. 2 Jadieke mana dɩ lɔbɩrɩna lele nan daansɩ nyɩŋ yaalɩŋ ma, ta wʋlɔbɩrɩkɩŋ mana dɩaŋ nan nyɩŋ yaalɩŋ ma. 3 Die wudieke mana nɩ bala lɩmɩŋ ma ba nan daansɩ wʋŋ ka yaalɩŋ ma; ta wudieke dɩaŋ nɩ pɔsɩna a balɩ juoŋ me nan daansɩ a mʋʋlɩ yaalɩŋ ma.

Mɩnɩa tɩ mʋ tɩ chɩgɩma ŋmaamɩŋ?

(Mat. 10.28-31)

4 “N zʋalɩŋ, n bala nɩ, nɩ da chɩgɩma vuosi ŋmaamɩŋ, dama ba nan bɩagɩ kʋʋ nɩ nyɩŋgbanɩŋ ama ka kʋaŋ chaaŋ ba kaaŋ bɩagɩ a yi nɩ wɩɩŋ. 5 N kpaama nɩ yaa gamma vuodieke nɩ mʋna nɩ chɩgɩ: Nɩ chɩgɩma Nabidie Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ baaŋ bɩagɩ kʋʋ nɩ ta bɩ yaa yiko a baaŋ nan bɩagɩ a nagɩ nɩ a taaŋ boli dieke dɩ wone kpisiku me wo. Wusie maŋ bala nɩ dɩ nɩ chɩgɩma wʋnɩŋ.

6 “Ba ka daa nembisi anʋ wa kɔbɩsɩ-le? Ama ta Ŋmɩŋ ka daamma a kaanɩ mana wɩa. 7 Nɩnɩŋ nɩŋ Ŋmɩŋ sɩba nɩ sikpeŋ zoosi nʋaŋ mɩŋ. Die wɩa nɩ da chɩgɩma ŋmaamɩŋ; dama nɩ yaa nyʋarɩ a tɩaŋ nembisisi pam.

Vʋarɩ fʋ gbaŋ yaalɩŋ ma dɩ yiwo Yisa kʋaŋandɩɩsɩrʋ

(Mat. 10.32, 33; 12.32; 10.19, 20)

8 “N bala nɩ; vuodieke mana dɩ a keŋ a vʋarɩ ʋ gbaŋ vuosi me dɩ ʋ yiwo n vuoŋ, die gbaŋ gbaŋ manɩŋ vuota Bʋa dɩ nan vʋarɩ wa yaalɩŋ ma Ŋmɩŋ malakasisi nɩŋŋa. 9 Ama vuodieke dɩ baarɩ ʋ ka yi n vuoŋ vuosi jigiŋ, die gbaŋ gbaŋ manɩŋ vuota Bʋa dɩ nan balɩ dɩ n ka sɩba wa Ŋmɩŋ malakasisi nɩŋŋa.

10 “Ta vuodieke dɩaŋ mana mana dɩ keŋ balɩ wʋbɩaŋ yaa gamma manɩŋ vuota Bʋa wa Ŋmɩŋ nan nagɩ ʋ taalɩ a chaa wa; ama vuodieke nɩŋ mana dɩ keŋ balɩ wʋbɩaŋ yaa gamma Ŋmɩŋ Halɩkasɩka ma, Ŋmɩŋ kaaŋ wɔŋ nagɩ ʋ taalɩ a chaa wa.

11 “Ama ba keŋ yaa nɩ ga Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me yaa tɩŋgbaŋka nyɩŋkʋra yaa nyɩŋkʋra jige dɩ ba dii nɩ sarɩya nɩ da vaa dɩ mugisi nɩ aŋaŋ nɩ baaŋ nan balɩ die yaa a gbatɩ nɩ gbaŋ a taaŋ. 12 Saŋŋa dɩ keŋ tʋgɩ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka nan dagɩ nɩ wudieke nɩ baaŋ nan balɩ.”

Nyintitieŋ dieke dɩ yine gaamʋ wa nandagɩrɩ

13 Mi daa wʋnyɩ die dɩ bie kpɩkpaakʋ ma ta balɩ yɩ Yisa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, balɩ yɩ n mɩɩ wa, dɩ ʋ vaa maŋ ŋaŋ wa puo faarɩ dieke tɩ chɔɔŋ dɩ vana a zieŋ tɩ wo.”

14 Die Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “N zʋa, mɩnɩa yɩna mɩŋ sieŋ dɩ n dii nɩ sarɩya yaa dɩ n puo nɩ faarɩ a yɩ nɩ bale wo gie?” 15 Die Yisa dɩ bɩ balɩ a yɩ ba mana dɩ, “Nɩ sɩmma nyinti yaalɩŋ wɩa, daa nyinti pam bala ka yɩ vuota miivoli.”

16 Womi die ʋ taaŋ ba nandagɩrɩ gie dɩ, “Nyintitieŋ wʋnyɩ die yalla ʋ kʋaŋ, ta ka yɩa wa nyindiike pam; 17 Die ʋ piili a yile ʋ sʋŋ ma dɩ, ‘N baaŋ yiwo lalɩa, dama n wo jigiŋ n baaŋ nan nagɩ n nyindiike mana a yi.’ 18 Die ʋ balɩ yɩ ʋ gbaŋ dɩ, ‘Naa maŋ nan yi; n nan ŋmabɩ n bɔmbɔntɩtɩ ta mɩɩ nyɩŋkpɩɩma, ta nagɩ n zaaha aŋaŋ n nyinti mana a yi mi’. 19 Ta wa balɩ yɩ n gbaŋ gbaŋ dɩ, ‘Sikpeŋ nansɩtieŋ, n yaa nyindiike pam n baaŋ nan dii a tʋgɩ bɩna pam. Die wɩa n nan dɩ voose ta die ta nyuo ta yaa sʋgɩfɩalɩŋ.’ 20 Ama Ŋmɩŋ die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, ‘Fʋnɩŋ gaaŋkʋ gie, jinne yuku gie, baa fʋ waarɩ wa fʋ mɩsɩ, aŋ tɩ ye vuodieke dɩ bala ʋ nagɩ fʋ nyinti gie mana fʋ wʋnsɩna a zie wo?’

21 “Tɔ, vuodieke nɩŋ mana dɩ yaalɩnana nyinti a yɩa ʋ gbaŋ, ama ta wo nyinti Ŋmɩŋ jigiŋ, nan daansɩ sɩɩ sɩba daa gaaŋkʋ gie.”

Yime Ŋmɩŋ yada

(Mat. 6.25-34)

22 Die Yisa die dɩ balɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Die wɩa n bala nɩ dɩ nɩ da vaa nɩ beriŋ mugisi nɩ yaa gamma jadieke nɩ baaŋ nan dii yaa jadieke nɩ baaŋ nan yeegi, 23 dama mɩsɩ tɩaŋ nyindiike, ta nyɩŋgbaŋka dɩaŋ dɩ tɩaŋ nyiŋyeeke. 24 Nɩ daansɩma nembisisi, a ka bʋra yaa a gobe; a dɩaŋ a wo nyindiike bɔmbɔntɩ ama Ŋmɩŋ yɩnana ha nyindiike; nɩ ka yaa nyʋarɩ pam a tɩaŋ nembisi? 25 Nɩ jabɩa baaŋ nan bɩagɩ a nagɩ bɩna a gʋtɩ ʋ bɩna ma ʋ mɩsɩ wɩa dɩ mugisine wo wɩa? 26 Nɩ kana ka bɩagɩ a yi wubike gie, bɩa nɩ mugisi nɩ gbaŋ aŋaŋ nyintialɩkaha. 27 Nɩ daansɩ tɩɩwute aŋaŋ a vɩɩnɩŋ; ama a ka tʋma yaa a yaala nyiŋyeeke yɩa a gbaŋ. Ama n bala nɩ, naaŋ Solomoni aŋaŋ ʋ nyinti aŋaŋ ʋ nyiŋyeekivɩɩna mana, die wo jayeekiŋ ka vɩɩna a tʋgɩ tɩɩwutehe kaanɩ. 28 Dɩɩ yi naa, Ŋmɩŋ dɩ yɩa huuti a vɩɩnɩŋ, nyindiekemba dɩ ŋaana beri jinne ama soriŋ boliŋ diihe wo, ʋ kaaŋ yɩ nɩ nyiŋyeeke? Nɩnɩŋ vuodiekemba yada dɩ kana a ka dala wa gie!

29 “Na chɩaŋ ma nɩ da vaa dɩ mugisi nɩ aŋaŋ jadieke nɩ baaŋ nan dii yaa nyuu. 30 Vuodieke dɩ kana ka sɩba Ŋmɩŋ ŋaana chɩga a yaala nyinti gie mana, ama nɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ sɩba a baarɩ dɩ nɩ yaala ha mɩŋ. 31 Die wɩa nɩ vaa nɩ baga bemme Ŋmɩŋ naarɩ ma ta ʋ nan nagɩ nyinti gie mana a yɩ nɩ.

Arɩzanna nyinti wɩa

(Mat. 6.19-21)

32 “Nɩnɩŋ n vuosi dieke dɩ kana ka dala naa, nɩ da vaa ŋmaamɩŋ yalla nɩ, dama nɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ yaa wa sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ ʋ bala ʋ nagɩ naarɩ dieke a yɩ nɩ wa. 33 Die wɩa nɩ nagɩ nɩ nyinti mana nɩ yalla a daa a nagɩ ligirehe yɩ zɔɔlɩntieliŋ, ta nɩ nan ye nyinti dɩ wone kpatɩŋ, nyinti nan dɩ bie arɩzanna ma, ta kaaŋ vʋarɩ, dama gaarɩŋ kaaŋ gbigi mi, ta nyɩnyʋgɩka kaaŋ chʋʋsɩha. 34 Dama jigidieke fʋ nyinti dɩ benne, mi dɩaŋ fʋ sʋŋ dɩ beri.

Yɔŋɩsɩ dieke dɩ yine siri wɩa

35 “Nɩ yi siri a gbara wudiekemba dɩ kienene ta nɩ vaa nɩ popolisi chaaŋ, 36 sɩba yɔŋɩsɩ diekemba dɩ chɩɩsɩnana ba tieŋ dɩ ʋ nyɩŋ hɔgʋ faarɩtʋ banwʋla ma a keŋ wo, amʋ ʋ keŋ keŋ kpaasɩ sanʋarɩ ba nan yuorike lagɩ lagɩ a yɩ wa. 37 Sʋgɩfɩalɩŋ bie yɔŋ diekemba ba tieŋ dɩ kenne a haarɩ ba ta ba chɩɩsa wa. Wusie maŋ bala nɩ, ba tieŋ wo nan vaa ba kala ta yi ba nyindiike aŋ ba dii. 38 Dɩɩ yi ba tieŋ dɩ keŋ keŋ, tanseese yaa kparaaŋ kpaŋ saŋŋa ta ye ta ba chɩɩsa wa, sʋgɩfɩalɩŋ nan dɩ bie ba ma. 39 Nɩ sɩmma genke, dɩɩ yi tigiŋ tieŋ dɩ sɩba saŋŋa dieke gaarʋ dɩ bala ʋ keŋ ʋ tigiŋ me, ʋ kaaŋ vaa gaarʋ wa wɩɩ ʋ tigiri a juu; ʋ nan dɩ gbarɩ. 40 Nɩnɩŋ nɩ gbaŋ nɩ yi siri a gbara, dama manɩŋ vuota Bʋa nan keŋ saŋŋa dieke nɩ kana ka yile dɩ n nan keŋ.”

Yɔmʋ dɩ mʋna ʋ tuo ʋ tieŋ nʋaŋ dene

(Mat. 24.45-51)

41 Womi Piita die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, tɩnɩŋ fʋ taana nandagɩrɩ gie a yɩa yaa vuoŋ mana?” 42 Ta tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Yɔmʋ bɩa yine yɩaŋ tieŋ ta yie ʋ Yɔmʋtieŋ dɩ dagɩna dɩ ʋ yi wudieke? Wʋnɩŋ ʋ yine vuodieke ʋ Yɔmʋtieŋ dɩ nan vʋarɩ dɩ ʋ daansɩma ʋ yɔmʋ chanchaalɩba ta yɩma ba nyindiike saŋŋa dieke dɩ mʋna. 43 Dɩɩ yi ta ʋ Yɔmʋtieŋ dɩ keŋ tigiŋ ta ye wo ta ʋ tʋma die wo gbaŋ gbaŋ, sʋgɩfɩalɩŋ nan dɩ bie ʋ ma. 44 Wusie maŋ bala nɩ, ʋ nan nagɩ wa a zieŋ dɩ ʋ daansɩma ʋ nyinti mana mana, 45 ama ʋ yi yɔmʋbɩaŋ, ʋ nan dɩ yile ʋ sʋŋ ma dɩ ʋ Yɔmʋtieŋ wo kaaŋ keŋ lagɩ lagɩ, ta piili a nɩga ʋ yɔmʋ chanchaalɩba ta wʋnɩŋ ʋ nan dɩ die ta nyu bugi. 46 Ʋ Yɔmʋtieŋ wo nan yiŋŋi keŋ daa dieke aŋaŋ saŋŋa dieke ʋ kana ka yile dɩ ʋ nan keŋ. Ʋ keŋ keŋ, ʋ nan datɩ ʋ tɩbɩŋ pam ta yi wo sɩba ʋ ŋaana yie vuodiekemba dɩ zetinene nʋaŋ die wo.

47 “Yɔmʋ dieke dɩ sɩbɩna jadieke ʋ tieŋ dɩ yaalala ʋ yi, ta ka yi siri dɩ ʋ yi wudieke ʋ tieŋ wo dɩ yaalala, nan ye tɩbɩdatɩŋ aŋaŋ tɩbɩtɩ pam, 48 ama yɔmʋ dieke dɩ kana ka sɩba wudieke ʋ tieŋ wo dɩ yaalala, ta yi wɩɩŋ chʋʋsɩ, ba nan tɩbɩ wa bɩta ta va wa. Vuodieke ba yɩna pam ba nan pɩasɩ pam a nyɩŋ wʋnɩŋ ʋ jigiŋ; ta vuodieke dɩaŋ ba nagɩna pam pam a yi ʋ nuusi me, ba nan pɩasɩ pam a nyɩŋ ʋ jigiŋ.

Puole wɩa

(Mat. 10.34-36)

49 “Manɩŋ n keŋye mɩŋ dɩ keŋ taaŋ boliŋ tɩŋgbaŋka ma, dɩ tɩŋ nan yi mɩŋ nansɩŋ dɩɩ yi dɩ tɩŋgbaŋka wɔŋ die. 50 Ŋmɩŋ nyaaŋ sɩɩla dieke n bala n sɩɩ wa vaa n sʋŋ dɩ chʋʋsɩ mɩŋ, sie ka keŋ yi a tɩaŋ. 51 Nɩ yile dɩ n keŋye mɩŋ aŋaŋ sʋgɩdʋagɩŋ tɩŋgbaŋka ma? Aayɩ. N bala nɩ, n keŋye mɩŋ aŋaŋ puole. 52 A nyɩŋ jinne yaa gamma, vuosi banʋ nan dɩ bie tigiŋ me, ta keŋ puo; ba bataa nan chʋʋsɩ bale wo, ta bale wo dɩaŋ chʋʋsɩ bataa wa. 53 Chʋalɩŋ nan keŋ chʋʋsɩ ba ballɩ dembisi, ta ballɩ dembisi dɩaŋ keŋ chʋʋsɩ ba chʋalɩŋ; nɩɩlɩŋ dɩaŋ nan keŋ chʋʋsɩ ba hɔgʋlɩaba ta hɔgʋlɩaba dɩaŋ keŋ chʋʋsɩ ba nɩɩlɩŋ; nɩɩlɩŋ nan keŋ chʋʋsɩ ba lɩahalɩtɩ, ta lɩahalɩtɩ dɩaŋ nan keŋ chʋʋsɩ ba nɩɩlɩŋ.”

Saŋŋa sɩbɩŋ wɩa

(Mat. 16.2, 3)

54 Womi Yisa die dɩ balɩ yɩ kpɩkpaakʋ dɩ, “Nɩ keŋ yese nɩɩŋmaaŋ ŋmɩŋ nanɩŋ chaaŋ nɩ ŋaaŋ baarɩ dɩ, nɩɩŋ baa ka nɩɩ mɩŋ aŋ ka seŋ nɩɩ. 55 Nɩ a keŋ a ye ta bʋlɔgɩsɩŋ nɩga nyɩnna nuudiigiŋ chaaŋ nɩ ŋaaŋ baarɩ dɩ jigiri nan dɩ tuuli aŋ ka keŋ yi. 56 Nɩnɩŋ gɩgaantɩba gie, nɩ ŋaaŋ bɩagɩ a daansɩ tɩŋgbaŋka aŋaŋ ŋmɩŋsikpeŋ wudieke dɩ yinene ta dagɩ a chɩasɩ, ta bɩa yine nɩ ka bɩagɩ sɩba lele saŋka gie chɩasɩ?

Wɩa wʋnsɩŋ wɩa

(Mat. 5.25, 26)

57 “Bɩa yine nɩ ka bɩagɩ a sɩba wudieke dɩ mʋna dɩ nɩ yi a yi? 58 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ yaa fʋ gara naalɩaŋ, kpaŋŋɩ fʋ gbaŋ aŋ nɩ wʋnsɩ wɩɩrɩ nɩ yene bie sieku me wo, dɩ daa die ʋ nan yaa fʋ ga vuodieke dɩ dinene sarɩyaka jigiŋ aŋ sarɩya diiru wo nagɩ fʋ a yi dansarika dɩdaansɩrɩba jakʋʋŋ nuusi me aŋ ʋ nagɩ fʋ yi dansarɩka sʋŋ. 59 N bala nɩ, kaaŋ keŋ nyɩŋ mi a ga tʋgɩ saŋŋa dieke fʋ baaŋ nan tuŋ ba bala fʋ tuŋ ligire dieke wo mana.”

13

Vuoŋ dɩ ka chɩgɩ nyɩŋ ʋ tʋntʋmbɩatɩ ma ʋ nan kpi

1 Saŋka mi vuosi bataŋ die dɩ bie mi a balɩ Yisa yaa gamma Paliti* dɩ kʋna Galili vuosi saŋŋa dieke die ba kaabɩna yɩa Ŋmɩŋ. 2 Yisa die dɩ yiŋŋi a pɩasɩ ba dɩ, “Nɩ yile dɩ Galili vuosisi die ba kʋna wa tʋmbɩatɩ die faasɩ dala mɩŋ a tɩaŋ ba chanchaalɩba mi? 3 Aayɩ; ama n bala nɩ, dɩɩ yi nɩ ka chɩgɩ nyɩŋ nɩ tʋntʋmbɩatɩ ma, nɩ nan kpi sɩba ba kpine die wo. 4 Siloami jarɩnbɩsa die dɩ nanna a kʋʋ vuosi baŋ aŋaŋ anɩɩ wo, nɩ yile dɩ die vuosi tʋmbɩatɩ die tɩaŋ ba chanchaalɩba die dɩ benne Jerusalemi ma wa? 5 Aayɩ, ama n bala nɩ, dɩɩ yi nɩ ka chɩgɩ nyɩŋ nɩ tʋntʋmbɩatɩ ma nɩ mana gbaŋ nan kpi.”

Tɩɩ dieke dɩ kana ka nyɩna nyɩŋnyɩŋka nandagɩŋ

6 Womi Yisa die dɩ taaŋ ba nandagɩrɩ gie dɩ, “Daa wʋnyɩ die sone tɩɩnyɩŋkɩŋ ʋ kʋaŋ ma, ta die ga a yaala nyɩŋnyɩŋka ka sikpeŋ me dɩ ʋ kpaa, ama die ʋ ka yeye. 7 Die wɩa die ʋ balɩ a yɩ vuodieke dɩ daansɩnana ʋ kʋakʋ dɩ, ‘Ye, bɩna ataa wʋnna maŋ chʋŋ kieŋ gie a yaala nyɩŋnyɩŋka tɩɩka sikpeŋ ta ka yeye. Chɩaka taaŋ, bɩa wɩa ka nan dɩ zie a chʋʋsa tɩŋgbaŋka?’ 8 Ama dɩdaansɩrʋ wa die dɩ yiŋŋi bala wa dɩ, ‘Jakʋʋŋ, vaa ka bɩmbalɩmɩŋ a gʋtɩ ta n nan tuu a giliŋke a yi hʋʋsɩŋ a yi ka chɩaŋ ma, 9 aŋ tɩ ye ka nan nyɩŋ nyɩŋnyɩŋka bɩŋ chaaŋ? Ka ka nyɩŋya n nan chɩaka taaŋ.’ ”

Yisa die dɩ gbaanna hɔgʋ dieke dɩ yine gbarɩgɩŋ davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ dene

10 Davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ Yisa die dɩ bie Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoŋ me a daga; 11 ta hɔgʋ wʋnyɩ die dɩ bie mi jɩmbɩaŋ die dɩ bie ʋ ma a vaa ʋ bɩrɩŋ gbarɩgɩŋ bɩna baŋ aŋaŋ anɩɩ. Die ʋ guriye mɩŋ a ka bɩagɩ hagɩziele. 12 Yisa die dɩ yene wo die ʋ wa wa a keŋ nyɩŋ a balɩ a yɩ wa dɩ, “Hɔgʋ, fʋ yʋagɩbʋ vaa fʋ mɩŋ.” 13 Ta die nagɩ ʋ nuuŋ a diisi ʋ ma, ta lele womi, die ʋ tɩɩntɩ ta bɩrɩ Ŋmɩŋ.

14 Die Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku jakʋʋŋ die dɩ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ, dama Yisa die dɩ gbaanna hɔgʋ wa davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ wɩa; die wɩa die ʋ balɩ vuosisi dɩ, “Daraa ayʋaba benne bakɔyɩ ma dɩ tɩ yaa a tʋmma, die wɩa nɩ kiere hanɩŋ daraa mi aŋ ʋ gbaaŋ nɩ, ama da keŋ davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ dɩ ʋ gbaaŋ nɩ.”

15 Ta tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Nɩnɩŋ gɩgaantɩba gie, nɩ wʋnyɩ ŋaaŋ a forisi wo nɩ niige yaa nɩ bonsi a yaa ga a yɩ ha nyaaŋ davʋʋsɩkɩrɩ daaŋ. 16 Ta hɔgʋ wa gie dɩ yine Abarahami haagɩŋ vuodieke Sitaani dɩ bɩrɩŋ wa yɔmʋ bɩna baŋ aŋaŋ anɩɩ, dɩ ka mʋ dɩ n gbatɩ wa taaŋ davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ?” 17 Yisa die dɩ bala naa wa viivi die dɩ yigi ʋ dataasɩ mana; ta kpɩkpaakʋ sʋgɩtɩ die dɩ fɩalɩ aŋaŋ mamachi wudiekemba ʋ yinene wo.

Nyɩmbʋrɩbiŋ nandagɩrɩ

(Mat. 13.31, 32; Maki 4.30-32)

18 Ka kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Ŋmɩŋ naarɩ sɩɩ sɩba bɩa? Bɩa maŋ baaŋ nagɩ a magɩsɩ ka? 19 Ka nɩasɩ wa kaŋmɩŋ biŋ, daa wʋnyɩ dɩ nagɩna a ga bʋrɩ ʋ kʋaŋ ma, die ka bɩrɩŋ a ga bɩrɩŋ tɩɩŋ nembisi die dɩ yʋga a tuusi ka sikpeŋ me.”

Dabɔtɩ nandagɩrɩ

(Mat. 13.33)

20 Ta Yisa die dɩ bɩ pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa maŋ baaŋ nagɩ Ŋmɩŋ naarɩ a magɩsɩ? 21 Ka nɩasɩ wa dabɔtɩ hɔgʋ dɩ nagɩna a lagɩŋ paanʋ zɔŋ dieke dɩ dala ma aŋ bʋ mana dɩ yiri wo.”

Sanʋabike wɩa

(Mat. 7.13, 14, 21-23)

22 Saŋŋa dieke Yisa die dɩ benne sieŋ me a gara Jerusalemi wa, die ʋ daagɩ tɩgɩkpɩɩma aŋaŋ tɩŋkpaŋŋɩsɩ a daga vuosi Ŋmɩŋ wɩa; 23 die vuoŋ wʋnyɩ die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Jakʋʋŋ, vuodiekemba dɩ bala ba ye gbatɩtaaŋkʋ ba nan yi bɩta yaa ba nan dɩ dala?”

Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, 24 “Sie nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ a dɩa sanʋabike a juu mi. N bala nɩ, vuosi pam nan daansɩ mɩa dɩ ba juu ama ba nan waarɩ ka juule. 25 Tigiri tieŋ dɩ keŋ hagɩ a ligi sanʋarɩ, ta nɩ wɩarɩ a zie yene me, ta kpaasa sanʋarɩ a wasa a baarɩ dɩ, ‘Jakʋʋŋ yuori sanʋarɩ a yɩ tɩ’, ama saŋka mi ʋ nan yiŋŋi a balɩ nɩ dɩ ‘N ka sɩba jigidieke dɩ nyɩnna.’ 26 Saŋka mi nɩ nan yiŋŋi a balɩ wa dɩ, ‘Tɩnɩŋ aŋaŋ fʋ die dinene ta nyuo, ta fʋ dagɩ tɩ Ŋmɩŋ wɩa tɩ tɩŋ ma.’ 27 Ama ʋ nan daansɩ bɩ a baarɩ, ‘N ka sɩba jigidieke nɩ nyɩnna.’ Ta balɩ nɩ, ‘Nɩ gamma ta va manɩŋ, nɩnɩŋ vuobɩatɩ gie mana.’ 28 Ta n nan nagɩ nɩ a taaŋ yeŋ me; ta nɩ nan ye Abarahami aŋaŋ Aziki aŋaŋ Jakobu aŋaŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩba mana, ta ba bie Ŋmɩŋ naarɩ ma, ta nɩ nan dɩ kʋma ta ŋɔba nɩ nyɩna. 29 Vuosi nan daansɩ nyɩŋ ŋmɩŋ pɔsɩkɩŋ aŋaŋ ŋmɩŋ juukiŋ aŋaŋ nuudiigiŋ aŋaŋ nuugalɩ chaaŋ a keŋ kalɩ Ŋmɩŋ naarɩ ma a dii nyindiike. 30 N baaŋaa, vuosi bataŋ dieke dɩ wɩarɩna kʋaŋ lele nan keŋ bie nɩŋŋa, ta vuosi bataŋ dieke dɩ benne nɩŋŋa lele nan keŋ wɩarɩ kʋaŋ.”

Yisa die dɩ yalla choti aŋaŋ Jerusalemi vuosi dene

(Mat. 23.37-39)

31 Saŋka mi gbaŋ gbaŋ Farasisi vuosi bataŋ die dɩ keŋ Yisa jigiŋ a balɩ a yɩ wa dɩ, “Sie fʋ nyɩŋ giena a ga jigigaaŋ, dama naaŋ Herodi yaala ʋ kʋʋ fʋ mɩŋ.”

32 Ta Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Wʋnɩŋ Ŋmɩndarɩka gie, nɩ ga balɩ wa dɩ, ‘N nan dɩ vʋara jɩmbɩatɩ ta gbaama vuosi jinne aŋaŋ soriŋ, ta daraa ataa wa daraaŋ n nan kpatɩ n tʋʋma.’ 33 Ama a nyɩŋ jinne aŋaŋ soriŋ aŋaŋ vʋntʋŋ dɩ mʋ dɩ n bemme sieŋ me, dama dɩ ka mʋ dɩ ba kʋʋ Ŋmɩŋ naazʋa jigigaaŋ sie Jerusalemi ma.

34 “Nchʋanaawee, Jerusalemi vuosi, nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ kʋna Ŋmɩŋ naazʋalɩba, ta bɩ taa vuodiekemba ʋ tʋnna nɩ jigiŋ wo tana a kʋʋ wa, bʋŋmɩa maŋ mɩa a yaala dɩ n lagɩsɩ nɩ bʋnyɩ sɩba kpɩanɩɩŋ dɩ ŋaana lagɩsɩ ka ballɩ ka chobiti chɩaŋ ta nɩ ka saaga. 35 Ye, Ŋmɩŋ vaa nɩ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ta ka zie yɔrɩ. N bala nɩ, a nyɩŋ jinne yaa gamma, nɩ kaaŋ bɩ ye mɩŋ bɩbra a ga tʋgɩ saŋŋa dieke nɩ baaŋ nan balɩ dɩ, ‘Alibarika bie vuodieke dɩ kennene Nabidie Ŋmɩŋ saaŋ ma.’ ”

14

Yisa die dɩ gbaanna daa wʋnyɩ die dɩ yʋagɩna dene

1 Davʋʋsɩkɩrɩ daaŋ kaanɩ Yisa die dɩ ga Farasisi nyɩŋkʋra wʋnyɩ tigiŋ dɩ ʋ dii nyindiike, die vuosisi die dɩ mɩŋŋɩ a daansa wa. 2 Mi yʋagɩtieŋ wʋnyɩ dɩ keŋ ʋ jigiŋ, die ʋ nagɩsɩ aŋaŋ ʋ nuusi mʋrɩna. 3 Die wɩa Yisa die dɩ pɩasɩ Farasisi aŋaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba dɩ, “Tɩ mɩraha saagɩya mɩŋ dɩ tɩ gbaaŋ davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ yaa tɩ da gbaaŋ?”

4 Ama die ba tarɩ. Yisa die dɩ nagɩ ʋ nuuŋ a gbɩ daa wa ta gbaaŋ wa ta vaa ʋ ga. 5 Ta die a balɩ yɩ ba, “Dɩɩ yi nɩ wʋnyɩ dɩ yallɩ boniŋ yaa naagɩŋ ka nan buluŋ me davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ kaaŋ yi lagɩ lagɩ a ga a vʋarɩ ka?”

6 Ama die ba ka bɩagɩ a yiŋŋi a balɩ wa wɩɩŋ.

Sʋʋŋ fʋ gbaŋ tɩŋgbaŋ wɩa

7 Mi Yisa die yene chaamba dɩ vʋarɩnana vuokpɩɩma jigikasɩha, ʋ kpaaŋ ba dɩ; 8 “Dɩɩ yi ba keŋ a wa fʋ dɩ fʋ keŋ banwʋla ma, da keŋ ga kala vuokpɩɩma jigikasɩka, dama dɩ nan bɩagɩ yi ta ba wa wa vuodieke dɩ tɩanna fʋ 9 aŋ vuodieke dɩ wana nɩ wa nan keŋ fʋ jigiŋ a balɩ fʋ dɩ, ‘Hagɩ ta yɩ wa fʋ jigikasɩkɩrɩ.’ Mi nan dii viivi ta ga kalɩ vuosi kʋaŋ. 10 Ama ba keŋ a wa fʋ, ga kala vuosi kʋanʋaŋ, amʋ vuodieke dɩ wana fʋ dɩ keŋ keŋ ʋ nan balɩ a yɩ fʋ dɩ, ‘N zʋa, keŋ jʋalɩ kala vuokpɩɩma jigikasɩkɩrɩ ma.’ Mi nan ye jɩlɩma fʋ chanchaalɩba mana jigiŋ. 11 Dama vuodieke mana dɩ kɔtɩna ʋ gbaŋ Ŋmɩŋ nan sʋʋŋ wa tɩŋgbaŋ, ama vuodieke dɩ sʋʋna ʋ gbaŋ tɩŋgbaŋ, Ŋmɩŋ nan kɔtɩ wa ŋmɩŋsikpeŋ.”

Vuodiekemba dɩ mʋna nɩ wa wa wɩa

12 Mi Yisa die dɩ balɩ a yɩ vuodieke die dɩ wana wa wa dɩ, “Dɩɩ yi fʋ keŋ yaa dʋʋga, da keŋ wa fʋ zʋalɩŋ yaa fʋ nɩmballɩ yaa fʋ maarɩŋ yaa fʋ chanchaalɩŋ ligire tieliŋ, dama fʋ wa ba ba dɩaŋ ba nan yiŋŋi a wa fʋ a yiŋŋi tuŋ fʋ wudieke fʋ yine wo. 13 Ama fʋ keŋ yaa dʋʋga wa zɔɔlɩntieliŋ aŋaŋ gbarɩgɩsɩ aŋaŋ gbɩlɩsɩ aŋaŋ yɩɩsɩ, 14 ta nan ye alibarika, dama ba kaaŋ bɩagɩ a yiŋŋi tuŋ fʋ, Ŋmɩŋ nan tuŋ fʋ saŋŋa dieke vuovɩɩna dɩ keŋ hagɩ kuŋ me.”

Dʋʋga kpeŋkpɩɩka nandagɩrɩ wɩa

(Mat. 22.1-10)

15 Die vuodiekemba dɩ dinene aŋaŋ Yisa wʋnyɩ dɩ wʋnnana Yisa balɩkʋ ʋ balɩ a yɩ wa dɩ, “Sʋgɩfɩalɩŋ bie vuodiekemba dɩ bala ba daansɩ kala Ŋmɩŋ naarɩ ma a dii nyindiike!”

16 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Daa wʋnyɩ die benne a keŋ yaala ʋ dii dʋʋgakpeŋkpɩɩŋ, ta die a posi vuosi pam. 17 Die dʋʋgaka diile saŋŋa die dɩ gbigine wo, die ʋ tʋŋ ʋ tʋntʋntʋ dɩ ʋ ga balɩ vuodiekemba ba wone a posi wo dɩ, ‘Nɩ keŋ, jaaŋ mana yi siri mɩŋ!’ 18 Ama ba mana die dɩ piili a bala wudieke wɩa ba kana kaaŋ bɩagɩ a keŋ. Die bʋmbʋŋaŋ vuoke dɩ baarɩ dɩ, ‘N daa wa tɩŋgbaŋ ta dɩ mʋ dɩ n ga ye ke, die wɩa yɩ mɩŋ sieŋ aŋ n ga.’ 19 Ta wʋnyɩ dɩaŋ die dɩ baarɩ dɩ, ‘N daa wa naakʋaka baŋ; die wɩa yɩ mɩŋ sieŋ aŋ n yaa ha a ga magɩsɩ ye.’ 20 Wʋnyɩ dɩaŋ die dɩ baarɩ dɩ, ‘N faarɩ wa hɔgʋ daraa gie nʋaŋ die wɩa n kaaŋ bɩagɩ keŋ.’ 21 Die tʋntʋntʋ wa die dɩ yiŋŋi ga a balɩ ʋ tieŋ wo wɩaha gie mana. Die ʋ tieŋ wo dɩ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ ta balɩ yɩ ʋ tʋntʋntʋ wa dɩ, ‘Nyɩŋ lagɩ lagɩ a ga tɩka sieti me a wa zɔɔlɩntieliŋ aŋaŋ gbarɩgɩsɩ aŋaŋ yɩɩsɩ aŋaŋ gbɩlɩsɩ a yaa ba viiri keŋ.’ 22 Ka kʋaŋ chaaŋ tʋntʋntʋ wa dɩ keŋ baarɩ dɩ, ‘Jakʋʋŋ, fʋ bala dɩ n yi wudieke wo, n yiye mɩŋ, ama yɩalɩŋ yene bie juoku sʋŋ.’ 23 Die wɩa ʋ tieŋ wo dɩ balɩ wa dɩ, ‘Bɩ nyɩŋ ga tɩka lʋga a daansɩ siekpɩɩma aŋaŋ siebisisi me, a yaalɩ vuosi a keŋ juu amʋ n tigiri nan suuli. 24 Ama vuodiekemba die n wolinne a posi wo wʋnyɩ gbaŋ nʋaŋ kaaŋ laŋ n dʋʋgaka nyindiike he.’ ”

Yisa kʋaŋ dɩɩsɩŋ wɩa

(Mat. 10.37, 38)

25 Saŋŋa kaanɩ, die kpɩkpaaŋ pam die dɩdɩ Yisa, die ʋ yiŋŋi a balɩ yɩ ba dɩ. 26 “Vuodieke mana dɩ yaala ʋ bemme n jigiŋ, sie ʋ chome mɩŋ a tɩaŋ ʋ chone ʋ chɔɔŋ aŋaŋ ʋ nuŋ aŋaŋ ʋ hɔgʋ aŋaŋ ʋ ballɩ aŋaŋ ʋ nɩmballɩ aŋaŋ ʋ gbaŋ gbaŋ miivoli die. Dɩ daa die ʋ kaaŋ bɩagɩ a yi n kʋaŋandɩɩsɩrʋ. 27 Ta vuodieke dɩaŋ mana dɩ kana ka viigi ʋ kuŋ dagarɩkɩŋ a dɩ n kʋaŋ, kaaŋ bɩagɩ a yi n kʋaŋandɩɩsɩrʋ. 28 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ yaala ʋ mɩɩ tigikpɩɩŋ, sie ʋ woliŋ a kala a sɩmma ka ligire nʋaŋ, a sɩmma baarɩ ʋ ligire nan tʋgɩ yaa ka kaaŋ tʋgɩ. 29 Dama ʋ ka yi die, ta piili tigiri ta keŋ ka bɩagɩ a mɩɩ ka kpatɩ, ta vuosi dɩ yese ke ta sɩba baarɩ ʋ ka bɩagɩ mɩɩ ka kpatɩ, ba nan vʋarɩ wa fala. 30 Ba nan baarɩ dɩ, ‘Daa wa gie die piiliye mɩŋ dɩ ʋ mɩɩ ama ʋ ka bɩagɩ kpatɩ.’ 31 Dɩɩ yi naaŋ dɩ yaa vuosi tuse baŋ a nyɩŋ gara ʋ wagɩ ʋ chanchaaŋ dɩ yalla tuse baŋɩsɩ-le, ʋ nan woliŋ kalɩ a daansɩ ʋ gbaŋ ye dɩ ʋ yaa hagɩrɩŋ a baaŋ nan bɩagɩ a tuoli ʋ chanchaaka. 32 Dɩɩ yi ʋ wo hagɩrɩŋ ʋ nan tʋŋ tʋntʋntɩŋ aŋ ba woliŋ dɩa ʋ nɩŋŋa a nagɩ vaaŋ a dagɩ ʋ chanchaaka dɩ ʋ kaaŋ bɩagɩ a wagɩ wa.” 33 Yisa die dɩ balɩ kpatɩ ba dɩ, “Die gbaŋ gbaŋ nɩ wʋnyɩ mana dɩ kaaŋ bɩagɩ a yi n kʋaŋandɩɩsɩrʋ sie ʋ nagɩ nyinti mana a taaŋ.”

Yasɩ wɩa

(Mat. 5.13; Maki 9.50)

34 “Yasɩ nansɩ mɩŋ, ama dɩɩ yi ka nansɩbʋ dɩ nyɩŋ, lalɩa ka bɩ baa ka ye ka nansɩbʋ bɩbra? 35 A ka bɩ vɩɩna dɩ fʋ nagɩ ka a taaŋ fʋ kʋaŋ ma yaa fʋ nagɩ ka a gʋtɩ hʋʋsɩŋ ma. Sie fʋ nagɩ ka a taaŋ. Vuodieke dɩ yaa tɩba ʋ wʋmma.”

15

Yii diekemba dɩ bana wa nandagɩrɩ

(Mat. 18.12-14)

1 Die saŋŋa kaanɩ lampotuosiriŋ pam aŋaŋ tʋntʋmbɩatɩ tieliŋ die dɩ keŋ Yisa jigiŋ dɩ ba wʋŋ ʋ wʋbalɩka ha. 2 Ama Farasisi aŋaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba dɩ piili a vʋʋna wɩa dɩ, “Daa wa gie tuose tʋntʋmbɩatɩ tieliŋ ta die aŋaŋ ba.”

3 Naa chɩaŋ ma Yisa die dɩ taaŋ ba nandagɩrɩ gie dɩ, 4 “Dɩɩ yi nɩ wʋnyɩ dɩ yaa yiise kɔbɩga ta a kaanɩ dɩ bɩa, bɩa ʋ baa ʋ yi? Sie ʋ vaa yiise baŋɩsɩ-wayɩ aŋaŋ awayɩ wa dɩ dinene jigidieke wo, ta ga a yaalɩ jabalɩŋka dɩ bana wa a ga tʋgɩ saŋŋa dieke ʋ baaŋ nan ye ke. 5 Dɩɩ yi ʋ keŋ ye ke ʋ sʋŋ ŋaaŋ fɩalɩ mɩŋ, ta nagɩ ka viigi, 6 ta chii ke a kuli tigiŋ. Saŋka mi ʋ nan wa ʋ zʋalɩŋ aŋaŋ ʋ jʋjʋrɩtamba a lagɩsɩ a balɩ yɩ ba dɩ ‘Nɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ, dama n ye wo n yii dieke dɩ bana wa.’ ” 7 Die wɩa Yisa dɩ bɩ bala ba dɩ “Tʋntʋmbɩatɩ vuobalɩmɩŋ dɩ chɩgɩ nyɩŋ ʋ tʋntʋmbɩatɩ ma, sʋgɩfɩalɩŋ nan dɩ beri arɩzanna ma ʋ wɩa a tɩaŋ ka bala ka sɩmma die vuovɩɩna baŋɩsɩ-wayɩ aŋaŋ awayɩ dieke dɩ yilinene dɩ dɩ ka mʋ dɩ ba chɩgɩ nyɩŋ ba tʋmbɩatɩ ma.

Ligiribiŋ dieke dɩ bana nandagɩrɩ

8 “Yaa dɩ yi hɔgʋ dɩ yaa ligiribie baŋ, ta a kaanɩ dɩ bɩa, lalɩa ʋ baa ʋ yi? Sie ʋ chɔgɩsɩ popoli ta mɩŋŋɩ saarɩ ʋ juoku ta mɩŋŋɩ daansɩ jigiŋ mana a ga tʋgɩ saŋŋa dieke ʋ baaŋ nan ye ke. 9 Ʋ keŋ a ye ke ʋ ŋaaŋ wa wa ʋ zʋalɩŋ aŋaŋ ʋ jʋjʋrɩtamba a lagɩsɩ a balɩ a yɩ ba dɩ, ‘Nɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ, dama n ye wo n ligiribiŋ dieke dɩ bana wa.’ 10 Die wɩa Yisa die dɩ bɩ balɩ ba, dɩɩ yi tʋntʋmbɩatɩ tieliŋ wʋnyɩ dɩ chɩgɩ nyɩŋ ʋ tʋntʋmbɩatɩ ma, Ŋmɩŋ malakasisi nan dɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ pam ʋ wɩa.”

Bʋa dieke dɩ bana wa nandagɩrɩ

11 Womi Yisa die dɩ bɩ balɩ dɩ, “Daa wʋnyɩ die yalla dembibisi bale, 12 ta bʋabike chaaŋ die dɩ balɩ a yɩ ʋ chɔɔŋ wa dɩ, ‘N chʋa, n yaala fʋ nagɩ n balla n daansɩ dii faarɩ dieke a yɩ mɩŋ.’ Saŋka mi ʋ chɔɔŋ wa die dɩ puo faarɩ ka a yɩ ba bale wo. 13 Die dɩ ka yʋasɩya bʋabike die dɩ nagɩ ʋ nyinti mana a daa, ta nagɩ ligirehe a dɩa, a ga tɩgɩ saasaa. Mi die ʋ ga dii ligirehe yɔrɩ yɔrɩ a kpatɩ. 14 Die ʋ dine jaaŋ mana a kpatɩ wa, die kɔŋkpeŋkpɩɩŋ die dɩ nan tɩŋgbaŋka mana ma, die dɩ paalɩ a wʋŋ wa. 15 Die wɩa die ʋ ga bie daa wʋnyɩ tigiŋ tɩŋgbaŋka ma, daa wa die dɩ yaa wa ga ʋ kʋaŋ ma dɩ ʋ daansɩma ʋ perukusi. 16 Die ʋ tɩŋ yaala ʋ dii perukusisi nyindiikehe a chagɩ ama vuoŋ die ka yɩ wa jaaŋ. 17 Ka kʋaŋ chaaŋ die ʋ keŋ mɩŋŋɩ a yili, ‘N chʋa tʋntʋntɩba mana yese nyindiike a die ta tɩala, ta giena maŋ baa n kpi aŋaŋ kɔŋ. 18 Dɩ sɩna die wo, n nan hagɩ a ga n chʋa jigiŋ a balɩ wa dɩ, N chʋa, n yi bɩaŋ ta chʋʋsɩ Ŋmɩŋ aŋaŋ fʋ jigiŋ. 19 N ka bɩ mʋ fʋ wa mɩŋ fʋ bʋa; daansɩma mɩŋ sɩba fʋ tʋntʋntɩba kaanɩ.’ 20 Die wɩa die ʋ hagɩ a ga ʋ chɔɔŋ wa jigiŋ.

“Die ʋ yene bie sieku me a gara wa, ʋ chɔɔŋ wa die dɩ ye wo, zɔɔlɩŋ die dɩ yigi wo pam, die ʋ chɩgɩ ga a gurigi wo. 21 Die bʋa wa dɩ baarɩ dɩ, ‘N chʋa, n yi bɩaŋ Ŋmɩŋ aŋaŋ fʋ jigiŋ. N ka bɩ mʋ dɩ fʋ wa mɩŋ fʋ bʋa.’ 22 Ama ʋ chɔɔŋ wa die dɩ wa ʋ tʋntʋntɩba a balɩ ba dɩ, ‘Nɩ yi lagɩ lagɩ a nagɩ jayeekivɩɩka a keŋ yeegi wo, ta nagɩ nuupiriŋ a keŋ yi ʋ nuuŋ me, ta nagɩ nɩɩra a suu wo; 23 ta ga nagɩ narapɔlɩ dieke dɩ narɩna a keŋ kʋʋ aŋ tɩ dii dʋʋga. 24 Dama die n yile dɩ n bʋa wa gie kpiye mɩŋ, ama ta ʋ bie ʋ mɩsɩ ma, ta bɩ yile dɩ ʋ baya mɩŋ, ama ʋ yiŋŋi keŋ mɩŋ.’ Die wɩa die ba piili a die dʋʋgaka aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ.

25 “Ama saŋka mi, die ʋ bʋa jakʋʋrɩ die ye bie wo kʋakʋ ma. Die ʋ kienene tigiri a keŋ gbigi tigiri, die ʋ wʋŋ yɩlaha aŋaŋ siele he. 26 Die wɩa die ʋ wa tʋntʋntɩba wʋnyɩ a pɩasɩ wa wudieke dɩ yinene tigiri me. 27 Die ʋ yiŋŋi balɩ wa dɩ, ‘Fʋ nɩmbʋa wa yiŋŋi keŋ mɩŋ, fʋ chʋa wa dɩ kʋʋ narapɔlɩ dieke dɩ narɩna, dama ʋ yiŋŋi keŋ mɩŋ aŋaŋ alaafɩa.’ 28 Die bʋa jakʋʋrɩ die dɩ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ, ta zeti dɩ ʋ kaaŋ juu gbaakʋ sʋŋ; die wɩa die ʋ chɔɔŋ dɩ keŋ nyɩŋ a jʋʋsɩ wa dɩ ʋ keŋ juu, 29 ama die ʋ yiŋŋi balɩ ʋ chɔɔŋ wa dɩ, ‘Ye, bɩnaha gie mana n tʋma a yɩa fʋ mɩŋ sɩba yɔmʋ, ta saaga fʋ nʋaŋ, ama ka yi mɩŋ biibiŋ gbaŋ dɩ n kʋʋ a wa n zʋalɩŋ aŋ tɩ dii ta yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ. 30 Fʋ bʋa wa gie nɩŋ die chʋʋsɩna fʋ nyinti mana hɔgʋba ma wa, dɩ keŋ tigiŋ fʋ kʋʋ narapɔlɩ narɩkɩŋ a yɩ wa.’ 31 Ʋ chɔɔŋ wa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, ‘N bʋa, saŋŋa mana fʋ bie wo n jigiŋ, ta jadieke mana n yalla die dɩ yi fʋ sɩɩtɩ. 32 Ama dɩ mʋ tɩ dime dʋʋga ta yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ dama die tɩ yile dɩ fʋ nɩmbʋa wa gie kpiye mɩŋ, ama ta ʋ bie ʋ mɩsɩ ma, ta bɩ yile dɩ ʋ baya mɩŋ, ama lele tɩ ye wo mɩŋ.’ ”

16

Tʋʋma jakʋʋŋ nandagɩrɩ

1 Yisa die dɩ balɩ a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Ligiretieŋ wʋnyɩ die benne a yallɩ tʋntʋntʋ jakʋʋŋ ʋ daansa ʋ nyinti, die ba keŋ balɩ wa dɩ ʋ die ʋ ligirehe yɔrɩ yɔrɩ. 2 Die wɩa die ʋ wa wa a balɩ wa dɩ, ‘Bɩa yine maŋ wʋmma fʋ wɩa dene? Kaaŋ bɩ yi n tʋʋma jakʋʋŋ, die wɩa biisi n nyinti mana aŋ n ye.’ 3 Ta tʋʋma jakʋʋrɩ die dɩ yile dɩ, ‘Bɩa maŋ baa n yi? N jakʋʋrɩ baa ʋ vʋarɩ mɩŋ mɩŋ tʋʋma ma. N ka hagɩrɩ a baaŋ nan kʋa, ta chɩga viivi n baaŋ nan jʋʋsɩ. 4 N sɩba wudieke n baaŋ nan yi lele amʋ maŋ keŋ waarɩ tʋʋmaha vuosi nan tuo mɩŋ ba tige me.’ 5 Die wɩa die ʋ wa vuodiekemba mana die dɩ dine ʋ jakʋʋrɩ hamɩŋ wʋnyɩ wʋnyɩ. Die ʋ pɩasɩ bʋmbʋŋaŋ vuoke dɩ, ‘N jakʋʋrɩ hamɩŋ aŋmɩa benne fʋ jigiŋ?’ 6 Die ʋ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, ‘Kpaatɩ gbiesi kɔbɩsɩ-nɩɩ.’ Daa wa dɩ balɩ wa dɩ, ‘Hamɩŋ gbanɩŋ wʋnna tuo kala lagɩ lagɩ a yiŋŋi maagɩ kɔbɩsɩ-nɩɩsa.’ 7 Ta balɩ wʋnyɩ dɩaŋ, ‘Aŋmɩa fʋ gbaŋ fʋ dii?’ Ʋ yiŋŋi balɩ wa dɩ, ‘Zaa bɔtʋsɩ kobɩga.’ Ta daa wa dɩ balɩ, ‘Fʋ hamɩŋ gbanɩŋ wʋnna, yiŋŋi maagɩ baŋɩsɩ-nɩɩ.’ 8 Die ligiretieŋ wo die dɩ wʋnna ʋ tʋʋmaha jakʋʋrɩ nyɩnyɩrɩtʋ wa dɩ yine die wo, die ʋ bɩrɩ wa, dama ʋ tʋŋ wa aŋaŋ yɩaŋ.” Yisa die dɩ balɩ ba dɩ, “Vuodiekemba dɩ dɩna tɩŋgbaŋka gie sieku yaa yɩaŋ ba sʋnsʋŋ a tɩaŋ vuodiekemba dɩ dɩna chaaŋkʋ sieŋ dɩ yalla die wo. 9 Manɩŋ, n bala nɩ, nɩ nagɩ tɩŋgbaŋka gie ma ligire a yime wudieke Ŋmɩŋ dɩ yaalala, amʋ a keŋ kpatɩ saŋŋa dieke ʋ nan tuo nɩ arɩzanna ma. 10 Vuodieke mana dɩ mɩŋŋɩna tʋma tʋnbɩŋ vɩɩnɩŋ, nan bɩagɩ mɩŋŋɩ tʋŋ tʋnkpɩɩŋ vɩɩnɩŋ, ta vuodieke dɩaŋ dɩ nyɩrɩnana aŋaŋ ligiribiŋ, nan dɩ nyɩra aŋaŋ ligirikpɩɩma. 11 Dɩɩ yi fʋ nyɩra aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie ligire, Ŋmɩŋ nan nagɩ arɩzanna ligire a yi fʋ nuusi me? 12 Ta dɩɩ yi fʋ nyɩra aŋaŋ vuoŋ nyinti, mɩnɩa bala ʋ yɩ fʋ fʋ tʋaŋ?

13 “Yɔmʋ kaaŋ bɩagɩ a jɩama naalɩŋ bale. Ʋ nan haa wʋnyɩ ta chome wʋnyɩ, yaa ʋ nan yɩ wʋnyɩ jɩlɩma ta wʋnyɩ ʋ nine kaaŋ dɩ suuli. Vuoŋ kaaŋ bɩagɩ a jɩama Ŋmɩŋ aŋaŋ ligire.”

Yisa wʋbalɩka a taŋ

(Mat. 11.12, 13; 5.31, 32; Maki 10.11, 12)

14 Die Farasisisi die dɩ wʋŋ wɩaha gie mana, ta die a vʋara Yisa fala, dama die ba yaala ligire wɩa pam. 15 Die Yisa dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩnɩŋ nɩ yine vuodiekemba dɩ yinene nɩ gbaŋ sɩba vuovɩɩna vuosi nɩŋŋa, ama Ŋmɩŋ sɩba nɩ sʋgɩtɩ ma. Dama jadieke vuota dɩ yilinene dɩ ka yaa nyʋarɩ pam wa, Ŋmɩŋ jigiŋ nɩŋ ka yiwo jatɔgʋ.

16 “Mosisi mɩraha aŋaŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩba die dɩ maagɩna wudiekemba ba die beri mɩŋ a keŋ tʋgɩ Jɔɔn vuodieke dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ saŋka, a nyɩŋ Jɔɔn keniŋ saŋka ba mʋʋla Ŋmɩŋ wʋvɩɩna yaa gamma ʋ naarɩ ma, ta vuoŋ mana dɩ mɩa dɩ ba juu mi. 17 Ŋmɩŋsikpeŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie nan keŋ tɩaŋ ga ama Ŋmɩŋ mɩraha wʋbiŋ gbaŋ kaaŋ tɩaŋ ga.

18 “Daa dieke mana dɩ keŋ zeti ʋ hɔgʋ ta yiŋŋi faarɩ hɔgʋ gaaŋ yiwo hɔgʋkpana tʋʋma, ta dembiŋ dieke dɩaŋ dɩ faarɩna hɔgʋ wa yiwo hɔgʋkpana tʋʋma.”

Nyintitieŋ aŋaŋ zɔɔlɩntieŋ Lazurusi wɩa

19 Ta Yisa die dɩ bɩ balɩ ba dɩ, “Nyintitieŋ wʋnyɩ die benne a yeegi nyiŋyeeki dieke dɩ yalla ligire pam ta bie ʋ dʋŋŋʋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ daaŋ mana. 20 Ta die daa zɔɔlɩntieŋ wʋnyɩ dɩaŋ die benne ba wasa wa Lazurusi, ta die ʋ yaa kʋjaga pam. Die ba ŋaaŋ yaa wa a keŋ dʋaŋ nyintitieŋ wo sanʋaŋ ma, 21 die ʋ ŋaaŋ yaala ʋ dii wo nyintitieŋ wo nyindiiki chʋata dɩ ŋaana nanna tɩŋgbaŋ; die gbaasɩ gbaŋ dɩ keŋ lansa ʋ kʋjagaha.

22 “A kʋaŋ chaaŋ zɔɔlɩntieŋ wo die dɩ kpi, malakasi die dɩ keŋ chii wo a ga Abarahami jigiŋ arɩzanna ma. Ta nyintitieŋ wo dɩaŋ dɩ keŋ kpi, die ba guu wo. 23 Die ʋ ga bie kpiiliŋ jigiberisikiŋ, die dɩ wʋmma wa pam. Die ʋ daansɩ a ye Abarahami saasaa, ta Lazurusi kalɩ ʋ jigiŋ. 24 Die wɩa die nyintitieŋ wo die dɩ natɩ a wa dɩ, ‘N chʋa Abarahami, chɩgɩ mɩŋ zɔɔlɩŋ ta fʋ tʋŋ Lazurusi ŋaŋ ʋ ga nagɩ nuubiŋ a luo nyaaŋ ma a keŋ gbi n jiliŋ, dama n paalɩ die wahala bolibu gie me.’ 25 Ama Abarahami die dɩ balɩ wa dɩ, ‘N bʋa, tɩɩnsɩ dɩ die fʋ benne fʋ mɩsɩ ma wa, die ye wo nyɩnvɩɩna, ta Lazurusi dɩ ye nyɩnbɩatɩ mana, ama lele ʋ bie wo nansɩŋ ma giena ta fʋ bie wahala ma. 26 Ta wudieke dɩ gʋtɩna yine, gulikpeŋkpɩɩŋ benne tɩnɩŋ aŋaŋ fʋ sʋnsʋŋ, die wɩa vuodiekemba dɩ benne gie a yaala ba gasɩ a keŋ fʋ jigiri kaaŋ bɩagɩ, ta vuodieke dɩ benne fʋ jigiri dɩ yaala ba gasɩ a keŋ tɩ jigiŋ dɩaŋ kaaŋ bɩagɩ.’ 27 Die nyintitieŋ wo dɩ balɩ wa dɩ, ‘Jakʋʋŋ Abarahami, die nɩŋ n jʋʋsa fʋ, tʋŋ Lazurusi aŋ ʋ ga n chʋa tigiŋ me, 28 n yaa wa n nɩmballɩ banʋ, vaa ʋ ga a ga kpaaŋ ba amʋ ba gbaŋ ba da keŋ keŋ wahalaka gie jigiŋ.’ 29 Die Abarahami dɩ baarɩ dɩ, ‘Fʋ nɩmballɩ yaa Mosisi aŋaŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩba wɩa Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma. Ba wʋmma ha.’ 30 Ta nyintitieŋ wo dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, ‘Jakʋʋŋ Abarahami, aayɩ, die nyɩɩna ma ka mʋ; ama dɩɩ yi vuoŋ dɩ nyɩŋ kuŋ me a ga ba jigiŋ ba nan chɩgɩ nyɩŋ ba tʋntʋmbɩatɩ ma.’ 31 Ama die Abarahami dɩ balɩ wa dɩ, ‘Dɩɩ yi ba kaaŋ wʋŋ Mosisi aŋaŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩba dɩ maagɩna wudieke Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma wa, ba kaaŋ tarɩgɩ ba sʋŋanyile dɩɩ yi ta vuoŋ dɩ hagɩ kuŋ me gbaŋ a ga ba jigiŋ.’ ”

17

Bɩaŋ wɩa

(Mat. 18.6, 7, 21, 22; Maki 9.42)

1 Womi Yisa dɩ balɩ yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Nɩ da yilime dɩ magɩsɩŋ kaaŋ keŋ; ama wʋbɩaŋ bie vuodiekemba dɩ vanana ba chanchaalɩŋ dɩ yie bɩaŋ. 2 Ba tɩŋ nagɩ nɩɩŋ a bɔbɩ a yeegi ʋ nyie a nagɩ wa a taaŋ nyaakpɩɩŋ ma dɩ tɩŋ nan dɩ kpɩa a tɩaŋ ʋ baaŋ nan yi ballɩbɩsɩ gie wʋnyɩ yi bɩaŋ. 3 Die wɩa nɩ yigi nɩ gbaŋ!

“Dɩɩ yi fʋ nɩmbʋa dɩ yi fʋ bɩaŋ, kpaaŋ wa; ama dɩɩ yi ʋ baarɩ dɩ ʋ chʋʋsɩ fʋ mɩŋ, fʋ nagɩ ʋ taalɩ a chaa wa. 4 Dɩɩ yi ʋ yi fʋ bɩaŋ bʋyʋpɔyɩ dabalɩmɩŋ, ama ta yiŋŋi keŋ fʋ jigiŋ bʋyʋpɔyɩ a baarɩ dɩ ʋ chʋʋsɩya, fʋ nagɩ ʋ taalɩ a chaa wa.”

Yada wɩa

5 Saŋŋa kaanɩ die tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa tʋntʋntɩba dɩ balɩ yɩ wa dɩ, “Vaa tɩ yadaka gʋtɩ.”

6 Die ʋ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Dɩɩ yi nɩ yaa yada sɩba kaŋmɩŋ biŋ, nɩ nan bɩagɩ a balɩ yɩ tɩɩkpɩɩka gie dɩ, ‘Vʋʋ a ga nan nyaakpɩɩbʋ gie me’ aŋ ka seŋ a tuo fʋ nʋaŋ.

Tʋntʋntʋ dɩ mʋna ʋ yi die

7 “Dɩɩ yi ta nɩ wʋnyɩ dɩ yallɩ tʋntʋntʋ ta ʋ kʋa yaa ta daansa yiise, ta ʋ keŋ nyɩŋ kʋaŋ a keŋ tigiŋ, nan balɩ wa dɩ, ‘Keŋ lagɩ a keŋ kala dii nyindiike?’ 8 Aayɩ, nan balɩ wa dɩ, ‘Vʋarɩ fʋ kʋaŋ nyinti ta yeegi nyɩnvɩɩna a yi n nyindiike a zieŋ mɩŋ aŋ n keŋ dii ta nyuu, ka kʋaŋ chaaŋ fʋ gbaŋ fʋ dii ta nyuu.’ 9 Fʋ yile dɩ jakʋʋrɩ nan waasɩ tʋntʋntʋ wa ʋ yine wudieke ʋ bala wa dɩ ʋ yi wo? Aayɩ. 10 Die gbaŋ dɩ sɩɩ nɩ jigiŋ, saŋŋa dieke nɩ keŋ tʋŋ tʋŋ dieke Ŋmɩŋ dɩ bala dɩ nɩ yiwo a kpatɩ, nɩ balɩ dɩ, ‘Tɩ yiwo tʋntʋntɩŋ nyɩɩna. Tɩnɩŋ tɩ yiwo wudieke dɩ mʋna tɩ yi nyɩɩna.’ ”

Yisa die dɩ gbaanna gama baŋ dene

11 Yisa die dɩ ganana Jerusalemi die ʋ daagɩ Samaria aŋaŋ Galili sʋnsʋŋ aŋaŋ sʋnsʋŋ. 12 Die ʋ gana ga juo tɩŋkpaŋŋɩ kaanɩ; ta gama baŋ die dɩ keŋ tuoli wo mi. Die ba zie saasaa, 13 ta faasɩ natɩ a baarɩ dɩ, “Jakʋʋŋ Yisa, chɩgɩ tɩ zɔɔlɩŋ!”

14 Yisa die dɩ ye be ta balɩ yɩ ba dɩ, “Nɩ gamma Ŋmɩŋ kɩkaabɩtʋ jigiŋ aŋ ba jɩɩŋ nɩ ye.” Die ba benne sieku me a gara wa die ba ye gbaamɩŋ. 15 Ta die ba wʋnyɩ die dɩ yiŋŋi keŋ Yisa jigiŋ dama die ʋ sɩba a baarɩ dɩ Yisa gbaanna wa, a keŋ bɩrɩ Ŋmɩŋ aŋaŋ lɔlɩkpɩɩŋ. 16 A die nagɩ ʋ gbaŋ a taaŋ Yisa nɩŋŋa ta waasa wa; ama die daa wa die yiwo Samaria vuoŋ. 17 Yisa die dɩ pɩasɩ dɩ, “Daa vuosi baŋ die yene gbaamɩŋ? Ama bawayɩ wa bie sɩa? 18 Ba wʋnyɩ ka keŋ dɩ ba bɩrɩ Ŋmɩŋ sie chaanʋ wa gie?” 19 Ta die wa balɩ daa wa dɩ, “Hagɩ a ga, fʋ yada gbaanna fʋ.”

Ŋmɩŋ naarɩ keniŋ wɩa

(Mat. 24.23-28, 37-41)

20 Mi die Farasisi bataŋ die dɩ pɩasɩ Yisa saŋŋa dieke Ŋmɩŋ naarɩ dɩ balla ka keŋ. Die ʋ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Ka ka yi sɩba nɩ nan daansɩ a ye Ŋmɩŋ naarɩ dɩ balla ka keŋ die. 21 Vuoŋ wori a baaŋ baarɩ dɩ, ‘Daansɩ, ka wʋnna’, yaa ‘Ka benne mi wo’; dama Ŋmɩŋ naarɩ bie nɩ sʋgɩtɩ ma.”

22 Mi die ʋ balɩ yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Saŋŋa kieŋ nɩ nan dɩ yaala nɩ ye manɩŋ vuota Bʋa keniŋ, ama nɩ kaaŋ ye. 23 Ba nan daansɩ balɩ nɩ, ‘Ye, ʋ benne mi wo’ yaa ‘Ye, ʋ bie giena.’ Ama nɩ da keŋ nyɩŋ a dɩ dɩa yaalɩma mɩŋ; 24 dama manɩŋ vuota Bʋa keniŋ nan dɩ sɩɩ sɩba nɩɩnyɩgɩsɩŋ dɩ ŋaana nyɩgɩsɩ a chaaŋ ŋmɩŋsikpeŋ mana a nyɩŋ tɩŋ chɩaŋ a ga tʋgɩ tɩŋ sikpeŋ die wo. 25 Ama sie n woliŋ dii wahala pam ta leleke gie vuosi bɩ zeti mɩŋ. 26 Die dɩ sɩna die Nowa saŋka, die gbaŋ gbaŋ dɩ baa dɩ sɩmma manɩŋ vuota Bʋa keniŋ saŋŋa. 27 Die Nowa saŋka, vuosi die die mɩŋ ta nyuo ta faara hɔɔŋ, ta naga ba hɔgʋlɩaŋ a yɩa chʋllɩŋ, ta die a ga tʋgɩ daa dieke Nowa dɩ juune haarɩkpɩɩkʋ, ta die nyaakpɩɩbʋ die dɩ keŋ kʋʋ vuoŋ mana die dɩ wone haarɩkpɩɩkʋ ma wa. 28 Loti saŋŋa gbaŋ die sɩɩ wa die; die vuoŋ mana die dɩ die ta nyuo, ta daa a yalla, ta bʋra ta mɩa tige; 29 ama daa dieke Loti die dɩ nyɩnna Sodomi tɩka, ta boliŋ aŋaŋ maafajiribi die dɩ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a keŋ kʋʋ ba mana. 30 Naa dɩ baa dɩ sɩmma daa dieke manɩŋ vuota Bʋa dɩ balla n keŋ wo.

31 “Dɩnɩŋ daarɩ mi daa dieke dɩ benne mampili sikpeŋ* da keŋ a sʋʋŋ ʋ juoku sikpeŋ dɩ ʋ ga a nagɩ ʋ nyinti; ta vuodieke dɩaŋ dɩ benne ʋ kʋaŋ ma da keŋ yiŋŋi a kuli tigiŋ dɩ ʋ ga a nagɩ ʋ nyinti. 32 Nɩ tɩɩnsɩ Loti hɔgʋ† wa wɩaha. 33 Vuodieke mana dɩ kpaŋŋɩnana ʋ gbaŋ dɩ ʋ gbatɩ ʋ miivoli nan waarɩ ka, ama vuodieke mana dɩ waarɩna ʋ miivoli n wɩa nan daansɩ ye ke. 34 N bala nɩ, saŋŋa dieke n baaŋ nan keŋ wo, vuosi bale nan dɩ dʋa jadʋakɩbalɩmɩŋ ma, ta n nagɩ wʋnyɩ ta vaa wʋnyɩ. 35 Hɔɔŋ bale nan dɩ nʋma zaa nɩa ma, ta n nagɩ wʋnyɩ ta vaa wʋnyɩ. (( 36 Saŋka mi dembisi bale nan dɩ tʋma kʋaŋ ma, ta n nan nagɩ wʋnyɩ ta vaa wʋnyɩ.))”

37 Ta ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, sɩa?”

Ta ʋ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Jigidieke jakpiikiŋ dɩ benne, mi zuuti dɩ lagɩsa.”

18

Kpihɔgʋ aŋaŋ sarɩya diiru nandagɩŋ

1 Saŋka mi Yisa die dɩ taaŋ ba nandagɩrɩ gie dɩ ʋ dagɩ ba dɩ dɩ mʋ ba jʋʋsɩma Ŋmɩŋ saŋŋa mana, ta da keŋ gbalɩgɩma, die ʋ balɩ ba dɩ, 2 “Sarɩya diiru wʋnyɩ die benne tɩŋ kaanɩ ma, die ʋ ka chɩga Ŋmɩŋ ta ka bɩ yɩa vuota jɩlɩma. 3 Ta kpihɔgʋ wʋnyɩ dɩaŋ die benne tɩka ma, a chʋŋ gara daa wa jigiŋ a jʋʋsa wa dɩ, ‘Dii n wɩɩrɩ gie a yɩ mɩŋ aŋaŋ vuodieke dɩ mugisinene mɩŋ.’ 4 Ama die sarɩya diiru wo die ka saaga, ta ka kʋaŋ chaaŋ die ʋ yile dɩ, ‘N ka wɔŋ chɩga Ŋmɩŋ yaa a yɩa vuota jɩlɩma, 5 ama kpihɔgʋ wa gie dɩ faasɩna daama mɩŋ wɩa, n ko baa n dii ʋ sarɩya ka a yɩ wa mɩŋ, dɩ daa die ʋ nan dɩ kieŋ daaŋ mana ta vaa n gbalɩgɩ aŋaŋ wa.’ ”

6 Tɩ Yɔmʋtieŋ die baarɩ dɩ, “Nɩ wʋmma wudieke sarɩya diiru wo dɩ kana ka chɩga Ŋmɩŋ dɩ balla. 7 Ta lele, Ŋmɩŋ kaaŋ dii sarɩya a yɩ ʋ vuovʋarɩka, vuodiekemba dɩ jʋʋsɩnana wa ŋmɩntʋasɩ aŋaŋ yuŋ dɩ ʋ suŋŋi be wo? Ʋ nan dɩ yʋasa dɩ ʋ suŋŋi be? 8 N bala nɩ, ʋ nan dii sarɩya a yɩ ba, ta yi ke lagɩ lagɩ. Manɩŋ vuota Bʋa dɩ keŋ keŋ saŋŋa dieke, n nan ye vuodieke dɩ yine mɩŋ yada tɩŋgbaŋka gie me?”

Farasisi vuoŋ aŋaŋ lampotuosiru nandagɩrɩ wɩa

9 Yisa die dɩ bɩ a taaŋ nandagɩrɩ gie a yɩ vuodiekemba dɩ bala dɩ ba yiwo vuovɩɩna, ama ta ka yɩa ba chanchaalɩŋ jɩlɩma. 10 Die ʋ baarɩ dɩ, “Dembisi bale die nyɩnna a ga Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ dɩ ba jʋʋsɩ Ŋmɩŋ; wʋnyɩ die yiwo Farasisi vuoŋ, wʋnɩŋ wa dɩaŋ dɩ yi lampotuosiru. 11 Die Farasisi vuoke dɩ ga zie lʋgɩŋ a jʋʋsɩ Ŋmɩŋ ʋ sʋŋ ma dɩ, ‘Ŋmɩŋ, n waasa fʋ, dama n ka yi tʋntʋmbɩatɩ tieŋ sɩba n chanchaalɩba. N ka yi halɩ tieŋ, n ka yi ŋmɩŋchɩbɩtieŋ yaa dembiŋ dieke dɩ yaala hɔɔŋ. N bɩ waasa fʋ dama n ka sɩɩ sɩba lampotuosiru wo gie. 12 N ŋaaŋ bɔba nʋaŋ daraa ale daraa yʋpɔyɩ mana sʋŋ, ta yɩa fʋ n nyinti baŋ mana sʋŋ kaanɩ.’ 13 Ama die lampotuosiru wo die dɩ ga a zie saasaa, ta ka yaala ʋ kɔtɩ ʋ sikpeŋ ŋmɩŋsikpeŋ, ta vigi ʋ sikpeŋ ta baarɩ dɩ, ‘Nabidie Ŋmɩŋ, chɩgɩ mɩŋ zɔɔlɩŋ, dama n yiwo tʋntʋmbɩatɩ tieŋ.’ ” 14 Yisa die dɩ bɩ baarɩ dɩ, “N bala nɩ, die dɩ yiwo lampotuosiru wo Ŋmɩŋ dɩ tuo ʋ jʋʋsɩŋ daa Farasi vuoke; dama vuodieke mana dɩ kɔtɩna ʋ gbaŋ ŋmɩŋsikpeŋ, Ŋmɩŋ nan sʋʋŋ wa tɩŋgbaŋ; ta vuodieke dɩaŋ dɩ sʋʋna ʋ gbaŋ tɩŋgbaŋ, Ŋmɩŋ nan kɔtɩ wa ŋmɩŋsikpeŋ.”

Yisa die dɩ tuone ballɩbɩsɩ dene

(Mat. 19.13-15; Maki 10.13-16)

15 Die vuosi bataŋ die dɩ chii ba ballɩnyaalɩsɩ a keŋ Yisa jigiŋ dɩ ʋ nagɩ ʋ nuusi a dɩɩsɩ dɩɩsɩ ba ma, ama die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ yene naa wa, die dɩ nata ba. 16 Ta Yisa die dɩ wa ballɩbɩsɩsɩ dɩ ba kiere ʋ jigiŋ, ta balɩ a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Nɩ vaa ballɩbɩsɩsɩ kiere n jigiŋ ta nɩ da kagɩ ba sieŋ dama ba chanchaalɩŋ sɩna Ŋmɩŋ naarɩ. 17 Wusie maŋ bala nɩ, vuodieke mana dɩ kana ka tuo Ŋmɩŋ naarɩ sɩba bʋabiŋ, kaaŋ wɔŋ juu ke.”

Nyintitieŋ wʋnyɩ wɩa

(Mat. 19.16-30; Maki 10.17-31)

18 Saŋka mi jakʋʋŋ wʋnyɩ die dɩ keŋ Yisa jigiŋ a pɩasɩ wa dɩ, “Dɩdagɩrʋ vɩɩnɩŋ, lalɩa maŋ nan yi ta ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ?”

19 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Bɩa wɩa fʋ wasa mɩŋ vuovɩɩnɩŋ? Vuoŋ wori a yi vuovɩɩnɩŋ, sie Ŋmɩŋ nyɩɩna ma. 20 Wɔŋ sɩba Ŋmɩŋ mɩraha: ‘Da keŋ yaalɩ vuoŋ hɔgʋ yaa vuoŋ chʋrʋ, da keŋ a kʋʋ vuoŋ, da keŋ a gaarɩ, da keŋ yi ŋmɩnchɩbɩsɩ daansɩatieŋ, yɩma fʋ chʋa aŋaŋ fʋ naa jɩlɩma.’ ”

21 Die daa wa dɩ yiŋŋi a balɩ dɩ, “N yine bʋabiŋ mana a yaa ga mʋʋna, n dɩɩ mɩraha gie mana mɩŋ.”

22 Yisa die dɩ wʋnna naa, die ʋ balɩ yɩ wa dɩ, “Wʋbalɩmɩŋ tɩala fʋ. Nagɩ fʋ nyinti mana a daa ta nagɩ ligirehe a yɩ zɔɔlɩntieliŋ, ta nan dɩ yallɩ nyinti arɩzanna ma; ta a kʋaŋ chaaŋ fʋ keŋ dɩa mɩŋ.” 23 Ama daa wa die dɩ wʋnna naa, ʋ sʋŋ die dɩ paalɩ chʋʋsɩ, dama die ʋ faasɩ yallɩ wa nyinti pam.

24 Yisa die dɩ mɩŋŋɩ dɩ ʋ sʋŋ chʋʋsɩya mɩŋ, ta baarɩ dɩ, “Dɩ tʋa pam dɩ nyintitieliŋ juu Ŋmɩŋ naarɩ ma. 25 Dɩ faasɩ tʋa mɩŋ dɩ nyintitieŋ juu Ŋmɩŋ naarɩ ma a tɩaŋ nyɔgɩnɩ dɩ baaŋ nan daagɩ garɩyɩɩŋ vɔrɩŋ ma a nyɩŋ dene.”

26 Die vuodiekemba die dɩ wʋnna wa wa die dɩ pɩasɩ dɩ, “Die nɩŋ manɩa baaŋ nan ye gbatɩtaanɩŋ?”

27 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Wudieke vuota dɩ kana kaaŋ bɩagɩ a yi, Ŋmɩŋ nɩŋ nan bɩagɩ a yi.”

28 Ta Piita dɩ balɩ wa dɩ, “Ye, die tɩ va wa tɩ nyinti mana ta keŋ dɩ fʋ.”

29 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ yɩ ba dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ, vuodieke mana dɩ vana ʋ tigiŋ yaa ʋ hɔgʋ yaa ʋ nɩmballɩ yaa ʋ chɔɔŋ aŋaŋ nuŋ yaa ʋ ballɩ Ŋmɩŋ naarɩ wɩa, 30 nan bɩ ye he pam tɩŋgbaŋka gie me a tɩaŋ ʋ vana nyindiekemba ba, saŋŋa dieke dɩ kienene wo, ʋ nan ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ.”

Yisa die dɩ bɩna a balɩ ʋ kumbu wɩa bʋtaa ma dene

(Mat. 20.17-19; Maki 10.32-34)

31 Womi Yisa die dɩ yaa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo a nyɩŋ lʋgɩŋ a balɩ ba dɩ, “Nɩ wʋmma, tɩ gara Jerusalemi, jigidieke ba bala ba yi manɩŋ vuota Bʋa wudiekemba mana die Ŋmɩŋ naazʋalɩba dɩ maagɩna yaa gamma n wɩa wa, 32 dama ba nan nagɩ mɩŋ a yɩ vuodiekemba dɩ kana a ka yi Juu vuosi nuusi me, dɩ ba vʋarɩ mɩŋ fala ta bɩ zɩa mɩŋ ta tɩɩrɩ nɩntɔbɩtɩ a yi mɩŋ, 33 a nɩgɩ mɩŋ aŋaŋ kpaasɩŋ ta kʋʋ mɩŋ ama daraa ataa daraaŋ n nan hagɩ kumbu me.”

34 Ama die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die ka sɩba wɩaha kaanɩ gbaŋ chɩaŋ, dama Ŋmɩŋ die ligi wo ba yɩaŋ, die yine die ba ka sɩba wudieke ʋ balala wa chɩasɩ.

Yisa die dɩ yuorine daa yɩɩ wʋnyɩ nine dene

(Mat. 20.29-34; Maki 10.46-52)

35 Yisa die dɩ kenne gbige Jeriko daa yɩɩ wʋnyɩ die dɩ kalɩ sieku nʋaŋ a jʋʋsa. 36 Die ʋ wʋnna ta kpɩkpaakʋ chʋŋ tɩanna wa, die ʋ pɩasɩ dɩ, “Bɩa yinene?”

37 Die ba balɩ wa dɩ, “Yisa, vuodieke dɩ yine Nazeriti vuoke tɩannana.”

38 Die ʋ faasɩ wa dɩ, “Yisa, Davidi haagɩŋ, chɩgɩ mɩŋ zɔɔlɩŋ.”

39 Ama vuodiekemba die dɩ benne nɩŋka die dɩ natɩ wa ta balɩ wa dɩ ʋ tarɩ watɩ, ama die ʋ faasɩ nata dɩ, “Davidi haagɩŋ, chɩgɩ mɩŋ zɔɔlɩŋ.”

40 Die wɩa Yisa die dɩ zie ta yɩ nʋaŋ dɩ ba yaa daa wa a keŋ ʋ jigiŋ. Die ʋ kenne a gbigi wo, Yisa die dɩ pɩasɩ wa dɩ, 41 “Bɩa fʋ yaala n yi a yɩ fʋ?”

Die ʋ yiŋŋi baarɩ dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, n yaala fʋ yuori n ninehe mɩŋ.”

42 Mi Yisa die dɩ balɩ wa dɩ, “Yesime, fʋ yine yada ka wɩa fʋ ye gbaamɩŋ.” 43 Lele womi die ʋ ninehe dɩ yuori, die ʋ dɩ Yisa ta bɩra Ŋmɩŋ. Die kpɩkpaakʋ dɩ yene wo wo, die ba mana dɩ bɩrɩ Ŋmɩŋ.

19

Yisa aŋaŋ Zakiyosi wɩa

1 Ka kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩ ga a juu Jeriko a chʋŋ tɩanna. 2 Ta daa wʋnyɩ die dɩ bie mi ba wasa wa Zakiyosi, die ʋ yiwo lampotuosiriŋ jakʋʋŋ, ta die yaa nyinti pam. 3 Die ʋ mɩa ʋ ye Yisa dɩ yine vuodieke, ama die ʋ yine vuogobiri wɩa die ʋ ka bɩagɩ ye wo dama vuosi die dala mɩŋ. 4 Die wɩa die ʋ chɩgɩ a dɩ kpɩkpaakʋ nɩŋŋa a ga jʋalɩ chunchuliŋ tɩɩŋ dɩ ʋ ye Yisa, dama die ʋ gara mi chaaŋ. 5 Yisa die dɩ kenne a tʋgɩ mi wo, ʋ daansɩ ŋmɩŋsikpeŋ ta balɩ yɩ wa dɩ, “Zakiyosi, keŋ sʋʋŋ lagɩ lagɩ. Sie n yi fʋ chaanʋ jinne.”

6 Ta Zakiyosi die dɩ yi lagɩ lagɩ a keŋ sʋʋŋ ta waasɩ wa aŋaŋ sʋgɩfɩalɩkpeŋkpɩɩŋ ta yaa wa ga ʋ tigiŋ. 7 Ta vuodiekemba mana die dɩ yene wo die dɩ piili a vʋʋna wɩa dɩ, “Daa wa gie ga bɩrɩŋ wa chaanʋ tʋntʋmbɩatɩ tieŋ wo tigiŋ me.”

8 A kʋaŋ chaaŋ die Zakiyosi dɩ hagɩ a zie a balɩ yɩ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, wʋmma, n nan puo nyindiekemba n yalla bule ta nagɩ kaanɩ a yɩ zɔɔlɩntieliŋ; ta dɩɩ yi maŋ nyɩrɩ wa vuoŋ, n nan yiŋŋi tuŋ wo die bʋnɩɩsa.”

9 Yisa die dɩ balɩ wa dɩ, “Gbatɩtaanɩŋ keŋ tigiri gie vuosi me jinne, dama fʋ gbaŋ yiwo Abarahami haagɩŋ. 10 Manɩŋ vuota Bʋa keŋye mɩŋ dɩ n yaalɩ vuodiekemba dɩ bana ta ye be a gbatɩ ba taaŋ.”

Salɩma bie nandaga wɩa

(Mat. 25.14-30)

11 Die vuosi die dɩ yene a wʋmma wɩaha gie wo, Yisa die dɩ bɩ a taaŋ ba nandagɩŋ, dama die ba yile dɩ Yisa dɩ gbigine Jerusalemi wɩa, Ŋmɩŋ naarɩ die baa ka keŋ wo lagɩ lagɩ. 12 Die wɩa die ʋ baarɩ dɩ, “Daa jakʋʋŋ wʋnyɩ die gana tɩŋgbaŋ saasaa dɩ ba ga kalɩŋ wa naa, ta ʋ yiŋŋi keŋ tigiŋ. 13 Die ʋ balla ʋ ga wa die ʋ wa ʋ tʋntʋntɩŋ baŋ, ta yɩ yɩ ba salɩma* bie kaanɩ kaanɩ, ta balɩ yɩ ba dɩ, ‘Nɩ nagɩ ligirehe gie a tʋŋ tʋʋma a ga tʋgɩ saŋŋa dieke n baaŋ nan viiri keŋ.’ 14 Ama die ʋ tɩka vuosi die ka yaala ʋ wɩa, die wɩa die ba tʋŋ tʋntʋntɩŋ dɩ ba ga balɩ naakpɩɩka dɩ ba ka yaala daa wa gie yi ba naaŋ.

15 “Ama die daa jakʋʋrɩ dɩ ga dii naarɩ ta yiŋŋi keŋ tigiŋ. Die ʋ kenne wo, die ʋ wa ʋ tʋntʋntɩba die ʋ yɩna ba ligirehe a lagɩsɩ, dɩ ʋ yaala ʋ ye ba yene nyʋarɩ die a gʋtɩ. 16 Nɩŋŋaŋ vuoke die dɩ keŋ a baarɩ dɩ, ‘Jakʋʋŋ, n ye wo salɩma bie baŋ a gʋtɩ fʋ yɩna mɩŋ jadieke wo ma.’ 17 Die jakʋʋrɩ dɩ baarɩ dɩ, ‘Kpaŋŋɩ fʋ gbaŋ, yiwo tʋntʋntʋ vɩɩnʋ. Fʋ mɩŋŋɩna a pɔgɩlɩ jabike wɩa, n nan nagɩ tɩgɩsɩ baŋ a yi fʋ nuusi me.’ 18 Die vuodieke dɩ diisine wo dɩ keŋ a baarɩ dɩ, ‘Jakʋʋŋ, n ye wo salɩma ligire bie anʋ a gʋtɩ jadieke fʋ yɩna mɩŋ wa ma.’ 19 Jakʋʋrɩ die dɩ balɩ a yɩ geŋ wo dɩaŋ dɩ, ‘N nan nagɩ tɩgɩsɩ anʋ a yi fʋ nuusi me.’

20 “Wʋnyɩ dɩaŋ dɩ keŋ a baarɩ dɩ, ‘Jakʋʋŋ fʋ ligire bini wʋnna, die n nagɩ vili wo gachɔɔtɩŋ ma a nagɩ lɔbɩrɩ, 21 dama die n chɩga fʋ wa ŋmaamɩŋ, dama yiwo vuodieke wɩa dɩ tʋana. Naga jadieke dɩ kana a ka yi fʋ jaaŋ, ta gobe jadieke fʋ kana ka bʋrɩya.’ 22 Ta jakʋʋrɩ die dɩ balɩ yɩ wa dɩ, ‘Fʋnɩŋ tʋntʋntɩ bɩaŋ, n nan nagɩ fʋ gbaŋ gbaŋ fʋ wʋbalɩka a dii fʋ sarɩya. Sɩba a baarɩ n yiwo vuodieke wɩa dɩ tʋana, ta naga jadieke dɩ kana ka yi n jaaŋ, ta gobe jadieke n kana ka bʋrɩya. 23 Bɩa yine ta fʋ ka nagɩ n ligirebu a paŋŋɩ aŋ ba yiŋŋi tuŋ mɩŋ aŋaŋ nyʋarɩ? Amʋ n tɩnna a keŋ naa n tɩŋ nan tuoke aŋaŋ nyʋarɩ.’ 24 Womi die jakʋʋrɩ dɩ balɩ a yɩ vuodiekemba dɩ zene mi wo dɩ, ‘Nɩ tuo ligire bini a nyɩŋ ʋ jigiŋ ta nagɩ gʋtɩ vuodieke dɩ yalla ligire bie baŋ wa.’ 25 Die ba yiŋŋi balɩ wa dɩ, ‘Jakʋʋŋ, ʋ wɔŋ yaa wa ligire bie baŋ.’ 26 Die ʋ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, ‘N bala nɩ, vuodieke dɩ yalla nyinti, ba nan yɩ wa pam a gʋtɩ, ama vuodieke dɩ wone wo jaaŋ, bɩta gbaŋ ʋ yalla wa ba nan tuoke a nyɩŋ ʋ jigiŋ. 27 Tɔ, lele n dataasɩ diekemba die dɩ kana ka yaala dɩ n dii naarɩ, nɩ ga yaa ba keŋ giena a kʋʋ ba n nɩŋŋa.’ ”

Yisa die dɩ june Jerusalemi ta ba bɩra wa dene

(Mat. 21.1-11; Maki 11.1-11; Jɔɔn 12.12-19)

28 Yisa die dɩ bala wɩaha a kpatɩ wa, die ʋ dɩ ba nɩŋŋa ba gara Jerusalemi. 29 Die ʋ kenne gbigi Betifiji aŋaŋ Betani tɩgɩsɩ die dɩ benne kunkogiŋ dieke ba wasɩnana Olivi tɩɩsɩ kunkogiri, die ʋ tʋŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba bale a balɩ yɩ ba dɩ, 30 “Nɩ gamma tɩŋkpaŋŋɩ dieke dɩ benne nɩ nɩŋŋa wa, nɩ die keŋ juo nɩ nan ye bonpɔlɩ dɩ bɔbɩna zie ta vuoŋ dɩ ye ka jʋalɩ ka. Nɩ forisi ke a yaa ka a keŋ giena. 31 Ta dɩɩ yi vuoŋ dɩ pɩasɩ nɩ dɩ, ‘Bɩa nɩ forisi ke?’ Nɩ balɩ wa dɩ, ‘Tɩ Yɔmʋtieŋ yaalala ka.’ ” 32 Die ba ga a ye wudieke gbaŋ gbaŋ die Yisa dɩ bala a yɩ ba wa. 33 Die ba forisinene bonpɔlɩka, ka tieŋ die dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa nɩ forise bonpɔlɩka?”

34 Die ba yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ yaalala ka”, 35 ta die ba datɩ ka a yaa ka a keŋ Yisa jigiŋ. Ta die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ nagɩ gaatɩ a diisi bonka sikpeŋ ta suŋŋi Yisa dɩ jʋalɩ kalɩ ka ma. 36 Die ʋ jʋalɩna a gara wa vuosisi dɩ nagɩ ba gaatɩ a jaatɩ sieku me.

37 Die ʋ kenne a gbigi jigidieke sieku dɩ sʋʋna gara Olivi kunkogiri jigiri, ʋ kʋaŋanvuosi mana die dɩ piili a bɩra Ŋmɩŋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ, ta bɩra wa aŋaŋ lɔlɩkpɩɩma yaa gamma mamachi wʋkpɩɩma dieke ba yene wo dɩ,

38 “Ŋmɩŋ yi alibarika yi naaŋ dieke dɩ kienene Nabidie Ŋmɩŋ saaŋ ma.

Sʋgɩdʋagɩŋ bemme arɩzanna ma, ta nɩ kɔtɩ Ŋmɩŋ saaŋ sikpeŋ.”

39 Mi Farasisi bataŋ die dɩ benne kpɩkpaakʋ ma wa die dɩ balɩ yɩ Yisa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, balɩ fʋ kʋaŋanvuosisi dɩ ba tarɩ watɩ.”

40 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “N bala nɩ, dɩɩ yi ba tarɩ, ama tanaha dɩ dʋana wa nan dɩ nata a bɩra Ŋmɩŋ.”

Yisa die dɩ kʋnna Jerusalemi wɩa dene

41 Die ʋ kenne gbigi Jerusalemi ta ye ke wo die ʋ kʋŋ ka wɩa, 42 ta baarɩ dɩ, “Dɩ yiwo bɩaŋ dɩ jinne nɩ vuosi ka sɩba wudieke dɩ baaŋ dɩ yaa sʋgɩdʋagɩŋ a keŋ ba jigiŋ. Lele ka lɔbɩrɩya mɩŋ ba jigiŋ. 43 Jerusalemi, saŋŋa nan keŋ fʋ dataasɩ nan mɩɩ gaamɩŋ a giliŋ fʋ lʋga mana dɩ ba tuoli fʋ. Sojasi nan taaŋ giliŋ fʋ jigiŋ mana. 44 Ba nan ŋmabɩ fʋ mana ta kʋʋ fʋ vuosi. Ba nan chʋʋsɩ nɩ tige mana ta taŋ balɩmɩŋ kaaŋ wɩarɩ a beri ka jigiberisikiŋ. Naa mana nan keŋ yi dama nɩ kana ka mɩŋŋɩ saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ kenne dɩ ʋ gbatɩ nɩ a taaŋ wa.”

Yisa die dɩ gana a ga wʋnsɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ dene

(Mat. 21.12-17; Maki 11.15-19; Jɔɔn 2.13-22)

45 Ka kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩ ga juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ a piili a yaga vuodiekemba die dɩ daanana nyinti mi wo, 46 ta bala yɩa ba dɩ, “Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ Ŋmɩŋ baarɩ dɩ, ‘N tigiŋ baa ka yiwo Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ jigiŋ.’ Ama nɩ nagɩ ka a bɩrɩŋ wa gaarɩŋ jigiberisikiŋ?”

47 Die daaŋ mana Yisa die bie wo Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma a daga vuosi Ŋmɩŋ wɩa. Die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ tɩka nyɩŋkʋraha die dɩ mɩa dɩ ba kʋʋ wa, 48 ama die ba ka ye sie dieke ba baaŋ daagɩ yi die, dama vuotamba mana die chɩɩsa wʋmma ʋ wʋbalɩkaha ta ka yaala ba waarɩ ʋ wʋbalɩkaha kaanɩ gbaŋ.

20

Vuosi bataŋ die dɩ pɩasɩna Yisa yaa gamma ʋ yiko wɩa dene

(Mat. 21.23-27; Maki 11.27-33)

1 Daaŋ kaanɩ Yisa die dɩ bie Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma a daga vuotamba ta mʋʋla Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha a yɩa vuosi, ta Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ tɩka nyɩŋkʋraha die dɩ keŋ ʋ jigiŋ, 2 a pɩasɩ wa dɩ, “Balɩ tɩ, mɩnɩa yiko me fʋ yie wɩaha gie? Mɩnɩa yɩna fʋ kanɩŋ yiko ke mi?”

3 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “N gbaŋ n baa n pɩasɩ nɩ wa wʋpɩasɩkɩŋ. Nɩ balɩ mɩŋ, 4 Jɔɔn vuodieke die dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ, Ŋmɩŋ die yɩna wa kanɩŋ yiko ke mi yaa vuota?”

5 Die ba piili a bala yɩa taŋ dɩ, “Wʋbɩa tɩ baa tɩ balɩ? Dɩɩ yi tɩ baarɩ dɩ Ŋmɩŋ yɩna wa yiko ke mi, ʋ nan baarɩ dɩ ta bɩa wɩa die tɩ ka yiwo yada? 6 Ta tɩ bɩ baarɩ dɩ, dɩ vuota die yɩna wa, kpɩkpaakʋ gie mana nan taa tɩ tana dama ba yi yada dɩ Jɔɔn die yiwo Ŋmɩŋ naazʋa.” 7 Die wɩa die ba yiŋŋi balɩ dɩ, “Tɩ ka sɩba jigidieke die ka nyɩnna.”

8 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ yɩ ba dɩ, “Die nɩŋ, n gbaŋ n kaaŋ balɩ nɩ, vuodieke dɩ yɩna mɩŋ yiko ke gie maŋ yaa yie wɩaha gie.”

Tʋntʋntɩba nandagɩrɩ wɩa

(Mat. 21.33-46; Maki 12.1-12)

9 Womi Yisa die dɩ taaŋ vuotamba nandagɩrɩ gie dɩ, “Daa wʋnyɩ die sone tɩɩsɩ dɩ nyɩnana bie ʋ kʋaŋ ma, ta die nagɩ ka a yɩ tʋntʋntɩŋ nuusi me ta dɩa a ga jigiŋ a ga yʋasɩ. 10 Die a kpaala saŋŋa dɩ tʋgɩ ʋ tʋŋ ʋ yɔmʋ tʋntʋntɩba jigiŋ dɩ ʋ ga tuo ʋ tʋaŋ a keŋ. Ama die tʋntʋntɩba die dɩ nɩgɩ ʋ yɔmʋ wa ta vaa ʋ yiŋŋi ga aŋaŋ nuuwɩaga. 11 Die wɩa die ʋ bɩ tʋŋ yɔmʋ gaaŋ, tʋntʋntɩba die dɩ nɩgɩ wa ta nagɩ wa yi viivi me ta vaa ʋ viiri ga aŋaŋ nuuwɩaga. 12 Womi die ʋ bɩ tʋŋ yɔmʋ dieke dɩ gʋtɩna bʋtaa ma, die ba yɩ wa daŋŋa ta vigi wa taaŋ. 13 Womi kʋakʋ tieŋ die dɩ baarɩ dɩ ‘Bɩa maŋ baa yi? Die nɩŋ lele n nan tʋŋ n gbaŋ gbaŋ n bʋa dieke n chone. Wʋnɩŋ nɩŋ ba nan yɩ wa jɩlɩma.’ 14 Ama die tʋntʋntɩba dɩ yene wo wo die ba balɩ yɩ taŋ dɩ, ‘Kʋakʋ tieŋ faarɩ diiru wʋnna. Nɩ vaa tɩ kʋʋ wa ta ʋ faarɩ yi tɩ sɩɩtɩ.’ 15 Die wɩa die ba nagɩ wa a nyɩŋ kʋakʋ ma a ga kʋʋ wa.”

Yisa die dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa kʋakʋ tieŋ dɩ nan yi tʋntʋntɩba gie? 16 Ʋ nan keŋ a kʋʋ banɩŋ vuosi mi ta nagɩ kʋakʋ a yɩ vuogaasɩ.”

Die vuosisi die dɩ wʋnna naa wa, ba baarɩ dɩ “Ŋmɩŋ nagɩ die a ga saasaa.”

17 Yisa die dɩ daansɩ ba ta pɩasɩ ba dɩ, “Ŋmɩŋ wɩɩrɩ gie chɩaŋ?

Dɩ ‘Taŋ dieke mɩmɩɩrɩba die dɩ zetine ta baarɩ ba ka yaala ka wa

die yine gɔŋgɔŋyʋgɩrɩŋ taŋ vɩɩnɩŋ.’

18 Vuodieke dɩ nanna tanɩ gie sikpeŋ nan ŋmabɩ ŋmabɩ ama vuodieke tanɩ dɩ keŋ nan ʋ sikpeŋ ʋ nan nʋŋ nʋŋ sɩba zɔŋ.”

Lampo tuniŋ wɩa

(Mat. 22.15-22; Maki 12.13-17)

19 Die mɩraha dɩdagɩrɩba aŋaŋ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha die dɩ mɩŋŋɩna dɩ ba wɩa Yisa dɩ taana nandagɩrɩ gie wo, die ba mɩa dɩ ba yigi wo mi, ama die ba chɩga vuotamba ŋmaamɩŋ. 20 Die wɩa die ba maansa daansa wa, die ba bɩ a yɩ mɩmaansɩ daansɩrɩba ligire dɩ ba ga Yisa jigiŋ a ga gaaŋ wa sɩba ba yiwo vuovɩɩna, ta pɩasɩ wa wʋpɩasɩka ta ye dɩ ʋ nan balɩ a chʋʋsɩ aŋ ba yigi wo a ga tɩka jakʋʋrɩ jigiŋ. 21 Die mɩmaansɩ daansɩrɩba dɩ balɩ yɩ Yisa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, tɩ sɩba baarɩ wudieke fʋ balala ta daga wa yiwo wusie, ta ka luge ama a daga Ŋmɩŋ sieŋ aŋaŋ wusie. 22 Balɩ tɩ, tɩ mɩraha yɩ sieŋ mɩŋ dɩ tɩ tumme lampo a yɩma Romani tɩŋ naaŋ wa Siiza yaa tɩ da tumme?”

23 Ama Yisa die dɩ mɩŋŋɩ ba sanna die wo, ta balɩ yɩ ba dɩ, 24 “Nagɩ ligiribiŋ a dagɩ mɩŋ. Mɩnɩa nine chaaŋ aŋaŋ ʋ saaŋ diisine ka ma?”

Die ba baarɩ dɩ, “Naaŋ Siiza.”

25 Ta Yisa dɩ balɩ yɩ ba dɩ, “Die nɩŋ nɩ nagɩ yɩ Naaŋ Siiza jadieke dɩ yine ʋ sɩɩtɩ ta nagɩ yɩ Ŋmɩŋ dɩaŋ jadieke dɩ yine Ŋmɩŋ sɩɩtɩ.”

26 Die ba ka bɩagɩ a yigi wo aŋaŋ wɩɩŋ vuosisi nɩŋŋa, die ʋ yiŋŋi balɩkʋ die yine be mamachi die ba ka bɩagɩ a balɩ wɩɩŋ.

Kuŋ hagɩŋ wɩa

(Mat. 22.23-33; Maki 12.18-27)

27 Die Sadusisi bataŋ die dɩ keŋ Yisa jigiŋ; banɩŋ die ba balala dɩ vuosi kaaŋ daansɩ hagɩ kuŋ me; die ba pɩasɩ wa dɩ, 28 “Dɩdagɩrʋ, Mosisi die maagɩna mɩrɩka gie a yɩ tɩ dɩ, dɩɩ yi ‘Dembiŋ dɩ keŋ faarɩ ʋ hɔgʋ ta kpi ta wo ballɩ, dɩ mʋ daa wa mi nɩmbʋa faarɩ kpihɔgʋ wa amʋ ʋ mɩɩrɩ ballɩ a yɩ vuodieke dɩ kpine wo.’ 29 Die dembisi bayʋpɔyɩ die benne a yi nɩmballɩ, jakʋʋrɩ chaaŋ die dɩ faarɩ hɔgʋ, ta ka mɩɩrɩ ballɩ ta kpi; 30 womi vuodieke dɩ diisine bule wo dɩ faarɩ hɔgʋ wa, ta ka mɩɩrɩ ballɩ ta kpi; 31 vuodieke dɩaŋ dɩ diisine bʋtaa gbaŋ dɩ faarɩ wa ta kpi ta ka mɩɩrɩ ballɩ. Vuotɩalɩkaha mana die dɩ faarɩ hɔgʋ wa ta kpi ta ka mɩɩrɩ ballɩ. 32 Ka kʋaŋ kʋaŋ chaaŋ hɔgʋ wa dɩaŋ dɩ kpi. 33 Lele, kuŋ hagɩŋ daraaŋ mɩnɩa hɔgʋ bala ʋ yi wo? Dama ba bayʋpɔyɩ wa mana die faarɩ wa mɩŋ.”

34 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Tɩŋgbaŋka gie vuosi faara hɔɔŋ ta naga ba lɩaŋ yɩa chʋllɩŋ, 35 ama vuodiekemba dɩ mʋna aŋaŋ kuŋ hagɩŋ ta nan keŋ hagɩ a bemme dʋnɩa haalɩkʋ ma wa, ka faara hɔɔŋ yaa a naga ba lɩaŋ yɩ chʋllɩŋ, 36 dama ba kaaŋ bɩ kpi bɩbra; ba nan dɩ sɩɩ sɩba malakasi, ta bɩ yi Ŋmɩŋ ballɩ dama ba hagɩ wa kuŋ me. 37 Mosisi gbaŋ die dagɩya dɩ kunti nan daansɩ a hagɩ kuŋ me. Mosisi die dɩ maagɩna yaa gamma tɩɩka diilehe, die ʋ wa wa tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ dɩ, ‘Abarahami Ŋmɩŋ aŋaŋ Aziki Ŋmɩŋ aŋaŋ Jakobu Ŋmɩŋ.’ 38 Vuosi gie die wɔŋ kpi mɩŋ ama ba ye ko bie wo ba mɩsɩ ma dama Ŋmɩŋ ka yi wo kunti Ŋmɩŋ, ʋ yiwo vuodiekemba dɩ benne ba mɩsɩ ma ma Ŋmɩŋ, dama ʋ nɩŋŋa ba mana dɩ beri ba mɩsɩ ma.”

39 Die wɩa mɩraha dɩdagɩrɩba bataŋ dɩ balɩ a yɩ Yisa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, mɩŋŋɩ a balɩ mɩŋ.” 40 Die wɩa die ba chɩga dɩ ba bɩ pɩasɩ wa wʋpɩasɩkɩŋ.

Mɩnɩa bʋa yine Masia wa?

(Mat. 22.41-46; Maki 12.35-37)

41 Yisa die dɩ balɩ yɩ ba dɩ, “Lalɩa ba baarɩ dɩ Ŋmɩŋ vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa baa ʋ yiwo Davidi haagɩŋ? 42 Dama Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ, Davidi gbaŋ gbaŋ die maagɩya yɩla gbaŋkʋ sʋŋ dɩ

‘Nabidie Ŋmɩŋ die balɩ a yɩ n Yɔmʋtieŋ dɩ:

kala n nuudiigiri gie chaaŋ

43 a ga tʋgɩ saŋŋa dieke n baaŋ nan nagɩ fʋ dataasɩ a yi fʋ nuusi me.’

44 Davidi die wasa Masia wa dɩ, ‘N Yɔmʋtieŋ’, ta lalɩa Masia wa dɩ bɩ baa ʋ yi Davidi haagɩŋ?”

Yisa dɩ balla ba yaa gamma mɩra dɩdagɩrɩba beriŋ dene

(Mat. 23.1-36; Maki 12.38-40)

45 Die vuosi mana dɩ wʋnnana Yisa wa, die ʋ balɩ a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, 46 “Nɩ sɩmma vuodiekemba dɩ dagɩnana Ŋmɩŋ mɩraha, ba nan dɩ yaala ba yeegi guuwagɩtɩ a chʋmma giliŋ me, ta yaala ba wasɩma ba aŋaŋ jɩlɩma nyugiti ma, ba keŋ juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me, ba ŋaaŋ yaala vuokpɩɩma jigikasɩka, ba keŋ laalɩŋ jigiŋ ba yaala sikpeŋ kpɩɩmatieliŋ jigikasɩka. 47 Banɩŋ ba nyɩra kpihɔgʋba ta gbata ba nyinti mana, ta jʋʋsa Ŋmɩŋ aŋaŋ jʋʋsɩwagɩtɩ sɩba ba chɩga Ŋmɩŋ. Ba tɩbɩdatɩŋ nan faasɩ dala pam.”

21

Kpihɔgʋ piini wɩa

(Maki 12.41-44)

1 Womi Yisa die dɩ daansɩ tɩaŋ ye nyintitieliŋ dɩ nagɩnana piinisi a yie Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ligire kpalɩ ma; 2 ta die bɩ ye kpihɔgʋ zɔɔlɩntieŋ gbaŋ dɩ nagɩna kobusi ligiribie ale a yie kpalɩ ma. 3 Ta Yisa die baarɩ dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ, kpihɔgʋ zɔɔlɩntieŋ wo gie nagɩ wa pam a yi a tɩaŋ vuoŋ mana, 4 dama ba mana vʋarɩ a nyɩŋ wa ba nyinti pam ma, ama kpihɔgʋ zɔɔlɩntieŋ wo gie nɩŋ nagɩ wa jadieke ʋ bala ʋ dii a keŋ yi.”

Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ chʋʋsɩŋ wɩa

(Mat. 24.1, 2; Maki 13.1, 2)

5 Die bataŋ die dɩ bala yaa gamma Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ wɩa, die ba bala yaa gamma ka vɩɩnɩŋ aŋaŋ tanvɩɩna aŋaŋ piini dieke ba nagɩna a yɩ Ŋmɩnnɩ. Yisa die dɩ baarɩ dɩ, 6 “Nɩ yene nyinti gie mana wa, ama saŋŋa kieŋ ta taŋ balɩmɩŋ gbaŋ kaaŋ wɩarɩ ka jigiberisikiŋ; a mana nan nan tɩŋgbaŋ.”

Magɩsɩŋ aŋaŋ wahala wɩa

(Mat. 24.1, 2; Maki 13.1, 2)

7 Die ʋ bala wɩaha gie die ba pɩasɩ dɩ, “Dɩdagɩrʋ, saŋŋa bɩa naa dɩ baa dɩ yi? Ta bɩa balla ka yi a dagɩ dɩ saŋka tʋgɩya mɩŋ dɩ ka yi?”

8 Yisa die dɩ baarɩ dɩ, “Nɩ sɩmma ta nɩ da keŋ vaa ba gaaŋ nɩ. Vuosi pam nan keŋ aŋaŋ n saaŋ a baarɩ ‘Manɩŋ n yine Masia wa ta saŋka gbigiye mɩŋ.’ Ama nɩ da keŋ dɩa ba. 9 Nɩ nan wʋŋ tɔntɩ aŋaŋ waagɩŋ wɩa, ama nɩ da keŋ vaa ŋmaamɩŋ yalla nɩ, dama sie wɩaha gie woliŋ yi ama a ka dagɩ sɩba dʋnɩa kpatɩŋ nan keŋ lele ke gie.”

10 Die ʋ bɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Buuriŋ nan wagɩ buuriŋ, ta naalɩŋ dɩaŋ wagɩ taŋ. 11 Tɩŋgbaŋ dɔmɩŋ aŋaŋ kɔŋ aŋaŋ yʋagɩbɩatɩ nan keŋ tɩŋgbaŋka gie lʋga mana mana. Vuosi nan ye mamachi wʋkpɩɩma dɩ bala ka vaa ŋmaamɩŋ juu be ŋmɩŋsikpeŋ. 12 Ama ta geŋhe mana keŋ yiwo, ba nan yigi nɩ ta vaa nɩ dii wahala, ta nagɩ nɩ yɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone nyɩŋkʋra aŋ ba dii nɩ sarɩya, ta nagɩ nɩ yi dansarɩka sʋŋ; ta bɩ nagɩ nɩ a ga naalɩŋ jige aŋaŋ tɩŋgbaŋka nyɩŋkʋra jigiŋ n wɩa. 13 Naa bala ka yɩ nɩ sieŋ aŋ nɩ balɩ n wɩa a yɩ ba. 14 Die wɩa nɩ yi siri ta da vaa dɩ mugisi nɩ aŋaŋ nɩ baaŋ nan balɩ wudiekemba a gbatɩ nɩ gbaŋ a taaŋ; 15 dama saŋka mi n nan yɩ nɩ yɩaŋ aŋaŋ wudieke nɩ baaŋ nan balɩ, amʋ nɩ dataasɩ kaaŋ bɩagɩ nyaŋŋɩ nɩ wʋbalɩka yaa a chiisi nɩ. 16 Ama nɩ chʋalɩŋ aŋaŋ nɩ nɩɩlɩŋ aŋaŋ nɩ nɩmballɩ aŋaŋ nɩ tigiŋ vuosi aŋaŋ nɩ zʋalɩŋ nan keŋ a nyɩŋ nɩ kʋaŋ a posi nɩ chɩaŋ, aŋ ba kʋʋ nɩ bataŋ. 17 Ta vuoŋ mana nan keŋ haa nɩ, dama nɩ dɩna n kʋaŋ wɩa. 18 Ama nɩ sikpeŋ zuobalɩmɩŋ gbaŋ kaaŋ bɩa. 19 Dɩɩ yi nɩ ka zeti n kʋaŋ dɩɩsɩŋ nɩ nan keŋ ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ.

Yaa gamma Jerusalemi tɩŋ chʋʋsɩŋ wɩa

(Mat. 24.15-21; Maki 13.14-19)

20 “Ama saŋŋa dieke nɩ keŋ ye ta sojasi taaŋ giliŋ Jerusalemi, nɩ nan dɩ sɩba a baarɩ ka chʋʋsɩŋ saŋŋa gbigiye mɩŋ. 21 Saŋka mi vuodiekemba dɩ benne Judia tɩŋ ma chɩgɩ ga tana sikpeŋ; ta vuodiekemba dɩ benne Jerusalemi chɩgɩ a nyɩŋ, ta vuodiekemba dɩaŋ dɩ benne tɩŋkpaŋŋɩsɩsɩ dɩaŋ da a keŋ a juu tɩka ma 22 dama saŋka mi yiwo tɩbɩdatɩŋ saŋŋa. Wɩaha gie mana nan keŋ yi sɩba die dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma die wo. 23 Saŋka mi wʋbɩaŋ nan dɩ bie hɔgʋ nyuutitieliŋ aŋaŋ hɔgʋ diekemba dɩ yalla ballɩnyaalɩsɩ, dama wahala pam balla ka keŋ tɩka gie me, ta Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩŋ nan keŋ vuosi gie me. 24 Ta sojasi nan keŋ kʋʋ bataŋ aŋaŋ takoobi, ta nagɩ bataŋ a ga tɩgɩsɩ a va ba bɩrɩŋ yɔŋɩsɩ. Ta vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi nan tɩbɩ tɩbɩ ta dɩdɩa Jerusalemi ma a ga tʋgɩ saŋŋa dieke ba saŋŋa dɩ baaŋ kpatɩ.

Vuota Bʋa yiŋŋi keniŋ wɩa

(Mat. 24.29-31; Maki 13.24-27)

25 “Ta dagɩtɩ nan dɩ bie ŋmɩnnɩ ma aŋaŋ chɩɩkʋ ma aŋaŋ chɩŋmarɩsɩ ma. Ta tɩŋgbaŋka gie me sʋgɩchʋʋsɩŋ nan keŋ tɩŋgbaŋɩsɩ mana ma, ta ŋmaamɩŋ nan dɩ beri yaa gamma mʋgɩkpɩɩrɩ poŋŋiku wɩa. 26 Ta nyindiekemba dɩ benne ŋmɩŋsikpeŋ nan dɔndɔŋ a lagɩŋ taŋ, die wɩa ŋmaamɩŋ nan juu vuosi a va ba chaa, ta nan dɩ chɩɩsa wudieke dɩ kienene tɩŋgbaŋka ma wa. 27 Saŋka mi ba nan ye manɩŋ vuota bʋa dɩ nyɩnnana nɩɩŋmara sʋŋ aŋaŋ hagɩrɩkpeŋkpɩɩŋ aŋaŋ chaankpeŋkpɩɩŋ. 28 Wɩaha gie dɩ keŋ piili a yie, nɩ yigi sikimiŋ dama nɩ gbatɩtaanɩŋ saŋŋa gbigiye mɩŋ.”

Chunchuleke tɩɩka dagɩtɩ wɩa

(Mat. 24.32-35; Maki 13.28-31)

29 Yisa die dɩ taaŋ ba nandagɩrɩ gie dɩ, “Nɩ daansɩ chunchuleke tɩɩka aŋaŋ tɩɩsɩ mana. 30 Nɩ keŋ ye tɩɩsɩsɩ vaatɩ ta a tʋsa nɩ ŋaaŋ mɩŋŋɩ mɩŋ dɩ yɩbɩŋ gbigiye mɩŋ. 31 Die gbaŋ gbaŋ nɩ keŋ ye ta wɩaha gie yie, nɩ nan dɩ sɩba a baarɩ Ŋmɩŋ naarɩ gbigiye mɩŋ.

32 “Wusie maŋ bala nɩ, leleke gie vuosi kaaŋ kpi a kpatɩ ta wɩaha gie mana keŋ yi. 33 Ŋmɩŋsikpeŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie nan keŋ tɩaŋ ga, ama n wʋbalɩka kaaŋ tɩaŋ ga naa daa.

Nɩ gbara ta jʋʋsɩma Ŋmɩŋ

34 “Nɩ gbara nɩ gbaŋ ta da keŋ a wɩarɩ dʋʋga diile me aŋaŋ daaŋ nyuule me aŋaŋ wumugisike me, dɩ daa die, n keŋku nan keŋ pirigi nɩ ma. 35 Dɩnda daarɩ nan nan bubi tɩŋgbaŋka gie vuosi mana sɩba taŋ chachabɩ. 36 Nɩ gbara ta jʋʋsɩma Ŋmɩŋ saŋŋa mana dɩ ʋ yɩ nɩ hagɩrɩ dieke dɩ baaŋ nan va nɩ nyaŋŋɩ wɩaha gie mana dɩ balla a yi wo. Ta bɩ bɩagɩ a zie manɩŋ vuota Bʋa wa nɩŋŋa.”

37 Die daaŋ mana Yisa die ŋaaŋ bie wo Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma a daga vuosi Ŋmɩŋ wɩa, ta jɩŋmɩŋ mana ʋ ŋaaŋ nyɩŋ a bie wo kunkogi dieke ba wasɩnana Olivisi Tɩɩsɩ kunkogiri me; 38 ama sʋkʋʋŋ mana vuosi mana ŋaaŋ nyɩŋ mɩŋ a ga Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma a ga wʋmma ʋ wʋbalɩkaha.

22

Vuokpɩɩma die dɩ sanna dɩ ba kʋʋ Yisa dene

(Mat. 26.1-5; Maki 14.1, 2; Jɔɔn 11.45-53)

1 Die saŋka die dɩ gbigi dɩ ba dii dʋʋga dieke ba ŋaana ŋɔba paanʋ dieke ba kana ka nagɩ dabɔtɩ a yi wo, die ba wasa kanɩŋ dʋʋgaka mi gasɩtɩanɩŋ* dʋʋga, 2 ta die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba aŋaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba die dɩ mɩa a yaala sieti dɩ ba kʋʋ Yisa, ama die ba chɩga daadamba ŋmaamɩŋ.

Judasi die dɩ saagɩna a posi Yisa chɩaŋ dene

(Mat. 26.14-16; Maki 14.10, 11)

3 Womi Sitaani die dɩ juu Judasi vuodieke die ba wasɩnana Asikaroti ta bɩ yi Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo wʋnyɩ. 4 Die wɩa wʋnɩŋ Judasi die dɩ ga balɩ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ ba sojasi nyɩŋkʋraha ʋ baaŋ nan yi die a vaa ba yigi Yisa. 5 Die ba sʋgɩtɩ dɩ fɩalɩ ta die ba baarɩ ba nan yɩ wa ligire. 6 Die Judasi die dɩ saagɩ ta wa piili a yaala sie dieke ʋ baaŋ nan nagɩ Yisa a yi ba nuusi me saŋŋa dieke kpɩkpaaŋ dɩ worine.

Yisa die dɩ yine siri dɩ ʋ dii gasɩtɩaŋkʋ dʋʋga nyindiike dene

(Mat. 26.17-25; Maki 14.12-21; Jɔɔn 13.21-30)

7 Die ba dinene paanʋ dieke ba kana ka nagɩ dabɔtɩ a yi wo saŋŋa dieke ba ŋaana kʋa yiisehe a yie gasɩtɩaŋkʋ dʋʋga nyindiikehe dɩ keŋ tʋgɩ, 8 Yisa die dɩ tʋŋ Piita aŋaŋ Jɔɔn aŋaŋ nʋarɩ gie dɩ, “Nɩ ga a yi tɩ gasɩtɩaŋkʋ dʋʋga nyindiikehe siri aŋ tɩ dii.”

9 Die ba pɩasɩ wa dɩ, “Sɩa fʋ yaala tɩ ga a yi he siri?”

10 Ʋ baarɩ dɩ, “Nɩ wʋmma, nɩ ganana tɩka sʋkʋ nɩ nan haarɩ daa wʋnyɩ dɩ chine jaaŋ aŋaŋ nyaaŋ, nɩ dɩa wa a ga juu tigidieke me ʋ junene wo, 11 a balɩ tigiri tieŋ dɩ, ‘Dɩdagɩrʋ wa baarɩ, chaamba juodieke manɩŋ aŋaŋ n kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ balla tɩ dii gasɩtɩaŋkʋ nyindiikehe bie sɩa?’ 12 Ʋ nan dagɩ juokpeŋkpɩɩŋ dɩ benne sikpeŋ me a yallɩ jaaŋ mana a gbarɩ, mi nɩ nan yi nyindiikehe.”

13 Die ba nyɩŋ ga a ye jaaŋ mana sɩba Yisa die dɩ balla ba wa die wo, die wɩa die ba yi gasɩtɩaŋkʋ dʋʋgaka nyindiikehe mi.

Tɩ Yɔmʋtieŋ nyindiike diile wɩa

(Mat. 26.26-30; Maki 14.22-26; 1 Kor. 11.23-25)

14 Die gasɩtɩaŋkʋ dʋʋga nyindiikehe diile saŋŋa dɩ tʋgɩna, Yisa die dɩ ga kalɩ aŋaŋ ʋ tʋntʋntɩba baŋ aŋaŋ bale wo dɩ ba dii. 15 Die ʋ balɩ a yɩ ba dɩ, “N paalɩ yaala mɩŋ dɩ n dii gasɩtɩaŋkʋ gie dʋʋga nyindiikehe aŋaŋ nɩ ta wahalaka ye keŋ n ma. 16 N bala nɩ, n kaaŋ bɩ dii he bɩbra a yaa ga tʋgɩ saŋŋa dieke wusie diile he dɩ bala dɩ yi Ŋmɩŋ naarɩ ma.” 17 Womi die ʋ tuo nyaaŋ chibiŋ aŋaŋ daaŋ ta bɩrɩ Ŋmɩŋ ta baarɩ dɩ, “Nɩ tuo geŋke a tɩa yɩ taŋ a nyuu; 18 N bala nɩ, a nyɩŋ jinne yaa gamma, n kaaŋ bɩ nyuu daabʋ gie sie Ŋmɩŋ naarɩ keŋ keŋ.”

19 Die ʋ bɩ nagɩ paanʋ ta bɩrɩ Ŋmɩŋ ta gbieri gbieri ke a nagɩ yɩ ba ta baarɩ dɩ, “N nyɩŋgbanɩŋ wʋnna maŋ baa n nagɩ aŋ ba kʋʋ mɩŋ nɩ wɩa. Nɩ yime naa a tɩɩnsɩma n wɩa.” 20 Die gbaŋ gbaŋ die ba dine kpatɩ wa ʋ nagɩ nyaaŋchibike aŋaŋ daabʋ a baarɩ dɩ, “Nyaaŋchibike aŋaŋ daabʋ gie yiwo Ŋmɩŋ nʋahaalɩ dieke n ziene aŋaŋ n zɩmbʋ dɩ nyɩnna wa a yɩ nɩ.

21 “Ama nɩ ye, vuodieke dɩ balla ʋ posi n chɩaka kalɩ wa gie a lagɩŋ a die aŋaŋ mɩŋ. 22 Manɩŋ vuota Bʋa nan seŋ kpi sɩba Ŋmɩŋ dɩ sanna die wo, ama wʋbɩaŋ bie vuodieke dɩ balla ʋ posi n chɩaka.”

23 Womi die ba piili a pɩasa tamba ba jabɩa balla ʋ yi die.

Nɩnhagɩrɩŋ yaa gamma Nyɩŋkʋrɩtɩ wɩa

24 Die nɩnhagɩrɩŋ die dɩ nan ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba sʋnsʋŋ dɩ ba jabɩa balla ʋ yi jakʋʋŋ. 25 Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Tɩŋgbaŋka gie naalɩŋ ŋaaŋ pɔgɩlɩ ba vuosi aŋaŋ nɩŋŋmɩna ta vuodiekemba dɩ yine tɩŋgbaŋka nyɩŋkʋra yaala ba wasɩma ba vuoŋ mana zʋa. 26 Ama nɩnɩŋ dɩ ka baa dɩ sɩma die. Vuodieke dɩ yine vuokpɩɩŋ nɩ sʋnsʋŋ, sie ʋ yi sɩba bʋabiŋ, ta nɩŋŋandɩɩsɩrʋ wa yi sɩba tʋntʋntʋ. 27 Mɩnɩa yine vuokpɩɩŋ a tɩaŋ ʋ chanchaalɩŋ, vuodieke dɩ kala a die yaa vuodieke dɩ tɩanana nyindiikehe? Dɩ yiwo vuodieke dɩ kala die wo, ama manɩŋ n bie nɩ sʋnsʋŋ sɩba tʋntʋntʋ wa.

28 “Nɩnɩŋ nɩ yine vuodiekemba dɩ benne n jigiŋ n wumugisikehe ma saŋŋa ma ma. 29 N chʋa Ŋmɩŋ die dɩ kalɩnna mɩŋ naarɩ gie wo, die gbaŋ gbaŋ maŋ nan yɩ nɩ kanɩŋ naarɩ mi. 30 Nɩ nan dii ta nyuu aŋaŋ manɩŋ n naarɩ ma, ta kalɩ naagbaŋtɩ ma a dii Izara buurisi baŋ aŋaŋ ale wo sarɩya.”

Yisa die dɩ balla dɩ Piita nan chiisi dɩ ʋ ka sɩba wa dene

(Mat. 26.31-35; Maki 14.27-31; Jɔɔn 13.36-38)

31 Tɩ Yɔmʋtieŋ die dɩ balɩ yɩ Simoni Piita dɩ, “Simoni, Simoni, wʋmma, Sitaani jʋʋsa wa sieŋ dɩ ʋ magɩsɩ nɩ ta chaarɩ nɩ sɩba ba ŋaana a chaarɩ zaa aŋ ʋ ye dɩ nɩ yiwo zaa bie yaa zaavɔntɩ. 32 Ama fʋnɩŋ Simoni n jʋʋsɩ wa Ŋmɩŋ a yɩ fʋ dɩ fʋ yadaka da keŋ sʋʋŋ tɩŋgbaŋ, ta fʋ keŋ a yiŋŋi a keŋ n jigiŋ fʋ kpaŋŋɩsɩma fʋ nɩmballɩlɩ.”

33 Piita die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, n yi siri dɩ n juu dansarɩka aŋaŋ fʋ, ta kpi aŋaŋ fʋ.”

34 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Piita, n bala fʋ, kparaaŋ nan keŋ baa ka kʋmma ta fʋnɩŋ chiisi wo bʋtaa dɩ zɩ mɩŋ.”

Mugisiŋ saŋŋa

35 Womi Yisa die dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Die n tʋnna nɩ die nɩ ga ta ka pɔgɩlɩ ligire jasʋʋkɩŋ aŋaŋ bʋlɔgɩŋ aŋaŋ nɩɩraha die nɩ waarɩ jaaŋ mɩŋ?”

Die ba yiŋŋi baarɩ dɩ, “Aayɩ.”

36 Yisa die dɩ baarɩ dɩ, “Ama lele nɩŋ, vuodieke mana dɩ yalla ligire jasʋʋkɩŋ yaa bʋlɔgɩŋ ʋ nagɩ ka, ta vuodieke dɩ kana ka yallɩ takoobi, ʋ nagɩ ʋ jayeekiŋ a daa a daa kaanɩ. 37 N bala nɩ, dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ ‘Ba nagɩ wa mɩŋ a gʋtɩ vuobɩatɩ ma.’ Die wɩa, die gbaŋ gbaŋ ba nan yi mɩŋ, dama wudieke mana ba maagɩna yaa gamma n ma Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma wa nan keŋ yi wusie.”

38 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ baarɩ dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, ye, takoobisi ale wʋnna.” Die ʋ yiŋŋi a baarɩ dɩ, “Dɩ mʋ.”

Yisa die dɩ jʋʋsɩna Ŋmɩŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna dene

(Mat. 26.36-46; Maki 14.32-42)

39 Die ʋ nyɩŋ mi a ga Olivi Tɩɩsɩ kunkogiŋ me sɩba ʋ ŋaana yie die wo; ta die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ dɩ ʋ kʋaŋ a ga. 40 Die ʋ tʋgɩna mi wo, die ʋ balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ amʋ nɩ da keŋ juu magɩsɩŋ ma.”

41 Die ʋ chʋŋ ga ba nɩŋŋa bɩta a sʋʋŋ gbirigi a jʋʋsɩ Ŋmɩŋ dɩ, 42 “N Chʋa Ŋmɩŋ, dɩɩ yi fʋ dʋŋŋʋ fʋ vʋarɩ mɩŋ a nyɩŋ wʋbɩa dieke dɩ kienene n ma naa, ama vaa fʋ dʋŋŋʋ yi da manɩŋ n dʋŋŋʋ.” 43 Womi malaka die dɩ nyɩŋ arɩzanna ma a keŋ a kpaŋŋɩsɩ wa. 44 Die ʋ benne sʋgɩchʋʋsɩŋ ma wa die ʋ faasɩ a jʋʋsɩ Ŋmɩŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna, die ʋ walɩŋ die dɩ nanna tɩŋgbaŋ sɩba zɩŋ.

45 Die ʋ kenne hagɩ Ŋmɩŋ jʋʋsɩkʋ ma wa die ʋ yiŋŋi ga ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba jigiŋ, ta ye ta ba gʋʋra, dama sʋgɩchʋʋsɩŋ die vana ba gbalɩgɩ. 46 Die ʋ pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa wɩa nɩ gʋʋra? Nɩ hagɩ a jʋʋsɩma Ŋmɩŋ amʋ nɩ da keŋ a juu magɩsɩŋ ma.”

Ba yigine Yisa dene

(Mat. 26.47-56; Maki 14.43-50; Jɔɔn 18.3-11)

47 Yisa die ye ko bala wɩa ta ye kpɩkpaaŋ dɩ kienene. Ta Judasi ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba wʋnyɩ die dɩna ba nɩŋŋa, a die keŋ Yisa jigiŋ dɩ ʋ mʋgɩsɩ ʋ kaamɩŋ. 48 Ama ta die Yisa die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Judasi, mʋgɩsɩ wa n kaamɩŋ dɩ fʋ nyɩŋ manɩŋ vuota Bʋa kʋaŋ?”

49 Die Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ yene wudieke dɩ bala ka yiwo, ba pɩasɩ wa dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, tɩ wagɩ ba aŋaŋ takoobisi?” 50 Ama ta ba wʋnyɩ dɩ wɔŋ yi lagɩ a gobi Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ yɔmʋ nuudiigiŋ chaaŋ tɩbɩŋ a taaŋ.

51 Ama Yisa die dɩ baarɩ dɩ, “Dɩ mʋ”, ta die a nagɩ daa wa tɩbɩrɩ a yiŋŋi a marɩ.

52 Die Yisa dɩ pɩasɩ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ ba sojasisi nyɩŋkʋraha aŋaŋ tɩka nyɩŋkʋraha dɩ kenne dɩ ba yigi wo wo dɩ, “N yiwo gbɩgbatɩrʋ nɩ keŋ aŋaŋ takoobisi aŋaŋ dengbile dɩ nɩ yigi mɩŋ? 53 Manɩŋ die n bie nɩ jigiŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma daaŋ mana ta nɩ ka mɩa dɩ nɩ yigi mɩŋ. Ama saŋka gie yiwo nɩ sɩɩtɩ aŋaŋ Sitaani dɩ yine lɩmɩŋ hagɩrɩtieŋ wo sɩɩtɩ.”

Piita die dɩ chiisine Yisa dene

(Mat. 26.57, 58, 69-75; Maki 14.53, 54, 66-72; Jɔɔn 18.12-18, 25-27)

54 Mi die ba yigi Yisa a yaa wa a ga Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ tigiŋ, ta Piita die dɩ bie saasaa ta dɩ ba. 55 Die ba chɔgɩsɩ wa boliŋ gbaakʋ sʋnsʋŋ a kalɩ a giliŋbu a weele, Piita die dɩ ga gʋtɩ ba a kalɩ. 56 Die tʋntʋntɩba havʋʋbiŋ wʋnyɩ die dɩ ye Piita dɩ kala bolibu jigiŋ, die ʋ keŋ a mɩŋŋɩ daansɩ wa die ta keŋ baarɩ dɩ, “Daa wa gie gbaŋ die gʋtɩ wa Yisa ma.”

57 Ama Piita die dɩ chiisike dɩ, “N lɩa, n ka wɔŋ sɩba wa.”

58 Die dɩ yi sʋaa, daa wʋnyɩ dɩaŋ die dɩ ye wo a baarɩ dɩ, “Fʋnɩŋ, fʋ gbaŋ yiwo ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba wʋnyɩ?”

Ama die Piita dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “N nɩmbʋa, n ka yi ba wʋnyɩ.”

59 Die dɩ bɩ yi sʋaa daa gaaŋ dɩ bɩ keŋ a baarɩ dɩ, “Wusie, daa wa gie gbaŋ die beri aŋaŋ wa dama ʋ gbaŋ yiwo Galili vuoŋ.”

60 Piita die baarɩ dɩ, “N nɩmbʋa, manɩŋ n ka wɔŋ sɩba wudieke fʋ balala wa.”

Die ʋ yene ko bala wɩaha, kparaaŋ die dɩ kʋŋ. 61 Ta tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa die dɩ yiŋŋi a daansɩ Piita nine me, ta Piita die dɩ tɩɩnsɩ wudieke tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa die dɩ balɩ yɩ wa wa dɩ, “Kparaaŋ nan keŋ baa ka kʋmma soriŋ sʋkʋʋŋ ta baarɩ zɩ mɩŋ bʋtaa mama.” 62 Die Piita dɩ nyɩŋ yeŋ me a kʋŋ pam.

Die ba vʋarɩna Yisa fala ta nɩgɩ wa dene

(Mat. 26.67, 68; Maki 14.65)

63 Die vuodiekemba die dɩ gbarɩna Yisa wa die dɩ vʋarɩ wa fala ta nɩgɩ wa, 64 ta nagɩ jaaŋ a bɔbɩ ʋ nine chaaŋ ta nɩgɩ wa ta balɩ wa dɩ, “Bʋgɩ a dagɩ vuodieke dɩ nɩgɩna fʋ wa.” 65 Ta die ba balɩ wɩa pam a chʋʋsa ʋ saaŋ ta zɩa wa.

Die ba yalla Yisa a ga sarɩya diiru jigiŋ dene

(Mat. 26.59-66; Maki 14.55-64; Jɔɔn 18.19-24)

66 Die tʋŋ dɩ vʋnna, die Juu vuosi nyɩŋkʋraha aŋaŋ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba die dɩ lagɩŋ taŋ nyɩŋkʋra lagɩmɩŋ jigiŋ, die ba yaa Yisa a keŋ ba jigiŋ. 67 Die ba pɩasɩ wa dɩ, “Balɩ tɩ, fʋnɩŋ fʋ yine Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa?” Die Yisa dɩ yiŋŋi baarɩ dɩ, “Dɩɩ yi maŋ balɩ nɩ, nɩ kaaŋ yi mɩŋ yada, 68 ama n dɩaŋ maŋ pɩasɩ nɩ wʋpɩasɩkɩŋ nɩ kaaŋ saagɩ a yiŋŋi mɩŋ. 69 Ama a nyɩŋ lele yaa gamma manɩŋ vuota Bʋa nan daansɩ kalɩ Hagɩrɩtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ nuudiigiŋ chaaŋ.”

70 Die ba mana dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Die nɩŋ fʋ yine Ŋmɩŋ Bʋa wa?”

Ʋ yiŋŋi baarɩ dɩ, “Sɩba nɩ balla die wo.”

71 Womi die ba baarɩ dɩ, “Tɩ ka bɩ yaala daansɩatieliŋ bɩbra. Tɩ gbaŋ gbaŋ tɩ wʋŋ ʋ nʋaŋ wʋbalɩka mɩŋ.”

23

Die ba yalla Yisa a ga Paliti nɩŋŋa dene

(Mat. 27.1, 2, 11-14; Maki 15.1-5; Jɔɔn 18.28-38)

1 Die daadamba mana dɩ hagɩ a yaa Yisa a ga naaŋ Paliti* jigiŋ, 2 mi die ba piili a bala a chʋʋsa wa dɩ, “Tɩ ye daa wa gie dɩ balala tɩ vuosi dɩ ba da tuŋ lampo a yɩ naaŋ Siiza ta bɩ baarɩ dɩ ʋ yiwo Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩŋ Masia ta bɩ yi naaŋ.”

3 Die wɩa Paliti die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Fʋ yine Juu vuosi naaŋ wa?”

Yisa dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Sɩba fʋ balla die wo.” 4 Womi Paliti die dɩ balɩ yɩ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ kpɩkpaakʋ dɩ, “Manɩŋ n ka ye daa wa gie dɩ chʋʋsɩna die.”

5 Ama die ba faasɩ a kpaŋŋɩ ba gbaŋ dɩ, “Ʋ dagɩkʋ vaa wa vuosi dɩ yie watɩ aŋaŋ waagɩŋ. Die ʋ woliŋ piili wo Galili me ta die ga Judia tɩgɩsɩ mana mana ta wa keŋ giena.”

Naaŋ Herodi die dɩ dine Yisa sarɩya dene

6 Die Paliti die dɩ wʋnna naa ʋ pɩasɩ dɩ, “Daa wa gie yiwo Galili vuoŋ?” 7 Die ʋ mɩŋŋɩna dɩ Yisa nyɩŋ wa Galili tɩŋgbaŋ dieke Herodi dɩ daansɩnana wa, die ʋ vaa ba yaa wa ga Herodi jigiŋ, dama wʋnɩŋ Herodi die bie wo Jerusalemi kanɩŋ saŋka mi. 8 Die Herodi ŋaaŋ wʋmma Yisa wɩa, ta die yaala ʋ ye wo. Die wɩa die ʋ yene wo wo ʋ sʋŋ die dɩ fɩalɩŋ, ta die yaala Yisa yi mamachi wɩɩŋ aŋ ʋ ye. 9 Die wɩa die ʋ pɩasɩ Yisa wʋpɩasɩka pam, ama ʋ ka tɔgɩŋ wa. 10 Die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba die zie mi ta faasɩ bala a chʋʋsa Yisa. 11 Die Herodi aŋaŋ ʋ sojasisi die dɩ vʋarɩ Yisa fala ta yiwo wʋbɩatɩ pam, ta die nagɩ garɩvɩɩnɩŋ a yeegi wo ta nagɩ wa yiŋŋi ga Paliti jigiŋ. 12 Die dɩnda daarɩ gbaŋ gbaŋ Herodi aŋaŋ Paliti dɩ yi zʋalɩŋ, dama die ba yiwo dataasɩ aŋaŋ taŋ.

Paliti die dɩ yine sieŋ dɩ ba kʋʋ Yisa dene

(Mat. 27.15-26; Maki 15.6-15; Jɔɔn 18.39–19.16)

13 Paliti die dɩ wa Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ ba tɩka nyɩŋkʋraha aŋaŋ vuosisi, 14 a balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩnɩŋ nɩ yalla daa wa gie a keŋ n jigiŋ a baarɩ dɩ ʋ gaama vuosi ba waga wagɩtɩ, ama lele n dii wo ʋ sarɩya nɩ nɩŋŋa ta ka ye wudieke nɩ bala dɩ ʋ yi chʋʋsɩ wa. 15 Herodi gbaŋ ka ye wudieke ʋ yine chʋʋsɩ, die wɩa ʋ vaa ba yiŋŋi nagɩ wa a keŋ n jigiri. Nɩ yeye? Daa wa gie ka yi wɩɩŋ mana amʋ kuŋ. 16 Die wɩa n nan yi ba tɩbɩ wa aŋaŋ kpaasɩŋ ta vaa ʋ ga.” 17 ((Die ba gasɩtɩaŋkʋ dʋʋga saŋŋa mana Paliti ŋaaŋ vʋarɩ wa vuobalɩmɩŋ a nyɩŋ dansarɩka sʋŋ a taaŋ a yɩ ba.))

18 Die kpɩkpaakʋ mana dɩ natɩ dɩ, “Kʋʋ daa wa gie. Vʋarɩ Barabasi a yɩ tɩ yɔrɩ.” 19 Die ba nagɩ wa Barabasi a yi dansarɩka sʋŋ dama ʋ vaa wa watɩ aŋaŋ waagɩŋ dɩ nan tɩka sʋŋ aŋaŋ ʋ vuosi kʋʋla wɩa.

20 Ama Paliti die yaala ʋ vaa wa Yisa a taaŋ yɔrɩ die wɩa die ʋ bɩ balɩ yɩ kpɩkpaakʋ bɩbra. 21 Ama ta ba ye ko nata dɩ, “Kpaasɩ wa dagarɩkɩrɩ ma, Kpaasɩ wa dagarɩkɩrɩ ma.”

22 Paliti die dɩ pɩasɩ ba ʋ bʋtaa ma dɩ, “Bɩa wʋbɩaŋ ʋ yi? Manɩŋ n ka ye wudieke ʋ yine amʋ kuŋ. Die wɩa n nan vaa ba tɩbɩ wa aŋaŋ kpaasɩŋ ta vaa ʋ ga.”

23 Ama die ba ye ko nata aŋaŋ lɔlɩkpɩɩma dɩ ba kpaasɩ Yisa a diisi dagarɩkɩrɩ ma; die ba natɩkʋ die dɩ keŋ nyaŋŋɩ Paliti. 24 Die wɩa Paliti die dɩ yɩ ba sieŋ dɩ ba yi ba dʋŋŋʋ. 25 Die ʋ vʋarɩ daa dieke ba yaalala wa a taaŋ, vuodieke die dɩ vana watɩ aŋaŋ waagɩŋ dɩ nan tɩka ma wa ta bɩ kʋʋ vuosisi, ta nagɩ Yisa a yɩ ba dɩ ba yi wo ba dʋŋŋʋ.

Die ba kpaasɩna Yisa a diisi dagarɩkɩrɩ ma dene

(Mat. 27.32-44; Maki 15.21-32; Jɔɔn 19.17-27)

26 Die sojasisi die dɩ nagɩ Yisa a ga, die ba ganana wa ba ga tuoli daa wʋnyɩ ba wasɩnana Simoni, vuodieke die dɩ nyɩnna Sayireni, die ʋ nyɩŋ wa tɩŋkpaŋa a keŋ juo Jerusalemi sʋŋ. Die ba yigi wo, a nagɩ Yisa dagarɩkɩrɩ a chii wo ta vaa ʋ chiike a dɩ Yisa kʋaŋ.

27 Die daadaaŋ pam die dɩdɩ Yisa kʋaŋ, die hɔɔŋ bataŋ die gʋtɩna ba ma a kʋma ʋ wɩa. 28 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Jerusalemi hɔɔŋ, nɩ da kʋmma n wɩa ama nɩ kʋmma nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ wɩa aŋaŋ nɩ ballɩ. 29 Dama saŋŋa kieŋ vuosi dɩ nan baarɩ dɩ, ‘Hɔgʋ pɩrɩsɩ vuodiekemba dɩ kana ka mɩɩrɩ ballɩ ta yɩ ba bɩɩsɩŋ banɩŋ ba yaa sʋgɩfɩalɩŋ.’ 30 Kanɩŋ saŋka mi vuosi dɩ nan balɩ a yɩ tana dɩ, ‘Nan tɩ ma.’ Ta balɩ yɩ kunkogehe dɩ ‘Nan tɩ ma a ligi tɩ.’ 31 Dama dɩɩ yi ba yie naa a yɩa mɩŋ, vuodieke dɩ kana ka yi wɩɩŋ a chʋʋsɩ, die nɩŋ lalɩa ba baa ba yi vuodiekemba dɩ yine a chʋʋsɩ?”

32 Die ba nagɩ tʋntʋmbɩatɩ tieliŋ bale gbaŋ a gʋtɩ Yisa ma dɩ ba ga kʋʋ ba. 33 Die ba kenne a tʋgɩ jigidieke die ba wasɩnana Sikpeŋkogilike jigiŋ, mi die ba kpaasɩ Yisa a diisi dagarɩkɩrɩ ma, ta die kpaasɩ tʋntʋmbɩatɩ tieliŋ bale wo dagarɩsɩ ma, ta kaanɩ die dɩ bie ʋ nuudiigiŋ chaaŋ ta kaanɩ dɩaŋ ʋ nuugalɩ chaaŋ. 34 Yisa die dɩ baarɩ dɩ, “N Chʋa Ŋmɩŋ, nagɩ chaa vuosi gie, dama ba zɩ ba yinene wudieke wo chɩaŋ.”

Die ba puo ʋ gaatɩ a tɩa taŋ aŋaŋ chaachaa. 35 Die vuosi dɩ zie mi a daansa ta Juu vuosi nyɩŋkʋraha dɩ vʋara wa fala dɩ, “Die ʋ gbatɩ wa vuosi a taaŋ, dɩɩ yi ʋ seŋ yi Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩŋ Masia wa, ʋ gbatɩ ʋ gbaŋ a taaŋ.”

36 Sojasisi gbaŋ die dɩ vʋara wa fala; die ba nagɩ daŋmɩɩsɩŋ a yɩ wa, 37 ta baarɩ dɩ, “Dɩɩ yi fʋ yi Juu vuosi naaŋ, fʋ gbatɩ fʋ gbaŋ a taaŋ.”

38 Die ba maagɩ maagɩŋ a diisi dagarɩkʋ ma dɩ,

“Juu Vuosisi Naaŋ Wa Wɔnna.”

39 Saŋka mi tʋntʋmbɩatɩ tielibe wʋnyɩ die ba kpaasɩna a gʋtɩ wa die dɩ taana wa jome dɩ, “Da fʋ yine Masia wa? Gbatɩ fʋ gbaŋ aŋaŋ tɩ a taaŋ.”

40 Ama wʋnyɩ wa die dɩ galɩŋ wa dɩ, “Fʋnɩŋ ka chɩga Ŋmɩŋ? Dama tɩ mana bie wo tɩbɩdatɩ balɩmɩŋ ma. 41 Tɩnɩŋ nɩŋ tɩ tɩbɩdatɩkʋ mʋ mɩŋ, dama wudieke tɩ yine wo tune tɩ tuose dene, ama daa wa gie nɩŋ ka yi wɩɩŋ a chʋʋsɩ.” 42 Ta die a balɩ yɩ Yisa dɩ, “Yisa, tɩɩnsɩ n wɩa saŋŋa dieke fʋ keŋ dii fʋ naarɩ.”

43 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Wusie maŋ bala fʋ, jinne manɩŋ aŋaŋ fʋ nan dɩ bie Paradasi† ma.”

Yisa kuŋ wɩa

(Mat. 27.45-56; Maki 15.33-41; Jɔɔn 19.28-30)

44 Die dɩ yiwo ŋmɩntʋasɩ, ŋmɩnnɩ die dɩ ka chaana ta tɩŋgbaŋka mana die dɩ sibi a ga tʋgɩ ŋmɩnnɩ dɩ gbɩlɩnna bimbilimiŋ ataa saŋŋa; 45 ta die garɩ dieke die dɩ sagɩna Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋkʋ die dɩ puo bule. 46 Yisa die dɩ keŋ a keesi aŋaŋ lɔlɩkpɩɩŋ a baarɩ dɩ, “N Chʋa Ŋmɩŋ, fʋ nuusi me maŋ naga n haalɩŋ yie.” Die ʋ balɩ wa naa ta kpi.

47 Die sojasisi jakʋʋrɩ die dɩ yene wudieke dɩ yine wo die ʋ bɩrɩ Ŋmɩŋ a baarɩ dɩ, “Wusie, daa wa gie seŋ yiwo vuovɩɩnɩŋ.”

48 Die vuodiekemba mana dɩ lagɩsɩna mi dɩ ba daansɩ wudieke dɩ yinene wo dɩ yene wudiekemba dɩ yine wo ba mana die dɩ yiŋŋi ga tigiŋ aŋaŋ sʋgɩchʋʋsɩŋ. 49 Ama ʋ zʋalɩba mana aŋaŋ hɔgʋ diekemba dɩ dɩna wa a nyɩŋ Galili wo die dɩ zie saasaa a daansa wudiekemba mana dɩ yinene wo.

Yisa nyɩŋgbanɩŋ guule wɩa

(Mat. 27.57-61; Maki 15.42-47; Jɔɔn 19.38-42)

50 Die daa wʋnyɩ die benne ba wasa wa Josefu, die ʋ nyɩŋ wa Juu vuosi tɩŋ ba wasɩnana Arimatia. Die ʋ yiwo vuovɩɩnɩŋ ta bɩ dɩɩ Ŋmɩŋ ta die a chɩɩsa Ŋmɩŋ naarɩ keniŋ. 51 Die ʋ yiwo Juu vuosi nyɩŋkʋra wʋnyɩ, ama die ʋ ka saagɩ wudieke ʋ chanchaalɩba die dɩ sanna wa ta yi wo. 52 Die ʋ ga Paliti nɩŋŋa a ga jʋʋsɩ wa Yisa nyɩŋgbaŋka. 53 Die ʋ nagɩ Yisa nyɩŋgbaŋka, a yallɩ garɩ haalɩyɩalɩŋ a veli wo a yaa ka a ga dʋaŋ vɔrɩhaalɩ dieke ba votine taŋ ma, ta ye ka guu vuoŋ mi. 54 Die dɩ yiwo Alɩzuma daraaŋ ta davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ dɩ yaala ka piili.

55 Hɔgʋ diekemba die dɩ dɩna Yisa a nyɩŋ Galili wo die dɩ dɩ Josefu a ga a ye vɔrɩkʋ aŋaŋ ba dʋana Yisa nyɩŋgbaŋka dene ka sʋŋ. 56 Die ba yiŋŋi ga tigiŋ a ga wʋnsɩ kpaanyʋga aŋaŋ tulaarisi.

Die ba voosi davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ sɩba ba mɩraha dɩ dagɩna dene wo.

24

Yisa kuŋ hagɩŋ wɩa

(Mat. 28.1-10; Maki 16.1-8; Jɔɔn 20.1-10)

1 Die Alasiri daraaŋ sʋkʋleeliŋ, ta hɔgʋba ha die dɩ ga vɔrɩkʋ jigiŋ aŋaŋ ba tulaari diekemba ba wʋnsɩna wa. 2 Die ba kenne tʋgɩ vɔrɩkʋ jigiri die ba ye ta taŋ dieke ba nagɩna a ligi vɔrɩkʋ nʋarɩ biliŋye, 3 die wɩa die ba juu vɔrɩkʋ sʋŋ ama die ba ka ye tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa nyɩŋgbaŋka. 4 Die ba zene a yile wɩɩrɩ gie wo, dembisi bale die dɩ keŋ zie ba jigiŋ bʋnyɩ ta yeegi nyiŋyeeke dɩ nyɩgɩsɩnana sɩba nɩɩnyɩgɩsɩŋ; 5 die ŋmaamɩŋ die dɩ yigi hɔgʋba ha ta ba sʋʋŋ gbirigi tɩŋgbaŋ, ama dembisi bale wo die dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa nɩ dɩ dɩa yaala vuodieke dɩ benne ʋ mɩsɩ ma kunti jigiŋ? 6 Ʋ wo giena, ʋ hagɩya. Nɩ tɩɩnsɩ wudieke die ʋ balla a yɩ nɩ wa saŋŋa dieke ʋ benne Galili me wo; 7 dɩ ‘Ba nan yigi wʋnɩŋ vuota Bʋa a nagɩ yi vuobɩatɩ nuusi me aŋ ba kpaasɩ wa dagarɩkɩŋ ma aŋ ʋ kpi; ama ʋ nan hagɩ kuŋ me ka daraa ataa daraaŋ.’ ”

8 Womi die hɔgʋbaha dɩ tɩɩnsɩ ʋ wʋbalɩka ha, 9 ta die nyɩŋ vɔrɩkʋ jigiŋ a yiŋŋi kuli, a balɩ wɩaha gie mana a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ kaanɩ wa aŋaŋ vuodiekemba dɩ benne mi mana. 10 Die hɔgʋba ha saara die wone Meri Magidalini aŋaŋ Juanna aŋaŋ Jemisi nuŋ Meri; banɩŋ aŋaŋ hɔgʋ diekemba die dɩ gʋtɩna ba ma wa die balɩna wɩaha gie a yɩ Yisa tʋntʋntɩba. 11 Ama tʋntʋntɩba die dɩ yile wudieke ba balala wa yiwo wʋtɔgʋ ta die ka tuo be dii. 12 Ama Piita die dɩ hagɩ a chɩgɩ ga vɔrɩkʋ jigiŋ; a sʋʋŋ a zʋʋrɩ a daansɩ ta ka ye jaaŋ mana sie kumbu garɩkʋ nyɩɩna ma. Ta die a yiŋŋi ga tigiŋ, ta wudieke dɩ yine wo dɩ paalɩ yi wo mamachi.

Emawusi sieŋ me wʋbalɩka

(Maki 16.12, 13)

13 Die dɩnɩŋ daarɩ mi gbaŋ gbaŋ ba sʋŋ vuosi die dɩ gara tɩŋkpaŋŋɩ kaanɩ ba wasɩnana Emawusi, kanɩŋ aŋaŋ Jerusalemi die yiwo mali ayʋpɔyɩ. 14 Die ba chʋnnana wa, die ba die azama yaa gamma wudiekemba mana dɩ yine wo. 15 Die ba dinene azama aŋaŋ taŋ die wo, Yisa gbaŋ gbaŋ die dɩ keŋ gbigi be a chʋŋ aŋaŋ ba; 16 ama Ŋmɩŋ die chɔrɩna ba, ba ka mɩŋŋɩ Yisa. 17 Yisa die dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa nɩ chʋŋ bala?”

Die ba yiŋŋi a zie zie aŋaŋ sʋgɩchʋʋsɩŋ. 18 Ba wʋnyɩ die ba wasɩnana Kulopasi dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Fʋnɩŋ fʋ nyɩɩna ma fʋ yine chaanʋ a bie Jerusalemi ka gie me ta ka sɩba wudieke dɩ yinene daraa gie nʋaŋ?”

19 Die ʋ pɩasɩ dɩ, “Wʋbɩaŋtɩ?”

Die ba yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Yaa gamma Nazeriti vuoke Yisa wa; die daa wa gie die yiwo Ŋmɩŋ naazʋa ta yaa hagɩrɩŋ pam ʋ wʋbalɩka ma aŋaŋ ʋ tʋʋma ma Ŋmɩŋ aŋaŋ vuota nɩŋŋa. 20 Ta tɩ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ tɩŋgbaŋka nyɩŋkʋraha dɩ nagɩ wa yɩ sarɩya diiriŋ ba dii wo sarɩya ta baarɩ dɩ ʋ mʋ dɩ ʋ kpi; die ba kpaasɩ wa a diisi dagarɩkɩrɩ ma. 21 Ama tɩnɩŋ die tɩ yaa yada dɩ ʋ balla ʋ yi vuodieke dɩ baaŋ gbatɩ tɩnɩŋ Izara vuosi a nyɩŋ tɩ dataasɩ nuusi me. A bɩ gʋtɩ, wɩaha dɩ yine ka daraa ataa wʋnna. 22 Die wɩa gbaŋ tɩ sʋŋ hɔgʋba bataŋ balɩ tɩ wa wɩɩŋ ka paalɩ yi tɩ mamachi, dama ba ga wa vɔrɩkʋ jigiŋ sʋkʋleeliku gie, 23 ama ba ka ye ʋ nyɩŋgbaŋka. Ba yiŋŋine a keŋ wo, ba baarɩ dɩ banɩŋ ba ye wo Ŋmɩŋ malakasi aŋaŋ ba nine; ta malakasi dɩ balɩ ba dɩ Yisa bie ʋ mɩsɩ ma. 24 Die wɩa tɩ bataŋ dɩ ga vɔrɩkʋ jigiŋ a ga ye wudieke gbaŋ gbaŋ hɔgʋba dɩ balla wa ama banɩŋ ba ka ye Yisa.”

25 Womi Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Bɩa yine nɩ ka sɩba nyinti gie chɩasɩ? Lalɩa nɩ sʋnsɩ aŋaŋ nɩ baaŋ nan tuo wudiekemba mana Ŋmɩŋ naazʋalɩba dɩ balla wa a dii! 26 Dɩ yiwo talasɩ dɩ Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa dii wahalaha gie ta wa ye jɩlɩma.” 27 Womi Yisa die piili a dagɩ ba wudieke Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ mana dɩ balla yaa gamma ʋ wɩa, ta piili Mosisi dɩ maagɩna wudiekemba aŋaŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩba maagɩŋ mana.

28 Die ba kenne a gbigi tɩŋkpaŋŋɩ dieke banɩŋ ba ganana wa, Yisa die dɩ paalɩ yi sɩba ʋ tɩaŋ gara nɩŋŋa, 29 ama die ba jʋʋsɩ wa dɩ, “Bemme giena aŋaŋ tɩ, dama ŋmɩnnɩ wɔŋ nanna mɩŋ ta jigiri dɩaŋ dɩ sibe.” Die wɩa die ʋ juu a wɩarɩ ba jigiŋ. 30 Die ʋ ga kalɩ dɩ ʋ dii nyindiike aŋaŋ ba, a die nagɩ paanʋ a bɩrɩ Ŋmɩŋ a yi ke gbieri gbieri a nagɩ yɩa ba. 31 Womi die ba nine dɩ yuori die ba mɩŋŋɩ wa. Lele wo mi die ʋ nyɩɩgɩ ba nine me. 32 Die ba bala a yɩa taŋ dɩ, “Die ʋ balala tɩ sieku me a daga tɩ wudiekemba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ die wo, die tɩ ka yaa sʋgɩfɩalɩŋ pam?”

33 Die ba hagɩ bʋnyɩ a yiŋŋi ga Jerusalemi a ga haarɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ kaanɩ wa aŋaŋ vuosi bataŋ dɩ lagɩsɩna taŋ. 34 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ balɩ ba dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ seŋ a hagɩ kuŋ me aŋaŋ wusie, ta nyɩŋ Simoni jigiŋ.”

35 Womi vuosi bale wo gie dɩaŋ dɩ balɩ ba wudieke mana dɩ yine sieku me aŋaŋ ba mɩŋŋɩna tɩ Yɔmʋtieŋ saŋŋa dieke ʋ yine paanʋkʋ gbieri gbieri die wo.

Yisa die dɩ nyɩnna ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba jigiŋ dene

(Mat. 28.16-20; Maki 16.14-18; Jɔɔn 20.19-23; Tʋʋma 1.6-8)

36 Die ba yine ko bala wɩaha gie yɩa ba wa, lele wo mi Yisa gbaŋ gbaŋ dɩ keŋ zie ba sʋnsʋŋ ta balɩ a yɩ ba dɩ, “Sʋgɩdʋagɩŋ bemme nɩ ma.”

37 Die ba cheele aŋaŋ ŋmaamɩŋ, dama die ba yile dɩ ba ye wo kogiŋ. 38 Ama ta die ʋ balɩ a yɩ ba dɩ, “Bɩa nɩ sɩkpara dɩ nɩga? Bɩa chɩɩlɩŋ dɩ bie nɩ ma? 39 Nɩ daansɩ ye n nuusi aŋaŋ n nachɩgɩsa a ye dɩ dɩ yiwo manɩŋ wusie. Nɩ gbɩ mɩŋ a ye dɩ dɩ yiwo manɩŋ. Kogiŋ wo nyɩŋgbanɩŋ aŋaŋ kɔba, sɩba nɩ yene mɩŋ n yalla nyɩŋgbanɩŋ aŋaŋ kɔba die wo.”

40 Die ʋ balla wɩaha gie a kpatɩ wa, die ʋ nagɩ ʋ nuusisi aŋaŋ ʋ nachɩgɩsa a dagɩ ba. 41 Ama die ba ye ka tuo dii dɩ dɩ yiwo wʋnɩŋ; dama die dɩ paalɩ yi be wo sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ mamachi dɩ wɩɩrɩ yiwo wusie. Die ʋ pɩasɩ ba dɩ, “Nɩ yaa nyindiike giena a baaŋ nan dii?” 42 Die ba nagɩ zaasɩ dieke ba digine a yɩ wa, 43 die ʋ nagɩ a ŋɔbɩ ba nɩŋŋa.

44 Ta die a balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩ tɩɩnsɩma n wʋbalɩka die n balla a yɩ nɩ saŋŋa dieke die n benne nɩ jigiri dɩ wɩaha mana ba maagɩna Mosisi gbaŋkʋ ma wa aŋaŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩba gbaŋtɩ ma wa aŋaŋ Ŋmɩŋ gbaŋ dieke ba wasɩnana yɩla gbaŋkʋ, dɩ dɩ yi talasɩ dɩ a mana keŋ yi wusie.”

45 Die ʋ wa yuori ba yɩaŋ dɩ ba sɩmma wudieke dɩ maagɩna wa Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma wa chɩasɩ, 46 ta balɩ ba dɩ, “Dɩ maagɩya dɩ Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa nan dii wahala ta kpi ta hagɩ kuŋ me ka daraa ataa daraaŋ, 47 dɩ ba mʋʋlɩ a yɩ vuosi ʋ saaŋ ma, dɩɩ yi ba vaa ba tʋntʋmbɩatɩ Ŋmɩŋ nan vaa a chaa ba; dɩ ba woliŋ a mʋʋlɩma wɩaha a yɩma Jerusalemi vuosi ta bɩ mʋʋlɩ a yɩ buuriŋ mana.” 48 Die ʋ bɩ balɩ ba dɩ, “Nɩnɩŋ nɩ yine wɩaha gie daansɩa tieliŋ. 49 Manɩŋ n baaŋ yɩ nɩ wa N Chʋa Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die ʋ yɩna nʋarɩ dɩ ʋ nan yɩ nɩ wa. Ama nɩ chɩɩsɩma Jerusalemi ma a ga tʋgɩ saŋŋa dieke Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ balla ʋ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a keŋ nɩ ma wa.”

Yisa die dɩ jʋalɩna ga arɩzanna dene

(Maki 16.19, 20; Tʋʋma 1.9-11)

50 Die Yisa dɩ yaa ba nyɩŋ tɩka sʋŋ a yaa ba ga Betani, mi die ʋ kɔtɩ ʋ nuusi ba ma a yi alibarika a yɩ ba. 51 Die ʋ yinene alibarika a yɩa ba wa, die ʋ nyɩŋ ba jigiŋ ta jʋalɩ ga arɩzanna ma. 52 Die ba jɩaŋ wa ta die yiŋŋi a ga Jerusalemi aŋaŋ sʋgʋfɩalɩŋ pam. 53 Ta die a bie Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma saŋŋa mana a bɩra Ŋmɩŋ saaŋ.

* 5:19 5.19 Ba ŋaaŋ kuse ba juone sikpeŋ me.

* 6:13 6.13 Ba wasa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo gie tʋntʋntɩba.

* 7:41 7.41 Ligiri biŋ die yiwo damʋʋmɩŋ tune.

* 9:60 9.60 Kunti yiwo vuodiekemba dɩ kana ka dɩ Yisa kʋaŋ.

* 11:15 11.15 Sitaani saaŋ bɩna yi Beelizebuli.

* 13:1 13.1 Paliti die yiwo Romani vuosi jakʋʋŋ wʋnyɩ.

* 17:31 17.31 Ba ŋaaŋ kuse ba juone sikpeŋ me.

† 17:32 17.32 Loti hɔgʋ wa die dɩ yiŋŋi daansɩ kʋaŋ a bɩrɩŋ yataŋ.

* 19:13 19.13 Salɩmbiŋ die yiwo chɩɩtɩ ataa tune.

* 22:1 22.1 Ŋmɩŋ malaka die dɩ kʋʋ Ijipiti bʋmbʋŋaŋ ballɩ dembisi ama ta garɩsɩ Izara bʋmbʋŋaŋ ballɩ dembisi.

* 23:1 23.1 Paliti die yiwo Romani tɩŋgbaŋ naaŋ Siiza nyɩŋkʋra wʋnyɩ.

† 23:43 23.43 Ba bɩ wasa arɩzanna paradasi ka chɩaŋ yiwo jigidieke sʋgɩfɩalɩŋ dɩ benne.

Jɔɔn

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Wʋvɩɩŋ dieke

Jɔɔn

die dɩ maagɩna wʋnna

1

Masia die dɩ kenne dene

1 Kʋrɩŋ ma wa, ta jaaŋ die dɩ ye wone wo, ama Ŋmɩŋ Nʋawɩɩŋ, vuodieke dɩ yine Yisa Masia, die wɔŋ beri mɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ. Ta bɩ yi Ŋmɩŋ. 2 Piiliku me wo Ŋmɩŋ Nʋawɩɩrɩ gie wɔŋ beri mɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ. 3 Die Ŋmɩŋ die dɩ naaŋ jaaŋ mana a nyɩŋ ʋ ma, ta jaaŋ die wori Ŋmɩŋ dɩ naaŋ ta ka ka nyɩŋ ʋ ma. 4 Ʋ ma die miivoli dɩ bɩ beri, ʋ naga a yɩa vuota, ta miivolike mi dɩ yi vuota chaanɩŋ, 5 ta chaana tɩŋgbaŋka gie vuota lɩmɩŋ ma, ta lɩmɩŋkʋ dɩ ka bɩagɩ a lige chaaŋkʋ.

6 Ŋmɩŋ die dɩ tʋŋ daa wʋnyɩ ba wasɩnana Jɔɔn, 7 dɩ ʋ keŋ a keŋ balɩ vuosi dɩ Yisa Masia yine vuota chaanɩŋ, dɩ ba yi Yisa wa yada. 8 Wʋnɩŋ Jɔɔn womi die ka yi chaaŋkʋ, ama die ʋ ko keŋ mɩŋ dɩ ʋ keŋ balɩ vuosi chaaŋkʋ wɩa. 9 Yisa wa gie yine wusie chaaŋ dieke die dɩ kenne tɩŋgbaŋka gie me, ta chaana vuota mana ma.

10 Die ʋ keŋ wo dʋnɩa ka gie me, aŋaŋ Ŋmɩŋ die dɩ naanna dʋnɩaka gie a nyɩŋ ʋ ma wa yɔrɩ, tɩŋgbaŋka gie vuosi die ka mɩŋŋɩ wa. 11 Die ʋ kenne tɩŋgbaŋka gie me wo, die ʋ bie wo ʋ gbaŋ gbaŋ vuosi Izara vuosi jigiŋ, ama die ba ka tuo wo. 12 Ama vuodiekemba mana die dɩ tuone wo ta yi wo yada wa ta nagɩ ba gbaŋ a yɩ wa wa, banɩŋ die ʋ yɩ ba sieŋ ba bɩrɩŋ Ŋmɩŋ ballɩ. 13 Ŋmɩŋ gbaŋ gbaŋ die vana ba bɩrɩŋ ʋ ballɩ daa vuota die vana ba bɩrɩŋ Ŋmɩŋ ballɩ saŋŋa dieke ba mɩɩrɩna ba wa.

14 Saŋŋa dieke Ŋmɩŋ Nʋawɩɩrɩ die dɩ kenne ta yi vuota wa, die ʋ beri mɩŋ aŋaŋ tɩ tɩŋgbaŋka gie me, ta die suuli aŋaŋ zɔɔlɩnchɩgɩla aŋaŋ wusie dagɩŋ. Die tɩ ye ʋ chaankpeŋkpɩɩŋ mɩŋ, ta kanɩŋ chaankpeŋkpɩɩkʋ mi die nyɩŋ wa ʋ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ jigiŋ mɩŋ, dama ʋ yine ʋ Bʋa dembiŋ balɩmɩŋ.

15 Saŋŋa dieke Jɔɔn vuodieke dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ dɩ kenne ye wo wo, die ʋ balɩ ʋ wɩa ta natɩ dɩ, “Vuodieke wɩa die n balala nɩ dɩ, ‘Ʋ nan keŋ n kʋaŋ chaaŋ ama ʋ tɩaŋ mɩŋ mɩŋ dama ʋ wɔŋ beri mɩŋ ta ba ye mɩɩrɩ mɩŋ wa, wʋnna.’ ”

16 Ʋ suuline aŋaŋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa ʋ yɩa tɩ suŋŋiŋ a gʋta suŋŋiŋ ma. 17 Mosisi die yɩ tɩ Ŋmɩŋ mɩraha mɩŋ, ama Yisa Masia nɩŋ die keŋ aŋaŋ zɔɔlɩnchɩgɩla aŋaŋ wusie dagɩŋ. 18 Vuoŋ wori a ye ye Ŋmɩŋ; ama ʋ gbaŋ gbaŋ Bʋadembiŋ balɩŋka vuodieke dɩ benne ʋ lʋgɩŋ wa ta bɩ mʋ wa, wʋnɩŋ ʋ yuorine a dagɩ tɩ Ŋmɩŋ dɩ sɩna dene.

Jɔɔn, vuodieke die dɩ sɩnana vuotamba Ŋmɩŋ nyaabʋ wɩa

(Mat. 3.1-12; Maki 1.1-8; Luki 3.1-18)

19 Die Juu vuosi nyɩŋkʋra die dɩ benne Jerusalemi ma wa die dɩ tʋŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra aŋaŋ Liiva vuosi Jɔɔn jigiŋ dɩ ba ga pɩasɩ wa dɩ, “Mɩnɩa yine fʋ?”

20 Die ʋ ka zetiye dɩ ʋ kaaŋ yiŋŋi balɩ ba wɩɩŋ, ama ta die balɩ yuori be dɩ, “Daa manɩŋ n yine Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ, Masia wa.”

21 Die wɩa die ba pɩasɩ wa dɩ, “Die nɩŋ, mɩnɩa yine fʋ? Yiwo Elaja?”

Jɔɔn die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Aayɩ, n ka yi wo.”

Die ba bɩ pɩasɩ wa dɩ, “Fʋ yine Ŋmɩŋ naazʋa wa?”

Ʋ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Aayɩ, n ka bɩ yi wo.”

22 Die wɩa ba bɩ pɩasɩ wa dɩ, “Ta mɩnɩa yine fʋ? Balɩ tɩ vuodieke fʋ yine aŋ tɩ ga balɩ vuodiekemba dɩ tʋnna tɩ wa. Lalɩa fʋ balɩ yaa gamma fʋ ma?”

23 Jɔɔn die dɩ yiŋŋi balɩ ba aŋaŋ wudieke Ŋmɩŋ naazʋa Azaya die dɩ bala dɩ,

“Manɩŋ n yiwo lɔlɩ dieke dɩ benne haagɩŋ ma a nata dɩ

Nɩ wʋnsɩ sietʋgɩsɩka a yɩ tɩ Yɔmʋtieŋ.”

24 Die tʋntʋntɩba die nyɩŋ wa Farasisi* vuosi jigiŋ mɩŋ. 25 Ta die bɩ pɩasɩ Jɔɔn dɩ, “Dɩɩ yi fʋ ka yi Masia wa, ta ka bɩ yi Elaja, ta ka bɩ yi Ŋmɩŋ naazʋa wa, bɩa wɩa fʋ sɩa vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ?”

26 Jɔɔn dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Manɩŋ n sɩa vuosi aŋaŋ nyaaŋ, ama vuoŋ bie nɩ sʋŋ ta nɩ ka sɩba wa. 27 Wʋnɩŋ ʋ yiwo vuodieke dɩ bala ʋ keŋ n kʋaŋ chaaŋ, ta maŋ ka mʋ dɩ n forisi ʋ nɩɩra guune gbaŋ.” 28 Wɩaha gie mana die yiye mɩŋ Betani tɩŋ ma, Jɔɔdani mʋgɩrɩ ŋmɩŋ pɔsɩŋ chaaŋ. Mi die Jɔɔn die dɩ sɩa vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ.

Yisa yine Ŋmɩŋ Yiipɔlɩ

29 Ka tʋnvʋʋsa, Jɔɔn die dɩ ye Yisa dɩ kienene ʋ jigiŋ, ʋ baarɩ dɩ, “Ye, Ŋmɩŋ kaabɩŋ Yiipɔlɩka wʋnna, wʋnɩŋ ʋ bala ʋ vʋarɩ tɩŋgbaŋka gie vuosi bɩaŋ. 30 Ʋ yine vuodieke wɩa die n balala wa dɩ, ‘Daa wʋnyɩ nan keŋ n kʋaŋ chaaŋ ta tɩaŋ mɩŋ dama ʋ wɔŋ beri mɩŋ ta ba ye mɩɩrɩ mɩŋ wa.’ 31 Die n ka sɩba wa, ama die n keŋye mɩŋ a sɩa vuosi aŋaŋ Ŋmɩŋ nyaaŋ amʋ Izara vuosi† mana nan sɩba wa.”

32-33 Ta Jɔɔn dɩ bɩ balɩ a yɩ vuosisi dɩ, “Saŋŋa dieke die n kana ka sɩba vuodieke ʋ yine wo, ama Ŋmɩŋ vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ dɩ n keŋ sɩɩ vuosisi ʋ nyaabʋ die dɩ balɩ mɩŋ dɩ, ‘Vuodieke fʋ keŋ ye ta n Halɩkasɩka dɩ keŋ sʋʋŋ kalɩ ta wɩarɩ beri aŋaŋ wa, fʋ sɩmma a baarɩ wʋnɩŋ ʋ yine vuodieke dɩ bala ʋ nagɩ n Halɩkasɩka a sɩma vuosi sʋgɩtɩ. Ta die maŋ seŋ ye Ŋmɩŋ Halɩkasɩka, ta ʋ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a keŋ sʋʋŋ, ta nɩasɩ ŋmarɩŋ a keŋ sʋʋŋ kalɩ Yisa ma ta wɩarɩ beri aŋaŋ wa.’ 34 Naa maŋ ye, ta bala nɩ dɩ wʋnɩŋ ʋ yiwo Ŋmɩŋ Bʋadembike.”

Yisa bʋmbʋŋaŋ kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ wɩa

35 Ka tʋnvʋʋsa bɩbra Jɔɔn die dɩ bɩ zie mi aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ bale, 36 ta keŋ ye Yisa dɩ chʋnnana a tɩanna, ʋ baarɩ dɩ, “Ye, Ŋmɩŋ Yiipɔlɩka wʋnna.”

37 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba bale wo die dɩ wʋnna ʋ balala wa, die dɩ vaa wa ta dɩ Yisa kʋaŋ. 38 Yisa die dɩ keŋ yiŋŋi a daansɩ ʋ kʋaŋ a ye ba dɩna wa, ʋ pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa nɩ yaala?”

Die ba yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, tɩ yaala tɩ sɩmma fʋ benne jigidieke wo?”

39 Yisa dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Nɩ keŋ a ye jigidieke n benne wo.” Die wɩa die ba dɩ wa a ga a ye jigidieke ʋ benne, ta die bie ʋ jigiŋ daarɩ mana. (Die dɩ yiwo ŋmɩntʋasɩ bimbilimiŋ anɩɩsa saŋŋa.)

40 Vuosi bale dieke die dɩ wʋnna Jɔɔn balɩkʋ ta die dɩ Yisa kʋaka wʋnyɩ die yine Andurusi, die ʋ yiwo Simoni Piita nɩmbʋa. 41 Die ʋ nyɩna Yisa jigiri kʋaŋ chaaŋ die ʋ ga lagɩ lagɩ a ga yaalɩ ʋ nɩmbʋa Simoni jigiŋ a balɩ wa dɩ, “Tɩ ye Masia wa mɩŋ.” (Masia chɩaŋ yiwo “Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩŋ.”) 42 Womi die ʋ nagɩ Simoni a ga Yisa jigiŋ. Yisa die dɩ daansɩ wa die, ta balɩ dɩ, “Yiwo Simoni vuodieke dɩ yine Jɔɔn bʋadembiŋ, ama fʋ saaŋ nan bɩ yi Siifasi.” (Siifasi aŋaŋ Piita mana yiwo bʋnyɩ, a chɩaŋ yiwo “Taŋ”.)

Yisa die dɩ wana Filipi aŋaŋ Nataniali dene

43 Die ka tʋnvʋʋsa Yisa die dɩ yaala dɩ ʋ ga Galili, ta die ga jigidieke Filipi die dɩ benne a ga balɩ yɩ wa dɩ, “Keŋ dɩa mɩŋ.” 44 Filipi die nyɩŋ wa Befisada, tɩgɩdieke Andurusi aŋaŋ Piita dɩ nyɩnna. 45 Filipi dɩaŋ die dɩ ga yaalɩ Nataniali jigiŋ a balɩ yɩ wa dɩ, “Tɩ ye vuodieke Mosisi dɩ maagɩna ʋ wɩa Ŋmɩŋ mɩraha gbaŋkʋ ma wa, ta Ŋmɩŋ naazʋalɩba dɩaŋ dɩ maagɩ ʋ wɩaha. Ʋ yiwo Yisa, vuodieke dɩ yine Josefu bʋadembiŋ ta nyɩŋ Nazeriti wa.”

46 Nataniali die dɩ baarɩ dɩ, “Nazeriti? Wʋvɩɩnɩŋ nan bɩagɩ nyɩŋ Nazeriti?”

Filipi die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Keŋ a ye.”

47 Yisa die dɩ yene Nataniali dɩ kienene ʋ jigiri, die ʋ balɩ naa yaa gamma ʋ ma dɩ, “Izara vuoŋ wusie wʋnna dama ʋ yiwo burichini vuoŋ.”

48 Nataniali die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Yiwo lalɩa a sɩba mɩŋ?”

Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Filipi die dɩ yene ka wa fʋ wa, ta maŋ wɔŋ ye fʋ, fʋ benne kɩnkamɩŋ tɩɩka chɩaŋ.”

49 Mi Nataniali die dɩ balɩ wa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, yiwo Ŋmɩŋ Bʋa ta bɩ yi Izara naaŋ wa.”

50 Yisa die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “N bala fʋ dɩ n ye fʋ mɩŋ saŋŋa dieke fʋ benne kɩnkamɩŋ tɩɩka chɩaka wɩa fʋ yi mɩŋ yada? Nan dɩ yese wʋkpɩɩma pam a tɩaŋ naa. 51 Wusie maŋ bala nɩ, nɩ nan ye arɩzanna dɩ yuorine, ta Ŋmɩŋ malakasi dɩ keŋ a sʋʋna Vuota Bʋa ma, ta jʋala gara ŋmɩŋsikpeŋ.”

2

Yisa die dɩ vana nyaaŋ dɩ tarɩgɩ yi daaŋ dene

1 Ka daraa ataa daraaŋ die ba yaa hɔgʋhaalʋ banwʋla siele Keenani tɩŋ ma, Galili tɩŋgbaŋ ma. Die Yisa nuŋ die bie mi 2 ta die ba wa Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba gbaŋ dɩ ba keŋ banwʋlaka jigiŋ. 3 Die banwʋlaka daa dieke ba nyunene wo dɩ kenne kpatɩ wa, Yisa nuŋ die dɩ balɩ a yɩ Yisa dɩ, “Banwʋlaka daabʋ kpatɩya mɩŋ.” 4 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “N naa, bɩa fʋ yaala n yi? N saŋŋa ye ka tʋgɩya.”

5 Yisa nuŋ die dɩ balɩ tʋntʋntɩba dɩ benne mi wo dɩ, “Nɩ yi wudieke ʋ bala nɩ dɩ nɩ yi.”

6 Die nyaaŋ gbiesi ayʋaba die zene mi, nyindiekemba Juu vuosisi dɩ yinene nyaaŋ a yie ta yɔɔra nɩta, sɩba ba jɩamɩŋ dɩ sɩna die wo, die a kaanɩ mana die bɩagɩ juo nyaaŋ sɩba galonsi baŋɩsɩ-le yaa baŋɩsɩ-taa. 7 Yisa die dɩ balɩ a yɩ tʋntʋntɩba dɩ, “Nɩ yi nyaaŋ suuli gbiesisi.” Die wɩa die ba yi nyaaŋ a suulihe pili pili. 8 Womi die ʋ balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩ yuori bʋtaŋ a yaa ga yɩ banwʋlaka jakʋʋrɩ.” Die ba yi die, 9 die jakʋʋrɩ dɩ laŋ nyaabʋ ta ye bʋ tarɩgɩna a yi daaŋ, ama die ʋ ka sɩba jigidieke daabʋ die dɩ nyɩnna, ama tʋntʋntɩba die dɩ yuorine nyaabʋ die dɩ sɩba. Die wɩa die ʋ wa daa dieke die dɩ faarɩna hɔgʋ wa 10 a balɩ yɩ wa dɩ, “Vuoŋ mana ŋaaŋ woliŋ a tɩa wa daa dieke dɩ nansɩna, ta ka kʋaŋ chaaŋ vuodiekemba ʋ wana dɩ keŋ nyu a bugi ʋ wa tɩa daa dieke dɩ kana ka nansɩ wa. Ama fʋnɩŋ nɩŋ nagɩ wa daa dieke dɩ nansɩna wa a lɔbɩrɩ a keŋ tʋgɩ saŋka gie?”

11 Naa die yiwo Yisa bʋmbʋŋaŋ mamachi wʋkpɩɩŋ. Die ʋ yi ke wo Keenani tɩŋ ma, Galili tɩŋgbaŋ ma. Naa die dagɩ vuosisi ʋ yalla Ŋmɩŋ yiko die; die wɩa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ yi wo yada.

12 Ka kʋaŋ chaaŋ Yisa aŋaŋ ʋ nuŋ aŋaŋ ʋ nɩmballɩ aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ ga Kapenɔmi a ga bie mi daraa ale.

Yisa die dɩ wʋnsɩna Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ dene

(Mat. 21.12, 13; Maki 11.15-17; Luki 19.45, 46)

13 Die Juu vuosi gasɩtɩaŋkʋ* dʋʋga saŋŋa die gbigiye mɩŋ, die wɩa Yisa die dɩ ga Jerusalemi dɩ ʋ ga dii dʋʋgaka mi. 14 Die ʋ kenne mi wo, ʋ ga juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ, a ye dembisi dɩ yalla niige aŋaŋ yiise aŋaŋ ŋmarɩsɩ a daa, ta bataŋ dɩ kalɩ ba teebulisi me a tarɩga ligire. 15 Die ʋ nagɩ guune a ŋmʋ kpaasɩŋ a yagɩ dɔŋɩsɩsɩ mana a nyɩŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma, ta die kpaŋŋɩ vuodiekemba dɩ tarɩgɩna ligirehe teebulisi a bubi bubi ta ligiribiehe die dɩ nan a jaasɩ. 16 A balɩ yɩ vuodiekemba dɩ yalla ŋmarɩsɩ a daa wa dɩ, “Nɩ nagɩha a nyɩŋ giena! Nɩ da nagɩ n Chʋa tigiŋ a bɩrɩŋ nyʋŋ!” 17 Mi die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ tɩɩnsɩ dɩ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ baarɩ dɩ, “N nine ŋmɩntɩya yaa gamma fʋ tigiri gie wɩa pam.”

18 Die Juu vuosi nyɩŋkʋraha die dɩ yiŋŋi keŋ ʋ jigiŋ aŋaŋ wʋpɩasɩkɩŋ dɩ, “Bɩa mamachi wɩɩŋ fʋ nan yi aŋ ka dagɩ dɩ yaa yiko dɩ fʋ yi wɩaha gie?”

19 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Nɩ kpaŋŋɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ gie a taaŋ ta n nan nagɩ daraa ataa a bɩ mɩɩ ka.”

20 Die Juu vuosisi dɩ yiŋŋi balɩ dɩ, “Bɩna baŋɩsɩ-nɩɩsa aŋaŋ ayʋaba ba nagɩ mɩɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ gie, ta fʋnɩŋ fʋ baarɩ nan nagɩ daraa ataa a mɩɩ ka?”

21 Ama Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩŋ dieke Yisa dɩ balala wa yiwo ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ nyɩŋgbanɩŋ. 22 Ŋmɩŋ die dɩ sʋgɩrɩna wa a nyɩŋ kumbu me kʋaŋ chaaŋ wa, ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ tɩɩnsɩ dɩ ʋ balɩ wɩɩrɩ gie mɩŋ, ta die yi Ŋmɩŋ gbaŋkʋ aŋaŋ Yisa die dɩ bala wudieke wo yada.

Yisa dɩ sɩbɩna vuoŋ mana sʋŋ dene

23 Die Yisa die dɩ yene bie Jerusalemi ma wa gasɩtɩaŋkʋ saŋka vuosi pam die dɩ ye ʋ tʋnna mamachi wʋkpɩɩmaha ta yiwo yada. 24 Ama Yisa die dɩ ka nagɩ ʋ gbaŋ a yɩ ba, dama die ʋ sɩba vuota mana sʋŋ mɩŋ. 25 Die vuoŋ ka mʋ ʋ dagɩ wa vuota dɩ sɩna dene dama ʋ wɔŋ sɩba vuota beriŋ.

3

Yaa gamma Yisa aŋaŋ Nikodimosi wɩa

1 Die daa wʋnyɩ die benne ba wasa wa Nikodimosi. Die ʋ yiwo Juu vuosi nɩŋŋandɩɩsɩrɩba wʋnyɩ, ta bɩ yi Farasi vuoŋ. 2 Yuŋ kaanɩ die ʋ ga Yisa jigiŋ a ga balɩ wa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, tɩ sɩba a baarɩ yiwo dɩdagɩrɩ dieke Ŋmɩŋ dɩ tʋnna, dama vuoŋ wori a nan bɩagɩ tʋŋ tʋnkpɩɩŋ dieke fʋ tʋnnana naa, ntaala Ŋmɩŋ bie ʋ jigiŋ.”

3 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Wusie maŋ bala fʋ, vuoŋ wori a baaŋ bɩagɩ juu Ŋmɩŋ naarɩ ma, ntaala ba yiŋŋi mɩɩrɩ wa.”

4 Nikodimosi die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Lalɩa ba baa ba yiŋŋi mɩɩrɩ vuodieke dɩ kana ka yi bʋabiŋ? Dama ʋ kaaŋ bɩ bɩagɩ a juu ʋ nuŋ nyuuti ma aŋ ba bɩ mɩɩrɩ wa bɩbra.”

5 Womi Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Wusie maŋ bala fʋ, dɩ vuoŋ kaaŋ bɩagɩ juu Ŋmɩŋ naarɩ ma ntaala ʋ ye mɩɩrɩŋ bule, die yine Ŋmɩŋ Halɩkasɩka aŋaŋ Ŋmɩŋ nyaaŋ sɩɩla wɩa. 6 Vuota nɩŋ mɩɩra vuota ama Halɩkasɩka mɩɩra haalɩŋ. 7 Die wɩa da vaa ka yi fʋ mamachi n bala fʋ dɩ, ‘Sie ba bɩ mɩɩrɩ nɩ wa.’ 8 Bʋlɔgɩsɩŋ nɩga gara jigidieke ka yaalala, ŋaaŋ wʋŋ wa ka dɔntɩ ama ta ka sɩba jigidieke ka nyɩnna yaa ka ganana. Die gbaŋ gbaŋ vuodiekemba mana Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ mɩɩrɩna dɩ sɩɩ.”

9 Nikodimosi die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Lalɩa naa dɩ baa ka yi?”

10 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Yiwo Izara vuosi dɩdagɩrɩkpɩɩŋ ta ka sɩba wɩaha chɩasɩ? 11 Wusie maŋ bala fʋ, tɩ bala nɩ wudieke tɩ sɩbɩna, ta bɩ bala nɩ wudieke tɩ yene, ama nɩ ka tuose tɩ wɩaha. 12 Dɩɩ yi nɩ ka yi mɩŋ yada yaa gamma tɩŋgbaŋka gie wudiekemba n bala nɩ wa, die nɩŋ maŋ balɩ nɩ arɩzanna ma wɩa nɩ baa nɩ yiwo lalɩa a yi yada? 13 Vuoŋ ye ka jʋalɩ ga arɩzanna ma sie manɩŋ Vuota Bʋa vuodieke dɩ nyɩnna arɩzanna ma a keŋ sʋʋŋ wa.”

14 Mosisi die dɩ nagɩna kʋʋtɩ javʋʋkɩŋ a bɔbɩ a marɩ daaŋkʋ ta kɔtɩ ka zie haagɩŋ ma dene wo, die gbaŋ gbaŋ ba baa ba kɔtɩ manɩŋ Vuota Bʋa wa ŋmɩŋsikpeŋ, 15 amʋ vuodieke mana dɩ yine mɩŋ yada nan ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ. 16 Dama Ŋmɩŋ dɩ faasɩna cho tɩŋgbaŋka gie vuosi wɩa; die ʋ yɩ tɩ ʋ Bʋabalɩmɩŋ amʋ vuodieke mana dɩ yi Bʋadembike gie yada ʋ kaaŋ daansɩ kpi, ama ʋ nan ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ. 17 Dama Ŋmɩŋ die ka tʋŋ ʋ Bʋa wa dɩ ʋ keŋ dii tɩŋgbaŋka gie vuosi sarɩya ama dɩ ʋ keŋ a gbatɩ ba taaŋ.

18 Vuodieke mana dɩ yine Ŋmɩŋ Bʋa wa yada Ŋmɩŋ kaaŋ dii ʋ sarɩya a chʋʋsɩ wa, ama vuodieke mana dɩ kana ka yi wo yada nɩŋ, Ŋmɩŋ wɔŋ dii ʋ sarɩya ta baa ʋ chʋʋsɩya mɩŋ, dama ʋ kana ka yi wʋnɩŋ Ŋmɩŋ Bʋabalɩŋka yada wa wɩa. 19 Wudieke wɩa Ŋmɩŋ die dɩ dine ba sarɩya ta baarɩ ba chʋʋsɩya yiwo naa; Ŋmɩŋ Bʋadembike die keŋye mɩŋ dɩ ʋ yuori wo tɩŋgbaŋka gie vuosi nine ama ta tɩŋgbaŋka gie vuosi dɩ yaala lɩmɩŋ a tɩaŋ chaanɩŋ, dama ba tʋnnana tʋntʋmbɩatɩ wɩa. 20 Vuodieke nɩŋ mana dɩ yinene bɩaŋ hawa chaanɩŋ ta ka yaala ʋ gbigi chaanɩŋ, dama ʋ ka yaala ʋ tʋmbɩatɩtɩ nyɩŋ yaalɩŋ ma. 21 Ama vuodieke nɩŋ mana dɩ tʋnnana wudieke dɩ mʋna kieŋ wo chaanɩŋ ma, dɩ vuoŋ mana sɩmma a baarɩ Ŋmɩŋ beri ʋ tʋʋma mana ma.

Jɔɔn die dɩ dagɩna yaa gamma Yisa ma dene

22 Genke kʋaŋ chaaŋ Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ ga Judia tɩŋgbaŋ ma, die ʋ yi daraa ale aŋaŋ ba, ta sɩa vuosi Ŋmɩŋ nyaaŋ. 23-24 Saŋka mi Jɔɔn, vuodieke dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ die ye ka juu dansarɩka ma, ta bie Enoni, jigidieke nyaaŋ die dɩ faasɩna dala, ta vuosi die dɩ kieŋ ʋ jigiŋ ʋ sɩa ba Ŋmɩŋ nyaabʋ. Enoni die dɩ ka yʋa aŋaŋ Salimi.

25 Daaŋ kaanɩ die Juu vuoŋ wʋnyɩ die dɩ piili a nɩga nɩnhagɩrɩŋ aŋaŋ Jɔɔn kʋaŋandɩɩsɩrɩba yaa gamma Ŋmɩŋ jɩamɩŋ nyaaŋ sɩɩla wɩa. 26 Die wɩa die ba ga Jɔɔn jigiŋ a ga balɩ wa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, vuodieke die dɩ benne aŋaŋ fʋ Jɔɔdani mʋgɩrɩ mi wo chaakʋ, daa dieke die fʋ bala dɩ ʋ yiwo Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ, tɩ wʋŋ dɩ ʋ gbaŋ ʋ sɩa vuosi Ŋmɩŋ nyaaŋ, ta vuoŋ mana dɩ gara ʋ jigiŋ.”

27 Jɔɔn die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Vuoŋ kaaŋ bɩagɩ a yi wɩɩŋ ntaala Ŋmɩŋ vʋarɩna wa. 28 Nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ yiwo n daansɩatieliŋ dɩ die n balɩya dɩ, manɩŋ n ka yi ‘Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩŋ Masia wa, ama manɩŋ Ŋmɩŋ dɩ woliŋ a tʋŋ dɩ n dɩa ʋ nɩŋŋa a keŋ yi ʋ keniŋ siri.’ 29 Hɔgʋhaalʋ wa yiwo hɔgʋfaarɩtʋ wa sɩɩtɩ. Hɔgʋfaarɩtʋ wa zʋa ŋaaŋ zie mɩŋ, dɩɩ yi ʋ keŋ wʋŋ ʋ lɔlɩŋ, ʋ sʋŋ ŋaaŋ fɩalɩ mɩŋ. Die gbaŋ gbaŋ maŋ yaa sʋgɩfɩalɩŋ pam Masia wa wɩa. 30 Dɩ mʋ wʋnɩŋ Masia wa saaŋ jʋalɩma ta manɩŋ n saaŋ sʋʋma tɩŋgbaŋ.”

Vuodieke dɩ nyɩnna ŋmɩŋsikpeŋ wɩa

31 Vuodieke dɩ nyɩnna ŋmɩŋsikpeŋ tɩaŋ vuoŋ mana mɩŋ, ama vuodiekemba dɩ nyɩna tɩŋgbaŋka gie, banɩŋ ba yiwo tɩŋgbaŋka gie tieliŋ, ta bala vuota wʋbalɩka. Vuodieke dɩ nyɩnna ŋmɩŋsikpeŋ tɩaŋ vuoŋ mana, 32 a bɩ gʋtɩ ʋ bala wudieke ʋ yene ta wʋŋ, ama vuoŋ ka tuose ʋ wɩaha. 33 Ta vuodieke mana dɩ tuone ʋ wɩaha dagɩya dɩ Ŋmɩŋ wɩa yiwo wusie. 34 Ŋmɩŋ Bʋadembiŋ dieke ʋ tʋnna wa balala Ŋmɩŋ wɩa, dama Ŋmɩŋ yi ʋ Bʋadembike Halɩkasɩ dieke dɩ dala ta wo magɩsɩŋ. 35 Ŋmɩŋ cho wo ʋ Bʋa wa ta nagɩ jaaŋ mana a yi ʋ nuusi me. 36 Vuodieke nɩŋ mana dɩ yine Ŋmɩŋ Bʋa wa yada, yaa miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ, ama vuodieke nɩŋ mana dɩ kana a yi Bʋa wa yada kaaŋ ye miivoli mi, ama Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩŋ nan dɩ bie ʋ ma yaa gamma haahuu.

4

Yisa aŋaŋ Samaria hɔgʋ wʋnyɩ wɩa

1 Tɔ, die Farasisi vuosisi dɩ wʋŋ dɩ Yisa yese vuosi pam a sɩa ba Ŋmɩŋ nyaabʋ, ta ba yie ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ a tɩaŋ Jɔɔn. 2 Wusie, die Yisa gbaŋ gbaŋ die ka sɩa vuosisi Ŋmɩŋ nyaabʋ ama die dɩ yiwo ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die sɩnana ba. 3 Die Yisa die dɩ wʋnna wudieke vuosi dɩ balala yaa gamma ʋ ma wa, die ʋ nyɩŋ Judia tɩŋgbaŋ ma ta yiŋŋi ga Galili tɩŋgbaŋ ma. 4 Die dɩ yi talasɩ dɩ ʋ daagɩ Samaria tɩŋgbaŋ ma.

5 Die ʋ daagɩ mi a keŋ tʋgɩ tɩŋ kaanɩ ba wasɩnana Sayika, Samaria tɩŋgbaŋ ma, mi die ka yʋa aŋaŋ kʋaŋ dieke Jakobu die dɩ nagɩna a yɩ ʋ Bʋa Josefu wa. 6 Die buluŋ dieke die dɩ yine Jakobu sɩɩtɩ wa die bie mi, die Yisa dɩ gbalɩgɩ aŋaŋ chɔmbʋ ta sʋʋŋ kalɩ buluke chɩaŋ. Die dɩ yiwo ŋmɩntʋasɩ saŋŋa.

7 Die Samaria hɔgʋ wʋnyɩ dɩ keŋ dɩ ʋ yuori nyaaŋ, Yisa die dɩ balɩ yɩ wa dɩ, “Yɩ mɩŋ nyaaŋ aŋ n nyu.” 8 Saŋka mi die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die ga wa tɩka sʋŋ dɩ ba daa nyindiike.

9 Juu vuosi die ka saaga dɩ ba lagɩŋ dii ta nyuo aŋaŋ Samaria vuosi a nyɩna kpalɩbalɩmɩŋ ma. Die wɩa Samaria hɔgʋ wa die dɩ yiŋŋi a pɩasɩ dɩ, “Fʋnɩŋ yiwo Juu vuoŋ ta manɩŋ maŋ yi Samaria vuoŋ, lalɩa fʋ jʋʋsa mɩŋ dɩ n yɩ fʋ nyaaŋ?”

10 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Dɩɩ yi fʋ tɩŋ sɩba piini dieke Ŋmɩŋ dɩ yaala ʋ yɩ fʋ, ta bɩ sɩba vuodieke n yine ta jʋʋsa fʋ nyaaŋ naa, tɩŋ nan pɩasɩ mɩŋ dɩ n yɩ fʋ miivoli nyaabʋ mi, ta n tɩŋ nan yɩ fʋ.”

11 Hɔgʋ wa die dɩ baarɩ dɩ, “Jakʋʋŋ, wo gʋʋga, ta buluke dɩ gole, sɩa fʋ baa fʋ ye miivoli nyaabʋ? 12 Tɩ chɔɔŋkʋʋŋ Jakobu die tune buluke gie a yɩ tɩ, ta wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ ballɩ aŋaŋ ʋ dɔŋɩsɩ mana dɩ nyu a nyɩŋ ka ma. Yile dɩ tɩaŋ Jakobu mɩŋ?”

13 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Vuodieke nɩŋ mana dɩ nyune nyaabʋ gie, nyanyuule nan bɩ yigi wo; 14 ama vuodieke nɩŋ mana dɩ nyune nyaaŋ dieke n bala n yɩ wa, nyanyuule kaaŋ bɩ yigi wo. Nyaaŋ dieke n bala n yɩ wa wa nan bɩrɩŋ buluŋ ʋ sʋŋ ma a yɩa wa nyaaŋ dieke dɩ yɩnana miivoli, ta yɩ wa miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ.”

15 Hɔgʋ wa die dɩ balɩ yɩ wa dɩ, “Jakʋʋŋ, yɩ mɩŋ nyaabʋ gie a mʋ nyanyuule kaaŋ bɩ yigi mɩŋ ta n kaaŋ bɩ a keŋ gie a yuori nyaaŋ.”

16 Yisa die dɩ balɩ yɩ wa dɩ, “Ga a ga wa fʋ chʋrʋ aŋ nɩ viiri keŋ giena.”

17 Ʋ balɩ wa dɩ, “N wo chʋrʋ.”

Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Fʋnɩŋ balɩ wa wusie, fʋ bala dɩ wo chʋrʋ wa. 18 Dama die yallɩ wa chʋllɩŋ banʋ ta daa dieke fʋ benne ʋ jigiŋ lele wo dɩ ka seŋ yi fʋ chʋrʋ. Balɩ mɩŋ wa wusie.”

19 Hɔgʋ wa die dɩ baarɩ dɩ, “Jakʋʋŋ, n sɩba a baarɩ yiwo Ŋmɩŋ naazʋa. 20 Tɩnɩŋ Samaria vuosi chɔɔŋkʋʋlɩŋ die jɩama Ŋmɩŋ kunkogiri gie sikpeŋ ama nɩnɩŋ Juu vuosi baarɩ dɩ Jerusalemi ma yine jigidieke dɩ mʋna tɩ jɩaŋ Ŋmɩŋ.”

21 Yisa dɩ balɩ yɩ wa dɩ, “N taa, yi n wɩɩrɩ gie yada, saŋŋa kieŋ ta vuota dɩ kaaŋ jɩaŋ tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ kunkogiri gie sikpeŋ yaa Jerusalemi ma. 22 Nɩnɩŋ Samaria vuosi ka sɩba vuodieke nɩ jɩanna ama tɩnɩŋ Juu vuosi nɩŋ sɩba vuodieke tɩ jɩanna mɩŋ dama gbatɩtaanɩŋ wɩa nyɩŋ wa Juu vuosi jigiŋ mɩŋ. 23 Ama saŋŋa kieŋ, ta wɔŋ keŋ mɩŋ, saŋŋa dieke vuodiekemba dɩ senne jɩama tɩ chɔɔŋ Ŋmɩŋ wa nan seŋ jɩaŋ wa ʋ Halɩkasɩka hagɩrɩŋ ma ta sɩmma vuodieke ʋ yine, dama banɩŋ vuosi mi tɩ Chɔɔŋ dɩ yaala dɩ ba jɩama wa. 24 Ŋmɩŋ yiwo Haalɩŋ, ta vuodiekemba dɩ jɩanna wa mʋ ba jɩama wa aŋaŋ wusie, ʋ Halɩkasɩka hagɩrɩŋ ma.”

25 Hɔgʋ wa die dɩ balɩ wa dɩ, “N sɩba a baarɩ Masia wa vuodieke ba wasɩnana Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ nan keŋ, ta ʋ keŋ keŋ ʋ nan dagɩ tɩ wɩaha gie mana chɩasɩ.”

26 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Manɩŋ n wonde, vuodieke dɩ balala wɩa aŋaŋ fʋ naa.”

27 Womi die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ yiŋŋi keŋ, die dɩ yi be mamachi pam ʋ balala wɩa aŋaŋ hɔgʋ wa, ama ba wʋnyɩ mana die ka pɩasɩ hɔgʋ wa dɩ, “Bɩa fʋ yaala?” Yaa a pɩasɩ Yisa dɩ “Bɩa fʋ bala wɩa aŋaŋ hɔgʋ wa?”

28 Womi hɔgʋ wa die dɩ vaa ʋ kpagɩrɩ mi, ta yiŋŋi ga tɩka sʋŋ a balɩ yɩ vuosisi dɩ, 29 “Nɩ keŋ ye daa dieke dɩ bala mɩŋ wudiekemba mana n yine. Ʋ baaŋ yi Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ?” 30 Die wɩa, die ba nyɩŋ tɩka ma a ga Yisa jigiŋ.

31 Saŋka mi die Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ jʋʋsa wa dɩ, “Dɩdagɩrʋ dii nyindiike.”

32 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “N yaa wa nyindiike a baaŋ dii ta nɩ ka sɩba bʋ wɩa.”

33 Die wɩa, ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ pɩasa taŋ dɩ, “Dɩ baaŋ yi vuoŋ yalla nyindiike a keŋ yɩ wa?”

34 Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Manɩŋ n nyindiike yi wo dɩ n yi vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa dʋŋŋʋ a kpatɩ, ʋ tʋʋmaha ʋ nagɩna yɩ mɩŋ dɩ n tʋŋ wa. 35 Nɩnɩŋ nɩ ŋaaŋ bala dɩ, ‘Chɩɩtɩ a nɩɩsa tɩala ta zaaha gobiku tʋgɩ.’ Ama n bala nɩ dɩ nɩ mɩŋŋɩ a daansɩ kʋatɩtɩ, zaaha bieye mɩŋ aŋaŋ gobiŋ. 36 Ta zaagobiribe nan daansɩ tuo ba tune, ta zaa dieke ba gobinene wo, banɩŋ ba yine vuota diekemba dɩ baaŋ daansɩ ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ, ta vuodiekemba dɩ bʋrɩna wa aŋaŋ vuodiekemba dɩ gobine mana nan daansɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ zaaha wɩa. 37 Dɩ yiwo wusie ba balla dɩ, ‘Bataŋ bʋrɩnana ta bataŋ dɩaŋ dɩ gobe.’ 38 N tʋma nɩ dɩ nɩ ga gobi jigidieke nɩ kana ka bʋrɩya; vuosi bataŋ die kʋna ta nɩ keŋ die ka nyʋarɩ.”

Samaria vuosi pam die dɩ yine Yisa yada wɩa

39 Die Samaria vuosi pam die dɩ wʋŋ hɔgʋ wa dɩ bala dɩ, “Yisa balɩ mɩŋ mɩŋ wudiekemba mana n yine”, ta die yi Yisa yada. 40 Die wɩa die ba kenne ʋ jigiri, ba jʋʋsɩ wa dɩ ʋ wɩarɩ a bemme ba jigiŋ; die wɩa Yisa die dɩ wɩarɩ ba jigiŋ damʋʋma ale.

41 Vuosi pam die dɩ yiwo yada a gʋtɩ aŋaŋ wudieke ʋ balla wa, 42 ta balɩ a yɩ hɔgʋ wa dɩ, “Lele tɩ yi yada mɩŋ, daa wudieke fʋ balla wa wɩa ama tɩ gbaŋ gbaŋ tɩ wʋŋ wa mɩŋ ta sɩba a baarɩ ʋ seŋ yiwo dʋnɩa ka gie gbɩgbatɩtaantʋ.”

Yisa die dɩ gbaanna jakʋʋŋ wʋnyɩ bʋa dene

43 Die ka daraa ale kʋaŋ chaaŋ, Yisa die dɩ nyɩŋ mi a ga Galili tɩŋgbaŋ ma, 44 dama die ʋ wɔŋ baarɩ dɩ, “Ŋmɩŋ naazʋa wo jɩlɩma ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ tɩŋgbaŋ ma.” 45 Die ʋ gana a ga tʋgɩ Galili wo, mi vuosi die dɩ mɩŋŋɩ tuo wo chaantɩ dama die ba ga Jerusalemi mɩŋ a ga dii gasɩtɩaŋkʋ dʋʋgaka ta die ye ʋ yine wudiekemba mana dʋʋga ka saŋŋa.

46 Die ʋ benne Galili tɩŋgbaŋ ma wa, ta die keŋ ga Keenani tɩŋ ma, jigidieke die ʋ vana nyaabʋ dɩ bɩrɩŋ daabʋ. Ta jakʋʋŋ wʋnyɩ dɩ bie Kapenɔmi ma ʋ bʋa dɩ yʋagɩ. 47 Die ʋ wʋnna dɩ Yisa nyɩŋ Judia a keŋ Galili me wo, die ʋ ga Yisa jigiŋ a jʋʋsɩ wa dɩ ʋ keŋ Kapenɔmi a keŋ gbaaŋ ʋ bʋa wa dɩ yaalɩnana ʋ kpi wo. 48 Yisa die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Nɩ kaaŋ yi yada ntaala nɩ ye dagɩtɩ mamachi wʋkpɩɩma.”

49 Jakʋʋrɩ die dɩ baarɩ dɩ, “Jakʋʋŋ kiere dɩ daa die n bʋa wa nan kpi.”

50 Yisa die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Gamma, fʋ bʋa wa nan ye gbaamɩŋ.”

Daa wa die dɩ yi Yisa yada ta ga. 51 Die ʋ bene sieku me a gara wa, ʋ tʋntʋntɩŋ die dɩ tuoli wo sieku mi a balɩ wa dɩ, “Fʋ bʋa wa ye alaafɩa mɩŋ.”

52 Ʋ pɩasɩ ba saŋŋa dieke ʋ bʋa wa dɩ yene alaafɩa wa, ba baarɩ dɩ, “Nyɩŋgbaŋ tuulibu va wa mɩŋ dienewo ŋmɩntʋasɩ bimbilimiŋ balɩmɩŋ saŋŋa.” 53 Bʋa wa chɔɔŋ wa die dɩ tɩɩnsɩ dɩ saŋka mi gbaŋ gbaŋ die Yisa dɩ balɩ wa dɩ, “Fʋ bʋa wa nan ye gbaamɩŋ.” Die wɩa wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ tigiŋ vuosi mana die dɩ yi Yisa yada.

54 Mamachi wʋkpɩɩka gie die gʋtɩna bule Yisa dɩ yine ʋ nyɩnna Judia a ga Galili tɩŋgbaŋ ma wa.

5

Yisa die dɩ gbaanna daa wʋnyɩ dene

1 Ka kʋaŋ chaaŋ, Yisa die dɩ jʋalɩ ga Jerusalemi dɩ ʋ dii Juu vuosi dʋʋga kaanɩ. 2 Jerusalemi ma, gbagɩŋ kaanɩ die dʋna aŋaŋ nyaaŋ a gbigi Yiise Sanʋaŋ, ta Juu vuosi jabalɩkɩŋ ma, ba wasa ka Befizata, ta die yaa lɩɩfaasɩ anʋ. 3 Mi die yʋagɩtieliŋ pam die dɩ ŋaaŋ dʋaga, bataŋ die yiwo yɩɩsɩ, bataŋ dɩ yi gbɩlɩsɩ, bataŋ dɩaŋ dɩ yi nyɩŋgbaŋ kpiititieliŋ. ((Die ba dʋa a chɩɩsa mɩŋ dɩ nyaabʋ dɔŋ, 4 dama saŋŋa ataŋ Ŋmɩŋ Malaka ŋaaŋ keŋ sʋʋŋ mɩŋ a dɔŋ nyaabʋ ta yʋagɩtieŋ dieke dɩ wolinne a ga nan nyaabʋ ma ŋaaŋ ye wo gbaamɩŋ a nyɩŋ yʋagɩ dieke mana ʋ yalla ma.)) 5 Daa wʋnyɩ die dɩ bie mi a yʋagɩ die bɩna baŋɩsɩ-taa aŋaŋ anɩɩ. 6 Yisa die dɩ ye wo ʋ dʋna mi ta mɩŋŋɩ dɩ ʋ yʋagɩ yʋasɩ mɩŋ, die wɩa die ʋ balɩ a yɩ wa dɩ, “Yaala fʋ ye alaafɩa mɩŋ?”

7 Daa yʋagɩtieŋ wo die dɩ baarɩ dɩ, “Jakʋʋŋ, n wo vuoŋ mana giena ʋ baaŋ nagɩ mɩŋ a yi nyaabʋ ma dɩɩ yi nyaabʋ dɩ keŋ dɔŋ; maŋ keŋ mɩa dɩ n juu bʋ sʋŋ, vuogaaŋ ŋaaŋ woliŋ mɩŋ mɩŋ.” 8 Yisa die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Hagɩ a nagɩ fʋ kalɩŋŋa a chʋmma.” 9 Lele womi daa wa die dɩ ye alaafɩa; ta nagɩ ʋ kalɩŋŋa a dɩɩ chʋŋ.

Daa dieke wɩɩrɩ gie die dɩ yine wo die yiwo davʋʋsɩkɩrɩ daaŋ, 10 die wɩa Juu vuosi nyɩŋkʋraha die dɩ ballɩ a yɩ daa dieke dɩ yene gbaaŋkʋ dɩ, “Davʋʋsɩkɩŋ daaŋ wʋnna. Tɩ mɩraha ka yɩ sieŋ dɩ fʋ chii fʋ kalɩŋŋa.”

11 Die daa wa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Daa dieke dɩ gbaanna mɩŋ wa balɩ mɩŋ mɩŋ dɩ, ‘Nagɩ fʋ kalɩŋŋa a chʋmma.’ ”

12 Ba pɩasɩ wa dɩ, “Mɩnɩa yine daa dieke dɩ balla fʋ dɩ fʋ nagɩ fʋ kalɩŋŋa a chʋmma wa?”

13 Ama daa wa die ka sɩba vuodieke dɩ gbaanna wa, dama kpɩkpaaŋ die benne mi ta Yisa die dɩ wɔŋ nyɩŋ mi a ga.

14 Ka kʋaŋ chaaŋ die Yisa die dɩ ye daa wa Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma a balɩ a yɩ wa dɩ, “Ye, lele ye alaafɩa mɩŋ, die wɩa vaa fʋ tʋntʋmbɩatɩtɩ, dɩ daa die wʋbɩaŋ dɩ tɩanna naa nan keŋ fʋ ma.”

15 Yisa die dɩ balla aŋaŋ daa wa a kpatɩ wa kʋaŋ chaaŋ, daa wa die dɩ nyɩŋ mi a ga balɩ Juu vuosi nyɩŋkʋraha dɩ dɩ yiwo Yisa die gbaanna wa wa. 16 Ta nyɩŋkʋraha die dɩ piili a mugise Yisa dama ʋ gbaanna daa wa davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ wɩa. 17 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “N Chʋa Ŋmɩŋ tʋma mɩŋ saŋŋa mana ta n gbaŋ dɩ tʋma die.”

18 Yisa balɩkʋ gie die dɩ vaa Juu vuosi nyɩŋkʋraha dɩ faasɩ a ŋmɩntɩ niŋ dɩ ba kʋʋ wa, daa ʋ chʋʋsɩna davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ mɩrɩka nyɩɩna ma wɩa ama ʋ balla dɩ Ŋmɩŋ yiwo ʋ chɔɔŋ wa, ka dagɩ dɩ ʋ naga wa ʋ gbaŋ a magɩsa Ŋmɩŋ.

Ŋmɩŋ Bʋa wa yiko wɩa

19 Die wɩa Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ: Manɩŋ Bʋa wa kaaŋ bɩagɩ a yi wɩɩŋ n gbaŋ gbaŋ n dʋŋŋʋ ma ama n yie wudieke n yene n Chʋa wa dɩ yinene. Dama n Chʋa wa dɩ yinene wudieke wo, kanɩŋ manɩŋ Bʋa wa dɩaŋ dɩ yie. 20 Dama n Chʋa dɩ faasɩna cho mɩŋ wɩa ʋ dagɩ mɩŋ wudieke mana wʋnɩŋ ʋ gbaŋ gbaŋ dɩ yinene. Ʋ nan dagɩ mɩŋ wʋkpɩɩma diekemba dɩ tɩanna naa, aŋ a yi nɩ mamachi. 21 Sɩba n Chʋa dɩ vasɩnana kunti dɩ haga kunti me wo, ta yɩa ba miivoli die wo, die gbaŋ gbaŋ manɩŋ vuodieke dɩ yine Bʋa wa dɩ yɩa vuodiekemba n yaalala miivoli. 22 N Chʋa ka die vuoŋ sarɩya, ama ʋ yɩ wa manɩŋ ʋ Bʋa wa sieŋ dɩ n dii vuosi sarɩya, 23 amʋ vuoŋ mana yɩma mɩŋ jɩlɩma sɩba ba yɩnana n Chʋa Ŋmɩŋ jɩlɩma dene wo. Vuodieke nɩŋ mana dɩ kana ka yɩ mɩŋ jɩlɩma ka dagɩ sɩba ʋ ka yɩa n Chʋa Ŋmɩŋ vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa jɩlɩma mɩŋ.

24 “Wusie maŋ bala nɩ, vuodieke nɩŋ mana dɩ wʋnna n wɩaha gie ta yi vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa yada yaa wa miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ, ta Ŋmɩŋ kaaŋ bɩ dii ʋ sarɩya a chʋʋsɩ wa, ama ʋ wɔŋ nyɩŋ wa kuŋ me a juu miivoli me mɩŋ.

25 “Wusie maŋ bala nɩ, saŋŋa kieŋ ta ka wɔŋ keŋ mɩŋ ta kunti nan wʋŋ manɩŋ Ŋmɩŋ Bʋa wa lɔlɩŋ, ta vuodiekemba mana dɩ wʋnna n lɔlɩkʋ nan ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ. 26 N Chʋa Ŋmɩŋ dɩ sɩna miivoli a yɩa vuosi dene wo, die gbaŋ gbaŋ ʋ yɩ manɩŋ ʋ Bʋa wa dɩ n sɩmma miivoli a yɩma vuosi. 27 Ta bɩ yɩ mɩŋ yiko dɩ n dii vuosi sarɩya, dama n yi wo Vuota Bʋa. 28 Nɩ da vaa ka yi nɩ mamachi, saŋŋa kieŋ ta vuodiekemba mana dɩ kpine nan daansɩ wʋŋ n lɔlɩŋ, 29 ta hagɩ kuŋ me; ta vuodiekemba dɩ yine vɩɩnɩŋ nan hagɩ ta ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ, ta vuodiekemba dɩaŋ dɩ yine wʋbɩatɩtɩ nan hagɩ aŋ n dii ba sarɩya ta baarɩ ba chʋʋsɩya.

30 “Manɩŋ n kaaŋ bɩagɩ a yi wɩɩŋ aŋaŋ n gbaŋ gbaŋ yiko, n die vuosi sarɩya sɩba Ŋmɩŋ dɩ balala mɩŋ die, ta n sarɩyaka dɩ yi wusie, dama n ka mɩa dɩ n yi wudieke n sʋŋ dɩ yaalɩnana, ama n yaala dɩ n yiwo wudieke vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa dɩ yaalɩnana.

Yaa gamma vuodiekemba dɩ yine Yisa siara wɩa

31 “Dɩɩ yi maŋ dii n gbaŋ gbaŋ n siara, vuosi kaaŋ tuo a dii dɩ dɩ yiwo wusie. 32 Ama vuoŋ benne a bala vuosi yaa gamma vuodieke n yine. Wʋnɩŋ ʋ yiwo Ŋmɩŋ, ta maŋ sɩba dɩ ʋ balɩkʋ yiwo wusie.

33 “Die nɩ tʋŋ wa tʋntʋntɩŋ Jɔɔn vuodieke dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ jigiŋ, ta ʋ gbaŋ die dɩ balɩ wusie yaa gamma n ma. 34 Dɩ ka yi talasɩ dɩ vuoŋ balɩ wɩa yaa gamma n ma, ama n balɩ nɩ naa amʋ nɩ nan ye gbatɩtaanɩŋ. 35 Jɔɔn die sɩɩ sɩba popoli dɩ ŋaana die ta chaana, ta die nɩ nagɩ saŋŋa bɩta a dii nansɩŋ ʋ chaaŋkʋ ma.

36 “Ama mamachi wʋkpɩɩma diekemba n tʋnnana, hanɩŋ daga n siara a tɩaŋ wudieke Jɔɔn die dɩ balala yaa gamma n ma wa. Tʋnkpɩɩma diekemba n tʋnnana wa yiwo tʋŋ dieke n Chʋa Ŋmɩŋ dɩ nagɩna a yɩ mɩŋ dɩ n tʋŋ, ta tʋʋmaha dɩ yi siara a dagɩ dɩ n Chʋa Ŋmɩŋ tʋnna mɩŋ.

37 “A bɩ gʋtɩ, n Chʋa Ŋmɩŋ vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa gbaŋ yiwo n siara. Ta nɩ ye ka wʋŋ ʋ lɔlɩŋ yaa a ye wo aŋaŋ nɩ nine, 38 ta nɩ ka nagɩ ʋ wɩaha a yi nɩ sʋgɩtɩ ma, dama nɩ ka yi vuodieke ʋ tʋnna wa yada.

39 “Nɩ ŋaaŋ karɩma Ŋmɩŋ gbaŋkʋ mɩŋ ta yile dɩ nɩ nan ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ a ma, ta Ŋmɩŋ gbaŋkʋ mi dɩ bala n wɩa, 40 ama ta nɩ zeti dɩ nɩ keŋ n jigiŋ aŋ n yɩ nɩ miivoli mi.

41 “N ka yaala bɩrɩŋ vuota jigiŋ. 42 N wɔŋ sɩba mɩŋ dɩ nɩ ka wɔŋ cho Ŋmɩŋ nɩ sʋgɩtɩ ma. 43 N keŋye mɩŋ n Chʋa Ŋmɩŋ saaŋ ma, ta nɩ ka tuo mɩŋ. Ama dɩɩ yi vuoŋ dɩ keŋ ʋ gbaŋ gbaŋ saaŋ ma, nɩ tuose wo mɩŋ. 44 Nɩ yaala nɩ ye bɩrɩŋ a nyɩmma tamba jigiŋ ama nɩ ka mɩa dɩ nɩ ye bɩrɩŋ a nyɩmma Ŋmɩŋ balɩŋka jigiŋ. Die wɩa nɩ ka yi mɩŋ yada wa. 45 Nɩ da yilime dɩ n nan galɩŋ nɩ n Chʋa Ŋmɩŋ nɩŋŋa. Dama vuodieke dɩ balla ʋ galɩŋ nɩ, wʋnɩŋ ʋ yine Mosisi, vuodieke nɩ yine yada wa. 46 Dɩɩ yi die nɩ seŋ yi Mosisi maagɩkʋ yada, nɩ tɩŋ nan yi mɩŋ yada, dama die ʋ maagɩya mɩŋ yaa gamma n wɩa. 47 Ama nɩ kana ka yi wudieke ʋ maagɩna yada wa, lalɩa nɩ baa nɩ yi n wʋbalɩkaha gie yada?”

6

Yisa die dɩ yɩna vuosi tuse anʋ nyindiike dene

(Mat. 14.13-21; Maki 6.30-44; Luki 9.10-17)

1 Naa kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩ nyɩŋ mi a garɩsɩ Galili gbagɩkpɩɩŋ dieke ba bɩna wasa Tiberisi wo. 2 Die kpɩkpaaŋ die dɩ dɩ wa, dama die ba ye ʋ mamachi tʋnkpɩɩma diekemba ʋ yine wo ta yi yʋagɩtieliŋ dɩ ye gbaamɩŋ wa. 3 Ta Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ jʋalɩ kunkogiŋ a kalɩ. 4 Saŋka mi ta Juu vuosi gasɩtɩaŋkʋ dʋʋgaka die gbigiye mɩŋ. 5 Yisa die dɩ kala wa die ʋ keŋ ye kpɩkpaaŋ dɩ kienene ʋ jigiŋ. Die ʋ pɩasɩ Filipi dɩ, “Sɩa tɩ nan ye nyindiike a daa a yɩ vuosi gie mana?” 6 Die ʋ pɩasa naa, dɩ ʋ magɩsɩ Filipi a ye, dama die ʋ wɔŋ sɩba wudieke ʋ bala ʋ yi mɩŋ.

7 Ta Filipi die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Dɩɩ yi tɩ yaala dɩ tɩ daa paanʋ a yɩ vuosi gie, bʋ ligire nan tɩaŋ salɩma* ligire bie kɔbɩsɩ-le, ta vuoŋ mana ye ye bɩta.”

8 Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba wʋnyɩ ba wasɩna Andurusi ta yi Simoni Piita nɩmbʋa wa die dɩ baarɩ dɩ, 9 “Bʋa wʋnyɩ benne giena a yaa paanʋ golime anʋ aŋaŋ zaasɩbɩsɩ ale. Ama a kaaŋ bɩagɩ a yi vuosi gie mana wɩɩŋ.”

10 Yisa die dɩ balɩ a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Vaa vuosisi sʋʋŋ kala tɩŋgbaŋ.” Hʋʋbɩsɩ pam die benne mi, ta vuosisi dɩ sʋʋŋ kalɩ tɩŋgbaŋ, ta dembisi die yiwo tuse anʋ mi. 11 Yisa die dɩ nagɩ paanʋ golimehe a bɩrɩ Ŋmɩŋ ta die nagɩ a yɩ ba tɩa tɩa a yɩ vuodiekemba dɩ kala mi wo. Ta die bɩ nagɩ zaasɩbɩsɩsɩ a yi die gbaŋ gbaŋ, ba mana die dɩ dii a tʋgɩ ba yaalɩnana dene. 12 Die ba mana die dɩ dine a chagɩ wa, ʋ balɩ a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Nɩ vaarɩ nyintɩalɩkaha mana ta da vaa a taaŋ yɔrɩ.” 13 Die wɩa die ba vaarɩ vuosisi dɩ dine paanʋ golime anʋ ta tɩalɩ tɩalɩ wa a suuli kparɩsɩ baŋ aŋaŋ ale.

14 Die vuodiekemba dɩ benne mi ta ye Yisa dɩ yine mamachi wʋkpɩɩka gie wo die dɩ baarɩ dɩ, “Wusie, daa wa seŋ yiwo Ŋmɩŋ naazʋa dieke Mosisi dɩ bala dɩ ʋ nan keŋ dʋnɩa ka gie me wo.” 15 Yisa die dɩ mɩŋŋɩ dɩ ba yie siri dɩ ba keŋ a yigi wo aŋaŋ hagɩrɩŋ a yi wo naaŋ; die wɩa die ʋ bɩ yiŋŋi jʋalɩ ga kunkogiri me a ga bie ʋ nyɩɩna ma.

Yisa die dɩ chʋnna nyaaŋ sikpeŋ dene

(Mat. 14.22-33; Maki 6.45-52)

16 Die jɩŋmɩŋ die dɩ tʋgɩna, ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ sʋʋŋ ga gbagɩkpɩɩrɩ ma, 17 a nagɩ haarɩŋ a garɩsɩ gbagɩkpɩɩrɩ a yiŋŋi gara Kapenɔmi. Yuŋ die dɩ sibe ta Yisa die dɩ ye ka keŋ gʋtɩ ba ma. 18 Saŋka gie bʋlɔgɩsɩkpeŋkpɩɩŋ die dɩ nɩga ta dɔma nyaabʋ. 19 Die Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ dɔŋ a ga sɩba malisi ataa yaa anɩɩsa, ta die keŋ ye Yisa dɩ chʋnnana nyaabʋ sikpeŋ a keŋ gbige haarɩkʋ, ta ŋmaamɩŋ die dɩ yigi be. 20 Yisa die dɩ balɩ ba dɩ, “Nɩ da vaa ŋmaamɩŋ yalla nɩ, dɩ yiwo manɩŋ.” 21 Die ba nagɩ wa aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ a yi haarɩkʋ ma, ta lele womi ba haarɩkʋ die dɩ ga tʋgɩ gbagɩkpɩɩrɩ nʋaŋ jigidieke chaaŋ die ba ganana wa.

Kpɩkpaakʋ die dɩ dɩna dɩ dɩa a yaala Yisa dene

22 Ka tʋnvʋʋsa die kpɩkpaaŋ dieke die dɩ wɩarɩna gbagɩkpɩɩrɩ mi wo chaakʋ die dɩ ye dɩ haarɩ balɩmɩŋ nyɩɩna ma tɩalɩna mi. Die ba sɩba dɩ dienewo Yisa ka juu haarɩkʋ a ga aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba, dama die ba gaya mɩŋ ta va wa. 23 Die haarɩsɩ ataŋ die dɩ nyɩŋ Tiberisi a keŋ zie gbagɩkpɩɩrɩ kʋanʋaŋ jigidieke die tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ nagɩna paanʋkʋ a bɩrɩ Ŋmɩŋ ta kpɩkpaakʋ dɩ dii wo. 24 Die kpɩkpaakʋ dɩ yene ta Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba wo mi wo, die ba juu haarɩsɩ mi a ga Kapenɔmi a dɩ dɩa yaala Yisa.

Yisa dɩ yine miivoli nyindiike dene

25 Die vuosisi die dɩ jʋalɩna a ye Yisa gbagɩkpɩɩrɩ mi chaakʋ, die ba pɩasɩ wa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, saŋŋa bɩa fʋ keŋ giena?”

26 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ, nɩnɩŋ nɩ dɩ dɩa a yaala mɩŋ da nɩ yene mamachi dagɩtɩ wɩa ama die n yɩna nɩ nyindiike nɩ dii chagɩ wa wɩa. 27 Nɩ da tʋmma tʋʋma nyindiike diekemba dɩ chʋʋsɩnana wɩa, ama nɩ tʋmma tʋʋma nyindiike diekemba dɩ yɩnana vuosi miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ wɩa. Manɩŋ Vuota Bʋa nan yɩ nɩ kanɩŋ nyindiike mi, dama n Chʋa Ŋmɩŋ yɩna mɩŋ kanɩŋ yiko dɩ n yɩma nɩ.”

28 Die wɩa die ba pɩasɩ wa dɩ, “Bɩa tɩ ba tɩ tʋŋ aŋ ka yi Ŋmɩŋ tʋʋma?”

29 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Ŋmɩŋ yaala nɩ yiwo vuodieke ʋ tʋnna wa yada.”

30 Die ba yiŋŋi balɩ dɩ, “Mamachi wʋbɩa fʋ nan yi aŋ tɩ ye ta yi fʋ yada? Bɩa fʋ baa fʋ yi? 31 Tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba die dii wo nyindiike dieke ba wasɩnana maana saŋŋa dieke ba benne hagɩrɩ ma, sɩba ba maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma die wo dɩ, ‘Ʋ yɩ ba wa nyindiike a nyɩŋ arɩzanna ma dɩ ba dii.’ ”

32 Yisa die dɩ baarɩ dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ, daa Mosisi die yɩna nɩ nyindiike a nyɩŋ arɩzanna ma wa, ama dɩ yiwo n Chʋa Nabidie Ŋmɩŋ, wʋnɩŋ ʋ yɩna nɩ wusie nyindiike dieke dɩ nyɩna arɩzanna ma wa. 33 Nyindiike dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩnana nɩ wa, yiwo vuodieke dɩ nyɩna arɩzanna a keŋ sʋʋŋ ta yɩa dʋnɩaka gie vuosi miivoli wo.”

34 Die ba baarɩ, “Jakʋʋŋ, yɩma tɩ nyindiike gie daaŋ mana.”

35 Yisa die dɩ balɩ yɩ ba dɩ, “Manɩŋ n yine miivoli nyindiikehe. Vuodieke dɩ kienene n jigiŋ, kɔŋ kaaŋ bɩ yigi wo, ta vuodieke dɩaŋ dɩ yi mɩŋ yada nyanyuule kaaŋ yigi wo. 36 N wɔŋ balɩ nɩ dɩ nɩ ye mɩŋ mɩŋ, ama nɩ ka yi mɩŋ yada. 37 Ama vuodieke nɩŋ mana n Chʋa Ŋmɩŋ dɩ nagɩna yɩ mɩŋ, nan keŋ n jigiŋ a yi mɩŋ yada, ta n kaaŋ yagɩ vuodieke nɩŋ dɩ kienene n jigiŋ. 38 Dama n nyɩŋ wa arɩzanna ma a keŋ sʋʋŋ dɩ n yi Ŋmɩŋ vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ dʋŋŋʋ daa manɩŋ n dʋŋŋʋ. 39 Wʋnɩŋ Ŋmɩŋ die dɩ tʋnna mɩŋ wa, ʋ choti yiwo dɩ n daa vaa vuodiekemba ʋ nagɩna yɩ mɩŋ wa wʋnyɩ bɩa, ama a keŋ sʋgɩrɩ ba mana a nyɩŋ kuŋ me dʋnɩa kpatɩŋ daraaŋ. 40 Wudieke n Chʋa dɩ yaalala wʋnna; dɩ vuodiekemba mana dɩ yene ʋ Bʋa wa ta yiwo yada wa, yallɩma miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ; ta n nan daansɩ sʋgɩrɩ ba mana a nyɩŋ kuŋ me dʋnɩa kpatɩŋ daraaŋ.”

41 Die Juu vuosisi die dɩ piili a vʋʋna wɩa, die ʋ bala dɩ, “Manɩŋ n yine nyiindiike dɩ nyɩna arɩzanna ma a keŋ sʋʋŋ wa.” 42 Die ba pɩasa tamba dɩ, “Daa daa wa gie yine Josefu bʋa, Yisa wa? Ta tɩ sɩba ʋ chɔɔŋ aŋaŋ ʋ nuŋ wo? Lalɩa ʋ baarɩ dɩ ʋ nyɩŋ wa arɩzanna ma a keŋ sʋʋŋ?”

43 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Nɩ vaa vʋʋnɩŋ. 44 Vuoŋ kaaŋ bɩagɩ keŋ n jigiŋ, ntaala n Chʋa Ŋmɩŋ vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa yaa wa keŋ, ta n nan daansɩ sʋgɩrɩ wa a nyɩŋ kuŋ me dʋnɩa kpatɩŋ daraaŋ. 45 Ŋmɩŋ naazʋalɩba die maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, ‘Ŋmɩŋ nan dagɩ vuota mana.’ Ta vuodieke mana dɩ wʋnna n Chʋa Ŋmɩŋ ta tuose ʋ wɩaha, wʋnɩŋ ʋ kieŋ wo n jigiŋ. 46 Vuoŋ ye ka ye n Chʋa Ŋmɩŋ, sie manɩŋ vuodieke dɩ nyɩnna ʋ jigiŋ nyɩɩna ma yene wo.

47 “Wusie maŋ bala nɩ, vuodieke dɩ yine mɩŋ yada, wʋnɩŋ ʋ yaa wa miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ. 48 Manɩŋ n yine miivoli nyindiikehe. 49 Nɩ chɔɔŋkʋʋlɩba die dii wo maana hagɩrɩ ma, ama ta die kpi. 50 Ama nyindiike dieke dɩ nyɩnna arɩzanna ma a keŋ sʋʋŋ nɩŋ, vuodieke dɩ dine he kaaŋ kpi. 51 Manɩŋ n yine miivoli nyindiikehe die dɩ nyɩnna arɩzanna ma a keŋ sʋʋŋ wa. Vuodieke dɩ dine nyindiikehe gie, nan dɩ yaa miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ. Nyindiike gie yiwo n nyɩŋgbanɩŋ, kanɩŋ maŋ baa n nagɩ yɩ amʋ tɩŋgbaŋka gie vuosi nan dɩ yaa miivoli.”

52 Wɩɩrɩ gie die dɩ vaa Juu vuosi dɩ piili a nɩga nɩnhagɩrɩŋ ta pɩasa taŋ dɩ, “Lalɩa daa wa gie dɩ baa ʋ yi a yɩ tɩ ʋ nyɩŋgbanɩŋ aŋ tɩ ŋɔbɩ?” 53 Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ, ntaala nɩ ŋɔbɩ manɩŋ Vuota Bʋa nyɩŋgbanɩŋ ta nyu n zɩmbʋ, nɩ kaaŋ dɩ yaa miivoli nɩ ma. 54 Vuodieke nɩŋ mana dɩ ŋɔbɩna n nyɩŋgbanɩŋ ta nyu n zɩmbʋ yaa wa miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ, ta n nan daansɩ sʋgɩrɩ wa a nyɩŋ kuŋ me dʋnɩa kpatɩŋ daraaŋ. 55 N nyɩŋgbanɩŋ yine wusie nyindiike ta n zɩmbʋ dɩ yi wusie nyiŋnyuuke. 56 Vuodieke dɩ ŋɔbɩna n nyɩŋgbanɩŋ ta nyu n zɩmbʋ bie wo n ma, ta n dɩaŋ maŋ bie ʋ ma.

57 “N Chʋa Ŋmɩŋ vuodieke dɩ sɩna miivoli tʋnna mɩŋ, ta ʋ wɩa maŋ yallɩ miivoli. Die gbaŋ gbaŋ dɩ sɩɩ, vuodieke dɩ ŋɔbɩna n nyɩŋgbaŋka nan dɩ yaa miivoli n wɩa. 58 Manɩŋ n yine nyindiike dieke dɩ nyɩna arɩzanna ma a keŋ wo. Ta vuodieke nɩŋ mana dɩ dine nyindiikehe, nan dɩ bie ʋ mɩsɩ ma yaa gamma haahuu; hanɩŋ nyindiikehe mi ka sɩɩ sɩba nyindiike dieke nɩ chɔɔŋkʋʋlɩba dɩ dine ama ta keŋ kpi wo.”

59 Yisa die balɩ wa naa saŋŋa dieke die ʋ dagɩnana Kapenɔmi Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku me wo.

Miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ wɩa

60 Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba pam die dɩ wʋnna ʋ dagɩkʋ gie die ba baarɩ dɩ, “Dagɩkʋ gie faasɩ hagɩrɩ mɩŋ. Mɩnɩa baaŋ bɩagɩ tuoke?”

61 Vuoŋ die ka balɩ Yisa, ama die ʋ mɩŋŋɩ dɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba vʋʋna wɩa yaa gamma wudieke ʋ bala wa. Die ʋ pɩasɩ ba dɩ, “Wɩɩrɩ gie vaa nɩ yaala nɩ yiŋŋi mɩŋ? 62 Dɩɩ yi nɩ ye manɩŋ Vuota Bʋa dɩ jʋalɩna a gara arɩzanna jigidieke n nyɩnna keŋ wo, lalɩa nɩ baa nɩ yili? 63 Ŋmɩŋ Halɩkasɩka yɩnana vuota miivoli, ama vuota gbaŋ gbaŋ kaaŋ bɩagɩ yi naa. Wʋbalɩkɩ diekemba n bala a yɩ nɩ wa yaa wa Ŋmɩŋ Haalɩŋ dieke dɩ yɩnana vuosi miivoli a kieŋ. 64 Ama nɩ bataŋ ka yi yada.” Yisa die wɔŋ sɩba mɩŋ a nyɩŋ piiliku me vuodiekemba dɩ kana ka baa ba yiwo yada aŋaŋ vuodieke dɩ bala ʋ posi ʋ chɩaŋ. 65 Die ʋ balɩ gʋtɩ dɩ, “Naa wɩa maŋ balɩ nɩ dɩ vuoŋ kaaŋ bɩagɩ a keŋ n jigiŋ ntaala n Chʋa Ŋmɩŋ yɩ wa sieŋ dɩ ʋ keŋ.”

66 Naa wɩa die ʋ dɩdɩɩsɩrɩba pam die dɩ yiŋŋi ta ka bɩ dɩ ʋ kʋaŋ bɩbra. 67 Die wɩa Yisa die dɩ pɩasɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo dɩ, “Ta nɩ gbaŋ nɩ nan va mɩŋ?”

68 Ta Simoni Piita die dɩ yiŋŋi a balɩ dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, mɩnɩa jigiŋ tɩ baa tɩ ga? Fʋnɩŋ fʋ yalla wʋbalɩka dieke dɩ yɩnana miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ. 69 Ta lele tɩ yi fʋ yada mɩŋ ta sɩba a baarɩ fʋ yine Ŋmɩŋ vuokasɩ wa.”

70 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Nɩnɩŋ vuosi baŋ aŋaŋ bale wa gie, manɩŋ n vʋarɩna nɩ, ama nɩ wʋnyɩ yiwo Sitaani sɩɩtɩ.” 71 Die ʋ bala yaa gamma Judasi vuodieke dɩ yine Simoni Asikaroti bʋa wa wɩa. Wʋnɩŋ ʋ yiwo ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ baŋ aŋaŋ bale wo wʋnyɩ, ta die baa ʋ keŋ posi ʋ chɩaŋ.

7

Yisa nɩmballɩ die dɩ kana ka yiwo yada wɩa

1 Naa kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩ dɩa Galili tɩŋgbaŋ ma; ta die ka dɩa Judia tɩŋgbaŋ ma dama Juu vuosi nyɩŋkʋraha die yaala ba kʋʋ wa mɩŋ. 2 Die Juu vuosi dʋʋga dieke ba wasɩna jaga dʋʋgaka die dɩ gbigi, 3 die wɩa Yisa nɩmballɩ die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Nyɩŋ gie a ga Judia tɩŋgbaŋ ma amʋ fʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ benne mi wo nan ye tʋŋ dieke fʋ tʋnnana. 4 Vuodieke dɩ yaalɩnana vuosi sɩmma ʋ wɩa ka lɔbɩra wudieke ʋ yinene. Fʋ yinene wɩaha gie wo, vaa dʋnɩa mana sɩmma fʋ wɩa.” 5 Ʋ nɩmballɩ gbaŋ die ka yiwo yada.

6 Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “N saŋŋa ye ka keŋye. Ama nɩnɩŋ nɩŋ saŋŋa mana mʋ a yi nɩ mɩŋ. 7 Nɩnɩŋ nɩŋ, dʋnɩaka gie vuosi ka haa nɩ, ama ba haa mɩŋ mɩŋ dama n balala dɩ wudieke ba yinene wo yiwo bɩaŋ wɩa. 8 Nɩnɩŋ nɩ gamma dʋʋgaka, manɩŋ n ka gara dʋʋgaka gie dama n saŋŋa ye ka tʋgɩya.” 9 Die ʋ balɩ ba naa, ta wɩarɩ bie Galili me.

Yisa die dɩ gana jaga dʋʋgaka dene

10 Die Yisa nɩmballɩ die dɩ gana dʋʋgaka kʋaŋ chaaŋ, Yisa gbaŋ die dɩ ga; ama die ʋ ka ga yaalɩŋ ma ama die ʋ lɔbɩrɩ a ga mɩŋ. 11 Die Juu vuosi nyɩŋkʋraha die dɩ dɩdɩa a yaala wa dʋʋgaka ma, ta die pɩasa vuosi dɩ, “Sɩa daa wa dɩ beri?”

12 Die vuosi pam die bie mi a pʋʋsa bala ʋ wɩa; bataŋ die dɩ baarɩ dɩ, “Ʋ yiwo vuovɩɩnɩŋ”, bataŋ dɩaŋ dɩ baarɩ dɩ, “Aayɩ, ʋ gaama vuosi mɩŋ.” 13 Ama ba wʋnyɩ die ka yuori balɩ ʋ wɩa dama die ba chɩga Juu vuosi nyɩŋkʋraha mɩŋ.

14 Die dʋʋgaka die tʋgɩ wa sʋnsʋŋ ta die Yisa dɩ ga Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma a piili a daga vuosi Ŋmɩŋ wɩa. 15 Die Juu vuosi nyɩŋkʋraha die dɩ wʋnna wa, die dɩ yi be mamachi, ba pɩasa dɩ, “Lalɩa daa wa gie dɩ yi a sɩba wɩa dene ta ka ga tɩ siikusi?”

16 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Wudieke n dagɩna wa ka yi n gbaŋ gbaŋ n dagɩŋ, ama a nyɩŋ wa Ŋmɩŋ jigiŋ, vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa. 17 Vuodieke mana dɩ yaalɩnana ʋ yi wudieke Ŋmɩŋ dɩ yaalala nan dɩ sɩba dɩ wudieke n dagɩnana wa nyɩŋ wa Ŋmɩŋ jigiŋ yaa n jigiŋ. 18 Vuodieke dɩ balala ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ dagɩŋ mɩa mɩŋ dɩ ʋ ye bɩrɩŋ a yɩ ʋ gbaŋ, ama vuodieke dɩ yaalala dɩ ʋ yi aŋ vuodieke dɩ tʋnna wa wa ye bɩrɩŋ yiwo wusietieŋ ta wʋbɩaŋ dɩ wo ʋ ma. 19 Daa Mosisi die yɩna nɩ mɩraha? Ama nɩ wʋnyɩ ka dɩ ha. Ta bɩa nɩ mɩa dɩ nɩ kʋʋ mɩŋ?”

20 Kpɩkpaakʋ die dɩ yiŋŋi balɩ dɩ, “Fʋnɩŋ yaa wa jɩmbɩaŋ fʋ ma. Mɩnɩa mɩnana ʋ kʋʋ fʋ?”

21 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Manɩŋ n yiwo mamachi wʋkpeŋkpɩɩŋ davʋʋsɩkɩrɩ daaŋ, dɩ yi nɩ mamachi. 22 Ama Mosisi die yɩna nɩ nʋaŋ dɩ nɩ gobime nɩ ballɩdembisi kɔlaha (Daa Mosisi die piiline ke, ama nɩ chɔɔŋkʋʋlɩba die piiline ke), nɩ ŋaaŋ gobi be mɩŋ davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ. 23 Dɩɩ yi nɩ gobe Bʋadembiŋ davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ amʋ nɩ kaaŋ chʋʋsɩ Mosisi mɩraha, bɩa wɩa nɩ jɩa sɩnyɩɩrɩŋ aŋaŋ mɩŋ n gbaanna daa wa davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ? 24 Nɩ daa daansɩ vuoŋ dɩ sɩna dene ta dii wo ʋ sarɩya, ama dii wo ʋ sarɩya aŋaŋ wudieke dɩ mʋna.”

Vuosisi die dɩ pɩasɩnana taŋ yaa gamma Yisa ma dene

25 Jerusalemi vuosi bataŋ die dɩ baarɩ dɩ, “Daa daa wa gie ba mɩa dɩ ba kʋʋ wa? 26 Ye, ʋ bala yeŋ me ta vuoŋ dɩ ka bala wa wɩɩŋ. Dɩ baaŋ yi dɩ nyɩŋkʋraha mɩŋŋɩya mɩŋ dɩ ʋ yiwo Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩŋ, Masia wa? 27 Tɩ sɩba daa wa dɩ nyɩnna jigidieke; ama dɩɩ yi ta Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩŋ, Masia wa dɩ keŋ keŋ, vuoŋ kaaŋ dɩ sɩba jigidieke ʋ nyɩnna.”

28 Die Yisa die dɩ yene daga vuosisi Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma wa, die ʋ keŋ balɩ aŋaŋ lɔlɩkpɩɩŋ dɩ, “Nɩnɩŋ nɩ yile dɩ nɩ sɩba mɩŋ mɩŋ, ta bɩ yile dɩ nɩ sɩba jigidieke n nyɩnna? Manɩŋ n ka keŋ giena aŋaŋ n gbaŋ gbaŋ n yiko, ama vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa yiwo wusie tieŋ. Nɩnɩŋ nɩ ka sɩba wa, 29 ama manɩŋ n sɩba wa mɩŋ, dama n nyɩŋ wa ʋ jigiŋ, wʋnɩŋ ʋ tʋnna mɩŋ.”

30 Womi die ba mɩa dɩ ba yigi wo, ama vuoŋ die ka bɩagɩ yigi wo dama ʋ yigiŋ saŋŋa die ye ka tʋgɩya. 31 Ama kpɩkpaakʋ sʋŋ vuosi pam die dɩ yiwo yada, ta baarɩ dɩ, “Ŋmɩŋ vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa dɩ keŋ keŋ, ʋ nan tʋŋ mamachi wʋkpɩɩma a tɩaŋ daa wa gie dɩ tʋnna naa?”

Die ba tʋnna gbɩgbarɩtɩŋ dɩ ba ga yigi Yisa dene

32 Die Farasisi vuosisi die dɩ wʋŋ kpɩkpaakʋ dɩ pʋʋsɩna a bala wɩaha gie yaa gamma Yisa ma wa, die wɩa die banɩŋ aŋaŋ ba kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha die dɩ tʋŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ gbɩgbarɩtɩŋ bataŋ dɩ ba ga a yigi Yisa. 33 Yisa die dɩ baarɩ dɩ, “N nan dɩ bie nɩ jigiŋ daraa ale ama ka kʋaŋ chaaŋ n nan yiŋŋi ga vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa jigiŋ. 34 Nɩ nan dɩ dɩa a yaala mɩŋ ama nɩ kaaŋ ye mɩŋ, dama jigidieke n bala n bemme wo nɩ kaaŋ bɩagɩ a keŋ mi.”

35 Juu vuosi nyɩŋkʋraha die dɩ pɩasa taŋ dɩ, “Sɩa ʋ baa ʋ ga ta tɩ kaaŋ ye wo? Ʋ baa ʋ ga wa Giriiki vuosi tɩgɩ diekemba Juu vuosisi dɩ benne wo a dagɩ Giriiki vuosisi? 36 Ʋ baarɩ dɩ, ‘Nɩ nan dɩ dɩdɩa a yaala mɩŋ ama nɩ kaaŋ ye mɩŋ’, ta ‘Nɩ kaaŋ bɩagɩ ga jigidieke n bala n bemme wo’, wɩɩrɩ gie chɩaŋ?”

Miivoli nyaaŋ wɩa

37 Die dʋʋgaka dakpatɩkɩrɩ daraaŋ die yiwo daakpɩɩŋ. Dɩnɩŋ daarɩ mi Yisa die dɩ hagɩ zie a balɩ aŋaŋ lɔlɩkpɩɩŋ dɩ, “Vuodieke nɩŋ mana nyanyuule dɩ yalla, ʋ keŋ n jigiŋ a nyu. 38 Dama Ŋmɩŋ gbaŋkʋ baarɩ dɩ, ‘Vuodieke nɩŋ mana dɩ yine mɩŋ yada, miivoli nyaaŋ nan dɩ paala a nyɩŋ ʋ ma.’ ” 39 Yisa die balɩ wa naa yaa gamma Ŋmɩŋ Halɩkasɩka ma, Haalɩŋ dieke vuodiekemba dɩ yine wo yada dɩ bala ba keŋ ye wo. Die saŋka mi ta Ŋmɩŋ ye ka yɩ vuosi Halɩkasɩka mi, dama saŋŋa mi ta ʋ ye ka kɔtɩ Yisa ŋmɩŋsikpeŋ.

Vuosisi puole wɩa

40 Die daadamba pam die dɩ wʋŋ ʋ bala die wo ta baarɩ dɩ, “Daa wa gie seŋ yiwo Ŋmɩŋ naazʋa wusie.”

41 Ta bataŋ dɩ baarɩ dɩ, “Ʋ yiwo Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa.” Ama bataŋ dɩaŋ dɩ baarɩ dɩ, “Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa kaaŋ nyɩŋ Galili me. 42 Ŋmɩŋ gbaŋkʋ dagɩya dɩ Masia baa ʋ yiwo naaŋ Davidi haagɩŋ ta ba nan mɩɩrɩ wa Betilehemi ma tɩgɩ dieke die Davidi dɩ benne.” 43 Naa wɩa vuosisi die dɩ puo yaa gamma Yisa ma. 44 Die bataŋ dɩ yaala ba yigi wo ama vuoŋ die ka gbɩ wa.

Juu vuosi nyɩŋkʋra die dɩ kana ka yi Yisa yada dene

45 Die gbɩgbarɩtɩba die dɩ yiŋŋi ga kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ Farasisi vuosisi jigiŋ, die ba pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa yine nɩ ka yaa wa a keŋ?”

46 Gbɩgbarɩtɩba dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Vuoŋ ye ka balɩ wɩa sɩba daa wa dɩ bala die wo.”

47 Farasisi vuosisi dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Ʋ gaaŋ nɩ gbaŋ mɩŋ yaa? 48 Nɩ ye ye ta nyɩŋkʋraha wʋnyɩ yaa Farasisi vuoŋ yi wo yada? 49 Kpɩkpaakʋ gie dɩ kana ka sɩba Ŋmɩŋ mɩraha wɩa, Ŋmɩŋ nan chʋʋsɩ ba.”

50 Nikodimosi die yiwo Farasisi vuosi wʋnyɩ, die ʋ yiwo vuodieke dɩ wolinne a ga Yisa jigiŋ. Die ʋ balɩ ba dɩ, 51 “Tɩ mɩraha ka yi sieŋ dɩ tɩ dii vuoŋ sarɩya a baarɩ ʋ chʋʋsɩya ta ye ka wʋŋ wa ta ye wudieke ʋ yine.”

52 Die ba yiŋŋi pɩasɩ wa dɩ, “Fʋ gbaŋ nyɩŋ wa Galili yaa? Karɩŋ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ta nan ye dɩ Ŋmɩŋ naazʋa ye ka nyɩŋ Galili tɩŋgbaŋ ma.”

8

Hɔgʋ daakpannagɩrʋ wʋnyɩ wɩa

1 ((Womi vuoŋ mana die dɩ ga tigiŋ, ama Yisa die dɩ jʋalɩ ga Olivisi Tɩɩsɩ kunkogiri me. 2 Die ka sʋkʋleeliŋ die ʋ yiŋŋi ga Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma. Die vuosi pam die dɩ taaŋ a giliŋ wo, die ʋ sʋʋŋ kalɩ a piili a daga ba. 3 Die mɩraha dɩdagɩrɩba bataŋ aŋaŋ Farasisi vuosisi bataŋ die dɩ yaa hɔgʋ wʋnyɩ die dɩ dʋagɩna aŋaŋ dembiŋ dieke dɩ kana ka yi ʋ chʋrʋ a keŋ juu ta vaa ʋ zie ba mana nɩŋŋa. 4 Ta die balɩ a yɩ Yisa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, tɩ yigi wo hɔgʋ wa gie ta ʋ dʋa aŋaŋ dembiŋ dieke dɩ kana ka yi ʋ chʋrʋ. 5 Tɩ mɩraha sʋŋ Mosisi die baarɩ dɩ hɔgʋ wa mi chanchaaŋ mʋ ba taa wa aŋaŋ tana a kʋʋ mɩŋ, ta fʋnɩŋ, lalɩa fʋ balɩ?” 6 Die ba balɩ wa naa dɩ ba ye ʋ nan balɩ wʋbɩaŋ aŋ ba galɩŋ wa. Ama Yisa die dɩ sʋʋŋ a zʋʋrɩ a nagɩ ʋ nuubiŋ a maaga wɩa tɩŋgbaŋ. 7 Die ba ye a pɩasa Yisa wɩa yaa gamma hɔgʋ wa ma. Womi Yisa die dɩ hagɩ zie a baarɩ dɩ, “Vuodieke dɩ yene ka yi bɩaŋ, die vuoke woliŋ a nagɩ taŋ a taa wa.” 8 Ta die a bɩ sʋʋŋ zʋʋrɩ a maaga tɩŋgbaŋ. 9 Die ba wʋnna balɩkʋ naa wa, die ba mana die dɩ nyɩŋ mi wʋnyɩ wʋnyɩ, nyɩŋkʋraha die wolinne nyɩŋ, ta die va Yisa ta hɔgʋ wa die dɩ ye zie mi. 10 Yisa die dɩ hagɩ zie a pɩasɩ hɔgʋ wa dɩ, “Ba bie sɩa? Vuoŋ ka tɩalɩya dɩ ʋ balɩ a chʋʋsɩ fʋ?”

11 Ʋ yiŋŋi baarɩ dɩ, “Jakʋʋŋ, vuoŋ ka tɩalɩya.” Ta Yisa die dɩ baarɩ dɩ, “N gbaŋ n kaaŋ balɩ a chʋʋsɩ fʋ, gamma ama da bɩ yi bɩaŋ bɩbra.”))

Yisa dɩ yine tɩŋgbaŋka chaanɩŋ dene

12 Yisa die dɩ balɩ a yi vuosisi bɩbra dɩ, “Manɩŋ n yiwo tɩŋgbaŋka gie vuosi chaanɩŋ, ta vuodieke mana dɩ dɩna n kʋaŋ nan dɩ yaa chaaŋ dieke dɩ chaana ʋ beriŋ, ta ʋ kaaŋ dɩ dɩa mɩa lɩmɩŋ ma.”

13 Ta Farasisi vuosisi die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Fʋ nyɩɩna ma fʋ balala yaa gamma fʋ ma, ta wudieke fʋ balala wa dɩ yi yɔrɩ.”

14 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Dɩɩ yi maŋ bala yaa gamma n ma, ama wudieke n bala wa yiwo wusie, dama n sɩba jigidieke n nyɩnna keŋ mɩŋ ta bɩ sɩba jigidieke n ganana. Ama nɩnɩŋ nɩ ka sɩba jigidieke n nyɩnna aŋaŋ jigidieke n ganana. 15 Nɩnɩŋ nɩ die vuoŋ sarɩya yaa gamma vuota chʋara dɩ sɩna dene, ama manɩŋ n ka die vuoŋ sarɩya. 16 Dɩɩ yi maŋ keŋ baa n dii vuoŋ sarɩya, n nan dii ʋ sarɩya aŋaŋ wusie, dama n ka die sarɩya n nyɩɩna ma ama n Chʋa vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa bie n jigiŋ. 17 Dɩ maagɩya nɩ mɩra sʋŋ dɩ dɩɩ yi vuosi bale dɩ dii siara ta balɩ wʋbalɩmɩŋ wudieke ba bala wa yiwo wusie. 18 Manɩŋ n bala yaa gamma n ma, ta n Chʋa vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ dɩaŋ dɩ bala yaa gamma n ma.”

19 Die ba pɩasɩ wa dɩ, “Fʋ Chʋa wa bie sɩa?”

Ta Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Nɩ seŋ ka sɩba mɩŋ yaa n Chʋa wa. Dɩɩ yi nɩ tɩŋ sɩba mɩŋ nɩ tɩŋ nan dɩ sɩba ʋ Chʋa gbaŋ.”

20 Yisa die balɩ wa wɩaha gie mana saŋŋa dieke ʋ dagɩnana vuosisi Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma jigidieke Ŋmɩŋ piini adaka dɩ benne wo; ama vuoŋ die ka yigi wo, dama ʋ yigiŋ saŋŋa die ye ka tʋgɩya.

Nɩ kaaŋ bɩagɩ a ga jigidieke n ganana

21 Yisa die dɩ bɩ a balɩ ba dɩ, “Manɩŋ n nan ga, ta nɩ nan dɩ dɩa a yaala mɩŋ ama nɩ kaaŋ ye mɩŋ, ta nan keŋ kpi aŋaŋ nɩ wʋbɩatɩ. Nɩ kaaŋ bɩagɩ ga jigidieke n ganana.”

22 Die wɩa Juu vuosi nyɩŋkʋraha die dɩ pɩasa taŋ dɩ, “Ʋ baarɩ dɩ, ‘Nɩ kaaŋ bɩagɩ a ga jigidieke n ganana wa.’ Ʋ yaala ʋ kʋʋ wa ʋ gbaŋ yaa?”

23 Yisa die dɩ bɩ bala gʋtɩ dɩ, “Nɩnɩŋ nɩ yiwo tɩŋgbaŋka gie sɩɩtɩ, ama manɩŋ n yiwo arɩzanna sɩɩtɩ. Nɩnɩŋ nɩ nyɩŋ wa tɩŋgbaŋka gie me, ama manɩŋ n ka nyɩŋ tɩŋgbaŋka gie me. 24 Die wɩa maŋ balɩ nɩ dɩ nɩ nan kpi aŋaŋ nɩ tʋntʋmbɩatɩ. Ta dɩɩ yi nɩ ka yi mɩŋ yada dɩ n yiwo vuodieke n yine wo nɩ seŋ kpi aŋaŋ nɩ tʋntʋmbɩatɩ mɩŋ.”

25 Die ba pɩasɩ wa dɩ, “Manɩa yine fʋ?”

Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “N yiwo vuodieke n balala nɩ a nyɩŋ piiliku me dɩ n yiye wo. 26 Wɩa pam benne maŋ tɩŋ nan balɩ a chʋʋsɩ nɩ; ama vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa yiwo wusietieŋ ta manɩŋ n bala dʋnɩa ka gie vuosi wudieke n wʋnna a nyɩna ʋ jigiŋ.”

27 Ama vuosisi die ka sɩba dɩ ʋ bala ba yaa gamma ʋ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ wɩa. 28 Die wɩa Yisa die dɩ balɩ ba dɩ, “Saŋŋa dieke nɩ keŋ kɔtɩ manɩŋ Vuota Bʋa ŋmɩŋsikpeŋ, saŋka mi nɩ nan mɩŋŋɩ dɩ n yiwo vuodieke n yine, ta sɩba dɩ n ka yie wɩɩŋ aŋaŋ n gbaŋ gbaŋ n yiko, ama n bala wudieke n Chʋa dɩ dagɩna mɩŋ dɩ n balɩ wa mɩŋ. 29 Wʋnɩŋ vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa bie n jigiŋ. Ʋ ka va mɩŋ dama n yie wudieke dɩ nannana ʋ sʋŋ saŋŋa mana mɩŋ.”

30 Vuosi pam die dɩ wʋŋ ʋ balala wɩaha gie wo, ta yi wo yada.

Wusieke nan gbatɩ nɩ taaŋ

31 Die Yisa die dɩ balɩ yi Juu vuodiekemba dɩ yine wo yada dɩ, “Dɩɩ yi nɩ dɩ n dagɩkʋ, nɩ seŋ yiwo n kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ; 32 ta nɩ nan dɩ sɩba wusieke ta wusieke nan gbatɩ nɩ taaŋ.”

33 Die ba yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Tɩnɩŋ tɩ yiwo Abarahami haagɩsɩ ta ye ka yi vuoŋ yɔŋɩsɩ. Lalɩa fʋ bala dɩ, ‘Tɩ nan ye gbatɩtaanɩŋ?’ ”

34 Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ, vuodieke nɩŋ mana dɩ yinene bɩaŋ yiwo bɩaŋ yɔmʋ. 35 Yɔmʋ nɩŋ ka gʋtɩ ʋ tieŋ deŋ me, ama tigiŋ bʋa nɩŋ gʋtɩ wa deŋ me yaa gamma haahuu. 36 Dɩɩ yi manɩŋ Ŋmɩŋ Bʋa wa dɩ gbatɩ nɩ a taaŋ, nɩ nan seŋ ye gbatɩtaanɩŋ. 37 N sɩba dɩ nɩ yiwo Abarahami haagɩsɩ, ama nɩ mɩa dɩ nɩ kʋʋ mɩŋ mɩŋ, dama nɩ ka yaala nɩ tuo n dagɩkʋ. 38 Manɩŋ n bala wudieke n Chʋa dɩ dagɩna mɩŋ mɩŋ, ama nɩnɩŋ nɩ yie wudieke nɩ chɔɔŋ dɩ bala nɩ.”

39 Ba yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Tɩ chɔɔŋ yiwo Abarahami.”

Ta Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Dɩɩ yi nɩ seŋ yi Abarahami ballɩ nɩ nan dɩ yie wudiekemba die ʋ yine wo mɩŋ. 40 Ama nɩ yaala nɩ kʋʋ mɩŋ mɩŋ n balala nɩ wusie dieke Ŋmɩŋ dɩ nagɩna a yɩ mɩŋ wa mɩŋ. Abarahami nɩŋ die ka yi wɩɩŋ sɩba naa. 41 Nɩ yie wudieke gbaŋ gbaŋ nɩ chɔɔŋ dɩ yinene wo.”

Die ba yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Ŋmɩŋ gbaŋ gbaŋ yine tɩ chɔɔŋ dieke nyɩɩna ma tɩ yalla, ta tɩ yi ʋ ballɩ wusie.”

42 Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Ŋmɩŋ dɩ tɩŋ seŋ yi nɩ chɔɔŋ nɩ nan dɩ cho mɩŋ, dama n nyɩŋ wa Ŋmɩŋ jigiŋ ta wa bie gie lele wo gie. N ka keŋye aŋaŋ n gbaŋ gbaŋ hagɩrɩŋ ama wʋnɩŋ ʋ tʋnna mɩŋ. 43 Bɩa wɩa nɩ ka sɩba wudieke n balala wa chɩaŋ? Dɩ yiwo nɩ kana ka bɩagɩ wʋmma wudieke n balala wa mɩŋ. 44 Nɩnɩŋ nɩ yiwo nɩ chɔɔŋ, Sitaani ballɩ ta yaala nɩ yime nɩ chɔɔŋ wa choti. Piiliku me wo die ʋ yiwo vuokʋʋrʋ, ta bɩ wo wusie, dama wusie wo ʋ ma halɩ bɩta gbaŋ. Ʋ keŋ chɩba ŋmɩnchɩbɩsɩ ka ŋaaŋ yiwo ʋ tʋntʋŋkʋra, dama ʋ yiwo ŋmɩnchɩbɩtieŋ, ta ŋmɩnchɩbɩsɩ mana nyɩŋ wa ʋ jigiŋ. 45 N balala nɩ wusieke wɩa, die wɩa nɩ ka yi n balɩkʋ yada wa. 46 Nɩ jabɩa baaŋ bɩagɩ dagɩ n wʋbɩaŋ? Dɩɩ yi maŋ bala wusie, bɩa wɩa nɩ ka yi mɩŋ yada? 47 Vuodieke dɩ nyɩnna Ŋmɩŋ jigiŋ wʋmma Ŋmɩŋ wʋbalɩka mɩŋ; ama nɩnɩŋ nɩŋ nɩ ka nyɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ, die wɩa nɩ zeti dɩ nɩ wʋŋ wa.”

Yaa gamma Yisa aŋaŋ Abarahami wɩa

48 Die Juu vuosi die dɩ yiŋŋi balɩ Yisa dɩ, “Tɩ ka yaa wusie tɩ bala dɩ yiwo Samaria vuoŋ ta jɩmbɩaŋ dɩ yallɩ fʋ wa?” 49 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Jɩmbɩaŋ ka yallɩ mɩŋ. Manɩŋ n yɩ wa n Chʋa Ŋmɩŋ jɩlɩma ta nɩnɩŋ nɩ daansa mɩŋ yɔrɩ. 50 Manɩŋ n ka yaala bɩrɩŋ a yɩa n gbaŋ. Ama Ŋmɩŋ yaalala ka yɩa mɩŋ, ta ʋ bɩ yi wusie sarɩyadiiru. 51 Wusie maŋ bala nɩ, vuodieke mana dɩ dɩna n wɩaha kaaŋ wɔŋ kpi.”

52 Ta Juu vuosisi die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Lele tɩ wa sɩba a baarɩ dɩ jɩmbɩaŋ yalla fʋ. Abarahami die kpiye mɩŋ, ta Ŋmɩŋ naazʋalɩba dɩaŋ die dɩ kpi, ama baarɩ dɩ, ‘Vuodieke nɩŋ mana dɩ dɩna n wɩaha kaaŋ wɔŋ kpi.’ 53 Tɩ chɔɔŋ Abarahami die kpiye mɩŋ, tɩ yaa tama dɩ ka yile dɩ tɩaŋ Abarahami mɩŋ? Ŋmɩŋ naazʋalɩba gbaŋ die kpiye mɩŋ. Mɩnɩa fʋ yile dɩ yiye?”

54 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Maŋ tɩŋ bɩra n gbaŋ, n bɩrɩkʋ nan yi yɔrɩ. Ama vuodieke dɩ bɩrɩnana mɩŋ yiwo n Chʋa, vuodieke gbaŋ gbaŋ nɩ bala dɩ ʋ yiwo nɩ Ŋmɩnnɩ. 55 Nɩnɩŋ nɩ ye ka sɩba wa, ama manɩŋ n sɩba wa mɩŋ. Dɩɩ yi maŋ baarɩ dɩ n ka sɩba wa, n nan bɩrɩŋ ŋmɩnchɩbɩtieŋ sɩba nɩnɩŋ. Ama n sɩba wa mɩŋ ta dɩ ʋ wɩaha. 56 Nɩ chɔɔŋ Abarahami die yaa sʋgɩfɩalɩŋ pam, ʋ bala ʋ ye saŋŋa dieke n bala n keŋ tɩŋgbaŋka gie me wo; die ʋ seŋ ye ke mɩŋ, ta ʋ sʋŋ die dɩ fɩalɩ.”

57 Juu vuosisi die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Ye ka tʋgɩ bɩna baŋɩsɩ-nʋ, lalɩa fʋ yi ye Abarahami?”

58 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ, ba kenne mɩra Abarahami wa, ta n wɔŋ beri mɩŋ.”

59 Die wɩa, ba nagɩ tana dɩ ba taa wa, ama Yisa die lɔbɩrɩ ʋ gbaŋ ta nyɩŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma.

9

Yisa die dɩ yuorine daa wʋnyɩ ba mɩrɩna wa yɩɩ nine dene

1 Yisa die dɩ chʋnnana a gara wa die ʋ ye daa wʋnyɩ ba mɩrɩna wa ta ʋ yi yɩɩ. 2 Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Dɩdagɩrʋ, mɩnɩa tʋntʋmbɩatɩ wɩa ba mɩɩrɩ daa wa ta ʋ yi yɩɩ? Wʋnɩŋ yaa ʋ chɔɔŋ aŋaŋ ʋ nuŋ.”

3 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Daa wʋnɩŋ yaa ʋ chɔɔŋ aŋaŋ ʋ nuŋ bɩaŋ taasɩna ʋ yɩɩsɩsɩ. Ʋ yɩɩŋya mɩŋ dɩ n vaa ʋ nine yuori amʋ vuosi ye Ŋmɩŋ tʋnkpɩɩma. 4 Yuŋ dɩ yene ka sibiye naa, tɩ mʋ tɩ tʋmma vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa tʋʋma; dama yuŋ dɩ keŋ sibi vuoŋ kaaŋ bɩagɩ a tʋŋ. 5 N yene bie tɩŋgbaŋka gie me nɩŋ, n yine ka vuosi chaanɩŋ.”

6 Yisa dɩ bala naa kʋaŋ chaaŋ, die ʋ tɩɩrɩ nɩntɔbɩtɩ a yi tantɩ ma, a bʋʋlɩbʋ a nagɩ tɩrɩgɩ daa wa nine, 7 ta balɩ a yɩ wa dɩ, “Gamma a ga nɩtɩ fʋ nine Siloami gbagɩrɩ ma.” (Siloami chɩaŋ yine “Tʋŋya”.) Die wɩa daa wa die dɩ ga, a ga nɩtɩ ʋ nine ta yese, ta viiri kuli tigiŋ.

8 Die ʋ jʋjʋrʋtaŋ aŋaŋ vuodiekemba die dɩ wone a ye wo ta ʋ jʋʋsa wa die dɩ pɩasa taŋ dɩ, “Daa daa wa gie ŋaana a kala gie a jʋʋsa wa?”

9 Bataŋ die dɩ baarɩ dɩ, “Ʋ wondene” Ama bataŋ dɩ baarɩ dɩ, “Aayɩ daa ʋ wondie, ʋ ta nɩasɩ wa mɩŋ.”

Die daa wa gbaŋ gbaŋ dɩ baarɩ dɩ, “Manɩŋ n yine daa wa mi.”

10 Die ba pɩasɩ wa dɩ, “Lalɩa fʋ yi ta fʋ ninehe dɩ yuori?”

11 Ʋ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Daa dieke saaŋ dɩ dine Yisa wa bʋʋlɩna tantɩ a nagɩ a tɩrɩgɩ n ninehe, ta balɩ dɩ, ‘Gamma Siloami gbagɩrɩ ma a nɩtɩ fʋ nine.’ Die wɩa die maŋ ga, n dene nɩtɩ a kpatɩ wa maŋ bɩagɩ a yese.”

12 Die ba pɩasɩ wa dɩ, “Sɩa ʋ beri?”

Ʋ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “N ka sɩba.”

Farasisi vuosi die dɩ pɩasɩna daa yɩɩ wa wʋpɩasɩka yaa gamma ʋ gbaamɩŋ wɩa dene

13 Die wɩa die ba nagɩ daa wa ga Farasisi vuosisi jigiŋ. 14 Daa dieke die Yisa die dɩ bʋʋlɩ tantɩ a yuori daa wa ninehe die yiwo davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ. 15 Ta Farasisi vuosisi die dɩ bɩ pɩasɩ daa wa ʋ ninehe dɩ yuorine dene. Ʋ balɩ ba dɩ, “Ʋ bʋʋlɩ wa tantɩ a tɩrɩgɩ n nine, maŋ nɩtɩ ha ta yese.”

16 Farasisi vuosisi bataŋ dɩ baarɩ dɩ, “Yisa wa ka nyɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ, dama ʋ ka dɩɩ davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ mɩraha.”

Ama ba bataŋ dɩ baarɩ dɩ, “Lalɩa tʋntʋmbɩatɩ tieŋ dɩ baaŋ bɩagɩ tʋŋ mamachi wʋkpɩɩka gie?” Die wɩa die ba nɩga nɩnhagɩrɩŋ aŋaŋ taŋ.

17 Die ba bɩ pɩasɩ daa wa dɩ, “Daa dieke dɩ yuorine fʋ ninehe, bɩa fʋ yile yaa gamma ʋ ma?”

Daa wa dɩ yiŋŋi balɩ dɩ, “Ʋ yiwo Ŋmɩŋ naazʋa.”

18 Die Juu vuosi nyɩŋkʋraha die ye ka yi yada dɩ die ʋ yiwo yɩɩ ama ta wa yese lele. Die wɩa die ba wa daa wa chɔɔŋ wa aŋaŋ ʋ nuŋ a keŋ, 19 a pɩasɩ ba dɩ, “Nɩ bʋa wa wʋnna? Wʋnɩŋ nɩ baarɩ dɩ nɩ mɩɩrɩ wa ta ʋ yɩɩŋya wa? Ta lalɩa ʋ bɩagɩ yese lele?”

20 Ʋ chɔɔŋ aŋaŋ ʋ nuŋ dɩ yiŋŋi balɩ dɩ, “Tɩ sɩba a baarɩ dɩ ʋ yiwo tɩ bʋa, ta sɩba dɩ tɩ mɩɩrɩ wa ta ʋ yɩɩŋya mɩŋ. 21 Ama tɩ ka sɩba wudieke dɩ yine ʋ bɩagɩ yese lele, ta ka bɩ sɩba vuodieke dɩ yuorine ʋ ninehe. Nɩ pɩasɩ wa dama ʋ ka yi bʋabiŋ, ʋ nan bɩagɩ balɩ yɩ ʋ gbaŋ.” 22 Die ʋ chɔɔŋ aŋaŋ ʋ nuŋ wo die balɩ wa naa, dama die ba chɩga Juu vuosi nyɩŋkʋraha ŋmaamɩŋ, dama die ba wɔŋ saŋ mɩŋ dɩ vuodieke nɩŋ mana dɩ balala dɩ Yisa yine Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa, ba nan vʋarɩ wa a nyɩŋ ba Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku me. 23 Die wɩa ba balɩ dɩ, “Ʋ ka yi bʋabiŋ, nɩ pɩasɩ wa.”

24 Die ba wa daa dieke nine dɩ yuorine wo ka bule me a balɩ wa dɩ, “Hʋʋ Ŋmɩŋ nɩŋŋa dɩ baa fʋ balɩ wa wusie. Tɩ sɩba a baarɩ Yisa yiwo tʋntʋmbɩatɩ tieŋ.”

25 Daa wa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Manɩŋ n ka sɩba dɩ ʋ yiwo tʋntʋmbɩatɩ tieŋ yaa ʋ ka yiye. Ama wʋbalɩŋ dieke n sɩbɩna yine die n yiwo yɩɩ, ama lele n yese mɩŋ.”

26 Ba bɩ pɩasɩ wa dɩ, “Lalɩa ʋ yi ta yuori fʋ ninehe?”

27 Ʋ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “N wɔŋ balɩ nɩ mɩŋ ta nɩ ka wʋmma. Bɩa nɩ yaala n bɩ balɩ nɩ bɩbra? Nɩ gbaŋ nɩ yaala nɩ bɩrɩŋ wa ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ yaa?”

28 Die ba wa zɩa wa ta baarɩ dɩ, “Fʋnɩŋ yiwo vuoke me kʋaŋandɩɩsɩrʋ, ama tɩnɩŋ tɩ yiwo Mosisi kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ. 29 Tɩnɩŋ tɩ sɩba a baarɩ dɩ Ŋmɩŋ die balɩ wa wɩa a yɩ Mosisi, ama vuoke gie nɩŋ ta ka wɔŋ sɩba jigidieke ʋ nyɩnna.”

30 Daa wa dɩ yiŋŋi balɩ dɩ, “Bɩa mamachi wɩɩŋ wʋnna! Nɩ ka sɩba ʋ nyɩnna jigidieke, ama wʋnɩŋ ʋ yuorine n ninehe mɩŋ! 31 Tɩ sɩba a baarɩ Ŋmɩŋ ka wʋmma tʋntʋmbɩatɩ tieliŋ jʋʋsɩŋ; ama ʋ wʋmma yɩa vuodieke dɩ jɩanna wa ta yie wudiekemba ʋ yaalɩnana mɩŋ. 32 A nyɩŋ dʋnɩa piiliku me, tɩ ye ka wʋŋ dɩ vuoŋ yuori vuodieke ba mɩɩrɩna wa ta ʋ yi yɩɩ nine. 33 Dɩɩ yi daa wa gie dɩ ka nyɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ, ʋ tɩŋ kaaŋ bɩagɩ a yi wɩɩŋ.”

34 Die ba yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Fʋnɩŋ ba mɩɩrɩ fʋ mɩŋ aŋaŋ bɩaŋ, mɩnɩa yine fʋ, fʋ yaala fʋ dagɩ tɩ?” Ta die yagɩ wa a nyɩŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku me.

Ninyuoriŋ wɩa

35 Yisa die dɩ wʋŋ dɩ ba yagɩ wa daa wa a nyɩŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku me, die ʋ yaalɩ ʋ jigiŋ a ye wo, a pɩasɩ wa dɩ, “Yi Vuota Bʋa yada mɩŋ?”

36 Daa wa die dɩ yiŋŋi a pɩasɩ wa dɩ, “Jakʋʋŋ, mɩnɩa yine Vuota Bʋa wa? Dagɩ mɩŋ amʋ n nan yi wo yada.”

37 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Fʋnɩŋ wɔŋ ye wo mɩŋ, ta ʋ yine vuodieke dɩ balala wɩa aŋaŋ fʋ leleke giena.”

38 Daa wa dɩ baarɩ dɩ, “N Yɔmʋtieŋ n yi fʋ yada mɩŋ.” Ta die sʋʋŋ gbirigi Yisa nɩŋŋa.

39 Yisa die dɩ baarɩ dɩ, “Manɩŋ n keŋ wo tɩŋgbaŋka gie me dɩ n dii vuota sarɩya, amʋ vuodiekemba dɩ yɩɩŋna wa nan dɩ yese ta vuodiekemba dɩaŋ dɩ yesinene wo nan yɩɩŋ.”

40 Die Farasisi vuosi bataŋ die dɩ benne mi wo ta wʋŋ wudieke ʋ bala wa die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Tɩ gbaŋ tɩ yɩɩŋya mɩŋ?”

41 Yisa die dɩ baarɩ dɩ, “Dɩɩ yi nɩ tɩŋ wo ninyuoriŋ, nɩ tɩŋ kaaŋ dɩ yaa bɩaŋ, ama nɩ bala dɩ nɩ yaa ninyuoriku nɩŋ, nɩ yaa bɩaŋ.”

10

Yiyagɩrʋ nandagɩrɩ wɩa

1 Yisa die dɩ bɩ balɩ ba dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ, vuodieke nɩŋ dɩ kana ka daagɩ yiise juoku sanʋarɩ a juu ama ta daagɩ paŋ a juu yiwo gaarʋ aŋaŋ gbɩgbatɩrʋ. 2 Ama vuodieke dɩ daagɩnana sanʋarɩ a juo wo yiwo yiisehe yiyagɩrʋ. 3 Sanʋagbarɩtʋ wa ŋaaŋ yuori wo sanʋarɩ a yɩ wa aŋ ʋ juu, ta ʋ wa ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ yiisehe saara ba ŋaaŋ wʋmma ʋ lɔlɩŋ ta ʋ yaa ba nyɩna. 4 Ʋ keŋ yaa ha a keŋ nyɩŋ, ʋ ŋaaŋ dɩ wa a nɩŋŋa ta yiisehe dɩ dɩ ʋ kʋaŋ, dama a sɩba ʋ lɔlɩŋ mɩŋ. 5 Ama a kaaŋ wɔŋ a dɩ chaanʋ kʋaŋ, a nan chɩgɩ ta va wa, dama a ka sɩba ʋ lɔlɩŋ.”

6 Yisa die taaŋ ba nandagɩrɩ gie ama die ba ka sɩba wudieke ʋ balala ba wa chɩaŋ.

Yisa yine Yiyagɩrʋ vɩɩnɩŋ

7 Die wɩa Yisa dɩ bɩ bala ba dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ, manɩŋ n yine yiisehe juoku sanʋaŋ. 8 Vuodiekemba mana die dɩ wolinne a keŋ n ma wa yiwo gaarɩŋ aŋaŋ gbɩgbatɩrɩŋ, ta yiisehe dɩ ka wʋŋ a yɩ ba. 9 Manɩŋ n yine sanʋarɩ, vuodieke nɩŋ mana dɩ daagɩna n ma a juu nan ye gbatɩtaanɩŋ. Ʋ nan keŋ juu ta nyɩna, ta yese nyindiike vɩɩna. 10 Gaarʋ nɩŋ keŋye dɩ ʋ keŋ gaarɩ yiisehe, ta kʋʋ ha, ta bɩ chʋʋsɩ ha. Manɩŋ, n keŋye mɩŋ dɩ a ye miivoli dieke dɩ yine miivoli wusie ke.

11 “Manɩŋ n yiwo yiyagɩrɩvɩɩnʋ, ta yiyagɩrɩvɩɩnʋ kpinene ʋ yiise wɩa. 12 Ama vuodieke nɩŋ dɩ yagɩnana yiise ligire wɩa, ta ka yi yiyagɩrʋ wusie, ta ka bɩ sɩɩ yiisehe nɩŋ, dɩɩ yi ʋ keŋ ye gbaanchʋŋ dɩ kieŋ saŋŋa dieke, sie ʋ chɩgɩ ta vaa yiisehe; ta gbaanchʋrɩ keŋ yigi he ta yiise tɩalɩkaha chɩgɩ jaasɩ. 13 Ʋ ŋaaŋ chɩga dama ʋ yaga yiisehe ligire wɩa, ta ʋ baga wo yiisehe me. 14-15 Manɩŋ n yiwo yiyagɩrɩvɩɩnʋ; Sɩba n Chʋa Ŋmɩŋ dɩ sɩbɩna mɩŋ, ta n gbaŋ maŋ sɩba wa die wo, die gbaŋ gbaŋ dɩ sɩɩ, n sɩba n yiise, ta yiisehe dɩaŋ dɩ sɩba mɩŋ, ta maŋ yi siri dɩ n kpi a wɩa. 16 N yaa yiise ataŋ, ama hanɩŋ a wo yiise juoku gie me. Sie n yaa a dɩaŋ a keŋ, ta a nan tuo n nʋaŋ, ta a mana bɩrɩŋ yiise buuri balɩmɩŋ, ta yaa yiyagɩbalɩmɩŋ.

17 “N Chʋa Ŋmɩŋ cho mɩŋ mɩŋ dama n yi siri dɩ n kpi, ta ka kʋaŋ chaaŋ n bɩ ye miivoli. 18 Vuoŋ wori a nan bɩagɩ vʋarɩ n miivoli, ntaala n yɩ wa sieŋ. N yaa yiko a nan bɩagɩ nagɩ yi, ta bɩ yaa yiko a nan bɩagɩ keŋ n mɩsɩ ma. Naa n Chʋa die dɩ balɩ mɩŋ dɩ n yi.”

19 Die ʋ wʋbalɩkaha gie die dɩ yi Juu vuosisi dɩ bɩ puo bɩbra. 20 Ba pam die dɩ baarɩ dɩ, “Jɩmbɩaŋ yalla wa ta ʋ juo yɩɩŋyaatɩ. Bɩa wɩa nɩ wʋmma wa?”

21 Ama bataŋ die dɩ baarɩ dɩ, “Vuodieke jɩmbɩaŋ dɩ yalla kaaŋ bɩagɩ balɩ wɩa sɩba naa. Lalɩa vuodieke jɩmbɩaŋ dɩ yalla dɩ nan bɩagɩ a yuori yɩɩsɩ nine?”

Juu vuosi die dɩ zetine Yisa dene

22 Die saŋŋa dɩ tʋgɩ dɩ ba dii ba dʋʋga dieke ba ŋaana bɩra Ŋmɩŋ ba jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ wɩa wa. Dʋʋga ka die dii wo Jerusalemi ma. Saŋka mi die yiwo tafaaŋ 23 ta Yisa die dɩ dɩ dɩa lɩɩfaaŋ dieke ba wasɩnana Solomoni lɩɩfaaka, dɩ benne Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma wa. 24 Vuosisi die dɩ taaŋ a giliŋ wo ta pɩasɩ wa dɩ, “Fʋnɩŋ yaala tɩ chɩɩsɩ mɩŋ a ga tʋgɩ wa saŋŋa bɩa? Balɩ tɩ wusie: Fʋ yine Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa?”

25 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “N wɔŋ balɩ nɩ mɩŋ, ama nɩ ka yi mɩŋ yada. Tʋŋ diekemba n tʋnnana wa aŋaŋ n Chʋa Ŋmɩŋ yikoke, dagɩnana vuodieke n yine. 26 Ama nɩ ka yi yada dama nɩ ka yi n yiise. 27 N yiisehe wʋmma n lɔlɩŋ; ta maŋ sɩba ha ta a dɩ n kʋaŋ. 28 Manɩŋ n yɩa ha miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ, ta a kaaŋ wɔŋ kpi; ta vuoŋ dɩ kaaŋ bɩagɩ a gbatɩ ha a nyɩŋ n jigiŋ. 29 N Chʋa Ŋmɩŋ nagɩna ha a yi n nuusi me, ta wʋnɩŋ ʋ tɩaŋ vuoŋ mana mɩŋ. Die wɩa vuoŋ wori a baaŋ bɩagɩ a gbatɩ ha a nyɩŋ n Chʋa wa nuusi me 30 Manɩŋ aŋaŋ n Chʋa Ŋmɩŋ yiwo jabalɩmɩŋ.”

31 Womi Juu vuosisi die dɩ bɩ nagɩ tana dɩ ba taa wa, 32 ama Yisa die dɩ balɩ ba dɩ, “Manɩŋ n yi wo wʋvɩɩna dieke n Chʋa Ŋmɩŋ dɩ nagɩna a yɩ mɩŋ dɩ n yi pam nɩ jigiŋ, a jabɩa wɩa nɩ yaala nɩ taa mɩŋ tana?”

33 Ta ba yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Tɩ ka baa tɩ taa fʋ tana aŋaŋ fʋ yinene wʋvɩɩnaha wɩa, ama fʋ nagɩna fʋ gbaŋ a magɩsa Ŋmɩŋ wɩa. Fʋnɩŋ ko yiwo vuota, ama ta mɩa dɩ fʋ nagɩ fʋ gbaŋ a bɩrɩŋ Ŋmɩŋ.”

34 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Dɩ maagɩya nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ mɩra dieke dɩ benne Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ wa dɩ, wʋnɩŋ Ŋmɩŋ die baarɩ dɩ, ‘Sarɩya diiribe yiwo n ballɩ’, 35 ta tɩ sɩba a baarɩ wudieke Ŋmɩŋ gbaŋkʋ dɩ bala wa yiwo wusie yaa gamma haahuu; ta wʋnɩŋ Ŋmɩŋ dɩ wasa vuodiekemba ʋ nagɩna ʋ wɩaha a yɩ wa ʋ ballɩ. 36 Manɩŋ nɩŋ, n Chʋa Ŋmɩŋ vʋarɩna mɩŋ a tʋŋ mɩŋ tɩŋgbaŋka gie me. Ta lalɩa nɩ nan bɩagɩ a baarɩ dɩ n zɩa Ŋmɩŋ aŋaŋ n balala dɩ n yiwo Ŋmɩŋ Bʋa wa? 37 Die nɩŋ nɩ da yi mɩŋ yada dɩɩ yi maŋ ka tʋma n Chʋa Ŋmɩŋ tʋʋmaha. 38 Ama dɩɩ yi maŋ tʋʋmaha ta nɩ ka yi mɩŋ yada, nɩ tɩŋ mʋ nɩ yiwo n tʋʋmaha yada amʋ nɩ nan dɩ sɩba dɩ n Chʋa Ŋmɩŋ bie n ma ta n dɩaŋ maŋ bie ʋ ma.”

39 Die ba bɩ mɩa dɩ ba yigi wo, ama die ʋ bɩa ta vaa ba, 40 ta die bɩ garɩsɩ Jɔɔdani mʋgɩrɩ a ga jigidieke Jɔɔn die dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ ta die bie mi. 41 Vuosi pam die dɩ keŋ ʋ jigiŋ a bala yɩa tamba dɩ, “Jɔɔn die ka yi mamachi wʋkpɩɩma ama wudieke mana ʋ bala yaa gamma daa wa gie ma die yi wusie.” 42 Die mi vuosi pam die dɩ yi wo yada.

11

Lazurusi kuŋ wɩa

1 Die daa wʋnyɩ saaŋ die dine Lazurusi ta ʋ bie Betani ma, ta die dɩ keŋ yʋagɩ. Betani die yiwo tɩŋ dieke Meri aŋaŋ ʋ nɩmbʋa Maata dɩ benne. 2 Meri wa gie die yine vuodieke die dɩ sitine tulaarika a yi tɩ Yɔmʋtieŋ nagɩsɩ ma wa ta chɩtɩbʋ aŋaŋ ʋ sikpeŋ zoosisi; die dɩ yiwo ʋ nɩmbʋa Lazurusi die dɩ yʋagɩna wa. 3 Die ʋ tamba Meri aŋaŋ Maata die dɩ tʋŋ balɩ Yisa dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, fʋ zʋa dieke fʋ faasɩna a cho wo yʋagɩ mɩŋ.”

4 Yisa die dɩ wʋnna naa wa, ʋ balɩ a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Yʋagɩbʋ gie ka baa ka yi Lazurusi miivoli kpatɩŋ, ama dɩ yiwo wudieke vuosi dɩ nan bɩrɩ Ŋmɩŋ saaŋ ka wɩa, ta bɩ bɩrɩ manɩŋ Ŋmɩŋ Bʋa saaŋ.”

5 Yisa die cho wo Maata aŋaŋ ʋ nɩmballɩ Meri aŋaŋ Lazurusi mɩŋ, 6 ama die ʋ wʋnna tʋntʋŋkʋ dɩ Lazurusi yʋagɩ wa, die ʋ wɩarɩ a bie jigidieke die ʋ benne wo damʋʋma ale. 7 Ta die keŋ a balɩ a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Nɩ vaa tɩ yiŋŋi ga Judia.”

8 Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ baarɩ dɩ, “Dɩdagɩrʋ, daraa ale ka gie, mi vuosi die yaala ba taa fʋ aŋaŋ tana a kʋʋ mɩŋ, bɩa wɩa fʋ bɩ yaala fʋ ga mi?”

9 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Chaanɩŋ ŋaaŋ beri mɩŋ a nyɩŋ sʋkʋʋŋ a tʋgɩ jɩŋmɩŋ. Dɩɩ yi vuoŋ dɩ chʋŋ ŋmɩntʋasɩ ʋ kaaŋ gbɩŋ nan, dama ʋ yese tɩŋgbaŋka gie chaanɩŋ mɩŋ. 10 Ama dɩɩ yi ʋ chʋŋ yuŋ ʋ nan gbɩŋ nan dama chaanɩŋ wori.” 11 Yisa die bala wa naa, ta bɩ balɩ gʋtɩ dɩ, “Tɩ zʋa Lazurusi gʋʋra mɩŋ, ama n nan ga a sʋgɩrɩ wa.”

12 Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, dɩɩ yi ʋ gʋʋra nɩŋ ʋ nan ye alaafɩa.”

13 Ama Yisa die daga dɩ Lazurusi kpiye mɩŋ ama ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die yile dɩ ʋ daga dɩ Lazurusi gʋʋra mɩŋ. 14 Die wɩa die ʋ yuori balɩ ba dɩ, “Lazurusi kpiye mɩŋ; 15 ama nɩ wɩa n yaa wa sʋgɩfɩalɩŋ die n wone ʋ jigiri amʋ nɩ nan yi mɩŋ yada. Nɩ vaa tɩ ga ʋ jigiŋ.”

16 Die Tomasi, vuodieke ba wasɩnana (Yiibiri) dɩ balɩ yi ʋ chanchaalɩba dɩ, “Nɩ vaa tɩ mana ga aŋaŋ wa, amʋ dɩɩ yi kuŋ, tɩ kpi aŋaŋ wa.”

Yisa yine vuodieke dɩ vanana vuosi dɩ yese miivoli bɩbra

17 Yisa die dɩ gana gbigi Betani wa, die ʋ wʋŋ dɩ ba gune Lazurusi ka daraa anɩɩsa wonde. 18 Betani die ka yʋa aŋaŋ Jerusalemi; die ka yʋasɩ die yiwo sɩba mali ale, 19 die wɩa Juu vuosi pam die dɩ keŋ dɩ ba waasɩ Maata aŋaŋ Meri ta yɩ ba suguru yaa gamma ba nɩmbʋa kumbu wɩa.

20 Die Maata dɩ wʋnna dɩ Yisa kieŋ wo, die ʋ nyɩŋ ga dɩ ʋ tuoli wo sieŋ me, ama Meri die dɩ wɩarɩ tigiŋ me. 21 Maata die dɩ balɩ yɩ Yisa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, dɩɩ yi fʋ tɩŋ bie wo giena n nɩmbʋa wa gie tɩŋ kaaŋ kpi. 22 Ama n sɩba dɩ lele gbaŋ Ŋmɩŋ nan yɩ fʋ jadieke mana fʋ jʋʋsɩna wa.”

23 Yisa die dɩ balɩ wa dɩ, “Fʋ nɩmbʋa wa nan hagɩ kuŋ me.”

24 Maata die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “N sɩba mɩŋ dɩ ʋ nan daansɩ hagɩ kuŋ me dʋnɩa kpatɩŋ daraaŋ.”

25 Yisa die dɩ balɩ dɩ, “Manɩŋ n yine vuodieke dɩ sʋgɩrɩnana kunti ta yɩa ba miivoli. Vuodieke nɩŋ dɩ yi mɩŋ yada, ʋ nan dɩ yallɩ miivoli, ʋ kpi gbaŋ; 26 ta vuodieke dɩaŋ dɩ benne ʋ mɩsɩ ma ta yi mɩŋ yada kaaŋ wɔŋ kpi. Yi wɩɩrɩ gie yada mɩŋ?”

27 Die ʋ yiŋŋi baarɩ dɩ, “Wa, n Yɔmʋtieŋ, n yi yada dɩ fʋnɩŋ fʋ yine Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa ta bɩ yi Ŋmɩŋ Bʋa, vuodieke dɩ bala ʋ keŋ tɩŋgbaŋka gie wo.”

Yisa die dɩ kʋnna dene

28 Maata die dɩ bala wɩaha a kpatɩ kʋaŋ chaaŋ, die ʋ yiŋŋi ga a lɔbɩrɩ a wa ʋ nɩmbʋa Meri, a balɩ wa dɩ, “Dɩdagɩrʋ wa bie giena ta pɩasa fʋ wɩa.” 29 Meri die dɩ wʋnna naa, die ʋ hagɩ a yi lagɩ lagɩ a nyɩŋ dɩ ʋ ga tuoli wo sieŋ me. 30 Yisa die dɩ ye ka tʋgɩ tɩŋkpaŋka sʋŋ, die ʋ ye bie wo jigidieke Maata dɩ tuoline wo. 31 Die Juu vuodiekemba die dɩ benne tigiri me ta yɩa Meri suguru wo dɩ yene ʋ hagɩna a yi lagɩ lagɩ a nyɩnna wa die ba dɩ ʋ kʋaŋ. Die ba yile dɩ ʋ gara vɔrɩkʋ jigiŋ dɩ ʋ kʋŋ.

32 Die Meri dɩ tʋgɩna jigidieke Yisa dɩ benne wo, ta ye wo wo, die ʋ sʋʋŋ gbirigi ʋ nɩŋŋa ta baarɩ dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, dɩɩ yi fʋ tɩŋ bie giena n nɩmbʋa wa gie tɩŋ kaaŋ kpi.”

33 Yisa die dɩ ye ʋ kʋnnana ta Juu vuodiekemba dɩaŋ dɩ dɩna ʋ kʋaŋ a keŋ wo gbaŋ dɩ kʋnnana wa; die ʋ sʋŋ dɩ chʋʋsɩ pam. 34 Ta die pɩasɩ ba dɩ, “Sɩa nɩ gu wo?”

Die ba yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, keŋ a ye mi.”

35 Yisa die dɩ kʋŋ. 36 Die wɩa Juu vuosisi dɩ baarɩ dɩ, “Nɩ ye ʋ faasɩna a cho Lazurusi dene.”

37 Ama bataŋ dɩaŋ dɩ baarɩ dɩ, “Daa ʋ yuorine daa yɩɩ wa ninehe? Ʋ tɩŋ kaaŋ bɩagɩ a kagɩ aŋ Lazurusi da kpi?”

Yisa die dɩ sʋgɩrɩna Lazurusi a nyɩŋ kuŋ me dene

38 Yisa sʋŋ die dɩ faasɩ a chʋʋsɩ, ta ʋ ga vɔrɩkʋ jigiŋ. Die ka yiwo taŋ lʋgɩŋ vɔrɩŋ ba nagɩ taŋ a ligi ka nʋaŋ. 39 Yisa die dɩ baarɩ dɩ, “Nɩ nagɩ tanɩ a nyɩŋ vɔrɩkʋ ma.”

Maata, vuodieke dɩ kpine wo taa wa dɩ baarɩ dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, ʋ nan dɩ nyʋʋgɩ dama tɩ gune wo daraa anɩɩsa wʋnna.”

40 Womi Yisa dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “N ka balɩ fʋ dɩ dɩɩ yi fʋ yi yada nan ye Ŋmɩŋ dɩ yalla hagɩrɩŋ dene?” 41 Die wɩa die ba nagɩ tanɩ a nyɩŋ vɔrɩkʋ nʋaŋ, Yisa die dɩ daansɩ ŋmɩŋsikpeŋ ta baarɩ dɩ, “N Chʋa Ŋmɩŋ, n waasa fʋ dɩ fʋ wʋnnana n jʋʋsɩŋ. 42 N sɩba a baarɩ saŋŋa mana tuose n jʋʋsɩŋ mɩŋ, ama n bala naa vuosi gie wɩa, amʋ ba nan yi yada dɩ fʋ tʋnna mɩŋ.” 43 Die ʋ balla naa a kpatɩ wa, die ʋ wa aŋaŋ lɔlɩkpɩɩŋ dɩ, “Lazurusi, keŋ nyɩŋ!” 44 Womi Lazurusi die dɩ keŋ nyɩŋ, logiti die dɩ veli ʋ nuusi aŋaŋ ʋ nagɩsɩ ta garɩbɩŋ die dɩ bɔbɩ ʋ nine. Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩ forisi gatɩtɩ ta vaa ʋ ga.”

Die ba sanna dɩ ba kʋʋ Yisa dene

(Mat. 26.1-5; Maki 14.1, 2; Luki 22.1, 2)

45 Die vuodiekemba dɩ kenne dɩ ba waasɩ Meri wa pam die dɩ ye wudieke Yisa dɩ yine wo ta yi wo yada. 46 Ama ba bataŋ die dɩ yiŋŋi ga Farasisi vuosisi jigiŋ a balɩ ba wudieke Yisa dɩ yine. 47 Die wɩa Farasisi vuosisi aŋaŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ tɩka nyɩŋkʋraha die dɩ lagɩŋ taŋ a baarɩ dɩ, “Bɩa tɩ nan yi? Nɩ ye mamachi tʋŋ dieke daa wa gie dɩ tʋnnana. 48 Dɩɩ yi tɩ va wa ʋ tʋma a gara, vuoŋ mana nan keŋ yi wo yada ta Romani nyɩŋkʋraha nan keŋ a chʋʋsɩ tɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie mana.”

49 Die ba wʋnyɩ saaŋ dɩ dine Kayafasi ta ʋ yi ba kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ bini mi die dɩ baarɩ dɩ, “Nɩnɩŋ nɩ ka sɩba wɩɩŋ! 50 Nɩ ka sɩba a baarɩ dɩ kpɩa dɩ vuobalɩmɩŋ tuo vuosi gie mana kuŋ a kpi a tɩaŋ tɩŋgbaŋka gie vuosi mana dɩ baaŋ kpi?” 51 Die ʋ ka balɩ naa aŋaŋ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ yɩaŋ, ama die ʋ yine kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ bini mi wo, die ʋ bʋga bala mɩŋ dɩ Yisa baa ʋ tuo wo Juu vuosi kuŋ a kpi, 52 daa ba nyɩɩna ma, ama ka baa ka yaa wa Ŋmɩŋ ballɩ diekemba dɩ jaasɩna tɩŋgbaŋka gie mana ma wa a keŋ lagɩsɩ taŋ a yi be jabalɩmɩŋ.

53 Die wɩa a nyɩŋ daarɩ mi yaa gamma die Juu vuosisi dɩ saŋ dɩ ba kʋʋ Yisa. 54 Die wɩa Yisa die ka bɩ dɩ dɩa yaalɩŋ ma Judia tɩŋgbaŋ ma, ta die nyɩŋ mi a ga tɩŋ kaanɩ dɩ gbigine hagɩyeŋ ba wasa ka Efarimi, ta die bie mi aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba.

55 Die Juu vuosi dʋʋga dieke ba wasɩnana gasɩtɩaŋkʋ dɩ gbigi, die vuosi pam die dɩ nyɩŋ tɩgɩsɩ tɩgɩsɩ a jʋalɩ ga Jerusalemi dɩ ba wʋnsɩ ba gbaŋ ta dʋʋgaka ye tʋgɩ. 56 Die vuosisi die dɩ lagɩŋna Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma wa, die ba dɩ dɩa yaala Yisa ta pɩasa taŋ dɩ, “Bɩa nɩ yile? Ʋ ka baa ʋ keŋ dʋʋgaka yaa?” 57 Ama kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ Farasisi vuosisi die wɔŋ yɩ wa nʋaŋ dɩ vuodieke dɩ keŋ ye jigidieke Yisa dɩ benne ʋ keŋ a yɩ ba doose amʋ ba nan yigi wo.

12

Meri die dɩ sitine tulaari a yi Yisa nagɩsɩ ma dene

(Mat. 26.6-13; Maki 14.3-9)

1 Die daraa ayʋaba die dɩ tɩala dɩ gasɩtɩaŋkʋ dʋʋgaka tʋgɩ wa, Yisa die dɩ ga Betani jigidieke Lazurusi die dɩ benne wo, vuodieke Yisa dɩ sʋgɩrɩna a nyɩŋ kumbu me wo. 2 Mi die ba digi nyindiike a yɩ wa, die Maata dɩ suŋŋi a tɩa nyindiikehe, Lazurusi die yiwo vuodiekemba dɩ dinene aŋaŋ Yisa wa wʋnyɩ. 3 Womi Meri die dɩ nagɩ kɔlɩba aŋaŋ tulaari dieke ligire dɩ faasɩna a tʋa a sitibu a yi Yisa nagɩsɩ ma, ta nagɩ ʋ sikpeŋ zoosi a chɩtɩ bʋ, ta tulaaribu nyuugiŋ dɩ suuli tigiri mana. 4 Die Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba wʋnyɩ ba wasɩnana Judasi Asikaroti, vuodieke die dɩ bala ʋ keŋ posi Yisa chɩaka die dɩ baarɩ dɩ, 5 “Bɩa wɩa ba ka nagɩ tulaaribu a daa salɩnyɩala* kɔbɩsɩ-taa ta nagɩ ligirebu a yɩ zɔɔlɩntieliŋ?” 6 Die ʋ ka balɩ naa ʋ baga dɩ benne zɔɔlɩntieliŋ ma wɩa, ama die ʋ yine gaarʋ wɩa. Die ʋ pɔgɩlɩna ba ligire bʋlɔgɩŋ ta die gaara.

7 Ama Yisa die dɩ baarɩ dɩ, “Nɩ vaa Meri sɔmm! Ʋ yiwo naa a gbarɩ n guule daraaŋ. 8 Nɩnɩŋ nɩ aŋaŋ zɔɔlɩntieliŋ nan dɩ beri saŋŋa mana, ama manɩŋ nɩŋ n kaaŋ dɩ beri aŋaŋ nɩ saŋŋa mana.”

Die ba sanna dɩ ba kʋʋ Lazurusi dene

9 Die vuosi pam die dɩ wʋŋ dɩ Yisa keŋ Betani ma, die wɩa die ba ga mi. Die ba ka ga mi Yisa nyɩɩna ma wɩa, ama die ba yaala ba ye wo Lazurusi, vuodieke Yisa dɩ sʋgɩrɩna a nyɩŋ kumbu me wo. 10 Naa wɩa kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha die dɩ saŋ dɩ ba kʋʋ Lazurusi gbaŋ; 11 dama die Lazurusi kumbu hagɩkʋ wɩa die Juu vuosi pam dɩ zeti ba kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha ama ta gara Yisa jigiŋ a yie wo yada.

Yisa die dɩ gana a ga juu Jerusalemi dene

(Mat. 21.1-11; Maki 11.1-11; Luki 19.28-40)

12 Die ka tʋnvʋʋsa die kpɩkpaakʋ die dɩ kenne gasɩtɩaŋkʋ dʋʋgaka die dɩ wʋŋ dɩ Yisa kieŋ wo Jerusalemi ma. 13 Die wɩa die ba chɩa vaatɩ a nyɩŋ ga dɩ ba tuoli wo sieŋ a faasɩ nata dɩ, “Hozaana,† Ŋmɩŋ yi alibarika a yɩ vuodieke dɩ kienene wʋnɩŋ Ŋmɩŋ saaŋ ma! Ŋmɩŋ bɩ yi alibarika a yi Izara naaŋ wa ma.”

14 Yisa die wɔŋ vaa ba yaalɩ wa boniŋ die ʋ jʋalɩ a kalɩ ka ma, sɩba dɩ maagɩna die Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ:

15 “Zayɔni tɩŋ vuosi nɩ da vaa ŋmaamɩŋ yalla nɩ

ye, nɩ naaŋ wa kieŋ,

ta jʋalɩ bonpɔlɩ.”

16 Saŋka mi die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die ka sɩba wɩɩrɩ gie chɩaŋ; ama Ŋmɩŋ die dɩ kenne a sʋgɩrɩ Yisa a nyɩŋ kumbu me wo die ba tɩɩnsɩ dɩ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ balɩ wa die yaa gamma ʋ ma, ta bɩ tɩɩnsɩ dɩ ba yiwo dene a yɩ wa.

17 Die vuodiekemba die dɩ benne Yisa jigiri ta ʋ wa Lazurusi a nyɩŋ vɔrɩkʋ ma ta sʋgɩrɩ wa a nyɩŋ kumbu me wo die dɩ mʋʋla wudieke dɩ yine wo. 18 Die wɩa kpɩkpaaŋ die dɩ nyɩŋ dɩ ba tuoli wo sieŋ me, dama die ba wʋŋya mɩŋ ʋ yine mamachika gie. 19 Die Farasisi vuosi dɩ bala yɩa taŋ dɩ, “Tɩ kaaŋ bɩagɩ a yi wɩɩŋ lele. Ye, tɩŋgbaŋka gie vuosi mana dɩ wa mɩŋ.”

Die Giriiki vuosi bataŋ die dɩ yaala ba ye Yisa dene

20 Die Giriiki vuosi bataŋ die gʋtɩ wa vuodiekemba dɩ gana Jerusalemi dɩ ba ga jɩaŋ Ŋmɩŋ gasɩtɩaŋkʋ dʋʋgaka saŋka. 21 Die ba ga Filipi jigiŋ vuodieke die dɩ nyɩnna Befisada tɩŋ, Galili tɩŋgbaŋ ma, a balɩ wa dɩ, “Jakʋʋŋ, tɩ yaala tɩ ye wo Yisa mɩŋ.”

22 Filipi dɩaŋ dɩ ga balɩ Andurusi, ba bale wo dɩaŋ dɩ ga balɩ Yisa. 23 Yisa dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ kɔtɩ Vuota Bʋa wa ŋmɩŋsikpeŋ tʋgɩya mɩŋ. 24 Wusie maŋ bala nɩ, dɩɩ yi ba bʋrɩ zabɩŋ tɩŋgbaŋ ma ka ŋaaŋ nyuuŋ mɩŋ ta zabɩnɩ kpi. Ka kʋaŋ chaaŋ zaaha bɩrɩŋ a nyɩŋ nyɩŋnyɩŋka pam. Ama ba ka bʋrɩ zabɩŋ ka kaaŋ kpi, ta kaaŋ bɩ a nyɩŋ nyɩŋnyɩŋka. Ama ka nan yiwo zabɩmbalɩmɩŋ. 25 Vuodieke nɩŋ mana dɩ chone ʋ mɩsɩ nan waarɩ ka; ama vuodieke nɩŋ mana dɩ kana a cho ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ mɩsɩ tɩŋgbaŋka gie me nan daansɩ ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ. 26 Vuodieke nɩŋ mana dɩ yaala ʋ tʋŋ n tʋʋma mʋ ʋ dɩ wa n kʋaŋ, amʋ ʋ nan dɩ bie jigidieke n benne wo. Ta n Chʋa Ŋmɩŋ nan kɔtɩ vuodieke dɩ tʋnnana n tʋʋmaha ŋmɩŋsikpeŋ.”

Yisa die dɩ bala yaa gamma ʋ kuŋ wɩa dene

27 Yisa die baarɩ dɩ, “Lele n sʋŋ faasɩ chʋʋsɩ mɩŋ, ta bɩa maŋ baaŋ n balɩ? N balɩ dɩ, ‘N Chʋa Ŋmɩŋ daa vaa wahalaka gie keŋ n ma yaa?’ Ama die wɩa maŋ keŋ, dɩ n keŋ a dii wahalaka gie. 28 N Chʋa Ŋmɩŋ vaa fʋ saarɩ ye bɩrɩŋ!” Womi lɔlɩŋ die dɩ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a baarɩ dɩ, “N saaŋ wɔŋ ye bɩrɩŋ mɩŋ, ta nan bɩ ye bɩrɩŋ bɩbra.”

29 Die kpɩkpaaŋ dieke dɩ zene mi ta wʋŋ lɔlɩkʋ, bataŋ dɩ baarɩ dɩ, “Nɩɩŋ natɩna” Bataŋ dɩaŋ dɩ, “Ŋmɩŋ malaka bala wɩa a yɩ wa.”

30 Ama Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Daa n wɩa lɔlɩkʋ gie dɩ balɩ wɩa naa, ama dɩ yiwo nɩ wɩa. 31 Saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ dii tɩŋgbaŋka vuosi sarɩya keŋye mɩŋ, ta saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ vigi tɩŋgbaŋka gie nɩŋŋandɩɩsɩrʋ Sitaani a taaŋ wa dɩaŋ dɩ tʋgɩ. 32 Ba keŋ kɔtɩ mɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ saŋŋa dieke, n nan vaa vuota mana keŋ n jigiŋ.” 33 Ʋ balɩkʋ gie dagɩ wa ʋ bala ʋ kpi kuŋ dieke.

34 Die kpɩkpaakʋ dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Ŋmɩŋ gbaŋkʋ dagɩ tɩ dɩ Ŋmɩŋ vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa baa ʋ bemme mɩŋ yaa gamma haahuu. Ta lalɩa fʋ bala dɩ sie ba kɔtɩ Vuota Bʋa wa ŋmɩŋsikpeŋ? Mɩnɩa yine Vuota Bʋa wa gie?”

35 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Chaaŋkʋ nan dɩ bie nɩ jigiŋ saŋŋa bɩta. Die wɩa nɩ chʋmma ka ma ka yene bie nɩ jigiri amʋ lɩmɩŋ kaaŋ keŋ ligi nɩ, dama vuodieke dɩ chʋnnana lɩmɩŋ ma ka sɩba jigidieke ʋ ganana. 36 Die wɩa nɩ yi vuodieke dɩ yɩnana chaaŋkʋ yada ʋ yene a bie nɩ jigiŋ naa, ta nɩ nan yi vuodiekemba dɩ benne chaaŋkʋ ma.”

Juu vuosi die dɩ kana ka yi Yisa yada dene

Die Yisa die dɩ bala naa a kpatɩ kʋaŋ chaaŋ die ʋ nyɩŋ kpɩkpaakʋ jigiŋ a ga lɔbɩrɩ. 37 Aŋaŋ die ʋ tʋnna mamachi tʋnkpɩɩmaha ba jigiri mana yɔrɩ, die ba ka yi wo yada. 38 Naa die dɩ vaa wudieke Ŋmɩŋ naazʋa Azaya dɩ bala wa dɩ keŋ yi wusie, die ʋ baarɩ dɩ:

“Tɩ Yɔmʋtieŋ, mɩnɩa tuone tɩ wɩaha?

Ta mɩnɩa tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ yuori ʋ hagɩrɩbʋ a dagɩ?”

39 Die vuosisi mi die ka bɩagɩ yi Yisa yada dama Ŋmɩŋ naazʋa Azaya gbaŋ die bɩ baarɩ dɩ:

40 “Ŋmɩŋ vaa ba yɩɩŋ mɩŋ,

ta ligi ba sʋŋanyile,

amʋ ba nine kaaŋ dɩ yese,

ta ba kaaŋ dɩ sɩba wɩaha chɩasɩ,

ta yiŋŋi keŋ manɩŋ Ŋmɩŋ n jigiŋ

aŋ n gbaaŋ ba.”

41 Azaya die balɩ wa naa, dama die ʋ wɔŋ ye wo Yisa chaankpeŋkpɩɩŋ ta die balɩ yaa gamma ʋ ma.

42 Die saŋka mi die Juu vuosi nyɩŋkʋraha pam gbaŋ die yi Yisa yada mɩŋ; ama die ba chɩga Farasisi vuosi ŋmaamɩŋ ta die ka bala yaalɩŋ ma amʋ ba kaaŋ yagɩ ba nyɩŋ ba Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku me.

43 Naa dagɩya dɩ Juu vuosi nyɩŋkʋraha die yaala vuota bɩrɩŋ a tɩaŋ Ŋmɩŋ bɩrɩŋ.

Yisa keŋye mɩŋ dɩ ʋ gbatɩ tɩŋgbaŋka gie vuosi a taaŋ

44 Yisa die dɩ balɩ aŋaŋ lɔlɩkpɩɩŋ dɩ, “Vuodieke nɩŋ mana dɩ yine mɩŋ yada ka yi wo n nyɩɩna ma yada, ama ʋ yi wo vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa gbaŋ yada. 45 Ta vuodieke dɩ yenene mɩŋ, yese vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ gbaŋ. 46 Manɩŋ n keŋ wo tɩŋgbaŋka gie me dɩ n yi chaanɩŋ a yɩ vuosi, amʋ vuodieke mana dɩ yine mɩŋ yada kaaŋ wɩarɩ a bie lɩmɩŋ ma. 47 Vuodieke nɩŋ mana dɩaŋ dɩ wʋnna n wɩaha ta ka dɩɩ ha, daa manɩŋ n bala n dii ʋ sarɩya, dama n ka keŋ tɩŋgbaŋka gie me dɩ n dii vuosi sarɩya, ama n keŋye mɩŋ dɩ n gbatɩ ba a taaŋ. 48 Ta vuodieke dɩ zetine mɩŋ ta ka tuo n wɩaha, sarɩya diiru benne a baa ʋ keŋ dii wo ʋ sarɩya; wudieke n balla wa bala a keŋ dii ʋ sarɩya dʋnɩa kpatɩŋ daraaŋ. 49 Wudieke n balala ka nyɩŋ n jigiŋ, ama n bala wudieke n Chʋa Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa dɩ bala dɩ n balɩ. 50 Ta n sɩba a baarɩ ʋ wɩaha yɩa vuosi miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ. Wudieke n bala naa, hanɩŋ n Chʋa Ŋmɩŋ dɩ balɩ dɩ n balɩ.”

13

Yisa die dɩ nɩtɩna ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba naatala dene

1 Saŋŋa dieke die gasɩtɩaŋkʋ dʋʋgaka die dɩ yene ka piiliye wo, ama Yisa die dɩ sɩba a baarɩ dɩ ʋ saŋŋa tʋgɩya mɩŋ, dɩ ʋ nyɩŋ tɩŋgbaŋka gie me a yiŋŋi ga ʋ Chɔɔŋ jigiŋ. Ta die cho ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ benne tɩŋgbaŋka gie me, ta die yaala ʋ dagɩ ba ʋ faasɩna cho be die.

2 Saŋka mi wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die die nyindiike; Sitaani die dɩ wɔŋ woliŋ a yi Judasi Asikaroti vuodieke dɩ yine Simoni bʋa wa dɩ yile dɩ ʋ posi Yisa chɩaŋ. 3 Ama Yisa nɩŋ die sɩba a baarɩ ʋ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ nagɩ wa jaaŋ mana a yi ʋ nuusi me mɩŋ, ta bɩ sɩba a baarɩ dɩ ʋ nyɩŋ wa ʋ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ jigiŋ mɩŋ, ta nan yiŋŋi ga ʋ jigiŋ. 4 Die wɩa die ʋ hagɩ nyindiikehe me, ta wuri ʋ jayeekiŋ a dʋaŋ, ta nagɩ bʋdʋba a bɔbɩ ʋ chɩaŋ ma. 5 Ka kʋaŋ chaaŋ die ʋ siti nyaaŋ a yi tasɩŋ ma ta piili a nɩta ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba naatala ta die naga bʋdʋbɩka dɩ benne ʋ chɩaka ma wa a bilige ba naatalaha. 6 Ta die keŋ tʋgɩ Simoni Piita jigiŋ, Piita die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, yaala fʋ nɩɩtɩ wa n naatala mɩŋ?”

7 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Lele nɩŋ, kaaŋ dɩ sɩba wudieke n yinene wo chɩaŋ, ama ka kʋaŋ chaaŋ nan dɩ sɩba.” 8 Womi Piita dɩ balɩ wa dɩ, “Manɩŋ nɩŋ kaaŋ nɩɩtɩ n naatala naada.”

Yisa dɩ balɩ wa dɩ, “Dɩɩ yi maŋ ka nɩɩtɩ fʋ naatala kaaŋ bɩ yi n kʋaŋandɩɩsɩrʋ.”

9 Die wɩa Simoni Piita die dɩ balɩ wa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, die nɩŋ da keŋ a nɩɩtɩ n naatala nyɩɩna ma, ama nɩɩtɩ n nuusi aŋaŋ n sikpeŋ a gʋtɩ.”

10 Yisa die dɩ balɩ wa dɩ, “Vuodieke nɩŋ dɩ wone a sɩɩ nyaaŋ, die vuoke bɩ wo dɩgɩntɩ. Die wɩa ka ka yi talasɩ dɩ ʋ bɩ sɩɩ, sie ʋ nɩɩtɩ ʋ naatala nyɩɩna ma. Nɩ mana bɩ wo dɩgɩntɩ, ntaala vuobalɩmɩŋ nyɩɩna ma yalla dɩgɩntɩ.” 11 Yisa die wɔŋ sɩba vuodieke dɩ bala ʋ posi ʋ chɩaŋ mɩŋ. Die wɩa die ʋ baarɩ dɩ, “Vuobalɩmɩŋ nyɩɩna yalla dɩgɩntɩ.”

12 Yisa die dɩ nɩtɩna ba naatala ha a kpatɩ wa, ʋ bɩ nagɩ ʋ jayeekiŋ a yeegi, ta yiŋŋi keŋ kalɩ nyindiikehe jigiŋ, ta pɩasɩ ba dɩ, “Nɩ sɩba wudieke n yinene a yɩ nɩ wa chɩaŋ mɩŋ? 13 Nɩ wasa mɩŋ Dɩdagɩrʋ aŋaŋ nɩ Yɔmʋtieŋ, dɩ mʋ mɩŋ dɩ nɩ wasɩnana mɩŋ die, dama n seŋ yi mɩŋ. 14 Manɩŋ n yine nɩ Yɔmʋtieŋ aŋaŋ nɩ Dɩdagɩrʋ ta nɩtɩ nɩ naatalaha gie, nɩ gbaŋ nɩ mʋ nɩ nɩtɩma taŋ naatala. 15 Manɩŋ n yi a dagɩ nɩ mɩŋ dɩ nɩ yime sɩba n yine a yɩ nɩ dene wo. 16 Wusie maŋ bala nɩ, yɔmʋ wori a tɩaŋ ʋ tieŋ ta tʋntʋntʋ dɩaŋ dɩ wori a tɩaŋ vuodieke dɩ tʋnna wa wa. 17 Lele nɩ sɩba wusieke gie, nɩ nan dɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ pam dɩɩ yi nɩ yie he.

Yisa die dɩ bala ʋ chɩaŋ posiku wɩa dene

(Mat. 26.20-25; Maki 14.17-21; Luki 22.21-23)

18 “N ka bala yaa gamma nɩ mana wɩa, n sɩba nɩnɩŋ vuodieke n vʋarɩna mɩŋ. Sie wudieke dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma keŋ yi wusie. Dɩ maagɩya mɩŋ dɩ, ‘Vuodieke dɩ dinene nyindiike aŋaŋ mɩŋ wa yiŋŋe a tuole mɩŋ mɩŋ.’ 19 N bala nɩ wɩɩrɩ gie ta ka wa keŋ yi, amʋ ka keŋ yi nɩ nan yi yada dɩ n yiwo vuodieke n yine.

20 “Wusie maŋ bala nɩ, vuodieke nɩŋ mana dɩ tuone vuodieke nɩŋ mana n tʋnna wa tuo wo n gbaŋ, ta vuodieke nɩŋ mana dɩ tuone mɩŋ, tuo wo vuodieke dɩ tʋna mɩŋ wa mɩŋ.”

21 Die Yisa dɩ bala wɩɩrɩ gie kʋaŋ chaaŋ, die ʋ sʋŋ dɩ chʋʋsɩ pam, die ʋ balɩ yuori be dɩ, “Wusie maŋ bala nɩ, nɩ wʋnyɩ bala ʋ posi n chɩaŋ.” 22 Ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ yiŋŋi daansa taŋ ta ka sɩba vuodieke ʋ dagɩnana wa. 23 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba wʋnyɩ die ʋ faasɩna cho die dɩ kalɩ a gbigi wo. 24 Die Simoni Piita die dɩ kamɩsɩ wa a balɩ wa dɩ, “Pɩasɩ wa ye vuodieke ʋ dagɩnana.” 25 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩ wa mi die dɩ vɩɩsɩ a gbigi Yisa a pɩasɩ wa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, mɩnɩa wonde?” 26 Yisa die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Maŋ keŋ nagɩ paanʋkʋ a sugi jɩɩtɩ ma a nagɩ yɩ vuodieke wo, wʋnɩŋ vuoke mi wonde.” Die wɩa ʋ nagɩ paanʋkʋ a sugi jɩɩtɩtɩ a nagɩ yɩ Judasi vuodieke die dɩ yine Simoni Asikaroti bʋa wa.

27 Die Judasi die dɩ dene tuo paanʋkʋ a kpatɩ, Sitaani die dɩ juu wo. Womi Yisa dɩ balɩ wa dɩ, “Yi lagɩ lagɩ a yi wudieke fʋ bala fʋ yi wo.” 28 Ama ba wʋnyɩ die ka sɩba wudieke Yisa dɩ bala a yɩ wa wa chɩaŋ. 29 Die Judasi dɩ pɔgɩlɩnana ba ligire bʋlɔgɩrɩ wɩa die ba bataŋ dɩ yile dɩ Yisa balɩ wa mɩŋ dɩ ʋ ga daa jadieke ba bala ba nagɩ dii gasɩtɩaŋkʋ dʋʋgaka yaa ʋ ga nagɩ ligire a yɩ zɔɔlɩntielibe. 30 Judasi die dɩ dene tuo paanʋkʋ die ʋ nyɩŋ bʋnyɩ. Die dɩ yiwo yuŋ.

Mɩrɩhaalɩkʋ wɩa

31 Judasi die dɩ gana kʋaŋ chaaŋ, Yisa die dɩ baarɩ dɩ, “Lele gie, manɩŋ Vuota Bʋa wa nan ye bɩrɩŋ, ta n ma Ŋmɩŋ dɩ nan ye bɩrɩŋ. 32 Dɩɩ yi Ŋmɩŋ dɩ ye bɩrɩŋ n ma, die nɩŋ dɩ kaaŋ yʋasɩ ʋ nan vaa manɩŋ Vuota Bʋa gbaŋ ye bɩrɩŋ ʋ ma. 33 N ballɩ, n kaaŋ bɩ bie nɩ jigiŋ a yʋasɩ. Nɩ nan dɩ dɩa a yaala mɩŋ, ama lele n bala nɩ wudieke n bala a yɩ Juu vuosisi nyɩŋkʋraha dɩ, ‘Nɩ kaaŋ bɩagɩ a ga jigidieke n ganana wa.’ 34 Ta lele, n wa yɩa nɩ wa mɩrɩhaalɩŋ: nɩ chome taŋ. N chone nɩ dene wo nɩ mʋ nɩ chome taŋ dene. 35 Dɩɩ yi nɩ yaa choti aŋaŋ taŋ, die nɩŋ vuoŋ mana nan dɩ sɩba dɩ nɩ yiwo n kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ.”

Yisa die dɩ bala dɩ Piita nan chiisi dɩ ʋ ka sɩba wa dene

(Mat. 26.31-35; Maki 14.27-31; Luki 22.31-34)

36 Simoni Piita die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, sɩa fʋ gara?”

Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Lele jigidieke n ganana wa kaaŋ bɩagɩ dɩ n kʋaŋ ama kʋaŋ chaaŋ nan keŋ.” 37 Piita die dɩ bɩ pɩasɩ wa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, bɩa wɩa maŋ kaaŋ bɩagɩ dɩ fʋ kʋaŋ lele? Manɩŋ n yi siri dɩ n zie fʋ naŋ ma a kpi.”

38 Yisa die dɩ bɩ pɩasɩ wa dɩ, “Fʋnɩŋ seŋ yi siri mɩŋ dɩ fʋ zie n naŋ ma a kpi? Wusie maŋ bala fʋ, kparaaŋ nan keŋ baa ka kʋmma ta chiisi wo bʋtaa dɩ ka sɩba mɩŋ.”

14

Yisa yine sieku a gara ʋ Chɔɔŋ wa jigiŋ

1 Yisa die dɩ balɩ a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Nɩ da vaa nɩ sʋgɩtɩ chʋʋsɩ. Nɩ yi Ŋmɩŋ yada ta bɩ yi n gbaŋ yada. 2 Juone pam bie n Chʋa Ŋmɩŋ tigiŋ me ta maŋ gara dɩ n wʋnsɩ a yɩ nɩ. Dɩ tɩŋ ka yi wusie n tɩŋ kaaŋ balɩ nɩ. 3 Maŋ keŋ ga a wʋnsɩ a kpatɩ kʋaŋ chaaŋ, n nan viiri keŋ a nagɩ nɩ a ga jigidieke n benne wo, amʋ nɩ nan dɩ bie jigidieke n benne wo. 4 Nɩ sɩba sie dieke dɩ ganana jigidieke n ganana wa.”

5 Tomasi die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, tɩ ka sɩba jigidieke fʋ ganana wa, die wɩa lalɩa tɩ baa tɩ yi a ye sieku a ga mi?”

6 Yisa dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Manɩŋ n yine sieku aŋaŋ wusieke aŋaŋ miivoli. Vuoŋ wori a baaŋ bɩagɩ keŋ n Chʋa Ŋmɩŋ jigiŋ ntaala ʋ daagɩ n ma. 7 Dɩɩ yi nɩ tɩŋ sɩba mɩŋ, nɩ tɩŋ nan dɩ sɩba n Chʋa wa gbaŋ. Ama a nyɩŋ jinne yaa gamma nɩ sɩba wa ta ye wo mɩŋ.”

8 Filipi die dɩ balɩ wa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, wudieke tɩ yaala wʋnna, dagɩ tɩ fʋ Chʋa wa.”

9 Yisa dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Filipi, n bie nɩ jigiŋ a yʋasɩ mɩŋ, ama fʋ ka sɩba mɩŋ? Vuodieke nɩŋ mana dɩ yene mɩŋ ye n Chʋa wa mɩŋ. Bɩa wɩa fʋ baarɩ dɩ, ‘Dagɩ tɩ fʋ Chʋa wa’? 10 Filipi, ka yi yada dɩ n bie wo n Chʋa wa ma, ta n Chʋa dɩ bie n ma.” Yisa die dɩ balɩ a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Wudiekemba n bala nɩ wa ka nyɩŋ n jigiŋ, ama a nyɩŋ wa n Chʋa Ŋmɩŋ jigiŋ. Wʋnɩŋ ʋ benne n ma maŋ tʋma tʋʋmaha gie. 11 Die wɩa, nɩ yi mɩŋ yada dɩ n bie wo n Chʋa Ŋmɩŋ ma, ta n Chʋa Ŋmɩŋ dɩaŋ dɩ bie n ma. Dɩ daa die, ama nɩ yi mɩŋ yada mamachi tʋŋ diekemba n tʋnnana wa wɩa. 12 Wusie maŋ bala nɩ, vuodieke mana dɩ yine mɩŋ yada nan tʋŋ tʋŋ diekemba n tʋnnana wa, ta ʋ tʋʋma gbaŋ nan tɩaŋ n tʋʋmaha, dama n gara n Chʋa Ŋmɩŋ jigiŋ mɩŋ. 13 Ta n nan yi wudieke mana nɩ jʋʋsɩna a yaala n saaŋ ma, amʋ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ nan ye bɩrɩŋ n wɩa. 14 Dɩɩ yi nɩ jʋʋsɩ mɩŋ jadieke mana n saaŋ ma, n nan yɩ nɩ.

Ŋmɩŋ Halɩkasɩka kenne wɩa

15 “Dɩɩ yi nɩ cho mɩŋ, nɩ nan dɩ dɩ n mɩraha, 16 ta n nan jʋʋsɩ n Chʋa Ŋmɩŋ aŋ ʋ yɩ nɩ Halɩkasɩka aŋ ʋ suŋŋime nɩ ta bemme nɩ jigiŋ saŋŋa mana. 17 Halɩkasɩka nan dagɩ nɩ wudieke dɩ yine wusie. Tɩŋgbaŋka gie vuosi kaaŋ bɩagɩ a tuo Halɩkasɩka dama ba ka yese wo yaa a sɩba wa. Ama nɩnɩŋ nɩŋ, nɩ sɩba Halɩkasɩka vuodieke dɩ benne nɩ jigiŋ ta nan dɩ bie nɩ jigiŋ yaa gamma haahuu wo.

18 “Maŋ keŋ ga n kaaŋ vaa nɩ sɩba bikpiisi. N nan viiri a keŋ nɩ jigiŋ. 19 Dɩ kaaŋ yʋasɩ tɩŋgbaŋka gie vuosi kaaŋ bɩ ye mɩŋ bɩbra, ama nɩnɩŋ nɩ nan ye mɩŋ. Dama n nan dɩ beri n mɩsɩ ma; die wɩa nɩ gbaŋ nɩ nan dɩ bie nɩ mɩsɩ ma. 20 Maŋ keŋ yiŋŋi a keŋ n mɩsɩ ma, nɩ nan dɩ sɩba dɩ n bie wo n Chʋa wa ma, ta nɩ dɩaŋ nɩ bie n ma sɩba n benne nɩ ma dene wo.

21 “Vuodiekemba dɩ tuosinene n mɩraha ta dɩ ha banɩŋ ba yine vuodiekemba dɩ chone mɩŋ; ta n Chʋa nan dɩ cho be, ta n gbaŋ n nan dɩ cho be ta yuori a dagɩ ba vuodieke n yine.”

22 Judasi (vuoke gie ka yi Judasi Asikaroti wa) dɩ pɩasɩ wa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, bɩa yine fʋ bala dɩ nan yuori fʋ gbaŋ a dagɩ tɩ, ama kaaŋ yuori fʋ gbaŋ a dagɩ tɩŋgbaŋka gie vuosi?”

23 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Vuodieke nɩŋ mana dɩ chone mɩŋ nan dɩ dɩɩ n dagɩkʋ. Ta n Chʋa Ŋmɩŋ nan dɩ cho wo, ta manɩŋ aŋaŋ n Chʋa nan keŋ ʋ jigiŋ a bemme aŋaŋ wa. 24 Ama vuodieke nɩŋ mana dɩ kana ka cho mɩŋ ka dɩɩ n dagɩkʋ. Wudiekemba nɩ wʋnna wa ka nyɩŋ wa n gbaŋ gbaŋ n jigiŋ, ama a nyɩŋ wa n Chʋa Ŋmɩŋ vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa jigiŋ.

25 “N bala wɩaha gie mana a yɩa nɩ n yene bie nɩ jigiŋ naa. 26 Ama Susuŋŋiru, Ŋmɩŋ Halɩkasɩka vuodieke n Chʋa Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ tʋŋ n saaŋ ma wa, nan dagɩ nɩ jaaŋ mana ta vaa nɩ tɩɩnsɩ wudiekemba mana n bala nɩ wa.

27 “Sʋgɩdʋagɩŋ maŋ yɩa nɩ daa sʋgɩdʋagɩ dieke dɩ yine sɩba tɩŋgbaŋka gie sʋgɩdʋagɩŋ. Die wɩa, nɩ daa vaa jaaŋ mugisi nɩ yaa ŋmaamɩŋ yalla nɩ. 28 Nɩ wɔŋ a wʋŋ n bala nɩ dɩ ‘N gara mɩŋ ama n nan viiri keŋ nɩ jigiŋ.’ Dɩɩ yi nɩ seŋ cho mɩŋ, nɩ nan dɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ dɩ n yiŋŋi gara n Chʋa Ŋmɩŋ jigiŋ, dama ʋ tɩaŋ mɩŋ mɩŋ. 29 N bala nɩ wɩaha gie lele ta a wa yi, amʋ a keŋ yi, nɩ nan yi yada. 30 N kaaŋ balɩ aŋaŋ nɩ a yʋasɩ, dama tɩŋgbaŋka gie naaŋ Sitaani kieŋ mɩŋ, ama ʋ wo n hagɩrɩŋ, 31 ama n yaala tɩŋgbaŋka gie vuosi sɩmma dɩ n cho n Chʋa Ŋmɩŋ aŋaŋ wusie; die wɩa maŋ yie jaaŋ mana sɩba ʋ dagɩna mɩŋ dene wo.

“Nɩ vaa tɩ gamma.”

15

Tɩɩ dieke dɩ nyɩnnana nyɩŋnyɩŋka aŋaŋ ka nagɩsɩ nandagɩŋ

1 Ka kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩ balɩ a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ, “Manɩŋ n yine tɩɩ dieke dɩ nyɩnnana nyɩŋnyɩŋka wusie, ta n Chʋa Ŋmɩŋ dɩ yi ka wʋnwʋnsɩrʋ. 2 Naŋ dieke mana dɩ kana ka nyɩŋ nyɩŋnyɩŋka ʋ chɩaka taana mɩŋ; ama ta wʋnsa naŋ dieke dɩ nyɩnnana nyɩŋnyɩŋkaha amʋ a nan dɩ vɩɩna a nyɩŋ nyɩŋnyɩŋka pam. 3 Lele nɩnɩŋ nɩ yiwo vuovɩɩna wudiekemba n balla a yɩ nɩ wa wɩa. 4 Nɩ wɩarɩ a bemme aŋaŋ mɩŋ ta n gbaŋ n nan wɩarɩ a beri aŋaŋ nɩ. Tɩɩŋ naŋ ka bɩagɩ nyɩnna nyɩŋnyɩŋka ka gbaŋ; ntaala ka taasɩ aŋaŋ tɩɩka. Die gbaŋ gbaŋ dɩ sɩɩ, nɩ kaaŋ bɩagɩ a nyɩŋ nyɩŋnyɩŋka ntaala nɩ wɩarɩ n ma.

5 “Manɩŋ n yine nyɩŋnyɩŋka tɩɩka ta nɩ yi ka nagɩsɩ. Vuodieke nɩŋ mana dɩ wɩarɩna n ma, ta n dɩaŋ maŋ bie ʋ ma, nan nyɩŋ nyɩŋnyɩŋka pam, dama maŋ ka gʋtɩ nɩ ma nɩ kaaŋ bɩagɩ yi wɩɩŋ. 6 Vuodieke nɩŋ mana dɩ kana ka wɩarɩ a bie n ma ba nan chɩa wa a taaŋ. Ʋ nan dɩ sɩɩ sɩba naakʋʋka ba lagɩsɩna a juu boliŋ. 7 Dɩɩ yi nɩ wɩarɩ n ma, ta n wɩaha dɩ wɩarɩ nɩ ma, die nɩŋ nɩ jʋʋsɩ Ŋmɩŋ jadieke nɩ yaalala nɩ nan ye. 8 Dɩɩ yi nɩ nyɩnna nyɩŋnyɩŋka vɩɩna pam, hanɩŋ a bala a dagɩ dɩ nɩ seŋ yiwo n kʋaŋandɩɩsɩrɩba aŋaŋ wusie, ta n Chʋa Ŋmɩŋ nan ye bɩrɩŋ.

9 “N cho nɩ sɩba n Chʋa Ŋmɩŋ dɩ chone mɩŋ dene wo; nɩ wɩarɩ n ma aŋ n choti bemme nɩ ma. 10 Dɩɩ yi nɩ tuo n nʋarɩ, nɩ nan wɩarɩ n chome me sɩba n tuone n Chʋa Ŋmɩŋ nʋarɩ ta wɩarɩ ʋ chome me dene wo.

11 “N bala naa a yɩa nɩ dɩ sʋgɩfɩalɩ dieke n yalla wa chanchaaŋ nan dɩ bie nɩ ma, amʋ nɩ nan suuli aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ. 12 N mɩra wʋnna; nɩ chome taŋ sɩba n chone nɩ dene wo. 13 Chotikpeŋkpɩɩŋ bɩ wori a tɩaŋ vuoŋ dɩ tuone ʋ zʋalɩŋ kuŋ a kpi.

14 “Dɩɩ yi nɩ yi wudieke n dagɩna nɩ, nɩ yiwo n zʋalɩŋ. 15 N ka bɩ wasa nɩ n tʋntʋntɩŋ bɩbra dama tʋntʋntʋ ka sɩba wudieke ʋ jakʋʋŋ dɩ yilinene. Ama n wasa nɩ n zʋalɩŋ dama n balɩ nɩ wudieke mana n wʋnna a nyɩŋ n Chʋa Ŋmɩŋ jigiŋ mɩŋ. 16 Nɩnɩŋ daa nɩ vʋarɩna mɩŋ, ama n vʋarɩna nɩ a yɩ nɩ tʋʋma dɩ nɩ ga nyɩŋ nyɩŋnyɩŋka pam, ta nyɩŋnyɩŋka mi yi nyindieke dɩ baaŋ dɩ beri haahuu. Ta n Chʋa Ŋmɩŋ nan yɩ nɩ jadieke mana nɩ jʋʋsɩnana yaala n saaŋ ma. 17 N mɩra wʋnna maŋ yɩa nɩ; nɩ chome taŋ.

Tɩŋgbaŋka gie vuosi dɩ balla ba haa nɩ wɩa

18 “Dɩɩ yi tɩŋgbaŋka vuosi dɩ haa nɩ, nɩ tɩɩnsɩ dɩ die ba woliŋ haa mɩŋ mɩŋ. 19 Dɩɩ yi nɩ tɩŋ yi tɩŋgbaŋka gie vuosi, tɩŋgbaŋka gie vuosi tɩŋ nan dɩ cho nɩ sɩba ba chone ba gbaŋ dene wo. Ama n vʋarɩ nɩ mɩŋ a nyɩŋ tɩŋgbaŋka ma ta nɩ ka yi ka sɩɩtɩ; die wɩa tɩŋgbaŋka gie vuosi dɩ haa nɩ wa. 20 Nɩ tɩɩnsɩ wudieke n bala nɩ wa dɩ, ‘Yɔmʋ wori a tɩaŋ ʋ tieŋ.’ Dɩɩ yi die ba mugisi mɩŋ, ba nan mugisi nɩ gbaŋ; ta dɩɩ yi die ba tuo n dagɩkʋ ba nan tuo nɩ gbaŋ nɩ dagɩkʋ. 21 Ba nan seŋ a mugisi nɩ dama nɩ yine n sɩɩtɩ wɩa, dama ba ka sɩba Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa.

22 “Die maŋ tɩŋ ka keŋye a balɩ wɩa a yɩ ba, die ba tɩŋ kaaŋ dɩ yaa bɩaŋ mana. Ama lele n kenne a balɩ wɩa a yɩ ba naa, sieŋ bɩ wori ba baaŋ nan bɩagɩ a lɔbɩrɩ ba tʋmbɩatɩ. 23 Vuodieke nɩŋ dɩ hana mɩŋ haa wa n Chʋa wa gbaŋ. 24 Maŋ tɩŋ ka yi tʋnkpɩɩma dieke vuoŋ dɩ yene ka yiye ba jigiŋ, ba tɩŋ kaaŋ dɩ yaa bɩaŋ. Ama lele ba yeye mɩŋ ta ye haa manɩŋ aŋaŋ n Chʋa Ŋmɩŋ. 25 Naa yiye mɩŋ dɩ ka vaa wudieke dɩ maagɩna ba mɩraha ma wa keŋ yi wusie, die ba maagɩya dɩ, ‘Ba haa mɩŋ wa yɔrɩ’.

26 “N nan tʋŋ Susuŋŋiru nɩ jigiŋ, vuodieke dɩ yine Ŋmɩŋ Halɩkasɩka ta daga wusie dagɩkʋ. Ʋ nan nyɩŋ n Chʋa Ŋmɩŋ jigiŋ a keŋ nɩ jigiŋ, ta balɩ wɩa yaa gamma n ma. 27 Ta nɩ gbaŋ nɩ nan balɩ wɩa yaa gamma n ma, dama nɩ bie wo n jigiŋ a nyɩŋ saŋŋa dieke n piiline n tʋʋmaha mɩŋ.

16

1 “N bala nɩ naa, amʋ nɩ kaaŋ keŋ zeti n dɩɩsɩŋ. 2 Ba nan keŋ yagɩ nɩ a nyɩŋ ba Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me. Ta saŋŋa nan keŋ ta vuodieke dɩ keŋ a kʋʋ nɩ ʋ tieŋ nan dɩ yile dɩ ʋ tʋma die a yɩa Ŋmɩŋ. 3 Ba nan keŋ yi wɩaha gie mana dama ba ka sɩba n Chʋa Ŋmɩŋ yaa manɩŋ. 4 Ama n bala nɩ naa amʋ saŋŋa dɩ keŋ tʋgɩ dɩ ba yi wɩaha gie, nɩ nan tɩɩnsɩ dɩ n wɔŋ balɩ nɩ mɩŋ.

Yaa gamma Ŋmɩŋ Halɩkasɩka tʋʋma wɩa

“Die n ka balɩ nɩ wɩaha gie piiliku me, dama die n bie wo nɩ jigiŋ mɩŋ. 5 Ama lele nɩŋ n yiŋŋi a gara n Chʋa, vuodieke dɩ tʋnna mɩŋ wa jigiŋ. Ama nɩ wʋnyɩ ka pɩasa mɩŋ jigidieke n ganana. 6 Ama lele n bala nɩ wɩaha gie wo, nɩ yaa sʋgɩchʋʋsɩŋ pam. 7 Wusie maŋ bala nɩ, dɩ vɩɩna a yɩ nɩ dɩ n ga, dama dɩɩ yi maŋ ka gaya, Susuŋŋiru wo kaaŋ keŋ nɩ jigiŋ. Ama maŋ ga n nan tʋŋ wa nɩ jigiŋ.

8 “Ʋ keŋ keŋ saŋŋa dieke wo, ʋ nan dagɩ tɩŋgbaŋka gie vuosi wusie yaa gamma bɩaŋ ma. Ta bɩ dagɩ ba wusie yaa gamma Ŋmɩŋchɩgɩla aŋaŋ wusie yaa gamma Ŋmɩŋ sarɩya diile. 9 Ʋ nan dagɩ ba dɩ ba yaa bɩaŋ ba kana ka yi mɩŋ yadaka wɩa. 10 A bɩ gʋtɩ, ʋ nan dagɩ ba Ŋmɩŋchɩgɩla dɩ sɩna die, dama n gara n Chʋa Ŋmɩŋ jigiŋ, ta nɩ kaaŋ bɩ ye mɩŋ bɩbra. 11 A bɩ dagɩ ba yaa gamma Ŋmɩŋ sarɩya diile, dama Ŋmɩŋ wɔŋ dii tɩŋgbaŋka gie naaŋ wa Sitaani sarɩya ta chʋʋsɩ wa mɩŋ.

12 “N yaa wɩa pam dɩ n balɩ nɩ, ama lele a nan dɩ dala pam dɩ nɩ pɔgɩlɩ. 13 Ama Ŋmɩŋ Halɩkasɩka vuodieke dɩ dagɩnana wusieke dɩ keŋ keŋ, ʋ nan dagɩ nɩ wusie mana. Ʋ kaaŋ dɩ bala aŋaŋ ʋ gbaŋ gbaŋ yiko, ama ʋ nan dɩ bala wudiekemba ʋ wʋnnana a nyɩnna Ŋmɩŋ jigiŋ, ta balɩ nɩ wudiekemba dɩ bala a keŋ a yi. 14 Ʋ nan vaa n ye bɩrɩŋ, dama ʋ nan nagɩ wa n wɩa a balɩ a yɩ nɩ. 15 Jadieke mana n Chʋa dɩ sɩna yiwo n sɩɩtɩ, die wɩa maŋ baarɩ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka nan dɩ naga n wɩa a daga nɩ.

Yaa gamma sʋgɩchʋʋsɩŋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ wɩa

16 “Dɩɩ yi sʋaa nɩ kaaŋ ye mɩŋ, ta dɩ bɩ yi sʋaa nɩ nan ye mɩŋ.”

17 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ pɩasa taŋ dɩ, “Wɩɩrɩ gie chɩaŋ? Ʋ baarɩ dɩ, ‘Dɩɩ yi sʋaa nɩ kaaŋ ye mɩŋ, ta dɩ bɩ yi sʋaa, nɩ nan ye mɩŋ’; Ta bɩ baarɩ dɩ, ‘Dama n gara n Chʋa jigiŋ.’ 18 Die ba pɩasa taŋ dɩ, ‘Sʋaa ka chɩaŋ?’ Tɩ ka sɩba wudieke ʋ balala wa chɩaŋ.”

19 Yisa die dɩ mɩŋŋɩ dɩ ba yaala ba pɩasɩ wa mɩŋ, die wɩa die ʋ balɩ a yɩ ba dɩ, “N baarɩ dɩ, ‘Dɩɩ yi sʋaa nɩ kaaŋ ye mɩŋ, ta dɩɩ bɩ yi sʋaa nɩ nan ye mɩŋ.’ Wɩɩrɩ gie nɩ pɩasa tamba ta yaala nɩ sɩmma ka chɩaŋ? 20 Wusie maŋ bala nɩ, nɩ nan keŋ kʋma ta die zɔɔlɩŋ ama tɩŋgbaŋka gie vuosi nan dɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ; nɩ sʋgɩtɩ nan keŋ chʋʋsɩ, ama nɩ sʋgɩchʋʋsɩkʋ nan keŋ bɩrɩŋ sʋgɩfɩalɩŋ.

21 “Dɩ nan dɩ sɩɩ sɩba hɔgʋ dɩ ŋaana baa ʋ mɩɩrɩ ta ʋ sʋŋ dɩ chʋʋsɩ dene wo, dama ʋ wahala saŋŋa tʋgɩya mɩŋ, ama ʋ mɩɩrɩ kpatɩ ʋ ŋaaŋ daaŋ mɩŋ ʋ wahala ka mɩŋ, dama ʋ ŋaaŋ yaa wa sʋgɩfɩalɩŋ ʋ mɩɩrɩna bʋa a keŋ tɩŋgbaŋka gie me wo wɩa. 22 Die dɩ sɩɩ aŋaŋ nɩ, lele nɩ sʋgɩtɩ chʋʋsɩya mɩŋ, ama n nan bɩ ye nɩ bɩbra ta nɩ nan dɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ pam, sʋgɩfɩalɩ dieke vuoŋ dɩ kana kaaŋ bɩagɩ a tuoke a nyɩŋ nɩ jigiŋ.

23 “Dɩnɩŋ daarɩ dɩ keŋ tʋgɩ, nɩ kaaŋ jʋʋsɩ mɩŋ a yaala jaaŋ. Wusie maŋ bala nɩ, n Chʋa Ŋmɩŋ nan yɩ nɩ jadieke mana nɩ jʋʋsɩna a yaala n saaŋ ma. 24 Ama a yaa keŋ tʋgɩ jinne, nɩ ye ka jʋʋsɩ a yaala jaaŋ n saaŋ ma. Nɩ jʋʋsɩ ta nɩ nan ye, amʋ nɩ nan dɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ pam.

Yisa die dɩ bala wudieke dɩ bala ka keŋ yi wɩa

25 “N bala nɩ wɩaha gie aŋaŋ nandaga, ama saŋŋa kieŋ n kaaŋ bɩ nagɩ nandaga a balɩ yɩ nɩ ama n nan balɩ yuori nɩ yaa gamma n Chʋa Ŋmɩŋ wɩa. 26 Saŋka dɩ keŋ tʋgɩ nɩ nan jʋʋsɩ n Chʋa n saaŋ ma, n ka baarɩ n nan zie nɩ naŋ ma a jʋʋsɩ wa. 27 Dama n Chʋa Ŋmɩŋ gbaŋ cho nɩ mɩŋ, dama nɩ cho mɩŋ mɩŋ, ta yi yada dɩ n nyɩŋ wa n Chʋa wa jigiŋ. 28 Wusie, die n nyɩŋ wa n Chʋa wa jigiŋ ta keŋ sʋʋŋ tɩŋgbaŋka gie me, ta lele n nyɩnna tɩŋgbaŋka gie me a yiŋŋi gara ʋ jigiŋ.”

29 Womi ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ balɩ wa dɩ, “Ye, lele ʋ wa yuori balɩ tɩ mɩŋ ta ka naga nandaga. 30 Lele tɩ wa sɩba dɩ sɩba jaaŋ mana mɩŋ, ta ka bɩ mʋ dɩ vuoŋ pɩasɩ fʋ wʋpɩasɩka. Lele tɩ yi yada mɩŋ dɩ seŋ nyɩŋ wa Ŋmɩŋ jigiŋ.”

31 Yisa die dɩ yiŋŋi a pɩasɩ ba dɩ, “Lele nɩ wa yi yada mɩŋ? 32 Saŋŋa kieŋ, ta ka wɔŋ keŋ mɩŋ, ta nɩ mana nan jaasɩ a ga nɩ tige nɩ tige ta n wɩarɩ n nyɩɩna ma. Ama n kaaŋ seŋ a wɩarɩ n nyɩɩna ma, n Chʋa Ŋmɩŋ nan dɩ bie n jigiŋ. 33 N balɩ nɩ wɩaha gie amʋ nɩ nan dɩ yaa sʋgɩdʋagɩŋ n wɩa. Tɩŋgbaŋka gie me nɩ nan dii wahala ama nɩ dii sikimiŋ dama n wɔŋ nyaŋŋɩ tɩŋgbaŋka mɩŋ.”

17

Yisa die dɩ jʋʋsɩna Ŋmɩŋ dene

1 Yisa die dɩ bala wɩaha gie a kpatɩ wa, die ʋ daansɩ ŋmɩŋsikpeŋ ta baarɩ dɩ,

“N Chʋa, saŋka tʋgɩya mɩŋ. Vaa manɩŋ fʋ Bʋa Dembike ye bɩrɩŋ, amʋ n gbaŋ n nan vaa fʋ ye bɩrɩŋ. 2 Dama fʋ yɩna mɩŋ vuota mana yiko dɩ n yɩ vuodiekemba fʋ nagɩna a yɩ mɩŋ wa miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ. 3 Miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ yiwo dɩ vuosi sɩmma fʋnɩŋ vuodieke dɩ yine wusie Ŋmɩŋ, ta ŋmɩŋ bɩ wori, ta bɩ sɩba manɩŋ Yisa Masia, vuodieke fʋ tʋnna wa. 4 N vaa fʋ ye bɩrɩŋ tɩŋgbaŋka gie me aŋaŋ n kpatɩna wudiekemba mana fʋ yɩ mɩŋ dɩ n yi wo. 5 N Chʋa, yɩ mɩŋ bɩrɩŋ fʋ nɩŋŋa lele, bɩrɩ dieke die n yalla saŋŋa dieke die n benne fʋ jigiŋ ta fʋ ye ka naaŋ dʋnɩaka gie wo.

6 “Vuodiekemba fʋ nagɩna a yɩ mɩŋ wa, n vaa ba sɩba fʋ mɩŋ. Die ba yiwo fʋ sɩɩtɩ, ta fʋ nagɩ ba a yɩ mɩŋ, ta ba tuo fʋ wɩaha. 7 Ta lele, ba sɩba dɩ jadieke mana fʋ nagɩna a yɩ mɩŋ wa nyɩŋ wa fʋ jigiŋ. 8 Dama n nagɩ wa wudiekemba fʋ nagɩna a yɩ mɩŋ wa a yɩ ba ta ba tuohe; ba sɩba dɩ dɩ yiwo wusie dɩ n nyɩŋ wa fʋ jigiŋ, ta bɩ yi yada dɩ fʋ tʋnna mɩŋ.

9 “Lele, n jʋʋsa a yɩa ba. N ka jʋʋsa a yɩa tɩŋgbaŋka gie vuosi mana, ama n jʋʋsa yɩa vuodiekemba fʋ nagɩna a yɩ mɩŋ wa, dama ba yiwo fʋ sɩɩtɩ. 10 Vuodiekemba mana n yalla yiwo fʋ sɩɩtɩ, ta vuodiekemba mana fʋ yalla dɩ yi n sɩɩtɩ, ta maŋ yese bɩrɩŋ ba wɩa. 11 Ta lele n kieŋ wo fʋ jigiŋ, ta kaaŋ bɩ a bie tɩŋgbaŋka gie me, ama banɩŋ nɩŋ ba bie wo tɩŋgbaŋka ma. N Chʋa, vuodieke dɩ yine kasɩ, mɩŋŋɩ gbara ba aŋaŋ fʋ saarɩ hagɩrɩbʋ, saaŋ dieke fʋ nagɩna a yɩ mɩŋ wa ta daa vaa wɩɩŋ yi be, amʋ ba nan yi jabalɩmɩŋ sɩba maŋ aŋaŋ fʋ dɩ yine jabalɩmɩŋ dene wo. 12 Die n yene bie ba jigiŋ, die n mɩŋŋɩ gbarɩ ba mɩŋ aŋaŋ fʋ saarɩ hagɩrɩbʋ, saaŋ dieke fʋ nagɩna a yɩ mɩŋ wa. Die n gbarɩ ba mɩŋ ta ba wʋnyɩ dɩ ka baya ntaala vuodieke dɩ yine Sitaani sɩɩtɩ wa. Naa die yiye mɩŋ amʋ wudieke dɩ maagɩna fʋ gbaŋkʋ ma wa nan keŋ a yi wusie. 13 Lele, n kieŋ wo fʋ jigiŋ ama n bala wɩaha gie n yene bie tɩŋgbaŋka gie me wo, amʋ ba sʋgɩtɩ nan suuli aŋaŋ sʋgɩfɩalɩ dieke n yalla wa chanchaaŋ.

14 “Die n nagɩ fʋ wɩaha a yɩ ba mɩŋ, ta tɩŋgbaŋka gie vuosi dɩ haa ba ba kana ka yi tɩŋgbaŋka gie sɩɩtɩ wa wɩa, sɩba n gbaŋ dɩ kana ka yi tɩŋgbaŋka gie sɩɩtɩ die wo. 15 N ka jʋʋsa fʋ dɩ fʋ vʋarɩ ba a nyɩŋ tɩŋgbaŋka gie me ama n jʋʋsa fʋ dɩ fʋ mɩŋŋɩ gbarɩ ba a nyɩŋ wʋbɩatɩtieŋ, Sitaani nuusi me. 16 N kana ka yi tɩŋgbaŋka gie sɩɩtɩ dene wo, die gbaŋ ba gbaŋ dɩ ka yi tɩŋgbaŋka sɩɩtɩ.

17 “Fʋ wʋbalɩkaha yi wo wusie, die wɩa vaa wusieke gie seŋ yi ba yi fʋ sɩɩtɩ. 18 Die fʋ tʋnna mɩŋ tɩŋgbaŋka gie dene wo, die maŋ tʋma ba tɩŋgbaŋka gie me. 19 Ba wɩa n naga n gbaŋ yɩa fʋ, dɩ ba yi fʋ gbaŋ gbaŋ fʋ sɩɩtɩ aŋaŋ wusie.

20 “N ka jʋʋsa a yɩa ba nyɩɩna ma, ama n jʋʋsa yɩa vuodiekemba dɩ bala ba keŋ yi mɩŋ yada yaa gamma ba wʋbalɩka ma. 21 N Chʋa, n jʋʋsa mɩŋ dɩ ba mana yi jabalɩmɩŋ. Vaa ba bemme tɩ ma sɩba fʋ benne n ma ta n dɩaŋ maŋ bie fʋ ma dene wo. Vaa ba yi jabalɩmɩŋ amʋ tɩŋgbaŋka gie nan yi yada dɩ fʋ tʋnna mɩŋ. 22 Sʋgɩyɩalɩŋ beri dieke die fʋ yɩna mɩŋ wa, kanɩŋ maŋ nagɩ yɩa ba, amʋ ba yi jabalɩmɩŋ sɩba fʋnɩŋ aŋaŋ mɩŋ dɩ yine jabalɩmɩŋ dene wo. 23 N bie wo ba ma, ta fʋ dɩaŋ fʋ bie n ma, amʋ ba nan keŋ yi jabalɩmɩŋ aŋ tɩŋgbaŋka gie vuosi sɩmma dɩ fʋ tʋnna mɩŋ, ta fʋ cho be sɩba fʋ chone mɩŋ dene wo.

24 “N Chʋa, fʋnɩŋ fʋ nagɩna ba a yɩ mɩŋ, n yaala ba bemme n jigiŋ, jigidieke n bala n bemme, amʋ ba nan ye fʋ kɔtɩna n saaŋ dene, dama wɔŋ cho mɩŋ mɩŋ ta ye naaŋ tɩŋgbaŋka gie. 25 N Chʋa, sʋgɩyɩalɩŋ tieŋ, tɩŋgbaŋka gie vuosi ka sɩba fʋ, ama manɩŋ n sɩba fʋ mɩŋ, ta n kʋaŋandɩɩsɩrɩba gie dɩ sɩba dɩ fʋ tʋnna mɩŋ. 26 N balɩ ba fʋ sɩna dene, ta n nan dɩ bala ba yaa gamma, amʋ choti dieke fʋ yalla aŋaŋ mɩŋ wa nan dɩ bie ba ma, ta n dɩaŋ n nan dɩ bie ba ma.”

18

Die ba yigine Yisa dene

(Mat. 26.47-56; Maki 14.43-50; Luki 22.47-53)

1 Yisa die dɩ jʋʋsɩna Ŋmɩŋ jʋʋsɩkʋ gie a kpatɩ wa, die ʋ nyɩŋ mi aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba ba ga garɩsɩ Kidironi lʋaka. Die kʋaŋ die benne mi, ta ga juu mi. 2 Die Judasi vuodieke dɩ posine Yisa chɩaka die dɩ sɩba mi dama Yisa die ŋaaŋ lagɩsa mi aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba. 3 Die wɩa Judasi die dɩ ga kʋakʋ mi aŋaŋ Romani sojasi aŋaŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ gbɩgbarɩtɩ diekemba kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ Farasisi vuosisi dɩ tʋnna. Die ba yaa wa popolisi aŋaŋ kamɔla aŋaŋ ba jɩbɩwagɩtɩ. 4 Yisa die dɩ wɔŋ sɩba wudieke dɩ bala ka yi wo, die wɩa die ʋ pɩasɩ ba dɩ, “Mɩnɩa nɩ yaala?”

5 Die ba yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Yisa, vuodieke dɩ nyɩnna Nazeriti wa.” Die ʋ baarɩ dɩ, “Manɩŋ n yine wʋnɩŋ?” Die Judasi, vuoke dɩ posine ʋ chɩaka die zie wo mi aŋaŋ ba. 6 Die Yisa dɩ bala dɩ, “N yine wʋnɩŋ wa”, die ba chʋŋ a nyɩŋ kʋaŋ a nan tɩŋgbaŋ. 7 Yisa die dɩ bɩ pɩasɩ ba dɩ, “Mɩnɩa nɩ dɩ dɩa yaala?”

Ba baarɩ dɩ, “Yisa, vuodieke dɩ nyɩnna Nazeriti wa.”

8 Yisa die dɩ baarɩ dɩ, “N wɔŋ balɩ nɩ mɩŋ dɩ n yine wʋnɩŋ. Dɩɩ yi nɩ dɩ dɩa a yaala manɩŋ, die nɩŋ nɩ vaa n kʋaŋandɩɩsɩrɩba gie ga.” 9 Die ʋ balɩ wa naa amʋ wudieke die ʋ bala wa nan keŋ yi wusie, die ʋ baarɩ dɩ, “N Chʋa, n ka vaa vuodiekemba fʋ nagɩna a yɩ mɩŋ wʋnyɩ dɩ bɩa.”

10 Saŋka mi ta Simoni Piita die dɩ yaa jɩbɩwaŋ, die ʋ vʋarɩ ka a viisi a gobi kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ yɔmʋ wʋnyɩ nuudiigiŋ tɩbɩŋ a taaŋ. Die yɔmʋ wa saaŋ die yine Malikusi. 11 Yisa die dɩ balɩ a yi Piita dɩ, “Nagɩ fʋ jɩbɩka a yi ka fɔgʋkʋ ma. Yile mɩŋ dɩ n ka yaala dɩ n dii wahala dieke n Chʋa dɩ nagɩna a zieŋ mɩŋ wo?”

Die ba yalla Yisa a ga Anasi jigiŋ dene

12 Die Romani sojasisi aŋaŋ ba jakʋʋŋ aŋaŋ Juu vuosi Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ gbɩgbarɩtɩba die dɩ yigi Yisa a bɔbɩ wa, 13 ta woliŋ yaa wa a ga Anasi jigiŋ. Anasi die yiwo Kayafasi hanɩɩŋ, Kayafasi die yine kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ kanɩŋ bɩnɩŋ mi. 14 Die wʋnɩŋ ʋ bala Juu vuosi nyɩŋkʋraha dɩ dɩ vɩɩna vuobalɩmɩŋ tuo vuosisi mana kuŋ a kpi wo.

Piita die dɩ chiisine dɩ ʋ ka sɩba Yisa dene

(Mat. 26.69, 70; Maki 14.66-68; Luki 22.55-57)

15 Die Simoni Piita aŋaŋ ʋ chanchaaŋ Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ wʋnyɩ die dɩ dɩ Yisa kʋaŋ. Die kʋaŋandɩɩsɩrʋ wa gie die yi wo vuodieke kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ dɩ sɩbɩna. Die wɩa die ʋ dɩ Yisa kʋaŋ a ga juu kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ gbaakʋ ma. 16 Ama Piita die dɩ wɩarɩ a zie yeŋ me. Die kʋaŋandɩɩsɩrʋ wa mi, vuodieke kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ dɩ sɩbɩna wa die dɩ yiŋŋi a ga a balɩ wɩa aŋaŋ havʋʋbɩ dieke dɩ zene sanʋarɩ tɩŋ wa ta yaa Piita a keŋ juu. 17 Die havʋʋbike dɩ pɩasɩ Piita dɩ, “Ka yiwo daa wa mi kʋaŋandɩɩsɩrɩba wʋnyɩ?”

Piita die dɩ baarɩ dɩ, “Aayɩ, n ka yi ba wʋnyɩ.”

18 Die watɩ benne die wɩa tʋntʋntɩba aŋaŋ gbɩgbarɩtɩba die dɩ chɔgɩsɩ boliŋ a zie a weele. Piita die dɩ ga ba jigiŋ a zie weele.

Kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ die pɩasɩna Yisa wʋpɩasɩka dene

(Mat. 26.59-66; Maki 14.55-64; Luki 22.66-71)

19 Die kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ die dɩ pɩasɩ Yisa yaa gamma ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba aŋaŋ ʋ dagɩkʋ wɩa. 20 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Die n daga vuosi yaalɩŋ ma, ta daga Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me aŋaŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma jigidieke Juu vuosi mana dɩ ŋaana a lagɩŋsa wa. Manɩŋ die n ka lɔbɩrɩ a balɩ wɩɩŋ. 21 Ta bɩa wɩa fʋ pɩasa mɩŋ? Pɩasɩ vuodiekemba dɩ wʋnnana mɩŋ wa. Dama ba sɩba wudieke n bala wa mɩŋ.”

22 Die Yisa die dɩ bala naa wa, die gbɩgbarɩtɩba wʋnyɩ dɩ zene gbigi wo die dɩ falɩ wa ta baarɩ dɩ, “Die ba bala wɩa a yɩa kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ?”

23 Die Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ dɩ, “Dɩɩ yi wʋbɩaŋ maŋ balɩ, balɩ vuoŋ mana giena dɩ dɩ yiwo bɩaŋ, ama dɩɩ yi wusie aŋaŋ wudieke n bala wa, bɩa wɩa fʋ nɩga mɩŋ?”

24 Womi Anasi die dɩ vaa ba nagɩ Yisa a ga Kayafasi jigiŋ, vuodieke dɩ yine kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ; ta die ba ye bɔbɩ Yisa.

Piita die dɩ bɩna a chiisi dɩ ʋ ka sɩba Yisa dene

(Mat. 26.71-75; Maki 14.69-72; Luki 22.58-62)

25 Piita die ye zie wo mi a weele bolibu, womi die ba pɩasɩ wa dɩ, “Ka yiwo daa wa mi kʋaŋandɩɩsɩrɩba wʋnyɩ?”

Ama Piita die dɩ chiisi ta baarɩ dɩ, “Aayɩ, n ka yi ba wʋnyɩ.”

26 Die kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ yɔŋɩsɩ wʋnyɩ, vuodieke nɩmbʋa Piita dɩ gobine ʋ tɩbɩrɩ dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Die n ka ye fʋ aŋaŋ wa kʋakʋ ma?” 27 Ta Piita die dɩ bɩ chiisi. Lele womi kparaaŋ dɩ kʋŋ.

Paliti die dɩ dine Yisa sarɩya ta baarɩ dɩ ba kʋʋ wa dene

(Mat. 27.1, 2, 11-14; Maki 15.1-5; Luki 23.1-5)

28 Die ba nagɩ Yisa a nyɩŋ Kayafasi tigiŋ me a yaa wa ga tɩŋgbaŋka jakʋʋrɩ vuodieke die dɩ dine Paliti* tigiŋ. Die sʋkʋleeliŋ die wonde. Die Juu vuosi die ka juu ʋ tigiri† dama die ba yaala ba mɩŋŋɩ a pɔgɩlɩ ba gbaŋ vɩɩnɩŋ Ŋmɩŋ nɩŋŋa, amʋ ba nan bɩagɩ dii gasɩtɩaŋkʋ dʋʋgaka. 29 Die wɩa Paliti die dɩ nyɩŋ a ga ba jigiŋ, a pɩasɩ ba dɩ, “Bɩa nɩ baa daa wa gie yiye?”

30 Die ba yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Ʋ tɩŋ ka yi wɩɩŋ, tɩ tɩŋ kaaŋ yaa wa keŋ fʋ jigiŋ.”

31 Ta Paliti dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ yaa wa a ga dii ʋ sarɩya nɩ mɩraha dɩ dagɩna dene.”

Die Juu vuosi nyɩŋkʋraha dɩ yiŋŋi baarɩ dɩ, “Tɩ wo sieŋ dɩ tɩ kʋʋ vuoŋ.” 32 Naa die yiye mɩŋ, amʋ Yisa die dɩ balla dɩ ʋ nan keŋ kpi kuŋ dieke wo keŋ yi wusie.

33 Die Paliti die dɩ yiŋŋi juu tigiri sʋŋ ta wa Yisa a pɩasɩ wa dɩ, “Fʋ yine Juu vuosi naaŋ wa?”

34 Yisa die dɩ yiŋŋi a pɩasɩ wa dɩ, “Fʋ gbaŋ gbaŋ fʋ wʋpɩasɩkɩŋ wʋnna yaa vuosi bala fʋ yaa gamma n ma?”

35 Paliti die dɩ yiŋŋi a baarɩ dɩ, “Yi tama n yiwo Juu vuoŋ yaa? Dɩ yiwo fʋ gbaŋ gbaŋ fʋ vuosi aŋaŋ ba kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ yalla fʋ a keŋ n jigiŋ. Bɩa fʋ yi?”

36 Yisa die baarɩ dɩ, “N naarɩ ka yi tɩŋgbaŋka gie sɩɩtɩ, ka tɩŋ yiwo tɩŋgbaŋka gie sɩɩtɩ n dɩdɩɩsɩrɩba tɩŋ nan wagɩ dɩ Juu vuosisi da yigi mɩŋ. Aayɩ, n naarɩ ka yi tɩŋgbaŋka gie sɩɩtɩ.”

37 Die Paliti die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Die nɩŋ seŋ yiwo naaŋ?” Die Yisa dɩ baarɩ dɩ, “Wa, fʋnɩŋ fʋ balla dɩ n yiwo naaŋ. Ba mɩɩrɩ mɩŋ mɩŋ a keŋ tɩŋgbaŋka gie me wʋbalɩmɩŋ wɩa, dɩ n balɩ yaa gamma wusieke me. Ta vuodieke nɩŋ mana dɩ yine wusieke sɩɩtɩ dɩ wʋma mɩŋ.”

38 Paliti die dɩ pɩasɩ dɩ, “Bɩa yine wusie?” Balɩkʋ gie kʋaŋ chaaŋ die ʋ nyɩŋ ga Juu vuosi nyɩŋkʋraha jigiŋ, a baarɩ dɩ, “N ka ye wudieke daa wa dɩ yine a chʋʋsɩ. 39 Ama nɩ chʋaraha sʋŋ n ŋaaŋ vʋarɩ wa dansarɩka vuoŋ a yɩa nɩ gasɩtɩaŋkʋ dʋʋga saŋŋa mana. Nɩ yaala n vʋarɩ wa Juu naaŋ wa a yɩ nɩ yɔrɩ?” 40 Die ba yiŋŋi balɩ wa aŋaŋ lɔlɩkpɩɩŋ dɩ, “Aayɩ, daa wʋnɩŋ, tɩ yaala Barabasi.” Barabasi die yiwo gbɩgbatɩrʋ.

19

1 Womi Paliti die dɩ vaa ba tɩbɩ Yisa aŋaŋ kpaasɩŋ. 2 Ta sojasisi die dɩ nagɩ haŋgɔɔsɩ a wʋnsɩ sibubiŋ a nagɩ a bubi wo, a nagɩ jayeekiwaŋ ŋmɩnɩŋ a yeegi wo, 3 a keŋ bala dɩ, “Juu vuosi naaŋ wa tɩ waasa fʋ”, ta die fala wa.

4 Die Paliti dɩ bɩ nyɩŋ vuosisi jigiŋ bɩbra a balɩ ba dɩ, “Nɩ ye, n nan yaa wa a keŋ nyɩŋ a yɩ nɩ aŋ nɩ sɩmma dɩ manɩŋ a ka ye wudieke ʋ yine a chʋʋsɩ.” 5 Die Yisa dɩ kenne nyɩŋ ta bubi haŋgɔɔsɩ sibubike ta yeegi jayeekiwaŋ ŋmɩnka, Paliti die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Daa wa wʋnna.”

6 Die kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ ba Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ gbɩgbarɩtɩba die dɩ yene Yisa wa ba nata dɩ, “Nɩ kpaasɩ wa dagarɩkɩŋ ma, nɩ kpaasɩ wa dagarɩkɩŋ ma.” Ama Paliti die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ nagɩ wa a ga kpaasɩ wa dagarɩkʋ ma. Dama manɩŋ n ka ye wudieke ʋ yine a chʋʋsɩ.”

7 Die kpɩkpaakʋ dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Ʋ baarɩ dɩ ʋ yiwo Ŋmɩŋ Bʋa! Tɩ mɩraha dɩ baarɩ dɩ ʋ mʋ ba kʋʋ wa mɩŋ.”

8 Paliti die dɩ wʋnna ba bala naa wa, die ŋmaamɩŋ dɩ bɩ faasɩ yigi wo. 9 Die ʋ yiŋŋi juu gbaakʋ sʋŋ a pɩasɩ Yisa dɩ, “Sɩa fʋ nyɩŋ?”

Ama Yisa die ka yiŋŋi balɩ wa wɩɩŋ. 10 Ta Paliti dɩ bɩ a pɩasɩ wa dɩ, “Kaaŋ tɔgɩŋ mɩŋ? Sɩmma dɩ n yaa yiko a baaŋ bɩagɩ a vaa fʋ ga yɔrɩ, ta bɩ nan bɩagɩ vaa ba kpaasɩ fʋ dagarɩkɩŋ ma.”

11 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ dɩ, “Fʋnɩŋ yaa wa yiko n ma dama Ŋmɩŋ nagɩna ka a yɩ fʋ. Die wɩa vuodieke dɩ nagɩna mɩŋ a keŋ yi fʋ nuusi me bɩaŋ tɩaŋ fʋ mɩŋ.”

12 Paliti die dɩ wʋnna naa wa, die ʋ mɩa dɩ ʋ tɩŋ vaa Yisa ga yɔrɩ. Ama Juu vuosisi die dɩ nata bala wa dɩ, “Dɩɩ yi fʋ vaa ʋ ga yɔrɩ, die nɩŋ ka yi naaŋ Siiza zʋa, dama vuodieke nɩŋ mana dɩ bala dɩ ʋ yiwo naaŋ yiwo naakpeŋkpɩɩŋ Siiza dataaŋ.”

13 Die Paliti dɩ wʋnna naa wa, die ʋ yaa Yisa a keŋ nyɩŋ yeŋ me a sʋʋŋ kalɩ ʋ sarɩya diile gbaŋtɩ ma jigidieke ba wasɩnana Taŋ Koriŋ. (Juu vuosi jabalɩkɩŋ ma ba wasa ka Gabata.) 14 Die ka yiwo ŋmɩntʋasɩ, ta die ka tʋnvʋʋsa dɩ baa dɩ yi gasɩtɩaŋkʋ dʋʋgaka daraaŋ. Paliti die dɩ balɩ a yɩ Juu vuosisi dɩ, “Nɩ naaŋ wa wʋnna.”

15 Die ba yiŋŋi natɩ a baarɩ dɩ, “Kʋʋ wa! Kʋʋ wa! Kpaasɩ wa dagarɩkɩŋ ma.”

Paliti die dɩ pɩasɩ ba dɩ, “Nɩ yaala n kpaasɩ wa nɩ naaŋ wa dagarɩkʋ ma?”

Die kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha die dɩ baarɩ dɩ, “Tɩ wo naakpɩɩŋ a gʋtɩ naaŋ Siiza ma.”

16 Womi Paliti die dɩ nagɩ Yisa a yɩ dɩ ba ga kpaasɩ wa dagarɩkɩŋ ma.

Die ba kpaasɩna Yisa dagarɩkʋ ma dene

(Mat. 27.32-44; Maki 15.21-32; Luki 23.26-43)

Die wɩa sojasisi die dɩ nagɩ Yisa. 17 Die ʋ chii ʋ dagarɩkʋ ba yaa wa a nyɩŋ gara jigidieke ba wasɩnana “Sikpeŋkogiliŋ jigiŋ.” (Juu vuosi jabalɩkɩŋ ma ba wasa ka Goligota). 18 Mi die ba kpaasɩ wa dagarɩkʋ ma; ta die bɩ kpaasɩ dembisi bale dagarɩsɩ ma a gʋtɩ Yisa ma, ta wʋnyɩ mana die dɩ bie ʋ lʋgɩŋ ta ʋ bie ba sʋnsʋŋ. 19 Paliti die dɩ maagɩ a diisi jaaŋ ma a nagɩ a kpaasɩ a marɩ Yisa dagarɩkʋ dɩ,

“Nazeriti Vuoŋ Yisa,Vuodieke Dɩ Yine Juu Vuosi Naaŋ Wa.”

20 Juu vuosi pam die dɩ karɩŋ wɩɩrɩ gie dama jigidieke die ba kpaasɩna Yisa dagarɩkʋ ma die ka yʋa aŋaŋ Jerusalemi. Die ba maagɩ wɩɩrɩ wa Juu vuosi aŋaŋ Romani vuosi aŋaŋ Giriiki vuosi nyɩŋbalɩka ma mɩŋ. 21 Die Juu vuosi kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha die dɩ balɩ a yɩ Paliti dɩ, “Bɩa wɩa fʋ maagɩ dɩ ʋ yine Juu vuosi naaŋ wa? Tɩŋ mʋ fʋ maagɩ wa dɩ, ‘Daa wa baarɩ ʋ yine Juu vuosi naaŋ wa.’ ”

22 Paliti die dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ, “Wudieke n maagɩna wa wo tarɩgɩŋ.”

23 Die sojasisi die dɩ kpaasɩna Yisa dagarɩkʋ ma kʋaŋ chaaŋ, die ba nagɩ ʋ nyiŋyeeke a puo bʋnɩɩsa, ba wʋnyɩ mana die dɩ nagɩ kaanɩ. A kʋaŋ chaaŋ ba bɩ nagɩ ʋ jayeekiwaŋ dieke dɩ benne sʋŋ ma ba yʋgɩna jamʋʋmɩŋ, ta wo baalɩŋ wa. 24 Die sojasisi die dɩ balɩ a yɩ taŋ dɩ, “Nɩ da vaa tɩ chɩɩrɩ ka; ama nɩ vaa tɩ taa chaachaa a ye vuodieke dɩ bala ʋ dii ke.” Naa die yiye mɩŋ amʋ wudieke Ŋmɩŋ gbaŋkʋ dɩ balla wa nan keŋ a yi wusie dɩ;

“Die ba puo n gatɩ a yɩ tamba

Ta taa chaachaa n jayeekiwaŋ dieke dɩ benne sʋŋ ma wɩa.”

Naa sojasisi die dɩ yi.

25 Die Yisa nuŋ die zie mi a gbigi dagarɩkɩrɩ, wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ nɩmbʋa Meri vuodieke die dɩ yine Kilopasi hɔgʋ wa, aŋaŋ Meri vuodieke dɩ nyɩnna Magidalini. 26 Yisa die dɩ ye ʋ nuŋ aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩ dieke ʋ faasɩna cho dɩ zene mi wo, die wɩa die ʋ balɩ yɩ ʋ nuŋ wo dɩ, “Geŋ wo wana a yi fʋ Bʋadembiŋ.”

27 Ta balɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrʋ wa dɩ, “Fʋ dɩaŋ fʋ naa wʋnna.” A nyɩŋ dɩnɩŋ daarɩ mi, ʋ kʋaŋandɩɩsɩrʋ wa mi, dɩ nagɩ Yisa nuŋ ʋ ga bie ʋ tigiŋ me.

Yisa kuŋ wɩa

(Mat. 27.45-56; Maki 15.33-41; Luki 23.44-49)

28 Ka kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩ mɩŋŋɩ dɩ wɩɩŋ mana wa kpatɩ mɩŋ, die ʋ baarɩ dɩ, “Nyanyuule yalla mɩŋ.” Die ʋ balɩ wa naa amʋ wudieke dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma wa nan keŋ yi wusie.

29 Die kpagɩŋ die zene mi aŋaŋ daŋmɩɩsɩŋ die ba nagɩ gbaara a lu bʋ ma, a nagɩ saagɩ daaŋ sikpeŋ a kɔtɩ ka jʋalɩ a gbɩ ʋ nʋaŋ. 30 Die Yisa dɩ nyune bʋ a kpatɩ wa, die ʋ baarɩ dɩ, “Dɩ kpatɩya mɩŋ!”

Ta die nagɩ ʋ haalɩŋ a yɩ Ŋmɩŋ.

Die ba tɔbɩna Yisa lʋgɩŋ aŋaŋ timiŋ dene

31 Die ka tʋnvʋʋsa baa ka yiwo Juu vuosi davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ aŋaŋ gasɩtɩaŋkʋ dʋʋgaka daraaŋ. Die ka yiwo daakpɩɩŋ a yɩ Juu vuosisi, ta die ka yaala vuodiekemba ba kpaasɩna dagarɩsɩ ma nyɩŋgbanɩŋ wɩarɩ mi dɩnɩŋ daarɩ mi. Die wɩa die ba jʋʋsɩ Paliti dɩ ʋ vaa ba wɩɩ ba nagɩsɩ ta nagɩ ba nyɩŋgbanɩŋ a keŋ sʋʋŋ tɩŋgbaŋ. 32 Die sojasisi die dɩ woliŋ a wɩɩ dembisi bale wo ba kpaasɩna mi wo nagɩsɩ. 33 Die ba kenne tʋgɩ Yisa wa, die ba ye ta ʋ wɔŋ a kpi mɩŋ, die wɩa die ba ka wɩɩ ʋ nagɩsɩ. 34 Ta sojasi wʋnyɩ die dɩ tɔbɩ Yisa lʋgɩŋ aŋaŋ ʋ timiŋ. Lele womi zɩŋ aŋaŋ nyaaŋ die dɩ keŋ nyɩŋ. 35 Tɩ sɩba a baarɩ wɩɩrɩ gie yiwo wusie dama vuodieke dɩ yene ke wo balla. Lele nɩ gbaŋ nɩ nan bɩagɩ yi yada. 36 Wɩaha gie mana yiye mɩŋ amʋ wudieke Ŋmɩŋ gbaŋkʋ dɩ bala wa nan keŋ yi wusie, die ka baarɩ dɩ, “Ba kaaŋ wɩɩ ʋ kɔbɩŋ kaanɩ gbaŋ.” 37 Ta Ŋmɩŋ gbaŋkʋ dɩ bɩ balɩ jigiŋ kaanɩ dɩ, “Vuosi nan keŋ daansa vuodieke ba tɔbɩna ʋ lʋgɩŋ aŋaŋ timiŋ.”

Yisa nyɩŋgbanɩŋ guule wɩa

(Mat. 27.57-61; Maki 15.42-47; Luki 23.50-56)

38 Ka kʋaŋ chaaŋ Josefu vuodieke dɩ nyɩnna Arimatia die dɩ jʋʋsɩ Paliti dɩ ʋ nagɩ Yisa nyɩŋgbaŋka. Die Josefu die yiwo Yisa dɩdɩɩsɩrʋ, ama die ʋ lɔbɩrɩ a dɩ wa mɩŋ, dama die ʋ chɩga Juu vuosi nyɩŋkʋraha ŋmaamɩŋ mɩŋ. Paliti die dɩ yɩ wa sieŋ die wɩa Josefu die dɩ a nagɩ nyɩŋgbaŋka. 39 Ta Nikodimosi vuodieke die dɩ gana Yisa jigiŋ yuŋ kaanɩ wa, die beline Josefu, ta pɔgɩlɩ nyɩnnyʋʋgɩvɩɩna dieke ba bala ba nagɩ yi Yisa nyɩŋgbaŋka, die a yiwo sɩba gbarɩgbɩnɩ baŋ anʋ. (Die ba nagɩ wa nyindieke ba wasɩnana miri aŋaŋ alosi a wʋnsɩ ha.) 40 Die ba bale wo die dɩ nagɩ Yisa nyɩŋgbaŋka a veli ke aŋaŋ garɩhaalɩ yɩalɩŋ aŋaŋ nyɩnnyʋʋgaha, sɩba die Juu vuosisi kuŋ guule chʋara dɩ dagɩna die. 41 Die ba kpaasɩna Yisa jigidieke wo, kʋaŋ die bene mi, ta vɔrɩŋ die dɩ wɔŋ bie mi ta die ba ye ka guu vuoŋ kanɩŋ vɔrɩkʋ ma. 42 Die tʋŋ dɩ bala ka vʋŋ, dɩ Juu vuosi davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ wa, ta vɔrɩkʋ dɩaŋ die dɩ gbigi mi wo, die wɩa die ba guu wo mi.

20

Yisa die dɩ hagɩna kuŋ me dene

(Mat. 28.1-8; Maki 16.1-8; Luki 24.1-12)

1 Ta Juu vuosi davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ die dɩ keŋ tɩaŋ, ta Alasiri daraaŋ sʋkʋleeliŋ ta die dɩ ye sibi, Meri Magidalini die dɩ ga Yisa vɔrɩkʋ jigiŋ, ta die a ye taŋ dieke ba nagɩna a ligi vɔrɩkʋ nʋaŋ dɩ biline. 2 Die wɩa die ʋ chɩgɩ a ga Simoni Piita aŋaŋ Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩ dieke Yisa dɩ faasɩna a cho wo jigiŋ, ta balɩ ba dɩ, “Ba vʋarɩ wa tɩ Yɔmʋtieŋ a nyɩŋ vɔrɩkʋ ma, ta tɩ ka sɩba jigidieke ba nagɩna wa a ga dʋaŋ.”

3 Die Piita aŋaŋ Yisa kʋaŋandɩɩsɩrʋ wa mi die dɩ chɩga gara, 4 ama Yisa kʋaŋandɩɩsɩrʋ wa mi die dɩ faasɩ a chɩgɩ a tɩaŋ Piita a woliŋ a ga tʋgɩ vɔrɩkʋ jigiŋ. 5 Die wʋnɩŋ kʋaŋandɩɩsɩrʋ mi die dɩ sʋʋŋ zʋʋrɩ a ye garɩhaalɩ yɩalɩkʋ ba nagɩna guu Yisa wa dɩ dʋana ama die ʋ ka juu vɔrɩkʋ sʋŋ. 6 Womi Simoni Piita, vuodieke dɩ wɩarɩna kʋaka dɩ keŋ tʋgɩ, a juu vɔrɩkʋ sʋŋ a ye garɩkʋ dɩ dʋana, 7 aŋaŋ garɩ dieke ba nagɩna vili Yisa sikpeku. Die garɩkʋ mi die kpeŋ ba kpenne ka dene wo a vili ʋ sikpeku a dʋa ka nyɩɩna ma. 8 Ka kʋaŋ chaaŋ kʋaŋandɩɩsɩrʋ wa mi die dɩ wolinne a tʋgɩ wa gbaŋ die dɩ juu vɔrɩkʋ sʋŋ a ye ta yi yada. 9 Ama die ba ye ka sɩba wudieke dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma chɩaŋ, dɩ Yisa nan hagɩ kuŋ me wo. 10 Womi die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ yiŋŋi a kuli.

Yisa die dɩ nyɩnna Meri Magidalini jigiŋ dene

(Mat. 28.9, 10; Maki 16.9-11)

11 Ama Meri nɩŋ die dɩ wɩarɩ a zie vɔrɩkʋ jigiŋ a kʋma. Die ʋ kʋnana wa die ʋ sʋʋŋ zʋʋrɩ a daansɩ vɔrɩkʋ sʋŋ 12 a ye malakasi bale dɩ yeegine nyɩŋyɩala wʋnyɩ dɩ kalɩ jigidieke die ba nagɩna Yisa nyɩŋgbaŋka a dʋaŋ wa sikpeŋ chaaŋ ta wʋnyɩ dɩaŋ dɩ kalɩ ʋ nagɩsɩ chaaŋ. 13 Die ba pɩasɩ wa dɩ, “Hɔgʋ, bɩa wɩa fʋ kʋma?”

Ʋ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Ba nagɩ wa n Yɔmʋtieŋ ta maŋ ka sɩba jigidieke ba nagɩna wa a ga dʋaŋ.”

14 Die ʋ balla naa a kpatɩ wa, die ʋ yiŋŋi a ye Yisa dɩ zene mi, ama die ʋ ka mɩŋŋɩya dɩ dɩ yiwo Yisa. 15 Yisa die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “N taa, bɩa wɩa fʋ kʋma? Mɩnɩa fʋ dɩ dɩa yaala?” Meri nɩŋ die yile dɩ dɩ yiwo kʋakʋ tʋntʋntʋ, ta die balɩ a yɩ wa dɩ, “Jakʋʋŋ, dɩɩ yi fʋ nagɩna wa, dagɩ mɩŋ jigidieke fʋ nagɩna wa a ga dʋaŋ aŋ n ga nagɩ wa.”

16 Yisa die dɩ baarɩ dɩ “Meri”, die Meri die dɩ yiŋŋi a tuoli wo a wa wa Juu vuosi jabalɩkɩŋ ma dɩ, “Raboni!” (Ka chɩaŋ yine “Dɩdagɩrʋ”.)

17 Yisa die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Da keŋ a gbɩ mɩŋ, dama n ye ka yiŋŋi ga ŋmɩŋsikpeŋ n Chʋa jigiŋ, ama ga a ga balɩ n nɩmballɩlɩ dɩ n yiŋŋi gara n Chʋa vuodieke dɩ yine nɩ gbaŋ nɩ Chɔɔŋ wa jigiŋ; wʋnɩŋ ʋ bɩna a yi n Ŋmɩŋ aŋaŋ nɩ gbaŋ nɩ Ŋmɩŋ.”

18 Die wɩa Meri Magidalini die dɩ ga a ga Yisa dɩdɩɩsɩrɩba jigiŋ a balɩ ba dɩ ʋ ye wo tɩ Yɔmʋtieŋ wo. Ta balɩ ba wudieke ʋ bala wa wa.

Yisa die dɩ nyɩnna ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba jigiŋ dene

(Mat. 28.16-20; Maki 16.14-18; Luki 24.36-49)

19 Die Alasirika mi daraaŋ yuŋ, Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ lagɩsɩ taŋ a bie juoŋ me ta kparɩ, dama die ba chɩga Juu vuosi nyɩŋkʋraha ŋmaamɩŋ mɩŋ. Womi Yisa die dɩ keŋ zie ba sʋnsʋŋ, a baarɩ dɩ, “Sʋgɩdʋagɩŋ bemme nɩ ma.” 20 Die ʋ balla naa a kpatɩ wa, die ʋ nagɩ ʋ nuusisi vɔrɩtɩtɩ aŋaŋ ʋ lʋgɩŋ vɔrɩkʋ a dagɩ ba. Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ yene wo wo, ba sʋgɩtɩ dɩ paalɩ fɩalɩ. 21 Womi Yisa die dɩ bɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Sʋgɩdʋagɩŋ bemme nɩ ma. N Chʋa Ŋmɩŋ dɩ tʋnna mɩŋ dene wo, die gbaŋ maŋ tʋma nɩ.” 22 Ʋ balɩ die ta die voosi a yi ba ma a baarɩ dɩ, “Nɩ tuo Ŋmɩŋ Halɩkasɩka. 23 Dɩɩ yi nɩ nagɩ vuoŋ tʋmbɩatɩ a chaa wa, ʋ seŋ ye tʋmbɩatɩ naachaala mɩŋ, ama dɩɩ yi nɩ ka nagɩ vuoŋ tʋmbɩatɩ a chaa wa, ʋ kaaŋ seŋ ye tʋmbɩatɩ naachaala.”

Yisa aŋaŋ Tomasi wɩa

24 Ama ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba baŋ aŋaŋ bale wo wʋnyɩ ba wasɩnana Tomasi, ta ba bɩ wasa wa Yiibiri die wo ba jigiŋ saŋŋa dieke Yisa dɩ kenne wo. 25 Die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩ banɩŋ ba dɩ bala wa dɩ, “Tɩ ye tɩ Yɔmʋtieŋ mɩŋ.” Tomasi die dɩ balɩ ba dɩ, “Dɩɩ yi maŋ ka ye yɩɩmaha vɔrɩtɩ ʋ nuusi me ta nagɩ n nuubisi a yi kʋjagɩlagɩsɩ ma ta nagɩ n nuuŋ a yi lʋgɩrɩ kʋjagɩlagɩsɩ ma, n kaaŋ yi yada.”

26 Ka daraa anɩɩ daraaŋ bɩbra, Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ lagɩsɩ taŋ a bie juoŋ me, Tomasi die bie ba jigiŋ saŋka gie, ta die ba bɩ kparɩ sanʋaha. Die sanʋaha die kparɩya mɩŋ ama Yisa die dɩ keŋ a zie ba sʋnsʋŋ, a baarɩ dɩ, “Sʋgɩdʋagɩŋ bemme nɩ ma, 27 ta balɩ Tomasi dɩ, ‘Nagɩ fʋ nuubiŋ a nagɩ yi giena, ta daansɩ n nuusi ta nagɩ fʋ nuuŋ a yi n lʋgɩrɩ ma, ta daa bɩ chɩɩlɩ ama ta yi mɩŋ yada.’ ”

28 Tomasi die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “Fʋ yine n Yɔmʋtieŋ aŋaŋ n Ŋmɩŋ.”

29 Yisa die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Fʋ yene mɩŋ wɩa fʋ yi yada? Sʋgɩfɩalɩŋ bie vuodiekemba dɩ kana ka ye mɩŋ ta yi mɩŋ yada ma.”

Wudieke wɩa ba maagɩna gbaŋkʋ gie

30 Yisa die yi mamachi wɩa ataŋ pam ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba nine me ta ba ka maagɩha a yi gbaŋkʋ gie me. 31 Ama wudieke ba maagɩna gbaŋkʋ gie me, ba maagɩya dɩ nɩ yi yada dɩ Yisa yine Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa, ta bɩ yi Ŋmɩŋ Bʋadembiŋ. Dɩɩ yi fʋ yi wo yada, nan dɩ yaa miivoli ʋ saaŋ ma.

21

Yisa die dɩ nyɩnna ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ ba bayʋpɔyɩ jigiŋ dene

1 Genke kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩ bɩ nyɩŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba jigiŋ, gbagɩkpɩɩŋ dieke ba wasɩnana Taberisi* ma. Naa die ʋ nagɩna ʋ gbaŋ a dagɩ ba: 2 Die Simoni Piita aŋaŋ Tomasi (vuodieke die ba bɩna wasa Yiibiri) aŋaŋ Nataniali, (vuodieke dɩ nyɩnna Keenani dieke dɩ benne Galili tɩŋgbaŋ ma wa), aŋaŋ Zebedi ballɩlɩ, aŋaŋ Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ bale bataŋ, die lagɩsɩna. 3 Womi Simoni Piita dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “N gara zaasɩŋ yigiŋ.”

Die ba balɩ wa dɩ, “Tɩ nan ga aŋaŋ fʋ.” Die wɩa die ba juu haarɩŋ, ama kanɩŋ yuku mi die ba ka yigi jaaŋ mana. 4 Ka sʋkʋleeliŋ Yisa die dɩ keŋ zie gbagɩrɩ nʋaŋ ama ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die ka mɩŋŋɩya dɩ dɩ yiwo wʋnɩŋ. 5 Die ʋ wa ba dɩ, “N zʋamba, nɩ ka yigi zaasɩŋ?”

Ta ba yiŋŋi balɩ wa, wa.

6 Die ʋ baarɩ dɩ, “Nɩ nagɩ nɩ nɩɩkʋ a taaŋ haarɩkʋ nuudiigiŋ chaaŋ, ta nɩ nan yigi ataŋ.” Die wɩa die ba nagɩ nɩɩkʋ a taaŋ, ta die ka bɩagɩ a datɩ ka a keŋ jʋalɩ, dama die ka faasɩ yigi wo zaasɩŋ pam.

7 Yisa kʋaŋandɩɩsɩrʋ dieke ʋ faasɩna cho wo dɩ balɩ a yɩ Piita dɩ, “Dɩ yiwo tɩ Yɔmʋtieŋ wo.” Die Simoni Piita dɩ wʋnna dɩ dɩ yiwo tɩ Yɔmʋtieŋ wo, ʋ nagɩ ʋ jayeekiŋ a yeegi (dama die ʋ wuuri wo ʋ nyinti mɩŋ) ta die yugi a sʋʋŋ nyaabʋ sʋŋ. 8 Die kʋaŋandɩɩsɩrɩ banɩŋ ba die dɩ dɔŋ haarɩkʋ a keŋ gbagɩrɩ nʋaŋ ta haarɩkʋ dɩ data nɩɩkʋ dɩ suuline aŋaŋ zaasɩbʋ, dama die ba ka yʋa aŋaŋ gaaŋ, ba aŋaŋ gaaŋ die yiwo sɩba naŋ magɩsa kɔbɩga. 9 Die ba tʋgɩna gaarɩ die ba ye paanʋ aŋaŋ bolikaala, ta zaasɩŋ dɩ diisi bolikaalaha ma. 10 Womi Yisa die dɩ balɩ ba dɩ, “Nɩ yaa zaasɩ dieke nɩ yigine wo ataŋ a keŋ.”

11 Die wɩa, Simoni Piita die dɩ juu haarɩkʋ a datɩ nɩɩkʋ a keŋ jʋalɩ gaaŋ, ka suuli aŋaŋ zaasɩkpɩɩma; die ba bɩɩsɩ ha a yi nyinti kɔbɩga aŋaŋ baŋɩsɩ-nʋ aŋaŋ ataa. Aŋaŋ die a dala wa mana, ama nɩɩkʋ die ka chɩɩrɩya. 12 Yisa die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩ keŋ a ŋɔbɩ.” Ama ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba wʋnyɩ gbaŋ die wo sikimiŋ dɩ ʋ pɩasɩ wa dɩ, “Mɩnɩa yine fʋ?” Dama die ba sɩba dɩ dɩ yiwo tɩ Yɔmʋtieŋ wo. 13 Die wɩa die Yisa die dɩ nagɩ paanʋkʋ a nagɩ yɩ ba, ta bɩ nagɩ zaasɩbʋ dɩaŋ a yɩ ba.

14 Naa die yiwo bʋtaa ma Yisa dɩ nyɩnna ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba jigiŋ ʋ kumbu hagɩŋ kʋaŋ chaaŋ.

Yisa die dɩ bala wɩa a yɩ Piita dene

15 Die ba dine a kpatɩ kʋaŋ chaaŋ, Yisa die dɩ pɩasɩ Simoni Piita dɩ, “Simoni, fʋnɩŋ Jɔɔn bʋa, fʋ cho mɩŋ mɩŋ a tɩaŋ nyinti gie mana?”

Die ʋ yiŋŋi baarɩ dɩ, “Wa, n Yɔmʋtieŋ, sɩba a baarɩ n cho fʋ mɩŋ.”

Yisa dɩ balɩ wa dɩ, “Die nɩŋ daansɩma n yiipɔlaha.” 16 Yisa die dɩ bɩ pɩasɩ wa bule me dɩ, “Simoni, fʋnɩŋ Jɔɔn bʋa, cho mɩŋ mɩŋ?”

Ʋ yiŋŋi baarɩ dɩ, “Wa, n Yɔmʋtieŋ sɩba dɩ n cho fʋ mɩŋ.”

Yisa dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Daansɩma n yiise.” 17 Yisa die dɩ pɩasɩ wa ka bʋtaa ma dɩ, “Simoni, fʋnɩŋ Jɔɔn bʋa, cho mɩŋ mɩŋ?”

Ta Piita sʋŋ dɩ chʋʋsɩ, dama Yisa die pɩasɩ wa mɩŋ bʋtaa ma dɩ, “Cho mɩŋ mɩŋ.” Die ʋ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, sɩba wɩɩŋ mana mɩŋ, ta bɩ sɩba dɩ n cho fʋ mɩŋ.”

Yisa die dɩ balɩ yɩ wa dɩ, “Daansɩma n yiise. 18 Wusie maŋ bala fʋ: Die fʋ yine dalʋakɩrɩ, die aŋ bɔba fʋ gbanɩŋ mɩŋ a gara jigidieke mana fʋ yaalɩnana, ama fʋ keŋ kʋrɩŋ, nan tɩɩrɩ fʋ nuusi aŋ vuogaaŋ bɔbɩ fʋ fʋ gbanɩŋ ta yaa fʋ ga jigidieke fʋ kana ka yaala dɩ fʋ ga.” 19 Yisa die balɩ wa naa, a dagɩ Piita dɩ bala ʋ kpi kuŋ dieke ta vaa Ŋmɩŋ saaŋ ye bɩrɩŋ dene. Ka kʋaŋ chaaŋ Yisa dɩ balɩ wa dɩ, “Dɩa mɩŋ.”

Yisa aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrʋ dieke ʋ faasɩna cho wɩa

20 Piita die dɩ yiŋŋi a ye Yisa kʋaŋandɩɩsɩrʋ dieke ʋ faasɩna a cho wo dɩ dɩna ba. Wʋnɩŋ die ʋ kalla a gbigi Yisa wa saŋŋa dieke die ba dinene nyindiikehe, ta die pɩasɩ wa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, mɩnɩa bala ʋ posi fʋ chɩaka?” 21 Die Piita dɩ yene wo, die ʋ pɩasɩ Yisa dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, ta daa wa gie dɩaŋ?”

22 Yisa die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Dɩɩ yi maŋ yaala ʋ bemme ʋ mɩsɩ ma a ga tʋgɩ saŋŋa dieke n balla n yiŋŋi keŋ wo, ka ye fʋ wo sɩa?” Fʋnɩŋ ko dɩa mɩŋ.

23 Die wɩa die ka mʋʋlɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba sʋŋ dɩ, wʋnɩŋ kʋaŋandɩɩsɩrʋ wa mi ka baa ʋ kpi. Ama Yisa die ka balɩ dɩ ʋ ka baa ʋ kpi; ama die ʋ baarɩ dɩ, “Dɩɩ yi maŋ yaala ʋ bemme ʋ mɩsɩ ma a ga tʋgɩ saŋŋa dieke n bala n yiŋŋi keŋ wo, ka ye fʋ sɩa?”

24 Wʋnɩŋ kʋaŋandɩɩsɩrʋ wa gie yine vuodieke dɩ bala wɩaha gie mana, ta bɩ maagɩha, ta tɩ sɩba dɩ wudieke ʋ balala wa yiwo wusie.

Wɩaha kpatɩŋ

25 Yisa die yiwo wɩa pam a gʋtɩ wudiekemba dɩ maagɩna gbaŋkʋ gie me. Dɩɩ yi ba tɩŋ maagɩ a mana a yi gbaŋtɩ ma, n yile dɩ yaalɩŋ kaaŋ dɩ bie tɩŋgbaŋka gie me a baaŋ nan juu.

* 1:24 1.24 Farasisi mba die yiwo Juu vuodiekemba nine die ŋmɩntɩna aŋaŋ Mosisi mɩraha dɩɩsɩŋ.

† 1:31 1.31 Juu vuosi saaŋ bɩna yi Izara vuosi.

* 2:13 2.13 Ŋmɩŋ malaka die kʋna Ijipiti bʋmbʋŋaŋ ballɩ dembisi ta vaa Izara ballɩ dembisi.

* 6:7 6.7 Salɩmbiŋ die yiwo damʋʋmɩŋ tune.

* 12:5 12.5 Salɩnyɩalɩbiŋ die yiwo damʋʋmɩŋ tune.

† 12:13 12.13 Hozaana chɩaŋ yiwo “Gbatɩ tɩ a taaŋ”.

* 18:28 18.28 Paliti die yiwo Romani tɩŋgbaŋ naaŋ Siiza nyɩŋkʋra wʋnyɩ.

† 18:28 18.28 Dɩɩ yi ba juu vuodieke dɩ kana ka yi Juu vuoŋ tigiri die yie be dɩgɩntɩ.

* 21:1 21.1 Galili gbagɩkpɩɩrɩ saaŋ bɩna yi Taberisi.

Tʋʋma

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Yisa Tʋntʋntɩba Tʋʋma

1

1 N zʋa Tiwofilusi:

N bʋmbʋŋaŋ gbaŋkʋ ma die n maagɩ wa wudiekemba mana Yisa dɩ yinene ta dagɩ vuosi a nyɩŋ saŋŋa dieke die ʋ piiline ʋ tʋʋma 2 a yaa ga tʋgɩ daa dieke Ŋmɩŋ dɩ yalla wa ga arɩzanna ma. Die ʋ yene ka gaya wa die ʋ dagɩ vuodiekemba ʋ vʋarɩna a yi ʋ tʋntʋntɩba aŋaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka hagɩrɩŋ, ba baaŋ dɩ tʋma dene. 3 Die ʋ kuŋ kʋaŋ chaaŋ die ʋ nagɩ daraa baŋɩsɩ-nɩɩsa a nagɩ ʋ gbaŋ daga ba, die dɩ seŋ dagɩ dɩ dɩ ka yi chɩɩla dɩ ʋ bie wo ʋ mɩsɩ ma, die ba ŋaaŋ yese wo mɩŋ, ta die ʋ balɩ ba wɩa yaa gamma Ŋmɩŋ naarɩ ma. 4 Die saŋŋa kaanɩ, die ʋ dinene aŋaŋ ba wa, die ʋ yɩ ba nʋarɩ gie dɩ, “Nɩ daa keŋ a nyɩŋ Jerusalemi, ama nɩ chɩɩsɩma Halɩkasɩka dieke n Chʋa dɩ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ nɩ wa, wudieke wɩa n wone a balɩ wa. 5 Jɔɔn nɩŋ die sɩɩ wa vuosi aŋaŋ nyaaŋ, ama daraa gie nʋaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka nan suuli nɩ.”

Yisa die dɩ jʋalɩna a ga arɩzanna dene

6 Die Yisa tʋntʋntɩba die dɩ lagɩsɩna aŋaŋ Yisa wa, die ba pɩasɩ wa dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, saŋka gie fʋ baa fʋ gbatɩ tɩnɩŋ Izara vuosi a nyɩŋ Romani vuosi nuusi me ta yiŋŋi a yɩ tɩ tɩ naarɩ?”

7 Die Yisa dɩ balɩ ba dɩ, “Ŋmɩŋ ka yɩ nɩ sieŋ dɩ nɩ sɩmma saŋŋa aŋaŋ daa dieke wɩaha gie dɩ balla a yi, sie ʋ nyɩɩna ma. 8 Ama saŋŋa dieke ʋ Halɩkasɩka dɩ baaŋ keŋ a sʋʋŋ nɩ ma wa, nɩ nan ye hagɩrɩŋ, ta nan yi n siaratieliŋ Jerusalemi ma, aŋaŋ Judia tɩŋgbaŋ mana aŋaŋ Samaria tɩŋgbaŋ mana aŋaŋ dʋnɩa ka gie lʋga mana mana ma.” 9 Die ʋ bala wɩaha gie a kpatɩ wa, die ba ye Ŋmɩŋ dɩ vana ʋ jʋalɩ gara ŋmɩŋsikpeŋ, ba daansa wa, ta die nɩɩŋmara wɩa ba ka bɩ bɩagɩ a ye wo.

10 Die ba ye ko a zie a daansa ŋmɩŋsikpeŋ ʋ gana wa, womi dembisi bale dɩ yeegi nyɩŋyɩala a keŋ a zie ba jigiŋ, 11 a pɩasɩ ba dɩ, “Nɩnɩŋ Galili dembisi, bie nɩ zie giena a daansa ŋmɩŋsikpeŋ dene? Yisa wa gie dɩ nyɩna nɩ jigiŋ a jʋalɩ a ga arɩzanna naa wa, ʋ nan daansɩ a yiŋŋi a keŋ sɩba nɩ yene wo ʋ jʋalɩna a ga arɩzanna die wo.”

Vuodieke die dɩ zene Judasi naŋ ma wɩa

12 Womi die Yisa tʋntʋntɩba dɩ yiŋŋi a nyɩŋ Olivi Tɩɩsɩ kunkogiri me a ga Jerusalemi. Mi aŋaŋ Jerusalemi die yiwo sɩba mali chɩbɩŋ. 13 Die ba gana a ga juu Jerusalemi wa, die ba ga juu juodieke me ba benne wo: Vuodiekemba die dɩ benne mi die wone Piita aŋaŋ Jɔɔn aŋaŋ Jemisi aŋaŋ Andurusi aŋaŋ Filipi aŋaŋ Tomasi aŋaŋ, Batolomiwo aŋaŋ Matiwo aŋaŋ Alifusi bʋa Jemisi aŋaŋ Simoni, vuodieke die dɩ yaala banɩŋ Juu vuosi yallɩma ba gbaŋ wa aŋaŋ Judasi, Jemisi bʋa. 14 Die ba ŋaaŋ lagɩma saŋŋa mana aŋaŋ hɔgʋba bataŋ aŋaŋ Yisa nuŋ Meri aŋaŋ Yisa nɩmballɩ a jʋʋsa Ŋmɩŋ aŋaŋ sʋgɩbalɩmɩŋ.

15 Die ka daraa ale kʋaŋ chaaŋ, ta Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ sɩba vuosi kɔbɩga aŋaŋ baŋɩsɩ-le die dɩ lagɩsɩ kalɩ, ta Piita die dɩ hagɩ a zie ba sʋŋ 16 a baarɩ dɩ, “N nɩmballɩ, sie wudieke Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ vana Davidi dɩ maagɩ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma wa yaa gamma Judasi wɩaha keŋ yi wusie. Judasi wa die yine vuodieke dɩ dagɩna vuosisi ba yigi Yisa wa. 17 Ama Yisa die vʋarɩna tɩnɩŋ aŋaŋ wʋnɩŋ dɩ tɩ tʋma Ŋmɩŋ tʋŋ dieke tɩ tʋnna aŋaŋ wa.”

18 (Judasi tʋmbɩatɩ nyʋarɩ ligirehe die ʋ nagɩ a daa tɩŋgbaŋ, me gbaŋ die ʋ nan kpi, ta ʋ nyɩŋgbanɩŋ die dɩ natɩ yuori ʋ nyuubie mana die dɩ nyɩŋ a jaasɩ. 19 Vuodiekemba mana die dɩ benne Jerusalemi ma die dɩ wʋŋ ka wɩa. Naa chɩaŋ ma die ba wasa mi ba wʋbalɩkɩŋ ma dɩ Akelidama, ka chɩaŋ wone “Zɩŋ tɩŋgbaŋ.”)

20 Dama “Dɩ maagɩya Yɩla gbaŋ dieke dɩ benne Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ,

‘Vaa ʋ jigiri yi jigizetikiŋ;

da vaa vuoŋ bemme ka ma.’

Dɩ bɩ a maagɩ dɩaŋ bɩbra dɩ,

‘Vaa vuogaaŋ zie ʋ nagɩsɩ ma a tʋma ʋ tʋʋmaha.’

21 “Die wɩa dɩ mʋ tɩ vʋarɩ vuodiekemba die dɩ dɩna tɩnɩŋ aŋaŋ Yisa a dɩa saŋŋa mana wa wʋnyɩ 22 a piili a nyɩŋ saŋŋa dieke Jɔɔn vuodieke dɩ sɩnana vuosi Ŋmɩŋ nyaabʋ a yaa ga tʋgɩ saŋŋa dieke die Yisa dɩ jʋalɩna a ga arɩzanna ta va tɩ wa, aŋ ʋ gʋtɩ tɩ ma aŋ tɩ dii Yisa kumbu hagɩŋ tʋʋma daansɩa.”

23 Die wɩa die ba vʋarɩ vuosi bale; Josefu vuodieke die ba wasɩnana Baasabasi (Ta ba bɩ wasa Jusitusi), aŋaŋ Matiasi. 24 Womi die ba jʋʋsɩ Ŋmɩŋ dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, fʋnɩŋ fʋ sɩbɩna vuoŋ mana sʋŋ dɩ sɩna die, die wɩa tɩ Yɔmʋtieŋ, dagɩ tɩ vuosi bale wa gie sʋŋ fʋ vʋarɩna vuodieke 25 dɩ ʋ yi tʋntʋntʋ a zie jigidieke Judasi dɩ vana ta ga jigidieke dɩ mʋna dɩ ʋ bemme wo.” 26 Die ba jʋʋsɩna Ŋmɩŋ a kpatɩ wa, die ba yi chaachaa dɩ ba vʋarɩ saara ale wo kaanɩ, die chaachaaka dɩ ga nan Matiasi ma, die ba nagɩ wa gʋtɩ Yisa tʋntʋntɩba baŋ aŋaŋ kaanɩ wa ma.

2

Ŋmɩŋ Halɩkasɩka keniŋ wɩa

1 Die dʋʋga dieke ba wasɩnana Pentikosi wa dɩ tʋgɩna Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ mana die dɩ lagɩsɩ taŋ jigibalɩmɩŋ. 2 Womi die watɩ dɩ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a dɔma sɩba bʋlɔgɩsɩ kpeŋkpɩɩŋ dɩ nɩgɩnana ta die keŋ suuli juodieke ba kala wa mana. 3 Ta die ba ye jaaŋ sɩba bolinyaatɩ dɩ nyɩna a keŋ a kalɩ ba wʋnyɩ mana sikpeŋ me, 4 ta die Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ suuli ba mana, die ba piili a bala wʋbalɩkɩ gaasɩ diekemba ba kana ka wʋma sɩba Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ dagɩna ba dene.

5 Die Juu vuosi die dɩ dɩna Ŋmɩŋ die dɩ bie Jerusalemi saŋka mi, die ba nyɩŋ wa tɩgɩsɩ mana dʋnɩa ma a keŋ mi. 6 Die ba wʋnna watɩ gie die wo, die kpɩkpaaŋ dɩ lagɩsɩ mi, die dɩ yi ba mana mamachi dama die Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba die bala wʋbalɩkɩ gaasɩ, ba wʋnyɩ mana dɩ wʋmma ʋ jabalɩkɩŋ ma. 7 Die dɩ yi be mamachi pam die ba pɩasɩ taŋ dɩ, “Vuosisi gie dɩ balala naa, ntaa ba mana yiwo Galili vuosi? 8 Ta bɩa yine tɩ wʋnyɩ mana dɩ wʋmma ba ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ wʋbalɩka ma? 9 Tɩ bataŋ nyɩŋ wa Patia aŋaŋ Midia aŋaŋ Elami aŋaŋ Mesopotamia aŋaŋ Judia aŋaŋ Kapadosia aŋaŋ Pontusi aŋaŋ Asia, 10 aŋaŋ Firigia, aŋaŋ Pamifilia aŋaŋ Ijipiti aŋaŋ Libia chaakʋ tɩgɩsɩ dɩ gbigine Sayireni; ta tɩ bataŋ dɩaŋ dɩ nyɩŋ Romi, 11 ta tɩ bataŋ Juu vuosi, ta bataŋ dɩaŋ dɩ yi buurigaasɩ diekemba dɩ tarɩgɩna ba jɩamɩŋ ta dɩ Juu vuosi Ŋmɩŋ, ta tɩ bataŋ dɩaŋ dɩ nyɩŋ Kireeti aŋaŋ Arabia, ama tɩ mana wʋmma ba balala tɩ gbaŋ gbaŋ tɩ jabalɩkɩŋ ma, ta bɩra Ŋmɩŋ yaa gamma mamachi wʋkpɩɩma ʋ yine.” 12 Die dɩ yi be mamachi pam die ba ko pɩasa taŋ dɩ, “Wɩɩrɩ gie chɩaŋ yiwo bɩa?”

13 Ama ta bataŋ die dɩ laa ba ta vʋarɩ ba fala a baarɩ dɩ, “Ba nyuu wo daaŋ a bugi.”

Piita wʋbalɩka wɩa

14 Womi Piita die dɩ hagɩ ʋ chanchaalɩba baŋ aŋaŋ kaanɩ wa sʋnsʋŋ a zie kpɩkpaakʋ nɩŋŋa; ta die a balɩ aŋaŋ lɔlɩkpɩɩŋ a yɩa kpɩkpaakʋ dɩ, “N chanchaalɩŋ Juu vuosi aŋaŋ nɩ vuodiekemba mana dɩ benne Jerusalemi, nɩ wʋmma mɩŋ ta vaa n bala nɩ wɩɩrɩ gie chɩaŋ. 15 Nɩ yile dɩ vuosi gie bugiye mɩŋ, ama ba ka bugiye, dama dɩ ye yiwo sʋkʋʋŋ hawasɩ awayɩ saŋŋa. 16 Ama wudieke nɩ yene wo yiwo wudieke Ŋmɩŋ naazʋa Joweli die dɩ balɩ dɩ ka nan keŋ yi, dɩ,

17 ‘Ŋmɩŋ baarɩ dɩ; Dʋnɩa kpatɩŋ saŋŋa, naa maŋ nan yi:

n nan daansɩ vaa n Haalɩbʋ sʋʋŋ vuoŋ mana ma;

ta nɩ dembibisi aŋaŋ nɩ hɔgʋlɩasɩ nan bʋgɩ balɩ manɩŋ Ŋmɩŋ wʋbalɩka,

ta nɩ nahaalɩŋ aŋaŋ daa nyɩŋkʋra nan sɩba wusie yaa gamma Ŋmɩŋ wɩa ba daansa ma.

18 Saŋka mi n nan tʋŋ n Haalɩbʋ

vuodiekemba dɩ tʋnnana wudieke n yaalala ma, dembisi aŋaŋ hɔgʋba mana,

ta ba gbaŋ nan daansɩ bʋgɩ balɩ n wʋbalɩkaha.

19 N nan keŋ tʋŋ tʋnkpɩɩma ŋmɩŋsikpeŋ

aŋaŋ mamachi dagɩtɩ tɩŋgbaŋka gie me,

ta zɩŋ aŋaŋ boliŋ aŋaŋ nyusi nan daansɩ beri,

20 saŋka mi Ŋmɩŋ nan sɩbɩ,

ta chɩɩkʋ dɩaŋ nan tarɩgɩ a ŋmɩntɩ sɩba zɩŋ,

naa nan yi ta tɩ Yɔmʋtieŋ ye yiŋŋi keŋ tɩŋgbaŋka gie me

a dii vuosi sarɩya;

ta ʋ yiŋŋi keniŋ daraaŋ nan yi daakpeŋkpɩɩŋ;

21 ta vuodieke mana dɩ keŋ jʋʋsɩ wa ʋ saaŋ ma nan ye gbatɩtaanɩŋ.’ ”

22 Die Piita dɩ bɩ baarɩ dɩ, “Nɩnɩŋ Izara vuosi, nɩ wʋmma wudieke n yaala n balɩ nɩ yaa gamma Yisa vuodieke dɩ yine Nazeriti vuoke wɩa; nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ sɩba a baarɩ Ŋmɩŋ die vana die ʋ tʋma mamachi tʋnkpɩɩma aŋaŋ dagɩtɩ mi nɩ jigiŋ, ta a dagɩ sɩba Ŋmɩŋ die tʋnna wa. 23 Ama Ŋmɩŋ gbaŋ gbaŋ die sɩba wudieke dɩ bala ka yi, ta die a saŋ a nagɩ Yisa a yɩ nɩ nuusi me, ta yi nɩ vuobɩatɩ dɩ kpaasɩ wa a dɩɩsɩ dagarɩkʋ ma a kʋʋ wa, ka dagɩ sɩba nɩnɩŋ nɩ senne kʋʋ wa. 24 Ama die ʋ kpine wo ta ye bie kuŋ nuusi me wo, ta Ŋmɩŋ die dɩ gbatɩ wa a nyɩŋ kuŋ nuusi me, dama kuŋ die wo hagɩrɩŋ dɩ ka pɔgɩlɩ wa. 25 Dama Davidi die balɩ wɩa yaa gamma ʋ ma dɩ,

‘N sɩba a baarɩ dɩ n Yɔmʋtieŋ Ŋmɩŋ beri aŋaŋ mɩŋ saŋŋa mana,

ta bɩ zie n kʋaŋ ta suŋŋe mɩŋ amʋ n kaaŋ ye daŋŋa.

26 Naa chɩaŋ ma n yaa sʋgɩfɩalɩŋ

ta bala sʋgɩfɩalɩ wʋbalɩka.

Maŋ keŋ kpi gbaŋ,

ama n nan dɩ yaa tama Ŋmɩŋ dɩ balla ʋ yi wudieke a yɩ mɩŋ wɩa,

27 dama ʋ kaaŋ vaa n haalɩbʋ wɩarɩ kpiiliŋ tigiŋ.

N yiwo ʋ vuovʋarɩkɩŋ, ta ʋ kaaŋ saagɩ aŋ n nyɩŋgbanɩŋ keŋ hʋʋgɩ vɔrɩŋ ma.

28 Ta bɩ dagɩ mɩŋ miivoli sieti,

ta fʋ benne n jigiri dɩaŋ dɩ yɩa mɩŋ sʋgɩfɩalɩŋ pam.’ ”

29 Ta Piita dɩ bɩ balɩ dɩ, “N nɩmballɩ, n baa n balɩ yuori nɩ mɩŋ, yaa gamma tɩ chɔɔŋkʋʋŋ Davidi wɩa. Die ʋ kpiye mɩŋ ba guu wo, ta ʋ vɔrɩŋ dɩ ye bie giena a keŋ tʋgɩ jinne. 30 Die ʋ yiwo Ŋmɩŋ naazʋa, ta die sɩba dɩ Ŋmɩŋ yɩ wa nʋaŋ dɩ, dɩɩ yi ʋ kpi, ʋ nan daansɩ vʋarɩ ʋ haagɩsɩ wʋnyɩ aŋ ʋ kala ʋ naagbaŋtɩ ma. 31 Davidi die sɩba wudieke Ŋmɩŋ die dɩ balla ʋ yi, ta die balɩ wɩa yaa gamma Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa kuŋ hagɩŋ wɩa, dɩ:

‘Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ kaaŋ daansɩ wɩarɩ kpiiliŋ tigiŋ;

ta ʋ nyɩŋgbanɩŋ dɩaŋ kaaŋ hʋʋgɩ vɔrɩŋ ma.’ ”

32 Ta Piita dɩ bɩ baarɩ dɩ, “Yisa wa gie Ŋmɩŋ die dɩ va ʋ hagɩ kuŋ me, ta tɩ mana dɩ yi ʋ kumbu hagɩŋ daansɩatieliŋ. 33 Ta Ŋmɩŋ dɩ bɩ kɔtɩ wa ʋ jʋalɩ kalɩ ʋ nuudiigiŋ chaaŋ, ʋ kala wa Ŋmɩŋ dɩ yɩ wa ʋ Halɩkasɩka die ʋ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ tɩ wa ʋ vaa bʋ keŋ sʋʋŋ tɩ ma. Lele dɩ yiwo Halɩkasɩka nɩ yese ta wʋmma tɩ jigiŋ dene. 34 Die Davidi dɩ kpine wo, die ʋ ka jʋalɩ ga arɩzanna ma aŋaŋ nyɩŋgbanɩŋ: ama ta die ʋ baarɩ dɩ;

‘Tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ balɩ a yɩ n Yɔmʋtieŋ dɩ:

Kala n nuudiigiŋ chaaŋ

35 a ga tʋgɩ saŋŋa dieke n baaŋ nagɩ fʋ dataasɩ a yi fʋ nuusi me.’

36 “Die wɩa dɩ vɩɩna ta nɩnɩŋ Izara vuosi mana sɩmma dɩ Yisa wa gie, die nɩ vana ba kpaasɩ dagarɩkʋ ma wa, wʋnɩŋ ta Nabidie Ŋmɩŋ dɩ dagɩ dɩ wʋnɩŋ ʋ yine Vuovʋarɩkɩŋ Masia wa, ta bɩ yi tɩ Yɔmʋtieŋ.”

Vuosi tuse ataa die dɩ yi Yisa yada dene

37 Die vuosi gie dɩ wʋnna naa wa die ba sʋgɩtɩ dɩ faasɩ chʋʋsɩ pam. Die wɩa ba pɩasɩ Piita aŋaŋ ʋ chanchaalɩba dɩ, “Tɩ nɩmballɩ, bɩa tɩ baa tɩ yi?”

38 Piita die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Sie nɩ mana vaa nɩ tʋmbɩatɩ, aŋ tɩ sɩɩ nɩ Ŋmɩŋ nyaabʋ Yisa Masia saaŋ ma, amʋ Ŋmɩŋ nagɩ nɩ tʋmbɩatɩ a chaa nɩ, ta ʋ yɩ nɩ ʋ piini dieke dɩ yine Ŋmɩŋ Halɩkasɩka. 39 Dama Ŋmɩŋ die yɩ nʋaŋ dɩ ʋ nan nagɩ ʋ Halɩkasɩ a yɩ nɩnɩŋ aŋaŋ nɩ ballɩ, aŋaŋ vuodiekemba dɩ benne saasaa, aŋaŋ vuodiekemba mana tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ dɩ baaŋ wa aŋ ba tuo ʋ nʋaŋ.”

40 Ka kʋaŋ chaaŋ, Piita die dɩ balɩ ba wɩa pam ta kpaaŋ ba aŋaŋ nɩŋŋmɩna dɩ, “Nɩ vʋarɩ nɩ gbaŋ a nyɩŋ Ŋmɩŋ tɩbɩdatɩ dieke dɩ kienene lele gie vuobɩatɩ gie ma wa.” 41 Die ba pam die dɩ tuo Piita wʋbalɩkaha a dii, die ba yiwo sɩba vuosi tuse ataa, ta ba sɩɩ ba Ŋmɩŋ nyaabʋ, ta ba gʋtɩ ba ma. 42 Die saŋŋa mana ba ŋaaŋ bʋgɩra a nyɩna tʋntʋntɩba jigiŋ, ta die a lagɩma a pɔgɩla taŋ aŋaŋ nʋabalɩmɩŋ, ta lagɩma die nyindiike, ta bɩ lagɩma a jʋʋsa Ŋmɩŋ.

Yisa kʋaŋanvuosi beriŋ

43 Ta ŋmaamɩŋ die dɩ yallɩ vuoŋ mana; tʋntʋntɩba die dɩ yi mamachi tʋnkpɩɩma pam aŋaŋ Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ wa. 44 Die Yisa kʋaŋanvuosi mana die dɩ pɔgɩlɩ taŋ aŋaŋ nʋabalɩmɩŋ ta tɩa ba nyinti a yɩa taŋ. 45 Ta die a naga ba faarɩ a daa a naga ligirehe a tɩa a yɩa taŋ, dɩ mʋna vuoŋ mana tuo die. 46 Daaŋ mana ba ko lagɩma taŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma a jɩama Ŋmɩŋ ama ba nyɩŋ mi, ba ŋaaŋ gara taŋ tige a lagɩŋ die nyindiike aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ sʋgɩyɩalɩŋ aŋaŋ taŋ. 47 Ta saŋŋa mana ba ŋaaŋ bɩra Ŋmɩŋ, ta vuoŋ mana die dɩ yallɩ sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ ba. Ta daaŋ mana tɩ Yɔmʋtieŋ ŋaaŋ vasa vuosi dɩ yese gbatɩtaanɩŋ ta gʋta ba ma.

3

Piita aŋaŋ Jɔɔn die dɩ gbaanna gbarɩgɩŋ dene

1 Daaŋ kaanɩ Piita aŋaŋ Jɔɔn die dɩ gara Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma, Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ saŋŋa, agbaa kʋaŋ chaaŋ hawasɩ ataa saŋŋa die wonde. 2 Womi sanʋarɩ tɩŋ, sanʋaŋ dieke die ba wasɩnana “Sanʋavɩɩka” daa wʋnyɩ die dɩ yine gbarɩgɩŋ ʋ mɩsɩ mana ma ma die dɩ kalɩ mi. Daaŋ mana die ba ŋaaŋ chii wo mɩŋ a keŋ kalɩŋ sanʋarɩ gie tɩŋ ʋ dɩ jʋʋsa vuodiekemba dɩ juunene Ŋmɩŋ juoku me ligire. 3 Die ʋ yene Piita aŋaŋ Jɔɔn dɩ balla ba juu wo, ʋ jʋʋsɩ ba ligire. 4 Die ba mana dɩ yiŋŋi a daansɩ wa die, womi Piita die dɩ baarɩ dɩ, “Daansɩma tɩ.” 5 Die wɩa die ʋ daansa ba ta yaa tama sɩba ʋ nan ye jaaŋ a nyɩŋ ba jigiŋ. 6 Ama Piita die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Tɩ wo ligire, ama tɩ nan yɩ fʋ jadieke tɩ yalla. Manɩŋ n yɩ fʋ nʋaŋ Yisa Masia vuodieke dɩ yine Nazeriti vuoke saaŋ ma, hagɩ chʋŋ” 7 ta yigi ʋ nuudiigiŋ me a suŋŋi wo ʋ hagɩ zie. Lele womi daa wa nagɩsɩ aŋaŋ ʋ naachɩgɩsa dɩ ye hagɩrɩŋ; 8 ʋ hagɩ a yʋgɩ a zie ʋ nagɩsɩ ma a dɩ dɩa a chʋŋ chʋŋ. Womi die ʋ dɩ ba kʋaŋ a juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma a chʋŋ ta yʋga a bɩra Ŋmɩŋ. 9 Die vuosi mana dɩ yene wo ʋ chʋnnana ta bɩra Ŋmɩnnɩ, 10 die ba mɩŋŋɩ wa dɩ vuodieke dɩ ŋaana kala Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sanʋarɩ tɩka jigidieke ba wasɩnana “Sanʋavɩɩka ” a jʋʋsa wa wonde, die dɩ yi be mamachi aŋaŋ ŋmaamɩŋ aŋaŋ wudieke dɩ yine a yɩ wa wa.

Piita die mʋʋlɩna Yisa wʋvɩɩna dene

11 Die daa wa die dɩ goori Piita aŋaŋ Jɔɔn a yallɩ, die dɩ yi vuosi mana mamachi ba chɩgɩ ga ba jigiŋ, jigidieke die ba wasɩnana “Solomoni Lɩɩfaaŋ” wa. 12 Piita die dɩ yene vuosisi ʋ pɩasɩ ba dɩ, “Nɩnɩŋ Izara vuosi, bɩa wɩɩrɩ gie dɩ yi nɩ mamachi? Ta bɩa nɩ daansa tɩ sɩba dɩ yiwo tɩ gbaŋ gbaŋ tɩ hagɩrɩŋ yaa tɩ wʋvɩɩna wɩa tɩ yi daa wa gie dɩ chʋŋ? 13 Nabidie Ŋmɩŋ, vuodieke die Abarahami aŋaŋ Aziki aŋaŋ Jakobu die dɩ jɩanna wa, ta bɩ yi Ŋmɩŋ dieke tɩ chʋalɩba die dɩ jɩanna wa, wʋnɩŋ ʋ kɔtɩna ʋ Tʋntʋntʋ Yisa ŋmɩŋsikpeŋ aŋaŋ ʋ gbaŋ gbaŋ hagɩrɩŋ. Wʋnɩŋ die nɩ nagɩ a yɩ tɩ nyɩŋkʋraha nuusi me, ta zeti wo Paliti nɩŋŋa saŋŋa dieke Paliti die dɩ yaalala dɩ ʋ vaa ʋ ga yɔrɩ wa. 14 Die ʋ yiwo Ŋmɩŋ vuoŋ ta bɩ yi vuovɩɩnɩŋ ama die nɩ zeti wo mɩŋ ta balɩ Paliti dɩ ʋ vʋarɩ vuokʋʋrʋ wa a yɩ nɩ. 15 Die wɩa, nɩnɩŋ die nɩ yine ba kʋʋ Miivoliyɩɩrʋ wa; ama Ŋmɩŋ die dɩ vaa ʋ hagɩ kuŋ me, ta tɩnɩŋ tɩ yine wɩɩrɩ gie daansɩatieliŋ. 16 Dɩ yiwo Yisa wa saarɩ yiko tɩ wa dɩ yi daa wa gbaamɩŋ. Gbarɩgɩrɩ gie yiwo vuodieke nɩ wone sɩba ta bɩ yese wo, ama ʋ keŋ ye gbaamɩŋ, dama ʋ yine Yisa saaŋ yada wa wɩa. Ʋ yine Yisa saaŋ yada wɩa ʋ ye gbaamɩŋ ta zie nɩ mana nɩŋŋa naa.

17 “Lele n nɩmballɩ, n sɩba a baarɩ wudieke nɩnɩŋ aŋaŋ nɩ nyɩŋkʋraha dɩ yine ba kʋʋ Yisa wa, die nɩ ka sɩba wudieke die nɩ yinene chɩaŋ. 18 Ama Ŋmɩŋ die wɔŋ balɩ ʋ wɩɩrɩ a yɩ ʋ naazʋalɩba, ta ba gbaŋ die dɩ balɩ a yɩ vuosi dɩ sie ʋ Vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa dii wahala. Die ʋ vaa ka seŋ yi wusie sɩba nɩ yine die wo.

19 “Die wɩa nɩ vaa nɩ tʋntʋmbɩatɩ ta yiŋŋi a keŋ Ŋmɩŋ jigiŋ amʋ ʋ nagɩ nɩ tʋmbɩatɩ a chaa nɩ, 20 ta ʋ nan bɩ yɩ nɩ haalɩtɩ voosiŋ, ta bɩ tʋŋ Yisa Masia nɩ jigiŋ, vuodieke ʋ wone a vʋarɩ wa a yɩ nɩ wa. 21 Ama sie Yisa wa wɩarɩ arɩzanna ma a ga tʋgɩ saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ wʋnsɩ jaaŋ mana sɩba die ʋ vana ʋ naazʋalɩkasɩ mba die dɩ benne kʋrɩŋ ma wa dɩ balɩ wa.

22 “Die gbaŋ Mosisi dɩ baarɩ dɩ, ‘Tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ nan daansɩ yɩ nɩ naazʋa sɩba ʋ tʋnna mɩŋ naa, ta ʋ nan yi nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ vuoŋ. Nɩnɩŋ nɩ mʋ nɩ wʋmma wudieke mana ʋ balala nɩ. 23 Vuodieke mana dɩ kana ka wʋmma wudieke mana wʋnɩŋ naazʋa wa mi dɩ balala, Ŋmɩŋ nan vʋarɩ die vuoke a nyɩŋ ʋ vuosi me ta chʋʋsɩ wa.’

24 “Ta Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ banɩŋ ba aŋaŋ naazʋa Samuli aŋaŋ vuodiekemba die dɩ kenne ʋ kʋaŋ chaatɩ ta die bala Ŋmɩŋ wɩaha die wɔŋ balɩ wudieke dɩ yinene daarɩ gie nʋaŋ. 25 Ŋmɩŋ nʋa diekemba die ʋ yɩna ʋ naazʋalɩba, yiwo nɩ sɩɩtɩ, a bɩ gʋtɩ, nʋa dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna nɩ chɔɔŋkʋʋlɩba gbaŋ yiwo nɩ sɩɩtɩ. Dama die ʋ balɩ wa Abarahami dɩ, ‘Fʋ haagɩŋ wʋnyɩ ma, maŋ nan daagɩ a yi alibarika yɩ tɩŋgbaŋka gie vuosi mana.’ 26 Die wɩa Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩ ʋ Tʋntʋntʋ Masia wa ta woliŋ tʋŋ wa nɩ jigiŋ, dɩ ʋ vaa nɩ chɩgɩ a nyɩŋ nɩ tʋntʋmbɩatɩ ma ta ye alibarika ka.”

4

Die ba yalla Piita aŋaŋ Jɔɔn a ga nyɩŋkʋra nɩŋŋa dene

1 Die Piita aŋaŋ Jɔɔn die dɩ yene ko bala wɩa a yɩa vuosisi, die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba aŋaŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sojasisi jakʋʋŋ aŋaŋ Sadusisi vuosi dɩ keŋ ba jigiŋ, 2 dama die ba jɩɩ wa sɩnyɩɩrɩŋ a yɩ Piita aŋaŋ Jɔɔn, dɩ ba dagɩnana vuosisi dɩ Yisa die hagɩ kuŋ me wɩa, ka dagɩ sɩba kunti nan daansɩ hagɩ kuŋ me. 3 Die wɩa die ba yigi be a nagɩ ba a yi dansarɩka sʋŋ dɩ tʋŋ vʋŋ, dama yuŋ die wɔŋ a sibe mɩŋ. 4 Ama daadaŋ diekemba die dɩ wʋnna Piita aŋaŋ Jɔɔn balɩkʋ die dɩ yi Yisa yada ta yi Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ. Ta vuodiekemba die dɩ dɩna Yisa dɩ yi sɩba vuosi tuse anʋ.

5 Tʋŋ die dɩ vʋnna, Juu vuosi nɩŋŋandɩɩsɩrɩba aŋaŋ ba nyɩŋkʋra aŋaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba die dɩ lagɩŋ taŋ ba lagɩmɩŋ jigiŋ Jerusalemi ma, 6 die ba lagɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ Anasi aŋaŋ Kayafasi aŋaŋ Jɔɔn aŋaŋ Alekizanda aŋaŋ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ tigiŋ vuosi bataŋ. 7 Die ba yi Piita aŋaŋ Jɔɔn dɩ keŋ zie ba sʋnsʋŋ ta ba pɩasa ba dɩ, “Bɩa hagɩrɩŋ nɩ yallɩ, ta mɩnɩa saaŋ ma nɩ yie wɩaha gie?”

8 Womi Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ hagɩ Piita ma ʋ yiŋŋi a balɩ ba dɩ “Nɩnɩŋ nɩŋŋandɩɩsɩrɩŋ aŋaŋ nyɩŋkʋra, 9 dɩɩ yi nɩ pɩasa tɩ jinne yaa gamma wʋvɩɩŋ dieke tɩ yine a yɩ gbarɩgɩrɩ gie aŋaŋ ʋ yene gbaamɩŋ dene, 10 die nɩŋ, nɩ mana aŋaŋ Izara vuosi mana sɩmma dɩ dɩ yiwo Nazeriti vuoke Yisa Masia saaŋ ma ta daa wa gie dɩ ye gbaamɩŋ ta zie nɩ nɩŋŋa naa. Yisa wo mi die nɩ yi ba kpaasɩ wa dagarɩkʋ ma a kʋʋ wa wa ama ta Ŋmɩŋ dɩ vaa ʋ hagɩ kumbu me wo. 11 Wʋnɩŋ ʋ yine vuodieke Ŋmɩŋ gbaŋkʋ dɩ balɩ ʋ wɩaha dɩ

‘Taŋ dieke nɩnɩŋ mɩmɩɩrɩba dɩ zetine wo

yiŋŋine a keŋ bɩrɩŋ gɔŋgɔŋyʋgɩrɩŋ taŋ vɩɩnɩŋ.’

12 Ta vuoŋ saaŋ bɩ wori tɩŋgbaŋka gie me ta Ŋmɩŋ dɩ yɩ vuosi dɩ tɩ ye gbatɩtaanɩŋ, sie Yisa nyɩɩna ma.”

13 Die lagɩŋkʋ vuosi dɩ yene Piita aŋaŋ Jɔɔn dɩ dine dembisi dene wo, ta die ba bɩ mɩŋŋɩ dɩ Piita aŋaŋ Jɔɔn die yiwo vuodiekemba dɩ kana ka sɩba gbanɩŋ die dɩ yi be mamachi, ba mɩŋŋɩ dɩ die banɩŋ aŋaŋ Yisa die benne. 14 Ama die ba yene daa dieke die dɩ yene gbaaŋkʋ dɩ ziene Piita aŋaŋ Jɔɔn jigiri die ba ka bɩagɩ balɩ wɩɩŋ a chʋʋsɩ ba. 15 Die wɩa die ba vaa ba ye nyɩŋ lagɩŋkʋ jigiŋ, ta ba wa ye taŋ, 16 ta pɩasa taŋ dɩ, “Bɩa tɩ nan yi dembisi gie? Dama vuodieke mana dɩ benne Jerusalemi ma sɩba mamachi wudieke ba yine, ta tɩ kaaŋ bɩagɩ chiisike. 17 Ama nɩ vaa aŋ tɩ kpaaŋ ba dɩ ba daa bɩ wa Yisa saaŋ a yɩ vuoŋ, amʋ vuosi kaaŋ wʋŋ Yisa wɩɩrɩ gie.”

18 Die wɩa die ba bɩ wa ba a keŋ juu a balɩ ba dɩ “Nɩ sɩmma nɩ bɩ nagɩ Yisa saaŋ a balɩ yaa dagɩ vuoŋ bɩbra.” 19 Ama Piita aŋaŋ Jɔɔn die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “Nɩnɩŋ nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ yilime dɩ bɩa mʋna Ŋmɩŋ jigiŋ? Tɩ saagɩ a yɩ nɩ ta zeti Ŋmɩŋ nʋaŋ yaa? 20 Dama tɩ kaaŋ bɩagɩ vaa wudieke tɩ gbaŋ gbaŋ tɩ yene ta wʋŋ wa balɩŋ.” 21 Ta die lagɩŋkʋ nyɩŋkʋraha die dɩ bɩ kpaaŋ ba aŋaŋ nɩŋŋmɩna ta vaa ba ga yɔrɩ, dama die ba ka ye wɩɩŋ ba baaŋ nagɩ a datɩ ba tɩbɩŋ, dama vuosisi die faasɩ bala mɩŋ ta bɩra Ŋmɩŋ saaŋ aŋaŋ wudieke dɩ yine wo. 22 Daa dieke die dɩ yene mamachi gbaaŋkʋ die tɩaŋ bɩna baŋɩsɩ-nɩɩsa.

Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ die dɩ jʋʋsɩna Ŋmɩŋ a yaala Dembisi dene

23 Die ba dine vaa Piita aŋaŋ Jɔɔn wa, die ba yiŋŋi ga ba chanchaalɩba jigiŋ a balɩ ba wudieke Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ aŋaŋ nyɩŋkʋraha dɩ bala ba wa. 24 Die ba wʋnna naa wa, die ba mana die dɩ lagɩsɩ taŋ aŋaŋ sʋgɩbalɩmɩŋ a jʋʋsɩ Ŋmɩŋ dɩ “Tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ, fʋ naana ŋmɩŋsikpeŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie, mʋgɩkpɩɩma aŋaŋ nyindiekemba dɩ benne a ma, 25 die Halɩkasɩka ma fʋ dagɩ tɩ chɔɔŋkʋʋŋ Davidi vuodieke die dɩ yine fʋ tʋntʋntʋ, ta die ʋ bʋgɩ balɩ fʋ Halɩkasɩ yiko me dɩ

‘Bɩa yine vuodiekemba dɩ kana a ka yi Juu vuosi dɩ pɩrɩ aŋaŋ sɩnyɩɩrɩŋ,

ta Izara vuosi dɩ sama saŋ tɔgɩtɩ

26 ta tɩŋgbaŋka gie naara aŋaŋ ba nyɩŋkʋra dɩ lagɩsɩ taŋ

a tuole dɩ ba wagɩ aŋaŋ Nabidie Ŋmɩŋ aŋaŋ

ʋ Vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa.’

27 “Dɩ yiwo wusie dɩ, Herodi aŋaŋ Pontiwosi Paliti aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana a ka yi Juu vuosi aŋaŋ Izara vuosi die seŋ lagɩsɩ mɩŋ tɩka ma ta saŋ dɩ ba kʋʋ kasɩ tʋntʋntʋ Yisa, vuodieke die fʋ vʋarɩna a zie wo. 28 Die ba lagɩsɩya mɩŋ dɩ ba yi wudieke mana fʋ hagɩrɩŋ aŋaŋ fʋ yaalɩŋ ma fʋ wone a saŋ dɩ ka nan yi wo. 29 Ta lele tɩ Yɔmʋtieŋ, ye vuosi gie dɩ ŋaana a juo tɩ ŋmaamɩŋ dene, ta vaa tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine fʋ yɔŋɩsɩ balɩma fʋ wɩaha gie aŋaŋ dembisi pam, 30 ta tɩɩntɩ fʋ nuuŋ ta yɩ yʋagɩtieliŋ ye gbaamɩŋ, ta vaa tɩ yime mamachi wʋkpɩɩma pam aŋaŋ fʋ kasɩ tʋntʋntʋ Yisa saaŋ hagɩrɩŋ ma.”

31 Die ba dine a jʋʋsɩ Ŋmɩŋ a kpatɩ wa, jigidieke ba lagɩŋna wa dɩ dɔŋ, ta Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ suuli ba mana die ba piili a bala Ŋmɩŋ wɩaha aŋaŋ sʋgɩhagɩrɩŋ.

Die ba tɩana ba nyinti a yɩa taŋ dene

32 Saŋka mi Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ mana die dɩ lagɩŋ taŋ aŋaŋ sʋŋanyili balɩmɩŋ aŋaŋ sʋgɩbalɩmɩŋ, ta tɩa ba nyinti a yɩa taŋ. Vuoŋ die ka baarɩ dɩ ʋ sɩɩwa jaaŋ. 33 Die saŋŋa mi tʋntʋntɩba die dɩdɩ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa kumbu hagɩŋ daansɩa, ta daansɩaka die yaa hagɩrɩŋ pam, ta Ŋmɩŋ die dɩ yi alibarika pam a yi ba mana ma. 34 Die vuoŋ wo ba sʋŋ a waarɩ jaaŋ, dama vuodiekemba die dɩ yalla ba gbaŋ gbaŋ kʋatɩ yaa tige ŋaaŋ nagɩha a daa mɩŋ a yaa ligirehe, 35 a keŋ tʋntʋntɩba jigiŋ, ta ba nagɩ tɩa a yɩ vuoŋ mana ʋ yaala dene.

36 Die daa wʋnyɩ die bie mi ʋ saaŋ dɩ dɩ Josefu, ta die yi Liiva buuriŋ vuoŋ, ta ba mɩɩrɩ wa Saapurusi, vuodieke tʋntʋntɩba dɩ wasɩnana Banabasi (ka chɩaŋ yine susuŋŋiru), 37 die dɩ keŋ nagɩ ʋ kʋaŋ a daa, a yaa ligirehe a keŋ a yɩ tʋntʋntɩba.

5

Ananiasi aŋaŋ ʋ hɔgʋ Safara wɩa

1 Ama daa wʋnyɩ gbaŋ die benne a dɩ Ananiasi ta ʋ hɔgʋ dɩaŋ dɩ dɩ Safara. Die ba nagɩ ba faarɩ a daa, 2 ta die nagɩ ligirehe a taŋ a lɔbɩrɩ, ta ʋ hɔgʋ wa dɩ sɩba ha wɩa, ta die nagɩ ligire tɩalɩka ha a yaa ga yɩ tʋntʋntɩba ha. 3 Piita die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Ananiasi, bɩa fʋ vaa Sitaani dɩ juu fʋ sʋŋ a nyaŋŋɩ fʋ, ta yi fʋ chɩbɩ ŋmɩnchɩbɩsɩ a yɩ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka ta nagɩ ligirehe a taŋ fʋ tuone a nyɩŋ kʋakʋ ma fʋ nagɩna a daa wa? 4 Die fʋ yene ka nagɩ ka a daa wa, die ka ka yiwo fʋ sɩɩtɩ? Ta die fʋ nagɩna ka a daa wa, ligirehe die ka yi fʋ sɩɩtɩ? Ta bɩa yine fʋ yile fʋ sʋŋ ma a yi naa? Fʋnɩŋ fʋ ka chɩbɩ ŋmɩnchɩbɩsɩ a yɩ wa vuota, ama fʋ chɩbɩ yɩ wa Ŋmɩŋ.” 5 Die Ananiasi die dɩ wʋnna naa, die dɩ kpi a nan. Die ŋmaaŋkpeŋkpɩɩŋ dɩ juu vuodiekemba mana die dɩ wʋnna ʋ kumbu wɩaha. 6 Womi dalʋaka die dɩ keŋ nyɩŋ a muuri ʋ nyɩŋgbaŋka aŋaŋ garɩŋ a chii wo a nyɩŋ a ga guu.

7 Ka kʋaŋ chaaŋ hawasɩ ataa, ʋ hɔgʋ wa die dɩ keŋ juu jigidieke Piita die benne wo, ta ka sɩba wudieke dɩ yine. 8 Ta Piita dɩ pɩasɩ ʋ gbaŋ dɩ “Balɩ mɩŋ, fʋnɩŋ aŋaŋ fʋ chʋrʋ wa dɩ nagɩna nɩ kʋakʋ a daa wa ta tuo ligirehe a mana wʋnna?”

Die ʋ yiŋŋi a balɩ wa dɩ “Wa, bʋ mana wʋnna.”

9 Die wɩa Piita die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Bɩa fʋnɩŋ aŋaŋ fʋ chʋrʋ wa dɩ yi nʋabalɩmɩŋ dɩ nɩ magɩsɩ Tɩ Yɔmʋtieŋ Halɩkasɩka. Daa diekemba dɩ guune fʋ chʋrʋ wa, bie wo sanʋarɩ tɩŋ lele, ta ba nan chii fʋ gbaŋ a nyɩŋ a ga guu.” 10 Lele womi die ʋ kpi a nan tɩŋgbaŋ, ta dalʋakaha die dɩ a keŋ juu a ye dɩ ʋ kpiye mɩŋ, ba chii wo a nyɩŋ a ga guu ʋ chʋrʋ wa lʋgɩŋ. 11 Saŋŋa mi die ŋmaaŋkpeŋkpɩɩŋ die dɩ juu Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ mana aŋaŋ vuodiekemba die dɩ wʋnna wɩaha.

Tʋntʋntɩba die dɩ gbaanna daadaŋ dene

12 Saŋŋa mi tʋntʋntɩba die dɩ tʋma mamachi tʋnkpɩɩma pam vuosisi jigiŋ. Ta Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ mana die dɩ ŋaaŋ lagɩsɩ taŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ, Solomoni lɩɩfaaka jigiŋ. 13 Ama vuodiekemba dɩ kana ka yi Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ dɩ wo sikimiŋ a baaŋ gaaŋ ba gbaŋ a gʋtɩ ba ma, ama ta die yɩa ba jɩlɩma pam, 14 ama dembisi aŋaŋ hɔgʋba pam die dɩ yi tɩ Yɔmʋtieŋ yada ta gʋtɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ ma. 15 Die tʋntʋntɩba dɩ yinene wudiekemba ba wɩa, vuosi die dɩ chii yʋagɩtieliŋ a nyɩŋ sieti ma, a nagɩ ba dʋaŋ gadosi aŋaŋ kalɩŋasɩ ma a mʋ Piita dɩ keŋ chʋŋ tɩanna ʋ ligisiŋ nan nan ba ma aŋ ba ye gbaamɩŋ. 16 Ta die kpɩkpaaŋ die dɩ nyɩŋ tɩŋkpaŋŋɩsɩ die dɩ gbine Jerusalemi a yaa ba yʋagɩtieliŋ aŋaŋ vuodiekemba jɩmbɩatɩ dɩ yalla a keŋ, die ba mana dɩ ye gbaamɩŋ.

Tʋntʋntɩba wahala diile wɩa

17 Die wɩa Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ mana aŋaŋ Sadusisi vuosi bataŋ pam die dɩ yaa sʋgɩbɩaŋ aŋaŋ tʋntʋntɩba, ta die yɩ 18 ba ga yigi be a kparɩ ba dansarɩka ma. 19 Ama yuku me Ŋmɩŋ malaka die dɩ keŋ sʋʋŋ a yuori dansarɩka ka sanʋaha dɩ tʋntʋntɩba keŋ nyɩŋ, ta balɩ yi ba dɩ, 20 “Nɩ gamma a ga zie Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma a balɩ vuosisi miivoli haalɩkʋ gie wɩa mana.” 21 Die tʋntʋntɩba die dɩ tuo ʋ nʋarɩ, die sʋkʋleeliŋ die ba ga juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma a piili a daga vuosi wɩaha.

Die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ aŋaŋ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ wa Juu vuosi nyɩŋkʋra mana a lagɩŋ taŋ, ta die yi nʋaŋ dɩ ba ga dansarɩka ka sʋŋ a ga vʋarɩ tʋntʋntɩba a keŋ ba nɩŋŋa, 22 Ama die ba gana tʋgɩ dansarɩka ka sʋkʋ die ba ka ye be ta yiŋŋi ga lagɩŋkʋ jigiŋ a ga baarɩ dɩ 23 “Tɩ gana a tʋgɩ dansarɩka ka jigiŋ, tɩ ye ka mɩŋŋɩ kparɩ mɩŋ keŋ keŋ, ta gbɩgbarɩtɩba dɩ zie sanʋaha tɩŋ a gbarɩ, ama tɩ yuorine sanʋaha ta vuoŋ mana wo ka sʋŋ.” 24 Die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sojasisi jakʋʋrɩ dɩ wʋnna naa wa, die dɩ yi be mamachi ba yile wudieke dɩ yine wo. 25 Womi vuoŋ wʋnyɩ die dɩ keŋ juu mi a baarɩ dɩ, “Nɩ ye, daa diekemba nɩ nagɩna a yi dansarɩka ma wa zie Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma a daga vuosi Ŋmɩŋ wɩa.” 26 Die wɩa sojasisi jakʋʋrɩ die dɩ nagɩ ʋ dembisi ba ga yaa tʋntʋntɩba keŋ, ama die ba ka vʋarɩ ba aŋaŋ hagɩrɩŋ, dama die ba chɩgɩ ŋmaamɩŋ dɩ vuosi nan taa ba tana.

27 Die ba yalla ba keŋ wo, die ba vaa ba keŋ zie lagɩŋkʋ nɩŋŋa, ta Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ balɩ ba dɩ, 28 “Die tɩ yɩ nɩ wa nʋaŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna, dɩ nɩ da keŋ dagɩ vuosi Yisa saaŋ ma, ama nɩ ye wudieke nɩ yine, nɩ nagɩ dagɩkʋ a mʋʋlɩ Jerusalemi mana, ta yaala nɩ yi tɩ Yisa kʋkʋʋrɩŋ.”

29 Ta Piita aŋaŋ tʋntʋntɩba banɩŋ ba dɩ yiŋŋi balɩ ba dɩ “Sie tɩ saagɩ Ŋmɩŋ nʋaŋ ta daa vuota nʋaŋ. 30 Tɩ chɔɔŋkʋʋlɩŋ Ŋmɩŋ die vana Yisa dɩ hagɩ kuŋ me, die nɩ kpaasɩna wa dagarɩkʋ ma wa ta kʋʋ wa wa. 31 Ŋmɩŋ die dɩ kɔtɩ wa a jʋalɩ wa a kalɩŋ ʋ nuudiigiŋ a yiwo Nɩŋŋandɩɩsɩrʋ aŋaŋ Gbɩgbatɩtaantʋ, dɩ ʋ yɩ Izara vuosi sieŋ dɩ ba chɩgɩ nyɩŋ ba tʋntʋmbɩatɩ ma aŋ Ŋmɩŋ nagɩ ba tʋmbɩatɩ a chaa ba. 32 Tɩnɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka yine Yisa kumbu hagɩŋ daansɩa tieliŋ; Ŋmɩŋ dɩ nagɩna Haalɩ dieke wo a yɩa vuodieke mana dɩ tuone ʋ nʋaŋ.”

33 Die nyɩŋkʋraha die dɩ wʋnna naa, die ba jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ pam dɩ ba kʋʋ tʋntʋntɩba. 34 Ama Farasisi vuoŋ wʋnyɩ die benne lagɩŋkʋ me ta ʋ saaŋ dɩ dɩ Gamalia, ta yi mɩraha dɩdagɩrʋ, vuoŋ mana die dɩ yɩa wa jɩlɩma pam; die dɩ hagɩ lagɩŋkʋ ma a balɩ ba dɩ ba yaa tʋntʋntɩba a nyɩŋ aŋ ka yi sʋaa. 35 Die ʋ wa balɩ yɩ ba dɩ “N chanchaalɩŋ Izara vuosi, nɩ sɩmma aŋaŋ nɩ bala nɩ yi vuosi gie wudieke wo. 36 Saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa, Tudasi die hagɩya a baarɩ dɩ ʋ yiwo vuokpɩɩŋ ta die vuosi sɩba kɔbɩsɩ-nɩɩsa die dɩ dɩ ʋ kʋaŋ, ama vuosi bataŋ die dɩ keŋ kʋʋ wa, die ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba mana die dɩ chɩgɩ a jaasɩ jigiŋ mana, ta ʋ tʋʋmaha mana die dɩ yi yɔrɩ. 37 Naa kʋaŋ chaaŋ, ta Judasi, vuodieke dɩ yine Galili vuoke gbaŋ die dɩ keŋ vuosi bɩɩsɩkʋ saŋŋa, die ʋ tarɩgɩ vuosi bataŋ yɩaŋ ta daadaŋ pam die dɩ dɩ ʋ gbaŋ, ta vuosi die dɩ keŋ kʋʋ ʋ gbaŋ, ta ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba mana die dɩ chɩgɩ a jaasɩ jigiŋ mana. 38 Die wɩa, leleke gie wɩɩrɩ nɩŋ, n kpaama nɩ dɩ nɩ ko vaa vuosi gie sɔmm ta vaa ba ga, dama dɩɩ yi ta ba tʋʋmaha dɩ yiwo vuota tʋʋma ka nan daansɩ kpatɩ. 39 Ama dɩɩ yi ta ka yi Ŋmɩŋ tʋʋma, nɩ kaaŋ bɩagɩ a nyaŋŋɩ ba; nɩnɩŋ nɩ nan keŋ ye ta nɩ waga aŋaŋ Ŋmɩŋ.”

Die lagɩŋkʋ die dɩ tuo Gamalia kpaaŋkʋ, 40 ta die yiŋŋi a wa tʋntʋntɩba a keŋ juu, ta vaa ba tɩbɩ ba aŋaŋ kpaasɩŋ, ta yɩ ba nʋaŋ dɩ ba da keŋ wɔŋ a balɩ wɩɩŋ Yisa saaŋ ma, ta die vaa ba ga yɔrɩ. 41 Die wɩa, tʋntʋntɩba die dɩ nyɩŋ lagɩŋkʋ jigiŋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ, dama Ŋmɩŋ die yene be ba mʋna wahala diile Yisa saaŋ ma. 42 Ta die daaŋ mana ba ŋaaŋ gara Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma, ta bɩ gara vuosi tige me a daga ta mʋʋla wʋvɩɩnaha dɩ Yisa yine Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ, Masia wa.

6

Ba vʋarɩna susuŋŋiriŋ bayʋpɔyɩ wa wɩa

1 Saŋŋa mi die Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ die dɩ gʋtɩnana wa, ta vʋʋnɩŋ dɩ keŋ keŋ Juu vuodiekemba dɩ balala Giriiki jabalɩkɩŋ aŋaŋ Juu vuodiekemba die dɩ bala ba gbaŋ gbaŋ jabalɩkɩŋ sʋnsʋŋ, dama vuodiekemba die dɩ balala Giriiki jabalɩkɩrɩ die baarɩ dɩ daaŋ mana ba ŋaana tɩa nyindiikehe ba kpihɔgʋba ka tuose sɩba vuodiekemba dɩ bala Juu jabalɩkɩrɩ. 2 Die wɩa tʋntʋntɩba baŋ aŋaŋ ale wo die wa Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ a lagɩsɩ taŋ a baarɩ dɩ “Dɩ ka mʋ dɩ tɩ vaa Ŋmɩŋ wɩa mʋʋlɩŋ ta wɩarɩ nyindiike tɩala ma. 3 Die wɩa n nɩmballɩ, nɩ daansɩ nɩ sʋŋ a vʋarɩ dembisi ba bayʋpɔyɩ nɩ sɩbɩna a baarɩ ba beriŋ vɩɩna, ta yaa yɩaŋ ta suuli wo aŋaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka, aŋ tɩ nagɩ tʋʋmaha gie yɩ ba nuusi me, 4 ta tɩ nagɩ tɩnɩŋ tɩ saŋŋa a yi Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ mi aŋaŋ Ŋmɩŋ wɩa dagɩŋ ma.”

5 Ta Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ mana die yaa sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ tʋntʋntɩba balɩkʋ. Die wɩa ba vʋarɩ Sitiiveni vuodieke die yallɩ yada pam ta Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ suuli wo aŋaŋ Filipi aŋaŋ Porokorusi aŋaŋ Nikanori aŋaŋ Timoni aŋaŋ Pamenasi aŋaŋ Nikolasi, vuodieke die nyɩna Antiyoku, ta die dɩ ka yi Juu vuoŋ, ama die dɩ tarɩgɩ ʋ jɩamɩŋ ta dɩa Juu vuosi jɩaŋkʋ. 6 Die ba yaa ba ga tʋntʋntɩba jigiŋ, ta tʋntʋntɩba die dɩ nagɩ ba nuusi a diisi ba sikpigile me ta jʋʋsɩ Ŋmɩŋ yɩ ba.

7 Naa kʋaŋ chaaŋ Ŋmɩŋ wɩa die dɩ bɩ mʋʋlɩ a ga jigiŋ mana, ta Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ die dɩ gʋta lagɩ lagɩ Jerusalemi ma, ta Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba pam die dɩ saagɩ Yisa wʋvɩɩnaha ta yiwo yada.

Sitiiveni yigiŋ wɩa

8 Sitiiveni die dɩ ye Ŋmɩŋ suŋŋiŋ aŋaŋ hagɩrɩŋ pam, ta die dɩ yie mamachi tʋnkpɩɩma vuosisi sʋŋ. 9 Ama die dembisi bataŋ die dɩ ka tuo wo. Vuodiekemba die dɩ nɩga nɩnhagɩrɩŋ aŋaŋ Sitiiveni die yiwo Juu vuodiekemba dɩ yine yɔŋɩsɩ, ta die ba vʋarɩ ba a nyɩŋ ba yɔŋɩsɩ ma. Die ba nyɩŋ wa Sayireni aŋaŋ Alekizandira, banɩŋ aŋaŋ Juu vuosi bataŋ die dɩ nyɩna Silisia aŋaŋ Asia ma. Die ba gbaŋ ba yaa wa ba Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoŋ. 10 Ama Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ yɩ Sitiiveni yɩaŋ pam, die ba ka bɩagɩ a nyaŋŋɩ wa aŋaŋ ʋ wʋbalɩkaha. 11 Die ba kana ka bɩagɩ a nyaŋŋɩ wa wɩa, die ba ga kpalɩ dembisi bataŋ dɩ ba balɩ dɩ “Tɩnɩŋ tɩ wʋŋ wa ʋ balala a chʋʋsa Mosisi aŋaŋ Ŋmɩŋ.” 12 Ba bala naa wɩa, ta vuosisi aŋaŋ nyɩŋkʋraha aŋaŋ mɩraha dɩdagɩrɩba dɩ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ ta ga Sitiiveni jigiŋ a yigi wo a yaa wa ga ba nyɩŋkʋra lagɩŋkʋ jigiŋ. 13 Womi die ba yaa dembisi bataŋ dɩ ba chɩbɩ ŋmɩnchɩbɩsɩ a yɩ wa. Die ba baarɩ “Daa wa gie ŋaaŋ bala saŋŋa mana a chʋʋsa Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ aŋaŋ Mosisi mɩraha; 14 dama tɩ wʋŋ wa ʋ bala dɩ Yisa vuodieke dɩ yine Nazeriti vuoke nan kpaŋŋɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ gie a taaŋ, ta tarɩgɩ chʋara diekemba Mosisi dɩ yɩna tɩ wa.” 15 Vuodiekemba mana die dɩ kala lagɩŋkʋ jigiri die dɩ mɩɩrɩgɩ ba nine a daansa Sitiiveni, ta die ye ʋ ninechaaŋ dɩ tarɩgɩ a sɩɩ sɩba malaka ninechaaŋ.

7

Sitiiveni balɩkʋ

1 Die wɩa Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ die dɩ pɩasɩ Sitiiveni dɩ “Ka seŋ yiwo wusie?”

2 Sitiiveni die dɩ yiŋŋi a balɩ dɩ “N nɩmballɩ aŋaŋ n chʋalɩŋ, nɩ wʋmma mɩŋ, saŋŋa dieke tɩ chɔɔŋkʋʋŋ Abarahami dɩ yene bie Mesopotamia ma ta ye ka hagɩ ga Harani ma, ta hagɩrɩtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ die dɩ nyɩŋ ʋ jigiŋ, 3 ta balɩ wa dɩ ‘Vaa fʋ deŋ aŋaŋ fʋ tɩŋgbaŋ ta ga tɩŋgbaŋ dieke n balla n dagɩ fʋ wa.’ 4 Die wɩa die ʋ nyɩŋ ʋ tɩŋgbaŋka ma a ga bie Harani ma. Ʋ chɔɔŋ wa kuŋ kʋaŋ chaaŋ, ta Ŋmɩŋ die dɩ vaa ʋ hagɩ a keŋ kalɩ tɩŋgbaŋka gie me jigidieke nɩ benne lele naa. 5 Ama Ŋmɩŋ die ka yɩ wa tɩŋgbaŋka halɩ bɩta gbaŋ dɩ ʋ sɩna, ama ta die yɩ wa nʋaŋ dɩ ʋ nan daansɩ nagɩ ka a yɩ wa, ta ka nan yi wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ haagɩsɩ sɩɩtɩ. Saŋŋa dieke Ŋmɩŋ die dɩ yine nʋarɩ gie wo ta Abarahami die wo bʋa. 6 Naa die Ŋmɩŋ dɩ balɩ yɩ wa dɩ, ‘Fʋ haagɩsɩ nan daansɩ beri tɩŋgbaŋ gaaŋ ma, mi ba nan yi yɔŋɩsɩ, aŋ ba mugisi be pam bɩna kɔbɩsɩ-nɩɩsa. 7 Ama manɩŋ n nan daansɩ datɩ tɩŋgbaŋ dieke vuosi ba bala ba tʋŋ a yɩa wa tɩbɩŋ, ka kʋaŋ chaaŋ ba nan keŋ a nyɩŋ kanɩŋ tɩŋgbaŋka mi a keŋ tɩka gie me a jɩama mɩŋ.’ 8 Womi Ŋmɩŋ die yɩ Abarahami nʋaŋ, ta die dagɩ wa nʋarɩ dagɩtɩ, dɩ wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ haagɩsɩ gobi ba kɔla. Die Abarahami dɩ keŋ mɩɩrɩ Aziki, ta die gobi ʋ kɔlɩ ka daraa nɩɩ daraaŋ. Ka kʋaŋ chaaŋ Aziki dɩaŋ dɩ mɩɩrɩ Jakobu ta gobi ʋ kɔlɩ, ta Jakobu dɩaŋ dɩ gobi ʋ ballɩ baŋ aŋaŋ bale die dɩ yine tɩ chɔɔŋkʋʋlɩkpɩɩma wa kɔla.

9 “Die Jakobu ballɩlɩ die dɩ keŋ haa ba nɩmbʋa Josefu ta die nagɩ wa a daa a yɩ vuosi bataŋ ba yaa wa ga Ijipiti tɩŋgbaŋ ma a bɩrɩŋ wa yɔmʋ. Ama Ŋmɩŋ die bie ʋ jigiŋ, 10 ta die vʋarɩ wa a nyɩŋ wumugisike mana ma, ta die dɩ yɩ wa yɩaŋ ta yi Ijipiti naaŋ wa Faro dɩ yaala ʋ wɩa ta yi wo jakʋʋŋ Ijipiti tɩŋgbaŋ ma, ta bɩ yi wo jakʋʋŋ ʋ tigiŋ me.

11 “Ka kʋaŋ chaaŋ kɔŋkpɩɩŋ die dɩ keŋ nan Ijipiti aŋaŋ Keenani tɩŋgbaŋɩsɩ mana ma, die ba dii wahala pam, ta tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba die ka ye nyindiike. 12 Die wɩa die Jakobu dɩ wʋnna dɩ nyindiike bie Ijipiti ma wa die ʋ tʋŋ ʋ ballɩlɩ, tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba mi, die ba bʋmbʋŋaŋ garɩŋ wonde. 13 Die ba garɩŋ bule wo ma wa Josefu die dɩ nagɩ ʋ gbaŋ a dagɩ ʋ nɩmballɩlɩ, mi Faro die dɩ mɩŋŋɩ Josefu deŋ. 14 Ka kʋaŋ chaaŋ Josefu die dɩ tʋŋ a wa ʋ chɔɔŋ Jakobu aŋaŋ ʋ deŋ mana dɩ ba keŋ Ijipiti ma; die ba mana die yiwo vuosi baŋɩsɩ-yʋpɔyɩ aŋaŋ banʋ. 15 Die wɩa Jakobu aŋaŋ ʋ dembe mana die dɩ hagɩ a ga Ijipiti, mi die wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ ballɩ dembisi die dɩ kpi. 16 Die ba nagɩ ba nyɩŋgbanɩŋ a yiŋŋi a ga Saakemi a ga guu vɔrɩŋ dieke Abarahami die dɩ dana a nyɩŋ Hamori buuriŋ jigiŋ ma.

17 “Die dɩ wana a gbigi dɩ Ŋmɩŋ yi suuli ʋ nʋarɩ die ʋ yɩna Abarahami wa, die tɩ vuosisi die dɩ benne Ijipiti ma wa die dɩ wa faasɩ dala pam. 18 Ka kʋaŋ chaaŋ vuoŋ wʋnyɩ die dɩ keŋ dii Ijipiti naarɩ, ama wʋnɩŋ die ʋ ka sɩba Josefu wɩa. 19 Die naaŋ wa die dɩ pɔgɩlɩ tɩ vuosi aŋaŋ bɩaŋ, ta die mugise be dɩ ba vʋarɩ ba ballɩnyaalɩsɩ ba tige me a taaŋ aŋ ba kpi.

20 “Die ba keŋ mɩɩrɩ Mosisi, ta die ʋ vɩɩna pam, ta Ŋmɩŋ nine die dɩ suuli wo. Die ʋ bie wo ʋ chɔɔŋ tigiŋ me chɩɩtɩ ataa, 21 die ba kenne nagɩ wa a nyɩŋ ba tigiri me saŋŋa dieke wo, die naaŋ wa hɔgʋlɩa die dɩ keŋ a nagɩ wa a wubi wo, ta yiwo ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ bʋa. 22 Die ba dagɩ Mosisi yɩaŋ dieke mana Ijipiti vuosisi dɩ yalla, die ʋ keŋ bɩrɩŋ vuodieke dɩ sɩbɩna wʋbalɩka ta tʋma hagɩrɩŋ tʋʋma.

23 “Die Mosisi die dɩ tʋgɩ bɩna baŋɩsɩ-nɩɩsa Ijipiti vuosi jigiŋ, die ʋ yile daaŋ kaanɩ dɩ ʋ ga a waasɩ ʋ gbaŋ gbaŋ buuriŋ Izara vuosisi. 24 Die ʋ ganana wa die ʋ ye Ijipiti vuoŋ dɩ mugisinene Izara vuoŋ, die ʋ ga dɩ ʋ gbatɩ wa a taaŋ, ta die a kʋʋ Ijipiti vuoke. 25 Die ʋ yile sɩba ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ vuosi nan mɩŋŋɩ sɩba Ŋmɩŋ baa ʋ nagɩ wa wʋnɩŋ a tʋŋ a gbatɩ ba a taaŋ, ama die ba ka mɩŋŋɩ die. 26 Ka tʋnvʋʋsa, Mosisi die dɩ bɩ ye Izara vuosi bale dɩ wagɩnana, die ʋ yaala ʋ wʋnsɩ ba sʋnsʋŋ, ta balɩ ba dɩ, ‘N zʋamba, nɩ yiwo nɩmballɩ, bɩa nɩ waga taŋ die?’ 27 Ama vuodieke die dɩ yaala waagɩbʋ die dɩ kpaŋŋɩ Mosisi a taaŋ lʋgɩŋ, ta die a pɩasɩ wa dɩ ‘Mɩnɩa yine fʋ tɩ jakʋʋŋ aŋaŋ tɩ sarɩyadiiru?’ 28 ‘Fʋnɩŋ fʋ yaala fʋ kʋʋ mɩŋ mɩŋ sɩba diene wo fʋ kʋna Ijipiti vuoke?’ 29 Mosisi die dɩ wʋnna naa, die ʋ chɩgɩ a nyɩŋ Ijipiti tɩŋgbaŋ ma a ga bie Midiani tɩŋgbaŋ ma, ta die dɩ keŋ faarɩ hɔgʋ a mɩɩrɩ ballɩ dembisi bale mi.

30 “Bɩna baŋɩsɩ-nɩɩsa kʋaŋ chaaŋ, die ʋ ga haagɩŋ daaŋ kaanɩ a ga tʋgɩ Sanayi kunkogiŋ jigiŋ ta ye bolinyaaŋ dɩ dinene haŋgɔɔsɩ tɩɩŋ, ta Ŋmɩŋ malaka die dɩ nyɩŋ bolibu sʋŋ.

31 “Die ʋ yene die wo, die dɩ yiwo mamachi, die ʋ chʋŋ a ga gbigi dɩ ʋ mɩŋŋɩ a daansɩ ka, ta die a wʋŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Ŋmɩŋ lɔlɩŋ, ta ka bala wa dɩ; 32 ‘Manɩŋ n yiwo Ŋmɩŋ dieke fʋ chɔɔŋkʋʋlɩŋ dɩ jɩanna, Abarahami aŋaŋ Aziki aŋaŋ Jakobu Ŋmɩŋ.’ Mosisi die dɩ wʋnna naa, die ʋ cheeli aŋaŋ ŋmaamɩŋ ta ka bɩ yaala ʋ daansɩ mi.

33 “Ta tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ ‘Vʋarɩ fʋ nɩɩraha, dama jigidieke fʋ zene wo yiwo jigikasɩ. 34 Wusie, manɩŋ n yeye mɩŋ n vuosisi dɩ dinene wahala die Ijipiti me, ta wʋŋ ba kpaŋ. Die wɩa maŋ a keŋ sʋʋŋ dɩ n gbatɩ ba a taaŋ. Die wɩa n nan yiŋŋi tʋŋ fʋ Ijipiti me.’

35 “Mosisi wo gie die yine vuodieke Izara vuosisi die dɩ zetine wo, ta die pɩasɩ wa dɩ ‘Mɩnɩa yine fʋ tɩ jakʋʋŋ aŋaŋ tɩ sarɩyadiiru?’ Ama wʋnɩŋ Ŋmɩŋ die dɩ vʋarɩ dɩ ʋ yi ba nɩŋŋandɩɩsɩrʋ ta gbatɩ ba taaŋ, ta malaka dieke dɩ nyɩna wʋnɩŋ Mosisi jigiri bolinyaabʋ ma haŋgɔɔsɩ tɩɩka jigiri die suŋŋi wo. 36 Die wʋnɩŋ Mosisi die yine vuodieke die dɩ vʋarɩna ba a nyɩŋ Ijipiti tɩŋgbaŋ ma, die ʋ bɩ tʋŋ mamachi tʋnkpɩɩma Ijipiti tɩŋgbaŋ ma aŋaŋ saŋŋa dieke die ba gana a garɩsɩ Mʋgɩkpɩɩŋmɩnbʋ wa, aŋaŋ saŋŋa dieke die ba benne haagɩŋ ma wa bɩna baŋɩsɩ-nɩɩsa wa. 37 Mosisi wo gie die bala a yɩ Izara vuosisi dɩ, ‘Ŋmɩŋ nan daansɩ tʋŋ nɩ jigiŋ ʋ naazʋa wʋnyɩ sɩba ʋ tʋnna mɩŋ, ʋ nan yi nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ buuriŋ.’ 38 Wʋnɩŋ Mosisi wo gie die dɩ benne aŋaŋ tɩ Izara vuosisi lagɩŋkʋ ma haagɩŋ ma. Die ʋ bie wo aŋaŋ tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba aŋaŋ malaka dieke die dɩ bala wɩa a yɩ wa kunkogiŋ dieke ba wasɩna Sinayi wa. Mi die ʋ tuo Ŋmɩŋ miivoli wʋbalɩkaha dɩ ʋ nagɩ a yɩ tɩ chɔɔŋkʋʋlɩŋ aŋaŋ tɩ.

39 “Ama die tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba die dɩ zeti ta ka dɩ wa dama ba sʋŋanyile die yiŋŋi ga wa Ijipiti me, 40 die wɩa die ba balɩ a yi Arɔni dɩ ‘Mɩɩ ŋmɩŋ a yɩ tɩ aŋ ka dɩa tɩ nɩŋŋa. Tɩnɩŋ tɩ ka sɩba wudieke dɩ yine Mosisi, vuodieke dɩ nagɩna tɩ a nyɩŋ Ijipiti ma wa.’ 41 Saŋka mi die ba mɩɩ buuŋ sɩba naraabɩŋ, a kaaba a yɩa ka, ta die die dʋʋga ta bɩra jadieke ba gbaŋ gbaŋ ba mɩna wa aŋaŋ nuusisi. 42 Die wɩa Ŋmɩŋ die dɩ vaa ba a taaŋ dɩ ba jɩama chɩŋmarɩsɩ, sɩba die dɩ maagɩna die wo Ŋmɩŋ naazʋalɩba gbaŋkʋ ma wa, dɩ Ŋmɩŋ baarɩ dɩ:

‘Izara vuosi, die nɩ kʋnana dɔŋɩsɩ

ta kaaba haagɩŋ ma bɩna baŋɩsɩ-nɩɩsa wa,

daa manɩŋ die nɩ kaaba yɩa.

43 Die nɩ ŋaana naga buuŋ Moloki vɩɩŋ

ta bɩ naga chɩŋmarɩŋ Refani nɩasɩŋ

ta a yi bugile ta jɩama.

Naa chɩaŋ ma n nan vaa nɩ dataasɩ vʋara nɩ a nyɩŋ nɩ tɩŋ ma a yaa nɩ a ga saasaa a poli Babiloni.’

44 “Tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba die kpi wo Ŋmɩŋ vɩɩŋ haagɩrɩ ma ta die daga dɩ Ŋmɩŋ bie ba jigiŋ. Die ba wʋnsɩ ka mɩŋ sɩba Ŋmɩŋ die dɩ balla Mosisi die wo. Die ka sɩɩ sɩba Ŋmɩŋ die dɩ vana Mosisi die dɩ yene ke die wo. 45 Ka kʋaŋ chaaŋ die tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba die dɩ keŋ nagɩ vɩɩkʋ a yɩ ba ballɩ, ta ba tuo ke a yaa ka gara, ta banɩŋ aŋaŋ Josua die dɩ keŋ keŋ gie ta gbatɩ tɩŋgbaŋ diekemba die buuri gaasɩ die dɩ sɩna. Ŋmɩŋ die dɩ benne ba nɩŋŋa a yagɩ vuosisi a taaŋ wa ta die viiku bie gie deŋ deŋ a keŋ tʋgɩ Davidi saŋŋa. 46 Davidi beriŋ die dɩ suuli Ŋmɩŋ nine, ta die keŋ jʋʋsɩ dɩ ʋ vaa ʋ mɩɩ tigiŋ a yɩ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ vuodieke die dɩ ʋ chɔɔŋkʋʋŋ Jakobu Ŋmɩnnɩ. 47 Ama wʋnɩŋ Davidi bʋadembiŋ Solomoni die dɩ keŋ mɩɩ die tigiri.

48 “Tɩ sɩba a baarɩ Nabidie Ŋmɩŋ ka bie tige diekemba vuota dɩ mɩna. Naa sɩɩ sɩba Ŋmɩŋ naazʋa die dɩ bala dɩ

49 ‘Tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ baarɩ ŋmɩŋsikpeŋ yine n naarɩ gbanɩŋ

ta tɩŋgbaŋka gie dɩaŋ dɩ yi n nagɩsɩ jigizielikiŋ.

Nɩ nan bɩagɩ a mɩɩ tɩgɩ dieke dɩ mʋna mɩŋ a yɩ mɩŋ?

Yaa jigidieke n baaŋ nan voosi?

50 Daa manɩŋ die n naana nyinti gie mana?’

51 “Nɩnɩŋ nɩ yiwo tɩbɩhagɩrɩtieliŋ, ta nɩ sʋŋanyile dɩ yʋa aŋaŋ Ŋmɩŋ pam ta nɩ ka saaga dɩ nɩ wʋŋ Ŋmɩŋ wɩa. Nɩnɩŋ nɩ zetine Ŋmɩŋ Haalɩbʋ sɩba nɩ chɔɔŋkʋʋlɩba die dɩ zetine die wo. 52 Ŋmɩŋ naazʋa wʋnyɩ die wori ta nɩ chɔɔŋkʋʋlɩŋ dɩ ka mugisiye. Ta bɩ kʋʋ Ŋmɩŋ tʋntʋntɩba diekemba die dɩ bʋgɩna balɩ Ŋmɩŋ Vuokasɩka Masia wa keniŋ wɩa. Ta lele nɩ yine vuodiekemba dɩ posine ʋ chɩaŋ ta kʋʋ wa. 53 Nɩnɩŋ nɩ yine vuodiekemba die dɩ tuone Ŋmɩŋ mɩraha a nyɩŋ malakasisi jigiŋ, ama ta ka saaga a dɩa ha.”

Die ba tana Sitiiveni tana dene

54 Die lagɩŋkʋ vuosi die dɩ wʋnna Sitiiveni balɩkʋ die ba jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ pam ta ŋɔba ba nyɩna. 55 Ama die Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ suuli Sitiiveni, ʋ kɔtɩ ʋ sikpeŋ a daansɩ ŋmɩŋsikpeŋ a ye Ŋmɩŋ chuulikpeŋkpɩɩŋ ta ye Yisa dɩ zene Ŋmɩŋ nuudiigiŋ chaaŋ. 56 Die ʋ baarɩ dɩ, “Ye, n ye arɩzanna sanʋaŋ dɩ yuorine ta vuota Bʋa wa dɩ zie Ŋmɩŋ nuudiigiŋ chaaŋ.”

57 Die ba wʋnna na ba keesi aŋaŋ lɔlɩkpɩɩŋ, ta nagɩ ba nuusi a ligi ba tɩba. Womi ba mana die dɩ chɩgɩ a keŋ taaŋ a giliŋ wo bʋnyɩ, 58 a datɩ wa nyɩŋ tɩka lʋgɩŋ a piili a taa wa tana. Die vuodiekemba die dɩ taana wa tana wa die dɩ vʋarɩ ba nyinyeeke dʋaŋ dalʋakɩŋ wʋnyɩ die dɩ dine Sɔɔli dɩ ʋ daansɩma ha. 59 Die ba taanana wa die ta die ʋ keŋ wa tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ, “N Yɔmʋtieŋ Yisa, tuo n haalɩŋ!” 60 Ta sʋʋŋ gbirigi ta keesi aŋaŋ lɔlɩkpɩɩŋ dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, da keŋ nagɩ ba taalɩ gie a chʋʋsɩ ba.” Die ʋ balɩ wa naa ta kpi.

8

1 Ta Sɔɔli die dɩ saagɩna ʋ kʋʋla wɩa.

Sɔɔli die dɩ mugisine Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ dene

Dɩnɩŋ daarɩ mi gbaŋ gbaŋ die mugisibɩaŋ die dɩ nan Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ die dɩ benne Jerusalemi ma; ta ba mana die dɩ nyɩŋ a jaasɩ ga Judia aŋaŋ Samaria lʋga mana ama ta va tʋntʋntɩba nyɩɩna mi. 2 Vuodiekemba die dɩ jɩanna Ŋmɩŋ bataŋ die dɩ guu Sitiiveni ta faasɩ kʋŋ ʋ kumbu.

3 Ama Sɔɔli die dɩ yaala ʋ chʋʋsɩ Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba, ta die gara tige tige, ta yige Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ, dembisi aŋaŋ hɔgʋba mana a keŋ nyɩna ta a yaa ba a lige dansarɩka sʋŋ.

Filipi die dɩ mʋʋlɩna Yisa wʋvɩɩnaha Samaria ma dene

4 Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ diekemba die dɩ jaasɩ wa die dɩ ga jigiŋ mana a ga mʋʋla Yisa wɩaha. 5 Ta Filipi die dɩ sʋʋŋ ga Samaria tɩka ma a ga mʋʋlɩ Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩŋ Masia wɩa a yɩ mi vuosisi. 6 Die daadamba pam mi die dɩ keŋ a mɩŋŋɩ a yuori ba tɩba a wʋŋ Filipi balɩkʋ, ta bɩ ye ʋ yinene mamachi wudieke wo. 7 Die jɩmbɩatɩ pam die dɩ chɩgɩ a nyɩŋ daadaŋ pam ma aŋaŋ keesiŋ pam; ta die nyɩŋgbaŋ kpiikiŋ tieliŋ aŋaŋ gbarɩsɩ pam die dɩ ye gbaamɩŋ. 8 Die wɩa die sʋgɩfɩalɩŋ die dɩ bie Samaria tɩŋ mana ma.

9 Daa wʋnyɩ gbaŋ die benne tɩka ma ba wasa wa Simoni ta yaa tɩɩŋ, saŋŋa a taŋ ʋ ŋaaŋ yie mamachi wuyiike ta a yie vuosisi mamachi, ta die a bala dɩ ʋ yiwo vuokpɩɩŋ. 10 Vuodiekemba mana dɩ benne tɩka ma, zɔɔlɩntieliŋ aŋaŋ vuokpɩɩma mana die dɩ yɩa wa jɩlɩma ta wʋmma a yɩa wa. Die ba bala dɩ “Simoni yiwo vuodieke ŋmɩŋ dieke ba wasanana ‘Yiko Ŋmɩŋ dɩ tarɩgɩna.’ ” 11 Die ba wʋmma a yɩa wa dama die ʋ yi wo mamachi wuyiikehe a yʋasɩ ba jigiŋ. 12 Ama die Filipi dɩ keŋ a mʋʋlɩ Ŋmɩŋ naarɩ wʋvɩɩnaha aŋaŋ Yisa wɩa, dembisi aŋaŋ hɔɔŋ die dɩ saagɩ ʋ mʋʋlɩkʋ, ta ʋ sɩɩ ba Ŋmɩŋ nyaaŋ. 13 Simoni gbaŋ gbaŋ die dɩ yi Filipi balɩkʋ yada, die ʋ sɩɩ wa Ŋmɩŋ nyaaŋ. Die ʋ dɩ Filipi kʋaŋ a yese mamachi wʋkpɩɩŋ diekemba ʋ yinene, dɩ yi wo mamachi.

14 Die Yisa tʋntʋntɩba die dɩ benne Jerusalemi dɩ wʋŋ dɩ Samaria vuosi tuo wo Ŋmɩŋ wɩaha a dii, die ba tʋŋ Piita aŋaŋ Jɔɔn ba jigiŋ. 15 Die ba gana a ga tʋgɩ mi, die ba jʋʋsɩ Ŋmɩŋ a yɩ ba dɩ ba tuo Ŋmɩŋ Halɩkasɩka, 16 dama die Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die ye ka keŋ a sʋʋŋ ba wʋnyɩ mana ma; die ba ko sɩɩ ba wa Ŋmɩŋ nyaabʋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa saaŋ ma nyɩɩna. 17 Womi Piita aŋaŋ Jɔɔn die dɩ nagɩ ba nuusi a dɩɩsɩ ba ma ta ba tuo Ŋmɩŋ Halɩkasɩka.

18 Simoni die dɩ ye dɩ tʋntʋntɩba dɩ nagɩna ba nuusi a dɩɩsɩ ba ma ta Ŋmɩŋ dɩ yɩ ba Halɩkasɩka, die wɩa die ʋ nagɩ ligire a yaala ʋ yɩ Piita aŋaŋ Jɔɔn, 19 ta baarɩ “Nɩ yɩ mɩŋ gbaŋ yiko ka gie amʋ maŋ keŋ nagɩ n nuuŋ a dɩɩsɩ vuodieke mana ma, ʋ nan tuo Ŋmɩŋ Halɩkasɩka.”

20 Ama Piita die dɩ yiŋŋi balɩ wa dɩ “Fʋnɩŋ nan kpi yɔrɩ aŋaŋ fʋ ligirehe dama fʋ yile dɩ fʋ nan bɩagɩ a daa Ŋmɩŋ piini aŋaŋ ligire. 21 Die wɩa fʋ nuuŋ wo tɩ tʋʋma ma, dama fʋ sʋŋanyile ka vɩɩna Ŋmɩŋ jigiŋ. 22 Die wɩa chɩgɩ a nyɩŋ fʋ sʋŋanyilibɩatɩ gie me, ta jʋʋsɩ tɩ Yɔmʋtieŋ Ŋmɩŋ amʋ ʋ nagɩ fʋ sʋŋanyilibɩakʋ gie a chaa fʋ, 23 dama n yeye ta fʋ suuli wo aŋaŋ sʋgɩbɩaŋ ta bɩaŋ dɩ suuli fʋ.”

24 Womi Simoni die dɩ balɩ a yɩ Piita aŋaŋ Jɔɔn dɩ, “Nɩ jʋʋsɩ tɩ Yɔmʋtieŋ a yɩ mɩŋ, amʋ nyinti gie wʋnyɩ mana nɩ bala wa da keŋ keŋ n ma.”

25 Die ba bala wudieke tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ yine aŋaŋ ʋ wʋvɩɩnaha a kpatɩ, die ba yiŋŋi a ga Jerusalemi. Die ba ganana die ba mʋʋla Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha Samaria tɩŋkpaŋŋɩsɩ pam ma.

Filipi aŋaŋ Ituopia vuokpɩɩŋ wɩa

26 Die tɩ Yɔmʋtieŋ malaka die dɩ keŋ a balɩ a yɩ Filipi dɩ “Hagɩ a ga a daagɩ sie dieke dɩ nyɩna Jerusalemi ta sʋʋŋ gara Gaza wa.” Ba ka bɩ daaga sieku gie lele. 27 Die wɩa die ʋ hagɩ a piili chɔnɩŋ, die ʋ ganana ʋ ga tuoli Ituopia daayaabɩŋ sieku me ta ʋ kule. Die ʋ yiwo vuokpɩɩŋ ta daansɩ Ituopia hɔgʋ naaŋ wa ligire. Die ʋ ga wa Jerusalemi a ga jɩaŋ Ŋmɩŋ, 28 ta wa yiŋŋi kuli tigiŋ ta kalɩ ʋ toriku me ta duune dɩ data ka ta ʋ karɩma gbaŋ dieke Ŋmɩŋ naazʋa Azaya dɩ maagɩna. 29 Die Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ balɩ a yɩ Filipi dɩ “Vɩɩsɩ gbigi torikuke.” 30 Womi Filipi die dɩ chɩgɩ a ga gbigike a wʋŋ daa wa dɩ karɩnnana gbaŋ dieke Ŋmɩŋ naazʋa Azaya dɩ maagɩna wa. Die ʋ pɩasɩ wa dɩ “Fʋ sɩba wudieke fʋ karɩnnana chɩaŋ mɩŋ?”

31 Ta ʋ yiŋŋi balɩ wa dɩ, “N baaŋ yi wo lalɩa a sɩmma ka chɩaŋ, ntaala vuoŋ dagɩ mɩŋ?” Die wɩa ʋ jʋʋsɩ Filipi dɩ ʋ keŋ jʋalɩ kala torikuke me aŋaŋ wa. 32 Die ʋ karɩnnana wudieke wo yiwo naa dɩ:

“Die ʋ nɩasɩ wa yii dieke ba yalla a ga dɩ ba kɔrɩgɩ,

ta die beri sigisigi sɩba yiipɔlɩ dieke ba ŋaana gobe ka kobiti

ka beri sigisigi die, die ʋ ka yuori ʋ nʋaŋ a balɩ wɩɩŋ.

33 Die ba yiwo viivi, ta zeti dɩ ba kaaŋ dii ʋ sarɩya vɩɩnɩŋ.

Ta vuoŋ wori a baaŋ nan bɩagɩ a balɩ ʋ haagɩsɩ wɩa,

dama die ba woliŋ vʋarɩ wa ʋ miivoli a nyɩŋ tɩŋgbaŋka gie me.”

34 Daa wa die dɩ pɩasɩ Filipi dɩ, “Balɩ mɩŋ, mɩnɩa wɩa naazʋa wa die dɩ bala wa? Ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ wɩa yaa vuogaaŋ?” 35 Die Filipi dɩ piili a nyɩŋ daa wa die dɩ karɩnna jigidieke wo ʋ gbaŋ gbaŋ a balɩ wa Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha yaa gamma Yisa wɩa. 36 Die ba sʋʋna gara sieku me wo, die ba keŋ tʋgɩ jigiŋ kaanɩ nyaaŋ bʋtaŋ dɩ dʋa, daa wa die dɩ baarɩ, “Ye, nyaaŋ wʋnna bɩa bala ka kagɩ mɩŋ amʋ n daa sɩɩ Ŋmɩŋ nyaaŋ?” (( 37 Ta Filipi die dɩ balɩ wa, “Dɩɩ yi fʋ yi Yisa Masia yada aŋaŋ fʋ sʋŋ mana, n nan bɩagɩ sɩɩ fʋ.” Die ʋ yiŋŋi balɩ dɩ, “N yi yada dɩ Yisa Masia yiwo Ŋmɩŋ Bʋadembiŋ mɩŋ.”))

38 Die daayaabɩrɩ dɩ yi ta duunehe dɩ zie, ta wʋnɩŋ aŋaŋ Filipi die dɩ sʋʋŋ ga nyaabʋ ma, Filipi die dɩ sɩɩ wa Ŋmɩŋ nyaabʋ. 39 Die ba kenne nyɩŋ nyaabʋ ma wa, tɩ Yɔmʋtieŋ Haalɩŋ die dɩ nagɩ Filipi a nyɩŋ mi bʋnyɩ, ta daa wa die ka bɩ ye wo bɩbra, ta die chʋŋ kule aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ. 40 Filipi die dɩ keŋ ye ta ʋ bie Azotusi a die dɩ dɩa ka tɩgɩsɩ mana a mʋʋla Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha, yaa die a ga tʋgɩ Siisiria.

9

Sɔɔli tarɩgɩŋ wɩa

(Tʋʋma 22.6-16; 26.12-18)

1 Tɔ, Sɔɔli die ko nɩga nyuŋ dɩ ʋ nan dɩ mugise ta kʋa tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ, die ʋ ga Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ jigiŋ 2 a balɩ wa dɩ ʋ yɩ wa gbaŋtɩ aŋ a dagɩ vuodieke dɩ yine wo aŋaŋ yiko dieke ʋ yalla aŋ ʋ ga Damasikusi a ga dagɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me nyɩŋkʋra a mʋ dɩɩ yi ʋ keŋ ye vuodieke dɩ dɩna sie dieke Yisa dɩ dagɩna, hɔgʋ yaa dembiŋ ʋ nan bɩagɩ yigi be a yaa ba a yiŋŋi keŋ Jerusalemi.

3 Die ʋ benne sieku me a gara Damasikusi ta keŋ gbigi tɩka, die chaanɩŋ die dɩ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a keŋ chaaŋ giliŋ wo bʋnyɩ. 4 Womi die ʋ nan tɩŋgbaŋ ta wʋŋ lɔlɩŋ dɩ balala a yɩa wa dɩ, “Sɔɔli, Sɔɔli, bɩa yine fʋ mugise mɩŋ.”

5 Die ʋ pɩasɩ dɩ, “Mɩnɩa yine fʋ n Yɔmʋtieŋ?”

Lɔlɩkʋ die dɩ baarɩ dɩ, “Manɩŋ Yisa, vuodieke fʋ mugisinene wo. 6 Ama hagɩ a ga tɩka sʋŋ, mi ba nan dagɩ fʋ wudieke fʋ mʋna fʋ yi.”

7 Saŋka mi dembiŋ diekemba die dɩ ganana aŋaŋ Sɔɔli wa die dɩ wɩarɩ zie surumm. Die ba wʋŋ wa lɔlɩkʋ ama die ba ka ye vuoŋ. 8 Ta Sɔɔli die dɩ hagɩ tɩŋgbaŋka ma a yuori ʋ nine ama ta ka yese. Die wɩa die ba yigi ʋ nuuŋ me a yaa wa a ga Damasikusi. 9 Damʋʋma ataa die ʋ ka bɩagɩ yese. Die daraa gie nɩŋ mana die ʋ ka dii jaaŋ yaa a nyuu jaaŋ mana.

10 Die Yisa dɩdɩɩsɩrʋ wʋnyɩ die benne Damasikusi ma ba wasa wa Ananiasi, ta tɩ Yɔmʋtieŋ die dɩ wa wa daansa sʋŋ dɩ, “Ananiasi!”

Die ʋ yiŋŋi a baarɩ dɩ, “Manɩŋ n wʋnna n Yɔmʋtieŋ.”

11 Tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Gɔmɩsɩ ga sie dieke ba wasɩnana Sieŋ-tʋgɩsɩkʋ ma a ga Judasi tigiŋ me a pɩasɩ daa dieke dɩ nyɩna Taasusi ʋ saaŋ dɩ dɩ Sɔɔli wa wɩa. Ʋ jʋʋsa Ŋmɩŋ lele gie. 12 Die Sɔɔli daansa sʋŋ, ʋ ye daa wʋnyɩ ba wasɩnana Ananiasi dɩ kenne juu a nagɩ ʋ nuusi a diisi ʋ ma, a mʋ ʋ nan bɩ yese bɩbra.”

13 Ananiasi die dɩ yiŋŋi balɩ dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, vuosi pam wɔŋ balɩ mɩŋ daa wa gie wɩa, yaa gamma wʋbɩaŋ diekemba ʋ yinene fʋ vuosi dɩ benne Jerusalemi ma wa. 14 Ta ʋ wa keŋ giena aŋaŋ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtʋ yiko dɩ ʋ yigi vuodieke mana dɩ wasɩnana fʋ saaŋ.”

15 Ama ta tɩ Yɔmʋtieŋ die dɩ balɩ dɩ, “Fʋnɩŋ fʋ ko gamma, dama wʋnɩŋ maŋ vʋarɩ dɩ ʋ tʋma n tʋʋma, ta vaa buurigaasɩ aŋaŋ ba naakpɩɩma aŋaŋ Izara vuosi mana sɩmma n saaŋ: 16 ta manɩŋ n nan dagɩ wa gbalɩgɩ diekemba mana ʋ bala ʋ gbalɩgɩ n saaŋ chɩaŋ ma.”

17 Die wɩa Ananiasi die dɩ ga a ga juu tigiri me a nagɩ ʋ nuusi a diisi Sɔɔli ma, ta baarɩ dɩ, “N nɩmbʋa Sɔɔli, tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa vuodieke dɩ nyɩna fʋ jigiŋ sieku me wo saŋŋa dieke fʋ kennene giena wa tʋnna mɩŋ amʋ fʋ nan bɩ ye bɩbra ta suuli aŋaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka.” 18 Lele womi jaaŋ kaanɩ die dɩ sɩna sɩba zaasɩŋ hagɩtɩ die dɩ nyɩŋ Sɔɔli nine me a nan, die ʋ bɩ bɩagɩ yese bɩbra. Die ʋ hagɩ a zie, ta ba sɩɩ wa Ŋmɩŋ nyaaŋ. 19 Die ʋ dii nyindiike ta ʋ hagɩrɩŋ dɩ yiŋŋi keŋ.

Sɔɔli die dɩ mʋʋlɩna Yisa wɩa Damasikusi ma dene

Saŋka mi Sɔɔli die dɩ wɩarɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ dɩ benne Damasikusi ma wa jigiŋ daraa ale, 20 ta die ga Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me lagɩ lagɩ a ga mʋʋla Yisa wɩa dɩ, “Yisa seŋ yiwo Ŋmɩŋ Bʋa.”

21 Vuodiekemba mana die dɩ wʋnna wa wa die dɩ yi be mamachi ta ba pɩasa dɩ, “Da daa wa gie die benne Jerusalemi ma a kʋa vuodiekemba die dɩ wasɩnana saarɩ gie wo? Ʋ ka keŋ giena dɩ ʋ yigi wo Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ ta nagɩ ba a yiŋŋi ga yɩ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha?”

22 Ama ta Sɔɔli mʋʋlɩkʋ die dɩ a ko gʋta aŋaŋ Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ, ʋ mʋʋlɩkʋ die dɩ dagɩ dɩ Yisa seŋ yiwo Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa ta chɩɩla die dɩ wori: die wɩa Juu vuosi diekemba die benne Damasikusi die ka bɩagɩ a balɩ wa wɩɩŋ.

23 Die daraa pam die dɩ tɩaŋ, ta Juu vuosisi die dɩ lagɩsɩ taŋ a saŋ dɩ ba kʋʋ wa; 24 ama die vuoŋ dɩ balɩ wa wudieke ba sanna dɩ ba yi wo. Die ŋmɩntʋasɩ aŋaŋ yuŋ mana die ba ŋaaŋ gbarɩ wa tɩka sanʋa mana ma dɩ ba kʋʋ wa. 25 Ama yuŋ kaanɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ nagɩ wa a yi kparɩŋ ma a nagɩ wa a daagɩ tɩka paŋ sikpeŋ a nyɩŋ.

Sɔɔli die dɩ benne Jerusalemi dene

26 Womi Sɔɔli die dɩ ga Jerusalemi a mɩa dɩ ʋ nagɩ ʋ gbaŋ a lagɩŋ Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba ma, ama die ba ka yiwo yada dɩ lele, ʋ wa yiwo Yisa kʋaŋandɩɩsɩrʋ, ta die wa chɩgɩ wa ŋmaamɩŋ. 27 Ta Banabasi die dɩ keŋ suŋŋi wo a yaa wa ga tʋntʋntɩba jigiŋ, a balɩ ba Sɔɔli die dɩ yene tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa sieŋ me ta ʋ balɩ wɩa a yɩ wa dene. Die ʋ bɩ balɩ ba Sɔɔli die dɩ dine dembisi a mʋʋla Yisa wɩa Damasikusi ma dene. 28 Die wɩa Sɔɔli die dɩ beri aŋaŋ ba ta die dɩ dɩa Jerusalemi jige mana a mʋʋla tɩ Yɔmʋtieŋ saaŋ aŋaŋ dembisi. 29 Die ʋ bɩ bala aŋaŋ Juu vuodiekemba dɩ bala Giriiki jabalɩkɩŋ yaa gamma Yisa wɩa, ama die ba nɩga nɩnhagɩrɩŋ aŋaŋ wa, ta mɩa dɩ ba kʋʋ wa. 30 Ama saŋŋa dieke ta Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ die dɩ mɩŋŋɩna naa die ba nagɩ wa a sʋʋŋ ga Siisiria ta vaa ʋ kuli Taasusi me.

31 Womi die Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba dieke dɩ benne Judia aŋaŋ Galili aŋaŋ Samaria mana ma die ka bɩ ye mugisiŋ. Die Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ yɩ ba hagɩrɩŋ ta kpaŋŋɩsɩ ba, die ba gʋta ta beri aŋaŋ Ŋmɩŋ chɩgɩla.

Piita die dɩ tʋnna mamachi wɩa Liida aŋaŋ Joopa dene

32 Ka kʋaŋ chaaŋ Piita die dɩ dɩa a ga jigiŋ mana, ta die keŋ sʋʋŋ ga dɩ ʋ kaagɩ Ŋmɩŋ vuosi die dɩ benne Liida. 33 Mi die ʋ ye daa wʋnyɩ ba wasɩnana Aniasi, die ʋ nyɩŋgbanɩŋ die kpine ta ʋ ka bɩagɩ haga ʋ jadʋakɩŋ ma bɩna anɩɩ. 34 Piita die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Aniasi, Yisa Masia gbaannana fʋ, hagɩ ta wʋnsɩ fʋ jadʋakɩrɩ.” Lele womi die ʋ hagɩ a zie. 35 Die vuodiekemba mana die dɩ benne Liida aŋaŋ Saroni ma die dɩ ye wo die dɩ tarɩgɩ ba beriŋ, ta dɩ tɩ Yɔmʋtieŋ sieŋ.

36 Hɔgʋ wʋnyɩ dɩaŋ die dɩ benne Joopa ma ba wasa wa Tabita, ama Giriiki jabalɩkɩŋ ba wasa wa Dɔkasi, ka chɩaŋ yine “Haabiiŋ” ta die a yi Yisa dɩdɩɩsɩrʋ. Die ʋ nagɩ ʋ saŋŋa mana a yie wʋvɩɩna yɩa vuosi ta suŋŋi zɔɔlɩntieliŋ. 37 Die saŋka mi yʋagɩŋ die dɩ yigi wo die ʋ kpi. Die ba sɩɩ wa nyaaŋ ta nagɩ wa a jʋalɩ dʋaŋ jarɩnbɩsa juoŋ me. 38 Joopa die ka faasɩ yʋa aŋaŋ Liida; die wɩa die Yisa dɩdɩɩsɩrɩba die dɩ wʋnna dɩ Piita bie Liida ma wa die ba tʋŋ dembisi bale ʋ jigiŋ dɩ ba ga balɩ wa dɩ, “Tɩ jʋʋsa fʋ yi lagɩ lagɩ a keŋ tɩ jigiŋ.” 39 Die wɩa Piita die dɩ yi siri wʋnɩŋ aŋaŋ ba die dɩ ga. Die ʋ gana a ga tʋgɩ wa ba nagɩ wa jʋalɩ ga juoku me. Mi kpihɔgʋba mana die dɩ taaŋ giliŋ Piita a kʋma ta daga wa nyinyeeki diekemba Dɔkasi die dɩ baalɩna yɩ ba wa saŋŋa dieke ʋ benne ʋ mɩsɩ ma wa. 40 Ama Piita die dɩ yagɩ ba mana dɩ nyɩŋ juoku me, ta die sʋʋŋ a gbirigi ʋ dune me a jʋʋsɩ Ŋmɩŋ, ta die yiŋŋi a daansɩ kumbu ta baarɩ dɩ, “Tabita, hagɩ!” Die ʋ yuori ʋ nine a ye Piita, ta die hagɩ a kalɩ. 41 Piita die dɩ tɩɩntɩ ʋ nuuŋ a suŋŋi wo ʋ hagɩ zie ta wa kpihɔgʋbaha aŋaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ banɩŋ ba a nagɩ wa dagɩ ba dɩ ʋ yiŋŋi keŋ wo ʋ miivoli me mɩŋ. 42 Wɩɩrɩ gie die dɩ dɩa ga Joopa mana ma ta vuosi pam die dɩ yi tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa yada ta dɩ ʋ sieŋ. 43 Piita die dɩ wɩarɩ a bie Joopa ma a yʋasɩ; die ʋ bie wo daa wʋnyɩ die dɩ wʋnsɩnana gbaŋtɩ ba wasa wa Simoni tigiŋ me mɩŋ.

10

Piita aŋaŋ Koniliawosi wɩa

1 Die daa wʋnyɩ die benne Siisiria ma ba wasa wa Koniliawosi, die ʋ yiwo sojasisi jakʋʋŋ ta pɔgɩlɩ sojasisi kɔbɩga ʋ chaakʋ ma. Die ba wasa ʋ chaakʋ Itali tɩŋgbaŋ chaaŋ. 2 Die wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ deŋ mana die jɩama Ŋmɩŋ ta chɩga Ŋmɩŋ. Die ʋ kpaŋŋɩ ʋ gbaŋ pam a suŋŋe Juu vuosi zɔɔlɩntielibe, ta die jʋʋsa Ŋmɩŋ saŋŋa mana. 3 Daaŋ kaanɩ die agbaa die dɩ nɩgɩna a tɩaŋ hawasɩ ataa die ʋ daansɩ a ye Ŋmɩŋ malaka dɩ kenne juu ʋ jigiŋ a balɩ a yɩ wa dɩ, “Koniliawosi.”

4 Koniliawosi die dɩ yene malakaka die ŋmaamɩŋ dɩ yigi wo, ta ʋ baarɩ dɩ “N Yɔmʋtieŋ, dɩ bɩa?” Die malakaka dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Ŋmɩŋ tuo fʋ jʋʋsɩŋ mɩŋ aŋaŋ fʋ yɩnana zɔɔlɩntieliŋ piini diekemba ta bɩ tɩɩnsɩ fʋ wɩa. 5 Lele, tʋŋ dembisi bataŋ aŋ ba ga Joopa ma a ga wa daa wʋnyɩ saaŋ dɩ dine Simoni Piita. 6 Ʋ yiwo chaanʋ a bie gbaŋwʋnsɩrʋ dieke ba wasɩnana Simoni tigiŋ, ta ʋ tigiri dɩ gbigi mʋgɩkpɩɩrɩ.” 7 Die malakaka die dɩ balala wɩaha a yɩa wa die dɩ yiŋŋi ga ta va wa, womi die Koniliawosi die dɩ wa ʋ tʋntʋntɩŋ bale aŋaŋ sojasisi wʋnyɩ, vuodieke die dɩ jɩanna Ŋmɩŋ ta bɩ yi ʋ gbaŋ gbaŋ gbɩgbarɩtʋ wʋnyɩ. 8 Die ʋ balɩ ba wudieke dɩ yine, ka kʋaŋ chaaŋ ʋ tʋŋ ba Joopa ma ma.

9 Ka tʋnvʋʋsa die ba benne sieku me a gara wa a keŋ gbigi Joopa, saŋka mi Piita die dɩ ga jʋalɩ kɔsʋŋ sikpeŋ agbaa saŋŋa dɩ ʋ jʋʋsɩ Ŋmɩŋ. 10 Kɔŋ die dɩ keŋ yigi wo, die ʋ yaala jaaŋ dɩ ʋ dii; die ba yene dige nyindiikehe die ʋ daansɩ. 11 Ta die a ye ŋmɩŋsikpeŋ dɩ yuorine, ta jaaŋ kaanɩ dɩ keŋ sʋʋna a sɩɩ sɩba garɩteelikiŋ ba yigine ka kʋanʋa anɩɩsa wa a yaa keŋ sʋʋna tɩŋgbaŋ. 12 Die ka ma dɔŋɩsɩ yiri yiri aŋaŋ nyindiekemba dɩ vuunene tɩŋgbaŋ aŋaŋ nembisi. 13 Ta die ʋ wʋŋ lɔlɩŋ dɩ balala a yɩa wa dɩ, “Piita, hagɩ a kʋʋ a ŋɔbɩ!”

14 Ama Piita dɩ yiŋŋi balɩ dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, aayɩ, n ye ka ŋɔbɩ jadieke tɩ chʋarɩna.”

15 Die lɔlɩkʋ dɩ bɩ balɩ yɩ wa bɩbra dɩ, “Da keŋ wa jadieke Ŋmɩŋ dɩ yine kasɩ jadɩngɩtɩŋ.” 16 Naa die yiwo bʋtaa, ta die jaabʋ dɩ yiŋŋi a ga jʋalɩ ŋmɩŋsikpeŋ.

Vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi die dɩ kenne yi Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ dene

17 Piita die ye ko yile ʋ daansɩkʋ chɩaŋ, die Koniliawosi die dɩ tʋnna dembiŋ diekemba ba die dɩ ye Simoni tigiri dɩ benne jigidieke a keŋ zie ka sanʋarɩ tɩŋ, 18 a wa a pɩasɩ dɩ, “Chaanʋ bie giena ʋ saaŋ dɩ dɩ Simoni Piita mɩŋ?”

19 Ama Piita die ye ko mɩa ʋ baaŋ yi die a sɩba daansɩkʋ chɩaŋ, ta Ŋmɩŋ Haalɩŋ dɩ balɩ yɩ wa dɩ, “Wʋmma dembisi bataa bie giena a dɩ dɩa a yaala fʋ. 20 Die wɩa hagɩ a sʋʋŋ ga ta da chɩɩlɩ dɩ fʋ aŋaŋ ba ga, dama manɩŋ n tʋnna ba.” 21 Naa chɩaŋ ma, Piita die dɩ sʋʋŋ a ga balɩ dembisisi dɩ, “Manɩŋ nɩ yaala wa. Bɩa wɩa nɩ keŋ?”

22 Ta ba yiŋŋi balɩ dɩ, “Jakʋʋŋ Koniliawosi tʋnna tɩ. Ʋ yiwo vuovɩɩnɩŋ ta jɩama Ŋmɩŋ ta Juu vuosi mana dɩ faasɩ yɩa wa jɩlɩma pam. Ŋmɩŋ malakasisi kaanɩ die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ ʋ wa fʋ a keŋ ʋ tigiŋ me amʋ ʋ nan wʋŋ wudieke fʋ yalla dɩ fʋ balɩ.” 23 Die Piita dɩ yaa ba a juu gbaaŋ, die ba dʋa mi tʋŋ dɩ vʋŋ.

Tʋŋ die dɩ vʋʋna ʋ yi siri wʋnɩŋ aŋaŋ ba dɩ ga; die ʋ chanchaalɩba bataŋ die dɩ benne Joopa ma wa die dɩ beeli wo. 24 Die ka tʋnvʋʋsa die ba ga tʋgɩ Siisiria ma, jigidieke Koniliawosi aŋaŋ ʋ deŋ aŋaŋ ʋ zʋalɩŋ die dɩ kalɩna a chɩɩsa wa. 25 Die Piita die dɩ dɩna baa ʋ juu gbaaŋkʋ sʋŋ, ta Koniliawosi die dɩ keŋ tuoli wo sanʋarɩ ma, ta sʋʋŋ gbirigi ʋ nɩŋŋa aŋaŋ jɩlɩma. 26 Ama ta Piita die dɩ baarɩ dɩ, “Hagɩ, dama n gbaŋ gbaŋ n yiwo vuota.” 27 Piita die ko bala wɩa a yɩa Koniliawosi ta die a ga juo tigiri me, a die ye vuosi pam dɩ lagɩsɩna a kalɩ. 28 Die ʋ balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ sɩba a baarɩ tɩnɩŋ Juu vuosi mɩra ka yɩ wa sieŋ dɩ tɩ lagɩŋ yaa a kaagɩ vuodieke dɩ kana a ka yi Juu vuoŋ, ama Ŋmɩŋ dagɩ mɩŋ dɩ n daa zetime vuoŋ ʋ kana ka yi Juu vuoke wɩa. 29 Die wɩa nɩ tʋnna a wa mɩŋ wa maŋ keŋ ta ka zetiye. Lele nɩ vaa n pɩasɩ nɩ, ‘Bɩa wɩa nɩ tʋŋ a wa mɩŋ?’ ”

30 Koniliawosi die dɩ baarɩ dɩ, “Deeri kanɩŋ wa saŋka gie gbaŋ gbaŋ agbaa dɩ nɩgɩna a tɩaŋ hawasɩ ataa die maŋ jʋʋsa Ŋmɩŋ n tigiri me, womi maŋ ye daa wʋnyɩ dɩ yeegine nyɩŋnyɩgɩsa dɩ kenne zie n nɩŋŋa, 31 a baarɩ dɩ, ‘Koniliawosi! Ŋmɩŋ wʋŋ fʋ jʋʋsɩŋ ta tɩɩnsɩ piini dieke fʋ yɩnana zɔɔlɩntielibe. 32 Die wɩa, tʋŋ vuoŋ aŋ ʋ ga Joopa ma a ga wa daa wʋnyɩ ba wasɩna Simoni Piita. Ʋ yiwo chaanʋ a bie Simoni gbaŋwʋnsɩrʋ wa tigiŋ me vuodieke tigiri dɩ gbigine mʋgɩrɩ.’ 33 Die wɩa maŋ tʋŋ a wa fʋ lagɩ lagɩ wa, ta fʋ dɩaŋ fʋ kpaŋŋɩ fʋ gbaŋ a keŋ. Tɔ, tɩ mana bie wo Ŋmɩŋ nɩŋŋa dɩ tɩ wʋŋ wudieke mana tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ yɩna fʋ nʋaŋ dɩ fʋ balɩ tɩ.”

Piita wʋbalɩka

34 Die wɩa Piita die dɩ piili a bala dɩ, “Lele n wa sɩba dɩ dɩ yiwo wusie dɩ Ŋmɩŋ ka luge, 35 ama ʋ tuose buuriŋ nɩŋ mana vuodieke dɩ chɩgɩnana wa ta yie wudieke dɩ mʋna. 36 Nɩ sɩba dɩ Ŋmɩŋ die yɩ wa Izara vuosi wudieke dɩ dagɩna wʋvɩɩnaha wɩa, dɩ Yisa Masia ma tɩnɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ dɩ bɩ nansɩ aŋaŋ taŋ; wʋnɩŋ Yisa Masia yiwo tɩ mana Yɔmʋtieŋ. 37 Nɩ wɔŋ sɩba wudieke mana die dɩ yine Judia mana ma ma mɩŋ. Die wɩaha gie mana die piili wo Galili me, Jɔɔn die dɩ bala dɩ vuoŋ mana tuo Ŋmɩŋ nyaaŋ sɩɩla kʋaŋ chaaŋ. 38 Ŋmɩŋ die nagɩ wa ʋ Halɩkasɩka aŋaŋ hagɩrɩŋ a yɩ Yisa, vuodieke dɩ nyɩna Nazeriti wa. Die ʋ bie wo Yisa jigiŋ saŋŋa dieke die ʋ dɩna dɩ dɩa a tʋma tʋnvɩɩna a yɩa vuosi ta gbaama vuodiekemba die dɩ benne Sitaani nuusi me. 39 Tɩ mana die ye Yisa die dɩ yine wudieke Jerusalemi tɩŋ ma aŋaŋ Juu vuosi tɩgɩhanɩŋ ba mana, ta tɩ yiwo ʋ daansɩatieliŋ. Die ba kpaasɩ wa wa dagarɩkɩŋ ma die ʋ kpi. 40 Ama ta Ŋmɩŋ die dɩ sʋgɩrɩ wa kumbu me daraa ataa daraaŋ ta yi ʋ hagɩ ta tɩ ye wo ʋ seŋ yi vuota. 41 Daa vuoŋ mana die yene wo. Die dɩ yiwo tɩnɩŋ vuodiekemba die Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩna dɩ tɩ yi ʋ daansɩa tieliŋ die yene wo, ta die die ta nyuo aŋaŋ wa ʋ kumbu sʋgɩrɩŋ kʋaŋ chaaŋ. 42 Ŋmɩŋ die yɩ tɩ nʋaŋ dɩ tɩ mʋʋlɩ aŋaŋ nɩŋŋmɩna a yɩma vuosi dɩ Yisa yine vuodieke ʋ vʋarɩna dɩ ʋ yi vuodiekemba dɩ benne ba mɩsɩ ma aŋaŋ kunti sarɩya diiru. 43 Ŋmɩŋ naazʋamba mana die baarɩ dɩ vuodieke nɩŋ mana dɩ yine Yisa yada, Ŋmɩŋ nan nagɩ ʋ taalɩ a chaa wa Yisa wa saaŋ ma.”

Vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi die dɩ tuone Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dene

44 Piita die dɩ yene ko bala wɩaha ta die Ŋmɩŋ Halɩkasɩ die dɩ keŋ a sʋʋŋ vuodiekemba mana die dɩ wʋnnana ʋ wʋbalɩkaha ma. 45 Die dɩ yi Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ diekemba dɩ yine Juu vuosi ta beeli Piita a nyɩŋ Joopa a keŋ wo mamachi aŋaŋ Ŋmɩŋ die dɩ nagɩna ʋ piini dieke dɩ yine ʋ Halɩkasɩka a yɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi wo. 46 Dama die ba wʋŋ ba dɩaŋ ba balɩnana wʋbalɩkɩ gaasɩ ta bɩra Ŋmɩŋ saaŋ. Womi Piita dɩ baarɩ dɩ, 47 “Vuosi gie tuo wo Ŋmɩŋ Halɩkasɩka sɩba die tɩ tuone die wo, vuoŋ beri a baaŋ bɩagɩ kagɩ ba dɩ ba daa sɩɩ Ŋmɩŋ nyaaŋ?” 48 Die wɩa die ʋ yɩ nʋaŋ dɩ ba sɩɩ ba; die ba sɩɩ ba Ŋmɩŋ nyaaŋ Yisa Masia saaŋ ma. Die wɩa die ba balɩ Piita dɩ ʋ wɩɩrɩ ba jigiŋ daraa ale.

11

1 Saŋka mi die Yisa tʋntʋntɩba aŋaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba die dɩ benne Judia lʋga mana die dɩ wʋŋ dɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi gbaŋ tuo Ŋmɩŋ wɩaha. 2 Die wɩa Piita die dɩ yiŋŋine a keŋ Jerusalemi ma, Juu vuosi vuodiekemba die dɩ yine Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ bataŋ dɩ piili a nɩga nɩnhagɩrɩŋ aŋaŋ wa. Die ba yaala vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi ta yi Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ gobi ba kɔla, 3 ta baarɩ dɩ, “Fʋnɩŋ ga bie wo vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi ta die aŋaŋ ba gbaŋ.”

4 Womi Piita die dɩ piili a bala ba wudieke gbaŋ gbaŋ die dɩ yine dɩ: 5 “Die n bie wo Joopa tɩŋ ma a jʋʋsa Ŋmɩŋ ta keŋ a ye ŋmɩŋsikpeŋ dɩ yuorine ta jaaŋ kaanɩ dɩ sɩna sɩba garɩteelikiŋ dɩ kenne sʋʋŋ n jigiŋ. 6 Die n daansɩna ka sʋkʋ die maŋ ye tigiŋ dɔŋɩsɩ aŋaŋ haagɩŋ dɔŋɩsɩ aŋaŋ nyinvuuke aŋaŋ nembisi. 7 Ta die maŋ wʋŋ lɔlɩŋ dɩ balala yɩa mɩŋ dɩ, ‘Piita, hagɩ a kʋʋ nyinti gie a ŋɔbɩ.’ 8 Die maŋ yiŋŋi a balɩ dɩ, ‘N Yɔmʋtieŋ n kaaŋ bɩagɩ yi die, n ye ka ŋɔbɩ jadieke tɩ chʋarɩna.’ 9 Ta lɔlɩkʋ dɩ bɩ nyɩŋ arɩzanna ma a balɩ yɩ mɩŋ bɩbra dɩ, ‘Dɩɩ yi Ŋmɩŋ dɩ keŋ baa dɩ jaaŋ vɩɩna aŋaŋ diile da keŋ baa ka ka mʋ aŋaŋ diile.’ 10 Naa die yiwo die bʋtaa, ta jaabʋ mana die dɩ yiŋŋi ga arɩzanna ma.

11 “Lele womi dembisi bataa die dɩ nyɩna Siisiria dɩ keŋ zie tigi dieke n benne wo sanʋarɩ tɩŋ. 12 Die wɩa Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ balɩ yɩ mɩŋ dɩ n gamma aŋaŋ ba ta da vaa ka mugisi mɩŋ. Womi Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ bayʋaba diekemba die dɩ benne Joopa ma die dɩ beeli mɩŋ tɩ ga Siisiria a ga Koniliawosi tigiŋ, 13 ʋ balɩ tɩ dɩ Ŋmɩŋ malaka nyɩnna ʋ jigiŋ. Dɩ ʋ tʋŋ aŋ ba ga Joopa a ga wa vuoŋ wʋnyɩ saaŋ dɩ dine Simoni Piita. 14 Dɩ Piita wa nan balɩ wa wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ tigiŋ vuosi mana dɩ baaŋ nan yi die a ye gbatɩtaanɩŋ.

15 “Die n piiline a bala wa, die Ŋmɩŋ Halɩkasɩ die dɩ a keŋ a sʋʋŋ ba ma sɩba die dɩ kenne sʋʋŋ tɩ ma piiliku me wo. 16 Mi die maŋ tɩɩnsɩ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa die dɩ balla dɩ, ‘Jɔɔn die sɩwa aŋaŋ nyaaŋ ama Ŋmɩŋ nan sɩɩ nɩ aŋaŋ ʋ Halɩkasɩka.’ 17 Dɩɩ yi Ŋmɩŋ dɩ yɩ banɩŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi piini dieke die ʋ yɩna tɩ saŋŋa dieke die tɩ yine tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia yada wa; mɩnɩa yine mɩŋ dɩ n kagɩ Ŋmɩŋ dɩ ʋ da yi wudieke ʋ yaalala ʋ yi?”

18 Die ba wʋnna Piita balɩkʋ wa, die ba ka bɩ nɩgɩ nɩnhagɩrɩŋ ta piili a bɩra Ŋmɩŋ a bala dɩ, “Lele Ŋmɩŋ vaa vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi dɩ ba vaa ba tʋmbɩatɩ ta yi Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ ta ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ.”

Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ Antiyoku ma wɩa

19 Die Sitiiveni kʋʋla kʋaŋ chaaŋ mugisibɩaŋ die dɩ keŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ ma die ba chɩgɩ jaasɩ jigiŋ mana. Die bataŋ die chɩgɩ ga Fonisia aŋaŋ Saapurusi aŋaŋ Antiyoku ta die mʋʋla Yisa wɩa a yɩa Juu vuosi nyɩɩna ma. 20 Ama Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ dieke dɩ yine Saapurusi vuosi aŋaŋ Saarini vuosi die dɩ ga Antiyoku a ga mʋʋla tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa wʋvɩɩnaha a yɩa vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi. 21 Die Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ die dɩ bie ba jigiŋ, die vuosi pam die dɩ tarɩgɩ ba beriŋ ta yi Yisa yada.

22 Die Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ diekemba dɩ benne Jerusalemi ma wa dɩ wʋŋ wudieke dɩ yinene wo, ta die tʋŋ Banabasi Antiyoku ma. 23 Die ʋ gana a ga tʋgɩ mi a ye Ŋmɩŋ dɩ suŋŋine be die wo, ʋ sʋŋ die dɩ fɩalɩ ta die ʋ kpaŋŋɩsɩ ba mana dɩ ba da vaa Yisa kʋaŋ dɩɩsɩŋ. 24 Banabasi die yiwo vuovɩɩnɩŋ ta yaa yada pam ta suuli aŋaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka, die vuosi pam die dɩ keŋ yi Yisa yada ta bɩrɩŋ ʋ dɩdɩɩsɩrɩŋ.

25 Die Banabasi dɩ ga Taasusi dɩ ʋ yaalɩ Sɔɔli. 26 Die ʋ yene wo wo, die ʋ yaa wa a yiŋŋi keŋ Antiyoku, mi ba bale wo mana die dɩ nagɩ biŋ mʋʋmɩŋ a lagɩma aŋaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba ta dagɩ vuosi pam mi Ŋmɩŋ wɩa. Die dɩ yiwo Antiyoku ma die ba woliŋ wa Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ dɩ, “Kirisito vuosi.”

27 Die saŋka mi gbaŋ gbaŋ die Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ bataŋ die dɩ benne Jerusalemi ma dɩ keŋ Antiyoku. 28 Ba wʋnyɩ saaŋ die yine Agabusi, ta Ŋmɩŋ Haalɩŋ die dɩ suŋŋi wo ʋ balɩ dɩ kɔŋ bɩaŋ nan nan jigiŋ mana dʋnɩa ma. Die dɩ keŋ yi mɩŋ saŋŋa dieke Kolodiasi dɩ yine naakpɩɩŋ. 29 Die Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ dɩ benne Antiyoku ma wa die dɩ saŋ dɩ ba nan suŋŋi ba nɩmballɩ diekemba dɩ benne Judia ma, dɩ vuoŋ mana chɩasɩ ʋ baaŋ nan bɩagɩ die. 30 Die ba yi die a nagɩ ligirehe a tʋŋ Banabasi aŋaŋ Sɔɔli dɩ ba yaa ga yɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ nyɩŋkʋraha dɩ benne Judia ma.

12

Herodi die dɩ mugisine Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ dene

1 Saŋka gie mi gbaŋ gbaŋ naakpɩɩŋ Herodi die dɩ mugise Yisa dɩdɩɩsɩrɩba bataŋ. 2 Die ʋ yi sojasi nʋaŋ ba gobi Jemisi, Jɔɔn nɩmbʋa sikpeŋ aŋaŋ jɩbɩwaŋ. 3 Die ʋ yene ta Juu vuosi sʋgɩtɩ fɩalɩya wa aŋaŋ wudieke ʋ yine wo, die ʋ vaa ba yigi Piita saŋŋa dieke ba dinene paanʋ dieke ba kana ka naga dabɔtɩ a yie wo dʋʋgaka. 4 Die ʋ yigine Piita wa kpatɩ wa ʋ yi ba ligi wo dansarɩka ma ta yɩ nʋaŋ dɩ sojasi lagɩmɩŋ lagɩmɩŋ bʋnɩɩsa gbara wa a tarɩgɩma taŋ. Die lagɩmɩŋ mana die yiwo sojasi banɩɩsa. Ta a yile sɩba ʋ vʋarɩ wa gasɩtɩaŋkʋ dʋʋgaka saŋŋa a dii ʋ sarɩya yaalɩŋ ma. 5 Die wɩa, die Piita die dɩ bie dansarɩka ma ta Yisa kʋaŋandɩɩsɩrɩba die dɩ faasɩ a jʋʋsa Ŋmɩŋ a yɩa wa.

Malaka die dɩ vʋarɩna Piita a nyɩŋ dansarɩka sʋŋ dene

6 Die tʋŋ dɩ bala ka vʋŋ aŋ Herodi nagɩ Piita a yɩ vuosisi, dɩnɩŋ daarɩ yuku mi die Piita dɩ ye ko bɔbɩ aŋaŋ chɔrɩma a dʋa gʋʋra sojasi bale sʋnsʋŋ. Die ba bɔbɩ chɔrɩmaha kaanɩ aŋaŋ sojasi wʋnyɩ ʋ nuudiigiŋ chaaŋ ta kaanɩ dɩaŋ dɩ bɔbɩ ʋ nuugalɩ chaaŋ sojasi ta sojasisi bataŋ dɩaŋ dɩ gbarɩ dansarɩkaka sanʋadaaŋ. 7 Womi ta Ŋmɩŋ malaka die dɩ keŋ nyɩŋ, ta chaanɩŋ dɩ chaaŋ dansarɩka ka ma. Die malakaka dɩ dɔŋ dɔŋ Piita bɩŋkpɩaŋ ma a sugiri wa ta baarɩ dɩ, “Hagɩ lagɩ lagɩ!” Ta ʋ hagɩ. Die ʋ hagɩna wa, chɔrɩma ha dɩ nyɩŋ ʋ nuusi me a nan. 8 Malakaka dɩ balɩ wa dɩ, “Mɩŋŋɩ bɔbɩ fʋ gbanɩŋ ta sʋʋ fʋ nɩɩra.” Piita dɩ yi die. Die malakaka dɩ bɩ balɩ dɩ, “Yeegi fʋ jayeekiŋ a dɩa mɩŋ.” 9 Piita die dɩ dɩ malakaka a nyɩŋ dansarɩka ka ma, ama die ʋ ka sɩba dɩ ʋ daansa mɩŋ yaa ka seŋ yie mɩŋ. 10 Die ba ga garɩsɩ nɩŋŋaŋ sojasisi die dɩ gbarɩna wa aŋaŋ banɩŋ ba die dɩ diisine wo ta die keŋ tʋgɩ kʋʋtɩ gbɩabɩ dieke dɩ benne gaamɩŋ ma die dɩ yuorinene a juo tɩka sʋŋ, die ka gbaŋ gbaŋ ka yuori. Die ba chʋŋ a nyɩŋ a chʋŋ a sʋʋna siekpɩɩkʋ ma womi malakaka die dɩ bɩa ta va Piita.

11 Die Piita dɩ wa mɩŋŋɩ wudieke dɩ yinene wo ta baarɩ dɩ, “Lele n sɩba a baarɩ dɩ seŋ yiwo wusie, dɩ Ŋmɩŋ tʋnna ʋ malaka ʋ keŋ vʋarɩ mɩŋ a nyɩŋ Naaŋ Herodi nuusi me, ta bɩ vʋarɩ mɩŋ a nyɩŋ Juu vuosisi die dɩ yilinene dɩ ba yi mɩŋ die wo mana mana ma ma.”

12 Die ʋ mɩŋŋɩna naa wa, die ʋ ga Jɔɔn Maki nuŋ Meri tigiŋ. Die vuosi pam die lagɩsɩna mi a jʋʋsa Ŋmɩŋ 13 Piita die dɩ ga kpaasɩ sanʋarɩ ta havʋʋbiŋ wʋnyɩ die dɩ yine tʋntʋntʋ mi ta Roda die dɩ keŋ dɩ ʋ ye vuodieke dɩ kpaasɩnana wa. 14 Die ʋ mɩŋŋɩna Piita lɔlɩkʋ die dɩ yiwo nansɩŋ die ʋ chɩgɩ a yiŋŋi a ga ta ka yuori sanʋarɩ, a nata a baarɩ dɩ, “Piita zie sanʋarɩ tɩŋ.” 15 Die ba balɩ wa dɩ, “Juo yɩɩŋyaatɩ.” Ama die ʋ kpaŋŋɩ ʋ gbaŋ a bala dɩ dɩ yiwo wusie. Die ba baarɩ dɩ, “Dɩ nan yiwo ʋ malaka.”

16 Ta Piita die dɩ ye ko a kpaasa sanʋarɩ, die ba ga yuori a ye wo, die dɩ yi be mamachi. 17 Die ʋ kɔtɩ ʋ nuuŋ dɩ ba tarɩ watɩ, ta balɩ ba tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ yine die a vʋarɩ wa a nyɩŋ dansarɩka ka sʋŋ. Ta die balɩ dɩ, “Nɩ balɩ Jemisi aŋaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩ banɩŋ ba wudieke dɩ yine.” A kʋaŋ chaaŋ ʋ nyɩŋ mi a ga jigigaaŋ.

18 Die tuŋ dɩ vʋʋna sʋkʋʋŋ die dɩ faasɩ mugisi sojasisi die dɩ gbarɩna wa. Die ba pɩasa taŋ dɩ, “Bɩa yine Piita wa?” 19 Naaŋ Herodi die dɩ yɩ nʋaŋ dɩ ba yaalɩ wa, ama die ba ka ye wo. Die wɩa die ʋ vaa ba pɩasɩ gbɩgbarɩtɩba wʋpɩasɩka ta die yi nʋaŋ dɩ ba kʋʋ ba.

Naa kʋaŋ chaaŋ, Naaŋ Herodi die dɩ nyɩŋ Judia a sʋʋŋ ga Siisiria a die yi daraa ale mi.

Herodi kuŋ wɩa

20 Herodi die dɩ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ aŋaŋ Taya aŋaŋ Sidoni vuosi; die wɩa die ba lagɩŋ taŋ dɩ ba ga ye wo. Die ba woliŋ ye Bilasitusi dɩ ʋ suŋŋi be, die ʋ yiwo vuodieke die dɩ yine naaŋ wa tigiri nyɩŋkʋraha wʋnyɩ. Die ba keŋ ga Herodi jigiŋ a ga nɩgɩ nɩɩpɔɔŋ dɩ ʋ vaa sʋgɩfɩalɩŋ bemme ba sʋnsʋŋ dama Taya aŋaŋ Sidoni die yese ba nyindiike a nyɩna naaŋ Herodi tɩŋgbaŋ ma.

21 Die naaŋ Herodi die vʋarɩ daaŋ a zieŋ, die daarɩ dɩ tʋgɩna wa Herodi die dɩ yeegi ʋ naala nyiŋyeekikpɩɩma, ta nyɩŋ kalɩ ʋ naaŋ gbaŋtɩ mama ta balɩ wɩa a yɩ vuosisi. 22 Die vuosisi die dɩ natɩ a baarɩ dɩ, “Ʋ lɔlɩkʋ sɩɩ sɩba ŋmɩŋ daa vuota.” 23 Lele wo mi Ŋmɩŋ malaka die dɩ vaa yʋagɩbɩaŋ dɩ yigi wo, die ʋ nyuuti die dɩ suuli aŋaŋ gbarɩtɩ a nyuo wo ʋ kpi dama die ʋ ka yi Ŋmɩŋ kanɩŋ jɩlɩma ka mi.

24 Ama saŋka mi die vuosi pam die dɩ wʋŋ wɩaha ta yi yada.

25 Saŋŋa dieke Banabasi aŋaŋ Sɔɔli die dɩ kpatɩna ba tʋʋmaha dieke die ba gana dɩ ba yiwo, die ba nagɩ Jɔɔn Maki a gʋtɩ ba ma a nyɩŋ Jerusalemi a ga Antiyoku.

13

Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ vʋarɩna Banabasi aŋaŋ Sɔɔli dene

1 Antiyoku ma, die Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ aŋaŋ dɩdagɩrɩŋ bataŋ die bie wo Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ sʋŋ: die ba yine Banabasi aŋaŋ Simiani (vuodieke die ba wasɩnana Daasɔbɩlɩŋ), aŋaŋ Lususi, vuodieke dɩ nyɩna Sarene aŋaŋ Manani (vuodieke die ba lagɩŋ na a wubi aŋaŋ Naaŋ Herodi die ba yine ballɩbɩsɩ) aŋaŋ Sɔɔli. 2 Daaŋ kaanɩ die ba jɩanna tɩ Yɔmʋtieŋ ta bɔbɩ nʋaha, Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “Nɩ vʋarɩ Banabasi aŋaŋ Sɔɔli aŋ ba tʋŋ tʋŋ dieke wɩa n wana ba wa dɩ ba tʋŋ wa.”

3 Naa kʋaŋ chaaŋ die ba bɩ bɔbɩ nʋa ta jʋʋsɩ Ŋmɩŋ ta nagɩ ba nuusi a dɩɩsɩ ba ma ta die taaŋ ba ba ga.

Saapurusi tɩŋ wɩa

4 Saŋŋa dieke Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ tʋnna Banabasi aŋaŋ Sɔɔli wa dɩ ba ga tʋŋ ʋ tʋʋmaha, die ba sʋʋŋ ga Selusia ma a nagɩ haarɩŋ a ga Salamasi, tɩgɩdieke die benne Saapurusi tɩŋgbaŋ ma. 5 Die ba tʋgɩna Salamisi ma wa die ba ga juu Juu vuosi Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me a ga mʋʋlɩ Ŋmɩŋ wɩaha mi. Die Jɔɔn Maki die bie mi a yi ba susuŋŋiru.

6 Ka kʋaŋ chaaŋ die ba nyɩŋ Salamisi ma ta die a dɩa a tɩaŋ ga tʋgɩ Pafosi. Mi die ba haarɩ daa wʋnyɩ die dɩ yine yuŋaŋvuoŋ ʋ saaŋ dɩ dɩ Bajaasusi, ta yi Juu vuodieke die dɩ gaanana vuosi dɩ ʋ yiwo Ŋmɩŋ naazʋa. 7 Die ʋ yiwo tɩŋgbaŋka mi jakʋʋŋ Sejusi Pɔɔlusi zʋa. Die jakʋʋrɩ die yiwo yɩantieŋ ta die tʋŋ wa Banabasi aŋaŋ Sɔɔli dɩ ba keŋ a balɩ Ŋmɩŋ wɩa aŋ ʋ wʋŋ. 8 Ama die yuŋaŋvuoke, vuodieke die dɩ dine Elimasi Giriiki jabalɩkɩŋ ma wa die ka saagɩ a yɩ ba: ta die mɩa dɩ ʋ kagɩ jakʋʋrɩ aŋ ʋ daa keŋ yi Yisa yada. 9 Womi die Ŋmɩŋ Halɩkasɩ die dɩ suuli Sɔɔli vuodieke die dɩ bɩna a dɩ Pɔɔli, die ʋ daansɩ yuŋaŋvuoke die 10 ta balɩ wa dɩ, “Fʋnɩŋ fʋ yiwo Sitaani bʋa ta bɩ yi tʋnvɩɩna mana dataaŋ ta suuli aŋaŋ wʋbɩatɩ yiri yiri mana, ta mɩa saŋŋa mana dɩ fʋ tarɩgɩ Ŋmɩŋ wusie wʋbalɩkaha a yi ŋmɩnchɩbɩsɩ. 11 Lele Ŋmɩŋ baa ʋ datɩ fʋ tɩbɩŋ ta vaa fʋ yɩɩŋ ta kaaŋ dɩ yese daraa ale.”

Lele womi die mɩɩlɩgɩsɔbɩlɩŋ dɩ nan daa wa nine me ta ʋ dɩ dɩa a gaba a yaala vuodieke dɩ baaŋ nan yigi ʋ nuuŋ me. 12 Die jakʋʋrɩ dɩ yene wudieke dɩ yine wo, die ʋ yi Yisa yada, dama die dɩ faasɩ yiwo mamachi aŋaŋ wudieke ba dagɩnana yaa gamma tɩ Yɔmʋtieŋ ma wa.

Antiyoku dieke dɩ benne Pisidia tɩŋgbaŋ ma wɩa

13 Naa kʋaŋ chaaŋ die Pɔɔli aŋaŋ ʋ chanchaalɩba die dɩ nagɩ haarɩŋ a nyɩŋ Pafosi me a ga Pega dɩ benne Pamifilia tɩŋgbaŋ ma, mi die Jɔɔn Maki dɩ vaa ba ta yiŋŋi ga Jerusalemi. 14 Die ba nyɩŋ Pega a tɩaŋ ga Antiyoku dɩ benne Pisidia tɩŋgbaŋ ma. Die davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ die ba ga juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku me a sʋʋŋ kalɩ. 15 Die ba karɩnna Mosisi mɩraha sʋŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩba maagɩkʋ sʋŋ a kpatɩ wa, Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku sʋŋ nyɩŋkʋraha dɩ balɩ ba dɩ, “Tɩ nɩmballɩ, dɩɩ yi nɩ yaa wʋvɩɩna a baaŋ nan balɩ yɩ vuosisi gie nɩ balɩ.” 16 Womi Pɔɔli die dɩ hagɩ zie ta a kɔtɩ ʋ nuuŋ ta piili a bala dɩ:

“Nɩnɩŋ Izara vuosi aŋaŋ vuodiekemba mana dɩ jɩanna Ŋmɩŋ dieke Izara vuosi dɩ jɩanna, nɩ wʋmma mɩŋ. 17 Tɩnɩŋ Izara vuosi Ŋmɩŋ die vʋarɩna tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba a yi ba faasɩ dala saŋŋa dieke die ba benne Ijipiti me a yi chaamba wa. Wʋnɩŋ Ŋmɩŋ die vʋarɩna ba a nyɩŋ mi aŋaŋ ʋ hagɩrɩŋ. 18 Ta die daansɩ ba bɩna baŋɩsɩ-nɩɩsa saŋŋa dieke die ba benne hagɩrɩ ma, aŋaŋ ba dene ka tuo ʋ nʋarɩ mana. 19 Die ka kʋaŋ chaaŋ die ʋ chʋʋsɩ buuriŋ ayʋpɔyɩ die dɩ benne Keenani tɩŋgbaŋ ma ta die vaa ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ vuosi Izara vuosi dɩ sɩɩ. 20 Wɩaha gie mana die yiye mɩŋ bɩna kɔbɩsɩ-nɩɩsa aŋaŋ baŋɩsɩ-nʋ sʋnsʋŋ.

“Saŋŋa dieke ba sɩna tɩŋgbaŋka, Ŋmɩŋ die dɩ yɩ ba nɩŋŋandɩɩsɩrɩŋ dɩ ba dii ba nɩŋŋa a ga tʋgɩ saŋŋa dieke Ŋmɩŋ naazʋa Samuli dɩ kenne. 21 Naa kʋaŋ chaaŋ die ba bɩ keŋ pɩasɩ Ŋmɩŋ naazʋa Samuli dɩ ʋ yɩ ba naaŋ, die wɩa, Ŋmɩŋ die dɩ vʋarɩ Sɔɔli, Kisi bʋa vuodieke dɩ nyɩna Benjamani buuriŋ ma dɩ ʋ yi ba naaŋ. Die ʋ yiwo ba naaŋ bɩna baŋɩsɩ-nɩɩsa. 22 Die Ŋmɩŋ dɩ keŋ wuuri ʋ naarɩ ta vaa Davidi dɩ dii naarɩ. Naa die Ŋmɩŋ dɩ balɩ yaa gamma Davidi ma dɩ, ‘Davidi, Jese bʋa wa yine daa dieke chanchaalɩŋ n yaalala, ʋ yie wudieke mana n yaalala dɩ ʋ yi.’ 23 Ŋmɩŋ die dɩ yɩ nʋaŋ dɩ Davidi haagɩsɩ ma vuoŋ wʋnyɩ bala ʋ keŋ a gbatɩ Izara vuosi a taaŋ, wʋnɩŋ vuoke mi yine Yisa. 24 Ama Jɔɔn die dɩ woliŋ keŋ a mʋʋlɩ a yi Izara vuosi mana dɩ ba vaa ba tʋmbɩatɩ aŋ ʋ sɩɩ ba Ŋmɩŋ nyaabʋ, ka kʋaŋ chaaŋ Yisa die dɩ wa keŋ. 25 Die Jɔɔn tʋʋmaha die dɩ gbine kpatɩŋ die ʋ pɩasɩ vuosisi dɩ, ‘Mɩnɩa nɩ yile dɩ yi ye? N ka yi Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩŋ Masia wa. Nɩ wʋmma, wʋnɩŋ ʋ baa ʋ keŋ wo n kʋaŋ chaaŋ ta maŋ ka mʋ dɩ n vʋarɩ ʋ nɩɩra gbaŋ.’

26 “Lele, nɩnɩŋ Abarahami haagɩsɩ aŋaŋ nɩnɩŋ vuodieke dɩ kana ka yi Juu vuosi ta bie giena a jɩama Ŋmɩŋ, nɩ wʋmma wudieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna tɩ dɩ ka daga tɩ baaŋ nan yi die a ye gbatɩtaanɩŋ dama ka yiwo vuoŋ mana sɩɩtɩ. 27 Die vuodiekemba die dɩ benne Jerusalemi ma aŋaŋ ba nyɩŋkʋraha die ka sɩba a baarɩ dɩ Yisa yine Gbɩgbatɩtaantʋ wa, ta ka bɩ sɩba Ŋmɩŋ naazʋalɩba wʋbalɩkaha ba ŋaana karɩma davʋʋsɩkɩŋ daaŋ mana wa chɩaŋ. Die wɩa die ba balɩ a chʋʋsɩ wa sɩba Ŋmɩŋ naazʋalɩba die dɩ bala die wo. 28 Aŋaŋ die ba kana a ka ye wudieke ʋ yine a chʋʋsɩ wa ta mʋ dɩ ba kʋʋ wa wa mana, ama die ba balɩ a yɩ Paliti dɩ ʋ yi ba kʋʋ wa. 29 Die ba yine wo wudiekemba mana Ŋmɩŋ gbaŋkʋ dɩ bala yaa gamma ʋ ma wa a kpatɩ wa, die ba nagɩ wa a keŋ sʋʋŋ dagarɩkʋ ma a nagɩ wa a ga sʋʋŋ dʋaŋ vɔrɩŋ ma. 30 Ama ta Ŋmɩŋ die dɩ sʋgɩrɩ wa kumbu me. 31 Die ʋ nyɩŋ vuodiekemba die dɩ dɩna ʋ kʋaŋ a nyɩŋ Galili a keŋ tʋgɩ Jerusalemi wa jigiŋ daraa pam. Lele banɩŋ ba wana yi ʋ daansɩatieliŋ vuosisi jigiŋ. 32 Ŋmɩŋ die yɩ wa tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba nʋaŋ, ta tɩ bie gie dɩ tɩ bala nɩ wʋvɩɩnaha, 33 dɩ ʋ seŋ yi he mɩŋ a yɩ tɩ tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine ba haagɩsɩ aŋaŋ ʋ sʋgɩrɩna Yisa a nyɩŋ kumbu me wo. Die Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ, yɩla die dɩ gʋtɩna bule wa ma dɩ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ dɩ baarɩ dɩ,

‘Fʋnɩŋ fʋ yine n Bʋadembiŋ,

ta jinne n nan dagɩ vuosi dɩ n seŋ yiwo fʋ Chʋa.’

34 Ta Ŋmɩŋ die dɩ bɩ baarɩ dɩ ʋ nan sʋgɩrɩ Yisa kuŋ me ta ʋ kaaŋ bɩ kpi bɩbra. Sɩba Ŋmɩŋ die dɩ bala dɩ, ‘N nan yɩ nɩ nʋaŋ kasɩ dieke gbaŋ gbaŋ die n yɩna Davidi wo.’ 35 Ta yɩlaha gbaŋkʋ sʋŋ bɩbra Davidi die balɩ Ŋmɩŋ dɩ, ‘Fʋ kaaŋ vaa fʋ Vuokasɩ wa nyɩŋgbanɩŋ hʋʋgɩ vɔrɩŋ ma.’ 36 Die Davidi dɩ benne ʋ mɩsɩ ma wa die ʋ dɩ wa Ŋmɩŋ. Die ʋ kpine wo ba guu wo ba buuriŋ vuota jigiguusikiŋ ta ʋ nyɩŋgbanɩŋ dɩ hʋʋgɩ. 37 Ama Ŋmɩŋ die sʋgɩrɩ wa Yisa a nyɩŋ kuŋ me ta ʋ nyɩŋgbanɩŋ die dɩ ka hʋʋgɩya. 38 Die wɩa n nɩmballɩ, n yaala nɩ sɩmma dɩ dɩɩ yi nɩ yi Yisa yada Ŋmɩŋ nan nagɩ nɩ wʋbɩatɩ a chaa nɩ. Ama Mosisi mɩraha nɩŋ kaaŋ bɩagɩ a gbatɩ nɩ a nyɩŋ nɩ wʋbɩatɩ ma. 39 Ama vuodieke mana dɩ yine Yisa yada ye wo gbatɩtaanɩŋ a nyɩŋ bɩaŋ ma. 40 Nɩ sɩmma dɩ wudieke Ŋmɩŋ naazʋalɩba dɩ bala wa da keŋ yi nɩ. Die ba baarɩ dɩ,

41 ‘Wʋmma, nɩnɩŋ kalinbaantieliŋ, vaa a ka yi nɩ mamachi aŋ nɩ kpi!

Nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ vʋarɩnana Ŋmɩŋ fala ha aŋaŋ ʋ bala wudieke wo

N nan yi wɩɩŋ nɩ yene bie nɩ mɩsɩ ma ta nɩ kaaŋ tuo dii

dɩɩ yi vuoŋ dɩ keŋ dagɩ nɩ a chɩasɩ gbaŋ.’ ”

42 Die Pɔɔli aŋaŋ Banabasi die dɩ nyɩnana lagɩŋkʋ jigiri, vuosisi die dɩ jʋʋsɩ ba dɩ ba viiri keŋ davʋʋsɩkɩrɩ daa dieke dɩ kienene wo a faasɩ dagɩ ba wɩaha gie bɩbra. 43 Die lagɩŋkʋ die dɩ hagɩna wa, Juu vuosi pam aŋaŋ vuodiekemba die dɩ kana ka yi Juu vuosisi ama ta tarɩgɩ ba jɩamɩŋ ta dɩ Juu vuosi jɩaŋkʋ, die ba mana die dɩdɩ Pɔɔli aŋaŋ Banabasi kʋaŋ. Die Pɔɔli aŋaŋ Banabasi die dɩ kpaaŋ ba pam dɩ ba kpaŋŋɩ ba gbaŋ a dɩa Ŋmɩŋ die aŋ ʋ chɩgɩ ba zɔɔlɩŋ.

44 Kʋaŋ chaaŋ davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ die dɩ tʋgɩna die dɩ ko sɩɩ sɩba tɩka vuosi mana die gana dɩ ba wʋŋ Ŋmɩŋ wɩaha. 45 Die Juu vuosi die dɩ yene kpɩkpaakʋ die dɩ yi be sʋgɩyɔɔŋ pam. Die ba zɩa Pɔɔli ta bala chʋʋsa wudieke mana ʋ balala. 46 Ama Pɔɔli aŋaŋ Banabasi die dɩ wa a faasɩ bala aŋaŋ sikimiŋ dɩ, “Dɩ yiwo talasɩ dɩ tɩ woliŋ balɩ Ŋmɩŋ wɩaha a yɩ nɩnɩŋ Juu vuosi ta wa balɩ vuogaasɩ. Ama nɩnɩŋ nɩ zeti wɩaha mɩŋ ta bɩ yile dɩ nɩ ka mʋ aŋaŋ miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ wɩa, die yine tɩ vasa nɩ, ta gara vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi jigiŋ. 47 Dama nʋarɩ gie Ŋmɩŋ dɩ yɩ tɩ dɩ:

‘Manɩŋ n vʋara fʋ mɩŋ dɩ fʋ yi chaanɩŋ a yi vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi,

amʋ dʋnɩa mana ye gbatɩtaanɩŋ.’ ”

48 Die vuodiekemba die dɩ kana ka yi Juu vuosi dɩ wʋnna naa wa, ba sʋgɩtɩ dɩ fɩalɩ, ba bɩrɩ Ŋmɩŋ wʋbalɩkaha. Ta vuodiekemba mana Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩna dɩ ba ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩkʋ dɩ yi Yisa Masia yada.

49 Ta tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa wɩa die dɩ dɩa mi tɩgɩsɩ mana mana. 50 Naa kʋaŋ chaaŋ Juu vuosisi nɩŋŋandɩɩsɩrɩba dɩ ga tɩka dembisi dieke dɩ yine vuokpɩɩma aŋaŋ hɔgʋkpɩɩma die dɩ jɩanna Ŋmɩŋ ta ba yie ba jɩlɩma pam, a vaa ba sɩnyɩɩrɩŋ dɩ hagɩ yaa gamma Pɔɔli aŋaŋ Banabasi ma, ta piili yaala wɩa a yɩa ba a yagɩ ba a nyɩŋ tɩŋgbaŋka mi lʋgɩŋ. 51 Die wɩa Pɔɔli aŋaŋ Banabasi die dɩ kpaantɩ ba nataala taŋkɔlɩŋ a taaŋ tɩka mi dɩ ka yi dagɩtɩ bɩaŋ a yɩ ba ta die ga Yikonumi tɩŋ ma. 52 Ta Yisa dɩdɩɩsɩrɩba dɩ benne Antiyoku ma wa die dɩ suuli aŋaŋ Halɩkasɩka aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ.

14

Yikonumi tɩŋ wɩa

1 Die Pɔɔli aŋaŋ Banabasi dɩ kenne tʋgɩ Yikonumi ma, die ba ga Juu vuosi Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoŋ me a ga mʋʋlɩ Yisa wʋvɩɩna mi sɩba die ba yine die Antiyoku ma wa, ta vuosi pam die yi Yisa yada, bataŋ die yiwo Juu vuosi bataŋ dɩaŋ dɩ yi vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi. 2 Ama ta Juu vuodiekemba dɩ kana ka yi Yisa yada wa dɩ balɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi dɩ ba da keŋ tuo dii, ta die balɩ ba dɩ wudieke ba bala yaa gamma Yisa ma ka yi wusie. Die wɩa vuodiekemba die dɩ kana ka yi Juu vuosisi dɩ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ aŋaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba die dɩ benne mi wo. 3 Pɔɔli aŋaŋ Banabasi die dɩ bie mi daraa pam ta die a faasɩ bala Yisa wɩa aŋaŋ dembisi. Die Ŋmɩŋ die dɩ yɩ ba hagɩrɩŋ die ba tʋŋ mamachi tʋʋma, ta die dagɩ dɩ ba wɩaha yaa gamma ʋ zɔɔlɩnchɩgɩlaha seŋ yiwo wusie. 4 Die tɩka vuosi die dɩ puo bule, bataŋ die dɩ dɩɩ Juu vuosisi kʋaŋ ta bataŋ dɩaŋ dɩdɩ tʋntʋntɩba kʋaŋ.

5 Die wɩa vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi bataŋ aŋaŋ Juu vuosisi aŋaŋ ba nɩŋŋandɩɩsɩrɩŋ bataŋ die dɩ saŋ dɩ ba yi Pɔɔli aŋaŋ Banabasi bɩaŋ ta taa ba aŋaŋ tana a kʋʋ. 6 Ama tʋntʋntɩba bale wo dɩ mɩŋŋɩna wudieke dɩ yinene wo die ba maansɩ a nyɩŋ chɩgɩ a ga Likaonia tɩŋgbaŋ ma. Die ba ga wa Lisitira aŋaŋ Debe tɩgɩsɩ aŋaŋ tɩŋkpaŋŋɩsɩ diekemba dɩ gbigine mi. 7 Mi die ba mʋʋlɩ Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha.

Lisitira aŋaŋ Debe tɩgɩsɩ wɩa

8 Lisitira ma daa wʋnyɩ die dɩ beri a yi gbarɩgɩŋ a nyɩŋ ʋ ballɩbɩsɩ me ta ka bɩagɩ chʋŋ. 9 Ta die kalɩ mi a wʋmma Pɔɔli wʋbalɩkaha. Pɔɔli die dɩ daansɩ wa die a ye dɩ ʋ yaa yada Yisa ma ta nan bɩagɩ ye gbaamɩŋ. 10 Die wɩa Pɔɔli dɩ natɩ aŋaŋ lɔlɩkpɩɩŋ dɩ, “Hagɩ a zie fʋ nagɩsɩ ma!” Daa wa die dɩ hagɩ a yugi a zie ta piili a chʋŋ gilime. 11 Die kpɩkpaakʋ dɩ yene wudieke Pɔɔli dɩ yine wo, ba piili a nata ba gbaŋ gbaŋ jabalɩkɩŋ ma dɩ, “Tɩ ŋmɩnaha bɩrɩŋ wa vuota a keŋ sʋʋŋ tɩ jigiŋ.” 12 Womi vuosisi die dɩ yi Banabasi saaŋ dɩ Zusi ta Pɔɔli dɩaŋ dɩ Hemisi dama die ʋ yine vuodieke dɩ balla wʋbalɩkaha. 13 Die Zusi jɩamɩŋ juoku die zie gbigi wo sanʋa dieke dɩ kenne juu tɩka sʋŋ, die ka bʋkaabɩtʋ aŋaŋ kpɩkpaakʋ dɩ yaa naarasɩ aŋaŋ tɩɩwute a keŋ mi dɩ ba yi kaaba a yɩ Banabasi aŋaŋ Pɔɔli.

14 Ama Banabasi aŋaŋ Pɔɔli die dɩ wʋnna ba bala ba yi wudieke wo, die ba chɩɩrɩ ba nyinyeeke aŋaŋ sʋgɩchʋʋsɩŋ ta chɩgɩ juu kpɩkpaakʋ sʋŋ a nata dɩ: 15 “Bɩa nɩ yie die? Tɩ yiwo vuota sɩba nɩnɩŋ! Tɩ keŋ wo gie dɩ tɩ mʋʋlɩ Yisa wʋvɩɩnaha aŋ nɩ chɩgɩ nyɩŋ wʋtɔgɩtɩ gie me a keŋ Nabidie Ŋmɩŋ jigiŋ, vuodieke dɩ naanna arɩzanna aŋaŋ tɩŋgbaŋ aŋaŋ nyaakpɩɩbʋ aŋaŋ nyindiekemba mana dɩ benne a sʋŋ. 16 Saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa Ŋmɩŋ die vaa buuriŋ mana dɩ yie ba dʋŋŋʋ. 17 Ama saŋŋa gie ʋ daga dɩ ʋ seŋ beri mɩŋ aŋaŋ wʋvɩɩŋ diekemba ʋ yinene wo; ʋ yɩnana nɩ nɩɩŋ a nyɩna ŋmɩŋsikpeŋ ta vasa nyinti dɩ bɩrɩma, a yie nɩ nyindiike ta vasa nɩ sʋgɩtɩ dɩ fɩala.” 18 Banabasi aŋaŋ Pɔɔli die dɩ bala wudieke wo mana yɔrɩ, die dɩ hagɩrɩ mɩŋ dɩ ba kagɩ ba dɩ ba da yi kaaba a yɩ ba.

19 Ka kʋaŋ chaaŋ die Juu vuosi nɩŋŋandɩɩsɩrɩŋ bataŋ die dɩ nyɩŋ Antiyoku dieke dɩ benne Pisidia tɩŋgbaŋ ma aŋaŋ Yikonumi a keŋ balɩ a yiŋŋi kpɩkpaakʋ sʋgɩtɩ ba jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ aŋaŋ Pɔɔli. Ta die taa wa tana a datɩ wa nyɩŋ tɩka lʋgɩŋ ta yile dɩ ʋ kpiye mɩŋ. 20 Ama Yisa dɩdɩɩsɩrɩba die dɩ keŋ taaŋ a giliŋ wo die ʋ keŋ hagɩ zie a yiŋŋi ga tɩka sʋŋ. Ka tʋnvʋʋsa die wʋnɩŋ aŋaŋ Banabasi dɩ nyɩŋ ga Debe ma.

Pɔɔli aŋaŋ Banabasi dɩ yiŋŋine ga Antiyoku dɩ benne Siria tɩŋgbaŋ ma dene

21 Die Pɔɔli aŋaŋ Banabasi dɩ mʋʋlɩ Yisa wʋvɩɩnaha Debe ma ta die ye vuosi pam ba yi Yisa yada. Womi die ba yiŋŋi ga Lisitira a nyɩŋ mi ga Yikonumi ta bɩ nyɩŋ mi a ga Antiyoku dɩ benne Pisidia ma. 22 Die ba kpaaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba ta jʋʋsɩ ba dɩ ba ko yi yada dene. Die ba balɩ ba dɩ, “Dɩ mʋ tɩ tuoli wahala ta ye juu Ŋmɩŋ naarɩ ma.” 23 Pɔɔli aŋaŋ Banabasi die dɩ vʋarɩ nɩŋŋandɩɩsɩrɩŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba lagɩmɩŋ lagɩmɩŋ mana ma. Womi die ba bɔbɩ nʋa a jʋʋsɩ Ŋmɩŋ dɩ Ŋmɩŋ suŋŋi nɩŋŋandɩɩsɩrɩba mi.

24 Pɔɔli aŋaŋ Banabasi die dɩ daagɩ Pisidia tɩŋgbaŋ ma a ga Pamifilia tɩŋgbaŋ ma, 25 mi die ba mʋʋlɩ Yisa wɩaha Pega tɩŋ ma. Womi die ba sʋʋŋ ga Atalia ma, 26 ta die a wa nyɩŋ mi a nagɩ haarɩŋ a yiŋŋi ga Antiyoku dɩ benne Siria ma. Mi die Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ die wɔŋ nagɩ ba yi Ŋmɩŋ nuusi me dɩ ʋ suŋŋi be ba tʋʋma ma. Ta lele ba wa tʋŋ tʋʋmaha kpatɩ mɩŋ.

27 Die ba kenne a tʋgɩ Antiyoku wa die ba lagɩsɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba mana. A die a balɩ ba wudieke mana Ŋmɩŋ dɩ suŋŋine be ba yi, aŋaŋ ʋ yuorine sieŋ a yɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi dɩ ba yi Yisa yada a yi ʋ dɩdɩɩsɩrɩŋ dene. 28 Ama die ba wɩarɩ mi aŋaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba a yʋasɩ.

15

Tʋntʋntɩŋ aŋaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ nyɩŋkʋra lagɩmɩŋ wɩa

1 Saŋŋa mi vuosi bataŋ die dɩ nyɩŋ Judia ma a keŋ Antiyoku ma a die a piili a daga Yisa dɩdɩɩsɩrɩba dɩ ba kaaŋ bɩagɩ ye gbatɩtaantɩŋ sie ba gobi ba kɔla sɩba Mosisi die dɩ dagɩna dene wo. 2 Die Pɔɔli aŋaŋ Banabasi aŋaŋ ba die dɩ faasɩ a nɩgɩ nɩnhagɩrɩŋ pam yaa gamma wɩɩrɩ gie ba dagɩnana wa, die ba vʋarɩ Pɔɔli aŋaŋ Banabasi aŋaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba bataŋ a tʋŋ ba Jerusalemi ma dɩ ba ga ye Yisa tʋntʋntɩba aŋaŋ ʋ dɩdɩɩsɩrɩŋ nyɩŋkʋraha yaa gamma wɩɩrɩ gie wɩa.

3 Die vuodiekemba Yisa dɩdɩɩsɩrɩba dɩ tʋnna wa die dɩ daagɩ Fonisia aŋaŋ Samaria a bala yɩa Yisa dɩdɩɩsɩrɩba dɩ benne mi dɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi bataŋ tarɩgɩ wa ba beriŋ a bɩrɩŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ. Wɩɩrɩ gie die dɩ yi Yisa dɩdɩɩsɩrɩba sʋgɩfɩalɩŋ pam. 4 Die ba gana a ga tʋgɩ Jerusalemi wa die Yisa dɩdɩɩsɩrɩba aŋaŋ tʋntʋntɩba aŋaŋ ba nyɩŋkʋra die dɩ tuo be chaantɩ. Die wɩa Pɔɔli aŋaŋ Banabasi die dɩ balɩ ba wudieke mana Ŋmɩŋ dɩ suŋŋine be ba tʋŋ. 5 Ama Farasisi bataŋ die dɩ yine Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ die dɩ hagɩ zie a baarɩ dɩ, “Dɩ yiwo talasɩ dɩ buuri gaasɩ dɩ yine Yisa yada wa gobi ba kɔla ta bɩ dɩa Mosisi mɩraka.”

6 Die wɩa, die tʋntʋntɩba aŋaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba nɩŋŋandɩɩsɩrɩba dɩ lagɩsɩ taŋ dɩ ba daansɩ jabalɩkɩrɩ. 7 Die ba balɩ ka a yʋasɩ aŋaŋ taŋ, ta Piita die dɩ keŋ hagɩ a baarɩ dɩ, “N zʋalɩŋ, nɩ sɩba dɩ saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa Ŋmɩŋ die vʋarɩ mɩŋ mɩŋ a nyɩŋ nɩ ma dɩ n mʋʋlɩ Yisa wʋvɩɩnaha a yɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi, amʋ ba nan wʋŋ ta yi Yisa yada ta bɩrɩŋ ʋ dɩdɩɩsɩrɩŋ. 8 Ta Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ sɩbɩna vuota sʋŋ die dɩ dagɩ dɩ ʋ tuo be mɩŋ ta yɩ ba Halɩkasɩka sɩba die ʋ yɩna tɩ die wo. 9 Die Ŋmɩŋ die ka luge tɩnɩŋ aŋaŋ ba, dama die ba yine Yisa yada wa wɩa, die wɩa Ŋmɩŋ dɩ nagɩ ba tʋmbɩatɩ a chaa ba. 10 Bɩa nɩ yaala nɩ magɩsɩ Ŋmɩŋ? Bɩa nɩ yaala nɩ yi buurigaasɩ diekemba dɩ bɩrɩnna Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ pɔgɩlɩ mɩɩrɩ dieke tɩnɩŋ aŋaŋ tɩ chɔɔŋkʋʋlɩŋ dɩ kana ka bɩagɩ pɔgɩlɩ? 11 Ama tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa die chɩgɩ tɩ wa zɔɔlɩŋ tɩ ye gbatɩtaanɩŋ tɩ yine wo yada wa wɩa sɩba buurigaasɩ die.”

12 Die vuoŋ mana die dɩ tarɩ ta wʋmma Banabasi aŋaŋ Pɔɔli die dɩ balala yaa gamma Ŋmɩŋ dɩ yɩna ba hagɩrɩŋ ba tʋŋ mamachi tʋʋma a yɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi dene. 13 Die ba bala naa a kpatɩ, Jemisi die dɩ baarɩ dɩ: “N nɩmballɩ, nɩ wʋmma mɩŋ! 14 Simoni Piita wɔŋ balɩ tɩ, Ŋmɩŋ dɩ wolinne a ga vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi jigiŋ a vʋarɩ bataŋ ba bɩrɩŋ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ vuosi dene. 15 Naa, Ŋmɩŋ naazʋalɩba wʋbalɩka die dɩ dagɩ sɩba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋtɩ ma dɩ,

16 ‘Naa kʋaŋ chaaŋ manɩŋ Nabidie Ŋmɩŋ nan yiŋŋi a keŋ,

a keŋ mɩɩ Davidi tɩgɩdieke dɩ nanna wa.

N nan mɩɩ ka a zie a nyɩŋ ka chʋʋsɩŋ ma

ta vaa ka hagɩrɩma bɩbra.

17 Ta vuota mana nan keŋ n jigiŋ

aŋaŋ vuodiekemba mana dɩ kana ka yi Juu vuosi ta maŋ wa dɩ ba yi n vuosi wo. 18 Naa Nabidie Ŋmɩŋ die dɩ balɩ, wʋnɩŋ vuodieke dɩ vana ba sɩba wɩɩrɩ gie a nyɩŋ kʋrɩŋ ma wa.’ ”

19 Jemisi die dɩ bɩ balɩ a gʋtɩ dɩ, “Dɩ yiwo manɩŋ n sʋŋanyile dɩ tɩ da mugisi buurigaasɩsɩ dɩ yiŋŋine a dɩ Ŋmɩŋ sieŋ aŋaŋ wudieke dɩ tʋana. 20 Ama dɩ mʋ dɩ tɩ maagɩ gbanɩŋ a balɩ ba dɩ ba da keŋ dii jadiiki dieke ba kaabɩna a yi bugile, ta balɩ ba dɩ ba yigi ba gbaŋ aŋaŋ daakpana yaa hɔgʋkpana tʋʋma, ta bɩ daa ŋɔbɩma dɔŋ diekemba ba ŋmʋna kʋʋ ta daa bɩ ŋɔbɩma zɩŋ. 21 Mosisi mɩraha nɩŋ, ba karɩŋ ha mɩŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me davʋʋsɩkɩrɩ daaŋ mana kʋrɩŋ ma wa, ta mʋʋlaha tɩŋ mana ma.”

Die ba maagɩna gbanɩŋ a yɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi dene

22 Die wɩa die tʋntʋntɩba aŋaŋ nɩŋŋandɩɩsɩrɩba aŋaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba mana die dɩ yigi zieŋ dɩ ba vʋarɩ dembisi bataŋ aŋ ba dɩa Pɔɔli aŋaŋ Banabasi a ga Antiyoku. Die ba vʋarɩ wa Silasi aŋaŋ Judasi vuodieke saaŋ dɩ bɩna yi Basabasi, vuosi bale wa gie die yiwo Yisa dɩdɩɩsɩrɩba nɩŋŋandɩɩsɩrɩŋ bataŋ ba yɩa jɩlɩma. 23 Die ba maagɩ wa gbanɩŋ dɩ:

Tɩnɩŋ Yisa tʋntʋntɩba aŋaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ nɩŋŋandɩɩsɩrɩŋ maagɩna gbaŋkʋ gie a waasa nɩnɩŋ tɩ nɩmballɩ diekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi ta bie Antiyoku aŋaŋ Siria aŋaŋ Silisia ma mana.

24 Tɩ wʋŋya dɩ tɩ vuosi bataŋ keŋ nɩ jigiŋ, a balɩ wɩa ataŋ dɩ mugisi nɩ pam ta chʋʋsɩ nɩ sʋgɩtɩ, ama tɩnɩŋ tɩ ka tʋŋ ba nɩ jigiŋ. 25 Die wɩa tɩ mana dɩ lagɩsɩ a saagɩ dɩ tɩ vʋarɩ dembisi bataŋ a tʋŋ ba aŋaŋ tɩ nɩmballɩ choti Banabasi aŋaŋ Pɔɔli nɩ jigiŋ. 26 Vuosi gie, Judasi aŋaŋ Silasi, yiwo vuodiekemba die dɩ nagɩna ba mɩsɩ a dʋaŋ talɩma tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia wɩaha gie wɩa. 27 Judasi aŋaŋ Silasi nan bɩ balɩ nɩ ka chɩaŋ, wudiekemba tɩ maagɩnana wa. 28 Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dagɩ tɩ mɩŋ dɩ tɩ da keŋ nagɩ mɩrɩ gaasɩ a gʋtɩ nɩ bɩbra. 29 Wudieke dɩ kana ka mʋ dɩ nɩ yi wʋnna: Nɩ da keŋ a dii jadiiki dieke mana ba nagɩna a yi kaaba a yɩ bugile, nɩ da keŋ ŋɔbɩ zɩŋ, nɩ da keŋ ŋɔbɩma dɔŋ dieke ba ŋmʋna kʋʋ, ta bɩ yigi nɩ gbaŋ aŋaŋ daakpana aŋaŋ hɔgʋkpana tʋʋma ma. Dɩɩ yi nɩ dɩ wɩaha gie, dɩ nan dɩ vɩɩna a yɩ nɩ.

A mana wonde.

30 Die ba tʋŋ ba, ba sʋʋŋ ga Antiyoku, mi die ba lagɩsɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba mana ta nagɩ gbaŋkʋ a yɩ ba. 31 Die vuosisi dɩ karɩŋ gbaŋkʋ gie, ba sʋgɩtɩ die dɩ fɩalɩ aŋaŋ ka kpaŋŋɩsɩna ba dene wo. 32 Die Judasi aŋaŋ Silasi, vuodiekemba dɩ yine Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ die bie ba jigiŋ a yʋasɩ ta die a balɩ wɩa pam a kpaŋŋɩsɩ ba ta yi ba yada dɩ bɩ hagɩrɩ a gʋtɩ. 33 Die ba bie mi a yʋasɩ, ka kʋaŋ chaaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba dɩ benne mi wo dɩ taaŋ ba dɩ ba waasɩ tigiŋ, ba yiŋŋi ga vuodiekemba dɩ tʋnna ba jigiŋ. (( 34 Ama ta Silasi die dɩ wɩarɩ mi.))

35 Die Pɔɔli aŋaŋ Banabasi gbaŋ die dɩ yʋasɩ Antiyoku ma, mi banɩŋ aŋaŋ vuosi pam die dɩ daga ta mʋʋla tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa wɩa a yɩa vuosi.

Pɔɔli aŋaŋ Banabasi puole wɩa

36 Die dɩ yʋasɩna bɩta Pɔɔli die dɩ balɩ yi Banabasi dɩ, “Vaa aŋ tɩ yiŋŋi ga a kaagɩ tɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ benne tɩgɩ diekemba mana die tɩ mʋʋlɩna tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa wɩaha a ye ba sɩna dene.” 37 Banabasi die dɩ yaala ʋ nagɩ Jɔɔn Maki a gʋtɩ ba ma aŋ ba ga. 38 Ama Pɔɔli die ka yaala dene dama Maki die ka kpatɩ tʋʋmaha aŋaŋ ba ta die vaa ba Pamifilia ma ta yiŋŋi kuli. 39 Die Pɔɔli aŋaŋ Banabasi dɩ nɩgɩ nɩnhagɩrɩŋ ta die puo taŋ. Banabasi die dɩ nagɩ Maki ba nagɩ haarɩŋ a ga Saapurusi. 40 Ta Pɔɔli dɩaŋ dɩ nagɩ Silasi ta Yisa dɩdɩɩsɩrɩba die dɩ nagɩ ba yi Ŋmɩŋ nuusi me dɩ Ŋmɩŋ suŋŋi be. 41 Die ba chʋŋ daagɩ Siria aŋaŋ Silisia chaaŋ ma a kpaŋŋɩsa Yisa dɩdɩɩsɩrɩba.

16

Timoti die dɩ tʋnna aŋaŋ Pɔɔli aŋaŋ Silasi dene

1 Ka kʋaŋ chaaŋ Pɔɔli aŋaŋ Silasi die dɩ yiŋŋi ga Debe aŋaŋ Lisitira ma, mi die ba haarɩ Yisa dɩdɩɩsɩrʋ wʋnyɩ ba wasɩnana Timoti. Ʋ nuŋ gbaŋ die yiwo Yisa dɩdɩɩsɩrʋ. Die ʋ nuŋ wo yiwo Juu vuoŋ ta ʋ chɔɔŋ dɩ yi Giriiki vuoŋ. 2 Die Yisa dɩdɩɩsɩrɩba die dɩ benne Lisitira aŋaŋ Ikonumi ma wa die dɩ balɩ wʋvɩɩna yaa gamma Timoti ma. 3 Pɔɔli die dɩ yaala ʋ nagɩ Timoti a gʋtɩ ʋ ma aŋ ba dɩa ʋ dɩasɩsɩ, die wɩa die ʋ gobi ʋ kɔlɩ. Die ʋ yi wo die dama Juu vuodiekemba die dɩ benne mi chaakʋ die sɩba a baarɩ Timoti chɔɔŋ yiwo Giriiki vuoŋ. 4 Die ba dɩna dɩdɩa tɩgɩsɩsɩ, die ba bala a yɩa Yisa dɩdɩɩsɩrɩba mɩrɩ diekemba Yisa tʋntʋntɩba aŋaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba nyɩŋkʋraha dɩ benne Jerusalemi ma wa dɩ ziene wo, ta die balɩ ba dɩ ba dɩa ha. 5 Die wɩa Yisa dɩdɩɩsɩrɩba yada die dɩ gʋtɩ ta die daaŋ mana vuosi pam dɩ yie yada a gʋta Yisa dɩdɩɩsɩrɩba ma.

Pɔɔli dɩ kana ka gʋrɩya ta daansɩ dene

6 Die Pɔɔli aŋaŋ ʋ zʋalɩba die dɩ dɩa a daagɩ Firigia aŋaŋ Galasia chaakʋ, ama Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die ka vaa ba balɩ Yisa wɩa Asia tɩŋgbaŋ ma. 7 Die ba gana ga tʋgɩ Misia, die ba mɩa dɩ ba juu Bitinia tɩŋ ma, ama Yisa Halɩkasɩka die ka yɩ ba sieŋ. 8 Die wɩa die ba daagɩ Misia ma a sʋʋŋ ga Tiroasi ma. 9 Dɩnɩŋ daarɩ yuku mi, Pɔɔli die dɩ ye ʋ daansa ma vuoŋ wʋnyɩ dɩ nyɩna Masedonia a keŋ zie a jʋʋsa wa dɩ, “Keŋ Masedonia ma a keŋ suŋŋi tɩ!” 10 Pɔɔli daansaha kʋaŋ chaaŋ, die tɩ gɔmɩsɩ lagɩ lagɩ dɩ tɩ nyɩŋ ga Masedonia, dama die tɩ ye a baarɩ Ŋmɩŋ balɩ tɩ dɩ tɩ ga Masedonia chaakʋ a ga mʋʋlɩ Yisa wʋvɩɩnaha a yɩma vuosi mi.

Lidia die dɩ yine yada dene

11 Die tɩ nagɩ haarɩŋ a nyɩŋ Tirosi a daagɩ ga Samotirasi, ka tʋnvʋʋsa die tɩ ga Niipolisi. Mi die tɩ vaa haarɩkʋ, 12 ta nyɩŋ mi a ga Filipi me, jigidieke die dɩ yine tɩgɩkpɩɩŋ Masedonia tɩŋgbaŋ ma. Die ka yiwo Romani vuosi sɩɩtɩ. Die tɩ yi daraa a ŋmɩna mi. 13 Ka davʋʋsɩkɩrɩ daarɩ die tɩ nyɩŋ tɩka sʋŋ a ga jigidieke dɩ gbigine mʋgɩrɩ, die tɩ yile dɩ Juu vuosi Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ jigiŋ nan dɩ bie mi. Ta die sʋʋŋ kalɩ a bala wɩa aŋaŋ hɔgʋ diekemba dɩ kenne mi wo. 14 Ba wʋnyɩ saaŋ die yine Lidia, die ʋ nyɩŋ wa Tiatira tɩŋ ma ta yaa garɩŋmɩnɩ diekemba dɩ yalla ligire pam a daa ta die bɩ yi vuodieke dɩ jɩanna Ŋmɩŋ. Ŋmɩŋ die yuori ʋ sʋŋ dɩ ʋ wʋŋ wudieke Pɔɔli dɩ balala wa. 15 Die tɩ sɩɩ wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ tigiŋ vuosi Ŋmɩŋ nyaaŋ. Ka kʋaŋ chaaŋ ʋ jʋʋsɩ tɩ dɩ, “Dɩɩ yi nɩ sɩba dɩ n seŋ yi tɩ Yɔmʋtieŋ yada aŋaŋ wusie nɩ keŋ a bemme n tigiŋ.” Die tɩ saagɩ ʋ jʋʋsɩkʋ.

Ba kparɩna Pɔɔli aŋaŋ Silasi dansarɩka ma dene

16 Daaŋ kaanɩ die tɩ keŋ bɩ gara Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ jigiŋ, a tuoli havʋʋbiŋ wʋnyɩ dɩ yine yɔmʋ. Die ʋ yaa wa jɩmbɩaŋ ʋ ma ka yɩa wa hagɩrɩŋ ʋ bɩagɩ bala soriŋ daaŋ wɩa. Die ʋ yie naa a yese ligire pam a yɩa ʋ tieliŋ. 17 Havʋʋbike gie die dɩdɩ Pɔɔli aŋaŋ tɩ kʋaŋ a nata ŋmɩŋsikpeŋ a bala dɩ, “Dembisi gie yiwo Nabidie Ŋmɩŋ dɩ benne ŋmɩŋsikpeŋ wo tʋntʋntɩŋ. Ba bala nɩ wudieke nɩ baaŋ yi a ye gbatɩtaanɩŋ.” 18 Die ʋ ko bala naa daraa pam. Ka kʋaŋ chaaŋ Pɔɔli die dɩ keŋ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ a yiŋŋi a balɩ yi jɩmbɩakʋ dɩ, “Yisa Masia saaŋ ma, n yɩ fʋ nʋaŋ, nyɩŋ ʋ ma!” Lele womi jɩmbɩakʋ die dɩ nyɩŋ ʋ ma. 19 Die ʋ tielibe dɩ yene dɩ sie dieke ba nagɩna yese ligirehe chʋʋsɩya wa die ba yigi Pɔɔli aŋaŋ Silasi a datɩ ba ga sarɩya diile jigiŋ. 20 Die ba balɩ a yɩ Romani nyɩŋkʋraha dɩ, “Dembisi gie yiwo Juu vuosi ta yaala ba chʋʋsɩ tɩ tɩka. 21 Ba daga tɩ wudiekemba tɩnɩŋ Romani vuosi dɩ kana ka mʋ dɩ tɩ yi.” 22 Die kpɩkpaakʋ die dɩ benne me gbaŋ die gʋtɩ a yaala ba nɩgɩ Pɔɔli aŋaŋ Silasi.

Womi die Romani nyɩŋkʋraha die dɩ wuuri Pɔɔli aŋaŋ Silasi nyinyeeke ta yɩ nʋaŋ dɩ ba vɩɩrɩ ba aŋaŋ kpaasɩŋ. 23 Die ba faasɩna a vɩɩrɩ ba a kpatɩ wa, ba nagɩ ba a yi dansarɩka ma, ta die balɩ dansarɩka gbɩgbarɩtʋ wa dɩ ʋ mɩŋŋɩ gbara ba vɩɩnɩŋ. 24 Die gbɩgbarɩtʋ wa die dɩ yi sɩba ba bala wa dene. Die ʋ nagɩ ba a yi dansarɩka sʋŋ saasaa ta bɔbɩ ba nagɩsɩ aŋaŋ chɔrɩma a yaa ga bɔbɩ dakʋʋlɩkpɩɩma juoku sʋŋ.

25 Sɩba yuŋ tanseese, Pɔɔli aŋaŋ Silasi die dɩ jʋʋsa Ŋmɩŋ ta chɩa yɩla a bɩra Ŋmɩŋ, ta ba dansarɩka jujuri taŋ dɩ wʋmma ba. 26 Lele wo mi tɩŋbaŋka die dɩ dɔŋ bʋnyɩ dansarɩka juoku chɩaŋ. Lagɩ lagɩ ka sanʋaha dɩ yuori ta chɔrɩmaha die dɩ kpaa kpaa dansarɩka jujuribe mana nuusi aŋaŋ ba nagɩsɩ ma ta nan. 27 Die dansarɩka gbɩgbarɩtʋ wa die dɩ hagɩna a ye ta sanʋaha yuori ye wo, die ʋ yile dansarɩkaka jujuribe mana chɩgɩ bɩa mɩŋ. Womi die ʋ datɩ a vʋarɩ takoobi dɩ ʋ kʋʋ ʋ gbaŋ. 28 Ama ta Pɔɔli die dɩ faasɩ a natɩ dɩ, “Da keŋ a yi fʋ gbaŋ daŋŋa ta tɩ mana bie giena.”

29 Die gbɩgbarɩtʋ wa die dɩ pɩasɩ a yaalɩ popoli a chɩgɩ juu dansarɩka sʋŋ ta sʋʋŋ gbirigi Pɔɔli aŋaŋ Silasi nɩŋŋa ta ʋ nyɩŋgbanɩŋ mana dɩ cheeli. 30 Womi die ʋ dii ba nɩŋŋa a yaa ba a keŋ nyɩŋ ta pɩasɩ ba dɩ, “Nyɩŋkʋra, bɩa maŋ nan yi a ye gbatɩtaanɩŋ?”

31 Ba yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Yi tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa yada, ta nan ye gbatɩtaanɩŋ, fʋnɩŋ aŋaŋ fʋ deŋ mana.” 32 Womi Pɔɔli aŋaŋ Silasi dɩ balɩ wa aŋaŋ vuodiekemba mana dɩ benne ʋ tigiŋ me Ŋmɩŋ wɩa. 33 Yuku mi gbaŋ gbaŋ die gbɩgbarɩtʋ wa die dɩ nagɩ ba a ga sugiri ba kʋjagaha, ka kʋaŋ chaaŋ die ba sɩɩ wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ tigiŋ vuosi mana Ŋmɩŋ nyaaŋ. 34 Ta die ʋ wa nagɩ Pɔɔli aŋaŋ Silasi a ga ʋ tigiŋ me a die yɩ ba nyindiike ba dii. Die wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ deŋ mana sʋgɩtɩ die dɩ fɩalɩ dama die ba wa yiwo Ŋmɩŋ yada.

35 Die ka tʋnvʋʋsa Romani nyɩŋkʋraha die dɩ tʋŋ ba susuŋŋiriŋ dɩ ba ga balɩ gbɩgbarɩtʋ wa dɩ ʋ vaa Pɔɔli aŋaŋ Silasi ga.

36 Die gbɩgbarɩtʋ wa dɩ balɩ a yi Pɔɔli dɩ, “Nyɩŋkʋraha yɩ wa nʋaŋ dɩ n vaa fʋnɩŋ aŋaŋ Silasi ga yɔrɩ. Die wɩa nɩ gamma aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ.”

37 Ama ta Pɔɔli die dɩ yiŋŋi balɩ a yɩ susuŋŋiribe dɩ, “Tɩ gbaŋ tɩ yiwo vuodiekemba Romani vuosi dɩ yɩna tɩ sieŋ,* ta Romani nyɩŋkʋraha die dɩ ka dii tɩ sarɩya ama ta vaa ba vɩɩrɩ tɩ aŋaŋ kpaasɩŋ yaalɩŋ ma, ta nagɩ tɩ a yi dansarɩka sʋŋ. Lele ba yile dɩ ba nan bɩagɩ a lɔbɩrɩ vʋarɩ tɩ a taaŋ? Aayɩ, ba kaaŋ bɩagɩ, sie ba keŋ gie ba gbaŋ gbaŋ a vʋarɩ tɩ.”

38 Die susuŋŋiribe dɩ gana a balɩ nyɩŋkʋraha wudieke Pɔɔli aŋaŋ Silasi dɩ bala wa, die ŋmaamɩŋ die dɩ yigi be. 39 Die wɩa die ba ga Pɔɔli aŋaŋ Silasi jigiŋ a ga nɩgɩ nuupɔɔŋ. Die ba dɩɩ ba nɩŋŋa a yaa ba a keŋ nyɩŋ dansarɩka ka sʋŋ ta die balɩ ba dɩ ba jʋʋsa ba ba nyɩŋ tɩka sʋŋ. 40 Ta Pɔɔli aŋaŋ Silasi die dɩ nyɩŋ mi a ga Lidia tigiŋ me. Mi die ba ye Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ ta kpaaŋ ba ta wa nyɩŋ tɩka ma.

17

Tesalonika tɩŋ wɩa

1 Die Pɔɔli aŋaŋ Silasi die dɩ dɩa a daagɩ Amifipolisi aŋaŋ Apolonia ma a ga tʋgɩ Tesalonika. Mi die Juu vuosi Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoŋ die dɩ beri. 2 Pɔɔli die dɩ ga juu juoku me ta jɩama Ŋmɩŋ sɩba ʋ ŋaana yie dene wo. Ta die nagɩ davʋʋsɩkɩrɩ daraa ataa a balɩ Ŋmɩŋ wɩa a yɩ vuosisi. Die ʋ nagɩ wa Ŋmɩŋ gbaŋkʋ, 3 a daga ba dɩ Masia wa mʋ ba kʋʋ wa mɩŋ, ama ʋ nan hagɩ kuŋ me. Pɔɔli dɩ balɩ ba dɩ Yisa wa yine Masia ka ʋ balala wa. 4 Die bataŋ die dɩ tuo Pɔɔli dɩ bala wudieke wo a dii ta die bɩrɩŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ a gʋtɩ Pɔɔli aŋaŋ Silasi ma. Die vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi ama ta jɩama Juu vuosi jɩaŋkʋ bataŋ aŋaŋ hɔgʋkpɩɩma pam die dɩ tuo wɩɩrɩ dii.

5 Juu vuosi die dɩ yene dɩ vuosi pam gʋta Pɔɔli aŋaŋ Silasi ma wa, die ba jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ aŋaŋ ba, die wɩa die ba lagɩsɩ vuotɔgɩtɩ nyʋkʋ jigiŋ a yi kpɩkpaaŋ. Die ba yie watɩ ta piili yaala waagɩŋ ta die ga a ligi daa wʋnyɩ ba wasɩnana Jasoni tigiŋ a yaala Pɔɔli aŋaŋ Silasi dɩ ba vʋarɩ ba a yɩ vuosisi. 6 Ama die ba kenne ta ka ye be wo die ba yigi Jasoni aŋaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba bataŋ a yaa ba ga tɩka nyɩŋkʋra jigiŋ ta natɩ dɩ, “Pɔɔli aŋaŋ Silasi dɩ dɩa a chʋʋsa tɩgɩsɩ. Lele ta wa keŋ giena 7 ta Jasoni dɩ tuo be chaantɩ ʋ tigiŋ me. Ba mana chʋʋsa naakpɩɩka mɩraha ta baarɩ dɩ naakpɩɩŋ wʋnyɩ benne ba wasa wa Yisa.” 8 Ba nyɩŋkʋraha aŋaŋ vuotamba dɩ wʋnna naa, die dɩ faasɩ mugisi be. 9 Die wɩa nyɩŋkʋraha dɩ vaa Jasoni aŋaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba banɩŋ ba dɩ tuŋ ligire ta die ba vaa ba ba ga.

Beria tɩŋ wɩa

10 Yuŋ die dɩ kenne a sibi, die Yisa dɩdɩɩsɩrɩba die dɩ vaa Pɔɔli aŋaŋ Silasi dɩ nyɩŋ ga Beria ma. Die ba gana a ga tʋgɩ mi wo ba ga juu Juu vuosi Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoŋ me. 11 Beria vuosi die dɩ faasɩ yaala ba wʋŋ Ŋmɩŋ wɩaha a tɩaŋ Tesalonika vuosisi. Die ba wʋmma wɩaha aŋaŋ ba sʋgɩtɩ mana ta die daaŋ mana ba karɩma Ŋmɩŋ gbaŋkʋ dɩ ba ye dɩ wɩaha yiwo wusie. 12 Ba vuosi pam die dɩ yi yada a bɩrɩŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ. Giriiki hɔgʋkpɩɩma aŋaŋ dembisi pam gbaŋ die dɩ yi Yisa yada. 13 Die Juu vuosi die dɩ benne Tesalonika ma wa die dɩ wʋnna dɩ Pɔɔli bala Ŋmɩŋ wɩa Beria ma wa die ba bɩ ga mi a piili a bala chʋʋsa Pɔɔli a yɩa kpɩkpaakʋ ta vaa ba jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ aŋaŋ wa. 14 Lele womi Yisa dɩdɩɩsɩrɩba die dɩ taaŋ Pɔɔli aŋaŋ dembisi dɩ sʋʋŋ ga mʋgɩkpɩɩrɩ chaaŋ ama Silasi aŋaŋ Timoti die dɩ wɩarɩ a bie Beria ma. 15 Dembisi bataŋ die dɩ ga aŋaŋ Pɔɔli a ga tʋgɩ Atensi ta die yiŋŋi aŋaŋ tʋntʋmɩŋ a keŋ balɩ Silasi aŋaŋ Timoti dɩ ba keŋ wʋnɩŋ Pɔɔli jigiŋ lagɩ lagɩ.

Atensi tɩŋ wɩa

16 Die Pɔɔli dɩ chɩɩsɩnana Silasi aŋaŋ Timoti Atensi ma wa die ʋ sʋŋ dɩ faasɩ chʋʋsɩ ʋ yene dɩ tɩka suuli wo aŋaŋ bugile. 17 Die wɩa die ʋ ga Juu vuosi jɩamɩŋ jigiŋ a bala yɩa banɩŋ aŋaŋ vuodiekemba mana dɩ jɩanna aŋaŋ ba. Ta daaŋ mana ʋ bala a yɩa vuodiekemba ʋ haarɩna nyʋkʋ jigiŋ. 18 Bataŋ die yiwo Epikuriani aŋaŋ Sitoyiki dɩdagɩrɩŋ ta die nɩga nɩnhagɩrɩŋ aŋaŋ Pɔɔli. Bataŋ die dɩ baarɩ dɩ, “Bɩa vuodieke dɩ bala dɩ ʋ yiwo sɩsɩbɩrʋ wa gie dɩ yaala ʋ dagɩ?”

Ta bataŋ dɩaŋ die dɩ baarɩ dɩ, “Ʋ bala tɩŋgbaŋ gaasɩ bugile wɩa.” Die ba balɩ wa naa dama Pɔɔli die bala Yisa aŋaŋ kuŋ hagɩŋ wɩa. 19 Die wɩa die ba yaa wa a ga tɩka nyɩŋkʋra lagɩmɩŋ jigiŋ ba wasɩnana Aropagusi a baarɩ dɩ, “Balɩ tɩ fʋ dagɩhaalɩkʋ chɩaŋ. 20 Tɩ wʋŋya fʋ bala wʋhaala a taŋ ta wa yaala tɩ sɩmma a chɩasɩ.” 21 (Dama Atensi vuosi aŋaŋ chaamba dieke mana die dɩ benne mi die yaala ba nagɩ ba saŋŋa mana a balɩma ta wʋmma wʋhaala wɩa.)

22 Die Pɔɔli dɩ hagɩ zie lagɩŋkʋ nɩŋŋa a baarɩ dɩ: “Atensi vuosi, n yeye dɩ nɩ yiwo vuodiekemba dɩ jɩanna ŋmɩna pam aŋaŋ nɩŋŋmɩna. 23 Dama n chʋnnana a gilime tɩka sʋŋ a daansa jigidiekemba nɩ jɩanna wa, maŋ ye kaabɩŋ koriŋ kaanɩ ba maagɩna ka ma dɩ,

‘Ŋmɩŋ Dieke Tɩ Zɩna.’

Nɩ jɩama Ŋmɩnnɩ gie ta ka mɩŋŋɩ sɩba wa. N yaala n balɩ nɩ mɩŋ ʋ wɩa. 24 Ŋmɩnnɩ gie naanna dʋnɩa aŋaŋ nyindiekemba mana dɩ benne ka sʋŋ. Ta yi ŋmɩŋsikpeŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie tieŋ ta ka bie Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me vuota dɩ nagɩna ba nuusi a mɩɩ. 25 Ʋ ka yaala suŋŋiŋ a nyɩna vuoŋ mana jigiŋ, ʋ yɩnana vuota miivoli aŋaŋ voosiŋ aŋaŋ jaaŋ mana. 26 Ŋmɩŋ die naaŋ wa vuota yiri yiri mana a nyɩŋ chɔɔŋkʋbalɩmɩŋ ma ta vaa ba bie tɩŋgbaŋka gie mana ma. Ʋ gbaŋ gbaŋ die ʋ ziene saŋŋa dieke aŋaŋ jigidieke buuriŋ mana dɩ baaŋ nan dɩ beri. 27 Ŋmɩŋ die yiwo naa amʋ tɩ nan yaalɩ ʋ jigiŋ a ye wo, dama ʋ ka yʋa aŋaŋ tɩ wʋnyɩ mana, 28 ta yɩa tɩ hagɩrɩŋ tɩ baaŋ dɩ beri ta dɩ dɩa chʋŋ ta bɩ yi vuodiekemba tɩ yine. ‘Tɩ yiwo ʋ ballɩ’, sɩba vuoŋ wʋnyɩ die dɩ bala die wo. 29 Tɩ wana yi ʋ ballɩ naa tɩ ka mʋ tɩ yilime dɩ ʋ sɩɩ sɩba buuŋ vuoŋ dɩ nagɩna salɩma yaa taŋ mɩɩ. Ʋ ka sɩɩ sɩba jadieke vuota dɩ yiline ta mɩɩ. 30 Saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa ta vuosi die dɩ ka sɩba Ŋmɩŋ wa, die ʋ ka naga ba taalɩ. Ama lele wo ʋ baarɩ vuodieke mana dɩ benne jigidieke mana vaa ba tʋmbɩatɩ ta yiŋŋi keŋ ʋ jigiŋ. 31 Dama ʋ vʋarɩ wa daaŋ a zieŋ ʋ baaŋ nan dii dʋnɩa vuosisi mana sarɩya aŋaŋ wusie. Ta vʋarɩ Yisa dɩ ʋ dii sarɩya ka a yɩ wa. Ŋmɩŋ dagɩ tɩ mɩŋ dɩ ka seŋ yiwo wusie aŋaŋ ʋ sʋgɩrɩna Yisa a nyɩŋ kuŋ me wo.”

32 Die ba wʋnna kumbu hagɩkʋ wa wɩa bataŋ dɩ vʋara Pɔɔli fala ta bataŋ dɩ baarɩ, “Tɩ yaala fʋ bɩ a balɩ die tɩ wʋŋ.” 33 Die wɩa Pɔɔli die nyɩŋ lagɩŋkʋ jigiŋ. 34 Dembisisi bataŋ die dɩ ʋ kʋaŋ ta yi Yisa yada. Ba sʋŋ die wone Diyonisusi die ʋ yiwo Aropagusisi vuosi wʋnyɩ aŋaŋ hɔgʋ dieke saaŋ dɩ dine Damerisi aŋaŋ vuosi bataŋ.

18

Korinti tɩŋ wɩa

1 Naa kʋaŋ chaaŋ Pɔɔli die dɩ nyɩŋ Atensi ma a ga Korinti ma, 2 mi die ʋ haarɩ Juu daa wʋnyɩ ba wasɩnana Akuyila ama die ba mɩɩrɩ wa wa Pontusi ma, ta die nyɩŋ Itali aŋaŋ ʋ hɔgʋ Pirisila, dama naakpɩɩŋ Kolodiawosi die yɩ wa nʋaŋ dɩ Juu vuosi mana nyɩŋ Roma tɩŋgbaŋ ma. Ta Pɔɔli die dɩ ga dɩ ʋ ye be, 3 ta die ye dɩ ba yiwo gbaŋwʋnsɩrɩŋ sɩba ʋ gbaŋ gbaŋ. Die wɩa die ʋ wɩarɩ ba jigiŋ ba lagɩsa tʋma. 4 Ta davʋʋsɩkɩrɩ daaŋ mana Pɔɔli ŋaaŋ ga wa Juu vuosisi Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me a bala yɩa Juu vuosisi aŋaŋ buurigaasɩsɩ a yaala ʋ tarɩgɩ ba.

5 Ama Silasi aŋaŋ Timoti die dɩ nyɩna Masedonia a keŋ kʋaŋ chaaŋ die ʋ nagɩ ʋ saŋŋa mana a mʋʋla a yɩa Juu vuosisi dɩ Yisa yine Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩŋ Masia wa. 6 Ka kʋaŋ chaaŋ die ba yiŋŋi a waga wa ta zɩa wa. Die wɩa die ʋ kpaantɩ ʋ nyinyeeke taŋkɔlɩŋ a taaŋ ta balɩ ba dɩ, “Dɩɩ yi nɩ keŋ waarɩ nɩ miivoli, ka wa chii wo nɩ sikpeŋ me. N nuuŋ bɩ wo mi. A nyɩŋ jinne yaa gamma sie n vaa nɩ ta ga mʋʋlɩ Yisa wɩaha a yɩ buurigaasɩsɩ.” 7 Die wɩa die ʋ nyɩŋ mi a ga daa wʋnyɩ ba wasɩnana Titusi Jusitusi tigiŋ. Die ʋ ka yi Juu vuoŋ ama ta jɩama Ŋmɩŋ ta ʋ tigiŋ die dɩ gbigi Juu vuosi Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku. 8 Kirisipusi vuodieke die yine Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku nɩŋŋandɩɩsɩrʋ die dɩ yi Yisa yada, wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ deŋ mana; ta vuodiekemba dɩ benne Korinti ma die dɩ wʋŋ wɩaha ta yi yada ta die ba sɩɩ ba Ŋmɩŋ nyaabʋ.

9 Yuŋ kaanɩ Pɔɔli die dɩ daansɩ, ta Ŋmɩŋ dɩ baarɩ dɩ, “Da keŋ vaa ŋmaamɩŋ yalla fʋ, fʋnɩŋ ko a mʋʋlɩma n wɩaha ta da keŋ vaa, 10 dama n bie wo fʋ jigiŋ, vuoŋ wori a baaŋ nan bɩagɩ a yi fʋ daŋŋa, dama n yaa vuosi pam tɩka gie me.” 11 Die wɩa Pɔɔli die dɩ bie mi biŋ aŋaŋ chɩɩtɩ ayʋaba a daga vuosisi Ŋmɩŋ wɩa.

12 Die saŋŋa dieke Galiwo die dɩ yine Akaya tɩŋgbaŋ jakʋʋrɩ, die Juu vuosi nɩŋŋandɩɩsɩrɩba bataŋ die dɩ lagɩsɩ a yigi Pɔɔli ta die a yaa wa ga sarɩya diile jigiŋ, 13 a ga baarɩ dɩ, “Daa wa gie mɩa dɩ ʋ vaa tɩ vuosisi jɩama Ŋmɩŋ sie dieke tɩ mɩrɩka dɩ kana ka yɩ sieŋ.”

14 Pɔɔli die baa ʋ balɩ wɩɩŋ ta Galiwo dɩ balɩ a yɩ Juu vuosisi dɩ, “Nɩ wʋmma, nɩnɩŋ Juu vuosi dɩ tɩŋ yi daa wa dɩ yiwo wʋbɩaŋ n tɩŋ nan wʋŋ a yɩ nɩ, 15 ama ka yine nɩnhagɩrɩŋ yaa gamma wʋbalɩka aŋaŋ saara aŋaŋ nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ mɩraha wɩa nɩŋ, n kaaŋ dii a die sarɩya nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ wʋnsɩ wɩɩrɩ.” 16 Ta die yagɩ ba a nyɩŋ sarɩya diilehe juoku me. 17 Die wɩa kpɩkpaakʋ die dɩ yigi Sosetenesi vuodieke dɩ yine Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku nɩŋŋandɩɩsɩrɩ wa a nɩgɩ wa sarɩya diile juoku nɩŋŋa, ama Galiwo baga die wo ba ma.

Pɔɔli dɩ yiŋŋine keŋ Antiyoku dene

18 Pɔɔli die dɩ bie Korinti tɩŋ ma aŋaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba daraa pam, ta die vaa ba ta nagɩ Pirisila aŋaŋ Akuyila a gʋtɩ ʋ ma ba nagɩ haarɩŋ a dɔŋ gara Siria. Die ba yaalala dɩ ba ga wa Pɔɔli die dɩ wɔŋ ʋ sikpeŋ Senkiria ma dama die ʋ yɩ wa nʋaŋ Ŋmɩŋ nɩŋŋa. 19 Die ba ga a tʋgɩ Efesusi, Pɔɔli die dɩ vaa Pirisila aŋaŋ Akuyila mi. Ta die ga Juu vuosi Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku ma ta die dɩ balɩ Yisa wɩa aŋaŋ vuosisi. 20 Die ba balɩ dɩ ʋ bemme ba jigiŋ a yʋasɩ ama die ʋ zeti. 21 Ama die ʋ taaŋ ba ta baarɩ dɩ, “Dɩɩ yi Ŋmɩŋ dʋŋŋʋ n nan yiŋŋi keŋ nɩ jigiŋ.” Ta die yiŋŋi keŋ juu haarɩkʋ a ga.

22 Die ʋ kenne tʋgɩ Siisiria ma die ʋ tɩaŋ ga Jerusalemi a ga waasɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba mi ta sʋʋŋ ga Antiyoku, 23 die ʋ yi daraa ale mi, ta die nyɩŋ mi a ga Galasia aŋaŋ Firigia chaatɩ a suŋŋe Yisa dɩdɩɩsɩrɩba mana mi dɩ ba yada gʋtɩ.

Apolosi wɩa

24 Die Juu daa wʋnyɩ die ba wasɩnana Apolosi die dɩ keŋ Efesusi, die ba mɩɩrɩ wa wa Alekizandira tɩŋ ma. Die ʋ yiwo vuodieke dɩ sɩbɩna balɩŋ ta bɩ sɩba Ŋmɩŋ gbaŋkʋ wɩa pam. 25 Die ʋ mɩŋŋɩ bʋgɩrɩ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa wɩaha, ta balɩ ha aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ pam. Ta wudieke ʋ dagɩnana yaa gamma Yisa ma wa die dɩ yi wusie, ama wudieke die ʋ sɩbɩna die yine Jɔɔn wʋbalɩka yaa gamma Ŋmɩŋ nyaabʋ sɩɩla wɩa nyɩɩna. 26 Apolosi die dɩ piili a bala Ŋmɩŋ wɩaha Juu vuosi Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoŋ me ta ka chɩga ŋmaamɩŋ. Ama Pirisila aŋaŋ Akuyila die dɩ wʋnna ʋ balɩkʋ die ba nagɩ wa ga ba tigiŋ a mɩŋŋɩ a dagɩ wa sie dieke Ŋmɩŋ dɩ dagɩna dɩ tɩ dɩaha. 27 Naa kʋaŋ chaaŋ die Apolosi die dɩ saŋ dɩ ʋ ga Akaya ma, die wɩa Yisa dɩdɩɩsɩrɩba die dɩ benne Efesusi ma dɩ maagɩ gbanɩŋ a yɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba die dɩ benne mi wo dɩ ba tuo wo chaantɩ. Die ʋ gana a ga tʋgɩ mi wo die ʋ suŋŋi vuodiekemba mana dɩ yine yada Ŋmɩŋ zɔɔlɩŋ chɩgɩla wɩa. 28 Die wʋnɩŋ aŋaŋ Juu vuosisi die dɩ faasɩ nɩgɩ nɩnhagɩrɩŋ pam yaalɩŋ ma ta die ʋ nagɩ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ wɩa a dagɩ ba dɩ Yisa yine Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa ta die nyaŋŋɩ ba.

19

Pɔɔli die dɩ gana Efesusi ma dene

1 Die Apolosi die dɩ yene bie Korinti ma wa, Pɔɔli nɩŋ die dɩ ga Galasia aŋaŋ Firigia chaatɩ a ga Efesusi. Mi die ʋ haarɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ bataŋ.

2 Ta die pɩasɩ ba dɩ, “Die nɩ yine Yisa yada wa die Halɩkasɩka keŋ nɩ ma mɩŋ?”

Die ba yiŋŋi a baarɩ dɩ, “Aayɩ, tɩ ye ka wɔŋ wʋŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka wɩa.”

3 Pɔɔli die dɩ pɩasɩ dɩ, “Die nɩŋ ba sɩna nɩ Ŋmɩŋ nyaabʋ wa chɩaŋ?”

Ba yiŋŋi a baarɩ dɩ, “Ba sɩɩ tɩ sɩba Jɔɔn die dɩ ŋaana sɩa vuosi die wo.”

4 Pɔɔli die dɩ yiŋŋi baarɩ dɩ, “Jɔɔn die sɩa vuosi Ŋmɩŋ nyaaŋ ka dagɩ dɩ ba chɩgɩ nyɩŋ ba wʋbɩatɩ ma ta yiŋŋi keŋ Ŋmɩŋ jigiŋ. Ama ta die a bɩ balɩ ba dɩ vuoŋ wʋnyɩ kieŋ ʋ kʋaŋ chaaŋ dɩ ba yiwo yada. Yisa die yine vuodieke Jɔɔn dɩ balala yaa gamma wa.”

5 Die ba wʋnna naa wa, die ba sɩɩ ba Ŋmɩŋ nyaabʋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa saaŋ ma. 6 Ta Pɔɔli die dɩ nagɩ ʋ nuusi a diisi ba ma ta Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ keŋ a sʋʋŋ ba ma, die ba bala nyɩŋbalɩkɩ haala, ta bala wudiekemba dɩ nyɩnna Ŋmɩŋ jigiŋ.

7 Die ba yiwo sɩba dembisi baŋ aŋaŋ ale. 8 Pɔɔli die dɩ chʋŋ gara Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku me die chɩɩtɩ ataa ta daga vuosisi yaa gamma Ŋmɩŋ naarɩ wɩa ta ka chɩga ŋmaamɩŋ ta die mɩa dɩ ʋ tarɩgɩ ba yɩaŋ. 9 Ama vuosisi bataŋ die yiwo sikpeŋ hagiritieliŋ ta zeti dɩ ba kaaŋ tuo a dii ta die balɩ wʋbɩatɩ pam yaa gamma sie dieke tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ dagɩna wa kpɩkpaakʋ nine me. Naa chɩaŋ ma Pɔɔli die dɩ vaa ba ta nagɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba ba ga Tiranusi dagɩŋ juoŋ me ta daga mi daaŋ mana. 10 Die ʋ dagɩ wa die bɩna ale ta vuodiekemba mana die dɩ benne Asia tɩŋgbaŋka ma wa ta yi Juu vuosi yaa buurigaasɩ die dɩ wʋŋ tɩ Yɔmʋtieŋ wɩaha.

Sikeva Ballɩ wɩa

11 Saŋka mi Ŋmɩŋ die dɩ yɩ Pɔɔli hagɩrɩŋ ʋ tʋma mamachi tʋnkpɩɩma. 12 Die vuosi bataŋ die dɩ nagɩ garɩ diekemba dɩ gbɩna Pɔɔli nyɩŋgbanɩŋ a chiihe gara vuodiekemba dɩ yʋagɩna jigiŋ ta garɩtɩ gie dɩ vasa be yese alaafɩa, ta jɩmbɩatɩ dɩ nyɩna ba ma. 13 Die Juu dembisi bataŋ die dɩ piili a dɩdɩa a mɩa dɩ ba vʋarɩ jɩmbɩatɩ vuosi ma aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ saaŋ ma. Die ba ŋaŋ balɩ yɩ jɩmbɩatɩtɩ dɩ “N yɩa nɩ nʋaŋ, Yisa dieke Pɔɔli dɩ balala ʋ wɩaha saaŋ ma dɩ nɩ keŋ nyɩŋ.” 14 Die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ ba wasɩnana Sikeva ballɩ bayʋpɔyɩ dɩ yie naa.

15 Ama jɩmbɩakʋ die dɩ balɩ a yɩ ba dɩ, “N sɩba vuodieke Yisa dɩ yine ta wʋŋ Pɔɔli wɩa, ta nɩnɩŋ nɩŋ mɩnɩa yine nɩ?”

16 Womi daa dieke jɩmbɩatɩ dɩ yalla wa die dɩ yugi a jʋalɩ ba a nɩgɩ ba pam ta yi ba daŋŋa a chɩɩrɩ ba garɩtɩ, ba chɩgɩ nyɩŋ tigiri me yɔrɩ. 17 Die Juu vuosisi aŋaŋ buurigaasɩsɩ dɩ benne Efesusi ma wa dɩ wʋŋ naa wa, die dɩ yi be ŋmaamɩŋ pam ta bɩrɩ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa saaŋ pam. 18 Die Yisa dɩdɩɩsɩrɩba pam die dɩ piili a bala wʋbɩatɩ diekemba ba yine a yɩa vuosisi yaalɩŋ ma. 19 Ta vuodieke die dɩ yalla yuŋ die chii ba gbaŋtɩ a keŋ nyɩŋ a jʋʋ ha daadamba nine me. Die gbaŋtɩ gie ligire die yi sɩba ligire bie* tuse baŋɩsɩ-nʋ. 20 Naa chɩaŋ ma tɩ Yɔmʋtieŋ wɩaha die dɩ mʋʋlɩ ga jigiŋ mana ta bɩ gʋta aŋaŋ hagɩrɩŋ.

Efesusi tɩŋ mugisiŋ wɩa

21 Genhe mana kʋaŋ chaaŋ die Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ vaa Pɔɔli dɩ saŋ dɩ ʋ ga kaagɩ Masedonia aŋaŋ Akaya ta tɩaŋ ga Jerusalemi. Ta die baarɩ “Maŋ keŋ nyɩŋ mi n nan ga Romi.” 22 Die wɩa die ʋ tʋŋ ʋ susuŋŋiru bale, Timoti aŋaŋ Erasitusi dɩ ba ga Masedonia ma, ama die ʋ wɩarɩ Asia tɩŋgbaŋ ma daraa ale.

23 Saŋka mi die wumugisike pam die dɩ nan yaa gamma sie dieke tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ dagɩna wɩa. 24 Die macheeri wʋnyɩ ba wasɩnana Demetirusi, die ʋ naga siliva a wʋnsa juobisi sɩba ba ŋmɩŋ Diana jɩamɩŋ juoku, ta die tʋʋmaha dɩ yɩa ʋ tʋntʋntɩba nyʋarɩ pam. 25 Die wɩa die ʋ wa ʋ tʋntʋntɩba mana aŋaŋ vuodieke dɩ tʋnnana ʋ tʋʋmaha chanchaaŋ a lagɩsɩ a balɩ yɩ ba dɩ, “N zʋamba, nɩ sɩba a baarɩ tɩ yese tɩ nyʋarɩ a nyɩna tɩ tʋʋmaha gie mi. 26 Nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ yeye ta wʋŋ wudieke Pɔɔli dɩ yinene. Ʋ baarɩ dɩ ŋmɩna diekemba vuota dɩ wʋnsɩna ka yi ŋmɩna, ta bɩagɩ a tarɩgɩ vuosi pam yɩaŋ Efesusi ma giena aŋaŋ Asia lʋga mana. 27 Vuosi nan piili a bala wʋbɩatɩ yaa gamma tɩ tʋʋmaha, ba kaaŋ bɩ yɩ Diana jɩamɩŋ juoku jɩlɩma, ŋmɩŋ dieke Asia aŋaŋ dʋnɩa mana dɩ jɩanna. Ba nan daaŋ tɩ ŋmɩŋ kpɩɩkʋ Diana wɩa.” 28 Die kpɩkpaakʋ dɩ wʋnna naa wa ba jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ ta piili a nata dɩ, “Tɩnɩŋ Efesusi vuosi ŋmɩŋ Diana yiwo ŋmɩŋ kpɩɩŋ.”

29 Ta tɩka mana die dɩ dɔŋ. Ta ba yigi Gayusi aŋaŋ Arisitakusi vuodiekemba die dɩ dɩna Pɔɔli a nyɩŋ Masedonia a keŋ wo a nagɩ ba ga tɩka lagɩmɩŋ jigiŋ. 30 Pɔɔli die dɩ yaala ʋ nyɩŋ ga a balɩ wɩa a yɩ vuosisi ama Yisa dɩdɩɩsɩrɩba die ka yɩ wa sieŋ. 31 Die tɩka nyɩŋkʋraha bataŋ die dɩ yine Pɔɔli zʋalɩŋ die dɩ tʋŋ vuoŋ dɩ ʋ keŋ a balɩ wa dɩ ʋ da keŋ keŋ lagɩŋkʋ jigiŋ. 32 Saŋka mi die vuodiekemba die dɩ benne lagɩŋkʋ jigiri die dɩ nata tɔra tɔra ta vuoŋ mana ka sɩba wudieke ʋ yinene, ta pam dɩaŋ dɩ ka sɩba lagɩŋkʋ chɩaŋ. 33 Ta Juu vuosisi nɩŋŋandɩɩsɩrɩba pam die kpaŋŋɩ daa wʋnyɩ ba wasɩnana Alekizanda a nyɩŋ zieŋ kpɩkpaakʋ nɩŋŋa a piili a bala wa wudieke ʋ baaŋ nan balɩ. Ta Alekizanda die dɩ kɔtɩ ʋ nuuŋ ŋmɩŋsikpeŋ ta mɩa dɩ ʋ dagɩ wudieke dɩ yinene wo chɩaŋ. 34 Ama kpɩkpaakʋ die dɩ mɩŋŋɩna dɩ ʋ yiwo Juu vuoke ba mana die dɩ natɩ die hawasɩ ale dɩ “Tɩnɩŋ Efesusi ŋmɩnnɩ Diana yiwo ŋmɩŋ kpɩɩŋ.”

35 Ka kpatɩŋ ta tɩka jakʋʋŋ dɩ yi kpɩkpaakʋ dɩ tarɩ watɩ, ta baarɩ dɩ, “Nɩnɩŋ Efesusi vuosi, mɩnɩa benne dʋnɩa ka gie me ta ka sɩba dɩ Efesusi vuosi gbarɩna ta daansa Diana ŋmɩŋ kpɩɩŋ juoku. Mɩnɩa kana ka sɩba dɩ ʋ buubu die dɩ nyɩnna ŋmɩŋsikpeŋ a keŋ sʋʋŋ wa bie wo giena? 36 Vuoŋ wori a baaŋ bɩagɩ a chiisi wɩɩrɩ gie, die wɩa nɩ fɩalɩ nɩ gbaŋ ta nɩ da keŋ yi wudieke dɩ kana ka mʋ. 37 Nɩ chii wo vuosi gie keŋ juu gie, vuodiekemba dɩ kana ka gaarɩ tɩ jɩaŋkʋ juoku jaaŋ yaa a balɩ wʋbɩatɩ a yɩ tɩ ŋmɩŋ Diana. 38 Dɩɩ yi Demetirusi aŋaŋ ʋ tʋntʋntɩba dɩ yaa wɩɩŋ aŋaŋ vuosi gie, tɩ yaa sarɩya diile juone aŋaŋ sarɩya diiriŋ, nɩ vaa ba yaa ba wɩa ga mi. 39 Ama dɩɩ yi nɩ yaala nɩ yi wɩɩŋ a tɩaŋ die, die nɩŋ dɩ mʋ nɩ yaa wɩɩrɩ keŋ wo tɩka nyɩŋkʋra nɩŋŋa. 40 Romani vuosi nan bɩagɩ galɩŋ tɩ yaa gamma wudieke tɩ yine jinne wo. Dama tɩ gbaŋ gbaŋ tɩ kaaŋ bɩagɩ a balɩ watɩtɩ gie chɩaŋ.” 41 Die ʋ bala naa a kpatɩ kʋaŋ chaaŋ ʋ taaŋ vuosisi.

20

Pɔɔli die dɩ gana Masedonia aŋaŋ Giriisi wɩa

1 Die watɩtɩ dɩ tɩanna kʋaŋ chaaŋ Pɔɔli die dɩ wa Yisa dɩdɩɩsɩrɩba a kpaŋŋɩsɩ ba ta die taaŋ ba ta nyɩŋ ga Masedonia. 2 Die ʋ dɩa ga mi chaakʋ tɩgɩsɩ mana a kpaŋŋɩsa Yisa dɩdɩɩsɩrɩba aŋaŋ wɩa pam. Ka kpatɩŋ die ʋ wa ga Giriisi, 3 ta die bie mi a ga tʋgɩ chɩɩtɩ ataa. Ka kʋaŋ chaaŋ die ʋ gɔmɩsɩ dɩ ʋ ga Siiria ta die mɩŋŋɩ dɩ Juu vuosisi saŋya mɩŋ a gbarɩ wa; naa chɩaŋ mana die ʋ saŋ dɩ ʋ yiŋŋi a daagɩ Masedonia a ga. 4 Die vuodiekemba die dɩ gʋtɩna ʋ ma wa die yiwo Sopata, Pirusi bʋa ta nyɩŋ Beria aŋaŋ Arisitakusi aŋaŋ Sekondusi vuodiekemba die dɩ nyɩnna Tesalonika. A nagɩ Gayusi vuodieke dɩ nyɩnna Debe, aŋaŋ Tichikusi aŋaŋ Tirofimusi vuodiekemba die dɩ nyɩnna Asia tɩŋgbaŋ ma aŋaŋ Timoti. 5 Die ba woliŋ dii tɩ nɩŋŋa ga a chɩɩsa tɩ Tiroasi ma. 6 Die dʋʋga dieke ba dinene paanʋ ta ka nagɩ dabɔtɩ a yi dɩ kenne a tɩaŋ wa kʋaŋ chaaŋ, die tɩ nagɩ haarɩŋ a nyɩŋ Filipi, a gara Tiroasi. Daraa anʋ kʋaŋ chaaŋ die tɩ ga haarɩ ba Tiroasi ma, ta die bie mi daraa ayʋpɔyɩ.

Tiroasi tɩŋ wɩa

7 Die ka davʋʋsɩkɩrɩ daraaŋ jɩŋmɩŋ, die tɩ lagɩsɩ taŋ dɩ tɩ dii tɩ Yɔmʋtieŋ nyindiike. Pɔɔli die dɩ bala Ŋmɩŋ wɩa a yɩa vuosisi die a ga tʋgɩ tanseese dama die ʋ baa ʋ nyɩŋ wa tɩka ma ka tʋnvʋʋsa. 8 Die popolisi pam die benne juodieke ma tɩ lagɩsɩna jarɩnbɩsaka sikpeku. 9 Die dalʋakɩŋ wʋnyɩ die ba wasɩnana Yutikusi die dɩ kalɩ a takɔrɔ ma, ta Pɔɔli die dɩ balala wɩaha gbieŋ die dɩ faasɩ yigi Yutikusi. Ta die keŋ gʋʋrɩ ta yiŋŋi nan kʋaŋ a nyɩŋ jarɩnbɩsaka bʋtaa wa ma a keŋ nan tɩŋgbaŋ. Die ba sʋʋŋ nagɩ wa ta ʋ kpiye mɩŋ. 10 Die Pɔɔli die dɩ sʋʋŋ ga a sʋʋŋ zʋʋrɩ Yutikusi ma a nagɩ wa aŋaŋ ʋ nuusi ta baarɩ dɩ, “Nɩ da vaa nɩ sʋgɩtɩ chʋʋsɩ ta ʋ ka kpiye.” 11 Pɔɔli die dɩ wa jʋalɩ ga jarɩnbɩsaka sikpeŋ a gbieri paanʋ tɩ aŋaŋ wa dɩ ŋɔbɩ. Ka kʋaŋ chaaŋ ʋ bɩ mʋʋlɩ Ŋmɩŋ wɩaha die tʋŋ die dɩ ga vʋʋŋ ta ʋ wa ga. 12 Die Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ die dɩ ga nagɩ dalʋagɩkɩrɩ ta ʋ bie ʋ mɩsɩ ma, ba yaa wa a kuli tigiŋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ.

Pɔɔli die dɩ nyɩna Tiroasi a ga Militusi wɩa

13 Pɔɔli die dɩ saŋ dɩ ʋ chʋŋ nagɩsɩ a ga Asosi ama tɩ vuotɩalɩkaha die dɩ nagɩ haarɩŋ a woliŋ ga mi, mi die tɩ baa tɩ nagɩ wa. 14 Die ʋ haarɩna tɩ Asosi ma die ʋ keŋ juu haarɩkʋ die tɩ dɔŋ ga Mitilene. 15 Ka tʋnvʋʋsa die tɩ keŋ jigiŋ kaanɩ dɩ gbine Kiyosi ta ka tʋnvʋʋsa dɩaŋ die tɩ ga tʋgɩ Samosi. Ka tʋŋ die dɩ bɩ vʋŋ tɩ ga tʋgɩ Militusi. 16 Pɔɔli die wɔŋ saŋ mɩŋ dɩ ʋ dɔŋ tɩaŋ Efesusi dama die ʋ ka yaala ʋ yʋasɩ Asia tɩŋgbaŋ ma. Die ʋ yaala lagɩ lagɩ dɩ ʋ ga tʋgɩ Jerusalemi ʋ tɩŋ nan bɩagɩ a tʋgɩ dʋʋga dieke ba wasɩnana Pentikosi daraaŋ.

Pɔɔli die dɩ bala wudieke a taaŋ Efesusi Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ nyɩŋkʋraha

17 Die Pɔɔli die dɩ tʋŋ tʋntʋmɩŋ a nyɩŋ Militusi dɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ nyɩŋkʋraha mana die dɩ benne Efesusi keŋ haarɩ wa mi. 18 Die ba kenne tʋgɩ mi wo ʋ balɩ ba dɩ, “Nɩ sɩba wudieke mana n yine saŋŋa dieke n wolinne a keŋ Asia ma ta bie nɩ jigiŋ. 19 Die Juu vuosi bataŋ die dɩ saŋ yaa gamma n ma ta die vaa maŋ dii wahala aŋaŋ zɔɔlɩŋ pam. Ama die maŋ tʋma Ŋmɩŋ tʋʋma ta sʋʋna n gbaŋ tɩŋgbaŋ. 20 Die n mʋʋlɩnana Ŋmɩŋ wɩaha yaalɩŋ ma wa aŋaŋ nɩ tige me wo, die n ka lɔbɩrɩ wudieke dɩ baaŋ suŋŋi nɩ. 21 Die n balɩ Juu vuosisi aŋaŋ buurigaasɩsɩ dɩ ba vaa tʋntʋmbɩatɩ yiile ta dɩa Ŋmɩŋ sieŋ ta yi tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa yada.

22 “Ama lele n tuone Ŋmɩŋ Halɩkasɩ nʋarɩ wɩa maŋ gara Jerusalemi ama ta ka sɩba wudieke dɩ baaŋ nan yi mɩŋ mi. 23 Ama n dɩna dɩ dɩa tɩgɩsɩ mana Ŋmɩŋ Halɩkasɩka ŋaŋ balɩ yɩ mɩŋ dɩ dansarɩka juule aŋaŋ wahala gbara mɩŋ Jerusalemi ma. 24 Ama n ka daansɩya ta n mɩsɩ yiwo jaaŋ, dama manɩŋ n yaala n tʋŋ tʋŋ dieke tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa dɩ yɩna mɩŋ wa a kpatɩ, ta tʋʋmaha yiwo dɩ n mʋʋlɩma wʋvɩɩŋ dieke dɩ dagɩnana Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla wa.

25 “Die n dɩ dɩa mɩŋ jige a mʋʋla Ŋmɩŋ naarɩ wɩa a yɩa nɩ. Ta lele, n sɩba a baarɩ nɩ wʋnyɩ kaaŋ bɩ ye mɩŋ bɩbra. 26 Die wɩa jinne n bala nɩ aŋaŋ nɩŋŋmɩna dɩ dɩɩ yi nɩ wʋnyɩ dɩ bɩa n nuuŋ bɩ wo ʋ ma. 27 Dama manɩŋ n bala nɩ wudieke mana Ŋmɩŋ dɩ yaalala dɩ nɩ sɩmma. 28 Die wɩa nɩ mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ nɩ gbaŋ aŋaŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ nagɩna yi nɩ nuusi me dɩ nɩ yi ba nɩŋŋandɩɩsɩrɩba ta daansɩma ba wa. Nɩ yi sɩba yiyagɩrɩŋ a yɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba. Dɩ yiwo banɩŋ vuodiekemba ʋ gbatɩna a taaŋ aŋaŋ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ Bʋadembiŋ Yisa zɩŋ. 29 N sɩba a baarɩ n garɩŋ kʋaŋ chaaŋ vuobɩatɩ bataŋ nan keŋ a chʋʋsɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba bataŋ sɩba gbaanchʋra dɩ ŋaana yige yiise dene wo. 30 Ta saŋŋa bɩ kieŋ ta vuosi bataŋ nan daansɩ nyɩŋ nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ jigiŋ a chɩɩba ŋmɩŋchɩbɩsɩ dɩ ba tarɩgɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba yɩaŋ aŋ ba dɩa ba. 31 Die wɩa nɩ gbara nɩ gbaŋ ta tɩɩnsɩma die n kpaanana nɩ aŋaŋ nɩntaantɩ yuŋ aŋaŋ ŋmɩntʋasɩ die bɩna ataa wa.

32 “Lele manɩŋ n nagɩ nɩ yie Ŋmɩŋ nuusi me aŋaŋ ʋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩaha, wɩɩrɩ gie nan bɩagɩ suŋŋi nɩ ta yɩ nɩ jadieke dɩ yine nɩ sɩɩtɩ sɩba Ŋmɩŋ vuosi. 33 Nɩ gbaŋ nɩ sɩba a baarɩ n ka wɔŋ yaala vuoŋ ligire yaa ʋ nyinyeeke. 34 Nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ sɩba a baarɩ dɩ die n nagɩ wa n nuusi gie a tʋma tʋʋma a yaala jadieke manɩŋ aŋaŋ n chanchaalɩba dɩ yaalala. 35 Die n yine wudieke mana, dagɩya dɩ nɩ yallɩma nɩŋŋmɩna aŋaŋ tʋʋma ta bɩagɩ a suŋŋime wabɩtɩ, ta tɩɩnsɩma tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa die dɩ bala dɩ, ‘Sʋgɩfɩalɩŋ pam nan yi vuodieke dɩ yɩnana piini a tɩaŋ vuodieke dɩ tuosinene.’ ”

36 Pɔɔli die dɩ balɩna naa a kpatɩ wa kʋaŋ chaaŋ, die ʋ sʋʋŋ gbirigi aŋaŋ ba ta jʋʋsɩ Ŋmɩŋ. 37 Die ba yaala ba taaŋ wa saŋŋa dieke wo, zɔɔlɩŋ die dɩ yigi ba mana ba mana die dɩ kʋma ta nagɩ ba nuusi a goori wo. 38 Die ba sʋgɩtɩ die faasɩ chʋʋsɩ mɩŋ aŋaŋ ʋ bala ba dɩ “Nɩ kaaŋ bɩ ye mɩŋ bɩbra.” Die ba beeli wo a ga haarɩkʋ jigiŋ.

21

Pɔɔli die dɩ gana Jerusalemi dene

1 Die tɩ balɩ a taaŋ ba ta nagɩ haarɩŋ a ga Kosi. Ka tʋnvʋʋsa die tɩ ga tʋgɩ Rodesi, ta bɩ nyɩŋ mi a nagɩ haarɩkʋ a ga Patara. 2 Mi die tɩ ye haarɩŋ dɩ ganana Fonisia tɩŋgbaŋ ma, die tɩ juuke a ga. 3 Saŋŋa dieke tɩ kenne yese Saapurusi tɩ daagɩ tɩ nuugalɩ chaaŋ a ga Taya, Siiria tɩŋgbaŋ ma. Mi die ba baa ba vʋarɩ chiititi a nyɩŋ haarɩkʋ ma. 4 Mi die tɩ ye Yisa dɩdɩɩsɩrɩba bataŋ ta die bie ba jigiŋ a ga tʋgɩ daraa ayʋpɔyɩ. Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ vaa ba balɩ Pɔɔli dɩ ʋ da keŋ ga Jerusalemi. 5 Ama daraa ayʋpɔyɩ wa kʋaŋ chaaŋ die tɩ bɩ piili chɔnɩŋ bɩbra. Die dembisisi mana aŋaŋ ba hɔgʋba aŋaŋ ba ballɩ die dɩ beeli tɩ a nyɩŋ tɩka ma a ga tʋgɩ mʋgɩrɩ nʋaŋ, mi die tɩ mana die dɩ sʋʋŋ a gbirigi a jʋʋsɩ Ŋmɩŋ. 6 Die tɩ wana a balɩ taaŋ tamba wa die tɩ juu haarɩkʋ ta ba yiŋŋi kuli tigiŋ.

7 Die tɩ nagɩ haarɩkʋ a nyɩŋ Taya a ga Tolemayisi. Mi die tɩ ga waasɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩba ta wɩarɩ ba jigiŋ dabalɩmɩŋ. 8 Ka tʋnvʋʋsa die tɩ ga tʋgɩ Siisiria ta die ga juu Filipi vuodieke die dɩ mʋʋlɩnana Yisa wʋvɩɩnaha tigiŋ ta die bie mi. Die ʋ yiwo dembisi bayʋpɔyɩ diekemba die ba vʋarɩna Jerusalemi ma dɩ ba yi susuŋŋiribe wʋnyɩ. 9 Die ʋ yaa wa hɔgʋlɩaŋ banɩɩsa vuodiekemba dɩ yene ka yallɩya, ta ba gbaŋ die dɩ bala Ŋmɩŋ wɩa. 10 Die tɩ bie mi daraa pam ta Ŋmɩŋ naazʋa wʋnyɩ ba wasɩnana Agabusi die dɩ nyɩŋ Judia ma a keŋ mi. 11 Die ʋ keŋ tɩ jigiŋ a nagɩ Pɔɔli gbanɩŋ a bɔbɩ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ nuusi aŋaŋ ʋ nagɩsɩ ta baarɩ dɩ, “Naa Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ balɩ dɩ Juu vuosi nan bɔbɩ gbaŋkʋ gie tieŋ sɩba naa Jerusalemi ma, ta nagɩ wa yi buuri gaasɩsɩ nuusi me.”

12 Die tɩ wʋnna naa, tɩnɩŋ aŋaŋ vuoŋ banɩŋ ba mana die dɩ jʋʋsɩ Pɔɔli dɩ ʋ da keŋ a ga Jerusalemi ma. 13 Ama die ʋ yiŋŋi a balɩ tɩ dɩ, “Bɩa nɩ kʋma ta chʋʋsa n sʋŋ? N ka yiwo siri dɩ ba bɔbɩ mɩŋ Jerusalemi ma nyɩɩna ma, ama n yiwo siri dɩ n kpi mi tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa wɩa.”

14 Die tɩ kana ka bɩagɩ a balɩ a tarɩgɩ ʋ sʋŋ wɩa, die tɩ baarɩ dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ vaa fʋ dʋŋŋʋ yi.”

15 Die tɩ yine daraa aŋmɩna mi kʋaŋ chaaŋ die tɩ gɔmɩsɩ tɩ nyinti a nyɩŋ ga Jerusalemi. 16 Ta Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ bataŋ die nyɩna Siisari wa gbaŋ die dɩ tɩ a ga mi, ta yaa tɩ ga Minasoni tigiŋ me, mi die tɩ baa tɩ bemme. Manasoni die nyɩŋ wa Saapurusi ta die yi Yisa dɩdɩɩsɩrɩkʋraha wʋnyɩ.

Pɔɔli die dɩ kaagɩna Jemisi dene

17 Die tɩ gana a ga tʋgɩ Jerusalemi wa, Yisa dɩdɩɩsɩrɩba die dɩ mɩŋŋɩ a tuo tɩ chaantɩ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ. 18 Ka tuŋ vʋʋsa Pɔɔli die dɩ nagɩ tɩ dɩ tɩ ga waasɩ Jemisi. Die Yisa dɩdɩɩsɩrɩba nyɩŋkʋraha mana die bie mi. 19 Pɔɔli die dɩ waasɩ ba mana ta balɩ ba wudiekemba mana Ŋmɩŋ dɩ yine a yɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi, wʋnɩŋ Pɔɔli tʋʋma wɩa. 20 Die ba wʋnna naa kʋaŋ chaaŋ die ba mana dɩ bɩrɩ Ŋmɩŋ ta die balɩ Pɔɔli dɩ, “Tɩ nɩmbʋa Pɔɔli, sɩba a baarɩ Juu vuosi tuse tuse bɩrɩna Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ ta ba mana dɩ bɩ dɩ Mosisi mɩraha keŋ keŋ keŋ. 21 Ama ba balɩ ba mɩŋ fʋ wɩa dɩ daga Juu vuodiekemba mana dɩ benne buurigaasɩ tɩŋgbaŋ ma wa dɩ ba vaa Mosisi mɩraha taaŋ, ta bɩ balɩ dɩ ba da gobi ba dembibisi kɔla ta da bɩ dɩa Juu vuosi chʋaraha. 22 Bɩa tɩ baaŋ yi lele ba wʋnna dɩ keŋye naa? 23 Die wɩa yi wudieke tɩ bala fʋ. Dembisi banɩɩsa benne giena ta kaa kaatɩ aŋaŋ Ŋmɩŋ. 24 Die wɩa gamma aŋaŋ ba a ga wʋnsɩ nɩ gbaŋ ta tuŋ ba wʋnsɩkʋ ligirehe ta nɩ wa wʋŋ nɩ sikpigile. Fʋ yi naa vuoŋ mana nan dɩ sɩba dɩ wudieke ba bala yaa gamma fʋ ma wa ka yi wusie, ba nan dɩ sɩba a baarɩ fʋ gbaŋ dɩ Mosisi mɩraha mɩŋ. 25 Ama buurigaasɩsɩ die dɩ bɩrɩna Yisa dɩdɩɩsɩrɩba nɩŋ tɩ wɔŋ maagɩ wa gbanɩŋ a yɩ ba dɩ ba da keŋ a dii nyindiike dieke ba kaabɩna a yɩ bugile, yaa a ŋɔbɩma zɩŋ yaa dɔŋ dieke ba ŋmʋna a kʋʋ, ta bɩ vʋarɩ ba gbaŋ a nyɩŋ daakpana aŋaŋ hɔgʋkpana tʋʋma ma.”

26 Naa chɩaŋ ma ka tʋnvʋʋsa Pɔɔli die dɩ nagɩ dembisi wʋnɩŋ aŋaŋ banɩŋ mana die dɩ wʋnsɩ ba gbaŋ ta juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ ma a dagɩ daa dieke ba bala ba wʋnsɩ ba gbaŋ a kpatɩ wa aŋaŋ saŋŋa dieke ba bala ba kaabɩ a yi ba wʋnyɩ mana.

Die ba yigine Pɔɔli dene

27 Die daraa ayʋpɔyɩ daraaŋ dɩ gbinene die Juu vuosi bataŋ die dɩ nyɩna Asia tɩŋgbaŋ ma die dɩ ye Pɔɔli Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ ta die wa kpɩkpaaŋ a keŋ lagɩŋ ta piili a tuole wo. 28 Ta die nata dɩ, “Juu vuosi! Nɩ suŋŋi tɩ. Daa wa gie dɩna dɩ dɩa a bala wʋbɩatɩ yaa gamma tɩ tɩŋgbaŋka gie aŋaŋ Mosisi mɩraha aŋaŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ gie. Ta lele a bɩ nagɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi a keŋ juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ gie a yi ke dɩgɩntɩ.” 29 Die ba balɩ wa naa dama, die ba ye wo Tirofimusi vuodieke dɩ nyɩna Efesusi aŋaŋ Pɔɔli tɩka sʋŋ ta yile dɩ Pɔɔli nagɩ wa mɩŋ a ga juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ.

30 Die tɩka mana die dɩ dɔŋ ta vuosi mana dɩ chɩgɩ a keŋ lagɩsɩ taŋ a yigi Pɔɔli a datɩ wa a nyɩŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ. Die lele wo mi die ba ligi Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sanʋaha mana. 31 Die ba wa mɩa dɩ ba kʋʋ Pɔɔli. Womi Romani sojasisi jakʋʋŋ die dɩ wʋŋ dɩ waagɩŋ bala ka nan Jerusalemi ma. 32 Die ʋ yi lagɩ lagɩ a nagɩ sojasi aŋaŋ nyɩŋkʋra bataŋ ba chɩgɩ ga jigidieke kpɩkpaakʋ dɩ lagɩsɩna wa. Die kpɩkpaakʋ dɩ dene a ye jakʋʋrɩ aŋaŋ sojasisi die ba vaa Pɔɔli nɩgɩŋ. 33 Die sojasisi jakʋʋrɩ die dɩ ga a ga yigi Pɔɔli ta vaa ba bɔbɩ wa chɔrɩsɩ ale ta pɩasɩ ba dɩ, “Mɩnɩa yine daa wa gie? Ta bɩa ʋ yi?” 34 Die kpɩkpaakʋ dɩ nata tɔra tɔra. Die ba watɩ wɩa die sojasi jakʋʋrɩ dɩ ka bɩagɩ sɩba wudieke dɩ yine, die wɩa die ʋ yɩ ʋ sojasi nʋaŋ dɩ ba yaa Pɔɔli a jʋalɩ ga ba sojasisi jigiberisikiri. 35 Die ba kenne tʋgɩ ka sanʋarɩ kpɩkpaakʋ die dɩ wa faasɩ tʋagɩ die wɩa sojasisi die dɩ nagɩ Pɔɔli a chii. 36 Die kpɩkpaakʋ die dɩ dɩɩ ba kʋaŋ a nata dɩ, “Nɩ kʋʋ wa! Nɩ kʋʋ wa!”

Pɔɔli die dɩ bala wɩa a yɩ kpɩkpaakʋ dene

37 Die sojasisi die dɩ bala ba yaa wa juu wo, ʋ pɩasɩ jakʋʋrɩ dɩ, “N nan bɩagɩ a balɩ wɩɩŋ a yɩ fʋ?”

Jakʋʋrɩ die dɩ pɩasɩ wa dɩ, “Lalɩa fʋ yi a bɩagɩ bala Giriiki jabalɩkɩŋ? 38 Daa fʋ yine Ijipiti vuoke die dɩ vana waagɩŋ dɩ nan tɩŋgbaŋka mi saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa ta die dɩ vuokʋʋla tuse anɩɩsa nɩŋŋa a yaa ba juu hagɩyeŋ?”

39 Pɔɔli die dɩ yiŋŋi balɩ dɩ, “Manɩŋ n yiwo Juu vuoŋ, ta ba mɩɩrɩ mɩŋ Taasusi ma, tɩgɩkpɩɩŋ dieke dɩ benne Silisia tɩŋgbaŋ ma. N jʋʋsa fʋ, yi mɩŋ sieŋ aŋ n balɩ wɩa a yɩ kpɩkpaakʋ.”

40 Die sojasisi jakʋʋrɩ die dɩ yi wa sieŋ, die Pɔɔli dɩ hagɩ zie a nagɩ ʋ nuuŋ a diiŋ kpɩkpaakʋ ta balɩ ba dɩ ba tarɩ watɩ. Die ba tarɩna watɩtɩ Pɔɔli die dɩ nagɩ Juu vuosi jabalɩkɩŋ a bala wɩa a yɩa ba:

22

1 “N chʋamba aŋaŋ n zʋalɩŋ nɩ wʋmma wudieke n bala n balɩ a yɩ nɩ wa.” 2 Die ba wʋnna ʋ bala Juu vuosi jabalɩkɩŋ a yɩa ba wa, die ba tarɩ sɔmm. Womi Pɔɔli dɩ baarɩ dɩ, 3 “N yiwo Juu vuoŋ, ta ba mɩɩrɩ mɩŋ Tasusi tɩŋ dieke dɩ benne Silisia tɩŋgbaŋ ma, ama ta ba wubi mɩŋ Jerusalemi ka gie mi. N dɩdagɩrʋ die yiwo Gamaliali ta die ʋ mɩŋŋɩ a dagɩ mɩŋ tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba mɩraha. Ta die maŋ paalɩ dɩa Ŋmɩŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna sɩba nɩ mana dɩ dɩna die wo jinne. 4 Ta die mugise vuodieke mana die dɩ dɩna tɩ Yɔmʋtieŋ sieku ta kʋʋ bataŋ gbaŋ. Ta die yigi ba dembisi bataŋ aŋaŋ hɔgʋba bataŋ a ligi be dansarɩka sʋŋ. 5 Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ aŋaŋ tɩka nyɩŋkʋraha nan dii siara dɩ dɩ yiwo wusie. Die ba ŋaaŋ yɩ mɩŋ gbaŋtɩ gbaŋ dɩ n yaa ga Juu vuosi nɩŋŋandɩɩsɩrɩba die dɩ benne Damasikusi ma wa jigiŋ, amʋ n nan bɩagɩ yigi vuodiekemba dɩ dɩna tɩ Yɔmʋtieŋ sieku mi a yaa ba a yiŋŋi keŋ Jerusalemi aŋ ba datɩ ba tɩbɩŋ.

Pɔɔli die dɩ bala ʋ tarɩgɩŋ wɩa dene

6 “Die daaŋ kaanɩ yaa gamma agbaa saŋŋa die maŋ ga gbige Damasikusi, womi die chaankpeŋkpɩɩŋ die dɩ nyɩgɩsɩ bʋnyɩ a chaaŋ giliŋ mɩŋ. 7 Die maŋ nan tɩŋgbaŋ ta die wʋŋ lɔlɩŋ dɩ balala a yɩa mɩŋ dɩ, ‘Sɔɔli, Sɔɔli bɩa wɩa fʋ mugise mɩŋ?’ 8 Die maŋ yiŋŋi a balɩ dɩ, ‘Mɩnɩa yine fʋ n Yɔmʋtieŋ?’ Ta die ʋ yiŋŋi a balɩ mɩŋ dɩ, ‘Manɩŋ n yiwo Yisa, Nazeriti vuoke, manɩŋ n yine vuodieke fʋ mugisinene wo.’ 9 Die vuodiekemba die dɩ beelinene mɩŋ die ye chaaŋkʋ ama die ba ka wʋŋ lɔlɩkʋ. 10 Die maŋ pɩasɩ dɩ, ‘N Yɔmʋtieŋ, bɩa fʋ yaala n yi?’ Womi die ʋ balɩ a yɩ mɩŋ dɩ, ‘Hagɩ a ga Damasikusi, dɩɩ yi fʋ keŋ tʋgɩ mi ba nan dagɩ fʋ fʋ bala fʋ yi wudieke.’ 11 Die chaaŋkʋ die faasɩ nyɩgɩsɩ mɩŋ die maŋ yɩɩŋ. Die wɩa manɩŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ chʋnnana wa die dɩ datɩ n nuuŋ a yaa mɩŋ a ga Damasikusi ma.

12 “Daa wʋnyɩ die benne mi ba wasa wa Ananiasi. Die ʋ yiwo vuodieke dɩ jɩanna Ŋmɩŋ aŋaŋ wusie ta dɩ Mosisi mɩraha ta Juu vuosisi mana die dɩ benne Damasikusi ma die faasɩ yɩa wa jɩlɩma. 13 Die ʋ keŋ a zie n jigiŋ ta baarɩ dɩ, ‘N zʋa Sɔɔli, yesime bɩbra.’ Lele womi die maŋ bɩagɩ yese. 14 Womi Ananiasi die dɩ balɩ a yɩ mɩŋ dɩ, ‘Ŋmɩŋ dieke tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba dɩ jɩanna wa vʋarɩna fʋ dɩ fʋ sɩmma wudieke ʋ yaalala dɩ fʋ yi. Ʋ vʋarɩ fʋ mɩŋ dɩ fʋ ye Masia wa ta bɩ wʋŋ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ lɔlɩŋ. 15 Dɩ mʋ fʋ balɩ vuoŋ mana wudieke fʋ yene ta wʋŋ wa. 16 Ta lele bɩa fʋ bɩ chɩɩsa? Hagɩ aŋ n sɩɩ fʋ Ŋmɩŋ nyaabʋ, aŋ Ŋmɩŋ vaa fʋ wʋbɩatɩ a chaa fʋ fʋ jʋʋsɩna wa wɩa.’

17 “Ta die maŋ yiŋŋi ga Jerusalemi a ga juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ dɩ n jʋʋsɩ Ŋmɩŋ. Mi die maŋ daansɩ 18 a ye tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ bala a yɩa mɩŋ dɩ, ‘Yi lagɩ lagɩ a nyɩŋ Jerusalemi ma, dama dɩɩ yi fʋ bala ba n wɩaha ba kaaŋ tuo dii.’ 19 Die maŋ yiŋŋi a balɩ dɩ, ‘N Yɔmʋtieŋ ba wɔŋ sɩba dɩ die n ŋaaŋ gara Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me a yige ta nɩga vuodiekemba dɩ tuone fʋ a dii wo. 20 Ta saŋŋa dieke die ba kʋna fʋ daansɩatieŋ Sitiiveni wa die n gbaŋ bie mi ta saagɩ dɩ ba kʋʋ wa, ta die zie a gbarɩ kʋkʋʋrɩba nyinyeeke.’ 21 Ama die tɩ Yɔmʋtieŋ die dɩ balɩ a yɩ mɩŋ dɩ n gamma, ta yɩ mɩŋ nʋaŋ dɩ ʋ nan yaa mɩŋ a ga saasaa vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi jigiŋ.” 22 Die kpɩkpaakʋ die dɩ wʋmma Pɔɔli a ga tʋgɩ saŋŋa dieke ʋ bala naa a kpatɩ wa. Womi die ba piili a nata dɩ, “Nɩ kʋʋ daa wa gie ʋ ka mʋ dɩ ʋ bemme ʋ mɩsɩ ma.” 23 Die ba keese ta naga ba garɩtɩ viise ŋmɩŋsikpeŋ ta yɔɔra tantɩ a taana ŋmɩŋsikpeŋ.

Pɔɔli aŋaŋ Romanisi sojasi jakʋʋrɩ wɩa

24 Die Romani sojasisi jakʋʋrɩ die dɩ yɩ nʋaŋ dɩ ba nagɩ Pɔɔli a juu juoku me ta tɩbɩ wa aŋaŋ kpaasɩŋ. Amʋ ʋ nan balɩ wudieke ʋ yine wo ta Juu vuosi gie dɩ nata aŋaŋ wa. 25 Die ba bɔbɩ wa a dʋaŋ dɩ ba tɩbɩ wa wa die ʋ pɩasɩ sojasisi nyɩŋkʋraha wʋnyɩ dɩ zene mi dɩ, “Mɩra yɩ sieŋ mɩŋ dɩ nɩ tɩbɩ vuodieke Romani naaŋ wa dɩ yɩna wa sieŋ ta ye ka dii ʋ sarɩya?” 26 Die sojasisi jakʋʋrɩ dɩ wʋnna naa wa die ʋ ga ba nɩŋŋandɩɩsɩrʋ jigiŋ a baarɩ dɩ, “Bɩa fʋ yie? Daa wa gie yiwo vuodieke ta Romani naaŋ wa dɩ yɩna wa sieŋ.” 27 Sojasisi nyɩŋkʋra nɩŋŋandɩɩsɩrʋ wa die dɩ ga Pɔɔli jigiŋ a pɩasɩ wa dɩ, “Balɩ mɩŋ, yiwo vuodieke ta Romani naaŋ wa dɩ yɩna sieŋ?” Pɔɔli die dɩ yiŋŋi a baarɩ dɩ, “Wa.” 28 Sojasisi nyɩŋkʋra nɩŋŋandɩɩsɩrʋ wa dɩ baarɩ dɩ, “Manɩŋ n tʋŋ wo ligire pam ta wa bɩrɩŋ vuodieke Romani naaŋ dɩ yɩna sieŋ.” Ama Pɔɔli die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Manɩŋ nɩnɩŋ ba wɔŋ mɩɩrɩ mɩŋ mɩŋ aŋaŋ kanɩŋ sieku.” 29 Die dembiŋ diekemba dɩ mɩnana dɩ ba tɩbɩ wa ta pɩasɩ wa wʋpɩasɩka ha die dɩ yiŋŋi kʋaŋ lagɩ lagɩ. Ta die ŋmaamɩŋ die yigi sojasisi nyɩŋkʋraha nɩŋŋandɩɩsɩrʋ wa gbaŋ die ʋ mɩŋŋɩna dɩ ʋ vaa ba bɔbɩ wa vuodieke Romani naaŋ wa dɩ yɩna wa sieŋ aŋaŋ chɔrɩmaha wɩa.

Die ba dine Pɔɔli sarɩya dene

30 Die ka tʋnvʋʋsa die sojasisi nyɩŋkʋraha nɩŋŋandɩɩsɩrʋ wa dɩ yaala ʋ mɩŋŋɩ wudieke wɩa Juu vuosisi nɩŋŋandɩɩsɩrɩba die dɩ bala dɩ Pɔɔli yi chʋʋsɩ mɩŋ. Die wɩa die ʋ vaa ba vʋarɩ chɔrɩmaha Pɔɔli ma ta die yɩ nʋaŋ dɩ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ tɩka nyɩŋkʋraha lagɩŋ. Womi die ʋ yaa Pɔɔli a keŋ juu ta vaa ʋ zie ba nɩŋŋa.

23

1 Pɔɔli die dɩ daansɩ nyɩŋkʋraha die dɩ lagɩsɩna wa nine mi die ta die keŋ a baarɩ dɩ, “N nɩmballɩ, n ka chɩɩlɩya n sʋŋ ma yaa gamma n beriŋ Ŋmɩŋ nɩŋŋa a yaa keŋ tʋgɩ jinne.” 2 Die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ Ananiasi die dɩ yɩ vuodiekemba dɩ zene Pɔɔli lʋgɩrɩ nʋaŋ dɩ ba nɩgɩ ʋ nʋaŋ ma. 3 Pɔɔli die dɩ balɩ a yɩ wa dɩ, “Fʋnɩŋ gaamɩŋ dieke ba pentine jayɩalɩŋ a zieŋ, Ŋmɩŋ nan nɩgɩ fʋnɩŋ. Kalɩ wa giena a die mɩŋ sarɩya aŋaŋ Mosisi mɩraha ta bɩ balɩ dɩ ba nɩgɩ mɩŋ ta chʋʋsɩ mɩraha dama tɩ mɩraha ka yi sieŋ dɩ ba nɩgɩ vuoŋ.”

4 Dembiŋ diekemba dɩ zene gbigi Pɔɔli wa die dɩ balɩ wa dɩ, “Fʋ ka sɩba a baarɩ dɩ zɩa wa Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ?”

5 Pɔɔli die dɩ yiŋŋi a balɩ ba dɩ, “N nɩmballɩ, n ka sɩba a baarɩ dɩ ʋ yiwo Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ. Ŋmɩŋ gbaŋkʋ balɩ tɩ dɩ tɩ da keŋ a balɩ wʋbɩatɩ a yɩ tɩ nɩŋŋandɩɩsɩrɩba.”

6 Die Pɔɔli dɩ mɩŋŋɩna dɩ lagɩŋkʋ nyɩŋkʋraha bataŋ die yiwo Sadusisi ta bataŋ dɩaŋ dɩ yi Farasisi die ʋ baarɩ dɩ, “N nɩmballɩ n yiwo Farasi vuoŋ ta bɩ yi Farasisi vuoŋ bʋa. Ba die mɩŋ sarɩya giena dama n tuo dii mɩŋ dɩ kunti nan daansɩ hagɩ kuŋ me.”

7 Die ʋ bala naa kpatɩ wa, nɩnhagɩrɩŋ die dɩ nan Farasisi aŋaŋ Sadusisi sʋnsʋŋ ta die ba puo bule. 8 (Dama die Sadusisi vuosisi die tuo dii dɩ kunti kaaŋ daansɩ hagɩ kuŋ mi ta bɩ baarɩ dɩ malakasi yaa haalɩtɩ wori: Ama Farasisi vuosisi nɩŋ die tuo wo wɩa ataa wa gie mana a dii.) 9 Die wɩa die ba wa faasɩ nata ta mɩraha dɩdagɩrɩba bataŋ die dɩ yine Farasisi vuosisi die dɩ hagɩ zie ta baarɩ dɩ, “Tɩnɩŋ tɩ ka ye wudieke daa wa gie dɩ yine chʋʋsɩ, dɩ nan bɩagɩ yi haalɩŋ yaa malaka bala wɩaha a yɩa wa.”

10 Die nɩnhagɩrɩbʋ die dɩ wa faasɩ ga tʋa ta ŋmaamɩŋ die dɩ yigi sojasisi nyɩŋkʋraha nɩŋŋandɩɩsɩrʋ wa dɩ ba nan keŋ yi Pɔɔli daŋŋa. Die wɩa die ʋ yɩ nʋaŋ dɩ ʋ sojasisi juu kpɩkpaakʋ sʋŋ a gbatɩ Pɔɔli a taaŋ a nagɩ wa a yiŋŋi ga ba jigiberisikiri.

11 Ka yuŋ tɩ Yɔmʋtieŋ die dɩ keŋ zie Pɔɔli jigiŋ a baarɩ dɩ, “Da vaa ŋmaamɩŋ yalla fʋ, sɩba die fʋ bala n wɩa die Jerusalemi ma wa die gbaŋ gbaŋ fʋ nan balɩ n wɩa Romi ma.”

Die ba sanna dɩ ba kʋʋ Pɔɔli dene

12 Ka tʋnvʋʋsa sʋkʋʋŋ Juu vuosi bataŋ die lagɩsɩ a saŋ. Die ba hʋʋ dɩ ba kaaŋ dii jadiikiŋ yaa a nyu nyaaŋ a ga tʋgɩ saŋŋa dieke ba baaŋ nan kʋʋ Pɔɔli. 13 Die vuodiekemba die dɩ sanna wa die tɩaŋ vuosi baŋɩsɩ-nɩɩsa. 14 Die wɩa die ba ga Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ tɩka nyɩŋkʋraha jigiŋ a baarɩ dɩ, “Tɩ lagɩŋ hʋʋ mɩŋ dɩ tɩ kaaŋ dii jaaŋ mana a ga tʋgɩ saŋŋa dieke tɩ baaŋ nan kʋʋ Pɔɔli. 15 Die wɩa nɩnɩŋ aŋaŋ lagɩŋkʋ nyɩŋkʋraha ga Romani sojasisi jakʋʋrɩ jigiŋ a paalɩ balɩ sɩba nɩ yaala nɩ paalɩ ye wudieke ʋ yine a chʋʋsɩ. Ta balɩ ba dɩ ba yaa wa keŋ nɩ sarɩya diile jigiŋ. Ama tɩ nan yi siri dɩ tɩ kʋʋ wa ta ʋ wa keŋ juu giena.”

16 Ama die Pɔɔli taa bʋa die dɩ wʋŋ ba saŋkʋ, die wɩa die ʋ ga sojasisi jigiberisikiri a balɩ Pɔɔli. 17 Pɔɔli die dɩ wʋnna naa wa die ʋ wa sojasisi nyɩŋkʋraha wʋnyɩ a balɩ yɩ wa dɩ, “Yaa dalʋakɩrɩ gie a ga jakʋʋrɩ jigiŋ, ta ʋ yaa wa wɩɩŋ a baa ʋ balɩ wa.” 18 Ta nyɩŋkʋraha wʋnyɩ wa die dɩ ʋ nɩŋŋa a yaa wa a ga jakʋʋrɩ jigiŋ a balɩ wa dɩ, “Pɔɔli vuodieke dɩ benne dansarɩka ma wa wana mɩŋ, a balɩ mɩŋ dɩ n yaa dalʋakɩrɩ gie a keŋ fʋ jigiŋ dama ʋ yaa wɩɩŋ a baa ʋ balɩ fʋ.”

19 Jakʋʋrɩ die dɩ yigi ʋ nuuŋ me a yaa wa nyɩŋ lʋgɩŋ a pɩasɩ wa dɩ, “Bɩa wɩɩŋ fʋ yaala fʋ balɩ mɩŋ?”

20 Ʋ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Dembisi bataŋ sannana dɩ ba keŋ balɩ fʋ dɩ soriŋ fʋ yaa Pɔɔli a keŋ sʋʋŋ Juu vuosisi nyɩŋkʋra lagɩŋkʋ jigiŋ. Ba nan paalɩ yi sɩba ba yaala ba sɩmma wudieke ʋ paalɩ a yi chʋʋsɩ. 21 Ama da keŋ a tɔgɩŋ ba dama dembisi tɩaŋ baŋɩsɩ-nɩɩsa lɔbɩrɩna a gbarɩ wa. Dama ba hʋʋya mɩŋ dɩ ba kaaŋ dii jaaŋ yaa a nyuu nyaaŋ a ga tʋgɩ saŋŋa dieke ba baaŋ nan kʋʋ wa. Ta lele ba wa yiwo siri dɩ ba yi wudiekemba ba sanna wa ta chɩɩsa wudieke fʋ baaŋ nan balɩ.”

22 Jakʋʋrɩ die dɩ baarɩ dɩ, “Da keŋ balɩ vuoŋ mana dɩ balɩ mɩŋ wɩɩrɩ gie.” Ta die taaŋ wa ʋ ga.

Die ba yalla Pɔɔli a ga vuokpɩɩŋ Felikisi jigiŋ dene

23 Womi die jakʋʋrɩ die dɩ wa ʋ nyɩŋkʋra bale a balɩ ba dɩ, “Nɩ vʋarɩ sojasi kɔbɩsɩ-le aŋaŋ duunjʋalɩtɩŋ baŋɩsɩ-yʋpɔyɩ aŋaŋ tɩŋtaarɩŋ kɔbɩsɩ-le aŋ ba ga Siisiria yuku gie yaa gamma bimbilimiŋ awayɩ saŋŋa. 24 Ta nɩ yaalɩ duune a yɩ Pɔɔli aŋ ʋ jʋalɩ ta nɩ mɩŋŋɩ a daansɩma wa a yaa ga tʋgɩ vuokpɩɩŋ Felikisi jigiŋ.” 25 Jakʋʋrɩ die dɩ maagɩ gbanɩŋ dɩ:

26 Manɩŋ Kolodiasi Lisiasi waasa fʋnɩŋ vuokpɩɩŋ Felikisi.

27 Juu vuosi bataŋ die yigine daa wa gie a mɩa dɩ ba kʋʋ wa. Ama die n mɩŋŋɩna dɩ ʋ yiwo vuodieke Romani naaŋ wa dɩ yɩna sieŋ, die wɩa maŋ aŋaŋ n sojasi bataŋ dɩ ga gbatɩ wa taaŋ. 28 Die n tɩŋ yaala n sɩmma wudieke ba bala dɩ ʋ yi chʋʋsɩ wa, die wɩa die maŋ yaa wa a ga ba nyɩŋkʋra lagɩŋkʋ jigiŋ. 29 Die maŋ mɩŋŋɩ dɩ ʋ ka yi wudieke dɩ mʋna dɩ ba kʋʋ wa yaa ba nagɩ wa yi dansarɩka sʋŋ; die ba balala wudieke a galɩma wa die yiwo ba gbaŋ gbaŋ ba mɩraha wɩa. 30 Die maŋ wʋŋ dɩ Juu vuosi bataŋ sama mɩŋ dɩ ba kʋʋ wa, maŋ tʋŋ dɩ ba yaa wa keŋ fʋ jigiŋ. Ta balɩ vuodiekemba dɩ galɩnnana wa dɩ ba yaa wɩɩrɩ a keŋ fʋ jigiŋ.

31 Sojasisi die dɩ yi wudieke jakʋʋrɩ die dɩ bala wa, ta die nagɩ Pɔɔli yuku mi a yaa ga Antipatirisi tɩŋ ma. 32 Ka tʋnvʋʋsa die sojasisi die dɩ chʋnna nagɩsɩsɩ die dɩ yiŋŋi a keŋ ba jigiberisikiri ta vaa duunjʋalɩtɩba dɩ ba gamma aŋaŋ Pɔɔli. 33 Die ba nagɩ wa a ga Siisiria ta die nagɩ gbaŋkʋ a yɩ vuokpɩɩkʋ Felikisi ta nagɩ Pɔɔli yi ʋ nuusi me. 34 Vuokpɩɩkʋ die dɩ karɩŋ gbaŋkʋ ta die pɩasɩ Pɔɔli tɩgɩdieke ʋ nyɩna. Die ʋ mɩŋŋɩna dɩ Pɔɔli nyɩŋ wa Silisia tɩŋgbaŋ ma wa, 35 ʋ baarɩ dɩ, “N nan wʋŋ fʋ wɩaha dɩɩ yi vuodiekemba dɩ galɩnnana fʋ wa dɩ keŋ.” Die ʋ balɩna kʋaŋ chaaŋ die ʋ yɩ nʋaŋ dɩ ba yaa Pɔɔli a ga yi naaŋ Herodi tigiŋ me a gbarɩ wa sɩba dansarɩka vuoŋ.

24

Juu vuosisi die dɩ galɩnnana Pɔɔli vuokpɩɩŋ Felikisi nɩŋŋa dene

1 Ka daraa anʋ kʋaŋ chaaŋ Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ Aniasi aŋaŋ ba nyɩŋkʋraha bataŋ aŋaŋ lɔya wʋnyɩ ba wasɩnana Tetulusi die dɩ ga Siisiria ta ga vuokpɩɩŋ Felikisi jigiŋ dɩ ba balɩ wudieke Pɔɔli dɩ yine a chʋʋsɩ. 2 Die wɩa die ba wa Pɔɔli a keŋ juu ta Tetulusi die dɩ wa bala Pɔɔli dɩ yine wudieke wo dɩ:

“Jakʋʋŋ Felikisi, fʋ wɩa yine tɩ tɩŋgbaŋka gie dɩ fɩalɩ ta fʋ baga dɩ benne tɩ ma wɩa fʋ wʋnsa tɩŋgbaŋka. 3 Tɩ mana nine suuliye aŋaŋ wudieke fʋ yinene wo ta tɩ waasa fʋ. 4 N ka yaala n chʋʋsɩ fʋ saŋŋa ama ko dii suguru aŋaŋ tɩ ta fʋ wʋŋ tɩ wɩaha gie bɩta. 5 Tɩ ye ta daa wa gie yiwo vuobɩaŋ ta yi jigiŋmabɩrʋ ta vasa Juu vuosisi dɩ waga tɩŋgbaŋka gie mana. Wʋnɩŋ ʋ bɩ yiwo Nazarenesi jɩamɩŋ nɩŋŋandɩɩsɩrʋ gbaŋ. 6 Die ʋ mɩa dɩ ʋ chʋʋsɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ, die wɩa tɩ yigi wo. ((Die tɩ tɩŋ yaala tɩ dii ʋ sarɩya aŋaŋ tɩ gbaŋ gbaŋ tɩ mɩraha dɩ dagɩna die wo 7 ama ta sojasisi jakʋʋŋ Lisiasi die dɩ keŋ juu aŋaŋ tʋaŋ a gbatɩ wa nyɩŋ tɩ jigiŋ. 8 Naa kʋaŋ chaaŋ Lisiasi die dɩ yi nʋaŋ dɩ vuodiekemba dɩ balala dɩ ʋ yiwo bɩabʋ keŋ fʋ nɩŋŋa.)) Dɩɩ yi fʋ pɩasɩ daa wa gie fʋ gbaŋ nan dɩ sɩba wudieke tɩ balala dɩ ʋ yiwo mana yiwo wusie.” 9 Die Juu vuosisi die dɩ lagɩsɩna mi die dɩ baarɩ dɩ wɩaha mana yiwo wusie.

Pɔɔli die dɩ balɩ a vʋarɩ ʋ gbaŋ dene

10 Mi die naaŋ wa die dɩ nagɩ ʋ nuuŋ a diiŋ Pɔɔli dɩ ʋ balɩ wɩa. Die ʋ piili dɩ:

“N sɩba a baarɩ fʋ yine tɩnɩŋ Juu vuosi sarɩya diiru bɩna pam, die wɩa n yaa sʋgɩfɩalɩŋ dɩ n balɩ vʋarɩ n gbaŋ fʋ naalɩakʋ gie me. 11 Dɩɩ yi fʋ yaala, nan bɩagɩ a pɩasɩ a sɩmma dɩ ka ka tɩaŋ daraa baŋ aŋaŋ ale die maŋ jʋalɩ ga Jerusalemi dɩ n ga jɩaŋ Ŋmɩŋ. 12 Die Juu vuosisi die ka ye mɩŋ ta n nɩga nɩnhagɩrɩŋ aŋaŋ vuoŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ yaa a lagɩsa vuosi a vasa ba sɩnyɩɩrɩŋ dɩ haga Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me yaa tɩka sʋŋ. 13 Ba kaaŋ bɩagɩ a dagɩ dɩ ŋmɩnchɩbɩsɩ dieke ba chɩbɩna a yɩ mɩŋ wa yiwo wusie. 14 Manɩŋ n bala nɩ dɩ sie dieke n dɩna ta Juu vuosisi dɩ bala dɩ die sieku ka vɩɩna wa ama manɩŋ n ye ko jɩama tɩ chɔɔŋkʋʋlɩŋ Ŋmɩnnɩ. Wudieke mana dɩ maagɩna Mosisi mɩraha gbaŋtɩ sʋŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩba gbaŋtɩ sʋŋ wa, n yi a mana yada mɩŋ. 15 N yaa tama sɩba vuosi gie, dɩ Ŋmɩŋ nan daansɩ vaa vuovɩɩna yaa vuobɩatɩ hagɩ kuŋ me. 16 Die wɩa n mɩa mɩŋ dɩ n yi wudieke dɩ mʋna Ŋmɩŋ aŋaŋ vuota nɩŋŋa ta ka chɩɩlɩya n sʋŋ ma.

17 “Die n nyɩna Jerusalemi a yʋasɩ wa wɩa, maŋ yiŋŋi ga aŋaŋ piini dɩ n yɩ zɔɔlɩntieliŋ mi ta bɩ yi kaaba a yɩ Ŋmɩŋ. 18 Die n wʋnsɩna n gbaŋ a kpatɩ wa ta die bie Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋkʋ ta die yie kaabaha die ba juu ye mɩŋ. Saŋka mi ta vuosi ye ka dala mi ta watɩ die dɩ wori. 19 Ama Juu vuosi bataŋ die dɩ nyɩna Asia tɩŋgbaŋ ma gbaŋ die bie mi saŋka mi: ta dɩɩ yi die ba ye n chʋʋsɩŋ ka tɩŋ mʋ ba keŋ gie a keŋ balɩ chʋʋsɩ mɩŋ. 20 Yaa vaa vuodiekemba dɩ benne gie dagɩ wudieke a yine a chʋʋsɩ saŋŋa dieke n zene ba nyɩŋkʋraha nɩŋŋa wa. 21 Die ba ka ye wudieke n chʋʋsɩna ntaala wʋbalɩmɩŋ nyɩɩna ma maŋ balɩ ba sʋŋ dɩ, ‘Nɩ die mɩŋ sarɩya jinne dama n tuone a dii dɩ kunti nan daansɩ hagɩ kuŋ me wo.’ ”

22 Felikisi die sɩba tɩ Yɔmʋtieŋ sieti wɩa ta die vaa wɩɩrɩ ta baarɩ dɩ, “N nan balɩ wudieke n yalla dɩ yi sojasisi jakʋʋŋ Lisiasi dɩ keŋ tʋgɩ.” 23 Ta die yi soja dieke dɩ gbarɩna Pɔɔli nʋaŋ dɩ ʋ gbarɩ wa, ama ta vaa Pɔɔli bemme ʋ dʋŋŋʋ ta vaa ʋ zʋalɩŋ yɩma wa jadieke ʋ yaalala.

Pɔɔli die dɩ bala wɩa a yɩ jakʋʋŋ Felikisi aŋaŋ ʋ hɔgʋ dene

24 Daraa a ŋmɩna kʋaŋ chaaŋ, jakʋʋŋ Felikisi dɩ keŋ aŋaŋ ʋ hɔgʋ Dirusila, vuodieke dɩ yine Juu vuoŋ ta die vaa ba wa Pɔɔli ʋ keŋ, ta Pɔɔli die dɩ bala yaa gamma vuoŋ dɩ baaŋ nan yi Yisa Masia yada dene. Ta wʋnɩŋ Felikisi die dɩ wʋmma. 25 Ama Pɔɔli die dɩ bɩ bala yaa gamma vɩɩnɩŋ yiile aŋaŋ yigi n gbaŋ aŋaŋ dʋnɩa kpatɩ sarɩya diile wɩaha, ŋmaamɩŋ die dɩ yigi jakʋʋŋ Felikisi ʋ baarɩ dɩ, “Lele nan bɩagɩ ga. N nan bɩ wa fʋ maŋ keŋ ye sieŋ.” 26 Ama Felikisi saŋka mi die yile dɩ Pɔɔli nan kpalɩ wa aŋaŋ ligire, die wɩa ʋ ŋaŋ wa wa mɩŋ, ʋ aŋaŋ wa dɩ bala wɩa.

27 Ka bɩna ale kʋaŋ chaaŋ Posiwosi Fesitusi die dɩ tuo vuokpɩɩŋ Filikisi naŋ ma a zie. Ama vuokpɩɩŋ Filikisi die dɩ balla ʋ vaa tʋʋmaha, die ʋ yaala Juu vuosi yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ wa, die wɩa die ʋ vaa Pɔɔli dansarɩka sʋŋ.

25

Pɔɔli die dɩ nagɩna ʋ wɩa a poli ga naaŋ Siiza jigiŋ dene

1 Jakʋʋŋ Fesitusi die dɩ kenne Siisiria, ka daraa ataa kʋaŋ chaaŋ ʋ nyɩŋ mi ta jʋalɩ ga Jerusalemi. 2 Mi die Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha aŋaŋ Juu vuosi nyɩŋkʋraha die dɩ keŋ Fesitusi jigiŋ a chɩbɩ ŋmɩnchɩbɩsɩ a yɩ Pɔɔli ta die jʋʋsɩ Fesitusi dɩ 3 ʋ vaa Pɔɔli keŋ Jerusalemi ma. Die ba jʋʋsɩ wa dɩ ʋ yi naa dama die ba wɔŋ saŋ mɩŋ dɩ ba lɔbɩrɩ a kʋʋ Pɔɔli sieŋ me mɩŋ. 4 Fesitusi die dɩ yiŋŋi a balɩ dɩ, “Pɔɔli bemme dansarɩka sʋŋ Siisiria, ta n gbaŋ n nan yiŋŋi a ga mi daraa ale ka gie nʋaŋ. 5 Die wɩa, nɩ vaa nɩ nɩŋŋandɩɩsɩrɩba bataŋ ga aŋaŋ mɩŋ Siisiria a ga balɩ wudieke ʋ yine, dɩɩ yi ʋ yi wɩɩŋ a chʋʋsɩ.”

6 Fesitusi die dɩ bɩ dii daraa anɩɩ yaa daraa baŋ ba jigiŋ ta die nyɩŋ ga Siisiria. Ka tʋnvʋʋsa die ʋ juu kalɩ ʋ sarɩya diile gbaŋtɩ ma ta yɩ nʋaŋ dɩ ba yaa Pɔɔli keŋ juu. 7 Die Pɔɔli dɩ kenne juu wo die Juu vuodiekemba dɩ nyɩna Jerusalemi a keŋ wo dɩ zie a giliŋ wo, a piili bala wʋbɩatɩ a chʋʋsa wa, ama die ba ka bɩagɩ dagɩ dɩ ba wɩɩrɩ yiwo wusie. 8 Die wɩa Pɔɔli die dɩ bala dɩ ʋ gbatɩ ʋ gbaŋ dɩ, “Manɩŋ n ka yi wɩɩŋ a chʋʋsɩ Juu vuosi mɩraha yaa Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ jaaŋ yaa Romani vuosi naakpɩɩka.”

9 Ama Fesitusi die dɩ yaala ʋ yi aŋ Juu vuosisi sʋŋ fɩalɩ, die wɩa die ʋ pɩasɩ Pɔɔli dɩ, “Nan dɩ yaala fʋ ga Jerusalemi aŋ n ga dii fʋ sarɩya aŋaŋ wɩaha gie mi?”

10 Pɔɔli die dɩ baarɩ dɩ, “Aayɩ, n yaala Romani naakpɩɩŋ gbaŋ dii n sarɩya. N ka yi wɩɩŋ a chʋʋsɩ Juu vuosisi sɩba fʋ gbaŋ gbaŋ fʋ sɩbɩna dene. 11 Dɩɩ yi maŋ chʋʋsɩ wa ba mɩraha ta yi wudieke dɩ mʋna kuŋ n tɩŋ kaaŋ baarɩ nɩ da kʋʋ mɩŋ. Ama dɩɩ yi wudieke ba bala dɩ n yiye wo dɩ ka yi wusie, vuoŋ wori a baaŋ nan bɩagɩ a nagɩ mɩŋ a yi ba nuusi me. Ama lele n jʋʋsa dɩ nɩ vaa Romani naakpɩɩŋ Siiza gbaŋ gbaŋ dii n sarɩya.”

12 Womi Fesitusi aŋaŋ lagɩŋkʋ nyɩŋkʋraha dɩ ye taŋ ta ʋ yiŋŋi balɩ dɩ, “Fʋnɩŋ jʋʋsɩya mɩŋ dɩ nan nagɩ fʋ wɩɩrɩ a poli ga naakpɩɩŋ Siiza jigiŋ, die wɩa ba yaa fʋ ga ʋ jigiŋ.”

Pɔɔli die dɩ balla wɩa a yɩ naaŋ Agiripa aŋaŋ ʋ hɔgʋ dene

13 Die daraa ale kʋaŋ chaaŋ, naaŋ Agiripa aŋaŋ ʋ hɔgʋ Beniisi dɩ keŋ Siisiria dɩ ba kaagɩ jakʋʋŋ Fesitusi. 14 Die ba yine daraa ŋmɩna mi, ta Fesitusi die dɩ keŋ balɩ Pɔɔli dɩ benne wudieke ma a yɩ naaŋ Agiripa dɩ, “Felikisi vaa wa daa wʋnyɩ giena dansarɩka sʋŋ, 15 ta die maŋ ga Jerusalemi Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra aŋaŋ Juu vuosi nyɩŋkʋra dɩ keŋ n jigiŋ a baarɩ dɩ n dii ʋ sarɩya a baarɩ dɩ ʋ chʋʋsɩya. 16 Ama die maŋ yiŋŋi balɩ ba dɩ tɩnɩŋ Romanisi mɩra wo sieŋ dɩ ba nagɩ vuodieke vuosi dɩ balala dɩ ʋ yiwo wʋbɩaŋ a yi ba nuusi me, ta ba ye ka yaa wa ga sarɩya diile jigiŋ ta wʋnɩŋ aŋaŋ ba tuoli taŋ dɩ ʋ balɩ a vʋarɩ ʋ gbaŋ.

17 “Die wɩa die ba kenne giena wa die n ka chʋʋsɩ saŋŋa, ka tʋnvʋʋsa die maŋ juu kalɩ n sarɩya gbaŋtɩ ma ta yɩ nʋaŋ dɩ ba yaa Pɔɔli a keŋ.

18 “Ama vuodiekemba die dɩ balala a chʋʋsa wa wa dɩ hagɩna zie dɩ ba balɩ wudieke ʋ yine wo, die ba ka balɩ wʋbɩaŋ diekemba n yilinene dɩ ba nan balɩ wa. 19 Ama die ka yiwo nɩnhagɩrɩŋ ba nɩgɩna aŋaŋ wa yaa gamma ba gbaŋ gbaŋ ba jɩamɩŋ aŋaŋ daa wʋnyɩ die dɩ kpine ta ʋ saaŋ dɩ dɩ Yisa wɩa, vuodieke Pɔɔli dɩ bala dɩ ʋ bie ʋ mɩsɩ ma.

20 “Die n zɩ n baaŋ nan dii sarɩyaka dene wɩa, die maŋ pɩasɩ Pɔɔli dɩ ʋ nan dɩ yaala ʋ ga Jerusalemi aŋ n dii wo sarɩya mi. 21 Ama die ʋ baarɩ dɩ ba vaa ʋ bemme dansarɩka ma a ga tʋgɩ saŋŋa dieke Romani naakpɩɩka dɩ baaŋ nan dii ʋ sarɩya ka. Die wɩa die maŋ yɩ nʋaŋ dɩ ba nagɩ wa yi dansarɩka sʋŋ giena a ga tʋgɩ saŋŋa dieke n baaŋ nan yaa wa a ga Romani naakpɩɩka jigiŋ.”

22 Womi naaŋ Agiripa dɩ balɩ yɩ Fesitusi dɩ, “N gbaŋ n yaala n wʋŋ daa wa wɩaha a nyɩŋ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ nʋaŋ ma.”

Fesitusi die dɩ yiŋŋi balɩ dɩ, “Nan wʋŋ wa soriŋ.” 23 Ka tʋnvʋʋsa naaŋ aŋaŋ ʋ hɔgʋ Beniisi die dɩ bɔbɩ aŋaŋ nyinyeeki dʋnsa a keŋ juu lagɩŋkʋ juoku me. Die sojasisi nyɩŋkʋra aŋaŋ tɩka nyɩŋkʋra die dɩ dɩɩ ba kʋaŋ a keŋ juu mi. Fesitusi die dɩ yɩ nʋaŋ ba yaa Pɔɔli keŋ juu.

24 Fesitusi die dɩ baarɩ dɩ, “Naaŋ Agiripa aŋaŋ vuodiekemba mana dɩ benne gie nɩ daansɩ daa wa gie. Juu vuodiekemba mana dɩ benne Jerusalemi aŋaŋ Siisiria keŋ wo n jigiŋ ta nata dɩ ʋ mʋ kuŋ. 25 Ama manɩŋ n ka ye wudieke ʋ yine a chʋʋsɩ ta mʋ kuŋ. Ta ʋ gbaŋ dɩ bala dɩ tɩ yaa wa ga Romani naakpɩɩka jigiŋ aŋ ʋ dii wo ʋ sarɩya ka. Die wɩa n saŋya mɩŋ dɩ n yaa wa ga Romi. 26 Ama n paalɩ wo wudieke n baaŋ nan maagɩ yaa gamma daa wa gie wɩa a yaa ga yɩ Romanisi naakpɩɩka. Die wɩa maŋ yaa wa keŋ nɩ mana nɩŋŋa aŋaŋ fʋnɩŋ naaŋ Agiripa. Tɩ keŋ balɩ wɩɩrɩ gie kpatɩ n nan wa yaa wɩɩŋ aŋ n maagɩ. 27 Dama dɩ wo chɩaŋ aŋ n vaa dansarɩka vuoŋ ga naakpɩɩka jigiŋ ta kaaŋ bɩagɩ dagɩ wudieke ʋ yine chʋʋsɩ.”

26

Pɔɔli die dɩ bala a gbatɩ ʋ gbaŋ Agiripa nɩŋŋa dene

1 Womi Agiripa die dɩ balɩ yɩ Pɔɔli dɩ, “N yɩ fʋ sieŋ dɩ fʋ balɩ a vʋarɩ fʋ gbaŋ.” Pɔɔli die dɩ nagɩ ʋ nuuŋ a diiŋ ta baarɩ dɩ: 2 “Naaŋ Agiripa! N sʋŋ fɩalɩya mɩŋ fʋ yɩna mɩŋ sieku gie dɩ n balɩ a vʋarɩ n gbaŋ fʋ nɩŋŋa jinne, yaa gamma wudiekemba mana n gbaŋ gbaŋ n vuosi dɩ bala dɩ n yi chʋʋsɩ wa. 3 Fʋnɩŋ fʋ sɩbɩna tɩnɩŋ Juu vuosi mɩraha aŋaŋ wudiekemba dɩ yine tɩ nɩnhagɩrɩŋ mana. Die wɩa n jʋʋsa fʋ, dii suguru ta fʋ wʋmma wudieke n bala n balɩ naa.

4 “Die n yine bʋabiŋ a yaa ga mʋʋna Juu vuosi mana wɔŋ sɩba die n benne die n tɩŋgbaŋ ma aŋaŋ Jerusalemi ma. 5 Ba wɔŋ sɩba a yʋasɩ. Dɩɩ yi ba yaala ba nan bɩagɩ dagɩ fʋ dɩ die n gʋtɩ wa Farasisi diekemba die dɩ mɩŋŋɩna a dɩa Ŋmɩŋ mɩraha. 6 Ama lele ba die mɩŋ sarɩya dama n yaa tama aŋaŋ nʋa dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba kʋrɩŋ ma wa. 7 Nʋarɩ gie wɩa ta tɩnɩŋ Juu vuosi buuriŋ baŋ aŋaŋ ale die dɩ yaa tama ta yile dɩ tɩ nan daansɩ yeke. Die wɩa tɩ jɩama Ŋmɩŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna ŋmɩntʋasɩ aŋaŋ yuŋ mana. Jakʋʋŋ Agiripa, tamaka gie wɩa Juu vuosisi dɩ bala dɩ n chʋʋsɩya mɩŋ. 8 Bɩa wɩa dɩ hagɩrɩ a yɩ nɩ dɩ nɩ tuo a dii dɩ Ŋmɩŋ vasa kunti dɩ haga kuŋ me?

9 “Piiliku me die n gbaŋ n mɩa mɩŋ dɩ n yi wɩɩŋ mana a chʋʋsɩ Yisa vuodieke dɩ nyɩna Nazeriti wa saaŋ. 10 Naa die maŋ yi Jerusalemi ma ma. Die maŋ tuose yiko gbanɩŋ a nyɩna Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha jigiŋ ta die yige Ŋmɩŋ vuosi pam a yie dansarɩka sʋŋ. Ba keŋ dii ba sarɩya ta baarɩ dɩ ba kʋʋ ba n gbaŋ gbaŋ ŋaŋ gʋta wa vuodiekemba dɩ bala dɩ ba kʋʋ ba wa ma.

11 “Saŋŋa mana n ŋaŋ mugisi be mɩŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juone me dɩ ba chiisi dɩ ba ka dɩ Yisa. Die ba wɩa dɩ paala yaa mɩŋ sɩnyɩɩrɩŋ wɩa maŋ gara tɩŋgbaŋ gaasɩ a yaala ba jigiŋ.

Pɔɔli die dɩ balɩ ba ʋ tarɩgɩŋ wɩa

12 “Naa wɩa, daaŋ kaanɩ die maŋ gara Damasikusi dɩ n mugisi Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ aŋaŋ yiko dieke Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋraha die yɩna mɩŋ ta bɩ yɩ mɩŋ nʋaŋ dɩ n yi wo. 13 Jakʋʋŋ Agiripa, die ka yiwo ŋmɩŋsikpeŋ ta maŋ bie sieŋ me a gara, ta die keŋ ye chaanɩŋ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a chaana a tɩaŋ ŋmɩŋ, ta nyɩgɩsa ta taaŋ giliŋ mɩŋ aŋaŋ n siechɔntɩ chanchaalɩŋ. 14 Die tɩ mana die dɩ nan tɩŋgbaŋ, ta die maŋ wʋŋ lɔlɩŋ dɩ balɩ tɩnɩŋ Juu vuosi jabalɩkɩŋ ma dɩ, ‘Sɔɔli Sɔɔli, bɩa wɩa fʋ mugise mɩŋ? Dɩ yiwo gaantɩŋ fʋ wagɩnana aŋaŋ manɩŋ.’

15 “Die maŋ yiŋŋi pɩasɩ dɩ, ‘N Yɔmʋtieŋ, mɩnɩa yine fʋ?’ Ta tɩ Yɔmʋtieŋ die dɩ yiŋŋi a baarɩ dɩ, ‘Manɩŋ Yisa fʋ mugise die. 16 Ama hagɩ a zie fʋ nagɩsɩ ma. N nyɩŋ fʋ jigiŋ dama fʋnɩŋ maŋ vʋarɩ dɩ fʋ yi n tʋntʋntʋ. Yime siara a balɩ vuosi wudieke fʋ yene yaa gamma n wɩa jinne aŋaŋ wudieke n baaŋ nan dagɩ fʋ soriŋ daaŋ. 17 N nan daansɩ gbatɩ fʋ a nyɩŋ Juu vuosi nuusi me aŋaŋ buurigaasɩ dieke jigiŋ n bala n tʋŋ fʋ nuusi me. 18 Fʋnɩŋ yiwo vuodieke dɩ bala ʋ yuori ba nine a vʋarɩ ba nyɩŋ lɩmɩŋ ma a ga chaanɩŋ ma, a bɩ vʋarɩ ba a nyɩŋ Sitaani nuusi me aŋ ba juu Ŋmɩŋ nuusi me, aŋ ʋ vaa ba wʋbɩatɩ a chaa ba aŋ ba gʋtɩ vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩna wa ma, dama ba yine mɩŋ yada wa wɩa.’

Pɔɔli die dɩ bala ʋ tʋʋma wɩa dene

19 “Die wɩa, naaŋ Agiripa, die n ka zetiye die n yene daansɩ dieke a nyɩŋ arɩzanna ma wa. 20 Die n woliŋ a mʋʋlɩ Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha a yɩ Damasikusi vuosi, ta die nyɩŋ ga Jerusalemi aŋaŋ Judia tɩgɩsɩ mana. Naa kʋaŋ chaaŋ maŋ ga mʋʋlɩ a yɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi. Wudieke n balla a yɩa vuosisi gie mana yiwo, ba vaa ba tʋmbɩatɩ ta dɩa Ŋmɩŋ sieŋ, ta tʋmma tʋnvɩɩna aŋ ka dagɩ sɩba ba seŋ vaa ba tʋmbɩatɩ aŋaŋ wusie.

21 “Naa wɩa die Juu vuosisi die dɩ yigi mɩŋ, die n ŋaana bie Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ, ta die yaala ba kʋʋ mɩŋ wa. 22 Ama Ŋmɩŋ suŋŋine mɩŋ dene a keŋ tʋgɩ jinne daarɩ gie maŋ zie dɩ n balɩ wusie a yɩ vuoŋ mana, wabɩtɩ aŋaŋ hagɩrɩtieliŋ. Wudieke n bala aŋaŋ wudieke Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ aŋaŋ Mosisi die dɩ balla a nan yiwo, yiwo jabalɩmɩŋ. 23 N balɩ ba Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩŋ Masia wa die dɩ bala ʋ gbalɩgɩ gbalɩgɩ dieke ta kpi, ta wʋnɩŋ ʋ balla ʋ yi bʋmbʋŋaŋ vuodieke dɩ bala ʋ woliŋ a hagɩ kuŋ me, die wɩa ʋ nan balɩ yɩ Juu vuosisi aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi dɩ ba nan bɩagɩ ye gbatɩtaanɩŋ. Naa nan yi sɩba chaanɩŋ a yɩ ba.” 24 Pɔɔli die dɩ balala dɩ ʋ gbatɩ ʋ gbaŋ a taaŋ wa, Fesitusi die dɩ natɩ wa a baarɩ dɩ: “Pɔɔli, yiwo yɩɩŋyaaŋ! Fʋ bʋgɩrɩna nyinti pam wa yine fʋ juu yɩɩŋyaatɩ die!” 25 Ta Pɔɔli die yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Jakʋʋŋ Fesitusi, n ka juu yɩɩŋyaatɩ! Wudieke n balɩnana yiwo wusie ta bɩ yaa chɩaŋ. 26 Jakʋʋŋ Agiripa, n yaa sikimiŋ ta nan bɩagɩ balɩ a yɩ fʋ dama fʋ gbaŋ fʋ sɩbɩna ha wɩa, ta bɩ yi yada dɩ wɩaha gie yaa gamma Yisa wa ka lɔbɩrɩ fʋ jigiŋ, dama wudieke die yine wo die ka yi lɩmɩŋ ma.” 27 Die Pɔɔli dɩ bɩ balɩ a yɩ naaŋ Agiripa dɩ, “Fʋnɩŋ, yi Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ wʋbalɩkaha yada mɩŋ? N wɔŋ sɩba a baarɩ fʋ yi yada mɩŋ.” 28 Ta naaŋ Agiripa die dɩ yiŋŋi balɩ Pɔɔli dɩ, “Aŋaŋ fʋ wʋbalɩka bɩta ka gie fʋ yile dɩ nan bɩagɩ tarɩgɩ mɩŋ a yi Yisa dɩdɩɩsɩrʋ?” 29 Pɔɔli die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Wʋbalɩkɩ waŋ yaa wʋbalɩkɩ gobiŋ, manɩŋ n Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ yiwo dɩ fʋnɩŋ aŋaŋ vuosi gie mana die dɩ wʋnna n wʋbalɩkaha jinne wo bɩrɩŋ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ sɩba manɩŋ ntaala dansarɩka gie nyɩɩna ma n ka yaala nɩ juu.” 30 Womi naaŋ Agiripa aŋaŋ jakʋʋŋ Fesitusi aŋaŋ Beniisi aŋaŋ vuodieke mana die dɩ benne ba jigiŋ die dɩ hagɩ nyɩŋ. 31 Ama die ba bala ba nyɩŋ wa die ba baarɩ dɩ, “Daa wa gie ka yi wʋbɩaŋ kaanɩ gbaŋ. Ʋ ka mʋ ba kʋʋ wa yaa ba nagɩ wa a yi dansarɩka sʋŋ.” 32 Ta naaŋ Agiripa die dɩ balɩ yɩ jakʋʋŋ Fesitusi dɩ, “Tɩ tɩŋ nan bɩagɩ a vʋarɩ daa wa gie a taaŋ dɩɩ yi die ʋ tɩŋ ka poli ʋ wɩɩrɩ gie a ga naakpeŋkpɩɩŋ Siiza jigiŋ.”

27

Sojasisi die dɩ nagɩ Pɔɔli a ga Romi tɩŋ dene

1 Die ba kenne saŋ dɩ ba nagɩ Pɔɔli a ga Romi, Itali tɩŋ ma, die ba nagɩ wa aŋaŋ dansarɩka vuosi bataŋ a yɩ Romani sojasisi jakʋʋŋ wʋnyɩ nuuŋ me ba wasɩnana wa Julusi, die ʋ benne sojasisi chaakʋ die ba wasɩnana Naalɩba jakʋʋŋ Chaakʋ. 2 Tɩ mana die dɩ ga juu haarɩ dieke die dɩ nyɩna Adiramitiwomi, dama die haarɩkʋ die wɔŋ yi siri dɩ ka nyɩŋ Siisiria a ga Asia tɩŋgbaŋ ma tɩgɩ diekemba die dɩ gbɩgɩna mʋgɩkpɩɩrɩ. Ta Masedonia vuoŋ, Arisitakusi, vuodieke dɩ nyɩna Tesalonika die gʋtɩ wa tɩ ma. 3 Ka tʋnvʋʋsa die tɩ tʋgɩ Sidoni. Sojasisi jakʋʋŋ, Julusi die mɩŋŋɩ a pɔgɩlɩ Pɔɔli ta die yɩ wo sieŋ dɩ ʋ ga ʋ zʋalɩŋ jigiŋ aŋ ba yi wa ʋ nyɩŋyaalɩka. 4 Die tɩ nyɩna Sidoni ta bʋlɔgɩsɩŋ die dɩ nɩga a tuole tɩ, die wɩa die tɩ dɔŋ daagɩ Saapurusi tɩŋgbaŋ chaakʋ, ta tɩŋgbaŋka die dɩ kagɩ tɩ a nyɩŋ bʋlɔgɩsɩkʋ ma. 5 Die tɩ dɔŋ tɩaŋ ga Silisia aŋaŋ Pamifilia tɩŋgbaŋ chaakʋ ta ga tʋgɩ Mira tɩŋ, Lisia tɩŋgbaŋ mama, ta sʋʋŋ mi. 6 Mi die sojasisi jakʋʋrɩ die dɩ ye haarɩ dieke dɩ nyɩna Alekizandira a tɩaŋ a gara Itali tɩŋgbaŋ, ʋ vaa tɩ juu kanɩŋ.

7 Die tɩ dɔŋ sɔmm sɔmm daraa pam a keŋ paalɩ gbalɩgɩ ta ye keŋ tʋgɩ Kinidusi tɩŋ ma. Bʋlɔgɩsɩbʋ die dɩ faasɩ tuoli tɩ mi chaakʋ wɩa die tɩ ka bɩagɩ dɔŋ gara mi. Die wɩa die tɩ daagɩ ga Kireeti tɩŋgbaŋ lʋgɩŋ. Dama mi die bʋlɔgɩsɩbʋ die dɩ ka faasɩ hagɩrɩ, die tɩ keŋ gbigi Salimoni, Kireeti tɩŋgbaŋ ma, a ga. 8 Die tɩ dɔma sɔmm sɔmm mʋgɩkpɩɩrɩ kʋanʋaŋ ta die wa keŋ tʋgɩ jigidieke ba wasɩnana “Haarɩtɩ zielivɩɩnɩŋ jigiŋ” mi die ka yʋa aŋaŋ Lisia tɩŋ.

9 Die tɩ yʋasɩna mi wɩa die saŋŋa dieke mʋgɩkpɩɩrɩ haarɩŋ dɔmɩŋ dɩ faasɩna yaa daanpɔyɩ dɩ wone keŋ tʋgɩ. Saŋka dɩaŋ ta Juu vuosi dʋʋga daakpeŋkpɩɩŋ dieke die ba kaabɩna ba wʋbɩatɩ naa chaala die tɩanya mɩŋ. Die wɩa Pɔɔli die dɩ kpaaŋ ba dɩ, 10 “N zʋalɩŋ, n sɩba a baarɩ tɩ sieku gie nan yi daanpɔyɩ, tɩ chiititi aŋaŋ tɩ haarɩkʋ nan chʋʋsɩ ta vuosi bataŋ nan waarɩ ba mɩsɩ gbaŋ.” 11 Ama die sojasi jakʋʋrɩ baga die wo wudieke Pɔɔli die dɩ bala wa ma dama die ʋ wʋmma yie haarɩkʋ jakʋʋrɩ aŋaŋ ka tieŋ wo. 12 Die haarɩsɩ jigizielikiri die ka vɩɩna aŋaŋ ba zie mi tafaaŋ saŋŋa, die wɩa ba jusu die baarɩ dɩ ba hagɩ mi a gamma Fonisi. Mi die yiwo Kireeti tɩŋgbaŋ tɩŋ ta haarɩsɩ jigizielikiri die dɩ bie mi a tuoli ŋmɩŋ jʋʋkɩŋ chaaŋ, ta die ba yaala ba bemme mi tafaaŋ saŋŋa.

Bʋlɔgɩsɩkpeŋkpɩɩŋ die dɩ kenne mʋgɩkpɩɩrɩ ma wɩa

13 Saŋŋa mi die ba ye bʋlɔgɩsɩŋ dɩ nɩgɩnana nyɩna ba nuugalɩ chaaŋ a kieŋ sɔmm sɔmm, ta die ba yile dɩ ka yi wo bʋlɔgɩsɩvɩɩnɩŋ wudieke dɩ baaŋ nan suŋŋine be sɩba ba sanna die wo. Die wɩa die ba datɩ kʋʋdʋnsɩ dieke dɩ yigine haarɩkʋ dɩ zie wo a yi haarɩkʋ sʋŋ a dɔma gbige Kireeti mʋgɩkpɩɩrɩ kʋanʋaŋ. 14 Ama die dɩ ka yʋasɩya ta bʋlɔgɩsɩkpeŋkpɩɩŋ die dɩ nɩga nyɩna ŋmɩŋ pɔsɩŋ chaaŋ a keŋ sʋʋna mʋgɩkpɩɩrɩ sʋŋ. 15 Die bʋlɔgɩsɩbʋ die dɩ keŋ hʋbʋbʋ haarɩkʋ ma, ta die dɩ hagɩrɩ pam aŋaŋ vuoŋ dɩ baaŋ nan bɩagɩ dɔŋ haarɩkʋ a tuolibu, die wɩa die tɩ vaa mɩsɩ ta vaa bʋlɔgɩsɩbʋ dɩ yaa haarɩkʋ chʋŋ gara. 16 Die bʋlɔgɩsɩbʋ die dɩ yaa tɩ ga tɩaŋ tɩgɩbɩŋ dieke ba wasɩnana Kɔda wa jigiŋ. Die tɩ tɩannana die tɩgɩbɩka die dɩ kagɩ bʋlɔgɩsɩbʋ die dɩ wa kpɩa. Die tɩ mɩɩ a bɩagɩ a yigi haarɩbike dieke dɩ taasɩna haarɩkpɩɩkʋ ma wa. 17 Die ba datɩ ka a juu haarɩkpɩɩkʋ ma a nagɩ guune a mɩŋŋɩ bɔbɩ giliŋ haarɩkpɩɩkʋ keŋ keŋ. Die ba chɩga ŋmaamɩŋ dɩ ba nan ga gbigi Libia tɩŋgbaŋ ma, jigidieke nyaabʋ dɩ kana ka goli wo. Die wɩa die ba datɩ haarɩkʋ garɩkʋ a sʋʋŋ ta vaa bʋlɔgɩsɩbʋ dɩ bɩ yaa haarɩkʋ chʋŋ. 18 Die bʋlɔgɩsɩkpɩɩbʋ dɩ ye ko nɩga, die wɩa ka tʋnvʋʋsa die ba piili a vʋara haarɩkʋ chiititi a taana. 19 Die ka tʋnvʋʋsa bɩbra ba vʋarɩ haarɩkʋ gbaŋ gbaŋ nyintiti aŋaŋ ba nuusi a vigi taana nyaabʋ sʋŋ. 20 Die dɩ yi daraa pam ta tɩ ka yese ŋmɩnnɩ yaa chɩŋmarɩsɩsɩ, nɩɩŋmara die dɩ ligine ŋmɩŋsikpeŋ wɩa. Ta bʋlɔgɩsɩbʋ die ye ko faasɩ nɩga ta die tɩ bɩ wo tama dɩ tɩ nan ye gbatɩtaanɩŋ.

21 Die dɩ faasɩna a yʋasɩ ta vuosisi die ka dii jaaŋ, ta Pɔɔli dɩ hagɩ zie ba nɩŋŋa a baarɩ dɩ, “N zʋalɩŋ, dɩ tɩŋ mʋ nɩ tuo n nʋarɩ ta da dɔŋ nyɩŋ Kireeti, tɩ tɩŋ kaaŋ juu daanpɔyɩ aŋaŋ wahala ka gie me. 22 Ama lele n wa jʋʋsa nɩ dɩ nɩ yigi sikimiŋ ta nɩ wʋnyɩ mana kaaŋ waarɩ ʋ mɩsɩ; ama haarɩkʋ nyɩɩna bala ka chʋʋsɩ. 23 Dama dienewo yuku Ŋmɩŋ dieke dɩ sɩna mɩŋ ta maŋ jɩama wa malaka die keŋ wo n jigiŋ, 24 a keŋ balɩ mɩŋ dɩ, ‘Pɔɔli, da vaa ŋmaamɩŋ yalla fʋ. Sie ba nagɩ fʋ a ga zie naalɩba jakʋʋŋ Siiza jigiŋ aŋ ʋ dii fʋ sarɩya; fʋ wɩa Ŋmɩŋ baa ʋ gbatɩ wa vuodiekemba dɩ benne haarɩkʋ gie me a taaŋ.’ 25 Die wɩa n zʋalɩŋ, nɩ dii sikimiŋ, dama n yi Ŋmɩŋ yada mɩŋ dɩ wudieke ʋ bala mɩŋ wa nan seŋ yi. 26 Ama bʋlɔgɩsɩbʋ nan kpaŋŋɩ tɩ a ga zieŋ tɩŋgbaŋ gaaŋ ta nyaaŋ dɩ giline kʋanʋaŋ.” 27 Die ka yugiti baŋ-anɩɩsa die wonde ta bʋlɔgɩsɩbʋ die ye ko kpaŋŋa tɩ chʋŋ Miditerana mʋgɩkpɩɩrɩ sʋŋ. Ama yaa gamma ka tanseese haarɩ dɔntɩba dɩ mɩŋŋɩ dɩ tɩ gbige gaaŋ. 28 Die wɩa die ba nagɩ jamagɩsɩŋ a magɩsɩ nyaabʋgoliŋ a die ye ta nyaabʋ goliŋ yiwo sɩba naŋ magɩsa kobɩga aŋaŋ baŋɩsɩ-le: die dɩ bɩ yi sʋaa die ba bɩ yi die gbaŋ gbaŋ ta ye ta bʋ goli yiwo naŋ magɩsɩŋ baŋɩsɩ-wayɩ. 29 Ŋmaamɩŋ die dɩ yigi be dama die ba yile dɩ ba haarɩkʋ nan keŋ jʋalɩ tana. Die wɩa die ba nagɩ kʋʋdʋnsa anɩɩsa dieke dɩ datɩnana haarɩkʋ dɩ ziele wo a yi nyaaŋ sʋŋ haarɩkʋ kʋaŋ ta die jʋʋsa Ŋmɩŋ dɩ tʋnvʋŋ. 30 Die haarɩ dɔntɩba die dɩ yaala ba chɩgɩ ta vaa haarɩkʋ die wɩa die ba vʋarɩ haarɩbike a yi nyaabʋ sʋŋ ta paalɩ yie sɩba ba baa ba ga vʋarɩ wa kʋʋdʋnsɩha a taŋ taaŋ nyaabʋ sʋŋ haarɩkʋ nɩŋŋa. 31 Ama Pɔɔli die dɩ balɩ sojasisi jakʋʋrɩ aŋaŋ sojasisi dɩ, “Dɩɩ yi haarɩ dɔntɩba gie dɩ ka wɩarɩ kalɩ haarɩkʋ sʋŋ, nɩ wʋnyɩ mana kaaŋ ye gbatɩtaanɩŋ.” 32 Die wɩa die sojasisi die dɩ gobi gobi guuŋ dieke dɩ bɔbɩna haarɩbike a yallɩ wa ta vaa ka nan nyaabʋ sʋŋ.

33 Die tuŋ bɩlla vʋʋnɩŋ ta die Pɔɔli die dɩ jʋʋsɩ ba mana dɩ ba dii nyindiike, die ʋ baarɩ dɩ, “Daraa baŋ anɩɩsa wʋnna ŋmaamɩŋ dɩ yallɩ nɩ ta nɩ ka dii jaaŋ mana. 34 Die wɩa n wa jʋʋsa nɩ ko dii nyindiike, dama ka yiwo jadieke dɩ baaŋ nan yi nɩ hagɩrɩŋ. Nɩ wʋnyɩ kaaŋ wɔŋ ye daŋŋa.” 35 Pɔɔli dɩ bala naa kpatɩ kʋaŋ chaaŋ die ʋ nagɩ paanʋ a bɩrɩ Ŋmɩŋ ba mana nɩŋŋa a yi ke gbieri a piili ŋɔba. 36 Die ba dii sikimiŋ ta wa dii nyindiike. 37 Die tɩ mana die yiwo vuosi kɔbɩsɩ-le aŋaŋ baŋɩsɩ-yʋpɔyɩ aŋaŋ ba yʋaba a bie haarɩkʋ sʋŋ. 38 Die vuoŋ mana dɩ dine a chagɩ kʋaŋ chaaŋ die ba vʋarɩ paanʋ zaa tɩalɩkaha a taaŋ nyaabʋ sʋŋ amʋ haarɩkʋ da dʋnsɩma.

Haarɩkʋ ŋmabɩŋ wɩa

39 Die tʋŋ dɩ vʋʋŋ, haarɩ dɔntɩba die dɩ ye tɩŋgbaŋka ama ta ka mɩŋŋɩ mi, ama ta ye gbagɩŋ kaanɩ mʋgɩkpɩɩrɩ lʋgɩŋ ta ka yallɩ gaaŋ ba yile dɩ ba tɩŋ nan bɩagɩ ba yi haarɩkʋ ga mi a ga fɩrɩ tambʋsɩkʋ me. 40 Die wɩa die ba chɩa gobi kʋʋdʋnsaha guune a vaa ha a sʋʋŋ ga nyaabʋ chɩaŋ, ta bɩ forisi guuŋ diekemba dɩ bɔbɩna daa diekemba ba yalla a dɔma wa ta die kɔtɩ garɩ dieke dɩ benne haarɩkʋ nɩŋka amʋ bʋlɔgɩsɩbʋ nan dɩ nɩga a kpaŋŋa haarɩkʋ a gara nɩŋŋa. Die ba keŋ gbigi mʋgɩrɩ kʋanʋaŋ. 41 Ama haarɩkʋ nɩŋŋa die dɩ ga gbeŋ tambʋsɩbʋ ta faasɩ fɩrɩ ta nyapoŋiku dɩ keŋ a nɩgɩ ka kʋaka a ŋmʋʋrɩ ŋmʋʋrɩ.

42 Tɔ, sojasisi die dɩ saŋ dɩ ba kʋʋ dansarɩka jujuribe amʋ ba wʋnyɩ gbaŋ kaaŋ suo jʋalɩ gaaŋ a chɩgɩ bɩa. 43 Ama sojasisi jakʋʋrɩ die yaala ʋ gbatɩ Pɔɔli a taaŋ. Die wɩa die ʋ kagɩ ba dɩ ba daa yi die. Ama die ʋ yɩ nʋaŋ dɩ vuodiekemba mana dɩ sɩbɩna suolehe nan nyaabʋ ma a suo jʋalɩ gaaŋ; 44 Ta vuo tɩalɩkaha dɩ kana ka sɩba suolehe yigi haarɩkʋ daatɩtɩ a jʋalɩ. Naa die tɩ yi tɩ mana dɩ jʋalɩ gaaŋ ta wɩɩŋ dɩ ka yi tɩ.

28

Malita vuosi die mɩŋŋɩna tuo tɩ dene

1 Die tɩ kenne a jʋalɩ gaarɩ ta wɩɩŋ dɩ ka yi tɩ wo, die tɩ mɩŋŋɩ dɩ tɩŋgbaŋka mi saaŋ yiwo Malita. 2 Die tɩka vuosi die mɩŋŋɩ tuo tɩ, dama saŋŋa mi nɩɩŋ die nɩɩnana ta watɩ die faasɩ beri die wɩa die ba chɔgɩsɩ boliŋ dɩ tɩ weeli ta yi tɩ aŋsɩa. 3 Die Pɔɔli die dɩ lagɩsɩ daatɩ a nagɩha taana bolibu me, womi die javʋʋkɩŋ die dɩ keŋ nyɩŋ daatɩ ma bolibu dɩ tʋʋlɩna wɩa a dʋŋ Pɔɔli ta nagɩ ka gbaŋ vili ʋ nuuŋ. 4 Die tɩŋgbaŋka vuosi die dɩ ye javʋʋkɩrɩ die dɩ leeŋinene Pɔɔli nuuŋ me ta die bala yɩa tamba dɩ, “Daa wa gie nan yi vuokʋʋrʋ, aŋaŋ ʋ gbatɩna ʋ gbaŋ a nyɩŋ mʋgɩkpɩɩrɩ wa ma, ama bugile kaaŋ vaa ʋ bemme ʋ mɩsɩ ma.” 5 Ama Pɔɔli die dɩ kpaantɩ javʋʋkɩrɩ a taaŋ bolibu me ta wɩɩŋ mana dɩ ka yi wo. 6 Die vuosisi die dɩ yile dɩ ʋ nan fʋʋsɩ yaa ʋ nan nan bʋnyɩ a kpi. Die ba yilinene die wo a keŋ gbalɩgɩ ta wɩɩŋ mana ka yi wo wo, die ba tarɩgɩ ba sʋŋanyile ta baarɩ dɩ, “Daa wa gie yiwo buuŋ.”

7 Mi die ka yʋa aŋaŋ tɩŋgbaŋka naaŋ Pubiluwosi kʋatɩ. Die ʋ mɩŋŋɩ tuo tɩ chaantɩ ta die tɩ yi ʋ chaanɩŋ daraa ataa. 8 Pubiluwosi chɔɔŋ die dɩ dʋa a yʋagɩ, nyɩŋgbaŋ tʋʋla aŋaŋ chʋʋrɩŋ die yalla wa. Ta Pɔɔli die dɩ ga juu ʋ juoku me a nagɩ ʋ nuuŋ a diisi ʋ ma a jʋʋsɩ Ŋmɩŋ yɩ wa die ʋ ye alaafɩa. 9 Naa kʋaŋ chaaŋ yʋagɩtieliŋ die dɩ benne tɩŋgbaŋka ma die dɩ keŋ Pɔɔli jigiŋ die ʋ gbaaŋ ba mana. 10 Die ba yɩ tɩ piinisi pam ta die tɩ balla tɩ ga wa ba nagɩ jadieke mana tɩ yaalala a yi haarɩkʋ sʋŋ.

Tɩ nyɩna Malita a ga Romi dene

11 Die tɩ benne mi chɩɩtɩ ataa kʋaŋ chaaŋ die tɩ nagɩ haarɩ dieke ba wasɩnana Ŋmɩŋyɩɩba wa ta die dɩ nyɩna Alekizandira ta bie Malita tafaaŋ saŋka mi wo. 12 Die tɩ ga tʋgɩ tɩŋ dieke ba wasɩnana Sarakusi ta die yi daraa ataa mi, 13 ta die bɩ nagɩ haarɩkʋ a ga tʋgɩ tɩŋ dieke ba wasɩnana Regumi wa. Ka tʋnvʋʋsa die bʋlɔgɩsɩŋ dɩ piili a nɩga nyɩna nuugalɩ chaaŋ, ta ka daraa ale daraaŋ die tɩ keŋ tʋgɩ Putiwoli tɩŋ ma. 14 Mi die tɩ ye Yisa dɩdɩɩsɩrɩba bataŋ, die ba balɩ tɩ dɩ tɩ wɩarɩ ba jigiŋ daraa ayʋpɔyɩ. Die tɩ keŋ nyɩŋ mi a ga Romi. 15 Die Yisa dɩdɩɩsɩrɩba die dɩ benne Romi wa die dɩ wʋŋ tɩ wɩa ta die keŋ tuoli tɩ sieŋ Apiyusi nyʋŋ ma, ta bataŋ dɩaŋ dɩ keŋ tuoli tɩ chaanɩŋ juone ataa dieke die dɩ gbine Romi wa. Pɔɔli die dɩ yene be wo die dɩ kpaŋŋɩsɩ wa ta ʋ bɩrɩ Ŋmɩŋ.

Pɔɔli die dɩ benne Romi tɩŋ ma wɩa

16 Die tɩ gana a ga tʋgɩ Romi die ba yɩ Pɔɔli sieŋ dɩ ʋ bemme ʋ dʋŋŋʋ ta vaa soja balɩmɩŋ gbara wa.

17 Daraa ataa kʋaŋ chaaŋ Pɔɔli die dɩ wa Juu vuosi nɩŋŋandɩɩsɩrɩba a lagɩsɩ. Die ba lagɩsɩna wa ʋ balɩ a yɩ ba dɩ, “N nɩmballɩ, aŋaŋ die n kana ka yi wɩɩŋ mana a chʋʋsɩ tɩ vuosisi yaa ta chʋʋsɩ tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba chʋaraha, die ba nagɩ mɩŋ yi wo dansarɩka sʋŋ Jerusalemi ma, ta nagɩ mɩŋ yi Romani vuosi nuusi me. 18 Die ba pɩasɩ mɩŋ wudieke n yine a chʋʋsɩ ta die yaala ba vʋarɩ mɩŋ, dama die ba mɩŋŋɩya dɩ n ka yi wudieke dɩ mʋna dɩ ba kʋʋ mɩŋ. 19 Ama Juu vuosisi nɩŋŋandɩɩsɩrɩba die dɩ ka saagɩya, die wɩa die maŋ baarɩ dɩ n nan nagɩ n wɩɩrɩ a poli a keŋ naaŋ jakʋʋŋ Siiza jigiŋ, ama n wo wɩɩŋ a baaŋ balɩ chʋʋsɩ n gbaŋ gbaŋ n vuosi. 20 Die wɩa maŋ baaŋ n ye nɩ a balɩ nɩ wɩɩrɩ. N mʋʋlɩnana Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ wɩaha, vuodieke tɩnɩŋ Juu vuosi dɩ yalla tama wa, die wɩa ba bɔbɩ mɩŋ aŋaŋ chɔrɩmaha gie.”

21 Ta ba balɩ a yɩ wa dɩ, “Tɩnɩŋ tɩ ka tuo gbanɩŋ a nyɩŋ Judia yaa gamma fʋ ma, ta vuoŋ ka nyɩŋ a keŋ gie aŋaŋ wɩɩrɩ yaa a balɩ wʋbɩaŋ yaa gamma fʋ ma. 22 Ama tɩ nan dɩ yaala tɩ sɩmma fʋ sʋŋanyile. Tɩ wɔŋ sɩba a baarɩ dɩ jigiŋ mana vuosi bala a chʋʋsa jɩamɩŋ dieke fʋ dɩna wa.”

23 Die wɩa die ba nagɩ daaŋ zieŋ aŋaŋ Pɔɔli. Dɩnɩŋ daarɩ mi daadaŋ pam dɩ keŋ a lagɩsɩ Pɔɔli die dɩ benne jigiŋ dieke wo. Die ʋ dagɩ ba Ŋmɩŋ naarɩ wɩa a nyɩŋ sʋkʋʋŋ a ga tʋgɩ yuŋ, ta die mɩa dɩ ʋ tarɩgɩ ba sʋgɩtɩ dɩ ba tuo Yisa, ta die vʋara wɩa a nyɩna Mosisi mɩraha ma aŋaŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩba die dɩ maagɩna wudiekemba ba. 24 Die bataŋ sʋgɩtɩ die dɩ tarɩgɩ aŋaŋ ʋ wʋbalɩkaha ma ama bataŋ die dɩ ka tuo dii. 25 Die wɩa die ba hagɩ mi aŋaŋ nɩnhagɩrɩŋ aŋaŋ taŋ yaa gamma wʋbalɩkaha gie. Pɔɔli die dɩ balɩ dɩ, “Saŋŋa dieke Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ vana Ŋmɩŋ naazʋa Azaya die balɩ yɩ tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba wa, die ʋ balɩ wusie mɩŋ. 26 Die ʋ baarɩ dɩ,

‘Ga a balɩ naa yɩ vuosi gie dɩ:

Nɩ nan keŋ wʋŋ a bɩ wʋŋ ama dɩ kaaŋ dɩ sɩba a chɩaŋ;

ta nɩ nan keŋ daansɩ a bɩ daansɩ ama nɩ kaaŋ ye,

27 dama vuosi gie yiwo yɩaŋkpiititieliŋ,

ta bɩ ligi ba tɩba dɩ ba kaaŋ wʋŋ,

ta bɩ muo ba nine dɩ ba da yesime.

Dɩɩ yi die ba ka muo ba nine ba tɩŋ nan ye,

ba tɩŋ ka bɩ ligi ba tɩba, ba tɩŋ nan wʋŋ,

ta ba tɩŋ ka bɩ yi yɩaŋkpititieliŋ ba tɩŋ nan dɩ sɩba wɩaha gie chɩasɩ.

Ta ba tɩŋ nan yiŋŋi keŋ n jigiŋ

aŋ n gbaaŋ ba.’ ”

28 Pɔɔli die dɩ bɩ balɩ dɩ, “Nɩ sɩmma a baarɩ dɩ Ŋmɩŋ wɩaha yaa gamma ʋ gbatɩtaaŋkʋ tʋgɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi jigiŋ mɩŋ, ta ba nan wʋŋ.” (( 29 Pɔɔli die dɩ bala naa a kpatɩ Juu vuosisi die dɩ hagɩ a nɩga nɩnhagɩrɩŋ pam aŋaŋ taŋ.))

30 Pɔɔli die dɩ tuŋ ligire a yɩ jigidieke ʋ benne wo a bie mi bɩna ale ta mɩŋŋɩ tuose chaaŋ diekemba mana dɩ kienene ʋ jigiŋ dɩ ba ye wo. 31 Ta die mʋʋlɩ wɩa yaa gamma Ŋmɩŋ naarɩ ma, ta daga vuosi tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia wɩa, ta bala ʋ dʋŋŋʋ aŋaŋ sikimiŋ.

* 16:37 16.37 Dɩɩ yi Romani vuosi dɩ yɩ vuoŋ sieŋ, ba mɩraha ka saagɩya dɩ vuoŋ datɩ ʋ tɩbɩŋ, ta ye ka dii ʋ sarɩya.

* 19:19 19.19 Ligiribiŋ die yiwo damʋʋmɩŋ tune.

Romi vuosi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Gbaŋ dieke Pɔɔli die dɩ maagɩna a yɩ

Romi

tɩŋ vuosi wʋnna

1

1 Gbaŋkʋ gie nyɩŋ wa manɩŋ Pɔɔli vuodieke dɩ yine Yisa Masia tʋntʋntʋ, ta bɩ yi tʋntʋntʋ dieke Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩna dɩ n mʋʋlɩ ʋ wʋvɩɩnaha jigiŋ mana wa jigiŋ. 2 Ŋmɩŋ die woliŋ yɩ wa nʋaŋ yaa gamma ʋ wʋvɩɩnaha gie ma, ta ʋ naazʋalɩŋ die dɩ mʋʋlɩha, sɩba a maagɩna dene ʋ kasɩ gbaŋkʋ ma wa. 3 Wʋvɩɩnaha gie daga yaa gamma ʋ Bʋa wa; wʋnɩŋ ʋ yine tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia; die ʋ bɩrɩŋ wa vuota, ta ba mɩɩrɩ wa ʋ yi naaŋ Davidi haagɩŋ, 4 ta Halɩkasɩka die dɩ dagɩ aŋaŋ hagɩrɩŋ dɩ Yisa seŋ yiwo Ŋmɩŋ Bʋa ʋ kumbu hagɩŋ wɩa. 5 Ʋ wɩa Ŋmɩŋ die dɩ yɩ mɩŋ sieŋ dɩ n yi ʋ tʋntʋntʋ, ta maŋ nagɩ ʋ saaŋ a gara buuriŋ mana jigiŋ, ta vasa ba yie wo yada ta tuose ʋ nʋaŋ. 6 Nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ benne Romi ma wa gbaŋ gʋtɩ wa vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ wana dɩ ba bɩrɩŋ Yisa Masia sɩɩtɩ wa ma mɩŋ.

7 Die wɩa n maaga gbaŋkʋ gie a yɩa nɩ vuodiekemba mana dɩ benne Romi tɩŋ ma, ta Ŋmɩŋ dɩ cho nɩ ta wa nɩ dɩ nɩ yi ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ vuosi wa. Tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋi nɩ ta yɩ nɩ sʋgɩdʋagɩŋ.

Pɔɔli die dɩ waasɩna Ŋmɩŋ dene

8 Wudieke n yaalala dɩ n woliŋ balɩ wʋnna, n waasa Ŋmɩŋ Yisa Masia saaŋ ma, nɩ mana wɩa, dama tɩŋgbaŋka gie vuosi mana wʋmma nɩ yada ka wɩa. 9 Ŋmɩŋ yine n siaratieŋ dɩ n ka va Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ nɩ wɩa. Wʋnɩŋ ʋ yine vuodieke n jɩannana aŋaŋ n sʋŋ mana ta mʋʋla wʋvɩɩnaha yaa gamma ʋ Bʋa wa ma. 10 Maŋ keŋ jʋʋsa Ŋmɩŋ saŋŋa mana, n ŋaaŋ jʋʋsɩ wa mɩŋ dɩ dɩɩ yi ʋ dʋŋŋʋ, ʋ yɩ mɩŋ sieŋ aŋ n keŋ kaagɩ nɩ. 11 N faasɩ yaala n suŋŋi nɩ aŋ nɩ tuo Ŋmɩŋ Halɩkasɩka piini dieke dɩ baaŋ vaa nɩ mɩŋŋɩ a zie ta yaa hagɩrɩŋ ʋ dɩɩsɩŋ ma. 12 Wudieke n dagɩnana wa yiwo naa, dɩ manɩŋ aŋaŋ nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine yada wa nan bɩagɩ a kpaŋŋɩsɩ taŋ tɩ yada ka ma.

13 N nɩmballɩ, n yaala nɩ sɩmma dɩ n mɩya mɩŋ saŋŋa pam dɩ n keŋ kaagɩ nɩ ama wɩa a taŋ dɩ kaga mɩŋ. N yaala n yi vuodiekemba dɩ benne nɩ jigiŋ tɩ Yɔmʋtieŋ sɩɩtɩ sɩba n yine vuogaasɩ jigiŋ dene wo. 14 Dɩ yiwo talasɩ dɩ n balɩ vuosi mana wʋvɩɩnaha wɩa, vuodiekemba nine dɩ yuorine aŋaŋ vuodiekemba nine dɩ kana ka yuoriye, aŋaŋ vuodiekemba dɩ yalla yɩaŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ wone yɩaŋ. 15 Die wɩa maŋ cheele dɩ n mʋʋlɩ wʋvɩɩnaha a yɩ nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ benne Romi tɩŋ ma.

Yisa wʋvɩɩnaha dɩ yalla hagɩrɩŋ dene

16 Viivi ka yallɩ mɩŋ n mʋʋlɩnana wʋvɩɩnaha, dama dɩ yiwo Ŋmɩŋ hagɩrɩ dieke dɩ gbatɩnana vuodiekemba mana dɩ yine Yisa yada a taana; ka woliŋ yiwo Juu vuosi sɩɩtɩ, ta bɩ yi buuriŋ mana sɩɩtɩ. 17 Wʋvɩɩnaha daga dɩ Ŋmɩŋ baarɩ dɩ vuoŋ yiwo vuovɩɩnʋ ʋ nɩŋŋa ʋ yada yiile wɩa, genke nyɩŋ wa yaalɩŋ ma a yɩ vuodiekemba dɩ yine Yisa yada, sɩba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dene wo dɩ, “Vuodieke dɩ yine vuovɩɩnʋ Ŋmɩŋ nɩŋŋa ʋ yadaka wɩa, dɩ tieŋ nan dɩ yaa miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ.”

Vuota mana dɩ yalla bɩaŋ dene

18 Ŋmɩŋ dagɩ vuota dɩ ʋ jɩɩ wa sɩnyɩɩrɩŋ aŋaŋ ba, dama ba yie wʋbɩatɩ ta ka dɩ ʋ sieŋ, ta ba wʋbɩatɩ dɩ vaa vuosi dɩ ka sɩba wusieke. 19 Ŋmɩŋ data ba tɩba, dama wudieke dɩ mʋna dɩ vuota sɩmma yaa gamma ʋ ma wa, ʋ yuori dagɩ ba mɩŋ. 20 Saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ naanna tɩŋgbaŋka gie wo a keŋ tʋgɩ jinne, ʋ naaŋkʋ ma ba sɩba ʋ beri dieke vuota nine dɩ kana kaaŋ bɩagɩ a ye, ta bɩ sɩba dɩ ʋ yaa hagɩrɩ dieke dɩ wone kpatɩŋ, ta seŋ yi Ŋmɩŋ. Die wɩa, ba bɩ wo sieŋ Ŋmɩŋ nɩŋŋa a baaŋ baarɩ dɩ ba ka sɩba ba wʋbɩatɩ. 21 Ba sɩba Ŋmɩŋ mɩŋ, ama ba ka yɩa wa jɩlɩma dieke ba mʋna dɩ ba yɩ wa, ta bɩ ka waasa wa. Ama ba sʋŋanyile yiwo sʋŋanyilibɩatɩ, ta ba sʋgɩtɩ dɩ suuli aŋaŋ wʋtɔgɩtɩ aŋaŋ lɩmɩŋ. 22 Ba baarɩ dɩ ba yaa wa yɩaŋ ama ba yiwo gaantɩŋ; 23 ba tɩnna mʋ ba jɩama Ŋmɩŋ dieke dɩ benne saŋŋa mana wa, ba vaya mɩŋ ta jɩama ŋmɩna diekemba vuota dɩ wʋnsɩna a nɩasɩ vuota yaa nembisi yaa dɔŋɩsɩ yaa nyinvuuke.

24 Die wɩa Ŋmɩŋ dɩ va ba, ta ba yie tʋntʋmbɩatɩ diekemba ba sʋgɩtɩ dɩ yaalala, ta yie viivi wɩa aŋaŋ taŋ. 25 Ta nagɩ wudieke dɩ yine Ŋmɩŋ wusieke a taaŋ, ta saagɩ yɩ ŋmɩnchɩbɩsɩ, ta tarɩgɩ a jɩama wudieke Ŋmɩŋ dɩ naanna, ta vaa wʋnɩŋ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ naanna ha ta mʋ dɩ tɩ bɩrɩ wa wa yaa gamma haahuu wo. Wusie.

26 Die wɩa, Ŋmɩŋ dɩ vaa ba, ta ba yie ba dʋŋŋʋ dɩ yalla viivi, ta ba hɔgʋba dɩ ka bɩ yaala ba dʋagɩma aŋaŋ dembisi ta yiŋŋi a dʋaga aŋaŋ taŋ. 27 Die gbaŋ gbaŋ ta dembisi dɩ ka bɩ yaala ba dʋagɩma aŋaŋ hɔgʋba, ta yiŋŋi dʋaga aŋaŋ taŋ, ta ba faasɩ yaa lɔla pam aŋaŋ taŋ. Dembisi dɩ yie nyinti ataŋ die dɩ yalla viivi aŋaŋ taŋ, die wɩa ba yese tɩbɩdatɩ dieke ba mʋna ba wʋbɩatɩtɩ wɩa.

28 Vuota die dɩ kana ka yaala ʋ sɩmma Ŋmɩŋ wɩa, ʋ vaa ba aŋaŋ ba tʋmbɩatɩ, ta ba yie tʋŋ dieke dɩ kana ka vɩɩna. 29 Ba sʋgɩtɩ suuliye mɩŋ aŋaŋ tʋmbɩatɩ yiri yiri, sɩba bɩaŋ aŋaŋ halɩ, ta yie bɩaŋ a yɩa taŋ, ta yaa sʋgɩbɩaŋ, ta kʋa taŋ, ta waga aŋaŋ taŋ, ta chɩba ŋmɩnchɩbɩsɩ, ta yile wʋbɩatɩ a yɩa taŋ, ta gaara taŋ kʋasɩ, 30 ta bala chʋʋsa taŋ, ta yi Ŋmɩŋ dataasɩ, ta zɩa wa taŋ, ta yaa kalinbaani, ta kule, ta yaala sieti dɩ ba yi bɩaŋ, ta ka yɩa ba chʋalɩŋ aŋaŋ ba nɩɩlɩŋ jɩlɩma; 31 ta bɩ wo yɩaŋ ba ma, ta ka bɩ bala wusie, ta wo choti ta ka chɩga zɔɔlɩŋ. 32 Ba sɩba a baarɩ Ŋmɩŋ mɩraha dagɩya dɩ vuodiekemba dɩ yinene wɩaha gie nyʋarɩ yiwo kuŋ, ama hanɩŋ ba ko yie, ta bɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ yinene he wo.

2

Ŋmɩŋ sarɩya diile wɩa

1 N zʋamba, dɩɩ yi nɩ die vuosi sarɩya, fʋ sɩɩ die mana kaaŋ bɩagɩ baarɩ ka yi bɩaŋ. Dama dɩɩ yi fʋ die vuosi sarɩya ama ta yie wudieke ba yinene gbaŋ gbaŋ, die nɩŋ, die fʋ gbaŋ gbaŋ fʋ sarɩya. 2 Tɩ sɩba a baarɩ Ŋmɩŋ nan keŋ dii vuodiekemba dɩ yine die sarɩya, ta ʋ sarɩya diilehe yiwo wusie. 3 Fʋ dagɩnana vuosi dɩ yinene tʋmbɩatɩ dene wo, ama ta yie die, yile dɩ Ŋmɩŋ kaaŋ ye ta datɩ fʋ tɩbɩŋ? 4 Yaa fʋ nine ka suuliye chotikpɩɩkʋ aŋaŋ suguru pam dieke Ŋmɩŋ dɩ yalla aŋaŋ tɩnɩŋ wa? Ka sɩba a baarɩ dɩ wudieke wɩa Ŋmɩŋ dɩ chɩgɩna nɩ zɔɔlɩŋ yiwo ʋ yaala nɩ yiŋŋi keŋ ʋ jigiri? 5 Ama fʋ sikpeŋ hagɩrɩ mɩŋ, die wɩa fʋ ka saagɩ fʋ vaa tʋntʋmbɩatɩ tʋʋma, die wɩa gʋta fʋ tɩbɩdatɩ dieke fʋ bala fʋ keŋ a ye daa dieke Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩŋ dɩ bala ka keŋ a nyɩŋ yaalɩŋ ma, aŋ ʋ keŋ dii vuosi sarɩya aŋaŋ wusie wo. 6 Dama Ŋmɩŋ nan tuŋ vuoŋ mana yaa gamma ʋ tʋnna dene. 7 Vuodiekemba dɩ yinene vɩɩnɩŋ ta yaala Ŋmɩŋ bɩrɩ ba ta yɩ ba nyʋarɩ aŋaŋ miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ, banɩŋ Ŋmɩŋ dɩ nan vaa ba bemme yaa gamma haahuu. 8 Ama vuodiekemba dɩ yaala waagɩŋ, ta zeti wusieke, ta yie bɩaŋ, Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩŋ nan dɩ bie ba ma. 9 Vuodiekemba dɩ yine vuobɩatɩtɩ, Ŋmɩŋ nan datɩ ba tɩbɩŋ aŋ ba dii wahala aŋaŋ mugisiŋ. Juu vuosi bala ba woliŋ ye tɩbɩdatɩkʋ, ta vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi dɩaŋ wa diisi. 10 Ama Ŋmɩŋ nan yɩ vuodiekemba dɩ yinene wudieke dɩ vɩɩna bɩrɩŋ aŋaŋ jɩlɩma aŋaŋ sʋgɩdʋagɩŋ, Juu vuosi bala ba woliŋ tuo, ta vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi dɩaŋ wa diisi; 11 dama Ŋmɩŋ ka luge.

12 Vuodiekemba dɩ kana ka sɩba Ŋmɩŋ mɩraha, Ŋmɩŋ nan datɩ ba tɩbɩŋ aŋaŋ wʋbɩa dieke ba yine. Ta vuodiekemba dɩaŋ dɩ sɩbɩna Ŋmɩŋ mɩraha, Ŋmɩŋ nan nagɩ mɩraha a dii ba sarɩya. 13 Daa vuodiekemba dɩ wʋnna Ŋmɩŋ mɩraha yine vuovɩɩna Ŋmɩŋ jigiŋ, ama vuodiekemba dɩ yinene wudieke mɩraha dɩ dagɩna, banɩŋ ba yine vuovɩɩna Ŋmɩŋ jigiŋ. 14 Vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi ka tuo mɩraha a nyɩŋ Mosisi jigiŋ, ama dɩɩ yi ba yie wudieke mɩraha dɩ dagɩna aŋaŋ ba gbaŋ gbaŋ sʋŋanyile, ba yaa ba gbaŋ gbaŋ ba mɩraha ba sʋgɩtɩ ma ama die ba ka tuo mɩraha a nyɩŋ Mosisi jigiŋ. 15 Ba yinene wudieke wo daga dɩ ba yaa mɩra ba sʋgɩtɩ ma. Ba sʋŋanyile gbaŋ daga dɩ dɩ yiwo wusie, dama saŋŋa kaanɩ ba sʋŋanyile ŋaaŋ dagɩ ba dɩ wudieke ba yine wo yiwo bɩaŋ, ta saŋŋa kaanɩ dɩaŋ ka daga ba dɩ dɩ vɩɩna mɩŋ. 16 Naa bala ka yi daa dieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ dii vuota sʋŋ sarɩya Yisa Masia wɩa, sɩba n mʋʋlɩna wʋvɩɩnaha die wo.

Yaa gamma Juu vuosi aŋaŋ mɩraha wɩa

17 Nɩ bataŋ wasa nɩ gbaŋ Juu vuosi, ta yi mɩraha yada, ta nɩga nyʋʋŋ dɩ nɩ yiwo Ŋmɩŋ vuovʋarɩka, 18 nɩ sɩba wudieke Ŋmɩŋ dɩ yaalala nɩ yi, ta nɩ bʋgɩrɩ a nyɩŋ mɩraha ma a sɩba wudieke dɩ vɩɩna; 19 nɩ yi yada dɩ nɩ bɩagɩ dagɩ yɩɩsɩ sieŋ, ta bɩ yi chaanɩŋ a yɩ vuodiekemba dɩ benne lɩmɩŋ ma; 20 ta bɩagɩ kpaama gaantɩŋ, ta bɩ daga vuodiekemba dɩ kana ka sɩba, dama nɩ sɩba wusieke dɩ maagɩna die Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ. 21 Nɩ daga vuosi wusieke, bɩa wɩa nɩ ka daga nɩ gbaŋ? Nɩ mʋʋla dɩ, vuosi da keŋ gaarɩ, ama ta nɩ gbaŋ nɩ gaara. 22 Nɩ daga vuosi dɩ ba da keŋ a tʋŋ daakpana yaa hɔgʋkpana tʋʋma, ama ta nɩ tʋmaha. Nɩ ka yaala bugile wɩa ama ta gaara bugile jɩamɩŋ juone nyinti. 23 Nɩ kuule dɩ nɩ yaa Ŋmɩŋ mɩraha mɩŋ, ama ta ka dɩɩ ha ta yie Ŋmɩŋ viivi me. 24 Sɩba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “Nɩ Juu vuosi wɩa ta vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi dɩ bala wʋbɩatɩ a chʋʋsa Ŋmɩŋ saaŋ.”

25 Dɩɩ yi nɩ dɩɩ Ŋmɩŋ mɩraha, die nɩŋ nɩ kɔla gobiŋ yaa nyʋarɩ, ama dɩɩ yi nɩ ka dɩa mɩraha, ka ka sɩɩ sɩba gobiye. 26 Dɩɩ yi vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi ta ka gobi ba kɔla, ama ta dɩɩ Ŋmɩŋ mɩraha, Ŋmɩŋ nan tuo be sɩba vuodiekemba dɩ gobine ba kɔla. 27 Nɩnɩŋ Juu vuosi, nɩ yaa mɩraha a maagɩ gbaŋkʋ ma a yɩ nɩ, ta nɩ gobe nɩ kɔla, ama nɩ gbaŋ nɩ chʋʋsɩnana mɩraha; vuodiekemba dɩ kana ka gobe ba kɔla ama ta dɩɩ mɩraha, banɩŋ ba bala ba dii nɩ sarɩya ta baarɩ nɩ chʋʋsɩya. 28 Daa fʋ benne sɩba Juu vuoke ta ba gobi fʋ kɔlɩ yine fʋ Juu vuoŋ wusie. 29 Juu vuoŋ wusie yiwo vuodieke dɩ dɩna mɩraha. Wusie gobiŋ bie sʋŋ ma, ta kanɩŋ gobiku mi dɩ yi Ŋmɩŋ Halɩkasɩka tʋʋma, daa nyɩŋgbanɩŋ ma. Wʋnɩŋ vuoke mi yese bɩrɩŋ a nyɩnna Ŋmɩŋ jigiŋ, daa vuota jigiŋ.

3

1 Bɩa nyʋarɩ Juu vuosi dɩ ye a tɩaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi? Ba kɔla gobiŋ yaa nyʋarɩ? 2 Ka yaa nyʋarɩ pam. Wudieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna Juu vuosisi ka yi nɩŋŋmɩna jaaŋ a tɩaŋ a mana die ʋ yiwo ʋ wɩaha, dɩ ba gbara. 3 Dɩ yiwo wusie dɩ bataŋ die ka yi wɩaha yada. Die nɩŋ dɩ dagɩya dɩ Ŋmɩŋ ka yi wusietieŋ ba kana ka yi yada wa wɩa? 4 Aayɩ, ka ka dagɩ die. Dɩɩ yi vuoŋ mana dɩ yi ŋmɩnchɩbɩtieliŋ, ama Ŋmɩŋ nɩŋ yiwo wusiebɩbalɩtʋ. Sɩba ba maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ die wo dɩ:

“Dɩɩ yi fʋnɩŋ Ŋmɩŋ fʋ balɩ wɩa, ba nan ye dɩ yaa wusie

ta ba dii fʋ sarɩya, nan dii wusie.”

5 Ama dɩɩ yi tɩ tʋntʋmbɩatɩ dɩ dagɩ dɩ Ŋmɩŋ yaa wusie, bɩa tɩ baaŋ tɩ balɩ? Dɩɩ yi Ŋmɩŋ dɩ datɩ tɩ tɩba tɩ nan bɩagɩ balɩ dɩ Ŋmɩŋ yiwo bɩaŋ? (Vuota sʋŋanyile maŋ bala naa.) 6 Aayɩ daa die! Ŋmɩŋ dɩ seŋ ka yi wusiebɩbalɩtʋ, lalɩa ʋ baa ʋ yi a dii tɩŋgbaŋka gie vuosi sarɩya?

7 Vuoŋ nan dɩ nɩga nɩnhagɩrɩŋ dɩ, “Dɩɩ yi n ŋmɩnchɩbɩsɩ dɩ daga dɩ Ŋmɩŋ seŋ yiwo wusietieŋ, ta vuosi dɩ yɩa wa jɩlɩma, bɩa wɩa ʋ nan datɩ n tɩbɩŋ dɩ n yiwo wʋbɩayiiru?” 8 Bataŋ dɩaŋ dɩ bala dɩ, “Nɩ vaa tɩ yi wʋbɩatɩ amʋ wʋvɩɩna nan keŋ.” Vuosi bataŋ zɩa mɩŋ ta baarɩ dɩ manɩŋ n bala naa. Ŋmɩŋ nan datɩ ba tɩbɩŋ sɩba ba mʋna die.

Vuoŋ wori a yi vuovɩɩnʋ

9 Lalɩa tɩ baa tɩ balɩ? Tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine Juu vuosi wo beriŋ tɩaŋ wa vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi beriŋ mɩŋ? Aayɩ, n wɔŋ balɩ mɩŋ dɩ Juu vuosi aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi mana bie wo bɩaŋ ma,

10 sɩba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ:

“Vuoŋ wori a yi vuovɩɩnʋ, Aayɩ, daa vuobalɩmɩŋ gbaŋ.

11 Vuoŋ wori ta yaa sɩbɩŋ,

ta vuoŋ ka jɩama Ŋmɩŋ.

12 Vuoŋ mana yiŋŋiye mɩŋ ta vaa Ŋmɩŋ,

vuoŋ mana yiwo bɩaŋ;

vuoŋ wori a yie vɩɩnɩŋ, daa vuobalɩmɩŋ gbaŋ.

13 Ba nʋa sɩɩ sɩba kunti vɔrɩtɩ

ta ŋmɩnchɩbɩsɩ dɩ nyɩnna a ma,

ta wudieke dɩ nyɩnnana ba nʋa ma sɩɩ sɩba javʋʋkɩŋ tʋaŋ;

14 ba nʋa suuli wo aŋaŋ kaatɩtʋatɩ.

15 Ta ba yie lagɩ dɩ ba yi vuoŋ daŋŋa ta kʋʋ;

16 ta jigidieke mana ba gana,

chʋʋsɩŋ aŋaŋ sʋgɩchʋʋsɩŋ ŋaaŋ kieŋ mi.

17 Ta ba ka sɩba sie dieke ba baa nan dɩɩ a ye sʋgɩdʋagɩŋ.

18 Ta ba ka bɩ chɩga Ŋmɩŋ.”

19 Lele, tɩ sɩba dɩ wudieke mana Ŋmɩŋ mɩraha dɩ bala wa, bala yɩa vuodiekemba dɩ benne ka yiko me, amʋ vuoŋ mana kaaŋ bɩagɩ yuori ʋ nʋaŋ a balɩ wɩɩŋ, ta tɩŋgbaŋka gie vuosi mana bemme Ŋmɩŋ sarɩya diile me. 20 Dama vuoŋ wori a nan bɩagɩ a dɩɩ Ŋmɩŋ mɩraha dɩ dagɩna die a yi vuovɩɩnʋ Ŋmɩŋ nɩŋŋa; mɩraha wɩa vuota dɩ sɩba dɩ ʋ tʋma tʋmbɩatɩ.

Ŋmɩŋ dɩ vanana vuota dɩ bɩrɩma vuovɩɩnʋ ʋ nɩŋŋa dene

21 Ama lele, Ŋmɩŋ dɩ daagɩnana sie dieke a vasɩnana vuota dɩ bɩrɩma vuovɩɩnʋ ʋ nɩŋŋa wa wa bie yaalɩŋ ma, ta ʋ naazʋalɩŋ wɩa aŋaŋ mɩraha dɩ daga a wɩa, ama dɩ ka nyɩŋ mɩraha dɩɩsɩŋ ma. 22 Ŋmɩŋ vasa vuota dɩ bɩrɩma vuovɩɩnʋ ʋ nɩŋŋa ba yine Yisa Masia yada wa wɩa. Ŋmɩŋ yie naa, a yɩa vuodiekemba mana dɩ yine Yisa Masia yada ta ka luge, 23 dama vuota mana yiwo bɩaŋ die wɩa tɩ ka bie vɩɩnɩŋ sɩba Ŋmɩŋ dɩ yaalala dene wo. 24 Ama Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa ʋ baarɩ dɩ ba yi vuovɩɩna ʋ nɩŋŋa, ka yiwo piini, dama Yisa Masia gbatɩ tɩ a taaŋ mɩŋ yɔrɩ. 25 Ŋmɩŋ die vaa wa Yisa Masia dɩ nyɩŋ yaalɩŋ ma, ta bɩ yi ʋ zɩŋ dieke dɩ nyɩnna ʋ ma wa dɩ yi kaabɩŋ tɩ bɩaŋ wɩa, dɩɩ yi tɩ yi naa yada Ŋmɩŋ nan nagɩ chaa tɩ tɩ talɩ; naa daga dɩ Ŋmɩŋ yiwo sʋgɩyɩalɩntieŋ. Saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa, Ŋmɩŋ die ka datɩ vuota tɩbɩŋ ba tʋmbɩatɩ wɩa, dama ʋ suguru wɩa; 26 ama lele nɩŋ die ʋ yie, amʋ ka nan dagɩ tɩ dɩ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ yiwo sʋgɩyɩalɩntieŋ, ta vasa vuodieke nɩŋ mana dɩ yine Yisa yada dɩ bɩrɩma vuovɩɩnʋ ʋ nɩŋŋa.

27 Die wɩa, jaaŋ beri mɩŋ tɩ nan kuuli aŋaŋ ka? Aayɩ, jaaŋ wori. Daa vuota dɩ dɩna mɩraha wɩa tɩ nan ye gbatɩtaanɩŋ, ama tɩ yine Yisa Masia yada wa wɩa. 28 Dama tɩ bala a baarɩ dɩ vuota yada yiile wɩa, Ŋmɩŋ dɩ baarɩ dɩ ʋ yi vuovɩɩnʋ ʋ nɩŋŋa; daa ʋ dɩna mɩraha wɩa. 29 Ŋmɩŋ yiwo Juu vuosi nyɩɩna ma Ŋmɩŋ? Aayɩ, Ʋ yiwo Juu vuosi aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi Ŋmɩŋ. 30 Ŋmɩŋ yiwo Ŋmɩŋ balɩmɩŋ ta nan balɩ dɩ Juu vuosi aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi mana yiwo vuovɩɩna ʋ nɩŋŋa, ba yada wɩa. 31 Tɩ balala dɩ vuota yese gbatɩtaanɩŋ ʋ yada wɩa, die nan yi mɩraha yi yɔrɩ? Aayɩ, daa die. Ama tɩ ye zie wo mɩraha kʋaŋ mɩŋ.

4

Abarahami wɩa

1 Wʋbɩa tɩ baa tɩ balɩ yaa gamma tɩ chɔɔŋkʋʋŋ Abarahami aŋaŋ ʋ beriŋ me? 2 Dɩɩ yi ʋ tʋnvɩɩna wɩa Ŋmɩŋ dɩ baarɩ dɩ ʋ yiwo vuovɩɩnʋ, die nɩŋ ʋ tɩŋ nan dɩ yaa jaaŋ dɩ ʋ kuule aŋaŋ ka, ama ʋ kaaŋ bɩagɩ a kuule Ŋmɩŋ nɩŋŋa. 3 Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “Abarahami die yiwo Ŋmɩŋ yada, ʋ yada ka wɩa Ŋmɩŋ die dɩ baarɩ dɩ ʋ yiwo vuovɩɩnʋ ʋ nɩŋŋa. 4 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ tʋma tʋʋma, ʋ nyʋarɩ ka yi piini, ama ka yiwo ʋ tune. 5 Ama vuoŋ kaaŋ bɩagɩ a vaa Ŋmɩŋ baarɩ dɩ ʋ yiwo vuovɩɩnʋ aŋaŋ wudieke ʋ tʋnna. Ŋmɩŋ tuose tʋntʋmbɩatɩ tieliŋ dɩɩ yi ba yi wo yada. 6 Davidi die balɩ wa naa gbaŋ gbaŋ, dɩ vuodieke nɩŋ Ŋmɩŋ dɩ nagɩ wa ʋ yi vuovɩɩnʋ ʋ nɩŋŋa ta dɩ ka yi ʋ tʋntʋnvɩɩna wɩa, die vuoke yaa sʋgɩfɩalɩŋ pam.”

7 Davidi die bɩ baarɩ dɩ,

“Vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ vaa ba tʋmbɩatɩ a chaa ba

ta bɩ ligihe, banɩŋ ba yaa wa sʋgɩfɩalɩŋ;

8 Vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ kana ka tɩɩnsa ba tʋntʋmbɩatɩ, yaa wa sʋgɩfɩalɩŋ.”

9 Sʋgɩfɩalɩkʋ gie yiwo vuodiekemba dɩ gobine ba kɔla nyɩɩna ma sɩɩtɩ? Aayɩ, dɩ yiwo vuodiekemba dɩ kana ka gobi ba kɔlaha gbaŋ sɩɩtɩ. Tɩ wɔŋ a baarɩ dɩ dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “Abarahami die yiwo Ŋmɩŋ yada, ta ʋ yada ka wɩa Ŋmɩŋ dɩ baarɩ dɩ ʋ yiwo vuovɩɩnʋ ʋ nɩŋŋa.” 10 Saŋŋa bɩa Ŋmɩŋ dɩ yi wɩɩrɩ gie? Ŋmɩŋ die wa wa wa vuovɩɩnʋ ta ʋ ye keŋ gobi ʋ kɔlɩ yaa die ʋ gobi wo ʋ kɔlɩ ta Ŋmɩŋ dɩ keŋ wa wa wa vuovɩɩnʋ? Ŋmɩŋ die wa wa wa vuovɩɩnʋ ta ʋ ye gobi ʋ kɔlɩ. 11 Ka kʋaŋ chaaŋ die ʋ gobi ʋ kɔlɩ, ama ʋ gobiku die yiwo siara dɩ wʋnɩŋ Abarahami yada wɩa Ŋmɩŋ dɩ wa wa wa vuovɩɩnʋ, ta ʋ ye gobi ʋ kɔlɩ. Die wɩa, vuodiekemba mana dɩ yine Ŋmɩŋ yada ama a ka gobi ba kɔla, Abarahami yine ba chɔɔŋ; ba yine Ŋmɩŋ yada wɩa Ŋmɩŋ dɩ wa ba vuovɩɩna. 12 Abarahami bɩna yi vuodiekemba dɩ gobine ba kɔlaha chɔɔŋ, daa ba gobinene wɩa, ama ba yine Ŋmɩŋ yada sɩba tɩ chɔɔŋ Abarahami die dɩ yine die, ta ye gobi ʋ kɔlɩ.

Ŋmɩŋ nʋarɩ yiwo vuodiekemba mana dɩ yine yada sɩɩtɩ

13 Ŋmɩŋ die yɩ wa Abarahami aŋaŋ ʋ haagɩsɩ nʋaŋ dɩ tɩŋgbaŋka gie nan yi ba sɩɩtɩ. Die ʋ yɩ wa nʋarɩ gie, daa Abarahami die dɩ dɩna mɩraha wɩa, ama die ʋ yine Ŋmɩŋ yada wa ta Ŋmɩŋ dɩ baarɩ dɩ ʋ yiwo vuovɩɩnʋ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ. 14 Dɩɩ yi Ŋmɩŋ nʋa dɩ baa a yi vuodiekemba dɩ dɩna mɩraha sɩɩtɩ, die nɩŋ vuoŋ yada tɩŋ nan yi yɔrɩ, ta Ŋmɩŋ nʋaŋ kaaŋ dɩ yaa nyʋarɩ. 15 Mɩraha zetiŋ yalla Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩŋ a kieŋ, ama mɩraha dɩ wori, ka zetiŋ wori.

16 Ŋmɩŋ nʋarɩ yiwo vuodiekemba dɩ yine yada sɩɩtɩ, ʋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa, die ʋ yɩ wa nʋarɩ ta die ka seŋ yi Abarahami haagɩsɩ mana sɩɩtɩ, daa vuodiekemba dɩ dɩna mɩraha nyɩɩna ma sɩɩtɩ, ama vuodiekemba mana dɩ yine Ŋmɩŋ yada sɩba Abarahami die dɩ yine yada die wo, ka yiwo ba sɩɩtɩ, dama wʋnɩŋ Abarahami yiwo tɩ mana chɔɔŋ. 17 Sɩba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “N yi fʋ wo buuriŋ pam chɔɔŋ.” Die wɩa, Ŋmɩŋ jigiŋ Abarahami yiwo tɩ chɔɔŋ, Ŋmɩŋ, vuodieke Abarahami dɩ yine yada wa, wʋnɩŋ ʋ yɩnana kunti miivoli, ta vasa jadieke dɩ wone dɩ keŋ beri. 18 Abarahami die yiwo yada ta yaa tama saŋŋa dieke wɩɩŋ dɩ kana ka dagɩ dɩ tama beri wo, die wɩa die ʋ keŋ bɩrɩŋ buuriŋ pam chɔɔŋ. Sɩba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “Fʋ haagɩsɩ nan dɩ dala sɩba chɩŋmarɩsɩ.” 19 Abarahami die yiwo sɩba bɩna kɔbɩga, ta sɩba dɩ ʋ nyɩŋgbanɩŋ gbarɩgɩya mɩŋ, ta ʋ hɔgʋ Sara dɩaŋ dɩ yi hɔgʋpɩrɩŋ, aŋaŋ die mana yɔrɩ, Abarahami yada die ka muuriye. 20 Die ʋ faasɩ a yi Ŋmɩŋ yada mɩŋ, ta ka chɩɩlɩya aŋaŋ Ŋmɩŋ nʋarɩ, die ʋ yada ka dɩ yɩ wa hagɩrɩŋ pam, ta ʋ bɩra Ŋmɩŋ. 21 Ta die sɩba aŋaŋ wusie dɩ Ŋmɩŋ nan bɩagɩ a yi wudieke ʋ yɩna wa nʋaŋ dɩ ʋ nan yi wo. 22 Die wɩa Ŋmɩŋ dɩ nagɩ wa dɩ ʋ yiwo vuovɩɩnʋ, ʋ yine Ŋmɩŋ yada wɩa. 23 Ama daa Abarahami nyɩɩna ma wɩa dɩ maagɩ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, “Ŋmɩŋ nagɩ wa mɩŋ a bɩrɩŋ vuovɩɩnʋ.” 24 Ama a maagɩya mɩŋ a yi tɩnɩŋ vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ tuo tɩ dɩ tɩ yiwo vuovɩɩna ʋ nɩŋŋa wa gbaŋ, dama tɩ yine wʋnɩŋ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ sʋgɩrɩna tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa a nyɩŋ kumbu me wo yada wa wɩa. 25 Wʋnɩŋ ʋ nagɩna Yisa a yɩ ba kʋʋ wa tɩ tʋntʋmbɩatɩ wɩa, ta bɩ sʋgɩrɩ wa a nyɩŋ kumbu me, dɩ ʋ vaa tɩ bɩrɩŋ vuovɩɩna ʋ jigiŋ.

5

Vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ bala dɩ ba yiwo vuovɩɩna wɩa

1 Tɩ yalla yada Yisa Masia ma wa wɩa Ŋmɩŋ dɩ baarɩ dɩ tɩ yiwo vuovɩɩna ʋ jigiŋ, ta sʋgɩdʋagɩŋ dɩ bie tɩnɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ sʋnsʋŋ, tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia wɩa. 2 Ʋ wɩa Ŋmɩŋ dɩ chɩgɩ tɩ zɔɔlɩŋ, tɩ yada ka wɩa, ta tɩ ye ʋ zɔɔlɩnchɩgɩlaha ta yallɩ sʋgɩfɩalɩŋ, dama tɩ yaa tama dɩ tɩ nan daansɩ ye beri vɩɩŋ dieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ yɩ tɩ wa. 3 Ta tɩ bɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ tɩ wahala diile me, dama tɩ sɩba dɩ wahalaha diile yɩa tɩ wa sikimiŋ, 4 ta bɩ yɩa tɩ beri vɩɩnɩŋ, ta beri vɩɩnɩŋ dɩaŋ dɩ yɩa tɩ tama. 5 Ta tamaka mi dɩ ka vasa tɩ die viivi, dama Ŋmɩŋ nagɩ wa choti dieke ʋ yalla a yi tɩ sʋgɩtɩ ma, ʋ Halɩkasɩka ʋ nagɩna a yɩ tɩ wa wɩa.

6 Dama saŋŋa dieke tɩ wone suŋŋiŋ wo, ta Masia dɩ tuo tɩnɩŋ vuobɩatɩ kuŋ a kpi, die ka yiwo saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩna a zieŋ. 7 Dɩ hagɩrɩ mɩŋ dɩ vuoŋ tuo vuodieke dɩ mɩŋŋɩna dɩɩsa mɩra kuŋ a kpi, ama vuoŋ zɩɩ, vuoŋ nan tuo vuovɩɩnʋ kuŋ a kpi. 8 Ama dɩ dagɩ tɩ wa ʋ chone tɩ dene, dama die tɩ yene yi tʋmbɩatɩtielibe Masia dɩ tuo tɩ kuŋ a kpi. 9 Ʋ zɩmbʋ wɩa, Ŋmɩŋ dɩ baarɩ dɩ tɩ yiwo vuovɩɩna; die wɩa gbaŋ ʋ nan vʋarɩ tɩ a nyɩŋ tɩbɩdatɩ dieke dɩ kienene tɩ ma wa. 10 Die tɩ yiwo Ŋmɩŋ dataasɩ, ama ʋ wa yi tɩ wo ʋ zʋalɩŋ, ʋ Bʋa wa kumbu wɩa. Lele tɩ wana a yi Ŋmɩŋ zʋalɩŋ naa, chɩɩlɩŋ bɩ wori dɩ ʋ nan gbatɩ tɩ a taaŋ Masia miivoli wɩa. 11 Daa die nyɩɩna ma, tɩ bɩ yaa wa sʋgɩfɩalɩŋ Ŋmɩŋ ma tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia wɩa, dama ʋ wɩa Ŋmɩŋ dɩ yi tɩ ʋ zʋalɩŋ.

Adami aŋaŋ Masia wɩa

12 Vuobalɩmɩŋ nyɩɩna ma bɩaŋ dɩ daagɩ a juu tɩŋgbaŋka gie me, ta bɩabʋ wɩa kuŋ dɩ beri. Die wɩa kuŋ dɩ kʋa vuota mana, dama vuota mana yiwo bɩaŋ. 13 Die bɩaŋ wɔŋ bie wo tɩŋgbaŋka gie me ta Ŋmɩŋ dɩ ye keŋ yɩ tɩ Mosisi mɩraha; ama dɩɩ yi mɩra dɩ wori, vuoŋ kaaŋ bɩagɩ balɩ vuoŋ dɩ ʋ chʋʋsɩ mɩraha mɩŋ. 14 Ama a nyɩŋ Adami saŋka a keŋ tʋgɩ Mosisi saŋka, kuŋ yaa wa vuota mana yiko, ta kʋa vuodiekemba bɩaŋ dɩ kana ka tʋgɩ Adami bɩabʋ. Adami die yiwo vuodieke dɩ bala ʋ keŋ ʋ kʋaŋ chaaŋ nɩasɩŋ. 15 Ama ba bale wo ka yi bʋnyɩ, dama Ŋmɩŋ piini dieke ʋ nagɩna a yɩ tɩ yɔrɩ wa ka sɩɩ sɩba Adami bɩabʋ. Dɩ yiwo wusie dɩ vuosi pam kpiye mɩŋ vuobalɩŋka tʋmbɩatɩ wɩa. Ama Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla faasɩ dala mɩŋ, ta ʋ piini dieke ʋ yɩnana vuosi pam, aŋ ka yi vuobalɩŋka Yisa Masia zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa gbaŋ dala mɩŋ. 16 Ŋmɩŋ piinike aŋaŋ Adami bɩabʋ ka yi bʋnyɩ. Kanɩŋ bɩabʋ mi die yaa wa tɩbɩdatɩŋ a keŋ, ama Ŋmɩŋ piini dieke ʋ yɩna tɩ yɔrɩ wa yiwo tɩ wʋbɩatɩ naachaala tɩ tʋmbɩatɩ pam kʋaŋ chaaŋ. 17 Vuobalɩŋka tʋmbɩatɩ wɩa kuŋ dɩ kʋa vuoŋ mana, wʋnɩŋ vuobalɩŋka mi wɩa. Ama wudieke dɩ dɩna ka kʋaka, vuobalɩŋka Yisa Masia tʋʋmaha tɩaŋ die. Ŋmɩŋ chɩgɩ tɩ wa zɔɔlɩŋ pam ta tuo tɩ Yisa Masia wɩa, die wɩa tɩ nan ye nyaŋŋɩŋ aŋaŋ miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ Yisa Masia ma.

18 Die vuoŋ mana die baa ʋ ye wo tɩbɩdatɩŋ Adami bɩabʋ wɩa. Ama wʋvɩɩŋ dieke Masia dɩ yine wo wɩa Ŋmɩŋ tuo tɩ mɩŋ ta yɩ tɩ piini dieke dɩ yine miivoli. 19 Adami die zeti wo Ŋmɩŋ nʋaŋ ta yi vuosi pam dɩ yi tʋntʋmbɩatɩ tieliŋ, ama Yisa tuo wo Ŋmɩŋ nʋaŋ, ta nan yi vuosi pam bɩrɩŋ vuovɩɩna Ŋmɩŋ jigiŋ.

20 Mɩraha keŋye dɩ ka dagɩ bɩaŋ dɩ dala dene, ama bɩaŋ dɩ dala dene wo, Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla faasɩ dala mɩŋ pam a tɩaŋ die. 21 Die wɩa, bɩaŋ dieke dɩ yine vuota dɩ kpie die wo, die gbaŋ gbaŋ Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa ʋ baarɩ dɩ ba yi vuovɩɩna ʋ jigiŋ, ta yɩ ba miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ, tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia ma.

6

Yaa gamma tʋmbɩatɩ aŋaŋ sʋgɩyɩalɩŋ wɩa

1 Die wɩa, bɩa tɩ baa tɩ balɩ? Tɩ nan dɩ bie tɩ tʋmbɩatɩ ma amʋ Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla gʋtɩ yaa? 2 Aayɩ, daa die. Yaa gamma bɩaŋ wɩa, tɩ sɩɩ sɩba tɩ kpiye mɩŋ, ta bɩaŋ dɩ bɩ wo tɩ hagɩrɩŋ. Die wɩa tɩ kaaŋ wɩarɩ tʋmbɩatɩ ma. 3 Tɩnɩŋ vuodiekemba ba sɩna tɩ aŋaŋ Ŋmɩŋ nyaaŋ Yisa Masia saaŋ ma wa, tɩ sɩɩ sɩba tɩ lagɩŋ a kpi mɩŋ aŋaŋ wa. 4 Die wɩa, die tɩ lagɩŋ a kpi mɩŋ aŋaŋ Yisa Masia ta ba guu tɩ aŋaŋ wa Ŋmɩŋ nyaaŋ sɩɩla ma; ta ʋ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ dɩ nagɩ ʋ hagɩrɩŋ a sʋgɩrɩ wa a nyɩŋ kuŋ me, die gbaŋ gbaŋ tɩ gbaŋ dɩ hagɩ dɩ tɩ bemme miivoli haalɩkʋ ma.

5 Dɩɩ yi tɩnɩŋ aŋaŋ Masia die dɩ lagɩŋ a kpi, die gbaŋ gbaŋ tɩ baa tɩ lagɩŋ a hagɩ kuŋ me sɩba die ʋ hagɩna die wo. 6 Tɩ sɩba a baarɩ dɩ tɩ berikʋʋrɩ die lagɩŋ a kpi mɩŋ aŋaŋ Yisa ʋ dagarɩkʋ ma, dɩ tɩ berikʋʋrɩ daa bɩ yallɩma tɩ hagɩrɩŋ, ta tɩ kaaŋ bɩ yi yɔŋɩsɩ bɩaŋ hagɩrɩŋ ma, 7 dama dɩɩ yi vuoŋ dɩ kpi ʋ bɩ wo bɩaŋ hagɩrɩŋ ma. 8 Tɩ dene kpi aŋaŋ Masia wa, tɩ yaa yada dɩ tɩ nan dɩ yallɩ miivoli aŋaŋ wa. 9 Tɩ sɩba a baarɩ Ŋmɩŋ sʋgɩrɩ wa Masia a nyɩŋ kuŋ me ta ʋ kaaŋ bɩ kpi; kuŋ bɩ wo ʋ hagɩrɩŋ. 10 Die ʋ kpiye mɩŋ bʋnyɩ tɩ tʋntʋmbɩatɩ wɩa, ama ʋ wana bie miivoli me wo, wʋnɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ lagɩŋ na a beri mɩŋ. 11 Die wɩa, nɩ gbaŋ nɩ nagɩ nɩ gbaŋ sɩba nɩ kpiye mɩŋ ta bɩaŋ dɩ bɩ wo nɩ hagɩrɩŋ, ama Yisa Masia wɩa nɩ bie wo nɩ miivoli me Ŋmɩŋ jigiŋ.

12 Die wɩa, nɩ daa vaa bɩaŋ pɔgɩlɩ nɩ nyɩŋgbanɩŋ ta vasa nɩ yime bɩaŋ choti. 13 Nɩ daa yɩma nɩ nyɩŋgbanɩŋ lʋgɩŋ kaanɩ hagɩrɩŋ aŋ ka tʋma tʋmbɩatɩ, ama nɩ nagɩ nɩ gbaŋ a yɩ Ŋmɩŋ, ta sɩɩ sɩba nɩ nyɩŋ wa kuŋ me ta juu miivoli me; nɩ nagɩ nɩ nyɩŋgbanɩŋ mana a yɩ Ŋmɩŋ aŋ ʋ nagɩ nɩ a tʋŋ sʋgɩfɩalɩŋ tʋʋma. 14 Bɩaŋ da yallɩma dɩ hagɩrɩŋ, dama mɩraha ka sɩ nɩ, ama Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩlaha sɩna nɩ.

Sʋgɩyɩalɩŋ yɔŋɩsɩ wɩa

15 Mɩraha dɩ kana ka sɩ tɩ wa, ama ta Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩlaha dɩ sɩ tɩ naa, tɩ nan wɩarɩ tʋmbɩatɩ yiile me yaa? Aayɩ, tɩ kaaŋ yi die. 16 Nɩ ka sɩba a baarɩ yiwo yɔmʋ a yɩ vuodieke fʋ tuosinene ʋ nʋarɩ? Dɩɩ yi fʋ saagɩ a yie tʋmbɩatɩ, yiwo bɩaŋ yɔmʋ, ta ka kpatɩŋ yiwo kuŋ, ama fʋ saagɩ Ŋmɩŋ nʋaŋ, die nan vaa fʋ yi vuovɩɩnʋ Ŋmɩŋ jigiŋ. 17 Saŋŋa kaanɩ, bɩaŋ die yalla nɩ hagɩrɩŋ, ama lele nɩŋ n waasa Ŋmɩŋ nɩ faasɩna a tuo wusie dagɩkʋ dieke n dagɩna nɩ wa. 18 Ŋmɩŋ die vʋarɩ nɩ a nyɩŋ bɩaŋ yɔŋɩsɩ ma, amʋ nɩ yi wudieke dɩ baaŋ nan fɩalɩ ʋ sʋŋ. 19 (Nɩnɩŋ vuota dɩ kana ka mɩŋŋa Ŋmɩŋ wɩa lagɩ lagɩ wa wɩa, maŋ yaala n balɩ aŋaŋ vuota yɩaŋ a dagɩ nɩ ʋ wɩa.) Sɩba die nɩ ŋaana a naga nɩ gbaŋ a tʋma tʋmbɩatɩ a gʋta die wo, lele nɩŋ nɩ nagɩ nɩ gbaŋ a tʋma Ŋmɩŋ tʋʋma amʋ nɩ nan seŋ yi ʋ sɩɩtɩ.

20 Saŋŋa dieke die nɩ yine bɩaŋ yɔŋɩsɩ wa, die dɩ ka yi fɔgɩmɩ dɩ nɩ fɩalɩ Ŋmɩŋ sʋŋ. 21 Tʋŋ dieke die nɩ tʋnna ta lele ka wa yaa viivi naa, bɩa nyʋarɩ nɩ ye? Hanɩŋ tʋʋmaha mi chanchaalɩŋ yaa kuŋ a kieŋ mɩŋ. 22 Ama lele nɩŋ nɩ wa nyɩŋ wa bɩaŋ yɔŋɩsɩ ma, ta bɩrɩŋ Ŋmɩŋ yɔŋɩsɩ. Naa nan vaa nɩ yi sʋgɩyɩalɩntieliŋ ta ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ. 23 Dama tʋntʋmbɩatɩ nyʋarɩ yiwo kuŋ, ama Ŋmɩŋ piini yiwo miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ, tɩ taasɩna aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia wɩa.

7

Hɔgʋ faarɩŋ aŋaŋ dembiŋ yallɩŋ wɩa

1 N nɩmballɩ, nɩ mana sɩba mɩra, die wɩa nɩ nan bɩagɩ sɩba wudieke n bala n balɩ naa chɩaŋ. Mɩra yige vuodieke dɩ benne ʋ miivoli me mɩŋ. 2 Die wɩa mɩraha sʋŋ, dɩ yiwo talasɩ dɩ hɔgʋ lagɩma aŋaŋ ʋ chʋrʋ saŋŋa dieke ʋ chʋrʋ dɩ yene bie ʋ mɩsɩ ma, ama saŋŋa dieke ʋ chʋrʋ wa dɩ keŋ kpi, mɩraha ka bɩ yigi hɔgʋ wa. 3 Die wɩa, dɩɩ yi saŋŋa dieke ʋ chʋrʋ wa dɩ yene bie ʋ mɩsɩ ma, ta ʋ beri aŋaŋ dembigaaŋ, ba nan dɩ wasa wa daakpannagɩrʋ; ama dɩɩ yi ʋ chʋrʋ wa dɩ kpi, mɩraha kaaŋ bɩ yigi wo. Dɩɩ yi ʋ yallɩ dembigaaŋ ʋ chʋrʋ wa kuŋ kʋaŋ chaaŋ, ʋ ka yi daakpannagɩrʋ. 4 N nɩmballɩ, die gbaŋ die dɩ sɩɩ aŋaŋ nɩ, nɩ yiwo Masia nyɩŋgbanɩŋ lʋgɩŋ, ta die kpi ta mɩraha ka bɩ yige nɩ, ama lele nɩŋ nɩ taasɩya mɩŋ aŋaŋ Masia vuodieke die dɩ hagɩna kumbu me wo, nɩ yime wʋvɩɩna a yɩma Ŋmɩŋ. 5 Saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa die tɩ yie tɩ nyɩŋgbanɩŋ choti ta mɩraha dɩ vaa tɩ yaa lɔlɩbɩatɩ ta a tʋma tɩ nyɩŋgbanɩŋ ma, ta yaa wudieke dɩ yine kuŋ a kieŋ tɩ ma. 6 Ama lele nɩŋ, mɩraha ka bɩ yigi tɩ, dama die tɩ kpiye mɩŋ ta mɩraha dɩ bɩ wo tɩ hagɩrɩŋ. Die wɩa, tɩ wa bɩagɩ a tʋma yɩa Ŋmɩŋ aŋaŋ miivoli haalɩ dieke Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ yɩna tɩ wa; tɩ ka bɩ tʋma aŋaŋ mɩrɩkʋraha die ba maagɩna gbaŋkʋ ma wa.

Mɩra aŋaŋ bɩaŋ wɩa

7 Die wɩa, bɩa tɩ baa tɩ balɩ? Tɩ nan balɩ dɩ mɩraha ka vɩɩna yaa? Aayɩ, tɩ kaaŋ balɩ die. Mɩraha dɩ tɩŋ wori, n tɩŋ kaaŋ dɩ sɩba bɩaŋ dɩ yine jadieke. Mɩraha dɩ tɩŋ ka dagɩya dɩ n daa yallɩma lɔla aŋaŋ n chanchaaŋ jaaŋ, n tɩŋ kaaŋ dɩ sɩba lɔla dɩ yine jadieke. 8 Ama bɩaŋ ye wo ka hagɩrɩŋ a nyɩŋ wa mɩraha sʋŋ, ta lɔla yiri yiri pam dɩ hagɩ n sʋŋ ma. Mɩraha dɩ tɩŋ wori, bɩaŋ tɩŋ nan yi jakpiikiŋ. 9 Saŋŋa dieke die n kana ka sɩba mɩraha, die n yaa miivoli mɩŋ; ama n kenne sɩba mɩraha, bɩaŋ dieke dɩ benne n sʋkʋ dɩ hagɩ, 10 ta maŋ kpi. Ta mɩra dieke dɩ tɩnna mʋ ka yaa miivoli a keŋ wo, die dɩ yaa kuŋ a keŋ. 11 Bɩaŋ die dɩ ye sieŋ mɩraha sʋŋ ta gaaŋ mɩŋ, ta kʋʋ mɩŋ.

12 Mɩraha aŋaŋ ka dagɩkʋ nɩŋ yiwo kasɩ, ta yi wusie ta bɩ vɩɩna. 13 Die nɩŋ, dɩ baaŋ dagɩ dɩ wudieke dɩ vɩɩna wa yalla kumbu a keŋ n ma wa? Aayɩ, daa die. Bɩaŋ dɩ wa wudieke dɩ vɩɩna a yaa kumbu a keŋ n ma, amʋ ka nan yuori dagɩ tɩ bɩaŋ dɩ sɩna dene. Die wɩa tɩ wa sɩba dɩ bɩaŋ faasɩ yiwo jabɩaŋ pam.

Yaa gamma tʋmbɩatɩ aŋaŋ tʋnvɩɩna yiile

14 Tɩ sɩba a baarɩ dɩ mɩraha nyɩŋ wa Ŋmɩŋ jigiŋ, ama manɩŋ nɩŋ n yiwo vuota, ta yi bɩaŋ yɔmʋ. 15 N ka sɩba wudieke n yinene chɩaŋ; ta ka yie wʋvɩɩna dieke n yaalala dɩ n yi; ama ta yie tʋmbɩatɩ dieke n hana. 16 Dɩɩ yi maŋ yie tʋmbɩatɩ dieke n kana ka yaala dɩ n yi, dɩ dagɩya dɩ n saagɩya mɩŋ dɩ mɩraha vɩɩna mɩŋ. 17 Die wɩa, dɩ ka yi n gbaŋ n tʋnnanaha, ama dɩ yiwo bɩa dieke dɩ benne a ma wa vanana maŋ yie he. 18 N sɩba a baarɩ dɩ wʋvɩɩnɩŋ wo n sʋŋ ma, n yaala n yiwo wudieke dɩ vɩɩna, ama n ka bɩagɩ yie ke. 19 Wʋvɩɩŋ dieke n yaalala dɩ n yi wo, n ka bɩagɩ yie, ama ta tʋmbɩatɩ dieke n kana ka yaala dɩ n yiwo, kanɩŋ ma yie. 20 Die wɩa, dɩɩ yi maŋ yie wudieke n kana ka yaala dɩ n yiwo, dɩ dagɩya dɩ daa manɩŋ n gbaŋ n yinene he ama dɩ yiwo bɩa dieke dɩ benne n ma yinene he.

21 Wʋbalɩmɩŋ maŋ ye ta ka bie n ma saŋŋa mana, maŋ keŋ yaala dɩ n yi wudieke dɩ vɩɩna, bɩaŋ ŋaaŋ beri aŋaŋ mɩŋ. 22 Ŋmɩŋ mɩraha yɩnana mɩŋ sʋgɩfɩalɩŋ, 23 ta maŋ yese mɩrɩ dieke dɩ tʋnnana n nyɩŋgbanɩŋ ma a waga aŋaŋ mɩrɩ dieke n sʋŋ dɩ yaalala, ta bɔbɩ mɩŋ sɩba dansarɩka vuoŋ, dɩ n saagɩ a yi bɩa dieke dɩ benne n sʋŋ ma wa. 24 Aba, n yiwo sʋgɩchʋʋsɩŋ tieŋ. Mɩnɩa baaŋ gbatɩ mɩŋ a nyɩŋ nyɩŋgbaŋ dieke dɩ yalla mɩŋ a gara kuŋ me naa? 25 N bɩra Ŋmɩŋ vuodieke dɩ gbatɩna mɩŋ a taaŋ naa, tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia wɩa.

Die wɩa, n dɩ wa Ŋmɩŋ mɩraha n sʋŋ ma, ama ta n nyɩŋgbanɩŋ dɩaŋ dɩ dɩ bɩaŋ sieku.

8

Ŋmɩŋ Halɩkasɩka beriŋ ma wɩa

1 Die wɩa, lele Ŋmɩŋ kaaŋ dii vuodiekemba dɩ benne Yisa Masia ma wa sarɩya a baarɩ dɩ ba chʋʋsɩya. 2 Dama Ŋmɩŋ Halɩkasɩka nan yɩ ba miivoli dieke dɩ nyɩnna Yisa Masia jigiŋ ta gbatɩ ba a taaŋ yɔrɩ, a nyɩŋ bɩaŋ aŋaŋ kuŋ me. 3 Ŋmɩŋ tʋŋ wa ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ Bʋa tɩŋgbaŋka gie me, ta ʋ keŋ aŋaŋ nyɩŋgbanɩŋ sɩba tɩnɩŋ vuobɩatɩ nyɩŋgbanɩŋ, ʋ keŋ tuo tɩ kuŋ a kpi. Ta ʋ kumbu wɩa Ŋmɩŋ dɩ chʋʋsɩ bɩa dieke die dɩ benne tɩnɩŋ vuota sʋgɩtɩ ma wa hagɩrɩŋ. Mosisi mɩraha ka bɩagɩ yi naa, dama tɩnɩŋ vuota ka bɩagɩ dɩ mɩraha vɩɩnɩŋ. 4 Ŋmɩŋ die yiwo naa amʋ tɩnɩŋ vuodiekemba beriŋ dɩ dɩna Ŋmɩŋ Halɩkasɩka daa vuota choti wo, nan saagɩ a dɩɩ wusie sieku sɩba mɩraha dɩ dagɩna dene wo. 5 Vuodiekemba beriŋ dɩ dɩna vuota choti wo, naga ba sʋŋanyile a yie vuota choti me mɩŋ, ama vuodiekemba beriŋ dɩ dɩna Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩaŋ dɩ naga ba sʋŋanyile a yie Halɩkasɩka choti me mɩŋ. 6 Dɩɩ yi fʋ nagɩ fʋ yɩaŋ a taasɩ aŋaŋ vuota choti, dɩ yiwo kuŋ, ama dɩɩ yi fʋ nagɩ fʋ yɩaŋ a taasɩ aŋaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka choti, dɩ yiwo miivoli aŋaŋ sʋgɩdʋagɩŋ. 7 Dɩɩ yi fʋ nagɩ fʋ yɩaŋ a taasɩ aŋaŋ vuota choti, yiwo Ŋmɩŋ dataaŋ, ta ka dɩ Ŋmɩŋ mɩraha, ta kaaŋ seŋ a dɩ ha. 8 Vuodiekemba dɩ dɩna vuota choti kaaŋ bɩagɩ yi wɩɩŋ a fɩalɩ Ŋmɩŋ sʋŋ.

9 Lele nɩ ka bɩ beri sɩba nɩ nyɩŋgbanɩŋ dɩ yaalala nɩ bemme dene, ama nɩ beriŋ sɩɩ sɩba Halɩkasɩka dɩ dagɩna nɩ dene, dɩɩ yi Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ seŋ bie nɩ ma. Vuodieke nɩŋ mana dɩ wone Masia Halɩkasɩka ka yi ʋ sɩɩtɩ. 10 Dɩɩ yi Masia dɩ bie nɩ ma, Halɩkasɩka nan yɩ nɩ miivoli dama Ŋmɩŋ tuo nɩ mɩŋ dɩ nɩ yiwo vuovɩɩna ʋ nɩŋŋa ama nɩ nyɩŋgbanɩŋ nan kpi nɩ bɩaŋ wɩa. 11 Wʋnɩŋ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ sʋgɩrɩna Yisa a nyɩŋ kuŋ me wo, dɩɩ yi ta ʋ Halɩkasɩka dɩ bie nɩ ma, wʋnɩŋ vuodieke dɩ sʋgɩrɩna Yisa a nyɩŋ kuŋ me wo, wʋnɩŋ ʋ balla ʋ yɩ nɩ nyɩŋgbanɩŋ miivoli haalɩŋ, ʋ Halɩkasɩka dɩ benne nɩ ma wɩa.

12 Die wɩa, n nɩmballɩ, nɩ sɩmma ta daa dɩa nɩ nyɩŋgbanɩŋ choti. 13 Dɩɩ yi nɩ dɩ nɩ nyɩŋgbanɩŋ choti nɩ baa nɩ kpi mɩŋ, ama dɩɩ yi nɩ kʋʋ nɩ nyɩŋgbanɩŋ choti Ŋmɩŋ Halɩkasɩka hagɩrɩŋ ma, nɩ nan ye miivoli. 14 Vuodiekemba Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ dagɩnana ba sieku, banɩŋ ba yine Ŋmɩŋ ballɩ. 15 Dama Halɩkasɩ dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna nɩ wa, ka yi nɩ bɩrɩŋ wa yɔŋɩsɩ aŋaŋ vuodiekemba dɩ chɩgɩnana ŋmaamɩŋ, ama ʋ yi nɩ bɩrɩŋ wa Ŋmɩŋ ballɩ, ta yɩ nɩ hagɩrɩŋ nɩ wasa Ŋmɩŋ dɩ, “Tɩ Chɔɔŋ.” 16 Ŋmɩŋ Halɩkasɩka vana tɩ gbaŋ gbaŋ haalɩtɩ dɩ sɩba dɩ tɩ yi wo Ŋmɩŋ ballɩ. 17 Tɩ senne a yi Ŋmɩŋ ballɩ naa wɩa, tɩ nan ye nyɩnvɩɩna diekemba ʋ nagɩna a dʋaŋ a gbarɩ ʋ vuosisi; tɩ nan keŋ gʋtɩ ye ʋ jɩlɩma. Dama dɩɩ yi tɩ die wahala Masia wɩa, ʋ nan keŋ kɔtɩ tɩ.

Yaa gamma sʋgɩfɩalɩ dieke tɩ bala tɩ daansɩ ye wɩa

18 N sɩba dɩ wahala dieke tɩ dinene lele gie wo kaaŋ bɩagɩ nagɩ mɔgɩsɩ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩ dieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ yɩ tɩ wa. 19 Dʋnɩa nyinti mana Ŋmɩŋ dɩ naana chɩɩsa aŋaŋ nɩŋŋmɩna a gbarɩ saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ keŋ vʋarɩ ʋ ballɩ yeŋ me, 20 dama dʋnɩa nyinti mana die chʋʋsɩya mɩŋ ta die bɩ wo nyʋarɩ, die ka ka yi ka gbaŋ ka dʋŋŋʋ, die ka yiwo Ŋmɩŋ dʋŋŋʋ ʋ yi die, ama ʋ bɩ vaa ka yaa tama. 21 Daaŋ kaanɩ nan dɩ beri ta dʋnɩaka nyinti mana nan keŋ nyɩŋ kuŋ yɔŋɩsɩ ma, ta kuŋ kaaŋ bɩ pɔgɩlɩha, ta nan dɩ yaa sʋgɩfɩalɩ dieke Ŋmɩŋ ballɩ dɩ bala ba keŋ ye wo. 22 Tɩ sɩba a baarɩ dʋnɩa nyinti mana bie tʋaŋ ma ta ŋmuuse a keŋ tʋgɩ jinne sɩba hɔgʋ dɩ bala ʋ mɩɩrɩ ta ŋmuuse dene wo. 23 Ama daa dʋnɩa nyinti nyɩɩna ma ŋmuusinene, ama tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yalla Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ yine piini dieke Ŋmɩŋ dɩ wolinne a yɩ gbaŋ ŋmuuse mɩŋ tɩ sʋgɩtɩ ma ta chɩɩsa saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ wa tɩ ʋ ballɩ, a gbatɩ tɩ nyɩŋgbanɩŋ a nyɩŋ yɔŋɩsɩ ma. 24 Die tɩ yalla tama wɩa tɩ ye gbatɩtaanɩŋ. Dɩɩ yi tɩ ye jadieke tɩ yalla tama dɩ tɩ nan ye, die nɩŋ ka ka bɩ yi tama. Mɩnɩa baa ʋ yaa tama jadieke ʋ wone ye wɩa? 25 Ama dɩɩ yi tɩ yaa tama dɩ tɩ nan ye jadieke tɩ yene ka yeye, die nɩŋ tɩ nan chɩɩsɩ aŋaŋ suguru.

26 Die gbaŋ gbaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ suŋŋe tɩ tɩ gbalɩgɩsɩ ma. Tɩ ŋaaŋ ka sɩba tɩ mʋna tɩ jʋʋsɩ Ŋmɩŋ dene ama Halɩkasɩka ŋaaŋ jʋʋsa Ŋmɩŋ a yɩa tɩ aŋaŋ ŋmuusi dieke nʋawɩɩŋ dɩ kana kaaŋ bɩagɩ a balɩ. 27 Ta Ŋmɩŋ vuodieke dɩ sɩbɩna vuota sʋŋanyile sɩba Halɩkasɩka sʋŋanyile mɩŋ, dama Halɩkasɩka jʋʋsa Ŋmɩŋ a yɩa ʋ vuosi a dɩɩ sie dieke wʋnɩŋ Ŋmɩŋ dɩ yaala.

28 Vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ wana, ʋ wa ba wa wɩɩŋ wɩa, ta ba yaa choti aŋaŋ wa, ta tɩ sɩba dɩ wudieke mana dɩ yinene, ʋ vasa a yie wʋvɩɩna a yɩa ba. 29 Ta vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ wone a vʋarɩ wa, die ʋ vʋarɩ ba mɩŋ dɩ ba sɩmma ʋ Bʋa wa, amʋ ʋ Bʋa wa nan yi Bʋajakʋʋŋ ta yallɩ nɩmballɩ pam. 30 Ŋmɩŋ wa wa vuodiekemba ʋ vʋarɩna wa, ta yi banɩŋ vuodiekemba ʋ wana wa dɩ ba yi vuovɩɩna ʋ nɩŋŋa, ta vuodiekemba ʋ bala dɩ ba yiwo vuovɩɩna ʋ nɩŋŋa wa, ʋ kɔtɩ ba ŋmɩŋsikpeŋ.

Ŋmɩŋ choti wɩa

31 Bɩa tɩ baa tɩ balɩ yaa gamma geŋ he mana ma? Dɩɩ yi Ŋmɩŋ dɩ bie tɩ chaaŋ, mɩnɩa baaŋ bɩagɩ a tuoli tɩ? 32 Ŋmɩŋ die ka mʋŋ tɩ ʋ Bʋa wa, ama die ʋ nagɩ wa mɩŋ a bɩrɩŋ kaaba tɩ wɩa. Dɩɩ yi die ʋ yɩ tɩ ʋ Bʋa, bɩa wɩa ʋ kaaŋ yɩ tɩ nyintɩalɩkaha mana. 33 Mɩnɩa baaŋ bɩagɩ a balɩ chʋʋsɩ Ŋmɩŋ vuovʋarɩka? Ŋmɩŋ gbaŋ baarɩ dɩ ba wo bɩaŋ ʋ jigiŋ. 34 Mɩnɩa benne a baaŋ bɩagɩ a dii ba sarɩya ta baarɩ dɩ ba chʋʋsɩya? Vuoŋ wori. Masia die kpiye mɩŋ ta Ŋmɩŋ dɩ sʋgɩrɩ wa a nyɩŋ kuŋ me, ta lele ʋ kalɩ Ŋmɩŋ nuudiigiŋ chaaŋ a jʋʋsa wa a yɩa tɩ. 35 Bɩa baaŋ bɩagɩ a vʋarɩ tɩ a nyɩŋ Masia choti me? Wumugisike yaa, wahala yaa mugisiŋ yaa kɔŋ yaa zɔɔlɩŋ yaa sʋgɩchʋʋsɩŋ yaa kuŋ? 36 Sɩba ba maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ:

“Fʋ wɩa vuosi yaala ba kʋʋ tɩ mɩŋ saŋŋa mana;

ta tɩ sɩɩ sɩba yii diekemba ba yalla a gara

dɩ ba kɔrɩgɩ wa.”

37 Ama wɩaha gie mana ma, tɩ yaa wa nyaŋŋɩŋ, Yisa Masia vuodieke dɩ chone tɩ wo ma. 38 Dama n seŋ a sɩba dɩ jaaŋ wori a baaŋ bɩagɩ vʋarɩ tɩ a nyɩŋ Masia choti me; kuŋ yaa, mɩsɩ yaa, malakasi yaa, jɩmbɩatɩ yaa, wudieke dɩ yinene lele yaa, wudieke dɩ bala ka yi saŋŋa dieke dɩ bala ka keŋ wo 39 yaa jadieke dɩ benne ŋmɩŋsikpeŋ, yaa tɩŋgbaŋka chɩaŋ, jaaŋ wori naamɩŋ mana mana ma a baaŋ bɩagɩ a vʋarɩ tɩ a nyɩŋ Ŋmɩŋ choti me, choti dieke dɩ nyɩna tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia ma wa.

9

Yaa gamma Ŋmɩŋ aŋaŋ Izara vuosi wɩa

1 N yiwo Masia sɩɩtɩ wɩa, wudieke n balala wa yiwo wusie, n ka chɩba ŋmɩnchɩbɩsɩ. Ta Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ dii n siara dɩ n ka chɩba ŋmɩnchɩbɩsɩ, 2 dɩɩ yi maŋ yaa sʋgɩchʋʋsɩ dieke dɩ wone kpatɩŋ 3 n gbaŋ gbaŋ buuriŋ wɩa. Dɩ tɩŋ nan yi mɩŋ nansɩŋ maŋ tɩŋ nan bɩagɩ a zie vuosi gie naŋ ma dɩ Masia chʋʋsɩ mɩŋ, n tɩŋ nan saagɩ. 4 Banɩŋ ba yiwo Izara vuosi, ta Ŋmɩŋ die dɩ vʋarɩ ba, ba yi ʋ ballɩ, ta dagɩ ba ʋ chaankpeŋkpɩɩŋ, ta saagɩ aŋaŋ ba, ta yɩ ba ʋ mɩraha, ta dagɩ ba wusie jɩamɩŋ, ta yɩ ba nʋa. 5 Ba chɔɔŋkʋʋlɩŋ die yiwo vuokpɩɩma, ta Masia die dɩ tarɩgɩna a yi vuota wa die yiwo ba wʋnyɩ. Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ yalla yiko jaaŋ mana ma wa ye bɩrɩ dieke dɩ wone kpatɩŋ. Wusie.

6 N ka baarɩ Ŋmɩŋ nʋarɩ ka tʋma; dama daa Izara vuosi mana yine Ŋmɩŋ vuosi wusie. 7 Daa Abarahami haagɩsɩ mana yine ʋ haagɩsɩ wusie, dama Ŋmɩŋ die balɩ Abarahami dɩ, “Aziki maarɩŋ bala ba keŋ yi fʋ haagɩsɩ.” 8 Die wɩa, daa vuodiekemba Abarahami dɩ mɩɩrɩna vuota mɩɩrɩŋ yine Ŋmɩŋ ballɩ. Vuodiekemba dɩ yine Ŋmɩŋ nʋarɩ mɩɩrɩŋ ballɩ banɩŋ ba senne yi Ŋmɩŋ ballɩ. 9 Ŋmɩŋ die yɩ wa nʋarɩ gie dɩ, “Bɩŋ chaaŋ saŋka gie n nan yiŋŋi keŋ, ta Sara mɩɩrɩ wa Bʋadembiŋ.”

10 Ama daa a mana wonde. Rebeka die mɩɩrɩ wa yɩɩba ta ba yi dembisi ta yaa chɔɔŋ balɩmɩŋ, wʋnɩŋ ʋ yine tɩ chɔɔŋkʋʋŋ Aziki. 11-12 Ama saŋŋa dieke die ba yene ka mɩɩrɩ ba ta ba ye ka yi wudieke dɩ yine vɩɩnɩŋ yaa bɩaŋ, Ŋmɩŋ die dɩ balɩ Rebeka dɩ jakʋʋrɩ nan keŋ jɩaŋ bʋabike. Ŋmɩŋ die bala naa dɩ ʋ choti yi. Die ʋ choti yiwo dɩ ʋ vʋarɩ vuosi, daa ba tʋʋma wɩa; ama dɩ yiwo ʋ chone ta vʋarɩ dene. 13 Sɩba Ŋmɩŋ dɩ bala wudieke ʋ gbaŋkʋ ma dɩ, “N vʋarɩ wa Jakobu ama ta zeti Esɔɔ.”

14 Bɩa tɩ baa tɩ balɩ? Tɩ nan balɩ dɩ Ŋmɩŋ ka yie wudieke dɩ vɩɩna yaa? Aayɩ, daa die. 15 Ŋmɩŋ die balɩ wa Mosisi dɩ, “Vuodiekemba n yaalala n chɩgɩ zɔɔlɩŋ banɩŋ maŋ nan chɩgɩ zɔɔlɩŋ.” 16 Die wɩa, dɩ ka dɩ vuota dɩ yaalɩnana yaa a yie wudieke, ama dɩ yiwo Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa. 17 Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma a balɩ yɩ Faaro dɩ, “Manɩŋ Ŋmɩŋ n yi fʋ wo naaŋ naa wɩa, dɩ n nagɩ fʋ a dagɩ n hagɩrɩŋ, ta vaa n saaŋ mʋʋlɩ a ga tɩŋgbaŋka gie lʋga mana.” 18 Die wɩa, ʋ chɩga vuodiekemba ʋ yaalala dɩ ʋ chɩgɩ zɔɔlɩŋ, ta yie bataŋ tɩba dɩ ka wʋmma wɩa sɩba ʋ yaala dene.

Yaa gamma Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩŋ aŋaŋ ʋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa

19 Nɩ wʋnyɩ nan pɩasɩ mɩŋ dɩ dɩɩ yi die, bɩa wɩa Ŋmɩŋ dɩ yese vuota chʋʋsɩŋ? Mɩnɩa baaŋ bɩagɩ a zeti Ŋmɩŋ choti? 20 Ama n zʋa, mɩnɩa yine fʋ dɩ fʋ yiŋŋi balɩ wɩɩŋ a yɩ Ŋmɩŋ? Kpagɩŋ nan bɩagɩ a pɩasɩ vuodieke dɩ wʋnsɩna ka wa dɩ, “Bɩa fʋ wʋnsɩ mɩŋ naa?” 21 Dama vuodieke dɩ wʋnsɩna kpaga yalla sieŋ dɩ ʋ nagɩ tɔgɩŋ a wʋnsɩ kpaga ale a nyɩŋ tɔgɩrɩ mi, ta kaanɩ dɩ vɩɩna ta kaanɩ dɩaŋ dɩ ka vɩɩna.

22 Die gbaŋ gbaŋ Ŋmɩŋ dɩ yi; Die ʋ yaala ʋ dagɩ wa ʋ sɩnyɩɩrɩŋ aŋ vuoŋ mana sɩmma ʋ hagɩrɩŋ. Ama die ʋ dii wo suguru aŋaŋ vuodiekemba ʋ jɩɩna sɩnyɩɩrɩŋ aŋaŋ ba wa ta dɩ mʋ dɩ ʋ chʋʋsɩ ba wa. 23 Die ʋ yiwo naa, dɩ ʋ dagɩ ʋ yalla hagɩrɩŋ pam dene, ta die chɩgɩ vuodiekemba ʋ vʋarɩna zɔɔlɩŋ dɩ ba gʋtɩ ye ʋ hagɩrɩbʋ a taaŋ. 24 Dama tɩ yine vuodiekemba ʋ wana daa Juu vuosi nyɩɩna ma, ama aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi gbaŋ. 25 Naa die yi sɩba Hosia die dɩ maagɩna dene, dɩ Ŋmɩŋ baarɩ dɩ,

“Vuodiekemba die dɩ kana ka yi n vuosisi,

banɩŋ maŋ nan nagɩ aŋ ba yi n vuosi;

ta buuri dieke die n kana ka cho wo,

banɩŋ maŋ nan wa ba n buuri choti.

26 Ta jigidieke die ba balɩ ba dɩ ba ka yi n vuosi wo,

mi ba nan wa ba Miivolitieŋ Nabidie Ŋmɩŋ ballɩ.”

27 Ŋmɩŋ naazʋa Azaya die balɩ wa naa yaa gamma Izara vuosi ma dɩ, “Dɩɩ yi Izara vuosi dɩ dala sɩba mʋgɩŋ tambʋsɩŋ ama ba bɩta nan ye gbatɩtaanɩŋ; 28 dama Ŋmɩŋ nan datɩ tɩŋgbaŋka gie vuosi tɩba a kpatɩ lagɩ lagɩ sɩba ʋ bala die wo.” 29 Sɩba Ŋmɩŋ naazʋa Azaya die dɩ wolinne a balɩ wa dɩ, “Dɩɩ yi tɩ Yɔmʋtieŋ vuodieke dɩ yine hagɩrɩtieŋ wo die dɩ vaa tɩ buuriŋ bataŋ, dɩ tɩŋ nan haarɩ tɩ sɩba dɩ haarɩna Sodomi aŋaŋ Gomora tɩgɩsɩ vuosi dene wo.”

Yaa gamma Izara vuosi aŋaŋ wʋvɩɩnaha wɩa

30 Ta lele, bɩa tɩ nan wa balɩ? Tɩ nan balɩ dɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi wo die ka mɩa dɩ ba yi vuovɩɩna Ŋmɩŋ jigiŋ, ama Ŋmɩŋ die dɩ baarɩ dɩ ba yiwo vuovɩɩna ʋ nɩŋŋa, ba yada wɩa. 31 Ama Izara vuodiekemba die dɩ mɩnana dɩ ba yi mɩrɩ diekemba dɩ baaŋ yi aŋ Ŋmɩŋ baarɩ dɩ ba yiwo vuovɩɩna ʋ nɩŋŋa wa dɩ waarɩ ka. 32 Bɩa wɩa die ba waarɩ ka? Die ba waarɩ ka mɩŋ dama die ba mɩa mɩŋ dɩ Ŋmɩŋ balɩ dɩ ba yiwo vuovɩɩna ʋ nɩŋŋa daa ba yada wɩa ama ba tʋʋma wɩa. Die wɩa, die ba gbiŋ taŋgbiŋkiri a nan, 33 taŋ dieke ba maagɩna ka wɩa Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ,

“Ye, manɩŋ Ŋmɩŋ nagɩ wa taŋ a dʋaŋ Zayɔni tɩŋ ma,

taŋ dieke dɩ baaŋ vaa vuosi gbiŋ aŋaŋ ba nagɩsɩ,

ta yi taŋ dieke dɩ baaŋ vaa ba nan.

Ama vuodieke dɩ yi wo yada kaaŋ dii viivi.”

10

1 N nɩmballɩ, n jʋʋsa Ŋmɩŋ aŋaŋ n sʋŋ mana dɩ ʋ vaa n gbaŋ gbaŋ n buuriŋ Juu vuosi ye gbatɩtaanɩŋ. 2 N nan bɩagɩ a dii ba siara dɩ ba dɩɩ wa Ŋmɩŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna; ama ba ka sɩba ʋ sieŋ aŋaŋ wusie. 3 Ba ka sɩba sie dieke Ŋmɩŋ dɩ daagɩnana a vasa vuosi dɩ yie vuovɩɩna ʋ jigiŋ, ama ta yaala ba gbaŋ gbaŋ sieŋ, die wɩa ba ka sʋʋna ba gbaŋ tɩŋgbaŋ a yɩa sie dieke Ŋmɩŋ dɩ daagɩnana a vasa vuosi dɩ yie vuovɩɩna ʋ nɩŋŋa wa. 4 Dama Mosisi mɩraha dɩɩsɩŋ kaaŋ bɩ bɩagɩ vaa Ŋmɩŋ baarɩ dɩ vuoŋ yiwo vuovɩɩnʋ ʋ nɩŋŋa; ama vuodieke nɩŋ mana dɩ yi Masia yada, Ŋmɩŋ nan baarɩ dɩ wʋnɩŋ vuoke yiwo vuovɩɩnʋ ʋ jigiŋ.

Gbatɩtaanɩŋ dɩ yine vuoŋ mana sɩɩtɩ dene

5 Mosisi die maagɩ wa naa yaa gamma Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ vaa vuoŋ yi vuovɩɩnʋ ʋ nɩŋŋa dɩɩ yi ʋ dɩɩ mɩraha; die ʋ baarɩ dɩ, “Vuodieke nɩŋ mana dɩ yinene wudieke mɩraha dɩ dagɩna nan ye miivoli ka wɩa.” 6 Ama beri vɩɩŋ dieke dɩ nyɩnna yada ma balɩ wa naa Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, “Da keŋ yile fʋ sʋŋ ma dɩ mɩnɩa baaŋ jʋalɩ ga arɩzanna?” (Ka chɩaŋ yiwo mɩnɩa baaŋ jʋalɩ a ga arɩzanna ta yaa Masia a keŋ sʋʋŋ?) 7 “Da keŋ bɩ yilime dɩ mɩnɩa baaŋ sʋʋŋ ga kpiile tigiŋ?” (Ka chɩaŋ yiwo mɩnɩa baaŋ sʋʋŋ ga a ga sʋgɩrɩ Masia a nyɩŋ kuŋ me?) 8 Wudieke Ŋmɩŋ gbaŋkʋ dɩ dagɩna yiwo naa, dɩ “Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha keŋ gbigi nɩ mɩŋ; ka bie nɩ nʋa ma aŋaŋ nɩ sʋgɩtɩ ma.” Wʋvɩɩnaha yiwo yada wudieke tɩ mʋʋlɩnana wa. 9 Dɩɩ yi fʋ yuori fʋ nʋaŋ a balɩ dɩ, “Yisa yiwo Yɔmʋtieŋ”, ta yi yada fʋ sʋŋ ma dɩ Ŋmɩŋ die sʋgɩrɩ wa mɩŋ a nyɩŋ kuŋ me, Ŋmɩŋ nan gbatɩ fʋ a taaŋ. 10 Dama tɩ yine Yisa yada tɩ sʋgɩtɩ ma wɩa, Ŋmɩŋ dɩ baarɩ dɩ tɩ yiwo vuovɩɩna ʋ nɩŋŋa, ta bɩ yuori tɩ nʋa a bala yadaka wɩa tɩ yese gbatɩtaanɩŋ. 11 Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, “Vuodieke dɩ yine wo yada, ʋ kaaŋ wɔŋ dii viivi.” 12 Jaaŋ ka puo Juu vuosi aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi. Ŋmɩŋ balɩŋka yine tɩ mana Yɔmʋtieŋ ta suŋŋe vuodiekemba mana dɩ jʋʋsɩnana wa. 13 Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, “Vuodieke nɩŋ mana dɩ jʋʋsɩnana tɩ Yɔmʋtieŋ ta yaala suŋŋiŋ, nan ye gbatɩtaanɩŋ.”

14 Dɩɩ yi vuosi dɩ ka yi wo yada, lalɩa ba baa ba jʋʋsɩ dɩ ʋ suŋŋi be? Ta dɩɩ yi ba ka wʋŋ wʋvɩɩnaha, lalɩa ba baa ba yi wo yada? Ta ba ka mʋʋlɩ wʋvɩɩnaha, lalɩa ba baa ba yi a wʋŋ ka wɩa? 15 Ta dɩɩ yi Ŋmɩŋ dɩ ka tʋŋ tʋntʋntʋ mi, lalɩa wʋvɩɩnaha dɩ baa a yi a mʋʋlɩ? Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “Vuodiekemba dɩ ganana a mʋʋla wʋvɩɩnaha keniŋ vɩɩna pam.” 16 Ama daa vuoŋ mana die tuone wʋvɩɩnaha. Azaya die maagɩya mɩŋ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, “Ŋmɩŋ, mɩnɩa tuosinene wʋvɩɩnaha gie.” 17 Die wɩa, dɩɩ yi vuoŋ dɩ wʋŋ wʋvɩɩnaha gie, die baaŋ vaa vuoke yi Yisa yada, ta dɩɩ yi vuosi dɩ mʋʋla Masia wʋvɩɩnaha die baaŋ vaa ba wʋŋ.

18 N yaala n pɩasɩ a ye dɩ vuosi ka wʋŋ wʋvɩɩnaha yaa? Wusie, ba wʋŋya. Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ,

“Vuosi wʋŋ ba lɔlɩŋ aŋaŋ ba wʋbalɩka tɩŋgbaŋka gie

lʋga mana mɩŋ.”

19 N yaala n bɩ pɩasɩ a ye dɩ Izara vuosi die ka sɩba ka chɩaŋ yaa? Mosisi gbaŋ gbaŋ die wolinne a yiŋŋi balɩ dɩ Ŋmɩŋ baarɩ dɩ,

“N nan yi Izara vuosi yallɩma nɩnŋmaarɩŋ

aŋaŋ vuodiekemba dɩ wone buuriŋ.

Ta vaa ba jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ

a yɩ buuri dieke dɩ yine gaatɩŋ.”

20 Azaya die dii wo dembisi, ta baarɩ dɩ Ŋmɩŋ baarɩ dɩ,

“Vuodiekemba baga die dɩ wone n ma ye mɩŋ mɩŋ;

Ta nagɩ n gbaŋ a dagɩ vuodiekemba dɩ kana ka pɩasa yaala n jigiŋ.”

21 Ama ʋ balɩ wa naa yaa gamma Izara vuosi ma dɩ, “N tɩɩrɩ wa n nuuŋ ŋmɩntʋasɩ aŋaŋ yuŋ dɩ n tuo be ama ba yiwo vuodiekemba dɩ kana ka wʋmma wɩa ta zeti n nʋaŋ.”

11

Ŋmɩŋ die dɩ chɩgɩna Izara vuosi zɔɔlɩŋ dene

1 N bɩ yaala n pɩasɩ mɩŋ dɩ, Ŋmɩŋ zeti wo ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ vuosi dɩ yine Izara vuosi yaa? Aayɩ, ʋ ka zeti be. Manɩŋ n gbaŋ gbaŋ n yiwo Izara vuoŋ, ta yi Abarahami haagɩŋ, ta nyɩŋ Benjamani buuriŋ ma. 2 Ŋmɩŋ ka zeti ʋ vuosi ʋ vʋarɩna a nyɩŋ piiliku me wo. Nɩ sɩba wudieke dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma yaa gamma Elaja die dɩ fɔbɩlɩnana a yɩa Ŋmɩŋ yaa gamma Izara wɩa dene: 3 Die ʋ baarɩ dɩ, “N Yɔmʋtieŋ, ba kʋʋ fʋ naazʋalɩba mana ta chʋʋsɩ fʋ korititi, manɩŋ n nyɩɩna ma tɩala ta ba mɩa dɩ ba kʋʋ mɩŋ.” 4 Ŋmɩŋ die dɩ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Manɩŋ n yaa wa dembisi tuse ayʋpɔyɩ vuodiekemba dɩ yene ka jɩaŋ buuŋ Baali.” 5 Die dɩ sɩɩ leleke gie gbaŋ: Izara vuosi bɩta ye beri ta Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩ ba ʋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa. 6 Dɩɩ yi Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩ vuosi dɩ yi wo ʋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa ʋ vʋarɩ ba daa ba tʋʋma wɩa. Ŋmɩŋ dɩ tɩŋ vʋara vuosi ba tʋʋma wɩa, die nɩŋ ʋ zɔɔlɩnchɩgɩlaha ka yi wusie zɔɔlɩnchɩgɩla.

7 Naa dagɩya dɩ Izara vuosi bɩta dieke Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩna wa die yene jadieke ba mana die dɩ dɩna dɩdɩa a yaala wa. Ama vuotɩalɩkaha sikpeŋ die hagɩrɩ mɩŋ. 8 Naa die yi sɩba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “Bɩna dieke dɩ tɩanna a keŋ tʋgɩ jinne, Ŋmɩŋ die dɩ yi ba ka sɩba wɩa chɩasɩ, ta ka bɩ yese yaa wʋmma.” 9 Dɩ bɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ Davidi die baarɩ dɩ:

“Ŋmɩŋ, vaa vuosi gie dʋʋga

yi chachabɩsɩ a yigi be aŋ ba dii wahala;

10 ta vaa ba nine dɩ yɩɩŋ, amʋ ba kaaŋ dɩ yese,

ta vaa ba sʋʋŋ a zʋʋrɩ ta daa bɩagɩ a tɩɩntɩ.”

11 N yaala n pɩasɩ a ye dɩ Juu vuosi die dɩ gbinne naŋ a nan wa, die ba nanya mɩŋ a chʋʋsɩ mana? Aayɩ, daa die. Die ba yine bɩaŋ wɩa, ta Ŋmɩŋ dɩ gbatɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi a taaŋ. Ŋmɩŋ die yi naa amʋ Juu vuosisi nan dɩ yaa nɩnŋmaarɩŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi. 12 Juu vuosi bɩaŋ wɩa dɩ yi tɩŋgbaŋka gie vuosi dɩ ye gbatɩtaanɩŋ; ta banɩŋ Juu vuosi dɩ kana ka yi Ŋmɩŋ choti wɩa yine vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi dɩ ye gbatɩtaanɩŋ, die wɩa dɩɩ yi Juu vuosisi mana dɩaŋ dɩ vaa ba tʋmbɩatɩ ta ye gbatɩtaanɩŋ, tɩŋgbaŋka gie vuosi nan faasɩ ye alibarika a tɩaŋ naa.

Vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi gbatɩtaanɩŋ wɩa

13 N bala yɩa nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi, n yene yi Masia tʋntʋntʋ nɩ jigiŋ naa, n nan dɩ yaa nyʋʋŋ nɩgɩŋ n tʋʋma ma. 14 Dɩɩ yi maŋ tɩŋ nan bɩagɩ a yi n gbaŋ gbaŋ n vuosi dɩ yine Juu vuosisi yallɩma nɩnŋmaarɩŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi, vuoŋ zɩɩ dɩ tɩŋ nan yi bataŋ ye gbatɩtaanɩŋ. 15 Die Ŋmɩŋ dɩ zetine Juu vuosisi, die ʋ yiwo tɩŋgbaŋka gie vuosi ʋ zʋalɩŋ, ama dɩɩ yi Ŋmɩŋ dɩ saagɩ a tuo be ba yi ʋ vuosi bɩbra, dɩ nan dɩ sɩɩ lalɩa? Dɩ nan dɩ sɩɩ sɩba ba sʋgɩrɩna vuoŋ a nyɩŋ kuŋ me die wo.

16 Dɩɩ yi bʋmbʋŋaŋ paanʋkʋ dɩ yi Ŋmɩŋ sɩɩtɩ, nyintɩalɩkaha gbaŋ yiwo ʋ sɩɩtɩ. Dɩɩ yi tɩɩŋ nagɩrɩsɩ dɩ yi Ŋmɩŋ sɩɩtɩ, ka nagɩsɩsɩ gbaŋ yiwo ʋ sɩɩtɩ. 17 Juu vuosi sɩɩ sɩba tigiŋ tɩɩ dieke dɩ vɩɩna, ta Ŋmɩŋ die dɩ gobi tɩɩka nagɩsɩ ataŋ, ta nagɩ haagɩŋ tɩɩŋ nagɩsɩ a taasɩ aŋaŋ jadieke dɩ benne tigiŋ me wo, a taasɩ a bɩrɩŋ jabalɩmɩŋ. Nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi sɩɩ sɩba haagɩŋ tɩɩka naŋ, ta taasɩ Ŋmɩŋ wʋvɩɩna dieke dɩ nyɩnna Juu vuosi jigiŋ, ta sɩɩ sɩba haagɩŋ tɩɩka naŋ dieke dɩ taasɩna aŋaŋ javɩɩŋ dieke dɩ nyɩnna tigiŋ tɩɩka ma. 18 Die wɩa nɩ daa yilime dɩ nɩ tɩaŋ naŋ diekemba Ŋmɩŋ dɩ chɩana a taaŋ wa ta a sɩɩ sɩba tigiŋ tɩɩka nagɩsɩsɩ wa. Nɩ daa kuulime, dama nɩ yine tɩɩŋ naŋ, ta tɩɩka nagɩrɩsɩ dɩ yɩa nɩ suŋŋiŋ, daa nɩ suŋŋinene tɩɩka nagɩrɩsɩsɩ.

19 Ama nɩ nan baarɩ dɩ, “Wusie, Ŋmɩŋ chɩa nagɩsɩ mi a taaŋ mɩŋ ta yi manɩŋ vuodieke dɩ yine haagɩŋ naŋka sieŋ.” 20 Ka seŋ yiwo wusie, ba kana ka yi yada wa wɩa ʋ chɩa ba, ta fʋnɩŋ vuodieke dɩ yine yada wa wɩa ʋ nagɩ fʋ a taasɩ ka ma. Die wɩa, da kuulime ka wɩa, ama chɩgɩma ŋmaamɩŋ. 21 Juu vuosi vuodiekemba die dɩ sɩna sɩba tigiŋ tɩɩka, Ŋmɩŋ die datɩ wa ba tɩba, die wɩa nɩ da yilime dɩ ʋ kaaŋ bɩagɩ a datɩ nɩ tɩba dɩaŋ. 22 Tɩ ye Ŋmɩŋ dɩ chɩgɩnana zɔɔlɩŋ ta bɩ tʋa dene. Ʋ tʋa mɩŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi yada, ama ta nan dɩ chɩga nɩ zɔɔlɩŋ dɩɩ yi nɩ yie yada; ama nɩ ka yie yada ʋ nan chɩa nɩ gbaŋ a taaŋ. 23 Dɩɩ yi Juu vuosisi dɩ tarɩgɩ ba sʋŋanyile ta yiŋŋi a yi Yisa yada, Ŋmɩŋ nan nagɩ ba a taasɩ jigidieke die ba wone a beri wo, dama ʋ nan bɩagɩ yi die. 24 Nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi sɩɩ sɩba haagɩŋ tɩɩŋ nagɩsɩ, ta Ŋmɩŋ dɩ chɩa a taasɩ aŋaŋ tigiŋ tɩɩŋ. Dɩ kaaŋ dɩ hagɩrɩŋ dɩ Ŋmɩŋ nagɩ nagɩsɩ dieke ʋ chɩana a nyɩŋ tigiŋ tɩɩka ma, ta bɩ nagɩ ka taasɩ aŋaŋ ka gbaŋ gbaŋ tɩɩka.

Ŋmɩŋ die dɩ chɩgɩna vuoŋ mana zɔɔlɩŋ dene

25 N nɩmballɩ, n yaala nɩ sɩmma wʋlɔbɩrɩkɩŋ jaaŋ, ka nan yi aŋ nɩ daa yilime dɩ nɩ yaa sɩbɩŋ: Ka yiwo dɩ Juu vuosi bataŋ yaa sikpeŋ hagɩrɩŋ, dɩ nan dɩ sɩɩ die a ga tʋgɩ saŋŋa dieke vuodiekemba mana dɩ kana ka yi Juu vuosi ta Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩ ba dɩ ba keŋ yi Yisa sɩɩtɩ dɩ keŋ Ŋmɩŋ jigiŋ. 26 Die Juu vuosi mana dɩ nan keŋ ye gbatɩtaanɩŋ. Sɩba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ,

“Gbatɩtaantʋ wa nan nyɩŋ Zayɔni tɩŋ ma,

a keŋ vʋarɩ Jakobu haagɩsɩ a nyɩŋ ba bɩaŋ mana ma.

27 N nan zieŋ nʋarɩ gie aŋaŋ ba,

saŋŋa dieke maŋ keŋ vʋarɩ ba a nyɩŋ ba bɩaŋ ma.”

28 Juu vuosi die dɩ zetine Yisa wʋvɩɩnaha die yine ba yi Ŋmɩŋ dataasɩ, ta die wɩa nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi dɩ ye gbatɩtaanɩŋ. Ŋmɩŋ die dɩ vʋarɩna Juu vuosi buuriŋ ta cho be wo, die dɩ yiwo ba chɔɔŋkʋʋlɩba wɩa, 29 dama dɩɩ yi Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩ vuosi a yɩ ʋ piini, ʋ ka tarɩga ʋ sʋŋanyile. 30 Nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi die zeti wo Ŋmɩŋ nʋaŋ saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa, ama lele ʋ chɩgɩ nɩ wa zɔɔlɩŋ, dama Juu vuosisi dɩ zetine ʋ nʋaŋ wɩa. 31 Lele Juu vuosisi zeti wo Ŋmɩŋ sɩba nɩ gbaŋ die nɩ zetine die wo, Ŋmɩŋ die dɩ chɩgɩna nɩ zɔɔlɩŋ dene wo, die gbaŋ gbaŋ ʋ nan chɩgɩ ba zɔɔlɩŋ. 32 Ŋmɩŋ yaala vuosi mana sɩmma dɩ ba yiwo vuodiekemba dɩ zetine ʋ nʋaŋ, amʋ ʋ nan chɩgɩ ba zɔɔlɩŋ.

Ŋmɩŋ bɩrɩŋ wɩa

33 Ŋmɩŋ nyinti wo kpatɩŋ; ta ʋ yɩaŋ aŋaŋ ʋ sɩbɩŋ wo magɩsɩŋ. Mɩnɩa sɩbɩna Ŋmɩŋ sʋŋanyile ta nan bɩagɩ sɩba ʋ sieti? 34 Sɩba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ:

“Mɩnɩa sɩbɩna Ŋmɩŋ sʋŋanyile,

ta nan bɩagɩ a kpaaŋ wa?

35 Mɩnɩa yene yɩ Ŋmɩŋ jaaŋ,

ta ʋ mʋ dɩ ʋ yiŋŋi tuŋ wo?”

36 Ŋmɩŋ die naana jaaŋ mana ta pɔgɩlɩ a mana ta ʋ wɩa a beri. Nɩ vaa ʋ ye bɩrɩŋ yaa gamma haahuu. Wusie.

12

Vuoŋ dɩ bala ʋ tʋŋ Ŋmɩŋ tʋʋma dene

1 Die wɩa, n nɩmballɩ, Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa n jʋʋsa nɩ dɩ nɩ nagɩ nɩ nyɩŋgbanɩŋ a yɩ wa, aŋ ka yi kaabɩ dieke dɩ yalla miivoli, ta dɩɩ ʋ nyɩɩna ma, die ʋ yaala. Nɩ yi naa, nɩ nan dɩ jɩama wa ʋ yaala nɩ jɩama wa die wo. 2 Nɩ daa vaa nɩ beriŋ sɩmma sɩba tɩŋgbaŋka gie vuosi beriŋ dɩ sɩna die wo. Nɩ vaa aŋ Ŋmɩŋ tarɩgɩ nɩ sʋŋanyile aŋaŋ wusie, ta wʋnsɩ nɩ beriŋ vɩɩnɩŋ; die nɩ nan dɩ sɩba ta yie wudiekemba dɩ vɩɩna ta fɩala ʋ sʋŋ.

3 Ŋmɩŋ die dɩ chɩgɩna mɩŋ zɔɔlɩŋ wɩa maŋ bala nɩ mana dɩ vuoŋ da yilime dɩ ʋ yiwo vuokpɩɩŋ a tɩaŋ ʋ sɩna die; Nɩ vaa vuoŋ mana yilime ta sɩmma yada dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna wa magɩsɩŋ. 4 Vuota nyɩŋgbanɩŋ puoye mɩŋ, ta lʋgɩŋ mana yaa ka tʋʋma, ama ta lagɩŋ a yi nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ. 5 Die gbaŋ dɩ sɩɩ, sɩba tɩ dala die wo, ama tɩnɩŋ aŋaŋ Masia dɩ lagɩŋ a yiwo nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ, ta tɩ mana nyɩŋgbanɩŋ die dɩ lagɩŋ a yi nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ. 6 Ŋmɩŋ yɩ wa tɩ mana piini yiri yiri mɩŋ dɩ tɩ nagɩ a tʋŋ. Die wɩa, vuoŋ mana nagɩ ʋ piini dieke Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ yɩna wa wa a tʋŋ sɩba ʋ yɩna wa dene. Dɩɩ yi fʋ piini dɩ yi dɩ fʋ yiŋŋi bala Ŋmɩŋ wɩa, dɩ mʋ dɩ fʋ tʋma fʋ yada dɩ sɩna die, 7 ta dɩɩ yi fʋ piinike dɩ yi dɩ fʋ suŋŋime fʋ chanchaalɩŋ, dɩ vɩɩna dɩ fʋ suŋŋi, dɩɩ yi dɩ fʋ dagɩma fʋ chanchaalɩŋ, dɩ vɩɩna dɩ fʋ dagɩ. 8 Ta dɩ bɩ yi dɩ fʋ kpaŋŋɩsɩma fʋ chanchaalɩŋ, mʋ dɩ fʋ yiwo dene. Dɩɩ yi vuosi suŋŋiŋ, dɩ vɩɩna fʋ suŋŋime be aŋaŋ fʋ sʋŋ mana, ta dɩɩ yi fʋ yaa yiko vuosi me, fʋ tʋmma yikoke tʋʋma vɩɩnɩŋ; ta dɩɩ yi fʋ piinike dɩ yi dɩ fʋ chɩgɩma vuosisi zɔɔlɩŋ, dɩ mʋ fʋ chɩgɩma zɔɔlɩŋ aŋaŋ fʋ sʋŋ mana.

9 Vaa fʋ choti yi wusie choti, ta hama jadieke dɩ yine bɩaŋ, ta mɩŋŋɩ a pɔgɩlɩ jadieke dɩ vɩɩna. 10 Nɩ chome vɩɩnɩŋ sɩba vuoŋ aŋaŋ ʋ nɩmbʋa dɩ chone taŋ dene wo, ta yɩma taŋ jɩlɩma. 11 Nɩ tʋmma aŋaŋ nɩŋŋmɩna ta daa yallɩma walɩnkpɩasɩ, ta tʋmma tɩ Yɔmʋtieŋ tʋʋmaha aŋaŋ nɩ sʋŋ mana, 12 ta vaa nɩ tamaka yɩ nɩ sʋgɩfɩalɩŋ, ta dime suguru nɩ wahala ma, ta jʋʋsɩma Ŋmɩŋ saŋŋa mana, 13 ta vʋarɩ nɩ nyinti a yɩma nɩ nɩmballɩ diekemba dɩ wone wo, ta tuosime Ŋmɩŋ vuosi dɩ yine chaanɩŋ nɩ tige me ta yi ba chaantɩ.

14 Nɩ jʋʋsɩ Ŋmɩŋ dɩ ʋ yi alibarika a yi vuodiekemba mana dɩ mugisinene nɩ, nɩ yi naa, nɩ daa jʋʋsɩma Ŋmɩŋ dɩ ʋ kakaatɩ a yɩ ba. 15 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ, nɩ gbaŋ nɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ wa, ta vuodieke dɩaŋ dɩ yaa sʋgɩchʋʋsɩŋ, nɩ yallɩma sʋgɩchʋʋsɩŋ aŋaŋ wa. 16 Nɩ yallɩma sʋŋanyili balɩmɩŋ, ta daa yallɩma kalinbaani, ama nɩ lagɩma aŋaŋ wabɩtɩ, ta daa yilime dɩ nɩ yaa ninyuoriŋ.

17 Nɩ daa tʋmma bɩaŋ a yɩma vuodiekemba dɩ tʋnna bɩaŋ a yɩ nɩ; nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ a yi wudieke vuoŋ mana dɩ sɩbɩna dɩ ka vɩɩna. 18 Nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ a bemme aŋaŋ sʋgɩdʋagɩŋ aŋaŋ vuoŋ mana. 19 N nɩmballɩ choti, nɩ daa keŋ a yi bɩaŋ a yɩ vuodiekemba dɩ yine nɩ bɩaŋ, ama nɩ vaa Ŋmɩŋ tuŋ hanɩ mi. Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “Manɩŋ n nyɩɩna ma yalla yiko dɩ n datɩ vuosi tɩba; n balla n tuŋ hanɩ mi, Manɩŋ Ŋmɩŋ n balla naa.” 20 Ama nɩ yime sɩba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “Dɩɩ yi kɔŋ dɩ yallɩ fʋ dataaŋ, yɩ wa nyindiike, dɩɩ yi nyanyuule dɩ yallɩ wa yɩ wa nyaaŋ aŋ ʋ nyuu”; dama fʋ yie naa, yi wo wo viivi me. 21 Nɩ daa vaa bɩaŋ nyaŋŋɩ nɩ, ama nɩ nagɩ tʋnvɩɩna a nyaŋŋɩ bɩaŋ.

13

Tɩ mʋna tɩ tuosime nyɩŋkʋra nʋa dene

1 Vuoŋ mana mʋ ʋ tuosime tɩŋgbaŋka nyɩŋkʋraha nʋa; dama vuoŋ wori ta yaa ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ yiko ta ka ka nyɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ. Ŋmɩŋ yine vuodiekemba dɩ yalla yikoke dɩ yallɩ yiko. 2 Die wɩa, vuodieke dɩ kana ka tuose nyɩŋkʋraha nʋa zeti wo wudieke Ŋmɩŋ dɩ yine, ta banɩŋ vuosi mi nan ye tɩbɩdatɩŋ. 3 Dɩ yi wo vuodiekemba dɩ yinene bɩabʋ chɩgɩnana tɩŋgbaŋka nyɩŋkʋraha ŋmaamɩŋ, ama vuodiekemba dɩ kana ka yie bɩabʋ ka chɩga ba ŋmaamɩŋ. Dɩɩ yi fʋ ka yaala fʋ chɩgɩma jakʋʋŋ ŋmaamɩŋ die nɩŋ yime wudieke dɩ vɩɩna ta ʋ nan bɩrɩ fʋ. 4 Dama ʋ yiwo Ŋmɩŋ tʋntʋntʋ a tʋma wudieke dɩ vɩɩna a yɩa nɩ, ama dɩɩ yi fʋ yie bɩaŋ, die nɩŋ chɩgɩma wa, dama ʋ yaa sieŋ dɩ ʋ datɩ fʋ tɩbɩŋ. Ʋ yiwo Ŋmɩŋ tʋntʋntʋ ta zie Ŋmɩŋ naŋ ma a data vuodiekemba dɩ yinene bɩaŋ tɩbɩŋ. 5 Die wɩa, dɩ vɩɩna nɩ tuosime nyɩŋkʋraha nʋa, daa nɩ faasɩna a chɩga tɩbɩdatɩŋ wɩa, ama dɩ yiwo wudieke dɩ vɩɩna.

6 Nɩ mʋ nɩ tumme lampo dama nyɩŋkʋraha yiwo Ŋmɩŋ tʋntʋntɩŋ, ta dɩ yi ba tʋʋma dɩ ba nagɩ lampoke a mɩŋŋɩ daansɩma tɩŋgbaŋka. 7 Die wɩa, nɩ yɩ ba jadieke dɩ yine ba sɩɩtɩ, dɩɩ yi saŋŋa dɩ keŋ tʋgɩ dɩ nɩ tuŋ vuota lampo, yaa nyindiekemba dɩ mʋna dɩ fʋ tuŋ a lampo; ta yɩma ba mana jɩlɩma ta jɩama ba.

Choti wɩa

8 Nɩ daa yallɩma vuoŋ hamɩŋ. Hamɩŋ dieke nɩ mʋna nɩ yallɩma yine, nɩ chome taŋ. Vuodieke dɩ chone ʋ chanchaalɩŋ, ʋ yiwo wudiekemba mana mɩraha dɩ dagɩna wa. 9 Dama mɩraha dagɩya dɩ, “Da keŋ tʋŋ hɔgʋkpana yaa daakpana tʋʋma, da keŋ a kʋʋ vuoŋ; da keŋ a gaarɩ; da keŋ yaalɩma lɔla aŋaŋ fʋ chanchaaŋ jaaŋ” ta mɩraha ataŋ dɩ tɩalɩ a gʋtɩ naa ma ta a mana dɩ lagɩŋ a baarɩ dɩ, “Chome fʋ chanchaaŋ sɩba fʋ chone fʋ gbaŋ gbaŋ die wo.” 10 Dɩɩ yi fʋ cho fʋ chanchaaŋ, kaaŋ yiwo bɩaŋ; dama fʋ yaa choti dɩ dagɩya dɩ dɩ wa Ŋmɩŋ mɩraha mana.

11 Dɩ mʋ wa nɩ yime naa dama nɩ sɩba saŋŋa dieke tɩ benne wo dɩ sɩna dene. Saŋŋa tʋgɩya mɩŋ dɩ nɩ hagɩ nɩ gbɩɩŋ ma. Dama tɩ gbatɩtaanɩŋ saŋŋa gbigiye mɩŋ, ka ka yʋa sɩba die tɩ piiline a yi Yisa Masia yada wa. 12 Yuku tɩanna mɩŋ, ta tʋŋ dɩ vʋʋna. Die wɩa, nɩ vaa tɩ vaa lɩmɩŋ ma tʋʋmaha, ta nagɩ tɩ chaanɩŋ ma tɔŋ taala nyinti. 13 Nɩ vaa aŋ tɩ tʋʋma vɩɩŋ ma sɩba vuodiekemba dɩ benne chaanɩŋ ma tʋʋma, ta da nyume daaŋ a bugime, yaa a tʋmma hɔgʋkpana yaa daakpana tʋʋma, yaa ta tʋmma dɩgɩntɩ tʋʋma, yaa a tʋmma tʋntʋmbɩatɩ yiri yiri, yaa ta waga waagɩŋ yaa ta yaa nɩnŋmaarɩŋ aŋaŋ taŋ. 14 Nɩ vaa tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia kagɩ nɩ, ama ta vaa nɩ nyɩŋgbanɩŋ lɔlɩbɩatɩ, ta da yilime a wɩa.

14

Nɩ da chʋʋsɩma taŋ

1 Nɩ tuo vuodiekemba yada dɩ kana ka dala ta daa nɩgɩma nɩnhagɩrɩŋ aŋaŋ ba, ba yada wɩa. 2 Vuoŋ wʋnyɩ yada nan vaa ʋ dii jaaŋ mana, ama vuodieke yada dɩ kana ka dala wa chʋarɩ wa nɔŋ. 3 Ama nɩ daa galɩma taŋ ba dine yaa ba kana ka die jaaŋ wɩa, dama Ŋmɩŋ tuo nɩ mana mɩŋ. 4 Mɩnɩa yine fʋ, fʋ baaŋ bɩagɩ a balɩ chʋʋsɩ vuoŋ tʋntʋntʋ? Dɩ yiwo ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ Yɔmʋtieŋ wo baaŋ balɩ dɩ ʋ tʋʋmaha vɩɩna yaa dɩ ka vɩɩna. Ama ʋ tʋʋma nan dɩ vɩɩna dama ʋ Yɔmʋtieŋ wo nan bɩagɩ a yi aŋ ʋ tʋʋma dɩ vɩɩna.

5 Vuosi bataŋ yile dɩ daraa ataŋ vɩɩna a tɩaŋ daraa ataŋ, ta bataŋ dɩaŋ dɩ yile dɩ daaŋ mana vɩɩna mɩŋ. Vuoŋ mana pɔgɩlɩ wudieke ʋ yine yada wa. 6 Vuodiekemba dɩ yilinene dɩ daaŋ kaanɩ vɩɩna a tɩaŋ daraa a taŋ wa, tʋmma die a yɩma tɩ Yɔmʋtieŋ jɩlɩma; ta vuodieke dɩaŋ dɩ dine nyindiike mana, ʋ gbaŋ ʋ yi die ta yɩma tɩ Yɔmʋtieŋ jɩlɩma; dama ʋ waasa Ŋmɩŋ ka ma; ta vuodieke dɩaŋ dɩ chʋarɩna nyindiikehe a taŋ wa yiye die a yɩa tɩ Yɔmʋtieŋ jɩlɩma ta ʋ gbaŋ ʋ waasa Ŋmɩŋ. 7 Dɩɩ yi tɩ yaa miivoli yaa tɩ kpi, ka yiwo Ŋmɩŋ wɩa daa tɩ gbaŋ gbaŋ wɩa. 8 Dɩɩ yi tɩ yaa miivoli, tɩ Yɔmʋtieŋ wɩa yine tɩ yaa miivolike; dɩɩ yi ta tɩ kpi, ʋ choti wɩa ta tɩ kpi. Die wɩa, dɩɩ yi tɩ kpi yaa tɩ yaa miivoli tɩ yiwo tɩ Yɔmʋtieŋ sɩɩtɩ. 9 Masia die kpiye mɩŋ ta hagɩ kuŋ me dɩ ʋ yi vuodiekemba dɩ yalla miivoli aŋaŋ kunti Yɔmʋtieŋ. 10 Ta fʋnɩŋ nɩŋ bɩa yine fʋ bala chʋʋsa fʋ nɩmbʋa? Yaa bɩa yine fʋ ka yɩa fʋ nɩmballɩ jɩlɩma? Tɩ mana nan daansɩ keŋ a zie Ŋmɩŋ nɩŋŋa aŋ ʋ dii tɩ sarɩya. 11 Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ,

“N senne beri naa, buuriŋ mana nan gbirigi n nɩŋŋa,

ta vuoŋ mana nan balɩ dɩ n seŋ yiwo Ŋmɩŋ.

Manɩŋ Nabidie Ŋmɩŋ bala naa.”

12 Die wɩa, vuoŋ mana nan keŋ balɩ a yɩ Ŋmɩŋ ʋ wuyiike.

Da yi fʋ nɩmbʋa nan

13 Die wɩa, tɩ daa chʋʋsɩma tɩ chanchaalɩŋ sara, ama ta sɩmma tɩ sʋgɩtɩ ma dɩ tɩ kaaŋ yi wudieke dɩ baaŋ vaa tɩ nɩmbʋa nan. 14 Tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa vaa maŋ sɩba a baarɩ dɩ nyindiike wori ta yaa dɩgɩntɩ ta ka vɩɩna aŋaŋ diile. Ama dɩɩ yi vuoŋ dɩ yi yada dɩ nyindiike ataŋ chʋarɩ, die nɩŋ ʋ vaa aŋ ka chʋarɩma ʋ jigiŋ. 15 Dɩɩ yi fʋ nɩmbʋa sʋŋ dɩ chʋʋsɩ jadieke fʋ dine wɩa, die nɩŋ ka bɩ tʋma choti tʋʋma. Da vaa nyindiike dieke fʋ dine wo chʋʋsɩ fʋ nɩmbʋa dieke Masia dɩ kpine ʋ wɩa wa. 16 Jadieke fʋ yilinene dɩ ka vɩɩna wa, daa vaa vuosi balɩ wʋbɩaŋ yaa gamma ka ma. 17 Dama Ŋmɩŋ naarɩ wʋbalɩka ka yi diile yaa nyuule wʋbalɩka, ama ka yiwo sʋgɩyɩalɩŋ aŋaŋ sʋgɩdʋagɩŋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩ dieke Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ yɩnana wa. 18 Vuodieke dɩ dɩna Masia die, Ŋmɩŋ nan dɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ wa, ta vuosi nan dɩ yɩa wa jɩlɩma.

19 Die wɩa, nɩ vaa tɩ kpaŋŋɩ tɩ gbaŋ a yime wudieke dɩ baaŋ yaa sʋgɩdʋagɩŋ a keŋ aŋaŋ wudieke tɩ baaŋ yi a suŋŋi taŋ. 20 Nɩ daa keŋ chʋʋsɩ Ŋmɩŋ tʋʋma nyindiike wɩa. Nyindiike mana vɩɩna mɩŋ, ama dɩ ka vɩɩna dɩ fʋ dii nyindiike dieke dɩ baaŋ yi fʋ nɩmbʋa yi bɩaŋ. 21 Wudieke dɩ mʋna dɩ nɩ yi yiwo naa, dɩ kpɩa dɩ nɩ vaa nɔŋ ŋɔbɩŋ aŋaŋ daaŋ nyuule yaa nɩ baaŋ dɩ yie wudieke dɩ baaŋ yi nɩ nɩmbʋa yi bɩaŋ. 22 Nɩ yine yada die yaa gamma nyindiike diile die wo, nɩ vaa ka bemme nɩ aŋaŋ Ŋmɩŋ sʋnsʋŋ. Wudieke vuoŋ dɩ yine ta yile dɩ dɩ vɩɩna ta ka chɩɩlɩya, sʋgɩfɩalɩŋ yiwo ʋ sɩɩtɩ. 23 Ama dɩɩ yi ʋ chɩɩlɩ yaa gamma jadieke ʋ dinene me, ama ta dii, die nɩŋ ʋ yiwo bɩaŋ, dama ʋ ka dii ke aŋaŋ yada. Dɩɩ yi vuoŋ dɩ ka yi yada dɩ jaaŋ vɩɩna, ama ta keŋ yi die, dɩ yiwo bɩaŋ.

15

Yaa gamma chanchaalɩŋ suŋŋiŋ wɩa

1 Tɩnɩŋ vuodiekemba yada dɩ hagɩrɩna wa, mʋ tɩ suŋŋi wo vuodiekemba yada dɩ kana ka dala wa, ta daa tʋmma tɩ gbaŋ gbaŋ choti nyɩɩna ma. 2 Nɩ vaa tɩ mana baga bemme tɩ nɩmballɩ ma ta suŋŋi be aŋ ba dɩa Yisa Masia sieku vɩɩnɩŋ. 3 Wʋnɩŋ Masia die ka yaala ʋ yi ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ choti. Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “Vuodiekemba dɩ zanana fʋnɩŋ Ŋmɩŋ, zɩa wa manɩŋ.” 4 Wudieke mana dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma wa, maagɩya mɩŋ dɩ tɩ bʋgɩrɩ a nyɩŋ ka ma. Ʋ gbaŋkʋ yɩa tɩ wa suguru ta bɩ yɩa tɩ kpaadensiŋ dɩ tɩ yallɩma tama. 5 Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yɩnana suguru aŋaŋ kpaadensiŋ yɩ nɩ sʋgɩbalɩmɩŋ sɩba Yisa Masia dɩ yaala die wo, 6 amʋ nɩ mana nan lagɩsɩ aŋaŋ sʋgɩbalɩmɩŋ a bɩrɩ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yine tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia Chɔɔŋ wa.

Vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi Ŋmɩŋ jɩamɩŋ wɩa

7 Nɩ tuosime taŋ sɩba Masia dɩ tuone nɩ dene wo amʋ Ŋmɩŋ saaŋ nan ye bɩrɩŋ. 8 Dama Masia die bɩrɩŋ wa Juu vuosisi tʋntʋntʋ, dɩ ʋ dagɩ dɩ Ŋmɩŋ yiwo wusietieŋ, ta vaa nʋa diekemba Ŋmɩŋ dɩ yɩna nɩ chɔɔŋkʋʋlɩba keŋ yi wusie, 9 ta bɩ vaa vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi dɩ bɩrɩ Ŋmɩŋ ʋ zɔɔlɩnchɩgɩlaha wɩa. Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ Davidi die baarɩ dɩ:

“N nan bɩrɩ fʋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi jigiŋ;

ta chɩa yɩla a bɩrɩ fʋ saaŋ.”

10 Dɩ bɩ maagɩ dɩ:

“Nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi nɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ, nɩnɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ vuosi.”

11 Ka bɩ maagɩ dɩ:

“Nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi mana bɩrɩma Ŋmɩŋ,

buuriŋ mana bɩrɩma wa.”

12 Azaya gbaŋ die maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ:

“Jeesi haagɩŋ nan daansɩ keŋ,

ʋ nan keŋ daansa vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi,

ta ba nan dɩ yaa tama ʋ ma.”

13 Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yɩna nɩ tamaka, nɩ yine wo yada wɩa, suuli nɩ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ sʋgɩdʋagɩŋ amʋ nɩ tamaka nan dɩ gʋta aŋaŋ wʋnɩŋ ʋ Halɩkasɩka hagɩrɩŋ wɩa.

Wudieke wɩa Pɔɔli die dɩ maagɩna gbaŋkʋ gie aŋaŋ dembisi

14 N nɩmballɩ, n sɩba n sʋŋ ma dɩ nɩ beriŋ vɩɩna, ta nɩ sɩba Ŋmɩŋ wɩaha vɩɩnɩŋ ta bɩagɩ kpaama taŋ. 15 N maagɩnana gbaŋkʋ n dii wo dembisi dɩ n tɩɩnsɩ nɩ nɩ wɩa a taŋ, dama Ŋmɩŋ die chɩgɩ wa n zɔɔlɩŋ, 16 ta vaa maŋ yi Yisa Masia tʋntʋntʋ, dɩ n mʋʋlɩma wʋvɩɩnaha a yɩma vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi, ta ba yi sɩba piini a yɩa wa, ta ʋ Halɩkasɩka nan vaa ba yi vuovɩɩna ta fɩala ʋ sʋŋ. 17 Yisa Masia wɩa n nan bɩagɩ kuule aŋaŋ n tʋnnana tʋŋ dieke a yɩa Ŋmɩnnɩ. 18 N yaala n dagɩ nɩ tʋŋ dieke Masia dɩ vana maŋ yi, ama n kaaŋ bɩagɩ a balɩ yaa gamma vuogaasɩ tʋʋma ma, ʋ vaa maŋ balɩ ʋ wʋvɩɩnaha a yɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi, ta tʋŋ mamachi tʋnkpɩɩma diekemba dɩ vana ba yi yada. 19 Ŋmɩŋ Halɩkasɩka hagɩrɩŋ die vana maŋ tʋŋ mamachi tʋʋmaha gie, die wɩa n dene nyɩŋ Jerusalemi a dɩ dɩa tɩgɩsɩ a keŋ tʋgɩ Yilirikumi tɩŋ ma wa, ta die a mʋʋlɩ Masia wʋvɩɩnaha jigiŋ mana. 20 Die wɩa, die n dɩ dɩa mɩŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna ta mʋʋla Masia wʋvɩɩnaha a yɩa vuodiekemba dɩ yene ka wʋŋya; n ka yaala n ga jigidieke vuoŋ dɩ wone a mʋʋlɩ wɩaha, 21 dama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ;

“Vuodiekemba ba yene ka mʋʋlɩ ʋ wɩaha a yɩ ba nan ye ke,

ta vuodiekemba dɩ yene ka wʋŋ ʋ wɩaha nan sɩba a chɩasɩ.”

Pɔɔli die dɩ sanna dɩ ʋ kaagɩ Romi tɩŋ vuosi dene

22 Wɩa pam die kagɩna mɩŋ sieŋ maŋ ka bɩagɩ keŋ a kaagɩ nɩ. 23 Ama lele n kpatɩna n tʋʋmaha tɩŋgbaŋka gie chaakʋ naa, ta dɩ yi bɩna pam wʋnna n yaalala dɩ n keŋ a kaagɩ nɩ, 24 ama lele n nan kaagɩ nɩ, maŋ kaagɩ nɩ kʋaŋ chaaŋ dɩ kaaŋ yʋasɩ pam, n nan dɩ yaala dɩ nɩ suŋŋi mɩŋ aŋ n ga Speeni tɩŋgbaŋ ma. 25 Ama lele nɩŋ, n gara Jerusalemi dɩ n ga suŋŋi Ŋmɩŋ vuosi mi. 26 Dama Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ diekemba dɩ benne Masedonia aŋaŋ Akaya tɩŋgbaŋɩsɩ ma wa saŋya mɩŋ dɩ ba chɩasɩ ligire a suŋŋi Ŋmɩŋ vuosi diekemba dɩ benne Jerusalemi ma ta yi zɔɔlɩntielibe. 27 Dɩ yiwo wusie dɩ, dɩ yiwo ba gbaŋ gbaŋ ba choti ba yɩa ba piinike mi. Dɩ vɩɩna dɩ ba yɩ ba, dama Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha die nyɩŋ wa Jerusalemi vuosi jigiŋ a keŋ ba jigiŋ. Die wɩa dɩ vɩɩna dɩ ba yɩ ba piinisi gie. 28 Maŋ keŋ Jerusalemi a nagɩ piinisi a yɩ ba n nan nyɩŋ mi a ga Speeni tɩŋgbaŋ ma ta kaagɩ nɩ maŋ keŋ gara mi. 29 N sɩba a baarɩ maŋ keŋ keŋ nɩ jigiŋ, Masia suŋŋiŋ nan dɩ bie tɩ ma pam.

30 N nɩmballɩ, tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia saaŋ ma aŋaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka choti wɩa, nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna n wɩa ta suŋŋi mɩŋ. 31 Nɩ jʋʋsɩ Ŋmɩŋ dɩ ʋ kagɩ mɩŋ a nyɩŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Yisa Masia yada ta bie Judia tɩŋgbaŋ ma wa nuusi me, ta bɩ jʋʋsɩma dɩ piini dieke n bala n nagɩ yɩ Ŋmɩŋ vuosisi, ba nan tuoke aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ. 32 Nɩ jʋʋsɩ Ŋmɩŋ a yɩ mɩŋ naa, ʋ saagɩ, n nan dɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ, ta keŋ voosi bɩta nɩ jigiŋ. 33 Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yɩnana tɩ sʋgɩdʋakʋ bemme aŋaŋ nɩ mana. Wusie.

16

Waasɩŋ

1 N yaala n balɩ nɩ yaa gamma tɩ taa Fiibi wɩa, ʋ yiwo vuodieke dɩ yine Yisa dɩdɩɩsɩrɩba susuŋŋiru Senkiria tɩŋ ma. 2 Ʋ keŋ keŋ nɩ mɩŋŋɩ tuo wo tɩ Yɔmʋtieŋ saaŋ ma sɩba Ŋmɩŋ vuosi dɩ mʋna ba tuo chaanʋ dene. Ta suŋŋi wo ʋ yaalɩnana suŋŋi dieke mana a nyɩna nɩ jigiŋ, dama ʋ suŋŋi wo vuosi pam, aŋaŋ n gbaŋ.

3 N waasa Pirisila aŋaŋ ʋ chʋrʋ Akuyila, vuodiekemba dɩ yine n chanchaalɩŋ tʋntʋntɩŋ Yisa Masia tʋʋma ma. 4 Die ba nagɩ wa ba mɩsɩ a gbatɩ n miivoli, die wɩa maŋ waasa ba, daa n nyɩɩna ma waasɩnana ba, ama manɩŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi ama ta yi Yisa dɩdɩɩsɩrɩba wa.

5 N bɩ waasa Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ diekemba dɩ lagɩnanna ba tigiri me ta jɩama Ŋmɩnnɩ. Ta waasa n zʋavɩɩnʋ Epanetusi, vuodieke die dɩ wolinne a yi Yisa dɩdɩɩsɩrʋ Asia tɩŋgbaŋ ma.

6 Ta waasa Meri, vuodieke die dɩ faasɩna a tʋŋ a yɩ nɩ; 7 ta waasa Andironikusi aŋaŋ Juniasi vuodiekemba dɩ yine n buuriŋ, ta die maŋ ŋaŋ ba die dɩ lagɩŋ a bie dansarɩka ma wa; ta Masia tʋntʋntɩba dɩ sɩba vɩɩnɩŋ, banɩŋ ba wolinne a yi Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ n ma.

8 Ta waasa n zʋavɩɩnʋ Ampiliatusi, vuodieke n chone tɩ Yɔmʋtieŋ sieŋ me.

9 Ta bɩ waasa Hubanusi, vuodieke dɩ yine tɩ chanchaaŋ tʋntʋntʋ Masia tʋʋmaha ma, aŋaŋ n zʋavɩɩnʋ Sitakisi.

10 Ta waasa Apilisi, vuodieke dɩ yene magɩsɩŋ ama ta bɩ dɩ Masia aŋaŋ wusie wo, ta waasa Arisitobulusi tigiŋ vuosi mana.

11 Ta bɩ waasa Herodoni, vuodieke dɩ yine n buuriŋ, aŋaŋ vuodiekemba dɩ benne Nasisusi tigiŋ me wo ta yi tɩ Yɔmʋtieŋ dɩdɩɩsɩrɩba wa.

12 Ta bɩ waasa Tirifaana aŋaŋ Tirifosa, vuodiekemba dɩ tʋnnana tɩ Yɔmʋtieŋ tʋʋmaha, aŋaŋ n zʋavɩɩnʋ Pesisi, vuodieke dɩ faasɩna a tʋŋ tʋʋma a yɩa tɩ Yɔmʋtieŋ wo.

13 N bɩ waasa Rufusi, vuodieke dɩ faasɩna a tʋma a yɩa tɩ Yɔmʋtieŋ wo, aŋaŋ ʋ nuŋ, vuodieke dɩ nagɩna mɩŋ a bɩrɩŋ ʋ bʋa wa.

14 Ta waasa Asikiritusi aŋaŋ Feligoni aŋaŋ Hemisi aŋaŋ Patorobasi aŋaŋ Hemasi aŋaŋ tɩ nɩmballɩ diekemba mana dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrɩba mi wo.

15 N bɩ waasa Filologusi aŋaŋ Julia aŋaŋ Nerusi aŋaŋ ʋ taa wa aŋaŋ Olimpasi aŋaŋ Ŋmɩŋ vuodiekemba mana dɩ bene ba jigiri.

16 Nɩ waasɩ taŋ vɩɩnɩŋ vɩɩnɩŋ. Masia dɩdɩɩsɩrɩba dɩ benne jigiŋ mana waasa nɩ.

Kpatɩŋ kpaamɩŋ

17 N nɩmballɩ n kpaama nɩ mɩŋ, dɩ nɩ sɩmma vuodiekemba dɩ puonene Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ ta kaga ba ʋ sieŋ me, ta ka bɩ dɩ dagɩ dieke nɩ tuone wo, nɩ vʋarɩ nɩ gbaŋ ta va ba. 18 Dama vuosi mi ka jɩama tɩ Yɔmʋtieŋ Masia ama ba dɩ wa ba gbaŋ gbaŋ ba lɔla. Ba yaa nʋanansɩŋ a gaama vuodiekemba dɩ kana ka sɩba wa. 19 Vuoŋ mana wʋŋya mɩŋ nɩ dɩna Masia wʋvɩɩnaha dene, die wɩa n yaa wa sʋgɩfɩalɩŋ pam aŋaŋ nɩ. Ta yaala nɩ yallɩma yɩaŋ yaa gamma jadieke dɩ vɩɩna ma, ama nɩ da tuosime jabɩaŋ. 20 Dɩ kaaŋ yʋasɩ aŋ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yɩnana tɩ sʋgɩdʋagɩŋ wa nan vaa aŋ nɩ tɩbɩ tɩbɩ Sitaani sikpeŋ me.

Tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋi nɩ.

Waasɩŋ bɩbra

21 N tʋntʋŋ chanchaalɩŋ Timoti waasa nɩ; ta n nɩmballɩ Lususi aŋaŋ Jasoni aŋaŋ Sosipata dɩaŋ dɩ waasa nɩ.

22 Manɩŋ Tesusi vuodieke dɩ maagɩna wudieke Pɔɔli dɩ bala naa waasa nɩ, tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa saaŋ ma.

23 Gayusi, vuodieke dɩ yine manɩŋ Pɔɔli tigiŋ tieŋ wo, ta Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ dɩ jɩama ʋ tigiri me gbaŋ waasa nɩ. Erasitusi, vuodieke dɩ yine tɩka gie ligire gbɩgbarɩtʋ wa, wʋnɩŋ aŋaŋ tɩ nɩmbʋa Kositusi gbaŋ waasa nɩ. (( 24 Tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋi nɩ mana.))

Kpatɩŋ Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ

25 Nɩ vaa tɩ bɩrɩ Ŋmɩŋ, dama ʋ bɩagɩna vaa nɩ ye yigi nɩ yadaka a yallɩ keŋ keŋ, aŋaŋ die n mʋʋlɩna wʋvɩɩna yaa gamma Yisa Masia ma wa, ka yuori a dagɩ nɩ wusie dieke die dɩ lɔbɩrɩna wa bɩna bɩna die dɩ tɩanna wa. 26 Wʋnɩŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩba die tuohe mɩŋ a maagɩha a yi gbanɩŋ ma ta yuori wusieke; ta Ŋmɩŋ vuodieke dɩ benne saŋŋa mana wa dɩ yɩ nʋaŋ dɩ buuriŋ mana nan dɩ sɩba ka, amʋ ba nan yi Masia yada ta dɩɩ ʋ nʋaŋ.

27 Wʋnɩŋ ʋ nyɩɩna ma ʋ yine Ŋmɩŋ ta yi yɩantieŋ, vuoŋ mana bɩrɩma wa yaa gamma haahuu, Yisa Masia saaŋ ma. Wusie.

1 Korinti Vuosi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Pɔɔli bʋmbʋŋaŋ gbaŋ dieke

die ʋ maagɩna a yɩ

Korinti

tɩŋ vuosi wʋnna

1

1 Manɩŋ Pɔɔli vuodieke Yisa Masia die dɩ wana dɩ n yi ʋ tʋntʋntʋ Nabidie Ŋmɩŋ choti ma, manɩŋ aŋaŋ tɩ nɩmbʋa Sosenesi maagɩnana gbaŋkʋ gie 2 a yɩa nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ dɩna Ŋmɩŋ a bie Korinti tɩŋ ma, nɩnɩŋ vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩna dɩ nɩ yi ʋ vuokasɩmba ba, ta yi ʋ sɩɩtɩ a lagɩŋ aŋaŋ Yisa, aŋaŋ vuodiekemba mana dɩ benne jige mana ta jɩama tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia; wʋnɩŋ ʋ yine ba Yɔmʋtieŋ, ta bɩ yi tɩnɩŋ tɩ Yɔmʋtieŋ wo.

3 Tɩ Chɔɔŋ Nabidie Ŋmɩŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋi nɩ ta bɩ yɩ nɩ sʋgɩdʋagɩŋ.

Pɔɔli die dɩ waasɩna Ŋmɩŋ dene

4 Manɩŋ n waasa Ŋmɩŋ saŋŋa mana nɩ wɩa aŋaŋ ʋ chɩgɩna nɩ zɔɔlɩŋ ta suŋŋe nɩ Yisa Masia wɩa, 5 dama nɩ yese jaaŋ mana Yisa Masia ma mɩŋ, ta mɩŋŋɩ bala wɩa ta bɩ mɩŋŋɩ sɩba wudieke mana ʋ bala nɩ chɩasɩ. 6 Masia wudieke die tɩ dagɩna nɩ, nɩ mɩŋŋɩ tuohe mɩŋ a pɔgɩlɩ. 7 Die wɩa nɩ ka waarɩ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka piini kaanɩ gbaŋ aŋaŋ nɩ gbarɩna aŋaŋ nɩŋŋmɩna daa dieke tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia dɩ bala ʋ keŋ wo. 8 Ʋ nan mɩŋŋɩ gbarɩ nɩ amʋ nɩ nan dɩ hagɩrɩ a ga tʋgɩ daa dieke tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ bala ʋ keŋ wo ta nɩ kaaŋ dɩ yallɩ wʋbɩaŋ nɩ ma. 9 Wudieke Ŋmɩŋ dɩ baarɩ ʋ nan yi, kanɩŋ ʋ yie. Ʋ vʋarɩna nɩ dɩ nɩnɩŋ aŋaŋ ʋ Bʋa Yisa Masia yi nʋabalɩmɩŋ a bemme.

Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ puole wɩa

10 N nɩmballɩ, n jʋʋsa nɩ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia saaŋ ma dɩ nɩ mana lagɩŋ aŋaŋ nʋabalɩmɩŋ, ta nɩnhagɩrɩŋ daa bemme nɩ sʋnsʋŋ, ta nɩ yi nʋabalɩmɩŋ aŋaŋ sʋŋanyilibalɩmɩŋ. 11 N nɩmballɩ, Kilowo tigiŋ vuosi balɩ mɩŋ mɩŋ dɩ nɩ yallɩ wa nɩnhagɩrɩŋ aŋaŋ taŋ. 12 Ba balɩ mɩŋ mɩŋ dɩ nɩ bataŋ baarɩ ba dɩ wa manɩŋ, ta bataŋ dɩaŋ dɩ baarɩ dɩ ba dɩ wa Apolosi, bataŋ dɩaŋ dɩ baarɩ dɩ ba dɩ wa Piita, ta bataŋ dɩaŋ dɩ baarɩ dɩ ba dɩ wa Masia. 13 Masia wa puo puo mɩŋ? Die ba kpaasɩ mɩŋ mɩŋ dagarɩkʋ ma nɩ wɩa? Yaa die ba sɩwa nɩ Ŋmɩŋ nyaabʋ manɩŋ Pɔɔli saaŋ ma?

14 N waasa Ŋmɩŋ dɩ n ka sɩɩ nɩ wʋnyɩ mana Ŋmɩŋ nyaaŋ ntaala Kirisipusi aŋaŋ Gayusi. 15 Die wɩa nɩ wʋnyɩ mana kaaŋ bɩagɩ a baarɩ ba sɩɩ nɩ wa Ŋmɩŋ nyaabʋ n saaŋ ma dɩ nɩ dɩa mɩŋ. 16 N bɩ sɩwa Sitifanasi aŋaŋ ʋ deŋ Ŋmɩŋ nyaabʋ, ama n ka bɩ tɩɩnsɩ dɩ n bɩ sɩɩ vuoŋ bɩbra. 17 Dama Masia ka tʋŋ mɩŋ dɩ n keŋ sɩma vuosi nyaabʋ; Ʋ tʋŋ mɩŋ mɩŋ dɩ n keŋ mʋʋlɩma ʋ wʋvɩɩnaha a yɩma vuosi. Daa n nagɩma vuota sɩbɩŋ a balɩma yɩma ba; die maŋ tɩŋ yie die, dɩ tɩŋ nan yi Masia vuodieke dɩ kpine dagarɩkʋ ma wa kumbu waarɩ ka hagɩrɩŋ.

Masia kuŋ die dɩ dagɩna Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ aŋaŋ ʋ sɩbɩŋ dene

18 Vuodiekemba dɩ bana Ŋmɩŋ sieku banɩŋ ba yile dɩ Masia dagarɩkʋ ma kumbu yiwo wʋtɔgʋ; ama tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yene gbatɩtaaŋkʋ sɩba a baarɩ ka yiwo Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ. 19 Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ Ŋmɩŋ baarɩ dɩ,

“N nan chʋʋsɩ yɩantieliŋ sɩbɩŋ

ta vaa sɩsɩbɩrɩŋ chɔrɩŋ.”

20 Die wɩa, tɩŋgbaŋka gie yɩantieliŋ aŋaŋ sɩsɩbɩrɩŋ aŋaŋ nɩnhagɩrɩ nɩgɩrɩba bie wo sɩa? Ŋmɩŋ vaa wa tɩŋgbaŋka gie yɩantieliŋ dɩ yi gaantɩŋ.

21 Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ yalla yɩabʋ yine tɩŋgbaŋka gie vuosi yɩaŋ dɩ kaaŋ bɩagɩ yi ta vuosi sɩmma wa. Die wɩa ʋ yi vuodiekemba dɩ yine Yisa yada wa dɩ ye gbatɩtaanɩŋ, dama wudiekemba tɩ mʋʋlɩnana a yɩa vuosi ta vuosi dɩ bala dɩ a yiwo gaantɩ wʋbalɩkaha wɩa. 22 Juu vuosi yaala ba ye mamachi wɩa ta ye yi yada; ta Giriiki vuosi dɩaŋ dɩ yaala yɩaŋ wɩa. 23 Ama tɩnɩŋ nɩŋ tɩ mʋʋla ta daga ba Yisa dɩ kpine die dagarɩkʋ ma, ta wɩɩrɩ gie dɩ yie Juu vuosisi sɩnyɩɩrɩŋ dɩ haga, ta bɩ yi wʋtɔgʋ a yɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi. 24 Ama Juu vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩna aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi ta Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩ ba wa nɩŋ sɩba a baarɩ Masia kumbu wɩaha yiwo Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ aŋaŋ ʋ yɩaŋ. 25 Wudieke Ŋmɩŋ dɩ yine ta vuota dɩ nagɩka dɩ ka yiwo gaaŋ wuyiikiŋ, kanɩŋ ka yaa yɩaŋ a tɩaŋ vuota yɩaŋ; ta wudieke Ŋmɩŋ dɩ yine ta vuota dɩ yile dɩ ka wo hagɩrɩŋ, ama ka yaa hagɩrɩŋ a tɩaŋ vuota hagɩrɩŋ mɩŋ.

26 N nɩmballɩ, nɩ yilime die nɩ sɩna die saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ wa nɩ. Vuota jigiŋ die nɩ vuosi bɩta die yalla yɩaŋ ta die yi vuokpɩɩma yaa a yi naballɩ. 27 Ama Ŋmɩŋ vʋarɩ wa gaantɩŋ tɩŋgbaŋka gie vuosi jigiŋ, dɩ ʋ yi aŋ yɩantieliŋ dii viivi; ta bɩ vʋarɩ wabɩtɩ tɩŋgbaŋka gie vuosi jigiŋ, dɩ ʋ yi aŋ hagɩrɩtieliŋ dii viivi. 28 Ŋmɩŋ vʋarɩ wa tɩŋgbaŋka gie wabɩtɩ, aŋaŋ vuotɔgɩtɩ aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi jaaŋ, dɩ ʋ yi wudieke vuosi dɩ yilinene dɩ ka yaa nyʋarɩ wa yɔrɩ. 29 Naa daga dɩ vuoŋ wori a baaŋ bɩagɩ a kuuli Ŋmɩŋ nɩŋŋa. 30 Wʋnɩŋ Ŋmɩŋ taasɩna tɩ aŋaŋ Yisa Masia ta ʋ yine tɩ yɩaŋ. Ʋ wɩa Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩ tɩ a nyɩŋ bɩaŋ ma, ta baarɩ tɩ yiwo vuovɩɩna ʋ jigiŋ, ta bɩ yi ʋ vuosi. 31 Die wɩa nɩ yime wudieke dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, “Vuodieke nɩŋ mana dɩ yaalɩnana ʋ kuuli, ʋ kuulime yaa gamma wudieke tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ yine.”

2

Masia dagarɩkʋ ma kuŋ wɩa

1 N nɩmballɩ, die n kenne nɩ jigiri die n ka mʋʋla Ŋmɩŋ wɩaha a yɩa nɩ aŋaŋ nʋanansɩŋ yaa vuota sɩbɩŋ. 2 Dama saŋŋa dieke die n benne aŋaŋ nɩ wa, die n wo sʋŋanyile a gʋtɩ Yisa Masia aŋaŋ ʋ dagarɩkʋ ma kumbu wɩa. 3 Die wɩa die n kenne nɩ jigiri, die n bɩrɩŋ wa wabʋ ta cheele aŋaŋ ŋmaamɩŋ, 4 ta die n ka dagɩ ta mʋʋlɩ wɩaha aŋaŋ vuota sɩbɩŋ die dɩ baaŋ nan yi vuosi nansɩŋ ta ba ye tuoke, ama die n mʋʋlɩya mɩŋ, ta Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ dagɩ aŋaŋ ka hagɩrɩŋ dɩ a yiwo wusie. 5 Die wɩa dɩ ka yi vuota sɩbɩŋ vana nɩ yi Yisa Masia yada ama dɩ yiwo Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ.

Yaa gamma Ŋmɩŋ yɩaŋ wɩa

6 Wusie, tɩ bala aŋaŋ yɩaŋ a yɩa vuodiekemba dɩ mɩŋŋɩna a sɩba Ŋmɩŋ wɩaha. Ama daa tɩŋgbaŋka gie vuosi yɩaŋ yaa tɩŋgbaŋka gie naakpɩɩma, vuodiekemba dɩ bala ba waarɩ ba hagɩrɩbʋ. 7 Yɩaŋ dieke n balala naa yiwo Ŋmɩŋ yɩaŋ lɔbɩrɩkɩŋ ʋ nagɩna a lɔbɩrɩ vuota, yɩaŋ dieke Ŋmɩŋ die dɩ wolinne a vʋarɩ ta ye ka naaŋ dʋnɩa dɩ ka nan vaa tɩ ye jɩlɩma ka. 8 Tɩŋgbaŋka gie naakpɩɩmaha wʋnyɩ wori a ye sɩba yɩabʋ gie. Ba tɩŋ sɩbaka ba tɩŋ kaaŋ kpaasɩ tɩ Yɔmʋtieŋ dagarɩkʋ ma, wʋnɩŋ ʋ sɩna bɩrɩŋ mana. 9 “Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ:

Jadieke vuota dɩ yene ka yeye yaa ta wʋŋ,

ta ka bɩ yile dɩ ka nan bɩagɩ a yi,

kanɩŋ ka yine jadieke Ŋmɩŋ dɩ yine siri a zieŋ vuodiekemba dɩ chone wo.”

10 Kanɩŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ yi tɩ sɩbaka, dama Halɩkasɩka sɩba jaaŋ mana aŋaŋ Ŋmɩŋ wʋlɔbɩrɩka wɩa gbaŋ. 11 Vuota haalɩbʋ dieke dɩ benne ʋ sʋkʋ kasɩŋ sɩbɩna vuota sʋŋanyile. Die gbaŋ dɩ sɩɩ, vuoŋ ka sɩba Ŋmɩŋ sʋŋanyile sie Ŋmɩŋ Halɩkasɩka kasɩŋ. 12 Haalɩbʋ dieke tɩ tuone wo, ʋ ka yi tɩŋgbaŋka gie haalɩbʋ, ama ʋ yiwo Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dieke dɩ baaŋ nan vaa tɩ sɩmma piini dieke ʋ yɩna tɩ wa.

13 Die wɩa, tɩ ka bala wudieke dɩ yine vuota yɩaŋ dagɩŋ; ama tɩ bala wudieke Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ dagɩna tɩ, ta bɩ daga Ŋmɩŋ wusieke a yɩa vuodiekemba dɩ yalla Halɩkasɩka. 14 Ama vuodieke dɩ wone Halɩkasɩka nɩŋ, die vuoke ka tuose Halɩkasɩka wɩaha, dama ka yiwo wʋtɔgʋ a yɩ wa ta ʋ kaaŋ dɩ sɩba a chɩasɩ, dama Halɩkasɩka suŋŋinene vuosi ba sɩba a chɩasɩ. 15 Ama vuodieke dɩ yalla Halɩkasɩka sɩba jaaŋ mana dɩ sɩna dene, ama vuoŋ kaaŋ bɩagɩ sɩba ʋ sɩna dene. 16 Sɩba a maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ die wo, dɩ

“Mɩnɩa baaŋ nan bɩagɩ mɩŋŋɩ Ŋmɩŋ sʋŋanyile

ta kpaaŋ wa?”

Ama tɩnɩŋ tɩ sɩba Yisa Masia sʋŋanyile mɩŋ.

3

Ŋmɩŋ tʋntʋntɩŋ wɩa

1 N nɩmballɩ, ka yiwo wusie, die n ka bɩagɩ a balɩ a yɩ nɩ sɩba n tɩŋ nan balɩ a yɩ vuodiekemba dɩ yalla Halɩkasɩka, ama die n balɩ a yɩ nɩ sɩba n ŋaana bala a yɩa tɩŋgbaŋka gie vuosi die wo, ta nɩ beriŋ sɩɩ sɩba ballɩ beriŋ Masia sieŋ me. 2 Biisiŋ die maŋ yɩ nɩ daa nyindiiki dʋnsa, dama die nɩ ka tʋgɩ die. Leleke gie gbaŋ nɩ ka tʋgɩ die, 3 dama nɩ beriŋ ye sɩɩ sɩba tɩŋgbaŋka gie vuosi beriŋ; dama dɩɩ yi sʋgɩbɩaŋ aŋaŋ nɩnhagɩrɩŋ dɩ bie nɩ sʋnsʋŋ, daa tɩŋgbaŋka gie vuosi beriŋ nɩ dɩ? 4 Dɩɩ yi nɩ wʋnyɩ dɩ baarɩ dɩ ʋ dɩ wa Pɔɔli, ta wʋnyɩ dɩaŋ dɩ baarɩ dɩ ʋ dɩ wa Apolosi, die nɩŋ nɩ ka beri wo sɩba tɩŋgbaŋka gie vuosi?

5 Manɩa yine Apolosi, ta manɩa yine Pɔɔli? Tɩ mana ko yiwo Ŋmɩŋ tʋntʋntʋ diekemba die dɩ suŋŋine nɩ nɩ yi Yisa yada. Tɩ wʋnyɩ mana tʋma tʋŋ dieke tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ yɩnana wa dɩ ʋ tʋŋ. 6 Manɩŋ die n bʋrɩna nyɩnbʋrɩkaha, ta Apolosi dɩ jaasɩha nyaaŋ, ama Ŋmɩŋ die vana a nyuuŋ ta bɩrɩŋ. 7 Vuodieke dɩ bʋrɩnana aŋaŋ vuodieke dɩ jasɩnana nyaaŋ ka yi wɩɩŋ, ama Ŋmɩŋ yine wɩɩŋ, dama wʋnɩŋ ʋ vana a bɩrɩŋ. 8 Jaaŋ wori a puo vuodieke dɩ bʋrɩnana aŋaŋ vuodieke dɩ jasɩnana nyaaŋ, Ŋmɩŋ nan tʋŋ ba wʋnyɩ mana yaa gamma ʋ tʋnna mʋ dene. 9 Dama tɩ lagɩsɩ tʋma mɩŋ a yɩa Ŋmɩŋ. Nɩ sɩɩ sɩba Ŋmɩŋ kʋaŋ, ta bɩ sɩɩ sɩba Ŋmɩŋ juoŋ. 10 N nagɩ wa sɩbɩŋ dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna mɩŋ wa, manɩŋ sɩɩ sɩba mɩmɩɩrɩvɩɩnʋ wa, a piili a dʋaŋ juoku nyabɩlɩŋ, ta vuogaaŋ dɩ keŋ mɩa ka sikpeŋ. Ama vuodieke nɩŋ dɩ keŋ mɩa ka sikpeŋ ʋ sɩmma ʋ mɩnana die. 11 Ŋmɩŋ wɔŋ nagɩ wa Yisa Masia a yi juoku nyabɩlɩŋ, ta nyabɩlɩŋ bɩ wori ta vuoŋ dɩ baaŋ piili a dʋaŋ. 12 Vuosi bataŋ nan nagɩ salɩma yaa kʋʋtɩ yaa tannyɩgɩsa a mɩa juoku chɩaka ba dʋana wa sikpeŋ; bataŋ dɩaŋ nan nagɩ daatɩ yaa hʋʋtɩ yaa kʋnchɩaga a kpii ka ma. 13 Masia keniŋ daarɩ ta vuoŋ mana tʋʋma dɩ sɩna die nan daansɩ a nyɩŋ yaalɩŋ ma. Boliŋ bala ka magɩsɩ vuoŋ mana tʋʋma ta yuori dagɩ ka sɩna dene. 14 Dɩɩ yi ta bolibu ka dii jadieke vuoke dɩ mɩna a zieŋ juoku nyabɩlɩkʋ ma wa, die nɩŋ ʋ nan ye tune. 15 Vuodieke jaaŋ dɩ dine bolibu, ʋ kaaŋ ye ka tune, ama ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ nan ye gbatɩtaanɩŋ ama ka nan sɩɩ sɩba ʋ chɩgɩ nyɩŋ wa boliŋ me.

16 Nɩ mana sɩba a baarɩ nɩ yine Ŋmɩŋ juoŋ ta Ŋmɩŋ Halɩkasɩka bie nɩ ma, daa die? 17 Die wɩa vuodieke dɩ chʋʋsa Ŋmɩŋ juoku, Ŋmɩŋ nan chʋʋsɩ die vuoke. Dama Ŋmɩŋ juoŋ yiwo kasɩ, ta nɩnɩŋ nɩ yine kanɩŋ juoku mi.

18 Vuoŋ daa gaama ʋ gbaŋ. Dɩɩ yi vuoŋ dɩ bie nɩ ma a yile dɩ ʋ yiwo yɩantieŋ sɩba tɩŋgbaŋka gie vuosi dɩ yilinene die, dɩ vɩɩna ʋ nagɩ ʋ gbaŋ a bɩrɩŋ gaamʋ amʋ ʋ nan seŋ bɩrɩŋ yɩantieŋ. 19 Jadieke tɩŋgbaŋka gie vuosi dɩ yilinene dɩ ka yiwo yɩaŋ, ka yine wʋtɔgʋ Ŋmɩŋ jigiŋ, sɩba ka maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ die wo, dɩ, “Ŋmɩŋ yige yɩantieliŋ ba yɩaŋ wuyiike me”, 20 ta bɩ maagɩ jigiŋ kaanɩ bɩbra dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ sɩba dɩ yɩantielibe sʋŋanyile yiwo yɔrɩ.” 21 Die wɩa, vuoŋ daa keŋ kuulime yaa gamma wudieke vuota dɩ baaŋ bɩagɩ yi. Jaaŋ mana yiwo nɩ sɩɩtɩ, 22 manɩŋ Pɔɔli aŋaŋ Apolosi aŋaŋ Piita aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie aŋaŋ miivoli aŋaŋ kuŋ, aŋaŋ saŋka gie aŋaŋ saŋŋa dieke dɩ bala ka keŋ wo mana yiwo nɩ sɩɩtɩ. 23 Ta Masia dɩaŋ dɩ sɩɩ nɩ, ta Ŋmɩŋ dɩaŋ dɩ sɩɩ Masia.

4

Masia tʋntʋntɩŋ wɩa

1 Die wɩa nɩ nagɩ tɩ a yi Masia tʋntʋntʋ diekemba Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩna tɩ ta nagɩ ʋ wusie wʋlɔbɩrɩkɩrɩ wʋbalɩkaha a yi tɩ nuusi me. 2 Die wɩa, wudieke dɩ yine nɩŋŋmɩna wʋnna, dɩ vɩɩna dɩ tʋntʋntʋ tʋma aŋaŋ wusie. 3 Ama n baga wori dɩɩ yi nɩ die mɩŋ sarɩya yaa vuoŋ dɩ dii n sarɩya sɩba vuota dɩ ŋaana die ba chanchaalɩŋ sarɩya die wo; dama n ka dii n gbaŋ gbaŋ n sarɩya. 4 N sʋŋ yɩantɩya mɩŋ, ama dɩ ka dagɩ sɩba n ka tʋma chʋʋsa, ama tɩ Yɔmʋtieŋ yine vuodieke dɩ dinene n sarɩya. 5 Die wɩa, nɩ da dime vuoŋ sarɩya lele gie, ama nɩ chɩsɩma saŋŋa dieke tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ bala ʋ keŋ wo, wʋnɩŋ ʋ bala ʋ nagɩ jadieke dɩ benne lɩmɩŋ ma a dagɩ yaalɩŋ ma, ta yuori sʋgɩtɩ sʋŋ wɩa yaalɩŋ ma; saŋka mi vuoŋ mana nan ye ʋ bɩrɩŋ dɩ sɩna die Ŋmɩŋ jigiŋ.

6 N nɩmballɩ, nɩ wɩa maŋ nagɩ n gbaŋ aŋaŋ Apolosi a yi dagɩtɩ amʋ nɩ nan bʋgɩrɩ a nyɩŋ tɩ jigiŋ amʋ nɩ nan dɩ sɩba ba keŋ baarɩ dɩ, “Da keŋ yi poli wudieke dɩ maagɩna wa chɩaŋ.” Ta nɩ wʋnyɩ mana da keŋ kɔtɩma ʋ gbaŋ vuoŋ wʋnyɩ wɩa a tɩaŋ vuogaaŋ. 7 Manɩa yɩna nɩ nyɩŋkʋrɩtɩ nɩ chanchaalɩŋ sʋŋ? Da Ŋmɩŋ yɩna nɩ jadieke mana nɩ yalla wa? Ta dɩɩ yi Ŋmɩŋ yɩna nɩ, bɩa wɩa nɩ kuule sɩba ka ka yiwo piini?

8 Nɩ wɔŋ ye jadieke mana nɩ yaalala mɩŋ? Nɩ wɔŋ yiwo nyintitieliŋ? Nɩ yile dɩ nɩ wɔŋ yiwo naalɩŋ ta vaa tɩ? Dɩ tɩŋ nan yi mɩŋ nansɩŋ pam dɩɩ yi nɩ seŋ yi naalɩŋ amʋ tɩnɩŋ aŋaŋ nɩ tɩŋ nan lagɩŋ a yi naara. 9 Manɩŋ n jigiŋ n yile dɩ Ŋmɩŋ vʋarɩ wa tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine ʋ tʋntʋntɩŋ a vaa tɩ yi wabɩtɩ, ta vaa tɩ sɩɩ sɩba vuodiekemba ba bala ba kʋʋ yaalɩŋ ma, ta malakasi aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie vuosi dɩ vʋara tɩ fala. 10 Tɩ yiwo gaantɩŋ Masia wɩa, ama nɩnɩŋ nɩŋ nɩ nagɩ nɩ gbaŋ a yi yɩantieliŋ Masia sieŋ me. Tɩnɩŋ tɩ yiwo wabɩtɩ ama nɩnɩŋ nɩ nagɩ nɩ gbaŋ a yi hagɩrɩtieliŋ, ta vuosi dɩ yɩa nɩ jɩlɩma ama ta tɩnɩŋ nɩŋ ba nine ka suuli tɩ. 11 Saŋŋa kaanɩ a keŋ tʋgɩ jinne, tɩ dɩ dɩa mɩŋ aŋaŋ kɔŋ aŋaŋ nyanyuule ta bɔba gachɔɔtɩ, ta ba nɩga tɩ, ta tɩ dɩ dɩa ta wo jigiberisikiŋ. 12 Tɩ faasɩ tʋma mɩŋ a die a nyɩna tɩ walɩŋ ma, ba keŋ zɩa tɩ, tɩ ŋaaŋ yiŋŋi balɩ wa wʋvɩɩna a yɩ ba, ta ba keŋ mugise tɩ tɩ ŋaaŋ dii wo suguru; 13 ba balɩ a chʋʋsɩ tɩ saara, tɩ ŋaaŋ yiŋŋi balɩ ba aŋaŋ choti. Tɩ bɩrɩŋ wa wabɩtɩ, ta sɩɩ sɩba tɩŋgbaŋka taŋgɔɔŋ jagɩma, ta bɩ sɩɩ sɩba tɩŋgbaŋka gie dɩgɩntɩ a keŋ tʋgɩ jinne.

14 N ka maaga naa a yɩa nɩ dɩ n yi nɩ viivi, ama n maaga dɩ n kpaaŋ nɩ nɩ yine n ballɩchoti wɩa. 15 Nɩ taasɩna aŋaŋ Masia wa wɩa, dɩɩ yi ta nɩ yallɩ nɩŋŋandɩɩsɩrɩŋ tuse baŋ, ama nɩ yallɩ wa chɔɔŋ balɩmɩŋ dama Yisa Masia ma maŋ bɩrɩŋ nɩ chɔɔŋ dama manɩŋ n nagɩna wʋvɩɩnaha a keŋ balɩ nɩ. 16 N jʋʋsa nɩ, nɩ dɩa n beriŋ. 17 Wɩɩrɩ gie wɩa maŋ tʋma Timoti nɩ jigiŋ, vuodieke dɩ yine n bʋachoti ta yi wusietieŋ tɩ Yɔmʋtieŋ wɩa ma; ʋ nan tɩɩnsɩ nɩ yaa gamma n beriŋ Masia ma, aŋaŋ wudieke n dɩna dɩ dɩa a daga Masia dɩdɩɩsɩrɩba jigiŋ mana.

18 Nɩ bataŋ wa yaa wa kalinbaani, ta yile dɩ n kaaŋ keŋ a kaagɩ nɩ. 19 Ama dɩɩ yi ta tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ yɩ mɩŋ sieŋ, n nan keŋ kaagɩ nɩ daraa ale wo gie nʋaŋ, ta ye kalinbaantielibe gie, daa ba wʋbalɩka wɩa, ama n yaala n ye dɩ ba seŋ yaa hagɩrɩŋ yaa ba ka yallɩ. 20 Ŋmɩŋ naarɩ ka yiwo nʋaŋ wʋbalɩka, ama ka yiwo hagɩrɩŋ wɩa. 21 Bɩa nɩ yaala? Nɩ yaala n keŋ nɩ jigiŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna yaa n keŋ sɔmm aŋaŋ choti.

5

Dɩgɩntɩ die dɩ kenne juu Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ ma wɩa

1 Ka seŋ yiwo wusie ba bala dɩ dɩgɩntɩ bie nɩ ma, wudieke vuodiekemba dɩ kaabɩnana bugile gbaŋ kaaŋ yi. N wʋŋya dɩ wʋnyɩ benne nɩ sʋnsʋŋ ta dʋaga aŋaŋ ʋ nɩsa. 2 Ama nɩ yaa kalinbaani ta ka chɩga viivi ka wɩa. Nɩ tɩŋ mʋ nɩ yallɩma sʋgɩchʋʋsɩŋ ta vuodieke dɩ yine die wo nɩ tɩŋ vʋarɩ wa a nyɩŋ nɩ lagɩŋkʋ ma. 3 Aŋaŋ n yʋana aŋaŋ nɩ wa, ama n sʋŋanyile bie aŋaŋ nɩ, ta n wɔŋ yile a dii daa wa sarɩya, ta dɩ sɩɩ sɩba n lagɩŋ beri mɩŋ aŋaŋ nɩ. 4 Nɩ keŋ lagɩŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa saaŋ ma, ta n sʋŋanyile dɩ beri aŋaŋ nɩ, ta tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa hagɩrɩŋ dɩ beri aŋaŋ nɩ 5 nɩ vʋarɩ daa dieke dɩ yine wʋbɩakʋ gie wo a yi Sitaani nuusi me aŋ ʋ chʋʋsɩ ʋ nyɩŋgbanɩŋ, ta naa nan yi aŋ ʋ haalɩŋ keŋ ye gbatɩtaanɩŋ tɩ Yɔmʋtieŋ keniŋ daraaŋ.

6 Dɩ ka vɩɩna dɩ nɩ yallɩma kalinbaani. Nɩ ka sɩba a baarɩ dɩ dabɔtɩ bɩta ŋaana yie paanʋ zɔŋ dɩ yire? 7 Die wɩa, nɩ vʋarɩ dembike gie a nyɩŋ nɩ ma, amʋ nɩ nan seŋ yi kasɩ, ta sɩɩ sɩba paanʋ zɔŋ haalɩŋ dɩ wone dabɔtɩ, wusie n sɩba mɩŋ dɩ die nɩ seŋ sɩɩ, dama Yisa Masia vuodieke dɩ yine tɩ gasɩtɩaŋkʋ dʋʋga yiipɔlɩka wɔŋ tuo tɩ kuŋ a kpi mɩŋ. 8 Die wɩa, tɩ dɩna ʋ sieku die wo, nɩ vaa tɩ vaa berikʋʋrɩ, ta vaa sʋŋanyilibɩatɩ aŋaŋ bɩaŋ yiile, ta wa yi ʋ sʋgɩyɩalɩŋ dɩdɩɩsɩrɩŋ aŋaŋ wusie, amʋ bɩaŋ kaaŋ dɩ bie tɩ ma.

9 N wɔŋ maagɩ gbanɩŋ a yɩ nɩ dɩ nɩ da dɩma daakpana aŋaŋ hɔgʋkpana tieliŋ. 10 Ama n ka daga dɩ nɩ vʋarɩ nɩ gbaŋ a nyɩŋ tɩŋgbaŋka gie hɔgʋkpana aŋaŋ daakpana ma yaa halɩtieliŋ yaa gaarɩŋ yaa vuodiekemba dɩ kaabɩnana bugile, dɩɩ yi die, die nɩŋ sie nɩ nyɩŋ tɩŋgbaŋka gie me. 11 N maaga bala nɩ dɩ nɩ daa chʋmma aŋaŋ vuodieke dɩ bala dɩ wʋnɩŋ ʋ dɩ wa Masia ama ta yie hɔgʋkpana aŋaŋ daakpana tʋʋma, yaa a yi halɩtieŋ yaa ta kaaba bugile yaa a yi kʋagaarʋ yaa a yi vuodieke dɩ nyunene daaŋ a buge, yaa a yi gaarʋ; nɩ daa keŋ kala aŋaŋ wa gbaŋ a dii nyindiike.

12 Ka ka yi n tʋʋma dɩ n dime vuodiekemba dɩ kana ka dɩɩ Masia sarɩya. Da nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ dɩna Masia wa mʋna nɩ dii nɩ chanchaalɩŋ sarɩya? 13 Ŋmɩŋ bala ʋ dii vuodiekemba dɩ kana ka dɩ Masia wa sarɩya. Ka wɔŋ maagɩ mɩŋ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, “Yagɩma wʋbɩatɩtieŋ a nyɩŋ nɩ jigiŋ.”

6

Sarɩya diile wɩa

1 Dɩɩ yi nɩ wʋnyɩ dɩ yaa wɩɩŋ aŋaŋ ʋ chanchaaŋ vuodieke dɩaŋ dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrʋ, ta ka nagɩ wɩarɩ a ga Masia dɩdɩɩsɩrʋ jigiŋ dɩ ba ga wʋnsɩ, ama ta nagɩ ka a ga vuodiekemba dɩ kana ka dɩ Masia wa sarɩya diile jigiŋ, ka wo viivi? 2 Nɩ ka sɩba a baarɩ dɩ Masia dɩdɩɩsɩrɩba bala ba keŋ dii tɩŋgbaŋka gie vuosi sarɩya? Ta dɩɩ yi nɩ nan daansɩ dii tɩŋgbaŋka gie vuosi sarɩya die nɩnɩŋ nɩ kaaŋ bɩagɩ a dii sarɩyabɩsɩ lele gie? 3 Nɩ ka sɩba dɩ tɩ bala tɩ keŋ dii malakasi sarɩya? Dɩɩ yi die, bɩa yine tɩ kaaŋ bɩagɩ a dii lele gie beriŋ sarɩya? 4 Dɩɩ yi nɩ yaa wɩa, bɩa wɩa nɩ yaa gara vuodiekemba Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ bataŋ dɩ yilinene dɩ ba ka yi jaaŋ jigiŋ? 5 Naa yiwo viivi a yɩ nɩ. Dɩɩ yi nɩnhagɩrɩŋ dɩ nan nɩ sʋnsʋŋ, vuoŋ wori nɩ sʋŋ a yaa yɩaŋ a baaŋ bɩagɩ wʋnsɩ ka? 6 Ama nɩ bataŋ naga taŋ a gara sarɩyadiiliŋ diekemba dɩ kana ka yi Masia yada wa jigiŋ ba die nɩ sarɩya.

7 Nɩ wone yaa wɩa aŋaŋ nɩ nɩmballɩ gbaŋ, dagɩya dɩ nɩ wɔŋ chʋʋsɩya. Dɩɩ yi fʋ nɩmbʋa dɩ chʋʋsɩ fʋ yaa a nyɩrɩ fʋ ta fʋ saagɩ, dɩ ka kpɩa? 8 Ama nɩnɩŋ nɩ yine vuodiekemba dɩ nyɩrɩnana ta gbata vuosi aŋaŋ nɩ Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ chanchaalɩŋ gbaŋ. 9 Nɩ ka sɩba baarɩ dɩ vuobɩatɩ kaaŋ ye Ŋmɩŋ naarɩ a juu? Nɩ gaama nɩ gbaŋ, vuodiekemba dɩ yine dɩgɩntɩ tʋʋma yaa ta kaaba bugile yaa hɔgʋkpana aŋaŋ daakpana tʋʋma yaa dembiŋ diekemba dɩ yaa lɔla a dʋaga aŋaŋ ba dembiŋ chanchaalɩŋ, 10 yaa gbɩgbatɩrɩŋ yaa halɩtieliŋ yaa vuodiekemba dɩ nyunene daaŋ a buge yaa kʋagaarɩŋ yaa gaarɩŋ, genbe mana wʋnyɩ kaaŋ juu Ŋmɩŋ naarɩ ma 11 Nɩ bataŋ die sɩɩwa dene; ama ta Ŋmɩŋ dɩ sugiri nɩ wʋbɩatɩ a taaŋ, ta nɩ wa yi ʋ vuosi ta bɩ yi sʋgɩyɩalɩntieliŋ ʋ jigiŋ, tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia aŋaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka wɩa.

Nɩ nagɩma nɩ nyɩŋgbanɩŋ a yime wudieke dɩ baaŋ bɩrɩ Ŋmɩŋ saaŋ

12 Nɩ bataŋ bala dɩ, “Wɩɩŋ ka chʋarɩ.” Dɩ yiwo wusie, ama daa jaaŋ mana vɩɩna a yɩ tɩ. Nɩ bala dɩ jaaŋ ka chʋarɩ, ka yiwo wusie, ama manɩŋ n kaaŋ vaa jaaŋ yalla mɩŋ a tʋmma. 13 Nɩ bataŋ baarɩ dɩ, “Nyindiike yiwo nyuuti sɩɩtɩ, ta nyuuti dɩaŋ yiwo nyindiike sɩɩtɩ.” Ka yiwo wusie, ama Ŋmɩŋ nan chʋʋsɩ a mana. Ŋmɩŋ ka naaŋ tɩ nyɩŋgbanɩŋ dɩ tɩ yaa tʋma dɩgɩntɩ tʋʋma, ama dɩ tɩ yaa jɩama tɩ Yɔmʋtieŋ. Tɩ Yɔmʋtieŋ sɩna tɩ nyɩŋgbanɩŋ. 14 Ŋmɩŋ die sʋgɩrɩ wa tɩ Yɔmʋtieŋ a nyɩŋ kuŋ me, die gbaŋ ʋ nan daansɩ a sʋgɩrɩ tɩ aŋaŋ ʋ hagɩrɩbʋ.

15 Nɩ ka sɩba a baarɩ nɩ nyɩŋgbanɩŋ taasɩ wa aŋaŋ Masia nyɩŋgbanɩŋ? Die wɩa, nɩ nan nagɩ nyɩŋgbaŋ dieke dɩ taasɩna aŋaŋ Masia nyɩŋgbaŋka a nagɩ taasɩ aŋaŋ vuodieke dɩ yinene hɔgʋkpana tʋʋma? Die kaaŋ wɔŋ yi, naada. 16 Nɩ ka sɩba a baarɩ dɩ vuodieke dɩ nagɩna ʋ gbaŋ a lagɩma aŋaŋ vuodieke dɩ yinene hɔgʋkpana tʋʋma, wʋnɩŋ aŋaŋ vuoke mi bɩrɩŋ wa nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ? Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, “Dembiŋ aŋaŋ hɔgʋ nan lagɩŋ taŋ a yi nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ.” 17 Ama vuodieke dɩ nagɩna ʋ gbaŋ a lagɩŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ, tɩ Yɔmʋtieŋ aŋaŋ wa lagɩŋ yiwo haalɩbalɩmɩŋ.

18 Nɩ chɩgɩ nyɩŋ daakpana aŋaŋ hɔgʋkpana tʋʋma ma. Da tʋmbɩatɩ mana yinene vuota nyɩŋgbanɩŋ ma; ama vuodiekemba dɩ yinene daakpana aŋaŋ hɔgʋkpana tʋʋma nɩŋ tʋma bɩaŋ a yɩa ba gbaŋ gbaŋ ba nyɩŋgbanɩŋ. 19 Nɩ ka sɩba a baarɩ nɩ nyɩŋgbaŋɩsɩ yine Halɩkasɩ dieke nɩ tuone nyɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ juoŋ, ta ʋ bie mi? Nɩ ka sɩ nɩ gbaŋ, Ŋmɩŋ sɩna nɩ; 20 dama ʋ nagɩ wa Masia zɩmbʋ a daa nɩ mɩŋ, die wɩa nɩ nagɩ nɩ nyɩŋgbanɩŋ a yime wudiekemba dɩ baaŋ bɩrɩ ʋ saaŋ.

7

Wʋpɩasɩka yaa gamma hɔgʋ faarɩŋ wɩa

1 Lele, n yaala n yiŋŋi wʋpɩasɩ diekemba nɩ maagɩna a pɩasɩ mɩŋ wa mɩŋ. Die nɩ pɩasɩya dɩ, “Dɩ vɩɩna mɩŋ dɩɩ yi vuoŋ dɩ ka faarɩ hɔgʋ yaa a yallɩ chʋrʋ?” 2 Daakpana aŋaŋ hɔgʋkpana tʋʋma dɩ faasɩna dala wɩa, dɩ vɩɩna dɩ dembiŋ mana yallɩma ʋ gbaŋ gbaŋ hɔgʋ, ta hɔgʋ mana dɩaŋ yallɩma ʋ gbaŋ gbaŋ chʋrʋ. 3 Dɩ vɩɩna dɩ dembiŋ nagɩ ʋ gbaŋ a yɩ ʋ hɔgʋ ta hɔgʋ dɩaŋ nagɩ ʋ gbaŋ a yɩ ʋ chʋrʋ. 4 Hɔgʋ wa ka sɩɩ ʋ gbaŋ gbaŋ nyɩŋgbanɩŋ, ʋ chʋrʋ sɩna. Dembiŋ dɩaŋ ka sɩɩ ʋ gbaŋ gbaŋ nyɩŋgbanɩŋ ʋ hɔgʋ sɩna. 5 Nɩ daa zetime taŋ nɩ nyɩŋgbanɩŋ choti, sie saŋŋa dieke nɩ keŋ yi nʋabalɩmɩŋ dɩ nɩ jʋʋsɩ Ŋmɩŋ; ta a kʋaŋ chaaŋ nɩ bɩ lagɩma taŋ, amʋ Sitaani kaaŋ bɩagɩ magɩsɩ nɩ, ta nyaŋŋɩ nɩ nɩ kana kaaŋ bɩagɩ yigi nɩ gbaŋ wɩa.

6 Dɩ yiwo wʋbalɩka maŋ balɩ ama daa mɩra. 7 N tɩŋ nan yaala dɩ vuoŋ mana bemme sɩba n benne die wo ta ka faarɩ hɔgʋ, ama vuoŋ mana yaa wa wudieke ʋ bɩagɩna yie ka yi piini yiri yiri a nyɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ.

8 N kpaamɩŋ wʋnna a yɩa vuodiekemba dɩ yene ka faarɩ hɔɔŋ yaa ye ka yallɩ chʋrʋ aŋaŋ kpihɔgʋba. Nɩ bemme nɩ nyɩɩna ma sɩba n benne dene wo. 9 Ama dɩɩ yi nɩ kaaŋ bɩagɩ yigi nɩ gbaŋ, die nɩŋ dembisi faarɩma hɔɔŋ ta hɔɔŋ yallɩma chʋllɩŋ, dama nɩ faarɩ hɔɔŋ yaa yallɩ chʋllɩŋ dɩ kpana aŋaŋ nɩ baaŋ dɩ yaa ka lɔla ama nɩ kaaŋ bɩagɩ kʋʋ ka.

10 Vuodiekemba dɩ faarɩna hɔɔŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ yalla chʋllɩŋ, n yɩa nɩ mɩra, daa manɩŋ n zienneke, ama dɩ yiwo tɩ Yɔmʋtieŋ zienneke, dɩ hɔgʋ da keŋ nyɩŋ ta vaa ʋ chʋrʋ, 11 ama dɩɩ yi ʋ yi die, dɩ mʋ ʋ bemme ʋ nyɩɩna ma yaa ʋ yiŋŋi ga ʋ chʋrʋ wa jigiŋ, ta dembiŋ dɩaŋ da keŋ zeti ʋ hɔgʋ.

12 N bala naa a yɩa vuotɩalɩkaha dɩaŋ, (Manɩŋ n balala naa daa tɩ Yɔmʋtieŋ) dɩ, dɩɩ yi Masia dɩdɩɩsɩrʋ dɩ yaa hɔgʋ, ta hɔgʋ wa dɩ ka yi Masia dɩdɩɩsɩrʋ ama ta saagɩ dɩ ʋ aŋaŋ wa nan dɩ beri, dembike daa keŋ zeti wo. 13 Ta hɔgʋ dieke dɩaŋ dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrʋ ta yaa daa dieke dɩ kana ka yi Masia dɩdɩɩsɩrʋ, ama ta daa wa dɩ saagɩ dɩ ʋ nan dɩ beri aŋaŋ wa, hɔgʋ wa da keŋ nyɩŋ ʋ jigiŋ. 14 Dembiŋ dieke dɩ kana ka yi Masia dɩdɩɩsɩrʋ ama ta ʋ hɔgʋ dɩ yi, hɔgʋ wa wɩa Ŋmɩŋ daansa chʋrʋ wa sɩba wʋnɩŋ Ŋmɩŋ gbaŋ gbaŋ ʋ vuosi; ta dɩɩ yi ta hɔgʋ wa dɩaŋ dɩ ka yi Masia dɩdɩɩsɩrʋ ama ta ʋ chʋrʋ wa dɩ yi, Ŋmɩŋ daansa hɔgʋ wa sɩba wʋnɩŋ Ŋmɩŋ gbaŋ gbaŋ ʋ vuosi. Dɩ daa die ba ballɩ tɩŋ nan dɩ sɩɩ sɩba vuodiekemba dɩ kana ka jɩama wusie Ŋmɩnnɩ ballɩ, ama dɩ sɩna die wo, Ŋmɩŋ tuo be mɩŋ. 15 Ama dɩɩ yi ta vuodieke dɩ kana ka yi Masia dɩdɩɩsɩrʋ wa dɩ yaala ʋ zeti vuodieke dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrʋ wa ʋ vaa wa aŋ ʋ ga. Dama die nɩŋ mɩraha ka bɩ bɔbɩ ba wʋnyɩ mana. Ŋmɩŋ wa tɩ dɩ tɩ bemme aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ. 16 Fʋnɩŋ hɔgʋ dieke dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrʋ wa, lalɩa fʋ baa fʋ yi a sɩmma dɩ kaaŋ bɩagɩ a gbatɩ fʋ chʋrʋ a taaŋ? Ta fʋnɩŋ daa dieke dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrʋ wa, lalɩa fʋ baa fʋ yi a sɩmma dɩ kaaŋ bɩagɩ a gbatɩ fʋ hɔgʋ a taaŋ?

Bemme sɩba Ŋmɩŋ dɩ wana fʋ die wo

17 Nɩ wʋnyɩ mana bemme beri dieke tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ ziene fʋ wo aŋaŋ fʋ sɩna die wo ta Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩna fʋ wa. Naa maŋ daga Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ lagɩŋkʋ jigiŋ mana dɩ ba dɩa. 18 Vuodieke dɩ gobine ʋ kɔlɩ ta Ŋmɩŋ dɩ ye a wa wa, ʋ bemme die; ta vuodieke dɩaŋ dɩ kana ka gobi ʋ kɔlɩ ta Ŋmɩŋ dɩ wa wa ʋ dɩaŋ ʋ bemme die. 19 Vuodieke dɩ gobi aŋaŋ vuodieke dɩ kana ka gobiye a mana yiwo nyʋarɩ. Wudieke dɩ yine nɩŋŋmɩna yine nɩ dɩma Ŋmɩŋ mɩraha vɩɩnɩŋ. 20 Vuoŋ mana bemme die ʋ sɩna die ta Ŋmɩŋ dɩ keŋ wa wa. 21 Dɩɩ yi ta die yiwo yɔmʋ ta Ŋmɩŋ dɩ keŋ vʋarɩ fʋ, daa vaa ka mugisi fʋ, ama dɩɩ yi fʋ tieŋ dɩ yɩ fʋ sieŋ dɩ fʋ ga yɔrɩ nan bɩagɩ yi die. 22 Vuodieke die yine yɔmʋ ta Ŋmɩŋ dɩ keŋ vʋarɩ wa ʋ wa bɩrɩŋ wa tɩ Yɔmʋtieŋ sɩɩtɩ ta bie ʋ dʋŋŋʋ; die gbaŋ vuodieke dɩ sɩna ʋ gbaŋ ta Masia dɩ keŋ vʋarɩ wa, ʋ wa bɩrɩŋ wʋnɩŋ Masia yɔmʋ. 23 Ŋmɩŋ daa nɩ mɩŋ, die wɩa nɩ daa bɩrɩŋ vuosi yɔŋɩsɩ. 24 N nɩmballɩ, nɩ bemme aŋaŋ Ŋmɩŋ sɩba nɩ benne die saŋŋa dieke die nɩ bɩrɩna Masia dɩdɩɩsɩrɩba.

Yaa gamma vuodiekemba yene ka faarɩŋ hɔɔŋ yaa yallɩ chʋllɩŋ aŋaŋ kpihɔgʋba wɩa

25 Lele nɩŋ, n bala yɩa vuodiekemba dɩ yene ka faarɩŋ hɔɔŋ yaa dɩ yene ka yallɩ chʋllɩŋ, ama daa tɩ Yɔmʋtieŋ yɩna mɩŋ sieŋ dɩ n balɩ naa; ama n bala n sʋŋanyile dɩ dagɩna mɩŋ dene; dama tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ chɩgɩna mɩŋ zɔɔlɩŋ wɩa ʋ suŋŋi mɩŋ maŋ yi wusie bɩbalɩtʋ.

26 Saŋka gie dɩ tʋana wɩa, n yile dɩ dɩ vɩɩna dɩ vuoŋ bemme ʋ wone beri die wo. 27 Dɩɩ yi fʋ yaa hɔgʋ, die nɩŋ daa keŋ zeti wo. Ta dɩɩ yi fʋ ye ka faarɩŋ hɔgʋ, daa keŋ faarɩ hɔgʋ bɩbra. 28 Dɩɩ yi fʋ faarɩ wa hɔgʋ yaa a yallɩ chʋrʋ, ka ka yi bɩaŋ, ta dɩɩ yi hɔgʋ dieke dɩ yene ka yallɩ chʋrʋ dɩ yallɩ ka ka yi bɩaŋ; ama n yaala n kagɩ nɩ a nyɩŋ wa mugisi dieke vuodiekemba dɩ yalla hɔɔŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ yalla chʋllɩŋ dɩ yesinene tɩŋgbaŋka gie me wo ma mɩŋ.

29 N nɩmballɩ, tɩ Yɔmʋtieŋ keniŋ gbigiye mɩŋ, die wɩa a nyɩŋ jinne yaa gamma dɩ vɩɩna dɩ vuodiekemba dɩ yalla hɔɔŋ bemme sɩba ba ka faarɩ hɔɔŋ, 30 ta vuodiekemba dɩ kʋnana wa bemme sɩba ba wo sʋgɩchʋʋsɩŋ; ta vuodiekemba dɩ lalana bemme sɩba ba wo sʋgɩfɩalɩŋ; ta vuodiekemba dinene nyʋŋ bemme sɩba ba wo jaaŋ mana; 31 ta wudiekemba vuoŋ mana dɩ yinene tɩŋgbaŋka gie me daa vaa ba baga faasɩ bemme a ma. Dama tɩŋgbaŋka gie dɩ sɩna die lele gie wo, ka kaaŋ yʋasɩ aŋ ka tɩaŋ ga.

32 N ka yaala dɩ jaaŋ mugisi nɩ. Daakpaŋ nɩŋ daansa ʋ baaŋ yi die a tʋŋ tɩ Yɔmʋtieŋ tʋʋma aŋ ka fɩalɩ tɩ Yɔmʋtieŋ sʋŋ. 33 Ama vuodieke dɩ yalla hɔgʋ nɩŋ baga bie tɩŋgbaŋka gie nyinti ma, dama ʋ yaala ʋ yi mɩŋ aŋ ʋ hɔgʋ sʋŋ fɩalɩ. 34 Die wɩa ʋ yallɩ wa sʋŋanyile bule. Hɔgʋ dieke dɩ bɩna wo chʋrʋ yaa hɔgʋlɩa baga gbaŋ bie tɩ Yɔmʋtieŋ tʋʋma ma aŋaŋ ʋ baaŋ yi die a nagɩ ʋ wɩɩŋ mana a bɩrɩŋ Ŋmɩŋ sɩɩtɩ, wudieke ʋ yinene aŋaŋ ʋ yilinene wudieke wo; ama hɔgʋ dieke dɩ yalla chʋrʋ nɩŋ baga bie tɩŋgbaŋka gie nyinti ma, dama ʋ yaala ʋ yi mɩŋ aŋ ʋ chʋrʋ sʋŋ fɩalɩ.

35 N bala naa dama n yaala n suŋŋi nɩ mɩŋ, n ka yaala n kagɩ nɩ, ama n yaala nɩ bemme vɩɩnɩŋ, ta nagɩ nɩ gbaŋ a yi tɩ Yɔmʋtieŋ tʋʋma ma ta daa vasɩma.

36 Dɩɩ yi dembiŋ dɩ yaa bandaa ta ba keŋ saŋ dɩ ba kaaŋ faarɩ taŋ, ta dɩɩ yi dembike dɩ yile yi dɩ ka mɩŋŋɩ yi bandaa wa, ta ʋ yile dɩ ʋ kaaŋ bɩagɩ yigi ʋ gbaŋ, dɩ vɩɩna dɩ ʋ yime wudieke ʋ yaalala aŋ ba faarɩ taŋ dama bɩaŋ wo a ma. 37 Ama vuodieke sʋŋ dɩ hagɩrɩŋ, ta ʋ sɩba a baarɩ wɩɩŋ kaaŋ mugisi wo, ta ʋ nan bɩagɩ yigi ʋ gbaŋ, ta yile ʋ sʋŋ ma daa vuoŋ mugisine wo dɩ ʋ kaaŋ faarɩ hɔgʋlɩa wa, die vɩɩŋ na. 38 Vuodieke faarɩna ʋ bandaa wa, dɩ vɩɩna; vuodieke dɩaŋ dɩ kana ka faarɩ ʋ bandaa wa, yiwo wudieke dɩ faasɩna a vɩɩna tɩaŋ vuodieke dɩ faarɩna ʋ bandaa wa.

39 Dɩɩ yi hɔgʋ dɩ yaa chʋrʋ ta ʋ ye bie ʋ mɩsɩ ma, ʋ mʋ ʋ bemme aŋaŋ wa mɩŋ, ama dɩɩ yi ʋ chʋrʋ wa dɩ keŋ kpi, die nɩŋ ʋ yaa sieŋ dɩ ʋ yallɩ daa dieke ʋ yaalala ama dɩ mʋ ʋ daa wa yi Masia dɩdɩɩsɩrʋ. 40 Ama manɩŋ n jigiŋ ʋ nan yaa sʋgɩfɩalɩŋ pam dɩɩ yi ʋ beri ʋ nyɩɩna ta ka yallɩya; manɩŋ n sʋŋanyile wonde, ama n sɩba a baarɩ n gbaŋ n yaa wa Ŋmɩŋ Halɩkasɩka mɩŋ.

8

Yaa gamma bugile nɔŋ ŋɔbɩŋ

1 Tɔ, lele n wa yaala n balɩ mɩŋ yaa gamma bugile nɔŋ ŋɔbɩŋ ma, tɩ sɩba a baarɩ tɩ mana yaa sɩbɩŋ, aŋ ka seŋ yi wusie. Sɩbɩŋ vasa vuota dɩ kɔta ʋ gbaŋ, ama choti vasa tɩ kpaŋŋɩsa tɩ chanchaalɩŋ. 2 Vuodieke dɩ yilinene dɩ ʋ sɩba jaaŋ, wʋnɩŋ vuoke mi ye ka sɩba ʋ tɩnna mʋ ʋ sɩmma dene. 3 Ama vuodieke dɩ chone Ŋmɩŋ, wʋnɩŋ Ŋmɩŋ dɩ sɩba ʋ wɩa.

4 Tɔ, yaa gamma nɔŋ dieke ba kaabɩna a yɩ bugile ŋɔbɩŋ wɩa; tɩ sɩba a baarɩ buuŋ yiwo jadieke dɩ wone mɩsɩ, ta tɩ bɩ sɩba a baarɩ dɩ Ŋmɩŋ balɩmɩŋ nyɩɩna benne. 5 Dɩɩ yi ta bugile dɩ beri gbaŋ, ta bie ŋmɩŋsikpeŋ yaa tɩŋgbaŋka gie me (dama nyinti pam benne ta vuota dɩ jɩama ta wasaha ba yɔmʋtieliŋ) 6 ama tɩnɩŋ tɩ jigiŋ nɩŋ Ŋmɩŋ balɩmɩŋ nyɩɩna ma benne; Wʋnɩŋ ʋ yine tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ naanna jaaŋ mana, ʋ ma tɩ yaa miivoli; ta Yɔmʋtieŋ balɩmɩŋ nyɩɩna ma benne, wʋnɩŋ ʋ yine Yisa Masia. Ʋ ma die jaaŋ mana dɩ naaŋ; ta ʋ ma tɩ bɩ yaa miivoli.

7 Daa vuoŋ mana sɩbɩna wusieke gie. Vuosi bataŋ kaabɩ wa bugile a yʋasɩ, die wɩa ba keŋ dii nyindiike me, ba ŋaaŋ yile dɩ a yiwo buuŋ nyindiike. Ba yada ka hagɩrɩ, die wɩa ba ŋaaŋ yile dɩ ba yaa bɩaŋ. 8 Daa nyindiike diekemba tɩ dinene baaŋ vaa tɩ gbigi Ŋmɩŋ; tɩ kaaŋ waarɩ jaaŋ dɩɩ yi ta tɩ ka dii nyindiikehe, yaa tɩ kaaŋ ye jaaŋ dɩɩ yi tɩ diihe.

9 Dɩɩ yi nɩ ka chʋarɩ bugile nyindiike diile ama nɩ sɩmma ta daa vaa a diile gaaŋ Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ diekemba yada dɩ kana ka dala wa. 10 Ta vuodieke yada dɩ kana ka dala wa dɩ ye nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ bala dɩ nɩ yaa sɩbɩŋ ta nɩ bie buuŋ juoŋ me a die jadieke ba kaabɩna yɩ bugilehe, naa nan vaa ʋ gbaŋ ʋ ga dii nyindiike diekemba dɩ yine buuŋ nyindiike. 11 Fʋnɩŋ vuodieke dɩ yine sɩbɩŋtieŋ wo, fʋ sɩbɩkʋ nan chʋʋsɩ fʋ nɩmbʋa dieke yada dɩ kana ka dala wa, vuodieke Masia die dɩ kpine a gbatɩ wa a taaŋ wa. 12 Fʋ yie naa a yie bɩaŋ a yɩa fʋ nɩmballɩ, ta chʋʋsa ba yada dieke dɩ kana ka dala wa, ka daga dɩ yie bɩaŋ yɩa Masia mɩŋ. 13 Die wɩa, dɩɩ yi nyindiike dieke n dinene wa dɩ vasa n nɩmbʋa dɩ yie bɩaŋ, die nɩŋ n kaaŋ bɩ ŋɔbɩ nɔŋ bɩbra amʋ n kaaŋ vaa ʋ yi bɩaŋ.

9

Ŋmɩŋ Tʋntʋntʋ beriŋ wɩa

1 N ka sɩɩ n gbaŋ? N ka yi Masia tʋntʋntʋ? N ka ye tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa? Daa n tʋʋma dieke n tʋnnana a yɩa tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa wɩa nɩ keŋ yi yada? 2 Dɩɩ yi ta vuosi bataŋ dɩ ka saagɩ dɩ n yiwo Masia tʋntʋntʋ, ama nɩnɩŋ nɩŋ dɩ yiwo talasɩ nɩ saagɩ! Dama nɩ nagɩna nɩ gbaŋ a taasɩ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ wo dagɩna dɩ n seŋ yiwo Masia tʋntʋntʋ.

3 Dɩɩ yi vuosi dɩ bala a chʋʋsa n saaŋ, n nan yiŋŋi balɩ naa a vʋarɩ n gbaŋ: 4 Tɩ wo sieŋ dɩ tɩ dime ta nyume tɩ tʋʋma wɩa? 5 Tɩ bɩ wo sie dieke tɩ baaŋ nan nagɩ tɩ hɔgʋba diekemba dɩ yine Masia yada wa a dɩ dɩa aŋaŋ ba sɩba Masia tʋntʋntɩŋ bataŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ nɩmballɩ aŋaŋ Piita die dɩ yi die wo? 6 Yaa nɩ yile dɩ manɩŋ aŋaŋ Banabasi nyɩɩna ma mʋna tɩ tʋma tɩ nyuuti wɩa? 7 Soja bɩa tʋnnana tʋʋma ta bɩ tune ʋ gbaŋ? Ta mɩnɩa bala ʋ suone tɩɩsɩ ama ta ka dii a biehe? Yaa mɩnɩa bala ʋ yagɩma dɔŋɩsɩ ama ta kaaŋ nyu a biisiŋ?

8 N nagɩna vuota beriŋ a balɩ naa; daa die gbaŋ Mosisi mɩraha dɩ balɩ? 9 Dɩ maagɩya Mosisi mɩraha ma dɩ, “Dɩɩ yi fʋ nagɩ naakʋakɩŋ a tʋma fʋ kʋaŋ tʋʋma, daa bɔbɩ ka nʋaŋ ma dɩ ka daa ŋɔbɩma.” Ŋmɩŋ baga bie wo niige nyɩɩna ma? 10 Daa tɩ wɩa die ʋ balɩ naa? Wusie, die a maagɩ wa tɩ wɩa. Vuodieke dɩ kʋanana aŋaŋ vuodieke dɩ gobinene tʋma ba tʋʋmaha ta yaa tama dɩ ba nan keŋ puo zaaha mɩŋ. 11 Die tɩ suo wo Ŋmɩŋ Halɩkasɩ nyinti nɩ ma, dɩ ka mʋ dɩ tɩ tuo nyɩŋgbanɩŋ nyinti a nyɩŋ nɩ jigiŋ? 12 Dɩɩ yi vuosi bataŋ dɩ yaa sieŋ dɩ ba tuo suŋŋiŋ gie a nyɩŋ nɩ jigiŋ, dɩ ka mʋ dɩ tɩnɩŋ tɩ faasɩ tuoke?

Ama die tɩ ka nagɩ tɩ yalla sieku gie a tuo nyinti a nyɩŋ nɩ jigiŋ, ama die tɩ die wahala jaaŋ mana ma; dama die tɩ ka yaala tɩ vaa Masia wʋvɩɩnaha gie wɩarɩ kʋaŋ. 13 Nɩ ka sɩba a baarɩ dɩ vuodiekemba dɩ tʋnnana Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ yese ba nyindiike me, ta vuodiekemba dɩaŋ dɩ tʋnnana kaabɩŋ koriŋ jigiŋ yese ba nyindiike a nyɩna kaabɩkʋ ma? 14 Die gbaŋ gbaŋ Ŋmɩŋ dɩ yi nʋaŋ dɩ vuodiekemba dɩ mʋʋlɩnana ʋ wʋvɩɩnaha yesime ba nyindiike a nyɩnna ka ma.

15 Ama manɩŋ n ka nagɩ sieti gie kaanɩ mana a tʋŋ tʋʋma, ta n ka bɩ maaga naa dɩ nɩ yɩ mɩŋ jaaŋ. Maŋ kpi dɩ kpɩa aŋaŋ wudieke wɩa n yalla nyʋʋŋ nɩgɩŋ baaŋ nyɩŋ n nuusi me. 16 N ka yaa nyʋʋŋ nɩgɩŋ yaa gamma wʋvɩɩna dieke n mʋʋlɩnana wɩa, dama dɩ yiwo talasɩ dɩ n mʋʋlɩma ha. Wʋbɩaŋ nan dɩ bie n ma dɩɩ yi maŋ ka mʋʋlɩ wʋvɩɩnaha. 17 Dɩɩ yi maŋ tɩŋ vʋarɩ wa tʋʋmaha n gbaŋ gbaŋ, n tɩŋ nan ye tune, ama n ka vʋarɩ ka n gbaŋ gbaŋ, Ŋmɩŋ die nagɩna a yi n nuusi me dɩ n tʋma. 18 Bɩa yine n tune? N tune yine n mʋʋlɩnana wʋvɩɩnaha yɔrɩ wa, ta ka naga sie dieke n yalla wʋvɩɩnaha tʋʋma ma wa a tuose jaaŋ wa.

19 N bie wo n dʋŋŋʋ, n ka yi vuoŋ yɔmʋ, ama n nagɩ wa n gbaŋ a bɩrɩŋ vuoŋ mana yɔmʋ dɩ n vaa vuosi pam keŋ Yisa Masia jigiŋ. 20 Juu vuosi jigiŋ, n nagɩ n gbaŋ a yi sɩba banɩŋ dɩ n yi aŋ ba ye gbatɩtaanɩŋ. Vuodiekemba dɩaŋ dɩ dɩna Mosisi mɩraha, n nagɩ wa n gbaŋ a yi sɩba ba wʋnyɩ mɩŋ, ama n gbaŋ mɩraha ka yigi mɩŋ, ta yaala dɩ vuodiekemba dɩ dɩna mɩraha ye gbatɩtaanɩŋ 21 Vuodiekemba dɩ kana ka dɩ mɩraha, n nagɩ wa n gbaŋ a yi sɩba ba wʋnyɩ dɩ ba ye gbatɩtaanɩŋ. Naa ka dagɩ sɩba n ka dɩɩsa Ŋmɩŋ mɩraha; n dɩa Masia mɩraha mɩŋ. 22 Vuodiekemba ba yada dɩ kana ka dala wa n tarɩgɩya mɩŋ sɩba ba wʋnyɩ dɩ ba ye gbatɩtaanɩŋ. N tarɩgɩ wa n gbaŋ sɩba vuoŋ mana mɩŋ a yi vuoŋ mana dɩ dɩ sɩɩ die mana bataŋ nan ye gbatɩtaanɩŋ.

23 N yie wɩaha gie mana wʋvɩɩnaha wɩa, dɩ n keŋ gʋtɩ a ye ka nyʋarɩ. 24 Nɩ sɩba a baarɩ chɩgɩla ma vuosi ŋaana chɩga ama vuobalɩmɩŋ nyɩɩna ma ŋaana dii, ta tuo ka tune. Die wɩa, nɩ chɩgɩma a dii ta tuo ka tune. 25 Chɩchɩgɩla mana mɩa mɩŋ ta yige ba gbaŋ dɩ ba keŋ tuo tune dieke dɩ kana ka yʋasa aŋaŋ kpatɩŋ, ama tɩnɩŋ tɩ tʋma dɩ tɩ keŋ tuo tune dieke dɩ wone kpatɩŋ haahuu. 26 Die wɩa maŋ chɩga ta n nine dɩ bie ka kpatɩŋ ma ta ka chɩga yɔrɩ yɔrɩ; die wɩa maŋ sɩɩ sɩba nuuguŋnɩgɩrʋ dieke dɩ kana ka viise n nuugume yɔrɩ yɔrɩ. 27 N ka yaala manɩŋ vuodieke dɩ mʋʋlɩnana wʋvɩɩnaha a yɩa vuosi keŋ waarɩ ka tune. Die wɩa maŋ mugise n nyɩŋgbanɩŋ aŋ ka saaga a yɩa mɩŋ.

10

Kpaamɩŋ yaa gamma bugile wɩa

1 N nɩmballɩ, n yaala nɩ sɩmma dɩ nɩɩŋmaaŋ die lige tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba mana mɩŋ, ta ba mana die dɩ garɩsɩ mʋgɩkpɩɩrɩ mɩŋ. 2 Die ba mana die lagɩsɩna a sɩɩ Ŋmɩŋ nyaabʋ nɩɩŋmaakʋ aŋaŋ mʋgɩkpɩɩrɩ sʋŋ, ta die bɩrɩŋ Mosisi kʋaŋandɩɩsɩrɩŋ. 3 Ba mana die lagɩsɩya mɩŋ a dii nyindiike dieke Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ yɩna ba, 4 ta die mana dɩ bɩ lagɩŋ a nyuu nyaaŋ dieke Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ yɩna ba wa; dama ba mana die lagɩsɩna a nyuu nyaaŋ dieke die dɩ nyɩna Ŋmɩŋ haalɩbʋ taŋ dieke die dɩ beline be wo. Tannɩ die yiwo Masia. 5 Aŋaŋ die mana, Ŋmɩŋ sʋŋ die ka fɩalɩya aŋaŋ ba jʋsʋ, die wɩa die ʋ vaa ba kpi kpi, ta ba vɔrɩtɩ die dɩ jaasɩ a dʋa dʋa hagɩrɩ ma.

6 Die wɩa, wɩaha gie yiwo dagɩtɩ a kpaana tɩ dɩ tɩ daa yaalɩma bɩaŋ sɩba die ba yaalɩnana die wo, 7 yaa tɩ jɩama bugile sɩba ba bataŋ die dɩ yine die wo, ka maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, “Ta vuosisi die dɩ sʋʋŋ kalɩ a dii ta nyuu ta die hagɩ mi a sie ta jɩama bugile.” 8 Tɩ tʋma dɩgɩntɩ tʋʋma sɩba bataŋ die dɩ tʋma die wo, ta dabalɩmɩŋ ba vuosi tuse baŋɩsɩ-le aŋaŋ ba taa dɩ kpi wo. 9 Tɩ daa magɩsɩma tɩ Yɔmʋtieŋ sɩba bataŋ die dɩ yine die, ta die nyinvuuke die dɩ dʋŋ ba a kʋʋ wa. 10 Tɩ da vʋʋma sɩba bataŋ die dɩ yine die wo ta kuŋ malaka die dɩ keŋ kʋʋ ba wa.

11 Naa mana die yiye mɩŋ a yi ba dɩ ka yi dagɩtɩ, ta ba maagɩ ha a dʋaŋ dɩ a yi kpaamɩŋ a yi tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ benne saŋŋa dieke dʋnɩa dɩ bala ka kpatɩ wa naa.

12 Die wɩa, vuodieke dɩ yilinene dɩ ʋ mɩŋŋɩ zie, sɩmma ta daa keŋ nan. 13 Magɩsɩ dieke mana dɩ kenne nɩ ma yiwo magɩsɩ dieke dɩ ŋaana a kieŋ vuosi ma. Ama Ŋmɩŋ yiwo wusietieŋ ta kaaŋ vaa nɩ juu magɩsɩ dieke dɩ hagɩrɩna a tɩaŋ nɩ; ama saŋŋa dieke magɩsɩŋ dɩ keŋ juu nɩ ʋ nan yɩ nɩ hagɩrɩ dieke nɩ baaŋ bɩagɩ a nyaŋŋɩ ka a nyɩŋ ka ma.

14 Die wɩa, n nɩmballɩ, nɩ vʋarɩ nɩ gbaŋ a nyɩŋ bugile yiri yiri kaabɩŋ ma. 15 N bala yɩa nɩ dama nɩ yiwo yɩantieliŋ, nɩ gbaŋ nɩ yilime yaa gamma wudieke n bala naa wa. 16 Daa dieke tɩ ŋaana bɩra Ŋmɩŋ ta nyuo wo wo dagɩya dɩ tɩ mana lagɩŋ a tɩɩnsa Masia zɩmbʋ mɩŋ; ta paanʋ dieke tɩ ŋaana gbieri gbieri a ŋɔba wa, dagɩya dɩ tɩ mana lagɩŋ a tɩɩnsa Masia nyɩŋgbaŋka mɩŋ. 17 Ka yine paanʋ gɔlɩŋ balɩmɩŋ, ta tɩnɩŋ nɩŋ tɩ dala mɩŋ ta lagɩŋ a yi nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ, dama tɩ mana lagɩŋya a ŋɔba paanʋ gɔlɩŋ balɩŋka.

18 Daansɩma, Juu vuosisi. Ba vuodiekemba dɩ dinene jadieke ba kaabɩna a yɩ Ŋmɩnnɩ lagɩŋya mɩŋ aŋaŋ taŋ a yie kaabaha koriku me. 19 Manɩŋ n balala wudieke wo, dɩ dagɩya mɩŋ dɩ buubu aŋaŋ nɔŋ dieke ba kaabɩna a yi ka wa yaa nyʋarɩ? Aayɩ, ka wo nyʋarɩ. 20 N bala mɩŋ dɩ vuodiekemba dɩ kaabɩna kaaba a yɩa bugile, ba kaaba yɩa jɩmbɩatɩ mɩŋ, daa Ŋmɩŋ. Die wɩa n ka yaala nɩ lagɩma aŋaŋ jɩmbɩatɩ. 21 N ka saagɩya dɩ nɩ lagɩŋ a nyume tɩ Yɔmʋtieŋ Masia nyinnyuuke, ta bɩ nyume jɩmbɩatɩ nyinnyuuke. N ka saagɩya dɩ nɩ dime a nyɩŋ ma tɩ Yɔmʋtieŋ kpalɩ ma ta bɩ dime a nyɩŋ ma jɩmbɩatɩ kpalɩ ma. 22 Tɩ mɩa mɩŋ dɩ tɩ Yɔmʋtieŋ yallɩma nyantaatɩ? Tɩ hagɩrɩ a tɩaŋ wa mɩŋ?

23 Vuosi bataŋ baarɩ dɩ, “Tɩ yaa sieŋ dɩ tɩ yi wɩɩŋ mana.” Wusie; ama daa jaaŋ mana vɩɩna. “Tɩ yaa sieŋ dɩ tɩ yi wɩɩŋ mana.” Ama daa wɩɩŋ mana yalla nyʋarɩ. 24 Da yilime fʋ nyɩɩna ma fʋ wɩa, ama yilime fʋ chanchaalɩŋ wɩa.

25 Nɩ ŋɔbɩma nɔŋ dieke ba yalla daa nyʋŋ ma, ta daa pɩasɩma wʋpɩasɩka diekemba nan mugisi nɩ sʋŋanyile, 26 dama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “Tɩŋgbaŋka gie aŋaŋ ka nyinti mana yiwo Ŋmɩŋ sɩɩtɩ.”

27 Vuodieke dɩ kana ka yi Masia dɩdɩɩsɩrʋ ama ta keŋ bɔmɩsɩ fʋ nyindiike ta fʋ yaala fʋ ga, die nɩŋ dime nyindiike dieke mana ʋ nagɩna zieŋ fʋ ta daa pɩasɩma wʋpɩasɩka diekemba dɩ baaŋ mugisi fʋ sʋŋanyile. 28 Ama dɩɩ yi vuoŋ dɩ balɩ fʋ dɩ “Ba kaabɩ wa buuŋ, die nɩŋ da keŋ dii nyindiikehe vuoke mi sʋŋanyile wɩa. 29 Daa fʋ sʋŋanyile ama vuodieke dɩ balɩ fʋ wa sʋŋanyile.”

“Lalɩa vuoŋ sʋŋanyile dɩ baa ka chʋʋsɩ n dʋŋŋʋ beriŋ? 30 Dɩɩ yi maŋ bɩrɩ Ŋmɩŋ n nyindiike ma ta ye dii, lalɩa vuoŋ dɩ baa ʋ galɩŋ mɩŋ yaa gamma nyindiike dieke n bɩrɩna Ŋmɩŋ a wɩa?”

31 Tɔ, dɩɩ yi diiŋ yaa nyɩŋnyuule, wudieke mana nɩ yinene, nɩ yime wudieke dɩ balla a bɩrɩ Ŋmɩŋ saaŋ. 32 Daa yime wudieke dɩ baaŋ vaa aŋ vuoŋ nan, dɩɩ yi ʋ yi Juu vuoŋ, yaa Giriiki, yaa Ŋmɩŋ vuosi. 33 Nɩ yime sɩba n yinene die wo; n mɩa mɩŋ dɩ yi aŋ vuoŋ mana sʋŋ fɩalɩ n yinene wudieke wo, ta ka yile yaa gamma n gbaŋ beri vɩɩnɩŋ wɩa, ama vuoŋ mana vɩɩnɩŋ, amʋ ba nan keŋ ye gbatɩtaanɩŋ.

11

1 Die wɩa nɩ dɩa n beriŋ sɩba n dɩna Masia beriŋ dene wo.

Yaa gamma sikpeŋ ligiŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ saŋŋa

2 N bɩra nɩ saŋŋa mana nɩ tɩɩnsɩnana n wɩa ta dɩ n dagɩkʋ n nagɩna a yɩ nɩ wa. 3 Ama wɩɩŋ kaanɩ maŋ yaala nɩ sɩmma, dɩ Masia yiwo dembiŋ mana sikpeŋ tieŋ, ta dembiŋ mana dɩ yi ʋ hɔgʋ sikpeŋ tieŋ, ta Ŋmɩŋ dɩaŋ dɩ yi Masia sikpeŋ tieŋ. 4 Die wɩa dembiŋ dieke dɩ jʋʋsɩnana Ŋmɩŋ yaa a bala Ŋmɩŋ wɩa yaalɩŋ ma ta ligi ʋ sikpeŋ aŋaŋ jaaŋ ka yɩa Masia jɩlɩma. 5 Hɔgʋ dieke dɩaŋ dɩ jʋʋsɩnana Ŋmɩŋ yaa a bala Ŋmɩŋ wɩa ama ta ka ligi ʋ sikpeŋ aŋaŋ jaaŋ, ʋ chʋrʋ wa ʋ yie viivi me, ka nan dɩ sɩɩ sɩba ʋ wʋŋ wa ʋ sikpeŋ. 6 Ama dɩɩ yi hɔgʋ wa dɩ ka ligi ʋ sikpeŋ, die nɩŋ dɩ vɩɩna dɩ ʋ chɩa ʋ sikpeŋ zoosi. Ama ka ŋaana yi viivi dɩ hɔgʋ wʋŋ ʋ sikpeŋ yaa chɩa ʋ sikpeŋ zoosi wo, ʋ mʋ ʋ ligi wo ʋ sikpeŋ. 7 Dɩ ka mʋ dɩ dembiŋ ligi ʋ sikpeŋ dama Ŋmɩŋ die naanna wa ʋ nɩasɩ wa ta bɩ yi Ŋmɩŋ bɩrɩŋ, ama hɔgʋ nɩnɩŋ yiwo dembiŋ bɩrɩŋ. 8 Dama dembiŋ ka naaŋ nyɩŋ hɔgʋ ma, ama hɔgʋ naanna nyɩŋ dembiŋ me. 9 Ŋmɩŋ die ka naaŋ wa dembiŋ a yɩ hɔgʋ ama die ʋ naaŋ wa hɔgʋ a yɩ dembiŋ. 10 Ta malakasi wɩa, dɩ vɩɩna dɩ hɔgʋ ligi ʋ sikpeŋ aŋ ka yi dagɩtɩ dɩ ʋ chʋrʋ wa yiwo ʋ sikpeŋ tieŋ. 11 Ama tɩ Yɔmʋtieŋ jigiŋ nɩŋ, dɩɩ yi dembiŋ dɩ wori, hɔgʋ kaaŋ dɩ beri, ta dɩɩ yi hɔgʋ dɩaŋ dɩ wori, dembiŋ dɩaŋ kaaŋ dɩ beri, 12 dama Ŋmɩŋ die nagɩ wa dembiŋ gambiŋ a naaŋ hɔgʋ, ta hɔgʋ dɩaŋ dɩ mɩra dembiŋ, ama jaaŋ mana nyɩŋ wa Ŋmɩŋ jigiŋ.

13 Nɩ pɩasɩ nɩ gbaŋ sɩba dɩ vɩɩna dɩ hɔgʋ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ ta ka ligi ʋ sikpeŋ? 14 Ama tɩ beriŋ ma dagɩya dɩ dɩɩ yi ta dembiŋ dɩ yaa sikpeŋ zoowagɩtɩ ka yiwo viivi a yɩ wa; 15 ama dɩɩ yi hɔgʋ dɩ yaa zoowagɩtɩ ka yɩa wa vɩɩnɩŋ, hɔgʋ zoosi yiwo ʋ sibubiŋ. 16 Ama dɩɩ yi vuoŋ dɩ yaala ʋ nɩgɩ nɩnhagɩrɩŋ yaa gamma ka ma, n nan balɩ dɩ tɩnɩŋ yaa Masia dɩdɩɩsɩrɩ chanchaalɩŋ die dɩ benne mana wo chʋara a gʋtɩ naa ma.

Yaa gamma tɩ Yɔmʋtieŋ nyindiike diile wɩa

(Mat. 26.26-29; Maki 14.22-25; Luki 22.14-20)

17 Wudieke n yaala n balɩ naa nɩŋ, n ka bɩra nɩ ka wɩa, dama nɩ ŋaana lagɩma aŋaŋ taŋ wa a yie wudieke wo, wo nyʋarɩ a yɩa nɩ ama ka chʋʋsa nɩ mɩŋ. 18 Bʋmbʋŋaŋ wɩɩŋ yiwo, n wʋŋya mɩŋ ba balala dɩ nɩ ŋaana lagɩma tamba wa, lugiŋ ŋaana bie nɩ sʋnsʋŋ, ta maŋ tuo a taŋ dii dɩ a yiwo wusie. 19 Dɩ yiwo wusie dɩ lugiŋ nan dɩ beri, dama kanɩŋ ka bala ka dagɩ vuodiekemba dɩ senne dɩ wusie sieku yaalɩŋ ma. 20 Nɩ ŋaana keŋ lagɩma wa daa tɩ Yɔmʋtieŋ nyindiike nɩ ŋaaŋ die. 21 Dama nɩ ŋaana lagɩŋ wa, vuoŋ mana ŋaaŋ die ʋ diile ta ka chɩɩsa ʋ chanchaalɩŋ, ta bataŋ kʋma kɔŋ ta bataŋ dɩaŋ dɩ die a chaga, ta bataŋ dɩ nyuo a buge, ta bataŋ dɩaŋ dɩ ka yese a nyuo. 22 Nɩ wo tige a baaŋ nyuu ta dii mi? Yaa nɩ ka yɩa Ŋmɩŋ vuosi jɩlɩma ta yie zɔɔlɩntielibe dɩ die viivi? Bɩa nɩ yaala n bala nɩ yaa gamma wɩɩrɩ gie mi? N nan bɩrɩ nɩ wɩaha gie ma? Aayɩ, n kaaŋ bɩrɩ nɩ.

23 N tuo wo dagɩkʋ gie a nyɩŋ tɩ Yɔmʋtieŋ jigiŋ ta nagɩ yɩa nɩ: dɩ yuŋ dieke ba posine tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa chɩaŋ, die ʋ nagɩ paanʋkʋ, 24 a waasɩ Ŋmɩŋ, a yi ke gbieri gbieri a nagɩha a yɩ ʋ kʋaŋandɩɩsɩrɩba dɩ ba ŋɔbɩ, ta baarɩ dɩ, “N nyɩŋgbanɩŋ wʋnna maŋ baa n nagɩ aŋ ba kʋʋ mɩŋ nɩ wɩa. Nɩ yime naa a tɩɩnsɩma n wɩa.” 25 Nyindiikehe kʋaŋ, ta ʋ bɩ nagɩ daaŋ aŋaŋ nyaaŋchibiŋ a baarɩ dɩ, “Daabʋ gie yiwo n zɩŋ dagɩtɩ a daga dɩ Ŋmɩŋ yɩ wa nʋahaalɩŋ a yɩ vuota, saŋŋa dieke nɩ yaala nɩ nyu, nɩ nyume a tɩɩnsɩma n wɩa.”

26 Saŋŋa dieke mana nɩ keŋ ŋɔba tɩ Yɔmʋtieŋ paanʋ gulimiŋ ta nyuo daabʋ gie, nɩ bala vuosi dɩ tɩ Yɔmʋtieŋ die kpiye mɩŋ a ga tʋgɩ saŋŋa dieke ʋ bala ʋ yiŋŋi keŋ. 27 Die wɩa, vuodieke nɩŋ mana dɩ keŋ ŋɔbɩ tɩ Yɔmʋtieŋ paanʋkʋ ta nyu daabʋ, sie dieke ʋ kana ka mʋ dɩ ʋ yi die, die vuoke mi yiwo bɩaŋ a yi tɩ Yɔmʋtieŋ nyɩŋgbanɩŋ aŋaŋ ʋ zɩmbʋ mɩŋ. 28 Vuoŋ mana mɩŋŋɩ wʋnsɩ ʋ gbaŋ, ta ye ŋɔbɩ paanʋkʋ ta nyu a daabʋ. 29 Vuodieke nɩŋ dɩ kenne ŋɔbɩ paanʋkʋ ta nyu daabʋ ta ka sɩba dɩ ka zie tɩ Yɔmʋtieŋ nyɩŋgbaŋka naŋ ma, ʋ nan ye tɩbɩdatɩ dieke dɩ yine bɩaŋ ʋ ŋɔbɩna ta nyuo wɩa. 30 Die yine nɩ pam dɩ yʋagɩ ta yi wabɩtɩ, ta bataŋ dɩ kpi kpi. 31 Ama dɩɩ yi tɩ nan woliŋ a wʋnsɩ tɩ gbaŋ ta ye ŋɔbɩ ta nyu, tɩ kaaŋ ye tɩbɩdatɩŋ. 32 Tɩ Yɔmʋtieŋ die tɩ sarɩya ta data tɩ tɩbɩdatɩŋ, amʋ ʋ kaaŋ chʋʋsɩ tɩ saŋŋa dieke ʋ bala ʋ chʋʋsɩ tɩŋgbaŋka gie vuosi wo.

33 Die wɩa, n nɩmballɩ, dɩɩ yi nɩ keŋ lagɩsɩ taŋ dɩ nɩ dii tɩ Yɔmʋtieŋ nyindiikehe, nɩ chɩɩsɩma taŋ. 34 Ama vuodieke nɩŋ kɔŋ dɩ yalla, ta ʋ kaaŋ bɩagɩ a chɩɩsɩ, die nɩŋ ʋ woliŋ dii ʋ tigiŋ me, ta ye keŋ, die kaaŋ dɩ yaa tɩbɩdatɩŋ a keŋ ʋ ma saŋŋa dieke nɩ kenne lagɩŋ tamba wa. Wʋtɩalɩkaha nɩŋ maŋ keŋ keŋ, n nan balɩ nɩ.

12

Yaa gamma Ŋmɩŋ Halɩkasɩka piinisi wɩa

1 N nɩmballɩ, yaa gamma Ŋmɩŋ Halɩkasɩka, n yaala nɩ sɩmma ka piinisi dɩ sɩna die aŋaŋ wusie. 2 Nɩ sɩba a baarɩ saŋŋa dieke nɩ yene ka yi Masia yada wa, die nɩ jɩama bugile, jadieke dɩ kana ka bala wɩa, ta die yaa nɩ gaama sieti pam ma. 3 N yaala nɩ sɩmma dɩ dɩɩ yi Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ bie vuodieke ma, die vuoke kaaŋ bɩagɩ yuori ʋ nʋaŋ a chʋʋsɩ Yisa saaŋ; ta vuoŋ dɩaŋ kaaŋ bɩagɩ a balɩ dɩ Yisa yine tɩ Yɔmʋtieŋ, sie Ŋmɩŋ Halɩkasɩka bie ʋ ma.

4 Ŋmɩŋ Halɩkasɩka piinisi yiri yiri benne, ama Halɩkasɩ balɩŋka yɩnana a mana. 5 Ŋmɩŋ jɩamɩŋ yiri yiri benne, ama Yɔmʋtieŋ balɩŋka tɩ jɩama. 6 Tʋʋma yiri yiri dɩaŋ benne, ama Ŋmɩŋ balɩŋka vasɩnana vuoŋ mana dɩ tʋma ʋ tʋʋma. 7 Ŋmɩŋ yɩ Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ mana hagɩrɩŋ yiri yiri mɩŋ dɩ a dagɩ dɩ Halɩkasɩka bie ba ma, dɩ tɩ suŋŋi Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ mana. 8 Halɩkasɩka nan yɩ vuoŋ yɩaŋ wʋbalɩka; ta bɩ yɩ wʋnyɩ dɩaŋ sɩbɩŋ ta ʋ bala sɩbɩŋ wʋbalɩka, ama a mana nyɩnna Halɩkasɩ balɩŋka jigiŋ. 9 Halɩkasɩka yɩa vuoŋ yada, ta bɩ yɩa wʋnyɩ dɩaŋ hagɩrɩ dieke dɩ vasɩnana yʋagɩtieliŋ dɩ yese gbaamɩŋ; 10 ta bɩ yɩa wʋnyɩ dɩaŋ hagɩrɩŋ ʋ bɩagɩ tʋma mamachi tʋʋma; ta bɩ yɩa ʋ wʋnyɩ dɩaŋ yɩaŋ ʋ bɩagɩ a yiŋŋi bala Ŋmɩŋ wɩa; ta bɩ yɩa wʋnyɩ dɩaŋ yɩaŋ dieke ʋ bɩagɩ a sɩba piini dieke dɩ nyɩnna Ŋmɩŋ Halɩkasɩka jigiŋ aŋaŋ jadieke dɩ kana ka nyɩŋ Halɩkasɩka jigiŋ; ta bɩ yɩa wʋnyɩ dɩaŋ yɩaŋ ʋ bɩagɩ bala jabalɩkɩ yiri yiri diekemba ba kana ka wʋmma; ta bɩ yɩa wʋnyɩ dɩaŋ yɩaŋ ʋ bɩagɩ yiŋŋi bala jabalɩkɩ dieke ʋ kana ka wʋmma ha chɩaŋ. 11 Naa yiwo Halɩkasɩka tʋʋma, ta ʋ yɩa vuoŋ mana die piini sɩba wʋnɩŋ Halɩkasɩka dɩ yaalala die.

Nyɩŋgbanɩŋ wʋbalɩka wɩa

12 Masia sɩɩ sɩba nyɩŋgbanɩŋ; nyɩŋgbanɩŋ yiwo nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ ama ta puo puo lʋga lʋga, ama ka puone puo die mana ka ye yiwo nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ. 13 Tɩ mana vuodiekemba dɩ yine Juu vuosi aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi, aŋaŋ yɔŋɩsɩ, aŋaŋ vuodiekemba dɩ sɩna ba gbaŋ, ba sɩɩ tɩ mana Ŋmɩŋ nyaaŋ aŋaŋ Halɩkasɩ balɩŋka mɩŋ dɩ tɩ lagɩŋ a yi nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ; ta Halɩkasɩ balɩŋka dɩ suuli tɩ mana.

14 Nyɩŋgbaŋka ka yi chɩbɩbalɩmɩŋ, ama a dala mɩŋ. 15 Dɩɩ yi naŋ dɩ baarɩ dɩ, “N kana ka yi nuuŋ wɩa n ka gʋtɩ nyɩŋgbaŋka ma” daa die naŋ dɩ baa ka yi aŋ ka kaaŋ gʋtɩ nyɩŋgbaŋka ma. 16 Ta dɩɩ yi ta tɩbɩŋ dɩ baarɩ dɩ, “Manɩŋ n ka yi nimbiŋ die wɩa n ka gʋtɩ nyɩŋgbaŋka ma”, daa die tɩbɩŋ dɩ baa ka yi aŋ ka kaaŋ gʋtɩ nyɩŋgbaŋka ma. 17 Dɩɩ yi ta nyɩŋgbaŋka mana dɩ lagɩŋ a yi nimbiŋ, lalɩa ka baa ka yi a wʋmma wɩa? Ta dɩɩ yi ka lagɩŋ yi tɩbɩŋ, lalɩa ka baa ka yi a wʋŋ nyuugiŋ? 18 Ama Ŋmɩŋ lagɩŋ wa nyɩŋgbaŋka gie lʋga lʋga mana a yi nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ ʋ yaalala dene. 19 Dɩɩ yi a mana dɩ lagɩŋ yi jabalɩmɩŋ, ka tɩŋ nan yi nyɩŋgbanɩŋ? 20 Dɩ sɩna die wo, nyindiekemba dɩ taasɩna nyɩŋgbaŋka dala mɩŋ, ama a mana yiwo nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ.

21 Die wɩa, nimbiŋ kaaŋ bɩagɩ balɩ yɩ nuuŋ dɩ, “N ka yaala fʋ”, yaa sikpeŋ balɩ yɩ naŋ dɩ, “N ka yaala fʋ.” 22 Ta tɩ nyɩŋgbaŋ lʋga lʋga diekemba dɩ taasɩna nyɩŋgbanɩŋ ma ta sɩɩ sɩba a wo hagɩrɩbʋ, dɩɩ yi a wori nyɩŋgbaŋka kaaŋ bɩagɩ a yi wɩɩŋ. 23 Nyɩŋgbaŋ lʋga diekemba ta tɩ daansɩna ta ka faasɩ wo jɩlɩma wa, hanɩŋ tɩ mɩŋŋɩ daansa aŋaŋ nɩŋŋmɩna. Die wɩa tɩ mɩŋŋɩ lige vuosi nine me tɩ lʋga diekemba dɩ kana ka mʋ dɩ vuosi ye, 24 ta lʋga diekemba dɩ mʋna vuosi yesime tɩ ka ligihe. Ŋmɩŋ lagɩŋ wa tɩ nyɩŋgbaŋka sie dieke me lʋga diekemba dɩ wone jɩlɩma wa tɩ faasɩ daansa. 25 Ʋ yiwo naa dɩ nyɩŋgbaŋka lʋga mana lagɩŋ a tʋma vɩɩnɩŋ, ta lʋga mana baga bemme hanɩŋ ba ma. 26 Dɩɩ yi nyɩŋgbaŋka lʋgɩbalɩmɩŋ dɩ die wahala nyɩŋgbaŋka mana dinene wahala dene; ta dɩɩ yi nyɩŋgbaŋka lʋgɩbalɩmɩŋ dɩ ye jɩlɩma nyɩŋgbaŋka mana yaa wa sʋgɩfɩalɩŋ mɩŋ.

27 Nɩnɩŋ nɩ lagɩŋ yiwo Masia nyɩŋgbaŋka, ta nɩ wʋnyɩ mana yiwo ʋ nyɩŋgbanɩŋ lʋgɩŋ. 28 Die wɩa Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩ Masia tʋntʋntɩba Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ ma, ta ba yi nɩŋŋandɩɩsɩrɩŋ; a bɩ gʋtɩ vʋarɩ naazʋalɩŋ; ta vʋarɩ dɩdagɩrɩŋ; a bɩ gʋtɩ vʋarɩ vuodiekemba dɩ tʋnnana mamachi wɩa; a bɩ gʋtɩ vʋarɩ vuodiekemba dɩ ʋ yɩna ba hagɩrɩŋ ba bɩagɩ gbaama yʋagɩtieliŋ; ta vʋarɩ susuŋŋiriŋ; a bɩ vʋarɩ vuodiekemba ʋ yɩna ba yɩaŋ ba bɩagɩ daansa tʋʋmaha; ta bɩ gʋtɩ vʋarɩ vuodiekemba dɩ bɩagɩ balala nyɩŋbalɩkɩ yiri yiri diekemba ba kana ka wʋmma. 29 Daa vuoŋ mana yine Masia tʋntʋntʋ, yaa naazʋa, yaa dɩdagɩrʋ yaa vuodiekemba dɩ yalla hagɩrɩŋ a bɩagɩ tʋma mamachi tʋʋma. 30 Daa vuoŋ mana yalla hagɩrɩŋ a bɩagɩ gbaama yʋagɩtieliŋ, yaa a bɩagɩ bala nyɩŋbalɩkɩ gaasɩ diekemba ba kana ka wʋmma, yaa daa vuoŋ mana nan bɩagɩ a yiŋŋi a balɩ nyɩŋbalɩkɩ gaasɩ diekemba ba kana ka wʋmma a chɩasɩ. 31 Nɩ yaalɩma piini diekemba dɩ yine piinikpɩɩma aŋaŋ nɩŋŋmɩna.

N nan dagɩ nɩ sie dieke dɩ tɩanna a mana.

13

Choti wɩa

1 Tɔ, Dɩɩ yi maŋ bɩagɩ bala nyɩŋbalɩkɩ gaasɩ mana, yaa a bɩagɩ bala malakasi jabalɩkɩŋ, ama ta wo choti aŋaŋ vuosi, n sɩɩ sɩba gɩŋgaŋ yaa bimbilimiŋ watɩ mɩŋ. 2 Dɩɩ yi maŋ yaa piini dieke a baaŋ bɩagɩ yiŋŋi bala Ŋmɩŋ wɩa, yaa ta yaa sɩbɩŋ mana yaa ta bɩagɩ sɩba wʋlɔbɩrɩka wɩa mana, yaa ta yaa yada dieke dɩ baaŋ bɩagɩ a yi ta tankpeŋkpɩɩŋ vʋʋ jigiŋ kaanɩ a ga jigigaaŋ, ama ta wo choti aŋaŋ vuosi, n yiwo yɔrɩ. 3 Dɩɩ yi maŋ nagɩ n nyinti diekemba n yalla mana a yi zɔɔlɩntieliŋ, ta nagɩ n gbaŋ a yɩ dɩ ba juo boliŋ Masia wɩa, ama ta wo choti aŋaŋ vuosi, ka wo nyʋarɩ a yɩ mɩŋ.

4 Vuodieke dɩ yaa choti, yaa wa suguru ta bɩ chɩga vuosi zɔɔlɩŋ, ʋ wo sʋgɩbɩaŋ, yaa kuuliŋ yaa kɔtɩŋ-n gbaŋ, 5 ʋ wo kalinbaani, choti ka yie ʋ chanchaalɩŋ yɔrɩ yɔrɩ, yaa ta faasɩna yaala ʋ kasɩŋ ma vɩɩnɩŋ, yaa ta jɩa sɩnyɩɩrɩŋ yɔrɩ yɔrɩ, ʋ ka naga bɩaŋ dieke ba yinene wo a yie ʋ sʋŋ ma. 6 Vuodieke dɩ yalla choti ka yaa sʋgɩfɩalɩŋ yaa gamma bɩaŋ ma, ama ta yaa sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ wusieke. 7 Vuodieke dɩ yalla choti ka gbalɩga; ʋ yada aŋaŋ ʋ tama aŋaŋ ʋ suguru wo kpatɩŋ.

8 Choti wo kpatɩŋ. Ama dɩɩ yi Ŋmɩŋ wɩa yiŋŋi balɩkʋ ka nan keŋ kpatɩ, ta dɩɩ yi wʋbalɩkɩ gaasɩ balɩŋ ka nan keŋ kpatɩ, ta dɩɩ yi sɩbɩŋ ka nan keŋ kpatɩ. 9 Lele nɩŋ, tɩ sɩba wa bɩta ta Ŋmɩŋ wɩa yiŋŋi balɩkʋ piinike gbaŋ dɩ yuori a dagɩtɩ bɩta mɩŋ. 10 Ama saŋŋa dɩ keŋ tʋgɩ ta Ŋmɩŋ dɩ dagɩtɩ a mana, wudieke dɩ benne bɩta wa nan kpatɩ.

11 Saŋŋa dieke die n yine bʋabiŋ die n bala sɩba bʋabiŋ, ta die yie nyinti sɩba bʋabiŋ, ta die yile sɩba bʋabiŋ, ama wana lʋa naa, n vaa wa balɩbɩsɩŋaŋ wɩa. 12 Wudieke tɩ sɩbɩna lele wo yayaa mɩŋ, ta sɩɩ sɩba tɩ ŋaana daansa dige me ta ka yese vɩɩnɩŋ; ama tɩ nan keŋ ye he yaalɩŋ ma. Wudieke n sɩbɩna lele gie wo yayaa mɩŋ, ama n nan keŋ sɩbaha vɩɩnɩŋ sɩba Ŋmɩŋ dɩ sɩbɩna mɩŋ vɩɩnɩŋ die wo.

13 Tɔ, yada aŋaŋ tama aŋaŋ choti, nyinti ataa wa gie benne; ama choti tɩaŋ a mana.

14

Halɩkasɩka piini wʋbalɩka bɩbra

1 Nɩ yaalɩma choti a tɩaŋ jaaŋ mana; ama ta bɩ yaalɩma Ŋmɩŋ Halɩkasɩka piini aŋaŋ nɩŋŋmɩna, a tɩaŋ a mana nɩ faasɩ yaalɩma piini dieke dɩ yine Ŋmɩŋ wɩa yiŋŋi balɩkʋ. 2 Vuodieke dɩ balala nyɩŋbalɩkɩ gaasɩ diekemba ʋ kana ka wʋmma ta Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ yɩ wa wa, ʋ bala yɩa Ŋmɩŋ daa vuota, dama vuoŋ ka sɩba a chɩasɩ, ʋ ŋaana bala lɔbɩrɩŋ wɩa Halɩkasɩka hagɩrɩŋ ma wa. 3 Ama vuodieke dɩ yiŋŋine bala Ŋmɩŋ wɩa, bala yɩa vuota ta suŋŋe be ta kpaŋŋɩsa ba ta yɩa ba sʋgɩfɩalɩŋ. 4 Vuodieke dɩ balala wʋbalɩkɩ gaasɩ dieke ʋ kana ka wʋmma suŋŋe ʋ gbaŋ nyɩɩna; ama vuodieke dɩ yiŋŋine bala Ŋmɩŋ wɩa suŋŋe Masia dɩdɩɩsɩrɩba mana.

5 N tɩŋ yaala nɩ mana balɩma nyɩŋbalɩkɩ gaasɩ diekemba nɩ kana ka wʋmma, ama a tɩaŋ ka n tɩŋ yaala nɩ mana yiŋŋi balɩma Ŋmɩŋ wɩa mɩŋ. Vuodieke dɩ yiŋŋi bala Ŋmɩŋ wɩa, ka yaa nyʋarɩ a tɩaŋ vuodieke dɩ balala wʋbalɩkɩ gaasɩ dieke ʋ kana ka wʋmma, sie vuoŋ bie mi ta nan bɩagɩ yiŋŋi balɩ wɩaha a dagɩ Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ aŋ ka suŋŋi be. 6 N nɩmballɩ, dɩɩ yi maŋ keŋ nɩ jigiŋ a bala wʋbalɩkɩ gaasɩ diekemba n kana ka wʋmma, bɩa suŋŋiŋ maŋ yɩa nɩ? Sie maŋ keŋ a yuori nyindieke dɩ nyɩna Ŋmɩŋ jigiŋ a dagɩ nɩ, yaa yɩaŋ, yaa a yiŋŋi balɩ Ŋmɩŋ wɩa a yɩ nɩ, yaa dagɩkʋ a taŋ.

7 Dɩɩ yi nyindiekemba dɩ wone mɩsɩ ba yaa laala dɩ ka tarɩga a kpaŋ, lalɩa vuosi dɩ baa ba yi a sɩmma a kpaŋ chɩaŋ? 8 Dɩɩ yi vuodieke wɩɩnana kantana dɩ ka mɩŋŋɩ wɩɩ nɩŋŋmɩna wɩɩla, mɩnɩa baaŋ yi siri aŋaŋ tɔŋ? 9 Die gbaŋ gbaŋ dɩ sɩɩ, dɩɩ yi fʋ bala yɩa vuosi aŋaŋ jabalɩkɩ dieke ba kana ka wʋmma, lalɩa ba baa ba yi a sɩmma wudieke fʋ balala chɩaŋ? Dɩ nan dɩ sɩɩ sɩba bala yɩa wa bʋlɔgɩsɩŋ. 10 Nyɩŋbalɩka yiri yiri pam benne dʋnɩa ma, ta a mana dɩ yaa a chɩasɩ. 11 Ama dɩɩ yi maŋ ka sɩba jabalɩkɩ dieke vuoŋ dɩ bala yɩa mɩŋ, vuodieke dɩ balala a yɩa mɩŋ nan dɩ yi chaanʋ n jigiŋ ta n dɩaŋ yi chaanʋ ʋ jigiŋ. 12 Nɩ senne yaalala Halɩkasɩka piini wo, nɩ yaalɩma piini dieke dɩ baaŋ suŋŋi Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ mana.

13 Vuodieke dɩ balala nyɩŋbalɩkɩ gaasɩ diekemba ʋ kana ka wʋmma, mʋ ʋ jʋʋsɩ wa Ŋmɩŋ a ye piini dieke ʋ baaŋ bɩagɩ a daga a chɩasɩ. 14 Dɩɩ yi maŋ jʋʋsa Ŋmɩŋ aŋaŋ wʋbalɩkɩ dieke n kana ka wʋmma, n haalɩŋ jʋʋsɩnana ama n ka sɩba wudieke n balɩnana chɩasɩ. 15 Lalɩa maŋ baa yi? N nan jʋʋsɩ Ŋmɩŋ aŋaŋ n haalɩŋ, ta bɩ jʋʋsɩ wa aŋaŋ n sʋŋanyile; ta chɩa yɩla a yɩ Ŋmɩŋ aŋaŋ n haalɩŋ; ta bɩ chɩa yɩla aŋaŋ n sʋŋanyile. 16 Dama fʋ bɩra Ŋmɩŋ ta waasa wa aŋaŋ fʋ haalɩbʋ nyɩɩna ma, lalɩa vuodiekemba dɩ kana ka sɩba a chɩasɩsɩ dɩ baa ba gʋtɩ fʋ a bɩrɩ Ŋmɩŋ? Dɩɩ yi ba ka sɩba a chɩasɩsɩ, lalɩa ba baa ba sɩmma dɩ fʋ bɩrɩŋ yiwo wusie? 17 Dɩɩ yi fʋ Ŋmɩŋ bɩrɩkʋ dɩ vɩɩna gbaŋ, ama ka kaaŋ suŋŋi vuoŋ.

18 N waasa Ŋmɩŋ dɩ n bɩagɩ bala wʋbalɩkɩ dieke n kana ka wʋmma a tɩaŋ nɩ wʋnyɩ mana. 19 Ama maŋ bie Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ lagɩmɩŋ sʋŋ, n nan dɩ yaala dɩ n balɩ nʋawɩɩŋ anʋ diekemba dɩ yalla chɩasɩ aŋ ka suŋŋi n chanchaalɩŋ, a tɩaŋ n baa bala nʋawɩɩŋ tuse tuse jabalɩkɩ dieke n kana ka wʋmma ma.

20 N nɩmballɩ, nɩ daa yilime sɩba ballɩbɩsɩsɩ, ama bɩaŋ yiile nɩŋ nɩ sɩmma sɩba ballɩbɩsɩ, ama nɩ yilime sɩba nyɩŋkʋra. 21 Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, Ŋmɩŋ baarɩ,

N nan daansɩ vaa chaanɩŋ diekemba dɩ balala jabalɩkɩ gaasɩ

aŋ ba balɩ wɩa a yɩ n vuosi.

Ba nan balɩ a yɩ ba tɩŋgbaŋ gaaŋ nyɩŋbalɩka ma

die mana yɔrɩ n vuosi kaaŋ wʋŋ a yɩ mɩŋ.

22 Die wɩa, wʋbalɩkɩ gaasɩ yiwo Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ dagɩtɩ a yɩa vuodiekemba dɩ kana ka yi Masia yada wa, daa vuodiekemba dɩ yine wo yada wa. Ama Ŋmɩŋ wɩa yiŋŋi balɩkʋ yiwo dagɩtɩ a yi yada tieliŋ, daa vuodiekemba dɩ kana ka yi Masia yada wa.

23 Dɩɩ yi Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ mana dɩ lagɩŋ taŋ, ta vuoŋ mana dɩ bala jabalɩkɩ gaasɩ diekemba ba kana ka wʋmma, ta vuodiekemba dɩ kana ka yi Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ yaa vuodiekemba dɩ kana ka sɩba a wɩa dɩ keŋ juu, ba kaaŋ balɩ dɩ nɩ juo yɩɩŋyaatɩ? 24 Ama dɩɩ yi ta Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ dɩ lagɩŋ taŋ, ta tuose Ŋmɩŋ wɩa a yiŋŋi bala yɩa taŋ ta vuodiekemba dɩ kana ka yi Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ yaa vuodiekemba dɩ kana ka sɩba a wɩa dɩ keŋ juu, ba nan mɩŋŋɩ dɩ ba yiwo tʋntʋmbɩatɩ tieliŋ yaa gamma wudieke ba wʋnna wa ta dii ba gbaŋ gbaŋ sarɩya. 25 Ta yuori balɩ wudieke dɩ benne ba sʋgɩtɩ ma, ta sʋʋŋ gbigiri a bɩrɩ Ŋmɩŋ ta baarɩ dɩ, “Wusie, Ŋmɩŋ seŋ bie nɩ jigiŋ.”

Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ dɩ mʋna ba jɩama Ŋmɩŋ dene

26 N nɩmballɩ, n balɩkʋ gie chɩaŋ? Dɩɩ yi nɩ keŋ lagɩsɩ taŋ dɩ nɩ jɩama Ŋmɩŋ, ta wʋnyɩ ŋaaŋ yaa wa yɩlɩ, ta wʋnyɩ dɩaŋ dagɩŋ, ta wʋnyɩ dɩaŋ wudieke Ŋmɩŋ dɩ yuorine a dagɩ wa, ta wʋnyɩ dɩaŋ wʋbalɩkɩ gaasɩ diekemba ʋ kana ka wʋmma, ta wʋnyɩ dɩaŋ dɩ bɩagɩ bala wʋbalɩkɩ gaasɩ diekemba ʋ kana ka wʋmma a chɩasɩ, nɩ yime genhe mana sie dieke dɩ mʋna a suŋŋime Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ. 27 Dɩɩ yi ba yaala ba balɩ wʋbalɩkɩ gaasɩ diekemba ba kana ka wʋmma ba daa tɩaŋ vuosi bale yaa bataa, ba balɩma wʋnyɩ wʋnyɩ, ta vuoŋ dɩaŋ bemme mi a daga a chɩasɩ kaanɩ kaanɩ. 28 Ama dɩɩ yi ta vuodieke dɩ baaŋ bɩagɩ a dagɩ a chɩasɩ dɩ wori, die nɩŋ vuodieke dɩ balala wʋbalɩkɩ gaasɩ diekemba ʋ kana ka wʋmma tarɩ ta balɩma yɩma ʋ nyɩɩna ma aŋaŋ Ŋmɩŋ. 29 Nɩ vaa naazʋalɩŋ bale yaa bataa balɩma Ŋmɩŋ wɩaha, ta vuotɩalɩkaha jɩɩma wudiekemba ba balala wa. 30 Ama dɩɩ yi ta vuoŋ dɩ kalɩ nɩ sʋŋ ta Ŋmɩŋ dɩ yuori ʋ wɩaha a dagɩ wa, ta ʋ yaala ʋ yiŋŋi balɩ Ŋmɩŋ wɩaha, vuodieke dɩ balala wa tarɩ. 31 Nɩ mana nan bɩagɩ yiŋŋi balɩ Ŋmɩŋ wɩa wʋnyɩ wʋnyɩ aŋ ka yi vuoŋ mana bʋgɩrɩ aŋ ka kpaŋŋɩsɩ vuoŋ mana. 32 Vuodieke dɩ yalla piini dieke dɩ yine Ŋmɩŋ wɩa yiŋŋi balɩkʋ nan bɩagɩ yigi ʋ gbaŋ a chɩɩsɩ ʋ saŋŋa, 33 dama Ŋmɩŋ ka wa tɩ dɩ tɩ yime wɩa tɔra tɔra, ama ʋ wa tɩ dɩ tɩ bemme sɔmm.

Die dɩ mʋ dɩ sɩmma saŋŋa dieke Ŋmɩŋ vuosi dɩ keŋ lagɩŋ. 34 Hɔgʋba mʋ ba mʋʋ ba nʋa sɔmm Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ lagɩmɩŋ jigiŋ, ama ba mʋ ba sʋʋŋ ba gbaŋ tɩŋgbaŋ ta wʋmma sɩba Ŋmɩŋ mɩraha dɩ dagɩna die wo. 35 Dɩɩ yi ba yaala ba sɩmma wɩɩŋ, ba pɩasɩ ba chʋllɩŋ tige me, dama ka yiwo viivi dɩ hɔgʋ balɩ wɩa Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ lagɩmɩŋ jigiŋ.

36 Ŋmɩŋ wɩaha gie die ka woliŋ piili wo nɩ jigiŋ, yaa daa nɩ nyɩɩna ma jigiŋ ka keŋ tʋgɩ. 37 Vuodieke dɩ sɩba dɩ ʋ yiwo Ŋmɩŋ naazʋa yaa ʋ yaa Halɩkasɩka piini, ʋ sɩmma a baarɩ wudieke n maagɩnana yɩa nɩ naa yiwo tɩ Yɔmʋtieŋ mɩra mɩŋ. 38 Ama vuodieke dɩ zeti wɩaha gie, nɩ gbaŋ daa tuosime ʋ wɩa.

39 Die wɩa n nɩmballɩ, nɩ yaalɩma Ŋmɩŋ wɩa yiŋŋi balɩkʋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna, ama nɩ da kagɩma vuodiekemba dɩ yaala wʋbalɩkɩ gaasɩ diekemba ba kana ka wʋmma balɩŋ. 40 Nɩ yime wɩɩŋ mana vɩɩnɩŋ vɩɩnɩŋ aŋ a dɩa taŋ.

15

Masia kuŋ hagɩŋ wɩa

1 N nɩmballɩ, n yaala n tɩɩnsɩ nɩ mɩŋ yaa gamma wʋvɩɩna dieke die n mʋʋlɩna a yɩ nɩ wa, ta nɩ tuo a mɩŋŋɩ pɔgɩlɩha wa. 2 Dɩɩ yi nɩ mɩŋŋɩ pɔgɩlaha nɩ nan ye gbatɩtaanɩŋ, daa die nɩ yadaka nan yi yɔrɩ.

3 Wudieke n tuone wo kanɩŋ maŋ nagɩ a yɩ nɩ wa, ta ka yine wʋkpɩɩŋ a tɩaŋ wɩɩŋ mana; dɩ Masia die tuo wo tɩnɩŋ wʋbɩayiiriŋ kuŋ a kpi, sɩba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋ ma dene wo; 4 dɩ die ba guu wo mɩŋ, ta ʋ hagɩ kumbu me ka daraa ataa daraaŋ sɩba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dene wo, 5 ta die nyɩŋ Piita jigiŋ, ta ka kʋaŋ chaaŋ ʋ bɩ nyɩŋ ʋ tʋntʋntɩŋ baŋ aŋaŋ bale wo jigiŋ. 6 Ka kʋaŋ chaaŋ die ʋ nyɩŋ bʋnyɩ ʋ dɩdɩɩsɩrɩŋ dɩ tɩanna vuosi kɔbɩsɩ-nʋ wa jigiŋ, bataŋ pam ye bie ba mɩsɩ ma ta bataŋ dɩaŋ dɩ kpi. 7 Naa kʋaŋ chaaŋ die ʋ nyɩŋ Jemisi jigiŋ, ta die keŋ nyɩŋ ʋ tʋntʋntɩba mana jigiŋ.

8 Ka kʋaŋ kʋaŋ die ʋ keŋ nyɩŋ n gbaŋ n jigiŋ, manɩŋ vuodieke die dɩ sɩna sɩba n daaŋ ka tʋgɩya ta ba mɩɩrɩ mɩŋ wa. 9 Masia tʋntʋntɩba mana ma manɩŋ n yine vuodieke dɩ wɩarɩna ba kʋaŋ, ta die ka mʋ dɩ ba wasɩma mɩŋ Masia tʋntʋntʋ, dama die n vaa Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ dɩ dii wahala pam. 10 Ama Ŋmɩŋ die chɩgɩma mɩŋ zɔɔlɩŋ ta suŋŋi mɩŋ maŋ yi vuodieke n yine jinne naa, ta die ʋ yɩna mɩŋ suŋŋi dieke wo dɩ ka yi yɔrɩ. Dama n ŋmɩntɩ wa niŋ a tʋŋ a tɩaŋ tʋntʋntɩ banɩŋ ba mana, ama dɩ ka yi manɩŋ n tʋna naa, ama Ŋmɩŋ suŋŋi dieke die dɩ benne n ma wa tʋna die. 11 Dɩɩ yi manɩŋ yaa banɩŋ ba mʋʋlɩnana wɩaha, wʋbalɩŋka tɩ mana dɩ mʋʋla, ta kanɩŋ nɩ yi yada wa.

Yaa gamma kuŋ hagɩŋ wɩa

12 Dɩɩ yi tɩ mʋʋla dɩ Masia die hagɩ kuŋ me, lalɩa nɩ bataŋ dɩ baarɩ dɩ kunti ka daansɩ hagɩ kuŋ me? 13 Dɩɩ yi kunti dɩ kaaŋ daansɩ hagɩ kuŋ me, die nɩŋ Masia gbaŋ die ka hagɩya kuŋ me. 14 Ta dɩɩ yi Masia die dɩ ka hagɩ kuŋ me, die nɩŋ tɩ wo wɩɩŋ a baaŋ mʋʋlɩ a yɩ nɩ, ta nɩ dɩaŋ dɩ wo wɩɩŋ a baaŋ tuo dii. 15 A bɩ gʋtɩ, tɩ bɩ chɩba wɩa a yɩa Ŋmɩŋ dama tɩ baarɩ dɩ ʋ sʋgɩrɩna Masia a nyɩŋ kuŋ me, ama dɩɩ yi kuŋ hagɩŋ dɩ wori die nɩŋ die ʋ ka sʋgɩrɩ wa a nyɩŋ kuŋ me. 16 Dɩɩ yi wusie dɩ kunti dɩ ka haga kʋŋ me, die nɩŋ Ŋmɩŋ die ka sʋgɩrɩ Masia a nyɩŋ kuŋ me. 17 Dɩɩ yi Masia dɩ ka hagɩ kuŋ me, die nɩŋ nɩ yadaka yiwo yɔrɩ, ta nɩ tʋntʋmbɩatɩ ye bie nɩ ma. 18 Ta ka nan bɩ dagɩ dɩ vuodiekemba die dɩ yine Masia yada wa ta kpi wo baya mɩŋ. 19 Tɩ yine Masia yada wa, dɩɩ yi ka yaa nyʋarɩ tɩŋgbaŋka gie beriŋ nyɩɩna ma, die nɩŋ tɩ wɩa tɩŋ nan dɩ yaa zɔɔlɩŋ a tɩaŋ vuoŋ mana.

20 Ama ka yiwo wusie dɩ Ŋmɩŋ die seŋ sʋgɩrɩ wa a nyɩŋ kuŋ me mɩŋ. Wʋnɩŋ Masia yiwo vuodieke die dɩ woliŋ hagɩ kuŋ me, ta ka dagɩ dɩ vuodiekemba die dɩ kpine gbaŋ nan daansɩ hagɩ kuŋ me. 21 Vuota die yaa kuŋ a keŋ tɩŋgbaŋka gie me; die gbaŋ gbaŋ vuota dɩ bɩ yaa kuŋ hagɩŋ a keŋ. 22 Dama Adami wɩa ta vuota mana dɩ kpie, die gbaŋ gbaŋ Masia wɩa vuota nan hagɩ kuŋ me. 23 Vuoŋ mana yaa ʋ kuŋ hagɩŋ saŋŋa mɩŋ; Masia die woliŋ hagɩ, ta vuodiekemba dɩ yine ʋ vuosisi nan daansɩ hagɩ ʋ keniŋ daraaŋ. 24 Ka kʋaŋ chaaŋ kpatɩŋ nan keŋ, Masia nan daansɩ a nyaŋŋɩ ŋmɩŋsikpeŋ naara aŋaŋ yikotieliŋ aŋaŋ hagɩrɩtieliŋ, ta nagɩ naarɩ a yɩ ʋ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ nuusi me. 25 Masia nan daansɩ yi naaŋ a ga tʋgɩ saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ nyaŋŋɩ ʋ dataasɩ mana a nagɩ ba yi ʋ nuusi me. 26 Dataaŋ dieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ wɩarɩ kʋaŋ a chʋʋsɩ yine kuŋ. 27 Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, “Ʋ nan nagɩ jaaŋ mana a yi ʋ nuusi me”, ama ka ka dagɩ sɩba Ŋmɩŋ gbaŋ gʋtɩ wa jaaŋ mana wa ma, dama wʋnɩŋ Ŋmɩŋ bala ʋ nagɩ jaaŋ mana a yi Masia nuusi me. 28 Ta jaaŋ mana dɩ keŋ a bie Masia nuusi me saŋŋa dieke wo, ʋ gbaŋ ʋ nan daansɩ bie Ŋmɩŋ nuusi me, vuodieke dɩ yine ta nyinti mana dɩ bie ʋ nuusi me wo; ta Ŋmɩŋ dɩ sɩɩ jaaŋ mana.

29 Dɩɩ yi kunti dɩ ka haga kuŋ me, bɩa wɩa vuosi bataŋ dɩ ziele vuodiekemba dɩ kpine naŋ ma a sɩa Ŋmɩŋ nyaabʋ? Dɩɩ yi kunti dɩ ka haga, bɩa wɩa ba yie die? 30 Dɩɩ yi kunti dɩ ka haga kuŋ me, bɩa yine ta tɩnɩŋ tɩ juo wʋkpɩɩma ma saŋŋa mana? 31 N nɩmballɩ, n tuole kuŋ daaŋ mana mɩŋ! N yaa nyʋʋŋ nɩgɩŋ nɩ ma aŋaŋ nɩ taasɩna aŋaŋ Yisa Masia tɩ Yɔmʋtieŋ wo, naa wɩa maŋ bala die. 32 Dɩɩ yi wudiekemba Efesusi tɩŋ vuosisi die yine mɩŋ aŋ ka sɩɩ sɩba n waga aŋaŋ dɔmbɩatɩ naa, bɩa nyʋarɩ maŋ nan ye aŋaŋ n waga aŋaŋ ba wa dɩɩ yi kunti dɩ ka haga kuŋ me? Dɩɩ yi dɩ kunti dɩ ka haga kuŋ me die nɩŋ, “Nɩ vaa tɩ dime ta nyume, ta sɩmma a baarɩ soriŋ tɩ nan kpi.”

33 Nɩ da vaa vuoŋ gaaŋ nɩ. Dɩɩ yi vuovɩɩna aŋaŋ vuobɩatɩ dɩ lagɩsɩŋ chʋŋ, ka chʋʋsa vuovɩɩnaha beriŋ mɩŋ. 34 Nɩ yiŋŋi ye yɩaŋ ta vaa nɩ tʋmbɩatɩ. Nɩ bataŋ ka sɩba Ŋmɩŋ, die wɩa maŋ maaga naa dɩ n yi nɩ viivi.

Nyɩŋgbanɩŋ dɩ bala ka sɩɩ dene kuŋ hagɩŋ kʋaŋ chaaŋ

35 Vuoŋ nan pɩasɩ dɩ, “Lalɩa kunti dɩ baa ka hagɩ kuŋ me? Ba nyɩŋgbanɩŋ baa ka sɩmma lalɩa?” 36 Gaamʋ wa gie, dɩɩ yi fʋ keŋ bʋrɩ jaaŋ tɩŋgbaŋ ma ka ka nyuune ntaala ka hʋʋgɩya. 37 Fʋ keŋ bʋra, daa tɩɩka gbaŋ gbaŋ fʋ ŋaaŋ nagɩ a bʋrɩ, ama ka bie fʋ ŋaaŋ nagɩ a bʋrɩ sɩba zaa yaa jadieke mana. 38 Ama Ŋmɩŋ nan vaa bini mi nyuuŋ ta sɩɩ sɩba ʋ yaala ka sɩmma die, ta biŋ mana yaa ka tɩɩŋ dɩ sɩna die.

39 Nyɩŋgbaŋɩsɩ mana ka yi bʋnyɩ, vuota yaa nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ, ta dɔŋɩsɩ yaa nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ, ta nembisi dɩaŋ dɩ yaa nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ, ta zaasɩŋ dɩaŋ dɩ yaa nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ.

40 Ŋmɩŋ sikpeŋ nyinti yaa a nyɩŋgbanɩŋ ta tɩŋgbaŋ ŋaŋ nyinti dɩaŋ dɩ yaa a nyɩŋgbanɩŋ. Ŋmɩŋsikpeŋ nyinti yaa a tʋaŋ vɩɩnɩŋ ta tɩŋgbaŋ ŋaŋ nyinti dɩaŋ dɩ yaa a tʋaŋ vɩɩnɩŋ. 41 Ŋmɩnnɩ yaa ka tʋaŋ chaanɩŋ, ta chɩɩkʋ dɩaŋ dɩ yaa ka tʋaŋ chaanɩŋ, ta chɩŋmarɩsɩsɩ dɩaŋ dɩ yaa a tʋaŋ chaanɩŋ. Ta chɩŋmarɩsɩ sʋŋ a mana dɩ yaa chaanɩŋ tɔra tɔra.

42 Die dɩ vaa dɩ sɩmma kunti dɩ keŋ hagɩ kuŋ me. Vuota nyɩŋgbanɩŋ ŋaaŋ kpie mɩŋ, ta ba guohe, ama a hagɩ kuŋ me a nan tarɩgɩ, dama ka kaaŋ daansɩ kpi. 43 Ba ka guo tɩ aŋaŋ vɩɩnɩŋ, ama tɩ nan keŋ hagɩ aŋaŋ vɩɩnɩŋ, ba bɩ ka guo tɩ aŋaŋ hagɩrɩŋ, ama tɩ nan keŋ hagɩ aŋaŋ hagɩrɩŋ. 44 Ba guo tɩ aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie nyɩŋgbanɩŋ mɩŋ, ama tɩ keŋ hagɩ tɩ nan ye nyɩŋgbaŋ dieke dɩ yine Haalɩbʋ nyɩŋgbanɩŋ. Nyɩŋgbaŋ dieke dɩ yine tɩŋgbaŋka gie nyɩŋgbanɩŋ beri mɩŋ ta nyɩŋgbaŋ dieke dɩ yine Haalɩbʋ nyɩŋgbanɩŋ dɩaŋ dɩ beri. 45 Dama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, “Bʋmbʋŋaŋ vuoŋ Adami die yiwo vuota”; ama vuodieke dɩ kenne kʋaka yiwo Haalɩ dieke dɩ yɩna tɩ miivoli wo. 46 Daa nyɩŋgbaŋ dieke dɩ yine Haalɩbʋ die wolinne keŋ, tɩŋgbaŋka gie nyɩŋgbanɩŋ die wolinne keŋ, ta ka kʋaŋ chaaŋ ta Haalɩbʋ tʋaŋ dɩ keŋ. 47 Bʋmbʋŋaŋ vuoke die nyɩŋ wa tantɩ ma, ta vuodieke dɩ diisine bule wo dɩ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ. 48 Vuodiekemba dɩ yine tɩŋgbaŋka gie sɩɩtɩ sɩɩ sɩba vuodieke dɩ nyɩna tantɩ ma mɩŋ, ta vuodiekemba dɩ yine arɩzanna sɩɩtɩ dɩ sɩɩ sɩba vuodieke dɩ nyɩna arɩzanna ma wa. 49 Ta tɩ mana nyɩŋgbanɩŋ dɩ nɩasɩna Adami vuodieke die nyɩna tantɩ ma wa, die gbaŋ gbaŋ daaŋ kaanɩ tɩ arɩzanna nyɩŋgbanɩŋ nan sɩɩ sɩba Masia nyɩŋgbanɩŋ.

50 N nɩmballɩ, n bala nɩ dɩ nyɩŋgbaŋ dieke dɩ yine nɔŋ aŋaŋ zɩŋ kaaŋ bɩagɩ juu Ŋmɩŋ naarɩ ma; ta nyɩŋgbaŋ dieke dɩ hʋʋgɩna kaaŋ bɩagɩ ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ.

51 N yaala n balɩ nɩ wʋlɔbɩrɩkɩrɩ gie mɩŋ, tɩ bataŋ nan kpi, ta tɩ bataŋ dɩaŋ nan dɩ bie ba mɩsɩ ma; ama tɩ mana nan tarɩgɩ. 52 Dɩnɩŋ daarɩ mi kantaŋ dɩ kʋŋ, tɩ mana nan tarɩgɩ bʋnyɩ lagɩ lagɩ sɩba ninkamɩsɩŋ. Kantana dɩ kʋŋ, kunti nan hagɩ kuŋ me aŋaŋ nyɩŋgbanɩŋ dieke dɩ kana kaaŋ kpi, ta tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ benne tɩ miivoli mi dɩnɩŋ daarɩ mi wo, nyɩŋgbanɩŋ nan tarɩgɩ. 53 Dɩ yiwo talasɩ dɩ nyɩŋgbaŋ dieke dɩ hʋʋgɩnana keŋ tarɩgɩ nyɩŋgbaŋ dieke dɩ kana ka hʋʋga, ta nyɩŋgbaŋ dieke dɩ kpinene keŋ tarɩgɩ a yi nyɩŋgbaŋ dieke dɩ kana ka kpiye. 54 Die wɩa naa dɩ keŋ yi, ta nyɩŋgbaŋ dieke dɩ hʋʋgɩnana dɩ keŋ tarɩgɩ a yi nyɩŋgbaŋ dieke dɩ kana ka hʋʋga, ta nyɩŋgbaŋ dieke dɩ kpinene keŋ tarɩgɩ a yi nyɩŋgbaŋ dieke dɩ kana ka kpiye, saŋka mi wudieke dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ nan suuli, dɩ, “Ʋ nyaŋŋɩ wa kuŋ a kpatɩ.” Dɩ bɩ maagɩ dɩ,

55 “Kuŋ sɩa fʋ nyaŋŋɩkʋ dɩ beri bɩbra?

Kuŋ, lalɩa fʋ baa fʋ yi a nagɩ tɩ yi wahala ma bɩbra?”

56 Bɩaŋ vasa kuŋ dɩ ŋaaŋ yɩa tɩ wahala, ta bɩaŋ dɩ yese ka hagɩrɩŋ a nyɩna mɩraha ma. 57 Ama tɩ waasa Ŋmɩŋ aŋaŋ ʋ yɩna tɩ nyaŋŋɩŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia ma.

58 Die wɩa n nɩmballɩ, nɩ mɩŋŋɩ zie keŋ keŋ ta daa vaa jaaŋ vʋarɩ nɩ a nyɩŋ Masia kʋaŋ dɩɩsɩŋ ma. Nɩ nagɩ nɩ gbaŋ a tʋma tɩ Yɔmʋtieŋ tʋʋma saŋŋa mana, dama nɩ sɩba a baarɩ tʋʋma diekemba nɩ tʋnnana a yɩa tɩ Yɔmʋtieŋ wo, kaaŋ daansɩ nan yɔrɩ.

16

Ligire chɩasɩŋ wɩa

1 Lele, n yaala n dagɩ nɩ yaa gamma ligire dieke nɩ chɩasɩnana dɩ nɩ suŋŋi Ŋmɩŋ vuodiekemba dɩ benne Judia ma wa wɩa, n yaala nɩ yime sɩba n dagɩna Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ diekemba dɩ benne Galasia tɩŋ ma mɩŋ. 2 Alasiri daaŋ mana, vuoŋ mana vʋarɩ ligire ʋ baaŋ bɩagɩ dene a nyɩŋ ʋ tʋnna a ye ligire dieke wo a dʋaŋ, amʋ maŋ keŋ keŋ nɩ kaaŋ bɩ chɩasɩ bɩbra. 3 Maŋ keŋ keŋ n nan maagɩ gbaŋtɩ a tʋŋ vuodiekemba nɩ vʋarɩna aŋ ba yaa nɩ piinisisi a ga Jerusalemi. 4 Dɩɩ yi dɩ mʋ dɩ n ga n gbaŋ, die nɩnɩŋ tɩ nan lagɩsɩ ga.

Pɔɔli die dɩ sanna dɩ ʋ yi wudieke

5 N saŋya dɩ n daagɩ Masedonia tɩŋgbaŋ ma; ta a kʋaŋ chaaŋ n nan keŋ nɩ jigiŋ a kaagɩ nɩ, dama dɩ mʋ dɩ n ga Masedonia tɩŋgbaŋ ma. 6 Fʋ zɩ n nan dɩ bie nɩ jigiŋ daraa ale yaa n nan wɩarɩ nɩ jigiŋ wʋyaalɩka gie mana; ta nɩ nan keŋ suŋŋi mɩŋ aŋ n tɩaŋ ga jigidieke n yaala n ga. 7 N ka yaala dɩ n keŋ kaagɩ nɩ daraa ŋmɩna ta tɩaŋ ga, ama dɩɩ yi tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ yi sieŋ, n nan yʋasɩ nɩ jigiŋ.

8 N nan wɩarɩ Efesusi gie a ga tʋgɩ Pentikosi dʋʋga saŋŋa, 9 dama sieŋ yuori yɩ mɩŋ mɩŋ dɩ n mɩŋŋɩ tʋŋ Masia tʋʋmaha, ama dataasɩ pam dɩaŋ benne.

10 Dɩɩ yi Timoti dɩ keŋ keŋ nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ a mɩŋŋɩ tuo wo chaantɩ, dama ʋ gbaŋ ʋ tʋma tɩ Yɔmʋtieŋ tʋʋmaha sɩba n tʋnnana die. 11 Nɩ sɩmma dɩ vuoŋ keŋ daansɩ wa yɔrɩ, ama nɩ suŋŋi wo ta vaa aŋ ʋ nyɩŋ nɩ jigiŋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ amʋ ʋ nan viiri keŋ n jigiŋ, dama n daansa wa aŋaŋ tɩ nɩmballɩlɩ sieŋ me.

12 Yaa gamma tɩ nɩmbʋa Apolosi, n jʋʋsa wa dɩ wʋnɩŋ aŋaŋ tɩ nɩmballɩ keŋ kaagɩ nɩ, ama ʋ ka yaala ʋ keŋ lele gie, ama ʋ keŋ ye sieŋ ʋ nan keŋ.

Yaa gamma kpaamɩŋ aŋaŋ waasɩŋ wɩa

13 Nɩ gbara ta mɩŋŋɩ zie keŋ keŋ nɩ yadaka ma, ta yallɩma dembisi aŋaŋ hagɩrɩŋ. 14 Yime jaaŋ mana aŋaŋ choti.

15 Nɩ wɔŋ sɩba Sitifanasi aŋaŋ ʋ deŋ, die ba yine vuodiekemba dɩ wolinne yi Masia yada Akaya tɩŋgbaŋ ma, ta die nagɩ ba gbaŋ a tʋma yɩa Ŋmɩŋ vuosi. N jʋʋsa nɩ n nɩmballɩ, 16 dɩ nɩ saagɩ a yɩma vuosi gie chanchaalɩŋ aŋaŋ vuodiekemba mana dɩ gʋtɩna ba ma a tʋma pam a yɩa Ŋmɩŋ vuosi.

17 N sʋŋ fɩalɩya mɩŋ aŋaŋ Sitefanatusi aŋaŋ Fotunatusi aŋaŋ Akayisi keniŋ wɩa, dama die nɩ wone n jigiri, die n yaa wa sʋgɩchʋʋsɩŋ, ama ba kenne wo n bɩ wo sʋgɩchʋʋsɩŋ. 18 Die ba kpaŋŋɩsɩ mɩŋ sɩba die ba kpaŋŋɩsɩna nɩ die wo, nɩ yɩma vuosi gie chanchaalɩŋ jɩlɩma.

19 Masia dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ benne Asia tɩŋgbaŋ mana waasa nɩ. Akuyila aŋaŋ Pirisila Masia dɩdɩɩsɩrɩba dɩ lagɩsɩnana jɩama Ŋmɩŋ ba tigiri me wo waasa nɩ vɩɩnɩŋ tɩ Yɔmʋtieŋ saaŋ ma. 20 Tɩ nɩmballɩ mana dɩ benne giena waasa nɩ.

Nɩ waasɩ taŋ vɩɩnɩŋ vɩɩnɩŋ.

21 Manɩŋ Pɔɔli maagɩna waasɩkʋ gie giena aŋaŋ n nuuŋ.

22 Vuodieke mana dɩ kana ka cho tɩ Yɔmʋtieŋ, kaatɩ bie ʋ ma!

Maranata; ka chɩaŋ yiwo, “Tɩ Yɔmʋtieŋ, keŋ.”

23 Tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa suŋŋi nɩ.

24 N cho nɩ mana aŋaŋ wusie Yisa Masia saaŋ ma.

2 Korinti Vuosi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Pɔɔli gbaŋ dieke dɩ gʋtɩna

bule ʋ maagɩna a yɩ

Korinti

tɩŋ vuosi wʋnna

1

1 Manɩŋ Pɔɔli vuodieke Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩna dɩ n yi Yisa Masia tʋntʋntʋ aŋaŋ tɩ nɩmbʋa Timoti maagɩnana gbaŋkʋ gie, a yɩa nɩnɩŋ Ŋmɩŋ vuodiekemba dɩ benne Korinti tɩŋ ma aŋaŋ Ŋmɩŋ vuodiekemba dɩ benne Akaya tɩŋgbaŋ mana.

2 Tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋi nɩ ta bɩ yɩ nɩ sʋgɩdʋagɩŋ.

Pɔɔli die dɩ waasɩna Ŋmɩŋ dene

3 Nɩ vaa tɩ waasɩ Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ yine tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia Chɔɔŋ wa, ta bɩ yi vuodieke dɩ chɩgɩnana tɩ zɔɔlɩŋ pam wa ta tɩ suŋŋiŋ mana dɩ nyɩna ʋ jigiri. 4 Ʋ suŋŋe tɩ mɩŋ tɩ wumugisike me, amʋ tɩ nan bɩagɩ a suŋŋi vuodiekemba dɩ benne wumugisike yiri yiri me wo aŋaŋ suŋŋi dieke tɩ tuone a nyɩŋ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ jigiri. 5 Tɩ wahala diile Masia wɩa dɩ dala die wo, die gbaŋ gbaŋ tɩ suŋŋiŋ nan dɩ dala wʋnɩŋ Masia wɩa. 6 Dɩɩ yi tɩ die wahala, dɩ yiwo nɩ suŋŋiŋ aŋaŋ nɩ gbatɩtaanɩŋ wɩa. Dɩɩ yi tɩ ye suŋŋiŋ, dɩ yiwo nɩ wɩa, dɩ tɩ suŋŋi nɩ, ta nɩ gbaŋ nɩ ye suguru ta bɩagɩ a dii wahala sɩba tɩ dine dene wo. 7 Die wɩa, tɩ ka chɩga ŋmaamɩŋ nɩ wɩa, dama tɩ sɩba a baarɩ nɩ dine wahala sɩba tɩ dine die wo, die gbaŋ gbaŋ nɩ nan dɩ yese suŋŋiŋ sɩba tɩ yesinene die wo.

8 Tɩ nɩmballɩ, tɩ yaala tɩ balɩ nɩ mɩŋ yaa gamma wahala dieke tɩ dine Asia tɩŋgbaŋ ma. Die wahalɩka die faasɩ dala mɩŋ a tɩaŋ tɩ hagɩrɩŋ ta die tɩ bɩ wo tama dɩ tɩ nan dɩ bie tɩ miivoli me, 9 ta die yile dɩ tɩ baa tɩ kpi mɩŋ. Naa die yiye mɩŋ dɩ ka dagɩ tɩ dɩ tɩ daa yallɩma tama tɩ gbaŋ gbaŋ tɩ ma, ama tɩ nagɩma tɩ yada a yi Ŋmɩŋ nyɩɩna ma ma, vuodieke dɩ sʋgɩrɩnana kunti a nyɩna kuŋ me wo. 10 Wʋnɩŋ die ʋ gbatɩna tɩ a nyɩŋ kuŋ daampɔyɩ ma, ta ʋ nan bɩ a gbatɩ tɩ a taaŋ; tɩ yaa wa tama ʋ ma ta sɩba dɩ ʋ nan dɩ gbata tɩ saŋŋa mana mɩŋ. 11 Nɩ suŋŋi tɩ aŋaŋ Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ, amʋ Ŋmɩŋ nan tuo vuosi pam dɩ jʋʋsɩnana a yɩa tɩ wa jʋʋsɩŋ, ta nan suŋŋi tɩ, aŋ vuosi pam nan waasɩ wa tɩ wɩa.

Yaa gamma Pɔɔli sɩŋsamɩŋ tarɩgɩŋ wɩa

12 Wudieke tɩ yalla kuule yiwo naa: dɩ tɩ bɩagɩ bala dɩ wudieke mana tɩ yine tɩŋgbaŋka gie me die tɩ yiye mɩŋ aŋaŋ ŋmɩŋchɩgɩla aŋaŋ sʋgɩyɩalɩŋ dieke dɩ nyɩnna Ŋmɩŋ jigiŋ, die die dɩ faasɩ yi saŋŋa dieke tɩ bene nɩ jigiri. Ŋmɩŋ suŋŋiŋ wɩa die vana tɩ beri die wo daa vuota yɩaŋ. 13 Tɩ maaga wudieke nɩ baaŋ bɩagɩ a karɩŋ ta sɩba a chɩasɩ a yɩa nɩ, ama ta yaa tama dɩ nɩ nan keŋ sɩba ha vɩɩnɩŋ, 14 sɩba nɩ wone sɩba tɩ wɩaha bɩta die wo, dɩ nɩ nan keŋ a sɩba a mana ta kuule tɩ wɩa sɩba tɩ gbaŋ tɩ bala tɩ kuule nɩ wɩa wa daa dieke tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia dɩ bala ʋ keŋ wo.

15 Die n wɔŋ sɩba naa wɩa ta die saŋ dɩ n yiŋŋi keŋ kaagɩ nɩ, amʋ nɩ nan ye suŋŋiŋ bule. 16 Dama die n saŋya mɩŋ dɩ n keŋ kaagɩ nɩ maŋ keŋ tɩaŋ gara Masedonia tɩŋgbaŋ ma, ta bɩ keŋ a kaagɩ nɩ maŋ keŋ yiŋŋi kieŋ, aŋ nɩ suŋŋi mɩŋ aŋ n ga Judia tɩŋgbaŋ ma. 17 Die n sɩŋsaŋkaha die yiwo laalɩŋ? Yaa wudieke die n sana dɩ n yiwo die yiwo sɩba tɩŋgbaŋka gie vuosi dɩ ŋaana bala dɩ, “Wa, wa” ta kʋaŋ chaaŋ ba bɩ bala dɩ, “Aayɩ, aayɩ ” die wo? 18 Ama Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yine wusietieŋ wo yiwo n daansɩatieŋ, dɩ nʋa dieke die n yɩ nɩ wa ka yi “Wa” aŋaŋ “Aayɩ.” 19 Dama Yisa Masia vuodieke dɩ yine Ŋmɩŋ Bʋa, vuodieke manɩŋ aŋaŋ Salasi aŋaŋ Timoti die dɩ mʋʋlɩ ʋ wɩa a yɩ nɩ wa, ʋ ka bala dɩ, “Wa” ta yiŋŋi bala dɩ, “Aayɩ”, ama ʋ ma jaaŋ mana yiwo “Wa.” 20 Dama ʋ yine “Wa” Ŋmɩŋ nʋa mana ma. Naa wɩa tɩ bala dɩ, “Wusie” Yisa Masia ma, amʋ Ŋmɩŋ ye bɩrɩŋ. 21 Ŋmɩŋ die vʋarɩna tɩ aŋaŋ nɩ dɩ tɩ tʋmma tʋʋma, ta ʋ mɩŋŋɩ a zieŋ tɩnɩŋ Masia ma, 22 wʋnɩŋ ʋ magɩlɩna tɩnɩŋ dɩ tɩ yiwo ʋ sɩɩtɩ, ta ʋ woliŋ yi ʋ Halɩkasɩka tɩ sʋgɩtɩ ma aŋ ka dagɩ dɩ ʋ nan keŋ yɩ tɩ wudieke mana ʋ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ tɩ wa.

23 Ŋmɩŋ yine n daansɩatieŋ dɩ wudieke die dɩ yine ta maŋ ka keŋ Korinti nɩ jigiŋ yiwo die n ka yaala n datɩ nɩ tɩbɩŋ wɩa. 24 Tɩ kaaŋ bɩagɩ a mugisi nɩ ta dagɩ nɩ nɩ mʋna nɩ yi yada die, dama tɩ sɩba dɩ nɩ yaa yada ta mɩŋŋɩ zie vɩɩnɩŋ, ama tɩ tʋma aŋaŋ nɩ dɩ tɩ dagɩ nɩ, nɩ baaŋ yi die ta yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ.

2

1 N saŋya mɩŋ dɩ n kaaŋ bɩ yiŋŋi keŋ nɩ jigiŋ a yi nɩ sʋŋ chʋʋsɩ. 2 Dama dɩɩ yi maŋ chʋʋsɩ nɩ sʋŋ, mɩnɩa bala ʋ tɩalɩ a yɩ mɩŋ sʋgɩfɩalɩŋ? Daa nɩnɩŋ? 3 Naa wɩa die maŋ maagɩ gbanɩŋ dama die n ka yaala n keŋ aŋ vuodiekemba dɩ tɩnna mʋ ba yɩma mɩŋ sʋgɩfɩalɩkʋ, chʋʋsɩ n sʋŋ. Dama n yaa tama dɩ n sʋgɩfɩalɩŋ yiwo nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ sʋgɩfɩalɩŋ mɩŋ. 4 Die n maagɩ gbaŋkʋ a yɩ nɩ mɩŋ aŋaŋ sʋgɩchʋʋsɩŋ pam aŋaŋ nɩntaantɩ; dɩ ka sɩɩ sɩba dɩ n yaala nɩ sʋŋ chʋʋsɩ mɩŋ ama die n yaala nɩ sɩmma n faasɩna cho nɩ dene.

Vuodieke dɩ yine bɩaŋ naachaala wɩa

5 Dɩɩ yi nɩ wʋnyɩ dɩ yi wɩɩŋ ta n sʋŋ dɩ chʋʋsɩ, ʋ ka yi a chʋʋsɩ wa n nyɩɩna ma, ama ʋ yi chʋʋsɩ wa nɩ mana mɩŋ, dɩɩ yi ʋ ka chʋʋsɩ nɩ mana ama nɩ jʋsʋ, n bala die dama n ka yaala n faasɩ nagɩ nɩŋŋmɩna aŋaŋ wa wa wɩa. 6 Nɩ mana die lagɩŋya mɩŋ a datɩ ʋ tɩbɩŋ die wɩa dɩ mʋ. 7 Ama lele dɩ mʋ mɩŋ dɩ nɩ nagɩ chaa wa ta kpaŋŋɩsɩ wa, amʋ ʋ kaaŋ dɩ yaa sʋgɩchʋʋsɩŋ pam ta nan. 8 N jʋʋsa nɩ, nɩ vaa ʋ sɩmma dɩ nɩ seŋ cho wo mɩŋ. 9 Wudieke wɩa die n maagɩna nɩ gbaŋkʋ gie yiwo naa, die n yaala n magɩsɩ nɩ mɩŋ a ye dɩ nɩ tuose n nʋaŋ jaaŋ mana ma mɩŋ? 10 Dɩɩ yi nɩ nagɩ vuoŋ tʋmbɩatɩ a chaa wa, n gbaŋ n nagɩ a chaa wa mɩŋ, dɩɩ yi vuoke dɩ yi wudieke dɩ mʋ dɩ n nagɩ chaa, n nagɩ chaa wa mɩŋ nɩ wɩa Masia nɩŋŋa, 11 amʋ Sitaani da yesime sieŋ a gaaŋ tɩ, dama tɩ sɩba ʋ sieti dɩ sɩna die mɩŋ.

Tirosi tɩŋgbaŋ wɩa

12 Die n gana a tʋgɩ Tirosi tɩŋgbaŋ ma wa dɩ n mʋʋlɩ Yisa wʋvɩɩnaha die maŋ mɩŋŋɩ dɩ Ŋmɩŋ yuori wa ʋ tʋʋma sieŋ mi mɩŋ a yɩ mɩŋ. 13 Ama die dɩ faasɩ mugisi mɩŋ mɩŋ die n kana ka ye n nɩmbʋa Tatusi mi wo wɩa. Die wɩa, maŋ taaŋ vuosi mi, ta tɩaŋ ga Masedonia tɩŋgbaŋ ma.

Masia dɩ yɩnana tɩ nyaŋŋɩŋ dene

14 Tɩ mʋ tɩ bɩrɩma Ŋmɩŋ, dama tɩ taasɩna aŋaŋ Masia wa wɩa die vana tɩ nyaŋŋa jaaŋ mana ma. Ŋmɩŋ vʋarɩna tɩ dɩ tɩ yuori Masia dagɩ jigiŋ mana; ta ʋ wʋvɩɩnaha sɩbɩŋ sɩɩ sɩba tulaari dieke nyʋʋgɩŋ dɩ faasɩna vɩɩna ta nyʋʋgɩ jigiŋ die wo. 15 Dama tɩ sɩɩ sɩba tulaari dieke nyʋʋgɩŋ dɩ vɩɩna Masia dɩ nagɩna tɩ a yɩ Ŋmɩŋ, ta nyʋʋgɩbʋ dɩ juo vuodiekemba dɩ yesinene gbatɩtaanɩŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yese gbatɩtaanɩŋ ma. 16 Vuodiekemba dɩ kana ka yese gbatɩtaaŋkʋ nɩŋ jigiŋ, tɩ sɩɩ sɩba nyʋʋgɩ dieke dɩ yalla kuŋ a kieŋ, ama vuodiekemba dɩ yesinene gbatɩtaaŋkʋ nɩŋ jigiŋ, tɩ sɩɩ sɩba nyʋʋgɩ dieke dɩ yalla miivoli a kieŋ. Vuoŋ wori a baaŋ bɩagɩ tʋŋ tʋʋmaha gie. 17 Tɩ ka sɩɩ sɩba vuodiekemba dɩ nagɩna Ŋmɩŋ wɩaha a bɩrɩŋ nyʋŋ diilehe, ama tɩnɩŋ nɩŋ tɩ bala wusie dama wʋnɩŋ Ŋmɩŋ tʋnna tɩ; die wɩa tɩ bie ʋ nɩŋŋa, ta mʋʋla ʋ wɩaha Yisa yiko me.

3

Yaa gamma Ŋmɩŋ nʋahaalɩŋ wɩa

1 Naa bɩ dagɩ mɩŋ dɩ tɩ daga tɩ gbaŋ mɩŋ? Dɩ yiwo talasɩ dɩ vuoŋ maagɩ tɩ siara gbaŋtɩ a yɩ nɩ? Yaa tɩ tuo tɩ siara gbaŋtɩ nɩ jigiŋ sɩba vuosi bataŋ dɩ yinene wo mɩŋ? Aayɩ. 2 Nɩnɩŋ nɩ yine tɩ siara gbanɩŋ ta marɩ tɩ sʋgɩtɩ ma dɩ vuoŋ mana karɩŋ a sɩmma. 3 Dɩ bie wo yaalɩŋ ma dɩ nɩnɩŋ nɩ yine Masia gbaŋkʋ mi ta ʋ maagɩ a tʋŋ tɩ aŋaŋ ka, dɩ ka yi gbaŋ dieke vuota dɩ maagɩna aŋaŋ jamaakɩŋ nyaaŋ a dɩɩsɩ tanteelikiŋ me, ama Masia die maagɩna ha aŋaŋ miivolitieŋ Nabidie Ŋmɩŋ Halɩkasɩka vuota sʋgɩtɩ ma.

4 Wudieke wɩa n bala naa, yiwo tɩ yaa wa kpaadensiŋ Ŋmɩŋ nɩŋŋa Masia suŋŋiŋ wɩa. 5 Tɩ ka daga tɩ gbaŋ dɩ tɩ nan bɩagɩ yi wɩɩŋ aŋaŋ tɩ gbaŋ gbaŋ tɩ hagɩrɩŋ, ama Ŋmɩŋ suŋŋiŋ wɩa tɩ bɩagɩ tʋma tʋʋmaha. 6 Wʋnɩŋ ʋ vana tɩ mʋ aŋaŋ ʋ nʋahaalɩkʋ wɩaha tʋʋma; ta nʋahaalɩkʋ ka yi Mosisi mɩrɩ diekemba die ʋ maagɩna wa, dɩ yiwo Halɩkasɩka sɩɩtɩ. Mɩraha die yaa wa kuŋ a kieŋ ama Ŋmɩŋ Halɩkasɩka yɩa tɩ miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ.

Nʋahaalɩkʋ chaanɩŋ wɩa

7 Saŋŋa dieke Ŋmɩŋ die dɩ maagɩna ʋ mɩraha a diisi tanteelikiri me wo, saŋka mi die ʋ chuulikpeŋkpɩɩŋ die sʋʋŋ a vaa Mosisi nine dɩ chaaŋ; chaaŋkʋ wɩa Izara vuosisi die ka bɩagɩ a daansa wʋnɩŋ Mosisi nine chaaŋ aŋaŋ ka chaaŋkʋ dɩ banana mana. Dɩɩ yi mɩrɩ dieke dɩ yalla kuŋ a kieŋ wo dɩ keŋ aŋaŋ chuulikpeŋkpɩɩŋ, 8 die nɩŋ Halɩkasɩka tʋʋma sieŋ nɩŋ nan faasɩ dala pam a tɩaŋ die. 9 Dɩɩ yi mɩrɩ dieke dɩ dagɩna vuosi dɩ ba yaa bɩabʋ die dɩ keŋ aŋaŋ chuulikpeŋkpɩɩŋ, Ŋmɩŋ Halɩkasɩka tʋʋma sie dieke dɩ vana vuosi dɩ bɩrɩŋ vuovɩɩnaha Ŋmɩŋ nɩŋŋa nan dɩ beri aŋaŋ chuulikpeŋkpɩɩŋ a faasɩ tɩaŋ die. 10 Wusie, mɩraha die dɩ keŋ waarɩ ka chuulikpeŋkpɩɩŋ dama chuulikpeŋkpɩɩŋ dieke dɩ tɩanna ka kenne. 11 Dɩɩ yi ta mɩrɩ dieke dɩ tɩaŋ gara die dɩ keŋ aŋaŋ chuulikpeŋkpɩɩŋ, die nɩŋ Halɩkasɩka tʋʋma sie dieke dɩ bala ka bemme yaa gamma haahuu wo nan dɩ yaa chuulikpeŋkpɩɩŋ a faasɩ tɩaŋ die.

12 Tama ka gie wɩa tɩ faasɩ yaa sikimiŋ dene. 13 Ama tɩnɩŋ nɩŋ tɩ ka sɩɩ sɩba Mosisi, die dɩ ŋaana naga garɩŋ a ligi ʋ nine ta ka yaala Izara vuosi ye chuuli dieke dɩ benne ʋ nine chaaŋ ta tɩaŋ gara wa. 14 Ama ba sʋŋanyile die ka yuoriye; saŋŋa dieke ba keŋ karɩŋ Ŋmɩŋ nʋakʋʋrɩ gbaŋkʋ, dɩ ŋaaŋ sɩɩ sɩba garɩkʋ ye ligi wo ba sʋŋanyile a keŋ tʋgɩ jinne. Garɩkʋ ŋaaŋ vʋarɩ mɩŋ dɩɩ yi vuoŋ dɩ nagɩ ʋ gbaŋ a taasɩ aŋaŋ Masia nyɩɩna ma. 15 A keŋ tʋgɩ jinne ba keŋ karɩŋ Mosisi mɩraha, garɩkʋ ŋaaŋ ligi ba sʋgɩtɩ mɩŋ. 16 Ama dɩɩ yi vuoŋ dɩ yiŋŋi a dɩɩ tɩ Yɔmʋtieŋ, garɩkʋ ŋaaŋ vʋarɩ mɩŋ. 17 Ta lele tɩ Yɔmʋtieŋ wo yine Halɩkasɩka, ta jigidieke tɩ Yɔmʋtieŋ Halɩkasɩka dɩ bene, dʋŋŋʋ beriŋ beri mɩŋ. 18 Die wɩa tɩnɩŋ nɩŋ garɩkʋ ka bɩ ligi tɩ nine, ta tɩ mana dɩ yese tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ yalla chuulikpeŋkpɩɩŋ pam dene, ta a tarɩga tɩ ta tɩ nɩasa wa, ta tɩ chuuliŋ bɩ gʋta saŋŋa mana, ta chuuliku dɩ nyɩna wʋnɩŋ tɩ Yɔmʋtieŋ vuodieke dɩ yine Halɩkasɩka jigiŋ.

4

Nyindiekemba dɩ yalla nyʋarɩ ta bie kpaga ma dene

1 Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa ʋ nagɩ tʋʋmaha gie a yɩ tɩ nuusi me, die wɩa tɩ ka chɩga ŋmaamɩŋ. 2 Die wɩa tɩ zeti lɩmɩŋ ma tʋʋma aŋaŋ tʋmbɩatɩ diekemba dɩ yalla viivi a kieŋ wo, ta tʋma ta ka lɔbɩra vuosisi, ta tɩ ka tarɩga Ŋmɩŋ wɩaha dɩ tɩ gaama vuosi, ama tɩ gbaŋ tɩ bie wo Ŋmɩŋ nɩŋŋa ta mʋʋla ʋ wɩaha yaalɩŋ ma aŋaŋ wusie, dɩ vuoŋ da yallɩma sʋŋanyilibɩatɩ yaa gamma tɩ tʋʋma ma. 3 Die wɩa, dɩɩ yi Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha dɩ lɔbɩrɩ, dɩ lɔbɩrɩ wa vuodiekemba dɩ faasɩna bɩa ta kpie jigiŋ nyɩɩna ma mɩŋ. 4 Ba ka yi Yisa yada dama Sitaani vuodieke tɩŋgbaŋka gie vuosi dɩ jɩanna ligi wo ba sʋŋanyile mɩŋ. Wʋnɩŋ ʋ ligine ba nine dɩ ba daa yesime chaaŋkʋ dɩ kenne ba jigiri. Chaaŋkʋ nyɩŋ wa wʋvɩɩŋ dieke dɩ dagɩna Masia chuuliŋ wa jigiŋ; wʋnɩŋ ʋ yine Ŋmɩŋ nɩasɩŋ dee dee. 5 Tɩ ka mʋʋla wɩaha yaa gamma tɩ ma, ama tɩ mʋʋla yaa gamma Yisa Masia ma mɩŋ, wʋnɩŋ ʋ yine tɩ Yɔmʋtieŋ wo, ama ta daga dɩ tɩnɩŋ tɩ yiwo ʋ tʋntʋntɩŋ a yi nɩ, ʋ saaŋ wɩa. 6 Ŋmɩŋ die dɩ balɩ kʋrɩŋ ma wa dɩ, “Chaanɩŋ chaaŋ lɩmɩŋ ma”, wʋnɩŋ ʋ vana chaaŋkʋ dɩ chaaŋ tɩ sʋgɩtɩ ma, dɩ tɩ sɩmma ʋ chuulikpeŋkpɩɩŋ dɩ sɩna die; kanɩŋ chuulikpeŋkpɩɩŋ chaannana Yisa Masia nine me.

7 Ama tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yalla nyindiekemba dɩ yalla nyʋarɩ gie sɩɩ sɩba tɔgɩŋ kpaga, dɩ a dagɩ dɩ hagɩrɩ dieke dɩ tɩanna hagɩrɩŋ mana yiwo Ŋmɩŋ sɩɩtɩ ama daa tɩnɩŋ. 8 Tɩ die wahala pam saŋŋa mana, ama a ka nyaŋŋa tɩ; saŋŋa a taŋ tɩ ŋaaŋ ka sɩba tɩ baaŋ yi die, ama tɩ ŋaaŋ yaa wa tama, 9 ba mugise tɩ mɩŋ, ama Ŋmɩŋ ka vasa tɩ, ba ŋaaŋ nagɩ tɩ taana ama ba ka bɩagɩ kʋa tɩ. 10 Wɩaha gie tɩ yesinene dagɩya dɩ tɩ saaga saŋŋa mana mɩŋ dɩ tɩ kpi kuŋ dieke chanchaaŋ Yisa dɩ kpine amʋ vuosi nan ye ta sɩmma dɩ tɩ yaa wa ʋ miivoli mi. 11 Tɩ yene bie tɩ mɩsɩ ma naa tɩ bie wo kuŋ nuusi me Yisa wɩa, amʋ ʋ miivoli dieke dɩ benne tɩ nyɩŋgbanɩŋ dieke dɩ balla ka keŋ kpi wo keŋ nyɩŋ yaalɩŋ ma. 12 Naa dagɩya dɩ kuŋ yigi wo tɩ nuusi a yallɩ, dɩ nɩnɩŋ nɩ ye miivoli haalɩŋ.

13 Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, “N yalla yada wɩa maŋ balɩ wɩa”, tɩ gbaŋ tɩ yaa wa Halɩkasɩ dieke dɩ vana vuoke mi dɩ yi yada wa, die wɩa tɩ gbaŋ dɩ yi yada ta bala naa. 14 Dama tɩ sɩba dɩ Ŋmɩŋ die sʋgɩrɩ wa tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia a nyɩŋ kuŋ me, wʋnɩŋ ʋ nan daansɩ sʋgɩrɩ tɩnɩŋ aŋaŋ nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ dɩna Masia wa kuŋ me, a yaa tɩ keŋ ʋ jigiŋ. 15 Wɩaha mana beri mɩŋ dɩ a suŋŋi nɩ, dɩɩ yi vuosi dɩ yie Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩlaha yada dɩ keŋ dala ta gʋta, aŋwaasɩ dieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ tuo a nyɩŋ ba jigiŋ nan faasɩ dala, amʋ ʋ nan ye jɩlɩma.

Yada wɩa

16 Naa wɩa tɩ yaa wa tama ta gbalɩga; aŋaŋ tɩ kʋrɩnnana ta tɩ nyɩŋgbanɩŋ dɩ gbalɩga naa, ama Ŋmɩŋ yɩa tɩ haalɩtɩ hagɩrɩŋ daaŋ mana mɩŋ. 17 Die wɩa, wahala bɩta dieke tɩ dinene ta kaaŋ yʋasɩ wa, nan dɩ yaa sʋgɩfɩalɩ dieke dɩ dala ta wo kpatɩŋ a yɩ tɩ, ta sʋgɩfɩalɩkʋ nan tɩaŋ wahalaka pam. 18 Dama tɩ baga ka bie nyindieke tɩ yesinene me, ama tɩ baga bie wo nyindieke tɩ kana ka yese me mɩŋ. Jadieke tɩ yesinene kaaŋ yʋasɩ ta tɩaŋ ga, ama jadieke tɩ kana ka yese wo nɩŋ nan dɩ beri yaa gamma haahuu.

5

1 Tɩ sɩba a baarɩ dɩ nyɩŋgbaŋ dieke tɩ yalla lele naa sɩɩ sɩba tɩ tɩŋgbaŋka gie tigiŋ mɩŋ, dɩɩ yi a keŋ kpi, tɩ yaa wa tigi dieke Ŋmɩŋ dɩ nan yɩ tɩ arɩzanna ma, daa vuota mɩna tigiri mi, ka nan dɩ beri yaa gamma haahuu. 2 Tɩ fɔbɩla mɩŋ aŋaŋ tɩ nyɩŋgbaŋka gie, ta chɩɩsa daa dieke Ŋmɩŋ dɩ balla ʋ wuri tɩ tɩŋgbaŋka gie nyɩŋgbaŋka ta yɩ tɩ arɩzanna ma nyɩŋgbanɩŋ. 3 Dama tɩ keŋ ye tɩ nyɩŋgbaŋ haalɩkʋ tɩ haalɩtɩ kaaŋ wɔŋ a waarɩ jigiberisikiŋ. 4 Ama tɩ haalɩtɩ dɩ yene suu nyɩŋgbaŋka gie me wo, tɩ ŋmuuse mɩŋ. Daa tɩ ka bɩ yaala nyɩŋgbaŋka gie beriŋ, ama tɩ yaala arɩzanna nyɩŋgbaŋka mɩŋ, dɩ dɩnɩŋ daarɩ mi miivolike nan keŋ nyii kuŋ aŋ a kpatɩ. 5 Ŋmɩŋ yine vuodieke dɩ wʋnsɩna tɩ ta vaa tɩ yi siri yaa gamma tarɩgɩkʋ wɩa, ta yɩ tɩ ʋ Halɩkasɩka aŋ ka daga dɩ ʋ nan keŋ yi wudieke ʋ balla dɩ ʋ nan keŋ yiwo mana.

6 Die wɩa, tɩ yallɩ wa kpaadensiŋ saŋŋa mana mɩŋ, ta tɩ wɔŋ sɩba dɩ dɩɩ yi tɩ haalɩtɩ dɩ bie tɩŋgbaŋka gie nyɩŋgbanɩŋ ma, tɩ wo tɩ Yɔmʋtieŋ jigiŋ, 7 dama tɩ dɩa yada sieŋ mɩŋ daa jadieke tɩ nine dɩ yesinene. 8 Tɩ yallɩ wa kpaadensiŋ sɩba a wone balɩ wa, dama dɩ mʋ dɩ tɩ vaa nyɩŋgbaŋka gie ta ga tɩ Yɔmʋtieŋ jigiŋ. 9 Die wɩa, dɩɩ yi tɩ bie tɩŋgbaŋka gie me yaa tɩ keŋ bie ʋ jigiŋ, wudieke tɩ faasɩna yaala yiwo dɩ tɩ fɩalɩma ʋ sʋŋ. 10 Dama tɩ mana nan keŋ nyɩŋ yaalɩŋ ma Masia nɩŋŋa sarɩya diile daraaŋ, aŋ vuoŋ mana nan keŋ tuo ʋ tune sɩba ʋ tʋʋma dɩ sɩna dene tɩŋgbaŋka gie me, ka vɩɩna yaa dɩ ka vɩɩna dɩ mʋ wa dɩ tieŋ.

Tɩ tarɩgɩna a yi Ŋmɩŋ zʋalɩŋ Masia wɩa dene

11 Tɩ chɩgɩnana Ŋmɩŋ dene wo, die wɩa tɩ kpaŋŋɩsa vuosi dɩ ba yiŋŋi keŋ ʋ jigiŋ. Tɩ beriŋ dʋa wa yaalɩŋ ma mɩŋ a yɩ Ŋmɩŋ, ta n gbaŋ dɩ yaa tama dɩ ka bɩ dʋa wa yaalɩŋ ma a yɩ nɩ. 12 Tɩ ka bɩ kuule nɩ jigiŋ, ama tɩ yaala tɩ yɩ nɩ sieŋ mɩŋ aŋ nɩ bɩagɩ a nɩgɩ nɩ nyʋa tɩ wɩa, amʋ nɩ nan bɩagɩ a yaa wɩɩŋ dɩ nɩ yiŋŋi balɩ vuodiekemba dɩ kuulinene yaa gamma wudieke ba yene vuota dɩ yinene, ama ta da wudieke dɩ benne ʋ sʋŋ ma. 13 Dɩɩ yi tɩ juo yɩɩŋyaatɩ, dɩ yiwo Ŋmɩŋ wɩa, ta dɩɩ yi ta tɩ bie tɩ sʋŋanyile me, dɩ yiwo nɩ wɩa. 14 Masia choti pɔgɩlɩna tɩ; tɩ wana sɩba dɩ vuobalɩmɩŋ die tuo vuoŋ mana kuŋ a kpi wo, dɩ dagɩya dɩ vuoŋ mana kpiye mɩŋ aŋaŋ wa. 15 Wʋnɩŋ die ʋ tuone vuoŋ mana kuŋ a kpi dɩ vuodiekemba dɩ yene bie ba miivoli me daa bemme a yɩma ba gbaŋ ama ba bemme a yɩ wʋnɩŋ vuodieke die dɩ tuone ba kuŋ a kpi wo, ta bɩ hagɩ kumbu me wo.

16 Die wɩa, tɩ ka bɩ daansa vuota sʋŋanyile dɩ sɩna die ta die vuosi sarɩya; die tɩ daansɩ wa Masia aŋaŋ vuota sʋŋanyile dɩ sɩna dene ta dii ʋ sarɩya, ama lele tɩ ka bɩ daansa dene. 17 Die wɩa, dɩɩ yi vuoŋ dɩ taasɩ aŋaŋ Masia die vuoke yiwo vuohaalʋ, ʋ berikʋʋrɩ gaya mɩŋ ta berihaalɩŋ dɩ keŋ ʋ jigiŋ. 18 Naa mana nyɩŋ wa Ŋmɩŋ jigiŋ. Wʋnɩŋ ʋ tarɩgɩna tɩ Masia wɩa, dɩ tɩ daa bɩ yi ʋ dataasɩ, ama ta yi ʋ zʋalɩŋ, ta bɩ yɩ tɩ ʋ tʋʋma dɩ tɩ vaa vuosi gbaŋ yi ʋ zʋalɩŋ. 19 Naa dagɩya dɩ Masia die dɩ kpine wo die yɩna Ŋmɩŋ sieŋ dɩ ʋ yi tɩŋgbaŋka gie vuosi ʋ zʋalɩŋ, ta nagɩ ba tʋmbɩatɩ a chaa ba, ama ta nagɩ ʋ wʋvɩɩna dieke dɩ dagɩna ba ʋ yine be ʋ zʋalɩŋ dene, a yi tɩ nuusi me.

20 Die wɩa tɩ yiwo Masia tʋntʋntɩŋ ta Ŋmɩŋ dɩ vana tɩ wasa vuosi. Masia naŋ ma tɩ zie ta jʋʋsa nɩ dɩ nɩ saagɩ ta yi Ŋmɩŋ zʋalɩŋ. 21 Dama tɩ wɩa ta Ŋmɩŋ dɩ yi Masia, vuodieke dɩ kana ka yi bɩaŋ, dɩ zie tɩnɩŋ tʋmbɩatɩtieliŋ jigizielikiŋ ta chii tɩ tʋntʋmbɩatɩ amʋ tɩ nan yi vuovɩɩna Ŋmɩŋ jigiŋ wʋnɩŋ Masia wɩa.

6

1 Die wɩa, tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ tʋnnana Ŋmɩŋ tʋʋmaha ʋ suŋŋiŋ wɩa naa, n jʋʋsa nɩ dɩ nɩ daa vaa ʋ zɔɔlɩnchɩgɩlaha yi yɔrɩ. 2 Dama Ŋmɩŋ baarɩ dɩ:

“Die saŋŋa dɩ tʋgɩna dɩ n chɩgɩ nɩ zɔɔlɩŋ,

die n wʋŋ nɩ jʋʋsɩŋ mɩŋ;

ta saŋŋa dɩ tʋgɩna dɩ n gbatɩ nɩ a taaŋ wa,

die n gbatɩ nɩ mɩŋ.”

Nɩ wʋmma! Saŋka keŋye mɩŋ dɩ Ŋmɩŋ chɩgɩ nɩ zɔɔlɩŋ. Daarɩ gie nɩ baa nɩ ye gbatɩtaanɩŋ.

3 Tɩnɩŋ nɩŋ tɩ ka yie wudieke dɩ baaŋ kagɩ vuoŋ Yisa Masia sieku me, amʋ vuoŋ keŋ baarɩ dɩ tɩ tʋʋmaha ka vɩɩna. 4 Ama tɩ beriŋ dagɩya dɩ tɩ seŋ yiwo Ŋmɩŋ tʋntʋntɩŋ, dama tɩ yese wahala, aŋaŋ mugisiŋ, aŋaŋ wɩa, ama tɩ dii suguru a mana ma mɩŋ. 5 Vuosi die tɩba tɩ aŋaŋ kpaasa, ta naga tɩ a yie dansarɩka juoŋ me, ta tɩ wɩa kpɩkpaaŋ dɩ ŋaaŋ lagɩsa a yaa watɩ, ta tɩ bɩ tʋma tʋʋmaha a gbalɩgɩ, ta ka gʋʋra yuŋ a taŋ, ta ka die saŋŋa a taŋ gbaŋ. 6 Tɩ yiwo sʋgɩyɩalɩntieliŋ, ta sɩba Ŋmɩŋ wɩaha, ta yaa suguru aŋaŋ burichini ta suuli aŋaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka ta cho vuosi aŋaŋ wusie, 7 ta bala ba Ŋmɩŋ wudieke dɩ yine wusie wo, ta yallɩ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ hagɩrɩbʋ, ta bɩ yaa chaanɩŋ beri dieke dɩ yine tɩ dembisiŋaŋ jaaŋ tɩ yaa waga ta bɩ yaa gbarɩ tɩ gbaŋ. 8 Ta vuosi bataŋ dɩ yɩa tɩ jɩlɩma ta bataŋ dɩaŋ zɩa tɩ, ta bataŋ dɩ chʋʋsa tɩ saara, ta bataŋ dɩaŋ dɩ bɩra tɩ. Bataŋ dɩa gaama vuosi ama ta tɩ bala wusie. 9 Tɩ wo saaŋ vuota jigiŋ, ama ta yaa saaŋ Ŋmɩŋ jigiŋ, ta vuosi dɩ yile dɩ tɩ baa tɩ kpi mɩŋ ama ta tɩ ko bie tɩ mɩsɩ ma, ta nɩga tɩ pam ama tɩ ka kpiye; 10 ta tɩ sʋgɩchʋʋsɩŋ nɩŋ tɩ ŋaaŋ yaa wa sʋgɩfɩalɩŋ saŋŋa mana. Tɩ yiwo zɔɔlɩntieliŋ ama ta yi vuosi dɩ bɩrɩŋ nyintitieliŋ Ŋmɩŋ jigiŋ; ta wo nyinti ama ta sɩɩ nyinti mana.

11 Tɩ zʋalɩŋ Korinti vuosi, tɩ wɔŋ balɩ nɩ tɩ sʋŋ wɩa mana a yɩ nɩ, tɩ cho nɩ pam. 12 Daa tɩnɩŋ tɩ zetine dɩ tɩ kaaŋ cho nɩ, ama dɩ yiwo nɩnɩŋ nɩ zetine dɩ nɩ kaaŋ dɩ cho tɩ. 13 Lele n wa bala a yɩa nɩ sɩba nɩ yiwo n ballɩ: nɩ cho tɩ aŋaŋ nɩ sʋgɩtɩ mana sɩba tɩ chone nɩ dene wo.

Nɩ sɩmma vuodiekemba dɩ kana ka yi Masia yada wa wɩa

14 Nɩ daa yi jabalɩmɩŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Masia yada! Vuovɩɩnʋ aŋaŋ vuobɩaŋ nan bɩagɩ yi nʋabalɩmɩŋ? Ta chaanɩŋ aŋaŋ lɩmɩŋ nan bɩagɩ bie aŋaŋ taŋ? 15 Masia aŋaŋ Sitaani nan bɩagɩ yi nʋabalɩmɩŋ? Vuodieke dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrʋ aŋaŋ vuodieke dɩ kana ka yi Masia dɩdɩɩsɩrʋ nan bɩagɩ yi nʋabalɩmɩŋ? 16 Bugile nan bɩagɩ bie Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoŋ me? Tɩnɩŋ tɩ yine Nabidie Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku, dama tɩnɩŋ die Ŋmɩŋ die baarɩ dɩ:

“Manɩŋ aŋaŋ n vuosi nan lagɩŋ a beri

ta n nan dɩ bie aŋaŋ ba;

n nan dɩ yi ba Ŋmɩŋ,

ta ba dɩaŋ dɩ yi n vuosi.”

17 Die wɩa ta Ŋmɩŋ dɩ bɩ baarɩ dɩ,

“Nɩ vʋarɩ nɩ gbaŋ,

a nyɩŋ tɩŋgbaŋka gie vuosi sʋnsʋŋ,

ta vaa bɩaŋ mana yiile,

ta n nan tuo nɩ.

18 N nan yi nɩ Chɔɔŋ,

ta nɩ yi n nahaalɩŋ aŋaŋ n hɔgʋlɩasɩ.

Manɩŋ Hagɩrɩtieŋ Ŋmɩŋ bala naa.”

7

1 N nɩmballɩ, tɩ yene nʋaha gie a nyɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ naa wɩa, nɩ vaa tɩ vʋarɩ tɩ gbaŋ a nyɩŋ jadieke nɩŋ mana dɩ nan bɩagɩ a yi tɩ nyɩŋgbanɩŋ aŋaŋ sʋgɩtɩ dɩgɩntɩ, ama ta chɩgɩma Ŋmɩŋ, ta yi sʋgɩyɩalɩntieliŋ aŋaŋ wusie.

Pɔɔli sʋgɩfɩalɩŋ wɩa

2 Nɩ yuori nɩ sʋgɩtɩ a yɩ tɩ. Tɩ ye ka yi nɩ wʋnyɩ mana bɩaŋ, yaa a yi wɩɩŋ a chʋʋsɩ nɩ wʋnyɩ, yaa a nyɩrɩ vuoŋ. 3 N ka bala naa dɩ n galɩŋ nɩ. Dama die n wɔŋ balɩ nɩ mɩŋ dɩ tɩ faasɩ cho nɩ pam. Dɩɩ yi tɩ kpi yaa tɩ bie tɩ mɩsɩ ma, tɩ nan dɩ beri aŋaŋ nɩ. 4 N yaa wa tama pam nɩ ma, ta nɩga nyʋʋŋ nɩ wɩa. Nɩ kpaŋŋɩsɩ mɩŋ pam, ta tɩ wahala diile me mana ama n yaa wa sʋgɩfɩalɩŋ pam mɩŋ.

5 Die tɩ kenne a tʋgɩ Masedonia tɩŋgbaŋ ma wa, die tɩ ka bɩagɩ voosi. Die tɩ ye mugisiŋ pam a nyɩŋ lʋga mana; vuosi die waga aŋaŋ tɩ Ŋmɩŋ wɩaha gie wɩa; ta tɩ sʋgɩtɩ dɩ suuli aŋaŋ ŋmaamɩŋ. 6 Ama Ŋmɩŋ vuodieke dɩ kpaŋŋɩsɩnana vuodiekemba sʋŋ dɩ chʋʋsɩna wa die vaa Tatusi dɩ keŋ tɩ jigiŋ a keŋ a kpaŋŋɩsɩ tɩ. 7 Daa ʋ keŋku nyɩɩna ma die kpaŋŋɩsɩna tɩ, ama die ʋ bɩna a balɩ tɩ nɩ kpaŋŋɩsɩna wa dene wo. Ta balɩ tɩ nɩ bɩna faasɩ yaala nɩ ye mɩŋ dene, dɩ nɩ faasɩ yaa wa sʋgɩchʋʋsɩŋ nɩ tʋmbɩatɩ wɩa, ta bɩ balɩ nɩ nine dɩ ŋmɩntɩ dene dɩ nɩ tuo n nʋarɩ, naa die vaa n sʋŋ dɩ faasɩ fɩalɩ.

8 Dɩɩ yi gbaŋ dieke die n maagɩna a yɩ nɩ wa dɩ yi nɩ yaa sʋgɩchʋʋsɩŋ, ama n sʋŋ ka chʋʋsɩya n maagɩna ka. Die n yaa sʋgɩchʋʋsɩŋ bɩta die n mɩŋŋɩna dɩ ka vaa nɩ sʋŋ dɩ chʋʋsɩŋ saŋŋa bɩta wa. 9 Ama lele n yaa wa sʋgɩfɩalɩŋ, daa n yine nɩ sʋŋ dɩ chʋʋsɩ wɩa, ama nɩ sʋgɩchʋʋsɩkʋ dɩ vana nɩ vaa nɩ tʋntʋmbɩatɩ wɩa. Ŋmɩŋ die vaa nɩ ye sʋgɩchʋʋsɩŋ nɩ tʋmbɩatɩ wɩa, die dɩ yine kanɩŋ gbaŋkʋ dɩ yaa nyʋarɩ a yɩ nɩ. 10 Dama dɩɩ yi Ŋmɩŋ dɩ yi vuoŋ dɩ yaa sʋgɩchʋʋsɩŋ ʋ tʋmbɩatɩ wɩa, kanɩŋ sʋgɩchʋʋsɩkʋ mi nan yi ʋ vaa ʋ tʋmbɩatɩ ta ye gbatɩtaanɩŋ, ta kaaŋ chʋʋsɩ ʋ sʋŋ bɩbra; ama tɩŋgbaŋka gie sʋgɩchʋʋsɩŋ nɩŋ yaa kuŋ kieŋ. 11 Ŋmɩŋ dɩ vana nɩ sʋŋ dɩ chʋʋsɩ wa, nɩ gbaŋ nɩ ye ka yɩna nɩ nyʋarɩ; nɩ baga bie Ŋmɩŋ wɩa ma, ta nɩ bɩ faasɩ yaala nɩ dagɩ dɩ nɩ wo bɩaŋ; ta nɩ sɩnyɩɩrɩŋ dɩ hagɩ aŋaŋ bɩaŋ, ta bɩ chɩga Ŋmɩŋ; nɩ bɩ yaala nɩ ye mɩŋ; nɩ yaala nɩ yi choti; nɩ wɔŋ yi lagɩ a datɩ vuodieke dɩ yine bɩabʋ tɩbɩŋ mɩŋ. Nɩ yine naa wa wɩa, ka seŋ dagɩ dɩ nɩ wo bɩaŋ wɩɩrɩ ma.

12 Die wɩa, daa vuodieke dɩ yine bɩabʋ wɩa die maŋ maagɩ gbaŋkʋ mi yaa vuodieke ʋ yine bɩabʋ. Ama die n maagɩ ka mɩŋ dɩ nɩ sɩba Ŋmɩŋ jigiŋ nɩ baga die dɩ bemme tɩ ma dene. 13 Lele nɩŋ tɩ sʋgɩchʋʋsɩŋ kpatɩya mɩŋ.

Ta die tɩ bɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ pam dama die nɩ vaa Tatusi sʋŋ dɩ dʋa ta die yiwo sʋgɩfɩalɩŋ pam, die wɩa tɩ gbaŋ tɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ. 14 Die n wɔŋ bɩrɩ nɩ mɩŋ a yɩ wa ta nɩ ka vaa maŋ dii viivi. Die tɩ ŋaana bala nɩ wudieke wo yiwo wusie. Die gbaŋ gbaŋ wudieke tɩ bala a yɩ Tatusi yaa gamma nɩ ma wa dɩ keŋ yi wusie. 15 Die wɩa ʋ keŋ tɩɩnsɩ nɩ tuone wo chaantɩ dene aŋaŋ jɩlɩma, ta tuo wudieke ʋ bala nɩ wa aŋaŋ jɩlɩma dene ʋ ŋaaŋ faasɩ cho nɩ mɩŋ. 16 N yaa wa sʋgɩfɩalɩŋ pam dɩ n nan bɩagɩ nagɩ n tama a yi nɩ ma.

8

Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ piini wɩa

1 Tɩ nɩmballɩ, tɩ yaala nɩ sɩmma Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla dɩ vana Yisa dɩdɩɩsɩrɩba dɩ benne Masedonia tɩŋgbaŋ ma dɩ yine wudieke. 2 Die ba ye wahala aŋaŋ mugisiŋ aŋaŋ zɔɔlɩŋ pam, ama die mana yɔrɩ, die ba yaa wa sʋgɩfɩalɩŋ pam ta dagɩ burichini ta yi Ŋmɩŋ piini pam. 3 N nan bɩagɩ dii ba siara dɩ ba yɩya mɩŋ a tʋgɩ ba hagɩrɩŋ nʋaŋ, die ba yɩ a tɩaŋ ba tɩnna mʋ ba yɩ dene gbaŋ. Die dɩ yiwo ba dʋŋŋʋ ba yɩa, 4 ta die faasɩ jʋʋsɩ tɩ mɩŋ, dɩ tɩ yɩ ba sieŋ aŋ ba suŋŋime Ŋmɩŋ vuodiekemba dɩ benne Judia tɩŋgbaŋ ma. 5 Die ba yi a tɩaŋ tɩ tɩŋ nan yile dɩ ba nan yi dene wo. Die ba woliŋ nagɩ wa ba gbaŋ a yɩ tɩ Yɔmʋtieŋ, ka kʋaŋ chaaŋ ba nagɩ ba gbaŋ a yɩ tɩ, sɩba Ŋmɩŋ dɩ yaalɩnana dene wo. 6 Die Tatusi die yine vuodieke dɩ yine nɩ piili tʋʋmaha, die wɩa tɩ jʋʋsɩ wa mɩŋ dɩ ʋ suŋŋi nɩ aŋ nɩ kpatɩ nɩ choti tʋŋ vɩɩŋ dieke nɩ piiline wo. 7 Sɩba nɩ yine Yisa yada, ta mɩŋŋɩ yie jaaŋ mana vɩɩnɩŋ vɩɩnɩŋ wa, ta sɩba ʋ wɩa vɩɩnɩŋ, ta bɩagɩ bala taŋ ʋ wɩaha, ta dɩ wa aŋaŋ nɩŋŋmɩna, ta bɩ cho tɩ dene wo, tɩ yaala nɩ yime tʋnvɩɩnaha mi gbaŋ dene aŋaŋ nɩŋŋmɩna.

8 Wudieke n bala nɩ naa ka yi mugisiŋ dɩ nɩ yime, n wɔŋ balɩ nɩ mɩŋ Ŋmɩŋ vuosi bataŋ nine dɩ ŋmɩntɩ dene dɩ ba yɩ piini, dɩ nɩ yi aŋ n ye nɩ senne cho be dene. 9 Nɩ sɩba tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia zɔɔlɩnchɩgɩla dɩ sɩna dene. Die ʋ yiwo nyintitieŋ, ama nɩ wɩa die ʋ bɩrɩŋ wa zɔɔlɩntieŋ, ʋ bɩrɩna zɔɔlɩntieŋ amʋ nɩ nan bɩrɩŋ nyintitieliŋ.

10 Kpaaŋ dieke n yaala dɩ n yɩ nɩ wʋnna: Die bɩnɩ ma, die nɩ yine vuodiekemba die dɩ wolinne yaala nɩ yɩ piinike, ta yi vuodiekemba dɩ wolinne a yɩ. Nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ a tʋŋ ka a kpatɩ. 11 Nɩ nine die ŋmɩntɩya mɩŋ aŋaŋ piinike yɩla. Die wɩa nɩ vaa nɩ nine bɩ ŋmɩntɩ aŋ nɩ yɩ kpatɩ, nɩ yɩma sɩba nɩ baaŋ bɩagɩ a yɩ dene. 12 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ yaala ʋ yɩ Ŋmɩŋ piini, ta yɩ ʋ yalla dene, Ŋmɩŋ nan tuoke. Ŋmɩŋ ka yaala vuoŋ yɩ wa piini a tɩaŋ ʋ yalla dene.

13 N ka yaala nɩ yɩma nɩ chanchaalɩŋ ta dime wahala ka ma. N yaala nɩ mʋʋma taŋ. 14 Wudieke n balala wʋnna: Sɩba nɩ yalla pam lele gie wo, dɩ vɩɩna dɩ nɩ suŋŋi wo vuodiekemba dɩ wone wo, ta dɩɩ yi nɩ keŋ wo saŋŋa dieke, ama ta ba yallɩ pam, ba nan suŋŋi yɩ nɩ gbaŋ. Naa nan vaa nɩ mʋ taŋ, 15 sɩba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dene wo dɩ, “Vuodiekemba die dɩ lagɩsɩna maana pam wa die dɩ ka dii ta tɩala, ta vuodiekemba dɩaŋ die dɩ kana ka lagɩsɩna pam wa, die ka waarɩ jaaŋ.”

Tatusi aŋaŋ ʋ zʋalɩŋ wɩa

16 Tɩ bɩra Ŋmɩŋ aŋaŋ ʋ ŋaana yi Tatusi baga dɩ bie nɩ ma sɩba tɩ baga dɩ benne nɩ ma dene wo. 17 Die tɩ jʋʋsɩna Tatusi dɩ ʋ kaagɩ nɩ wa, die ʋ saagɩya mɩŋ, ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ yine nɩŋŋmɩna dɩ ʋ keŋ nɩ jigiŋ; ʋ kieŋ mɩŋ aŋaŋ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ choti. 18 Tɩ nan vaa tɩ nɩmballɩ wʋnyɩ aŋaŋ wa keŋ nɩ jigiŋ. Tɩ nɩmbʋa wa gie dɩ mʋʋlɩnana Masia wʋvɩɩnaha dene wɩa die wɩa vana Masia dɩdɩɩsɩrɩba mana dɩ bɩra wa. 19 A bɩ gʋtɩ, Yisa dɩdɩɩsɩrɩba mana vʋarɩna wa dɩ ʋ beeli tɩ aŋ tɩ nagɩ piinisisi a ga suŋŋi Ŋmɩŋ vuosi dɩ yine zɔɔlɩntielibe ta bie Judia tɩŋgbaŋ ma. Naa nan kɔtɩ tɩ Yɔmʋtieŋ saaŋ, ta bɩ dagɩ dɩ tɩ faasɩ yaala tɩ suŋŋime tɩ chanchaalɩŋ dene.

20 Tɩ nan nagɩ ligirehe pam a ga suŋŋi be, tɩ yaala wɩɩŋ mana tʋgɩsɩ mɩŋ amʋ vuoŋ kaaŋ ye sieŋ a balɩ a chʋʋsɩ tɩ saaŋ yaa gamma tɩ pɔgɩlɩna ligirikpɩɩmaha gie dene wo. 21 Tɩ yaala tɩ yiwo wudieke dɩ mʋna Ŋmɩŋ aŋaŋ vuota nɩŋŋa mɩŋ.

22 Tɩ nan bɩ vaa tɩ nɩmbʋa wʋnyɩ gʋtɩ ʋ ma a keŋ nɩ jigiŋ. Saŋŋa mana tɩ yese tɩ nɩmbʋa wa beriŋ dɩ sɩna dene, ta sɩba a baarɩ ʋ nine ŋmɩntɩya mɩŋ dɩ ʋ tʋŋ Ŋmɩŋ tʋʋmaha. Ta lele ʋ yalla tama pam nɩ ma wa wɩa, ʋ nine dɩ faasɩ ŋmɩntɩ dɩ ʋ suŋŋi nɩ. 23 Tatusi nɩŋ, ʋ yiwo n tʋntʋŋ chanchaaŋ ta gʋta suŋŋe mɩŋ maŋ suŋŋe nɩ. Ta tɩ nɩmballɩ diekemba dɩ kenne aŋaŋ Tatusi wa nɩŋ ba zene Masia dɩdɩɩsɩrɩba naŋ ma, ta ba beriŋ dɩ vasa vuosi dɩ bɩra Masia saaŋ. 24 Nɩ dagɩma tɩ nɩmballɩ mi nɩ choti amʋ Masia dɩdɩɩsɩrɩba mana nan dɩ sɩba dɩ tɩ yaa wusie tɩ nɩgɩna nyʋʋŋ yaa gamma nɩ ma wa.

9

Taŋ suŋŋiŋ wɩa

1 Dɩ ka bɩ yi talasɩ dɩ n maagɩ gbanɩŋ a balɩ nɩ yaa gamma Ŋmɩŋ vuosisi dɩ bene Judia tɩŋgbaŋ ma wa suŋŋiŋ wɩa. 2 N wɔŋ sɩba a baarɩ nɩ yiwo nɩŋŋmɩna dɩ nɩ suŋŋi, ta nɩ wɩa maŋ kuule a yɩa Masedonia tɩŋgbaŋ vuosisi, ta balɩ ba dɩ bɩŋ ma mana nɩnɩŋ Masia dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ benne Akaya tɩŋgbaŋ ma dɩ yi siri dɩ nɩ suŋŋi be. Nɩ yalla chotike mi dɩ nɩ suŋŋi wo wɩa, Masedonia vuosi jusu gbaŋ yiwo siri dɩ ba nan dɩ suŋŋe. 3 Die wɩa n tʋma tɩ nɩmballɩ gie nɩ jigiŋ amʋ nɩ nan yi siri aŋaŋ nɩ suŋŋiŋ aŋ n kuuline dene yaa gamma nɩ ma wa kaaŋ yi yɔrɩ. 4 Dɩ daa die, dɩɩ yi Masedonia tɩŋgbaŋ vuosi dɩ dɩ n kʋaŋ a keŋ nɩ jigiŋ, ta nɩ ka yi siri, tɩ nan dii viivi, dama die tɩ bɩrɩ nɩ ba jigiŋ mɩŋ. 5 Die wɩa, maŋ yile dɩ dɩ vɩɩna n tʋŋ tɩ nɩmballɩ gie aŋ ba woliŋ keŋ n ma ta suŋŋi nɩ aŋ nɩ lagɩsɩ piini dieke nɩ yine nʋaŋ dɩ nɩ nan yɩ wa. Amʋ maŋ keŋ keŋ a nan yi siri aŋ ka dagɩ dɩ nɩ yɩ wa aŋaŋ nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ choti, daa vuoŋ mugisine nɩ.

6 Nɩ tɩɩnsɩ balɩkʋ gie: vuodieke dɩ bʋrɩna bɩta nan gobi bɩta, ta vuodieke dɩaŋ dɩ bʋrɩna pam nan gobi pam. 7 Vuoŋ mana yɩ ʋ sanna ʋ sʋŋ ma dɩ ʋ nan yɩ dene, ta daa yɩ aŋaŋ sʋgɩchʋʋsɩŋ yaa mugisiŋ, dama Ŋmɩŋ yaala vuodieke dɩ yɩnana piini aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ mɩŋ. 8 Ŋmɩŋ nan bɩagɩ yɩ nɩ jaaŋ mana ta nɩ kaaŋ waarɩ jaaŋ. Nɩ nan dɩ yallɩ nyindiekemba mana nɩ yaalala saŋŋa mana, ta nan ye a tɩaŋ nɩ yaalala dene, ta nɩ nan bɩagɩ a suŋŋe vuodiekemba dɩ wone, 9 sɩba dɩ maagɩna dene Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dene wo dɩ, “Vuodieke nuuŋ dɩ tɩɩrɩnana a yɩa zɔɔlɩntieliŋ, ʋ burichini wo kpatɩŋ.” 10 Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yɩnana kpaarʋ nyɩmbʋrɩkaha, ta yɩa wa vuoŋ mana nyindiikehe, wʋnɩŋ ʋ nan yɩ nɩ jaaŋ mana nɩ yaalala aŋ a dalɩma, ta nɩ nan faasɩ a suŋŋe vuosi. 11 Ʋ nan vaa nɩ yallɩma nyinti pam saŋŋa mana, amʋ nɩ nan bɩagɩ suŋŋe vuosi saŋŋa mana, amʋ vuosi pam nan bɩrɩ Ŋmɩŋ yaa gamma nɩ piini dieke ba tuone a nyɩŋ tɩ jigiri. 12 Dɩɩ yi nɩ suŋŋe Ŋmɩŋ vuosi a yɩa ba jadieke ba wone, naa nan vaa vuosi pam bɩrɩ Ŋmɩŋ. 13 Dɩɩ yi nɩ suŋŋe be, die nan dagɩ ba dɩ nɩ seŋ a tuo Masia wʋvɩɩnaha mɩŋ ta dɩ ha, ta vuosi pam bɩrɩ Ŋmɩŋ die wɩa ta bɩ bɩrɩ wa aŋaŋ nɩ suŋŋine be aŋaŋ vuoŋ mana dene wo. 14 Die wɩa ba keŋ jʋʋsa Ŋmɩŋ a yɩa nɩ, ba nan jʋʋsɩ aŋaŋ choti, dama ba ye dɩ Ŋmɩŋ bie nɩ sʋgɩtɩ ma pam ta suŋŋe nɩ pam. 15 Nɩ vaa tɩ waasɩ Ŋmɩŋ, dama wʋnɩŋ ʋ yɩna tɩ ʋ Bʋadembiŋ vuodieke dɩ tɩanna piini mana.

10

Pɔɔli die dɩ wagɩna ʋ tʋʋmaha wɩa

1 Nɩ bataŋ baarɩ dɩ dɩɩ yi maŋ bie nɩ jigiŋ, n wo sikimiŋ, ama maŋ keŋ a ga jigaasɩ n yaa wa sikimiŋ. Manɩŋ Pɔɔli gbaŋ gbaŋ n jʋʋsa nɩ Yisa Masia vuodieke die dɩ benne sɔmm ta yaa suguru wo saaŋ ma. 2 Nɩ da vaa n tʋama a yɩ nɩ dɩɩ yi maŋ keŋ keŋ nɩ jigiŋ; dama n sɩba a baarɩ maŋ keŋ keŋ n nan datɩ vuodiekemba dɩ balala dɩ tɩ dɩwa wudieke tɩŋgbaŋka gie vuosisi dɩ dɩnana wa tɩba. 3 Dɩ yiwo wusie dɩ tɩ yiwo vuota, ama tɩ ka waga waagɩ dieke dɩ sɩna sɩba vuota waagɩŋ, 4 die wɩa tɩ ka naga vuota hagɩrɩŋ a waga die waagɩŋ, ama tɩ naga Ŋmɩŋ hagɩrɩ dieke dɩ nan chʋʋsɩ Sitaani hagɩrɩŋ mana wa a waga. Tɩ bala a nyaŋŋa vuodiekemba dɩ kana ka tuose Ŋmɩŋ wɩaha, 5 ta nyaŋŋa yɩaŋ dieke vuosi bataŋ dɩ yilinene dɩ ba yallɩ ta yaa kalinbaani aŋaŋ nɩnhagɩrɩŋ ka ma, amʋ vuosi kaaŋ dɩ sɩba Ŋmɩŋ, dɩ tɩ vaa vuoŋ mana sʋŋanyile saagɩ a yɩ Masia. 6 Tɩ tɩŋ sɩba dɩ nɩ saagɩ a tuo Masia nʋaŋ a kpatɩ, tɩ tɩŋ nan yi siri dɩ tɩ datɩ vuodieke nɩŋ mana dɩ zetine ʋ nʋarɩ tɩbɩŋ.

7 Nɩnɩŋ nɩ daansa vuota nine me nyɩɩna ma. Dɩɩ yi vuoŋ dɩ bie giena a baarɩ dɩ ʋ yiwo Masia sɩɩtɩ, dɩ tieŋ sɩmma dɩ tɩ gbaŋ tɩ yiwo Masia sɩɩtɩ sɩba ʋ yine die wo. 8 N ka chɩga viivi dɩɩ yi maŋ kuule pam yaa gamma tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ yɩna tɩ yiko dieke wo. Ʋ yɩ tɩ mɩŋ dɩ tɩ nagɩ a suŋŋi nɩ daa tɩ nagɩ a chʋʋsɩ nɩ. 9 N ka yaala nɩ yilime dɩ n yaala ŋmaamɩŋ yigi nɩ aŋaŋ n gbaŋtɩtɩ n maagɩnana a yɩa nɩ wa. 10 Vuoŋ nan baarɩ dɩ, “Pɔɔli gbaŋtɩtɩ paalɩ tʋa mɩŋ, ama ʋ keŋ bie tɩ jigiŋ nɩŋ ʋ ŋaŋ wo hagɩrɩŋ ta ʋ wʋbalɩka dɩaŋ dɩ yi yɔrɩ.” 11 N yaala banɩŋ vuosi mi sɩmma dɩ jaaŋ ka puo wudieke tɩ maagɩnana tɩ gbaŋtɩ ma wa dɩɩ yi tɩ wo nɩ jigiŋ aŋaŋ wudieke tɩ bala tɩ yi dɩɩ yi tɩ bie nɩ jigiŋ.

12 Wusie, tɩ ka wɔŋ yaala tɩ nagɩ tɩ gbaŋ a magɩsɩ aŋaŋ vuodiekemba dɩ kɔtɩna ba gbaŋ ŋmɩŋsikpeku. Ba wo yɩaŋ, dama ba naga ba gbaŋ a magɩsa aŋaŋ ba chanchaalɩŋ beriŋ dɩ sɩna die. 13 Tɩnɩŋ tɩ kaaŋ kuule yaa gamma jadieke tɩ kana ka mʋ dɩ tɩ kuulime, ama tɩ nan kuuli yaa gamma tʋŋ dieke Ŋmɩŋ dɩ nagɩna a yɩ tɩ dɩ tɩ tʋŋ wa ma. Tɩ bala nɩ Ŋmɩŋ wɩaha yiwo tʋʋmaha a taŋ. 14 Nɩ benne buuŋbu mi wo wɩa, die tɩ ka garɩsɩ buuŋbu die tɩ kenne aŋaŋ Masia wʋvɩɩnaha a balɩ a yɩ. 15 Tɩ ka kuule aŋaŋ wudiekemba vuogaasɩ dɩ yine a tɩaŋ tɩ buuŋbu a daga sɩba tɩ gbaŋ gbaŋ tɩ yine he. Ama tɩ yaa tama dɩ nɩ yada nan gʋtɩ pam, aŋ nɩ suŋŋi tɩ aŋ tɩ faasɩ tʋŋ Ŋmɩŋ tʋʋmaha nɩ jigiŋ sɩba ʋ nagɩna a yɩ tɩ dɩ tɩ tʋmma dene wo, 16 amʋ tɩ nan bɩagɩ ga tɩŋgbaŋɩsɩ diekemba dɩ benne nɩ nɩŋŋa wa a ga mʋʋlɩ Masia wʋvɩɩnaha mi. Tɩ kaaŋ ga jigidieke vuogaaŋ dɩ wone a tʋŋ, tɩ ka yaala tɩ kuuli vuogaaŋ tʋʋma wɩa.

17 Sɩba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “Vuodieke nɩŋ mana dɩ yaalɩnana dɩ ʋ kuuli, kuuli yaa gamma wudieke Ŋmɩŋ dɩ yine.” 18 Dama vuodieke dɩ bɩrɩnana ʋ gbaŋ ka dagɩ dɩ Ŋmɩŋ nine suuli wo mɩŋ, ama tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ bɩrɩna vuodieke, die dagɩna dɩ Ŋmɩŋ nine suuli wo mɩŋ.

11

Yaa gamma Pɔɔli aŋaŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ tʋntʋntɩba wɩa

1 Maŋ bala gaatɩŋ wʋbalɩka, nɩ dii suguru aŋaŋ mɩŋ. 2 N sʋŋ bie nɩ ma pam sɩba Ŋmɩŋ sʋŋ dɩ bene nɩ ma dene wo. Nɩ sɩɩ sɩba hɔgʋlɩa dieke dɩ kana ka sɩba dembiŋ maŋ yaala n nagɩ a yɩ Masia aŋ nɩ dɩa wʋnɩŋ ʋ nyɩɩna. 3 Ŋmaamɩŋ yallɩ mɩŋ mɩŋ nɩ wɩa dɩ vuoŋ nan keŋ a gaaŋ nɩ sɩba Sitaani die dɩ gaana Evi dene wo aŋaŋ ʋ yɩaŋ, aŋ nɩ kaaŋ bɩ dɩ Masia aŋaŋ sʋgɩyɩalɩŋ aŋaŋ wusie. 4 Dama dɩɩ yi vuogaaŋ dɩ keŋ a mʋʋla Yisa gaaŋ wɩa a yɩa nɩ, ta ka mʋʋla Yisa dieke wɩa die tɩ wone a mʋʋlɩ a yɩ nɩ wa, ta nɩ tuose haalɩgaaŋ dagɩŋ aŋaŋ wʋvɩɩŋ gaaŋ dagɩŋ ta a ka yi Ŋmɩŋ Haalɩ dieke aŋaŋ wʋvɩɩŋ dieke die nɩ tuone a nyɩŋ tɩ jigiri, die nɩŋ nɩ saagɩ a yɩ wa mɩŋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ dene.

5 N ka yile dɩ vuodiekemba dɩ gaana nɩ dɩ ba yiwo Yisa tʋntʋntɩba naa, yiwo Yisa tʋntʋntɩba a tɩaŋ mɩŋ. 6 Dɩ nan bɩagɩ yi dɩ n ka bɩagɩ bala vɩɩnɩŋ, ama n sɩba Ŋmɩŋ wɩaha vɩɩnɩŋ ta saŋŋa mana tɩ ŋaaŋ yuori daga nɩ mɩŋ. 7 Die n ka tuo jaaŋ a nyɩŋ nɩ jigiŋ saŋŋa dieke die n mʋʋlɩna Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha a yɩ nɩ wa. Ta bɩ sʋʋŋ n gbaŋ tɩŋgbaŋ dɩ n kɔtɩ nɩ, die n yiwo bɩaŋ n yine naa wa? 8 Die n bala nɩ Ŋmɩŋ wʋbalɩkaha, die n tuose suŋŋiŋ a nyɩna Masia dɩdɩɩsɩrɩ gaasɩ jigiŋ aŋ ka sɩɩ sɩba n gaara ba nyinti mɩŋ, amʋ n nan bɩagɩ a suŋŋi nɩ aŋaŋ Ŋmɩŋ wɩaha. 9 Ta die n benne nɩ jigiri die n ka mugisi nɩ dɩ nɩ yɩ mɩŋ jaaŋ, tɩ nɩmballɩ diekemba die dɩ nyɩnna Masedonia tɩŋgbaŋ a keŋ wo, die yalla jadieke nɩŋ mana n yaalala a keŋ a yɩ mɩŋ. Die n kana ka mugisi nɩ wo, die gbaŋ gbaŋ n kaaŋ mugisi nɩ yaa gamma. 10 Wusie maŋ bala naa Masia saaŋ ma, dɩ vuoŋ wori Akaya tɩŋgbaŋ lʋga mana a baaŋ bɩagɩ balɩ dɩ n vaa n kuuliku gie dɩ n tuone jaaŋ a nyɩŋ ba jigiŋ wɩa. 11 Dɩ ka sɩɩ sɩba dɩ n ka cho nɩ. Ŋmɩŋ gbaŋ gbaŋ sɩba n chone nɩ dene.

12 N nan dɩ yie naa, amʋ banɩŋ tʋntʋntɩba mi kaaŋ ye sieŋ a kuule dɩ ba gbaŋ ba yiwo Yisa tʋntʋntɩba sɩba tɩ gbaŋ tɩ tʋmma die wo. 13 Banɩŋ tʋntʋntɩba mi yiwo gɩgaantɩba, ta chɩba ŋmɩnchɩbɩsɩ ba tʋʋmaha ma ta nagɩ ba gbaŋ a bɩrɩŋ sɩba Masia tʋntʋntɩŋ. 14 Ba tʋma die wo, nɩ da vaa ka yi nɩ mamachi, dama die gbaŋ Sitaani dɩ mɩa ta naga ʋ gbaŋ a bɩrɩma sɩba chaanɩŋ malaka. 15 Die wɩa dɩɩ yi wʋnɩŋ Sitaani tʋntʋntɩŋ dɩ gaama vuosi dɩ ba yiwo Ŋmɩŋ tʋntʋntɩŋ diekemba dɩ dagɩnana vuosi dɩ ba dɩa Ŋmɩŋ sieŋ, nɩ da vaa a yi nɩ mamachi. Ŋmɩŋ nan keŋ datɩ ba tɩba sɩba ba tʋʋma dɩ mʋna dene.

Pɔɔli wahala diile Masia ma wɩa

16 N bɩ balɩ nɩ mɩŋ: Vuoŋ daa yilime dɩ n yiwo gaamʋ, ama dɩɩ yi nɩ yile dɩ n yiwo gaamʋ, nɩ tuo mɩŋ sɩba nɩ baaŋ tuo gaamʋ dene wo amʋ n nan bɩagɩ a kuuli bɩta. 17 Wudieke n yaalala dɩ n balɩ nɩ naa ka yi tɩ Yɔmʋtieŋ wʋbalɩka. Manɩŋ n balɩnana n gbaŋ gbaŋ wʋbalɩka, n seŋ bala sɩba gaamʋ. 18 Ama vuosi pam dɩ kuulinene yaa gamma wudieke ba bɩagɩna yi ba yine vuota wɩa, n gbaŋ n nan bɩagɩ kuuli. 19 Nɩ yile dɩ nɩ yaa wa yɩaŋ, ta die wɩa nɩ yaa wa suguru ta wʋmma yɩa gaantɩŋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ. 20 Nɩ vasa vuosi dɩ pɔgɩlɩna nɩ sɩba yɔŋɩsɩ, ta nyɩra nɩ ta bɩ gbata nɩ. Ta daansa nɩ yɔrɩ ta bɩ fala nɩ. 21 Die tɩ kana ka yi nɩ naa wɩa nɩ yile dɩ die tɩ wo hagɩrɩŋ yaa?

Ama dɩɩ yi vuoŋ dɩ yaa sikimiŋ ta nan bɩagɩ a kuuli, n gbaŋ n nan bɩagɩ a kuuli. N seŋ bala sɩba gaamʋ. 22 Dɩɩ yi gɩgaantɩba dɩ wasa ba gbaŋ Hiiburu vuosi, n gbaŋ n yiwo Hiiburu vuoŋ. Ta dɩɩ yi ba wasa ba gbaŋ Izara vuosi, n gbaŋ n yiwo Izara vuoŋ. Ta dɩ bɩ yi ba yi Abarahami haagɩsɩ, n gbaŋ n yiwo ba wʋnyɩ. 23 Dɩɩ yi ba wasa ba gbaŋ Masia tʋntʋntɩŋ, manɩŋ n tɩaŋ ba mɩŋ, dama n tʋŋ a yɩ Masia pam a tɩaŋ ba. N faasɩ a tʋŋ mɩŋ pam, ta die ba naga mɩŋ a yie dansarɩka ma bʋ wo nʋaŋ. Ta die ba tɩba mɩŋ aŋaŋ kpaasɩŋ pam ta die saŋŋa pam die maŋ ye daŋŋa ta gbigi kuŋ. Lele n wa bala sɩba gaamʋ. 24 Bʋnʋ die n gbaŋ gbaŋ n vuosi die dɩ tɩbɩ mɩŋ aŋaŋ kpaasɩŋ nʋaŋ baŋɩsɩ-taa aŋaŋ awayɩ. 25 Romi vuosisi dɩaŋ die dɩ nɩgɩ mɩŋ aŋaŋ daaŋ die jigiŋ bʋtaa, ta saŋŋa kaanɩ die n dataasɩ die dɩ taa mɩŋ aŋaŋ tana. Ta die haarɩsɩ die dɩ ŋmabɩ a chʋʋsɩ ta bubi aŋaŋ mɩŋ nyaaŋ ma bʋtaa, ta saŋŋa kaanɩ ŋmɩntʋasɩ aŋaŋ yuŋ die maŋ bie dakʋʋlɩŋ sikpeŋ mʋgɩkpɩɩrɩ ma. 26 Die n ŋaana dɩa wa, die n bie wo mʋga daanpɔyɩ ma aŋaŋ gbɩgbatɩrɩŋ daanpɔyɩ ma aŋaŋ n gbaŋ gbaŋ n vuosi jigiŋ. Ta die bɩ bie daanpɔyɩ ma tɩŋgbaŋ gaasɩ vuosi jigiŋ, aŋaŋ tɩgɩkpɩɩma ma aŋaŋ haagɩŋ ma aŋaŋ mʋgɩkpɩɩma ma, aŋaŋ vuodiekemba dɩ gaanana vuosi dɩ ba yiwo Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ jigiŋ. 27 N seŋ tʋŋ mɩŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna ta dii wahala, ta ka gʋʋra saŋŋa a taŋ, ta die beri saŋŋa a taŋ aŋaŋ kɔŋ aŋaŋ nyanyuule ta beri saŋŋa a taŋ ta ka die nyindiike, ta watɩ dɩ yige mɩŋ saŋŋa ataŋ ta maŋ wo garɩŋ. 28 A bɩ gʋtɩ, saŋŋa mana dɩ ŋaaŋ mugise mɩŋ mɩŋ yaa gamma Masia dɩdɩɩsɩrɩba mana ma. 29 Dɩɩ yi vuoŋ yada dɩ ka dala, n sʋŋ ŋaaŋ chʋʋsɩ mɩŋ, ta dɩɩ yi ba gaaŋ vuoŋ ʋ yi bɩaŋ, n ŋaaŋ yaa wa sʋgɩchʋʋsɩŋ.

30 Dɩɩ yi maŋ baa n kuuli, n nan kuuli yaa gamma n wabɩna dene. 31 Tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Chɔɔŋ Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ mʋna aŋaŋ bɩrɩŋ yaa gamma haahuu wo, wʋnɩŋ ʋ sɩba dɩ n bala wusie. 32 Die n yene bie Damasikusi ma wa, naaŋ Aritasi saŋka mi wo, die tɩka jakʋʋŋ die yaala ʋ yigi mɩŋ mɩŋ, ta die vaa gbɩgbarɩtɩŋ dɩ gbarɩ tɩka gaamɩŋ sanʋaha. 33 Ama die n zʋalɩŋ die dɩ nagɩ mɩŋ a yi kparɩŋ ma a nagɩ mɩŋ a daagɩ toli dieke dɩ benne tɩŋgbaŋka gaamɩŋ ma a sʋʋŋ zieŋ tɩŋgbaŋ, maŋ chɩgɩ nyɩŋ daa wa nuusi me.

12

Mamachi nyindiekemba Pɔɔli die dɩ yene wɩa

1 N mʋ dɩ n kuulime mɩŋ, ama ka wo nyʋarɩ nɩŋ. Ama lele n wa yaala n balɩ mɩŋ yaa gamma wudiekemba tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ yuorine a dagɩ mɩŋ saŋŋa dieke n kana ka gʋʋra ta daansa wa. 2 N sɩba Masia dɩdɩɩsɩrʋ wʋnyɩ Ŋmɩŋ die dɩ nagɩna wa a jʋalɩ arɩzanna ma gbaŋ gbaŋ bɩna baŋ aŋaŋ anɩɩsa dɩ tɩanna wa. N ka sɩba dɩ die ka seŋ yi yaa die ka yiwo daansa, Ŋmɩŋ nyɩɩna ma sɩbɩna. 3 Sɩba n wone a bala wa, Ŋmɩŋ nyɩɩna ma sɩbɩna dɩ daa wa gie die bie wo ʋ nyɩŋgbanɩŋ ma saŋka mi yaa die ʋ ka jʋalɩ aŋaŋ ʋ nyɩŋgbanɩŋ. 4 Die ʋ jʋalɩ a ga paradasi,* ta die ʋ wʋŋ wudiekemba ʋ kaaŋ bɩagɩ a balɩ vuoŋ, dama Ŋmɩŋ kaaŋ saagɩ aŋ ʋ balɩ. 5 Die wɩa n nan kuuli yaa gamma daa wa gie ma, ama n kaaŋ kuuli yaa gamma n gbaŋ gbaŋ n ma, ntaala n wabɩŋ wɩa. 6 Dɩɩ yi maŋ yaala n kuuli ama n kaaŋ dɩ sɩ sɩba gaamʋ, dama n nan dɩ bala wusie; ama n kaaŋ wɔŋ kuuli. Manɩŋ n ka yaala vuoŋ bɩrɩ mɩŋ a tɩaŋ n bɩrɩŋ dɩ mʋna die. N yaala ba daansɩma n beriŋ dɩ sɩna die, ta wʋmma n balala dene, ta ka kʋaŋ chaaŋ ba sɩmma n yine vuodieke.

7 Ama die Ŋmɩŋ die dɩ kana ka yaala dɩ n kuuli yaa gamma mamachi wʋkpɩɩŋ dieke n yene wo wɩa, die Ŋmɩŋ dɩ vaa maŋ ye mugisiŋ a nyɩŋ Sitaani jigiŋ. Kanɩŋ mugisiku mi dɩ yʋagɩ mɩŋ sɩba haŋgɔɔŋ dɩ ŋaana tɔbɩ vuoke. 8 Die maŋ jʋʋsɩ tɩ Yɔmʋtieŋ bʋtaa dɩ ʋ vʋarɩ kanɩŋ mugisiku a nyɩŋ n jigiŋ. 9 Ama die ʋ yiŋŋi balɩ mɩŋ dɩ, “N suŋŋiŋ nyɩɩna ma nan mɔgɩsɩ fʋ kanɩŋ mugisiku mi, dama vuodieke dɩ wone ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ hagɩrɩŋ, nan seŋ ye n hagɩrɩŋ.” Die wɩa n nan faasɩ kuuli yaa gamma n wabɩtɩ ma aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ, amʋ Masia hagɩrɩŋ nan keŋ n ma. 10 Die wɩa n yaa wa sʋgɩfɩalɩŋ dɩɩ yi maŋ keŋ wabɩgɩ, yaa ta vuosi dɩ bɩ zɩa mɩŋ, yaa maŋ keŋ die wahala, yaa maŋ keŋ bie mugisiŋ me, yaa ta yese wɩa Masia wɩa, dama maŋ keŋ wo n gbaŋ gbaŋ n hagɩrɩŋ, saŋka mi maŋ yese Masia hagɩrɩŋ.

Pɔɔli baga die dɩ benne Korinti vuosi ma dene

11 Nɩ vana maŋ bala sɩba gaamʋ, dama nɩnɩŋ nɩ tɩnna mʋ nɩ bɩrɩma mɩŋ. Dɩɩ yi maŋ ka yi vuoŋ, ama vuodiekemba dɩ gaanana vuosi dɩ ba yiwo Masia tʋntʋntɩba ka tɩaŋ mɩŋ jaaŋ mana ma. 12 Die n benne nɩ jigiri ta tʋma mamachi tʋnkpɩɩma aŋaŋ dagɩtɩ, ta dii suguru saŋŋa mana wa, die dagɩya mɩŋ dɩ n yiwo Masia tʋntʋntʋ. 13 Lalɩa Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ banɩŋ ba dɩ tɩaŋ nɩ? Manɩŋ n kana ka pɩasɩ nɩ dɩ nɩ suŋŋi mɩŋ wo, kanɩŋ ka vana ba tɩaŋ nɩ? Dɩɩ yi die dɩ vaa maŋ yi chʋʋsɩ, nɩ nagɩ n taalɩ a chaa mɩŋ.

14 Bʋtaa ma wʋnna maŋ kieŋ dɩ n kaagɩ nɩ, ama n ka kieŋ ta yaala jaaŋ nɩ jigiŋ, dɩ yiwo nɩnɩŋ maŋ yaala ama daa nɩ ligire. Daa ballɩ yallɩnana nyinti a yɩa ba tieliŋ, ama dɩ yiwo ba tielibe yallɩnana nyinti a yɩa ba. Nɩnɩŋ nɩ yine n ballɩ. 15 Die wɩa n yaa sʋgɩfɩalɩŋ dɩ n nagɩ jadieke mana n yalla a yɩ nɩ halɩ n gbaŋ gbaŋ. N faasɩna cho nɩ wɩa, die wɩa nɩ cho mɩŋ bɩta?

16 Dɩ yiwo wusie dɩ die n ka mugisi nɩ dɩ nɩ yɩ mɩŋ jaaŋ, ama nɩ bataŋ nan dɩ bala dɩ die n gaaŋ nɩ mɩŋ ta gbatɩ nɩ. Lalɩa die maŋ gbatɩ nɩ? 17 Die vuodiekemba n tʋnna nɩ jigiri, wʋnyɩ die nyɩrɩ nɩ mɩŋ? 18 Die n jʋʋsɩ wa Tatusi dɩ ʋ keŋ nɩ jigiŋ, ta die vaa tɩ nɩmballɩ wʋnyɩ dɩ dɩ wa a keŋ nɩ jigiŋ. Tatusi ye a nyɩrɩ nɩ mɩŋ? Tɩnɩŋ tɩ wo die sʋŋanyile. N tʋnnana aŋaŋ sʋŋanyile dieke wo, die gbaŋ gbaŋ sʋŋanyile ʋ yallɩ. Sie dieke n dɩna wa, ka gbaŋ gbaŋ ʋ gbaŋ ʋ dɩ.

19 Nɩ yile dɩ saŋŋa mana dɩ tɩ bala a gbata tɩ gbaŋ wɩa ma nɩ jigiŋ mɩŋ? Aayɩ. Tɩ bie wo Ŋmɩŋ nɩŋŋa ta bala wudieke Masia dɩ yaalala. Tɩ nɩmballɩ choti, tɩ yaala tɩ suŋŋi nɩ mɩŋ aŋ nɩ mɩŋŋɩ dɩa Ŋmɩŋ sieku, die wɩa tɩ bala naa. 20 N sɩkpaaŋ nɩga nɩ wɩa dɩ maŋ keŋ keŋ n nan keŋ haarɩ nɩ ta nɩ tarɩgɩya mɩŋ ta sɩɩ sɩba n tɩnna a yaala nɩ bemme dene wo, ta nɩ dɩaŋ nɩ nan ye ta n gbaŋ n tarɩgɩya mɩŋ ta ka sɩɩ sɩba nɩnɩŋ nɩ tɩnna yaala n bemme dene wo. N sɩkpaaŋ nɩga mɩŋ dɩ n nan keŋ ye nɩ ta waagɩŋ, aŋaŋ sʋgɩbɩaŋ, aŋaŋ sɩnyɩɩrɩŋ yɔrɩ yɔrɩ aŋaŋ halɩ aŋaŋ taŋ chʋʋsɩŋ aŋaŋ kʋagaarɩŋ aŋaŋ kalinbaani aŋaŋ watɩ yɔrɩ yɔrɩ bie nɩ sʋnsʋŋ. 21 N sɩkpaaŋ nɩga mɩŋ dɩ Ŋmɩŋ nan vaa n dii viivi maŋ keŋ kaagɩ nɩ bɩbra. Dɩ nan dɩ sɩɩ sɩba n kʋmma dama dɩɩ yi nɩ jusu dɩ ye ka vaa nɩ tʋmbɩatɩtɩ die nɩ wone a yie wo. Nɩ ye yiye dɩgɩntɩ tʋʋma sɩba daakpana aŋaŋ hɔgʋkpana ta ka chɩga viivi.

13

Kpatɩŋ kpaamɩŋ

1 N nan keŋ a kaagɩ nɩ n bʋtaa ma. Dɩɩ yi nɩ balɩ dɩ vuoŋ yiwo taalɩ sɩba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dene wo dɩ, “Sie daansɩa vuosi bale yaa bataa balɩ a chʋʋsɩ wa.” 2 Die n kenne nɩ jigiri bule wo ma die n wɔŋ kpaaŋ nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ wone a yi bɩabʋ aŋaŋ nɩ chanchaalɩŋ mana mɩŋ. N yaala n bɩ kpaaŋ nɩ n wone nɩ jigiri dɩ, maŋ keŋ yiŋŋi keŋ n nan datɩ vuodiekemba die dɩ yine bɩabʋ tɩba. 3 Die nan dagɩ dɩ Masia vana maŋ bala. Ʋ ka yi wabʋ nɩ sʋnsʋŋ, ʋ yaa hagɩrɩŋ nɩ jigiŋ mɩŋ. 4 Die ʋ nagɩ wa ʋ hagɩrɩbʋ a dʋaŋ lʋgɩŋ ta vaa ba kpaasɩ wa dagarɩkʋ ma. Lele nɩŋ, Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ wɩa ʋ bie ʋ mɩsɩ ma. Tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ lagɩŋna a bie ʋ ma wa wo hagɩrɩŋ sɩba Masia die dɩ wone hagɩrɩŋ dene, ama tɩ nan dɩ beri Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ wɩa sɩba Masia dɩ benne dene wo aŋ nɩ ye.

5 Nɩ daansɩ nɩ gbaŋ gbaŋ beriŋ ta ye dɩ nɩ seŋ yi Yisa Masia yada yaa nɩ ka yi wo; dɩ yiwo talasɩ dɩ nɩ daansɩma nɩ gbaŋ beriŋ dɩ sɩna dene. Nɩ ka sɩba a baarɩ dɩ Yisa Masia bie nɩ ma? Ʋ seŋ bie nɩ ma, dama dɩɩ yi ta ʋ ka bie nɩ ma, die nɩŋ nɩ ka yi ʋ vuosi wusie. 6 N yaa tama dɩ nɩ nan dɩ sɩba a baarɩ dɩ manɩŋ nɩŋ n yiwo ʋ vuoŋ aŋaŋ wusie. 7 Tɩ jʋʋsa Ŋmɩŋ dɩ nɩ daa keŋ yi bɩaŋ. Tɩ ka jʋʋsa naa dɩ vuosi ye dɩ tɩ yiwo wusie vuosi mɩŋ; aŋaŋ vuosi bataŋ dɩ yilinene dɩ tɩ ka mɩŋŋɩ a tʋŋ Masia tʋʋmaha mana yɔrɩ, ama tɩ jʋʋsa Ŋmɩŋ mɩŋ dɩ nɩ tʋma tʋnvɩɩna, 8 Dama tɩ kaaŋ bɩagɩ yi wɩɩŋ a chʋʋsɩ wusieke, ama tɩ zie wusieke kʋaŋ mɩŋ. 9 Dɩɩ yi tɩ sɩɩ sɩba wabɩtɩ ta nɩ hagɩrɩŋ tɩ ŋaaŋ yaa sʋgɩfɩalɩŋ mɩŋ. Die wɩa tɩ Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ yiwo dɩ nɩ yi vuovɩɩna a kpatɩ. 10 Die wɩa, maŋ maaga nɩ gbaŋkʋ gie n wone nɩ jigiri amʋ maŋ keŋ keŋ a tʋgɩ nɩ jigiŋ, dɩ kaaŋ bɩ yi nɩŋŋmɩna dɩ n datɩ nɩ tɩbɩŋ ta dagɩ nɩ n yiko. Tɩ Yɔmʋtieŋ yɩ mɩŋ yikoke mɩŋ dɩ n suŋŋi nɩ aŋ nɩ mɩŋŋɩ ʋ sieŋ daa n chʋʋsɩ nɩ.

11 N nɩmballɩ wudieke dɩ tɩalɩna yiwo n taaŋ nɩ mɩŋ. Nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ ta yi vuovɩɩna a kpatɩ, ta tuo n kpaaŋkʋ, ta yallɩma nʋabalɩmɩŋ, ta bemme aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ taŋ. Ta Ŋmɩŋ vuodieke dɩ chone tɩ ta yɩa tɩ sʋgɩdʋagɩkʋ nan dɩ beri aŋaŋ nɩ.

12 Nɩ waasɩ taŋ vɩɩnɩŋ vɩɩnɩŋ.

13 Ŋmɩŋ vuosi mana dɩ benne giena wa waasa nɩ.

14 Tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋiŋ, aŋaŋ Ŋmɩŋ choti, aŋaŋ Halɩkasɩka nʋabalɩmɩŋ bemme aŋaŋ nɩ mana.

* 12:4 12.4 Arɩzanna saaŋ bɩna yi paradasi.

Galasia Vuosi

1

2

3

4

5

6

Gbaŋ dieke Pɔɔli die dɩ maagɩna a yɩ

Galasia

tɩŋ vuosi wʋnna

1

1 Gbaŋkʋ gie nyɩŋ wa manɩŋ Pɔɔli, vuodieke dɩ yine Yisa Masia tʋntʋntʋ jigiŋ. Daa vuota die yine mɩŋ Masia tʋntʋntʋ, daa vuota tʋnna mɩŋ, ama tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ aŋaŋ Yisa Masia vuodieke die ʋ sʋgɩrɩna a nyɩŋ kumbu me wo die tʋnna mɩŋ. 2 Manɩŋ Pɔɔli aŋaŋ tɩ nɩmballɩ diekemba dɩ benne giena mana waasa Masia dɩdɩsɩɩrɩba dɩ benne Galasia ma.

3 Tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋi nɩ ta yɩ nɩ sʋgɩfɩalɩŋ.

4 Yisa Masia yine vuodieke die dɩ saagɩna tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ nʋaŋ ta kpi tɩ tʋntʋmbɩatɩ wɩa, dɩ ʋ gbatɩ tɩ a nyɩŋ tɩŋgbaŋka gie bɩaŋ yɔŋɩsɩ ma. 5 Wʋnɩŋ Ŋmɩŋ nyɩɩna ma mʋna bɩrɩŋ yaa gamma haahuu. Wusie.

Wʋvɩɩŋ balɩmɩŋ nyɩɩna ma benne

6 Nɩ wɩa yi mɩŋ mɩŋ mamachi pam aŋaŋ nɩ kana ka yʋasɩya ta vaa Ŋmɩŋ vuodieke dɩ wana nɩ Masia zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa wa ta ga dɩɩ wʋbalɩgaakʋ. 7 Vuosi bataŋ bene a mɩa dɩ ba tarɩgɩ Masia wʋvɩɩnaha ta chɔrɩma nɩ, ama wusie wʋbalɩkɩgaaŋ bɩ wori. 8 Ama dɩɩ yi n gbaŋ gbaŋ yaa Ŋmɩŋ malaka dɩ keŋ mʋʋlɩ wʋbalɩvɩɩŋ gaasɩ a yɩ nɩ ta a ka yi die tɩ mʋʋlɩna wudiekemba a yɩ nɩ wa, Ŋmɩŋ nan seŋ chʋʋsɩ dɩ tieŋ. 9 Tɩ wɔŋ balɩ nɩ mɩŋ, ta maŋ bɩ baaŋ n balɩ nɩ bɩbra; dɩɩ yi vuoŋ dɩ mʋʋlɩ wʋbalɩkɩ gaasɩ a yɩ nɩ ta a bie a tʋaŋ a nyɩŋ die nɩ wolinne a tuo wudiekemba ba, Ŋmɩŋ nan seŋ chʋʋsɩ wa.

10 N ka mɩa dɩ n tuo bɩrɩŋ a nyɩŋ vuota jigiŋ, ama Ŋmɩŋ bɩrɩŋ maŋ yaala, dama maŋ tɩŋ bɩ yaala vuota bɩrɩŋ, n tɩŋ kaaŋ yi Masia yɔmʋ.

Pɔɔli die dɩ kenne a yi Masia tʋntʋntʋ dene

11 N nɩmballɩ, n yaala nɩ sɩmma dɩ wʋvɩɩna diekemba n mʋʋlɩnana a yɩa nɩ naa ka nyɩŋ wa vuota jigiŋ. 12 N ka tuohe a nyɩŋ wa vuota jigiŋ, yaa dɩ yiwo vuoŋ dagɩna mɩŋ ama dɩ yiwo Yisa Masia gbaŋ gbaŋ yuorinehe a dagɩ mɩŋ.

13 Nɩ wɔŋ wʋŋ mɩŋ die n tʋʋma dɩ sɩna die saŋŋa dieke die n dɩna Juu vuosi jɩaŋkʋ, die n mugise Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ pam, ta die mɩa dɩ n chʋʋsɩ ba ta ka chɩgɩ ba zɔɔlɩŋ. 14 Tɩnɩŋ Juu vuosi jɩamɩŋ sieŋ me, die n tɩaŋ n chanchaalɩba pam, ta die nagɩ n sʋŋ mana a yi wo tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba chʋaraha ma.

15 Ama Ŋmɩŋ die dɩ chɩgɩna mɩŋ zɔɔlɩŋ ta vʋarɩ mɩŋ ta ba ye mɩɩrɩ mɩŋ wa, dɩ wa mɩŋ dɩ keŋ tʋmma a yɩma wa. Ta die saŋ, 16 ta nagɩ ʋ Bʋa wa a dagɩ mɩŋ, amʋ n nan mʋʋlɩ wʋvɩɩnaha a yɩ buurigaasɩsɩ. Saŋka mi die n ka ga vuoŋ jigiŋ dɩ ʋ kpaaŋ mɩŋ. 17 Die n ka bɩ ga Jerusalemi dɩ n ye vuodiekemba dɩ wolinne a yi Masia tʋntʋntɩba n ma wa, ama die n woliŋ ga wa Arabia tɩŋgbaŋ ma ta wa viiri keŋ Damasikusi tɩŋ ma. 18 Die ka bɩna ataa kʋaŋ chaaŋ die maŋ yiŋŋi ga Jerusalemi a ga waasɩ Piita, ta die bie ʋ jigiŋ daraa baŋ aŋaŋ anʋ nyɩɩna ma. 19 Die n ka ye Masia tʋntʋntɩba wʋnyɩ mana a gʋtɩ Piita ma ntaala Jemisi tɩ Yɔmʋtieŋ nɩmbʋa wa.

20 Ŋmɩŋ gbaŋ sɩba dɩ wudieke n maagɩna yiwo wusie ta ŋmɩnchɩbɩsɩ dɩ wo ka ma.

21 Ka kʋaŋ chaaŋ die maŋ ga Siria aŋaŋ Silisia tɩŋgbaŋɩsɩ ma. 22 Saŋka mi Yisa dɩdɩɩsɩrɩba die dɩ benne Judia ma wa die ka sɩba mɩŋ. 23 Wudieke die ba sɩbɩna yine wudieke ba chanchaalɩba dɩ balala dɩ, “Daa dieke die dɩ mugisinene tɩ gbaŋ yaa wa wʋvɩɩŋ dieke die ʋ yaala ʋ chʋʋsɩ wa ta mʋʋla yɩa vuosi.” 24 Die wɩa ba bɩra Ŋmɩŋ n wɩa.

2

Pɔɔli aŋaŋ Masia tʋntʋntɩ banɩŋ ba wɩa

1 Ka bɩna baŋ aŋaŋ anɩɩsa kʋaŋ chaaŋ die manɩŋ aŋaŋ Banabasi die dɩ yiŋŋi ga Jerusalemi, ta die nagɩ Tatusi a gʋtɩ. 2 Die n gaya mɩŋ dama Ŋmɩŋ die yuorine a dagɩ mɩŋ dɩ n gamma. Mi die maŋ lagɩsɩ ba nɩŋŋandɩɩsɩrɩba nyɩɩna ma, a balɩ ba n mʋʋlɩna wʋvɩɩnaha dene a yɩa vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi. Die n ka yaala tʋŋ dieke n tʋnna aŋaŋ tʋŋ dieke dɩ tɩalɩna keŋ yi yɔrɩ. 3 N chanchaaŋ Tatusi die yiwo Giriiki vuoŋ ama vuoŋ die ka mugisi wo dɩ ʋ gobi ʋ kɔlɩ. 4 Ama vuodiekemba dɩ chɩbɩnana ŋmɩnchɩbɩsɩ dɩ ba gbaŋ ba yiwo Masia dɩdɩɩsɩrɩba nɩŋ, tɩŋ yaala Tatusi yime die. Banɩŋ vuosi mi die lɔbɩrɩ a bie wo tɩ sʋŋ, dɩ ba ye tɩ sɩna tɩ gbaŋ dene tɩ taasɩna aŋaŋ Yisa Masia wa. Ba yaala tɩ yiwo Mosisi mɩraha yɔŋɩsɩ. 5 Ama die tɩ yaala tɩ pɔgɩlɩ wʋvɩɩnaha aŋaŋ ka wusie sieŋ a yɩ nɩ wɩa, die tɩ ka saagɩ a yɩ ba bɩta gbaŋ.

6 Ama vuodiekemba nɩŋ ba wasɩna ba nyɩŋkʋraha nɩŋ (ba yiwo vuokpɩɩma yaa ba ka yi, dɩ ka yi talasɩ n jigiŋ, dama Ŋmɩŋ ka daansa vuosi nine ta die sarɩya); banɩŋ vuodiekemba ba wasɩnana vuokpɩɩmaha die ka yɩ mɩŋ dagɩhaalɩŋ. 7 Ama die ba yeye mɩŋ dɩ Ŋmɩŋ vʋarɩna mɩŋ dɩ n mʋʋlɩma wʋvɩɩnaha a yɩma vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi, sɩba ʋ vʋarɩna Piita dɩ ʋ mʋʋlɩma wʋvɩɩnaha a yɩma Juu vuosisi. 8 Dama Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ wɩa, Piita die dɩ yi tʋntʋntʋ a yɩ Juu vuosisi dene, die gbaŋ gbaŋ maŋ yi tʋntʋntʋ a yɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi. 9 Jemisi aŋaŋ Piita aŋaŋ Jɔɔn, vuodiekemba ba wasɩnana nɩŋŋandɩɩsɩrɩba wa, ama ba gbaŋ die sɩba a baarɩ Ŋmɩŋ yɩna mɩŋ tʋʋmaha gie dɩ n tʋŋ, die wɩa manɩŋ aŋaŋ Banabasi aŋaŋ banɩŋ die dɩ waasɩ taŋ ta yigi taŋ nuusi me, naa die bala ka dagɩ dɩ tɩ yaa nʋabalɩmɩŋ aŋaŋ taŋ. Die tɩ mana dɩ saagɩ dɩ manɩŋ aŋaŋ Banabasi mʋʋlɩma wʋvɩɩnaha a yɩma vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi, ta banɩŋ ba mʋʋlɩma a yɩma Juu vuosisi. 10 Wudieke nyɩɩna ma ba bala tɩ yime yiwo naa, dɩ tɩ tɩɩnsɩma zɔɔlɩntielibe dɩ benne ba chaakʋ wɩa. Kanɩŋ wɩɩrɩ mi seŋ yiwo wudieke die n yaala n yi.

Pɔɔli die dɩ galɩnna Piita dene

11 Die Piita dɩ kenne Antiyoku ma wa, die n balɩ yuori wo ʋ nine me, dama die ʋ ka yi wudieke dɩ mʋna. 12 Dama Jemisi die tʋŋ wa Juu vuosi bataŋ Antiyoku tɩŋ ma, die ba yene ka keŋ wo, Piita aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi die lagɩsa die mɩŋ, ama die ba kenne wo, ʋ ka bɩ saagɩ dɩ ʋ dii aŋaŋ ba, dama die ʋ chɩga vuodiekemba dɩ yine kɔla gobiŋ yada wa mɩŋ. 13 Die wɩa, Juu vuosisi diekemba die dɩ benne aŋaŋ ba wa dɩaŋ dɩ piili a chɩga ŋmaamɩŋ, ta dɩ Piita dɩ yine wudieke, ta Banabasi gbaŋ die dɩ taarɩ a dɩ ba. 14 Die n yene dɩ ba ka mɩŋŋɩ dɩ wʋvɩɩnaha sieku wo, die maŋ balɩ a yɩ Piita ba mana nine me dɩ, “Fʋnɩŋ yiwo Juu vuoŋ, ama fʋ beriŋ dɩ sɩɩ sɩba vuodieke dɩ kana ka yi Juu vuoŋ, ta bɩa fʋ mugise vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi dɩ ba bemme sɩba Juu vuosisi?”

Vuosi nan ye gbatɩtaanɩŋ yada wɩa

15 Tɩnɩŋ ba mɩɩrɩ tɩ mɩŋ ta tɩ yi Juu vuosi ta ka sɩɩ sɩba vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi ta Juu vuosi dɩ wasa tʋntʋmbɩatɩ tielibe wo. 16 Ama tɩ sɩba a baarɩ sie vuoŋ yi Yisa Masia yada, die nan yi aŋ Ŋmɩŋ vaa ʋ yi vuovɩɩnʋ ʋ jigiŋ, daa tɩ yinene wudieke Mosisi mɩraha dɩ dagɩna tɩ dɩ tɩ yime wo; die wɩa, tɩ gbaŋ yiwo Yisa Masia yada dɩ Ŋmɩŋ vaa aŋ tɩ yiwo vuovɩɩna ʋ jigiŋ, yadaka wɩa, ama daa tɩ yinene mɩraha dɩ dagɩna wudieke. Dama Ŋmɩŋ kaaŋ vaa aŋ vuoŋ yi vuovɩɩnʋ ʋ jigiŋ ʋ yinene wudieke mɩraha dɩ dagɩna wa wɩa. 17 Dɩɩ yi tɩ mɩa aŋaŋ nɩŋŋmɩna dene dɩ Ŋmɩŋ vaa aŋ tɩ yi vuovɩɩna ʋ jigiŋ Masia wɩa, ama ta Juu vuosi dɩ bala dɩ tɩ yiwo vuobɩatɩ sɩba vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi naa, naa dagɩya mɩŋ dɩ Masia vana tɩ yi tʋntʋmbɩatɩ tieliŋ? Aayɩ dɩ ka daga dene. 18 N nan dɩ yie bɩaŋ dɩɩ yi maŋ bɩ saagɩ dɩ vuoŋ nan yi vuovɩɩnʋ Ŋmɩŋ jigiŋ dɩɩ yi ʋ dɩ Mosisi mɩraha, ta chʋʋsa wudieke die n wolinne a dagɩ wa. 19 Ama yaa gamma mɩraha wɩa nɩŋ, ka sɩɩ sɩba n kpiye ka jigiŋ mɩŋ, dɩ n yallɩma miivoli Ŋmɩŋ jigiŋ. 20 Ka sɩɩ sɩba die ba lagɩŋ a kpaasɩ mɩŋ mɩŋ aŋaŋ Masia dagarɩkʋ ma maŋ kpi, ama Masia bie n ma maŋ yaa miivoli. Ta lele, miivoli dieke n yallɩna ta bie n nyɩŋgbanɩŋ ma naa, n yiwo Ŋmɩŋ Bʋa yada mɩŋ, die wɩa maŋ beri; wʋnɩŋ ʋ chone mɩŋ ta die zie n naŋ ma a kpi. 21 N kaaŋ zeti Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩlaha. Dɩɩ yi Ŋmɩŋ dɩ nan vaa vuoŋ yi vuovɩɩnʋ ʋ jigiŋ ʋ dɩna mɩraha wɩa, die nɩŋ Masia kumbu wo chɩaŋ.

3

Yada yine nɩŋŋmɩna

1 Nɩnɩŋ Galasia vuosi, nɩ yiwo gaatɩŋ. Nɩnɩŋ vuodiekemba die mɩŋŋɩna sɩba Yisa Masia dagarɩkʋ ma kuŋ wɩa vɩɩnɩŋ vɩɩnɩŋ, mɩnɩa kenne a chɔɔrɩŋ nɩ? 2 Nɩ balɩ mɩŋ wɩɩrɩ gie: die nɩ dɩna mɩraha wɩa die nɩ tuo Ŋmɩŋ Halɩkasɩka yaa die nɩ wʋnna wʋvɩɩnaha ta yi yada wa wɩa? 3 Lalɩa nɩ yi gaantɩŋ dene! Die nɩ piili a dɩa Masia aŋaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka hagɩrɩŋ; bɩa wɩa nɩ wa yaala nɩ kpatɩ aŋaŋ nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ hagɩrɩŋ? 4 Wahala diekemba nɩ dinene yaa gamma wʋvɩɩnaha gie yiwo yɔrɩ? Nɩ yaala nɩ vigi taaŋ mɩŋ? 5 N yaala n bɩ pɩasɩ nɩ mɩŋ, Ŋmɩŋ yɩ nɩ wa ʋ Halɩkasɩka ta tʋma mamachi wɩa nɩ jigiŋ nɩ mɩraha dɩɩsɩŋ wɩa yaa nɩ wʋnna wʋvɩɩnaha ta yi he yada wa wɩa?

6 Nɩ tɩɩnsɩma Abarahami wɩa, dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “Abarahami die yiwo Ŋmɩŋ yada, ʋ yadaka wɩa wʋnɩŋ Ŋmɩŋ dɩ vaa ʋ yi vuovɩɩnʋ ʋ jigiŋ.” 7 Die wɩa nɩ mʋ nɩ sɩmma dɩ vuodiekemba dɩ yine Ŋmɩŋ yada senne yi Abarahami haagɩsɩ. 8 Ŋmɩŋ gbaŋkʋ die dɩ bala wudieke wo dagɩya dɩ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ nan daansɩ baarɩ dɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi gbaŋ yiwo vuovɩɩna ʋ jigiŋ ba yine wa yada wɩa. Die wɩa die ʋ wolinne a balɩ a yɩ Abarahami wʋvɩɩnaha dɩ: “N nan daagɩ fʋ ma a yi alibarika a yɩ buuriŋ mana ma.” 9 Naa dagɩya dɩ vuodieke nɩŋ mana dɩ yalla yada nan gʋtɩ ye alibarika dieke Ŋmɩŋ dɩ nagɩna a yɩ Abarahami wa ʋ yine wo yada wa.

10 Vuodiekemba dɩ nagɩna ba sʋŋanyile mana a yi mɩraha ma ta yile dɩ ka nan gbatɩ ba a taaŋ wa, Ŋmɩŋ kaatɩ bie ba ma. Dama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “Vuodieke nɩŋ mana dɩ kana ka dɩa wudiekemba mana dɩ maagɩna Mosisi mɩraha gbaŋkʋ ma wa, Ŋmɩŋ kaatɩ bie ba ma.” 11 Naa mɩŋŋɩna a dagɩ dɩ daa mɩraha dɩɩsɩŋ vasɩnana vuoŋ dɩ yie vuovɩɩnʋ Ŋmɩŋ jigiŋ, dama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, “Vuodieke nɩŋ mana dɩ yine Ŋmɩŋ yada ta Ŋmɩŋ dɩ vaa vuoke mi dɩ yi vuovɩɩnʋ ʋ jigiŋ ʋ yada wɩa, ʋ nan dɩ yallɩ miivoli wusie.” 12 Mɩraha dɩɩsɩŋ aŋaŋ yada yiile ka mʋ taŋ, dama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “Dɩɩ yi fʋ yaala miivoli yaa gamma fʋ mɩraha dɩɩsɩŋ wɩa, die nɩŋ dɩ mʋ fʋ dɩa mɩraha mana mana.”

13 Die tɩ bie wo Ŋmɩŋ kaatɩ ma, dama die tɩ ka mɩŋŋɩna dɩ mɩraha, ama Masia gbaŋ gbaŋ die tuo tɩ kuŋ a kpi, ta bie wo kaatɩka ma ta vʋarɩ tɩ a nyɩŋ ka ma, dama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “Vuodieke nɩŋ mana ba taaŋ wa guuŋ Ŋmɩŋ kaatɩ bie ʋ ma.” 14 Ŋmɩŋ die yaala ʋ daagɩ Yisa Masia ma ta vaa vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi dɩaŋ ye wʋvɩɩŋ dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna Abarahami nʋaŋ dɩ ʋ nan yi wa; dɩ tɩ yi yada, ta tuo Halɩkasɩka dieke Ŋmɩŋ die yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ tɩ wa.

Mɩraha aŋaŋ nʋarɩ wɩa

15 N nɩmballɩ, nɩ vaa n nagɩ vuota aŋaŋ ʋ chanchaalɩŋ beriŋ a magɩsɩ aŋ nɩ mɩŋŋɩ sɩmma wudieke n balala chɩaŋ: dɩɩ yi vuosi bale dɩ saagɩ dɩ ba yi wɩɩŋ, ta maagɩ ba saara, ba wʋnyɩ kaaŋ bɩagɩ a zeti yaa a chʋsɩ saŋkʋ halɩ bɩta gbaŋ. 16 Ŋmɩŋ die dɩ yɩna Abarahami aŋaŋ ʋ haagɩŋ ʋ nʋarɩ, die ʋ ka baarɩ dɩ, “Fʋ haagɩsɩ”, ama die ʋ baarɩ dɩ, “Fʋ haagɩŋ” vuobalɩmɩŋ, vuodieke dɩ yine Masia wa. 17 Wudieke n balala wa yiwo naa, Ŋmɩŋ die zieŋ wo nʋaŋ aŋaŋ Abarahami ta die baarɩ dɩ ʋ nan yi wudieke ʋ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan yiwo; ta mɩrɩ dieke dɩ kenne ka kʋaŋ chaaŋ bɩna kɔbɩsɩ-nɩɩsa aŋaŋ baŋɩsɩ-taa wa kaaŋ bɩagɩ a chʋʋsɩ wudieke Ŋmɩŋ dɩ ziene nʋarɩ ta yɩ nʋaŋ dɩ ʋ nan yiwo. 18 Dama dɩɩ yi Mosisi mɩraha dɩɩsɩŋ wɩa Ŋmɩŋ dɩ yɩ vuosi ʋ piini, die nɩŋ dɩ dagɩya dɩ ʋ tɩŋ kaaŋ yi vuoŋ ʋ piini ʋ nʋarɩ wɩa; ama ʋ nʋarɩ wɩa die ʋ yɩ Abarahami ʋ piinike.

19 Ta bɩa wɩa Ŋmɩŋ die dɩ yɩ ba mɩraha? Tʋntʋmbɩatɩ wɩa Ŋmɩŋ die dɩ yɩ vuota mɩraha a gʋtɩ ʋ nʋarɩ ma, ta die yaala mɩraha pɔgɩlɩ ba dee a ga tʋgɩ saŋŋa dieke Abarahami haagɩŋ vuodieke wʋnɩŋ Ŋmɩŋ die dɩ yɩ nʋaŋ a yɩ wa dɩ ʋ nan keŋ wo keŋ. Malakasi die nagɩna mɩraha a yi vuota nuusi me ta Mosisi die dɩ yi ka naazʋa. 20 Ama Ŋmɩŋ gbaŋ gbaŋ die yɩna Abarahami nʋarɩ, daa naazʋa die yɩna wa.

Mɩraha tʋʋma

21 Naa dagɩya dɩ mɩraha waga mɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ nʋa? Aayɩ, dɩ ka daga dene; ama dɩɩ yi Ŋmɩŋ die dɩ yi mɩrɩ dieke dɩ baaŋ bɩagɩ a yɩ vuota miivoli, ʋ tɩŋ nan baarɩ dɩ vuosi yiwo vuovɩɩna ʋ jigiŋ mɩraha dɩɩsɩŋ wɩa. 22 Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ vuoŋ mana dʋnɩaka gie me bie wo bɩaŋ dansarɩka ma mɩŋ, ama sie dieke nyɩɩna ma vuoŋ dɩ baaŋ daagɩ a tuo Ŋmɩŋ nʋarɩ yiwo ʋ yi Yisa Masia yada.

23 Mɩraha die dɩ pɔgɩlɩ tɩ sɩba tɩ bie wo dansarɩka ma a ga tʋgɩ saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ yuori yada yiile wɩa a dagɩ tɩ. 24 Die wɩa, mɩraha die sɩɩ sɩba tɩ Yɔmʋtieŋ ta die pɔgɩlɩ tɩ dee a ga tʋgɩ saŋŋa dieke Masia die dɩ kenne keŋ, dɩ tɩ yi wo yada aŋ Ŋmɩŋ vaa tɩ yi vuovɩɩna ʋ jigiŋ. 25 Ama lele nɩŋ tɩ yi Masia yada mɩŋ; die wɩa mɩraha ka bɩ yi tɩ Yɔmʋtieŋ.

26 Nɩ yine Masia yada wa vana nɩ mana dɩ bɩrɩŋ Ŋmɩŋ ballɩ. 27 Nɩnɩŋ vuodiekemba die ba sɩna nɩ Ŋmɩŋ nyaabʋ Masia saaŋ ma wa, nɩnɩŋ nɩ tuone ʋ gbaŋ gbaŋ beriŋ. 28 Die wɩa, puole bɩ wori vuodiekemba dɩ yine Juu vuosi aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi mi, ka bɩ wori vuodiekemba dɩ yine yɔŋɩsɩ aŋaŋ vuodiekemba dɩ sɩna ba gbaŋ ma, ka bɩ wori hɔɔŋ aŋaŋ dembisi sʋnsʋŋ, nɩ benne Yisa Masia jigiŋ naa wɩa yine nɩ mana vuobalɩmɩŋ. 29 Dɩɩ yi nɩ yi Masia sɩɩtɩ, die nɩŋ nɩ yiwo Abarahami haagɩsɩ, ta nɩ nan keŋ tuo piini dieke Ŋmɩŋ die dɩ yɩna wa nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ wa wa.

4

1 N bɩ bala nɩ mɩŋ dɩ bʋadembiŋ dieke dɩ bala ʋ keŋ dii ʋ chɔɔŋ faarɩ wa, saŋŋa dieke ʋ yene yi bʋanyaalɩŋ ba ŋaaŋ pɔgɩlɩ wa mɩŋ sɩba yɔmʋ. 2 Saŋŋa dieke ʋ yene yi bʋanyaalɩka, vuosi bataŋ ŋaaŋ wube wo ta daansa ʋ nyinti dee a ga tʋgɩ saŋŋa dieke ʋ chɔɔŋ wa dɩ ziene wo. 3 Die gbaŋ gbaŋ dɩ sɩɩ aŋaŋ tɩ, saŋŋa dieke tɩ kana ka sɩba Masia wa, die tɩ sɩɩ sɩba bʋanyaalɩsɩ, ta dʋnɩaka gie haalɩŋ hagɩrɩŋ die pɔgɩlɩna tɩ. 4 Ama saŋka die Ŋmɩŋ dɩ ziene dɩ kenne tʋgɩ, Ŋmɩŋ die tʋŋ wa ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ Bʋadembiŋ tɩŋgbaŋka gie me, ta hɔgʋ dɩ mɩɩrɩ wa, ta ʋ bie Juu vuosi mɩraha ma, 5 dɩ ʋ gbatɩ vuodiekemba dɩ benne mɩraha hagɩrɩŋ ma, amʋ tɩ bɩrɩŋ Ŋmɩŋ ballɩ wusie.

6 Tɩ yine ʋ ballɩ wɩa ʋ tʋŋ ʋ Bʋadembike Halɩkasɩka ʋ bie tɩ sʋgɩtɩ ma aŋ tɩ wasa wa dɩ “N Chʋa.” 7 Die wɩa, ka bɩ yi yɔmʋ, ama yiwo Ŋmɩŋ bʋa, fʋ yine ʋ bʋa wa wɩa ʋ nan yɩ fʋ jadieke mana ʋ yallɩnana a yɩa ʋ ballɩ.

Pɔɔli baga die dɩ benne Galasia vuosi ma dene

8 Saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa die nɩ ka sɩba Ŋmɩŋ, saŋka mi die nɩ yiwo yɔŋɩsɩ a yi jadieke dɩ senne ka yi Nabidie Ŋmɩŋ. 9 Ama lele nɩŋ, nɩ wa sɩba Ŋmɩŋ yaa nɩ vaa n balɩ dɩ Ŋmɩŋ sɩba nɩ mɩŋ, dɩ wa yiwo lalɩa nɩ bɩ yaala nɩ yiŋŋi a dɩ dʋnɩaka gie haalɩtɩ wabɩtɩ dɩ pɔgɩlɩna tɩŋgbaŋka gie? Bɩa yine nɩ bɩ yaala nɩ bɩrɩŋ ba yɔŋɩsɩ? 10 Nɩ faasɩna vaa nɩ baga dɩ bie wo daraa ataŋ aŋaŋ chɩɩtɩ ataŋ aŋaŋ saŋŋa ataŋ aŋaŋ bɩna ataŋ ma pam, 11 ta die dɩ yi ŋmaamɩŋ dɩ yigi mɩŋ yaa gamma nɩ ma dɩ wudieke mana n yine a yɩ nɩ wa yiwo yɔrɩ.

12 N nɩmballɩ, n jʋʋsa nɩ, nɩ sɩmma sɩba manɩŋ, dama n gbaŋ n sɩɩ sɩba nɩnɩŋ mɩŋ. Nɩ ka yi wɩɩŋ a chʋʋsɩ mɩŋ. 13 Nɩ tɩɩnsɩ saŋŋa dieke n wolinne a mʋʋlɩ wʋvɩɩnaha a yɩ nɩ wa; die n yʋagɩna wɩa maŋ ye sieŋ a woliŋ mʋʋlɩ wʋvɩɩnaha a yɩ nɩ wa. 14 Ama aŋaŋ n yʋagɩbʋ die dɩ faasɩna a yi mugisiŋ a yɩ nɩ mana yɔrɩ, die nɩ ka daansɩ mɩŋ yɔrɩ ta zeti mɩŋ, ama ta die tuo mɩŋ sɩba nɩ tɩnna baa nɩ tuo Ŋmɩŋ malaka dene, ta bɩ tuo mɩŋ sɩba nɩ tɩnna baa nɩ tuo Yisa Masia dene wo. 15 Ta die nɩ sʋgɩtɩ die dɩ fɩalɩ pam, bɩa wana yi? N nan bɩagɩ a balɩ dɩ saŋka mi die nɩ tɩŋ nan bɩagɩ a vʋarɩ nɩ nine a yɩ mɩŋ nɩ tɩŋ nan yi die. 16 Lele n wa yiwo nɩ dataaŋ die n bala nɩ wusieke wɩa?

17 Vuosi mi mɩa mɩŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna amʋ nɩ nan yiŋŋi a dɩ ba, ama ba wo sʋŋanyile vɩɩna. Wudieke ba yaalɩnana yiwo dɩ ba puo maŋ aŋaŋ nɩ amʋ nɩ nan yi nɩŋŋmɩna a dɩ ba. 18 Dɩ vɩɩna mɩŋ dɩ fʋ dɩa vuoŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna dɩɩ yi wudieke ʋ dagɩnana wa dɩ vɩɩna. Nɩ yime naa saŋŋa mana daa maŋ keŋ bie nɩ jigiŋ nyɩɩna ma. 19 N ballɩ choti, dɩ bɩ yʋagɩ mɩŋ bɩbra nɩ wɩa sɩba hɔgʋ dɩ ŋaana baa ʋ mɩɩrɩ ta dɩ yʋagɩ wa dene wo. N nan dɩ bie kanɩŋ yʋagɩbʋ ma a ga tʋgɩ saŋŋa dieke nɩ beriŋ dɩ baaŋ nɩasɩ Masia beriŋ. 20 Dɩ tɩnɩŋ nan yi mɩŋ nansɩŋ pam maŋ tɩŋ bie nɩ jigiŋ lele gie, amʋ n nan bɩagɩ tarɩgɩ n balɩŋ aŋaŋ nɩ dama dɩ mugisi mɩŋ mɩŋ pam nɩ wɩa.

Sara aŋaŋ Haga mɔgɩsɩŋ wɩa

21 Nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yaala mɩraha pɔgɩlɩ nɩ wa, nɩ ka wʋŋ wudieke mɩraha dɩ dagɩna wa? 22 Dɩ maagɩya mɩŋ dɩ Abarahami die yaa wa ballɩdembisi bale; ta wʋnyɩ nuŋ dɩ yi yɔmʋ ta wʋnyɩ wa dɩaŋ nuŋ dɩ ka yi yɔmʋ. 23 Yɔmʋ wa die mɩɩrɩ ʋ bʋa dembike sɩba ba ŋaana a mɩɩrɩ vuota dene wo, ama hɔgʋ dieke dɩ kana ka yi yɔmʋ wa die dɩ mɩɩrɩ ʋ bʋa dembike sɩba Ŋmɩŋ die dɩ yɩna nʋaŋ dene wo. 24 Hɔgʋba bale wo gie mana zie wo Ŋmɩŋ nʋazielikiŋ ale wo nagɩsɩ ma mɩŋ. Yɔmʋ wa saaŋ die yiwo Haga, ta ʋ die zie nʋa dieke Ŋmɩŋ die dɩ yɩna Sayina Kunkogiri me wo ta die mɩɩrɩ ʋ bʋa ʋ yɔŋɩsɩ ma wa. 25 Haga zie a yi wa Sayina Kunkogiri dɩ benne Arabia tɩŋgbaŋ ma wa, ta sɩɩ sɩba tɩgɩkpɩɩka gie Jerusalemi wo, ta wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ ballɩ yiwo yɔŋɩsɩ. 26 Ta arɩzanna Jerusalemi dɩ sɩ-ʋ-gbaŋ, wʋnɩŋ ʋ yine tɩ nuŋ. 27 Dama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ;

“Fʋnɩŋ hɔgʋpɩrɩŋ, yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ!

Fʋnɩŋ vuodieke dɩ yene ka sɩba maarɩŋ yʋagɩŋ dɩ sɩna dene, chɩama sʋgɩfɩalɩŋ yɩla

Dama hɔgʋ dieke ba zetine wo nan keŋ yaa ballɩ pam

a tɩaŋ hɔgʋ dieke dɩ benne aŋaŋ ʋ chʋrʋ wa.”

28 Tɔ, n nɩmballɩ, nɩnɩŋ nɩ wana yi Ŋmɩŋ nʋaŋ ballɩ, sɩba Aziki die dɩ yine dene wo. 29 Die saŋka mi die bʋa dieke ba mɩɩrɩna wa sɩba ba mɩɩrɩna vuota dene wo die dɩ mugise vuodieke ba mɩɩrɩna wa aŋaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka hagɩrɩbʋ, die dɩ sɩɩ lele gbaŋ. 30 Ama lalɩa ba maagɩ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ? Dɩ maagɩya mɩŋ dɩ, “Yagɩ hɔgʋ yɔmʋ wa aŋaŋ ʋ bʋadembike a taaŋ, dama hɔgʋ yɔmʋ bʋadembike kaaŋ gʋtɩ dii ʋ chɔɔŋ wa faarɩ aŋaŋ hɔgʋ dieke dɩ kana ka yi yɔmʋ wa bʋa wa.” 31 Die wɩa n nɩmballɩ, tɩnɩŋ tɩ ka yi hɔgʋ yɔmʋ wa ballɩ, ama tɩ yiwo hɔgʋ dieke dɩ kana ka yi yɔmʋ wa ballɩ.

5

Yaa gamma sɩ-n-gbaŋ pɔgɩlɩŋ wɩa

1 Yisa Masia wɔŋ gbatɩ tɩ a taaŋ mɩŋ, ta tɩ beri tɩ dʋŋŋʋ. Die wɩa, nɩ zie keŋ keŋ ta da vaa jaaŋ bɔbɩ nɩ bɩbra aŋ nɩ bɩrɩŋ ka yɔŋɩsɩ bɩbra.

2 Nɩ wʋmma, manɩŋ Pɔɔli balala nɩ naa, dɩ dɩɩ yi nɩ saagɩ a dɩ kɔla gobiŋ mɩraha, die nɩnɩŋ dɩ dagɩya dɩ Masia wo nyʋarɩ a yɩ nɩ. 3 N bɩ bala nɩ bɩbra, vuodieke dɩ dɩna kɔla gobiŋ mɩraha, dɩ yiwo talasɩ dɩ ʋ dɩa mɩraha mana mana. 4 Nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ kpaŋŋɩnana nɩ gbaŋ dɩ Ŋmɩŋ vaa nɩ yi vuovɩɩna ʋ jigiŋ mɩraha dɩɩsɩŋ wɩa, nɩ wɔŋ puo wo nɩ gbaŋ a nyɩŋ Masia ma, ta bɩ vʋarɩ nɩ gbaŋ a nyɩŋ Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla ma. 5 Tɩnɩŋ nɩŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka yɩ tɩ wa tama dɩ Ŋmɩŋ nan vaa tɩ yi vuovɩɩna ʋ jigiŋ tɩ yine Masia yada wa wɩa. 6 Dama dɩɩ yi tɩ taasɩ aŋaŋ Yisa Masia, tɩ gobi tɩ kɔla yaa tɩ ka gobiye, dɩ ka yi talasɩ. Dɩɩ yi tɩ yi Masia yada ta ka vaa tɩ cho taŋ, kanɩŋ ka yine nɩŋŋmɩna.

7 Die nɩ kpaŋŋa nɩ gbaŋ mɩŋ, mɩnɩa wana yi ta nɩ zeti wusieke? Lalɩa ʋ tieŋ dɩ halɩŋ nɩ? 8 Da Ŋmɩŋ vuodieke dɩ wana nɩ wa tʋnna dene. 9 Sɩba ba bala dɩ, “Dabɔtɩ bɩta vasɩnana paanʋ zɔŋ mana dɩ yire.” 10 Ama n ye yaa tama nɩ ma. Tɩ taasɩna aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ wo vaa maŋ yaa wa tama dɩ nɩ kaaŋ daagɩ sie gaaŋ, ta bɩ yaa tama dɩ vuoŋ nɩnɩŋ mana dɩ mugisinene nɩ wo, Ŋmɩŋ nan datɩ ʋ tɩbɩŋ.

11 N nɩmballɩ, dɩɩ yi maŋ ye mʋʋla dɩ vuosi gobi ba kɔla gbaŋ, bɩa wɩa ba mugise mɩŋ? Dɩɩ yi wusie dɩ n mʋʋla kɔla gobiŋ wɩa, die nɩŋ n mʋʋlɩkʋ yaa gamma dagarɩkʋ ma dene wo, kaaŋ dɩ yaa mugisiŋ keŋ. 12 Dɩ tɩŋ nan yi mɩŋ nansɩŋ dɩɩ yi vuodiekemba dɩ chɔrɩnnana nɩ wa jaa ba gbaŋ gʋtɩ kɔla gobiŋ me.

13 N nɩmballɩ, nɩnɩŋ nɩŋ Ŋmɩŋ wana nɩ mɩŋ dɩ nɩ bemme nɩ dʋŋŋʋ, ama nɩ daa vaa nɩ dʋŋŋʋ beriku gie vaa nɩ nyɩŋgbanɩŋ lɔla nyaŋŋɩna nɩ. Ama nɩ nagɩ choti a suŋŋime taŋ. 14 Dama mɩraha mana kalɩ wa mɩrɩbalɩmɩŋ ma dɩ, “Chome fʋ chanchaaŋ sɩba fʋ chone fʋ gbaŋ dene.” 15 Ama dɩɩ yi nɩ yie taŋ daŋŋa ta chʋʋsa taŋ sɩba haagɩŋ nyɩnbɩatɩ, die nɩŋ dɩ sɩmma dɩ nɩ nan chʋʋsɩ taŋ.

Ŋmɩŋ Halɩkasɩka aŋaŋ vuota beriŋ wɩa

16 N bala nɩ mɩŋ, dɩ nɩ vaa Halɩkasɩka pɔgɩlɩ nɩ, ta da vaa nɩ lɔla vaa nɩ yime vuota choti. 17 Dama vuota nyɩŋgbanɩŋ choti aŋaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka choti ka dɩa taŋ. Halɩkasɩka aŋaŋ vuota nyɩŋgbanɩŋ yiwo dataasɩ, ta naa dagɩya dɩ nɩ kaaŋ bɩagɩ yi wudieke nɩ yaalala. 18 Dɩɩ yi Halɩkasɩka dɩ dagɩna nɩ sieŋ, die nɩŋ nɩ bɩ wo mɩraha sʋŋ.

19 Wudieke vuota nyɩŋgbanɩŋ dɩ yinene yiwo daakpana aŋaŋ hɔgʋkpana tʋʋma, aŋaŋ dɩgɩntɩ tʋʋma yiri yiri, aŋaŋ lɔlɩbɩatɩ, 20 aŋaŋ bugile jɩamɩŋ aŋaŋ yuŋ. Vuosi bɩrɩma dataasɩ aŋaŋ taŋ ta waga, ta yaa sʋgɩbɩaŋ aŋaŋ taŋ ta jɩa sɩnyɩɩrɩŋ aŋaŋ taŋ, aŋaŋ halɩbɩaŋ, ta puo ta luge taŋ, 21 ta bɩ yaa sʋgɩbɩaŋ, ta nyuo daaŋ a buge, ta yie wɩa yɔrɩ yɔrɩ, ta yie wudiekemba dɩ nɩasɩna naa a gʋtɩ. N kpaama nɩ mɩŋ sɩba n wone a kpaaŋ nɩ dene wo, dɩ vuodiekemba dɩ yinene wɩaha gie wo kaaŋ wɔŋ juu Ŋmɩŋ naarɩ ma.

22 Ama Ŋmɩŋ Halɩkasɩka vasa vuoŋ dɩ yaa choti aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ sʋgɩdʋagɩŋ aŋaŋ suguru, aŋaŋ burichini ta tʋma vɩɩnɩŋ, ta yi wusietieŋ, 23 ta sʋʋŋ ʋ gbaŋ tɩŋgbaŋ, ta bɩagɩ yige ʋ gbaŋ. Mɩra wori a bala dɩ vuoŋ da yie naa. 24 Ta vuodiekemba dɩ yine Yisa Masia sɩɩtɩ wa nɩŋ wɔŋ kʋʋ ba vuota beriŋ aŋaŋ ka lɔlɩbɩatɩ mana mɩŋ. 25 Halɩkasɩka yɩ tɩ wa miivoli ta tɩ mʋ tɩ dɩa wa. 26 Dɩ ka mʋ dɩ tɩ yallɩma kalinbaani yaa a yime vuosi jɩɩma sɩnyɩɩrɩŋ, yaa a yaa wa sʋgɩbɩaŋ aŋaŋ taŋ.

6

Chime taŋ chiidʋnsa wɩa

1 N nɩmballɩ, dɩɩ yi nɩ wʋnyɩ dɩ yi bɩaŋ, nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ bemme aŋaŋ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka mʋ nɩ suŋŋi wo sɔmm aŋ ʋ yiŋŋi sieku me. Ama nɩ sɩmma amʋ nɩ gbaŋ nɩ kaaŋ juu kanɩŋ bɩabʋ mi. 2 Nɩ suŋŋime a chime taŋ chiidʋnsa, nɩ yie naa nɩ nan dɩ dɩ Masia mɩrɩka. 3 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ yile dɩ ʋ yiwo vuoŋ ama ta ka yi vuoŋ die nɩŋ ʋ gaama ʋ gbaŋ. 4 Dɩ vɩɩna dɩ vuoŋ mana magɩsɩ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ beriŋ, ta ʋ wa yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ yaa gamma ʋ tʋnvɩɩna ma, ta daa nagɩ ʋ gbaŋ a magɩsɩma aŋaŋ vuogaaŋ tʋʋma. 5 Dama dɩ yiwo talasɩ dɩ vuoŋ mana chii ʋ gbaŋ gbaŋ chiiti.

6 Vuodieke ba dagɩna wa Yisa Masia wʋvɩɩnaha mʋ ʋ tɩa nyɩnvɩɩna mana ʋ yallɩ aŋaŋ ʋ dɩdagɩrʋ.

7 Nɩ da gaama nɩ gbaŋ; vuoŋ kaaŋ bɩagɩ gaaŋ Ŋmɩŋ; vuota gobe jadieke ʋ bʋrɩna wa mɩŋ. 8 Vuodieke dɩ bʋrɩna dɩ ʋ fɩalɩ ʋ nyɩŋgbanɩŋ choti, ʋ nan keŋ gobi kuŋ ʋ nyɩŋgbanɩŋ lɔlɩbɩatɩ ma wɩa; ama vuodieke nɩŋ dɩ bʋrɩna dɩ ʋ fɩalɩ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka, nan keŋ gobi miivoli dieke dɩ wone kpatɩ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka wɩa. 9 Die wɩa, nɩ daa vaa tɩ gbalɩgɩ aŋaŋ vɩɩnɩŋ yiile, dama dɩɩ yi tɩ ka vaa vɩɩnɩŋ yiile, tɩ nan keŋ ye ka nyʋarɩ saŋŋa dieke dɩ mʋna. 10 Die wɩa, dɩɩ yi tɩ ye sieŋ, tɩ yime wudieke dɩ vɩɩna a yɩma vuoŋ mana; a tɩaŋ a mana tɩ yime a yɩma vuodiekemba dɩ yine tɩ nɩmballɩ tɩ mana dɩ yine Yisa Masia yadaka wɩa.

Kpatɩŋ kpaamɩŋ aŋaŋ waasɩŋ

11 Lele, nɩ ye n maagɩna aŋaŋ maagɩkpɩɩma dene aŋaŋ n gbaŋ gbaŋ n nuuŋ. 12 Vuodiekemba dɩ yaala ba vaa Juu vuosi sʋŋ fɩalɩ wa, banɩŋ ba mugisine nɩ dɩ nɩ gobi nɩ kɔla, amʋ Juu vuosisi kaaŋ mugisi be Masia dagarɩkʋ ma wɩa. 13 Vuodiekemba dɩ gobinene ba kɔlaha gbaŋ ka dɩa Mosisi mɩraha, ama ba yaala nɩ gobi wo nɩ kɔla amʋ ba nan bɩagɩ kuuli nɩ kɔlaha gobiŋ wɩa. 14 Manɩŋ nɩŋ n nan kuuli yaa gamma tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia dagarɩkʋ ma nyɩɩna ma, dama ʋ dagarɩkʋ wɩa maŋ kʋʋ tɩŋgbaŋka gie wɩa n nyɩŋgbanɩŋ ma, ta tɩŋgbaŋka gie wɩa dɩ bɩ wo hagɩrɩŋ n nyɩŋgbanɩŋ ma. 15 Puole wori yaa gamma vuodieke dɩ gobine ʋ kɔlɩ aŋaŋ vuodieke dɩ kana ka gobi ʋ kɔlɩ. Wudieke dɩ yine nɩŋŋmɩna yine berihaalɩ dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩ tɩ wa mɩŋ. 16 Sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ zɔɔlɩnchɩgɩla bemme vuodiekemba die dɩna dagɩkʋ gie ma, banɩŋ ba yine Ŋmɩŋ vuosi.

17 Ka kpatɩŋ, nɩ sɩmma dɩ vuoŋ bɩ yɩ mɩŋ wumugisikiŋ, dama n wɔŋ yaa wa kɔjagɩlagɩsɩ a dagɩ dɩ n yiwo Yisa Masia yɔmʋ.

18 N nɩmballɩ, tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋi nɩ mana. Wusie.

Efesusi Vuosi

1

2

3

4

5

6

Gbaŋ dieke Pɔɔli dɩ maagɩna a yɩ

Efesusi

tɩŋ vuosi wʋnna

1

1 Manɩŋ Pɔɔli vuodieke Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩna dɩ n yi Yisa Masia tʋntʋntʋ maagɩnana gbaŋkʋ gie a yɩa nɩnɩŋ Yisa Masia dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ yine wo yada ta bie Efesusi tɩŋ ma.

2 Tɩ Chɔɔŋ Nabidie Ŋmɩŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋi nɩ ta yɩ nɩ sʋgɩfɩalɩŋ.

Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ suŋŋinene tɩ Yisa Masia wɩa dene

3 Nɩ vaa tɩ waasɩ Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ yine tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia Chɔɔŋ wa, dama tɩ benne Yisa Masia ma wɩa ta wʋnɩŋ Ŋmɩŋ dɩ yɩ tɩ ʋ Halɩkasɩka piini diekemba mana dɩ benne arɩzanna ma. 4 Ŋmɩŋ die wɔŋ woliŋ a vʋarɩ tɩ mɩŋ Yisa Masia ma dɩ tɩ yi ʋ sɩɩtɩ ta wa keŋ naaŋ tɩŋgbaŋka gie, amʋ tɩ nan dɩ bie kasɩ ta wo bɩaŋ ʋ nɩŋŋa. 5 Ʋ cho tɩ wɩa, die wɩa ʋ saŋkʋ ma, die ʋ yile dɩ Yisa Masia ma ʋ nan vaa tɩ bɩrɩŋ ʋ ballɩ. 6 Nɩ vaa tɩ bɩrɩ Ŋmɩŋ dama ʋ zɔɔlɩnchɩgɩla dɩ faasɩna a dala wɩa, ta ʋ chɩgɩ tɩ zɔɔlɩŋ ʋ Bʋadembike choti wo me. 7 Dama Ŋmɩŋ nagɩ wa tɩ wʋbɩatɩ a chaa tɩ ta tɩ bie tɩ dʋŋŋʋ ʋ Bʋadembike choti wo zɩmbʋ wɩa. Ye, Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla die dɩ benne tɩ ma dene ta wo magɩsɩŋ. 8 Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yalla yɩaŋ aŋaŋ sɩbɩŋ pam wa, ta tʋŋ sɩba ʋ yiline dene 9 ta yuori dagɩ tɩ wʋlɔbɩrɩkɩŋ wudiekemba die ʋ ziene dɩ ʋ nan keŋ yi Masia ma wa. 10 Saŋka mi dɩ keŋ tʋgɩ, ʋ nan yi ʋ saŋkʋ a kpatɩ ta lagɩsɩ jadieke ʋ naanna mana ta a bie ŋmɩŋsikpeŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie me mana ta vaa Masia yi a sikpeŋtieŋ.

11 Ŋmɩŋ ŋaaŋ yie wo wudieke ʋ sanna mɩŋ, die wɩa ʋ vaa Yisa Masia dɩ vʋarɩ tɩ. 12 Die wɩa nɩ vaa tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ wolinne a yaa tama Masia ma wa bɩrɩma Ŋmɩŋ ta kɔtɩma ʋ saaŋ ŋmɩŋsikpeŋ.

13 Die nɩ gbaŋ dɩ keŋ bɩrɩŋ Ŋmɩŋ vuosi die nɩ wʋnna wʋvɩɩŋ diekemba dɩ yalla gbatɩtaanɩŋ wa. Die nɩ yine Masia yada wa wɩa Ŋmɩŋ die dɩ nagɩ ʋ Halɩkasɩka dieke dɩ yine ʋ chaanɩŋ magɩlɩŋ a yɩ nɩ sɩba ʋ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ wa. 14 Ŋmɩŋ yɩ tɩ wa Halɩkasɩka dɩ ʋ yi siara dɩ tɩ nan keŋ ye jadieke wʋnɩŋ Ŋmɩŋ dɩ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ ʋ vuosisi, ta bɩ dagɩ dɩ ʋ nan seŋ yɩ vuosi gbatɩtaanɩŋ aŋaŋ wusie. Nɩ vaa tɩ bɩrɩma wa ta kɔtɩma ʋ saaŋ.

Pɔɔli Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ wɩa

15 Die wɩa, a nyɩŋ daa dieke n wʋnna dɩ nɩ yi tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia yada aŋaŋ nɩ chone Ŋmɩŋ vuosi dene wo a keŋ tʋgɩ jinne wo, 16 n ka vaa Ŋmɩŋ waasɩŋ nɩ wɩa. N ŋaaŋ tɩɩnsa nɩ wɩa n Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ ma 17 ta jʋʋsa tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ yine hagɩrɩtieŋ ta bɩ yi tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia Ŋmɩnnɩ, dɩ ʋ yɩ nɩ yɩaŋ ta yuori ʋ gbaŋ a dagɩ nɩ aŋ nɩ mɩŋŋɩ sɩmma wa. 18 Ta bɩ jʋʋsa wa dɩ ʋ yuori nɩ nine aŋ nɩ sɩmma tama dieke wɩa ʋ wana nɩ, ta bɩ sɩba a baarɩ dɩ nyindiekemba ʋ bala ʋ keŋ a nagɩ yɩ ʋ vuosisi faasɩ vɩɩna, 19 ta bɩ sɩba ʋ hagɩrɩŋ dɩ dala dene ta nan suŋŋi tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine wo yada naa. Bʋnɩŋ hagɩrɩkpeŋkpɩɩbʋ mi 20 die ʋ nagɩ a sʋgɩrɩ Masia a nyɩŋ kuŋ me ta vaa ʋ kalɩ ʋ nuudiigiŋ chaaŋ arɩzanna ma. 21 Masia sɩna ŋmɩŋsikpeŋ naara aŋaŋ yikotieliŋ aŋaŋ hagɩrɩtieliŋ aŋaŋ sikpeŋtieliŋ mana; wʋnɩŋ ʋ yalla saaŋ dieke dɩ tɩanna yiko mana saara diekemba dɩ benne dʋnɩaka gie me aŋaŋ dʋnɩa dieke dɩ bala ka keŋ wo. 22 Ta Ŋmɩŋ dɩ nagɩ jaaŋ mana a yi ʋ nuusi me ta vʋarɩ wa dɩ ʋ yi Ŋmɩŋ vuovʋarɩka mana Sikpeŋtieŋ. 23 Masia yine ʋ vuovʋarɩkaha sikpeŋ, ta vuovʋarɩkaha yine ʋ nyɩŋgbanɩŋ, ta ʋ nyɩŋgbaŋka dɩ suuli aŋaŋ ʋ hagɩrɩŋ, ta ʋ dɩaŋ ʋ suuli aŋaŋ Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ.

2

Kuŋ aŋaŋ miivoli wɩa

1 Saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa, nɩ nʋazetiŋ aŋaŋ bɩaŋ yiile wɩa, die nɩ sɩɩ sɩba nɩ kpiye mɩŋ. 2 Saŋka mi die nɩ dɩ wa tɩŋgbaŋka gie haalɩbɩatɩ sieŋ ta tuo tɩŋgbaŋka gie naaŋ Sitaani nʋaŋ vuodieke dɩ pɔgɩlɩna vuodiekemba dɩ kana ka tuose Ŋmɩŋ nʋarɩ, 3 wusie, tɩ mana die sɩɩ sɩba banɩŋ, ta dɩɩ tɩ nyɩŋgbanɩŋ lɔla, ta yie tɩ nyɩŋgbanɩŋ aŋaŋ sʋŋ dɩ yaala dene. Tɩnɩŋ aŋaŋ banɩŋ tʋʋma die yaa wa Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩŋ a kieŋ tɩ ma.

4 Ama Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla aŋaŋ ʋ choti faasɩ dala mɩŋ ta wo magɩsɩŋ 5 die wɩa, die tɩ zetine Ŋmɩŋ nʋarɩ ta die sɩɩ sɩba tɩ kpiye mɩŋ saŋka mi wo, saŋka mi, Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩ tɩ a nyɩŋ kuŋ me, a yaa tɩ juu miivoli me Masia wɩa; Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa tɩ ye gbatɩtaanɩŋ. 6 Tɩ benne Yisa Masia ma wɩa Ŋmɩŋ dɩ lagɩŋ a sʋgɩrɩ tɩnɩŋ aŋaŋ wʋnɩŋ, ta tɩ lagɩŋ a dii naaŋ aŋaŋ wa arɩzanna ma. 7 Ʋ yiwo naa dɩ ʋ dagɩ vuoŋ mana saŋŋa mana ʋ zɔɔlɩnchɩgɩla dɩ dala dene, ta yi burichini a yɩ tɩ Yisa Masia wɩa. 8 Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa nɩ ye gbatɩtaanɩŋ, dama nɩ yine Masia yada wa wɩa. Ŋmɩŋ piini wonde a yɩ nɩ, daa nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ yine wudieke. 9 Vuoŋ kaaŋ bɩagɩ nɩgɩ ʋ nyʋʋŋ ka wɩa, a ka yi nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ tʋʋma. 10 Yisa Masia ma Ŋmɩŋ dɩ yi tɩ vuodiekemba tɩ yine, ta yɩ tɩ tʋnvɩɩna beriŋ dɩ tɩ tʋma wudieke ʋ wone a saŋ dɩ tɩ tʋmma wa.

Masia vuosi mana yiwo bʋnyɩ

11 Die wɩa, nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi naa, ta Juu vuosi dɩ wasa nɩ kɔlɩyootieliŋ ta wasa ba gbaŋ vuodiekemba dɩ gobine ba kɔla naa, nɩ tɩɩnsɩ die nɩ yine vuodiekemba saŋŋa dieke dɩ tɩanna. Die kɔlagobiŋ die yiwo wudieke vuota dɩ yinene ba nyɩŋgbanɩŋ ma. 12 Saŋka mi die nɩ ka sɩba Masia. Die nɩ yiwo chaanɩŋ ta ka gʋtɩ Ŋmɩŋ vuovʋarɩkaha ma. Die nɩ bie wo tɩŋgbaŋka gie ta ka sɩba Ŋmɩŋ, ta bɩ wo tama, dama ʋ yɩna ʋ vuosi nʋa dieke wo die nɩ ka gʋtɩya. 13 Ama lele, nɩ bie wo Masia ma, die wɩa nɩnɩŋ vuodiekemba die dɩ benne saasaa wa wa keŋ a gbigi wo Ŋmɩŋ, Masia kumbu wɩa. 14 Wʋnɩŋ ʋ lagɩsɩna Juu vuosisi aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi ta yi be bʋnyɩ, ta sʋgɩfɩalɩŋ dɩ keŋ, ʋ kpine wo wɩa ʋ kpisi dataasɩsɩ die dɩ benne ba sʋnsʋkʋ. 15 Juu vuosi mɩraha die yaa wa chʋara pam ama Masia die dɩ kpisihe aŋaŋ ʋ kumbu amʋ ʋ nan lagɩsɩ Juu vuosisi aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi a keŋ ʋ jigiŋ aŋ buuriŋ bule wa gie lagɩŋ a yi buurihaalɩ balɩmɩŋ dɩ ʋ yi aŋ sʋgɩfɩalɩŋ keŋ buuriŋ bule wa gie jigiŋ. 16 Ʋ dagarɩkɩrɩ kumbu yine ʋ kpisi dataasɩsɩ ba sʋnsʋŋ, ta lagɩsɩ ba mana ba yi buuribalɩmɩŋ ta yaa ba a yiŋŋi keŋ Ŋmɩŋ jigiŋ. 17 Die wɩa, Masia die keŋye mɩŋ a mʋʋlɩ sʋgɩfɩalɩŋ wʋvɩɩna a yɩ nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi, ta die yʋa aŋaŋ Ŋmɩŋ, ta bɩ mʋʋlɩ a yɩ Juu vuosisi, vuodiekemba die dɩ gbigine Ŋmɩnnɩ. 18 Dɩ yiwo Masia wɩa Juu vuosisi aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi mana bɩagɩ keŋ tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ jigiŋ, ʋ Halɩkasɩ balɩŋka ma.

19 Die wɩa, lele, nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi aŋaŋ Ŋmɩŋ vuosisi yiwo tɩŋgbaŋ balɩmɩŋ ballɩ, ta bɩ yi Ŋmɩŋ tigiŋ vuosi, nɩ ka bɩ yi chaanɩŋ. 20 Nɩ sɩɩ sɩba juoŋ waara ta Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ tʋntʋntɩba dɩ yi ka nyabɩlɩŋ, ta Masia dɩ yi ka gɔŋgɔŋyʋgɩrɩŋ taŋkpeŋkpɩɩŋ dieke dɩ vana ka zie keŋ keŋ. 21 Wʋnɩŋ Yisa Masia lagɩsɩna a pɔgɩlɩ Ŋmɩŋ vuosisi ta ba beri vɩɩnɩŋ ta bɩrɩma ʋ jigiŋ. 22 Nɩ lagɩsɩna aŋaŋ Masia wɩa, Masia taasa nɩ mɩŋ aŋaŋ ʋ dɩdɩɩsɩrɩŋ banɩŋ ba, ta nɩ mana dɩ lagɩŋ a yi juoku gie ta Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ bie ka ma.

3

Pɔɔli die dɩ tʋnna yɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi

1 Naa wɩa manɩŋ Pɔɔli vuodieke dɩ june dansarɩka Yisa Masia tʋʋma wɩa dɩ ko jʋʋsa Ŋmɩŋ a yɩa nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi. 2 N yaa tama dɩ nɩ wʋŋya mɩŋ dɩ Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa ʋ yɩ mɩŋ tʋʋmaha gie nɩ suŋŋiŋ wɩa. 3 Ŋmɩŋ yuori wo ʋ wʋlɔbɩrɩkaha a dagɩ mɩŋ mɩŋ. N wɔŋ maagɩ nɩ wɩaha gie bɩta mɩŋ. 4 Dɩɩ yi nɩ karɩŋ wudieke n maagɩna wa, nɩ nan dɩ sɩba dɩ n sɩba jaaŋ yaa gamma Masia ma. 5 Saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa vuota die ka sɩba wʋlɔbɩkɩrɩ gie, ama lele Ŋmɩŋ vaa wa ʋ Halɩkasɩka dɩ yuorike a dagɩ ʋ tʋntʋntɩba aŋaŋ ʋ naazʋalɩba ʋ vʋarɩna wa. 6 Ʋ wʋlɔbɩrɩkɩŋ yiwo naa: Wʋvɩɩnaha wɩa vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi dɩ nan ye jadieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ yɩ Juu vuosisi, ba bɩ lagɩŋ aŋaŋ ba a yi nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ, ta gʋtɩ a die jadieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna nʋaŋ Yisa Masia ma dɩ ʋ nan yɩ wa.

7 Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa die ʋ yɩ mɩŋ sieŋ dɩ n bɩrɩŋ ʋ tʋntʋntʋ ta mʋʋlɩma ʋ wʋvɩɩnaha sɩba ʋ yɩna mɩŋ hagɩrɩŋ dene. 8 Ŋmɩŋ vuosi mana sʋŋ n yine vuodieke dɩ wɩarɩna ba kʋaŋ ta ka mʋ wɩɩŋ ama Ŋmɩŋ chɩgɩ mɩŋ wa zɔɔlɩŋ ta vʋarɩ mɩŋ dɩ n balɩ a yɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi yaa gamma wʋvɩɩna diekemba Masia dɩ yɩnana ta a wo magɩsɩŋ wa. 9 Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ naanna nyinti mana die vʋarɩ wa mɩŋ dɩ n suŋŋi vuoŋ mana aŋ ba sɩmma ʋ saŋkʋ gie. Saŋŋa dieke dɩ tɩanna Ŋmɩŋ die lɔbɩrɩ ʋ saŋkʋ gie mɩŋ ʋ vuosi jigiŋ. 10 Ʋ yiwo naa dɩ lele ʋ dagɩ haalɩtɩ aŋaŋ ba naara dɩ yalla yiko ŋmɩŋsikpeŋ me ʋ yalla yɩaŋ ʋ wuyiike mana mana ma dene. Ʋ daagɩ wa ʋ dɩdɩɩsɩrɩba ma a dagɩ ba ʋ yalla yɩaŋ dene. 11 Tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia ma ta Ŋmɩŋ die yi naa sɩba ʋ sanna dene wo ta keŋ naaŋ dʋnɩa. 12 Tɩ yine Masia yada ta bie ʋ ma wɩa, Ŋmɩŋ sieku yuori yi tɩ mɩŋ, ta tɩ nan bɩagɩ ga ʋ jigiŋ ta ka chɩga ŋmaamɩŋ. 13 Die wɩa, n jʋʋsa nɩ mɩŋ, nɩ daa vaa nɩ sʋŋ chʋʋsɩ n dinene wahala nɩ wɩa, dama dɩ yiwo nɩ suŋŋiŋ wɩa.

Masia choti wɩa

14 Naa wɩa maŋ gbirige tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ nɩŋŋa a jʋʋsa wa, 15 ʋ ma buuriŋ mana dɩ benne arɩzanna ma aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie me dɩ yese ba miivoli. 16 Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ dɩ dala pam dene wo, n jʋʋsa wa mɩŋ dɩ ʋ yɩ nɩ hagɩrɩbʋ mi ʋ Halɩkasɩka wɩa, aŋ hagɩrɩbʋ bemme nɩ ma, 17 a bɩ jʋʋsa wa dɩ Masia nagɩ nɩ sʋgɩtɩ a bɩrɩŋ ʋ jigiberisikiŋ, nɩ yada wɩa, n jʋʋsa wa mɩŋ dɩ nɩ chone Ŋmɩŋ aŋaŋ taŋ dene wo nan vaa aŋ nɩ mɩŋŋɩ zie keŋ keŋ ta ka nanna, 18 ta nɩnɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ vuosi mana nan bɩagɩ sɩba Masia choti teeliŋ aŋaŋ ka wagɩrɩŋ aŋaŋ ka goli dɩ dala dene. 19 Aŋaŋ dɩ tʋana dɩ vuoŋ sɩmma Masia dɩ chone tɩ dene wo, n jʋʋsa Ŋmɩŋ dɩ nɩnɩŋ nɩ nan dɩ sɩba, ta vaa nɩ beriŋ sɩɩ sɩba Ŋmɩŋ beriŋ.

20 Ŋmɩŋ hagɩrɩ dieke dɩ tʋnnana tɩ ma wa wɩa, ʋ nan bɩagɩ a yi jaaŋ mana a yɩ tɩ a tɩaŋ tɩ yilinene wudieke ta jʋʋsa wa; 21 tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ ta taasɩ aŋaŋ wa wa mʋ tɩ bɩrɩma Ŋmɩŋ saŋŋa mana haahuu. Wusie.

4

Nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ wɩa

1 Manɩŋ vuodieke dɩ june dansarɩka tɩ Yɔmʋtieŋ tʋʋma wɩa naa, n kpaama nɩ dɩ nɩ vaa nɩ beriŋ vɩɩŋma sɩba Ŋmɩŋ dɩ yaala ka sɩmma dene ta wa nɩ wa. 2 Nɩ sʋʋma nɩ gbaŋ tɩŋgbaŋ, ta bemme sɔmm, ta yallɩma suguru aŋaŋ taŋ, ta chome taŋ saŋŋa mana. 3 Ŋmɩŋ Halɩkasɩka yi nɩ wo jabalɩmɩŋ, die wɩa nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna a bemme aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ amʋ nɩ nan wɩarɩ yi jabalɩmɩŋ.

4 Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ yiwo nyɩŋgbaŋ balɩmɩŋ,

ta Ŋmɩŋ Halɩkasɩ balɩmɩŋ benne,

ta Ŋmɩŋ dɩ gbatɩ tɩ a taaŋ a yɩ tɩ tama balɩmɩŋ.

5 Yɔmʋtieŋ balɩmɩŋ nyɩɩna ma benne,

ta tɩ mana dɩ lagɩŋ yiwo yada,

ta Ŋmɩŋ nyaaŋ sɩɩla dɩaŋ dɩ yi jabalɩmɩŋ.

6 Ŋmɩŋ yiwo jabalɩmɩŋ ta yi vuota mana Chɔɔŋ,

ta bɩ yi vuoŋ mana Yɔmʋtieŋ ta tʋma vuoŋ mana ma,

ta bɩ bie vuoŋ mana ma.

7 Masia yɩ wa tɩ wʋnyɩ mana piini yiri yiri sɩba ʋ yaalala dene. 8 Sɩba dɩ maagɩna dene Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma wa dɩ:

“Saŋŋa dieke ʋ jʋalɩna ŋmɩŋsikpeku

die ʋ nagɩ yɔŋɩsɩ pam ʋ nyaŋŋɩna a gʋtɩ ʋ ma

ta yɩ vuota piinisi.”

9 Lele, “Die ʋ jʋalɩ ga ŋmɩŋsikpeŋ” chɩaŋ? Dɩ dagɩya dɩ die ʋ woliŋ a keŋ sʋʋŋ wa tɩŋgbaŋka gie kpiile tigiŋ mɩŋ. 10 Die wɩa, wʋnɩŋ vuodieke die dɩ kenne sʋʋŋ tɩŋgbaŋka gie me wo, wʋnɩŋ ʋ bɩna jʋalɩ ga saasaa amʋ ʋ nan ligi dʋnɩaka gie mana aŋaŋ ʋ yiko. 11 Wʋnɩŋ, ʋ yɩna vuota piinisi, ta vʋarɩ bataŋ a yi be tʋntʋntɩŋ, a yi bataŋ dɩaŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ, ta bataŋ dɩaŋ dɩ yi wʋvɩɩnaha mʋmʋlɩtɩŋ, ta yi bataŋ wʋnɩŋ Masia dɩdɩɩsɩrɩba dɩdaansɩrɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ wusieke dɩdagɩrɩŋ. 12 Die ʋ yiwo naa dɩ vuodiekemba dɩ yine Ŋmɩŋ vuosisi mana mʋma aŋaŋ tʋnvɩɩnaha, ta vaa wʋnɩŋ Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ sʋgɩtɩ hagɩrɩma. 13 Die wɩa, tɩ dene sɩba Ŋmɩŋ Bʋa dembike ta yiwo yada naa, tɩ mʋ tɩ lagɩŋ bʋnyɩ a bɩrɩŋ nyɩŋkʋrɩ diekemba beriŋ dɩ vɩɩŋna, ta sɩmma sɩba wʋnɩŋ Masia. 14 Tɩ kaaŋ bɩ yi sɩba ballɩbɩsɩ amʋ vuobɩatɩ aŋaŋ gɩgaantɩba nan vaa tɩ leeŋi sɩba ba yinene vuosi bataŋ dene wo. 15 Ama tɩ nan dɩ bala wusie yaa gamma Ŋmɩŋ wɩaha aŋaŋ choti ta bɩrɩma Masia ma, wʋnɩŋ ʋ yine tɩ sikpeŋtieŋ, 16 ta tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine wo yada wa dɩaŋ dɩ yi sɩba ʋ nyɩŋgbanɩŋ. Nyɩŋgbaŋka taasɩ wa taŋ aŋaŋ gbeme aŋaŋ zɩŋ aŋaŋ gɩlɩsɩ, dɩɩ yi ka lʋga mana dɩ mɩŋŋɩ tʋma nyɩŋgbaŋka nan dɩ bɩrɩma ta hagɩrɩ. Die gbaŋ gbaŋ dɩ sɩɩ, dɩɩ yi tɩ mana dɩ cho taŋ ta tʋma tʋŋ dieke Yisa Masia dɩ nagɩna a yɩ tɩ wa, tɩ nan dɩ hagɩrɩ a bɩrɩŋ nyɩŋkʋra. Naa baa ka yi mɩŋ Masia hagɩrɩŋ dɩ benne tɩ ma wa wɩa.

Tɩ berihaalɩŋ wɩa

17 Tɩ Yɔmʋtieŋ saaŋ ma, maŋ kpaama nɩ, dɩ nɩ daa bɩ bemme sɩba vuodiekemba dɩ kana ka sɩba Ŋmɩŋ, ta ba sʋŋanyile dɩ bie lɩmɩŋ ma ta wo nyʋarɩ wa. 18 Ba yallɩ wa sʋŋanyilibɩatɩ ta ba tɩba dɩ hagɩrɩ, ta ba ka sɩba wɩa chɩasɩ, die wɩa ba ka gʋtɩ miivoli haalɩ dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna wa ma. 19 Ba ka chɩga viivi, ta dɩdɩa a tʋma dɩgɩntɩ tʋʋma, ta ka bɩagɩ yige ba gbaŋ halɩ bɩta gbaŋ.

20 Ama nɩnɩŋ nɩŋ, daa die nɩ bʋgɩrɩ yaa gamma Masia ma. 21 Die nɩ wʋŋ yaa gamma ʋ ma, ta yi ʋ dɩdɩɩsɩrɩŋ, ta ba dagɩ nɩ wusie yaa gamma ʋ ma mɩŋ. 22 Die wɩa, nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ a vaa berikʋʋrɩ lɔlɩbɩatɩ diekemba dɩ tʋnnana a chʋʋsa nɩ wa. 23 Lele, nɩ vaa aŋ Ŋmɩŋ tarɩgɩ nɩ sʋŋanyile aŋaŋ nɩ sʋgɩtɩ, 24 amʋ nɩ nan pɔgɩlɩ berihaalɩ dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna nɩ wa, ta nɩ nɩasɩ Ŋmɩŋ nɩ wuyiike me, ta bemme vɩɩnɩŋ, ta yi sʋgɩyɩalɩntieliŋ aŋaŋ wusie.

25 Die wɩa, nɩ vaa ŋmɩnchɩbɩsɩ, ta vuoŋ mana balɩma wusie a yɩma ʋ nɩmbʋa, dama tɩ yiwo jabalɩmɩŋ Masia ma. 26 Dɩɩ yi fʋ keŋ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ, ama da vaa ka vaa fʋ yi bɩaŋ, ta daa bɩ yallɩma fʋ sɩnyɩɩrɩbʋ fʋ sʋŋ ma aŋ ŋmɩŋ nan. 27 Nɩ da keŋ yɩ Sitaani sieŋ aŋ ʋ magɩsɩ nɩ. 28 Vuodieke die dɩ gaarɩnana, ʋ vaa gaarɩŋ ta kpaŋŋɩ ʋ gbaŋ a tʋŋ tʋʋma a dii, ta bɩ bɩagɩ suŋŋime zɔɔlɩntieliŋ. 29 Nɩ da balɩma wʋbɩatɩ a yɩma nɩ chanchaalɩŋ, ama nɩ balɩma wudiekemba dɩ yine talasɩ ta yaa nyʋarɩ, amʋ nɩ chanchaalɩŋ dɩ keŋ wʋŋ ka nan bɩagɩ suŋŋi be. 30 Nɩ da yime wudieke dɩ baaŋ nan yi aŋ Halɩkasɩka, vuodieke dɩ yine Ŋmɩŋ chaanɩŋ magɩlɩŋ nɩ ma wa ye sʋgɩchʋʋsɩŋ. Wʋnɩŋ ʋ yine magɩlɩŋ dieke dɩ dagɩna dɩ daaŋ kieŋ ta Ŋmɩŋ nan keŋ yɩ nɩ sɩ-n-gbaŋ aŋaŋ wusie. 31 Nɩ vaa bɩaŋ beriŋ mana, ta da yallɩma sɩnyɩɩrɩŋ. Vuoŋ da bɩ natɩma ʋ chanchaalɩŋ aŋaŋ sɩnyɩɩrɩŋ, vuoŋ da bɩ zɩama ʋ chanchaalɩŋ, ta bɩ vʋarɩ haasɩ sʋŋanyile mana nɩ ma. 32 Ama nɩ yi vuodiekemba dɩ chɩgɩnana nɩ chanchaalɩŋ zɔɔlɩŋ, ta vasɩma nɩ chanchaalɩŋ tʋmbɩatɩ a chama ba sɩba Ŋmɩŋ dɩ nagɩna nɩ tʋmbɩatɩ a chaa nɩ dene wo Masia ma wɩa wa.

5

Yaa gamma chaanɩŋ ma beriŋ wɩa

1 Nɩ yine Ŋmɩŋ ballɩchoti wɩa wa, nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ ta sɩmma sɩba wʋnɩŋ, 2 nɩ chome vuoŋ mana sɩba Masia die dɩ faasɩna a cho tɩ ta tuo tɩ kuŋ a kpi ta yi kaabɩ dieke Ŋmɩŋ dɩ yaalala wa.

3 Nɩ yine Ŋmɩŋ ballɩ wɩa naa, dɩ ka wɔŋ vɩɩna dɩ daakpana aŋaŋ hɔgʋkpana, yaa dɩgɩntɩ yaa lɔlɩbɩatɩ tʋʋma bemme nɩ sʋŋ. 4 Nɩ waasɩma Ŋmɩŋ saŋŋa mana ama nɩ daa vaa daakpana yaa hɔgʋkpana tʋʋma wʋbalɩka, yaa dɩgɩntɩ wʋbalɩka, yaa wʋbalɩkɩ tɔgɩtɩ nyɩmma nɩ nʋa ma. 5 Dɩ mʋ nɩ sɩmma a baarɩ dɩ vuodieke dɩ dʋaga hɔgʋkpana yaa a dʋaga dembikpana yaa ta yi dɩgɩntɩ vuoŋ yaa halɩ vuoŋ, wʋnɩŋ ʋ kaaŋ ye jigiŋ Masia aŋaŋ Ŋmɩŋ naarɩ ma; vuodiekemba dɩ yalla halɩ faasɩ cho nyinti a tɩaŋ Ŋmɩŋ.

6 Die wʋbɩatɩ yiilehe wɩa Ŋmɩŋ nan keŋ datɩ nʋazetitielibe tɩba. Nɩ daa vaa vuoŋ nagɩ ʋ gaantɩ dagɩŋ a gaaŋ nɩ. 7 Nɩ vʋarɩ nɩ gbaŋ, ta vaa vuosi mi. 8 Nɩ wa yiwo Ŋmɩŋ ballɩ ta bie chaanɩŋ ma, nɩ ka bɩ bie lɩmɩŋ ma sɩba die nɩ benne wo ta yie bɩabʋ, dɩ mʋ nɩ beriŋ sɩmma sɩba chaanɩŋ ballɩ beriŋ, 9 dama wudieke dɩ yine wusie aŋaŋ Ŋmɩŋ chɩgɩla aŋaŋ tʋnvɩɩna mana yiwo chaanɩŋ ma sɩɩtɩ. 10 Die wɩa, nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ ta tʋma wudieke dɩ bala ka fɩalɩ tɩ Yɔmʋtieŋ sʋŋ. 11 Nɩ daa chansɩma vuodiekemba dɩ tʋnnana lɩmɩŋ ma tʋʋma ta a wo nyʋarɩ wa, ama ta vaa ba lɩmɩŋ ma tʋʋmaha nyɩŋ yaalɩŋ ma. 12 Wudieke ba yinene lɩmɩŋ ma wa yaa wa viivi pam aŋaŋ tɩ baaŋ dɩ bala yaa gamma ka ma gbaŋ. 13 Ama saŋŋa dieke jaaŋ mana dɩ bala a keŋ nyɩŋ yeŋ me wo, ba lɩmɩŋ ma beriŋ mana nan keŋ nyɩŋ yaalɩŋ ma firrr. 14 Dama wudieke mana ba keŋ yuori dagɩ yaalɩŋ ma ŋaaŋ bie wo chaanɩŋ ma mɩŋ. Die wɩa die dɩ maagɩ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ:

“Fʋnɩŋ vuodieke dɩ gʋʋrɩnana, fʋ hagɩ gbɩɩŋ ma

ta hagɩ kuŋ me,

ta Masia nan yɩ fʋ ʋ chaanɩŋ.”

15 Die wɩa, nɩ daa bemme gaantɩŋ beriŋ, ama nɩ yi sɩsɩbɩrɩŋ. 16 Nɩ nagɩ nɩ saŋŋa a yime vɩɩnɩŋ dama vuosi yie bɩaŋ saŋŋa gie me mɩŋ. 17 Die wɩa nɩ daa yi gaantɩŋ ama nɩ sɩmma wudieke tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ yaalala nɩ yi.

18 Nɩ daa nyume daaŋ a bugime; dama kanɩŋ ka bala ka chʋʋsɩ nɩ, ama nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ ta vaa Ŋmɩŋ Halɩkasɩka yalla nɩ a tʋma. 19 Nɩ chama yɩla a bɩrɩma tɩ Yɔmʋtieŋ aŋaŋ nɩ sʋgɩtɩ mana aŋaŋ nɩ chanchaalɩŋ, ta chama Ŋmɩŋ gbaŋkʋ yɩla aŋaŋ Halɩkasɩka yɩla. 20 Vuoŋ mana waasɩma tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ jaaŋ mana wɩa, tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia wɩa.

Hɔgʋba aŋaŋ ba chʋllɩba wɩa

21 Nɩ yɩnana Masia jɩlɩma wɩa, nɩ sʋʋŋ nɩ gbaŋ a yɩma taŋ.

22 Hɔgʋba, nɩ sʋʋŋ nɩ gbaŋ tɩŋgbaŋ a yɩma nɩ chʋllɩba sɩba nɩ sʋʋna nɩ gbaŋ a yɩ tɩ Yɔmʋtieŋ dene wo. 23 Dama Masia dɩ yine ʋ vuosi sikpeŋtieŋ dene wo, die gbaŋ gbaŋ dembiŋ dɩ yi ʋ hɔgʋ sikpeŋtieŋ. Masia vuosi yiwo ʋ nyɩŋgbanɩŋ ta ʋ yi ba Gbɩgbatɩtaantʋ. 24 Die wɩa, hɔgʋba mʋ ba sʋʋŋ wa ba gbaŋ tɩŋgbaŋ jaaŋ mana ma a yɩ ba chʋllɩba sɩba Masia vuosisi dɩ sʋʋna ba gbaŋ a yɩ wa dene.

25 Dembisi, nɩ chome nɩ hɔgʋba sɩba die Masia dɩ chone ʋ vuosi ta tuo ba kuŋ a kpi dene wo. 26 Die ʋ yiwo naa, amʋ ʋ nan yi ba kasɩ, ta bɩ nagɩ Ŋmɩŋ wʋbalɩkaha aŋaŋ Ŋmɩŋ nyaaŋ a sɩɩ ba dɩ ʋ wʋnsɩ ba vɩɩnɩŋ, 27 ta yiŋŋi nagɩ ba a yɩ ʋ gbaŋ gbaŋ nuusi me aŋaŋ vɩɩnɩŋ, ta ba vɩɩŋkʋ dɩ wo dɩgɩntɩ, ta ba bɩ yi sʋgɩyɩalɩntieliŋ, ta wo bɩaŋ, halɩ bɩta gbaŋ. 28 Dembisi mʋ ba chome ba hɔgʋba sɩba ba chone ba gbaŋ gbaŋ ba nyɩŋgbanɩŋ dene, dembiŋ dieke dɩ chone ʋ hɔgʋ, cho wo ʋ gbaŋ gbaŋ mɩŋ. 29 Vuoŋ wori a haa ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ nyɩŋgbanɩŋ, ama vuoŋ mana mɩŋŋɩ daansa ʋ nyɩŋgbanɩŋ mɩŋ sɩba Masia dɩ daansɩnana ʋ dɩdɩɩsɩrɩba dene wo. 30 Tɩnɩŋ tɩ yine ʋ nyɩŋgbaŋka. 31 Ŋmɩŋ gbaŋkʋ baarɩ dɩ, “Naa wɩa, dembiŋ nan vaa ʋ chɔɔŋ aŋaŋ ʋ nuŋ, ama ta nagɩ ʋ gbaŋ a lagɩŋ aŋaŋ ʋ hɔgʋ aŋ ba yi jabalɩmɩŋ.” 32 Ŋmɩŋ wɩɩrɩ gie dagɩ tɩ wa wusie dieke dɩ lɔbɩrɩna mɩŋ, ama n sɩba dɩ ka daga tɩ mɩŋ yaa gamma Masia aŋaŋ ʋ dɩdɩɩsɩrɩŋ wɩa mɩŋ. 33 Ama ka bɩ daga nɩ mɩŋ dɩ dɩ vɩɩna dɩ dembiŋ mana chome ʋ hɔgʋ sɩba ʋ chone ʋ gbaŋ dene wo, ta hɔgʋ mana dɩaŋ yɩma ʋ chʋrʋ jɩlɩma.

6

Ballɩ aŋaŋ ba tieliŋ wɩa

1 Ballɩ, nɩ mʋ nɩ saagɩma yɩma nɩ tieliŋ tɩ Yɔmʋtieŋ wɩa, dama die mʋna dɩ nɩ yi. 2 Mɩraha sʋŋ, mɩrɩka gie yiwo mɩrɩ dieke Ŋmɩŋ dɩ woliŋ a yi nʋaŋ a gʋtɩ ka ma dɩ, “Yɩma fʋ chʋa aŋaŋ fʋ naa jɩlɩma, 3 amʋ jaaŋ mana nan yi vɩɩnɩŋ a yɩ fʋ, ta fʋ bɩ ye miivoli waŋ tɩŋgbaŋka gie me.”

4 Chʋalɩŋ, nɩ da pɔgɩlɩ nɩ ballɩ aŋaŋ tʋaŋ ta vaa ba sɩnyɩɩrɩŋ dɩ haga, ama nɩ dagɩma ba ta kpaama ba yaa gamma wudieke tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ yaalala.

Yɔŋɩsɩ aŋaŋ ba tieliŋ wɩa

5 Nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine yɔŋɩsɩ dɩaŋ, nɩ saagɩma nɩ tieliŋ nʋa, ta chɩgɩma ba ŋmaamɩŋ, ta tʋma yɩma ba aŋaŋ nɩ sʋgɩtɩ mana sɩba nɩ tɩnna baa nɩ tʋma dene a yɩma Masia wa. 6 Nɩ da tʋma a yɩma ba saŋŋa dieke ba keŋ daansa nɩ nyɩɩna ma, dɩ ba bɩrɩ nɩ, ama nɩ nagɩ nɩ gbaŋ a bɩrɩŋ Masia yɔŋɩsɩ ta yime wudieke dɩ yine Ŋmɩŋ choti aŋaŋ nɩ sʋgɩtɩ mana. 7 Nɩ tʋma nɩ tʋʋma aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ sɩba nɩ tʋma yɩa tɩ Yɔmʋtieŋ Masia ama nɩ daa yilime dɩ nɩ tʋma a yɩa vuota nyɩɩna ma, 8 ta sɩmma a baarɩ tɩ Yɔmʋtieŋ Masia nan keŋ tuŋ vuoŋ mana yaa gamma wʋvɩɩŋ dieke mana ʋ yine, ʋ yiwo yɔmʋ yaa vuodieke dɩ sɩna ʋ gbaŋ.

9 Yɔŋɩsɩ tieliŋ, nɩ dɩaŋ nɩ mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ nɩ yɔŋɩsɩ ta da pɔgɩlɩ ba aŋaŋ tʋaŋ, ta sɩmma dɩ nɩnɩŋ aŋaŋ nɩ yɔŋɩsɩsɩ mana yallɩ wa Yɔmʋtieŋ balɩmɩŋ arɩzanna ma, ta ʋ die vuosi sarɩya ta ka luge.

Tɔntaala nyinti wɩa

10 Wudieke dɩ kpatɩna kʋaŋ yiwo naa, nɩ vaa tɩ Yɔmʋtieŋ hagɩrɩbʋ yi nɩ hagɩrɩma. 11 Ta nagɩ Ŋmɩŋ tɔntaala nyinti mana ʋ yɩnana nɩ wa a gbara nɩ gbaŋ, amʋ nɩ nan bɩagɩ zie a tuuli Sitaani wʋsanbɩatɩ. 12 Dama tɩ ka waga aŋaŋ vuodieke dɩ yalla nyɩŋgbanɩŋ aŋaŋ zɩŋ, ama tɩ waga aŋaŋ haalɩbɩatɩ mana aŋaŋ ba yikotieliŋ, aŋaŋ lele wo dʋnɩa ka gie lɩmɩŋ ma sikpeŋtieliŋ, aŋaŋ ŋmɩŋsikpeŋ haalɩbɩatɩ. 13 Die wɩa, nɩ nagɩ Ŋmɩŋ tɔntaala nyinti mana a gbara nɩ gbaŋ lele, amʋ dabɩakʋ dɩ keŋ tʋgɩ nɩ nan bɩagɩ a tuuli daarɩ mi a gbatɩ nɩ gbaŋ, ta tɔmbʋ dɩ keŋ tɩaŋ nɩ nan ye zie keŋ keŋ.

14 Die wɩa nɩ zie keŋ keŋ, ta vaa nɩ wusie sɩmma sɩba gbanɩŋ a bɔbɩ nɩ chɩasɩ, ta vaa sʋgɩyɩalɩŋ beriŋ sɩmma sɩba jakagɩkɩŋ a kagɩ nɩ nyʋa aŋaŋ nɩ kʋasɩ, 15 ta nɩ yi siri a mʋʋla wʋvɩɩŋ dieke dɩ fɩalɩnana vuosi sʋgɩtɩ aŋ ka sɩɩ sɩba nɩ sunene nɩ nɩɩra. 16 Wudieke dɩ gʋtɩna nyinti gie ma yiwo naa, nɩ nagɩ nɩ yada Masia ma aŋ ka sɩmma sɩba jakagɩkɩ dieke nɩ pɔgɩlɩna nɩ nuusi me a yaa kaga Sitaani yɩɩma dɩ sɩna sɩba boliŋ wo, 17 ta pɔgɩlɩ nɩ gbatɩtaanɩŋ aŋ ka sɩmma sɩba kuuti sibubiŋ, ta bɩ pɔgɩlɩ Ŋmɩŋ wɩaha aŋ ka sɩmma sɩba takoobi dieke Halɩkasɩka dɩ yaa tʋma wa. 18 Nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ sɩba Halɩkasɩka dɩ dagɩna nɩ dene saŋŋa mana. Nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ dɩ ʋ suŋŋi nɩ jaaŋ mana ma. Nɩ gbara ta daa vaa Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ, ta jʋʋsɩma Ŋmɩŋ saŋŋa mana a yɩma Ŋmɩŋ vuosi mana. 19 Ta jʋʋsɩma a yɩma n gbaŋ, dɩ Ŋmɩŋ suŋŋi mɩŋ n wʋbalɩkaha ma amʋ n nan bɩagɩ yuori a balɩ wʋlɔbɩrɩka diekemba dɩ benne wʋvɩɩnaha ma ta da chɩgɩma ŋmaamɩŋ. 20 Dama wʋvɩɩnaha naŋ ma maŋ zie ta bie dansarɩka sʋŋ naa. Die wɩa nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ dɩ n bɩagɩ a balɩma dɩ mʋna dɩ n balɩ wʋvɩɩnaha dene ta da chɩgɩma ŋmaamɩŋ.

Kpatɩŋ waasɩŋ

21 Tɩ nɩmbʋa choti Tichikusi, vuodieke dɩ yine tɩ Yɔmʋtieŋ tʋntʋntʋ aŋaŋ wusie wo, nan balɩ nɩ wɩa mana yaa gamma n ma amʋ nɩ nan dɩ sɩba n beriŋ dɩ sɩna dene. 22 Die wɩa maŋ tʋma wa nɩ jigiŋ, dɩ ʋ keŋ balɩ nɩ tɩ mana beriŋ dɩ sɩna dene, ta bɩ kpaŋŋɩsɩ nɩ.

23 Tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia yɩ tɩ nɩmballɩ mana sʋgɩdʋagɩŋ aŋaŋ choti aŋaŋ yada. 24 Ŋmɩŋ suŋŋi vuodiekemba mana dɩ chone tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia wa aŋaŋ choti dieke dɩ wone kpatɩŋ.

Filipi Vuosi

1

2

3

4

Gbaŋ dieke Pɔɔli die dɩ maagɩna a yɩ

Filipi

tɩŋ vuosi wʋnna

1

1 Manɩŋ Pɔɔli aŋaŋ Timoti, tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine Yisa Masia tʋntʋntɩŋ wa maagɩnana gbaŋkʋ gie a yɩa Ŋmɩŋ vuovɩɩna diekemba mana dɩ yine Yisa Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ ta bie Filipi tɩŋ ma, aŋaŋ ba nɩŋŋandɩɩsɩrɩba aŋaŋ ba susuŋŋiribe. 2 Tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋi nɩ, ta bɩ yɩ nɩ sʋgɩdʋagɩŋ.

Pɔɔli Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ wɩa

3 N waasa Ŋmɩŋ saŋŋa dieke mana maŋ keŋ tɩɩnsɩ nɩ wɩa, 4 saŋŋa mana maŋ keŋ jʋʋsa Ŋmɩŋ a yɩa nɩ, n ŋaaŋ jʋʋsa mɩŋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ, 5 dama nɩ suŋŋine mɩŋ dene wo yaa gamma wʋvɩɩnaha tʋʋmaha ma ka piiliku me wo a keŋ tʋgɩ jinne wɩa. 6 Die wɩa, n ka chɩɩlɩya dɩ Ŋmɩŋ vuodieke die dɩ piiline tʋnvɩɩŋkʋ gie nɩ sʋgɩtɩ ma nan pɔgɩlɩka die yaa gamma, a ga tʋgɩ saŋŋa dieke ʋ balla ʋ keŋ kpatɩ tʋnvɩɩŋkʋ gie daa dieke Yisa Masia dɩ balla ʋ keŋ wo. 7 Nɩ bie n sʋŋ ma saŋŋa mana. Die wɩa, maŋ yile nɩ wɩa naa dɩ vɩɩna, dama a nyɩŋ saŋŋa dieke die n benne n dʋŋŋʋ ta mɩa dɩ n vaa wʋvɩɩnaha zie wo, a keŋ tʋgɩ saŋŋa dieke n june dansarɩka ma wa, nɩ mana die suŋŋi mɩŋ mɩŋ aŋaŋ tʋŋ dieke Ŋmɩŋ dɩ suŋŋine mɩŋ a nagɩ a yɩ mɩŋ wa. 8 Ŋmɩŋ yine n siaratieŋ dɩ n sʋŋ seŋ bie nɩ ma aŋaŋ Yisa Masia gbaŋ gbaŋ choti.

9 N jʋʋsa Ŋmɩŋ dɩ nɩ choti nan dɩ gʋta saŋŋa mana, dɩ nɩ wusie yɩaŋ aŋaŋ nɩ sɩbɩŋ mana gbaŋ nan dɩ gʋta 10 amʋ nɩ nan bɩagɩ vʋarɩ jadieke dɩ faasɩna vɩɩna, amʋ ka kʋaŋ chaaŋ nɩ kaaŋ bɩ yaa dɩgɩntɩ aŋaŋ bɩaŋ daa dieke Masia dɩ bala ʋ keŋ wo, 11 ta yime tʋnvɩɩna pam Yisa Masia hagɩrɩŋ ma, amʋ Ŋmɩŋ saaŋ nan ye bɩrɩŋ aŋaŋ pɩmpagɩŋ.

Miivoli dɩ yine wudieke a yɩ Pɔɔli

12 N nɩmballɩ, n yaala nɩ sɩmma dɩ wudieke dɩ haarɩna mɩŋ wa suŋŋi wo wʋvɩɩnaha dɩ gara nɩŋŋa wusie. 13 Die wɩa, naalɩba gbɩgbarɩtɩba mana aŋaŋ vuodiekemba dɩ benne giena mana wa sɩba a baarɩ dɩ n yine Masia tʋntʋntʋ wɩa maŋ bie dansarɩka sʋŋ. 14 N dansarɩka ma beriŋ yɩ wa tɩ nɩmballɩ pam sikimiŋ tɩ Yɔmʋtieŋ sieŋ me, ta ba bala wʋvɩɩnaha ta ka chɩga ŋmaamɩŋ.

15 Vuosi bataŋ mʋʋla Masia wɩaha dama ba yaa wa sʋgɩbɩaŋ aŋaŋ nyantaatɩ, ama bataŋ nɩŋ mʋʋlaha mɩŋ aŋaŋ sʋŋanyilivɩɩna. 16 Vuodiekemba dɩ tʋnnana aŋaŋ ba choti naa sɩba a baarɩ Ŋmɩŋ die yɩna mɩŋ wʋvɩɩnaha tʋʋma dɩ n vaa wʋvɩɩnaha zie. 17 Vuosi bataŋ dɩaŋ ka mʋʋla Masia wɩaha aŋaŋ ba sʋgɩtɩ, ama ba mʋʋla aŋaŋ sʋŋanyilibɩatɩ; ta yile dɩ ba nan nagɩ mɩŋ a yi wɩɩŋ ma n yene bie dansarɩka ma naa.

18 Die ka chʋʋsɩya. N yaa wa sʋgɩfɩalɩŋ ka wɩa, dama dɩɩ yi ba mʋʋla aŋaŋ sʋŋanyilivɩɩna yaa sʋŋanyilibɩatɩ, wudieke dɩ yine talasɩ yiwo ba mʋʋla wa Masia wɩaha. N nan dɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ saŋŋa mana 19 dama n sɩba a baarɩ dɩ nɩ Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ aŋaŋ nɩ suŋŋi dieke dɩ nyɩnnana Yisa Masia Halɩkasɩka ma wa wɩa, n nan keŋ a nyɩŋ dansarɩka ma. 20 N sʋgɩnanɩŋ aŋaŋ tama yiwo dɩ n da keŋ yi n gbaŋ viivi, ama ta yallɩma sʋgɩhagɩrɩŋ lele aŋaŋ saŋŋa mana, ta dɩɩ yi maŋ kpi yaa maŋ beri n miivoli me, n nan vaa Masia saaŋ ye bɩrɩŋ. 21 Dama dɩɩ yi maŋ beri n miivoli me, n beri mɩŋ a yɩa Masia, ama dɩɩ yi kuŋ maŋ kpi, die nan faasɩ yɩ mɩŋ nyʋarɩ. 22 Dɩɩ yi maŋ nan dɩ bie n miivoli me ta nan bɩagɩ yi wudieke dɩ yaa nyʋarɩ, die nɩŋ, n ka sɩba jadieke n baaŋ vʋarɩ. 23 Nyinti ale wa gie yine wudiekemba dɩ datɩnana mɩŋ; n tɩŋ nan faasɩ yaala dɩ n vaa miivolike gie, ta ga bemme aŋaŋ Masia, die tɩŋ nan faasɩ vɩɩna. 24 Ama nɩ wɩa, dɩ faasɩ vɩɩna dɩ n bemme n miivoli me. 25 N sɩba mɩŋ dɩ kanɩŋ ka vɩɩŋna ta chɩɩlɩŋ wori, die wɩa maŋ sɩba dɩ n nan dɩ beri. N nan dɩ beri aŋaŋ nɩ mana, amʋ nɩ nan dɩ hagɩrɩ ta yaa sʋgɩfɩalɩŋ nɩ Masia dɩɩsɩŋ ma. 26 Nɩ nan dɩ faasɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ Yisa Masia ma dɩɩ yi maŋ keŋ keŋ nɩ jigiŋ bɩbra.

27 Tɔ, wudieke dɩ yine nɩŋŋmɩna yiwo naa, nɩ vaa nɩ beriŋ sɩmma sɩba Masia wʋvɩɩnaha dɩ dagɩna dene, ta dɩɩ yi maŋ bɩagɩ a keŋ ye nɩ yaa maŋ ka keŋye, ama n nan wʋŋ dɩ nɩ mɩŋŋɩ zie mɩŋ aŋaŋ sʋŋanyili balɩmɩŋ, ta yaa nʋabalɩmɩŋ ta kpaŋŋa nɩ gbaŋ ta wʋvɩɩnaha yaa gamma nɩ yadaka Yisa Masia ma nan dɩ gara nɩŋŋa. 28 Nɩ da chɩgɩma nɩ dataasɩ, nɩ yallɩma sʋgɩhagɩrɩŋ saŋŋa mana ta die nan dagɩ ba dɩ banɩŋ ba bala ba nan, ta nɩnɩŋ nɩ hagɩ, dama Ŋmɩŋ yɩna nɩ nyaŋŋɩŋ. 29 Nɩ wɔŋ yaa sieŋ mɩŋ dɩ nɩ tʋŋ yɩ Masia, daa nɩ yine wo yada nyɩɩna ma, ama nɩ die wahala ʋ wɩa. 30 Lele, nɩ nan gʋtɩ n ma tɔmbʋ ma. Dɩ yiwo tɔŋ dieke die nɩ yene mɩŋ n wagɩnana wa, ta lele nɩ wʋŋ dɩ n ye waga mɩŋ.

2

Masia sʋʋŋ-n-gbaŋ tɩŋgbaŋ aŋaŋ ʋ yine sikpeŋ tieŋ wɩa

1 Nɩ benne Masia ma naa yine nɩ mɩŋŋɩ zie, ta ʋ choti dɩ vaa nɩ sʋgɩtɩ dɩ fɩala, ta nɩ yaa Halɩkasɩka dɩdɩɩsɩrɩtaŋ, ta yaa choti aŋaŋ zɔɔlɩnchɩgɩla aŋaŋ taŋ. 2 Die wɩa maŋ bala nɩ dɩ nɩ yallɩma sʋŋanyili balɩmɩŋ ta vaa n sʋgɩfɩalɩŋ gʋtɩ, ta yallɩma choti balɩmɩŋ ta nɩ sʋŋanyile mana yi bʋnyɩ. 3 Nɩ da yime wɩɩŋ a nyɩmma sʋgɩbɩaŋ aŋaŋ kalinbaani ma, ama nɩ sʋʋŋ nɩ gbaŋ tɩŋgbaŋ, ta kɔtɩma taŋ a tɩaŋ nɩ kɔtɩna nɩ gbaŋ dene wo. 4 Nɩ da vasɩma nɩ baga bemme nɩ nyinti nyɩɩna ma, ama nɩ vaa nɩ baga bemme nɩ chanchaalɩŋ nyinti ma gbaŋ. 5 Nɩ vaa beri dieke Yisa Masia die dɩ yalla wa bemme nɩ ma:

6 Ʋ nɩasɩ wa Ŋmɩŋ saŋŋa mana

ama die ʋ ka vaa ʋ nɩasɩna aŋaŋ Ŋmɩnnɩ dɩ yi jadieke ʋ yigine keŋ keŋ

7 ama ta saagɩ ʋ gbaŋ gbaŋ choti me ta vaa jadieke ʋ yalla wa

ta nagɩ ʋ gbaŋ a bɩrɩŋ sɩba yɔmʋ.

Ta yi vuota

ta keŋ nyɩŋ a yi vuota

8 Die ʋ sʋʋŋ ʋ gbaŋ, ta saagɩ Ŋmɩŋ nʋaŋ a keŋ

a kpi dagarɩkʋ ma gbaŋ.

9 Naa wɩa Ŋmɩŋ dɩ kɔtɩ wa a tɩaŋ vuoŋ mana,

ta yɩ wa saaŋ dieke dɩ yine saaŋ kpeŋkpɩɩŋ a tɩaŋ saara mana,

10 dɩ ka yi aŋ vuodiekemba dɩ benne arɩzanna ma aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie me aŋaŋ

kpiile tigiŋ

ba mana keŋ gbirigi ba dune me,

ta yɩma wʋnɩŋ Yisa saarɩ gie jɩlɩma,

11 ta vuoŋ mana nan daansɩ balɩ dɩ

wʋnɩŋ Yisa Masia yine Yɔmʋtieŋ

aŋ ka bɩrɩ tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ saaŋ.

Tɩ chaana lɩmɩŋ ma sɩba chɩŋmarɩsɩ wɩa

12 N nɩmballɩ, die nɩ saaga a yɩa mɩŋ mɩŋ saŋŋa dieke die n bene nɩ jigiri, lele n wone nɩ jigiri naa, nɩ mʋ nɩ faasɩ a saagɩma a yɩma mɩŋ mɩŋ. Die wɩa nɩ ko ye tʋma aŋaŋ ŋmaamɩŋ ta chelime ta tʋmma tʋŋ dieke Ŋmɩŋ dɩ gbatɩ nɩ a taaŋ dɩ nɩ tʋma wa 13 dama Ŋmɩŋ tʋma nɩ ma saŋŋa mana dɩ nɩ yaalɩma ʋ choti yiile ta bɩ yime ke.

14 Nɩ yime wɩɩŋ mana ta da vʋʋmma yaa a nɩgɩma nɩnhagɩrɩŋ, 15 amʋ nɩ nan dɩ wo bɩaŋ, ama ta yi sʋgɩyɩalɩntieliŋ, ta yi Ŋmɩŋ ballɩ diekemba dɩ wone daŋŋa, dama nɩ bie wo tɩŋgbaŋka gie vuotɔgɩtɩ aŋaŋ vuobɩatɩ sʋnsʋŋ mɩŋ. Dɩ yiwo talasɩ dɩ nɩ nyɩgɩsɩma ba sʋnsʋŋ sɩba chɩŋmarɩsɩ dɩ nyɩgɩsɩnana ŋmɩŋsikpeŋ dene wo, 16 ama ta balɩ miivoli wɩa. Dɩɩ yi nɩ tʋma die, n nan daansɩ yallɩ nyʋʋŋ nɩgɩŋ daa dieke Yisa Masia dɩ bala ʋ keŋ wo, dama ka nan keŋ dagɩ dɩ n wahala aŋaŋ n tʋʋmaha ka yi yɔrɩ.

17 Dɩɩ yi maŋ nagɩ n miivoli gie a taaŋ a gʋtɩ wahala dieke n wone dii wo ta vaa nɩ yi yada naa wa, n nan dɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ, aŋ tɩ mana lagɩŋ a yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ. 18 Die gbaŋ gbaŋ dɩ yi talasɩ dɩ nɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ aŋ manɩŋ aŋaŋ nɩ mana lagɩŋ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ.

Timoti aŋaŋ Epafirodatusi wɩa

19 N yaa tama tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa ma dɩ n tʋŋ Timoti nɩ jigiŋ lele, ta wʋŋ nɩ wɩa aŋ n sʋŋ dʋa. 20 Ʋ nyɩɩna ma ʋ baga benne nɩ ma aŋaŋ wusie sɩba n baga dɩ benne nɩ ma dene wo. 21 Vuodiekemba mana dɩ tɩalɩna nɩŋ, vuoŋ mana nine ŋmɩntɩ wa aŋaŋ ʋ tʋaŋ jaaŋ, ta ba baga wo wudieke dɩ yine Yisa Masia sɩɩtɩ ma. 22 Nɩ sɩba dɩ Timoti tʋʋma dagɩya dɩ ʋ tʋma aŋaŋ wusie. Ʋ tʋma mɩŋ aŋaŋ mɩŋ wʋvɩɩnaha tʋʋma ma sɩba bʋa dɩ ŋaana tʋma aŋaŋ ʋ chɔɔŋ dene wo. 23 N yaa tama dɩ dɩ kaaŋ yʋasɩ n nan tʋŋ wa nɩ jigiŋ maŋ ye wɩa dɩ bala a yiŋŋi dene. 24 Tɩ Yɔmʋtieŋ wɩa, n yaa tama dɩ dɩ kaaŋ yʋasɩ n gbaŋ n nan keŋ nɩ jigiŋ.

25 N yile dɩ dɩ yiwo talasɩ dɩ n tʋŋ tɩ nɩmbʋa Epafirodatusi, vuodieke dɩ tʋnna aŋaŋ nɩŋŋmɩna ta mɩa dɩ ʋ suŋŋi mɩŋ aŋaŋ Masia tʋʋmaha, wʋnɩŋ ʋ bɩna yi vuodieke die nɩ tʋnna wa ʋ keŋ suŋŋi mɩŋ wo. 26 Ʋ chele mɩŋ dɩ ʋ ye nɩ mana. Ʋ sʋŋ die chʋʋsɩya mɩŋ die nɩ wʋnna dɩ ʋ yʋagɩ mɩŋ wa. 27 Ka seŋ yiwo wusie dɩ die ʋ yʋagɩ mɩŋ ta gbigi kuŋ, ama Ŋmɩŋ die dɩ chɩgɩ wa zɔɔlɩŋ, daa ʋ nyɩɩna ma, ama die ʋ chɩgɩ wa n gbaŋ zɔɔlɩŋ, ta vʋarɩ mɩŋ nyɩŋ ʋ kuŋ sʋgɩchʋʋsɩŋ dɩ bala ka gʋtɩ ʋ yʋagɩŋ sʋgɩchʋʋsɩŋ ma wa. 28 Die wɩa, n chele mɩŋ dɩ n tʋŋ wa nɩ jigiŋ amʋ nɩ keŋ ye wo, nɩ nan dɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ bɩbra, ta n gbaŋ n sʋgɩchʋʋsɩkʋ bɩa. 29 Nɩ tuo wo aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ tɩ Yɔmʋtieŋ saaŋ ma, ta yɩma vuodiekemba dɩ sɩna sɩba wʋnɩŋ jɩlɩma 30 dama die ʋ ka waga ʋ miivoli wɩa, ta die baa ʋ kpi Masia tʋʋmaha wɩa gbaŋ, dɩ ʋ yɩ mɩŋ suŋŋi dieke die nɩ kana ka bɩagɩ a yɩ mɩŋ wa.

3

1 N nɩmballɩ, ka kpatɩŋ yiwo nɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ tɩ Yɔmʋtieŋ ma. Manɩŋ n baga wori dɩ n bɩ maagɩ nɩ wudiekemba die n wone maagɩ a yɩ nɩ wa, maŋ yi die, ka nan yi nɩ suŋŋiŋ. 2 Nɩ sɩmma wʋbɩayiiribe, vuodiekemba dɩ sɩna sɩba gbaasɩ ta bala dɩ nɩ mʋ nɩ gobi wo nɩ kɔla wa. 3 Tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ jɩanna Ŋmɩŋ Halɩkasɩka hagɩrɩŋ ma wa yine vuodiekemba dɩ senne gobi tɩ kɔla. Tɩnɩŋ tɩ ka yaa tama vuota chʋara ma, ama tɩ kuule mɩŋ yaa gamma wudieke Yisa Masia dɩ yine. Tɩnɩŋ tɩ ka kuule yaa gamma wudieke tɩ yine 4 ama n tɩŋ nan bɩagɩ a kuuli. Dɩɩ yi bataŋ dɩ kuule yaa gamma vuota chʋara, die nɩŋ n yaa wɩa pam dɩ n kuule a tɩaŋ die. 5 Dama die ba mɩɩrɩna mɩŋ ta ka daraa anɩɩ daraaŋ ba gobi n kɔlɩ, ta ba mɩɩrɩ mɩŋ Juu vuoŋ, Benjamani buuriŋ ma, ta maŋ yi Juu vuoŋ aŋaŋ wusie. Dɩɩ yi Mosisi mɩraha dɩɩsɩŋ, die n yiwo Farasi vuoŋ ta dɩha sɩba Farasisi vuosi dɩ dɩna dene wo, die n dɩha mɩŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna, 6 ta die dɩ keŋ mugise Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ gbaŋ. Dɩɩ yi vuoŋ dɩ nan dɩ dɩ mɩraha ta yi vuovɩɩnʋ Ŋmɩŋ jigiŋ, manɩŋ nɩŋ n wo bɩaŋ yaa gamma ka ma. 7 N tɩŋ nan bɩagɩ biisi wɩaha gie mana dɩ a yaa wa nyʋarɩ, ama n daansɩ ye ta a mana wo nyʋarɩ Masia wɩa. 8 Daa genhe nyɩɩna ma wone nyʋarɩ a yɩ mɩŋ: ama n daansɩ ye ta jaaŋ mana wo nyʋarɩ; dama n sɩbɩna n Yɔmʋtieŋ Yisa Masia ta ʋ sɩbɩkʋ nyʋarɩ dɩ faasɩ dala naa wɩa. Ʋ wɩa maŋ nagɩ jaaŋ mana a vigi taaŋ, manɩŋ n wasa a mana taŋgɔɔŋ ma jagɩma, dɩ n mɩŋŋɩ sɩmma Masia, 9 ta mɩŋŋɩ taasɩ aŋaŋ wa aŋaŋ wusie. Lele nɩŋ, n yiwo vuovɩɩnʋ Ŋmɩŋ jigiŋ daa n dɩna mɩraha wɩa, ama n yine Masia yada wa wɩa. N yadaka wɩa Ŋmɩŋ dɩ nagɩ mɩŋ a bɩrɩŋ vuovɩɩnʋ ʋ jigiŋ. 10 Wudieke mana n yaalala yiwo dɩ n mɩŋŋɩ sɩmma Masia, ta bɩ sɩmma ʋ kumbu hagɩkʋ hagɩrɩŋ, ta bɩ dii wahala aŋaŋ wa, ta n berikʋʋrɩ kpi sɩba ʋ kpine dene wo, 11 ta yaa tama dɩ n gbaŋ n nan keŋ hagɩ kuŋ me ta ye miivoli.

Nyaŋŋɩŋ tune wɩa

12 N ka bala dɩ n wɔŋ yiwo vuovɩɩŋ dieke Ŋmɩŋ dɩ yaalala dɩ n yi wo, n ye ka tʋgɩ die, ama n ye ko mɩa mɩŋ sɩba chɩchɩgɩrʋ dɩ n ga nyaŋŋɩ a ga tuo tune dieke wɩa Yisa Masia die dɩ vʋarɩna mɩŋ dɩ n tuo wo. 13 N nɩmballɩ, n sɩba a baarɩ dɩ n ye ka nyaŋŋɩ nyaŋŋɩkʋ, ama wʋbalɩmɩŋ maŋ yie, n daama wa wudiekemba mana dɩ benne n kʋaŋ, ta mɩa dɩ n tʋgɩ jadieke dɩ benne n nɩŋŋa wa. 14 Die wɩa maŋ chɩga a tuole jigidieke chɩgɩlaha dɩ bala ka kpatɩ wa, dɩ n ga a tuo tune dieke dɩ yine arɩzanna ma miivoli, ta Ŋmɩŋ dɩ wa mɩŋ ka wɩa Yisa Masia ma wa.

15 Dɩ yiwo talasɩ dɩ tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ kʋrɩnna Halɩkasɩka ma wa mʋ tɩ yallɩma sʋŋanyileke gie, ama nɩ bataŋ yaa wa sʋŋanyili gaasɩ, ama Ŋmɩŋ nan yuori nɩ nine. 16 Die wɩa, nɩ vaa tɩ pɔgɩlɩ wusieke gie sɩba die tɩ pɔgɩlɩna ka dene a keŋ tʋgɩ lele wo.

17 N nɩmballɩ, nɩ chansɩma mɩŋ. Nɩ nagɩ nɩ sʋŋanyile a yi vuodiekemba dɩ dɩna wʋvɩɩŋ dieke die tɩ nagɩna a yɩ nɩ wa sieku. 18 Die n wɔŋ balɩ nɩ wɩaha gie mana saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa, ama lele n bɩ bala nɩ aŋaŋ nintaantɩ, dɩ vuosi pam benne ta ba beriŋ dɩ nagɩ ba a bɩrɩŋ Masia dagarɩkʋ kumbu dataasɩ. 19 Ba kpatɩŋ yiwo chʋʋsɩŋ, dama ba nyuuti yine ba ŋmɩna. Ba kuule aŋaŋ jadieke dɩ nagɩnana ba yie viivi me, ta yile yaa gamma tɩŋgbaŋka gie nyinti nyɩɩna ma. 20 Ama tɩnɩŋ nɩŋ, tɩ yiwo arɩzanna ma ballɩ, ta tɩ chele a chɩɩsa tɩ Gbɩgbatɩtaantʋ, vuodieke dɩ yine tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia wa dɩ ʋ nyɩŋ arɩzanna ma a keŋ. 21 Ʋ nan keŋ tarɩgɩ tɩ tɩŋgbaŋka gie nyɩŋgbaŋ dieke dɩ wone hagɩrɩŋ ta nan keŋ kpi wo aŋ ka nɩasɩ ʋ gbaŋ gbaŋ arɩzanna ma nyɩŋgbanɩŋ. Ʋ nan keŋ a nagɩ hagɩrɩ dieke dɩ vana ʋ sɩɩ jaaŋ mana wa a yi die.

4

Kpaamɩŋ

1 Die wɩa, n nɩmballɩ, nɩnɩŋ vuodiekemba n chone, ta yaala n ye nɩ naa, nɩnɩŋ nɩ yine maŋ yallɩ sʋgɩfɩalɩŋ ta vasa maŋ kuule nɩ ma. N nɩmballɩ choti, nɩ mɩŋŋɩ zie ta dɩa tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia dene.

2 N taa Yuwodia aŋaŋ Sintike, n jʋʋsa nɩ, nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ a bemme aŋaŋ taŋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ tɩ Yɔmʋtieŋ wɩa. 3 Ta fʋnɩŋ vuodieke dɩ yine n dɩdɩɩsɩrɩtaŋ aŋaŋ wusie wo, n yaala fʋ suŋŋi wo hɔgʋba bale wo gie, dama banɩŋ aŋaŋ Kilementi aŋaŋ vuodiekemba mana dɩ yine n tʋntʋŋ chanchaalɩŋ, ta ba saara dɩ bie Ŋmɩŋ miivoli gbaŋkʋ ma wa, die lagɩsɩ tʋma mɩŋ pam, wʋvɩɩnaha mʋʋlɩŋ ma.

4 Nɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ nɩ taasɩna aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ wɩa. N bɩ bala nɩ, nɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ.

5 Nɩ bemme sɔmm aŋaŋ vuoŋ mana. Tɩ Yɔmʋtieŋ keniŋ gbigiye mɩŋ. 6 Nɩ daa vaa nɩ sʋŋ chʋʋsɩ jaaŋ mana ma. Ama nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ a yaalɩma jadieke dɩ yine talasɩ a yɩ nɩ. Nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ, a waasɩma wa nɩ sʋgɩtɩ ma saŋŋa mana, ta balɩ wa wudieke nɩ yaalala. 7 Ta Ŋmɩŋ nan yɩ nɩ ʋ sʋgɩfɩalɩ dieke dɩ tɩanna vuota sʋgɩfɩalɩŋ mana aŋ ka suŋŋi nɩ sʋgɩtɩ aŋ nɩ sʋŋanyile dʋa jigibalɩmɩŋ dama nɩ taasɩna aŋaŋ Yisa Masia wɩa.

8 N nɩmballɩ, wudieke dɩ yine kpatɩŋ wʋnna, nɩ vaa nɩ sʋŋanyile suuli aŋaŋ wudieke dɩ vɩɩna ta yaa bɩrɩŋ, aŋaŋ wudieke dɩ yine wusie, aŋaŋ wudieke dɩ yalla jɩlɩma, aŋaŋ wudieke Ŋmɩŋ dɩ yene aŋ ka vɩɩna, aŋaŋ wudieke dɩ wone bɩaŋ, aŋaŋ wudieke vuosi dɩ chone, aŋaŋ wudieke dɩ yalla saaŋ vɩɩnɩŋ, aŋaŋ wudieke dɩ vɩɩŋna, aŋaŋ wudieke mana dɩ vɩɩna aŋaŋ bɩrɩŋ. 9 Ta nɩ nagɩ wudiekemba mana nɩ bʋgɩrɩna aŋaŋ wudiekemba nɩ tuone a nyɩŋ n jigiŋ, aŋaŋ n wʋbalɩkaha aŋaŋ n wuyiike mana a tʋŋ tʋʋma. Ta Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ yɩnana tɩ sʋgɩdʋagɩkʋ nan dɩ beri aŋaŋ nɩ.

Waasɩŋ

10 N yaa sʋgɩfɩalɩŋ ta waasa tɩ Yɔmʋtieŋ, dama aŋaŋ ka yʋasɩna mana ama nɩ baga ye bie n ma. Wusie, nɩ seŋ cho mɩŋ mɩŋ, ama die nɩ ka ye sieŋ mɩŋ dɩ nɩ dagɩ die. 11 N ka yile dɩ nɩ daaŋ wa n wɩa die wɩa maŋ bala naa, dama manɩŋ n wɔŋ bʋgɩrɩ wa n nine dɩ bala ka suuli jadieke mana n yalla dene. 12 N sɩba waarɩŋ beriŋ aŋaŋ chagɩtɩ beriŋ. N wɔŋ bʋgɩrɩ a mana; die wɩa, dɩɩ yi jigidieke n benne wo dɩ yi kɔŋ yaa chagɩtɩ, dɩɩ yi ka dala yaa dɩɩ yi bɩta, ama n nine suule jadieke n yalla saŋŋa mana mɩŋ. 13 Masia dɩ yɩna mɩŋ hagɩrɩŋ wɩa, n nan bɩagɩ yi wɩɩŋ mana.

14 Ama die nɩ yiwo vɩɩnɩŋ pam nɩ suŋŋine mɩŋ n wumugisikehe me wo. 15 Nɩnɩŋ Filipi vuosi sɩba dɩ die n wolinne piili Masia wʋvɩɩnaha mʋʋlɩkʋ, die n nyɩnna Masedonia tɩŋ ma wa, die nɩ nyɩɩna ma die nɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ diekemba dɩ suŋŋinene mɩŋ. Die nɩ yiwo vuodiekemba die dɩ gʋtɩna a dii n nyʋarɩ aŋaŋ n nanɩŋ. 16 Die n benne Tesalonika tɩŋ ma wa ta die yaala suŋŋiŋ wo, die nɩ ŋaana suŋŋe mɩŋ. 17 Dɩ ka sɩɩ sɩba n yaala piinisi nɩ jigiŋ, ama n yaala nɩ tuo wo nyʋarɩ a nyɩŋ Ŋmɩŋ ma mɩŋ. 18 N tuo nɩ piinisi mana mɩŋ, amʋ a yɩ mɩŋ. Piini dieke nɩ nagɩna a tʋŋ Epafirodatusi wo vaa maŋ chagɩ mɩŋ. Piinisi mi sɩɩ sɩba kaabɩ dieke nyuugiŋ dɩ vɩɩŋna ba nagɩna a yɩ Ŋmɩŋ, ta ka fɩalɩ ʋ sʋŋ, ʋ tuo ke. 19 Die wɩa, Nabidie Ŋmɩŋ vuodieke n jɩanna nan yɩ nɩ nɩ nyɩŋyaalɩka mana, ta a nan nyɩŋ wa ʋ nyinti dieke dɩ faasɩna dala ta bie arɩzanna ma wa, Yisa Masia wɩa. 20 Vuosi bɩrɩma tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ saaŋ yaa gamma haahuu. Wusie.

Kpatɩŋ waasɩŋ

21 Nɩ waasɩ vuodiekemba dɩ yine Ŋmɩŋ vuosi Yisa Masia wɩa. Tɩ nɩmballɩ diekemba dɩ benne giena wa waasa nɩ. 22 Ŋmɩŋ vuosi mana waasa nɩ, a tɩaŋ ba mana vuodiekemba dɩ yine naaŋ Siiza tigiŋ tʋntʋntɩŋ gbaŋ waasa nɩ.

23 Tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋi nɩ mana.

Kolosia Vuosi

1

2

3

4

Gbaŋ dieke Pɔɔli dɩ maagɩna a yɩ

Kolosia

tɩŋ vuosi wʋnna

1

1 Manɩŋ Pɔɔli, vuodieke dɩ yine Yisa Masia tʋntʋntʋ Ŋmɩŋ choti wɩa, aŋaŋ tɩ nɩmbʋa Timoti, maagɩnana gbaŋkʋ gie 2 a yɩa Ŋmɩŋ vuosi diekemba dɩ benne Kolosia tɩŋ ma, ta yi tɩ nɩmballɩ diekemba dɩ yine Yisa Masia yada wa. Tɩ Chɔɔŋ Nabidie Ŋmɩŋ suŋŋi nɩ, ta yɩ nɩ sʋgɩdʋagɩŋ.

Pɔɔli die dɩ jʋʋsɩnana Ŋmɩŋ ta waasa wa dene

3 Tɩ ŋaaŋ waasa Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yine tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia Chɔɔŋ wa tɩ keŋ jʋʋsa Ŋmɩŋ a yɩa nɩ saŋŋa mana, 4 dama tɩ wʋŋya mɩŋ nɩ yine Yisa Masia yada dene ta bɩ cho Ŋmɩŋ vuosi mana dene. 5 Die piiliku me saŋŋa dieke nɩ wʋnna wʋvɩɩnaha dɩ yine wusie wo, die nɩ wʋŋya mɩŋ yaa gamma wʋvɩɩna diekemba dɩ chɩɩsɩnana nɩ arɩzanna ma wa mɩŋ. 6 Wʋvɩɩnaha gie dɩ kenne nɩ jigiri tʋga jigiŋ mana mɩŋ tɩŋgbaŋka gie me ta wʋnsa vuosi beriŋ sɩba ka wʋnsɩna nɩ beriŋ a nyɩŋ daa dieke die nɩ wʋnna ta sɩba Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla aŋaŋ wusieke dɩ sɩna die wo. 7 Die nɩ bʋgɩrɩ wa wɩarɩ gie a nyɩŋ tɩ tʋntʋŋ chanchaaŋ Epafirasi, vuodieke n faasɩna cho jigiŋ, wʋnɩŋ ʋ yine Masia tʋntʋntʋ dieke dɩ tʋnnana aŋaŋ wusie a yɩ tɩ. 8 Ʋ bɩ balɩ tɩ nɩ choti yaa gamma nɩ chanchaalɩŋ ma dɩ sɩna dene Ŋmɩŋ Halɩkasɩka suŋŋiŋ wɩa.

9 Naa wɩa, a nyɩŋ daa dieke tɩ wʋnna nɩ wɩa wa, tɩ ka vaa Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ nɩ wɩa, dɩ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ yi aŋ nɩ sɩba wudieke ʋ yaalala, ta yɩ nɩ ʋ Halɩkasɩka yɩaŋ aŋaŋ ka sɩbɩŋ mana, 10 amʋ nɩ nan bɩagɩ beri beri dieke tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ yaalala, ta yie wudieke dɩ nannana ʋ sʋŋ, amʋ nɩ nan dɩ bɩrɩma ta sɩba wa saŋŋa mana. 11 Wʋnɩŋ Ŋmɩŋ yɩ nɩ hagɩrɩŋ pam sɩba ʋ yalla hagɩrɩŋ mana dene wo amʋ nɩ nan dɩ yaa hanɩa aŋaŋ suguru. 12 Nɩ waasɩma tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ. Wʋnɩŋ ʋ vana nɩ mʋ dɩ nɩ gʋtɩ atɩa faarɩ dieke ʋ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan nagɩ yɩ ʋ vuosi arɩzanna ma wa. 13 Wʋnɩŋ ʋ vʋarɩna tɩ a nyɩŋ Sitaani hagɩrɩŋ ma a nagɩ tɩ a yi ʋ Bʋa dembiŋ choti naarɩ ma. 14 Ʋ Bʋa dembike wɩa ʋ nagɩ tɩ tʋmbɩatɩ a chaa tɩ ta vʋarɩ tɩ a nyɩŋ yɔŋɩsɩ ma.

Masia aŋaŋ ʋ tʋʋma wɩa

15 Vuoŋ kaaŋ bɩagɩ ye Ŋmɩŋ ama ʋ Bʋa dembiŋ Masia yiwo ʋ nɩasɩŋ. Wʋnɩŋ ʋ tɩanna jaaŋ mana, ta yi Ŋmɩŋ nyɩŋnaaŋka mana sikpeŋ tieŋ. 16 Dama ʋ ma Ŋmɩŋ dɩ naaŋ jaaŋ mana dɩ benne arɩzanna ma aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie me, nyindiekemba tɩ yesinene aŋaŋ nyindiekemba tɩ kana ka yese. Wʋnɩŋ ʋ naanna nyindiekemba mana dɩ yalla hagɩrɩŋ aŋaŋ yiko, aŋaŋ malakasi diekemba dɩ yalla hagɩrɩŋ aŋaŋ haalɩtɩ mana. Masia ma Ŋmɩŋ dɩ naaŋ jaaŋ mana ta nagɩ jaaŋ mana a yɩ wa. 17 Wʋnɩŋ Masia wɔŋ beri mɩŋ ta jaaŋ mana wori, ta ʋ wɩa jaaŋ mana dɩ beri sɩba Ŋmɩŋ dɩ sanna dene wo. 18 Wʋnɩŋ ʋ yine ʋ vuosi mana sikpeŋ ta ʋ vuosi dɩaŋ dɩ yi ʋ nyɩŋgbanɩŋ. Ʋ vuosisi miivoli nyɩnna ʋ jigiŋ. Wʋnɩŋ ʋ yine Ŋmɩŋ Bʋa dembiŋ dieke dɩ kpine ta woliŋ hagɩ kuŋ me, dɩ ʋ nyɩɩna ma ʋ yi jaaŋ mana mana sikpeŋ tieŋ, 19 dama die dɩ yiwo Ŋmɩŋ nansɩŋ dɩ Masia yallɩma wʋnɩŋ Ŋmɩŋ gbaŋ gbaŋ beriŋ aŋaŋ wusie. 20 Ʋ Bʋa dembike wɩa ta Ŋmɩŋ yi jadieke mana dɩ benne ŋmɩŋsikpeŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋ dɩ yiŋŋi yi ʋ zʋalɩŋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ; ta zɩŋ dieke die dɩ nyɩna ʋ Bʋa dembike ma wa dagarɩkʋ ma wa wɩa ʋ yi sʋgɩfɩalɩŋ dɩ beri tɩnɩŋ aŋaŋ wʋnɩŋ sʋnsʋŋ.

21 Saŋŋa kaanɩ, nɩ sʋŋanyilibɩatɩ aŋaŋ nɩ tʋmbɩatɩ die yine nɩ Ŋmɩŋ dataasɩ, ta nɩ yʋa aŋaŋ wa, 22 ama lele nɩŋ, ʋ Bʋa dembike nyɩŋgbanɩŋ kumbu dagarɩkʋ ma wɩa ʋ bɩ yi nɩ ʋ zʋalɩŋ dɩ ʋ nagɩ nɩ aŋ nɩ yi sʋgɩyɩalɩntieliŋ, ta wome dɩgɩntɩ, yaa bɩaŋ, ta keŋ ʋ jigiŋ. 23 Ama sie nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ aŋaŋ wusie ta bemme nɩ yadaka ma ta zie keŋ keŋ, ta daa tarɩ a nyɩŋ nɩ tamaka ma, tama dieke die nɩ yene saŋŋa dieke nɩ wʋnna wʋvɩɩnaha; ta die ba mʋʋlɩ wʋvɩɩnaha a yɩ vuota mana wa tɩŋgbaŋka gie me; ta manɩŋ Pɔɔli yiwo ka tʋntʋntɩba wʋnyɩ wa.

Pɔɔli die dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ tʋntʋntʋ dene

24 Lele nɩŋ n wa yaa sʋgɩfɩalɩŋ n dinene wahala nɩ wɩa wa, dama wahala dieke n dinene, n tʋma kpata wa wahala dieke Masia dɩ nagɩna zie dɩ n dii wo, ʋ nyɩŋgbaŋ dieke dɩ yine ʋ dɩdɩɩsɩrɩba wa. 25 Ta Ŋmɩŋ dieke dɩ yɩna mɩŋ tʋʋmaha dɩ tʋŋ wa, wʋnɩŋ ʋ yine mɩŋ Masia dɩdɩɩsɩrɩba mi yɔmʋ nɩ suŋŋiŋ wɩa, dɩ vuosi sɩmma Ŋmɩŋ wɩaha. 26 Wɩaha yiwo wʋlɔbɩrɩ diekemba Ŋmɩŋ dɩ nagɩna a lɔbɩrɩ vuota saŋŋa kaanɩ, ta buuriŋ mana dɩ ka sɩba ha, ama ta lele ʋ wa yuori dagɩ ʋ vuosi. 27 Ŋmɩŋ saŋya dɩ ʋ yuori wʋlɔbɩrɩka wɩaha a dagɩ ʋ vuosisi mɩŋ. Ʋ wʋlɔbɩrɩka wɩaha faasɩ vɩɩna mɩŋ, ta yaa nyʋarɩ a yɩ vuota mana. Dɩ daga dɩ Masia bie nɩ ma, die wɩa, nɩ yaa tama dɩ nɩ nan daansɩ gʋtɩ a bie Ŋmɩŋ chuulikpeŋkpɩɩkʋ ma. 28 Die wɩa, Masia wa wɩa tɩ mʋʋla, ta kpaama vuoŋ mana, ta naga yɩaŋ yiri yiri mana a daga vuoŋ mana, dɩ tɩ yi aŋ vuoŋ mana hagɩrɩma ʋ Masia dɩɩsɩŋ ma, ta nagɩ ba a yɩ Ŋmɩŋ. 29 Naa wɩa, maŋ ko kpaŋŋa n gbaŋ aŋaŋ hagɩrɩ dieke mana Masia dɩ yɩ mɩŋ ta bʋ dala wa.

2

1 N yaala nɩ sɩmma n kpaŋŋɩnana n gbaŋ nɩ wɩa aŋaŋ Masia dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ benne Lodisia tɩŋ ma, aŋaŋ vuodiekemba dɩ yene ka ye mɩŋ ma dene. 2 N yaala ba sʋgɩtɩ hagɩrɩma, ta ba lagɩsɩ taŋ aŋaŋ choti, ta sɩmma Masia wɩaha chɩasɩ, ta yi wo yada aŋaŋ wusie, ta ye sʋgɩfɩalɩ dieke vuosi dɩ ŋaana ye ba keŋ sɩba Ŋmɩŋ wɩaha chɩasɩ dene, ta sɩmma Ŋmɩŋ wʋlɔbɩrɩkɩrɩ dieke dɩ yine Masia wa, 3 ʋ nyɩɩna ma yalla wusie yɩaŋ aŋaŋ sɩbɩŋ.

4 Die wɩa maŋ bala nɩ naa, nɩ daa vaa vuoŋ nagɩ nʋanansɩŋ a gaaŋ nɩ, 5 dama n wone nɩ jigiŋ aŋaŋ n nyɩŋgbanɩŋ naa, ama n yile nɩ wɩa saŋŋa mana ta n baga dɩ bie nɩ ma, ta n sʋŋ dɩ fɩalɩ aŋaŋ nɩ, ta ye nɩ benne vɩɩnɩŋ dene wo, aŋaŋ nɩ yine Masia yada aŋaŋ wusie dene wo.

Wusie miivoli bie wo Masia ma

6 Die nɩ tuone Yisa Masia dɩ ʋ yiwo nɩ Yɔmʋtieŋ wo, nɩ bemme ʋ ma dene, 7 ta vaa nɩ yada dagɩrɩsɩ sʋʋŋ ʋ ma, ta nɩ yada bie ʋ ma ta yaa hagɩrɩŋ sɩba ba dagɩna nɩ dene wo, ta waasɩma wa saŋŋa mana.

8 Die wɩa, nɩ daa vaa vuoŋ nagɩ vuota yɩaŋ a gaaŋ nɩ; wudieke dɩ kana ka taasɩ aŋaŋ Masia, ama ta yi tɩŋgbaŋka gie yɩaŋ aŋaŋ vuota dagɩŋ. 9 Dama Masia nyɩŋgbanɩŋ ma Ŋmɩŋ beriŋ dɩ beri 10 ta nɩ tuo wusie miivolike nɩ taasɩna aŋaŋ wa wɩa. Wʋnɩŋ ʋ yine sikpeŋ tieliŋ aŋaŋ hagɩrɩtieliŋ mana jakʋʋŋ.

11 Nɩnɩŋ aŋaŋ wʋnɩŋ beriŋ wɩa nɩ tuo kɔlagobiŋ, ama ka ka yi vuota dɩ nagɩna nuuŋ a gobi nɩ nyɩŋgbanɩŋ wa. Masia gobiku die vʋarɩna tɩ a nyɩŋ bɩaŋ ma wa, 12 dama saŋŋa dieke ba sɩna nɩ Ŋmɩŋ nyaabʋ die nɩ gʋtɩ wa Masia ma ba guu nɩ, ta nɩ bɩ hagɩ aŋaŋ wa nɩ nyaabʋ sɩɩlaha ma, nɩ yada dieke dɩ benne Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ tʋʋma dieke dɩ sʋgɩrɩna Masia a nyɩŋ kumbu me wo wɩa. 13 Saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa, die nɩ yiwo sɩba kunti nɩ bɩaŋ wɩa aŋaŋ die nɩ kana ka yi Juu vuosi wɩa, ta die bɩ wo mɩraha. Ama lele, Ŋmɩŋ yɩ nɩ miivoli mɩŋ, ta nagɩ nɩ bɩaŋ a chaa nɩ Masia ma. 14 Saŋŋa dieke ba kpaasɩna wa dagarɩkʋ ma wa, die ʋ kpisi tɩ bɩaŋ hamɩŋ dieke dɩ maagɩ a dʋaŋ yaa gamma mɩraha ma mɩŋ. 15 Dagarɩkʋ ma wɩa Masia die dɩ chʋʋsɩ Sitaani aŋaŋ haalɩbɩatɩ hagɩrɩŋ mana, ta yaa ʋ nyaŋŋɩna ba dene wo siara a keŋ nyɩŋ yaalɩŋ ma.

16 Die wɩa, nɩ daa vaa vuoŋ zieŋ mɩra yaa gamma jadieke nɩ baaŋ dɩ die ta nyuo, nɩ daa vaa vuoŋ vʋarɩma nɩ dʋʋga daavɩɩna, yaa chɩɩhaalɩŋ dʋʋga yaa davʋʋsɩkɩrɩ daraa a yɩa nɩ. 17 Hanɩŋ mɩraha gie mana die yiwo ligisiŋ ta daga dɩ vuoŋ kieŋ; die vuoke yiwo Masia. 18 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ baarɩ ʋ tɩaŋ wa ʋ chanchaalɩŋ ta ka gʋʋra ta yese daansa ta yaala nɩ sʋʋŋ nɩ gbaŋ a jɩama malakasi, nɩ daa saagɩ, die nan chʋʋsɩ nɩ. Vuoke mi kɔtɩ wa ʋ gbaŋ ʋ sʋŋanyile me, ta ka wo chɩaŋ; 19 ʋ ka bɩ pɔgɩlɩ Masia; Masia yine ʋ vuosi sikpeŋ ta lagɩsɩ ba ba taasɩ aŋaŋ taŋ ta sɩɩ sɩba nyɩŋgbanɩŋ gbeme aŋaŋ ka gɩrɩsɩ, wʋnɩŋ Masia yɩnana ba nyindiike, ta ba gʋta sɩba Ŋmɩŋ dɩ yaalala dene wo.

Masia yaa wa miivoli haalɩŋ a kieŋ

20 Nɩ kpiye mɩŋ aŋaŋ Masia, ta ʋ gbatɩ nɩ a nyɩŋ tɩŋgbaŋka gie haalɩtɩ hagɩrɩŋ ma, bɩa wɩa nɩ ye beri sɩba nɩ ye yiwo tɩŋgbaŋka gie sɩɩtɩ? Bɩa wɩa nɩ nagɩ nɩ gbaŋ a yɩ mɩrɩ dieke dɩ bala dɩ 21 “Da keŋ pɔgɩlɩ jaabʋ gie”, yaa “Daa keŋ laŋ jaabʋ gie” yaa “Daa keŋ gbi jaabʋ gie?” 22 Nyinti gie mana vuota nan nagɩha a tʋŋ tʋʋma aŋ ka chʋʋsɩ ta kaaŋ yʋasɩ. Mɩraha gie mana yiwo vuota dagɩŋ. 23 Ka seŋ yi wusie, mɩraha chanchaalɩŋ nɩasɩ wa wudieke dɩ yalla yɩaŋ, ama ta wo, ba jɩama ba yaala dene, ta gaama dɩ ba sʋʋna ba gbaŋ tɩŋgbaŋ, ta mugise ba nyɩŋgbanɩŋ, ama dɩɩ yi vuoŋ dɩdɩ wɩaha mana, ka kaaŋ bɩagɩ suŋŋi wo aŋ ʋ mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ ʋ nyɩŋgbanɩŋ a nyɩŋ nyɩŋgbanɩŋ lɔlɩbɩatɩ yiile me.

3

1 Die nɩ hagɩya mɩŋ aŋaŋ Masia a nyɩŋ kuŋ me, die wɩa nɩ nagɩ nɩ sʋgɩtɩ a taasɩ aŋaŋ arɩzanna ma nyinti, jigidieke Masia dɩ kalla Ŋmɩŋ nuudiigiŋ chaaŋ. 2 Nɩ vaa nɩ sʋgɩtɩ bemme mi nyinti ma, ama daa tɩŋgbaŋka gie nyinti ma, 3 dama die nɩ wɔŋ kpie mɩŋ aŋaŋ Masia, ta nɩ miivoli bie aŋaŋ wa Ŋmɩŋ jigiŋ. 4 Masia vuodieke dɩ yɩnana tɩ miivoli wo saŋŋa dieke ʋ keŋ nyɩŋ yaalɩŋ ma, nɩ gbaŋ nɩ nan daansɩ gʋtɩ nyɩŋ aŋaŋ wa ʋ chaankpeŋkpɩɩŋ ma.

Berikʋʋŋ aŋaŋ Berihaalɩŋ wɩa

5 Die wɩa, nɩ vaa tɩŋgbaŋka gie lɔla dɩ tʋnnana tʋʋma nɩ ma wa, ataŋ yine daakpana aŋaŋ hɔgʋkpana tʋʋma, aŋaŋ dɩgɩntɩ, aŋaŋ lɔlɩbɩatɩ, aŋaŋ sʋŋanyilibɩatɩ aŋaŋ halɩ. Halɩ yiwo bugile kaabɩŋ buuriŋ. 6 Wɩaha gie wɩa Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩŋ nan dɩ bie vuodiekemba dɩ kana ka tuose ʋ nʋarɩ ma. 7 Saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa die nyinti gie die sɩna nɩ, ta nɩ bie ka ma.

8 Ama lele nɩ mʋ nɩ vaa nyinti gie mana a taaŋ mɩŋ; a yine sɩnyɩɩrɩŋ aŋaŋ lɔlɩbɩatɩ aŋaŋ haasa. Nɩ daa vaa juume yaa wʋbalɩkɩ bɩatɩ nyɩma nɩ nʋa ma. 9 Nɩ da chɩbɩma wɩa a yɩma taŋ, dama nɩ vaa wɩaha gie mana die dɩ benne nɩ berikʋʋrɩ ma mɩŋ; 10 ta wa nagɩ berihaalɩŋ. Berihaalɩkʋ gie ta Ŋmɩŋ vuodieke dɩ naanna ka wa dɩ yie ke jahaalɩŋ saŋŋa mana, ta ka nɩasa ʋ gbaŋ gbaŋ beriŋ, dɩ ʋ yi aŋ nɩ seŋ sɩmma wa aŋaŋ wusie. 11 Die wɩa puole bɩ wori vuodiekemba dɩ yine Juu vuosi aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi sʋnsʋŋ; vuodiekemba dɩ gobine ba kɔla aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka gobiye mana puole bɩ wori ba sʋnsʋŋ; puole bɩ wo haagɩŋ vuosi aŋaŋ tɩka vuosi sʋŋ; ta bɩ wo yɔŋɩsɩ aŋaŋ vuodiekemba dɩ sɩna ba gbaŋ sʋŋ, ama nɩ mana yiwo Masia sɩɩtɩ, ta ʋ bie nɩ mana ma.

12 Ŋmɩŋ cho nɩ mɩŋ ta yi nɩ ʋ vuovʋarɩka ta nɩ yi ʋ vuokasɩmba. Die wɩa nɩ bemme sɔmm, ta chɩgɩma zɔɔlɩŋ ta sʋʋŋ nɩ gbaŋ tɩŋgbaŋ ta yallɩma suguru. 13 Nɩ dime suguru aŋaŋ taŋ, ta dɩɩ yi vuoŋ dɩ yaa wɩɩŋ aŋaŋ ʋ chanchaaŋ ba nagɩ chaa taŋ. Dɩ mʋ nɩ nagɩ chama taŋ sɩba tɩ Yɔmʋtieŋ nagɩna chaa nɩ dene wo. 14 Genhe mana ma nɩ nagɩ choti a gʋtɩ, kanɩŋ ka bɔbɩna wɩaha mana a lagɩŋ taŋ aŋaŋ wusie. 15 Nɩ wʋnyɩ mana gʋtɩ wa Masia nyɩŋgbaŋka ma ta Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩ nɩ dɩ nɩ lagɩsɩ bemme aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ. Die wɩa nɩ vaa Masia sʋgɩfɩalɩkʋ dagɩma nɩ sʋŋanyile ta bɩrɩma Ŋmɩŋ saŋŋa mana. 16 Dɩ yiwo talasɩ dɩ Masia wɩaha gie bemme nɩ sʋgɩtɩ ma vɩɩnɩŋ vɩɩnɩŋ, aŋ nɩ dagɩma taŋ, ta bɩ kpaama taŋ aŋaŋ nɩ sʋŋanyile mana; ta chɩama Ŋmɩŋ gbaŋkʋ yɩla, aŋaŋ Ŋmɩŋ bɩrɩŋ yɩla, aŋaŋ Halɩkasɩka yɩla, ta chɩama yɩla aŋaŋ waasɩŋ nɩ sʋgɩtɩ ma a yɩma Ŋmɩŋ. 17 Die wɩa, wudieke mana nɩ yinene, yaa wudiekemba nɩ bala, nɩ yime tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa saaŋ ma, ta waasɩma tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ ʋ wɩa.

Masia vuosi beriŋ wɩa

18 Hɔgʋba, nɩ nagɩ nɩ gbaŋ a yɩ nɩ chʋllɩŋ, sɩba dɩ yine talasɩ dɩ Masia vuosi yime die wo.

19 Dembisi, nɩ chome nɩ hɔgʋba ta da pɔgɩlɩma ba aŋaŋ tʋaŋ.

20 Ballɩ, nɩ tuosime nɩ tieliŋ nʋa saŋŋa mana, dama die fɩala Ŋmɩŋ sʋŋ.

21 Chʋalɩŋ, nɩ da vaa nɩ ballɩ sɩnyɩɩrɩŋ hagɩma, nɩ yi die ba kaaŋ bɩ yaa kpaŋŋɩ n gbaŋ.

22 Yɔŋɩsɩ, nɩ tuosime nɩ tieliŋ nʋa jaaŋ mana ma, aŋ ka daa yi saŋŋa dieke ba kenne daansa nɩ nyɩɩna ma, dɩ nɩ fɩalɩ ba sʋgɩtɩ aŋ ba bɩrɩma nɩ, ama nɩ tʋma aŋaŋ nɩŋŋmɩna saŋŋa mana, dama nɩ yinene tɩ Yɔmʋtieŋ jɩlɩma wɩa. 23 Wudieke mana nɩ yinene nɩ yime aŋaŋ nɩŋŋmɩna sɩba nɩ yie a yɩa wa tɩ Yɔmʋtieŋ daa vuota. 24 Tɩɩnsɩma dɩ tɩ Yɔmʋtieŋ wo nan daansɩ yɩ nɩ nyʋarɩ dieke dɩ yine ʋ vuosi sɩɩtɩ arɩzanna ma, dama Masia yine wusie Yɔmʋtieŋ ta nɩ yie a yɩa wa. 25 Wʋbɩayiiru dɩaŋ nan daansɩ tuo ʋ wʋbɩatɩ tɩbɩdatɩŋ ʋ yinene wudieke wo wɩa, dama Ŋmɩŋ nan keŋ datɩ ʋ tɩbɩŋ ta lugiŋ wori.

4

1 Yɔmʋtieliŋ, nɩ yime vɩɩnɩŋ a yɩma nɩ yɔŋɩsɩ, ta sɩmma dɩ nɩ gbaŋ yaa wa Yɔmʋtieŋ arɩzanna ma.

Kpaamɩŋ

2 Nɩ kpaŋŋɩsɩma nɩ gbaŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ saŋŋa mana, ta jʋʋsɩma wa aŋaŋ nɩŋŋmɩna, ta waasɩma wa. 3 Ta bɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ dɩ ʋ yɩ tɩ sievɩɩnɩŋ aŋ tɩ mʋʋlɩma ʋ wɩaha, ta yuori dagɩ Masia lɔbɩrɩŋ wɩaha, dama ka wɩa maŋ bie dansarɩka sʋŋ naa. 4 Die wɩa nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ a yɩma mɩŋ aŋ n bɩagɩ balɩ sɩba n mʋna n mɩŋŋɩ balɩ die wo.

5 Nɩ sɩmma nɩ beriŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Masia dɩdɩɩsɩrɩba, ta nagɩma nɩ saŋŋa a balɩma yɩma ba ʋ wɩa. 6 Dɩ yiwo talasɩ dɩ nɩ wʋbalɩka nansɩma, ta yaa jɩlɩma, ta sɩmma nɩ baaŋ yiŋŋi a balɩ wʋpɩasɩkɩŋ mana aŋ ka tʋgɩsɩ dene a yɩma vuoŋ mana.

Kpatɩŋ waasɩŋ

7 Tɩ nɩmbʋa choti Tikikusi, vuodieke dɩ yine tɩ wusie tʋntʋntʋ, ta bɩ yi tɩ tʋntʋŋ chanchaaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ tʋʋma ma nan balɩ nɩ yaa gamma n wɩa. 8 Die wɩa maŋ tʋma wa nɩ jigiŋ dɩ ʋ keŋ kpaŋŋɩsɩ nɩ, ta balɩ nɩ yaa gamma tɩ mana dɩ bemme dene. 9 Ʋ kieŋ mɩŋ aŋaŋ tɩ nɩmbʋa choti Onisimusi vuodieke dɩ yine yada ta ʋ yi nɩ wʋnyɩ wa. Ba nan balɩ wudieke dɩ yinene giena.

10 Arisitakusi vuodieke dɩ benne dansarɩka ma aŋaŋ mɩŋ wa waasa nɩ, ta Banabasi wara bʋadembiŋ Maki gbaŋ waasa nɩ. 11 Josua vuodieke ba bɩna wasa Jusitusi gbaŋ waasa nɩ. Vuosi bataa wa gie nyɩɩna ma yine Juu vuodiekemba dɩ dɩna Masia ta lagɩsɩ tʋma aŋaŋ mɩŋ Ŋmɩŋ naarɩ tʋʋma ma. Banɩŋ ba yiwo vuodieke dɩ suŋŋine mɩŋ pam.

12 Eparasi, vuodieke dɩ yine nɩ wʋnyɩ wa ta yi Masia tʋntʋntʋ wa waasa nɩ. Ʋ jʋʋsa Ŋmɩŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna saŋŋa mana a yɩa nɩ dɩ Ŋmɩŋ vaa aŋ nɩ mɩŋŋɩ zie keŋ keŋ ta yi sɩsɩbɩrɩŋ ta yie Ŋmɩŋ dɩ yaalala dene. 13 N dii wo siara dɩ ʋ seŋ faasɩ tʋma aŋaŋ nɩŋŋmɩna a suŋŋe nɩnɩŋ aŋaŋ Lodisia tɩŋ aŋaŋ Hirapolisi tɩŋ vuosi. 14 N nɩmbʋa choti Luki vuodieke dɩ yine dɔgɩta wa, wʋnɩŋ aŋaŋ Demasi waasa nɩ.

15 Nɩ waasɩ tɩ nɩmballɩ choti diekemba dɩ benne Lodisia, ta bɩ waasɩ tɩ taa Nimifa aŋaŋ Masia dɩdɩɩsɩrɩba dɩ lagɩsɩnana ʋ tigiri me wo ta jɩama Ŋmɩnnɩ. 16 Nɩ keŋ karɩŋ gbaŋkʋ gie a kpatɩ, nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ a nagɩ a yɩ Masia dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ benne Lodisia ma aŋ ba karɩŋ, ta bɩ karɩŋ Lodisia vuosi gbaŋ dieke die n maagɩna a yɩ ba wa. 17 Nɩ balɩ Akipusi dɩ ʋ kpaŋŋɩ ʋ gbaŋ ta tʋmma tʋŋ dieke tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ nagɩna a yɩ wa wa vɩɩnɩŋ.

18 Lele manɩŋ Pɔɔli maagɩnana kpatɩkʋ wɩaha gie aŋaŋ n gbaŋ gbaŋ n nuuŋ. Manɩŋ n waasa nɩ. Nɩ da daaŋ dɩ nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ a yɩma mɩŋ n benne dansarɩka ma wa.

Ŋmɩŋ suŋŋi nɩ.

1 Tesalonika Vuosi

1

2

3

4

5

Pɔɔli bʋmbʋŋaŋ gbaŋ dieke ʋ maagɩna a yɩ

Tesalonika

tɩŋ vuosi wʋnna

1

1 Manɩŋ Pɔɔli aŋaŋ Silasi aŋaŋ Timoti maagɩnana gbaŋkʋ gie a yɩa Yisa Masia dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ benne Tesalonika tɩŋ ma ta yi tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia vuovʋarɩkaha; wʋnɩŋ Ŋmɩŋ suŋŋi nɩ, ta bɩ yɩ nɩ sʋgɩdʋagɩŋ.

Tesalonika vuosi yada aŋaŋ ba beriŋ wɩa

2 Tɩ waasa Ŋmɩŋ saŋŋa mana nɩ mana wɩa, ta tɩɩnsa nɩ wɩa tɩ Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ ma. 3 Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ yine tɩ Chɔɔŋ wa nɩŋŋa, tɩ tɩɩnsa nɩ yine wo yada ta tʋma tʋnvɩɩna, aŋaŋ nɩ choti die dɩ vana nɩ tʋma aŋaŋ nɩŋŋmɩna dene wo, ta nɩ tama dɩ bie tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia ma keŋ keŋ dene. 4 Tɩ nɩmballɩ, tɩ sɩba a baarɩ dɩ Ŋmɩŋ cho nɩ mɩŋ ta vʋarɩ nɩ dɩ nɩ yi ʋ vuosi, 5 dama wʋvɩɩnaha die ka yi nʋaŋ wʋbalɩka nyɩɩna ma tɩ keŋ nagɩ yɩ nɩ, ama die ka yaa wa Halɩkasɩka hagɩrɩŋ, ta die tɩ balaha ta ka chɩɩlɩya. Nɩ sɩba tɩ beriŋ dɩ sɩna die aŋaŋ tɩ suŋŋine nɩ die saŋŋa dieke die tɩ benne nɩ jigiri. 6 Die nɩ tuone Ŋmɩŋ wɩaha, die nɩ chaansa tɩ mɩŋ tɩ dɩna tɩ Yɔmʋtieŋ dene wo, ta die dii wahala ama Halɩkasɩka die yɩ nɩ wa sʋgɩfɩalɩŋ. 7 Die wɩa nɩ beriŋ die dɩ yi dagɩtɩ a yɩ tɩ Yɔmʋtieŋ dɩdɩɩsɩrɩ diekemba mana dɩ benne Masedonia aŋaŋ Akaya tɩŋgbaŋɩsɩ ma wa ba mʋna ba bemme dene. 8 Dama tɩ Yɔmʋtieŋ wʋvɩɩnaha die nyɩŋ nɩ jigiŋ mɩŋ ta dɩa a ga Masedonia aŋaŋ Akaya tɩŋgbaŋɩsɩ ma, a bɩ gʋtɩ, nɩ yine Ŋmɩŋ yada dene wo wɔŋ ga lʋga mana mɩŋ. Die wɩa dɩ ka bɩ yi talasɩ dɩ tɩ balɩma wɩɩŋ ba jigiŋ. 9 Vuosi gie mana bala yaa gamma die nɩ mɩŋŋɩna a tuo tɩ chaantɩ dene saŋŋa dieke tɩ kenne nɩ jigiri, aŋaŋ nɩ vana nɩ bugile ta keŋ Ŋmɩŋ jigiŋ dene, dɩ nɩ jɩaŋ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ yine wusietieŋ Ŋmɩnnɩ aŋaŋ miivolitieŋ wo, 10 ta chɩɩsa ʋ bʋa Yisa Masia, vuodieke die ʋ sʋgɩrɩna a nyɩŋ kumbu me wo, dɩ ʋ nyɩŋ arɩzanna ma a keŋ, wʋnɩŋ ʋ gbatɩna tɩ a nyɩŋ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩ dieke dɩ kienene tɩ ma wa.

2

Pɔɔli tʋʋma Tesalonika tɩŋ ma

1 N nɩmballɩ, nɩ gbaŋ nɩ sɩba dɩ die tɩ kenne kaagɩ nɩ wa die ka ka yi yɔrɩ. 2 Nɩ sɩba die tɩ dine wahala dene Filipi tɩŋ ma, ta ba zɩa tɩ, ama die tɩ kenne nɩ jigiri, die tɩ yaa wa sʋgɩhagɩrɩ dieke dɩ nyɩna Ŋmɩŋ jigiŋ dɩ tɩ mʋʋlɩma wʋvɩɩnaha a yɩma nɩ. Aŋaŋ vuosi pam die dɩ kana ka saaga a yɩa tɩ mana yɔrɩ. 3 Dama wudieke die tɩ bala nɩ die ka nyɩŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ yaa sʋŋanyilibɩatɩ ma, die tɩ ka gaama nɩ, 4 ama saŋŋa mana tɩ mʋʋla wudieke Ŋmɩŋ dɩ yaala tɩ mʋʋlɩma mɩŋ, dama ʋ wɔŋ ye tɩ ta tɩ mʋ tɩ pɔgɩlɩma wʋvɩɩnaha mɩŋ. Die wɩa, tɩ ka mʋʋla dɩ tɩ fɩalɩma vuota sʋgɩtɩ, ama tɩ yaala tɩ fɩalɩma Ŋmɩŋ sʋŋ, wʋnɩŋ ʋ magɩsɩnana tɩ sʋgɩtɩ aŋaŋ tɩ sʋŋanyile. 5 Dama nɩ sɩba aŋaŋ wusie dɩ Ŋmɩŋ yiwo tɩ siaratieŋ dɩ die tɩ ka keŋ nɩ jigiŋ aŋaŋ nʋanansɩŋ, yaa aŋaŋ wʋbalɩkɩ dieke dɩ ligine tɩ lɔlɩbɩatɩ. 6 Die tɩ ka yaala bɩrɩŋ a nyɩnna nɩ jigiŋ yaa vuogaasɩ jigiŋ. 7 Tɩ yine Masia tʋntʋntɩŋ wɩa, die tɩ tɩŋ yaa sieŋ dɩ tɩ balɩ nɩ dɩ nɩ suŋŋi tɩ. Ama die tɩ bie wo sɔmm nɩ jigiri sɩba nuŋ dɩ ŋaana daansa ʋ ballɩ dene wo. 8 Die tɩ faasɩna cho nɩ wɩa die tɩ mʋʋla Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha a yɩa nɩ; daa die nyɩɩna ma ama die tɩ yiwo siri dɩ tɩ kpi nɩ wɩa, dama tɩ faasɩ cho nɩ mɩŋ. 9 Tɩ nɩmballɩ, n yaa tama dɩ nɩ tɩɩnsa tɩ tʋʋma aŋaŋ tɩ wahala diilehe saŋŋa dieke die tɩ benne nɩ jigiŋ a mʋʋla Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha a yɩa nɩ wa. Die tɩ tʋma ŋmɩntʋasɩ aŋaŋ yuŋ amʋ tɩ kaaŋ yi chiiti a yɩ nɩ.

10 Nɩnɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ yine tɩ siaratieliŋ yaa gamma die tɩ benne aŋaŋ nɩ aŋaŋ berivɩɩnɩŋ aŋaŋ wusie ta die wo bɩaŋ dene. 11 Nɩ sɩba dɩ die tɩ beri mɩŋ aŋaŋ nɩ wʋnyɩ mana sɩba chɔɔŋ dɩ ŋaana beri aŋaŋ ʋ gbaŋ gbaŋ ballɩ dene wo. 12 Die tɩ kpaŋŋɩsa nɩ mɩŋ, ta yie nɩ sʋgɩtɩ dɩ fɩala, ta kpaama nɩ saŋŋa mana dɩ nɩ bemme beri dieke dɩ baaŋ suuli Ŋmɩŋ nine. Wʋnɩŋ ʋ wana nɩ dɩ nɩ keŋ juu ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ naarɩ ma aŋaŋ ʋ nansɩkpeŋkpɩɩŋ ma.

13 Tɩ bɩ waasa Ŋmɩŋ saŋŋa mana dama die tɩ kenne aŋaŋ Ŋmɩŋ wɩaha nɩ jigiri die nɩ wʋŋya mɩŋ ta tuohe; die nɩ ka tuohe sɩba a yiwo vuota wɩa, ama die nɩ tuohe mɩŋ sɩba Ŋmɩŋ wɩa. Ka seŋ yiwo Ŋmɩŋ wɩa, dama nɩ vuodiekemba dɩ yine wo yada wa, wɩaha mi tʋma nɩ sʋgɩtɩ ma mɩŋ. 14 Tɩ nɩmballɩ, mugisi dieke dɩ haarɩna nɩ naa, kanɩŋ mugisiku mi chanchaaŋ die haarɩ wa vuodiekemba dɩ yine Ŋmɩŋ vuosi Yisa Masia wɩa Judia tɩŋgbaŋ ma; nɩnɩŋ aŋaŋ ba ye wo mugisi balɩmɩŋ. Die nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ vuosi dɩ mugisine nɩ dene wo, die gbaŋ gbaŋ mugisiŋ ba vuosisi Juu vuosi die dɩ mugisi be. 15 Banɩŋ Juu vuosisi die kʋna tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia aŋaŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩba, ta bɩ mugisi tɩ wo. Naa wɩa Ŋmɩŋ sʋŋ ka fɩalɩya aŋaŋ ba, ta ba bɩ yi vuoŋ mana dataasɩ. 16 Ba mɩa mɩŋ dɩ ba kagɩ tɩ aŋ tɩ da mʋʋlɩma Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha a yɩma vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi aŋ ba ye gbatɩtaanɩŋ. Naa dagɩya dɩ ba gʋta ba tʋntʋmbɩatɩ diekemba ba yinene wo mɩŋ. Lele, Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩŋ hagɩya mɩŋ ba ma, ta ʋ nan datɩ ba tɩba.

Pɔɔli die dɩ yaala ʋ bɩ kaagɩ Tesalonika vuosi dene

17 Tɩ nɩmballɩ, die vuosi dɩ mugisine tɩ wɩa, tɩ nyɩŋ nɩ jigiŋ daraa ale, ama saŋŋa mana tɩ yile nɩ wɩa ta mɩa dɩ tɩ keŋ ye nɩ aŋaŋ tɩ nine. 18 Tɩ tɩŋ seŋ yaala tɩ yiŋŋi keŋ ye nɩ mɩŋ. Ta manɩŋ Pɔɔli gbaŋ gbaŋ dɩ mɩa saŋŋa pam dɩ n keŋ nɩ jigiŋ ama Sitaani dɩ kagɩ mɩŋ. 19 Tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa dɩ keŋ keŋ saŋŋa dieke, nɩnɩŋ nɩ bala nɩ yi tɩ tama aŋaŋ tɩ nyʋarɩ, ta nɩ wɩa tɩ baa tɩ keŋ zie ʋ jigiŋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ kuuliŋ. 20 Wusie, nɩ wɩa tɩ yaa saaŋ aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ.

3

1 Die wɩa die tɩ sʋŋ dɩ chʋʋsɩ pam tɩ kana ka bɩagɩ yese nɩ wo, die tɩ saŋ dɩ tɩ wɩarɩ bemme Atensi tɩŋ ma tɩ nyɩɩna ma, 2 ta tʋŋ tɩ nɩmbʋa Timoti vuodieke dɩ yine Ŋmɩŋ tʋntʋntʋ aŋaŋ tɩ yaa gamma Masia wʋvɩɩnaha mʋʋlɩkʋ ma wa, dɩ ʋ keŋ a kpaŋŋɩsɩ nɩ ta vaa nɩ yadaka hagɩrɩma, 3 amʋ nɩ wʋnyɩ kaaŋ yiŋŋi kʋaŋ wahalaka gie wɩa. Nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ sɩba dɩ Ŋmɩŋ yɩna sieŋ dɩ vuosi gie mugisi tɩ. 4 Dama die tɩ yene bie nɩ jigiri, die tɩ ŋaaŋ bala nɩ mɩŋ dɩ ba nan keŋ mugisi tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ mana, a seŋ keŋ yi die gbaŋ gbaŋ. 5 N sʋgɩchʋʋsɩkʋ faasɩ dala mɩŋ, die wɩa maŋ tʋŋ Timoti dɩ ʋ keŋ a ye nɩ yadaka sɩɩ lalɩa. Dama ŋmaamɩŋ die yalla mɩŋ mɩŋ dɩ dɩ mʋna naa Sitaani die magɩsɩ nɩ mɩŋ nɩ va Masia kʋaŋ dɩɩsɩŋ ta vaa tɩ tʋʋmaha dɩ yi yɔrɩ.

6 Lele, Timoti nyɩŋ nɩ jigiŋ a keŋ mɩŋ, a keŋ balɩ tɩ wʋvɩɩna yaa gamma nɩ yada aŋaŋ nɩ choti wɩa. Ta balɩ tɩ dɩ saŋŋa mana nɩ tɩɩnsa tɩ wɩa vɩɩnɩŋ, ta yaala nɩ ye tɩ sɩba tɩ yaalala tɩ yene nɩ dene wo. 7 Tɩ nɩmballɩ, tɩ bie wahala aŋaŋ mugisiŋ mana mana ma mɩŋ, ama Timoti dɩ bala tɩ wudieke wo yaa gamma nɩ yada ma, die dɩ vaa tɩ sʋŋ dɩ dʋa. 8 Lele tɩ nan bɩagɩ a taaŋ jɩa tɩ sɩbɩna dɩ nɩ zie wo keŋ keŋ tɩ Yɔmʋtieŋ sieŋ me naa wa. 9 Lele tɩ nan bɩagɩ waasɩ Ŋmɩŋ nɩ wɩa. Tɩ waasa wa aŋaŋ tɩ yalla sʋgɩfɩalɩ dieke nɩ wɩa wʋnɩŋ Ŋmɩŋ nɩŋŋa naa. 10 Yuŋ aŋaŋ ŋmɩntʋasɩ mana tɩ ŋaaŋ jʋʋsa wa mɩŋ aŋaŋ tɩ sʋŋ mana dɩ ʋ vaa tɩ bɩ ye nɩ bɩbra aŋaŋ tɩ nine, amʋ tɩ nan bɩagɩ suŋŋi nɩ aŋ nɩ yadaka hagɩrɩma.

11 Tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ gbaŋ gbaŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia yɩ tɩ sieŋ aŋ tɩ bɩagɩ keŋ a kaagɩ nɩ bɩbra. 12 Choti dieke nɩ yalla aŋaŋ tamba wa aŋaŋ vuoŋ mana naa, tɩ Yɔmʋtieŋ vaa ka gʋtɩma saŋŋa mana ta keŋ sɩmma sɩba tɩ yalla choti dieke aŋaŋ nɩ wa. 13 Wʋnɩŋ tɩ Yɔmʋtieŋ wo vaa nɩ sʋgɩtɩ hagɩrɩma ta vaa nɩ bemme ta wome bɩaŋ ta yi kasɩ tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ nɩŋŋa saŋŋa dieke wʋnɩŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Masia dɩ keŋ keŋ aŋaŋ ʋ vuodiekemba mana dɩ yine ʋ sɩɩtɩ wa.

4

Beri dieke dɩ fɩalɩnana Ŋmɩŋ sʋŋ

1 Die wɩa, tɩ nɩmballɩ, die tɩ wɔŋ kpaaŋ nɩ mɩŋ nɩ mʋna nɩ bemme dene amʋ Ŋmɩŋ sʋŋ nan fɩalɩ. Kanɩŋ beriku mi nɩ beri dene. Lele tɩ jʋʋsa nɩ mɩŋ ta bɩ kpaŋŋɩsa nɩ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa saaŋ ma dɩ nɩ vaa kanɩŋ beriku mi gʋtɩma. 2 Nɩ sɩba tɩ kpaanna nɩ dene tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa saaŋ ma. 3 Ŋmɩŋ yaala nɩ bemme kasɩ ta vʋarɩ nɩ gbaŋ a nyɩŋ daakpana aŋaŋ hɔgʋkpana tʋʋma ma. 4 Nɩ yɩma nɩ hɔgʋba jɩlɩma, 5 ta da bemme aŋaŋ lɔlɩbɩatɩ sɩba vuodiekemba dɩ kana ka sɩba Ŋmɩŋ dɩ benne dene wo. 6 Vuoŋ da keŋ yime ʋ Masia dɩdɩɩsɩrʋ chanchaaŋ bɩaŋ yaa a nyɩrɩ wa. Tɩ wɔŋ balɩ nɩ mɩŋ ta kpaaŋ nɩ dɩ tɩ Yɔmʋtieŋ nan keŋ datɩ vuodiekemba mana dɩ yinene kanɩŋ bɩabʋ mi tɩba. 7 Ŋmɩŋ wa tɩ mɩŋ dɩ tɩ keŋ bemme kasɩ, ama daa tɩ keŋ a yime daakpana yaa hɔgʋkpana tʋʋma. 8 Die wɩa, vuodieke nɩŋ mana dɩ zetine dagɩkʋ gie, ka zeti wo vuota dagɩŋ, ama dɩ yiwo Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yɩnana nɩ ʋ Halɩkasɩka ʋ zete.

9 Dɩ ka bɩ yi nɩŋŋmɩna dɩ tɩ maagɩ a balɩ nɩ yaa gamma taŋ choti wɩa, dama Ŋmɩŋ wɔŋ dagɩ nɩ mɩŋ yaa gamma nɩ mʋna nɩ chome taŋ dene. 10 Ta nɩnɩŋ nɩ wɔŋ cho nɩ Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ chanchaalɩba mana dɩ bene Masedonia tɩŋ ma wa mana. Tɩ nɩmballɩ, tɩ jʋʋsa nɩ mɩŋ dɩ nɩ vaa chotiti mi gʋtɩma yaa gamma. 11 Nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ a bemme sɔmm, ta nɩ baga bemme nɩ gbaŋ gbaŋ tʋʋma ma, ta tʋmma a dime, sɩba tɩ wolinne a bala nɩ dene wo, 12 amʋ vuodiekemba dɩ kana ka yi Masia dɩdɩɩsɩrɩba nan dɩ yɩa nɩ jɩlɩma, amʋ nɩ kaaŋ dɩ naga nɩ gbaŋ a jalɩma vuoŋ a yaala nɩ nyɩŋyaalɩka.

Tɩ Yɔmʋtieŋ keniŋ wɩa

13 Tɩ nɩmballɩ, tɩ yaala nɩ sɩmma wusie yaa gamma Masia dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ kpine wo, ta da yallɩma sʋgɩchʋʋsɩŋ sɩba vuodiekemba dɩ wone tama wa. 14 Tɩ yi yada mɩŋ dɩ Yisa die kpiye mɩŋ ta bɩ hagɩ kuŋ me. Die wɩa tɩ bɩ yi yada dɩ Ŋmɩŋ nan keŋ yi aŋ Yisa yiŋŋi keŋ aŋaŋ ʋ dɩdɩɩsɩrɩ diekemba die dɩ kpine wo.

15 Tɩ Yɔmʋtieŋ dagɩ tɩ wa naa, dɩ ʋ keŋ kieŋ tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ bene tɩ miivoli me wo kaaŋ woliŋ vuodiekemba dɩ kpine wo a keŋ tuoli wo. 16 Dama tɩ Yɔmʋtieŋ nan keŋ nyɩŋ arɩzanna ma a keŋ sʋʋŋ aŋaŋ natɩkpeŋkpɩɩŋ, aŋaŋ Ŋmɩŋ malakasi Naaŋ wa lɔlɩŋ, aŋaŋ Ŋmɩŋ kantanɩ kpaŋ, ta vuodiekemba die dɩ yine Masia yada ta kpi wo nan woliŋ hagɩ kuŋ me. 17 Ta ka kʋaŋ chaaŋ tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yene bie tɩ miivoli me nan laŋɩsɩ aŋaŋ ba a ga haarɩ tɩ Yɔmʋtieŋ nɩɩŋmaraha ma. A nyɩŋ saŋka mi tɩ nan dɩ beri aŋaŋ wa yaa gamma haahuu. 18 Die wɩa nɩ kpaŋŋɩsɩma taŋ aŋaŋ wɩaha gie.

5

Nɩ yi siri a gbara tɩ Yɔmʋtieŋ keniŋ

1 Tɩ nɩmballɩ, dɩ ka yi talasɩ dɩ tɩ maagɩ a balɩ nɩ yaa gamma saŋŋa dieke wɩaha gie dɩ balla a yi. 2 Dama nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ wɔŋ sɩba dɩ tɩ Yɔmʋtieŋ yiŋŋi kieŋku daarɩ nan dɩ sɩɩ sɩba gaarʋ dɩ ŋaana kieŋ yuku dene wo. 3 Saŋŋa dieke vuosi dɩ keŋ bala dɩ, “Sʋgɩdʋagɩŋ aŋaŋ alaafɩa beri wo”, kanɩŋ saŋka mi ba baa ba juu wahala ma bʋnyɩ. Kanɩŋ wahalɩka nan keŋ bʋnyɩ sɩba hɔgʋnyuutitieŋ dɩ ŋaana baa ʋ mɩɩrɩ yʋagɩbʋ keŋ bʋnyɩ dene wo, ta ba kaaŋ nyɩŋ bʋ ma. 4 Ama tɩ nɩmballɩ, nɩnɩŋ nɩŋ nɩ wo lɩmɩŋ ma, die wɩa tɩ Yɔmʋtieŋ keniŋ daarɩ kaaŋ keŋ pirigi nɩ sɩba gaarʋ keniŋ. 5 Nɩ mana yiwo chaanɩŋ ma vuosi, ta bɩ yi ŋmɩntʋasɩ vuosi, tɩ ka yi yuŋ yaa lɩmɩŋ ma vuosi. 6 Die wɩa, tɩ da dʋa gʋʋrɩma sɩba vuosi bataŋ dɩ yinene die wo, ama tɩ mʋ tɩ yesime ta mɩŋŋɩ pɔgɩlɩma tɩ gbaŋ. 7 Dama yuŋ vuosi dɩ gʋʋra ta bataŋ dɩ nyuo daaŋ a buge. 8 Ama tɩnɩŋ nɩŋ tɩ yiwo ŋmɩntʋasɩ ballɩ ta tɩ mʋ tɩ mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ tɩ gbaŋ, ta nagɩ yada aŋaŋ choti a yeegi aŋ ka sɩɩ sɩba jakagɩkɩŋ, ta bɩ nagɩ gbatɩtaanɩŋ tamaka a bubi aŋ ka sɩmma sɩba kʋʋtɩ sibubiŋ. 9 Ŋmɩŋ die ka vʋarɩ tɩ dɩ ʋ keŋ datɩ tɩ tɩbɩŋ, ama die ʋ vʋarɩ tɩ dɩ tɩ ye gbatɩtaanɩŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia ma, 10 wʋnɩŋ die ʋ tuone tɩ kuŋ a kpi, dɩ dɩɩ yi tɩ kpi yaa tɩ beri tɩ miivoli me ʋ keniŋ saŋka mi, tɩnɩŋ aŋaŋ wa nan lagɩŋ a beri. 11 Die wɩa, nɩ kpaŋŋɩsɩma taŋ ta suŋŋime taŋ sɩba nɩ yinene die lele wo.

Kpatɩŋ kpaamɩŋ aŋaŋ waasɩŋ

12 Tɩ nɩmballɩ, tɩ jʋʋsa nɩ dɩ nɩ vaa nɩ baga bemme vuodiekemba dɩ tʋnnana tɩ Yɔmʋtieŋ tʋʋma nɩ jigiri, ta yi nɩ nɩŋŋandɩɩsɩrɩŋ ʋ sieŋ me, ta kpaama nɩ wa. 13 Nɩ pɔgɩlɩ ba aŋaŋ jɩlɩma pam, aŋaŋ choti ba tʋʋmaha wɩa. Ta bemme aŋaŋ sʋgɩdʋagɩŋ aŋaŋ taŋ.

14 Tɩ nɩmballɩ, tɩ jʋʋsa nɩ dɩ nɩ kpaama walɩnkpɩatieliŋ, ta kpaŋŋɩsɩma vuodiekemba dɩ chɩgɩnana ŋmaamɩŋ, ta suŋŋime wabɩtɩ, ta yallɩma suguru aŋaŋ vuoŋ mana. 15 Nɩ da yime bɩaŋ a yɩma vuodiekemba dɩ yine nɩ bɩaŋ, ama nɩ vaa aŋ ka yi nɩ sɩŋsaŋmɩŋ saŋŋa mana dɩ nɩ yime vɩɩnɩŋ a yɩma taŋ aŋaŋ vuoŋ mana.

16 Nɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ saŋŋa mana, 17 ta jʋʋsɩma Ŋmɩŋ saŋŋa mana, 18 ta waasɩma Ŋmɩŋ wɩɩŋ mana mana ma, dama die Ŋmɩŋ dɩ yaala, nɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrɩba wɩa.

19 Nɩ da kagɩma Ŋmɩŋ Halɩkasɩka, 20 ta da bɩ zetime Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ wɩa, 21 ama nɩ mʋ nɩ fɩalɩ a magɩsɩma jaaŋ mana, ta tuo jadieke dɩ vɩɩŋna, 22 ta chɩgɩ nyɩŋ bɩaŋ yiri yiri mana ma.

23 Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yɩnana tɩ sʋgɩdʋagɩŋ, yi nɩ sʋgɩyɩalɩntieliŋ aŋaŋ wusie, ta pɔgɩlɩ nɩ haalɩtɩ aŋaŋ nɩ miivoli aŋaŋ nɩ nyɩŋgbanɩŋ ta nɩ da yallɩma bɩaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia yiŋŋi kieŋku saŋŋa. 24 Ŋmɩŋ vuodieke dɩ wana nɩ nan yi naa, dama ʋ yiwo wusietieŋ.

25 Tɩ nɩmballɩ, nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ a yɩma tɩ gbaŋ.

26 Nɩ waasɩ Masia dɩdɩɩsɩrɩba mana vɩɩnɩŋ vɩɩnɩŋ.

27 Tɩ Yɔmʋtieŋ saaŋ ma maŋ kpaama nɩ, dɩ nɩ karɩŋ gbaŋkʋ gie a yɩ Masia dɩdɩɩsɩrɩba mana.

28 Tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋi nɩ.

2 Tesalonika Vuosi

1

2

3

Pɔɔli gbaŋ dieke dɩ gʋtɩna bule ʋ maagɩna a yɩ

Tesalonika

tɩŋ vuosi wʋnna

1

1 Manɩŋ Pɔɔli aŋaŋ Silasi aŋaŋ Timoti maagɩna gbaŋkʋ gie a yɩa tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ benne Tesalonika tɩŋ ma ta bɩ yi tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ sɩɩtɩ wa.

2 Tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋi nɩ, ta bɩ yɩ nɩ sʋgɩdʋagɩŋ.

Masia keniŋ wɩa

3 Tɩ nɩmballɩ, dɩ mʋ tɩ waasɩma Ŋmɩŋ saŋŋa mana nɩ wɩa. Tɩ yi die dɩ vɩɩna mɩŋ, dama nɩ yadaka gʋta mɩŋ ta nɩ yalla choti dieke aŋaŋ taŋ wa dɩ gʋta pam. 4 Die wɩa tɩ gbaŋ tɩ kuule mɩŋ nɩ wɩa Ŋmɩŋ vuosi jigiŋ. Tɩ kuule yaa gamma suguru aŋaŋ yada dieke nɩ yene yallɩ nɩ mugisiku gie me aŋaŋ nɩ wahalaka gie me ta beri aŋaŋ hanɩa naa.

5 Naa daga dɩ Ŋmɩŋ sarɩya diile yiwo wusie; die wɩa ʋ nan keŋ balɩ dɩ nɩ mʋ nɩ bemme ʋ naarɩ ma; ʋ naarɩ dieke wɩa nɩ dinene wahalaka. 6 Ŋmɩŋ nan yi wudieke dɩ mʋna: ʋ nan vaa vuodiekemba mana dɩ mugisinene nɩ wo dii wahala, 7 ta ʋ nan gbatɩ nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ dinene wahalaka, ta bɩ gbatɩ tɩ dɩaŋ. Ʋ nan yi naa saŋŋa dieke tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa dɩ keŋ nyɩŋ arɩzanna ma a kieŋ aŋaŋ ʋ malakasi diekemba dɩ yalla yiko ke. 8 Ba nan keŋ aŋaŋ bolinyaaŋ dɩ ba datɩ vuodiekemba dɩ kana ka sɩba Ŋmɩŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka saagɩ tuo wʋvɩɩnaha yaa gamma tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa ma wa. 9 Banɩŋ vuosi mi chʋʋsɩkʋ nan dɩ beri yaa gamma haahuu, ta ba kaaŋ gbigi tɩ Yɔmʋtieŋ aŋaŋ ʋ chuulikpeŋkpɩɩŋ aŋaŋ ʋ hagɩrɩbʋ nɩŋŋa, 10 ʋ keŋ keŋ daa dieke dɩ ʋ ye jɩlɩma a nyɩŋ ʋ vuosi jigiŋ aŋaŋ vuodiekemba mana dɩ yine wo yada wa. Nɩ gbaŋ nɩ nan gʋtɩ ba ma, dama nɩ tuo wudieke die tɩ balla nɩ wa mɩŋ. 11 Die wɩa tɩ jʋʋsa Ŋmɩŋ a yɩa nɩ mɩŋ saŋŋa mana. Tɩ jʋʋsa wa dɩ ʋ vaa nɩ bɩrɩŋ vuovɩɩna ʋ nɩŋŋa. Ta bɩ jʋʋsa wa dɩ ʋ vaa ʋ hagɩrɩbʋ suŋŋi nɩ aŋ nɩ bɩagɩ tʋŋ wʋvɩɩna diekemba nɩ yada dɩ yaalala nɩ yi wo. 12 Die nan vaa tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa saaŋ ye bɩrɩŋ nɩ wɩa, ta nɩ dɩaŋ nɩ ye bɩrɩŋ ʋ wɩa, Ŋmɩŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa.

2

Vuobɩakʋ wɩa

1 N nɩmballɩ, yaa gamma tɩ Yɔmʋtieŋ yiŋŋi kieŋku wɩa aŋaŋ tɩ bala tɩ keŋ a lagɩŋ bemme aŋaŋ wa wa, 2 n yaala n balɩ nɩ ta nɩ da ŋmaaŋ ma yaa ta chelime vuosi bataŋ dɩ balala dɩ tɩ Yɔmʋtieŋ daarɩ wɔŋ keŋ mɩŋ wo. Vuoŋ zɩ ba bala nɩ dɩ tɩnɩŋ die tɩ bala die Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ wʋbalɩka dagɩŋ ma, yaa wʋbalɩka ma, yaa gbanɩŋ ma. 3 Nɩ da vaa vuoŋ gaaŋ nɩ wɩɩŋ mana ma. Dama daarɩ kaaŋ keŋ ntaala nʋazetiŋ saŋŋa woliŋ keŋ, saŋŋa dieke vuosi pam dɩ bala ba keŋ a zeti Ŋmɩŋ nʋarɩ, ta vuobɩakʋ dɩaŋ nan keŋ a nyɩŋ yaalɩŋ ma; Ŋmɩŋ wɔŋ saŋ dɩ ʋ chʋʋsɩ wa mɩŋ. 4 Ʋ nan keŋ zeti Ŋmɩŋ jɩamɩŋ aŋaŋ jɩamɩŋ mana, ta yi ʋ gbaŋ sikpeŋ tieŋ dieke dɩ tɩanna jadieke mana vuota dɩ jɩanna. Ʋ nan keŋ juu Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku gbaŋ ta wasa ʋ gbaŋ Ŋmɩŋ.

5 Nɩ tɩɩnsɩya dɩ die n yene bie nɩ jigiri die n balɩ wɩaha mana mɩŋ? 6 Ta lele, nɩ sɩba wudieke dɩ kagɩnana wa, ama ʋ nan keŋ saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ sanna dɩ ʋ keŋ wo. 7 Vuobɩatɩ wɔŋ beri mɩŋ ta tʋma wʋbɩatɩ lɔbɩrɩŋ ma, ta vuodieke dɩ yigine be a yallɩ wa nan dɩ yallɩ ba dene a ga tʋgɩ saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ yagɩ wa a taaŋ. 8 Saŋka mi wʋbɩayiiru wo nan keŋ nyɩŋ ama tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa nan kʋʋ wa aŋaŋ ʋ nʋaŋ wɩɩŋ, ta ʋ yiŋŋi kieŋku chuulikpeŋkpɩɩkʋ bɩ chʋʋsɩ wa a gʋtɩ. 9 Wʋbɩayiiru wo nan keŋ aŋaŋ Sitaani hagɩrɩŋ ta yi ŋmɩnchɩbɩsɩ mamachi aŋaŋ dagɩtɩ yiri yiri mana dɩ ʋ gaaŋ vuosi. 10 Ʋ nan keŋ nagɩ ŋmɩnchɩbɩsɩ yiri yiri mana a gaaŋ vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ chʋʋsɩ wa. Ʋ nan keŋ chʋʋsɩ ba dama ba kana ka yaala wusie dieke dɩ bala ka gbatɩ ba a taaŋ ta zetike wɩa. 11 Die wɩa Ŋmɩŋ dɩ vaa ŋmɩnchɩbɩsɩ hagɩrɩŋ dɩ tʋma ba ma ta ba yie wudiekemba dɩ kana ka yi wusie yada. 12 Ŋmɩŋ nan daansɩ chʋʋsɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi wusieke yada ama ta yaala wʋbɩatɩ yiile he.

Nɩ zie keŋ keŋ

13 Tɩ nɩmballɩ, nɩnɩŋ vuodiekemba tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ chone naa, dɩ mʋ tɩ waasɩma Ŋmɩŋ saŋŋa mana nɩ wɩa, dama Ŋmɩŋ wɔŋ vʋarɩ nɩ piiliku me mɩŋ dɩ nɩ ye gbatɩtaanɩŋ. Die nɩ yiwo wusie wʋvɩɩnaha yada mɩŋ, ta ʋ Halɩkasɩka dɩ bɩ yi nɩ kasɩ, die wɩa nɩ ye gbatɩtaaŋkʋ. 14 Die tɩ mʋʋlɩna wʋvɩɩnaha a yɩ nɩ wa wɩa Ŋmɩŋ dɩ wa nɩ dɩ nɩ bemme vɩɩnɩŋ sɩba tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia dɩ benne vɩɩnɩŋ dene wo. 15 Die wɩa tɩ nɩmballɩ, nɩ mɩŋŋɩ zie keŋ keŋ ta mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ wusie diekemba tɩ dagɩna nɩ wa tɩ wʋbalɩka ma aŋaŋ tɩ gbaŋtɩ ma wa.

16 Tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia gbaŋ gbaŋ aŋaŋ tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ chone tɩ ta suŋŋi tɩ a yɩ tɩ sʋgɩdʋagɩ dieke dɩ wone kpatɩkʋ aŋaŋ tama dieke dɩ vɩɩŋna ʋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa wa, 17 vaa nɩ sʋgɩtɩ hagɩrɩma ta yɩ nɩ hagɩrɩŋ, aŋ nɩ bɩagɩ balɩma wudieke dɩ vɩɩŋna ta bɩ yime wudieke dɩ vɩɩŋna.

3

Nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ a yɩma tɩ

1 Tɩ nɩmballɩ, ka kpatɩŋ yiwo naa, nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ a yɩma tɩ, dɩ tɩ Yɔmʋtieŋ wʋvɩɩnaha nan ye jata lagɩ lagɩ ta yese jɩlɩma sɩba die ka yene jɩlɩma nɩ jigiŋ dene wo. 2 Ta bɩ jʋʋsɩma dɩ ʋ vʋarɩ tɩ a nyɩŋ vuobɩatɩ nuusi me, dama daa vuoŋ mana yine wʋvɩɩnaha yada.

3 Ama tɩ Yɔmʋtieŋ yiwo wusietieŋ, ta nan yɩ nɩ hagɩrɩŋ ta gbarɩ nɩ aŋ Sitaani kaaŋ yi nɩ wɩɩŋ. 4 Tɩ Yɔmʋtieŋ wɩa tɩ yaa yada dɩ nɩ yie wudieke die tɩ bala nɩ wa, ta nan dɩ yie die saŋŋa mana.

5 Tɩ Yɔmʋtieŋ wo suŋŋi nɩ aŋ nɩ sɩmma Ŋmɩŋ dɩ chone tɩ dene, ta bɩ suŋŋi nɩ aŋ nɩ yallɩma hanɩa dieke Masia dɩ yɩna tɩ wa.

Dɩ yiwo talasɩ dɩ vuoŋ mana tʋma tʋʋma

6 Tɩ nɩmballɩ, tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia saaŋ ma tɩ bala nɩ naa, nɩ vʋarɩ nɩ gbaŋ a nyɩŋ tɩ nɩmballɩ diekemba dɩ yalla walɩnkpɩasɩ ta ka dɩ kpaaŋ dieke die tɩ yɩna nɩ wa. 7 Nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ sɩba vɩɩnɩŋ dɩ nɩ mʋ nɩ yiwo wudieke die tɩ yine wo. Die tɩ wo walɩnkpɩasɩ saŋŋa dieke die tɩ benne nɩ jigiri. 8 Die tɩ ka tuo suŋŋiŋ a nyɩŋ vuoŋ jigiŋ ta ka tuŋye. Ama die tɩ tʋma mɩŋ ta sɩa walɩŋ, ta tʋma yuŋ aŋaŋ ŋmɩntʋasɩ mana amʋ tɩ kaaŋ yi chiiti a yɩ nɩ wʋnyɩ mana. 9 Die tɩ ka yie naa dɩ dagɩ sɩba tɩ wo yiko dieke tɩ baaŋ pɩasɩ dɩ nɩ suŋŋi tɩ, die tɩ yie naa, dɩ ka yi dagɩtɩ a yɩ nɩ aŋ nɩ dɩa. 10 Die tɩ yene bie nɩ jigiri, die tɩ balɩ nɩ dɩ, “Vuodieke nɩŋ mana dɩ kana ka yaala tʋʋma, die vuoke ka mʋ ʋ dii.”

11 Tɩ bala naa dama tɩ wʋŋya mɩŋ dɩ vuosi bataŋ benne nɩ sʋŋ ta yaa walɩnkpɩasɩ, ba ka yie wɩɩŋ mana ntaala ba jume vuosi wɩa ma. 12 Tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia saaŋ ma tɩ bala ba ta kpaama ba dɩ ba vaa ba baga bemme ba gbaŋ gbaŋ ba tʋʋma ma, aŋ ba bemme sɔmm ta dime ba gbaŋ ba walɩŋ.

13 N nɩmballɩ, nɩnɩŋ nɩŋ nɩ da gbalɩgɩma aŋaŋ vɩɩnɩŋ yiile. 14 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ ka saagɩ a yi wudiekemba tɩ bala gbaŋkʋ gie me wo, nɩ yigi nɩ gbaŋ aŋaŋ die vuoke, ta nɩ baga da bemme ʋ ma, aŋ ʋ dii viivi. 15 Ama nɩ da bemme aŋaŋ wa sɩba nɩ dataaŋ, ama nɩ kpaaŋ wa sɩba nɩ nɩmbʋa.

Kpatɩŋ waasɩŋ

16 Tɩ Yɔmʋtieŋ vuodieke dɩ yɩnana tɩ sʋgɩdʋagɩkʋ yɩ nɩ sʋgɩdʋagɩŋ saŋŋa mana aŋaŋ wɩɩŋ mana ma. Tɩ Yɔmʋtieŋ bemme aŋaŋ nɩ mana.

17 Manɩŋ Pɔɔli maagɩnana kpatɩkʋ gie aŋaŋ n gbaŋ gbaŋ n nuuŋ a waasa nɩ naa. N gbaŋtɩ mana siara wʋnna; n maaga a kpata n gbaŋtɩ naa.

18 Tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋi nɩ mana.

1 Timoti

1

2

3

4

5

6

Pɔɔli bʋmbʋŋaŋ gbaŋ dieke die ʋ maagɩna a yɩ

Timoti

wʋnna

1

1 Manɩŋ Pɔɔli yiwo Yisa Masia tʋntʋntʋ, dama tɩ Gbɩgbatɩtaantʋ Nabidie Ŋmɩŋ aŋaŋ Yisa Masia, vuodiekemba dɩ yine tɩ tamaha yɩna mɩŋ nʋaŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna; 2 maŋ maaga gbaŋkʋ gie a yɩa fʋnɩŋ Timoti, vuodieke dɩ yine n bʋa wusie, tɩ yadaka gie wɩa. Tɩ Chɔɔŋ Nabidie Ŋmɩŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋi fʋ, ta chɩgɩ fʋ zɔɔlɩŋ, ta bɩ yɩ fʋ sʋgɩfɩalɩŋ.

Yaa gamma ŋmɩnchɩbɩtieliŋ wɩa

3 N yaala fʋ bemme Efesusi me sɩba die n wone kpaaŋ fʋ dene wo, saŋŋa dieke die n benne sieŋ me a gara Masedonia tɩŋgbaŋ ma wa. Kpaaŋ vuodiekemba dɩ benne mi ta daga ŋmɩnchɩbɩsɩ dagɩkʋ dɩ ba vaa. 4 Balɩ ba dɩ ba vaa ba chɔɔŋkʋʋla nandagaha aŋaŋ ba maarɩŋ maarɩŋ saaraha wudieke dɩ yalla nɩnhagɩrɩŋ kieŋ wo. Naa ka suŋŋe vuoŋ ʋ bɩagɩ tʋma Ŋmɩŋ tʋʋma. Ŋmɩŋ tʋʋmaha gie nan bɩagɩ tʋŋ dɩɩ yi vuoŋ dɩ yaa yada aŋaŋ Ŋmɩŋ. 5 Mʋ fʋ dagɩ wa vuosi aŋ ba yallɩma wusie choti dieke dɩ nyɩnana sʋgɩyɩalɩŋ aŋaŋ sʋŋanyile vɩɩna aŋaŋ wusie yada ma. 6 Vuosi bataŋ vaa wa naa ta ga juu gaanwʋbalɩka ma. 7 Ba yaala ba yiwo Ŋmɩŋ mɩraha dɩdagɩrɩŋ, ama ba zɩ ba gbaŋ gbaŋ ba nʋaŋ wʋbalɩka chɩaŋ, ta bɩ ka sɩba wudieke ba balala aŋaŋ nɩŋŋmɩna wa chɩaŋ.

8 Tɩ sɩba a baarɩ mɩraha vɩɩna mɩŋ dɩɩ yi vuoŋ dɩ mɩŋŋɩ a dɩha sɩba a dagɩna die wo. 9 Dɩ mʋ tɩ tɩɩnsɩ dɩ ba ka zieŋ mɩra vuovɩɩna wɩa, ama ba zie wo vuodiekemba dɩ kana ka dɩha wɩa, aŋaŋ tɩbɩhagɩrɩtieliŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka dɩ Ŋmɩŋ aŋaŋ wʋbɩayiiriŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka jɩama Ŋmɩŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka chɩga Ŋmɩŋ vuosi aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yɩa Ŋmɩŋ jɩlɩma wa wɩa aŋaŋ vuodiekemba dɩ kʋnana ba chʋalɩŋ aŋaŋ ba nɩɩlɩŋ aŋaŋ vuotakʋʋla, 10 aŋaŋ hɔgʋkpaŋ yaalɩtɩŋ yaa daakpaŋ yaalɩtɩŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ yalla lɔla a dʋaga aŋaŋ ba dembiŋ chanchaalɩŋ aŋaŋ vuodieke dɩ gaarɩnana vuosi a daa aŋaŋ ŋmɩnchɩbɩtieliŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ dinene ŋmɩnchɩbɩsɩ siara aŋaŋ vuodieke nɩŋ mana dɩ kana ka dɩ wusie dagɩkʋ wɩa. 11 Masia wʋbalɩkɩ vɩɩna diekemba dɩ dagɩnana Nabidie Ŋmɩŋ die dɩ faasɩna a vɩɩna ta mʋ bɩrɩŋ dene wo gbaŋ daga die; ta wʋnɩŋ Nabidie Ŋmɩŋ die nagɩna a yɩ n nuusi me ta maŋ mʋʋla.

Yaa gamma Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa

12 N waasa tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia, wʋnɩŋ ʋ yɩna mɩŋ hagɩrɩŋ n tʋʋmaha gie me. N waasa wa dama ʋ yi mɩŋ yada ta vʋarɩ mɩŋ a yɩ ʋ tʋʋmaha ma dɩ n tʋŋ a yɩ wa, 13 aŋaŋ die n ŋaana bala a chʋʋsa ʋ saaŋ, ta die mugise ʋ vuosi ta die zɩa wa mana, ama Ŋmɩŋ die chɩgɩ mɩŋ wa zɔɔlɩŋ, dama die n ka yiwo yada, die wɩa ta ka sɩba wudieke n yinene. 14 Ta die tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa dɩ keŋ chɩgɩ mɩŋ zɔɔlɩ dieke dɩ wone naamagɩsɩŋ, ta vaa maŋ yi wo yada ta cho n chanchaalɩŋ. 15 Wɩɩrɩ gie yiwo wusie amʋ tɩ tuoke ta yi yada dɩ Yisa Masia die keŋ tɩŋgbaŋka gie me dɩ ʋ gbatɩ wʋbɩayiiriŋ a taaŋ mɩŋ, ta die n wʋbɩatɩ die tɩanna wʋbɩayiiribe mana, 16 ama Ŋmɩŋ die chɩgɩ mɩŋ wa zɔɔlɩŋ, manɩŋ vuodieke die dɩ yine wʋbɩatɩtieliŋ jakʋʋŋ ta dii suguru pam aŋaŋ mɩŋ, dɩ ka yi siaria a dagɩ vuodiekemba dɩ bala ba daansɩ yiwo yada ta ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩkʋ. 17 Vuosi bɩrɩma Naakpeŋkpɩɩŋ dieke naarɩ dɩ wone kpatɩŋ ta wʋnɩŋ ʋ ka kpie wo. Vuoŋ ka yese wo ta wʋnɩŋ ʋ yine Ŋmɩŋ balɩŋka. Vuosi bɩrɩma wa ta yɩma wa jɩlɩma yaa gamma haahuu. Wusie.

18 N bʋa Timoti, n naga kpaaŋkʋ gie a yie fʋ nuusi me. Kpaaŋkʋ gie sɩɩ sɩba wudieke Ŋmɩŋ naazʋalɩba die dɩ wone a balɩ yaa gamma fʋ ma wa. Vaa wɩaha gie yi fʋ dembisiŋaŋ jaaŋ aŋ fʋ mɩŋŋɩ a wagɩ. 19 Yallɩma fʋ yadaka aŋaŋ sʋŋanyile vɩɩnɩŋ ta tʋma wudiekemba fʋ sɩbɩna dɩ a yiwo tʋnvɩɩna. Vuosi bataŋ ka saagɩ naa die yine ba taarɩ nyɩŋ ba yadaka sieŋ me mana mana. 20 Ba bataŋ yine Himinuusi aŋaŋ Alekizanda, manɩŋ n nagɩna ba a yi Sitaani nuusi me dɩ ʋ mugisi be. Naa nan dagɩ ba yɩaŋ aŋ ba vaa Ŋmɩŋ saaŋ chʋʋsɩŋ.

2

Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ jɩamɩŋ wɩa

1 Wudieke dɩ yine talasɩ yiwo naa, nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ a yɩma vuoŋ mana. Ta jʋʋsɩ wa dɩ ʋ suŋŋi be ta bɩ yi alibarika a yɩ ba mana, ta waasɩma wa ba mana wɩa. 2 Nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ a yɩma naalɩŋ aŋaŋ vuodiekemba mana dɩ yalla yiko amʋ tɩ nan dɩ beri sɔmm aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ ta mɩŋŋɩ beri sɩba vuodiekemba dɩ chɩgɩnana Ŋmɩŋ ta yime wudieke dɩ mʋna a yɩma tɩ chanchaalɩŋ. 3 Naa vɩɩna ta nanna tɩ Gbɩgbatɩtaantʋ Ŋmɩŋ sʋŋ, 4 wʋnɩŋ ʋ yaala vuota mana ye gbatɩtaanɩŋ ta keŋ sɩmma wusieke. 5 Dama Ŋmɩŋ balɩmɩŋ bene, ta nɩɩpɔɔnɩgɩrʋ yiwo vuobalɩmɩŋ a bie Ŋmɩŋ aŋaŋ vuota sʋnsʋŋ, die vuoke yine Yisa Masia, 6 wʋnɩŋ die ʋ nagɩna ʋ gbaŋ a yi kaabɩŋ dɩ ʋ gbatɩ vuota mana a nyɩŋ wʋbɩatɩ aŋaŋ kuŋ me, Ŋmɩŋ die dagɩ tɩ naa saŋŋa dieke dɩ mʋna. 7 Naa wɩa Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩ mɩŋ dɩ n yi Masia tʋntʋntʋ aŋaŋ dɩdagɩrʋ, ta mʋʋlɩma wʋvɩɩnaha a yɩma vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi, a dagɩma ba wʋnɩŋ Masia wudieke dɩ yine wusie wo dɩ ba yi yada. Wudieke n balala yɩa nɩ naa, daa ŋmɩnchɩbɩsɩ maŋ chɩba, ka yiwo wusie.

8 N yaala nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ saŋŋa dieke nɩ keŋ a lagɩŋ dɩ nɩ jɩaŋ Ŋmɩŋ. Vuodiekemba dɩ senne yi sʋgɩyɩalɩntieliŋ ta wo sɩnyɩɩrɩŋ yaa nɩnhagɩrɩŋ nan bɩagɩ a kɔtɩ ba nuusi ŋmɩŋsikpeŋ a jʋʋsɩ Ŋmɩŋ. 9 N bɩ yaala hɔgʋba yallɩma yɩaŋ yaa gamma ba garɩtɩ jigiŋ ta mɩŋŋɩ bɔbɩma sɩba Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ dɩ mʋna ba bɔmma die; ba da bɔbɩma ba sikpeŋ zoosi aŋaŋ ligire pam yaa a bɔbɩma garɩtɩ diekemba ligire dɩ faasɩna a tʋa pam yaa nyieleeti yaa nuupiriŋ diekemba ba wʋnsɩna aŋaŋ salɩma; daa naa bala ka yi ba vɩɩŋ ma; 10 ama ba yime wʋvɩɩna a yɩma ba chanchaalɩŋ sɩba hɔgʋ diekemba dɩ balala dɩ ba jɩama Ŋmɩŋ dɩ mʋna ba yi dene. 11 Hɔgʋba bemme sɔmm ta sʋʋŋ ba gbaŋ tɩŋgbaŋ ta bʋgɩrɩma. 12 Manɩŋ n ka saagɩya dɩ hɔgʋba dagɩma yaa yallɩma yiko dembisi ma; ba mʋ ba bemme sɔmm ta da balɩma wɩa nɩ keŋ lagɩŋ dɩ nɩ jɩaŋ Ŋmɩŋ. 13 Dama Ŋmɩŋ die woliŋ a naaŋ wa Adami ta ka kʋaŋ chaaŋ die ʋ naaŋ Evi. 14 A bɩ gʋtɩ, Sitaani die bɩagɩ a gaaŋ wa Evi ta ʋ chʋʋsɩ Ŋmɩŋ mɩraha, daa Adami. 15 Ama dii yi ta hɔgʋ dɩ yie Yisa yada ta cho vuosi, ta yi sʋgɩyɩalɩntieŋ ta beri beri dieke dɩ mʋna, Ŋmɩŋ nan gbatɩ wa a taaŋ ʋ maarɩŋ ma.

3

Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ nɩŋŋandɩɩsɩrɩŋ wɩa

1 Wɩɩrɩ gie yiwo wusie, dɩ dembiŋ dieke dɩ yaala ʋ yi Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ nɩŋŋandɩɩsɩrʋ, dɩ yiwo tʋnvɩɩnɩŋ ʋ yaala.

2 Dɩ ka mʋ dɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ nɩŋŋandɩɩsɩrʋ yallɩma wʋbɩaŋ mana.

Ʋ mʋ ʋ yallɩma hɔgʋbalɩmɩŋ nyɩɩna ma,

ta mɩŋŋɩ a pɔgɩlɩ ʋ gbaŋ,

ta yi yɩantieŋ,

ta mɩŋŋɩ beri;

ʋ mʋ ʋ yi vuodieke dɩ bɩagɩna a tuose chaanɩŋ ʋ tigiŋ me,

ta bɩagɩ daga vuosi Ŋmɩŋ wɩa,

3 ta da bɩ yi vuodieke dɩ nyunene daaŋ a buge,

ta daa yaalɩma watɩ aŋaŋ waagɩŋ,

ama ta bemme sɔmm,

ta da faasɩ chome ligire pam.

4 Ʋ mʋ ʋ yiwo vuodieke dɩ bɩagɩna a pɔgɩla ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ deŋ vɩɩnɩŋ,

ta yi ʋ ballɩ dɩ saaga a yɩa wa,

ta yɩa vuosi jɩlɩma.

5 Dama dɩɩ yi vuoŋ dɩ ka sɩba ʋ baaŋ pɔgɩlɩ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ deŋ die,

lalɩa ʋ baa ʋ yi a pɔgɩlɩ Ŋmɩŋ vuosi?

6 Dɩ yiwo talasɩ dɩ ʋ yi vuodieke dɩ wone a dɩɩsa Yisa Masia a yʋasɩ;

daa die ʋ nan keŋ kɔtɩ ʋ gbaŋ aŋaŋ kalinbaani,

ta ye tɩbɩdatɩŋ sɩba Ŋmɩŋ die dɩ datɩna Sitaani tɩbɩŋ die wo.

7 Dɩ mʋ ʋ yiwo vuodieke, vuodiekemba dɩ kana ka dɩɩ Yisa Masia gbaŋ dɩ baaŋ nan baarɩ dɩ ʋ beriŋ vɩɩna,

amʋ ʋ kaaŋ juu viivi me aŋ Sitaani chachabɩ kaaŋ yigi wo.

Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ susuŋŋiru wɩa

8 Ka bɩ yiwo talasɩ dɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ susuŋŋiribe gbaŋ yallɩma berivɩɩnɩŋ,

ta bɩ yi wusie bɩbalɩtɩŋ;

ba da faasɩ nyume daaŋ pam,

yaa a faasɩ chome ligire pam.

9 Ba mʋ ba mɩŋŋɩ a pɔgɩlɩ yada dieke Ŋmɩŋ dɩ yuorine a dagɩ ba wa aŋaŋ sʋgɩyɩalɩŋ.

10 Dɩ yiwo talasɩ dɩ ba woliŋ magɩsɩ ba a ye;

dɩɩ yi ba wo wɩɩŋ mana ba magɩsɩkʋ ma ba nan bɩagɩ tʋma a suŋŋe Ŋmɩŋ tʋʋmaha.

11 Dɩ yiwo talasɩ dɩ ba hɔgʋba gbaŋ yallɩma beri vɩɩnɩŋ, ta da yi vuodiekemba dɩ gaarɩnana vuosi kʋasɩ, ta mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ ba gbaŋ, ta yi vuodiekemba ba yine yada dɩ ba nan bɩagɩ yi wɩɩŋ mana vɩɩnɩŋ vɩɩnɩŋ. 12 Dɩ yiwo talasɩ dɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ susuŋŋiru yallɩma hɔgʋbalɩmɩŋ, ta bɩagɩ pɔgɩla ʋ ballɩ aŋaŋ ʋ deŋ mana vɩɩnɩŋ. 13 Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ susuŋŋiribe diekemba dɩ mɩŋŋɩna tʋma tʋʋmaha, banɩŋ ba nan ye jɩlɩma pam a nyɩŋ Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ jigiŋ ta nan bɩagɩ a balɩ aŋaŋ dembisi yaa gamma ba yine Yisa Masia yada die wo.

Pɔɔli dɩ bala yaa gamma wusie dagɩkʋ dieke Ŋmɩŋ die dɩ yuorine a dagɩ

14 N maaga gbaŋkʋ gie a yɩa fʋ mɩŋ, ama n yaa tama dɩ n nan keŋ ye fʋ daraa ale wa gie nʋaŋ. 15 Ama dɩɩ yi maŋ keŋ a yʋasɩ, gbaŋkʋ gie nan vaa nɩ sɩmma tɩ mʋna tɩ bemme die Ŋmɩŋ vuosi sʋnsʋŋ vuodiekemba die wʋnɩŋ Miivoli tieŋ Nabidie Ŋmɩŋ die dɩ vʋarɩna wa. Banɩŋ ba pɔgɩlɩna wʋvɩɩŋ dieke dɩ yine wusie wo, ta zie gbarɩ ha. 16 Dɩ yiwo wusie dɩ Masia wudieke Ŋmɩŋ dɩ yuorine a dagɩ tɩ naa faasɩ yaa hagɩrɩŋ mɩŋ:

Die ʋ keŋ nyɩŋ mɩŋ aŋaŋ nyɩŋgbanɩŋ,

Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dagɩya dɩ ʋ beriŋ vɩɩna;

ta malakasisi die dɩ ye wo.

Ta vuosi die dɩ mʋʋlɩ ʋ wɩa a yi buuriŋ mana,

die ba yi wo yada dʋnɩa ka gie me,

ta Ŋmɩŋ die dɩ keŋ kɔtɩ wa a ga arɩzanna ma ta ʋ ye bɩrɩŋ.

4

Ŋmɩnchɩbɩsɩ dɩdagɩrɩŋ wɩa

1 Ŋmɩŋ Halɩkasɩka senne daga yaalɩŋ ma dɩ saŋŋa kienene, vuosi bataŋ nan daansɩ vaa Masia wɩɩrɩ gie, ta saagɩ yɩ jɩmbɩatɩ diekemba dɩ bala ba gaaŋ ba wa, ta bɩ dɩɩ Sitaani dagɩkʋ. 2 Vuodiekemba dɩ dagɩna gɩgaantɩŋ dagɩkʋ gie, chɩba ŋmɩnchɩbɩsɩ ta ba sʋŋanyile ka bɩ mugisi be ka wɩa sɩba vuoŋ dɩ ŋaana mɔlɩ aŋaŋ jatuoliŋ dene ta ka bɩ chɩga ka. 3 Die vuosisi daga dɩ dembiŋ yallɩŋ aŋaŋ hɔgʋ faarɩŋ ka vɩɩna, ta nyindiike a taŋ ka vɩɩna aŋaŋ diile; ama tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ sɩba Masia wusieke ta yi yada naa, tɩ sɩba a baarɩ Ŋmɩŋ naanna jaaŋ mana dɩ vuosi waasɩ wa a ma ta diihe. 4 Jadieke nɩŋ mana Ŋmɩŋ dɩ naanna vɩɩna mɩŋ ta yi nyindiike; tɩ yɩma wa aŋwaasɩ a ma ta dii, a vɩɩna aŋaŋ diile; tɩ daa zetime a kaanɩ gbaŋ, 5 dama Nabidie Ŋmɩŋ baarɩ a mana vɩɩna; tɩ ŋaana jʋʋsa wa ta waasɩ wa wa ŋaana vasa nyindiikehe dɩ vɩɩna.

Tʋntʋntʋ vɩɩnʋ wɩa

6 Dɩɩ yi fʋ nagɩ kpaaŋkʋ gie a yɩ Yisa Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ chanchaalɩŋ, nan yi ʋ tʋntʋntʋ vɩɩna tieŋ, nan dagɩ dɩ bɩrɩŋ a nyɩŋ wa tɩ yada dagɩtɩtɩ aŋaŋ kpaaŋ vɩɩnaha fʋ dɩna wa. 7 Vʋarɩ fʋ gbaŋ a nyɩŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ nandaga diekemba dɩ kana ka nyɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ; a wo nyʋarɩ; ama bʋgɩrɩma Ŋmɩŋ chaanɩŋ beriŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna. 8 Tʋʋma bʋgɩrɩ dieke dɩ gʋtɩnana nyɩŋgbanɩŋ hagɩrɩŋ yaa nyʋarɩ bɩta mɩŋ ama chaaŋkʋ bʋgɩrɩŋ faasɩ yaa nyʋarɩ jaaŋ mana ma, dama ka yɩa nyʋarɩ tɩŋgbaŋka gie me lele wo gie aŋaŋ arɩzanna ma saŋŋa dieke dɩ kienene. 9 Wɩɩrɩ gie yiwo wusie amʋ tɩ tuoke a dii. 10 Tɩ mɩa mɩŋ ta tʋma aŋaŋ nɩŋŋmɩna, dama tɩ yaa tama Miivolitieŋ Nabidie Ŋmɩŋ ma, wʋnɩŋ ʋ yine vuoŋ mana Gbɩgbɩtɩtaantʋ ta nan gbatɩ vuodieke nɩŋ mana dɩ yine wo yada.

11 Dagɩ ba ta kpaaŋ vuoŋ mana dɩ ba yime wudieke fʋ balala wa gie mana. 12 Da vaa vuoŋ daansɩ fʋ yɔrɩ fʋ yine dalʋakɩŋ wɩa, ama vaa ta fʋ balɩŋ aŋaŋ fʋ beriŋ aŋaŋ fʋ choti aŋaŋ fʋ yada aŋaŋ sʋgɩyɩalɩŋ beriŋ dagɩma Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ dɩ mʋna ba bemme die. 13 Nagɩ fʋ saŋŋa mana aŋaŋ fʋ hagɩrɩŋ a karɩmma Ŋmɩŋ gbaŋkʋ yaalɩŋ ma ta dagɩma a chɩasɩ ta mʋʋlɩma Masia wɩaha a ga tʋgɩ saŋŋa dieke n baa keŋ. 14 Da daaŋ ma Halɩkasɩka piini dieke dɩ benne fʋ sʋkʋ ma wa; Ŋmɩŋ die yɩ fʋ piinike saŋŋa dieke Ŋmɩŋ naazʋalɩba dɩ bala fʋ wɩa ta nyɩŋkʋraha die dɩ nagɩ ba nuusi a dɩɩsɩ fʋ ma wa. 15 Nagɩma fʋ saŋŋa mana a yime naa aŋaŋ nɩŋŋmɩna amʋ vuoŋ mana nan ye fʋ bɩrɩnana dene Yisa tʋʋma ma. 16 Sɩmma fʋ beriŋ aŋaŋ wudiekemba fʋ dagɩnana wa. Mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ dagɩkʋ gie, dama dɩɩ yi fʋ pɔgɩlɩha nan gbatɩ fʋ gbaŋ aŋaŋ vuodiekemba fʋ dagɩnana wa a nyɩŋ Ŋmɩŋ sarɩya diile me.

5

Timoti tʋʋma aŋaŋ Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ wɩa

1 Da galɩma daajakʋʋŋ mana, ama kpaama wa sɩba fʋ gbaŋ gbaŋ fʋ chʋa, yallɩma dalʋakaha sɩba fʋ gbaŋ gbaŋ fʋ nɩmballɩ, 2 ta yallɩma hɔgʋ nyɩŋkʋraha sɩba fʋ nɩɩlɩŋ, ta bemme aŋaŋ hɔgʋlɩabaha sɩba fʋ taalɩŋ aŋaŋ sʋgɩyɩalɩŋ.

3 Yɩma kpihɔgʋ diekemba dɩ senne bie ba nyɩɩna ma jɩlɩma aŋaŋ suŋŋiŋ, 4 ama kpihɔgʋ dieke dɩ yalla ballɩ yaa haagɩsɩ, ʋ ballɩlɩ yaa haagɩsɩsɩ mʋ ba piili a bʋgɩrɩma ba ŋmɩŋchɩgɩla tʋʋma a woliŋ a daansɩma ba tigiŋ vuosi, naa nan vaa ba tieliŋ gbaŋ dii ba wubiŋ nyʋarɩ, dama die Ŋmɩŋ dɩ yaala. 5 Kpihɔgʋ dieke dɩ senne mʋ suŋŋiŋ yine vuodieke dɩ wone vuosi. Wʋnɩŋ ʋ yaa wa tama Ŋmɩŋ ma ta jʋʋsa wa saŋŋa mana yuŋ aŋaŋ ŋmɩntʋasɩ dɩ ʋ suŋŋi wo. 6 Ama kpihɔgʋ dieke dɩ yinene ʋ dʋŋŋʋ wɔŋ kpii mɩŋ ta ye bie ʋ mɩsɩ ma. 7 Yɩma ba kpaaŋkʋ gie aŋ ba dɩmaha amʋ ba kaaŋ dɩ yaa wʋbɩaŋ. 8 Vuodieke dɩ kana ka daansa ʋ maarɩŋ, a tɩaŋ a mana ʋ tigiŋ vuosi, ʋ ka mɩŋŋɩ dɩ yadaka; ta vuodieke dɩ kana ka yi Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ gbaŋ dɩ tɩaŋ wa.

9 Da bɩsɩma kpihɔgʋ diekemba dɩ kana ka kʋrɩŋ tɩaŋ bɩna baŋɩsɩ-yʋaba a gʋtɩma kpihɔgʋba bɩsɩkʋ ma. A bɩ gʋtɩ ʋ mʋ ʋ yiwo vuodieke die dɩ yalla chʋrʋ balɩmɩŋ, 10 ta ba sɩba wa dɩ ʋ yiwo vuodieke dɩ tʋnnana tʋnvɩɩna: sɩba ballɩ mɩŋŋɩ wubiŋ, ta tuose chaanɩŋ ʋ tigiŋ me, ta yie sʋʋŋ-n-gbaŋ tʋʋma a suŋŋi ʋ Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ chanchaalɩŋ, ta suŋŋe vuodiekemba dɩ benne wumugisike me, ta bɩ yi vuodieke dɩ nagɩna ʋ gbaŋ mana a yi tʋnvɩɩna yiile me.

11 Ama da nagɩ kpihɔgʋlɩabaha a gʋtɩma kpihɔgʋba bɩsɩkʋ ma dama saŋŋa dieke ba keŋ yaa lɔla dɩ ba yallɩ chʋllɩŋ ba ŋaaŋ zeti Masia mɩŋ, 12 ta gobi nʋa dieke ba yɩna wa wa ta juu bɩaŋ ma. 13 A bɩ gʋtɩ ba ŋaaŋ chʋʋsa ba saŋŋa ta ka yaala tʋʋma, ama ta dɩdɩa gara tige tige ta bʋgɩra kʋagaarɩŋ, ta juo vuosi wɩa ma, ta dɩdɩa bala wudiekemba dɩ kana ka mʋ dɩ ba balɩ. 14 Die wɩa manɩŋ n tɩŋ nan dɩ yaala kpihɔgʋ diekemba dɩ yene ka kʋrɩŋya wa yallɩ chʋllɩŋ a mɩɩrɩ ballɩ ta daansɩma ba deŋ, amʋ tɩ dataasɩ kaaŋ ye sieŋ a bala wʋbɩatɩ yaa gamma tɩ ma, 15 dama kpihɔgʋba bataŋ wɔŋ yiŋŋi a dɩ Sitaani mɩŋ. 16 Ama dɩɩ yi ta hɔgʋ dieke dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrʋ dɩ yaa kpihɔgʋba ʋ tigiŋ me, ʋ mʋ ʋ mɩŋŋɩ daansɩma ba, ta da nagɩ ba chiidʋnsa a chiime Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ, amʋ ba nan bɩagɩ a mɩŋŋɩ daansɩma kpihɔgʋ diekemba dɩ benne ba nyɩɩna ma.

17 Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ nyɩŋkʋra diekemba dɩ mɩŋŋɩna a tʋma ba tʋʋma wa mʋ vuosi yɩma ba jɩlɩma aŋaŋ tune vɩɩnɩŋ; ta vuodiekemba dɩ mʋʋlɩna Masia wɩa ta daga ba a chɩasɩ, banɩŋ ba faasɩna mʋ aŋaŋ jɩlɩma aŋaŋ tune vɩɩnɩŋ, 18 dama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, “Naakʋakɩŋ dɩ tɩba zaa ta zaabie dɩ nyɩnna, daa bɔbɩ ka nʋaŋ”, ka bɩ maagɩ dɩ, “Tʋntʋntʋ mʋ ʋ tuo ʋ tune.” 19 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ balɩ dɩ nyɩŋkʋraha wʋnyɩ yi wɩɩŋ, daa vaa fʋ baga bemme ka ma, ntaala siara vuosi yi vuosi bale yaa bataa. 20 Vuodiekemba dɩ yinene bɩabʋ, galɩŋ ba vuosi sʋŋ, amʋ vuotɩalɩkaha nan dɩ chɩga ŋmaamɩŋ.

21 Nabidie Ŋmɩŋ aŋaŋ Yisa Masia aŋaŋ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ malakasi nɩŋŋa maŋ yɩa fʋ kpaaŋkʋ gie aŋaŋ nɩŋŋmɩna, dɩ fʋ tuo dagɩkʋ gie ta daa lugime fʋ wɩɩŋ mana ma. 22 Daa yime lagɩ lagɩ dɩ fʋ nagɩ fʋ nuusi dɩɩsɩ vuoŋ ma aŋ ʋ yi Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ nɩŋŋandɩɩsɩrʋ. Daa nagɩma fʋ nuuŋ a lume vuosi wʋbɩatɩ ma; ama mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ fʋ gbaŋ.

23 Fʋ kana ka hagɩrɩŋ saŋŋa mana wa, daa nyume nyaaŋ nyɩɩna ma, ama ŋaaŋ nyu daaŋ bɩta aŋ bʋ suŋŋi fʋ nyuutiti.

24 Vuosi bataŋ tʋmbɩatɩ wɔŋ dʋa wa yaalɩŋ ma ta ba ye ka dii ba sarɩya; ta vuosi bataŋ tʋmbɩatɩ nan daansɩ nyɩŋ yaalɩŋ ma ba sarɩya diile kʋaŋ. 25 Tʋnvɩɩna gbaŋ yiwo die, a taŋ nyɩŋ wa yaalɩŋ ma, ta nyindiekemba dɩ kana ka nyɩŋ yaalɩŋ ma gbaŋ dɩ kaaŋ bɩagɩ lɔbɩrɩ.

6

1 Dɩ yiwo talasɩ dɩ vuodiekemba mana dɩ yine yɔŋɩsɩ yɩma ba tieliŋ jɩlɩma, amʋ vuoŋ kaaŋ balɩ wʋbɩaŋ yaa gamma Ŋmɩŋ ma aŋaŋ tɩ dagɩkʋ. 2 Yɔŋɩsɩ diekemba tieliŋ dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrɩba daa vaa ba jɩlɩma yɩɩla dɩ ba yine ba nɩmballɩ wɩa, ama dɩ yiwo talasɩ dɩ banɩŋ ba faasɩ tʋma vɩɩnɩŋ, dama vuodiekemba dɩ yenene ba tʋʋmaha nyʋarɩka yiwo ba Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ chanchaalɩŋ ta ba cho be.

Ligire choti wɩa

Dɩ yiwo talasɩ dɩ fʋ dagɩma ta mʋʋlɩma wɩaha gie. 3 Vuodieke nɩŋ mana dɩ dagɩnana dagɩgaaŋ ta ka saagɩ a yi tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia nʋawɩaha aŋaŋ tɩ jɩaŋkʋ dagɩkʋ, 4 suuliye mɩŋ aŋaŋ kalinbaani ta ka sɩba wɩɩŋ, ta bɩ yallɩ nɩnhagɩrɩŋ aŋaŋ waagɩŋ lɔla yaa gamma wʋbalɩka chɩasɩ, ta naa yaa wa sʋgɩbɩaŋ aŋaŋ waagɩŋ, aŋaŋ vuosi zɩala aŋaŋ wʋbɩsɩbɩsɩ, 5 aŋaŋ nɩnhagɩrɩŋ saŋŋa mana vuobɩatɩ jigiŋ. Banɩŋ ba sʋgɩtɩ ka mɩŋŋɩ tʋma, ta ba bɩ wo wusieke. Ta bɩ yile dɩ Ŋmɩŋ dɩɩsɩŋ nan yi vuoŋ yi nyintitieŋ.

6 Dɩɩ yi vuoŋ nine dɩ suuli jadieke ʋ yalla, Ŋmɩŋ jɩaŋkʋ seŋ yie vuosi dɩ yie nyintitieliŋ, 7 dama die tɩ ka yaa jaaŋ mana a keŋ dʋnɩa ka gie me, ta tɩ kaaŋ bɩ nyɩŋ ka ma aŋaŋ jaaŋ mana. 8 Die wɩa dɩɩ yi tɩ yaa nyindiike aŋaŋ garɩtɩ tɩ vaa tɩ nine suulihe, 9 dama vuodiekemba dɩ yaalala ba bɩrɩŋ ligiretielibe, banɩŋ ba junene magɩsɩŋ ma, aŋaŋ chachabɩ ma, ta yaa gaanlɔla aŋaŋ lɔlɩbɩatɩ diekemba dɩ chʋʋsɩnana vuosi ta vasa ba nanna yɔrɩ wa. 10 Ligire yaalɩŋ pam yiwo wʋbɩatɩ yiri yiri piiliŋ. Vuosi bataŋ nagɩ wa ba gbaŋ a yi ligire yaala ma die wɩa ba vaa yadaka sieku ta ka bɩ yi Yisa yada, die wɩa ba yese sʋgɩchʋʋsɩŋ yiri yiri ba faasɩna a yaala ligirehe wɩa.

Wagɩma waagɩ vɩɩnɩŋ yaa gamma Yadaka wɩa

11 Ama fʋnɩŋ Timoti, yiwo vuodieke dɩ yine Ŋmɩŋ vuoŋ, dɩ vɩɩna dɩ fʋ vʋarɩ fʋ gbaŋ a nyɩŋ wɩaha gie mana ma, ta fʋ kpaŋŋɩ fʋ gbaŋ a yime wudieke dɩ nannana Ŋmɩŋ sʋŋ ta bemme sɩba wʋnɩŋ. Yallɩma yada, aŋaŋ choti, aŋaŋ hanɩa ta bemme sɔmm. 12 Kpaŋŋɩ fʋ gbaŋ ta wagɩma waagɩ vɩɩnɩŋ yaa gamma yadaka ma, ta pɔgɩlɩma miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ wa; Ŋmɩŋ die dɩ wana fʋ mɩŋ ta fʋ tuo miivolike saŋŋa dieke die fʋ yɩna fʋ gbaŋ gbaŋ siara vɩɩnɩŋ, vuosi pam nɩŋŋa wa. 13 Ta lele n wa yaala fʋ yɩ wa nʋaŋ Ŋmɩŋ nɩŋŋa vuodieke dɩ yɩnana jaaŋ mana miivoli, aŋaŋ Yisa Masia vuodieke die dɩ bala yɩ Pontiwosi Paliti aŋaŋ nɩŋŋmɩna yaa gamma ʋ yada ma yaalɩŋ ma wa. 14 Yɩ nʋaŋ dɩ fʋ nan dɩdɩ wudiekemba mana n yɩna fʋ wa amʋ vuoŋ kaaŋ galɩŋ fʋ, a ga tʋgɩ saŋŋa dieke tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia dɩ bala ʋ yiŋŋi keŋ wo. 15 Nabidie Ŋmɩŋ dieke tɩ bɩrɩnana wa, wʋnɩŋ ʋ nyɩɩna yine jakʋʋŋ, ta yi naakpɩɩma mana dɩaŋ Naaŋ, ta bɩ yi nyɩŋkʋra mana jakʋʋŋ, wʋnɩŋ ʋ bala ʋ vaa Yisa Masia yiŋŋi keŋ saŋŋa dieke dɩ mʋna. 16 Nabidie Ŋmɩŋ nyɩɩna ma kana ka kpie; ʋ bie wo chaankpeŋkpɩɩŋ dieke vuoŋ dɩ kana kaaŋ bɩagɩ a gbigi mi; wʋnɩŋ ʋ yiwo vuodieke vuota dɩ yene ka yeye yaa a nan bɩagɩ ye wo; wʋnɩŋ ʋ mʋna bɩrɩŋ ta ʋ hagɩrɩŋ nan dɩ beri yaa gamma haahuu. Wusie.

17 Kpaaŋ vuodiekemba dɩ yine nyintitieliŋ tɩŋgbaŋka ma wa dɩ ba daa nɩgɩma ba nyʋra yaa nagɩ ba tama a yi a ma, dama die nyinti yiwo bʋlɔgɩsɩŋ, ama balɩ ba dɩ ba yallɩma ba tama Ŋmɩŋ ma, wʋnɩŋ ʋ yine nyintitieŋ ta yɩa tɩ jadieke mana tɩ yaalala dɩ tɩ tuome ta bemme aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ. 18 Kpaaŋ ba dɩ ba tʋma tʋnvɩɩna, ta ba tʋnvɩɩnaha faasɩ dalama ta yi vuodiekemba nuusi dɩ tɩɩrɩnana aŋaŋ piini yɩɩla. 19 Die nan yi aŋ ba yallɩma nyinti arɩzanna ma, nyindiekemba dɩ kana ka chʋʋsa aŋ ka gbarɩ ba a ga tʋgɩ saŋŋa dieke ba bala ba keŋ mi wo; ta ba nan dɩ yallɩ miivoli dieke dɩ yine wusie miivolike.

20 Timoti, mɩŋŋɩ gbara wʋvɩɩŋ dieke Ŋmɩŋ dɩ nagɩna yi fʋ nuusi me wo. Vʋarɩ fʋ gbaŋ a nyɩŋ gaantɩ nɩnhagɩrɩŋ aŋaŋ azama dieke dɩ wone nyʋarɩ ta ka nyɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ, ta vuosi bataŋ dɩ zɩ ta wasa ka ‘sɩbɩŋ’ wa, 21 dama vuosi bataŋ baarɩ dɩ ba yallɩ wa sɩbɩkʋ gie, die wɩa ba vaa yadaka sieku.

Ŋmɩŋ suŋŋiŋ bemme nɩ ma.

2 Timoti

1

2

3

4

Pɔɔli gbaŋ dieke dɩ gʋtɩna bule ʋ maagɩna a yɩ

Timoti

wʋnna

1

1 Manɩŋ Pɔɔli, vuodieke dɩ yine Yisa Masia tʋntʋntʋ Ŋmɩŋ choti ma wa, dɩ n mʋʋlɩma miivoli dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩ nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ wa Masia wɩa wa, 2 n maaga gbaŋkʋ gie a yɩa n bʋachoti Timoti.

Tɩ Chʋa Ŋmɩŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋi fʋ, ta chɩgɩ fʋ zɔɔlɩŋ, ta bɩ yɩ fʋ sʋgɩdʋagɩŋ.

Kpaamɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ waasɩŋ wɩa

3 Ŋmɩŋ vuodieke n jɩanna aŋaŋ sʋgɩyɩalɩŋ sɩba n chɔɔŋkʋʋlɩŋ die dɩ jɩanna wa dene wo, maŋ keŋ jʋʋsa wa n ŋaaŋ tɩɩnsɩ wa fʋ wɩa saŋŋa mana n jʋʋsɩkʋ ma, yuŋ aŋaŋ ŋmɩntʋasɩ, ta waasa wa fʋ wɩa. 4 N tɩɩnsa fʋ nɩntaantɩ wɩa, ta ko yaala n ye fʋ ta yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ pam. 5 Ta tɩɩnsa fʋ yine Yisa Masia yada aŋaŋ wusie dene wo, yada dieke fʋ nuŋkʋʋŋ Lowisi aŋaŋ fʋ nuŋ Yunisi die dɩ yalla wa, n sɩba dɩ fʋ gbaŋ yaa wa kanɩŋ yadaka mi. 6 Die wɩa maŋ tɩɩnsa fʋ dɩ fʋ vaa piini dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna fʋ saŋŋa dieke n nagɩna n nuuŋ a diisi fʋ ma wa hagɩ ŋmɩŋsikpeŋ. 7 Dama Halɩkasɩ dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna tɩ ka yɩa tɩ ŋmaamɩŋ, ama Halɩkasɩka yɩa tɩ hagɩrɩŋ aŋaŋ choti aŋaŋ yigi-n-gbaŋ beriŋ.

8 Die wɩa, mʋʋlɩma tɩ Yɔmʋtieŋ wɩaha ta daa chɩgɩma viivi. Da bɩ chɩgɩma viivi n benne dansarɩka sʋŋ ʋ wɩa wa, ama saagɩma a dime wahala wʋvɩɩnaha wɩa, sɩba Ŋmɩŋ dɩ yɩnana fʋ hagɩrɩŋ dene wo. 9 Wʋnɩŋ Ŋmɩŋ gbatɩna tɩ a taaŋ ta wa tɩ dɩ tɩ keŋ yi ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ vuosi, daa tɩ tʋnvɩɩna wɩa, ama ʋ gbaŋ gbaŋ die sanna dɩ ʋ nan chɩgɩ tɩ zɔɔlɩŋ. Die ʋ saŋ wa naa ta ye ka naaŋ dʋnɩa, dɩ ʋ nan chɩgɩ tɩ zɔɔlɩkʋ gie Yisa Masia wɩa. 10 Ama tɩ Gbɩgbatɩtaantʋ Yisa Masia keniŋ yuorine a dagɩ tɩ, wʋnɩŋ Yisa Masia die chʋʋsɩna kuŋ hagɩrɩŋ, ta bɩ dagɩ tɩ dɩ tɩ saagɩ ʋ wʋvɩɩnaha tɩ nan ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ.

11 Ŋmɩŋ wɔŋ wa mɩŋ mɩŋ dɩ n yi tʋntʋntʋ aŋaŋ dɩdagɩrʋ ta mʋʋlɩma wʋvɩɩnaha. 12 Die wɩa, maŋ die wahalaka mi ta ka chɩga viivi. Dama n sɩba vuodieke n tuone a dii wo, ta sɩba aŋaŋ wusie dɩ ʋ nan bɩagɩ gbarɩ jadieke ʋ nagɩna a yi n nuusi me wo a ga tʋgɩ Dakpatɩkɩrɩ daarɩ. 13 Wudieke fʋ wʋnna a nyɩŋ n jigiri, mɩŋŋɩ pɔgɩlɩka aŋaŋ yada aŋaŋ choti dieke Yisa Masia dɩ yɩnana tɩ wa. 14 Ŋmɩŋ Halɩkasɩ hagɩrɩŋ dɩ benne fʋ ma wɩa, mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ wʋvɩɩŋ diekemba ʋ nagɩna yi fʋ nuusi me wo.

15 Sɩba a baarɩ dɩ vuodiekemba mana dɩ benne Asia tɩŋgbaŋ ma wa die chɩgɩ ta vaa mɩŋ mɩŋ; ba bataŋ yine Fejelusi aŋaŋ Hemojenesi. 16 Tɩ Yɔmʋtieŋ, chɩgɩ Onesiforusi tigiŋ vuosi zɔɔlɩŋ, dama die ʋ kpaŋŋɩsa mɩŋ mɩŋ saŋŋa mana. Die ʋ ka chɩga viivi aŋaŋ n benne dansarɩka ma wa, 17 die ʋ kenne tʋgɩ Romi tɩŋ ma wa, die ʋ piiliye mɩŋ a yaala n jigiŋ a ga tʋgɩ saŋŋa dieke ʋ yene mɩŋ. 18 Tɩ Yɔmʋtieŋ chɩgɩ wa zɔɔlɩŋ Dakpatɩkɩrɩ daarɩ ma. Fʋ gbaŋ sɩba vɩɩnɩŋ die ʋ suŋŋine mɩŋ dene, Efesusi tɩŋ ma.

2

Yisa Masia soja vɩɩnʋ wɩa

1 N bʋa, fʋnɩŋ nɩŋ vaa fʋ sʋŋ hagɩrɩma Yisa Masia die dɩ suŋŋine fʋ dene ʋ zɔɔlɩnchɩgɩla ma wɩa. 2 Die fʋ wone a wʋŋ dagɩ dieke a nyɩŋ n jigiri vuosi pam nine me wo, nagɩ kanɩŋ dagɩkʋ mi a dagɩ vuodiekemba dɩ yine yɩantieliŋ, ta nan bɩagɩ dagɩ ba chanchaalɩŋ.

3 Saagɩma wahala diile Yisa Masia wɩa sɩba soja vɩɩnʋ dɩ ŋaana die wahala dene wo. 4 Soja dieke dɩ yaala ʋ jakʋʋŋ nine suuli wo ʋ ka bɩ lagɩma ʋ beriŋ aŋaŋ wudieke dɩ kana ka yi sojasi tʋʋma. 5 Vuodieke dɩ chɩgɩnana pagɩsɩŋ chɩgɩla kaaŋ bɩagɩ chɩgɩ dii ta tuo diilehe tune ntaala ʋ dɩɩ chɩgɩlaha mɩraha mana. 6 Kpɩkpaarʋ dieke dɩ faasɩna tʋŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna mʋ ʋ woliŋ ye wo nyindiikehe tʋaŋ. 7 Yilime yaa gamma wudieke n balala dama tɩ Yɔmʋtieŋ nan yɩ fʋ yɩaŋ aŋ fʋ sɩmma a mana chɩasɩ.

8 Tɩɩnsɩma Yisa Masia wɩa, vuodieke die dɩ yine naaŋ Davidi haagɩŋ ta hagɩ kumbu me wo, sɩba n mʋʋlɩna wʋvɩɩnaha a dagɩ dene wo. 9 N mʋʋlɩnana wʋvɩɩnaha wɩa n die wahala ta ba bɔbɩ mɩŋ aŋaŋ chɔrɩma sɩba wʋbɩayiiru. Ama Ŋmɩŋ wɩaha nɩŋ ka bɔbɩ aŋaŋ chɔrɩma. 10 Ta yaa hanɩa wahala mana ma Ŋmɩŋ vuovʋarɩkaha wɩa, amʋ ba gbaŋ ba nan ye gbatɩtaanɩŋ Yisa Masia ma, ta yallɩma sʋgɩfɩalɩ dieke dɩ wone kpatɩŋ. 11 Wɩaha gie yiwo wusie dɩ:

“Dɩɩ yi tɩ kpiye mɩŋ aŋaŋ wa

tɩ nan keŋ yaa miivoli aŋaŋ wa.

12 Dɩɩ yi tɩ bɩ kpaŋŋa tɩ gbaŋ

tɩ nan keŋ gʋtɩ dii naaŋ aŋaŋ wa;

ama tɩ baarɩ tɩ ka sɩba wa

ʋ gbaŋ ʋ nan keŋ baarɩ dɩ ʋ ka sɩba tɩ.

13 Dɩɩ yi tɩ keŋ yiŋŋi ʋ kʋaŋ

ama wʋnɩŋ nɩŋ ʋ nan wɩarɩ yi wusietieŋ

dama ʋ kaaŋ bɩagɩ chiisi ʋ gbaŋ gbaŋ beriŋ.”

Tʋntʋŋ dieke dɩ fɩalɩnana Ŋmɩŋ sʋŋ

14 Tɩɩnsɩma fʋ vuosi wɩɩrɩ gie, ta kpaaŋ ba aŋaŋ nɩŋŋmɩna Ŋmɩŋ nɩŋŋa dɩ ba daa wagɩma yaa gamma wʋpɩasɩtɔgɩtɩ ma, a wo nyʋarɩ ama a chʋʋsa vuodiekemba dɩ wʋnnana wa mɩŋ. 15 Kpaŋŋɩ fʋ gbaŋ aŋ Ŋmɩŋ bɩrɩ fʋ, ta yi tʋntʋntʋ dieke dɩ kana ka chɩga viivi aŋaŋ ʋ tʋʋma, ta mɩŋŋɩ daga Ŋmɩŋ wusieke. 16 Vʋarɩ fʋ gbaŋ a nyɩŋ wʋbalɩkɩ tɔgɩtɩ ma, dama ka wo nyʋarɩ ta nan bɩ vaa vuosi bemme saasaa aŋaŋ Ŋmɩŋ. 17 Hanɩŋ wʋbalɩka nɩŋ sɩɩ sɩba kʋjagɩ dieke dɩ kana ka kpiye. Hamenusi aŋaŋ Filetusi ye daga die dagɩkʋ. 18 Ba va wa wusie dagɩkʋ ta bala dɩ kumbu hagɩkʋ wɔŋ keŋ a tɩaŋ mɩŋ, die wɩa ta chʋʋsa vuosi bataŋ yada, 19 ama Ŋmɩŋ vuovʋarɩka nɩŋ zie mɩŋ ta ka dɔma, ta wudieke dɩ maagɩna a dɩɩsɩ ba ma yiwo naa: “Tɩ Yɔmʋtieŋ sɩba vuodiekemba dɩ yine ʋ sɩɩtɩ”, ta a bɩ maagɩ dɩ, “Vuodieke nɩŋ mana dɩ balala dɩ ʋ yiwo tɩ Yɔmʋtieŋ sɩɩtɩ mʋ ʋ chɩgɩ nyɩŋ wa bɩaŋ yiile me.”

20 Kpala yiri yiri bie wo tigikpɩɩŋ ma, daa a mana yine kʋrɩbɩsɩ, ataŋ yiwo tɩmbala ta ataŋ dɩaŋ dɩ yi kpala. A taŋ zie mɩŋ a gbarɩ wa daakpɩɩŋ daraaŋ, ataŋ dɩaŋ ba yaa tʋma daaŋ mana. 21 Vuodieke dɩ vana bɩaŋ ta yi sʋgɩyɩalɩntieŋ, bala ʋ yi kpalɩ dieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ nagɩ tʋŋ ʋ tʋʋma, fʋ beriŋ nan dɩ vɩɩna, ta nan yi siri dɩ tɩ Yɔmʋtieŋ nagɩ fʋ tʋŋ tʋnvɩɩnɩŋ mana. 22 Vʋarɩ fʋ gbaŋ a nyɩŋ dalʋaka lɔlɩbɩatɩ ma, ta mɩma a yaalɩma sʋgɩyɩalɩŋ, aŋaŋ yada, aŋaŋ choti, aŋaŋ sʋgɩdʋagɩŋ, ta lagɩma aŋaŋ vuodiekemba dɩ yalla sʋgɩyɩalɩŋ ta wasa tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ ʋ suŋŋi be wo. 23 Chɩgɩ nyɩŋ gaantɩŋ aŋaŋ nɩnhagɩrɩtɔgɩtɩ ma, dama sɩba a baarɩ a kpatɩŋ yiwo waagɩŋ. 24 Tɩ Yɔmʋtieŋ tʋntʋntʋ ka mʋ ʋ wagɩma waagɩŋ. Ʋ mʋ ʋ yi burichi vuoŋ, ta yi dɩdagɩrʋvɩɩŋ dieke dɩ yalla suguru, 25 ta yi vuodieke dɩ benne sɔmm, ta kpaama vuodiekemba dɩ nɩgɩnana nɩnhagɩrɩŋ aŋaŋ wa. Vuoŋ zɩ Ŋmɩŋ nan keŋ vaa ba tarɩgɩ ba beriŋ ta keŋ sɩmma wusieke, 26 ta ba sʋŋanyile nan yiŋŋi keŋ aŋ ba chɩgɩ nyɩŋ Sitaani chachabɩ ma, chachabɩ dieke dɩ yigine be ta vaa ba yie ʋ dʋŋŋʋkʋ wa.

3

Dakpatɩkaha wɩa

1 N yaala fʋ sɩmma wɩɩrɩ gie, dɩ dakpatɩkaha saŋŋa dɩ nan dɩ tʋa. 2 Vuota nan yi halɩtieliŋ, ta faasɩ cho ligire, ta yi kalinbaan tieliŋ, ta kuule, ta bɩ yi vuodiekemba dɩ zɩanana vuosi, aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka tuose ba tieliŋ nʋa, aŋaŋ vuodiekemba nine dɩ kana ka suule jaaŋ, aŋaŋ vuodiekemba dɩ kana ka chɩga Ŋmɩŋ, 3 ta yi vuodiekemba dɩ wone choti aŋaŋ taŋ, ta kaaŋ dɩ chɩga zɔɔlɩŋ, ta yi mɔlanfɩkɩtieliŋ, ta kaaŋ bɩagɩ yige ba gbaŋ, ta nan dɩ tʋa, ta kaaŋ dɩ yaala wʋvɩɩnɩŋ, 4 ta nan dɩ nyɩnna ba chanchaalɩŋ kʋaŋ, ta yi pogi pogi tieliŋ, ta kɔta ba gbaŋ, ba nan dɩ cho nansɩŋ a tɩaŋ Ŋmɩŋ, 5 ba nan keŋ a yi sɩba vuodiekemba dɩ jɩanna Ŋmɩŋ ama ta zeti Ŋmɩŋ hagɩrɩbʋ. Nɩ vʋarɩ nɩ gbaŋ a nyɩŋ banɩŋ vuosi mi. 6 Ba bataŋ juo tige me a gaama hɔgʋgaatɩba, vuodiekemba dɩ yinene bɩaŋ pam wa ta dɩ ba sʋgɩtɩ lɔlɩbɩatɩ yiri yiri wo. 7 Saŋŋa mana hɔgʋba gie bʋgɩra mɩŋ ama ba kaaŋ wɔŋ sɩba wusie sieku. 8 Sɩba Janesi aŋaŋ Jamberesi die dɩ kana ka saagɩ a yɩ Mosisi wo, dembisi gie sɩwa dene, ba waga aŋaŋ wusieke, ba sʋŋanyile ka vɩɩna, ba ka bɩ dɩ yadaka sieŋ. 9 Ama ba kaaŋ dɩ gaama vuosi a yʋasɩ, dama vuoŋ mana nan keŋ ye ba gaatɩŋ dɩ sɩna die sɩba die dɩ yine a yi Janesi aŋaŋ Jamberesi dene wo.

Kpatɩŋ kpaamɩŋ

10 Ama fʋnɩŋ nɩŋ, dɩ wa n dagɩkʋ aŋaŋ n beriŋ aŋaŋ n sʋŋanyile. Wɔŋ sɩba n yine Masia yada dene, aŋaŋ suguru, aŋaŋ n choti aŋaŋ vuota, aŋaŋ n hanɩa, 11 ta bɩ sɩba vuosi dɩ mugisine mɩŋ dene, aŋaŋ n wahala diile. Sɩba wudiekemba mana die dɩ yine mɩŋ Antiyoku aŋaŋ Yikonumi aŋaŋ Lisitira tɩgɩsɩ me. Sɩba die n yene mugisibɩatɩ dene, ama tɩ Yɔmʋtieŋ die vʋarɩ mɩŋ mɩŋ a nyɩŋ a mana ma. 12 Wusie, vuodiekemba mana dɩ yine Yisa Masia sɩɩtɩ ta yaala ba bemme vɩɩnɩŋ nan ye mugisiŋ a nyɩŋ vuosi jigiŋ; 13 ta vuobɩatɩ aŋaŋ gɩgaantɩba nan keŋ gʋta ba wʋbɩatɩ ta gaama vuosi ta vuosi dɩaŋ dɩ gaama ba. 14 Ama fʋnɩŋ nɩŋ, ye yalla wusie dieke ba dagɩna fʋ wa, ta fʋ faasɩ tuo dii wo, dama wɔŋ sɩba dɩ vuodiekemba dɩ yine fʋ dɩdagɩrɩŋ yiwo wusietieliŋ. 15 Ta fʋ ballɩbɩsɩ mi wɔŋ sɩba Ŋmɩŋ gbaŋkʋ dɩ bɩagɩna yɩa fʋ yɩaŋ ta daga fʋ fʋ baaŋ yi Yisa yada dene ta ye gbatɩtaanɩŋ. 16 Wudieke mana dɩ benne Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma wa nyɩŋ wa ʋ nʋaŋ ma, ta a mana dɩ yaa nyʋarɩ, ta daga ʋ wɩa, ta kpaama tɩ, ta wʋnsa tɩ beriŋ, ta daga tɩ sʋgɩyɩalɩŋ beriŋ, 17 dɩ vuodieke dɩ jɩanna Ŋmɩŋ beriŋ vɩɩŋ ma, dɩ ʋ yi siri ta tʋma wʋvɩɩna yiri yiri mana.

4

1 Yisa Masia vuodieke dɩ bala ʋ keŋ dii naarɩ ta dii vuodiekemba dɩ benne ba miivoli me aŋaŋ kpiiliŋ sarɩya wa, wʋnɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ nɩŋŋa maŋ bala fʋ naa, 2 dɩ fʋ mʋʋlɩma ʋ wɩa saŋŋa mana, dɩɩ yi saŋŋa dɩ mʋ yaa ka ka mʋ, ta balɩma vuosi ba wʋbɩatɩ, ta kpaama ba, ta kpaŋŋɩsɩma ba ta dagɩma ba wɩaha aŋaŋ suguru saŋŋa mana. 3 Dama saŋŋa kieŋ ta vuosi kaaŋ dɩ wʋmma dagɩvɩɩnʋ, ama ba nan keŋ dɩ ba gbaŋ gbaŋ ba lɔlɩbɩatɩ, ta nan dɩ wʋmma yɩa dɩdagɩrɩŋ pam diekemba dɩ dagɩnana wa wudieke ba yaalala ba wʋŋ. 4 Ba kaaŋ dɩ wʋmma wusieke, ama ta wʋmma yɩa ŋmɩnchɩbɩsɩ dagɩŋ. 5 Ama fʋnɩŋ nɩŋ, mʋ fʋ yigi wo fʋ gbaŋ wɩɩŋ mana ma, ta yallɩma hanɩa wahala ma ta mʋʋlɩma Yisa Masia wʋvɩɩnaha, ta tʋma tʋŋ dieke mana Ŋmɩŋ dɩ nagɩna a yɩ fʋ wa.

6 Dama manɩŋ nɩŋ, saŋŋa gbigiye mɩŋ dɩ n yi sɩba kaaba Ŋmɩŋ koriŋ me. Saŋŋa keŋye mɩŋ dɩ n nyɩŋ tɩŋgbaŋka gie me. 7 N mɩwa mɩvɩɩnɩŋ, ta tʋŋ n tʋʋma kpatɩ, ta ye pɔgɩlɩ yada wɩaha keŋ keŋ. 8 Die wɩa, nyʋarɩ dieke dɩ yine sʋgɩyɩalɩntieliŋ nyʋarɩ dʋa gbarɩ mɩŋ mɩŋ arɩzanna ma; ta tɩ Yɔmʋtieŋ, vuodieke dɩ dine vuota sarɩya aŋaŋ wusie wo nan keŋ yɩ mɩŋ kanɩŋ nyʋarɩ sarɩya diile daraaŋ. Daa n nyɩɩna ma ʋ baa ʋ yɩ, ama ʋ nan yɩ vuodiekemba mana dɩaŋ dɩ yaalala dɩ ʋ keŋ wo.

Wʋbalɩka kpatɩŋ

9 Kpaŋŋɩ fʋ gbaŋ a keŋ n jigiŋ daraa ale wa gie. 10 Dama Demasi dɩ faasɩna cho tɩŋgbaŋka gie nyinti pam wɩa, ʋ va mɩŋ mɩŋ ta ga Tesalonika tɩŋ, ta Kiresikensi dɩaŋ dɩ ga Galasia tɩŋgbaŋ ma, ta Tatusi dɩaŋ dɩ ga Dalimasia tɩŋgbaŋ ma. 11 Luki nyɩɩna ma benne n jigiŋ. Nagɩ Maki a keŋ aŋaŋ wa, dama ʋ tʋʋma yaa nyʋarɩ pam a yɩ mɩŋ. 12 N tʋŋ wa Tikikusi Efesusi tɩŋ ma. 13 Fʋ keŋ kieŋ saŋŋa dieke, fʋ nagɩ n jayeekiwaŋ dieke n vana a taaŋ Tiroasi tɩŋ ma Kapusi jigiri aŋaŋ n gbaŋ pilikehe aŋaŋ gbaŋ tɩalɩkaha.

14 Alekizanda, vuodieke dɩ yine macheeri wo yi mɩŋ wʋbɩaŋ pam; Ŋmɩŋ nan datɩ ʋ tɩbɩŋ ʋ yine naa wɩa. 15 Sɩmma fʋ gbaŋ aŋaŋ wa, dama ʋ waga aŋaŋ wʋvɩɩŋ dieke tɩ mʋʋlɩnana pam.

16 Die n wolinne bala dɩ n vʋarɩ n gbaŋ sarɩya diile saŋŋa wa, die vuoŋ ka zie n kʋaŋ, ba mana die chɩgɩ ta va mɩŋ mɩŋ; Ŋmɩŋ da keŋ chʋʋsɩ ba wɩɩrɩ gie wɩa. 17 Ama tɩ Yɔmʋtieŋ die dɩ bie n jigiŋ ta yɩ mɩŋ hagɩrɩŋ maŋ bɩagɩ a mʋʋlɩ wʋvɩɩnaha mana a yɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosisi dɩ ba wʋŋ. Wʋnɩŋ die gbatɩna mɩŋ a nyɩŋ naachigiŋ nʋaŋ ma. 18 Wʋnɩŋ ʋ bɩna baa ʋ vʋarɩ mɩŋ a nyɩŋ bɩaŋ mana ma, ta nagɩ mɩŋ a ga juu ʋ naarɩ ma arɩzanna ma aŋaŋ alaafɩa. Wʋnɩŋ ʋ sɩna bɩrɩŋ yaa gamma haahuu. Wusie.

Kpatɩŋ waasɩŋ

19 N waasa Pirisila aŋaŋ Akuyila, aŋaŋ Onesiforusi tigiŋ vuosi mana. 20 Erasitusi die wɩarɩ bie wo Korinti tɩŋ ma, ta maŋ vaa Tirofimusi Militusi tɩŋ ma dama die ʋ wo alaafɩa. 21 Kpaŋŋɩ fʋ gbaŋ ta fʋ keŋ ta tafaaŋ wa tʋgɩ.

Yubulusi aŋaŋ Pudensi aŋaŋ Linusi aŋaŋ Kolodia aŋaŋ tɩ nɩmballɩ mana waasa nɩ.

22 Tɩ Yɔmʋtieŋ bemme aŋaŋ nɩ.

Ŋmɩŋ suŋŋiŋ bemme nɩ mana ma.

Tatusi

1

2

3

Gbaŋ dieke Pɔɔli dɩ maagɩna a yɩ

Tatusi

wʋnna

1

1 Manɩŋ Pɔɔli, vuodieke dɩ yine Ŋmɩŋ yɔmʋ ta bɩ yi Yisa Masia tʋntʋntʋ wa, manɩŋ Ŋmɩŋ die dɩ vʋarɩ a tʋŋ mɩŋ ʋ vuovʋarɩkaha jigiŋ dɩ n vaa ba yada hagɩrɩma, ta vaa ba sɩmma wusie dieke tɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ dɩ dagɩna, 2 ta bɩ yɩa ba tama dɩ ba nan ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ. Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ kana ka chɩba wɩaha die wɔŋ yɩ tɩ nʋaŋ mɩŋ dɩ ʋ nan yɩ tɩ miivoli gie, ta wa keŋ naaŋ tɩŋgbaŋka gie, 3 ta saŋŋa dieke dɩ mʋna wa, die ʋ yuorihe a dagɩ tɩ ʋ wɩaha ma; ta die nagɩ wɩaha a yi n nuusi me maŋ mʋʋlaha sɩba tɩ Gbɩgbatɩtaantʋ Ŋmɩŋ die dɩ dagɩna mɩŋ dene wo.

4 Manɩŋ n maaga yɩa fʋnɩŋ Tatusi, fʋnɩŋ vuodieke dɩ yine n bʋavɩɩnʋ yada balɩŋka ma. Tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ aŋaŋ tɩ Gbɩgbatɩtaantʋ Yisa Masia suŋŋi fʋ ta bɩ yɩ fʋ sʋgɩdʋagɩŋ.

Yaa gamma Tatusi tʋʋma Kireeti tɩŋ ma

5 Die n vaa fʋ mɩŋ Kireeti tɩŋ ma dɩ fʋ wʋnsɩ wudiekemba mana dɩ yine talasɩ, ta bɩ vʋarɩ Masia dɩdɩɩsɩrɩba nyɩŋkʋra tɩŋ mana ma, sɩba n dagɩna fʋ dene wo. 6 Dɩ yiwo talasɩ dɩ Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ nɩŋŋandɩɩsɩrʋ wome bɩaŋ; ta yallɩma hɔgʋbalɩmɩŋ nyɩɩna; ta ʋ ballɩ yi Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ ta da yi ballɩbɩatɩ aŋaŋ tɩbɩhagɩrɩtieliŋ. 7 Dama Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ nɩŋŋandɩɩsɩrʋ sɩna Ŋmɩŋ tʋʋma, die wɩa dɩ yiwo talasɩ dɩ ʋ da yallɩma bɩaŋ, ʋ ka mʋ ʋ yallɩma kalinbaani, yaa a jɩma sɩnyɩɩrɩŋ yɔrɩ yɔrɩ, yaa a yi vuodieke dɩ nyunene daaŋ a buge, yaa vuodieke dɩ yaalala waagɩŋ, yaa vuodieke dɩ faasɩna a yaala ligire pam. 8 Ama ʋ mʋ ʋ yiwo vuodieke dɩ mɩŋŋɩna tuose chaanɩŋ ʋ tigiŋ me, ta cho dɩ ʋ yime wudieke dɩ vɩɩna, ta bɩ yi vuodieke dɩ yalla yɩaŋ, ta bemme vɩɩnɩŋ, ta bɩ yi sʋgɩyɩalɩntieŋ, ta bɩagɩ a yige ʋ gbaŋ. 9 Ta yi vuodieke dɩ mɩŋŋɩna a pɔgɩlɩ wusie wɩaha sɩba a dagɩna dene. Die nan vaa ʋ mɩŋŋɩ dagɩ vuosi dagɩ dieke dɩ vɩɩŋna, ta bɩagɩ a nyaŋŋa vuodiekemba dɩ kana ka saaga yɩa wusie dagɩkʋ.

10 N bala fʋ naa dama nʋazetitielibe dala pam, ta Juu vuosi dɩ sɩɩ dene, ba naga ba wudiekemba dɩ wone nyʋarɩka a gaama vuosi mɩŋ. 11 Dɩ yiwo talasɩ dɩ fʋ kagɩ ba wʋbalɩkaha gie, dama ba yalla ligire chotibɩatɩ wɩa ba daga vuosi wudieke dɩ kana ka vɩɩna dɩ ba dagɩ, die dɩ chɔrɩŋ tige ataŋ vuosi sʋŋanyile. 12 Kireeti daa wʋnyɩ vuodieke dɩ yine dɩdagɩrɩkpeŋkpɩɩŋ die baarɩ dɩ, “Kireeti vuosi mana yiwo ŋmɩnchɩbɩtieliŋ, ta bɩ yi vuobɩatɩ sɩba haagɩŋ dɔmbɩatɩ ta bɩ yi walɩnkpɩatieliŋ ta yaa wutuliŋ pam.” 13 Wudieke die ʋ bala wa yiwo wusie, die wɩa galɩŋ ba ba nine me amʋ ba nan yi wudieke dɩ yine wusie yada, 14 ta daa bɩ wʋmma Juu vuosisi sunsobilitɔgɩtɩ, ta daa bɩ wʋmma a yɩma vuodiekemba dɩ zetine wusie wɩaha dagɩkʋ. 15 Sʋgɩyɩalɩntieliŋ jigiŋ nɩŋ, jaaŋ mana yɩantɩya mɩŋ a yɩ ba, ama wʋbɩayiiribe dɩ kana ka yi Masia yada wa jigiŋ nɩŋ, jaaŋ ka yɩantɩya a yɩ ba, dama ba sʋŋanyile aŋaŋ ba yɩaŋ ka yɩantɩya. 16 Ba wasa ba gbaŋ Ŋmɩŋ vuosi ama ba wuyiike dɩ ka dagɩ dɩ ba yiwo Ŋmɩŋ vuosi. Ba yiwo nʋazetitieliŋ, ta haa taŋ, ta ka mʋ ba yi wudieke dɩ vɩɩŋna.

2

Yaa gamma wusie dagɩkʋ wɩa

1 Tatusi, mʋ fʋ dagɩma wudieke dɩ yine wusie. 2 Kpaama nyɩŋkʋraha dɩ ba bemme sɔmm, ta yallɩma yɩaŋ, ta bɩ yigi ba gbaŋ, ta mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ Masia wɩaha, ta chome vuosi, ta bɩ yallɩma sikimiŋ. 3 Bɩ kpaaŋ hɔgʋ nyɩŋkʋraha die gbaŋ gbaŋ, dɩ ba bemme sɩba vuodiekemba dɩ benne kasɩ dɩ mʋna dɩ ba bemme dene, ta daa yi kʋagaarɩŋ, ta daa bɩ nyume daaŋ a bugime. Ba mʋ ba dagɩma wudiekemba dɩ vɩɩŋna, 4 ta dagɩma hɔgʋlɩabaha dɩ ba chome ba chʋllɩŋ aŋaŋ ba ballɩ, 5 dɩ ba bɩ yigime ba gbaŋ, ta bemme kasɩ, ta yi hɔgʋvɩɩna ba chʋllɩŋ tige me, ta tuosime ba chʋllɩŋ nʋa. Die nan yi aŋ vuoŋ kaaŋ bɩagɩ balɩ wʋbɩatɩ yaa gamma Ŋmɩŋ wɩaha. 6 Bɩ kpaaŋ dalʋakaha die gbaŋ gbaŋ, dɩ ba yigime ba gbaŋ. 7 Fʋ gbaŋ bemme vɩɩnɩŋ jaaŋ mana ma, aŋ ka yi dagɩtɩ a yɩ ba. Dagɩma ba Masia wɩaha aŋaŋ wusie, ta vaa fʋ nine ŋmɩntɩ, 8 ta balɩma wudieke dɩ tʋgɩsɩna amʋ fʋ dataasɩsɩ kaaŋ ye wɩɩŋ a balɩ a chʋʋsɩ tɩ, die nan vaa ba dii viivi. 9 Dɩ vɩɩna dɩ yɔŋɩsɩ tuosime ba tieliŋ nʋa, ta yime wudieke dɩ fɩalɩnana ba sʋŋ jaaŋ mana ma. Ba tielibe dɩ keŋ bala wɩa, ba da nɩgɩma nɩnhagɩrɩŋ aŋaŋ ba, 10 yaa ba gaarɩma ba. Dɩ yiwo talasɩ dɩ ba dagɩ dɩ ba yiwo vuovɩɩna ta yi wusietieliŋ saŋŋa mana amʋ ba nan vaa Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ yine tɩ gbɩgbatɩtaantʋ wa dagɩkʋ ye bɩrɩŋ wudieke mana ba yinene me. 11 Dama Ŋmɩŋ yɩ wa vuota mana sieŋ dɩ ʋ ye gbatɩtaanɩŋ; naa dagɩya ʋ zɔɔlɩnchɩgɩla dɩ dala dene. 12 Kanɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩlaka mi dagɩ tɩ mɩŋ dɩ tɩ vaa wudiekemba mana dɩ kana ka dɩ Ŋmɩŋ sieŋ, aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie lɔlɩbɩatɩ, ama ta yigi tɩ gbaŋ, ta bemme vɩɩnɩŋ, ta dɩa Ŋmɩŋ tɩŋgbaŋka gie me, 13 dama tɩ chɩɩsa mɩŋ ta yaa tama dieke dɩ yɩnana tɩ sʋgɩfɩalɩŋ dɩ tɩ Ŋmɩŋ kpeŋkpɩɩka aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia nan keŋ nyɩŋ chuulikpeŋkpɩɩŋ ma. 14 Die ʋ tuo wo tɩ kuŋ a kpi dɩ ʋ gbatɩ tɩ a nyɩŋ wʋbɩatɩ mana ma, ta yi tɩ sʋgɩyɩalɩntieliŋ dɩ yine ʋ nyɩɩna ma sɩɩtɩ, dɩ tɩ yi vuodiekemba nine dɩ ŋmɩntɩna aŋaŋ tʋnvɩɩna yiile. 15 Dagɩma ba wɩaha gie mana, ta kpaŋŋɩsɩma ba, ta kpaaŋ ba aŋaŋ Ŋmɩŋ dɩ yɩna fʋ yiko dene, ta da vaa vuoŋ daansɩ fʋ yɔrɩ.

3

Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ dɩ mʋna ba bemme dene

1 Kpaaŋ fʋ vuosisi dɩ ba yɩma naalɩŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ yalla yiko jɩlɩma, ta tuosime ba nʋa ta yime siri dɩ ba yi wudiekemba mana dɩ vɩɩŋna. 2 Balɩ ba dɩ ba da balɩma wʋbɩatɩ yaa gamma vuosi mi, ta da wagɩma taŋ, ta bemme sɔmm, ta yɩma vuoŋ mana jɩlɩma. 3 Dama saŋŋa dieke die dɩ tɩanna wa die tɩ gbaŋ die tɩ wo yɩaŋ, ta yi nʋazetitieliŋ, ta dɩɩ sie dieke dɩ kana ka tʋgɩsɩya, ta dɩɩ lɔlɩbɩatɩ sieti yiri yiri. Die tɩ wo sʋŋanyilivɩɩna, ta die yaa sʋgɩbɩaŋ, die tɩ haa tɩ chanchaalɩŋ, ta ba dɩaŋ ba haa tɩ. 4 Ama saŋŋa die dɩ keŋ tʋgɩ tɩ gbɩgbatɩtaantʋ Ŋmɩŋ die dɩ dagɩ tɩ dɩ ʋ yaa zɔɔlɩnchɩgɩla ta cho vuoŋ mana, 5 ta gbatɩ tɩ a taaŋ. Die dɩ ka yiwo tɩ tʋnvɩɩna wɩa ama die dɩ yiwo ʋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa die ʋ gbatɩ tɩ a taaŋ, ta die dɩ vaa ʋ Halɩkasɩka die dɩ sɩɩ tɩ ta vʋarɩ tɩ tʋmbɩatɩ, ta yɩ tɩ mɩrɩhaalɩŋ aŋaŋ miivoli haalɩŋ. 6 Ŋmɩŋ die yɩ tɩ wa ʋ Halɩkasɩka, tɩ Gbɩgbatɩtaantʋ Yisa Masia wɩa, 7 amʋ ʋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa tɩ nan bɩrɩŋ vuovɩɩna ʋ jigiŋ, ta ye miivoli dieke dɩ wone kpatɩkʋ, ta tɩ yaa tama dɩ tɩ nan ye wo. 8 Wɩaha gie yiwo wusie.

N yaala fʋ nagɩ fʋ sʋŋanyile mana a dagɩma ba naa, ta vuodiekemba dɩ yine Ŋmɩŋ yada wa nan nagɩ ba saŋŋa mana a yie wʋvɩɩna. Wɩaha gie vɩɩna mɩŋ ta yaa nyʋarɩ a yɩa vuoŋ mana. 9 Ama nɩ vaa nɩnhagɩrɩtɔgɩtɩ, ta bɩ vaa nɩ chɔɔŋkʋʋlɩŋ buuriŋ saara bɩɩsɩŋ, ta vaa waagɩŋ aŋaŋ nɩnhagɩrɩŋ yaa gamma mɩraha ma, dama a yiwo wʋtɔgɩtɩ ta wo nyʋarɩ. 10 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ yi jigiŋmabɩrʋ, fʋ kpaaŋ wa bʋnyɩ yaa bule me; dɩɩ yi ʋ baga dɩ wo kpaaŋkʋ ma, fʋ va wa ta da bɩ tɔgɩŋ wa. 11 Nan dɩ sɩba a baarɩ dɩ wʋnɩŋ vuoke mi ka bɩ dɩɩ Masia, ta ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ tʋmbɩatɩ dɩ dagɩ dɩ ʋ chʋʋsɩya mɩŋ.

Kpatɩŋ kpaamɩŋ

12 Dɩɩ yi maŋ keŋ tʋŋ Atemasi yaa Tichikusi fʋ jigiŋ, fʋ kpaŋŋɩ fʋ gbaŋ a keŋ n jigiŋ Nikopolisi tɩŋ ma, dama n nan dɩ bie mi wʋyaalɩka gie. 13 Kpaŋŋɩ fʋ gbaŋ a suŋŋi Senasi, vuodieke dɩ yine lɔya wa, aŋaŋ Apolosi, aŋ ba ye wudieke mana ba yaalala a piili ba sieku. 14 Dɩ mʋ dɩ Masia dɩdɩɩsɩrɩba yime tʋnvɩɩna saŋŋa mana, ta suŋŋime vuosi ba wumugisike me, ta da bemme beri dieke dɩ wone nyʋarɩ.

15 Vuodiekemba mana dɩ benne n jigiri waasa fʋ. Waasɩ vuodiekemba dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrɩba ta cho tɩ wo.

Ŋmɩŋ suŋŋi nɩ mana.

Filimoni

Gbaŋ dieke Pɔɔli dɩ maagɩna a yɩ

Filimoni

wʋnna

1

1 Manɩŋ Pɔɔli vuodieke dɩ benne dansarɩka sʋŋ Yisa Masia saaŋ wɩa wa, aŋaŋ tɩ nɩmbʋa Timoti maagɩnana gbaŋkʋ gie a yɩa fʋnɩŋ tɩ tʋntʋŋ chanchaaŋ, vuodieke tɩ faasɩna cho wo, 2 aŋaŋ Masia dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ lagɩŋna a jɩama Ŋmɩŋ fʋ tigiri me wo, ta bɩ yɩa tɩ taa Afɩa aŋaŋ tɩ tʋntʋŋ chanchaaŋ Akapusi.

3 Tɩ Chɔɔŋ Nabidie Ŋmɩŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋi nɩ ta bɩ yɩ nɩ sʋgɩdʋagɩŋ.

Filimoni choti aŋaŋ ʋ yada wɩa

4 N nɩmbʋa Filimoni, saŋŋa dieke mana maŋ keŋ jʋʋsa Ŋmɩŋ, ta tɩɩnsɩ fʋ wɩa n ŋaaŋ waasɩ wa mɩŋ. 5 Dama n wʋŋ fʋ yalla yada tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa ma dene ta bɩ cho Ŋmɩŋ vuosi mana dene. 6 N jʋʋsa Ŋmɩŋ mɩŋ tɩnɩŋ aŋaŋ fʋ dɩ lagɩsɩna a yi Yisa Masia yada naa, die vaa tɩ mɩŋŋɩ sɩba berivɩɩnɩŋ dieke dɩ yine tɩ sɩɩtɩ ʋ ma. 7 N nɩmbʋa, fʋ chotiti gie yɩ mɩŋ wa sʋgɩfɩalɩŋ ta bɩ kpaŋŋɩsɩ mɩŋ, dama kpaŋŋɩsa Ŋmɩŋ vuosi mana mɩŋ.

Yaa gamma Filimoni yɔmʋ Onisimusi wɩa

8 Masia wɩa n tɩŋ kaaŋ chɩgɩ ŋmaamɩŋ dɩ n balɩ fʋ aŋ fʋ yi wudieke dɩ mʋna. 9 Ama choti wɩa, n baa jʋʋsɩ fʋ mɩŋ, manɩŋ Pɔɔli vuodieke dɩ yine Yisa Masia tʋntʋntʋ ta lele a bie dansarɩka sʋŋ ʋ wɩa wa. 10 Die wɩa, n zie wo Onisimusi naŋ ma, vuodieke dɩ yine n gbaŋ gbaŋ n bʋa Masia ma wa a jʋʋsa fʋ, dama n benne dansarɩka sʋŋ giena wa n balɩ wa mɩŋ wʋvɩɩnaha ʋ yi yada. 11 Saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa die ʋ wo nyʋarɩ a yɩ fʋ, ama lele nɩŋ, ʋ yaa nyʋarɩ a yɩ manɩŋ aŋaŋ fʋ mana mɩŋ.

12 Lele n yiŋŋi tʋŋ wa mɩŋ fʋ jigiŋ, ta n sʋŋ mana bie ʋ ma. 13 N tɩŋ nan dɩ yaala ʋ zie fʋ naŋ ma n jigiŋ ta suŋŋime mɩŋ n benne dansarɩka ma Masia wʋvɩɩnaha wɩa wa. 14 Ama n ka yaala n mugisi fʋ aŋ fʋ suŋŋi mɩŋ, ama n yaala fʋ yi mɩŋ aŋaŋ fʋ dʋŋŋʋ. Die wɩa, n kaaŋ yi wɩɩŋ ntaala saagɩya.

15 Vuoŋ zɩ, Onisimusi die gaya mɩŋ ta va fʋ saŋŋa bɩta amʋ nan dɩ yallɩ wa yaa gamma haahuu. 16 Ta lele nɩŋ ʋ ka die yiwo yɔmʋ, dama ʋ tɩaŋ wa yɔmʋ, ʋ yiwo tɩ nɩmbʋa choti, Masia ma. N faasɩna a cho ʋ wɩa dene wo, mʋ fʋ cho wo a tɩaŋ dene, dama ʋ yiwo fʋ yɔmʋ aŋaŋ fʋ nɩmbʋa tɩ Yɔmʋtieŋ ma.

17 Die wɩa, dɩɩ yi fʋ nagɩ mɩŋ sɩba fʋ tʋntʋŋ chanchaaŋ, die nɩŋ mɩŋŋɩ tuo wo sɩba fʋ baaŋ nan tuo mɩŋ dene wo. 18 Dɩɩ yi ʋ yi fʋ wɩɩŋ yaa ʋ dii fʋ hamɩŋ, fʋ vaa n tuŋ. 19 N maaga wɩɩrɩ gie aŋaŋ n gbaŋ gbaŋ n nuuŋ mɩŋ. Manɩŋ Pɔɔli n nan tuŋ fʋ; ama daa manɩŋ n bala n balɩ fʋ, dama fʋ gbaŋ sɩba a baarɩ yaa wa n hamɩŋ fʋ miivoli wɩa. 20 Die wɩa n nɩmbʋa, ko suŋŋi mɩŋ tɩ Yɔmʋtieŋ wɩa ta kpaŋŋɩsɩ mɩŋ tɩ yine dɩdɩɩsɩrɩtaŋ Masia ma wɩa.

21 N maagɩna wudieke naa, n yaa tama dɩ nan yi tɩaŋ n bala fʋ dɩ fʋ yi wudieke wo. 22 Bɩ yaalɩ juoŋ a gbara mɩŋ dama nɩ Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ wɩa n yaa tama dɩ n nan keŋ kaagɩ nɩ.

Kpatɩŋ waasɩŋ

23 Epafirasi, vuodieke dɩ gʋtɩna a bie dansarɩka sʋŋ aŋaŋ mɩŋ Yisa Masia wɩa wa waasa nɩ. 24 Ta n tʋntʋŋ chanchaalɩŋ, Maki aŋaŋ Arisitakusi, aŋaŋ Demasi, aŋaŋ Luki, gbaŋ waasa nɩ.

25 Tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia suŋŋi nɩ mana.

Hiiburu Vuosi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Hiiburu Vuosi

1

Ŋmɩŋ dɩ yɩna tɩ ʋ wɩa ʋ Bʋa Yisa ma dene

1 Kʋrɩŋ ma wa Ŋmɩŋ die daaga ʋ naazʋalɩba ma a bala wɩa a yɩa tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba saŋŋa pam aŋaŋ sieti pam ma, 2 ama lele nɩŋ ʋ vaa wa ʋ Bʋadembike dɩ balɩ a yɩ tɩ. Ʋ ma Ŋmɩŋ dɩ daagɩ a naaŋ dʋnɩa ta bɩ vʋarɩ wa dɩ ʋ sɩmma jaaŋ mana. 3 Wʋnɩŋ ʋ yine Ŋmɩŋ gbaŋ gbaŋ nɩasɩŋ, ta chaana Ŋmɩŋ chaanɩŋ, ta pɔgɩlɩ dʋnɩaka gie lʋga mana aŋaŋ ʋ nʋawɩɩŋ dieke dɩ yalla hagɩrɩŋ wa. Die ʋ yine wudieke dɩ baaŋ vaa vuosi ye ba bɩaŋ naachaala a kpatɩ wa, ʋ wa kalɩ wa Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yine hagɩrɩtieŋ wo nuudiigiŋ chaaŋ arɩzanna ma.

Ŋmɩŋ Bʋadembike hagɩrɩŋ wɩa

4 Ŋmɩŋ dɩ yine ʋ Bʋadembike saaŋ dɩ tɩaŋ malakasi saaraha, die gbaŋ gbaŋ Bʋadembike dɩ tɩaŋ ba. 5 Dama Ŋmɩŋ ye ka balɩ yɩ ʋ malakasi wʋnyɩ dɩ:

“Fʋnɩŋ yiwo n Bʋadembiŋ,

ta jinne maŋ yi fʋ Chɔɔŋ.”

Yaa Ŋmɩŋ ye balɩ yɩ ʋ malakasi wʋnyɩ dɩ:

“N nan keŋ yi ʋ Chɔɔŋ

ta ʋ yi n Bʋadembiŋ.”

6 Saŋŋa dieke Ŋmɩŋ die dɩ bala ʋ tʋŋ ʋ Bʋadembiŋ dieke dɩ yine nyɩŋnaaŋka mana sikpeŋtieŋ tɩŋgbaŋka gie me wo die ʋ bɩ balɩ dɩ:

“Ŋmɩŋ malakasi mana mʋ ba jɩama wa mɩŋ.”

7 Ama naa Ŋmɩŋ die dɩ balɩ yaa gamma malakasi ma, dɩ:

“Ŋmɩŋ yiwo ʋ malakasi dɩ yi haalɩtɩ

ta bɩ yi ba yi bolinyaaŋ.”

8 Ama ta balɩ yɩ ʋ Bʋadembike dɩ:

“Yiwo Ŋmɩŋ, ta fʋ naarɩ nan dɩ beri yaa gamma haahuu.

Ta daansa fʋ vuosi aŋaŋ wusie.

9 Fʋnɩŋ nɩŋ cho wo vɩɩnɩŋ ama ta haa bɩaŋ

die wɩa manɩŋ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yine fʋ Ŋmɩnnɩ dɩ vʋarɩ fʋ

ta yɩ fʋ jɩlɩma ta fʋ yaa sʋgɩfɩalɩ dieke dɩ faasɩna tɩaŋ

fʋ zʋalɩŋ.”

10 Ta die bɩ balɩ naa dɩ:

“Ŋmɩŋ, piiliku me wo naaŋ wa tɩŋgbaŋka gie,

ta naaŋ ŋmɩŋsikpeŋ aŋaŋ fʋ nuusi.

11 A mana nan keŋ kpi, ama fʋnɩŋ nɩŋ nan wɩarɩ a beri;

a mana nan keŋ kʋrɩŋ a chɩɩrɩ sɩba gatɩ.

12 Nan keŋ kpeŋhe sɩba jayeekikpɩɩŋ,

ta nan tarɩgɩha sɩba fʋ tarɩgɩnana gatɩ.

Ama fʋnɩŋ nɩŋ wo tarɩgɩŋ,

ta nan dɩ beri yaa gamma haahuu.”

13 Ŋmɩŋ ye ka balɩ a yɩ ʋ malakasi wʋnyɩ dɩ

“Kala n nuudiigiri gie chaaŋ,

a ga tʋgɩ saŋŋa dieke n balla n nagɩ fʋ dataasɩ

a yi fʋ nuusi me.”

14 Malakasi mana yiwo haalɩtɩ ta jɩama Ŋmɩŋ ta ʋ tʋma ba dɩ ba keŋ a suŋŋi vuodiekemba dɩ balla ba ye gbatɩtaaŋkʋ.

2

Gbatɩtaaŋ kpeŋkpɩɩŋ wɩa

1 Tɩ mʋ tɩ yigi wo wusie diekemba tɩ wʋnna a yalla keŋ keŋ amʋ tɩ kaaŋ taarɩ ta va ha. 2 Wudiekemba malakasi dɩ mʋʋlɩna a yɩ tɩ chɔɔŋkʋʋlɩba die yiwo wusie ta vuodieke die dɩ kana ka dɩ ha die ye wo tɩbɩdatɩ dieke dɩ mʋna. 3 Die wɩa, dɩɩ yi tɩ ka saagɩ a wʋmma gbatɩtaaŋ kpeŋkpɩɩkʋ wɩaha vɩɩnɩŋ, tɩ baa tɩ yiwo lalɩa a nyɩŋ tɩbɩdatɩŋ ma? Tɩ Yɔmʋtieŋ gbaŋ gbaŋ die wolinne a mʋʋlɩ yaa gamma gbatɩtaaŋkʋ gie mi, ta vuodiekemba die dɩ wʋnna wa dɩ dagɩ tɩ dɩ ka seŋ yiwo wusie. 4 Saŋka mi Ŋmɩŋ die dɩ tʋŋ mamachi wʋkpɩɩma aŋaŋ dagɩtɩ pam ta die bɩ yɩ vuosisi ʋ Halɩkasɩka piinisi ʋ yaalala dene, die dɩ dagɩ dɩ ʋ wɩaha yiwo wusie.

Vuodieke dɩ sɩna gbatɩtaanɩŋ

5 Ŋmɩŋ die ka vʋarɩ malakasisi dɩ ba daansɩma dʋnɩa dieke dɩ bala ka keŋ ta tɩ bala naa wa. 6 Dɩ maagɩya mɩŋ jigiŋ kaanɩ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ:

“Ŋmɩŋ, vuota yiwo bɩa fʋ yile ʋ wɩa?

Ta bɩ yi bɩa fʋ baga dɩ bie ʋ ma?

7 Naaŋ wa mɩŋ ta ʋ ka tʋgɩ malakasi

ta bɩ yi ʋ ye bɩrɩŋ aŋaŋ pɩmpagɩŋ

8 ta vaa ʋ sɩɩ jaaŋ mana.”

Dɩ balɩya mɩŋ dɩ Ŋmɩŋ vaa wa vuota dɩ yi “Jaaŋ mana sikpeŋtieŋ.” Dɩ dagɩya dɩ ʋ sɩɩ jaaŋ mana mɩŋ, ama lele vuota ye ka sɩɩ jaaŋ mana. 9 Ama tɩ sɩba yaa gamma Yisa wɩa. Wʋnɩŋ saŋŋa bɩta Ŋmɩŋ die dɩ va ʋ ka tʋgɩ malakasi, dɩ ʋ tuo vuota mana kuŋ a kpi, wʋnɩŋ Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa. Ʋ kumbu wahala diile wɩa Ŋmɩŋ dɩ vaa ʋ ye bɩrɩŋ aŋaŋ pɩmpagɩŋ. 10 Ŋmɩŋ vuodieke dɩ naanna jaaŋ mana ta bɩ pɔgɩlɩ jaaŋ mana wʋnɩŋ ʋ vana ʋ ballɩ pam dɩ ʋ juo ʋ naarɩ ma, naa die tʋgɩsɩna a yɩ wa dɩ ʋ vaa ba gbɩgbatɩtaantʋ Yisa seŋ yi ba Gbɩgbatɩtaantʋ aŋaŋ wusie, ʋ wahala diilehe wɩa.

11 Wʋnɩŋ ʋ yinene vuota dɩ yi Ŋmɩŋ vuosi, ta wʋnɩŋ aŋaŋ ba mana dɩ lagɩŋ a yaa Chɔɔŋ balɩmɩŋ. Die wɩa Yisa dɩ ka chɩga viivi dɩ ʋ wasɩma ba ʋ nɩmballɩ. 12 Die ʋ balɩ yɩ wa Ŋmɩŋ dɩ:

“N nan balɩ n vuosi wudieke fʋ yine;

a bɩrɩ fʋ saaŋ ba lagɩmɩŋ jigiŋ.”

13 Die ʋ bɩ balɩ dɩ, “Manɩŋ nɩnɩŋ n nan yi Ŋmɩŋ yada”, ta bɩ baarɩ dɩ, “Manɩŋ aŋaŋ ballɩ diekemba Ŋmɩŋ dɩ yɩna mɩŋ wa lagɩŋna beri naa.”

14 Ŋmɩŋ ballɩ dɩ yine vuota ta yaa nyɩŋgbanɩŋ aŋaŋ zɩŋ wɩa, Yisa dɩaŋ die dɩ keŋ yi vuota sɩba banɩŋ, amʋ ʋ kumbu me ʋ keŋ chʋʋsɩ Sitaani vuodieke dɩ yalla kuŋ hagɩrɩŋ wa, 15 ta vʋarɩ vuodiekemba dɩ chɩgɩnana kuŋ ba ŋmaamɩŋ ma, dama die ba yiwo ŋmaamɩŋ yɔŋɩsɩ ba miivoli mana ma. 16 Wusie, daa malakasisi ʋ suŋŋe, ama Abarahami haagɩsɩsɩ ʋ suŋŋe. 17 Naa wɩa dɩ mʋ ʋ sɩmma sɩba ʋ nɩmballɩlɩ jaaŋ mana ma amʋ ʋ nan bɩagɩ yi kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ dieke dɩ yine wusietieŋ ta bɩ chɩga zɔɔlɩŋ, ta nagɩ ʋ gbaŋ a yi kaaba vuota wɩa Ŋmɩŋ jigiŋ, amʋ Ŋmɩŋ nan nagɩ ba wʋbɩatɩ a chaa ba. 18 Ta lele, ʋ nan bɩagɩ suŋŋi vuodiekemba Sitaani dɩ magɩsɩna dama Sitaani die magɩsɩ ʋ gbaŋ mɩŋ ta ʋ dii wahala.

3

Yisa yiwo vuokpɩɩŋ a tɩaŋ Mosisi

1 N nɩmballɩ diekemba dɩ yine Ŋmɩŋ vuosi ta ʋ wa nɩ naa, nɩ yilime yaa gamma Yisa ma, vuodieke Ŋmɩŋ die dɩ tʋnna dɩ ʋ keŋ yi kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ tɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ sieŋ me wo. 2 Die ʋ yiwo wusietieŋ a yɩ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ vʋarɩna wa dɩ ʋ keŋ tʋŋ tʋʋmaha gie wo sɩba Mosisi die dɩ yine wusietieŋ ʋ tʋʋma ma Ŋmɩŋ vuosi sʋkʋ. 3 Mɩmɩɩrʋ dɩ yese bɩrɩŋ pam a tɩaŋ tigiŋ dieke ʋ mɩna wa, die gbaŋ gbaŋ Yisa dɩ mʋ ʋ ye bɩrɩŋ pam atɩaŋ Mosisi. 4 Tigiŋ nɩŋ mana vuoŋ mɩnana ka, ama Ŋmɩŋ mɩna jaaŋ mana. 5 Mosisi die yiwo wusie tʋntʋntʋ Ŋmɩŋ vuosi mana jigiŋ, a bala wudiekemba Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ daansɩ a balɩ. 6 Ama Masia nɩŋ ʋ yiwo wusietieŋ ta sɩɩ Ŋmɩŋ tigiri mi ta yi Ŋmɩŋ Bʋadembiŋ. Dɩɩ yi tɩ yaa kenyiti aŋaŋ kpaadensiŋ yaa gamma tɩ tamaka ma, die nɩŋ tɩnɩŋ tɩ yine Ŋmɩŋ tigiri vuosi mi.

Ŋmɩŋ vuosi voosiŋ wɩa

7 Die wɩa, nɩ saagɩ a yi wudieke Halɩkasɩka dɩ bala wa, dɩ:

“Dɩɩ yi nɩ wʋŋ Ŋmɩŋ lɔlɩŋ jinne,

8 nɩ da vaa nɩ sʋgɩtɩ hagɩrɩma sɩba nɩ chɔɔŋkʋʋlɩba die dɩ zetine Ŋmɩŋ nʋarɩ,

sɩba die ba sɩna die wo hagɩyeŋ me wo ta magɩsɩ wa wa.

9 Ŋmɩŋ die balɩya mɩŋ dɩ:

‘Die ba wɔŋ ye wudieke n yinene a ga tʋgɩ bɩna baŋɩsɩ-nɩɩsa wa

ama mi die ba magɩsɩ mɩŋ.

10 Die wɩa maŋ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ aŋaŋ vuosi mi ta baarɩ dɩ,

Ba sʋgɩtɩ ma, ba zeti mɩŋ mɩŋ, ta ka dɩɩ n sieti.

11 Die maŋ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ ta yɩ nʋarɩ gie dɩ,

ba kaaŋ wɔŋ juu tɩŋgbaŋ dieke n tɩnna baa n yɩ ba voosiku wo me.’ ”

12 N zʋalɩŋ, nɩ sɩmma ta da vaa sʋŋanyilibɩatɩ aŋaŋ chɩɩlɩŋ yi nɩ wʋnyɩ yiŋŋi kʋaŋ ta va miivolitieŋ Nabidie Ŋmɩŋ. 13 Ama nɩ suŋŋime taŋ daaŋ mana tɩ yene bie tɩ miivoli me naa, ta nɩ daa vaa bɩaŋ gaaŋ nɩ aŋ nɩ yi tɩbɩhagɩrɩtieliŋ. 14 Dama dɩɩ yi tɩ yigi yada dieke tɩ yalla a nyɩŋ piiliku me wo a yallɩ keŋ keŋ a ga tʋgɩ kpatɩŋ, tɩnɩŋ aŋaŋ Masia nan yi tʋntʋntɩ chanchaalɩŋ.

15 Naa die ba maagɩ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ:

“Dɩɩ yi nɩ wʋŋ Ŋmɩŋ lɔlɩŋ jinne,

nɩ daa ligi nɩ tɩba, sɩba nɩ chɔɔŋkʋʋlɩŋ die dɩ ligine ba tɩba dene wo

ta die wagɩ aŋaŋ Ŋmɩŋ ta zeti wo wo.”

16 Mɩnɩa mba die wʋnna Ŋmɩŋ lɔlɩkʋ ta zeti ke wo? Dɩ yiwo vuodiekemba mana die Mosisi dɩ dɩna ba nɩŋŋa a yaa ba a nyɩŋ Ijipiti tɩŋgbaŋ ma wa. 17 Mɩnɩa mba Ŋmɩŋ die dɩ jɩɩ sɩnyɩɩrɩŋ a yɩ bɩna baŋɩsɩ-nɩɩsa wa? Dɩ yiwo vuodiekemba die dɩ yine bɩabʋ a kpi hagɩyeŋ me wo. 18 Mɩnɩa mba Ŋmɩŋ dɩ die balɩ a yɩ dɩ, “Ba kaaŋ wɔŋ a juu tɩŋgbaŋ dieke n tɩnna baa n yɩ ba voosiku wo me?” Die dɩ yiwo vuodiekemba die dɩ zetine ʋ nʋarɩ. 19 Die wɩa tɩ wa sɩba dɩ die ba ka bɩagɩ juu kanɩŋ tɩŋgbaŋka me, dama die ba wone yada wɩa.

4

1 Lele nɩŋ, Ŋmɩŋ wa yɩ tɩ nʋarɩ mi dɩ tɩ keŋ a ye voosi dieke ʋ bala ka wɩa wa. Die wɩa nɩ mana sɩmma amʋ nɩ wʋnyɩ kaaŋ waarɩ ka. 2 Tɩ gbaŋ tɩ wʋŋ Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha mɩŋ sɩba die ba wʋnna dene wo. Die ba wʋŋ wʋvɩɩnaha mɩŋ ama die ka wo nyʋarɩ a yɩ ba, dama die ba wʋnna wa ba ka tuo ke aŋaŋ yada. 3 Die wɩa, tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine Ŋmɩŋ yada naa, nan keŋ juu voosi dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ wa. Sɩba Ŋmɩŋ die dɩ bala die wo, dɩ

“Manɩŋ die n jɩɩ wa sɩnyɩɩrɩŋ ta yɩ nʋarɩ gie:

Ba kaaŋ wɔŋ juu tɩŋgbaŋ dieke n tɩnna baa n yɩ ba voosiku.”

Die ʋ keŋ bala naa, ta ʋ wɔŋ kpatɩ ʋ naamɩŋ tʋʋma piiliku me mɩŋ. 4 Dama Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ jigiŋ kaanɩ ʋ wɔŋ balɩ mɩŋ yaa gamma daraa ayʋpɔyɩ wa gie daarɩ, dɩ: “Ŋmɩŋ die vaa wa ʋ tʋʋma mana ta voosi daraa ayʋpɔyɩ wa daraaŋ.” 5 Ta die bɩ balɩ wɩɩrɩ gie gbaŋ gbaŋ dɩ: “Ba kaaŋ wɔŋ a juu tɩŋgbaŋ dieke n tɩnna yaala n yɩ ba voosiku.” 6 Ama Ŋmɩŋ voosiŋ jigiŋ beri dɩ vuosi juu. Vuodiekemba die dɩ wolinne wʋŋ Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha die ka ye kanɩŋ voosiku mi, dama die ba ka yi Ŋmɩŋ yada. 7 Ŋmɩŋ bɩ zieŋ wo daaŋ kaanɩ, ta wasa daarɩ mi “Jinne.” Ta bɩna pam kʋaŋ chaaŋ Ŋmɩŋ die dɩ bɩ daagɩ Davidi ma a balɩ wɩɩrɩ gie sɩba dɩ wone a maagɩ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dene wo dɩ:

“Dɩɩ yi nɩ wʋŋ Ŋmɩŋ lɔlɩŋ jinne,

nɩ daa keŋ vaa nɩ sʋgɩtɩ hagɩrɩma.”

8 Dɩ tɩŋ yi Josua dɩ bɩagɩ a yɩ ba voosiŋ, Ŋmɩŋ tɩŋ kaaŋ bɩ balɩ yaa gamma daaŋ kaanɩ. 9 Naa dagɩya dɩ Ŋmɩŋ vuosi voosiku ye kieŋ mɩŋ sɩba Ŋmɩŋ dɩ voosine daraa ayʋpɔyɩ daraaŋ dene wo. 10 Dɩnda daarɩ mi, Ŋmɩŋ vuosi nan vaa ba tʋʋma ta voosi sɩba Ŋmɩŋ die dɩ vana ʋ tʋʋma ta voosi dene wo. 11 Die wɩa, nɩ vaa tɩ kpaŋŋɩ tɩ gbaŋ ta ye voosiku mi, amʋ tɩ wʋnyɩ kaaŋ waarɩ ka sɩba die ba zetine Ŋmɩŋ nʋarɩ ta waarɩ ka dene wo. 12 Dama Ŋmɩŋ wɩaha yiwo wudieke dɩ yalla miivoli, ta yaa hagɩrɩŋ, ta bɩ die a tɩaŋ takoobi dieke dɩ yalla nʋa ale. Ŋmɩŋ wɩaha bɩagɩ gobe a tʋga vuota haalɩŋ aŋaŋ miivoli jigiŋ, ta tʋga ʋ gbime aŋaŋ ʋ kɔba kpaaŋ, ta tʋga ta puo ʋ sʋŋanyile aŋaŋ wudieke ʋ yilinene ʋ sʋŋ ma. 13 Ta nyɩŋnaaŋka mana dɩ bie yaalɩŋ ma, ta Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ bala ʋ keŋ dii tɩ sarɩya wa nine dɩ yese he; ta jaaŋ wori a lɔbɩrɩ.

Masia yine tɩ kaabɩŋ jakʋʋŋ

14 Tɩ yaa wa kaabɩŋ jakʋʋŋ, vuodieke dɩ wolinne ga Ŋmɩŋ gbaŋ gbaŋ jigiŋ arɩzanna ma, wʋnɩŋ ʋ yine Yisa, Ŋmɩŋ Bʋadembike. Die wɩa, tɩ mʋ tɩ yigi keŋ keŋ yada dieke tɩ bala yaalɩŋ ma wa. 15 Tɩ kaabɩŋ jakʋʋrɩ ka yi vuodieke dɩ kana ka chɩga tɩ zɔɔlɩŋ tɩ wabɩŋ ma, ama wʋnɩŋ nɩŋ die ʋ ye wo magɩsɩŋ yiri yiri sɩba tɩ gbaŋ, ama wʋnɩŋ die ʋ ka yi bɩaŋ. 16 Die wɩa, nɩ vaa tɩ yaa kpaadensiŋ ta ga Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yine burichini wo jigiŋ, ta ye zɔɔlɩnchɩgɩla aŋaŋ suŋŋiŋ aŋ ka suŋŋi tɩ saŋŋa dieke tɩ keŋ yaala.

5

1 Kaabɩŋ jakʋʋŋ mana Ŋmɩŋ ŋaana vʋara wa a nyɩna ʋ chanchaalɩŋ sʋŋ dɩ ʋ zie ba naŋ ma a kaabɩma a yɩma wʋnɩŋ Ŋmɩŋ ba bɩaŋ wɩa. 2 Ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ wabɩna sieti pam ma wɩa, ʋ bɩagɩ pɔgɩla vuodiekemba dɩ waarɩna yɩaŋ ta taarɩ nyɩŋ sieku me sɔmm. 3 Ta ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ wabɩna wɩa, ʋ ka yie kaabaha vuosi nyɩɩna ma wʋbɩatɩ wɩa, ama ʋ yie mɩŋ aŋaŋ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ wʋbɩatɩ wɩa. 4 Vuoŋ ka vʋara ʋ gbaŋ a yie kaabɩŋ jakʋʋŋ, sie Ŋmɩŋ vʋarɩ wa sɩba die ʋ vʋarɩna Arɔni dene wo.

5 Die gbaŋ gbaŋ, Masia die dɩ ka kɔtɩ ʋ gbaŋ ta vʋarɩ ʋ gbaŋ dɩ ʋ yi kaabɩŋ jakʋʋŋ ama Ŋmɩŋ die bala a yɩ wa dɩ:

“Fʋnɩŋ fʋ yine n Bʋadembiŋ;

ta jinne maŋ bɩrɩŋ fʋ chɔɔŋ.”

6 Ta ʋ balɩ jigiŋ kaanɩ dɩaŋ

“Fʋnɩŋ nan keŋ yi kɩkaabɩtʋ yaa gamma haahuu,

sɩba Melikizedeki.”

7 Die Yisa dɩ yene bie tɩŋgbaŋka gie me wo, die ʋ ŋaaŋ jʋʋsa Ŋmɩŋ ta bala ʋ wumugisike aŋaŋ nɩntaantɩ a yɩa Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ baaŋ bɩagɩ gbatɩ wa a nyɩŋ kumbu me wo. Die ʋ yine vuodieke dɩ sʋʋna ʋ gbaŋ a yɩa Ŋmɩŋ wɩa, Ŋmɩŋ die dɩ wʋŋ ʋ jʋʋsɩŋ. 8 Die ʋ seŋ yiwo Ŋmɩŋ Bʋadembiŋ wusie, ama die ʋ dii wo wahala ʋ tuone Ŋmɩŋ nʋaŋ wɩa, 9 ta die keŋ dii wahalaka kpatɩ, ta yi vuodiekemba mana dɩ tuone ʋ nʋaŋ dɩ ye gbatɩtaaŋ dieke dɩ wone kpatɩŋ. 10 Dama Ŋmɩŋ die vʋarɩ wa mɩŋ dɩ ʋ yi kaabɩŋ jakʋʋŋ sɩba Melikizedeki.

Yada taanɩŋ kpaamɩŋ

11 Tɩ tɩŋ nan balɩ nɩ wɩa pam yaa gamma Masia aŋaŋ Melikizedeki ma, ama dɩ hagɩrɩ mɩŋ dɩ tɩ dagɩ nɩ a chɩasɩ, dama nɩ ka sɩba wɩa chɩasɩ lagɩ lagɩ. 12 Dɩ tɩ mʋ nɩ yiwo dɩdagɩrɩŋ saŋka gie, ama nɩ ye yaala dɩdagɩrɩŋ aŋ ba dagɩ nɩ yaa gamma Ŋmɩŋ wɩaha wupiilikehe. Nɩ sɩɩ sɩba ballɩnyaalɩsɩ ta mʋ nɩ nyume biisiŋ daa nyindiiki dʋnsa. 13 Vuodieke dɩ nyunene biisiŋ ye yiwo bʋanyaalɩŋ, ta ka sɩba wɩɩŋ mana yaa gamma vɩɩnɩŋ yaa bɩaŋ ma. 14 Nyindiiki dʋnsa nɩŋ yiwo nyɩŋkʋra sɩɩtɩ, banɩŋ ba dagɩ ba mɩŋ ba sɩba wudieke dɩ yine vɩɩnɩŋ aŋaŋ wudieke dɩ yine bɩaŋ.

6

1 Die wɩa, nɩ da vaa tɩ wɩarɩ Masia wɩaha wupiilikehe dagɩŋ ma, ama nɩ vaa tɩ dagɩma wudiekemba dɩ mʋna a yɩma vuodiekemba dɩ kʋrɩnna Masia dɩɩsɩŋ ma wa. Die wɩa tɩ ka bɩ yaala tɩ balɩma yaa gamma wudieke wɩa tɩ mʋna tɩ chɩgɩ nyɩŋ tɩ wʋbɩatɩ ma ta yi Ŋmɩŋ yada, 2 ta bɩ balɩma yaa gamma Ŋmɩŋ nyaabʋ sɩɩla wɩa aŋaŋ nuuŋ dɩɩsɩŋ vuosi ma aŋaŋ kumbu hagɩkʋ wɩa aŋaŋ Ŋmɩŋ dɩ balla ʋ dii vuosi sarɩya dene ta ka wo kpatɩŋ dene. 3 Dɩɩ yi Ŋmɩŋ dɩ saagɩ tɩ nan ga nɩŋŋa.

4 Masia dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ zetine ʋ dɩɩsɩŋ, dɩ nan dɩ hagɩrɩŋ aŋ ba bɩagɩ a tarɩgɩ ba sʋŋanyile. Saŋŋa kaanɩ die ba bie wo Ŋmɩŋ chaanɩŋ ma, ta banɩŋ aŋaŋ ba chanchaalɩŋ dɩ tuo Ŋmɩŋ Halɩkasɩka, ta laŋ arɩzanna ma piini a ye, 5 ta die sɩba Ŋmɩŋ wɩa nansɩŋ dɩ sɩna die, ta sɩba dʋnɩa dieke dɩ kienene wo hagɩrɩŋ wɩa, 6 ama ta keŋ zeti Masia dɩɩsɩŋ. Dɩ nan dɩ hagɩrɩŋ dɩ ba yiŋŋi tarɩgɩ ba sʋŋanyile, dama ba bɩ kʋʋ wa Ŋmɩŋ Bʋadembike dagarɩkʋ ma ta yi wo viivi yeŋ me mɩŋ.

7 Tɩŋgbaŋ dieke nɩɩŋ dɩ ŋaana nɩɩ ka dɩ sʋnsɩ ta yie nyindiike a yɩa vuodiekemba dɩ kʋna wa, Ŋmɩŋ yi alibarika yɩ kanɩŋ tɩŋgbaŋka mi. 8 Ama dɩɩ yi ka nyuuŋ haŋgɔɔsɩ aŋaŋ huubɩatɩ, die nɩŋ ka wo nyʋarɩ, dɩ kaaŋ yʋasɩ ta Ŋmɩŋ kaa kaatɩ yɩ ka aŋ ka dii boliŋ a chʋʋsɩ.

9 Ama tɩ nɩmballɩ, aŋaŋ tɩ bala naa mana, ama tɩ ka chele yaa gamma nɩ ma. Tɩ sɩba dɩ nɩ bie sievɩɩŋkʋ ma, gbatɩtaanɩŋ sievɩɩŋkʋ ma. 10 Ŋmɩŋ nɩŋ yiwo wusietieŋ. Wʋnɩŋ ʋ kaaŋ daaŋ tʋŋ dieke nɩ tʋnna wa, yaa choti dieke nɩ yalla aŋaŋ wa wa ta die suŋŋi ta ye suŋŋe Masia dɩdɩɩsɩrɩba wa. 11 Tɩ yaala nɩ wʋnyɩ mana yallɩma kanɩŋ sʋkʋ mi a ga tʋgɩ kpatɩkʋ, amʋ nɩ yalla tama dɩ nɩ nan ye jadieke wo nɩ nan seŋ a ye ke. 12 Tɩ ka yaala nɩ yi walɩnkpɩatieliŋ, ama tɩ yaala nɩ yi vuodiekemba dɩ yine Yisa yada, ta yallɩma suguru, ta keŋ ye jadieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ ba wa.

Ŋmɩŋ wusie nʋaŋ wo chɩɩlɩŋ

13 Ŋmɩŋ die dɩ yɩna Abarahami nʋarɩ, die ʋ hʋʋ wa ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ saaŋ ma, dama vuoŋ wori a tɩaŋ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ ʋ baaŋ nan hʋʋ vuoke mi saaŋ ma. 14 Die ʋ baarɩ dɩ, “Manɩŋ n yɩa fʋ nʋaŋ dɩ n nan yi alibarika a yi fʋ ma, ta yɩ fʋ haagɩsɩ pam.” 15 Abarahami die dɩ dii suguru ta die keŋ ye jadieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna nʋarɩ dɩ ʋ nan yɩ wa wa. 16 Vuota dɩ keŋ baa ʋ hʋʋ ʋ ŋaaŋ hʋʋ wa vuodieke dɩ tɩanna wa saaŋ ma, ta ʋ hʋʋsɩsɩ dɩ kʋa nɩnhagɩrɩŋ mana. 17 Vuodiekemba dɩ bala ba tuo nʋa dieke Ŋmɩŋ dɩ ziene wo, die ʋ yaala ʋ dagɩ ba dɩ ʋ kaaŋ tarɩgɩ ʋ sʋŋanyile; die wɩa die ʋ hʋʋ a gʋtɩ ʋ nʋarɩ ma. 18 Ŋmɩŋ kaaŋ bɩagɩ chɩbɩ ŋmɩnchɩbɩsɩ. Die wɩa nyinti ale wa gie, ʋ nʋarɩ aŋaŋ ʋ hʋna wa wo tarɩgɩŋ. Die wɩa tɩ chɩgɩna a ga ʋ jigiŋ a ye gbatɩtaanɩŋ naa wa, dɩ mʋ tɩ vaa ʋ nʋarɩ gie kpaŋŋɩsɩ tɩ aŋ tɩ yigi tama dieke tɩ yalla wa a yalla keŋ keŋ. 19 Tama dieke tɩ yalla naa die vana tɩ sʋgɩtɩ dɩ hagɩrɩ, ta ga juu arɩzanna ma Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ a garɩsa garɩ dieke dɩ puone juokpeŋkpɩɩkʋ a ga tʋgɩ juodieke dɩ yine kasɩ Ŋmɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ wa. 20 Mi die Yisa die dɩ wɔŋ zie tɩ naŋ ma a yi tɩ sieyiiritu, ta yi kaabɩtɩba jakʋʋŋ yaa gamma haahuu sɩba Melikizedeki.

7

Ŋmɩŋ Kɩkaabɩtʋ Melikizedeki wɩa

1 Melikizedeki wa gie die yiwo Salemi tɩŋ naaŋ, ta bɩ yi Nabidie Ŋmɩŋ kɩkaabɩtʋ. Die Abarahami die dɩ nyɩnna tɔŋ dieke die ʋ bɩagɩna a nyaŋŋɩ naalɩba banɩɩsa a yiŋŋi a kieŋ wo, die Melikizedeki die dɩ tuoli wo sieŋ me a yi alibarika a yi wo. 2 Abarahami die dɩ yɩ wa nyindiekemba mana ʋ nagɩna a nyɩŋ mi wo baŋ mana sʋŋ kaanɩ. Ʋ saarɩ Melikizedeki wa chɩaŋ yine “Sʋgɩyɩalɩŋ Naaŋ” ta ʋ die bɩ yi Salemi tɩŋ naaŋ, ta Salemi chɩaŋ dɩ yi “Sʋgɩdʋagɩŋ” die wɩa ʋ bɩ yi “Sʋgɩdʋagɩŋ Naaŋ.” 3 Wɩɩŋ die wori a daga yaa gamma Melikizedeki chɔɔŋ wɩa yaa ʋ nuŋ wɩa yaa ʋ chɔɔŋkʋʋlɩba wʋnyɩ wɩa yaa ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ maarɩŋ yaa ʋ kuŋ wɩa. Ʋ sɩɩ sɩba Nabidie Ŋmɩŋ Bʋadembike, ta yi Ŋmɩŋ kɩkaabɩtʋ yaa gamma haahuu.

4 Ye Melikizedeki die dɩ yine vuokpɩɩŋ dene, ta tɩ chɔɔŋkʋʋŋkpɩɩŋ Abarahami die yɩ wa jadieke mana die ʋ wagɩna gbatɩ a nyɩŋ tɔŋ ma baŋ sʋŋ mana kaanɩ. 5 Mɩraha die dagɩya dɩ Izara vuosisi gbaŋ mʋ ba vʋarɩ wa ba nyinti baŋ sʋŋ mana kaanɩ a yɩ ba gbaŋ gbaŋ ba buuriŋ die dɩ yine Liiva haagɩsɩsɩ ta yi Ŋmɩŋ kɩkaabɩtɩba aŋaŋ ba mana die dɩ yine Abarahami haagɩsɩ mana yɔrɩ. 6 Melikizedeki die ka yi Liiva haagɩŋ ama Abarahami die yɩ wa wa ʋ nyinti baŋ sʋŋ mana kaanɩ. Die Melikizedeki die dɩ yi alibarika a yi Abarahami ma, wʋnɩŋ vuodieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna nʋarɩ. 7 Vuoŋ mana sɩba mɩŋ dɩ vuodieke dɩ yɩnana alibarika yiwo vuokpɩɩŋ a tɩaŋ vuodieke dɩ tuosinene alibarika ka. 8 Kɩkaabɩtɩba diekemba die dɩ tuosinene nyinti baŋ mana sʋŋ kaanɩ a nyɩna vuosi jigiŋ die yiwo vuota ta die dɩ keŋ kpie, ama Melikizedeki vuodieke die dɩ tuosinene nyinti baŋ mana sʋŋ kaanɩ a nyɩna Abarahami jigiŋ ye bie wo ʋ miivoli me sɩba Ŋmɩŋ gbaŋkʋ dɩ dagɩna dene wo. 9 A bɩ gʋtɩ tɩ nan bɩagɩ a baarɩ dɩ Liiva haagɩsɩ vuodiekemba die dɩ tuosinene nyinti baŋ mana sʋŋ kaanɩ wa, gbaŋ die yɩ wa Melikizedeki ba nyinti baŋ mana kaanɩ saŋŋa dieke Abarahami die dɩ yɩna wa. 10 Dama saŋŋa dieke Melikizedeki die dɩ haarɩna Abarahami wa, die ba ye ka mɩɩrɩ Liiva ama wʋnɩŋ Liiva die bie wo ʋ chɔɔŋkʋʋŋ Abarahami wa ma.

11 Ŋmɩŋ die yɩ Izara vuosi mɩra ta die dagɩ Liiva maarɩŋ ba kaabɩŋ tʋʋma dɩ sɩna die. Dɩɩ yi ta kɩkaabɩtɩba diekemba die dɩ nyɩna Liiva maarɩŋ ma tʋʋma dɩ bɩagɩ a yie vuosi sʋgɩyɩalɩntieliŋ, dɩ tɩŋ kaaŋ bɩ yi talasɩ dɩ kɩkaabɩtʋ gaaŋ vuodieke dɩ kana ka nyɩŋ Arɔni maarɩŋ ma ama ta yi kɩkaabɩtʋ sɩba Melikizedeki keŋ. 12 Dama ba keŋ tarɩgɩ kɩkaabɩtɩba vʋarɩŋ, dɩ yiwo talasɩ dɩ ba tarɩgɩ mɩraha gbaŋ. 13 Ta tɩ Yɔmʋtieŋ vuodieke wɩa tɩ balala naa wa, nyɩŋ wa buurigaaŋ ma. Ta vuoŋ dɩ ye ka nyɩŋ ʋ buuriŋ ma a yi kɩkaabɩtʋ. 14 Vuoŋ mana wɔŋ sɩba a baarɩ wʋnɩŋ Yisa die nyɩŋ wa Juda buuriŋ ma, ta Mosisi die dɩ ka balɩ dɩ kɩkaabɩtɩba nan nyɩŋ ba buuriŋ ma.

Yisa sɩɩ sɩba Melikizedeki

15 Saŋŋa dieke kɩkaabɩtʋ gaaŋ sɩba Melikizedeki die dɩ kenne keŋ wo die dɩ yi aŋ tɩ faasɩ sɩba wɩaha chɩaŋ. 16 Wʋnɩŋ die ʋ ka yi kɩkaabɩtʋ yaa gamma vuota mɩraha ma, ama die ʋ bɩrɩŋ wa kɩkaabɩtʋ miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ hagɩrɩŋ ma. 17 Dama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “Nan yi kɩkaabɩtʋ yaa gamma haahuu, sɩba Melikizedeki die dɩ sɩna die wo.” 18 Die wɩa mɩrɩkʋʋrɩ ka bɩ tʋma dama ka wo hagɩrɩŋ aŋaŋ nyʋarɩ. 19 Dama Mosisi mɩraha die ka bɩagɩ yi jaaŋ dɩ beri vɩɩnɩŋ. Ama lele tɩ yaa tama dieke dɩ kpana ka, ka ma tɩ chʋŋ gbigi Ŋmɩŋ.

20 Ta Ŋmɩŋ dɩ bɩ yɩ nʋaŋ a gʋtɩ ka ma. Ŋmɩŋ die ka yɩa nʋaŋ die ba kalɩnnana kɩkaabɩtɩba mi wo. 21 Ama Yisa die keŋ yiwo kɩkaabɩtʋ saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna wa nʋaŋ ta balɩ wa dɩ:

“Manɩŋ Ŋmɩŋ yɩ wa nʋaŋ

ta kaaŋ bɩ tarɩgɩ n sʋŋanyile, ta baarɩ

‘Fʋnɩŋ fʋ bala fʋ yi kɩkaabɩtʋ yaa gamma haahuu.’ ”

22 Die wɩa, Yisa yiwo vuodieke dɩ dagɩna dɩ nʋa dieke dɩ kpana beri mɩŋ ta wo tarɩgɩŋ.

23 Kʋrɩŋ ma wa kɩkaabɩtɩba mi wo die kpiye mɩŋ ta ba chanchaalɩŋ dɩ tuose ba tʋʋma, die wɩa die ba dala. 24 Ama Yisa nɩŋ ʋ nan dɩ beri ta yi kɩkaabɩtʋ yaa gamma haahuu ta ʋ tʋʋmaha kaaŋ nyɩŋ ʋ nuusi me aŋ vuogaaŋ tuoke. 25 Die wɩa, vuodiekemba dɩ chʋnna gbigi Ŋmɩŋ, wʋnɩŋ Yisa saaŋ ma naa, ʋ nan bɩagɩ a gbatɩ ba a taaŋ leleke gie aŋaŋ saŋŋa dieke dɩ kienene wo, dama wʋnɩŋ ʋ bie wo ʋ miivoli me saŋŋa mana mɩŋ, ta jʋʋsa Ŋmɩŋ a yɩa ba.

26 Die wɩa, Yisa yine tɩ kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ dieke dɩ suŋŋinene tɩ tɩ yaalala dene. Wʋnɩŋ ʋ yiwo sʋgɩyɩalɩntieŋ ta wo bɩaŋ: ʋ bie ʋ tʋaŋ ta ka sɩɩ sɩba vuodiekemba dɩ yalla bɩaŋ wa, ta Ŋmɩŋ dɩ kɔtɩ wa a tɩaŋ arɩzanna ma tieliŋ mana. 27 Kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra banɩŋ ba die woliŋ kaaba daaŋ nɩŋ mana ba gbaŋ gbaŋ ba wʋbɩatɩ wɩa, ta bɩ kaaba yɩa vuosisi wʋbɩatɩ wɩa, wʋnɩŋ Yisa nɩŋ ka sɩɩ die, die ʋ nagɩ wa ʋ gbaŋ a yi kaabɩ balɩmɩŋ, kaabɩŋ bɩ wori. 28 Mosisi mɩraha ŋaaŋ vʋara vuotaŋ a yie be kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra ama ta ba ka mɩŋŋɩ beri vɩɩnɩŋ a kpatɩ. Mɩraha kʋaŋ chaaŋ Ŋmɩŋ die dɩ yɩ nʋaŋ ta nagɩ ʋ Bʋadembiŋ a yi wo kɩkaabɩtʋ, wʋnɩŋ ʋ nan dɩ beri vɩɩnɩŋ yaa gamma haahuu.

8

Yisa yine tɩ kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ

1 Wudieke tɩ bala naa chɩaŋ yiwo naa, tɩ yaa wa kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ ta ʋ kalɩ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yalla hagɩrɩŋ mana nuudiigiŋ chaaŋ naarɩ ma arɩzanna ma, 2 ta ʋ tʋma kɩkaabɩtɩba nyɩŋkʋra tʋʋma Ŋmɩŋ kasɩ dɩaŋ kasɩ vɩɩkʋ ma; kanɩŋ ka yine wusie jɩamɩŋ vɩɩŋ ta tɩ Yɔmʋtieŋ die dɩ wʋnsɩ ka da vuota.

3 Kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ dieke nɩŋ mana ba vʋarɩna, die dɩ yiwo talasɩ dɩ ʋ nagɩ piinisi ta bɩ yi kaaba a yɩ Ŋmɩŋ, die gbaŋ die dɩ yi talasɩ dɩ tɩ kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ gbaŋ yɩ jaaŋ. 4 Dɩɩ yi ʋ tɩŋ bie tɩŋgbaŋka gie me, ʋ tɩŋ kaaŋ yi kɩkaabɩtʋ naada, dama kɩkaabɩtɩba diekemba dɩ yɩnana Ŋmɩŋ piinisisi sɩba Juu vuosi mɩraha dɩ dagɩna die wo wɔŋ beri mɩŋ. 5 Wudieke ba tʋnnana naa wa yiwo arɩzanna ma vɩɩŋ nɩasɩŋ. Naa wɩa Ŋmɩŋ die dɩ kpaaŋ Mosisi saŋŋa dieke die ʋ balla ʋ wʋnsɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ vɩɩkʋ, Ŋmɩŋ die dɩ kpaaŋ wa ta baarɩ dɩ, “Yime jaaŋ mana mana sɩba n dagɩna fʋ tannɩ sikpeŋ wo.” 6 Ama Ŋmɩŋ yɩ wa Yisa kaabɩŋ tʋŋ dieke dɩ tɩanna ba kaabɩŋ tʋʋmaha sɩba ʋ nʋaŋ dɩ tɩanna ta bie vuotaŋ aŋaŋ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ vuosisi sʋnsʋkʋ dene wo, dama ʋ nʋarɩ taasɩ wa aŋaŋ nyɩnvɩɩna atɩaŋ nʋakʋʋrɩ.

7 Dama dɩɩ yi ta bʋmbʋŋaŋ nʋarɩ die vana ta vuosi dɩ bie vɩɩnɩŋ, die nɩŋ dɩ tɩŋ kaaŋ bɩ yi talasɩ dɩ Ŋmɩŋ yɩ nʋarɩ a gʋtɩ ka ma. 8 Ama Ŋmɩŋ die ye vuotaŋ bɩabʋ saŋŋa dieke ʋ balla dɩ:

“Manɩŋ Ŋmɩŋ bala naa:

saŋŋa kieŋ ta n nan keŋ yi nʋahaalɩŋ a yɩ Izara vuosi aŋaŋ Juda vuosi.

9 Kanɩŋ ka kaaŋ dɩ sɩɩ sɩba nʋa dieke die n ziene aŋaŋ ba chɔɔŋkʋʋlɩŋ

daa dieke die n yigine ba nuuŋ ta vʋarɩ ba a nyɩŋ Ijipiti tɩŋgbaŋ ma wa.

Die ba ka dɩ nʋa dieke die n yɩna ba wa

die wɩa n baga die dɩ wo ba ma.

10 Manɩŋ Ŋmɩŋ baarɩ n nan zieŋ nʋarɩ gie aŋaŋ Izara vuosi

daa diekemba dɩ kienene wo:

N nan wa marɩ n mɩraha ba sʋŋanyile me

ta maagɩ ha ba sʋgɩtɩ ma.

Manɩŋ n nan yi ba Ŋmɩŋ,

aŋ ba dɩaŋ ba yi n vuosi.

11 Dɩ kaaŋ bɩ yi talasɩ dɩ vuoŋ dagɩ ʋ chanchaaŋ

yaa a balɩ ʋ chanchaaŋ dɩ

‘Fʋnɩŋ, sɩmma Ŋmɩŋ.’

Dama ba mana nan keŋ sɩba mɩŋ

vuodiekemba dɩ yine vuokpɩɩma aŋaŋ wabɩtɩ mana.

12 N nan keŋ vaa ba wʋbɩatɩ a chaa ba

ta kaaŋ dɩ tɩɩnsa ba wʋbɩatɩtɩ wɩa.”

13 Ŋmɩŋ dɩ dene balɩ nʋahaalɩŋ wɩa die yine bʋmbʋŋaŋ nʋarɩ dɩ yi nʋakʋʋrɩ, ta jadieke nɩŋ mana dɩ kʋʋrɩnna ta nyɩŋ, ka kaaŋ yʋasɩ ta ka bɩa.

9

Tɩŋgbaŋka gie Ŋmɩŋ jɩamɩŋ aŋaŋ arɩzanna ma Ŋmɩŋ jɩamɩŋ wɩa

1 Bʋmbʋŋaŋ nʋarɩ die yaa wa mɩra yaa gamma ba baaŋ nan jɩaŋ Ŋmɩŋ dene aŋaŋ jigidieke ba baaŋ dɩ jɩama wa tɩŋgbaŋka gie me. 2 Die ba kpii wo dɔŋɩsɩ gbanɩŋ vɩɩŋ ta yaa juone ale. Die ba wasa juodieke die dɩ benne nɩŋŋa wa, Kasɩ Jigiri. Mi die ba zieŋ jadieke ba nagɩna popolisi a sʋga ka ma ta teebuli dɩ zie ka ma ta paanʋ dieke die ba nagɩna a yɩ Ŋmɩnnɩ dɩ diisi teebulike me. 3 Die garɩ dieke dɩ puone juone ale wo kʋaŋ die ba wasa kasɩ dɩaŋ kasɩ jigiŋ, 4 die ka sʋŋ die kori dieke ba nagɩna salɩma a wʋnsɩ wa ta ba jʋa nyɩnnyʋʋgɩvɩɩna ka ma a yɩa Ŋmɩnnɩ aŋaŋ Ŋmɩŋ nʋaha a daka dieke ba nagɩna salɩma a marɩ ka mana wa die dɩ beri. Ka ma salɩma gbieŋ die dɩ beri ta nyindiike dieke ba wasɩnana maana wa die dɩ bie ka ma aŋaŋ Arɔni daaŋgbanɩŋ dieke dɩ tɔsɩna vaatɩtɩ aŋaŋ taŋ teelike ale dieke Ŋmɩŋ mɩraha dɩ maagɩna a diisi a ma wa dɩ beri. 5 Die adaka ka sikpeŋ die nyinti ataŋ die yalla chobiti ta daga dɩ Ŋmɩŋ bie me, ta a chobititi die dɩ jatɩ a ligi jigidieke Ŋmɩŋ dɩ nagɩnana wʋbɩatɩ a chaa wa. Ama lele n kaaŋ bɩagɩ a dagɩ wɩaha chɩasɩ mana.

6 Naa die dɩ sɩɩ, die kɩkaabɩtɩba die ŋaaŋ juo juodieke dɩ bene nɩŋka ma daaŋ mana a tʋma ba Ŋmɩŋ jɩamɩŋ tʋʋma, 7 ama kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ nyɩɩna ma ŋaana juo juodieke dɩ bene sʋkʋ ma wa, bɩŋ mana bʋnyɩ ʋ juo mi. Ʋ ŋaaŋ nagɩ wa zɩŋ a juu yi kaaba a yɩ Ŋmɩŋ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ wʋbɩatɩ wɩa aŋaŋ vuosisi dɩ yine wudiekemba ta ka sɩba baarɩ a yiwo wʋbɩatɩtɩ. 8 Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die mɩŋŋɩ daga yaa gamma Ŋmɩŋ jɩamɩŋ vɩɩkʋ gie, dɩ jigidieke dɩ yine kasɩ dɩaŋ kasɩ jigiri die ye ka yuori saŋŋa dieke juodieke dɩ bene nɩŋka dɩ yene zie wo. 9 Naa yiwo dagɩtɩ a yɩ tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ bene leleke gie wo, ta daga dɩ vuodiekemba die dɩ jɩanna Ŋmɩnnɩ ta die ŋaaŋ yɩa Ŋmɩŋ ba piinisi aŋaŋ ba dɔŋɩsɩ zɩmbʋ die ka bɩagɩ a vʋarɩ ba wʋbɩatɩ Ŋmɩŋ nɩŋŋa, 10 dama hanɩŋ nɩŋ die a yiwo nyindiike aŋaŋ nyiŋnyuuki diekemba die dɩ chʋarɩna aŋaŋ wudieke dɩ kana ka chʋarɩ, aŋaŋ nyɩŋgbanɩŋ wʋnsɩŋ wɩa. Genhe mana die yiwo nyɩŋgbanɩŋ ma mɩraha dɩ ba dɩ ha yaa gamma a ga tʋgɩ saŋŋa dieke wʋnɩŋ Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ yɩ ba mɩrɩhaalɩŋ.

11 Ama Masia vuodieke dɩ yine nyɩŋvɩɩŋ dieke dɩ benne leleke gie kɩkaabɩtɩba jakʋʋŋ wɔŋ keŋ mɩŋ. Vɩɩŋ dieke ʋ kenne juu ta tʋma ka ma naa yiwo vɩɩŋkpeŋkpɩɩŋ dieke dɩ benne vɩɩnɩŋ aŋaŋ wusie; daa jadieke vuota dɩ kpine, ta a ka bɩ yi tɩŋgbaŋka gie jaaŋ. 12 Masia die dɩ kenne a juu bʋnyɩ jɩamɩŋ vɩɩkʋ ma a ga tʋgɩ kasɩ dɩaŋ kasɩ jigiri saŋŋa dieke wo, die ʋ ka nagɩ bie aŋaŋ naarasɩ zɩŋ a yi kaaba, ama die ʋ nagɩ wa ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ zɩŋ a tuŋ ta vʋarɩ tɩ a nyɩŋ bɩaŋ ma yaa gamma haahuu. 13 Die ba ŋaaŋ naga bie aŋaŋ naarasɩ zɩŋ, ta die bɩ nagɩ naasaaŋ a yi kaaba ta jʋʋ ka nyɩŋgbanɩŋ boliŋ ta nagɩ ka tanyeeliŋ aŋaŋ zɩmbʋ a mɩsɩ mɩsɩ vuodiekemba die dɩ yalla bɩabʋ Ŋmɩŋ nɩŋŋa, dɩ ka wʋnsɩ ba nyɩŋgbanɩŋ aŋ ba yɩantɩ. 14 Ama Masia die wo bɩaŋ ta Halɩkasɩka dieke dɩ benne saŋŋa mana hagɩrɩŋ ma wʋnɩŋ Masia die dɩ nagɩ ʋ gbaŋ a yi kaabɩ dieke dɩ bene vɩɩnɩŋ vɩɩnɩŋ a yɩ Ŋmɩŋ. Die wɩa ʋ zɩmbʋ dɩ faasɩna yaa hagɩrɩŋ ta vʋarɩ bɩaŋ tɩ sʋgɩtɩ ma. Ta lele tɩ nan bɩagɩ jɩaŋ Nabidie Ŋmɩŋ ta kaaŋ bɩ yie wudiekemba dɩ baaŋ yaa tɩ a ga kuŋ me.

15 Wɩɩrɩ gie wɩa, Masia yine vuodieke dɩ vana nʋahaalɩkʋ dɩ beri amʋ vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ wana wa nan ye alibarika dieke dɩ wone kpatɩkʋ ta Ŋmɩŋ dɩ yi nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ wa. Naa nan bɩagɩ yi dama Masia die kpiye mɩŋ, die dɩ vaa vuota dɩ ye gbatɩtaanɩŋ a nyɩŋ ba wʋbɩatɩ ma saŋŋa dieke nʋakʋʋrɩ dɩ yene beri wo.

16 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ maagɩ ʋ faarɩ diile gbanɩŋ, vuoŋ ka yese jaaŋ ntaala ba keŋ bɩagɩ a dagɩ dɩ vuodieke dɩ maagɩna gbaŋkʋ kpiye mɩŋ. 17 Dama saŋŋa dieke vuodieke dɩ maagɩna faarɩ gbaŋkʋ dɩ yene bie ʋ miivoli me wo, gbaŋkʋ mi wo yiko. 18 Die wɩa bʋmbʋŋaŋ nʋarɩ die dɩ wo yiko dɩɩ yi ba ka yi zɩmbʋ kaaba. 19 Mosisi die woliŋ mʋʋlɩ wa Ŋmɩŋ mɩraha mana sɩba dɩ maagɩna dene wo. Ta ka kʋaŋ chaaŋ ʋ nagɩ vaatɩ a bɔbɩ aŋaŋ yiise kɔbɩŋmɩnɩŋ a nagɩ suge naarasɩ aŋaŋ bie zɩŋ dɩ lagɩŋnana nyaaŋ a nagɩ mɩsa mɩraha gbaŋkʋ ma aŋaŋ vuosisi mana ma, 20 ta die bala dɩ, “Zɩmbʋ gie yine nʋa dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna nɩ dɩ nɩ dɩa dagɩtɩ.” 21 Mosisi die dɩ bɩ nagɩ zɩmbʋ a mɩsɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ vɩɩkʋ aŋaŋ jadiekemba mana ba nagɩna a jɩama Ŋmɩnnɩ ma. 22 Wusie, Ŋmɩŋ mɩraha ma zɩŋ die vana jaaŋ mana dɩ bie vɩɩnɩŋ ta wo dɩgɩntɩ, ta dɩɩ yi zɩŋ dɩ ka nyɩŋya, Ŋmɩŋ kaaŋ nagɩ vuosi wʋbɩatɩ a chaa ba.

Masia kaabɩkʋ kpise wo bɩaŋ

23 Die wɩa, die dɩ yiwo talasɩ dɩ ba yi kaaba a wʋnsɩ nyindiekemba dɩ yine arɩzanna ma nyinti nɩasɩŋ. Ama kaabɩ dieke dɩ tɩanna naa balla ka wʋnsɩ arɩzanna ma nyinti gbaŋ gbaŋ. 24 Dama Masia die ka ga juu juokasi dieke vuota dɩ nagɩna ba nuusi a mɩɩ ta ka nɩasɩ jigikasɩ ka wa, ama die ʋ ga juu wo arɩzanna gbaŋ gbaŋ ma a zie Ŋmɩŋ nɩŋŋa tɩ suŋŋiŋ wɩa. 25 Juu vuosi kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ ŋaaŋ juo kasɩ dɩaŋ kasɩ jigiri bɩŋ mana bʋnyɩ aŋaŋ dɔŋɩsɩ zɩŋ mɩŋ. Ama Masia die ka ga juu dɩ ʋ nagɩ ʋ gbaŋ a yime kaaba saŋŋa mana, 26 dama die ʋ tɩŋ yi die, die nɩŋ dɩ tɩŋ nan yi talasɩ dɩ ʋ dime wahala saŋŋa saŋŋa a nyɩŋ saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ naanna tɩŋgbaŋka gie wo. Ama leleke gie, saŋŋa dɩ gbigine kpatɩŋ naa, die ʋ keŋ nyɩŋ bʋnyɩ dɩ ʋ nagɩ ʋ gbaŋ a yi kaaba ta kpisi bɩaŋ. 27 Vuota mana baa ʋ kpi wo bʋnyɩ ta ka kʋaŋ chaaŋ Ŋmɩŋ dii wo ʋ sarɩya. 28 Die gbaŋ gbaŋ Masia gbaŋ die dɩ nagɩ ʋ gbaŋ a yi kaaba bʋnyɩ dɩ ʋ vʋarɩ vuosi pam a nyɩŋ bɩaŋ ma, ʋ nan daansɩ yiŋŋi a keŋ ama daa ʋ bɩ vʋarɩ vuosi a nyɩŋ ba bɩaŋ ma ama ta gbatɩ vuodiekemba dɩ chɩɩsɩnana wa wa a taaŋ.

10

1 Juu vuosi mɩraha die yiwo arɩzanna ma nyɩŋvɩɩna diekemba dɩ kienene wo nɩasɩŋ, ama daa ka gbaŋ gbaŋ. Die wɩa, kaabɩ dieke dɩ wone kpatɩkʋ ta ba yie bɩŋ mana wa kaaŋ bɩagɩ a yi vuodiekemba dɩ kienene aŋaŋ kaabɩkʋ kasɩ Ŋmɩŋ nɩŋŋa. 2 Dɩɩ yi die kaabɩkʋ tɩŋ nan bɩagɩ wʋnsɩ ba sʋgɩtɩ, ba tɩŋ nan kaabɩ bʋnyɩ ta vaa, ta bɩaŋ kaaŋ bɩ dɩ ba. 3 Ama ba yie kaabaha mi mɩŋ bɩŋ mana ta a tɩɩnsa vuosi ba wʋbɩatɩ, 4 dama naarasɩ aŋaŋ bie zɩmbʋ gie kaaŋ bɩagɩ a vʋarɩ bɩaŋ.

5 Die wɩa, die Masia die dɩ bala ʋ keŋ tɩŋgbaŋka gie me wo, die ʋ balɩ a yɩ wa Ŋmɩŋ dɩ:

“Fʋnɩŋ ka yaala kaaba aŋaŋ piinisi,

ama wʋnsɩ wa nyɩŋgbanɩŋ a yɩ mɩŋ.

6 Fʋ sʋŋ ka fɩala aŋaŋ dɔŋɩsɩ ba nagɩna a yie kaaba

ta jʋha wʋbɩatɩ wɩa wa.

7 Die wɩa maŋ baarɩ dɩ, ‘Ŋmɩŋ, manɩŋ n wʋnna

dɩ n yi wudieke fʋnɩŋ fʋ yaalala,

sɩba dɩ maagɩna die wo fʋ gbaŋkʋ ma yaa gamma n wɩa wa.’ ”

8 Die ʋ woliŋ baarɩ dɩ, “Fʋnɩŋ fʋ wo sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ kaaba aŋaŋ piinisi aŋaŋ dɔŋɩsɩ ba nagɩna yi kaaba ta jʋa ha wa aŋaŋ kaabɩ dieke ba ŋaana kaaba ba wʋbɩatɩ wɩa wa.” Die ba kaaba kaabaha gie sɩba mɩraha dɩ dagɩna dɩ ba yime die wo. 9 Womi die ʋ bɩ baarɩ dɩ, “Ŋmɩŋ, n wʋnna n nan yi fʋ choti.” Die wɩa, Ŋmɩŋ vʋarɩ wa kaaba kʋraha mana a taaŋ ta nagɩ Masia kaabɩkʋ a zieŋ a naŋ ma. 10 Yisa Masia die yiwo wudieke Ŋmɩŋ dɩ yaalala ta die nagɩ ʋ gbaŋ a yi kaaba bʋnyɩ ta vʋarɩ tɩ wʋbɩatɩ a taaŋ.

11 Kɩkaabɩbalɩŋ dieke Juu vuosi kɩkaabɩtɩba dɩ ŋaana yie daaŋ mana wa kaaŋ bɩagɩ a vʋarɩ wʋbɩatɩ a taaŋ. 12 Ama Masia nɩŋ die nagɩ wa ʋ gbaŋ a yi kaabɩŋ bʋnyɩ bɩaŋ wɩa, kaabɩ dieke dɩ yalla hagɩrɩŋ yaa gamma haahuu ta vʋara bɩaŋ saŋŋa mana wa. Ta lele ʋ wa kalɩ wa Ŋmɩŋ nuudiigiŋ chaaŋ. 13 Mi ʋ wa chɩɩsa saŋŋa dieke dɩ baaŋ keŋ tʋgɩ aŋ Ŋmɩŋ nagɩ ʋ dataasɩ a yi ʋ nuusi me. 14 Die wɩa, wʋnɩŋ die ʋ yiwo kɩkaabɩ balɩmɩŋ ta yi vuodiekemba ʋ vʋarɩna a nyɩŋ bɩaŋ ma wa dɩ ba bemme vɩɩnɩŋ yaa gamma haahuu.

15 Ŋmɩŋ Halɩkasɩ gbaŋ di wo siara yaa gamma wɩɩrɩ gie mi, dɩ

16 “Manɩŋ Ŋmɩŋ, nʋarɩ gie maŋ baa n zieŋ aŋaŋ ba

daa diekemba dɩ kienene wo:

Manɩŋ n nan nagɩ n mɩraha a yi ba sʋgɩtɩ ma,

ta maagɩha a diisi ba sɩkpara ma.”

17 Ta die bɩ balɩ a gʋtɩ dɩ, “Ta ba wʋbɩatɩtɩ aŋaŋ ba tʋntʋmbɩatɩ, n kaaŋ bɩ tɩɩnsɩha bɩbra.” 18 Die wɩa Ŋmɩŋ dɩ nagɩna wʋbɩatɩ a chaa naa, ʋ ka bɩ yaala kaabɩŋ mana bɩbra.

Tɩ chʋŋ gbigi Ŋmɩŋ

19 N nɩmballɩ, Yisa kumbu wɩa tɩ yaa wa sikimiŋ dɩ tɩ ga juu kasɩ dɩaŋ kasɩ wa jigiŋ. 20 Yisa nyɩŋgbanɩŋ dieke dɩ yine sie haalɩŋ aŋaŋ sie dieke dɩ yalla miivoli wo yuorine sanʋarɩ a yɩ tɩ. 21 Tɩ yalla kɩkaabɩtʋ kpɩɩŋ dieke dɩ sɩna Ŋmɩŋ tigiŋ me wɩa, 22 nɩ vaa tɩ chʋŋ gbigi Ŋmɩŋ aŋaŋ sʋgɩ diekemba dɩ benne vɩɩnɩŋ aŋaŋ wusie yada, ta da yallɩma chɩɩlɩŋ, aŋaŋ tɩ sʋgɩ diekemba Yisa zɩŋ dɩ vʋarɩna sʋŋanyilibɩatɩ me wo, aŋaŋ tɩ nyɩŋgbaŋ dieke die tɩ sɩna aŋaŋ nyaaŋ dieke die dɩ wone dɩgɩntɩ wa. 23 Nɩ vaa tɩ yigi tama dieke tɩ bala dɩ tɩ yallɩ wa a yalla keŋ keŋ ta da chɩɩlɩma, dama vuodieke dɩ yɩna tɩ nʋarɩ yiwo wusietieŋ. 24 Nɩ vaa tɩ baga bemme tamba ma ta suŋŋime taŋ yaa gamma choti aŋaŋ tʋnvɩɩna yiile. 25 Nɩ da vaa tɩ vaa lagɩmɩŋ sɩba vuosi bataŋ dɩ yinene dene wo, ama nɩ vaa tɩ faasɩ kpaŋŋɩma taŋ, sɩba tɩ yene ta tɩ Yɔmʋtieŋ daarɩ faasɩ a chʋŋ gbige dene wo.

26 Tɩ sɩbɩna wusie dieke ba yuori dagɩ tɩ naa, dɩɩ yi tɩ ko yie bɩaŋ, kaabɩŋ bɩ wori a baaŋ bɩagɩ a vʋarɩ bɩabʋ mi. 27 Wudieke dɩ tɩalɩna yiwo sarɩya diile dieke dɩ yalla ŋmaamɩŋ aŋaŋ bolikpeŋkpɩɩŋ dieke dɩ kienene ta nan daansɩ a chʋʋsɩ vuodiekemba dɩ zetine Ŋmɩnnɩ. 28 Vuodieke nɩŋ mana die dɩ zetine Mosisi mɩraha dɩɩsɩŋ, ta vuosi dɩ sɩba ta yi siara vuosi bale yaa bataa, die ba ŋaaŋ kʋa dɩ tieŋ ta ka chɩga wa zɔɔlɩŋ. 29 Die nɩŋ, yilime wudieke dɩ bala ka yi a yi vuodiekemba dɩ kana ka yɩa Ŋmɩŋ Bʋa wa jɩlɩma ta ka bɩ yɩa nʋarɩ zɩŋ dieke dɩ yine tɩ kasɩ wa jɩlɩma ta zɩa Halɩkasɩ dieke dɩ suŋŋine tɩ wo, banɩŋ vuosi mi nan faasɩ ye tɩbɩdatɩŋ pam. 30 Dama tɩ sɩba dɩ Ŋmɩŋ baarɩ dɩ, “Manɩŋ n balla n yiŋŋi tuŋ bɩaŋ.” Ka bɩ maagɩ dɩ, “Ŋmɩŋ nan keŋ dii ʋ vuosi sarɩya.” 31 Dɩ yaa ŋmaamɩŋ dɩ vuoŋ juu miivolitieŋ Ŋmɩnnɩ sɩnyɩɩrɩŋ ma.

32 Nɩ da daaŋ ma saŋŋa dieke nɩ wolinne a bʋgɩrɩ yaa gamma Masia ma wa, die nɩ dii wo wahala pam ama die a ka nyaŋŋɩ nɩ. 33 Saŋŋa a taŋ ba ŋaaŋ zɩa nɩ wa yaalɩŋ ma ta mugise nɩ, ta saŋŋa a taŋ dɩaŋ nɩ ŋaaŋ yi siri dɩ nɩ gʋtɩ wa vuodiekemba ba mugisinene wo. 34 Die nɩ ŋaaŋ chɩga zɔɔlɩŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ benne dansarɩka ma wa, ta saŋŋa a taŋ ba keŋ gbatɩ nɩ nyinti, nɩ ŋaaŋ yaa wa sʋgɩfɩalɩŋ dama nɩ sɩba a baarɩ dɩ nɩ yaa nyindiekemba dɩ tɩanna die ta Ŋmɩŋ dɩ yɩ nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ nɩ wa aŋ ka bemme yaa gamma haahuu wo. 35 Die wɩa nɩ da vasɩma nɩ kpaŋŋɩnana nɩ gbaŋ dene wo, dama ka yaa wa nyʋarɩ pam a kieŋ. 36 Nɩ mʋ nɩ yallɩma suguru, ta bɩagɩ yi wudieke Ŋmɩŋ dɩ yaalala, ta ye jadieke die ʋ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ tɩ wa. 37 Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ:

“Dɩ tɩalɩ wa bɩta pilii

ta vuodieke dɩ balla ʋ keŋ wo nan keŋ

ʋ kaaŋ yʋasɩ.

38 N vuovɩɩnaha nɩŋ ba nan yi mɩŋ yada ta bemme;

ama dɩɩ yi ba wʋnyɩ dɩ yiŋŋi kʋaŋ

n sʋŋ kaaŋ fɩalɩ aŋaŋ wa.”

39 Tɩnɩŋ tɩ ka yi vuodiekemba dɩ yiŋŋinene kʋaŋ ta nan yɔrɩ wa, ama tɩ yiwo Masia yada ta ʋ gbatɩ tɩ a taaŋ.

11

Yada wɩa

1 Yada yiwo, fʋ tuone a dii dɩ fʋ yalla tama dɩ nan ye nyindiekemba wa nan seŋ ye he. Ta bɩ tuo dii dɩ fʋ kana ka yese nyindiekemba ba seŋ beri mɩŋ. 2 Ŋmɩŋ die bɩrɩ wa kʋrɩŋ ma vuosi ba yada wɩa.

3 Tɩ yada wɩa tɩ sɩba a baarɩ dɩ Ŋmɩŋ die yuori wo ʋ nʋaŋ a balɩ ta ŋmɩŋsikpeŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie dɩ naaŋ. Die ʋ nagɩ wa jadieke tɩ kana ka bɩagɩ yese a naaŋ jadieke tɩ yesinene naa.

4 Abeli die dɩ yine Ŋmɩŋ yada wɩa, die ʋ yɩ Ŋmɩŋ kaabɩ dieke dɩ faasɩna a vɩɩna a tɩaŋ Keeni kaabɩkʋ. Ʋ yadaka wɩa Ŋmɩŋ die dɩ baarɩ dɩ ʋ yiwo vuovɩɩnʋ, dama Ŋmɩŋ gbaŋ sʋŋ die fɩalɩya mɩŋ aŋaŋ ʋ piinisisi. Abeli die kpiye mɩŋ, ama die ʋ yine Ŋmɩŋ yada wɩa ʋ ye bala mɩŋ jinne, dama wudieke ʋ yine wo ye daga tɩ mɩŋ.

5 Enɔki die dɩ yine Ŋmɩŋ yada wɩa die ʋ ka kpiye, ama Ŋmɩŋ die nagɩ wa mɩŋ a jʋalɩ arɩzanna ma ta vuoŋ dɩ ka bɩ ye wo. Dɩ maagɩya mɩŋ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, Enɔki die yiwo vuodieke dɩ fɩalɩnana Ŋmɩŋ sʋŋ ta ʋ keŋ nagɩ wa a jʋalɩ arɩzanna ma. 6 Vuoŋ wori a baaŋ bɩagɩ a fɩalɩ Ŋmɩŋ sʋŋ dɩɩ yi dɩ tieŋ ka yi wo yada, dama vuodieke nɩŋ mana dɩ kienene Ŋmɩŋ jigiŋ mʋ ʋ yi wo yada dɩ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ seŋ beri mɩŋ ta yɩa vuodiekemba dɩ yaalala wa nyʋarɩ.

7 Nowa yada wɩa die dɩ yi ta ʋ wʋŋ Ŋmɩŋ kpaaŋkʋ yaa gamma nyindiekemba die ʋ kana ka bɩagɩ ye aŋaŋ ʋ nine wo. Die ʋ tuo Ŋmɩŋ nʋarɩ ta kpaasɩ haarɩkpeŋkpɩɩŋ ta wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ deŋ die dɩ juu ka ma ta ye gbatɩtaanɩŋ. Dene die dɩ dagɩ dɩ tɩŋgbaŋka gie vuosi yaa wa bɩaŋ, ama ʋ yadaka wɩa die dɩ yi ta Ŋmɩŋ dɩ wa wa vuovɩɩnʋ.

8 Abarahami die yiwo Ŋmɩŋ yada die wɩa saŋŋa dieke Ŋmɩŋ die dɩ balɩ wa dɩ ʋ nyɩŋ tɩŋgbaŋ dieke ʋ benne wo a ga tɩŋgbaŋ dieke wʋnɩŋ Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ nagɩ yɩ wa wa, die ʋ saagɩ ta ga. Die ʋ vaa wa ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ tɩŋgbaŋka ta ka sɩba jigidieke ʋ ganana. 9 Ʋ yadaka wɩa die dɩ yi ʋ ga yi chaanʋ tɩŋgbaŋ dieke Ŋmɩŋ die dɩ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ wa wa ma. Die ʋ bie wo dɔŋɩsɩ gbaŋtɩ vɩɩtɩ ma; ta ʋ ballɩ Aziki aŋaŋ Jakobu vuodiekemba die dɩ kenne tuo nʋarɩ dɩaŋ die dɩ bie mi. 10 Dama Abarahami die chɩɩsa dɩ ʋ keŋ juu tɩŋ dieke Ŋmɩŋ dɩ tuurine ta mɩɩ wa ma, tɩka yiwo jadieke dɩ balla ka bemme haahuu.

11 Ʋ hɔgʋ Sara dɩaŋ die kʋrɩŋya mɩŋ ta yi hɔgʋpɩrɩŋ, ama wʋnɩŋ Sara yada wɩa die ʋ keŋ yigi nyuuti ta mɩɩrɩ, dama ʋ die sɩba a baarɩ dɩ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yɩna wa nʋarɩ yiwo wusietieŋ. 12 Abarahami vuodieke dɩ kana ka yʋa aŋaŋ kuŋ naa, ama ʋ kasɩŋ haagɩsɩ die dɩ keŋ dala sɩba chɩŋmarɩsɩ dɩ dala dene wo, ta bɩ dala sɩba mʋgɩŋ tambʋsɩŋ dɩ dala dene ta wo biisiŋ.

13 Vuosi gie mana die keŋ kpi mɩŋ aŋaŋ ba yada, ama ta ye ka tuo wudieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ ba wa, ama ba yadaka wɩa die ba woliŋ ye ke saasaa, dama die ba sɩba ta saagɩ dɩ ba yiwo chaanɩŋ ta kaaŋ yʋasɩ tɩŋgbaŋka gie me. 14 Vuodiekemba dɩ balala wɩaha gie wo yuori daga wa dɩ ba yaala ba gbaŋ gbaŋ ba tɩŋgbaŋ. 15 Die ba ka yile yaa gamma tɩŋgbaŋ dieke ba vana wa, dɩɩ yi die ba tɩŋ yile ka wɩa, ba tɩŋ nan ye sieŋ a yiŋŋi ga ka ma. 16 Ama die ba yile mɩŋ yaa gamma tɩŋgbaŋ dieke dɩ tɩanna ka ta bie arɩzanna ma. Die wɩa Ŋmɩŋ dɩ ka chɩga viivi dɩ ba wasɩma wa ba Ŋmɩŋ, dama die ʋ wʋnsɩ wa tigikpɩɩŋ a gbarɩ ba.

17 Abarahami dɩ yine Ŋmɩŋ yada wɩa, die ʋ nagɩ ʋ bʋa Aziki dɩ ʋ yi kaaba a yɩ Ŋmɩŋ saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ magɩsɩna wa wa. Ye, wʋnɩŋ Abarahami wo mi die yine vuodieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna nʋarɩ mi, wʋnɩŋ ʋ bɩna yi vuodieke dɩ nagɩna ʋ bʋadembi balɩmɩŋ dɩ ʋ yi kaaba a yɩ Ŋmɩŋ. 18 Ŋmɩŋ die wɔŋ balɩ wa mɩŋ dɩ, “Aziki ma nan ye haagɩsɩ diekemba n yɩna nʋarɩ dɩ n nan yɩ fʋ wa.” 19 Abarahami die yiwo yada dɩ Ŋmɩŋ nan bɩagɩ sʋgɩrɩ kunti a nyɩŋ kuŋ me, ta ka seŋ sɩɩ sɩba Abarahami die tuo wo Aziki a nyɩŋ kuŋ me.

20 Aziki yada wɩa die ʋ balɩ wʋvɩɩŋ dieke die dɩ balla ka keŋ Jakobu aŋaŋ Esɔɔ ma wa.

21 Jakobu die dɩ yalla yada wɩa, die ʋ balla ʋ kpi wo die ʋ balɩ wʋvɩɩna a yɩ Josefu ballɩdembisi wʋnyɩ mana ta die keŋ jalɩŋ ʋ daaŋgbanɩŋ ta jɩaŋ Ŋmɩŋ.

22 Josefu die dɩ yalla yada wa wɩa die ʋ balla ʋ kpi wo, die ʋ balɩ yaa gamma Izara vuosi dɩ balla ba nyɩŋ Ijipiti tɩŋgbaŋ ma dene, ta die balɩ yaa gamma ba balla ba yi ʋ kɔba dene.

23 Mosisi chɔɔŋ aŋaŋ ʋ nuŋ die dɩ yalla yada wɩa, die ba mɩɩrɩna wa ta ye ʋ vɩɩna dene wo, die ba nagɩ wa a lɔbɩrɩ chɩɩta ataa, ta die ka chɩga naaŋ wa dɩ ziene nʋa dieke wo.

24 Mosisi die dɩ yalla yada wɩa, die ʋ bɩrɩnna wa die ʋ ka saagɩya dɩ ba wasɩma wa Naaŋ Faro lɩa bʋa. 25 Die ʋ saagɩya mɩŋ dɩ ʋ dii wahala aŋaŋ Ŋmɩŋ vuosi ama ta ka saagɩya tʋntʋmbɩatɩ sʋgɩfɩalɩ dieke dɩ yine bɩta wa. 26 Die ʋ yiliye mɩŋ dɩ, dɩɩ yi ba zɩa wa Masia wɩa dɩ yaa nyʋarɩ pam a tɩaŋ Ijipiti tɩŋgbaŋ nyinti mana, dama ʋ nine die bie wo nyʋarɩ dieke dɩ kienene wo me mɩŋ.

27 Mosisi die dɩ yalla yada wɩa, die ʋ nyɩŋ Ijipiti tɩŋgbaŋ ma ta die ka chɩga naaŋ wa sɩnyɩɩrɩ dieke dɩ baaŋ keŋ ʋ ma, ama ta die gara nɩŋŋa sɩba ʋ seŋ ye wo Ŋmɩŋ, vuodieke vuoŋ dɩ kana ka yese wo aŋaŋ ʋ nine wo. 28 Die ʋ yalla yada wɩa die ʋ piili gasɩtɩaŋkʋ dʋʋga, ta die yɩ nʋaŋ dɩ Izara vuosi nagɩ zɩŋ mɩsɩ ba gbɩabɩsɩ amʋ kuŋ malakaka kaaŋ keŋ a kʋʋ ba bʋmbʋŋaŋ ballɩdembisi.

29 Die Izara vuosi yada wɩa die dɩ yi ta mʋgɩŋmɩmbʋ die dɩ puo ta yi tɩŋgbaŋ kpɩaŋ a yɩ ba ba jʋalɩ, ta Ijipiti vuosisi dɩaŋ die dɩ mɩa dɩ ba jʋalɩ ama mʋgɩrɩ nyaabʋ die dɩ keŋ lagɩŋ ta dii be.

30 Izara vuosi yada wɩa die ba chʋnna a giliŋ Jeriko tɩka daraa ayʋpɔyɩ wa die ka gaama mana die dɩ nan dene. 31 Rahabi, hɔgʋ dieke die dɩ tʋnnana daakpana tʋʋmaha yada wɩa die Izara vuosisi die ka gʋtɩ kʋʋ wa aŋaŋ vuodiekemba die dɩ zetine Ŋmɩŋ nʋarɩ, dama die ʋ mɩŋŋɩ tuo wo Izara vuodiekemba die dɩ kenne dɩ ba maansɩ daansɩ tɩka chaantɩ.

32 N bɩ balɩ nɩ vuosi bataŋ wɩa a gʋtɩ? Dɩɩ yi saŋŋa dɩ beri n tɩŋ nan balɩ nɩ yaa gamma Gidioni wɩa, aŋaŋ Baraki wɩa, aŋaŋ Samasini wɩa, aŋaŋ Jafita wɩa, aŋaŋ Davidi wɩa, aŋaŋ Samuli wɩa, aŋaŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ wɩa. 33 Ba yada wɩa die ba bataŋ die dɩ wagɩ a nyaŋŋɩ tɩŋgbaŋɩsɩ, ta ba bataŋ wudieke dɩ mʋna, ta tuo Ŋmɩŋ dɩ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ ba jadieke, ta ba bataŋ die dɩ vaa naachige dɩ ka bɩagɩ yuori a nʋa, 34 ta ba bataŋ dɩ kpisi bolikpɩɩma, ta ba bataŋ die dɩ chɩgɩ nyɩŋ takoobi kuŋ me. Ta ba bataŋ die yiwo wabɩtɩ ama a keŋ bɩrɩŋ hagɩrɩtieliŋ, ta bataŋ dɩaŋ die dɩ taa tɔŋ aŋaŋ hagɩrɩŋ ta vaa tɩŋgbaŋ gaasɩ sojasisi dɩ chɩgɩ. 35 Ta hɔgʋba bataŋ maarɩtɩ vuodiekemba die dɩ kpine dɩ hagɩ kunti me.

Ta ba bataŋ die dɩ yine Ŋmɩŋ yada wɩa die ba nɩgɩ kʋʋ ba, dama die ba ka yaala ba zeti Ŋmɩŋ dɩɩsɩŋ ta chɩgɩ nyɩŋ kumbu me, ama die ba yaala ba hagɩ kuŋ me a ye miivoli dieke dɩ tɩanna die. 36 Die ba vʋarɩ wa ba bataŋ fala ta tɩbɩ ba, ta bɔbɩ ba bataŋ aŋaŋ chɔrɩma a nagɩ ba yi dansarɩka ma. 37 Die ba taa ba bataŋ tana, ta die gobi ba bataŋ bule, ta die kʋa ba bataŋ aŋaŋ takoobi. Ba bataŋ die bɔbɩ wa yiise aŋaŋ bie gbaŋtɩ ta dɩ dɩa aŋaŋ zɔɔlɩŋ, ta vuosi die dɩ mugise be ta yie be bɩaŋ. 38 Tɩŋgbaŋka gie vuosi die ka mʋ dɩ ba bemme aŋaŋ ba. Die ba dɩ dɩa mɩŋ hagɩyeŋ me aŋaŋ tana ma, ta juo taŋpaŋɩsɩ aŋaŋ vɔrɩtɩ diekemba dɩ benne tɩŋgbaŋ ma.

39 Vuosi gie mana ba yada wɩa Ŋmɩŋ die dɩ bɩrɩ ba ama ba wʋnyɩ mana die ka tuo wudieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ ba wa, 40 dama Ŋmɩŋ die wɔŋ saŋ wa wudieke dɩ faasɩna vɩɩna a zieŋ tɩ ama daa tɩ nyɩɩna ma, ba gbaŋ ba gʋtɩya mɩŋ. Ŋmɩŋ saŋkʋ die yiwo naa, dɩ banɩŋ aŋaŋ tɩ mana nan daansɩ a lagɩŋ a bemme vɩɩnɩŋ aŋaŋ wusie.

12

Tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ wɩa

1 Vuosi gie mana yiwo siaratieliŋ a giliŋ tɩ. Die wɩa, nɩ vaa tɩ kpaŋŋɩ tɩ gbaŋ a vigi wudieke mana dɩ baaŋ kagɩ tɩ Masia sieŋ me a taaŋ, aŋaŋ bɩaŋ dieke dɩ baaŋ bɩagɩ a yigi tɩ; nɩ vaa tɩ dii suguru a mɩɩ mɩɩ dieke dɩ bala ka keŋ tɩ wo naa. 2 Nɩ ko vaa aŋ tɩ nine bemme Yisa ma; wʋnɩŋ tɩ yada dɩ taasɩ a nyɩŋ ka piiliŋ me aŋaŋ ka kpatɩŋ. Die ʋ ka chɩga viivi dɩ ʋ kpi dagarɩkʋ ma dama sʋgɩfɩalɩŋ die zene a gbarɩ wa ka kʋaŋ chaaŋ, die yine ʋ wa kalɩ Ŋmɩŋ naalagbaŋtɩ ma ʋ nuudiigiŋ chaaŋ lele gie wo.

3 Nɩ yilime yaa gamma wudiekemba die dɩ haarɩna wa aŋaŋ vuobɩatɩ die dɩ hana wa dene, amʋ tɩ kaaŋ gbalɩgɩ ta kʋʋ tamaha. 4 Dama nɩ kpaŋŋɩna nɩ gbaŋ ta waga aŋaŋ bɩaŋ naa, nɩ wʋnyɩ ye ka kpaŋŋɩ ʋ gbaŋ a ga tʋgɩ saŋŋa dieke ba kʋna wa. 5 Nɩ ka tɩɩnsa Ŋmɩŋ dɩ kpaana nɩ sɩba chɔɔŋ dɩ kpaanana ʋ ballɩlɩ dene wo? Dɩ maagɩya dɩ:

“N bʋa, saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩa fʋ kpaamɩŋ, fʋ wʋmma

dɩɩ yi ʋ datɩ fʋ tɩbɩŋ, daa vaa fʋ kpaŋŋɩnana fʋ gbaŋ dene wo.

6 Dama Ŋmɩŋ kpaama vuodieke ʋ chone mɩŋ,

ta vuodieke nɩŋ mana ʋ tuone a yi ʋ bʋa

wʋnɩŋ vuoke ʋ data ʋ tɩbɩŋ.”

7 Nɩ yallɩma hanɩa nɩ wahala diile me, ta nagɩ ka sɩba chɔɔŋ dɩ ŋaana a data ʋ bʋa tɩbɩŋ dene wo. Nɩ wahala diilehe dagɩya mɩŋ dɩ Ŋmɩŋ pɔgɩlɩ nɩ mɩŋ sɩba ʋ ballɩ. Bʋa wori ta ʋ chɔɔŋ dɩ ka data ʋ tɩbɩŋ. 8 Dɩɩ yi nɩ ka ye tɩbɩdatɩŋ sɩba ʋ ballɩlɩ mana wa, die nɩŋ dɩ dagɩya mɩŋ dɩ nɩ yiwo daakpana ballɩ ta ka seŋ yi ʋ ballɩ aŋaŋ wusie. 9 Nɩ chʋalɩŋ vuodiekemba dɩ benne tɩŋgbaŋka gie me data tɩ tɩba, ta tɩ yɩa ba jɩlɩma. Die wɩa, nɩ vaa tɩ sʋʋŋ tɩ gbaŋ a yɩ Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ yine tɩ halɩtɩ Chɔɔŋ wa ta ye miivoli. 10 Tɩ tɩŋgbaŋka gie chʋalɩŋ naga saŋŋa bɩta mɩŋ a data tɩ tɩba sie dieke me ba yene ta dɩ vɩɩna, ama Ŋmɩŋ nɩŋ data tɩ tɩba dɩ ʋ suŋŋi tɩ, amʋ tɩ nan dɩ beri kasɩ sɩba ʋ bene kasɩ dene wo. 11 Tɩbɩdatɩŋ saŋŋa tʋa mɩŋ ta wo sʋgɩfɩalɩŋ, ama ka kʋaŋ chaaŋ vuodiekemba dɩ dinene ka wahala ka ŋaŋ ye wo ka nyʋarɩ dieke dɩ yine sʋgɩdʋagɩŋ aŋaŋ berivɩɩnɩŋ.

Kpaamɩŋ

12 Nɩ gbalɩgɩya mɩŋ, die wɩa nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ a bɩ hagɩrɩma. 13 Nɩ bemme berivɩɩnɩŋ amʋ nɩ nan ye gbatɩtaanɩŋ, ta nɩ gbalɩgɩsɩ kaaŋ vaa nɩ bɩa.

14 Nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ a bemme vɩɩnɩŋ aŋaŋ vuoŋ mana, ta bemme kasɩ dama vuoŋ wori a baaŋ nan ye tɩ Yɔmʋtieŋ wo dɩɩ yi ʋ ka yi kasɩ. 15 Nɩ gbarɩ nɩ gbaŋ ta da keŋ waarɩ Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩlaha. Nɩ wʋnyɩ da yallɩma tʋaŋ ʋ sʋŋ ma aŋ kanɩŋ tʋabʋ mi keŋ yalla sʋgɩchʋʋsɩŋ a keŋ nɩ chanchaalɩŋ ma, ta chʋʋsɩ vuosi pam. 16 Nɩ gbarɩ nɩ gbaŋ ta da keŋ yime dɩgɩntɩ tʋʋma yaa ta daansa Ŋmɩŋ wɩa yɔrɩ sɩba Esɔɔ dɩ yine dene wo, ta die nagɩ ʋ nyɩŋkʋrɩtɩ a tarɩgɩ nyindiike a dii bʋnyɩ wa. 17 Nɩ sɩba a baarɩ ka kʋaŋ chaaŋ die ʋ yaala ʋ tuo alibarika a nyɩŋ ʋ chɔɔŋ wa jigiŋ ta die kʋŋ aŋaŋ nɩntaantɩ ama ta die ka yeye, dama die ʋ ka ye sie dieke ʋ baaŋ daagɩ a tarɩgɩ wudieke ʋ wolinne a chʋʋsɩ wa.

18 Nɩnɩŋ nɩŋ nɩ ka keŋ jigidieke nɩ baaŋ bɩagɩ gbi sɩba Izara vuosi die dɩ kenne Sinayi tankpeŋkpɩɩŋ ma wa, jigidieke bolikpeŋkpɩɩŋ die dɩ dinene ta lɩmɩŋkpeŋkpɩɩŋ dɩ beri, ta bʋlɔgɩsɩkpeŋkpɩɩŋ dɩ nɩga wa, 19 ta kantaŋ die dɩ kʋŋ ta lɔlɩŋ dɩ balɩ wa. Die ba wʋnna lɔlɩkʋ mi wo, ba piili jʋʋsa ta die ka yaala kanɩŋ lɔlɩkʋ bɩ balɩ bɩbra, 20 dama mɩrɩ dieke die ba wʋnna wa die hagɩrɩŋ a yɩ ba mɩŋ. Die ka baarɩ dɩ, “Dɩɩ yi dɔŋ gbaŋ dɩ gbi tankpeŋkpɩɩkʋ ba mʋ ba taa ka aŋaŋ tana a kʋʋ mɩŋ.” 21 Mi die yaa ŋmaamɩŋ pam, die wɩa Mosisi die dɩ baarɩ dɩ, “Ŋmaamɩŋ yalla mɩŋ, ta n nyɩŋgbanɩŋ dɩ chele.”

22 Ama nɩnɩŋ nɩŋ, nɩ keŋ wo kunkogi dieke ba wasɩnana Zayɔni, wudieke dɩ yine miivolitieŋ Ŋmɩŋ tɩŋkpeŋkpɩɩŋ ta yi arɩzanna ma Jerusalemi wa, jigidieke malakasi tuse tuse dɩ lagɩŋna aŋaŋ sʋgɩfɩalɩkʋ wa. 23 Nɩnɩŋ nɩŋ nɩ keŋ wo vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ yine ʋ ballɩ ta ba saara dɩ maagɩ arɩzanna ma wa jigiŋ. Nɩ keŋ wo Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yine vuota mana sarɩyadiiru wo jigiŋ, aŋaŋ sʋgɩyɩalɩntieliŋ vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ yi ta ba halɩtɩ dɩ mɩŋŋɩ beri wo jigiŋ. 24 Nɩ keŋ wo Yisa, vuodieke dɩ yine nuupɔɔnɩgɩrʋ wa jigiŋ, ta bɩ keŋ nʋahaalɩkʋ jigiŋ. Ta zɩŋ dieke die dɩ nyɩnna daga wʋvɩɩŋ dieke dɩ tɩanna Abeli zɩmbʋ wɩa.

25 Die wɩa, nɩ sɩmma ta da zeti dɩ nɩ wʋŋ a yɩ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ balala yɩa nɩ wa, dama Izara vuosi die dɩ zetine vuodieke die dɩ balala yɩa ba tɩŋgbaŋka gie me wo nʋarɩ, die ʋ ka vaa ba tɩbɩdatɩŋ; ta dɩɩ yi tɩ zeti ʋ kpaaŋkʋ die dɩ nyɩnna arɩzanna ma, lalɩa tɩ baa tɩ yi a chɩgɩ nyɩŋ tɩbɩdatɩŋ ma? 26 Saŋka mi die Ŋmɩŋ lɔlɩŋ die dɩ dɔŋ tɩŋgbaŋka gie, ama lele ʋ yɩ wa nʋaŋ dɩ, “N ka baa n dɔŋ wa tɩŋgbaŋka gie nyɩɩna ma bɩbra, ama n baa dɔŋ wa tɩŋgbaŋka aŋaŋ ŋmɩŋsikpeŋ gbaŋ.” 27 “Bɩbra wa” dagɩya dɩ nyɩnnaaŋka mana nan dɔŋ ta vʋʋ, amʋ nyindiekemba dɩ kana ka bɩagɩ dɔŋ wa nan tɩalɩ.

28 Die wɩa, tɩ tuone naarɩ dieke dɩ kana kaaŋ dɔŋ naa wɩa, nɩ vaa tɩ wasɩma Ŋmɩŋ ta jɩama wa aŋaŋ jɩlɩma aŋaŋ ŋmaamɩŋ aŋ ʋ nine suuli, 29 dama Nabidie Ŋmɩŋ sɩɩ sɩba boli dieke dɩ dinene.

13

Kpatɩŋ kpaamɩŋ

1 Nɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ wɩa nɩ chome taŋ saŋŋa mana. 2 Nɩ da keŋ daaŋ dɩ nɩ tuo chaanɩŋ nɩ tige me, dama vuosi bataŋ yiwo die a tuo malakasi chaantɩ ta die ka sɩba dɩ ba yiwo malakasi. 3 Nɩ tɩɩnsɩma vuodiekemba dɩ benne dansarɩka ma wa sɩba nɩnɩŋ aŋaŋ banɩŋ lagɩŋna bie dansarɩka ma. Ta tɩɩnsɩma vuodiekemba dɩ dinene wahalaka sɩba nɩnɩŋ aŋaŋ banɩŋ dinene wahalaka.

4 Nɩ yallɩma jɩlɩma aŋaŋ taŋ, nɩ hɔgʋba faarɩŋ aŋaŋ nɩ dembisi yallɩŋ ma, ta da yime daakpana yaa hɔgʋkpana tʋʋma, dama Ŋmɩŋ nan keŋ datɩ vuodiekemba dɩ yinene die tɩba.

5 Nɩ vʋarɩ nɩ lɔla a nyɩŋ ligire yaalɩŋ ma, ta vaa nɩ nine suuli jadieke nɩ yalla, dama Ŋmɩŋ baarɩ dɩ, “N kaaŋ wɔŋ vaa nɩ, ta n kaaŋ wɔŋ daaŋ nɩ wɩa.” 6 Die wɩa nɩ vaa tɩ yallɩma sikimiŋ ta balɩ dɩ,

“Ŋmɩŋ yine n susuŋŋiru,

n kaaŋ dɩ chɩga ŋmaamɩŋ.

Bɩa vuota dɩ nan bɩagɩ a yi mɩŋ?”

7 Nɩ da keŋ daaŋ nɩŋŋandɩɩsɩrɩkʋraha die dɩ bala Ŋmɩŋ wɩa a yɩa nɩ wa, ta tɩɩnsɩ die ba benne dene ta keŋ kpi dene wo, ta chansɩma ba yada. 8 Yisa Masia dɩ sɩna die diene wo, ʋ sɩɩ wa die jinne, ta nan dɩ sɩɩ die yaa gamma haahuu. 9 Nɩ da vaa dagɩhaalɩŋ yiri yiri vaa nɩ taarɩ a nyɩŋ sievɩɩŋkʋ ma. Dɩ vɩɩna dɩ Ŋmɩŋ suŋŋiŋ yɩ vuoŋ hagɩrɩŋ ʋ sʋŋ ma; nyindiike diile chʋaraha dɩɩsɩŋ kaaŋ yɩ wa hagɩrɩŋ. Vuodiekemba dɩ pɔgɩlɩna nyindiikehe chʋaraha kaaŋ wɔŋ ye suŋŋiŋ a nyɩnna ka ma.

10 Kɩkaabɩtɩba diekemba dɩ yinene kaaba Juu vuosi Ŋmɩŋ jɩamɩŋ jigiŋ wo, wo sieŋ dɩ ba dii kaabaha dɩ diisine tɩ koriku me wo. 11 Ta Juu vuosi kɩkaabɩtɩba jakʋʋrɩ ŋaaŋ yaa wa dɔŋɩsɩ zɩŋ a ga juu kasɩ dɩaŋ kasɩ jigiri dɩ ʋ yi kaaba bɩaŋ wɩa, ama ka kʋaŋ chaaŋ ba ŋaaŋ jʋʋ wa dɔŋɩsɩ nyɩŋgbaŋɩsɩsɩ tɩka kʋanʋaŋ. 12 Die wɩa Yisa gbaŋ die kpi wo tɩka kʋanʋaŋ, dɩ ʋ vʋarɩ vuosisi a nyɩŋ ba bɩaŋ ma aŋaŋ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ zɩŋ. 13 Die wɩa, nɩ vaa tɩ nyɩŋ ga ʋ jigiŋ a ga dii viivi aŋaŋ wa. 14 Dama tɩŋ dieke dɩ bala ka bemme yaa gamma tɩŋgbaŋka gie me wori, ama tɩgɩ dieke dɩ kienene wo tɩ chɩɩsa. 15 Die wɩa, nɩ vaa tɩ bɩrɩma Ŋmɩŋ saaŋ saŋŋa mana Yisa Masia saaŋ ma; bɩrɩ dieke dɩ nyɩnana tɩ nʋa ma wa yine kaaba a yɩ wa. 16 Nɩ da vaa dɩ nɩ yime vɩɩnɩŋ a suŋŋime taŋ, dama a yine kaabɩ diekemba dɩ fɩalɩnana Ŋmɩŋ sʋŋ.

17 Nɩ saagɩma yɩma nɩ nɩŋŋandɩɩsɩrɩŋ ta dɩa ba nʋa, banɩŋ ba daansɩnana nɩ haalɩtɩ ta ka voose, dama banɩŋ ba bala ba keŋ dagɩ ba tʋnna dene a yɩ Ŋmɩŋ. Dɩɩ yi nɩ saaga a yɩa ba ba nan dɩ tʋma ba tʋʋma aŋaŋ sʋgɩfɩalɩŋ dɩ daa die ba nan dɩ tʋma aŋaŋ sʋgɩchʋʋsɩŋ, die kaaŋ suŋŋi nɩ.

18 Nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ a yɩma tɩ. Tɩ sɩba dɩ tɩ ka yi wɩɩŋ a chʋʋsɩ ta yaala tɩ yime wudieke dɩ mʋna saŋŋa mana. 19 Ama n faasɩ jʋʋsa nɩ dɩ nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ dɩ ʋ vaa n yiŋŋi keŋ nɩ jigiŋ daraa gie nʋaŋ.

Kpatɩŋ Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ

20 Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yɩnana tɩ sʋgɩdʋagɩkʋ die sʋgɩrɩna tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa a nyɩŋ kuŋ me. Wʋnɩŋ Yisa wa yine gbɩgbarɩtʋ kpeŋkpɩɩŋ, dama die ʋ kpiye mɩŋ, ta ʋ zɩŋ dɩ wʋnsɩ Ŋmɩŋ nʋarɩ dieke dɩ bala ka bemme yaa gamma haahuu wo, 21 wʋnɩŋ ʋ mɩŋŋɩ a wʋnsɩ beri vɩɩnɩŋ amʋ nɩ nan dɩ yie wudieke ʋ yaalala, ta tʋma tʋnvɩɩna mana; Yisa Masia wɩa, ʋ vaa nɩ yi vuodiekemba dɩ fɩalɩnana ʋ sʋŋ. Wʋnɩŋ Masia sɩna bɩrɩŋ yaa gamma haahuu. Wusie.

Kpatɩŋ wʋbalɩka

22 N nɩmballɩ, n jʋʋsa nɩ dɩ nɩ dii suguru ta wʋŋ n kpaaŋkʋ gie, dama gbaŋ dieke n maagɩna a yɩa nɩ naa yiwo gbaŋ gobiŋ. 23 N yaala nɩ sɩmma dɩ ba vʋarɩ tɩ nɩmbʋa Timoti a nyɩŋ dansarɩkaka ma mɩŋ. Dɩɩ yi ʋ keŋ n jigiŋ lele, maŋ keŋ kieŋ n nan yaa wa keŋ.

24 Nɩ waasɩ nɩ nɩŋŋandɩɩsɩrɩba mana aŋaŋ Ŋmɩŋ vuosi mana a yɩ tɩ. Tɩ nɩmballɩ diekemba dɩ nyɩna Itali tɩŋgbaŋ ma waasa nɩ.

25 Ŋmɩŋ suŋŋi nɩ mana.

Jemisi

1

2

3

4

5

Gbaŋ dieke

Jemisi

dɩ maagɩna wʋnna

1

1 Manɩŋ Jemisi, vuodieke dɩ yine Nabidie Ŋmɩŋ tʋntʋntʋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia tʋntʋntʋ, n waasa Izara buuriŋ baŋ aŋaŋ bale wo dɩ jaasɩna dʋnɩa mana ma wa mana.

Yada aŋaŋ Yɩaŋ wɩa

2 N nɩmballɩ, nɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ saŋŋa dieke nɩ dinene wahala yiri yiri, 3 dama nɩ sɩba a baarɩ wahalaha mi keniŋ vasa nɩ sɩba dɩ nɩ seŋ yiwo Yisa Masia yada wusie, aŋ ka yi nɩ yaabɩɩla. 4 Nɩ yallɩma sikimiŋ a ga tʋgɩ kpatɩŋ ta nɩ da keŋ a nan, amʋ nɩ da keŋ waarɩ berivɩɩnɩŋ aŋaŋ jaaŋ mana. 5 Dɩɩ yi nɩ wʋnyɩ dɩ waarɩ yɩaŋ, ʋ jʋʋsɩ Nabidie Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yɩnana; dama ʋ wo halɩ aŋaŋ yɩɩla, ta yɩa vuoŋ mana ta ka galɩma ba, aŋ ʋ yɩ wa. 6 Fʋ keŋ jʋʋsa Ŋmɩŋ, fʋ yi yada ta da keŋ a chɩɩlɩ; ama vuodieke mana dɩ jʋʋsa aŋaŋ chɩɩlɩŋ, ʋ sɩɩ sɩba mʋgɩkpɩɩŋ nyapoŋikiŋ dieke bʋlɔgɩsɩŋ dɩ yalla dɔma. 7 Wʋnɩŋ vuoke mi da keŋ yilime dɩ ʋ nan ye jaaŋ a nyɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ, 8 dama ʋ yaa sʋŋanyile bule ta ka zie jigibalɩmɩŋ.

Zɔɔlɩŋ aŋaŋ nyinti wɩa

9 Dɩ vɩɩna tɩ nɩmballɩ diekemba dɩ yine zɔɔlɩntieliŋ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ Ŋmɩŋ dɩ kɔtɩna ba wa wɩa, 10 ta tɩ nɩmballɩ diekemba dɩ yalla nyinti gbaŋ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ Ŋmɩŋ dɩ sʋʋna ba wɩa, dama ka kaaŋ yʋasɩ aŋ ba tɩaŋ ga sɩba tɩɩwute. 11 Dama ŋmɩnnɩ dɩ keŋ nyɩŋ ka tuolibu ŋaaŋ nɩgɩ wa tɩɩka aŋ ka tɩɩwutehe jigi a nan, aŋ ka vɩɩnɩŋ mana chʋʋsɩ. Die gbaŋ gbaŋ dɩ sɩɩ a yɩ ligiretieliŋ; saŋŋa dieke ba yilinene dɩ ba tʋʋma ga nɩŋŋa wa saŋka mi ba kpie.

Magɩsɩŋ wɩa

12 Sʋgɩfɩalɩŋ bie vuodieke dɩ nyaŋŋɩna magɩsɩŋ, dama Ŋmɩŋ nan yɩ ba nyʋarɩ dieke dɩ yine miivoli dieke ʋ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ vuodiekemba dɩ chone wo wo. 13 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ ye magɩsɩkʋ mi, ʋ da keŋ baarɩ dɩ, “Magɩsɩkʋ gie nyɩŋ wa Ŋmɩŋ jigiŋ.” Dama jaaŋ wori a nan bɩagɩ magɩsɩ Ŋmɩŋ dɩ ʋ yi bɩaŋ ta Ŋmɩŋ ka magɩsa vuoŋ dɩ ʋ yi bɩaŋ. 14 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ yaala ʋ yi ʋ sʋgɩbɩaŋ tʋʋma die yine magɩsɩŋ. 15 Sʋgɩbɩaŋ dɩ keŋ yigi vuoŋ, ka ŋaaŋ yaa wa tʋmbɩatɩ a keŋ, ta tʋmbɩatɩ kpatɩŋ yiwo kuŋ.

16 N nɩmballɩ choti, nɩ daa vaa jaaŋ gaaŋ nɩ. 17 Javɩɩnɩŋ mana nyɩna wa ŋmɩŋsikpeŋ, tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ jigiŋ, vuodieke dɩ naanna arɩzanna chaanɩŋ mana. Wʋnɩŋ ʋ ka tarɩga sɩba ŋmɩŋsikpeŋ chaanɩŋ dɩ ŋaana a tarɩga die wo; wʋnɩŋ ʋ ye yiwo Ŋmɩŋ. 18 Ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ yaalala ʋ yi tɩ ʋ ballɩ, ʋ wusie wʋbalɩka ma ta tɩ ye miivoli haalɩŋ, dɩ tɩ tɩaŋ ʋ nyɩnnaaŋka mana.

Wʋmɩŋ aŋaŋ tʋmɩŋ wɩa

19 N nɩmballɩ, n yaala nɩ sɩmma wɩɩrɩ gie; vuoŋ mana mʋ ʋ yɩ lagɩ a wʋmma, ama ta sɩmma ʋ balala die, ta da jɩɩma sɩnyɩɩrɩŋ lagɩ lagɩ, 20 dama vuota sɩnyɩɩrɩŋ ka tʋma Ŋmɩŋ tʋnvɩɩna diekemba ʋ yaalala. 21 Die wɩa, n nɩmballɩ, nɩ vʋarɩ sʋŋanyilibɩatɩ mana aŋaŋ wʋbɩatɩ mana nɩ sʋgɩtɩ ma ma, ta sʋʋŋ nɩ gbaŋ Ŋmɩŋ nɩŋŋa, ta tuo wudieke ʋ nagɩna yɩ nɩ sʋgɩtɩ ma wa, dama wɩɩrɩ mi yaa hagɩrɩ dieke dɩ baaŋ nan vʋarɩ nɩ a nyɩŋ kuŋ me.

22 Ama nɩ yime wudieke wɩɩrɩ dɩ dagɩna nɩ; dɩɩ yi nɩ wʋŋ wɩɩrɩ, ama ta ka yie ka dagɩnana nɩ die wo, nɩ gaama nɩ gbaŋ. 23 Vuodieke mana dɩ wʋnnana wɩɩrɩ, ama ta ka yie ka dagɩnana die wo sɩɩ sɩba vuoŋ dɩ daansɩna ʋ gbaŋ dige me a ye ʋ gbaŋ ʋ sɩna die, 24 dama ʋ daansɩ ye ʋ gbaŋ digeke me, ta ga, ʋ ŋaaŋ daaŋ wa ʋ sɩna die. 25 Ama vuodieke dɩ yilinene mɩrɩvɩɩnaha diekemba dɩ baaŋ bɩagɩ a gbatɩ vuota a taaŋ, ta mɩŋŋɩ dɩ ha, ta ka yi vuodieke dɩ wʋnnana ta daama ha ama ta yie a dagɩnana wudieke wo, Ŋmɩŋ nan yi alibarika a yi wudieke mana ʋ yinene me.

26 Vuoŋ dɩ baarɩ dɩ ʋ yiwo Yisa kʋaŋandɩɩsɩrʋ ama ta ka yige ʋ nʋaŋ, dɩ tieŋ gaama ʋ gbaŋ, ta ʋ Yisa kʋaŋdɩɩsɩkɩrɩ dɩ wo nyʋarɩ. 27 Vuodieke dɩ suŋŋinene bikpiisi aŋaŋ kpihɔgʋba ba wahala ma, ta bɩ vʋarɩ ʋ gbaŋ a nyɩŋ tɩŋgbaŋka gie wʋbɩatɩ ma, wʋnɩŋ ʋ senne yi Yisa kʋaŋandɩɩsɩrʋ wusie, ta wo taalɩ Ŋmɩŋ jigiŋ.

2

Lugiŋ wɩa

1 N nɩmballɩ, nɩ yine tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia vuodieke dɩ yine hagɩrɩtieŋ yada die wo, nɩ da keŋ lugime. 2 Dɩɩ yi nyintitieŋ dɩ yeegi nyiŋyeeki vɩɩnɩŋ ta yi salɩma nuupiriŋ a keŋ juu nɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoŋ me, ta zɔɔlɩntieŋ dɩaŋ dɩ yeegi garɩchɔɔtɩ a keŋ juu, 3 ta nɩ yɩ nyintitieŋ wo jɩlɩma pam, ta balɩ yɩ wa dɩ ʋ keŋ a kala nɩŋŋa, ama ta balɩ a yɩ zɔɔlɩntieŋ wo dɩ zie yaa ʋ sʋʋŋ kala tɩŋgbaŋ, 4 die nɩŋ nɩ yiwo vuodiekemba dɩ luginene aŋaŋ taŋ aŋaŋ sʋŋanyilibɩatɩ.

5 N nɩmballɩ, nɩ wʋmma; Ŋmɩŋ vʋarɩ wa zɔɔlɩntieliŋ tɩŋgbaŋka gie vuosi nɩŋŋa, dɩ ba yi nyintitieliŋ ʋ jigiŋ, dama ba yi wo mɩŋ yada, ta ʋ yi be ʋ ballɩ dieke dɩ bala ba dii naaŋ dieke die ʋ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan yɩ vuodiekemba dɩ chone wo wo. 6 Ama nɩnɩŋ nɩ zɩa wa zɔɔlɩntieliŋ. Daa ligiretielibe mugisinene nɩ wa, ta yaa nɩ a gara sarɩya diile jigiŋ wo? 7 Daa banɩŋ, ba balala a chʋʋsa Yisa Masia saaŋ vɩɩŋ dieke dɩ sɩna nɩ wa?

8 Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ, “Chome fʋ chanchaaŋ sɩba fʋ chone fʋ gbaŋ die wo.” Dɩɩ yi fʋ dɩɩ Ŋmɩŋ naarɩ mɩrɩka gie, dɩ vɩɩna. 9 Ama dɩɩ yi nɩ luge aŋaŋ taŋ nɩ yiwo bɩaŋ ta mɩraha dɩ yuori a dagɩ nɩ dɩ nɩ yiwo mɩraha chʋchʋʋsɩrɩŋ. 10 Vuodieke dɩ saagɩ a dɩɩ mɩraha mana, ta keŋ chʋʋsɩ a kaanɩ gbaŋ, chʋʋsɩ wa a mana. 11 Mɩraha sʋŋ, Ŋmɩŋ dieke dɩ bala dɩ, “Da keŋ yi daakpana yaa hɔgʋkpana tʋʋma”, wʋnɩŋ ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ bɩna baarɩ “Daa keŋ kʋʋ vuoŋ.” Die wɩa dɩɩ yi fʋ ka yi daakpana yaa hɔgʋkpana tʋʋma, ama ta kʋʋ vuoŋ, chʋʋsɩ wa mɩraha mana mana. 12 Nɩ balɩma ta tʋmma ta sɩmma dɩ Ŋmɩŋ nan nagɩ mɩrɩ dieke dɩ gbatɩnana vuosi a nyɩnna ba wʋbɩatɩ ma wa a dii nɩ sarɩya. 13 Vuodiekemba dɩ kana ka chɩgɩ ba chanchaalɩŋ zɔɔlɩŋ, Ŋmɩŋ nan dii ba sarɩya ta kaaŋ chɩgɩ ba zɔɔlɩŋ; ama zɔɔlɩnchɩgɩla vuoŋ ka chɩga sarɩya diile.

Yada aŋaŋ tʋʋma wɩa

14 N nɩmballɩ, vuodieke dɩ bala dɩ ʋ yi Yisa Masia yada, ama ta ka tʋma tʋŋ dieke dɩ mʋna ʋ yi, dɩ yaa nyʋarɩ? Kanɩŋ yada ka mi nan bɩagɩ gbatɩ wa a taaŋ? 15 Dɩɩ yi ta fʋ nɩmbʋa dɩ beri ta wo jayeekiŋ aŋaŋ nyindiike dɩ ʋ dii, 16 ta fʋ balɩ wa dɩ, “Waasɩ tigiŋ, ta bɔba ta die” ama ta ka yɩ wa jaaŋ, dɩ yaa nyʋarɩ? 17 Dɩɩ yi yada nyɩɩna ma dɩ beri, ama ta tʋʋma dɩ wori, kanɩŋ yadaka mi yiwo yada kpiikiŋ.

18 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ baarɩ dɩ, “Vuoŋ wʋnyɩ yaa yada, ta wʋnyɩ dɩaŋ dɩ yaa tʋnvɩɩna”, n gbaŋ n nan yiŋŋi a balɩ dɩ, “Dɩɩ yi fʋ ka tʋma tʋnvɩɩna, bɩa bala ka dagɩ dɩ fʋ seŋ yaa yada? Ama n tʋnvɩɩna bala ka dagɩ dɩ n seŋ yaa yada.” 19 Fʋ yi yada dɩ Ŋmɩŋ balɩmɩŋ benne? Dɩ vɩɩna. Jɩmbɩatɩ gbaŋ yi yada dɩ Ŋmɩŋ balɩmɩŋ benne, ta cheele aŋaŋ ŋmaamɩŋ. 20 Fʋnɩŋ gaamʋ wa gie, fʋ yaala ba dagɩ fʋ dɩ dɩɩ yi fʋ yaa yada ta wo tʋnvɩɩna, yiwo yɔrɩ? 21 Da tɩ chɔɔŋkʋʋŋ Abarahami die dɩ nagɩna ʋ bʋa Aziki a dɩɩsɩ kʋrɩŋ ma dɩ ʋ kʋʋ wa a yi kaaba a yɩ Ŋmɩŋ wɩa, Ŋmɩŋ die dɩ baarɩ dɩ ʋ yiwo vuovɩɩnɩŋ ʋ jigiŋ? 22 Nɩ ka ye ye? Die ʋ yine Ŋmɩŋ wɩa yada wa wɩa, die wɩa die ʋ tʋma tʋnvɩɩnaha; tʋʋmaha gbaŋ die dagɩna dɩ ʋ seŋ yi Ŋmɩŋ yada wusie. 23 Die Ŋmɩŋ wʋbalɩka die dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ die yiwo wusie dɩ, “Abarahami die yiwo wo yada, die wɩa Ŋmɩŋ die dɩ baarɩ dɩ ʋ yiwo vuovɩɩnɩŋ ʋ jigiŋ.” Die wɩa die ba wasa wa Ŋmɩŋ zʋa. 24 Ye ye? Vuoŋ tʋnvɩɩna wɩa Ŋmɩŋ dɩ nan baarɩ dɩ vuoke yiwo vuovɩɩnɩŋ ʋ jigiŋ; ama daa ʋ yada nyɩɩna ma wɩa.

25 Die gbaŋ gbaŋ die dɩ yi a yɩ Rahabi hɔgʋ dieke die dɩ tʋnnana daakpana tʋʋmaha, die ʋ dine a tuo tʋntʋntɩba dieke Izara vuosi die dɩ tʋnna wa, ta suŋŋi be ba daagɩ sie gaaŋ a yiŋŋi ga wa, ʋ tʋʋmaha gie wɩa Ŋmɩŋ die baarɩ dɩ ʋ yiwo vuovɩɩnɩŋ ʋ jigiŋ.

26 Die wɩa, sɩba nyɩŋgbaŋ dieke dɩ wone haalɩŋ dɩ yine nyɩŋgbaŋ kpiikiri, die gbaŋ gbaŋ yada dɩ beri ta tʋnvɩɩna dɩ wori, ka gbaŋ ka yiwo yada kpiikiŋ.

3

Jiliŋ wɩa

1 N nɩmballɩ, nɩ vuosi pam da keŋ yaalɩma dɩ nɩ yi dɩdagɩrɩŋ, dama nɩ wɔŋ sɩba a baarɩ tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine dɩdagɩrɩba sarɩya nan faasɩ tʋa a tɩaŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi dɩdagɩrɩba. 2 Tɩ mana tɩ ka yie wudieke dɩ mʋna saŋŋa mana, ama vuodieke dɩ kana ka bala wʋbɩatɩ, die vuoke seŋ yiwo vuovɩɩnɩŋ, ta nan bɩagɩ pɔgɩlɩ ʋ nyɩŋgbanɩŋ mana. 3 Tɩ keŋ nagɩ kabarɩka a bɔbɩ duuŋ nʋaŋ dɩ ka yi tɩ dʋŋŋʋ, ka nyɩŋgbanɩŋ hagɩrɩŋ mana ŋaaŋ bie wo tɩ nuusi me. 4 Bɩ yilime haarɩkpɩɩma wɩa, aŋaŋ a yine nyɩŋkpɩɩma mana, bʋlɔgɩsɩkpeŋkpɩɩŋ dɩ keŋ nɩgɩ, a chʋŋ mɩŋ, ama dɩ yiwo daabɩŋ ta vuodieke dɩ dɔnnana ka dɩ yaa dɔma ka gara jigidieke ʋ yaalala. 5 Die dɩ sɩ aŋaŋ jiliku; ka yiwo jabɩŋ vuota nyɩŋgbanɩŋ ma, ama vuota naga ka a bala wʋkpɩɩma.

Daansɩ ye, bolikaalɩbɩŋ dɩ ŋaana bɩagɩ a dii boŋŋʋkpɩɩŋ die wo! 6 Jiliku dɩaŋ sɩɩ sɩba boliŋ; ka bie tɩ nyɩŋgbanɩŋ ma ta yallɩ wʋbɩatɩ yiri yiri mana ta nan bɩagɩ a chʋʋsɩ tɩ nyɩŋgbanɩŋ mana, ta bɩ dii vuota beriŋ sɩba boliŋ; kanɩŋ bolibu mi nyɩŋ wa Sitaani jigiŋ. 7 Vuota yaa dɔŋɩsɩ aŋaŋ nembisi aŋaŋ nyinvuuke aŋaŋ zaasɩtɩ hagɩrɩŋ, 8 ama vuota kaaŋ bɩagɩ pɔgɩlɩ ʋ jiliŋ, ka yiwo jabɩaŋ, ta suuli aŋaŋ tʋabɩaŋ dieke dɩ yalla kuŋ kieŋ, ta ka voose. 9 Jiliŋ dieke tɩ yalla a bɩra tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩnnɩ dɩ yine tɩ Yɔmʋtieŋ wo, kanɩŋ jiliku gbaŋ gbaŋ tɩ yaa a bala wʋbɩatɩ a yɩa vuota, vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ naanna sɩba ʋ gbaŋ gbaŋ. 10 Nʋa dieke wʋbalɩkɩ vɩɩna dɩ nyɩnnana ka ma wa, kanɩŋ ka gbaŋ gbaŋ wʋbalɩkɩ bɩatɩ dɩ bɩ nyɩnna. N nɩmballɩ dɩ yi die, dɩ ka vɩɩna. 11 Buluŋ dieke dɩ nyɩnnana nyanansɩŋ nan bɩagɩ bɩ nyɩŋ nyatʋakɩŋ? 12 N nɩmballɩ, kɩnkamɩŋ tɩɩŋ nan bɩagɩ a nyɩŋ taama? Yaa jɩɩŋ nan bɩagɩ a nyɩŋ kɩnkama? Die gbaŋ nyatʋakɩŋ buluŋ dɩ kaaŋ bɩagɩ nyɩŋ nyanansɩŋ.

Yɩaŋ dieke dɩ nyɩnna arɩzanna wɩa

13 Mɩnɩa yalla yɩaŋ nɩ sʋnsʋŋ ta yaa sɩbɩŋ? Dɩɩ yi vuoŋ dɩ beri ʋ bemme vɩɩnɩŋ ta sʋʋŋ ʋ gbaŋ ta tʋma tʋnvɩɩna, die baaŋ dagɩ dɩ ʋ seŋ yaa yɩaŋ. 14 Ama dɩɩ yi nɩ yallɩ sʋgɩbɩaŋ aŋaŋ sʋgɩtʋaŋ aŋaŋ halɩ nɩ sʋgɩtɩ ma, nɩ da keŋ kuulime aŋaŋ ka, ta chɩbɩma ŋmɩnchɩbɩsɩ a yɩma wusieke. 15 Kanɩŋ yɩabʋ gie ka nyɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ, ka yiwo tɩŋgbaŋka gie aŋaŋ nyɩŋgbanɩŋ chotiŋ aŋaŋ Sitaani tʋaŋ. 16 Dama jigidieke ta sʋgɩbɩaŋ aŋaŋ halɩ dɩ benne, mi mugisiŋ aŋaŋ wʋbɩatɩ yiri yiri dɩ beri. 17 Ama yɩaŋ dieke dɩ nyɩnna Ŋmɩŋ jigiŋ, wo dɩgɩntɩ; vuodieke dɩ yalla kanɩŋ yɩaŋ, ʋ yaa sʋgɩfɩalɩŋ ta bie sɔmm, ta wʋmma yɩa ʋ chanchaalɩŋ, ta chɩga zɔɔlɩŋ pam, ta bɩ tʋma tʋnvɩɩna, ta ka luge, ta bala wusie. 18 Vuodiekemba dɩ yalla sʋgɩfɩalɩŋ ta vasa sʋgɩfɩalɩŋ dɩ beri vuosi sʋnsʋŋ, banɩŋ ba vanana Ŋmɩŋ chɩgɩla dɩ beri.

4

Dʋnɩa zʋatɩ wɩa

1 Bɩa taasɩnana waagɩŋ aŋaŋ nɩnhagɩrɩŋ nɩ sʋnsʋŋ? A nyɩŋ wa sʋgɩbɩaŋ dɩ benne nɩ sʋgɩtɩ ma. 2 Nɩ yaala nyinti a taŋ, ama nɩ ka yese he, die wɩa nɩ ŋaaŋ yiwo siri aŋaŋ vuokʋʋla. Nɩ yaa sʋgɩbɩaŋ aŋaŋ nɩ chanchaalɩŋ nyinti, ama ta ka yese he, die wɩa waagɩŋ aŋaŋ nɩnhagɩrɩŋ bie wo nɩ sʋnsʋŋ. Nɩ wo jadieke nɩ yaalala dama nɩ ka jʋʋsa Ŋmɩŋ dɩ ʋ yɩ nɩ kanɩŋ jaabʋ mi. 3 Nɩ jʋʋsa Ŋmɩŋ ama nɩ ka yese dama nɩ yaa sʋŋanyilibɩatɩ, nɩ jʋʋsa yaala nɩ sʋgɩbɩatɩ nyinti. 4 Nɩ va wa Ŋmɩŋ ta dɩɩ nyɩŋgaasɩ; dɩɩ yi nɩ yaala tɩŋgbaŋka gie nyɩnbɩatɩ, nɩ ka sɩba dɩ nɩ yiwo Ŋmɩŋ dataasɩ? Vuodieke dɩ yaala tɩŋgbaŋka nyɩnbɩatɩ, wʋnɩŋ vuoke mi bɩrɩŋ wa Ŋmɩŋ dataaŋ. 5 Nɩ sɩba a baarɩ dɩ ka yiwo yɔrɩ Ŋmɩŋ wɩa dɩ baarɩ dɩ, “Ʋ yaala Haalɩ dieke ʋ yɩna tɩ wa pam.” 6 Ama ʋ bɩ yɩa tɩ wa suŋŋiŋ pam. Die wɩa dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, “Ŋmɩŋ waga kalinbaantieliŋ, ama ta suŋŋe vuodiekemba dɩ sʋʋna ba gbaŋ tɩŋgbaŋ.”

7 Die wɩa nɩ tuo Ŋmɩŋ nʋaŋ, ama ta zetime Sitaani, ta ʋ nan chɩgɩ ta va nɩ. 8 Nɩ chʋŋ gbigi Ŋmɩŋ jigiŋ, ta ʋ gbaŋ ʋ nan keŋ gbigi nɩ. Nɩnɩŋ tʋntʋmbɩatɩ tieliŋ nɩ vaa tʋntʋmbɩatɩ yiile; nɩnɩŋ sʋŋanyile bule tieliŋ nɩ wʋnsɩ nɩ sʋgɩtɩ. 9 Nɩ yallɩma sʋgɩchʋʋsɩŋ ta kʋmma aŋaŋ nintaantɩ nɩ wʋbɩatɩ wɩa, ta daa bɩ laama, ta vaa nɩ sʋgɩfɩalɩŋ bɩrɩŋ nɩ sʋgɩchʋʋsɩŋ. 10 Nɩ sʋʋŋ nɩ gbaŋ nɩ Yɔmʋtieŋ nɩŋŋa, ta ʋ nan kɔtɩ nɩ ŋmɩŋsikpeŋ.

Da balɩma wʋbɩatɩ yaa gamma fʋ chanchaaŋ ma

11 N nɩmballɩ, nɩ da keŋ balɩma wʋbɩatɩ a yɩma taŋ. Vuodieke dɩ bala wʋbɩatɩ yaa gamma ʋ nɩmbʋa ma a chʋʋsa wa, dɩ yiwo Ŋmɩŋ mɩraha ʋ bala wʋbɩatɩ a yɩa ta chʋʋsa die. Dɩɩ yi fʋ bala a chʋʋsa mɩraha, die nɩŋ ka bɩ yi vuodieke dɩ dɩna ha, ama vuodieke dɩ chʋʋsɩnana ha. 12 Ŋmɩŋ nyɩɩna ma yalla sieŋ a baaŋ bɩagɩ a zieŋ mɩra, ta bɩ bɩagɩ a dii tɩ sarɩya, ta bɩ yaa hagɩrɩ dieke dɩ baaŋ bɩagɩ a gbatɩ tɩ a taaŋ, ta bɩ bɩagɩ chʋʋsɩ tɩ, ta mɩnɩa dɩaŋ benne a yaa sieŋ dɩ ʋ dii ʋ chanchaaŋ sarɩya?

Ŋmɩŋ nyɩɩna ma yalla miivoli hagɩrɩŋ

13 Nɩ ye, nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ balala dɩ, “Jinne yaa soriŋ, tɩ nan dɩa a ga tɩŋ kaanɩ, tɩ nan dɩ bie mi a ga tʋgɩ bɩŋ ta dii nyʋŋ a ye ligire pam”, 14 ta ka wɔŋ sɩba wudieke dɩ bala ka yi soriŋ. Nɩ miivoli yine bɩa? Ka sɩɩ sɩba mɩɩlɩgɩŋ dɩ ŋaana nanna sʋkʋʋŋ die ama dɩ yi sʋaa dɩ bɩa wa. 15 Die wɩa, tɩ mʋna tɩ balɩ wudieke wʋnna, “Dɩɩ yi Ŋmɩŋ dʋŋŋʋ, tɩ nan yaa miivoli, ta yi naa aŋaŋ naa.” 16 Ama nɩ yallɩ wa kalinbaani ta kuule; nɩ kuulinene die wo ka vɩɩna.

17 Die wɩa vuodieke dɩ sɩbɩna tʋnvɩɩna ha yiile, ama ta ka yiye, ka yiwo wʋbɩaŋ.

5

Nyintitieliŋ kpaamɩŋ wɩa

1 Nɩnɩŋ nyintitieliŋ, nɩ wʋmma! Nɩ kʋma aŋaŋ nintaantɩ yaa gamma wʋbɩa dieke dɩ kienene nɩ ma wa. 2 Nɩ nyintiti mana hʋʋgɩya mɩŋ ta tɔgɩŋ dɩ mʋgɩ nɩ nyiŋyeeke mana. 3 Nɩ ligire gbaŋ chʋʋsɩya mɩŋ, ka nan dagɩ dɩ nɩ chʋʋsɩya, ta ka nan chʋʋsɩ nɩ nyɩŋgbanɩŋ sɩba boliŋ dɩ ŋaana die die wo. Nɩ zieŋ wo nɩ nyinti a gbarɩ nɩ sarɩya diile daaŋ. 4 Nɩ nyɩra tʋntʋntɩba dɩ gobinene nɩ zaa nɩ kʋatɩ ma, ta ka tune be, ta ba kʋma, ta ba kpambʋ dɩ tʋgɩ Nabidie Ŋmɩŋ tɩba ma. 5 Nɩ bie wo tɩŋgbaŋka gie me nɩ dʋŋŋʋ ta dɩɩ nɩ nyɩŋgbanɩŋ lɔla nyinti. Nɩ wubi wo nɩ gbaŋ ta beri sɩba naapɔlɩ diekemba dɩ gbarɩna kʋʋla. 6 Nɩnɩŋ nɩ bala chʋʋsa vuovɩɩna ta kʋa ba ama die ba ka wagɩ nɩ.

Suguru wɩa

7 N nɩmballɩ, nɩ dii suguru ta chɩɩsɩma tɩ Yɔmʋtieŋ kenne daraaŋ. Nɩ ye kpaarʋ dɩ ŋaana dii sikimiŋ a chɩɩsa bʋmbʋŋaŋ nɩɩŋ a ga tʋgɩ kʋaŋannɩɩŋ ta ʋ nyindiikehe mɩŋŋɩ a yi dene. 8 Die wɩa nɩ gbaŋ nɩ dii suguru dene, ta vaa nɩ sɩkpara dʋa dama tɩ Yɔmʋtieŋ kenne daraaŋ gbigiye mɩŋ.

9 N nɩmballɩ, nɩ da keŋ vʋʋma taŋ, ama dɩɩ yi nɩ yi die, Ŋmɩŋ nan dii nɩ sarɩya. Ye, sarɩyadiiru wo zie wo nɩ sanʋa nʋaŋ. 10 N nɩmballɩ, Ŋmɩŋ naazʋalɩba vuodiekemba dɩ balla ʋ saaŋ ma, nɩ ye die ba dinene wahala die ta yaa suguru die wo, nɩ vaa aŋ ka yi dagɩŋ a yɩ nɩ. 11 Banɩŋ vuosi die dɩ dine suguru wo, tɩ wasa ba sʋgɩfɩalɩŋ tieliŋ. Nɩ wɔŋ wʋŋ Jobu die dɩ yalla suguru die wo, ta ka kʋaŋ chaaŋ Ŋmɩŋ die dɩ keŋ vʋarɩ wa a nyɩŋ ʋ wahala ma. Dɩ dagɩ tɩ Nabidie Ŋmɩŋ dɩ yalla zɔɔlɩnchɩgɩla dene ta chɩga tɩ zɔɔlɩŋ.

12 N nɩmballɩ, wudieke dɩ yine nɩŋŋmɩna wʋnna, nɩ daa keŋ hʋma. Nɩ da wa ŋmɩŋsikpeŋ yaa tɩŋgbaŋka gie yaa jaaŋ mana saaŋ ta hʋʋ. Nɩ vaa nɩ wa yi nɩ wa, ta nɩ aayɩ yi nɩ aayɩ amʋ Ŋmɩŋ da keŋ a datɩ nɩ tɩbɩŋ.

Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ wɩa

13 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ bie nɩ sʋnsʋŋ ta yaa wumugisikiŋ, ʋ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ. Ta vuodieke dɩaŋ dɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ, ʋ chɩama yɩla a bɩrɩma Ŋmɩŋ. 14 Dɩ bɩ yi ta vuoŋ dɩ bie nɩ jigiŋ a yʋagɩ, ʋ wa Masia kʋaŋandɩɩsɩrɩba nyɩŋkʋra aŋ ba duuri wo aŋaŋ kpaaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia saaŋ ma ta jʋʋsɩ Ŋmɩŋ a yɩ wa. 15 Dɩɩ yi ba jʋʋsɩ aŋaŋ yada, ʋ nan ye gbaamɩŋ, tɩ Yɔmʋtieŋ nan gbaaŋ wa, ta dɩɩ yi ʋ tʋŋ wa tʋntʋmbɩatɩ, Ŋmɩŋ nan nagɩ ʋ wʋbɩatɩ a chaa wa. 16 Die wɩa nɩ balɩma nɩ wʋbɩatɩ a yɩma taŋ ta jʋʋsɩma Ŋmɩŋ a yɩma taŋ, ta Ŋmɩŋ nan gbaaŋ nɩ. Vuovɩɩnɩŋ Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ yaa hagɩrɩŋ pam. 17 Elaja die yiwo vuota sɩba tɩnɩŋ, ama die ʋ jʋʋsɩ Ŋmɩŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna dɩ nɩɩŋ da nɩɩ, ta die nɩɩkʋ dɩ seŋ ka nɩa a ga tʋgɩ bɩna ataa aŋaŋ chɩɩtɩ ayʋaba. 18 Ka kʋaŋ chaaŋ ʋ bɩ a jʋʋsɩ Ŋmɩŋ, ta nɩɩŋ die dɩ nɩɩ ta tɩŋgbaŋka die dɩ fɩalɩ ta nyindiike die dɩ yi vɩɩnɩŋ.

19 N nɩmballɩ, dɩɩ yi nɩ wʋnyɩ dɩ nyɩŋ wusie sieku me, ta nɩ wʋnyɩ dɩ bɩ yaa wa yiŋŋi keŋ sieku me bɩbra, 20 nɩ tɩɩnsɩ genke, dɩ vuodieke dɩ vʋarɩna wʋbɩayiiru a nyɩŋ ʋ wʋbɩatɩ sieŋ me, vʋarɩ wa ʋ mɩsɩ a nyɩŋ kuŋ me ta vaa Ŋmɩŋ dɩ nagɩ tʋmbɩatɩ pam a chaa.

1 Piita

1

2

3

4

5

Bʋmbʋŋaŋ gbaŋ dieke

Piita

dɩ maagɩna wʋnna

1

1 Manɩŋ Piita vuodieke dɩ yine Yisa Masia tʋntʋntʋ maagɩnana gbaŋkʋ gie a yɩa Ŋmɩŋ vuovʋarɩkaha dɩ jaasɩna a bie Pontusi tɩŋgbaŋ ma aŋaŋ Galasia aŋaŋ Kapadosia aŋaŋ Asia aŋaŋ Bitinia tɩŋgbaŋɩsɩ ma wa ta yi chaamba. 2 Tɩ Chɔɔŋ Nabidie Ŋmɩŋ die wolinne a vʋarɩ nɩ ta die sɩba dɩ nɩ nan keŋ yi ʋ vuosi, ta ʋ Halɩkasɩka dɩ yi nɩ sʋgɩyɩalɩntieliŋ dɩ nɩ tuosime Yisa Masia nʋaŋ aŋ ʋ sugiri nɩ aŋaŋ ʋ zɩŋ. Ŋmɩŋ suŋŋi nɩ, ta yɩ nɩ sʋgɩdʋagɩŋ pam.

Yaa gamma tama dieke dɩ wone kpatɩŋ

3 Nɩ vaa tɩ waasɩ Nabidie Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yine tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia Chɔɔŋ wa, dama ʋ chɩgɩna tɩ zɔɔlɩŋ pam ta yi tɩ miivoli haalɩŋ Yisa Masia kumbu hagɩŋ wɩa. Naa yine aŋ tɩ yaa tama dieke dɩ wone kpatɩŋ, 4 dɩ tɩ nan keŋ ye nyindiekemba dɩ yine Ŋmɩŋ ballɩ sɩɩtɩ, nyindiekemba dɩ baaŋ dɩ beri yaa gamma haahuu, ta kaaŋ chʋʋsɩ yaa hʋʋgɩ, aŋ ka vɩɩnɩŋ kaaŋ nyɩŋ ta bie arɩzanna ma, 5 a gbarɩ nɩnɩŋ vuodiekemba Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ dɩ gbarɩna nɩ, nɩ yada wɩa wa, dɩ nɩ nan keŋ ye nɩ gbatɩtaanɩŋ nyʋarɩ dieke dɩ yine siri ta nan keŋ nyɩŋ yaalɩŋ ma dakpatɩkɩrɩ daraaŋ wa. 6 Die wɩa nɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ nɩ ŋaana yaa sʋgɩchʋʋsɩŋ saŋŋa bɩta lele nɩ dinene wahala yiri yiri wɩa naa dama dɩ yiwo talasɩ dɩ nɩ dii wahala. 7 Wahalaha kieŋ mɩŋ dɩ Ŋmɩŋ ye dɩ nɩ seŋ a yi Masia yada mɩŋ. Dɩ sɩɩ sɩba ba ŋaana naga salɩma a yie boliŋ me wo dɩ ba ye ka vɩɩna dene wo. Aŋaŋ ba yinene naa mana, ama salɩma nan keŋ chʋʋsɩ ta nɩ yada yiile vɩɩna mɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ a tɩaŋ salɩma gbaŋ. Dɩɩ yi Ŋmɩŋ dɩ ye dɩ nɩ seŋ yi Masia yada, die baaŋ vaa nɩ ye bɩrɩŋ aŋaŋ pɩmpagɩŋ aŋaŋ jɩlɩma saŋŋa dieke Yisa Masia dɩ bala ʋ keŋ a nyɩŋ wa. 8 Nɩ ye ka ye Masia wa gie ama ta cho wo; ta nɩ ka yese wo lele ama ta yi wo yada, ta yaa sʋgɩfɩalɩŋ pam vuota dɩ kana kaaŋ bɩagɩ a dagɩ ka sɩna die.

9 Nɩ yine wo yada wa wɩa, nɩ yese gbatɩtaanɩŋ mɩŋ. 10 Gbatɩtaaŋkʋ gie wɩa Ŋmɩŋ naazʋalɩba die dɩ mɩa dɩ ba mɩŋŋɩ sɩmma ka chɩaŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna, ta die yiŋŋi bala yaa gamma piinike gie Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ daansɩ nagɩ yɩ nɩnɩŋ wa. 11 Masia Halɩkasɩka dieke dɩ benne ba ma wa die wolinne a dagɩ ba dɩ ʋ nan daansɩ dii wahala; ta ka kʋaŋ chaaŋ ʋ nan keŋ ye jɩlɩma; ta die ba mɩa dɩ ba sɩmma saŋŋa dieke naa dɩ bala ka yi, ta bɩ mɩa dɩ ba sɩmma ka bala ka yi dene. 12 Ŋmɩŋ die dɩ yuori dagɩ ba dɩ ba ka yiŋŋi bala ba gbaŋ gbaŋ suŋŋiŋ wɩa ama nɩnɩŋ nɩ suŋŋiŋ wɩa aŋaŋ ba ŋaana bala yaa gamma wudiekemba nɩ wʋnna lele a nyɩŋ Ŋmɩŋ tʋntʋntɩba jigiri. Ŋmɩŋ Halɩkasɩ dieke ʋ dene tʋŋ wa die vana ba mʋʋlɩ wʋvɩɩnaha gie a yɩ nɩ. Naa die malakasi gbaŋ die dɩ mɩa dɩ ba sɩmma ka chɩaŋ.

Nɩ yi sʋgɩyɩalɩntieliŋ

13 Die wɩa, nɩ yi siri aŋaŋ nɩ sʋŋanyile ta gbara, ta yigi nɩ gbaŋ, ta yallɩma tama aŋaŋ wusie yaa gamma wʋvɩɩŋ dieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ keŋ yɩ nɩ saŋŋa dieke Yisa Masia dɩ bala ʋ keŋ a nyɩŋ yaalɩŋ ma wa. 14 Lele nɩ wana yi Ŋmɩŋ ballɩ naa, nɩ saagɩma a dɩa ʋ nʋaŋ, ta daa dɩma lɔlɩbɩatɩ diekemba die nɩ dɩna wa saŋŋa dieke nɩ yene ka sɩba Yisa Masia wa. 15 Ŋmɩŋ vuodieke dɩ vʋarɩ nɩ wa yiwo sʋgɩyɩalɩntieŋ, die wɩa nɩ gbaŋ nɩ yi sʋgɩyɩalɩntieliŋ nɩ wuyiike mana ma, 16 dama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, “Nɩ yi sʋgɩyɩalɩntieliŋ dama manɩŋ Ŋmɩŋ yiwo sʋgɩyɩalɩntieŋ.”

17 Nɩ sɩba a baarɩ Ŋmɩŋ dinene vuota mana sarɩya yaa gamma ʋ yine wudieke ta ka luge, ta wʋnɩŋ nɩ wasa wa “Tɩ Chɔɔŋ”, die wɩa nɩ yene bie tɩŋgbaŋka gie me wo sɩba chaamba naa, nɩ yɩma wa jɩlɩma. 18 Nɩnɩŋ nɩ sɩba a baarɩ die nɩ yiwo yɔŋɩsɩ a yi wʋtɔgɩ diekemba die nɩ tuone a nyɩŋ nɩ chɔɔŋkʋʋlɩba jigiri, ta nɩ sɩba Ŋmɩŋ die dɩ vʋarɩna nɩ a nyɩŋ ka ma dene, die ʋ ka nagɩ jadieke dɩ chʋʋsɩnana sɩba salɩma yaa kʋʋyɩala a tuŋ, Aayɩ! 19 Ama die ʋ nagɩ wa Yisa Masia zɩŋ dieke dɩ vɩɩŋna a tɩanna ligire mana; aŋ ka sɩɩ sɩba kaabɩŋ yiivɩɩŋ dieke dɩ wone bɩaŋ yaa magɩlɩŋ ʋ ma wa. 20 Saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ yene ka naaŋ dʋnɩaka gie wo, ama die ʋ woliŋ a vʋarɩ wa Masia dɩ ʋ yine kaabɩkʋ gie, ta Masia dɩ keŋ nyɩŋ yaalɩŋ ma dakpatɩkɩrɩ gie nɩ wɩa. 21 Ʋ wɩa nɩ yi Ŋmɩŋ yada; wʋnɩŋ die ʋ sʋgɩrɩna wa a nyɩŋ kuŋ me ta yɩ wa jɩlɩma; die wɩa nɩ yallɩ yada aŋaŋ tama Ŋmɩŋ jigiŋ.

22 Nɩ tuone Masia wusie wɩaha wɩa yine nɩ nyɩŋ bɩaŋ ma, ta lele nɩ wa cho nɩ nɩmballɩ aŋaŋ wusie; die wɩa, nɩ chome taŋ aŋaŋ nɩ sʋgɩtɩ mana. 23 Nɩ ye wo miivoli haalɩŋ mɩŋ; miivoli mi ka nyɩŋ jabʋrɩ dieke dɩ kpinene jigiŋ ama ka nyɩŋ wa jabʋrɩ dieke dɩ kana ka kpie me; Ŋmɩŋ wʋbalɩkɩ dieke dɩ yalla miivoli ta nan dɩ beri yaa gamma haahuu nagɩna ka a yɩ nɩ. 24 Dama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ:

“Vuota mana sɩɩ sɩba hʋʋtɩ,

ta ba vɩɩnɩŋ dɩ sɩɩ sɩba tɩɩwute

Hʋʋtɩ ŋaaŋ jigi mɩŋ ta a wutehe nan,

25 ama tɩ Yɔmʋtieŋ wɩaha gie nɩŋ nan dɩ beri yaa gamma haahuu.”

Wɩaha gie yiwo wʋvɩɩŋ dieke die ba mʋʋlɩna a yɩ nɩ wa.

2

Yaa gamma miivoli tanɩ wɩa

1 Die wɩa nɩ vaa wʋbɩatɩ mana, aŋaŋ gaamɩŋ mana, aŋaŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ, aŋaŋ sʋgɩbɩaŋ, aŋaŋ saaŋ chʋʋsɩŋ mana. 2 Ballɩnyaalɩsɩ ŋaaŋ yaala ba nyusi biisiŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna, nɩnɩŋ nɩ sɩmma sɩba ballɩnyaalɩsɩ: nɩ mʋ nɩ yaalɩma Ŋmɩŋ wɩaha sɩba bʋanyaalɩŋ dɩ yaalala biisiŋ dene wo; Ŋmɩŋ wɩaha sɩɩ sɩba wusie biisiŋ, dama wɩaha nan vaa nɩ bɩrɩŋ nɩ gbatɩtaanɩŋ sieŋ me, 3 lele nɩ wana laŋ ta sɩba dɩ tɩ Yɔmʋtieŋ vɩɩna naa.

4 Nɩnɩŋ nɩ mʋ nɩ kiere ʋ jigiŋ, wʋnɩŋ ʋ yine miivoli taŋ dieke vuota dɩ zetine ama ta Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩ wa ta ʋ yi nɩŋŋmɩna jaaŋ ʋ jigiŋ. 5 Ta nɩ gbaŋ gbaŋ nɩ sɩɩ sɩba miivoli tana aŋ ba naga nɩ a mɩa Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoŋ. Juoku gie yiwo juodieke nɩnɩŋ sʋgɩyɩalɩntieliŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ nɩŋŋandɩɩsɩrɩba dɩ bala nɩ yime kaaba a yɩma Ŋmɩŋ, ta ʋ nan dɩ tuose kaabaha Yisa Masia wɩa. 6 Dama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ ma dɩ Ŋmɩŋ die baarɩ dɩ:

“Ye, n dʋana taŋ Zayɔni tɩŋ ma,

Manɩŋ n vʋarɩna tanɩ mi

kanɩŋ ka yine juoku gɔŋgɔŋyʋgɩrɩŋ tanɩ

ta ka faasɩ yi nɩŋŋmɩna taŋ,

ta vuodieke nɩŋ mana dɩ yine wo yada kaaŋ dii viivi.”

7 Tɔ, nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine wo yada nɩŋ, tanɩ faasɩ yiwo nɩŋŋmɩna jaaŋ a yɩ nɩ; ama vuodiekemba dɩ kana ka yi wo yada wa nɩŋ, ka sɩɩ sɩba dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dene wo dɩ:

“Taŋ dieke mɩmɩɩrɩba dɩ zetine wo

kanɩŋ ka senne yi taŋ vɩɩnɩŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna.”

8 Ta ka bɩ maagɩ dɩ:

“Tanɩ mi vuosi dɩ baa ba gbiŋ,

ta ka bɩ vaa ba nan.”

Vuosi mi gbime nagɩsɩ ta nanna dama ba kana ka tuo Ŋmɩŋ wɩaha wɩa, naa die Ŋmɩŋ die dɩ baarɩ dɩ ba nan dɩ sɩɩ.

9 Ama nɩnɩŋ nɩŋ, nɩ yiwo buuri dieke Ŋmɩŋ die dɩ vʋarɩna, ta bɩ yi naaŋ vuosi dɩ dɩnana vuosi nɩŋŋa ba jɩama Ŋmɩŋ, ta bɩ yi sʋgɩyɩalɩŋ vuosi, ta bɩ yi ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ vuosi, nɩnɩŋ nɩ dagɩnana Ŋmɩŋ chuulikpeŋkpɩɩŋ tʋʋmaha, wʋnɩŋ ʋ vʋarɩna nɩ a nyɩŋ lɩmɩŋkʋ ma, ta bɩ wa nɩ a keŋ ʋ mamachi chaankpeŋkpɩɩkʋ ma. 10 Saŋŋa dieke die dɩ tɩanna wa die nɩ ka yi Ŋmɩŋ vuosi ama lele nɩŋ nɩ wa yiwo ʋ vuosi; saŋŋa dieke dɩ tɩanna die ʋ ka chɩgɩ nɩ zɔɔlɩŋ ama lele nɩŋ, ʋ wa chɩgɩ nɩ zɔɔlɩŋ mɩŋ.

Yaa gamma Ŋmɩŋ yɔŋɩsɩ wɩa

11 N nɩmballɩ choti, nɩ wʋmma, n kpaama nɩ mɩŋ aŋaŋ nɩŋŋmɩna dɩ nɩ yine chaamba dʋnɩa ka gie me wɩa, nɩ vaa nyɩŋgbaŋka gie lɔlɩbɩatɩ diekemba nɩ wagɩna aŋaŋ nɩ naa, 12 ama ta bemme vɩɩnɩŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie vuodiekemba dɩ kana ka sɩba Ŋmɩŋ sʋŋ, ta dɩɩ yi ba zɩa nɩ dɩ nɩ yiwo vuobɩatɩ, ba nan ye nɩ tʋnvɩɩna ta bɩrɩ Ŋmɩŋ, daa dieke ʋ bala ʋ keŋ a ye vuosi dɩ benne dene wo.

13 Tɩ Yɔmʋtieŋ wɩa nɩ sʋʋŋ nɩ gbaŋ tɩŋgbaŋ a yɩ vuodiekemba dɩ yalla yiko mana, nɩ saagɩma a yɩma naakpɩɩŋ dieke dɩ sɩna jigiŋ mana, 14 aŋaŋ ʋ nyɩŋkʋra, wʋnɩŋ ʋ tʋnna ba dɩ ba keŋ a datɩ vuodiekemba dɩ yinene bɩaŋ tɩbaha ama ta bɩrɩ vuodiekemba dɩ yinene vɩɩŋkʋ. 15 Dama wudieke Ŋmɩŋ yaalala yiwo naa, ʋ yaala nɩ yime wʋvɩɩna amʋ nɩ nan kagɩ gɩgaantɩba dɩ balala wʋbalɩkɩ tɔgɩtɩ yaa gamma nɩ ma wa. 16 Nɩ bemme sɩba vuodiekemba dɩ sɩna ba gbaŋ, ama nɩ da vaa nɩ dʋŋŋʋ beriku gie vaa nɩ lɔbɩrɩ yi bɩaŋ, ama nɩ bemme sɩba Ŋmɩŋ yɔŋɩsɩ. 17 Nɩ yɩma vuota mana jɩlɩma ta chome Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ chanchaalɩŋ mana, ta chɩgɩma Ŋmɩŋ ta yɩma naakpɩɩka jɩlɩma.

Nɩ dɩa Masia nagɩsɩ

18 Nɩnɩŋ tʋntʋntɩba, nɩ mʋ nɩ sʋʋŋ wa nɩ gbaŋ tɩŋgbaŋ a yɩma nɩ nyɩŋkʋra, ta yɩma ba jɩlɩma, daa vuodiekemba dɩ yine vuovɩɩna ta chɩga nɩ zɔɔlɩŋ nyɩɩna ma, ama vuodiekemba dɩ tʋana gbaŋ. 19 Dɩɩ yi ba nɩgɩ fʋ fʋ tʋnvɩɩna wɩa, ta fʋ yile Ŋmɩŋ wɩa ta dii suguru, die vɩɩŋna Ŋmɩŋ nɩŋŋa. 20 Ama dɩɩ yi fʋ yi bɩaŋ ta ba nɩgɩ fʋ ta fʋ tuo tɩbɩdatɩkʋ sɔmm, lalɩa fʋ baa fʋ ye bɩrɩŋ? Ama dɩɩ yi fʋ yi wudieke dɩ vɩɩŋna ta ba nɩgɩ fʋ ta fʋ tuo nɩgɩkʋ sɔmm, die vɩɩŋna Ŋmɩŋ nɩŋŋa. 21 Naa wɩa Ŋmɩŋ die dɩ vʋarɩ nɩ, dama Masia gbaŋ gbaŋ die dii wo wahala nɩ wɩa, aŋ ka yi dagɩtɩ a yɩ nɩ dɩ nɩ dɩa ʋ nagɩsɩ. 22 Dɩ, “Die ʋ ka yi bɩaŋ mana, ta die ba ka ye wo ta ʋ gaama vuosi aŋaŋ ʋ wʋbalɩka.” 23 Die ba zɩa wa mɩŋ ama die ʋ ka yiŋŋi a zɩa ba, ta die ba vaa ʋ dii wahalaha, die ʋ ka yiŋŋi vuoŋ wɩɩŋ aŋaŋ sɩnyɩɩrɩŋ, ama ta die nagɩ ʋ gbaŋ a yi Ŋmɩŋ nuusi me, vuodieke dɩ dinene vuoŋ mana sarɩya ta ka luge wo. 24 Wʋnɩŋ Masia gbaŋ gbaŋ die chine tɩ tʋmbɩatɩ ʋ nyɩŋgbanɩŋ ma dagarɩkʋ ma, amʋ tɩ nan nyɩŋ bɩaŋ ma ta yi vuovɩɩna Ŋmɩŋ jigiŋ. Dama ʋ daŋŋa wɩa tɩ ye gbaamɩŋ. 25 Die nɩ sɩɩ sɩba yii diekemba dɩ bana mɩŋ, ama lele nɩ yiŋŋi keŋ wo nɩ Yiyagɩrʋ wa jigiŋ vuodieke dɩ gbarɩna nɩ.

3

Yaa gamma hɔgʋba aŋaŋ ba chʋllɩŋ wɩa

1 Hɔgʋba, die gbaŋ gbaŋ dɩ sɩɩ aŋaŋ nɩnɩŋ, nɩ sʋʋma nɩ gbaŋ a yɩma nɩ chʋllɩŋ amʋ dɩɩ yi ba bataŋ dɩ ka yi Ŋmɩŋ wʋvɩɩnaha yada, ama vuoŋ zɩ nɩ beriŋ wɩa ba nan keŋ yi yada, ta dɩ kaaŋ bɩ yi talasɩ dɩ nɩ balɩ wɩɩŋ gbaŋ, 2 naa nan yi dama ba ye nɩ beriŋ dɩ vɩɩŋna aŋaŋ wusie ta nɩ yaa jɩlɩma dene. 3 Hɔgʋ diekemba dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrɩba vɩɩnɩŋ ka nyɩna nyindiekemba ba yeeginene me, da a nyɩna nyinti sɩba sikpeŋ zoosi bobiŋ yaa salɩma tʋkpaarɩsɩ yiile yaa aŋaŋ garɩvɩɩna bobiŋ. 4 Ama ba vɩɩnɩŋ nyɩna ba sʋgɩtɩ ma, a nyɩna nyinti sɩba sʋʋŋ-n gbaŋ tɩŋgbaŋ aŋaŋ sɔmm beriŋ. Kanɩŋ vɩɩŋkʋ wo chʋʋsɩŋ ta bɩ faasɩ vɩɩna Ŋmɩŋ nɩŋŋa. 5 Dama naa die hɔgʋ diekemba die dɩ jɩanna Ŋmɩŋ kʋrɩŋ ma ta yaa ba tama ʋ ma wa die dɩ ye ba vɩɩnɩŋ. Hɔgʋba mi die sʋʋŋ wa ba gbaŋ a yɩ ba gbaŋ gbaŋ ba chʋllɩŋ mɩŋ. 6 Sɩba Sara die dɩ sɩna dene wo, Sara die tuose ʋ chʋrʋ Abarahami nʋaŋ ta die wasa wa dɩ, “N Tieŋ.” Nɩnɩŋ hɔgʋ diekemba dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrɩba sɩɩ sɩba wʋnɩŋ ʋ ballɩ dama nɩ yie vɩɩnɩŋ ta ka chɩga wɩɩŋ.

7 Nɩnɩŋ dembisi diekemba dɩaŋ dɩ yalla hɔgʋba, nɩ nagɩ yɩaŋ ta bemme vɩɩnɩŋ aŋaŋ ba, ta yɩma ba jɩlɩma, ta sɩmma a baarɩ ba yiwo wabɩtɩ nɩ jigiŋ. Ta bɩ sɩmma a baarɩ dɩ hɔgʋba aŋaŋ dembisi nan daansɩ lagɩsɩ taŋ a tuo Ŋmɩŋ piini dieke dɩ yine miivolike. Naa nan vaa ta wɩɩŋ kaaŋ kagɩ nɩ Ŋmɩŋ jʋʋsɩŋ.

Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ dɩ dinene wahala ba yinene wʋvɩɩna wɩa dene

8 Wudieke dɩ tɩalɩna yiwo naa, nɩ mana yallɩma sʋgɩbalɩmɩŋ, ta nɩ baga bemme nɩ chanchaalɩŋ ma, ta yallɩma choti aŋaŋ taŋ, ta chɩgɩma taŋ zɔɔlɩŋ, ta sʋʋma nɩ gbaŋ tɩŋgbaŋ a yɩma taŋ. 9 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ keŋ yi nɩ bɩaŋ, nɩ da yiŋŋi yi wo bɩaŋ a tuŋ, ta dɩɩ yi vuoŋ dɩaŋ dɩ keŋ zɩa nɩ, nɩ da yiŋŋi zɩa wa a tuŋ, aayɩ, ama nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ dɩ ʋ yi alibarika a yɩ ba, dama Ŋmɩŋ vʋarɩ nɩ dɩ nɩ yime alibarika a yɩma vuosi amʋ nɩ nan ye alibarika nɩ gbaŋ gbaŋ. 10 Dama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ:

“Vuodiekemba dɩ yaalala miivoli

ta yaala ba keŋ ye daa diekemba dɩ vɩɩŋna,

mʋ ba va wa wʋbɩatɩ balɩŋ

aŋaŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ.

11 Ba mʋ ba va wa wʋbɩatɩ yiile ta yime vɩɩnɩŋ;

ta yaalɩma sʋgɩdʋagɩŋ sieŋ ta dɩa ka aŋaŋ nɩŋŋmɩna.

12 Dama tɩ Yɔmʋtieŋ nine bie wo vuovɩɩna ma,

ta ʋ bɩ wʋma ba jʋʋsɩŋ saŋŋa mana mɩŋ;

ama ta waga aŋaŋ vuodiekemba dɩ yinene bɩaŋ.”

13 Mɩnɩa balla ʋ yi nɩ bɩaŋ dɩɩ yi nɩ nine dɩ ŋmɩntɩ aŋaŋ vɩɩnɩŋ yiile? Vuoŋ wori! 14 Ama dɩɩ yi vuoŋ dɩ vaa nɩ die wahala nɩ dɩna berivɩɩŋkʋ sieku wɩa, nɩ yaa sikpeŋ nansɩŋ, nɩ da vaa ba yi aŋ ŋmaamɩŋ yigi nɩ, ta nɩ da bɩ vaa a mugisi nɩ, 15 ama nɩ bɩrɩma Masia nɩ sʋgɩtɩ ma ta yɩ wa jɩlɩma dama ʋ yiwo tɩ Yɔmʋtieŋ. Nɩ yi siri saŋŋa mana, amʋ vuoŋ dɩ keŋ pɩasɩ nɩ dɩ nɩ dagɩ nɩ tama dieke nɩ yalla wa chɩaŋ nɩ nan bɩagɩ a mɩŋŋɩ a yiŋŋi balɩ wa, 16 ama nɩ yiŋŋi balɩma sɔmm aŋaŋ jɩlɩma. Ta yime vɩɩnɩŋ amʋ nɩ sʋŋanyile da mugisi nɩ, amʋ vuodiekemba dɩ balala wʋbɩatɩ a yɩa nɩ wa nɩ benne vɩɩnɩŋ nɩ dɩna Masia wa nan dii viivi ba wʋbalɩkaha ma ta tarɩgɩ. 17 Dama dɩ kpɩa dɩɩ yi Ŋmɩŋ dʋŋŋʋ dɩ nɩ dii wahala nɩ tʋnvɩɩna wɩa a tɩaŋ nɩ baaŋ dii wahala nɩ tʋmbɩatɩ wɩa. 18 Dama Masia gbaŋ gbaŋ die diye wahala bʋnyɩ nyɩɩna ma tʋmbɩatɩ mana wɩa dɩ ka bɩ mʋ dɩ ʋ dii wahala bɩbra, wʋnɩŋ vuodieke die dɩ wone bɩaŋ die tuo wo tɩnɩŋ vuobɩatɩ kuŋ a kpi dɩ ʋ yaa tɩ keŋ Ŋmɩŋ jigiŋ. Die ba kʋʋ wa mɩŋ ama Ŋmɩŋ die vaa ʋ hagɩ kuŋ me aŋaŋ ʋ Halɩkasɩka hagɩrɩŋ. 19 Naa, Halɩkasɩka ma die ʋ ga haalɩtɩ diekemba dɩ benne dansarɩka kpiiliŋ tigiŋ a ga mʋʋlɩ wusie wʋvɩɩnaha a yɩ ba. 20 Haalɩtɩtɩ gie yiwo vuodiekemba die dɩ kana ka tuo Ŋmɩŋ nʋaŋ saŋŋa dieke ʋ dine suguru aŋaŋ ba Nowa saŋka, saŋŋa dieke wʋnɩŋ Nowa die dɩ wʋnsɩ haarɩkpɩɩkʋ, ta vuosi banɩɩŋ nyɩɩna ma die dɩ juu mi ta ye gbatɩtaanɩŋ nyaabʋ ma wa. 21 Nyaabʋ mi yiwo Ŋmɩŋ nyaaŋ sɩɩla nɩasɩŋ dɩ gbatɩna tɩ a taaŋ lele naa, daa nyɩŋgbanɩŋ nyaaŋ sɩɩla, ama dɩ yiwo tɩ jʋʋsɩnana Ŋmɩŋ dɩ ʋ sɩɩ tɩ sʋgɩtɩ ta yɩ tɩ sʋŋanyile vɩɩna Yisa Masia kumbu hagɩŋ wɩa wa. 22 Ʋ jʋalɩ ga wa arɩzanna ma a ga kalɩ Ŋmɩŋ nuudiigiŋ chaaŋ ta yaa hagɩrɩŋ malakasi ma aŋaŋ nyindiekemba mana tɩ kana ka yese ama ta a bie ta yaa hagɩrɩŋ wa.

4

Tʋmbɩatɩ vasɩŋ wɩa

1 Tɩ wɔŋ ye mɩŋ dɩ Masia die dii wo wahala ʋ nyɩŋgbanɩŋ ma, die wɩa tɩ mʋ tɩ yallɩma kanɩŋ sʋŋanyile ta vaa tɩ sʋgɩtɩ hagɩrɩma, dama vuodieke dɩ dinene ʋ nyɩŋgbanɩŋ ma, ʋ tieŋ nyɩŋ wa tʋmbɩatɩ yiile me a kpatɩ mɩŋ, 2 amʋ ʋ kaaŋ bɩ beri a yie vuota lɔlɩbɩatɩ bɩbra, Aayɩ! Ama ʋ nan dɩ beri ʋ mɩsɩ mana ma a yie wudieke Ŋmɩŋ dɩ yaalala. 3 Nɩnɩŋ die nɩ nagɩ saŋŋa pam saŋŋa dieke dɩ tɩanna a yie wudieke vuodiekemba dɩ kana ka sɩba Ŋmɩŋ dɩ yaalala. Die nɩ tʋma dɩgɩntɩ tʋʋma yaalɩŋ ma, ta die yaa lɔlɩbɩatɩ, ta die nɩ faasɩ nyuo daaŋ a buge, ta die faasɩ die dʋʋga ta yie watɩ yɔrɩ yɔrɩ, ta lagɩsa taŋ daanyule jige, ta kaaba bugile wudieke Ŋmɩŋ dɩ chʋarɩna. 4 Dɩ wa yiwo vuosi mi mamachi nɩ kana ka bɩ chɩga a gara tʋntʋmbɩatɩ kpɩɩmaha gie aŋaŋ ba wa, die wɩa ba bala wʋbɩatɩ a yɩa nɩ aŋaŋ Ŋmɩnnɩ. 5 Ama vuosi mi mʋ ba daansɩ balɩ a vʋarɩ ba gbaŋ daa dieke Ŋmɩŋ keŋ die ba sarɩya. Ŋmɩŋ yiwo siri dɩ ʋ keŋ dii vuoŋ mana sarɩya, vuodiekemba dɩ yene bie ba miivoli me aŋaŋ vuodiekemba dɩ kpine. 6 Naa wɩa Masia die dɩ mʋʋlɩ wʋvɩɩnaha a yɩ vuodiekemba dɩ benne kpiile tigiŋ gbaŋ; die ba kpi wo sɩba vuosi dɩ kpinene dene wo ama die ʋ balɩ wʋvɩɩnaha a yɩ ba mɩŋ, amʋ ba nan ye miivoli ba haalɩtɩ ma sɩba Ŋmɩŋ dɩ yalla miivoli dene wo.

Yaa gamma piini dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna nɩ wa pɔgɩlɩŋ

7 Jaaŋ mana kpatɩŋ gbigiye mɩŋ, die wɩa, nɩ yallɩma yɩaŋ ta yigi nɩ gbaŋ amʋ nɩ nan bɩagɩ a jʋʋsɩ Ŋmɩŋ. 8 Wudieke dɩ yine nɩŋŋmɩna yiwo naa, nɩ chome taŋ vɩɩnɩŋ, dama choti lige wʋbɩatɩ pam mɩŋ. 9 Ta tuosime taŋ chaantɩ nɩ tige me ta da vʋʋŋ ma. 10 Vuoŋ mana aŋaŋ piini dieke ʋ tuone a nyɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ, nɩ mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ piini yiri yiri wo ta nagɩ suŋŋime nɩ chanchaalɩŋ. 11 Sɩba dɩɩ yi vuoŋ dɩ yi bɩbalɩtʋ, ʋ mʋ ʋ balɩma Ŋmɩŋ gbaŋ gbaŋ wɩa a yɩma vuosi, ta dɩɩ yi vuoŋ dɩaŋ dɩ suŋŋe vuosi, ʋ mʋ ʋ suŋŋime be aŋaŋ hagɩrɩ dieke Ŋmɩŋ dɩ nagɩna a yɩ wa wa mana. Naa wɩa vuoŋ mana nan bɩrɩ Ŋmɩŋ Yisa Masia wɩa; wʋnɩŋ Ŋmɩŋ sɩna bɩrɩŋ aŋaŋ hagɩrɩŋ mana yaa gamma haahuu. Wusie.

Masia dɩɩsɩŋ wahala diile wɩa

12 N nɩmballɩ choti, wahala dieke nɩ dinene naa aŋ ka sɩɩ sɩba boliŋ dɩ dinene nɩ naa magɩsa nɩ mɩŋ, ama nɩ da vaa ka yi nɩ mamachi ta yilime dɩ a yiwo wʋhaalɩŋ a kieŋ nɩ ma. 13 Sɩba nɩ gʋtɩna a die Masia wahalaha naa, die dɩ mʋ dɩ nɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ, naa yiye mɩŋ amʋ nɩ nan keŋ nata aŋaŋ sʋgɩfɩalɩkpeŋkpɩɩŋ saŋŋa dieke Masia chuulikpeŋkpɩɩŋ dɩ bala ka keŋ nyɩŋ yaalɩŋ ma. 14 Dɩɩ yi ba zɩa nɩ Masia saaŋ wɩa, nɩ yaa sikpeŋ nansɩŋ, dama naa dagɩya dɩ Ŋmɩŋ Haalɩŋ dɩ yalla hagɩrɩŋ pam wa bie nɩ ma. 15 Ama nɩ sɩmma dɩ nɩ wʋnyɩ da keŋ yi vuokʋʋrʋ ta dime wahala ka wɩa, yaa gaarʋ ta dime wahala ka wɩa, yaa a yime wʋbɩatɩ mana ta dime wahala ka wɩa, yaa ta nɩ da bɩ jume vuosi wɩa ma ta dime wahala ka wɩa. 16 Ama dɩɩ yi vuoŋ dɩ die wahala ʋ yine Masia dɩdɩɩsɩrʋ wɩa, die nɩŋ ʋ da vaa viivi yallɩma wa, ama ʋ mʋ ʋ bɩrɩma Ŋmɩŋ ba wasɩnana wa Masia dɩdɩɩsɩrʋ wa.

17 Dama saŋŋa tʋgɩya mɩŋ dɩ Ŋmɩŋ piili a dii vuosi sarɩya; ʋ nan woliŋ dii ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ vuosi sarɩya; ta ʋ woliŋ a dii tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine ʋ vuosi sarɩya, die nɩŋ lalɩa dɩ baaŋ dɩ sɩmma a yɩ vuodiekemba dɩ kana ka yi ʋ wʋvɩɩnaha yada wa? Ka nan yi wʋbɩaŋ pam a yɩ ba. 18 Dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ,

“Dɩɩ yi dɩ hagɩrɩ dɩ vuovɩɩna ye gbatɩtaanɩŋ

die nɩŋ lalɩa dɩ baa dɩ sɩɩ a yɩ vuodiekemba

dɩ kana ka chɩga Ŋmɩnnɩ aŋaŋ wʋbɩayiiribe?” Dɩ nan dɩ tʋaŋ.

19 Die wɩa, vuodiekemba dɩ dinene wahala Ŋmɩŋ choti wɩa wa nagɩ ba gbaŋ a yɩ Ŋmɩŋ, dama wʋnɩŋ ʋ naanna ba ta yi wusietieŋ, die wɩa ba yime vɩɩnɩŋ yaa gamma.

5

Kpaamɩŋ

1 Nɩnɩŋ Yisa Masia dɩdɩɩsɩrɩba nyɩŋkʋraha n kpaama nɩ mɩŋ, manɩŋ vuodieke gbaŋ dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ jakʋʋŋ, ta n nine die dɩ ye Yisa Masia die dɩ dinene wahala dene, ta maŋ nan keŋ gʋtɩ a tuo jɩlɩma dieke dɩ bala ka keŋ nyɩŋ yaalɩŋ ma wa. 2 N kpaama nɩ mɩŋ, nɩ mɩŋŋɩ daansɩma Ŋmɩŋ vuosisi dieke dɩ benne nɩ nuusi me wo, aŋ ka daa yi fɔgɩmɩ, ama ka yi nɩ dʋŋŋʋ, dama die Ŋmɩŋ dɩ yaalala, ka daa bɩ yi dɩ nɩ faasɩ yaala ligire wɩa ama ka yi nɩ choti nɩ suŋŋe. 3 Da faasɩ pɔgɩlɩma Ŋmɩŋ vuosisi ʋ nagɩna ba a yi nɩ nuusi me aŋaŋ fɔgɩŋ, ama nɩ vaa aŋ nɩ beriŋ dagɩma ba ba mʋna ba bemme dene. 4 Ta Masia vuodieke dɩ yine sikpigiletieliŋ mana sikpeŋ wo dɩ keŋ yiŋŋi keŋ, nɩ nan ye jɩlɩma sibubi dieke dɩ yine nɩ nyʋarɩ ta wone chʋʋsɩŋ.

5 Die gbaŋ gbaŋ dɩ sɩɩ nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine ballɩhaala, nɩ sʋʋma nɩ gbaŋ tɩŋgbaŋ a yɩma nɩ nyɩŋkʋra; ta nɩ mana sʋʋma nɩ gbaŋ a yɩma taŋ, dama dɩ maagɩya Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ dɩ, “Wʋnɩŋ Ŋmɩŋ zete kalinbaantieliŋ, ta suŋŋe vuodiekemba dɩ sʋʋna ba gbaŋ tɩŋgbaŋ.” 6 Die wɩa, nɩ sʋʋŋ nɩ gbaŋ tɩŋgbaŋ Hagɩrɩtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ nɩŋŋa, amʋ ʋ nan kɔtɩ nɩ ŋmɩŋsikpeŋ saŋŋa dieke ʋ yaalala. 7 Nɩ nagɩ nɩ wumugisike mana a vigi taaŋ Ŋmɩŋ nɩŋŋa ta ʋ nan chiihe a yɩ nɩ, dama ʋ baga bie nɩ ma.

8 Nɩ yigime nɩ gbaŋ, ta gbara dama Sitaani yiwo nɩ dataaŋ ta dɩ dɩa sɩba naachigiŋ, ʋ sɩɩ sɩba naachigi dieke dɩ dinene tʋaŋ, ta yaala vuoŋ dɩ ʋ kpasɩ wa a ŋɔbɩ. 9 Nɩnɩŋ nɩ mʋ nɩ mɩŋŋɩ zie keŋ keŋ a wagɩ Sitaani ta da taarɩ a nyɩŋ nɩ yadaka ma, dama nɩ mʋ nɩ sɩmma dɩ nɩ nɩmballɩ diekemba dɩ benne tɩŋgbaŋka gie me gbaŋ die wahalaka mi mɩŋ. 10 Ŋmɩŋ chɩga zɔɔlɩŋ jaaŋ mana mana ma, ta dɩ yiwo wʋnɩŋ ʋ vʋarɩ nɩ dɩ nɩ ye jɩlɩma dieke dɩ wone kpatɩŋ Masia ma. Wusie nɩ keŋ dii wahalaka saŋŋa bɩta, wʋnɩŋ Nabidie Ŋmɩŋ nan wʋnsɩ nɩ beriŋ, ta vaa nɩ mɩŋŋɩ zie keŋ keŋ, ta yɩ nɩ hagɩrɩŋ, ta nagɩ nɩ a zieŋ nyabɩlɩvɩɩnɩŋ ma. 11 Wʋnɩŋ ʋ sɩna hagɩrɩŋ mana yaa gamma haahuu. Wusie.

Kpatɩŋ waasɩŋ

12 Tɔ, n maagɩ wa wɩa bɩta dɩ n nagɩ tʋŋ a yɩ nɩnɩŋ, Salasi suŋŋinene mɩŋ maŋ maagɩ gbaŋ gobiri gie. N sɩba dɩ ʋ yiwo wusie Masia dɩdɩɩsɩrʋ a yɩ nɩ. N yaala n kpaŋŋɩsɩ nɩ mɩŋ, ta yaala nɩ sɩmma dɩ wɩaha gie yiwo Ŋmɩŋ wusie choti piini dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩnana, die wɩa, nɩnɩŋ nɩ mɩŋŋɩ zie keŋ keŋ ka ma.

13 Ŋmɩŋ vʋarɩ wa vuosi ba yi Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ “Babiloni” tɩŋgbaŋ ma gie sɩba ʋ vʋarɩna nɩ dene wo. Ba mana waasa nɩ. Ta n bʋadembiŋ Maki gbaŋ dɩ waasa nɩ. 14 Nɩ waasɩ taŋ vɩɩnɩŋ vɩɩnɩŋ.

Sʋgɩdʋagɩŋ bemme nɩ mana ma, nɩnɩŋ vuodiekemba mana dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrɩba wa.

2 Piita

1

2

3

Gbaŋ dieke dɩ gʋtɩna bule

Piita

dɩ maagɩna wʋnna

1

1 Manɩŋ Simoni Piita vuodieke dɩ yine Yisa Masia yɔmʋ aŋaŋ ʋ tʋntʋntʋ maagɩnana gbaŋkʋ gie a yɩa nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine Yisa Masia yada sɩba tɩ gbaŋ tɩ yine wo yada wa. Yisa Masia vuodieke dɩ yine tɩ Ŋmɩŋ aŋaŋ tɩ gbɩgbatɩtaantʋ wa, wʋnɩŋ ʋ yine tɩ mana dɩ yiwo yada. Ʋ yiwo naa dama ʋ ka luge.

2 Nɩ sɩbɩna Ŋmɩŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia naa, zɔɔlɩnchɩgɩla aŋaŋ sʋgɩdʋagɩŋ bɩ gʋtɩma nɩ ma.

Ŋmɩŋ vuosi beriŋ wɩa

3 Ŋmɩŋ hagɩrɩŋ dala pam; ta ʋ yɩa tɩ jadieke mana dɩ mʋna dɩ tɩ bemme beri dieke dɩ fɩalɩnana ʋ sʋŋ dama tɩ sɩba wa wɩa. Wʋnɩŋ ʋ wana tɩ a keŋ ʋ chuulikpeŋkpɩɩkʋ sʋŋ aŋaŋ berivɩɩnɩŋ ma. 4 Die wɩa, ʋ zieŋ wo nʋakpɩɩma diekemba dɩ faasɩna vɩɩŋna a yɩ tɩ dɩ tɩ nyɩŋ dɩgɩntɩ dieke dɩ benne tɩŋgbaŋka gie me lɔlɩbɩatɩ wɩa, ama ta tuo ʋ beriŋ. 5 Naa wɩa, nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ a gʋtɩ berivɩɩnɩŋ nɩ yada ka ma, ta bɩ gʋtɩ Ŋmɩŋ sɩbɩŋ nɩ berivɩɩŋkʋ ma; 6 ta bɩ gʋtɩ yigi-n-gbaŋ nɩ Ŋmɩŋ sɩbɩkʋ ma; ta bɩ gʋtɩ hanɩa nɩ yigi-n-gbaŋkʋ ma; ta bɩ gʋtɩ Ŋmɩŋ chɩgɩŋ nɩ hanɩaka ma; 7 ta bɩ gʋtɩ nɩ Ŋmɩŋ chɩgɩlaha ma, zɔɔlɩnchɩgɩla nɩ nɩmballɩ ma; a bɩ gʋtɩ choti nɩ zɔɔlɩnchɩgɩla nɩ nɩmballɩ ma. 8 Dɩɩ yi nɩ beriŋ dɩ sɩɩ die, die nan vaa nɩ sɩmma tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia saŋŋa mana, ta yaa nyʋarɩ pam a yɩ wa. 9 Ama vuodieke nɩŋ mana dɩ wo beriku gie chanchaaŋ, die vuoke yɩɩŋya mɩŋ ta ka bɩagɩ yese, ta wɔŋ daaŋ dɩ Yisa die vʋarɩ wa mɩŋ ʋ tʋmbɩatɩ ma saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa.

10 Die wɩa, n nɩmballɩ, nɩ faasɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ a tʋŋ aŋ ka dagɩ dɩ nɩ seŋ gʋtɩ wa vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ wana ta vʋarɩ wa ma. Dɩɩ yi nɩ yie die nɩ kaaŋ wɔŋ nan nɩ yadaka ma. 11 Ta Ŋmɩŋ nan vaa aŋ nɩ daansɩ juu tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia vuodieke dɩ yine tɩ Gbɩgbatɩtaantʋ wa naarɩ ma; naarɩ dieke dɩ benne yaa gamma ta wo kpatɩŋ wa.

12 Die wɩa n nan dɩ tɩɩnsa nɩ wɩaha saŋŋa mana; n sɩba dɩ nɩ wʋŋya mɩŋ, ta mɩŋŋɩ sɩbaha, ta pɔgɩlɩha keŋ keŋ, 13 ama n yile dɩ dɩ vɩɩna dɩ n tɩɩnsɩma nɩ n yene bie n miivoli me wo naa. 14 N sɩba a baarɩ dɩ dɩ kaaŋ yʋasɩ n nyɩŋgbaŋka gie nan kpi sɩba tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia die dɩ yuorine a balɩ mɩŋ dene wo. 15 Die wɩa, maŋ kpaŋŋɩ n gbaŋ a maagɩ gbaŋkʋ gie dɩ a tɩɩnsɩma nɩ wɩaha gie saŋŋa mana, n kuŋ kʋaŋ chaaŋ.

Ŋmɩŋ dɩ kɔtɩna Yisa Masia dene

16 Die tɩ wone balɩ dɩ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia yiwo hagɩrɩtieŋ dene wo, ta nan yiŋŋi keŋ wo, wɩaha ka yi ŋmɩnchɩbɩsɩ, ka yiwo wusie. Tɩ nine yeye mɩŋ ʋ hagɩrɩna dene. 17 Die tɩ bie wo ʋ jigiŋ saŋŋa dieke tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ dɩ yɩna wa jɩlɩma chuulikpeŋkpɩɩkʋ ma wa. Saŋka mi die lɔlɩŋ die dɩ nyɩŋ tɩ Hagɩrɩtieŋ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yine chuulikpeŋkpɩɩŋ tieŋ wo jigiŋ a baarɩ dɩ, “N Bʋachoti wʋnna, vuodieke n nine dɩ suuline wo wʋnna.” 18 Tɩ gbaŋ gbaŋ tɩba die dɩ wʋŋ lɔlɩkʋ gie dɩ nyɩnna arɩzanna ma wa, saŋŋa dieke die tɩ benne aŋaŋ wa kunkogiŋ dieke Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩna ma wa.

19 Die dɩ yuori a dagɩ tɩ dɩ wudieke Ŋmɩŋ naazʋalɩba die dɩ balla yaa gamma Yisa ma wa yiwo wusie. Dɩ vɩɩna nɩ wʋmma wudieke die ba balɩna wa vɩɩnɩŋ. Ba wʋbalɩkaha sɩɩ sɩba popoli dɩ ŋaana chaana lɩmɩŋ ma dene wo die yaa ga tʋgɩ saŋŋa dieke Yisa dɩ bala ʋ keŋ, die nan vaa nɩ nine yuori vɩɩnɩŋ. 20 Ama wudieke dɩ tɩanna a mana yiwo naa; nɩ tɩɩnsɩma dɩ wudiekemba Ŋmɩŋ naazʋalɩba die dɩ maagɩna Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋkʋ ka yi ba gbaŋ gbaŋ wʋbalɩka, 21 dama Ŋmɩŋ naazʋa wʋnyɩ die ka yile ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ choti me ta balɩ wɩa, ama Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dagɩna ba ba bala ba balɩ wudieke dɩ nyɩnna wʋnɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ.

2

Ŋmɩnchɩbɩsɩ dɩdagɩrɩŋ wɩa

1 Ŋmɩnchɩbɩsɩ naazʋalɩŋ die dɩ benne Juu vuosi sʋnsʋkʋ dene wo, die gbaŋ gbaŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ dɩdagɩrɩŋ gbaŋ dɩ nan dɩ bie nɩ sʋnsʋŋ, ta daga ŋmɩnchɩbɩsɩ dagɩkʋ lɔbɩrɩŋ ma, wudieke dɩ bala ka chʋʋsɩ nɩ. Ba nan zeti tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia vuodieke dɩ gbatɩna ba a taaŋ wa gbaŋ. Ba yine die wo nan vaa Ŋmɩŋ chʋʋsɩ ba lagɩ. 2 Ta vuosi pam nan dɩ dɩ ba ta tʋma ba gbaŋ gbaŋ dɩgɩntɩ tʋʋma. Ba wɩa vuosi bataŋ nan chɩbɩ wɩa yaa gamma wusie sieku. 3 Ba nan dɩ yaa lɔlɩbɩatɩ, ta gaama nɩ ta nyɩra nɩ. Saŋŋa dieke dɩ tɩanna Ŋmɩŋ die wɔŋ baarɩ dɩ ba yiwo wʋbɩayiiriŋ, ama dɩ kaaŋ yʋasɩ ʋ nan datɩ ba tɩba.

4 Malaka diekemba die dɩ yine chʋʋsɩ wa, Ŋmɩŋ die ka vaa ba tɩbɩdatɩŋ. Die ʋ bɔbɩ ba mɩŋ aŋaŋ chɔrɩma ta nagɩ ba taaŋ boli dieke dɩ wone kpisiku me; bolibu mi bie wo vɔrɩŋ dieke dɩ faasɩna sʋʋŋ ta sibi pam; ba nan dɩ bie me die a ga tʋgɩ saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ bala ʋ dii ba sarɩya. 5 Die gbaŋ gbaŋ die ʋ ka vaa kʋrɩŋ ma tɩŋgbaŋka gie vuosi. Die ʋ vaa wa nyaaŋ dɩ keŋ dii tɩŋgbaŋka, aŋaŋ vuodiekemba die dɩ kana ka chɩga wa, ama ta die gbatɩ Nowa, vuodieke die dɩ mʋʋlɩnana sʋgɩyɩalɩŋ beriŋ wɩaha, aŋaŋ ʋ tigiŋ vuosi bayʋpɔyɩ a gʋtɩ. 6 Wʋnɩŋ Ŋmɩŋ die bɩ chʋʋsɩ wa Sodomi aŋaŋ Gomora tɩgɩsɩ, die ʋ vaa a dii boliŋ ta bɩrɩŋ tanyeeliŋ, ta vuodiekemba die dɩ benne hanɩŋ tɩgɩsɩ ma die dɩ kpi. Naa yiwo dagɩtɩ a yɩ wʋbɩayiiribe ʋ bala ʋ keŋ a datɩ ba tɩbɩŋ dene. 7 Die ʋ bɩ gbatɩ Loti, vuodieke dɩ yine vuovɩɩnʋ a nyɩŋ Sodomi aŋaŋ Gomora tɩgɩsɩ ma. Die wʋbɩayiiribe die dɩ yinene ba nyɩŋgbanɩŋ lɔlɩbɩatɩ tʋʋmaha, die dɩ chʋʋsa ʋ sʋŋ pam. 8 Loti die yiwo vuovɩɩnʋ ama die ʋ benne aŋaŋ wʋbɩayiiribe wɩa saŋŋa mana ʋ ŋaaŋ yese ba tʋmbɩatɩ ta bɩ wʋmma ba wʋbɩatɩ wʋbalɩka. Naa die faasɩ chʋʋsa ʋ sʋŋ dama die ʋ yiwo vuovɩɩnʋ. 9 Tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ sɩba ʋ baaŋ yi die a gbatɩ vuodiekemba dɩ chɩgɩnana wa a nyɩŋ mugisiŋ me, ama ta datɩ wʋbɩayiiribe tɩba die a ga tʋgɩ daa dieke ʋ baaŋ keŋ dii ba sarɩya. 10 Vuodiekemba dɩ dɩna ba nyɩŋgbanɩŋ lɔlɩbɩatɩ tʋʋma ta ka yɩa Ŋmɩŋ yikoke jɩlɩma wa, ʋ nan daansɩ datɩ vuosi mi tɩba a tɩaŋ ba chanchaalɩŋ.

Ŋmɩnchɩbɩsɩ dɩdagɩrɩ diekemba dɩ benne nɩ sʋnsʋkʋ yiwo tɩbɩhagɩrɩtieliŋ, ta ka chɩga vuoŋ. Ba zɩa wa malakasi ta ka chɩga ŋmaamɩŋ. 11 Malakasi mi yaa wa hagɩrɩŋ aŋaŋ yiko pam a tɩaŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ dɩdagɩrɩba mi, ama ba ka bala bɩaŋ ta zɩa ba Ŋmɩŋ jigiŋ. 12 Vuosi gie ka sɩba malakasisi dɩ sɩna die ama ta zɩa ba. Banɩŋ vuosi mi wo sʋŋanyile, ba yie wudieke ba yaalala, ta sɩɩ sɩba haagɩŋ dɔmbɩatɩ diekemba vuosi dɩ yiginene a kʋa dene wo. Ba gbaŋ gbaŋ tʋmbɩatɩ bala ka chʋʋsɩ ba. 13 Ba tʋmbɩatɩ nyʋarɩ yiwo chʋʋsɩŋ. Ba yie ba nyɩŋgbanɩŋ lɔlɩbɩatɩ yaalɩŋ ma mɩŋ. Ba keŋ bie nɩ jigiŋ ba ŋaaŋ sɩɩ sɩba dɩgɩntɩ dɩ ŋaana bie garɩ ma dene wo. Ba keŋ die nyindiike aŋaŋ nɩ, ama ba ŋaaŋ ko yile wo ba wʋbɩatɩ wɩa. 14 Dɩɩ yi ba ye hɔgʋ ba ka vasa ʋ sʋgɩŋ, ta kaaŋ vaa ba bɩaŋ. Ta gaama vuodiekemba dɩ kana ka mɩŋŋɩ sɩba Ŋmɩŋ sieku ta vasa ba bɩa. Ta ba sʋgɩtɩ ma yaa chotibɩatɩ pam. Ŋmɩŋ nan daansɩ datɩ ba tɩba. 15 Ba ka saaga dɩ ba dɩa sie dieke dɩ tʋgɩsɩna wa ama ta nagɩ sie gaaŋ. Ba dɩ wa sie dieke Bori bʋadembiŋ Balaami die dɩ dɩna wa. Die ʋ yaala tʋmbɩatɩ yiile nyʋarɩ, 16 ta Ŋmɩŋ dɩ kpaaŋ wa ʋ tʋmbɩatɩ wɩa, ta vaa ʋ boniŋ dɩ balɩ wɩa aŋaŋ wa aŋaŋ vuota lɔlɩŋ a kpaaŋ wa dɩ ʋ vaa ʋ yɩɩŋyaatɩ tʋʋmaha.

17 Vuosi gie sɩɩ sɩba buluŋ dieke dɩ wone nyaaŋ dene wo, ta bɩ sɩɩ sɩba nɩɩŋmara bʋlɔgɩsɩŋ dɩ nagɩnana chʋŋ dene wo. Ŋmɩŋ nan daansɩ nagɩ ba a taaŋ lɩmɩŋ pam ma. 18 Ba bala kalinbaa wʋbalɩka diekemba dɩ wone nyʋarɩ dɩ ba gaaŋ vuodiekemba dɩ mɩnana dɩ ba nyɩŋ vuobɩatɩ jigiŋ naa, ta gaama ba dɩ ba yime nyɩŋgbanɩŋ lɔlɩbɩatɩ aŋaŋ dɩgɩntɩ tʋʋma. 19 Ta bala ba dɩ ba nan keŋ beri ba dʋŋŋʋ, ama ta ba gbaŋ gbaŋ dɩ yi bɩaŋ yɔŋɩsɩ, dama wudieke mana dɩ nyaŋŋɩna vuota, vaa wa wʋnɩŋ vuoke mi dɩ bɩrɩŋ wa ka yɔmʋ. 20 Vuodiekemba dɩ sɩbɩna tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia, vuodieke dɩ yine tɩ Gbɩgbatɩtaantʋ, ta die vaa wʋbɩatɩ diekemba dɩ benne tɩŋgbaŋka gie me wo yiile, dɩɩ yi die wʋbɩatɩtɩ mi dɩ keŋ yiŋŋi keŋ a nyaŋŋɩ ba, ba kpatɩŋ nan dɩ lɔra a tɩaŋ die ba sɩna dene wo. 21 Ba tɩŋ ka sɩba sʋgɩyɩalɩŋ beriku, dɩ tɩŋ nan dɩ kpɩa a tɩaŋ ba sɩbɩna ka ama ba ka saagɩ a yi wʋvɩɩna diekemba die ba wʋnna wa. 22 Ba yie mɩŋ dɩ dagɩ dɩ nandagaha gie yiwo wusie, dɩ, “Gbaaŋ ŋaaŋ yiŋŋe a ga die ka gbaŋ gbaŋ ka tɩɩtɩ”, ta “Peruku dɩ sɩɩ nyaaŋ ka ŋaaŋ yiŋŋe a ga nanna wa fʋnfata ma.”

3

Tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia yiŋŋi kieŋku nʋaŋ

1 N nɩmballɩ choti, gbaŋkʋ gie n maagɩnana yɩa nɩ naa, gʋtɩ wa n gbaŋtɩ bule ma. Gbaŋtɩ ale wo gie mana n tɩɩnsa nɩ mɩŋ nyinti gie mana dɩ n vaa nɩ sʋŋanyilivɩɩna hagɩ. 2 N yaala nɩ tɩɩnsɩma nʋawɩɩŋ diekemba Ŋmɩŋ naazʋalɩba die dɩ bala ka wɩa kʋrɩŋ ma wa, ta bɩ tɩɩnsɩma mɩrɩ diekemba tɩ Yɔmʋtieŋ, vuodieke dɩ yine tɩ Gbɩgbatɩtaantʋ die dɩ bala ta tɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine ʋ tʋntʋntɩba die dɩ balɩ nɩ wa. 3 Wudieke dɩ tɩanna a mana yiwo naa; n yaala nɩ sɩmma dɩ vuodiekemba dɩ dɩna ba sʋgɩtɩ lɔlɩbɩatɩ nan daansɩ beri dakpatɩkɩrɩ daraaha. Ba nan dɩ vʋara nɩ fala, 4 ta bala dɩ, “Die Yisa Masia die dɩ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan daansɩ yiŋŋi a keŋ wo, ʋ bie sɩa? Die tɩ chʋalɩba die dɩ kpine a keŋ tʋgɩ jinne, jaaŋ mana ye sɩwa die ka sɩna dene dʋnɩa piiliku me wo.” 5 Vuosi mi ka saaga dɩ ba tɩɩnsɩ dɩ Ŋmɩŋ die yuori wo ʋ nʋaŋ a balɩ ta naaŋ arɩzanna aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie kʋrɩŋ ma wa; ta die vʋarɩ tɩŋgbaŋka a nyɩŋ nyaaŋ ma aŋ ka bie nyaaŋ sʋnsʋŋ 6 ta bɩ yi nyaaŋ dɩ dii tɩŋgbaŋka a chʋʋsɩ ka. 7 Ama wʋnɩŋ Ŋmɩŋ wʋbalɩka nan bɩ pɔgɩlɩ ŋmɩŋsikpeŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋ dieke dɩ benne lele gie wo yaa gamma a ga tʋgɩ saŋŋa dieke ʋ nan daansɩ yi aŋ boliŋ dii a mana, ta chʋʋsɩ vuobɩatɩtɩ, dama dɩnda daarɩ mi ʋ nan dii ba sarɩya ta chʋʋsɩ ba.

8 N nɩmballɩ choti, nɩ daa daaŋma wɩɩrɩ gie. Ŋmɩŋ jigiŋ nɩŋ, dabalɩmɩŋ sɩɩ sɩba bɩna tusiŋ, ta bɩna tusiŋ dɩaŋ dɩ sɩɩ sɩba dabalɩmɩŋ. 9 Vuosi yile dɩ dɩ yʋasɩya mɩŋ dɩ Ŋmɩŋ yi wudieke die ʋ yɩna nʋaŋ dɩ ʋ nan yi wo, ama daa die; ʋ yaa wa suguru aŋaŋ nɩ mɩŋ; ʋ ka yaala vuoŋ keŋ juu boliŋ me; ʋ yaala vuoŋ mana vaa ʋ tʋmbɩatɩ ta ye gbatɩtaanɩŋ.

10 Tɩ Yɔmʋtieŋ daarɩ mi keniŋ nan dɩ sɩɩ sɩba gaarʋ keniŋ. Dɩnda daarɩ mi ŋmɩŋsikpeŋ nan bɩa aŋaŋ watɩkpeŋkpɩɩŋ; ta boli dieke dɩ faasɩna a die nan daansɩ dii ŋmɩŋsikpeŋ nyinti mana, ta tɩŋgbaŋka gie aŋaŋ ka nyinti mana nan keŋ dii boliŋ a kpatɩ. 11 Nyinti gie dɩ balla a keŋ dii boliŋ naa wa, nɩ yile dɩ dɩ mʋ nɩ yi vuobɩaŋtɩ? Dɩ mʋ nɩ bemme beri vɩɩnɩŋ, ta chɩgɩma Ŋmɩŋ, 12 ta chɩɩsɩma Ŋmɩŋ daarɩ mi, ta kpaŋŋɩma nɩ gbaŋ a yi aŋ daarɩ keŋ lagɩ lagɩ. Dɩnda daarɩ mi, ŋmɩŋsikpeŋ nan dii a talɩ, ta bolibu tuulibu nan naŋŋɩ ŋmɩŋsikpeŋ nyinti mana. 13 Ama tɩ chɩɩsa saŋŋa dieke ŋmɩŋsikpeŋ haalɩŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋ haalɩŋ dɩ balla ka bemme sɩba Ŋmɩŋ dɩ yɩna nʋaŋ dene wo, jigidieke vuosi mana mi nan dɩ yie vɩɩnɩŋ nyɩɩna saŋŋa mana wa.

14 N nɩmballɩ choti, nɩ chɩɩsɩnana daarɩ gie wɩa, nɩ kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ ta yallɩma sʋgɩyɩalɩŋ aŋaŋ beri vɩɩnɩŋ, ta daa yallɩma bɩaŋ Ŋmɩŋ jigiŋ ama ta bemme aŋaŋ sʋgɩdʋagɩŋ. 15 Tɩ Yɔmʋtieŋ dɩ dine suguru ta ye ka yiŋŋi keŋ naa, ʋ yaala nɩ sɩmma dɩ ʋ yɩa vuosi sieŋ mɩŋ dɩ ba ye gbatɩtaanɩŋ ta ʋ ye yiŋŋi keŋ. Tɩ nɩmbʋa choti Pɔɔli gbaŋ die maagɩ wa gbanɩŋ a yɩ nɩ ta balɩ nɩ naa, sɩba Ŋmɩŋ dɩ yɩna wa yɩaŋ dene wo. 16 Ʋ gbaŋtɩ mana ma, ʋ maagɩya mɩŋ a bala yaa gamma Ŋmɩŋ daarɩ gie, ta daga nɩ ka wɩa. Wɩa ataŋ bie ʋ gbaŋtɩ ma ta hagɩrɩ dɩ vuoŋ sɩmma a chɩasɩ, ta vuodiekemba dɩ wone yɩaŋ, ta zɩ ba zene jigidieke, dɩ tarɩgɩ a chɩasɩ, sɩba ba dagɩnana Ŋmɩŋ gbaŋkʋ wɩaha ataŋ chɩasɩ dene wo. Naa wɩa, Ŋmɩŋ nan keŋ datɩ ba tɩba.

17 N nɩmballɩ choti, nɩ wɔŋ sɩba wɩaha gie mɩŋ, die wɩa nɩ gbara amʋ vuodiekemba dɩ kana ka sɩba Ŋmɩnnɩ kaaŋ vaa nɩ taarɩ nyɩŋ Ŋmɩŋ sieku me. 18 Nɩ bɩ tuosime tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia, vuodieke dɩ yine tɩ Gbɩgbatɩtaantʋ wa suŋŋiŋ a gʋtɩma, ta bʋgɩrɩma ʋ wɩaha. Wʋnɩŋ ʋ sɩna bɩrɩŋ lele yaa gamma. Wusie.

1 Jɔɔn

1

2

3

4

5

Bʋmbʋŋaŋ gbaŋ dieke

Jɔɔn

dɩ maagɩna a yɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ wʋnna

1

Miivoli wɩa

1 N maaga gbaŋkʋ gie a yɩa nɩ dɩ n dagɩ vuodieke ba wasɩnana Ŋmɩŋ Nʋawɩa dieke dɩ yine vuota miivoli wo wɩa. Die saŋŋa dieke Ŋmɩŋ die dɩ balla ʋ naaŋ dʋnɩa ta Nʋawɩɩrɩ gie wɔŋ beri mɩŋ. Die Wɩɩrɩ gie kenne sʋʋŋ dʋnɩa ma die tɩ wʋmma ka wʋbalɩka ta ye ke aŋaŋ tɩ nine, ta tɩ gbɩka aŋaŋ tɩ nuusi. 2 Die miivoli gie die dɩ yuorine die tɩ ye ke mɩŋ, die wɩa tɩ bala ka wɩa a yɩa nɩ yaa gamma miivoli dieke dɩ wone kpatɩkʋ. Miivolike gie die bie wo tɩ Chɔɔŋ Nabidie Ŋmɩŋ jigiŋ ta die tɩ Chɔɔŋ wa die dɩ nagɩ wa a dagɩ tɩ. 3 Wudieke die tɩ yene ta wʋŋ wa, kanɩŋ ka gbaŋ gbaŋ tɩ bala a yɩa nɩ, amʋ nɩ gbaŋ nɩ nan gʋtɩ tɩ nʋabalɩmɩŋ lagɩŋkʋ dieke tɩ yalla aŋaŋ tɩ Chɔɔŋ Nabidie Ŋmɩŋ aŋaŋ ʋ Bʋa Yisa Masia wa ma. 4 Tɩ maaga dɩ tɩ balɩ nɩ wɩaha gie dama a seŋ yɩa tɩ wa sʋgɩfɩalɩŋ wusie.

Ŋmɩŋ yine chaanɩŋ

5 Yisa Masia die balɩ dɩ Ŋmɩŋ yiwo chaanɩŋ ta wo lɩmɩŋ bɩta gbaŋ ʋ ma. Die wɩɩrɩ gbaŋ gbaŋ tɩ bala a yɩa nɩ. 6 Dɩɩ yi tɩ baarɩ tɩnɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ yaa wa nʋabalɩmɩŋ aŋaŋ taŋ ama ta bie lɩmɩŋ ma, die nɩŋ tɩ chɩba ŋmɩnchɩbɩsɩ ta tɩ tʋʋma dɩ seŋ daga dɩ tɩ chɩba ŋmɩnchɩbɩsɩ. 7 Ama dɩɩ yi tɩ dɩ chaaŋkʋ sieŋ saŋŋa mana, sɩba Ŋmɩŋ dɩ benne chaanɩŋ ma dene wo, die nɩŋ tɩ yaa nʋabalɩmɩŋ aŋaŋ taŋ, ta ʋ Bʋa Yisa wa zɩmbʋ dɩ chaana tɩ sʋgɩtɩ ma a vʋara bɩaŋ mana.

8 Dɩɩ yi tɩ baarɩ dɩ tɩ wo bɩaŋ tɩ gaama tɩ gbaŋ ta ka bala wusie. 9 Ama dɩɩ yi tɩ bala tɩ wʋbɩatɩ a yɩa Ŋmɩŋ, tɩ sɩmma a baarɩ wʋnɩŋ ʋ nan dɩ naga tɩ wʋbɩatɩ a chaa tɩ, ta bɩ chaana tɩ sʋgɩtɩ ma a vʋara tɩ wʋbɩatɩ mana dama wʋnɩŋ ʋ yiwo wusietieŋ ta yie wudieke dɩ mʋna. 10 Dɩɩ yi tɩ baarɩ dɩ tɩ ka yi bɩaŋ, die nɩŋ tɩ nagɩ wa Ŋmɩŋ a bɩrɩŋ ŋmɩnchɩbɩtieŋ, ta ʋ wɩaha dɩ wo tɩ sʋgɩtɩ ma.

2

Yisa yine tɩ susuŋŋiru

1 N ballɩ, n maaga nɩ wɩaha gie amʋ nɩ kaaŋ yi bɩaŋ, ama dɩɩ yi nɩ wʋnyɩ dɩ yi bɩaŋ, tɩ yaa nɩɩpɔɔnɩgɩrʋ tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ jigiŋ, wʋnɩŋ ʋ yine Yisa Masia vuodieke dɩ yine sʋgɩyɩalɩntieŋ. 2 Die ʋ kenne a sʋʋŋ wa, die ʋ tuo wo tɩ kuŋ a kpi, wʋnɩŋ ʋ yine tɩ kaabɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ tɩ tʋntʋmbɩatɩ wɩa, ta ʋ kaabɩkʋ ka yi tɩnɩŋ tɩ nyɩɩna ma wɩa ama ka yiwo tɩŋgbaŋka gie vuosi mana mana wʋbɩatɩ wɩa.

3 Dɩɩ yi tɩ dɩɩ Ŋmɩŋ mɩraha, kanɩŋ ka baa ka dagɩ dɩ tɩ seŋ sɩba wa mɩŋ. 4 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ baarɩ dɩ “Manɩŋ n sɩba wa mɩŋ”, ama ta ka dɩɩ ʋ mɩraha, wʋnɩŋ vuoke mi yiwo ŋmɩnchɩbɩtieŋ ta wusie dɩ wo ʋ ma. 5 Ama vuodieke dɩ dɩna wʋnɩŋ Ŋmɩŋ wʋbalɩkaha, die vuoke senne cho Ŋmɩŋ aŋaŋ wusie. Ta naa bala ka dagɩ dɩ ʋ seŋ yiwo nʋabalɩmɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ; 6 dɩɩ yi tɩ baarɩ dɩ tɩ yaa wa nʋabalɩmɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ die nɩŋ dɩ mʋ tɩ beriŋ sɩmma sɩba Yisa Masia beriŋ die dɩ sɩna die wo.

Yaa gamma mɩrɩhaalɩka wɩa

7 N nɩmballɩ, n ka maaga mɩrɩhaalɩŋ a yɩa nɩ, ka yiwo mɩrɩkʋʋrɩ, mɩrɩkʋʋrɩ dieke nɩ wone wʋŋ a yʋasɩ wa, ta mɩrɩkʋʋrɩ yine Yisa wudieke die nɩ wʋnna wa. 8 Ama wusie, ka yiwo mɩrɩhaalɩŋ, ta nɩ yese ke wusie chɩaŋ Yisa Masia aŋaŋ nɩ ma, dama lɩmɩŋkʋ tɩaŋ gara mɩŋ ta wusie chaaŋkʋ dɩ wɔŋ chaana.

9 Dɩɩ yi vuodieke nɩŋ mana dɩ balala dɩ ʋ bie wo chaaŋkʋ ma, ama ta haa ʋ nɩmbʋa ye ko bie wo lɩmɩŋkʋ ma. 10 Ama vuodieke nɩŋ mana dɩ chone ʋ nɩmbʋa bie wo chaaŋkʋ ma, ta wɩɩŋ dɩ wo ʋ ma a baaŋ vaa ʋ yi bɩaŋ. 11 Ama vuodieke nɩŋ mana dɩ hana ʋ nɩmbʋa bie wo lɩmɩŋkʋ ma; ʋ chʋŋ wa bʋ ma ta ka sɩba jigidieke ʋ ganana, dama lɩmɩŋkʋ vaa ʋ yɩɩŋ mɩŋ.

12 N ballɩ, n maaga a yɩa nɩ dama Ŋmɩŋ wɔŋ nagɩ nɩ wʋbɩatɩ a chaa nɩ mɩŋ Masia saaŋ ma.

13 N chʋamba, n maaga a yɩa nɩ dama nɩ wɔŋ a sɩba vuodieke dɩ wone beri a nyɩŋ piiliku me wo mɩŋ.

Dalʋaka, n maaga a yɩa nɩ dama nɩ wɔŋ a nyaŋŋɩ Sitaani mɩŋ, wʋbɩatɩtieŋ wo.

14 N ballɩ, n maaga a yɩa nɩ dama nɩ sɩba tɩ Chɔɔŋ Nabidie Ŋmɩŋ mɩŋ.

N chʋamba, n maaga a yɩa nɩ dama nɩ wɔŋ a sɩba vuodieke dɩ wone beri a nyɩŋ piiliku me wo.

Dalʋaka, n maaga yɩa nɩ dama nɩ yaa hagɩrɩŋ ta Ŋmɩŋ wʋbalɩkaha dɩ bie nɩ ma ta nɩ nyaŋŋɩ Sitaani wʋbɩatɩtieŋ wo mɩŋ.

15 Nɩ da yaalɩma tɩŋgbaŋka gie vuosi beriŋ, nɩ da bɩ yaalɩma tɩŋgbaŋka gie nyinti. Dɩɩ yi nɩ yaala tɩŋgbaŋka gie nyinti die nɩŋ nɩ ka cho tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ. 16 Vuosi yaa lɔlɩbɩatɩ dɩ ba yi ba gbaŋ gbaŋ dʋŋŋʋ, ta yaa lɔlɩbɩatɩ aŋaŋ jadieke nɩŋ mana ba yesinene, ta bɩ yaa nyʋʋŋ nɩgɩŋ yaa gamma jadieke ba yalla, ama naa mana yiwo tɩŋgbaŋka gie lɔla; a ka nyɩŋ tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ jigiŋ. 17 Tɩŋgbaŋka gie aŋaŋ jadieke dɩ benne ka ma ta vuosi dɩ yaala naa nan daansɩ kpatɩ, ama vuodieke dɩ yinene Ŋmɩŋ choti tʋʋma, wʋnɩŋ ʋ balla ʋ daansɩ a bemme yaa gamma haahuu.

Yaa gamma Masia dataakpeŋkpɩɩŋ wɩa

18 N ballɩ, dʋnɩa kpatɩŋ gbigiye mɩŋ. Ta die ba wɔŋ balɩ nɩ dɩ Masia dataakpeŋkpɩɩka nan keŋ; ta lele Masia dataasɩ pam wɔŋ keŋ mɩŋ, die wɩa tɩ sɩba dɩ dʋnɩa ka kpatɩŋ gbigiye mɩŋ. 19 Masia dataasɩ gie die nyɩŋ wa tɩ lagɩŋkʋ ma, ama die ba ka gʋtɩ tɩ ma aŋaŋ wusie. Die ba tɩŋ gʋtɩ tɩ ma tɩnɩŋ aŋaŋ ba tɩŋ nan lagɩŋ a beri; ama ba vaa tɩ mɩŋ, ta a daga dɩ die ba ka gʋtɩ tɩ ma wusie.

20 Ama nɩnɩŋ nɩŋ Masia yɩ nɩ Halɩkasɩka mɩŋ, die wɩa nɩ mana dɩ sɩba wusie nyindieke Ŋmɩŋ dɩ yuorine a dagɩ nɩ wa. 21 Manɩŋ n ka maaga a yɩa nɩ dɩ nɩ ka sɩba wusieke, ama n maaga a yɩa nɩ dama nɩ wɔŋ sɩba ka mɩŋ ta bɩ sɩba dɩ ŋmɩnchɩbɩsɩ ka nyɩnna wusie me.

22 Mɩnɩa yine ŋmɩnchɩbɩtieŋ wo? Ŋmɩnchɩbɩtieŋ yine vuodieke dɩ balala dɩ Yisa ka yi Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa. Vuodieke dɩ bala naa wa yine Yisa dataaŋ, ta zeti tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ aŋaŋ Bʋa wa. 23 Vuodieke nɩŋ mana dɩ zeti Ŋmɩŋ Bʋa Masia wa gbaŋ zeti wo Chɔɔŋ wa mɩŋ, ama vuodieke dɩ bala dɩ ʋ yiwo yada dɩ Yisa yine Ŋmɩŋ Bʋa wa, tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ beri aŋaŋ wa.

24 Die nɩ wolinne a wʋŋ Yisa wɩaha piiliku me wo nɩ mɩŋŋɩ pɔgɩlɩha. Dɩɩ yi nɩ pɔgɩlɩ wɩaha nɩ nan dɩ beri aŋaŋ Ŋmɩŋ aŋaŋ ʋ Bʋa wa ma. 25 Ta nʋa dieke ʋ yɩna tɩ wa yiwo miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ.

26 N maaga nɩ wɩaha gie yaa gamma vuodiekemba dɩ mɩnana dɩ ba gaaŋ nɩ wɩa. 27 Ama nɩnɩŋ nɩŋ Masia vaa ʋ Halɩkasɩka dɩ keŋ sʋʋŋ nɩ ma mɩŋ. Dɩɩ yi Halɩkasɩka dɩ wɩarɩ a bie nɩ ma die, nɩ kaaŋ bɩ yaala vuoŋ dɩ ʋ dagɩ nɩ. Dama ʋ Halɩkasɩka daga nɩ jaaŋ mana, ta ʋ dagɩkʋ dɩ yi wusie, daa ŋmɩnchɩbɩsɩ. Die wɩa nɩ dɩa Halɩkasɩka dagɩŋ ta wɩarɩ Masia ma.

28 Die wɩa n ballɩ, nɩ wɩarɩ Yisa ma, amʋ ʋ keŋ keŋ tɩ nan dɩ yaa sikimiŋ ta kaaŋ dii viivi ʋ nɩŋŋa saŋŋa dieke ʋ bala ʋ keŋ wo. 29 Nɩnɩŋ nɩ sɩmma dɩ Yisa Masia yiwo sʋgɩyɩalɩntieŋ, die wɩa nɩ sɩmma dɩ vuodiekemba mana dɩ tʋnnana sʋgɩyɩalɩŋ tʋʋma ba gbaŋ ba yiwo Ŋmɩŋ ballɩ.

3

Ŋmɩŋ Ballɩ

1 Nɩ ko ye choti dieke tɩ Chɔɔŋ Nabidie Ŋmɩŋ dɩ faasɩna cho tɩ. Ʋ chotiti dɩ faasɩna dala wɩa ʋ wa tɩ ʋ ballɩ, ta tɩ seŋ yi ʋ ballɩ. Ama tɩŋgbaŋka gie vuosi ka sɩba tɩ yine vuodiekemba dama ba ka sɩba Nabidie Ŋmɩŋ. 2 N zʋamba, lele tɩ yiwo Ŋmɩŋ ballɩ, ama dɩ ye ka dagɩ yuori tɩ bala tɩ sɩmma die. Ama wudieke tɩ sɩbɩna wʋnna, dɩ Yisa dɩ yiŋŋi keŋ, tɩ nan dɩ sɩɩ sɩba wʋnɩŋ, dama tɩ nan ye ʋ senne sɩɩ die wo. 3 Vuodieke mana dɩ yalla tamaka gie dɩ ʋ nan keŋ sɩɩ sɩba Yisa, mʋ ʋ vʋarɩ wa ʋ gbaŋ a nyɩŋ bɩaŋ ma sɩba Yisa dɩ wone bɩaŋ dene wo.

4 Vuodieke mana dɩ yinene bɩaŋ chʋʋsa wa Ŋmɩŋ mɩraha dama bɩaŋ yiile chʋʋsa Ŋmɩŋ mɩraha mɩŋ. 5 Nɩ sɩba a baarɩ dɩ Yisa Masia die keŋye mɩŋ tɩŋgbaŋka gie me dɩ ʋ vʋarɩ vuota bɩaŋ, ta bɩaŋ wo ʋ ma. 6 Die wɩa vuodieke mana dɩ benne Masia ma ka yie bɩaŋ; ama vuodieke dɩ yinene bɩaŋ ye ka sɩba Yisa dɩ yine vuodieke, ta ka wɔŋ sɩba wa.

7 N ballɩ, nɩ da vaa vuoŋ gaaŋ nɩ! Vuodieke mana dɩ yinene wudieke dɩ mʋna yiwo sʋgɩyɩalɩntieŋ sɩba Masia dɩ yine sʋgɩyɩalɩntieŋ die wo. 8 Vuodieke mana dɩ yie bɩaŋ bie wo Sitaani nuusi me, dama Sitaani wɔŋ yiwo bɩaŋ a nyɩŋ piiliku me, ama wudieke wɩa Ŋmɩŋ Bʋa die dɩ keŋ yiwo dɩ ʋ chʋʋsɩ Sitaani tʋʋmaha gie.

9 Vuodiekemba mana dɩ yine Ŋmɩŋ ballɩ tuo wo ba Chɔɔŋ Ŋmɩŋ ta ka yie bɩaŋ. Ba ka bɩagɩ yie bɩaŋ dama ba tuone ba Chɔɔŋ Ŋmɩŋ beriŋ wɩa. 10 Wudieke dɩ puone Ŋmɩŋ ballɩ aŋaŋ Sitaani ballɩ wʋnna: Vuodieke mana dɩ kana ka yie wudieke dɩ mʋna yaa ka cho ʋ nɩmbʋa ka yi Ŋmɩŋ bʋa.

Chome fʋ chanchaaŋ

11 Die nɩ wolinne a wʋŋ Yisa wɩaha piiliku me wo yine naa; dɩ tɩ chome taŋ. 12 Dɩ ka mʋ tɩ bemme sɩba Keeni die dɩ benne die wo, wʋnɩŋ die ʋ yiwo wʋbɩatɩtieŋ wo Sitaani sɩɩtɩ, ta die kʋʋ ʋ nɩmbʋabiŋ Abeli. Bɩa wɩa die ʋ kʋʋ wa? Die ʋ kʋʋ wa dama ʋ nɩmbʋabike tʋʋma die vɩɩna mɩŋ, ta wʋnɩŋ ʋ tʋʋma dɩ ka vɩɩna.

13 Die wɩa n nɩmballɩ, nɩ daa vaa ka yi nɩ mamachi dɩɩ yi tɩŋgbaŋka gie vuosi dɩ haa nɩ. 14 Tɩ chone tamba wa dagɩya dɩ tɩ nyɩŋ kumbu hagɩrɩŋ ma a keŋ miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ ma. Ama vuodieke nɩŋ dɩ wone die choti, wʋnɩŋ ʋ ye bie wo kumbu hagɩrɩŋ ma. 15 Vuodieke nɩŋ mana dɩ hana ʋ nɩmbʋa yiwo vuokʋʋrʋ, ta nɩ sɩba a baarɩ miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ wo vuokʋʋrʋ ma. 16 Yisa Masia die dɩ tuone tɩ kuŋ a kpi tɩ wɩa, dagɩna tɩ choti dɩ sɩna dene. Tɩ gbaŋ mʋ tɩ tuo wo tɩ nɩmballɩ kuŋ a kpi. 17 Dɩɩ yi vuodieke dɩ yallɩ nyinti a mɔgɩsa ʋ gbaŋ ta tɩala, ama ta ye ʋ nɩmbʋa dɩ wo jaaŋ, ta ʋ baga dɩ wo ʋ ma, Ŋmɩŋ choti wo die vuoke me. 18 N ballɩ tɩ chotiti daa bemme tɩ nʋaŋ ma nyɩɩna ma; ama ka yi wusie choti dieke dɩ suŋŋinene vuosi.

Tɩ mʋna tɩ yallɩma sikimiŋ Ŋmɩŋ jigiŋ

19 Dɩɩ yi tɩ cho taŋ die nɩŋ tɩ sɩba a baarɩ dɩ tɩ dɩ wa wusie dagɩkʋ, ta tɩ nan dɩ yaa sikimiŋ Ŋmɩŋ nɩŋŋa. 20 Dɩɩ yi ta tɩ sʋŋanyile dɩ daga tɩ dɩ tɩ yiwo bɩaŋ, nɩ vaa tɩ tɩɩnsɩ dɩ Ŋmɩŋ tɩaŋ tɩ sʋŋanyile mɩŋ ta bɩ sɩba wɩɩŋ mana. 21 N zʋamba, dɩɩ yi tɩ sʋŋanyile dɩ ka dagɩ tɩ dɩ tɩ yi bɩaŋ die nɩŋ tɩ yaa sikimiŋ Ŋmɩŋ jigiŋ. 22 Dɩɩ yi tɩ dɩa ʋ mɩraha ta yie wudieke dɩ nannana ʋ sʋŋ die bala ka vaa ʋ dɩ yɩa tɩ jadieke mana tɩ jʋʋsɩnana a yaala. 23 Naa yine ʋ mɩraha, dɩ tɩ yi ʋ Bʋa Yisa Masia yada ta chome taŋ sɩba Masia dɩ yɩna tɩ nʋarɩ dene wo. 24 Vuodieke nɩŋ mana dɩ dɩna ʋ mɩraha, banɩŋ ba lagɩŋ beri mɩŋ aŋaŋ Ŋmɩŋ ta Ŋmɩŋ dɩ beri aŋaŋ ba. Jadieke dɩ dagɩna tɩ dɩ Ŋmɩŋ beri aŋaŋ tɩ wa yine ʋ Halɩkasɩka ʋ nagɩna a yɩ tɩ wa.

4

Ŋmɩŋ Halɩkasɩka aŋaŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ haalɩŋ wɩa

1 N zʋamba, nɩ da keŋ yi vuodiekemba mana dɩ balala dɩ ba yaa Ŋmɩŋ Halɩkasɩka wɩa yada, ama nɩ magɩsɩ ba a ye dɩ ba haalɩtɩtɩ nyɩŋ wa Ŋmɩŋ jigiŋ yaa. Dama ŋmɩnchɩbɩsɩ naazʋalɩba pam, vuodiekemba dɩ gaanana vuosi wɔŋ keŋ mɩŋ a dɩ dɩa vuosi jige. 2 Wudieke dɩ balla ka vaa nɩ sɩmma dɩ dɩ yiwo Ŋmɩŋ Haalɩŋ wʋnna: vuodieke mana dɩ balala dɩ die ba mɩɩrɩ wa Yisa Masia ta ʋ yi vuota, wʋnɩŋ ʋ yalla Haalɩ dieke dɩ nyɩna Ŋmɩŋ jigiŋ. 3 Ama vuodieke nɩŋ mana dɩ chiisinene wɩɩrɩ gie yaa gamma Yisa ma wa wo Haalɩ dieke dɩ nyɩna Ŋmɩŋ jigiŋ. Haalɩbʋ gie nyɩŋ wa Masia dataakpeŋkpɩɩka, Sitaani jigiŋ; die ba wɔŋ balɩ nɩ dɩ Masia dataakpeŋkpɩɩka nan keŋ, ta lele ʋ wɔŋ keŋ tɩŋgbaŋka gie me mɩŋ.

4 N ballɩ, nɩnɩŋ nɩ yiwo Ŋmɩŋ sɩɩtɩ, ta Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ bie nɩ ma ta yaa hagɩrɩŋ a tɩaŋ haalɩ dieke dɩ benne tɩŋgbaŋka gie vuosi me. Die yine nɩ nyaŋŋa ŋmɩnchɩbɩsɩ naazʋalɩba. 5 Banɩŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ naazʋalɩba gie yiwo tɩŋgbaŋka gie sɩɩtɩ, die wɩa ba bala tɩŋgbaŋka gie nyinti wɩa ta tɩŋgbaŋka gie vuosi dɩ wʋmma ba. 6 Ama tɩnɩŋ nɩŋ tɩ yiwo Ŋmɩŋ sɩɩtɩ. Ta vuodieke mana dɩ sɩbɩna Ŋmɩŋ dɩ wʋmma a yɩa tɩ. Ama vuodiekemba dɩ kana ka yi Ŋmɩŋ sɩɩtɩ ka wʋmma a yɩa tɩ. Naa balla ka vaa tɩ sɩmma vuodieke dɩ yalla Ŋmɩŋ Halɩkasɩka a daga wusie dagɩkʋ aŋaŋ vuodieke dɩ yalla Sitaani haalɩbʋ dieke dɩ dagɩnana ŋmɩnchɩbɩsɩ dagɩkʋ.

Ŋmɩŋ yiwo chotitieŋ

7 N zʋamba, nɩ vaa tɩ chome taŋ dama choti nyɩŋ wa Ŋmɩŋ jigiŋ, ta vuodieke mana dɩ chone vuosi yiwo Ŋmɩŋ bʋa ta bɩ sɩba wa. 8 Ŋmɩŋ yiwo chotitieŋ, ta vuodieke mana dɩ wone choti ka sɩba wa. 9 Naa Ŋmɩŋ die dɩ dagɩ tɩ ʋ choti: die ʋ vaa wa ʋ Bʋadembi balɩŋka dɩ keŋ sʋʋŋ tɩŋgbaŋka gie me dɩ tɩ ye miivoli ʋ wɩa. 10 Choti dieke dɩ senne yi choti aŋaŋ wusie wʋnna, ka ka yi dɩ tɩnɩŋ die tɩ faasɩna cho Ŋmɩŋ, ama Ŋmɩŋ die faasɩna cho tɩ ta die vaa ʋ Bʋadembiŋ dɩ keŋ sʋʋŋ tɩŋgbaŋka gie me a tuo tɩ kuŋ a kpi ta die bɩrɩŋ kaabɩŋ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ dɩ tɩ ye tɩ wʋbɩatɩ naachaala.

11 N zʋamba, dɩɩ yi Ŋmɩŋ dɩ cho tɩ naa, die nɩŋ dɩ yiwo talasɩ dɩ tɩ chome taŋ. 12 Vuoŋ wori a yeye Ŋmɩŋ aŋaŋ ʋ nine, ama tɩ cho taŋ, Ŋmɩŋ nan dɩ bie tɩ jigiŋ saŋŋa mana ta tɩ nan dɩ yallɩ choti dieke ʋ yɩna tɩ wa aŋaŋ wusie.

13 Ŋmɩŋ yɩ tɩ ʋ Halɩkasɩka mɩŋ die wɩa tɩ sɩba a baarɩ dɩ tɩnɩŋ tɩ taasɩ aŋaŋ wa ta ʋ bie tɩ ma. 14 Tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ die tʋŋ wa ʋ Bʋadembiŋ dɩ ʋ keŋ yi tɩŋgbaŋka gie vuosi gbɩgbatɩtaantʋ. Die tɩ ye ʋ Bʋa wa mɩŋ, ta lele tɩ wa bala ʋ wɩa a yɩa vuosi. 15 Vuodieke dɩ balala dɩ ʋ yi yada dɩ Yisa yiwo Ŋmɩŋ Bʋa, wʋnɩŋ ʋ yine vuodieke Ŋmɩŋ dɩ benne ʋ ma ta ʋ dɩaŋ ʋ taasɩ aŋaŋ Ŋmɩŋ. 16 Ta tɩ gbaŋ gbaŋ tɩ sɩba Ŋmɩŋ dɩ chone tɩ die, ta bɩ yi yada dɩ ʋ seŋ cho tɩ mɩŋ.

Ŋmɩŋ yiwo chotitieŋ ta vuodieke mana dɩ chone vuosi saŋŋa mana taasɩ wa aŋaŋ Ŋmɩŋ, ta Ŋmɩŋ dɩaŋ dɩ bie ʋ ma. 17 Dɩɩ yi tɩ seŋ cho tɩ chanchaalɩŋ aŋaŋ wusie ta tɩ beriŋ dɩ sɩɩ sɩba Masia die dɩ benne die tɩŋgbaŋka gie me wo, die nɩŋ Ŋmɩŋ sarɩya diile daarɩ dɩ keŋ tʋgɩ tɩ kaaŋ dɩ chɩga ŋmaamɩŋ. 18 Tɩ yaa choti aŋaŋ vuosi, ŋmaamɩŋ kaaŋ dɩ beri. Dɩɩ yi choti dɩ faasɩ beri aŋaŋ wusie, ŋmaamɩŋ kaaŋ ye sieŋ a bemme tɩ ma, dama tɩbɩdatɩŋ wɩa tɩ ŋaaŋ chɩga ŋmaamɩŋ. Dɩɩ yi vuoŋ dɩ yaa ŋmaamɩŋ, die nɩŋ ʋ ka cho vuosi aŋaŋ wusie.

19 Tɩ yaa choti aŋaŋ vuosi dama Ŋmɩŋ die wolinne a cho tɩ. 20 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ baarɩ dɩ, “Manɩŋ n cho Ŋmɩŋ mɩŋ”, ama ta haa ʋ nɩmbʋa nɩŋ, wʋnɩŋ vuoke mi yiwo ŋmɩnchɩbɩtieŋ. Dama ʋ kaaŋ bɩagɩ a cho Ŋmɩŋ vuodieke ʋ kana ka yese aŋaŋ ʋ nine, dɩɩ yi ʋ ka cho ʋ nɩmbʋa dieke ʋ yesinene aŋaŋ ʋ nine. 21 Nʋarɩ gie Yisa Masia dɩ yɩ tɩ, dɩ vuodieke mana dɩ chone Ŋmɩŋ, chome ʋ nɩmbʋa gbaŋ.

5

Tɩ balla tɩ nyaŋŋɩma magɩsɩŋ dene

1 Vuodieke mana dɩ yine yada dɩ Yisa yiwo Ŋmɩŋ Vuovʋarɩkɩrɩ Masia wa wʋnɩŋ vuoke yiwo Ŋmɩŋ bʋa. Ta vuodieke nɩŋ dɩ chone chɔɔŋ wa nan dɩ cho ʋ bʋa gbaŋ. 2 Dɩɩ yi tɩ cho Ŋmɩŋ ta yie wudieke ʋ mɩraha dɩ dagɩna tɩ wa, die balla ka vaa tɩ sɩmma dɩ tɩ cho ʋ ballɩ mɩŋ. 3 Dɩɩ yi tɩ seŋ cho Ŋmɩŋ tɩ nan dɩdɩ ʋ mɩraha, ʋ mɩraha dɩɩsɩŋ ka tʋa. 4 Ŋmɩŋ bʋa mana nan bɩagɩ a nyaŋŋɩ tɩŋgbaŋka gie magɩsɩŋ, ta tɩ yine Yisa Masia yada wa yɩnana tɩ hagɩrɩŋ tɩ bɩagɩ nyaŋŋa die. 5 Mɩnɩa baaŋ bɩagɩ nyaŋŋɩ tɩŋgbaŋka gie magɩsɩŋ? Sie vuodieke nyɩɩna dɩ yine yada dɩ Yisa yiwo Ŋmɩŋ Bʋadembiŋ.

6 Die dɩ yiwo wʋnɩŋ Yisa Masia die nyɩna arɩzanna ma a keŋ tɩŋgbaŋka gie me ta ka kʋaŋ chaaŋ Jɔɔn die dɩ sɩɩ wa Ŋmɩŋ nyaaŋ, ta ka kʋaŋ chaaŋ ʋ kpi ta ʋ zɩŋ dɩ nyɩŋ. Dɩ ka yi wusie dɩ wudieke nyɩɩna ma die dɩ yine wo yiwo dɩ Jɔɔn die sɩɩ wa Ŋmɩŋ nyaaŋ ama die ʋ kpiye mɩŋ ta ʋ zɩŋ dɩ nyɩŋ. Ta Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ yi daansɩatieŋ, dama Halɩkasɩka yine wusietieŋ. 7 Vuodiekemba dɩ yine daansɩatieliŋ yiwo ba bataa: 8 banɩŋ ba yine Ŋmɩŋ Halɩkasɩka aŋaŋ nyaabʋ aŋaŋ zɩmbʋ, ba bataa wa gie yiwo nʋabalɩmɩŋ. 9 Tɩ yie vuota siaria yada mɩŋ, ama Ŋmɩŋ siara faasɩ yaa hagɩrɩŋ, ta wʋnɩŋ ʋ yɩna siara wa gie yaa gamma ʋ Bʋa wa ma. 10 Die wɩa vuodieke mana dɩ yine Ŋmɩŋ Bʋa wa yada yalla Ŋmɩŋ siaraka gie ʋ sʋŋ ma, ama vuodieke nɩŋ mana dɩ kana ka yi Ŋmɩŋ siaraka gie yada, wʋnɩŋ ʋ nagɩ wa Ŋmɩŋ a bɩrɩŋ ŋmɩnchɩbɩtieŋ, dama ʋ ka yi yada dɩ siara dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna yaa gamma ʋ Bʋa wa ma yiwo wusie. 11 Ŋmɩŋ siaraka yiwo naa: Ŋmɩŋ yɩ tɩ wa miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ, ta miivolike gie nyɩŋ wa ʋ Bʋa wa jigiŋ. 12 Vuodieke nɩŋ mana dɩ taasɩna aŋaŋ Ŋmɩŋ Bʋa wa yaa miivolike gie mɩŋ; ama vuodieke nɩŋ mana dɩ kana ka taasɩ aŋaŋ Ŋmɩŋ Bʋa wa wo kanɩŋ miivoli mi.

Miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ wɩa

13 N maaga gbaŋkʋ gie a yɩa nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine Ŋmɩŋ Bʋa wa yada wa, dama n yaala nɩ sɩmma dɩ nɩ yaa miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ mɩŋ. 14 Die wɩa tɩ ka chɩga ŋmaamɩŋ saŋŋa dieke tɩ keŋ jʋʋsa Ŋmɩŋ dama ʋ wʋmma a yɩa tɩ dɩɩ yi tɩ jʋʋsa a yaala jadieke dɩ yine ʋ sʋgɩnanɩŋ. 15 Dɩɩ yi tɩ sɩba a baarɩ dɩ Ŋmɩŋ wʋmma tɩ mɩŋ saŋŋa dieke tɩ keŋ jʋʋsa wa, die nɩŋ tɩ sɩba a baarɩ dɩ ʋ wɔŋ tuo tɩ jʋʋsɩŋ mɩŋ.

16 Dɩɩ yi vuoŋ dɩ ye ʋ nɩmbʋa dɩ yinene bɩa dieke dɩ kana kaaŋ puo wo a nyɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ, ʋ jʋʋsɩ Ŋmɩŋ a yɩ wa aŋ Ŋmɩŋ vaa ʋ wʋbɩatɩ a chaa wa ta yɩ wa miivoli, dama ʋ naga chaa vuodieke tʋmbɩatɩ dɩ kana kaaŋ puo wo a nyɩna ʋ jigiŋ. Ama tʋmbɩatɩ ataŋ beri a bɩagɩ puo vuoŋ a nyɩna Ŋmɩŋ jigiŋ, n ka bala dɩ nɩ jʋʋsɩma Ŋmɩŋ a yɩma vuodiekemba dɩ yinene hanɩŋ bɩabʋ mi. 17 Tʋŋ dieke mana dɩ kana ka vɩɩna yiwo bɩaŋ, ama tʋmbɩatɩ ataŋ beri a ka puo vuoŋ a nyɩna Ŋmɩŋ jigiŋ.

18 Tɩ sɩba a baarɩ vuodiekemba nɩŋ mana dɩ yine Ŋmɩŋ ballɩ ka yie bɩaŋ saŋŋa mana dama Ŋmɩŋ Bʋa wa gbarɩ ba mɩŋ ta tʋntʋmbɩatɩtieŋ, Sitaani dɩ kaaŋ bɩagɩ a yi be wɩɩŋ.

19 Tɩnɩŋ tɩ sɩba a baarɩ tɩ yiwo Ŋmɩŋ ballɩ ama vuodiekemba nɩŋ mana dɩ kana ka yi Ŋmɩŋ ballɩ bie wo Sitaani nuusi me.

20 Tɩ sɩba a baarɩ Ŋmɩŋ Bʋa dembike Yisa wa die keŋ wo tɩŋgbaŋka gie me a yɩ tɩ yɩaŋ dɩ tɩ sɩmma wusie Ŋmɩnnɩ. Tɩ wana taasɩ aŋaŋ Yisa wa wɩa, die vana tɩ taasɩ aŋaŋ wusie Ŋmɩnnɩ, wʋnɩŋ ʋ yine vuodieke dɩ yɩnana miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ.

21 N ballɩ, nɩ vʋarɩ nɩ gbaŋ a nyɩŋ bugile me.

2 Jɔɔn

Gbaŋ dieke dɩ gʋtɩna bule

Jɔɔn

dɩ maagɩna a yɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ wʋnna

1

1 Manɩŋ Jɔɔn vuodieke dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ jakʋʋŋ wa maagɩnana gbaŋkʋ gie a yɩa n taa vuodieke Ŋmɩŋ die dɩ vʋarɩna wa aŋaŋ ʋ ballɩ. Manɩŋ n cho nɩ mɩŋ aŋaŋ wusie, ama daa manɩŋ n kasɩŋ n chone nɩ, ama vuodiekemba mana dɩ tuone Ŋmɩŋ wusie dagɩkʋ gbaŋ cho nɩ mɩŋ. 2 Manɩŋ aŋaŋ ba chone nɩ, dama wusie dagɩkʋ bie tɩ sʋgɩtɩ ma ta nan dɩ bie tɩ sʋŋ ma yaa gamma haahuu.

3 Tɩ Chɔɔŋ Nabidie Ŋmɩŋ aŋaŋ ʋ Bʋa wa Yisa Masia suŋŋiŋ aŋaŋ ba zɔɔlɩnchɩgɩla aŋaŋ ba sʋgɩdʋagɩŋ nan dɩ bie tɩ ma, tɩ dɩna wusie dagɩŋ ta cho taŋ die wo.

Wusie aŋaŋ choti wɩa

4 N sʋŋ die fɩalɩya pam n yene ta fʋ ballɩ bataŋ dɩ wa wusie dagɩkʋ dieke tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ dɩ yɩna tɩ wa. 5 N taa, n jʋʋsa fʋ, vaa aŋ tɩ mana chome tɩ nɩmballɩ chanchaalɩŋ. Genke ka yi mɩrɩhaalɩŋ maŋ maaga a yɩa nɩ, ka yiwo mɩrɩ dieke tɩ tuone a nyɩŋ piiliku me wo a yaa keŋ tʋgɩ jinne. 6 Wusie choti yiwo tɩ yime wudieke Ŋmɩŋ dɩ bala tɩ. Piiliku me wo, ʋ wɔŋ balɩ tɩ mɩŋ dɩ tɩ chome wo aŋaŋ tɩ chanchaalɩŋ.

7 Tɔ, gɩgaantɩŋ pam wɔŋ jatɩ ga tɩŋgbaŋka gie lʋgaha mana mɩŋ. Gɩgaantɩba gie bala dɩ banɩŋ ba ka yi yada dɩ die ba mɩɩrɩ Yisa Masia ta ʋ yi vuota. Die vuosisi yiwo gɩgaantɩŋ ta bɩ yi Masia dataasɩ. 8 Die wɩa, nɩ sɩmma nɩ gbaŋ ta da keŋ waarɩ jadieke nɩ kpaŋŋa nɩ gbaŋ a tʋŋ ka wɩa wa, ta keŋ ye ka nyʋarɩ mana Ŋmɩŋ jigiŋ.

9 Vuodieke nɩŋ dɩ kana ka mɩŋŋɩ tuo Yisa Masia dagɩkʋ ama ta gʋta ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ wɩa, Ŋmɩŋ wo ʋ jigiŋ, ama vuodieke nɩŋ dɩ dɩna dagɩkʋ ta ka vasa, tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ aŋaŋ ʋ Bʋadembiŋ Yisa Masia bie ʋ jigiŋ. 10 Die wɩa vuodieke nɩŋ mana dɩ kienene nɩ jigiŋ ta ka daga Yisa Masia dagɩkʋ dieke dɩ tʋgɩsɩna, nɩ da tuo wo nɩ tige me, nɩ daa keŋ a waasɩ wa gbaŋ, 11 dama vuodieke dɩ waasɩna wa, ʋ gbaŋ ʋ gʋtɩ wa mɩŋ ʋ tʋmbɩatɩ ma.

Taanɩŋ wʋbalɩka wɩa

12 N yaa wɩa pam dɩ n balɩ nɩ, ama n ka yaala n maagɩha gbaŋkʋ gie sʋŋ a yɩ nɩ, n yaa tama dɩ n nan keŋ kaagɩ nɩ, aŋ tɩ dii azama aŋaŋ taŋ, dɩɩ yi die, dɩ nan yi tɩ mana sʋgɩfɩalɩŋ pam.

13 Fʋ taa vuodieke Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩna ballɩ waasa fʋ.

3 Jɔɔn

Gbaŋ dieke dɩ gʋtɩna bʋtaa

Jɔɔn

dɩ maagɩna a yɩ Yisa dɩdɩɩsɩrɩŋ wʋnna

1

1 Manɩŋ Jɔɔn vuodieke dɩ yine Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ jakʋʋŋ maagɩnana gbaŋkʋ gie a yɩa n zʋa Gayusi, vuodieke dɩ yine n zʋa choti.

2 N zʋa, n jʋʋsa Ŋmɩŋ a yɩa fʋ dɩ fʋ yallɩma alaafɩa, ta jaaŋ mana gamma vɩɩnɩŋ a yɩma fʋ sɩba fʋ benne vɩɩnɩŋ die wo Ŋmɩŋ jigiŋ. 3 N yaa sʋgɩfɩalɩŋ pam die tɩ nɩmballɩ bataŋ dɩ kenne a balɩ fʋ dɩna Ŋmɩŋ dagɩkʋ dene, ta bie wusieke me saŋŋa mana. 4 Jaaŋ mana ka yi mɩŋ sʋgɩfɩalɩŋ a tʋgɩ n wʋnna dɩ n ballɩ dɩ wa dagɩkʋ dieke dɩ tʋgɩsɩna wa.

Gayusi bɩrɩŋ wɩa

5 N zʋa, fʋ suŋŋinene tɩ nɩmballɩ aŋaŋ ba bataŋ fʋ zɩna wa gbaŋ, fʋnɩŋ yie wo wudieke dɩ vɩɩŋna. 6 Ba keŋ keŋ Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ lagɩŋkʋ jigiŋ saŋŋa dieke mana ba ŋaaŋ tɩɩnsɩ fʋ burichinike gie wɩa mɩŋ. Die wɩa ba keŋ kieŋ fʋ jigiŋ fʋ suŋŋi be aŋaŋ ba chɔnɩŋ ma sie dieke me dɩ fɩalɩnana Ŋmɩŋ sʋŋ. Mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ ba dama ba yiwo Ŋmɩŋ sɩɩtɩ. 7 Dɩ yiwo Yisa Masia saaŋ wɩa ba dɩ dɩa a mʋʋla wɩaha, ama ba ka tuose jaaŋ mana a nyɩnna vuodiekemba dɩ kana ka yi Masia dɩdɩɩsɩrɩba jigiŋ. 8 Die wɩa tɩnɩŋ Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ mʋ tɩ suŋŋi wo vuosi gie, amʋ tɩ nan gʋtɩ ba ma a tʋma yaa gamma wusieke dagɩŋ mʋʋlɩŋ.

Diyotirefesi aŋaŋ Demetirusi wɩa

9 Die n maagɩ wa wɩa ataŋ a yɩ Masia dɩdɩɩsɩrɩba diekemba dɩ benne nɩ jigiŋ wo, ama Diyotirefesi die zeti wo n nʋaŋ, dama ʋ yaala ʋ wasɩma ʋ gbaŋ vuokpɩɩŋ. 10 Die wɩa maŋ keŋ keŋ n nan yuori balɩ wudiekemba mana ʋ yine, wʋbɩa diekemba ʋ bala yaa gamma tɩ ma aŋaŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ diekemba ʋ balala wa. Daa genhe nyɩɩna ma ʋ yie, ama ʋ zetiye mɩŋ dɩ ʋ tuo tɩ nɩmballɩ diekemba dɩ dɩna dɩa wa, ta kaga vuodiekemba dɩ yaala ba tuo be chaantɩ, ta bɩ yaga ba nyɩnna Masia dɩdɩɩsɩrɩba lagɩŋkʋ ma.

11 N zʋa, da keŋ chansɩma vuoŋ tʋntʋmbɩatɩ, ama chansɩma wudieke dɩ vɩɩŋna. Vuodieke dɩ tʋna tʋnvɩɩna wʋnɩŋ ʋ yiwo Ŋmɩŋ Bʋa, ama vuodieke dɩ tʋnnana tʋmbɩatɩ, ʋ tʋmbɩatɩ daga dɩ ʋ ka sɩba Ŋmɩŋ.

12 Vuoŋ mana bɩra Demetirusi, ta ʋ beriŋ dɩ daga dɩ ʋ dɩ wa wusie dagɩkʋ; ta n gbaŋ maŋ bɩra wa; ta fʋ sɩba dɩ wudieke nɩŋ mana n bala yaa gamma vuoŋ ma yiwo wusie.

Taanɩŋ wʋbalɩka

13 Manɩŋ n yaa wɩa pam dɩ n balɩ fʋ, ama n ka yaala n maagɩha a yi gbaŋkʋ gie sʋŋ. 14 Ama n yaa tama dɩ n nan keŋ ye fʋ daraa ale wo gie nʋaŋ, aŋ tɩ dii azama aŋaŋ taŋ.

15 Nabidie Ŋmɩŋ yɩ fʋ sʋgɩdʋagɩŋ.

Fʋ zʋalɩba mana waasa fʋ. Tɩ zʋalɩba diekemba dɩaŋ dɩ benne fʋ jigiri, fʋ waasɩ ba mana wʋnyɩ wʋnyɩ.

Juudi

Gbaŋ dieke

Juudi

dɩ maagɩna wʋnna

1

1 Manɩŋ Juudi vuodieke dɩ yine Yisa Masia tʋntʋntʋ ta bɩ yi Jemisi nɩmbʋa, maagɩnana gbaŋkʋ gie a yɩa vuodiekemba tɩ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ dɩ vʋarɩna ba ta cho be ta Yisa Masia dɩ gbarɩ ba wa: 2 Ŋmɩŋ chɩgɩ nɩ zɔɔlɩŋ, ta yɩ nɩ sʋgɩdʋagɩŋ aŋaŋ choti pam.

Yaa gamma ŋmɩnchɩbɩsɩ dɩdagɩrɩba wɩa

3 N nɩmballɩ choti, die n mɩa mɩŋ dɩ n maagɩ nɩ gbanɩŋ yaa gamma gbatɩtaaŋ dieke tɩ yalla wa ma, ama lele n yeye mɩŋ ta dɩ yiwo talasɩ dɩ n maagɩ a yɩ nɩ, ta kpaaŋ nɩ aŋ nɩ ŋmɩntɩ niŋ a yaalɩma yada wudieke Ŋmɩŋ dɩ nagɩna a yɩ ʋ vuosi wo vɩɩnɩŋ, ta daa vaa vuoŋ tarɩgɩha. 4 Dama vuosi bataŋ, vuodiekemba dɩ kana ka chɩga Ŋmɩŋ lɔbɩrɩna a bie nɩ sʋŋ, ta tarɩgɩ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩaha dɩ ba yime ba nyɩŋgbanɩŋ lɔlɩbɩatɩ tʋʋma; ta ka tuo Yisa Masia nʋaŋ; wʋnɩŋ ʋ nyɩɩna ma ʋ yine tɩ Sikpeŋtieŋ aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ. Wʋbɩayiiribe gie tɩbɩdatɩŋ wɔŋ maagɩ Ŋmɩŋ gbaŋkʋ sʋŋ a yʋasɩ mɩŋ.

5 Wudieke n yaala n balɩ nɩ naa, nɩ wɔŋ wʋŋ a mana mɩŋ, ta bɩ sɩba ha, ama n yaala n tɩɩnsɩ nɩ yaa gamma a wɩa; tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ die gbatɩ wa ʋ vuosi a nyɩŋ Ijipiti tɩŋgbaŋ ma, ama ka kʋaŋ chaaŋ die ʋ kʋʋ ba bataŋ vuodiekemba dɩ kana ka yi wo yada wa. 6 Nɩ bɩ sɩba a baarɩ dɩ malaka diekemba die dɩ kana ka mɩŋŋɩ a pɔgɩlɩ yiko dieke Ŋmɩŋ dɩ yɩna ba aŋaŋ ka sieŋ me wo, ta die ka bɩ wɩarɩ a bie ba jigiberisike arɩzanna ma wa, Ŋmɩŋ die bɔbɩ ba mɩŋ aŋaŋ chɔrɩma a nagɩ ba taaŋ dansarɩka vɔrɩ dieke dɩ golinne ta bɩ yi lɩmɩŋ ma, ta gbarɩ dakpeŋkpɩɩŋ dieke ʋ bala ʋ dii ba sarɩya wa. 7 Die gbaŋ gbaŋ dɩ yi a yɩ Sodomi aŋaŋ Gomora tɩgɩsɩ aŋaŋ tɩgɩ diekemba die dɩ gbigine mi wo. Vuosi mi die tʋma daakpana aŋaŋ hɔgʋkpana tʋʋma, ta die dɩ lɔlɩbɩatɩ pam ta die ye tɩbɩdatɩ dieke die dɩ yine boli dieke dɩ dinene yaa gamma haahuu, ka yi kpaamɩŋ a yɩa vuoŋ mana.

8 Ŋmɩnchɩbɩsɩ dɩdagɩrɩba gie bala dɩ ba daansa yɩnana ba sieŋ ba yie ba nyɩŋgbanɩŋ dɩgɩntɩ aŋaŋ hɔgʋkpana aŋaŋ daakpana tʋʋma, ta zeti Ŋmɩŋ nʋaŋ, ta bɩ zɩa Ŋmɩŋ malakasi. 9 Ama malakasi jakʋʋŋ vuodieke saaŋ dɩ dine Makeli wo, saŋŋa dieke wʋnɩŋ aŋaŋ Sitaani die dɩ wagɩna Mosisi nyɩŋgbanɩŋ wɩa wa, ama Makeli gbaŋ die dɩ ka zɩa Sitaani, die ʋ balɩ wa dɩ, “Ŋmɩŋ nan dagɩ fʋ yɩaŋ.” 10 Ama vuosi gie nɩŋ, zɩa jadieke mana ba kana ka sɩba ka chɩaŋ, ta yie wudieke mana ba yaalala sɩba dɔŋɩsɩ dɩ wone yɩaŋ dene, ta chʋʋsa ba gbaŋ. 11 Wʋbɩaŋ bie ba ma, dama ba dɩ wa Keeni siebɩakʋ; ba bɩ yiwo gɩgaantɩŋ ligire wɩa sɩba Baalami die dɩ sɩna dene; ta bɩ tʋma sɩba Kora die dɩ tʋnna dene wo ta ka dɩ Ŋmɩŋ nʋarɩ ta keŋ kpi wo; ba gbaŋ ba nan kpi die. 12 Vuosi gie dɩ keŋ lagɩŋ aŋaŋ nɩ tɩ Yɔmʋtieŋ choti nʋabalɩmɩŋ dʋʋga diile saŋŋa ba sɩɩ sɩba chachabɩ ta nan bɩagɩ chʋʋsɩ nɩ. Ba ka chɩga viivi aŋaŋ ba baga dɩ benne ba nyɩɩna ma ba ma wa. Ba sɩɩ sɩba nɩɩŋmara diekemba dɩ kana ka yaa nɩɩŋ kieŋ, ama ta bʋlɔgɩsɩŋ dɩ yaa ha a chʋŋ; ta bɩ sɩɩ sɩba tɩɩ diekemba dɩ kana ka nyɩnna nyɩŋnyɩŋka ka nyɩŋnyɩŋka saŋŋa, ta bɩ sɩɩ sɩba tɩɩ diekemba ba vʋʋna ka dagɩrɩsɩ ta ka kpi wo. 13 Ba sɩɩ sɩba mʋgɩkpɩɩŋ nyaaŋ dɩ ŋaana poŋŋe ta yaa fʋnfʋgɩtɩ aŋaŋ dɩgɩntɩ dene wo, ta bɩ sɩɩ sɩba chɩŋmarɩ diekemba dɩ ŋaana dɩ dɩa dene wo; ta lɩmɩŋ dieke dɩ wone kpatɩŋ dɩ chɩɩsa ba wa.

14 Enɔki, vuodieke dɩ diisine Adami haagɩsɩ bʋyʋpɔyɩ ma die yiŋŋine balɩ ba wɩa dɩ, “Ŋmɩŋ aŋaŋ ʋ malakasi tuse tuse kieŋ 15 dɩ ʋ dii vuoŋ mana sarɩya, ta chʋʋsɩ vuodiekemba mana dɩ kana ka chɩga wa, dama ba yiwo wʋbɩatɩ ta ka dɩ wa; aŋaŋ vuobɩatɩtɩ mana dɩ balala a chʋʋsa wa wa, ta ba baga dɩ wori aŋaŋ wa dene wo.”

16 Vuosi gie yiwo vuodiekemba dɩ vʋʋnana ta naga ba chanchaalɩŋ taalɩ, ta yie ba gbaŋ lɔlɩbɩatɩ tʋʋma, ta kuule pam, ta naga nʋanansɩŋ a tuose nyindiekemba mana ba yaalala a nyɩnna vuosi jigiŋ. 17 N nɩmballɩ choti, nɩ tɩɩnsɩ wudieke tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia tʋntʋntɩba die dɩ bala nɩ saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa. 18 Die ba baarɩ dɩ, “Dakpatɩkɩrɩ daraaha mi vuodiekemba dɩ dɩna ba nyɩŋgbanɩŋ lɔlɩbɩatɩ nan keŋ a vʋarɩ nɩ fala.” 19 Banɩŋ vuosi mi yaa wa puole a kieŋ; ba nyɩŋgbanɩŋ choti nyɩɩna ma pɔgɩlɩna ba, Ŋmɩŋ Halɩkasɩka wo ba ma. 20 N nɩmballɩ choti, nɩ vaa nɩ sʋgɩtɩ hagɩrɩma aŋaŋ Masia wʋvɩɩŋ dieke dɩ yine kasɩ wa, ta jʋʋsɩma Ŋmɩŋ ʋ Halɩkasɩka hagɩrɩŋ ma, 21 ta nɩ yi vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ chone, ta chɩɩsɩma saŋŋa dieke tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia dɩ nan keŋ yɩ nɩ miivoli dieke dɩ wone kpatɩŋ, ʋ zɔɔlɩnchɩgɩla wɩa wa.

22 Vuodiekemba ba yada dɩ leeŋinene wo, nɩ chɩgɩ ba zɔɔlɩŋ, 23 ta gbatɩ ba a nyɩŋ Sitaani boliŋ me; ta vuodiekemba dɩ yalla ba lɔlɩbɩatɩ magɩlaha, nɩ chɩgɩ ba zɔɔlɩŋ, ta bɩ yallɩma ŋmaamɩŋ, ta da gbigi ba wʋbɩatɩtɩ jigiŋ.

Ŋmɩŋ bɩrɩŋ

24 Ŋmɩŋ nan bɩagɩ gbarɩ nɩ ta nɩ kaaŋ dɩ nanna, ta keŋ yaa nɩ tʋgɩ ʋ nɩŋŋa chuulikpeŋkpɩɩŋ ma, ta nɩ kaaŋ yaa wʋbɩaŋ, ta nɩ nan yaa sʋgɩfɩalɩŋ pam; 25 wʋnɩŋ vuodieke dɩ yine Ŋmɩŋ balɩŋka ta gbatɩ tɩ tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa Masia wɩa wa, ʋ sɩna bɩrɩŋ aŋaŋ jɩlɩma aŋaŋ hagɩrɩŋ aŋaŋ yiko, saŋŋa dieke dɩ tɩanna wa, aŋaŋ lele gie, yaa gamma haahuu! Wusie.

Yuoridagɩŋ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Wudieke Yisa Masia die dɩ

Yuorine a dagɩ

Jɔɔn wʋnna

1

1 Wudieke Yisa Masia die dɩ yuorine a dagɩ maagɩna gbaŋkʋ gie me. Ŋmɩŋ die yɩna wa wɩɩrɩ mi dɩ ʋ dagɩ ʋ tʋntʋntɩba wudieke dɩ bala ka yi lele ke gie. Masia die tʋŋ wa ʋ malaka ʋ tʋntʋntʋ Jɔɔn jigiŋ, dɩ ʋ balɩ wa wɩaha gie mana. 2 Die wɩa, Jɔɔn die dɩ yuori dagɩ wudieke mana ʋ yene, aŋ ka yi wudieke dɩ nyɩna Ŋmɩŋ jigiŋ, aŋaŋ wudieke Masia dɩ yuorine a dagɩ wa wa. 3 Vuodieke nɩŋ mana dɩ karɩnna naazʋa wudieke dɩ maagɩna gbaŋkʋ gie me, sʋgɩfɩalɩŋ yiwo ʋ sɩɩtɩ, ta vuodiekemba dɩ wʋnnana wɩɩrɩ ta saagɩ, sʋgɩfɩalɩŋ yiwo ba sɩɩtɩ, dama saŋŋa gbigiye mɩŋ dɩ wɩɩrɩ gie mana yi.

Yisa Masia dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ benne tɩgɩsɩ ayʋpɔyɩ wa wɩa

4 Manɩŋ Jɔɔn maagɩnana gbaŋkʋ gie a yɩa Yisa Masia dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ benne tɩgɩsɩ ayʋpɔyɩ wa dɩ benne Asia tɩŋgbaŋ ma.

Ŋmɩŋ vuodieke dɩ benne, ta die beri, ta nan dɩ beri yaa gamma haahuu wo, aŋaŋ haalɩtɩ ayʋpɔyɩ dɩ benne ʋ naagbaŋtɩtɩ nɩŋŋa aŋaŋ Yisa Masia yɩ nɩ suŋŋiŋ aŋaŋ sʋgɩdʋagɩŋ. 5 Wʋnɩŋ Yisa Masia yiwo vuodieke dɩ mʋʋlɩnana Ŋmɩŋ wɩa aŋaŋ wusie wo, ta bɩ yi vuodieke die dɩ wolinne a hagɩ kuŋ me wo, ta bɩ yi tɩŋgbaŋka gie naakpɩɩma mana naaŋ wa.

Ʋ chone tɩ ta tuo tɩ kuŋ a kpi a gbatɩ tɩ a nyɩŋ bɩaŋ ma, 6 ta yi tɩ bɩrɩŋ ʋ naarɩ ma vuodiekemba dɩ yine kɩkaabɩtɩba, dɩ tɩ tʋŋ ʋ Chɔɔŋ Ŋmɩŋ tʋʋma. Wʋnɩŋ ʋ sɩna bɩrɩŋ aŋaŋ hagɩrɩŋ yaa gamma haahuu. Wusie.

7 Yeye, ʋ nan dɩ bie nɩɩŋmara sʋŋ a kieŋ, vuoŋ mana nine nan daansɩ ye wo, aŋaŋ vuodiekemba die dɩ tɔbɩna wa gbaŋ. Saŋŋa dieke ʋ bala ʋ keŋ wo, tɩŋgbaŋka gie vuosi mana nan keŋ kʋŋ ʋ wɩa.|lWusie, ka nan seŋ yi die.

8 Tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ yalla hagɩrɩŋ mana, ta die beri, ta ye beri, ta nan keŋ beri yaa gamma haahuu wo, wʋnɩŋ ʋ balala naa dɩ, “Manɩŋ n yine jaaŋ mana piiliŋ aŋaŋ ka kpatɩŋ.”

9 Manɩŋ Jɔɔn vuodieke dɩ yine nɩ nɩmbʋa ta lagɩŋ aŋaŋ nɩ a dii wahala aŋaŋ suguru Yisa Masia wɩa wa, die n dɩna dɩ dɩa ta mʋʋla Ŋmɩŋ wɩa aŋaŋ tɩ Yɔmʋtieŋ wʋvɩɩnaha wɩa, ba nagɩ mɩŋ a yaa mɩŋ a ga Patimosi tɩŋgbaŋ dieke nyaaŋ dɩ giline wo me. 10 Womi, Alasiri daaŋ kaanɩ Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ hagɩ n ma, die maŋ wʋŋ lɔlɩkpeŋkpɩɩŋ dɩ dɔnnana sɩba kantaŋ ta bala wɩa n kʋaŋ. 11 Die lɔlɩkʋ dɩ baarɩ dɩ, “Maagɩ wudieke fʋ yene wo a yi gbanɩŋ ma a nagɩ tʋŋ a yɩ Masia dɩdɩɩsɩrɩŋ lagɩmɩŋ ayʋpɔyɩ wa, dɩ benne Efesusi tɩŋ ma aŋaŋ Simirina aŋaŋ Pegamumi aŋaŋ Tiatira aŋaŋ Saadisi aŋaŋ Filadalifia aŋaŋ Lodisia tɩgɩsɩ ma wa.”

12 Die maŋ yiŋŋi dɩ n ye vuodieke dɩ balala wɩa a yɩa mɩŋ wa, womi die maŋ ye salɩma popolisi jigizielikiŋ ayʋpɔyɩ dɩ zene. 13 A sʋnsʋŋ die maŋ ye vuoŋ dɩ zene a nɩasɩ dembiŋ ta yeegi jayeekiwaŋ ka sʋʋŋ a gbɩa ʋ naatala ta salɩma gbanɩŋ dɩ bɔbɩ ʋ nyʋʋŋ. 14 Ta ʋ sikpeŋ zoosi dɩ yɩantɩ sɩba gʋŋgʋntɩ, ta ʋ nine dɩ sɩɩ sɩba bolinyaaŋ, 15 ta ʋ naatala dɩ nyɩgɩsa sɩba kʋʋtɩ ba nagɩna a yi boliŋ me ta ʋ lɔlɩŋ dɩ dɔma sɩba nyaakpɩɩŋ dɩ palala. 16 Ta pɔgɩlɩ chɩŋmarɩsɩ ayʋpɔyɩ ʋ nuudiigiŋ me, ta takoobi dieke dɩ dinene ka nʋa ale dɩ chabɩ ʋ nʋaŋ ma, ta ʋ nine chaaŋ die dɩ chaaŋ sɩba ŋmɩŋ dɩ chaannana ŋmɩntʋasɩ dene wo. 17 Die n yene wo wo die maŋ sʋʋŋ nan tɩŋgbaŋ ʋ nɩŋŋa sɩba vuodieke dɩ kpine. Die ʋ nagɩ ʋ nuudiigiŋ a dɩɩsɩ n ma ta baarɩ dɩ, “Da va ŋmaamɩŋ yalla fʋ, manɩŋ n yine jaaŋ mana piiliŋ aŋaŋ ka kpatɩŋ. 18 Manɩŋ n yine vuodieke dɩ benne ʋ miivoli me, die n kpiye mɩŋ, ama lele, n bie wo n miivoli me yaa gamma haahuu, manɩŋ n yaa wa kuŋ aŋaŋ kpiiliŋ hagɩrɩŋ. 19 Die wɩa, maagɩ nyindiekemba fʋ yene lele gie, aŋaŋ nyindiekemba dɩ bala a yi kʋaŋ chaaŋ. 20 Chɩŋmarɩsɩ ayʋpɔyɩ dieke fʋ yene n nuudiigiŋ me wo aŋaŋ salɩma popolisi jigizielikiŋ ayʋpɔyɩ wa lɔbɩrɩŋ chɩaŋ wʋnna: chɩŋmarɩsɩ ayʋpɔyɩ wa zie yɩ wa n dɩdɩɩsɩrɩba lagɩma lagɩma ayʋpɔyɩ diekemba dɩ benne tɩgɩsɩ ayʋpɔyɩ wa malakasi, ta popolisi jigizielikiŋ ayʋpɔyɩ wa dɩaŋ dɩ yi n dɩdɩɩsɩrɩŋ lagɩma lagɩma ayʋpɔyɩ wa.”

2

Masia wudieke dɩ yine Efesusi tɩŋ vuosi sɩɩtɩ wʋnna

1 Ta vuodieke die n yene wo dɩ balɩ mɩŋ dɩ n maagɩ wɩaha a yɩ ʋ dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ lagɩŋna a bie Efesusi tɩŋ ma wa malaka dɩ:

Wɩaha gie nyɩŋ wa vuodieke dɩ pɔgɩlana chɩŋmarɩsɩ ayʋpɔyɩ ʋ nuudiigiŋ me wo, ta dɩ dɩa chʋŋ salɩma popolisi jigizielikiŋ ayʋpɔyɩ wa sʋkʋ. 2 N sɩba nɩ tʋʋma dɩ sɩna dene, aŋaŋ nɩ faasɩna tʋŋ die a dii suguru dene, ta sɩba a baarɩ dɩ nɩ ka yaala nɩ bemme aŋaŋ vuobɩatɩ, ta sɩba dɩ nɩ magɩsɩ vuodiekemba dɩ balala dɩ ba yiwo n tʋntʋntɩba a ye mɩŋ, ta ye dɩ ba yiwo ŋmɩnchɩbɩtieliŋ. 3 Nɩ dii wo suguru ta dii wahala pam n wɩa ama ta ka va mɩŋ.

4 Ama nɩ bɩaŋ wʋnna: nɩ ka bɩ cho mɩŋ sɩba die nɩ wolinne a cho mɩŋ dene wo. 5 Nɩ tɩɩnsɩ die nɩ sɩna dene wo, ta vaa wʋbɩatɩtɩ yiile, ta yime wudieke die nɩ wolinne a yie ka vɩɩna wa. Dɩɩ yi nɩ ka va nɩ wʋbɩatɩ, n nan keŋ nɩ jigiŋ a nagɩ nɩ popoli jigizielikiri a nyɩŋ ka jigiberisikiŋ. 6 Ama wudieke nɩ yinene aŋ ka vɩɩna yiwo naa; nɩ ka yaala wudieke Nikola vuosi dɩ yinene wo, sɩba n gbaŋ dɩ kana ka yaala dene wo.

7 Vuodieke dɩ yalla tɩba, ʋ wʋŋ wudieke Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ balala yɩa Masia dɩdɩɩsɩrɩba naa!

Vuodieke dɩ nyaŋŋɩna nyaŋŋɩŋ, wʋnɩŋ maŋ nan yɩ wa sieŋ dɩ ʋ dii miivoli nyɩŋnyɩŋka diekemba dɩ bene Ŋmɩŋ jigiŋ, jigidieke ba wasɩnana paradasi* wa.

Masia wudieke dɩ yine Simirina tɩŋ vuosi sɩɩtɩ wʋnna

8 Ta vuodieke die n yene wo dɩ bɩ balɩ mɩŋ dɩ n maagɩ wɩaha gie a yɩ ʋ dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ lagɩŋna a bie Simirina tɩŋ ma wa malaka dɩ:

Wɩaha gie nyɩŋ wa vuodieke dɩ yine jaaŋ mana piiliŋ aŋaŋ ka kpatɩŋ wa jigiŋ, wʋnɩŋ die ʋ kpine ta bɩ hagɩ kuŋ me wo. 9 N sɩba nɩ wahala diile wɩa, ta bɩ sɩba a baarɩ nɩ yiwo zɔɔlɩntieliŋ, ama wusie, Ŋmɩŋ jigiŋ nɩŋ nɩ yiwo nyintitieliŋ. N sɩba a baarɩ vuosi bataŋ bala a chʋʋsa nɩ saara, ta bɩ baarɩ dɩ ba yiwo Juu vuosi, ama ta ka yiye, ba yiwo Sitaani vuosi. 10 Nɩ da chɩgɩma ŋmaamɩŋ aŋaŋ wahala dieke nɩ bala nɩ dii wo. Sitaani nan va aŋ ba yigi nɩ bataŋ a yi dansarɩka ma, dɩ ba magɩsɩ nɩ a ye, aŋ nɩ dii wahala a ga tʋgɩ daraa baŋ. Ama dɩɩ yi kuŋ gbaŋ nɩ yi mɩŋ yada ta n nan yɩ nɩ piini dieke dɩ yine miivoli.

11 Vuodieke dɩ yalla tɩba, ʋ wʋŋ wudieke Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ balala a yɩa Masia dɩdɩɩsɩrɩba naa!

Vuodieke dɩ nyaŋŋɩna nyaŋŋɩkʋ gie, wʋnɩŋ ʋ kaaŋ ye kuŋ dieke dɩ gʋtɩna bule wo.

Masia wudieke dɩ yine Pegamumi tɩŋ vuosi sɩɩtɩ wʋnna

12 Ta vuodieke die n yene wo dɩ bɩ balɩ mɩŋ dɩ n maagɩ wɩaha gie a yɩ ʋ dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ lagɩŋna a bie Pegamumi tɩŋ ma wa malaka dɩ:

Wɩaha gie nyɩŋ wa vuodieke dɩ yalla takoobi dieke dɩ yalla nʋadiike ale wo jigiŋ. 13 N sɩba jigidieke nɩ benne wo yiwo jigidieke Sitaani dɩ yine naaŋ. Ama nɩ ye dɩɩ mɩŋ mɩŋ; saŋŋa dieke die ba kenne kʋʋ Antipasi, vuodieke dɩ yine n siaratieŋ aŋaŋ wusie wo, nɩ gbaŋ gbaŋ tɩgɩdieke Sitaani dɩ benne wo, saŋka mi gbaŋ, die nɩ ka zeti n sieŋ. 14 Ama wusie, wɩa bɩta nɩ yi a chʋʋsɩ: vuosi bataŋ bene nɩ sʋŋ a dɩɩ Balaami dagɩŋ, vuodieke die dɩ dagɩna Balaki ʋ bala ʋ yi die a vaa Izara vuosi yi bɩaŋ ta vaa ba die nyindiiki dieke ba nagɩna a yɩ ŋmɩnaha ta bɩ vaa ba yie daakpana aŋaŋ hɔgʋkpana tʋʋma aŋaŋ taŋ. 15 Die gbaŋ gbaŋ nɩ yallɩ vuosi bataŋ nɩ sʋŋ ta ba dɩ Nikola vuosi dagɩŋ. 16 Die wɩa, nɩ vaa nɩ wʋbɩatɩ yiile, dɩ daa die, n nan keŋ nɩ jigiŋ lele a wagɩ aŋaŋ banɩŋ vuosi mi aŋaŋ takoobi dieke dɩ nyɩna n nʋaŋ ma wa.

17 Vuodieke dɩ yalla tɩba, ʋ wʋŋ wudieke Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ balala yɩa Masia dɩdɩɩsɩrɩba naa!

Vuodieke dɩ nyaŋŋɩna nyaŋŋɩkʋ gie, wʋnɩŋ maŋ baaŋ n yɩ lɔbɩrɩŋ ma nyindiike dieke ba wasɩnana maanaha aŋ ʋ dii, ta bɩ yɩ wa tanyɩalɩ dieke saaŋ haalɩŋ dɩ maagɩna ka ma wa ta vuoŋ ka sɩba wa, sie vuodieke dɩ tuone nyɩɩna ma.

Masia wudieke dɩ yine Tiatira tɩŋ vuosi sɩɩtɩ wʋnna

18 Ta vuodieke die n yene wo dɩ bɩ balɩ mɩŋ dɩ n maagɩ wɩaha gie a yɩ ʋ dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ lagɩŋna a bie Tiatira tɩŋ ma wa malaka dɩ:

Wɩaha gie nyɩŋ wa Ŋmɩŋ Bʋadembike vuodieke nine dɩ sɩna sɩba bolinyaaŋ, ta ʋ naatala dɩ nyɩgɩsa sɩba kʋʋtɩ dene wo jigiŋ. 19 N sɩba wudieke nɩ yinene mɩŋ, ta sɩba nɩ yalla choti dene, ta bɩ sɩba nɩ yalla yada dene, nɩ tʋʋma aŋaŋ nɩ yalla hanɩa dene, ta bɩ sɩba dɩ lele, nɩ tʋma a tɩaŋ die nɩ wolinne a tʋma dene wo. 20 Ama nɩ wʋbɩaŋ yiwo naa: nɩ tuo wo hɔgʋ dieke ba wasɩnana Jezebeli wa, vuodieke dɩ chɩbɩnana ŋmɩnchɩbɩsɩ dɩ ʋ yiwo Ŋmɩŋ naazʋa wa. Ʋ daga mɩŋ ta gaama n tʋntʋntɩba ba yie daakpana aŋaŋ hɔgʋkpana tʋʋma ta die nyindiiki diekemba ba nagɩna yɩ ba ŋmɩna. 21 N yɩ wa wa saŋŋa dɩ ʋ tarɩgɩ ʋ beriŋ, ama ʋ ka saagɩ dɩ ʋ vaa ʋ daakpana tʋʋmaha. 22 Die wɩa n nan nagɩ wa a taaŋ yʋagɩtɩ gado me, wʋnɩŋ aŋaŋ vuodiekemba dɩ lagɩŋna a tʋma dɩgɩntɩ tʋʋmaha nan dii wahala pam. N nan yi die lele, ntaala ba vaa ba wʋbɩatɩ mi yiile. 23 Ta n nan kʋʋ vuodiekemba dɩ dɩna wa wa mana, aŋ n dɩdɩɩsɩrɩba mana sɩmma sɩba dɩ manɩŋ n yine vuodieke dɩ sɩbɩna vuota mana sʋŋ aŋaŋ ʋ sʋŋanyile. Ta n nan yiŋŋi tuŋ vuoŋ mana yaa gamma ʋ tʋʋma dɩ sɩna die.

24 Ama nɩ vuodiekemba dɩ tɩalɩna Tiatira tɩŋ ma ta ka dɩ hɔgʋ wa gie ŋmɩnchɩbɩsɩ dagɩkʋ ta ka bɩ dɩ dagɩ dieke vuosi bataŋ dɩ wasɩnana Sitaani wʋlɔbɩrɩkaha dagɩko, nɩnɩŋ maŋ bala nɩ, dɩ n kaaŋ nagɩ chiidʋnsa a chii nɩ. 25 Ama nɩ faasɩ a yigi wudieke nɩ yalla wa a yalla keŋ keŋ a ga tʋgɩ saŋŋa dieke n bala n keŋ wo. 26-27 Vuodiekemba dɩ nyaŋŋɩna nyaŋŋɩkʋ gie, ta yie wudieke n yaalala a ga tʋgɩ kpatɩkʋ n nan yɩ ba yiko dieke chanchaaŋ die n tuone a nyɩŋ n Chʋa jigiri: N nan vaa ba yallɩma yiko tɩŋgbaŋka gie buuriŋ mana mana ma, ta ba nan pɔgɩlɩ ba aŋaŋ hagɩrɩŋ ta nan bɩagɩ chʋʋsɩ ba sɩba fʋ ŋaana nagɩ kʋʋtɩ daaŋgbanɩŋ a nɩga gbiesi a ŋmaba die wo. 28 N nan bɩ yɩ ba saŋka mi sʋkʋleeliŋ ŋmaarɩŋ.

29 Vuodieke nɩŋ mana dɩ yalla tɩba, ʋ wʋŋ wudieke Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ balala a yɩa Masia dɩdɩɩsɩrɩba naa.

3

Masia wudieke dɩ yine Saadisi tɩŋ vuosi sɩɩtɩ wʋnna

1 Ta vuodieke die n yene wo dɩ bɩ balɩ mɩŋ dɩ n maagɩ wɩaha gie a yɩ ʋ dɩdɩɩsɩrɩba dɩ bene Saadisi tɩŋ ma wa malaka dɩ:

Wɩaha gie nyɩŋ wa vuodieke dɩ pɔgɩlɩna haalɩtɩ ayʋpɔyɩ dɩ jɩanna Ŋmɩŋ wa ta yalla chɩŋmarɩsɩsɩ ayʋpɔyɩ wa jigiŋ. N sɩba wudieke nɩ yinene mɩŋ, nɩ sɩɩ sɩba vuodiekemba dɩ yine mɩŋ yada, ama wusie nɩŋ nɩ ka bɩ yi mɩŋ yada. 2 Die wɩa, nɩ hagɩ a kpaŋŋɩ nɩ gbaŋ ta da vaa yada dieke dɩ tɩalɩna kpi kpatɩ, dama nɩ yinene wudieke ka suule Ŋmɩŋ nine. 3 Die wɩa, nɩ tɩɩnsɩma wudiekemba die ba dagɩna nɩ wa aŋaŋ wudieke die nɩ wʋnna wa, ta dɩa ha ta vaa nɩ wʋbɩatɩtɩ. Dɩɩ yi nɩ ka tarɩgɩ nɩ beriŋ, n nan keŋ sɩba gaarʋ ta nɩ kaaŋ dɩ sɩba saŋŋa dieke n balla n keŋ, ta datɩ nɩ tɩba. 4 Ama nɩ bataŋ bene Saadisi tɩŋ ma ta ba sʋgɩtɩ dɩ wo dɩgɩntɩ. Banɩŋ bala ba yeegi nyiŋyeekiyɩala ta banɩŋ ba aŋaŋ mɩŋ dɩ lagɩŋ a chʋŋ, dama ba mʋ mɩŋ aŋaŋ die wɩa. 5 Ta vuodiekemba dɩ nyaŋŋɩna nyaŋŋɩkʋ nan keŋ yeegi nyɩŋyɩala sɩba naa, ta n kaaŋ keŋ a vʋarɩ ba saara a nyɩŋ miivoli haalɩtieliŋ gbaŋkʋ ma. Ta n nan keŋ balɩ yaalɩŋ ma dɩ ba yiwo n sɩɩtɩ n Chʋa Ŋmɩŋ aŋaŋ ʋ malakasi nɩŋŋa.

6 Vuodieke dɩ yalla tɩba, ʋ wʋŋ wudieke Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ balala a yɩa Masia dɩdɩɩsɩrɩba naa.

Masia wudieke dɩ yine Filadalifia tɩŋ vuosi sɩɩtɩ wʋnna

7 Ta vuodieke die n yene wo dɩ bɩ balɩ mɩŋ dɩ n maagɩ wɩaha gie a yɩ ʋ dɩdɩɩsɩrɩba dɩ bene Filadalifia tɩŋ ma wa malaka dɩ:

Wɩaha gie nyɩŋ wa vuodieke dɩ yine Kasɩtieŋ ta yi Wusietieŋ wo jigiŋ. Wʋnɩŋ ʋ yalla naakpɩɩŋ Davidi yiko safibinni,* ta ʋ keŋ yuori sanʋaŋ vuoŋ wori a baaŋ bɩagɩ a ligi ke, ta ʋ keŋ ligi vuoŋ wori a baaŋ bɩagɩ a yuori ke. 8 N sɩba nɩ tʋʋma dɩ sɩna die. Ye, n yuori wo sanʋaŋ a zieŋ nɩ nɩŋŋa ta vuoŋ wori a baaŋ bɩagɩ a ligi ke. N sɩba dɩ hagɩrɩ dieke nɩ yalla wa ka dala, ama die yɔrɩ, nɩ ye dɩ wa n dagɩkʋ, ta ka chiisi dɩ nɩ ka sɩba mɩŋ. 9 Ama vuodiekemba dɩ yine Sitaani vuosisi, ŋmɩnchɩbɩtielibe ta chɩba wɩa dɩ ba yiwo Juu vuosisi ama ta ka yiye wo, n nan vaa ba keŋ gbirigi nɩ nɩŋŋa ta sɩmma a baarɩ n seŋ cho nɩ mɩŋ. 10 Dama nɩ dɩna n mɩraha ta dii suguru n wɩa naa, n nan mɩŋŋɩ a pɔgɩlɩ nɩ mɩŋ amʋ nɩ kaaŋ keŋ juu wʋbɩa dieke dɩ bala ka keŋ magɩsɩ tɩŋgbaŋka gie vuosi mana naa. 11 N kieŋ mɩŋ lele ke gie, die wɩa nɩ mɩŋŋɩ pɔgɩlɩ jadieke nɩ yalla, amʋ vuoŋ kaaŋ gbatɩ nɩ nyʋarɩ mi. 12 Vuodiekemba nɩŋ dɩ nyaŋŋɩ nyaŋŋɩkʋ gie, n nan yi be Ŋmɩŋ juoku zaantalɩŋ, ta ba kaaŋ keŋ nyɩŋ ka ma. Ta n nan bɩ maagɩ Ŋmɩŋ saaŋ ba ma, ta maagɩ Ŋmɩŋ tɩŋ saaŋ ba ma, Ŋmɩŋ tɩka yiwo Jerusalemi haalɩ dieke dɩ bala ka nyɩŋ arɩzanna ma Ŋmɩŋ jigiŋ a keŋ sʋʋŋ tɩŋgbaŋka gie me wo. N gbaŋ n nan maagɩ n saaŋ haalɩŋ a dɩɩsɩ ba ma.

13 Vuodieke dɩ yalla tɩba, ʋ wʋŋ wudieke Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ balala yɩa Masia dɩdɩɩsɩrɩba naa.

Masia wudieke dɩ yine Lodisia tɩŋ vuosi sɩɩtɩ wʋnna

14 Ta vuodieke die n yene wo dɩ bɩ balɩ mɩŋ dɩ n maagɩ wɩaha gie a yɩ ʋ dɩdɩɩsɩrɩ diekemba dɩ lagɩŋna a bie Lodisia tɩŋ ma wa malaka dɩ:

Wɩaha gie nyɩŋ wa vuodieke saaŋ dɩ yine Wusie wo jigiŋ, ta bɩ yi siaratieŋ dieke dɩ yine wusietieŋ ta mɩŋŋɩ yie siaravɩɩna wa, ta bɩ yi jadieke mana Ŋmɩŋ dɩ naanna sikpeŋtieŋ wo. 15 N sɩba nɩ tʋʋma dɩ sɩna die, ta bɩ sɩba nɩ sɩna die, nɩ ka sʋnsɩ ta nɩ ka bɩ tuuli, ama n tɩŋ nan dɩ yaala nɩ yi a kaanɩ. 16 Ama nɩ kana ka tuuli yaa sʋnsɩ wa wɩa, n baaŋ tɩɩrɩ nɩ mɩŋ a nyɩŋ n nʋaŋ ma a taaŋ. 17 Nɩnɩŋ nɩ bala mɩŋ dɩ nɩ yiwo nyintitieliŋ, dɩ nɩ yallɩ wa nyindiekemba mana nɩ yaalala, ta nɩ ka waarɩ jaaŋ, ama nɩ ka sɩba nɩ yalla sʋgɩchʋʋsɩŋ aŋaŋ zɔɔlɩŋ dene. Nɩ yiwo zɔɔlɩntieliŋ ta chʋŋ yɔrɩ, ta bɩ yi yɩɩsɩ. 18 Die wɩa, n kpaama nɩ mɩŋ dɩ nɩ daa salɩma dieke dɩ yine salɩma wusie a nyɩŋ n jigiŋ ta seŋ yi nyintitieliŋ. Nɩ bɩ daa nyiŋyeekiyɩala a yeegi a ligi nɩ viivi. Nɩ bɩ daa nine kpaaŋ a yi nɩ nine me amʋ nɩ nan dɩ yese. 19 Vuodiekemba mana n chone, n kpaama ba mɩŋ ta data ba tɩba. Die wɩa, nɩ vaa tʋmbɩatɩ ta da laalɩma. 20 Nɩ wʋmma, n zie wo sanʋarɩ ma a kpaasa gbɩabɩkʋ, vuodieke mana dɩ wʋnna n lɔlɩŋ ta yuori gbɩabɩkʋ, n nan keŋ juu ta manɩŋ aŋaŋ wa nan lagɩŋ dii. 21 Vuodieke dɩ nyaŋŋɩna nyaŋŋɩkʋ gie, n nan yɩ wa sieŋ dɩ ʋ keŋ gʋtɩ a kala aŋaŋ mɩŋ n naara gbaŋtɩ ma, sɩba n nyaŋŋɩna nyaŋŋɩkʋ mana ta lagɩŋ kalɩ n Chʋa Ŋmɩŋ naara gbaŋtɩ ma wa.

22 Vuodieke dɩ yalla tɩba, ʋ wʋŋ wudieke Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ balala yɩa Masia dɩdɩɩsɩrɩba naa.

4

Ba jɩannana Ŋmɩŋ dene arɩzanna ma

1 Naa mana kʋaŋ chaaŋ maŋ bɩ ye ta arɩzanna ma gbɩabɩŋ dɩ yuorine.

Ta maŋ bɩ wʋŋ lɔlɩ dieke n wolinne wʋŋ ta ka bala wɩa a yɩa mɩŋ wa, ta sɩɩ sɩba kantaŋ dɩ, “Keŋ jʋalɩ gie aŋ n dagɩ fʋ wudieke dɩ bala ka yi naa kʋaŋ chaaŋ.” 2 Lele womi, Halɩkasɩka dɩ hagɩ n ma, ta maŋ ye vuoŋ dɩ kalɩ naagbanɩŋ ma arɩzanna ma, 3 ta ʋ nine chaaŋ dɩ nyɩgɩsa sɩba taŋ diekemba ba wasɩnana jasipa aŋaŋ kaneliani wa, nɩɩŋmajɩbɩŋ dɩ taaŋ giliŋ naagbaŋkʋ ta faasɩ nyɩgɩsa. 4 Ta naagbaŋtɩ baŋɩsɩ-le aŋaŋ anɩɩsa dɩ dʋa a giliŋ naagbaŋkʋ. Ta nyɩŋkʋra baŋɩsɩ-le aŋaŋ banɩɩsa dɩ yeegi nyiŋyeekiyɩala ta bubi salɩma sibubisi, ta kalɩ naara gbaŋtɩ baŋɩsɩ-le aŋaŋ anɩɩsa wa ma. 5 Ta nɩɩnyɩgɩsɩŋ aŋaŋ watɩ aŋaŋ nɩɩnatɩŋ dɩ nyɩŋ naagbaŋkʋ ma. Ta popoli ayʋpɔyɩ dɩ lagɩŋ die naagbaŋkʋ nɩŋŋa, hanɩŋ a yine Ŋmɩŋ Haalɩtɩ ayʋpɔyɩ wa. 6 A bɩ gʋtɩ, jaaŋ kaanɩ die dɩ dʋa naagbaŋkʋ nɩŋŋa ta sɩɩ sɩba mʋgɩkpeŋkpɩɩŋ ta nyɩgɩsa sɩba nyaasɩga.

A bɩ taaŋ giliŋ naagbaŋkʋ die yiwo nyinti anɩɩsa diekemba die dɩ yine nyinvugiti ta die yaa nine pam a nɩŋŋa aŋaŋ a kʋasɩ mana. 7 Ta bʋmbʋŋaŋ jaabʋ die nɩasɩ wa naachɩgɩŋ, jadieke die dɩ gʋtɩna bule wo ma die nɩasɩ wa naaraŋ, vuodieke die dɩ gʋtɩna bʋtaa ma dɩaŋ nine chaaŋ dɩ nɩasɩ vuota nine chaaŋ, ta jadieke die dɩ gʋtɩna bʋnɩɩsa wa dɩaŋ dɩ nɩasɩ kpajʋsɩŋ dieke dɩ yʋgɩnana. 8 Ta nyinvugiti anɩɩsa wa gie die dɩ yaa chobiti ayʋaba yʋaba, ta die bɩ yaa nine pam ba nyɩŋgbanɩŋ lʋga lʋga mana mana. Ta ŋmɩntʋasɩ aŋaŋ yuŋ mana a ka vasa yɩla chɩala. Ba ŋaaŋ chɩa dɩ,

“Kasɩ, kasɩ, kasɩ yine tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yalla

hagɩrɩŋ mana

ta die beri, ta ye beri ta nan keŋ beri haahuu wo.”

9 Saŋŋa dieke nyinvugiti anɩɩsa wa dɩ keŋ yɩa vuodieke dɩ kalla naagbaŋkʋ ma ta beri yaa gamma haahuu aŋwaasɩ aŋaŋ bɩrɩŋ aŋaŋ pɩmpagɩŋ, 10 saŋka mi nyɩŋkʋraha baŋɩsɩ-le aŋaŋ banɩɩsa wa nan nan vuodieke dɩ kalla naagbaŋkʋ ma wa nɩŋŋa, ta jɩama wʋnɩŋ vuodieke dɩ bene haahuu wo. Die ba bɩ vʋarɩ ba sibubisisi a dʋaŋ naagbaŋkʋ nɩŋŋa ta bala dɩ,

11 “Tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ, dɩ mʋ dɩ tɩ jɩaŋ fʋ

ta yɩ fʋ jɩlɩma aŋaŋ bɩrɩŋ

dama fʋnɩŋ die fʋ naanna jaaŋ mana

Fʋ dʋŋŋʋ wɩa ta nyindieke mana fʋ naanna dɩ yaa miivoli.”

5

Yaa gamma gbaŋbɔbɩka aŋaŋ Yiipɔlɩka wɩa

1 Die maŋ bɩ ye vuodieke dɩ kalla naagbaŋkʋ ma wa dɩ pɔgɩlɩna gbaŋbɔbɩkɩŋ aŋaŋ ʋ nuudiigiŋ, ta gbaŋkʋ dɩ yaa maagɩŋ ka nɩŋŋa aŋaŋ ka kʋaŋ mana, ta ba nagɩ tɩɩŋ sʋgɩtɩ a marɩ ka nʋaŋ ta bɔbɩka. 2 Mi maŋ ye malaka dieke dɩ yalla hagɩrɩŋ, ta ʋ mʋʋla aŋaŋ lɔlɩkpeŋkpɩɩŋ dɩ, “Mɩnɩa mʋna dɩ ʋ vʋarɩ gbaŋbɔbɩka gie a yuori he?” 3 Ama vuoŋ die wori arɩzanna ma yaa tɩŋgbaŋka gie me yaa kpiile tigiŋ ta mʋ dɩ ʋ forisi gbaŋbɔbɩka a daansɩ ka sʋŋ. 4 Ta maŋ kʋŋ pam dama vuoŋ die dɩ worine a baaŋ bɩagɩ a forisi gbaŋbɔbɩka a daansɩ ka sʋŋ wɩa. 5 Ama ta nyɩŋkʋraha wʋnyɩ die dɩ balɩ mɩŋ dɩ n da kʋmma, dɩ n daansɩma vuodieke dɩ nyɩna Juda maarɩŋ ma ta ʋ saaŋ dɩ dɩɩ Juda Naachigiri, vuodieke dɩ yine naaŋ Davidi Haagɩkpekpɩɩŋ ta nyaŋŋɩ wɩɩŋ mana wa, wʋnɩŋ ʋ yine vuodieke dɩ baaŋ bɩagɩ vʋarɩ sʋgɩtɩtɩ ayʋpɔyɩ wa ta yuori gbaŋbɔbɩkaha.

6 Ta maŋ ye Yiipɔlɩ dɩ zene a gbigi naagbaŋkʋ, ta nyinvugititi anɩɩsa wa aŋaŋ nyɩŋkʋraha dɩ zie a giliŋ wo; ta Yiipɔlɩka die dɩ sɩɩ sɩba Yiipɔlɩ dieke ba kʋna ama ta ka hagɩ kuŋ me wo; ta yallɩ yɩɩla ayʋpɔyɩ ta bɩ yaa nine ayʋpɔyɩ diekemba die dɩ yine Ŋmɩŋ Haalɩtɩ ayʋpɔyɩ diekemba ʋ tʋnnana ba tɩŋgbaŋka gie mana ma wa. 7 Ta Yiipɔlɩka die dɩ ga tuo gbaŋbɔbɩkɩrɩ a nyɩŋ vuodieke die dɩ kalla naagbaŋkʋ ma wa nuudiigiŋ me. 8 Die ʋ kenne tuo gbaŋbɔbɩkɩrɩ saŋŋa dieke wo, nyinvugiti anɩɩsa wa aŋaŋ nyɩŋkʋraha baŋɩsɩ-le aŋaŋ banɩɩsa wa dɩ gbirigi ʋ nɩŋŋa. Ta nyɩŋkʋraha mana die pɔgɩlɩ wa goojii aŋaŋ salɩma tɩmbala ta nyɩŋnyʋʋgɩ diekemba die dɩ zene Ŋmɩŋ vuosi jʋʋsɩŋ naŋ ma dɩ suuli tɩmbalaha. 9 Die ba chɩa wa yɩlɩhaalɩŋ a yɩ Yiipɔlɩka dɩ,

“Fʋnɩŋ fʋ mʋna dɩ fʋ tuo gbaŋbɔbɩkɩrɩ

a vʋarɩ ka sʋgɩtɩ ayʋpɔyɩ wa

dama die kpiye mɩŋ ta nagɩ fʋ zɩŋ a daa vuosi a yɩ Ŋmɩŋ

vuosisi nyɩŋ wa buuriŋ mana ma

aŋaŋ jabalɩkɩŋ mana ma, aŋaŋ maarɩŋ mana ma,

aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie naara mana ma.

10 Ta fʋ bɩ vaa ba yi fʋ naarɩ ma vuodiekemba dɩ yine kɩkaabɩtɩba

dɩ ba tʋma Ŋmɩŋ tʋʋma;

ba sɩna tɩŋgbaŋka gie vuosisi.”

11 Naa kʋaŋ chaaŋ maŋ bɩ daansɩ a ye malakasi tuse tuse, ta bɩ wʋŋ ba lɔlɩtɩ ta ba taaŋ giliŋ nyinvugiti anɩɩsa wa aŋaŋ nyɩŋkʋraha aŋaŋ naagbaŋkʋ. 12 Maŋ wʋŋ ba balala aŋaŋ lɔlɩkpɩɩma dɩ,

“Yiipɔlɩka die ba kʋna ta ʋ bɩ hagɩ wa

wʋnɩŋ ʋ mʋna ʋ tuo hagɩrɩŋ aŋaŋ nyinti aŋaŋ yɩaŋ

aŋaŋ nyaŋŋɩŋ aŋaŋ jɩlɩma

aŋaŋ bɩrɩŋ aŋaŋ pɩmpagɩŋ!”

13 Ta die maŋ wʋŋ nyindiekemba mana Ŋmɩŋ die dɩ naanna a bie ŋmɩŋsikpeŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie aŋaŋ kpiile tigiŋ, aŋaŋ nyindieke dɩ benne mʋgɩkpɩɩma sʋŋ mana, dɩ balala dɩ,

“Pɩmpagɩŋ aŋaŋ jɩlɩma aŋaŋ bɩrɩŋ

aŋaŋ hagɩrɩŋ mana bie wo vuodieke dɩ kalla naagbaŋkʋ ma wa jigiŋ

aŋaŋ Yiipɔlɩka jigiŋ yaa gamma haahuu.”

14 Ta nyinvugiti anɩɩsa wa dɩ saagɩ ta baarɩ dɩ, “Wusie.” Ta nyɩŋkʋraha mana die dɩ gbirigi Ŋmɩŋ aŋaŋ Yiipɔlɩka nɩŋŋa a jɩaŋ ba.

6

Yaa gamma Tɩɩŋ sʋgɩtɩ wɩa

1 Naa kʋaŋ chaaŋ maŋ ye Yiipɔlɩka dɩ vʋarɩna tɩɩŋ sʋgɩtɩ ayʋpɔyɩ wa kaanɩ, ta maŋ wʋŋ nyinvugiti anɩɩsa wa wʋnyɩ lɔlɩŋ ka sɩɩ sɩba nɩɩnatɩŋ ta wa, dɩ, “Keŋ.” 2 Maŋ daansɩ a ye duunyɩalɩŋ, ta vuodieke dɩ jʋalɩna ka wa dɩ pɔgɩlɩ tɔŋ, ta ba yɩ wa naaŋ sibubiŋ ta ʋ nyɩŋ a yi hagɩrɩtieŋ dɩ ʋ wagɩ a nyaŋŋɩ jaaŋ mana.

3 Ta Yiipɔlɩka die dɩ bɩ vʋarɩ sʋgɩtɩtɩ die dɩ gʋtɩna bule wo ma, die maŋ wʋŋ javuoŋ dieke dɩ gʋtɩna bule wo ma lɔlɩŋ ta ʋ wa dɩ, “Keŋ.” 4 Die maŋ ye duunŋmɩnɩŋ dɩ nyɩŋ a zie, ta ba yɩ vuodieke dɩ jʋalɩna ka wa hagɩrɩŋ dɩ ʋ vʋarɩ sʋgɩdʋagɩŋ a nyɩŋ tɩŋgbaŋka gie me, ta vaa vuosi kʋma ba chanchaalɩŋ, ta ba bɩ yɩ wa takoobikpeŋkpɩɩŋ.

5 Ta Yiipɔlɩka die dɩ bɩ vʋarɩ sʋgɩtɩtɩ dieke die dɩ gʋtɩna bʋtaa wa ma, ta maŋ bɩ wʋŋ javuoŋ dieke die dɩ gʋtɩna bʋtaa wa ma dɩ wana dɩ, “Keŋ.” Ta maŋ ye duusɔbɩlɩŋ dɩ zene mi, ta vuodieke dɩ jʋalɩna ka dɩ pɔgɩlɩ jadieke ba nagɩna a magɩsa nyintiti ʋ nuuŋ me. 6 Ta maŋ wʋŋ natɩŋ aŋ ka sɩɩ sɩba lɔlɩŋ ta nyɩŋ wa nyinvugititi banɩɩsa wa jigiŋ dɩ, “Paanʋ zaa kpalɩbɩŋ yiwo daaŋ tune, ta kawʋnta kpalɩbɩsɩ bʋtaa dɩaŋ dɩ yi dabalɩmɩŋ tune; ama da chʋsɩma kpaabʋ aŋaŋ daabʋ.”

7 Ta Yiipɔlɩka dɩ bɩ vʋarɩ sʋgɩtɩtɩ dieke dɩ gʋtɩna bʋnɩɩsa ma wa; ta maŋ wʋŋ lɔlɩŋ dɩ nyɩŋ javuoŋ dieke dɩ gʋtɩna bʋnɩɩsa wa ma ʋ wa dɩ, “Keŋ.” 8 Die wɩa maŋ ye duuyɩalɩŋmɩnɩŋ, ta ba wasa vuodieke dɩ jʋalɩna ka wa Kuŋ; ta kpiile tigiŋ dɩaŋ dɩ dɩ ʋ kʋaŋ, ta Ŋmɩŋ dɩ yɩ ba yiko dɩ ba kʋʋ tɩŋgbaŋka gie vuosi puole bʋnɩɩsa ma kaanɩ, dɩ ba kʋʋ ba tɔntɩ ma aŋaŋ kɔŋ aŋaŋ yʋagɩtɩ ma, ta bɩ yi tɩŋgbaŋka gie dɔmbɩatɩ kʋʋ ba bataŋ.

9 Ta Yiipɔlɩka dɩ vʋarɩ sʋgɩtɩtɩ dieke dɩ gʋtɩna bʋnʋ wa ma, ta maŋ ye vuodiekemba vuosisi die dɩ kʋna die ba mʋʋlɩnana Ŋmɩŋ wɩaha wɩa wa, aŋaŋ die ba dagɩnana Masia wʋvɩɩnaha wɩa, ta ba bie wo koriku chɩaŋ ma, 10 ta die faasɩ nata ŋmɩŋsikpeŋ dɩ, “Tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ, fʋnɩŋ vuodieke dɩ yine sʋgɩyɩalɩntieŋ ta bɩ yi wusietieŋ wo, lalɩa ka baa ka yʋasɩ ta fʋ ye dii tɩŋgbaŋka gie vuosisi sarɩya ta datɩ ba tɩba, ba kʋna tɩ wa wɩa?” 11 Die wɩa ʋ yɩ ba mana nyiŋyeekiwagɩ yɩala, ta balɩ ba dɩ, “Nɩ voosime ta chɩɩsɩma saŋŋa dieke ba balla ba keŋ a kʋʋ nɩ tʋntʋŋ chanchaalɩŋ, aŋaŋ nɩ nɩmballɩ a kpatɩ wa, sɩba die ba kʋna nɩnɩŋ dene wo.”

12 Ta maŋ bɩ ye Yiipɔlɩka dɩ bɩ vʋarɩ sʋgɩtɩtɩ die dɩ gʋtɩna bʋyʋaba wa ma; ta tɩŋgbaŋ die dɩ dɔŋ pam, ta ŋmɩnnɩ dɩ sibi lɩmm, chɩɩŋ dɩaŋ dɩ ŋmɩntɩ sɩba zɩŋ. 13 Ta chɩŋmarɩsɩ dɩ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a keŋ nan tɩŋgbaŋ sɩba bʋlɔgɩsɩŋ dɩ ŋaana nɩga kɩnkamɩŋ, ta ka nyɩŋnyɩŋka dɩ nanna die wo. 14 Ta ŋmɩŋsikpeŋ dɩ piili piili sɩba gbanɩŋ ta bɩa, ta kunkoge aŋaŋ tɩŋgbaŋ diekemba nyaaŋ dɩ giline mana dɩ taarɩ nyɩŋ jigidiekemba a wone beri wo. 15 Die wɩa, tɩŋgbaŋka gie naakpɩɩma, aŋaŋ vuokpɩɩma, aŋaŋ sojasi sikpeŋtieliŋ, aŋaŋ hagɩrɩtieliŋ aŋaŋ vuoŋ mana, vuodiekemba dɩ yine yɔŋɩsɩ aŋaŋ vuodiekemba dɩ sɩna ba gbaŋ ta ba mana dɩ chɩgɩ juu tana vɔrɩtɩ ma aŋaŋ tana chɩasɩ ma, 16 ta die wa tankpeŋkpɩɩmaha aŋaŋ tanaha dɩ a nan ba ma amʋ vuodieke dɩ kalɩna naagbaŋkʋ ma kaaŋ bɩ ye be, ta Yiipɔlɩka dɩaŋ kaaŋ bɩagɩ a datɩ ba tɩba. 17 Dama vuodieke dɩ kala naagbaŋkʋ ma aŋaŋ Yiipɔlɩka sɩnyɩɩrɩŋ daakpeŋkpɩɩŋ daarɩ tʋgɩya mɩŋ, ta vuoŋ wori a baaŋ bɩagɩ zie sɩnyɩɩrɩkʋ nɩŋŋa.

7

Yaa gamma Izara vuosisi wɩa

1 Naa kʋaŋ chaaŋ maŋ ye malakasi banɩɩsa ta ba zie tɩŋgbaŋka gie lʋga anɩɩsa wa ma, ta pɔgɩlɩ bʋlɔgɩsɩ dieke dɩ nyɩna lʋgaha mana mana ma wa, dɩ a da nɩgɩma tɩŋgbaŋka gie me, yaa mʋgɩkpɩɩma ma, yaa tɩɩŋ kaanɩ ma. 2 Saŋka mi maŋ ye malaka wʋnyɩ dɩ nyɩna ŋmɩŋ pɔsɩŋ chaaŋ ta pɔgɩlɩ magɩlɩŋ dieke dɩ yine miivolitieŋ Nabidie Ŋmɩŋ sɩɩtɩ wa; ta keesi aŋaŋ lɔlɩkpeŋkpɩɩŋ ta wa malakasi banɩɩsa diekemba Ŋmɩŋ dɩ yɩna ba sieŋ dɩ ba chʋʋsɩ tɩŋgbaŋ aŋaŋ mʋgɩkpɩɩma wa. 3 Ʋ baarɩ dɩ “Da chʋʋsɩ tɩŋgbaŋka gie yaa mʋgɩkpɩɩmaha yaa tɩɩsɩsɩ ntaala tɩ woliŋ yi magɩlɩŋ a yi Ŋmɩŋ tʋntʋntɩba die mana ma.” 4 Ta maŋ wʋŋ vuodiekemba ba yine Ŋmɩŋ magɩlɩkʋ a yi be wo bɩɩsɩŋ, ba yi vuosi tuse kɔbɩga aŋaŋ baŋɩsɩ-nɩɩsa aŋaŋ banɩɩsa, vuodiekemba die dɩ nyɩna Izara buuriŋ mana ma. 5-8 Ta vuosi tuse baŋ aŋaŋ bale dɩ nyɩŋ Juda maarɩŋ ma,

ta vuosi tuse baŋ aŋaŋ ale dɩ nyɩŋ Rubeni maarɩŋ ma,

ta vuosi tuse baŋ aŋaŋ ale dɩ nyɩŋ Gaadi maarɩŋ ma,

ta vuosi tuse baŋ aŋaŋ ale dɩ nyɩŋ Asiri maarɩŋ ma,

ta vuosi tuse baŋ aŋaŋ ale dɩ nyɩŋ Nafitali maarɩŋ ma,

ta vuosi tuse baŋ aŋaŋ ale dɩ nyɩŋ Manase maarɩŋ ma,

ta vuosi tuse baŋ aŋaŋ ale dɩ nyɩŋ Simiani maarɩŋ ma

ta vuosi tuse baŋ aŋaŋ ale dɩ nyɩŋ Liiva maarɩŋ ma,

ta vuosi tuse baŋ aŋaŋ ale dɩ nyɩŋ Isakari maarɩŋ ma,

ta vuosi tuse baŋ aŋaŋ ale dɩ nyɩŋ Sebuluni maarɩŋ ma,

ta vuosi tuse baŋ aŋaŋ ale dɩ nyɩŋ Josefu maarɩŋ ma,

ta vuosi tuse baŋ aŋaŋ ale dɩaŋ dɩ nyɩŋ Benjamani maarɩŋ ma.

Kpɩkpaakʋ wɩa

9 Ka kʋaŋ chaaŋ maŋ ye kpɩkpaaŋ ta ba wo bɩɩsɩŋ, ta ba nyɩŋ tɩŋgbaŋka gie tɩgɩsɩ mana ma aŋaŋ buuriŋ mana ma, aŋaŋ maarɩŋ mana ma, aŋaŋ jabalɩkɩŋ mana ma, ta ba yeegi nyiŋyeekiwagɩ yɩala ta zie naagbaŋkʋ aŋaŋ Yiipɔlɩka nɩŋŋa, ta pɔgɩlɩ vaatɩ ba nuusisi me ta keese aŋaŋ lɔlɩkpɩɩma a bala dɩ,

10 “Gbatɩtaanɩŋ nyɩŋ wa tɩ Nabidie Ŋmɩŋ vuodieke dɩ kalla naagbanɩŋ ma wa,

wʋnɩŋ aŋaŋ Yiipɔlɩka jigiŋ.”

11 Ta malakasi mana dɩ taaŋ giliŋ naagbaŋkʋ, aŋaŋ nyɩŋkʋraha aŋaŋ nyinvugiti anɩɩsa wa a zie, ta nan bubi tɩŋgbaŋ naagbaŋkʋ nɩŋŋa ta jɩaŋ Ŋmɩŋ ta baarɩ:

12 “Wusie,

pɩmpagɩŋ, aŋaŋ bɩrɩŋ aŋaŋ

yɩaŋ aŋaŋ aŋwaasɩ aŋaŋ jɩlɩma aŋaŋ hagɩrɩŋ

aŋaŋ yiko yiwo tɩ Nabidie Ŋmɩŋ sɩɩtɩ yaa gamma haahuu.

Wusie.”

13 Ta nyɩŋkʋraha wʋnyɩ die dɩ pɩasɩ mɩŋ dɩ, “Ta vuodiekemba dɩ yeeginene nyiŋyeekiwagɩ yɩalaha yiwo bamba, ta nyɩŋ sɩa?”

14 Maŋ yiŋŋi a balɩ wa dɩ, “Jakʋʋŋ, fʋnɩŋ fʋ sɩbɩna ama manɩŋ n ka sɩba.”

Ta ʋ balɩ mɩŋ dɩ, “Vuosi gie nyɩŋ wa wahalɩ kpeŋkpɩɩŋka ma, ta sʋgɩrɩ ba nyiŋyeekiwagɩtɩ Yiipɔlɩka zɩŋ ma ta a yɩantɩ. 15 Die wɩa,

“Ba zie Ŋmɩŋ naagbaŋkʋ nɩŋŋa

a tʋma yɩa wa ŋmɩntʋasɩ aŋaŋ yuŋ,

ʋ jɩamɩŋ juoku sʋŋ,

ta wʋnɩŋ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ kalɩna naagbaŋkʋ ma wa

nan dɩ bie aŋaŋ ba ta ʋ ligisiŋ nan lige be,

16 ta kɔŋ yaa nyanyuule kaaŋ bɩ yigi be,

ta ŋmiine yaa tuuli kpeŋkpɩɩŋ kaaŋ bɩ juu ba nyɩŋgbanɩŋ,

17 ta Yiipɔlɩ dieke dɩ benne naagbaŋkʋ nɩŋŋa wa nan gbarɩ ba,

ta yaa ba ga bulu dieke dɩ yɩnana miivoli wo jigiŋ,

ta Ŋmɩŋ nan chɩɩtɩ ba nɩntaantɩ mana.”

8

Yaa gamma tɩɩŋ sʋgɩtɩtɩ dieke dɩ gʋtɩna bʋyʋpɔyɩ wa ma

1 Saŋŋa dieke Yiipɔlɩka dɩ vʋarɩna tɩɩŋ sʋgɩtɩ dieke dɩ gʋtɩna bʋyʋpɔyɩ wa ma, arɩzanna ma dɩ tarɩ sigisigi, a yʋasɩ bɩta. 2 Ka kʋaŋ chaaŋ maŋ ye malakasisi bayʋpɔyɩ die dɩ zene Ŋmɩŋ nɩŋŋa wa dɩ tuo kantana ayʋpɔyɩ.

3 Ta maŋ bɩ ye malaka gaaŋ dɩ pɔgɩlɩna salɩma tɩmbalɩ a ga zie koriku nɩŋŋa. Ta Ŋmɩŋ dɩ yɩ wa nyɩŋnyʋʋga pam dɩ ʋ nagɩ gʋtɩ Ŋmɩŋ vuosi mana jʋʋsɩŋ ma a nagɩ dɩɩsɩ salɩma koriku dieke dɩ zene naagbaŋkʋ nɩŋŋa wa a yɩ Ŋmɩŋ. 4 Ta nyɩŋnyʋʋgaha nyusi aŋaŋ Ŋmɩŋ vuosisi jʋʋsɩŋ dɩ nyɩŋ malaka dieke dɩ zene Ŋmɩŋ nɩŋŋa wa nuusi me a jʋalɩ ga ŋmɩŋsikpeŋ. 5 Ta malakaka dɩ nagɩ salɩma tɩmbalɩka a vʋarɩ boliŋ koriku me a suuli salɩma tɩmbalɩka a siti taaŋ tɩŋgbaŋka gie me. Ta nɩɩŋ dɩ natɩ, ta watɩ dɩ nan, ta nɩɩnyɩgɩsɩŋ dɩ nyɩgɩsa, ta tɩŋgbaŋ dɩ dɔŋ.

Yaa gamma kantana ayʋpɔyɩ wa ma

6 Ta malakasi bayʋpɔyɩ diekemba die dɩ pɔgɩlɩna kantanaha die dɩ yi siri dɩ ba wɩɩ ba kantanaha.

7 Die bʋmbʋŋaŋ malakaka die dɩ wolinne a wɩɩ ʋ kantaŋ, ta nɩɩtana aŋaŋ boliŋ die dɩ lagɩŋ aŋaŋ zɩŋ ta nan tɩŋgbaŋka gie me, ta tɩŋgbaŋka gie puole bʋtaa ma kaanɩ dɩ dii, ta tɩɩsɩ puole bʋtaa ma kaanɩ dɩaŋ dɩ dii boliŋ, ta hʋʋsʋnsa mana dɩ dii boliŋ.

8 Malaka dieke dɩ gʋtɩna bule wo ma dɩaŋ dɩ wɩɩ ʋ kantaŋ ta ba taa jaaŋ sɩba taŋkpeŋkpɩɩŋ, ta die die sɩba boliŋ, ta die keŋ nan tɩŋgbaŋka gie mʋgɩkpɩɩma mana ma, ta mʋgɩkpɩɩmaha puole bʋtaa ma, puole kaanɩ dɩ tarɩgɩ a yi zɩŋ, 9 nyindieke mana die dɩ benne mʋgɩkpɩɩmaha nyaatɩ ma puole bʋtaa ma, puole kaanɩ dɩ kpi kpi, ta haarɩtɩ diekemba die dɩ benne mʋgɩkpɩɩmaha nyaatɩ ma, puole bʋtaa ma, puole kaanɩ dɩ chʋʋsɩ.

10 Malaka dieke die dɩ gʋtɩna bʋtaa wa ma die dɩ wɩɩ ʋ kantaŋ, chɩŋmarɩ kpeŋkpɩɩŋ die dɩ dinene sɩba boliŋ die dɩ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a keŋ nan tɩŋgbaŋka gie mʋga aŋaŋ ka nyavɔrɩtɩ puole bʋtaa ma kaanɩ ma. 11 (Chɩŋmarɩkʋ gie saaŋ die yiwo “Tʋaŋ.”) Ta nyaabʋ puole bʋtaa wa ma, puole kaanɩ dɩ tʋa, ta vuosi pam die dɩ nyune nyaabʋ die dɩ kpi, dama nyaabʋ die dɩ tʋana wɩa.

12 Malaka die dɩ gʋtɩna bʋnɩɩsa ma die dɩ wɩna ʋ kantanɩ, ŋmɩŋ aŋaŋ chɩɩŋ aŋaŋ chɩŋmarɩsɩ die dɩ puole bʋtaa, jaaŋ dɩ nɩgɩ ka puole bʋtaa wa, puole kaanɩ dɩ sibi. Ta chaanɩŋ dieke dɩ ŋaana chaana ŋmɩntʋasɩ wa puole bʋtaa wa ma puole kaanɩ dɩ sibi, ta chɩɩŋ aŋaŋ chɩŋmarɩsɩ die dɩ chaana yuku puole bʋtaaa wa ma kaanɩ die ka chaana.

13 Saŋka mi maŋ ye kpalɩgɩkpeŋkpɩɩŋ dɩ yʋgɩnana nɩɩŋmara ma, ta keesi aŋaŋ lɔlɩkpeŋkpɩɩŋ dɩ, “Wʋbɩaŋ, wʋbɩaŋ, wʋbɩaŋ, malakasi bataa dieke dɩ tɩalɩna wa dɩ keŋ wɩɩ ba kantana saŋŋa dieke wo, wʋbɩaŋ nan dɩ bie tɩŋgbaŋka gie vuosi me.”

9

1 Ta malaka dieke dɩ gʋtɩna bʋnʋ wa dɩ wɩɩ ʋ kantaŋ, ta maŋ ye chɩŋmarɩŋ dɩ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a keŋ nan tɩŋgbaŋka gie me, ta ba yɩ wa vɔrɩ dieke dɩ golinne ta wo chɩaŋ wa saafɩ. 2 Ta chɩŋmarɩkʋ dɩ yuori vɔrɩkʋ ta nyusi dɩ nyɩna ka ma ta sɩɩ sɩba bolikpeŋkpɩɩŋ nyusi, ta nyusi mi dɩ ligi ŋmɩnnɩ, ta tɩŋgbaŋka gie dɩ sibi. 3 Ta sankpara dɩ nyɩŋ nyusi mi a keŋ sʋʋŋ tɩŋgbaŋka gie me, ta Ŋmɩŋ dɩ yɩ ha hagɩrɩŋ sɩba chɩakʋrɩtɩ dɩ yalla hagɩrɩŋ dene tɩŋgbaŋka gie me wo. 4 Ta Ŋmɩŋ dɩ balɩ ha dɩ a da chʋʋsɩma huuti yaa tɩɩsɩ vaatɩ, ama ta mugisi vuodiekemba dɩ wone wʋnɩŋ Ŋmɩŋ magɩlɩŋ ba die me wo. 5 Ŋmɩŋ die dɩ yɩ ba nʋaŋ dɩ ba da keŋ kʋʋ vuosisi ama ta mugisi be a ga tʋgɩ chɩɩtɩ anʋ, dɩɩ yi ba dʋŋ vuoŋ ka nan dɩ tʋa sɩba chɩakʋrɔŋ dʋmɩŋ. 6 Saŋka mi vuosi nan dɩ yaala sie dieke ba baaŋ nan daagɩ kpi ama ba kaaŋ ye, ta ba nan dɩ yaala ba kpi, ama kuŋ nan chɩgɩ ta va ba.

7 Sankparaha gie sɩɩ sɩba duune dɩ ŋaana yie siri dɩ ba tuoli tɔŋ dene wo, ta yeegi jadieke dɩ nɩasɩna salɩma naaŋ sibubiŋ, ta ba ninechaaŋ dɩ nɩasɩ vuota ninechaaŋ, 8 ta ba zoosi dɩ nɩasɩ hɔɔŋ zoosi, ta ba nyɩna dɩ nɩasɩ naachigiŋ nyɩna. 9 Ta ba yeegi jakagɩkɩŋ ka nɩasɩ kʋʋtɩ a kagɩ ba nyʋa, ta ba chobiti dɩ yie watɩ sɩba tɔŋ duune diekemba dɩ ŋaana yie siri dɩ ba ga tuoli tɔŋ ta data toriku ka yie watɩ dene wo. 10 Ta ba chɩajʋa die dɩ yallɩ tʋaŋ ka sɩɩ sɩba chɩakʋrɩtɩ tʋaŋ, ta a tʋabʋ dɩ yaa hagɩrɩŋ a baaŋ bɩagɩ mugisi vuota a tʋgɩ chɩɩtɩ anʋ. 11 Malaka dieke die dɩ gbarɩna vɔrɩgoliku die yine ba naaŋ, ta Hiiburu jabalɩkɩŋ ma ba wasa wa Abadoni, ta Giriiki jabalɩkɩŋ ma dɩaŋ ba wasa wa Apoliyoni. (Saarɩ chɩaŋ yiwo “Chʋchʋʋsɩrʋ.”)

12 Bʋmbʋŋaŋ wʋbɩakʋ tɩaŋ ga mɩŋ, ama wʋbɩatɩ bule tɩalɩna.

Yaa gamma kantaŋ dieke dɩ gʋtɩna bʋyʋaba wa ma

13 Ta malaka dieke dɩ gʋtɩna bʋyʋaba ma wa dɩ wɩɩ ʋ kantaŋ, ta maŋ wʋŋ lɔlɩŋ dɩ nyɩna salɩma koriku dieke dɩ zene Ŋmɩŋ nɩŋŋa kʋanʋa anɩɩsa diekemba dɩ sɩna sɩba yɩɩlaha ma. 14 Lɔlɩkʋ die dɩ balɩ a yɩ malaka dieke dɩ gʋtɩna bʋyʋaba ma ta pɔgɩlɩ kantana ha dɩ ʋ forisi malakasi banɩɩsa diekemba ba bɔbɩna mʋgɩ dieke ba wasɩnana Yufiretisi ma a taaŋ. 15 Ta ba forisi ba taaŋ. Ŋmɩŋ die yaala ba yiwo siri a gbarɩ saŋka gie, aŋaŋ daarɩ gie, aŋaŋ chɩɩkʋ gie aŋaŋ bini gie dɩ ʋ vaa ba kʋʋ vuota puole bʋtaa ma, kaanɩ. 16 Ta maŋ wʋŋ sojasisi diekemba dɩ jʋalɩnana duunehe bɩɩsɩŋ ta ba yi tuse tuse kɔbɩsɩ-le. 17 Ta maŋ ka gʋʋra ta daansɩ n yene duunehe aŋaŋ a jʋjʋalɩtɩŋ ta ba sɩɩ naa: duunehe jʋjʋalɩtɩŋ die dɩ yeegi jakagɩkɩ dieke dɩ ligine ba nyʋa, aŋ ka ŋmɩntɩ sɩba boliŋ ta sɩɩ sɩba jasɔbɩlɩŋmɩnɩŋ ta bɩ ŋmɩntɩ sɩba duzɔŋ; ta duunehe sikpigile dɩ nɩasɩ naachige sikpigile, ta boliŋ aŋaŋ nyusi aŋaŋ maafajiribi dɩ nyɩna a nʋa ma. 18 Ta bolibu aŋaŋ nyusisi aŋaŋ maafajiribisisi dieke die dɩ nyɩnana duunehe nʋa ma wa die dɩ kʋa vuotaŋ, puole bʋtaa ma puole kaanɩ. 19 Duunehe hagɩrɩŋ die bie wo a nʋa aŋaŋ a jʋa ma, ta jʋaha dɩ nɩasɩ nyinvuuke ta yallɩ sikpigile ta a yallɩ dʋma vuosi.

20 Ama vuodiekemba die dɩ tɩalɩna ta jabɩakʋ gie dɩ ka kʋya wa die dɩ ka va ba jɩannana ba gbaŋ gbaŋ nyɩŋnaaŋkaha jɩamɩŋ. Die ba jɩama jɩmbɩatɩ aŋaŋ bugile diekemba dɩ yine salɩma aŋaŋ salɩnyɩala aŋaŋ kʋʋŋmɩna aŋaŋ tana aŋaŋ tɩɩsɩ, nyindiekemba dɩ kana ka yese, ta ka bɩ wʋmma, yaa ta chʋŋ. 21 Vuosi mi die ka bɩ va vuosi kʋʋla, aŋaŋ daaŋ yigiŋ aŋaŋ hɔgʋkpana aŋaŋ daakpana tʋʋma, aŋaŋ gaarɩŋ.

10

Yaa gamma malaka aŋaŋ gbaŋ pilibike wɩa

1 Ka kʋaŋ chaaŋ maŋ bɩ ye malaka kpeŋkpɩɩŋ ta ʋ nyɩŋ arɩzanna ma a sʋʋna ta bɔbɩ nɩɩŋmara sɩba garɩŋ, ta nɩɩjɩbɩŋ dɩ taaŋ giliŋ ʋ sikpeŋ, ta ʋ ninechaaŋ dɩ sɩɩ sɩba ŋmɩnnɩ, ta ʋ nagɩsɩ dɩ sɩɩ sɩba zaantalɩŋ dieke dɩ dinene boliŋ. 2 Ta ʋ pɔgɩlɩ gbaŋbɔbɩbiŋ ʋ nuuŋ me ta a yuori, ta ʋ naadiigiŋ dɩ zie mʋgɩkpeŋkpɩɩŋ ma, ta ʋ naagalɩ dɩaŋ dɩ zie tɩŋgbaŋ ma, 3 ta keesi aŋaŋ lɔlɩkpɩɩŋ sɩba naachigiŋ dɩ ŋaana kʋma dene wo. Die ʋ keesine kpatɩ wa, nɩɩnatɩŋ ayʋpɔyɩ dɩaŋ dɩ natɩ a yiŋŋi. 4 Nɩɩnatɩŋkʋ kʋaŋ chaaŋ maŋ yi siri dɩ n maagɩ wudieke ʋ balala wa, ama ta wʋŋ lɔlɩŋ kaanɩ a nyɩŋ arɩzanna ma, dɩ n lɔbɩrɩ wudiekemba nɩɩnatɩŋ ayʋpɔyɩ dɩ balala wa aŋ ka bemme n sʋŋ ma ta n da maagɩ.

5 Malaka dieke die n yene ta ʋ zie mʋgɩkpɩɩrɩ aŋaŋ tɩŋgbaŋ ma wa dɩ vʋarɩ ʋ nuudiigiŋ ŋmɩŋsikpeŋ, 6 ta die huu aŋaŋ vuodieke dɩ ŋaana beri yaa gamma haahuu wo, vuodieke die dɩ naanna ŋmɩŋsikpeŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋ aŋaŋ mʋgɩkpɩɩmaha aŋaŋ nyindiekemba mana dɩ benne a ma ta baarɩ dɩ dɩ kaaŋ bɩ a yʋasɩ! 7 Ama daa dieke malaka dieke dɩ gʋtɩna bayʋpɔyɩ wa dɩ keŋ wɩɩ ʋ kantaŋ nɩŋ, Ŋmɩŋ nan keŋ nagɩ ʋ lɔbɩrɩŋ ma wʋbalɩka a tʋŋ tʋʋma aŋaŋ ka, sɩba die ʋ balla a yɩ ʋ naazʋalɩŋ, vuodiekemba dɩ yine ʋ tʋntʋntɩba wa.

8 Ta lɔlɩ dieke die n wʋnna a nyɩŋ arɩzanna ma ka bala a yɩa mɩŋ wa dɩ bɩ balɩ mɩŋ dɩ n ga a ga tuo gbaŋbɔbɩbike dieke dɩ yuorine a bie malaka dieke dɩ zene mʋgɩkpɩɩrɩ aŋaŋ tɩŋgbaŋ ma wa nuusi me.

9 Die wɩa maŋ ga malakaka jigiŋ dɩ n ga tuo gbaŋkʋ, ta ʋ balɩ mɩŋ dɩ n tuo a ŋɔbɩ, dɩ ka nan dɩ tʋa n nyuuti ma ama n nʋaŋ ma nɩŋ, ka nan dɩ nansɩ sɩba siesi.

10 Die wɩa, maŋ tuo gbaŋbɔbɩbike a ŋɔbɩ, ta ka nansɩ sɩba siesi n nʋaŋ ma, ama die ka kenne tʋgɩ n nyuuti ma saŋŋa dieke wo, ta ka tʋa. 11 Die wɩa ba balɩ mɩŋ dɩ, “Dɩ yiwo talasɩ dɩ fʋ yiŋŋi a balɩma Ŋmɩŋ wɩa a yɩma buuriŋ pam aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie naara sɩɩtɩ pam aŋaŋ maarɩŋ pam aŋaŋ naara pam.”

11

Yaa gamma siaratieliŋ bale wo wɩa

1 Womi vuoŋ dɩ nagɩ magɩsɩŋ daaŋ a yɩ mɩŋ ta balɩ mɩŋ dɩ, “Hagɩ a ga magɩsɩ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ aŋaŋ koriku ta bɩɩsɩ vuodiekemba dɩ jɩannana Ŋmɩŋ ka ma wa; 2 ama da magɩsɩ ka gbaakʋ sʋŋ dama n nagɩ yɩ wa vuodiekemba dɩ kana ka yi Juu vuosi, banɩŋ ba balla ba keŋ sɩma Ŋmɩŋ tɩka gie chɩɩtɩ baŋɩsɩ-nɩɩsa aŋaŋ ale. 3 Ama n nan keŋ tʋŋ n siaratieliŋ bale wo, ba nan yeegi bɔtʋsɩ nyiŋyeeke, a mʋʋla n wɩaha hanɩŋ daraa tusiŋ aŋaŋ kɔbɩsɩ-le aŋaŋ baŋɩsɩ-yʋaba wa ma.”

4 Siaratieliŋ bale wo yine Olivi tɩɩsɩ ale wo aŋaŋ popolisi ale wo dɩ zene Ŋmɩŋ nɩŋŋa wa; wʋnɩŋ ʋ sɩna tɩŋgbaŋka gie. 5 Ta dɩɩ yi vuoŋ dɩ mɩa dɩ ʋ yɩ ba daŋŋa, boliŋ nan nyɩŋ ba nʋa ma a chʋʋsɩ ba dataasɩ; ta vuodieke dɩ mɩnana dɩ ʋ yɩ ba daŋŋa Ŋmɩŋ nan kʋʋ wa. 6 Banɩŋ ba bɩ yaa yiko dɩ ba yigi nɩɩŋ aŋ ka da nɩɩ saŋŋa dieke ba keŋ mʋʋla Ŋmɩŋ wɩaha. Ta bɩ yaa yiko dɩ ba yi aŋ nyaaŋ tarɩgɩ a yi zɩŋ, ta bɩ yaa yiko dɩ ba vaa wahala yiri yiri pam keŋ tɩŋgbaŋka gie me saŋŋa dieke mana ba yaalala.

7 Ba keŋ mʋʋlɩ wɩaha a kpatɩ saŋŋa dieke dɔmbɩaŋ dieke dɩ benne vɔrɩgoliŋ dieke dɩ wone chɩaka nan keŋ a tuoli be aŋaŋ tɔŋ, ta nyaŋŋɩ ba ta kʋʋ ba. 8 Ta ba nyɩŋgbanɩŋ nan dɩ dʋa tɩgɩkpɩɩka siekpɩɩkʋ ma jigidieke die ba kpaasɩna ba Yɔmʋtieŋ dagarɩkʋ ma wa. Vuosi yɩ wa tɩka mi saaŋ Sodomi yaa Ijipiti. 9 Ta vuodiekemba dɩ nyɩna tɩŋgbaŋɩsɩ mana aŋaŋ buuriŋ mana aŋaŋ jabalɩkɩŋ mana aŋaŋ maarɩŋ mana ta daansa ba nyɩŋgbaŋɩsɩ daraa ataa aŋaŋ daachɩbɩŋ ta kaaŋ vaa ba guu be. 10 Ta tɩŋgbaŋka gie vuosi nan dɩ yaa sʋgɩfɩalɩŋ vuosi bale wa gie kumbu wɩa, ta ba nan keŋ lagɩŋ a laala, ta yɩa taŋ piinisi dama banɩŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩba bale womi die vaa tɩŋgbaŋka vuosi dɩ dii wahala pam. 11 Ama daraa ataa aŋaŋ daachɩbɩŋkʋ gie kʋaŋ chaaŋ, voosi dieke dɩ yɩnana miivoli dɩ nyɩŋ Ŋmɩŋ jigiŋ a keŋ juu be, ba yiŋŋi keŋ ba mɩsɩ ma ta hagɩ zie, ta ŋmaamɩŋ die dɩ faasɩ juu vuodiekemba die dɩ yene be wo. 12 Womi die Ŋmɩŋ naazʋalɩba bale wo die dɩ wʋŋ lɔlɩkpeŋkpɩɩŋ dɩ nyɩna ŋmɩŋsikpeŋ a bala yɩa ba dɩ, “Nɩ keŋ jʋalɩ giena.” Saŋka mi ba hagɩ juu nɩɩŋmara sʋŋ a jʋalɩ gara arɩzanna ma, ta ba dataasɩ dɩ jɩɩma ba. 13 Lele womi ta tɩŋgbaŋ die dɩ dɔŋ, ta tɩgɩkpɩɩka dɩ puo, puoŋ baŋ sʋŋ kaanɩ dɩ chʋʋsɩ, ta vuosi tuse ayʋpɔyɩ die dɩ kpi tɩŋgbaŋka dɔŋkʋ ma, ta ŋmaamɩŋ die dɩ juu vuotɩalɩkaha, ta ba bɩrɩ Ŋmɩŋ vuodieke dɩ benne arɩzanna ma wa saaŋ.

14 Yeye, wʋbɩa dieke dɩ gʋtɩna bule tɩanya mɩŋ, ama wʋbɩa dieke dɩ gʋtɩna bʋtaa nan keŋ lele.

Yaa gamma kantaŋ dieke dɩ gʋtɩna bʋyʋpɔyɩ wa

15 Womi malaka dieke dɩ gʋtɩna bʋyʋpɔyɩ wa die dɩ wɩa ʋ kantaŋ, ta lɔlɩkpeŋkpɩɩma dɩ bala arɩzanna ma dɩ,

“Tɩŋgbaŋka gie naarɩ mana bɩrɩŋ wa

tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ aŋaŋ ʋ Vuovʋarɩkɩŋ Masia wa sɩɩtɩ,

ta ʋ nan pɔgɩlɩ ba yaa gamma haahuu.”

16 Ta nyɩŋkʋraha baŋɩsɩ-le aŋaŋ banɩɩsa dieke dɩ kala ba naara gbaŋtɩ ma wa Ŋmɩŋ nɩŋka dɩ nan bubi a jɩama Ŋmɩŋ, 17 ta bala dɩ:

“Tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ, fʋnɩŋ vuodieke dɩ yalla hagɩrɩŋ mana

ta die beri ta ye beri wo!

Tɩ waasa fʋ dama nagɩ fʋ hagɩrɩkpeŋkpɩɩbʋ

a dii tɩŋgbaŋka gie naarɩ mɩŋ.

18 Vuodiekemba dɩ kana ka dɩa fʋ wa jɩɩwa sɩnyɩɩrɩŋ

ta fʋ sɩnyɩɩrɩŋ dɩaŋ dɩ hagɩ.

Saŋŋa tʋgɩya dɩ fʋ dii kunti sarɩya

ta tuŋ fʋ tʋntʋntɩba dɩ yine fʋ naazʋalɩba

aŋaŋ fʋ vuodiekemba mana dɩ jɩannana fʋ

vuodiekemba dɩ yine vuokpɩɩma aŋaŋ wabɩtɩ mana

ta saŋŋa bɩ tʋgɩ mɩŋ dɩ fʋ chʋʋsɩŋ vuodiekemba dɩ chʋʋsɩnana tɩŋgbaŋka!”

19 Die wɩa Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juokpeŋkpɩɩkʋ dɩ benne arɩzanna ma wa sanʋarɩ dɩ yuori, ta maŋ ye adaka dieke Ŋmɩŋ mɩraha dɩ benne wo. Mi die nɩɩnyɩgɩsɩŋ dɩ nyɩgɩsa, ta nɩɩnatɩŋ dɩ nata aŋaŋ watɩ, ta tɩŋgbaŋ dɩ dɔŋ ta nɩɩtana pam dɩ nanna.

12

Yaa gamma hɔgʋ aŋaŋ waakpɩɩbɩakʋ wɩa

1 Naa kʋaŋ chaaŋ ta dagɩkpeŋkpɩɩma dɩ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ. Hɔgʋ wʋnyɩ dɩ nagɩna ŋmɩŋ a bɔbɩ sɩba garɩŋ, ta tɩbɩ chɩɩŋ a zie, ta chɩŋmarɩsɩ baŋ-ale dɩ bie ʋ sikpeŋ me sɩba sibusi. 2 Ta hɔgʋ wa dɩ yallɩ nyuuti ta gbigi maarɩŋ ta die maarɩŋ yʋagɩbʋ dɩ vaa ʋ faasɩ kʋma.

3 Die dagɩkpeŋkpɩɩŋ kaanɩ bɩbra dɩ bɩ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ. Die waakpɩɩŋmɩnbɩaŋ dɩ keŋ nyɩŋ a yallɩ sikpigile ayʋpɔyɩ aŋaŋ yɩɩla baŋ, ta sikpegile mana dɩ bubi naara sibubisi. 4 Die ka nagɩ ka jɔŋ a datɩ chɩŋmarɩsɩsɩ puole bʋtaa ma kaanɩ a nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a nagɩ a taaŋ tɩŋgbaŋka gie me. Ta die zie hɔgʋ wa dɩ balla ʋ mɩɩrɩ wa nɩŋŋa amʋ ka nan ŋɔbɩ bʋa wa lagɩ lagɩ dɩɩ yi ʋ mɩɩrɩ wa. 5 Womi hɔgʋ wa die dɩ keŋ mɩɩrɩ Bʋadembiŋ, vuodieke dɩ balla ʋ keŋ pɔgɩlɩ buuriŋ mana aŋaŋ hagɩrɩŋ wa. Ama malaka die dɩ chɩagɩ ʋ bʋa wa a jʋalɩ ga Ŋmɩŋ jigiŋ ʋ naagbaŋkʋ ma. 6 Hɔgʋ wa dɩaŋ die dɩ chɩgɩ a ga hagɩyeŋ me, jigidieke Ŋmɩŋ dɩ wʋnsɩna a yɩ wa wa, mi ba baa ba daansɩma wa daraa tusiŋ aŋaŋ kɔbɩsɩ-le aŋaŋ baŋɩsɩ-yʋaba wa.

7 Womi die tɔŋ die dɩ nan arɩzanna ma, malakasi jakʋʋŋ wʋnyɩ ba wasɩnana Makeli aŋaŋ ʋ malakasi chanchaalɩŋ dɩ waga aŋaŋ waakpɩɩbɩakʋ, ʋ dɩaŋ ʋ waga a tuole be aŋaŋ ʋ malakasi, 8 ama die ba nyaŋŋɩ waakpɩɩbɩakʋ, ta ka yɩ wa sieŋ dɩ wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ malakasisi bemme arɩzanna ma bɩbra. 9 Die ba yagɩ waakpɩɩbɩakʋ aŋaŋ ʋ malakasisi a arɩzanna ma, wʋnɩŋ ʋ yine javʋʋkɩrɩ dieke dɩ wone beri wo ta ba wasa wa Saaŋchʋʋsɩrʋ yaa Sitaani wa ta ʋ gaama tɩŋgbaŋka gie vuosisi mana wa. Die ba nagɩ wa a taaŋ tɩŋgbaŋka gie me, wʋnɩŋ aŋaŋ ʋ malakasisi.

10 Womi die maŋ wʋŋ lɔlɩkpeŋkpɩɩŋ arɩzanna ma dɩ balala dɩ,

“Lele, tɩ Yɔmʋtieŋ Ŋmɩŋ gbatɩtaanɩŋ,

aŋaŋ ʋ hagɩrɩŋ aŋaŋ ʋ naarɩ aŋaŋ ʋ Vuovʋarɩkɩŋ Masia wa yiko wa keŋ mɩŋ.

Dama ba vʋarɩ Sitaani vuodieke die dɩ galɩnnana tɩ nɩmballɩ

Ŋmɩŋ nɩŋŋa yuŋ aŋaŋ ŋmɩntʋasɩ a taaŋ mɩŋ.

11 Yiipɔlɩka zɩmbʋ aŋaŋ ʋ wusie dieke ba mʋʋlɩna wɩa ba nyaŋŋɩ Sitaani,

ta ka chiili ba miivoli wɩa ta die yi siri

dɩ ba kpi dɩɩ yi kuŋ dɩ keŋ ba ma.

12 Die wɩa, nɩnɩŋ vuodiekemba mana dɩ benne arɩzanna ma yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ.

Ama tɩŋgbaŋka gie vuosi aŋaŋ vuodiekemba dɩ benne mʋgɩkpɩɩrɩ ma wa wʋbɩaŋ bie nɩ ma,

dama Sitaani keŋ sʋʋŋ wa nɩ jigiŋ,

ta suuli aŋaŋ sɩnyɩɩrɩkpeŋkpɩɩŋ,

dama ʋ sɩba dɩ ʋ saŋŋa ka bɩ dala.”

13 Die waakpɩɩbɩakʋ dɩ mɩŋŋɩna dɩ ba vʋarɩ wa mɩŋ a taaŋ tɩŋgbaŋka gie me wo, ʋ piili a dɩ hɔgʋ dieke dɩ mɩɩrɩna bʋadembike dɩ ʋ yigi wo. 14 Ta Ŋmɩŋ dɩ nagɩ kpalɩgɩkpeŋkpɩɩŋ chobiti ale a yɩ hɔgʋ wa dɩ yugi ga ta va waakpɩɩbɩakʋ, a ga jigidieke ʋ wʋnsɩna yɩ wa hagɩyeŋ me wo, mi ba nan dɩ daansa wa a ga tʋgɩ bɩna ataa aŋaŋ chɩbɩŋ, ta gbarɩ wa amʋ waakpɩɩbɩakʋ kaaŋ tʋgɩ wa. 15 Womi die waakpɩɩbɩakʋ die dɩ tɩɩrɩ nyaakpɩɩŋ a nyɩŋ ka nʋaŋ ma sɩba mʋgɩŋ nyaaŋ dɩ bʋ dii hɔgʋ wa. 16 Ama ta tɩŋgbaŋka dɩ suŋŋi hɔgʋ wa ta yuori a nyuu nyaaŋ dieke dɩ nyɩnna waakpɩɩbɩakʋ nʋarɩ ma wa. 17 Ta waakpɩɩbɩakʋ sɩnyɩɩrɩŋ dɩ hagɩ aŋaŋ hɔgʋ wa pam, ta ga dɩ ʋ wagɩ aŋaŋ hɔgʋ wa buuri dieke dɩ tɩalɩna ta dɩ Ŋmɩŋ mɩraha ta pɔgɩlɩ Masia wʋvɩɩnaha. 18 Ta die ga zie mʋgɩkpeŋkpɩɩkʋ kʋanʋaŋ.

13

Yaa gamma haagɩŋ dɔmbɩatɩ ale wo wɩa

1 Ta maŋ ye haagɩŋ dɔmbɩatɩ dɩ nyɩnna mʋgɩkpeŋkpɩɩŋ ma, ta yaa yɩɩla baŋ aŋaŋ sikpigile ayʋpɔyɩ, ta naarasibubisi dɩ bubi yɩɩlaha mana, ta saara diekemba dɩ zɩanana Ŋmɩŋ dɩ maagɩ a diisi ka sikpigilehe me. 2 Haagɩŋ dɔmbɩaŋ dieke n yene wo dɩ sɩɩ sɩba gbaanchʋŋ ta yallɩ naayɩbɩwagɩtɩ, ta ka nʋaŋ dɩ sɩɩ sɩba naachigiŋ nʋaŋ. Die waakpɩɩbɩakʋ dɩ yɩ haagɩŋ dɔmbɩakʋ ka hagɩrɩŋ aŋaŋ ka naagbanɩŋ aŋaŋ ka yiko dieke dɩ dala wa. 3 Ta haagɩŋ dɔmbɩakʋ sikpigilehe kaanɩ dɩ sɩɩ sɩba ba chɩaka mɩŋ, ama ka kʋjagɩrɩ dɩ kpi. Ta die dɩ yi tɩŋgbaŋka vuosi mana mamachi, die ba dɩ haagɩŋ dɔmbɩakʋ kʋaŋ. 4 Die vuosi mana dɩ jɩama waakpɩɩbɩakʋ dama ʋ nagɩ wa ʋ yiko a yɩ haagɩŋ dɔmbɩakʋ ta bɩ jɩama haagɩŋ dɔmbɩakʋ gbaŋ ta bala dɩ, “Mɩnɩa hagɩrɩŋ sɩna sɩba haagɩŋ dɔmbɩakʋ gie? Ta mɩnɩa baaŋ bɩagɩ a wagɩ aŋaŋ haagɩŋ dɔmbɩakʋ gie?”

5 Ta Ŋmɩŋ dɩ yɩ haagɩŋ dɔmbɩakʋ gie sieŋ ʋ bala aŋaŋ kalinbaani ta zɩa wʋnɩŋ Ŋmɩŋ; ta ʋ bɩ yɩ ka yiko a ga tʋgɩ chɩɩtɩ baŋɩsɩ-nɩɩsa aŋaŋ ale. 6 Ta ka piili a bala a zɩa Ŋmɩŋ aŋaŋ ʋ saaŋ aŋaŋ jigidieke ʋ benne wo aŋaŋ vuodiekemba mana dɩ benne arɩzanna ma wa. 7 Ta bɩ yɩ ka sieŋ dɩ ka wagɩ aŋaŋ wʋnɩŋ Ŋmɩŋ vuosi ta nyaŋŋɩ ba, ta bɩ yɩ ka yiko dɩ ka sɩma maarɩŋ mana aŋaŋ buuriŋ mana aŋaŋ jabalɩkɩŋ mana aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie vuosi yiri yiri mana. 8 Vuodiekemba mana dɩ benne tɩŋgbaŋka gie me ta ba saara dɩ ka maagɩ a yi miivoli gbaŋkʋ ma saŋŋa dieke ba yene ka naaŋ tɩŋgbaŋka gie wo, banɩŋ ba nan jɩaŋ haagɩŋ dɔmbɩakʋ gie. Miivoli gbaŋkʋ gie yine Yiipɔlɩ dieke die ba kʋna wa sɩɩtɩ.

9 Die wɩa, vuodieke dɩ yalla tɩba wʋmma. 10 Vuodieke Ŋmɩŋ dɩ ziene dɩ ʋ nan yi yɔmʋ, ʋ nan seŋ yi yɔmʋ. Ta vuodieke dɩaŋ Ŋmɩŋ dɩ ziene dɩ ba nan kʋʋ wa aŋaŋ takoobi, ba nan seŋ kʋʋ wa aŋaŋ takoobi. Die wɩa, Ŋmɩŋ vuosi mʋ ba yallɩma hanɩa ta faasɩ yallɩma yada aŋaŋ Ŋmɩŋ.

Haagɩŋ dɔmbɩaŋ dieke dɩ nyɩnna tɩŋgbaŋ ma wɩa

11 Naa kʋaŋ chaaŋ maŋ bɩ ye haagɩŋ dɔmbɩaŋ kaanɩ dɩ nyɩnna tɩŋgbaŋ a keŋ jʋala, ta yaa yɩɩla ale sɩba Yiipɔlɩ yɩɩla, ta bala wɩa ta ʋ lɔlɩŋ dɩ sɩɩ sɩba waakpɩɩbɩaŋ. 12 Ta die zie haagɩŋ bʋmbʋŋaŋ dɔmbɩakʋ nɩŋŋa, ta die nagɩ haagɩŋ bʋmbʋŋaŋ dɔmbɩakʋ yiko dieke dɩ dala wa, ta mugisi tɩŋgbaŋka gie vuosi mana dɩ ba jɩama haagɩŋ bʋmbʋŋaŋ dɔmbɩakʋ dieke die dɩ yene daŋŋa ta kʋjagɩrɩ dɩ kpi wo. 13 Ta haagɩŋ dɔmbɩakʋ dieke die dɩ gʋtɩna bule wo die dɩ tʋŋ mamachi tʋnkpɩɩma, ta vaa boliŋ dɩ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a sʋʋŋ tɩŋgbaŋ vuotamba mana nine me. 14 Ŋmɩŋ die dɩ yɩna wa hagɩrɩŋ ʋ tʋma mamachi wɩaha haagɩŋ bʋmbʋŋaŋ dɔmbɩakʋ nɩŋŋa wɩa, ʋ gaama tɩŋgbaŋka vuosi ta die balɩ ba dɩ ba mɩɩ buuŋ aŋ ka sɩmma sɩba haagɩŋ dɔmbɩakʋ dieke dɩ yene takoobi daŋŋa ama ta ka kpie wo. 15 Ta Ŋmɩŋ die dɩ yɩ haagɩŋ dɔmbɩakʋ dieke dɩ gʋtɩna bule wo hagɩrɩŋ ʋ bɩagɩ voosi miivoli a yɩ buu dieke dɩ sɩna sɩba bʋmbʋŋaŋ haagɩrɩ dɔmbɩakʋ, ta buubu dɩ bɩagɩ bala wɩa, ta kʋʋ vuodiekemba mana dɩ kana ka saagɩ jɩama ka wa. 16 Die ka mugisi vuoŋ mana, vuodiekemba dɩ yine wabɩtɩ aŋaŋ vuokpɩɩma, aŋaŋ nyintitieliŋ aŋaŋ zɔɔlɩntieliŋ, aŋaŋ vuodiekemba dɩ benne ba dʋŋŋʋ aŋaŋ yɔŋɩsɩ, dɩ ba tuo magɩlɩŋ ba nuudiigiŋ me yaa die me. 17 Vuodieke nɩŋ mana die dɩ wone magɩlɩkʋ gie, ʋ kaaŋ bɩagɩ daa jaaŋ yaa a yaalɩ jaaŋ; magɩlɩkʋ die yiwo haagɩŋ dɔmbɩatɩ saaŋ yaa bɩɩsɩŋ dieke dɩ zene ʋ saarɩ naŋ ma.

18 Sie fʋ yallɩma yɩaŋ ta ye sɩmma haagɩŋ dɔmbɩakʋ gie bɩɩsɩŋ dɩ yine ʋ saarɩ chɩaŋ. Vuodieke nɩŋ dɩ yalla sɩbɩŋ yilime ta sɩmma haagɩŋ dɔmbɩakʋ gie bɩɩsɩkʋ chɩaŋ, dama bɩɩsɩkʋ gie zie wo vuoŋ saaŋ naŋ ma. Bɩɩsɩkʋ gie yiwo kɔbɩsɩ-yʋaba aŋaŋ baŋɩsɩ-yʋaba aŋaŋ ayʋaba.

14

Yiipɔlɩka aŋaŋ ʋ vuosi wɩa

1 Naa kʋaŋ chaaŋ maŋ bɩ ye Yiipɔlɩka dɩ zene Zayɔni kunkogiri me aŋaŋ vuosi tuse kɔbɩga aŋaŋ tuse baŋɩsɩ-nɩɩsa aŋaŋ tuse anɩɩsa, ta ba maagɩ wʋnɩŋ Yiipɔlɩka aŋaŋ ʋ Chɔɔŋ wa saara a diisi ba die me. 2 Die maŋ wʋŋ lɔlɩŋ dɩ nyɩnna arɩzanna ma a dɔma sɩba nyaakpɩɩŋ dɩ palala, ta bɩ nata sɩba nɩɩnatɩŋ. Ta bɩ dɔma sɩba goojinɩgɩrʋ dɩ ŋaana nɩga ʋ goojii ka kʋma dene wo. 3 Die vuosi tuse kɔbɩga aŋaŋ tuse baŋɩsɩ-nɩɩsa aŋaŋ tuse anɩɩsa wa die dɩ zie naagbaŋkʋ aŋaŋ nyinvugiti anɩɩsa wa aŋaŋ nyɩŋkʋraha nɩŋŋa ta chɩa yɩlɩhaalɩ dieke vuoŋ dɩ kana kaaŋ bɩagɩ bʋgɩrɩ, ntaala banɩŋ vuodiekemba dɩ yene gbatɩtaanɩŋ a nyɩŋ tɩŋgbaŋka gie me wo. 4 Banɩŋ ba yine dembi diekemba dɩ mɩŋŋɩna pɔgɩlɩ ba gbaŋ ta ka yi hɔgʋkpana tʋʋma aŋaŋ hɔgʋba, banɩŋ ba yiwo kasɩ. Banɩŋ ba dɩna Yiipɔlɩka jigidieke mana ʋ ganana, banɩŋ ba yine vuodiekemba Ŋmɩŋ dɩ gbatɩna taaŋ a nyɩŋ vuota sʋŋ ta yi bʋmbʋŋaŋ vuodiekemba wʋnɩŋ Ŋmɩŋ aŋaŋ Yiipɔlɩka dɩ tuone. 5 Banɩŋ ba ka chɩba ŋmɩnchɩbɩsɩ, ta bɩ wo bɩaŋ.

Malakasi bataa wa wɩa

6 Womi die maŋ bɩ ye malaka wʋnyɩ dɩ hagɩna a bie ŋmɩŋsikpeŋ saasaa ta yaa wʋvɩɩŋ dieke dɩ wone kpatɩkʋ dɩ ʋ ga mʋʋlɩ a yɩ vuodiekemba mana dɩ bene tɩŋgbaŋka gie me, aŋaŋ vuota yiri yiri mana aŋaŋ maarɩŋ mana aŋaŋ jabalɩkɩŋ mana aŋaŋ buuriŋ mana. 7 Ta die bala aŋaŋ lɔlɩkpɩɩŋ dɩ, “Nɩ chɩgɩma Ŋmɩŋ ta bɩrɩma ʋ saaŋ. Dama saŋŋa tʋgɩya mɩŋ dɩ ʋ dii tɩŋgbaŋka gie vuosi mana sarɩya. Nɩ jɩama wa, wʋnɩŋ ʋ naanna arɩzanna aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie aŋaŋ mʋgʋkpɩɩrɩ aŋaŋ nyaatɩ mana.”

8 Die bʋmbʋŋaŋ malakaka dɩ tɩanna a ga wa, die malaka dieke dɩ gʋtɩna bule wo dɩaŋ dɩ keŋ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a bala dɩ, “Babiloni, tɩgɩkpɩɩka nanya mɩŋ, die ʋ vaa wa vuota buuriŋ mana dɩ tʋŋ dɩgɩntɩ tʋʋma, die wɩa Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩŋ dɩ hagɩ ʋ ma.”

9 Ta malaka dieke dɩ gʋtɩna bʋtaa wa ma die dɩ balɩ aŋaŋ lɔlɩkpeŋkpɩɩŋ dɩ, “Vuodiekemba dɩ jɩanna haagɩŋ dɔmbɩakʋ aŋaŋ buubu dieke dɩ yine ka nɩasɩŋ wa ta tuo magɩlɩkʋ ba die me yaa ba nuuŋ me wo, 10 Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩŋ nan keŋ ba ma, ʋ sɩnyɩɩrɩ dieke dɩ sɩna sɩba daahagɩrɩ dieke ba sitine yi kpalɩ ma, ta ba nan bɩ a dii wahala boli dieke dɩ dinene sɩba maafa jiribi ma, Ŋmɩŋ malakasi aŋaŋ Yiipɔlɩka nɩŋŋa. 11 Bolibu dɩ jʋnana ba wa nyusi nan dɩ jʋalɩ gara ŋmɩŋsikpeŋ yaa gamma haahuu. Vuodiekemba dɩ jɩanna haagɩŋ dɔmbɩakʋ aŋaŋ buubu dieke dɩ yine ka nɩasɩŋ ta yaa magɩlɩ dieke dɩ yine ʋ saarɩ nan dɩ die wahala yuŋ aŋaŋ ŋmɩntʋasɩ.”

12 Die wɩa, dɩ vɩɩna dɩ Ŋmɩŋ vuodiekemba dɩ tune ʋ nʋarɩ ta yi Yisa yada wa yallɩma hanɩa.

13 Womi maŋ bɩ wʋŋ lɔlɩŋ dɩ nyɩnna arɩzanna ma a bala dɩ, “Maagɩ naa; a nyɩŋ jinne yaa gamma sʋgɩfɩalɩŋ bie vuodiekemba dɩ kpine tɩ Yɔmʋtieŋ tʋʋma wɩa.” Ta Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ yiŋŋi balɩ dɩ, “Wusie, ba nan ye voosiŋ a nyɩŋ ba tʋnkpɩɩma ma dama ba tʋʋmaha nyʋarɩ nan dɩ dɩ ba.”

Yaa gamma tɩŋgbaŋka gie gobiŋ wɩa

14 Die maŋ bɩ daansɩ a ye nɩɩŋmayɩalɩŋ, ta vuoŋ dɩ sɩɩ sɩba Vuota Bʋa a kalɩ ka ma, ta bubi salɩma naala sibubiŋ, ta pɔgɩlɩ gotige diikiŋ ʋ nuuŋ me. 15 Womi malaka kaanɩ dɩ keŋ nyɩŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juodieke dɩ benne arɩzanna ma wa, a wa vuodieke dɩ kala nɩɩŋmaakʋ sikpeku aŋaŋ lɔlɩkpɩɩŋ a bala dɩ, “Nagɩ fʋ gotige a gobi dama saŋŋa dieke dɩ mʋna wa keŋye mɩŋ, dama tɩŋgbaŋka biye mɩŋ aŋaŋ gobiŋ.” 16 Die vuodieke dɩ kala nɩɩŋmaakʋ ma wa dɩ nagɩ ʋ gotige a gobi tɩŋgbaŋka.

17 Ta maŋ bɩ ye malaka kaanɩ dɩ nyɩnna Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juodieke dɩ benne arɩzanna ma wa a keŋ nyɩŋ, ʋ gbaŋ ʋ pɔgɩlɩ gotige diikiŋ.

18 Saŋka mi maŋ ye malaka dieke dɩ yine bolibu jakʋʋrɩ dɩ nyɩnna koriku jigiŋ ta wa malaka dieke dɩ yalla gotige diikiri aŋaŋ lɔlɩkpɩɩŋ a balɩ wa dɩ, “Nagɩ fʋ gotige a kpaa tɩŋgbaŋka gie nyɩŋnyɩŋka mana dama a ŋmɩntɩya mɩŋ.” 19 Die wɩa, malakaka die dɩ nagɩ ʋ gotige a kpaa tɩŋgbaŋka nyɩŋnyɩŋkaha mana, a nagɩ a taaŋ vɔrɩ dieke ba ŋmʋna nyɩŋnyɩŋkaha nyaabʋ a yie wo. Vɔrɩkʋ gie yine Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩŋ dagɩtɩ. 20 Die ba ŋmʋʋ nyɩŋnyɩŋkaha nyaabʋ tɩka kʋanʋaŋ, ta zɩŋ dɩ nyɩŋ jigidieke ba ŋmʋnana nyɩŋnyɩŋkaha a palɩ die a ga tʋgɩ sɩba malisi kɔbɩsɩ-le, ta ka goliŋ dɩ nan tʋgɩ naŋ magɩsɩŋ bʋnʋ.

15

Yaa gamma malakasi aŋaŋ kpatɩŋ wahala yiri yiri wo wɩa

1 Die maŋ bɩ ye mamachi dagɩkpeŋkpɩɩma ŋmɩŋsikpeŋ. Die malakasi ayʋpɔyɩ dɩ pɔgɩlɩ wahala yiri yiri ayʋpɔyɩ, hanɩŋ wahalaha mi yine Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩŋ kpatɩŋ.

2 Ta die bɩ ye jaaŋ dɩ sɩna sɩba mʋgɩkpɩɩŋ ta chaaŋ sɩba nyaasɩga a lagɩŋ aŋaŋ boliŋ. Ta bɩ ye vuodiekemba dɩ nyaŋŋɩna haagɩŋ dɔmbɩakʋ aŋaŋ ka buu dieke dɩ nɩasɩna ka wa, aŋaŋ bɩɩsɩ dieke dɩ yine ʋ saarɩ, ta ba zie mʋgɩkpɩɩrɩ dɩ sɩna sɩba nyaasɩga kʋanʋaŋ, a pɔgɩlɩ goojii diekemba Ŋmɩŋ dɩ nagɩna a yɩ wa, 3 ta chɩa yɩlɩ dieke Ŋmɩŋ tʋntʋntʋ Mosisi aŋaŋ Yiipɔlɩka dɩ chɩana wa dɩ:

“Tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yalla hagɩrɩŋ mana

fʋ tʋʋma yiwo tʋnkpɩɩma ta bɩ yi mamachi

Yiwo buuriŋ mana naakpɩɩŋ

ta fʋ sieti mana dɩ vɩɩna ta yi wusie.

4 Tɩ Yɔmʋtieŋ, mɩnɩa benne ta kaaŋ dɩ chɩga fʋ?

Yaa ta kaaŋ bɩ kɔtɩ fʋ saaŋ?

Dama fʋ nyɩɩna ma fʋ yine kasɩ.

Buuriŋ mana nan keŋ a jɩaŋ fʋ

dama vuoŋ mana ye fʋ tʋnvɩɩnaha mɩŋ.”

5 Naa kʋaŋ chaaŋ maŋ bɩ ye Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juodieke dɩ benne arɩzanna ma wa dɩ yuorine ta Ŋmɩŋ vɩɩŋ dɩ bie ka ma. 6 Womi malakasi ayʋpɔyɩ diekemba dɩ pɔgɩlɩna wahala yiri yiri ayʋpɔyɩ wa dɩ keŋ nyɩŋ Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku me, ta yeegi nyiŋyeekiyɩala diekemba dɩ wone dɩgɩntɩ, ta nagɩ salɩma kirisa a bɔbɩ ba nyʋa. 7 Womi nyinvugiti anɩɩsa wa kaanɩ dɩ nagɩ salɩma tɩmbala ayʋpɔyɩ a yɩ malakasi bayʋpɔyɩ wa; ta Ŋmɩŋ vuodieke dɩ benne yaa gamma haahuu wo sɩnyɩɩrɩŋ dɩ suuli tɩmbalaha. 8 Ta Ŋmɩŋ chaankpeŋkpɩɩŋ aŋaŋ ʋ hagɩrɩŋ dɩ yi nyusi dɩ suuli jɩamɩŋ juoku, ta vuoŋ ka bɩagɩ juu mi a ga tʋgɩ saŋŋa dieke wahala yiri yiri ayʋpɔyɩ dieke malakasi bayʋpɔyɩ dɩ pɔgɩlɩna wa dɩ kenne kpatɩ.

16

Tɩmbala diekemba dɩ yalla Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩbʋ wɩa

1 Die maŋ bɩ wʋŋ lɔlɩkpɩɩŋ dɩ nyɩnna Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoku me a bala a yɩa malakasi ayʋpɔyɩ wa dɩ, “Nɩ gamma a ga siti Ŋmɩŋ sɩnyɩɩrɩ dieke dɩ benne tɩmbala ayʋpɔyɩ wa ma a taaŋ tɩŋgbaŋka ma.”

2 Die bʋmbʋŋaŋ malakaka dɩ ga a siti jadieke dɩ benne ʋ tɩmbalɩ ma wa a taaŋ tɩŋgbaŋka ma, ta kʋjagɩbɩatɩ dieke dɩ yʋagɩna pam die dɩ yigi vuodiekemba dɩ yalla haagɩŋ dɔmbɩakʋ magɩlɩkʋ, aŋaŋ vuodiekemba dɩ jɩanna buubu dieke dɩ yine ka nɩasɩkʋ.

3 Malaka dieke die dɩ gʋtɩna bule wo dɩaŋ dɩ ga siti jadieke dɩ benne ka tɩmbalɩ ma wa a yi nyaakpɩɩbʋ ma nyaabʋ die dɩ bɩrɩŋ zɩŋ sɩba vuota kpiikiŋ zɩŋ, ta nyinvugiti mana die dɩ benne nyaakpɩɩbʋ ma wa die dɩ kpi.

4 Malaka dieke dɩ gʋtɩna bʋtaa wa dɩ ga siti jadieke dɩ benne ka tɩmbalɩ ma wa a yi mʋga aŋaŋ bulusi nyaatɩ ma, a nyaatɩ mana die dɩ bɩrɩŋ zɩŋ. 5 Ta die maŋ wʋŋ malaka dieke dɩ yalla nyaatɩ hagɩrɩbʋ dɩ bala dɩ,

“Tɩ Yɔmʋtieŋ, sʋgɩyɩalɩntieŋ,

fʋnɩŋ vuodieke dɩ benne, ta die beri wo fʋ sarɩyaka gie tʋgɩsɩya mɩŋ,

6 dama ba kʋʋ wa fʋ vuosi aŋaŋ fʋ naazʋalɩŋ wɩa

fʋ nagɩ zɩŋ yɩa ba dɩ ba nyuu.

Kanɩŋ ka mʋna ba.”

7 Womi maŋ bɩ wʋŋ lɔlɩŋ dɩ nyɩnna koriku me a bala dɩ,

“Tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yalla hagɩrɩŋ mana,

fʋ sarɩyaka gie yiwo wusie,

ta yi wudieke dɩ tʋgɩsɩna.”

8 Malaka dieke dɩ gʋtɩna bʋnɩɩsa wa dɩaŋ dɩ siti jadieke dɩ benne ʋ tɩmbalɩ ma wa a diisi ŋmɩŋ ma, a yɩ ka hagɩrɩŋ dɩ ka tuulibu jʋma vuota sɩba boliŋ. 9 Die ŋmɩnnɩ tuulibu dɩ faasɩ jʋa ba sɩba boliŋ, ta ba piili a zɩa Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yalla wahala yiri yiri he gie hagɩrɩbʋ saaŋ ama ta die zeti dɩ ba tarɩgɩ ta yɩ wa jɩlɩma.

10 Malaka dieke dɩ gʋtɩna bʋnʋ wa dɩaŋ dɩ siti jadieke dɩ benne ʋ tɩmbalɩ ma a yi haagɩŋ dɔmbɩakʋ naagbaŋkʋ ma, ta dɔmbɩakʋ naarɩ sɩɩtɩ mana die dɩ sibi lɩmm ta vuotamba die dɩ ŋɔba nyɩna yʋagɩbʋ wɩa, 11 ta die bɩ zɩa Ŋmɩŋ vuodieke dɩ benne arɩzanna ma wa, ba yʋagɩbʋ aŋaŋ kʋjagaha wɩa, ama ta die zeti dɩ ba chɩgɩ a nyɩŋ ba tʋntʋmbɩatɩ ma.

12 Womi malaka dieke dɩ gʋtɩna bʋyʋaba wa dɩaŋ dɩ ga siti jadieke dɩ benne ʋ tɩmbalɩ ma wa a taaŋ mʋgɩkpɩɩŋ dieke ba wasɩnana Yufiretisi wo me, bʋ nyaabʋ mana die dɩ hɔɔsɩ a dʋaŋ sieŋ amʋ naakpɩɩŋ diekemba dɩ bala ba nyɩŋ ŋmɩŋ pɔsɩŋ chaaŋ a keŋ wo nan bɩagɩ atɩaŋ. 13 Mi maŋ ye haalɩbɩatɩ ataa dɩ sɩna sɩba bʋntʋra, a nyɩna waakpɩɩbɩakʋ aŋaŋ haagɩŋ dɔmbɩakʋ, aŋaŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ naazʋa wa nʋa ma. 14 A yiwo haalɩbɩatɩ diekemba dɩ yinene mamachi tʋʋma ta nyɩŋ gara tɩŋgbaŋka gie naara mana jigiŋ, ta lagɩma ba dɩ ba tuoli tɔmbʋ, tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ, vuodieke dɩ yalla hagɩrɩbʋ mana wa daakpeŋkpɩɩka daarɩ.

15 Ta Yisa Masia dɩ baarɩ dɩ, “Mbaa ŋaaŋ, n kieŋ sɩba gaarʋ dɩ ŋaana kieŋ dene wo. Ama sʋgɩfɩalɩŋ bie vuodiekemba dɩ gbarɩna ta bɔbɩ ba garɩtɩ amʋ ba kaaŋ chʋŋ yɔrɩ aŋ vuosi ye ba viivi.”

16 Die haalɩbɩatɩtɩ dɩ lagɩsɩ naalɩba mana a yaa ba ga jigidieke Izara vuosi dɩ wasɩnana Amagidoni wa.

17 Womi die malaka dieke dɩ gʋtɩna bʋyʋpɔyɩ dɩaŋ dɩ siti jadieke dɩ benne ʋ tɩmbalɩ ma wa a taaŋ bʋlɔgɩsɩŋ ma, ta lɔlɩkpeŋkpɩɩŋ die dɩ nyɩŋ naagbanɩŋ dieke dɩ bene Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juodieke dɩ benne arɩzanna ma wa a bala dɩ, “Dɩ yi a kpatɩ mɩŋ.” 18 Ta nɩɩnyɩgɩsɩŋ dɩ nyɩgɩsa ta nɩɩnatɩŋ dɩ nata ta tɩŋgbaŋka dɩ faasɩ dɔma. A nyɩŋ saŋŋa dieke Ŋmɩŋ dɩ naanna vuota, kanɩŋ tɩŋgbaŋ dɔŋkʋ mi ye ka dɔŋya. 19 Tɩŋgbaŋka dɔŋkʋ die dɩ vaa tɩgɩkpɩɩka dɩ puo bʋtaa, ta chʋʋsɩ tɩgɩkpɩɩmaha mana dɩ bene tɩŋgbaŋka gie me wo. Ama Ŋmɩŋ die ka daaŋ Babiloni tɩgɩkpɩɩka wʋbɩatɩ wɩa, ta vaa ka nyuu daaŋ dieke dɩ yine ʋ sɩnyɩɩrɩŋ daabʋ ta bie nyaaŋchibike me wo. 20 Ta tɩŋgbaŋ diekemba nyaatɩ dɩ giline wo dɩ bɩa ta tana mana dɩaŋ dɩ bɩa. 21 Ta nɩɩtaŋkpɩɩŋ diekemba a kaanɩ dʋnsɩŋ dɩ baa nan dɩ sɩɩ sɩba nɩɩŋ dʋnsɩŋ die dɩ nyɩŋ ŋmɩŋsikpeŋ a keŋ nan vuotaŋ ma, die ba zɩa Ŋmɩŋ nɩɩtaŋkpɩɩmaha die dɩ nanna ba ma wɩa, dama die wahalaka die faasɩ dala mɩŋ.

17

Hɔgʋ wa aŋaŋ haagɩŋ dɔmbɩakʋ wɩa

1 Womi malakasi ayʋpɔyɩ wa die dɩ pɔgɩlɩna tɩmbala ayʋpɔyɩ wa wʋnyɩ dɩ nyɩŋ arɩzanna ma a keŋ balɩ mɩŋ dɩ, “Keŋ aŋ n dagɩ fʋ Ŋmɩŋ dɩ balla ʋ keŋ datɩ hɔgʋ dieke dɩ dʋagɩnana dembisi tɩbɩŋ dene. Wʋnɩŋ ʋ yine tɩgɩkpɩɩŋ dieke dɩ gbigine mʋga pam wa. 2 Ta naalɩba dɩ yi dɩgɩntɩ tʋʋma aŋaŋ wa wa, ta tɩŋgbaŋka gie vuosisi mana dɩ nyuu ʋ dɩgɩntɩ tʋʋmaha dɩ sɩna sɩba daabʋ a bugi.”

3 Die Ŋmɩŋ Halɩkasɩka dɩ hagɩ n ma ta malakaka dɩ nagɩ mɩŋ a ga haagɩyeŋ me, mi die maŋ ye hɔgʋ dɩ kalla haagɩŋ dɔmbɩakʋ ma ta saaŋ diekemba dɩ zɩanana Ŋmɩŋ saarɩ dɩ maagɩ a diisi ka nyɩŋgbanɩŋ mana ma, ta ka yaa sikpigile ayʋpɔyɩ aŋaŋ yɩɩla baŋ. 4 Hɔgʋ wa die yeegi wo nyinyeeki ŋmɩna, ta yeegi salɩma nyinti aŋaŋ leeti yiri yiri, ta pɔgɩlɩ salɩma nyaaŋchibiŋ ʋ nuuŋ me ka suuli aŋaŋ ʋ dɩgɩntɩ tʋʋmaha aŋaŋ nyindiekemba dɩ nyʋʋgɩna Ŋmɩŋ jigiŋ. 5 Ta ba maagɩ saaŋ dieke vuoŋ dɩ kana ka sɩba ka chɩaŋ a diisi ʋ diiŋ me dɩ,

Tɩgɩkpeŋkpɩɩŋ Babiloni,

Hɔgʋ Diekemba Dɩ Yinene Daakpana Tʋʋma

Aŋaŋ Tɩŋgbaŋka Gie Nyindiekemba Dɩ Nyʋʋgɩnana

Ŋmɩŋ Jigiŋ Wo NuŊ.

6 Ta maŋ ye ta hɔgʋ wa nyu wo Ŋmɩŋ vuodiekemba die dɩ yine Yisa yada ta vuosi dɩ kʋʋ ba wa zɩŋ a bugi.

Die n yene wo wo, die dɩ yi mɩŋ mamachi pam. 7 Womi malakaka dɩ pɩasɩ mɩŋ dɩ “Bɩa wɩa dɩ yi fʋ mamachi? N nan dagɩ fʋ hɔgʋ wa aŋaŋ haagɩŋ dɔmbɩakʋ ʋ jʋalɩna wa ta ka yaa sikpigile ayʋpɔyɩ aŋaŋ yɩɩla baŋ ka chɩaŋ dɩ sɩna die. 8 Haagɩŋ dɔmbɩakʋ dieke fʋ yene wo die bie wo ka mɩsɩ ma ama lele ka kpiye mɩŋ. Ka nan hagɩ a nyɩŋ vɔrɩgoli dieke dɩ wone kpatɩkʋ, ta nan ga jigidieke Ŋmɩŋ dɩ balla ʋ chʋʋsɩ ka wa. Ta dɩ nan yi vuodiekemba mana Ŋmɩŋ dɩ kana ka maagɩ ba saara a yi miivoli gbaŋkʋ ma ta ye naaŋ tɩŋgbaŋka gie wo mamachi ba keŋ ye haagɩŋ dɔmbɩakʋ. Dama die ka bie wo ka mɩsɩ ma ta keŋ kpi, ama ka nan yiŋŋi keŋ ka mɩsɩ ma.

9 “Wɩɩrɩ gie yaala yɩaŋ aŋaŋ sɩbɩŋ. Sikpigile ayʋpɔyɩ wa zie a yɩ wa kunkoge ayʋpɔyɩ diekemba hɔgʋ wa dɩ kalla a ma wa, ta bɩ zie a yɩ naalɩŋ bayʋpɔyɩ, 10 ta ba banʋ dɩ kpi, ta vuodieke dɩ gʋtɩna bayʋaba wa yine naaŋ lele, ta vuodieke dɩ kpatɩna kʋaka ye ka dii naarɩ ama ʋ nan keŋ dii, ta ʋ naarɩ kaaŋ yʋasɩ. 11 Ta haagɩŋ dɔmbɩakʋ dieke die dɩ benne ka mɩsɩ ma ta keŋ kpi wo yiwo naaŋ dieke dɩ gʋtɩna bʋnɩɩŋ ta yi naalɩŋ bayʋpɔyɩ wa wʋnyɩ ta ʋ dɩaŋ nan keŋ a ga jigidieke ba bala ba chʋʋsɩ wa jigiŋ.

12 “Yɩɩla baŋ dieke fʋ yene wo zie a yɩ wa naalɩŋ baŋ ama ba ye ka dii naarɩ, ama banɩŋ aŋaŋ haagɩŋ dɔmbɩakʋ nan keŋ lagɩŋ a dii naarɩ a yʋasɩ saŋŋa bɩta. 13 Naalɩŋ baŋ wa gie nan keŋ yi nʋabalɩmɩŋ, ta nagɩ ba hagɩrɩbʋ aŋaŋ ba yikoke mana a yɩ haagɩŋ dɔmbɩakʋ. 14 Ba nan keŋ wagɩ aŋaŋ Yiipɔlɩka, ama Yiipɔlɩka aŋaŋ ʋ dɩdɩɩsɩrɩ diekemba Ŋmɩŋ dɩ wana ta vʋarɩ ba ta ba yi wo yada wa nan nyaŋŋɩ ba. Dama wʋnɩŋ ʋ yine Yɔmʋtieliŋ dɩaŋ Yɔmʋtieŋ ta yi naalɩŋ dɩaŋ Naaŋ.”

15 Ta malakaka dɩ bɩ a balɩ a yɩ mɩŋ dɩ, “Nyaatɩtɩ fʋ yene wo ta hɔgʋ dieke dɩ tʋnnana daakpana tʋʋmaha dɩ kalɩ a ma wa yiwo buuriŋ aŋaŋ maarɩŋ aŋaŋ vuota yiri yiri aŋaŋ nyɩŋbalɩka mana mana vuosi. 16 Yɩɩla baŋ dieke fʋ yene wo aŋaŋ haagɩŋ dɔmbɩakʋ nan dɩ haa hɔgʋ wa. Ta gbatɩ ʋ nyinti mana ta vaa wa yɔrɩ. Ba nan ŋɔbɩ ʋ nyɩŋgbanɩŋ nɔŋ ta jʋʋ wa aŋaŋ boliŋ. 17 Dama Ŋmɩŋ vana ba yaala a yie wudieke wʋnɩŋ ʋ yaalala ta yi nʋabalɩmɩŋ ta nagɩ ba yiko a yɩ haagɩŋ dɔmbɩakʋ dɩ ka pɔgɩlɩ vuosi a ga tʋgɩ saŋŋa dieke wʋnɩŋ Ŋmɩŋ wʋbalɩka dɩ baaŋ keŋ yi wusie.

18 “Hɔgʋ dieke fʋ yene wo yine tɩgɩkpɩɩŋ dieke ka naaŋ dɩ pɔgɩlɩna tɩŋgbaŋka gie naalɩŋ mana wa.”

18

Babiloni tɩŋ chʋʋsɩŋ wɩa

1 Die n yene hɔgʋ wa dɩ kala haagɩŋ dɔmbɩakʋ ma wa kʋaŋ chaaŋ, die maŋ bɩ ye malaka wʋnyɩ dɩ nyɩnna arɩzanna a keŋ sʋʋna. Ta die yaa yiko pam, ta ʋ chaanɩŋ dɩ faasɩ chaaŋ tɩŋgbaŋka lʋga lʋga mana. 2 Ta die natɩ aŋaŋ lɔlɩkpɩɩŋ dɩ,

“Babiloni tɩgɩkpɩɩka nan chʋʋsɩ mɩŋ.

Vuoŋ bɩ wo ka ma,

ta lele jɩmbɩatɩ aŋaŋ haalɩbɩatɩ wana bie ka ma

aŋaŋ nembibɩatɩ yiri yiri mana wana bie ka ma.

3 Dama tɩŋgbaŋka gie vuosi mana nyu wo

ʋ lɔlɩbɩatɩ tʋʋmaha dɩ sɩna sɩba daahagɩrɩbʋ a bugi.

Ta tɩŋgbaŋka gie naalɩba mana dɩ yi dɩgɩntɩ tʋʋma aŋaŋ wa

ta nyugidiilibe mana dɩ yese ba ligire

a nyɩnna ʋ lɔlɩbɩatɩ ma.”

4 Womi maŋ wʋŋ Ŋmɩŋ dɩ balala a nyɩnna arɩzanna ma dɩ,

“N vuosi, nɩ keŋ nyɩŋ Babiloni tɩka ma

amʋ nɩ kaaŋ gʋtɩ juu ʋ wʋbɩatɩ ma,

ta gʋtɩ ye ʋ tɩbɩdatɩkʋ.

5 Dama ʋ wʋbɩatɩ faasɩ dala mɩŋ a dʋa a ga tʋgɩ ŋmɩŋsikpeŋ,

ta n ka daaŋ ʋ wʋbɩatɩtɩ.

6 Nɩ yiŋŋi yi wo wudiekemba gbaŋ gbaŋ die ʋ yine vuosi bataŋ wa,

ta yiŋŋi yi wo wudiekemba die ʋ yine wo jigiŋ bule.

Ta vaa ʋ nyaaŋchibike suuli aŋaŋ daaŋ dieke dɩ hagɩrɩna a tɩaŋ ʋ daabʋ

ʋ nagɩna a yɩ vuosi dɩ nyu wo jigiŋ bule.

7 Ta vaa ʋ dii wahala aŋaŋ zɔɔlɩŋ pam,

sɩba die ʋ benne ʋ dʋŋŋʋ ta kɔta ʋ gbaŋ dene wo

Dama ʋ ŋaaŋ bala a yɩa ʋ gbaŋ dɩ:

‘Manɩŋ hɔgʋnaaŋ kala naa!

N ka yiwo kpihɔgʋ

die wɩa n kaaŋ daansɩ ye sʋgɩchʋʋsɩŋ!’

8 Naa wɩa wahala nan keŋ keŋ ʋ ma bʋnyɩ

ta yʋagɩtɩ aŋaŋ sʋgɩchʋʋsɩŋ aŋaŋ kɔŋ nan haarɩ wa,

ta boliŋ dɩaŋ nan dii wo,

dama tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ vuodieke dɩ bala ʋ dii wo ʋ

sarɩyaka yiwo hagɩrɩtieŋ.”

9 Tɩŋgbaŋka gie naaŋ diekemba dɩ dʋagɩna aŋaŋ wa ta die ʋ nansɩbʋ aŋaŋ wa wa dɩ keŋ ye ʋ bolibu diile nyusi dɩ nyɩna wa, ba nan faasɩ kʋma ʋ wɩa. 10 Ba nan dɩ zie saasaa, dama ba chɩga ŋmaamɩŋ dɩ ba nan gʋtɩ dii ʋ wahala ka. Ba nan dɩ bala dɩ,

“Wʋbɩaŋ, wʋbɩaŋ, Babiloni tɩgɩkpɩɩŋ,

Ŋmɩŋ chʋʋsɩ fʋ bʋnyɩ.”

11 Tɩŋgbaŋka gie nyugidiilibe gbaŋ nan dɩ kʋma ta die zɔɔlɩŋ ʋ wɩa, dama vuoŋ wori a baaŋ daa ba nyintiti bɩbra, 12 vuoŋ kaaŋ bɩ a daa ba nyindiekemba ba nagɩna salɩma aŋaŋ ligiriyɩala a wʋnsɩ wa aŋaŋ ba leetiti aŋaŋ ba garɩyɩala ha aŋaŋ garɩ diekemba dɩ faasɩna yaa ligirehe aŋaŋ ba garɩ diekemba dɩ faasɩna nyɩgɩsa aŋaŋ garɩŋmɩnaha aŋaŋ ba tɩɩ diekemba daatɩ dɩ faasɩna vɩɩna aŋaŋ ba nyindiekemba ba nagɩna yɔbɩŋ nyɩna a wʋnsɩ aŋaŋ ba nyindiekemba ba nagɩna tɩɩŋ daa diekemba dɩ faasɩna yaa ligire a wʋnsa aŋaŋ kʋʋŋmɩna aŋaŋ ba kʋʋtɩ aŋaŋ ba taŋ vɩɩnaha, 13 aŋaŋ ba kakaduro sinamoni tɩɩsɩsɩ aŋaŋ ba tulaarisisi aŋaŋ ba tulaari diekemba dɩ yine miri aŋaŋ firankensisi wo, aŋaŋ daaŋ aŋaŋ kpaaŋ aŋaŋ zɔŋ aŋaŋ zaaha aŋaŋ ba niigehe aŋaŋ yiisehe aŋaŋ ba duune aŋaŋ duuŋ diekemba dɩ datɩnana torikusi aŋaŋ yɔŋɩsɩ aŋaŋ vuota mɩsɩ gbaŋ. 14 Nyugidiilibe nan balɩ dɩ, “Nyɩnvɩɩna diekemba mana fʋ yaalɩnana wa baya mɩŋ, ta fʋ nyinti aŋaŋ fʋ vɩɩnɩŋ mana dɩ ga ta va fʋ, ta kaaŋ bɩ yehe bɩbra.” 15 Ta banɩŋ nyugidiilibe mi dɩ yene ligire a nyɩŋ kanɩŋ tɩka ma wa nan dɩ zie saasaa, dama ba chɩga ŋmaamɩŋ dɩ ba nan gʋtɩ dii ʋ wahalaka. Ba nan dɩ kʋma ta die zɔɔlɩŋ, 16 ta bala dɩ,

“Wʋbɩaŋ, wʋbɩaŋ haarɩ tɩgɩkpɩɩka.

Die ʋ ŋaaŋ yeegi wo nyiŋyeekiyɩala aŋaŋ nyiŋyeeki diekemba dɩ faasɩna yaa ligire aŋaŋ nyiŋyeekiŋmɩna ta yeegi salɩma nyinti

aŋaŋ nyindiekemba ba nagɩna tanvɩɩna a wʋnsɩ

aŋaŋ leeti.

17 Ta bʋnyɩ nyinti gie mana dɩ bɩa.”

Die haarɩkpeŋkpɩɩkʋ nyɩŋkʋraha aŋaŋ vuodiekemba mana dɩ bene ka sʋkʋ aŋaŋ haarɩdɔŋtɩba aŋaŋ vuodiekemba dɩ dinene nyʋŋ mʋgɩkpɩɩkʋ ma wa die dɩ zie saasaa, 18 ta faasɩ nata ʋ wɩa die ba yene bolibu dɩ dinene tɩka ta nyusi dɩ haga wa. Ta balɩ dɩ, “Tɩgɩkpɩɩŋ ye wori a yaa hagɩrɩŋ sɩba tɩka gie.” 19 Ta die yɔɔra tantɩ a yie ba sikpigile me aŋ ka dagɩ dɩ ba sʋŋ chʋʋsɩya mɩŋ ta kʋma ta die zɔɔlɩŋ ta bala dɩ,

“Wʋbɩaŋ, wʋbɩaŋ

haarɩ tɩgɩkpɩɩka, ʋ yine tɩgɩkpɩɩŋ dieke vuodiekemba dɩ yalla haarɩkpɩɩma ta dɔma mʋgɩkpɩɩrɩ ma a daa ta yalla wa dɩ ye ligire.

Ta bʋnyɩ nyinti gie mana dɩ bɩa.”

20 Nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ bene arɩzanna ma, nɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ, dama Ŋmɩŋ chʋʋsɩ wa Babiloni tɩka. Ta nɩnɩŋ Ŋmɩŋ vuosi aŋaŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ aŋaŋ Masia tʋntʋntɩba, nɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ, dama Ŋmɩŋ chʋʋsɩ wa Babiloni tɩka yaa gamma wudiekemba ʋ yine nɩ wo wɩa.

21 Womi die malaka hagɩrɩtieŋ die dɩ kɔtɩ taŋkpeŋkpɩɩŋ ka mʋ sɩba nɩɩkpeŋkpɩɩŋ a nagɩ a taaŋ mʋgɩkpeŋkpɩɩkʋ ma ta baarɩ dɩ,

“Naa Ŋmɩŋ dɩ nan nagɩ Babiloni tɩgɩkpɩɩka

a taaŋ aŋ ka chʋʋsɩ,

ta vuoŋ kaaŋ bɩ ye ke bɩbra.

22 Ta vuoŋ kaaŋ bɩ wʋŋ ta goojinɩgɩrɩŋ aŋaŋ yɩlɩchɩarɩŋ chɩa yɩla fʋ tɩka sʋŋ bɩbra,

ta vuoŋ kaaŋ bɩ wʋŋ wɩwɩɩrɩŋ aŋaŋ kantaŋ wɩɩrɩŋ ta ba chɩa yɩla fʋ tɩka sʋŋ bɩbra.

Ta fʋ tʋntʋntɩba mana nan bɩa,

ta vuoŋ kaaŋ bɩ wʋŋ nɩaha dɔmɩŋ bɩbra.

23 Ta popoli kaaŋ bɩ chaaŋ fʋ ma,

ta hɔgʋ faarɩŋ aŋaŋ dembiŋ yallɩŋ kaaŋ bɩ bie mi bɩbra.

Fʋ nyugidiilibe die faasɩna yaa ligire aŋaŋ hagɩrɩŋ tɩŋgbaŋka gie mana ma,

ta fʋ tɩka vuosi die dɩ yallɩ tɩɩŋ a gaama tɩŋgbaŋka gie vuosi mana.

24 Ŋmɩŋ datɩ wa Babiloni tɩŋ tɩbɩŋ

dama ka kʋʋ wa Ŋmɩŋ naazʋalɩŋ

aŋaŋ ʋ vuosi aŋaŋ vuodiekemba mana vuosi dɩ kʋnana

tɩŋgbaŋka gie mana mana wɩa.”

19

Arɩzanna ma vuosi sʋgɩfɩalɩŋ yaa gamma Babiloni tɩŋ chʋʋsɩŋ wɩa

1 Naa kʋaŋ chaaŋ maŋ wʋŋ dɔmɩŋ arɩzanna ma sɩba kpɩkpaaŋ dɩ lagɩsɩna a bala dɩ,

“Haleluya,*

gbatɩtaanɩŋ aŋaŋ bɩrɩŋ aŋaŋ hagɩrɩŋ yiwo

wʋnɩŋ Ŋmɩŋ sɩɩtɩ.

2 Dama ʋ sarɩya diile yiwo wusie ta mʋ.

Ʋ chʋʋsɩ wa hɔgʋ dieke dɩ yinene daakpana tʋʋmaha,

ʋ vana tɩŋgbaŋka gie vuosi dɩ yie bɩaŋ aŋaŋ ba yinene dɩgɩntɩ tʋʋma aŋaŋ wa wa wɩa.

Ŋmɩŋ datɩ wa ʋ tɩbɩŋ,

dama ʋ kʋʋ wa wʋnɩŋ Ŋmɩŋ tʋntʋntɩŋ.”

3 Ta kpɩkpaakʋ dɩ bɩ nata a bala dɩ,

“Haleluya,

dama boli dieke dɩ dinene tɩka nyusi nan jʋalɩ gara

ŋmɩŋsikpeŋ yaa gamma haahuu.”

4 Die nyɩŋkʋra baŋɩsɩ-le aŋaŋ banɩɩsa wa aŋaŋ nyinvugiti anɩɩsa wa die dɩ nan Ŋmɩŋ vuodieke dɩ kalla naagbaŋkʋ ma wa nɩŋŋa ta jɩaŋ wa, ta baarɩ dɩ,

“Wusie, Haleluya.”

Yiipɔlɩka hɔgʋ banwʋla dʋʋga wɩa

5 Womi die lɔlɩŋ die dɩ nyɩŋ naagbaŋkʋ ma a bala dɩ,

“Nɩ vaa tɩ bɩrɩ tɩ Ŋmɩnnɩ,

nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ jɩanna wa aŋaŋ vuoŋ mana,

aŋaŋ nɩnɩŋ vuodiekemba dɩ yine vuokpɩɩma aŋaŋ wabɩtɩ ta jɩama wa wa.”

6 Ta maŋ bɩ wʋŋ dɔmɩŋ sɩba kpɩkpaaŋ dɩ lagɩsɩna a nata, ta die dɔŋkʋ dɩ sɩɩ sɩba nyaakpɩɩŋ dɩ palala ta bɩ dɔma sɩba nɩɩnatɩkpeŋkpɩɩŋ a bala dɩ,

“Haleluya,

dama tɩ Yɔmʋtieŋ Hagɩrɩtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ yiwo Naaŋ.

7 Nɩ vaa tɩ yallɩma sʋgɩfɩalɩŋ,

ta yɩma wa jɩlɩma.

Dama saŋŋa tʋgɩya mɩŋ dɩ Yiipɔlɩka faarɩ ʋ hɔgʋ,

ta ʋ hɔgʋ wa dɩ yi siri a gbarɩ. 8 Ŋmɩŋ yɩ wa hɔgʋ wa garɩyɩalɩvɩɩŋ dieke dɩ nyɩgɩsɩnana dɩ ʋ yeegi.”

(Garɩyɩalɩkʋ zie a yɩ wa wʋvɩɩŋ diekemba Ŋmɩŋ vuosi dɩ yinene.)

9 Womi malaka die dɩ balɩ a yɩ mɩŋ dɩ, “Maagɩ naa: ‘Sʋgɩfɩalɩŋ bie vuodiekemba ba wana dɩ ba keŋ a gʋtɩ dii Yiipɔlɩka hɔgʋhaalʋ wa banwʋla nyindiikehe.’ ” Die malakaka die dɩ bɩ balɩ a gʋtɩ dɩ, “Wɩaha gie yiwo Ŋmɩŋ wɩa, ta yi wusie.” 10 Womi maŋ nan tɩŋgbaŋ ʋ nɩŋŋa dɩ n jɩaŋ wa, ama die ʋ balɩ a yɩ mɩŋ dɩ, “Da yime die, dama n gbaŋ n yiwo fʋnɩŋ aŋaŋ fʋ nɩmballɩ diekemba dɩ yalla Masia wʋvɩɩnaha tʋntʋntɩ chanchaalɩŋ. Banɩŋ ba yine vuodiekemba dɩ dɩna wusie dieke Yisa dɩ yuorine a dagɩ wa. Die wɩa Ŋmɩŋ yine vuodieke fʋ baaŋ jɩaŋ.”

Vuodieke nɩŋ mana dɩ balala yaa gamma Yisa ma, yie die aŋaŋ Halɩkasɩka hagɩrɩŋ.

Duunyɩalɩŋ jʋjʋalɩtʋ wɩa

11 Naa kʋaŋ chaaŋ maŋ ye arɩzanna dɩ yuorine, ta maŋ ye duunyɩalɩŋ dɩ zene me, ta ka jʋjʋalɩtʋ saaŋ dɩ dɩ, Vuovɩɩnʋ aŋaŋ Wusie. Ta die sarɩya aŋaŋ wusie a bɩ waga tɔntɩ aŋaŋ wusie. 12 Die ʋ nine dɩ die sɩba bolinyaaŋ, ta bubi naara sibubisi pam ʋ sikpeŋ me, ta ba maagɩ saaŋ kaanɩ a diisi ʋ ma, ama ta vuoŋ dɩ ka sɩba ka chɩaŋ, sie ʋ nyɩɩna ma. 13 Ta jayeekiwaŋ dieke ʋ yeegine wo die dɩ ŋmɩntɩ aŋaŋ zɩŋ, ta ʋ saaŋ dɩ yi, “Ŋmɩŋ Nʋawɩɩŋ.” 14 Ta arɩzanna ma tɔŋ wagɩrɩba dɩ dɩɩ ʋ kʋaŋ, ta jʋalɩ duunyɩala ta yeegi nyiŋyeekiyɩala diekemba dɩ wone dɩgɩntɩ. 15 Die takoobi dieke dɩ faasɩna die dɩ chabɩ ʋ nʋaŋ ma, kanɩŋ ʋ nan nagɩ a wagɩ a nyaŋŋɩ buuriŋ mana, ta pɔgɩlɩ ba aŋaŋ hagɩrɩŋ, ta ŋmʋa ba jigidieke ba ŋmʋna nyɩŋnyɩŋka nyaabʋ, kanɩŋ ka yine Nabidie Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yalla hagɩrɩŋ mana mana sɩnyɩɩrɩŋ. 16 Ta ba maagɩ saaŋ kaanɩ a diisi ʋ garɩkʋ jigidieke dɩ ligine ʋ naadiigiŋ kpɩɩlɩka ma dɩ,

Naalɩŋ Dɩaŋ Naaŋ, Yɔmʋtieliŋ Dɩaŋ Yɔmʋtieŋ .

17 Womi maŋ ye malaka dɩ zene ŋmɩŋ ma, ta nata wasa nembisisi dɩ hagɩna a bie ŋmɩŋsikpeku dɩ, “Nɩ keŋ a lagɩsɩ taŋ Ŋmɩŋ dʋʋga kpeŋkpɩɩka ma, 18 amʋ nɩ nan ŋɔbɩ naalɩŋ aŋaŋ sojasi nyɩŋkʋra aŋaŋ sojasi aŋaŋ duune aŋaŋ sojasi dɩ jʋalɩna ha aŋaŋ vuotaŋ mana, vuodiekemba dɩ yine yɔŋɩsɩ aŋaŋ vuodiekemba dɩ sɩna ba gbaŋ aŋaŋ vuokpɩɩma aŋaŋ wabɩtɩ mana nyɩŋgbanɩŋ.”

19 Womi maŋ ye haagɩŋ dɔmbɩakʋ aŋaŋ tɩŋgbaŋka gie naalɩba aŋaŋ ba sojasi dɩ lagɩsɩna dɩ ba wagɩ aŋaŋ vuodieke dɩ jʋalɩna duuŋbu aŋaŋ ʋ sojasisi. 20 Ama Masia die dɩ yigi haagɩŋ dɔmbɩakʋ aŋaŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ naazʋalɩba diekemba dɩ zene ʋ naŋ ma a yi mamachi dagɩtɩtɩ. Ʋ nagɩ wa dagɩtɩ gie a gaaŋ vuodiekemba dɩ tuone haagɩŋ dɔmbɩakʋ magɩlɩkʋ ta jɩaŋ buu dieke dɩ nɩasɩna ka wa. Masia die dɩ nagɩ ba bale wo a taaŋ boli dieke dɩ dinene aŋaŋ maafa jiribi wo me. 21 Vuodieke die dɩ kala duuŋbu me wo die dɩ nagɩ takoobi dieke dɩ chabɩna ʋ nʋarɩ ma wa a kʋʋ ba sojasisi mana, die nembisisi mana die dɩ dii ba nyɩŋgbanɩŋ a keŋ chagɩ.

20

Ba bɔbɩna Sitaani bɩna tusiŋ dene

1 Naa kʋaŋ chaaŋ maŋ bɩ ye malaka wʋnyɩ dɩ nyɩnna arɩzanna a keŋ sʋʋna, ta pɔgɩlɩ vɔrɩgoli dieke dɩ wone kpatɩkʋ saafɩbɩŋ aŋaŋ chɔrɩŋ kpeŋkpɩɩma ʋ nuuŋ me. 2 Ta nyaŋŋɩ waakpɩɩbɩakʋ, ʋ yine Saaŋ chʋʋsɩrʋ wa yaa Sitaani wa ta die bɔbɩ wa aŋaŋ chɔrɩma, 3 ta nagɩ wa a taaŋ yi vɔrɩgoliku me bɩna tusiŋ, ta kparɩ ka aŋaŋ saafɩka ta kpaasɩ ka marɩ, amʋ ʋ kaaŋ bɩ gaaŋ tɩŋgbaŋka gie vuosi bɩbra a ga tʋgɩ bɩna tusiri. Bɩna tusiri gie kʋaŋ chaaŋ, ʋ nan forisi wo a taaŋ saŋŋa bɩta.

4 Ta die bɩ ye naagbaŋtɩ arɩzanna ma, ta Ŋmɩŋ dɩ yɩ vuodiekemba dɩ kalla a ma wa yiko dɩ ba dii sarɩya. Ta bɩ ye vuodiekemba die dɩ mʋʋlɩnana wusie dieke Yisa Masia die dɩ yuorine a dagɩ wa aŋaŋ Ŋmɩŋ wɩaha ta ba gobi ba sikpigilehe wo haalɩtɩ. Banɩŋ die ba ka jɩaŋ haagɩŋ dɔmbɩakʋ yaa ka buubu dieke dɩ nɩasɩna ka, yaa ta tuo ka magɩlɩkʋ ba die me yaa ba nuusi me. Ta Ŋmɩŋ dɩ vaa ba yiŋŋi keŋ ba mɩsɩ ma ta yɩ ba sieŋ dɩ ba lagɩŋ dii naaŋ aŋaŋ Masia bɩna tusiŋ. 5 Bʋmbʋŋaŋ kuŋ hagɩŋ wone naa. Vuotɩalɩkaha mana die dɩ kpine wo die ka hagɩ kuŋ me a ga tʋgɩ saŋŋa dieke bɩna tusiri dɩ tʋgɩna. 6 Sʋgɩfɩalɩŋ aŋaŋ alibarika bie vuodiekemba dɩ gʋtɩna bʋmbʋŋaŋ kuŋ hagɩkʋ ma wa. Kuŋ dieke dɩ gʋtɩna bule wo kaaŋ keŋ ba ma, ta ba nan yi Ŋmɩŋ aŋaŋ Masia kɩkaabɩtɩŋ ta nan lagɩŋ a dii naaŋ aŋaŋ Yisa bɩna tusiŋ.

Boliŋ dɩ chʋʋsɩna Sitaani dene

7 Bɩna tusiri gie kʋaŋ chaaŋ, ba nan vʋarɩ Sitaani a nyɩŋ vɔrigoliku me a taaŋ 8 ta ʋ nan keŋ nyɩŋ a gaaŋ buuri diekemba mana dɩ bene tɩŋgbaŋka gie me. Ba wasa banɩŋ vuosi mi dɩ Gogi aŋaŋ Magogi. Sitaani nan lagɩsɩ ba mana jigidieke ba balla ba tuoli tɔmbʋ. Ba nan faasɩ dala ta wo bɩɩsɩŋ. 9 Ta nyɩŋ ga tɩŋgbaŋka gie jigiŋ mana a giliŋ tɩgɩdieke Ŋmɩŋ dɩ chone ta ʋ vuosi dɩ bie ka ma wa. Ama Ŋmɩŋ die dɩ vaa boliŋ die dɩ nyɩŋ arɩzanna ma a keŋ dii ba mana. 10 Womi die ba nagɩ Sitaani vuodieke dɩ gaana vuosi gie wo a taaŋ yi boli dieke dɩ dinene aŋaŋ maafa jiribike me, jigidieke haagɩŋ dɔmbɩakʋ aŋaŋ ŋmɩnchɩbɩsɩ naazʋalɩba dɩ wone beri wo. Mi ba nan dɩ die wahala yuŋ aŋaŋ ŋmɩntʋasɩ yaa gamma haahuu.

Kpatɩŋ sarɩya diile wɩa

11 Womi die maŋ bɩ ye Ŋmɩŋ dɩ kalla naagbanɩŋ kpeŋkpɩɩŋ dieke dɩ faasɩna yɩantɩ ma. Die ʋ kenne a nyɩŋ wa, tɩŋgbaŋka gie aŋaŋ ŋmɩŋsikpeŋ die dɩ bɩa ta vuoŋ dɩ ka bɩ yehe bɩbra. 12 Ta die ye vuodiekemba die dɩ kpine, vuokpɩɩma aŋaŋ wabɩtɩ ta ba zie naagbaŋkʋ nɩŋŋa. Ta vuoŋ dɩ yuori gbaŋtɩ ta bɩ yuori gbanɩŋ kaanɩ ba maagɩna vuodiekemba dɩ yalla miivoli haalɩkʋ saara a yi. Ta Ŋmɩŋ dɩ dii vuodiekemba dɩ kpine wo sarɩya yaa gamma wudieke ba yine ta ba maagɩ yi gbaŋtɩ ma wa. 13 Ta mʋgɩkpɩɩma dɩ vʋarɩ vuodiekemba dɩ kpine a ma wa, ta kuŋ aŋaŋ kpiile tigiŋ dɩaŋ dɩ vʋarɩ vuodiekemba dɩ kpine ta bie a ma wa. Ta Ŋmɩŋ dɩ dii ba wʋnyɩ mana sarɩya yaa gamma wudieke ba yine. 14 Ta die nagɩ kuŋ aŋaŋ kpiile tigiŋ a taaŋ yi vɔrɩkpeŋkpɩɩŋ dieke dɩ suuline aŋaŋ bolibu me. Kuŋ dieke dɩ gʋtɩna bule wo yine vɔrɩkpɩɩkʋ aŋaŋ bolibu. 15 Vuodieke nɩŋ mana saaŋ die dɩ kana ka maagɩ yi miivoli gbaŋkʋ ma, die ba nagɩ wa mɩŋ a taaŋ yi vɔrɩkpɩɩkʋ aŋaŋ bolibu me.

21

Ŋmɩŋsikpeŋ haalɩŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋ haalɩŋ

1 Womi die maŋ ye ŋmɩŋsikpeŋ haalɩŋ aŋaŋ tɩŋgbaŋ haalɩŋ, ta bʋmbʋŋaŋ ŋmɩŋsikpeku aŋaŋ bʋmbʋŋaŋ tɩŋgbaŋka die dɩ bɩa, ta mʋgɩkpɩɩma ha dɩaŋ dɩ nyɩɩgɩ. 2 Ta maŋ ye Ŋmɩŋ tɩŋ dieke dɩ yine Jerusalemi haalɩkʋ dɩ nyɩnna Ŋmɩŋ jigiŋ arɩzanna ma a keŋ sʋʋna a yi siri a gbarɩ sɩba hɔgʋ dɩ ŋaana mɩŋŋɩ bɔbɩ a gbara dɩ ʋ tuoli ʋ chʋrʋ wa. 3 Ta die wʋŋ lɔlɩkpeŋkpɩɩŋ dɩ balala nyɩnna naagbaŋkʋ ma dɩ, “Lele, Ŋmɩŋ tigiŋ wa bie wo vuota jigiŋ, ta wʋnɩŋ Ŋmɩŋ nan dɩ beri aŋaŋ ba, ta ba yi ʋ vuosi. Ta ʋ gbaŋ gbaŋ ʋ nan dɩ beri aŋaŋ ba ta yi ba Ŋmɩŋ. 4 Ʋ nan chiti ba nintaantɩ mana, ta kuŋ yaa sʋgɩchʋʋsɩŋ yaa kpaŋ, yaa yʋagɩŋ kaaŋ dɩ beri bɩbra, dama wʋkʋra mana nan tɩaŋ ga.”

5 Womi vuodieke die dɩ kalla naagbaŋtɩ ma wa dɩ baarɩ dɩ, “Lele, n yi wo nyinti mana nyɩŋhaala.” Ta die bɩ balɩ a yɩ mɩŋ dɩ, “Maagɩ wɩaha gie dama wɩaha gie yiwo wusie ta vuoŋ nan bɩagɩ a tuohe a dii.” 6 Ta ʋ bɩ balɩ mɩŋ dɩ, “Ka wɔŋ yi mɩŋ. Manɩŋ n yine Alifa aŋaŋ Omega wa; ka chɩaŋ yiwo, piiliŋ aŋaŋ kpatɩŋ. Vuodiekemba nyanyuule dɩ yalla ba wa, n nan yɩ ba miivoli nyaaŋ dɩ bulinene a nyɩna buluŋ me aŋ ba nyu yɔrɩ. 7 Ta vuodieke nɩŋ mana dɩ nyaŋŋɩna nyaŋŋɩkʋ gie, nan ye nyinti gie mana a nyɩŋ n jigiŋ, ta n nan yi ʋ Ŋmɩŋ, ta ʋ dɩaŋ ʋ yi n bʋa. 8 Ama ŋmaantielibe, aŋaŋ vuodiekemba dɩ wone yada wa, aŋaŋ vuodiekemba dɩ yinene bɩaŋ, aŋaŋ vuokʋʋrɩŋ, aŋaŋ vuodiekemba dɩ yinene dɩgɩntɩ tʋʋma, aŋaŋ vuodiekemba dɩ bʋgɩnana, aŋaŋ vuodiekemba dɩ jɩannana bugile, aŋaŋ ŋmɩnchɩbɩtielibe mana, ba jigiberisikiŋ yiwo vɔrɩgoli dieke dɩ dinene boliŋ aŋaŋ maafa jiribi wo me, ka yine kuŋ dieke dɩ gʋtɩna bule wo.”

Jerusalemi haalɩkʋ wɩa

9 Die malakasi ayʋpɔyɩ diekemba die dɩ pɔgɩlɩna tɩmbala ayʋpɔyɩ ta a suuli aŋaŋ kpatɩŋ wahalaha wʋnyɩ die dɩ keŋ n jigiŋ a balɩ mɩŋ dɩ, “Keŋ giena aŋ n dagɩ fʋ hɔgʋhaalʋ wa, wʋnɩŋ ʋ yine Yiipɔlɩka hɔgʋ wa.” 10 Womi die Ŋmɩŋ Halɩkasɩka die dɩ hagɩ n ma, malakaka die dɩ nagɩ mɩŋ a ga jʋalɩ a zieŋ taŋ dieke dɩ faasɩna a bɩrɩŋ sikpeŋ biŋ me, a dagɩ mɩŋ Ŋmɩŋ tɩŋ Jerusalemi dɩ nyɩnna arɩzanna ma Ŋmɩŋ jigiŋ a keŋ sʋʋna wa. 11 Ta die nyɩgɩsa aŋaŋ Ŋmɩŋ chuulikpeŋkpɩɩŋ, ta bɩ nyɩgɩsa sɩba tanbɩsɩ diekemba dɩ faasɩna a yaa ligire ba wasa ha jasipa wa, ta bɩ nyɩgɩsa sɩba nyaasɩga. 12 Ta tɩka dɩ yaa gaaŋkpɩɩŋwaŋ a giliŋ ke, ta ka yaa sanʋa baŋ aŋaŋ ale ta malakasi baŋ aŋaŋ bale dɩ gbarɩ sanʋaha kaanɩ mana. Ta Izara buuriŋ baŋ aŋaŋ bale wo saara dɩ maagɩ a diisi sanʋaha kaanɩ mana ma. 13 Die sanʋa ataa die dɩ bie ŋmɩŋ pɔsɩŋ chaaŋ, ta a ataa dɩ bie nuudiigiŋ chaaŋ, ta ataa dɩ bie ŋmɩŋ nanɩŋ chaaŋ ta ataa dɩaŋ dɩ bie nuugalɩ chaaŋ. 14 Tɩka nyabɩlɩŋ zie wo tana baŋ aŋaŋ ale me, ta Yiipɔlɩka tʋntʋntɩba baŋ aŋaŋ bale wo wʋnyɩ mana saaŋ die dɩ maagɩ a diisi a kaanɩ mana ma. 15 Malaka dieke die dɩ balala wɩa aŋaŋ mɩŋ wa die dɩ pɔgɩlɩ daa dieke ba nagɩna a magɩsa nyinti ta ba nagɩ salɩma a wʋnsɩ ka, dɩ ʋ magɩsɩ tɩka aŋaŋ ka sanʋaha aŋaŋ ka gaamaha. 16 Tɩka lʋga anɩɩsa wa mana die mʋwa taŋ, malakaka die dɩ magɩsɩ ka a ye ta ka wagɩrɩŋ die yiwo malisi tusiŋ aŋaŋ kɔbɩsɩ-nʋ. Ka teeliŋ aŋaŋ ka jʋalɩŋ gbaŋ dɩ mʋ die gbaŋ gbaŋ. 17 Ta ʋ bɩ magɩsɩ tɩka gaanɩ jʋalɩŋ, ka dɩaŋ ka yi naŋ magɩsɩŋ kɔbɩsɩ-le aŋaŋ baŋ aŋaŋ ayʋaba. Die ʋ magɩsɩya mɩŋ sɩba vuotaŋ dɩ ŋaana magɩsa nyinti dene wo. 18 Die ba nagɩ wa taŋ diekemba ba wasɩnana Jasipa a mɩɩ tɩka gaanɩ, ta nagɩ salɩma a mɩɩ tɩka aŋaŋ ka nyinti mana ta ka nyɩgɩsa sɩba nyaasɩga. 19 Die ba nagɩ taŋ vɩɩŋ diekemba dɩ faasɩna a yaa ligire yiri yiri a dʋaŋ gaamaha nyabɩlɩŋ. Bʋmbʋŋaŋ tanɩ die yiwo jasipa, ta taŋ dieke dɩ gʋtɩna bule wo dɩ yi saafari, ta taŋ dieke dɩ gʋtɩna bʋtaa wa ma die yiwo agatɩ, ta taŋ dieke dɩ gʋtɩna bʋnɩɩsa wa die yiwo emalerali, 20 ta taŋ dieke dɩ gʋtɩna bʋnʋ wa ma die yiwo onikisi, ta taŋ dieke die dɩ gʋtɩna bʋyʋaba wa die yiwo kaneliani, ta taŋ dieke die dɩ gʋtɩna bʋyʋpɔyɩ wa die yiwo kirisollati, ta buniiŋ wo dɩ yi berili, ta bʋwayɩ wa dɩ yi topasi, ta baŋka ma wa dɩ yi kirisopasi, ta jadieke die dɩ gʋtɩna baŋ aŋaŋ kaanɩ wa dɩ yi jasinti, ta baŋ aŋaŋ ale wo dɩ yi ametisi. 21 Ta ka sanʋa baŋ aŋaŋ ale wo die yiwo taŋ dieke ba wasɩnana peeli wo, ta ba nagɩ ka taŋ balɩmɩŋ a wʋnsɩ sanʋaŋ mana. Ta nagɩ salɩma a wʋnsɩ tɩka siekpɩɩkʋ ta ka nyɩgɩsa sɩba nyaasɩga.

22 Die n ka ye Ŋmɩŋ jɩamɩŋ juoŋ tɩka ma, dama tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ vuodieke dɩ yalla hagɩrɩbʋ mana aŋaŋ Yiipɔlɩka, banɩŋ ba benne mi ta vuosisi dɩ jɩama ba. 23 Ta tɩka die ka bɩ yaala chaanɩŋ a nyɩna ŋmɩŋ yaa chɩɩkʋ jigiŋ, dama Ŋmɩŋ chuulikpeŋkpɩɩkʋ die chaana yɩa ka mɩŋ ta Yiipɔlɩka dɩaŋ dɩ yi ka popoli. 24 Ta tɩŋgbaŋka gie vuosi mana nan dɩ bie chaaŋkʋ ma, ta tɩŋgbaŋka gie naakpɩɩmaha nan yaa ba nyinti a keŋ ka ma. 25 Tɩka sanʋaha mana nan yuori zie daaŋ mana ta kaaŋ wɔŋ ligi, dama yuŋ kaaŋ dɩ bie mi. 26 Ta tɩŋgbaŋka gie buuriŋ mana nan yaa nyɩŋvɩɩna aŋaŋ ba nyinti mana a keŋ tɩka ma. 27 Ama jadieke dɩ kana ka yi kasɩ yaa vuodiekemba dɩ yinene viivi tʋʋma yaa a chɩba ŋmɩnchɩbɩsɩ kaaŋ juu tɩka ma, sie vuodiekemba ba maagɩna ba saara a yi Yiipɔlɩka miivoli gbaŋkʋ ma wa nyɩɩna ma baaŋ juu ka ma.

22

1 Malakaka die dɩ dagɩ mɩŋ mʋgʋŋ dieke dɩ yalla miivoli nyaabʋ, ka nyɩna Ŋmɩŋ aŋaŋ Yiipɔlɩka naagbaŋkʋ ma ta nyɩgɩsa sɩba nyaasɩga, 2 a palɩ sʋʋŋ gara tɩka siekpɩɩkʋ ma. Ta tɩɩ dieke ba wasɩnana miivoli tɩɩka dɩ zie mʋgɩrɩ lʋgaha ale wo mana, ta tɩɩka dɩ nyɩna nyɩŋnyɩŋka chɩɩŋ mana biŋ ma, ta ka vaatɩ dɩ yi gbaamɩŋ a yɩ buuriŋ mana. 3 Jadieke Ŋmɩŋ dɩ kana kaatɩ a yɩ kaaŋ dɩ bie tɩka ma, dama Nabidie Ŋmɩŋ aŋaŋ Yiipɔlɩka naagbaŋkʋ nan dɩ bie tɩka ma ta ʋ tʋntʋntɩŋ nan dɩ jɩama wa. 4 Ba nan ye ʋ nine chaaŋ ta ʋ saaŋ nan dɩ bie ba die me. 5 Yuŋ kaaŋ bɩ beri bɩbra ta ba kaaŋ bɩ yaala popolisi yaa ŋmɩŋ chaanɩŋ, dama tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ nan yi ba chaanɩŋ. Ta ba nan yi naalɩŋ ta bemme yaa gamma haahuu.

Yisa keniŋ wɩa

6 Womi malakaka die dɩ bɩ balɩ dɩ, “Wɩaha gie yiwo wusie, ta vuoŋ dɩ nan bɩagɩ a tuohe dii. Ta tɩ Yɔmʋtieŋ Nabidie Ŋmɩŋ vuodieke dɩ nagɩna ʋ Halɩkasɩka a yɩa ʋ naazʋalɩŋ wa, wʋnɩŋ ʋ tʋnna ʋ malaka dɩ ʋ keŋ dagɩ ʋ tʋntʋntɩba wudieke dɩ bala ka yi leleke gie.”

7 Ta Yisa dɩ baarɩ dɩ, “Nɩ wʋmma, n kieŋ mɩŋ lele wo gie. Ta sʋgɩfɩalɩŋ bie vuodiekemba dɩ tuone Ŋmɩŋ naazʋalɩba wudiekemba dɩ maagɩna a yi gbaŋkʋ gie me wo a dii.” 8 Manɩŋ Jɔɔn wʋŋya mɩŋ ta ye wɩaha gie mana. Ta die n wʋnna ta yehe a kpatɩ wa die maŋ sʋʋŋ gbirigi malaka dieke dɩ dagɩna mɩŋ wɩaha gie wo nɩŋŋa dɩ n jɩaŋ wa. 9 Ama die ʋ balɩ mɩŋ dɩ, “Da keŋ yi die, n gbaŋ n yiwo tʋntʋntʋ sɩba fʋnɩŋ aŋaŋ fʋ nɩmballɩ Ŋmɩŋ naazʋalɩba aŋaŋ vuodiekemba mana dɩ saagɩna a yi wudiekemba dɩ benne gbaŋkʋ gie me wo, jɩama Ŋmɩŋ.” 10 Ta bɩ balɩ mɩŋ dɩ, “Da keŋ nagɩ Ŋmɩŋ naazʋalɩba wɩaha dɩ benne gbaŋkʋ gie me a lɔbɩrɩ dama saŋŋa gbigiye mɩŋ dɩ wɩaha gie mana yi. 11 Vuodieke nɩŋ mana dɩ yinene bɩaŋ mʋ ʋ yime bɩaŋ a gamma, ta vuodieke nɩŋ gbaŋ dɩ yine dɩgɩntɩ tʋʋma ʋ yime die a gamma, ta vuodieke nɩŋ dɩ yinene vɩɩnɩŋ, ʋ yime die a gamma, ta vuodieke nɩŋ dɩaŋ dɩ yalla sʋgɩyɩalɩŋ, ʋ yallɩma die yaa gamma.” 12 Ta Yisa dɩ baarɩ dɩ, “Nɩ wʋmma, n kieŋ mɩŋ lele, ta pɔgɩlɩ vuoŋ mana tʋʋma nyʋarɩ dɩ n yɩ wa. 13 Manɩŋ n yine Alifa aŋaŋ Omega, piiliŋ aŋaŋ kpatɩŋ.”

14 Sʋgɩfɩalɩŋ bie vuodiekemba dɩ sugirine ba garɩtɩ a nyɩŋ, ba yaa sieŋ dɩ ba dii nyɩŋnyɩŋka miivoli tɩɩka ma, ta daagɩ tɩka sanʋaha ma a juu tɩka ma. 15 Ama vuobɩatɩ aŋaŋ vuodiekemba dɩ yine bubugiriŋ ta gaama vuosi, aŋaŋ vuodiekemba dɩ tʋnnana dɩgɩntɩ tʋʋma, aŋaŋ vuodiekemba dɩ yine vuokʋʋrɩŋ, aŋaŋ vuodiekemba dɩ kaabɩnana bugile, aŋaŋ vuodiekemba dɩ yine ŋmɩnchɩbɩtieliŋ ta gaama vuosisi wo, vuosi gie mana nan dɩ bie tɩka yeŋ me.

16 “Manɩŋ Yisa tʋnna n malaka dɩ ʋ keŋ balɩ wɩaha gie a yɩ n dɩdɩɩsɩrɩba. Manɩŋ Yisa wa gie yine Naaŋ Davidi haagɩŋ ta bɩ yi sɩba sʋkʋleeliŋ ŋmaarɩŋ dieke dɩ chaannana.”

17 Ta Ŋmɩŋ Halɩkasɩka aŋaŋ Yiipɔlɩka hɔgʋ wa dɩ balɩ dɩ, “Keŋ.”

Ta vuodieke dɩaŋ dɩ wʋnna naa dɩaŋ dɩ balɩ dɩ, “Keŋ.”

Ta vuodiekemba mana nyanyuule dɩ yallɩ ba, ba keŋ tuo miivoli nyadieke dɩ yine piini wo yɔrɩ.

Kpatɩŋ

18 Manɩŋ Jɔɔn n kpaama nɩ vuodiekemba dɩ wʋnnana naazʋalɩba wudiekemba dɩ maagɩna a yi gbaŋkʋ gie me wo aŋaŋ nɩŋŋmɩna. Dɩɩ yi vuoŋ dɩ nagɩ wɩɩŋ a gʋtɩ a ma, Ŋmɩŋ nan nagɩ wahala yiri yiri diekemba dɩ maagɩna a yi gbaŋkʋ gie me wo a gʋtɩ ʋ tɩbɩdatɩŋ ma. 19 Ta dɩɩ yi vuoŋ dɩaŋ dɩ vʋarɩ wɩɩŋ a nyɩŋ Ŋmɩŋ naazʋalɩba wudiekemba dɩ maagɩna a yi gbaŋkʋ gie me wo, Ŋmɩŋ nan vʋarɩ a nyɩŋ dɩ tieŋ jigiŋ alibarika dieke ba maagɩna a yi gbaŋkʋ gie me wo, ʋ nan vʋarɩ a nyɩŋ ʋ jigiŋ miivoli tɩɩka nyɩŋnyɩŋka dɩ yine ʋ tʋaŋ aŋaŋ ʋ jigiŋ Ŋmɩŋ tɩka ma.

20 Vuodieke dɩ bala naa baarɩ dɩ, “Wusie, n kieŋ mɩŋ leleke gie.”

Wusie, vaa ka yi die. Tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa, keŋ.

21 Tɩ Yɔmʋtieŋ Yisa suŋŋiŋ bemme aŋaŋ ʋ vuosi mana. Wusie.

* 2:7 2.7 Arɩzanna saaŋ bɩna yi paradasi.

* 3:7 3.7 Davidi safibinni chɩaŋ yiwo “Ʋ Yiko”.

* 19:1 19.1 Haleluya chɩaŋ yiwo: “Nɩ bɩrɩma Ŋmɩŋ.”