^

Kimré

Kimré: Magtubu tôô toɲ biɲare to kôrbi New Testament

copyright © 2007 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Kimré
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

All rights reserved.

2025-05-07

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 7 May 2025

9dffd176-4e78-52cc-9acd-204efe85cf84

Matiyé

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Kwôlo Dôri wo Emen wo Matiyé kôl kwôli bô magtubu tori a

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Matiyé li hen

Bô magtubu Kwôlo Dôri wo Matiyé a na, mawi kwôlo Mark na li bô magtubu tori a hen na, yi ya. Mawi kwôlê bi a na:

1. Ba kôl na kwôli ulê béré wo Ja ôbi lê batêm. (3: 1-12.)

2. Ba na kwôli batêm to Ja liɲ Jésu naɲ lamê wo ôbi bare lam Jésu. (3: 13 - 4: 11.)

3. Ba na kwôli derê kwôlê wo Jésu dô men, gelé wo ôbi geliɲ ɓiɲé are men, berarê wo ôbi berare bay ômɲare a men sa iyé Galilé. (4: 12 - 18: 35.)

4. Ba na kergare to ôbi ô Jérusalêm a hen. (Sapitre 19-20.)

5. Ba kiriɲa ôbi sa biɲ Jérusalêm na, ôbi wôl gaɲ né hen. Wulê wo jurgem bi wo hen deré kibri ba, na kwôli ɓeréri men, kwôli deréri men, kwôli jê sé wori kamɲê men, kwôli sé wo ôbi si sa ɓiɲé hen a men. (Sapitre 21-28.)

Niɲba, sapitre 1 naɲ 2 ná, kwôlo tumô wo Matiyé kôl bô magtubu tori a ba, na kwôli tô môɲ wo Jésu men, kwôli yêri men, kwôli kamɲare tori a men. Men, ôbi kôl kwôli gawra woɲ Jésu bi wo ôbi ɗa kelê kwôli bô magtubu tôri a hen. Jésu bi wo hen na, na Kelma ôbi gôliɲ naɲ na wo Emen na genge ɗiré béna hen men, ôbi na Emanuwêl (bôri na: Emen ba naɲ na) men, na naɲ Jésu a Emen né liɲ aŋga ôbi na kôl kwôliji bô magtubu tori to tumô hen men.

Kwôlo Dôri wo Matiyé ná, na magtubu to yi gay wôsa hende day kwa ari gelé ka Jésu na geliɲ ɓiɲé hen kwône kini bay.

Sapitre 5-7 ná, na kwôli derê kwôlê wori sa keram a wo kôl kwôli bôô pôn wo ɓiɲé ka a sé bô *emê iyére to derômaraŋ a hen.

Sapitre 10 ná, kôl na kwôli tôô to bay ay biɲ ka a erê wô ulê béré kwôli sa wo emê iyére to derômaraŋ a hen.

Sapitre 13 na, kôl na kwôli emê iyére to derômaraŋ a to bay kôl kwôle bô gwosore a têê jurgem hen. Gwosoy kwôlê bi wo hen na, gel na, emê iyére hende to hen to yi naɲ kini uwôbêre tô hen, niɲba, joor wo hende ay hen na, a yé tu wolé tôre to cêgê.

Sapitre 18 na, kôl na kwôli merê pôn tô yêniɲare a bô emê iyére to kôrbi hende to hen.

Sapitre 24-25 na, kôl na wo nana lê iyeŋ a nana môriɲ gemiɲ emê iyére hende to hen.

Bô Kwôlo Dôri wo Matiyé a ná, bay gel Jésu na mega ôbi sa kiriɲ wo era wô ɗé tô emê iyére kôrbi hende to hen men, wô geliɲ ɓiɲé ka a sé bô emê iyére hende to hen. Ôbi gelji aŋgaɲ lê bi bay ré yiɲ bay derê kwôli emê iyére hende to hen tumô ɓiɲé.

1

Tô môɲ wo Jésu Krist

(Lk 3: 23-28)

1 Tô môɲ wo Jésu wo na *kuŋga kelma Dabid wo na kuŋga *Abraham a men hen a na: 2 Abraham yê Isak, Isak yê Jakwôb, Jakwôb yê Juda naɲ yênêri. 3 Juda yê Parês naɲ Jara wo yori na Tamar hen, Parês yê Esrôm, Esrôm yê Aram, 4 Aram yê Aminadab, Aminadab yê Nasôn, Nasôn yê Salmôn, 5 Salmôn yê Bohoj wo yori na Rahab hen, Bohoj yê Obêd wo yori na Rut hen, Obêd yê Jésé, 6 Jésé yê kelma Dabid. Dabid yê Salomôn wo yori na tam Uri hen, 7 Salomôn yê Roboham, Roboham yê Abiya, Abiya yê Asap, 8 Asap yê Josapat, Josapat yê Joram, Joram yê Ojiyas, 9 Ojiyas yê Johatam, Johatam yê Akaj, Akaj yê Ejékiyas, 10 Ejékiyas yê Manasé, Manasé yê Amôn, Amôn yê Josiyas, 11 Josiyas yê Jékwoniyas naɲ yênêri. Na elê bi wo hen aɲa bay ré pôriɲ balêrji ôriɲ Babilôn a lemnare hen. 12 Kam *Israyêl ka bay yêji Babilôn a tô lemnare a a na: Jékwoniyas yê Salatiyêl, Salatiyêl yê Jorobabêl, 13 Jorobabêl yê Abiyud, Abiyud yê Eliyakim, Eliyakim yê Ajôr, 14 Ajôr yê Sadôk, Sadôk yê Akim, Akim yê Eliyud, 15 Eliyud yê Eléyajar, Eléyajar yê Matan, Matan yê Jakwôb, 16 Jakwôb yê Josêp woɲ ôbi kurô Mari to yê Jésu wo bay uwôgeri *Krist, kwo Emen dôri hen hen.

17 Ayiɲ tôri sa Abraham a kwôy saɲ sa kelma Dabid a na, na tô môɲ môj kibi pôrbu, men, hena sa kelma Dabid kwôy sa to bay pôrji lemnare hen na, na tô môɲ môj kibi pôrbu men, hena wulê wo bay pôrji lemnare Babilôn a hen kwôy saɲ sa Krist a na, na tô môɲ môj kibi pôrbu a men.

Kwôli yê Jésu

(Lk 2: 1-7)

18 Na derêŋge kwôli yê wo bay yê Jésu Krist. Mari toɲ yori na, na hendi gusô Josêp, niɲba, bay yiɲ né tô, menba, hende yi kwoo naɲ néé wo Tunu toɲ hendi bô bôrê. 19 Josêp woɲ ôbi gusôre bi wo hen na, na gawra woɲ derôre, ôbi genge ɗiré kaɲêre jegê mera ɗiba ɗiré kelê kwôli ta bi tayre ré duru ré. 20 Kiriɲa ôbi erem bôri a hen iyôŋ ba ya tô, menba, *mana wo derômaraŋ a sa kôli bô wônê a iyôŋ ba: «Josêp kuŋga kelma Dabid, meremné ré, niɲba, ju bô Mari mega tamnem iyôŋ, 21 wôsa kwoo wo hende yi hen na, na naɲ néé wo Tunu toɲ hendi bô bôrê, aɲ hende a yê kema iba aɲ já uwôgeri Jésu, wôsa na ôbi a gôliɲ naɲ balêri sa têriɲ lêreji a hen.» 22 Are bay ka hen yi hen iyôŋ bi kwôlo Emen na biɲ ôbi kibri na kôl hen na, ariri ré liɲ. Ôbi na kôl iyôŋ ba: 23 «Môni temale a yé kwoo aɲ a yê kema iba aɲ bay a uwôgeri Emanuwêl*.» Hini bi wo hen iyayriri na, «Emen naɲ na.»

24 Kiriɲa Josêp eŋgiɲ tô kum a menba, ôbi li mega bi wo mana wo Kelma kôli hen iyôŋ. Ôbi gô naɲ Mari. 25 Niɲba, bay yiɲ né kwôy wo hende yêɲ kema iba aɲ ôbi uwôgeri Jésu.

2

Bay henê are era wô gelé Jésu

1 Bay yê Jésu Bêteléhêm môni iyére to bô emê wo Judé a, wulê bi wo hen a na, na *Hérôd a na na ôbi emê sa iyére. Kiriɲ bay ka hen na, bay henê are henaji si tô emen iyôŋ saji Jérusalêm a. 2 Menba, bay eŋgere iyôŋ ba: «Kelma wo Jubɲê wo bay yêri na ba, na si yôŋ ba? Wôsa nini gelo têbêŋne tori hena si tô emen iyôŋ aɲa niné era bi niné tibéri hen.»

3 Kiriɲa kelma Hérôd toy hen iyôŋ menba, ôbi sun men, ɓiɲé ka Jérusalêm a kêm kôba sun a men. 4 Menba, ôbi dayrê damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ *bay derê tô tôô to Emen aɲ eŋgeriji iyôŋ ba: «Kiriɲ ka bay a yêɲ *Krist kwo Emen dôri hen ba na yôŋ ba?» 5 Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Bay a yêri Bêteléhêm a emê wo Judé a wôsa *ôbi kibi Emen na kôl kwôli tumô kôl iyôŋ ba: 6 ‹Mini Bêteléhêm, to Judé perê iyére to damné kêm bô emê wo Juda a hen na, muna to ɗê ré, wôsa Kelma wo a derê tumô *Israyêl ɓiɲé kaɲê môɲ ôbi gemé gamgê iyôŋ hen na, a hena na bôrê a*.› »

7 Menba, Hérôd uwôga bay henê are bay ka hen naɲ ɲalê aɲ sa eŋgeriji bay ré kôli wulê têbêŋne ré siɲ ya hen. 8 Menba, ôbi jéji Bêteléhêm a aɲ kôlji iyôŋ ba: «Erêŋge ken ô eŋgeré kiriɲ ka kema bi wo hen yiɲ ya hen, aɲ kiriɲa ken uɲari niɲ na, ken hera sa kôlen bi nôbi kôba na erê tibéri men.»

9 Kiriɲa bay toy kwôlo ôbi kôlji hen iyôŋ niɲ menba, bay ôrji haji niɲ. Têbêŋne to bay ré gelore si tô emen hen na, dô tumôrji, menba, kiriɲa hende biɲ sa kiriɲ ka kema bi wo hen yiɲ ya hen menba, hende ɗebu tôŋ hare niɲ. 10 Kiriɲa bay gel têbêŋne hende to hen iyôŋ menba, yirji dôrji damaŋ. 11 Bay siji bô ira aɲ gelji kema bi wo hen naɲ yori Mari menba, bay cubu gubarji tôŋ tumôri a aɲ tibri men, bay tô magela woji nô aɲ biri aŋga gararji damaŋ damaŋ bay a na: lôr men, weŋ wo ɗiɲé dô wo bay uwôgeri peraŋkens hen men, kwoɲ hana wo bay uwôgeri *miir hen a men. 12 Menba, Emen kôliɲ bay henê are bay ka hen bô wônê a iyôŋ ba bay ré hôrji uɲé Hérôd ré menba, bay ré ay geré wo ɗaŋgi a ré hô iɲ.

Bay ay kema bi wo hen geriɲ Ejipt a

13 Kiriɲa bay henê are bay ka hen ôrji ta niɲ menba, *mana wo derômaraŋ a wo Kelma si sa Josêp a naɲ wônê kôli iyôŋ ba: «Hena ta ay kema bi wo hen naɲ yori ju geriɲ ôriɲ Ejipt a aɲ ju môriɲ naɲ ɗi ya kwôy wo na kôlem dema jeré heraɲ naɲ ɗi tô, ré ba Hérôd woge geré ɗiré deréri.»

14 Menba, Josêp hena naɲ yoyre hende to hen ay kema naɲ yori geriɲ ôriɲ Ejipt a. 15 Ôbi mô ya hende to hen kwôy wo Hérôd maɲ. Are bay ka hen yi hen iyôŋ mega kwôlo Kelma na biɲ ôbi kibri na kôl tumô kôl iyôŋ ba: «En uwôge Keman ré so aɲ Ejipt a niɲ*.»

Kwôli deré wo Hérôd bi bay duu kamrê

16 Kiriɲa Hérôd hôn wo bay henê are ré lamni na lamê menba, bôri tari damaŋ aɲ ôbi ay tôô bi bay ré duu kamrê kaɲ imɲê ayiɲ tôri sa ka bay yê haw a kwôy ɗi sa ka elêrji wôô wôô a ka sa iyé Bêteléhêm a men, ka sa kam iyére to méére ta hen a men. Ôbi li hen iyôŋ wô kwôlo bay henê are na kôli gengiɲ sa wulê wo têbêŋne ré siɲ. Ayiɲ tôri wulê bi wo hen kwôy saɲ sa wulê wo bay deriɲ kamrê hen na, li elê wôô ré tô. 17 Na ôbi á, are bay ka hen ré biɲ naɲ kwôlo ôbi kibi Emen Jérémi na kôl hen: 18 «Sômê ôm gôr kiriɲ Rama a, Rasêl sôm wô kamne, aɲ bay waare kôba hende toy ré wô kamne ka bay duu kêm hen*.»

Josêp henaɲ naɲ Jésu Ejipt a heraɲ Israyêl a

19 Kiriɲa Hérôd ma niɲ menba, *mana wo derômaraŋ a wo Kelma si sa Josêp a Ejipt a naɲ wônê aɲ 20 kôli iyôŋ ba: «Hena ta ju ay kema naɲ yori ju heraɲ naɲ ci sa iyé Israyêl a wôsa ka na woge ciré deréri hen na, maji niɲ.»

21 Menba, Josêp hena ay kema naɲ yori heraɲ sa iyé Israyêl a. 22 Niɲba, kiriɲa ôbi toy wo ré na Arkélawus a ré na kelma wo Judé hôlmê ibari Hérôd a na, ôbi kemna herê ô merê bô emê wo Judé a. Menba, Emen yêge mari bô wônê a menba, ôbi ô bô emê wo Galilé a. 23 Aɲ ô merê sa iyé Najarêt a. Yi hen iyôŋ bi ré biɲ naɲ kwôlo *ôbi kibi Emen na kôl iyôŋ ba: «Bay a uwôgeri kema Najarêt hen*.»

3

Béré wo Ja ôbi lê batêm uwôl derô gwôlê

(Mk 1: 1-8, Lk 3: 1-18, Ja 1: 19-28)

1 Wulê bi wo hen na, Ja ôbi lê batêm so derô gwôlê wo Judé aɲ uwôl béré kôl iyôŋ ba: 2 «Beléŋge cêgerŋge biɲ têriɲ toŋge wôsa *emê iyére to derômaraŋ a ba ɗa niɲ.» 3 Na Ja bi a *ôbi kibi Emen *Esay na ré kôl kwôli kôl iyôŋ ba:

«Na tôô gawra wo ôm derô gwôlê kôl iyôŋ ba:

‹Ɲanêŋge geré wo Kelma men,

ɲanêŋge kam geré kari bi ô derôre a men*.› »

4 Ja tôbe bargay ka bay li naɲ gusiri jambal men, ôbi ha tô bôri naɲ ariɲ a men. Ari emêri na céré men, timne men. 5 Ɓiɲé kêm ôrji sa pôn pôn ligiri a: ka Jérusalêm men, ka Judé men, ka kam iyére to mér sa cér wo Jurdê ta hen a men. 6 Ɓiɲé bay ka hen tô tô têriɲ toji ta aɲ ôbi liji batêm bô cér wo Jurdê bi wo hen a.

7 Kiriɲa Ja gel Parisiɲêɲê naɲ *Sadusiɲêɲê kwône era ligiri a bi ɗiré liji batêm, menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Kenbay ka ken yi môɲ jênêre iyôŋ hen, na i a geléŋge bi kené geriɲ uwoŋge wo Emen wo a era hen ba? 8 Iyôŋ ba, bi jé lêreŋge gel wo kené bul cêgerŋge biɲ têriɲ toŋge niɲ. 9 Ɗiba ken mô wô kelê ‹*Abraham na ibarni, Abraham na ibarni› mera ré, wôsa en kelêŋge jerew wo yi hen na, Emen a nêmê belé liɲ kamrê biɲ Abraham. 10 Haw hen na, tigre yi tô gurô pôn pôn niɲ aɲ gurô wo yôŋ yôŋ wo yêri dô ré ba a diɲ jôriɲ aɲ uwôliɲ tare a. 11 Nôbi ba, en lêŋge batêm na naɲ kam gengiɲ sa belé wo kené bul cêgerŋge biɲ têriɲ toŋge hen, niɲba, kwo a era cêgena hen na, ôbi a lêŋge tori naɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê men, naɲ tare a men, wôsa nééri gôliɲ kuɲê men, en nêm terê garbê kaɲ têri ré a men. 12 Men, ôbi ôriɲ naɲ gwore tori toɲ péé kaw wô labiɲ kiriɲ kaɲ péé kaw ya aɲ ôbi a péé kaw kari bay ka hen aɲ a perê gusiɲniji bê a bô béér a a men. Menba, kurmérji ba ôbi a uwoyé aɲ bô tare to eŋge bariɲ né yôd hen.»

Ja liɲ Jésu batêm

(Mk 1: 9-11, Lk 3: 21-22)

13 Na ôbi á, Jésu ré hena Galilé ô ligi Ja kibi cér wo Jurdê a bi ré liri batêm men hen. 14 Ja li ɗa kaɲê aɲ kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Nôbi a ré erê bi jeré lên batêm, menba, li iyeŋ a jôbi jeré hô era bi ené lêm batêm ɗi ba?»

15 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Kwo haw hen ba en gey bi ré yi hen iyôŋ hari, na hen iyôŋ a nana liɲ aŋga Emen gey hen.»

Menba, Ja gey naɲ ɗi aɲ liri batêm. 16 Kiriɲa Ja liɲ Jésu batêm aɲ ôbi so bô kam a niɲ na, kiriɲ bay ka hen derômaraŋ bôliɲ aɲ ôbi gel Tunu toɲ hendi bô bôrê herbo mega derare iyôŋ sari a. 17 Menba, tô kwôni ema derômaraŋ a kôl iyôŋ ba: «Kwo ɗebu na na, na Keman, en piri damaŋ. Men, en li yi derê wô sari damaŋ a men.»

4

Sélé wo Sidan sél Jésu

(Mk 1: 12-13, Lk 4: 1-13)

1 Kiriɲa ôbi so bô kam a niɲ menba, Tunu toɲ hendi bô bôrê ôriɲ naɲ ɗi derô gwôlê bi Sidan ré ô séléri. 2 Lê wo Jésu li wulê tôre pôrbu yoyre naɲ tu tare baa emê ani hen na, kurôŋ liri. 3 Menba, Sidan era ligiri a aɲ kôli iyôŋ ba: «Hena jeré na Kema Emen ba ju bi jerew wo yi na bi biliɲ kwô bem ju ôm.»

4 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹Na kwô mera a gawra ré emê gôliɲ né niɲba, kwôlo si kibi Emen a gawra ré môriɲ geɲ ɗi*.› »

5 Menba, Sidan hô ôriɲ naɲ ɗi Jérusalêm iyére to yi naɲ jeŋgêre a hen aɲ ôriɲ naɲ ɗi ô ɗiri ta yeŋ sa *iyéy Emen a, 6 aɲ kôli iyôŋ ba: «Hena jeré na Kema Emen tiri ba ju deraɲ kuriɲ tôŋ na gelé wôsa na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹Ôbi a ayê tôô biɲ *manê ka derômaraŋ a gengiɲ sam› men, ‹Bay a ayem kôbriji a bi têm ré di keram wôni ré*.› »

7 Jésu hô uwôli sara kôl iyôŋ ba: «Magtubu hende to hen kôba hô kôl iyôŋ ba: ‹Kelma Emen wom na, já séléri ré*.› »

8 Menba, Sidan hô ôriɲ naɲ ɗi sa keram wo yêŋgi a aɲ gili emê iyére to sa terare a na naɲ aŋga dôri dôri ka yi ya. 9 Aɲ ôbi kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Hena jeré jubu gubam tumôn a aɲ teben ba na bem are bay ka kêm ka ju gel hen.»

10 Menba, Jésu ône Sidan aɲ kôli iyôŋ ba: «Sidan, erêɲ wôsa liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹Kelma woɲ Emen wom pôn nêŋ hari a jeré jebé gubam tumôri a men, na ôbi a jeré tibéri a men*.› »

11 Kiriɲ bay ka hen menba, Sidan erêɲ ɗiri hari niɲ, menba, manê ka derômaraŋ a era ligi Jésu a aɲ biri aŋgaɲ emê.

Jésu ay tô jé wori Galilé a

(Mk 1: 14-15, Lk 4: 14-15)

12 Bay ɓu Ja uwôl daŋgay a. Kiriɲa Jésu toy wo bay ré ɓu Ja hen iyôŋ menba, ôbi hena ô Galilé. 13 Ôbi ɗi sa iyére tori to Najarêt hen aɲ ô merê Kapêrnayôm kibi cér wo bô emê wo Jabulôn naɲ kwo Nêptali a. 14 Ôbi li hen iyôŋ bi ré biɲ naɲ kwôlo *ôbi kibi Emen *Esay na kôl kwôli tumô kôl iyôŋ ba:

15 «Terare to Jabulôn naɲ to Nêptali,

To yi si kwa cér wo dami, si cêgi Jurdê hen,

Na hende to ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen mô ya hen.

16 Ɓiɲé ka na mô bô kiriɲ ka hendi a hen na,

haw hen bay gel kiriɲ ka peraŋgi ka dami men,

ka yi môɲ ciré ma iyôŋ gengiɲ sa tiniji hen kôba bay gel kiriɲ

ka peraŋgi a men*.»

17 Menba, Jésu ay tô derêji kwôlê kôl iyôŋ ba: «Beléŋge cêgerŋge biɲ têriɲ toŋge wôsa *emê iyére to derômaraŋ a era ɗa hen ya niɲ.»

Jésu uwôge bay uré pôrbu

(Mk 1: 16-20, Lk 5: 1-11)

18 Jésu ô têm têm kibi cér wo Galilé a, menba, ôbi gel gawrê wôô tô yêniɲare a ka na bay uré, bay a na si Simô wo bay uwôgeri Piyêr hen, naɲ yêni André, bay urji kuyê naɲ bera. 19 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Eraŋge tôn a aɲ na béŋge ken yi bay uré ɓiɲé ben.» 20 Menba, kiriɲ bay ka hen na, bay ɗéɲ bera toji aɲ, aɲ ôrji tôri a.

21 Ôbi ô sem, menba, ôbi hô gel gawrê wôô tô yêniɲare a, na si *Jak naɲ yêni Ja kaɲ kami gawra wo bay uwôgeri Jébédé hen, bay môrji bô bato a naɲ ibarji ɲanji bera toji menba, Jésu uwôgeji menba, 22 kiriɲ bay ka hen na, bay ɗi ibarji naɲ bato aɲ ôrji tôri a.

23 Jésu gôr bô emê wo Galilé hen kêm aɲ giliɲ ɓiɲé are bô *iyéy daɲare a men, dô Kwôlo Dôri wo gengiɲ sa emê iyére to derômaraŋ a men, berare ɓiɲé kêm ka ômɲare to gay gay liji hen men, berare bay merayê ka gay gay a men. 24 Kwôli Jésu ôm gôr bô emê wo Siri a kêm aɲ li wo bay eraɲ naɲ bay ômɲare to gay gay men, ka tunu to habiɲ yi bôrji a men, bay gesemem men, bay merayê a men bi ôbi ré berareji. 25 Menba, kwônê ɓiɲé ka hena Galilé men, ka hena emê iyére to tôre môj hen men, ka hena Jérusalêm a men, ka hena Judé naɲ kam iyére kêm ka yi si cêgi cér wo Jurdê a hen a men ôrji tôri a.

5

Jésu dôriɲ ɓiɲé kwôlê sa keram a

1 Kiriɲa Jésu gel kwônê ɓiɲé bay ka hen era ligiri a menba, ôbi ɗay ô merê sa keram a menba, bay tôri era ligiri a 2 menba, ôbi ay tô derêji kwôlê kôl iyôŋ ba:

Yi derê wo dami

(Lk 6: 20-23)

3 «Ɓiɲé ka erem wo ciré nêm lê ani sa kibriji ré hen na, yirji a sa dôrji wôsa *emê iyére to derômaraŋ a na toji.

4 Ɓiɲé ka mô naɲ bô emê haw hen na, yirji a sa dôrji wôsa Emen a sa jalê bôrji.

5 Ɓiɲé ka kalêrji jal hen na, yirji a sa dôrji wôsa bay a merê derê sa terare a na sem.

6 Ɓiɲé ka doy lê aŋgaɲ derôre liji damaŋ hen na, yirji a sa dôrji wôsa Emen a sa biji aŋga bay ôriɲ doyriji bay ka hen.

7 Ɓiɲé ka bô tu ɲa to megêrji hen na, yirji a sa dôrji wôsa Emen a sa berê tu ɲa toji men.

8 Ɓiɲé kaɲ bay bô bôrê hen na, yirji a sa dôrji wôsa bay a sa gelé tu Emen.

9 Ɓiɲé kaɲ bay ɲanê megêrji bi ré biɲ pôn hen na, yirji a sa dôrji wôsa bay a uwôgêji kam Emen.

10 Ɓiɲé ka bay gelji gusiɲ wô kibi aŋgaɲ derôre ka bay li hen na, yirji a sa dôrji wôsa emê iyére to derômaraŋ a na toji.

11 Hena bay ré tiréŋge men, geléŋge gusiɲ men, pôy kwôlo gay gay ɗéŋge sarŋge a wô wo kené na bay tôn na, 12 sêŋge peré men, ken li yi derê a men wôsa ka uɲé sa kôbreŋge damaŋ derômaraŋ wôsa na hen iyôŋ a bay na ré geliɲ tu bay kibi Emen ka tumô gusiɲ men hen.»

Bay ayê bôô na ɗôre naɲ kiriɲ ka peraŋgi ka ɓiɲé ka sa terare a na

13 «Kenbay kena ɗôre to ɓiɲé ka sa terare a na, a hena ɗôre hende to hen ré geraŋ ré ba bay a lere iyeŋ a ré herê geraŋgê hôriɲ ba? Ani ka kwôni a liɲ naɲ tu ba naɲ niɲ. Bêre aɲ bi ɓiɲé ré ɗiirê naɲ têrji a ba mera. 14 Kenbay kena kiriɲ ka peraŋgi ka ɓiɲé ka sa terare a na, wôsa hena kwôni ré ɗi iyére tori sa keram a ba ôbi a uwôbêre nêmê sôŋ ba? 15 Men kwôni a ɗé tare bô lampa aɲ erê uwôbê bô gwore a sôŋ ba? Hena tare ré ɗiɲ bô lampa a ba na wô teré ta gurô pal a aɲ bi ré berare kiriɲ bi ɓiɲé ka mô bô ira hen kêm ré geliɲ kiriɲ. 16 Iyôŋ ba, kenbay kôba ken bi kiriɲ ka peraŋgi kaŋge peraŋge bi ɓiɲé geliɲ kiriɲ dema bay ré geliɲ jé lêreŋge wo dôri menba, bay a ayiɲ kibi Ibareŋge Emen wo mô derômaraŋ a hen men.»

Kwôlo gengiɲ sa tôô naɲ bay kibi Emen

17 «Ma ka ermé yaŋ ba ené era na wô mênê tôô naɲ kwôlo bay kibi Emen na kôl hen niɲba, en era na wô lê bi aririrji ré liɲ ɗi.» 18 Menba, Jésu hô kôl iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen hena derômaraŋ naɲ sa terare ré yi ba ya tô na, ani ka tôô ka dê iyôŋ ley, kam aŋga cibiɲ dê dê sara hen ley, ka a dôriɲ aɲ ba naɲ kwôy wo sa terare a mêniɲ. 19 Na ôbi á, kwôni wo ré ɗage tôô to dê dê hende to hen aɲ geliɲ ɓiɲé ré ɗage hen iyôŋ a men na, ôbi a yé kema wo dê bô iyére to derômaraŋ a. Niɲba, hena kwôni ré bi kwôlê sa tôô hende to hen aɲ geliɲ ɓiɲé ré li hen iyôŋ a men na, ôbi a yé kwo dami bô emê iyére to derômaraŋ a a. 20 En kelêŋge waŋ ta, hena kené li aŋgaɲ derôre ɗê ka bay derê tô tôô to Emen naɲ ka Parisiɲêɲê ré ba ka nêmê sé bô emê iyére to derômaraŋ a ré kwôy.»

Kwôlo gengiɲ sa bô tarê

21 «Na ken toy kwôlo bay na kôliɲ môɲêrŋge iyôŋ ba: ‹Já deré gawra ré wôsa kwôni wo duu megari ba, bay a jerê kwôlê sari a.› 22 Niɲba, nôbi en kelêŋge, kwôni wo bôri tari sa yêni a ba, bay a jerê kwôlê sari a men, kwo tôbiɲ yêni galê ba, bay a ôriɲ naɲ ɗi tumô bay jerê kwôlê ka damné a men, kwo tiiré yêni ré yêmiɲ ba, a erê bô tare to eŋge bariɲ né hen a men. 23 Hena jeré ô jeré erê biɲ Emen aŋgaɲ baliyare kini bê kwôbe a aɲa jeré erem si sa kwôlo yênem ôriɲ naɲ ju na, 24 ju ɗi aŋgam kaɲ baliyare bay ka hen tôŋ jan aɲ ju ô uɲé yênem ken ô biɲ tôŋ pa dema, jeré hera sa ay aŋgam bay ka hen biɲ Emen tô. 25 Hena ôbi barem ré kaŋgem aɲa kené ô ɓem kini jerê kwôlê na, ken ɲan kwôlê woŋge naɲ ɗi ca tumô geré ré ba ôbi a uwôlem kôbi ôbi jerê kwôlê a aɲ ôbi jerê kwôlê bi wo hen a ôriɲ naɲ ju biɲ asgarɲê aɲ iyeŋ né ba bay uwôlem daŋgay a. 26 En kôlem, já têbê kerê iyôŋ iyôŋ dema jeré sé daŋgay a tô.»

Kwôlo gengiɲ sa wôniɲare toɲ têriɲ

27 «Na ken toy bay na kelêŋge tumô kôl iyôŋ ba: ‹Já wogé tam megam né.› 28 Niɲba, nôbi en kelêŋge waŋ a ta: kwôni wo bô tami megari naɲ tu bôriyare na, bôri a ba ôbi yiɲ naɲ tu niɲ. 29 Hena ré na tum toɲ gusurô a lê aɲa jeré li têriɲ na, ju dôre uléɲ kelaŋ naɲ ju, ju meray a jeré uwôɲ gelê ba dô ɗê erê bô *géhên a naɲ tum wôô kêm. 30 A hena ré na kôm woɲ gusurô a lê aɲa jeré li têriɲ na, ju wali uléɲ kelaŋ naɲ ju, ju meray a jeré gôl ba dô ɗê erê bô géhên a naɲ kôm wôô kêm.»

Kwôlo gengiɲ sa kariɲare kurô

(Mt 19: 9, Mk 10: 11-12, Lk 16: 18)

31 «Bay na kôl tumô kôl iyôŋ ba: ‹Kwôni wo dage tamni ba bi ré bure magtubu toɲ bê tôre kôbre a*.› 32 Niɲba, nôbi en kelêŋge hena kwôni ré dage tamni to yiɲ na kwôni ré tô aɲa hende ré ô eŋgé iba wo ɗaŋgi na, na ôbi lere aɲa hende ré wôniɲ wôniɲare toɲ têriɲ hen men, kwôni wo eŋge iyore to bay dagere hen kôba li na têriɲ naɲ tu a men.»

Kwôlo gengiɲ sa derê yi

33 «Na ken toy kwôlo bay na kôliɲ môɲêrna ka tumô iyôŋ ba: ‹Aŋga ju dusu yem sara ba ju ɗi baa ré. Niɲba, ka ju ay tôm sara naɲ hini Kelma ba, ju li môj môj*.› 34 Niɲba, nôbi en kelêŋge bi kwôni dusu yiri ré. Bi ôbi dusu yiri naɲ derômaraŋ ré wôsa na kini merê Emen men, 35 bi kwôni dusu yiri naɲ sa terare ré wôsa na kini sêlê tê Emen men, naɲ Jérusalêm ré wôsa hende na iyére to Kelma wo dami men, 36 bi kwôni dusu yiri naɲ sam né wôsa ju nêm lê bi ré béé ré men, bi ré hendu ré a men. 37 Niɲba, hena kwôlê woŋge ré na tiri ba ken kôl ré na tiri men, hena ré na tiri ré ba ken kôl ré na tiri ré aɲ kwo ka kelê cêgê hen na, hena na ligi Sidan.»

Kwôlo gengiɲ sa bay dê bare a

(Lk 6: 26-38)

38 «Na ken toy bay na kôl tumô iyôŋ ba: ‹Tu ba, na tu hôriɲ men, kaɲnem ba, na kaɲnem hôriɲ men*.› 39 Niɲba, nôbi en kelêŋge iyôŋ ba: Dêŋge bayi habrê wo kwôni lêŋge hen né, hena kwôni ré di tô mam woɲ gusurô ba ju bul kwoɲ ma biri di a. 40 A hena kwôni ré kaŋgem tumô bay jerê kwôlê a wô eŋgiɲ bargay kam kaɲ kabrêm na, ju jôri derê kaɲ kelanê a ré. 41 Men, hena ôbi néé wôni ré ɓerem ereŋ jeré ayri ani ôriɲ naɲ ɗi kelaŋ nêm têê dubu ba ju ôriɲ naɲ ɗi têê dubu sara. 42 Kwo uwôlem are ba ju biri men, hena ôbi ré gey jeré gwôyri ani kôba ju jôri ré a men. 43 Na ken toy bay na kôl iyôŋ ba: ‹Yênem ba, jeré piri niɲba, ôbi barem ba jeré dôri ham*.› 44 Niɲba, nôbi en kelêŋge bay bareŋge kôba ken pirji men, ken uwôl Emen wô sa ka geliɲ turŋge gusiɲ hen a men. 45 Hen iyôŋ dema kené yiɲ kami Ibareŋge Emen wo mô derômaraŋ a wo bi tare tori berare sa bay bô habrê a men, sa bay lê derê a hen a men hen. Men, ôbi bi emen uwôŋge sa bay lê aŋgaɲ derôre a men, sa bay lê aŋgaɲ derôre ré hen a men. 46 Hena kené pur na ɓiɲé ka peréŋge hen mera ba wô mi a kené mô gem sa kôbi wo Emen ba? 47 Wôsa *bay eŋgé wôgê kôba li na hen iyôŋ hende to hen men, hena ré na yênêrŋge dema kené liji dosé mera ba na aŋga ɗê kiriɲ a kené li hen ba? Ɓiɲé ka hôn Emen né kôba li na hen iyôŋ men ré ba? 48 Derêŋge cerêd mega Ibareŋge wo derômaraŋ a dôriɲ cerêd hen iyôŋ men.»

6

Kwôlo gengiɲ sa aŋgaɲ biɲ bay nimré

1 «Berêŋge dô wô wo ma kena gelé derê woŋge tu ɓiɲé, hena kené li hen iyôŋ ba ka uɲé sa kôbreŋge ligi Ibareŋge wo mô derômaraŋ a hen né. 2 Kiriɲa jera ɓeré baliyare naɲ bay nimré na, bi yilé ôm sara môɲ kwo bay gelé yirji tu ɓiɲé a lêrê bô *iyéy daɲare a men, tô geré a men hen iyôŋ né. Bay li hen iyôŋ bi ɓiɲé ré heramiji. En kelêŋge na tu kwôlê bay uwôɲ sa kôbriji niɲ. 3 Niɲba, jôbi na, kiriɲa ju gey ɓeré baliyare naɲ bay nimré na, ju li bi megam hôn né. 4 Aɲ aŋgaɲ baliyare bay ka hen bi yi kini uwôbêrji a aɲ ibam Emen wo gel aŋga ju li jegê hen a sa têbem sa kôm tô.»

Kwôlo gengiɲ sa uwôlê Emen

(Lk 11: 2-4)

5 «Kiriɲa ken uwôl Emen na, ken li mega kwo bay gelé yirji tu ɓiɲé li hen iyôŋ né, wôsa bay gey uwôlê Emen ɗibiɲ ta bô iyéy daɲare a men, jêrê geré a men, bi ɓiɲé ré gelji. Ôbi a ené kelêŋge bay uwôɲ aŋgaɲ sa kôbriji niɲ. 6 Niɲba, jôbi ba, kiriɲa ju uwôl Emen ba, ju si bô iyére tom a aɲ ju lugu kermiɲ sam a aɲ ju uwôl ibam wo mô kiriɲ ka yi naɲ kini uwôbêrji hen, aɲ ôbi wo gel aŋga ju li jigê hen a bem arirji. 7 Kiriɲa ken uwôl Emen ba ken deŋsêrê kwôlo kwôni môɲ kwo bay henê Emen né lêrê hen iyôŋ né, wôsa bay erem iyôŋ ba yaŋ ba kelê wo ciré kôl damaŋ hen iyôŋ a Emen né toyé lew. 8 Niɲba, kenbay ba, ken li môɲ kwo bay li hen iyôŋ né. Wôsa Ibareŋge Emen na, hôn aŋga ken gey hen tumô niɲ dema kené eŋgeriri hen tô. 9 Kiriɲa ken gey uwôlê Emen ba ken kôl iyôŋ ba:

‹Ibarni wo derômaraŋ a

bi ɓiɲé kêm hôn wo jeré yi naɲ jeŋgêrem men,

10 bi emê iyére tom era men,

bi nibay ka sa terare a na nini li bô geyé wom mega wo ka derômaraŋ a liɲ hen iyôŋ men,

11 béni aŋgaɲ emê ka nini ôriɲ doyriji kemnêŋ hen men.

12 Ɗi bôm jal sa habrê woni a

mega wo nibay kôba nini ɗiɲ bôrni jal sa ka lêni habrê a hen iyôŋ men,

13 Geméni aɲ ju bi bi niné heriɲ bô aŋga séléni hen ré,

niɲba, ju derêni kibi habrê a.

[Wôsa na jôbi a na ôbi emê iyére men,

ju na ôbi ibé iyêrê a men,

wôsa ayê kibi na yi wô sam kwôy naɲ kwini a men.

*Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.]›

14 En kelêŋge, hena kené ɗi bôrŋge jal sa habrê wo megêrŋge lêŋge a hen na, Ibareŋge wo mô derômaraŋ a kôba a ɗé bôri jalê sarŋge a men. 15 Men, hena kené ɗi bôrŋge jal sa habrê wo megêrŋge a ré ba, Ibareŋge wo mô derômaraŋ a a ɗé bôri jalê sarŋge a ré hen iyôŋ men.»

Kwôlo gengiɲ sa jerê yi sa emê

16 «Hena kené jô yerŋge sa emê a ba, ken li ɲa mega wo bay henêre Emen né liɲ hen iyôŋ né, bay sêmnê hen iyôŋ bi ɓiɲé ré gel wo ciré jô yirji sa emê a, iyôŋ ba, na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, yi mega wo bay ré uwôɲ sa kôbriji niɲ. 17 Niɲba, jôbi ba kiriɲa ju jô yem sa emê na, ju pul tum men, ju surge sam a men 18 ɗiba bi ɓiɲé hôn wo jeré jô yem sa emê a hen ya ré. Aɲ Ibam wo hôn aŋga yi kini uwôbêrji a hen bi ôbi pôn nêŋ ré hôn aŋga ju li jigê hen aɲ bi bem arirji.»

Aŋgaɲ uɲé ka derômaraŋ a

(Lk 12: 33-34)

19 «Dayrêŋge aŋgaɲ uɲé ka sa terare a na ré wôsa na kiriɲ ka téére naɲ gur ɓu are ya men, gemsê kôba pôy kibi iyére gômsiɲ a men. 20 Niɲba, ken dayrê aŋgaɲ uɲé ka derômaraŋ a ka téére naɲ gur a mênê ré hen men, na kiriɲ ka gemsê a nêmê piyê kibi iyére ré men, a gemsê are ya ré hen a men. 21 Wôsa kiriɲ ka cirarem yiɲ ya na, na kiriɲ bay ka hen a ermé wom kôba ré yé ya men.»

Tum na are peraŋgê ka yem

(Lk 11: 34-36)

22 «Tum a na lampa to yem, hena tum né dô ba, yem kêm kôba peraŋge men. 23 A hena tum né meray ba, yem kêm kôba kiriɲ hendu sari a men, a hena kiriɲ ka peraŋgi ka yi yem a ré hendu a sôŋ ba, kiriɲ a hendé na culum sa yem a.»

Yéŋge bay jé ka Emen ɗiba ken yi limé ka gursu ré

(Lk 16: 13)

24 «Gawra pôn nêŋ a lê jé biɲ bay iyéyri wôô ré: dô ré ba ôbi a tôrɲê kwo pôn aɲ periɲ kwo pôni, réba a ɗé yiri yi kwo pôni a aɲ kaɲê kwo pôni. Ka nêmê lê jé biɲ Emen men, yé limé ka gursu a men né.»

Biɲ Emen bôm

(Lk 12: 22-31)

25 «Geléŋge, na ôbi a, ené kelêŋge kené sun wô aŋga kené emê gôliɲ ré men wô aŋga kené tôbê yerŋge a ré men. Wôsa merê tu geɲ na gôliɲ aŋgaɲ emê men, yi gôliɲ bargay a men ré ba? 26 Erméŋge sa ciré ka uwôŋge ta a hen ken gel, bay ci kaw kani ré men, bay wal kaw kani bi a bô béér a ré a men, niɲba, na Ibareŋge wo mô derômaraŋ a hen a biji aŋgaɲ emêrji. A hena ré na hen iyôŋ ba, kenbay ba ken dô ɗê ciré bay ka hen né ba? 27 Perêrŋge a hen i a nêmê ulê wulê pôn a sa megari a wô wo ɗiré sun gaɲ ba? 28 A hen iyôŋ ba, ken eremnéré sa bargay ka kené tôbê a ré. Kebêŋge sa gesela wo miirê bô yagê a hen ken gel bay li jé ré men, bay li bargay kani ré a men. 29 Niɲba, en kelêŋge, kelma Salomôn naɲ hini emê wori hen kôba na tôbe bargay ɗê kwo pôni wôni perêrji a hen né tô. 30 Hena kalmê ka nono ka kemnêŋ yi hen aɲ kiya bay a uwoyé aɲ hen kôba Emen tôbiji bargay yirji a men na, kenbay dema ôbi ré lê are béŋge ré ba? Ayi! gawrê ka ayê bôô woji naɲ hen. 31 Hen na, ken kôl iyôŋ ba: na mi a niné emê ba ré men, na mi a niné yê ba ré men, na mi a niné tôbê ba ré a men. 32 Are bay ka kêm hen na, bay henê Emen né a wogéji yôd yôd merênê liji tô ré hen ɗiba kenbay ba, Ibareŋge wo mô derômaraŋ a hôn aŋga ken ôriɲ doyriji hen. 33 Iyôŋ ba, ken woge *emê iyére to derômaraŋ a naɲ lê aŋgaɲ derôre kari pa tumô menba, are bay ka kêm hen ôbi a béŋge a sara. 34 Sunéŋge sa wulê wo kiyay a ré, wôsa kiya môriɲ naɲ kwôli bôri a. Ken gel, wulê wo yôŋ yôŋ kôba naɲ gusiɲ tori tori.»

7

Jerêŋge kwôlê sa megêrŋge a ré

(Lk 6: 37-38,41-42)

1 «Jerêŋge kwôlê sa megêrŋge a ré, menba, Emen kôba a jerê kwôlê sarŋge a ré men. 2 Wôsa Emen a jerê kwôlê sarŋge a mega wo ken jôriɲ sa megêrŋge a hen iyôŋ men. Gway wo ken ay gengiɲ are bi hen a, Emen né gengiɲ béŋge hôriɲ. 3 Wô mi a jeré ô wô berê kalmê ka dê ka yi tu yênem a hen ba? A yibré wo dami ka yi tum a hen ba ju gel ré ba? 4 Hen ba já lê iyeŋ a jeré kôliɲ yênem: ‹Ben na dôrem sa kalmê ka yi tum a hen› menba, jôbi ba na yibré gurô yôd a yé tum a hen men ba? 5 Jôbi woɲ ôbi kelê kwôlê kem wôô wôô hen, dô yibré gurô wo tum a hen aɲ dema jeré geliɲ kiriɲ sélé a jeré dôriɲ kalmê ka yi tô tu yênem a hen tô. 6 Aŋga yi naɲ jeŋgêrji na, ken biɲ garê ré wô wo bay maa bulo aɲ gidéréŋge men, mériɲ woŋge kôba ken bi tumô gwôsiɲô a ré men, wô wo bay maa ɗiirê naɲ têrji.»

Eŋgeréŋge men, wogéŋge men, dêŋge kibi geré a men

(Lk 11: 9-13)

7 «Eŋgeréŋge menba, bay a béŋge, wogéŋge menba, ka uɲé, dêŋge kibi iyére menba, bay a belê béŋge. 8 Wôsa kwôni wo eŋgere ba bay a biri, men, kwo woge ba a uɲé men, kwo di kibi kermiɲ ba bay a belê biri men. 9 Perêrŋge a hen kwôni wo kemari eŋgeriri kwô menba, a ayê keram biri hen ya ba? 10 Réba eŋgereri kuyê menba, a ayê kalaw biri hen ya ba? 11 Kenbay kaɲ bay bô habrê ka ken hôn biɲ kamneŋge aŋga dôri dôri hen ba, Ibareŋge wo mô derômaraŋ a hen dema ré biɲ ka uwôli are hen ka dôri ɗê aɲ ré ba? 12 Are kêm ka ken gey bi megêrŋge ré li béŋge hen na, kenbay kôba ken li hen iyôŋ biji hen iyôŋ men, wôsa tôô to *Moyis naɲ kwôlo bay kibi Emen na kôl na hen iyôŋ.»

Kibi geré wo iyêrmiɲ

(Lk 13: 24)

13 «Séŋge si kibi geré wo yêêri hen ɗi, wôsa kibi geré wo woli na, wol beŋ beŋ dô hari niɲba, na geré wo ô na kini mênê. Aɲ ɓiɲé kwône ô si ya. 14 Niɲba, kibi geré wo iyêrmiɲ na, séri dôy men, kiriɲ kôba yêr a men hari, niɲba, kwôni ô si ya ba, a gelê. Aɲ ɓiɲé ka si si ya ba, na côb iyôŋ mera.»

Berêŋge bay kibi Emen kaɲ bay benare hen dô

(Lk 6: 43-44)

15 «Berêŋge bay kibi Emen kaɲ bay benare hen dô wôsa bay tôba na ariɲ gamgê a ré eraɲ yerŋge a niɲba, bôrji na bô heŋ. 16 Aɲ na sa kibi jé lêreji a kené hôniɲji. Kwôni a kaarê yê tiɲaɗor sa cébriɲ a sa pôn ba? Laba kwôni a kaarê yê tôgôre sa gaara a sa pôn ken gel ba? 17 Gurô wo lêri ba yêri lêre men, kwo ɗaɲi ba yêri ɗaɲ men. 18 Gurô wo dôri a yê kwo habiɲ né men, kwo habiɲ a yê kwo dôri ré a men. 19 Gurô wo yôŋ yôŋ wo yêri habiɲ ba, bay a dêri jerê ulê bô tare a. 20 Na hen iyôŋ a kené hôniɲ bay kibi Emen kaɲ bay benare bay ka hen sa kibi jé lêreji a hen.»

Kwôlê wo kôliɲ ba bi ariri liɲ a men

(Lk 13: 25-27)

21 «Ɓiɲé ka uwôgeren ‹Kelma, Kelma› hen a sé bô *emê iyére to derômaraŋ a kêm né niɲba, na ka li bô geyé wo Iban wo derômaraŋ a hen a sé bô a ɗi. 22 Ôbi a Wulê woɲ jerê kwôlê a na, ɓiɲé kwône a kelê iyôŋ ba: ‹Kelma, na nini dôriɲ ɓiɲé kwôlo Emen naɲ henem ré ba? Na nini dage tunu to habiɲ sa ɓiɲé ka pôni a naɲ henem ré ba? Men, na nini li giɲê wo gay gay hen naɲ henem a men ré ba?› 23 Menba, na sa kôlji iyôŋ ba: ‹Erêŋge yeŋ, en henêŋge ré men, tun kôba na kuriɲ sarŋge a dê iyôŋ ré kwôy a men, wôsa na kena bay lê têriɲ.› »

Iyére to ɗiɲ sa keram a men, to ɗiɲ sa hal a men

(Lk 6: 47-49)

24 «Na ôbi á, kwôni wo ré toy kwôlê wo en kôl hen aɲ liɲ ariri a men na, yi mega ôbi ré erem kwôlê wô ɗé tô iyére tori sa keram a iyôŋ. 25 Emen uwôŋge aɲ kam bôy tô iyére hende to hen a men, kal ge naɲ néri sa iyére hende to hen a men, niɲba, hende kuriɲ né wôsa tôre ɗiɲ na sa keram a. 26 Niɲba, kwo toy kwôlê wo en dô hen aɲ liɲ ariri ré na, yi mega kubera wo ɗi tô iyére tori sa hal a iyôŋ. 27 Emen uwôŋge aɲ kam bôy tôre a men, kal ge naɲ néri a men menba, hende tiɲ kerôm kerôm wôsa tôre na ɗiɲ na sa hal a.»

Jésu dô kwôlê gasiɲare

28 Kiriɲa Jésu gel kwôlê bi wo hen iyôŋ kô niɲ na, kwônê ɓiɲé ka mô ya hen tiniji ge kay sa derê kwôlê wori bi wo hen 29 wôsa ôbi dô na mega *bay derê tô tôô to Emen dôôriɲ hen iyôŋ né.

8

Jésu dô terbare yi gawra

(Mk 1: 40-45, Lk 5: 12-16)

1 Jésu herbo sa keram a menba, kwônê ɓiɲé ô tôri a. 2 Menba, ôbi terbare wo pôni ô ligiri a aɲ jubu gubari tumôri a aɲ kôli iyôŋ ba: «Kelma, hena jeré gey ba já beraren.»

3 Jésu jé kôbri hebiɲni aɲ kôl iyôŋ ba: «Ew, en gey bi terbare tom hende to hen ré dôriɲ sam a.»

Menba, kiriɲ ba ka hen na, terbare ɓegiɲ yi gawra bi wo hen a aɲ. 4 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Kôliɲ kwôni kwôli berarê wom bi wo hen né pa pa niɲba, ju ô geliɲ ôbi bê kwôbe yem aɲ ju li sarga naɲ tôô to *Moyis na ay hen aɲ bi bay ré gel wo jeré na kwo séli tumô Emen a.»

Jésu berare mana wo dami wo asgarɲê ka Rôm

(Lk 7: 1-10)

5 Kiriɲa ka Jésu biɲ Kapêrnayôm, menba, dami wo asgarɲê ka Rôm era ligiri a 6 aɲ uwôli kôl iyôŋ ba: «Kelma, mana wuɲê ômɲare merayri aɲ yiri liri damaŋ yi sa kalaŋ a ira yaŋ ya.» 7 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Na erê berarêri hen ya.» 8 Menba, ôbi sa asgarɲê bi wo hen kôli iyôŋ ba: «En nêm wo jeré ô sé bô iyére tiɲê a ré, ay tôm mera, menba, mana wuɲê bi wo hen a berarê seŋge. 9 Nôbi kôba bay san ya men, ena ôbi sa asgarɲê ka ba hen men, aɲ hena ené kôliɲ kwo pôni iyôŋ ba: ‹Ô› ba, ôbi ô men, hena ené kôli ‹Era› ba, ôbi era men, en kôliɲ lema wuɲê li aŋga na ba, ôbi li men, li ka hen ba, ôbi li a men.»

10 Kiriɲa Jésu toy kwôlo dami wo asgarɲê bi wo hen kôli hen iyôŋ menba, ɗê sari aɲ ôbi kôliɲ ɓiɲé ka mééri ta hen iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, kiriɲ ka en môriɲ môriɲ na, en uwôɲ kwôni wo ayê bôô wori yi môɲ kwo gawra wo na ba naɲ. 11 Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, ɓiɲé a hena si tô emen men, si kini kuriɲay tare a men a daɲji naɲ si *Abraham, Isak naɲ Jakwôb kibi gwoy emê a bô *emê iyére to derômaraŋ a a. 12 Menba, ka emê iyére to derômaraŋ a na toji ca hen na, bay a biji cêgi haba a aɲ kiriɲ ka hendi a, kiriɲ bay ka hen na, bay a sômnê men, a emê kaɲniji mêêrê mêêrê a men.»

13 Menba, Jésu kôliɲ ôbi sa asgarɲê bi wo hen iyôŋ ba: «Ô iɲ wôsa aŋga ju bi bôm sara hen na, bay liɲ bem niɲ.» Kiriɲ bay ka Jésu kôliɲ gawra bi wo hen kwôlê hen iyôŋ menba, ôbi merayê bi wo hen berare yaŋ men.

Jésu berare bay ômɲare ka gay gay

(Mk 1: 29-34, Lk 4: 38-41)

14 Menba, Jésu ô iyé Piyêr a menba, uwôɲ mari Piyêr kal dere aɲ yere lere yi sa kalaŋ a. 15 Ôbi hebe kôbre menba, hende berare aɲ hena li aŋgaɲ emê biji. 16 Kiriɲa tare kuriɲ niɲ menba, bay eraɲ naɲ ɓiɲé ka tunu to habiɲ geliɲ tirji gusiɲ, menba, Jésu dage tunu hende to hen sarji a aɲ naɲ kwôlo si kibri a men, berare bay ômɲare kêm a men. 17 Ôbi li hen iyôŋ bi ré biɲ naɲ kwôlo *ôbi kibi Emen *Esay na kôl kôl iyôŋ ba: «Ôbi tô merayê wona men, ômɲare to lêna hen kôba ôbi tô yerna a aɲ a men hen*.»

Ɓiɲé ka gey yé bay tô Jésu

(Lk 9: 57-62)

18 Jésu bô wo kwônê ɓiɲé mééri ta, menba, ôbi ay tôri biɲ bay tôri bi ciré ɗay tera cér wo dami hen. 19 Menba, ôbi lê magtubu wo pôni uso ligiri a aɲ eŋgereri iyôŋ ba: «*Rabi, kiriɲ ka yôŋ yôŋ ka já erê ya hen na, na erê tôm a.» 20 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Heŋɲê naɲ iyomniji men, ciré naɲ gwonérji a men, niɲba, nôbi *Kema Gawra ba kiriɲ ka a dôbiɲ san ya ba naɲ.» 21 Menba, gawra wo pôni perê bay tôri a kôli iyôŋ ba: «Kelma, ɗi jan, ɗén na erê emé iban dem.» 22 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Era tôn a na, aɲ ju ɗi ɓiɲé ka yi môɲ temare iyôŋ hen bi em megare temare.»

Jésu jôriɲ kal wo dami geré

(Mk 4: 35-41, Lk 8: 22-25)

23 Jésu ɗay bô bato a naɲ bay tôri. 24 Menba, kebrena wo nana kôl na na, kal wo dami ge sa cér aɲ li wo mêw di kam bêêrê bô bato menba, Jésu yiɲ kum ta men. 25 Bay tôri eŋni aɲ kôli iyôŋ ba: «Kelma, gôliɲ naɲ ni men réba naa mêniɲ.» 26 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Wô mi a kené hare hen iyôŋ ba? Wô mi a kené bi bôrŋge sa Emen a ré ba?» Menba, ôbi hena ône kal naɲ kam menba, kiriɲ iyer iyêêr. 27 Gawrê ka mô bô bato hen na, tiniji ge kay aɲ bay kôl perêrji a iyôŋ ba: «Gawra wo na ba, na kwo iyeŋgi a kal naɲ cér kôba ré biri kwôlê hen ba?»

Jésu berare ɓiɲé ka wôô ka tunu to habiɲ yi bôrji a hen

(Mk 5: 1-20, Lk 8: 26-39)

28 Kiriɲa Jésu era sa biɲ cêgi cér wo Galilé bô emê wo Gadaréniɲê a menba, ɓiɲé wôô ka tunu to habiɲ kuriɲ sarji a soji si sa kamɲê aɲ eraji ligiri a. Bay li aŋga li harê aɲ kwôni nêm ayê geré wo bay môriɲ ya hen né. 29 Menba, kiriɲ bay ka hen na, bay karê kula kôl iyôŋ ba: «Ju gey na mi yirni a jôbi woɲ Kema Emen, ju era na wô geléni gusiɲ pa dema wulê woni ré nêm tô ba?»

30 Kiriɲ bay ka hen na, gwôsiɲô ka pôni ɗubu kwa cér a sêd wolé ôm are. 31 Menba, tunu to habiɲ hende to hen kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Nini uwôlem dagêni bi a bô gwôsiɲô ka ɗebe hen a ɗi.» 32 Jésu kôlji ré ô menba, tunu hende to hen si bô ɓiɲé bay ka wôô hen a aɲ ôrji siji bô gwôsiɲô aɲ li wo bay yêseraji ta sa keram a heriɲji bô kam a ma kêm.

33 Menba, bay gemé gwôsiɲô bay ka hen gerji ô kôliɲ ɓiɲé derô ira kwôli are bay ka ré li are hen men, aŋga ré sa sa ɓiɲé ka wôô ka tunu to habiɲ yi bôrji a hen men. 34 Menba, bay sooro ciré sa uɲéri aɲ kiriɲa bay uwoɲni niɲ menba, bay kôli ré si erêɲ bô emê woji a.

9

Jésu berare ôbi merayê

(Mk 2: 1-12, Lk 5: 17-26)

1 Jésu ɗay bato ô tera sa iyére tori a. 2 Menba, bay eraɲ naɲ ôbi merayê wo yi sa jaare a, kiriɲa ôbi gel ayê bôô woji bi wo hen iyôŋ menba, ôbi kôliɲ ôbi merayê bi wo hen iyôŋ ba: «Baa kam, melaɲnen, têriɲ tom dôriɲ sam a.»

3 Menba, bay derê tô tôô to Emen kôl bôrji a kôl iyôŋ ba: «Gawra bi wo hen tiiré na Emen hen.»

4 Jésu hôn ermé woji aɲ kôlji iyôŋ ba: «Wô mi a kené erem kwôlê wo habiɲ hen iyôŋ ba? 5 Kelê iyôŋ ba: ‹Têriɲ tom dôriɲ sam a› a derê kelê lew, laba kelê: ‹Hena ta ju ô› a derê kelê lew ɗi ba? 6 Haw hen ka henê mega wo nôbi *Kema Gawra ené ôriɲ naɲ néé sa terare a na wô dôriɲ têriɲ sa ɓiɲé.»

Menba, ôbi kôliɲ ôbi merayê na iyôŋ ba: «En kôlem, hena ta ay jaare tom ôriɲ iɲ.»

7 Menba, ôbi hena ta aɲ ay jaare tori ôriɲ iɲ. 8 Kiriɲa kwônê ɓiɲé gel hen iyôŋ menba, harê liji aɲ bay ay kibi Emen woɲ ôbi biɲ ɓiɲé néé hen.

Jésu uwôge Matiyé

(Mk 2: 13-17, Lk 5: 27-32)

9 Jésu ô aɲ kiriɲ bay ka hen menba, ôbi gel gawra wo pôni wo bay uwôgeri Matiyé mô kini eŋgé wôgê. Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Era tôn a.» Menba, kiriɲ bay ka hen ôbi hena ô tôri a.

10 Jésu ôm are iyé Matiyé a menba, kwônê ɓiɲé kaɲ *bay eŋgé wôgê naɲ bay lêre aŋga habiɲ men era sa ôm are naɲ Jésu naɲ bay tôri. 11 Parisiɲêɲê gel hen iyôŋ menba, bay kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Wô mi a *Rabi woŋge ré ôm are naɲ bay eŋgé wôgê men, bay lê habrê a men hen iyôŋ ba?» 12 Kiriɲa Jésu toy hen iyôŋ menba, ôbi kôlji waŋ a ta kôl iyôŋ ba: «Na ɓiɲé ka berari a geyé dôktôr ré, niɲba, na bay ômɲare a geyri ɗi. 13 Erêŋge ken hô ô tô kwôlo bay na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹En gey na wo kené bô tu ɲa to megêrŋge ɗiba na bê kwôbe wo naɲ lari hen né*.› Wôsa nôbi kôba en era sa terare a na wô uwôgê ɓiɲé ka dôrɲê ré, niɲba, en era na wô uwôgê bay lê têriɲ ɗi.»

Jésu kôl kwôlo gengiɲ sa jerê yi sa emê a

(Mk 2: 18-22, Lk 5: 33-39)

14 Bay tô Ja ôbi lê batêm era ligi Jésu a aɲ eŋgereri iyôŋ ba: «Wô mi a nibay naɲ Parisiɲêɲê niné jôriɲ bôrni kurôŋ kwôy kwôy menba, bay tôm jôbi ba li hen iyôŋ né wô mi ba?» 15 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Ɓiɲé ka era kini kurô hen ka bé bi bay ré jôriɲ bôrji kurôŋ kiriɲa ôbi iyéy kurô ba ya naɲ ci tô hen ba? Eŋ eŋ, wulê wo bay a derê ôbi kurô perêrji a aɲ hen na, na wulê bi wo hen a bay ré jôriɲ bôrji kurôŋ tô. 16 Kwôni a ulê tu bargay ka ôli naɲ ka kôrbi ré wôsa ka kôrbi bay ka hen a yêgerê ka ôli hen tumô tumô. 17 Kwôni a bê care to kôrbi bô gwolé woɲ ariɲ wo ôli a ré, wôsa ôbi a kariɲ aɲ care hende to hen a uwôsiɲ, wôsa care to né haw ba biɲ na bô gwolé ariɲ wo kôrbi a men, hen dema care men, gwolé men, ré merê sem.»

Môni dami wo Jubɲê, naɲ iyore to hebe bargay ka Jésu hen

(Mk 5: 21-43, Lk 8: 40-56)

18 Kiriɲa Jésu kôlji kwôlê bi wo hen ba ya tô menba, dami wo Jubɲê wo pôni era sa jubu gubari tumôri a aɲ kôli iyôŋ ba: «Môɲnen ma haw hen, era ju ô ulê kôm a sara bi bér ben men.» 19 Menba, Jésu naɲ bay tôri henaji ôrji tôri a. 20 Iyore to pôni to kwôbe ô yere a li elê môj kibi wôô hen era si cêgeri aɲ hebe kibi bargay kari. 21 Hende erem bôre a iyôŋ ba: «Hena ené hebe bargay kari mera kôba na berarê seŋge.» 22 Jésu bare gele aɲ kôle iyôŋ ba: «Baa karê yêren, ayê bôô woré gôliɲ naɲ mu.» Kiriɲ bay ka hen na, hende berare. 23 Kiriɲa Jésu biɲ iyé dami wo Jubɲê bi wo hen a menba, ôbi gel bay iberé are men, bay karê kula a men. 24 Menba, ôbi kôliɲ ɓiɲé iyôŋ ba: «Séŋge nô, wôsa mône hende to hen yi na kum ɗiba ma ré.» Menba, bay ayrêri. 25 Kiriɲa bay si nô kêm niɲ menba, ôbi si bô ira aɲ ɓu kôbi mône hende to hen ta menba, hende hena ta. 26 Aɲ kwôli béré wo ôbi bér mône hende to hen ôm gôre tô emê iyére hende to hen kêm.

Jésu bi bay tu tiɲ gel kiriɲ

27 Kiriɲa Jésu ɗa erê ta niɲ menba, bay tu tiɲ ka pôni wôô tô gura ôriɲ tôri a kôl iyôŋ ba: «*Kuŋga kelma Dabid, bô tu ɲa toni men.» 28 Kiriɲa Jésu sa biɲ iyére menba, bay tu tiɲ bay ka hen era ligiri a menba, ôbi eŋgeriji iyôŋ ba: «Ken hôn wo ené nêmê lê are bay ka hen ba?» Menba, bay hô kôli iyôŋ ba: «Ju nêm lê Kelma.» 29 Menba, Jésu hebe tirji aɲ kôlji iyôŋ ba: «Bi are bay ka hen liɲ béŋge wô bôrŋge bi wo ken bi san a hen.» 30 Kiriɲ bay ka hen na, bay gel kiriɲ sél daŋ daŋ. Menba, Jésu ɓaŋji kôl iyôŋ ba: «Bi kwôni pôn iyôŋ kôba toy kwôli ré pa pa.» 31 Niɲ na, kiriɲa bay ô niɲ menba, bay kôl kwôli Jésu gôriɲ tô iyére kêm mera.

Jésu bi gawra wo tunu to habiɲ jôri iyêlê hen iyêl kwôlê

32 Kiriɲa Jésu naɲ bay tôri ca erê ta niɲ menba, bay eraɲ naɲ gawra wo tunu to habiɲ jôôri iyêl kwôlê hen sa biri. 33 Jésu dage tunu to habiɲ hende to hen aɲ menba, gawra bi wo hen iyêl men. Menba, kwônê ɓiɲé ka ɗebu ya hen na, ɗê sarji aɲ bay kôl iyôŋ ba: «Nini gel ani kani ka hen iyôŋgi sa pôn sa iyé *Israyêl a ré kwôy.» 34 Menba, Parisiɲêɲê kôl iyôŋ ba: «Na naɲ néé wo kelma woɲ ôbi sa tunu to habiɲ hende to hen a ôbi ré dagiɲ tunu to habiɲ hende to hen hen.»

Jésu bô tu ɲa to ɓiɲé

35 Jésu ô naɲ sa iyére iyére to damné a men, to dê dê a a men geliɲ ɓiɲé are bô *iyéy daɲare a men, uwôliɲ béré Kwôlo Dôri wo gengiɲ sa *emê iyére to derômaraŋ a men, berariɲ bay ômɲare to gay gay men, bay lôrê ka gay gay a men. 36 Kiriɲa Jésu gel kwônê ɓiɲé ka era ligiri a hen iyôŋ menba, tirji liri ɲa wôsa bay yi môɲ gamgê ka ôbi abêrji naɲ iyôŋ. 37 Menba, ôbi kôliɲ bay tôri gwosoy kwôlê kôl iyôŋ ba: «Kaw kaɲ walê mê gaɲ niɲba, bay walêrji dê. 38 Uwôliɲge ôbi iyéy kaw na bi jéɲ naɲ ɓiɲé bô kaw kari a.»

10

Bay tô Jésu ka môj kibi wôô hen

(Mk 3: 13-19, Lk 6: 12-16)

1 Jésu uwôge bay tôri ka môj kibi wôô hen, aɲ biji néé bi bay ré dagiɲ tunu to habiɲ men, ré berariɲ bay ômɲare to gay gay hen naɲ bay merayê ka gay gay a men. 2 Hini bay tôri bay ka môj kibi wôô hen a na: Simô wo bay uwôgeri Piyêr hen naɲ yêni André men, si *Jak naɲ yêni Ja kaɲ kam Jébédé hen men. 3 Pilip men Bartélémi men, Tomas men Matiyé woɲ *ôbi eŋgé wôgê hen men, Jak woɲ kema Alpé hen men, Tadé men, 4 Simô woɲ kema iyére hen men, Judas Iskariyôt woɲ ôbi desé Jésu hen a men.

Jésu jé bay tôri ka môj kibi wôô hen

(Mk 6: 5-13, Lk 9: 1-6)

5 Jésu jé bay tôri bay ka môj kibi wôô hen aɲ halji kôl iyôŋ ba: «Erêŋge sa iyé ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen ré men, ken ô sa iyé Samari a ré a men, 6 niɲba, ken ô kebê gamgê ka ge kay ka na kam *Israyêl hen pa dem. 7 Erê wo ka erê hen na, ken kôliɲ ɓiɲé wo *emê iyére to derômaraŋ a ré ba ɗa niɲ. 8 Men, ken berare bay ômɲare to gay gay hen men, ken bér ka ma men, ken dô *terbare yi ɓiɲé a men, ken dage tunu to habiɲ bô ɓiɲé a a men. Mega wo ken uwôɲ seŋge hen na, kenbay kôba ken bi seŋge hen iyôŋ men. 9 Erê wo ka erê hen na, ayêŋge lôr ley gursu tôni ley bô magela woŋge a ré men, 10 ken ay magela woɲ kergare kôbreŋge a ré men, bargay kaɲ kabrêrŋge wôô wôô ré men, ken tôbe garbê ré men, ken pô kwoore wôni ré a men wôsa kwôni wo li jé ba a uɲé ari emêri. 11 Hena kené biɲ sa iyére to damné ley sa kam iyére a ley na, ken eŋgere kwôni wo a nêmê ɓeréŋge yiri a ya ba ken mô ya hende to hen kwôy wo ken ôriɲ ta. 12 Men, kiriɲa kena sé bô iyé kwôni bi wo hen a na, ken liri dosé pa dem. 13 A hena ɓiɲé ka bô iyére hende to hen ré nêm ɓeréŋge yirji a ba, bi bô jalê woŋge ba naɲ ci, a hena bay ré nêm ɓeréŋge yirji a ré ba, bi bô jalê woŋge a hera uɲéŋge. 14 A hena bay ré ɓeréŋge yirji a ré men, bay toy kwôlê woŋge ré a men aɲa kené kena sé sa iyére hende to hen aɲ na, ken gage beni têrŋge aɲ dema kené ô ta tô. 15 Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen: Wulê wo bay a sa jerê kwôlê sa ɓiɲé a hen na, sa iyé *Sodôm naɲ *Gwomôr kôba are a sa liji lôg sôŋ.»

Kwôli gusiɲ to bay a geliɲ bay ayê bôô

(Mk 13: 9-13, Lk 21: 12-17)

16 «Toyéŋge, en jéŋge môɲ gamgê iyôŋ perê heŋɲê a, iyôŋ ba ken melên môɲ kalaw iyôŋ men, ken ô lôm lôm mega derare iyôŋ a men. 17 Henêŋge bôrŋge a wo ɓiɲé ré ôriɲ naɲ ken tumô bay jerê kwôlê men, bay a yêmnêŋge bô *iyéy daɲare toji a a men.»

18 «Men, bay a ôriɲ naɲ ken tumô bay emê iyére a men, tumô kilmé a a men hen iyôŋ wô keben nôbi aɲ bi Jubɲê naɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen ré toyiɲ béré Kwôlê Dôri kebreŋge a a men. 19 Kiriɲa bay ôriɲ naɲ ken kini jerê kwôlê a na, ken sun wô gwosoy kwôlo ma kené sa kelê ré men, wô kwôlo ma kené sa kelê ré a men wôsa kwôlo ka kelê hen na, na Tunu a béŋge kiriɲ bay ka ken ɗibiɲ hen a men seŋge. 20 Wôsa kwôlê bi wo hen na, na kenbay a kelêri ré niɲba, na Tini Ibareŋge a béŋge a kené kelê hen. 21 Gawra a desé sa yêni a bi bay ré diri men, iba kema a liɲ kemari hen iyôŋ hende to hen men, kamrê kôba a perê sa balêrji bi bay ré dirji a men, 22 ɓiɲé kêm a kaɲêŋge yôd wô kibi henen niɲba, kwôni wo ɓu bôri iyêre kwôy deriɲ kibi ba, ôbi a gelê. 23 A hena bay ré geléŋge gusiɲ sa iyére tôni a ley ba ken ge sa to ɗaŋgi a. Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen ka gerê tô iyé Israyêl kêm né tô a men, menba, nôbi *Kema Gawra na bulo hera men. 24 Ôbi dôyrê are na, gôliɲ sa dami wori ré men, paja gôliɲ sa kelmari ré a men. 25 Ôbi dôyrê are yi môɲ dami wori iyôŋ men, paja yi môɲ kelmari iyôŋ a men. Hena bay na ré uwôge ôbi iyéreŋge *Béyêljébul ba kenbay dema bay ré kelê kené na ka Béyêljébul ré ba?»

Kemnaɲge gawra ré niɲba, ken kemnaɲ Emen ɗi

(Lk 12: 2-9)

26 «Kemnaɲge gawrê ré, wôsa ani ka uwôbe ka ba geliɲ ba naɲ men, ka bô kwôni a ka a ba hôniɲ ba naɲ a men. 27 Iyôŋ ba, kwôlo en kelêŋge bô dilemne ba, ken kôl tu tare a waŋ a ta men, kwo bay kelêŋge naɲ gwôsiɲare hen na, ken ɗay ta sa ira dema kené uwôliɲ béréri. 28 Hariɲge ka a deré kurôŋgi yerŋge mera ɗiba a nêmê deré tunuŋge ré hen né niɲba, ken hariɲ kwo a bê kurôŋgi yerŋge naɲ tunuŋge bô tare toɲ *géhên a hen ɗi. 29 Bay daɲ diya wôô dema ré na tu selé pôn tô hen ba, ken gel ré ba? Niɲba, diya bi wo hen kwo pôn nêŋ wo a ma aɲ bi Ibareŋge Emen ré hôn né ba naɲ. 30 Kenbay ba, gusuri sarŋge kôba Emen dêŋse. 31 Iyôŋ ba, ken hare ré wôsa ken dami tu Emen gôliɲ diya bi wo kwône hen. 32 Hena kwôni ré kôl waŋ ta tu ɓiɲé ɗiré na kuɲê na, nôbi kôba na sa kelê waŋ ta tu Iban wo derômaraŋ a ôbi ré na kuɲê men. 33 A hena kwôni ré uwôser tu ɓiɲé ɗiré hônen ré na, nôbi kôba na sa uwôserê tu Iban wo derômaraŋ a ené hôni ré men.»

En hôn en eraɲ naɲ bô jalê ré niɲba, na naɲ yebere ɗi

(Lk 12: 51-53, Lk 14: 26-27)

34 «Ma ka kelê yaŋ ba ené era sa terare a na na naɲ bô jalê, en eraɲ na naɲ yebere to dami ɗi. 35 En era bi kariɲare ré yi perê gawra naɲ ibari men, perê iyore a naɲ yore men, perê môni iyore a naɲ maare a men. 36 Men, bay bayi gawra ba na ɓiɲé ka bô iyére tori a ɗi men. 37 Hena kwôni ré gey ibari naɲ yori gôlen nôbi ba ôbi na kuɲê ré tô men, hena kwôni ré gey kemari réba môɲni gôlen nôbi ba ôbi na kuɲê ré tô a men. 38 Hena kwôni ré ay gurô tagelê wori kôbiɲ tôn né ba, na kuɲê ré tô a men. 39 Ôbi a, kwôni wo ré gem yiri ba, kay na yiri men, kwo kay yiri wô san ba gem na yiri hen men.»

Kwo ɓeréŋge yiri a ba, ɓuren na nôbi yiri a hen men

(Mk 9: 41)

40 «Kwôni wo ɓeréŋge yiri ba, ɓuren na nôbi yiri hen men, kwo ɓuren nôbi yiri a ba, ɓu na kwo joon hen yiri a hen a men. 41 Hena kwôni ré ɓu *ôbi kibi Emen wôni yiri wô wo ôbi ré na ôbi kibi Emen na, ôbi a uɲé sa kôbi wo gengiɲ sa ôbi kibi Emen men, kwo ɓu gawra woɲ ôbi lê aŋgaɲ derôre yiri a wô wo ôbi ré na ôbi lê aŋgaɲ derôre na, a uɲé sa kôbi wo gengiɲ sa lê aŋgaɲ derôre a men. 42 Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, hena kwôni ré ay kam ka jali bô môni gwore a biɲ kwo dê wo perê megêri a hen wô wo ôbi ré na ôbi tôn na, ôbi a ba uɲé sa kôbri ré.»

11

1 Kiriɲa Jésu hal bay tôri ka môj kibi wôô hen kô niɲ menba, ôbi ô naɲ sa iyére iyére wô geléji kwôlê men, derêji Kwôlo Dôri a men.

Kwôlo gengiɲ sa Ja men, kwôli kelêri a men

(Lk 7: 18-35)

2 Kiriɲa Ja yiɲ daŋgay a menba, toy kwôli aŋga Jésu Krist ré li hen menba, ôbi jé bay tôri ré ô eŋgeréri iyôŋ ba: 3 «Jôbi a na kwo a era hen bi laba kwo nini mô gemni hen ba ya tô ɗi ba?»

4 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Herêŋge ken ô kôliɲ Ja kwôli aŋga ken toy men, ka ken gel men hen. 5 Wôsa bay tu tiɲ gel kiriɲ men, bay moré ô ta dô men, bay *terbare berare men, meŋɲê toy kwôlê men, ɓiɲé ka ma béér men, béré Kwôlo Dôri uwôliɲ biɲ bay nimré a men. 6 Yi derê yi wô sa kwôni wo ɗi ayê bôô wori aɲ né wô san.»

7 Kiriɲa bay tô Ja ôrji ta niɲ menba, Jésu kôliɲ ɓiɲé kwôli iyôŋ ba: «Na ken ô gelé na mi derô gwôlê hen ba? Gusura wo kal yebageri hen ba? 8 A ken ô gelé na mi pôn ɗi ba? Ken ô gelé na gawra wo tôbe bargay ka dôri hen ba? Wôsa ɓiɲé ka tôbe bargay ka dôri dôri hen na, mô na bô iyé kilmé a ɗi. 9 A niɲba, na mi a kené ô gelé ɗi ba? Ken ô gelé na *ôbi kibi Emen wôni ba? Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, na ôbi kibi Emen bi, aɲ ôbi gôliɲ ôbi kibi Emen aɲ sôŋ. 10 Wôsa bay na kôl kwôli Ja ôbi jé bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹Toy, en jé mana wuɲê tumôm a bi ré ɲanê geré wom*.› 11 Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen. En kelêŋge perê gawrê ka yébé a yêji hen na, en gel kwôni wo a damɲê môɲ Ja ôbi lê batêm iyôŋ ba naɲ, niɲba, kwo bay bôri môɲ ani ré iyôŋ bô *emê iyére to derômaraŋ a hen na, na kwo dami ɗêri. 12 Ayiɲ tôri sa Ja ôbi lê batêm a kwôy saɲ kemnêŋ na, emê iyére to derômaraŋ a na bay lere ɓégerem menba, na bay lere ɓégerem bay ka hen a ayê ciré liɲ toji. 13 Wôsa kwôlo gengiɲ sa emê iyére hende to hen na, tôô to *Moyis naɲ bay kibi Emen na kôl kwôle kwôy saɲ sa Ja ôbi lê batêm a. 14 Hena kené gey henê wo ré na tiri ba, ôbi a na *Eli wo bay na kôl ré sa hen. 15 Kwôni wo mari ya aɲa ré gey toyé kwôlê bi wo hen ba bi toy.

16 Kenbay gawrê ka kemnêŋ hen na ayêŋge gengiɲ naɲ kamrê ka mô tu wolé uwôgeriɲ megêrji kaŋ ta kôl iyôŋ ba: 17 ‹Nini ibéŋge têgê menba, ken wôô sara ré men, nini kebe kurôŋ temare dôô kôba ken sôm ré a men.› 18 Wôsa kiriɲa Ja ôbi lê batêm saɲ na ôbi ôm mapa ré men, yi care ré a men, menba, bay kôl iyôŋ ba: ‹Tunu to habiɲ yi bôri a.› 19 Nôbi *Kema Gawra en sa aɲ ôm men, yi men, menba, ken kôl iyôŋ ba: ‹Geléŋge ôbi lamê naɲ ôbi kwoyé wo na, ôbi na melaɲ *bay eŋgé wôgê naɲ bay têriɲ a men.› Niɲba, jé lê woɲ derôre na, gel tu melênê wo Emen.»

Kwôlo Jésu kôliɲ sa iyére to kaɲ bê bôre sari a

(Lk 10: 13-15)

20 Na ôbi á, Jésu ré nay ɓiɲé ka sa iyére to ôbi na liɲ kwônê geɲê wori ya hen wôsa bay ɗi tô têriɲ toji ba ré. 21 «Ayi, ɓiɲé ka Kworajin, bô emê yi wô sarŋge! Ayi, ɓiɲé ka Bêtsayda bô emê yi wô sarŋge! Hena aŋgaɲ giɲê ka liɲ sa iyére toŋge a hen na, henaŋ né liɲ na Tir a ley Sidôn a ley na, na ca yeŋ a bay henaŋ né haarê bargay ka yêgeriɲ men, loberé bunu yirji a a men bi ciré gelé wo ciré bul cêgeriji biɲ têriɲ toji niɲ. 22 Na ôbi á, ené kelêŋge hen, Wulê wo bay a jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé a hen na, si Tir naɲ Sidôn kwôlê a jôriɲ sarji a lôg gôliɲ kwoŋge. 23 A mini Kapêrnayôm, mu kôl bay ré ayêrê kwôy ôriɲ ta derômaraŋ a ba? Ma herbé kwôy ɗogé iyom temare a ka na kiriɲ ka habiɲ hen. Wôsa geɲê wo na liɲ perêrŋge a hen hena henaŋ ré liɲ na perê ɓiɲé ka Sodôm a na, bay henaŋ né ba ya tô. 24 Ôbi a, ené kelêŋge waŋ ta, Wulê wo bay a jerê kwôlê sa ɓiɲé a hen na, kwoŋge a ɗê kwo Sodôm aɲ tô.»

Eraŋge legen a bi ken sa dô bul

(Lk 10: 21-22)

25 Kiriɲ bay ka hen na, Jésu ay tô iyêlê kôl iyôŋ ba: «En ay kem Iban Kelma wo derômaraŋ a naɲ kwo sa terare a na, wôsa ju uwôbiɲ bay tu melênê naɲ bay tu jôriɲare are bay ka hen aɲ ju yêge sarji geliɲ ɓiɲé ka bay bôrji mega ani ré hen ɗi. 26 Na iyôŋ a Iban na jeré genge naɲ bô derê wom.»

27 «Iban bên are kêm kôben a, kwôni wo hôn Kema ba naɲ, na Ibari pôn ɗô men, kwôni wo hôn Iban ba, naɲ niɲba, na nôbi Kemari pôn nêŋ haɲê men, ka en yêge sari nô biji hen a men mera. 28 Eraŋge legen a kenbay kêm ka ken pô aŋga néy aɲ merênêŋge hen na sa eŋgé sarŋge a aɲ ken dô bul. 29 Ulêŋge jug wuɲê tôrŋge a men, ken toy halê wuɲê a men, wôsa ena gawra wo kalêren jal men, en dôbe san a men, aɲ ka uɲé kini derê bul woŋge. 30 Wôsa jug wuɲê na kwo ayêri ôm né men, ari perê kaɲê kôba gwa a men.»

12

Jésu a na ôbi sa merê ta

(Mk 2: 23-28, Lk 6: 1-5)

1 Sem cêgê menba, Jésu naɲ bay tôri ôrji si bô yagê kaw bay uwôgeji blé hen naɲ *sa merê ta, kurôŋ li bay tôri menba, bay pôy sa kaw bay ka hen wuray ôm. 2 Kiriɲa Parisiɲêɲê gel hen iyôŋ menba, bay kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Wô mi a bay tôm ré li aŋga tôô to *Moyis jô lê naɲ sa merê ta a hen ba?» 3 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Na ken dêŋse kwôli aŋga kelma Dabid na li kiriɲa kurôŋ na liji naɲ ɓiɲé kari hen né ba? 4 Ôbi na si bô *iyéy Emen a, aɲ pô mapa wo bay tibiɲ Emen wo na yi gengiɲ sarji ré hen. Mapa bi wo hen tôô tona na ɗi biɲ na bay bê kwôbe mera hen ômji*. 5 Laba na ken dêŋse kwôlo tôô to Moyis na kôl iyôŋ ba: ‹Kwôni ré li jé naɲ sa sa merê ta ré hen né ba?› Menba, bay bê kwôbe ka li jé woji bô iyéy Emen a naɲ sa sa merê ta hen ba kwôlê ɓu sarji ré men*. 6 Niɲba, en kelêŋge, aŋga gôliɲ iyéy Emen hen na, yi na ya. 7 Hena ré kené hôn bô kwôlo liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹En gey na wo kené bô tu ɲa to megêrŋge ɗiba na bê kwôbe wo naɲ lari hen né*.› Hen ba ré kené perê ɓiɲé ka kwôlê wôni ɓu sarji ré hen né. 8 Wôsa nôbi *Kema Gawra a na Kelma sa sa merê ta.»

Gawra wo kôbri ma

(Mk 3: 1-6, Lk 6: 6-11)

9 Kiriɲa Jésu ɗi kiriɲ bay ka hen aɲ ô aɲ menba, ô bô *iyéy daɲare toji to pôni a. 10 Kiriɲ bay ka hen na, gawra wo pôni wo kôbri ma ɗebu ya men. Menba, Parisiɲêɲê eŋgere Jésu iyôŋ ba: «Berarê kwôni sa merê ta a ba dô hari ba?» Bay eŋgereri hen iyôŋ bi ciré uwôli kwôlê sari a. 11 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «I a perêrŋge a hen a demaŋne tori ré pôn aɲ kuriɲ bô iyom a sa merê ta aɲ ôbi a erê sa ô ayêre ta ré ba? 12 A hen ba, gawra gôliɲ demaŋne ré ba? Iyôŋ ba lê derê sa merê ta a kôba tôô tona jôô lê ré men.» 13 Menba, Jésu kôliɲ gawra bi wo hen iyôŋ ba: «Jé kôm.» Menba, ôbi ay kôbri ta aɲ kôbri bi wo hen hô berare môɲ megari hen iyôŋ hôriɲ. 14 Menba, Parisiɲêɲê siji nô aɲ ô erméji kwôlê sa aŋga ciré lê aɲa ciré deriɲ Jésu.

Jésu na mana wo Emen dôri

15 Jésu hôn wo bay ré gey deréri menba, ôbi ɗi kiriɲ bay ka hen aɲ ô ta, menba, ɓiɲé kwône ô tôri a aɲ ôbi berare bay ômɲare kêm. 16 Menba, ôbi ɓaŋji dô bi bay ré li bi bay ré hôn wo ré na nôbi ré pa pa. 17 Aɲ bi kwôlo *ôbi kibi Emen *Esay na kôl hen na, ariri ré liɲ, ôbi na kôl iyôŋ ba:

18 «Emen kôl iyôŋ ba:

‹Geléŋge, na mana wuɲê wo en dôri bi a na men,

en piri men, wo yen dôren sari a men.

Na bé tunun a ba naɲ ɗi

aɲ ôbi a kelê kwôli lê aŋgaɲê kaɲ derôre biɲ tô yê ɓiɲé kêm men.

19 Ôbi a nàɲ náɲ kwôni ré men, a ulê gura ré men,

kwôni a toyé tôri kaŋ ta tô geré ré men.

20 Ôbi a biyê gusera wo laɲ niɲ hen né men,

a barê lampa to eŋge jêê hen né a men,

kwôy wo aŋgaɲ derôre a eŋgiɲ kiriɲ.

21 Aɲ tô yê ɓiɲé kêm a biɲ bôrji sari a*.› »

Ɓiɲé kôl Jésu ré na ôbi sa tunu to habiɲ

(Mk 3: 22-30, Lk 11: 14-23)

22 Kiriɲ bay ka hen na, bay eraɲ naɲ gawra wo tunu to habiɲ yi bôri a aɲ liri ôbi gel kiriɲ né men, iyêl kwôlê ré a men, menba, Jésu berari aɲ ôbi iyêl men, gel kiriɲ a men. 23 Ɓiɲé kêm ka ɗebu ya hen na, harê liji menba, bay kôl iyôŋ ba: «Ôbi na *kuŋga kelma Dabid ré ba?» 24 Kiriɲa Parisiɲêɲê toy hen iyôŋ menba, bay kôl iyôŋ ba: «Jésu dage tunu to habiɲ na naɲ néé wo *Béyêljébul woɲ ôbi sa tunu to habiɲ hen.» 25 Jésu hôn ermé woji kêm niɲ menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Hena ɓiɲé ka bô emê iyére to pôn a ré sêɲji ba, bô emê bi wo hen, a mêniɲ men, hena ɓiɲé ka sa iyére a pôn ley tô baliyare a ley a ré sêɲji ba hende a yé sem né men. 26 A hena Sidan ré dage yiri gaŋ ba, emê iyére tori a soderiɲ, a hena ré na hen iyôŋ ba, emê iyére tori a yé kwôy hare ba? 27 A hena nôbi ené dage tunu to habiɲ naɲ néé wo Béyêljébul ba, bay tôrŋge kenbay ba, dage tunu to habiɲ na naɲ néé wo i men ba? Na bi wo hen a aŋga bay tôrŋge bay ka hen li men hen a gelé wo kwôlê woŋge ré tiri ré hen. 28 A hena ré na naɲ néé wo Tini Emen a ené dagiɲ tunu to habiɲ hende to hen ba, *emê iyére to Emen era kwôy uɲéŋge niɲ. 29 Men, kwôni a lê iyeŋ a ré sé bô iyé ôbi néé a aɲ pôriɲ aŋgari baa ɓeréri harê tumô ba? Ôbi a harêri tumô pa dem aɲa ré ɗiɲ yiri pôriɲ aŋgari tô. 30 Iyôŋ ba, kwôni wo na naɲ en ré ba na ôbi baren men, kwôni woɲ ôbi dayê sa are naɲ en ré ba na ôbi userérji men. 31 Na tôri bi wo hen a, ené kelêŋge, têriɲ kêm naɲ tiiré hare kêm na, Emen a ɗé bôri jalê bay lêre a, niɲba, kwôni wo tiiré Tunu toɲ hendi bô bôrê na, Emen a ɗé bôri jalê sari a ré kwôy. 32 Men, kwôni wo kôl kwôlo habiɲ gengiɲ san nôbi *Kema Gawra ba, Emen a ɗé bôri jalê sari a tô, niɲba, kwo kôl kwôlo habiɲ gengiɲ sa Tunu toɲ hendi bô bôrê na, Emen a ɗé bôri jalê sari a haw hen ré men, tôre to cêgê ré a men.»

Kwôli gengiɲ sa gurô naɲ yêri

(Lk 6: 43-45)

33 «Kiriɲ ka pôni a ba ken kôl gurô wo hen ré dô men, yêri ré dô a men. Men kwo pôni ken kôl gurô wo pôni ré habiɲ men, yêri ré habiɲ a men. Wôsa na yê gurô a lê a jeré hôniɲ derêri naɲ habrêri. 34 Kenbay ka ken yi môɲ jênêre iyôŋ men ken habiɲ tiri a men hen ka kelê Kwôlo Dôri na si iyeŋ ba? Wôsa na aŋga wôn bô gawra dema ré si kibri a hen tô. 35 Gawra wo dôri siɲ na naɲ aŋgari ka dôri men, kwo habiɲ kôba siɲ na naɲ aŋga ka habiɲ men. 36 Ôbi a, ené kelêŋge Wulê woɲ jerê kwôlê a na, kwôlê woɲ iyôŋ a tôŋ wo ɓiɲé na kilêrê hen na, bay a derê tôri ta lêm lêm. 37 Aɲ na kwôlo si kem a a bay ré dôriɲ kwôlê sam a men, na kwo si kem a a bay ré ɓurem a men.»

Bay derê tô tôô to Emen naɲ Parisiɲêɲê eŋgeriɲ Jésu ré li ari gelé biji ciré gelé

(Mk 8: 11-12, Lk 11: 29-32)

38 Bay derê tô tôô to Emen ka pôni naɲ Parisiɲêɲê eŋgeriɲ Jésu iyôŋ ba: «Kelma, nini gey bi jeré li aŋgaɲ gelé bi niɲa gelé dema niné hônem.» 39 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Ɓiɲé kaɲ bay bô habrê ka haw hen men, bay belé cêgeriji biɲ Emen hen kôba kôl ciré gey gelé men ɗê? Ka baɲ na naɲ aŋgaɲ gelé ka *ôbi kibi Emen Jonas bi wo hen mera ɗiba ka gelé ka ɗaŋgi kani ré kwôy. 40 Môɲ kwo Jonas na li sa subu yoyre men, sa subu tu tare a men bô kuyê a hen na, nôbi Kema Gawra kôba na lê sa subu yoyre men, sa subu tu tare a men bô kamɲê a hen iyôŋ men. 41 Sa jerê kwôlê a na, ɓiɲé ka Ninibé a ulêji kwôlê sa ɓiɲé bay ka haw hen wôsa bay dô tô têriɲ lêriji ta sa kibi béré wo Jonas uwôl a. Aɲ kwo na ba hô ɗê Jonas aɲ tô. 42 Men, Wulê woɲ jerê kwôlê a na, tôlômne to Séba a hena aɲ a ulê kwôlê sa gawrê ka haw hen wôsa hende hena na kelaŋ aɲ era na wô toyé gwosoy kwôlê woɲ tu melênê wo Salomôn. Niɲba, nà ná, kwôni wo gôliɲ Salomôn aɲ hen kôba nà ya.»

Tunu to habiɲ hera bô gawra hôriɲ

(Lk 11: 24-26)

43 Jésu hô kôl iyôŋ ba: «Kiriɲa tunu to habiɲ séɲ bô kwôni a na, hende kayrê derô gwôlê woge kiriɲ kaɲ derê bul, hena hende ré uwoɲ ré na, 44 hende erem kôl iyôŋ ba: ‹Na herê kiriɲ ka na en soɲ ya hen gelé sôŋ.› Kiriɲa tunu hende to hen hera aɲa ré uwôɲ kiriɲ bay ka hen yi seŋge men, sél dô men, are kêm yi naɲ kiniji a men na, 45 hende hô ô pera tunu to habiɲ to ɗaŋgi jurgem to habiɲ ɗê aɲ sa jôgiɲ naɲ tu. Bay siji bô kiriɲ bay ka hen aɲ môrji ya aɲ gawra bi wo hen na, yiri habiɲ ɗê kwo tumô aɲ tô. Kwo ɓiɲé ka haw hen kôba a yé na hen iyôŋ hende to hen men.»

Balê Jésu kaɲ tiri

(Mk 3: 31-35, Lk 8: 19-21)

46 Kiriɲa Jésu iyêl naɲ kwônê ɓiɲé ba ya tô menba, yori naɲ yênêri saji ɗebu nô hen aɲ gey bi ciré iyêlê naɲ ɗi. [ 47 Menba, kwôni wo pôni kôli iyôŋ ba: «Ju toy, yom naɲ yênên ɗibiji nô hen ya aɲ bay gey ciré iyêlê naɲ ju.»] 48 Menba, Jésu hô kôliɲ gawra bi wo hen sara iyôŋ ba: «Na i a na yon men, na si i a na yênên men ba?» 49 Menba, ôbi ay kôbri gel sa bay tôri a aɲ kôl iyôŋ ba: «Gel, na yon naɲ yênên a na. 50 Wôsa i i wo li bô geyé wo Iban wo mô derômaraŋ a hen na, ôbi a na, yênen men, yêren men, yon a men hen.»

13

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa ôbi wusé kaw

(Mk 4: 1-9, Lk 8: 4-8)

1 Wulê wo ôbi kôliɲ kwôlê bi wo hen na, ôbi ji si bô ira aɲ ô merê kibi cér a. 2 Kiriɲ bay ka hen na, kwônê ɓiɲé era sa daɲ ligiri a, aɲ li wo ôbi ɗay mô bô bato a aɲ ɗiji kibi cér a. 3 Menba, ôbi iyêlji kwôlê naɲ gwosore ɗé, ɗé gengiɲ sa are kwône kôl iyôŋ ba: «Gawra wo pôni si ô ɗiré wusé kaw. 4 Kiriɲa ôbi wuse kaw kari bay ka hen bô yagê a menba, ka pôni sa heriɲ bêŋgê geré menba, ciré sa gôl ôm 5 men, ka pôni heriɲ kiriɲ kaɲ jerew a menba, si dô hare niɲba, terare to wurôbi to hanêre ré ôriɲ tôŋ ba naɲ. 6 Kiriɲa tare jôriɲ menba, bay hay lew wôsa terare to bay ré biɲ hanêre tôŋ ba naɲ. 7 Men, ka pôni heriɲ perê gesem a menba, gesem bi wo hen yêrji duu. 8 Men, ka pôni heriɲ terare to dôri a aɲ yê dô, sarji ka pôni yê arew men, ka pôni yê tôre jii men, ka pôni yê tôre subu men. 9 Kwôni wo mari ya ba bi toy.»

Wô mi a Jésu ré iyêl kwôlê naɲ gwosore ba?

(Mk 4: 13-20, Lk 8: 11-15)

10 Menba, bay tôri usoji ligiri a aɲ eŋgeriri iyôŋ ba: «Wô mi a jeré iyêliɲ ɓiɲé bay ka hen kwôlê naɲ gwosore ba?» 11 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Kwoŋge kenbay ba Emen béŋge ken hôn aŋga yi naɲ kini uwôbêrji ka bô *emê iyére to derômaraŋ a hen niɲ, niɲba, bay ba ôriɲ naɲ kuni pelalê bi wo hen né. 12 Wôsa kwôni wo naɲ uɲé bay a hô biri a sara aɲ ôbi a uɲé damaŋ a. Niɲba, kwo ari uɲé kari lôg hen na, bay a derê bay ka lôg hen kôbri a aɲ sôŋ. 13 Na ôbi á, ené iyêlji naɲ gwosore hen, wôsa bay bô kiriɲ niɲba, gel ani ré men, bay li môɲ ciré toy kwôlê niɲba, bay toy ré men, hôn bôri ré a men. 14 Kwôlo ôbi Emen *Esay na kôl hen na, ariri liɲ gengiɲ sarji, ôbi na kôl iyôŋ ba:

‹Ka toyé kwôlê naɲ marŋge niɲba, ka henê bôri ré men,

Ka berê kiriɲ naɲ turŋge niɲba, ka gelé ani ré a men.

15 Wôsa ɓiɲé bay ka hen na, bôrji deŋgel men,

bay tôbe gurô marji a men,

bay luge tirji ta a men,

wô wo ma ciré gelé naɲ tirji men,

ma ciré toyé naɲ marji

aɲ ma ciré bê bôrji sara

aɲ ma ciré belé uɲen aɲ bi ené berarêji*.›

16 Niɲba, kwoŋge kenbay ba yerŋge a derêŋge wôsa ken gel naɲ turŋge men, ken toy naɲ marŋge a men. 17 Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen: bay kibi Emen naɲ ɓiɲé kaɲ bay lê aŋgaɲ derôre kwône na gey bi ciré gelé aŋga ken gel hen men, niɲba, bay gel ré men, bay gey ciré toyé kwôlo ken toy hen niɲba, bay toy ré a men.»

Bô kwôlo gengiɲ sa ôbi wusé kaw

(Mk 4: 10-12, Lk 8: 9-10)

18 «Iyôŋ ba haw hen ken toy bô gwosore to ôbi wusé gusiɲ kaw bay ka hen. 19 Kiriɲa kwôni toy kwôlo gengiɲ sa *emê iyére to derômaraŋ a aɲa ré hôn bôri ré na, ôbi bare era sa mêne kwôlo gawra bi wo hen ré toy hen aɲ aɲ ôbi yi môɲ gusiɲ kaw ka heriɲ bêŋgê geré hen iyôŋ. 20 Kwo yi môɲ gusiɲ kaw to heriɲ kiriɲ kaɲ jerew a hen na, na kwo toy kwôlê bi wo hen aɲ eŋge naɲ yi derê. 21 Niɲba, kwôni bi wo hen hanêri naɲ wôsa ôbi ɗebe sa têri a sem ré menba, kiriɲa aŋgaɲ bô emê kuriɲ sari a ley bay gili gusiɲ ley wô kibi kwôlê bi wo hen na, ôbi ɓeriɲ kôbri aɲ hôriɲ cêgê. 22 Kwo yi môɲ gusiɲ kaw ka heriɲ perê gesem a hen na, na kwo toy kwôlê bi wo hen hari niɲba, ermé kwôlo sa terare a na men, kwôli aŋgaɲ uɲé a men na, yêr kwôlê bi wo hen duu aɲ li ani ré. 23 Kwo yi môɲ gusiɲ kaw ka heriɲ kiriɲ ka dôri a hen na, na kwo toy kwôlê bi wo hen aɲ hôn bôri dô men, liɲ ariri a men aɲ ôbi yi môɲ kaw ka yê arew men, tôre jii men, tôre subu men hen iyôŋ.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa siwil

24 Menba, Jésu hô kôlji gwosoy kwôlo ɗaŋgi kôl iyôŋ ba: «*Emê iyére to derômaraŋ a na, yi mega gawra wo ré ô wusé kaw ka dôri bô yagê wori a iyôŋ. 25 Niɲba, kiriɲa yoyre wo ɓiɲé yi kum kêm niɲ menba, ôbi bayriri era sa wusu siwil a bô yagê bi wo hen a aɲ ɗiɲ yiri ô. 26 Menba, kiriɲa kaw ɗebu aɲ tô sarji menba, siwil kôba gel yere men. 27 Manê ka gawra bi wo hen era sa kôli iyôŋ ba: ‹Kelma, na ju wusu na kaw ka dôri bô yagê wom a ré ba? Menba, li iyeŋ a siwil ré sa si perê ba?› 28 Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: ‹Na ôbi bare a lê are bay ka hen.› Menba, manê kari bay ka hen kôli iyôŋ ba: ‹A iyôŋ ba niɲa erê terê aɲ.› 29 Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: ‹Eŋ eŋ, terêŋge aɲ né wô wo ma ka terê kaw ka dôri naɲ tu men, 30 ɗéŋgeji bi bay ɗebu ɓem kwôy kini walêrji a. Aɲ na sa kôliɲ bay walê kaw bi ré ɲôr siwil tumô harê aɲ uwoy aɲ, aɲ kaw ka dôri hen ba ken wala sa bi bô béér a men.› »

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa mutard

(Mk 4: 30-32, Lk 13: 18-19)

31 Menba, Jésu hô kôlji gwosoy kwôlo ɗaŋgi kôl iyôŋ ba: «Emê iyére to derômaraŋ a yi môɲ gusiɲ iluw wo gawra ay ô cé bô yagê wori a iyôŋ. 32 Gusiɲ iluw bi wo hen na, dê ɗê gusiɲ are kêm niɲba, kiriɲa ôbi si ta niɲ na, dami ɗê tô gurô wo ba hen kêm aɲ ciré ka derômaraŋ era sa li gwoné woji ya.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa wubere

(Lk 13: 20-21)

33 Menba, Jésu hô kôlji gwosoy kwôlo ɗaŋgi kôl iyôŋ ba: «Emê iyére to derômaraŋ a yi môɲ wubere to dê to iyore ay poliɲ naɲ kurmaŋ kuré kwôrô subu menba, liji sôr iyôŋ.»

Wô mi a Jésu ré iyêl kwôlê naɲ gwosore ba?

(Mk 4: 33-34)

34 Jésu iyêliɲ ɓiɲé kwôlê bi wo kêm hen naɲ gwosore aɲ kwo ôbi ba kelê naɲ gwosore ré ba naɲ. 35 Aɲ bi kwôlo *ôbi kibi Emen na kôl hen na, ariri ré liɲ. Ôbi na kôl iyôŋ ba:

«Na kelê kwôlê kêm naɲ gwosore yêgiɲ sa aŋga yi naɲ kini uwôbêrji ca wo tô terare na ɗiɲ yeŋ hen*.»

Bô gwosore to gengiɲ sa siwil

36 Menba, Jésu ɗi kwônê ɓiɲé bay ka hen ré ô haji niɲ menba, ôbi herbo hera ira menba, bay tôri eraji ligiri a aɲ kôli iyôŋ ba: «Derêni bô gwosore to gengiɲ sa siwil to bô yagê hen bi niɲa toyé.» 37 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Ôbi cé kaw ka dôri bay ka hen na, na nôbi *Kema Gawra. 38 Men, bô yagê ba na sa terare men, kay cé ka dôri ba na ɓiɲé ka emê iyére to derômaraŋ a men, siwil ba na ɓiɲé ka Sidan men. 39 Men, ôbi cé siwil hende to hen bô yagê a hen na, na ôbi bare woɲ Sidan bi men, tay walê kaw ba, na sa to sa terare a kerê hen men, bay walê kaw bay ka hen ba, na *manê ka derômaraŋ a men. 40 Môɲ kwo bay ɲôriɲ siwil aɲ harê bê a bô tare a hen iyôŋ na, a yé na hen iyôŋ hende to hen sa to sa terare a kerê a men. 41 Nôbi Kema Gawra na jo manê kaɲê ré era sa pô ɓiɲé kaɲ bay bê megêrji bô têriɲ a naɲ bay lê têriɲ kêm aɲ bô emê iyére tori a. 42 Aɲ biji bô tare to dami a, kiriɲa ɓiɲé bay ka hen a sômniɲ men, ômniɲ kaɲniji mêêrê mêêrê a men ya. 43 Niɲba, bay lê aŋgaɲ derôre ba bay a peraŋgê môɲ tare iyôŋ bô emê iyére to Ibarji a. Kwôni wo mari ya aɲa ré gey toyé kwôlê bi wo hen ba bi toy.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa aŋgaɲ uɲé ka uwôbe bô yagê naɲ mériɲ

44 Menba, Jésu hô kôlji gwosoy kwôlo ɗaŋgi sôŋ kôl iyôŋ ba: «Emê iyére to derômaraŋ a yi môɲ aŋgaɲ uɲé ka uwôbe bô yagê iyôŋ. Kwôni wo uwôɲ hen na, ô uwôbê tôŋ, yiri dôri damaŋ a aɲ ô sa ô perê ari uɲéri kêm keléɲ aɲ ɗi larirji sa ô kiliɲ yagê bi wo hen.»

45 Menba, Jésu hô kôlji gwosoy kwôlo ɗaŋgi kôl iyôŋ ba: «Emê iyére to derômaraŋ a yi môɲ ôbi lê jeŋga wo ôriɲ doy mériɲ iyôŋ. 46 Kiriɲa ôbi uwôɲ mériɲ wo lariri damaŋ hen menba, ô sa ô perê ari uɲéri kêm keléɲ aɲ ɗi larirji sa ô kiliɲ mériɲ bi wo hen.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa bera

47 Jésu hô kôlji gwosoy kwôlo ɗaŋgi kôl iyôŋ ba: «Emê iyére to derômaraŋ a yi môɲ bera to bay uwôl bô cér a aɲ pera kuyê ka tirji gay gay hen iyôŋ. 48 Kiriɲa bera hende to hen wôn niɲ menba, bay uré bay wurore soɲ nô kwoŋgé cér a aɲ cobe kuyê bay ka hen. Ka dami ba bay uwôl bô ɗuŋne toji a men, ka dê ba bay bêɲ men. 49 Sa to sa terare a kerê hen na, a yé na hen iyôŋ hende to hen men. Manê ka derômaraŋ a a era sa derê tu ɓiɲé ka dôri naɲ ka habiɲ. 50 Aɲ ka habiɲ bay ka hen na, bay a biji bô tare to dami a, na kiriɲ ka ɓiɲé a sômê men emnê kaɲniji mêêrê mêêrê ya a men hen.»

Ari uɲé ka kôrbi naɲ ka ôli

51 Jésu hô eŋgeriɲ bay tôri iyôŋ ba: «Ken hôn bô kwôlê bi wo hen kêm niɲ ba?» Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba ciré hôn bôri kêm niɲ. 52 Menba, ôbi hô kôlji iyôŋ ba: «Ôbi lê magtubu wo yôŋ yôŋ wo tiri jôriɲ sa aŋga ôbi gel a hen na, emê iyére to derômaraŋ a yi môɲ ôbi iyéy iyére wo pô ari uɲé kari ka kôrbi naɲ ka ôli bô béér wori iyôŋ.»

Ɓiɲé ka Najarêt kaɲ Jésu

(Mk 6: 1-6, Lk 4: 16-30)

53 Kiriɲa Jésu gelji kwôlê naɲ gwosore hende to hen kô niɲ menba, ôbi ɗi kiriɲ bay ka hen aɲ ô. 54 Aɲ ô sa iyére tori a ô geliɲ ɓiɲé are bô *iyéy daɲare a toji a aɲ ɓiɲé kêm ka toy kwôlê bi wo ôbi dô hen na, tiniji ge kay aɲ bay kôl iyôŋ ba: «Na i a biri tu melênê men, néé woɲ liɲ aŋga ɗê sa kiriɲ bay ka hen iyôŋ ba?» 55 Menba, bay kôl iyôŋ ba: «Ôbi na kema Josêp woɲ ôbi albê gurô hen men, Mari a na yori men, *Jak men Josêp men Simô men Jud a men a na yênêri. 56 Yênêri kaɲ yébé kôba môrji perêrna na ya a men. Menba, tu melênê naɲ néé bi wo kêm hen ba i a biri ba?» 57 Kiriɲ bay ka hen na, ermé woji liji kwôy aɲ bay kaɲni. Niɲba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Ôbi kibi Emen na, kiriɲ ka ɗaŋgi a ba bay a biri kwôlê haji niɲba, sa iyére tori men, perê balêri a men na, bay biri kwôlê ré.» 58 Aɲ kiriɲ bay ka hen na, ôbi li geɲê wôni gaɲ ré wô bê wo bay bi bôrji sari a ré hen.

14

Bay duu Ja ôbi lê batêm

(Mk 6: 14-29, Lk 9: 7-9)

1 Wulê bi wo hen na, *Hérôd ôbi emê iyére to Galilé toy kwôli Jésu wo ôm gôr kiriɲ hen. 2 Menba, ôbi kôliɲ manê kari iyôŋ ba: «Gawra bi wo hen na, na Ja ôbi lê batêm a so perê ɓiɲé ka ma a bulo hera hen, na ôbi a, ôbi ré ôriɲ naɲ néé woɲ liɲ aŋgaɲ geɲê hen.» 3 Wôsa Hérôd na bi bay na ɓu Ja haarê uwôl daŋgay a wô kibi *Hérodiyad toɲ tami yêni Pilip to ôbi eŋne hen. 4 Wôsa Ja na kôli iyôŋ ba: «Dé wo ré jeré ayê Hérodiyad liɲ tamnem ré.» 5 Gengiɲ sa kwôlê bi wo hen na, ôbi na gey ɗiré deréri, niɲba, ôbi na kemnaɲ na kwônê ɓiɲé wôsa bay na bô Ja môɲ *ôbi kibi Emen iyôŋ. 6 Kiriɲa bay li geserê sa yê *Hérôd, menba, môni Hérodiyad wô tumô ɓiɲé ka Hérôd uwôgeraji hen, aɲ wôrê wore bi wo hen dôri. 7 Menba, ôbi ay tôô desiɲ yiri kôl iyôŋ ba: «Na mi, mi a hende ré eŋgeren kôba, na bure.» 8 Menba, yore gwôsere aɲ môni temale hende to hen kôli iyôŋ ba: «Ben sa Ja ôbi lê batêm lew bô subra.» 9 Tu Hérôd mêne, niɲba, wô tôô to ôbi ré ay hen men, wô tu kwônê kergê kari hen a men na, ôbi ay tôô bi bay ré bure sa Ja bi. 10 Menba, ôbi kôlji bay ré ô jera sa Ja ôbi lê batêm daŋgay a. 11 Bay aya sa Ja bô subra eraɲ sa biɲ môni temale hende to hen, aɲ hende ôriɲ biɲ yore. 12 Bay tô Ja era sa ay temayri ô emé, menba, bay ô kôliɲ Jésu kwôli.

Jésu biɲ ɓiɲé ka dubu bay hen emê

(Mk 6: 30-44, Lk 9: 10-17, Ja 6: 1-14)

13 Kiriɲa Jésu toy kwôli temay Ja hen iyôŋ menba, ôbi ɗay bô bato a ô sêd wolé naɲ iyére derô gwôlê, kiriɲa ɓiɲé toy wo ôbi ré ɗay bô bato a ô ta menba, bay sooro naɲ sa iyére iyére ôrji kibi cér a têm têm tôri a naɲ têrji. 14 Kiriɲa ôbi herbo tôŋ bô bato menba, ôbi gel kwônê ɓiɲé menba, tirji liri ɲa damaŋ menba, ôbi berare bay ômɲare. 15 Na perare niɲ, menba, bay tô Jésu era ligiri a aɲ kôli iyôŋ ba: «Kiriɲ ka na na, kelaŋ men, kiriɲ kôba kô a men hen na, kôliɲ ɓiɲé bi ré ô perê ira ô wogé ani kelé emê.» 16 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Nana ôriɲ doy bi bay ré ô ré, kenbay ken biji aŋgaɲ emê.» 17 Menba, bay hô uwôli sara iyôŋ ba: «Nini naɲ mapa bay naɲ kuyê wôô a men mera.» 18 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Eraɲge ben na.» 19 Men, ôbi biɲ ɓiɲé mô tôŋ sa kalmê a hen aɲ pô mapa wo bay naɲ kam kuyê ka wôô hen aɲ bô kiriɲ si derômaraŋ aɲ liɲ Emen dosé menba, ɓiilê aɲ biɲ bay tôri bi ré céɲ ɓiɲé bay ka hen. 20 Ɓiɲé bay ka hen, ôm uyirê aɲ tôri wo ba na, bay tô Jésu pô gwaɲê môj kibi wôô. 21 Kwônê ɓiɲé bay ka ôm mapa bi wo hen na, imɲê na dubu bay. Yébé naɲ kamrê ba kwôni dêŋsiji ré. 22 Kiriɲa bay biɲ ɓiɲé emê kô niɲ menba, ôbi bi bay tôri ɗay bato ré ô tera aɲ ɗôbi ɗiré kôliɲ ɓiɲé ré irê iɲ niɲ dema ɗiré erê tôrji a tô.

Jésu ô sa kam a

(Mk 6: 45-52, Ja 6: 15-21)

23 Kiriɲa ôbi bi ɓiɲé ô niɲ menba, ôbi ɗay sa keram a sêd wolé ô uwôlê Emen, kiriɲ bay ka hen na, kiriɲ yoy niɲ menba, ôbi na pini nêŋ hari. 24 Bato wo bay tôri ré ɗay hen na, na bôb a derô cér a niɲ, menba, mêw liji damaŋ wôsa kal guro si sarji. 25 Menba, kiriɲa kwôrê ka tumô yel niɲ menba, Jésu era sa kam a si ligirji. 26 Kiriɲa bay tôri gili wo ôbi era sa kam a si ligirji hen iyôŋ menba, harê liji aɲ bay kôl iyôŋ ba: «Na kamɲê a era hen.» Menba, harê liji damaŋ a menba, bay bi gura. 27 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Harêŋge ré, na nôbi Jésu, ɗéŋge bôrŋge jal.» 28 Menba, Piyêr kôli iyôŋ ba: «Kelma, hena ré na jôbi tiri ba, ju ay tôm bi na erê sa kam a legem a.» 29 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Era.» Menba, Piyêr herbo bô bato a aɲ ô sa kam a si ligi Jésu. 30 Niɲba, kiriɲa ôbi bô wo kal ge damaŋ hen, menba, harê liri menba, ôbi ay tô erê tô kam a menba, ôbi dô tôri kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Kelma, gôliɲ naɲ en men.» 31 Menba, Jésu jé kôbri ɓeriɲni ta aɲ kôli iyôŋ ba: «Ju meremné na wô ayê bôô wom wo dê bi ba?» 32 Menba, kiriɲa bay ɗay bô bato a menba, kal iyer men. 33 Ɓiɲé kêm ka bô bato a hen gel hen iyôŋ, menba, cubu gubarji tôŋ tumô Jésu a aɲ kôl iyôŋ ba: «Ju na Kema Emen bi tiri a men.»

Jésu berare bay ômɲare kwône Génésarêt a

(Mk 6: 53-56)

34 Kiriɲa bay ɗay tera menba, bay saji bô emê wo Génésarêt a. 35 Ɓiɲé ka sa iyére hende to hen gelji Jésu hôn menba, bay jé kôliɲ ɓiɲé naɲ sa iyére iyére menba, bay eraɲ naɲ bay ômɲare kêm sa biri. 36 Men, bay uwôlêri bi ré ɗiji ciré hebé kibi bargay kari ka yi serem serem hen mera aɲ ɓiɲé kêm ka hebiri hen na, bay berare.

15

Jésu gel habrê hara wo Jubɲê nô

(Mk 7: 1-13)

1 Parisiɲêɲê naɲ *bay derê tô tôô to Emen henaji Jérusalêm a era uɲé Jésu aɲ kôli iyôŋ ba: 2 «Wô mi a bay tôm ré ɗage sa hara wo môɲêrna ba? Wôsa bay pul kôbriji ré menba, bay ôm are mera.» 3 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «A kenbay, wô mi a kené ɗage tôô to Emen aɲ wô liɲ hara woŋge ɗi ba? 4 Wôsa Emen kôl iyôŋ ba: ‹Biɲ ibam naɲ yom kwôlê men, kwôni wo kôliɲ ibari naɲ yori kwôlo habiɲ ba bi bay diri*.› 5 Menba, kenbay ken kôl iyôŋ ba: ‹Kwôni wo kôliɲ ibari naɲ yori iyôŋ ba: «Aŋga ré ené béŋge hen na, na bay a ené biɲ Emen hen.» 6 Hen iyôŋ na, kwôni bi wo hen li naɲ ibari naɲ yori ré niɲ.› Aɲ turŋge a ba, na aŋga dôri. Na hen iyôŋ a, kené mêniɲ kwôlo Emen aɲ liɲ hara woŋge hen né ba? 7 Kenbay kaɲ bay kelê kwôlê kebreŋge wôô wôô hen, *ôbi kibi Emen *Esay na kôl kwôleŋge tumô kôl iyôŋ ba:

8 ‹Gawrê bay ka hen na,

bay ay keben na naɲ kibriji na mera

ɗiba bôrji ba kelaŋ naɲ en.

9 Bay teben hen na ɗéɲ iyôŋ men,

aŋga bay geliɲ ɓiɲé hen,

kôba na tôô to gawrê a men*.› »

Aŋga li bô gawra kagemiɲ

(Mk 7: 14-23)

10 Jésu hô uwôga kwônê ɓiɲé ligiri a aɲ kôlji iyôŋ ba: «Toyéŋge kwôlo na kelê hen dô aɲ ken hôn bôri. 11 Na aŋga gawra ôm hen a lê a ôbi ré *kagemiɲ hen né, niɲba, na kwôlo soo kibri a lê a ôbi ré kagemiɲ hen ɗi.» 12 Menba, bay tô Jésu uso ɗa ligiri a aɲ kôli iyôŋ ba: «Kwôlo ju kôl hen tariɲ Parisiɲêɲê hen ba ju hôn ham ba?» 13 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Gurô wo yôŋ yôŋ wo na Iban wo derômaraŋ a a dôbê ré na, bay a derêri aɲ naɲ hanêri. 14 Ɗéŋgeji, na bay tu tiɲ ka ɓeriɲ megêrji bay tu tiɲ tô jemna, hena ôbi tu tiɲ ré ɓeriɲ megari ôbi tu tiɲ tô jemna ba, bay wôô kêm a heriɲji bô iyom a.» 15 Menba, Piyêr kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Derêni bô gwosore hende to hen niɲa toyé.» 16 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Kenbay kôba ken nêm henê bô gwosore hende to hen né men ba? 17 Ken hôn mega wo aŋga ré hena kibi gawra ô bôri a ba, ôbi têriɲ na kaɲ aɲ ré ba? 18 Niɲba, kwôlo soo kibri a na, na kwôlo ôbi eremnéré kwôli gaŋ gaŋ, aɲ na ôbi bi wo hen a lê a bôri ré kagemiɲ hen. 19 Aŋga hena bô gawra bay a na: ermé kwôlo habiɲ wo yi bô gawra a liri aɲa ôbi ré deriɲ temare men, yiɲ naɲ yébé ɓiɲé men, yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen men, gômsiɲ men, piyê kwôlê men, tiiré megari a a men hen. 20 Na aŋga li a bô gawra ré kagemiɲ bay a hen ɗiba emê are naɲ kôbi woɲ kworiɲ na a lê a bô gawra ré kagemiɲ hen né.»

Iyore to na Jub ré hen bi bôre sa Jésu a

(Mk 7: 24-30)

21 Jésu ɗi kiriɲ bay ka hen aɲ ô bô emê wo Tir a men Sidôn a men. 22 Menba, iyore to tô môɲ wo Kanan to bô emê iyére hende to hen era ligiri a sa kôli kaŋ ta kôl iyôŋ ba: «Kelma, *kuŋga kelma Dabid, bô tu ɲa tiɲê men, wôsa tunu to habiɲ geliɲ tu môɲnen gusiɲ aɲ yere lere damaŋ.» 23 Niɲba, Jésu uwôle kwôlê wôni sara ré. Menba, bay tôri era ligiri aɲ kôli iyôŋ ba: «Dagere, wôsa hende kaarê kula tôrna gaɲ.» 24 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Emen joon, na wô ɓiɲé ka *Israyêl ka yi mega gamgê ka ge kay hen mera.» 25 Niɲba, hende era sa cubu gubare tumôri a aɲ kôli iyôŋ ba: «Kelma, en uwôlem li naɲ en men.» 26 Menba, Jésu hô kôle iyôŋ ba: «Dé wo kwôni ré ay kwô wo kamrê uwôliɲ garê ré.» 27 Menba, hende kôli iyôŋ ba: «Na tiri hari Kelma, niɲba, gaŋ gaŋ ba garê emnê habelê kwô wo heriɲ tô kibi bay iyérji a hen né ba?» 28 Menba, Jésu kôle iyôŋ ba: «Iyore, ayê bôô woré damaŋ, ô, ariri liɲ béré môɲ bi wo me gey hen iyôŋ.» Kiriɲ bay ka hen menba, môɲne berare men.

Jésu berare bay ômɲare to gay gay

29 Jésu ɗi kiriɲ bay ka hen aɲ ô ɗa naɲ kibi cér wo Galilé. Kiriɲ bay ka hen na, ôbi ɗay ô merê sa keram a. 30 Menba, kwônê ɓiɲé era ligiri a naɲ bay lôrê men, bay tu tiɲ men, bay merayê men, ɓiɲé ka iyêl kwôlê ré men, bay ômɲare to gay gay sa ɗiri tumôri a men aɲ ôbi berareji. 31 Ɓiɲé bay ka hen gel aŋga dôri ka ɗê kiriɲ bay ka Jésu li hen: meŋɲê iyêl men, bay merayê berare men, bay lôrê ô ta men, bay tu tiɲ gel kiriɲ a men, menba, bay ay kibi Emen wo Israyêl.

Jésu hô biɲ kwônê ɓiɲé emê sôŋ

(Mk 8: 1-10)

32 Jésu uwôge bay tôri aɲ kôlji iyôŋ ba: «Tu ɓiɲé ka na lên ɲa damaŋ wôsa na sa subu niɲ wo bay li naɲ en na, aɲ aŋga bay ré ôm ba naɲ. Na ɗiji bi bay ré ô naɲ kurôŋ bôrji ré, wôsa nérji ma naɲê tô geré, aɲ ka pôni ma biɲ iyére ré.» 33 Menba, bay tôri kôli iyôŋ ba: «Naa lê iyeŋ derô gwôlê na a nana uɲé aŋgaɲ emê aɲa kwônê ɓiɲé bay ka hen ré emnê uyirê ba?» 34 Menba, Jésu eŋgeriji iyôŋ ba: «Ken ôriɲ naɲ mapa iyeŋ ba?» Bay uwôli sara iyôŋ ba: «Nini naɲ mapa jurgem naɲ kam kuyê dê iyôŋ a men.» 35 Menba, Jésu bi bay biɲ ɓiɲé bay ka hen mô tôŋ terare a. 36 Jésu eŋge mapa wo jurgem naɲ kam kuyê bay ka hen aɲ liɲ Emen dosé aɲ ɓiilê tôŋ aɲ biɲ bay tôri ré céɲ ɓiɲé bay ka hen. 37 Bay kêm ôm uyirê aɲ bay pô tôri wo ba hen wiinê gwaɲê jurgem. 38 Ɓiɲé bay ka ôm mapa bi wo hen na, imɲê na dubu pôrbu, yébé naɲ kamrê ba kwôni dêŋsiji ré. 39 Menba, ôbi kôlji bay ré ô iɲ haji niɲ, menba, ôbi ɗay bô bato a ô bô emê wo Magadan a.

16

Parisiɲêɲê naɲ Sadusiɲêɲê gey aŋgaɲ giɲê ciré gelé

(Mk 8: 11-13, Lk 12: 54-56)

1 Parisiɲêɲê naɲ *Sadusiɲêɲê jô kwini Jésu eŋgeriri kwôlê wô séliɲni kôl iyôŋ ba: «Li aŋgaɲ gelé kani ka hena derômaraŋ a béni niɲa gelé.» 2 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Perare ba, ken kôl iyôŋ ba, kiya kiriɲ a berarê wô wo tare kuriɲ aɲ li derômaraŋ sê hen 3 men, tô kiriɲ ba, ken kôl emen né uwôŋgê kemnêŋ wô wo gelbarê têl tu kiriɲ dê. Ken hôn gengé kiriɲ hen iyôŋ menba, wô mi a kené hôn bô aŋga ken gel kemnêŋ hen né ba? 4 Ɓiɲé kaɲ bay bô habrê ka haw hen men, bay belé cêgeriji biɲ Emen hen kôba, kôl ciré gey gelé aŋgaɲ gelé men ɗê? Ka baɲ na naɲ aŋgaɲ gelé ka Jonas bi wo hen mera ɗiba ka gelé ka ɗaŋgi kani ré kwôy.»

Menba, ôbi ɗiji aɲ ô ta.

Berêŋge wubere to Parisiɲêɲê naɲ to Sadusiɲêɲê hen dô

(Mk 8: 14-21)

5 Kiriɲa si Jésu naɲ bay tôri ɗay ô tera niɲ, menba, bay tôri gerbaɲ pera mapa kôbriji a tô. 6 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a wô wubere to Parisiɲêɲê naɲ to Sadusiɲêɲê.» 7 Menba, bay tôri eŋgeriɲ yirji kwôlê kôl iyôŋ ba: «Na wô wo nana gerbaɲ pera mapa kôbrena bi aɲa ôbi ré kôliɲ hen iyôŋ ba?» 8 Jésu toy kwôlê wo bay kôl hen menba, ôbi eŋgeriji iyôŋ ba: «Wô mi a kené erem sa mapa wo ken ôriɲ né hen ba? Kenbay ka ayê bôô woŋge dê hen, 9 kenbay kôba ken hôn né tô sôŋ ba? Ken erem sa mapa wo na bay mera aɲ ɓiɲé dubu bay na ôm hen a ré ba? Men, tôri na ba na ken pô gway iyeŋ men ba? 10 Men, ken erem sa mapa wo na jurgem aɲ ɓiɲé dubu pôrbu na ôm hen a ré ba? Men, tôri na ba na ken pô gway yere iyeŋ men ba? 11 Kamaŋ, ken li iyeŋ a kené hôn wo kwôlo ené kelêŋge hen ré gengiɲ na sa mapa ré, kiriɲa na en kelêŋge iyôŋ ba: ‹Berêŋge wubere to Parisiɲêɲê naɲ to Sadusiɲêɲê hen dô.› » 12 Hen dema bay ré hôn wo kwôlo Jésu ré kôlji hen na, ré gengiɲ na sa wubere ré niɲba, ré gengiɲ na sa ari gelé ka Parisiɲêɲê naɲ ka Sadusiɲêɲê hen tô.

Piyêr kôl Jésu ré na Krist, kwo Emen dôri hen

(Mk 8: 27-30, Lk 9: 18-21)

13 Kiriɲa Jésu sa biɲ Sésaré Pilip a menba, ôbi eŋgeriɲ bay tôri iyôŋ ba: «Nôbi *Kema Gawra ba, ɓiɲé kôl ené na i ba?» 14 Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Ka pôni kôl jeré na Ja ôbi lê batêm men, ka pôni kôl jeré na *ôbi kibi Emen *Eli men, ka pôni kôl jeré na ôbi kibi Emen Jérémi men, ka pôni kôl jeré na ôbi kibi Emen wo pôni perê megêri a men.» 15 Menba, ôbi hô kôlji iyôŋ ba: «A kenbay ba ken kôl ené na i men ba?» 16 Menba, Simô Piyêr kôli iyôŋ ba: «Ju na *Krist Kema Emen wo mô tu geɲ hen.» 17 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Simô kema Jonas, li yi derê wôsa na gawra a yêgê sa kwôlê bi wo hen bem hen né, niɲba, na Iban wo derômaraŋ a a yêgê sari bem hen. 18 Nôbi en kôlem, Piyêr, ju na keram aɲ na sa keram bi wo hen a ené ɗiɲ tô églis tiɲê ya. Na églis to temare a nêmê mênêre ré kwôy. 19 Na bem lakêêlê ka *emê iyére to derômaraŋ a kôm a aɲ aŋga ju ha sa terare a na ba, a hariɲ ta derômaraŋ a men, ka ju busur sa terare a na ba, a beseriɲ ta derômaraŋ a men.» 20 Menba, Jésu yêge maa bay tôri bi bay ré kôliɲ kwôni ɗiré na Krist, kwo Emen dôri hen ré pa pa.

Jésu kôl kwôli temare to ɗiré ma menba, ɗiré jê sé kamɲê

(Mk 8: 31 - 9: 1, Lk 9: 22-27)

21 Ayiɲ tôri kiriɲ bay ka hen na, Jésu kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Na erê kwôy Jérusalêm a, aɲ surɲê naɲ damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ *bay derê tô tôô to Emen a gelen gusiɲ damaŋ, aɲ bay a deren, niɲba, sa wôô, subu tori menba, na jê sé kamɲê men.» 22 Piyêr ɓiri ôriɲ wolé nayri aɲ kôli iyôŋ ba: «Kelma, bi aŋga iyôŋgi hen sa sam a ré men, bi Emen ayji aɲ sam a.» 23 Niɲba, Jésu bul uɲéri aɲ kôli iyôŋ ba: «Ô kelaŋ naɲ en, Sidan, wôsa ju gey dôben harê bôn a. Ermé wom némiɲ naɲ kwo Emen ré. Ermé wom na kwo gawrê.»

24 Menba, Jésu kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Hena kwôni ré gey era tôn a ba, bi uwôl yiri aɲ men, ay gurô tagelê wori woɲ temare sari a aɲ era tôn a. 25 Wôsa kwôni wo gey gemé yiri ba, yiri a mêniɲ, niɲba, kwôni wo uwôl yiri aɲ wô san na, ôbi a sa uɲéri hôriɲ men. 26 Hena kwôni ré uwoɲ aŋga sa terare a na kêm aɲa ré mêne merê tu geɲ wori ba, na mi a ôbi ré uwoɲ bô a ba? Men, na mi a kwôni ré bé aɲa ré keraŋgiɲ merê tu geɲ wori bi wo hen ba? 27 Wôsa nôbi Kema Gawra na hera sa terare a na naɲ damɲare to Iban men, naɲ *manê ka derômaraŋ a a men, aɲ i i ba, na sa têbêri sa kôbri naɲ jé lêri, jé lêri. 28 Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, perê ɓiɲé ka na na, ka pôni a ma ré tô aɲ bay a gelen nôbi Kema Gawra na bulo hera naɲ damɲare tiɲê wô emê iyére tiɲê.»

17

Tu Jésu biliɲ yi gay

(Mk 9: 2-13, Lk 9: 28-36)

1 Wulê jii cêgê menba, Jésu tô si Piyêr naɲ *Jak naɲ yêni Ja aɲ ôriɲ naɲ ci sêd wolé naɲ ɓiɲé ta sa keram wo yêŋgi a. 2 Kiriɲ bay ka hen na, tu Jésu biliɲ yi gay tirji a, wôsa tiri jeraɲnê môɲ tare to tay iyôŋ men, bargay kari kôba biliɲ bôrê môɲ kiriɲ ka peraŋgi iyôŋ a men. 3 Kiriɲ bay ka hen na, bay tôri ka subu naɲ ɗi hen gel si *Moyis naɲ *Eli era sa iyêl naɲ ɗi. 4 Menba, Piyêr kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Kelma, dô wo na merêŋge na mera. Hena jeré gey ba na lê iyéy gergé subu, pôn tom men, pôn to Moyis men, pôn to Eli a men.» 5 Piyêr iyêl ba ya tô menba, kiriɲ ka geri ka peraŋge kiriɲ so sa têlji ta, menba, tôô gawra ôm bô a kôl iyôŋ ba: «Kwo ɗebe hen na, na Keman, en piri damaŋ men, ôbi a na yi derê wuɲê a men, toyéŋge kwôlê kibri a.» 6 Kiriɲa bay tôri bay ka subu naɲ ɗi hen toy tô gawra bi wo hen menba, bay heriɲ aɲ di kwiniji tôŋ wôsa harê liji damaŋ. 7 Jésu uso ligirji a sa hebeji aɲ kôlji iyôŋ ba: «Harêŋge ré, henaŋge ta.» 8 Kiriɲa bay pô sarji ta menba, bay gel na Jésu a ɗebé pini mera.

9 Bay herbo tôŋ sa keram a menba, Jésu yêge marji kôlji iyôŋ ba: «Kôliɲge kwôni kwôli pelal wo kené gelo hen né kwôy wo nôbi *Kema Gawra na jiɲ siɲ kamɲê.» 10 Menba, bay tôri eŋgeriri iyôŋ ba: «Wô mi a *bay derê tô tôô to Emen ré kôl Eli a ré hera tumô *Krist kwo Emen dôri hen ba?*» 11 Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Na tiri, Eli a hera sa ɲanê are kêm hôriɲ naɲ kiniji kiniji. 12 Niɲba, en kelêŋge Eli na hera niɲ, niɲba, bay na hôni ré men, bay na liri aŋga bôrji gey a men, na hen iyôŋ a, bay ré giliɲ tun nôbi Kema Gawra gusiɲ men hen.» 13 Hen dema bay tôri ré hôn wo ôbi ré kôlji na kwôli Ja ôbi lê batêm hen tô.

Jésu dage tunu to habiɲ sa kema

(Mk 9: 14-29, Lk 9: 37-43)

14 Kiriɲa Jésu naɲ bay tôri saji ɗa naɲ kwônê ɓiɲé niɲ menba, gawra wo pôni so sa jubu gubari tôŋ tumôri a. 15 Aɲ kôli iyôŋ ba: «Kelma, bô tu ɲa to keman men, wôsa gesemem liri aɲ geliɲ tiri gusiɲ damaŋ men, liri aɲ ôbi heriɲ bô tare a men, bô kam a a men kwôy kwôy. 16 Na en ôriɲ naɲ ɗi ô biɲ bay tôm niɲba, bay nêm berarêri ré.» 17 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Kenbay ka ayê bôô woŋge naɲ aɲ ken mô wô lê habrê hen na, na merê na wô lê naɲ ken yôd ba? Men, na têê iyeŋ a ené ulê bôn jalê sarŋge a ba? Eraɲge naɲ kema bi ben na.» 18 Menba, Jésu ône tunu to habiɲ hende to hen naɲ nééri menba, hende séɲ bô kema bi wo hen a, aɲ ôbi berare kiriɲ bay ka hen. 19 Menba, bay tôri dôra ligiri a aɲ kôli iyôŋ ba: «Wô mi a na niné nêm dagê tunu to habiɲ hende to hen né ba?» 20 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Na wô ayê bôô woŋge wo ɗê mera, wôsa na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, hena ayê bôô woŋge henaŋ né dê mega gusiɲ siwre iyôŋ hari kôba, kené kôliɲ keram wo hen: ‹Dôriɲ ju ô wolé kiriɲ ka na› kôba ôbi henaŋ ré dôriɲ ɗiba ani ka ré gelêŋge ba ré naɲê. [ 21 Niɲba, tunu to habiɲ to hen iyôŋgi hen na, na uwôlê Emen men, jerê yi sa emê a men mera a nêmê dagêre.]»

Jésu hô kôl kwôli temayri men, kwôli jê sé kamɲê wori a men

(Mk 9: 30-32, Lk 9: 43-45)

22 Kiriɲa bay tô Jésu daɲ Galilé menba, ôbi kôli bay tôri iyôŋ ba: «Bay a ɓeren nôbi Kema Gawra biɲ ɓiɲé, 23 aɲ bay a deren, aɲ sa wôô, aɲ sa subu tori menba, na jê sé kamɲê.» Kiriɲ bay ka hen na, tirji li ɲa damaŋ wô kwôlo ôbi kôlji hen.

Têbê wôgê wo bô iyéy Emen a

24 Kiriɲa bay sa biɲ Kapêrnayôm a menba, *bay eŋgé wôgê ka iyéy Emen a hen era sa ligi Piyêr a aɲ kôli iyôŋ ba: «*Rabi woŋge ba, têbe wôgê wo *iyéy Emen a ré ba?» 25 Menba, Piyêr uwôli sara iyôŋ ba: «Ôbi têbe.» Kiriɲa bay ô ira menba, Jésu ay kwôlê aɲ kôliɲ Piyêr iyôŋ ba: «Na kwôli mi a jeré erem ba? Kilmé ka sa terare a na ba, na si i a têbêji wôgê ba? Na kamniji laba, na kergê ɗi ba?» 26 Menba, Piyêr uwôli sara iyôŋ ba: «Na kergê.» Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Iyôŋ ba kam iyére ba têbe ré. 27 Niɲba, bi bô ɓiɲé ré mêne ré na, ô ju ô ulê kuyi bô cér a aɲ kuyê ka tumô ka já ɓeré hen na, ju bôl kayriji aɲ já uɲé selé to a nêmê têbê wôgê wom men, kuɲê men. Ay, ju ôriɲ têbiɲ wôgê wona.»

18

I a na kwo dami bô emê iyére to derômaraŋ a ba?

(Mk 9: 33-37,42-48, Lk 9: 46-48, 17: 1-2)

1 Kiriɲ bay ka hen na, bay tô Jésu uso ɗa jôb a ligiri a aɲ eŋgereri iyôŋ ba: «I a na kwo dami bô *emê iyére to derômaraŋ a ba?» 2 Menba, Jésu uwôga kema wo dê sa ɗiri derôrji a, 3 aɲ kôlji iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen: hena kené bul ermé woŋge ré aɲ ken yi môɲ kema wo dê bi wo na hen né a men na, ka ulê têrŋge bô emê iyére to derômaraŋ a ré kwôy. 4 Na ôbi á, kwôni wo ermé wori ré yi môɲ kwo kema wo dê bi wo na hen na, ôbi a yé kwo dami bô emê iyére to derômaraŋ a. 5 Men, i i wo ɓu kema wo dê mega kwo na hen, yiri a wô kibi henen na, na nôbi a ôbi ré ɓeren a yiri a hen men.»

Têriɲ na, na aŋga habiɲ damaŋ

6 «Kwôni wo li aɲ ɓiɲé ka iya ka bi bôrji san a aɲ yi môɲ kamrê iyôŋ ré heriɲ na, hena bay ré hari keram wo dami a tôri a aɲ bay ré uwôli a bô cér a kôba na aŋga dê gôliɲ gusiɲ to Emen a gili hen hena ôbi ré li kwo iya wôni ré kuriɲ. 7 Ɓiɲé ka sa terare a na, mô bô bô emê a wô kibi aŋgaɲ lamê ka gay gay hen. Aŋgaɲ lamê ba, a naɲê ré haji, niɲba, bô emê a kuriɲ sa ôbi lamê gawrê bê a bô têriɲ a hen. 8 Hena kôm ley, têm ley a ca lê aɲa jeré li têriɲ na, karji ju bêɲ kelaŋ aɲ ju mô tu geɲ naɲ kunum naɲ merayê dô ɗê wo jeré ô bô tare to yi naɲ kunu hen naɲ kôbem wôô men, têm wôô men hen. 9 A hena ré na tum a lê aɲa jeré li têriɲ na, dôre ju uléɲ kelaŋ, ju mô tu geɲ naɲ kunum naɲ tum pôn dô ɗê wo jeré ô bô géhên a to na tare to eŋge bariɲ ré hen naɲ tum wôô hen.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa demaŋne to ge kay

(Lk 15: 1-7)

10 «Berêŋge dô wô wo kwôni maa kelê ɗiré berê ɓiɲé ka yi môɲ kamrê iyôŋ hen môɲ ani ré, wôsa en kelêŋge, *manê ka derômaraŋ a ka gemji hen na, yi kibi Iban wo derômaraŋ a ta ta wô sarji. [ 11 Wôsa nôbi *Kema Gawra en era sa terare a na, na wô gôliɲ naɲ ɓiɲé ka ge kay hen.] 12 Na kwôli mi a kené ermé ba? Hena kwôni ré ôriɲ naɲ gamgê arew aɲ kwo pôn ge kay ba, ôbi a ɗé tô ka ba tôre deŋgêse kibi deŋgêse hen sa keram a biɲ kwôni gemé aɲ ɗiɲ yiri ô wogiɲ kwo pôn bi wo ge kay hen né ba? 13 Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, hena ôbi ré uwoɲni na, ôbi a lê yi derê damaŋ wô sari ɗê tô ka ba tôre deŋgêse kibi deŋgêse hen. 14 Na ôbi á, Ibareŋge wo mô derômaraŋ a hen kôba, ré gey bi kema pôn nêŋ perê kamrê bay ka hen ré kay ré hen.»

Hena yênem ré li têriɲ ba

15 «Hena jeré gel yênem ré li têriɲ ba, ju ô kôli pini. Hena ôbi ré toy kwôlê kem a ba, ju hô bôri mega yênem. 16 A hena ôbi ré toy ré ba, ju hô wogé megam wôni pôn réba wôô naɲ ju aɲ mega wo magtubu to Emen kôliɲ hen iyôŋ ná, bi kwôlê kêm ɲaniɲ tumô ɓiɲé wôô réba subu a*. 17 A hena ôbi ré hô toy ré a sôŋ ba, ken ôriɲ naɲ ɗi tumô églis a. A hena ôbi ré hô toy ré a sôŋ ba, ken bôri na mega ôbi henê Emen né men, môɲ *bay eŋgé wôgê iyôŋ a men. 18 Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, aŋga ken ha sa terare a na ba, Emen a harê derômaraŋ a men, ka ken buser sa terare a na ba, Emen a beseré derômaraŋ a a men.»

Uwôlê Emen

19 «En kelêŋge hena ɓiɲé wôô perêrŋge a hen sa terare a na, bi bôrji pôn eŋgeriɲ ani kani na, Iban wo mô derômaraŋ a hen a biji are bay ka hen. 20 Wôsa kiriɲa ɓiɲé wôô ley subu ley daɲji naɲ henen na, nôbi ena perêrji a ya men.»

Kwôlo gengiɲ sa kwôni wo kaɲ ɗé bôri jalê sa megari a

21 Piyêr uso ɗa ligi Jésu a aɲ kôli iyôŋ ba: «Kelma, hena yênên ré lên habiɲ ba, na ɗé bôn jalê sari a têê iyeŋ ba? Têê jurgem ba?» 22 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Na têê jurgem mera ré, niɲba, na têê tôre jurgem kini jurgem ɗi. 23 Na ôbi á, emê iyére to derômaraŋ a na, yi môɲ kelma wo gey bi manê kari ré dêŋseri aŋgari ka ré yi kôbriji a hen. 24 Kiriɲa ôbi ay tô deŋsê ari uɲé kari bay ka hen menba, bay eraɲ naɲ gawra wo ré têbê na miliɲôn arew bay. 25 Ani ka gawra bi wo hen ré têbiɲ ba naɲ menba, kelma bi wo hen ay tôô bi bay ré pôrji keléɲ ôbi naɲ tamni naɲ kamni naɲ ari uɲéri kêm aɲ bay ré eraɲ naɲ larirji sa têbiɲ telare hende to hen kêm. 26 Menba, gawra bi wo hen kuriɲ tiɲare tumôri a aɲ kôli iyôŋ ba: ‹Kelma, bô tu ɲa tiɲê men aɲ na têbem kerê seŋge.› 27 Menba, kelma bi wo hen bô tiri tô lê ɲa a menba, dô telare hende to hen sari a aɲ aɲ ɗiri ô sari seŋge. 28 Kiriɲa gawra bi wo hen so iyé kelma hen iyôŋ menba, ôbi jimiɲ naɲ megari wo ré biri gursu sak môj menba, ôbi ɓiri yêêri tu temare a aɲ kôli iyôŋ ba: ‹Já têben telare tiɲê kemnêŋ kemnêŋ.› 29 Menba, megari bi wo hen kuriɲ tôŋ tumôri a aɲ uwôlêri kôl iyôŋ ba: ‹Bô tu ɲa tiɲê men aɲ na têbem kerê seŋge.› 30 Niɲba, ôbi gey toyé biri ré, aɲ ôriɲ naɲ ɗi ô uwôli daŋgay a kwôy wo ôbi eŋgiɲ telare tori hende to hen kô. 31 Menba, kiriɲa megêri gel aŋga ôbi liɲ megari bi wo hen iyôŋ na, yi tu ɲa aɲ bay ô dôriɲ kelma woji aŋga megarji ré la hen. 32 Menba, kelma uwôgari aɲ kôli iyôŋ ba: ‹Ôbi bô habrê, wô sômê wo ju sôm san a aɲ en dô telare tiɲê sam a hen na, 33 jôbi kôba ré jeré berê tu ɲa to megam bi wo hen môɲ kwo nôbi en bôriɲ tu ɲa tom hen iyôŋ men ré ba?› 34 Bô kelma tari aɲ ôbi bi bay ɓiri uwôl daŋgay a kwôy wo ôbi têbiɲ telare tori hende to hen kô. 35 Iyôŋ ba, hena kené ɗi bôrŋge jal sa megêrŋge a naɲ bôô pôn ré ba, na hen iyôŋ hende to hen a Iban wo derômaraŋ a hen ré ɗé bôri jalê sarŋge a ré men.»

19

Kwôlo Jésu geliɲ ɓiɲé gengiɲ sa kariɲare kurô

(Mk 10: 1-12)

1 Kiriɲa Jésu dôriɲ ɓiɲé kwôlê hen iyôŋ kô niɲ, menba, ôbi hena emê wo Galilé a ô emê wo Judé a cêgi cér wo Jurdê a. 2 Kwônê ɓiɲé ô tôri a menba, kiriɲ bay ka hen, ôbi berare bay ômɲare. 3 Menba, Parisiɲêɲê ka pôni jô kwini aɲ eŋgeriri kwôlê wô séliɲ bôri kôl iyôŋ ba: «Tôô tona kôl wo iba ré dagê tamni naɲ bô geyé wori hari ba?» 4 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Na ken dêŋse kwôlo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba, ayiɲ tôri kiriɲa Emen ɗiɲ tô terare na, ôbi ɗi gawrê iba naɲ iyore ré ba?* 5 Aɲ ôbi kôl iyôŋ ba: ‹Na wôsa bi wo hen aɲa iba ré ɗé ibari naɲ yori aɲ aɲ ɗé yiri naɲ tamni. Aɲ bay wôô hen na, a yiji na gawra wo pôni*.› 6 Mega hen iyôŋ na, bay na ɓiɲé wôô ré niɲ, niɲba, bay yi mega gawra pôn. Na tôri bi wo hen aɲa kwôni ré bisiré aŋga Emen day liɲ kurôŋgi yi wo pôn hen né hen.» 7 Menba, bay hô uwôli sara iyôŋ ba: «A hena ré na hen iyôŋ menba, wô mi a tôô to *Moyis na ré kôl kiriɲa kwôni ré dage tamni ba, ré buru magtubu toɲ bê tôre kôbre a ba?*» 8 Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Na wô bô deŋgelé woŋge aɲa Moyis na ré ayiɲ tôô bi kené dage yébérŋge hen ɗiba tumô ba na hen iyôŋ né. 9 Niɲba, nôbi, en kelêŋge, hena iyore to ré yiɲ naɲ kwôni ré tô aɲa kurôre ré dagere aɲ eŋgiɲ to ɗaŋgi na, ôbi yiɲ na yiɲare toɲ têriɲ hen.» 10 Menba, bay tôri kôli iyôŋ ba: «A hena kwôli eŋgé wo iba naɲ iyore ré ôm hen iyôŋ ba, bi eŋgé yi naɲ mera ta?» 11 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Na ɓiɲé kêm a nêmê henê bô kwôlê bi wo hen iyôŋ né, niɲba, na ka Tunu yêge sari biji hen a henê. 12 Wôsa aŋga a jôriɲ gawra eŋgé iyore na, tôrji kwône, mamê ka pôni na mamê bô yorji men, ka pôni na gawrê a lê a bay ré yiɲ mamê men, ka pôni yi mamê naɲ bô geyé woji aɲ ayiɲ yirji uwôliɲ béré wô *emê iyére to derômaraŋ a a men. Kwôni wo nêm bê bôri sa kwôlê bi wo hen ba, bi bi.»

Jésu tô kibri sa kamrê ka dê dê a

(Mk 10: 13-16, Lk 18: 15-17)

13 Bay eraɲ naɲ kamrê bi Jésu ré uwôl kôbri sarji a men, ré uwôl Emen wô sarji a men. Niɲba, bay tôri nay ɓiɲé bay ka hen. 14 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Ɗéŋge kamrê bi era yen a ɗiba ken jôreŋgeji ré, wôsa emê to derômaraŋ a yi gengiɲ sa ɓiɲé ka yi mega kamrê bay ka hen iyôŋ.» 15 Menba, ôbi uwôl kôbri sa kamrê bay ka hen menba, ôbi ô ta hari niɲ.

Kema mana woɲ ôbi uɲé

(Mk 10: 13-16, Lk 18: 18-20)

16 Kema mana wo pôni uso ligi Jésu a aɲ eŋgereri iyôŋ ba: «*Rabi, na mi ka dôri a ené lê aɲa ené môriɲ tu geɲ naɲ kunun ba?» 17 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Wô mi a jeré eŋgeren gengiɲ sa aŋga dôri ba? Emen pôn nêŋ hari a na gawra wo dôri. Hena jeré gey merê tu geɲ ba, ju bi kwôlê sa tôô to Emen a.» 18 Menba, ôbi kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Na tôô to yôŋ ba?» Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Já deré gawra ré men, já yiɲ yiɲare toɲ têriɲ né men, já gemsê ré men, já piyê kwôlê ré men, 19 já biɲ ibam naɲ yom kwôlê men, já geyé megam mega wo ju geyiɲ yem hen iyôŋ a men*.» 20 Menba, kema mana bi wo hen hô kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Tôô hende to hen en li kêm niɲ. A na mi a hô ban a sôŋ ba?» 21 Menba, Jésu hô kôli iyôŋ ba: «Hena jeré gey yé gawra wo dôri cerêd ba, ju ô perê ari uɲérem kêm, ju keléɲ aɲ ju ɗi larirji céɲ bay nimré, aɲ já uɲé ari uɲé derômaraŋ a aɲ jôbi ju era tôn a.» 22 Kiriɲa ôbi toy hen iyôŋ menba, tiri mêne aɲ ôbi kuriɲ ô ta wôsa ari uɲé kari mê gaɲ.

23 Menba, Jésu kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, bi ôbi uɲé ré si bô emê iyére to derômaraŋ a na, iyêre gaɲ. 24 En kelêŋge, jambal a sé lew si tu iyom libra gôliɲ ôbi uɲé bi ré si bô *emê iyére to Emen a.» 25 Kiriɲa bay tôri toy hen iyôŋ menba, ɗê sarji aɲ bay kôl iyôŋ ba: «Hen iyôŋ ba, i a uɲé gelê ba?» 26 Menba, Jésu bôrji aɲ kôlji iyôŋ ba: «Tu gawrê ba, na aŋga gawra a nêmê lê ré, niɲba, Emen nêm lê are kêm.»

27 Menba, Piyêr kôli iyôŋ ba: «Ju gel, nini ɗéɲ ari uɲérni kêm aɲ nini era tôm, a hen ba, kwoni nibay ba a yé iyeŋ ba?» 28 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, kiriɲa nôbi *Kema Gawra na sa erê merê sa gagay kenare woɲ hini emê wuɲê sa terare to kôrbi a hen na, kenbay ka môj kibi wôô ka na ken ô tôn a hen kôba, ka sa merê sa gagay kenare woŋge a hen iyôŋ men, wô jerê kwôlê sa tô môɲ wo *Israyêl wo môj kibi wôô hen men. 29 Aɲ i i wo ɗoɲ iyére tori men, yênêri kaɲ yébé naɲ kaɲ imɲê men, ɗoɲ ibari naɲ yori men, kamni men, sa terare tori men aɲ a men wô san na, ôbi a hô uɲé are bay ka hen têê arew hôriɲ men, a merê tu geɲ naɲ kwini a men. 30 Ɓiɲé kwône ka nà ná ka tumô hen na, haw hen, na bay a yé bay cêgê men, bay cêgê ka haw hen, a herê yé bay tumô men.»

20

Bay jé ka bô yagê tiɲaɗor a

1 «*Emê iyére to derômaraŋ a yi némiɲ môɲ ôbi iyéy yagê tiɲaɗor wo jô kiriɲ ô wogé ɓiɲé bi ré ô liri jé iyôŋ. 2 Bay biɲ naɲ bay jé kari bay ka hen mega wulê pôn ba, ré na naɲ selé pôn a men, menba, ôbi biji bay ô bô yagê haji niɲ. 3 Tare uwoy dê menba, ôbi si tu wolé menba, gel ɓiɲé kaɲ bay wogé jé ka ɗaŋgi ka uwoɲji jé ré aɲ môrji seŋge ɗéɲ iyôŋ hen. 4 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: ‹Erêŋge tô megêrŋge bay jé a yaŋ aɲ na sa têbêŋge naɲ tô geréri.› 5 Menba, bay ô tô megêrji bay jé a haji niɲ. Ôbi iyéy yagê bi wo hen hô so nô naɲ tu tare men, tare to bôy kôbre a men menba, ôbi uwôɲ ɓiɲé menba, kôlji na mega wo ré kôliɲ ka tumô hen iyôŋ men. 6 Kiriɲa ôbi hô so naɲ perare burgôm menba, ôbi uwôɲ ɓiɲé ka pôni ka môrji seŋge ɗéɲ iyôŋ menba, ôbi eŋgeriji iyôŋ ba: ‹Wô mi a kené ô lê jé kemnêŋ né ba?› 7 Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: ‹Nini uwôɲ jé ré aɲa niné ɗebiɲ seŋge hen.› Menba, ôbi hô uwôlji sara iyôŋ ba: ‹Erêŋge bô tiɲaɗor tiɲê.› »

8 «Kiriɲa tare ta kuriɲ niɲ menba, ôbi iyéy tiɲaɗor hende to hen uwôga mana wori woɲ ôbi berê sa jé hen, bi ré uwôgaji aɲ ré têbiji ayiɲ tô sa ka ré sa cêgê kwôy saɲ sa ka ré sa tô kiriɲ a. 9 Ɓiɲé ka ré era bô yagê perare burgôm hen kôba bay têbiji selé pôn pôn. 10 Ka ré era tô kiriɲ hen na, erem mega wo ciré uɲé ɗê ka ré sa tu tare hen, niɲba, bay têbiji na selé pôn pôn hende to hen men. 11 Kiriɲa bay uwôɲ selé pôn pôn hen iyôŋ menba, bôrji mêne sa ôbi iyéy tiɲaɗor a. 12 Aɲ bay kôl iyôŋ ba: ‹Kamaŋ ka era cêgê hen li jé na tare pôn nêŋ hare menba, ju têbiji némiɲ naɲ nibay ka niné era tô kiriɲ aɲ tare uwoyéni men, nini merêne damaŋ a men hen ba?› 13 Menba, ôbi uwôliɲ kwo pôni sara iyôŋ ba: ‹Melaɲnen, nôbi en lêm habiɲ né, wôsa nana biɲ sara wo ené têbêŋge tu tare pôn ba selé ré selé pôn pôn ré ba? 14 Eŋge selé tom to pôn hen aɲ ju ô erê wom ham niɲ. Kwo era cêgê hen kôba, na biri na selé pôn môɲ kwo en bem hen iyôŋ men. 15 Aŋga en gey lê naɲ ari uɲéren ba na liɲ né ba? Wô mi a jeré li terbére sa aŋga dôri ka en li hen ba? 16 Na ôbi á, ka era cêgê ré yé bay tumô men, bay tumô a yé bay cêgê men hen.› »

Jésu hô kôl kwôli temayri men, kwôli jê sé kamɲê wori a men

(Mk 10: 32-34, Lk 18: 31-34)

17 Kiriɲa Jésu ô ɗiré erê Jérusalêm a naɲ bay tôri ka môj kibi wôô hen menba, ôbi kôlji geré iyôŋ ba: 18 «Ken toy, nana erêŋge na Jérusalêm a hen, aɲ bay a ɓeren nôbi *Kema Gawra biɲ damné kaɲ bay bê kwôbe men, bay derê tô tôô to Emen a men, aɲ bay a ɗén kwôlê woɲ temare san a. 19 Men, bay a nôgen biɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen men, bay a ayren men, bay a sên naɲ tinêre men, bay a ɓéren sa gurô tagelê aɲ na ma aɲ sa wôô, subu tori menba, na jê sé kamɲê.»

Aŋga yoo si Jak naɲ Ja uwôliɲ Jésu

(Mk 10: 35-45, Lk 22: 25-27)

20 Yoo kam Jébédé era ligi Jésu a naɲ kamne aɲ hende cubu gubare tumôri a aɲ eŋgereri kwôlê. 21 Menba, ôbi kôle iyôŋ ba: «Me gey na mi ba?» Menba, hende uwôli sara iyôŋ ba: «Kamnen ka wôô na na, en gey bi kwo pôn ré sa mô sa kôm woɲ gusurô a men, kwo pôn ré sa mô sa kôm woɲ maa a men bô emê iyére tom a.» 22 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Aŋga ken eŋgere hen ba, ken hôn dô bi ba? Ka nêmê yê kam kaɲ bô emê ka na yê hen ba?» Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Niɲa nêmê yê seŋge.» 23 Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Ka yê kam kaɲ bô emê ka na yê hen haŋge, niɲba, kwoɲ merê sa kôbi woɲ gusurô a men, kwoɲ ma a a men na, na nôbi a gengé ré, niɲba, na Iban a gengé kiriɲ wô ɓiɲé kari ka ôbi na ɓu sa têrji niɲ hen.»

24 Kiriɲa bay tôri ka ba môj hen toy kwôlê bi wo hen menba, bôrji tarji sa megêrji bay ka wôô hen. 25 Menba, Jésu uwôgeji ɗa kwari a aɲ kôlji iyôŋ ba: «Ken toy, kilmé ka sa terare a na ôm sa ɓiɲé kaji men, ɓiɲé ka damné kôba gôliɲ sarji a men. 26 Niɲba, kenbay ba bi yi hen iyôŋ perêrŋge a ré. Perêrŋge a hen aɲa kwôni ré gey yé kwo dami ba, bi yi mana woŋge men, 27 kwo gey yé kwo tumô ba, bi yi lema woŋge men. 28 Na hen iyôŋ a, nôbi Kema Gawra ené era sa terare a na, na wo ɓiɲé ré yi manê kaɲê ré, niɲba, na wô yé mana woji men, ayê yen biɲ temare têbiɲ sa ɓiɲé ka kwôni a men.»

Jésu biɲ bay tu tiɲ wôô gel kiriɲ

(Mk 10: 46-52, Lk 18: 35-43)

29 Kiriɲa Jésu naɲ bay tôri ɗi Jériko aɲ ô ta menba, kwônê ɓiɲé kôbe tôri. 30 Bay tu tiɲ wôô mô bêŋgê geré aɲ toy wo ré na Jésu a ré erê hen, menba, bay kôl kaŋ a iyôŋ ba: «Bô tu ɲa toni men, Kelma, *kuŋga kelma Dabid.» 31 Kwônê ɓiɲé nayji aɲ kôlji ré wôm tôŋ, menba, bay hô kôl naɲ néérji a iyôŋ ba: «Bô tu ɲa toni men, Kelma, kuŋga kelma Dabid.» 32 Menba, Jésu ɗebu tôŋ, aɲ uwôgaji aɲ kôlji iyôŋ ba: «Na mi a kené gey bi ené li béŋge ba?» 33 Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Kelma, niné gey gelé kiriɲ.» 34 Menba, Jésu bô tu ɲa toji aɲ hebe tirji aɲ kiriɲ bay ka hen na, bay gel kiriɲ sél aɲ ô tôri a.

21

Jésu si bô Jérusalêm a

(Mk 11: 1-11, Lk 19: 28-40, Ja 12: 12-19)

1 Kiriɲa Jésu naɲ bay tôri saji ɗa naɲ Jérusalêm menba, bay sa biɲji Bêtpajé si kwa Keram wo Olibiyé, 2 menba, Jésu jé bay tôri wôô aɲ kôlji iyôŋ ba: «Erêŋge iyére to tumôrŋge a hen aɲ ka uɲé kura hariɲ tôŋ naɲ kemare kware a, bisiréŋgeji ken eraɲ ben. 3 Hena kwôni ré eŋgeréŋge ba, ken kôli iyôŋ ba: ‹Na Kelma a geyé.› Menba, bay a ɗéŋge ka eraɲ seŋge.» 4 Are bay ka hen yi hen iyôŋ, bi kwôlo *ôbi kibi Emen na kôl hen na, ariri ré liɲ. Ôbi na kôl iyôŋ ba:

5 «Kôliɲge ɓiɲé ka Siɲô iyôŋ ba:

Gel, Kelma woŋge era uɲéŋge hen ya.

Na gawra wo kalêri jal aɲ ɗaya sa kura naɲ kemare tôre a*.»

6 Menba, bay ô aɲ liji mega wo Jésu ré kôlji hen iyôŋ. 7 Bay ô eraɲ naɲ kura hende to hen naɲ kemare menba, bay bi bargay kaji cêgere a aɲ Jésu ɗay merê sara. 8 Menba, ɓiɲé kwône tô bargay kaji bi tô geré wo ôbi ɗa ôriɲ ya hen men, ka pôni piya kôbi gurô sa bi ya a men. 9 Kwônê ɓiɲé bay ka hen ka pôni ka ge tumô men, ka ba cêgê men aɲ bay kaarê gura ôm iyôŋ ba: «Hosana, heramê yi wô sa *kuŋga kelma Dabid, terê kibi yi wô sa kwo era naɲ hini Kelma hen men, heramê yi wô sa kwo mô ta ɗêŋ derômaraŋ a hen a men*.» 10 Kiriɲa Jésu sa biɲ Jérusalêm menba, ɓiɲé ka Jérusalêm a kêm sun aɲ bay eŋgere iyôŋ ba: «Gawra bi wo hen na i ba?» 11 Menba, kwônê ɓiɲé ka ré bari hen uwôlji sara iyôŋ ba: «Na Jésu woɲ ôbi kibi Emen wo Najarêt bô emê wo Galilé a.»

Jésu ô bô iyéy Emen a

(Mk 11: 15-19, Lk 19: 45-48, Ja 2: 13-22)

12 Jésu si derô haba wo *iyéy Emen a menba, ôbi dage ɓiɲé kêm ka eraɲ naɲ aŋgaɲ gara hen men, ka era wô kelé are a men hen. Men, ôbi nôgerê tabel to bay keraŋgê gursu naɲ ari merê ka bay ɗére derare gara hen hee a men. 13 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Bay li bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹Iyére tiɲê a yé iyéy uwôlê Emen.› Menba, kenbay ken ayre liɲ kini merê bandi*.» 14 Kiriɲ bay ka hen na, bay tu tiɲ naɲ bay moré eraji ligiri a bô iyéy Emen a aɲ ôbi berariji. 15 Niɲba, damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ *bay derê tô tôô to Emen gelji aŋga ɗê sa kiriɲ ka Jésu li kêm hen men, toy kamrê ka bi gura bô iyéy Emen a kôl iyôŋ ba: «Hini emê yi wô sa kuŋga kelma Dabid» hen a men, menba, bôrji mêne. 16 Menba, bay kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Ju toy kwôlo bay kôl hen ba?» Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Ew, en toy dô. Niɲba, na ken dêŋse kwôlo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹Na ju li aɲ kamrê ka dê dê naɲ kaɲ kibi kuba na heramem hen né ba?*› » 17 Menba, ôbi ɗiji aɲ, aɲ si ô, aɲ ô wulê Bétani.

Tôgôre to yêre naɲ aɲ Jésu tômne

(Mk 11: 12-14,20-24, Lk 13: 6-9)

18 Tô kiriɲ wo bay hena Bétani ciré hera Jérusalêm a menba, kurôŋ li Jésu. 19 Ôbi gel tôgôre to ɗebe bêŋgê geré menba, ôbi ô ɗa ɗiré karê yêre emê niɲba, ôbi uwôɲ na mare mera. Menba, ôbi kôliɲ tôgôre hende to hen iyôŋ ba: «Ma yê cêgê ré niɲ yôd.» Menba, kiriɲ bay ka hen na, tôgôre hende to hen hay. 20 Kiriɲa bay tôri gel hen iyôŋ menba, tiniji ge kay aɲ bay kôl iyôŋ ba: «Na iyeŋ a tôgôre hende ré hay lew hen iyôŋ ba?» 21 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «En kelêŋge na tu kwôlê: hena kené meremné sa ayê bôô woŋge a ré ba, na aŋga ken gel sa tôgôre a hen, a kené lê mera ré niɲba, hena kené kôliɲ keram wo hen ‹Dô yem ju ô kuriɲ bô cér a› kôba, ariri a liɲ. 22 Hena kené bi bôrŋge sa Emen a ba, aŋga yôŋ yôŋ ka ken uwôli ba, ka uɲé.»

Tôô to Jésu liɲ are kêm hen ba, na i a biri ba?

(Mk 11: 27-33, Lk 20: 1-8)

23 Jésu ô derô haba wo iyéy Emen a ô dôriɲ ɓiɲé kwôlê menba, damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ surɲê eraji ligiri a aɲ kôli iyôŋ ba: «Na i a bem tôô hende to ju liɲ are kêm hen ba?» 24 Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Nôbi kôba na eŋgeréŋge kwôlê pôn men, hena kené uwôlen sara dema ené kelêŋge na ba i a ben tôô hende to en liɲ are bay ka kêm hen ba men. 25 Batêm to Ja na liɲ ɓiɲé hen na, na hena na derômaraŋ a laba, na ligi gawrê a ɗi ba?» Menba, bay nariɲ perêrji a kôl iyôŋ ba: «Hena nana kôl ré hena na derômaraŋ a ba, ôbi a kelê wô mi a na nana bi bôrna sari a ré ba? 26 A hena nana kôl ré hena na ligi gawrê ba, nana hôn dô wo ɓiɲé ré geyé ré, wôsa bay bô Ja mega ôbi kibi Emen iyôŋ.» 27 Menba, bay kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Nini hôn né.» Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Iyôŋ ba, nôbi kôba, na kelêŋge na naɲ tôô to yôŋ a ené liɲ are bay kêm hen né men.»

Kwôlo gengiɲ sa kam gawra ka wôô hen

28 Jésu hô kôlji iyôŋ ba erméŋge sa kwôlo na kelê hen: «Gawra wo pôni naɲ kamni wôô, menba, ôbi kôliɲ kwo suri iyôŋ ba: ‹Keman, kemnêŋ jôbi ju ô bô tiɲaɗor a.› 29 Menba, kemari bi wo hen kôli iyôŋ ba: ‹Na erê ré, baba.› Sem cêgê menba, ôbi hô erem sa kôli bi wo hen a, menba, ô bô tiɲaɗor a. 30 Ibarji kôliɲ ôbi cêgeri na mega bi wo ôbi ré kôliɲ kwo suri hen iyôŋ men. Niɲba, kemari wo cêgê hen kôli iyôŋ ba: ‹Na erê, baba.› Menba, ôbi ô ré men. 31 Hen ba, kami gawra bay ka wôô hen na, na kwo yôŋ a lê tôô ibari ba?» Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Na kwo tumô hen.» Menba, Jésu hô uwôlji sara iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, *bay eŋgé wôgê naɲ bay yiɲ yiɲare toɲ têriɲ a sé bô *emê iyére to Emen a tumôrŋge. 32 Wôsa Ja ôbi lê batêm era sa geléŋge geré woɲ derôre, menba, ken bi bôrŋge sari a ré niɲba, na bay eŋgé wôgê naɲ bay yiɲ yiɲare toɲ têriɲ a bê bôrji sari a ɗi. Ken hôn are bay ka hen dô a men, niɲba, ken bul cêgerŋge biɲ têriɲ ré wô biɲ bôrŋge sari a ré.»

Bay gemé tiɲaɗor ka habiɲnê

(Mk 12: 1-12, Lk 20: 9-19)

33 Na hô kelêŋge gwosoy kwôlo ɗaŋgi a sôŋ: «Gawra wo pôni na ôbi iyéy yagê tiɲaɗor, ôbi ay haba woɲ gerem sara men, pi iyom wô uwôriɲ yêre men, li iyére toɲ gemé yagê bi wo hen sara. Ôbi biɲ bay yagê tiɲaɗor yagê wori bi wo hen aɲ bay têbri naɲ geserê geserê aɲ ɗiɲ yiri ôriɲ kergare*. 34 Kiriɲa kibi kelanê terê tiɲaɗor hende to hen, ba ɗa niɲ menba, ôbi jé manê kari ligi ɓiɲé bay ka hen a bi ré ô eŋgé kwa yê tiɲaɗor hende to hen eraɲ biri. 35 Kiriɲa bay jé bay ka hen saji menba, bay gemé yagê tiɲaɗor hen, pôrji manê ka ôbi iyéy tiɲaɗor hende to hen, aɲ bay sê kwo tumô men, bay duu kwo jôgiɲ wôô men, bay gôbe kwo subi duu naɲ keram men. 36 Menba, ôbi iyéy tiɲaɗor hende to hen hô jé manê kari ka ɗaŋgi kwône ɗê ka ré tumô hen aɲ menba, ɓiɲé bay ka hen pôrji sê men, duu ka pôni a men mega wo bay ré liɲ ka tumô hen iyôŋ sôŋ. 37 Gerɲéri menba, ôbi iyéy tiɲaɗor bi wo hen jé kemari woɲ bôri yirji a aɲ kôl iyôŋ ba: ‹Ôbi ba, bay a kemnaɲ tini tô.› 38 Niɲba, ɓiɲé bay ka hen gelji kemari menba, bay kôl iyôŋ ba: ‹Na ôbi emê cibré ibari ôbi a na, eraŋge na deréŋgeri aɲ na baɲge naɲ aŋga cibré ibari a hen kêm.› 39 Menba, bay ɓiri ôriɲ kelaŋ naɲ yagê tiɲaɗor aɲ diiri. 40 Hen ba, kiriɲa ôbi iyéy tiɲaɗor hende to hen hera ba, a liɲ ɓiɲé bay hen iyeŋ niɲ ba?» 41 Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Ôbi a deré ɓiɲé kaɲ bay bô habrê bay ka hen aɲ ôbi a biɲ ka ɗaŋgi yagê bi wo hen aɲ kini terêre a ba, bay a biri yêre men.» 42 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Na ken dêŋse kwôlo na liɲ bô magtubu to Emen a hen né ba? Bay na kôl iyôŋ ba:

‹Keram bi wo bay ɗé iyére na kaɲni hen na,

ôbi a hô yé keram woɲ ɗé tô iyére.

Na Kelma a lê are bay ka hen aɲ na aŋga dami gaɲ*.›

43 Na ôbi wo hen aɲa ené kelêŋge, emê iyére to Emen, a dôriɲ kôbreŋge a aɲ aɲ bay a biɲ tô yê wo ɗaŋgi wo a bê kwôlê sa aŋga gengiɲ sa emê iyére hende to hen. [ 44 Kwôni wo yôŋ yôŋ wo kuriɲ sa keram bi wo hen na, gerɲéri a tiɲ men kwo keram bi wo hen kuriɲ sari a ba, a hederéri men.]*»

45 Kiriɲa damné ka bay bê kwôbe naɲ Parisiɲêɲê toy gwosoy kwôlê bi wo hen iyôŋ menba, bay hôn wo Jésu ré kôl gengiɲ na sarji. 46 Menba, bay woge geré wo ciré ɓeréri, niɲba, bay hariɲ kwônê ɓiɲé wôsa ɓiɲé bay ka hen, bô Jésu mega ôbi kibi Emen iyôŋ.

22

Gwosoy kwôlê gengiɲ sa gerê iyére

(Lk 14: 15-24)

1 Jésu hô ay gwosoy kwôlo ɗaŋgi aɲ kôlji iyôŋ ba: 2 «*Emê iyére to derômaraŋ a yi môɲ kelma wo ɓu sa tê gerê iyére to kemari iyôŋ. 3 Ôbi jé bay jé kari ré ô uwôgera ɓiɲé ka ré era kini gerê iyére hende to hen a menba, ɓiɲé bay ka ôbi jé uwôgêji hen kaɲ era. 4 Ôbi hô jé bay jé ka ɗaŋgi ré hô ô kôliɲ ɓiɲé ka ré era kini gerê iyére a hen, iyôŋ ba, emê ré liɲ kô tôŋ niɲ, wôsa en duu na kelbê naɲ uré ka uwoseré aɲ emê liɲ kô tôŋ niɲ, eraŋge bi na sa emêŋge. 5 Ɓiɲé ka bay jé uwôgêji hen na, bay kaɲ uwôgê bi wo hen kibi bay jé aɲ kwo pôni ô bô yagê wori a men, kwo pôni ô wô lê jeŋga tori men. 6 Ka pôni pôrji bay jé bay ka hen sêji aɲ derji. 7 Bô kelma bi wo hen tari aɲ ôbi jé asgarɲê kari ô deré bay deré temare bay ka hen men, uwoyriɲ sa iyérji a men. 8 Menba, ôbi kôliɲ bay jé kari iyôŋ ba: ‹Emê liɲ kô niɲ, niɲba, ɓiɲé ka ené uwôgeji hen kaɲ sa. 9 Erêŋge jêrê geré aɲ ɓiɲé ka, ka uɲéji ba, ken kôlji ré era kini gerê iyére a na.› 10 Menba, bay jé ôrji tô geré aɲ kôliɲ ɓiɲé kêm ka bay uwoɲji hen ré eraji kini gerê iyére a aɲ bô iyére wôn jê jê ta. Perê ɓiɲé bay ka bay uwôgaji hen na, bay bô habrê ya men, bay bô derê kôba ya men.»

11 «Kelma era ira ɗiré sa gelé ɓiɲé ka ré mô kibi emê kini gerê iyére a hen, menba, ôbi gel gawra wo pôni wo dôba bargay kari kaɲ erê kini gerê iyére a ré hen, 12 menba, kelma kôli iyôŋ ba: ‹Melaɲnen, ju dôba bargay kam kaɲ erê kini gerê iyére a ré menba, ju li iyeŋ a jeré sa na ba?› Menba, gawra bi wo hen uwôɲ kwôlê woɲ kelê ré. 13 Menba, kelma kôliɲ manê kari iyôŋ ba: ‹Ɓeréŋgiri ken haarê têri naɲ kôbri aɲ ken ôriɲ ô ulê nô dilemne a. Na kiriɲ ka ɓiɲé sômniɲ men, ômiɲ kaɲniji mêêrê mêêrê ya men hen.› 14 Na ôbi á, bay ré uwôgê ɓiɲé kwônê, niɲba, bay a perê na côb iyôŋ mera.»

Têbê wôgê wo Sésar

(Mk 12: 13-17, Lk 20: 20-26)

15 Menba, Parisiɲêɲê ô ermé na ba, ciré lê iyeŋ a, ciré ɓeré Jésu sa kwôli kelêri a ba? 16 Menba, bay jé ɓiɲé kaji naɲ ka *Hérôd ô ligi Jésu a aɲ kôli iyôŋ ba: «*Rabi, nini hôn wo kwôlo jeré kôl hen na, ré na tu kwôlê men, ju geliɲ ɓiɲé kwôlê woɲ tiri wo Emen gey hen a men, wôsa jôbi na, ju hariɲ kwôlo bay kôl gengiɲ sam hen né men, ju dô tu kwôni ré a men. 17 Iyôŋ ba, ju kelêni kwôlo bôm a niɲa toyé: Têbiɲ kelma wo dami Sésar wôgê ba tôô tona gey hare ba?» 18 Jésu hôn ermé woji wo habiɲ bi wo hen tumô niɲ aɲ uwôlji sara iyôŋ ba: «Kenbay ka kebreŋge wôô wôô hen, wô mi a kené sélen hen iyôŋ ba? 19 Benge selé to bay têbiɲ wôgê hen pôn na na gelé.» Menba, bay eraɲ naɲ selé pôn sa gili. 20 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Sa gawra naɲ aŋga bay ɗi yi selé hende to hen to na ba, gengiɲ na sa i ba?» 21 Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba ré gengiɲ na sa kelma wo dami Sésar. Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Iyôŋ ba, aŋga na ka Sésar ba, ken biɲ Sésar men, ka na ka Emen ba, ken biɲ Emen.»

22 Kwôlo Jésu kôlji hen na, ɗê sarji aɲ bay ɗiri aɲ ô ta.

Sadusiɲêɲê eŋgeriɲ Jésu kwôli jê sé kamɲê

(Mk 12: 18-27, Lk 20: 27-40)

23 *Sadusiɲêɲê kôl ɓiɲé ka ma ré jê sé kamɲê ré. Wulê bi wo hen na, bay eraji ligi Jésu a aɲ eŋgeriri kwôlê kôl iyôŋ ba: 24 «Rabi, tôô to *Moyis na kôl iyôŋ ba: ‹Hena ɓiɲé ré wôô tô yêniɲare a aɲa kwo pôni ré ma ɗi tamni cêgeri a baa yê kema naɲ tu ba bi yêni wo ré baa cêgeri a hen ré eŋne aɲ ré yêɲ kamrê biɲ yêni wo ma hen*.› 25 Aɲ mega wo sa iyére toni a na, ɓiɲé ka pôni na jurgem tô yêniɲare a, menba, kwo iyêri eŋge iyore bay yê ré tô menba, ôbi ma ɗere cêgiri a, yêni woɲ ôbi cêgeri eŋne. 26 Menba, ôbi kôba ma ɗere cêgeri a men, ôbi cêgeri wori kôba, na hen iyôŋ hende to hen kwôy wo ɓiɲé bay ka jurgem tô yêniɲare a hen maji kêm. 27 Sem cêgeriji a menba, iyore hende to hen kôba, ma men. 28 Mega wo yi hen iyôŋ hen ba, wulê wo ɓiɲé ka ma a sa jê sé kamɲê hen na, kwo yôŋ a na kurôre pôn ba? Wôsa bay jurgem toji hende to hen, na na kwôrɲêre.» 29 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Kwôli kelêrŋge saŋgiɲ naɲ ken nono. Wôsa ken hôn kwôlo yi bô magtubu to Emen a hen ré men, ken hôn ibé iyêrê wo Emen né a men. 30 Wôsa wulê wo ɓiɲé ka ma a sa jê sé kamɲê hen na, imɲê a eŋgé yébé ré men, yébé a eŋgé imɲê ré a men, wôsa bay a yé môɲ manê ka Emen derômaraŋ a iyôŋ mera. 31 Kwôlo gengiɲ sa jê sé kamɲê wo ɓiɲé ka ma hen ba, ken dêŋse kwôlo Emen na kelêŋge hen né ba? Ôbi na kôl iyôŋ ba: 32 ‹Ena Emen wo si *Abraham, Isak naɲ Jakwôb tebe hen*.› Ɓiɲé ka ma na, tebe Emen né, niɲba, na ka mô tu geɲ a tibri ɗi.» 33 Ɓiɲé ka ɗebu ya aɲ toy kwôlo Jésu kôl hen na, ɗê sarji.

Tôô to Emen kêm hen na, to yôŋ a ɗê megêre ba?

(Mk 12: 28-34, Lk 10: 25-28)

34 Kiriɲa Parisiɲêɲê toy wo Jésu ré ɓu kibi Sadusiɲêɲê hen iyôŋ menba, bay daɲ sarji aɲ ôrji uɲé Jésu. 35 Aɲ kwo pôni perêrji a na ôbi derê tô tôô to Emen wo pôni eŋgeriɲ Jésu kwôlê wô séliɲ bôri kôl iyôŋ ba: 36 «Rabi, tôô to dami ɗê megêre ba na to yôŋ ba?» 37 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Já peré Kelma wom Emen naɲ bôô pôn men, naɲ tunum kêm men, naɲ ermé wom kêm a men*. 38 Na tôô to tumô to ɗê megêre a hen. 39 To ɗaŋgi to némiɲ naɲ to tumô hen a na: Gey megam mega wo ju geyiɲ yem hen iyôŋ men*. 40 Tôô hende to wôô hen na, ay tô tôô to ba hen naɲ kwôlo bay kibi Emen na kôl hen kêm bô niɲ.»

Krist, kwo Emen dôri hen na kuŋga kelma Dabid ba?

(Mk 12: 35-37, Lk 20: 41-44)

41 Cêgê menba, Jésu eŋgeriɲ Parisiɲêɲê ka daɲ kwari a hen kwôlê kôl iyôŋ ba: 42 «Na kwôli mi a kené erem sa *Krist, kwo Emen dôri hen a ba? Ôbi na kuŋga i ba?» Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Ôbi na *kuŋga kelma Dabid.»

43 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Iyôŋ ba, wô mi a Tunu toɲ hendi bô bôrê na ré biɲ kelma Dabid uwôgeri ‹Kelma›, aɲ kôl iyôŋ ba:

44 ‹Kelma Emen na kôliɲ Kelma wuɲê iyôŋ ba: «Sa mô kôben woɲ gusurô.

Kwôy wo na biɲ bay barem a yé aŋgaɲ sêlê têm*.» ›

45 A hena kelma Dabid ré uwôgeri ‹Kelma› ba, a lê iyeŋ a ôbi ré yé kuŋgari sôŋ ba?»

46 Menba, kwôni nêm ulêri kwôlê wôni sara ré. Ayiɲ tôri wulê bi wo hen na, kwôni woge wô eŋgeriɲ Jésu kwôlê ré niɲ.

23

Lêŋge môɲ kwo Parisiɲêɲê naɲ bay derê tô tôô to Emen liɲ hen iyôŋ né

(Mk 12: 38-39, Lk 11: 43-46, 14: 7, 20: 45-46)

1 Jésu kôliɲ kwônê ɓiɲé naɲ bay tôri iyôŋ ba: 2 «*Bay derê tô tôô to Emen naɲ Parisiɲêɲê na, na bay derê tô tôô to Emen to *Moyis. 3 Iyôŋ ba, ken biŋgeji kwôlê men, kwôlê kêm wo bay kelêŋge hen na, ken li ariri a men, niɲba, bi jé lêreŋge yi môɲ kwoji hen iyôŋ né, wôsa bay kôl kwôlê menba, bay ba, li ariri ré men. 4 Bay pô aŋga néy néy ɗiɲ ɓiɲé sarji a, menba, bay ba, hebe ani naɲ kema kôbriji iyôŋ né kwôy. 5 Men, are kêm ka bay li hen na, na wô geliɲ yirji tu ɓiɲé a mera. Aɲ aŋga bay ha wô uwôliɲ Emen hen na, bay li dami ɗê ka ɓiɲé kêm. Men, bargay kaji ka bay tôbe hen kôba, bay ɗi kibriji yêŋnê ɗê ka ɓiɲé kêm a men**. 6 Kini emê are a men, bô *iyéy daɲare a a men na, bay gey na merê tumô ɓiɲé ɗi. 7 Men, bay gey na wo ɓiɲé ré liji dosé tu wolé a men, bay ré uwôgerêji ‹*Rabi› men hen. 8 Niɲba, kenbay ba, ken ɗi kwôni uwôgêŋge ‹Rabi› ré, wôsa Rabi woŋge na pôn hari, aɲ kenbay kêm kena yênê. 9 Men, kwôni wo sa terare a na ba, ken uwôgeri ‹ibarni› ré, wôsa Ibareŋge na pôn nêŋ hari ôbi a merê derômaraŋ a. 10 Men, ken bi kwôni uwôgêŋge ‹ôbi derê tumôrni› ré, wôsa ôbi derê tumôrŋge na pôn nêŋ hari, ôbi a na *Krist, kwo Emen dôri hen. 11 Kwôni wo na kwo dami perêrŋge a na, ôbi a na mana woŋge. 12 Wôsa kwôni wo gey derê sari ta ba, bay a heraɲ naɲ ɗi tôŋ, niɲba, kwo dôbe sa ba, bay a biri a derê sari ta men.»

Jésu nay bay derê tô tôô to Emen naɲ Parisiɲêɲê wô jé lêreji

(Mk 12: 40, Lk 11: 39-52, 20: 47)

13 «Kenbay bay derê tô tôô to Emen naɲ Parisiɲêɲê kaɲ bay kelê kwôlê kebreŋge wôô wôô hen, gusiɲ yi wô sarŋge, wôsa ken lugu kibi geré *emê iyére to derômaraŋ a jôriɲ ɓiɲé, menba, ken gey erê bô ré men, ken jôriɲ ka ɗaŋgi sé bô a a men.»

[ 14 «Kenbay bay derê tô tôô to Emen naɲ Parisiɲêɲê kaɲ bay kelê kwôlê kebreŋge wôô wôô hen, gusiɲ yi wô sarŋge wôsa ken lam yébé kaɲ mamê eŋgiɲ iyére toji men, ken uwôl Emen ta ta na ɗéɲ iyôŋ wô tu ɓiɲé mera a men. Na ôbi á, bay ré jerê kwôlê sarŋge a damaŋ hen.»]

15 «Kenbay bay derê tô tôô to Emen naɲ Parisiɲêɲê kaɲ bay kelê kwôlê kebreŋge wôô wôô hen, gusiɲ yi wô sarŋge wôsa ken gôr bô cér naɲ sa terare wô wogé ɓiɲé bi ré bi bôrji sa tôô toŋge a, aɲ kiriɲa ken uwôɲ kwôni niɲ menba, ken liri ôbi yi na kwo a erê bô tare a gelêŋge aɲ sôŋ.»

16 «Kenbay bay derê tumô kiriɲ kaɲ bay tu tiɲ hen gusiɲ yi wô sarŋge, wôsa ken kôl iyôŋ ba: ‹Hena kwôni ré dusu yiri naɲ *iyéy Emen ba, ré li ani ré, niɲba, hena kwôni ré dusu yiri naɲ lôr wo bô iyéy Emen a hen dema ariri ré liɲ tô hen.› 17 Kwôbrê naɲ bay tu tiɲ, lôr a ɗê iyéy Emen to li aɲ lôr bi wo hen yiɲ naɲ jeŋgêri hen ɗi ba? 18 Men, ken hô kôl iyôŋ ba: ‹Hena kwôni ré dusu yiri naɲ kini gusulé gesamne ba, ré li ani ré, niɲba, hena kwôni ré dusu yiri naɲ aŋgaɲ bé ka yi sara hen dema ariri ré liɲ tô.› 19 Bay tu tiɲ aŋgaɲ bé a ɗê kini gusulé gesamne ka li aɲ aŋgaɲ bé bay ka hen yiɲ naɲ jeŋgêrji hen ɗi ba? 20 Na ôbi á, kwôni wo ré dusu yiri naɲ kini gusulé gesamne ba, ré dusu yiri na naɲ aŋga yi sara hen a men. 21 Men kwôni wo ré dusu yiri naɲ iyéy Emen ba, ré dusu yiri na naɲ kwo mô bôre a hen a men. 22 A hena kwôni ré dusu yiri naɲ derômaraŋ a ba, ôbi dusu yiri na naɲ gagay kenare wo Emen men, na naɲ kwo mô sara hen a men.»

23 «Kenbay bay derê tô tôô to Emen naɲ Parisiɲêɲê kaɲ bay kelê kwôlê kebreŋge wôô wôô hen, gusiɲ yi wô sarŋge, wôsa ken bi kibi aŋga môj kaŋge kaɲ aŋgaɲ ɲa kiliɲ ka na si tamla men, uu men, têrêre aɲ ken kaɲ lê aŋga dôri ka yi bô tôô a hen, bay a na: lê aŋgaɲ derôre men, lê ka dôri men, lê are naɲ bôô pôn a men hen. Na are bay ka hen a ré kené lê men, liɲ tô ka ɗaŋgi ka ba hen a men. 24 Kenbay bay tu tiɲ ka ken dô tumô megêrŋge hen, ken irge kam wô pôriɲ kam aŋga dê dê ka yi bô a hen aɲ dema kené yê menba, ken soy jamal naɲ yere kêm ta men.»

25 «Kenbay bay derê tô tôô to Emen naɲ Parisiɲêɲê kaɲ bay kelê kwôlê kebreŋge wôô wôô hen, gusiɲ yi wô sarŋge wôsa ken pul cêgi karbé toɲ yê are men, cêgi dasa kaŋge mera menba, bôrji ba ken bi na aŋga ken gômse hen men, ka ken li tu bôriyare sara hen a men. 26 *Parisiɲê woɲ ôbi tu tiɲ, pul bô dasa naɲ asêt wom sél, menba, cêgeriji kôba, ré sélé men tô.»

27 «Kenbay bay derê tô tôô to Emen naɲ Parisiɲêɲê kaɲ bay kelê kwôlê kebreŋge wôô wôô hen, gusiɲ yi wô sarŋge wôsa ken geliɲ môɲ sa kamɲê ka bay liji bôrê nô aɲ dô gelé haji niɲba, bôrji ba, na ibé men, aŋga uyêy a yé ya hen. 28 Kenbay kôba, tu ɓiɲé a ba ken li yerŋge môɲ ɓiɲé kaɲ derôre iyôŋ, niɲba, bôrŋge a ba, kena bay kelê kwôlê kebreŋge wôô wôô men, bay bô habrê a men.»

Jésu kôl kwôli gusiɲ to a era hen

(Lk 11: 47-51)

29 «Kenbay bay derê tô tôô to Emen naɲ Parisiɲêɲê kaɲ bay kelê kwôlê kebreŋge wôô wôô hen, gusiɲ yi wô sarŋge wôsa ken ɲan kamɲê ka bay kibi Emen men, ken ɲan sa kamɲê ɓiɲé kaɲ bay lê aŋgaɲ derôre hen dô a men. 30 Aɲ ken kôl iyôŋ ba: ‹Hena na niné ya wulê wo balêrni na deriɲ bay kibi Emen hen na, na niné biɲ naɲ ci sara ré.› 31 Hen iyôŋ ba, ken uwôl kwôlê sarŋge a kenbay gaŋ men, ken gel wo kené na kwôŋgê ɓiɲé kaɲ bay deré bay kibi Emen bay ka hen men. 32 Dô, lêŋge hen iyôŋ yôd yôd bi gôliɲ kwo môɲêrŋge aɲ. 33 Kenbay ka ken yi môɲ jênêre iyôŋ hen, ka lê iyeŋ a, kené ba erê bô tare toɲ *Géhên a ba? 34 Na tôri bi wo hen aɲa ené jéɲ naɲ bay kibi Emen men, naɲ bay tu melênê men, bay derê tô tôô to Emen béŋge aɲ ka deré ka pôni men, ka ɓéré ka pôni kabrê gurô men, ka yêmnê ka pôni ré tinêre bô iyéy daɲare toŋge a men, ka derê sa tê ka pôni naɲ sa iyére iyére a men. 35 Aɲ bi kwôlê ré ɓu sarŋge wô kwôbri ɓiɲé kaɲ bay lê aŋgaɲ derôre wo bay na bi sa terare a na, ayiɲ tôri sa kwo Abêl ôbi lê aŋgaɲ derôre hen kwôy saɲ sa kwo Jakari* woɲ kema Baraki wo na ken diri perê iyéy Emen naɲ kini bê kwôbe hen. 36 Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen are bay ka kêm ka na ken li hen na, kwôliji a ɓeré sa ɓiɲé ka haw hen.»

Jésu sôm wô jé lê ɓiɲé ka Jérusalêm

(Lk 13: 34-35, 19: 41-44)

37 «Ɓiɲé ka Jérusalêm, ɓiɲé ka Jérusalêm, kenbay ka ken duu bay kibi Emen men, ken gôbe ka bay jéji legerŋge a hen, duu naɲ jerew a men hen, têê kwône en woge ené dayêŋge môɲ tôôre daɲ sa kamne tô mesérére a iyôŋ, niɲba, ken gey ré. 38 Dô haw hen na, Emen a derê kôbri aɲ ɗéŋge sa iyére toŋge kôbreŋge a. 39 Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, ka gelen ré niɲ kwôy wo wulêri a nêmê aɲ ka kelê iyôŋ ba: ‹Terê kibi yi sa kwo era naɲ hini Kelma hen*.› »

24

Jésu kôl kwôli mênê wo iyéy Emen

(Mk 13: 1-2, Lk 21: 5-6)

1 Jésu so bô *iyéy Emen a ɗa erê ta niɲ, menba, bay tôri uso ligiri a aɲ gili iyéy Emen to ré jibiɲ yi kêm hen. 2 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen: iyére hende to ken gel kêm yi hen na, keram wôni wo a ba ta sa megari a ba naɲ, bay kêm a mêniɲ.»

Gusiɲ to bay a geliɲ bay tô Jésu

(Mk 13: 3-13, Lk 21: 7-19)

3 Jésu mô sa Keram wo Olibiyé, menba, bay tôri era ligiri a aɲ ɓiri ôriɲ wolé aɲ eŋriri kwôlo ɓu bôrji kôli iyôŋ ba: «Kelêni, wulê wo yôŋ a, are bay ka kêm hen ré sa ba men, mi a gelé wo herarem ré ba ɗa niɲ men, sa terare ré ta kerê niɲ ba a men.» 4 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a, ɗiba ken ɗi kwôni lamêŋge ré pa pa. 5 Wôsa ɓiɲé kwône a era naɲ henen, a kelê iyôŋ ba: ‹Na nôbi a na *Krist, kwo Emen dôri hen.› Aɲ bay a lamiɲ ɓiɲé kwônê. 6 Ka toyé néé kumbul naɲ kwôli kumbul wo ôm ɗa, niɲba, ken ɗi tu melênê sa yerŋge a, ɗiba ken ɗi bôrŋge hare ré, wôsa are bay ka hen a sa môj môj dem, niɲba, na gerɲé wulê bi wo hen né tô. 7 Tô yê pôn a lê kumbul naɲ tô yê wo ɗaŋgi men, sa iyére pôn a séɲ naɲ to ɗaŋgi men, terare a yebagiɲ naɲ sa iyére gay gay men, kurôŋ a lê kiriɲ a men. 8 Niɲba, are bay ka kêm hen na, yi mega yê wo ay tô lê iyore iyôŋ.»

9 «Bay a ôriɲ naɲ ken tumô kilmé bi bay ré geléŋge gusiɲ men, bay a deré ka pôni men, bay a tôrɲêŋge naɲ kiriɲ kiriɲ a men, wô kibi henen. 10 Na ôbi á, ɓiɲé kwône ré ɗéɲ ayê bôô woji men, bay a pôriɲ sarji men, bay a tôrɲiɲ yirji a men. 11 Bay kibi Emen kaɲ bay benare kwône a soo, aɲ bay a lamê ɓiɲé kwônê. 12 Men, ɓiɲé a lê habrê sa megari a megari a kwôy wo peré wo yi bô ɓiɲé ka kwôni a hen a jalê. 13 Niɲba, kwôni wo ɓu bôri iyêre kwôy deriɲ kibi ba, ôbi a gelê. 14 Bay a ulê béré Kwôlo Dôri wo gengiɲ sa *emê iyére to derômaraŋ a hen naɲ kiriɲ kiriɲ sa terare a na, biɲ tô yê ɓiɲé kêm dema sa terare ré kerê tô.»

Jésu kôl kwôli bô emê wo dami wo a sa kuriɲ ɓiɲé a

(Mk 13: 14-23, Lk 21: 20-24)

15 «Ka gelé aŋga habiɲ ka mêne kiriɲ hen, mega wo *ôbi kibi Emen Daniyêl na kôl kwôliji ca tumô ré yé kiriɲ ka yi naɲ jeŋgêrji hen*. (Kwôni wo dêŋse kwôlê bi wo hen na, bi hôn bô kwôlê bi wo hen dô.) 16 Iyôŋ ba, bi ɓiɲé ka Judé ba, ge sa keram a men, 17 kwôni wo mô tô tunu a nô ba, bi era ira wô erê ayê ani bô iyére tori a ré niɲ men, 18 kwôni wo ɗebe bô yagê wori ba, a uɲé kini hera ira wô ayê bargay kari ré a men. 19 Wulê bi wo hen na, bô emê wo dami a lê yébé kaɲ bay kwoo men, ka kamniji yi kuba ba ya tô hen a men. 20 Uwôlêŋge Emen bi wulê bi wo ka geriɲ hen na, bi yi naɲ terbére a ré men, naɲ sa *sa merê ta a ré a men. 21 Wôsa wulê bi wo hen na, bô emê wo ɓiɲé a uɲé hen na, na bô emê wo dami wo kwôni gel sa pôn né ayiɲ tôri wo tô terare na ɗiɲ kwôy kemnêŋ men, kwôni a herê gelé bô emê bi wo hen iyôŋ ré niɲ a men. 22 Wôsa hena Emen henaŋ ré kôl ɗiré jô kibi wulê bi wo hen ta ré na, kwôni pôn nêŋ iyôŋ wo henaŋ ré gelê ba ré naɲê, niɲba, wô kibi ɓiɲé ka Emen ka ôbi tôrji hen na, ôbi ré jerê kibi wulê bi wo hen ta hen. 23 Iyôŋ ba, hena kwôni ré kelêŋge *Krist, kwo Emen dôri hen ré na na ley, ré na yaŋ ley na, ken bi bôrŋge sa kwôlê wori a ré. 24 Wôsa Kristɲê kaɲ bay benare hen naɲ bay kibi Emen kaɲ bay benare hen a soji aɲ a lê aŋgaɲ gelé naɲ kaɲ giɲê ka ɗê kiriɲ wô lamiɲ ɓiɲé men, ɓiɲé ka Emen kôba, bay a masê wo ciré lamêji a men. 25 Iyôŋ ba, ken toy, en kelêŋge kwôliji ca tumô niɲ.»

26 «Hena bay ré kelêŋge Krist, kwo Emen dôri hen na derô gwôlê na, ba ken ô ré men, ôbi ré na bô ira na kôba ken bi bôrŋge sara ré a men. 27 Wôsa mega wulaɲê emen hena si tô emen aɲ ô kwôy si kini kuriɲay tare a iyôŋ hen na, wulê wo nôbi *Kema Gawra na saɲ hen kôba, a yé na hen iyôŋ men. 28 Na kiriɲ ka temay are yi ya hen a, dunu ré daɲ ya men.»

Hera wo Kema Gawra

(Mk 13: 24-27, Lk 21: 25-28)

29 «Cêgi bô emê bi wo kêm hen na, tare to tay a berarê kiriɲ ré niɲ men, geserê a ené ré niɲ men, têbêŋne a heriɲ ta men, aŋgaɲ néé ka derômaraŋ a a yebagiɲ tiɲ a men. 30 Kiriɲ bay ka hen na, aŋgaɲ gelé kaɲê nôbi Kema Gawra a gelé yirji derômaraŋ a aɲ tô yê ɓiɲé ka sa terare a na sômnê men, menba, bay a gelen nôbi Kema Gawra hera perê kiriɲ ka geri a naɲ néé wo dami men, damɲare to dami a men*. 31 Kiriɲ bay ka hen na, ôbi a jé manê kari ka derômaraŋ a naɲ buruɲju to iyel damaŋ dayrê sa ɓiɲé kari ka ôbi tôrji ka sa terare a na kêm aɲ kiriɲ ka a baa ba naɲ.»

Jésu ay tôgôre gengiɲ sa hera wori

(Mk 13: 28-31, Lk 21: 29-33)

32 «Ayêŋge tôgôre ken gengiɲ kiriɲ, kiriɲa tôgôre jubu aɲ libé hen na, ken kôl kami emen ré ba ɗa niɲ. 33 Kenbay kôba, kiriɲa ken gel wo are bay ka kêm hen sa niɲ na, ken hôn wo nôbi Kema Gawra ené ɗa kibi geré niɲ. 34 Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, gawrê ka haw hen na, ka pôni a ba geɲ kiriɲa are bay ka hen a saɲ. 35 Derômaraŋ naɲ sa terare a naɲê niɲba, kwôlê wuɲê na, a naɲê ré kwôy.»

Merêŋge geɲ wôsa sa hera wo Jésu na, ken hôn wulêri ré men, tayriri ré a men

(Mk 13: 32-37, Lk 17: 26-30,34-36)

36 «Kwôlo gengiɲ sa wulêri naɲ tayriri na, kwôni pôn nêŋ iyôŋ hôn né men, *manê ka derômaraŋ a hôn né men, Kema kôba hôn né a men, niɲba, na Ibari pôn nêŋ hari a henê mera. 37 Aŋga na li are bô wulê wo Nowé a hen na, a yé na hen iyôŋ hende to hen wulê wo nôbi Kema Gawra na heraɲ hen. 38 Wôsa pa dema kami bélem na ré ay kiriɲ tô na, ɓiɲé na ôm men, na yi men, na eŋgeji yébé men, eŋgiɲ kamniji yébé men, hen iyôŋ kwôy wulê wo Nowé siɲ bô bato tori a. 39 Bay erem sa ani a ré kwôy, kwôy wo kami bélem sa derji kêm aɲ, a yé na mega bi wo hen iyôŋ wulê wo nôbi Kema Gawra na heraɲ. 40 Ɓiɲé wôô a ɗebé bô yagê ba, bay a ayê kwo pôn aɲ, bay a ɗéɲ kwo pôni men. 41 Yébé wôô a ɗebé uwoyé kuré menba, to pôn a ayiɲ menba, to pôni a ba tôŋ. 42 Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a, wôsa ken hôn wulê wo Kelma woŋge a saɲ hen né. 43 Ken hôn, hena ôbi iyéy iyére henaŋ ré hôn wulê wo gemsa ré saɲ ba, ôbi henaŋ né merê sa têri a ɗiba gemsa henaŋ né gemsêri ré. 44 Kenbay kôba, ken mô sa têrŋge a, wôsa ken hôn, nôbi Kema Gawra na sa naɲ wulê wo ken bi bôrŋge sara hen né.»

Mana woɲ ôbi bê kwôlê naɲ kwoɲ ôbi narê kwôlê

(Lk 12: 41-48)

45 «I a na mana woɲ ôbi bê kwôlê men, ôbi tu melênê a men ba? Na kwo ôbi iyéyri a ɗiri ré bô sa ari uɲéri men, sa bay jé kari men, ré biji emê wo sa pôn pôn kêm naɲ wulêri men, tayriri men ba? 46 Yi derê yi wô sa mana bi wo hen wo ôbi iyéyri sa aɲ uwoɲni li jé wori bi wo hen iyôŋ. 47 Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, ôbi a ɗiri berê sa ari uɲéri kêm. 48 Niɲba, hena ôbi ré na mana wo habiɲ aɲ erem iyôŋ ba: ‹Ôbi iyéyren ba aɲê tô.› 49 Aɲ sê megêri bay jé bay ka hen men, ôm men, yi naɲ bay kwoyé a men. 50 Ôbi iyéyri a sa naɲ wulê wo ôbi ɓu sa têri ré hen. 51 Aɲ ôbi a liri ɓisiɲne men, a gili gusiɲ a men mega wo bay giliɲ bay kelê kwôlê kibriji wôô wôô gusiɲ hen iyôŋ. Kiriɲ bay ka hen na, ɓiɲé a sômnê ya men, a emnê kaɲniji mêêrê mêêrê ya a men.»

25

Kwôlo gengiɲ sa kam kalmê ka môj hen

(Mt 24: 42-44, Lk 12: 35-40)

1 «Iyôŋ ba, emê iyére to derômaraŋ yi mega kam kalmê ka môj ka pô lampa toji jôriɲ kwini ôbi kurô iyôŋ. 2 Perê kam kalmê bay ka môj hen na, ka bay na bay tu melênê men, ka bay na bay galê men. 3 Kaɲ bay galê hen na, eraɲji naɲ weŋ wo ɗaŋgi kôbriji a ré. 4 Niɲba, kaɲ bay tu melênê hen na, eraɲ naɲ weŋ lampa toji bô gwolé a kôbriji a. 5 Mega wo tê ôbi kurô bi wo hen ba geré tô menba, bay yederiɲ kum aɲ yiji kum kêm. 6 Sa kiriɲ ka jali menba, tô kwôni ôm kaŋ a ta kôl iyôŋ ba: ‹Geléŋge ôbi kurô bi era hen ya, séŋge ken jô kwini.› 7 Menba, kam kalmê bay ka môj hen eŋgeji tô kum a, aɲ ɲanji lampa toji. 8 Kaɲ bay galê hen, kôliɲ kaɲ bay tu melênê hen iyôŋ ba: ‹Béniŋge weŋ lampa toŋge dê men, wôsa lampa toni bariɲ.› 9 Menba, kaɲ bay tu melênê hen uwôlji sara iyôŋ ba: ‹Niɲa béŋge ré wôsa nêm wo naa sodiriɲge ré. Erêŋge ken ô kelé iyé bay garare a yaŋ ɗi.› 10 Kiriɲa bay ô wô kelé weŋ lampa toji hende to hen menba, ôbi kurô bi wo hen sa cêgeriji a, aɲ kam kalmê ka ré ɓu sa têrji hen, ôrji naɲ ɗi ira kini gerê iyére a menba, bay luge kibi iyére ta. 11 Kiriɲa kam kalmê kaɲ bay galê bay ka hen buloji hera menba, bay di kermiɲ aɲ kôl iyôŋ ba: ‹Kelma, Kelma, bôl kermiɲ béni men ɗéy.› 12 Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: ‹Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, en henêŋge ré.› »

13 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a, wôsa sa heraren na, ken hôn wulêri ré men, tayriri ré a men.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa manê ka subu hen

(Lk 19: 11-27)

14 «*Emê iyére to derômaraŋ a yi mega gawra wo ɗa erê kergare menba, uwôge manê kari aɲ céji ari uɲé kari bi bay ré gem. 15 Kwo tumô, ôbi biri lari woɲ lôr miliɲôn bay men, ôbi cêgeri ba ôbi biri lari woɲ lôr miliɲôn wôô men, kwo subi ba ôbi biri lari woɲ lôr miliɲôn pôn men. Ôbi céji hen iyôŋ nêm sa néé woji néé woji menba, ɗiɲ yiri ô hari niɲ. 16 Kwo tumô wo bay ré biri lari woɲ lôr dubu bay hen na, ô liɲ jeŋga aɲ uwôɲ kamne dubu bay a sara. 17 Ôbi cêgeri wo bay ré biri lari woɲ lôr miliɲôn wôô hen kôba, ô liɲ jeŋga aɲ uwôɲ kamne dubu wôô a sara men. 18 Niɲba, kwo subi wo bay ré biri lari woɲ lôr miliɲôn pôn hen na, ô kergé iyom aɲ emiɲ kwori tôŋ uwôbe.

19 Wulê kwône niɲ menba, ôbi iyérji na uwo tô kergare tori a menba, uwôgeji eŋgeriji tô lari wo na ɗiré céji gemé hen. 20 Kwo tumô wo ôbi na biri lari woɲ lôr miliɲôn bay hen, era ligiri a aɲ kôli iyôŋ ba: ‹Kelma, na ju ben lari woɲ lôr na bay aɲ ju gel, en hô uwôɲ miliɲôn bay a sara.› 21 Menba, kelma wori kôli iyôŋ ba: ‹Dô damaŋ, ju na mana wo dôri woɲ ôbi bôô pôn. Aŋga dê ka na en bem hen aɲ ju cubu tum tô a hen na, na hô bêm megêrji mê a sara, era sa li yi derê naɲ en.›

22 Ôbi cêgeri wo ôbi ré biri lari woɲ lôr miliɲôn wôô hen na, era ligiri a aɲ kôli iyôŋ ba: ‹Kelma, na ju ben lari woɲ lôr na wôô aɲ ju gel en hô uwôɲ miliɲôn wôô a sara.› 23 Menba, kelma wori kôli iyôŋ ba: ‹Dô damaŋ, ju na mana wo dôri wo bôm pôn. Aŋga dê ka na en bem hen aɲ ju cubu tum tô a hen na, na hô bêm megêrji mê a sara, era sa li yi derê naɲ en.›

24 Kwo subi wo ôbi na biri lari woɲ lôr miliɲôn pôn hen era ligiri a aɲ kôli iyôŋ ba: ‹Kelma, en hôn wo jeré na kwôni wo ré li iyêre men, jeré na kwôni wo ré ci dema ré wal ré a men, kwo ré wusu dema ré pô ré a men. Na ôbi á, ené merên yen né hen. 25 En kemnam aɲ en kerge iyom emiɲ lari wom bi wo hen tôŋ aɲ gel, ôbi a na.›

26 Menba, kelma wori kôli iyôŋ ba: ‹Jôbi ju na mana wo habiɲ woɲ kuy. Ju hôn dô iyôŋ wo ené ci dema ené wal ré men, ené wusu dema ené pô ré a men. 27 Iyôŋ ba, ré jeré erê biɲ bay lê jeŋga aɲ kiriɲa ré ené hera na ba, ré ené uɲé kamne a sara ré ba? 28 Iyôŋ ba, ken dô lari wo kôbri a hen aɲ ken biɲ kwo kwori môj hen a sara. 29 En kelêŋge kwôni wo naɲ uɲé bay a hô biri a sara. Aɲ ôbi a ôriɲ damaŋ a. Niɲba, kwo ari uɲé kari lôg hen na, bay a derê bay ka lôg hen kôbri a aɲ sôŋ. 30 Mana wo habiɲ woɲ kuy hen na, ɓeréŋgeri ken uwôli nô bô dilemne a, na kiriɲ ka ɓiɲé a sômê men, ômniɲ kaɲniji mêêrê mêêrê ya a men hen.› »

Gerɲé jerê kwôlê

(Ja 5: 22-29)

31 «Kiriɲa nôbi *Kema Gawra na heraɲ naɲ damɲare tiɲê hen na, *manê ka derômaraŋ a a banji aɲ na sa merê sa gagay kenare wuɲê. 32 Aɲ tô yê ɓiɲé ka sa terare a na kêm a daɲ tumôn a aɲ na a derê tirji mega wo ôbi abê gamgê dôriɲ tu gamgê gay naɲ uré hen iyôŋ. 33 Na bê gamgê sa kôben gusurô men, uɲé sa kôben ma men. 34 Menba, na kôliɲ ka sa kôben gusurô hen iyôŋ ba: ‹Eraŋge kenbay ka Iban tô kibri a sarŋge a hen, ken sa mô bô emê iyére tori to bay ɲan wô kwôleŋge ca tumô kiriɲa ka tô terare na ɗiɲ yeŋ hen. 35 Wôsa, kiriɲa kurôŋ na lên ba, na ken ben aŋgaɲ emê men, kam na dên ba, na ken ben en yi men, na ena kerga ba, na ken lên kergare men. 36 Na en ô tôn seŋge ba, na ken ben bargay en têliɲ tôn men, na en ômiɲ ba, na ken kôrben men, na en yi daŋgay a ba, na ken ô gelen a men.› 37 Menba, bay lê aŋgaɲ derôre bay ka hen a uwôlen sara iyôŋ ba: ‹Kelma, kiriɲa yôŋ a na niné gelem kurôŋ na ré lêm a, na niné bem aŋgaɲ emê men, kam na dêm a, na niné bem ju yi men ba? 38 Men, kiriɲa yôŋ a, na jeré na kerga aɲa na niné lêm kergare men, na jeré ô tôm seŋge a, na niné bem bargay ju têliɲ tôm men ba? 39 Men, kiriɲa yôŋ a, na jeré ômiɲ men, na ju yi daŋgay a a men a, na niné ô gelem ba?› 40 Menba, na uwôlji a sara iyôŋ ba: ‹Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen are bay ka kêm ka ken li naɲ yênên ka bay bôrji mega ani ré hen na, na nôbi bi a na kené lên hen.› »

41 «Menba, na kôliɲ ka sa kôben ma hen iyôŋ ba: ‹Erêŋge wolé, kenbay ka mênê yi wô sarŋge, erêŋge bô tare to eŋge kwôy naɲ kunu to yi gengiɲ sa Sidan naɲ ɓiɲé kari hen. 42 Wôsa, kiriɲa kurôŋ na lên ba, na ken ben aŋgaɲ emê ré men, kam na dên ba, na ken ben en yi ré men. 43 Na ena kerga ba, na ken lên kergare ré men, na en ô tôn seŋge ba, na ken ben bargay bi ené têliɲ tôn ré men, na en ômiɲ men, na en yi daŋgay a men menba, na ken ô gelen ré a men.› 44 Menba, bay a uwôlen sara iyôŋ ba: ‹Kelma, kiriɲa yôŋ a, na niné gelem kurôŋ na ré lêm men, kam na ré dêm men, na jeré na kerga men, na jeré ô tôm seŋge men, na jeré ômiɲ men, na jeré yi daŋgay a a men, a na niné li naɲ ju ré ba?› 45 Menba, na uwôlji sara iyôŋ ba: ‹Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, are bay ka kêm ka ken li naɲ yênên ka bay bôrji mega ani ré hen na, na nôbi bi a na kené li naɲ en né hen.› 46 Menba, bay lê habrê bay ka hen a erê kiriɲ kaɲ gusiɲ ka yi naɲ kuniji hen, wô jé lêreji wo habiɲ bi wo hen men, kaɲ bay lê aŋgaɲ derôre ba, bay a erê kini gelê wo yi naɲ kwini a hen men.»

26

Bay woge gwosoy deré Jésu

(Mk 14: 1-2, Lk 22: 1-2, Ja 11: 45-53)

1 Kiriɲa Jésu dô kwôlê wori bi wo hen kô niɲ menba, ôbi kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: 2 «Ken hôn wo geserê *Pak ré ba na wulê wôô mera. Sa hende to hen na, bay a ɓeren nôbi *Kema Gawra bé aɲ bay a erê ɓéren sa gurô tagelê.»

3 Menba, damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ surɲê ka *Israyêl daɲji iyé *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe Kayib a. 4 Bay woge gwosore toɲ ɓeriɲ Jésu jegê aɲ ciré diri. 5 Niɲba, bay kôl bi ciré ɓiri bôb naɲ sa geserê Pak ré, wô wo ɓiɲé ma ré liɲ kwôlê naɲ ci.

Iyore to pôni bi ider sa Jésu a

(Mk 14: 3-9, Lk 7: 36-50, Ja 12: 1-8)

6 Jésu mô Bétani a iyé Simô wo *terbare liri hen na, 7 iyore to pôni eraɲ naɲ ider wo garari mê bô murda wo bay li naɲ *albatre hen kôbre a. Hende usoɲ ligi Jésu a aɲ sa wuseri sari a kiriɲa bay mô tôŋ kibi emê a hen. 8 Kiriɲa bay tôri gel hen iyôŋ menba, bôrji tarji aɲ bay kôl iyôŋ ba: «Wô mi a hende ré mêne ider bi wo garari mê hen, hen iyôŋ ba? 9 Ré nana keléɲ ba nana uɲé lari mê aɲ céɲ bay nimré ré ba?»

10 Jésu hôn ermé woji bi wo hen menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Wô mi a kené dôyrê iyore hende to hen iyôŋ ba? Aŋga hende lên hen na, na aŋga dôri. 11 Bay nimré ba, a merê naɲ ken sa pôn pôn, niɲba, nôbi ba, na merê naɲ ken naɲ wulê wulê ré. 12 Ider wo hende bên san a hen na, na wo bi bay ré sa emen.» 13 Menba, ôbi hô kôlji iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, naɲ kiriɲ kêm sa terare a na ka bay a ulê béré Kwôlo Dôri ya hen na, bay a derê kwôli aŋga iyore hende to hen li hen ermiɲ sara.»

Judas ay sa Jésu

(Mk 14: 10-11, Lk 22: 3-6)

14 Ôbi tô Jésu wo pôni perê ka môj kibi wôô hen hini na Judas Iskariyôt, ôbi ô uɲé damné kaɲ bay bê kwôbe 15 aɲ kôlji iyôŋ ba: «Hena ené ay sa Jésu béŋge ba, na mi a kené ben ba?» Menba, bay biri selé tôre subu. 16 Ayiɲ tôri wulê bi wo hen na, Judas woge geré wo ɗiré ayiɲ sa Jésu biɲ damné kaɲ bay bê kwôbe.

Jésu ôm geserê Pak naɲ bay tôri

(Mk 14: 12-31, Lk 22: 7-14,21-23, Ja 13: 21-30)

17 Wulê woɲ ayê tô lê geserê mapa wo wubere naɲ bô hen na, bay tô Jésu era sa eŋgeriri iyôŋ ba: «Na yôŋ a jeré gey bi niné ô ɓerem sa tê lê geserê Pak ya ba?» 18 Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Erêŋge derô ira iyé kini a aɲ ken kôli iyôŋ ba: ‹*Rabi, kôl iyôŋ ba: «Wulê wuɲê ba ɗa niɲ, aɲ nôbi naɲ bay tôn niɲa lê geserê Pak iyére tom a.» › » 19 Bay tô Jésu li na mega bi wo ôbi ré kelaji hen iyôŋ menba, bay ɓu sa tê Pak ya. 20 Kiriɲa tare kuriɲ niɲ menba, Jésu mô tôŋ kibi emê naɲ bay tôri ka môj kibi wôô hen. 21 Kiriɲa bay ôm emê môriɲ hen iyôŋ menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, kwôni wo pôni perêrŋge a hen a sa ayê san.» 22 Bay kêm bôrji mêne damaŋ menba, i i ba eŋgeriri iyôŋ ba: «Kelma, na nôbi ɓa? Kelma, na nôbi ɓa?» 23 Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Na kwo ré dôbe kôbri naɲ en bô gwore a hen, ôbi a ayê san*. 24 Na tiri, nôbi Kema Gawra na erê, na mega wo na liɲ bô magtubu to Emen a gengiɲ san hen iyôŋ. Niɲba, bô emê a kuriɲ sa kwôni wo ay san nôbi Kema Gawra hen. Bay henaŋ ré yêri ré kôba ré dô sôŋ.» 25 Judas wo a sa ayê sa Jésu eŋgeriri iyôŋ ba: «Rabi, na nôbi ré rê?» Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Na tiri na jôbi.»

Emê wo Kelma

(Mk 14: 22-26, Lk 22: 15-20, 1 Kworêntiɲê 11: 23-26)

26 Kiriɲa bay mô ômji emê menba, Jésu ay mapa aɲ tô kibri sara menba, ɓiilê aɲ biɲ bay tôri aɲ kôlji iyôŋ ba: «Eŋgéŋge ken ôm ôbi yi mega kurôŋgi yen iyôŋ.» 27 Men, ôbi hô ay gwoy care toɲ yê tiɲaɗor aɲ liɲ Emen dosé, aɲ ôbi biji aɲ kôl iyôŋ ba: «Eŋgéŋge ken yi pôn pôn kêm.» 28 Aɲ ôbi kôlji iyôŋ ba: «Kwo nà ná, yi môɲ kwôbren woɲ biɲare wo biɲ tôŋ wô kibi ɓiɲé kwône aɲ bi têriɲ toji ré dôriɲ sarji a. 29 En kelêŋge, na hô yê care toɲ yê tiɲaɗor hende to hen ré niɲ, kwôy wulê wo na sa yiɲ to kôrbi naɲ ken bô emê iyére to Iban a.» 30 Kiriɲa bay kebe kurôŋ menba, Jésu naɲ bay tôri ôrji sa Keram wo Olibiyé.

Jésu kôl Piyêr ré sa uwôserê ɗiré hôni ré

(Mk 14: 27-31, Lk 22: 31-34, Ja 13: 36-38)

31 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Bô yoyre to kemnêŋ hen na, kenbay kêm ka ɗén aɲ wôsa liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹Na deré ôbi abê gamgê menba, bay a useriɲ kêm*.› 32 Niɲba, cêgê menba, kiriɲa na jê sé kamɲê na, na erê tumôrŋge a Galilé a.» 33 Menba, Piyêr kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Kiriɲa megên kêm a ɗém aɲ ba, nôbi na ɗém aɲ né.» 34 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kôlem hen, bô yoyre to kemnêŋ hende to hen na, pa dema kura ré yelé tô ba, já uwôserê têê subu jeré hônen né.» 35 Niɲba, Piyêr hô kôli iyôŋ ba: «Hena ré na wo ené ma naɲ ju kôba, na kelê ené hônem né ré.» Menba, bay tôri kêm kôl mega wo Piyêr kôliɲ hen iyôŋ men.

Bô yagê wo Gêtsémané

(Mk 14: 31-42, Lk 22: 39-46, Ja 18: 1)

36 Menba, Jésu ôriɲ naɲ ci kiriɲ ka bay uwôgeji *Gêtsémané hen, aɲ kôlji iyôŋ ba: «Merêŋge tôŋ na, aɲ nôbi na derê tôn wolé erê uwôlê Emen.» 37 Jésu ôriɲ naɲ si Piyêr naɲ kam Jébédé ka wôô hen naɲ ɗi. Menba, tiri li ɲa men, ôbi aŋge damaŋ. 38 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Tun li ɲa môɲ teré dun iyôŋ, merêŋge na, aɲ ken yi kum né.» 39 Jésu dô tôri dê wolé menba, jubu gubari diɲ kwini tôŋ aɲ uwôl Emen iyôŋ ba: «Iban, hena ré yi iyeŋ ba, ju ɗi gusiɲ hende to hen lên né. Hen iyôŋ hari kôba, ju li bô geyé wom, ɗiba bô geyé wuɲê nôbi ré.» 40 Ôbi bulo hera ligi bay tôri a, menba, uwoɲji tô kum a. Menba, Jésu kôliɲ Piyêr ba: «Ken mô tu geɲ naɲ en sem iyôŋ né ba? 41 Merêŋge tu geɲ aɲ ken uwôl Emen bi kené heriɲ bô aŋgaɲ lamê ré. Ken gey merê tu geɲ haŋge niɲba, na néérŋge a nêmê ré ɗi.» 42 Jésu hô dô tôri wolé dê aɲ jôgiɲ têê wôô wori aɲ uwôl Emen kôl iyôŋ ba: «Iban, hena ré yi iyeŋ ba, ju ɗi gusiɲ hende to hen lên né. Hen iyôŋ hari kôba, ju li bô geyé wom ɗiba, bô geyé wuɲê nôbi ré.» 43 Ôbi hô bulo hera menba, uwoɲji tô kum a wôsa bay nêm merê geɲ né. 44 Ôbi hô dô tô wolé aɲ uwôl Emen wo jôgiɲ têê subu aɲ na kwôlo ôbi ré kôl tumô hen a ôbi ré hô kôl sôŋ. 45 Ôbi hera ligi bay tôri a aɲ kôlji iyôŋ ba: «Yéŋge kum aɲ ken dô bul haŋge niɲ. Kô niɲ. Tayriri sa wo bay a uwôlen nôbi Kema Gawra kôbi bay têriɲ a niɲ. 46 Henaŋge ta, na erêŋge gel, ôbi ayê san biɲ ɓiɲé bi, sa niɲ.»

Bay ɓu Jésu

(Mk 14: 43-50, Lk 22: 47-53, Ja 18: 3-12)

47 Kiriɲa Jésu iyêl ba ya tô hen iyôŋ menba, Judas ôbi tô Jésu wo pôn perê ka môj kibi wôô hen so naɲ kwônê ɓiɲé ka ôriɲ naɲ yebere toɲ kaskar men, ka naɲ kwore a men. Na damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ bay sa Jubɲê a joji. 48 Judas woɲ ôbi ayê sa Jésu hen, ré kelaɲ kwônê ɓiɲé bay ka hen iyôŋ ba: «Kwôni wo na ibé tô mari liri dosé hen na, na ôbi a kené ɓiri.» 49 Kiriɲa bay sa niɲ menba, Judas era ligi Jésu aɲ kôl iyôŋ ba: «Dosé tom Rabi.» Menba, ôbi ibe tô maa Jésu. 50 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Melaɲnen, aŋga ju era wô lê hen na, ju li mera.» Menba, kwônê ɓiɲé bay ka hen selam Jésu ɓu. 51 Menba, ôbi tô Jésu wo pôni perê ka ɗebu naɲ ɗi hen, dô yebere toɲ kaskar tori aɲ diɲ maa mana wo *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe jô. 52 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Dôbe yebere tom toɲ kaskar hôriɲ bô iyéyrere a wôsa ɓiɲé ka pô yibiɲê kaɲ kaskar ba, na temay yebere toɲ kaskar a bay ré ma men, 53 ju hôn wo henaŋ ené eŋgeriɲ Iban ba, ôbi henaŋ ré ben asgarɲê nêmê sak tôre jurgem kibi wôô kiriɲ bay ka nana ɗibiɲ hen né ba? 54 Hena henaŋ ré na hen iyôŋ ba, kwôlo yi bô magtubu to Emen a to kôl iyôŋ ba: Ré na hen iyôŋ, a ré liɲ hen ba, ariri henaŋ ré liɲ na iyeŋ iyeŋ ba?» 55 Jésu kôliɲ kwônê ɓiɲé bay ka hen iyôŋ ba: «Ken eraɲ naɲ si yebere toɲ kaskar men, kwore men kôberŋge a wô ɓerenare mega wo kené kena ɓeré na gemsa iyôŋ. En mô perêrŋge a na sa pôn pôn giliɲ ɓiɲé are derô haba wo *iyéy Emen a hen ba, na ken era sa ɓeren ré wô mi ba? 56 Niɲba, yi hen iyôŋ bi kwôlo bay kibi Emen na li bô magtubu to Emen a hen na, bi ariri ré liɲ.»

Menba, bay tôri kêm gerji ɗiri aɲ.

Jésu ɗebu kini jerê kwôlê wo Jubɲê iyé dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe Kayib

(Mk 14: 53-65, Lk 22: 54-55,63-71, Ja 18: 13-14,19-24)

57 Bay ɓeré Jésu bay ka hen ôriɲ naɲ ɗi tumô Kayib a wo na dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe hen. Kiriɲ bay ka hen na, *bay derê tô tôô to Emen naɲ surɲê ka Jubɲê kôba, daɲji ya men. 58 Piyêr ô tô Jésu a tôŋ tôŋ kwôy ôriɲ karaŋ derô haba wo dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe a, aɲ ô merê naɲ bay gemé kibi iyé dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe bi wo hen aɲ ɗiré gelé aŋga bay ré lê. 59 Damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ *Sanédrên kêm woge geré wo ciré ɗiri kwôlo dami sari a aɲ ciré deriɲni. 60 Ɓiɲé kwône era sa pôy kwôlê ɗiri sari a, niɲba, bay uwôɲ kwo nêm deréri ré. Ka pôni wôô era cêgê aɲ 61 kôl iyôŋ ba: «Gawra bi wo hen kôl iyôŋ ba: Ɗiré té iyéy Emen hen aɲ ɗiré hô ɗé hôriɲ sa subu dêj.» 62 Menba, dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe hena ta, aɲ kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Ju uwôl kwôlê sa kwo gawrê bay ka hen kôl gengiɲ sam hen né ba?» 63 Niɲba, Jésu uwôli kwôlê wôni sara ré. Menba, dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe bi wo hen kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «En uwôlem naɲ hini Emen woɲ ôbi merê tu geɲ hen, bi jeré kelêni na ba, ju na *Krist, kwo Emen dôri hen wo na Kemari bi ba?» 64 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Ôbi a jeré kôl kem a hen. En kelêŋge ka sa gelen nôbi *Kema Gawra na merê sa kôbi gusurô wo Emen woɲ ôbi néé a a men, na bulo hera perê kiriɲ ka geri ka derômaraŋ a men*.» 65 Menba, dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe yêgerê bargay yiri a aɲ kôl iyôŋ ba: «Ôbi tiiré Emen ôm hen iyôŋ niɲ menba, ken kôl nana hô gem na i ré kelêna kwôli sôŋ ba? Mega ken toy tiiré wo ôbi tiiré Emen ôm hen niɲ na, 66 Kwôli mi a kené erem niɲ ba?» Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Ôbi na kwoɲ deré.» 67 Kiriɲ bay ka hen na, bay tibriri kalê tiri a men, ka pôni esuge kôbriji cibiɲni men, ka pôni sê tô mari a men. 68 Aɲ bay kôli iyôŋ ba: «Krist, kwo Emen dôri hen li yem môɲ *ôbi kibi Emen iyôŋ aɲ ju kelêni na i a dêm hen ba?»

Piyêr uwôser têê subu ɗiré hôn Jésu ré

(Mk 14: 66-72, Lk 22: 55-62, Ja 18: 15-18,25-27)

69 Kiriɲ bay ka hen na, Piyêr mô nô derô haba menba, hende jé to dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe to pôni uso ɗa ligiri a aɲ kôli iyôŋ ba: «Jôbi kôba, na ju ô naɲ Jésu wo Galilé bi wo hen ré ba?» 70 Niɲba, ôbi uwôser tu ɓiɲé a kêm kôl iyôŋ ba: «Kwôlo mu kôl hen na, en hôn né.» 71 Ôbi hena ô si kibi geré iyôŋ menba, hende jé to ɗaŋgi gili aɲ kôliɲ ɓiɲé ka ɗebe ya hen iyôŋ ba: «Gawra wo na, kôba na ô naɲ Jésu wo Najarêt bi wo hen men.» 72 Menba, Piyêr hô uwôser desiɲ yiri kôl iyôŋ ba: «En hôn gawra bi wo hen né.» 73 Sem cêgê menba, ɓiɲé ka ré mô ya hen usoji ligi Piyêr a aɲ kôli iyôŋ ba: «Jôbi kôba, ju na kwo ɓiɲé bay ka hen men, wôsa kwôli kelêrem gel wo jeré na kwoji.» 74 Menba, Piyêr dusu yiri kôl iyôŋ ba: «En hôn gawra bi wo hen né. A hena ené kôl benare ba, bi Emen deren.» Kiriɲ bay ka hen menba, kura yel men. 75 Menba, bô Piyêr jibri sa kwôlo Jésu na kôli kôl iyôŋ ba: «Já uwôserê jeré hônen né têê subu dema kura ré yilé tô hen.» Menba, ôbi si nô aɲ sôm ɓugerôg ɓugerôg.

27

Bay ôriɲ naɲ Jésu tumô ôbi emê iyére Pilat a

(Mk 15: 1, Lk 23: 1-2, Ja 18: 28-32)

1 Tô kiriɲ cud menba, damné kaɲ bay bê kwôbe kêm naɲ surɲê daɲji aɲ gengiji kwôli deré Jésu. 2 Bay bi bay harêri aɲ ôriɲ naɲ ɗi ô biɲ *Pilat ôbi emê sa iyére woɲ Rômê.

Judas duu yiri

(Jé lê bay jé 1: 11-20)

3 Kiriɲa Judas wo ay sa Jésu hen gel wo bay uwôl kwôlê sa Jésu a hen iyôŋ menba, bôri tari sa aŋga ɗiré li hen menba, ôbi heraɲ naɲ selé to tôre subu hen biɲ damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ surɲê hôriɲ, 4 aɲ kôlji iyôŋ ba: «Ayê wo en ay sa kwo li ani ré hen na, en li na têriɲ hen.» Menba, bay kôli iyôŋ ba: «Na kwôlê wom jôbi ɗiba kwo hen dôlêni nibay ré.» 5 Judas bêɲ selé hende to tôre subu hen bô *iyéy Emen a aɲ si ô ulê gaŋne diriɲ yiri. 6 Damné kaɲ bay bê kwôbe pô selé hende to hen, aɲ kôlji iyôŋ ba: «Selé to na na, dé wo nana bi bô magela wo yi naɲ jeŋgêri hen né, wôsa na lari kwôbe.» 7 Kiriɲa bay nariɲ kwôlê sara menba, bay genge ciré keliɲ kiriɲ ka gawra woɲ ôbi jibé hen, aɲ bi ré yi sa kamɲê kergê. 8 Ôbi a bay ré uwôge kiriɲ bay ka hen, kiriɲ kaɲ kwôbe kwôy kemnêŋ kemnêŋ hen. 9 Na ôbi á, kwôlo *ôbi kibi Emen Jérémi na kôl hen, ariri ré liɲ. Ôbi na kôl iyôŋ ba: «Bay pô lari tôre subu aɲ lari bi wo hen, na kwo kam *Israyêl biɲ sara wô kiliɲni. 10 Aɲ bay keliɲ kiriɲ ka gawra woɲ ôbi jibé hen, mega wo Kelma na ayiɲ tôô ben hen iyôŋ*.»

Pilat eŋgeriɲ Jésu kwôlê

(Mk 15: 2-20, Lk 23: 1-4,13-25, Ja 18: 18 - 19: 6)

11 Kiriɲa bay ôriɲ naɲ Jésu tumô ôbi emê sa iyére Pilat a, menba, ôbi eŋgeriri kôl iyôŋ ba: «Ju na kelma ôbi emê sa iyé Jubɲê bi ba?» Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Jôbi a kelê hen.» 12 Kiriɲa damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ surɲê pôy kwôlê ɗiri Jésu sari a hen iyôŋ na, ôbi uwôlji kwôlê wôni sara ré. 13 Menba, Pilat kôli iyôŋ ba: «Ju toy kwôlo bay pôy kêm bêm sam a hen né ba?» 14 Niɲba, Jésu uwôli kwôlê wôni pôn nêŋ iyôŋ sa kwo bay pôy ɗiri sari a hen né. Menba, tini kelma ge kay damaŋ.

Bay uwôl kwôli temare sa Jésu a

15 Elê elê naɲ sa geserê *Pak ba, ôbi emê iyére ôriɲ naɲ hara woɲ ulê daŋgay wo gawrê gey hen pôn ta ta. 16 Wulê bi wo hen na, Barabas na daŋgay wo hini ôm gaɲ. 17 Menba, Pilat eŋgeriɲ ɓiɲé iyôŋ ba: «Na i a kené gey bi ené uwôli ta béŋge ba? Barabas laba Jésu wo bay uwôgeri *Krist hen ɗi ba?» 18 Wôsa ôbi hôn wo ré na terbére a ré liji aɲa bay ré ɓeriɲ Jésu bi hen. 19 Kiriɲa Pilat ba kini jerê kwôlê a tô menba, tamni jé kwôli iyôŋ ba: «Jôbi ju jô kwôlê sa gawra woɲ derôre bi wo hen na ré, wôsa yoyre hen na, wônê gelen gusiɲ gaɲ gengiɲ sari.» 20 Damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ surɲê gwôsiji ɓiɲé bi ré eŋgere bi ôbi emê sa iyére ré uwôl Barabas ta, aɲ Jésu a ré diri ɗi. 21 Ôbi emê sa iyére kôlji iyôŋ ba: «Daŋgayɲê ka wôô na na, na kwo yôŋ a kené gey bi ené uwôli ta béŋge ba?» Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Uwôl Barabas ta ɗi.» 22 Ôbi emê sa iyére Pilat hô eŋgereji iyôŋ ba: «Jésu wo bay uwôgeri Krist hen ba, en liri iyeŋ ba?» Menba, bay kêm uwôli sara iyôŋ ba: «Ɓééri sa gurô tagelê béni.» 23 Ôbi emê sa iyére hô eŋgereji iyôŋ ba: «Na mi ka habiɲ a ôbi ré li ba?» Menba, bay kêm kôl kaŋ ta iyôŋ ba: «Ɓééri sa gurô tagelê, ɓééri sa gurô tagelê.» 24 Pilat bô wo ɗiré nêm lê ani ré niɲ men, heragê kôba ôm gaɲ a men na, ôbi ay kam piliɲ kôbri tu ɓiɲé kêm aɲ kôl iyôŋ ba: «En naɲ tô bê kwôbri gawra woɲ derôre bi wo hen a, na kwôlê woŋge kenbay haŋge niɲ*.» 25 Menba, bay kêm uwôli sara iyôŋ ba: «Bi kwôbriri ɓu sarni naɲ sa kwôŋgêrni.» 26 Menba, Pilat uwôl Barabas ta, menba, ôbi bi bay yêmnê Jésu naɲ tinêre aɲ nôgiri biɲ asgarɲê bi ré ô ɓééri haji niɲ.

Asgarɲê ayrê Jésu

27 Asgarɲê ka ôbi emê sa iyére ôriɲ naɲ Jésu kini merê ôbi emê iyére a, aɲ asgarɲê kêm ka bô ira hen na, méérji Jésu ta kumôj. 28 Aɲ, bay tô bargay kari yiri a aɲ, aɲ dôbri bargay ka dami ka sêy ka ɓiɲé ka damné hen yiri a. 29 Men, bay gaa jabga woɲ kenare naɲ gesem dôbri sari a men, bay dôbri celaŋ woɲ kenare kôbri woɲ gusurô aɲ cibiji gubarji tôŋ tumôri a aɲ bay ayrêri kôl iyôŋ ba: «Nini lêm dosé, kelma wo Jubɲê.» 30 Men, bay tibiri kalê tiri a men, bay dô celaŋ woɲ kenare bi wo kôbri a hen, sêɲ sari a men. 31 Kiriɲa bay sili hen iyôŋ niɲ, menba, bay dô bargay ka bay ré dôbri yiri a hen aɲ aɲ hô tôbri kari hôriɲ aɲ ôriɲ naɲ ɗi ciré erê ɓééri sa gurô tagelê haji niɲ.

Bay ɓér Jésu sa gurô tagelê

(Mk 15: 21-32, Lk 23: 26-43, Ja 19: 17-27)

32 Kiriɲa bay so nô naɲ derô iyére menba, bay uwôɲ Simô wo na gawra wo Sirên hen, bay ɓiri ereŋ biri ay gurô tagelê wo Jésu. 33 Kiriɲa bay ô biɲ kiriɲ ka bay uwôgeji Gwôlgwota hen, bôri na ibé sa gawra hen. 34 Kiriɲ bay ka hen na, bay biɲ Jésu care to poliɲ naɲ aŋga ɗaɲ bi ré yi, kiriɲa ôbi yi gel menba, ôbi kaɲ*. 35 Aɲ bay ɓééri sa gurô tagelê. Kiriɲa bay ɓééri sa gurô tagelê kô niɲ menba, bay pô bargay kari céɲji naɲ geré wo jalaw terê*. 36 Menba, bay mô gemni haji niɲ. 37 Bi ɓiɲé ré hôn wô mi a bay ré diri ba na, bay li are di sa gurô ta sari a kôl iyôŋ ba: «Gawra bi wo hen, na Jésu kelma wo Jubɲê.» 38 Men, bay ɓére bay bô habrê ka pôni wôô naɲ Jésu, kwo pôni sa kôbri maa men, kwo pôni sa kôbri gusurô men*. 39 Ɓiɲé ka ô tô geré hen na, bay tiiré Jésu men, bay li sarji ômiɲ ya ya* 40 aɲ kôl iyôŋ ba: «Jôbi wo na ju kôl jeré téé iyéy Emen aɲ jeré hô ɗé hôriɲ sa subu dêj hen na, gôliɲ naɲ yem ta. Hena jeré na kema Emen ba, ju herbo tôŋ sa gurô tagelê niɲa gelé*.» 41 Damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ *bay derê tô tôô to Emen naɲ surɲê kôba sili kôl iyôŋ ba: 42 «Ôbi gôliɲ naɲ ɓiɲé menba, nêm gôliɲ naɲ yiri ré, hena ôbi ré na Kelma wo Israyêl ba, bi dera yiri tôŋ sa gurô tagelê pa dema niné bê bôrni sari a. 43 Ôbi bi bôri sa Emen, aɲ kôl ɗiré na kema Emen. A hena Emen ré geyri ba, bi sa dôri uwôl ta hari niɲ*.» 44 Bay bô habrê ka bay ɓéérji sa gurô tagelê kwari hen kôba tiréri hen iyôŋ men.

Kwôli temare to Jésu

(Mk 15: 33-41, Lk 23: 44-49, Ja 19: 28-30)

45 Ayiɲ tôri tu tare kwôy tare to yébé ayiɲ sa tôɲne ta hen na, kiriɲ hendu sa terare a na kêm. 46 Naɲ tare hende to yébé ayiɲ sa tôɲne ta hen, menba, Jésu jô gura wo dami kôl iyôŋ ba: «Eli, Eli lema sabaktani.» Bôri na: «Emen wuɲê, Emen wuɲê wô mi a jeré ɗén aɲ hen iyôŋ ba?*» 47 Ɓiɲé ka pôni ka ɗebe ya hen na, kiriɲa bay toy tôri hen iyôŋ, menba, bay kôl iyôŋ ba: «Ôbi uwôge *Eli.» 48 Kwo pôni ô lew ô ayê kibi bargay dôbê bô kam tiɲaɗor ka bay uwôgeji binêger hen, aɲ dôbe kibi gurô aɲ eraɲ sa dôbri kibri a, bi ré yi. 49 Menba, ka pôni kôli iyôŋ ba: «Ɗi jan, naa gelé na ba, Eli a sa gôliɲ naɲ ɗi ba?» 50 Menba, Jésu hô dô gura wo dami menba, kibri wôm hari niɲ.

51 Kiriɲ bay ka hen, menba, bargay ka bay ha jôriɲ bô *iyéy Emen hen na, yêgiɲ derôre a wôô ayiɲ tôri ta kwôy uwôl tôŋ men, sa terare yebagiɲ men, keram wayriɲ a men. 52 Kamɲê wayriɲ aɲ ɓiɲé kaɲ bay lê aŋgaɲ derôre tu Emen a ka na ma hen na, ji si kamɲê. 53 Kiriɲa bay so bô kamɲê hen iyôŋ menba, cêgi jê sé wo Jésu a ná, bay ô derô iyére to yi naɲ jeŋgêre to na Jérusalêm hen, aɲ ɓiɲé kwône gilji hôn.

54 Dami wo asgarɲê naɲ asgarɲê ka ré ɗebe wô gemé Jésu hen, gel sa terare to yebagiɲ hen men, are kêm ka li are hen a men na, harê liji damaŋ aɲ bay kôl iyôŋ ba: «Gawra bi wo hen na, na Kema Emen bi tiri a men.» 55 Kiriɲ bay ka hen na, yébé ka pôni kwône ka na ô naɲ Jésu hen kôba, ɗebe ya sêd wolé gel are bay ka hen men. Na bay a na lêrê jé biri hen kiriɲa ôbi na ayiɲ tô jé wori Galilé a kwôy saɲ nà hen. 56 Perê yébé bay ka hen na, na si Mari to Magdala naɲ toɲ yoo si *Jak naɲ Josêp men, yoo kam Jébédé a men.

Bay em Jésu

(Mk 15: 42-47, Lk 23: 50-56, Ja 19: 38-42)

57 Pa dema tare ré ta kuriɲ na, gawra woɲ ôbi uɲé wo bay uwôgeri Josêp, ôbi na gawra wo Arimaté. Ôbi na na ôbi tô Jésu men. 58 Ôbi ô uɲé Pilat aɲ eŋgeriri temay Jésu, menba, Pilat ay tôô bi bay ré ɗiri ré ay. 59 Josêp ay temay Jésu aɲ lêgere naɲ kibi bargay ka bôri ka kôrbi a. 60 Aɲ ôriɲ emé bô kamɲê kari kaɲ yiri ka ôbi bi bay kerge haw bô keram a aɲ ôbi gereŋge kulmaŋ keram wo dami ɗé kibi a aɲ ô hari niɲ. 61 Mari to Magdala naɲ to pôni hen môrji wor kwiniji si sa kamɲê iyôŋ.

Bay gem sa kaɲê

62 Cêgi ɓeré sa têê sa merê ta a hen, menba, damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ Parisiɲêɲê ôrji ô uɲé Pilat. 63 Aɲ kôli iyôŋ ba: «Kelma, bôrni jibéni sa kwôlo ôbi benare bi wo hen na kôl kiriɲa ôbi na baɲ ta tô hen, ôbi na kôl iyôŋ ba: ‹Sa wôô, subu tori menba, na jê sé kamɲê.› 64 Iyôŋ ba, ay tôô bi bay gem sa kamɲê kwôy wulê subu, wô wo bay tôri maa sa derêri ôriɲ, aɲ a kelê ôbi a ré jê sé kamɲê hen, menba, kwôlê woɲ benare bi wo hen, a emê ɗê kwo tumô hen aɲ sôŋ.» 65 Menba, Pilat kôlji iyôŋ ba: «Geléŋge, en béŋge asgarɲê hen, erêŋge ken ô gemé mega wo ken geyiɲ hen iyôŋ.» 66 Menba, bay ô seriɲé kibi kamɲê bay ka hen ta, aɲ ɗi asgarɲê mô gem haji niɲ.

28

Jésu ji si kamɲê

(Mk 16: 1-11, Lk 24: 1-12, Ja 20: 1-18, Jé lê bay jé 2: 24-38)

1 Cêgi *sa merê ta a naɲ sa demas naɲ tô kiriɲ kiriɲa kiriɲ ba hendu ɗurum ɗurum tô menba, Mari to Magdala naɲ to pôni hen eraji sa kamɲê ciré sa gelé. 2 Kiriɲ bay ka hen menba, terare yebagiɲ deɲ deɲ wôsa mana wo Kelma hena derômaraŋ a herbo era sa gerŋge kulmaŋ keram wolé aɲ ɗay mô sara. 3 Yiri jeraɲnê mega wulaɲê emen iyôŋ men, bargay kari kôba, bôrê môɲ wôbgê iyôŋ a men. 4 Kemnare li asgarɲê kaɲ bay gemé sa kamɲê hen, aɲ bay wuderé jag jag aɲ bay yi mega temay ɓiɲé iyôŋ. 5 Mana wo Emen kôliɲ yébé bay ka hen iyôŋ ba: «Kemnaŋge ré, en hôn wo kené woge na Jésu wo bay na ɓééri sa gurô tagelê hen. 6 Ôbi naɲ na, ôbi ji si kamɲê mega wo ôbi na kôliɲ hen iyôŋ. Eraŋge ken sa gel kiriɲa bay na uwôliɲni ya hen. 7 Aɲ ken ô lew ô kôliɲ bay tôri wo ôbi ré ji si kamɲê, aɲ ré ô tumôrŋge a Galilé yaŋ niɲ aɲ na yaŋ a kené erê geléri. Ôbi a, ené kelêŋge hen.» 8 Yébé bay ka hen henaji sa kamɲê gerji naɲ kemnare men, naɲ yi derê men, ô kôliɲ bay tô Jésu kwôlê bi wo hen. 9 Menba, Jésu jô kwiniji aɲ kôlji iyôŋ ba: «En lêŋge dosé.» Menba, bay uso ɗa ligiri a ɓu têri aɲ heramiri. 10 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Harêŋge ré, erêŋge ken ô kôliɲ yênên ré ôrji Galilé wôsa na yaŋ a bay ré sa gelen.»

Kwôlo asgarɲê kaɲ bay gemé kamɲê hen kôl

11 Kiriɲa yébé bay ka hen, baa tô geré tô menba, asgarɲê ka ré gem sa kamɲê hen, ka pôni heraji perê ira sa ô kôliɲ damné kaɲ bay bê kwôbe kwôli are bay ka ciré gelo hen. 12 Damné kaɲ bay bê kwôbe uwôge surɲê aɲ daɲji aɲ gengeji bi ciré biɲ asgarɲê bay ka hen lari mê. 13 Aɲ bay kôl iyôŋ ba: «Kelêŋge iyôŋ ba, bay tôri ré era yoyre sa gômse temayri ôriɲ kiriɲa nini ba tô kum a tô hen. 14 A hena ôbi emê sa iyére ré toy ba, niɲa henê kwôlo niɲa kôli aɲ niɲa derêŋge kibi kwôlê a seŋge.» 15 Asgarɲê bay ka hen, eŋge lari bi wo hen, aɲ kôlji na mega bi wo bay ré kelaji hen iyôŋ. Aɲ kwôlê bi wo hen ôm naɲ kiriɲ kiriɲ perê Jubɲê kwôy kemnêŋ kemnêŋ.

Jésu si sa bay tôri a

(Mk 16: 14-18, Lk 24: 36-49, Ja 20: 19-27, 21: 1-23, Jé lê bay jé 1: 6-8)

16 Bay tô Jésu ka môj kibi pôn hen, ôrji Galilé sa keram wo Jésu gelji hen. 17 Kiriɲa bay gel Jésu menba, bay heramiri, niɲba, ka pôni meremné bôrji a. 18 Menba, Jésu uso ɗa ligirji a aɲ kôlji iyôŋ ba: «Emen ben néé woɲ gôliɲ sa aŋga sa terare men, sa ka derômaraŋ a a men. 19 Erêŋge yi tô yê ɓiɲé ka sa terare a na kêm aɲ ken beléŋgeji bi bay yi bay tôn aɲ ken liji batêm naɲ hini Iba ɓiɲé men, hini Kemari men, hini Tunu toɲ hendi bô bôrê a men. 20 Aɲ ken gelji bê kwôlê sa are kêm ka na en ayiɲ tôô béŋge a hen. Aɲ ken hôn wo ené baa naɲ ken naɲ wulê wulê kwôy wo tô terare a kerê.»

* 1:23 1: 23 Esay 7: 14

* 2:6 2: 6 Misé 5: 1

* 2:15 2: 15 Osé 11: 1

* 2:18 2: 18 Jérémi 31: 15

* 2:23 2: 23 Matiyé 21: 11

* 3:3 3: 3 Esay 40: 3

* 4:4 4: 4 Détéronôm 8: 3

* 4:6 4: 6 Kurôŋ kibé 91: 11-12

* 4:7 4: 7 Détéronôm 6: 16

* 4:10 4: 10 Détéronôm 6: 13

* 4:16 4: 16 Esay 8: 23 - 9: 1

* 5:31 5: 31 Détéronôm 24: 1

* 5:33 5: 33 Lébitik 19: 12

* 5:38 5: 38 Sé nô 21: 24

* 5:43 5: 43 Lébitik 19: 18

* 8:17 8: 17 Esay 53: 4

* 9:13 9: 13 Osé 6: 6

* 11:10 11: 10 Malasi 3: 1

* 12:4 12: 4 1 Samuyêl 21: 2-7

* 12:5 12: 5 Kwônê ɓiɲé 28: 9-10

* 12:7 12: 7 Osé 6: 6

* 12:21 12: 21 Esay 42: 1-4

* 13:15 13: 15 Esay 6: 9-10

* 13:35 13: 35 Kurôŋ kibé 78: 2

* 15:4 15: 4 Sé nô 20: 12, Détéronôm 5: 16

* 15:9 15: 9 Esay 29: 13

* 17:10 17: 10 Malasi 3: 23

* 18:16 18: 16 Détéronôm 19: 15

* 19:4 19: 4 Ɗé tô are 1: 27

* 19:5 19: 5 Ɗé tô are 2: 24

* 19:7 19: 7 Détéronôm 24: 1

* 19:19 19: 19 Sé nô 20: 12-16, Détéronôm 5: 16-20, Lébitik 19: 18

* 21:5 21: 5 Esay 62: 11, Jakari 9: 9

* 21:9 21: 9 Kurôŋ kibé 118: 25,26

* 21:13 21: 13 Esay 56: 7

* 21:16 21: 16 Kurôŋ kibé 8: 3

* 21:33 21: 33 Esay 5: 1,2

* 21:42 21: 42 Kurôŋ kibé 118: 22,23

* 21:44 21: 44 Daniyêl 2: 44,45, Esay 8: 14

* 22:24 22: 24 Détéronôm 25: 5,6

* 22:32 22: 32 Sé nô 3: 6

* 22:37 22: 37 Détéronôm 6: 5

* 22:39 22: 39 Lébitik 19: 18

* 22:44 22: 44 Kurôŋ kibé 110: 1

* 23:5 23: 5 Sé nô 13: 9,16, Kwônê ɓiɲé 15: 37-41

* 23:5 23: 5 Kwo Jubɲê ba, bay li kwôlo Emen bi wo hen bô kam magtubu to dê dê a aɲ lêgere naɲ ariɲ. Aɲ kiriɲa bay ca uwôlê Emen na, bay ha kibi bisiniji a men, tô kôbriji a.

* 23:35 23: 35 Ɗé tô are 4: 8, 2 Kronik 24: 20-22

* 23:39 23: 39 Kurôŋ kibé 118: 26

* 24:15 24: 15 Daniyêl 9: 27, 11: 31, 12: 11

* 24:30 24: 30 Daniyêl 7: 13

* 26:23 26: 23 Kurôŋ kibé 41: 10

* 26:31 26: 31 Jakari 13: 7

* 26:64 26: 64 Daniyêl 7: 13

* 27:10 27: 10 Jakari 11: 12,13, Jérémi 32: 6-15

* 27:24 27: 24 Détéronôm 24: 6,7

* 27:34 27: 34 Ca ba na, na hana wo bay biɲ kwôni bi kiriɲa bay ré ca ɓéréri ba bi yiri ré liri gaɲ né.

* 27:35 27: 35 Kurôŋ kibé 22: 19

* 27:38 27: 38 Esay 53: 12

* 27:39 27: 39 Kurôŋ kibé 22: 8

* 27:40 27: 40 Matiyé 26: 61

* 27:43 27: 43 Kurôŋ kibé 22: 9

* 27:46 27: 46 Kurôŋ kibé 22: 2

Mark

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Kwôlo Dôri wo Emen wo Mark kôl kwôli bô magtubu tori a

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Mark li hen

Kwôlo Dôri wo Mark na, gengiɲ na sa ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen. Magtubu to Mark hende to hen na, na magtubu to mena ɗêj seŋge men, kwôlo Jésu wôni wo yêŋgi iyôŋ kôba naɲ bôô a a men. Niɲba, magtubu hende to hen kôl na kwôli ɓiɲé ka Jésu men, kwôli berarê wo ôbi berare ɓiɲé men, kwôli nariɲare kwôlê wo ôbi nariɲ naɲ ɓiɲé a men. Kwôlo pôni wo yi bô magtubu to Mark a hen na, naɲ bô magtubu to Matiyé a men, naɲ bô to Ja a men, naɲ bô to Luk a a men. Magtubu to Mark hende to hen kôl kwôli bô emê, wôsa tumô ba, hende kôl na kwôli Jésu mega ré na Kema Emen (1: 1) men, deré kibi ba kôl na kwôli Kema Emen bi wo hen réé ma aɲ bay réé ɓééri sa gurô tagelê (15: 39).

Sapitre 1 - 8: 26 a na, Jésu gey wo kwôni ré hôn jog ɗiré na i ba ré tô. Ôbi berare bay ômɲare men, dage tunu to habiɲ sa ɓiɲé men, iyêl naɲ ibiyare a men, menba, ɓiɲé eŋgere iyôŋ ba: «Gawra bi wo hen na I ba?» Niɲba, Jésu kôliɲ ɓiɲé ka kôl ciré hôni hen iyôŋ ba: «Kôliɲge kwôni ené i ba ré pa pa.»

Sapitre 8: 26 - sapitre 16 a na, gey geliɲ ɓiɲé ré hôn wô mi a Jésu ré na Kema Emen ba.

Ɓiɲé kaɲ bay bê bôrji sa Emen a ka bô emê wo Rômê na, gey gawrê ka yi môɲ emen iyôŋ hen. Gawrê bay ka hen lêrê aŋga ɗêrê sa kiriɲ men, aŋga bay li ba kuriɲ dô biji men, bay gôliɲ sa aŋgaɲ bô emê kêm a men.

Niɲba, Jésu wo na Kema Emen hen na, bul yiri gawra aɲ biɲ Emen kwôlê kwôy wo uwôɲiɲ bô emê men, uwôɲiɲ temare a men. Bay tô Jésu kôba are bay ka ôbi li hen na, bay hôn bôrji peraŋ né. Aɲ li wo bay jibiri ɗéɲ kiriɲa bay ôriɲ wô uwôliɲ kwôlê sari a aɲ deriɲni hen. Na dami wo asgarɲê woɲ Rômê a gelé temare to Jésu ma hen, menba, ôbi kôl iyôŋ ba: «Gawra wo na na, na Kema Emen bi tiri.»

Kiriɲa Jésu ɗa kelê kwôlê wôni gengiɲ sari ba ôbi uwôge yiri Kema Emen. Uwôgê bi wo hen na, gel na wo gawra bi wo hen, Emen né biri damɲare kêm men, néé woɲ ɗé bô jalê sa gawrê men, kwoɲ uwôliɲ kwôlê sarji a a men. Men, gel wo Jésu ré na gawra tiri a men. Men, giɲê wo yi gengiɲ sa Jésu naɲ jé lêri hen.

Kwôni wo dêŋse magtubu to Mark hende to hen na, a henê wo eŋgeré kwôlê wo kôl iyôŋ ba: «I a na Jésu ba?» hen bô a. Aɲ kwôlo jeré hôn ulê sara lew ba naɲ. Já dêŋsê magtubu to Mark kaŋ kerê dema jeré henê geré wo Jésu ay men, i a ré na Jésu ba a men tô.

1

Derê kwôlê wo Ja ôbi liɲ ɓiɲé batêm

(Mt 3: 1-12, Lk 3: 1-18, Ja 1: 19-28)

1 Kwôlê wo Dôri wo gengiɲ sa Jésu Krist Kema Emen ayiɲ tôri mega hen iyôŋ. 2 Mega *ôbi kibi Emen *Esay na li bô magtubu to Emen a tumô kôl iyôŋ ba:

«Toy, nôbi Emen en jé mana wuɲê tumôm a

bi ré ô ɲanê geré wom*.

3 Na tôô ôbi ulê béré wo ôm derô gwôlê kôl iyôŋ ba:

‹Ɲanêŋge geré wo Kelma men,

ɲanêŋge kam geré kari bi ô derôre a men*.› »

4 Na hen iyôŋ a Ja ré so aɲ ôbi liɲ ɓiɲé batêm derô gwôlê men, uwôliɲ béré kôl iyôŋ ba: «Beléŋge cêgerŋge biɲ têriɲ aɲ ken li batêm aɲ bi Emen né ɗiɲ bôri jalê sa têriɲ toŋge a.»

5 Ɓiɲé ka bô emê wo Judé kêm naɲ ka Jérusalêm ôrji sa pôn pôn ligiri a. Ɓiɲé bay ka hen tô tô têriɲ toji ta aɲ ôbi liji batêm bô cér wo Jurdê bi wo hen a.

6 Ja tôbe bargay ka bay li naɲ gusiri jambal men, ôbi ha tô bôri naɲ ariɲ a men. Ari emêri na céré men, timne a men. 7 Ôbi uwôl béré kôl iyôŋ ba: «Kwo a era cêgen a hen na, néé wori gôliɲ kuɲê men, en nêm deŋgé terê gaŋgi garbê kaɲ têri ré a men. 8 Nôbi, en lêŋge batêm na naɲ kam niɲba, ôbi ba a lêŋge batêm naɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê.»

Batêm to Jésu

(Mt 3: 13-17, Lk 3: 21-22)

9 Na iyôŋ a, Jésu ré hena Najarêt bô emê wo Galilé aɲ biɲ Ja liri batêm bô cér wo Jurdê. 10 Kiriɲa Jésu so bô kam a na, ôbi gel derômaraŋ bôliɲ aɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê yi mega derare iyôŋ herbo sari a. 11 Aɲ tô kwôni ôm derômaraŋ a kôl iyôŋ ba: «Ju na Keman, en purem damaŋ men, en li yi derê wô sam damaŋ a men.»

Sidan sél Jésu

(Mt 4: 1-11, Lk 4: 1-13)

12 Kiriɲ bay ka hen na, Tunu toɲ hendi bô bôrê dô tumô Jésu ôriɲ naɲ ɗi derô gwôlê. 13 Ôbi li wulê tôre pôrbu derô gwôlê menba, Sidan era sa séli. Jésu mô perê tanare to noni niɲba, *manê ka derômaraŋ a sa li naɲ ɗi.

Jésu uwôge bay tôri ka tumô pôrbu

(Mt 4: 12-22, Lk 4: 14-15, 5: 1-11)

14 Kiriɲa bay ɓu Ja uwôl daŋgay a na, Jésu ô bô emê wo Galilé. Ôbi uwôl béré Kwôlo Dôri wo hena ligi Emen a. 15 Aɲ ôbi kôl iyôŋ ba: «Kiriɲ kô niɲ aɲ *emê iyére to Emen era ɗa niɲ. Ɗéŋge jé lêreŋge wo habiɲ hen ba, aɲ ken bêŋge bôrŋge sa Kwôlo Dôri a.»

16 Kiriɲa Jésu ô kibi cér wo Galilé na, ôbi gel Simô naɲ yêni André ka na bay uré hen urji kuyê naɲ bera. 17 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Eraŋge tôn a aɲ na béŋge ka yé bay uré ɓiɲé ben.»

18 Kiriɲ bay ka hen na, bay ɗéɲ bera toji aɲ, aɲ ôrji tôri a.

19 Kiriɲa Jésu ô kelaŋ dê menba, ôbi gel si *Jak naɲ yêni Ja kaɲ kami gawra wo bay uwôgeri Jébédé môrji bô bato ɲanji bera toji. 20 Kiriɲ bay ka hen na, ôbi uwôgeji menba, bay ɗéɲ ibarji Jébédé hen naɲ bay jé kari bô bato a aɲ ôrji tô Jésu a.

Jésu dage tunu to habiɲ

(Lk 4: 31-37)

21 Bay ôrji a sa iyé Kapêrnayôm. Aɲ naɲ sa *sa merê ta a menba, Jésu ô bô *iyéy daɲare a ô geliɲ ɓiɲé are. 22 Tiniji ge kay sa derê kwôlê wo Jésu dô hen wôsa ôbi iyêl mega kelma ɗiba yi mega *bay derê tô tôô to Emen hen né.

23 Kiriɲ bay ka hen na, bô iyéy daɲare hende to hen na, gawra wo pôni wo tunu to habiɲ yi bôri a hen soo ira. 24 Aɲ hende kôl iyôŋ ba: «Wuge! ju gey na mi yirni a ba? Jésu wo Najarêt. Ju era na wô mênêni. En hôn ju na i ba, ju na kwôni wo yi naɲ jeŋgêri gay wo Emen a jori.»

25 Jésu ône kôl iyôŋ ba: «Wôm tôŋ aɲ mu séɲ bô gawra bi wo hen.»

26 Menba, tunu to habiɲ hende to hen séɲ bôri a aɲ liri ôbi ka kula men, gwôrêri men. 27 Ɓiɲé kêm hare gaɲ, aɲ bay eŋgeriɲ yirji na ba ré na mi a ré yé hen iyôŋ ba. Derê kwôlê wo kôrbi wo na ba, ré na kwo naɲ néé. Wôsa gawra bi wo hen ay tôô biɲ tunu to habiɲ menba, hende biri kwôlê.

28 Aɲ hini emê wo Jésu ôm gôriɲ kiriɲ kêm bô emê wo Galilé.

Jésu berare bay ômɲare kwône

(Mt 8: 14-17, Lk 4: 38-41)

29 Kiriɲa Jésu men, Simô men, André men, soji bô iyéy daɲare a na, bay ôrji iyé si Simô naɲ André aɲ si Jak naɲ Ja kôba naɲ ci men. 30 Wulê bi wo hen na, mari Simô kal dere aɲ yi ira menba, bay kôliɲ Jésu kwôle. 31 Jésu ô kiriɲ ka hende yiɲ ya hen, aɲ ɓu kôbre buru hena ta, menba, hende berare aɲ hende li aŋgaɲ emê biji.

32 Kiriɲa tare kuriɲ niɲ menba, ɓiɲé ka sa iyére hende to hen eraɲji naɲ bay ômɲare kêm men ɓiɲé ka tunu to habiɲ yi bôrji a hen a men biɲ Jésu. 33 Aɲ ɓiɲé kêm ka sa iyére hende to hen daɲji tumô iyére to Jésu môriɲ ya hen. 34 Jésu berare ɓiɲé kêm ka naɲ ômɲare to gay gay to geliɲ tirji gusiɲ hen men, ôbi dage tunu to habiɲ bô ɓiɲé ka pôni a a men. Niɲba, Jésu jôriɲ tunu to habiɲ iyêlê wôsa hende hôni dô.

Jésu uwôl béré naɲ kiriɲ kiriɲ bô emê wo Galilé

(Lk 4: 42-44)

35 Kiriɲa kiriɲ ba hende ɗurum ɗurum tô na, Jésu hena si nô ô wolé derô gwôlê ô uwôbê aɲ uwôl Emen. 36 Simô naɲ ɓiɲé ka mô naɲ ɗi hen siji ô wogeri, 37 aɲ uwoɲni. Bay kôli iyôŋ ba: «Ɓiɲé kêm wogem.»

38 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Na erêŋge naɲ sa iyére iyére bi na erê ulê béré yaŋ men. Na wô bi wo hen a ené soɲ nô wolé hen.»

39 Aɲ Jésu ô gôr bô emê wo Galilé uwôliɲ béré bô iyéy daɲare a men, dagiɲ tunu to habiɲ a men.

Jésu berare ôbi terbare

(Mt 8: 1-4, Lk 5: 12-16)

40 Gawra wo pôni wo *terbare liri era ligi Jésu a aɲ kuriɲ tôŋ di tiɲare tumôri a aɲ uwôli ré bô tu ɲa tori aɲ kôli iyôŋ ba: «Hena jeré gey ba já beraren.»

41 Jésu jé kôbri hebiɲni aɲ kôl iyôŋ ba: «Ew, en gey bi terbare tom hende to hen ré dôriɲ sam a.»

42 Kiriɲa Jésu kôli hen iyôŋ na, terbare dôriɲ sa gawra bi wo hen, lew, menba, ôbi berare. 43 Jésu dageri aɲ nayri aɲ kôli kwôlê wo iyêre kôli iyôŋ ba: 44 «Kôliɲ kwôni kwôlê wôni ré, niɲba, ju ô geliɲ ôbi bê kwôbe yem aɲ ju li sarga naɲ tôô to *Moyis na ay hen aɲ bi bay ré gel wo jeré na kwo séli tumô Emen a.»

45 Niɲba, kiriɲa ôbi terbare ô na, ôbi ay tô kôliɲ ɓiɲé kêm, aɲ li wo Jésu nêm erê sa iyére tôni a ba wo ɓiɲé ré hôn né ba naɲ. Jésu ɗubu sêd nono aɲ ɓiɲé sooro gay gay era ligiri a.

2

Jésu berare ôbi merayê

(Mt 9: 1-8, Lk 5: 17-26)

1 Wulê sem cêgê menba, Jésu bulo hera Kapêrnayôm. Ɓiɲé toy mega wo ôbi ré ira hen ya. 2 Menba, kwônê ɓiɲé daɲji aɲ li wo kiriɲ dê iyôŋ kôba naɲ men, já uɲé kibi iyére to ôbi môriɲ ya hen né a men. Menba, Jésu ay tô derê tô kwôlo Emen biji. 3 Bay eraɲ naɲ gawra wo meray biɲ Jésu, ɓiɲé pôrbu a ayari eraɲ. 4 Niɲba, bay nêm saɲ naɲ ɗi ligi Jésu a ré, sa kibi kwônê ɓiɲé. Menba, bay surge sa iyére ɗéɲ a kiriɲ ka Jésu ɗibiɲ ya hen aɲ herbiɲji ôbi merayê naɲ jaare to ôbi yi sara hen. 5 Kiriɲa Jésu gel ayê bôô woji hen iyôŋ menba, ôbi kôliɲ ôbi merayê bi wo hen iyôŋ ba: «Melaɲnen, têriɲ tom dôriɲ sam a.»

6 Kiriɲ bay ka hen na, *bay derê tô tôô to Emen kôba môrji ya men. Bay erem kwôlê bôrji a 7 iyôŋ ba: «Wô mi a gawra wo hen ré iyêl hen iyôŋ ba? Ôbi tiiré na Emen. I a na ôbi ɗé bôri jalê sa têriɲ a ba? Emen pôn nêŋ a na ôbi ɗé bôri jalê sa têriɲ lê gawra.»

8 Kiriɲa bay erem hen iyôŋ na, Jésu hôn kwôlo yi bôrji a niɲ aɲ kôlji iyôŋ ba: «Wô mi a kené erem kwôlê wo hen iyôŋ bôrŋge a ba? 9 Kôliɲ ôbi merayê ‹Têriɲ tom dôriɲ sam a› a derê kelê lew, laba kôli ‹Hena ta ay jaare tom aɲ ju ô› a derê kelê lew ɗi ba? 10 Haw hen, ka henê wo nôbi *Kema Gawra ené ôriɲ naɲ néé sa terare a nà, wô dôriɲ têriɲ sa ɓiɲé.» Menba, ôbi kôliɲ ôbi merayê na iyôŋ ba: 11 «En kôlem, hena ta ay jaare tom ôriɲ iɲ.»

12 Menba, kiriɲ bay ka hen, ôbi hena ta aɲ ay jaare tori lew siɲ nô. Kiriɲ bay ka hen tu ɓiɲé kêm na sari a. Tiniji ge kay aɲ bay ay kibi Emen kôl iyôŋ ba: «Sa pôn nini gel aŋga geliɲ hen iyôŋ né kwôy.»

Jésu uwôge Lébi

(Mt 9: 9-13, Lk 5: 27-32)

13 Jésu si nô si kwa cér wo dami a. Ɓiɲé kêm era yiri a aɲ ôbi halji. 14 Kiriɲa Jésu ô tô geré menba, ôbi gel Lébi, woɲ kema Alpé, mô kini eŋgé wôgê sa gasugo a menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Era tôn a.» Menba, ôbi hena ô tôri a.

15 Jésu naɲ bay tôri ômji are iyé Lébi a menba, *bay eŋgé wôgê kwône naɲ bay lê têriɲ môrji ya naɲ ci men. Sa hende to hen na, bay kwône kôbji tôri. 16 Bay derê tô tôô to Emen kaɲ bay tô Parisiɲêɲê gelji wo Jésu ôm are naɲ bay eŋgé wôgê men, naɲ bay lê têriɲ a men, menba, bay kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Wô mi a Jésu ré ôm are naɲ ɓiɲé bay ka iyôŋgi hen ba?»

17 Kiriɲa Jésu toy kwôlê wo bay kôl hen menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Na ɓiɲé ka ômiɲ a geyé dôktôr ɗiba na ka berari a geyé dôktôr ré. En era sa terare a nà, na wô uwôgê ɓiɲé ka dôrɲê ré, niɲba, en era na wô uwôgê bay lê têriɲ ɗi.»

Kwôlo gengiɲ sa ɓeré yi sa emê a

(Mt 9: 14-17, Lk 5: 33-39)

18 Kiriɲ bay ka hen na, bay tô Ja ôbi lê batêm naɲ bay tô Parisiɲêɲê jôriɲ bôrji kurôŋ wôsa ayê bôô woji. Ɓiɲé ka pôni era sa eŋgeriɲ Jésu iyôŋ ba: «Wô mi a bay tô Ja ôbi lê batêm naɲ bay tô Parisiɲêɲê ré jôriɲ bôrji kurôŋ wô sa ayê bôô woji menba, bay tom jôbi ba, li hen iyôŋ né wô mi ba?»

19 Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Ɓiɲé ka era kini kurô hen ba ka ɗé bi bay ré jôriɲ bôrji kurôŋ kiriɲa ôbi iyéy kurô ba ya naɲ ci tô hen ba? Hena ôbi ré mô naɲ ci ba ya tô na, bay a nêmê kaɲê emê ré. 20 Wulê wo bay a derê ôbi kurô perêrji a aɲ hen na, na wulê bi wo hen a bay ré jôriɲ bôrji kurôŋ.»

21 «Kwôni ayrê bargay ka kôrbi uwôliɲ tu ka ôli sa pôn ba? Hena kwôni ré ay bargay ka kôrbi uwôliɲ tu ka ôli na, bargay ka ôli hen na, a yêgiɲ a tumô tumô. 22 Kwôni a bê care to kôrbi bô gwolé woɲ ariɲ wo ôli a ba? Hena ré na iyôŋ na, care hende to hen a anê gwolé bi wo hen. Aɲ care men gwolé a men na, na aŋga a mêniɲ kêm. Dô wo care to a wubé tô hen na, bi biɲ bô gwolé wo kôrbi a.»

Kwôlo gengiɲ sa sa merê ta

(Mt 12: 1-8, Lk 6: 1-5)

23 Sa to pôni a na sa *sa merê ta menba, Jésu naɲ bay tôri ôrji si bô yagê kaw ka bay uwôgeji blé hen, menba, bay tôri pôy sa kaw bay ka hen kôbriji a ôriɲ ta. 24 Menba, Parisiɲêɲê kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Wô mi a, bay tôm ré li aŋga tôô to *Moyis jô lê naɲ sa merê ta hen ba?»

25 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Na ken dêŋse kwôli aŋga kelma Dabid na li kiriɲa bay ôriɲ naɲ aŋgaɲ emê ré aɲ kurôŋ na liji naɲ ɓiɲé kari hen né ba? 26 Ôbi na si bô *iyéy Emen a wulê wo Abiyatar na na ôbi bê kwôbe wo dami hen, aɲ kelma Dabid naɲ ɓiɲé kari ômji mapa bi wo bay tibiɲ Emen hen*. Mapa bi wo hen, na yi gengiɲ sa bay bê kwôbe mera hen ba, na li iyeŋ ba?»

27 Menba, Jésu hô kôlji iyôŋ ba: «Na Emen a biɲ gawra sa sa merê ta ɗiba, Emen na ɗi gawra bi ré uwôl hini emê sa sa merê ta a ré. 28 Hen iyôŋ na, nôbi Kema Gawra ena Kelma sa sa merê ta men.»

3

Gawra wo kôbri ma

(Mt 12: 9-14, Lk 6: 6-11)

1 Jésu hô bô *iyéy daɲare. Gawra wo pôni wo kôbri ma mô ya. 2 Ɓiɲé ka mô ya hen bô Jésu ciré gelé sé ôbi ré berarê gawra bi wo hen naɲ sa *sa merê ta wô uwôliɲ kwôlê sari a. 3 Menba, Jésu kôliɲ gawra wo kôbri ma bi wo hen iyôŋ ba: «Hena ta ju era sa ɗebe derôre a na.»

4 Menba, Jésu eŋgeriɲ ɓiɲé ka ɗebe naɲ ɗi hen iyôŋ ba: «Lê derê men, lê habrê men naɲ sa sa merê ta a ba, na kwo yôŋ a derê ba? Berarê kwôni laba deréri ɗi ba?»

Menba, bay mô wôm sidiŋ. 5 Jésu bôrji pôn pôn naɲ bô tarê men, naɲ tu ɲa a men, wô kibi bô deŋgelé woji. Menba, Jésu kôliɲ ôbi kôbi ma bi wo hen iyôŋ ba: «Jé kôm.» Menba, ôbi ay kôbri ta menba, kôbri bi wo hay hen hô dô hôriɲ kini a. 6 Kamaŋ Parisiɲêɲê siji nô bô iyéy daɲare a aɲ wogéji geré naɲ ɓiɲé ka kelma *Hérôd wô deré Jésu.

Kwônê ɓiɲé era ligi Jésu a

7 Jésu naɲ bay tôri dôrji yirji wolé kibi cér wo Galilé. Ɓiɲé kwône ka hena sa iyére to Galilé men, ka hena sa iyére to Judé biri ôriɲ. 8 Ka hena Jérusalêm men, ka hena sa iyé Idumé men, ka hena si cêgi cér wo bay uwôgeri Jurdê hen naɲ ka hena sa iyé Tir a naɲ sa iyé Sidôn. Ɓiɲé kwône era ligiri a wôsa bay toy kwôli are kêm ka ôbi li. 9 Jésu kôliɲ bay tôri bay ré ɓu sa tê bato biri wô wo kwônê ɓiɲé ma ré ɗirêri. 10 Jésu li hen iyôŋ wôsa ôbi berare ɓiɲé gaɲ niɲ, aɲ ka ôriɲ naɲ ômɲare yirji a hen nôgeriɲ yirji si ligiri wô hebé yiri aɲ ciré uwôɲiɲ gelé. 11 Kiriɲa tunu to habiɲ gel Jésu, menba, cibji gubarji tumôri a aɲ kôl kaŋ a ta kôl iyôŋ ba: «Ju na Kema Emen na tiri.» 12 Menba, Jésu ɓaŋji dô bi bay ré li bi ɓiɲé ré hôn wo ɗiré na i ba ré pa pa.

Jésu tô bay tôri ka môj kibi wôô hen

(Mt 10: 1-4, Lk 6: 12-16)

13 Jésu hena ô si sa keram a. Ôbi uwôge ɓiɲé ka ôbi tôrji aɲ bay eraji ligiri a. 14 Aɲ tô môj kibi wôô perêrji a aɲ uwôgeji bay jé men, bay ré ba naɲ ɗi aɲ ôbi jéji ô ulê béré. 15 Men, bi bay ré uwôɲ néé wô dagiɲ tunu to habiɲ.

16 Imɲê ka môj kibi wôô ka Jésu tôrji hen na, heniji a na: Simô, Jésu biri hini wo ɗaŋgi ré na Piyêr. 17 Si *Jak naɲ yêni Ja kaɲ kam Jébédé Jésu biji hini ré na Bowanêrjês, iyayriri na «enê emen». 18 Jésu uwôge André, Pilip, Bartélémi, Matiyé, Tomas, Jak woɲ kema Alpé, Tadé, Simô woɲ kema iyére hen 19 naɲ Judas Iskariyôt wo a sa derê tumô bay bayi Jésu aɲ bi bay ré sa ɓiri hen.

Balê Jésu dôri ôriɲ wolé

20 Menba, Jésu bulo hera ô ira menba, kwônê ɓiɲé hô daɲji sôŋ aɲ li wo Jésu naɲ bay tôri uwoɲji kini emê ani ré kwôy. 21 Kiriɲa bay gel yi hen iyôŋ na, balê Jésu sa dôri ôriɲ wôsa bay kôl iyôŋ ba: «Ôbi gal.»

Jésu uwôl kwôlê sa kwôlo bay uwôli sari a hen

22 Menba, bay derê tôô to Emen ka hena Jérusalêm kôlji iyôŋ ba: «*Béyêljébul mô bôri a, na kelma wo tunu to habiɲ hende to hen a biri nééri aɲa ôbi ré dagiɲ tunu to habiɲ.»

23 Jésu uwôge ɓiɲé ligiri a aɲ kôlji kwôlê naɲ gwosore kôl iyôŋ ba: «Sidan sa pôn dagerê yiri sôŋ ba? 24 Hena ɓiɲé ka bô emê iyére tôni a ré kariɲji aɲ sêɲji ba, emê iyére hende to hen a yé sem né. 25 Hena ɓiɲé ka pôn bô ira kariɲji aɲ sêɲji ba, bô iyére hende to hen a yé sem né. 26 Hena Sidan né sêɲ naɲ yiri gaŋ na, néé wori a naɲê.»

27 «I a nêmê wô piyê kibi geré wo ôbi néé aɲ siɲ ira ô pôriɲ aŋgari ba? Hena kwôni ré gey lê hen iyôŋ na, ôbi a harêri tumô pa dem aɲa ré ɗiɲ yiri pôriɲ aŋgari tô.»

28 «Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, têriɲ to ɓiɲé kêm men kiriɲa bay a kelê kwôlo habiɲ gengiɲ sa Emen a men na, têriɲ toji hende to hen a dôriɲ sarji a. 29 Niɲba, i i wo kôl kwôlo habiɲ gengiɲ sa Tunu toɲ hende bô bôre na, têriɲ tori hende to hen a dôriɲ né yôd. Wôsa na têriɲ to yi naɲ kunu a ôbi ré li hen.» 30 Jésu kôl hen iyôŋ, wôsa bay kôl tunu to habiɲ ré yi bôri a.

Yoo Jésu naɲ yênêri

(Mt 12: 46-50, Lk 8: 19-21)

31 Yoo Jésu naɲ yênêri saji aɲ ɗibiji nô, bay jé uwôge Jésu. 32 Kwônê ɓiɲé mô mééri ta menba, bay kôli: «Ju toy, yom naɲ yênêm ɗibiji nô hen ya. Bay geyem.»

33 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Ɓiɲé ka yôŋ a na yon men, yênên men ba?»

34 Menba, Jésu bô kwônê ɓiɲé ka mô tôŋ kwari a hen aɲ kôbji, menba, ôbi kôl iyôŋ ba: «Berêŋge nà, ken gel kwônê ɓiɲé ka yi hen na, bay a yé mega yon men, yênên men iyôŋ. 35 Kwôni wo li aŋga Emen gey hen na, ôbi a na yênen men, yêren men, yon men.»

4

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa ôbi cé

(Mt 13: 1-9, Lk 8: 4-8)

1 Jésu hô ay tô geliɲ ɓiɲé are kibi cér wo Galilé. Kwônê ɓiɲé era sa daɲ ligiri a, aɲ li wo ôbi ɗay mô bô bato wo yi bô cér a hen, aɲ tô kwônê ɓiɲé ka ba hen ɗibiji terare a ɗa kwa cér a. 2 Jésu geliɲ kwônê ɓiɲé are ɗé ɗé naɲ gwosoy kwôlê gay gay. Ôbi kôlji iyôŋ ba:

3 «Toyéŋge, sa to pôni gawra wo pôni si ô wô wusé kaw bô yagê wori a. 4 Kiriɲa ôbi wuse kaw bay ka hen iyôŋ na, kwa ka pôni heriɲ bêŋgê geré aɲ ciré sa gôl ôm. 5 Kwa ka pôni heriɲ kiriɲ kaɲ jerew a niɲba, terare to wurôbi to hanêre ré ôriɲ tôŋ ba naɲ. Menba, bay si lew haji, 6 niɲba, kiriɲa tare jôriɲ, menba, jubu gaɲ aɲ kaw bay ka ré heriɲ kiriɲ kaɲ jerew a hen na, ma wôsa hanêrji ô kelaŋ né. 7 Kwa ka pôni heriɲ perê gesem a. Kiriɲa bay si, menba, gesem bi wo hen yêrji aɲ sarji si ré. 8 Kwa ka pôni heriɲ terare to dôri a aɲ si dô men, ɗebe dô men, yê dô a men. Sa ka pôni gusiɲniji ô tôre subu, ka pôni tôre jii men, ka pôni ô arew men.»

9 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Kwôni wo mari ya wô toyiɲ kwôlê bi wo hen ba, bi toy.»

Wô mi a Jésu ré kôl kwôlê naɲ gwosore ba?

(Mt 13: 10-17, Lk 8: 9-10)

10 Kiriɲa kwônê ɓiɲé ôrji ta niɲ menba, bay tô Jésu ka môj kibi wôô hen naɲ ka ɗaŋgi ka mééri hen, eŋgeriri kwôlê gengiɲ sa gwosore to ôbi ré iyêlji hen. 11 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Kwoŋge kenbay ba, Emen béŋge ken hôn aŋga gengiɲ sa emê iyére tori ka yi kini uwôbêrji a hen. Niɲba, ɓiɲé ka ba nô hen ba, toy na bô gwosore a. 12 Are bay ka hen yi hen iyôŋ aɲ bi ‹kiriɲa bay ré bô kiriɲ ba, bay ré gel ani ré men, kiriɲa bay ré toy kwôlê ba, bay ré hôn bôri ré men. Yi hen iyôŋ wô wo bay ma ré ayê bôrji aɲ bi têriɲ toji ré dôriɲ iyôŋ né*.› »

Jésu dô bô gwosore to ôbi cé kaw hen

(Mt 13: 18-23, Lk 8: 11-15)

13 Jésu hô kôlji iyôŋ ba: «Ken hôn bô gwosoy kwôlê wo hen né ba? Ka lê iyeŋ a kené henê tô gwosore to ɗaŋgi to ba hen ba? 14 Ôbi wusé kaw, wuse kwôlo Emen. 15 Ɓiɲé ka yi mega bêŋgê geré ka kaw heriɲ ya hen na, na ɓiɲé ka toy kwôlê bi wo hen menba, Sidan era lew sa mêne kwôlê wo bay ré toy hen bôrji a aɲ. 16 Ɓiɲé ka yi mega kiriɲ kaɲ jerew ka kaw heriɲ ya hen na, na ɓiɲé ka toy kwôlê bi wo hen, menba, eŋge naɲ yi derê. 17 Niɲba, ɓiɲé bay ka hen na, hanêrji naɲ men, bay ɗebe sa têrji a sem né a men. Aɲ kiriɲa aŋgaɲ bô emê kuriɲ sarji a ley, bay gilji gusiɲ ley, wô kibi kwôlê bi wo hen na, bay heriɲ. 18 Ɓiɲé ka yi mega kiriɲ kaɲ gesem ka kaw heriɲ ya hen na, na ɓiɲé ka toy kwôlê bi wo hen, 19 niɲba, ermé kwôlo sa terare a nà men, kwôli aŋgaɲ uɲé men, ermé sa doy aŋga gay gay a men na, yêr kwôlê bi wo hen duu aɲ li ani ré. 20 Ɓiɲé ka yi mega kiriɲ ka dôri ka kaw heriɲ ya hen na, na ɓiɲé ka toy kwôlê bi wo hen aɲ ay liɲ jé sara, bay yi mega kaw ka uwoɲ kiriɲ ka dôri iyôŋ. Bay toy kwôlê bi wo hen men, bay eŋge aɲ liɲ ariri a men. Aɲ ka pôni gusiɲniji ô tôre subu men, ka pôni tôre jii men, ka pôni ô arew men.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa lampa

(Lk 8: 16-18)

21 Jésu hô eŋgeriji iyôŋ ba: «Kwôni ɗi tare bô lampa aɲ emné gwore sara réba ɗéré tô kalaŋ a sa pôn ken gel ba? Hena ôbi ré ɗi tare a bô lampa ba, na wô teré ta gurô pal a ré ba? 22 Wôsa aŋga yi kini uwôbêrji a ba, a sa yé tu wolé men, ka kwôni hôn né tô ba, a sa yé tu tare a nô men. 23 Hena kwôni ré naɲ mari wô toyiɲ kwôlê wo en kôl hen na, bi toy.»

24 Jésu hô kôlji iyôŋ ba: «Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a wôsa kwôlê wo ken toy a. Gway wo ken ay gengiɲ are bi hen a Emen né hô gengiɲ béŋge hôriɲ, dô réba a ɗê kwo na ken liɲ megêrna hen sôŋ. 25 Wôsa kwôni wo naɲ uɲé ba, bay a hô biri a sara. Niɲba, kwo ari uɲé kari lôg hen na, bay a derê bay ka lôg hen kôbri a aɲ sôŋ.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa kay cé ka si sa kibriji

26 Jésu hô kôlji iyôŋ ba: «*Emê iyére to Emen na, yi mega gawra wo ô wusé kay cé bô yagê iyôŋ. 27 Kiriɲa ôbi yi kum yoyre men, hena ta tô kiriɲ men na, ôbi hôn na ba kaw ka ɗiré wusu hen ré si iyeŋ ba men, ré ɗubu iyeŋ ba a men ba, ôbi hôn né. 28 Terare bi kay cé gwôbe aɲ ɗubu cêgeri wori ba, kaw si sa, cêgeri wori sôŋ sa kaw bay ka hen yi gusiɲ. 29 Aɲ kiriɲa sa kaw né niɲ na, bay jé bay walêrji sa wal wôsa na tay walêrji niɲ.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa gusiɲ ilew

(Mt 13: 31-32, Lk 13: 18-19)

30 Jésu hô kôl iyôŋ ba: «Emê iyére to Emen na, na gengére naɲ mi pôn ba? Na mi a nana ayê gengiɲ ba? 31 Emê sa iyére to Emen na, yi mega gusiɲ iluw iyôŋ. Kiriɲa kwôni ciji na, bay dê gôliɲ gusiɲ aŋga kêm ka terare a na. 32 Niɲba, kiriɲa kwôni ciji na, bay si aɲ ɗubu aɲ yi gurô wo dami gôliɲ sa gurô ka ɓiɲé ban hen, aɲ kôbri gaɲné aɲ li wo ciré ka derômaraŋ a kêm sa li gwoné woji ya.»

33 Na naɲ gwosoy kwôlo gay gay bi wo hen a Jésu uwôliɲ béré. Ôbi kôl hen iyôŋ aɲ bi ka ɗebe toy hen, ré hôn dô. 34 Jésu kôlji kwôlê wôni ba ulê gwosore bô ré. Niɲba, kiriɲa ôbi na pini naɲ bay tôri na, ôbi dôrji tô gwosore hende to gay gay hen.

Jésu jôriɲ kal geré

(Mt 8: 23-27, Lk 8: 22-25)

35 Wulê bi wo hen na, Jésu kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Na ɗayêŋge tera cér wo dami hen.»

36 Bay ɗéɲ kwônê ɓiɲé menba, bay tôri ôriɲ naɲ ɗi bô bato a wo ôbi môriɲ hen, bato ka ɗaŋgi kwône kiriɲ bay ka hen. 37 Kiriɲ bay ka hen na, kal wo dami ge aɲ di kam bi a bô bato aɲ li wo kam wôn bôri. 38 Menba, kiriɲ bay ka hen Jésu gesel sari yiɲ kum si tô bato yaŋ. Bay tôri eŋni aɲ kôli iyôŋ ba: «*Rabi, ju gel wo naa mêniɲ hen né ba?»

39 Jésu eŋgiɲ tô kum a aɲ ône kal naɲ nééri men, kôliɲ cér iyôŋ ba: «Cér wôm tôŋ.» Menba, kal ɗi geré ba men, kiriɲ iyer iyêêr a men. 40 Menba, Jésu kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Wô mi a kené hare hen iyôŋ ba? Wô mi a kené bi bôrŋge sa Emen a ré ba?»

41 Kiriɲ bay ka hen na, harê wo dami liji men, tiniji ge kay a men aɲ bay kôl perêrji a iyôŋ ba: «Gawra wo nà, ná kwo iyeŋgi a kal naɲ cér kôba, ré biri kwôlê hen ba?»

5

Jésu berare gawra wo tunu to habiɲ yi bôri a

(Mt 8: 28-34, Lk 8: 26-39)

1 Bay era sa biɲ cêgi cér wo bô emê wo Géraséniɲê. 2 Menba, Jésu herbe tôŋ menba, gawra wo pôni so si sa kamɲê iyôŋ, aɲ era ligiri a. Na gawra wo tunu to habiɲ mô bôri a. 3 Gawra bi wo hen na, kini merêri na sa kamɲê aɲ kwôni nêm ɓeréri harêri naɲ gaŋgi musure ré. 4 Wôsa bay ulêri gaŋgi musure têri a men kôbri a men. Niɲba, ôbi ka gaŋgi musure hende to hen aɲ. Aɲ kwôni nêm wo a ɓeréri biɲ né. 5 Sa pôn pôn ôbi mô sa kamɲê men, sa keramɲê men, karê kula men, walê yiri naɲ jerew a men.

6 Kiriɲa ôbi gel Jésu kelaŋ menba, guro aɲ sa cubu gubari tumôri a. 7 Menba, ka kula naɲ néri kôl iyôŋ ba: «Ju gey mi yen a ba, Jésu Kema Emen wo ta, en uwôlem naɲ hini Emen, gelen gusiɲ né.»

8 Ôbi kôl hen iyôŋ wôsa Jésu kôl iyôŋ ba: «Tunu to habiɲ si aɲ bô gawra bi wo hen.»

9 Menba, Jésu eŋgeriri iyôŋ ba: «Henem na i ba?» Menba, ôbi kôli iyôŋ ba: «Henen na kwônê ɓiɲé, wôsa nini kwône.»

10 Menba, ôbi kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «En uwôlem dage tunu to habiɲ hende to hen aɲ bô emê woni a.»

11 Kiriɲ bay ka hen na, ɗa kwa keram a na, kwônê gwôsiɲô ka ôm are ɗebiji ya. 12 Tunu to habiɲ hende to hen uwôliɲ Jésu kôl iyôŋ ba: «Nini uwôlem dagêni bê bô gwôsiɲô ka ɗubu hen.»

13 Jésu gey naɲ ci sara. Aɲ tunu to habiɲ hende to hen siji ôrji bô gwôsiɲô bay ka hen, aɲ li wo gwôsiɲô bay ka sak wôô hen yêseraji ta sa keram a heriɲji bô kam a, aɲ yiji kam maji kêm.

14 Bay gemé gwôsiɲô bay ka hen ge ô kôliɲ ɓiɲé derô ira men, kôliɲ ɓiɲé nono men, kwôli are bay ka hen, aɲ ɓiɲé kêm ôrji gelé. 15 Bay era ligi Jésu a aɲ gel gawra wo na ôriɲ naɲ tunu to habiɲ bôri a hen. Ôbi mô tôŋ men, tôbe bargay men, tiri iyer dô a men. Kiriɲa bay gel hen iyôŋ, menba, harê liji. 16 Ɓiɲé ka ré gel aŋga sa sa gawra bi wo tunu to habiɲ na bôri a hen men, aŋga sa sa gwôsiɲô hen a men hen na, bay ô dôriɲ ɓiɲé. 17 Menba, ɓiɲé kêm ay tô eŋgeré Jésu ré si erêɲ bô emê woji a.

18 Kiriɲa Jésu ɗay bô bato a menba, gawra wo tunu to habiɲ na bôri a hen, eŋgeriri ɗiré erê naɲ ɗi. 19 Jésu jôri aɲ kôli iyôŋ ba: «Ô iɲ tom ligi balêm a aɲ ju kôlji kwôli aŋga Kelma li naɲ ju hen men, na iyeŋ a ôbi ré bô tu ɲa tom ba men.»

20 Ôbi ô aɲ kôliɲ ɓiɲé naɲ sa iyére iyére to tôre môj hen kwôli aŋga Jésu ré li naɲ ɗi hen aɲ ɓiɲé kêm tiniji ge kay.

Môni Jayrus naɲ iyore toɲ hende ômɲare

(Mt 9: 18-26, Lk 8: 40-56)

21 Jésu ɗay naɲ bato ô si cêgi cér menba, kwônê ɓiɲé hô daɲji ligiri a. Jésu mô na kibi cér a. 22 Kiriɲ bay ka hen menba, gawra wo pôni kwo bay uwôgeri Jayrus. Ôbi na kelma woɲ sa *iyéy daɲare to pôni. Kiriɲa ôbi gel Jésu menba, ôbi cubu gubari tumôri a, 23 aɲ uwôli kôl iyôŋ ba: «Môɲnen to dê ta ma, era ju sa uwôl kôm sara bi hende gôl ben, aɲ bi hende wôl sum sa terare a na.»

24 Jésu hena ô naɲ ɗi menba, kwônê ɓiɲé ô tôri a aɲ nôgeriɲ yirji.

25 Kiriɲ bay ka hen na, iyore to pôni kwôbe ô yere a li elê môj kibi wôô. 26 Hende li tu ɲa gaɲ kiriɲa ɓiɲé gay gay woge geré ciré berarêre men, hende mêne kôbre gaɲ a men, niɲba, hende berare ré. Yere hô lere ôriɲ tumô tumô. 27 Iyore hende to hen toy kwôli Jésu naɲ aŋga ôbi li hen menba, hende era perê kwônê ɓiɲé si cêgeri aɲ hende hebe bargay kari. 28 Wôsa hende kôl bôre a iyôŋ ba: «Hena ené hebe bargay kari mera kôba, na berarê seŋge.» 29 Kiriɲ bay ka hen na, kwôbe wo na ô yere a hen na, naɲ aɲ yere gware aɲ hende berare. 30 Jésu bô mega kwa nééri ré dôri menba, ôbi bul hô perê kwônê ɓiɲé aɲ kôl iyôŋ ba: «Na i a hebé bargay kaɲê ba?»

31 Menba, bay tôri kôli iyôŋ ba: «Ju gel kwônê ɓiɲé ka nôgerem hen né aɲ jeré kôl: ‹Na i heben ba?› »

32 Menba, Jésu bô kwari ɗiré gelé i a ré heberi hen ba. 33 Iyore hende to hen na, hare aɲ wuré wôsa hende hôn aŋga sa sara hen. Menba, hende era sa cubu gubare tumô Jésu a aɲ kôli aŋga ré li are hen. 34 Menba, ôbi kôle iyôŋ ba: «Yêren, ayê bôô woré gôliɲ naɲ mu, ô naɲ bô jalê aɲ bi ômɲare toré hende to hen dôriɲ sarê yôd.»

35 Kiriɲa Jésu iyêl ba ya tô menba, ɓiɲé ka bô iyé kelma woɲ ôbi sa iyéy daɲare hen saji sa kôliɲ kelma bi wo hen iyôŋ ba: «Môɲnem na ma niɲ, menba, ju dôyrê *Rabi wô mi sôŋ ba?»

36 Niɲba, Jésu toy kwôlê bi wo bay kôl hen menba, ôbi kôliɲ kelma woɲ sa iyéy daɲare hen iyôŋ ba: «Hare ré, bi bôm san a.»

37 Jésu jô wo kwôni ré biri niɲba, ɓiɲé ka ô naɲ ɗi a na Piyêr men, *Jak naɲ yêni Ja men. 38 Bay saji iyé kelma woɲ ôbi sa iyéy daɲare a. Kiriɲ bay ka hen Jésu gel wo ɓiɲé herage men, ka pôni sôm men, karêji kula a men. 39 Ôbi si bô ira aɲ kôlji iyôŋ ba: «Wô mi a kené herage gaɲ men, sômnê a men iyôŋ ba? Mône to nà ná, ma ré, hende yi na kum.»

40 Menba, bay ayrêri. Kiriɲ bay ka hen na, Jésu dageji kêm nô aɲ ay iba mône naɲ yore men, ɓiɲé ka ré biri hen men, ôriɲ naɲ ci bô iyére to mône hende to hen yiɲ ya hen. 41 Jésu ɓu kôbi mône aɲ kôl iyôŋ ba: «Talita kum.» (Iyayriri na: «Mône hena ta, en kôlê.»)

42 Kiriɲ bay ka hen na, hende hena aɲ ô ta. Mône hende to hen na elêre na môj kibi wôô. Ɓiɲé ka ɗubu ya hen na, tiniji ge kay damaŋ. 43 Jésu kôlji iyôŋ ba, kwôlê wo hen na, bay ré kôliɲ kwôni ré pa pa. Menba, ôbi kôlji bay ré bure aŋgaɲ emê.

6

Ɓiɲé ka Najarêt kaɲ bê bôrji sa Jésu a

(Mt 13: 53-58, Lk 4: 16-30)

1 Jésu erêɲ kiriɲ bay ka hen aɲ hô sa iyére tori a aɲ bay tôri ôrji naɲ ɗi. 2 Kiriɲa sa *sa merê ta nêm menba, Jésu ay tô geliɲ ɓiɲé are bô *iyéy daɲare a. Kwônê ɓiɲé ka mô ya hen na, toy kwôlo ôbi kôl hen menba, tiniji ge kay aɲ bay kôl iyôŋ ba: «Gelé aŋga na ba, hena na yôŋ sôŋ ba? Tu melênê wo na ba, i a biri ba? Iyeŋ a ôbi ré li giɲê wo yi iyôŋ ba? 3 Jésu na ôbi albê gurô ré ba? Mari a na yori ré ba? *Jak men, Josês men, Jud men, Simô a men a na yênêri ré ba? Yênêri kaɲ yébé môrji perêrna nà ya ré ba?» Kiriɲ bay ka hen na, ermé woji liji kwôy aɲ bay kaɲni. 4 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «*Ôbi kibi Emen na, kiriɲ ka ɗaŋgi a ba bay a biri kwôlê haji, niɲba, sa iyére tori men, perê balêri a men na, bay biri kwôlê ré.»

5 Kiriɲ bay ka hen na, Jésu li aŋgaɲ giɲê kani pôn né kwôy, niɲba, ôbi berare bay ômɲare ka pôni uwôliɲ kôbri sarji a. 6 Bê wo bay bi bôrji sari a ré hen na, ɗê sari.

Jésu jé bay tôri ka môj kibi wôô hen

(Mt 10: 5-15, Lk 9: 1-6)

Jésu ô naɲ sa iyére ɗa ɗa hen wô geliɲ ɓiɲé are. 7 Na hen iyôŋ a, ôbi ré uwôge bay tôri ka môj kibi wôô aɲ jéji wôô wôô aɲ biji néé bi bay ré dagiɲ tunu to habiɲ. 8 Jésu kôlji iyôŋ bay ré ay ani kani pôn kôbriji a ré. Bay ré ay saade wôni ré men, magela wôni ré men, selé tôni ré men, niɲba bay ré ay na kwoore kôbriji a mera. 9 Bay ré dôbe garbê têrji a, niɲba, bay ré tôbe bargay wôô wôô ré.

10 Jésu hô kôlji iyôŋ ba: «Kiriɲa ken si bô iyére tôni a na, ken mô ya kwôy jéɲ kiriɲa ken ôriɲ ta. 11 Kiriɲ ka yôŋ yôŋ ka ken ô ya aɲa bay ré ɓeréŋge yirji a ré men, bay toy kwôlê kebreŋge a ré a men na, ken gage beni têrŋge. Ôbi a na aŋgaɲ gelé ka a ulê kwôlê sarji a.»

12 Bay tô Jésu ôrji aɲ uwôlji béré biɲ ɓiɲé aɲ bi bay ré bul cêgeriji biɲ têriɲ toji. 13 Bay dage tunu to habiɲ kwône men, bay ɓu sa bay ômɲare kwône naɲ weŋ aɲ bay berare.

Temay Ja ôbi liɲ ɓiɲé batêm

(Mt 14: 1-12, Lk 9: 7-9)

14 Kelma *Hérôd toy kwôlê wo ɓiɲé kôl hen wôsa wulê bi wo hen na, hini Jésu ôm gôriɲ kiriɲ. Aɲ bay kôl ôbi ré na Ja ôbi lê batêm a ré so hera perê ɓiɲé ka ma a na wô bi wo hen a ôbi ré ôriɲ naɲ néé woɲ liɲ aŋgaɲ geɲê kêm hen. 15 Men, ka pôni kôl iyôŋ ba: «Na *Eli», ka ɗaŋgi kôl iyôŋ ba: «Na ôbi kibi Emen mega ka ca tumô hen.»

16 Kiriɲa Hérôd toy kwôli aŋga Jésu li hen menba, ôbi kôl iyôŋ ba: «Na Ja ôbi lê batêm wo na en bi bay naa, jô sari hen a hô hera sôŋ hen.»

17 Wôsa Hérôd naɲ yiri a na bé bay na ɓu Ja ôbi lê batêm aɲ bay harêri naɲ gaŋgi musure aɲ bay uwôli daŋgay a. Ôbi li hen iyôŋ wô kibi *Hérodiyad toɲ tami yêni Pilip to ôbi ayre liɲ tamni hen. 18 Ja ôbi lê batêm na kôliɲ Hérôd iyôŋ ba: «Dé wo jeré ayê tam yênem liɲ tamnem ré.» 19 Hérodiyad bôre tare gaɲ sa kwôlo Ja ôbi lê batêm kôl hen aɲ hende gey teré deréri, niɲba, hende nêm né. 20 Hérôd kemnaɲ Ja ôbi lê batêm gaɲ. Wôsa ôbi ré na kwôni wo ré li are naɲ gerérji men, ôbi ré na ôbi bô bôrê a men. Menba, Hérôd jô sari. Kiriɲa Ja ôbi lê batêm kôliɲ Hérôd kwôlê hen iyôŋ na, Hérôd dôbe mari dô toyiɲ men, kwôlê wori bi wo hen dôyrêri damaŋ a men, niɲba, ôbi toyri naɲ yi derê.

21 Sa to pôni a na Hérodiyad uwoɲ geré. Sa hende to hen na, na sa lê yi derê gengiɲ geserê sa yê Hérôd. Hérôd li aŋgaɲ emê uwôgeriɲ ɓiɲé ka li jé naɲ ɗi hen men, dami ka asgarɲê men, bay uɲé ka damné damné ka bô emê wo Galilé a men. 22 Kiriɲ bay ka hen na, môni Hérodiyad soo bô ira naɲ wôrê. Menba, wôrê wore bi wo hen dôriɲ Hérôd gaɲ men, dôriɲ kergê kari gaɲ a men. Menba, kelma Hérôd kôliɲ môni temale hende to hen iyôŋ ba: «Eŋgeren aŋga mu gey mera aɲ na béré.» 23 Hérôd dusu yiri buru kôl iyôŋ ba: «Aŋga yôŋ yôŋ ka mu gey na, na béré, hena ré na soré kwa emê iyére tiɲê bi meré emê kôba na béré.»

24 Hende si kiriɲ ka hende ré wôriɲ hen aɲ, aɲ ô eŋgeré yore iyôŋ ba: «Na mi a ené eŋgere ba?» Menba, yore uwôle sara iyôŋ ba: «Eŋgere sa Ja ôbi lê batêm.»

25 Hende hô bul hô lew bô iyére to kelma Hérôd môriɲ ya hen. Hende ô ligiri a aɲ kôli iyôŋ ba: «En gey bi jeré ben sa Ja ôbi lê batêm lew bô subra.»

26 Menba, tiri mêne damaŋ. Niɲba, wô tôô to ôbi ré ay hen men, wô tu kwônê kergê kari a men na, ôbi gey jôriɲ mône hende to hen aŋga hende eŋgere hen né. 27 Kelma Hérôd bi asgar pôn era lew aɲ kôli ré ô jera sa Ja ôbi lê batêm daŋgay a eraɲ. Asgar bi wo hen ô jerê sa Ja ôbi lê batêm daŋgay a, 28 aɲ ula bô subra eraɲ aɲ biɲ môni temale hende to hen aɲ hende ôriɲ biɲ yore. 29 Kiriɲa bay tô Ja toy hen iyôŋ na, bay era sa ay temayri ô emé.

Jésu gôse imɲê dubu

(Mt 14: 13-21, Lk 9: 10-17, Ja 6: 1-14)

30 Bay jé daɲji ligi Jésu a aɲ bay kôli kwôli aŋga ciré la hen men, kwôli gelé wo ciré geloɲ ɓiɲé are hen a men. 31 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Eraŋge naɲ en na erêŋge wolé sêd aɲ derô gwôlê aɲ ken dô bul dê.» Ôbi kôlji hen iyôŋ wôsa ɓiɲé kwône era ligirji a men, hôrji aɲ bay uwoɲ kiriɲ kaɲ emê ani ré kwôy.

32 Jésu naɲ bay tôri ɗayji bô bato wô erê wolé derô gwôlê kelaŋ naɲ iyére. 33 Ɓiɲé kwône gelji wo bay ô hen menba, ɓiɲé kwône hônji aɲ ɓiɲé naɲ sa iyére iyére gerji naɲ têrji saji tumô kiriɲ ka Jésu naɲ bay tôri ca erê ya hen.

34 Kiriɲa Jésu herbo tôŋ bô bato a menba, ôbi gel kwônê ɓiɲé menba, tirji liri ɲa wôsa bay yi môɲ gamgê ka ôbi abêrji naɲ iyôŋ. Menba, ôbi ay tô halêji gengiɲ sa are kwône. 35 Kiriɲa kiriɲ kô gaɲ niɲ, menba, bay tô Jésu era ligiri a aɲ kôli iyôŋ ba: «Kiriɲ ka nà ná, kelaŋ men, kiriɲ kôba kô a men, 36 dô wo ju kôliɲ ɓiɲé bi bay ô sa kam iyére ka ɗa ɗa na ô wogé ani kelé emê.» 37 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Kenbay ken biji aŋgaɲ emê.» Menba, bay kôli iyôŋ ba: «Hen ba, niɲa erê kelé mapa na tu *déniyé arew wôô dema niné biji a bay ré emê ba?»

38 Menba, Jésu eŋgeriji iyôŋ ba: «Ken naɲ mapa iyeŋ ba? Erêŋge ken ô gelé.» Menba, bay ô gelé aɲ kôli iyôŋ ba: «Mapa na bay naɲ kuyê wôô.»

39 Kiriɲ bay ka hen Jésu kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Biɲge ɓiɲé ré mô tôŋ naɲ gwogelérji gwogelérji sa kalmê ka geɲ a hen.» 40 Menba, ɓiɲé mô naɲ gwogelérji, gwogelérji hen iyôŋ. Ka pôni na arew men ka pôni tôre bay men. 41 Jésu pô mapa wo bay hen naɲ kuyê ka wôô hen kôbri a aɲ ôbi bô kiriɲ si derômaraŋ aɲ liɲ Emen dosé aɲ ɓiilê mapa kôbri a aɲ biɲ bay tôri ré céɲ ɓiɲé. Ôbi hô ka kuyê ka wôô hen aɲ biji bi bay ré céɲ ɓiɲé kêm a sara. 42 Ɓiɲé bay ka hen ôm uyirê. 43 Aɲ tô mapa wo ba naɲ tô kuyê ka ba hen na, bay pô wiinê gwaɲê môj kibi wôô. 44 Perê ɓiɲé ka ôm mapa bi wo hen na, imɲê na dubu bay.

Jésu ô sa kam a

(Mt 14: 22-33, Ja 6: 15-21)

45 Kiriɲa ɓiɲé ôm mapa kô hen iyôŋ niɲ na, Jésu bi bay tôri ɗay bato a ré ôrji tera tumô si kwa wo Bêtsayda aɲ ɗôbi ɗiré ba cêgê wô kôliɲ ɓiɲé ré irê iɲ niɲ, dema ɗiré erê tôrji a tô. 46 Kiriɲa Jésu kôliɲ ɓiɲé ré irê iɲ niɲ, menba, liji dosé aɲ ɗiɲ yiri ô sa keram a wô uwôlê Emen. 47 Kiriɲa tare kuriɲ na, bato wo bay tô Jésu ɗubu derô cér a bôb menba, Jésu ɗubu terare a pini. 48 Jésu bô wo bay tôri geliɲ gusiɲ sa jibé bato bô cér a wôsa kal ge si tumôrji menba, kiriɲa kwôrê ka tumô yel niɲ hen menba, ôbi era sa kam a si ligirji menba, ô mega ɗiré dêji jerê iyôŋ. 49 Kiriɲa bay tôri gili wo ôbi era sa kam a hen iyôŋ menba, bay erem yaŋ ba ré na, kamɲê menba, harê liji aɲ bay bi gura. 50 Wôsa bay geli kêm aɲ harê liji gaɲ. Kiriɲ bay ka hen, menba, Jésu iyêlji kwôlê kôl iyôŋ ba: «Harêŋge ré, na nôbi Jésu ɗéŋge bôrŋge jal.»

51 Menba, ôbi ɗay naɲ ci bô bato a menba, kal iyer men. Menba, tiniji ge kay damaŋ. 52 Wôsa bay na hôn bô geɲê wo gengiɲ sa mapa wo na tumô hen né wô kibi bô deŋgolé woji.

Jésu berare bay ômɲare bô emê wo Génésarêt a

(Mt 14: 34-36)

53 Kiriɲa bay di cér jô menba, bay saji bô emê wo Génésarêt menba, bay wuro bato sa ha kwoŋgé cér a. 54 Kiriɲa bay herbe tôŋ bô bato a menba, ɓiɲé bô Jésu hôn. 55 Menba, bay guroji naɲ sa iyére iyére peraji bay ômɲare naɲ jaare ôriɲji kiriɲ ka yôŋ yôŋ ka bay toy wo Jésu ré ô ya hen. 56 Kiriɲ ka yôŋ yôŋ ka Jésu ô ya na, ré na sa iyére to dê, ré na to dami a kôba ɓiɲé eraɲ naɲ bay ômɲare bô gêgêre a aɲ bay uwôli bi ré ɗiji ciré hebé kibi bargay kari ka yi serem serem hen. Kiriɲ bay hen na, ɓiɲé kêm ka hebiri menba, berare.

7

Aŋgaɲ tô môɲ ka balê ka cay

(Mt 15: 1-9)

1 Si Parisiɲêɲê naɲ *bay derê tô tôô to Emen ka pôni henaji Jérusalêm sa daɲji ligi Jésu a. 2 Bay gel wo bay tô Jésu ka pôni ômji emê naɲ kôbriji wo *kagemi wôsa bay pul ré.

3 Parisiɲêɲê naɲ tô Jubɲê ka ba hen kêm a men na, bay ôm emê ba pelé kôbriji derê ré ré, wôsa bay bi kwôlê sa hara wo balêrji a. 4 Hena bay ré hena bô gêgêr a hera ba, bay pul kôbriji dema bay ré ôm are. Bay bi kwôlê sa hara wo ɗaŋgi a mega kwoɲ pelé karbé toɲ yê are men, pelé téwre men, naɲ pelé karbé to bay iyege hen a men.

5 Menba, Parisiɲêɲê naɲ bay derê tô tôô to Emen eŋgeriji Jésu iyôŋ ba: «Wô mi a bay tôm ré liji hara wo môɲêrna né men, biji kwôlê sa hara wo balêrji a ré men ba? Bay ôm mapa naɲ kôbriji wo kagemi.»

6 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «*Ôbi kibi Emen *Esay na kôl ca tumô gengiɲ sarŋge kenbay kaɲ bay kelê kwôlê kebreŋge wôô wôô hen, kôl iyôŋ ba:

‹Gawrê bay ka hen na, bay ay keben na naɲ kibriji na mera

ɗiba bôrji ba kelaŋ naɲ en men.

7 Bay teben hen na ɗéɲ iyôŋ men,

aŋga bay geliɲ ɓiɲé hen kôba na tôô to gawrê a men*.›

8 Ken ɗi tôô to Emen aɲ ken gem na hara wo gawrê hen ɗi.»

9 Jésu hô kôl iyôŋ ba: «Ken li dô gaɲ sa jibé tôô to Emen ɗéɲ wô gemiɲ hara woŋge. 10 Wôsa *Moyis na kôl iyôŋ ba: ‹Biɲ ibam naɲ yom kwôlê men, kwôni wo kôliɲ ibari naɲ yori kwôlo habiɲ ba bi bay diri*.› 11 Niɲba, kenbay ken kôl iyôŋ ba: ‹Hena kwôni ré kôliɲ ibari naɲ yori iyôŋ ba: «Aŋga ré ené béŋge hen na, na bay a ené biɲ Emen hen», 12 iyôŋ na, ôbi ôriɲ doy biɲ ibari naɲ yori ani ré niɲ.› 13 Na hen iyôŋ a, kené mêne kwôlo Emen wo kôl hen naɲ hara wo balêrŋge wo na ɗi cêgeriji a béŋge hen. Aɲ ken li aŋga ɗaŋgi ka geliɲ hen iyôŋ a sôŋ.»

Aŋga li aɲ gawra kagemiɲ

(Mt 15: 10-20)

14 Jésu hô uwôga kwônê ɓiɲé sôŋ aɲ kôlji iyôŋ ba: «Toyéŋge dô aɲ ken hôn kwôlê wo na kelêŋge hen. 15 Aŋga hena nô ô bô gawra na, na aŋga li bi bôri *kagemiɲ hen né, niɲba, aŋga soo bô gawra a lê a ôbi ré kagemiɲ hen ɗi. [ 16 Hena kwôni wo ré naɲ mari wô toyiɲ kwôlê bi wo en kôl hen na, bi toy]»

17 Kiriɲa Jésu ô bô ira menba, kiriɲa kwônê ɓiɲé naɲji niɲ menba, bay tôri eŋgeri gengiɲ sa bô kwôlê wo ôbi ré kôl hen. 18 Jésu kôlji iyôŋ ba: «Kenbay kôba ken hôn bô kwôlê bi wo hen né men ba? Ken hôn wo aŋga hena nô ô si kibi gawra na, na aŋga liri ôbi *kagem né. 19 Wôsa aŋgaɲ emê na, ô na sa têmrê gawra ré niɲba, ô na bôri a. Menba, hô so aɲ.» Jésu kôl hen iyôŋ wô wo aŋgaɲ emê kêm ré dô emê.

20 Jésu kôl iyôŋ ba: «Aŋga soo bô gawra na, na aŋga liri ôbi kagem. 21 Wôsa na aŋga hena bô gawra a biri ermé kwôlê wo habiɲ mega yiɲare toɲ iyôŋ tôŋ hen men, gemsare men, deré temare a men. 22 Na ôbi á, bay ré yi bay yiɲ naɲ yébé ɓiɲé men, bay ré yiɲ bay geyére gursu men, bay bô hendé men, bay lamêre ɓiɲé men, bay lê aŋga bôrji gey men, bay tu bôriyare men, bay kelê kwôlê wo habiɲ gengiɲ sa megêrji men, bay lêre geɲ men, bay kelêre kwôlê iyôŋ a tôŋ ba henê tô geréri a men hen. 23 Aŋgaɲ lê bay ka hen na, hena na bô gawra aɲa gawra ré li aɲa ôbi ré kagemiɲ hen.»

Iyore toɲ grêk bi bôre sa Jésu

(Mt 15: 21-28)

24 Jésu ô aɲ kiriɲ bay ka hen aɲ ô kiriɲ ka sa iyé Tir yiɲ ya hen. Jésu si bô iyére to ôbi gey merê ya hen. Ôbi gey wo kwôni ré hôn né, niɲba, ôbi a merê kiriɲ kani a ba wo ɓiɲé ré hôn né ré. 25 Kiriɲ bay ka hen na, iyore to pôni to tunu to habiɲ yi bô môɲne a toy kwôli Jésu menba, era sa cubu gubare tumôri a. 26 Iyore hende to hen na, na môni sa iyére hende to Jésu môriɲ ya hen, hende iyêl kibi grêk. Hende uwôliɲ Jésu ré dage tunu to habiɲ hende to hen bô môɲne a aɲ. 27 Jésu kôle iyôŋ ba: «Ɗi kamrê bi ôm are dem wôsa dé wo kwôni ré ay kwô wo kamrê uwôliɲ garê ré.»

28 Menba, iyore hende to hen uwôli sara iyôŋ ba: «Na tiri, Kelma, niɲba, kam garê ôm habelê kwô wo heriɲ tô kibi kamrê ré ba?»

29 Menba, Jésu kôle iyôŋ ba: «Sa kibi kwôlê woré wo me kôlen hen na, ô iɲ harê niɲ, wôsa tunu to habiɲ hende to hen dôriɲ bô môɲnê niɲ.»

30 Kiriɲa hende ô iɲ, menba, hende uwoɲ môɲne yi sa kalaŋ a aɲ hende hôn wo tunu to habiɲ na ré dôriɲ bô môɲne a niɲ.

Jésu berare gawra woɲ meŋ

31 Jésu hena sa iyé Tir a aɲ so si Sidôn si kwa cér wo Galilé aɲ sê sa iyére to tôre môj hen kara. 32 Bay eraɲ naɲ gawra woɲ meŋ men, iyêlê kwôlê kôba gôli a men, aɲ bay uwôliɲ Jésu ré uwôl kôbri a sari a aɲ bi ôbi ré berare. 33 Jésu ɓiri ôriɲ wolé kelaŋ naɲ kwônê ɓiɲé. Jésu tôbe kôbri bô mari a men, tebe kalê aɲ hebiɲ kôli gawra bi wo hen. 34 Menba, Jésu ay tiri ta aɲ bô kiriɲ si derômaraŋ aɲ dô bul wo dami aɲ kôl iyôŋ ba: «Epata» iyayriri na: «Maa bôliɲge.»

35 Kiriɲ bay ka hen na, bô maa gawra na bôliɲ men kôli kôba beseriɲ aɲ ôbi iyêl kwôlê dô yarara. 36 Jésu kôlji bay ré kôliɲ kwôni ré pa pa. Niɲba, kiriɲa ôbi kôlji bay ré kôliɲ kwôni ré na, kiriɲ bay ka hen dema bay ré kôliɲ ɓiɲé kwôli aŋga Jésu li hen tumô tumô. 37 Tini ɓiɲé ge kay sa aŋga Jésu li hen aɲ bay kôl iyôŋ ba: «Aŋga kêm ka ôbi li hen na, ôbi li dô, ôbi li bi meŋɲê toy kwôlê men, ɓiɲé ka iyêl kwôlê dô ré, kôba iyêl men.»

8

Jésu abe ɓiɲé dubu pôrbu

(Mt 15: 32-39)

1 Kiriɲ bay ka hen na, kiriɲa kwônê ɓiɲé hô daɲji a sôŋ menba, kiriɲ bay ka hen na bay ôriɲ naɲ aŋgaɲ emê kani ré kwôy menba, Jésu uwôge bay tôri aɲ kôlji iyôŋ ba: 2 «Tu ɓiɲé ka na lên ɲa damaŋ wôsa na sa subu niɲ wo bay li naɲ en na, aɲ aŋga bay ré ôm ba naɲ. 3 Hena ené kôlji bay ré ô iɲ naɲ kurôŋ bôrji na, ka pôni a heriɲ tô geré wôsa ka pôni henaji kelaŋ.»

4 Bay tô Jésu kôli iyôŋ ba: «Na lê na iyeŋ a nana biɲ ɓiɲé emê uyê bôrji kiriɲa na ɗibiɲ derô gwôlê na ba?»

5 Jésu eŋgeriji iyôŋ ba: «Ken ôriɲ naɲ mapa iyeŋ ba?» Bay uwôli sara iyôŋ ba: «Nini ôriɲ naɲ mapa jurgem.»

6 Menba, ôbi kôliɲ kwônê ɓiɲé ré mô tôŋ terare a. Ôbi pô mapa wo jurgem hen aɲ kiriɲa ôbi liɲ Emen dosé menba, ôbi ɓiilê tôŋ aɲ biɲ bay tôri bi bay ré cé. Menba, bay céɲ kwônê ɓiɲé bay ka hen. 7 Bay tô Jésu ôrji naɲ kam kuyê dê. Jésu liɲ Emen dosé wô kuyê bay ka hen aɲ biɲ bay tôri bi bay ré cé a men. 8 Kwônê ɓiɲé bay ka hen na, ôm mapa uyirê dô aɲ bay pô tôri wo ba gwaɲê jurgem. 9 Kwônê ɓiɲé bay ka hen na nêm ɓiɲé dubu pôrbu. Menba, Jésu ɗiji ôrji haji niɲ. 10 Kiriɲ bay ka hen menba, Jésu ɗay bô bato naɲ bay tôri aɲ ôrji emê wo Dalmanuta a.

Parisiɲêɲê eŋgeriɲ Jésu ré li aŋgaɲ giɲê biji

(Mt 16: 1-4)

11 *Parisiɲêɲê soji aɲ nariɲji kwôlê naɲ Jésu wô séliɲ bôri na, bay kôli ré li aŋgaɲ gelé ka ré gel wo néé wori ré hena na derômaraŋ a. 12 Jésu dô bul wo dami aɲ kôl iyôŋ ba: «Wô mi a kenbay ɓiɲé na kemnêŋ hen kené eŋgere aŋgaɲ giɲê ba? Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, aŋgaɲ gelé kani pôn iyôŋ kôba a liɲ béŋge ka gelé haw hen né.»

13 Menba, ôbi erêɲ kibi Parisiɲêɲê aɲ hô ɗay bô bato ô si cêgi cér iyôŋ.

Wubure to Parisiɲêɲê naɲ to Hérôd

(Mt 16: 5-12)

14 Bay tôri gerbaɲ pera mapa aɲ mapa na pôn nêŋ kôbriji a bô bato. 15 Jésu yêge marji kôl iyôŋ ba: «Berêŋge dô wôsa wubere to Parisiɲêɲê naɲ to *Hérôd.»

16 Bay tô Jésu nariɲ kwôlê perêrji a kôl iyôŋ ba: «Na wô wo nana ôriɲ naɲ mapa ré hen aɲa ôbi ré kôl hen iyôŋ ba?»

17 Jésu toy kwôlê wo bay kôl aɲ ôbi eŋgeriji iyôŋ ba: «Wô mi a kené erem sa mapa wo ken ôriɲ né hen ba? Kenbay kôba ken hôn né tô sôŋ ba? Bô deŋgelé woŋge ba ya ba? 18 Ken naɲ turŋge niɲba, ken gel kiriɲ né, ken naɲ marŋge niɲba, ken toy kwôlê wôni ré ba?* Bôrŋge ôliɲ sa sa to 19 kiriɲa na en ɓiilê mapa wo na bay aɲ biɲ ɓiɲé ka dubu hen né ba? Tôri wo ba ba, na pôriɲ gway iyeŋ ba?» Bay tôri kôli iyôŋ ba ré na gway môj kibi wôô. 20 «Men, kiriɲa na en ɓiilê mapa wo jurgem biɲ ɓiɲé ka dubu pôrbu hen né ba? Hen ba, na ken pô tôri wo ba na gway iyeŋ ba?» Bay kôli sara iyôŋ ba ré gway jurgem.

21 Menba, Jésu hô kôlji iyôŋ ba: «Ken hôn né tô ba?»

Jésu berare ôbi tu tiɲ wo Bêtsayda

22 Jésu naɲ bay tôri ôrji Bêtsayda. Bay eraɲ naɲ gawra wo tiri tiɲ biɲ Jésu. Bay uwôli bi ôbi ré uwôl kôbri a sari a. 23 Jésu ɓu kôbi ôbi tu tiɲ bi wo hen aɲ ôriɲ naɲ ɗi kelaŋ naɲ iyére. Menba, Jésu liri kalê tiri a aɲ ôbi uwôl kôbri a sari a menba, ôbi eŋgeri iyôŋ ba: «Ju gel ani ba?»

24 Ôbi tu tiɲ bi wo hen bôl tiri aɲ kôl iyôŋ ba: «En gel ɓiɲé niɲba, bay yi mega gurôɲê ka ô ta iyôŋ.»

25 Menba, Jésu hô ɗi kôbri a tiri a menba, kiriɲa ôbi tu tiɲ bi wo hen bô kiriɲ ɗééɲ menba, tiri bôliɲ ôbi gel are kêm dô. 26 Menba, Jésu kôli ré ô iɲ niɲba, ré hô si bô iyére ré.

Piyêr kôl Jésu ré na Krist

(Mt 16: 13-20, Lk 9: 18-21)

27 Jésu ô naɲ bay tôri ôrji sa kam iyére to ɗa naɲ bô emê wo Sésaré Pilip a menba, tô geré na, ôbi eŋgeriji iyôŋ ba: «Ɓiɲé kôl ené na i ba?» 28 Menba, bay kôli iyôŋ ba: «Ka pôni kôl jeré na Ja ôbi lê batêm, ka pôni kôl jeré na *Eli, ka ɗaŋgi kôl jeré na *ôbi kibi Emen wo pôni.» 29 Niɲba, Jésu eŋgeriji iyôŋ ba: «A kenbay ken kôl ené na i ba?» Menba, Piyêr kôli iyôŋ ba: «Ju na *Krist, kwo Emen dôri hen.»

30 Menba, Jésu kôlji naɲ tôri to maɲ bi bay ré kôliɲ kwôni ɗiré na Krist, kwo Emen dôri hen, ré pa pa.

Jésu kôl kwôli aŋga ré sa sari a

(Mt 16: 21-28, Lk 9: 22-27)

31 Jésu ay tô gelji are kôl iyôŋ ba: «Dé wo nôbi *Kema Gawra ené geliɲ gusiɲ damaŋ aɲ, surɲê men, damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ *bay derê tô tôô to Emen, bay a kaɲen men, bay a deren a men, aɲ sa wôô, subu tori menba, na jê sé kamɲê.»

32 Jésu kôl kwôlê bi wo hen dad a ta. Menba, Piyêr ɓiri ôriɲ wolé aɲ nayri. 33 Menba, Jésu hô bul bô bay tôri ka ba hen aɲ kôliɲ Piyêr iyôŋ ba: «Ô kelaŋ naɲ en, Sidan, wôsa ermé wom némiɲ naɲ kwo Emen ré. Ermé wom na kwo gawrê.»

34 Menba, Jésu uwôge kwônê ɓiɲé naɲ bay tôri aɲ kôlji iyôŋ ba: «Hena kwôni ré gey yé ôbi tôn ba, bi uwôl yiri aɲ men, bi ay gurô tagelê wori woɲ temare sari a aɲ era tôn a. 35 Kwôni wo gey gemé yiri ba a mênêri, niɲba, kwôni wo uwôl yiri aɲ wô san men, wô sa Kwôlo Dôri a men na, a gôliɲ naɲ ɗi. 36 Hena kwôni ré uwoɲ aŋga sa terare a na kêm aɲa ré mêne merê tu geɲ wori ba, derêri yôŋ ba? 37 Na mi a kwôni ré bé aɲa ré keraŋgiɲ merê tu geɲ wori bi wo hen ba? 38 Na wô bi wo hen a hena kwôni ré dii tayre san a men, sa kwôlê wuɲê men, perê ɓiɲé sa terare a na ka yi mega bay wogé yébé megêrji hen men, bay têriɲ a men hen na, nôbi Kema Gawra na déé tayre sari a kiriɲa na buloɲ hera naɲ *manê ka derômaraŋ a ka yi naɲ jeŋgêrji hen naɲ hini emê wo Iban.»

9

1 Jésu hô kôlji sôŋ iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, perê ɓiɲé ka na na, ka pôni a gelé damɲay *emê iyére to Emen naɲ tirji dema ré maji tô.»

Yi Jésu biliɲ yi gay sa keram a

(Mt 17: 1-13, Lk 9: 28-36)

2 Wulê jii cêgê menba, Jésu tô si Piyêr naɲ *Jak naɲ Ja aɲ ôriɲ naɲ ci sêd wolé naɲ ɓiɲé ta sa keram wo yêŋgi a. Kiriɲ bay ka hen na, tu Jésu biliɲ yi gay tirji a men, 3 bargay kari biliɲ bôri terij aɲ jeraɲnê wo ôbi pelé bargay wôni wo a pelé selé hen iyôŋ na naɲ. 4 Si *Eli naɲ Moyis soji aɲ iyêlji naɲ Jésu. 5 Menba, Piyêr kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «*Rabi, dô wo na merêŋge na, niɲa lê iyéy gergé subu pôn tom men, pôn to Eli men, pôn to *Moyis a men.»

6 Piyêr hôn kwôlê wo ɗa kelê ré wôsa harê liji. 7 Kiriɲ bay ka hen na, kiriɲ ka geri so sa têlji ta, menba, tôô gawra ôm bô a kôl iyôŋ ba: «Kwo ɗebe hen na, na Keman, en piri damaŋ, toyéŋge kwôlê kibri a.»

8 Menba, kiriɲ bay ka hen na, bay tô Jésu bô kwarji niɲba, gel kwôni ré, niɲba, Jésu a ɗebé pini naɲ ci.

9 Kiriɲa bay herbo tôŋ sa keram a menba, Jésu kôlji bay ré kôliɲ kwôni kwôli aŋga bay gel hen né kwôy wo ɗôbi *Kema Gawra ɗiré jiɲ siɲ kamɲê.

10 Si Piyêr naɲ Jak naɲ Ja gem kwôlê bi wo hen bôrji a menba, bay nariɲ kwôlê perêrji a kôl iyôŋ ba: «Kwôlê wo Jésu kôl wô jê sé perê ɓiɲé ka ma a hen na, bôri na iyeŋ pôn ba?»

11 Menba, bay eŋgeriri iyôŋ ba: «Wô mi a *bay derê tô tôô to Emen ré kôl iyôŋ ba ré na Eli a ré hera tumô *Krist, kwo Emen dôri hen ba?»

12 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Na Eli a hera tumô wô ɲanê are kêm naɲ kiniji kiniji ba? A hen iyôŋ ba, wô mi a ré liɲ bô magtubu to Emen a wo nôbi Kema Gawra ené geliɲ gusiɲ men, bay ré tôrɲen a men ba? 13 Niɲba, en kelêŋge, Eli na sa aɲ bay na liri aŋga bôrji gey mega wo bay na li bô magtubu to Emen a gengiɲ sari.»

Jésu berare kema wo tunu to habiɲ yi bôri a

(Mt 17: 14-21, Lk 9: 37-43a)

14 Kiriɲa Jésu naɲ Piyêr naɲ Jak naɲ Ja heraji ɗa ligi tô bay tôri ka ba hen menba, bay gel kwarji a kwônê ɓiɲé naɲ bay derê tô tôô to Emen wo nariɲji kwôlê. 15 Kiriɲa kwônê ɓiɲé gelji Jésu menba, tiniji ge kay aɲ bay guro wô liri dosé. 16 Jésu eŋgeriji iyôŋ ba: «Na kwôli mi a kené nariɲ na ba?»

17 Menba, gawra wo pôni perê kwônê ɓiɲé uwôli sara iyôŋ ba: «Rabi, en eraɲ naɲ keman bem wôsa tunu to habiɲ jôri iyêlê kwôlê. 18 Men, kiriɲ ka yôŋ yôŋ ka ôbi ɗibiɲ ya na, tunu to habiɲ hende to hen dôri ku men, wôbre si kibri a men, ôbi gederé kaɲni men, yiri kêm seŋgal a men. En uwôliɲ bay tôm ré dage tunu hende to hen, niɲba, bay nêm né.»

19 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Kenbay ka ayê bôô woŋge naɲ hen na, na merê na wô lê naɲ ken yôd ba? Men, na têê iyeŋ a ené ulê bôn jalê sarŋge a ba? Eraɲge naɲ kema bi ben na.»

20 Bay eraɲ naɲ kema bi wo hen biri. Menba, kiriɲa tunu to habiɲ hende to hen gel Jésu menba, ay kema ku aɲ ôbi gerŋge men, wôbre si kibri a a men. 21 Jésu eŋgere iba kema iyôŋ ba: «Sa iyeŋ a are bay ka hen né liri iyôŋ ba?» Menba, iba kema kôli ré na ca naɲ kamɲêri yeŋ. 22 «Têê kwône tunu to habiɲ hende to hen dôri uwôl tare a, réba bô kam a biɲ teré diri. Niɲba, hena jeré nêm lê ani ba, ju li naɲ ni men, ju bô tu ɲa toni men.»

23 Jésu kôli iyôŋ ba: «Wô mi a jeré kôl: ‹Hena jeré nêm ba?› Ani a gôliɲ kwôni wo bi bôri sa Emen a ré.»

24 Kiriɲ bay ka hen menba, iba kema na kôl naɲ tôri to dami kôl iyôŋ ba: «En bi bôn sa Emen a, li naɲ en aɲ bi ayê bôô wuɲê ré ô tumô men.»

25 Jésu bô wo kwônê ɓiɲé daɲ menba, ôbi ône tunu to habiɲ hende to hen aɲ kôle iyôŋ ba: «Tunu to jôriɲ ɓiɲé iyêlê kwôlê men to biɲ ɓiɲé yi meŋɲê a men hen, en ay tôô béré séɲ bô kema wo hen, aɲ mu hô hô ré niɲ.»

26 Menba, tunu hende to hen séɲ aɲ li kema kaarê kula men, yêsirê naɲ nééri a men. Aɲ ôbi yi mega ré ma iyôŋ, aɲ ɓiɲé ka pôni kôba kôl ôbi ré ma. 27 Menba, Jésu ɓu kôbi kema aɲ jôgeri hena ta aɲ ôbi ɗubu ta.

28 Kiriɲa Jésu ô iɲ niɲ menba, bay tôri eŋgeriri pini iyôŋ ba: «Wô mi a, na niné nêm dagê tunu to habiɲ hende to hen né ba?»

29 Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Tunu to habiɲ to hen iyôŋ na, séére nô na naɲ uwôlê Emen.»

Jésu hô kôl kwôli aŋga ré sa sari a

(Mt 17: 22-23, Lk 9: 43b-45)

30 Jésu naɲ bay tôri ôrji aɲ kiriɲ bay ka hen aɲ siji si bô emê wo Galilé a aɲ bay ɗibiji tôŋ né wôsa Jésu gey bi kwôni ré hôn né. 31 Wôsa ôbi hal bay tôri kôl iyôŋ ba: «Bay a ɓeren nôbi Kema Gawra biɲ ɓiɲé aɲ bay a deren aɲ sa wôô, subu tori menba, na jê sé kamɲê.»

32 Niɲba, bay hôn bô kwôlo ôbi kôl hen né. Men né bay hare eŋgeréri men.

I a na kwo dami ba?

(Mt 18: 1-5, Lk 9: 46-48)

33 Jésu naɲ bay tôri saji biɲ Kapêrnayôm, menba, kiriɲa bay sa biɲ iyére niɲ menba, Jésu eŋgereji iyôŋ ba: «Kené naraɲ na kwôli mi kiriɲa nana eraɲ tô geré hen ba?»

34 Menba, bay tôri wômji sidiŋ wôsa tô geré bay nariɲ kwôlê sa i a ré na kwo dami perêrji a ba. 35 Menba, Jésu mô tôŋ, aɲ uwôga bay tôri ka môj kibi wôô hen aɲ kôlji iyôŋ ba: «Hena kwôni ré gey yé kelma ba, bi yi ôbi cêgi megêri kêm men, bi yi ôbi lê jé biji a men.»

36 Menba, Jésu ay kema wo dê sa ɗiri derôrji a aɲ ôbi ayri kaberêri a aɲ kôlji iyôŋ ba: 37 «I, i wo ɓu kema wo dê mega kwo na yiri a naɲ henen na, ôbi ɓeren na nôbi yiri a hen. Men, kwôni wo ɓeren a yiri a na, ɓeren na nôbi mera yiri a hen ré niɲba, na Iban wo joon hen a, ôbi ré ɓiri a yiri a hen men.»

Kwôni wo jebéna sêd aɲ ré ba, na kwona

(Lk 9: 49-50)

38 Ja kôli iyôŋ ba: «Rabi, nini gel gawra wo pôni dage tunu to habiɲ naɲ henem menba, nini jôri sara wôsa ôbi era tôrna ré.»

39 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Jôreŋgiri ré, wôsa kwôni li are naɲ henen na, a kelê kwôlen habiɲê ré niɲ. 40 Na ôbi á, kwôni wo na ôbi barena ré ba, na kwona. 41 Hena kwôni wo ré béŋge kam kaɲ yê bô môni gwore a wô wo kené ay hini *Krist, kwo Emen dôri hen na, na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, ôbi a ba uɲé sa kôbri ré.»

Têriɲ na aŋga dami

(Mt 18: 6-9, Lk 17: 1-2)

42 «Hena kwôni ré li aɲa kwo iya tô ayê bôô wori a hen ré kuriɲ na, hena bay ré hari keram wo dami a tôri a aɲ bay ré uwôli a bô cér a kôba na aŋga dê gôliɲ gusiɲ to Emen a gili hen. 43 Hena ré na kôm a lê aɲa jeré li têriɲ na, dô wo ju jôri aɲ. Dô wo ju mô tu geɲ naɲ kunum naɲ kôm pôn dô ɗê, erê bô géhên to na tare to eŋge bariɲ né hen naɲ kôm wôô. [ 44 Na kiriɲ ka wôŋne kôba ma ré men, tare kôba bariɲ né men.] 45 Hena têm né lêm wo ju li têriɲ na, dô wo ju jôre aɲ. Dô wo ju meray aɲ môriɲ tu geɲ naɲ kunum dô ɗê wo ju ôriɲ naɲ têm wôô aɲ ju ôriɲ bô géhên a. [ 46 Na kiriɲ ka wôŋne kôba ma ré men, tare kôba bariɲ né men.] 47 A hena ré na tum a lê aɲa jeré li têriɲ na, dôre aɲ, dô wo ju si bô *emê iyére to Emen a naɲ tum pôn dô ɗê wo jeré ô bô géhên a naɲ tum wôô. 48 Na kiriɲ ka wôŋne kôba ma ré men tare kôba bariɲ né men*. 49 Wôsa kwôni wo yôŋ yôŋ kôba tare a biɲ sari a mega wo bay biɲ ɗôre sa kiliɲ a iyôŋ.»

50 «Ɗôre na aŋga dôri, niɲba, hena hende ré geraŋ né ba, bay a lere iyeŋ a ré herê geraŋgê hôriɲ ba? Yéŋge mega ɗôre iyôŋ aɲ ken mô naɲ bô jalê perêrŋge a.»

10

Kwôlo gengiɲ sa kariɲare to iyore naɲ iba

(Mt 19: 1-12, Lk 16: 18)

1 Jésu ay geré ô bô emê wo Judé a cêgi cér wo Jurdê a. Ɓiɲé kwône hô daɲji ligiri a. Ôbi gelji are gaŋ gaŋ, menba, tê pôn a sôŋ ôbi gelji are.

2 *Parisiɲêɲê ka pôni ay tô iyêlê naɲ Jésu wô séliɲ bôri, bay eŋgeriri iyôŋ ba: «Tôô tona kôl wo iba ré dagê tamni hari ba?»

3 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Na kwôli mi a *Moyis na ré kelêŋge kené li ba?»

4 Bay kôli iyôŋ ba: «Moyis na kelêni iyôŋ ba: ‹Kwôni wo ré dage tamni ba, ré buru magtubu toɲ bê tôre kôbre a*.› »

5 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Na wô bô deŋgelé woŋge aɲa Moyis na ré ayiɲ tôô hende to hen béŋge hen. 6 Niɲba, kiriɲa Emen na ay tô ɗé tô terare na, ôbi ɗi gawrê iba naɲ iyore*. 7 Na wô bi wo hen aɲa iba ré ɗé ibari naɲ yori aɲ, aɲ ɗé yiri naɲ tamni 8 aɲ bay wôô hen a yiji na gawra wo pôn. Mega hen iyôŋ na, bay na ɓiɲé wôô ré niɲ, niɲba, bay yi mega gawra pôn*. 9 Na tôri bi wo hen aɲa kwôni ré nêmê bisiré aŋga Emen day liɲ kurôŋgi yi wo pôn hen né.»

10 Kiriɲa bay ré baɲ iɲ tô na, bay tô Jésu hô eŋgereri gengiɲ sa kwôlê woɲ dagê iyore wo ôbi ré kôl hen. 11 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Kwôni wo dage tamni aɲ eŋgiɲ to ɗaŋgi na, ôbi li têriɲ naɲ tamni to tumô hen. 12 A hena iyore ré dage kurôre aɲ eŋgiɲ iba wo ɗaŋgi na, hende li têriɲ.»

Jésu tô kibri sa kamrê

(Mt 19: 13-15, Lk 18: 15-17)

13 Ɓiɲé eraɲ naɲ kamrê ka dê biɲ Jésu bi ôbi ré uwôl kôbri sarji a, niɲba, bay tôri nayji. 14 Jésu gel wo bay tôri li hen iyôŋ menba, bôri tari, aɲ ôbi kôlji iyôŋ ba: «Ɗéŋge kamrê bi era legen a ɗiba ken jôreŋgeji ré. Wôsa *emê iyére to Emen yi gengiɲ sa ɓiɲé ka yi mega kamrê ka dê dê bay ka hen iyôŋ. 15 Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, kwôni wo gey bi Emen né yi kelma wori mega kema wo dê liɲ hen iyôŋ ré na, ôbi a ulê têri bô emê iyére tori a ré kwôy.»

16 Menba, Jésu ɓu kamrê a kabrêri a aɲ tô kibri a sarji a aɲ uwôl kôbri a sarji a a men.

Ôbi uɲé wo pôni

(Mt 19: 16-30, Lk 18: 18-30)

17 Kiriɲa Jésu ô tô geré na, gawra wo pôni guro aɲ sa cubu gubari tumôri a aɲ eŋgereri iyôŋ ba: «*Rabi wo dôri, na mi a ené lê aɲa ené môriɲ tu geɲ naɲ kunun ba?»

18 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Wô mi a jeré uwôgen kwo dôri ba? Kwôni wo dôri naɲ, Emen pôn nêŋ a na kwo dôri. 19 Ju hôn tôô to Emen na ay kôl iyôŋ ba: ‹Duu temare ré men, yiɲ yiɲare toɲ têriɲ ré men, gômse ré men, kôl kwôlê woɲ benare ɗi sa ɓiɲé ré men, liɲ kwôni aŋga habiɲ né men, biɲ ibam naɲ yom kwôlê a men*.› »

20 Ôbi hô kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Rabi, tôô hende to hen en li kêm naɲ kamɲên yeŋ.»

21 Jésu piri aɲ bôri aɲ, kôli iyôŋ ba: «Aŋga pôni bam ya. Ô perê ari uɲé kam kêm ju keléɲ aɲ larirji na, ju céɲ bay nimré. Aɲ ari uɲé ka kwôni yi derômaraŋ a gemem ligi Emen a ya. Menba, jôbi ju era tôn a.»

22 Niɲba, kiriɲa ôbi toy kwôlê bi wo hen iyôŋ na, tiri mêne aɲ ôbi kuriɲ ô ta naɲ tu ɲa wôsa aŋgaɲ uɲé kari mê gaɲ.

23 Jésu bô kwari aɲ kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Bi ɓiɲé kaɲ bay uɲé ré si bô emê iyére to Emen a na, iyêre gaɲ.»

24 Kwôli kelê Jésu liɲ bay tôri harê. Ôbi hô kôlji iyôŋ ba: «Milɲén, sé bô emê iyére to Emen a na, iyêre gaɲ. 25 Jambal a sé lew si tu iyom libra gôliɲ ôbi uɲé ré si bô emê iyére to Emen a.»

26 Bay tô Jésu hen deŋgôri tiji damaŋ a aɲ bay kôl perêrji a iyôŋ ba: «Niɲba, i a uɲé gelê ba?»

27 Jésu bôrji aɲ kôl iyôŋ ba: «Uɲé gelê na, gawra nêm né, niɲba, Emen nêm. Wôsa Emen nêm lê are kêm.»

28 Piyêr kôli iyôŋ ba: «Gel, nini ɗéɲ are kêm aɲ nini era tôm a.»

29 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Na tiri, en kelêŋge, hena kwôni ré ɗéɲ iyére tori, yênêri, yori, ibari, kamni naɲ yagê wori wô san men, wô sa Kwôlo Dôri a men na, 30 ôbi a uɲé haw hen kiriɲ bay ka hen têê arew iyére men, yênê men, yori men, kamrê naɲ yagê a men, aɲ are bay ka hen kêm a era naɲ bô emê, aɲ tôre to cêgi na, ôbi a merê tu geɲ naɲ kwini. 31 Ɓiɲé kwône ka nà ná ka tumô hen na, haw hen na bay a yé bay cêgê men, bay cêgê ka haw hen a herê yé bay tumô men.»

Jésu hô kôl kwôli aŋga ré sa sari a a sôŋ

(Mt 20: 17-19, Lk 18: 31-34)

32 Jésu naɲ bay tôri ôrji geré wô erê Jérusalêm, menba, Jésu ô tumôrji a. Bay tôri deŋgôrji tiji men, tô ɓiɲé ka ô tôrji a hen na, harê liji men. Têê pôn a sôŋ Jésu uwôge bay tôri ka môj kibi wôô hen ligiri a aɲ ay tô kelêji kwôli aŋga ré sa sari a hen kôl iyôŋ ba: 33 «Ken toy, nana erêŋge na Jérusalêm a hen, aɲ bay a ɓeren nôbi *Kema Gawra biɲ damné kaɲ bay bê kwôbe men, bay derê tô tôô to Emen a men, aɲ bay a ɗén kwôlê woɲ temare san a men, bay a nôgen biɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen a men. 34 Aɲ bay a ayren men, bay a teben kalê san a men, bay a sên men, aɲ bay a deren aɲ sa wôô, subu tori menba, na jê sé kamɲê.»

Si Jak naɲ Ja uwôliɲ Jésu are

(Mt 20: 20-28)

35 Kam Jébédé ka wôô Jak naɲ Ja eraji ligi Jésu aɲ kôli iyôŋ ba: «Rabi, nini gey bi jeré li aŋga nini eŋgerem hen béni.» 36 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Na mi a kené gey bi ené li béŋge ba?»

37 Bay uwôli sara iyôŋ ba: «Béni bi niné sa ô merê kwo pôn sa kôm woɲ gusurô a men, kwo pôn sa kôm woɲ maa a men bô emê iyére tom a.»

38 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Aŋga ken eŋgere hen ba, ken hôn dô bi ba? Ka nêmê yê kam kaɲ bô emê ka na yê hen ba? Men batêm to bay a lên hen na, ka nêmê lê ba?»

39 Bay hô kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Niɲa nêmê yê seŋge.» Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Ka yê kam kaɲ bô emê ka na yê hen men, batêm to bay ka lên hen kôba ka lê a men haŋge, 40 niɲba, kwoɲ merê sa kôbi woɲ gusurô a men, kwoɲ maa a men na, na nôbi a gengé ré, niɲba, na Iban a gengé kiriɲ wô ɓiɲé kari ka ôbi na ɓu sa têrji niɲ hen.»

41 Menba, bay tô Jésu ka ba môj hen, kiriɲa toy hen iyôŋ na, bôrji tarji sa si Jak naɲ Ja. 42 Jésu uwôgeji kêm aɲ kôlji iyôŋ ba: «Ken toy, kilmé ka sa terare a na ôm sa ɓiɲé kaji men, ɓiɲé ka damné kôba gôliɲ sarji a men. 43 Niɲba, kenbay ba bi yi hen iyôŋ perêrŋge a ré. Perêrŋge a hen aɲa kwôni ré gey yé kwo dami ba, bi yi mana woŋge men, 44 kwo gey yé kwo tumô ba, bi yi lema woŋge men. 45 Na hen iyôŋ a, nôbi Kema Gawra ené era sa terare a nà na wo ɓiɲé ré yi manê kaɲê ré, niɲba, na wô yé mana woji men, ayê yen biɲ temare têbiɲ sa ɓiɲé kwône a men.»

Jésu berare Bartimé ôbi tu tiɲ

(Mt 20: 29-34, Lk 18: 35-43)

46 Jésu naɲ bay tôri men naɲ kwônê ɓiɲé a men saji sa iyé Jériko. Kiriɲa bay ca sé aɲ Jériko na, ôbi tu tiɲ kwo pôni hini ôm Bartimé kema Timé mô bêŋgê geré wô uwôlê are. 47 Ôbi toy wo ré na Jésu wo Najarêt menba, ôbi uwôgiri kaŋ a ta: «Jésu, *kuŋga kelma Dabid, bô tu ɲa tiɲê.»

48 Menba, ɓiɲé kwône nayri bi ôbi ré wôm tôŋ, niɲba, ôbi hô ôm naɲ nééri a: «Kuŋga kelma Dabid, bô tu ɲa tiɲê.»

49 Menba, Jésu ɗebu tôŋ aɲ kôl iyôŋ ba: «Uwôgaŋgiri na.» Bay uwôga ôbi tu tiɲ bi wo hen aɲ kôli iyôŋ ba: «Uwôl bôm pô, aɲ ju hena ta era uɲéri wôsa ôbi uwôgem.»

50 Ôbi tu tiɲ bi wo hen uwôl bargay kari kaɲ kelanê aɲ, aɲ hena kerêd sa têri a era ligi Jésu a. 51 Jésu ay kwôlê aɲ eŋgeriri iyôŋ ba: «Na mi a jeré gey bi ené li bem ba?» Ôbi tu tiɲ bi wo hen kôli iyôŋ ba: «*Raboni, en gey gelé kiriɲ.»

52 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Ô, ayê bôô wom gôliɲ naɲ ju.» Menba, kiriɲ bay ka hen na, ôbi gel kiriɲ hôriɲ aɲ ôbi ay geré ô tô Jésu a.

11

Jésu sa biɲ Jérusalêm

(Mt 21: 1-11, Lk 19: 28-40, Ja 12: 12-19)

1 Kiriɲa bay eraji ɗa naɲ Jérusalêm na, bay siji si kwa Bêtpajé men, Bétani men, kwa Keram wo Olibiyé a, menba, Jésu jé bay tôri wôô, 2 aɲ kôlji iyôŋ ba: «Erêŋge iyére to tumôrŋge hen, kiriɲa ka biɲ na, ka uɲé kema kura hariɲ tôŋ wo kwôni dayri ré tô, bisiréŋgeri ken eraɲ. 3 Aɲ hena kwôni ré eŋgeréŋge iyôŋ ba: ‹Wô mi a kené busereri ba?› ba, ken kôli: ‹Na Kelma a geyé.› Aɲ kiriɲ bay ka hen ôbi a ɗéŋge ka eraɲ.»

4 Bay ôrji menba, bay uwôɲ kema kura hariɲ nô bêŋgê geré ɗa kibi ira. Aɲ bay dôri. 5 Ɓiɲé ka pôni ka ɗibiji ya hen eŋgereji: «Wô mi a kené buser kema kura wo hen ba?» 6 Menba, bay tô Jésu uwôlji sara mega ôbi ré kôlji iyôŋ, menba, bay ɗiji ô.

7 Bay eraɲ naɲ kema kura na biɲ Jésu aɲ bay bi bargay kaji cêgi kura aɲ Jésu ɗay mô sara. 8 Ɓiɲé kwônê bi bargay kaji tô geré, ka pôni pôy germé nono sa biji tô geré a men. 9 Ka pôni ô tumôri a men, ka pôni ba cêgeri a men aɲ bay ka gura ôm:

«Hosana, terê kibi yi gengiɲ sa kwôni wo era naɲ hini Kelma.

10 Bi terê kibi yi gengiɲ sa emê iyére to era hen,

na emê iyére to môyrena kelma Dabid.

Hosana yi derômaraŋ a ta*.»

11 Jésu sa Jérusalêm, aɲ ôbi ô bô *iyéy Emen a. Kiriɲa ôbi kôbe kiriɲ gel kêm na, ôbi ô Bétani naɲ bay tôri ka môj kibi wôô hen wôsa tare pôô gaɲ niɲ.

Tôgôre to yêêre naɲ

(Mt 21: 18-19)

12 Sa pôn cêgê kiriɲa Jésu naɲ bay tôri henaji Bétani hen na, kurôŋ li Jésu. 13 Ôbi bô kiriɲ kelaŋ dê menba, gel tôgôre to mare lebé ôbi ô gelé yaŋ ba ɗiré uɲé yêre, niɲba, kiriɲa ôbi era ɗa menba, uwôɲ na mare mera wôsa na geserêre ré tô. 14 Menba, Jésu kôliɲ tôgôre hende to hen iyôŋ ba: «Kwôni a emê yêrê cêgê ré niɲ.» Bay tôri toy kwôlê wo ôbi kôl hen.

Jésu ô derô haba wo iyéy Emen a

(Mt 21: 12-17, Lk 19: 45-48, Ja 2: 13-22)

15 Bay sa biɲ Jérusalêm, menba, Jésu ô derô haba wo iyéy Emen a menba, ôbi dage ɓiɲé kêm ka eraɲ naɲ aŋgaɲ gara men, ka era wô kelé are a men hen. Men, ôbi nôgerê tabel to bay keraŋgê gursu naɲ to bay ɗére derare gara hen hee a men. 16 Ôbi ɗi kwôni ay ani kani pôn iyôŋ siɲ si bô iyéy Emen ré. 17 Menba, Jésu halji kôl iyôŋ ba: «Liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹Iyére tiɲê a yé na iyére to tô môɲ wo ɓiɲé a era wô uwôlê Emen ya ré ba?› Menba, kenbay ken ay liɲ kini merê bandi*.»

18 Damné kaɲ bay bê kwôbe men, *bay derê tô tôô to Emen men na, toy kwôlê bi wo hen iyôŋ menba, wogéji geré wô deré Jésu. Bay hareri wôsa gelé are kari ɗê sa kwônê ɓiɲé men, dôrji a men.

19 Kiriɲa tare kuriɲ menba, Jésu naɲ bay tôri siji sa iyére hende to hen ôrji aɲ.

Jésu naɲ tôgôre to hay

(Mt 21: 20-22)

20 Tô kiriɲ, kiriɲa bay ré ôrji tô geré na, bay tô Jésu gelji tôgôre hay kwôy ɗi hanêre a. 21 Piyêr erem sa kwôlê wo Jésu na kôliɲ tôgôre tumô hen menba, ôbi kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «*Rabi, gel tôgôre to na ju tômne hen hay.»

22 Jésu ay kwôlê kôlji iyôŋ ba: «Bêŋge bôrŋge sa Emen a. 23 Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, hena kwôni ré kôliɲ keram wo hen iyôŋ ba: ‹Dô yem wolé aɲ ju ô kuriɲ a bô cér a› aɲa ôbi ré bi bôri sara na, are bay ka a liɲ ôbi a gelé naɲ tiri, wôsa ôbi gaanê ré, niɲba, bi bôri sa kwôlê wo ôbi kôl hen. 24 Na bi wo hen aɲa ené kelêŋge, aŋga yôŋ yôŋ ka ken uwôliɲ Emen na, dô wo ken bi bôrŋge sara mega wo kené uwoɲ niɲ, menba, are bay ka hen a liɲ béŋge. 25 Men, sa pôn pôn kiriɲa ken hena wô uwôlê Emen aɲa kené ôriɲ naɲ kwôlê wôni naɲ kwôni na, ɗéŋge bôrŋge jal sara aɲ bi Ibareŋge Emen wo mô derômaraŋ a kôba bi ɗi bôri jal sa têriɲ lêreŋge a men. [ 26 Niɲba, hena kené ɗi bôrŋge jal ré na, Ibareŋge Emen wo mô derômaraŋ a kôba a ɗé bôri jalê sa têriɲ lêreŋge a ré men.]»

Tôô to Jésu hena na yôŋ ba?

(Mt 21: 23-27, Lk 20: 1-8)

27 Jésu naɲ bay tôri hô heraji Jérusalêm menba, kiriɲa Jésu ô derô haba wo iyéy Emen a menba, damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ bay derê tô tôô to Emen naɲ surɲê eraji ligiri a. 28 Aɲ bay eŋgeriri iyôŋ ba: «Na naɲ tôô to yôŋ a jeré liɲ are bay ka kêm hen ba? I a bem tôô hende to hen a jeré liɲ are bay ka hen ba?»

29 Menba, Jésu hô uwôlji sara iyôŋ ba: «En gey eŋgeréŋge kwôlê pôn aɲ ken uwôlen sara. Aɲ na kelêŋge naɲ tôô to yôŋ a ené liɲ are bay ka kêm hen. 30 Batêm to Ja na liɲ ɓiɲé hen na, hena na derômaraŋ a laba na ligi gawrê ba? Uwôlenge sara.»

31 Niɲba, bay kôl perêrji a kôl iyôŋ ba: «Hena nana kôl ré na batêm to ré hena na derômaraŋ a na, ôbi a kelê wô mi a na nana bi bôrna sari a ré ba? 32 Hena nana kôl batêm to Ja liɲ ɓiɲé hen ré hena na ligi gawrê na, ɓiɲé a lên kwôlê.» (Bay hare wôsa kwônê ɓiɲé bô Ja mega *ôbi kibi Emen na tiri.)

33 Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Nini hôn né.» Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Hen iyôŋ na, nôbi kôba na kelêŋge na naɲ tôô to yôŋ ené liɲ are bay ka hen né men.»

12

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa bay yagê tiɲaɗor

(Mt 21: 33-46, Lk 20: 9-19)

1 Jésu kôlji gwosoy kwôlo ɗaŋgi kôl iyôŋ ba: «Gawra wo pôni yage tiɲaɗor. Ôbi ay haba woɲ gerem a sara. Ôbi pi iyom wô uwôriɲ yêre ya. Aɲ ôbi li iyére to dami toɲ gemé yagê bi wo hen sara. Menba, ôbi biɲ bay yagê tiɲaɗor yagê wori bi wo hen aɲ bay têbri naɲ geserê geserê aɲ ɗiɲ yiri ôriɲ kergare. 2 Kiriɲa geserê né tiɲaɗor sa niɲ na, ôbi jé mana wori ô uɲé bay gemé tiɲaɗor hende to hen bi ôbi ré ô eŋgé kwa yêre wori eraɲ biri. 3 Bay gemé tiɲaɗor hende to hen na, ɓerji mana bi wo sê aɲ dageri hô kôbri seŋge. 4 Ôbi iyé tiɲaɗor na hô jé mana wori kwo ɗaŋgi menba, bay gemé tiɲaɗor bay ka hen hô sêri biri iyare sari a men, tiréri a men. 5 Ôbi iyé tiɲaɗor na hô jé mana wo ɗaŋgi sôŋ menba, bay gemé tiɲaɗor na diri. Menba, ôbi hô jé ka ɗaŋgi kwône menba, bay liji na mega bi wo bay na liɲ ka tumô hen iyôŋ. Bay sê ka pôni men, bay duu ka pôni men. 6 Niɲba, kemari wo ôbi piri hen a ba. Ôbi jéri ligirji a mega gerɲé jé aɲ kôl iyôŋ ba: ‹Ôbi ba, bay a kemnaɲ tini tô.› 7 Niɲba, bay gemé tiɲaɗor na kôliɲ yirji iyôŋ ba: ‹Na ôbi emê cibré ibari bi a na, eraŋge, na deréŋgeri aɲ aŋga cibré ibari a kêm na na baɲge.› 8 Menba, bay ɓiri diiri aɲ uwôl temayri kelaŋ wolé naɲ yagê tiɲaɗor.»

9 «Ôbi iyéy tiɲaɗor a lê iyeŋ niɲ ba? Ôbi a sa deré bay gemé tiɲaɗor aɲ a biɲ ka ɗaŋgi gemé. 10 Ken dêŋse kwôlê bi wo hen bô magtubu a ré ba?

‹Keram bi wo bay ɗé iyére na kaɲni hen na,

ôbi a hô yé keram woɲ ɗé tô iyére.

11 Na Kelma a lê hen iyôŋ aɲ na aŋga dami gaɲ*.› »

12 Bay sa Jubɲê woge geré ciré ɓeré Jésu niɲba, bay hariɲ kwônê ɓiɲé, wôsa bay hôn dô wo gwosore to ôbi ré kôl hen na, ré gengiɲ na sarji. Menba, bay ôrji wolé aɲ ligiri a.

Têbê wôgê wo Sésar

(Mt 22: 15-22, Lk 20: 20-26)

13 Bay jé *Parisiɲêɲê ka pôni naɲ ɓiɲé ka *Hérôd ligi Jésu a wô ɓeréri sa kwôli kelêri a. 14 Bay sa kôli iyôŋ ba: «*Rabi, nini hôn wo kwôli kelêrem kêm na, na kwôlê woɲ tiri men, kwôlê bi wo pôn hen a jeré kôliɲ ɓiɲé kêm a men. Wôsa ju dô tu kwôni ré men, ju gelji naɲ geré wo Emen naɲ tu kwôlê a men. Hen iyôŋ na, têbê wôgê wo kelma wo dami *Sésar na, na aŋgaɲ lê laba, na aŋgaɲ lê ré ba? Niné têbri laba, niné têbri ré ɗi ba?»

15 Jésu hôn gwosore toji hende to hen dô aɲ kôlji iyôŋ ba: «Wô mi a kené sél bôn iyôŋ ba? Ayêŋge selé pôn ben na na gelé.»

16 Bay aya selé hende to hen biri. Menba, Jésu eŋgereji iyôŋ ba: «Sa kwôni wo yi yé na naɲ aŋga bay ɗi yé na ba, gengiɲ na sa i ba?» Menba, bay uwôli sara ré na to kelma wo dami Sésar.

17 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Aŋga na ka Sésar ba, ken biɲ Sésar, aŋga na ka Emen ba, ken biɲ Emen.»

Menba, tiniji ge kay sa kwôlê wo Jésu kôl hen.

Kwôlo gengiɲ sa jê sé kamɲê wo ɓiɲé ka ma

(Mt 22: 23-33, Lk 20: 27-40)

18 *Sadusiɲêɲê ka kôl iyôŋ ba ɓiɲé ka ma ré jê sé kamɲê ré kwôy hen, eraji ligi Jésu aɲ eŋgeriri kwôlê kôl iyôŋ ba: 19 «Rabi, tôô to *Moyis na kelêna iyôŋ ba: ‹Hena kwôni ré ma aɲa ré ɗi tamni mamare aɲa hende ré yê ré tô na, yêni kwôni wo ma hen na ré eŋge turgôri aɲ ré yêɲ kamrê biɲ yêni wo ma hen*.› 20 Niɲ na ɓiɲé ka pôni na jurgem tô yêniɲare a. Kwo iyêri eŋge iyore menba, ma baa yê kema. 21 Ôbi cêgeri eŋge turgôri menba, ôbi ma baa yê kema. Are bay ka hen sa sa kwo subi a a men. 22 Are bay ka hen sa sa ɓiɲé bay ka jurgem hen kêm ba wo bay ré yê kamrê. Menba, cêgeriji a kêm na, iyore hende to hen ma a men. 23 Kiriɲa ɓiɲé ka ma a jê sé kamɲê hen na, na i perê yênê ka jurgem hen a na kurô iyore na ba? Wôsa bay kêm na na kwôrɲêre.»

24 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Kwôli kelêrŋge saŋgiɲ naɲ ken nono, wôsa ken hôn kwôlo yi bô magtubu to Emen a hen ré men, ken hôn ibé iyêrê wo Emen né a men. 25 Kiriɲa ɓiɲé ka ma a jê sé kamɲê na, imɲê a eŋgé yébé ré niɲ men, yébé kôba a eŋgeji imɲê ré a men. Niɲba, bay a yé mega *manê ka derômaraŋ a iyôŋ. 26 Kwôlê wo gengiɲ sa ɓiɲé ka ma na sé bay ré jê sé laba, ré jê sé ré ba ba, na ken dêŋse bô magtubu to *Moyis a kiriɲa Emen siɲ sari a kwa kam gurôɲê hen né ba? Emen na kôli iyôŋ ba: ‹Nôbi ena Emen wo *Abraham, kwo Isak naɲ kwo Jakwôb*.› 27 Emen na Emen wo ɓiɲé ka mô tu geɲ ɗiba ôbi na Emen wo ka ma hen né. Ermé kwôlê woŋge geriɲ naɲ ken kay damaŋ.»

Tôô to dami gôliɲ megêre

(Mt 22: 34-40, Lk 10: 25-28)

28 Ôbi derê tô tôô to Emen wo pôni toyji wo bay nariɲ menba, ôbi hôn wo Jésu ré uwôlji sara dô. Ôbi uso ɗa aɲ eŋgere Jésu iyôŋ ba: «Tôô to yôŋ a na to dami ɗê megêre ba?»

29 Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Gel, tôô to tumô a na: ‹Toy *Israyêl, Kelma Emen wona na Kelma pôn nêŋ. 30 Aɲ já peré Kelma wom Emen naɲ bôô pôn men, naɲ tunum kêm men, naɲ ermé wom kêm men, naɲ néém kêm a men*.› 31 Gel kwo jôgiɲ wôô wori a na: ‹Gey megam mega ju geyiɲ yem hen iyôŋ. Tôô to ɗaŋgi to dami ɗê ka wôô hen ba naɲ*.› »

32 Ôbi derê tô tôô to Emen kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Rabi wo dôri, ju kôl na tiri kiriɲa ju kôl Emen ré na pôn nêŋ hari aɲ Emen wôni wo ɗaŋgi ré naɲ. 33 Aɲ bi jeré piri naɲ ermé wom men, naɲ néé wom men, jeré gey megam mega yem iyôŋ a men, na aŋga dô ɗê sargaɲê ka gay gay kêm hen.»

34 Jésu gel wo ôbi ré uwôli sara dô hen iyôŋ naɲ tu melênê menba, ôbi kôli iyôŋ ba: «Ju kelaŋ naɲ *emê iyére to Emen né.» Menba, kwôni wo ɗaŋgi erem wôsa eŋgeriri kwôlê ré niɲ.

Krist, na kwo kelma Dabid

(Mt 22: 41-46, Lk 20: 41-44)

35 Jésu ay tô geliɲ ɓiɲé are bô *iyéy Emen a kôl iyôŋ ba: «Wô mi a bay derê tô tôô to Emen ré kôl *Krist, kwo Emen dôri hen, ré na *kuŋga kelma Dabid ba? 36 Kelma Dabid naɲ yiri kôba Tunu toɲ hendi bô bôrê wôn bôri aɲ biri kôl iyôŋ ba:

‹Kelma Emen na kôliɲ Kelma wuɲê iyôŋ ba:

«Sa mô sa kôben woɲ gusurô,

kwôy wo na biɲ bay barem a yé aŋgaɲ sêlê têm*.» ›

37 Kelma Dabid naɲ yiri kôba uwôge gawra bi wo hen Kelma menba, iyeŋ a ôbi ré yé kuŋgari sôŋ ba?»

Jésu geliɲ ɓiɲé are gengiɲ sa bay derê tô tôô to Emen

(Mt 23: 1-36, Lk 20: 45-47)

Aɲ kwônê ɓiɲé toy kwôlê wori bi wo hen naɲ yi derê. 38 Kiriɲa Jésu gelji menba ôbi kôl iyôŋ ba: «Berêŋge dô wô bay derê tô tôô to Emen ka gey palê naɲ bargay ka yêŋnê wo ré gel wo ciré na ka damné hen men, gey bi bay ré liji dosé yôd yôd tu wolé men, 39 ka gey kiriɲ ka tumô bô *iyéy daɲare a men, kini emê are a hen a men. 40 Men, bay na bay mênêre are bô iyé yébé kaɲ mamê, aɲ wôsa lamiɲ tu ɓiɲé na, bay uwôl Emen ɗé ɗé ɗé, na ɗéɲ iyôŋ. Ɓiɲé bay ka hen na, kwôlê wo Emen a ulêji sarji a hen na, na kwôlê wo dami.»

Aŋgaɲ baliyare ka iyore toɲ mamne

(Lk 21: 1-4)

41 Jésu mô bul kwini si kiriɲ ka bay ɗiɲ sunugu lari ya hen aɲ ôbi bô kwônê ɓiɲé iyeŋ a bay ré bi lari ba. Ɓiɲé ka ôriɲ mê na, bay bi mê. 42 Iyore to pôni toɲ hende tu ɲa kôba era men, aɲ bi kam sélé wôô to nêm gursu pôn né hen. 43 Menba, Jésu uwôge bay tôri aɲ kôlji iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, mamne toɲ hendi nimré hende to hen na, bi ɗê ɓiɲé kêm ka ré sa bi hen. 44 Wôsa ɓiɲé bay ka hen kêm hen bi na gursu to bay ôriɲ doyre ré niɲ hen, niɲba, hende na, bi na lari kêm wo hende ôriɲ doyre wô keliɲ aŋgaɲ emêre hen.»

13

Jésu kôl kwôli mênê iyéy Emen

(Mt 24: 1-2, Lk 21: 5-6)

1 Kiriɲa Jésu so bô *iyéy Emen a na, ôbi tôri wo pôni kôli iyôŋ ba: «Ca! *Rabi, gel keram naɲ iyére ka hen.»

2 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Ju gel iyére hende to damné hen ba? Keram wôni wo a ba ta sa megari a ba naɲ, bay kêm a mêniɲ.»

Aŋgaɲ tu ɲa

(Mt 24: 3-14, Lk 21: 7-19)

3 Jésu mô sa Keram wo Olibiyé aɲ biliɲ kwini si sa iyé iyéy Emen. Menba, Piyêr, *Jak, Ja naɲ André eŋgeriri kwôlê kiriɲa bay ré môriɲ piniji naɲ ɗi hen. 4 Bay kôli iyôŋ ba: «Kelêni, kiriɲa yôŋ a are bay ka kêm hen ré sa ba? Men na mi a gelé mega are bay ka hen ré ca kerê niɲ ba?»

5 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a bi kwôni lamêŋge naɲ kwôlê woɲ benare ré. 6 Wôsa ɓiɲé kwône a ayêji henen aɲ a kelêji: ‹Na nôbi a na *Krist, kwo Emen dôri hen.› Aɲ bay a lamiɲ ɓiɲé kwônê. 7 Kiriɲa ka toyé kwôli kumbul ôm ɗa réba kelaŋ naɲ ken na, ɗéŋge bôrŋge hare ré wôsa are bay ka hen a sa môj môj dem, niɲba, na gerɲé wulê bi wo hen né tô. 8 Tô yê pôn a lê kumbul naɲ tô yê wo ɗaŋgi men, emê iyére pôn a séɲ naɲ to ɗaŋgi men, terare a yebagiɲ naɲ sa iyére gay gay men, kurôŋ a lê kiriɲ a men, niɲba, are bay ka kêm hen na, yi mega yê wo ay tô lê iyore iyôŋ.»

9 «Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a wôsa bay a ôriɲ naɲ ken tumô bay jerê kwôlê men, bay a sêŋge naɲ tinêre bô *iyéy daɲare a men, bay a ôriɲ naɲ ken tumô kilmé men, tumô bay emê iyére a men, wô san, aɲ bi kené uwôliɲ béré Kwôlo Dôri. 10 Na mi mi kôba béré Kwôlo Dôri wo Emen a uwôliɲ naɲ kiriɲ kiriɲ bi tô yê ɓiɲé kêm toy dema are bay ka hen ré sa tô. 11 Kiriɲa bay ôriɲ naɲ ken tumô bay jerê kwôlê a na, ken sun tumô wô kwôlê wo kené erê kelê hen né, niɲba, ken kôl kwo Emen a béŋge kiriɲ bay ka hen. Wôsa na kenbay a iyêlê ré, niɲba, na Tunu toɲ hendi bô bôrê a bêŋge kwôlê kebreŋge a. 12 Gawra a desé sa yêni aɲ bi bay ré diri men, iba kema a liɲ kemari hen iyôŋ hende to hen men, kamrê kôba a perê sa balêrji bi bay ré derji a men. 13 Ɓiɲé kêm a tôrɲêŋge wô kibi henen, niɲba, kwôni wo ɓu bôri iyêre kwôy deriɲ kibi ba, ôbi a gelê.»

Aŋgaɲ bô emê ka a lê ɓiɲé ka Jérusalêm

(Mt 24: 15-28, Lk 21: 20-24)

14 «Kiriɲa ken gel aŋga habiɲ ka mêne kiriɲ, ɗi yirji kiriɲ ka bay ré merê ya ré hen, kwôni wo dêŋse na bi hôn dô. Kiriɲ bay ka hen na, bi ɓiɲé ka Judé ba, ge sa keram a men, 15 kwôni wo mô tô tunu a nô ba, bi era ira wô erê ayê ani bô iyére tori a ré niɲ men, 16 kwôni wo ɗebe bô yagê ba, bi hera uwo wô ayê bargay kari ré a men. 17 Wulê bi wo hen na, bô emê wo dami a lê yébé kaɲ bay kwoo men, ka kamniji yi kuba ba ya tô hen a men. 18 Uwôlêŋge Emen bi are bay ka kêm hen bi sa terbére a ré. 19 Wôsa wulê bi wo hen na, bô emê wo ɓiɲé a lê hen na, na bô emê wo dami wo kwôni gel sa pôn né ayiɲ tôri wo Emen na ɗiɲ tô terare kwôy kemnêŋ hen men, kwôni a herê gelé bô emê bi wo iyôŋgi hen ré niɲ a men. 20 Aɲ hena Emen né jô kibi sa hende to hen ta ré na, kwôni pôn nêŋ iyôŋ kôba a uɲé gelê ré. Niɲba, ôbi ɓu kibi kiriɲ dê wôsa ɓiɲé kari ka ôbi tôrji hen. 21 Hena kwôni ré kelêŋge iyôŋ ba: ‹*Krist, kwo Emen dôri hen ré ná nà› ley, ‹ré ná yaŋ› ley na, ken bi bôrŋge sa kwôlê wori a ré. 22 Wôsa Kristɲê kaɲ bay benare hen naɲ bay kibi Emen kaɲ bay benare kwône a lê aŋgaɲ gelé naɲ kaɲ giɲê wô lamiɲ ɓiɲé men, ɓiɲé ka Emen kôba bay a masê wo ciré lamêji a men. 23 Kenbay kôba ken berêŋge dô wôsa en kelêŋge kêm kô tumô niɲ.»

Sa hera wuɲê nôbi Kema Gawra

(Mt 24: 29-31, Lk 21: 25-28)

24 «Menba, kiriɲ bay ka hen na, cêgi bô emê bi wo a lê ɓiɲé hen na, tare to tay a berarê ré niɲ men, geserê a ené ré niɲ men*, 25 têbêŋne a heriɲ ta men, aŋgaɲ néé ka derômaraŋ a a yebagiɲ mêniɲ a men*. 26 Menba, bay a gelen nôbi *Kema Gawra hera perê kiriɲ ka geri a naɲ néé wo dami men, naɲ damɲare to dami a men*. 27 Kiriɲ bay ka hen na, na jé manê kaɲê ka derômaraŋ a dayrê sa ɓiɲé ka na en tôrji hen sa terare a na kêm a men*.»

Kwôlo gengiɲ sa tôgôre to libé

(Mt 24: 32-35, Lk 21: 29-33)

28 «Ayêŋge tôgôre ken gengiɲ kiriɲ, kiriɲa tôgôre jubu aɲ libé hen na, ken kôl kami emen ré ba ɗa niɲ. 29 Kenbay kôba kiriɲa ken gel wo are bay ka hen sa niɲ na, ken hôn wo nôbi Kema Gawra ené ɗa kibi geré niɲ. 30 Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, gawrê ka haw hen na, ka pôni a ba geɲ kiriɲa are bay ka hen a saɲ. 31 Derômaraŋ naɲ sa terare a naɲê niɲba, kwôlê wuɲê na, a naɲê ré kwôy.»

Emen pôn nêŋ a henê sa to sa terare a kôriɲ

(Mt 24: 36-44)

32 «Kwôlo gengiɲ sa wulêri naɲ tayriri na, kwôni pôn nêŋ iyôŋ hôn né men, *manê ka derômaraŋ a hôn né men, Kema kôba hôn né a men, niɲba, na Ibari pôn nêŋ hari a henê mera. 33 Berêŋge dô, yéŋge kum né wôsa ken hôn kiriɲa yôŋ a are bay ka hen ré saɲ né. 34 Yi mega gawra wo ɗa erê kergare iyôŋ. Ôbi ɗéɲ iyére tori aɲ biɲ manê kari jé a kôbriji a. I ba naɲ lê jéri. Ôbi ay tôô biɲ ôbi gemé kibi iyére ré yi kum né. 35 Merêŋge tu geɲ wôsa ken hôn kiriɲa yôŋ a kelma ôbi iyé iyére ré saɲ né. Na perare, na sa kiriɲ ka jali, na yelé kwôrê, na tô kiriɲ ba, kwôni hôn né. 36 Merêŋge tu geɲ bi kiriɲa ôbi sa dus ba, uɲéŋge tô kum a ré. 37 Kwôlê wo en kelêŋge hen na, en kôliɲ na ɓiɲé kêm: merêŋge sa têrŋge a.»

14

Damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ bay derê tô tôô to Emen gey deré Jésu

(Mt 26: 1-5, Lk 22: 1-2, Ja 11: 45-53)

1 Ba sa wôô wo bay a lê geserê wo bay uwôgeri *Pak hen men, wô liɲ geserê wo mapa wo wubere naɲ bô a hen a men menba, damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ *bay derê tô tôô to Emen woge geré gwosore wô ɓeriɲ Jésu aɲ diiri. 2 Niɲba, bay kôl bi ciré ɓiri bôb naɲ sa geserê ré, wô wo ɓiɲé ma ré liɲ kwôlê naɲ ci.

Iyore to pôni biɲ Jésu weŋ sari a

(Mt 26: 6-13, Ja 12: 1-8)

3 Kiriɲa Jésu mô Bétani a iyé Simô wo *terbare liri hen, menba, iyore to pôni eraɲ naɲ ider wo ɗiɲê dô wo bay li naɲ kalmê ka bay uwôgeji nar wo garari mê hen, bô murda wo bay li naɲ *albatre hen kôbre a. Hende usoɲ ligi Jésu a aɲ hende ti kibi murda bi wo hen aɲ wuseri sari a kiriɲa bay mô tôŋ kibi emê a hen. 4 Ɓiɲé ka pôni bôrji tarji sara aɲ bay ɲamnê kwôlê kôl iyôŋ ba: «Wô mi a hende ré mêne ider wo ɗiɲé dô hen iyôŋ ba? 5 Hena bay ré keléɲ na keléɲare kôba, bay ré uɲé *déniyé arew subu lay aɲ céɲ bay nimré ré ba?» Menba, bay nay iyore hende to hen damaŋ. 6 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Ɗéŋgere ɗê iyôŋ. Wô mi a kené dôyrêre hen iyôŋ ba? Aŋga hende lên hen na, na aŋga dôri. 7 Wôsa bay nimré a merê perêrŋge a naɲ wulê wulê aɲ ka lê derê naɲ ci kiriɲa ken gey, niɲba, nôbi ba na merê naɲ ken naɲ wulê wulê ré. 8 Hende li aŋga hende nêm lê. En ma ré tô, niɲba, hende sa bên ider san a gemiɲ temayren.» 9 Menba, ôbi hô kôlji iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, naɲ kiriɲ kêm sa terare a na ka bay a ulê béré Kwôlo Dôri ya hen na, bay a derê kwôli aŋga iyore hende to hen li hen ermiɲ sara.»

Judas gey ayê sa Jésu biɲ damné kaɲ bay bê kwôbe

(Mt 26: 14-16, Lk 22: 3-6)

10 Judas Iskariyôt ôbi tô Jésu wo pôni perê ka môj kibi wôô hen ô uɲé damné kaɲ bay bê kwôbe wô geléji geré ɓeré Jésu. 11 Yi damné kaɲ bay bê kwôbe dôrji gaɲ kiriɲa bay toy kwôlê wo ôbi kôlji hen aɲ bay genge ciré biri gursu. Menba, Judas woge geré wo ɗiré ayiɲ sa Jésu biɲ damné kaɲ bay bê kwôbe.

Jésu ôm Pak naɲ bay tôri

(Mt 26: 17-25, Lk 22: 7-14,21-23, Ja 13: 21-30)

12 Wulê woɲ ayê tô lê geserê mapa wo wubere naɲ bô hen na, na sa to bay diriɲ gamgê wô liɲ geserê Pak, bay tô Jésu kôli iyôŋ ba: «Na yôŋ a jeré gey bi niré ô ɓerem sa tê lê geserê Pak ya ba?»

13 Jésu jé bay tôri wôô aɲ kôlji iyôŋ ba: «Erêŋge bô iyére to dami a hen. Ka uɲé gawra wo pôni ay kam naɲ téwre sari a eraɲ si tumôrŋge. Erêŋge tôri a. 14 Aɲ bô iyére to ôbi a sé bô hen na, ken kôliɲ ôbi iyéy iyére iyôŋ ba: ‹*Rabi kôl iyôŋ ba, bô iyére to yôŋ, a ɗiré ômiɲ emê woɲ Pak naɲ bay tôri ya ba?› 15 Menba, ôbi a geléŋge bô iyére to dami ta to bay ɲan bôre kô niɲ. Na ya hende to hen a kené ɓeré sa tê Pak ya.»

16 Bay tô Jésu ka wôô hen ôrji aɲ sa biɲji derô ira menba, uwoɲji are bay kêm hen mega wo Jésu ré kôlji hen iyôŋ, menba, bay ɓu sa tê Pak ya.

17 Kiriɲa tare kuriɲ menba, Jésu naɲ bay tôri ka môj kibi wôô hen saji. 18 Kiriɲa bay mô kibi aŋgaɲ emê menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Na tiri, en kelêŋge, kwôni pôn perêrŋge a wo ôm naɲ en hen a sa ayê san.»

19 Tu bay tô Jésu ay tô lê ɲa, aɲ i ba eŋgeriɲ Jésu iyôŋ ba: «Na nôbi ré rê?»

20 Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Kwôni pôn perêrŋge kenbay bay ka môj kibi wôô kwo dôbe kôbri naɲ en bô gwore a hen. 21 Nôbi *Kema Gawra na erê na mega wo na liɲ bô magtubu to Emen a gengiɲ san hen iyôŋ. Niɲba, bô emê a kuriɲ sa kwôni wo ay san nôbi Kema Gawra hen. Bay henaŋ ré yêri ré kôba ré dô sôŋ.»

Jésu ɗi tô emê wo Kelma

(Mt 26: 26-30, Lk 22: 15-20, 1 Kworêntiɲê 11: 23-25)

22 Kiriɲa bay mô ômji emê menba, Jésu ay mapa aɲ tô kibri sara menba, ɓiilê aɲ biɲ bay tôri aɲ kôlji iyôŋ ba: «Eŋgéŋge, ôbi yi mega kurôŋgi yen iyôŋ.»

23 Menba, ôbi hô ay gwoy care toɲ yê tiɲaɗor aɲ ôbi liɲ Emen dosé, menba, ôbi biji aɲ bay yi kêm. 24 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Kwo nà ná, yi môɲ kwôbren woɲ biɲare naɲ Emen wo biɲ tôŋ wô kibi ɓiɲé kwône. 25 Na tiri, en kelêŋge, na hô yê care toɲ yê tiɲaɗor ré niɲ, kwôy wulê wo na sa yiɲ to kôrbi naɲ ken bô *emê iyére to Emen a.»

26 Kiriɲa bay kebe kurôŋ menba, Jésu naɲ bay tôri ôrji sa Keram wo Olibiyé.

Jésu kôliɲ Piyêr kwo ré tôrɲêri

(Mt 26: 31-35, Lk 22: 31-34, Ja 13: 36-38)

27 Jésu kôlji iyôŋ ba: «Ka juben ɗéɲ kêm wôsa liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹Na deré ôbi abê gamgê menba, bay a useriɲ kêm*.› 28 Niɲba, cêgê menba, kiriɲa na jê sé kamɲê na, na erê tumôrŋge a Galilé a.»

29 Menba, Piyêr kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Kiriɲa megên a ɗém aɲ na, nôbi na ɗém aɲ né.»

30 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kôlem hen, kemnêŋ bô yoyre hende to hen kura a yelé têê wôô ré aɲ já kelê jeré hônen né têê subu.»

31 Niɲba, Piyêr hô kôli iyêre kôl iyôŋ ba: «Hena ré na wo ené ma ré ju kôba, na kelê ené hônem né ré.» Menba, bay kêm kôl mega wo Piyêr kôliɲ hen iyôŋ.

Jésu uwôl Emen Gêtsémané a

(Mt 26: 36-46, Lk 22: 39-46)

32 Menba, Jésu naɲ bay tôri ôrji kiriɲ ka bay uwôgeji *Gêtsémané, aɲ Jésu kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Merêŋge tôŋ na, aɲ nôbi na erê uwôlê Emen.»

33 Jésu ôriɲ naɲ Piyêr, *Jak naɲ Ja naɲ ɗi. Ôbi sun men, ôbi aŋge damaŋ a men. 34 Ôbi kôlji iyôŋ ba: «Tun li ɲa môɲ teré dun iyôŋ, merêŋge na, aɲ ken yi kum né.»

35 Menba, Jésu usu dê tumô, aɲ cubu gubari diɲ kwini tôŋ aɲ uwôl Emen mega wo hena ré nêm wo aŋga ré sa sari a hen na, ré sa ré. 36 Ôbi kôl iyôŋ ba: «Aba, Iban, ju nêm lê are kêm. Li bi en yi gwoy kam toɲ gusiɲ hende to hen né. Iyôŋ hari kôba, li aŋga bôm gey hen ɗiba ka bôn nôbi a geyé hen né.»

37 Ôbi bulo hera ligi bay tôri a, menba, ôbi uwoɲji tô kum a. Menba, Jésu kôliɲ Piyêr ba: «Simô, ju yi kum! Ju nêm merê tu geɲ sem né ba? 38 Merêŋge tu geɲ aɲ ken uwôl Emen bi kené heriɲ bô aŋgaɲ lamê ré. Ken gey merê tu geɲ haŋge niɲba, na néérŋge a nêmê ré ɗi.»

39 Jésu hô dô tôri aɲ ligi bay tôri ka subu hen aɲ uwôl Emen mega wo tumô iyôŋ sôŋ. 40 Jésu hô bulo hera menba, uwoɲji tô kum a wôsa bay nêm merê geɲ né. Menba, bay hôn kwôlê woɲ kelêri ré.

41 Jésu hô bulo hera jôgiɲ têê subu wori menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Yéŋge kum aɲ ken dô bul haŋge niɲ. Kô niɲ. Gel, tayriri sa wo nôbi Kema Gawra na uwôliɲ kôbi bay têriɲ a. 42 Henaŋge ta, na erêŋge, gel ôbi ayê san biɲ ɓiɲé bi, sa niɲ.»

Bay ɓu Jésu

(Mt 26: 47-56, Lk 22: 47-53, Ja 18: 3-12)

43 Jésu iyêl ba ya tô menba, Judas ôbi tô Jésu perê ka môj kibi wôô hen so naɲ kwônê ɓiɲé ka naɲ yebere toɲ kaskar men, ka naɲ kwore a men. Damné kaɲ bay bê kwôbe men, *bay derê tô tôô to Emen naɲ surɲê a joji. 44 Judas woɲ ôbi ayê sa Jésu hen na, na kôliɲ kwônê ɓiɲé bay ka hen iyôŋ ba: «Kwôni wo na ibé tô mari liri dosé hen na, na ôbi a kené ɓiri, aɲ ken ôriɲ naɲ ɗi men, ken bôri dô a men.» 45 Kiriɲa bay sa menba, Judas era ligi Jésu a aɲ uwôgeri «Rabi» aɲ ibe tô mari.

46 Menba, kwônê ɓiɲé bay ka hen selam Jésu ɓu. 47 Kwôni wo pôni perê ɓiɲé ka ɗebe ya hen na, dô yebere toɲ kaskar tori aɲ diɲ maa mana wo *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe jô. 48 Menba, Jésu ay kwôlê kôlji iyôŋ ba: «Ken eraɲ naɲ yebere toɲ kaskar men, kwore men kôberŋge a wô ɓerenare mega wo kené kena ɓeré na gemsa iyôŋ. 49 En mô perêrŋge a sa pôn pôn geliɲ ɓiɲé are bô *iyéy Emen a menba, ken era sa ɓeren né wô mi ba? Niɲba, yi hen iyôŋ bi kwôlo na liɲ bô magtubu to Emen a hen na, ariri ré liɲ.»

50 Menba, bay tô Jésu kêm gerji ɗiri aɲ.

51 Kema mana wo pôni bi Jésu. Kema mana bi wo hen dôbe bargay ka lebari a yiri a. Asgarɲê ka ɓu Jésu hen na, sa heriɲ sa mana bi wo hen aɲ ɓiri. 52 Niɲba, ôbi ɲu bargay kari aɲ, aɲ ge yiri seŋge.

Jésu ɗebu tumô bay jerê kwôlê a

(Mt 26: 57-68, Lk 22: 54-55,63-71, Ja 18: 13-14,19-24)

53 Bay ôriɲ naɲ Jésu iyé dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe menba, damné kaɲ bay bê kwôbe ka ɗaŋgi men, surɲê men, bay derê tô tôô tô Emen a men, saji wô daɲare. 54 Piyêr ô tô Jésu a dôriɲ tôri baɲ cêgê dê dê kwôy ôriɲ karaŋ derô haba wo dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe a. Ôbi mô iyêbe tare naɲ bay gemé kibi iyé dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe bi wo hen.

55 Damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ *Sanédrên kêm woge geré wo ciré ɗiri kwôlo dami sari a aɲ ciré deriɲni, niɲba, bay uwoɲ geréri ré. 56 Wôsa ka pôni kôl kwôlê woɲ benare gengiɲ sari. Niɲba, kwôlê woji bi wo hen biɲ pôn né. 57 Ka pôni hena aɲ kôl kwôlê woɲ benare gengiɲ sari kôl iyôŋ ba: 58 «Nini toy wo ôbi kôl iyôŋ ba: ‹Na té iyéy Emen to gawrê a ɗé naɲ kôbriji hen aɲ sa subu na herê ɗé to ɗaŋgi hôriɲ aɲ na to gawrê a ɗé naɲ kôbriji ré.› »

59 Gengiɲ sa kwôlê wo iyére bi wo hen kôba, kwôlê woji biɲ pôn né.

60 Menba, dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe hena ta perê kwônê ɓiɲé aɲ eŋgere Jésu iyôŋ ba: «Ju uwôl kwôlê sa kwo gawrê bay ka hen kôl gengiɲ sam hen né ba?»

61 Jésu wôm tôŋ. Ôbi uwôl kwôlê wôni sara ré. Menba, dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe hô eŋgeri kôl iyôŋ ba: «Ju na *Krist, kwo Emen dôri hen, Kema Emen wo nêm ayê kibi hen ba?»

62 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Ena ôbi bi a merê hen. Aɲ ka gelen nôbi Kema Gawra na merê sa kôbi gusurô wo Emen woɲ ôbi néé hen men, ka gelen na hera perê kiriɲ ka geri a derômaraŋ a.»

63 Menba, dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe yêgerê bargay ka yiri a hen aɲ aɲ kôl iyôŋ ba: «Nana hô gem na i dema ré kelêna kwôli sôŋ ba? 64 Ken toy tiiré wo ôbi tiiré Emen ôm hen niɲ na, kwôli mi a kené erem niɲ ba?»

Menba, bay kêm uwôli kwôlê sari a kôl iyôŋ ba: «Ôbi na kwoɲ deré.»

65 Menba, ɓiɲé ka pôni ay tô tibéri kalê a sari a men, bay ha tiri ta aɲ bay esuge kôbriji cibiɲni aɲ bay kôli iyôŋ ba: «Li yem môɲ jeré na *ôbi kibi Emen iyôŋ aɲ ju kelêni i a dêm hen ba?»

Menba, bay gemé kibi iyé dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe hen kôba, sêri tô mari a a men.

Piyêr tôriɲ Jésu

(Mt 26: 69-75, Lk 22: 56-62, Ja 18: 15-18,25-27)

66 Kiriɲa Piyêr ré môriɲ tôrji a tôŋ derô haba hen na, hende lê jé iyé dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe to pôni a sa. 67 Hende gel Piyêr wo iyêbe tare môriɲ hen menba, hende bôri ɗééɲ aɲ kôli iyôŋ ba: «Jôbi kôba na ju ô naɲ Jésu wo Najarêt men ré ba?»

68 Menba, Piyêr uwôser kôl iyôŋ ba: «En hôn né. En hôn bô kwôlê wo me kôl hen né.» Menba, ôbi si ô si kibi geré nô. 69 Hende gili menba, hô kôliɲ ɓiɲé ka ɗebe ya hen iyôŋ ba: «Ôbi na kwo gawrê bay ka hen men.»

70 Piyêr hô uwôser têê pôn a sôŋ. Sem cêgê menba, ɓiɲé ka ɗebe ya hen na, kôliɲ Piyêr iyôŋ ba: «Na tiri wo jôbi kôba ju na kwo ɓiɲé bay ka hen wôsa ju na kwo Galilé men.»

71 Menba, Piyêr dusu yiri kôl iyôŋ ba: «Hena ené kôl ya ré ba, bi Emen deren. Gawra wo ken kôl kwôli hen na, en hôni ré.»

72 Kiriɲ bay ka hen têê wôô wori menba, kura yel. Menba, bô Piyêr jibri sa kwôlo Jésu na kôli kôl iyôŋ ba: «Já uwôserê jeré hônen né têê subu dema kura ré yilé têê wôô.» Menba, ôbi si nô aɲ sôm.

15

Jésu ɗebu tumô Pilat a

(Mt 27: 1-2,11-14, Lk 23: 1-5, Ja 18: 28-38)

1 Tô kiriɲ cud menba, damné kaɲ bay bê kwôbe daɲji naɲ surɲê men, *bay derê tô tôô to Emen naɲ *Sanédrên kêm ka ba hen a men. Kiriɲa bay harê Jésu menba, bay ôriɲ naɲ ɗi ô biɲ Pilat. 2 Pilat eŋgereri iyôŋ ba: «Ju na kelma ôbi emê sa iyé Jubɲê bi ba?» Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Jôbi a kelê hen.»

3 Damné kaɲ bay bê kwôbe karê kwôlê wo kwôni ɗiɲ Jésu a sari a. 4 Menba, Pilat hô eŋgereri iyôŋ ba: «Ju uwôli kwôlê wôni sa kwôlê wo bay kôl kêm hen né ba? Toy kwôlê wo bay pôy ɗém kem a hen.»

5 Menba, Jésu uwôli kwôlê wôni sara ré aɲ li wo tini Pilat ge kay.

Bay uwôl kwôli temare sa Jésu a

(Mt 27: 15-26, Lk 23: 13-25, Ja 18: 39 - 19: 16)

6 Elê elê naɲ sa geserê *Pak ba, Pilat uwôl kwôni pôn ta bô daŋgay a. Na kwôni wo ɓiɲé gey bi bay ré uwôli ta. 7 Gawra wo pôni bay uwôgeri Barabas yi daŋgay a naɲ bandiɲê wôsa bay na gey bi kelma ré ômji ré, menba, bay na duu gawra pôn. 8 Kwônê ɓiɲé eraji si iyé Pilat aɲ bay kôliɲ Pilat ré li aŋga kwo ré lêrê gaŋ gaŋ hen biji. 9 Menba, Pilat uwôlji sara iyôŋ ba: «Ken gey bi ené ulêŋge kelma wo Jubɲê ta ba?»

10 Wôsa ôbi hôn wo ré na terbére a ré liji aɲa damné kaɲ bay bê kwôbe ré ɓeriɲ Jésu bi hen. 11 Menba, damné kaɲ bay bê kwôbe gwôsiji ɓiɲé ré kôliɲ Pilat ré uwôl Barabas ta ɗi. 12 Pilat hô eŋgereji iyôŋ ba: «Na mi a ené lê naɲ kwo bay uwôgeri kelma wo Jubɲê hen ba?»

13 Menba, bay kêm kôli kibriji pôn iyôŋ ba: «Diri aɲ ju ɓééri sa gurô tagelê.»

14 Pilat eŋgereji iyôŋ ba: «Na mi ka habiɲ a ôbi ré li ba?» Menba, bay hô kôli kêm iyôŋ ba: «Ɓééri sa gurô tagelê.»

15 Pilat gey lê aŋga bôrji gey hen aɲ ôbi uwôl Barabas ta men, ôbi bi bay yêmnê Jésu naɲ tinêre aɲ nôgiri biɲ asgarɲê bi ré ô ɓééri haji niɲ.

Asgarɲê ayrê Jésu

(Mt 27: 27-31, Ja 19: 2-3)

16 Asgarɲê ôriɲ naɲ Jésu kini merê Pilat a menba, bay uwôge tô kwônê ɓiɲé kaji ka ba hen. 17 Bay dôbiɲ Jésu bargay ka hendi silim silim men, bay gaa jabga woɲ kenare naɲ gesem dôbri sari a a men. 18 Menba, bay liri dosé kôl iyôŋ ba: «Dosé tom, kelma wo Jubɲê.»

19 Menba, bay sêri sari a naɲ gusera men, bay tibiri kalê a sari a men, bay cubu gubarji tumôri a mega wo ciré biri kwôlê iyôŋ a men. 20 Kiriɲa bay sili hen iyôŋ niɲ na, bay dô bargay ka hendi silim silim ka bay ré dôbri yiri a hen men, bay hô tôbri bargay kari hôriɲ aɲ bay siɲ naɲ ɗi nô wô erê ɓééri sa gurô tagelê.

Bay ɓér Jésu sa gurô tagelê

(Mt 27: 32-44, Lk 23: 26-43, Ja 19: 17-27)

21 Simô wo na gawra wo Sirên uwo tô nonore a ô erê wori. Ôbi na iba si Alêksander naɲ Rupus. Menba, asgarɲê ɓiri ereŋ biri ay gurô tagelê wo Jésu. 22 Menba, asgarɲê ôriɲ naɲ Jésu kiriɲ ka bay uwôgeji Gwôlgwota. Gwôlgwota na, iyayriri na ibé sa gawra. 23 Bay gey ciré biɲ Jésu care toɲ kam tiɲaɗor naɲ kalmê ka bay uwôgeji *miir hen bô bi ôbi ré yi, niɲba, Jésu kaɲ. 24 Asgarɲê ɓér Jésu sa gurô tagelê aɲ pôrji bargay kari céɲji naɲ geré wo jalaw terê. 25 Kiriɲa bay ɓééri sa gurô tagelê hen iyôŋ na, tare na deŋgêse toɲ tô kiriɲ. 26 Sa gurô wo bay ɓééri ya hen na, bay li magtubu di ya uwôliɲ kwôlê sari a kôl iyôŋ ba: «Kelma wo Jubɲê.» 27 Bay ɓér bay gemsare ka pôni wôô naɲ Jésu, kwo pôni sa kôbri maa men, kwo pôni sa kôbri gusurô men. [ 28 Na hen iyôŋ a kwôlo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Bay dayri pôn naɲ bay gemsare» hen ré ô naɲ geréri têrê têrê*.]

29 Ɓiɲé ka ô tô geré hen kôba, tiiré Jésu aɲ liɲ sarji ômiɲ ya ya aɲ bay kôl iyôŋ ba: «Jôbi ju kôl jeré té *iyéy Emen aɲ jeré hô ɗé hôriɲ sa subu dêj hen na, 30 gôliɲ naɲ yem aɲ ju herbo tôŋ sa gurô tagelê niɲa gelé.»

31 Damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ bay derê tô tôô to Emen ayrê Jésu kôliɲji perêrji a iyôŋ ba: «Ôbi gôliɲ naɲ ɓiɲé menba, ôbi nêm gôliɲ naɲ yiri ré. 32 Ôbi wo na *Krist, kwo Emen dôri hen, Kelma wo *Israyêl bi herbo sa gurô tagelê tôŋ bi niɲa gelé aɲ niɲa bê bôrni sari a.»

Ɓiɲé ka bay ɓéérji kwari a hen kôba, tiréri a men.

Temay Jésu

(Mt 27: 45-56, Lk 23: 44-49, Ja 19: 28-30)

33 Kiriɲa tare ɗubu ɗiŋne na, kiriɲ hendu sa terare a nà kêm kwôy tare tô yébé ayiɲ sa tôɲne ta hen. 34 Kiriɲa tare to yébé ayiɲ sa tôɲne ta hen nêm menba, Jésu jô gura wo dami kôl iyôŋ ba: «Elwa, Elwa lema sabaktani?» (Bôri na: «Emen wuɲê, Emen wuɲê wô mi a jeré ɗén aɲ hen iyôŋ ba?»)

35 Ɓiɲé ka pôni ka ɗebe ya hen na, kiriɲa bay toy tôri hen iyôŋ, menba, bay kôl iyôŋ ba: «Toyéŋge, ôbi uwôge *Eli.»

36 Menba, kwo pôni ge ô dôbê kibi bargay bô kam tiɲaɗor ka bay uwôgeji binêger hen aɲ dôbe kibi gurô biɲ Jésu bi ôbi ré yi, aɲ kôl iyôŋ ba: «Ɗi jan, naa gelé sé Eli a so sa herberi sa gurô tagelê ba?»

37 Menba, Jésu jô gura naɲ tôri to dami menba, kibri wôm men.

38 Bargay ka bay ha jôriɲ bô iyéy Emen a hen na, yêgiɲ derôre a wôô ayiɲ tôri ta kwôy uwôl tôŋ. 39 Dami wo asgar wo ɗebe si tumô gel temayri hen na, kôl iyôŋ ba: «Gawra bi wo hen na, na Kema Emen bi tiri a men.»

40 Kiriɲ bay ka hen na, yébé ka pôni ɗebe ya sêd wolé gel. Perêrji a na Mari to Magdala men, Mari toɲ yo si *Jak wo dê naɲ Josês men, Salomé men. 41 Yébé bay ka hen na ôrji tô Jésu a men, na li aŋgaɲ emê biri a men, kiriɲa ôbi na baɲ Galilé. Men, yébé ka ɗaŋgi kwône ka na ôrji naɲ Jésu Jérusalêm a hen ya men.

Emé Jésu

(Mt 27: 57-61, Lk 23: 50-56, Ja 19: 38-42)

42 Kiriɲa tare kuriɲ niɲ na, mega wo na sa ɓéré sa tê sa *sa merê ta menba, 43 Josêp wo Arimaté sa, ôbi na Sanédrên wo dami wo bay biri kwôlê perê megêri a men, ôbi mô gem *emê iyére to Emen ta a era hen. Ôbi ay harê uwôl aɲ ô iyé *Pilat a ô eŋgéreri temay Jésu. 44 Tini Pilat ge kay wo Jésu ré ma niɲ. Menba, ôbi jé uwôga dami wo asgarɲê aɲ eŋgeri séé Jésu ré ma na ca yeŋ ba? 45 Kiriɲa dami wo asgarɲê kôli mega wo Jésu ré ma na tiri na, Pilat ay tôô bi bay ré ɗi Josêp ré ayê temayri. 46 Josêp kelo kibi bargay ka bôri aɲ, dô temay Jésu tôŋ sa gurô tagelê aɲ lêgeriri naɲ bargay ka bôri aɲ ô eméri bô iyom wo bay kerge bô keram a, menba, gerŋge kulmaŋ keram legiɲ kibi kamɲê ta. 47 Mari to Magdala naɲ Mari toɲ yo Jak gelji kiriɲ ka bay emiɲ Jésu ya hen.

16

Jésu ji si kamɲê

(Mt 28: 1-8, Lk 24: 1-12, Ja 20: 1-10)

1 Kiriɲa sa *sa merê ta di jô niɲ menba, Mari to Magdala men, Mari yo *Jak men, Salomé men, kelji ider wo ɗiɲé dô bi ciré erê wusé sa temay Jésu a. 2 Sa pôn cêgi sa sa merê ta a naɲ sa demas menba, yébé bay ka hen ôrji tô kiriɲ pulôl sa kamɲê kiriɲa tare aya gubeŋ hen. 3 Bay kôliɲ yirji iyôŋ ba: «I a gerŋgé kulmaŋ keram wo yi kibi kamɲê hen béna ba?»

4 Bay ay tirji menba, gelji kulmaŋ keram wo dami bi wo hen kwôni gerŋgeri wolé. 5 Bay si bô kamɲê aɲ gelji kema mana pôn mô si sa kôbi gusurô sa kamɲê. Kema mana bi wo hen dôbe bargay ka bôri aɲ yêŋge. Menba, yébé bay ka hen harê liji. 6 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Harêŋge né. Ken woge na Jésu wo Najarêt wo bay na ɓééri hen né ba? Ôbi ji si kamɲê. Ôbi naɲ na. Geléŋge kiriɲ ka bay emiɲni ya hen a nà. 7 Herêŋge ken ô kôliɲ bay tôri men, Piyêr a men, mega wo Jésu ré ô tumôrŋge a Galilé. Na yaŋ a kené erê geléri mega wo ôbi na kelêŋge hen iyôŋ.»

8 Yébé bay ka hen soji bô kamɲê gerji men, bay wuré men, harê liji a men. Bay kôliɲ kwôni kwôlê wôni ré wôsa harê liji gaɲ.

Jésu si sa Mari toɲ Magdala

(Mt 28: 9-10, Ja 20: 11-18)

[ 9 Jésu ji si kamɲê tô kiriɲ cud sa pôn cêgi sa sa merê ta menba, ôbi si sa Mari to Magdala to ôbi na dage tunu to habiɲ jurgem a yere a. 10 Mari to Magdala ô kôliɲ megêre ka na naɲ ɗi hen ka uwôbe aɲ sôm hen mega wo teré uɲa Jésu. 11 Kiriɲa bay toy wo Jésu ré ji si kamɲê men, hende gelori a men na, bay nare sara.

Jésu si sa bay tôri ka wôô hen

(Lk 24: 13-35)

12 Cêgeri wori menba, Jésu gel yiri gay biɲ bay tôri ka wôô perêrji a ka ôrji nono hen. 13 Menba, bay heraji a Jérusalêm a sa kôliɲ tô megêrji ka ba hen, ciré uɲa Jésu menba, megêrji bay ka hen na naɲ ci.

Jésu si sa bay tôri ka môj kibi pôn hen

(Mt 28: 16-20, Lk 24: 36-49, Ja 20: 19-23, Jé lê bay jé 1: 6-8)

14 Cêgê menba, Jésu si sa bay tôri ka môj kibi pôn hen kiriɲa bay mô ôm emê menba, Jésu nayji wôsa bô deŋgelé woji men, wô wo bay bi bôrji sa kwôlê wo ɓiɲé ka uwoɲni tô jê sé kamɲê hen na ré a men. 15 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Erêŋge naɲ sa iyére iyére sa terare a nà aɲ ken uwôl béré Kwôlo Dôri biɲ gawrê kêm. 16 Kwôni wo bi bôri sa Kwôlo Dôri bi wo hen a men, li batêm a men ná, a uɲé gelê. Niɲba, kwôni bi bôri sara ré na kwôlê a ɓeré sari. 17 Geléŋge aŋgaɲ giɲê ka a uɲé ɓiɲé ka bi bôrji sa Kwôlo Dôri a a nà: naɲ henen ná, bay a dagê tunu to habiɲ men, bay iyêlê kibi kwôlê wo ɗaŋné a men. 18 Hena bay ré ɓu kalaw naɲ kôbriji ley, yiji hana wo maɲ a men kôba, ani kani a liji ré. Hena bay ré uwôl kôbriji sa bay ômɲare a ná, bay a berarê.»

Jésu hô derômaraŋ a

(Lk 24: 50-53, Jé lê bay jé 1: 9-11)

19 Kelma Jésu kiriɲa ôbi kôliɲ bay tôri hen iyôŋ menba, Emen ayri ôriɲ ta derômaraŋ a aɲ ôbi ô merê sa kôbri woɲ gusurô. 20 Menba, bay tôri ôrji ulê béré naɲ kiriɲ kêm. Kelma li naɲ ci aɲ ôbi bi bay li aŋgaɲ giɲê biɲ tô kwôlê wo bay kôl hen mega wo ré na tu kwôlê.]

DERÉ KIBI KWÔLÊ

[Menba, Mari to Magdala men, Mari toɲ yo Jak men, naɲ Salomé a men, ôrji lew ô kôliɲ Piyêr naɲ megêri kwôlê wo kema mana wo ré kelaji hen. Cêgeri wori menba, Jésu naɲ yiri jéji si tô emen men, si kini kuriɲare tare a men, ulê béré kwôlo yi naɲ jeŋgêri hen men, kwo a mêniɲ né hen men, kwo kwôni a uwôɲiɲ gelé wo naɲ kwini hen a men hen.]

* 1:2 1: 2 Malasi 3: 1

* 1:3 1: 3 Esay 40: 3

* 2:26 2: 26 1 Samuyêl 21: 2-7

* 4:12 4: 12 Esay 6: 9-10

* 7:7 7: 7 Esay 29: 13

* 7:10 7: 10 Sé nô 20: 12, 21: 17

* 8:18 8: 18 Jérémi 5: 21, Éjékayêl 12: 2

* 9:48 9: 48 Esay 66: 24

* 10:4 10: 4 Détéronôm 24: 1

* 10:6 10: 6 Ɗé tô are 1: 27

* 10:8 10: 8 Ɗé tô are 2: 24

* 10:19 10: 19 Sé nô 20: 12-16, Détéronôm 5: 16-20

* 11:10 11: 10 Kurôŋ kibé 118: 25-26

* 11:17 11: 17 Esay 56: 7, Jérémi 7: 11

* 12:11 12: 11 Kurôŋ kibé 118: 22-23

* 12:19 12: 19 Détéronôm 25: 5-6

* 12:26 12: 26 Sé nô 3: 2-6

* 12:30 12: 30 Détéronôm 6: 4-5

* 12:31 12: 31 Lébitik 19: 18

* 12:36 12: 36 Kurôŋ kibé 110: 1

* 13:24 13: 24 Esay 13: 10

* 13:25 13: 25 Esay 34: 4

* 13:26 13: 26 Daniyêl 7: 13

* 13:27 13: 27 Détéronôm 30: 4

* 14:27 14: 27 Jakari 13: 7

* 15:28 15: 28 Esay 53: 12

Luk

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Kwôlo Dôri wo Emen wo Luk kôl kwôli bô magtubu tori a

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Luk li hen

Mega wo Matiyé liɲ Kwôlo Dôri wori hen iyôŋ na, Kwôlo Dôri wo Luk li bô magtubu tori a hen na, ôbi li môɲ Mark na liɲ kwori hen iyôŋ. Kwôlo ôbi li bô magtubu tori hende to hen a na:

1. Ôbi kôl na kwôli Ja ôbi lê batêm mega wo ré na ôbi kelê kwôli sa wo Jésu (3: 1-20) men, batêm to Jésu li men, lamê wo ôbi bare lamni a men (3: 21 - 4: 13).

2. Ôbi kôl kwôli derê kwôlê wo Jésu dô Galilé men, berarê wo ôbi berare ɓiɲé a men (4: 14 - 9: 50).

3. Ôbi kôl na kwôli kergare to Jésu hena Galilé ô Jérusalêm a hen (9: 51 - 19: 28). Niɲba, Luk hô kôl kwôlo ɗaŋgi gaɲ sa kwo Mark na kôl niɲ hen. Kwôlo ôbi kôl ôbi a na: Gawra wo Samari woɲ ôbi bô derê men, ôbi uɲé woɲ ôbi galê hen men, kema gawra wo ge kay aɲ bay hô uwoɲni hen men, erê wo Jésu ô iyé si Mart naɲ Mari a a men.

4. Ôbi kôl na kwôlê yê wo bay yê Jésu Jérusalêm a (19: 29 - 21: 38).

5. Na kwôli gerɲé gusiɲ to Jésu naɲ kwôli temayri (Sapitre 22-23).

6. Ôbi duu kibi magtubu tori hende to hen naɲ kwôli wulê woɲ Pak (Sapitre 24) kiriɲa Jésu siɲ sa bay tôri ka wôô ka ô wô erê Emayus hen pa dema ré sa kôl kwôli ayê wo Emen ay Jésu hôriɲ derômaraŋ a tô.

Sapitre 1: 1-4 na, Luk kôl kwôli kwôni wo ôbi li magtubu hende to hen biri hen men, kwôli soderé wo ôbi soderé magtubu tôri hende to hen a men. Bô magtubu Kwôlo Dôri hende to ôbi li hen na, ôbi kôl kwôli tô môɲ wo Jésu naɲ kwo Ja ôbi lê batêm (Sapitre 1-2). Na ya hen a ôbi ré kôl kwôli sé wo *mana wo derômaraŋ a si sa Mari a men, kwôli yê Ja ôbi lê batêm men, yê Jésu naɲ ayê wo bay abê gamgê ay kibri hen naɲ kurôŋ wo Mari kebe hen men, kwôli Jakari men, kwôli Siméɲôn a men. Men, Luk kôl wo Jésu ré na Emen men, ré na tô môɲ wo *Israyêl men, kwôli aŋga saari li biɲ ɓiɲé ka sa terare a na a men. Luk kôl kwôli geyé wo Emen gey ɓiɲé ka bay bôrji môɲ ani ré hen men, ka bay tôrɲêji hen men, yébé men, bay nimré men, ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen a men. Men kwôli jé wo dami wo Tini Emen li men, yi derê men, heramê men, uwôlê Emen a men wo Kwôlo Dôri bi wo hen biɲ ɓiɲé hen.

Perê bay lê magtubu ka pôrbu ka gengiɲ sa Kwôlo Dôri hen na, na Luk a ɗé yiri yi ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen a damaŋ. Mega wo bay hôn hara wo Jubɲê ré hen iyôŋ na, ôbi mase wô derê tô aŋga bay hôn né hen sélé biji. Kwona nabay ka kemnêŋ na, na Kwôlo Dôri wo hôniɲ dô. Men, hena nana dêŋse dô ba, naa sé sa ôbi gôliɲ naɲ gawrê kêm hen a men.

1

Luk kôl kwôli aŋga ré liri aɲa ɗiré ɗa liɲ magtubu hende to hen

1 Dami wuɲê Téwpil, mega wo ɓiɲé kwône na li magtubu kôliɲ kwôli aŋga li sa iyére toni a hen men, 2 bay kôl kwôli are bay ka hen têj têj mega wo kamaŋ ka tumô ka na gel naɲ tirji aɲ bay yi bay ulê béré kwôlê bi wo hen iyôŋ men hen. 3 Na ôbi á, nôbi kôba, kiriɲa en kôbe tô are bay ka bay na kôl kwôliji hen ayiɲ tôri tô hanêrji a yeŋ hen na, dami wuɲê Téwpil, 4 en gey bi ené lê magtubu dôrem kwôliji bi jeré hôn mega wo kwôli are bay ka kêm ka na ju toy hen na, ré na kwôlê woɲ tiri, ɗiba benayri ré naɲ.

Béré kwôli yê Ja ôbi liɲ ɓiɲé batêm

5 Kiriɲa *Hérôd a nà ná kelma wo Judé hen na, ôbi bê kwôbe wo bay uwôgeri Jakari hen mô ya, ôbi na gwogelé jé wo ca ba nà ná Abiya a nà ná ôbi sari hen. Tamni Elijabêt na tô môɲ wo Arôn wo na *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe hen. 6 Bay wôô ɓem na ɓiɲé kaɲ derôre tumô Emen a men, bay li tôô to Kelma kêm men, bay bi kwôlê sara a men naɲ tô geréri. 7 Niɲba, bay ôriɲ naɲ kamrê ré wôsa Elijabêt yê wore naɲ. Aɲ haw hen bay kôba haal niɲ men.

8 Sa to pôni a ná, Jakari ô wô lê jé wo bay bê kwôbe tumô Emen a wôsa na wulê woji. 9 Mega wo bay lêrê gaŋ gaŋ hen iyôŋ na, bay dô Jakari naɲ jalatirê bi ré ô uwoyé gindiriw bô ira kiriɲ ka yi naɲ jeŋgêrji ka gengiɲ sa Kelma hen. 10 Kwônê ɓiɲé uwôl Emen nô tay uwoyé gindiriw bi wo hen a. 11 Kiriɲ bay ka hen na, mana wo Kelma si sa Jakari kini uwoyé gindiriw bi wo hen a aɲ ɗebu si sa kôbi gusurô. 12 Kiriɲa Jakari gel mana wo Kelma hen iyôŋ menba, tini ge kay men, harê kôba liri damaŋ a men. 13 Niɲba, *mana wo Kelma bi wo hen kôli iyôŋ ba: «Hare ré, Jakari, wôsa Emen toy uwôlê wom. Tamnem Elijabêt a yêm kema iba aɲ já uwôgeri Ja. 14 Já uɲé yi derê damaŋ men, ɓiɲé kwône a lê yi derê wô sa yêri a men. 15 Wôsa ôbi a yé gawra wo dami tumô Kelma men, ôbi a yê care to bay li naɲ yê tiɲaɗor hen né men, aŋga maaɲ ka ɗaŋgi kani ré a men, aɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê a wunê bôri ayiɲ tôri kiriɲa ôbi baɲ bô yori a tô. 16 Ôbi a heraɲ naɲ kam *Israyêl kwône biɲ Kelma Emen woji. 17 Men, ôbi a yé ôbi ulê béré wo Kelma naɲ Tini Emen to *Eli na ôriɲ hen men, naɲ néé wo ôbi na ôriɲ hen a men, wô lê bi balê kamrê kaɲ imɲê ré gey kamniji men, derê tumô bay narê kwôlê bi bay ré erem kwôlê woɲ derôre aɲ ré yiɲ gawrê ka ôbi ɓu sa têrji wô sa wo Kelma hen men.»

18 Jakari kôliɲ *mana wo derômaraŋ a iyôŋ ba: «Na ba na henê na iyeŋ pôn mega wo kwôlê bi wo hen ré na tiri ba? Wôsa ena kwo iyêri niɲ men, tamnen kôba haal niɲ a men.» 19 Mana wo derômaraŋ a uwôli sara iyôŋ ba: «Ena Gabriyêl wo ɗebu tumô Emen. Ôbi a joon bi ené iyêlem men, ené kôlem kwôli Kwôlo Dôri bi wo hen. 20 Mega wo ju bi bôm sa kwôlê wo en kôlem a hen né bi wo wulêri nêm ba ariri a liɲ hen na, já iyêlê kwôlê ré kwôy jéɲ wulê are bay ka hen a liɲ.»

21 Kiriɲa Jakari ba bô ira tô menba, ɓiɲé gemni nô aɲ bay sun wo ôbi ré yo gaɲ kiriɲ ka yi naɲ jeŋgêrji a. 22 Kiriɲa ôbi so nô na, ôbi nêm iyêlêji kwôlê wôni ré menba, bay hôn mega wo pelal ré jerari kiriɲ ka yi naɲ jeŋgêrji a hen, ôbi liji kôbri mera aɲ mô meneŋ.

23 Kiriɲa wulê jé bê kwôbe wori kô niɲ na, ôbi hô iɲ hari niɲ. 24 Cêgeri wori menba, Elijabêt yi kwoo, menba, hende uwôbe kwôy li geserê bay, aɲ kôl iyôŋ ba: 25 «Geléŋge, aŋga Kelma li ben wulê wo ôbi uwôliɲ tiri san a aɲ aŋga na yén tayre tu ɓiɲé hen na, ôbi dôren kibi a niɲ.»

Béré kwôli yê Jésu

26 Geserê jii cêgi kwôli kwooy Ja ôbi lê batêm a menba, Emen jé mana wori wo bay uwôgeri Gabriyêl hen Najarêt a bô emê wo Galilé. 27 Ligi môni temale to bay môɲne biɲ Josêp wo na kuŋga kelma Dabid hen. Môni temale hende to hen hene na Mari. 28 Mana wo derômaraŋ a ô iyé Mari a aɲ kôle iyôŋ ba: «En lêrê dosé, mini to Emen li dô naɲ mu hen, Kelma baa naɲ mu.»

29 Kiriɲa Mari toy hen iyôŋ menba, tuunu ge kay aɲ hende erem iyôŋ ba dosé to na ba bôre ré na iyeŋ ba? 30 Menba, *mana wo derômaraŋ a kôle iyôŋ ba: «Hare ré Mari, Emen genge lê derê naɲ mu. 31 Mu toy, ma yé kwoo aɲ ma yê kema iba aɲ ma uwôgiri Jésu. 32 Ôbi a yé kwôni wo dami men, bay a uwôgiri Kema Emen woɲ ôbi gôliɲ sa are kêm hen men, Kelma Emen a biri merê sa gagay kenare to môyri Dabid a men. 33 Ôbi a merê sa tô môɲ wo Jakwôb a yôd aɲ emê iyére tori a kerê ré kwôy.» 34 Mari kôliɲ mana wo derômaraŋ a iyôŋ ba: «En yiɲ naɲ iba wôni ré menba, na yé kwoo na iyeŋ ba?» 35 Menba, mana wo derômaraŋ a uwôle sara iyôŋ ba: «Tunu toɲ hendi bô bôrê a herbé sarê aɲ néé wo Emen woɲ ôbi gôliɲ sa are kêm hen a têlê sarê naɲ tunuru. Na ôbi á, kema wo ré yêɲ hen ré yiɲ naɲ jeŋgêri hen men, bay a uwôgiri Kema Emen a men. 36 Elijabêt toɲ gôbrerê hen kôba yi kwori kema iba naɲ halêre hen li geserê jii niɲ, hende to bay na kôl yê wore ré naɲ bi. 37 Wôsa ani gôliɲ Emen né.»

38 Menba, Mari kôl iyôŋ ba: «Ena hende jé to Kelma. Bi are bay ka hen yi mega wo ju kôliɲ hen iyôŋ.»

Menba, mana wo derômaraŋ a ɗure aɲ ô.

Mari ô gelé Elijabêt

39 Sem cêgê menba, Mari hena kerêd ô lew môni iyére to bô emê wo Juda to keram yi ya gaɲ hen. 40 Hende si bô iyé Jakari a aɲ liɲ Elijabêt dosé. 41 Kiriɲa Elijabêt toy dosé to Mari lere hen menba, kema wo bôre a hen li yiri menba, Tunu toɲ hendi bô bôrê wôn bôre ta. 42 Hende jô gura wo dami aɲ kôl iyôŋ ba: «Terê kibi wo Emen yi sarê gôliɲ kwo yébé kêm men, terê kibi wo Emen yi sa kema wo yi bôrê a hen a men. 43 Yo Kelma wuɲê, eni to na a meré era kwôy sa gelen hen ba? 44 Wôsa kiriɲa en toy dosé menba, kema wo yi bôn a hen li yiri liɲ yi derê. 45 Yi derê yi wô sa to bi bôre sa kwôlo hende na toy a kibi mana wo Kelma aɲ hôn mega wo ariri a liɲ hen.»

Kurôŋ wo Mari kebe

46 Menba, Mari kôl iyôŋ ba:

«En kebe kurôŋ naɲ yi derê ayiɲ kibi damɲare to Kelma.

47 En sê perê sa kibi Emen woɲ ôbi gôliɲ naɲ en.

48 Bi wo ena hendi jé tori to ena ani ré hen kôba ôbi ɗi tiri san a.

Na tiri, tô yê ɓiɲé kêm a kelê kwôy kwôy wo yi derê ré yi wô san.

49 Wôsa kwo nééri gôliɲ sa are kêm hen li aŋga dami wô san.

Hini yi naɲ jeŋgêri.

50 Bô derê wori yi wô sa ka hareri a hen naɲ tô môɲ môɲ.

51 Ôbi eraɲ naɲ néé wori aɲ useriɲ ɓiɲé ka ôriɲ naɲ ermé woɲ uwôyrê yi hen.

52 Ôbi dage bay néé ka tôŋ na sa gagay kenare toji a aɲ henaɲ naɲ

ka bay bôrji môɲ ani ré hen taa.

53 Ôbi biɲ ka kurôŋ liji hen ari uɲé kwôy nêmji men,

bay uɲé ba ôbi tô ari uɲé kaji bay ka hen aɲ

aɲ dageji kôbriji seŋge men.

54 Ôbi era sa li naɲ ɓiɲé ka Israyêl ka na manê kari hen

wôsa ôbi gôrbiɲ sa bô derê wo ôbi na li naɲ *Abraham hen né men,

55 kwôy kemnêŋ kôba, ôbi li naɲ kwôŋgêri

mega wo ôbi na ayiɲ tôri biɲ môɲêrna hen iyôŋ.»

56 Mari mô iyé Elijabêt a kwôy geserê subu dema ré hô iɲ tô.

Yê Ja ôbi lê batêm naɲ walê keŋ wori

57 Wulê wo Elijabêt a yêɲ nêm menba, hende yê kema iba. 58 Bay kware naɲ balêre toy wo Kelma ré li dô naɲ tu hen iyôŋ na, bay kôba li yi derê naɲ tu men. 59 Wulê jurgem cêgi yê Ja ôbi lê batêm a menba, bay ôriɲ naɲ ɗi ciré erê walêri keŋ men, bay gey uwôgiri Jakari mega hini ibari iyôŋ men. 60 Niɲba, yori kôl iyôŋ ba: «Eŋ eŋ, bay ré uwôgeri Ja ɗi.» 61 Menba, bay kôle iyôŋ ba kwôni woɲ gôbrerê wo hini ôm iyôŋ ba naɲ. 62 Bay liɲ Jakari kôbriji na ba ôbi ré gey uwôgiri iyeŋ ba? 63 Ôbi eŋgere are ɗiré ɗiɲ are aɲ ɗi iyôŋ ba: «Hini na Ja.» Menba, bay kêm tiniji ge kay. 64 Kiriɲ bay ka hen menba, kibri naɲ kôli beseriɲ aɲ ôbi iyêl kwôlê uwôliɲ hini emê sa Emen a. 65 Kiriɲ bay ka hen na, harê li ɓiɲé kêm ka mô kwa kwa hen men, ka merê sa kam iyére to sa iyé Judé to keram yi ya gaɲ hen a men na, kôl kwôli are bay ka hen. 66 Ɓiɲé kêm ka toy kwôli are bay ka hen na, ɓu bôrji a aɲ bay ɲamniɲ iyôŋ ba: «Kema bi wo hen a yé iyeŋ?»

Na tiri kôbi Kelma na sari a.

Kurôŋ wo Jakari kebe gengiɲ sa aŋga ré era hen

67 Tunu na wôn bô Jakari iba kema bi wo hen aɲ na kôliɲ ɓiɲé kwôlo Emen na kôl hen kôl iyôŋ ba:

68 «Heramê yi gengiɲ sa Kelma wo na Emen wo Israyêl,

wôsa ôbi era sa li naɲ ɓiɲé kari a men,

ôbi dôrji kôbi bay bareji a a men,

69 ôbi soɲ naɲ ôbi néé woɲ ôbi gôliɲ naɲ na perê kwôŋgê mana wori kelma Dabid a.

70 Na hen iyôŋ a ôbi na ré kôl ca tumô naɲ bay kibri ka na yi jeŋgêrji hen.

71 Mega wo ôbi ɗiré derêna kôbi bay barena men,

kôbi ɓiɲé kêm ka tôrɲêna hen a men.

72 Ôbi gel bô derê wori wo sa môɲêrna men,

hô erem sa tôô toɲ biɲare to yi naɲ jeŋgêre to ôbi na ay hen men,

73 sa tôri to ôbi na ay biɲ *Abraham ibarna,

74 ɗiré derêna kôbi bay barena aɲ nana tibri naɲ harê ré niɲ

75 men, bi nana yiɲ naɲ jeŋgêrna men,

nana yiɲ kaɲ derôre a men kwôy wo nana baɲ sa terare a na tô hen.

76 Aɲ jôbi kema na,

bay a uwôgem *ôbi kibi Emen woɲ ôbi gôliɲ sa are kêm hen

wôsa já erê tumô Kelma a wô ɲanê geré wori

77 men, bi ɓiɲé kari ré hôn ɗiré sa gôliɲ naɲ ci

aɲ ɗiré ɗiɲ bôri jal sa têriɲ toji a.

78 Emen wona na ôbi berê tu ɲa wo dami men,

na ôbi bô derê wo dami a men.

Na hen iyôŋ aɲa, ôbi réé bé kiriɲ ka peraŋgi ka hena derômaraŋ a geliɲ

mega tare to aya hen iyôŋ peraŋge kiriɲ sarna.

79 Aɲ kiriɲ ka peraŋgi bay ka hen na,

peraŋge si sa ɓiɲé ka mô dilemne a hen men,

ka mô tini temare a hen a men hen

wô derê tumôrji ôriɲ naɲ ci tô geré bô jalê a.»

Manare to Ja ôbi lê batêm

80 Kema bi wo hen kwori ba, ôbi a ɗebé men, suriyare uwôgeri a men. Aɲ kiriɲa tiri melên niɲ menba, ôbi a erê merê derô gwôlê kwôy wulê wo ôbi a geliɲ yiri tumô *Israyêl a.

2

Yê Jésu

(Mt 1: 18-25)

1 Wulê bi wo hen na, kelma wo dami *Sésar Ogust ay tôô bay ré dêŋse ɓiɲé ka sa terare a nà kêm ka bô emê wori a hen. 2 Tôô to tumô toɲ deŋsê ɓiɲé hende to hen na, na bô elê wo Kirinus kelma wo Sésar Ogust na ɗiri ôm sa iyé Siri hen. 3 Ɓiɲé kêm ô ɗé hiniji i ba tô môɲ wori a, wori a. 4 Na hen iyôŋ a Josêp kôba ré hena Najarêt bô emê wo Galilé aɲ hera Bêteléhêm sa iyé kelma Dabid a bô emê wo Judé wôsa balêri naɲ tô môɲ wori na kwo kelma Dabid. 5 Ôbi ô wô ɗé hini naɲ tamni Mari. Hende yi kwoo a men. 6 Sa hende to bay môriɲ Bêteléhêm a wô ɗiɲ hiniji hen na, sa yê wo Mari nêm a men. 7 Menba, hende yê kema woɲ kalmare bi wo hen aɲ lêgeriri naɲ bargay uwôli sa kiriɲ ka bay biɲ lari emê ya hen wôsa kiriɲ ka bay ré yiɲ naɲ bô iyéy kergê.

Mana wo derômaraŋ si sa bay gemé gamgê a

8 Bô nono sa iyére hende to hen a na, bay abê gamgê môrji nono gem gamgê kaji bô yoyre a. 9 Menba, mana wo Kelma si sarji a aɲ kiriɲ ka peraŋgi ka Kelma peraŋge kiriɲ sarji a menba, kiriɲ bay ka hen na, harê liji damaŋ. 10 Menba, *mana wo Kelma bi wo hen kôlji iyôŋ ba: «Harêŋge né wôsa en era na wô kelêŋge Kwôlo Dôri wo a yé yi yé wo dami wo ɓiɲé kêm hen. 11 Kemnêŋ bay yêŋge sa iyé kelma Dabid a ôbi gôliɲ naɲ ken ôbi a na *Krist wo Emen na dôri men, na Kelma a men hen. 12 Aŋga a geléŋge ré na kema bi wo hen a ré nà a nà: ka uɲé kema wo bay yêri haw aɲ lêgeriɲ naɲ bargay uwôliɲ kiriɲ ka bay biɲ lari emê ya hen.» 13 Kiriɲ bay ka hen na, kwônê *manê ka derômaraŋ a soji ɗebiji kwa kwo tumô hen aɲ kibji kurôŋ ayiɲ kibi Emen kôl iyôŋ ba:

14 «Hini emê yi derômaraŋ a ta mereg wô sa Emen men,

bô jalê yi sa terare a nà, wô sa kibi ɓiɲé ka ôbi li dô naɲ ci hen men.»

Bay gemé gamgê ôrji Bêteléhêm a

15 Kiriɲa manê ka derômaraŋ a bay ka hen ɗiji aɲ aɲ belji hô ta niɲ menba, bay gemé gamgê kôl iyôŋ ba: «Na erêŋge kwôy Bêteléhêm a ô geléŋge are bay ka li are ka Kelma kelêna kwôliji hen.» 16 Bay iyêlbeji ô menba, uwôɲji Mari naɲ Josêp men kema wo dê bi wo hen, yi a sa kiriɲ ka bay biɲ lari emê ya hen. 17 Kiriɲ ka bay gili hen iyôŋ niɲ menba, bay dô kwôlo ciré toya gengiɲ sa kema bi wo hen hen. 18 Menba, ɓiɲé kêm ka toy kwôlo bay gemé gamgê dô hen na, tiniji ge kay kêm. 19 Kwo Mari ba hende gem kwôlê bi wo kêm hen bôre a aɲ woge wô henê bôri. 20 Menba, bay abê gamgê belji hô iɲ naɲ kebé kurôŋ ayê kibi naɲ heramê Emen wô kwôli aŋga ciré toy men, ciré gel a men hen wô wo ré biɲ naɲ kwôlo *mana wo derômaraŋ a na ré kôlji hen.

Bay ɗi hini Jésu

21 Wulê jurgem cêgi yêri a menba, kiriɲa sa waliɲ kema bi wo hen keŋ nêm menba, bay uwôgeri Jésu mega wo mana wo derômaraŋ a na uwôgiɲni pa dema bay na ré yiɲ kwoyri tô hen iyôŋ.

Bay ôriɲ naɲ Jésu iyéy Emen a

22 Kiriɲa wulê wo si Josêp naɲ Mari ré lôɲiɲ yirji nêm mega wo tôô to *Moyis na kôliɲ hen iyôŋ menba, bay ôriɲ naɲ Jésu Jérusalêm a ciré erê geliɲ Kelma*. 23 Mega wo liɲ bô magtubu tôô to Kelma kôl iyôŋ ba: «Kema iba wo yôŋ yôŋ wo na yê kalmare na, a yé gay biɲ Kelma» 24 men, wô biɲ kwôbe mega wo tôô to Kelma kôliɲ iyôŋ ba ré na «biɲjalo wôô réba kam derare ré na wôô men hen.»

Kwôlo Siméɲôn kôl gengiɲ sa Jésu

25 Kiriɲ bay ka hen na, gawra wo pôni mô Jérusalêm a ya hini na Siméɲôn. Na kwôni woɲ derôre men, li tôô Emen dô a men. Ôbi mô gem bi ɗiré gelé kwo ré gôliɲ naɲ *Israyêl hen aɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê ba naɲ ɗi. 26 Tunu toɲ hendi bô bôrê kôli ôbi ré ma ré kwôy wo ôbi ré geliɲ Krist wo Kelma Emen dôri aɲ jori hen. 27 Tunu toɲ hendi bô bôrê jubu tô bôri menba, ôbi era bô *iyéy Emen a menba, kiriɲa balê Jésu eraɲ naɲ ɗi ciré liɲ gengiɲ sari aŋga tôô kôl ré liɲ hen menba, 28 ôbi ayri kabrêri a aɲ ay kibi Emen kôl iyôŋ ba:

29 «Haw hen Kelma ɗi mana wom ô naɲ bô jalê hari niɲ

wôsa ju li tôm to na ju ay hen niɲ,

30 wôsa en gel gelê wom bi naɲ tun niɲ.

31 Gelê bi wo na ju ɓu sa têêri tu ɓiɲé a kêm hen.

32 Ôbi na kiriɲ ka peraŋgi ka a lê aɲ

ɓiɲé ka sa terare a na kêm ka na Jubɲê ré hen a hônem men,

ôbi a yé hini emê wo Israyêl ɓiɲé kari a men.»

33 Kiriɲ bay ka hen na, balê kema na tiniji ge kay sa kwôlo Siméɲôn kôl gengiɲ sari hen. 34 Siméɲôn tô kibri sarji a aɲ kôliɲ Mari yo kema na iyôŋ ba: «Sa kibi kema bi wo Emen dôri hen na, ɓiɲé kwône Israyêl a a heriɲ men, ka a hena ta. Ôbi a yé aŋgaɲ gelé ka Emen ka ɓiɲé a kaɲê. 35 Na ôbi a lê bi ermé wo uwôbe bô ɓiɲé hen réé hôniɲ. Kworé mini Mari ba, ma geliɲ gusiɲ môɲ yebere a réé wayê kabrêrê iyôŋ.»

Kwôlo gengiɲ sa hendi kibi Emen to bay uwôgere Aan hen

36 Kiriɲ bay ka hen na, hendi kibi Emen to pôni hene na Aan mô ya, hende na môni Panuwêl wo tô yê wo Asêr. Hende na iyore to haal gaɲ niɲ. Hende na gô iyére elê jurgem naɲ kurôre woɲ ôbi biyêre. 37 Menba, hende mô mamare aɲ elêre na, tôre marge kibi pôrbu. Hende ba erê bô iyéy Emen a sa pôn né kwôy yoyre naɲ tu tare men, hende tebe Emen men, jôriɲ bôre kurôŋ men, uwôli a men. 38 Hende sa ya têj kiriɲa balê Jésu eraɲ naɲ ɗi wô geliɲ Emen hen menba, hende liɲ Emen dosé aɲ dô kwôli kema bi wo hen biɲ ɓiɲé kêm ka mô gem wo Emen né dô Jérusalêm kôbi Rômêɲê a hen.

Jésu naɲ balêri belji hô Najarêt a

39 Kiriɲa Jésu naɲ balêri liji tôô to Kelma hende to hen kô niɲ menba, bay belji hô sa iyérji a Najarêt a bô emê wo Galilé. 40 Jésu ɗebu men, ibéri gese men, tu melênê wôn bôri men, bô derê wo Emen baa naɲ ɗi a men.

Jésu ô bô iyéy Emen a kiriɲa elêri na môj kibi wôô

41 Naɲ elê elê ba balê Jésu ô Jérusalêm a kwôy kwôy wô lê geserê *Pak. 42 Jésu elêri na môj kibi wôô niɲ menba, bay ôriɲ naɲ ɗi mega wo hara woji kôl hen iyôŋ. 43 Kiriɲa bay li geserê bi wo hen kô niɲ menba, balê Jésu bul hô Najarêt a menba, ôbi baa tôŋ Jérusalêm a menba, bay hôn né. 44 Bay kôl yaŋ ba ôbi ré ô aɲê perê ɓiɲé ka bay uwo ɓem hen ya ya, aɲ bay ô kwôy li wulê pôn geré. Menba, bay ay tô wogéri perê milɲérji a men, perê balêrji a a men. 45 Niɲba, bay uwôɲni ré. Menba, bay wogeri kwôy hôriɲ Jérusalêm a. 46 Bay wogeri hen iyôŋ kwôy sa subu dema bay ré ô uɲéri mô tôŋ bô iyéy Emen a perê bay geliɲare ɓiɲé tôô to Emen a. Ôbi toy kwôlo bay kôl hen men, ôbi eŋgeriji kwôlê sara men. 47 Ɓiɲé kêm ka toy kwôlo ôbi kôl hen men, tu melênê wori men, kwôlo ôbi uwôlji sara hen a men na, tiniji ge kay. 48 Kiriɲa balêri gili kiriɲ bay ka hen a ná, tiniji ge kay aɲ yori kôli iyôŋ ba: «Keman, wô mi a jeré lêni aŋga hen iyôŋ ba? Nibay naɲ ibam nini sun kwôlem gaɲ aɲ nini wogem kebiɲ kiriɲ.» 49 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Wô mi a kené wogen ba? Ken hôn mega wo enéé cibé tun tô aŋga Iban a iyôŋ né ba?» 50 Niɲba, bay hôn bô kwôlo ôbi kôlji hen né kwôy.

51 Ôbi bul hô naɲ ci Najarêt a. Men, ôbi biji kwôlê sa are kêm a a men. Yori gem are bay ka kêm hen bôre a dô. 52 Jésu ɗebu men, tu melênê wori kôba erê tumô tumô men, ôbi dé tu Emen men, tu gawrê a men.

3

Ja ôbi liɲ ɓiɲé batêm, ôbi derê kwôli Emen

1 Bô elê môj kibi bay wo emê iyére to Tibêr *Sésar kelma wo dami wo Rômêɲê hen na, Pos *Pilat wo Sésar na ɗiri ôm iyére to Judé men, *Hérôd na na kelma sa terare to Galilé men, yêni Pilip na na kelma sa terare to Ituré men, to Trakwonitid a men, Lisaniya na na kelma sa terare to Abilên a a men. 2 Si Aan naɲ Kayib ná damné ka damné kaɲ bay bê kwôbe. Bô elê bi wo hen a ná, Emen biɲ Ja kema Jakari kwôli a kibri a derô gwôlê. 3 Menba, Ja hena ô gôr sa iyére kêm to yi têm têm kibi cér wo Jurdê hen. Aɲ kôl iyôŋ ba: «Beléŋge cêgerŋge biɲ têriɲ aɲ ken li batêm aɲ bi Emen né ɗiɲ bôri jalê sa têriɲ toŋge a.» 4 Ôbi a, kwôlo *ôbi kibi Emen *Esay na kôl bô magtubu tori a hen ré ô ya têj têj hen. Ôbi na kôl iyôŋ ba:

«Bay toy tôô kwôni wo uwôl gura derô gwôlê kôl iyôŋ ba:

‹Ɲanêŋge geré wo Kelma men,

ɲanêŋge kam geré kari bi ô derôre a men.

5 Tu ɗogé kêm a ligiɲ men,

keram naɲ sa gôserew a hera némiɲ naɲ sa terare men,

geré wo kwôŋgi a yé derôre men,

geré wo yi jerew ba ɲaniɲ némiɲ a men.

6 Aɲ ɓiɲé kêm a gelé gelê wo Emen biɲ ɓiɲé hen*.› »

7 Ja kôliɲ kwônê ɓiɲé ka era bi ôbi ré liji batêm hen iyôŋ ba: «Kenbay ka ken yi môɲ jênêre iyôŋ hen, na i a geléŋge bi kené geriɲ uwoŋge wo Emen wo a era hen ba? 8 Bi jé lêreŋge gel wo kené bul cêgerŋge biɲ têriɲ toŋge, aɲ ken ɗi kelê ‹*Abraham na ibarni, Abraham na ibarni› hen baa niɲ, wôsa en kelêŋge, jerew wo yi hen na, Emen a nêmê belé liɲ kamrê biɲ Abraham. 9 Haw hen na, tigre yi tô gurô pôn pôn niɲ aɲ gurô wo yôŋ yôŋ wo yêri dô ré ba, a diɲ jôriɲ aɲ uwôliɲ tare a.»

Jé lê wo gel hal wo kôrbi

10 Kwônê ɓiɲé eŋgere Ja iyôŋ ba: «Na mi a niné lê ba?» 11 Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Hena kwôni ré naɲ bargay wôô ba, bi biɲ kwo ôriɲ né hen pôn men, kwo ôriɲ aŋgaɲ emê ba, bi biɲ kwo naɲni hen men.» 12 *Bay eŋgé wôgê kôba era sa li batêm men, aɲ eŋgeriɲji Ja iyôŋ ba: «Rabi, na mi a niné lê ba?» 13 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Wôgê bi wo bay genge hen a kené eŋgé, ɗiba ken eŋge ani kani a sara ré.» 14 Asgarɲê kôba era sa eŋgeriri iyôŋ ba: «A nibay ba, niné li iyeŋ ba?» Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Eŋgéŋge gursu kôbi kwôni a naɲ kabrê iyêrê ré men, piyêŋge kwôlê ɗiɲ kwôni sari a wô uwôɲiɲ gursu toni ré a men. Niɲba, ken cebe turŋge a sa sa kôbreŋge wo bay têbêŋge hen mera.»

15 Ɓiɲé mô gem aɲ i ba erem bôri a kôl iyôŋ ba: «Ôbi a na *Krist, kwo Emen dôri hen ba?» 16 Menba, Ja uwôlji sara kêm kôl iyôŋ ba: «Nôbi ba, en lêŋge batêm na naɲ kam, niɲba, ôbi wo era hen na, na kwo nééri ɗê kuɲê aɲ en nêm beseré gaŋgi garbê kaɲ têri ré. Ôbi a lêŋge batêm naɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê men, naɲ tare a men. 17 Ôbi ɓu gwore toɲ péé kaw kôbri a wô labiɲ kiriɲ kaɲ péé kaw kari ya, aɲ a pera kaw kari eraɲ bê a bô béér a. Kurmérji ba, ôbi a uwoyé aɲ bô tare to eŋge bariɲ né yôd hen.» 18 Na hen iyôŋ men, naɲ gelé kwôlo ɗaŋgi a men, a Ja ré uwôliɲ béré Kwôlo Dôri biɲ ɓiɲé. 19 Men, ôbi na nay kelma Hérôd wô *Hérodiyad toɲ tami yêni to ôbi na eŋge hen men, wô aŋga habiɲ kêm ka ôbi li hen a men. 20 Wôsa nôm a sa têriɲ tori hende to kêm hen na, Hérôd bi bay ɓu Ja uwôli daŋgay a a sôŋ.

Batêm to bay liɲ Jésu

21 Kiriɲa Ja na liɲ ɓiɲé kwône batêm hen na, Jésu kôba li batêm men. Ôbi uwôl Emen menba, kiriɲ bay ka hen, derômaraŋ bôliɲ, 22 aɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê herbo mega derare iyôŋ sari a aɲ tô kwôni hena derômaraŋ a kôl iyôŋ ba: «Ju na Keman, en purem damaŋ men, en li yi derê wô sam damaŋ a men.»

Tô môɲ wo Jésu

23 Kiriɲa Jésu ayiɲ tô lê jé wori hen na, elêri na tôre subu ley. Ɓiɲé kêm erem wo ôbi ré na kema Josêp wo tô môɲ wori a nà hen: Josêp woɲ kema Éli, 24 kema Matat, kema Lébi, kema Mêlki, kema Iyanay, kema Josêp, 25 kema Matatiyas, kema Amôs, kema Nayum, kema Êsli, kema Nagay, 26 kema Maat, kema Matatiyas, kema Séméyin, kema Iyôsêk, kema Iyôda, 27 kema Iyôwanan, kema Résa, kema Jorobabêl, kema Salatiyêl, kema Néri, 28 kema Mêlki, kema Adi, kema Kwosam, kema Êlmadam, kema Er, 29 kema Jésu, kema Eliyêsêr, kema Iyôrim, kema Matat, kema Lébi, 30 kema Siméɲôn, kema Juda, kema Josêp, kema Iyônam, kema Eliyakim, 31 kema Méléya, kema Ména, kema Matata, kema Natan, kema Dabid, 32 kema Jesé, kema Obêd, kema Bohoj, kema Sala, kema Nasôn, 33 kema Aminadab, kema Admin, kema Arni, kema Esrôm, kema Parês, kema Juda, 34 kema Jakwôb, kema Isak, kema Abraham, kema Tara, kema Nakôr, 35 kema Séruk, kema Rago, kema Palêk, kema Ebêr, kema Sala, 36 kema Kaynam, kema Arpasad, kema Sêm, kema Nowé, kema Lamêk, 37 kema Matusala, kema Énôk, kema Iyarêt, Maléléyêl, kema Kaynam, 38 kema Enôs, kema Sêt, kema Adam, kema Emen.

4

Jésu gôliɲ sa aŋgaɲ sélé

1 Tunu wôn bô Jésu menba, ôbi hena kibi cér wo Jurdê a bulo hera. Hende ôriɲ naɲ ɗi derô gwôlê. 2 Sidan séli wulê tôre pôrbu, wulê bi wo hen na, ôbi ôm ani ré kwôy aɲ kiriɲa wulê bi wo tôre pôrbu hen kô niɲ, menba, kurôŋ liri. 3 Kiriɲ bay ka hen na, Sidan kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Hena jeré na Kema Emen ba, ju kôliɲ jerew wo yi hen ré beliɲ kwô.» 4 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹Na kwô mera a gawra ré emê gôliɲ né*.› »

5 Menba, Sidan ôriɲ naɲ ɗi sa keram a ta aɲ turna to nana kôliɲ na menba, ôbi gili emê iyére to sa terare a nà kêm. 6 Aɲ kôli iyôŋ ba: «Na bem néé woɲ emê iyére hende to hen naɲ hini emê wo yi ya hen wôsa bay na ben na nôbi aɲ na biɲ kwôni wo bôn gey. 7 Iyôŋ ba, hena jeré jubu gubam tumôn a ba, na bem kêm.» 8 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹Kelma woɲ Emen wom pôn nêŋ hari a jeré jebé gubam tumôri a men, na ôbi a jeré tibéri a men*.› »

9 Menba, Sidan hô ôriɲ ɗi Jérusalêm a aɲ ayri ɗiri ta yeŋ sa *iyéy Emen a aɲ kôli iyôŋ ba: «Hena jeré na Kema Emen ba ju deraɲ kuriɲ tôŋ na gelé, 10 wôsa na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹Ôbi a ayê tôô biɲ *manê ka derômaraŋ a gengiɲ sam bi bay ré sa gemem› 11 men, ‹Bay a ayem kôbriji a bi têm ré di keram wôni ré*.› » 12 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹Kelma Emen wom na, já séléri ré*.› » 13 Kiriɲa gwosore to ɗiré séliɲ Jésu naɲ niɲ menba, Sidan dô yiri yi Jésu a kwôy gemiɲ wulê wo ɗaŋgi.

Jésu ay tô jé wori sa terare to Galilé a

14 Jésu bulo hera Galilé naɲ néé wo Tunu aɲ hini emê wori ôm gôriɲ kiriɲ kêm sa ira. 15 Ôbi geliɲ ɓiɲé are bô *iyéy daɲare a naɲ sa iyére iyére aɲ bay kêm ay kibri.

Ɓiɲé ka Najarêt kaɲ Jésu

16 Jésu hera Najarêt kiriɲ ka ôbi na iyêriɲ ya hen, menba, mega wo ôbi lêrê gaŋ gaŋ hen iyôŋ na, ôbi ô bô iyéy daɲare a naɲ sa *sa merê ta aɲ hena ta wô dêŋse magtubu tôô to Emen. 17 Bay biri magtubu to lêgeriɲ to *Esay *ôbi kibi Emen, kiriɲa ôbi bôl menba, uwoɲ kiriɲ ka bay na li kôl iyôŋ ba: 18 «Tini Kelma yi san a wôsa ôbi a dôren bi ené uwôliɲ béré Kwôlo Dôri biɲ bay nimré men, wô kôliɲ daŋgayɲê kwôli bêreji ta men, kôliɲ bay tu tiɲ ré geléji kiriɲ hôriɲ men, ka bay geliɲ tirji gusiɲ hen kôba kwôli derêji bô gusiɲ men, 19 ulê béré kwôli elê woɲ bô derê wo Kelma biɲ gawrê hen a men*.» 20 Jésu lêgere magtubu hende to hen ta aɲ biɲ ôbi jé wo pôni aɲ mô tôŋ ɓiɲé kêm ka bô iyéy daɲare a hen na, tirji yi sari a. 21 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Kemnêŋ na, kwôlê bi wo en dêŋse aɲ ken toy hen na, ariri liɲ béŋge niɲ.» 22 Ɓiɲé kêm ka mô ya hen na, kôl kwôli dô men, tiniji ge kay sa kwôli bô derê wo ôbi kôlji hen aɲ bay kôl iyôŋ ba: «Ôbi na kema Josêp ré ba?» 23 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «En hôn kena kôlen gwosoy kwôlo kôl iyôŋ ba: ‹Dôktôr berare yem pa dem.› Ka kelê iyôŋ ba: ‹Bay kelêni kwôli aŋga ju li Kapêrnayôm a. A iyôŋ ba, ju li sa iyére tom a hen iyôŋ men.› » 24 Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, kwôni wo na ôbi kibi Emen na, sa iyére tori a na, bay a geyé kwôlê wori ré. 25 Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, yébé kaɲ mamê na kwône sa iyé *Israyêl bô wulê *Eli a. Bô elê bi wo hen a na, emen uwôŋge ré li elê subu naɲ geserê jii aɲ kurôŋ wo dami li ɓiɲé sa ira kêm*. 26 Hen iyôŋ hari kôba Emen jé Eli uɲé yébé bay ka hen né kwôy, niɲba, ôbi jéri ligi mamne to pôni to mô Sérêpta, emê iyére to Sidôn a hen ɗi*. 27 Menba, ɓiɲé kaɲ bay *terbare na kwône sa Israyêl bô wulê wo ôbi kibi Emen Elijé a, niɲba, kwôni pôn perêrji a hen kôba berare ré, niɲba, na Nama wo Siri hen a Elijé ré berari ɗi*.»

28 Kiriɲa bay toy kwôlê bi wo hen iyôŋ na, bay kêm bô iyéy daɲare bôrji tarji. 29 Menba, bay hena naɲ bô tarê ɓu Jésu siɲ naɲ ɗi nô wolé sa ira aɲ. Bay ôriɲ naɲ ɗi kwôy ta sa keram wo bay na ɗiɲ tô sa iyére toji ya hen bi ciré nôgêri kuré aɲ tôŋ. 30 Niɲba, ôbi wuɲ perêrji aɲ ô erê wori.

Jésu dage tunu to habiɲ bô gawra wo pôni a Kapêrnayôm a

31 Jésu ô Kapêrnayôm a to na iyére to ɗaŋgi sa terare to Galilé. Ôbi geliɲ ɓiɲé are naɲ sa sa merê ta. 32 Ɓiɲé ka mô ya toy kwôlê kibri a hen na, tiniji ge kay sa derê kwôlê wori bi wo hen, wôsa ôbi iyêl mega kwôni wo ôriɲ naɲ tôô iyôŋ men, naɲ néé iyôŋ a men. 33 Bô iyéy daɲare hende to hen na, gawra wo pôni wo tunu to habiɲ yi bôri a hen mô ya. Ôbi kôl naɲ tôri to dami kaŋ a ta kôl iyôŋ ba: 34 «Wuge! ju gey na mi yirni a ba, Jésu wo Najarêt? Ju era na wô mênêni ba? En hôn ju na i ba, ju na kwôni wo yi naɲ jeŋgêri gay wo Emen a jori.» 35 Jésu ône kôl iyôŋ ba: «Wôm tôŋ aɲ mu séɲ bô gawra bi wo hen a.» Tunu to habiɲ hende to hen dô gawra na ku tôŋ perêrji a aɲ séɲ bôri a niɲba, liri ani ka habiɲ né. 36 Tini ɓiɲé kêm ge kay aɲ bay kôliɲ perêrji a kôl iyôŋ ba: «Kwôlo na ba, na kwo yôŋ sôŋ ba? Ôbi ône tunu to habiɲ naɲ néé menba, hende séɲ a men.» 37 Menba, hini emê wori ôm naɲ kiriɲ kiriɲ kêm gôriɲ sa iyére to méér Kapêrnayôm ta hen.

Jésu berare bay ômɲare

38 Jésu hena bô iyéy daɲare a era iyé Simô a. Yi mari Simô uwoy damaŋ aɲ hende yi tôŋ menba, bay uwôli ré bô tu ɲa tore men. 39 Ôbi deŋge sara aɲ ône yi uwoyé bi wo hen, menba, hende berare aɲ hena kerêd li aŋgaɲ emê biji.

40 Kiriɲa tare kuriɲ niɲ menba, ɓiɲé kêm ka ôriɲ naɲ bay ômɲare to gay gay iyére toji a hen na, bay eraɲ naɲ ci biri. Ôbi uwôl kôbri sarji a aɲ berareji. 41 Tunu to habiɲ séɲ bô ɓiɲé kwône aɲ kiriɲa bay séɲ bô ɓiɲé hen iyôŋ menba, bay kôl kaŋ a ta iyôŋ ba: «Ju na Kema Emen.» Niɲba, Jésu ôneji bi bay ré wôm tôŋ, wôsa bay hôn wo ôbi ré na *Krist kwo Emen dôri hen.

42 Kiriɲa kiriɲ wôl menba, Jésu si ô wolé derô gwôlê. Kwônê ɓiɲé wogeri aɲ kiriɲa bay uwôɲni niɲ menba, bay gey bi ôbi ré ɗebu naɲ ci wô wo ôbi ma ré erê aɲê sôŋ. 43 Niɲba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Yi gengiɲ san bi ené ô ulê béré Kwôlo Dôri wo *emê iyére to Emen sa iyére to ɗaŋgi a wôsa na wô bi wo hen a, Emen né joon hen.» 44 Aɲ ôbi ô ulê béré bô iyéy daɲare a sa terare to Judé.

5

Jésu tô bay tôri ka tumô cog cog

(Mt 4: 18-22, Mk 1: 16-20, Ja 21: 1-11)

1 Wulê wo pôni kiriɲa Jésu ɗibiɲ kibi cér wo dami wo Génésarêt a menba, ɓiɲé nôgeriɲ yirji si ligiri wô toyiɲ kwôlo Emen. 2 Menba, ôbi gel bato wôô yi kibi cér wo dami bi wo hen na. Bay uré ka li jé bô a hen herbe tôŋ wô ɲanê bura toji. 3 Bato bi wo wôô hen na, kwo pôni na kwo Simô. Jésu ɗay mô bô aɲ kôli ôbi ré ôriɲ naɲ ɗi dê iyôŋ si bô cér. Menba, ôbi mô tôŋ bô bato bi wo hen a aɲ geliɲ kwônê ɓiɲé Kwôlo Dôri.

4 Kiriɲa ôbi dôriɲ kwônê ɓiɲé kwôlo Emen kô niɲ na, ôbi kôliɲ Simô iyôŋ ba: «Ôriɲ naɲ bato dê iyôŋ a bô ɗogé cér a aɲ ken bi bura toŋge bô kam a uriɲ.»

5 Simô uwôli sara iyôŋ ba: «*Rabi, nini ur kwôy kiriɲ wôl sarni a aɲ nini ɓu ani ré niɲba, na jôbi a kelê hen na, na hô bê bura kam a gelé sôŋ.»

6 Kiriɲa bay bi bura kam a menba, bay pô kuyê wôn ɓerêj aɲ yêgerê bura toji hende to hen. 7 Bay liɲ megêrji ka bô bato wo pôni a hen kôbriji ré era sa li naɲ ci men. Bay pô kuyê wôn bato bi wo wôô hen ɓerêj ɓerêj aɲ li wo bato ɗa dermiɲ. 8 Kiriɲa Simô Piyêr gel hen iyôŋ na, ôbi kuriɲ tôŋ cubu gubari tumô Jésu a aɲ kôl iyôŋ ba: «Kelma, dô tôm aɲ yen a wôsa ena ôbi têriɲ.»

9 Ôbi kôl hen iyôŋ wôsa bay naɲ megêri tiniji ge kay aɲ harê liji sa uré woɲ geɲê ka bay ur a hen. 10 Si *Jak naɲ Ja kam Jébédé kaɲ megêri bay uré hen kôba, tiniji ge kay aɲ harê liji men. Menba, Jésu kôliɲ Simô iyôŋ ba: «Hare ré wôsa ayiɲ tôri kemnêŋ na, na gawrê a jeré uré niɲ.»

11 Bay heraɲ naɲ bato sa haarê tôŋ kibi cér men, bay ɗi aŋgaji kêm aɲ a men aɲ ôrji tô Jésu.

Jésu berare ôbi terbare wo pôni

(Mt 8: 1-14, Mk 1: 40-45)

12 Wulê wo pôni kiriɲa Jésu ô sa iyére to ɗaŋgi menba, gawra wo pôni wo *terbare elemné yiri kêm so. Kiriɲa ôbi gel Jésu menba, bôy meremne tumôri a aɲ uwôli kôl iyôŋ ba: «Kelma, hena jeré gey ba, já beraren.»

13 Jésu jé kôbri hebiɲni aɲ kôl iyôŋ ba: «Ew, en gey bi terbare tom hende to hen ré dôriɲ sam a.» Kiriɲ bay ka hen na, terbare naɲ yiri a. 14 Jésu kôli iyôŋ ba: «Kôliɲ kwôni ré pa pa. Niɲba, ô ju ô gelé yem tumô ôbi bê kwôbe a aɲ ju li sarga naɲ tôô to *Moyis na ay hen aɲ bi bay ré gel wo jeré na kwo séli tumô Emen a.»

15 Bay kôl kwôli Jésu naɲ kiriɲ kiriɲ men, ɓiɲé kwône era wô toyé kwôlê wori men, ka era bi ôbi ré berareji men. 16 Niɲba, ôbi ba, dô yiri wolé kwôy kwôy derô gwôlê aɲ uwôl Emen.

Jésu berare gawra wo meray

(Mt 1: 1-8, Mk 2: 1-12)

17 Wulê wo pôni Jésu mô wô geliɲ ɓiɲé are menba, *Parisiɲêɲê naɲ *bay derê tô tôô to Emen kôba mô ya men. Bay hena sa iyé Galilé a kêm men, sa iyé Judé a kêm naɲ sa iyé Jérusalêm a kêm a men. Aɲ néé wo Kelma baa naɲ ɗi aɲ ôbi berare ɓiɲé. 18 Ɓiɲé ka pôni aya gawra sa jaare a soɲ, na gawra woɲ ôbi merayê, bay woge ciré siɲ naɲ ɗi kiriɲ ka Jésu môriɲ ya hen aɲ uwôli tumôri a. 19 Niɲba, bay uwoɲ geré ré sa kibi kwônê ɓiɲé. Bay ɗayiɲ naɲ ɗi ta sa ira aɲ kergeji sa iyére hende to hen aɲ herbiɲni naɲ jaare tori hende hen ɗéɲ tumô Jésu a kiriɲ ka ôbi môriɲ ya hen. 20 Kiriɲa Jésu gel wo bay bi bôrji sari a hen iyôŋ menba, ôbi kôl iyôŋ ba: «Melaɲnen, têriɲ tom dôriɲ sam a.»

21 Bay derê tô tôô to Emen naɲ Parisiɲêɲê erem bôrji a kôl iyôŋ ba: «Na i bi a tiiré Emen hen iyôŋ ba? Hena ré na Emen mera ré ba, i wo ɗaŋgi a na ôbi derê têriɲ sa gawra ba?»

22 Jésu hôn ermé woji menba, uwôlji sara iyôŋ ba: «Wô mi a kené erem kwôlo hen iyôŋ bôrŋge a ba? 23 Kelê iyôŋ ba: ‹Têriɲ tom dôriɲ sam a› a derê kelê lew, laba kelê ‹Hena ta ju ô› a derê kelê lew ɗi ba? 24 Haw hen ka henê wo nôbi *Kema Gawra ené ôriɲ naɲ néé sa terare a nà wô dôriɲ têriɲ sa ɓiɲé.» Menba, ôbi kôliɲ ôbi merayê na iyôŋ ba: «En kôlem, hena ta ay jaare tom ôriɲ iɲ.»

25 Kiriɲ bay ka hen na, ôbi hena tu ɓiɲé kêm aɲ ay jaare tori ôriɲ iɲ aɲ ayiɲ kibi Emen. 26 Ɓiɲé kêm tiniji ge kay. Menba, bay heram Emen naɲ harê aɲ bay ɲamniɲ kôl iyôŋ ba: «Naa gel aŋgaɲ geɲê kemnêŋ.»

Jésu uwôge Lébi bi ré yi ôbi tôri

(Mt 9: 9-13, Mk 2: 13-17)

27 Cêgeri wori menba, Jésu si ô menba, gel gawra wo pôni wo bay uwôgeri Lébi ôbi eŋgé wôgê hen mô kini eŋgé wôgê wori a. Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Era tôn a.»

28 Menba, ôbi ɗéɲ aŋgari kêm aɲ hena ô tôri a.

29 Ôbi li emê wo mêy uwôgiɲ Jésu iyére tori a men, *bay eŋgé wôgê kêm men, ɓiɲé ka ɗaŋgi kôba sa ômji are naɲ ci a men. 30 Menba, Parisiɲêɲê naɲ bay derê tô tôô to Emen kaji ɲamniɲ aɲ kôliɲ bay tô Jésu iyôŋ ba: «Wô mi a kené ôm men, yi men naɲ bay eŋgé wôgê men, bay têriɲ men ba?»

31 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Na ɓiɲé ka berari a geyé dôktôr ré, niɲba, na bay ômɲare ɗi. 32 En era na wô uwôgê ɓiɲé ka bô yirji môɲ bay lê aŋgaɲ derô hen né, niɲba, en era na wô bay têriɲ aɲ bi bay ré ɗi tô lê têriɲ ba.»

Eŋgeré kwôlo gengiɲ sa jerê bôô kurôŋ

(Mt 9: 14-15, Mk 2: 18-20)

33 Parisiɲêɲê naɲ bay derê tô tôô to Emen kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Bay tô Ja naɲ kamaŋ kani jôriɲ bôrji kurôŋ men, uwôliji Emen a men ta ta niɲba, bay tôm jôbi ba ômji men yiji men.»

34 Jésu kôlji iyôŋ ba: «Ɓiɲé ka era kini kurô hen ba ka ɗé bi bay ré jôriɲ bôrji kurôŋ kiriɲa ôbi iyéy kurô ba ya naɲ ci tô hen ba? 35 Wulê wo bay a derê ôbi kurô perêrji a aɲ hen na, na wulê bi wo hen a bay ré jôriɲ bôrji kurôŋ.»

Kwôlo gengiɲ sa aŋga ôli naɲ ka kôrbi

(Mt 9: 16-17, Mk 2: 21-22)

36 Jésu kôlji gwosoy kwôlo pôni kôl iyôŋ ba: «Sa pôn kwôni yêge kibi bargay ka kôrbi wô uwôliɲ tu ka ôli ba? Hena ré na iyôŋ na, bargay ka kôrbi hen yêgiɲ men, kibriji wo kôrbi bi wo yêgiɲ hen kôba a biɲ naɲ ka ôli hen né a men. 37 Men, sa pôn kwôni bêêrê care to kôrbi bô gwolé woɲ ariɲ wo ôli a ba? Hena ré na iyôŋ ba, care to kôrbi hende to hen a anê gwolé wo ôli bi wo hen aɲ care a uwôsiɲ men, gwolé bi kôba a mêniɲ a men. 38 Iyôŋ ba, bi care to kôrbi biɲ bô gwolé wo kôrbi a men. 39 Kwôni wo yi care to ôli hende to hen na, gey to kôrbi hen né niɲ, wôsa ôbi erem mega wo care to ôli hen a ré na to dôri ɗi.»

6

Jésu na Kelma sa sa merê ta a

(Mt 12: 1-8, Mk 2: 23-28)

1 Sa to pôni a na, na sa *sa merê ta menba, Jésu ay geré si bô kaw menba, bay tôri pôy sa kaw na aɲ wuray ôm. 2 Menba, *Parisiɲêɲê ka pôni kôl iyôŋ ba: «Wô mi a kené li aŋga tôô to *Moyis jô lê naɲ sa merê ta hen ba?»

3 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Ken dêŋse kwôli aŋga kelma Dabid na li kiriɲa kurôŋ na liji naɲ ɓiɲé kari hen né ba? 4 Ôbi na si bô *iyéy Emen a aɲ pô mapa wo bay tibiɲ Emen hen, ôm men, biɲ ɓiɲé kari ôm men. Mapa bi wo hen na, kwôni wo ɗaŋgi wo a emê ba naɲ, na bay bê kwôbe a na bay emêri mera*.»

5 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Nôbi *Kema Gawra a na Kelma sa sa merê ta.»

Jésu berare gawra wo kôbri ma naɲ sa sa merê ta

(Mt 12: 9-14, Mk 3: 1-6)

6 Sa sa merê ta wo ɗaŋgi Jésu ô bô *iyéy daɲare a aɲ geliɲ ɓiɲé are, kiriɲ bay ka hen na, gawra wo kôbri woɲ gusurô ma mô ya men. 7 *Bay derê tô tôô to Emen naɲ Parisiɲêɲê bô ciré gelé na ba Jésu ré berarêri naɲ sa merê ta ba ciré ɓeriɲ tô kôbri aɲ uwôliɲ kwôlê sari a. 8 Niɲba, Jésu hôn ermé woji menba, ôbi kôliɲ ôbi kôbi ma bi wo hen iyôŋ ba: «Hena ta ju era sa ɗebe derôre a na.» Menba, ôbi hena ɗebe ta. 9 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Na eŋgeréŋge kwôlê pôn: Tôô tona gey bi kwôni ré li derê laba li habrê naɲ sa merê ta a ba? Men, ré gôliɲ naɲ gawra réba ré mêêni naɲ sa sa merê ta a ɗi ba?»

10 Ôbi bôrji mériɲ menba, kôliɲ ôbi kôbi hayê bi wo hen iyôŋ ba: «Jé kôm.» Ôbi li mega bi wo Jésu kôli hen iyôŋ menba, kôbri hô dô hôriɲ. 11 Menba, tu Parisiɲêɲê naɲ bay derê tô tôô to Emen sêêrê sari a aɲ bay ɲamniɲ kwôli aŋga ciré liɲ Jésu.

Jésu tô bay jé kari ka môj kibi wôô

(Mt 10: 1-4, Mk 3: 13-19)

12 Sa hende to hen na, Jésu ô wulê sa keram a wô uwôlê Emen kwôy kiriɲ wôl sari a. 13 Kiriɲa kiriɲ wôl menba, ôbi uwôge bay tôri aɲ tô môj kibi wôô perêrji a aɲ uwôgeji bay jé. 14 Simô ba ôbi uwôgeri Piyêr, naɲ yêni André, Jak, Ja, Pilip, Bartélémi, 15 Matiyé, Tomas, *Jak kema Alpé, Simô woɲ kema iyére hen men, 16 Jud kema Jak men naɲ Judas Iskariyôt wo a sa ayê sa Jésu hen a men.

Jésu geliɲ kwônê ɓiɲé are men, berare bay ômɲare men

(Mt 4: 23-25, Mk 3: 7-11)

17 Jésu herbo naɲ bay tôri ka môj kibi wôô hen sa keram a tôŋ aɲ ɗebiɲ naɲ ci tôŋ kiriɲ ka beray a naɲ kwônê bay tôri ka ba hen men, kwônê ɓiɲé ka Judé men, ka Jérusalêm a men, ka hena kibi cér wo Tir naɲ kwo Sidôn a a men. 18 Bay era wô toyé kwôlê wori men, bi ôbi ré berareji men, ɓiɲé ka tunu to habiɲ bôrji a kôba, ôbi berareji men. 19 Ɓiɲé kêm woge bi ciré heberi wôsa néé wo ôbi ôriɲ yiri a hen si aɲ berareji kêm.

Kwôlo gengiɲ sa merê derê naɲ merê bô bô emê

(Mt 5: 1-12)

20 Jésu ay tiri bôriɲ bay tôri aɲ kôl iyôŋ ba: «Kenbay kaɲ bay nimré, yi derê yi wô sarŋge, wôsa *emê iyére to Emen yi wô sarŋge 21 kenbay ka kurôŋ lêŋge haw hen, yi derê yi wô sarŋge, wôsa kena uyirê, kenbay ka ken sôm haw hen, yi derê yi wô sarŋge, wôsa ka merê bô yi derê a.»

22 «Yi derê yi wô sarŋge, kiriɲa ɓiɲé derêŋge men, kaɲêŋge men, tiréŋge men, uwôgerê heneŋge wo habiɲ a men, wô san nôbi Kema Gawra. 23 Lêŋge yi derê wulê bi wo hen men, ken neŋréré naɲ yi derê a men, wôsa sa kôbi wo dami yi derômaraŋ a ya, wôsa na hen iyôŋ a môɲêrji na ré liɲ bay kibi Emen. 24 Niɲba, kenbay kaɲ bay uɲé na, bô emê yi wô sarŋge, wôsa haw hen ken uwôɲ bô jalê woŋge niɲ. 25 Kenbay ka ken uyê haw hen na, bô emê yi wô sarŋge, wôsa kurôŋ a lêŋge tôre to cêgê, kenbay ka ken ayrê haw hen, bô emê yi wô sarŋge, wôsa ka merê bô tu ɲa a men, ka sômnê men.»

26 «Kenbay ka ɓiɲé kêm dô kwôleŋge wo dôri hen na, tu ɲa yi wô sarŋge, wôsa na hen iyôŋ a môɲêrji na ré li naɲ ɓiɲé ka na li yirji môɲ ciré bay kibi Emen men hen.»

Kwôlo gengiɲ sa peré bay bare

(Mt 5: 38-48, 7: 12)

27 «Kenbay ka ken mô toy kwôlê keben a hen na, en kelêŋge peréŋge bay bareŋge men, lêŋge derê naɲ ka derêŋge hen a men. 28 Terêŋge kebreŋge sa ka tômêŋge hen men, uwôlêŋge Emen wô sa ka lêŋge habiɲ hen a men. 29 Kwo di tô mam ba, ju hô bul kwo si hen biri a men, kwo ay bargay kam kaɲ kabrêm ba, ju jôri kaɲ kelanê né men, 30 kwo uwôlem are ba, ju biri men, kwo pô aŋgam ereŋ ba, ju hô eŋgereri ré niɲ. 31 Aŋga ken gey bi megêrŋge ré li béŋge hen na, kenbay kôba, ken li hen iyôŋ naɲ ci men.»

32 «Hena kené pur na ka peréŋge ba, ɓiɲé a kelê kené li derê na iyeŋ ba? Wôsa bay lê têriɲ kôba, pur na ka pirji men. 33 Hena kené li derê naɲ ka li dô naɲ ken ba, ɓiɲé a kelê kené li derê na iyeŋ ba? Wôsa bay lê têriɲ kôba, li na hen iyôŋ men. 34 Hena kené gwôyiɲ na ka ken hôn wo bay ré herê têbêŋge hôriɲ ta ba, ɓiɲé a kelê kené li derê na iyeŋ ba? Wôsa bay lê têriɲ kôba, gwôyiɲ na bay lê têriɲ ka a herê têbêji hôriɲ hen iyôŋ men. 35 Niɲba, kenbay ba, ken pur bay bareŋge men, lêŋge derê naɲ ci men, gwôyiɲge aɲ bi bôrŋge wo kené uɲé hôriɲ né. Hen iyôŋ na, aŋgaɲ têbê sa kôbreŋge a mê men, ka yiɲ kam Emen wo ta men. Wôsa ôbi li derê naɲ bay bô hendé men, naɲ bay bô habrê a men. 36 Berêŋge tu ɲa to ɓiɲé mega Ibareŋge Emen bôriɲ hen iyôŋ men.»

Jerêŋge kwôlê sa megêrŋge a ré

(Mt 7: 1-5, 15: 14, 10: 24-25)

37 «Jerêŋge kwôlê sa megêrŋge a ré menba, Emen kôba, a jerê kwôlê sarŋge a ré men, ken dô kwôlê sa kwôni a ba, Emen a derê kwôlê sarŋge a men, ken ɗi bôrŋge jal sa megêrŋge a ba, Emen kôba, a ɗé bôri jalê sarŋge a men. 38 Ken biɲ ɓiɲé are ba, bay a hô béŋge men. Bay a tôŋgê men, tôbê dema a hô béŋge wôsa gway wo ken ay gengiɲ are bi hen a, Emen né gengiɲ béŋge hôriɲ.»

39 Jésu hô kôlji naɲ gwosore kôl iyôŋ ba: «Ôbi tu tiɲ a ɓeré jemna biɲ megari ôbi tu tiɲ ba? Hena ré na iyôŋ ba, bay wôô kêm a heriɲji bô iyom a ré ba? 40 Ôbi tô kwôni na, a gôliɲ dami wori ré niɲba, hena ôbi ré ɗi tiri dô tô aŋga ôbi geli hen na, ôbi a yé môɲ ôbi sari iyôŋ men.»

41 «Wô mi a jeré ô wô berê kalmê ka dê ka yi tu yênem a hen ba? A yibré wo dami ka yi tum jôbi a hen ba, ju gel ré ba? 42 Wô mi a jeré kôliɲ yênem: ‹Yênen, ɗi jan na derê kalmê ka dê ka yi tum a hen aɲ›, aɲ jôbi ba, ju gel yibré wo dami wo yi tum a hen né ba? Jôbi woɲ ôbi kelê kwôlê kem wôô wôô hen, dô yibré wo dami wo yi tum hen aɲ dema jeré gelé kiriɲ sélé wô dôriɲ ka yi tu yênem a hen tô.»

Ôbi tô Jésu woɲ tiri

(Mt 7: 16-20, 12: 33-37)

43 «Gurô wo dôri na, yêri wo habiɲ ba naɲ men, kwo habiɲ wo yêri dô ba naɲ men. 44 Gurô wo yôŋ yôŋ ba, naɲ yêri yêri ɗiba kwôni a karê tôgôre sa cébriɲ a ré men, kwôni a karê yê tiɲaɗor sa gariyaŋ a ré men. 45 Gawra woɲ ôbi lê derê na, lê derê wori bi wo hen hena na bôri a men, ôbi habrê kôba, habrê wori bi wo hen hena na bôri a men. Wôsa na aŋga wôn bô gawra dema ré si kibri a tô.»

46 «Wô mi a kené uwôgen ‹Kelma, Kelma› menba, ken li aŋga en kelêŋge kené li hen né ba? 47 Kwôni wo era legen a aɲ toy kwôlê wuɲê men, liɲ ariri a men na, na geléŋge séé ôbi geliɲ na naɲ i ba? 48 Ôbi yi mega gawra woɲ ôbi ɗé iyére iyôŋ: Ôbi pi iyom ɗoge aɲ ɗi tôre sa keram a kam kaɲ biyê ka ge naɲ néérji hen kôba, lere ani ré wôsa tôre ɗiɲ dô. 49 Niɲba, kwo toy aɲ liɲ ariri ré na, geliɲ naɲ gawra wo ɗi iyére tori dô ré aɲ ɗi na sa hal a iyôŋ. Kam kaɲ biyê ge naɲ néérji menba, tere aɲ, aɲ ani kare kani pôn iyôŋ kôba, ba ta ré.»

7

Jésu berare mana wo dami wo asgarɲê woɲ Rômê

(Mt 8: 5-13, Ja 4: 46-54)

1 Kiriɲa Jésu dôriɲ ɓiɲé kwôlê kô niɲ menba, ôbi ô Kapêrnayôm a. 2 Ya hende to hen na, dami wo asgar kaɲ Rômêɲê ka arew hen, mana wori ômiɲ tu temare a men, na lema wo ôbi geyri gaɲ a men. 3 Ôbi toy kwôli Jésu menba, jé surɲê kaɲ Jubɲê yiri a ré ô uwôli bi ré era sa berare mana wori bi wo hen biri men. 4 Kiriɲa bay sa ligi Jésu a menba, bay maseri aɲ kôli iyôŋ ba: «Ôbi dé wo jeré li aŋga ôbi gey hen biri. 5 Wôsa ôbi geyéna nabay kaɲ Jubɲê men, ôbi a ɗé *iyéy daɲare hen a men.»

6 Jésu hena ô naɲ ci. Kiriɲa bay ba ɗa naɲ iyére menba, dami wo asgarɲê bi wo hen jé milɲéri ô kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Kelma, merên yem iyôŋ né, wôsa en nêm wo jeré uwôl têm kibi iyére tiɲê ré. 7 Na ôbi á, ené nêm erê naɲ yen ô uɲem né hen. Ay tom menba, mana wuɲê a berarê mera. 8 Nôbi bay san ya men, ena ôbi sa asgarɲê ka ba hen men. Aɲ hena ené kôliɲ kwo pôni iyôŋ ba: ‹Ô› ba, ôbi ô men, hena ené kôli ‹Era› ba, ôbi era men, en kôliɲ mana wuɲê ‹Li aŋga na› ba, ôbi li men, ‹Li ka hen› ba, ôbi li a men.»

9 Kiriɲa Jésu toy kwôlo ôbi kôl hen menba, yiri dôri sari a aɲ ôbi bul uɲé kwônê ɓiɲé ka ô tôri a hen aɲ kôl iyôŋ ba: «En kelêŋge sa iyé *Israyêl kôba, en uwôɲ kwôni wo ayê bôô wori yi môɲ kwo gawra wo na ba, naɲ.»

10 Kiriɲa bay jé heraji uwo menba, bay uwôɲ mana wori na berare niɲ.

Jésu béér kema mana wo ma a Nên a

11 Menba, Jésu hena Kapêrnayôm ô sa iyére to bay uwôgere Nên hen. Bay tôri naɲ kwônê ɓiɲé ôrji naɲ ɗi. 12 Kiriɲa bay ba ɗa naɲ iyére menba, bay uwôɲ ɓiɲé ka ay temare ôriɲ ciré erê emé. Kema mana bi wo ma hen na, na pôn nêŋ hari kôbi yori a. Hende na mamne. Ɓiɲé kwône bure ôriɲ sa kamɲê. 13 Kiriɲa Kelma bôre menba, ture liri ɲa menba, ôbi kôle iyôŋ ba: «Sôm né.»

14 Ôbi uso ɗa aɲ hebe jaare to bay ayiɲ temare hen, ɓiɲé bay ka ay temare hen ɗebe tôŋ menba, ôbi kôl iyôŋ ba: «Kema mana, en kôlem hena ta.»

15 Menba, ôbi temare bi wo hen hena mô ta aɲ iyêl kwôlê. Menba, Jésu ɓiri biɲ yori*. 16 Ɓiɲé kêm tiniji ge kay men, harê liji a men aɲ bay ay kibi Emen kôl iyôŋ ba: «*Ôbi kibi Emen wo dami hena perêrna men, Emen uwôl tiri sa gawrê kari a men.»

17 Kwôlo bay kôl gengiɲ sa Jésu hen na, ôm naɲ kiriɲ kiriɲ sa iyé Judé men, sa iyére to kwa kwa hen a men.

Bay jé ka Ja ôbi lê batêm

(Mt 11: 2-19)

18 Bay tô Ja ô dôriɲ ôbi iyére toji kwôli are bay ka kêm hen menba, ôbi uwôge bay tôri wôô. 19 Aɲ jéji ligi Kelma eŋgeriri iyôŋ ba: «Jôbi a na kwo a era hen bi, laba kwo nini mô gemni hen ba ya tô ɗi ba?» 20 Bay jé bay ka hen sa biɲ ligi Jésu aɲ kôli iyôŋ ba: «Ja ôbi lê batêm a joni yem a bi niné eŋgerem iyôŋ ba, jeré na kwo ré era hen bi, laba kwo niné mô gemni hen ré ba ya tô ɗi ba?»

21 Kiriɲ bay ka hen na, Jésu berare bay ômɲare kwône men, ɓiɲé ka ômɲare to gay gay liji hen men, ka tunu to habiɲ bôrji a hen men, bay tu tiɲ kwône gel kiriɲ dô a men. 22 Menba, ôbi uwôliɲ bay jé bay ka hen sara iyôŋ ba: «Herêŋge ken ô kôliɲ Ja kwôli aŋga ken toy men, ka ken gel men hen, bay tu tiɲ gel kiriɲ men, bay moré ô ta dô men, bay *terbare berare men, meŋɲê toy kwôlê men, ɓiɲé ka ma béér men, béré Kwôlo Dôri uwôliɲ biɲ bay nimré a men*. 23 Yi derê yi wô sa kwôni wo ɗi ayê bôô wori aɲ né wô san.»

24 Kiriɲa bay jé ka Ja hôrji niɲ menba, Jésu kôliɲ ɓiɲé kwôli iyôŋ ba: «Na ken ô gelé na mi derô gwôlê hen ba? Gusura wo kal yebageri hen laba, 25 ken ô gelé na mi ba? Gawra wo tôbe bargay ka dôri laba? Ɓiɲé ka tôbe bargay ka dôri aɲ mô bô derê na, bay mô na iyé kilmé a ɗi. 26 Niɲba, na mi a kené ô gelé na mi ɗi ba? Ken ô gelé na ôbi kibi Emen wôni ba? Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, na ôbi kibi Emen bi, aɲ ôbi gôliɲ ôbi kibi Emen aɲ sôŋ. 27 Na wô sari ôbi a, na ré liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹Toy, en jé mana wuɲê tumôm a bi ré ɲanê geré wom*.› 28 En kelêŋge perê gawrê ka yébé a yêji hen na, en gel kwôni wo a damɲê môɲ Ja iyôŋ ba naɲ, niɲba, kwo bay bôri môɲ ani ré iyôŋ bô *emê iyére to Emen a hen na, na kwo dami ɗêri.»

29 Kiriɲa ɓiɲé kêm naɲ *bay eŋgé wôgê toy kwôlo Jésu kôl hen menba, bay hôn wo Emen ré na kwôni woɲ derôre aɲ bay biɲ Ja liji batêm. 30 Niɲba, *Parisiɲêɲê naɲ *bay derê tô tôô to Emen kaɲji aŋga Emen genge wô sarji hen aɲ kaɲiɲ bi Ja ré liji batêm.

31 Jésu hô kôlji iyôŋ ba: «Ɓiɲé bay ka haw hen, na ayêji gengiɲ na naɲ i ba, en hôn né. Bay geliɲ naɲ i ba, en hôn né. 32 Bay yi mega kamrê ka li wôrê tô geré aɲ kôliɲ yirji iyôŋ ba: ‹Nini ibéŋge têgê menba, ken wôô sara ré men, nini kebe kurôŋ temare menba, ken sôm sara ré a men.› 33 Wôsa kiriɲa Ja ôbi lê batêm saɲ na, ôbi ôm mapa ré men, yi care ré a men, menba, ken kôl iyôŋ ba: ‹Tunu to habiɲ yi bôri a.› 34 Nôbi *Kema Gawra en sa aɲ ôm men, yi men, menba, ken kôl iyôŋ ba: ‹Geléŋge ôbi lamê naɲ ôbi kwoyé wo na, ôbi na melaɲ bay eŋgé wôgê naɲ bay têriɲ a men.› 35 Niɲba, ɓiɲé ka bi bôrji sa tu melênê wo Emen hen na, bay hôn wo tu melênê bi wo hen ré na kwoɲ derôre.»

Jésu ô iyé Simô woɲ Parisiɲê hen

36 *Parisiɲê wo pôni uwôge Jésu ré ô emê are naɲ ɗi menba, Jésu gey aɲ ô merê kibi emê a naɲ ɗi. 37 Kiriɲ bay ka hen na, iyore to pôni to sa iyére hende to hen to bay hône gaɲ wô jé lêre wo habiɲ hen so. Hende toy wo Jésu ré mô ôm are iyé Parisiɲê hen ya. Hende aya ider bô murda wo bay li naɲ *albatre hen. 38 Hende ɗebu si cêgi Jésu si têri*. Hende sôm aɲ ɲôm têri naɲ cémne aɲ mô aɲ naɲ gusiri sare men, ibe aɲ wusu ider bi wo hen a. 39 Kiriɲa Parisiɲê bi wo uwôga Jésu hen gel hen iyôŋ menba, ôbi kôl bôri a iyôŋ ba: «Hena gawra wo hen henaŋ ré na ôbi kibi Emen ba, ôbi réé henê wo ré na iyore to yôŋ a ré hebiri hen ba men, ôbi réé henê wo hende ré na hendi têriɲ men.» 40 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Simô, na kôlem kwôlê pôn.» Menba, Simô kôli iyôŋ ba: «Kelma kôlen.»

41 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Gawra wo pôni ôriɲ naɲ telare tori sa ɓiɲé wôô, kwo pôni naɲ dubu arew men, kwo pôni naɲ dubu môj men. 42 Ôbi gel wo bay ôriɲ naɲ ani kaɲ têbêri ré menba, ôbi ɗiji telare hende to hen mera. Perê ɓiɲé bay ka wôô hen na, kwo yôŋ a geyé gawra bi wo hen ba?»

43 Simô uwôli sara iyôŋ ba: «Na kwo telare tori mê gaɲ hen a geyéri damaŋ.» Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Ju kôl na tiri.»

44 Ôbi bul si ligi iyore hende to hen aɲ kôliɲ Simô iyôŋ ba: «Ju gel, iyore hende to hen ba? En era iyére tom a menba, ju bên kam sa tên a ré, niɲba, hende pulen tên naɲ cémne men, mô naɲ gusiri sare a men. 45 Ju ibe tô man ré hen na, gel wo jeré ɓeren yem a ré, niɲba, kiriɲa hende saɲ yeŋ a ré ibe tên baɲ hen. 46 Ju bên weŋ san a ré, niɲba, hende bên ider sa tên a. 47 En kôlem, têriɲ tore to kwôni hende to hen dôriɲ sara niɲ, na ôbi a, hende ré puren damaŋ hen. Kwôni wo bay ɗi bôrji jal sa têriɲ tori to dê hen na, ôbi pur dê iyôŋ men.»

48 Jésu kôliɲ iyore hende to hen iyôŋ ba: «Têriɲ toré dôriɲ sarê.»

49 Ɓiɲé ka mô ôm are naɲ ci hen ɲamniɲ kôl iyôŋ ba: «Gawra wo yôŋ a erê kwôy ɗé bôri jalê sa têriɲ to ɓiɲé hen ba?» 50 Jésu kôliɲ iyore hende to hen iyôŋ ba: «Ayê bôô woré gôliɲ naɲ mu, ô naɲ bô jalê.»

8

Yébé kaɲ bay bê Jésu

1 Sem cêgê menba, Jésu ô naɲ sa iyére to dami men, to dê men, wô ulê béré Kwôlo Dôri wo gengiɲ sa *emê iyére to Emen, aɲ bay tôri ka môj kibi wôô hen ô naɲ ɗi. 2 Yébé ka ôbi dage tunu to habiɲ bôrji a hen men, ka ômɲare to gay gay na liji aɲ ôbi na berareji hen kôba ôrji tôri a men. Perê yébé bay ka hen na, Mari to Magdala to ôbi na dage tunu to habiɲ jurgem bôre a hen kôba, ya men, 3 Jan tami Suja ôbi berê sa aŋga kelma *Hérôd men, Sujan naɲ yébé ka ɗaŋgi kwône li naɲ Jésu naɲ bay tôri sa aŋga naɲji a hen.

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa kay cé

(Mt 13: 1-23, Mk 4: 1-20)

4 Ɓiɲé kwônê hena naɲ sa iyére iyére era sa daɲji ligi Jésu a menba, ôbi kôl kwôlê naɲ gwosore kôl iyôŋ ba:

5 «Sa to pôni gawra wo pôni ô wusé kay cé. Kiriɲa ôbi wuse hen iyôŋ na, ka pôni heriɲ bêŋgê geré menba, tê ɓiɲé ɗiirê men, ciré gôl ôm men. 6 Ka pôni heriɲ perê jerew a, bay si menba, ma lew wôsa bay uwôɲ kiriɲ ka jôbi ré. 7 Ka pôni heriɲ perê gesem a, bay ɗebu naɲ gesem na ɓem haji niɲba, gesem na yêrji duu. 8 Niɲba, ka pôni heriɲ terare to dôri aɲ sarji si dô. Sa ka pôni gusiɲniji ô arew.» Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Kwôni wo mari ya wô toyiɲ kwôlê bi wo hen ba, bi toy.»

9 Menba, bay tôri eŋgeriri iyôŋ ba gwosore hende to hen bôre na iyeŋ ba? 10 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Kwoŋge kenbay ba Emen béŋge ken hôn aŋga gengiɲ sa emê iyére tori ka yi kini uwôbêrji a hen, niɲba, ka ɗaŋgi ba, a kôliɲji na naɲ gwosore. Na hen iyôŋ a, bay ré bô kiriɲ niɲba, bay gel ani ré men, bay ré toy kwôlê niɲba, ré hôn bôri ré a men hen. 11 Bô gwosoy kwôlê bi wo hen a na: kaw ba, na kwôlo Emen. 12 Kaw bay ka hen na, ka heriɲ tô geré hen na, na ɓiɲé ka toy kwôlê bi wo hen menba, Sidan era sa mêne kwôlê bi wo hen aɲ bôrji a wôsa bay ma ré bê bôrji sara aɲ ma ré gôliɲ. 13 Ka heriɲ perê jerew a hen na, na ɓiɲé ka toy kwôlê bi wo hen menba, bi bôrji sara naɲ yi derê niɲba, hanêrji naɲ, bay bi bôrji sara sem iyôŋ niɲba, kiriɲa aŋgaɲ lamê uwoɲji menba, bay ɗéɲ mera. 14 Ka heriɲ perê gesem a hen na, na ɓiɲé ka toy kwôlê bi wo hen niɲba, ermé kwôlê men, kwôli ari uɲé men, yi derê wo tôŋ sa terare a nà liji aɲ bay gese tô ayê bôô woji a ré. 15 Niɲba, ka heriɲ kiriɲ ka dôri hen na, na ɓiɲé ka toy kwôlê bi wo hen naɲ bôô wo dôri aɲ ɓeriɲ bôrji iyêre liɲ aŋga dôri.»

Gwosoy kwôlê wo gengiɲ sa lampa

(Mk 4: 21-25)

16 Jésu hô eŋgeriji iyôŋ ba: «Kwôni ɗi tare bô lampa aɲ emné baɲa sara réba ɗéré tô kalaŋ a sa pôn ken gel ba? Hena ôbi ré ɗi tare a bô lampa ba, na wô teré ta gurô pal a aɲ bi ɓiɲé ka era ira ba, ré gel peraŋgêre ré ba? 17 Wôsa ani ka yi naɲ kini uwôbêrji a ka a ba gelé yirji nô ba, naɲ men, kwôlo ken kôl tô gwôsiɲare a hen na, a hôniɲ men, a yé tu wolé ɗéɲ a men. 18 Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a sa kwôlê wo ken toy a hen. Kwôni wo hôn are ba, Emen a herê biri bi ré hôn ka ɗaŋgi a sara a niɲba, kwo hôn né hen na, ka dê bay ka ôbi hôn aɲ bô mega ré na aŋga ɗiré hôn hen na, Emen a lê aɲ ôbi a henê bay ka ôbi hôn hen ré niɲ.»

Yo Jésu naɲ yênêri

(Mt 12: 46-50, Mk 3: 31-35)

19 Yoo Jésu naɲ yênêri eraji ciré erê ligiri a niɲba, bay nêm erê ɗa yiri a ré wôsa kwône ɓiɲé. 20 Bay ô kôli iyôŋ ba: «Yom naɲ yênêm ɗibiji nô hen ya, bay gey gelem.»

21 Niɲba, ôbi kôliɲ ɓiɲé iyôŋ ba: «Ɓiɲé ka toy kwôlo Emen aɲ liɲ ariri na, bay a na yon men, yênên men.»

Jésu jôriɲ kal geré

(Mt 8: 18,23-27, Mk 4: 35-41)

22 Wulê wo pôni Jésu ɗay bô bato a naɲ bay tôri menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Na ɗayêŋge tera cér wo dami hen.» Menba, bay ɗay ô. 23 Kiriɲa bay tôri ô wô jibé bato hen iyôŋ menba, Jésu ba yi kum men. Kiriɲ bay ka hen na, kal wo dami ay tô geré aɲ di kam bê a bô bato a. Aɲ bay mô kibi temare a wôsa bato toji hende to hen ta dermiɲ. 24 Bay era sa eŋni aɲ kôli iyôŋ ba: «*Rabi, Rabi, naa mêniɲ.» Ôbi eŋgiɲ tô kum a, menba, ône kal naɲ mêw, menba, kiriɲ iyer iyêêr mera. 25 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Ayê bôô woŋge na yôŋ niɲ ba?» Kiriɲ bay ka hen na, harê liji men, tini ge kay a men aɲ bay kôl perêrji a kôl iyôŋ ba: «Ôbi na i aɲa kal naɲ mêw kôba, ré biri kwôlê hen ba?»

Jésu berare gawra wo tunu to habiɲ bôri a

(Mt 8: 28-34, Mk 5: 1-20)

26 Bay era sa biɲ kibi cér wo bô emê wo Géraséniɲê si tera naɲ sa terare to Galilé. 27 Kiriɲa ôbi herbe tôŋ bô bato a menba, gawra wo pôni wo iyére hende to bay herbiɲ ya era ligiri a, na gawra wo tunu to habiɲ bôri a. Aɲ ca yeŋ na, ôbi tôbe bargay ré men, yi bô ira ré a men. Kini yéri na sa kamɲê ɗi. 28 Kiriɲa ôbi gel Jésu menba, era sa kuriɲ sa têri a kôl kaŋ a ta kôl iyôŋ ba: «Ju gey mi yen a ba, Jésu Kema Emen wo ta, en uwôlem gelen gusiɲ né.»

29 Ôbi kôl hen iyôŋ wôsa Jésu ône tunu hende to hen ré si aɲ bô gawra bi wo hen a. Wôsa têê kwône wo tunu hende to hen geliɲ tiri gusiɲ. Bay harêri naɲ gaŋgi musure men, bay uwôli musure têri a men, wô geméri niɲba, ôbi ka musure hende to hen aɲ, aɲ tunu to habiɲ hende to hen tôri ôriɲ derô gwôlê. 30 Jésu eŋgeri iyôŋ ba: «Henem na i ba?» Menba, ôbi kôli iyôŋ ba: «Henen na kwônê ɓiɲé.» Wôsa tunu to habiɲ kwône mô bôri a. 31 Menba, tunu to habiɲ hende to hen uwôliɲ Jésu ré dageji bê a bô iyom wo ɗogi a ré.

32 Kiriɲ bay ka hen na, gwôsiɲô kwône ômji are ɗibiɲ sa keram a menba, tunu to habiɲ hende to hen uwôliɲ Jésu ré ɗiji ciré sééré bô gwôsiɲô bay ka hen menba, ôbi gey naɲ ci sara. 33 Tunu hende to hen si bô gawra bi wo hen a aɲ aɲ ôrji bô gwôsiɲô bay ka hen, aɲ li wo bay yêseraji ta sa keram a heriɲji bô cér a aɲ yiji kam maji kêm.

34 Kiriɲa bay gemé gwôsiɲô gel hen iyôŋ na, bay ge ô kôliɲ ɓiɲé derô ira men, kôliɲ ɓiɲé nono men, kwôli are bay ka hen. 35 Ɓiɲé guro wô gelé are bay ka hen. Bay sa ligi Jésu a menba, bay gel gawra wo tunu to habiɲ na bôri a hen mô tôŋ tê Jésu a. Ôbi tôbe bargay men, tiri iyer dô a men, menba, harê liji. 36 Ɓiɲé ka ré ɗebu ya gel wo tunu hende to hen séɲ bôri a hen na, dôrji kwôli gawra bi wo hen biɲ ka era cêgê hen. 37 Kiriɲ bay ka hen na, ɓiɲé ka bô emê wo Gêrgéséniɲê uwôliɲ Jésu ré ô aɲ sa iyére toji a wôsa harê liji damaŋ menba, ôbi ɗay bô bato a bul hô Galilé. 38 Gawra wo Jésu ré dage tunu to habiɲ bôri a hen si ô eŋgeré Jésu ɗiré erê naɲ ɗi, niɲba, Jésu dageri aɲ kôli iyôŋ ba: 39 «Hô iɲ aɲ ju ô kôliɲ ɓiɲé kwôli aŋga Emen li naɲ ju.» Menba, ôbi ô aɲ kôliɲ ɓiɲé kêm kwôli aŋga Jésu ré li naɲ ɗi.

Jésu béér môni Jayrus men, berare iyore to kwôbe ô yere a

(Mt 9: 18-26, Mk 5: 21-43)

40 Kiriɲa Jésu hera Galilé menba, ɓiɲé kêm jô kwini wôsa bay mô gemni. 41 Kiriɲ bay ka hen na, Jayrus kelma sa *iyéy daɲare sa. Ôbi cubu gubari tumôri a aɲ uwôli ré era iyére tori a, 42 wôsa môɲni to pôn nêŋ to elêre môj kibi wôô hen ômiɲ ta ma.

Kiriɲa Jésu ô naɲ ɗi menba, ɓiɲé kwône nôgeriɲ yirji ligiri. 43 Kiriɲ bay ka hen na, iyore to pôni mô ya, kwôbe ô yere a li elê môj kibi wôô. Hende mêne ari uɲére kêm iyé bay kerbê a, niɲba, kwo pôn wo berare ba naɲ. 44 Hende era si cêgê aɲ hebe kibi bargay kari, menba, kiriɲ bay ka hen na, kwôbe wo na ô yere a hen na, naɲ aɲ hende berare. 45 Jésu eŋgere iyôŋ ba: «Na i a heben na ba?» Bay kêm uwôser menba, Piyêr kôli iyôŋ ba: «Kelma, na ɓiɲé ka nôgeriɲ hen.»

46 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Kwôni heben wôsa néé wo en ôriɲ hen kwari dôriɲ.»

47 Iyore hende to hen bô wo Jésu ré hôn hen iyôŋ na, harê lere aɲ wuré aɲ era sa cubu gubare tumô Jésu a aɲ kôli tu ɓiɲé wô mi a teré heberi ba, men, kwôli berarê wo teré berare peraŋ hen a men. 48 Menba, Jésu kôle iyôŋ ba: «Yêren, ayê bôô woré gôliɲ naɲ mu, ô naɲ bô jalê.»

49 Kiriɲa Jésu iyêl ba ya tô menba, gawra wo iyé kelma sa iyéy daɲare hen era sa kôli iyôŋ ba: «Môɲnem ma niɲ ɗiba ju dôyrê Rabi ré.»

50 Kiriɲa Jésu toy hen iyôŋ menba, ôbi kôliɲ kelma ôbi sa iyéy daɲare hende to hen iyôŋ ba: «Hare ré, bi bôm san a mera aɲ môɲnen a béré.»

51 Kiriɲa ôbi sa biɲ iyé kelma ôbi sa iyéy daɲare hende to hen na, ôbi jôriɲ ɓiɲé erê ira naɲ ɗi niɲba ɗi si Piyêr Ja naɲ Jak men, yo mône naɲ ibare a men a erê naɲ ɗi. 52 Ɓiɲé kêm sôm men, ɓar men sare a. Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Sômêŋge ré hende ma ré, niɲba, yi na kum.»

53 Bay ayrêri wôsa bay hôn wo hende ré ma. 54 Niɲba Jésu ɓu kôbre aɲ uwôgere «Môɲnen eŋgiɲ ta.»

55 Kiriɲ bay ka hen na, tune uwo yere a aɲ hende hena ta. Aɲ Jésu kôlji bay ré buru aŋgaɲ emê. 56 Balê mône tiniji ge kay, menba, Jésu kôlji bay ré kôliɲ kwôni ré pa pa.

9

Jésu jé bay tôri ka môj kibi wôô hen ô ulê béré Kwôlo Dôri

(Mt 10: 1-9,11-14, Mk 6: 6-13)

1 Jésu day bay tôri ka môj kibi wôô hen aɲ biji néé naɲ damɲare bi bay ré dagiɲ tunu to habiɲ kêm men, ôbi biji bi bay ré berare bay ômɲare a men. 2 Ôbi jéji ulê béré *emê iyére to Emen men, bi bay ré berare ɓiɲé a men. 3 Aɲ ôbi kôlji iyôŋ ba: «Ayêŋge ani kani kôbreŋge a ré: kwoore ré men, magela ré men, kwô ré men, gursu ré a men. Perêŋge bargay wôô wôô ré men. 4 Iyére to yôŋ yôŋ to ken ô ya aɲa bay ré ɓeréŋge yirji a na, ken mô kiriɲ bay ka hen kwôy ken ôriɲ ta. 5 Kiriɲ ka yôŋ yôŋ ka ken ô ya aɲa ɓiɲé ré ɓeréŋge yirji a ré na, kiriɲa ken ô ta ba, ken gage beni têrŋge aɲ. Ôbi a na aŋgaɲ gelé ka a ulê kwôlê sarji a.»

6 Menba, bay tô Jésu ô naɲ sa iyére iyére uwôliɲ béré Kwôlo Dôri men, berariɲ ɓiɲé naɲ kiriɲ kiriɲ a men.

Yi Hérôd dôri ré wô hini emê wo Jésu

(Mt 14: 1-2, Mk 6: 14-16)

7 *Hérôd ôbi emê iyére to Galilé toy kwôli are bay ka li are hen kêm niɲba, ôbi hôn aŋgaɲ lê ré. Wôsa ka pôni kôl ré na Ja ré a so perê ɓiɲé ka ma bulo hera hen.

8 Ka pôni kôl ré na *Eli a ré hera hen men, ka pôni kôl ré na *ôbi kibi Emen wo cay a ré jê sé hen men.

9 Hérôd kôl iyôŋ ba: «Ja na, nôbi a na bé bi bay na jô sari na, menba, kwôni wo en toy kwôli jé lêri na ba, na i ba?» Menba, ôbi woge ɗiré geléri.

Jésu biɲ imɲê dubu bay emê

(Mt 14: 13-21, Mk 6: 30-44, Ja 6: 1-14)

10 Kiriɲa bay jé ka Jésu bulo hera menba, bay dôriɲ Jésu kwôli aŋga ciré la hen. Ôbi ôriɲ naɲ ci wolé piniji si kwa iyére to bay uwôgere Bêtsayda. 11 Kiriɲa kwônê ɓiɲé hôn wo bay ré ô si Bêtsayda menba, bay ô tôrji a. Jésu ɓerji a yiri a aɲ dôrji kwôli emê iyére to Emen men, ôbi berare ka ômiɲ a men.

12 Kiriɲ kô niɲ menba, bay tô Jésu ka môj kibi wôô hen eraji ligiri a sa kôli iyôŋ ba: «Kôliɲ ɓiɲé bi bay ré erê sa kam iyére to dê dê hen ô wogé kiriɲ kaɲ yé men, wogeré aŋgaɲ emê a men, wôsa kiriɲ ka nà ná, na derô gwôlê.»

13 Niɲba Jésu kôlji iyôŋ ba: «Kenbay ken biji aŋgaɲ emê.» Menba, bay kôli iyôŋ ba: «Nini ôriɲ naɲ mapa bay men, kuyê wôô a men mera. Hena ré na hen iyôŋ ba, niɲa erê kelé a dema ré nêmê kwônê ɓiɲé bay ka hen ɗê?»

14 Ɓiɲé bay ka hen na, na imɲê dubu bay. Jésu kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Biŋgeji bi bay mô tôŋ naɲ gwogelérji gwogelérji tôre bay bay.»

15 Bay li mega bi wo ôbi kôlji hen iyôŋ aɲ biji mô tôŋ kêm. 16 Jésu pô mapa wo bay naɲ kuyê ka wôô hen aɲ bô kiriɲ si derômaraŋ, liɲ Emen dosé wô sa mapa naɲ kuyê bay ka hen aɲ ɓiilê mapa bi wo hen aɲ biɲ bay tôri ré céɲ ɓiɲé. 17 Ɓiɲé bay ka hen ôm uyirê aɲ tôri wo baa na, bay tô Jésu pô gwaɲê môj kibi wôô.

Piyêr hôn wo Jésu ré na Krist, kwo Emen dôri hen

(Mt 16: 13-21, Mk 8: 27-31)

18 Wulê pôni Jésu ô uwôlê Emen wolé aɲ bay tôri ô naɲ ɗi menba, ôbi eŋgeriji iyôŋ ba: «Ɓiɲé kôl ené na i ba?»

19 Bay uwôli sara iyôŋ ba: «Ka pôni kôl jeré Ja ôbi lê batêm men, ka pôni jeré na *Eli men, ka pôni jeré ôbi kibi Emen wo cay a jê sé hen men.» 20 Ôbi kôlji iyôŋ ba a kenbay ba, ken kôl ené na i ba? Menba, Piyêr kôli iyôŋ ba: «Ju na *Krist, kwo Emen dôri hen.»

21 Ôbi ay tôô biji bay ré kôliɲ kwôni ré pa pa, 22 aɲ kôlji iyôŋ ba: «Dé wo nôbi *Kema Gawra ené geliɲ gusiɲ damaŋ men, surɲê men, damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ *bay derê tô tôô to Emen a kaɲen men, bay a deren a men, aɲ sa wôô, subu tori menba, na jê sé kamɲê.»

Kwôni a erê tô Jésu a na iyeŋ ba?

(Mt 16: 24-28, Mk 8: 34 - 9: 1)

23 Menba, Jésu uwôge bay tôri kêm aɲ kôlji iyôŋ ba: «Hena kwôni ré gey yé ôbi tôn ba, bi tôrɲê yiri men, bi ay gurô tagelê wori woɲ temare sari a naɲ wulê wulê aɲ era tôn a. 24 Kwôni wo gey gemé yiri ba, a mênêri, niɲba, kwôni wo uwôl yiri aɲ wô san na, a gôliɲ naɲ ɗi. 25 Hena kwôni ré uwoɲ aŋga sa terare a na kêm, aɲa ré mêne merê tu geɲ wori ba, derêri yôŋ ba? 26 Wôsa hena kwôni ré dii tayre san a men, sa kwôlê wuɲê a men na, nôbi Kema Gawra na déé tayre sari kiriɲa na buloɲ hera naɲ hini emê wuɲê men, kwo Iban men, naɲ kwo *manê ka derômaraŋ a ka yi naɲ jeŋgêrji hen. 27 Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen perê ɓiɲé ka nà ná, ka pôni a gelé emê iyére to Emen naɲ tirji dema ré maji tô.»

Damɲare to Kema Emen

(Mt 17: 1-8, Mk 9: 2-8)

28 Wulê marge cêgê menba, Jésu uwôge Piyêr, *Jak naɲ Ja aɲ ôriɲ sa keram wô uwôlê Emen. 29 Kiriɲa ôbi uwôl Emen hen iyôŋ menba, tiri biliɲ yi gay men, bargay kari kôba, beliɲ bôrê terij men, jeraɲnê a men. 30 Menba, gawrê wôô so sa ɗebu iyêl naɲ ɗi. Na si *Moyis naɲ Eli, 31 a soji bô peraŋgê wo derômaraŋ a aɲ iyêlji naɲ ɗi kwôli jé wori wo ôbi ré deré kibri naɲ temare Jérusalêm a hen. 32 Piyêr naɲ megêri hen na, kum layrêji aɲ kiriɲa bay eŋgeɲji tô kum a menba, bay gel peraŋgê wo Jésu naɲ imɲê ka wôô ka ɗebu naɲ ɗi hen. 33 Kiriɲa ɓiɲé bay ka hen ô ta niɲ menba, Piyêr kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «*Rabi dô wo na merêŋge na, na lêŋge iyéy gergé subu pôn tom men, pôn to Moyis men, pôn to Eli a men.» Wôsa ôbi hôn kwôlo ôbi kôl hen né.

34 Kiriɲa Piyêr iyêl ba ya tô menba, kiriɲ ka geri so sa têlji ta aɲ kiriɲa bay gel wo kiriɲ ka geri bay ka hen têlji ta hen iyôŋ menba, harê liji. 35 Menba, tô kwôni ôm bô kiriɲ ka geri bay ka hen kôl iyôŋ ba: «Kwo nà ná, ná Keman. En dôôri, toyéŋge kwôlê kibri a.»

36 Kiriɲa tô kwôni bi wo hen wôm niɲ menba, bay gel na Jésu a ɗebé pini. Menba, bay wôm cêgêgê aɲ bô wulê bi wo hen na, bay kôliɲ kwôni kwôli aŋga bay gelo hen né.

Jésu berare kema wo tunu to habiɲ bôri a

(Mt 17: 14-18, Mk 9: 14-27)

37 Kiriɲ wôl pôn cêgê menba, bay herboji tôŋ sa keram a menba, kwônê ɓiɲé era ligi Jésu a. 38 Menba, gawra wo pôni perê kwônê ɓiɲé bay ka hen kôl iyôŋ ba: «Rabi, en uwôlem gel keman wo nà ná ôbi a pôn nêŋ hen hari. 39 Kiriɲ ka pôni a na, tunu to habiɲ henaɲ naɲ ɗi aɲ liri ôbi tô gura men, seŋgalêêri men, wôbre era kibri a men, hende séɲ yiri a lew ré a men. Aɲ kiriɲa hende séɲ menba, ôbi merên tulôg tulôg. 40 En uwôliɲ bay tôm ré dage tunu to habiɲ hende to hen, niɲba, bay nêm né.»

41 Jésu kôlji iyôŋ ba: «Kenbay ka ayê bôô woŋge naɲ aɲ ken mô wô lê habrê hen na, na merê na wô lê naɲ ken yôd ba? Men, na têê iyeŋ a ené ulê bôn jalê sarŋge a ba? Eraɲ naɲ kemam bi ben na.»

42 Kiriɲa bay eraɲ naɲ kema bi wo hen biri menba, tunu to habiɲ hende to hen ayri ku terare a aɲ seŋgaliri. Niɲba Jésu ône tunu hende to hen aɲ berare kema bi wo hen aɲ ayri biɲ ibari. 43 Menba, ɓiɲé kêm tiniji ge kay sa damɲare to Emen a.

Jésu hô uwôl béré temayri

(Mt 17: 22-23, Mk 9: 30-32)

Mega wo ɓiɲé kêm tiniji ge kay sa are kêm ka Jésu li a hen menba, ôbi kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: 44 «Dôbêŋge marŋge dô ken toyiɲ kwôlo na kelêŋge hen: ‹Bay a ɓeren nôbi Kema Gawra biɲ ɓiɲé.› »

45 Niɲba bay hôn bô kwôlo ôbi kôl hen né, wôsa ôbi bi kwôlê bi wo hen yi kini uwôbêri a hen iyôŋ bi bay ré hôn bôri ré. Men, né bay hare eŋgeréri men.

I a na kwo dami ba?

(Mt 18: 1-5, Mk 9: 33-37)

46 Bay tô Jésu nariɲ na ba, i a ré kwo dami perêrji a ba? 47 Jésu hôn ermé woji menba, ɓu kema wo dê sa ɗi kwari a 48 aɲ kôlji iyôŋ ba: «Kwôni wo ɓu kema wo dê mega kwo na yiri a naɲ henen na, ôbi ɓeren na nôbi yiri a hen men, kwo ɓeren yiri a ba, ɓu na kwo joon hen yiri a hen men. Niɲba henêŋge mega wo kwôni wo na kwo dê perêrŋge a kêm hen na, ôbi a na kwo dami.»

Kwôni wo na ôbi bareŋge ré ba na kwoŋge

(Mk 9: 38-41)

49 Menba, Ja kôli iyôŋ ba: «Rabi, nini gel gawra wo pôni dage tunu to habiɲ naɲ henem menba, nini jôri sara, wôsa ôbi na ôbi tôm mega nibay iyôŋ né.»

50 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Jôreŋgiri ré, wôsa kwôni wo na ôbi bareŋge ré ba, na kwoŋge.»

Ɓiɲé ka Samari ɓu Jésu yirji a ré

51 Kiriɲa wulê wo ôbi a ɗéɲ sa terare ba ɗa menba, Jésu ay geré ré na mi mi kôba ɗiré erê Jérusalêm a. 52 Ôbi jé ɓiɲé tumôri a. Bay ô menba, biɲ môni iyére to Samari a wô ɓeré sa tê saari. 53 Niɲba ɓiɲé ka Samari ɓiri yirji a ré, wôsa ôbi ô na wô erê Jérusalêm a. 54 Kiriɲa si *Jak naɲ Ja bay tô Jésu gel hen iyôŋ menba, bay kôl iyôŋ ba: «Kelma, ju gey bi niné kôliɲ tare ré hena derômaraŋ a sa uwoyréji aɲ ba?»

55 Menba, Jésu bul uɲéji aɲ nayji damaŋ. [Aɲ kôl iyôŋ ba: «Ken hôn tunu to yi bôrŋge a aɲ lêŋge ken kôl kwôlê bi wo hen né. Wôsa nôbi Kema Gawra en era sa terare a nà, ná wô mênê gawrê ré niɲba, ná wô gôliɲ naɲ ci ɗi.»] 56 Kiriɲ bay ka hen na, bay ô sa iyére to ɗaŋgi a.

Ayê yi bé wô yiɲ ôbi tô Jésu

(Mt 8: 19-22)

57 Kiriɲa bay baɲ geré tô menba, gawra wo pôni era sa kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Kiriɲ ka yôŋ yôŋ ka já erê ya hen na, na erê tôm a.»

58 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Heŋɲê naɲ iyomniji men, ciré naɲ gwonérji a men, niɲba, nôbi Kema Gawra ba kiriɲ ka na dôbiɲ san ya ba, naɲ.»

59 Men, Jésu hô kôliɲ kwo ɗaŋgi «Era tôn a.» Menba, gawra bi wo hen kôli iyôŋ ba: «Kelma, ɗi jan, ɗén na erê emé iban dem.»

60 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Ɗi ɓiɲé ka yi môɲ temare iyôŋ hen bi em megare temare aɲ jôbi ju ô ulê béré *emê iyére to Emen.»

61 Gawra wo ɗaŋgi kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Nôbi en gey erê tôm a Kelma niɲba, ɗén na erê liɲ kamaŋ ka iyére tiɲê dosé dem.»

62 Jésu kôli iyôŋ ba: «Kwôni wo ɓu tô mire to kelbê yagiɲ aɲa ré bare cêgeri ba, na kwôni wo dô wô jé wo emê iyére to Emen né.»

10

Jésu jé bay tôri tôre jurgem kibi wôô

(Mt 9: 37-38, 10: 7-16, Mk 6: 8-11, Lk 9: 3-5)

1 Cêgeri wori menba, Kelma tô bay tôri ka ɗaŋgi tôre jurgem kibi wôô aɲ jéji wôô wôô tumôri a sa iyére to kêm men, kiriɲ kêm ka ôbi ɗa sé si ya hen. 2 Aɲ ôbi kôlji iyôŋ ba: «Kaw kaɲ walê mê gaɲ niɲba, bay walêrji dê. Uwôliɲge ôbi iyéy kaw na bi jéɲ naɲ ɓiɲé bô kaw kari a. 3 Erêŋge, en jéŋge môɲ kam gamgê iyôŋ perê heŋɲê. 4 Ayêŋge magela gursu tôni ré men, saŋne toɲ bê bargay ré men, garbê ka ɗaŋgi a ré men, ɗebéŋge tôŋ geré wô liɲ ɓiɲé dosé ré a men. 5 Bô iyére to yôŋ yôŋ to ken ô ya ba, ken kôliɲ ɓiɲé ka mô bô iyére hende to hen iyôŋ ba: ‹Bô jalê baa naɲ ken.› 6 Hena kwôni woɲ ôbi geyé bôô jalê wôni ré bô iyére hende to hen a ya na, terê kibi woŋge bi wo hen a baa naɲ ɗi, a hena ôbi bôô jalê wôni ré naɲ ba terê kibi woŋge bi wo hen a hera sarŋge a. 7 Bô iyére to yôŋ yôŋ to ken ô ya ba, merêŋge ya hende to hen. Emêŋge men, ken yi men aŋgaɲ kergare ka bay lêŋge hen wôsa kwôni wo li jé ba, nêm uɲé sa kôbri. Ɗiba ken ô naɲ kibi iyére iyére ré. 8 Sa iyére to yôŋ yôŋ to ken ô ya aɲa bay ré ɓeréŋge yirji a na, emêŋge aŋga bay béŋge hen. 9 Berarêŋge bay ômɲare kiriɲ bay ka ya hen men, ken kôlji iyôŋ ba: ‹*Emê iyére to Emen era kwôy uɲéŋge.› 10 Niɲba sa iyére to yôŋ yôŋ to ken ô ya aɲa bay ré ɓeréŋge yirji a ré na, séŋge tu wolé tô geré wo dami a aɲ ken iyôŋ ba: 11 ‹Bunu to sa iyére toŋge a to ɓu têrni hen kôba, niɲa gagêre hôriɲ béŋge. Niɲba, ken hôn wo emê iyére to Emen ré ɗa niɲ.› 12 Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen Wulê woɲ jerê kwôlê a na, ɓiɲé ka *Sodôm a bay a jerê kwôlê sarji a lôg gôliɲ ɓiɲé ka sa iyére hende to hen sôŋ.»

Sa iyére to kaɲ bê bôrji sa Jésu a

(Mt 11: 20,24)

13 «Ayi! ɓiɲé ka Kworajin, bô emê yi wô sarê. Ayi! ɓiɲé ka Bêtsayda bô emê yi wô sarê. Hena aŋgaɲ giɲê ka liɲ sa iyére toŋge a hen na, henaŋ né liɲ na Tir a ley Sidôn a ley na, na ca yeŋ a bay henaŋ né haarê bargay ka yêgeriɲ men, loberé bunu yirji a a men, bi ciré gelé wo ciré bul cêgerji biɲ têriɲ toji niɲ. 14 Na ôbi á, wulê wo bay a jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé a hen na, si Tir naɲ Sidôn kwôlê a jôriɲ sarji a lôg gôliɲ kwoŋge. 15 A mini Kapêrnayôm, mu kôl bay ré ayêrê kwôy ôriɲ ta derômaraŋ a ba? Ma herbé kwôy ɗogé iyom temare a ka na kiriɲ ka habiɲ hen.»

16 Jésu kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Kwo toy kwôlê woŋge ba, toy na kuɲê nôbi hen men, kwo kaɲêŋge ba, kaɲen na nôbi hen men, kaɲ na kwo joon hen a men.»

Bay tô Jésu ka tôre jurgem kibi wôô hen buloji hera tô ulê béré woji a

17 Bay tô Jésu ka tôre jurgem kibi wô hen heraji naɲ yi derê aɲ kôl iyôŋ ba: «Kelma, tunu to habiɲ kôba, kiriɲa nini ay tôô buru naɲ henem na, hende bêni kwôlê.»

18 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «En gel Sidan hena derômaraŋ a kuriɲ môɲ wulaɲê emen iyôŋ. 19 Na en béŋge néé bi kené ɗôdiriɲ kalaw men, ɗôdiriɲ tiigre men, ɗôdiriɲ néé wo ôbi bare kêm men, ani ka a lêŋge ba, naɲ a men. 20 Lêŋge yi derê wô wo tunu to habiɲ kôba, ré dôbe sare béŋge hen mera ré, niɲba, ken li yi derê wô wo heneŋge ɗiɲ derômaraŋ a ya.»

Jésu geliɲ ɓiɲé ka bay bôrji mega ani ré hen Ibari

(Mt 11: 25-27, Mt 13: 16-17)

21 Kiriɲ bay ka hen na, Tunu toɲ hendi bô bôrê ay Jésu naɲ yi derê aɲ ôbi kôl iyôŋ ba: «En ay kem Iban Kelma wo derômaraŋ a naɲ kwo sa terare a nà, wôsa ju uwôbiɲ bay tu melênê naɲ bay tu jôriɲare are bay ka hen aɲ ju yêge sarji geliɲ ɓiɲé ka bay bôrji mega ani ré hen ɗi. Na iyôŋ a, Iban na jeré genge naɲ bô derê wom.»

22 «Iban bên are kêm kôben a, kwôni wo hôn Kema ba, naɲ, na Ibari pôn ɗô men, kwôni wo hôn Iban ba, naɲ niɲba, na nôbi Kemari pôn nêŋ haɲê men, ka en yêge sari nô biji hen a men mera.»

23 Menba ôbi bul si ligi bay tôri kôlji piniji iyôŋ ba: «Yi derê yi wô sarŋge kenbay ka ken gel are bay ka hen naɲ turŋge hen. 24 Wôsa en kelêŋge bay kibi Emen kwône naɲ kilmé kwône na gey bi ciré gelé aŋga ken gel hen men, niɲba, bay gel ré men, bay gey ciré toyé kwôlo ken toy hen niɲba, bay toy ré a men.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa gawra wo Samari woɲ ôbi bô baliyare

(Mt 22: 34-40, Mk 12: 28-31)

25 Ôbi derê tô tôô to Emen wo pôni hena ta aɲ kôliɲ Jésu wô séliɲ bôri kôl iyôŋ ba: «*Rabi, na mi a ené lê aɲa ené uwôɲiɲ gelê wo naɲ kwini ba?»

26 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Liɲ bô magtubu tôô tona kôl iyeŋ ba? Ju dêŋse ba, kôl iyeŋ ba?»

27 Ôbi uwôli sara iyôŋ ba: «Já peré Kelma wom Emen naɲ bôô pôn men, naɲ tunum kêm men, naɲ néém kêm men, naɲ ermé wom kêm men, gey megam mega wo ju geyiɲ yem hen iyôŋ men.»

28 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Ju kôl na tiri. Li are bay ka hen kêm menba, já uɲé gelê.»

29 Niɲba, ôbi gey gelé mega wo eŋgeré kwôlê wori bi wo hen ré na ya menba, ôbi hô kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «I a na megan ba?»

30 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Sa to pôni gawra wo pôni hena Jérusalêm wô erê Jériko, kiriɲa ôbi si sa bay bô habrê na, bay ɓiri tôriɲ aŋgari kêm men, sêri tu temare aɲ ɗiɲ yirji ô. 31 Ôbi bê kwôbe ay geré bi wo hen men, kiriɲa ôbi gel gawra bi wo hen iyôŋ menba, saŋge ta ô erê wori. 32 *Lébit wo pôni kôba sa biɲ kiriɲ bay ka hen men, ôbi gel gawra bi wo hen a men, menba, saŋge ta ô erê wori. 33 Niɲba gawra wo Samari wo pôni wo ô kergare tori menba, sa biɲ ɗa kwa gawra bi wo hen a, ôbi gili menba, tiri liri ɲa. 34 Ôbi uso ɗa ligiri a aɲ liri weŋ tu iyare a men, biri care toɲ kam tiɲaɗor a a men, aɲ ha ta naɲ kibi bargay aɲ ayri ɗé sa kura tori toɲ yiri a aɲ ôriɲ naɲ ɗi iyéy kergare a aɲ kôrbiri. 35 Kiriɲ wôl menba, ôbi tô selé wôô biɲ ôbi iyéy iyére hende to hen aɲ kôli iyôŋ ba: ‹Gemni dô ben aɲ hena jeré mêne gursu tôni a ba kiriɲa en hera ba na sa têbem.› »

36 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Perê ɓiɲé bay ka subu hen na, i a na mega gawra bi wo bay bô habrê ré sari hen ba?»

37 Menba, ôbi derê tô tôô to Emen bi wo hen kôli iyôŋ ba: «Na kwo li dô naɲ ɗi hen a na megari.» Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Ô aɲ jôbi kôba ju li hen iyôŋ men.»

Jésu ô iyé si Mart naɲ Mari a

38 Kiriɲa bay ɓu geré ô menba, Jésu saŋge sa iyére to dê to pôni a menba, iyore to pôni bay uwôgere Mart ɓerji kergare iyére tore a. 39 Hende ôriɲ naɲ yêêre to dê to bay uwôgere Mari mô kwa Jésu a tôŋ terare a wô toyé kwôlê wori. 40 Mart giiré si na si na wô lê aŋgaɲ emê. Hende era ligi Jésu a aɲ kôli iyôŋ ba: «Kelma, yêren to dê ɗén en li jé punen hen ba ju gel ré ba? Kôle ré sa jôgen lê men.»

41 Menba, Kelma uwôle sara iyôŋ ba: «Mart, Mart, mu sun men, mu geré si na si na wô sa are kwône. 42 Niɲba, are pôn nêŋ a na ka dôri. Na bay a Mari ré ay hen, kwôni a derê aɲ kôbre a ré.»

11

Jésu geliɲ bay tôri uwôlê Emen

(Mt 6: 9-13)

1 Wulê wo pôni Jésu uwôl Emen kiriɲ ka pôni a. Kiriɲa ôbi uwôl Emen kô menba, ôbi tôri pôn kôli iyôŋ ba: «Kelma, geléni uwôlê Emen môɲ kwo Ja ôbi liɲ ɓiɲé batêm na geliɲ bay tôri hen iyôŋ men.»

2 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Kiriɲa ken uwôl Emen ba, ken kôl iyôŋ ba:

‹Ibarni, bi ɓiɲé kêm hôn wo jeré yi naɲ jeŋgêrem men,

bi bi emê iyére tom era men.

3 Béni aŋgaɲ emê ka nini ôriɲ doyriji kemnêŋ hen.

4 Ɗi bôm jal sa têriɲ lêreni a men

wôsa nibay kôba nini ɗi bôrni jal sa ka lêni habrê a men.

Geméni aɲ ju bi bi niné heriɲ bô aŋga séléni hen né a men.› »

5 Menba, ôbi hô kôlji iyôŋ ba: «Hena kwôni pôn perêrŋge a hen ré naɲ melaɲni aɲa melaɲni bi wo hen ré ô uɲéri yoyre aɲ kôli iyôŋ ba: ‹Melaɲnen gwôyen mapa subu 6 wôsa melaɲnen wo pôni sa aɲ ani ka ené biri ré ôm naɲ.› 7 Aɲ hena melaɲni wo bô ira hen ré kôli iyôŋ ba: ‹Ɗén ɗê! Kermiɲ ligiɲ niɲ men, nibay naɲ kamnen nini yi tôŋ niɲ a men, ɗiba na hena ta wô bem mapa ré.› 8 En kelêŋge hena ôbi ré hena biri mapa bi wo hen kôba, na wô wo ôbi ré na melaɲni ré niɲba, na wô wo ôbi dôyrêri aɲ ôbi a hena biri mapa bi wo ôbi gey hen. 9 Niɲba, nôbi en kelêŋge: Eŋgeréŋge menba, bay a béŋge, wogéŋge menba, ka uɲé, dêŋge kibi iyére menba, bay a belê béŋge. 10 Wôsa kwôni wo eŋgere ba, bay a biri, men, kwo woge ba, a uɲé men, kwo di kibi kermiɲ ba, bay a belê biri men. 11 I a na iba kema perêrŋge a hen aɲa hena kiriɲa kemari ré eŋgereri kuyê ba, ôbi a biri kalaw ré na kuyê ba? 12 Réba hena ôbi ré eŋgereri cera ba, ôbi a biri tiigre ba? 13 Hena kenbay kaɲ bay bô habrê hen kôba, ken hôn biɲ kamneŋge aŋga dôri aɲa Ibareŋge wo derômaraŋ a dema hena kené eŋgereri Tunu toɲ hendi bô bôrê a ôbi ré biɲ ka uwôli hen né ba?»

Jésu dage tunu to habiɲ to jôriɲ gawra iyêlê

(Mt 9: 32-34, 12: 22-30, Mk 3: 22-27)

14 Sa to pôni Jésu dage tunu to habiɲ to jôriɲ gawra wo pôni iyêlê hen. Kiriɲa tunu hende to hen séɲ niɲ na, gawra bi wo tunu hende to hen ré jôôri iyêlê hen na, iyêl dô hari niɲ, menba, kwônê ɓiɲé ka ɗebu ya hen na, tiniji ge kay kêm. 15 Niɲba, ka pôni perêrji a hen kôl iyôŋ ba: «Na naɲ néé wo *Béyêljébul kelma wo tunu to habiɲ aɲa ôbi ré dagiɲ tunu to habiɲ hen.»

16 Ka pôni ka gey sélé bô Jésu menba, kôli ré li aŋgaɲ gelé ka hena derômaraŋ a ciré gelé. 17 Niɲba, ôbi hôn ermé woji menba, kôlji iyôŋ ba: «Hena kumbul ré kuriɲ perê ɓiɲé ka sa terare to pôn nà ba, sa terare hende to hen a mêniɲ, iyére a tiiriɲ kerôm kerôm a men. 18 Ken kôl ré na naɲ néé wo Béyêljébul aɲa ené dagiɲ tunu to habiɲ hen. Iyôŋ ba, hena Sidan ré li kumbul naɲ Sidan ba emê iyére tori a erê derê sôŋ ba? 19 A hena ré na naɲ néé wo Béyêljébul a ené dagiɲ tunu to habiɲ ba, bay tôrŋge kenbay ba, dage na naɲ néé wo i men ba? Iyôŋ ba, bay a yé bay jerê kwôlê sarŋge a. 20 A hena ré na naɲ néé wo Emen a ené dagiɲ tunu to habiɲ hende to hen na, iyôŋ ba, emê iyére to Emen era uɲéŋge niɲ.»

21 «Kiriɲa gawra woɲ ôbi néé gem kini merêri naɲ aŋgaɲ maɲê kari na, ari uɲéri kêm yi naɲ kiniji. 22 Niɲba, hena kwo néri ré gôliɲ kwori sa ɓiri tôriɲ aŋgaɲ maɲê kari bay ka ôbi na bi bôri sara hen menba, kwo gôliɲ sari bi wo hen pô aŋgari kêm cé aɲ.»

23 «Kwôni wo naɲ en ré ba, na ôbi baren men, kwo day ɓiɲé naɲ en ré ba, usuréji na usuré ɗi men.»

Tunu to habiɲ hera

(Mt 12: 43-45)

24 Jésu hô kôl iyôŋ ba: «Kiriɲa tunu to habiɲ séɲ bô kwôni a na, hende kayrê derô gwôlê woge kiriɲ kaɲ derê bul, hena hende ré uwôɲ ré na, hende erem kôl iyôŋ ba: ‹Na herê kiriɲ ka na en soɲ ya hen gelé sôŋ.› 25 Kiriɲa tunu hende to hen hera aɲa ré uwôɲ kiriɲ na sél dô men, are kêm yi naɲ kiniji a men na, 26 hende hô ô pera tunu to habiɲ to ɗaŋgi jurgem to habiɲ ɗê aɲ sa jôgiɲ naɲ tu. Bay siji bô kiriɲ bay ka hen aɲ môrji ya aɲ gawra bi wo hen na, yiri habiɲ ɗê kwo tumô aɲ tô.»

Yi derê woɲ tiri

27 Kiriɲa ôbi iyêl hen iyôŋ menba, iyore to pôni perê kwônê ɓiɲé kôli iyôŋ ba: «Yi derê baa naɲ iyore to yêm aɲ ju yi kubare hen.»

28 Niɲba, ôbi kôl iyôŋ ba: «Yi derê baa naɲ kwôni wo toy kwôlo Emen aɲ li ariri hen ɗi.»

Aŋgaɲ gelé kaɲê nôbi Kema Gawra

(Mt 12: 38-42)

29 Kiriɲa kwônê ɓiɲé dayriɲ ligi Jésu a hen iyôŋ menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Ɓiɲé ka haw hen na, na ɓiɲé ka habiɲ, bay gey na aŋgaɲ gelé mera niɲba, bay a baɲ na naɲ aŋgaɲ gelé ka Jonas bi wo hen mera, ɗiba bay a gelé ka ɗaŋgi kani ré kwôy. 30 Mega wo Jonas na yi aŋgaɲ gelé biɲ ɓiɲé ka Ninibé a hen iyôŋ na, nôbi *Kema Gawra na yé aŋgaɲ gelé biɲ ɓiɲé ka haw hen men. 31 Wulê woɲ jerê kwôlê a na, tôlômne to Séba a hena aɲ a ulê kwôlê sa imɲê ka haw hen, wôsa hende hena na kelaŋ aɲ era na wô toyé gwosoy kwôlê woɲ tu melênê wo Salomôn. Niɲba nà ná, kwôni wo gôliɲ Salomôn aɲ hen kôba nà ya*. 32 Wulê woɲ jerê kwôlê a na, ɓiɲé ka Ninibé a henaji tumô ɓiɲé ka haw hen aɲ ulê kwôlê sarji a, wôsa derê kwôlo wo Jonas li aɲ bay bul hal woji. Niɲba nà ná, kwôni wo gôliɲ Jonas aɲ hen kôba nà ya*.»

Kiriɲ ka peraŋgi ka yi gawra

(Mt 5: 15, Mk 4: 21, Lk 8: 16)

33 «Kwôni ɗi tare bô lampa ba na wô uwôbê ré men, na wô emé gwore sara ré a men, niɲba, hena ôbi ré ɗi tare a bô lampa ba, na wô ɗé ta gurô pal a aɲ bi ɓiɲé ka ré era ira hen ré gel peraŋgêre. 34 Tum na lampa to yem. Hena tum né dô ba, tô yem wo baa kêm hen mô na bô kiriɲ ka peraŋgi a men, niɲba, kiriɲa tum ômiɲ ley na, tô yem wo baa kêm hen kôba, mô na bô dilemne a men. 35 Bô dô ré ba, kiriɲ ka peraŋgi ka yi yem a hen ma yé kiriɲ kaɲ dilemne. 36 Hena yem kêm ré na kiriɲ ka peraŋgi a, ɗiba kwari wo pôni baa bô dilemne a ré na, ôbi a merê bô kiriɲ ka peraŋgi a mega lampa peraŋgem naɲ berarê wore hen iyôŋ.»

Jésu uwôl kwôlê sa Parisiɲêɲê naɲ bay derê tô tôô to Emen

(Mt 23: 4-36, Mk 12: 38-40)

37 Jésu iyêl ba ya tô menba, *Parisiɲê wo pôni uwôgeri ré ô emê are iyére tori a. Menba, ôbi ô emê are bay ka hen naɲ ɗi. 38 Parisiɲê bi wo hen tini ge kay diɲaŋ wôsa Jésu ôm are ba pelé kôbri mega wo tôô toji kôl hen iyôŋ. 39 Jésu bô ti Parisiɲê bi wo hen iyôŋ menba, kôli iyôŋ ba: «Kenbay Parisiɲêɲê na, na cêgi karbé toɲ yê are men, cêgi dasa men, a kené pul niɲba, bôrŋge wo bôô na, na ermé kwôlê woɲ gemsare men, habrê men. 40 Bay galê, ken hôn wo kwôni wo li cêgi are hen a lê bôrji a men né ba? 41 Ɓeréŋge baliyare naɲ bay nimré naɲ aŋga yi bô karbé toŋge a hen men, naɲ ka yi bô dasa woŋge a hen a men aɲ ka yé ka séli yôd.»

42 «Gusiɲ yi wô sarŋge, kenbay Parisiɲêɲê, ken ay kibi aŋgaɲ ɲa kiliɲ kaŋge ka môj kêm ka na tamla men, uu men, têrêre a men hen biɲ Emen niɲba lê aŋgaɲ derôre naɲ peré Emen ka ken ɗi aɲ hen na, bay a na aŋgaɲ dami ka kené lê sa ka ken li hen a.»

43 «Gusiɲ yi wô sarŋge kenbay Parisiɲêɲê, wôsa ken gey kini merê ka tumô bô *iyéy daɲare a men, ken gey bi ɓiɲé ré lêŋge dosé tu wolé naɲ bê kwôlê a men hen. 44 Gusiɲ yi wô sarŋge, wôsa ken yi môɲ kamɲê ka kwôni li ani sara ré ka kwôni ô sara ba henê iyôŋ hen.»

45 Menba, ôbi derê tô tôô to Emen wo pôni kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Kelma, mega wo ju kôliɲ hen na, na nibay a jeré tiréni hen men.»

46 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Kenbay kaɲ bay derê tô tôô to Emen kôba, gusiɲ yi wô sarŋge, wôsa ken pô aŋga néy néy ɗééré sa ɓiɲé menba, kenbay ba, kema kôbreŋge iyôŋ kôba, hebe ani ré. 47 Gusiɲ yi wô sarŋge, kenbay ka ken ɲan kamɲê bay kibi Emen dô hen menba, nà ná balêrŋge a na diréji. 48 Ôbi a, kené gel mega wo kené dege sa jé lê balêrŋge a, wôsa bay na duu bay kibi Emen men, kenbay ken ɲan sa kamɲêrji dô men. 49 Na ôbi á, Emen naɲ tu melênê wori hen na ré kôl iyôŋ ba: ‹Na jéɲ naɲ bay kibi Emen men, bay jé a men, niɲba, bay a deré ka pôni men, bay a geliɲ tu ka pôni gusiɲ men.› 50 Ôbi a, gawrê ka haw hen, kwôlê réé ɓeré sarji wô kibi bay kibi Emen ka bay na derji ca kiriɲa tô terare na ɗiɲ yeŋ. 51 Ayiɲ tô sa kwôbri Abêl* a kwôy saɲ sa kwo Jakari* a wo bay diri derô to kini bê kwôbe a naɲ *iyéy Emen hen. Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, kwôlê a ɓeré sa gawrê ka hawi hen, wô sa temayriji.»

52 «Gusiɲ yi wô sarŋge, kenbay bay derê tô tôô to Emen ka ken ay lakêêlê henê are kôbreŋge a*. Aɲ kenbay ken kaɲ henê Emen men, ken jôriɲ ka ɗaŋgi ka gey henêri hen ré hôni ré a men.»

53 Kiriɲa Jésu ɗa sé erê ta menba, Parisiɲêɲê naɲ bay derê tô tôô to Emen eŋgereri kwôlê si na si na naɲ bô tarê 54 sébiɲ kibri ciré gelé aɲ hena kwôlê wôni ré si kibri habiɲ ba, ciré uwôliɲ kwôlê sari a.

12

Jésu yêge maa bay tôri gengiɲ sa ɓiɲé kaɲ bay kelê kwôlê kibriji wôô wôô hen

(Mt 10: 26-33, Mt 10: 19-20)

1 Kiriɲ bay ka hen na, ɓiɲé dayriɲ naɲ kwônêrji aɲ li wo bay ɗôriɲ sa têrji. Menba, Jésu kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a ɗiba ken yi bay kelê kwôlê kibriji wôô wôô môɲ kwo *Parisiɲêɲê iyôŋ né. Wôsa lamê tu kiriɲ kaji bay ka hen na, yi môɲ wubere iyôŋ. 2 Ani ka uwôbe ka baa geliɲ ba, naɲ men, ka bô kwôni a ka a baa hôniɲ ba, naɲ a men. 3 Wôsa kwôlo kêm wo ken kôl bô dilemne a hen na, a toyiɲ tu tare ɗéɲ ɗéɲ men, kwo ken gwôsiɲ marŋge a bô ira hen kôba bay a ɗayê ta sa ira dema ré kelê kaŋ a ta a men.»

4 «En kelêŋge milɲên, hariɲge ka a deré kurôŋgi yerŋge aɲ cêgeri wori ba, a lê ani ré niɲ hen né. 5 Na geléŋge kwôni wo ken hareri. Hariɲge kwo a deré kurôŋgi yi aɲ nêm ulêŋge bô tare toɲ *géhên a hen a men. Na tiri, ôbi a kené hareri ɗi.»

6 «Bay daɲ diya bay dema ré na tu selé wôô tô hen ba, ken gel ré ba? Niɲba, Emen ba, hônji pôn pôn kêm. 7 Gusuri sarŋge kôba Emen dêŋse. Niɲba, ken hare ré, wôsa ken dami tu Emen gôliɲ diya bi wo kwône hen né ba?»

8 «En kelêŋge kwôni wo kôl tu ɓiɲé kêm ɗiré na kuɲê na, nôbi *Kema Gawra na kelê tumô manê ka Emen a ôbi ré na kuɲê men. 9 Niɲba, kwôni wo uwôser ɗiré hônen né tu ɓiɲé na, nôbi Kema Gawra na kelê ené hôni ré tumô manê ka Emen a men.»

10 «Men, kwôni wo kôl kwôlo habiɲ gengiɲ san nôbi Kema Gawra na, Emen a ɗé bôri jalê sari a, niɲba, kwo tiiré Tunu toɲ hendi bô bôrê na, Emen a ɗé bôri jalê sari a ré kwôy yôd.»

11 «Kiriɲa bay ôriɲ naɲ ken bô *iyéy daɲare a ley, tumô bay sa kiriɲ a ley, tumô kilmé ley na, ken sun wô kwôlo kené erê kelê wô jôriɲ sarŋge ré. 12 Wôsa Tunu toɲ hendi bô bôrê a geléŋge kiriɲ bay ka hen, kwôlo kené kôl.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa gawra woɲ ôbi uɲé woɲ ôbi galê

13 Menba, kwôni pôn perê ɓiɲé kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Kelma, kôliɲ yênen bi niné céɲ ari cibré kani.»

14 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «I a ɗén bi ené yi ôbi jerê sarŋge a men, ôbi cé are kaŋge men ba?»

15 Menba, Jésu hô kôli iyôŋ ba: «Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a, ɗiba ken yi limé ka aŋgaɲ uɲé ré. Na wô wo kwôni uwôɲ are gaɲ aɲa ré môriɲ tu geɲ né.»

16 Menba, Jésu hô kôlji gwosoy kwôlo ɗaŋgi kôl iyôŋ ba: «Gawra wo pôni na ôbi uɲé wo uwoɲ are gaɲ bô yagê wori a. 17 Menba, gawra bi wo hen kôl iyôŋ ba: ‹Na lê iyeŋ a, kiriɲ ka ené biɲ kaw kaɲê ré naɲ niɲ na ba?› 18 Menba, ôbi hô kôl iyôŋ ba: ‹Aŋga na lê a na: Na téé béér wo cay hen aɲ, aɲ na hô ɗé kwo damné damné aɲ na dayê kaw naɲ ari uɲé kaɲê kêm bô. 19 Aɲ na kelê iyôŋ ba: «Bô ari uɲé kaam kêm ka yi hen, na ka a lê elê kwônê, dô bul aɲ ju ôm men, yi men, liɲ yi derê.» › 20 Niɲba, Emen kôli iyôŋ ba: ‹Ôbi galê, bô yoyre hende to hen, na derê bul wom aɲ aɲ aŋga ju dayrê kêm hen ba i a baɲ niɲ ba?› »

21 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Na aŋga sa sa ɓiɲé ka dayrê ari uɲé kaji ɗiba biɲ kwôni men ré hen aɲ kaɲji wogé ari uɲé ka ligi Emen a.»

Môriɲ Emen a tôŋ

(Mt 6: 25-33)

22 Jésu kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Geléŋge, na ôbi a, ené kelêŋge kené sun wô aŋga kené emê gôliɲ ré men, wô aŋga kené tôbê yerŋge a ré men hen. 23 Wôsa merê tu geɲ na, gôliɲ aŋgaɲ emê men, yi gôliɲ bargay a men ré ba? 24 Berêŋge haŋga ken gel, bay ci ani ré men, wal ani ré men, kini bê aŋgaji naɲ men, béér woji naɲ a men, niɲba, Emen abeji hen ba, kenbay ba, ken gôliɲ ciré ré ba? 25 Perêrŋge a hen i a nêmê ulê wulê pôn a sa megari a wô wo ɗiré sun gaɲ ba? 26 Hena nérŋge ré naɲ wô liɲ aŋga dê, dê bay ka hen iyôŋ ba, wô mi a kené sun wô sa tô ka baa hen ba? 27 Berêŋge béé gesela ken gel, bay li jé ré men, bay li bargay kani ré a men, niɲba en kelêŋge kelma Salomôn naɲ hini emê wori hen kôba, tôbe bargay ɗê kwo pôni wôni perêrji a hen né. 28 Hena kalmê ka nono ka kemnêŋ yi hen aɲ kiya bay a uwoyé aɲ hen, Emen tôbiji bargay aɲ kenbay dema ôbi ré lê are béŋge ré ba? Ayi! gawrê ka ayê bôô woji naɲ hen. 29 Sunéŋge wô ari emêrŋge ré men, wô aŋgaɲ yêreŋge a ré a men. 30 Are bay ka kêm hen na, bay henê Emen né a wogéji yôd yôd merênê liji tô ré hen, ɗiba kenbay ba, Ibareŋge hôn aŋga ken ôriɲ doyriji hen. 31 Wogéŋge emê iyére tori tumô ɗi aɲ are bay ka kêm hen ôbi a béŋge a sara a.»

Ari uɲé ka a naɲê ré

(Mt 6: 19-21)

32 «Kenbay ka ken yi môɲ gamgê kaɲê iyôŋ ka lôg tumôn a hen, harêŋge ré wôsa Ibareŋge genge wo ɗiré béŋge emê iyére tori. 33 Keléŋge aɲ ari uɲé kaŋge kêm aɲ ken ɓiriɲ baliyare naɲ larirji. Ɲanêŋge magela gemé lari woŋge wo a mêniɲ né hen men, aŋgaɲ uɲé ka derômaraŋ a ka a naɲê ré hen men, wôsa kiriɲ bay ka hen na, ôbi gemsare a erê biɲ ya ré men, a ɓeré kar ré a men. 34 Wôsa kiriɲ ka cirarem yiɲ ya na, ermé wom kôba, na kiriɲ bay ka hen men.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa merê sa têê a

35 «Tôbêŋge bargay kaɲ jé men, ken ɗi lampa toŋge eŋge yôôd a men. 36 Yéŋge mega manê ka mô gem hera wo ôbi iyére toji kiriɲa ôbi a uwo tô kurô aɲa ré di kibi geré menba, bay bôl lew biri iyôŋ. 37 Yi derê yi wô sa manê bay ka ôbi iyére toji sa aɲ uwoɲji geɲ. Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen ôbi a tôbê bargay kaɲ jé aɲ biji bay merê tôŋ aɲ ôbi biji aŋgaɲ emê pôn pôn kêm. 38 Hena ôbi ré sa na sa kiriɲ ka jali, kibi kiriɲ ka wôli a aɲa ré uwoɲji tu geɲ sa têrji a na, yi derê yi wô sarji. 39 Ken hôn wo hena ôbi iyéy iyére henaŋ né hôn wulê wo gemsa ré era wô gemsêri na, ôbi henaŋ ré ɗéri sé bô ira ré. 40 Kenbay kôba, ken mô sa têrŋge a wôsa ken hôn, nôbi Kema Gawra na sa naɲ wulê wo ken bi bôrŋge sara hen né».

Mana woɲ ôbi bôô pôn naɲ kwo bôri wôô wôô

(Mt 24: 45-51)

41 Menba, Piyêr kôl iyôŋ ba: «Kelma, ju kôl gwosoy kwôlê bi wo hen iyôŋ na wô sarni laba, na wô sa ɓiɲé kêm ɗi ba?»

42 Menba, Kelma kôli iyôŋ ba: «I a na ôbi gemé are woɲ ôbi bê kwôlê men, ôbi tu melênê a men wo ôbi iyéyri a ɗiri ré bô sa ari uɲéri men, sa bay jé kari men, ré biji emê wo sa pôn pôn kêm naɲ wulêri men, tayriri men ba? 43 Yi derê yi wô sa mana bi wo hen wo ôbi iyéyri sa aɲ uwoɲni li jé wori bi wo hen iyôŋ. 44 Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, ôbi a ɗiri berê sa ari uɲéri kêm. 45 Niɲba, hena mana bi wo hen ré kôl iyôŋ ba: ‹Gel, ôbi iyéyren baa aɲê tô› aɲ sê manê naɲ kalmê kaɲ bay jé men, ôm men, yi men aɲ kwoyiɲ a men na, 46 ôbi iyéyri a sa naɲ wulê wo ôbi ɓu sa têri ré hen aɲ ôbi a liri ɓisiɲne men, ôbi a gili gusiɲ a men, mega bay giliɲ bay lê are naɲ bôô pôn né gusiɲ hen iyôŋ.»

47 «Mana wo hôn bô geyé wo ôbi iyéyri aɲa ré ɓu sa têri ré men, li are biɲ naɲ bô geyé wo ôbi iyéyri bi wo hen né men na, a uɲé sêê damaŋ. 48 Niɲba, kwo hôn né aɲa ré li aŋga nêm sêê na, bay a sêri lôg. Kwôni wo bay biri are gaɲ ba bay a hô eŋgereri damaŋ a men, kwo bay biri are gemé damaŋ ba, bay a hô eŋgeré damaŋ a men.»

Wô mi a Jésu ré era sa terare a na ba?

49 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «En era sa terare a na, na naɲ tare. Aɲ en deŋga damaŋ bi hende ré eŋge niɲ. 50 Na batêm to bay a lên, batêm hende to hen na gusiɲ to lên. Aɲ en aŋge kwôy wo bay a lên batêm hende to hen. 51 Ken erem yaŋ ba, ré na bô jalê a ené eraɲ sa terare a nà? Eŋ eŋ, na bô jalê a ené eraɲ sa terare a nà ré, niɲba na kariɲare. 52 Wôsa ayiɲ tôri haw hen, hena ɓiɲé ré bay bô ira ba, bay a kariɲ ka subu hen a biɲ tôrji men, ka wôô hen kôba a biɲ tôrji. 53 Iba kema a kariɲ naɲ kemari men, kema a kariɲ naɲ ibari men, yo mône a kariɲ naɲ môɲne men, môni iyore a kariɲ naɲ yore men, kariɲare a yé perê iyore a naɲ maare a a men, perê maare a naɲ tu a men.»

54 Jésu hô kôliɲ kwônê ɓiɲé iyôŋ ba: «Kiriɲa ken gel emen yé si kini kuriɲare tare ba, ken kôl iyôŋ ba: ‹Emen a uwôŋgê› menba, yi hen tiri a men. 55 Men, kiriɲa ken gel kal guro si tô emen menba, ken kôl iyôŋ ba: ‹Kiriɲ né uwoyé› menba, kiriɲ bay ka hen uwoy tiri a men. 56 Kenbay bay kelê kwôlê kibriji wôô wôô hen, ken hôn gengé aŋga sa terare a nà naɲ ka derômaraŋ a hen iyôŋ menba, wô mi a kené hôn wulê wo ken mô ya hen né ba?»

57 «Men, wô mi a kené hôn derê tu aŋgaɲ derôre ré ba? 58 Hena jeré ôriɲ naɲ ôbi barem kibi bay jerê kwôlê a na, li bi kwôlê woŋge biɲ pa dema kené biɲ ligi bay jerê kwôlê a tô. Réba ôbi a ôriɲ naɲ ju kibi ôbi jerê kwôlê wo dami a men, ôbi jerê kwôlê wo dami bi wo hen a ôriɲ naɲ ju biɲ asgarɲê aɲ bay a uwôlem daŋgay a. 59 En kôlem, hena ré na selé a baa kôba, já têbê kerê iyôŋ iyôŋ dema bay réé uwôlam ta tô.»

13

Dô wo ken ɗi jé lêreŋge wo habiɲ hen baa ré ba, ka ma

1 Wulê bi wo hen na, ɓiɲé ka pôni era sa kôliɲ Jésu kwôli ɓiɲé ka Galilé ka pôni ka *Pilat na bi bay na dirji sa wulê wo bay liɲ sarga woji hen. 2 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Ken erem mega wo ɓiɲé ka Galilé bay ka hen ré li têriɲ ɗê ka baa kêm hen, aɲa bay ré liji hen iyôŋ ba? 3 Eŋ eŋ, na iyôŋ né, niɲba, en kelêŋge hena kené bul hal woŋge ré ba, ka mênê hen iyôŋ men. 4 Men, ɓiɲé ka môj kibi marge ka iyére to dami to Silowé tiɲ aɲ dirji kêm hen ba, bay li têriɲ ɗê tô ɓiɲé ka Jérusalêm a kêm ka baa hen ba? 5 Eŋ eŋ, na iyôŋ né, en kelêŋge hena kené bul hal woŋge ré ba kenbay kôba, ka mênê kêm geliɲ hen iyôŋ men.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa tôgôre to yêêre naɲ

6 Menba, Jésu kôlji gwosoy kwôlo pôni kôl iyôŋ ba: «Gawra wo pôni ôriɲ naɲ gurô tôgôre bô yagê tiɲaɗor tori a, ôbi era ɗiré sa karê yêre menba, ôbi uwôɲ né. 7 Menba, ôbi kôliɲ ôbi gemé yagê tiɲaɗor na iyôŋ ba: ‹Elê subu niɲ wo en era wô karê yê tôgôre hende to hen niɲba, en uwôɲ né. Dere jô aɲ. Wô mi a hende ré mênê néé terare aɲ ba?› 8 Niɲba, ôbi gemé yagê tiɲaɗor na kôli iyôŋ ba: ‹Kelma, ɗere hen iyôŋ elê wo na a, aɲ na beré tôre men, na bê kaɲ lari a a men. 9 Dô ré ba, elê wo era hen hende a yê tô. A hena hende ré yê ré niɲ ba, ju dere jô ham niɲ.› »

Jésu berare iyore toɲ hende merayê naɲ sa merê ta

10 Wulê wo pôni a na, na sa merê ta a, menba, Jésu geliɲ ɓiɲé are bô *iyéy daɲare to pôni a. 11 Kiriɲ bay ka hen na, iyore to pôni to tunu to habiɲ lere meray li elê môj kibi marge deŋge tôŋ kwôy ɗiba nêm derê sare ta ré. 12 Kiriɲa Jésu gele menba, uwôgere aɲ kôle iyôŋ ba: «Iyore merayê woré dôriɲ sarê.»

13 Ôbi uwôl kôbri sara menba, kiriɲ bay ka hen na, hende dô sare ta aɲ heram Emen. 14 Kelma ôbi sa iyéy daɲare hende to hen, bôri tari sa aŋga Jésu li a naɲ sa merê ta a hen, menba, ôbi kôliɲ kwônê ɓiɲé iyôŋ ba: «Wulê woɲ liɲ jé na, na jii, na bô wulê bi wo hen a kené era bi bay ré berarêŋge ɗiba na naɲ sa merê ta a ré.»

15 Menba, Kelma uwôli sara iyôŋ ba: «Kenbay kaɲ bay kelê kwôlê kebreŋge wôô wôô hen, kwôni pôn perêrŋge a hen, naɲ sa merê ta a dô kelba wori réba kura wori tô gwogel a ôriɲ biri kam né ba? 16 Iyore hende to hen kôba, na kuŋga *Abraham to Sidan gele gusiɲ kwôy elê môj kibi marge hen ba, ken gey bi ené dôre bô lemnare to Sidan a ré wôsa ré na merê ta a ba?»

17 Kwôlê bi wo Jésu kôl hen na, bay bayriri kêm tayre diji menba, tô kwônê ɓiɲé ka baa hen, li yi derê wô sa aŋga dô ɗê kiriɲ ka ôbi li kêm hen.

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa gusiɲ siwre

(Mt 13: 31-33, Mk 4: 30-32)

18 Jésu kôl iyôŋ ba: «*Emê iyére to Emen ba, na gengére naɲ mi pôn ba? Na ba, na ayê na mi geliɲ ba? 19 Emê sa iyére to Emen na yi mega gusiɲ iluw iyôŋ. Kiriɲa kwôni ci bô yagê wori a na, ôbi si men, ɗubu aɲ yi gurô aɲ ciré ka derômaraŋ a kêm sa li gwoné woji ya.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa wubere

20 Jésu kôl iyôŋ ba: «Emê iyére to Emen ba, na gengére naɲ mi pôn ba? 21 Emê iyére to Emen hende to hen yi môɲ wubere to dê to iyore ay poliɲ naɲ kurmaŋ kuré kwôrô subu menba, liji sôr iyôŋ.»

I a sé bô emê iyére to Emen ba?

22 Jésu ô naɲ sa iyére men, sa kam iyére men, geliɲ ɓiɲé are aɲ ɓu geré na wô erê Jérusalêm a. 23 Kwôni wo pôni kôli iyôŋ ba: «Kelma, hen ba, ɓiɲé côb iyôŋ a uɲé gelê ɗê?» Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: 24 «Masêŋge ken si ira si kibi geré wo yêêri, wôsa en kelêŋge ɓiɲé kwône a wogé ciré sé ira niɲba, bay a nêmê ré.»

25 «Kiriɲa ôbi iyéy iyére a hena legé kermiɲ na, hena kené baa nô ba, ken hôn wo ka dê kermiɲ dô dô aɲ ka uwôlêri kelê iyôŋ ba: ‹Kelma, Kelma bôl béni men.› Menba, ôbi ulêŋge sara iyôŋ ba: ‹En hôn kiriɲ ka ken henaɲ ya hen né.› 26 Menba, ka kelê iyôŋ ba: ‹Na nini ôm men, yii a men naɲ ju ré ba? Na ju geliɲ ɓiɲé are perê iyére toni a ré ba?› 27 Menba, ôbi a ulêŋge sara iyôŋ ba: ‹En kelêŋge ené hôn kiriɲ ka kené henaɲ ya hen né. Erêŋge yeŋ kenbay bay lê habrê.› 28 Ka sômê men, emnê kaɲneŋge mêêrê, mêêrê a men, kiriɲa ka gelé Abraham, Isak, naɲ Jakwôb naɲ bay kibi Emen kêm bô emê iyére to Emen a menba, kenbay bay a bêŋge aɲ nô. 29 Aɲ gawrê a hena si tô emen men, kini kuriɲay tare a men, sa kôbi maa naɲ sa kôbi gusurô aɲ a daɲji kibi gwoy emê a bô emê iyére to Emen a. 30 Men, ken hôn wo ɓiɲé ka pôni ka ɗebe tumô haw hen na, a yé ka cêgi men, ka ɗebe cêgê haw hen a yé ka tumô men.»

Jésu ɓar wô Jérusalêm

(Mt 23: 37-39)

31 Kiriɲ bay ka hen na, *Parisiɲêɲê ka pôni era ligi Jésu a kôli iyôŋ ba: «Erêɲ kiriɲ ka na, wôsa *Hérôd gey ɗiré derem.»

32 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Ô ken ô kôliɲ mungôre bi wo hen iyôŋ ba: ‹Kemnêŋ en dage tunu to habiɲ bô ɓiɲé men, en berare bay ômɲare men, kiya na lê hen iyôŋ a menba, ɗaŋ to hen, na deré kibi jé wuɲê.› 33 Niɲba, kemnêŋ en ɓu na geré wuɲê men, kiya men, ɗaŋ to hen a men, wôsa bi *ôbi kibi Emen na, dé wo bay ré diri wolé ré niɲba, Jérusalêm a ɗi.»

34 «Ɓiɲé ka Jérusalêm, ɓiɲé ka Jérusalêm, kenbay ka ken duu bay kibi Emen men, ken gôbe ka bay jéji legerŋge a hen duu naɲ jerew a men, têê kwône en woge ené dayêŋge môɲ tôôre daɲ sa kamne tô mesérére a iyôŋ niɲba, ken gey ré. 35 Dô, haw hen na, Emen a derê kôbri aɲ ɗéŋge sa iyére toŋge kôbreŋge a. Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, ka gelen ré niɲ kwôy wo wulêri a nêmê aɲ ka kelê: ‹Terê kibi yi sa kwo era naɲ hini Kelma.› »

14

Jésu berare ôbi ômɲare naɲ sa merê ta a

1 Wulê wo pôni a na *sa merê ta a menba, bay uwôge Jésu ré ô emê are iyé ôbi sa Parisiɲêɲê wo pôni a. Ka mô kibi gwore a naɲ ɗi hen na, bôri jê jê. 2 Kiriɲ bay ka hen na, gawra wo pôni mô ya, na kwôni wo yiri uwôyrê. 3 Menba, Jésu eŋgere *bay derê tô tôô to Emen naɲ *Parisiɲêɲê iyôŋ ba: «Tôô kôl kwôni ré berare kwôni sa merê ta a, laba iyeŋ ba?»

4 Menba, bay uwôli kwôlê wôni sara ré. Menba, Jésu ay ôbi ômɲare bi wo hen berareri aɲ kôli ré ô iɲ. 5 Menba, ôbi bul si ligi ɓiɲé aɲ eŋgereji iyôŋ ba: «I a naɲ kemari réba kelba wori kuriɲ a kelma aɲa ré erê ayêri lew ré, wôsa ré na sa merê ta ba?»

6 Menba, bay nêm ulêri kwôlê wôni sara ré.

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa kini merê tumô kini gerê a

7 Jésu kôliɲ megêri kergê bay ka hen gwosoy kwôlo pôni, wôsa ôbi gel wo kwôni wo era ba, say na kiriɲ ka tumô a dema ré môriɲ menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: 8 «Kiriɲa kwôni uwôgem kini gerê na, say kini merê ka tumô dema jeré môriɲ a ré, wôsa bay ma uwôgê kwôni wo dami wo ɗêm tô. 9 Aɲ ôbi wo uwôgêŋge hen a kôlem iyôŋ ba: ‹Ɗiri kiriɲ.› Menba, já hena naɲ tayre hen erê merê gerɲé. 10 Niɲba, hena kwôni ré uwôgem kini gerê ley na, ô ju ô merê gerɲé kelôg aɲ bi kwo uwôgem hen era sa kôlem iyôŋ ba: ‹Melaɲnen, hena ju era tumô a na ɗi.› Hen iyôŋ na, a yé yi yéé wom tu ɓiɲé kêm ka ôbi uwôgaraji hen. 11 Wôsa kwôni wo dô sari ta ba, bay ɗeréri tôŋ niɲba, kwo dôbe sari ba, bay a biri derê sari ta men.»

12 Menba, Jésu kôliɲ gawra wo uwôgaji hen iyôŋ ba: «Kiriɲa ju uwôge ɓiɲé wo emê na, uwôge milɲêm ré men, yênêm ré men, balêm ré men, bay uɲé kaɲ bay kwam hen né a men, wôsa bay kôba, a herê uwôgem gôɲiɲ tu uwôgê wo ju uwôgeji hen, aɲ hô têbem merênê wom ta. 13 Niɲba, kiriɲa ju uwôge ɓiɲé wô emê naɲ sa geserê na, uwôge bay nimré men, bay merayê men, bay moré men, bay tu tiɲ a men. 14 Aɲ já uɲé yi derê wôsa bay nêm uwôgemare gôɲiɲ tu ré, aɲ Emen a sa têbem sa kôm wulê wo ɓiɲé ka li are derôre a jiɲ kiriɲ sé kamɲê hen.»

Gwosoy kwôlo bay nimré ka gase hôlmê ɓiɲé ka bay uwôgeji hen

(Mt 22: 1-10)

15 Kiriɲa Jésu kôl hen menba, gawra wo pôni perê ɓiɲé ka ôbi uwôgeji hen kôli iyôŋ ba: «Yi derê yi wô sa kwôni wo ôm emê bi wo hen bô *emê iyére to Emen a.»

16 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Gawra wo pôni ɗa lê aŋgaɲ emê menba, ôbi ré uwôgerê ɓiɲé kwône. 17 Kiriɲa tay emê nêm menba, ôbi jé mana wori ré ô kôliɲ ɓiɲé ka ôbi uwôgeji hen iyôŋ ba: ‹Eraŋge haŋge niɲ, wôsa emê na kô niɲ.› 18 Menba, ɓiɲé bay ka hen, kaɲji pôn pôn kêm. Kwo tumô kôli iyôŋ ba: ‹En kel yagê wo kerbay aɲ na erê ô gelé ɗiba na biɲ né, ɗi bôm jal.› 19 Kwo ɗaŋgi kôl iyôŋ ba: ‹En kelo kelbê môj aɲ na erê séléji gelé ɗiba, na biɲ né, ɗi bôm jal.› 20 Kwo ɗaŋgi kôl iyôŋ ba: ‹En gô iyére haw ɗiba, na erê ré.› 21 Mana bi wo hen bulo hera sa kôliɲ ôbi iyéyri kwôlo bay kelari hen. Menba, bôri tari menba, ôbi kôliɲ mana wori iyôŋ ba: ‹Ô haw hen gêgêr a men, tô geré a a men ju ô uwôgera bay nimré men, bay merayê men, bay tu tiɲ men, bay moré a men.› 22 Mana bi wo hen ô aɲ hera sa kôli iyôŋ ba: ‹Kelma, nini uwôgeraji mega wo ju kelêni hen iyôŋ, niɲba, kiriɲ hô baa ya sôŋ.› 23 Ôbi kôli iyôŋ ba: ‹Hô hô geré wo ô si nono hen men, ô si bô yagê hen uwôla ɓiɲé bi ré era aɲ bi bô iyére tiɲê ré wôn dô. 24 Wôsa en kelêŋge kwôni pôn perê ka na en uwôgeji tumô hen, a hebé emê wuɲê bi wo hen kibri a ré.› »

Ɗéɲ ari uɲé kêm aɲ wô erê tô Jésu a

25 Kwônê ɓiɲé ɓu geré naɲ Jésu menba, ôbi bul kôlji iyôŋ ba: 26 «Hena kwôni ré gey era legen a aɲa ré gey ibari ɗên men, gey yori ɗên men, gey tamni ɗên men, gey kamni ɗên men, gey yênêri ɗên men, gey yiri gaŋ ɗên a men na, a nêmê yé ôbi tôn biɲ né. 27 Kwôni wo ay gurô tagelê wori aɲ ôriɲ tôn a ré na, a nêmê yé ôbi tôn biɲ né. 28 Na i a perêrŋge a hen, hena ré gey ɗé iyére to dami ba, a merê tôŋ gengé ari lêêre kêm gelé hena ré nêm lê kerê dema ré ay tôre tô ré ba? 29 Hen iyôŋ né ba, tôre a ɗiɲ mera menba, ɗére a gelê taa aɲ ɓiɲé gel hen iyôŋ menba, bay a ayrêri. 30 Aɲ bay a kelê iyôŋ ba: ‹Gel, gawra ay tô ɗé iyére menba, nêm ɗé kerê ré yi hen!› 31 Réba kelma wo yôŋ a kiriɲa ɗa lê kumbul naɲ kwo ɗaŋgi ba, a gelé na ba, naɲ gawrê dubu môj ba, ré nêmê lê kumbul naɲ gawrê dubu tôre wôô ba, ré ba? 32 A hena ôbi ré bô mega ɗiré nêmê ré na, kiriɲa kwoɲ ôbi bayri hen ba, kelaŋ tô ba, ôbi jé gawrê kari ô eŋgeré bi ciré biɲ tôŋ né ba? 33 Iyôŋ na, hena kwôni perêrŋge a hen, né ɗéɲ ari uɲéri kêm né ba, a nêmê yé ôbi tôn né.»

Ɗôre to geraŋ né

34 «Ɗôre na aŋga dôri, niɲba, hena hende to hen ré geraŋ ré ba, bay a lere iyeŋ a ré herê geraŋgê hôriɲ ba? 35 Kwôni a liɲ ani ré niɲ, dô wô terare ré men, wô bê a sa kaɲ lari a ré a men, bay a bêɲ na bêɲare ɗô mera. Kwo mari ya, aɲa ré gey toyé kwôlê bi wo hen ba, bi toy.»

15

Jésu naɲ bay têriɲ

1 *Bay eŋgé wôgê naɲ ɓiɲé kaɲ bay lê têriɲ eraji ligi Jésu a kêm wô toyé kwôlê wori. 2 Menba *Parisiɲêɲê naɲ bay derê tô tôô to Emen ɲamniɲ kôl iyôŋ ba: «Gawra wo hen, ɓu bay têriɲ yiri a men, ôm are naɲ ci a men!»

Gwosoy kwôlo gengiɲ gemga wo ge kay aɲ bay hô uwoɲni

(Mt 18: 12-14)

3 Menba Jésu kôlji gwosoy kwôlê kôl iyôŋ ba: 4 «I a perêrŋge a hen aɲa ré naɲ gamgê arew aɲa kwo pôni ré ge kay aɲa ôbi ré ɗé ka tôre deŋgêse kibi deŋgêse hen nono aɲ erê wogé kwo pôn bi wo ge kay hen kwôy wo ôbi a uwôɲiɲni ré ba? 5 Kiriɲa ôbi uwoɲni na, ôbi ayari da a tôri a naɲ yi derê. 6 Aɲ kiriɲa ôbi eraɲ uwoɲ ba, dayrê milɲéri men, bay kwari a men, aɲ kôlji iyôŋ ba: ‹Lêŋge yi derê naɲ en, wôsa en uwôɲ gemga wuɲê wo na ge kay hen niɲ.› » 7 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «En kelêŋge, na hen iyôŋ a yi derê ré yé derômaraŋ a wô kibi ôbi têriɲ pôn nêŋ wo bul cêgeri biɲ têriɲ tori, ɗê ka tôre deŋgêse kibi deŋgêse kaɲ bay lê aŋgaɲ derôre ka ôriɲ doy belé cêgereji biɲ têriɲ toji ré hen.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa selé to kuriɲ kay aɲ hô uwôɲiɲ

8 «Iyore to yôŋ a naɲ selé môj aɲa ré to pôni ré kuriɲ kay aɲa hende ré ɗé tare bô lampa a men, labê bô iyére men, kibê kiriɲ kwôy wo hende uwôɲiɲ selé tore hende to hen né ba? 9 Kiriɲa hende uwôɲ menba, dayrê milɲére naɲ bay kware aɲ kôlji iyôŋ ba: ‹Lêŋge yi derê naɲ en wôsa en uwôɲ selé tiɲê to na kuriɲ kay hen niɲ.› » 10 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «En kelêŋge, na hen iyôŋ a manê ka Emen ré lê yi derê wô kibi ôbi têriɲ pôn nêŋ wo bul cêgeri biɲ têriɲ tori.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa kema mana wo ge kay aɲ bay hô uwoɲni

11 Jésu hô kôl gwosoy kwôlo ɗaŋgi kôl iyôŋ ba: «Gawra wo pôni naɲ kamni kaɲ imɲê wôô. 12 Kwo dê kôliɲ ibari iyôŋ ba: ‹Iban, ben aŋgaɲ cibré ka ju genge lê jeré ben kiriɲa tum né naɲ hen.› Menba, ibarji céji are bay ka hen. 13 Sem cêgi are bay ka ôbi uwôɲ hen menba, ôbi keléɲ aŋgari bay ka hen aɲ henaɲ naɲ larirji ôriɲ kelaŋ sa iyére to ɗaŋgi a ô mênê are bay ka hen kaŋ aɲ sa aŋgaɲ iyôŋ tôŋ a. 14 Kiriɲa ôbi mêne are bay ka hen kaŋ kô niɲ na, kurôŋ wo dami kuriɲ sa terare hende to ôbi ô ya hen, menba, nimrére kuriɲ uɲéri hare niɲ. 15 Ôbi ô eŋgeré jé, iyé gawra wo pôni wo sa terare hende to hen a menba, gawra bi wo hen jéri ô gemé gwôsiɲô nono. 16 Bôri gey emê aŋga gwôsiɲô ôm hen niɲba, kwôni biri ré. 17 Ôbi erem ɗé ɗé aɲ kôl iyôŋ ba: ‹Bay lê jé na yere iyeŋ iyé iban a ôm emê gôlji tôŋ aɲa nôbi kurôŋ ré deren na men ba? 18 Na erê ligi iban a, aɲ na kôli iyôŋ ba: «Iban, en li têriɲ naɲ Emen men, naɲ ju a men. 19 En nêm wo jeré uwôgen kemam ré niɲ. Niɲba, ju bôren mega ôbi lê jé wom iyôŋ ɗi.» › 20 Ôbi hena ô ligi ibari a.»

«Kiriɲa ôbi baa kelaŋ tô menba, ibari gili menba, bô tu ɲa tori aɲ ge jô kwini aɲ ɓiri pêb a kabrêri a. 21 Menba, kemari kôli iyôŋ ba: ‹Iban, en li têriɲ naɲ Emen men, naɲ ju a men. En nêm wo jeré uwôgen kemam ré niɲ.› 22 Niɲba, ibari kôliɲ manê kari iyôŋ ba: ‹Eraɲge naɲ bargay ka dôri lew ken tôbri men, dôbêŋgeri gamaŋ kôbri a men, garbê têri a a men. 23 Ɓuroŋge kema kelba wo uwor dô hen, ken duu na emêŋge liɲ yi derê, 24 wôsa keman wo nà ná, yi mega na ré ma iyôŋ aɲa ré hô gôl hen men, ôbi na ge kay niɲba, en uwoɲni.› Menba, bay ay tô lê yi derê.»

25 «Kemari wo iyêri ré baa nono. Kiriɲa ôbi uwo ɗa naɲ iyére menba, toy né deré men, wôrê men. 26 Ôbi uwôge mana wo pôni eŋgereri mi a ré lê are ba? 27 Menba, mana bi wo hen kôli iyôŋ ba: ‹Na yênem a uwo aɲa ibam né duu kema kelba wo uwori hen, wôsa ôbi ré uwo naɲ derêri.› 28 Menba, bôri tari aɲ ôbi gey erê ira ré. Niɲba, ibari so sa uwôlêri. 29 Menba, ôbi kôliɲ ibari iyôŋ ba: ‹En li jé naɲ ju elê kwône, niɲba, sa pôn iyôŋ kôba, en na kwôlê kem a ré. Men, kema kwa wôni iyôŋ kôba, ju ben en duu liɲ yi derê naɲ milɲên né a men. 30 Niɲba, kiriɲa kemam wo hen wo na pô aŋgam ô mênê aɲ sa yébé hera menba, ju duu kema kelba wo uwori hen biri.› 31 Menba, ibari kôli iyôŋ ba: ‹Keman, jôbi ju mô naɲ en kwôy kwôy men, aŋgaɲê kêm na kam a men. 32 Niɲba, dô bi na emêŋge men, na lêŋge yi derê wôsa yênem wo nà ná, na ma aɲa ré hô gôl hen men, ôbi na ge kay aɲ en hô uwoɲni.› »

16

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa ôbi gemé are woɲ ôbi gwosore

1 Menba, Jésu kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Gawra woɲ ôbi uɲé wo pôni ôriɲ naɲ ôbi gemé uɲé wori bi wo hen. Bay ô kôli ôbi gemé uɲé wori bi wo hen ré mênê aŋgari. 2 Menba, ôbi jé uwôgari aɲ kôli iyôŋ ba: ‹En toy kwôlê gaɲ gengiɲ sam. Gelen tô aŋgaɲê na gelé wôsa já yé ôbi gemé aŋgaɲê ré niɲ.› 3 Menba, ôbi gemé aŋgari bi wo hen, kôl bôri a iyôŋ ba: ‹Na lê iyeŋ a ôbi iyéren ré dagen kini jé na ba? Yagê ré néén nêm né. Erê dôsê ré dii tayre. 4 En hôn aŋga na lê, aɲ kiriɲa ôbi dagen bô jé ba, bi ɓiɲé ka pôni ɓeren a yirji a.› 5 Ôbi jé uwôgerê ɓiɲé ka telare sarji a hen pôn pôn aɲ ôbi eŋgeriɲ kwo tumô hen iyôŋ ba: ‹Telare to gawra wuɲê na iyeŋ sam a ba?› 6 Ôbi uwôli sara iyôŋ ba: ‹Na todeleŋ weŋ olibiyé arew.› Ôbi gemé are bay ka hen kôli iyôŋ ba: ‹Gel, magtubu tom a nà, mô tôŋ lew aɲ ju mêne kwo cay hen aɲ ju ɗi ré na tôre bay.› 7 Ôbi hô eŋgere kwo ɗaŋgi iyôŋ ba: ‹A jôbi tom na iyeŋ ba?› Ôbi uwôli sara iyôŋ ba: ‹Na sewal kaw arew.› Ôbi gemé are bay ka hen kôli iyôŋ ba: ‹Gel, magtubu tom a nà, mô tôŋ lew ju mêne kwo cay hen aɲ ju ɗi ré na tôre marge.› 8 Menba, ôbi iyéy are na, den ôbi gemé are woɲ ôbi benare bi wo hen, wôsa ôbi li are naɲ gwosore. Ôbi a, ɓiɲé ka sa terare a nà ré melên naɲ megêrji ɗê ka mô kiriɲ ka peraŋgi a hen.»

9 «Hena kené ôriɲ naɲ ari uɲé ka sa terare a nà ná, ken ɓeriɲ baliyare naɲ ɓiɲé aɲ kiriɲa ari uɲé bay ka hen naɲ niɲ ná, bay a ɓeréŋge yirji a kiriɲ ka yi naɲ kwiniji hen. 10 Kwôni wo cube tiri sa aŋga dê ka yi kôbri a hen na, ka mêêy kôba, ôbi a cibé tiri tôre a hen iyôŋ men. Niɲba, kwo cube tiri tô ka dê dê a naɲ geréri ré na, ka mêêy kôba, ôbi a lê naɲ tô geréri ré iyôŋ a. 11 Hena aŋgaɲ uɲé ka sa terare a na kôba, ken li naɲ gerérji ré hen ba, i a béŋge gemé aŋgaɲ uɲé kaɲ tiri hen ba? 12 Hena kené gem aŋga kwôni wo ɗaŋgi dô ré hen ba, i a béŋge kaŋge kaɲ yerŋge ba?»

13 «Mana pôn nêŋ a lê jé biɲ bay iyéyri wôô ré: dô ré ba, ôbi a tôrɲê kwo pôn aɲ periɲ kwo pôni, réba a ɗé yiri yi kwo pôni a aɲ kaɲê kwo pôni. Ka nêmê lê jé biɲ Emen men, gursu a men né.»

Kwôlo gay gay wo Jésu kôl

(Mt 11: 12-13, 5: 31-32, Mk 10: 11-12)

14 *Parisiɲêɲê ka gey gursu gaɲ hen toy kwôlê bi wo kêm hen iyôŋ menba, ayrêji Jésu. 15 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Kenbay ken li yerŋge môɲ ɓiɲé kaɲ derôre iyôŋ tu gawrê niɲba, Emen hôn bôrŋge, aŋga gawra bô mega aŋga dami hen na, tu Emen a ba, na aŋgaɲ iɲamê.»

16 Menba, Jésu hô kôlji iyôŋ ba: «Tôô to *Moyis naɲ kwôlo bay kibi Emen na, na aŋga ɓiɲé na liɲ jé mera kwôy saɲ sa Ja ôbi lê batêm a. Aɲ ayiɲ tôri kiriɲ bay ka hen na, béré kwôli *emê iyére to Emen uwôliɲ aɲ gawra wo yôŋ yôŋ ba, woge sé bôô naɲ néri. 17 Derômaraŋ naɲ sa terare a dêji jerê lew, niɲba ani ka tôô ka dê iyôŋ ley, kam aŋga cibiɲ dê dê sara hen ley, ka a dôriɲ aɲ ba naɲ kwôy.»

18 «Kwôni wo dage tamni aɲ eŋgiɲ to ɗaŋgi na, ôbi yiɲ na yiɲare toɲ têriɲ hen men, kwôni wo eŋge iyore to kurôre dagere hen kôba, ôbi yiɲ na yiɲare toɲ têriɲ hen a men.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa ôbi uɲé naɲ Lajar

19 «Sa pôn gawra wo pôni na ôbi uɲé. Ôbi tôbe bargay ka gararji mê mê men, sôŋriɲ dô a men. Sa pôn pôn bô iyére tori a na, na emê naɲ yi derê. 20 Lajar na ôbi nimré wo yiri kêm yi iyare men, kini merêri na kibi iyé ôbi uɲé bi wo hen a. 21 Ôbi gey emê habelê kwô wo heriɲ tô kibi ôbi uɲé hen, niɲba, ôbi uwôɲ né. Garê kôba era sa lê tu iyare tori hende to hen men. 22 Ôbi nimré bi wo hen ma aɲ bay emni menba, manê ka derômaraŋ sa ay tini ôriɲ ligi *Abraham a. Ôbi uɲé kôba ma men aɲ bay emni. 23 Kini merê bay temare a, kiriɲa ôbi mô bô gusiɲ a menba, ay tiri menba, gel Abraham naɲ Lajar kwari a. 24 Menba, ôbi jô gura kôl iyôŋ ba: ‹Iban Abraham, bô tu ɲa tiɲê aɲ jé Lajar ô dôbê kema kôbri bô kam a aɲ era sa jaliɲ tôn wôsa en geliɲ gusiɲ bô tare a na.› 25 Menba, Abraham kôli iyôŋ ba: ‹Keman, erem mega wo na jeré mô bô ari uɲé a, kiriɲa na ju baɲ sa terare a nà, menba, Lajar ba, na môriɲ bô nimrére a aɲ haw hen, bay jal bôri nà, menba, jôbi ju mô bô gusiɲ a men. 26 Men, perêrŋge kenbay a naɲ nibay na, iyom wo dami yi ya aɲ kwôni wo gey hena si ligirni wô erê uɲéŋge ba, a nêmê ré men, kwo hena si legerŋge wô era si ligirni kôba, a nêmê ré a men.› 27 Ôbi uɲé na, kôli iyôŋ ba: ‹En uwôlem iban, jé Lajar iyé iban a 28 wôsa yênên baa bay ya, bi ré ô kôlji bi bay ré era kiriɲ kaɲ gusiɲ ka en môriɲ ya nà ré.› 29 Menba, Abraham kôli iyôŋ ba: ‹Magtubu to Moyis naɲ to bay kibi Emen yaŋ ya, bi bay bi kwôlê sara.› 30 Ôbi hô kôli iyôŋ ba: ‹Eŋ eŋ, nêm né tô iban Abraham, hena kwôni wo ma ré hô ligirji a ba, bay a uwôlê bô jalê sa têriɲ lêreji a.› 31 Menba, Abraham kôli iyôŋ ba: ‹Hena bay ré toy kwôlê kibi Moyis a naɲ kibi bay kibi Emen ré ná, hena kwôni wo may ré ji si kamɲê kôba, bay a toyé kwôlê kibri a ré.› »

17

Jésu yêge ma bay tôri gengiɲ sa are kwône

(Mt 18: 6-9,21-22, Mk 9: 42, Mk 11: 22-26)

1 Jésu kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Are kwône ka a lê aɲ gawra a liɲ têriɲ môj môj. Niɲba, gusiɲ yi wô kwôni wo li aɲa megari ré kuriɲ hen. 2 Hena bay ré hari keram wo dami a tôri a, aɲ bay ré uwôli a bô cér a, kôba, na aŋga dê gôliɲ gusiɲ to Emen a sa gili hena ôbi ré li kwo iya wôni ré kuriɲ. 3 Ɗebéŋge sa têrŋge a.»

«Hena yênem ré li têriɲ naɲ ju ba, ju kôli, hena ôbi ré uwôlem bô jalê ba, ju ɗi bôm jal sari a. 4 Men, hena tu tare pôn a ôbi ré li têriɲ naɲ ju têê jurgem aɲa têê jurgem iyôŋ a ôbi ré uwôlem bô jalê na, ju ɗi bôm jal sari a.»

5 Bay jé kôliɲ Kelma iyôŋ ba: «Bi bi ayê bôô woni ô tumô.» 6 Kelma kôl iyôŋ ba: «Hena henaŋ ayê bôô woŋge ré dê mega gusiɲ siwre iyôŋ aɲa henaŋ kené kôliɲ gurô wo hen iyôŋ ba: ‹Dôriɲ naɲ hanêm ju ô ɗebé bô cér a› na, ôbi a bê kwôlê sara.»

Jé wo mana a lê

7 «I a perêrŋge hen a, ré ôriɲ naɲ mana wo uwo tô yagê ley, tô gemé lari a ley ba, a kôli iyôŋ ba: ‹Era lew ju sa ôm are ba?› 8 Ôbi a kôli na iyôŋ ba: ‹Ô ju ô lê emê ben, tôbe bargay kaɲ cé emê aɲ kiriɲa na emê men, yê men, niɲ na, jôbi ju ô emê men, yê men, ham niɲ ré ba?› 9 Hen ba, bay diini wô jé bi wo bay kôli ré li hen ba? 10 Kenbay kôba, kiriɲa ken li aŋga kêm ka Emen kelêŋge kené li hen na, kelêŋge iyôŋ ba: ‹Nina bay jé ɗéɲ iyôŋ nini li aŋga Emen kelêni niné li mera.› »

Jésu berare bay terbare môj

11 Jésu ay si jeŋgê Samari naɲ Galilé wô erê Jérusalêm. 12 Kiriɲa ôbi biɲ sa iyére to pôni a menba, bay *terbare môj jôrji kwini. Bay ɗebu sêd wolé. 13 Bay kôli kaŋ a ta kôl iyôŋ ba: «Rabi, Jésu, bô tu ɲa toni men.»

14 Menba, Jésu gelji menba, kôlji iyôŋ ba: «Ô ken ô geliɲ bay bê kwôbe yerŋge bi ôbi hôn wo kené berare.» Kiriɲa bay ô menba, bay berare. 15 Kiriɲa kwo pôni gel wo ɗiré berare hen iyôŋ menba, bulo hera heram Emen naɲ tôri to dami. 16 Ôbi jubu gubari diɲ kwini tôŋ tumô Jésu a liri dosé, gawra bi wo hen na, na kwo Samari. 17 Menba, Jésu eŋgereri iyôŋ ba: «Ken berare môj kêm né ba? Menba, ka deŋgêse hen yôŋ ba? 18 Kwôni pôn iyôŋ perê ka deŋgêse a hen erem wô heramê Emen né: aɲ na kerga wo nà, a hera mera!»

19 Menba Jésu kôli iyôŋ ba: «Hena ta ju ô. Ayê bôô wom berarem.»

Sa wo emê iyére to Emen

(Mt 24: 3-42)

20 Menba, *Parisiɲêɲê eŋgereriɲ Jésu iyôŋ ba: «Wulê wo yôŋ a emê iyére to Emen hende to hen ré saɲ ba?» Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Emê iyére to Emen a sa mega aŋga ken gel naɲ turŋge hen né. 21 Kwôni a kelê: ‹Gel, ôbi a nà›, ‹ôbi a yaŋ› hen iyôŋ né. Henêŋge wo emê iyére to Emen ré perêrŋge a nà niɲ.»

22 Menba, Jésu kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Wulê wo era hen na, ka ôriɲ doyi gelen nôbi *Kema Gawra sa pôn nêŋ iyôŋ haŋge kôba, ka gelen ré. 23 Menba, bay a kelêŋge iyôŋ ba: ‹Ôbi ná nà›, ‹ôbi ná yaŋ.› Erêŋge ré men, ken jaar ré a men. 24 Wôsa kiriɲa emen wulaɲ ba, berare derômaraŋ kêm aɲ ɓiɲé kêm gel hen iyôŋ na, wulê wuɲê nôbi Kema Gawra kôba, a geliɲ na hen iyôŋ men. 25 Niɲba, pa dema wulê bi wo hen ré sa tô ná, na geliɲ gusiɲ damaŋ men, ɓiɲé ka haw hen a kaɲen a men. 26 Wulê wo nôbi Kema Gawra na heraɲ hen na, are a yé mega na yiɲ bô wulê wo Nowé a iyôŋ. 27 Ɓiɲé na ôm men, yi men, eŋgiɲ yirji men, ɗi kamniji kaɲ yébé eŋge imɲê a men, kwôy wulê wo Nowé siɲ bô bato tori a* menba, kam bélem sa ay kiriɲ aɲ ɓiɲé kêm ma. 28 Men, mega wulê wo Lôt iyôŋ na, ɓiɲé na ôm men, na yi men, ka na kel men, ka na ɗi gara men, ka na ban men, ka na ɗi iyére men. 29 Niɲba, wulê wo Lôt siɲ aɲ *Sodôm a menba, Emen bi tare naɲ pudur mega to bunu a iyôŋ hena derômaraŋ a uwôŋge aɲ derji kêm aɲ. 30 A yé geliɲ hen iyôŋ wulê wo nôbi Kema Gawra na gelé yen nô*.»

31 «Wulê bi wo hen na, kwôni wo mô tô tunu a nô ba, bi era ira wô erê ayê ani bô iyére tori a ré niɲ men, kwôni wo ɗebe bô yagê ba bi hera uwo ré niɲ. 32 Erméŋge sa aŋga na sa sa tami Lôt a hen*. 33 Kwôni wo gey gemé yiri ba, a mênêri men, kwo mênêri ba, a gôliɲ naɲ ɗi men. 34 En kelêŋge bô yoyre hende to hen na, ɓiɲé wôô yi sa kalaŋ a ɓem ba, kwo pôn a ayiɲ menba, kwo pôni a baa tôŋ men. 35 Yébé wôô a ɗebé uwoyé kuré ɓem menba, to pôn a ayiɲ menba, to pôni a baa tôŋ. [ 36 Imɲê wôô a ɗebé yagê ɓem menba, kwo pôn a ayiɲ menba, kwo pôni a baa tôŋ.]»

37 Menba, bay tôri eŋgereri iyôŋ ba: «Na yôŋ a are bay ka hen ré yé ya ba?» Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Na kiriɲ ka temay are yi ya a, dunu ré daɲ ya men.»

18

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa iyore toɲ mamne naɲ ôbi jerê kwôlê

(Mk 7: 24-30, Lk 11: 5-10, Esay 62: 6-7)

1 Menba, Jésu hô kôlji gwosoy kwôlo ɗaŋgi wô geléji bi bay ré uwôl Emen ta ta ɗiba, bi bay ré ɗi bôrji mêne ré. 2 Ôbi kôlji iyôŋ ba: «Sa iyére to pôni a na, ôbi jerê kwôlê wo pôni mô ya, ôbi hariɲ Emen né men, erem sa kwôni a ré a men. 3 Mamne to pôni mô sa iyére hende to hen men, hende era sa pôn pôn sa kôli iyôŋ ba: ‹Jerêni kwôlê woni nibay naɲ ôbi baren wo na.› 4 Têê kwône ôbi kaɲ menba, ôbi kôl iyôŋ ba: ‹Hena ené hariɲ Emen né men, erem sa kwôni a ré a men, kôba, 5 wô dôyrê wo mamne hende to hen dôyren hen na, naa jerê kwôlê bi wo hen biji aɲ bi hende hera sa dôyren ré niɲ.› »

6 Kelma hô kôlji iyôŋ ba: «Toyéŋge dô kwôlo ôbi jerê kwôlê bi wo habiɲ hen kôl hen. 7 Hen ba, Emen dem a ré jerê kwôlê biɲ ɓiɲé ka ôbi tôrji ka sôm uwôgeri yoyre naɲ tu tare hen bi ôbi ré lê naɲ ci hen ré ba? 8 En kelêŋge, ôbi a hena lew jerê kwôlê bi wo biɲ biji. Niɲba, kiriɲa nôbi *Kema Gawra na bulo hera ba, na uɲé ayê bôô wôni sa terare a nà pa pa ba?»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa Parisiɲêɲê naɲ bay eŋgé wôgê

9 Jésu hô kôl gwosore to ɗaŋgi wô sa ɓiɲé ka bô yirji môɲ ciré na kaɲ derôre tu Emen a aɲ bô megêrji môɲ ani ré hen. 10 Ôbi kôl iyôŋ ba: «Ɓiɲé wôô ôrji bô *iyéy Emen a wô uwôlê Emen, kwo pôni na *Parisiɲê men, kwo pôni na *ôbi eŋgé wôgê men. 11 Kwoɲ Parisiɲê hen, ɗebu ta aɲ uwôl Emen kôl iyôŋ ba: ‹Emen, en lêm dosé wôsa en yi mega tô gawrê ka baa hen ka na bay gemsare men, bay bô habrê men, bay wôniɲ wôniɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen né men, en yi môɲ ôbi eŋgé wôgê wo hen né a men. 12 En jôriɲ bôn kurôŋ têê wôô bô demas a men, en bi kibi aŋga môj kaɲê kêm ka en uwôɲ hen a men.› 13 Menba, ôbi eŋgé wôgê dô tôri sêd aɲ, aɲ berê kiriɲ si derômaraŋ kôba, ôbi gey ré, niɲba, sê deŋgôri ɓera ɓera kôl iyôŋ ba: ‹Emen, bô tu ɲa tiɲê wôsa ena ôbi têriɲ.› 14 En kelêŋge, ôbi hô iɲ sari seŋge wôsa têriɲ tori dôriɲ sari a, niɲba, kwoɲ Parisiɲê hen na, tori dôriɲ sari a ré, wôsa kwôni wo dô sari ta ba, bay a ɗeréri tôŋ men, kwo dôbe sari ba, bay a biri derê sari ta men.»

Jésu tô kibri sa kamrê

(Mt 19: 13-15, Mk 10: 13-16)

15 Ɓiɲé eraɲ naɲ kamrê ka dê dê bi Jésu ré uwôl kôbri sarji a. Kiriɲa bay tôri gel hen iyôŋ menba, bay nay ɓiɲé bay ka hen. 16 Niɲba, Jésu biji bay eraɲ naɲ ci aɲ kôl iyôŋ ba: «Ɗéŋge kamrê era yen a, ɗiba, ken jôreŋgeji ré, wôsa *emê iyére to Emen yi gengiɲ sa ɓiɲé ka yi mega kamrê bay ka hen iyôŋ. 17 Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, kwôni wo gey bi Emen né yi kelma wori mega kema wo dê liɲ hen iyôŋ ré na, ôbi a ulê têri bô emê iyére tori a ré kwôy.»

Kema mana woɲ ôbi uɲé

(Mt 19: 16-30, Mk 10: 17-31)

18 Menba, kelma wo Jubɲê wo pôni eŋgeriɲ Jésu iyôŋ ba: «*Rabi wo dôri, na mi a ené lê aɲa ené môriɲ tu geɲ naɲ kunun ba?»

19 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Wô mi a jeré uwôgen kwo dôri ba? Kwôni wo dôri naɲ Emen pôn nêŋ a na kwo dôri. 20 Ju hôn tôô to Emen na ay kôl iyôŋ ba: ‹Yiɲ yiɲare toɲ têriɲ ré men, duu temare ré men, gômse ré men, kôl kwôlê woɲ benare ɗi sa ɓiɲé ré men, biɲ ibam naɲ yom kwôlê a men*.› »

21 Menba, ôbi uwôli sara iyôŋ ba: «En li tôô hende to kêm hen naɲ kamɲên yeŋ.»

22 Kiriɲa Jésu toy hen iyôŋ menba, kôli iyôŋ ba: «Aŋga pôni bam ya, kel are uɲé kam aɲ, aɲ larirji ba, ju céɲ bay nimré aɲ já uɲé ari uɲé derômaraŋ a menba, jôbi ju era tôn a.»

23 Kiriɲa ôbi toy hen iyôŋ menba, tiri mêne damaŋ, wôsa ari uɲé kari mê gaɲ. 24 Jésu bôri aɲ kôl iyôŋ ba: «Sé bô emê iyére to Emen a na, iyêre naɲ bay uɲé. 25 Jambal a sé lew si tu iyom libra, gôliɲ ôbi uɲé bi ré si bô emê iyére to Emen a.»

26 Ɓiɲé ka mô ya toy hen, kôl iyôŋ ba: «Iyôŋ niɲ ba, i a uɲé gelê ba?»

27 Jésu kôl iyôŋ ba: «Aŋga gawra nêm lê ré ba, Emen nêm lê.»

28 Piyêr kôl iyôŋ ba: «A nibay ka nini ɗéɲ ari uɲérni kêm aɲ eraɲ tôm a hen ba, kwoni ba, a yé iyeŋ ba?»

29 Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, hena kwôni ré ɗéɲ iyére tori, tamni, yênêri, balêri, naɲ kamni wô sa emê iyére to Emen na, 30 a uɲé ɗê ka hen haw hen kiriɲ bay ka hen, aɲ wulê wo ɗaŋgi a ba, ôbi a merê tu geɲ naɲ kwini a men.»

Jésu hô kôl têê subu wori kwôli temayri naɲ kwôli jê sé wori kamɲê

(Mt 20: 17-19, Mk 10: 32-34)

31 Jésu ôriɲ naɲ bay tôri ka môj kibi wôô hen wolé aɲ kôlji iyôŋ ba: «Nana erêŋge na Jérusalêm a hen aɲ kwôlo bay kibi Emen na li bô magtubu a gengiɲ san nôbi Kema Gawra hen na, ariri a liɲ. 32 Wôsa bay a nôgen biɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen aɲ bay a ayren men, teren men, teben kalê tun a a men. 33 Kiriɲa bay a sên menba, bay a deren aɲ sa wôô, subu tori menba, na jê sé kamɲê.»

34 Menba, bay tôri hôn bô kwôlo ôbi kôlji hen né, wôsa bô kwôlê hen iyêre naɲ ci aɲ bay hôn kwôlo Jésu ɗa kelê hen né.

Jésu berare ôbi tu tiɲ wo pôni Jériko

(Mt 20: 29-34, Mk 10: 46-52)

35 Jésu era ba ɗa naɲ Jériko menba, ôbi tu tiɲ pôni mô bêŋgê geré wô uwôlê are. 36 Ôbi toy né kwônê ɓiɲé ka ô hen menba, ôbi eŋgere ré na mi ba? 37 Menba, bay kôli iyôŋ ba: «Na Jésu wo Najarêt a erê hen.» 38 Menba, ôbi uwôgiri kaŋ a ta kôl iyôŋ ba: «Jésu, kuŋga *kelma Dabid, bô tu ɲa tiɲê.»

39 Ɓiɲé ka ô tumô hen ôni bi ôbi ré wôm tôŋ, niɲba, ôbi hô ôm naɲ néri a, kôl iyôŋ ba: «Kuŋga kelma Dabid, bô tu ɲa tiɲê».

40 Jésu ɗebu tôŋ aɲ kôl bay ré eraɲ naɲ ɗi. Kiriɲa ôbi era ɗa menba, Jésu eŋgereri iyôŋ ba: 41 «Na mi a jeré gey bi ené li bem ba?» Menba, ôbi kôli iyôŋ ba: «Kelma, en gey gelé kiriɲ.»

42 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Gel kiriɲ. Ayê bôô wom gôliɲ naɲ ju.»

43 Menba, kiriɲ bay ka hen na, ôbi gel kiriɲ aɲ ô tô Jésu a heramiɲ Emen. Ɓiɲé kêm ka gel hen iyôŋ menba, bay heram Emen men.

19

Jésu ô iyé Jasé

1 Jésu sa biɲ Jériko menba, way perê iyére ôriɲ hen iyôŋ menba, 2 kiriɲ bay ka hen na, gawra wo pôni bay uwôgeri Jasé ôbi na ôbi sa *bay eŋgé wôgê men, na ôbi uɲé a men. 3 Ôbi woge ɗiré gelé i a ré na Jésu ba, niɲba, ôbi nêm né, wô kwônê ɓiɲé wôsa ôbi na menay. 4 Ôbi ge tumô ô ɗayê bô ɓôliɲ a wô gelé Jésu, wôsa ôbi a ayê na si kiriɲ bay ka hen. 5 Kiriɲa Jésu sa kiriɲ bay ka hen menba, ay tiri gili menba, kôli iyôŋ ba: «Jasé, herbo tôŋ lew, na erê wulê iyére tom a kemnêŋ.»

6 Jasé herbo tôŋ lew aɲ ɓu Jésu yiri a naɲ yi derê. 7 Kiriɲa ɓiɲé gel hen iyôŋ, menba, bay ɲamniɲ kôl iyôŋ ba: «Na iyé ôbi têriɲ a, ôbi ré ô yé ya.»

8 Menba, Jasé hena ɗebu ta kôliɲ Kelma iyôŋ ba: «Na biɲ bay nimré kwa ari uɲéren men, hena na ené ôm aŋga kwôni wugem ba, na hô têbri hôriɲ têê pôrbu.»

9 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Kemnêŋ ɓiɲé ka bô iyére to na uwôɲ gelê wo Emen, wôsa ôbi kôba, na kuŋga *Abraham men. 10 Na iyôŋ a, nôbi *Kema Gawra ené era na wô wogé ka ge kay hen wô gôliɲ naɲ ci.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa lôr

(Mt 25: 14-30)

11 Mega wo ɓiɲé toy kwôlê bi wo hen iyôŋ na, Jésu kôlji gwosoy kwôlo ɗaŋgi. Ôbi baa ɗa naɲ Jérusalêm menba, bay kôl yaŋ ba *emê iyére to Emen ré gelé yere tirji a haw hen a men. 12 Ôbi kôl iyôŋ ba: «Gawra wo pôni balêri na kilmé ô sa iyére to kelaŋgi bay ré ô dôbri kenare sari a dema ɗiré hera tô. 13 Pa dema ôbi ré ô tô na, ôbi uwôga manê kari môj aɲ céji lari woɲ lôr pôn pôn aɲ kôlji iyôŋ ba: ‹Liɲge jeŋga kwôy wo na uwoɲ.› Menba, ôbi ô hari niɲ. 14 Niɲba, kelma bi wo hen na, ɓiɲé geyri ré, menba, bay jé ɓiɲé tôri a kôl iyôŋ ba: ‹Nini gey bi ôbi ré emêni ré niɲ.› »

15 «Menba, kiriɲa ôbi bulo hera tô eŋgé kenare tori hende to hen na, ôbi jé uwôga manê ka ôbi na biji lari hen, ɗiré gelé mi a bay ré liɲ naɲ gursu hende to hen ba. 16 Kwo tumô era aɲ kôli iyôŋ ba: ‹Kelma, lôr wom bi wo pôn hen na, en hô uwoɲ megari môj a sara.› 17 Menba, ôbi kôli iyôŋ ba: ‹Dô ju na mana wo dôri. Mega wo ju cubu tum dô sa aŋga dê a dô hen iyôŋ na, na bem iyére môj ju ôm.› 18 Kwo jôgiɲ wô era aɲ kôli iyôŋ ba: ‹Kelma lôr wom bi wo na ju ben hen na, en hô uwôɲ kamni bay a sara.› 19 Menba, ôbi kôli mega wo ré kôliɲ kwo tumô hen kôl iyôŋ ba: ‹Jôbi ju ôm iyére bay.› 20 Kwo ɗaŋgi era aɲ kôli iyôŋ ba: ‹Kelma gel lôr wom bi a na, en uwôbere wolé bô kibi bargay a. 21 Wôsa en hare wôsa ju na kwôni wo maɲi: lôr wo ju bi gem né kôba, ju uwôɲ men, ju ci ré kôba, ju wal a men.› 22 Menba, ôbi kôli iyôŋ ba: ‹Na kwôlo si kem a, a ené jôriɲ kwôlê sam a, jôbi wo habiɲ bi wo hen. Ju hôn wo ené na gawra wo maɲi men, lôr wo ené bi gemé ré kôba, ené uwôɲ men, ené ci ré kôba, ené wal a men. 23 Hen iyôŋ ba, wô mi a jeré ô bê lari wuɲê iyéy geméri a ré ba? Aɲ heraren na ba, ené eŋgé naɲ kamne a sara a ré ba?› 24 Menba, ôbi kôliɲ ɓiɲé ka ɗube kiriɲ bay ka hen iyôŋ ba: ‹Eŋgéŋge lôr bi wo hen kôbri a aɲ, ken biɲ kwo ôriɲ môj hen a.› 25 Bay kôli iyôŋ ba: ‹Kelma, ôbi ôriɲ môj niɲ.› 26 Kelma na kôlji iyôŋ ba: ‹En kelêŋge kwôni wo naɲ uɲé bay a hô biri a sara. Niɲba, kwo ari uɲé kari lôg hen na, bay a derê bay ka lôg hen kôbri a aɲ sôŋ. 27 Kwo bay baren ka na gey bi ené ômji ré hen na, eraɲge naɲ ci na, ken derji tun a nà.› »

Aŋga ɓiɲé li wô sa wo Jésu Jérusalêm a

(Mt 21: 1-11,15-17, Mk 11: 1-10, Ja 12: 12-16)

28 Kiriɲa Jésu kôl kwôlê bi hen iyôŋ niɲ menba, ôbi dô tumô ɓiɲé na wô erê Jérusalêm a. 29 Kiriɲa ôbi ba ɗa naɲ Bêtpajé naɲ Bétani a men ka yi si kwa Keram wo Olibiyé a hen menba, Jésu jé bay tôri wôô, 30 aɲ kôlji iyôŋ ba: «Erêŋge iyére to tumôrŋge hen, kiriɲa ken biɲ na, ka uɲé kema kura hariɲ tôŋ wo kwôni dayri sa pôn né tô, bisiréŋgeri ken eraɲ. 31 Aɲ hena kwôni ré kelêŋge iyôŋ ba: ‹Wô mi a kené busereri ba?› Ba ken kôl iyôŋ ba: ‹Na Kelma a geyé.› »

32 Bay jé bay ka hen ôrji menba, uwoɲji are kêm mega bi wo Jésu ré kôliɲ hen iyôŋ. 33 Kiriɲa bay ca buseré kema kura bi wo hen menba, bay iyéri eŋgeriji iyôŋ ba: «Wô mi a kené buser kema kura wo hen ba?»

34 Menba, bay uwôlji sara iyôŋ ba: «Na Kelma a geyé.»

35 Menba, bay eraɲ naɲ kema kura bi wo hen biɲ Jésu aɲ bay bi bargay kaji cêgeri a aɲ Jésu ɗay sara. 36 Aɲ geré wo ôbi ay hen na, ɓiɲé bi bargay kaji tôŋ tô geré tumôri a. 37 Ôbi ba ɗa naɲ Jérusalêm kiriɲa ôbi herbo sa Keram wo Olibiyé a menba, bay tôri kêm naɲ kwônêrji ayji kibi Emen kaŋ a ta naɲ yi derê wô aŋgaɲ giɲê kêm ka bay gel hen. 38 Menba, bay kôl iyôŋ ba:

«Bi terê kibi yi wô sa Kelma wo era naɲ hini Kelma Emen hen.

Bi bô jalê yi derômaraŋ a men,

bi ayê kibi yi wô sa Emen men*.»

39 *Parisiɲêɲê ka pôni perê kwônê ɓiɲé hen kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Kelma nay bay tôm bi bay ré wôm karê gura tôŋ.»

40 Ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «En kelêŋge, hena bay ré wôm tôŋ ba, na jerew a karê gura.»

Jésu sôm wô sa Jérusalêm

41 Kiriɲa ôbi ba ɗa naɲ Jérusalêm aɲ kiriɲa ôbi ay tiri gele menba, ôbi sôm wô sare. 42 Aɲ ôbi kôl iyôŋ ba: «Mini kôba, henaŋ meré hôn wo wulê bi wo hen aŋga ré béré bô jalê hen, niɲba Emen bi teré tiɲ sara haw hen. 43 Kworé mini ba, wulê wo era hen na, bay bare karê a méré sarê men, bay a gasererê si na si na a men. 44 Bay a mênêŋge yôd aɲ mini naɲ ɓiɲé ka bôrê a men, bay a ɗé keram wôni baa ta sa megari a sa iyére toré ré, wôsa me hôn wulê wo Emen eraɲ wô sarê hen né.»

Jésu dage bay ɗé gara bô iyéy Emen a

(Mt 21: 10-16, Mk 11: 15-19, Ja 2: 13-22)

45 Menba, Jésu ô derô haba wo *iyéy Emen a aɲ dage ɓiɲé ka ɗi gara hen. 46 Ôbi kôlji iyôŋ ba: «Liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹Iyére tiɲê a yé iyéy uwôlê Emen› menba, kenbay ken ay liɲ kini merê bandi.»

47 Ôbi geliɲ ɓiɲé are sa pôn pôn iyéy Emen a. Damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ *bay derê tô tôô to Emen wogeji geré bi ciré diiri, men kilmé kaɲ bay sa ɓiɲé kôba, na hen iyôŋ men, 48 niɲba, bay uwôɲ kwôlê wôni woɲ ɗiri sari a ré, wôsa ɓiɲé kêm dôbe marji toyiɲ kwôlê wori.

20

I a biɲ Jésu tôô ba?

(Mt 21: 23-27, Mk 11: 27-33)

1 Wulê wo pôni a na, Jésu geliɲ ɓiɲé are derô haba wo *iyéy Emen a aɲ uwôliɲ béré Kwôlo Dôri menba, damné kaɲ bay bê kwôbe men, *bay derê tô tôô to Emen naɲ bay sa ɓiɲé saji. 2 Aɲ bay kôli iyôŋ ba: «Kelêni na naɲ tôô to yôŋ a jeré liɲ are bay ka hen men, i a bem tôô hende to hen a men, ba?»

3 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Nôbi kôba na eŋgeréŋge kwôlê pôn men. Kôlenge: 4 batêm to Ja na liɲ ɓiɲé hen na, hena na derômaraŋ a laba hena na ligi gawrê ɗi ba?»

5 Bay kôliɲ perêrji a iyôŋ ba: «Hena nana kôl: ‹Hena na derômaraŋ a› ba, ôbi a kelê: ‹Wô mi a na kené bi bôrŋge sari a ré ba?› 6 A hena nana kôl na to gawrê ba, ɓiɲé a gôbêna deré wôsa bay hôn wo Ja ré na *ôbi kibi Emen.»

7 Menba, bay kôli ciré hôn kiriɲ ka tôô tori hende to hen ré henaɲ ya hen né. 8 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Nôbi kôba, na kelêŋge na naɲ tôô to yôŋ a ené liɲ are bay ka hen né men.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa bay yagê tiɲaɗor kaɲ bay bô habrê

(Mt 21: 33-46, Mk 12: 1-12)

9 Menba, Jésu kôliɲ ɓiɲé gwosoy kwôlo pôni kôl iyôŋ ba: «Gawra wo pôni yage tiɲaɗor, ôbi biɲ bay yagê tiɲaɗor yagê wori bi wo hen aɲ bay têbri naɲ geserê geserê aɲ ɗiɲ yiri ôriɲ kergare to kelaŋgi aɲ wula gaɲ. 10 Kiriɲa wulê néére nêm niɲ menba, ôbi jé mana wori ô uɲé bay yagê tiɲaɗor hende to hen bi bay ré biri kwa yêre tori men. Niɲba bay sê mana bi wo hen aɲ dageri hô kôbri seŋge. 11 Ôbi hô jé mana wo ɗaŋgi menba, ôbi kôba, bay sêri men, tiréri a men aɲ bay dageri hô kôbri seŋge. 12 Ôbi hô jé mana wo ɗaŋgi wo jôgiɲ têê subu sôŋ menba, ôbi kôba, bay sêri iyare aɲ dageri. 13 Ôbi iyéy tiɲaɗor na kôl iyôŋ ba: ‹Na ba, na lê iyeŋ ba? Na jé keman wo en geyri hen. Dô ré ba, ôbi ba, bay a kemnaɲ tini tô.› 14 Niɲba, kiriɲa bay gili hen iyôŋ menba, bay kôl iyôŋ ba: ‹Na ôbi emê cibré ibari ôbi a na. Na deréŋgeri aɲ na baɲge naɲ aŋgaɲ cibré bay ka hen.› 15 Bay ɓiri bô yagê ôriɲ wolé aɲ bay diiri.»

«Hen ba, ôbi iyéy tiɲaɗor hende to hen a liji iyeŋ niɲ ba? 16 Ôbi a era naɲ yiri sa deré bay yagê bay ka hen aɲ biɲ ka ɗaŋgi yagê bi wo hen.»

Kiriɲa kwônê ɓiɲé toy hen iyôŋ menba, bay kôl iyôŋ ba: «Eŋ eŋ, a yé hen iyôŋ né kwôy.»

17 Jésu bôrji tirji a aɲ kôlji iyôŋ ba: «Kwôlo kôl iyôŋ ba:

‹Keram bi wo bay ɗé iyére na kaɲni hen na,

ôbi a hô yé keram woɲ ɗé tô iyére*› hen ba,

bôri na iyeŋ ba? 18 Kwôni wo yôŋ yôŋ wo kuriɲ sa keram bi wo hen a na, gerɲéri a tiɲ men, kwo keram bi wo hen kuriɲ sari a ba, a hederéri men.»

Bay sél Jésu wô sa têbê wôgê wo kelma wo dami Sésar

(Mt 22: 15-22, Mk 12: 13-17)

19 Bay derê tô tôô to Emen naɲ damné kaɲ bay bê kwôbe woge bi ciré ɓeré Jésu kiriɲ bay ka hen, niɲba, bay hariɲ ɓiɲé. Bay hôn dô wo gwosore to ôbi ré kôl hen na, ré gengiɲ na sarji. 20 Ayiɲ tôri wulê bi wo hen na, bay bôri jô jô menba, bay jé ɓiɲé ka li yirji môɲ ciré na kaɲ bay lê are naɲ gerérji hen ligi Jésu a wô ɓeréri sa kwôli kelêri a ô biɲ bay emê sa iyére. 21 Bay eŋgereri kwôlê kôl iyôŋ ba: «*Rabi, nini hôn wo kwôli kelêrem men, gelé aŋgam men na, na kwôlê woɲ tiri men, ju dô tu kwôni ré men, ju geliɲ ɓiɲé are naɲ geré kwôlo Emen woɲ tiri a men. 22 A têbê wôgê wo kelma wo dami *Sésar ba, tôô kôl niné têbe laba, niné têbe ré ɗiba?»

23 Jésu hôn gwosore toji hende to hen menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: 24 «Benge selé pôn nà na gelé. Sa kwôni wo yi hen men, aŋga bay ɗi yéé hen a men ba, na ka i ba?» Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Na to kelma wo dami Sésar.»

25 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Dô, aŋga na ka Sésar ba, ken biɲ Sésar, aŋga na ka Emen ba, ken biɲ Emen.»

26 Bay nêm ɓeréri tu ɓiɲé sa kwôlo ôbi kôl a hen né men, tiniji ge kay aɲ bay wôm tôŋ mera.

Sadusiɲêɲê eŋgere kwôlê gengiɲ sa jê sé wo ɓiɲé ka ma

(Mt 22: 23-33, Mk 12: 18-27)

27 Ɓiɲé ka pôni bay uwôgeji *Sadusiɲêɲê. Bay na ɓiɲé ka bi bôrji sa jê sé wo ɓiɲé ka ma a ré. Menba, ka pôni eraji ligi Jésu a eŋgeriri kwôlê kôl iyôŋ ba: 28 «Rabi, *Moyis na kelêna iyôŋ ba: ‹Hena kwôni wo yêni ré ma aɲa ré ɗi tamni mamare aɲa hende ré yê ré tô na, ôbi eŋne yêɲ kamrê biɲ yêni wo ma hen*.› 29 Niɲ na, ɓiɲé ka pôni na jurgem tô yêniɲare a. Kwo iyêri eŋge iyore yê ré tô menba, ma. 30 Kwo têê wôô men, 31 kwo subi eŋji turgôrji hende to hen iyôŋ kwôy jurgem toji hende to hen niɲba bay yêɲ ré tô menba, maji kêm. 32 Cêgerji kelôg menba, iyore hende to hen ma a men. 33 Iyore hende to hen na, kiriɲa ɓiɲé ka ma a jê sé ba hende yé tami i pôn ba? Wôsa bay jurgem toji hende to hen na na kwôrɲêre.»

34 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Gawrê ka sa terare a na, eŋgiɲ yirji. 35 Niɲba, ka Emen bôrji mega ɓiɲé ka ɗiré biji gelê wo a era hen na, kiriɲa ɓiɲé ka ma a jê sé kamɲê hen na, bay a eŋgiɲ yirji ré. 36 Bay a ma ré niɲ a men, wôsa bay yi mega *manê ka derômaraŋ a iyôŋ. Bay na kam Emen wôsa Emen biji ji si kamɲê niɲ. 37 Wô jê sé wo ɓiɲé ka ma na, Moyis kôba, na gel wo bay ré sa jê sé. Kwôlo ôbi na li bô magtubu a gengiɲ sa kwôli germé ka yi môɲ tare iyôŋ hen, aɲ ôbi uwôge Kelma Emen na kwo *Abraham, kwo Isak naɲ kwo Jakwôb*. 38 Hena Emen ré na Emen wo kwôni na, gel wo kwôni bi wo hen ré mô tu geɲ, ɗiba, ôbi na Emen wo ka ma hen né. Wôsa tiri a na ɓiɲé kêm mô tu geɲ.»

39 Bay derê tô tôô to Emen ka pôni kôli iyôŋ ba: «Kelma ju kôl dô.»

40 Aɲ bay hare eŋgeréri kwôlê sa ani kani a niɲ.

Krist na Kelma wo Dabid men, kuŋgari a men

(Mt 22: 41-46, Mk 12: 35-37)

41 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Ɓiɲé li iyeŋ aɲa kené kôl Krist, kwo Emen dôri hen ré na kuŋga *kelma Dabid ba? 42 Wôsa Dabid naɲ yiri kôba kôl bô magtubu toɲ kurôŋ to cay a kôl iyôŋ ba:

‹Kelma Emen na kôliɲ Kelma wuɲê iyôŋ ba:

«Sa mô sa kôben woɲ gusurô a,

43 kwôy wo na biɲ bay barem a yé aŋgaɲ sêlê têm*.» ›

44 A hena Dabid ré uwôgeri Kelma, ba a lê iyeŋ a ôbi ré yé kuŋgari sôŋ ba?»

Jésu yêge maa bay tôri wôsa bay derê tô tôô to Emen

(Mt 23: 1-36, Mk 12: 37-40)

45 Jésu kôliɲ bay tôri tu ɓiɲé ka mô toy kwôlê hen iyôŋ ba: 46 «Berêŋge dô wô *bay derê tô tôô to Emen ka gey palê naɲ bargay ka yêŋnê ka ré gel wo ciré na ka damné hen men, gey bi ɓiɲé ré liji dosé yôd yôd tu wolé men, kiriɲ ka tumô bô *iyéy daɲare a men, kini emê are a a men hen. 47 Men, bay gey emê yébé kaɲ mamê men, uwôlji Emen jô kibi ré hen a men na, Emen a ulê kwôlo dami sarji a.»

21

Ari bé ka mamne toɲ hendi nimré bi

(Mk 12: 41-44)

1 Jésu bô kiriɲ kwari a menba, ay tiri geliɲ ɓiɲé ka eraɲ naɲ aŋgaɲ baliyare kaji sa bi kiriɲ ka bay biɲ lari a hen. Ɓiɲé bay ka hen na, na bay uɲé kêm. 2 Ôbi gel iyore to pôni to na mamne toɲ hende nimré kôba, era sa bi kam selé tore wôô to nêm ani ré hen men. 3 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, mamne toɲ hende nimré hende to hen na, bi ɗê ɓiɲé bay ka hen kêm. 4 Wôsa ɓiɲé bay ka hen kêm hen, bi na gursu to bay ôriɲ doyre ré niɲ hen, niɲba, hende ba, bi na lari kêm wo hende ôriɲ doyri wô keliɲ aŋgaɲ emêre hen.»

Jésu uwôl béré kwôli mênê iyéy Emen

(Mt 24: 1-2, Mk 13: 1-2)

5 Kiriɲa ɓiɲé ka pôni kôl kwôli *iyéy Emen naɲ keram wo dôri wo bay ɗiɲ hen men, are kêm ka bay bi wô ɲaniɲ bôre hen a men ré dô menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: 6 «Are bay ka ken gel hen na, wulê wo era hen na, keram wôni wo a ba, ta sa megari a ba, naɲ, bay kêm a mêniɲ.»

Ari bô emê naɲ geliɲare gusiɲ

(Mt 24: 3-14, Mk 13: 3-8)

7 Bay eŋgereri iyôŋ ba: «Kelma, kelêni kiriɲ ka yôŋ a are bay ka kêm hen ré sa ba? Men, na mi a gelé mega wo are bay ka hen ré ca sa niɲ ba men.»

8 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Berêŋge dô, bi kwôni lamêŋge ken ge kay ré, wôsa ɓiɲé kwône a ayê henen aɲ a kelê: ‹Na nôbi a na *Krist, kwo Emen dôri hen› men, ‹Wulêri sa niɲ› a men na, ken ô tôrji a ré. 9 Kiriɲa ken toy kwôli kumbul naɲ kwôli ɓiɲé ka kaɲ Kelma woji ôm na, ɗéŋge bôrŋge hare ré, wôsa are bay ka hen a sa môj môj dem niɲba, na gerɲé wulê bi wo hen né tô.»

10 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Tô yê pôn a lê kumbul naɲ kwo ɗaŋgi men, emê iyére to pôn a sêɲ naɲ to ɗaŋgi men, 11 yebagiɲare terare to dami dami a yé men, kurôŋ naɲ ômɲare a yé naɲ sa iyére iyére men, aŋga li harê harê naɲ aŋgaɲ giɲê ka li harê harê a yé derômaraŋ a men.»

Aŋga a sa sa bay tô Jésu a

(Mt 10: 17-22, Mk 13: 9-13)

12 «Niɲba, pa dema are bay ka hen ré sa tô na, bay a perêŋge men, bay a geléŋge gusiɲ men, bay a ôriɲ naɲ ken tumô bay jerê kwôlê ka bô *iyéy daɲare a men, bay a ôriɲ naɲ ken daŋgay a men, tumô kilmé ka damné a men, tumô bay emê sa iyére a men, wô kibi henen. 13 Are bay ka kêm hen a béŋge na geré ulê béré Kwôlo Dôri. 14 Kiriɲa bay ôriɲ naɲ ken tumô bay jerê kwôlê na, ken erem wô kwôlo kené erê kelê wô jôriɲ sarŋge ré. 15 Wôsa nôbi, na béŋge kwôlê woɲ kelê naɲ tu melênê wo kwôni perêrji a hen a nêmê narê naɲ ken né. 16 Balêrŋge kaɲ bay yêreŋge naɲ yênêrŋge men, balê ka kwôni naɲ milɲérŋge a ayê sarŋge men, bay a lê aɲ ka pôni kwône perêrŋge a hen bay a derji. 17 Ɓiɲé kêm a tôrɲêŋge wô kibi henen, 18 niɲba, gusiri sarŋge pôn iyôŋ kôba, a kayê ré. 19 Na wô lêŋnê wo ken lêŋnê hen aɲa kené ôriɲ biɲ kini gelê woɲ tiri hen.»

Jésu kôl kwôli mênê Jérusalêm

(Mt 24: 15-21, Mk 13: 14-19)

20 «Kiriɲa ken gel wo asgarɲê mér Jérusalêm ta niɲ na, ken hôn wo tay mênêre na ré sa niɲ. 21 Iyôŋ ba, bi ɓiɲé ka Judé ba, ge sa keram a men, ka mô Jérusalêm a ba, bi siji nô men, ka bô nono ba, bi heraji uwo ré niɲ men. 22 Na hen iyôŋ hende to hen a, Emen réé geliɲ ɓiɲé gusiɲ wô kibi têriɲ mega wo na kôliɲ bô magtubu tori a hen iyôŋ. 23 Wulê bi wo hen na, bô emê wo dami a lê yébé kaɲ bay kwoo men, ka kamniji yi kuba baa ya tô hen a men, wôsa gusiɲ to dami a lê ɓiɲé men, bô Emen a tari sarji a a men. 24 Ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen, a deréji naɲ yebere men, bay a pôrji ôriɲ perê tô yê ɓiɲé ka sa terare a nà kêm men, bay a herédé Jérusalêm têrji a kwôy wo wulê wo Emen na biji hen a kôriɲ.»

Hera wuɲê nôbi Kema Gawra

(Mt 24: 29-31, Mk 13: 24-27)

25 «Aŋgaɲ giɲê a yé sa tare a men, sa geserê a men, sa têbêŋne a a men, aɲ sa terare a nà ná, harê a deré ɓiɲé wô néé mêw wo dami wo cér men, 26 harê a deré ɓiɲé wô aŋgaɲ gusiɲ ka a era sa terare a nà hen, wôsa aŋgaɲ néé ka derômaraŋ a a yebagiɲ tiɲ. 27 Menba, bay a gelen nôbi Kema Gawra hera perê kiriɲ ka geri a, naɲ néé wo dami men, damɲare to dami a men. 28 Kiriɲa ken gel are bay ka hen sa niɲ na, ɲanêŋge yerŋge aɲ ken dô sarŋge ta haŋge niɲ, wôsa merê sa seŋge woŋge ba ɗa niɲ.»

Aŋga gel wo emê iyére to Emen ré ba ɗa

(Mt 24: 32-35, Mk 13: 28-31)

29 Menba, Jésu ay aŋgaɲ gelé gelji kôl iyôŋ ba: «Geléŋge tôgôre naɲ gurô wo ɗaŋgi kêm. 30 Kiriɲa bay ay tô jebé menba, ken hôn wo kami emen ré baa ɗa niɲ. 31 Kenbay kôba, kiriɲa ken gel wo are bay ka hen sa niɲ na, ken hôn wo emê iyére to Emen ré ɗa niɲ. 32 Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen, gawrê ka haw hen na, ka pôni a ba geɲ kiriɲa are bay ka hen a saɲ hen. 33 Derômaraŋ naɲ sa terare a naɲê, niɲba, kwôlê wuɲê na, a naɲê ré kwôy.»

Ɗé tu melênê sa yi a

34 «Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a bi emê naɲ aŋgaɲ yê naɲ suné aŋga sa terare a nà, ma lê aɲ bôrŋge a gôrbiɲ sa wulê wo nôbi Kema Gawra na heraɲ hen, réba na sé sarŋge a dus. 35 Wôsa wulê bi wo hen, a sa mega bera iyôŋ sa ɓiɲé ka sa terare a nà kêm. 36 Merêŋge geɲ sa uwôlê Emen a yôd yôd bi Emen béŋge néé bi ken gôliɲ sa aŋga kêm ka a sa sarŋge a hen aɲ bi ken ɗibiɲ ta tumôn nôbi Kema Gawra.»

37 Tu tare ba, Jésu geliɲ ɓiɲé are derô haba wo iyéy Emen a, aɲ perare ba, ôbi si ô wulê sa Keram wo Olibiyé a kwôy kwôy. 38 Menba, ɓiɲé kêm era ligiri a naɲ tô kiriɲ cud wô toyé kwôlê wori bô iyéy Emen a.

22

Kilmé woge wô deré Jésu

(Mt 26: 1-5,14-16, Mk 14: 1-2,10-11, Ja 11: 45-53)

1 Geserê wo bay li naɲ mapa wo wubere naɲ bô wo na *Pak hen ba ɗa. 2 Menba, damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ *bay derê tô tôô to Emen woge geré wô deré Jésu, niɲba, bay hariɲ ɓiɲé.

3 Menba, Sidan ô bô Judas wo bay uwôgeri Iskariyôt wo na ôbi tô Jésu wo pôni perê ka môj kibi wôô hen. 4 Ôbi ô iyêlê naɲ damné kaɲ bay bê kwôbe men, bay gemé *iyéy Emen men, wô wogé geré woɲ ɓeré Jésu. 5 Bay li yi derê damaŋ aɲ bay genge ciré biri gursu. 6 Ôbi gey naɲ ci aɲ woge geré wo ɗiré ɓeré Jésu biji wolé ɗiba tu ɓiɲé a ré.

Jésu bi bay ɓu sa tê Pak

(Mt 26: 17-25, Mk 14: 12-16, Ja 13: 21-30)

7 Naɲ sa geserê wo bay li naɲ mapa wo wubere naɲ bô hen baa ya tô menba, sa nêm kemnêŋ wo bay ré duu kam gamgê wô liɲ geserê Pak bi wo hen. 8 Jésu jé Piyêr naɲ Ja aɲ kôlji iyôŋ ba: «Erêŋge ken ô ɓeré sa tê Pak wo naa emêŋge hen.»

9 Bay kôli iyôŋ ba: «Na yôŋ a jeré gey bi niné ô ɓeré sa tê Pak na ya ba?»

10 Ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Kiriɲa ka erê biɲ perê ira na, ka uɲé gawra wo pôni ay téwre sari a eraɲ si tumôrŋge. Erêŋge tôri a kwôy derô haba wo ôbi a siɲ ya. 11 Aɲ ken kôliɲ ôbi iyéy iyére bi wo hen iyôŋ ba: ‹*Rabi kôl iyôŋ ba, bô iyére to yôŋ, a ɗiré ômiɲ emê woɲ Pak naɲ bay tôri ya ba?› 12 Menba, ôbi a geléŋge bô iyére to dami ta to bay ɲan bôre kô niɲ. Na ya hende to hen a kené ɓeré sa tê Pak ya.»

13 Bay ô menba, uwoɲji are kêm mega wo Jésu ré kelaji hen iyôŋ menba, bay ɓu sa tê Pak ya.

Jésu ôm geserê Pak naɲ bay tôri

(Mt 26: 26-30, Mk 14: 22-25, 1 Kworêntiɲê 11: 23-26)

14 Kiriɲa tayreri nêm menba, Jésu mô ôm emê naɲ bay tôri. 15 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «En ôriɲ doy bi ené emê Pak bi wo hen môj môj naɲ ken dema ené geliɲ gusiɲ tô. 16 Wôsa en kelêŋge, na emê kwo ɗaŋgi ré niɲ kwôy wo merê sa seŋge wo geserê woɲ Pak bi wo hen kôl kwôli hen na, kibri a deriɲ bô *emê iyére to Emen a.»

17 Menba, ôbi ay gwoy care toɲ yê tiɲaɗor aɲ liɲ Emen dosé sara menba, kôl iyôŋ ba: «Eŋgéŋge ken céɲ. 18 Wôsa en kelêŋge na hô yê care toɲ yê tiɲaɗor hende to hen ré niɲ kwôy wo emê iyére to Emen a saɲ.»

19 Men, ôbi hô ay mapa aɲ kiriɲa liɲ Emen dosé sara menba, ɓiilê biɲ bay tôri aɲ kôl iyôŋ ba: «Kwo nà ná, yi mega kurôŋgi yen wo na ayê bé wô sarŋge, lêŋge hen iyôŋ iyôŋ ken ermiɲ san a.»

20 Men, ôbi biji care toɲ yê tiɲaɗor mega wo ôbi ré biji mapa hen iyôŋ cêgi emê a aɲ ôbi kôl iyôŋ ba: «Gwoy care toɲ yê tiɲaɗor to nà ná, na gwore to gel biɲare to kôrbi to Emen naɲ ɓiɲé naɲ geré wo kwôbren wo a biɲ tôŋ wô sarŋge hen.»

Jésu kôl kwôli kwôni wo ré ayê sari

(Mt 26: 20-25, Mk 14: 17-21)

21 «Gel, kwo a ayê san hen ôm emê naɲ en. 22 Nôbi *Kema Gawra, na erê naɲ geré wo Emen na genge. Niɲba, bô emê a kuriɲ sa kwôni wo ay san nôbi Kema Gawra hen.»

23 Menba, bay ɲamniɲ kôl iyôŋ ba: «I a lê hen iyôŋ perêrna nà ba?»

Bay tô Jésu woge bi ciré henê perêrji a hen i a ré yé kwo dami ba?

(Mt 18: 1-4, 20: 25-28, Mk 9: 34, 10: 42-45, Ja 13: 2-17)

24 Bay tô Jésu nariɲ naɲ néérji wô sa i a ré yé kwo dami perêrji a hen ba? 25 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Kilmé ka sa terare a nà ná, ôm sa ɓiɲé kaji men, ka naɲ kenare tôni ba, li bay uwôgeji bay lê derê men. 26 Dô wo kenbay ken li hen iyôŋ né. Niɲba, bi kwo dami perêrŋge a ba, bi yi kwo dê men, kwo ôm sa kiriɲ ba, bi yi mega mana iyôŋ men. 27 Turŋge kenbay a ba, i a na kwo dami ba? Kwo mô tôŋ wô emê hen laba, kwo li jé hen ɗi ba? Na kwo mô tôŋ wô emê hen né ba? Niɲba, nôbi en mô perêrŋge a môɲ mana iyôŋ. 28 Kenbay kena ɓiɲé ka lêŋnê naɲ en perê gusiɲ a. 29 Ôbi a, mega wo Iban né ben emê iyére tori hen iyôŋ na, nôbi kôba, en béŋge hen iyôŋ men. 30 Ka emê men, yê men, naɲ en bô emê iyére tiɲê a men, ka merê sa gagay kenare a wô emê tô môɲ wo *Israyêl wo môj kibi wôô hen a men.»

Jésu kôliɲ Piyêr kwo ré kelê kwo ré hôni ré

(Mt 26: 31-35, Mk 14: 27-31, Ja 13: 36-38)

31 Kelma kôl iyôŋ ba: «Simô, Simô, bô dô réba Sidan eŋgere ɗiré yéŋge mega wo bay yéɲ kaw ciré dôriɲ kalmê ka habiɲ aɲ hen iyôŋ. 32 Niɲba, nôbi en uwôl Emen wô sam, bi ayê bôô wom ré mêniɲ né. Aɲ wulê wo já buloɲ heraɲ yen a hen na, já yé ôbi dôbiɲ yênêm ibiyare bôrji a.»

33 Piyêr kôli iyôŋ ba: «Kelma, nôbi naɲ jôbi na, ré na daŋgay, ré na temare kôba, na ba cêgê ré.»

34 Jésu kôli iyôŋ ba: «En kôlem, Piyêr, kura a yilé ré tô menba, já kelê têê subu jeré hônen né.»

Gusiɲ to a lê bay tô Jésu hen ba ɗa

35 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Kiriɲa na en jéŋge aɲ na ken ay gursu ré men, magela woɲ bê bargay wôni ré men, garbê ré a men, hen ba, mi a naɲêŋge ba?» Bay uwôli sara iyôŋ ba: «Ani na naɲêni ré.»

36 Ôbi kôlji iyôŋ ba: «Haw hen na, kwôni wo naɲ gursu ba, bi ay men, kwo naɲ magela woɲ bê bargay ya ba, bi ay men, kwo yebere tori toɲ kaskar naɲ ba, bi ay bargay kari keléɲ aɲ keliɲ yebere toɲ kaskar men. 37 Wôsa en kelêŋge, na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹Bay dôŋseri naɲ bay ɗagê sa tôô*.› Aɲ kwo gengiɲ san ba, ariri a liɲ.»

38 Bay kôl iyôŋ ba: «Kelma, gel yebere toɲ kaskar wôô yi na.» Ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Nêm iyôŋ.»

Jésu uwôl Emen sa Keram wo Olibiyé

(Mt 26: 36-46, Mk 14: 32-42, Ja 18: 1-2)

39 Menba, Jésu si aɲ ô sa Keram wo Olibiyé mega wo ôbi lêrê gaŋ gaŋ hen iyôŋ menba, bay tôri ô naɲ ɗi. 40 Kiriɲa bay ô biɲ menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Uwôlêŋge Emen bi ken kuriɲ bô aŋgaɲ lamê ré.»

41 Menba, Jésu dô tori wolé kelaŋ dê naɲ ci aɲ cubu gubari tôŋ aɲ uwôl Emen kôl iyôŋ ba: 42 «Iban, hena jeré gey ba, ju nôgê gwoy kam toɲ gusiɲ hende to hen wolé. Iyôŋ hari kôba, bi bô geyé wuɲê nôbi a liɲ ré, niɲba, kwom jôbi ɗi.»

[ 43 Menba, *mana wo derômaraŋ a si sari a aɲ dôbri ibiyare bôri a. 44 Aŋgê liri menba, ôbi uwôl Emen yôd yôd naɲ néri aɲ eŋjeléri biliɲ yi môɲ kumi kwôbe iyôŋ heriɲ tôŋ terare a.]

45 Kiriɲa ôbi uwôl Emen hen niɲ, menba, ôbi hena hera ligi bay tôri a menba, uwoɲji tô kum a wôsa tu ɲa ɗê sarji. 46 Ôbi kôlji iyôŋ ba: «Kamaŋ! wô mi a kené yi kum ba? Henaŋge ta ken uwôl Emen bi ken heriɲ bô aŋgaɲ lamê ré.»

Bay ɓu Jésu

(Mt 26: 47-56,69-75, Mk 14: 43-54,66-72, Ja 18: 3-12,25-27)

47 Jésu iyêl baa ya tô menba, kwônê ɓiɲé soji. Judas ôbi tô Jésu perê ka môj kibi wôô hen dera tumôrji, menba, ôbi era ligi Jésu a wô ibé tô mari wô liri dosé. 48 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Judas, na naɲ ibé tô maa liɲ dosé aɲa jeré ayiɲ san nôbi Kema Gawra hen ba?»

49 Kiriɲa bay tôri ka mééri hen gel hen iyôŋ menba, kôlji iyôŋ ba: «Kelma niné sêji naɲ yebere toɲ kaskar ba?»

50 Menba, kwo pôni di maa mana wo *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe woɲ gusurô jô. 51 Menba, Jésu jôrji aɲ kôl iyôŋ ba: «Ɗéŋgeji bay li.»

Menba, ôbi hebe maa mana bi wo aɲ ji. 52 Jésu kôliɲ damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ bay sa bay gemé *iyéy Emen naɲ bay sa ɓiɲé ka era wô ɓeréri hen iyôŋ ba: «Ken ayen liɲ gemsa laba, wô mi a kené eraɲ naɲ yebere toɲ kaskar men, kwore men, ba? 53 Kiriɲa na en mô naɲ ken sa pôn pôn bô iyéy Emen hen ba, na ken ɓuren né wô mi ba? Niɲba, haw hen na tare toŋge men, kiriɲ ka hendi a gelé néé woji nô men hen.»

Piyêr uwôsur ɗiré hôn Jésu ré

(Mt 26: 57-58, Mk 14: 53-54, Ja 18: 12-18,25-27)

54 Bay ɓiri ôriɲ siɲ iyé *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe a. Piyêr ô tôri dôriɲ tôri cêgê. 55 Bay lam tare dami derô haba a aɲ môrji iyêbe aɲ Piyêr kôba mô perêrji a men. 56 Hende jé to pôni gel Piyêr mô iyêbe tare menba, hende bôri ɗééɲ aɲ kôl iyôŋ ba: «Gawra wo nà kôba, na ô naɲ ɗi men ré ba?»

57 Menba, ôbi uwôsur kôl iyôŋ ba: «Iyore, en hôni ré.»

58 Sem cêgê menba, kwo ɗaŋgi gili aɲ kôli iyôŋ ba: «Jôbi kôba, ju na kwoji men ré ba?» Menba, ôbi uwôsur kôl iyôŋ ba: «Ena kwoji ré.»

59 Tare pôn cêgê menba, kwo ɗaŋgi kôl iyôŋ ba: «Na tiri yôd, gawra bi wo hen, na ô naɲ ɗi men, wôsa ôbi na kwo Galilé.»

60 Menba, Piyêr uwôli sara iyôŋ ba: «En hôn bô kwôlo ju kôl hen né.» Kiriɲa ôbi iyêl baa ya tô menba, kura yel men. 61 Kiriɲ bay ka hen na, Kelma bul bô Piyêr ɗéɲ menba, Piyêr erem sa kwôlo Kelma na kôli hen: «Pa dema kura ré yel tô ba, já uwôserê têê subu jeré hônen né.» 62 Ôbi si nô aɲ sôm ɓugerôg ɓugerôg.

Bay tiiré Jésu men, bay sêri men

(Mt 26: 67-68, Mk 14: 65)

63 Gawrê ka gem Jésu hen ayrêri men, sêri men. 64 Bay ha tiri ta aɲ eŋgereri iyôŋ ba: «Li yem môɲ *ôbi kibi Emen iyôŋ, aɲ ju kelêni i a dêm hen ba?»

65 Menba, bay tiréri damaŋ.

Bay ôriɲ naɲ Jésu Jésu tumô bay jerê kwôlê sa Jubɲê

(Mt 26: 59-65, Mk 14: 55-64, Ja 18: 19-24)

66 Kiriɲa kiriɲ wôl menba, daɲare to surɲê men, damné kaɲ bay bê kwôbe men, *bay derê tô tôô to Emen a men daɲji. Aɲ bay ôriɲ naɲ Jésu tumô bay jerê kwôlê sa Jubɲê. 67 Aɲ bay kôli iyôŋ ba: «Hena jeré na *Krist, kwo Emen dôri hen ba, ju kelêni.» Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Hena ené kelêŋge kôba, ka bê bôrŋge sara ré, 68 men, hena ené eŋgeréŋge kwôlê kôba, ka uwôlen sara ré a men. 69 Niɲba, ayiɲ tôri haw hen na, nôbi Kema Gawra na merê sa kôbi gusurô wo Emen woɲ ôbi néé a.»

70 Bay kêm kôli iyôŋ ba: «Iyôŋ ba, ju na Kema Emen ta!» Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Ôbi a kené kôl hen, ena Kema Emen.» 71 Menba, bay kôl iyôŋ ba: «Nana gey bi kwôni wo ɗaŋgi ré derêna kwôli sôŋ ba? Nana toy naɲ marna kibri a niɲ.»

23

Bay ôriɲ naɲ Jésu tumô Pilat a

(Mt 27: 1-2,11-14, Mk 15: 1-5, Ja 18: 28-38, Jé lê bay jé 4: 25-28)

1 Menba, bay jerê kwôlê sa Jubɲê hena kêm ôriɲ naɲ ɗi tumô ôbi emê iyére *Pilat a. 2 Bay ɗiri kwôlê sari a kôl iyôŋ ba: «Gawra wo nà ná, nini uwôɲni sa mênê ɓiɲé kani a men, jôrji bi bay ré têbe wôgê wo kelma wo dami *Sésar men, kôl ɗiré na *Krist, kwo Emen dôri hen wo na kelma ôbi emê sa iyére hen.»

3 Menba, Pilat eŋgeriri iyôŋ ba: «Ju na kelma ôbi emê sa iyé Jubɲê bi ba?» Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Jôbi a kelê hen.»

4 Menba, Pilat kôliɲ damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ kwônê ɓiɲé iyôŋ ba: «En uwôɲ kwôlê wôni woɲ ɓeréri ré.»

5 Niɲba, bay kôl môj kôl iyôŋ ba: «Ôbi sôge tô ɓiɲé men, gelji are ayiɲ tôri Galilé, sa iyé Judé kêm aɲ kwôy saɲ tôŋ na.»

Bay ôriɲ naɲ Jésu tumô ôbi emê iyére Hérôd a

6 Kiriɲa bay kôl hen iyôŋ menba, Pilat eŋgere na ba, ôbi ré na kwo Galilé ba? 7 Menba, kiriɲa ôbi hôn wo Jésu ré na bô emê wo *Hérôd a menba, ôbi jéɲ naɲ ɗi biɲ Hérôd wôsa wulê bi wo hen na, ôbi na Jérusalêm a ya men. 8 Kiriɲa Hérôd gel Jésu menba, yiri dôri gaɲ wôsa ôbi ôriɲ doy geléri na ca yeŋ wô kwôlo ôbi toy gengiɲ sari hen men, ôbi gey gelé aŋgaɲ giɲê ka ôbi li hen a men. 9 Ôbi eŋgereri kwôlê kwône niɲba, Jésu uwôli kwôlê wôni sara ré. 10 Damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ *bay derê tô tôô to Emen ɗibiji kiriɲ bay ka hen ya men, aɲ ɗiri kwôlo dami dami sari a naɲ bô tarê. 11 Hérôd naɲ asgarɲê kari bôri mega ani ré iyôŋ men, ayrêri men, bay dôbri bargay ka eŋné aɲ dageri hôriɲ biɲ Pilat. 12 Sa hende to hen na, si Hérôd naɲ Pilat ɓirji milɲare hôriɲ wôsa bay na na janê tumô.

Bay ɗi kwôli temare sa Jésu a

(Mt 27: 15-30, Mk 15: 6-19, Ja 18: 39 - 19: 16)

13 Pilat jé uwôga damné kaɲ bay bê kwôbe men, kilmé men, kwônê ɓiɲé a men. 14 Aɲ kôlji iyôŋ ba: «Ken eraɲ naɲ gawra wo na ben aɲ ken kôl iyôŋ ba, ôbi ré mêne ɓiɲé, niɲba, kiriɲa en eŋgeriri turŋge a nà ná, en uwôɲ perê kwôlo kêm wo ken ɗiri sari hen kwo nêm ɓeréri ba, naɲ. 15 Hérôd kôba, na iyôŋ hende to hen, na ôbi a, ôbi ré joɲ naɲ ɗi heraɲ ben hen. Iyôŋ ba, ani ka ôbi li ka nêm deréri ba, naɲ. 16 Na béé bi bay sêri naɲ tinêre aɲ na uwôli ta mera.»

[ 17 Elê elê naɲ sa geserê *Pak na, Pilat ulêrê daŋgay pôn ta ta.]

18 Menba, bay kôl kibriji pôn kag kôl iyôŋ ba: «Diri aɲ ju uwôl Barabas ta béni ɗi.»

19 Bay na ɓu Barabas wôsa bay na sôge tô ɓiɲé derô ira bi bay ré kaɲ kelma woji men, ôbi na duu temare a men. 20 Pilat hô eŋgereji wôsa ôbi gey ulê Jésu ta. 21 Niɲba, bay kaɲ aɲ kôl naɲ nérji kôl iyôŋ ba: «Ɓééri sa gurô tagelê, ɓééri sa gurô tagelê.»

22 Têê subu wori Pilat eŋgereji iyôŋ ba: «Gawra bi wo hen, li na mi ka habiɲ ba? En gel ani yiri a ka nêm deréri ré. Na béé bay a sêri naɲ tinêre aɲ na ulêri ta mera.»

23 Niɲba, bay uwôli bay ré ɓééri ta môj môj aɲ bay kôl ba, kelê, kôl ba, kelê. 24 Menba, are bay ka bay eŋgere hen na, Pilat gey naɲ ci sara. 25 Ôbi uwôl kwo yi daŋgay a wôsa ôbi na sôge tô ɓiɲé bi bay ré kaɲ kelma woji hen men, wô sa deré temare men hen ta. Ôbi wo bay eŋgereri bi, menba, ôbi nôge Jésu biji bi bay ré liɲ aŋga bôrji ré gey.

Bay ôriɲ naɲ Jésu wô deréri

(Mt 27: 32, Mk 15: 21, Ja 19: 17-27)

26 Kiriɲa bay ɓu Jésu ôriɲ menba, gawra wo pôni bay uwôgeri Simô, ôbi na kwôni wo Sirên uwo nono menba, asgarɲê ɓiri biri ay gurô tagelê wo Jésu ôriɲ tôri a.

27 Kwônê ɓiɲé ô tôri a, aɲ perê ɓiɲé bay ka hen na, yébé ka pôni ɓar sêɲ deŋgôrji. 28 Jésu bul uɲéji aɲ kôlji iyôŋ ba: «Kenbay yébé ka Jérusalêm, sômêŋge san a ré, niɲba, ken sôm wô sarŋge kenbay men, wô sa kamneŋge a men ɗi. 29 Wôsa wulê wo era hen na, bay a kelê iyôŋ ba: ‹Yi derê yi wô sa yébé ka yê woji naɲ hen men, ka na ba yê tô hen men, ka sa pôn iyôŋ biɲ kamrê kuba ré hen a men.› 30 Aɲ ɓiɲé a kôliɲ keram iyôŋ ba: ‹Heriɲge sarni a› men, bay a kôliɲ gôserew ‹Uwôbêni› men. 31 Wôsa hena bay ré lên nôbi wo en yi môɲ gurô wo geɲ iyôŋ hen, hen iyôŋ ba, kwoŋge kenbay ka ken yi môɲ gurô wo hay hen ba, a sa yé iyeŋ ba?»

32 Bay ôriɲ naɲ ɓiɲé ka ɗaŋgi wôô ka na bay bô habrê wô deréji naɲ Jésu men.

Bay ɓér Jésu sa gurô tagelê

(Mt 27: 33-44, Mk 15: 22-32)

33 Kiriɲa bay sa kiriɲ ka bay uwôgeji ibé sa gawra hen menba, bay ɓér Jésu sa gurô tagelê naɲ bay bô habrê ka wôô kwo pôni bay ɓééri sa gurô tagelê wori a sa kôbi Jésu woɲ gusurô men, kwo pôni bay ɓééri sa gurô tagelê wori a sa kôbi Jésu ma men. 34 Jésu kôl iyôŋ ba: «Iban, ɗi bôm jal sarji a, wôsa aŋga bay li hen na, bay hôn né.»

Aɲ bay pô bargay kari céɲji naɲ geré wo jalaw terê. 35 Kwônê ɓiɲé ɗubu ya gel. Bay sa Jubɲê ba, ayrêri aɲ kôl iyôŋ ba: «Ôbi gôliɲ naɲ ɓiɲé menba, bi gôliɲ naɲ yiri hari niɲ ta, ôbi wo kôl ɗiré na Krist, kwo Emen dôri hen, hen!»

36 Asgarɲê kôba ayrêri aɲ eraɲji naɲ kam ka tayi ciré biri aɲ bay kôl iyôŋ ba: 37 «Hena jeré na kelma wo Jubɲê ba, ju gôliɲ naɲ yem.»

38 Bay li are di yi gurô a ta sari a ta kôl iyôŋ ba: «Gawra bi wo hen, na kelma wo Jubɲê.»

39 Ôbi bô habrê wo pôni wo bay ɓééri naɲ ɗi hen tiréri kôl iyôŋ ba: «Ju na Krist, kwo Emen dôri hen ré ba? Iyôŋ ba, ju gôliɲ naɲ yem men, ju gôliɲ naɲ ni men.»

40 Kwo pôni hen, kôliɲ megari na iyôŋ ba: «Ju hariɲ Emen né kwôy ba? Jôbi kôba, ju geliɲ gusiɲ hende to hen men. 41 Kwona nabay ba, na jé lêrena wo habiɲ a nana geliɲ gusiɲ hen, niɲba ôbi ba, li ani kani ka habiɲ né.»

42 Menba, ôbi kôl iyôŋ ba: «Jésu erem san a kiriɲa já hera wô emê kenare.»

43 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «En kôlem na tiri, kemnêŋ hende to hen já merê naɲ en *Paradis a ka na kiriɲ ka dôri hen.»

Temay Jésu

(Mt 27: 45-56, Mk 15: 33-41, Ja 19: 25-30)

44 Kiriɲa tare ɗubu ɗiŋne menba, kiriɲ hendu sa terare a nà kêm kwôy wo yébé ayiɲ sa tôɲne ta. 45 Aɲ tu tare têliɲ ta. Menba, bargay ka bay ha jôriɲ bô *iyéy Emen a hen yêgiɲ derôre a. 46 Menba, Jésu jô gura wo dami kôl iyôŋ ba: «Iban, en bem tunun a kôm a.»

Kiriɲa ôbi kôl hen iyôŋ menba, kibri wôm hari niɲ. 47 Kiriɲa dami wo asgarɲê ɗebu gel hen iyôŋ menba, ôbi heram Emen kôl iyôŋ ba: «Gawra bi wo hen na, na gawra woɲ derôre tiri a men.»

48 Kiriɲ bay ka hen, ɓiɲé kêm ka ɗubu ya, gelji are bay ka hen na, bay sêêrê deŋgôrji hôriɲ iɲ. 49 Milɲéri kêm ɗebu sêd wolé naɲ yébé ka era tôri a ca yeŋ Galilé hen, kôba, ɗebu ya, gel men.

Bay em Jésu

(Mt 27: 57-61, Mk 15: 42-47, Ja 19: 38-42)

50 Gawra wo pôni hini na Josêp, ôbi na perê bay jerê kwôlê sa Jubɲê hen. Ôbi na kwôni wo dôri men, kwoɲ derôre a men. 51 Ôbi na biɲ naɲ megêri sa ermé woji a ré men, sa jé lêreji a ré a men, wo bay na li naɲ Jésu hen. Ôbi na gawra wo sa iyé Arimaté bô emê wo Judé. Ôbi na mô gem *emê iyére to Emen. 52 Ôbi ô uɲé Pilat aɲ eŋgereri temay Jésu. 53 Ôbi dô temay Jésu tôŋ sa gurô tagelê aɲ lêgeriri naɲ kibi bargay aɲ ô emé kamɲê ka bay kerge bô keram a ka kwôni emiɲ ya tumô ré tô hen. 54 Na wulê wo bay ɓeriɲ sa têrji, wôsa *sa merê ta ba ɗa.

55 Yébé ka ré era tôri ca Galilé yeŋ hen na, ôrji tô Josêp a, bay gel sa kamɲê men, ulê wo bay uwôliɲ temay Jésu hen a men. 56 Menba, bay belji hô ô ɲanê sa tê weŋ wo ɗiɲé hen men, ider a men hen wô bê sa temay Jésu a.

Menba, dôrji bul naɲ sa merê ta mega tôô kôl hen iyôŋ.

24

Jésu ji si kamɲê

(Mt 28: 1-10, Mk 16: 1-9, Ja 20: 1-10)

1 Aɲ naɲ sa demas tô kiriɲ cud menba, yébé ka henaŋ dôrji bul naɲ *sa merê ta hen heraji sa kamɲê naɲ weŋ men, ider wo ɗiɲé dô hen men wo bay henaŋ ɓu sa têri hen. 2 Bay gel kulmaŋ keram wo luge kibi kamɲê hen gerŋgiɲ yi wolé. 3 Menba, bay si bô kamɲê, menba, bay gel temay Kelma Jésu ré. 4 Kiriɲa bay ɲamniɲ na ba, mi a ré yé hen iyôŋ ba tô menba, gawrê wôô ka bargay kaji bôderê terij terij siji ɗibiji tumôrji a. 5 Menba, harê li yébé bay ka hen aɲ bay di kuniji tôŋ, gawrê bay ka hen kôlji iyôŋ ba: «Wô mi a kené woge kwôni wo mô geɲ perê ka ma a ba? 6 Ôbi ji si ɗiba ôbi naɲ na. Erméŋge sa kwôlo ôbi na kelêŋge kiriɲa ôbi na baɲ Galilé tô hen. 7 Ôbi na kôl iyôŋ ba: ‹Nôbi *Kema Gawra na uwôliɲ kôbi bay lê têriɲ a, bay a ɓéren sa gurô tagelê aɲ sa wôô, subu tori menba, na jê sé kamɲê.› »

8 Kiriɲ bay ka hen menba, bay hô erem sa kwôlo Jésu bi wo hen a. 9 Bay heraji sa dôriɲ bay tô Jésu ka môj kibi pôn hen kwôlê bi wo hen men, bay kôliɲ ka ɗaŋgi kêm a men. 10 Yébé bay ka hen na, na Mari to Magdala men, Jan men, Mari toɲ yoo *Jak naɲ megêrji ka na ô naɲ ci hen kôba, kôliɲji bay tô Jésu men. 11 Niɲba, bay bô kwôlê bi wo hen yi mega dilemne iyôŋ tirji a, ɗiba, bay bi bôrji sa kwôlo yébé bi wo hen a ré. 12 Niɲba, Piyêr ge ô sa kamɲê, ôbi doŋge niɲba, gel na bargay ka bay na lêgeriɲ Jésu hen mera, menba, ôbi bul hô aɲ tini ge kay sa are bay ka li are hen.

Jésu si sa bay tôri ka wôô ka ô ca erê iyére to bay uwôgere Emayus hen

13 Wulê bi wo hen na, bay tôri wôô perêrji a hen ôrji ca erê Emayus a. Emayus na, na kilomêter môj kibi wôô naɲ Jérusalêm. 14 Bay dô kwôli are bay ka kêm ka ré li are hen. 15 Kiriɲa bay iyêl hen iyôŋ menba, Jésu si sarji a aɲ ô naɲ ci. 16 Niɲba, ani jôrji bi bay ré hôni. 17 Ôbi kôlji iyôŋ ba: «Na kwôli mi a, kené iyêl ôriɲ hen ba?»

Menba, bay ɗebu tôŋ, menba, tirji mêne. 18 Kwo pôni perêrji a hen bay uwôgeri Kléyopas uwôli sara iyôŋ ba: «Jôbi pôn nêŋ ham Jérusalêm a hen a henê aŋga li are bô wulê bi wo hen a ré!» 19 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Na mi a lê are ba?»

Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Kwôlo gengiɲ sa Jésu wo Najarêt wo na *ôbi kibi Emen woɲ ôbi néé men, ôbi kôl kwôlê men, li are a men, naɲ néé tumô Emen a men, tumô gawrê a men. 20 Damné kaɲ bay bê kwôbe kana naɲ kilmé ɓiri ɗiri kwôli temare sari a aɲ bay ɓééri sa gurô tagelê. 21 Nibay ba, nini kôl yaŋ ba ôbi a ré derê *Israyêl bô lemnare a. Niɲba, sa are bay ka kêm hen na, li sa subu niɲ wo are bay ka kêm li are. 22 Niɲba, yébé kani ka pôni li tinini ge kay wôsa bay ô sa kamɲê naɲ tô kiriɲ cud menba, 23 bay uwôɲ temayri ré menba, bay hera sa kôl iyôŋ ba *manê ka derômaraŋ a ré jôrji aɲ ré kôlji ôbi ré mô geɲ. 24 Megêrni ka pôni ô sa kamɲê menba, uwoɲji are bay ka hen mega yébé ré kôliɲ iyôŋ niɲba, ôbi ba, bay gili ré.»

25 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Ayi! gawrê ka henê aŋgaji naɲ hen, ken jal sa bê bôrŋge sa kwôlo bay kibi Emen na kôl, kôl iyôŋ ba: 26 *Krist, kwo Emen dôri hen ré geliɲ gusiɲ dema ré merê bô derê a tô ré ba?»

27 Ôbi dôrji bô magtubu to Emen to kôl gengiɲ sari. Aɲ ayiɲ tôri sa magtubu to *Moyis a kwôy saɲ sa magtubu to bay kibi Emen a.

28 Kiriɲa bay ba ɗa naɲ iyére to bay ca erê ya hen menba, ôbi li môɲ ɗiré erê kelaŋgê iyôŋ. 29 Menba, bay jôri môj môj kôl iyôŋ ba: «Mô naɲ ni wôsa tare kuriɲ niɲ men, kiriɲ kô niɲ a men.» Menba, ôbi ô ira naɲ ci. 30 Kiriɲa ôbi mô emê naɲ ci menba, ôbi ay mapa aɲ liɲ Emen dosé menba, ɓôl aɲ biji. 31 Kiriɲ bay ka hen menba, tirji yêgiɲ aɲ bay hôni menba, bay gili ré niɲ. 32 Menba, bay kôl iyôŋ ba: «Ani ré uwoy bôrna môɲ tare iyôŋ kiriɲa ôbi ré derêna bô magtubu tô geré hen né ba?»

33 Kiriɲ bay ka hen na, bay bul hô Jérusalêm a, bay uwôɲ bay tôri ka môj kibi pôn hen naɲ ka ɗaŋgi daɲji. 34 Aɲ ka daɲji hen, kôliɲ ka uwo Emayus a hen iyôŋ ba: «Kelma ji si kamɲê na tiri, aɲ ôbi si sa Simô a.»

35 Menba, bay dô kwôli aŋga ré li are tô geré hen men, jôriɲare to tirji ré jôriɲ sari a kiriɲa ôbi ré ɓôl mapa biji hen men.

Jésu si sa bay tôri ka môj kibi pôn a hen

(Mt 28: 16-20, Ja 20: 19-29, Mk 16: 14-18, Jé lê bay jé 1: 1-8)

36 Bay iyêl hen iyôŋ baa ya tô menba, Jésu si ɗebu derôrji a aɲ kôlji iyôŋ ba: «Bi bô jalê wo Emen ba, naɲ ken.»

37 Harê duu bay tô Jésu aɲ bay kôl yaŋ ba ciré gel na kamɲê kani. 38 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Ken hare wô mi ba? Wô mi a kené meremné ba? 39 Geléŋge kôben naɲ têên, na nôbi naɲ yen. Hebenge ken gel, tunu ôriɲ naɲ kurôŋgi ré men, ibé ré men, mega wo ken gel yen a hen iyôŋ.»

40 Ôbi kôl hen iyôŋ menba, gelji kôbri naɲ têêri. 41 Yirji dôrji derê wo bay nêm bê bôrji sara ré men, tiniji ge kay baa ya a men, aɲ ôbi kôlji iyôŋ ba: «Ken ôriɲ naɲ ani kaɲ emê ré ba?»

42 Menba, bay biri kuyê kaɲ payê. 43 Ôbi eŋge aɲ ôm tirji a. 44 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Na kwôlo na en kelêŋge kiriɲa na en baɲ naɲ ken ôbi a hen: kwôlo na kôliɲ gengiɲ san bô magtubu tôô to Moyis a men, bay kibi Emen naɲ kurôŋ kibé a men, hen a ariri ré liɲ hen.»

45 Kiriɲ bay ka hen menba, ôbi bi tirji jôriɲ bi bay ré hôn bô magtubu to Emen. 46 Aɲ kôlji iyôŋ ba: «Na mega wo na liɲ kôl iyôŋ ba: Krist, kwô Emen dôri hen, a geliɲ gusiɲ aɲ sa wôô, subu tori menba, ôbi a jê sé kamɲê. 47 Men, bay a ulê béré biɲ tô yê ɓiɲé ré ɗi tô têriɲ lêreji baa aɲ bi Emen ré ɗiɲ bôri jal sarji a kêm, ayiɲ tôri Jérusalêm a tumô. 48 Na ken gel are bay ka hen naɲ turŋge aɲ kenbay a yé bay dôriɲ ɓiɲé kwôliji. 49 Nôbi na joɲ naɲ aŋga Iban na ayiɲ tôô ben hen. Kenbay ba, ken mô na hende to hen kwôy wo ka uwôɲiɲ néé wo hena derômaraŋ a.»

Jésu ɗay ô derômaraŋ a

(Mk 16: 19-20, Jé lê bay jé 1: 9-11)

50 Menba, ôbi ôriɲ naɲ ci si Bétani iyôŋ aɲ pô kôbri ta tôriɲ kibri a sarji a. 51 Kiriɲa ôbi tô kibri sarji a baa ya tô menba, Emen ayri ôriɲ ta derômaraŋ a. 52 Kwoji bay ba, kiriɲa bay di kwiniji tôŋ aɲ heramiri menba, bay bul hô Jérusalêm a naɲ yi derê wo dami. 53 Aɲ sa pôn pôn bay mô derô haba wo *iyéy Emen a ayiɲ kibi Emen.

* 2:22 2: 22 Na lôɲê yi wô séliɲ tumô Emen a.

* 3:6 3: 6 Esay 40: 3-5

* 4:4 4: 4 Détéronôm 8: 3

* 4:8 4: 8 Détéronôm 6: 13

* 4:11 4: 11 Kurôŋ kibé 91: 11-12

* 4:12 4: 12 Détéronôm 6: 16

* 4:19 4: 19 Esay 61: 1-2

* 4:25 4: 25 1 Kilmé 17: 1

* 4:26 4: 26 1 Kilmé 17: 8-16

* 4:27 4: 27 2 Kilmé 5: 1-14

* 6:4 6: 4 1 Samuyêl 21: 2-7

* 7:15 7: 15 1 Kilmé 17: 23

* 7:22 7: 22 Esay 35: 5-6, 61: 1

* 7:27 7: 27 Malasi 3: 1

* 7:38 7: 38 Jubɲê na, yi tôŋ cubu gwolérji dema ré ômiɲ are.

* 11:31 11: 31 1 Kilmé 10: 1-10

* 11:32 11: 32 Jonas 3: 2-5

* 11:51 11: 51 Ɗé tô are 4: 8

* 11:51 11: 51 2 Kronik 24: 20-22

* 11:52 11: 52 Bay derê tô tôô to Emen ná, na bay henêre tôô to Emen derê wo ré geliɲ ɓiɲé bay ré hôn niɲba, bay li hen iyôŋ né.

* 17:27 17: 27 Ɗé tô are 6: 9 - 7: 24

* 17:30 17: 30 Ɗé tô are 18: 20 - 19: 25

* 17:32 17: 32 Ɗé tô are 19: 26

* 18:20 18: 20 Sé nô 20: 12-16

* 19:38 19: 38 Kurôŋ kibé 118: 26

* 20:17 20: 17 Kurôŋ kibé 118: 22

* 20:28 20: 28 Détéronôm 25: 5-6

* 20:37 20: 37 Sé nô 3: 2,6

* 20:43 20: 43 Kurôŋ kibé 110: 1

* 22:37 22: 37 Esay 53: 12

Ja

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Kwôlo Dôri wo Emen wo Ja kôl kwôli bô magtubu tori a

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Ja li hen

Kwôlo Dôri wo Ja na, na magtubu to ôbi li biɲ bay ayê bôô ka Siri. Magtubu hende to hen, bay soderére tôŋ naɲ kini kwôlo bay kôl kôl men, gwosore to bay liɲ hen, kôba, yi gay dê naɲ gwosore to bay liɲ magtubu to Matiyé men, Mark men, Luk a a men hen. Ja ɗebu gaɲ na sa iyay kwôlo Jésu wo yi kini uwôbêri a hen men, ari lêri a a men.

Ayiɲ tôri sa sapitre 1-12 a na, kôl na kwôli ari lê Jésu ka jurgem ka ɗê kiriɲ hen. Bay a na giɲê wo gel wo Jésu ré na Kema Emen. Sapitre bi wo hen kôba, kôl kwôli uɲé wo si Jésu uwôɲiɲ naɲ ôbi sa Jubɲê wo pôni (Sapitre 3) hen men, naɲ iyore to Samari (Sapitre 4) hen men, naɲ bay ômɲare hen a men (Sapitre 5 naɲ 9). Perê kwôlê bi wo ôbi geliɲ ɓiɲé hen na, Jésu gel wo ɗiré yi môɲ kwô wo kwôni ré ôm ba, ré gôliɲ iyôŋ men, ɗiré yi môɲ ôbi abê gamgê wo dô tumô gawrê ôriɲ ligi Ibari Emen a iyôŋ men, ɗiré yi môɲ tare toɲ hendi peraŋgê kiriɲ sa terare a nà a men. Na hen iyôŋ a, Jésu ré yêge sa yiri geliɲ ɓiɲé hen.

Sapitre 13-21 a na, kôl na kwôli ɗé wo Jésu a ɗé sa terare nà aɲ belé herê ligi Ibari a hen. Ôbi dôriɲ bay tôri kwôlê men, ɓaŋji wô wulê wo ɗiré naɲê perêrji a (13-16) hen men, uwôl Ibari wô sarji (Sapitre 17) men, kwôli aŋga yi sa temay Jésu a (Sapitre 18-19).

Kwôli are bay ka yi gengiɲ sa temay Jésu hen na, geliɲ naɲ kwo si Matiyé naɲ Mark naɲ Luk kôl hen iyôŋ têj têj. Sapitre 20-21 a na, naɲ sa Pak, Jésu gel yiri geɲ na iyôŋ geliɲ bay tôri. Ôbi lê magtubu to Ja hende to hen kôl iyôŋ ba: «Ôbi li magtubu hende to hen iyôŋ bi ɓiɲé ka na gel Jésu ré hen na, bi bay kôba, ré biɲ bôrji sari a men.» (Sapitre 20: 29-31.)

Kwôlo Dôri wo Ja bi wo hen na, kôl kwôli Jubɲê kwôy kwôy mega ɓiɲé ka yi gay iyôŋ. Hena Jésu ré kôl kwôli Jubɲê ba, na Jubɲê kêm né. Niɲba, na ka kaɲ kwôlê wori hen ɗi. Perê bay ka kaɲêri bay ka hen na, kwônêrji ba, na bay sa Jubɲê. Jésu yiri na Jub men, bay tôri ka ôbi tôrji tumô hen kôba, na Jubɲê a men. Kiriɲa Ja kôl kwôlê aɲ ôm Jub, Jub ba, na wô sa ɓiɲé kaɲ Jub hen kêm mera ré niɲba, na wô sa ɓiɲé kêm ka kaɲ Jésu Krist hen.

Kwôlo Dôri wo Ja li bô magtubu tori a hen na, kôl kwôli yê Jésu ré men, kwôli ayê tô jé wori ré a men. Niɲba, ayê tô gelé wo Jésu ré na kwôlo Emen men, ôbi na ré mô naɲ Emen ca tumô yeŋ kwôy kemnêŋ. (Sapitre 1: 1-18.)

Jésu wo na kwôlo Emen hen na, era sa terare a nà sa mô naɲ gawrê. Ôbi a, bay ré nêmê yiɲ kam Emen hen. Wulê wo Jésu na baɲ sa terare a nà tô hen na, ôbi na biɲ naɲ Ibari dô men, ôbi na ôbi jé wori a men.

Ɓiɲé kêm ka woge Emen naɲ bôô pôn hen na, bay a henêri naɲ geré wo Kemari.

1

Jésu Krist na Kwôlo men, kiriɲ ka peraŋgi men, merê tu geɲ a men

(1 Ja 1: 1-3,5-10)

1 Pa dema, Emen ré ayiɲ tô ɗé are tô na, Gawra wo bay uwôgeri Kwôlê hen, na ya niɲ, ôbi na mô naɲ Emen ca yeŋ men, Kwôlê bi wo hen na na Emen a men. 2 Kwôlê bi wo hen, na mô naɲ Emen pa dema, ôbi na ré ayiɲ tô ɗé are. 3 Aɲ are kêm ka na ɗiɲ hen na, na na naɲ geré wo Kwôlê bi wo hen men, are bay ka kêm hen, ka ôbi ré baa lêreji ba, naɲ. 4 Na Kwôlê bi a, merê tu geɲ ré yi bôri a men, merê tu geɲ bi wo hen, a na kiriɲ ka peraŋgi ka ɓiɲé ka sa terare a nà a men. 5 Kiriɲ ka peraŋgi bay ka hen, peraŋge bô dilemne a, niɲba, dilemne kaɲ kiriɲ ka peraŋgi bay ka hen.

6 Menba, Emen jé gawra wo bay uwôgeri Ja. 7 Ôbi era na wô derê kwôli Kiriɲ ka Peraŋgi bay ka hen, aɲ bi ɓiɲé ré bi bôrji sarji a, sa kibi kwôlê wo ɗiré dô hen a men. 8 Ôbi na Kiriɲ ka Peraŋgi bay ka hen né, niɲba, ôbi era na wô kelê kwôliji ɗi. 9 Kiriɲ ka Peraŋgi bay ka hen na, na kaɲ tiri, ka era sa terare a nà, aɲ peraŋge kiriɲ aɲ ɓiɲé kêm gel kiriɲ.

10 Gawra bi wo na Kwôlê hen na, sa mô sa terare a nà ya, aɲ ná sa kibri aɲa Emen na ré ɗiɲ terare naɲ are kêm ka yi sara hen, menba, gawrê bay ka sa terare a nà, tirji jôriɲ sari a ré. 11 Ôbi era sa iyére tori a niɲba, kari kaɲ ɗéɲ ɗéɲ bay ka hen kaɲni. 12 Niɲba, ka pôni perê ka geyri aɲ bi bôrji sari a hen na, ôbi biji geré bi bay ré biliɲ yi kam Emen. 13 Ɓiɲé bay ka hen yi kam Emen na, mega wo gawra yêɲ kamni hen iyôŋ né men, na naɲ bô geyé wo gawra wôni ré a men, niɲba, na Emen a beléji a, bay ré yiɲ kamni hen.

14 Men, Kwôlê bi wo hen biliɲ yi gawra aɲ sa mô perêrna nà, aɲ bô derê naɲ tu kwôlê yi yiri damaŋ men, nana gel damɲare tori a men, damɲare tori hende to hen, na to Iba Kema a biɲ Kemari wo pôn nêŋ nêŋ hen. 15 Ja na kôl kwôli kaŋ a ta kôl iyôŋ ba: «Na wô sari ôbi aɲa na ené kelêŋge iyôŋ ba: ‹Ôbi ré era cêgen a hen ya men, damɲare tori ré gôliɲ tiɲê a men hen›, wôsa ôbi na mô ca tumôn yeŋ.»

16 Sa kibi bô derê wori aɲa nana uwôɲ terê kibi wo gay gay hen. 17 Ca ba, Emen na bi *Moyis a na geléna tôô, niɲba, bô derê naɲ tu kwôlê na, na Jésu Krist a saɲ béna. 18 Wôsa kwôni wo gel Emen ba, naɲ tô, niɲba, na Kemari wo pôn nêŋ nêŋ wo na Emen wo mô naɲ Ibari hen, a gelénari aɲa nana hôni hen.

Kwôlo Ja ôbi lê batêm dô

(Mt 3: 1-12, Mk 1: 1-8, Lk 3: 15-18, Ja 5: 33-36)

19 Bay sa Jubɲê ka Jérusalêm jéji bay bê kwôbe naɲ kam *Lébi ligi Ja a eŋgeri iyôŋ ba: «Jôbi ju na i ba?»

20 Menba, ôbi uwôsirji ré, aɲ kôlji waŋ ta kôl iyôŋ ba: «Na nôbi a na *Krist, kwo Emen dôri hen, bi ré tô.»

21 Menba, bay eŋgeriri iyôŋ ba: «Niɲba, ju na i ɗi ba? Ju na *Eli *ôbi kibi Emen laba?» Menba, Ja uwôlji sara iyôŋ ba: «Ena ôbi ré.» Menba, bay hô eŋgeriri iyôŋ ba: «Niɲba, ju na ôbi kibi Emen wo bay na kôl kwôli hen ɗê?» Menba, Ja kôlji iyôŋ ba: «Ena ôbi ré tô a men.»

22 Menba, bay hô eŋgeriri iyôŋ ba: «A nà niɲba, ju na i ɗi a jeré kelêni kwôlo gengiɲ sam ba, niɲa herê ô kôliɲ ka joni hen ré ba?»

23 Menba, Ja uwôlji sara iyôŋ ba: «Ena tôô kwo ôm derô gwôlê aɲ kôl iyôŋ ba: ‹Ɲanêŋge geré wo Kelma bi ô derôre.› Na mega wo ôbi kibi Emen *Esay na kôl hen iyôŋ*.»

24 Perê ɓiɲé ka bay jéji yi Ja a hen na, Parisiɲêɲê kôba ya men. 25 Aɲ bay eŋgeriri iyôŋ ba: «Ju na Krist, kwo Emen dôri hen ré men, *Eli ré men, ôbi kibi Emen ré a men menba, wô mi a jeré liɲ ɓiɲé batêm ɗi ba?»

26 Menba, Ja hô uwôlji sara iyôŋ ba: «Nôbi ba, en lêŋge batêm na naɲ kam, niɲba, gawra wo pôni mô perêrŋge a hen ya, wo ken hôni ré. 27 Ôbi era cêgena hen ya aɲ ena ani wo na beseré gaŋgi garbê kari ré.»

28 Are bay ka kêm hen liɲ na sa iyé Bétani a, cêgi cér wo Jurdê kiriɲ ka Ja liɲ ɓiɲé batêm ya hen.

Jésu Kema Kwormo wo Emen

29 Wulê pôn cêgê menba, Ja gel Jésu era ligiri a, menba, ôbi kôl iyôŋ ba: «Geléŋge na Kema Kwormo wo Emen wo dô têriɲ sa ɓiɲé ka sa terare a nà bi a na. 30 Na ôbi á, na ené kôl kwôli kôl iyôŋ ba: ‹Gawra wo pôni era cêgena hen na, damɲare tori gôliɲ tiɲê wôsa ôbi na mô ya ca tumôn yeŋ a men.› 31 Na en hôn mega ôbi a ré na Kema Kwormo wo Emen né. Aɲ en liɲ ɓiɲé batêm naɲ kam aɲ bi kam *Israyêl ré hôniɲni.»

32 Ja dô kwôli kôl iyôŋ ba: «En gel Tini Emen herbo ta derômaraŋ a mega derare iyôŋ sari a. 33 Na en hôn wo ôbi ré na i ba, ré niɲba, na Emen wo na joon bi ené liɲ ɓiɲé batêm naɲ kam hen na, na ôbi a kôlen iyôŋ ba: ‹Kwôni wo já gelé Tunu herbe aɲ ɗebe sari a hen na, na ôbi a liɲ ɓiɲé batêm naɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê.› 34 Ôbi a, kiriɲa ené gel hen iyôŋ menba, en kôl ôbi ré na Kema Emen bi hen.»

Bay tô Jésu ka tumô

(Mt 4: 18-22)

35 Wulê pôn cêgê menba, Ja naɲ bay tôri ka wôô hen hô heraji kiriɲ bay ka hen. 36 Aɲ kiriɲa ôbi gel Jésu wo ô hen menba, ôbi kôl iyôŋ ba: «Geléŋge na Kema Kwormo wo Emen bi a nà.»

37 Kiriɲa bay tô Ja bay ka wôô hen, toy kwôlo ôbi kôl hen menba, bay ô tô Jésu a. 38 Kiriɲa Jésu bare cêgeri gelji wo bay era tôri a menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Ken woge na mi ba?» Menba, bay eŋgereri iyôŋ ba: «*Rabi, (hini bi wo hen bôri ôbi geliɲ ɓiɲé are) iyére tom na yôŋ ba?»

39 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Eraŋge ka sa gelé» menba, bay ô, ô gelé kiriɲ ka ôbi môriɲ ya hen, menba, bay mô naɲ ɗi sem. Kiriɲa tare pôô niɲ menba, bay ô ta.

40 André woɲ yêni Simô Piyêr na kwo pôni perê bay tô Ja bay ka wôô ka na toy kwôlo Ja aɲ na ô tô Jésu a hen. 41 Na André bi a erê uɲé yêni Simô tumô aɲ kôli iyôŋ ba: «Nini uɲa *Mési» (hini bi wo hen bôri na Krist, kwo Emen dôri hen).

42 Menba, ôbi ôriɲ naɲ Simô ligi Jésu a, Jésu bô Simô aɲ kôli iyôŋ ba: «Ju na Simô kema Jonas, niɲba, haw hen bay uwôgem Képas.» (Bôri na «keram.»)

Jésu uwôge Pilip men, Nataniyêl men

43 Wulê pôn cêgê menba, Jésu genge ɗiré erê Galilé. Ôbi uwôɲ Pilip aɲ kôli iyôŋ ba: «Era tôn a.»

44 Pilip na kwôni wo Bêtsayda mega si André naɲ yêni Piyêr hen iyôŋ men. 45 Pilip uwôɲ Nataniyêl aɲ kôli iyôŋ ba: «Nini uwôɲ kwo Moyis na kôl kwôli bô magtubu tôô a hen men, bay kibi Emen kôba, na kôl kwôli bô magtubu toji a hen men. Na Jésu wo Najarêt woɲ kema Josêp.»

46 Menba, Nataniyêl kôli iyôŋ ba: «Sa iyé Najarêt a ba, ani ka dôri a hena ya pa pa ba?» Menba, Pilip kôli iyôŋ ba: «Era já sa erê gelé hen tô.»

47 Kiriɲa Jésu gel Nataniyêl era ligiri a menba, ôbi kôl iyôŋ ba: «Gel, na Israyêl woɲ ɗéɲ wo ermé wôni wo habiɲ naɲ bôri a.»

48 Menba, Nataniyêl eŋgereri iyôŋ ba: «Ju hônen na yôŋ ba?» Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Pa dema, Pilip ré uwôgem tô na, en gelem kiriɲa ju môriɲ tô tôgôre a hen.»

49 Menba, Nataniyêl uwôli sara iyôŋ ba: «Rabi, ju na Kema Emen, ju na Kelma wo Israyêl.»

50 Jésu kôli iyôŋ ba: «Wô wo en kôlem ené gelem tô tôgôre a bi a, jeré bi bôm sara hen ba? Já gelé aŋga dami ka ɗê ka hen aɲ tô.»

51 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, haw hen ka gelé derômaraŋ a bôliɲ aɲ manê ka Emen a herbé men, ɗayê herê men, san nôbi *Kema Gawra a.»

2

Giɲê wo tumô cog cog wo Jésu li

1 Wulê wôô cêgê menba, gerê iyére yi Kana emê wo Galilé a. Menba, yoo Jésu ô ya men. 2 Jésu kôba, bay uwôgeri kini gerê iyére hende to hen a naɲ bay tôri. 3 Care toɲ kam tiɲaɗor yê ɓiɲé menba, yoo Jésu kôli iyôŋ ba: «Care toɲ kam tiɲaɗor to ɓiɲé ré yi naɲ niɲ.»

4 Menba, Jésu kôle iyôŋ ba: «Yoon, mini a kôlen kwôli aŋga ené li ré. Tare tiɲê nêm ré tô.»

5 Menba, yori kôliɲ bay cé emê hen iyôŋ ba: «Aŋga ôbi a kelêŋge kené li ba, ken li mera.»

6 Kiriɲ bay ka ya hen, téwɲê ka bay li naɲ keram jii yi ya, na téwɲê ka Jubɲê lôɲniɲ yirji wô séliɲ tumô Emen a. Téwɲê bay ka hen na, pôn ba, ay tawa subu subu. 7 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Kebéŋge kam ken bi wiinê téwɲê bay ka hen ta.»

Menba, bay kebe kam bi wiinê téwɲê bay ka hen telêj telêj ta. 8 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Kebéŋge ken biɲ ôbi sa bay cé emê na haŋge niɲ.»

Menba, bay kebe ôriɲ biri. 9 Kiriɲa ôbi sa bay cé emé bi wo hen yi gel menba, kam bay ka ré beliɲ care toɲ kam tiɲaɗor hen, niɲba, ôbi hôn kiriɲ ka care toɲ kam tiɲaɗor hende to hen henaɲ ya ré, niɲba, bay jé ka ré kebe kam hen na, bay hôn dô menba, ôbi uwôge ôbi kurô bi wo hen 10 aɲ kôli iyôŋ ba: «Ɗôd ba, ɓiɲé céré na care toɲ kam tiɲaɗor to dôri tumô aɲ kiriɲa ɓiɲé ka bay uwôgerêji hen kwoyré niɲ dema bay ré cé to melaŋgi cêgê tô menba, jôbi ba, ju gem care toɲ kam tiɲaɗor tom to dôri na yôŋ aɲa jeré soɲ naɲ tu nà tô ba?»

11 Na sa iyé Kana bô emê wo Galilé a Jésu ré li giɲê wori wo tumô cog cog, aɲ geliɲ damɲare tori aɲ bay tôri biɲ bôrji sari a.

12 Cêgi gerê iyére hende to hen menba, bay ôrji Kapêrnayôm naɲ yori men, yênêri men, bay tôri a men, niɲba, bay wôl ya gaɲ né.

Jésu dage bay lê jeŋga bô iyéy Emen a

13 Sa lê geserê *Pak wo Jubɲê baa ɗa menba, Jésu ô Jérusalêm a. 14 Ôbi uwôɲ derô haba wo *iyéy Emen a, kelbê ka bay eraɲ gara men, gamgê men, derare naɲ bay keraŋgê lari ka môrji tôŋ hen. 15 Menba, Jésu gwôje gaŋne liɲ sera aɲ ôbi dageji kêm bô iyéy Emen a naɲ gamgê men, kelbê kaji men, ôbi nôgerê tabel to bay keraŋgê lari wo gay gay hen hee aɲ useré lari woji bi wo hen a men, 16 aɲ ôbi kôliɲ bay eraɲ naɲ derare gara na iyôŋ ba: «Ôriɲge naɲ derare toŋge hen ken siɲ nô, ka ayê iyé Iban liɲ kini lê gara woŋge né.»

17 Menba, bay tôri erem sa kwôlo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «En gey iyére tom gaɲ. Geyé bi wo en gey iyére hende to hen, hen na, payren môɲ tare to uwoy gawra iyôŋ*.»

18 Menba, Jubɲê kôli iyôŋ ba: «Na mi kaɲ giɲê a jeré lê geléni aɲ bi niné hôniɲ wo jeré nêm lê mega wo ju liɲ hen iyôŋ ba?»

19 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Téŋge iyéy Emen hende to hen aɲ, aɲ na hô ɗé hôriɲ sa subu dêj.» 20 Jubɲê kôl iyôŋ ba: «Iyéy Emen to yi hen na, li elê tôre pôrbu kibi jii dema niné li kô tô menba, jôbi ju kôl sa subu dêj menba, jeré ɗé kerê ba?»

21 Niɲba, Jésu kôl na kwôli iyéy Emen to na kurôŋgi yiri hen. 22 Na ôbi á, kiriɲa Jésu ré ji si kamɲê menba, bay tôri erem sa kwôlê bi wo ôbi na kôl hen, aɲ bay bi bôrji sa kwôlo Emen a men, sa kwôlo Jésu na kôl a hen a men.

23 Kiriɲa Jésu baɲ Jérusalêm a tô lê geserê Pak a na, ɓiɲé kwône bi bôrji sari a wô giɲê wo gay gay wo ôbi li. 24 Niɲba, ôbi bi bôri sarji a ré wôsa ôbi hônji pôn pôn kêm. 25 Ôbi ôriɲ doy bi bay ré dôri kwôli kwôni ré a men, wôsa ôbi hôn bô gawrê kêm.

3

Nikwodêm ô iyêlê naɲ Jésu

1 Perê *Parisiɲêɲê a na, gawra wo pôni bay uwôgeri Nikwodêm. Ôbi na kelma perê kilmé ka Jubɲê. 2 Ôbi era ligi Jésu a yoyre aɲ kôli iyôŋ ba: «*Rabi, nini hôn wo jeré na dami woɲ ôbi giliɲare ɓiɲé tôô to Emen wo hena ligi Emen a. Wôsa hena Emen né baa naɲ kwôni ré ba, ôbi a nêmê lê aŋgaɲ giɲê mega wo ju liɲ hen iyôŋ né.»

3 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kôlem hen, hena gawra ré hô yêɲ ɗaŋ ré ba, ôbi a gelé *emê iyére to Emen né.»

4 Nikwodêm uwôli sara iyôŋ ba: «Hena gawra ré na kwo iyêri niɲ ba, a hô yêɲ ɗaŋ na iyeŋ ba? Ôbi a hô herê bô yori a dema bay ré yêri hôriɲ ba?»

5 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kôlem hen, hena gawra ré yêɲ naɲ geré wo kam men, kwo Tunu a men ré na, ôbi a gelé emê iyére to Emen né. 6 Aŋga kurôŋgi yi a yê ba, na kurôŋgi yi men, ka Tunu a yê ba, na Tunu men. 7 Bi deŋgôm tém wô kelê wo en kôlem jeré hô yêɲ ɗaŋ hen né. 8 Kal ge na kiriɲ ka bôri gey a men, ju toy na néri mera, ɗiba, ju hôn na ba, ôbi hena na yôŋ ba, ré men, ôbi ô na yôŋ ba, ré a men. Gawra wo Tunu a yêri kôba, a yé na mega bi wo hen iyôŋ men. Wôsa já gelé Tunu ré, niɲba, na jé wo hende li yi gawra a jeré gelé.»

9 Menba, Nikwodêm kôli iyôŋ ba: «Hen ba, a liɲ na iyeŋ iyeŋ pôn ba?»

10 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Ju na dami ôbi geliɲare kam *Israyêl are menba, ju hôn are bay ka hen, ré wô mi ba? 11 Na tu kwôlê a ené kôlem hen, nini kôl kwôli aŋga nini hôn men, nini dô kwôli aŋga nini gel naɲ tirni a men, menba, ken kaɲ bê bôrŋge sa kwôli are bay ka nini derêŋge hen. 12 Hen aɲa kené bi bôrŋge sa kwôli aŋga sa terare a nà, ka en derêŋge hen ré ba, ka lê iyeŋ a kené bê bôrŋge sa ka derômaraŋ a ka na derêŋge kwôliji hen ba? 13 Aɲ kwôni wo ɗay ô derômaraŋ a ba, naɲ, niɲba, na kwo na hena derômaraŋ a bi pôn hari. Ôbi a na nôbi *Kema Gawra. 14 Mega wo *Moyis na iyege lari liɲ kalaw aɲ dôbe kibi gurô a ta hen iyôŋ na, gel wo nôbi Kema Gawra kôba, bay a ayen ɗé ta hen iyôŋ men*. 15 Aɲ bi i i wo ré bi bôri san a ba, ré mô tu geɲ naɲ kwini. 16 Wôsa Emen gey ɓiɲé ka sa terare a nà, damaŋ aɲa ré joɲ naɲ Kemari wo pôn nêŋ nêŋ hari hen sa terare a nà, bi i i wo ré bi bôri sari a ba, ré mêne ré, niɲba, ré mô naɲ kwini. 17 Wôsa Emen joɲ naɲ Kemari sa terare a nà na wô jerê kwôlê sa ɓiɲé ré, niɲba, bi bay ré uwôɲiɲ gelê sa kibri ɗi. 18 Na ôbi á, kwôni wo ré bi bôri sari ba, bay a jerê kwôlê sari a ré niɲ. Niɲba, kwo kaɲ bê bôri sari a ba, bay jô kwôlê sari a niɲ, wôsa ôbi bi bôri sa hini Kema Emen wo pôn nêŋ nêŋ hari hen né. 19 Jerê kwôlê bi wo hen na, na wo kiriɲ ka peraŋgi era sa terare a nà, niɲba, gawrê kaɲji aɲ wô kiriɲ ka hendi ɗi, wôsa jé lêreji na kwo habiɲ. 20 Ôbi a, i i wo ré li habrê ba, kaɲ na kiriɲ ka peraŋgi aɲ, ôbi era tu kiriɲ ka peraŋgi bay ka hen a ré, wô wo jé lêri wo habiɲ hen ma ré yé tu wolé. 21 Niɲba, ôbi lêre aŋgaɲ tiri na, ôbi era kiriɲ ka peraŋgi a, aɲ ari lêri ka dôri hen na, ɓiɲé gel wôsa bay biɲ naɲ tôô to Emen.»

Ja ôbi lê batêm dô kwôli Jésu

22 Cêgeri wori menba, Jésu naɲ bay tôri ôrji bô emê wo Judé aɲ môrji ya. Aɲ liɲ ɓiɲé batêm. 23 Ja kôba liɲ ɓiɲé batêm kiriɲ ka kam ya, ka bay uwôgeji Enôn ka ɗa naɲ Salim hen. Wôsa kiriɲ bay ka hen na, kam yi ya damaŋ aɲ ɓiɲé era bi ôbi ré liji batêm. 24 Wôsa wulê bi wo hen na, bay uwôl Ja daŋgay a ré tô.

25 Kiriɲ bay ka hen na, bay tô Ja nariɲ kwôlê naɲ Jub wo pôni gengiɲ sa lôɲê yi wô séliɲ tumô Emen a wo na hara wo Jubɲê hen. 26 Bay era sa uwôɲ Ja aɲ kôli iyôŋ ba: «Rabi, gawra wo na ɗebe naɲ ju cêgi Jurdê, aɲ na ju dô kwôli hen na, gel ôbi liɲ ɓiɲé batêm aɲ ɓiɲé kêm ô ligiri a.»

27 Menba, Ja uwôlji sara iyôŋ ba: «Hena Emen ré biɲ kwôni are ré ba, ôbi a nêmê uɲé ani sa kibri ré. 28 Kenbay, na ken toy kwôlo na en kôl kôl iyôŋ ba: ‹Ena *Krist, kwo Emen dôri hen ré, niɲba, bay joon tumôri a ɗi.› 29 Yi mega kwôni wo eŋge iyore na, hende na tori niɲba, ôbi tô kibri ba, ɗebu na ɗa kwari a. Ôbi toy tôri to ôbi dôriɲ kwôlê hen menba, yiri dôri. Ôbi a, yen ré dôren damaŋ hen. 30 Bi damɲare tori ô tumô tumô aɲ bi tiɲê nôbi hera cêgê men.»

31 Kwôni wo hena derômaraŋ a era ba, ôbi gôliɲ sa are kêm, niɲba, kwo na kwo sa terare a nà ba, na kwo sa terare a men. Ôbi kôl na kwôli aŋga sa terare a nà a men, niɲba, kwo hena derômaraŋ a ba, gôliɲ sa are kêm. 32 Kwo hena derômaraŋ a bi wo hen, dô na kwôli aŋga ôbi na gel men, na toy a men, niɲba, kwôni bi bôri sa kwôli bi wo ôbi dô hen né. 33 Kwôni wo bi bôri sa kwôli bi wo ôbi dô hen na, ôbi gel na wo Emen ré kôl na tu kwôlê. 34 Wôsa kwo Emen jori hen na, kôl na kwôli aŋga Emen kôl wôsa Emen biri Tini damaŋ. 35 Baba Emen gey Kemari aɲ ôbi biri are kêm kôbri a. 36 Ôbi a, kwôni wo bi bôri sa Kema ba, a merê naɲ kwini, niɲba, kwo kaɲ bê bôri sari a kwôy ba, a merê naɲ kwini ré, niɲba, bô tarê wo Emen baa sari a.

4

Jésu iyêl naɲ iyore toɲ Samari

1 *Parisiɲêɲê toy wo ɓiɲé kwône ré bi bôrji sa Jésu a damaŋ men, ôbi ré liji batêm a men ɗê ka Ja. 2 Tiri wori ba, Jésu naɲ yiri liɲ kwôni batêm ré, niɲba, na bay tôri a liɲ ɓiɲé batêm ɗi. 3 Kiriɲa Jésu toy kwôlo bay kôl hen iyôŋ, menba, ôbi hena bô emê wo Judé bulo hera kwo Galilé a. 4 Mega wo ôbi a sé si Samari môj môj hen iyôŋ, menba, 5 ôbi sa biɲ môni iyére to Samari to bay uwôgere Sikar ɗa naɲ yagê wo Jakwôb na biɲ kemari Josêp ca yeŋ hen. 6 Kiriɲ bay ka hen, ôbi uwôɲ kelmá wo Jakwôb. Tare ɗebe ɗiŋne niɲ, menba, ôbi merên tô kergare tori hende to hen, aɲ mô dô bul kibi kelmá bi wo hen a.

7 Menba, iyore to Samari era wô gebé kam menba, Jésu kôle iyôŋ ba: «Ben kam na yê men.»

8 Wôsa bay tôri naɲ naɲ ɗi, wôsa bay ô derô ira wô kelé aŋgaɲ emê. 9 Menba, iyore to Samari hende to hen kôli iyôŋ ba: «Wô mi a jôbi woɲ Jub jeré eŋgeren eni toɲ Samari kam kaɲ yê ba?» Wôsa Jubɲê biɲji naɲ Samari ré. 10 Menba, Jésu uwôle sara iyôŋ ba: «Hena ré meré hôn aŋgaɲ bé seŋge ka Emen men, ré meré hôn kwo eŋgeréré kam kaɲ yê hen a men na, ré na mini a ré eŋgereri kam kaɲ yê ɗi, aɲ ôbi a ré béré kam ka kwôni yi ba, a gôliɲ hen.»

11 Menba, hende kôli iyôŋ ba: «Kelma, kelmá ɗoge men, ju ôriɲ naɲ gaŋgi jelaŋgê ré a men, menba, já lê iyeŋ a jeré uɲé kam kaɲ gelê bay ka hen ba? 12 Jôbi ju gôliɲ môyrini Jakwôb wo na béni kelmá bi wo hen wo ôbi na yi kamni men, kamni naɲ ari abê kari kôba, na yi a men hen ba?»

13 Menba, Jésu kôle iyôŋ ba: «I i wo yi kami kelmá bi wo hen na, kam a hô diri hôriɲ. 14 Niɲba, kwôni wo yi kam ka na biri hen na, kam a diri cêgê ré niɲ, aɲ kam bay ka na biri hen na, a yé tu kam ka sederiɲ ka a yé yiri a kwôy, aɲ ôbi a merê naɲ kwini.»

15 Iyore hende to hen kôli iyôŋ ba: «Kelma, ben kam bay ka hen na yê aɲ bi kam dên cêgê ré niɲ men, bi en hera sa gebe kam na ré niɲ a men.»

16 Jésu kôle iyôŋ ba: «Ô mu ô uwôga kurôrê ken hera na.»

17 Menba, iyore hende to hen kôli iyôŋ ba: «Eni na, kurôn naɲ.» Menba, Jésu kôle iyôŋ ba: «Kwôlo mu kôl kurôrê ré naɲ hen na, na tiri. 18 Wôsa kwôrɲêrê ka tumô na bay, aɲ kwo mu mô tumôri a haw hen na, na kurôrê ré. Kwo hen ba, mu kôl na tiri.»

19 Iyore hende to hen kôli iyôŋ ba: «Kelma, ju na *ôbi kibi Emen bi tiri. 20 Môɲêrni na tebe Emen sa keram wo na. Menba, kenbay kaɲ Jubɲê ken kôl kini tibé Emen ré na Jérusalêm a mera.»

21 Jésu kôliɲ iyore hende to hen iyôŋ ba: «Bi bôrê sa kwôlo na kelê hen. Era baa tumô a hen na, kiriɲ ka ɓiɲé a tibiɲ Emen Iba ɓiɲé hen na, na sa keram a na ré men, na Jérusalêm a ré a men. 22 Kenbay kaɲ Samaritên ken tebe Emen niɲba, ken hôni ré, niɲba, nibay kaɲ Jub na, nini tibri men, nini hôni a men. Wôsa tô gelê hena na yi Jubɲê. 23 Wulêri nêm niɲ wo ɓiɲé ka tebe Emen Iba ɓiɲé hen na, bay a tibéri na tibé woɲ tiri hen men, naɲ tunu a men. Wôsa na bay tibé Emen bay ka hen iyôŋgi hen a Emen né wogeji. 24 Emen na Tunu aɲ ka tibri hen na, bi tibri naɲ tunu men, naɲ bôô pôn a men.»

25 Iyore hende to hen kôli iyôŋ ba: «En hôn wo *Mési (wo na *Krist, kwo Emen dôri hen) ré sa sa, aɲ kiriɲa ôbi ré sa na, ôbi ré sa derêni tô are kêm.»

26 Menba, Jésu kôle iyôŋ ba: «Na nôbi Krist, kwo Emen dôri hen bi a iyêlê naɲ mu hen.»

27 Kiriɲ bay ka hen, menba, bay tôri heraji men, aɲ tiniji ge kay wô iyêlê wo ôbi iyêl naɲ iyore hen. Niɲba, kwôni pôn iyôŋ perêrji a hen eŋgereri na ba, ju eŋgere ani ba, ré men, na kwôli mi a, jeré iyêl naɲ tu ba, ré a men.

28 Aɲ iyore hende to hen ɗi téwre tore aɲ kibi kelmá aɲ ge hô derô ira ô kôliɲ ɓiɲé iyôŋ ba: 29 «Eraŋge ken sa gel gawra wo kôlen kwôli are kêm ka na en lêrê hen. Ôbi a yé na Krist, kwo Emen dôri hen bi ré ba?»

30 Menba, ɓiɲé sooro derô ira aɲ eraji uwoɲni.

31 Menba, bay tôri kôli ré ôm are aɲ bay kôl iyôŋ ba: «*Rabi, ôm are dem.»

32 Niɲba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Aŋgaɲ emêren ya a men niɲba, na kenbay a henê ré hen.»

33 Bay tôri kôl perêrji a kôl iyôŋ ba: «Na ba, kwôni eraɲ naɲ aŋgaɲ emê sa biri ba?»

34 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Lê aŋga kwo joon hen men, deré kibi jé wori a men na, ôbi a na emê wuɲê. 35 Kwoŋge kenbay ba, ken kôl ré baa geserê pôrbu a dema kaw ré yé walê tô. Niɲba, nôbi en kelêŋge, ayêŋge turŋge ta ken geliɲ kaw ka né yi walê niɲ hen. 36 Kwôni wo wal kaw ba, uwôɲ sa kôbri niɲ aɲ dayrê na kaw ka dôri wô merê tu geɲ wo naɲ kwini. Iyôŋ ba, ôbi cé men, ôbi walê kaw a men na, bi ré liji yi derê ɓem. 37 Gwosoy kwôlo bay na kôl kôl iyôŋ ba: ‹Kwo pôni ré ci men, kwo pôni ré wal men› hen na, na tu kwôlê. 38 En jéŋge ken ô walê kaw ka, ka ɗaŋgi a na lê jériji, aɲ ken ô na dilmirji.»

39 Menba, kamaŋ ka Samari ka sa iyére hende to hen kwône bi bôrji sa Jésu, sa kibi kwôlo iyore hende to hen. Hende kôl iyôŋ ba: «Ôbi dôren tô aŋga kêm ka na en lêrê hen.» 40 Menba, kiriɲa kamaŋ ka Samari sa uwoɲni menba, bay uwôli bi ôbi ré wôl naɲ ci sem, menba, ôbi wôl naɲ ci wulê wôô. 41 Ɓiɲé kwône damaŋ bi bôrji sari a, sa kibi kwôlo ôbi kôl hen. 42 Menba, bay kôliɲ iyore hende to hen iyôŋ ba: «Nini bi bôrni sari a na wô kibi kwôlo mu kelêni hen mera ré, niɲba, na wôsa nini toy kwôlo ôbi kôl hen naɲ marni, aɲa niné hôn wo ôbi ré na ôbi gôliɲ naɲ ɓiɲé ka sa terare a nà, tiri a men.»

Jésu berare kema gawra wo dami wo kelma

43 Kiriɲa wulê wo wôô bi wo hen kô niɲ, menba, Jésu ô bô emê wo Galilé a. 44 Wôsa ôbi na kôl tumô kôl iyôŋ ba: «*Ôbi kibi Emen na, balêri a biri kwôlê ré.» 45 Kiriɲa ôbi sa biɲ Galilé na, ɓiɲé ka Galilé ɓiri yirji a wôsa ka pôni ka na ô lê geserê Jérusalêm a hen na, bay na gelo are kêm ka ôbi na la hen*.

46 Jésu hô bul hô Kana bô emê wo Galilé a, kiriɲ ka ôbi na li kam biliɲ care toɲ kam tiɲaɗor hen. Sa iyé Kapêrnayôm a na, gawra wo dami wo kelma kemari ômiɲ. 47 Aɲ kiriɲa ôbi toy wo Jésu ré hena Judé sa biɲ Galilé na, ôbi ô ligiri a ô uwôli bi ré era iyére tori a sa berare kemari wo ômiɲ ɗa ma hen biri men. 48 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Hena kené gel aŋgaɲ giɲê ré men, aŋgaɲ gelé ré a men na, ka bê bôrŋge san a ré.»

49 Menba, dami wo kelma bi wo hen, kôli iyôŋ ba: «Kelma era lew wô wo keman maa ma.»

50 Jésu kôli iyôŋ ba: «Ô ham niɲ, wôsa kemam berare niɲ.» Ôbi bi bôri sa kwôlo Jésu kôli hen, aɲ kuriɲ ô hari niɲ. 51 Kiriɲa ôbi baa tô geré tô menba, manê kari jô kwini aɲ kôli iyôŋ ba: «Kemam berare niɲ.»

52 Menba, ôbi eŋgeriji iyôŋ ba, ré na naɲ tare iyeŋ a ôbi ré berare ba? Menba, bay kôli iyôŋ ba: «Henaŋ naɲ tare to sugi aɲa yiri ré jal.»

53 Menba, ôbi hôn wo henaŋ ré na naɲ tare hende to hen, aɲa Jésu henaŋ né kôli iyôŋ ba: «Kemam berare niɲ» hen, menba, ôbi naɲ ɓiɲé ka bô iyére tori a kêm biji bôrji sa Jésu a.

54 Jésu li giɲê wo têê wôôy bi wo hen, na kiriɲa ôbi henaɲ bô emê wo Judé heraɲ kwo Galilé a hen.

5

Jésu berare gawra wo kwa yiri ma

1 Cêgê giɲê bi wo hen, menba, wulê lê geserê wo Jubɲê wo pôni nêm menba, Jésu ô Jérusalêm a. 2 Jérusalêm a na, ɗa naɲ kibi geré wo bay uwôgeri ré na kibi geré wo gamgê hen na, iyom wo dami wo bay pi biɲ kam bô liɲ tagare toɲ pelé to bay uwôgere Bêtjata naɲ kibi hébre hen. Kibi tagare hende to hen na, bay li pal bay ya. 3 Tô pal bi wo pôn pôn hen na, bay ômɲare men, bay tu tiɲ men, bay merayê ka gay gay hen môrji ya. [Bay gem bi kam né pelasiɲ. 4 Wôsa *mana wo derômaraŋ a wo pôni herbo bô tagare hende to hen a ta ta aɲ pelase kam. Aɲ kwôni wo herbe bô a tumô kiriɲa kam pelasiɲ hen na, ômɲare tori hende to hen, na toɲ mi mi kôba, dôriɲ yiri a.]

5 Kiriɲ bay ka hen na, gawra wo pôni wo ômɲare liri li elê tôre subu kibi marge yi ya men. 6 Jésu gili wo ôbi yi tôŋ hen iyôŋ men, ôbi hôn wo gawra bi wo hen ré ômiɲ elê kwône a men na, Jésu kôli iyôŋ ba: «Ju gey berarê ba?»

7 Ôbi ômɲare bi wo hen uwôli sara iyôŋ ba: «Kelma, kiriɲa kam pelasiɲ na, kwôni wo ré ayen uwôl bô tagare a naɲ, aɲ kiriɲa en masa bi ené kuriɲ bô a, menba, ôbi ômɲare wo ɗaŋgi kuriɲ bô a tumôn niɲ.»

8 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Hena ta ay jaare tom ôriɲ.»

9 Kiriɲ bay ka hen na, ôbi berare aɲ ay jaare tori ôriɲ. Na naɲ sa *sa merê ta, 10 menba, bay sa Jubɲê kôli iyôŋ ba: «Na sa sa merê ta, ɗiba ré jeré ayê kwoy wom né.»

11 Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Kwo beraren hen kôlen iyôŋ ba: ‹Ay kwoy wom ju ôriɲ.› »

12 Menba, bay eŋgereri iyôŋ ba: «Na i bi a kôlem: ‹Ay kwoy wom ju ôriɲ hen ba?› »

13 Niɲba, ôbi hôn kwôni wo kôli kwôlê bi wo hen né, wôsa Jésu kay perê ɓiɲé ka kwôni ka ɗebe ya hen.

14 Cêgê menba, Jésu uwoɲni derô haba wo *iyéy Emen a, menba, kôli iyôŋ ba: «Ju berare niɲ niɲba, ju hô li têriɲ ré niɲ wô wo aŋga ɗê ka hen, maa hô lêm sôŋ.»

15 Menba, gawra bi wo hen, ô kôliɲ bay sa Jubɲê iyôŋ ba, ré na Jésu a na ré berarêri hen. 16 Na ôbi á, Jubɲê ré woge Jésu wôsa ôbi ré berare gawra naɲ sa merê ta. 17 Niɲba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Iban na li jé aɲ ôbi li na hen iyôŋ yôôd. Aɲ nôbi kôba, en li hen iyôŋ men.»

18 Na wô ôbi wo hen, aɲa bay sa Jubɲê ré woge damaŋ a ciré deréri wô wo ôbi ré ɗage sa tôô to gengiɲ sa sa merê ta hen mera ré niɲba, wô wo ôbi ré uwôge Emen Ibari men, ôbi ré li yiri ɗiré na Emen iyôŋ a men.

Emen biɲ Kemari Jésu tôô sa are kêm a

19 Jésu hô kôlji iyôŋ ba: «Na kelêŋge na tu kwôlê: Kema na nêmê lê ani kani sa kibri ré, niɲba, ôbi li na aŋga ôbi gel yi Ibari a men, na aŋga Ibari li kêm hen, na bay a, ôbi ré li hen men. 20 Wôsa Baba Emen gey Kemari aɲa ré gili aŋga ôbi li hen kêm men, ôbi a hô gili ka dami ɗê ka ken gel hen a men, aɲ bi tunuŋge ré ge kay damaŋ a. 21 Mega Baba Emen béér ɓiɲé ka ma aɲ biji bay mô tu geɲ hen na, Kemari kôba, a biɲ i i wo bôri gey na, ôbi a biri merê tu geɲ men. 22 Ôbi a, Baba Emen ba, ré jô kwôlê sa kwôni a ré, niɲba, ôbi day tôô toɲ jerê kwôlê kêm biɲ Kemari kôbri a. 23 Aɲ bi ɓiɲé ré ay kibi Kema môɲ kwo bay ayiɲ kibi Ibari hen iyôŋ men. Wôsa kwôni wo ay kibi Kema ré ba, Ibari wo jori hen kôba ôbi ay kibri ré a men.»

24 «Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen: kwôni wo toy kwôlê wuɲê, aɲ bi bôri sa kwo joon a hen na, ôbi a merê naɲ kwini men, ôbi a erê kini jerê kwôlê a ré niɲ a men, niɲba, ôbi yi mega kwôni wo na ma iyôŋ, aɲ haw hen ôbi mô tu geɲ. 25 Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen: wulê nêm niɲ wo ɓiɲé ka ma a toyé tôô Kema Emen aɲ ka toy tôri hen na, bay a merê tu geɲ. 26 Mega wo Iba Kema na hanê merê tu geɲ hen iyôŋ na, Kemari kôba, ôbi biri yi hanê merê tu geɲ men. 27 Men, ôbi biri tôô bi ré jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé a men, wôsa ôbi na *Kema Gawra. 28 Bi kwôlê wo en kelêŋge hen li tunuŋge ge kay ré, wôsa kiriɲa wulêri nêm na, ɓiɲé ka ma ma hen a toyé tôri. 29 Menba, bay a jê sé kamɲê. Aɲ kaɲ bay lê derê hen na, bay a jê sé kamɲê wô merê tu geɲ men, kaɲ bay lê habrê ba, bay a jê sé kamɲê bi bay ré jô kwôlê sarji a men.»

Ɓiɲé ka dô kwôli Jésu

30 «Ani ka en nêm lê sa keben ba, naɲ. En jô kwôlê sa ɓiɲé a na naɲ kwôlo Emen kôlen hen. Aɲ jerê kwôlê wuɲê bi wo hen, na naɲ geréri wôsa en woge na bô geyé wuɲê ré, niɲba, bô geyé wo kwo joon hen ɗi. 31 Hena ré na nôbi a derê kwôlen naɲ keben wuɲê ba, ka bê bôrŋge san a ré. 32 Niɲba, kwôni wo ɗaŋgi wo dô kwôlen hen ya, aɲ en hôn wo kwôlen wo ôbi ré dô hen na, ré na tiri. 33 Ken jé yi Ja a aɲ kwôlo ôbi dô gengiɲ san hen na, na kwôlê woɲ tiri. 34 Kuɲê nôbi ba, na gawra a derê kwôlen ré, niɲba, en kôl kwôli Ja hen iyôŋ bi kené uwôɲiɲ gelê. 35 Ja na yi môɲ tare toɲ tô deɲere to berare kiriɲ, aɲ na ken li yi derê sem wô kiriɲ ka peraŋgi bay ka hen. 36 Niɲba, nôbi ba, ôbi derê kwôlen ya, aɲ kwôlen bi wo ôbi dô hen na, damaŋ gôliɲ kwo Ja aɲ, wôsa aŋga en li hen na, na Iban a ben a ené li hen, aɲ na bay a derê kwôlen men, gel wo Iban a ré joon hen a men. 37 Men, Iban bi wo joon hen na, ôbi naɲ yiri dô kwôlen, niɲba, ken toy tôri ré men, ken gili ré a men. 38 Kwôlê wori yi bôrŋge a ré, wôsa ken bi bôrŋge sa kwo ôbi jori hen né. 39 Men, ken dêŋse men, kôbe tô magtubu to Emen a men, wôsa ken erem mega ré na sa kebre aɲa kené môriɲ naɲ kunuŋge hen. Aɲ na magtubu hende to hen, a na hende derê kwôlen. 40 Bi wo hen, kôba, ken kaɲ era yen a bi kené mô naɲ kunuŋge.»

41 «Hini emê wuɲê na, hena na ligi gawrê a ré. 42 Niɲba, en henêŋge men, en hôn wo geyé Emen na, ré naɲ bôrŋge a a men. 43 En era naɲ hini Iban menba, ken kaɲen, niɲba, kwo era sa kibri wori menba, na ôbi a kené geyri ɗi men. 44 Kenbay ka ken gey ayiɲ kibi yerŋge ɗiba, ken woge ayê kibi wo hena ligi Emen a mera ré hen, menba, ka lê iyeŋ a kené bê bôrŋge san a ba? 45 Ma ka ermé yaŋ ba, ené ulêŋge kwôlê sarŋge a tumô Iban a. Niɲba, ôbi ulêŋge kwôlê sarŋge a ba, na *Moyis wo ken ɗi bôrŋge sari a hen ɗi. 46 Wôsa hena, na kené bi bôrŋge sa Moyis a ba, ré kené bê bôrŋge san a men, wôsa ôbi na li magtubu to kôl kwôlen. 47 Niɲba, hena kené bi bôrŋge sa magtubu to Moyis a ré ba, ka lê iyeŋ a kené bê bôrŋge sa kwôlê wuɲê a ba?»

6

Jésu biɲ ɓiɲé ka kwôni emê

(Mt 14: 13-21, Mk 6: 30-44, Lk 9: 10-17)

1 Cêgi kwôlo Jésu kôl hen menba, ôbi ô si cêgi cér wo Galilé wo bay uwôgere Tibériyad hen. 2 Ɓiɲé kwône kôbe tôri wôsa bay gel giɲê wo ôbi li sa ɓiɲé kaɲ bay ômɲare a hen. 3 Menba, Jésu naɲ bay tôri ɗayji ô merê sa keram a. 4 Wulê bi wo hen na, sa lê geserê *Pak wo Jubɲê hen kôba, baa ɗa men.

5 Menba, kiriɲa Jésu ay tiri ta menba, gel kwônê ɓiɲé ka era ligiri a hen, menba, ôbi eŋgeriɲ Pilip iyôŋ ba: «Naa erê kelé mapa na yôŋ a nana biɲ ɓiɲé bay ka hen ré ôm ba?» 6 Ôbi kôl hen iyôŋ, bi ɗiré hôniɲ kwôlo bô Pilip a. Wôsa Jésu hôn aŋga ɗa lê niɲ. 7 Menba, Pilip uwôli sara iyôŋ ba: «Bi i i ba ré uwôɲ dê dê ôm na, hena nana kel mapa na tu *déniyé arew wôô kôba, a yêji ba ya.»

8 Menba, ôbi tô Jésu wo pôni wo bay uwôgeri André woɲ yêni Simô Piyêr hen kôli iyôŋ ba: 9 «Kema wo pôni ôriɲ naɲ mapa bay wo bay li naɲ ôrj* men kuyê wôô nà ya a men, niɲba, kwônê ɓiɲé ka hen ba, mapa wo bay naɲ kuyê ka wôô hen, a liji mi ba?»

10 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Biŋgeji bi bay mô tôŋ.» Kalmê yi gaɲ kiriɲ bay ka hen.

Bay mô tôŋ aɲ bay kêm na imɲê dubu bay. 11 Menba, Jésu pô mapa bi wo hen, aɲ kiriɲa liɲ Emen dosé menba, céɲ ɓiɲé bay ka hen men, ôbi pô kuyê liɲ mega ôbi wo hen iyôŋ aɲ céji a sara mega wo bôrji gey. 12 Kiriɲa ɓiɲé bay ka hen uyirêji niɲ, menba, Jésu kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Perêŋge tô mapa wo baa hen ɗiba, ken ɗi mêne aɲ né.»

13 Menba, bay tôri dayrê tô mapa wo bay hen gwaɲê môj kibi wôô.

14 Kiriɲa ɓiɲé gel giɲê wo Jésu li hen iyôŋ menba, bay kôl iyôŋ ba: «Gawra wo hen na, *ôbi kibi Emen wo Emen kôl ré sa sa terare a nà, bi na tiri.»

15 Jésu hôn wo bay ré sa dôri ereŋ wô biri kenare hen iyôŋ menba, ôbi dô yiri pini hô sa keram a.

Jésu ô sa kam a

(Mt 14: 22-33, Mk 6: 45-52)

16 Kiriɲa kiriɲ yi burgem menba, bay tôri ôrji kibi cér a. 17 Bay ɗay bô bato a ciré erê tera Kapêrnayôm a. Kiriɲ yoy niɲ menba, Jésu sa uwoɲji ré tô tô. 18 Menba, kal wo dami ge aɲ mêw tôriɲ damaŋ. 19 Kiriɲa bay tô Jésu jubu bato nêm kilomêter jii ley menba, bay gel Jésu era sa kam a aɲ sa ɗa kwarji a menba, harê liji damaŋ. 20 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Harêŋge ré, na nôbi.»

21 Bay gey ciré ayêri bô bato a niɲba, bay biɲ kiriɲ ka bay ca erê ya hen, jigê mera.

Jésu na kwô woɲ merê tu geɲ

22 Wulê pôn cêgê menba, kiriɲa kwônê ɓiɲé ka baa cêgi cér a hen, gel wo bato ré baa pôn aɲ bay tô Jésu ré ay ôriɲ na piniji aɲ Jésu ré ɗay naɲ ci ré. 23 Bay gel kwônê bato to ɗaŋgi wo hena si Tibériyad sa ɗubu ɗa naɲ kiriɲ ka Jésu henaŋ pôriɲ mapa aɲ liɲ Emen dosé pa dema ré biji ôm tô hen. 24 Kiriɲa bay gel wo Jésu naɲ bay tôri naɲji menba, bay ɗayji bô kwônê bato bi wo hen a aɲ ôrji Kapêrnayôm ciré ô wogé Jésu.

25 Kiriɲa bay uwoɲni cêgi cér a menba, bay kôli iyôŋ ba: «*Rabi, ju sa nà ná kiriɲ ka yôŋ ba?»

26 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Na kelêŋge na tu kwôlê, ken wogen na wô giɲê wo ken gel en li hen né niɲba, na wô mapa wo na ken ôm uyirê hen ɗi. 27 Lêŋge jé na wô aŋgaɲ emê ka kiya a uyê hen né niɲba, ken li jé wô ka a yé yôd aɲ a lê aɲ ka merê naɲ kunuŋge a men hen ɗi. Aŋgaɲ emê bay ka hen na, na nôbi *Kema Gawra a béŋge. Wôsa na Ibarna Emen a ben tôô hende to hen bi ené liɲ hen iyôŋ.»

28 Menba, ɓiɲé bay ka hen eŋgeriɲ Jésu iyôŋ ba: «Na ba, niɲa lê iyeŋ a niné lê aŋga Emen gey niné li hen ba?»

29 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Jé wo Emen gey bi wo hen na, na wo kené bi bôrŋge sa kwo ôbi jori a hen.»

30 Menba, bay kôli iyôŋ ba: «Aŋgaɲ giɲê kaɲ gelé ka yôŋ a jeré lê béni bi niné gel aɲ bi niné biɲ bôrni sam a ba? 31 Môɲêrni na ôm aŋgaɲ emê ka bay uwôgeri *man ka na hena derômaraŋ a derô gwôlê hen, mega wo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: ‹Ôbi na biji emê wo hena derômaraŋ a bay na ôm*.› »

32 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen: *Moyis a na béŋge emê bi wo na hena derômaraŋ a hen né, niɲba, nà ná Iban a na béŋge emê woɲ tiri bi wo hena derômaraŋ a hen ɗi.» 33 Wôsa emê wo Emen na, na kwo hena derômaraŋ a aɲ ôbi a lê a ɓiɲé ré mô tu geɲ hen.

34 Menba, ɓiɲé bay ka hen uwôli sara iyôŋ ba: «Kelma, béni emê bi wo hen kwôy kwôy.»

35 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Na nôbi, a na emê woɲ merê tu geɲ bi wo hen, aɲ kwôni wo era yen a ba, kurôŋ a liri ré niɲ men, kwo bi bôri san a ba, kam a diri ré niɲ a men. 36 Niɲba, ré ené kelêŋge ken gelen naɲ turŋge hen niɲ, kôba, ken kaɲ bê bôrŋge san a a men. 37 Ɓiɲé kêm ka Iban ben hen na, a era legen a men, kwôni wo era legen a ba, na dagêri nô ré a men. 38 Wôsa en hena derômaraŋ a era sa terare a, na wô lê bô geyé wuɲê ré, niɲba, bô geyé wo kwo joon hen ɗi. 39 Bô geyé wo kwo joon bi wo hen na, na bi ené gem ka ôbi ben hen dô, ɗiba, ené ɗi pôn iyôŋ kôba, ré kay ré men, bi ené biji ré ji si kamɲê Wulê woɲ jerê kwôlê a a men. 40 Bô geyé wo Iban na, na wo i i wo ré gel Kemari aɲ bi bôri sari a na, ré mô naɲ kwini men, bi ené sa biri ré ji si kamɲê Wulê woɲ jerê kwôlê a a men.»

41 Sa kwôlo Jésu na kôl hen Jubɲê kôl perêrji a kôl iyôŋ ba: «Ena emê wo hena derômaraŋ a hen.» 42 Menba, bay kôl iyôŋ ba: «Ôbi a na Jésu woɲ kema Josêp na ré ba? Men, nana hôn ibari naɲ yori a men ré ba? Menba, ôbi uwôɲ na yôŋ a ré kôl iyôŋ ba: ‹Ena emê woɲ merê tu geɲ wo hena derômaraŋ a hen ba?› »

43 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Ɲamniɲge perêrŋge a ré. 44 Hena Iban wo joon hen, ré wuro kwôni ben ré na, ôbi nêm wo a era uɲen sa kibri ré, aɲ nôbi, na sa biri jê sé kamɲê Wulê woɲ jerê kwôlê a. 45 Bay kibi Emen na li bô magtubu a kôl iyôŋ ba: ‹Ɓiɲé kêm na, Emen a sa geléji kwôlê*.› Aɲ kwo sa toy kwôlo Iban aɲ bi bôri sara hen na, a era uɲen. 46 Kwôni wo sa terare a nà wo gel Emen naɲ tiri ba, naɲ tô, niɲba, na kwo hena ligi Emen a hen a gelé Ibarna Emen ɗi. 47 Na kelêŋge na tu kwôlê: kwôni wo bi bôri san a na, a merê naɲ kwini. 48 Nôbi a na emê woɲ merê tu geɲ. 49 Môɲêrŋge na ôm man derô gwôlê kôba, bay na ma. 50 Niɲba, emê wo hena derômaraŋ a hen bi a nà, aɲ i i wo ôm ba, a ma ré. 51 Ena emê woɲ merê tu geɲ wo hena derômaraŋ a, aɲ hena kwôni ré ôm emê bi wo hen na, ôbi a merê naɲ kwini. Emê wo na bé hen na, na kurôŋgi yen wo na bé wô merê tu geɲ wo ɓiɲé sa terare a nà.»

52 Kwôlo Jésu kôl hen na, bay sa Jubɲê kôl perêrji a kôl iyôŋ ba: «Ôbi a lê iyeŋ a ré béna kurôŋgi yiri nana emê ba?»

53 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Na kelêŋge na tu kwôlê: hena kené ôm kurôŋgi yen nôbi Kema Gawra ré men, ken yi kwôbreren ré a men na, ka merê tu geɲ woɲ tiri hen né. 54 Kwôni wo ôm kurôŋgi yen men, yi kwôbreren a men na, ôbi a merê naɲ kwini, aɲ na sa biri jê sé kamɲê Wulê woɲ jerê kwôlê a. 55 Wôsa kurôŋgi yen a na emê woɲ tiri woɲ emê men, kwôbreren na aŋgaɲ yê kaɲ tiri kaɲ yê a men. 56 Kwôni wo ôm kurôŋgi yen men, yi kwôbreren a men na, ôbi biɲ naɲ en men, nôbi kôba, na biɲ naɲ ɗi men. 57 Mega Iban woɲ ôbi jonare mô geɲ hen iyôŋ na, nôbi kôba, na sa kibri aɲa ené môriɲ geɲ men hen. Ôbi a, kwôni wo ré ôm kurôŋgi yen ba, a merê tu geɲ wô keben men hen. 58 Na emê wo hena derômaraŋ a bi a nà, ôbi na mega kwo môɲêrŋge na ôm kôba, na maɲ hen né. Niɲba, kwôni wo ôm emê bi wo hen na, ôbi a merê naɲ kwini.»

59 Jésu geliɲ ɓiɲé kwôlê bi wo hen na *iyéy daɲare a Kapêrnayôm a.

Bay tô Jésu ka pôni ɗiri aɲ

60 Bay tôri toy kwôlê bi wo hen menba, ka pôni kwône kôl iyôŋ ba: «Kwôlo ôm hen na, iyêre gaɲ hen ba, i a geyé ba?»

61 Jésu hôn wo bay tôri ré kôl kwôlê sa kwôlê bi wo hen a menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Kwôlê bi wo hen mêne bôrŋge ba? 62 A hen ba, hena kené sa gelen nôbi Kema Gawra hena hô kiriɲ ka en na henaɲ ya hen ba, ka sa kelê iyeŋ niɲ ba? 63 Na Tunu toɲ hendi bô bôrê a na hendi bé merê tu geɲ ɗiba, kurôŋgi yi nêm ani ré. Kwôlo ené kôl hen na, na kwôlê woɲ Tunu men, hende a bé merê tu geɲ a men. 64 Niɲba, ɓiɲé ka pôni perêrŋge a hen na, bi bôrji san a ré.» Jésu na kôl hen iyôŋ wôsa ôbi na hôn ka ré bê bôrji sari a ré hen men, kwo ré sa ayê sari hen a men niɲ.

65 Menba, Jésu hô kôlji iyôŋ ba: «Na ôbi á, na ené kelêŋge iyôŋ ba: Hena Emen né biɲ kwôni geré ré ba, ôbi naɲ yiri a era bê bôri san a ré.»

66 Kiriɲ bay ka hen na, bay tôri ka pôni dô yirji yiri a aɲ. 67 Menba, Jésu kôliɲ bay tôri ka môj kibi wôô hen iyôŋ ba: «A kenbay, kôba ka derê yerŋge yen a aɲ men ba?»

68 Menba, Simô Piyêr uwôli sara iyôŋ ba: «Kelma, niɲa erê uɲé na i men ba? Wôsa na jôbi pôn nêŋ a naɲ kwôlo a biɲ ɓiɲé merê wo naɲ kwini. 69 Nini bi bôrni sam a men, nini hôn wo jeré na Kwo yi naɲ jeŋgêri wo Emen jori hen men.»

70 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Na nôbi a terêŋge kenbay ka môj kibi wôô hen ré ba? Niɲba, kwo pôni perêrŋge a hen na Sidan.»

71 Ôbi kôl hen iyôŋ na wô Judas Iskariyôt kema Simô, wôsa ôbi a na kwo perê bay tô Jésu ka môj kibi wôô hen wo a sa ayê sari.

7

Yênê Jésu kaɲ bê bôrji sari a

1 Kiriɲa Jésu iyêliɲ bay tôri kwôlê kô niɲ hen iyôŋ menba, ôbi ô gôr emê wo Galilé wôsa ôbi gey erê emê wo Judé a ré, wôsa bay sa Jubɲê woge wo ciré deréri. 2 Wulê bi wo hen na, sa lê geserê wo Jubɲê wo bay uwôgeri kwoɲ iyéy gergé hen baa ɗa. 3 Menba, yênêri kôli iyôŋ ba: «Hena ta, ju ô Judé aɲ bi bay tôm ô gelé are kêm ka ju li hen men. 4 Hena kwôni ré gey bi ɓiɲé ré hôni ba, a lê ani naɲ ɲalê ré, mega wo ju li aŋga geliɲ hen iyôŋ na, liji aɲ bi tu ɓiɲé gel.»

5 Yênêri kaɲ ɗéɲ ɗéɲ bay kôba, kaɲ bê bôrji sari a men. 6 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Wulê wuɲê nôbi nêm ré tô, niɲba, kenbay ba, wulê kêm na kwo dôri. 7 Kenbay ba, ɓiɲé a derêŋge ré, niɲba, nôbi ba, bay a dôren, wôsa en dô kwôli jé lêreji wo habiɲ hen ta. 8 Kenbay ken ô lê geserê bi wo hen haŋge, niɲba, nôbi ba, na erê ré, wôsa wulê wuɲê nêm ré tô.»

9 Kiriɲa Jésu kôlji hen iyôŋ menba, ôbi ba, tôŋ Galilé.

Jésu ô kini lê geserê wo bay uwôgeri kwoɲ iyéy gergé hen

10 Kiriɲa yênêri ôrji lê geserê bi wo hen niɲ, menba, Jésu ô men, niɲba, ôbi ô naɲ ɲalê ɗiba, kwôni hôn né. 11 Bay sa Jubɲê wogeri kini lê geserê bi wo hen a, aɲ eŋgereji iyôŋ ba: «Ôbi yôŋ ba?»

12 Ɓiɲé kôl kwôlê damaŋ gengiɲ sari aɲ ka pôni kôl iyôŋ ba: «Ôbi na gawra wo dôri» men, ka pôni kôl iyôŋ ba: «Ôbi na gawra wo habiɲ wôsa ôbi bi ɓiɲé kay damaŋ.» 13 Niɲba, kwôni wo ré kôl kwôli Jésu kaŋ ta ba, naɲ wôsa bay hariɲ bay sa Jubɲê.

14 Kiriɲa bay li geserê kwôy sa bôb derôre a niɲ menba, Jésu ô derô haba wo *iyéy Emen a ô geliɲ ɓiɲé are. 15 Derê kwôlê wori bi wo ɗê kiriɲ menba, bay sa Jubɲê kôl iyôŋ ba: «Ôbi dôyrê magtubu to Emen né menba, li iyeŋ a ôbi ré hôn tôô to Emen hen iyôŋ ba?»

16 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Aŋga en geliɲ ɓiɲé hen na, na kaɲê ré, niɲba, na ka kwo joon hen ɗi. 17 Hena kwôni wo ré gey lê bô geyé wo Emen dema ré henê na ba, gelé aŋgaɲê bay ka hen, ré na ka Emen laba, ené iyêl na sa keben ɗi ba tô. 18 Kwôni wo kôl kwôlê sa kibri na, ôbi woge na hini emê wo gengiɲ sari niɲba, kwo woge hini emê wo kwo jori hen na, na ôbi a kelê kwôlê woɲ tiri. Kwôni bi wo iyôŋgi hen na, na ôbi lê aŋgaɲ lamê tu kiriɲ né. 19 *Moyis na béŋge tôô niɲba, kwôni na bi kwôlê sa tôô hende to hen a ré, menba, wô mi a kené gey kené deren ba?»

20 Menba, kwônê ɓiɲé uwôli sara iyôŋ ba: «Ba, ju yé? I a geyé ɗiré derem ba?»

21 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «En li giɲê na pôn tô naɲ *sa merê ta menba, tunuŋge ge kay mera ba? 22 Moyis na béŋge tôô toɲ walê keŋ. Ôbi a, hena ré na naɲ sa merê ta, a wulê woɲ waliɲ gawra keŋ ré nêm ba, ken wali keŋ hen. (Tiri wori ba, tôô hende to hen, hena na yi Moyis a ré, niɲba, hena na yi môɲêrŋge a ɗi.) 23 Hena kené waliɲ kema wo dê keŋ naɲ sa merê ta bi tôô to Moyis ré ɗagiɲ ré ba, wô mi a kené ɗi bôrŋge tarêŋge san a, kiriɲa en berare yi gawra yôd sa merê ta a ba? 24 Jerêŋge kwôlê naɲ kini ɗiba, ken jô kwôlê woɲ bôd a tôŋ hen né.»

Jésu na Krist, kwo Emen dôri hen bi ba?

25 Ɓiɲé ka pôni ka Jérusalêm kôl iyôŋ ba: «Na gawra wo bay wogeri ciré deréri bi a na ré ba? 26 Ôbi iyêl ɗibiɲ tu wolé hen iyôŋ menba, bay kôl kwôlê wôni ré, wô mi ba? Na ba, kilmérna hôn wo ôbi ré na *Krist, kwo Emen dôri hen niɲ ba? 27 Wôsa gawra wo hen na, nana hôn kiriɲ ka ôbi henaɲ ya hen, niɲba, kiriɲa Krist, kwo Emen dôri hen a sa na, kwôni a henê kiriɲ ka ôbi henaɲ ya hen né.»

28 Menba, Jésu geliɲ ɓiɲé kwôlê derô haba wo iyéy Emen a aɲ iyêl kaŋ ta kôl iyôŋ ba: «Ken hôn kiriɲ ka en henaɲ ya hen dô men, ken hônen a men, en era na sa keben né, niɲba, kwo joon hen na, na gawra woɲ ôbi bôô pôn niɲba, ken hôni ré. 29 Niɲba, nôbi ba, en hôni wôsa en hena na ligiri a, aɲ na ôbi a joon hen.»

30 Bay woge ciré ɓeréri niɲba, bay nêm ɓeréri ré, wôsa wulê woɲ ɓeréri nêm ré tô. 31 Ɓiɲé kwône bi bôrji sari a aɲ bay kôl iyôŋ ba: «Kiriɲa Krist, kwo Emen dôri hen a sa sa ba, ôbi a lê giɲê ɗê kwo gawra hen ba?»

32 Kiriɲa *Parisiɲêɲê toy kwôlo ɓiɲé kôl gengiɲ sa Jésu hen, menba, damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ Parisiɲêɲê jé bay gemé iyéy merê ré ô ɓerori eraɲ. 33 Jésu kôl iyôŋ ba: «Na merê naɲ ken sem a, dema ené herê ligi kwo joon a hen tô. 34 Aɲ ka sa wogen niɲba, ka uɲen né, wôsa ka nêmê biɲ kiriɲ ka na môriɲ ya hen né.»

35 Sa kwôlo ôbi kôl hen menba, Jubɲê kôl kôl iyôŋ ba: «Kiriɲ ka yôŋ a ôbi ré erê ya a nana uwoɲni ré ba? Ôbi a erê uɲé na Jubɲê ka useriɲ sa iyé Grêkɲê hen aɲ a erê geliɲ Grêkɲê are ɗê. 36 Bô kwôlo ôbi kôl iyôŋ ba: ‹Ka sa wogen niɲba, ka uɲen né, wôsa ka nêmê biɲ kiriɲ ka na môriɲ ya hen né hen ba, na iyeŋ ba?› »

Hanê kam ka biɲ ɓiɲé gelê

37 Gerɲé wulê lê geserê wo na wulê wo dami hen na, Jésu hena ɗebu ta aɲ iyêl kaŋ a ta kôl iyôŋ ba: «Hena kwôni wo kam ré diri ba, bi era uɲen aɲ sa yi kam ka na biri hen. 38 Kwôni wo bi bôri san a ba, hanê kam kaɲ gelê a geré bôri a, mega wo magtubu to Emen kôliɲ hen iyôŋ.»

39 Jésu kôl hen iyôŋ gengiɲ na sa Tunu to ka bi bôrji sari a hen ré sa uɲé, wôsa Tunu hende to hen na biɲ ré tô, wôsa Jésu uwôɲ damɲare tori ré tô.

Kariɲare yi perê ɓiɲé wô sa Jésu

40 Ɓiɲé toy kwôlo ôbi kôl hen menba, bay kôl iyôŋ ba: «Gawra wo hen, na *ôbi kibi Emen wo nana mô gemni bi tiri.»

41 Men, ka pôni kôl iyôŋ ba: «Na Krist, kwo Emen dôri hen» men, ka pôni kôl iyôŋ ba: «Krist, kwo Emen dôri hen bi a hena na Galilé men ba? Eŋ eŋ. 42 Magtubu to Emen kôl ôbi réé hena na tô môɲ wo kelma Dabid a men, sa iyé kelma Dabid to bay uwôgere Bêteléhêm hen a men ré ba?»

43 Menba, ɓiɲé kariɲ sa kibi Jésu. 44 Ka pôni perê gey ciré ɓeréri niɲba, kwôni ɓiri ré tô.

Bô deŋgelé wo damné ka Jubɲê

45 Kiriɲa bay gemé iyéy Emen hen bulo hera menba, damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ Parisiɲêɲê eŋgeriji iyôŋ ba: «Wô mi a kené ɓurori ré ba?»

46 Menba, bay uwôlji sara iyôŋ ba: «Nini gel gawra wo iyêl môɲ kwo hen sa pôn né.» 47 Parisiɲêɲê kôlji iyôŋ ba: «Kenbay kôba, ken ɗo bay lamaŋge men ba? 48 Ken gelo dami wona wôni ley, *Parisiɲê ley ba bôrji sari a men ba? 49 Kwônê ɓiɲé bay ka hen na, bay hôn tôô to Moyis dô ré, aɲ tômê ɓu sarji.»

50 Parisiɲê wo pôni wo bay uwôgeri Nikwodêm wo na era sa uwôɲ Jésu yoyre hen kôliɲ megêri iyôŋ ba: 51 «Tôô tona jôô wo nana ɓu gawra naɲ kwôlê pa dema ôbi ré dô kwôli aŋga ôbi li hen tô.»

52 Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Jôbi ju na kwo Galilé men ba? Kôbe bô magtubu to Emen a aɲ já gelé wo ôbi kibi Emen wôni ré hena Galilé ré kwôy.» [ 53 Menba, i i kôba hô iɲ iɲ.

8

Iyore to bay ɓure sa wôniɲare toɲ têriɲ a

1 Kiriɲa i i kôba, ô iɲ niɲ menba, Jésu ô sa Keram wo Olibiyé. 2 Tô kiriɲ cud menba, ôbi bul hô derô haba wo *iyéy Emen a menba, ɓiɲé kêm uso ɗa ligiri a. Ôbi mô tôŋ aɲ dôrji kwôlê. 3 Menba, *bay derê tô tôô to Emen naɲ *Parisiɲêɲê eraɲ naɲ iyore to bay jerare sa wôniɲare toɲ têriɲ hen. Aɲ bay ɗere ɗebe tumô ɓiɲé kêm.

4 Menba, bay kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «*Rabi, iyore to nà ná, nini jerare sa wôniɲare toɲ têriɲ a. 5 Tôô to *Moyis na kelêni mega wo yébé bay ka iyôŋgi hen na, bi niné gôbiji deréɲ naɲ jerew*. Niɲba, kwom jôbi ba, ju kôl iyeŋ ba?»

6 Bay eŋgereri hen iyôŋ bi ciré séliɲni bi ciré ɗiɲ kwôlê sari a. Niɲba, Jésu he sari tôŋ aɲ ɗi ani terare naɲ kema kôbri. 7 Mega wo bay eŋgereri têê kwône hen iyôŋ menba, Jésu dô sari ta, aɲ kôlji iyôŋ ba: «Bi kwôni wo perêrŋge a hen wo li têriɲ ré ba, ay jerew uwôliɲ iyore hende to hen tumô na gelé.»

8 Menba, ôbi hô he sari tôŋ aɲ ɗi ani terare a. 9 Kiriɲa bay toy hen iyôŋ menba, bôrji dôyrêji aɲ bay ɲal pôn pôn ô, ayiɲ tôri sa surɲê a kwôy sa sa kaɲ kamrê. Menba, Jésu naɲ iyore hende to ré ɗebu derôrji a hen a baji mera. 10 Kiriɲa Jésu dô sari ta aɲ gel na iyore hende to hen a ɗebé baa hen mera menba, ôbi kôle iyôŋ ba: «Bay ô yôŋ ba? Kwôni jô kwôlê wôni sarê ré ba?» 11 Menba, hende uwôli sara iyôŋ ba: «Kelma, kwôni jô kwôlê wôni san a ré.» Menba, Jésu kôle iyôŋ ba: «Nôbi kôba, en ɓiré naɲ kwôlê ré men, ô harê niɲ, niɲba, mu hô li têriɲ ré niɲ.»]

Jésu na kiriɲ ka peraŋgi ka sa terare a nà

12 Jésu hô kôlji iyôŋ ba: «Ena kiriɲ ka peraŋgi ka sa terare a nà. Kwôni wo era tôn a ba, a erê kiriɲ ka hendi a ré niɲ, niɲba, ôbi a uɲé kiriɲ ka peraŋgi ka a biri ôbi a merê tu geɲ hen.»

13 Sa kwôlo ôbi kôl hen menba, Parisiɲêɲê kôli iyôŋ ba: «Ju dô kwôlem naɲ kem hen na, kwôlê wom bi wo hen na tiri ré.»

14 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Hena ené dô kwôlê wuɲê naɲ keben kôba, na tu kwôlê wôsa en hôn kiriɲ ka en henaɲ ya men, ka na ôriɲ ya hen a men, niɲba, kenbay ken hôn kiriɲ ka en henaɲ ya hen né men, ka na ôriɲ ya hen né a men. 15 Kenbay ba, jerê kwôlê woŋge na mega gawrê jôriɲ hen iyôŋ niɲba, nôbi en jô kwôlê sa kwôni a ré. 16 A hena ené jô kwôlê sa kwôni a ba, jerê kwôlê wuɲê bi wo hen na, biɲ naɲ tu kwôlê wôsa ena penen ré, niɲba, Iban wo joon hen na naɲ en. 17 Men liɲ bô magtubu tôô toŋge a kôl iyôŋ ba: ‹Hena ɓiɲé wôô ré dô kwôli kwôni na, na tu kwôlê a bay ré kôl hen*.› 18 En dô kwôlen naɲ keben men, Iban wo joon hen kôba, dô kwôlen a men.»

19 Menba, bay kôli iyôŋ ba: «A Ibam bi yôŋ ba?» Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Ken hônen ré men, ken hôn Iban ré a men. Hena kené hônen ba, ka henê Iban men.»

20 Jésu kôlji kwôlê bi wo hen, na kiriɲa ôbi geliɲ ɓiɲé are bô iyéy Emen a kwa kiriɲ ka kini bê gursu yiɲ ya hen niɲba, kwôni pôn iyôŋ kôba, ɓiri ré wôsa wulê wori nêm ré tô.

Ka nêmê erê kiriɲ ka na erê ya hen né

21 Jésu hô kôlji iyôŋ ba: «Na erê aɲ ka wogen aɲ ka maɲ tô têriɲ toŋge a. Ka nêmê erê kiriɲ ka na erê ya hen né.»

22 Sa kwôlê bi wo hen a na, damné ka Jubɲê kôl iyôŋ ba: «Ôbi a deré yiri naɲ kôbri a ré kôl iyôŋ ba: ka nêmê erê kiriɲ ka na erê ya ré hen ba?»

23 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Kena ka tôŋ nà, niɲba, nôbi ena kwo ta. Ken ô tô aŋga sa terare a nà, niɲba, nôbi ba, en ô tô aŋga sa terare nà ré. 24 Na ôbi á, ré ené kelêŋge kené ma tô têriɲ toŋge a hen, wôsa hena kené bi bôrŋge sa kwo en kôl ené na ôbi hen ré ba, ka ma tô têriɲ toŋge a.»

25 Bay eŋgereri iyôŋ ba: «Ju na i ba?» Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Ôbi a ré ené kelêŋge tumô niɲ. 26 Kwôlo ré ené kelê men, jerê men gengiɲ sarŋge na, yi damaŋ niɲba, kwo joon hen na, kôl na tu kwôlê aɲ na kwôlo en toya kibri a a ené kôliɲ ɓiɲé ka sa terare a nà hen.»

27 Niɲba, bay hôn wo ré gengiɲ na sa Ibari a ôbi ré kôlji hen né. 28 Jésu hô kôlji iyôŋ ba: «Wulê wo ka sa ɗén nôbi *Kema Gawra ta sa gurô tagelê hen dema kené henê kwo en kôl ené na ôbi hen, ené li ani kani sa keben ré niɲba, ré na aŋga Iban na ré gelen hen a ené kôl kwôliji hen ɗi. 29 Ôbi wo na joon hen, na naɲ en ɗiba, ôbi ɗén aɲ né, wôsa en li na aŋga bôri ôbi gey hen.»

30 Jésu iyêl hen iyôŋ menba, ɓiɲé kwône bi bôrji sari a.

Kwôŋgê Abraham kaɲ tiri

31 Menba, ôbi kôliɲ Jubɲê ka bi bôrji sari a hen iyôŋ ba: «Hena kené gem kwôlê wuɲê bôrŋge a na, kena bay tôn tiri. 32 Men, ka henê tu kwôlê men, tu kwôlê bi wo hen a derêŋge bô lemnare a a men.»

33 Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Nibay nina kwôŋgê *Abraham men, kwôni na lêni lemnare ré a men, menba, wô mi a jeré kôl iyôŋ ba: ‹Ka merê sarŋge seŋge ba?› »

34 Menba, Jésu hô uwôlji sara iyôŋ ba: «Na kelêŋge na tu kwôlê, hena kwôni ré ay yiri biɲ têriɲ na, ôbi na lema wore. 35 Lema a merê bô ira kwôy ré, niɲba, kema iyére a merê ya kwôy ɗi. 36 Hena nôbi Kema Gawra ené derêŋge bô lemnare to têriɲ a ba, ka merê sarŋge seŋge tiri a men. 37 En hôn wo kené na kwôŋgê Abraham a men, niɲba, ken gey bi kené deren wôsa ken gey kwôlê wuɲê ré. 38 Nôbi en kôl na kwôli aŋga en gel yi Iban a, niɲba, kenbay ken li na aŋga na toy kwôliji kibi ibareŋge a.»

39 Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Nibay ibarni na Abraham.» Niɲba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Hena henaŋ kené na kam Abraham ba, henaŋ kené lê aŋga Abraham na li hen ɗi. 40 Haw hen ken gey kené deren nôbi woɲ ôbi kelêŋge tu kwôlê wo en toy kibi Emen a hen, niɲba, Abraham wo na ibareŋge bi hen na, na li hen iyôŋ né. 41 Kenbay ken li na aŋga ibareŋge na li.» Menba, bay kôli iyôŋ ba: «Nibay niɲa lamnaɲê ré, wôsa Emen pôn nêŋ hari a na Ibarni.»

42 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Hena Emen henaŋ a ré na Ibareŋge na, henaŋ kené geyen, wôsa en hena na ligi Emen a a ené sa hen men, en era na sa keben ré, niɲba, na ôbi a joon hen a men. 43 Menba, wô mi a kené hôn bô kwôlê wuɲê ré ba? Wôsa ken nêm toyé kwôlê wuɲê ré. 44 Ibareŋge na Sidan aɲ ken gey lê na aŋga bô ibareŋge gey hen. Ôbi na na ôbi deré temare ca tumô yeŋ men, na ôbi benare a men ɗiba kwôlê woɲ tiri naɲ yiri a. Kiriɲa ôbi gey lê benare na, ôbi kôl kwôlê naɲ sa yiri, wôsa ôbi na ôbi lê benare men, ôbi na iba benare a men. 45 Niɲba, na wô wo en kôl tu kwôlê hen aɲa kené kaɲ bê bôrŋge sara hen. 46 I a perêrŋge a hen a gelé wo ené li têriɲ ba? A hena ené kôl na tu kwôlê ba, wô mi a kené kaɲ bê bôrŋge san a ba? 47 Kwôni wo na kwo Emen na, toy kwôlo Emen kôl hen, niɲba, kenbay ken toy ré, wôsa kena ka Emen né.»

48 Menba, Jubɲê uwôli sara iyôŋ ba: «Kwôlo na nini kôl jeré na gawra wo Samari men, tunu to habiɲ ré yi bôm a a men hen na, na na benare ré.» 49 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Tunu to habiɲ yi bôn a ré, niɲba, en ay na kibi Iban menba, ken ay keben né. 50 En woge na hini emê wuɲê ré, niɲba, ôbi a wogé hini emê wo gengiɲ san men, ôbi jerê kwôlê a men na, hen ya. 51 Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen: kwôni wo gem kwôlê wuɲê bôri a na, temare a deréri ré niɲ.»

52 Menba, Jubɲê kôli iyôŋ ba: «Haw hen nini hôn wo tunu to habiɲ ré yi bôm a niɲ. Wôsa *Abraham ma men, bay kibi Emen kôba maji a men, menba, jôbi ju kôl iyôŋ ba: ‹Hena kwôni ré gem kwôlê wuɲê ba, temare a deréri ré niɲ.› 53 Jôbi ju na kwo dami ɗê Abraham wo na ma hen ba? Bay kibi Emen kôba, maji menba, jôbi ju li yem môɲ i iyôŋ ba?»

54 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Hena ené ay kibi yen ba, ayê kibi yi wuɲê bi wo hen na ani ré. Na Iban wo ken kôl ré na Emen woŋge hen a ayê keben. 55 Ken hôni ré, niɲba, nôbi ba, en hôni. Hena ené kôl ené hôni ré na, réé ené yé ôbi benare môɲ kenbay iyôŋ men, niɲba, en hôni men, en gem kwôlê wori a men. 56 Ibareŋge Abraham na sê peré wo ɗiré gelé wulê wuɲê bi wo hen. Ôbi na gel aɲ na li yi derê.»

57 Menba, Jubɲê kôli iyôŋ ba: «Elêrem nêm tôre bay ré tô menba, na ju gel Abraham niɲ ba?»

58 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen: pa dema Abraham na ré yêɲ tô na, na en ya niɲ.»

59 Kiriɲa bay toy hen iyôŋ menba, bay pô jerew ciré gôbiɲni menba, Jésu uwôbe aɲ séɲ derô haba wo *iyéy Emen a aɲ ô.

9

Jésu berare gawra wo tiri na toɲ bô yori a

1 Wulê wo pôni Jésu ô tô geré menba, ôbi gel gawra wo pôni wo tiri na toɲ bô yori a. 2 Menba, bay tôri eŋgereri iyôŋ ba: «*Rabi, gawra wo nà ba, na wô kibi têriɲ tori laba to balêri a lê aɲa tiri ré tiɲ bô yori a hen ba?»

3 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Na wô sa têriɲ tori ré men, to balêri ré a men, niɲba, tiri tiɲ bi néé wo Emen ré gel yiri nô sari a. 4 Mega wo kiriɲ ka peraŋgi baa nà tô hen na, bi na lêŋge jé wo kwo joon hen. Wôsa yoyre baa ɗa niɲ aɲ kwôni a nêmê lê jé ré niɲ. 5 Mega wo en baa sa terare a nà tô hen na, ena kiriɲ ka peraŋgi ka ɓiɲé ka sa terare a nà.»

6 Kiriɲa ôbi kôl kwôlê bi wo hen iyôŋ kô niɲ menba, ôbi tebe kalê tôŋ aɲ bulôɲiɲ terare. Ôbi ay terare hende to ôbi bulôɲ hen aɲ li tu ôbi tu tiɲ bi wo hen a. 7 Aɲ Jésu kôli iyôŋ ba: «Ô ju ô pelé tum bô kam tagare ka bay uwôgeji Silowé hen.» (Silowé bôri na ôbi jé.) Ôbi ô pelé tiri bô kam tagare hende to hen menba, ôbi gel kiriɲ dô aɲ bulo hera.

8 Bay kwari men, ɓiɲé ka na hôni tumô tumô môɲ ôbi uwôlê are hen na, bay kôl iyôŋ ba: «Kamaŋ, na gawra wo na miirê uwôl are na hen né ba?»

9 Menba, ka pôni kôl ré na ôbi men, ka pôni kôl ré na kwôni wo geliɲ naɲ ɗi ɗi men. Menba, ôbi naɲ kibri kôlji iyôŋ ba: «Na nôbi.»

10 Menba, bay kôli iyôŋ ba: «Ju li iyeŋ a jeré gel kiriɲ hen iyôŋ ba?»

11 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Gawra wo bay uwôgeri Jésu hen a bulôɲê terare aɲ lên tun a, aɲ kôlen iyôŋ ba: ‹Ô ju ô pelé tum bô kam tagare to Silowé.› Menba, en ô pelé tun menba, en gel kiriɲ mera.»

12 Menba, bay hô eŋgereri iyôŋ ba: «Gawra bi wo hen na yôŋ ba?» Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «En hôn né.»

Parisiɲêɲê eŋgeriɲ ôbi tu tiɲ bi wo hen kwôlê

13 Menba, bay ôriɲ naɲ gawra bi wo tiri na tiɲ ligi *Parisiɲêɲê. 14 Na na naɲ *sa merê ta a aɲa Jésu na ré bulôɲ terare li a tu gawra bi wo hen aɲ biri gel kiriɲ hen. 15 Menba, Parisiɲêɲê kôba hô eŋgereri men, ôbi ré li na iyeŋ a ré gel kiriɲ hen ba? Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Ôbi bulôɲ terare lên tun a aɲ en ô pelé menba, en gel kiriɲ mera.»

16 Sa kwôlê bi wo hen a na, Parisiɲêɲê ka pôni kôl iyôŋ ba: «Gawra wo hen na, hena na ligi Emen a ré, wôsa ôbi bi kwôlê sa sa merê ta a ré.» Men, ka pôni kôl iyôŋ ba: «Gawra woɲ ôbi têriɲ ba, a lê iyeŋ a ré lêrê giɲê wo hen iyôŋ ba?» Menba, kariɲare yi perêrji a.

17 Menba, bay hô eŋgere ôbi tu tiɲ na iyôŋ ba: «Kiriɲa ôbi li aɲ ju gel kiriɲ hen iyôŋ na, jôbi ba, na kwôli mi a jeré kôl gengiɲ sari ba?» Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Ôbi na *ôbi kibi Emen.»

18 Bay sa Jubɲê na wo ôbi na ré na ôbi tu tiɲ aɲa ré gel kiriɲ hen iyôŋ né kwôy wo bay ô eraɲ naɲ balêri. 19 Menba, bay eŋgereji iyôŋ ba: «Na kemarŋge wo ken kôl tiri ré tiɲ bô yori a bi a nà ba? Menba, li iyeŋ a ôbi ré gel kiriɲ haw hen ba?»

20 Menba, bay uwôlji sara iyôŋ ba: «Nini hôn wo ré na kemarni men, nini hôn wo tiri na ré tiɲ na bô yori a a men. 21 Niɲba, ôbi li iyeŋ a ré gel kiriɲ ba, ba nini hôn né. Men, i a lê a ôbi ré gel kiriɲ hen ba, ba a men ba, nini hôn ré niɲ. Eŋgeréŋgeri, tiri sur niɲ hen na, ôbi a kelê kwôlo gengiɲ sari.»

22 Na ôbi á, balêri ré kôl hen iyôŋ wôsa bay hariɲ bay sa Jubɲê wôsa bay na genge mega wo hena kwôni wo ré hôn Jésu ré na *Krist, kwo Emen dôri hen na, bay réé dagêri bô *iyéy daɲare a. 23 Na ôbi á, balêri ré kôl iyôŋ ba: «Tiri sur niɲ hen na, eŋgeréŋgeri ôbi hen.»

24 Parisiɲêɲê hô uwôgeji gawra bi wo tiri na tiɲ hen aɲ kôli iyôŋ ba: «Kôl kwôlê woɲ tiri tumô Emen a wôsa nini hôn wo gawra bi wo ju kôl ré berarem hen na, na ôbi têriɲ.»

25 Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Hena ôbi ré na ôbi têriɲ ba, en hôn né, niɲba, aŋga pôn ka en hôn na, tumô ba, tun na tiɲ niɲba, haw hen en gel kiriɲ.»

26 Menba, Parisiɲêɲê hô eŋgereri iyôŋ ba: «Ôbi lêm na mi ba? Ôbi li na iyeŋ a ré bôl tum hen ba?» 27 Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Ré ené kelêŋge niɲ menba, kené toy ré wô mi ba? Wô mi a kené hô gey toyé a sôŋ ba? Kenbay kôba, ken gey yé bay tôri men ba?»

28 Bay tiréri aɲ kôl iyôŋ ba: «Jôbi a na ôbi tôri ɗi terô, nibay niɲa bay tô *Moyis. 29 Nini hôn mega wo Emen na ré iyêl naɲ Moyis. Niɲba, gawra wo nà ná, nini hôn kiriɲ ka ôbi henaɲ ya hen ré.»

30 Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Kwôlo hen na, en hôn né, ôbi li aɲ en gel kiriɲ hen na, ré kené henê kiriɲ ka gawra bi wo hen henaɲ ya hen. Menba, ken hôn kiriɲ ka ôbi henaɲ ya hen né. 31 Nana hôn wo Emen ré toy uwôlê wo bay têriɲ ré hari niɲba, hena kwôni ré biri kwôlê men, li aŋga ôbi gey hen a men na, na kwôni bi wo hen a ôbi ré toy uwôlê wori. 32 Wôsa nini toy tumô mega wo kwôni na ré bôl tu kwôni wo tiɲ bô yori a iyôŋ sa pôn né. 33 Hena gawra bi wo hen ré hena na ligi Emen a ré na, ôbi ré nêmê lê ani ré kwôy.»

34 Menba, Parisiɲêɲê kôli iyôŋ ba: «Ju yêɲ bô têriɲ a menba, ju gey geléni are ba?» Menba, bay dageri bô iyéy daɲare a.

Ɓiɲé ka hôn ciré na bay tu tiɲ né

35 Kiriɲa Jésu toy wo bay ré dage gawra bi wo hen menba, ôbi ô uɲéri aɲ kôli iyôŋ ba: «Ju bi bôm sa *Kema Gawra ba?» 36 Menba, gawra bi wo hen uwôli sara iyôŋ ba: «Kelma, ôbi na i a ené bê bôn sari a ba?»

37 Jésu kôli iyôŋ ba: «Ju gili. Kwôni wo iyêl naɲ ju hen na, na ôbi.» 38 Menba, ôbi kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Kelma, en bi bôn sam a.» Aɲ ôbi cubu gubari tumôri a.

39 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «En era sa terare a nà ná wô jerê kwôlê aɲ bi bay tu tiɲ ré gel kiriɲ men, ka gel kiriɲ hen ré hô gase yi bay tu tiɲ men.»

40 Parisiɲêɲê ka pôni ka ɗebu naɲ ɗi hen toy kwôlê bi wo hen, aɲ kôli iyôŋ ba: «Nibay kôba, niɲa bay tu tiɲ men ba?»

41 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Hena henaŋ turŋge ré tiɲ na, henaŋ kwôlê têriɲ henaŋ né ɓeré sarŋge ré. Niɲba, haw hen wo ken kôl iyôŋ ba nini gel kiriɲ, na ôbi a, kwôli têriɲ toŋge ré ɓu sarŋge a baa ya hen.»

10

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa ôbi abê gamgê naɲ gamgê kari

1 «Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen: kwôni wo si si kibi geré wo iyéy gamgê ré, niɲba, si si tu telare aɲa ré ô bô a na, na ôbi gemsare men, na bandi a men. 2 Niɲba, kwôni wo si si kibi geré ba, ôbi a na ôbi abê gamgê hen ɗi. 3 Ôbi gemé kibi iyé gamgê hen bôl kibi iyére biri aɲ gamgê toy tôri hôn men, ôbi uwôge ka na kari hen, naɲ heniji heniji aɲ ôbi siɲ naɲ ci nô. 4 Kiriɲa ôbi siɲ naɲ gamgê kari bay ka hen kêm nô niɲ na, ôbi a derê tumôrji men, bay a erê tôri a a men, wôsa bay hôn tôri. 5 Gamgê bay ka hen ô tô kwôni wo ɗaŋgi a ré, niɲba, bay a geréri ɗi wôsa bay hôn tôri ré.»

6 Jésu kôlji gwosoy kwôlê bi wo hen niɲba, bay hôn kwôlo ôbi kôlji hen ré kwôy.

Jésu na ôbi abê gamgê wo dôri

7 Menba, Jésu hô kôlji iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen: en yi mega kibi geré wo iyéy gamgê iyôŋ. 8 Ɓiɲé kêm ka na era tumôn hen na, na bay gemsare men, na bandi a men aɲ gamgê na toy tôrji ré. 9 Ena kibi geré. Hena kwôni ré si legen na, ôbi a uɲé gelê men, ôbi a era ira men, a sé men, ôbi a uɲé kalmê kaɲ emê ka lebé dô a men. 10 Ôbi gemsare ba era na wô gemsare men, deré temare men, mênê kiriɲ a men. Niɲba, nôbi en era bi ɓiɲé ré mô tu geɲ men, ré uwôɲ terê kibi wo gay gay wo bô a hen a men.»

11 «Ena ôbi abê gamgê wo dôri. Ôbi abê gamgê wo dôri na, ay yiri uléɲ wô gamgê kari. 12 Niɲba, kwôni wo abe gamgê wô uwôɲiɲ gursu mera ɗiba na ôbi abêrji ré men, gamgê kôba na kari ré a men hen na, kiriɲa ôbi gel heŋ era menba, ôbi ge ɗiji aɲ, aɲ heŋɲê waserêji. 13 Ôbi li hen iyôŋ wôsa ôbi li jé na wô uwôɲiɲ gursu mera, ɗiba, erem sa gamgê a ré. 14-15 Ena ôbi abê gamgê wo dôri. Mega wo Iban hônen men, nôbi kôba, en hôni men hen iyôŋ na, en hôn gamgê kaɲê men, bay kôba hônen men. En ay yen uléɲ wô sa gamgê kaɲê. 16 En ôriɲ naɲ gamgê ka pôni ka naɲ bô ira nà tô. Gamgê bay ka hen na, na erê eraɲ naɲ ci, aɲ bay a toyé tôn aɲ bay kêm a sa daɲ kiniji pôn men, ôbi gemérji kôba, a pôn a men.»

17 «Iban geyen na wôsa en ay yen uléɲ dema ené sa uɲé hôriɲ tô hen. 18 Aɲ yen bi wo en ay uléɲ hen na, na kwôni a ɓeren ereŋ né, niɲba, na nôbi a ayê bé naɲ bô geyé wuɲê. En nêm ɗé yen biɲ temare men, en nêm derê yen kebre a a men. Na tôô Iban to kelan a ené li hen.»

19 Sa kwôlê bi wo ôbi kôl hen na, kariɲare hô yi perê Jubɲê. 20 Ka pôni perê kwône kôl iyôŋ ba: «Tunu to habiɲ bôri a men, na kubra a men, menba, wô mi a kené toy kwôlê kibri a ba?»

21 Men né, ka pôni kôl iyôŋ ba: «Kwôni wo tunu to habiɲ bôri ba, a kelê kwôlê hen iyôŋ né men, tunu to habiɲ ba, a belê tu ôbi tu tiɲ ba men».

Jubɲê kaɲ Jésu

22 Bay li geserê woɲ belê kibi *iyéy Emen Jérusalêm a kibi kelanê a. 23 Menba, Jésu ô palê derô haba wo iyéy Emen a si tô pal wo uwôgeri ré na kwo Salomôn hen. 24 Menba, Jubɲê sa mééri ta aɲ kôli iyôŋ ba: «Kiriɲa yôŋ a jeré bé bôrni kuriɲ tôŋ ba? Hena jeré na Krist, kwo Emen dôri hen ba, ju kelêni waŋ ta niɲa toyé.»

25 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Na en kelêŋge niɲba, na ken kaɲ bê bôrŋge sara. Wôsa aŋga en li naɲ hini Iban hen na, na bay a derê kwôlen. 26 Niɲba, ken bi bôrŋge sara ré, wôsa kena gamgê kaɲê ré. 27 Gamgê kaɲê na, toy tôn men, en hônji men, bay era tôn a a men. 28 Men, nôbi en biji bay mô tu geɲ naɲ kwiniji men, bay a mênê ré yôd men, kwôni a dôrji kôben a ré a men. 29 Iban bi wo na ben ɓiɲé bay ka hen na, gôliɲ sa are kêm aɲ kwôni nêm derêji kôbri a ré a men. 30 Nibay naɲ Iban niɲa gawrê ka pôn.»

31 Menba, Jubɲê hô pô jerew ciré gôbiɲ Jésu deré. 32 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «En li aŋga dôri ka hena yi Iban a kwône geléŋge niɲba, na wô ka yôŋ pôn aɲa kené kena gôben deré kwôliji hen ba?»

33 Menba, Jubɲê uwôli sara iyôŋ ba: «Na wô lê aŋga dôri a niné gôbem deré hen mera ré, niɲba, wô tiiré wo ju tiiré Emen men, wô wo jôbi ju na gawra menba, ju li yem môɲ Emen iyôŋ a men hen.»

34 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Liɲ bô magtubu tôô toŋge a kôl Emen na ré kôl iyôŋ ba: ‹Kena emen men*.› 35 Nini hôn kwôlo magtubu to Emen ré kôl hen na, kwôni a mênê ré wôsa na ɓiɲé bay ka bay na uwôl béré kwôlê wori biji hen a, Emen ré uwôgeji emen men hen. 36 Wôsa kuɲê nôbi ba, na Iban a dôren aɲ joon sa terare a menba, ken kôl ené tiiré na Emen wô kelê wo en kôl ené na Kema Emen hen. 37 Hena ené li aŋga Iban li hen men né, ken bi bôrŋge san a ré men. 38 Niɲba, hena ené li aŋga Iban li hen aɲa kené gey bê bôrŋge san a ré na, ken bi bôrŋge sa aŋga Iban li bay ka en li hen. Hen iyôŋ hari kôba, ken bi bôrŋge sa are bay ka hen a bi ken hôn dô mega wo Iban ré biɲ naɲ en men, nôbi kôba, ené biɲ naɲ ɗi men.»

39 Sa kwôlê bi wo hen a na, Jubɲê hô woge ciré ɓeréri, niɲba, ôbi si selay ô.

40 Menba, Jésu hô ô cêgi cér wo Jurdê kiriɲ ka Ja ôbi lê batêm na liɲ ɓiɲé batêm ya hen, aɲ ô merê ya. 41 Ɓiɲé kwône era ligiri a aɲ kôl iyôŋ ba: «Ja ôbi lê batêm na li giɲê wôni pôn nêŋ iyôŋ né, niɲba, kwôlo ôbi na kôl kêm gengiɲ sa gawra bi wo hen na, na kwôlê woɲ tiri.»

42 Menba, kiriɲ bay ka hen na, ɓiɲé kwône bi bôrji sari a.

11

Jésu bi Lajar ji si kamɲê

1 Gawra wo pôni bay uwôgeri Lajar mô Bétani a, ôbi ômiɲ. Sa iyére hende to hen na, si Mari naɲ yêre Mart môrji ya. 2 (Mari hende to hen na na, na to na wusiɲ Kelma ider sa têri a men, na mô naɲ guseri sare men hen. Aɲ Lajar bi wo ômiɲ hen na yêêne.) 3 Si Mari naɲ Mart jé kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Kelma, gel kwo ju geyri gaɲ hen ômiɲ.»

4 Kiriɲa Jésu toy hen iyôŋ menba, ôbi kôl iyôŋ ba: «Ômɲare to hen na, na to a diri ré, niɲba, na to a gelé hini emê wo Emen men, na to bay ayiɲ kibi Kema Emen a men.»

5 Jésu gey Mari naɲ yêre Mart men, yêneji Lajar a men damaŋ. 6 Wulê bi wo ôbi toy wo Lajar ré ômiɲ hen na, ôbi hô wôl sa wôô cêgê a, kiriɲ ka ôbi môriɲ ya hen. 7 Menba, ôbi kôliɲ bay tôri iyôŋ ba: «Na herêŋge Judé.»

8 Menba, bay tôri kôli iyôŋ ba: «*Rabi, Jubɲê na gey ciré gôbem deré naɲ keram haw hen menba, já hô herê Judé sôŋ ba?»

9 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Wulê pôn ba, na tare môj kibi wôô ré ba? Hena kwôni ré ô kiriɲ tu tare ba, a hebiriɲ né, wôsa ôbi gel kiriɲ ka peraŋgi ka sa terare a nà. 10 Niɲba, hena kwôni ré ô kiriɲ yoyre na, ôbi a hebiriɲ wôsa kiriɲ ka peraŋgi ka ôbi ré geliɲ kiriɲ naɲ.»

11 Cêgi kwôlê bi wo hen na, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Melaɲnena Lajar yi kum, aɲ na erê eŋgéri.»

12 Menba, bay tôri kôli iyôŋ ba: «Kelma, hena ôbi ré yi na kum ba, ôbi a berarê seŋge.»

13 Jésu kôlji na kwôli temay Lajar niɲba, bay kôl yaŋ ba ôbi ré kôlji na kwôli kum. 14 Menba, Jésu kôlji waŋ a ta iyôŋ ba: «Lajar ma. 15 Yen dôren gaɲ wô sarŋge wô naɲê wo en naɲ kiriɲ bay ka hen, wôsa ôbi wo hen a lê dema kené bê bôrŋge san a. Na erêŋge uɲéri.»

16 Sa kwôlê bi wo hen a na, Tomas wo bay uwôgeri Kerma hen kôliɲ megêri bay tô Jésu ka baa hen iyôŋ ba: «Nabay kôba, na erêŋge men. Hena ré temare hende kôba, na maŋge naɲ ɗi.»

17 Kiriɲa Jésu sa menba, toy wo Lajar ré emiɲ li wulê pôrbu kamɲê niɲ. 18 Bétani naɲ Jérusalêm na, perêrji ɗa seŋge, na kilomêter subu mera. 19 Na hen iyôŋ a, Jubɲê kwône ré eraji temare ligi si Mari naɲ Mart a wô jalê bôrji wô yêniji wo ma hen.

20 Kiriɲa Mart toy wo Jésu era hen ya, menba, hende hena jô kwini aɲ Mari ba, mô baa ira. 21 Mart kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Kelma, hena henaŋ jeré ná nà ba, yênini henaŋ ré ma ré tô. 22 Niɲba, haw hen kôba, en hôn wo aŋga yôŋ yôŋ ka jeré eŋgeriɲ Emen ba, ôbi ré bem.»

23 Menba, Jésu kôle iyôŋ ba: «Yênê a jê sé kamɲê.»

24 Mart uwôli sara iyôŋ ba: «En hôn wo ôbi ré jê sé kamɲê kiriɲa ɓiɲé ka ma ré jê sé Wulê woɲ jerê kwôlê a hen.»

25 Menba, Jésu kôle iyôŋ ba: «Nôbi, ena ôbi biɲ ɓiɲé jê sé kamɲê men, ena ôbi biji merê tu geɲ a men. Hena kwôni ré bi bôri san a ba, ré ma na ma kôba, a merê tu geɲ. 26 Men, i i wo mô tu geɲ aɲ bi bôri san a ba, a ma ré kwôy. Mu bi bôrê sara ba?» 27 Mart kôli iyôŋ ba: «En bi bôn sam a Kelma, wo jeré na *Krist kwo Emen dôri hen, Kema Emen wo ré era sa terare a nà bi.»

28 Kiriɲa hende kôl hen iyôŋ menba, kuriɲ ô ta. Aɲ uwôge yêre Mari jigêd aɲ kôle iyôŋ ba: «Rabi ɗebu hen ya uwôgerê.»

29 Kiriɲa Mari toy hen iyôŋ menba, hende hena kerê jô kwini. 30 Wôsa Jésu sa biɲ sa iyére hende to hen ré tô niɲba, ôbi baa na kiriɲ ka Mart ré uwoɲni ya hen. 31 Menba, Jubɲê ka ré mô bô ira naɲ Mari wô jalê bôre hen, kiriɲa bay gel wo hende hena kerêd si nô hen iyôŋ na, bay hena ô tôre a aɲ kôlji iyôŋ ba: «Yaŋ ba, hende ô na sa kamɲê ta erê sômê.»

32 Kiriɲa Mari sa biɲ kiriɲ ka Jésu ɗebiɲ ya hen na, kiriɲa hende gili menba, hende kuriɲ tôŋ têri a aɲ kôli iyôŋ ba: «Kelma, hena henaŋ jeré ná nà ba, yênen henaŋ ré ma ré.»

33 Jésu gel wo hende sôm men, Jubɲê ka ré bare hen kôba, sôm a men na, bôri erem kwôlê gaɲ aɲ cémni uwôsiɲ. 34 Menba, Jésu eŋgere Mari iyôŋ ba: «Ken emni yôŋ ba?» Menba, hende kôli iyôŋ ba: «Kelma, era ju sa gel.»

35 Menba, Jésu sôm. 36 Kiriɲa Jubɲê gel wo Jésu sôm hen iyôŋ menba, bay kôl iyôŋ ba: «Geléŋge geyé wo ôbi geyri kêm hen.»

37 Aɲ ka pôni perêrji a kôl iyôŋ ba: «Ôbi wo na bôl tu ôbi tu tiɲ hen, henaŋ ré nêmê lê aɲ bi Lajar ré ma ré ré ba?»

38 Menba, bôri erem kwôlê damaŋ a sôŋ aɲ ôbi ô sa kamɲê. Kamɲê bay ka hen, na uwormo keram a aɲ kulmaŋ keram ɗiɲ kibé. 39 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Nôgêŋge kulmaŋ keram hen aɲ.» Menba, Mart yêri ôbi temare bi wo hen, kôli iyôŋ ba: «Kelma, ôbi emiɲ li wulê pôrbu aɲ ɗiɲé niɲ.»

40 Menba, Jésu kôle iyôŋ ba: «Na en kôlê hena meré bi bôrê san a ba, meré gelé néé wo Emen ré ba?»

41 Menba, bay nôge kulmaŋ keram wo yi kibi kamɲê a hen aɲ, aɲ Jésu ay tiri bôriɲ kiriɲ si ta aɲ kôl iyôŋ ba: «Iban, en lêm dosé wô kwôlo ju toy keben a niɲ hen. 42 Kuɲê nôbi ba, en hôn wo jeré toy kwôlê keben a kwôy kwôy haɲê, niɲba, en kôl na wô kwônê ɓiɲé ka ɗebu méren ta hen ɗi, bi bay ré bi bôrji san a mega wo ré na jôbi a ré joon hen.»

43 Kiriɲa ôbi kôl hen iyôŋ menba, kôl naɲ tôri to dami kôl iyôŋ ba: «Lajar, so nô.»

44 Menba, ôbi temare bi wo hen nuŋgero so. Têri naɲ kôbri lêgeriɲ ta naɲ kibi bargay men, tiri hariɲ naɲ kibi bargay a men, menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Beseréŋgeri aɲ ken ɗiri ô.»

Jubɲê way kwôli deré Jésu

45 Jubɲê ka kwôni ka era temare uɲé Mari hen gel aŋga Jésu li hen, menba, bay bi bôrji sari a. 46 Niɲba, ka pôni perêrji a ôrji uɲé *Parisiɲêɲê aɲ kôlji kwôli aŋga Jésu ré la hen. 47 Menba, damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ Parisiɲêɲê uwôgeji daɲare to *Sanédrên aɲ kôl iyôŋ ba: «Na lêŋge na iyeŋ ba? Wôsa gawra wo hen na, li giɲê kwône. 48 Hena nana ɗéŋgeri li hen iyôŋ na, ɓiɲé kêm a bê bôrji sari a, menba, Rômêɲê a eraji sa mênê *iyéy Emen tona men, tô yê wona a men.»

49 Menba, kwo pôni perêrji a bay uwôgeri Kayib na *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe elê bi wo hen a, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Ken hôn ani ré kwôy. 50 Bi gawra pôn nêŋ ré ma wô sa ɓiɲé kêm a derê laba, bi sa iyére ré mêniɲ derê ɗi ba?» 51 Ôbi kôl hen iyôŋ na sa kibri ré, wôsa elê bi wo hen na, ôbi na dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe aɲ ôbi kôlji ta mega wo Jésu ré sa ma wô sa iyére. 52 Na wô sa iyére pôn mera ré, niɲba, na wô hô dayê ɓiɲé ka Emen ka useriɲ hen liɲ kurôŋgi yi wo pôn.

53 Ayiɲ tôri wulê bi wo hen na, bay way kwôli ciré deréri. 54 Na ôbi aɲa Jésu ré gel yiri waŋ waŋ tu Jubɲê ré hen, aɲ ô sa iyére to kwa derô gwôlê to bay uwôgere Eperêm hen ô merê ya naɲ bay tôri.

55 Mega wo geserê lê *Pak wo Jubɲê baa ɗa menba, ɓiɲé ka naɲ sa iyére iyére kwône ôrji Jérusalêm a tumô Pak a dê ciré erê lôɲê yirji wô séliɲ tumô Emen. 56 Bay woge Jésu aɲ bay eŋgeriɲ perêrji a derô haba wo iyéy Emen a iyôŋ ba: «Ken erem mega wo ôbi ré era kini geserê na ré ba?»

57 Wulê bi wo hen na, damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ Parisiɲêɲê na kôliɲ ɓiɲé iyôŋ ba: «Hena kwôni wo ré hôn kiriɲ ka Jésu môriɲ ya ba, ré kôl ta aɲ bi ciré erê ɓeréri.»

12

Mari bi ider sa tê Jésu a

1 Baa wulê jii dema geserê *Pak ré liɲ tô menba, Jésu hera Bétani sa iyé Lajar wo ôbi na biri ji si kamɲê a hen. 2 Kiriɲ bay ka hen na, Mart li aŋgaɲ emê biɲ Jésu menba, perê kwônê ɓiɲé bay ka mô ôm are hen na, Lajar kôba, ya men. 3 Menba, Mari ay kwa gaasa woɲ ider wo ɗiɲé dô wo garari mê wo bay li naɲ kalmê ka bay uwôgeji nar hen, eraɲ sa wuse sa tê Jésu a aɲ mô naɲ gusiri sare aɲ bô iyére kêm ɗiɲé ider. 4 Judas Iskariyôt ôbi tô Jésu wo pôni wo a ayê sa Jésu hen, kôl iyôŋ ba: 5 «Wô mi a nana kaɲ ayê ider bi wo hen eŋgiɲ *déniyé arew subu aɲ céɲ bay nimré ré ba?»

6 Ôbi kôl hen iyôŋ na wô geyé wo ôbi gey bay nimré ré, niɲba, wôsa ôbi na ôbi gemsare men, ôbi a na ôbi gemé lari a men, aɲ lari wo bay biri gemé hen na, ôbi gômse kwari dê dê. 7 Niɲba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Ɗéŋgere ɗê iyôŋ, wôsa hende li hen iyôŋ tumô ermiɲ sa emé wo bay a sa emen a hen. 8 Bay nimré a merê naɲ ken naɲ wulê wulê tô, niɲba, nôbi ba, na merê naɲ ken naɲ wulê wulê ré.»

9 Menba, Jubɲê kwône toy wo Jésu ré na Bétani a na, bay era na wô geléri ôbi mera ré, niɲba, na wô gelé Lajar wo ôbi na biri ji si kamɲê hen a men. 10 Menba, damné kaɲ bay bê kwôbe genge wo Lajar kôba, ciré diréri men. 11 Wô sé wo Lajar ji si kamɲê hen na, Jubɲê kwône kaɲji damné kaɲ bay bê kwôbe aɲ bi bôrji na sa Jésu a ɗi.

Aŋga ɓiɲé li wô sa wo Jésu Jérusalêm a

12 Wulê pôn cêgê menba, ɓiɲé kwône ka era wô lê geserê hen toy wo Jésu ré ɗa era Jérusalêm a hen ya men, menba, 13 pôrji demaɲ gare kôbriji a aɲ gerji jôriɲ kwini naɲ gura kôl iyôŋ ba: «Hosana, heramê yi wô sa Emen. Bi terê kibi yi wô sa kwo era naɲ hini Kelma Emen hen. Kwo era hen bi a na kelma wo *Israyêl hen a men*.»

14 Jésu uwôɲ kema kura ɗay mega wo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

15 «Kenbay ɓiɲé ka Siɲô,* harêŋge ré,

geléŋge Kelma woŋge ɗaya mera sa kema kura a era hen ya*.»

16 Kiriɲ bay ka hen na, bay tô Jésu hôn ani bô are bay ka hen a ré. Niɲba, kiriɲa Emen gel damɲare to Jésu niɲ, dema bay ré erem mega wo na ré liɲ bô magtubu to Emen a wô sari aɲa ɓiɲé ré li ariri hen.

17 Ɓiɲé kêm ka na ɗebe naɲ Jésu kiriɲa ôbi na uwôgiɲ Lajar aɲ na biri ji si kamɲê hen na, bay dô kwôli are bay ka ôbi na li hen. 18 Na ôbi á, ɓiɲé ré jô kwini Jésu naɲ gere wôsa bay na toy kwôli giɲê bi wo ôbi na li hen. 19 Menba, *Parisiɲêɲê kôl perêrji a kôl iyôŋ ba: «Geléŋge, ka nêmê ré niɲ, wôsa ɓiɲé kêm ô tôri a.»

Ɓiɲé ka pôni ka na Jubɲê ré hen, gey erê gelé Jésu men

20 Grêkɲê ka pôni perê ka ô wô tibé Emen sa geserê bi wo hen a na, 21 bay kôliɲ Pilip wo Bêtsayda bô emê wo Galilé a hen iyôŋ ba: «Kamaŋ, nini gey gelé Jésu.»

22 Menba, Pilip ô kôliɲ André menba, bay wôô ɓem ô kôliɲ Jésu. 23 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Wulê wo Emen a geliɲ ɓiɲé damɲare tiɲê nôbi *Kema Gawra hen nêm niɲ. 24 Na kelêŋge na tu kwôlê: hena gusiɲ kaw ka bay ci hen, ré ma ré na, bay yi na kiniji a hen mera, niɲba, hena bay ré ma dema ré sé aɲ a yé gusiɲ mê. 25 Ôbi a, kwôni wo ré ôm dô sa terare a nà, aɲ erem san a ré ba, kay na yiri, niɲba, kwo geyen gôliɲ emê wo sa terare a nà ba, gem na yiri wô merê tu geɲ wo naɲ kwini men. 26 Men, hena kwôni wo ré gey yé mana wuɲê ba, a era tôn a aɲ kiriɲ ka na sa merê ya hen na, ôbi kôba, a sa merê ya men. Hena kwôni ré na mana wuɲê ba, Iban a ayê kibri.»

Jésu kôl kwôli temayri

27 «Haw hen na, bôn erem kwôlê gaɲ. Ré ené kelê iyôŋ ba: Iban, dôren kibi aŋga ca sa san a hen, niɲba, na wô bi wo iyôŋgi hen aɲa ené eraɲ kwôy sa terare a nà, bi ené sa geliɲ gusiɲ hen. 28 Iban, ay kibi henem.»

Menba, tôô gawra ôm derômaraŋ a kôl iyôŋ ba: «En heramiri niɲ, aɲ na hô heramiri a sôŋ.»

29 Menba, kwônê ɓiɲé ka ɗebe ya aɲ toy hen na, bay kôl yaŋ ré na emen a ré enê hen men, ka pôni kôl iyôŋ ba ré na *mana wo derômaraŋ a ré iyêlê kwôlê naɲ ɗi hen men.

30 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Na wô san nôbi a kené toy tôô hende to hen né, niɲba, na wô sarŋge kenbay ɗi. 31 Haw hen, na wulê wo Emen a jôriɲ sa kwôlê sa ɓiɲé ka sa terare a nà men, na wulê wo bay a dagiɲ Sidan kelma wo sa terare a nà a men. 32 Niɲba, nôbi na, kiriɲa bay a sa ɗén sa gurô tagelê na, na wuro gawrê kêm yen a.»

33 Jésu kôl hen iyôŋ geliɲ geré wo ɗiré sa maɲ hen. 34 Menba, kwônê ɓiɲé uwôli sara iyôŋ ba: «Na liɲ bô magtubu tôô tona kôl iyôŋ ba: ‹*Krist, kwo Emen dôri hen ré merê naɲ kwini yôd*› menba, wô mi a jeré kôl iyôŋ ba: ‹Bay ré sa ɗé Kema Gawra sa gurô tagelê ba?› Men, i na Kema Gawra bi men ba?»

35 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Mega wo kiriɲ ka peraŋgi baa perêrŋge a sem tô hen na, erêŋge kiriɲ ka peraŋgi a wô wo dilemne maa gwôsêŋge. Wôsa kwôni wo ô dilemne a na, hôn kiriɲ ka ôbi ôriɲ ya hen né. 36 Mega wo kiriɲ ka peraŋgi bay ka hen baa perêrŋge a tô hen na, ken bi bôrŋge sarji a aɲ bi ken biliɲ yi kami kiriɲ ka peraŋgi.»

Kiriɲa Jésu kôl kwôli are bay ka hen niɲ, menba, ôbi ɗiji aɲ ô uwôbê kelaŋ naɲ ci. 37 Bi wo Jésu li aŋgaɲ giɲê kwône tirji a bay gel hen a men, hen kôba, bay bi bôrji sari a ré. 38 Ôbi a, kwôlo *ôbi kibi Emen *Esay na kôl hen a ariri ré liɲ hen. Ôbi na kôl iyôŋ ba:

«Kelma, i a bê bôri sa kwôlo nini dô hen ba?

Men, na i a Emen né yêge sa néé wori biri ba?*»

39 Bay nêm bê bôrji sara ré, wôsa Esay na hô kôl a kôl iyôŋ ba:

40 «Emen bi tirji gel kiriɲ né men,

bi bôrji deŋgel aɲ bi tirji ré gel kiriɲ né,

aɲ bi bay ré hôn ani ré.

Emen kôl iyôŋ ba:

En li hen iyôŋ bi bay ré bulo hera uɲen né,

wô wo hena bay ré hera uɲen ba,

ma ené berarêji*.»

41 Esay kôl kwôli are bay ka hen iyôŋ wôsa ôbi gel damɲare to Jésu aɲa ôbi ré kôliɲ kwôli hen.

42 Bi wo hen kôba, perê damné ka Jubɲê hen na, ka pôni kwône bi bôrji sari a, niɲba, bay gel yirji nô ré wô Parisiɲêɲê, wôsa bay hare wô wo bay maa ré dagêji bô *iyéy daɲare a. 43 Wôsa bay gey dené wo gawrê gôliɲ kwo Emen.

Kwôlê a jôriɲ naɲ kwôlo Jésu

44 Menba, Jésu iyêl kaŋ a ta kôl iyôŋ ba: «Kwôni wo bi bôri san a ba, bi na san nôbi a mera ré niɲba, bi na sa kwo joon a hen men. 45 Men, kwôni wo gelen nôbi ba, gel na kwo joon hen men. 46 Wôsa en era sa terare a nà ná môɲ kiriɲ ka peraŋgi iyôŋ, aɲ bi i i wo ré bi bôri san a ba, ré mô kiriɲ ka hendi a ré niɲ. 47 Hena kwôni wo ré toy kwôlê wuɲê aɲa ré gem ré na, na nôbi a jerê kwôlê sari a ré, wôsa en era sa terare a nà, ná wô jerê kwôlê sa ɓiɲé a ré, niɲba, na wô gôliɲ naɲ ci ɗi. 48 Kwôni wo kaɲen men, gey kwôlê wuɲê a ré a men na, ôbi jerê kwôlê sari a ya, wôsa na kwôlê bi wo en uwôl béréri hen a sa jerê kwôlê sari a, Wulê woɲ jerê kwôlê a. 49 Nôbi na, en iyêl na kwôlê wôni sa keben ré, niɲba, Iban wo joon hen ôbi kôlen naɲ kibri wori kwôlo ené sa kôl men, ené uwôliɲ béréri a men. 50 Aɲ en hôn, tôô tori na, na merê wo naɲ kwini. Na ôbi á, kwôlo kêm wo ené kôl hen na, en kôl na mega bi wo Iban na kelan hen iyôŋ.»

13

Jésu pul tê bay tôri

1 Wulê pôn tumô sa lê geserê *Pak a na, Jésu hôn wo wulê wo ɗiré henaɲ sa terare a nà herê ligi Ibari a ré baa ɗa niɲ. Ôbi na pur ɓiɲé kari ka sa terare a nà. Ôbi pirji hen kwôy wo ôbi deriɲ kibi wulê wori sa terare a nà.

2 Kiriɲa Jésu naɲ bay tôri môrji kibi emê a perare menba, Sidan na dôbe ermé wo habiɲ bô Judas Iskariyôt woɲ kema Simô a bi ré sa dese Jésu. 3 Jésu hôn wo Emen ré biri néé sa are kêm men, ôbi hôn wo ɗiré hena na ligiri a men, ɗiré hô na ligiri a a men. 4 Menba, ôbi hena kibi emê bi wo hen a dô bargay ka sa megêrji a hen yiri a aɲ, menba, ay kibi ka ôbi ré hariɲ tô bôri hen. 5 Menba, ôbi bi kam bô dasa a piliɲ tê bay tôri aɲ mô naɲ kibi bargay bay ka ôbi ré hariɲ tô bôri hen. 6 Kiriɲa Jésu sa sa Simô Piyêr a menba, Piyêr kôli iyôŋ ba: «Kelma, jôbi a hô pelen nôbi tên ɗi ba?»

7 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Aŋga en li hen na, ju hôn bôrji haw hen né, niɲba, era tumô hen na, já sa henê bôrji tô.»

8 Menba, Piyêr hô kôli iyôŋ ba: «Já pelé tên nôbi ré kwôy.» Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Hena ené pelem têm né ba, já yé ôbi tôn ré kwôy.»

9 Menba, Simô Piyêr hô kôli iyôŋ ba: «Kelma, hena ré na hen iyôŋ ba, pul tên mera ré, niɲba, ju pul kôben naɲ san kêm a men.»

10 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Kwôni wo pul yiri ba, sél niɲ aɲ na têri a ré pelé mera. Kenbay kena ɓiɲé ka séli, niɲba, ken sél kêm né.»

11 Wôsa Jésu hôn kwo a ayê sari hen, aɲa ré kôl iyôŋ ba: «Ken sél, niɲba, ken sél kêm né hen.»

12 Kiriɲa ôbi pilji têrji kô niɲ men, tôbe bargay kari hôriɲ a men niɲ na, ôbi hô mô kibi emê aɲ kôlji iyôŋ ba: «Aŋga en li hen ba, ken hôn bôrji ba? 13 Ken uwôgen *Rabi men, Kelma men. Ken uwôgen na ya wôsa ena ôbi sarŋge men, Kelma woŋge a men, na tiri. 14 A hena nôbi woɲ Rabi woŋge men, Kelma woŋge a men hen, a peléŋge têrŋge hen na, kenbay kôba, ken piliɲ têrŋge hen iyôŋ men. 15 Wôsa en li hen iyôŋ geléŋge na gelé aɲ bi kené liɲ perêrŋge a hen iyôŋ men, mega wo nôbi en liɲ hen iyôŋ men. 16 Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen: mana a gôliɲ sa dami wori ré men, ôbi jé a gôliɲ sa kwo jori hen né men. 17 Haw hen wo ken hôn are bay ka kêm hen niɲ na, hena kené li arirji ba, yerŋge a sa derêŋge.»

18 «En kôl hen iyôŋ, na wô sarŋge kenbay kêm né, wôsa en hôn ɓiɲé ka en tôrji hen. Niɲba, kwôlo na liɲ bô magtubu to Emen a hen na, arirji a liɲ. Kwôlê bi wo hen na, kôl iyôŋ ba: ‹Kwo ôm kwô naɲ en hen na, ôbi a hô yé ôbi bareren*.› 19 En kelêŋge haw hen pa dema are bay ka hen ré sa tô, aɲ kiriɲa bay sa niɲ ba, kené hôn mega wo ‹Ena kwo en kôl ené na ôbi hen.› 20 Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen: kwôni wo ɓu kwo en jéri hen yiri a na, na nôbi a, ôbi ré ɓeren yiri a hen men, kwo ɓeren nôbi yiri a ba, ɓu na kwo joon hen yiri a hen men.»

Jésu kôl kwôli gawra wo ré sa deséri

21 Jésu kôl hen iyôŋ menba, ermé kwôlê liri damaŋ aɲ ôbi kôl iyôŋ ba: «Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen: kwôni pôn perêrŋge a hen a sa ayê san.»

22 Menba, bay tôri bôriɲ tirji aɲ bay hôn na ba, ôbi ré kôl na kwôli i ba ré. 23 Ôbi tôri wo pôni kwo ôbi geyri gaɲ hen, mô kwari a aɲ yi ley kabrêri a. 24 Simô Piyêr liri kôbri ré eŋgeriɲ Jésu na ba, ré na i a ôbi ré kôliɲ kwôli hen ba? 25 Ôbi tôri wo ôbi geyri gaɲ bi wo hen yi kabrêri a aɲ kôli iyôŋ ba: «Kelma, na i bi ba?»

26 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Na kwo na ɓeré mapa jibiɲ kiliɲ biri hen.» Ôbi ɓu mapa jibiɲ kiliɲ aɲ biɲ Judas woɲ kema Simô Iskariyôt. 27 Kiriɲa Judas eŋge mapa bi wo hen kôbi Jésu a menba, Sidan ô bôri a menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Aŋga ju gey lê hen na, ju li lew ham niɲ.»

28 Niɲba, tô bay tôri ka môrji kibi emê naɲ ci hen hôn na ba, wô mi a Jésu ré kôl hen ba, ré kwôy. 29 Aɲ ka pôni kôl yaŋ ba, mega wo Judas ré na ôbi gemé lari hen na, Jésu ré gey kelêri na iyôŋ ba: «Ô kelé aŋga na liɲ geserê Pak réba ré kôli ré li naɲ bay nimré men.» 30 Judas eŋge mapa bi wo hen menba, hena si nô men. Kiriɲ hendu niɲ a men.

Periɲge yerŋge, na tôô to kôrbi

31 Kiriɲa Judas si nô niɲ menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Haw hen bay a gelé damɲare tiɲê nôbi *Kema Gawra men, bay a gelé damɲare to Emen sa keben a men. 32 Hena bay ré gel damɲare to Emen wô sa kibi keben na, ba ɗa wo Emen naɲ yiri kôba, a gelé damɲare to Kemari men. 33 Yênên kaɲê, na merê naɲ ken gaɲ ré niɲ. Ka wogen niɲba, mega wo na en kôliɲ Jubɲê hen iyôŋ na, ka nêmê erê kiriɲ ka na erê ya hen né. 34 Na ɗéŋge tôô to kôrbi tôŋ: Periɲge yerŋge. Mega wo en peréŋge hen iyôŋ na, kenbay kôba, ken periɲ yerŋge hen iyôŋ men. 35 Kiriɲa ken periɲ yerŋge hen iyôŋ dema ɓiɲé kêm ré henê wo kené na bay tôn tô.»

Jésu kôl kwôli uwôserê wo Piyêr ré sa uwôserê ɗiré hôni ré hen

36 Menba, Simô Piyêr kôli iyôŋ ba: «Kelma, já erê na yôŋ ba?» Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Kiriɲ ka na erê ya hen na, já nêmê erê ya haw hen né, niɲba, dê iyôŋ a dema, jeré sa erê tôn a tô.»

37 Menba, Piyêr kôli iyôŋ ba: «Kelma, wô mi a ené erê tôm a haw hen né ba? Na temare hende kôba, na ma wô sam.»

38 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Na tiri wo já geyé ma wô san ba? Na tu kwôlê a ené kôlem hen: kura a yelé ré tô menba, já uwôserê têê subu jeré hônen né.»

14

Jésu na geré woɲ erê ligi Ibari a

1 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Erméŋge kwôlê wôni ré, niɲba, ken bi bôrŋge sa Emen a men, ken bi bôrŋge san a a men. 2 Wôsa kini merê yi gaɲ bô iyé Iban a. Hena henaŋ ré na hen iyôŋ réba, henaŋ ené kelêŋge waŋ a ta. En ô wô ɲanê kiriɲ ka gengiɲ sarŋge. 3 Aɲ kiriɲa na erê aɲ kiriɲa en ɲanaŋge kiriɲ kera niɲ na, na bulo hera sa perêŋge naɲ en, aɲ bi kiriɲ ka en sa ô merê ya ba, kenbay kôba ka merê ya men. 4 Kiriɲ ka na erê ya hen na, ken hôn geré wo ô kiriɲ bay ka hen a men.»

5 Menba, Tomas kôli iyôŋ ba: «Kelma, nini hôn kiriɲ ka já ôriɲ ya hen né, menba, niɲa lê iyeŋ a niné henê geré wo ô ya hen ba?»

6 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Nôbi ena geré men, tu kwôlê men, merê tu geɲ a men. Kwôni a erê ligi Iban a ba, sé si legen né. 7 Hena kené hônen ba, ken hôn na Iban men. Aɲ haw hen ba, ken hôni men, na ken gili a men niɲ.»

8 Menba, Pilip kôli iyôŋ ba: «Kelma, geléni Ibam aɲ yerni a derêni mera.»

9 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Pilip, en mô naɲ ken nà ca yeŋ aɲa jeré kôl jeré hônen ré tô ba? Kwôni wo gelen nôbi ba, gel na Iban men, menba, li iyeŋ a jeré kôl iyôŋ ba: ‹Geléni Ibam sôŋ ba?› 10 Ju bi bôm sara mega wo ené na yi Iban a men, Iban ré na yen a men ré ba? Kwôlo en kelêŋge hen na, en kelêŋge na sa keben né aɲ Iban wo yi yen a hen na, ôbi a lê aŋgari. 11 Iyôŋ ba, ken bi bôrŋge sa kwôlê wo en kôl iyôŋ ba: En biɲ naɲ Iban a men, Iban kôba, biɲ naɲ en men hen. Men, hena ré na iyôŋ né kôba, ken bi bôrŋge san a, wô kibi aŋga en li hen. 12 Na tu kwôlê ené kelêŋge hen: kwôni wo bi bôri san a na, ôbi a lê aŋga en li hen men, a hô lê ka ɗê ka en li hen aɲ sôŋ, wôsa en ô na ligi Iban a tô. 13 Aɲ are kêm ka ka eŋgeré naɲ henen hen na, na lê béŋge aɲ bay ré geliɲ damɲare to Iba Kema sa kibi Kemari. 14 Hena kené eŋgere ani naɲ henen na, na lê béŋge.»

Jésu ay tôri ɗiré jéɲ naɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê biɲ bay tôri

15 «Hena kené geyen ba, ka bê kwôlê sa tôô tiɲê a men. 16 Aɲ nôbi na uwôlê Iban aɲ ôbi a béŋge hende lê naɲ ken to ɗaŋgi bi ré sa mô naɲ ken yôd naɲ kuune. 17 Hende a na Tunu toɲ tu kwôlê to ɓiɲé ka sa terare a nà. Bay a geyére ré, wôsa bay gele ré men, bay hône ré a men. Niɲba, kenbay ba, ken hône, wôsa hende mô naɲ ken men, mô bôrŋge a a men.»

18 «Na ɗéŋge kam tiɲaɲê ré, niɲba, na hera uɲéŋge hen ya. 19 Dê iyôŋ a menba, ɓiɲé ka sa terare a nà, a gelen ré niɲ, niɲba, kenbay ba, ka gelen. Mega wo en mô tu geɲ hen iyôŋ na, kenbay kôba ka merê tu geɲ a men. 20 Wulê bi wo hen na, ka henê wo nibay naɲ Iban niné yi mega gawra wo pôn iyôŋ men, kenbay naɲ en kôba, nana yi mega gawra wo pôn iyôŋ men.»

21 «Kwôni wo hôn tôô tiɲê aɲ bi kwôlê sara dô ba, ôbi a puren men, Iban a peréri men, nôbi kôba, na peréri men, na lê aɲ ôbi a henê wo ené na i ba, a men.»

22 Menba, Judas wo na kwoɲ Iskariyôt ré hen kôli iyôŋ ba: «Kelma, na iyeŋ a jeré gelé yem béni nibay ɗiba biɲ ɓiɲé ka sa terare a nà, ré hen ba?»

23 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Hena kwôni ré geyen ba, a bê kwôlê sa kwôlê wuɲê men, Iban a geyéri men, nibay naɲ Iban niɲa era uɲéri aɲ sa biɲ naɲ ɗi a men. 24 Niɲba, kwôni wo geyen ré, ba, a bê kwôlê sa kwôlê wuɲê ré men. Aɲ kwôlo ken toy keben a hen na, na kwôlê wuɲê ré, niɲba, na kwo Iban wo joon hen ɗi.»

25 «Na en kelêŋge kwôli are bay ka hen kiriɲa na en baɲ naɲ ken hen. 26 Hende lê naɲ ken to na Tunu toɲ hendi bô bôrê to Iban a joɲ naɲ henen béŋge hen na, hende a geléŋge are kêm men, a jebé tô bôrŋge sa kwôlo kêm wo na en kelêŋge a hen a men.»

27 «En ɗéŋge naɲ bô jalê wuɲê, en béŋge bô jalê wuɲê, en béŋge na môɲ kwo ɓiɲé ka sa terare a nà, biɲ hen iyôŋ né. Iyôŋ ba, ken ɗi bôrŋge bôɲ kam ré men, ken sun ré a men. 28 Na ken toy, na en kelêŋge iyôŋ ba: ‹Na erê aɲ na bulo hera uɲéŋge.› Hena kené geyen ba, ka sa lê yi derê wô wo en hô ligi Iban a wôsa ôbi dami ɗên. 29 Na en kelêŋge kwôli are bay ka hen ca tumô niɲ dema bay ré sa tô, aɲ bi kiriɲa are bay ka hen ré sa ba, kené biɲ bôrŋge sara. 30 Na iyêlê naɲ ken gaɲ cêgê ré niɲ, wôsa kelma wo sa terare a nà wo na Sidan hen era hen ya. 31 Ôbi ôriɲ naɲ néé san a ré. Niɲba, na bé ɓiɲé ka sa terare a nà, ré hôn wo ené gey Iban aɲ ené li na aŋga ôbi ré gey ené li hen. Henaŋge ta, na erêŋge aɲ kiriɲ ka nà.»

15

Jésu a na tô gurô tiɲaɗor

1 «Ena yi tiɲaɗor toɲ tiri hen men, Iban a na ôbi gemére men. 2 Kam kôbi tiɲaɗor to yê ré ba, ôbi dere jô aɲ, niɲba, to yê ba, ôbi ɲane bi ré hô yê damaŋ a. 3 Haw hen kena ɓiɲé ka sédelé sa kibi kwôlo na en ulêŋge béréri hen. 4 Hena kené biɲ naɲ en ba, nôbi ba, kôba na biɲ naɲ ken men. Hena kôbi tiɲaɗor ré baa yi gurôre a ré ba, a nêmê yê sa kibri biɲ né, hen iyôŋ na, kenbay kôba, hena kené biɲ naɲ en ré ba, ka nêmê lê ani kani ka dôri sa kebreŋge ré kwôy hen iyôŋ men.»

5 «Nôbi ena yi tiɲaɗor aɲ kenbay kena kami kôbre. A hena kwôni ré biɲ naɲ en aɲa nôbi ené biɲ naɲ ɗi a men na, ôbi a lê aŋga dôri damaŋ biɲ Emen, wôsa hena nôbi ené naɲ ken ré ba, ka lê ani kani sa kebreŋge ré. 6 Hena kwôni ré biɲ naɲ en ré ba, bay a uwôli aɲ, môɲ kam kôbi tiɲaɗor to bay na soor aɲ hay menba, bay pô bi bô tare a aɲ uwoyéɲ hen iyôŋ. 7 Hena kené biɲ naɲ en men, hena kwôlê wuɲê yi bôrŋge a a men na, eŋgeréŋge aŋga yôŋ yôŋ ka ken gey aɲ ka uɲé. 8 Hena kené li aŋga damaŋ biɲ Emen na, bay a ayê kibi Iban men, ôbi a, kené yiɲ bay tôn a men tô. 9 Mega wo Iban geyen hen iyôŋ na, nôbi kôba, en geyéŋge hen iyôŋ men. Biɲge naɲ en, aɲ bi na peréŋge. 10 Hena kené bi kwôlê sa tôô tiɲê ba, na peréŋge mega wo nôbi en biɲ kwôlê sa tôô to Iban a, aɲ ôbi puren hen iyôŋ men.»

11 «En kelêŋge kwôli are bay ka hen, aɲ bi yi derê wo yi yena hen na, ré yi yerŋge a iyôŋ men, aɲ bi yi derê woŋge bi wo hen ré dô dô cerêd. 12 Na tôô tiɲê nôbi a na: ‹Periɲge yerŋge mega nôbi kôba, en peréŋge hen iyôŋ men.› 13 Ayê yem biɲ temare wô sa milɲêm na, peré wo ɗê kwo hen ba, naɲ. 14 Hena kené li aŋga en ay tôô béŋge hen na, kena milɲên. 15 Na uwôgêŋge manê cêgê ré niɲ yôd, wôsa kwôni wo na mana na, hôn aŋga ôbi iyéyri li hen né. Nôbi en uwôgêŋge milɲên wôsa en geléŋge aŋga Iban na gelon hen kêm. 16 Na kenbay a dôren né, niɲba, na nôbi a terêŋge aɲ jéŋge aɲ bi jé lêreŋge ré yi kwo dôri kwôy kwôy men, ré yi naɲ kiniji a men. Aɲ bi kiriɲa kené eŋgeriɲ Iban aŋga yôŋ yôŋ naɲ henen ba, ôbi ré béŋge a men. 17 Tôô to en ay béŋge a na: ‹Periɲ yerŋge.› »

Ɓiɲé ka sa terare a nà kaɲ Jésu naɲ ɓiɲé kari

18 «Hena ɓiɲé ka sa terare a nà ré derêŋge yôd na, ken hôn wo bay na ré kaɲen yôd na hen iyôŋ men. 19 Hena henaŋ kené na ka sa terare a nà ná, sa terare henaŋ ré geyé aŋgare. Niɲba, kena ka sa terare a nà ré men, en terêŋge na perê ɓiɲé ka sa terare a nà na wô bi wo hen aɲa bay ré derêŋge yôd hen. 20 Erméŋge sa kwôlo na kelêŋge hen: ‹Mana a gôliɲ sa dami wori ré.› Hena bay na ré gelen gusiɲ ba, kenbay kôba, bay a geléŋge gusiɲ hen iyôŋ men, hena bay na ré bi kwôlê sa kwôlê wuɲê a ba, bay a bê sa kwoŋge a hen iyôŋ men. 21 Niɲba, bay a lêŋge are bay ka kêm hen wô kibi henen, wôsa bay hôn kwo joon hen né. 22 Hena na ené sa ré men, na en kôlji kwôlê wo Emen ré a men na, têriɲ henaŋ ré naɲê yirji a. Niɲba, haw hen, bay a derê kibriji wô sa têriɲ toji biɲ né. 23 Kwôni wo kaɲen ba, kaɲ na Iban hen men. 24 Hena na ené li perêrji a aŋga kwôni na li tumô sa pôn ré hen na, têriɲ henaŋ né naɲê yirji a, niɲba, haw hen wo bay gel are bay ka en li hen kôba, bay kaɲêni nibay naɲ Iban. 25 Niɲba, yi hen iyôŋ bi kwôlo na liɲ bô magtubu tôô toji a kôl iyôŋ ba: ‹Bay kaɲen yôd na ɗéɲ iyôŋ*› hen na, bi ariri ré liɲ.»

26 Menba, Jésu hô kôlji iyôŋ ba: «Kiriɲa hende lê naɲ ken to na Tunu toɲ hendi yêgê sa kwôlê woɲ tiri biɲ ɓiɲé hen to hena ligi Iban a a sa na, hende a sa derêŋge kwôlen. 27 Men, kenbay kôba, ka sa derê kwôlen, wôsa na kena naɲ en kiriɲa na en ayiɲ tô jé wuɲê kwôy kemnêŋ kemnêŋ.»

16

1 «Na en kelêŋge kwôli are bay ka hen, aɲ bi kené ɗi tô ayê bôô woŋge aɲ né. 2 Bay a dagêŋge bô *iyéy daɲare a men, era baa tumô hen na, kwôni a deréŋge menba, a ermé môɲ ɗiré tebe na Emen hen. 3 Bay a lê hen iyôŋ, wôsa bay hôn Iban ré men, bay hônen nôbi ré a men. 4 En kelêŋge kwôli are bay ka hen, aɲ kiriɲa bay ré sa ba, kené erem mega wo na ené kelêŋge kwôliji tumô niɲ. Na en kelêŋge ca tumô ré, na wô wo na en baa naɲ ken tô.»

Jé wo Tunu toɲ hendi bô bôrê a lê

5 «Haw hen, na herê ligi kwo na joon a hen. Menba, kwôni pôn nêŋ iyôŋ perêrŋge a hen eŋgeren iyôŋ ba: ‹Ju ô na yôŋ ba›, ré kwôy. 6 Na wô wo en kelêŋge kwôli are bay ka hen, aɲa turŋge ré ɲa hen ba? 7 Niɲ na, na kelêŋge na tu kwôlê: hena ené ô ba, a derê wô sarŋge, wôsa hena ené ô ré ba, hende lê naɲ ken a era uɲéŋge ré. Niɲba, hena ené ô na, na joɲ naɲ tu béŋge. 8 Aɲ kiriɲa hende a sa na, hende a geliɲ ɓiɲé ka sa terare a nà, mega wo ermé woji wo gengiɲ sa têriɲ men, sa lê aŋgaɲ derôre a men, sa jerê kwôlê a a men hen na, ré habiɲ. 9 Wôsa kwo gengiɲ sa têriɲ ba, na wô wo bay bi bôrji san a ré. 10 Men, kwoɲ lê aŋgaɲ derôre ba, na wô wo na erê ligi Iban a, aɲ ka gelen cêgê ré niɲ yôd hen. 11 Men, kwo gengiɲ sa jerê kwôlê a ba, na wô wo kelma wo sa terare a nà, bay jô kwôlê sari a niɲ a men.»

12 «Kwôlê baa gaɲ wo ré ené kelêŋge tô, niɲba, haw hen en hôn wo ré ɗê sarŋge. 13 Kiriɲa Tunu toɲ hende yêgê sa kwôlê woɲ tiri biɲ ɓiɲé hen, a sa na, hende a geléŋge tu kwôlê kêm, wôsa hende a kelê kwôlê wôni sa kebre ré, niɲba, na kwôlo hende toya men, hende a kelêŋge kwôli aŋga a era hen a men. 14 Hende a geliɲ ɓiɲé damɲare tiɲê wôsa na kwôlo hende toyo keben a ré kelêŋge hen. 15 Are kêm ka Iban ôriɲ hen na, na kaɲê nôbi men. Na ôbi á, ené kôl hende ré sa kelêŋge na kwôlo hende toyo keben a hen.»

Bô emê a sa biliɲ yé yi derê

16 «Dê a menba, ka gelen ré niɲ men, sem cêgê menba, ka hô gelen.»

17 Sa kwôlê bi wo hen a na, bay tôri ka pôni eŋgeriɲ yirji kôl iyôŋ ba: « ‹Dê a menba, ka gelen ré niɲ men, sem cêgê menba, ka hô gelen wôsa en ô na ligi Iban a›, hen ba, bôri na iyeŋ ba?» 18 Menba, bay hô kôl iyôŋ ba: «Ba kwôlo ôbi kôl iyôŋ ba: ‹Dê a› hen ba, bôri na iyeŋ ba? Wôsa nana hôn bô kwôlê wori bi wo hen né.»

19 Jésu hôn wo bay ré gey eŋgereri kwôlê menba, ôbi kôl iyôŋ ba: «Ken eŋgeren na kwôlê na sa kwo ené kôl iyôŋ ba: ‹Dê a menba, ka gelen ré niɲ men, sem cêgê menba, ka hô gelen hen ba?› 20 Na tu kwôlê ené kelêŋge hen: ka sômnê men, ka ɓarê men, menba, ɓiɲé ka sa terare a nà ba, a merê naɲ yi derê. Kenbay ka geliɲ gusiɲ niɲba, gusiɲ toŋge hende to hen a sa beliɲ yi derê. 21 Kiriɲa iyore ta yê na, hende geliɲ gusiɲ wôsa wulê wore nêm, niɲba, kiriɲa hende yê kema uwôl tôŋ niɲ na, yi derê wo gawra ré yêɲ sa terare a nà hen lere aɲ hende gôrbiɲ sa gusiɲ to na lere hen. 22 Kenbay kôba, haw hen ken geliɲ gusiɲ niɲba, na hô geléŋge ka lê yi derê aɲ kwôni wo a derê yi derê woŋge bi wo hen ba, naɲ niɲ.»

23 «Wulê bi wo hen a na, ka eŋgeren kwôlê wôni ré kwôy. Na tu kwôlê ené kelêŋge hen, aŋga yôŋ yôŋ ka ken eŋgeriɲ Iban naɲ henen na, ôbi a béŋge. 24 Kwôy kemnêŋ kemnêŋ kôba, ken eŋgere ani naɲ henen ré tô. Eŋgeréŋge aɲ ka uɲé aɲ bi yerŋge ré derêŋge cerêd.»

Jésu gôliɲ sa néé wo sa terare a nà

25 «En kelêŋge kwôli are bay ka kêm hen naɲ gwosore niɲ. Niɲba, wulêri a nêmê na, na kelêŋge na naɲ gwosore ré niɲ. Niɲba, na kelêŋge kwôli Iban waŋ ta. 26 Wulê bi wo hen na, ka eŋgeré are naɲ henen ɗiba, na uwôliɲ Iban are wô sarŋge ré niɲ. 27 Wôsa Iban bi naɲ yiri geyéŋge, wôsa ken geyen men, ken bi bôrŋge san a mega wo ené hena na ligiri a a men. 28 En hena na ligi Iban a a ené era sa terare a nà. Haw hen, na hena sa terare a nà, herê ligi Iban a.»

29 Bay tôri kôli iyôŋ ba: «Gel, haw hen ju kôl kwôli Ibam waŋ a ta men, ju kôl gwosore tôni ré men. 30 Haw hen, nini hôn wo jeré hôn are kêm aɲ kwôlê wo kwôni ɗa eŋgerem tô kôba, ju hôn niɲ. Na ôbi á, niné bi bôrni sam a wo jeré hena na ligi Ibam a hen.»

31 Menba, Jésu uwôlji sara iyôŋ ba: «Ken hôn niɲ ba? 32 Wulêri nêm niɲ wo ka useriɲ aɲ i ba a wayê kwini erê erê aɲ ka ɗén penen. Niɲba, ena penen ré, wôsa Iban na naɲ en. 33 Na en kelêŋge kwôli are bay ka hen, bi kené uwôɲ bô jalê legen a. Ka geliɲ gusiɲ sa terare a nà, niɲba, ken ɓu bôrŋge iyêre wôsa en gôliɲ sa néé wo sa terare a nà niɲ.»

17

Jésu uwôl Ibari wô sa bay tôri

1 Kiriɲa Jésu kôl hen iyôŋ kô niɲ menba, ay tiri bôriɲ kiriɲ si derômaraŋ aɲ kôl iyôŋ ba: «Iban, wulêri nêm niɲ. Ay kibi Kemam aɲ bi Kemam kôba, ay kem men. 2 Wôsa ju biri tôô sa ɓiɲé ka sa terare a nà kêm bi ré biɲ ka ju biri hen merê wo naɲ kwini. 3 Aɲ merê wo naɲ kwini bi wo hen na, na bi bay ré hônem jôbi Emen woɲ tiri pôn nêŋ ham hen men, bay ré hôn Jésu *Krist wo ju jori hen a men. 4 En gel damɲare tom sa terare a nà men, en li jé wo na ju bên kôben a hen kô niɲ a men. 5 Iyôŋ ba, Iban, haw hen wo ju môriɲ hen na, ju hô ben damɲare tiɲê to na en baɲ legem a tumô pa dema tô terare na ré ɗiɲ tô hen.»

6 «Ɓiɲé ka sa terare a nà, ka na ju teraji ben hen na, en li kwôy aɲ bay hôn damɲare tom. Bay na kam aɲa jeré ben hen, ôbi a, bay ré bi kwôlê sa kwôlê wom a hen. 7 Aɲ haw hen, bay hôn mega wo are kêm ka jeré ben hen na, ré hena na legem a. 8 Wôsa na kwôlo na ju kelan a ené kôlji men, bay eŋge biɲ bôrji sara aɲ bay hôn dô wo ené hena na legem a tiri men, bay bi bôrji sam a mega wo jôbi a na ré joon a men.»

9 «Na wô sarji bay a ené uwôlem hen. En uwôlem na wô sa ɓiɲé ka sa terare a nà ré, niɲba, wô sa ka ju ben hen, wôsa bay na kam. 10 Wôsa aŋga na kaɲê ba, na kam men, ka na kam ba, na kaɲê men. Aɲ bay ré geliɲ damɲare tiɲê yirji a. 11 Nôbi ena kwo sa terare a nà ré niɲ, niɲba, bay ba, baji sa terare a nà tô, wôsa na herê legem a. Iban wo yi naɲ jeŋgêri, ɓiɲé ka na ju ben hen na, ju gemji naɲ henem, aɲ bi bay yi mega gawra wo pôn, mega wo nabay kôba, nana pôn hen iyôŋ men. 12 Kiriɲa na en baɲ naɲ ci sa terare a nà tô na, na en gemji naɲ henem. Na en gem ka na ju ben hen ɗiba, kwôni pôn nêŋ iyôŋ kôba, na kay ré. Niɲba, na kema woɲ ôbi mênê pôn hari a kayê, aɲ bi kwôlo na yi bô magtubu to Emen a hen ré ô naɲ geréri. 13 Aɲ haw hen wo na herê legem a hen na, en kôl kwôli are bay ka hen wo en baa sa terare a nà tô, bi bay ré uwôɲiɲ yi derê wuɲê mega wo yen nôbi kôba, dôren hen iyôŋ men. 14 En kôlji kwôlê wom menba, ɓiɲé ka sa terare a nà kaɲji yôd, wôsa bay li aŋga ɓiɲé ka sa terare a nà li hen né, mega wo nôbi kôba, ena kwo sa terare a nà ré hen iyôŋ men. 15 En uwôlen na wo jeré pôrji sa terare a nà ôriɲ legem a ré tô, niɲba, jeré gemji wô wo Sidan woge wô bêji kayê hen ɗi. 16 Bay na ka sa terare a nà ré, mega wo nôbi kôba, ena kwo sa terare a nà ré hen iyôŋ men. 17 Bi tu kwôlê wom liji bi bay yi ɓiɲé ka yi naɲ jeŋgêrji, wôsa kwôlê wom na, na tu kwôlê. 18 Mega wo na ju joon perê ɓiɲé ka sa terare a nà hen iyôŋ na, nôbi kôba, en jéji perê ɓiɲé ka sa terare a nà hen iyôŋ men. 19 En ay yen liɲ jé bem wô sarji aɲ bi bay kôba, ré ayiɲ yirji liɲ jé bem tiri hen iyôŋ men.»

20 «Na wô sarji bay piniji a ené uwôlem hen né, niɲba, wô sa ka a bê bôrji san a wô kwôlo bay ka ju ben hen a dôrji hen a men. 21 En uwôlem na wo bay kêm ré yi mega gawra wo pôn. Iban, bi bay biɲ pôn naɲ na, mega wo nabay kôba, nana yi môɲ gawra wo pôn hen iyôŋ men, bi bay yi mega gawra wo pôn iyôŋ men. Aɲ bi ɓiɲé ka sa terare a nà ré bi bôrji san a wo jôbi a ré joon hen. 22 Hini emê wo na ju ben hen na, nôbi kôba, en biji men, aɲ bi bay ré biɲ pôn mega wo nabay nana biɲ pôn hen iyôŋ men. 23 Aɲ nôbi naɲ ci niɲa gawra wo pôn mega wo jôbi naɲ en nana gawra wo pôn hen iyôŋ men, aɲ bi bay ré biɲ pôn dô. Ôbi a, ɓiɲé ka sa terare a nà ré henê wo jôbi a na ré joon men, jeré geyji môɲ kwo jeré geyen hen iyôŋ men hen.»

24 «Iban, en gey bi kiriɲ ka ené merê ya hen na, ɓiɲé ka na ju ben hen ré mô ya men, aɲ bi bay ré gel damɲare to na ju ben hen, wôsa ju geyen ca tumô dema tô terare na ré ɗiɲ tô. 25 Iban woɲ ôbi lê aŋgaɲ derôre, ɓiɲé ka sa terare a nà na hônem ré, niɲba, nôbi en hônem, aɲ ka na ju ben hen hôn wo jôbi a na ré joon. 26 En li aɲ bay hônem men, na hô lê aɲ bi bay hônem damaŋ a. Aɲ bi geyé wo ju geyen hen na, bi bay kôba, geyiɲ megêrji hen iyôŋ men, bi nôbi ené biɲ pôn naɲ ci a men.»

18

Kwôli ɓeré wo bay ɓu Jésu

(Mt 26: 47-56, Mk 14: 43-50, Lk 22: 47-50)

1 Kiriɲa Jésu uwôl Emen hen iyôŋ kô niɲ menba, ôbi naɲ bay tôri ɗayji si cêgi tu kam ka bay uwôgeri Sédrôn aɲ bay ô bô yagê wo pôni wo bay baniɲ gurô ya wo yi kiriɲ bay ka hen a. 2 Menba, Judas wo a sa ayê sari hen hôn kiriɲ bay ka hen dô, wôsa Jésu naɲ bay tôri ôrji ya gaŋ gaŋ. 3 Menba, Judas dera asgarɲê naɲ bay gemé *iyéy Emen ka damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ *Parisiɲêɲê a joji hen eraɲ kiriɲ bay ka hen naɲ tare toɲ tô deɲere men, lampa men, aŋgaɲ maɲê a men. 4 Jésu hôn aŋga ré sa liri hen, menba, ôbi jera kwiniji aɲ kôlji iyôŋ ba: «Ken woge na i ba?»

5 Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Nini woge na Jésu wo Najarêt.» Menba, ôbi uwôlji sara iyôŋ ba: «Na nôbi bi a na.»

Judas woɲ ôbi ayê sari hen kôba, naɲ ci ya men. 6 Kiriɲa Jésu kôlji iyôŋ ba: «Na nôbi bi a na», menba, bay hô naɲ cêgeriji aɲ heriɲji. 7 Jésu hô eŋgeriji iyôŋ ba: «Ken woge na i ba?» Menba, bay kôl iyôŋ ba: «Nini woge na Jésu wo Najarêt.»

8 Menba, Jésu hô uwôlji sara iyôŋ ba: «Ré ené kelêŋge tumô ré na nôbi bi a ré na ré ba? A hena ré na nôbi a kené wogen ba, kamaŋ ka hen ba, ken ɗiji ô aŋgaji.»

9 Ôbi kôl hen iyôŋ bi kwôlo na ré liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Ka na ju ben hen na, kwôni pôn nêŋ iyôŋ kôba, kay ré hen na, ariri ré liɲ.» 10 Simô Piyêr wo ôriɲ naɲ yebere toɲ kaskar to kôbri a hen, dô diɲ maa mana wo pôni wo *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe woɲ gusurô jô. Mana bi wo bay di mari jô hen na, hini na Malkus. 11 Menba, Jésu kôliɲ Piyêr iyôŋ ba: «Dôbe yebere tom hôriɲ bô sabare a. Ju gey bi ené geliɲ gusiɲ to Iban na ɗi gengiɲ san hen né ba?»

Bay ôriɲ naɲ Jésu biɲ Aan dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe

(Mt 26: 57-58, Mk 14: 53-54, Lk 22: 54)

12 Menba, asgarɲê naɲ dami woji men, bay gemé iyéy Emen a men ɓeroji Jésu aɲ harêri naɲ gaŋne. 13 Menba, tumô ba, bay ôriɲ naɲ ɗi iyé Aan a wo na môy Kayib woɲ dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe bô elê bi wo hen a hen. 14 Men, na Kayib bi a na kôliɲ damné ka Jubɲê iyôŋ ba: «Hena gawra pôn ré ma wô sa ɓiɲé ka sa ira ba, dô hen.»

Piyêr uwôser ɗiré hôn Jésu ré

(Mt 26: 69-70, Mk 14: 66-68, Lk 22: 53-57)

15 Simô Piyêr naɲ ôbi tô Jésu wo pôni kôbiji tô Jésu. Ôbi tô Jésu wo pôni bi wo hen na, dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe hôni dô. Na ôbi á, bay ré ɗiri ô naɲ Jésu ira derô haba wo dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe bi wo hen a hen. 16 Niɲba, Piyêr ba, ɗebo baa nô kibi geré. Menba, ôbi tô Jésu bi wo hen so sa iyêl naɲ iyore to gem kibi geré hen menba, hende ɗi Piyêr ô ira men. 17 Hende gemé kibi geré hende to hen eŋgeriɲ Piyêr iyôŋ ba: «Jôbi ju na ôbi tô gawra bi wo hen men, ré ba?» Menba, ôbi kôle iyôŋ ba: «Eŋ eŋ, ena ôbi tôri ré.»

18 Kelanê dii menba, bay jé naɲ bay gemé iyéy Emen hen lamji tare iyêbe. Menba, Piyêr kôba, era sa iyêbe naɲ ci men.

Kwôlo dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe eŋgeriɲ Jésu

(Mt 26: 59-66, Mk 14: 55-64, Lk 22: 66-71)

19 Dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe eŋgeriɲ Jésu kwôlê gengiɲ sa bay tôri men, sa ari gelé kari a men. 20 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «En kôl kwôlê wuɲê tu wolé men, en geliɲ ɓiɲé are bô *iyéy daɲare a men, bô iyéy Emen a men, kiriɲ ka Jubɲê kêm daɲ ya hen a men ɗiba, en li ani kani naɲ uwôbê ré. 21 Wô mi a jeré eŋgeren ba? Eŋgeriɲ ɓiɲé ka na toy kwôlo na en dô hen. Wôsa bay hôn kwôlê bi wo na en dôrji hen.»

22 Kiriɲa Jésu kôl hen iyôŋ menba, ôbi gemé iyéy Emen wo pôni kwo ré ɗebe kwa hen di Jésu tô mari a aɲ kôli iyôŋ ba: «Na hen iyôŋ a jeré uwôliɲ dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe kwôlê sara hen ba?»

23 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Hena ené iyêl habiɲ ba, ju gelen kwôlê bi wo en iyêl habiɲ hen. A hena kwôlo ené iyêl hen na tiri ba, wô mi a jeré dên ba?»

24 Menba, Aan jéɲ naɲ Jésu naɲ kôbri wo ré hariɲ biɲ dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe Kayib.

Piyêr hô kôl ɗiré hôn Jésu ré

(Mt 26: 71-75, Mk 14: 69-72, Lk 22: 58-62)

25 Kiriɲ bay ka hen na, Piyêr ɗebe iyêbe tare tori hende to hen baa ya menba, kwôni wo pôni eŋgereri iyôŋ ba: «Jôbi kôba ju na perê bay tô gawra bi wo hen men ré ba?» Menba, Piyêr uwôser kôl iyôŋ ba: «Eŋ eŋ, ena ôbi tôri ré.»

26 Mana wo dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe wo pôni na gôbri kwo Piyêr na di mari jô hen kôli iyôŋ ba: «Kamaŋ, na gelem bô yagê a naɲ ɗi ré ba?»

27 Niɲba, Piyêr hô uwôser a menba, kiriɲ bay ka hen na, kura yel.

Bay ôriɲ naɲ Jésu biɲ kelma *Pilat

(Mt 27: 1-2,11-14, Mk 15: 1-5, Lk 23: 1-5)

28 Tô kiriɲ cud menba, bay henaɲ naɲ Jésu iyé Kayib a ôriɲ iyé ôbi emê sa iyére woɲ Rômê wo bay uwôgeri Pilat hen. Niɲba, damné ka Jubɲê ôrji ira ré wôsa Pilat na Jub ré, wôsa erê iyé kwôni na Jub ré na, a lê aɲ bay a kagemê. Bay gey bi yirji ré *kagem né, bi ciré ômiɲ geserê *Pak. 29 Na ôbi á, ôbi emê sa iyére Pilat ré so nô dema ré sa uwoɲji hen. Kiriɲa ôbi sa menba, eŋgeriji iyôŋ ba: «Na kwôli mi a kené uwôl sa gawra bi wo hen a ba?»

30 Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Hena gawra bi wo hen henaŋ ré li habrê wôni ré ba, henaŋ niné eraɲ naɲ ɗi tumôm a ba?»

31 Menba, Pilat uwôlji sara iyôŋ ba: «Ɓeréŋgeri ken ôriɲ aɲ kenbay ken ô jerê kwôlê sari a naɲ tôô toŋge.» Menba, bay hô uwôli sara iyôŋ ba: «Kenbay kaɲ Rômê ken kelêni niné uwôliɲ kwôni kwôlê woɲ temare sari a ré.»

32 Na hen iyôŋ aɲa kwôlo Jésu na kôl gengiɲ sa geré temayri to ɗiré ma hen, ariri ré liɲ hen. 33 Menba, Pilat bul hô ira ô uwôgê Jésu aɲ eŋgereri iyôŋ ba: «Ju na kelma wo Jubɲê bi ba?»

34 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Kwôlo ju eŋgeren hen, na kwo jôbi a ermé hen iyôŋ laba, na kwôni a kôlen hen iyôŋ gengiɲ san ɗi ba?»

35 Menba, Pilat uwôli sara iyôŋ ba: «Nôbi ena Jub ba? Na yênêm kam naɲ damné kaɲ bay bê kwôbe a eraɲ naɲ ju ben. Niɲba, ju la na mi ba?»

36 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Emê iyére tiɲê na to sa terare a nà ré. Hen aɲa emê iyére tiɲê henaŋ ré na to sa terare a nà ná, henaŋ manê kaɲê henaŋ ré karê maɲê wô san aɲ bi bay ré ɓuren biɲ damné ka Jubɲê ré. Niɲba, na hen iyôŋ né, wôsa emê iyére tiɲê na to sa terare a nà ré.»

37 Menba, Pilat hô eŋgereri iyôŋ ba: «Iyôŋ ba, ju na kelma ɗê?» Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Na ôbi, a jeré kôl hen, ena Kelma. Nôbi en yêɲ aɲ en era sa terare a nà wô derê kwôli tu kwôlê aɲ ɓiɲé kêm ka na ka tu kwôlê hen na, bay toy kwôlê wuɲê bi wo hen.» 38 Menba, Pilat hô eŋgeriɲ Jésu iyôŋ ba: «Tu kwôlê ba, na mi ba?»

Bay uwôl kwôli temare sa Jésu a

(Mt 27: 15-31, Mk 15: 6-20, Lk 23: 13-25)

Cêgi kwôlê bi wo hen menba, ôbi hena hô si nô ô uɲé Jubɲê aɲ kôlji iyôŋ ba: «Ken toy, nôbi en uwôɲ kwôlê wôni wo na ɓeriɲ gawra bi wo hen né. 39 Niɲba, naɲ hara woŋge na, en uwôl daŋgay pôn pôn ta béŋge kwôy kwôy naɲ geserê Pak hen ba, ken gey bi ené uwôl kelma wo Jubɲê ta béŋge ba?»

40 Menba, bay ka gura naɲ kwônêrji iyôŋ ba: «Nini gey ré, ulêni Barabas ta ɗi.» Men né, Barabas bi wo hen na, na bandi men.

19

1 Menba, *Pilat ay tôô bi bay ré yêmnê Jésu naɲ tinêre. 2 Asgarɲê gaa jabga woɲ kenare naɲ gesem aɲ dôbri sari a men, bay dôbri bargay kaɲ kenare ka sêyi yiri a a men. 3 Menba, bay uso ɗa ligiri a aɲ kôli iyôŋ ba: «Dosé tom kelma wo Jubɲê» men, bay sêri tô mari a men.

4 Menba, Pilat hô so nô aɲ kôliɲ Jubɲê iyôŋ ba: «Geléŋge, en saɲ naɲ ɗi nô béŋge bi kené hôn mega wo ené uwôɲ kwôlê wôni wo habiɲ yiri a ré.»

5 Jésu so naɲ jabga woɲ kenare woɲ gesem naɲ bargay ka sêyi kaɲ kenare ka bay ré tôbri yiri a hen. Menba, Pilat kôl iyôŋ ba: «Geléŋge, gawra bi a hen.»

6 Kiriɲa damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ bay gemérji gili hen iyôŋ menba, bay bi gura kôl iyôŋ ba: «Ɓériŋgeri sa gurô tagelê, ɓériŋgeri sa gurô tagelê.» Menba, Pilat kôlji iyôŋ ba: «Kenbay ken ɓiri aɲ ken ô ɓééri sa gurô tagelê ɗiba, nôbi en uwôɲ ani kani ka ôbi li ka habiɲ né.»

7 Menba, Jubɲê uwôli sara iyôŋ ba: «Nibay nini ôriɲ naɲ tôô toni ya aɲ naɲ tôô toni hende to hen na, niɲa deréri, wôsa ôbi kôl ɗiré na Kema Emen.»

8 Kiriɲa Pilat toy kwôlê bi wo hen iyôŋ menba, harê hô liri damaŋ a. 9 Ôbi hô kini merêri a aɲ eŋgeriɲ Jésu iyôŋ ba: «Jôbi ju na gawra wo yôŋ ba?»

Niɲba, Jésu uwôli kwôlê wôni sara ré. 10 Menba, Pilat kôli iyôŋ ba: «Na nôbi a jeré wômen tôŋ hen ba? Ju hôn mega wo ené ôriɲ naɲ néé woɲ ɓéremare sa gurô tagelê men, kwoɲ uwôlemare ta a men iyôŋ né ba?»

11 Menba, Jésu uwôli sara iyôŋ ba: «Hen aɲa Emen henaŋ ré bem néé bi wo hen ré ba, henaŋ jeré ôriɲ naɲ néé wôni san a ré kwôy. Na ôbi á, kiriɲa kwo ré ɓeren bem hen na, ôbi li na têriɲ to dami ɗêm.»

12 Kiriɲ bay ka hen na, Pilat woge geré ɗiré ulêri ta. Niɲba, Jubɲê ka gura kôl iyôŋ ba: «Hena jeré uwôli ta ba, ju na melaɲ kelma wo dami *Sésar ré kwôy. Kwôni wo li yiri môɲ kelma iyôŋ na, ôbi na ôbi bayi Sésar.»

13 Kiriɲa Pilat toy kwôlê bi wo hen iyôŋ menba, ôbi soɲ naɲ Jésu nô aɲ ô merê kiriɲ jerê kwôlê ka bay uwôl daŋne ya ka bay uwôgeji naɲ hébre «Gabata» hen. 14 Na wulê woɲ ɓeré sa têê geserê *Pak. Tare ɗebu ɗiŋne niɲ menba, Pilat kôliɲ Jubɲê iyôŋ ba: «Geléŋge, kelma woŋge bi.»

15 Niɲba, Jubɲê bi gura kôl kibriji pôn hôm iyôŋ ba: «Diri, diri, ɓééri sa gurô tagelê.» Menba, Pilat kôlji iyôŋ ba:

«Kelma woŋge bi a kené gey bi nôbi ené ɓééri sa gurô tagelê hen ba?» Menba, damné kaɲ bay bê kwôbe kôl iyôŋ ba: «Kelma woni na Sésar pôn nêŋ hari.»

16 Menba, ôbi nôge Jésu biji bi bay ré ô ɓééri sa gurô tagelê.

Bay ɓér Jésu sa gurô tagelê

(Mt 27: 32-44, Mk 15: 21-32, Lk 23: 26-43)

Menba, bay ɓiri ôriɲ. 17 Jésu ay gurô tagelê wori aɲ saɲ kiriɲ ka bay uwôgeji ibé sa gawra ka naɲ kibi hébre ba bay uwôgeji Gwôlgwota hen. 18 Na kiriɲ bay ka hen a aɲa bay ré ɓééri sa gurô tagelê ya naɲ ɓiɲé ka pôni wôô. Kwo pôni sa kôbri gusurô men, kwo pôni sa kôbri maa men aɲ Jésu derôrji a.

19 Pilat ɗi are yi gurô aɲ di ta sa gurô tagelê wo Jésu a aɲ kôl iyôŋ ba: «Jésu wo Najarêt, kelma wo Jubɲê.» 20 Jubɲê kwône dêŋse kwôlê bi wo hen wôsa kiriɲ ka bay ɓériɲ Jésu ya hen na, ɗa naɲ iyére. Aɲ are bay ka bay li di ta hen na, na naɲ kibi hébre men, kibi latên men, kibi grêk a men. 21 Damné ka bay bê kwôbe ka Jubɲê kôliɲ Pilat iyôŋ ba: «Ɗi ‹Na kelma wo Jubɲê› ré niɲba, ju ɗi ‹Ôbi ré kôl iyôŋ ba: «Ena kelma wo Jubɲê.» › »

22 Menba, Pilat uwôlji sara iyôŋ ba: «Aŋga en ɗi tôŋ da niɲ na, yi na yériji.»

23 Kiriɲa asgarɲê ɓér Jésu kô niɲ menba, bay pô bargay kari soderé kiriɲ pôrbu aɲ céɲji. Bay ay bargay kari kaɲ kabrêri ka yêŋgi ka tu seŋrêrji naɲ aɲ na kibi bargay pôn nêŋ hena ta kwôy era tôŋ. 24 Menba, bay kôl iyôŋ ba: «Na yêgerêŋge ré niɲba, na jibiɲ jala terê gelé na i a ɓeré ba?» Aɲ bi kwôlo na liɲ bô magtubu to Emen a hen, ariri ré liɲ. Magtubu hende to hen kôl iyôŋ ba: «Bay céɲ bargay kaɲê men, kaɲ kabrên bay jibiɲ jala terê a men*.» Na hen iyôŋ a asgarɲê ré li hen.

25 Ɗa kwa gurô tagelê wo Jésu a na, yori naɲ yêre ɗebiji ya, Mari toɲ tam Klopas men, Mari to Magdala a men. 26 Kiriɲa Jésu gel yori men, gel ôbi tôri wo ôbi geyri gaɲ hen ɗebu kware a men na, ôbi kôle iyôŋ ba: «Yon, gel, kemarê a hen niɲ.»

27 Men, ôbi kôliɲ ôbi tôri bi wo hen iyôŋ ba: «Gel, na yom a hen.» Ayiɲ tôri wulê bi wo hen na, ôbi ôriɲ naɲ tu iyére tori.

Temay Jésu

(Mt 27: 45-56, Mk 15: 33-41, Lk 23: 43-49)

28 Cêgeri wori menba, Jésu hôn wo are kêm ré kô niɲ menba, kôl iyôŋ ba: «Kam dêên.» Aɲ bi kwôlo liɲ bô magtubu to Emen hen na, ré biɲ*.

29 Kiriɲ bay ka hen na, baɲa gerêŋgê wo pôni yi naɲ kam tiɲaɗor ka bay uwôgeji binêger hen bô. Asgarɲê dôbe jaa bô a aɲ dôbe kibi gurô wo bay uwôgeri *hisôp hen aɲ usoɲ sa dôbri kibri a. 30 Kiriɲa Jésu yi kam ka geraŋgi bay ka hen menba, ôbi kôl iyôŋ ba: «Kibi are kêm deriɲ niɲ.»

Menba, ôbi di sari tôŋ menba, kibri wôm hari niɲ.

31 Kiriɲ bay ka hen na, na wulê woɲ ɲanê sa tê kwô woɲ emê *sa merê ta a menba, Jubɲê hare wô wo temay Jésu naɲ gawrê ka wôô hen maa ré yé kwôy sé sa sa merê ta, wôsa sa merê ta na, na sa to dami. Menba, bay ô eŋgeré Pilat ré pôy têrji aɲ bi bay ré ma lew aɲ ré tô temayriji bi tôŋ. 32 Ɓiɲé ka bay ɓérji naɲ Jésu hen na, asgarɲê sa pôy têrji wôô kêm. 33 Kiriɲa bay sa sa Jésu a menba, bay gel wo ôbi ré ma niɲ menba, bay ɗi piyê têri ba, mera. 34 Asgar wo pôni jebu kabrê Jésu naɲ yêre menba, kiriɲ bay ka hen na, kwôbe naɲ kam so. 35 Kwo gel are bay ka hen na, dô kwôliji aɲ kwôlê wori bi wo hen na tiri men, ôbi hôn wo ɗiré kôl na tu kwôlê men, ɗiré kôl hen iyôŋ bi kenbay kôba, kené biɲ bôrŋge sara men. 36 Are bay ka hen yi hen iyôŋ bi magtubu to Emen ré ô naɲ gerére magtubu hende to hen na kôl iyôŋ ba: «Ibéri wôni pôn nêŋ iyôŋ kôba, a bôɲ né*.» 37 Men, magtubu hende to hen hô kôl iyôŋ ba: «Bay a sa gelé kwo bay na cibri hen a men*.»

Si Josêp naɲ Nikwodêm em Jésu

(Mt 27: 57-61, Mk 15: 42-47, Lk 23: 50-56)

38 Cêgê menba, Josêp wo Arimaté woɲ ôbi ayê bôô hen era sa eŋgere Pilat ɗiré erê ayê temay Jésu, wôsa ôbi na ôbi tô Jésu niɲba, na naɲ ɲalê, wôsa ôbi hariɲ Jubɲê. Pilat dege naɲ ɗi sara dema ôbi ré ô ayê temay Jésu ôriɲ tô. 39 Nikwodêm wo na ô naɲ yoyre ô uɲé Jésu hen eraɲ naɲ ider wo ɗiɲé dô wo bay li naɲ *miir men, alowês a men hen comlé tôre subu. 40 Si Josêp naɲ Nikwodêm ayji temay Jésu lêgere naɲ kibi bargay ka bay yêgerê men wuse ider sari a men mega wo Jubɲê liiriɲ hen iyôŋ. 41 Kiriɲa bay na ɓériɲ Jésu ya hen na, na ɗa kwa kini banê gurô aɲ kiriɲ bay ka hen na, kamɲê ka kôrbi ka bay kerge bô keram a ka bay emiɲ kwôni ya sa pôn né hen yi ya. 42 Na bô kamɲê bay ka hen a bay ré emiɲ Jésu ya, wôsa na kamɲê ka yi ɗa naɲ kiriɲ ka bay na ɓééri ya hen. Wôsa Jubɲê ɓu sa têê aŋga gengiɲ sa sa merê ta.

20

Jésu ji si kamɲê

(Mt 28: 1-8, Mk 16: 1-8, Lk 24: 1-12)

1 Naɲ sa demas tô kiriɲ cud wo kiriɲ baa hendu ɗurum ɗurum tô menba, Mari to Magdala ô sa kamɲê. Menba, hende gel kulmaŋ keram wo bay na ligiɲ kibi kamɲê hen gerŋgiɲ yi wolé. 2 Hende ge ô uɲé Simô Piyêr naɲ ôbi tô Jésu wo pôni wo Jésu geyri gaɲ hen aɲ kôlji iyôŋ ba: «Bay dô Kelma kamɲê ôriɲ aɲê aɲ nini hôn kiriɲ ka bay uwôli ya hen né.»

3 Piyêr naɲ ôbi tô Jésu wo pôni bi wo hen siji gerji ô sa kamɲê. 4 Menba, bay gerji wô ɓem niɲba, ôbi tôri wo pôni bi wo hen ge gôliɲ Piyêr aɲ biɲ sa kamɲê tumô. 5 Ôbi deŋge tôŋ kôbe bô kamɲê menba, gel na kibi bargay ka bay na lêgeriɲ Jésu hen, a yé tôŋ mera. Niɲba, ôbi si bô kamɲê ré. 6 Simô Piyêr wo guro cêgeri a tôŋ tôŋ hen sa menba, si bô kamɲê menba, gel na kibi bargay a yé tôŋ mera. 7 Men, bargay ka bay na lêgeriɲ sa Jésu hen, lêgeriɲ yi wolé piniji ɗiba, yi naɲ ka bay na lêgeriɲ yiri hen né. 8 Menba, ôbi tô Jésu wo ré guro sa tumô hen si bô kamɲê aɲ gel menba, ôbi bi bôri sara. 9 Wôsa kwôlo na liɲ bô magtubu to Emen a wo Jésu ré jê sé kamɲê hen na, kwôy saɲ wulê bi wo hen na, bay tôri na hôn ré tô tô. 10 Menba, bay tô Jésu bay ka wôô hen bilji hô iɲ.

Jésu si sa Mari to Magdala

(Mt 28: 9-10, Mk 16: 9-11)

11 Niɲba, Mari ɗebe nô kibi kamɲê sôm. Kiriɲa hende sôm ɗibiɲ iyôŋ menba, deŋge tôŋ ɲél bô kamɲê. 12 Menba, hende gel *manê ka derômaraŋ a wôô ka tôbe bargay ka bôri môrji kiriɲ ka bay na uwôliɲ Jésu ya hen, kwo pôn si sari men, kwo pôn si cêbêri men. 13 Menba, bay kôle iyôŋ ba: «Iyore, wô mi a meré sôm ba?» Menba, hende uwôlji sara iyôŋ ba: «Wôsa bay dô temay Kelma wuɲê aɲ en hôn kiriɲ ka bay uwôli ya hen né.»

14 Kiriɲa hende kôl hen iyôŋ menba, bare cêgere menba, gel Jésu ɗebe hen niɲba, hende hôn wo ré na Jésu ré. 15 Menba, Jésu kôle iyôŋ ba: «Iyore wô mi a meré sôm ba? Mu woge na i ba?» Menba, hende kôl yaŋ ba, ré na ôbi gemé kini banê gurô bi wo hen menba, hende kôli iyôŋ ba: «Gawra, hena ré na jôbi a ré ayêri ôriɲ wolé ba, ju kôlen na erê ô ayêri.»

16 Menba, Jésu uwôgere: «Mari», menba, hende bul aɲ uwôgeri: «*Raboni», naɲ kibi hébre bôri na ôbi geliɲ ɓiɲé are.

17 Menba, Jésu kôle iyôŋ ba: «Heben né wôsa en ô ta ligi Iban a ré tô. Niɲba, ô mu ô uɲé yênên aɲ mu kôlji iyôŋ ba, ené erê ta ligi Iban a wo na Ibareŋge kenbay men, ligi Emen wuɲê a wo na Emen woŋge kenbay men hen.»

18 Menba, Mari to Magdala ô kôliɲ bay tô Jésu wo teré gelo Kelma aɲ hende kôlji kwôlo ôbi ré kelare hen.

Jésu si sa bay tôri a

(Mt 28: 16-20, Mk 16: 14-18, Lk 24: 36-49)

19 Perare to demas hende to hen na, bay tôri daɲji mô bô ira aɲ legeji kermiɲ dô sarji a, wôsa bay hariɲ Jubɲê. Menba, Jésu so ɗebe derôrji a aɲ kôlji iyôŋ ba: «Bi bô jalê wo Emen baa naɲ ken.»

20 Kiriɲa ôbi kôl hen iyôŋ menba, ôbi gelji hôlmê iyare to kôbri men, kwa bôri a men. Kiriɲa bay tôri gili hen iyôŋ menba, yirji dôrji damaŋ. 21 Menba, Jésu hô kôlji iyôŋ ba: «Bi bô jalê baa ré ken. Mega wo Iban na joon hen na, nôbi kôba, en jéŋge men.»

22 Kiriɲa ôbi kôl hen iyôŋ kô niɲ menba, ôbi dô bul wo dami sarji a aɲ kôlji iyôŋ ba: «Eŋgéŋge Tunu toɲ hendi bô bôrê. 23 Ɓiɲé ka ka ɗé bôrŋge jalê sa têriɲ toji a hen na, Emen kôba, a ɗé bôri jalê sa têriɲ toji a men, ka ken ɗi bôrŋge jal têriɲ toji a ré hen na, Emen kôba, a ɗé bôri jalê sa têriɲ toji a ré men.»

Kwôlo Jésu kôliɲ Tomas

24 Tomas ôbi tôri wo pôni perê ka môj kibi wôô wo bay uwôgeri Kerma hen ré naɲ kiriɲa Jésu ré siɲ sa megêri a hen. 25 Tô megêri ka baa hen kôli iyôŋ ba: «Nini gel Kelma.» Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Hena ené gel kôbri wo bay na di naɲ pôndé hen né men, hena ené dôbe kôben hôlmê iyare to kôbri a hen ré men, hena ené dôbe kôben kwa kabrêri ka bay na cubu naɲ dargaw hen né a men na, na bê bôn sara ré kwôy.»

26 Wulê marge cêgê menba, bay tô Jésu hô daɲji bô ira menba, Tomas naɲ ci niɲ. Kermiɲ ligiriɲ ta menba, Jésu so ɗebe derôrji a aɲ kôl iyôŋ ba: «Bi bô jalê baa ré ken.»

27 Menba, ôbi kôliɲ Tomas iyôŋ ba: «Eraɲ naɲ kôbem nà aɲ ju hamiɲ hôlmê iyare to kôben a men, usoɲ naɲ kôm nà aɲ ju hamiɲ hôlmê iyare to kwa kabrên a hen a men, aɲ ju ɗi narê kwôlê wom baa aɲ ju bi bôm sara.»

28 Menba, Tomas uwôli sara iyôŋ ba: «Kelma wuɲê, Emen wuɲê.»

29 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Na wô gelé wo ju gelen hen aɲa jeré bi bôm sara hen. Niɲba, ɓiɲé ka gelen né aɲ bi bôrji san a hen na, yirji a dôrji.»

30 Jésu hô li aŋgaɲ giɲê ka gay gay kwône a tu bay tôri a niɲba, kwôliji kôliɲ bô magtubu a na ré. 31 Niɲba, are bay ka hen liɲ bô magtubu a hen iyôŋ, bi kené bi bôrŋge sara mega wo Jésu ré na *Krist Kema Emen aɲ hena kené bi bôrŋge sari a ba, kené môriɲ tu geɲ sa kibri.

21

Jésu si sa bay tôri ka jurgem a hen kibi cér wo bay uwôgeri Tibériyad hen

1 Cêgê menba, Jésu hô si sa bay tôri a kibi cér wo Tibériyad a. Geré sé wo ôbi siɲ sarji a bi a na.

2 Wulê wo pôni na, Simô Piyêr men, Tomas woɲ Kerma hen men, Nataniyêl wo Kana bô emê wo Galilé a naɲ kam Jébédé men, bay tô Jésu ka pôni wôô a men bay kêm daɲji kiriɲ pôn. 3 Simô Piyêr kôlji iyôŋ ba: «Na erê uré.»

Menba, bay kôli iyôŋ ba: «Nibay kôba, niɲa erê naɲ ju men.»

Menba, bay si ô aɲ ɗayji bô bato a ôrji uré. Yoyre hende to hen na, bay ɓu kuyê kani pôn nêŋ iyôŋ né kwôy. 4 Tô kiriɲ pulôl menba, Jésu ɗebu kibi cér a niɲba, bay tôri hôn wo ré na ôbi ré. 5 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Kam manê, ken ɓu kuyê kani ré ba?» Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Nini ɓu ani ré kwôy.»

6 Menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Bêŋge bera si sa kôbi gusurô hen iyôŋ aɲ ka uɲé kuyê.»

Bay uwôl bera menba, bay nêm wurére ta biɲ ré niɲ, wô kuyê ka mêy ka bay pera hen. 7 Menba, ôbi tô Jésu wo Jésu geyri gaɲ hen kôliɲ Piyêr iyôŋ ba: «Na Kelma.» Menba, kiriɲa Simô Piyêr toy wo ré na Kelma hen iyôŋ menba, ôbi hô dôbe bargay ka ôbi ré hariɲ tô bôri uriɲ hen aɲ, neŋgere kuriɲ kam a. 8 Tô bay tô Jésu ka baa hen jubo bato wuroɲ kuyê ka wôn bera hen eraɲ guba cér a, wôsa bay ré na mêter arew naɲ guba cér. 9 Kiriɲa bay sa biɲ guba menba, bay gel deseri tare to kuyê jééɲ sara naɲ mapa yé kwa a menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: 10 «Eraɲge naɲ kuyê ka ken pera hen dê iyôŋ.»

11 Simô Piyêr ɗay bô bato a aɲ wuro bera to kuyê ka damné arew naɲ tôre bay kibi subu wôn bô ta hen tôŋ, bi wo kuyê wôn bera kêm hen kôba, hende yêgeriɲ ré kwôy. 12 Menba, Jésu kôlji iyôŋ ba: «Eraŋge ken sa ôm.» Niɲba, ôbi tôri wôni pôn iyôŋ kôba, nêm eŋgeréri iyôŋ ba: «Ju na i ba ré.» Wôsa bay hôn wo ré na Kelma niɲ. 13 Menba, Jésu uso ɗa aɲ ay mapa aɲ biji men, hô pô kuyê biji a men.

14 Hen a ba, na têê subu tori wo Jésu siɲ sa bay tôri a kiriɲa ôbi jiɲ siɲ kamɲê hen.

Jésu iyêl naɲ Piyêr

15 Kiriɲa bay ôm are kô niɲ menba, Jésu eŋgeriɲ Simô Piyêr iyôŋ ba: «Simô kema Ja, ju geyen gôliɲ kamaŋ ka baa hen ba?» Menba, Simô Piyêr uwôli sara iyôŋ ba: «Ew Kelma, ju hôn wo ené geyem.» Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Iyôŋ ba, ju abe kam gamgê kaɲê ben.»

16 Jésu hô eŋgereri wo têê wôô wori iyôŋ ba: «Simô kema Ja, ju geyen ba?» Menba, Piyêr uwôli sara iyôŋ ba: «Ew Kelma, ju hôn wo ené geyem.» Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Iyôŋ ba, ju gem gamgê kaɲê ben.»

17 Jésu hô eŋgereri wo têê subi iyôŋ ba: «Simô kema Ja, ju geyen ba?» Menba, tu Piyêr li ɲa wô eŋgeré wo Jésu ré eŋgereri têê subu iyôŋ ba: «Ju geyen ba?» hen. Menba, ôbi uwôli sara iyôŋ ba: «Kelma, ju hôn are kêm men, ju hôn wo ené geyem a men.» Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Iyôŋ ba, ju abe gamgê kaɲê ben. 18 Na tu kwôlê a ené kôlem hen: Kiriɲa na ju baɲ mana tô na, jôbi a na harê tô bôm wom naɲ kôm men, ju ô kiriɲ ka bôm jôbi a na geyé a men. Niɲba, kiriɲa já halê na, já perê kôm ta aɲ na kwôni wo ɗaŋgi a harem tô bôm aɲ a ayem ôriɲ kiriɲ ka bôm gey ré a hen.»

19 Ôbi kôl hen iyôŋ ɗiré geliɲ temare to Piyêr ré sa ma hen aɲ ré na temare to ré sa ulê hini emê sa Emen. Kiriɲa Jésu kôl hen iyôŋ kô niɲ menba, ôbi kôliɲ Piyêr iyôŋ ba: «Era tôn a.»

20 Kiriɲa Piyêr bare cêgeri menba, ôbi gel ôbi tô Jésu wo Jésu geyri gaɲ hen era tôrji a. Na ôbi a na yé kabrê Jésu a kibi emê aɲ na eŋgereri iyôŋ ba: «Kelma, na i bi a ayê sam hen ba?» 21 Kiriɲa Piyêr gili menba, ôbi kôliɲ Jésu iyôŋ ba: «Kelma, a kwo na ba, na mi a sa sari a men ba?»

22 Menba, Jésu kôli iyôŋ ba: «Hena ené gey bi ôbi ré mô geɲ kwôy wo ené buloɲ heraɲ ba, dôlem jôbi iyeŋ ba? Jôbi ju era tôn a.»

23 Sa kwôlê bi wo hen a na, bay ayê bôô kôl iyôŋ ba, ôbi tô Jésu bi wo hen ré ma ré. Niɲba, Jésu na kôliɲ Piyêr mega wo ôbi tôri bi wo hen ré ma ré ré, niɲba, Jésu na kôli na iyôŋ ba: «Hena ené gey bi ôbi ré ma ré kwôy wo na buloɲ heraɲ ba, dôlem jôbi iyeŋ ba?»

24 Na ôbi tô Jésu wo Jésu geyri gaɲ bi a derê kwôli are bay ka hen men, na ôbi a lê bô magtubu hende to na hen a men. Aɲ nini hôn wo kwôlê bi wo ôbi ré dô hen na, ré na tiri.

25 Jésu hô li aŋga ɗaŋgi kwône a. Aɲ hena bay ré gey ciré derê kwôliji pôn pôn kêm bô magtubu a ba, kiriɲ ka bay ré biɲ magtubu hende to hen ba, ré naɲê sa terare nà.

* 1:23 1: 23 Esay 40: 3

* 2:17 2: 17 Kurôŋ kibé 69: 10

* 3:14 3: 14 Kwônê ɓiɲé 21: 9

* 4:45 4: 45 Ja 2: 13-22

* 6:9 6: 9 Ôrj ná, na kaw ka yi mega gêmê iyôŋ.

* 6:31 6: 31 Sé nô 16: 15, Kurôŋ kibé 78: 24

* 6:45 6: 45 Esay 54: 13

* 8:5 8: 5 Lébitik 20: 10, Détéronôm 22: 22-24

* 8:17 8: 17 Détéronôm 19: 15

* 10:34 10: 34 Kurôŋ kibé 82: 6

* 12:13 12: 13 Kurôŋ kibé 118: 25-26

* 12:15 12: 15 Na hini Jérusalêm wo pôni.

* 12:15 12: 15 Jakari 9: 9

* 12:34 12: 34 Kurôŋ kibé 110: 4, Esay 9: 6, Daniyêl 7: 14

* 12:38 12: 38 Esay 53: 1

* 12:40 12: 40 Esay 6: 9-10

* 13:18 13: 18 Kurôŋ kibé 41: 10

* 15:25 15: 25 Kurôŋ kibé 35: 19

* 19:24 19: 24 Kurôŋ kibé 22: 19

* 19:28 19: 28 Kurôŋ kibé 69: 22

* 19:36 19: 36 Sé nô 12: 46, Kwônê ɓiɲé 9: 12, Kurôŋ kibé 34: 21

* 19:37 19: 37 Jakari 12: 10

Jé lê bay jé

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Magtubu to Jé lê bay jé to Luk li

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Luk li hen

Magtubu to Jé lê bay jé na, na magtubu to jôgiɲ wôô to Luk li. Bô to tumô a to na Kwôlo Dôri hen na, ôbi na kôl na kwôli aŋga Jésu na li kiriɲa ôbi na baɲ sa terare a nà mera. Ayiɲ tôri sa ayê wo Emen ayri hôriɲ derômaraŋ a (Sapitre 1: 11) men, merê wo ôbi mô perê bay tôri a hen ba, yi gay niɲ. Wôsa bay gili naɲ tirji na iyôŋ ré niɲ.

Na hen iyôŋ a, magtubu Jé lê bay jé ré kôl wô ɗé tô daɲare to bay ayê bôô hen. Jésu mô perêrji a naɲ tini to li jé bô bay ayê bôô a hen. Ôbi kôl kwôli daɲare to bay ayê bôô ka na Jubɲê hen (naɲ *ôbi jé Piyêr) Jérusalêm a men, ɓiɲé ka na Jubɲê ré ka Antiyôk a men, Kworênt a men, Pilip a a men. Kwôli kergare toɲ ulê béré to *ôbi jé Pol men, gusiɲ to daɲare hende to kôrbi hende to hen men, kwôli ɲanê wo bay ayê bôô bay ka hen ɲan kwôlê woji bi wo hen naɲ néé wo Tini Kelma men hen.

Luk dêŋse magtubu kwône dema, ré liɲ magtubu to Jé lê bay jé hen tô. Perê magtubu hende to ôbi dêŋse hen na, tori toɲ yiri to ôbi li sa pôn pôn hen. Kiriɲa ôbi kôl kwôli kergare toji to bay hena Trowas wô erê Pilip a hen na, ôbi ôm nini nini gel wo ôbi ré ya men (Sapitre 16:10-40), kergare toji hende to hen ôriɲ naɲ ci kwôy biɲ Jérusalêm, aɲ na ya hende to hen a, bay ré ɓu Pol (Sapitre 20: 5 - 21: 18) men, hena wo bay hena Sésaré wô erê Rôm aɲ Pol li elê wôô ya hen, dema bay ré jô kwôlê sari a tô (Sapitre 27-28).

Aŋga tumô ba, Luk kôl kwôli soderé wo ɗiré soderé magtubu tori hende to hen tôŋ (Sapitre 1:8) men, kwôli ɗé tô daɲare to bay ayê bôô Jérusalêm a cêgi ayê wo Emen ay Jésu hôriɲ derômaraŋ a hen (Sapitre 1:1 - 8: 3) men, kwôli béré Kwôlo Dôri wo ôm gôriɲ sa iyére (Sapitre 8: 4 - 12: 25) men, ôm perê ɓiɲé ka kibi cér Méditérané men, ôm kwôy biɲ Rôm iyére to dami to bô emê wo sa terare a nà (Sapitre 13 - 28: 31).

Béré Kwôlo Dôri bi wo hen, ôm naɲ kiriɲ kiriɲ sa terare a nà ná sa kibi derê kwôlê wo bay jé men, kwôli kelêrji tumô ɓiɲé a a men. Kwôli Jésu wo bay dô biɲ ɓiɲé kêm hen na, (Jubɲê men, ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen men) na, Jésu bi wo na mô sa iyé Palistin a hen. Tunu toɲ hendi bô bôrê yêge sa Jésu biɲ tôri kwôy kwôy men, sa kwôli kelêri men, sa jé lêri a men.

Kwôli aŋga kôliɲ bô magtubu to Jé lê bay jé a nà ná, na kwôli aŋga églis to naɲ elê bi wo kêm hen ré lê: Ulê béré Kwôlo Dôri wo Jésu Krist biɲ gawrê sa terare a na kêm.

1

Jésu kôl kwôli Tunu toɲ hendi bô bôrê to Ibari ré joɲ

(Lk 1: 1-4)

1 Dami wuɲê Téwpil, bô magtubu tiɲê to tumô to na en li hen na, na en kôl kwôli aŋga Jésu na li men, kwôlo ôbi na geliɲ ɓiɲé a men. Kwôli are bay ka en kôlem kwôliji hen na, na kiriɲa ôbi na ayiɲ tô jé wori hen. 2-3 Kwôy wulê wo Emen ayri hôriɲ derômaraŋ a. Pa dema Emen ré ayri hôriɲ derômaraŋ a tô na, cêgi temayri a na, na bay jé bay ka ôbi na tôrji hen a, ôbi ré si sarji a tumô têê kwône naɲ yiri na iyôŋ kwôy wulê tôre pôrbu aɲ gelji wo ré na ɗôbi a ré jê sé kamɲê hen men, kôlji kwôli *emê iyére to Emen a men. Ôbi na geliɲ bay jé ka ôbi na tôrji hen, tôô tori hende to hen naɲ néé wo Tunu toɲ hendi bô bôrê.

Jésu kôlji kwôli Tunu toɲ hendi bô bôrê to Emen ré joɲ biji

4 Wulê wo pôni ôbi mô ôm emê naɲ ci, menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Merêŋge Jérusalêm a nà kwôy ken gem aŋga Iban na genge ɗiré béŋge aɲ na en kelêŋge kwôliji hen, ɗiba, ken ô aɲê ré tô. 5 Wôsa Ja ba, na liɲ ɓiɲé batêm na naɲ kam niɲba, era baa tumô a hen na, na naɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê a Emen ré lêŋge kenbay batêm niɲ.»

Jésu ɗay ô derômaraŋ a

6 Kiriɲa bay tô Jésu môrji naɲ ɗi baa ya tô menba, bay eŋgereri iyôŋ ba: «Kelma, na wulê bi wo hen a jeré hô biɲ kam *Israyêl kenare toji hôriɲ hen ba?»

7 Menba, ôbi uwôlji sara kôl iyôŋ ba: «Kwôlo gengiɲ sa wulê naɲ tayi kwôlo ken eŋgeren hen na, dôlêŋge kenbay ré, niɲba, na Iban a gengé naɲ bô geyé wori. 8 Niɲba, kenbay ba, ka sa uɲé néé kiriɲa Tunu toɲ hendi bô bôrê a herbo sarŋge a dema kené yé bay derê kwôlen Jérusalêm a men, Judé a men, Samari men, gôriɲ kiriɲ kêm sa terare a nà a men tô.»

9 Kiriɲa ôbi kôlji hen iyôŋ kô niɲ menba, Emen biri ɗay tirji a hen bô kiriɲ ka geri a ô derômaraŋ a.

10 Kiriɲa bay ɗebu bô derômaraŋ ɗéɲ kiriɲ ka Jésu ôriɲ ya hen baa ya tô, menba, gawrê wôô ka tôbe bargay ka bôri soji ɗibiji kwarji a. 11 Aɲ kôlji iyôŋ ba: «Ken gawrê ka Galilé, wô mi a kené ɗebe bô derômaraŋ hen iyôŋ ba? Jésu bi wo Emen biri ɗay ô derômaraŋ a aɲ ken ɗebu bô hen na, herari kôba, a yé môɲ ôbi wo ken gili ôriɲ derômaraŋ a hen iyôŋ têj têj.»

Bay dô gawra pôn gasiɲ hôlmê Judas

12 Bay tô Jésu hena sa Keram wo Olibiyé heraji Jérusalêm a, hena ya erê Jérusalêm a na, na kilomêter pôn. 13 Kiriɲa bay hena sa keram heraji uwo menba, bay ɗay bô iyére to tayi to bay dayriɲ ya gaŋ gaŋ hen. Kamaŋ ka ɗay ô bô iyére hende to hen a na: Piyêr, Ja, *Jak, André, Pilip, Tomas, Bartélémi, Matiyé, Jak kema Alpé, Simô woɲ kema iyére hen naɲ Jud woɲ kema Jak hen. 14 Bay kôliɲ kaɲniji aɲ daɲji ta ta wô uwôlê Emen naɲ bôô pôn aɲ yébé ka pôni men, si Mari toɲ yoo Jésu men, yênêri a men naɲ ci ya men.

15 Wulê sem cêgê menba, bay ayê bôô arew naɲ tôre wôô daɲji menba, Piyêr hena ɗebu ta perêrji a wô kelê kwôlê. 16 Ôbi kôl iyôŋ ba: «Yênên, kwôlo magtubu to Emen na kôl aɲ Tini na yêge sari ca tumô yeŋ biɲ Dabid aɲ ôbi na kôl kwôli Judas wo ré sa derê tumô bay ɓeré Jésu hen na, ariri ré liɲ niɲ. 17 Judas Iskariyôt bi wo hen na, na na kwoni aɲ na uwoɲ jé môɲ kwo nini li hen iyôŋ men.»

18 (Na naɲ lari kwôbe bi wo ôbi na uwôɲ hen a ôbi na ré keliɲ yagê menba, na sa kuriɲ aɲ bôri waɲ aɲ kworɲéri ɓegiɲ kêm aɲ. 19 Ɓiɲé ka Jérusalêm kêm toy kwôli aŋga sa sa Juda a hen. Na ôbi á, bay ré uwôge yagê bi wo Hakeldama hen, bôri na «yagê woɲ kwôbe.»)

20 «Ôbi a, bay ré li bô magtubu toɲ kurôŋ kôl iyôŋ ba:

‹Bi bô iyére tori yi seŋge

men, bi kwôni mô bô ré men*.›

Men, hô liɲ kôl iyôŋ ba:

‹Bi kwôni wo ɗaŋgi ré gaseri kini jé wori a a men*.›

21-22 Bi kwôni wo ɗaŋgi era sa jôgiɲ naɲ na sa derê kwôli jê sé wo Kelma Jésu. Bi na kwôni wo na ô naɲ na wulê kêm wo Kelma Jésu na ô naɲ na naɲ kiriɲ kiriɲ hen, ayiɲ tôri sa batêm to Ja na liri a kwôy wulê wo Emen ayri perêrna ôriɲ derômaraŋ a hen.»

23 Menba, bay tô ɓiɲé wôô ɗi tumôrji a bay a na si Josêp wo ɓiɲé uwôgeri Barsabas men, Justus men hen men, Matiyas a men.

24 Menba, bay ayê bôô kêm uwôl Emen kôl iyôŋ ba: «Kelma, jôbi wo ju hôn bô gawrê pôn pôn kêm hen na, geléni kwôni wo ju dôri perê kamaŋ bay ka wôô hen, 25 bi ré yi *ôbi jé hôlmê Judas wo na ay jé wori ɗéɲ aɲ ôriɲ kiriɲ kaɲ mênê ka na yi gengiɲ sari hen.»

26 Menba, bay pool hiniji ta aɲ bay ay pôn perê menba, na Matiyas a bay ré ayri jôgiɲ naɲ bay jé ka môj kibi pôn hen.

2

Emen joɲ naɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê biɲ ɓiɲé kari

1 Kiriɲa sa lê geserê *Pantékwôt nêm menba, bay tô Jésu daɲji kiriɲ pôn. 2 Kiriɲ bay ka hen na, néé ani ema si ta môɲ kal wo dami iyôŋ, aɲ so wôn bô iyére to bay môriɲ ya hen ɓerêj ta. 3 Menba, ani geliɲ môɲ kôli tare iyôŋ aɲ useriɲ mô sarji a pôn pôn kêm. 4 Menba, kiriɲ bay ka hen na, Tunu toɲ hendi bô bôrê wôn bôrji aɲ li aɲ i i kôba iyêl kibi kwôlê wo ɗaŋgi wo Tunu hende to hen a biri a ré iyêl.

5 Wulê bi wo hen na, Jubɲê kaɲ bay lê tôô Emen ka hena sa iyére to gay gay to sa terare a nà môrji Jérusalêm a ya men. 6 Kiriɲa bay toy tôô bay tô Jésu ka iyêl hen iyôŋ menba, ɓiɲé dayriɲ naɲ kwônêrji aɲ tiniji ge kay, wôsa i i kôba toy kwôlê wo bay ayê bôô kôl hen naɲ kibi kwôlê wori, kwôlê wori. 7 Kiriɲa bay toy hen iyôŋ menba, tiniji ge kay yôd aɲ bay kôl iyôŋ ba: «Ɓiɲé bay ka kêm ka iyêl hen, na ka Galilé ré ba? 8 Menba, na iyeŋ a i i ba, ré toy kibi kwôlê wori kwôlê wori kibriji a hen iyôŋ ɗi ba? 9 Wôsa nabay kêm ka nana ɗebe nà ná, nana ka tôrna gay gay, ka hena Partiya a men, Médiya a men, Elam men, Mésopotami a men, Judé a men, Kapadôs a men, Pônt a men, Asi a men, 10 Priji a men, Pampili a men, Ejipt a men, bô emê wo Libi to ɗa naɲ Sirên hen men, ka na Rômêɲê ka mô nà a men. 11 Kamaŋ ka Krêt a naɲ Arabɲê kôba, ya naɲ naa men, perêrna hen kôba, Jubɲê kaɲ ɗéɲ ɗéɲ ya men, ka ay bôrji kôba, ya men, menba, na iyeŋ a nana toy kwôlo bay kôl gengiɲ sa aŋga dôri ka Emen li hen naɲ kibi kwôlê wona, kwôlê wona ɗi ba?»

12 Bay kêm tiniji ge kay aɲ bay hôn kwôlê woɲ kelê ré, menba, bay ɲamniɲ perêrji a kôl iyôŋ ba: «Na mi a geliɲ hen iyôŋ ba?»

13 Menba, ka pôni ayrêji kôl iyôŋ ba: «Na care a kwoyréji hen.»

Derê kwôlê wo Piyêr

14 Piyêr ôbi tô Jésu perê ka môj kibi pôn ka baa hen, hena ɗebe ta aɲ uwôlji sara naɲ tôri to dami kaŋ a ta kôl iyôŋ ba: «Kenbay yênêrni Jubɲê naɲ kenbay kêm ka ken mô Jérusalêm a hen, are bay ka yi hen na, dôbêŋge marŋge dô ken toyiɲ kwôlo na kelê hen aɲ bi ken hôn tôrji dô. 15 Mega wo ɓiɲé ka pôni perêrŋge a kôl iyôŋ ba: ‹Ɓiɲé bay ka hen ré kwoy na kwoyé hen na›, bay kwoy na kwoyé ré, wôsa tare baa jal tô. 16 Niɲba, tiri wori ba, na kwôlo *ôbi kibi Emen Jowêl na kôl hen a ariri ré yi kemnêŋ hen. Ôbi na kôl iyôŋ ba:

17 ‹Nôbi Emen, en kelêŋge kiriɲa sa terare baa ɗa wo ta kerê niɲ na,

geléŋge aŋga na lê a na:

Na bé Tunun erê sa gawrê kêm.

Aɲ kamneŋge kaɲ imɲê naɲ kaɲ yébé a yé bay keben men,

kam manê kaŋge a henêji tu kwôlê wo Emen bô pelal wo a jôrji a hen men,

Surɲê kaŋge kôba, a henêji tu kwôlê wo Emen bô wônê woji a men.

18 Na tiri wulê bi wo hen na, na bê Tunun sa manê kaɲê

kaɲ imɲê naɲ kaɲ yébé a, aɲ bay a yé bay keben.

19 Men, na lê aŋgaɲ giɲê derômaraŋ a men, aŋga ɗê kiriɲ sa terare a nà,

kwôbe naɲ tare naɲ gusô tare a men a so yé ya.

20 Tare a biliɲ hendé culum men, geserê kôba, a biliɲ kwôbe a men,

cêgi are bay ka hen dema Wulê woɲ hini emê naɲ kwo dami wo Kelma wona ré sa tô.

21 Wulê bi wo hen na, i i wo bi bôri sa Kelma Emen a ba, a uɲé gelê*.› »

22 Menba, Piyêr kôl iyôŋ ba: «Kenbay ɓiɲé ka *Israyêl, dôbêŋge marŋge dô ken toyiɲ kwôlo na kelêŋge hen. Jésu wo Najarêt na gawra wo Emen geléŋge néé wori naɲ aŋgaɲ giɲê naɲ kaɲ gelé ka ɗê sa kiriɲ ka ôbi li perêrŋge a mega bi wo ken geliɲ hen iyôŋ. 23 Gawra bi wo hen naɲ bô geyé men, naɲ gengé wo Emen na genge a men na, bay ɓiri béŋge aɲ ken diri naɲ geré wo bay henê Emen né, aɲ bay ɓééri sa gurô tagelê. 24 Niɲba, Emen biri ji si kamɲê aɲ dôri kibi gusiɲ to temare a, wôsa néé wo temare nêm ɓeréri tôŋ né. 25 Ôbi a, kelma Dabid na ré kôliɲ kwôli kôl iyôŋ ba:

‹En gel Kelma tumôn a kwôy kwôy,

wôsa ôbi ɗebe sa kôben woɲ gusurô bi ené kuriɲ né

26 men, yen dôren men, en kebe kurôŋ naɲ yi derê wôsa

kurôŋgi yen a sa merê ta gengiɲ sa aŋga Emen a sa lê ben.

27 Wôsa já ɗén aɲ perê temay ɓiɲé a ré,

men, já ɗé mana wom wo yi naɲ jeŋgêri hen, uyê ré men,

28 na ju gelen geré gelê men, já ben yi derê kiriɲa na ɗebiɲ tumôm a a men*.› »

29 Menba, Piyêr kôl iyôŋ ba: «Yênên, ɗéŋge na kelêŋge kwôlo gengiɲ sa môyrena Dabid, ôbi ma, aɲ bay emni nà aɲ sa kamɲêri yi kemnêŋ iyére tona na. 30 Niɲba, ôbi nà ná ôbi kibi Emen men, ôbi na hôn aŋga Emen na genge ɗiré biri hen a men. Emen na ay tôri biri mega wo kuŋgari woɲ bôri a ré sa merê sa gagay kenare a*. 31 Ôbi na gel tumô aŋga Emen ré sa lê hen, na ôbi a, ôbi na ré kôl kwôli jê sé wo *Krist, kwo Emen dôri hen perê ɓiɲé ka may a aɲ ôbi na kôl iyôŋ ba: ‹Emen na ɗiri aɲ perê temay ɓiɲé ré men, kurôŋgi yiri na uyê kamɲê ré a men.› 32 Jésu bi wo hen na, Emen biri ji si kamɲê, nibay kêm nini gel naɲ tirni men, nini dô kwôli a men. 33 Men, Emen hôriɲ naɲ ɗi derômaraŋ a aɲ mô sa kôbri woɲ gusurô a. Haw hen mega wo Emen na ayiɲ tôri hen iyôŋ na, ôbi biri Tunu toɲ hendi bô bôrê aɲ ôbi wusérére sarni a mega wo ken toy men, gel men, hen iyôŋ. 34 Kelma Dabid wo na ɗay derômaraŋ a ré hen, kôba, na kôl iyôŋ ba:

‹Kelma Emen na kôliɲ Kelmaren iyôŋ ba: mô sa kôben woɲ gusurô a,

35 kwôy wo na biɲ bay barem a yé aŋgaɲ sêlê têm*.›

36 Aɲ bi ɓiɲé ka sa iyé Israyêl a kêm hôn dô mega wo Jésu bi wo ken ɓééri hen na, ré na ôbi a Emen ré biri yi Kelma men, Krist, kwo Emen dôri hen men hen.»

Ɓiɲé dubu subu bi bôrji sa Jésu a

37 Kiriɲa ɓiɲé toy kwôlê bi wo Piyêr kôl hen iyôŋ menba, bay hôn aŋga ca lê ré niɲ, menba, bay eŋgeriɲ si Piyêr naɲ bay jé ka ɗaŋgi iyôŋ ba: «Niɲa lê iyeŋ niɲ ba, yênêrni?»

38 Piyêr uwôlji sara iyôŋ ba: «Ɗéŋge jé lêreŋge wo cay hen baa aɲ ken li batêm naɲ hini Jésu Krist aɲ bi Emen ɗiɲ bôri jal sa têriɲ toŋge a men ôbi a béŋge Tunu toɲ hendi bô bôrê a men. 39 Wôsa Tunu toɲ hendi bô bôrê to Emen na genge hen na, gengiɲ na sarŋge kenbay naɲ kamneŋge men, gengiɲ sa ka sa terare to kelaŋgi a ka kwôni ka Kelma wona Emen a uwôgaji hen a men.»

40 Piyêr hô dôrji kwôlo ɗaŋgi gay gay wô bôyiɲji men, dôbiɲji ibiyare bôrji a aɲ kôlji iyôŋ ba: «Bêŋge bôrŋge sa gelê wo Jésu a ɗiba, ken uwôɲ aŋga bay têriɲ ka haw hen a uɲé hen né.»

41 Ɓiɲé ka bi bôrji sa kwôlo Piyêr kôl hen na, bay liji batêm, aɲ wulê bi wo hen na, bay uwôɲ ɓiɲé dubu subu bi sarji a a.

Biɲare to bay ayê bôô ka tumô

42 Bay ayê bôô ay yirji biɲ bay jé ré gelji are men, bay biɲ perêrji a men, ômji emê pôn men, uwôlji Emen pôn a men.

43 Ɓiɲé kêm tiniji ge kay men, harê liji a men wôsa aŋgaɲ giɲê ka gay gay ka Emen biɲ bay jé li hen. 44 Ɓiɲé kêm ka bi bôrji sa Jésu a hen na, biɲji perêrji a men, aŋgaji kôba bay day kiniji pôn a men. 45 Ta ta bay keléɲ ari uɲérji aɲ ɗi larirji céɲji naɲ doy aŋga kwôni ôriɲ ôriɲ.

46 Bay daɲ sa pôn pôn derô haba wo *iyéy Emen a naɲ bôô pôn men, ômji emê iyé kwo hen a, kwo hen a men, ômji naɲ yi derê men, bay uwôyrê yirji ré a men. 47 Bay heram Emen men, ɓiɲé kêm kôba, geyji a men. Aɲ sa pôn pôn Kelma bi ɓiɲé ka ôbi gôliɲ naɲ ci hen sarji a sarji a.

3

Bay berare ôbi merayê derô haba wo iyéy Emen a

1 Sa to pôni a si Piyêr naɲ Ja ôrji *iyéy Emen a naɲ tare to yébé ayiɲ sa tôɲne hen, wô uwôlê Emen. 2 Kibi geré wo bay uwôgeri «kibi geré wo li kalmare» hen na, gawra wo pôni wo meray bô yori a yeŋ bay ayari ca sa ɗé kibi geré bi wo hen a. Sa pôn pôn bay ayri sa ɗi kibi geré bi wo hen a wô uwôliɲ ɓiɲé ka ô men, hera men, derô haba wo iyéy Emen a hen gursu. 3 Kiriɲa ôbi gel si Piyêr naɲ Ja wo ca sé bô iyéy Emen a menba, ôbi masiji bi bay ré biri ani. 4 Menba, si Piyêr naɲ Ja bôri ɗéɲ aɲ Piyêr kôli iyôŋ ba: «Berêni ju gel!»

5 Ôbi bôrji aɲ kôl yaŋ ba, bay ré ca biri na ani. 6 Niɲba, Piyêr kôli iyôŋ ba: «En ôriɲ naɲ gursu ré, niɲba, aŋga en ôriɲ kôben a hen na, na ben: naɲ néé wo Jésu Krist wo Najarêt, hena ju ô ta!»

7 Menba, ôbi ɓu kôbri woɲ gusurô aɲ biri hena ta. Kiriɲ bay ka hen na, têri naɲ tô gworɲéri iyêderê hôriɲ. 8 Ôbi neŋgere ɗebu ta naɲ têri aɲ ô ta. Aɲ ô naɲ ci derô haba wo iyéy Emen neŋréré men, heramiɲ Emen men. 9 Aɲ ɓiɲé kêm gili wo ô ta men, heram Emen men. 10 Bay gili hôn menba, bay kôl iyôŋ ba: «Ôbi a na miirê kibi geré wo bay uwôgeri ‹kibi geré wo li kalmare› hen uwôdelê are na ré ba?» Aɲ tiniji ge kay wôsa aŋga ré sa sari a hen.

Kwôlo Piyêr kôliɲ ɓiɲé derô haba wo iyéy Emen a

11 Mega wo gawra bi wo hen ɗi tô si Piyêr naɲ Ja bul ré hen iyôŋ na, tini ɓiɲé kêm ge kay aɲ bay era sôm sôm si ligirji a tô pal wo bay uwôgeri kwo Salomôn hen. 12 Kiriɲa Piyêr gel hen iyôŋ menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Kam *Israyêl, wô mi a tunuŋge ré ge kay sa aŋga li are hen ba? Wô mi a kené berêni mega ré na néé woni ley, derê woni tu Emen ley, a niné berariɲ gawra bi wo hen ba? 13 Emen wo *Abraham wo Isak naɲ kwo Jakwôb, Emen wo balêrna a ulê hini emê sa mana wori Jésu wo na ken ayri bi bay na diri aɲ kiriɲa *Pilat na gey ulêri ta menba, 14 na ken kaɲ kwo yi naɲ jeŋgêri men, kwoɲ dôri men hen, aɲ na ôbi deré temare a na kené gey bi bay ré uwôli ta ɗi hen. 15 Aɲ Kelma ôbi tô gelê, a na kené bi bay diri ɗi. Niɲba, Emen biri ji si kamɲê perê ɓiɲé ka ma a aɲ nini gel naɲ tirni. 16 Aɲ na wô wo nini bi bôrni sa Jésu a aɲa néé wo hini bi wo hen ré biɲ gawra bi wo ken gili aɲ hôni hen néé a ré ɗebiɲ ta hen. Na tiri na sa kibi bê bôô sa Jésu a woɲ tiri hen, aɲa gawra bi wo hen ré berariɲ yôd turŋge a hen.»

17 «Iyôŋ ba, yênên, en hôn wo ré na henêri ré, aɲa kenbay naɲ kilmérŋge na kené liɲ are bay ka hen hen. 18 Emen ba, na kôl ca tumô naɲ tô bay kibri kêm wo *Mési wo ôbi na genge ɗiré joɲ hen, ré geliɲ gusiɲ, aɲ na ôbi a yé hen. 19 Beléŋge hal woŋge aɲ ken hera uɲé Emen, aɲ bi ôbi mô têriɲ toŋge aɲ. 20 Menba, Kelma a béŋge wulê woɲ derê bul kiriɲa ôbi a joɲ naɲ *Krist Jésu wo ôbi na dôri ca tumô gengiɲ sarŋge hen. 21 Pa dema wulê bi wo hen ré sa tô na, Jésu Krist a merê derômaraŋ a kwôy wo derômaraŋ naɲ sa terare a hô ɲaniɲ naɲ gerérji mega wo Emen na kôl kwôli ca tumô, naɲ tôô bay kibri ka yi naɲ jeŋgêrji hen. 22 Ôbi a *Moyis na ré kôl iyôŋ ba: ‹Kelma woŋge Emen a derê gawra pôn perêrŋge a hen, liɲ ôbi kibri wo a yé môɲ nôbi iyôŋ. Ka toyé kwôlo kêm wo ôbi a kelêŋge hen. 23 Kwôni wo kaɲ toyé kwôlê kibri a ba, bay a dagêri perê ɓiɲé ka Emen aɲ, bay a diri*.› 24 Bay kibi Emen kêm ayiɲ tôri sa Samiyêl a kwôy saɲ sa bay jebé tôri a na, kôlji kwôli wulê bi wo nana mô bô a haw hen. 25 Aŋga Emen na genge naɲ tôô bay kibri hen na, na wô sarŋge kenbay. Iyôŋ ba, biɲare to Emen na biɲ naɲ môɲêrŋge hen na, na yi wô sarŋge men, ôbi na kôliɲ Abraham iyôŋ ba: ‹Na terê keben sa tô môɲ wo ɓiɲé kêm ka sa terare a nà wô sa kibi kwôŋgêm*.› 26 Na wô sarŋge kenbay tumô, aɲa Emen né dô mana wori jéri wô terê kibri sarŋge a men, wô lê bi kené bul hal woŋge a men hen.»

4

Si Piyêr naɲ Ja tumô daɲare to surɲê a

1 Kiriɲa si Piyêr naɲ Ja dôriɲ ɓiɲé kwôlê baa ya tô menba, bay bê kwôbe naɲ dami wo bay gemé *iyéy Emen naɲ *Sadusiɲêɲê soji. 2 Bay li hen iyôŋ wôsa bôrji tarji wô gelé wo Piyêr naɲ Ja geliɲ ɓiɲé are men, kwôli jê sé wo Jésu ji si kamɲê perê ɓiɲé ka ma a hen a men. Aɲ gel wo ɓiɲé kôba, ré jê sé kamɲê hen iyôŋ men. 3 Mega, kiriɲ kô niɲ hen iyôŋ na, bay pôrji biji daŋgay a gemiɲ kiriɲ ka wôli. 4 Perê ɓiɲé bay ka toy kwôlo si Piyêr naɲ Ja hen na, kwône ay bôrji aɲ bay ayê bôô kêm nêm imɲê dubu bay iyôŋ.

5 Kiriɲa kiriɲ wôl menba, bay sa Jubɲê naɲ surɲê naɲ *bay derê tô tôô to Emen daɲji Jérusalêm a. 6 Kiriɲ bay ka hen na, Aan *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe men, Kayib men, Ja men, Alêksander naɲ balê dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe kêm kôba, môrji ya. 7 Bay bi bay eraɲ naɲ si Piyêr naɲ Ja sa ɗibiji ta tumôrji a, aɲ bay eŋgeriji kwôlê iyôŋ ba: «Aŋga ken li hen na, ken li na iyeŋ iyeŋ pôn ba? Men, na naɲ néé wo i men, hini i men, aɲa kené liɲ are bay ka hen ba?»

8 Tunu toɲ hendi bô bôrê wôn bô Piyêr aɲ ôbi kôlji iyôŋ ba:

9 «Bay sa ɓiɲé naɲ surɲê, kemnêŋ ken eŋgeréni wô derê wo nini li naɲ ôbi merayê hen men, niné li iyeŋ a ôbi ré berare hen ba men. 10 Kenbay men, ɓiɲé ka *Israyêl kêm toyéŋge dô, na naɲ hini Jésu Krist wo Najarêt wo ken ɓééri aɲ Emen biri ji si kamɲê perê ɓiɲé ka ma a hen, na wô sari aɲa gawra wo ɗebu tumôrŋge a hen ré berariɲ hen. 11 Na ôbi, a magtubu to Emen ré kôl gengiɲ sari kôl iyôŋ ba:

‹Keram wo kenbay bay ɗé iyére ken kaɲ hen,

ôbi a hô yé kwoɲ ɗé tô iyére hende to hen hen*.›

12 Na ligiri ôbi a pôn nêŋ a kené uɲé kini gelê ɗiba, kini gelê wo ɗaŋgi naɲ, wôsa sa terare a nà kêm na, Emen na bi hini kwôni wo ɗaŋgi wo ré gôliɲ naɲ ɓiɲé ba, naɲ.»

13 Kiriɲa bay gel wo si Piyêr naɲ Ja iyêl naɲ ibiyare hen iyôŋ menba, tiniji ge kay wô wo bay ré na ɓiɲé ka beray mera ka ré dôyrê are gaɲ né a men menba, bay hôn wo bay ré na bay erê naɲ Jésu. 14 Niɲba, kiriɲa bay gel gawra bi wo berare hen ɗebu kwarji a menba, bay hôn kwôlê woɲ kelê ré niɲ. 15 Menba, bay biji bay séɲ kini daɲare to *Sanédrên a aɲ bay iyêliɲji perêrji a. 16 Bay kôl iyôŋ ba: «Na liɲ ɓiɲé bay ka hen na mi ba? Wôsa bay li giɲê wo dami tu ɓiɲé ka Jérusalêm a gel kêm ɗiba, na nêmê narê biɲ né. 17 Niɲba, bi kwôli giɲê bi wo hen ré ôm erê tumô tumô ré na, na karêŋgeji gwom bi bay ré dôriɲ kwôni kwôlê wôni naɲ hini Jésu ré niɲ pa pa.»

18 Bay hô uwôgaji heraɲ aɲ kôlji iyôŋ ba: «Nini jô bi kené iyêl men, kené geliɲ kwôni ani a men naɲ hini Jésu.» 19 Menba, si Piyêr naɲ Ja uwôlji sara iyôŋ ba: «Kenbay ken erem ken gel, na ba, toyé kwôlê kebreŋge a na lê aŋgaɲ derôre laba, biɲ Emen kwôlê a na lê aŋgaɲ derôre ɗi ba? 20 Kwoni nibay ba, aŋga nini gel naɲ tirni men, nini toy naɲ marni a men hen na, niɲa wômê kwôliji tôŋ né.»

21 Bay hô karêji gwom damaŋ a, aɲ biji ta wôsa bay uwôɲ kwôlê wôni wo nêm perêji ré. Wôsa ɓiɲé kêm ay kibi Emen wô aŋga li are hen. 22 Gawra bi wo berare naɲ giɲê hen na, elêri ɗê tôre pôrbu.

Uwôlê Emen wo bay ayê bôô

23 Kiriɲa bay biji ta menba, si Piyêr naɲ Ja hôrji uɲé megêrji bay ayê bôô aɲ dôrji kwôlo kêm wo damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ surɲê kelaji hen. 24 Kiriɲa bay toy kwôlo si Piyêr naɲ Ja dôrji hen iyôŋ menba, bay bi kibriji pôn aɲ uwôl Emen kôl iyôŋ ba:

«Kelma, na jôbi a ɗé derômaraŋ naɲ sa terare men, cér naɲ aŋga kêm ka yi ya hen, 25 na jôbi a bé naɲ geré wo Tunu toɲ hendi bô bôrê aɲa ré bi kwôlê bi wo hen kibi mana wom Dabid wo na môyrini hen, aɲ ôbi na kôl iyôŋ ba:

‹Wô mi a ɓiɲé ka sa terare a nà ré karê maɲê hen iyôŋ ba?

Men, wô mi a ɓiɲé ré lêrê aŋgaɲ ɗéɲ iyôŋ bay ka hen ba?

26 Kilmé ka sa terare a na ɲan yirji

men, ɓiɲé kêm ka ôriɲ naɲ néé biɲ tôrji wô liɲ kumbul

naɲ Kelma Emen men,

naɲ kwo ôbi dôri hen a men*.›

27 Wôsa na hen iyôŋ a, si *Hérôd naɲ Pos *Pilat ré daɲji sa iyére hende to nà naɲ ɓiɲé ka sa terare a nà a men, ɓiɲé ka Israyêl a a men wô lê kumbul naɲ Jésu mana wom wo ju dôri ɗiri yi gay hen. 28 Na hen iyôŋ a, bay ré liɲ are kêm ka na ju genge ca tumô naɲ néé wom hen men, naɲ bô geyé wom a men hen.»

29 «Haw hen na, Kelma dôbe mam ju toyiɲ gwom to bay karêni hen, aɲ ju biɲ manê kam ré kôl kwôlê wom naɲ ibiyare. 30 Jé kôm aɲ bi berarê ɓiɲé men, giɲê naɲ aŋgaɲ gelé ka gay gay liɲ naɲ hini mana wom Jésu wo yi naɲ jeŋgêri hen.»

31 Kiriɲa bay uwôl Emen hen iyôŋ kô niɲ menba, terare yebagiɲ kiriɲ bay ka bay môriɲ ya hen, aɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê wiinê bôrji aɲ bay dô kwôlo Emen naɲ ibiyare.

Biɲare to bay ayê bôô

32 Ɓiɲé kêm ka ay bôrji hen na, bôrji naɲ ermé woji na pôn men, kwôni wo kôl ari uɲéri a ré nà iyôŋ ba, naɲ men, bay kêm day ari uɲérji na pôn. 33 Bay jé dô kwôli jê sé wo Kelma Jésu kamɲê naɲ néé wo dami aɲ terê kibi wo Emen baa naɲ ci kêm. 34 Kwôni pôn iyôŋ perêrji a wo na ôbi nimré ba, naɲ, wôsa ka ôriɲ naɲ kiriɲ men, iyére men ley na, bay keléɲ aɲ eraɲ naɲ lari are bay ka bay keléɲ hen. 35 Aɲ sa biɲ bay jé. Aɲ i i ba, bay biri gengiɲ sa doy aŋga ôbi ôriɲ.

36 Menba, Josêp wo bay jé uwôgeri Barnabas (hini Barnabas bi wo hen na, bôri na «ôbi dôbê ibiyare bô kiriɲ a») ôriɲ naɲ yagê wori ya. Ôbi na tô môɲ wo *Lébit wo yêɲ Sipre a. 37 Ôbi keléɲ yagê wori bi wo hen, aɲ eraɲ naɲ lariri sa biɲ bay jé.

5

Kwôlo gengiɲ sa si Ananiyas naɲ Sapira

1 Niɲba, gawra wo pôni bay uwôgeri Ananiyas bay naɲ tamni Sapira. Bay keléɲ yagê woji. 2 Menba, ôbi dera kwa lari na dê ɗo tôŋ aɲ tamni hôn men aɲ eraɲ naɲ tôri wo baa hen sa biɲ bay jé. 3 Menba, Piyêr kôli iyôŋ ba: «Ananiyas, wô mi a Sidan ré ô bôm a aɲ ju kôliɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê kwôlê woɲ benare hen iyôŋ ba? Wôsa ju dera kwa lari yagê bi wo hen dê ɗo tôŋ. 4 Yagê bi na kwom ré ba? Hena na jeré gey kôba, na já ɗé keléri aɲ baa ré ba? A hena na jeré keléɲ kôba, lariri na na kwom ré ba? Wô mi a ermé kwôlo hen iyôŋ ré yi bôm a ba? Na gawrê a jeré liji benare hen né, niɲba, na Emen.»

5 Kiriɲa Ananiyas toy kwôlê bi wo hen iyôŋ menba, ôbi kuriɲ aɲ ma. Ɓiɲé kêm ka toy kwôlê bi wo hen na, tiniji ge kay. 6 Kam manê sa ay temayri ô haarê aɲ ôriɲ ô emé.

7 Tare subu cêgê menba, tamni Sapira ô ira tô si Piyêr a. Aŋga sa sa kurôre a hen na, hende hôn né kwôy tô. 8 Menba, Piyêr eŋgerere iyôŋ ba: «Na lari yagê kêm wo ken keléɲ bi ré ba?» Menba, hende uwôli sara iyôŋ ba: «Ew, na lariri bi kêm.»

9 Piyêr hô kôle iyôŋ ba: «Ken li iyeŋ a kené biɲ kebreŋge wô sébé Tini Kelma hen iyôŋ ba? Toy tê ka uwo emo kurôrê hen ema kibi geré hen ya, bay a ôriɲ naɲ mu men.»

10 Kiriɲ bay ka hen menba, hende kuriɲ aɲ ma tumô Piyêr a. Kiriɲa manê bay ka hen soji ira menba, bay uwôɲ temayre aɲ ay ôriɲ emé kwa kurôre a. 11 Kiriɲ bay ka hen na, bay ayê bôô kêm naɲ ɓiɲé kêm ka toy kwôlê bi wo hen na, harê wo dami liji.

Aŋgaɲ giɲê ka gay gay ka bay jé li

12 Bay jé li aŋgaɲ gelé naɲ kaɲ giɲê kwône tu ɓiɲé a. Bay ayê bôô kêm kôliɲ kaɲniji aɲ daɲji tô pal wo Salomôn a. 13 Kwôni wo ɗaŋgi wo gey daɲ naɲ ci ba, naɲ. Men né, ɓiɲé kêm dô kwôliji wo dôri ta men. 14 Aɲ ɓiɲé naɲ kwônêrji imɲê men, yébé men bi bôrji sa Kelma aɲ daɲji naɲ ci.

15 Ɓiɲé sooriɲ naɲ bay ômɲare tô geré, ka pôni sa kwoy a men, ka pôni sa jaare a men, aɲ bi kiriɲa Piyêr ré sa ba, tini ré ô si sa kwo pôni gaŋ. 16 Kwônê ɓiɲé henaji sa kam iyére to kwa Jérusalêm a hen eraɲ bay ômɲare men, ka tunu to habiɲ dôyrêji men, aɲ bay kêm berare.

Bay pô bay jé pa dema bay ré biji ta

17 Kiriɲa *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ bay tôri kaɲ *Sadusiɲêɲê gel hen iyôŋ menba, terbére liji menba, bay genge wo ciré lê ani. 18 Bay pô bay jé ô biji daŋgay tô kwônê ɓiɲé a. 19 Niɲba, derô yoyre menba, mana wo Kelma sa bôl kibi iyéy daŋgay aɲ biji si nô aɲ kôlji iyôŋ ba: 20 «Erêŋge ken ô ɗebé *iyéy Emen a aɲ ken uwôliɲ ɓiɲé béré kwôlê kêm woɲ gelê bi wo hen.»

21 Bay toy kwôlê kibri a aɲ kiriɲa kiriɲ peraɲ soɲ soɲ menba, bay ô derô haba wo iyéy Emen a aɲ geliɲ ɓiɲé are. Dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ bay tôri uwôgeji daɲare to surɲê ka kam *Israyêl kêm menba, bay jé wogé bay jé bô daŋgay a. 22 Niɲba, kiriɲa asgarɲê saji biɲ iyéy daŋgay menba, bay uwoɲji ré menba, bay buloji hera sa dôriɲ bay jériji hen kôl iyôŋ ba: 23 «Nini uwôɲ kibi geré ligiɲ men, bay geméri hen kôba môrji ya a men, niɲba, kiriɲa nini bôl kermiɲ menba, nini uwôɲ kwôni ira ré.»

24 Kiriɲa dami wo bay gemé iyéy Emen naɲ damné kaɲ bay bê kwôbe hen toy hen iyôŋ menba, bay hôn kwôlê woɲ kelê sa aŋga sa sa bay jé a hen né aɲ bay eŋgere mi a ré lê are hen iyôŋ ba. 25 Menba, kiriɲ bay ka hen na, kwôni era sa kôlji iyôŋ ba: «Gel, ɓiɲé ka ken biji daŋgay a hen ɗebiji derô haba wo iyéy Emen a geliɲ ɓiɲé are yaŋ.»

26 Menba, dami wo bay gemé iyéy Emen ô naɲ ɓiɲé kari ôrji perê bay jé heraɲ. Bay liji ani ré wôsa bay hare wô wo ɓiɲé ma ré gôbiji naɲ jerew. 27 Bay eraɲ naɲ ci sa geliɲ daɲare to surɲê menba, dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe eŋgeriji kwôlê. 28 Ôbi kôlji iyôŋ ba: «Nini jerêŋge yôd bi kené geliɲ ɓiɲé are naɲ hini gawra bi wo hen, menba, ken li aɲ ɓiɲé ka Jérusalêm kêm toy kwôlê woŋge bi wo hen men, ken gey lê bi kwôbri gawra bi wo hen ré hera sarni a men.»

29 Menba, Piyêr naɲ bay jé uwôlji sara iyôŋ ba: «Biɲ Emen kwôlê dô ɗê biɲ gawrê kwôlê. 30 Jésu bi wo na ken bi bay na ɓééri a sa gurô aɲ ma hen na, Emen wo môɲêrna na biri ji si kamɲê. 31 Na ôbi aɲa Emen né ayri ɗiri mô sa kôbri woɲ gusurô a mega Kelma men, ôbi gôliɲ naɲ ɓiɲé men, aɲ bi kam Israyêl ré uwôɲiɲ geré biliɲ hal woji aɲ Emen né ɗiɲ bôri jal sa têriɲ toji a. 32 Nibay nini dô kwôli are bay ka hen, nibay naɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê to Emen biɲ ɓiɲé ka biri kwôlê hen.»

33 Kiriɲa bay daɲare toy kwôlê bi wo hen iyôŋ menba, bôrji tarji aɲ bay gey ciré deré bay jé. 34 Niɲba, gawra wo pôni bay uwôgeri Gamaliyêl, ôbi na *Parisiɲê men, na ôbi gelé tôô wo dami wo ɓiɲé kêm biri kwôlê. Ôbi hena perêrji aɲ kôl bay ré biɲ bay jé ré siji nô sem. 35 Menba, ôbi kôliɲ surɲê ka daɲ hen iyôŋ ba: «Kenbay kam Israyêl, erméŋge dô sa aŋga ken gey lê naɲ ɓiɲé ka hen. 36 Wulê wo na di jô hen na, nana gel Tédas wo kôl ɗiré na kwôni wo dami aɲ li ɓiɲé arew pôrbu ô tôri a. Bay diri, menba, bay tôri bay ka hen kôba, usuriɲji a men, aɲ ani ka baa ba, naɲ. 37 Cêgeri wori ba, nana gel Judas wo Galilé bô wulê woɲ sajima hen, ôbi kôba, day ɓiɲé tôri a aɲ bay diri menba, bay tôri bay ka hen kêm usuriɲji. 38 Iyôŋ ba, en kelêŋge, ɗéŋge turŋge tô ɓiɲé ka hen a ré niɲ, ɗeŋgiji ô. Hena ermé woji naɲ jé lêreji bi wo hen ré na kwo gawrê na, ôbi a naɲê sa kibri mera. 39 A hena ré na kwo Emen na, kena nêmê mênê ré kwôy. Berêŋge dô ré ba, ka lê kumbul naɲ Emen!»

Menba, bay gey kwôlê wori bi wo hen, 40 menba, bay hô uwôga bay jé heraɲ aɲ bay bi bay sêji aɲ bay karji gwom bi bay ré uwôge hini Jésu cêgê ré niɲ aɲ bay biji ta. 41 Bay jé soji kini daɲare to surɲê a naɲ yi derê wôsa Emen ré bôrji môɲ gawrê ka nêm, aɲa ré bi ciré geliɲ gusiɲ wô hini Jésu hen.

42 Naɲ wulê wulê derô haba wo iyéy Emen a men, bô iyé ɓiɲé a men a na, bay geliɲ ɓiɲé are men, bay uwôl béré Kwôlo Dôri mega wo Jésu ré na *Krist, kwo Emen dôri hen.

6

Bay tô ɓiɲé jurgem bi ré li naɲ bay jé

1 Wulê bi wo hen na, bay tô Jésu kwône erê tumô tumô menba, kwôlê yi perê Jubɲê ka iyêl kibi grêk hen naɲ ka yêɲ sa terare toji a, wôsa ka iyêl kibi grêk hen kôl sa cé are ka naɲ wulê wulê hen na, bay ré liɲ mamê kaji dô ré. 2 Bay jé ka môj kibi wôô hen uwôge daɲare to dami to bay ayê bôô kêm aɲ kôlji iyôŋ ba: «Dé wo nibay niné ɗi ulê béré kwôlo Emen baa aɲ ô wô cé emê ré. 3 Iyôŋ ba, yênêrni, wogéŋge gawrê jurgem perêrŋge a hen ka bay kôl kwôliji dô men, ka Tunu toɲ hendi bô bôrê bôrji a men, kaɲ bay tu melênê a men, aɲ niɲa biji jé bi wo hen kôbri a. 4 Aɲ nibay ba, niɲa erê wô uwôlê Emen men, geliɲ ɓiɲé are men.»

5 Ɓiɲé kêm gey kwôlê woji bi wo hen: bay dô Etiyên, na kwôni wo ayê bôô wori dô men, Tunu toɲ hendi bô bôrê kôba wôn bôri a men, Pilip men, Prokôr men, Nikanôr men, Timôn men, Parménas naɲ Nikwolas wo na kwôni wo Antiyôk wo na Jub ré niɲba, na bi bôri sa tôô toji a hen a men. 6 Bay eraɲ naɲ ci sa geliɲ bay jé, aɲ bay uwôl Emen wô sarji men, bay uwôl kôbriji sarji a a men.

7 Kwôlo Emen ô tumô tumô men, ɓiɲé ka bi bôrji sara hen kôba kwône damaŋ a Jérusalêm a men, bay bê kwôbe kwône bi bôrji sa Jésu a men.

Bay ɓu Etiyên

8 Terê kibi naɲ néé wo Emen baa naɲ Etiyên aɲ ôbi li aŋgaɲ giɲê men, kaɲ gelé damné damné a men tu ɓiɲé bay gel. 9 Kiriɲa bay gel hen iyôŋ menba, ɓiɲé ka pôni bô *iyéy daɲare to bay uwôgere iyéy daɲare to limé ka mô sarji seŋge to na Jubɲê ka Sirên naɲ ka Alêksandri daɲ ya hen, naɲ ka Silisi a naɲ ka Asi a men aɲ bay kêm nariɲ kwôlê naɲ ɗi. 10 Niɲba, bay nêm ɗebé geraŋ tumôri a ré, wôsa ôbi iyêl naɲ tu melênê wo Tunu a biri hen. 11 Menba, bay têbe ɓiɲé aɲ ré kôl iyôŋ ba: «Nini toy wo ôbi kôl kwôlo habiɲ gengiɲ sa *Moyis men, sa Emen a men.» 12 Bay sôge tô ɓiɲé men, surɲê naɲ *bay derê tô tôô to Emen. Bay era sa ɓu Etiyên ereŋ ôriɲ naɲ ɗi tumô sanédrên a.

13 Kiriɲ bay ka hen na, bay eraɲ naɲ gawrê ka pôni sa pôy kwôlê woɲ benare ɗiri sari a kôl iyôŋ ba: «Gawra bi wo hen, ɗi kelê kwôlo habiɲ gengiɲ sa *iyéy Emen tona to yi naɲ jeŋgêre hen baa ré men, gengiɲ sa tôô to Moyis hen baa ré a men. 14 Men, nini toy ôbi kôl iyôŋ ba: ‹Jésu wo Najarêt bi wo hen ré mênê iyéy Emen men, ré hô ɲanê hara wo Moyis na ay béna hen a men.› »

15 Ɓiɲé kêm ka mô kini daɲare to surɲê hende to hen, hen na, tirji na sari a aɲ bay gel tiri yi môɲ to *mana wo derômaraŋ a iyôŋ.

7

Derê kwôlê wo Etiyên

1 *Dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe eŋgereri iyôŋ ba: «Kwôlo bay kôl kêm hen na, na tiri ba?»

2 Menba, Etiyên uwôli sara iyôŋ ba: «Balên naɲ yênên, toyéŋge, Emen ôbi hini emê si sa môyrena *Abraham a kiriɲa ôbi na môriɲ Mésopotami a pa dema ré ô môriɲ Haran a tô. 3 Aɲ Emen na kôli iyôŋ ba: ‹Ɗéɲ sa iyére tom men, balêm men, aɲ ju ô sa iyére to na gelem hen.› 4 Menba, Abraham ɗéɲ sa iyé Kaldé, aɲ ôriɲ môriɲ Haran a. Kiriɲ bay ka hen cêgi temare to ibari a menba, Emen biri era sa mô sa iyére to ken môriɲ ya haw hen. 5 Niɲba, sa iyére hende to hen na, kiriɲ kani dê iyôŋ kôba, ôbi jô biri ré, kaɲ ɗiɲ têri ya kôba, naɲ niɲba, Emen ay tôri ɗiré biri ôbi men, kwôŋgêri men, kiriɲ bay ka hen, bi wo Abraham kemari na naɲ hen kôba. 6 Aɲ Emen kôli iyôŋ ba: ‹Kwôŋgêm a merê sa iyére to ɗaŋgi a men, bay a liji lemnare men, bay a geliɲ tirji gusiɲ kwôy elê arew pôrbu. 7 Niɲba, ɓiɲé ka sa iyére hende to gelji gusiɲ hen na, nôbi Emen na jerê kwôlê sarji a, aɲ cêgeri wori menba, na biɲ ɓiɲé kaɲê a séɲ sa iyére hende to hen a, aɲ bay a teben sa iyé Kanan hende to nà.› 8 Menba, Emen kôliɲ Abraham iyôŋ ba: ‹Aŋga gel biɲare hende to hen na, ôbi a na walê keŋ.› Na ôbi á, kiriɲa Abraham ré yê Isak li sa marge menba, wali keŋ. Isak liɲ Jakwôb hen iyôŋ men, Jakwôb kôba, liɲ kamni ka môj kibi wôô kaɲ môɲêrna hen iyôŋ men.»

9 «Kam Jakwôb li terbére naɲ yêniji Josêp aɲ bay ɓiri keléɲ bi bay ré ôriɲ naɲ ɗi lê lemnare Ejipt a. Niɲba, Emen ba, naɲ ɗi. 10 Men, Emen dôri kibi gusiɲ to kêm a aɲ biri tu melênê men, biri dé tu Parawôn kelma wo Ejipt a. Kelma wo Ejipt bi wo hen biri ôm Ejipt men, biri bô sa bô iyére tori a men. 11 Kiriɲ bay ka hen na, kurôŋ wo dami kuriɲ sa iyé Ejipt a kêm men, sa iyé Kanan a men, gusiɲ to dami li ɓiɲé aɲ môɲêrna uwôɲ ani kaɲ emê ré kwôy. 12 Kiriɲa bay toy wo kaw ré yi Ejipt a ya na, Jakwôb jé kamni ka na môɲêrna hen ôrji têê pôn. 13 Têê wôô wori wo bay hera menba, Josêp li aɲ yênêri gili hôn aɲ na wulê bi wo hen dema Parawôn ré hôn balê Josêp tô. 14 Josêp jé wogé ibari Jakwôb naɲ balêri kêm aɲ bay kêm na ɓiɲé tôre jurgem kibi bay. 15 Jakwôb era sa mô Ejipt a, ôbi ma kiriɲ bay ka hen, môɲêrna kôba, môrji na ya men, maji na ya a men. 16 Bay pôrji ôriɲ Sisêm a ô emé bô kamɲê ka Abraham na kel kôbi kam Hemôr Sisêm a hen.»

17 «Kiriɲa wulê wo aŋga Emen na ayiɲ tôri biɲ Abraham hen baa ɗa wo a liɲ menba, ɓiɲé yêɲ yirji Ejipt aɲ bay kwône tumô tumô. 18 Kwôy wulê wo kelma wo ɗaŋgi wo hôn Josêp ré hen ayiɲ kenare sa Ejipt a. 19 Kelma bi wo hen lam balêrna men, liji habrê, aɲ ôbi biji bay ɗéɲ kamniji ka bay yê haw hen bi ré ma aɲ. 20 Na wulê bi wo hen aɲa *Moyis ré yêɲ ya. Ôbi na kema wo li manare men, dê tu Emen a men. Bay aberi geserê subu bô iyé ibari a. 21 Menba, kiriɲa bay ɗiri aɲ menba, môni Parawôn ayri ô gemé mega kemare woɲ bôre iyôŋ. 22 Bay geliɲ Moyis tu melênê wo Ejipt kêm aɲ ôbi na kwôni wo dami sa kwôli kelêri a men, sa jé lêri a a men.»

23 «Kiriɲa ôbi li elê tôre pôrbu menba, ôbi erem erê uɲé yênêri Israyêlɲê. 24 Ôbi gel yêni wo Ejiptiɲê wo pôni geli gusiɲ menba, ôbi ô jerê sari aɲ ôbi di Ejiptiɲê bi wo hen duu. 25 Ôbi kôl yaŋ ba, yênêri ré henê mega wo ré na Emen a ré ɗa gôliɲ naɲ ci naɲ geré wori hen, niɲba, bay hôn né. 26 Wulê wo ɗaŋgi ôbi hô gel yênêri wôô sêɲji menba, ôbi waji aɲ gey bi bay ré hô biɲ hôriɲ aɲ ôbi kôlji iyôŋ ba: ‹Milɲén, kena yênê a menba, wô mi a kené liɲ yerŋge habiɲ hen iyôŋ ba?› 27 Menba, kwo geliɲ tu yêni gusiɲ hen nôgeri wolé aɲ kôli iyôŋ ba: ‹I a ɗém jeré na kelma woni men, ôbi jerê kwôlê sarni a a men ba? 28 Ju gey deren mega wo henaŋ ju diriɲ Ejiptiɲê wo pôni hen iyôŋ men ba?› 29 Kiriɲa Moyis toy hen iyôŋ menba, ge ô uwôbê sa iyé Madiɲa a, ôbi yê kam imɲê wôô kiriɲ bay ka hen.»

30 «Kiriɲa elê tôre pôrbu nêm menba, *mana wo derômaraŋ a si sari a derô gwôlê ɗa naɲ keram wo Sinay a perê germé kaɲ tare a. 31 Kiriɲa Moyis gel hen iyôŋ menba, tini ge kay aɲ ôbi uso ɗa ɗiré gelé, menba, ôbi toy tô Kelma ôm kôl iyôŋ ba: 32 ‹Ena Emen wo môɲêm Abraham, Isak naɲ Jakwôb.› Moyis wuré aɲ gey ayê tiri geliɲ ré niɲ. 33 Menba, Kelma kôli iyôŋ ba: ‹Tô garbê têm a aɲ wôsa kiriɲ ka ju ɗibiɲ ya hen na, na terare to yi naɲ jeŋgêre. 34 Na tiri, en gel gusiɲ to bay geliɲ ɓiɲé kaɲê Ejipt a hen men, en toy ɲôrê woji a men, aɲ en herbo wô dôrji bô lemnare a. Era, haw hen, na jém Ejipt a.› »

35 «Moyis bi wo bay na kaɲni kôl iyôŋ ba: ‹I a ɗém kelma ôbi jerê kwôlê sarni a ba hen› na ôbi a, Emen né ɗiri mega kelma men, ôbi derêji bô lemnare a naɲ néé wo mana wo derômaraŋ a wo na siɲ sari a bô germé kaɲ tare a hen. 36 Na ôbi a siɲ naɲ ci Ejipt a liɲ aŋgaɲ giɲê naɲ kaɲ gelé sa iyé Ejipt a men, bô cér wo sêyi a men, derô gwôlê a men kwôy elê tôre pôrbu. 37 Na Moyis bi a na kôliɲ Israyêlɲê iyôŋ ba: ‹Emen a derê ôbi kibri pôn perê yênêrŋge a hen, liɲ ôbi kibri mega nôbi iyôŋ.› 38 Kiriɲa kam *Israyêl na daɲ derô gwôlê hen na, na na ôbi a na derê tô kwôlê perê môɲêrna naɲ mana wo derômaraŋ a wo iyêli sa keram wo Sinay a. Na ôbi a eŋgé kwôlê woɲ gelê bi wo hen heraɲ béna hen.»

39 «Niɲba, môɲêrna na gey biri kwôlê ré men, bay kaɲni aɲ ermé woji hô yi na si Ejipt a ɗi. 40 Bay kôliɲ Arôn iyôŋ ba: ‹Lêni kamrê ka ô tumôrni a niɲa gelé ɗiba Moyis bi wo derani soɲ Ejipt a hen na, ôbi beliɲ na mi kôba nini hôn né.› 41 Wulê bi wo hen na, bay iyege kema kelba mega kamrê kaji iyôŋ aɲ bay li sarga biji men, bay ay kibi ari lê kaji bay ka hen naɲ yi derê a men. 42 Emen ay tiri aɲ sarji men, ɗiji bay ay kibi têbêŋne to derômaraŋ a. Bay kibi Emen kôl kwôliji kôl iyôŋ ba:

‹Kam Israyêl, kiriɲa na ken duu lari liɲ sarga bô elê wo tôre pôrbu wo na ken li derô gwôlê a hen ba,

nà ná nôbi a na kené li ben hen ba?

43 Na nôbi a na kené li ben hen né, niɲba, ken ay iyéy gergé to emen woɲ Môlôk

naɲ aŋga ken gengiɲ emen woŋge woɲ têbêŋne wo ken uwôgeri Répan hen,

kamrê bay ka ken li aɲ ken ay kibriji.

Na ôbi á, ené perêŋge ôriɲ kelaŋ naɲ Babilôn a sôŋ*.› »

44 «Derô gwôlê a na, môɲêrna na ôriɲ naɲ iyéy gergé to magtubu toɲ biɲare yi bô. Iyéy gergé hende to hen, na ɗiɲ na mega to Emen na geliɲ Moyis ré ɗiɲ hen iyôŋ. Wôsa ôbi kôliɲ Moyis ré li giliɲ naɲ to kwo ré gel hen iyôŋ têj têj. 45 Iyéy gergé hende to hen na, bay biɲ môɲêrna kaɲ bay jibérji aɲ bay ay ôriɲ kôbriji a kiriɲa Josuwé na dôriɲ tumôrji aɲ bay na bôyiɲ kumbul sa iyére to ɓiɲé ka ɗaŋgi a ka Emen na dageji tumôrji a hen. Bay gem iyéy gergé hende to hen kwôy saɲ sa emê kenare to kelma Dabid a. 46 Na kelma Dabid bi a dé tu Emen aɲ ôbi eŋgereri tôô bi ɗiré ɗé iyére biɲ Emen wo Jakwôb. 47 Niɲba, na kemari Salomôn a lê *iyéy Emen hende to hen biri.»

48 «Niɲba, Emen wo derômaraŋ a mô na bô iyére to kôbi gawra a lê ré. Mega *ôbi kibi Emen kôl iyôŋ ba:

49 ‹Kelma kôl iyôŋ ba: Derômaraŋ na gagay kenare tiɲê men, sa terare na kini bê tên ya men.

Na iyére to iyeŋgi a kené lê ben ba?

Men kiriɲ ka yôŋ a ené erê merê ya wô dôriɲ bul ba?

50 Men, are bay ka kêm hen na nôbi a lê ré ba*?› »

51 «Ay! Kenbay gawrê kaɲ bay sa iyêrê hen, bôrŋge deŋgel môɲ bô ɓiɲé ka bi bôrji sa Emen a ré iyôŋ men, ken lugu marŋge ta sa kwôlo Emen kôl hen men, ken ɗebiɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê iyêre kwôy kwôy men, ken geliɲ naɲ môɲêrŋge a men. 52 Ôbi kibi Emen wo yôŋ a môɲêrŋge na ré gili gusiɲ ré ba? Tumô bay na duu ka na uwôl béré sa wo ôbi lê aŋgaɲ derôre wo pôn nêŋ hen, na ôbi a kené ay sari aɲ diri. 53 Kenbay ka Emen na béŋge tôô naɲ geré wo *manê ka derômaraŋ a niɲba, na ken bi kwôlê sa tôô hende to hen a ré.»

Bay gôbe Etiyên duu

54 Kiriɲa surɲê ka mô kini daɲare hen toy kwôlê bi wo Etiyên kôl hen menba, tirji sêrê sari a men, bay gederé kaɲniji kaɲ bô tarê sari a a men.

55 Niɲba, Tunu toɲ hendi bô bôrê wôn bôri aɲ ôbi bô kiriɲ si derômaraŋ menba, gel damɲare to Emen men, ôbi gel Jésu ɗebu sa kôbi Emen woɲ gusurô a men. 56 Ôbi kôl iyôŋ ba: «Toyéŋge, en gel derômaraŋ bôliɲ aɲ en gel *Kema Gawra ɗebe sa kôbi Emen woɲ gusurô a.»

57 Menba, bay karê gura wo dami ligiɲ marji ta aɲ bay bi kibriji pôn cariɲ sari a, 58 ɓiri ôriɲ wolé kelaŋ naɲ iyére aɲ bay gôbri duu. Ɓiɲé ka ɗebu ya gel hen na, ôriɲ naɲ bargay kaji ô bê a tumô kema mana wo bay uwôgeri Sôl hen bi ré gem. 59 Kiriɲa bay gôbri ca deré hen iyôŋ menba, Etiyên uwôl Emen kôl iyôŋ ba: «Kelma Jésu, eŋge tunun.» 60 Menba, ôbi jubu gubari tôŋ aɲ jô gura wo dami kôl iyôŋ ba: «Kelma, ɗi bôm jal sa têriɲ toji a.»

Kiriɲa ôbi kôl hen iyôŋ menba, kibri wôm men.

8

1 Aɲ Sôl dege naɲ ɓiɲé ka duu Etiyên hen.

Sôl geliɲ tu bay ayê bôô gusiɲ aɲ bay useriɲ

Wulê bi wo hen na, bay ay tô geliɲ bay ayê bôô gusiɲ to habiɲ hen Jérusalêm a. Wulê bi wo hen na, bay ayê bôô kêm useriɲji ge si sa kam iyére men, si Judé men, Samari a men, aɲ na bay jé a baji Jérusalêm a mera. 2 Ɓiɲé kaɲ bay tibé Emen kaɲ bay bôô pôn sôm Etiyên dô aɲ emni. 3 Sôl ba, mase wô mênê bay ayê bôô. Ôbi ô naɲ bô iyére iyére pô imɲê naɲ yébé biji daŋgay a.

4 Bay ayê bôô ka useriɲ hen na, ôrji naɲ kiriɲ kiriɲ wô uwôlê béré Kwôlo Dôri wo Emen.

Pilip uwôl béré Kwôlo Dôri wo Emen Samari a

5 Ôbi a, Pilip ré ô sa iyére to dami a bô emê wo Samari a ô ulê béré Kwôlo Dôri wo *Krist, kwo Emen dôri hen biɲ ɓiɲé. 6 Ɓiɲé kêm dôbe marji toyiɲ kwôlo Pilip kôl hen. Bay toy kwôli bi wo hen men, bay gel aŋgaɲ giɲê ka ôbi li hen a men.

7 Tunu to habiɲ kwône séɲ bô ɓiɲé aɲ karê gura wo dami men, bay merayê kwône kôba, berare a men. 8 Ɓiɲé kêm sa ira li yi derê wo dami.

9 Sa iyére hende to hen na, gawra wo bay uwôgeri Simô mô ya, ôbi na beli, ôbi li aŋga tini ɓiɲé ka Samari ge kay kwôy kwôy. Ôbi li yiri môɲ kwôni wo dami iyôŋ. 10 Aɲ ɓiɲé kêm kamrê ré, ka iyêrɲê ré dôbe marji toyiɲ kwôlê wori. Aɲ bay kôl iyôŋ ba: «Gawra wo hen na, na néé wo Emen wo bay kôl ré na néé wo dami hen.»

11 Menba, bay biri kwôlê damaŋ wôsa ca yeŋ ôbi li tiniji ge kay naɲ aŋgaɲ beli kari bay ka hen. 12 Niɲba, kiriɲa bay bi bôrji sa Kwôlo Dôri wo Pilip uwôlji gengiɲ sa *emê iyére to Emen men, gengiɲ sa hini Jésu Krist a men na, bay li batêm imɲê ré naɲ yébé ré. 13 Simô bi wo hen kôba, ay bôri aɲ li batêm aɲ ɗi tô Pilip bul ré kwôy. Kiriɲa ôbi gel aŋgaɲ giɲê men, kaɲ gelé ka liɲ hen menba, tini ge kay.

14 Kiriɲa bay jé ka baa Jérusalêm a hen toy wo ɓiɲé ka Samari ré bi bôrji sa kwôlo Emen a hen iyôŋ menba, bay jé si Piyêr naɲ Ja ô uɲéji.

15 Kiriɲa bay ô biɲ Samari menba, bay uwôl Emen wô bay ayê bôô bi ôbi ré biji Tunu toɲ hendi bô bôrê. 16 Wôsa kwôni iyôŋ perêrji a hen wo Tunu toɲ hendi bô bôrê herbe sari a baa naɲ tô, bay li na batêm naɲ hini Kelma Jésu mera. 17 Si Piyêr naɲ Ja uwôlji kôbriji a sa bay ayê bôô ka Samari a aɲ bay uwôɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê.

18 Menba, kiriɲa Simô gel wo bay jé ré uwôl kôbriji sa bay ayê bôô a dema ôbi ré uwôɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê tô hen iyôŋ menba, ôbi kôl ɗiré biɲ si Piyêr naɲ Ja gursu. 19 Aɲ ôbi kôlji iyôŋ ba: «Benge néé bi wo hen men, aɲ ɓiɲé ka en uwôl kôben sarji a ba, bi uwôɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê men.»

20 Menba, Piyêr uwôli sara iyôŋ ba: «Kenbay naɲ gursu tom hende to hen ken mêne kêm, wôsa ju erem mega jeré kelé naɲ gursu aŋga Emen bi seŋge hen. 21 Aŋgam kani naɲ naɲ ni bô jé woni a, wôsa bôm yi na pôn tumô Emen a ré. 22 Ɗi tô bô habrê wom bi wo hen baa aɲ ju eŋgeriɲ Kelma hena ré iyeŋ ba, ré ɗi bôri jal sam a wô ermé wo habiɲ bi wo sa sam a hen. 23 Wôsa en bôrem hen na, terbére wôn bôm aɲ ju na lema wo têriɲ tom hende to hen.»

24 Menba, Simô kôliɲ si Piyêr naɲ Ja iyôŋ ba: «Kenbay ken uwôl Kelma wô san aɲ bi are bay ka ken kôliɲ kwôliji hen na, ré sa san a ré.»

25 Kiriɲa si Piyêr naɲ Ja dô kwôli hen iyôŋ men, bay uwôl béré kwôlo wo Kelma a men, menba, bay bilji hô Jérusalêm a. Tô geré a na, bay uwôl béré Kwôlo Dôri naɲ kiriɲ kiriɲ sa kam iyére to bô emê wo Samari a.

Si Pilip naɲ dami wo Etiyopi daɲji

26 Mana wo Kelma kôliɲ Pilip iyôŋ ba: «Já erê si kini kuriɲare tare iyôŋ tô geré wo hena Jérusalêm ô Gaja hen. Geré bi wo hen na, na derô gwôlê a.» 27 Menba, Pilip hena lew ô. Kiriɲ bay ka hen dami wo Etiyopi wo li jé gemé lari bô emê wo Kandasé tôlômne to Etiyopi. Ôbi uwo tô tibé Emen Jérusalêm a. 28 Ôbi bul hô iɲ menba, mô bô pus a aɲ dôŋse magtubu to ôbi kibi Emen *Esay. 29 Tunu kôliɲ Pilip iyôŋ ba: «Uso ɗa, ju ɗebu kwa pus bi wo hen a.»

30 Menba, ôbi ge ô menba, toy dami wo Etiyopi bi wo hen wo dêŋse magtubu to *ôbi kibi Emen Esay, menba, ôbi kôli iyôŋ ba: «Ju hôn bô magtubu to ju dêŋse hen ham ba?»

31 Menba, ôbi uwôli sara iyôŋ ba: «Hena kwôni ré dô tôre ben ré ba, na lê iyeŋ a ené henê ba?» Menba, ôbi kôliɲ Pilip ré ɗay mô kwari a.

32 Kwôlo Emen wo ôbi dêŋse bi a na:

«Ôbi bôl kibri ré

mega demaŋne to bay ɓu ôriɲ ca erê deré iyôŋ.

Mega kema gemga wo wôm kôbi ôbi karê gusuriri a hen iyôŋ.

33 Bay uwôli tayre sari a niɲba, kwôni wo ré jô sari ba, naɲ men,

na i a derê kwôli kwôŋgêri ba?

Wôsa bay mêne gelê wori sa terare a nà*.»

34 Menba, dami wo Etiyopi bi wo hen eŋgeriɲ Pilip iyôŋ ba: «En uwôlem, kôlen na kwôli i a, ôbi kibi Emen ôbi bi wo hen ré kôl kwôli hen iyôŋ ba? Na kwôli ôbi gaŋ laba, na kwôli kwôni wo ɗaŋgi ɗiba?»

35 Naɲ kwôlê bi wo magtubu to Emen kôl hen na, Pilip ɓeriɲ tô kôbri aɲ uwôliɲ béré Kwôlo Dôri wo Jésu. 36 Bay era era menba, bay saji kibi kam ka pôni a menba, dami wo Etiyopi bi wo hen kôliɲ Pilip iyôŋ ba: «Gel, kam a yé na, na mi a jerê bi ené li batêm ba?»

[ 37 Menba, Pilip kôli iyôŋ ba: «Hena jeré bi bôm pôn sara ba, já lê batêm.» Menba, dami bi wo hen uwôli sara iyôŋ ba: «En bi bôn sara mega wo Jésu Krist ré na Kema Emen.»]

38 Ôbi bi bay ɗebiɲ naɲ pus tôŋ, aɲ bay naɲ Pilip herbiji ôrji bô kam a menba, Pilip liri batêm. 39 Kiriɲa bay so bô kam a menba, Tini Kelma ay Pilip ôriɲ aɲ dami wo Etiyopi bi wo hen gili ré niɲ yôd, menba, ôbi ɓu geré wori naɲ yi derê ô. 40 Tunu ôriɲ naɲ Pilip ô uwôli Ajôt a aɲ ôbi uwôl béré Kwôlo Dôri naɲ sa iyére iyére to ôbi ôriɲ ya hen kwôy wo ôbi sa biɲ Sésaré.

9

Sôl ay bôri

(Jé lê bay jé 22: 6-16, 26: 12-18)

1 Kiriɲ bay ka hen na, ermé wo Sôl ba, yi na sa mênê bay tô Kelma men, sa derérji a a men, ôbi ô uɲé *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe, 2 aɲ eŋgereri bi ôbi ré biri magtubu to ré dô tumôri aɲ ɗiré ôriɲ wô *iyéy daɲare to Damas a. Hena ɗiré uwôɲ ɓiɲé ka ay geré wo Kelma, imɲê ley yébé ley ba, ɗiré peraji harê heraɲ Jérusalêm a.

3 Ôbi ɓu geré ô menba, kiriɲa ôbi baa ɗa naɲ Damas menba, kiriɲ bay ka hen na, kiriɲ ka peraŋgi hena derômaraŋ a sa têli naɲ peraŋgêrji. 4 Kiriɲa ôbi kuriɲ tôŋ menba, ôbi toy tôô kwôni kôli iyôŋ ba: «Sôl, Sôl, wô mi a jeré gelen gusiɲ iyôŋ ba?»

5 Ôbi eŋgere iyôŋ ba: «Ju na i ba, Kelma.»

Menba, tô hende to hen uwôli sara iyôŋ ba: «Ena Jésu, na nôbi a jeré gelen gusiɲ hen. 6 Niɲba, hena ta, ju ô derô ira aɲ bay a gelem aŋga já lê.»

7 Ɓiɲé ka ô naɲ ɗi hen ɗebiji tôŋ, niɲba, bay bôl kibriji kôliɲ kwôlê wôni ré men, bay toy tôô gawra, niɲba, bay gel kwôni ré men.

8 Sôl hena terare a, bôl tiri hari, niɲba, ôbi gel kiriɲ né, aɲ bay ɓu na kôbri dema ré ôriɲ naɲ derô ira Damas a. 9 Aɲ sa subu ôbi nêm gelé kiriɲ né men, ôbi ôm ani ré men, yi ani ré a men.

10 Ôbi tô Jésu wo pôni bay uwôgeri Ananiyas mô Damas a ya. Kelma si sari a bô pelal a aɲ uwôgeri «Ananiyas!» menba, ôbi yuge ôm iyôŋ ba: «En nà Kelma!»

11 Menba, Kelma kôli iyôŋ ba: «Hena ta, ju ô tô geré wo bay uwôgeri kwo ɗebu ‹derôre› a hen aɲ ju eŋgere gawra wo bay uwôgeri Sôl wo Tars iyé Judas a, ôbi mô uwôl Emen kiriɲ bay ka hen ya. 12 Sôl gel bô pelal a gawra wo bay uwôgeri Ananiyas wo so ira aɲ uwôl kôbri a sari a bi ôbi ré hô gel kiriɲ hôriɲ.»

13 Ananiyas uwôli sara iyôŋ ba: «Kelma, en toy ɓiɲé kwône kôl kwôli gawra bi wo hen men, habrê kêm wo ôbi liɲ ɓiɲé kam ka Jérusalêm a hen a men. 14 Men, damné kaɲ bay bê kwôbe biri tôô bi ré eraɲ nà, sa pôriɲ ɓiɲé kêm ka ré uwôge henem hen aɲ ré harêji a men.»

15 Menba, Kelma kôli iyôŋ ba: «Ô, wôsa gawra bi wo hen en dôri mega aŋgaɲ ulê béré henen naɲ kiriɲ kiriɲ biɲ ɓiɲé ka iyére to ɗaŋgi a men, biɲ kilmé kaji men, biɲ kam *Israyêl a men. 16 Nôbi naɲ yen na gili gusiɲ to ôbi a geliɲ wô henen.»

17 Menba, Ananiyas hena ô. Ôbi biɲ bô iyére hende to hen aɲ uwôl kôbri a sa Sôl a, aɲ kôl iyôŋ ba: «Yênen Sôl, na Kelma Jésu bi wo so sam a tô geré bi wo jeré eraɲ hen, na ôbi a joon bi jeré hô gel kiriɲ hôriɲ men, bi Tunu toɲ hendi bô bôrê ré wôn bôm a men.»

18 Kiriɲ bay ka hen menba, ani kani geliɲ môɲ palmê kuyê iyôŋ heriɲ tiri a aɲ ôbi gel kiriɲ men, hena ta, aɲ bay liri batêm a men. 19 Kiriɲa bay biri aŋgaɲ emê ôm menba, ôbi uwôɲ néri hôriɲ.

Sôl dô kwôlo Emen Damas a

Sôl wôl sem naɲ bay tô Jésu ka Damas a. 20 Menba, kiriɲ bay ka hen ôbi ô ulê béré bô iyéy daɲare mega wo Jésu ré na Kema Emen. 21 Ɓiɲé kêm ka toy kwôlo ôbi kôl hen na, tiniji ge kay sari a aɲ bay eŋgere iyôŋ ba: «Na gawra bi wo hen, a na liɲ ɓiɲé ka uwôge hini Jésu bi wo hen habrê Jérusalêm a na ré ba? Men, na ôbi na era ɗôd nà wô perêji harê ôriɲ biɲ damné kaɲ bay bê kwôbe hen ré ba?»

22 Niɲba, ôbi uwôɲ néri tumô tumô sa derê kwôlê wori aɲ Jubɲê ka Damas uwôɲ kwôlê woɲ kelê ré, kiriɲa ôbi gelji wo Jésu ré na *Krist, kwo Emen dôri hen.

23 Wôl gaɲ cêgê menba, Jubɲê bay ka hen biɲji bi ciré deréri. 24 Niɲba, Sôl toy kwôli deréri bi wo hen. Bay mô gem kibi iyére hende to hen yoyre naɲ tu tare bi ciré deréri. 25 Niɲba, bô yoyre a menba, bay tôri ayri bô gway a herbe nô si sa gweŋ.

Sôl ô Jérusalêm a

26 Kiriɲa ôbi sa biɲ Jérusalêm a menba, ôbi ô uɲé megêri bay tô Jésu niɲba, bay kêm hare wôsa bay kôl iyôŋ ba: «Ôbi ré na ôbi tô Jésu bi pa pa hari ba.» 27 Barnabas ôriɲ naɲ ɗi ligi bay jé aɲ dôrji kwôli gelé wo Sôl ré gelo Kelma tô geré men, kwôlo Kelma kôli a men. Ôbi dôrji kwôli derê kwôlo ôbi dô naɲ ibiyare naɲ hini Jésu a Damas a hen men. 28 Wulê bi wo hen na, ôbi mô naɲ ci men, ô men hera naɲ ci a men bô Jérusalêm a men, dô kwôlê naɲ ibiyare a men naɲ hini Kelma. 29 Ôbi iyêl naɲ Jubɲê ka iyêl kibi grêk hen men, nariɲ kwôlê naɲ ci a men, niɲba, bay woge geré wô deréri. 30 Kiriɲa yênêri toy hen iyôŋ menba, bay ôriɲ naɲ ɗi Sésaré a aɲ biri ô Tars a.

31 Bay ayê bôô ka sa iyé Judé men, ka Galilé naɲ ka Samari a kêm môrji naɲ bô jalê men, haliɲ yirji men, hariɲji Tini Kelma a men, bay kwône erê tumô tumô naɲ néé wo Tunu toɲ hendi bô bôrê.

Ené ôbi merayê

32 Piyêr ô gôr kiriɲ sa ira menba, ôbi sa biɲ uɲé bay ayê bôô ka Lida a. 33 Kiriɲ bay ka hen na, ôbi uwôɲ gawra wo bay uwôgeri Ené wo yi sa kalaŋ a. Ôbi meray li elê marge. 34 Piyêr kôli iyôŋ ba: «Ené, Jésu Krist berarem. Hena ta, ju ɲan kalaŋ kam naɲ kôm!» Kiriɲ bay ka hen na, ôbi hena ta. 35 Kiriɲa ɓiɲé ka Lida naɲ ka tu wolé wo Sarôn a gili hen iyôŋ menba, bay kêm bi bôrji sa Kelma.

Tabita béér

36 Sa iyé Jopé a na, hende ayê bôô to pôni bay uwôgere Tabita mô ya. Hene bi wo hen naɲ kibi grêk ba na Dôrkas aɲ bôri na: Cénire. Hende na hendi lê aŋga dôri kwôy kwôy men, hendi ɓu baliyare naɲ bay nimré a men. 37 Wulê bi wo hen na, hende ômiɲ aɲ ma. Bay pule aɲ ô ulêre bô iyére to ta a. 38 Bay tô Jésu ka Jopé toy wo Piyêr ré na Lida a ya. Lida na ɗa naɲ Jopé menba, bay jé ɓiɲé wôô ô kôli iyôŋ ba: «Era lew uɲéni ɗiba, ju mera sem né.» 39 Piyêr hena kerêd ô naɲ ci. Kiriɲa ôbi sa biɲ menba, bay ôriɲ naɲ ɗi bô iyére to ta hende to hen, kiriɲ bay ka hen na, yébé kaɲ mamê usoji ligiri a naɲ sômê men, bay gili bargay ka hende na sôŋre kiriɲa hende na baɲ naɲ ci tô hen a men.

40 Piyêr bi bay si nô kêm aɲ jubu gubari tôŋ aɲ uwôl Emen menba, bul si ligi temare aɲ kôl iyôŋ ba: «Tabita, hena ta.» Hende bôl ture aɲ kiriɲa hende gel Piyêr menba, hena mô ta. 41 Ôbi ɓu kôbre buru hena ta, aɲ uwôga bay ayê bôô naɲ mamê aɲ gelji hendi temare hende to hen. 42 Ɓiɲé ka Jopé kêm toy kwôli are bay ka hen, aɲ bay kwône ay bôrji biɲ Kelma. 43 Piyêr wôl gaɲ Jopé a iyé gawra wo bay uwôgeri Simô woɲ ôbi uwôŋsê ariɲ hen.

10

Pelal jô Kwôrney a Sésaré

1 Sa iyé Sésaré a na, gawra wo bay uwôgeri Kwôrney mô ya, ôbi na dami wo asgarɲê ka Rômêɲê ka bay uwôgeji ré na Itali hen. 2 Gawra bi wo hen, na ôbi lê tôô Emen aɲ, bay naɲ ɓiɲé ka bô iyére tori ayji kibi Emen kwôy kwôy men, ôbi li naɲ Jubɲê kaɲ bay nimré damaŋ men, ôbi uwôl Emen ta ta a men. 3 Wulê wo pôni naɲ tare to yébé ayiɲ sa tôɲne hen menba, ôbi gel aɲ hôn mana wo Emen na iyôŋ naɲ yiri bô pelal a wo so iyére tori a aɲ kôli iyôŋ ba: «Kwôrney.»

4 Ôbi bô mana wo Emen bi wo hen ɗéɲ naɲ harê aɲ ôbi kôli iyôŋ ba: «Kelma, na mi ba?» Menba, mana wo Emen bi wo hen uwôli sara iyôŋ ba: «Uwôlê Emen wom naɲ lê wo ju li naɲ bay nimré hen na, dôriɲ Emen aɲ ôbi gôrbiɲ sam né. 5 Jé ɓiɲé kam haw hen, ô Jopé ô kelaɲ gawra wo bay uwôgeri Simô wo jelêri na Piyêr hen ré era. 6 Ôbi yi iyé megari Simô woɲ ôbi uwôŋsê ariɲ wo iyére tori ɗa naɲ kibi cér a hen.»

7 Kiriɲa mana wo Emen bi wo ré iyêli hen ô niɲ menba, Kwôrney uwôga manê kari wôô naɲ asgar wo pôni woɲ ôbi jé wori woɲ ôbi lê tôô Emen hen. 8 Ôbi dôrji kwôli aŋga ré li are hen kêm menba, jéji Jopé.

Pelal jô Piyêr a Jopé

9 Kiriɲa kiriɲ wôl aɲ bay ay geré ô aɲ baji ɗa naɲ Jopé menba, Piyêr ɗay sa iyére toɲ dur dur a wô uwôlê Emen naɲ tay ɗiŋne. 10 Kurôŋ liri aɲ ôbi gey aŋgaɲ emê. Kiriɲa bay la emê ciré biri menba, pelal jôri. 11 Ôbi gel derômaraŋ bôliɲ aɲ ani kani ka geliɲ naɲ kibi bargay ka dami ka bay ɓu jeŋlare wo pôrbu hen iyôŋ sa herbe kwôy sa terare a.

12 Bô bargay ka dami bay ka hen a na, tanare to têre pôrbu kêm bô naɲ tu ka gay gay ka erge hen men, naɲ tu ciré ka gay gay kêm a men. 13 Menba, tôô kwôni kôli iyôŋ ba: «Piyêr, hena ta, ju duu tanare hende to kêm aɲ ju ôm.»

14 Piyêr uwôli sara iyôŋ ba: «En gey ré Kelma, en ôm ani kani ka jôriɲ naɲ ka *kagemi sa pôn né.»

15 Tôô kwôni bi wo hen hô kôli iyôŋ ba: «Aŋga Emen liɲ ka séli ba, jôbi já kelê ré na ka *kagemi ba?»

16 Are bay ka hen sa hen iyôŋ têê subu aɲ, cêgê menba, bargay ka dami bay ka hen hô ayiɲ hôriɲ derômaraŋ a.

17 Piyêr erem na ba, pelal wo ré jôri na ba, bôri ré na iyeŋ pôn ba? Menba, kiriɲ bay ka hen na, bay jé ka Kwôrney ka ré wogeji iyé Simô hen, saji kibi geré men. 18 Bay uwôge bay iyére aɲ eŋgeriji iyôŋ ba: «Na iyére to nà a Simô woɲ Piyêr ré yi ya hen ba?»

19 Piyêr erem sa pelal wo ré jôri a hen baa ya tô, menba, Tunu kôli iyôŋ ba: «Gel, imɲê subu wogem. 20 Hena ta, ju ô naɲ ci ɗiba, ju erem sem né, wôsa na nôbi a joji hen.»

21 Piyêr herbo uwôɲ ɓiɲé bay ka hen aɲ kôlji iyôŋ ba: «Na nôbi wo ken woge bi a nà. Ken era gelen wô mi ba?» 22 Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Na Kwôrney dami wo asgarɲê a jéni. Ôbi na kwôni woɲ derôre men, ôbi ay kibi Emen men, Jubɲê kêm kôba, geyri a men. *Mana wo derômaraŋ a kôli ôbi ré uwôgam jeré era iyére tori a bi ôbi ré toy kwôlo jeré kelêri.»

23 Piyêr biji bay era ira aɲ wôl naɲ ɗi. Kiriɲa kiriɲ wôl menba, ôbi ô naɲ ci, yênêri bay ayê bôô ka pôni ka Jopé biri ôriɲ. 24 Ɗaŋ tô hen menba, bay biɲ Sésaré. Kwôrney mô gemji naɲ balêri men, milɲéri kaɲ ɗéɲ ka ôbi jé uwôgaji hen a men. 25 Kiriɲa Piyêr ɗa sé ira menba, Kwôrney jô kwini aɲ di kwini tôŋ tumôri a kwôy terare a naɲ bê kwôlê wo dami. 26 Niɲba, Piyêr ɓiri ta, aɲ kôli iyôŋ ba: «Hena ta! Wôsa nôbi kôba, ena gawra môɲ jôbi hen iyôŋ men.»

27 Ôbi iyêl naɲ ɗi aɲ ô ira, kiriɲ ka ɓiɲé ka kwôni daɲ ya hen, 28 menba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Ken hôn mega wo kwôni woɲ Jub naɲ hara wori na, ré erê naɲ kwôni wo sa iyére to ɗaŋgi a ré men, erê iyére tori a ré a men. Niɲba, Emen gelen mega wo ené bô kwôni môɲ aŋga kagemi ré men, wo ré nêm bi kwôni ré ô naɲ ɗi ré iyôŋ né a men. 29 Na iyôŋ a, kiriɲa kené jé uwôgan menba, en kuriɲ era mera ɗiba, en meremné ré hen. Iyôŋ ba, en gey henê tô uwôgê wo ken jé uwôgan hen.»

30 Menba, Kwôrney uwôli sara iyôŋ ba: «Kemnêŋ li sa subu niɲ naɲ tare to yébé ayiɲ sa tôɲne mega megare na iyôŋ hen na, en uwôl Emen iyére tiɲê. Menba, kiriɲ bay ka hen na, gawra wo pôni naɲ bargay ka eŋné so ɗebu tumôn a. 31 Aɲ kôlen iyôŋ ba: ‹Kwôrney, Emen toy uwôlê wom men, bôri gôrbiɲ sa lê wo ju li naɲ bay nimré hen né a men. 32 Jé ɓiɲé ô Jopé ô uwôga Simô wo jelêri na Piyêr wo yi iyé Simô ôbi uwôŋsê ariɲ wo mô kibi cér a hen ré era.› 33 Kiriɲ bay ka hen menba, en jé ɓiɲé wogem aɲ naɲ bô derê wom a jeré eraɲ uɲéni hen. Haw hen nibay kêm nini mô na tumô Emen a wô toyé kwôlê kêm wo Kelma kelam jeré sa kelêni hen.»

Piyêr ô iyé Kwôrney a

34 Menba, Piyêr ay kwôlê kôl iyôŋ ba: «Haw hen en hôn dô bêɲ bêɲ niɲ wo Emen na, ré dô tu kwôni ré, 35 aɲ gawra wo yôŋ yôŋ wo sa iyére to yôŋ yôŋ wo biri kwôlê men, li aŋgaɲ derôre a men hen na, ré dé tiri. 36 Ken hôn béré kwôlo ôbi na jéɲ biɲ kam *Israyêl hen. Béré bi wo hen gengiɲ sa Kwôlo Dôri woɲ bô jalê naɲ geré wo Jésu Krist wo na Kelma wo ɓiɲé kêm hen. 37 Cêgi derê kwôlê wo Ja naɲ batêm to ôbi na liɲ ɓiɲé a men hen na, ken hôn kwôli are bay ka li are ayiɲ tôrji Galilé a kwôy sa iyé Judé a hen. 38 Ken hôn iyeŋ a Emen ré dô Jésu wo Najarêt bi wo hen men, bé wo ôbi biri néé naɲ geré wo Tunu toɲ hendi bô bôrê men. Men, ken hôn iyeŋ a ôbi ré ô gôr sa iyére liɲ ɓiɲé derê men, berariɲ ɓiɲé kêm ka mô bô lemnare to Sidan a a men hen, wôsa Emen baa naɲ ɗi. 39 Aɲ nibay ka pôni nini gel ari lêri bay ka kêm hen naɲ tirni sa iyé Jubɲê men, Jérusalêm a men. Ôbi bi wo bay na ɓééri sa gurô tagelê aɲ diri hen. 40 Li sa wôô, subu tori menba, Emen biri ji si kamɲê men, biri gel yiri, 41 biɲ ɓiɲé kêm né niɲba, ka ôbi na tôrji tumô mega bay derê kwôli are bay ka hen iyôŋ. Na nibay ka na nini ôm men, yi men, naɲ ɗi cêgi jê sé wo Emen biri ji si perê ɓiɲé ka ma a hen. 42 Aɲ ôbi kelêni niné uwôl béré aɲ geliɲ ɓiɲé mega wo ré na Emen a ré ɗiri mega ôbi jerê kwôlê iyôŋ sa ɓiɲé ka mô geɲ men, ka ma a a men, 43 Na ôbi á, bay kibi Emen kêm na ré kôl kwôli kôl iyôŋ ba: ‹Emen ɗi bôri jal naɲ néé wo hini sa têriɲ to kwôni wo yôŋ yôŋ wo bi bôri sari a.› »

Ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen uwôɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê men

44 Piyêr kôl kwôli are bay ka hen baa ya tô menba, Tunu toɲ hendi bô bôrê herbe sa ɓiɲé kêm ka mô toy kwôli bi wo hen. 45 Jubɲê ka baa Piyêr eraɲ hen kiriɲa bay gel wo Tunu toɲ hendi bô bôrê to Emen a bé heriɲ sa ɓiɲé ka sa iyére to ɗaŋgi a men hen iyôŋ menba, tiniji ge kay. 46 Bay toy ɓiɲé bay ka hen iyêl kibi yê wo ɗaŋgi men, heramiji damɲare to Emen men. Menba, Piyêr kôl iyôŋ ba: 47 «Naa jerê bi ɓiɲé bay ka hen ré li batêm naɲ kam haw hen wo bay uwôɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê môɲ nabay iyôŋ men hen ba?»

48 Menba, ôbi ay tôô bi bay ré liji batêm naɲ hini Jésu Krist menba, bay kôli ré wôl sem naɲ ci.

11

Piyêr dô kwôli aŋga ré li are iyé Kwôrney a hen biɲ bay ayê bôô ka Jérusalêm a

1 Bay jé naɲ bay ayê bôô ka Judé toy wo ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen ka pôni kôba, ré toy kwôlo Emen men. 2 Kiriɲa Piyêr hera Jérusalêm a menba, yênêri Jub kaɲ bay ayê bôô nayri kôl iyôŋ ba: 3 «Ju ô iyé ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen men, ju ôm are naɲ ci a men!»

4 Menba, ôbi dôrji tô kwôlê bi wo hen pôn pôn naɲ geréri geréri kôl iyôŋ ba: 5 «En mô Jopé a uwôl Emen menba, en gel bô pelal a ani kani geliɲ naɲ kibi bargay ka dami iyôŋ herbo derômaraŋ a tôŋ naɲ kibriji pôrbu kwôy ɗa kwan a. 6 En kôbe bôrji menba, en gel tanare to têre pôrbu men, to noni men, ka erge men, ciré men. 7 Menba, en toy tôô kwôni kôlen iyôŋ ba: ‹Piyêr, hena ta, ju duu tanare hende to kêm hen ju ôm.› 8 En uwôli sara iyôŋ ba: ‹En gey ré kwôy Kelma. Wôsa kiriɲ ka en yêɲ na, ani kani ka jôriɲ naɲ ka *kagemi si keben a ré.› 9 Tôô kwôni hô ôm derômaraŋ a kôl iyôŋ ba: ‹Aŋga Emen kôl ré na ka séli ba, jôbi já kelê ré na ka kagemi ré.› »

10 «Are bay ka hen, sa hen iyôŋ têê subu menba, are bay ka kêm hen hô pôriɲ hôriɲ ta derômaraŋ a. 11 Kiriɲ bay ka hen menba, gawrê subu saji kibi iyére to en môriɲ ya hen, bay joji na Sésaré. 12 Tunu kôlen ené hena ô naɲ ci ɗiba, ené gaanê ré. Yênêrna bay ayê bôô ka jii ka en eraɲ naɲ ci nà a bên ôriɲ Sésaré a. Menba, nini ô ira kêm iyé Kwôrney a. 13 Ôbi derêni kwôli *mana wo derômaraŋ a wo ɗiré gili bô iyére tori a aɲ ré kôli iyôŋ ba: ‹Jé gawrê ô Jopé ô uwôga Simô woɲ Piyêr. 14 Aɲ kwôli aŋga ôbi a dôrem hen na, a bem gelê naɲ ɓiɲé kêm ka bô iyére tom a.› 15 Kiriɲa ena belê keben tô menba, Tunu toɲ hendi bô bôrê heriɲ sarji a mega wo na heriɲ sarna tumô hen iyôŋ men. 16 Menba, en erem sa kwôlo Kelma na kôl kôl iyôŋ ba: ‹Ja na liɲ ɓiɲé batêm naɲ kam niɲba, kenbay ba, Emen a lêŋge batêm naɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê.› 17 Hena Emen né ɓu baliyare naɲ ci mega wo ôbi na ɓu naɲ na wôsa bê bôô wona sa Kelma Jésu Krist a hen iyôŋ ba, ena i a ené jôriɲ Emen lê aŋgari ba?»

18 Kiriɲa bay toy hen iyôŋ menba, bay hô ɗi bôrji jal aɲ ayji kibi Emen kôl iyôŋ ba: «Emen biɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen kôba, geré bi ré bul hal woji aɲ ré uwôɲiɲ gelê woɲ tiri hen men.»

Ɗé tô églis ka Antiyôk

19 Bay tô Jésu ka na useriɲ wô sa gusiɲ to bay gelji cêgi temare to Etiyên a hen na, ôrji kwôy biɲ Pinisi, Sipre naɲ Antiyôk, bay uwôl béré biɲ na Jubɲê mera. 20 Niɲba, ka perêrji a ka na ka Sipre a men, Sirên a men, hen kiriɲa sa biɲ Antiyôk menba, bay uwôl béré Kwôlo Dôri wo Kelma Jésu biɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen men. 21 Néé wo Kelma baa naɲ ci aɲ ɓiɲé ka ay bôrji biɲ Kelma kwône erê tumô tumô.

22 Kwôlê bi wo hen era sa kuriɲ maa bay ayê bôô ka Jérusalêm a aɲ bay jé Barnabas Antiyôk a. 23 Kiriɲa ôbi sa aɲ gel terê kibi wo Emen tô sa ɓiɲé hen iyôŋ na, yiri dôri damaŋ aɲ ôbi kôlji bay ré ɗi bôrji pôn lêŋniɲ tô Kelma.

24 Barnabas bi wo hen, na kwôni wo li aŋgaɲ derôre men, Tunu toɲ hendi bô bôrê wôn bôri men, ayê bôô wori dô a men. Aɲ ɓiɲé kwône bi bôrji sa Kelma.

25 Menba, Barnabas ô Tars a wô wogé Sôl. 26 Kiriɲa ôbi uwoɲni menba, heraɲ naɲ ɗi Antiyôk a. Bay mô ɓem elê pôn naɲ bay ayê bôô ka Antiyôk a. Bay geliɲ kwônê ɓiɲé are. Na Antiyôk a a bay ré ay tô ɗé hini woɲ Krétiɲê hen sa bay tô Jésu a.

27 Wulê bi wo hen na, bay kibi Emen hena Jérusalêm a era Antiyôk. 28 Kwo pôni perêrji a bay uwôgeri Agabus Tunu gili mega kurôŋ wo dami ré lê sa terare a nà. (Aɲ kurôŋ bi wo hen li sa terare a nà tiri a men wulê wo Kulod na ômiɲ kenare hen.) 29 Bay tô Jésu gengiji ciré lê naɲ yênêrji ka Judé naɲ ari uɲé ka Emen né biji. 30 Bay wôge are bay ka hen aɲ jéɲ si Barnabas naɲ Sôl ôriɲ biɲ surɲê ka bay ayê bôô ka Judé.

12

Bay duu Jak men, bay ɓu Piyêr a men

1 Wulê bi wo hen na, kelma *Hérôd ay tô geliɲ tu bay ayê bôô ka Jérusalêm a gusiɲ. 2 Ôbi bi bay duu *Jak woɲ yêni Ja hen naɲ yebere. 3 Aɲ kiriɲa ôbi bô wo yi Jubɲê ré dôrji hen iyôŋ menba, ôbi bi bay ɓu Piyêr. Wulê bi wo hen na, na sa lê geserê mapa wo wubere naɲ bô a hen.

4 Hérôd bi bay ɓu Piyêr ô uwôli daŋgay a aɲ biɲ asgarɲê pôrbu, pôrbu gwogelérji pôrbu ɗebu gemni. Aɲ cêgi *Pak a dema ciré jerê kwôlê sari a tumô ɓiɲé tô.

5 Piyêr yi daŋgay a menba, bay ayê bôô uwôl Emen yôôd naɲ bôô pôn wô sari.

6 Bô yoyre hende to kiya Hérôd ɗa jôriɲ kwôlê sari a hen na, bay harêri naɲ musure aɲ ôbi yi kum derô asgarɲê wôô men, bay gemé kibi geré ɗebu gem men. 7 Niɲba, kiriɲ bay ka hen na, mana wo Kelma so menba, iyéy daŋgay peraŋge. Mana wo Kelma bi wo hen di kwa bô Piyêr aɲ eŋni aɲ kôli iyôŋ ba: «Hena ta, lew.» Kiriɲ bay ka hen na, musure beseriɲ kôbri a. 8 Aɲ mana bi wo hen kôli iyôŋ ba: «Ha tô bôm men, ha gaŋgi garbê kam a men.» Ôbi li hen iyôŋ hende to hen menba, mana bi wo hen hô kôli iyôŋ ba: «Dôbe bargay kam kaɲ kelanê aɲ ju era tôn a nà.»

9 Piyêr so tôri a niɲba, ôbi bô môɲ ré na pelal a ré jôri hen ɗiba, ré na aŋgaɲ tiri ré. 10 Bay saa asgarɲê ka gem kibi geré hen kini wôô kara, menba, saji kibi geré woɲ musure a wo si kini derô iyére hen, menba, kibi geré bi wo hen bôliɲ sa kibri tumôrji a mera. Kiriɲa bay si nô niɲ menba, bay ô sem tô geré menba, mana wo Kelma bi wo hen ɗéɲ Piyêr.

11 Tini uwo yiri a aɲ ôbi kôl iyôŋ ba: «Haw hen, en hôn niɲ, na tiri, na Kelma a jo mana wori sa dôren kibi néé wo Hérôd a men, kibi habrê kêm wo Jubɲê genge ré sa san a hen a men.»

12 Kiriɲa ôbi hôn aŋga ré li are hen iyôŋ niɲ menba, ôbi ô iyé Mari toɲ yoo Ja wo bay uwôgeri Mark hen, ɓiɲé kwône mô uwôl Emen ya. 13 Kiriɲa ôbi di kibi geré menba, hende jé to pôni bay uwôgere Rodé so era wô belê kermiɲ. 14 Hende toy tôô Piyêr hôn aɲ wo ré bôl kibi kermiɲ biri na, yi derê lere aɲ hende ge ô kelê Piyêr ré ɗebu kibi geré yaŋ ya. 15 Bay kôle iyôŋ ba: «Mu gal.» Niɲba, hende kôlji wo ré na tiri. Aɲ bay kôl iyôŋ ba: «Na *mana wo derômaraŋ a woɲ ôbi geméri.»

16 Piyêr hô di kibi kermiɲ menba, bay sa bôl menba, na ôbi menba, tiniji ge kay. 17 Ôbi liji kôbri bay ré wôm tôŋ menba, ôbi dôrji kwôli derê wo Kelma ré dôri bô daŋgay a aɲ ôbi kôlji iyôŋ ba: «Erêŋge ken ô kôliɲ Jak* naɲ bay ayê bôô kêm.» Menba, ôbi si ɓu geré ô kiriɲ ka ɗaŋgi a.

18 Kiriɲa kiriɲ wôl menba, harê li asgarɲê damaŋ aɲ bay eŋgere aŋga ré sa sa Piyêr a hen. 19 Hérôd bi bay wogeri niɲba, bay uwoɲni ré. Menba, ôbi bi bay eŋgeriɲ asgarɲê ka na gem kibi geré hen kwôlê aɲ ôbi kôl bay ré derji. Menba, Hérôd hena Judé era Sésaré aɲ uwôl ya nêm kwôlê.

Temay kelma Hérôd

20 Hérôd ôriɲ naɲ kwôlê naɲ ɓiɲé ka Tir a men, ka Sidôn a a men. Bay way ciré jé ɓiɲé yiri a, wôsa bay hôn wo tô kibri wo bay uwôgeri Blastus hen ré gey bi ɗiré lê naɲ ci bi bay ré ɲan kwôlê woji bi wo hen naɲ bô jalê. Wôsa are kêm ka bay ôriɲ doyriji hen na, hena na sa iyére tori a.

21 Menba, wulê wo bay genge hen na, Hérôd tôbe bargay kari kaɲ kenare aɲ mô sa gagay kenare a aɲ dôrji kwôlê tu wolé. 22 Menba, ɓiɲé kôl iyôŋ ba: «Na emen a kelê kwôlê hen ɗiba, na gawra ré.»

23 Kiriɲ bay ka hen na, mana wo Kelma di Hérôd wôsa ôbi ay damɲare to Emen liɲ tori, menba, wôŋne ômni aɲ aɲ ôbi ma.

24 Niɲba, kwôlo Emen ba, ôm ôriɲ naɲ kwini tumô tumô.

25 Kiriɲa si Barnabas naɲ Sôl liji jé wo bay joji Jérusalêm a hen kô niɲ na, bay bul hô Antiyôk a, bay heraɲ naɲ Ja woɲ Mark hen kôbriji a.

13

Bay tô si Barnabas naɲ Sôl aɲ jéji ô ulê béré kwôlo Emen

1 Perê bay ayê bôô ka Antiyôk a na, bay kibi Emen ya men, bay gelé are kôba ya a men, hiniji a na: Barnabas, Siméɲôn wo ba uwôgeri gawra wo hendi hen men, Lusiyus wo Sirên men, Manayen wo na melaɲ *Hérôd woɲ kelma kiriɲa ôbi na baɲ kema hen men, Sôl men. 2 Wulê wo pôni kiriɲa bay tebe Kelma jôriɲ bôrji kurôŋ menba, Tunu toɲ hendi bô bôrê kôl iyôŋ ba: «Terêŋge si Barnabas naɲ Sôl ken ɗiji gay ben wô jé wo en uwôgeji kwôli hen.»

3 Kiriɲa bay jôriɲ bôrji kurôŋ men, uwôl Emen a men kô niɲ menba, bay uwôl kôbriji sarji a aɲ ɗiji ô.

Si Barnabas naɲ Sôl ôrji sa iyé Sipre a

4 Kiriɲa si Barnabas naɲ Sôl bô wo Tunu toɲ hendi bô bôrê a ré jéji ulê béré hen iyôŋ na, bay henaji Antiyôk eraji Sélesi a wô ayêji bato ôriɲ iyére to derô cér to bay uwôgere Sipre hen. 5 Kiriɲa bay sa biɲ Salmin Sipre a menba, bay uwôl béré kwôlo Emen bô *iyéy daɲare to Jubɲê. Bay ôriɲ naɲ Ja Mark kôbriji a bi ré li naɲ ci.

6 Kiriɲa bay ô naɲ kiriɲ kiriɲ sa iyére to derô cér a hen kwôy saɲ Papôs a menba, bay uwôɲ ôbi beli wo li yiri môɲ *ôbi kibi Emen iyôŋ, ôbi na Jub, hini ôm Bar-Jésu, aɲ naɲ kibi grêk ba na Elimas. 7 Ôbi na melaɲ Sêrgiyus Pawlus ôbi emê sa iyére to derô cér a hen, Sêrgiyus bi wo hen na, na ôbi tu melênê, ôbi jé uwôga si Barnabas naɲ Sôl wôsa ôbi ôriɲ doy toyé béré kwôlo Emen. 8 Niɲba, Elimas woɲ beli hen jibji sêd aɲ woge wô jôriɲ kelma ré bi bôri sa Jésu a. 9 Menba, Tunu toɲ hendi bô bôrê wôn bô Sôl wo na Pol hen aɲ ôbi bôri 10 aɲ kôli iyôŋ ba: «Jôbi na, gwosore naɲ habrê wôn bôm, kema Sidan, ôbi bayi aŋga dôri, ɗi mênê geré aŋga Kelma genge hen baa. 11 Ju toy, haw hen Kelma a dêm aɲ tum a dôbê hendé aɲ já gelé berarê tare ré sem.»

Kiriɲ bay ka hen na, tiri dôbe hendu aɲ ôbi mô bô dilemne a aɲ ôbi bul si na si na woge kwôni bi ré ɓu kôbri. 12 Kiriɲa kelma gel are bay ka hen iyôŋ menba, ôbi ay bôri wôsa ari gelé ka gengiɲ sa Kelma dô tini.

Si Pol naɲ Barnabas gey erê Antiyôk bô emê wo Pisidi a

13 Pol naɲ megêri ɗayji bato Papôs a wô erê Pêrgé bô emê wo Pampili a. Menba, Ja Mark ɗiji ya hen aɲ bul hô Jérusalêm a. 14 Bay hena Pêrgé ayji geré kwôy saɲ biɲ Antiyôk bô emê wo Pisidi a. Naɲ *sa merê ta a menba, bay ô bô iyéy daɲare a aɲ môrji tôŋ. 15 Kiriɲa bay dêŋse magtubu tôô naɲ to bay kibi Emen menba, bay sa iyéy daɲare hende to hen, jé kôlji iyôŋ ba: «Yênêrni, hena kwôlê woɲ dôbê ibiyare wôni ya a kené gey kôliɲ ɓiɲé ba, ken kôl.»

16 Menba, Pol hena li kôbri bi bay ré wôm tôŋ aɲ kôl iyôŋ ba: «Kam *Israyêl naɲ kenbay ka ba hen ka ken tebe Emen hen, toyéŋge. 17 Emen wo ɓiɲé ka Israyêl na tô môɲêrna. Men, ôbi biji bay yêɲ kwône sa iyé Ejipt a, aɲ naɲ néé wori na, ôbi dôrji siɲ aɲ a men. 18 Ôbi uwôl bôri sarji a derô gwôlê li elê tôre pôrbu. 19 Ôbi bi bay mêne tô yê ɓiɲé jurgem bô emê wo Kanan a na, ôbi biɲ ɓiɲé kari sa iyére toji bay liɲ toji. 20 Are bay ka kêm hen li elê arew pôrbu naɲ tôre bay. Cêgeri wori menba, ôbi biji bay jerê kwôlê kwôy saɲ sa Samiyêl ôbi kibi Emen a. 21 Menba, bay gey ôbi ré biji kelma menba, Emen biji Sawul kema Kis môɲ wo Bênjamin ôbi ôm kenare li elê tôre pôrbu. 22 Kiriɲa Emen kaɲ Sawul na, ôbi biji Dabid mega Kelma woji. Na wô sari ôbi a na ré kôl kwôli kôl iyôŋ ba:

‹Dabid kema Jésé na

na kwôni wo en diini,

ôbi a lê are kêm ka bôn gey hen*.›

23 Kuŋga Dabid wo pôni na Jésu wo Emen ɗiri mega ôbi gôliɲ naɲ kam Israyêl wo ôbi na ay tôri ɗiré biji hen. 24 Pa dema Jésu ré saɲ tô na, Ja na uwôl béré biɲ kam Israyêl kêm ré ɗi tô têriɲ toji aɲ ré liji batêm. 25 Kiriɲa ôbi duu kibi jé wori niɲ menba, kôl iyôŋ ba: ‹Ken kôl ené na i ba? Ena kwo ken mô gemni hen ré tô. Niɲba, gel ôbi era cêgena hen ya, en nêm beseré gaŋgi garbê kaɲ têri ré.› »

26 «Yênên, kenbay kaɲ kwôŋgê *Abraham naɲ ɓiɲé kêm ka sa iyére to ɗaŋgi a ka mô tebe Emen hen kôba, kwôli gelê bi wo hen na, Emen gengiɲ na sarna nabay tumô. 27 Ɓiɲé ka Jérusalêm naɲ kilmérji hôn Jésu ré na i ba ré, aɲa bay ré ɗi kwôli temare ɓu sari hen. Bay dêŋse magtubu to bay kibi Emen naɲ sa merê ta a kwôy kwôy niɲba, bay hôn bôre ré. Aɲ ulê wo bay uwôl kwôlê sa Jésu hen na, bay li na aŋga magtubu to bay kibi Emen na kôl hen. 28 Bay uwôɲ kwôlê wôni wo nêm temayri ré, niɲba, bay kôliɲ *Pilat ré bi bay ré diri. 29 Aɲ kiriɲa bay li are kêm ka magtubu to Emen na kôl gengiɲ sari hen niɲ na, bay tôri derari sa gurô tagelê ô emé. 30 Niɲba, Emen biri ji si kamɲê. 31 Aɲ wulê kwône ôbi si sa ka na bari henaɲ Galilé eraɲ Jérusalêm a hen, bay a na bay kelê kwôli haw hen biɲ kam Israyêl. 32 Nibay kôba, nini ulêŋge béré Kwôlo Dôri bi wo hen na kaɲ tôô to Emen na ay biɲ môɲêrna hen. 33 Ôbi li ariri béna nabay kwôŋgêri, kiriɲa ôbi biɲ Jésu ji si mega wo na liɲ bô kurôŋ wo jôgiɲ wôô bô magtubu kurôŋ a kôl iyôŋ ba:

‹Jôbi a na Keman

aɲ kemnêŋ nôbi ena Ibam*.›

34 Emen na kôl ɗiré biɲ Jésu ré jê sé kamɲê ɗiba, ré hô ma a ré niɲ. Na ôbi á, ôbi na ré kôl iyôŋ ba:

‹Na béŋge aŋga yi naɲ jeŋgêrji naɲ kaɲ tiri ka nôbi

na en genge ené biɲ Dabid hen*.›

35 Na ôbi á, ôbi ré kôl bô magtubu to ɗaŋgi a kôl iyôŋ ba:

‹Já ɗé mana wom wo yi naɲ jeŋgêri hen uyê kamɲê ré*.›

36 Ken hôn, bô wulê bi wo hen na, Dabid na li bô geyé wo Emen. Aɲ kiriɲa, ôbi ma aɲ bay ayri ô emé kwa môɲêri a aɲ ôbi uyê. 37 Niɲba, kwo Emen biri ji si kamɲê hen na, uyê ré. 38-39 Yênên, henêŋge mega wo ré na sa kibi Jésu aɲa béré ɗé bôô jalê sa têriɲ a ré uwôliɲ hen. Men, na na sa kibri aɲa i i wo ré bi bôri sari a ba, têriɲ tori kêm to tôô to *Moyis na nêm derê sarŋge a ré hen réé dôriɲ. 40 Berêŋge dô wô kwôlo bay kibi Emen na kôl hen na, bi arirji sa sarŋge a ré. Bay na kôl kwôliji kôl iyôŋ ba:

41 ‹Toyéŋge kenbay kaɲ bay uwôyrê yi kaɲ bay kelê kwôlo habiɲ gengiɲ sa kwôlo Emen kôl hen.

Na lê are ka gelé, are bay ka na lê hen na,

hena kwôni ré derêŋge kwôliji kôba, ka bê bôrŋge sara ré.

Kiriɲa ken ba geɲ tô hen na,

are bay ka hen a lê aɲ tunuŋge geré kayê aɲ ka erê aɲ*.› »

42 Kiriɲa si Pol naɲ Barnabas soji nô bô *iyéy daɲare a menba, bay uwôlji bi bay ré hô dôrji kwôlê bi wo hen hôriɲ sa merê to cêgê. 43 Cêgi daɲare a menba, Jubɲê kwône naɲ ɓiɲé ka bi bôrji sa tôô to Jubɲê hen ôrji tô si Pol naɲ Barnabas aɲ si Pol naɲ Barnabas iyêl naɲ ci men, bay dôbji ibiyare bôrji a men bi bay ré lêŋnê tô bô derê wo Emen a men.

Jubɲê ka Antiyôk kaɲji béré Kwôlo Dôri wo Si Pol naɲ Barnabas uwôlji hen

44 Naɲ sa merê ta to ɗaŋgi a menba, ɓiɲé ka derô ira kêm era wô toyé Kwôlo Kelma. 45 Kiriɲa Jubɲê gel wo ɓiɲé era kwône hen iyôŋ menba, terbére liji aɲ bay gage kwôlo si Pol aɲ bay tiréri. 46 Si Pol naɲ Barnabas kôlji naɲ ibiyare kôl iyôŋ ba: «Béré kwôlo Emen bi wo hen, ré uwôliɲ béŋge na kenbay tumô. Niɲba, mega wo ken kaɲ kwôlê bi wo hen aɲ ken bô yerŋge mega wo kené nêm uɲé gelê wo naɲ kwini ré hen iyôŋ niɲ na, niɲa erê uɲé ɓiɲé ka iyére to ɗaŋgi a. 47 Wôsa Kelma ay tôô béni kôl iyôŋ ba:

‹En ɗém môɲ kiriɲ ka peraŋgi iyôŋ biɲ tô yê ɓiɲé ka sa terare a nà,

wô ulê béré kwôlê woɲ gelê biɲ ɓiɲé kêm gôriɲ kiriɲ sa terare a nà*.› »

48 Kiriɲa ɓiɲé ka iyére to ɗaŋgi hende to hen toy hen iyôŋ menba, bay li yi derê men, ay kibi kwôlo Kelma men, aɲ ka gelê wo naɲ kwini na yi wô sarji hen na, ayji bôrji kêm.

49 Béré kwôlo Kelma ôm naɲ kiriɲ kiriɲ sa ira kêm. 50 Menba, Jubɲê gwôse yébé ka tebe Emen ka balêrji na ka damné hen naɲ damné bi bay kôl bay ré liɲ si Pol naɲ Barnabas habrê men, bay ré dageji sa iyére toji a a men. 51 Si Pol naɲ Barnabas yebageji beni têrji sarji a aɲ ɗiɲ yirji ô Ikôniyôm a. 52 Bay tô Jésu ka Antiyôk a yirji dôrji men, Tunu toɲ hendi bô bôrê wôn bôrji a men.

14

Si Pol naɲ Barnabas ôrji Ikwoniyôm a

1 Ikôniyôm a kôba, si Pol naɲ Barnabas ôrji *iyéy daɲare to Jubɲê aɲ dôrji kwôlê aɲ li wo, Jubɲê naɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen a kwône ay bôrji. 2 Niɲba, Jubɲê ka kaɲ kwôlê woji bi wo hen na, gwôseji ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen, ré liɲ bay ayê bôô habrê. 3 Si Pol naɲ Barnabas wôl gaɲ Ikôniyôm a men, bay uwôl béré kwôlo Emen naɲ ibiyare men, wôsa bay bi bôrji sa Kelma menba, ôbi biji néé bay liɲ aŋgaɲ giɲê naɲ kaɲ gelé. Aɲ gel wo béré kwôlê woɲ bô derê bi wo bay ré uwôl hen na, ré na tiri. 4 Aɲ li wo ɓiɲé ka Ikôniyôm a bay ka hen kariɲ kiriɲ wôô: ka pôni ô tô Jubɲê men, ka pôni ô tô bay jé men.

5 Jubɲê naɲ ka na Jub ré hen naɲ kilmérji genge ciré geliɲ si Pol naɲ Barnabas gusiɲ men, ciré gôbêji deré a men. 6 Kiriɲa si Pol naɲ Barnabas toy hen iyôŋ menba, bay ge si sa iyé Listre a men, Dêrb a men ka bô emê wo Likaniya naɲ sa iyére to mérji hen. 7 Aɲ bay uwôl béré Kwôlo Dôri wo Emen ya.

Si Pol naɲ Barnabas ôrji Listre a men, Dêrb a a men

8 Listre a na, gawra wo pôni na ôbi merayê mô ya, wôsa têri meray wôô ɓem naɲ kamɲêri yeŋ, aɲ nêm ɗebé ta ré. 9 Wulê wo pôni ôbi toy Pol dô kwôlê. Menba, Pol bôri ɗéɲ tiri a, aɲ bô wo ôbi bi bôri sa Emen a mega wo ré berarêri. 10 Menba, Pol kôli naɲ tôri to dami kôl iyôŋ ba: «Hena, ju ɗebu ta naɲ têm!» Ôbi hena neŋgere aɲ ô ta.

11 Kiriɲa kwônê ɓiɲé gel aŋga Pol li hen iyôŋ menba, bay kôl naɲ kibi kwôlê woji Likawniɲê kôl iyôŋ ba: «Kamrê bul yirji gawrê aɲ herbiji sarna.»

12 Menba, bay uwôge Barnabas «Jês»* men, Pol «Hêrmês»† men, wôsa Pol a na ôbi kibriji. 13 Ôbi tibé kamrê Jês ka iyéyrerji ɗiɲ cêd kibi kalmê hen, bi bay ôriɲ naɲ kelbê ka bay elageji naɲ béé gurô bi ré li manare hen, nô wolé naɲ iyére, wôsa ôbi gey bi ɓiɲé ré li sarga biɲ si Pol naɲ Barnabas.

14 Kiriɲa bay jé Barnabas naɲ Pol toy hen iyôŋ menba, bay yêgerê bargay kaji aɲ gerji ô ligi ɓiɲé kariɲ gura kôl iyôŋ ba: 15 «Milɲérni, wô mi a kené li hen iyôŋ ba? Nibay kôba niné gawrê mega kenbay hen iyôŋ men. Béré Kwôlo Dôri wo nini uwôl béŋge hen na, na wo kené ɗi tô kamrê kaɲ ɗéɲ iyôŋ bay ka hen aɲ, aɲ kené bul uɲé Emen woɲ ôbi merê tu geɲ men, ôbi ɗé derômaraŋ naɲ sa terare men, cér naɲ aŋga kêm ka yi ya hen a men. 16 Wulê wo na tumô hen na, Emen na ɗi ɓiɲé i i ba, na ay geré wori geré wori, 17 niɲba, ôbi na gelji yiri naɲ bô derê wori kwôy kwôy wôsa ôbi bi emen uwôŋge men, kaw naɲ geserêri geserêri a men. Na tiri ôbi a béŋge emê naɲ kwônêri men, bi yi derê wôn bôrŋge a men.»

18 Kwôlê bi wo Pol dôrji hen kôba, bay naɲ Barnabas li kôbriji a kôbriji a dema bay ré jôriɲ ɓiɲé bi ré li sarga biji tô.

19 Cêgi are bay ka hen na, Jubɲê ka hena Antiyôk bô emê wo Pisidi a naɲ Ikôniyôm eraji sa gwôse ɓiɲé aɲ bay gôbe Pol naɲ keram kuu aɲ wuréri ô ulê wolé naɲ iyére aɲ bay kôl yaŋ ba ôbi ré ma niɲ. 20 Niɲba, kiriɲa bay ayê bôô daɲ sari a menba, ôbi hena ta, aɲ hô derô ira. Kiriɲ wôl menba, bay ôrji naɲ Barnabas Dêrb a.

Si Pol naɲ Barnabas buloji hera Antiyôk a bô emê wo Siri a

21 Kiriɲa si Pol naɲ Barnabas uwôl béré Kwôlo Dôri Dêrb a aɲ ɓiɲé kwône bi bôrji sa Jésu hen iyôŋ menba, bay bulo hera si Listre, Ikôniyôm a naɲ Antiyôk bô emê Pisidi a. 22 Aɲ kiriɲ kêm ka bay ô ya hen na, bay dôbji ibiyare bô bay ayê bôô a bi bay ré lêŋnê tô ayê bôô woji a men, bay kôlji iyôŋ ba: «Naa geliɲ gusiɲ gaɲ dem aɲa nana sé bô *emê iyére to Emen a tô.»

23 Bô églis a pôn pôn na, bay tô surɲê biji men, uwôlji Emen men, jôriɲ bôrji kurôŋ a men, aɲ bay biji kôbi Kelma wo bay bi bôrji sari a hen. 24 Kiriɲ bay ka hen na, bay so si bô emê wo Pisidi a aɲ saji biɲ Pampili. 25 Bay uwôl béré kwôlo Emen Pêrgé a aɲ ôrji Ataliya a. 26 Kiriɲ bay ka hen na, bay ɗay bô bato wô herê Antiyôk bô emê wo Siri a kiriɲ ka bay na henaɲ ya hen men, na kiriɲ bay ka hen a a bay na ré ɗiji naɲ bô derê wo Emen wô jé wo bay la hen men hen.

27 Kiriɲa bay biɲ menba, bay day bay ayê bôô aɲ dôrji kwôli are kêm ka Emen ré li naɲ geré woji hen men, wô belê wo ôbi ré bôl kibi geré biɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen bi bay kôba ré bi bôrji sari a men hen. 28 Menba, bay wôl gaɲ naɲ bay ayê bôô.

15

Kwôlê yi Antiyôk a gengiɲ sa walê keŋ

1 Ɓiɲé ka pôni hena Judé era Antiyôk a. Bay geliɲ bay ayê bôô are aɲ kôlji iyôŋ ba: «Hena kené wal keŋ môɲ wo tôô to *Moyis kôl hen iyôŋ ré ba, ka uɲé gelê ré.» 2 Si Pol naɲ Barnabas nariɲ naɲ ci sa kwôlê woji bi wo hen a. Bay nariɲ kwôlê damaŋ sara. Bay genge bi Pol, Barnabas naɲ bay ayê bôô ka pôni ka Antiyôk ré ôrji Jérusalêm a ô uɲé bay jé naɲ surɲê wô sa kwôlê bi wo hen.

Daɲare to dami to Jérusalêm

3 Bay ayê bôô ka Antiyôk a ɗiji geré. Si Pol naɲ megêri siji si Pinisi naɲ Samari aɲ dôrji kwôli bilé wo ɓiɲé ka sa iyére to ɗaŋgi a bul uwôɲ Emen hen menba, yi bay ayê bôô bay ka hen dôrji damaŋ. 4 Kiriɲa bay biɲ Jérusalêm a menba, bay ayê bôô naɲ bay jé naɲ surɲê ɓerji a yirji a menba, si Pol naɲ megêri dôrji kwôli aŋga Emen né li naɲ geré woji hen.

5 Parisiɲêɲê ka pôni ka ay bôrji hen na, kôlji iyôŋ ba: «Kôliɲge ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen ré wal keŋ men, ré bi kwôlê sa tôô to Moyis a a men.»

6 Bay jé naɲ surɲê daɲji wô kebê kwôlê bi wo hen gelé. 7 Kiriɲa bay nariɲ kwôlê uwoy gaɲ hen iyôŋ menba, Piyêr hena aɲ kôl iyôŋ ba:

«Yênên, ken hôn, Emen na dôren perêrŋge a na ca yeŋ bi ené uwôl béré Kwôlo Dôri biɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen bi bay ré toy aɲ ré biɲ bôrji sara. 8 Emen bi wo hôn bô gawrê hen na, ôbi gel wo ɗiré geyji aɲ biji Tunu toɲ hendi bô bôrê mega wo na béna nabay hen iyôŋ men. 9 Ɗiba ôbi dô tirji dê iyôŋ gay naɲ na ré, na naɲ ayê bôô woji a ôbi ré biji yiɲ ɓiɲé ka séli hen. 10 Iyôŋ niɲ ba, wô mi a kené cubu tu Emen ayiɲ aŋga néy bay ka môɲêrna na nêm ayê ré men, nabay kôba nana nêm ayê ré men hen ɗé sa bay ayê bôô ba? 11 Nana bi bôrna mega wo nana uɲé gelê naɲ bô derê wo Kelma Jésu môɲ wo bay kôba, uwôɲiɲ gelê hen iyôŋ men.»

12 Kiriɲa Piyêr dô kwôlê bi wo hen iyôŋ menba, bay wôm sidiŋ, menba, bay toy si Pol naɲ Barnabas dôrji kwôli giɲê naɲ aŋgaɲ gelé ka Emen né biji ciré li perê ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen. 13 Kiriɲa bay iyêl kô niɲ menba, *Jak kôl kwôlê kôl iyôŋ ba: «Yênên, toyéŋge kwôlo na kelê hen. 14 Simô kelêna haw, na wô terê wo Emen na ré tô ɓiɲé kari tumô perê ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen. 15 Kwôli are bay ka hen na, biɲ naɲ kwôlo bay kibi Emen na kôl kôl iyôŋ ba:

16 ‹Cêgi are bay ka hen menba, na hô hera ɗé iyé Dabid to tiɲ hen ta.

Hôlmêre wo baa hen na, na herê ɗére hôriɲ men, na hô ɲanêre ta derê a men.

17 Kiriɲ bay ka hen na, tô ɓiɲé ka sa terare a ka baa hen a wogéji Kelma.

Na tiri, tô yê ɓiɲé kêm ka na en uwôgeji ré yi kaɲê hen.

18 Gel, na kwôlo Kelma kôl bi a na,

ôbi na bi are bay ka hen hôniɲ ca yeŋ*.›

19 Na ôbi á, ené gey bi nana dayrê aŋga néy ɗi sa ɓiɲé ka na Jubɲê ré ka bul uɲé Emen hen né. 20 Na lêŋge magtubu biji mera kôlji bi bay ré ôm tanare to bay tibiɲ kamrê hen ré men, bay ré yiɲ yiɲare toɲ têriɲ ré men, tanare to kwôbe biɲ tôŋ né hen né men, kwôbe ré a men. 21 Ca wo balê yeŋ na, ɓiɲé dêŋsêrê tôô to Moyis *sa merê ta a kwôy kwôy bô *iyéy daɲare a, naɲ sa iyére iyére.» Jak kôl kwôlê bi wo hen iyôŋ wôsa tôô to Moyis to jô are bay ka hen na, ɓiɲé hôn ca yeŋ.

Magtubu to bay bay jéɲ biɲ bay ayê bôô ka na Jubɲê ré hen

22 Menba, bay jé naɲ surɲê naɲ bay ayê bôô kêm biɲji bi ciré tô gawrê perêrji a hen, jéji Antiyôk a naɲ si Pol naɲ Barnabas. Bay tô si Jud woɲ Barsabas naɲ Silas bay na ɓiɲé ka bay ayê bôô kêm biji kwôlê men, geyji men.

23 Bay biji magtubu hende to hen kôl iyôŋ ba:

«Bay jé naɲ surɲê naɲ bay ayê bôô kêm liɲ bay ayê bôô ka na Jubɲê ré ka Antiyôk men, ka Siri a naɲ ka Silisi a dosé. 24 Nini toy mega wo yênêrni ka pôni ré ô dôyrêŋge men, ré mêne ermé woŋge a men, naɲ kwôli kelêrji, niɲba, na nibay a jéji ré. 25 Na ôbi á, niné kôliɲ kaɲnini wô terê ɓiɲé aɲ jéji yerŋge a naɲ yênêrni si Pol naɲ Barnabas, 26 ka ay yirji uwôl aɲ wô sa hini Kelma Jésu Krist hen. 27 Nini jé si Jud naɲ Silas bi ré ô kelêŋge naɲ kibriji a, kwôlo nini li bô magtubu a hen. 28 Wôsa Tunu toɲ hendi bô bôrê men, nibay men, nini genge bi niné ɗéŋge ani kani ka néy sa ka ré liɲ hen a ré niɲ. 29 Aŋga nini kôl kwôliji bô magtubu hende to hen a na: Emê tanare to bay tibiɲ kamrê ré men, emê kwôbe ré men, lari ka bay gwôse tôrji hen né men, yiɲ yiɲare toɲ têriɲ hen né a men. Hena kené pô yerŋge aɲ yi are bay ka hen a na, ken li dô. Dosé toɲ yêniɲare.»

30 Bay ɗi bay jé kaji bay ka hen geré ôrji, aɲ bay sa biɲ Antiyôk a aɲ bay day bay ayê bôô kêm aɲ biji magtubu hende to hen. 31 Kiriɲa bay dêŋse na, yirji dôrji damaŋ wô ibiyare to magtubu hende to hen dôbji bôrji a hen.

32 Mega wo si Jud naɲ Silas kôba, na bay kibi Emen men hen iyôŋ na, bay dôrji kwôlê damaŋ dôbiɲ ibiyare bôrji a men, geriɲji a men. 33 Bay wôl naɲ ci sem menba, bay ɗiji geré hô uɲé ka na joji hen naɲ derêri. [ 34 Niɲba, Silas genge ɗiré baa tôŋ aɲ na Jud pini a herê Jérusalêm a.]

35 Menba, si Pol naɲ Barnabas môrji Antiyôk a. Bay naɲ ka ɗaŋgi kwône geliɲ ɓiɲé are men, uwôliɲ béré Kwôlo Dôri wo Kelma a men.

Si Pol naɲ Barnabas kariɲji

36 Sem cêgê menba, Pol kôliɲ Barnabas iyôŋ ba: «Na hô ô gelé yênêrna ka sa iyére to pôn pôn to na nana uwôliɲ béré kwôlo Kelma ya hen. Aɲ na ô gelé na ba, bay yi iyeŋ pôn ba?»

37 Barnabas gey bi Ja woɲ Mark hen ré ô naɲ ci. 38 Niɲba, Pol gey bi ôbi ré ô naɲ ci ré, wôsa ôbi na ɗoji aɲ Pampili a tumô men, na ô naɲ ci kini jé woji a cêgê ré niɲ a men. 39 Kwôli Ja bi wo hen li, aɲ nariɲare to dami yi perêrji a aɲ bay kariɲ aɲ i ba ô naɲ kwa wori kwa wori. Barnabas ay Mark naɲ ɗi ôriɲ Sipre a men, 40 Pol ay Silas naɲ ɗi, aɲ kiriɲa bay ayê bôô uwôl Emen bi ré tô kibri sari a menba, bay ô haji niɲ. 41 Bay ô bô emê wo Siri a men, Silisi a a men aɲ dôbiɲ ibiyare bô bay ayê bôô a tô ayê bôô woji a.

16

Pol gey bi Timoté ré biji bay naɲ Silas

1 Pol sa biɲ Dêrb a men, Listre a a men. Kiriɲ bay ka hen na, ôbi ayê bôô wo pôni bay uwôgeri Timoté, yori na Jub to ay bôre men, ibari na Grêk men. 2 Kwôli ôm dô perê bay ayê bôô ka Listre a men, ka Ikôniyôm a a men. 3 Pol gey ayêri bi ré ô naɲ ɗi. Ôbi wali keŋ wô Jubɲê ka mô sa iyére hende to hen a, wôsa bay hôn kêm wo ibari ré na Grêk. 4 Sa iyére to si Pol naɲ Silas ô ya ya hen na, bay dôriɲ ɓiɲé tôô to bay jé naɲ surɲê na ay Jérusalêm a, aɲ bay kôlji bay ré bi kwôlê sara. 5 Bay ayê bôô uwôɲ nérji tô bê bôô woji a men, kwônêrji erê tumô naɲ wulê wulê a men.

Emen uwôge Pol Maséduwan a

6 Tunu toɲ hendi bô bôrê jô bi si Pol naɲ Silas ré uwôl béré Kwôlo Dôri Asi a menba, bay soji si kiriɲ ka yi perê Priji a naɲ Galati a hen. 7 Kiriɲa bay baa ɗa naɲ Misi a menba, bay woge ciré erê Bitini a, niɲba, Tini Jésu jôrji. 8 Bay so si Misi a wô erê Trowas a. 9 Pelal jô Pol yoyre to pôni a menba, ôbi gel gawra wo Maséduwan wo pôni ɗebu ta tumôri a aɲ uwôli kôl iyôŋ ba: «Era Maséduwan, ju sa li naɲ ni men.» 10 Peraŋ cêgi pelal bi wo hen menba, nini woge geré wô erê Maséduwan a, wôsa nini hôn wo ré na Emen a ré uwôgêni bi niné ulê béré Kwôlo Dôri biɲ ɓiɲé ka Maséduwan a hen.

Iyore to pôni bay uwôgere Lidi ay bôre Pilip a

11 Nini hena Trowas a ay bato ôriɲ sa iyére to derô cér a to bay uwôgere Samotras hen. Kiriɲa kiriɲ wôl cêgê menba, nini sa biɲ Néyapolis. 12 Menba, nini ô Pilip a to na iyére to Rômêɲê ôm men, na kibi iyére to tumô bô emê wo Maséduwan a men, aɲ nini wôl gaɲ ya. 13 Naɲ *sa merê ta a menba, nini séɲ wolé ô kibi cér a kiriɲ ka nini kôl yaŋ ba niné uɲé kiriɲ ka Jubɲê ré uwôliɲ Emen ya, nini mô tôŋ iyêl naɲ yébé ka daɲ kiriɲ bay ka hen. 14 Iyore to pôni perêrji a hen bay uwôgere Lidi, hende na iyore to Tiyatir men, na hendi ɗé gara bargay ka gararji mê mê hen men, na hendi tibé Emen a men. Kelma bôl bôre aɲ hende dôbe mare toyiɲ kwôlo Pol dô. 15 Bay lere batêm naɲ ɓiɲé ka bô iyére tore a kêm menba, hende uwôgêni iyôŋ ba: «Hena kené bôren mega wo ené bi bôn tiri sa Kelma na, eraŋge iyére tiɲê a.» Hende masêni aɲ nini gey naɲ tu sara.

Bay ɓu Pol uwôl daŋgay a Pilip a

16 Wulê wo pôni nini ô kini uwôlê Emen a menba, môni temale toɲ hendi jé to pôni era yerni a, tunu to habiɲ yi bôre a aɲ lere hende kôrbe aɲ uwôɲ are damaŋ biɲ bay iyéyrere naɲ kerbê kare bay ka hen. 17 Hende era tôrni a nibay naɲ Pol pê pê karê gura kôl iyôŋ ba: «Ɓiɲé ka hen, na manê ka Emen wo derômaraŋ a, bay ulêŋge na béré geré wo a ôriɲ naɲ ken kini gelê.»

18 Hende ôm hen iyôŋ wulê kwône. Deré kibri menba, bô Pol tari menba, ôbi bare cêgeri aɲ kôliɲ tunu hende to bôre a hen iyôŋ ba: «En kôlê naɲ hini Jésu Krist séɲ bô iyore hende to hen a.»

Menba, tunu hende to hen séɲ bôre a kiriɲ bay ka hen a men. 19 Kiriɲa bay iyérere bô wo tunu to saɲ naɲ lari biji hen ré si erêɲ hen iyôŋ na, bay pô si Pol naɲ Silas wuréji ôriɲ tu wolé tumô bay emê iyére a. 20 Bay ôriɲ naɲ ci biɲ bay jerê kwôlê kaɲ Rômêɲê aɲ kôl iyôŋ ba: «Ɓiɲé ka hen gusiré ɓiɲé derô iyére tona a men, bay na Jubɲê a men. 21 Men, bay geliɲ ɓiɲé hal wo jôriɲ, wo nabay kaɲ Rômêɲê nana bi bôrna sara ré hen men, nana ay liɲ jé ré hen a men.»

22 Bô ɓiɲé ka daɲ hen tarji sarji a men, menba, bay jerê kwôlê bi bay tô bargay yi si Pol naɲ Silas a aɲ bi bay yêmnêji naɲ sera. 23 Aɲ cêgi sê wo bay sêji a hen menba, bay biji daŋgay a aɲ kôliɲ gumɲa woɲ ôbi gemé iyéy daŋgay hen ré bôrji dô. 24 Na kwôlo bay kôli wô sarji bi wo hen menba, ôbi ôriɲ naɲ ci ô bê a bô iyére to gerɲé aɲ harê têrji bô kwogelé gurô a.

25 Ɗa naɲ sa kiriɲ ka jali menba, si Pol naɲ Silas uwôlji Emen men, kibji kurôŋ heramiri a men, aɲ megêrji bay daŋgay toy tôrji. 26 Menba, kiriɲ bay ka hen na, terare yebagiɲ naɲ nére aɲ tô iyéy daŋgay a yebagiɲ kêm. Kibi iyére kêm pôliɲ, men, musure to bay hariɲ tê daŋgayɲê hen kôba, beseriɲ kêm a men. 27 Gumɲa woɲ ôbi gemé kibi iyére hen eŋgiɲ tô kum a menba, gel kibi geré kêm pôliɲ hen iyôŋ menba, ôbi dô yebere tori ɗiré deriɲ yiri. Wôsa ôbi kôl yaŋ ba, daŋgayɲê kêm ré si ge niɲ. 28 Niɲba, Pol jô gura kaŋ a ta kôl iyôŋ ba: «Duu yem né nini baa na ya kêm.»

29 Ôbi eŋgere tare ôriɲ lew bô ira, ôbi wuré naɲ harê aɲ ô kuriɲ tê si Pol naɲ Silas a. 30 Ôbi biji bay so nô aɲ ôbi kôlji iyôŋ ba: «Gawrê, na lê iyeŋ a ené uwôɲiɲ gelê ba?»

31 Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Bi bôm sa Kelma Jésu a, aɲ já uɲé gelé jôbi naɲ ɓiɲé ka bô iyére tom a.»

32 Aɲ bay uwôli béré kwôlo Kelma naɲ ɓiɲé ka bô iyére tori a kêm. 33 Derô yoyre hende to hen, ôbi ôriɲ naɲ ci ô pelé tu iyare to yirji a hen aɲ, menba, kiriɲ bay ka hen, bay liri batêm naɲ ɓiɲé ka bô iyére tori a kêm. 34 Men, ôbi ôriɲ naɲ si Pol naɲ Silas iɲ tori ô biji emê aɲ li yi derê naɲ ɓiɲé ka iyére tori a wô bê wo ɗiré bi bôri sa Emen a hen.

35 Kiriɲa kiriɲ wôl menba, bay jerê kwôlê Rômêɲê jé bay tôrji ô kôliɲ gumɲa na iyôŋ ba: «Bi gawrê bay ka hen ta.»

36 Menba, gumɲa na ô kôliɲ Pol kôl iyôŋ ba: «Bay jerê kwôlê jé kôlen ené bêŋge ta. Hen iyôŋ na, ken si ô naɲ bô jalê haŋge niɲ.»

37 Niɲba, Pol kôliɲ bay jé na iyôŋ ba: «Kwôlê wôni ɓu sarni ré tô menba, bay bi bay sêni tu wolé nibay kaɲ Rômêɲê, bay bêni daŋgay a aɲ haw hen bay gey ciré bêni ta jegêd iyôŋ mera. Na iyôŋ né. Bi bay era naɲ yirji sa bêni ta.»

38 Bay jé ka bay jerê kwôlê bay ka hen hô ô kôlji kwôlo Pol kelaji hen menba, harê li bay jerê kwôlê bay ka hen wôsa bay toy wo si Pol naɲ Silas ré na Rômêɲê men. 39 Menba, bay era sa uwôlji bô jalê aɲ biji ta aɲ kôlji bay ré erêɲ sa ira. 40 Kiriɲa si Pol naɲ Silas siji daŋgay a menba, bay ô uɲé Lidi. Aɲ kiriɲa bay gel bay ayê bôô men, dôbji ibiyare bôrji a a men, menba, ôrji ta.

17

Si Pol naɲ Silas ôrji Tésalonik a

1 Si Pol naɲ Silas soji si Ampipolis naɲ Apoloni aɲ sa biɲ Tésalonik, Jubɲê ôriɲ naɲ *iyéy daɲare kiriɲ bay ka hen. 2 Mega wo Pol lêrê gaŋ gaŋ hen iyôŋ na, ôbi ô naɲ *sa merê ta a subu bô iyéy daɲare a ô iyêlê naɲ ɓiɲé ka mô ya hen gengiɲ sa kwôlo Emen. 3 Ôbi gelji mega wo kwôlo Emen ré kôl hen, mega kwo Emen né dôri hen ré ma aɲ Emen ré biri hô gôl hôriɲ. Ôbi hô kôlji iyôŋ ba: «Jésu bi wo en kelêŋge kwôli hen na, na ôbi a na *Mési kwo Emen dôri hen.»

4 Si Pol naɲ Silas bôy Jubɲê ka pôni naɲ kwôlê bi wo hen, aɲ bay ôrji tôrji a men, ɓiɲé ka na Jubɲê ré kaɲ bay tibé Emen hen kôba, kwône ô tôrji a men, yébé ka damné damné hen kôba, ô tôrji a a men.

5 Niɲba, Jubɲê ka pôni terbére liji aɲ bay pera bay galê ka bay uwoɲji tô geré hen, aɲ li bay gusuré ɓiɲé derô ira. Bay ôrji iyé gawra wo bay uwôgeri Jasôn hen ciré erê wogé si Pol naɲ Silas ôriɲ naɲ ci tumô daɲare to kwône ɓiɲé a wô jerê kwôlê sarji a. 6 Kiriɲa bay uɲaji ré niɲ menba, bay pera si Jasôn naɲ bay ayê bôô ka pôni eraɲ naɲ ci tumô bay emê sa iyére a, bay kôl iyôŋ ba: «Ɓiɲé bay ka hen gusuré ɓiɲé ka sa terare aɲ, haw hen bay ná nà niɲ 7 aɲ bay yi iyé Jasôn a. Ɓiɲé bay ka kêm hen li na aŋga biɲ naɲ tôô to kelma *Sésar hen né, wôsa bay kôl iyôŋ ba: ‹Ciré naɲ kelma wo ɗaŋgi ya, bay ré uwôgeri Jésu.› »

8 Kwôlê woji bi wo hen gusuré kwônê ɓiɲé naɲ bay emê sa iyére. 9 Aɲ bay li Jasôn naɲ bay ayê bôô têbiji pa dema bay ré biji ta tô.

Si Pol naɲ Silas ôrji Béré a

10 Bô yoyre hende to hen bay ayê bôô biɲ si Pol naɲ Silas ô Béré. Kiriɲa bay sa biɲ menba, bay ô iyéy daɲare to Jubɲê. 11 Jubɲê ka Béré a na, li dô ɗiba, bay yi mega ka Tésalonik ré, bay gey Kwôlo Dôri wo si Pol bi wo hen naɲ bô pôn, aɲ naɲ wulê wulê bay dêŋse magtubu to Emen ciré gelé na ba, kwôlê wo Pol ré dô hen na, ré na tiri hari bi ba. 12 Aɲ ka pôni kwône perêrji a ay bôrji. Men, perê ɓiɲé ka sa iyére to ɗaŋgi a bay ka hen na, yébé ka damné damné hen naɲ imɲê kwône a men ayji bôrji men. 13 Kiriɲa Jubɲê ka Tésalonik toy wo si Pol ré uwôl béré kwôlo Emen a Béré a men na, bay saji wô gwôsê kwônê ɓiɲé aɲ sôge tôrji. 14 Kiriɲ bay ka hen na, bay ayê bôô biɲ Pol ô si kibi cér iyôŋ aɲ na si Silas naɲ Timoté a baji tôŋ. 15 Ɓiɲé ka bi Pol hen na, ôriɲ naɲ ɗi kwôy Atên a dema ré heraji Béré a tô, aɲ Pol kôlji ré heraji sa kôliɲ si Silas naɲ Timoté ré eraji uɲéri lew Atên a.

Pol na Atên a

16 Kiriɲa Pol mô gem si Silas naɲ Timoté Atên a menba, bôri tari wô kamrê ka ôbi gel naɲ kiriɲ kiriɲ perê ira hen.

17 Ôbi iyêl naɲ Jubɲê men, ɓiɲé ka sa iyére to ɗaŋgi a ka mô tebe Emen hen men, bô iyéy daɲare a men, sa pôn pôn ôbi iyêl tu wolé naɲ ɓiɲé ka ôbi uwoɲji tô geré hen a men. 18 Bay henê are ka bay uwôgeji épikuriɲê naɲ éstoysiɲê* hen kôba, era sa iyêl naɲ ɗi. Ka pôni eŋgere iyôŋ ba: «Ôbi heragê bi wo hen kôl na kwôli mi hen ba?» Kiriɲa ka pôni toy wo Pol dô kwôlo Jésu men, kwôli jê sé wo ɓiɲé ka ma a men na, bay kôl iyôŋ ba: «Ôbi dô na kwôli kamrê ka sa iyére to ɗaŋgi a.»

19 Menba, bay biri ô naɲ ci kini daɲare to bay emê sa iyére a to bay uwôgeji *Ayéropaj hen aɲ kôli iyôŋ ba: «Derêni tô aŋgaɲ gelé ka kôrbi ka ju kôl kwôliji hen niɲa henê. 20 Wôsa ju derêni na kwôlo kôrbi kôrbi aɲ nini gey henê tô kwôlê bi wo hen.»

21 Ɓiɲé ka Atên a kêm, kergê ré bay iyére ré naɲ wulê wulê môrji na wô toyé men, kelê men, kwôli aŋga si haw.

22 Menba, Pol hena ɗebu ta tumôrji a, aɲ kôl iyôŋ ba:

«Ɓiɲé ka Atên, tun a ba, ermé woŋge yi sa Emen a kêm. 23 Wôsa kiriɲa en ô derô ira na, en gel iyéy kamrê kaŋge men, en gel kiriɲ uwoyé aŋgaɲ sarga biɲ Emen kwône niɲba, kwo pôni ka bay ɗi are sara kôl iyôŋ ba: ‹Kini uwoyé gindiriw wo emen wo nini hôni ré.› Iyôŋ ba, na Emen wo ken tibri aɲ ken wôni ré bi a ené era wô ulê béré kwôlê wori hen.»

24 «Emen woɲ ôbi ɗé sa terare naɲ are kêm ka yi ya hen, ôbi woɲ Kelma wo derômaraŋ naɲ kwo sa terare a nà, ôbi mô na bô iyére to kôbi gawra a lê ré men, 25 ôbi ôriɲ doy gawra ré li ani biri ré, wôsa na ôbi a biɲ gawrê kêm gelê naɲ bul naɲ are kêm a men. 26 Na naɲ gawra pôn nêŋ a ôbi ré liɲ tô ɓiɲé kêm hen, aɲ ɗiji sa terare a nà kêm men, ôbi genge wulê wo are kêm a liɲ men, jeŋgê kini merêrji biji a men. 27 Ôbi li hen iyôŋ bi gawrê ré wogeri aɲ kiriɲa bay ré hamnêri wô uɲéri, aɲ iyeŋ ba, bay ré uwoɲni. Tiri wori ba, Emen ɗebu kelaŋ naɲ kwôni iyôŋ perêrna na ré.

28 ‹Wôsa na yiri a a nana uwôɲiɲ gelê hen men,

nana nêm ôriɲ si na si na hen men,

nana yiɲ gawrê hen a men.›

Mega wo bay piyê kurôŋ kaŋge ka pôni na kôl hen:

‹Wôsa nana kwôŋgêri.›

29 Mega wo nana kwôŋgêri hen iyôŋ na, na erméŋge mega wo ôbi ré geliɲ môɲ kamrê ka bay li naɲ lôr men, naɲ lari men, réba jerew wo jeraɲnê men, wo na ermé naɲ kôbi gawra lê hen né niɲ. 30 Emen erem sa wulê wo gawrê kêm na na, bay tu tiɲ hen ré niɲ, niɲba, haw hen ôbi uwôge gawrê kêm naɲ kiriɲ kêm bi bay ré ɗi tô têriɲ lêreji aɲ. 31 Ôbi genge wulê wo ôbi a jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé a kêm naɲ geréri naɲ kwo ôbi dôri hen. Ôbi biri ji si kamɲê perê ɓiɲé ka ma wô geliɲ ɓiɲé kêm mega wo ré na ôbi a ɗiré dôri ré yi ôbi jerê kwôlê hen.»

32 Kiriɲa bay toy wo Pol kôl wô jê sé kamɲê wo ɓiɲé ka ma menba, ka pôni ayrêri men, ka pôni kôl iyôŋ ba: «Cêgê já hô kelê niɲa toyé a.»

33 Kiriɲ bay hen menba, Pol ɗiji aɲ ô ta. 34 Menba, ka pôni ɗi yirji yiri a menba, ay bôrji, perêrji a na, gawra wo bay uwôgeri Dénis wo na dami perê daɲare to bay berê sa iyére hende to hen men, iyore to bay uwôgere Damaris, naɲ ɓiɲé ka ɗaŋgi a men.

18

Ɗé tô églis to Kworênt

1 Cêgê menba, Pol hena Atên a ô Kworênt a. 2 Ya hende to hen na, ôbi uwôɲ Jub wo pôni bay uwôgeri Akilas na kwôni wo bay yêri sa iyé Pônt. Ôbi hena Itali a sa haw naɲ tamni Prisil, wôsa kelma wo dami Kulod na ay tôri bi Jubɲê kêm ré ôrji aɲ sa iyé Rôm a. Menba, Pol ɓu milɲare naɲ ci. 3 Mega wo Pol kôba, na ôbi lê tanda môɲ bay iyôŋ men hen na, ôbi mô iyére toji a aɲ li jé naɲ ci. 4 Naɲ *sa merê ta a merê ta a kwôy kwôy na, ôbi dô kwôlê bô *iyéy daɲare a aɲ woge bi Jubɲê naɲ Grêkɲê ré bi bôrji sa kwôlê wori bi wo hen a.

5 Niɲba, kiriɲa si Silas naɲ Timoté henaji Maséduwan a saji menba, ôbi ɗi jé lê tanda ba, aɲ li na jé derê kwôlê yôd kôliɲ Jubɲê mega wo Jésu ré na *Mési kwo Emen dôri hen. 6 Bay kaɲ kwôli men, bay tiréri a men menba, Pol gage bunu bargay kari aɲ kôlji iyôŋ ba: «Kwôbreŋge a baa sarŋge a, kwôlê wôni naɲ san a, aɲ haw hen, na erê iyé ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen.»

7 Ôbi hena kiriɲ bay ka hen ô iyé Titus Justus a wo na ôbi tibé Emen wo iyére tori jéniɲ naɲ iyéy daɲare hen. 8 Krispus ôbi sa iyéy daɲare hende to hen bi bôri sa Kelma naɲ ɓiɲé ka bô iyére tori a kêm men, ɓiɲé kwône ka Kworênt a ka toy kwôlo Pol hen na, ay bôrji aɲ bay liji batêm.

9 Bô yoyre to pôni a, Kelma kôliɲ Pol bô pelal a iyôŋ ba: «Hare ré dô kwôlê yôd yôd ɗiba ju wôm tôŋ né. 10 Ena naɲ ju, kwôni wo a ɗé kôbri sam a wô gelem gusiɲ ba, naɲ, wôsa ɓiɲé kaɲê kwône baa derô iyére hende to hen ya tô.»

11 Pol mô Kworênt a li elê pôn naɲ geserê jii dôriɲ ɓiɲé kwôlo Emen.

Bay ôriɲ naɲ Pol tumô Galiɲô a

12 Wulê wo Galiɲô na na ôbi emê kiriɲ ka Akay a hen na, Jubɲê biɲ tôrji aɲ ɓirji Pol ôriɲ kini jerê kwôlê a. 13 Aɲ bay kôl iyôŋ ba: «Gawra bi wo hen woge bi ɗiré biyê ɓiɲé bi bay ré tebe Emen naɲ geré wo biɲ naɲ tôô ré hen.»

14 Pol ɗa kelê kwôlê tô menba, Galiɲô kôliɲ Jubɲê iyôŋ ba: «Hena henaŋ ré na ɗagê sa tôô lay, ré na aŋga habiɲ kani ka dami lay na, ré ené toyé kwôlê woŋge bi wo hen tiri a men. 15 Niɲba, mega wo na naɲare toŋge to gengiɲ sa kwôlê woɲ kelê men, sa hini a men, sa tôô toŋge a men hen na, na kwôlê woŋge ɗiba, nôbi na ɲanê kwôlo hen iyôŋgi hen né.»

16 Menba, ôbi dageji kini jerê kwôlê a. 17 Bay kêm ɓu Sôstên ôbi sa iyéy daɲare sêri kini jerê kwôlê a niɲba, dôliɲ Galiɲô ré kwôy.

Pol bulo hera Antiyôk a

18 Pol wôl gaɲ Kworênt a menba, ôbi ɗéɲ yênêri bay ayê bôô aɲ ɗay tera naɲ bato wô erê Siri naɲ si Prisil naɲ Akilas. Niɲba, pa dema ôbi ré ɗa erê tô na, ôbi bi bay dili sari a Sênkré a, wôsa ôbi na ay tôri tumô Emen a. 19 Bay sa biɲ Epês a menba, Pol ɗi si Prisil naɲ Akilas aɲ, aɲ ô iyéy daɲare a ô dôriɲ Jubɲê kwôlê. 20 Bay kôli ôbi ré wôl sem naɲ ci, niɲba, ôbi kaɲ. 21 Pa dema ôbi ré ô ta, tô ná, ôbi kôlji iyôŋ ba: «Hena Emen né gey na, na hô hera.»

Menba, ôbi ay bato ô ta. 22 Kiriɲa ôbi sa biɲ Sésaré aɲ herbe tôŋ menba, ôbi ô Jérusalêm wô liɲ bay ayê bôô ka ya hen dosé pa dema ré ô Antiyôk a. 23 Ôbi wôl ya hende to hen sem menba, bul hô ô gôr bô emê wo Galati a naɲ Priji dôbiɲ ibiyare bô bay ayê bôô ka ya hen a.

Apolôs ô Epês a men, Kworênt a men

24 Jub wo pôni bay uwôgeri Apolôs ôbi yêɲ na Alêksandri a, ôbi sa biɲ Epês a. Na kwôni wo kwôlê gwa kibri a men, hôn magtubu to Emen dô a men. 25 Bay na hali naɲ geré wo Kelma, menba, ôbi uwôl béré men, geliɲ ɓiɲé naɲ geréri kwôlo Jésu naɲ yi derê niɲba, na batêm to Ja a ôbi ré hôn mera. 26 Ôbi dô kwôlê naɲ ibiyare bô *iyéy daɲare a niɲba, kiriɲa si Prisil naɲ Akilas toy kwôlo ôbi dô hen iyôŋ menba, bay biri ô naɲ ci aɲ gili geré wo Emen damaŋ a naɲ geréri. 27 Menba, ôbi genge ɗiré erê bô emê Akay a, bay ayê bôô dôbri ibiyare bôri a, aɲ bay li magtubu biɲ bay ayê bôô ka Kworênt a bi bay ré ɓiri yirji a dô. Kiriɲa ôbi ô biɲ menba, naɲ bô derê wo Emen na, ôbi li naɲ bay ayê bôô damaŋ. 28 Wôsa ôbi kôl kwôlê naɲ ibiyare tu wolé kaɲiɲ kwôlo Jubɲê men, gelji naɲ magtubu to Emen mega wo Jésu ré na Mési kwo Emen dôri hen.

19

Pol sa biɲ Epês a

1 Kiriɲa Apolôs baa Kworênt a tô na, Pol waya si bô emê wo Asi sa iyére to keram yi ya hen aɲ sa biɲ Epês a. Ôbi uwôɲ bay ayê bôô ka pôni kiriɲ bay ka hen. 2 Aɲ ôbi eŋgeriji iyôŋ ba: «Kiriɲa na kena biɲ bôrŋge sa Jésu hen na, na ken uwôɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê ba?» Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Kwôli Tunu toɲ hendi bô bôrê kôba, nini toy ré.»

3 Pol eŋgeriji iyôŋ ba: «Batêm to yôŋ a bay ré lêŋge ba?» Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Na batêm to Ja na uwôl bérére hen.»

4 Menba, ôbi kôl iyôŋ ba: «Ja na liɲ ɓiɲé ka *Israyêl batêm to gel wo bay ré ɗéɲ tô têriɲ toji aɲ, aɲ ôbi na kôlji bi bay ré bi bôrji sa kwo ré era cêgeri a hen, ôbi a na Jésu.»

5 Kiriɲa bay toy kwôlê wori bi wo hen iyôŋ menba, bay bi bay liji batêm naɲ hini Kelma Jésu. 6 Pol uwôl kôbri sarji a menba, bay uwôɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê aɲ bay iyêl kibi yê wo ɗaŋgi men, bay uwôl béré kwôlo Emen biji hen a men. 7 Ɓiɲé bay ka hen kêm na môj kibi wôô.

Pol dô kwôlê a Epês a

8 Pol ô bô *iyéy daɲare a aɲ dô kwôlê kwôy kwôy li geserê subu, ôbi dôriɲ ɓiɲé kwôli *emê iyére to Emen naɲ ibiyare bi ɗiré biyêji. 9 Ka pôni bôrji deŋgel aɲ kaɲ kwôli bi wo hen tu ɓiɲé aɲ kôlji kwôlo habiɲ gengiɲ sa geré wo Kelma hen, menba, Pol dô yiri yirji a aɲ dô bay ayê bôô ôriɲ wolé, aɲ naɲ wulê wulê ôbi dôrji kwôlê bô iyéy gelé are to Tiranôs a. 10 Ôbi gilji are bay ka hen iyôŋ kwôy li elê wôô aɲ li wo ɓiɲé ka sa iyé Asi a Jubɲê ré, Grêkɲê ré kêm toyji kwôlo Kelma.

11 Aɲ Emen biɲ Pol li giɲê wo ɗê kiriɲ. 12 Aɲ na hen iyôŋ a ɓiɲé ré pô kibi bargay ka hebe yiri hen ô hebiɲ yi bay ômɲare, menba, bay berare men, ka tunu to habiɲ si aɲ bôrji a men. 13-14 Jubɲê ka pôni dagiɲ tunu to habiɲ bô bay ômɲare a ôriɲ si na si na. Perê Jubɲê bay ka hen na, na kam *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe woɲ Jub wo bay uwôgeri Sébéba ka jurgem hen. Aɲ bay kôba, gey uwôgê hini Kelma Jésu sa ɓiɲé ka ôriɲ naɲ tunu to habiɲ bôrji a hen aɲ bi hende ré séɲ, menba, bay kôliɲ tunu to habiɲ hende to hen iyôŋ ba: «En ay tôn béŋge naɲ hini Jésu wo Pol uwôl béré kwôlê wori hen bi kené si aɲ.»

15 Menba, tunu to habiɲ hende to hen uwôlji sara iyôŋ ba: «En hôn Jésu men, en toy kwôli Pol a men. Niɲba, kenbay ba, kena si i men ba?» 16 Menba, gawra wo tunu to habiɲ yi bôri a bi wo hen kuriɲ sarji a aɲ basirêji gôliɲ, aɲ bay tôriɲ kôbri a aɲ bay séɲ iyére tori a ge tôrji seŋge men, naɲ iyare yirji a men. 17 Ɓiɲé ka Epês a kêm Jubɲê ré, Grêkɲê ré toy kwôlê bi wo hen, aɲ bay kêm harê liji aɲ bay bi kwôlê damaŋ sa hini Kelma Jésu. 18 Aɲ kwônê ɓiɲé ka ay bôrji hen era sa dô tô jé lêreji wo habiɲ bi wo hen ta tu wolé. 19 Ɓiɲé kwône ka na li aŋgaɲ beli hen na, eraɲ naɲ magtubu toji toɲ beli hende to hen, aɲ uwoyré aɲ tu ɓiɲé. Magtubu toji hende to hen larirji kêm na, ré erê selé sak tôre bay.

20 Na iyôŋ a, kwôlo Kelma ré ô tumô tumô naɲ néé wori men, gel néé wori bi wo hen a men.

Kwôlê yi Epês a aɲ Pol ô ta

21 Cêgi are bay ka kêm hen menba, Tunu toɲ hendi bô bôrê dô tumô Pol aɲ ôbi genge ɗiré sé si Maséduwan naɲ Akay aɲ erê Jérusalêm a. Ôbi kôl iyôŋ ba: «Hena ené biɲ yeŋ na, na erê Rôm a men.»

22 Ôbi jé si Timoté naɲ Erast megêri bay jé Maséduwan a aɲ ôbi ba, wôl sem bô emê wo Asi a.

23 Wulê bi wo hen na, kwôlê wo dami yi Epês a wô sa geré wo Kelma. 24 Sa hende to hen na, gawra wo pôni bay uwôgeri Démétriyus, na ôbi igé lari, ôbi ay lari aɲ ige are geliɲ naɲ iyéy kamrê kaɲ Artémis hen aɲ bay kel, aɲ ôbi naɲ bay jé kari uwôɲiɲ are damaŋ kini jé woji bi wo hen a. 25 Ôbi day bay jé kari naɲ megêri bay igé lari aɲ kôlji iyôŋ ba: «Megên, ken hôn, na jé wona bi wo hen a béna derê hen. 26 Ken gel men, toy a men, aŋga gawra woɲ Pol bi wo hen li hen. Ôbi kôl mega wo emen wo kôbi gawra a ré lê hen na, ré na emen woɲ tiri ré. Aɲ ôbi bôy ɓiɲé kwône, na Epês a pôn mera ré, niɲba, bô emê wo Asi a kêm. 27 Aɲ kwôlê wori bi wo hen a lê aɲ jé wona a mêniɲ men, hini emê wo iyéy emen wo dami woɲ Artémis hen kôba a mêniɲ a men. Aɲ emen bi wo ɓiɲé ka bô emê wo Asi a naɲ sa terare a na kêm tebe hen na, damɲare tori a naɲê sari a.»

28 Kiriɲa bay toy hen iyôŋ menba, bôrji tarji aɲ bay ka gura kôl iyôŋ ba: «Artémis emen wo Epês a na kwo dami.»

29 Lê woji bi wo hen ay kiriɲ derô ira aɲ bay pô si Gayus naɲ Aristark ka Maséduwan megê Pol kaɲ bay biri ôriɲ kergare hen ôriɲ naɲ ci tu wolé. 30 Pol gey ɗiré erê uɲé kwônê ɓiɲé tu wolé niɲba, bay ayê bôô jôri. 31 Milɲéri ka damné ka Asi ka pôni kôba, kôli ôbi ré ô tu wolé ré.

32 Heragê wo dami ôm tu wolé aɲ i i ba ka gura wori wori, li aɲ kini daɲare a hen na, kwôni hôn na ba, wô mi a bay ré daɲ ba, ré kwôy. 33 Perê kwônê ɓiɲé bay ka hen na, ka pôni dôriɲ Alêksander woɲ Jub wo bay ayri ɗi tumô hen sa tê kwôlê bi wo hen, ôbi li kôbri bi bay ré wôm tôŋ aɲ ɗiré dôrji kwôlê jôriɲ sa si Gayus naɲ Aristark. 34 Niɲba, kiriɲa bay hôn wo ôbi ré na Jub hen iyôŋ menba, bay ka gura kibriji pôn kwôy li tare wôô kôl iyôŋ ba: «Artémis emen wo Epês a na kwo dami, Artémis emen wo Epês a na kwo dami.»

35 Menba, dami wo pôni woɲ ôbi emê sa iyére biji bay wôm tôŋ aɲ kôlji iyôŋ ba:

«Gawrê ka Epês, ɓiɲé kêm hôn wo sa iyé Epês ré na sa iyére to iyéy emen Artémis naɲ aŋga geliɲ naɲ ci ka kuriɲ ta hen. 36 Kwôni wo a narê ba, naɲ, iyôŋ na, wômêŋge tôŋ ɗiba, ken li are mega kené erem kwôlê ré iyôŋ né. 37 Gawrê ka ken eraɲ naɲ ci nà ná, bay li ani kani ka habiɲ iyéy kamrê a ré men, bay uwôge hini kamrê wo habiɲ wôni ré a men. 38 Hena Démétriyus naɲ bay jé kari ré ôriɲ naɲ kwôlê wôni naɲ kwôni na, wulê woɲ jerê kwôlê ya men, kilmé nà ya men, bi bay uwôgiɲ yirji tumôrji a. 39 Men, hena kwôlê wôni wo ɗaŋgi ré ya ba, naa ɲanê tumô bay jerê kwôlê ka bay tôrji ɗi naɲ geréri hen. 40 Nana bô dô ré ba, bay a ulêna kwôlê sarna mega wo nana na bay mêne kiriɲ wô sa daɲare tona to kemnêŋ, wôsa ani ka li aɲa nana daɲ na ba, naɲ, men, naa nêmê derê tô daɲare hende to hen ré a men.»

Kiriɲa ôbi kôl hen iyôŋ menba, ôbi biɲ ɓiɲé bur haji niɲ.

20

Pol bul hô Maséduwan a men, Grês a men

1 Kiriɲa tô kwôlê bi wo hen jôriɲ niɲ menba, Pol day bay ayê bôô aɲ dôbji ibiyare bôrji a. Men liji dosé aɲ ɓu geré wô erê Maséduwan a.

2 Kiriɲa ôbi ô naɲ kiriɲ kiriɲ sa iyé Maséduwan a dôriɲ bay ayê bôô kwôlê kwône dôbiɲ ibiyare bôrji a, menba, ôbi ô Grês a. 3 Aɲ ôbi li geserê subu ya. Kiriɲa ôbi ɗa ayê bato wô erê Siri a menba, ôbi toy wo Jubɲê ré way kwôli liri habrê hen ya, menba, ôbi genge herê si Maséduwan. 4 Ɓiɲé ka biri tô kergare tori hende to hen a na: Sopatêr kema Pirus wo Béré a men, Aristark naɲ Sékôndus ka Tésalonik men, Gayus wo Dêrb naɲ Timoté men, Tikik naɲ Tropim ka bô emê wo Asi a men. 5 Ɓiɲé bay ka kêm hen na, ôrji tumô ô geméni Trowas a. 6 Nibay ba, nini hena Pilip cêgi geserê wo mapa wo wubere ɗiɲ ya ré hen menba, nini li wulê bay geré dema niné biɲ uɲéji Trowas a tô, aɲ nini li wulê jurgem ya.

Gerɲé kergare to Pol ô Trowas a

7 Naɲ sa demas perare menba, nini daɲ kibi emê wo Kelma aɲ Pol kiya ɗa erê ta niɲ menba, ôbi iyêl naɲ bay ayê bôô kwôy sa kiriɲ jal. 8 Bô iyére to ta to nini daɲ ya hen na, lampa kwône berare kiriɲ ya. 9 Kema mana wo pôni bay uwôgeri Etik mô ɗa naɲ tu pinêter menba, yi kum kaɲ ɗôre wôsa Pol dô kwôlê cêgeri kelaŋ. Kum ayri aɲ ôbi kuriɲ ta bô iyére to subi to ta* aɲ bay ca ayêri ta menba, ôbi ma. 10 Pol herbo aɲ era lew sa deŋge gili aɲ sa ayri kôbri a aɲ kôl iyôŋ ba: «Sunéŋge ré! ôbi baa geɲ baa ya.»

11 Menba, Pol hô ɗay hôriɲ bô ira ta, aɲ ô merê kibi gwoy emê to Kelma menba, bay hô iyêl kwôy wo tare siɲ menba, ôbi ô ta hari niɲ.

12 Kema mana bi wo hen, gôl aɲ bay ayri ôriɲ iɲ aɲ na yi derê wo dami.

Pol hena Trowas ô Milé

13 Nibay nini ɗay bato ôriɲ Asôs a tumô. Na ya hen a Pol ré sa ɗayê naɲ ni. Na hen iyôŋ a, ôbi ré genge, wôsa ôbi gey ɗiré erê naɲ têri.

14 Kiriɲa ôbi sa biɲ uɲéni Asôs a menba, bay daɲ naɲ ni aɲ nini ô Mitilên a. 15 Kiriɲ bay ka hen na, kiriɲa kiriɲ wôl menba, nini ô kwôy ɗa naɲ Kiyo, aɲ ɗaŋ to hen menba, nini sa biɲ Samôs a aɲ wulê pôn cêgê menba, nini sa biɲ Milé. 16 Pol genge ɗiré ɗebé tôŋ a Epês a ré, wôsa ma ɗiré ɗebé sem bô emê wo Asi. Wôsa ôbi mase hena ré iyeŋ ba, ɗiré biɲ Jérusalêm a tumô *Pantékwôt.

Pol liɲ surɲê ka Epês a dosé Milé a

17 Pol jé uwôgê surɲê ka bay ayê bôô ka Epês a Milé a. 18 Kiriɲa bay sa biɲ uɲéri menba, ôbi kôlji iyôŋ ba:

«Ken hôn hal wuɲê naɲ ken wulê kêm wo na en môriɲ perêrŋge a kiriɲa na en saɲ bô emê wo Asi a hen. 19 En li jé biɲ Kelma naɲ uwôyrê yi ré men, naɲ cémé tun a men, perê wayê wo Jubɲê way kwôlen wô gelen gusiɲ hen a men. 20 Ani kani ka dôri ka ré lê naɲ ken ka en uwôbe sarji tôŋ ba, naɲ, en uwôl béré are kêm men, en geléŋge are tu wolé men, bô iyére toŋge a men. 21 Aŋgaɲ gelé kaɲê na, na wo Jubɲê naɲ ɓiɲé ka iyére to ɗaŋgi a ré ré bul uɲé Emen men, ré bi bôrji sa Kelma wona Jésu a men. 22 Haw hen, Tunu ɓuren ereŋ bi ené ô Jérusalêm a, aŋga a lên ya hen kôba, en hôn né tô. 23 Niɲba, aŋga pôn ka en hôn na, naɲ sa iyére iyére to en ôriɲ hen na, Tunu toɲ hendi bô bôrê gelen wo ené yé daŋgay men, ené geliɲ gusiɲ damaŋ a men. 24 Niɲba, en bô yen mega ani ré iyôŋ, derêri ba, na wo ené ɓu iyêre deriɲ kibi jé wo Kelma Jésu bên kôben a hen. Ôbi a na ulê béré Kwôlo Dôri wo gengiɲ sa bô derê wo Emen hen.»

25 «Na en mô perêrŋge a na kêm uwôl béré kwôli *emê iyére to Emen aɲ haw hen, en hôn kwôni pôn iyôŋ perêrŋge a hen a gelé tun né niɲ yôd. 26 Na ôbi á, ené kelêŋge kemnêŋ waŋ a ta hen, hena kwôni pôn perêrŋge a ré ge kay ba, na kwôlê wuɲê nôbi ré niɲ. 27 Wôsa na en uwôlêŋge béré aŋga Emen na genge hen kêm ɗiba, na en uwôbêŋge sarji tôŋ né. 28 Geméŋge yerŋge dô men, ken gem gamgê kêm ka Tunu toɲ hendi bô bôrê béŋge ken yi bay gemérji hen men, berêŋge sa bay ayê bôô ka Emen uwoɲji naɲ kwôbri kemari wori hen a men. 29 En hôn wo cêgen wo na ôriɲ ta hen na, gawrê ka geliɲ môɲ heŋɲê iyôŋ hen, a tôbê yirji perêrŋge a aɲ gamgê kôba, bay a ɗiji ré. 30 Perêrŋge a hen kôba, ɓiɲé ka pôni a kelê kwôlê woɲ benare aɲ wô terê bay ayê bôô bê a tôrji a. 31 Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a. Ken hôn, elê subu wo na en li perêrŋge a hen na, yoyre naɲ tu tare en halêŋge pôn pôn, aɲ kiriɲ ka pôni a naɲ cémé tun a.»

32 «Aɲ haw hen na, en bêŋge kôbi Emen a men, naɲ kwôlê wori woɲ bô derê hen. Ôbi ôriɲ naɲ néé wo ka ɗebiɲ tô ayê bôô woŋge a men, kwoɲ béŋge aŋga dôri kêm ka ôbi gem wô biɲ ɓiɲé ka na kari hen men. 33 En li tu bôriyare sa gursu to kwôni a ré men, sa lôr wo kwôni a ré men, sa bargay ka kwôni a ré a men. 34 Kenbay ken hôn ené li jé naɲ kôben wuɲê aɲa niné uwôɲiɲ aŋga ré li naɲ ni nibay naɲ megên. 35 Kiriɲa en li jé damaŋ hen iyôŋ na, en geléŋge na gelé, wôsa na hen iyôŋ a, kené lê naɲ bay nimré men, ermiɲ sa kwôlo Kelma Jésu naɲ yiri na kôl kôl iyôŋ ba: ‹Kwôni wo bi na, li yi derê gôliɲ kwôni wo uwôɲ.› »

36 Kiriɲa ôbi kôl kwôlê bi wo hen iyôŋ kô niɲ menba, ôbi cubu gubarji tôŋ naɲ ci kêm aɲ uwôl Emen. 37 Bay kêm heriɲ tô Pol a naɲ sômê men, ɓiri a kabrêrji a a men wô liri dosé toɲ erê ta. 38 Tirji li ɲa wô sa kwôlo ôbi kôl iyôŋ ba: «Bay ré gelé tiri ré niɲ hen.» Aɲ bay biri kwôy ôriɲ kibi bato a.

21

Pol ô Jérusalêm a

1 Kiriɲa nini ɗiji aɲ niɲ menba, nini ay bato aɲ hergiɲ sarni si Kôs a, aɲ nini wôl ya. Kiriɲa kiriɲ wôl menba, nini ô Rôd a aɲ nini wôl ya. Aɲ nini hena Rôd a ô Patara. 2 Kiriɲ bay ka hen na, nini uwôɲ bato to ta erê Pinisi a menba, nini ɗay ô.

3 Kiriɲa nini gel sa Sipre ba ɗa menba, nini ɗere aɲ sa kôbi maa aɲ nini ô si Siri, aɲ nini herbe Tir a, wôsa bay ca terê aŋga bô bato hen tôŋ. 4 Nini li sa jurgem ya hende to hen, wôsa nini uwôɲ bay ayê bôô ya. Menba, Tunu kôlji bay ré kôliɲ Pol ré ô Jérusalêm a ré. 5 Kiriɲa wulê woni kô niɲ menba, nini ô wô ɗayê bato wô erê kergare toni menba, bay kêm bêni naɲ yébérji men naɲ kamniji ɗé kibi kalmê a naɲ iyére. Kiriɲ bay ka hen na, nini cubu gubarni tôŋ kibi cér a aɲ nini uwôl Emen. 6 Aɲ kiriɲa nini liɲ dosé kô niɲ menba, nini ɗay bô bato a menba, bay hô iɲ haji niɲ.

7 Kiriɲa nini hena Tir a sa biɲ Tolémé menba, nini ô ɓeré kôbi bay ayê bôô ka ya hen aɲ nini wôl naɲ ci. 8 Kiriɲ wôl menba, nini hena ya hen ô Sésaré aɲ nini ô wulê iyé Pilip woɲ ôbi ulê béré wo pôni perê ka jurgem ka bay na tôrji Jérusalêm a hen. 9 Kamni kaɲ kalmê pôrbu na bay kôliɲ ɓiɲé kwôlo Emen yêge sari biji hen men. 10 Kiriɲa nini li wulê kwône hen iyôŋ menba, *ôbi kibi Emen wo bay uwôgeri Agabus hen hena Judé sa. 11 Ôbi era sa uɲéni aɲ ay ariɲ wo Pol hariɲ tô bôri hen, hariɲ kôbri wori naɲ têri tori aɲ kôl iyôŋ ba: «Kwôlo Tunu toɲ hendi bô bôrê kôl iyôŋ ba: ‹Ôbi iyéy ariɲ woɲ harê tô bôô bi wo hen na, gel, na hen iyôŋ a, Jubɲê ré ɓiri harê Jérusalêm a aɲ biɲ ɓiɲé ka sa iyére to ɗaŋgi a.› »

12 Kiriɲa nini toy hen iyôŋ menba, nibay naɲ bay ayê bôô ka Sésaré nini mase Pol ré ô Jérusalêm a ré. 13 Niɲba, ôbi ulêni sara iyôŋ ba: «Wô mi a kené sômnê men, wô mi a kené woge wô té deŋgôn men, hen iyôŋ ba? Na yé daŋgay a mera ré niɲba, na temare hende kôba, na ma Jérusalêm a wô sa hini Kelma Jésu.»

14 Mega wo nini nêm biyêri ré hen iyôŋ menba, nini uwôli dôriɲ dôriɲ ré niɲ, aɲ nini kôl iyôŋ ba: «Bi Kelma li bô geyé wori.»

15 Kiriɲa wulê woni nêm hen iyôŋ menba, nini ɲan yerni aɲ nini ô wô erê Jérusalêm a, 16 bay ayê bôô ka Sésaré bêni aɲ bay ôriɲ naɲ ni iyé gawra wo bay uwôgeri Nasôn wo niɲa erê yé iyére tori a hen, ôbi na kwôni wo Sipre hen, ôbi na ôbi ayê bôô ca yeŋ.

Pol ô gelé surɲê ka églis to Jérusalêm

17 Kiriɲa nini sa biɲ Jérusalêm a na, bay ayê bôô ɓeréni yirji a naɲ yi derê. 18 Kiriɲ wôl menba, nini ô naɲ Pol iyé *Jak a aɲ surɲê ka églis kêm kôba ya men. 19 Pol liji dosé menba, dôrji kwôli are kêm ka Emen né li naɲ geré wori sa iyé ɓiɲé ka na Jubɲê ré a hen. 20 Si Jak naɲ surɲê toy kwôlo Pol dôrji hen iyôŋ menba, bay heram Emen aɲ kôli iyôŋ ba: «Yênini, ju gel Jubɲê kwône ay bôrji men bay kêm ɗi yirji damaŋ baa yi tôô to *Moyis a baa ya tô. 21 Men, bay kôlji kwôli aŋgaɲ gelé ka jeré geliɲ Jubɲê ka mô perê ɓiɲé ka sa iyére to ɗaŋgi a hen, bi bay ré ɗéɲ tôô to Moyis men, jeré kôlji bay ré waliɲ kamniji keŋ ré men, bay ré li hara wo Jubɲê ré a men. 22 Na lêŋge iyeŋ niɲ ba? Wôsa bay a toyé wo jeré sa hen ya. 23 Li aŋga niɲa kôlem hen. Perêrni a na ɓiɲé pôrbu ka na ay tôrji biɲ Emen nà ya. 24 Pôrji naɲ ju, ju ôriɲ lôɲiɲ yem naɲ ci mega wo hara wona gey hen iyôŋ men, ju têbe are kêm ka bay liɲ sarga hen aɲ bi bay dilji sarji. Aɲ kiriɲa ɓiɲé gel hen iyôŋ menba, bay a kelê kwôlo bay na ré kôlji gengiɲ sam hen na, ré na kwôlê woɲ benare ɗéɲ iyôŋ, wôsa jôbi kôba, jeré li tôô baa ya men. 25 Ɓiɲé ka sa iyére to ɗaŋgi a ka ay bôrji hen na, nini li magtubu ayiɲ tôô kôlji iyôŋ ba: ‹Bay ré ôm tanare to bay tibiɲ kamrê hen né men, kwôbe ré men, tanare to kwôbrere biɲ tôŋ né hen né men, bay ré yiɲ yiɲare toɲ têriɲ ré a men.› »

26 Kiriɲ wôl menba, Pol pô ɓiɲé bay ka hen ôriɲ aɲ lôɲiɲ yiri naɲ ci men, ôbi ô *iyéy Emen a wô jerê sa to kiriɲa lôɲê yi ré kô niɲ ba, ɗiré bê kwôbe wô sarji pôn pôn.

Bay ɓu Pol derô haba wo iyéy Emen a

27 Kiriɲa wulê wo jurgem hen ɗa kerê niɲ menba, Jubɲê ka hena bô emê wo Asi sa hen, gelji Pol iyéy Emen a menba, gwôsiji ɓiɲé kêm aɲ bay ɓiri. 28 Aɲ bay ka gura kôl iyôŋ ba:

«Kam *Israyêl, néniŋge men, gel gawra woɲ ôbi erê naɲ kiriɲ kiriɲ kôliɲ ɓiɲé kêm kwôlo habiɲ gengiɲ sa kam Israyêl men, sa tôô to Moyis men, sa iyéy Emen a men hen. Aɲ haw hen ôbi hô eraɲ naɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen derô haba wo iyéy Emen a wô mêniɲ kiriɲ ka yi naɲ jeŋgêrji bay ka hen sôŋ.»

29 Bay kôl hen iyôŋ, wôsa bay gel Tropim wo Epês a derô ira naɲ ɗi menba, bay erem yaŋ ba ôbi ré ôriɲ naɲ ɗi derô haba wo iyéy Emen a.

30 Aɲ lê woji bi wo hen ay ɓiɲé kêm derô ira aɲ bay dayriɲ naɲ kwônêrji. Bay ɓu Pol siɲ nô derô haba wo iyéy Emen a aɲ bay legeré kibi geré ta lew lew. 31 Kiriɲ bay ka hen na, bay gey ciré deréri menba, kwôli era sa kuriɲ ma dami wo asgarɲê mega are ré li are bô Jérusalêm a kêm. 32 Menba, ôbi day asgarɲê naɲ bay sarji ôriɲ lew kwôli ɓiɲé bay ka hen, kiriɲa bay gel asgarɲê naɲ damné kaji bay ka hen iyôŋ menba, bay ɗi sê Pol ba. 33 Dami wo asgarɲê bay ka hen era sa bi bay ɓiri aɲ kôlji bay ré harê kôbri naɲ gaŋgi musure wôô, aɲ eŋgere ôbi ré na i ba? Men, ré na mi a ôbi ré li ba a men. 34 Niɲba, ɓiɲé bay ka kêm hen na, ka pôni kaa gura kôl na iyôŋ men, ka pôni kaa gura kôl na iyôŋ men, aɲ dami wo asgarɲê nêm toyé kwôlê wôni ɗêrêrê henê ré, menba, ôbi bi bay ôriɲ naɲ Pol galay a. 35 Kiriɲa bay eraɲ naɲ ɗi ɗa kibi ira menba, asgarɲê ayri ta wôsa bô ɓiɲé tarji damaŋ. 36 Ɓiɲé kêm era tôri a aɲ ka gura kôl iyôŋ ba: «Diiri, diiri.»

Pol dô kwôlê jôriɲ sari

37 Kiriɲa bay ca siɲ naɲ ɗi bô galay a menba, Pol kôliɲ dami wo asgarɲê iyôŋ ba: «En gey kôlem kwôlê pôn.» Menba, dami wo asgarɲê na eŋgereri iyôŋ ba: «Ju hôn kelê kibi grêk men ba? 38 Iyôŋ ba, jôbi a na Ejipt, wo na gwôse ɓiɲé aɲ na geriɲ naɲ ka pôni dubu pôrbu derô gwôlê hen ba?»

39 Menba, Pol kôli iyôŋ ba: «Ena ôbi ré. Nôbi ena Jub wo Tars bô emê wo Silisi a, ena kema iyére to dami, en uwôlen ɗén na iyêliɲ ɓiɲé kwôlê.»

40 Ôbi ɗiri aɲ Pol hena ɗebu ta aɲ liɲ ɓiɲé kôbri. Né kiriɲ wôm sidiŋ menba, ôbi kôlji kwôlê naɲ kibi yê Jubɲê kôl iyôŋ ba:

22

1 «Yênên naɲ balên, toyéŋge kwôlo na derêŋge wô jôriɲ san hen.»

2 Né kiriɲ hô wôm sidiŋ a kiriɲa bay toy wo Pol iyêlji naɲ kibi yê wo Jubɲê hen.

3 Ôbi kôlji iyôŋ ba: «Ena Jub wo bay yên Tars a bô emê wo Silisi a. Niɲba, en li manare na Jérusalêm a na men, ôbi gelenare are na Gamaliyêl men. Ôbi gelen are ka gengiɲ sa tôô to môɲêrna kwôy yôd. Na en ay yen biɲ Emen môɲ wo kenbay kêm kemnêŋ ken liɲ hen iyôŋ men, 4 en geliɲ tu ɓiɲé ka ay geré wo Kelma hen, gusiɲ men, ka pôni uwôɲ temare a men, en bi bay pô imɲê ré yébé ré bay harê kôbriji naɲ musure aɲ biji daŋgay a men. 5 *Dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ surɲê kêm a kelêŋge mega wo ené kôl na tiri, wôsa na bay a na lê magtubu ben wô yênêrna Jubɲê ka Damas a, na wô perê bay ayê bôô ka ya hen heraɲ naɲ ci Jérusalêm a wô gelji gusiɲ.»

Pol kôl kwôli ayê bôô wori

(Jé lê bay jé 9: 1-19, 26: 12-26)

6 «En ô ô, menba, kiriɲa en baa ɗa naɲ Damas na, tare ɗebu ɗiŋne niɲ menba, kiriɲ ka peraŋgi ka dami hena derômaraŋ a sa peraŋge kiriɲ kwan a. 7 En kuriɲ tôŋ menba, en toy tôô kwôni kôlen iyôŋ ba: ‹Sôl, Sôl, wô mi a jeré gelen gusiɲ hen iyôŋ ba?› 8 En eŋgere iyôŋ ba: ‹Ju na i ba, Kelma?› Menba, kwôni bi wo hen kôlen iyôŋ ba: ‹Ena Jésu wo Najarêt, na nôbi a jeré gelen gusiɲ hen.› »

9 «Ɓiɲé ka ô naɲ en hen na, bay gel kiriɲ ka peraŋgi bay ka hen, niɲba, bay toy tôô kwôni bi wo iyêlen hen né. 10 En eŋgere iyôŋ ba: ‹Kelma, na mi a ené lê niɲ ba?› Menba, Kelma uwôlen sara iyôŋ ba: ‹Hena ta, ju ô Damas a, bay a gelem are kêm ka Emen ay tôri bem bi jeré li hen.› 11 Niɲba, peraŋgê wo kiriɲ ré peraŋge hen na, jôren gelé kiriɲ aɲ na bay bêren hen, a ɓeré kôben ôriɲ naɲ en Damas a.

12 Kiriɲ bay ka hen na, gawra wo pôni bay uwôgeri Ananiyas na kwôni wo tebe Emen men, bi kwôlê sa tôô tona a a men, aɲ Jubɲê ka Damas a kêm dô kwôli dô. 13 Ôbi era sa uɲen ɗebu kwan a aɲ kôlen iyôŋ ba: ‹Yênen Sôl bi ju hô gel kiriɲ hôriɲ.› Menba, kiriɲ bay ka hen na, en hô gel kiriɲ hôriɲ aɲ en gili. 14 Ôbi kôlen iyôŋ ba: ‹Emen wo môɲêrna a dôrem bi jeré hôn bô geyé wori men, jeré gel kwoɲ ôbi lê aŋgaɲ derôre hen men, jeré toyiɲ kwôlo ôbi ré kôlem naɲ kibri wori hen a men. 15 Já yé ôbi kelê kwôli tumô gawrê kêm gengiɲ sa aŋga ju gel naɲ tum hen men, ka ju toy naɲ mam hen a men. 16 Wô mi a jeré hô gaanê sôŋ ba? Hena ta, ô ju ô lê batêm aɲ bi têriɲ tom ré piliɲ aɲ naɲ hini.› »

Pol dô kwôli jé wo Emen né jéri ligi ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen

17 «Kiriɲa en hera Jérusalêm a na, wulê wo pôni en uwôl Emen bô *iyéy Emen a menba, pelal jôren, 18 en gel Kelma aɲ ôbi kôlen iyôŋ ba: ‹Hena lew ju si ô aɲ Jérusalêm a, wôsa bay a toyé kwôlê wuɲê wo ju dôrji hen né.› 19 En uwôli sara iyôŋ ba: ‹Kelma, bay hôn dô wo na ré na nôbi a na ré erê naɲ bô *iyéy daɲare iyéy daɲare perê ɓiɲé ka bi bôrji sam a hen biji daŋgay aɲ sêji a men hen. 20 Men, kiriɲa bay na duu Etiyên woɲ ôbi derê kwôlem hen na, nôbi kôba, na en ya men, na en biɲ naɲ bay deréri bay ka hen men, na en gem bargay kaji a men.› »

21 «Niɲba, Kelma kôlen iyôŋ ba: ‹Ô, wôsa na jém kelaŋ uɲé ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen.› »

Pol kôliɲ dami wo asgarɲê wo ɗiré na Rômê

22 Ɓiɲé dôbe marji toyiɲ kwôlo Pol bi wo hen kwôy sa biɲ sa kwo ôbi kôl wô erê uɲé ɓiɲé ka sa iyére to ɗaŋgi a hen menba, bay karê gura kôl iyôŋ ba: «Gawra wo hen iyôŋgi hen na, bi mêniɲ sa terare a nà aɲ! Ôbi dé bi ré gôl ré.»

23 Bay karê gura men, tô bargay kaji lêrê belgey belgey men, pôrji terare wusiré ta a men. 24 Menba, dami wo asgarɲê bi bay ôriɲ naɲ Pol bô galay a bi bay ré ô yêmnêri aɲ eŋriɲni kwôlê hôniɲ tô aŋga ôbi ré li aɲa ɓiɲé ré karê gura sari a hen. 25 Niɲba, kiriɲa bay ca harêri aɲ bi ciré yêmnêri menba, Pol kôliɲ ôbi sa asgarɲê wo wulê bi wo hen iyôŋ ba:

«Ken ôriɲ naɲ tôô toɲ sê kwôni wo na Rômê wo kwôlê ɓiri ré tô hen ba?»

26 Kiriɲa ôbi toy hen iyôŋ menba, ôbi ô kôliɲ dami woji iyôŋ ba: «Já lê iyeŋ ba? Gawra bi wo hen na Rômê.»

27 Menba, dami wo asgarɲê bi wo hen eŋgere Pol iyôŋ ba: «Kôlen, ju na Rômê tiri a men ba?» Menba, Pol uwôli sara iyôŋ ba: «Ew, ena Rômê.»

28 Ôbi hô kôl iyôŋ ba: «Nôbi en têbe damaŋ dema ené yiɲ Rômê tô.» Menba, Pol kôl iyôŋ ba: «Nôbi en yêɲ Rômê.»

29 Ɓiɲé ka ré ca eŋgeriri kwôlê hen na, dô tôrji wolé ligi Pol a men, dami wo asgarɲê bi wo hen kôba, harê liri men, kiriɲa ôbi hôn wo Pol ré na Rômê aɲ ɗiré bi bay ré harêri naɲ gaŋgi musure hen.

Bay ôriɲ naɲ Pol tumô daɲare to surɲê a

30 Dami wo asgarɲê bi wo hen gey henê tô kwôlo Jubɲê ré ɗiɲ Pol sari a hen. Aɲ kiriɲa kiriɲ wôl menba, ôbi bi bay besere musure têri a, aɲ ay tôri biɲ bay sa bay bê kwôbe naɲ sanédrên kêm bi bay ré daɲ. Menba, ôbi eraɲ naɲ Pol sa ɗiji tumôrji a.

23

1 Pol bô surɲê ɗéɲ a bô tirji a aɲ kôlji iyôŋ ba: «Yênên, na naɲ bôô pôn a ené ayiɲ geré wo Emen bi wo hen ca yeŋ kwôy saɲ kemnêŋ hen.»

2 Menba, *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe Ananiyas kôliɲ bay tôri ka ɗebu ɗa kwa Pol a hen bay ré sê kibri. Menba, Pol kôli iyôŋ ba: 3 «Na jôbi a Emen ré dêm tumô, gweŋ wo bôri. Ju mô na wô jerê kwôlê naɲ tôô menba, tôô hende to hen ju ɗage sare aɲa jeré kôlji bi bay ré sên hen.»

4 Ɓiɲé ka ɗebu ɗa kwa Pol a hen kôli iyôŋ ba: «Ju ô kwôy tiiré dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe wo Emen!»

5 Menba, Pol uwôlji sara iyôŋ ba: «Yênên en hôn wo ré na dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe ré, wôsa liɲ bô magtubu a kôl iyôŋ ba: ‹Já tiiré ôbi sa ɓiɲé kam né*.› »

6 Pol hôn wo kwa surɲê ré na *Sadusiɲêɲê men, kwarji ré na *Parisiɲêɲê men, na ôbi a, ôbi ré hena ɗebu ta tumôrji a aɲ kôl kaŋ a ta kôl iyôŋ ba: «Yênên, ena Parisiɲê, kema Parisiɲê, na wôsa en hôn mega ɓiɲé ka ma ré jê sé kamɲê hen, a kené ka jerê kwôlê san a hen.»

7 Kiriɲa Pol kôl hen iyôŋ menba, nariɲare kwôlê yi perê Sadusiɲêɲê naɲ Parisiɲêɲê menba, daɲare kariɲ kini wôô. 8 Wôsa Sadusiɲêɲê kôl iyôŋ ba, ɓiɲé ka ma ré jê sé kamɲê ré men, *mana wo derômaraŋ a ré naɲ men, tunu to habiɲ kôba, ré naɲ a men. Niɲba, Parisiɲêɲê ba kôl are bay ka kêm hen ré ya men. 9 Heragê ôm wuu menba, *bay derê tô tôô to Emen ka pôni perê Parisiɲêɲê henaji karji maɲê naɲ nérji aɲ bay kôl iyôŋ ba:

«Nini uwôɲ kwôlê wôni woɲ uwôliɲ kwôlê sa gawra wo na a ré. Na tunu tôni réba, na mana wo derômaraŋ a a kôli kwôlê bi wo hen kôba nana hôn né.»

10 Bay nariɲ kwôlê uwoy tumô tumô menba, dami wo asgarɲê hare wô wo bay ma ré yêgerê Pol derôre a menba, kôliɲ asgarɲê ré ô perêrji a hen ré dera Pol heraɲ naɲ ɗi bô galay a.

11 Derô yoyre menba, Kelma si sa Pol a aɲ kôli iyôŋ ba:

«Ɓu yem ibiyare, ju dera kwôlen Jérusalêm a niɲ, aɲ baa wo Rôm a kôba, já derê kwôlen hen iyôŋ men.»

Jubɲê ge sa Pol ta ta

12 Kiriɲa kiriɲ wôl naɲ tô kiriɲ menba, Jubɲê gerji sa Pol ta ta aɲ dusu yirji kôl iyôŋ ba, ciré emê ani ré men, yê ani ré men, kwôy wo ciré deriɲ Pol. 13 Ɓiɲé ka way kwôli Pol hen na, bay ɗê tôre pôrbu. 14 Bay ô uɲé bay sa bay bê kwôbe naɲ surɲê aɲ kôlji iyôŋ ba: «Nini dusu yirni niné emê ani ré kwôy wo niné deriɲ Pol iyôŋ iyôŋ. 15 Kenbay naɲ surɲê kêm ken ô kôliɲ dami wo asgarɲê ré eraɲ naɲ Pol béŋge bi kené hô kebê kwôli gelé sôŋ, aɲ nibay ba, niɲa ɲanê yirni aɲ kiriɲa bay eraɲ naɲ ɗi menba, niɲa deréri geré.»

16 Menba, kuna Pol woɲ kema yêri toy kwôlê bi wo hen iyôŋ menba, ô bô galay a ô kôli ta. 17 Menba, Pol jé uwôgê ôbi sa asgarɲê wo pôni aɲ kôli iyôŋ ba: «Ôriɲ naɲ kema mana wo hen ligi dami woŋge a ôbi ôriɲ naɲ kwôlê pôn ya ɗa kôli.»

18 Ôbi sa asgarɲê bi wo hen ôriɲ naɲ ɗi biɲ dami woji aɲ kôli iyôŋ ba: «Pol woɲ daŋgay hen, a kelê ené eraɲ naɲ kema mana wo nà bem wôsa ôbi ré ôriɲ naɲ kwôlê pôn ya wô kôlem.»

19 Dami wo asgarɲê bi wo hen ɓu kôbi kema bi wo hen ôriɲ naɲ ɗi wolé eŋgereri iyôŋ ba: «Na kwôli mi a jeré gey kôlen ba?»

20 Menba, ôbi uwôli sara iyôŋ ba: «Jubɲê way bi ciré era sa kôlem jeré bi Pol kiya ré ô tumô sanédrên a mega ciré erê kebê tô kwôli gelé sôŋ iyôŋ. 21 Niɲba, ju bi bôm sa kwôlê woji a ré wôsa ɓiɲé ɗê tôre pôrbu perêrji a uwôbê tô geré gemni, wôsa bay dusu yirji ciré emê ani ré men, yê ani ré men, kwôy wo ciré deriɲni, bay ɓu sa têrji kô niɲ aɲ bay gem na toyé kwôlê wom mera.»

22 Dami wo asgarɲê bi wo hen ɗi kema mana bi wo ô aɲ kôli iyôŋ ba: «Kwôlo ré kôli hen na, kwo ré kôliɲ kwôni wo ɗaŋgi ré pa pa.»

Bay jéɲ naɲ Pol Sésaré biɲ ôbi emê sa iyére Pélis

23 Menba, dami wo asgarɲê na uwôga bay sa asgarɲê wôô aɲ kôlji iyôŋ ba: «Ɓeréŋge sa têrŋge naɲ asgarɲê arew wôô men, asgarɲê kaɲ bay yêndê tôre jurgem men, bay jebé tôrŋge kaɲ bay dargaw hen arew wôô a men aɲ ka erê Sésaré yoyre hende to hen kiriɲa ɓiɲé ô yé tôŋ tôŋ hen. 24 Wogéŋge yêndê ken biɲ Pol aɲ ken ôriɲ naɲ ɗi naɲ derêri ô biɲ Pélis ôbi emê sa iyére.»

25 Ôbi li magtubu biji kôbri a kôl iyôŋ ba:

26 «Klodiyus Lisiyas, a lê magtubu hende to hen biɲ dami wuɲê ôbi emê sa iyére Pélis, en lêm dosé! 27 Jubɲê ɓu gawra wo en jéɲ bem hen aɲ bay gey diri menba, en ôriɲ naɲ asgarɲê dema ené derari kôbriji a wôsa en toy wo ôbi ré na Rômê. 28 En gey ené henê tô kwôlo bay ɗiri sari a hen menba, en bi bay ôriɲ naɲ ɗi tumô sanédrên a. 29 Menba, gel mega kwôlo bay ɗiri sari a hen na, gengiɲ na, sa nariɲay kwôlo gengiɲ sa tôô toji aɲ kwôlê wôni wo nêm deréri lay, yé daŋgay lay ba, naɲ. 30 Kiriɲa en toy mega wo bay ré ɓu sa têrji ciré deréri, na ôbi a, ené jéɲ naɲ ɗi bem aɲ na kôliɲ bay ɗéri kwôlê sari a bay ka hen ré ô kaŋgêri tumôm a.»

31 Asgarɲê bi kwôlê sa tôô to dami woji ré ay biji hen, aɲ bay ôriɲ naɲ Pol yoyre hende to hen kwôy Antipatris a. 32 Kiriɲa kiriɲ wôl menba, asgarɲê ka naɲ têrji hen bilji hô galay a aɲ ɗiji bay yêndê a ôriɲ naɲ Pol.

33 Kiriɲa bay ô biɲ Sésaré a menba, asgarɲê kaɲ bay yêndê biɲ kelma Pélis magtubu hende to hen men, bay dôbri Pol kôbri a men. 34 Ôbi dêŋse magtubu hende to hen aɲ eŋgeriɲ Pol iyôŋ ba: «Kwo ré na gawra wo bô emê wo yôŋ ba?» Menba, kiriɲa bay kôli ôbi ré na kwôni wo Silisi a, 35 menba, ôbi kôli iyôŋ ba: «Kiriɲa kamaŋ ka ɗém kwôlê sam a hen a saji pa dema ené eŋgerem kwôlê tô.»

Aɲ ôbi ay tôô bi bay ré ôriɲ naɲ ɗi ô geméri iyére to *Hérôd na ɗi hen.

24

Jubɲê ɗiɲ Pol kwôlê sari a

1 Wulê bay cêgê menba, Ananiyas *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ surɲê ka pôni saji Sésaré naɲ gawra wo bay uwôgeri Têrtulus woɲ ôbi iré kwôlê woji, bay ô wô kaŋgê Pol kibi Pélis ôbi emê sa iyére. 2 Pélis jé uwôga Pol aɲ Têrtulus uwôli kwôlê sari a kôl iyôŋ ba:

«Dami wuɲê Pélis, na wô sa kem jôbi aɲa niné môriɲ naɲ bô jalê hen men, na sa kibi tu melênê wom aɲa kiriɲ ré ɲaniɲ wô derê wo sa iyére hende to hen. 3 Na kibi kelanêrem jôbi dami wuɲê Pélis aɲa niné uwôɲiɲ are kêm kwôy kwôy naɲ kiriɲ kiriɲ hen, nini lêm dosé. 4 Bi ené jebam ré na, na kelê kwôlê ɗêj iyôŋ mera, na ôbi a, ené uwôlem dôbê mam ju toyiɲ kwôlo niɲa kôlem hen. 5 Nini bô mega gawra bi wo hen na, ré na ôbi mênê kiriɲ wo habiɲ men, ôbi cube tu Jubɲê ka sa terare a nà kêm men, ôbi a na ôbi sa ɓiɲé ka bay uwôgeji *Najarêtɲê hen men. 6 Ôbi woge ɗiré mênê *iyéy Emen aɲa niné ɓiri. [Nini gey niné jerê kwôlê sari a naɲ tôô toni, 7 niɲba, dami wo asgarɲê Lisiyas era sa dôri kôbrini a naɲ néé, 8 aɲ kôliɲ bay ɗéri kwôlê sari a bay ka hen ré era sa kaŋni tumôm a.] Hena jeré eŋgeriri kwôlê na, kwôlo ôbi a uwôlem sara hen na, já kelê kwôlo niné kôl hen na, ré na tiri mera.»

9 Jubɲê kêm kôl iyôŋ ba: «Kwôlo Têrtulus ré kôl hen na, ré na tiri.»

Pol dô kwôlê jôriɲ sari

10 Ôbi emê sa iyére liɲ Pol kôbri ré iyêl menba, ôbi uwôli sara kôl iyôŋ ba:

«En hôn wo jeré na ôbi jerê kwôlê bô iyére tona ca yeŋ elê kwône aɲ na naɲ bôô pôn a ené iyêlê kwôlê tumôm a jôriɲ san hen. 11 Jôbi ju eŋgere ju gel, li wulê môj kibi wôô ré tô wo en ô Jérusalêm a wô tibé Emen. 12 Aɲ kwôni gelen en iyêl naɲ kwôni derô haba wo *iyéy Emen a ré men, en gwôse ɓiɲé iyéy daɲare a ré men, kiriɲ ka ɗaŋgi a derô ira ré a men. 13 Ɓiɲé bay ka hen bay nêm derê tô kwôlo bay ɗén san a haw hen né. 14 Niɲba, aŋga li are a na: En hôn wo ené na mana wo Emen wo môɲêrni naɲ geré wo kôrbi bi wo bay kôl ré na kwo habiɲ hen men, en bi bôn sa kwôlo magtubu to Emen toɲ tôô a naɲ to bay kibi Emen kôl a hen a men. 15 En bi bôn sa Emen a aɲ bay kôba, bi bôrji sara mega wo ɓiɲé ka li aŋgaɲ derôre naɲ kaɲ bay lê habrê hen kôba, ré jêji sé kamɲê. 16 Na ôbi á, ené mase bi ené yiɲ kwôni woɲ ôbi bôô pôn tu Emen a men, tu gawrê a men hen.»

17 «Li elê kwône cêgen wo en henaɲ Jérusalêm a ôriɲ a menba, en heraɲ naɲ gursu to bay ɓeriɲ baliyare naɲ balên hen wô biji men, wô lê sarga biɲ Emen a men. 18 Na aŋga en li bay ka bay gelen derô haba wo iyéy Emen a bay a hen. En li naɲ ɓiɲé hara woɲ lôɲê yi hen aɲ kwônê ɓiɲé na naɲ naɲ en men, kwôni li ani kani kaɲ maɲê ré a men. 19 Niɲba, na Jubɲê ka pôni ka Asi ka uɲen hen, aɲ hena kwôlê wôni ré ya kôba, ré na bay a ré sa kaŋgen tumôm a ɗi. 20 Kwo kamaŋ ka ɗube nà ná, bi bay kôl kwôli aŋga habiɲ ka en li li kiriɲa na en ɗube tumô sanédrên a hen. 21 Na wô sa kwôlê pôn nêŋ wo na en kôl kaŋ a ta ɗebiɲ perêrji a hen a, bay ré uwôliɲ kwôlê san a. Na en kôl mega wo ɓiɲé ka ma ré jê sé kamɲê, na ôbi a, ené ɗebiɲ tumôrŋge a hen, a kené ka jerê kwôlê san a hen.»

22 Pélis hôn kwôlo gengiɲ sa ayê bôô hen dô, aɲ ôbi jô kibi sariya na ta aɲ kôl iyôŋ ba: «Kiriɲa dami wo asgarɲê Lisiyas a sa dema ené jerê kwôlê woŋge bi wo hen tô.»

23 Ôbi kôliɲ ôbi sa asgarɲê kaɲ bay gemé Pol hen ré hôriɲ naɲ ɗi daŋgay a niɲba, bi bay ré li iyêre naɲ ɗi ré men, bay ré ɗi bi milɲêri ka ré gey ba, ré sa gili men, ré li naɲ ɗi a men.

Pol yi daŋgay a

24 Wulê sem cêgê menba, Pélis naɲ tamni Drusil saji. Hende na Jub. Menba, ôbi jé uwôga Pol aɲ toy kwôlo ôbi kôl gengiɲ sa bê bôô sa Jésu Krist a.

25 Mega Pol kôl wô lê aŋgaɲ derôre men, ɓeré yi naɲ jerê kwôlê wo a era hen a men, hen na, deŋgô Pélis tiri aɲ ôbi kôli iyôŋ ba: «Hô ham niɲ aɲ hen na, ené uwôɲ tulmô kiriɲ dê ba na hô jé uwôgam tô.»

26 Ôbi kôl yaŋ ba, Pol ma ré biri gursu aɲa ré jé uwôgeri kwôy kwôy wô iyêlê naɲ ɗi hen.

27 Elê wôô cêgê menba, Pôrkiyus Pêstus ay kenare hôlmê Pélis. Mega wo Pélis gey bi yi Jubɲê ré dôrji sari a hen iyôŋ menba, ôbi ɗi Pol daŋgay a.

25

Pol gey bi ɗiré ôriɲ naɲ kwôlê wori tumô kelma wo dami Sésar a

1 Pêstus sa kini ayê kenare tori a, li wulê subu menba, ôbi hena Sésaré ô Jérusalêm a. 2 Aɲ damné kaɲ bay bê kwôbe Emen, naɲ bay sa Jubɲê ôrji ô kaŋgê Pol yiri a aɲ bay maseri damaŋ 3 bi ôbi ré heraɲ naɲ Pol Jérusalêm a. Ermé woji a na: bay way kwôli aɲ bôrji a ba, bay gey uwôbê tô geré wô deréri. 4 Niɲba, Pêstus kôlji iyôŋ ba: «Pol ré yi daŋgay a Sésaré a aɲ ɗôbi kôba, ɗiré ɗa herê na herê ya haw hen.» 5 Ôbi hô kôlji iyôŋ ba: «Bi bay sarŋge hô naɲ en Sésaré aɲ hena gawra bi wo hen ré li ani ka habiɲ ya ba, bi bay ô kaŋgêri!»

6 Pêstus wôl Jérusalêm a wulê marge réba môj mera menba, bul hô Sésaré, aɲ kiriɲa kiriɲ wôl menba, ôbi ô kini jerê kwôlê a aɲ bi bay eraɲ naɲ Pol. 7 Kiriɲa Pol sa menba, Jubɲê ka hena Jérusalêm hen mééri ta aɲ ɗiri kwôlo dami dami sari a niɲba, bay nêm gelé ɗêrêrê aŋga habiɲ bay ka ôbi li hen né. 8 Niɲba, Pol iyêl kwôlê jôriɲ sari kôl iyôŋ ba: «En li ani kani ka habiɲ gengiɲ sa tôô to Jubɲê ré men, gengiɲ sa *iyéy Emen ré men, gengiɲ sa ôbi emê sa iyére wo dami *Sésar ré a men.» 9 Pêstus gey bi yi Jubɲê ré dôrji sari a menba, ôbi kôliɲ Pol iyôŋ ba: «Ju gey erê Jérusalêm a bi ené ɲanê kwôlê wom yeŋ ba?»

10 Niɲba, Pol uwôli sara iyôŋ ba: «En ɗebu na kini jerê kwôlê wo ôbi emê iyére wo dami Sésar a na aɲ na na hende to hen a kwôlê ré a jôriɲ san a. Mega wo ju gel hen iyôŋ na, nôbi en liɲ Jubɲê ani kani ka habiɲ ré yôd. 11 Hena kwôlê wôni ré ɓu san lay, hena ené li ani kani ka habiɲ ka nêm wo bay ré deren ná, na kaɲê bi bay ré deren né ré, niɲba, hena kwôlo bay ɗén san a hen, ré na kwôlê woɲ ɗéɲ iyôŋ na, kwôni nêm wo a ayen biji ré. En gey bi ôbi emê sa iyére wo dami Sésar ré ɲan kwôlê woni bi wo hen.»

12 Menba, Pêstus eŋgeriɲ bay tôri kwôlê aɲ toy kwôlê wo bay kôli hen aɲ kôliɲ Pol iyôŋ ba: «Ju gey bi ôbi emê sa iyére wo dami Sésar ré ɲan kwôlê woŋge bi wo hen niɲ na, já erê tumôri a.»

Bay ôriɲ naɲ Pol tumô si Agripa naɲ yêri Bérénis a

13 Wulê sem iyôŋ cêgê menba, kelma Agripa naɲ yêri Bérénis saji Sésaré a wô liɲ Pêstus dosé. 14 Mega wo bay wôl nêm kwôlê hen iyôŋ na, Pêstus dôriɲ Agripa kwôli Pol kôl iyôŋ ba:

«Gawra wo pôni wo Pélis na ɗiri daŋgay a hen nà ya. 15 Kiriɲa na en ô Jérusalêm a menba, damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ surɲê ka Jubɲê eraji sa kaŋni aɲ bay gey bi kwôlê ré ɓiri. 16 Niɲba, en kôlji iyôŋ ba: ‹Tôô to Rômêɲê kôl jeré ɓéré kwôni iyôŋ mera baa wo ôbi naɲ ka ɗiri kwôlê sari a hen môrji ɓem men, baa wo ôbi ré dô kwôlê jôriɲ sari ré a men.› 17 Bay saji na naɲ en, aɲ kiriɲ wôl, en dô bul ré tô menba, en ô kini jerê kwôlê a aɲ en bi bay eraɲ naɲ gawra bi wo hen. 18 Bay ɗéri kwôlê sari a bay ka hen saji niɲba, kwôli ani kani ka habiɲ ka ôbi li ɗêrêrê iyôŋ ba: en gel ré. 19 Bay nariɲ naɲ ɗi na kwôli lê kwôlo Emen woji men, kwôlo gengiɲ sa gawra wo pôni wo bay uwôgeri Jésu wo ma niɲ niɲba, Pol kôl ôbi ré hô mô geɲ baa ya hen. 20 Aɲ kwôlo na ulê sa kwôlo hen iyôŋgi a ba, en hôn né, menba, en eŋgeriɲ Pol kwo ré gey herê Jérusalêm a bi bay ré ô jerê kwôlê sari a yaŋ ba? 21 Niɲba, Pol gey bi ôbi emê sa iyére wo dami Sésar ré ɲan kwôlê woji bi wo hen aɲ en bi bay gemni daŋgay a kwôy wo na jéɲ naɲ ɗi tumô ôbi emê sa iyére wo dami Sésar a.»

22 Menba, Agripa kôliɲ Pêstus iyôŋ ba: «Nôbi en gey toyé kwôlo gawra bi wo hen men.» Menba, Pêstus uwôli sara iyôŋ ba: «Kiya tôŋ hen já toyéri mera.»

23 Kiriɲa kiriɲ wôl menba, si Agripa naɲ yêri Bérénis saji naɲ kwônê ɓiɲé men, bay sa asgarɲê men, damné ka derô ira a men kini jerê kwôlê a aɲ Pêstus bi bay eraɲ naɲ Pol. 24 Aɲ ôbi kôl iyôŋ ba:

«Kelma, Agripa, men, kenbay kêm ka mô naɲ ni na, ken gel gawra wo hen wo Jubɲê kêm eraji sa uɲen Jérusalêm a men, tôŋ na men, wô kwôli aɲ karêji gura kôlji ciré gey bi ôbi ré ma. 25 Kuɲê nôbi ba, aŋga ôbi li ka nêm deréri ba, en gel ré, niɲba, mega wo ôbi gey ôbi emê sa iyére wo dami Sésar ré ɲan kwôlê wori hen iyôŋ niɲ na, en genge ené jéɲ naɲ ɗi. 26 Aɲ kwôlê wôni wo ené liɲ magtubu biɲ ôbi emê sa iyére wô sari ya ba, en gel ré, na ôbi á, ené biri ôbi era tumôrŋge a na men, tumôm jôbi kelma Agripa a men, aɲ kiriɲa jeré eŋgeriri kwôlê ba, bi ené uwôɲ kwôlê wôni ba, ené liɲ magtubu biɲ ôbi emê sa iyére Sésar. 27 A yé mega kwôlê woɲ galê iyôŋ, hena ené jéɲ naɲ kwôni woɲ daŋgay baa lê magtubu kôliɲ kwôli aŋga bay ɗiri sari a hen né.»

26

Pol dô kwôlê tumô Agripa a

1 Agripa kôliɲ Pol iyôŋ ba: «Jôbi ju dô kwôlê wom.»

Menba, Pol ay kôbri ta aɲ dô kwôlê wô jôriɲ sari aɲ kôl iyôŋ ba:

2 «Kelma Agripa, kwôlê kêm wo Jubɲê ɗén san a hen na, yen dôren gaɲ wô derê kwôlê wuɲê tumôm a kemnêŋ. 3 Wôsa ju hôn hal wo Jubɲê men, nariɲay kwôlê woji a men. En uwôlem uwôl bôm aɲ ju toyiɲ kwôlo na kelê hen.»

4 «Jubɲê kêm hôn hal wuɲê naɲ kamɲên men, hal wuɲê wo ca yeŋ wo na en môriɲ perê balên a Jérusalêm a hen men, 5 bay hônen ca yeŋ men, hena bay ré gey kôba, bay a derê kwôlen a men mega wo tô lê kwôlo Emen woni a ba, ené na *Parisiɲê woɲ ɗéɲ kaɲ bay lê tôô ɗê tô ɓiɲé ka baa hen. 6 Aɲ haw hen bay eraɲ naɲ en kini jerê kwôlê a nà wô sa bê wo en bi bôn sa kwôlo Emen na ayiɲ tôri biɲ môɲêrni hen. 7 Aɲ tô yê woni wo môj kibi wôô hen bi bôrji wô gelé are bay ka Emen na ayiɲ tôri hen, liɲ. Na ôbi á, bay ré tebri yoyre naɲ tu tare naɲ bôô pôn hen, kelma Agripa, na wô sa bê bôô sa are bay ka Emen na genge hen, aɲa Jubɲê ré ɗén kwôlê san a hen. 8 Wô mi a kenbay Jubɲê kené bô mega wo Emen né biɲ ɓiɲé ka ma ré jê sé kamɲê ré ba?»

9 «Nôbi naɲ yen na en erem mega wo ené lê are bay ka kêm hen wô mêniɲ hini Jésu wo Najarêt. 10 Na hen iyôŋ a, na ené li Jérusalêm a, en pô bay ayê bôô kwône bi daŋgay a naɲ tôô to bay sa bay bê kwôbe ay ben men, kiriɲa bay ca dirji kôba, en biɲ naɲ bay derérji bay ka hen a men. 11 En ô naɲ *iyéy daɲare iyéy daɲare gelji gusiɲ damaŋ aɲ bi bay ré ɗéɲ tô ayê bôô woji men, bôn bi wo taren sarji a hen na, en ô wô gelji gusiɲ sa iyére to ɗaŋgi a a men.»

Pol dô kwôli ayê bôô wori

(Jé lê bay jé 9: 1-19, 22: 6-16)

12 «Na hen iyôŋ a, ené ô ené erê Damas a naɲ néé men, tôô to bay sa damné kaɲ bay bê kwôbe ay ɗôd ben hen a men. 13 Kelma Agripa, kiriɲa en baa geré tô menba, naɲ tay ɗiŋne menba, en gel kiriɲ ka peraŋgi hena derômaraŋ a aɲ berare ɗê tare aɲ aɲ peraŋgê woji bi wo hen era sa peraŋge kiriɲ kwan a naɲ kamaŋ ka ô naɲ en hen men. 14 Nini heriɲ tôŋ terare a kêm menba, en toy tôô kwôni kôlen naɲ kibi yê wo Jubɲê kôl iyôŋ ba: ‹Sôl, Sôl, wô mi a jeré gelen gusiɲ hen iyôŋ ba? Ɗebé wo ju ɗeben iyêre hen na, ju mêne na yem wom ɗéɲ iyôŋ.› 15 En eŋgere iyôŋ ba: ‹Ju na i ba, Kelma› menba, Kelma uwôlen sara kôl iyôŋ ba: ‹Ena Jésu, na nôbi a jeré gelen gusiɲ hen. 16 Niɲba, hena ju ɗebu ta. En si sam a na wô wo jeré yi mana wuɲê men, ôbi derê kwôlen wô kôliɲ ɓiɲé kwôli sé wo en si sam a hen men, wô gelé wo ju gelen kemnêŋ hen men, wô ulêji béré aŋga na gelen hen a men. 17 Na dôren kôbi Jubɲê men, kôbi ɓiɲé ka sa iyére to ɗaŋgi a ka na jém yirji a hen a men. 18 En jém bi jeré bi tirji ré jôriɲ men, bi jeré deraji bô kiriɲ kaɲ dilemne a heraɲ kiriɲ ka peraŋgi a men, jeré deraji bô néé wo Sidan a eraɲ kwo Emen a aɲ kiriɲa bay ré bi bôrji sari a ba, bi ôbi ré ɗiɲ bôri jal sa têriɲ toji a aɲ bay ré uwôɲiɲ kiriɲ perê ɓiɲé ka na ka Emen hen men.› »

Pol kôl kwôli jé wori

19 «Kelma Agripa, kiriɲ bay ka hen na, en bi kwôlê sa pelal bi wo hena derômaraŋ a bi wo hen. 20 Menba, en dôriɲ ɓiɲé ka Damas a naɲ ka Jérusalêm a kwôlê tumô dema ené dôriɲ ka bô emê wo Judé a kêm men, en dôriɲ ɓiɲé ka sa iyére to ɗaŋgi a, aɲ en kôlji bi bay ré ɗi tô jé lêreji wo cay hen baa, aɲ bay ré bul uɲé Emen aɲ bi jé lêreji ré gel wo coré bul hal woji bi wo hen tiri a men. 21 Na tôri bi wo hen a, Jubɲê ré gelen wo en ô derô haba wo *iyéy Emen a menba, bay ɓeren ciré deren ôbi a hen. 22 Na wô ulê wo Emen uwôl kôbri baa ya san a kwôy kemnêŋ aɲa ené ɗebiɲ dôriɲ kwôlê biɲ ɓiɲé kêm, ka beray men, ka damné men, en kôl na kwôli aŋga magtubu to bay kibi Emen naɲ tôô to *Moyis na kôl tumô niɲ ré sa hen ɗiba, en kôl kwôli aŋga ɗaŋgi kani ré. 23 Bay na kôl iyôŋ ba, Mési, kwo Emen dôri hen réé geliɲ gusiɲ men, ôbi ré yé kwo tumô wo ré jê sé kamɲê perê ɓiɲé ka ma a men, ôbi ré ulê béré kiriɲ ka peraŋgi kaɲ gelê biɲ Jubɲê men, biɲ ɓiɲé ka sa iyére to ɗaŋgi a a men.»

Pol kôliɲ Agripa ré bi bôri sa Emen a

24 Mega wo Pol iyêl hen iyôŋ menba, Pêstus ôn tôri kôl iyôŋ ba: «Ju gal Pol, ju dôyrê are gaɲ, aɲ lêm aɲ ju gal.»

25 Niɲba, Pol uwôli sara iyôŋ ba: «En gal ré, Dami wuɲê Pêstus, na kwôlê woɲ tiri men, kwoɲ derôre a men a ené kôl hen. 26 Kwôli are bay ka en dô biɲ kelma Agripa hen na, ôbi hôn dô. Iyôŋ ba, na naɲ ibiyare a ené iyêlê tumôri a hen. En hôn wo ôbi ré hôn kwôli are bay ka hen kêm. Wôsa are bay ka kêm hen na, liɲ na kini uwôbê ré. 27 Kelma Agripa, ju bi bôm sa kwôlo bay kibi Emen a na kôl hen ba? En hôn wo jeré bi bôm sara.»

28 Agripa kôliɲ Pol iyôŋ ba: «Sem a menba, já lên na yé ôbi ayê bôô.»

29 Pol uwôli sara iyôŋ ba: «Ré na kemnêŋ, ré wôl gaɲ kôba, na kwôlê wôni ré, niɲba, en uwôl Emen bi ré na jôbi penem mera ré niɲba, kenbay kêm ka ken mô toy kwôlo en dô kemnêŋ hen kené ay bôrŋge môɲ nôbi iyôŋ, ɗiba en gey bi kené yi daŋgay a môɲ kuɲê iyôŋ né.»

30 Kelma men, ôbi emê sa iyére men, Bérénis naɲ ɓiɲé kêm ka mô naɲ ci hen henaji ta. 31 Aɲ kiriɲa bay dô yirji wolé menba, bay kôliɲ perêrji a iyôŋ ba: «Ani ka gawra bi wo hen li ka nêm deréri réba ɓeréri ba, naɲ.»

32 Menba, Agripa kôliɲ Pêstus iyôŋ ba: «Hena gawra bi wo hen henaŋ ré gey bi Sésar ré ɲan kwôlê wori ré na, ré jeré uwôli ta mera.»

27

Bay ay Pol ôriɲ Rôm a

1 Kiriɲa bay genge wo niné ay bato wô erê Itali a menba, bay biɲ gawra wo bay uwôgeri Juliyus hen bi ré gem Pol naɲ megêri daŋgay ka ɗaŋgi. Juliyus bi wo hen, na ôbi sa asgarɲê ka bay uwôgeji ré na ka kelma hen. 2 Menba, nini ɗay bô bato to hena sa iyére to bay uwôgere Adramit aɲ ta erê si tera wo bô emê wo Asi a aɲ nini ô. Aristark wo Maséduwan wo sa iyére tori na Tésalonik a hen ô naɲ nini men.

3 Kiriɲa kiriɲ wôl menba, nini sa biɲ Sidôn aɲ nini ɗebe tôŋ sem menba, Juliyus liɲ Pol dô aɲ ôbi ɗiri herbe ô ɓeré kôbi milɲéri men, bi bay ré li naɲ ɗi sa aŋga ôbi ôriɲ doyriji hen men. 4 Nini hô ɗay ô ta aɲ nini ɓu si kwoŋge cér wo si Sipre wôsa kal ge si sarni gaɲ. 5 Nini ô si kibi cér wo ô si Silisi naɲ Pampili hen aɲ nini sa biɲ Mira bô emê wo Lisi a.

6 Kiriɲ bay ka hen na, Juliyus dami wo asgarɲê bi wo hen uwôɲ bato to hena Alêksandri wo ta erê Itali a menba, ôbi béni nini ɗay.

7 Wulê kwône nini ge gaɲ né aɲ nini mase gaɲ dema niné sa biɲ sa iyé Sinid tô. Mega wo kal jerêni erê ta hen iyôŋ na, nini si si Salmoné iyére to yi sa iyére to derô a to bay uwôgere Krêt hen aɲ nini ɓu kwoŋgé wo Krêt bi wo hen wo kal ge gaɲ ya ré hen.

8 Aɲ kiriɲa nini masa ɗé ɗé menba, nini sa biɲ kiriɲ ka bay uwôgeji ré na kini ɗebé bato ka dôri ka ɗa naɲ sa iyé Lasé hen.

9 Kiriɲa nini wôl gaɲ hen iyôŋ menba, jebé bato na iyêre wôsa wulê woɲ jerê bôô kurôŋ woɲ kibi kelanê di jô niɲ*. Menba, Pol yêge marji kôl iyôŋ ba: 10 «Milɲén, en bô mega wo kergare tona ré na kergare to iyêre, wôsa hena nana ô hen iyôŋ na, aŋga bô bato a naɲ bato yere kôba, a mêniɲ men, nabay kôba, dô ré ba, na mêniɲ a men.»

11 Niɲba, Juliyus ba, bi bôri na sa kwôlo ôbi ayê gôni bato men, sa kwo ôbi iyéy bato a men ɗi ɗiba, sa kwôlo Pol a ré. 12 Mega wo kini ɗebé bato bay ka hen dé merê ya kibi kelanê a ré hen iyôŋ menba, ɓiɲé kwône ka naɲ ni hen ré, gey ciré erê kiriɲ bay ka hen men. Bay gey hena ré iyeŋ ba, ciré erê Pénis kini ɗebé bato wo Krêt wo yi si kini kuriɲay tare hen aɲ ciré erê merê ya kwôy deriɲ kibi kelanê.

13 Kal wo hena si sa kôbi gusurô wôre dê menba, bay kôl ré kô niɲ ciré gôl haji niɲ, aɲ bay ay musure to néy to bay ré uwôl kam a geriɲ bato tôŋ hen ta, aɲ ôrji si kwoŋgé cér wo Krêt a ɗa ɗa. 14 Menba, kal wo bay uwôgeri Erakilôn wo hena si sa keram wo sa iyére to derô cér a hende to hen, aɲ ge naɲ néri. 15 Kal bi wo hen dô bato dulôŋ dulôŋ tumôri a aɲ bay nêm ɓurore heraɲ né, aɲ nini ɗiri derêni ôriɲ mera. 16 Kal bi wo hen ayani soɲ si cêgi môni iyére to derô cér a to bay uwôgere Klawda hen aɲ hende têlêni ta dê menba, nini mase gaɲ dema niné hô ɓuro bato woɲ gôliɲare yi wo hariɲ tô bato hen ɗa. 17 Bay jé ka bô bato a hen ayaji bato bi wo hen bô bato a aɲ harêji naɲ gaŋne tôŋ wô wo bato ma ré yêgeriɲ. Bay hare wô wo bato ma ré erê hebé haal wo kwoŋgé wo Libi a hen, menba, bay pô kwogelé wo damné damné wo bay harê kwa bô bato a hen bê kam a bi ré ɓu bato dê tôŋ aɲ ɗiji kal bi ré ôriɲ naɲ bato kiriɲ ka bôri gey a.

18 Mega kal lêni damaŋ hen iyôŋ na, kiriɲa kiriɲ wôl menba, bay pô aŋga bô bato hen bêɲ bô kam a. 19 Kiriɲ hô wôl cêgê menba, ɓiɲé ka li jé bô bato hen pô kwa aŋgaɲ jé kaji ka pôni bô bato a hen naɲ kôbriji bêɲ kam a. 20 Wulê kwône wo nini gel tu tare ré men, tu têbêŋne ré a men, wôsa kal ge naɲ néri baa ya aɲ ermé wo niné erem wo kwôni ré gôliɲ naɲ ni ba, naɲ niɲ.

21 Ɓiɲé bay ka bô bato a hen uwôɲ aŋgaɲ emê ré li wulê kwône niɲ. Pol hena ɗebu ta perêrji a aɲ kôlji iyôŋ ba: «Ken gel, milɲên, henaŋ kené toy kwôlê wuɲê ba, henaŋ nana baŋge Krêt a aɲ aŋga mêniɲ kêm hen na, henaŋ né yé iyôŋ né tô. 22 Niɲba, haw hen ba, en uwôlêŋge geréŋge kaɲneŋge wôsa kwôni pôn iyôŋ kôba, ani a liri ré, niɲba, bato a mêniɲ yôd ɗi. 23 Derô yoyre to henaŋgi hen na, *mana wo Emen wo ena kwori aɲ en li jé biri hen si san a. 24 Aɲ kôlen iyôŋ ba: ‹Hare ré Pol, já erê tumô *Sésar a iyôŋ iyôŋ, Emen naɲ bô derê wori gôliɲ naɲ ju men, naɲ ɓiɲé kêm ka bô bato a naɲ ju hen a men.› 25 Geréŋge kaɲneŋge milɲên, en bi bôn sa Emen a, wôsa a yé mega bi wo mana wori kôlen hen iyôŋ. 26 Niɲba, kal a derêna ô bê kwoŋgé sa iyére to pôni to derô cér a hen.»

27 Na wulê môj kibi pôrbu niɲ wo kal layrêni sa cér wo Adriyatik a, sa kiriɲ ka jali menba, bay lê jé bô bato a hen, bô mega wo terare ré baa ɗa, 28 menba, bay uwôl gaŋne to bay ha aŋga néy a kibi a hen, kam a bi ciré geliɲ ɗogérji menba, ɗogé kam na têê tôre subu kibi jurgem, tumô dê menba, bay hô uwôl a menba, bay uwôɲ têê tôre wô kibi marge. 29 Bay hare wô wo bato ma ré hebiɲ naɲ keram wôni tô kam a menba, bay pô musure to damné pôrbu bi kam a si tô bato bi ré ɗebu kene pôn aɲ bay gem jeraŋ bi kiriɲ ré wôl lew. 30 Bay lê jé bô bato a hen gey ciré herbé geré menba, ayji gwosore kôl iyôŋ ba, ciré ɗayê bô bato woɲ gelê a hen, ô gelé musure to damné to ciré bi tumô bato a hen. 31 Niɲba, Pol kôliɲ Juliyus naɲ asgarɲê iyôŋ ba: «Hena gawrê ka hen ré môrji bô bato ré na, kenbay ka gelê ré.»

32 Menba, asgarɲê jô gaŋgi bato toɲ gelê hende to hen aɲ, aɲ ɗi kal nôgerêri ôriɲ.

33 Pa dema kiriɲ ré wôl tô na, Pol kôliɲ ɓiɲé kêm ka bô bato a hen bay ré ôm ani dê iyôŋ. Aɲ kôl iyôŋ ba: «Li wulê môj kibi pôrbu wo ken mô gem baa emê ani kwôy, aɲ haw hen, 34 en uwôlêŋge emêŋge ani dê réba ka gelê ré. Gusiri sa kwôni pôn nêŋ iyôŋ perêrŋge a hen kôba, a kayê ré.»

35 Kiriɲa ôbi kôl hen iyôŋ menba, ay mapa aɲ liɲ Emen dosé tirji a kêm menba, ôbi ɓôl aɲ ôm. 36 Bay kêm ger kaɲniji aɲ ômji mapa bi wo hen men. 37 Nibay nina ɓiɲé arew wôô naɲ tôre jurgem kibi jii bô bato a. 38 Kiriɲa bay uyirê niɲ menba, bay pô kaw ka baa hen bêɲ kam a, aɲ ɗiɲ bato gwa dê iyôŋ.

39 Kiriɲa kiriɲ wôl niɲ menba, bay jé ka bô bato a hen, kay kiriɲ aɲ bay gel na kwoŋgé naɲ haal mera. Bay kôl ré na iyeŋ ba, ciré ɗebiɲ naɲ bato tôŋ kiriɲ bay ka hen. 40 Aɲ bay ka tô gaŋne to bay na hariɲ musure to damné bê a kam a hen men, bay buser gaŋne to bay na hariɲ gurô woɲ jebé bato hen aɲ men, bay ay bargay ka dê tumô bato a hen ta bi kal ré nôge bato ôriɲ aɲ herŋge sarji si sa haal. 41 Niɲba, bato ô jebé kebre gôg haal a kiriɲ ka kam têl sa haal ta hen, aɲ kini derêre naɲ, kal usuré tôre ɗeŋgê ɗeŋgê aɲ bô kam a.

42 Asgarɲê gey ciré deré daŋgayɲê wô wo ka pôni ma ré nélé geré erê. 43 Niɲba, Juliyus jôrji wôsa ôbi gey gôliɲ naɲ Pol, ôbi kôl ka ré hôn nélé ba, heriɲ kam a nél ô hayê, aɲ 44 tô ka ré baa hen na, ka réé ɗayê sa gurô bato a pa men, sa gerŋgare a pa men. Na hen iyôŋ a bay kêm ré ô biɲ kiriɲ ka hay a naɲ derêri.

28

Ɓiɲé ka Malt a ɓu si Pol naɲ megêri yirji a dô

1 Kiriɲa nini si gôl kêm hen iyôŋ niɲ, menba, cêgê dema niné sa toy wo iyére to derô cér a hende to hen bay ré uwôgere Malt. 2 Ɓiɲé ka sa iyére hende to hen na, bay lêni dô damaŋ. Bay lam tare to dami béni nini iyêbe, wôsa emen uwôŋge aɲ kelanê dii damaŋ. 3 Pol pô kam gurô bi tare a menba, jênêre so bô a wô tare to uwoyre hen aɲ ger kôbri lêɲ pa da da a. 4 Kiriɲa bay iyére gel wo jênêre lêê a kôbi Pol a hen iyôŋ menba, bay ɲamniɲ perêrji a kôl iyôŋ ba: «Gawra wo hen, na ôbi deré temare, wôsa jerê kwôlo Emen ɓu sari aɲ gey bi ôbi ré gôl ré, ôbi gelaɲ cér sôŋ, a jênêre ré gereri hen a hen.»

5 Niɲba, Pol wusu jênêre hende to hen uwôl tare a aɲ ani kani iyôŋ kôba, liri ré. 6 Ka pôn kôl yaŋ ba, ciré geléri ré uwôyrê réba kuriɲ ma niɲba, bay gem ɗé ɗé aɲ ani iyôŋ liri ré, menba, bay hô kôl iyôŋ ba: «Ôbi na emen!»

7 Ɗa kwa kiriɲ ka bay môriɲ ya hen na, kiriɲ ka Pibuyus ôbi emê sa iyére to derô cér a hende to hen kaɲ yiri yi ya, ôbi béni nini ô yé ya wulê subu aɲ lêni kergare dô a men. 8 Kal di ibari men, bi kaɲ kwôbe damaŋ a men aɲ yi ira. Pol ô tôri a ô geléri, ôbi uwôl Emen aɲ uwôl kôbri sari menba, ôbi berare. 9 Cêgeri wori menba, bay ômɲare ka sa iyére to derô cér a hende to hen kêm eraji men, aɲ ôbi berareji men. 10 Bay li are gay gay gel wo niné yi gay tirji a men, kiriɲa niɲa ɗayê bô bato wô erê ta kôba, bay béni saade damaŋ a men.

Si Pol naɲ megêri henaji Malt wô erê Rôm a

11 Nini li geserê subu Malt a dema niné ay bato to Alêksandri a to bay uwôgere kamrê kaɲ karmê hen wô ôriɲ Rôm a. Bato hende to hen na, hariɲ tôŋ Malt a wô kibi kelanê. 12 Nini sa biɲ Sirakus aɲ nini li wulê subu ya.

13 Nini hena ya hen ɓu kwoŋgé cér ôriɲ Régiyo. Kiriɲa kiriɲ wôl menba, kal wo hena si cêgerni iyôŋ nôge tôrni aɲ nini li wulê wôô menba, nini ô biɲ Pujolês. 14 Nini uwôɲ bay ayê bôô ya aɲ bay kelêni niné li wulê jurgem naɲ ci. Na hen hende to hen a niné ô wô ôriɲ Rôm. 15 Kiriɲ bay ka hen na, bay ayê bôô ka Rôm ka toy kwôlini hen na, jeraji kwinini kwôy saɲ gasugo wo Apiyus a men, ka pôni sa biɲ Obêrj to Subu a men, kiriɲa Pol gelji hen iyôŋ menba, ôbi liɲ Emen dosé aɲ uwôɲ nééri dê.

Pol sa biɲ Rôm a

16 Kiriɲa nini sa biɲ Rôm a menba, bay ay tôô ciré biɲ Pol iyére tori gay naɲ asgar pôn bi ré gemni.

17 Wulê subu cêgê, menba, ôbi uwôge damné ka Jubɲê ka Rôm a bi ciré daɲ. Kiriɲa bay daɲ menba, Pol kôlji iyôŋ ba:

«Yênên, nôbi en liɲ balên ani ka habiɲ né men, en ɗage sa hara wo môɲêrna ré a men, niɲba, bay ɓuren Jérusalêm a aɲ biɲ Rômêɲê. 18 Rômêɲê pi tô kwôlê wuɲê bi wo hen menba, bay uwôɲ kwôlê wôni wo nêm derenare ré aɲ bay gey uwôlen ta. 19 Niɲba, Jubɲê kaɲ aɲ lên wo en gey bi *Sésar ré ɲan kwôlê woni bi wo hen, niɲba, kwôlê wôni wo na ɗé sa sa iyére tiɲê ba, naɲ. 20 Na tôri bi wo hen aɲa ené gey geléŋge men, iyêlê naɲ ken men hen. Wôsa en yi daŋgay a na wô sa kwo kam *Israyêl ɗi bôrji sari a hen.»

21 Menba, bay uwôli sara iyôŋ ba: «Yênêrni ka Judé li magtubu tôni iyôŋ béni gengiɲ sam né men, kwôni wôni sa aɲ kelêni kwôlê wôni ré men, kelêni kwôlo habiɲ wôni gengiɲ sam né a men. 22 Niɲba, nini gey bi jôbi jeré derêni niɲa toyé, wôsa nini hôn wo ɓiɲé ré kaɲ geré woŋge bi wo ken ay hen naɲ kiriɲ kiriɲ.»

23 Bay genge wulê naɲ Pol aɲ bay era naɲ kwônêrji uwoɲni ira. Kiriɲa Pol dôrji kwôlê hen iyôŋ na, ôbi kôl kwôli *emê iyére to Emen, aɲ tô kiriɲ kwôy perare na, ôbi kôl kwôli Jésu ayiɲ tôri bô magtubu tôô to *Moyis a naɲ bay kibi Emen. Ôbi li hen iyôŋ bi ɗiré biyêji. 24 Ôbi bôy ka pôni naɲ kwôlê wori bi wo hen men, ka pôni kaɲ bê bôrji sara men. 25 Kwôy wo bay ca usuriɲ hen kôba, bay biɲ perêrji a ré, menba, Pol hô kôlji iyôŋ ba:

«Kwôlo Tunu toɲ hendi bô bôrê na kôliɲ *ôbi kibi Emen *Esay kôliɲ môɲêrna hen na, na tiri. Ôbi na kôl iyôŋ ba:

26 ‹Ô ju ô kôliɲ ɓiɲé bay ka hen iyôŋ ba:

Ka toyé derê niɲba, ka henê ani bô ré kwôy,

Ka gelé derê niɲba, ka gelé ani ré kwôy.

27 Marji suriɲ ta aɲ bay toy kwôlê wôni ré men,

Bay lugu tirji ta aɲ bay gel ani ré men,

Wôsa bô ɓiɲé bay ka hen deŋgel wôsa bay gey bi ermé woji ré yi sara ré,

Wô wo ma ciré belé uɲén

Aɲ ma ené berareji*.› »

28 Pol hô kôlji iyôŋ ba: «Bi ken hôn mega wo béré kwôli gelê wo Emen bi wo hen na, uwôliɲ biɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen, wôsa bay baa a toyé.»

[ 29 Kiriɲa Pol kôl kwôlê bi wo hen iyôŋ menba, Jubɲê ôrji ta, aɲ nariɲ kwôlê perêrji a damaŋ.]

30 Pol li elê wôô bô iyére to ôbi têbe naɲ geserê geserê hen, aɲ ɓiɲé kêm ka era uɲéri hen na, ôbi iyêl naɲ ci na ya. 31 Ôbi uwôl béré *emê iyére to Emen men, geliɲ ɓiɲé kwôlo gengiɲ sa Kelma Jésu Krist naɲ ibiyare aɲ kwôni iyôŋ dôyrêri sara ré.

* 1:20 1: 20 Kurôŋ kibé 69: 26

* 1:20 1: 20 Kurôŋ kibé 109: 8

* 2:21 2: 21 Jowêl 3: 1-5

* 2:28 2: 28 Kurôŋ kibé 16: 8-11

* 2:30 2: 30 Kurôŋ kibé 132: 11, 2 Samuyêl 7: 12-13

* 2:35 2: 35 Kurôŋ kibé 110: 1

* 3:23 3: 23 Détéronôm 18: 15,18,19

* 3:25 3: 25 Ɗé tô are 22: 18

* 4:11 4: 11 Kurôŋ kibé 118: 22

* 4:26 4: 26 Kurôŋ kibé 2: 1-2

* 7:43 7: 43 Amôs 5: 25-27

* 7:50 7: 50 Esay 66: 1-2

* 8:33 8: 33 Esay 53: 7-8

* 12:17 12: 17 Na Jak woɲ yêni Kelma.

* 13:22 13: 22 Kurôŋ kibé 89: 21

* 13:33 13: 33 Kurôŋ kibé 2: 7

* 13:34 13: 34 Esay 55: 3

* 13:35 13: 35 Kurôŋ kibé 16: 10

* 13:41 13: 41 Habakuk 1: 5

* 13:47 13: 47 Esay 49: 6

* 14:12 14: 12 Na hini emen wo dami wo Grêkɲê.

† 14:12 14: 12 Na hini emen wo Grêkɲê woɲ ôbi jé wo emen wo kwôni wo Grêkɲê tebe hen.

* 15:18 15: 18 Amôs 9: 11-12

* 17:18 17: 18 Hini bi wo wôô hen na, na ɓiɲé ka ô tô ermé wo Grêkɲê ka bay uwôgeji Epikurus naɲ Jéno hen.

* 20:9 20: 9Na iyére to bay ɗi sa megare a megare a.

* 23:5 23: 5 Sé nô 22: 27

* 27:9 27: 9 Naɲ geserê uwoktober na erê sa kam a naɲ bato na, iyêre gaɲ.

* 28:27 28: 27 Esay 6: 9-10

Rômê

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Magtubu to Pol li biɲ Rômêɲê

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Pol li hen

Na kiriɲa *ôbi jé Pol diriɲ kibi kergare tori toɲ ulê béré to têê subu hen a ôbi ré liɲ magtubu hende to hen biɲ bay ayê bôô ka Rôm a hen. Ôbi gey erê na Rôm a wo ôbi ô ya sa pôn né tô hen, ɗiré erê kwôy Êspaɲ a wô erê ulê béré Kwôlo Dôri (Sapitre 15: 22-24). Magtubu hende to hen na, ôbi kôl na kwôli kergare tori to ôbi ɗa erê Rôm a hen men, kôliɲ kwôli aŋga ɗiré erê geliɲ bay ayê bôô ka ya hen men.

Magtubu hende to *ôbi jé Pol li biɲ bay ayê bôô ka Rôm a hen na, kôl na kwôli béré kêm wo ôbi uwôl hen. Ôbi day kwôli bi wo hen kêm aɲ ôbi kôl iyôŋ ba: «Emen bô gawrê ka sa terare a nà mega ɓiɲé kaɲ derôre hena bay ré bi bôrji sari a, wôsa bê bôô woji bi wo hen nêm iyôŋ.» (Sapitre 1: 17).

Bô magtubu tori hende to hen na, mawi kwôlê na subu a.

1. Ayiɲ tôri sapitre 1-8 ba, kôl na kwôli bê kwôlê sa tôô a to ɓiɲé bô mega hende a ré lê aɲ ciré déɲ tu Emen hen men, kwôli bê bôô sa Emen a naɲ geré wo Jésu Krist bôl béna hen men. Eglis to Rôm na, ɓiɲé ka bôre a na Jubɲê kêm né. Jubɲê kwône Rôm a men, ka pôni ay bôrji a men. Jubɲê bay ka ay bôrji hen na, bay bi kwôlê sa tôô to *Moyis a baa ya tô tô. Hen iyôŋ ba, ɓiɲé ka na Jubɲê ré ka bi bôrji sa Emen a hen ba, bay a bê kwôlê sa tôô to Moyis a men ba? Kwôlê bi wo hen na, guseré ɓiɲé ka ay bôrji haw hen gaɲ. *Ôbi jé Pol kôl iyôŋ ba: Jubɲê men, ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen men kêm ré na bay lê têriɲ. Wôsa tôô tôni to dô gawra kibi têriɲ a yôd ba, naɲ. Niɲba, gawrê ka sa terare a nà a gelêji sa kibi Tunu toɲ hendi bô bôrê wôsa na Jésu Krist a derê tumôrji ôriɲ tumô Emen a.

2. Sapitre 9-11 a na, kôl na kwôli *Israyêl ka na ɓiɲé ka Emen tôrji hen men, kwôli bay ayê bôô a men. Ayê bôô na, hanêri hena ligi Jubɲê niɲba, na Jubɲê kêm a na bay ayê bôô ré. *Ôbi jé Pol kôl iyôŋ ba Emen né pur Jubɲê baa ya men, ré uwôgeji ɓiɲé kari a men. Wulê a sa wo Jubɲê a henê derê wo Emen naɲ geré wo Jésu Krist mega wo tô yê wo ɗaŋgi hôniɲ hen iyôŋ men.

3. Sapitre 12-15 a na, kôl na kwôli hal wo bay ayê bôô bô églis to Jésu Krist a. Pol gel geré woɲ tibé Emen men, merê naɲ bô jalê tô yêniyare a a men. Ôbi uwôliɲ ka gese tô kwôlo Emen a hen, bi bay ré li naɲ ka iya hen men. Wôsa Emen tô gawrê kibi lemnare to têriɲ a men, kibi temare a men. Aɲ haw hen, bay a biɲ aɲ môriɲ derê perêrji a men, bay a biɲ naɲ *Krist a men naɲ geré wo Tunu toɲ hendi bô bôrê.

Pol duu kibi magtubu tori to ôbi li biɲ Rômêɲê hen naɲ dosé to ôbi liɲ ɓiɲé gay gay. Ôbi kebe hini imɲê naɲ hini yébé kwône liɲji dosé (Sapitre 16). Na hen iyôŋ aɲa ôbi ré uso bay ayê bôô ka tumô ɗa naɲ ka kemnêŋ hen.

1

Dosé to ôbi liji

1 Nôbi Pol woɲ mana wo Jésu Krist wo Emen uwôgen bi ené yi *ôbi jé wori hen a lê magtubu hende to hen. Emen a dôren ɗé gay bi ené uwôliɲ béré Kwôlo Dôri wori biɲ ɓiɲé.

2 Kwôlo Dôri bi wo hen na, Emen na kôliɲ bay kibri ka tumô wo ɗiré joɲ béna aɲ bay na li kwôli bô magtubu to Emen a. 3 Kwôlo Dôri bi wo hen na, gengiɲ na sa Kemari Kelma wona Jésu Krist. Kwo gengiɲ sa kurôŋgi yi ba, ôbi yêɲ na tô môɲ wo kelma Dabid a. 4 Niɲba, kwo gengiɲ sa Tunu toɲ hendi bô bôrê ba, Emen gel wo ôbi ré na Kemari naɲ néé, kiriɲa ôbi biri ji si kamɲê hen. 5 Na sa kibri aɲa Emen né li dô naɲ en aɲ ben en yiɲ *ôbi jé wori hen, aɲ bi ené ô ulê béré Kwôlo Dôri biɲ ɓiɲé ka sa iyére to ɗaŋgi a aɲ bi bay ré biɲ bôrji sari a men, bay ré biɲni kwôlê a men. Hen iyôŋ na, bay a ayê kibi hini Jésu Krist. 6 Kenbay kôba, kena perê ɓiɲé bay ka hen a men. Na Emen a na uwôgêŋge bi kené yi ɓiɲé ka Jésu Krist.

7 Na hen iyôŋ a, ené liɲ magtubu hende to hen béŋge kenbay ka Rôm a ka Emen peréŋge hen. Ôbi a uwôgêŋge bi kené yi kari. Bi bô derê naɲ bô jalê wo Ibarna Emen naɲ kwo Kelma Jésu Krist ba naɲ ken.

Pol naɲ bay ayê bôô ka Rôm

8 Tumô dem ba, en liɲ Emen wuɲê dosé naɲ geré wo Jésu Krist wô sarŋge kêm. Wôsa ɓiɲé naɲ kiriɲ kiriɲ sa terare a nà toy wo kené bi bôrŋge sa Jésu Krist. 9 Emen wo en li jé biri naɲ bôn pôn hen béré Kwôlo Dôri wo gengiɲ sa Kemari wo en uwôl hen na, ôbi hôn wo kwôlo ené kôl hen na, ré na kwoɲ tiri. Ôbi hôn kwôy kwôy wo kiriɲa ené uwôli na, ené erem sarŋge a men. 10 En uwôli ôbi ré ben geré aɲ bi ené ôriɲ geléŋge niɲ. 11 Wôsa en ôriɲ doy erê geléŋge damaŋ men, ené béŋge aŋgaɲ baliyare ka Tunu toɲ hendi bô bôrê ben hen aɲ bi kené ɗebiɲ sa têêrŋge a. 12 Kwôlo en kôl hen na, en gey bi nabay kêm nana dôbiɲ ibiyare bôrna. Bêê wo ken bi bôrŋge sa Krist a hen na, a dôben ibiyare bôn a men, bê wo en bi bôn sa *Krist hen na, a dôbêŋge ibiyare bôrŋge a men.

13 Yênên, en gey bi kené hôn wo ené genge kwôy kwôy ené erê sa geléŋge, niɲba, en uwôɲ geré ré tô. En gey erê wô lê jé perêrŋge a aɲ bi ré li naɲ ɓiɲé ka iyére toŋge mega wo liɲ naɲ ɓiɲé ka sa iyére to ɗaŋgi a hen iyôŋ men. 14 Emen a ben jé bi wo hen. Na ôbi á, ré yi bi ené uwôliɲ béré Kwôlo Dôri biɲ ɓiɲé ka tirji jôriɲ men, ka tirji jôriɲ né hen men, biɲ bay henê magtubu men, bay henê ani ré hen a men. 15 Na ôbi wo hen aɲa ené gey erê ulê béré Kwôlo Dôri béŋge kenbay ka Rôm a men hen.

Néé wo Kwôlo Dôri

16 Tayre dên sa Kwôlo Dôri a ré ded. Kwôlo Dôri bi wo hen na, néé wo Emen woɲ gôliɲ naɲ ɓiɲé kêm ka bi bôrji sa Krist yi bô a ya. Ôbi geliɲ na Jubɲê geré tumô, dema ré geliɲ ka tô yê wo ɗaŋgi a tô. 17 Na Kwôlo Dôri bi wo hen, a gelé wo iyeŋ a Emen né bi ɓiɲé yi kaɲ derôre tiri a hen ba. Geré bi wo hen na, na kiriɲa ɓiɲé biɲ bôrji sa Jésu Krist mera ɗiba, geré wo ɗaŋgi naɲ. Na mega wo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Kwôni wo na kwoɲ derôre tun a ba, a merê tu geɲ naɲ geré ayê bôô wori, niɲba, kwo hô cêgê ba, yen a dôren sari a ré*.»

Ɓiɲé kêm na bay têriɲ

18 Na ta derômaraŋ a yeŋ a Emen geléna mega wo bôri ré taari sa têriɲ kêm to ɓiɲé ré li hen men, wô aŋga habiɲ bay ka bay li hen a men. Jé lêreji wo habiɲ bi wo hen, a jôriɲ ɓiɲé henê tu kwôlê hen, 19 bi wo geré wo bay ré hôniɲni yi tu wolé hen. Emen bi naɲ yiri a gelji bêɲ bêɲ. 20 Kiriɲa Emen na ɗiɲ tô terare yeŋ kwôy kemnêŋ na, kwôni na hôn na ba ôbi giliɲ na iyeŋ ba, ré niɲba, aŋga ôbi na ɗi a gelé wo ôbi ré na i ba men, gel wo ôbi ré na naɲ néé wo ré kerê ré kwôy men, aɲ ré na ôbi pôn nêŋ a ré na Emen. Aɲ bay a kelê ré na kwôlê woji ré, hena ciré biri kwôlê ré ré. 21 Bi wo bay hôn wo Emen né ya hen iyôŋ haji kôba, bay ay kibri ré men, bay liri dosé ré a men, mega wo bay ré lê hen iyôŋ. Bi wo bay ré li hen iyôŋ na, bay li ré, aɲ erméréji na kwôlo ɗéɲ iyôŋ mera men, môrji na bô dilemne a men, bay hôn ani kani ka dôri ré kwôy. 22 Bay kôl ciré na bay tu melênê, niɲba, na bay galê ɗééɲ iyôŋ. 23 Bi bay ré ay kibi damɲare to Emen woɲ ôbi merê naɲ kwini hen na, bay kaɲ, aɲ ayji na kibi kamrê ka bay albe yi mega gawrê ka bay ba, a ma hen réba mega ciré môriɲ hen iyôŋ men, ka pôni yi môɲ tanare to noni iyôŋ men, ka yi môɲ kalaw iyôŋ a men.

24 Na wô sa bi wo hen aɲa Emen né dô kôbri aɲ, aɲ bi bay ré li aŋga habiɲ bay ka bay ôriɲ doyriji hen. Bay ay yirji liɲ aŋgaɲ tayre bay ka hen. 25 Tu kwôlê wo gengiɲ sa Emen hen na, bay ɗiri kwa aɲ bay ɓu na tô benare ɗi. Bay ay kibi ari ɗé ka Emen men, bay li jé biji a men, niɲba, bay ay kibi ôbi ɗé are bay ka kêm hen né. Ɗôd wori ba, nana ayê na kibri ôbi kwôy kwôy ɗi. *Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

26 Na hen iyôŋ aɲa Emen né dô kôbri aɲ, aɲ ɗiji li aŋgaɲ tayre bay ka bay gey lê hen. Yébé ɗi imɲê aɲ, aɲ yiɲ naɲ megêrji yébé. 27 Imɲê kôba, li hen iyôŋ men. Bay ɗi yébé aɲ, aɲ na doy yiɲ naɲ imɲê ka ɗaŋgi a deréji ɗi. Bay li aŋgaɲ tayre naɲ megêrji imɲê. Bay li hen iyôŋ uwôliɲ na kwôlê sarji a gaŋ wô kibi têriɲ toji.

28 Ɓiɲé bay ka iyôŋgi hen na, kaɲji henê Emen. Aɲ ôbi dô kôbri aɲ, aɲ bi ermé woji ré habiɲ hen men, bi bay ré liɲ aŋga bay réé lê ré hen a men. 29 Lê aŋgaɲ derôre naɲ yirji a men, aŋgaɲ lê ka habiɲ gay gay wôn bôrji, aɲ bay li tu bôriyare sa aŋga megêrji a men, bay liɲ yirji habrê men, bay liɲ megêrji terbére men, bay duu ɓiɲé men, bay nayriɲ men, bay lamiɲ yirji men, bôrji habiɲ naɲ megêrji men, bay liɲ megêrji ɲôm a men. 30 Bay mêne hini megêrji men, na bay bayi Emen men, bay tiiré megêrji men, uwôyrê yirji men, di deŋgôrji men, yirji gwaji sa ermé sa gwosoy lê têriɲ a kwôy kwôy men, bay biɲ balêrji kwôlê ré a men. 31 Bay li are baa ermé tôrji men, bay li aŋga bay kôl ciré lê hen né men, bay hôn peré megêrji ré men, bay bô tu ɲa to ka ɗaŋgi ré a men. 32 Ɓiɲé bay ka hen na, hôn dô wo Emen na ré kôl iyôŋ ba: «Ɓiɲé ka ré ay geré wo habiɲ bi wo hen na, nêm temare.» Bay hôn hen iyôŋ haji kôba, bay liɲ are bay ka hen tumô tumô. Bay li hen iyôŋ mera ré niɲba, kiriɲa bay gel ka ɗaŋgi li aŋga habiɲ ba, yirji dôrji damaŋ a.

2

Jerê kwôlê woɲ derôre wo Emen a sa jerê sa ɓiɲé

1 Ôbi a, jôbi wo jeré kôl jeré na ôbi jerê kwôlê sa megêm a, aɲ uwôliɲ kwôlê sarji a hen na, kwôni a ɗé bôri jalê sam a ré. Wôsa ju jô kwôlê sa megêm a menba, jôbi ju liɲ aŋga habiɲ bay ka hen ta men. Ôbi a, kem ré uwôlem kwôlê sam a hen. 2 Ɓiɲé kaɲ bay lê aŋga habiɲ bay ka hen na, nana hôn mega wo kwôlo Emen ré uwôlji sarji a hen na, ré na jerê kwôlê woɲ tiri. 3 Jôbi wo jô kwôlê sa megêm a wô lê jériji wo habiɲ hen, menba, jôbi kôba ju li are bay ka hen men. Emen a sa jerê kwôlê sam a môj môj. 4 Dô ré ba, ju bô Emen mega ani ré wô wo ôbi li dô. Aɲ ôbi ɓurem jog ré tô men, uwôl bôri a men. Hôn wo ôbi ré lêm na dô hen, aɲ bi jeré beliɲ jé lêrem. 5 Jôbi bi wo hen na, sam iyêre men, ju gey belé jé lêrem ré men. Na hen iyôŋ a, ré yi mega jeré dayrê na jerê kwôlo Emen sam a iyôŋ hen. Já geliɲ gusiɲ wulê wo Emen a gelé bô tarê wori sa ɓiɲé bay ka iyôŋgi hen. Wulê bi wo hen na, ôbi a jerê kwôlê sa ɓiɲé kêm, naɲ jerê kwôlê woɲ derôre. 6 Ôbi a sa têbiɲ ɓiɲé kêm sa kôbriji i ba, naɲ jé lêri jé lêri. 7 Ɓiɲé ka pôni na bay ɗé yirji sa lê aŋga dôri a kwôy kwôy. Na hen iyôŋ a bay ré gey bi Emen né ay kibriji men, ré kôl kwôliji wo dôri men, bay gey uɲé merê tu geɲ wo naɲ kwini a men. Aɲ na bay a Emen né biji merê tu geɲ wo naɲ kwini bi wo hen. 8 Niɲba, ɓiɲé ka pôni biɲ Emen kwôlê ré men, bay gey kwôlê woɲ tiri ré, na aŋga habiɲ a bay ré li mera men. Ɓiɲé bay ka hen na, bay a gelé bô tarê wo Emen men, bô mênê wori a men. 9 Ɓiɲé kêm kaɲ bay lê habrê hen na, Emen a geliɲ tirji gusiɲ damaŋ. Jubɲê a geliɲ gusiɲ tumô dema, ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen ré geliɲ gusiɲ tô. 10 Niɲba, bay lê derê na, Emen a ayê kibriji men, ôbi a kelê kwôliji wo dôri men, a biji bô jalê a men. Ôbi a biɲ Jubɲê tumô dema ré biɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen tô. 11 Wôsa Emen na ôbi derê tu kwôni ré.

12 Ɓiɲé ka li têriɲ baa henê tôô to Moyis hen na, bay a li têriɲ aɲ bay a mênê baa wo tôô ré li ani kani naɲ ci. Jubɲê ba, hôn tôô to *Moyis hende to hen, aɲ ka mêne tôô hende to hen na, Emen a sa jerê kwôlê sarji a na naɲ tôô hende to hen men. 13 Na wô toyé tôô mera a kwôni ré yiɲ kwo dôri tu Emen a ré, niɲba, hena ôbi ré li tôô hende to hen dema, ré yiɲ derôre tu Emen a tô. 14 Ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen na, bay hôn tôô to Moyis ré, niɲba, ka pôni li naɲ sarji aŋga tôô genge hen. Bay li yirji môɲ ciré hôn tôô hende to hen, niɲba, bay hône ré a men. 15 Bay gel na wo ari lê ka tôô ré gey hen na, ré yi na bôrji a men, ermé woji gel a men. Ta ta ermé woji uwôl kwôlê sarji a men, dô kwôlê sarji a men. 16 Aŋga en kôl kwôliji hen na, a yé tu wolé wulê wo Emen a biɲ Jésu Krist jerê kwôlê sa ɓiɲé. Wulê bi wo hen na, ôbi a jerê kwôlê sa ɓiɲé wô jé lêreji wo uwôbi hen mega Kwôlo Dôri wo en uwôl béréri hen kôl hen iyôŋ.

Jubɲê naɲ tôô to Moyis

17 Kwoŋge kenbay Jubɲê ba, ken kôl mega wo kené na Jubɲê men, ken ɗi yerŋge yi tôô a aɲ ken ɗiɲ deŋgôrŋge naɲ Emen. 18 Ken hôn, aŋga dôriɲ Emen na, tôô tori na geléŋge geré bi kené dôriɲ tu aŋga dôri naɲ ka habiɲ. 19 Kenbay ken erem mega kené geliɲ bay tu tiɲ geré men, kené yé kiriɲ ka peraŋgi ka ɓiɲé ka mô dilemne a men, 20 ken kôl kené nêm geliɲ ɓiɲé ka hôn ani ré hen are men, kené nêm geliɲ kamrê are a men, wôsa ken kôl mega wo kené hôn tôô to Emen hen iyôŋ niɲ, aɲ yi mega wo kené hôn na are kêm men, kené hôn na tu kwôlê a men. 21 Ken geliɲ ɓiɲé are menba, wô mi a kené geliɲ yerŋge ré ba? Ken kôliɲ ɓiɲé ré gômse ré menba, wô mi a kené gômse ba? 22 Ken kôliɲ ɓiɲé ré yiɲ naɲ yébé ɓiɲé ré menba, kenbay ken li wô mi men ba? Ken kôl kené gey kamrê ré menba, ken gômse aŋga ɓiɲé biɲ kamrê bay ka hen wô mi sôŋ ba? 23 Ken di deŋgôrŋge damaŋ kôl iyôŋ ba: kené hôn tôô to Emen niɲ, niɲba, ken mêne na tôô hende to hen, aɲ ɓiɲé kôl kwôlo habiɲ gengiɲ sa Emen wô kebreŋge wô mi sôŋ ba? 24 Na mega wo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen tiiré Emen wô kebreŋge kenbay Jubɲê*.»

25 Kenbay Jubɲê ken wal keŋ, gel wo kené na ka Emen. Hena kené li tôô to Moyis dô na, keŋ wo ken wal hen na, a lê naɲ ken, niɲba, hena kené li tôô hende to hen ré na, walê keŋ woŋge bi wo hen na, yi mega kené wal ré tô iyôŋ. 26 Hena kwôni ré wal keŋ ré niɲba, li na tôô to Moyis na, tu Emen a ba, ôbi yi mega ɗiré wal keŋ iyôŋ. 27 Kenbay kaɲ Jubɲê ba, Emen na bêŋge tôô tori to na liɲ bô magtubu a hen kebreŋge a menba, ken bi bay walêŋge keŋ menba, ken mêne tôô hende to hen. Ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen na, kwoji ba, bay wal keŋ né, niɲba, hena bay ré bi kwôlê sa tôô hende to hen a na, na bay a jerê kwôlê sarŋge a. 28 Niɲba, i a na Jub woɲ tiri ba? Jub woɲ tiri na, na kwo yi Jub nô na mera ré. Aŋga gel wo kwôni ré na kwo Emen na, na kwoɲ walê keŋ wo ɓiɲé gel naɲ tirji hen mera ré, 29 niɲba, Jub woɲ tiri na, na kwo Emen bul ermé wori hen. Walê keŋ woɲ tiri wo na kwo Tini Emen a lê bô gawra hen na, na kwôlo gengiɲ sa tôô to liɲ bô magtubu to Emen a hen né. Emen a na ôbi ayê kibi gawra bi wo iyôŋgi hen, ɗiba, na ɓiɲé ré.

3

1 Hena ré na iyôŋ ba, yé Jub ba, derêri yôŋ ba? Hena kwôni ré wal keŋ ba, li naɲ ɗi na iyeŋ ba? 2 Li naɲ ɓiɲé damaŋ naɲ geré kwône. Ɗéŋge na derêŋge tôri ken toy: Emen na biɲ na Jubɲê kwôlê wori tumô. 3 A hena ka pôni ré bi kwôlê sara ré ba, a lê wo Emen a ɗé bê kwôlê wori baa ba? 4 Eŋ eŋ, na iyôŋ né. Hena gawrê ré na bay benare kêm haji kôba, Emen ba, na ôbi kelê kwôlê woɲ tiri. Na mega wo na liɲ bô magtubu tori a kôl iyôŋ ba:

«Jôbi Emen hena jeré iyêl kwôlê ba,

gawra hôn wo ré na kwôlê woɲ tiri.

Hena kwôni ré uwôlem kwôlê sam a ba,

kwôlê wôni wo a ɓeré sam ba, naɲ*.»

5 Kwôlê bi wo hen na, gawrê kôl na hen iyôŋ hende to hen. Ka pôni a kelê habrê wo niné li hen na, ré lê naɲ ɓiɲé aɲ bay ré henê mega wo Emen ba, ré na ôbi lê aŋgaɲ derôre. Hen ba, niɲa kôlji na kwôli mi ba? Niɲa kelê Emen ré li habiɲ aɲa ré perêna hen ba? (En kôl na mega wo gawrê kôliriɲ hen iyôŋ.) 6 Eŋ eŋ, na iyôŋ né kwôy. Hena Emen na ré na kwôni woɲ derôre ré ba, ôbi henaŋ ré jerê kwôlê sa ɓiɲé na iyeŋ ba?

7 Hena kwôni ré kôl iyôŋ ba, ena ôbi benare, hen iyôŋ na, benare tiɲê hende to hen a lê aɲ ɓiɲé a henê mega wo Emen ba, ré na kwôni woɲ tiri. Aɲ bay a heramiri wô sa bi wo hen. Iyôŋ ba, wô mi a kwôlê ré ɓeré san wôsa ené na ôbi têriɲ sôŋ ba? 8 Ka pôni kôl iyôŋ ba: «Hena nana lêŋge habrê aɲ na geliɲ derê wo Emen ba, li mi ba?» Ka pôni kôlen kwôlo habiɲ kôl iyôŋ ba ré na nôbi a ré kelê kwôlê bi wo hen. Emen a jerê kwôlê sa ɓiɲé bay ka hen iyôŋgi a hen, aɲ jerê kwôli bi wo hen na ya.

Kwôni wo na kwoɲ derôre tumô Emen a ba, naɲ

9 Na kelê iyeŋ ba? Hen ba, nabay kaɲ Jubɲê na, naa ɗê ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen ba? Eŋ eŋ, nana ɗêji ré kwôy. Na en kôl tumô kôl iyôŋ ba: «Nabay kaɲ Jubɲê men, ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen a men na, na têriɲ a emê iyére sarna.» 10 Na mega bi wo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«Kwôni woɲ derôre pôn nêŋ iyôŋ kôba ré naɲ tumô Emen a hen.

11 Kwôni pôn nêŋ iyôŋ wo hôn aŋgaɲ derôre ba, naɲ men,

kwo pôn nêŋ iyôŋ wo woge Emen kôba naɲ a men.

12 Bay kêm bul cêgeriji biɲ Emen men,

bay kêm ge kay men,

kwôni pôn nêŋ iyôŋ wo li aŋga dôri ba,

naɲ kwôy*.

13 Aŋga so kibi kwôni a na,

na aŋga habiɲ ka nêm deréri kwôni hen.

Kibriji kôl kwôlê woɲ benare men,

kwôli kelêrji ba yi mega gura kalaw wo duu ɓiɲé hen iyôŋ*.

14 Bay tideré ɓiɲé men,

bay kôl na kwôlê woɲ ɗôre ɗôre kwôy kwôy men*,

15 bay sê masê wô deré ɓiɲé a men.

16 Kiriɲ ka bay ô ya na,

bay mêne are men,

bay geliɲ ɓiɲé gusiɲ a men.

17 Bay hôn merê naɲ bô jalê naɲ ɓiɲé ré men*,

18 bay hariɲ Emen né a men*.»

19 Kiriɲa tôô geléna hen iyôŋ na, nana hôn wo aŋga hende ré geléna kêm hen na, ré geliɲ na ka Emen na biji tôô hende to hen men. Na ôbi á, Emen ré ɓu kibi ɓiɲé ka kôl ciré hôn né a ciré li hen, aɲ Emen a jerê kwôlê sarji a kêm. 20 Na hen iyôŋ a, kwôni pôn nêŋ iyôŋ wo a kelê ɗiré na kwoɲ derôre tumô Emen a wôsa ɗiré li aŋga tôô ré kôl hen ba, naɲ. Tôô gel na têriɲ to ɓiɲé nô bi bay ré hôn mera.

Emen gôliɲ naɲ gawra na iyeŋ ba?

21 Haw hen na, na Emen a geliɲ ɓiɲé geré wo bay ré yiɲ kaɲ derôre tumôri a. Geré bi wo hen na, na kwo ɗaŋgi ɗiba, na kwo tôô hen né. Geré bi wo hen na, tôô to *Moyis naɲ bay kibi Emen na kôl kwôli. 22 Geré bi wo ɓiɲé a yiɲ kaɲ derôre tumô Emen a hen na, na sa kibi aŋga Jésu Krist li hen. Emen bôl geré bi wo hen, biɲ ɓiɲé kêm ka bi bôrji sa Jésu a ɗiba, na Jubɲê mera ré, wôsa Emen dô tu kwôni ré. 23 Ɓiɲé kêm li têriɲ aɲ bay kelaŋ naɲ Emen men, bay a uɲé hini emê wori ré a men. 24 Niɲba, bô Emen dô naɲ ci na ɗéɲ iyôŋ, aɲa ôbi ré biji yi ɓiɲé kaɲ derôre tiri a hen. Ôbi li hen iyôŋ naɲ geré wo Krist Jésu dôrji bô têriɲ a hen. 25 Emen a ayêri ɗé bi ré ma aɲ bi kwôbriri ré dô têriɲ toji sarji a aɲ. Hena bay ré bi bôrji sa Jésu Krist a ba, ôbi a ɗé bôri jalê sarji a. Ôbi li hen iyôŋ bi ɓiɲé ré hôn wo ɗiré na kwoɲ derôre. Têriɲ to ɓiɲé na li tumô hen na, Emen na pôrji wô sare ré. 26 Wôsa ôbi na uwôl bôri. Niɲba, haw hen na, ôbi gel iyeŋ a ɗiré bi ɓiɲé ré yi kaɲ derôre ba men, ôbi gey yé kwôni woɲ derôre men, ɓiɲé ka ré bi bôrji sa Jésu a hen kôba, ɗiré biji ré yi kaɲ derôre men.

27 Hena ré na hen iyôŋ ba, ani ka naa diɲ deŋgôrna hen ya ba? Eŋ eŋ, ani naɲ. Aŋga dôri ba, na bê bôô sa Jésu Krist a ɗiba, na bê kwôlê wona sa tôô a ré. Iyôŋ ba, ani ka naa diɲ deŋgôrna ba, naɲ. 28 Nana hôn wo Emen né biɲ ɓiɲé ré yi kaɲ derôre na sa kibi bê bôô woji sa Jésu a ɗiba, na wô wo bay ré li tôô to Moyis hen né. 29 Ken erem mega wo Emen ré na Emen wo Jubɲê mera ba? Ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen kôba, na kari men ré ba? Ôbi na Emen woji a men. 30 Emen na pôn nêŋ hari. Hena Jubɲê ré bi bôrji sa Jésu Krist a na, ôbi a biji bay a yé kaɲ derôre tiri a. Kwo ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen kôba, na hen iyôŋ men, hena bay ré bi bôrji sa Jésu Krist a. 31 Mega wo kôliɲ Emen ré biɲ ɓiɲé ré yi kaɲ derôre wô kibi bê bôô woji sa Jésu a hen ba, kôl na wo nana kaɲiɲ tôô ba? Eŋ eŋ, na iyôŋ né. Ôbi bi wo hen dema nana geliɲ derê tôô tô.

4

Aŋgaɲ gelé ka Abraham gel

1 Erména sa môyrena *Abraham a, kwôli mi a nana erem gengiɲ sari ba? Men, na mi a ôbi ré uwôɲ kôbi Emen a gengiɲ sa yirji woɲ gawra hen ba? 2 Hena Emen na ré biri yi kwôni woɲ derôre tiri a wô ari lêri ka dôri na, Abraham henaŋ né di deŋgôri ba, ré na tiri niɲba, ôbi nêm dê deŋgôri tumô Emen a ré. 3 Toyéŋge kwôlo magtubu to Emen kôl kôl iyôŋ ba: «Abraham bi bôri sa Emen a, na ôbi a, Emen né biri yi kwôni woɲ derôre tiri hen*.» 4 Henêŋge wo hena kwôni ré li jé aɲa bay ré têbiri na, na sa kôbri wori ɗiba, bay biri na ɗéɲ iyôŋ né. 5 Niɲba, hena kwôni ré li ani kaɲ déɲ tu Emen ré, aɲa ré bi bôri sa Emen woɲ ôbi berê tu ɲa to bay têriɲ hen na, naɲ ayê bôô wori bi wo hen na, Emen a biri yé kwôni woɲ derôre tiri a. 6 Kelma Dabid kôba, na kôl kwôlê bi wo hen iyôŋ tumô men. Ôbi na kôl kwôli ɓiɲé ka Emen biji yi kaɲ derôre tiri a ɗiba, ôbi bi bôri sa jé lêreji a ré. Ɓiɲé bay ka hen na, yi derê yi wô sarji.

7 Ôbi kôl iyôŋ ba:

«Ɓiɲé ka Emen ɗi bôri jal sa têriɲ toji a hen na,

ré na ka yi derê ré yi wô sarji.

Ɓiɲé bay ka Emen dô têriɲ toji aɲ hen na, na bay yi derê.

8 Yi derê yi wô sa gawra wo Kelma Emen ɓiri naɲ kwôli têriɲ tori a ré hen*.»

9 Kwôlo kelma Dabid na kôl hen ba, na kôl gengiɲ na sa bay walê keŋ a, yirji ré derêji mera ba? Eŋ eŋ, ka wal keŋ né hen kôba, bay a lê yi derê a men. Nana toy mega wo Emen né bô Abraham môɲ kwôni woɲ derôre tiri a, wô bôri wo ôbi bi sari a. 10 Kiriɲa Abraham na yiɲ kwôni woɲ derôre tu Emen a hen ba, ôbi na wal keŋ niɲ laba, na wal ré tô ba? Wulê bi wo hen na, ôbi na wal keŋ né tô a men. 11 Keŋ wo Abraham na wal hen na, na aŋga gel wo ôbi na ré bi bôri sa Emen a niɲ men, Emen na ré biri yi kwôni woɲ derôre tiri a kiriɲa ôbi na bi bay wali keŋ ré tô hen a men. Na ôbi wo hen, aɲa Abraham ré na iba ɓiɲé ka wal keŋ né niɲba, bi bôrji sa Emen a, aɲ ôbi bôrji mega ɓiɲé kaɲ derôre hen. 12 Ɓiɲé ka wal keŋ hen kôba, Abraham na ibarji men niɲba, bi bay li môɲ ôbi na liɲ hen iyôŋ men, wôsa pa dema ôbi na ré wal keŋ tô na, ôbi na bi bôri sa Emen a niɲ.

Aŋga Emen genge ɗiré béna hen na, naa uɲé naɲ geré wo ayê bôô

13 Emen na genge ɗiré biɲ Abraham naɲ kwôŋgêri sa terare. Aŋga Emen na genge ɗiré biɲ Abraham hen na, ôbi na genge wô wo Abraham na li tôô ba? Ôbi na kôl hen iyôŋ, na wôsa Abraham na bi bôri sari a aɲ yiɲ kwôni woɲ derôre tiri. 14 Hena ré na ɓiɲé ka li tôô a ré uɲé aŋga Emen genge hen na, iyôŋ ba, ɓiɲé ka bi bôrji sari a hen na, bay bi na ɗéɲ iyôŋ, aɲ aŋga Emen na genge hen kôba, a yé ani tirji a ré a men. 15 Na hen iyôŋ, wôsa tôô li aɲ bô Emen taari sa ɓiɲé, wôsa bay li tôô hende to hen né. Hena tôô na ré naɲ ba, kwôni henaŋ ré mênêre ba?

16 Iyôŋ ba, aŋga Emen na genge hen na, na wô sa ɓiɲé ka bi bôrji sari a hen. Ôbi li hen iyôŋ wô geliɲ bô derê wori. Ôbi gey biɲ kwôŋgê *Abraham kêm ɗiba, biɲ na ɓiɲé ka bi bôrji sa tôô to *Moyis a hen mera ré, niɲba, ôbi biɲ ɓiɲé kêm ka bi bôrji sari a, mega Abraham na biɲ bôri sari a hen iyôŋ men, wôsa Abraham na ibarna nabay kêm. 17 Na mega wo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «En ɗém ju yi môy tô yê ɓiɲé kwône*.» Tu Emen a na, Abraham na ibarna wô kibi bê bôô wori sari a. Na Emen bi wo hen a na ôbi biɲ ɓiɲé ka ma ji si men, kiriɲa ôbi ay tôri na, aŋga naɲ kôba, ôbi biji yi ya a men. 18 Kiriɲa ɓiɲé na bô mega geré ɗé bôô sa Emen a ré naɲ hen iyôŋ haji kôba, Abraham ba, na ɗi bôri sa Emen a men, na bi bôri sari a men. Na hen iyôŋ aɲa Emen né li aŋga ôbi na genge ɗiré lê biɲ Abraham hen, aɲ ôbi yiɲ iba tô yê ɓiɲé kwône mega Emen na kôli kôl iyôŋ ba: «Kwôŋgêm a kwônê*.» 19 Wulê bi wo Emen na kôli hen na, elê Abraham na a nêmê arew ley, aɲ ôbi hôn wo ɗiré na kwo hali niɲ men, Sara kôba, yê wore ré naɲ a men, niɲba, ôbi bi bôri sa Emen a ré lê aŋga ôbi na ré genge hen biri*. 20 Ôbi hôn wo ɗiré uɲé aŋga Emen na genge ɗiré biri hen, aɲ ôbi meremné ré, niɲba, bôri wo ôbi bi sa Emen a hen na, biri néri aɲ ôbi heramiri. 21 Ôbi hôn hôn dô sari a wo Emen ré ôriɲ naɲ néé woɲ liɲ aŋga ôbi ré genge ɗiré lê biri hen. 22 Na ôbi wo hen aɲa, Emen né biri yi kwôni woɲ derôre tiri a hen*. 23 Kwôlo na liɲ bô magtubu a kôl iyôŋ ba: «Emen ré bôôri mega kwôni woɲ derôre tiri a» hen na, na liɲ hen iyôŋ gengiɲ na sa Abraham pini mera ré. 24 Bay li hen iyôŋ na wô sarna, aɲ hena nana bi bôrna sa Emen wo biɲ Kelma wona Jésu ji si perê ka ma a hen na, ôbi a berêna mega ɓiɲé kaɲ derôre tiri a men. 25 Jésu bi wo hen na, Emen na uwôli kôbi ɓiɲé, aɲ bi ré ma wô kibi têriɲ tona, menba, ôbi biri ji si perê ɓiɲé ka ma a, aɲ bi nana yiɲ ɓiɲé kaɲ derôre tiri a men*.

5

Jésu hô dayêna naɲ Emen

1 Mega hen iyôŋ na, Emen berêna mega ɓiɲé kaɲ derôre tiri a wô kibi ayê bôô wona, aɲ haw hen nana mô ré bô jalê naɲ Emen sa kibi aŋga Kelma wona Jésu Krist li hen. 2 Na ôbi a belê geré bi Emen né béna derê wori wô kibi bôrna wo nana bi sa Jésu a hen. Na bô derê bi wo hen a nana mô bôô a haw hen men, nana liɲ yi derê a men, wôsa nana ɗi bôrna mega Emen né sa béna hini emê wori men. 3 Nana li yi derê na wô bi wo hen mera ré, niɲba, naa li yi derê kiriɲa nana mô bô gusiɲ a ba, ré geléna ulê bôô. 4 Kiriɲa nana uwôl bôrna hen iyôŋ na, a béna ɓeré bôrna iyêrê hen iyôŋ men, bôrna wo nana ɓu iyêre hen, a béna ɗé bôô sa Emen a men. 5 Hena nana ɗi bôrna hen iyôŋ na, a yé seŋge ré, wôsa Emen na geléna geyé wo ɗiré geyéna hen. Aɲ na Tini to ôbi na béna hen a gelé.

6 Kwôlo en kôl hen na, en kôl na wo ca ba, néé wo na nana gôliɲ naɲ yerna ba, naɲ. Wulê bi wo hen na, *Krist sa ma wô sarna nabay kaɲ bay têriɲ. Na wulê wo Emen na genge. 7 Bi kwôni ré ma wô kibi kwôni woɲ derôre na, nana hôn wo ré na aŋga iyêre gaɲ. Hena ôbi na ré na ôbi lê derê a men ley dema kwôni ré geyé ma wô kibri. 8 Niɲba, Jésu Krist ba, ma wô sarna kiriɲa nana baɲ bô têriɲ a tô. Na hen iyôŋ a Emen né geléna geyé wo ɗiré geyéna hen. 9 Na naɲ kwôbri Jésu Krist wo ma wô sarna hen aɲa, Emen né berêna mega ɓiɲé kaɲ derôre tiri a hen. Na hen iyôŋ a, nana hôn wo Jésu Krist réé gôliɲ naɲ na, aɲ bi bô Emen né taari sarna ré niɲ. 10 Ca kiriɲa na nana bay bayi Emen tô hen na, ôbi na hô bi nana biɲ pôn naɲ ɗi naɲ temay Kemari. Aɲ haw hen wo nana biɲ naɲ ɗi hen na, nana hôn dô wo ôbi réé gôliɲ naɲ na yôd wôsa Kemari mô tu geɲ. 11 Na hen iyôŋ mera ré. Nana li yi derê tumô Emen naɲ geré wo Kelma wona Jésu Krist, aɲ nana li yi derê wôsa ôbi a derê tumôrna ôriɲ ligi Emen a aɲ bi nana hô biɲ pôn naɲ ɗi.

Kwôlo gengiɲ sa si Adam naɲ Krist

12 Na gawra pôn nêŋ a lê têriɲ menba, hende gôr sa terare nà. Na wô kibi têriɲ hende to hen aɲa, ɓiɲé ré maɲ hen. Na hen iyôŋ a, temare ré gôr kiriɲ kêm men, duu gawrê kêm a men, wôsa bay kêm li têriɲ. 13 Têriɲ na yi sa terare a nà niɲ dema Emen na ré biɲ *Moyis tôô tô. Wulê wo tôô na naɲ tô hen na, Emen na uwôl kwôlê sa ɓiɲé kwôli têriɲ toji ré. 14 Niɲba, hen iyôŋ hari kôba, wulê wo Adam a yeŋ kwôy saɲ sa kwo Moyis a na, temare na ôm iyére sa ɓiɲé kêm. Bi wo têriɲ toji na yi mega to Adam to na biɲ kwôlê sa Emen a ré hen iyôŋ né.

Adam na na tini kwo a era hen. 15 Ɓiɲé bay ka wôô hen na, geliɲji ré. Wôsa têriɲ to Adam na li hen na, a némiɲ naɲ aŋga Emen béna hen né. Na tiri, ɓiɲé kwône ma wô kibi têriɲ to gawra pôn nêŋ a lê, niɲba, bô derê wo Emen ɗê aɲ sôŋ. Ôbi tô kibri damaŋ sa ɓiɲé kwône ɗéɲ iyôŋ men, liji dô wô kibi Jésu Krist a men. 16 Aŋga Emen bi na, yi geliɲ gay ɗiba, yi mega têriɲ né. Têriɲ to gawra pôn nêŋ li hen na, li aɲ Emen uwôl kwôlê sa ɓiɲé. Niɲba, kiriɲa Emen li bô derê wori naɲ ɓiɲé, bi wo bay li têriɲ damaŋ hen haji kôba, ôbi biji yi ɓiɲé kaɲ derôre aɲ kwôlê a ɓeré sarji ré niɲ. 17 Na tiri, gawra pôn nêŋ a lê têriɲ menba, temare ôm iyére sa gawrê kêm wô kibi têriɲ tori hende to hen. Hen iyôŋ ba, nana hôn wo sa kibi Jésu Krist pôn nêŋ na, nana uwôɲ are damaŋ. Ɓiɲé ka Emen biji bô derê wori damaŋ aɲ biji yi kaɲ derôre tiri a hen na, bay a merê tu geɲ naɲ kwiniji men, bay gôliɲ sa are kêm, sa kibi gawra pôn nêŋ, ôbi a na Jésu Krist.

18 Na ôbi á, nana gel wo kwôlê ɓu sa ɓiɲé kêm sa kibi Adam pôn nêŋ wo li têriɲ hen men, sa kibi Jésu Krist pôn nêŋ wo li aŋga dôri hen a lê aɲa kwôlê ré ɓu sa ɓiɲé kêm né hen men, ôbi biji mô tu geɲ naɲ kwiniji a men. 19 Nana gel wo ɓiɲé kwône yi bay têriɲ wô kibi gawra pôn nêŋ wo biɲ Emen kwôlê ré hen iyôŋ na, ɓiɲé kwône yi kaɲ derôre tiri a wô kibi bê kwôlê wo Jésu Krist pôn nêŋ men. 20 Emen na biɲ ɓiɲé tôô to Moyis bi têriɲ toji ré ô tumô tumô menba, kiriɲa têriɲ to ɓiɲé ô tumô tumô hen iyôŋ na, bô derê wo Emen kôba, ô tumô tumô ɗê aɲ sôŋ. 21 Na hen iyôŋ a, bô derê wo Emen ré li aɲ ɓiɲé yi kaɲ derôre tiri a, mega wo têriɲ ôriɲ naɲ néé woɲ diriɲ gawrê hen iyôŋ men. Bô derê wori bi wo hen li aɲ nana môriɲ tu geɲ naɲ kununa aɲ na Kelma wona Jésu Krist a belê geré béna.

6

Nana ma tô têriɲ a niɲba, nana mô tu geɲ naɲ geré wo Jésu

1 Hena ré na hen iyôŋ ba, naa kelê kwôli mi ba? Hena ré na hen iyôŋ ba, naa lê têriɲ aɲ bi Emen né béna bô derê wori damaŋ a ba? 2 Eŋ eŋ, na hen iyôŋ né kwôy. Kwo gengiɲ sa têriɲ ba, nana ma aɲ nana nêm merê bô têriɲ a ré kwôy niɲ. 3 Ken hôn dô kiriɲa bay na lêna batêm hen na, ken hôn wo na nana biɲ pôn naɲ Jésu Krist hen iyôŋ haŋge ba? Wulê bi wo hen na, nana ma naɲ ɗi men. 4 Kiriɲa bay na lêna batêm hen na, nana ma naɲ ɗi men, bay eména naɲ ɗi men, aɲ bi jé lêrena ré yi na aŋga kôrbi mega wo Ibarna Emen bi Jésu ji si kamɲê naɲ néé wori wo gôliɲ sa are kêm hen.

5 Na tiri, nana ma môɲ ôbi iyôŋ aɲa nana biɲ pôn naɲ ɗi hen. Mega wo hen iyôŋ na, nana biɲ pôn naɲ ɗi sa kwo gengiɲ sa jê sé kamɲê wori wo ôbi jiɲ siɲ kamɲê hen iyôŋ men. 6 Nana hôn wo kiriɲa Jésu na ma sa gurô tagelê hen na, Emen na ɓér jé lêrena wo cay hen ya men, aɲ bi yi woɲ têriɲ ré ma men, bi têriɲ ré lêna lemnare ré niɲ a men. 7 Wôsa têriɲ ôriɲ naɲ néé sa kwôni wo ma hen ré niɲ yôd. 8 Nabay naɲ *Krist nana maŋge, ôbi a nana hôn wo nana merê tu geɲ naɲ ɗi men hen. 9 Men, nana hôn wo Jésu Krist wo ré ji si kamɲê hen na, réé ma ré niɲ yôd men, temare ré ôriɲ naɲ néé sari a ré niɲ a men. 10 Kiriɲa ôbi ma na, ôbi dô yiri aɲ yi têriɲ a têê pôn yôd, aɲ haw hen wo ôbi mô tu geɲ hen na, ôbi li are kêm ermiɲ na sa Emen a.

11 Naɲ ken kôba, na hen iyôŋ men. Henêŋge mega wo kené ma niɲ aɲ kené dô yerŋge yi têriɲ a yôd aɲ niɲ. Aɲ haw hen ken mô tu geɲ tumô Emen a sa kibi biɲare pôn toŋge naɲ Jésu Krist.

12 Mega na hen iyôŋ na, bi têriɲ ré hô uwôɲ néé sa kurôŋgi yerŋge a ré niɲ yôd. Men ken mô wô bê kwôlê sa aŋga habiɲ ka kurôŋgi yi gey hen né a men. 13 Ɗéŋge bi têriɲ ré hô uwôɲ geré si kwa yerŋge wo pôni a wô liɲ habrê ré niɲ. Niɲba, ken ay yerŋge biɲ Emen mega ɓiɲé ka ma aɲ béér hen iyôŋ men, ken ay yerŋge biri yôd aɲ bi ôbi perêŋge liɲ aŋgaɲ derôre.

14 Iyôŋ ba, têriɲ a gôliɲ sarŋge ré niɲ wôsa ken mô tô tôô to *Moyis ré niɲ, niɲba, ken mô na bô bô derê wo Emen a.

Nana limé ka Emen laba, ka têriɲ ɗi ba?

15 Hen ba, naa kelê kwôli mi ba? Naa lê têriɲ wô wo nana mô tô tôô to Moyis a ré niɲ, niɲba, nana mô na tô bô bô derê wo Emen a ba? Eŋ eŋ, na hen iyôŋ né kwôy. 16 Ken hôn mega wo hena kené ay yerŋge biɲ kwôni aɲ ken kôli kené biri kwôlê ba, ken yi na limé kari iyôŋ ré ba? Hena têriɲ ré gôliɲ sarŋge ba, kena limé kare aɲ ken woge na temare sarŋge a, niɲba, hena kené biɲ Emen kwôlê ba, kena limé kari men, ka yé gawrê kaɲ derôre tiri a a men. 17 Na kena limé ka têriɲ ca tumô ré ba? Niɲba, haw hen na, ken bi kwôlê sa kwôlê woɲ tiri a wo bay na geléŋge hen naɲ bôô pôn. Iyôŋ ba, na liɲge Emen dosé wô sa are bay ka hen kêm. 18 Iyôŋ ba, kena limé ka têriɲ ré niɲ, wôsa Emen derêŋge aɲ ken yi na limé kari, aɲ bi jé lêreŋge ré yi kwoɲ derôre. 19 En ay limé gengiɲ naɲ are bay ka hen, aɲ bi kené hôn, wôsa ken jal sa henê are a gaɲ. Tumô ba, na ken ay yerŋge yôd wô liɲ habrê men, ken li têriɲ hende kêm hen ôriɲ tumô tumô mega wo na ken liɲ ca tumô hen iyôŋ. Aɲ na kena limé kaji. Niɲba, haw hen na, ken ayêŋge yerŋge biɲ Emen yôd wô liɲ aŋgaɲ derôre aɲ bi jé lêreŋge yiɲ kwo séli, aɲ ken yiɲ limé kaji men.

20 Ca ba, na kena limé ka têriɲ kwôy kwôy men, ani ka na ɓeréŋge ereŋ bi kené li aŋga Emen gey hen kôba, naɲ a men. 21 Wulê bi wo na, ken liɲ aŋga habiɲ aɲ tayre dêŋge sara kemnêŋ kemnêŋ hen na, na mi ka dôri a kené uwôɲ ya ba? Are bay ka hen na, ôriɲ naɲ gawra na kini temare a ɗi. 22 Niɲba, haw hen na, kena limé ka têriɲ ré niɲ, mega wo Emen derêŋge kibé hen na, ken yi na limé kari niɲ. Iyôŋ ba, aŋga dôri kaɲ uɲé na, na lê jéreŋge wo a yé kwo séli men, deré kibri ba, ka merê tu geɲ naɲ kunuŋge a men. 23 Hena kwôni ré li têriɲ ba, aŋgaɲ têbê sa kôbri ba, na temare. Niɲba, aŋga Emen biɲ gawrê ɗéɲ iyôŋ hen na, na merê tu geɲ wo naɲ kwini. Ôbi béna na wô wo nana biɲ pôn naɲ Kelma wona Jésu Krist.

7

Tôô to Moyis naɲ néé sarna ré niɲ

1 Yênên, na kelêŋge kenbay ka ken hôn tôô hen ken toy. Ken hôn mega wo tôô ré ôriɲ naɲ néé sa kwôni a na, na kiriɲa ôbi ré môriɲ tu geɲ tô mera ré ba? 2 Na gengéŋge naɲ iyore to kurôre ya. Kiriɲa kurôre bi wo hen mô tu geɲ baa ya tô na, hende a kaɲêri aɲ ôriɲ wô kwo ɗaŋgi ré wôsa tôô haare naɲ kurôre baa ya. Niɲba, hena ôbi ré ma na, tôô to na haare naɲ kurôre hen na, li ani naɲ tu ré niɲ. 3 Hena kurôre ré ma ré tô aɲa hende ré eŋge iba wo ɗaŋgi na, hende yiɲ na yiɲare toɲ têriɲ. Niɲba, hena ôbi ré ma niɲ na, hende na sare seŋge. Hena hende ré gey eŋgé iba wo ɗaŋgi kôba, a eŋgé ɗiba, kwôni a jôre ré men, hende yiɲ na yiɲare toɲ têriɲ hen ré men. 4 Yênên, kwoŋge kenbay kôba, na hen iyôŋ men. Kwo gengiɲ sa tôô ba, ken ma naɲ ɗi, wô kibi biɲare toŋge naɲ *Krist. Ôbi a, kené na kari ôbi wo Emen biri ji si kamɲê hen. Kena ɓiɲé kari aɲ bi jé lêreŋge ré yiɲ kwo dôri tu Emen a. 5 Ca kiriɲa na nana liɲ aŋga bôrna na gey tô hen na, tôô na gel wo aŋga nà ré na têriɲ men, ka hen ré na têriɲ men. Kiriɲa geléna hen iyôŋ na, nana gey lê têriɲ hende to hen damaŋ a, aɲ têriɲ hende to hen nôgêna bi a kibi temare a. 6 Ca ba, na nana limé ka tôô to *Moyis, niɲba, haw hen na, tôô to na ɓeréna lemnare hen na, yi mega nana ma tôre a niɲ. Na hen iyôŋ a, Emen né derêna tôre a hen. Aɲ haw hen jé wo Emen wo nana li hen na, na kwo kôrbi wo Tini Emen a geléna ɗiba, na naɲ kwo tôô to Moyis to liɲ bô magtubu a hen né.

Tôô naɲ têriɲ

7 Hen ba, gel wo tôô to Moyis na ré habiɲ ba? Eŋ eŋ, na iyôŋ né, niɲba, hena tôô henaŋ ré naɲ ba, ré ené henê wo têriɲ ré na aŋga habiɲ tumô Emen a ré. A hena tôô henaŋ ré kôl iyôŋ ba: «Já lê tu bôriyare ré» réba ré ené henê tu bôriyare ré habiɲ na iyeŋ ba? 8 Niɲba, na henê bi wo en hôn tôô hen aɲa, têriɲ ré uwôɲiɲ kene yen a hen men, na ôbi a, ené liɲ tu bôriyare sa aŋga gay gay a hen men. A hena tôô ré naɲ ba, néé têriɲ kôba, naɲ men. 9 Ca wo na en hôniɲ tôô ré tô hen na, na en mô tu geɲ, niɲba, kiriɲa en hôn tôô na niɲ dema ené liɲ têriɲ hen. 10 Ôbi a, ené maɲ wô kebre. Wôsa Emen bi tôô bi ré biɲ ɓiɲé mô tu geɲ menba, hende hô biliɲ temay deréren. 11 Ôbi a, kiriɲa ené hôn tôô menba, têriɲ uwôɲiɲ kene yen a aɲ lamen en li têriɲ aɲ yiɲ temay deréren.

12 Iyôŋ ba, Emen a ɗé tôô, aɲ kwôlo yi bô a kêm hen na, na kwo séli men, kwôlê bi wo hen, na kwoɲ derôre men, kwo dôri a men. 13 Hen ba, na Kwôlo Dôri bi wo hen, a deren hen ba? Eŋ eŋ, na iyôŋ né. Na têriɲ a deren ɗi. Aɲ li aɲ hende ɓu tô kôbi Kwôlo Dôri bi wo hen aɲa, na ré deren hen. Na hen iyôŋ a, sa kibi tôô a nana hôn wo têriɲ ré na aŋga habiɲ damaŋ hen.

Têriɲ gôliɲ sa gawra

14 Nana hôn wo tôô na, ré yi gengiɲ na sa Tini Emen, niɲba, nôbi ena gawra mera aɲa ené yiɲ lema wo têriɲ hen. 15 Aɲ aŋga en li hen na, en hôn tôrji ré. Wôsa aŋga en gey lê hen ba, en li ré menba, ka en gey lê ré kwôy hen a ené li ɗi men. 16 Hena ené kaɲ aŋga habiɲ ka en li hen ba, en hôn wo tôô na ré dô. 17 Ôbi a, kiriɲa ené li habiɲ ba, na nôbi a lê hen né, niɲba, na têriɲ to bôn a hen lê habrê hen. 18 En hôn wo lê aŋga dôri ré naɲ yen a. Aɲ naɲ ermé wuɲê woɲ gawra na, en gey lê aŋga dôri haɲê, niɲba, en nêm né. 19 Aŋga dôri ka ené lê hen na, en li ré, aɲ na ka habiɲ ka en gey lê ré hen, a ené hô li ɗi men. 20 Hena ené li aŋga habiɲ ka en gey lê ré hen na, na nôbi a lê hen né, niɲba, na têriɲ to yi yen a hen a lê hen.

21 Aŋga en gel yen a na: en gey lê aŋga dôri niɲba, têriɲ a gasê yé tumôn a ɗi. 22 Bôn a ba, yen dôren sa tôô to Emen a haɲê, 23 niɲba, aŋga habiɲ ka yi bôn a hen na, li kumbul naɲ ka dôri ka en hôn hen. Aŋga habiɲ bay ka yi yen a hen, a lê aɲa ené yiɲ lema wo têriɲ hen. 24 Ayi! na lê iyeŋ ba? I a dôren kôbi yen wo ôriɲ naɲ en kibi temare a hen ba? 25 Na Emen a dôren kibi a naɲ néé wo Kelma wona Jésu Krist, aɲ en liri dosé naɲ bôn pôn. Ôbi a, ré naɲ bô geyé wuɲê na, ené gey bê kwôlê sa tôô to Emen a, niɲba, naɲ iya wuɲê woɲ gawra hen na, ena lema wo têriɲ.

8

Merê tu geɲ wo Tunu toɲ hendi bô bôrê biɲ ɓiɲé

1 Iyôŋ ba, haw hen na, Emen a ulê kwôlê sa ɓiɲé ka biɲ pôn naɲ Jésu Krist hen ré niɲ. 2 Wôsa néé wo Tunu toɲ hendi bô bôrê wo béna merê tu geɲ woɲ tiri hen na, hena na ligi Jésu Krist a. Men, ôm iyére san a aɲ ena lema wo têriɲ naɲ kwo temare ré niɲ. 3 Tôô to *Moyis na nêm lê bi nana mô tu geɲ ré, wôsa nana gawrê ka iya men, nana nêm bê kwôlê sa tôô a ré a men. Niɲba, aŋga tôô na nêm lê ré na, Emen liji. Ôbi a, ôbi ré jéɲ naɲ Kemari sa terare a nà, bi ré bul yiri gawra aɲ ré geliɲ naɲ nabay kaɲ bay têriɲ bay ka hen iyôŋ men, ré ma wô sa têriɲ tona a men. Na hen iyôŋ a, Emen na ré jô kwôlê sa têriɲ to yi bô gawrê hen. 4 Ôbi li hen iyôŋ bi nana liɲ tôô to Moyis dô jêd, nabay ka nana ô tô néé wo Tunu toɲ hendi bô bôrê a ɗiba, tô kwo kurôŋgi yi a ré niɲ hen. 5 Ɓiɲé ka li aŋga bôrji gey hen na, ermé woji yi na sa aŋgaji bay ka hen, niɲba, ka li aŋga dôriɲ Tunu hen na, ermé woji yi na sa aŋga dôriɲ Tunu a ɗi. 6 Hena nana erem na sa aŋga dôriɲ kurôŋgi yi a kwôy kwôy na, nana woge na temare, niɲba, hena nana erem na sa aŋga dôriɲ Tunu a kwôy kwôy na, naa merê tu geɲ men, naa uɲé bô jalê a men. 7 Ɓiɲé ka erem na sa aŋga bôrji gey a kwôy kwôy hen na, na bay bayi Emen, wôsa bay bi kwôlê sa tôô Emen a ré. Tiri wori ba, bay nêm né. 8 Ɓiɲé ka li aŋga bôrji gey kwôy kwôy hen na, bay a nêmê dé tu Emen né.

9 Kenbay na, jé lêreŋge na kwo kurôŋgi yi ré niɲba, na kwo Tini Emen, hena hende ré mô bôrŋge a tiri a men. Ôbi a, kwôni wo Tini *Krist ré naɲ bôri a ba, na kwori ré hen. 10 Hena Krist ré mô bôrŋge a ba, Tini a béŋge ka merê tu geɲ, wôsa kené na ɓiɲé kaɲ derôre tu Emen a. Niɲba, kurôŋgi yerŋge ô na kibi temare a wô kibi têriɲ to ken li hen. 11 Hena Tini Emen wo na biɲ Jésu Krist na ji si kamɲê perê ɓiɲé ka ma a hen ré yi bôrŋge a tiri na, Emen bi wo hen a béŋge ka merê tu geɲ hen iyôŋ men, wô kibi Tini to mô bôrŋge a hen.

12 A iyôŋ ba, yênên, bi jé lêrena biɲ naɲ kwo Tunu toɲ hendi bô bôrê ɗiba, bi biɲ naɲ kwo kurôŋgi yi ré niɲ. 13 Hena jé lêreŋge ré na kwoɲ kurôŋgi yi ba, ka ma, niɲba, hena kené li are naɲ néé wo Tunu toɲ hendi bô bôrê na, ka mênê ka habiɲ ka yi yerŋge a hen kêm aɲ, ôbi a, kené môriɲ tu geɲ hen. 14 Ɓiɲé kêm ka Tini Emen a derê tumôrji hen na, bay na kami Emen. 15 Tunu hende to Emen béŋge hen na, na toɲ lemnare ré men, na toɲ kemnare ré a men, niɲba, hende li aɲ ken yi kam Emen. Ôbi a, nana uwôɲ geré uwôgiɲ Emen: «Baba» hen. 16 Tunu hende to hen, a lê aɲa nana hôn dô bôrna wo nana na kam Emen tiri a men hen. 17 Mega wo nana kamni hen iyôŋ na, naa uɲé naɲ Krist aŋga dôri ka ôbi ɗi gengiɲ sa ɓiɲé kari hen men. Na nabay ka Krist a uɲé are bay ka hen. Hena nana geliɲ gusiɲ naɲ ɗi na, naa merê naɲ ɗi bô hini emê wori a men.

Aŋga dôri ka nana mô gem hen

18 En hôn wo gusiɲ to nana geliɲ haw hen na, na ani ré ɗiba, a némiɲ naɲ hini emê wo Emen a sa béna hen né. 19 Ari ɗé ka Emen kêm mô gem wulê bi wo ôbi a gelé kamni tu wolé bi ɓiɲé ré gelji hen. 20 Emen na pô ari ɗéri aɲ bay yi mega ani ré. Bay ba, na gey bi ôbi ré bôrji mega ani ré iyôŋ né, niɲba, na ôbi a derê kôbri aɲ yirji a, niɲba, aŋgaɲ ɗé bôô sara yi ya. 21 Wôsa wulê wo pôni na, ôbi a derê ari ɗéri kêm bô lemnare a, aɲ bi bay ré mô sarji seŋge ɗiba, bay ré mêne ré men, bay ré sa uwôɲiɲ hini emê mega kam Emen iyôŋ, aɲ ré môriɲ sarji seŋge men. 22 Nana hôn dô wo kiriɲa Emen na ayiɲ tô ɗé aŋgari kwôy kemnêŋ na, ari ɗéri bay ka hen, geliɲ na gusiɲ men, ɲôr baa ya môɲ yê wo ôl deŋgô iyore hen iyôŋ men. 23 Gusiɲ hende to hen na, ari ɗéri bay ka hen, a geliɲ piniji mera ré, niɲba, nabay ka ôbi na béna Tini tumô dema na ré hô béna aŋgaɲ baliyare kari a tô hen kôba, na ɲôrê na hen iyôŋ hende to hen men, nana mô gem wulê wo Emen ré sa berêna mega kamni aɲ ré sa derêna bô gusiɲ hende to hen yôd niɲ hen. 24 Emen gôliɲ naɲ na niɲba, turna gel derê wori bi wo hen né tô. Iyôŋ hari kôba, nana ɗi bôrna sara. Hena nana gel are bay ka nana ɗi bôrna sara hen niɲ ba, a hô yé aŋgaɲ ɗé bôô sara sôŋ ba? Kiriɲa tu kwôni gel are niɲ ba, a hô ɗé bôri sara ré niɲ. 25 Niɲba, na wô wo nana gel ré tô aɲa nana ɗiɲ bôrna sara hen. Ôbi a, nana uwôliɲ bôrna môriɲ gemiɲ hen.

26 Na ôbi á, Tunu toɲ hendi bô bôrê ré sa li naɲ na wôsa nana ka iya. Men, nana hôn gwosoy uwôliɲ Emen are ré a men. Aɲ na Tunu hende to hen, a hô gasê uwôlê Emen kebrena naɲ kwôlê wo gawra nêm kelê ré hen. 27 Aɲ Emen wo hôn aŋga yi bô gawrê hen na, ôbi hôn aŋga Tunu toɲ hendi bô bôrê gey hen. Wôsa hende gase uwôli are kibi ɓiɲé ka Emen naɲ gwosoy uwôlê wo dôriɲ Emen damaŋ hen.

28 Ɓiɲé kêm ka pur Emen hen na, ôbi uwôgeji naɲ gengé wori. Aɲ nana hôn mega wo aŋga habiɲ kêm ka sa sarji a hen na, Emen bul liɲ ka dôri biji. 29 Wôsa ɓiɲé kêm ka ôbi cobji tumô niɲ hen na, ôbi na genge tumô bi bay ré geliɲ naɲ Kemari iyôŋ aɲ bi Kemari ré yi kwo seri wo yênêri bay ka hen kêm. 30 Ɓiɲé bay ka ôbi genge ré yi kari hen na, ôbi na uwôgeji, ka ôbi uwôgeji bay ka hen na, ôbi bôrji mega ɓiɲé kaɲ derôre tiri a, ka ôbi bôrji mega ɓiɲé kaɲ derôre bay ka hen na, ôbi biji hini emê wori men.

Emen geyéna na naɲ kwini

31 Iyôŋ niɲ ba, kwôli mi a nana kelê sôŋ ba? Hena Emen né na kwona ba, i wo ɗaŋgi a yé ôbi barena sôŋ ba? 32 Emen bi wo hen, jera Kemari ré niɲba, jori sa terare a nà bi ré sa ma wô sa ɓiɲé kêm. Mega ôbi béna Kemari hen iyôŋ na, ôbi a béna tô aŋga baa kêm hen a men. 33 Ɓiɲé ka Emen na cobji hen na, i a ɗiji kwôlê sarji a sôŋ ba? Wôsa na ôbi a bôrji mega ɓiɲé kaɲ derôre tiri a. 34 Men, i a nêmê perêji a men ba? Wôsa Jésu Krist naɲ yiri ma wô sarna men, Emen biri ji si kamɲê aɲ ô merê sa kôbri woɲ gusurô a aɲ uwôli wô sarna. 35 Peré wo Jésu Krist peréna hen na, na mi a karêna naɲ ɗi ba? Na bô emê laba, tu ɲa laba, gusiɲ to bay geléna hen laba, kurôŋ laba, erê tô seŋge laba, aŋga ômi laba, temare a karêna naɲ ɗi ɗi ba? Ani kani ka a karêna naɲ ɗi ba, naɲ. 36 Mega wo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«Na wô kem jôbi a niné môriɲ kibi temare a kwôy kuriɲ tare hen men,

tu ɓiɲé a ba, nini yi mega gamgê kaɲ deré iyôŋ a men hen*.»

37 Niɲba, are bay ka lêna kêm hen na, nana gôliɲ sarji naɲ néé wo kwo peréna hen. 38 Wôsa nôbi ba, en hôn wo ani kaɲ bay karêrna naɲ ɗi aɲ jôri wo ré peréna ba, naɲ, temare, merê tu geɲ, *manê ka derômaraŋ a, naɲ aŋgaɲ néé ka gay gay bô kal a, ré na aŋga hawi hen, ka a era tô hen, 39 néé wo tayii, kwo tôŋgii, ari ɗé Emen bay ka kêm hen a nêmê karêna naɲ peré wo ôbi peréna hen né, wôsa peré wori wo ôbi peréna hen na, ôbi geléna na naɲ aŋga Kelma wona Jésu Krist li hen.

9

Kwôlo gengiɲ sa Jubɲê

1 Kwôlo na kelê hen na, na tu kwôlê, wôsa ena kwo Jésu Krist ɗiba, na iyêlê benare ré. Naɲ geré wo Tunu toɲ hendi bô bôrê na, ermé wuɲê bi wo hen gelen wo kwôlê wuɲê ré na tu kwôlê. 2 Tiri wori ba, bôn mêne damaŋ men, deŋgôn ɗôɲnen yôôd a men. 3 Hena ré na aŋga ré yi derê wo balên Jubɲê na, en gey wo Emen né ré tômen mêne aɲ men, ré ré dôren yi *Krist a aɲ wô kibriji. 4 Bay na kam *Israyêl ka Emen a terêji ré yi kamni men, ôbi gelji damɲare tori men, ôbi biɲ naɲ ci men, ôbi biji tôô men, ôbi gelji geré tibéri woɲ tiri hen men, ôbi genge biji aŋga gay gay hen a men. 5 Bay na kwôŋgê môɲêrna kaɲ bay hini emê hen aɲ kiriɲa Jésu Krist era sa terare a nà mega gawra hen kôba, na tô môɲ woji a men. Bi heramê yi wô sa Emen woɲ ôbi sa are kêm hen. *Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

6 Hen iyôŋ na, na wô wo aŋga Emen na genge lê hen na, ré naɲ niɲ ré. En kôl hen iyôŋ wôsa kam Israyêl ka pôni na kam Israyêl kaɲ tiri ka na kam Emen hen né. 7 Men, kwôŋgê *Abraham na kwône haji niɲba, na kwôŋgêri kaɲ tiri kêm né, wôsa Emen na kôliɲ Abraham iyôŋ ba: «Kwôŋgêm ka kemam Isak a yé kwôŋgêm kaɲ tiri*.» 8 Bô kwôlê bi wo hen na, kôl na iyôŋ ba, na kwôŋgêri ka bay yêji naɲ yiɲare hen né, niɲba, na ka bay yêji sa kibi tôô to Emen na ay biɲ Abraham hen. Na bay a na kwôŋgêri kaɲ tiri hen ɗi. 9 Emen na genge kôl iyôŋ ba: «Na hera, iyôŋ ba, kiriɲa en bulo hera hen na, Sara a yê kema iba niɲ*.»

10 Na wô kwo Sara punu ré niɲba, Rébéka kôba, kamne ka wôô hen ibarji na pôn. Ôbi a na môyrena Isak. 11-12 Gengiɲ sa kamne bay ka wôô hen na, Emen na kôle iyôŋ ba: «Kemarê wo seri a yé mana wo kwoɲ ôbi cêgeri*.» Kiriɲa Emen na kôle hen na, bay na li ani kani ka dôri naɲ ka habiɲ ré tô men, bay na yêɲ ré tô a men. Emen li hen iyôŋ gel wo aŋga ɗiré gey lê ba, ɗiré li men, ɗiré dô gawra wori perê ɓiɲé, na wô uwôgê wo ôbi uwôgeri hen mera ɗiba, na wô jé lêri wo dôri hen ré. 13 Na mega wo na liɲ bô magtubu to Emen a tumô kôl iyôŋ ba: «Nôbi Emen na en gey Jakwôb niɲba, na en kaɲ Esawu*.»

14 A hen ba, naa kelê iyeŋ ba? Naa kelê Emen ré li na aŋgaɲ derôre ré ba? Eŋ eŋ, naa kelê iyôŋ né. 15 Wôsa ôbi na kôliɲ *Moyis tumô iyôŋ ba: «Kwôni wo en gey lê derê naɲ ɗi ba, na lê men, kwo en gey berê tu ɲa tori kôba, na berê a men*.» 16 Iyôŋ ba, kiriɲa Emen dô kwôni ba, dôri mera, wôsa ôbi bô tu ɲa tori ɗiba, na wô bô geyé wo kwôni bi wo hen né men, na wô jé lêri wo dôri ré a men. 17 Na liɲ bô magtubu to Emen gengiɲ Parawôn kelma wo Ejipt a kôl iyôŋ ba: «En bem kenare aɲ ené geliɲ ɓiɲé kêm néé wuɲê sam a men, bi henen ré ôm naɲ kiriɲ kiriɲ sa terare a nà a men*.» 18 Na ôbi á, nana hôn wo Emen ré li dô naɲ i i wo ôbi gey men, kwo ôbi biri li sa iyêre ba, li sa iyêre men.

Bô tarê wo Emen naɲ berê tu ɲa tori

19 Hena ré na hen iyôŋ ba, ka pôni a kôlen iyôŋ ba: «Wô mi a Emen né nay ɓiɲé ka pôni wô kibi jé lêreji ba?» Wôsa na ôbi a geyé bi bay ré li hen iyôŋ. 20 Jôbi gawra wo ju eŋgere hen iyôŋ ba, ju na i men, a jeré gagiɲ Emen kwôlê hen ba? Sa pôn baɲa kôliriɲ ôbi jibéri wô mi a jeré juben hen iyôŋ ba? Eŋ eŋ, ôbi a kelê hen iyôŋ né. 21 Ôbi jibé na, na aŋga ôbi gey lê naɲ gerem ba, ôbi li mera. Ôbi gey ba, jô gerem derôre a aɲ kwari pôn ba, ôbi liɲ baɲa wo yi naɲ jeŋgêri men, kwari wo pôni ôbi liɲ baɲa wo bay ômiɲ are naɲ wulê wulê hen men.

22 Hena Emen né gey lê môɲ kwo ôbi jibé hen iyôŋ ba, kwom jôbi ba, dôlem iyeŋ men ba? Ôbi gey ɓiɲé ré hôn bô tarê wori men, néé wori a men. Na hen iyôŋ a, ôbi ré uwôliɲ bôri sa ka bôri tari sarji a, ka ré mênê men hen. 23 Emen li hen iyôŋ wô geléna nabay ka ôbi bô tu ɲa tona hen derê wo damɲare tori. Na nabay bay ka hen, a ôbi na ré ɓu sa têrna bi nana uwôɲ derê wo damɲare tori hende to hen hen. 24 Nabay kêm nana ɓiɲé ka ôbi tôrji bi ré yi kari hen, na Jubɲê a ôbi ré tôrji mera ré, niɲba, ôbi tô ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen a men. 25 Na mega wo kôliɲ bô magtubu to Osé a kôl iyôŋ ba:

«Ɓiɲé ka ca ba, na na kaɲê ré hen na,

haw hen na uwôgêji ɓiɲé kaɲê.

Tô yê wo tumô ba, en geyji ré hen na,

haw hen na kelêji ‹en geyéŋge*›.

26 Kiriɲ bay ka hen, ka na en kôlji:

‹Kena ɓiɲé kaɲê ré› hen na,

na kiriɲ bay ka hen gaŋ a ené uwôgêji kamnen nôbi Emen woɲ ôbi merê tu geɲ hen*.»

27 Kwo Israyêl ba, *ôbi kibi Emen *Esay na kôl kwôlê gengiɲ sarji kôl iyôŋ ba:

«Hena kam Israyêl na ré kwône mega haal wo kibi cér a iyôŋ kôba,

ka Emen a gôliɲ naɲ ci ba, damaŋ ré ded.

28 Kelma Emen a era lew jerê kwôlê sa ɓiɲé ka sa terare a na*.»

29 Na mega wo Esay na kôl tumô kôl iyôŋ ba:

«Hena Emen Kelma wo na ôbi sa are kêm na ré tô kwôŋgêrna ka pôni ɗi ré ba,

nana maŋge kêm mega ɓiɲé ka *Sodôm naɲ *Gwomôr iyôŋ*.»

Jubɲê kaɲ Kwôlo Dôri

30 Iyôŋ ba, naa kelê kwôli mi ba? Naa kelê mega wo ɓiɲé ka na Jubɲê ré ba, na ré woge geré woɲ yiɲ derôre tu Emen a ré, niɲba, bay ré yi kaɲ derôre tiri a wô bê bôô woji sari a. 31 Kwo Jubɲê ba, wogeji wô lê tôô wô yiɲ derôre tu Emen a, niɲba, bay heriɲ geré. 32 Wô mi a bay heriɲ ba? Wôsa bay erem yaŋ ba ciré yé ɓiɲé kaɲ derôre tu Emen wô jé lêreji aɲ bay bi bôrji sa Emen a ré. Aɲ yi mega bay ré sê têrji yi keram woɲ ôbi heré ɓiɲé hen. 33 Liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«Toyéŋge, na ɗé keram sa iyé Siɲô,

aɲ ɓiɲé a sê têrji sara.

Na keram wo ɓiɲé a heriɲ wô kibri.

Niɲba, kwôni wo bi bôri sari a ba,

tayre a diri ré ded*.»

10

1 Yênên, en gey naɲ bôn pôn wo balên Jubɲê ré eraji bi Emen né gôliɲ naɲ ci. En uwôli hen iyôŋ damaŋ. 2 En hôn dô wo bay gey lê jé biɲ Emen tiri naɲ yi gwa niɲba, yi gwa woji bi wo hen tôri ɗiɲ na sa henê are kaɲ tiri a hen né. 3 Bay hôn geré wo Emen li aɲ gawra yiɲ kwoɲ derôre tiri a hen né. Bay woge geré woɲ yiɲ derôre tu Emen a sa yirji a men. Na hen iyôŋ a, bay ré kaɲ geré wo Emen li aɲ kwôni a yiɲ derôre tiri a hen hen. 4 En kôl hen iyôŋ wôsa kiriɲa Jésu Krist era sa terare a nà ná, ôbi duu kibi tôô to *Moyis, aɲ ôbi li hen iyôŋ bi ɓiɲé ka ré bi bôrji sari a ná, bay a ré yé kaɲ derôre tu Emen a ɗi.

Emen gey gôliɲ naɲ ɓiɲé kêm

5 Moyis na li bô magtubu a tumô kôl wô yé derôre naɲ geré wo tôô. Ôbi na kôl iyôŋ ba: «Kwôni wo li tôô dô dô jêd ná, a merê tu geɲ wô kebre.» 6 Geré wo ɓiɲé biɲ bôrji sa Emen a aɲ yiɲ kaɲ derôre hen na, yi gay. Bay li bô magtubu to Emen a gengiɲ sa geré bi wo hen kôl iyôŋ ba: «Kôl bôm a iyôŋ ba: ‹I a ɗayê derôrmaraŋ a?› iyôŋ né.» (Kôliɲ *Krist bi ré herbo tôŋ ba.) 7 «Men, ju kôl iyôŋ ba: ‹I a herbé tô terare a?› iyôŋ né men.» (Kôliɲ Krist bi ré hena perê ɓiɲé ka ma hera ba.) 8 Niɲba, magtubu to Emen hende to hen kôl iyôŋ ba: «Kwôli ayê bôô ré na ɗa kwam a niɲ. Kwôlê bi wo hen yi na kem a men, bôôm a a men*.» Na kwôli ayê bôô bi wo pôn hen a niné uwôl béréri biɲ ɓiɲé, bi bay ré bi bôrji sa Emen a hen*. 9 A hena jeré kôl naɲ kem mega wo Jésu ré na Kelma men, hena jeré erem bôm a Emen né siɲ naɲ ɗi perê ɓiɲé ka ma a a men na, Emen a gôliɲ naɲ ju. 10 Na bê wo nana bi bôrna sa Jésu tiri hen, a nana yiɲ gawrê kaɲ derôre tu Emen a men, hena nana kôl naɲ kebrena Jésu ré na Kelma na, nà uɲé gelê. 11 Wôsa liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Ɓiɲé kêm ka bi bôrji sari a hen na, tayre a diji ré kwôy*.» 12 Ôbi a, ré jeré na Jub, Jub réé kôba, na kwôlê wôni ré, wôsa Kelma bi wo pôn hen a na kwo tô kibri sa ɓiɲé kêm ka uwôge hini hen. 13 Wôsa liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «I i wo uwôge hini Kelma ba, ôbi a gôliɲ naɲ ɗi*.»

14 Niɲba, hena ɓiɲé ré bi bôrji sa kwôlo gengiɲ sari hen ré ba, bay a uwôgê hini na iyeŋ ba? Men, hena bay ré toy kwôli ré ba, bay a bê bôrji sa kwôlê bi wo hen na iyeŋ ba? Men, hena kwôni na ré kôlji kwôli bi wo hen né ba, bay a toyé kwôôli bi wo hen na iyeŋ ba? 15 Men hena bay ré jéɲ naɲ kwôni ô kôlji ré ba, ôbi a lê iyeŋ, a ré erê kelêji ba? Liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Ɓiɲé li yi derê wô ka a era sa kôlji kwôlo dôri hen*.» 16 Niɲba, bay ka toy hen kôba, bi bôrji sara kêm né. Ôbi a, *ôbi kibi Emen *Esay na ré kôl iyôŋ ba: «Kelma, i a bê bôri sa béré wona ba?*» 17 Ôbi a, kené hôn wo kiriɲa kwôni bi bôri sa Kwôlo Dôri a ba, na wô toyé wo ôbi toy niɲ hen men, kiriɲa kwôni toy kwôlo gengiɲ sa *Krist ba, gel wo kwôni ré kôli niɲ a men.

18 Hena ré na hen iyôŋ ba, na eŋgeréŋge kwôlê pôn: Na ba, na tiri wo Jubɲê toy béré Kwôlo Dôri ré kwôy ba? Bay toy a men. Na mega wo liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«Ɓiɲé ô ulê béré kwôlo Emen naɲ kiriɲ kiriɲ sa terare a nà men,

tôôrji ôm kuriɲ kelaŋ ɗê a sôŋ*.»

19 Na hô eŋgeréŋge kwôlo ɗaŋgi a: Jubɲê ba, na hôn kwôlê bi wo hen né na tiri a men ba? Moyis na kôl tumô niɲ kôl iyôŋ ba:

«Emen kôl iyôŋ ba,

na lê aɲ kenbay ɓiɲé kaɲê ka lê terbére naɲ tô yê ɓiɲé ka ken bôrji môɲ ani ré hen men,

na lê bôrŋge a tarêŋge sa ka henê aŋgaji naɲ hen a men*.»

20 Li kwôy wo ôbi kibi Emen Esay kôl Emen né kôl iyôŋ ba:

«Ɓiɲé ka na wogen né kwôy hen a hô dê tôre uwôgen men,

ka na eŋgeren né hen a ené hô biji bay ré hô hônen men.»

21 Kwo gengiɲ sa kam *Israyêl ba, ôbi kôlji iyôŋ ba: «En jé kôben naɲ wulê wulê si ligi ɓiɲé kaɲ bay bê kwôlê ré hen men, bay sa iyêrê hen a men niɲba, bay kaɲ*.»

11

Emen kaɲ ɓiɲé kari kaɲ Israyêlɲê hen ré

1 Na hô eŋgeré kwôlo ɗaŋgi sôŋ: A hen iyôŋ ba, yi mega wo Emen né kaɲ ɓiɲé kari kaɲ *Israyêl hen ɗê? Eŋ eŋ, na iyôŋ né. Nôbi kôba, ena kema Israyêl men, ena tô yê wo Bênjamin woɲ kuŋga *Abraham hen a men. 2 Emen kaɲ ɓiɲé kari ka ôbi na tôrji ca tumô bi ré yi kari hen né. Ken hôn kwôlo bay na li bô magtubu to Emen a gengiɲ sa *Eli hen né ba? Ôbi na ɓar tumô Emen a, wô sa kam Israyêl kôl iyôŋ ba: 3 «Kelma, ɓiɲé bay ka hen na duu bay kem kô men, bay mêne kini bê kwôbe a men, aɲ na nôbi a baa pôn nêŋ nà mera a bay ré gey ciré hô deren a sôŋ hen.» 4 Menba, Emen uwôli sara iyôŋ ba: «Na jôbi pôn mera a baa ré, niɲba, en gem ɓiɲé kaɲê dubu jurgem ka tebe kamrê kaɲ *baal ré hen ya*.» 5 Ôbi a, bô wulê wo kemnêŋgi hen kôba, Emen tô ɓiɲé ka pôni perê kam Israyêl a naɲ derê wori hen iyôŋ men. 6 Hena Emen né tô ɓiɲé naɲ bô derê wori na, gel na wo ôbi ré tôrji na wô jé lêreji wo dôri hen né. A hena ôbi ré tôrji na wô jé lêriji wo dôri ba, yi mega wo bô derê wori bi wo hen na, ré na baliyare ré niɲ, niɲba, ré na têbê sa kôbi ɗi.

7 Bô kwôlê bi wo hen kôl na iyôŋ ba, aŋga kam Israyêl ré woge hen na, bay ré uwôɲ ré. Niɲba, ka pôni ka Emen na ré tôrji perê hen a ré uɲé. Niɲba, tôrji ka baa hen ba, na bô deŋgelé woji a jôrji uɲé are bay ka hen hen. 8 Na mega wo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Emen bi bi bay hôn tô ani kani ré men, ôbi na lugu tirji men, marji a men, kwôy kemnêŋ kemnêŋ kôba, bay môrji na hen iyôŋ hende to hen baa ya*.» 9 Kelma Dabid kôba, na kôl iyôŋ ba:

«Bi kwô woɲ geserê wo bay ôm hen,

bi pôrji môɲ boyre pôriɲ kurôŋ hen iyôŋ men,

bi ré heriɲji men, Emen né gelji gusiɲ a men.

10 Men, ré ti tirji aɲ bay ré gel kiriɲ né men,

ré gelji gusiɲ kwôy wo yirji ré ilji sara a men*.»

11 Na hô eŋgeré kwôlo pôni a sôŋ: Kiriɲa Jubɲê na heriɲ hen ba, na heriɲji na yôd ba? Eŋ eŋ, bay na heriɲji na yôd ré. Niɲba, na wô têriɲ to bay li hen aɲa Emen né gôliɲ naɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen aɲ bi bay ré liɲ terbére sarji a. 12 Na wô têriɲ to kam Israyêl li hen aɲa ɓiɲé ré uwôɲiɲ derê wo Emen bi wo hen kêm hen. Bay na heriɲ tô tôô to Emen aɲa ôbi ré liɲ derê naɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen bay ka hen hen. Mega wo Emen li derê naɲ ka na Jubɲê ré hen iyôŋ hen na, kiriɲa Israyêl a hera uɲéri hen na, ɓiɲé kêm a uɲé derê damaŋ a.

Emen gôliɲ naɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen iyeŋ ba?

13 Haw hen ba, na iyêlêŋge kenbay ka kena Jubɲê ré hen. Ena *ôbi jé wo Emen joon yerŋge a. Aɲ en li yi derê sa jé bi wo ôbi ben a hen. 14 Dô ré ba, lê bi wo en li hen iyôŋ na, na wo balên kaɲ Jub ré gelen aɲ terbére ré li ka pôni aɲ ré eraji bi Emen né gôliɲ naɲ ci sa kibi jé wo en li hen. 15 Nôgê wo Emen nôge Jubɲê ɗéɲ kwa hen, a na tô biɲare to ôbi biɲ naɲ ɓiɲé ka Jubɲê ré hen. Kiriɲa ôbi a sa ɓerji yiri a hôriɲ hen ba, a sa yé iyeŋ ba? A sa yé mega kwôni wo na ma aɲa ré so kamɲê iyôŋ.

16 Hena kwôni ré ay kwa mapa aɲa ré biɲ Emen ba, tôri wo baa hen na, na kwo Emen a men. A hena kwôni ré biɲ Emen hanê gurô ba, kam kôbri kôba, na kwori a men*. 17 Kam Israyêl na, yi mega gurô woɲ banê wo bay uwôgeri olibiyé wo bay soor kam kôbri ka pôni aɲ hen iyôŋ. Aɲ jôbi ba, ju yi mega kema kôbi gurô olibiyé wo noni wo bay biyari sa jem naɲ kwoɲ banê hen iyôŋ. Kwôlê bi wo hen kôl gengiɲ na sarŋge kenbay kaɲ Jubɲê ré hen né ba? Ôbi a, aŋga dôri ka Jubɲê ré uwôɲ hen na, haw hen kenbay kôba, ken uwôɲ hen iyôŋ men, mega wo hanê gurô biɲ kam kôbri gura hen iyôŋ. 18 Hena ré na hen iyôŋ na, ken bô kam kôbi gurô woɲ banê wo sooriɲ hen mega wo ré na ani ré hen iyôŋ né. Hen iyôŋ ba, ken di deŋgôrŋge na wô mi ba? Wôsa néé kema kôbi gurô na, hena na hanêri a ɗiba, néé hanê gurô hena na kam kôbri a ré.

19 Dô ré ba, perêrŋge a hen na, kwo pôni a kelê Emen né soore kôbi gurô wo pôni aɲ, bi ené uwôɲiɲ kiriɲ hôlmêri a. 20 Na tiri, Emen ɗi kam Israyêl aɲ wô wo bay bi bôrji sari a ré. Jôbi ba, ôbi gasem hôniji a wô wo jeré bi bôm sari a. Hen iyôŋ hari kôba, ju kemnaɲ Emen ɗiba, ju di deŋgôm né. 21 Men, ju hôn mega wo Jubɲê ka yi mega gurô woɲ banê wo Emen bi a tôrji hen kôba, ôbi soorji hen na, jôbi kôba, hena jeré hô kaɲni ba, ôbi a soorem môɲ kwoji hen iyôŋ men ré ba? 22 Henêŋge wo Emen ré na ôbi bô derê, niɲba, ôbi li iyêre men. Lê iyêrê wori bi wo hen, na naɲ ɓiɲé kari ka hô cêgê. Niɲba, kenbay ka ken baa hen, hena kené biɲ pôn naɲ ɗi yôd ba, ôbi a lê derê naɲ ken, réba ôbi a dêŋge jerê aɲ men. 23 Kwo Jubɲê ba, hena bay ré ɗiji tô têriɲ toji aɲ, aɲ buloji hera uɲé Emen ba, ôbi a hô ɗiji hôriɲ hôlmêrji a wôsa ôbi nêm lê hen iyôŋ. 24 Kenbay kaɲ Jubɲê ré hen na, ken yi môɲ kam kôbi gurô olibiyé wo noni wo bay da jera aɲ sa jem yi kwoɲ banê a iyôŋ. Hena Emen né li aŋga kwôni nêm lê naɲ ken né hen iyôŋ na, Jubɲê ka yi mega kôbi gurô olibiyé woɲ banê hen dema ôbi ré heraɲ naɲ ci ɗiji hôniji a hôriɲ lew ré ba?

Emen li derê naɲ Jubɲê piniji ré, niɲba, na naɲ ɓiɲé kêm

25 Yênên, en gey bi kené hôn kwôlo yi kini uwôbêri a wo Emen yêge sari béŋge hen, aɲ bi kené diɲ deŋgôrŋge ré. Wôsa sa iyêrê wo kam Israyêl ka pôni a yé hen iyôŋ yôd ré. Niɲba, bay a sa belé jé lêreji hen tô. Bay li sa iyêrê bi ɓiɲé ka na Jubɲê ré ka ré baa bê bôrji sa Emen a hen na, ré bi kô dem. 26 Aɲ na hen iyôŋ a, ôbi ré gôliɲ naɲ kam Israyêl kêm mega wo na li bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Ôbi gôliɲ naɲ ɓiɲé ka ré hena Siɲô aɲ ré sa derê têriɲ sa kwôŋgê Jakwôb a aɲ kêm*. 27 Na biɲare to nôbi Emen en biɲ naɲ ci kiriɲa na sa derê têriɲ sarji a hen*.»

28 Jubɲê ba, na wô kaɲê wo bay kaɲ Kwôlo Dôri hen aɲa bay ré yiɲ bay bayi Emen hen. Yi hen iyôŋ, bi kenbay kaɲ Jubɲê ré hen kené uwôɲiɲ gelê. Niɲba, bay ba, na Emen a tôrji bi bay ré yi kari men, ôbi perji a men. Wôsa ôbi na ay tôôri biɲ môɲêrji tumô ca niɲ. 29 Kiriɲa Emen uwôge gawra aɲa ré biri ani na, are bay ka hen ôbi biri na yôd ɗiba, a belé ermé wori ré niɲ. 30 Kenbay kaɲ Jubɲê ré hen, ca ba, na ken nariɲ Emen kwôlê aɲ haw hen na wô wo Jubɲê kaɲni aɲa ôbi ré bôriɲ tu ɲa toŋge hen. 31 Jubɲê bay kôba, kwoji a yé hen iyôŋ men. Haw hen na, bay nariɲ Emen kwôlê aɲa ôbi ré li derê naɲ ken hôniji a hen. Niɲba, liɲ hen iyôŋ bi bay kôba, ré ɗi têriɲ toji baa aɲ bi bay ré hera sa uwôɲni aɲ bi ôbi ré bôriɲ tu ɲa toji men. 32 Ôbi a, Emen ré ɗi bi ɓiɲé kêm yi bay narê kwôlê hen iyôŋ aɲ bi ɗiré liɲ derê naɲ ci kêm.

Bi ɓiɲé kêm ay kibi Emen

33 Emen na, bôri dô damaŋ ɗê sa kiriɲ men, ôbi hôn are kêm men, tu melênê wori ɗê kiriɲ men, kwôlo ôbi erem ba, kwôni nêm derê tôri ré men, jé lêri kôba, kwôni a nêmê henê tôri ré a men. 34 Na mega wo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«Kwôni a henê ermé kwôlo Kelma ré men,

kwôni a gili kwôlê ré a men*.»

35 «Men, i a na gwôyiɲ Emen ani bi ré sa hô têbiri hôriɲ ba?

Kwôni naɲ kwôy*.»

36 Wôsa ôbi a ɗé are bay ka kêm hen men, na sa kibri aɲa are bay ka kêm hen ré yiɲ ya hen men, are kêm na kari a men. Iyôŋ ba, bi ɓiɲé ay kibi Emen naɲ kwini. Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

12

Hal wo mana wo Emen

1 Yênên, mega wo Emen gel berê tu ɲa tori hen iyôŋ na, en uwôlêŋge bi kené ay yerŋge biri mega aŋgaɲ sarga ka mô tu geɲ ka yi naɲ jeŋgêrji aɲ dé tiri hen iyôŋ. Ôbi a na tibé Emen wo dôri hen. 2 Bi jé lêreŋge yi mega kwo ɓiɲé ka sa terare a nà ré men, ɗéŋge bi Emen béŋge ermé wo kôrbi wo a beléŋge aɲ ka yé gay hen a men. Hena kené li hen iyôŋ na, ka henê aŋga Emen gey hen men, aŋga dôri naɲ ka dé tiri hen men, ka dô dô jêd hen a men.

3 Naɲ aŋga Emen ben naɲ bô derê wori hen na, en kelêŋge kenbay kêm bi kwôni di deŋgôri ré men, ken yi bay ayê sa gasaŋ ré a men. Geléŋge ayê bôô wo Emen béŋge bi kené kôbiɲ jé lêreŋge naɲ geré woɲ derôre hen. 4 Gawra na, yiri na pôn hari niɲba, sodiriɲ kiriɲ kwône men, jé lêreji na gay gay a men. 5 Nabay kôba, nana yi na hen iyôŋ hende to hen men. Nana kwône hana niɲba, tô biɲare tona a naɲ *Krist ba, nana pôn nêŋ. Nabay kêm nana biɲ pôn mega kwa yi gawra wo gay gay biɲ pôn hen iyôŋ. 6 Emen béna gwosoy jé pôn pôn naɲ bô derê wori. Iyôŋ ba, bi i i kôba, li jé lêri mega wo Emen na biɲni hen iyôŋ. Hena Emen ré bem bi jeré kôl kwôlo si kibri a na, ju liri naɲ geré bôm wo ju bi sari a hen. 7 Hena ôbi ré bem bi jeré li naɲ ɓiɲé ba, lê naɲ ɓiɲé kam bay ka jeré cubu tum tô a. Hena ôbi ré bem bi jeré geliɲ ɓiɲé are ba, gelé aŋgam bay ka hen a jeré cubu tum tô a. 8 Hena ôbi ré bem bi jeré yi ôbi dôbiɲ megêm ibiyare bôrji a ba, ju cubu tum tô a. Hena ôbi ré bem bi jeré yi ôbi lê naɲ bay nimré ba, ju li naɲ bôm pôn. Hena ôbi ré bem bi jeré dô tumô kiriɲ ba, ju li naɲ yi gwa. Hena ôbi ré bem bi jeré yi ôbi ɓeré baliyare naɲ ɓiɲé ba, ju li naɲ yi derê.

9 Pur yênêm naɲ bôô pôn men, ju ɗi yem yi aŋga dôri a a men. Niɲba, aŋga habiɲ ba, ju kaɲji men, ju gerji a men. 10 Periɲge yerŋge wôsa nabay bay ayê bôô kêm nana yênê men, ken biɲ yerŋge kwôlê naɲ bôô wo pôn a men. 11 Ayêŋge yerŋge kêm ken liɲ jé ɗiba ken yi kwiɲê ré men, lêŋge jé wo Kelma Jésu naɲ bôô pôn a men. 12 Sêŋge peré sa aŋga Emen genge ɗiré béŋge ka ken ɗi bôrŋge sara hen men, gusiɲ to ken geliɲ hen kôba, ken ɓu bôrŋge men, uwôlêŋge Emen ta ta a men. 13 Aŋga naɲiɲ yênêrŋge kaɲ bay ayê bôô ba, ken li naɲ ci men, ɓiɲé kêm ka era iyére toŋge a ba, ken ɓerji yerŋge a dô a men.

14 Uwôlêŋge Emen bi ré tô kibri sa ka geléŋge gusiɲ hen, ɗiba, bi ré liji habiɲ né. 15 Hena ɓiɲé ré li yi derê ba, ken li naɲ ci men, hena bay ré sôm ba, ken sôm naɲ ci men. 16 Merêŋge naɲ bô jalê perêŋge a men, uwôyrêŋge yerŋge ré men, jé wo yôŋ yôŋ wo bay béŋge ba, ken li mera men, ken bô mega kené na bay tu melênê iyôŋ né a men.

17 Hena kwôni ré lêm habiɲ ba, ju liri habrê hôriɲ a ré, niɲba, ju mase lê aŋga dôri ka ɓiɲé hôn ré na ka dôri hen ɗi*. 18 Kwo gengiɲ sam ba, li kwôy aɲ ju mô naɲ bô jalê naɲ ɓiɲé kêm. 19 Yênên, kenbay gaŋ ken di bare ré, niɲba, ken ɗi bi Emen di bare hende to hen naɲ uwoŋge wori ɗi, wôsa liɲ bô magtubu tori a kôl iyôŋ ba: «Nôbi Kelma a kelê hen, bare na, nôbi a dê men, nôbi a têbiɲ gawra jé lêri a men*.» 20 Niɲba jôbi ba, hena kurôŋ ré li ôbi barem ba, ju biri emê ôm men, hena kam ré diri ba, ju biri yi a men. Lê bi wo ju li hen iyôŋ na, tayre a diri*. 21 Ɗi bi habrê gôliɲ sam ré, niɲba, ju gôliɲ sa habrê naɲ lê aŋga dôri ɗi.

13

Bi bay ayê bôô biɲ bay emê sa iyére kwôlê

1 Bi i i kôba, bi biɲ bay emê sa iyére kwôlê, wôsa kenare kêm na, na Emen a bé aɲ ɓiɲé ka na kilmé hen na, na Emen a biji kenare hende to hen. 2 Ôbi a, kwôni wo ré li sa iyêrê naɲ kilmé ba, ôbi kaɲ na aŋga Emen genge ré yi hen iyôŋ hen. Bay narê kwôlê bay ka hen na, woge na jerê kwôlê Emen sarji a hen. 3 Ɓiɲé ka li aŋga dôri ba, a kemnaɲ kilmé ré, niɲba, na bay lê habrê a kemnaɲ kilmé ɗi. Ju gey bi jeré kemnaɲ kilmé ré ba? Iyôŋ ba, ken li aŋga dôri bi bay ay kebreŋge. 4 Wôsa kilmé na, na bay jé ka Emen ka mô bi ciré dôbêŋge ibiyare bôrŋge a bi kené liɲ aŋga dôri. Hena kené li aŋga habiɲ na, ken kemnaji wôsa tôô to Emen biji ré pôriɲge hen na, na ɗéɲ iyôŋ né. Kilmé bay ka hen, na bay jé ka Emen ka a perê bay lê habrê geliɲji bô tarê wo Emen. 5 Iyôŋ ba, hena kené biɲ kilmé bay ka hen kwôlê ba, na wô geriɲ bô tarê wo Emen mera ré, niɲba, ken biji kwôlê ermiɲ mega wo ré na geré wo dôri.

6 Na tôri bi wo hen aɲa kené têbiɲ wôgê men hen, wôsa Emen ɗi *bay eŋgé wôgê bay ka hen bi ré li jé wo dôri. 7 I i ba, ken biri aŋgari ka gengiɲ sari sari. Biɲge bay eŋgé wôgê, wôgê woji men, bay eŋgé aŋgaɲ sa iyére ba, ken biji aŋgaji men, kwo nêm bê kwôlê ba, ken biri kwôlê a men. Ka nêm bi kené kemnaɲ tiniji ba, ken kemnaɲ tiniji men.

Na periɲge yerna

8 Ɗéŋge talare to kwôni yi sarŋge a ré, niɲba, bi telay peré dema ré yi sarŋge a ɗi. Kwôni wo pur megari ba, li na tôô to Emen dô dô jêd hen. 9 Tôô to Emen kôl iyôŋ ba: Jeré wogé tam megam ré men, jeré deré temare ré men, jeré gemsê ré men, jeré li tu bôriyare ré a men. Tôô hende to hen naɲ tôre to baa hen daɲ na bô hende to pôn hen, kôl iyôŋ ba: Pur megam mega wo ju periɲ yem iyôŋ. 10 Kwôni wo pur megari ba, a liri habrê ré niɲ. Ôbi a, hena jeré pur megam ba, ju li na tôô dô dô jêd hen.

Merêŋge sa têrŋge a wô hera wo Krist

11 Lêŋge hen iyôŋ damaŋ a wôsa ken hôn wulê wo nana mô bô a hen. Haw hen na, ken eŋgiɲ tô kum a wôsa wulê wo Emen a gôliɲ naɲ na hen baa ɗa gôliɲ kiriɲa na nana biɲ bôrna sa Jésu Krist a hen. 12 Haw hen kiriɲ ka hendi ca erê niɲ, aɲ na kiriɲ ka peraŋgi a gasê niɲ. Iyôŋ ba, bi jé lêreŋge yi kwo kiriɲ ka hendi ré niɲ men, perênaŋge aŋgaɲ maɲê ka kiriɲ ka peraŋgi a bay ka hen a men. 13 Bi jé lêrena yi kwoɲ derôre mega ɓiɲé ka ré mô kiriɲ ka peraŋgi a iyôŋ ɗiba, na mô wô lamê ré men, wô yê care kwoyriɲ ré men, na li aŋgaɲ iyôŋ a tôŋ hen né men, na yiɲge iyôŋ a tôŋ né men, na merêŋge wô naɲare ré men, na lêŋge terbére ré a men. 14 Bi Kelma Jésu Krist a yé mega aŋgaɲ maɲê kaŋge iyôŋ men, bi doy lê aŋga habiɲ ka yi bôrŋge a hen bi dô néérŋge ré a men.

14

Jô kwôlê sa megam a ré

1 Yênên, ɓeréŋge kwo iya tô ayê bôô wori a hen yerŋge a ɗiba, ken nariɲ naɲ ɗi sa ermé wori a ré. 2 Kwôlo gengiɲ sa aŋgaɲ emê na, ka pôni erem mega wo emê aŋga pôni ré jôriɲ né aɲ bay ôm are kêm mera. Niɲba, ka iya tô ayê bôô woji a ba, lêê na ma keliɲ mera. 3 Iyôŋ ba, kwôni wo ôm are kêm hen na, bi bô kwo dô tu emê hen mega wo ré na ani ré iyôŋ né men, kwo dô tu emê hen kôba, bi jô kwôlê sa kwo ôm are bôm bôm hen né, wôsa na Emen a ɓiri yiri a hen. 4 Iyôŋ ba, jôbi ju na i a jeré jerê kwôlê sa mana wo kwôni a ba? Hena ôbi ré ɗebe geraŋ sa jé wori a, ré kuriɲ kôba, na ôbi sari a kelê ɗi. Ôbi a ɗebé geraŋ wôsa Kelma ôriɲ naɲ néé woɲ geriɲni.

5 Ɓiɲé ka pôni erem wo wulê kêm ré geliɲ niɲba, ka pôni erem wo wulê wo pôni ré ɗê megari. Iyôŋ ba, bi i i ba, bi bi bôri sa ermé wori a wori a mega wo ré na aŋga dôri kaɲ lê. 6 Ôbi a, kwôni wo ré erem mega wo wulê wo pôni ré geliɲ gay naɲ megêri na, ôbi li hen iyôŋ ayiɲ na kibi Kelma wona men, kwo ôm are kêm hen na, ôbi li hen iyôŋ ayiɲ na kibi Emen men, wôsa ôbi liri dosé wô emê bi wo ôbi biri hen. Men, kwo dô tu emê hen na, ôbi li hen iyôŋ ayiɲ na kibi Emen wôsa ôbi liri dosé wô emê bi wo ôbi ôm hen. 7 Ôbi a, hena kwôni perêrna na, ré mô tu geɲ ba, mô na wô sari ôbi gaŋ mera né men, kwo ma kôba, ma na wô sari ôbi gaŋ mera ré a men. 8 Hena nana mô tu geɲ ba, nana mô biɲ na Kelma, a hena nana ma kôba, nana ma na wô biri na ôbi men. A hena ré na temare, merê tu geɲ, kôba, nana ka Kelma kêm. 9 Wôsa Jésu Krist ma aɲ ji si kamɲê bi ɗiré yiɲ Kelma sa ka mô tu geɲ a men, sa ka ma a a men. 10 A hen iyôŋ ba, wô mi a jeré jô kwôlê sa yênem a men, ju bôri mega ani ré hen iyôŋ a men ba? Nabay naa saa erê ɗibé tumô Emen a kêm aɲ ôbi a jerê kwôlê sarna. 11 Na mega wo liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«Na tu kwôlê a ené ena kelêŋge hen,

nôbi Kelma Emen,

gawrê kêm a sa cibé gubarji tumôn a

aɲ a ayê keben ené na Emen*.»

12 Iyôŋ ba, na i i kôba, a derê tô kwôlê wori naɲ kibri tumô Emen a.

Li bi yênem kuriɲ né

13 Mega wo hen iyôŋ na, na jerêŋge kwôlê sa megêrna ré men, gengéŋge bi ken li ani kani ka a lê aɲ bay a lê têriɲ hen né a men. 14 Nôbi wo ena kwo Kelma Jésu hen na, en hôn dô san a wo aŋgaɲ emê kani ka *kagem ré naɲ, a hena kwôni ré erem mega wo emê wo pôni ré kagem ba, are bay ka hen kagem na tiri a men. 15 Hena jeré mêne bô megam wô kibi emê wo ju ôm hen na, yi mega wo jeré geyri ré iyôŋ. Mêne yênem wo *Krist ma wô sari men hen wô sa aŋgam kaɲ emê hen mera ré. 16 Jôbi ba, ju bô mega wo ré dô tum a niɲba, hena gawrê réé berê mega ré na ka habiɲ na, ju li ré. 17 Emê iyére to Emen yi na wô sa aŋgaɲ emê ré men, wô sa aŋgaɲ yê ré a men, niɲba, yi na wô lê aŋgaɲ derôre men, erê jalê perêrna men, lê yi derê a men, bay a na aŋga Tunu toɲ hendi bô bôrê bi nana li. 18 Hena kwôni ré li jé biɲ Krist hen iyôŋ na, dôriɲ Emen men, dôriɲ gawrê a men.

19 Iyôŋ ba, na li na aŋga a lê aɲ bô jalê a yiɲ perêrna hen men, ka a lê naɲ gawrê aɲ bi ayê bôô woji ré ôriɲ tumô hen a men. 20 Iyôŋ ba, yênen, mêne jé wo Emen wô kibi aŋga ju ôm hen né. Aŋgaɲ emê kani ka kagem ba, naɲ haji, niɲba, hena megam réé kuriɲ wô kibi emê wom bi wo hen na, ju li na têriɲ. 21 Aŋga dôri na, na wo jeré ôm tanare ré men, jeré yi care ré men, jeré li ani kani ka a lê aɲ yênem a kuriɲ bô têriɲ a hen né a men. 22 Hena jeré erem wo are kêm ba, jeré emê seŋge, réba ka pôni ré yi emê ré kôba, bi ermé wom sa are bay ka hen na, bi kenbay naɲ Emen a henê mera. Ôbi a, kwôni wo ré ɗa lê are aɲa bôri ré dôyrêri ré na, yiri a dôri. 23 Hena kwôni ré ôm are aɲa ré meremné na, kwôlê ɓiri wôsa ôbi li na naɲ geré wo ayê bôô ré. Aŋga yôŋ yôŋ ka nana li naɲ geré wo ayê bôô ré hen na, na têriɲ.

15

Li aŋga dôriɲ megêm

1 Ôbi a, nabay ka néérna ré ya tô ayê bôô a hen na, naa lêŋge naɲ ka iya hen sa aŋga néji hen ɗiba, naa lêŋge aŋga derêna lê hen mera ré. 2 Bi i i kôba, li aŋga dôriɲ megêri wô derê woji aɲ bi ayê bôô woji ré ôriɲ tumô tumô. 3 Wôsa *Krist na woge lê aŋga ré dôri ɗôbi ré niɲba, na mega wo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Hare to bay tuurem hen na, ban na nôbi san a*.» 4 Kwôlo kêm wo liɲ bô magtubu to Emen a hen na, liɲ hen iyôŋ bi ré geléna kwôlê woɲ tiri. Kwôlo Emen bi wo hen na, béna ulê bôô men, dôbêna ibiyare bôrna men, aɲ bi nana ɗiɲ bôrna sara men. 5 Bi Emen wo na hanê ulê bôô men, hanê dôbê ibiyare bô ɓiɲé a men hen na, bi li bi ken biɲ pôn perêrŋge a men, ken liɲ mega wo Jésu Krist na liɲ hen iyôŋ men. 6 Aɲ bi kenbay kêm ken biɲ tôôrŋge pôn heramiɲ Emen wo na Iba Kelma wona Jésu Krist hen.

Béré Kwôlo Dôri wo uwôliɲ biɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen

7 Iyôŋ ba, bi i i kôba, bi ɓu yêni yiri a mega wo Jésu Krist na ɓeréna yiri a hen iyôŋ men, lêŋge hen iyôŋ aɲ bi ɓiɲé ré heramiɲ Emen. 8 Na tu kwôlê a ené kelêŋge hen, Jésu Krist sa yi mana wo Jubɲê bi ɗiré liɲ aŋga Emen na genge ɗiré lê hen aɲ gelji wo tôô to Emen na ré ay biɲ môɲêrji hen na, ôbi ré ɗebe sa têri a baa ya. 9 Men, ôbi sa biɲ ka na Jubɲê ré hen kôba, ré heram Emen wô kibi lê derê wori. Mega wo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«Na tôri bi wo hen aɲa ené heramem perê ɓiɲé men,

na ayê kem naɲ kurôŋ a men hen*.»

10 Magtubu hende to hen hô kôl iyôŋ ba:

«Kenbay kaɲ Jubɲê ré hen na,

lêŋge yi derê naɲ ɓiɲé ka Emen*.»

11 Magtubu hende to hen kôl kiriɲ ka pôni a kôl iyôŋ ba:

«Kenbay kêm kaɲ Jubɲê ré hen ayêŋge kibi Kelma men,

bi ɓiɲé kêm ay kibri a men*.»

12 *Ôbi kibi Emen *Esay kôba na kôl iyôŋ ba:

«Kuŋga Jésé ré sa aɲ a yé kelma wo ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen

aɲ bay ré sa ɗé bôrji sari a*.»

13 Emen wo na hanê bôrŋge wo ken ɗi sari a hen na, bi bi yerŋge derêŋge kwôy kwôy men, bi béŋge bô jalê a men, naɲ geré wo ayê bôô woŋge. Na hen iyôŋ a, bôrŋge wo kené ɗi sari a bi wo hen ré ôriɲ tumô tumô naɲ néé wo Tunu toɲ hendi bô bôrê.

Pol kôl kwôli jé wori

14 Yênên, en hôn dô san a wo kené na ɓiɲé ka lê derê ré wôn bôrŋge men, henê are ré wôn bôrŋge dô men, kené nêm geliɲ yerŋge are a men. 15 Niɲba, kwôlo gay gay wo en kôl bô magtubu tiɲê a hen na, en kôl dad a ta aɲ bi ené jebiɲ tô bôrŋge sa aŋga pôni a. En kôl hen iyôŋ wô kibi aŋga dôri ka Emen li ben hen, 16 ôbi ɗén bi ené yi mana wo Jésu Krist perê ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen men, en ay yen yôd biɲ Emen wô uwôliɲ béré Kwôlo Dôri wori a men. En uwôl béré bi wo hen biɲ ɓiɲé kaɲ Jubɲê ré hen, bi bay ré yiɲ mega aŋgaɲ bê kwôbe ka dôriɲ Emen ka Tunu toɲ hendi bô bôrê bi yi gay biri hen iyôŋ. 17 Mega wo en biɲ naɲ Jésu Krist hen iyôŋ na, yen yén sa jé wo Emen wo li hen. 18 Hena kwôlê wôni wo ené kelê ré ya ba, na kelê na kwôli aŋga Jésu Krist li naɲ geré wuɲê hen. Ôbi ben bi ené eraɲ naɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen tumô Emen a aɲ bi bay ré biri kwôlê. Ôbi li naɲ geré kwôlo en kôl hen men, naɲ aŋga en li hen a men. 19 Ôbi ben néé en liɲ giɲê wo gay gay men, Tini Emen kôba, gel néé wore a men. Ôbi a, ené uwôliɲ béré Kwôlo Dôri wo gengiɲ sa Jésu Krist naɲ kiriɲ kiriɲ biɲ ɓiɲé ayiɲ tôri Jérusalêm a kwôy Iliri a hen. 20 Béré Kwôlo Dôri bi wo hen na, na en uwôl na kiriɲ ka kwôni dô kwôli Krist tumô ya ré tô hen. Na en gey ulê na kiriɲ bay ka iyôŋgi a hen, wô wo ma ené erê delmi jé wo kwôni wo ɗaŋgi.

21 En li hen iyôŋ bi ré biɲ naɲ kwôlo magtubu to Emen a na kôl kôl iyôŋ ba:

«Ɓiɲé ka kwôni na dôrji kwôlo gengiɲ sari ré tô hen kôba,

a giili men, ka kwôli na kuriɲ marji a ré kwôy hen kôba,

a henê tô Kwôlo Dôri bi wo hen men*.»

Pol kôl kwôli erê kergare tori to ɗa sa erê Rôm a hen

22 Yênên, ôbi a, têê kwône ené uwôɲ geré ôriɲ geléŋge ré hen. 23 Haw hen jé wo na ɓuren sa iyére hende to hen aɲ na jôren erê hen na, en li kô niɲ. Li elê kwône wo en genge ené erê geléŋge. 24 Aɲ kiriɲa na sa erê Êspaɲ a na, na sé si sarŋge aɲ na wulê sem naɲ ken dema bôn ré kuriɲ tôŋ tô. Men, en gey bi kené li naɲ en sa erê kergare tiɲê to Êspaɲ a hende to hen a men. 25 Niɲba, kwo haw hen ba, na erê Jérusalêm a naɲ jé wo ɓiɲé ka Emen ka yaŋ pa dem. 26 Wôsa bay ayê bôô ka Maséduwan naɲ ka Akay genge ciré wôgê are liɲ ɓiɲé ka Emen ka pôni ka Jérusalêm kaɲ bay nimré hen. 27 Bay a hena naɲ bôrji a ré genge ɗiba, na kwôni a kôlji ré. Aɲ ɗôd kôba, bay ré lê hen iyôŋ. Mega wo Jubɲê kaɲ bay ayê bôô na li naɲ ka na Jubɲê ré hen naɲ aŋga gengiɲ sa Tunu hen iyôŋ na, dé wo ka na Jubɲê ré hen kôba, bi biji ari uɲérji men. 28 Kiriɲa en ôriɲ naɲ aŋgaɲ wôgê bay ka hen biji niɲ na, na erê geléŋge pa dema ené erê kergare tiɲê to Êspaɲ hen tô. 29 Kiriɲa na sa erê geléŋge na, Krist a terê kibri damaŋ sarŋge a naɲ geré wuɲê.

30 Yênên, sa kibi Kelma wona Jésu Krist men, sa kibi Tunu to li aɲ nana periɲ yerna hen a men na, en uwôlêŋge bi kené jôgen uwôlê Emen men, kené uwôli yiɲ kum né wô san a men. 31 Aɲ bi ɓiɲé ka Judé ka bi bôrji sa Jésu Krist a ré hen, ré gelen gusiɲ né men, bi aŋga ené ôriɲ biɲ ɓiɲé ka Emen ka Jérusalêm a hen ré dôrji a men. 32 Iyôŋ ba, hena Emen né uwôlen sara men ba, na biɲ uɲéŋge naɲ yi derê aɲ na erê derê bul dê iyôŋ iyére toŋge a. 33 Emen wo na hanê bô jalê wo ɓiɲé hen, bi ba naɲ ken kêm. Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

16

Dôsé to Pol liɲ ɓiɲé ka pôni ka perê hen

1 Na derêŋge kwôli yêrena Pébé toɲ hendi jé to bô églis to Sênkré a hen derê ken toy. 2 Kiriɲa hende a biɲ iyére toŋge a ba, ken ɓure yerŋge a dô naɲ hini Kelma wona mega bay ayê bôô ré lê hen iyôŋ. Aŋga kêm ka naɲne ba, ken li naɲ tu sara wôsa hende na iyore to li naɲ ɓiɲé kwône men, nôbi kôba, hende li naɲ en a men.

3 En liɲ si Prisil naɲ kurôre Akilas dosé, bay na megên kaɲ bay jé ka Jésu Krist. 4 Kiriɲa ɓiɲé na gelen gusiɲ tu temare a hen na, bay a na sa gôliɲ naɲ en men, bay kôl iyôŋ ba, ré na temare kôba, ciré lê naɲ en a men. Ôbi a, ené liji dosé damaŋ wô aŋga bay li hen aɲ na nôbi a liji dosé hende to hen penen né, niɲba, églisɲê kêm ka bay ayê bôô kaɲ Jubɲê ré hen kôba, liji dosé men. 5 En liɲ églis to daɲ iyére toji a aɲ tebe Emen hen dosé men, en liɲ Epaynêt woɲ melaɲnen hen dosé men. Ôbi a na ôbi ayê bôô wo tumô bô emê wo Asi a. 6 En liɲ Mari to merên wô sarŋge hen dosé. 7 En liɲ si Andronikus naɲ Juniyas ka na balên hen dosé men. Na megên ka bay na perêni pôn men, bay na bay jé ka Jésu Krist ka ɓiɲé hônji dô hen men, bay na ɓiɲé ka na bi bôrji sa Jésu Krist a tumôn a men.

8 En liɲ Ampliyatus woɲ melaɲnen tô Kelma wona hen dosé. 9 En liɲ Urbên megarni woɲ ôbi jé wo Jésu Krist hen dosé men, en liɲ melaɲnen Stakis kôba, dosé a men. 10 En liɲ Apêlês wo bay na sééli aɲ na ɗebu sa têri a tô bê bôô wori sa *Krist hen kôba, dosé men, ɓiɲé ka iyé Aristobul a kôba, en liji dosé men. 11 En liɲ Hérodiyôn wo na gôbren Jub hen dosé men, ɓiɲé ka iyé Narsis a ka na ka Kelma wona hen kôba, en liji dosé men. 12 En liɲ si Tripên naɲ Tripos ka li jé damaŋ biɲ Kelma wona hen kôba, dosé men, en liɲ yêrena Pêrsid to li jé damaŋ biɲ Kelma hen kôba, dosé men. 13 En liɲ Rupus gawra wo Emen wo kwari naɲ tô jé wo Kelma hen dosé men, yori to yi mega yon iyôŋ hen kôba, en lere dosé a men. 14 En liɲ Asinkrit men, Plégon men, Hêrmês men, Patrobas men, Hêrmas men, bay ayê bôô kêm ka naɲ ci hen dosé a men. 15 En liɲ Pilolôg men, Juli men, si Néré naɲ yêri men, en liɲ Olimpus naɲ tô ɓiɲé ka Emen kêm ka naɲ ci hen dosé men.

16 Liɲge dosé pôn pôn kêm naɲ yi derê men, églisɲê ka Jésu Krist kêm ka nà kôba, lêŋge dosé a men.

Gerɲê yêgê maa

17 Yênên, en kelêŋge ca bi ken bô ɓiɲé kaɲ bay kaɲê Kwôlo Dôri wo na ken bi bôrŋge sara tumô niɲ hen dô. Na hen iyôŋ aɲa bay ré li aɲ kariɲare yi perê ɓiɲé hen men, bay li aɲ ka pôni heriɲ a men hen. Iyôŋ ba, ken dô yerŋge yirji a aɲ. 18 Gawrê bay hen iyôŋgi hen na, liji na jé wo Kelma wona Krist ré, niɲba, bay li jé na wô bôrji mera men, bay lam ɓiɲé ka kwôlê woji wôni naɲ hen naɲ kibriji wo dôri hen men, naɲ kwôlê woɲ layê kiriɲ hen a men. 19 Kwoŋge kenbay ba, ɓiɲé kêm hôn wo kené biɲ Kelma wona kwôlê niɲ. Ôbi a, yen ré dôren gaɲ wô sarŋge hen, niɲba, en gey bi kené melên aɲ bi kené liɲ aŋga dôri ɗiba, kené biɲ naɲ aŋga habiɲ né. 20 Emen wo na hanê bô jalê hen a sa mênê néé wo Sidan, aɲ baa ɗa wo ka sa gôliɲ sari niɲ.

Bi bô derê wo Kelma wona Jésu Krist baa naɲ ken.

21 Timoté wo li jé naɲ en hen lêŋge dosé men, si Lusiyus naɲ Jasôn naɲ Sosipatêr ka na balên hen kôba, lêŋge dosé men.

22 Magtubu hende to Pol béŋge hen na, na nôbi Têrtiyus a lê hen. Aɲ nôbi bi kôba, en lêŋge dosé naɲ hini Kelma men.

23 Gayus wo en mô iyére tori a hen lêŋge dosé. Bay ayê bôô kêm era sa tebe Emen na iyére tori a. Erast, ôbi gemé lari wo sa iyére hen, bay naɲ yênena Kwartus kôba, lêŋge dosé men.

24 [Bi bô derê wo Kelma wona Jésu Krist baa naɲ ken kêm. Amên, bi yi giliɲ hen iyôŋ.]

Pol ay kibi Emen

25 Ayênaŋge kibi Emen wôsa ôbi nêm wo a béŋge néé bi kené ɗibiɲ iyêre tô ayê bôô woŋge a. Na mega bi wo en kôliriɲ ɓiɲé gaŋ gaŋ kiriɲa en uwôliɲ béré Kwôlo Dôri wo gengiɲ sa Jésu Krist hen. Men, na naɲ geré Kwôlo Dôri bi wo hen aɲa Emen na ré yêgiɲ sa aŋga yi kini uwôbêrji a ca yeŋ hen men. 26 Niɲba, haw hen, ôbi yêge sari niɲ naɲ kwôlo bay kibi Emen na kôl gengiɲ sari hen. Ôbi a, kwôlê bi wo hen ré ôm naɲ kiriɲ kiriɲ perê ɓiɲé mega wo Emen na ayiɲ tôô bi ɓiɲé ré bi bôrji sari a men, ré biri kwôlê a men hen iyôŋ.

27 Ayênaŋge kibi Emen wo na ôbi tu melênê pôn nêŋ hari hen. Wô kibi Jésu Krist ná, bi ayê kibi yi wô sari naɲ elê elê. Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

* 1:17 1: 17 Habakuk 2: 4, Hébre 10: 38

* 2:24 2: 24 Esay 52: 5

* 3:4 3: 4 Kurôŋ kibé 51: 6

* 3:12 3: 12 Kurôŋ kibé 14: 1-3

* 3:13 3: 13 Kurôŋ kibé 5: 10, 140: 4

* 3:14 3: 14 Kurôŋ kibé 10: 7

* 3:17 3: 17 Esay 59: 7-8, Gwosoy kwôlê 1: 16

* 3:18 3: 18 Kurôŋ kibé 36: 2

* 4:3 4: 3 Ɗé tô are 15: 6

* 4:8 4: 8 Kurôŋ kibé 32: 1-2

* 4:17 4: 17 Ɗé tô are 17: 5

* 4:18 4: 18 Ɗé tô are 15: 5

* 4:19 4: 19 Ɗé tô are 17: 1,15-22

* 4:22 4: 22 Ɗé tô are 15: 6

* 4:25 4: 25 Esay 53: 4-6

* 8:36 8: 36 Kurôŋ kibé 44: 23

* 9:7 9: 7 Ɗé tô are 21: 12

* 9:9 9: 9 Ɗé tô are 18: 10,14

* 9:11-12 9: 11-12 Ɗé tô are 25: 23

* 9:13 9: 13 Malasi 1: 2-3

* 9:15 9: 15 Sé nô 33: 19

* 9:17 9: 17 Sé nô 9: 16

* 9:25 9: 25 Osé 2: 25

* 9:26 9: 26 Osé 2: 1

* 9:28 9: 28 Esay 10: 22-23

* 9:29 9: 29 Esay 1: 9

* 9:33 9: 33 Esay 28: 16

* 10:8 10: 8 Détéronôm 30: 11-14

* 10:8 10: 8 Jésu hena derômaraŋ a sa niɲ men, ôbi ji si kamɲê niɲ a men. Iyôŋ ba, kwôni a yé derôre tu Emen a wô kibi jé lêri ré niɲba, wô kibi aŋga Jésu li hen ɗi.

* 10:11 10: 11 Esay 28: 16

* 10:13 10: 13 Jowêl 3: 5

* 10:15 10: 15 Esay 52: 7

* 10:16 10: 16 Esay 53: 1

* 10:18 10: 18 Kurôŋ kibé 19: 5

* 10:19 10: 19 Détéronôm 32: 21

* 10:21 10: 21 Esay 65: 1-2

* 11:4 11: 4 1 Kilmé 19: 10,18

* 11:8 11: 8 Détéronôm 29: 3

* 11:10 11: 10 Kurôŋ kibé 69: 23,24

* 11:16 11: 16 Kwônê ɓiɲé 15: 19-21

* 11:26 11: 26 Na wo Jubɲê pôn pôn kêm ré uɲé gelê ré, niɲba, gel na geré Jubɲê ré uwôɲiɲ gelê.

* 11:27 11: 27 Esay 59: 20,21, 27: 9

* 11:34 11: 34 Esay 40: 13

* 11:35 11: 35 Jôb 41: 3

* 12:17 12: 17 Gwosoy kwôlê 3: 4

* 12:19 12: 19 Détéronôm 32: 35

* 12:20 12: 20 Gwosoy kwôlê 25: 21,22

* 14:11 14: 11 Esay 49: 18, 45: 23

* 15:3 15: 3 Kurôŋ kibé 69: 10

* 15:9 15: 9 Kurôŋ kibé 18: 50

* 15:10 15: 10 Détéronôm 32: 43

* 15:11 15: 11 Kurôŋ kibé 117: 1

* 15:12 15: 12 Esay 11: 10

* 15:21 15: 21 Esay 52: 15

1 Kworêntiɲê

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Magtubu to tumô to Pol li biɲ Kworêntiɲêɲê

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Pol li hen

Kiriɲa Pol ôriɲ kergare tori toɲ ulê béré to téé wôô hen na, ôbi li geserê môj kibi marge sa iyé grêkɲê to bay uwôgere Kworênt hen. Eglis to ôbi ɗi tôre ya hen na, na ɓiɲé ka ca, ba na hôn Emen né hen a kwônê ya. Bay na gawrê ka ari uɲérji gaɲ né.

Kworênt na sa iyére to ari uɲére damaŋ, wôsa hende yi na kibi cér a, aɲ bato eraɲ naɲ aŋgaɲ gara mê mê ya men, jeŋga yé dô tô ɓiɲé men, ari lê ka gel tô yê wo gawrê kwône ya men, bay henê are naɲ lê emen kwône a men. Niɲba, yiɲ yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen kôba, ô naɲ tôre men. Aɲ kamaŋ ka ay bôrji haw hen na, are gay gay na ka dôyrêji, aɲ na ôbi a, Pol ré aŋge gaɲ wô sarji hen.

Kiriɲa Pol ɗiji aɲ, aɲ ô ta niɲ menba, cêgê menba, ôbi toy kwôlo gay gay wo bay kôli gengiɲ sa bay ayê bôô bay ka hen. Aɲ na kwôlo sun kiriɲ gaɲ. Na ôbi a lê Pol aɲa, ôbi ré liɲ magtubu têê pôrbu biji hen. To wôô hen ba, yi bô Magtubu Tôô toɲ Biɲare to Kôrbi a ya. Tô to baa hen na, kwôle kôliɲ bô 1 Kworêntiɲê 5: 9-13 men, bô 2 Kworêntiɲê 2: 3, 7: 8 men. Magtubu to wôô to bô Magtubu Tôô toɲ Biɲare to Kôrbi a hen na, Pol li na kiriɲa ôbi ôriɲ kergare tori toɲ ulê béré to têê subu hen. To pôn hen ba, ôbi li na kiriɲa ôbi na ná Epês a men (1 Kworêntiɲê 16: 8) to têê wôô ba, na ka pôni kôl ré na Epês a sôŋ men, ka pôni kôl ré na Maséduwan a men.

Sapitre 1: 1-9 bô magtubu to tumô to Pol li biɲ Kworêntiɲêɲê hen na, kôl na kwôli dosé to ôbi liji men, uwôlê wo ôbi uwôl Emen liɲni dosé hen a men. Sapitre 1: 10-4: 21 hen na, Pol kôliɲ Kworêntiɲêɲê ré ɗi tô kariɲare toji baa. Sapitre 5 hen na, Pol kôlji bi bay ré dage bay yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen perêrji a aɲ. Sapitre 6: 1-11 hen na, ôbi kôlji bi bay ré kaŋgiɲ yirji tumô bay emê sa iyére a ré. Sapitre 6: 12-20 hen na, kôl na kwôli aŋga Kworêntiɲêɲê ré ay yirji liɲ têriɲ né. Cêgê dema ôbi ré uwôlji kwôlê sa kwôlo gay gay wo bay na eŋgereri hen tô. Sapitre 7 na, kôl na kwôli eŋgé yi. Sapitre 8: 1 - 11: 1 hen na, kôl na kwôli emê tanare to bay tibiɲ kamrê hen men, kwôli aŋga bay ré li gengiɲ sa dayrê kamrê naɲ Emen hen. Sapitre 11: 2-34 hen na, kôl na kwôli bay ayê bôô naɲ emê wo Kelma. Sapitre 12-14 hen na, kôl na kwôli gwosoy jé lê wo Tunu toɲ hendi bô bôrê a bé. Sapitre 15 hen na, kôl na kwôli jê sé kamɲê wo ɓiɲé ka ma. Sapitre 16 hen na, ôbi duu kibi magtubu tori hende to hen naɲ kwôlo gay gay wo yi ya. Perê kwôlê bi wo hen na, na kwo gengiɲ wôgê are men, aŋga Pol genge ɗiré lê men, kwôli dosé to ôbi liji a men.

Gengiɲ sa kwôlê bi wo kêm hen na, *ôbi jé Pol iyêlji na naɲ tôri to dami. Ôbi gelji mega wo bê bôô pôn sa *Krist a a ré lê aɲ kwôlê bi wo hen ré ɲaniɲ. Men, peré yi ré na aŋga dami gôliɲ tô aŋga baa hen kêm men (Sapitre 13).

1

Dosé to ôbi liji

1 Nôbi Pol, wo Emen uwôgen bi ené yi *ôbi jé wo Krist Jésu naɲ bô geyé wori hen. Nibay naɲ yênena Sôstên 2 a lê magtubu hende to hen biɲ églis to Emen to sa iyé Kworênt a ka ôbi ɗiji gay sa kibi biɲare toji naɲ Krist Jésu, aɲ ré yiji bay bô bôrê naɲ ɓiɲé kêm ka mô naɲ kiriɲ kiriɲ, aɲ uwôge hini Kelma woji Jésu Krist wo na kwoni men hen. 3 Bi bô derê naɲ bô jalê wo Ibarna Emen naɲ kwo Kelma Jésu Krist baa naɲ ken.

Terê kibi wo tô Krist a

4 En liɲ Emen wuɲê dosé kwôy kwôy wô sarŋge. Ôbi li dô naɲ ken sa kibi biɲare to ken biɲ naɲ Jésu Krist hen. 5 Sa kibi biɲare to ken biɲ naɲ Krist Jésu hen aɲa Emen né béŋge ari uɲé kêm hen. Ari uɲé bay ka hen ka pôni a na: henê kwôlê men, henê aŋga gay gay hen a men. 6 Derê tô kwôlo gengiɲ sa Krist dôbe hanêri perêrŋge a. 7 Aɲ kiriɲa na ken mô kerem gem wulê wo Kelma wona Jésu Krist wo na nini geléŋge hen réé heraɲ hen na, tiɲay ani kani ka gengiɲ sa Tunu lêŋge ré. 8 Men, ôbi a geréŋge tô ayê bôô woŋge a kwôy aɲ bi kené yiɲ ɓiɲé ka kwôni uwôl kwôlê sarji a ré, sa to Kelma Jésu Krist a heraɲ wô jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé hen. 9 Emen na ôbi bôô pôn, aɲ na ôbi a uwôgêŋge bi kené biɲ naɲ Kemari Jésu Krist Kelma wona hen.

Kariɲare to yi bô églis a

10 Yênên, en uwôlêŋge naɲ hini Kelma wona Jésu Krist bi kwôlê woŋge ré biɲ men, bi kariɲare ré naɲ perêŋge a a men, niɲba, bi kené biɲ pôn yôd naɲ ermé woŋge men, naɲ aŋga ken genge hen a men. 11 Wôsa yênên, en toy kwôlê woŋge kibi ɓiɲé ka iyé Klowé mega wo kariɲare ré yi perêrŋge a.

12 Kwôlo en kôl hen na, en toy mega wo i i kôba, ré kôl ɗiré na kwo Pol ɗi men, ɗiré na kwo Apolôs ɗi men, ɗiré na kwo Piyêr ɗi men, ɗiré na kwo Krist ɗi a men. 13 Hen ba, ken erem mega wo Krist ré kariɲ kwône hen iyôŋ ba? Na Pol a ma wô sarŋge sa gurô tagelê hen ba? Batêm to bay na lêŋge hen ba, na naɲ hini Pol ba?

14 En liɲ Emen dosé wôsa kwôni wo en liri batêm perêŋge a hen ba, naɲ. Na si Krispus naɲ Gayus mera a na ené liji batêm, 15 aɲ bi kwôni ré kôl ré na naɲ hini Pol a bay ré lêŋge batêm né. 16 Ɗi jan, en gôrbiɲ, ɓiɲé ka bô iyé Êstépanus kôba, na en liji batêm men, niɲba, tô ka baa hen na, en hôn wo ené liɲ kwôni wo ɗaŋgi batêm né. 17 Wôsa Krist na joon wô liɲ ɓiɲé batêm né, niɲba, na wô ulê béré Kwôlo Dôri wori naɲ gwosoy kwôlê wo gawra ré, aɲ bi ré li aɲ temare to Krist to sa gurô tagelê hen ré yi aŋga beray mera ré.

Jésu Krist na néé men, tu melênê men wo Emen

18 Béré wo gengiɲ sa temare to Krist to sa gurô tagelê hen na, yi na aŋga gali tu ɓiɲé ka ca mênê hen, niɲba, nabay ka Emen ɗa gôliɲ naɲ na hen na, temare to Krist na néé wo Emen. 19 Wôsa liɲ bô magtubu to Emen a niɲ kôl iyôŋ ba:

«Na mênê tu melênê wo bay tu melênê men,

na mênê henê aŋga bay henê are a men*.»

20 Iyôŋ ba, na kwôli mi a nana kelê gengiɲ sa bay henê are men, bay lêre magtubu men, bay nariɲare kwôlê a men ka sa terare a nà niɲ ba? Emen gel mega wo tu melênê wo sa terare a nà, ré na kubrare.

21 Emen naɲ melênê wori na gey bi ɓiɲé ka sa terare a ré hôni naɲ melênê woji ré, niɲba, ôbi gey gôliɲ naɲ ɓiɲé ka bi bôrji sa kwôli wo nini uwôl béréri aɲ bay bô mega kwôlo gali hen. 22 Wôsa Jubɲê gey na aŋgaɲ giɲê niɲba, Grêkɲê ba, gey kwoji na tu melênê. 23 Niɲba, nibay nini uwôl na béré kwôlo gengiɲ sa Krist, kwo Emen dôri hen wo ma sa gurô tagelê hen. Béré kwôlê bi wo hen na, yi na mega kwôle woɲ tiiré kiriɲ tu Jubɲê men, na kwoɲ galê tu Grêkɲê a men. 24 Niɲba, ɓiɲé ka Emen uwôgeji ka na Jubɲê men, Grêkɲê a men hen na, na Krist a na néé wo Emen men, tu melênê wori a men. 25 Wôsa aŋga ɓiɲé bô mega kubrare to Emen hen na, na aŋgaɲ tu melênê ka gôliɲ sa tu melênê wo gawrê men, aŋga ɓiɲé bô mega iya wo Emen hen kôba, na néé wo gôliɲ sa kwo gawrê a men.

26 Yênên, kenbay ka Emen na uwôgêŋge hen na, na kena si i ba? Wôsa naɲ ermé wo gawrê na, perêrŋge a hen na, bay tu melênê na kwône ré men, bay néé kôba, na kwône ré men, ɓiɲé ka damné kôba, na kwône ré a men. 27 Niɲba, Emen pô aŋga ɓiɲé bô mega aŋga gali hen, uwôliɲ tayre sa bay tu melênê a men, ka bay bôrji mega ré iya hen uwôliɲ tayre sa bay néé a men. 28 Ôbi ay aŋga dê ka sa terare a nà, ka bay bô mega ani ré, réba ka bay kaɲ a men hen, bi ɗiré mêniɲ ka bay bô môɲ ré na ka dôri ɗi hen. 29 Aɲ bi tumô Emen ba, kwôni ré diɲ deŋgôri ré. 30 Niɲba, Emen dayêŋge naɲ Krist Jésu kwo Emen ɗiri mega tu melênê wona iyôŋ hen. Na sa kibri aɲa nana yiɲ ɓiɲé kaɲ derôre men, ka yi naɲ jeŋgêrji men, ka mô sarji seŋge a men hen. 31 Iyôŋ ba, liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Kwôni wo gey dê deŋgôri ba, bi di wô sa kibi aŋga Kelma li hen ɗi*.»

2

Ulê béré kwôli Krist wo na ma sa gurô tagelê hen

1 Yênên, kiriɲa nôbi na en biɲ iyére toŋge a na, na en uwôl béré kwôlo Emen wo yi naɲ kini uwôbêri a hen, na naɲ gwosoy kwôlê wôni ré men, na naɲ tu melênê wôni ré a men. 2 Wôsa tumô dema ené ôriɲ perêrŋge a tô na, na en genge ené erê kelêŋge kwôli ani kani ka ɗaŋgi a ré, niɲba, ené kelêŋge na kwôli Jésu Krist men, kwôli temayri to sa gurô tagelê hen a men mera. 3 Kiriɲa na en ôriɲ iyére toŋge a hen na, en iya men, kemnare lên aɲ en wuré a men. 4 Na en iyêl men, geléŋge men naɲ kwôlê woɲ tu melênê wo gawrê woɲ biyê kiriɲ hen né, niɲba, aŋga Tini Emen li hen na, gel na wo kwôlo na ené kôl men, gelé wo na ené geléŋge men hen na, ré na naɲ néé wore. 5 Aɲ bi kené biɲ bôrŋge sa *Krist a naɲ tu melênê wo gawrê ré, niɲba, wô sa kibi néé wo Emen.

Tu melênê wo Emen ɗi

6 Niɲba, nibay nini giliɲ bay ayê bôô ka gese hen, tu melênê niɲba, na tu melênê mega kwo sa terare a nà ré men, kwo kilmé ka sa terare a nà ka ca, mênê hen né a men. 7 Niɲba, nini geléŋge tu melênê wo Emen wo nà ná aŋga na yi kini uwôbêrji a tu gawrê men, na tu melênê wo Emen na genge wô hini emê wona ca tumô dema tô terare na ré ɗiɲ tô men. 8 Tu melênê bi wo hen na, kelma wôni wo sa terare a nà, wo na hôn ba, naɲ wôsa hena bay na ré hôn ba, bay henaŋ ré ɓéré Kelma ôbi hini emê hen ré. 9 Niɲba, liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«Aŋga tu kwôni na gel ré kwôy men,

maa kwôni na toy ré kwôy men,

ka bô kwôni na erem sara ré kwôy a men hen na,

na are bay ka hen aɲa Emen né ɓu sa têrji wô biɲ ɓiɲé ka piiri hen*.»

10 Na hen iyôŋ a, ôbi ré bi Tini jô turna sa aŋga na yi kini uwôbêrji a hen, wôsa Tini hende to hen a kebê ɗogé are kêm men, ɗogé ermé wo Emen kêm a men. 11 Wôsa gawra hôn aŋga yi bô megari gawra ré, niɲba, ôbi bi a henê ermé wo yi bôri a, mega wo hen iyôŋ niɲ na, kwôni hôn aŋga gengiɲ sa Emen né, niɲba, Tini a henê ɗi. 12 Na nana uwôɲ na tunu to sa terare a nà ré, niɲba, na Tunu to Emen a joɲ aɲ bi nana hôniɲ aŋgaɲ baliyare kêm ka ôbi béna hen. 13 Men nana kôl kwôli are bay ka a kêm hen naɲ kwôlê wo gawrê gel naɲ tu melênê woji hen né, niɲba, nini geliɲ ɓiɲé are naɲ kwôlê wo Tunu bêni kibrini a hen. Na ôbi á, niné dô tô aŋgaɲ Tunu ka ɓiɲé ka Tunu mô bôrji a uwôɲ hen.

14 Niɲba, gawra wo ôriɲ naɲ Tunu ré ba, a uɲé aŋga Tini Emen bi hen né men, ôbi hônji ré a men, wôsa are bay ka hen yi mega aŋga gali iyôŋ tiri a, wôsa na Tini Emen a bé tu gawra jôriɲ sa derê are a. 15 Kwôni wo Tunu mô bôri a na, ôbi hôn derê tu are kêm aɲ ôbi ba, kwôni a nêmê jerê kwôlê sari a ré. 16 Wôsa liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«I a hênê ermé wo Emen ba?

I a gili kwôlê ba*?»

Niɲba, nabay nana ôriɲ naɲ ermé wo Krist.

3

Manê ka Emen

1 Yênên, nôbi, ré ené iyêlêŋge mega ɓiɲé ka Tunu to Emen mô bôrji iyôŋ, niɲba, en iyêlêŋge mega wo kené na ka sa terare a nà iyôŋ men, mega wo kené na kamrê tô *Krist a iyôŋ a men. 2 Na en béŋge na kuba a na kené yi ɗiba, na kwô ré, wôsa ken nêm emê kwô ré tô. Aɲ haw hen kôba, ken nêm né a sôŋ. 3 Wôsa ken yi mega ɓiɲé ka sa terare a nà baa ya, wôsa kiriɲa terbére naɲ kariɲare yi perêrŋge a hen iyôŋ na, gel na wo kené na ɓiɲé ka sa terare a nà men, jé lêreŋge ré ô naɲ ermé wo gawrê a men. 4 Wôsa kiriɲa kwôni kôl «Nôbi ena kwo Pol» men, kwo pôni kôl ɗiré na kwo Apolôs men hen iyôŋ ba, jé lêreŋge yi na mega kwo gawrê ka sa terare a nà iyôŋ né ba?

5 I a na Apolôs men, Pol men ba? Niɲa manê ka Emen ka na geléŋge geré ayê bôô, i ba naɲ jé wo Kelma biri biri. 6 Nôbi en ci, Apolôs wusu kam sara, niɲba, na Emen a lê a ré si men, ɗubu a men hen. 7 Iyôŋ niɲ na, ôbi cé na ani ré men, ôbi wusé kam na ani ré a men, niɲba, Emen wo bi si men, ɗebe men hen a na are. 8 Kwo ci men, kwo wusu kam men na, na gawrê ka pôn aɲ i i ba a uɲé aŋgaɲ têbê sa kôbri wo gengiɲ sa jé lêri jé lêri. 9 Wôsa nibay nini li jé pôn naɲ Emen men, kenbay ken yi mega bô yagê wori iyôŋ men. Men, ken yi môɲ iyére tori to ôbi ɗi hen iyôŋ a men. 10 Naɲ bô derê wo Emen ben mega ôbi tu melênê woɲ ôbi ɗé iyére hen na, nôbi en ɗi tô iyére aɲ kwôni wo ɗaŋgi a ɗé sara, niɲba, i i ba, bi cubu tiri dô tô iyére tori hende to ôbi ɗi hen. 11 Kwôlo gengiɲ sa ɗé tô iyére na, kwôni a nêmê ɗé tô iyére to ɗaŋgi kwa ré niɲ, tô iyére hende to hen na, na Jésu Krist. 12 Kiriɲ ka pôni a ɓiɲé ɗi iyére naɲ lôr men, lari men, keram wo dôri a men, men ka pôni ɗi naɲ gurô men, telare men, moo a men. 13 I i ba, jé lêri a sa yé tu wolé Wulê woɲ jerê kwôlê a. Aɲ Wulê bi wo hen na, tare a sa gelé derêrji naɲ habrêrji. 14 Hena kwôni ré ɗi iyére ba, na sa tôre to na ɗiɲ hen niɲ aɲ gôliɲ tare hen niɲ na, ôbi a uɲé sa kôbri. 15 Hena tare ré uwoy jé lê kwôni bi wo hen na, ôbi a uɲé sa kôbri ré, niɲba, ôbi ba, a gelê niɲba, yi mega kwo bay ré derari bô tare a iyôŋ.

16 Ken hôn wo kené na iyé Emen iyôŋ né ba? Men, ken hôn wo Tini Emen né mô bôrŋge a a men iyôŋ né ba? 17 Hena kwôni ré mêne iyé Emen na, Emen bi kôba, a mênêri men, wôsa iyé Emen na, yi naɲ jeŋgêre aɲ kenbay kena iyére hende to hen.

18 Bi turŋge lamêŋge ré, hena kwôni ré bô yiri mega ɗiré na ôbi tu melênê perêrŋge a naɲ melênê wori woɲ sa terare hen na, bi yi ôbi galê dema ré yé ôbi tu melênê woɲ tiri tô. 19 Wôsa tu melênê wo sa terare a nà, na kubrare tu Emen a, wôsa liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Emen pô bay tu melênê naɲ gwosore toji gaŋ*.» 20 Men, hô liɲ bô magtubu to Emen a kiriɲ ka pôni a kôl iyôŋ ba: «Emen hôn ermé wo bay tu melênê bay ka hen kêm, aɲ ôbi hôn wo ermé woji bi wo hen, ré na ani ré a men*.» 21 Iyôŋ niɲ ba, kwôni a dê deŋgôri wô sa megari gawra ré, wôsa are kêm na kaŋge. 22 Hena ré na, Pol, Apolôs, Piyêr, sa terare, merê tu geɲ, temare, aŋga hawi, ka a era tô hen, are bay ka hen kêm na kaŋge. 23 Men, kena ka Krist men, Krist kôba, na kwo Emen a men.

4

Ôbi jé wo Krist

1 Na hen iyôŋ na, bay réé berêni mega manê ka *Krist kaɲ bay berê sa kwôlo Emen wo na yi kini uwôbêri a hen. 2 Iyôŋ ba, kwôni wo na ôbi berê sa are na, hal wo tumô wo nini gey yiri a na: bi li jé naɲ bôô pôn. 3 Hena kené jô kwôlê san a, hena ré na bay jerê kwôlê ka sa terare a nà a jerê san a kôba, dôlen nôbi ré, wôsa nôbi en jô kwôlê sa yen a ré. 4 En li ani kani ka ermé wuɲê a uwôlen kwôlê san a ré tô. Niɲba, na ôbi bi wo hen a ené yiɲ derôre hen né, wôsa na Kelma a jerê kwôlê san a. 5 Iyôŋ ba, jerêŋge kwôlê sa megêrŋge a jug tumô ré tô, kwôy sa to Kelma a heraɲ aɲ a sa gelé aŋga na uwôbe kiriɲ ka hendi hen nô men, a sa yêrê ermé wo bô ɓiɲé hen nô a men, aɲ sa hende to hen na, i i ba Emen a biri hini emê wo gengiɲ sari sari.

6 Yênên, na wô sarŋge a ené kôl kwôlê bi wo hen gengiɲ san men, sa Apolôs a men hen, aɲ bi kené hôniɲ tô kwôlê bi wo hen mega nibay iyôŋ, ɗiba kené ɗage sa kwo liɲ bô magtubu to Emen a hen ré. Men, bi kené uwôyriɲ yerŋge kené na ka kwo na ɗi men, ka kwo hen ɗi men ré. 7 Wôsa i a na ɗém jeré na kwo dami sa megêm ba? Aŋga ju uwôɲ hen na, ju uwôɲ na seŋge. A hena jeré uwôɲ na seŋge ba, wô mi a jeré diɲ deŋgôm mega wo jeré uwôɲ na seŋge iyôŋ né ba?

8 Haw hen ken uyirê niɲ men, kena bay uɲé men, ken yi kilmé a men, niɲba, nibay nini yi ré tô. Niɲba, tiri ba, en gey bi kené ôm iyére dô aɲ nibay kôba, niné ôm iyére naɲ ken men. 9 Wôsa en bô mega wo Emen né ɗéni nibay bay jé kari bi niné yi gerɲé ɓiɲé ka bay jô kwôli temare sarji a hen iyôŋ. Aɲ nini yi ari lê wôrê ka sa terare a nà kêm men, tu *manê ka derômaraŋ a men, tu gawrê a men. 10 Nina bay galê wôsa niné na ka Krist, niɲba, kenbay ba, kena bay tu melênê tô biɲare toŋge a naɲ Krist, néérni naɲ, niɲba, kena bay néé, bay denéŋge, menba, nibay ba, bay kaɲêni men. 11 Kwôy kemnêŋ kôba, kurôŋ lêrêni men, kam dêrêni men, nini tôbrê gerŋga are men, bay sêrêni men, iyéy yéreni kôba, naɲ a men. 12 Nini li jé naɲ kôbrini woni wô abiɲ yerni men, kiriɲa ɓiɲé tiréni ba, nini tô kibrini sarji a a men. Kiriɲa bay geléni gusiɲ ba, nini uwôl bôrni sarji a men. 13 Men, kiriɲa bay pôy kibrini ba, nini iyêlji kwôlo dôri. Aɲ nini yi mega gubiɲ wo ɓiɲé iyôŋ men, mega aŋga habiɲ ɗê kiriɲ iyôŋ a men kwôy kemnêŋ.

14 Kwôlê bi wo en kelêŋge kêm hen na, na wo tayre ré dêŋge ré, niɲba, en halêŋge na mega wo kené na kamnen ka en pirji iyôŋ. 15 Hena kené ôriɲ naɲ bay sarŋge dubu môj tô Krist a kôba, ɗôd ba, ibareŋge na pôn nêŋ hari. Wôsa kiriɲa na en ulêŋge béré Kwôlo Dôri hen na, en yi mega ibareŋge iyôŋ tô merê tu geɲ toŋge a naɲ Jésu Krist. 16 Ôbi a, ené kelêŋge bi kené yi mega nôbi iyôŋ men hen. 17 Na ôbi wo hen na, ené jéɲ naɲ Timoté wo yi mega keman wo en piri men, ôbi bôô pôn sa aŋga Kelma men, ôbi a jebé tô bôrŋge sa aŋga dô tumôn sa geré wuɲê a naɲ Krist Jésu hen. Bay a na aŋga en geliɲ ɓiɲé naɲ kiriɲ kiriɲ men, bô églisɲê kêm a men.

18 Aɲ ɓiɲé ka pôni li geɲ mega ené nêmê biɲ uɲéŋge ré iyôŋ. 19 Niɲba, hena bô Kelma ré gey ba, baa ɗa wo na biɲ uɲéŋge hen ya. Aɲ na sa henê na ba, bay lê geɲ bay ka hen ôriɲ naɲ néé laba, na kwôlê woɲ ɗéɲ iyôŋ mera ɗi ba? 20 Wôsa kiriɲa Emen na ôbi sa kwôni na, kwôni bi wo hen ôriɲ naɲ néé woɲ liɲ are ɗiba, na naɲ kwôlê woɲ kelê mera ré. 21 Na ba, ken gey na mi ba? Hen ba, ken gey bi ené era uɲéŋge aɲ ené sa sêŋge laba, ené era naɲ peré men, baliyare a men ɗi ba?

5

Ɓiɲé ka bô églis a kaɲ bay yiɲ yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen

1 En toy ɓiɲé kôl mega wo kwôni wo pôni perêrŋge a hen ré li aŋgaɲ haɲê. Aŋgaɲ haɲê bay ka hen na, na wo ôbi yiiriɲ naɲ tam ibari. Are bay ka ôbi li hen na, bay henê Emen né kôba, a lê hen iyôŋ né tô. 2 Menba, ken uwôyrê yerŋge na ɗéɲ iyôŋ réba ré kené merê naɲ ɲa aɲ kwoɲ ôbi lê are bay ka iyôŋgi hen na, ré kené dagêri perêrŋge a aɲ. 3-4 Kuɲê nôbi ba, hena ené kelaŋ naɲ ken kôba, ermé wuɲê na naɲ ken. Aɲ en jô kwôlê sa ôbi lê are bay ka iyôŋgi hen niɲ naɲ hini Kelma wona Jésu mega wo ené na perêrŋge a iyôŋ. Kiriɲa ken daɲ aɲ ena perêrŋge a naɲ ermé wuɲê hen na, néé wo Kelma wona Jésu a yé perêrŋge a. 5 Kwôni bi wo iyôŋgi hen na, ken ɗiri kôbi Sidan a bi mêne kurôŋgi yiri aɲ bi tini ré sa uwôɲ gelê Wulê wo Kelma a sa jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé hen.

6 Ken gel, ken di deŋgôrŋge na ɗéɲ iyôŋ, wôsa ken hôn wo «Wubere ré dê iyôŋ kôba, ré wubu parin wo bay bulôɲ hen» né ba? 7 Bêŋge wubere to cay to na têriɲ hen aɲ, aɲ bi ken yiɲ gawrê ka séli mega parin wo bay bulôɲ wo wubere naɲ bô a iyôŋ hen. Kena ka séli tiri a men, wôsa bay bi kwôbri Kema Kwormo wona liɲ geserê wo bay uwôgeri *Pak hen. Kema Kwormo bi wo hen, na *Krist, kwo Emen dôri hen. 8 Kiriɲa nana li geserê wo bay uwôgeri Pak hen na, na lêŋge naɲ bô habrê ré men, naɲ têriɲ ré a men, wôsa bô habrê na, yi mega mapa wo bay li naɲ wubere iyôŋ, niɲba, na lêŋge naɲ bôô wo séli men, naɲ tu kwôlê a men, aɲ yi mega mapa wo bay li naɲ wubere ré hen iyôŋ.

9 Bô magtubu to na en li béŋge tumô hen na, na en kelêŋge kené biɲ naɲ bay yiɲ yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen né. 10 Kwôlê wo en kô hen na, en kôl gengiɲ na sa ɓiɲé kêm ka sa terare a nà, ka na bay yiɲ yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen né men, bay geyé lari hen né men, gemsê hen né men, bay tibé kamrê hen né a men, wôsa hena henaŋ ré ré na iyôŋ ba, henaŋ kené naɲê sa terare a nà. 11 Niɲba, kwôlê wo en kelêŋge hen na, na wo kené biɲ naɲ kwôni wo kôl ɗiré na yêneŋge ôbi ayê bôô, niɲba, ôbi na ôbi wogé yébé men, ôbi geyé lari men, ôbi tibé kamrê men, ôbi ɲôm men, ôbi kwoyé men, ôbi gemsare a men na, na aŋgaɲ emê kôba, ken ôm naɲ ɗi ré.

12-13 Jerê kwôlê sa ɓiɲé ka na bay ayê bôô ré hen na, na kwôlê wuɲê nôbi ré. Emen a sa jerê kwôlê sarji a. Niɲba, kenbay a sa jerê kwôlê sa ka na kaŋge hen ré ba? Wôsa liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Dagêŋge ôbi lê habrê perêrŋge a aɲ*.»

6

Jerê kwôlê sa megam ôbi ayê bôô a

1 Hena kwôlê ré yi perêrŋge a ba, wô mi a kené ôriɲ biɲ bay henê Emen né dema ré jô kwôlê béŋge ɗiba, ligi bay ayê bôô a ré ba? 2 Ken hôn mega wo kenbay bay ayê bôô kené sa jerê kwôlê sa ɓiɲé ka sa terare a nà iyôŋ né ba? Iyôŋ niɲ ba, wô mi a kené nêm ɲanê kam kwôlo yi perêrŋge a hen né ba? 3 Ken hôn wo nabay nana sa jeré kwôlê sa *manê ka derômaraŋ a iyôŋ né ba? Iyôŋ niɲ ba, jerê kwôlê sa aŋga sa terare a nà dema ré gelêna ba? 4 Kiriɲa ken ôriɲ naɲ kwôlê bi wo iyôŋgi hen na, wô mi a kené ô ɲanê ligi ɓiɲé ka na ani ré bô églis a hen ba? 5 En kôl hen iyôŋ aɲ bi tayre ré dêŋge. Perêrŋge a hen na, ôbi tu melênê wôni pôn iyôŋ kôba, naɲ bi ré jô kwôlê perê yênêri a kwôy ba? 6 Na hen iyôŋ a, i i ba ré ôriɲ naɲ yêni tumô bay henê Emen a ré dema ré jô kwôlê béŋge hen ba?

7 Na tayre to dami wo kené ôriɲ naɲ yerŋge tumô bay jerê kwôlê a. Wô mi a kené kaɲ geyé aŋga naɲ tô gerérji ré ka bay lêŋge hen a mera ré ba, men wô mi kené kaɲ bi bay ré gemsêŋge a men mera ré ba? 8 Tiri wori ba, kenbay ken li aŋga naɲ tô gerérji ré men, yênêrŋge kôba, ken gômsiji a men. 9 Ken hôn mega wo bay bô habrê ré gelé tu *emê iyére to Emen né iyôŋ né ba? Bi turŋge lamêŋge né, wôsa bay yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen men, bay tibé kamrê men, bay wogé yébé megêrji men, bay yiɲare naɲ megêrji imɲê men, 10 bay gemsare men, bay geyé lari men, bay kwoyé men, bay tiiré hare men, bay ɓégerem a men na, bay a gelé tu emê iyére to Emen ré ded. 11 Tumô ba, ka pôni perêrŋge a na li na hen iyôŋ hende to hen men, niɲba, bay peléŋge aɲ ken yi naɲ jeŋgêrŋge biɲ Emen niɲ men, kena ɓiɲé ka kwôlê dôriɲ sarji a naɲ néé wo Kelma Jésu Krist men, kwo Tini Emen wona a men.

Ayêŋge yerŋge ken uwôliɲ hini emê sa Emen a

12 Are kêm na kaɲ lê, niɲba, are kêm na ka dôri wô sarŋge ré, men, are kêm na kaɲ lê, niɲba, na ɗé bi ani kani ɓurem lemnare ré. 13 Aŋgaɲ emê yi na wô sa bô gawra men, bô gawra yi na wô sa aŋgaɲ emê bay ka hen a men, niɲba, Emen a sa mênêji wôô ɓem men, yi gawra yi na wô yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen né, niɲba, yi na wô liɲ jé biɲ Kelma aɲ na Kelma bi a abêri. 14 Emen wo biɲ Kelma ji si kamɲê hen na, a béna nabay kôba, na jê sé kamɲê naɲ néé wori hen iyôŋ men.

15 Ken hôn mega wo yerŋge ré na kwa yi *Krist iyôŋ né ba? Iyôŋ niɲ ba, na ayê kwa yen wo na kwo Krist hen hô dayê naɲ kwo hende yiɲ yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen ba? Na lê iyôŋ né. 16 Ken hôn mega wo kwôni wo ré yiɲ naɲ hende wôniɲare toɲ iyôŋ a tôŋ ba, ré biɲ pôn naɲ tu iyôŋ ré ba? Wôsa liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Iba naɲ iyore ré yé kurôŋgi yi wo pôn*.» 17 Niɲba, kwôni wo ɗi yiri biɲ Kelma na, tini biɲ pôn naɲ ɗi men.

18 Geriɲge yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen. Têriɲ kêm to kwôni li na, yi na yiri a nô na, niɲba, kwôni wo yiɲ yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hende to hen na, ôbi li têriɲ na naɲ yiri gaŋ. 19 Ken hôn mega wo yerŋge ré yi mega iyéy merê to Tunu toɲ hendi bô bôrê to Emen bure sa mô bôreŋge a hen ré ba? Iyôŋ ba, kena sa yereŋge ré. 20 Wôsa Emen keléŋge naɲ gara wo damaŋ. Iyôŋ ba, bi i i kôba, ré ay yiri uwôliɲ hini emê sari a ɗi.

7

Kwôlo gengiɲ sa eŋgé yi

1 Haw hen na kelêŋge kwôlo gay gay wo na ken li magtubu eŋgeren hen. Kwo pôn perê wo gengiɲ sa eŋgé yi hen na, dô wo iba ré eŋge iyore ré. 2 Niɲba, bi kené yiɲ yiɲare toɲ têriɲ ré na, bi iba eŋge iyore to gengiɲ sari men, iyore kôba, eŋge iba wo gengiɲ sare men. 3 Bi iba ay yiri biɲ tamni men, tamni kôba, ré jôriɲ kurôre yere ré men. 4 Wôsa iyore mô na sa yere ré, niɲba, kurôre a na ôbi sa yere men, iba kôba, na sa yiri ré, niɲba, tamni a na hende sa yiri. 5 Jôriɲge yereŋge ré, niɲba, ka jôriɲ yereŋge na kiriɲa tôôreŋge pôn wô yiɲ né aɲ bi kené ɓeriɲ yerŋge wô uwôliɲ Emen kiriɲa a pôni aɲ ken hô daɲ hôriɲ wô wo Sidan ma lamêŋge wô nêmê gemé yerŋge wo naɲ hen.

6 Niɲba, en geléŋge na gelé ɗiba, na tôô a ené ay béŋge hen né. 7 Tiri wori ba, en gey bi gawrê kêm ré mô mamare mega nôbi en môriɲ hen iyôŋ, niɲba, i i ba, Emen biri aŋgari ka gengiɲ sari sari. 8 Iyôŋ ba, en kôliɲ mamê men, yébé ka kwôrɲêrji ma hen a men na, hena bay ré mô mamare môɲ kuɲê nôbi iyôŋ na, na aŋga dôri. 9 Niɲba, hena bay ré nêm gemé yirji ré, ba, bi bay eŋgiɲ yirji wôsa eŋgé na dô gôliɲ wo gemé yirji ré gôlji.

10 En ay tôô biɲ ka eŋgiɲ yirji niɲ hen (na nôbi a kelê ré, niɲba, na Kelma a kelê) bi iyore ré kaɲ kurôre ré. 11 Hena hende ré kariɲ naɲ kurôre ba, bi hende mô sa kôbri ɗiba, a eŋgé iba wo ɗaŋgi ré, réba bi hende hera uɲé kurôre hôriɲ men, iba kôba, a dagê tamni ré a men.

12 Kwôlo na kelê hen na, (na nôbi a kelê ɗiba, na Kelma ré) hena ôbi ayê bôô ré ôriɲ naɲ tamni to ay bôre ré, aɲa ré dôre merê naɲ ɗi ba, bi ôbi dagere ré. 13 Men, hena iyore toɲ hende ayê bôô aɲa kurôre ré na ôbi ayê bôô ré, aɲa ôbi ré gey merê naɲ tu ba, bi hende kaɲni ré men. 14 Wôsa iba wo ay bôri ré ba, na sa kibi tamni toɲ hende ayê bôô hende to hen, a ôbi ré yiɲ kwôni wo Emen men, iyore to ay bôre ré kôba, na sa kibi kurôre woɲ ôbi ayê bôô bi wo hen, aɲa hende ré yiɲ to Emen men hen. Hena ré na iyôŋ né ba, kamniji a yé ka *kagemi, bi wo ɗôd ba, bay na ka séli tu Emen a hen. 15 Niɲba, hena iba wo hôn Emen né, ré gey kaɲê tamni toɲ hende ayê bôô ba, bi ôbi kaɲne, men, hena iyore to hôn Emen né, aɲa ré gey kaɲê kurôre woɲ ôbi ayê bôô hen ba, bi hende kaɲni men, perê bi wo wôô hen na, ani kani harji ré, wôsa Emen uwôgêna bi nana mô naɲ bôô jalê. 16 Mini, iyore toɲ hende ayê bôô hen, ma henê iyeŋ wo meré gôliɲ naɲ kurôrê woɲ ôbi henê Emen né hen ba? Men, jôbi ôbi ayê bôô hen, já henê iyeŋ wo jeré gôliɲ naɲ tamnem toɲ hende henê Emen né hen ba?

Bi jé lêreŋge yi mega Emen gey hen iyôŋ

17 Tôô to en ay biɲ bay ayê bôô a na: bi i i kôba, li jé wori naɲ gwosoyri wo Kelma na biri hen. Men, bi ôbi li jé lêri wo ôbi na li kiriɲa Emen na uwôgeɲni hen men. 18 Hena kwôni na ré wal keŋ niɲ, kiriɲa Emen na uwôgeɲni hen na, bi woge wô mênê gerêri ré niɲ men, hena kwôni wo na ré wal keŋ né, kiriɲa Emen na uwôgeɲni hen na, bi ôbi wal keŋ ré niɲ men. 19 Walê keŋ na ani ré men, walê keŋ né kôba, na ani ré a men, niɲba, aŋga dôri ba, na bê kwôlê sa tôô to Emen a pôn ɗô a na aŋgaɲ lê ka dôri. 20 Iyôŋ ba, bi i i kôba, mô kini uwôgê wo Emen na uwôgeɲni ya hen. 21 Hena na jeré na lema aɲa Emen na ré uwôgem na, bi ju aŋge ré, niɲba, hena jeré uwôɲ tulmô kiriɲ ka a lê aɲ já merê sam seŋge na, ju woge wô merê sam seŋge. 22 Wôsa kwôni wo na lema aɲa Kelma ré uwôgeri ba, na kwôni wo mô sari seŋge wo Kelma a na ôbi sari. Niɲba, kwo na kema iyore niɲ aɲa *Krist ré uwôgeri ba, ôbi na lema wo Krist.

23 Emen a keléŋge, naɲ aŋga gararji naɲ hen. Iyôŋ ba, kena kari niɲ ɗiba, ken yi limé ka gawrê ré niɲ. 24 Yênên, i i ba, na naɲ jé lêri jé lêri kiriɲa Emen na uwôgeɲni hen. Iyôŋ ba, bi i i kôba, mô naɲ jé wori, jé wori bi wo hen.

Kwôlo gengiɲ sa mamê naɲ yébé ka kwôrɲêrji ma

25 Kwôlo na ken eŋgeren gengiɲ sa mamê hen na, Kelma ben tôô to gengiɲ sarji ré, niɲba, kwôlo en kôl hen na, ena gawra seŋge niɲba, na wô sa kibi bô derê wo Kelma aɲa ré, yé bê bôô sara hen.

26 Naɲ gusiɲ to haw hen na, ermé wuɲê a na: dô wo iba ré mô mamare mega ôbi môriɲ hen iyôŋ mera. 27 Hena jeré eŋge iyore niɲ ba, ju dagere ré niɲ men, hena jeré eŋge ré tô ba, ju dô bul mera men. 28 Niɲba, hena iba ré eŋge iyore ba, ôbi li na têriɲ né men, hena temale ré eŋge iba ba, hende li na têriɲ né a men, niɲba, ɓiɲé kaɲ bay eŋgé yi bay ka hen na, bay a geliɲ gusiɲ sa terare a nà, kuɲê nôbi ba, en gey derêŋge na bô gusiɲ hende to hen a ɗi.

29 Yênên, kwôlo na kelêŋge a na: kiriɲ kô niɲ, iyôŋ ba, ka eŋgiɲ yirji ba, bi mô mega wo ciré eŋgiɲ né tô men. 30 Ka mô naɲ cémé tirji a ba, bi mô mega ciré mô naɲ bô emê ré iyôŋ men, ka sê peré ba, bi mô mega ciré mô naɲ peré ré iyôŋ men, ka kel are ba, bi mô môɲ ciré ôriɲ naɲ ani ré iyôŋ men, 31 ka tôbe yirji bô aŋga sa terare a nà ba, bi bi bôrji sara ré, wôsa sa terare môɲ wo yiɲ haw hen iyôŋ na, a yé ɗé ɗé ré.

32 En gey bi kené erem kwôlê wôni ré, kwôni wo eŋge iyore ré tô na, erem na sa aŋga Kelma men, ɗiré lê iyeŋ a ɗiré dé tu Kelma ba men. 33 Niɲba, kwôni wo eŋge iyore na, aŋge na kwôli aŋga sa terare a nà men, ɗiré lê iyeŋ a ɗiré lê aŋga ré dôriɲ tamni ba men. 34 Aɲ ermé wori yi kini wôô. Men, iyore to kurôre naɲ men, toɲ temale a men na, bay erem na sa aŋga Kelma, wôsa bay gey yé kari naɲ jé lêreji men, ermé woji a men. Niɲba, to eŋge iba na, erem na sa aŋga sa terare a nà men, erem na ba, teré lê iyeŋ a teré déɲ tu kurôre ba a men.

35 En kôl hen iyôŋ, na wô derê woŋge ɗiba, na wô ɗéŋge ani sarŋge a ré, aɲ bi kené liɲ aŋgaɲ derôre men, ka dôri men, kené ayiɲ yerŋge kêm biɲ Kelma a men.

36 Na kelêŋge kwôlo gengiɲ sa bay gusô ka genge ciré kariɲ hen. Hena kwoɲ iba ré bô mega ɗiré li dô ré naɲ toɲ iyore men, hena doy eŋgé iyore ré diiri aɲ ôbi erem ɗiré eŋgé iyore na, iyôŋ ba, bi ôbi eŋge mega wo bôri gey, ɗiba na têriɲ a ôbi ré li hen né. 37 Niɲba, kwôni wo ɓu bôri iyêre aɲ gemiɲ yiri aɲ naɲ bôô geyé wori a ôbi ré genge ɗiré eŋgé hendi gusôri ré na, ôbi li dô. 38 Iyôŋ ba, kwôni wo eŋge hendi gusôri ba, li dô men, kwo eŋne ré ba, li dô damaŋ a men.

39 Iyore to kurôre ya na, bi hende mô tumôri a yôd, niɲba, hena ôbi ré ma na, hende na sare seŋge aɲ hena hende ré gey ba, a eŋgé iba wo bôre gey, niɲba, bi ôbi na megare ôbi ayê bôô. 40 Hena hende ré mô hen iyôŋ mera ba, réé derê. Na ermé wuɲê nôbi a hen. Nôbi kôba, Tini Emen mô bôn a men.

8

Tanare to bay tibiɲ kamrê

1 Haw hen na kelê na kwôli tanare to ɓiɲé tebiɲ kamrê hen. Tiri wori ba, «Nabay kêm nana bay henê are» mega wo ken kôliɲ hen iyôŋ, aɲ gawra diɲ deŋgôri, niɲba, peré a biɲ yênem nééri tô ayê bôô tori a ɗi. 2 Hena kwôni ré erem mega wo ɗiré na ôbi henê are na, ôbi hôn na mega wo réé hôniɲ hen iyôŋ ré tô. 3 Niɲba, hena kwôni wo pur Emen ba, Emen hôni men.

4 Iyôŋ ba, kwôlo gengiɲ sa aŋgaɲ emê ka bay tebiɲ kamrê hen na, nana hôn wo bay ré na ani sa terare a nà ré, niɲba, ré na Emen a ré pôn nêŋ mera. 5 Na tiri wôsa derômaraŋ a men, sa terare a nà a men na, ɓiɲé pô are kwône liɲ emen men, liɲ kilmé a men. Ɓiɲé bôrji mega ré na emen haji, 6 niɲba, kwona nabay ba, Emen na pôn nêŋ hari, ôbi a na Ibarna wo ɗi are kêm men, nana môriɲ geɲ biri hen men, Jésu Krist a na Kelma pôn nêŋ men, na sa kibri a are kêm ré yiɲ ya hen men, sa kibri a nana môriɲ geɲ hen a men.

7 Nana hôn wo kamrê ré na ani ré, niɲba, ɓiɲé kwône hôn kwôlê bi wo hen né. Ka na hôniɲ naɲ kamrê hen na, kiriɲa bay ôm tanare to bay tibiɲ kamrê hen na, bay bô mega wo ré na kwôy kamrê baa ya, baa ya. Ay bay bô mega ciré *kagem tu Emen wô kibi kwôy kamrê bi wo ciré ôm hen. 8 Niɲba, na aŋgaɲ emê a ôriɲ naɲ na ligi Emen a ré, hena nana ôm né ba, en mêne ani ré a men, hena nana ôm kôba, naa uwôɲiɲ ani ré a men.

9 Hena ré hen iyôŋ hari kôba, ken bô dô, wô wo emê bi wo ken ôm naɲ bô geyé woŋge hen na, maa lê aɲ ka iya tô kwôlo Emen a hen, maa liɲ têriɲ. 10 Wôsa hena kwôni ré gelem jôbi wo ju hôn are bay ka hen, aɲ ju mô ôm emê kibi kamrê na, kwo ré gelem hen aɲa ré iya na, ôbi a geyé emê tanay kamrê mega wo jôbi ju ômiɲ hen iyôŋ men né ba? 11 Na iyôŋ aɲa, henê are kam bay ka hen, ré mênê yênem wo iya wo *Krist ma wô sari men hen. 12 Na hen iyôŋ a, kené li têriɲ naɲ yênêrŋge men, ken mêniɲ ermé woji wo dê hen men, lê are bay ka hen iyôŋgi hen na, ken li na têriɲ naɲ Krist hen. 13 Na ôbi á, hena aŋgaɲ emê réé lê aɲ yênen a liɲ têriɲ na, na emê tanare ré kwôy yôd wô wo maa lê aɲ yênen a hô lê têriɲ sôŋ.

9

Aŋga gengiɲ sa ôbi jé

1 Nôbi, en nêm lê are sa keben men, ena *ôbi jé bi men, en gel Kelma wona Jésu bi men, kenbay a na ari gelé ka jé wuɲê wo tô Kelma a men. 2 Hena ené na *ôbi jé tu ɓiɲé ka pôni a ré kôba, kenbay ba, ena *ôbi jé turŋge a, wôsa kena ari gelé ka jé wuɲê wo en li mega *ôbi jé iyôŋ tô Kelma hen.

3 Kwôlo na kelê dôriɲ kwôlê san a kiriɲa ɓiɲé lên ɲôm a na:

4 Nôbi kôba, en nêm wo ené emê men, yê men wô kibi jé wo en li hen né ba? 5 Mega wo bay jé ka pôni men, yênê Kelma men, Piyêr a men ôrji kiriɲ naɲ yébérji kôbriji a hen ba, nôbi kôba, réé ené eŋge iyore ba, réé ené nêmê ôriɲ naɲ tu kôbena hen iyôŋ men né ba? 6 Na ba, na nibay naɲ Barnabas mera a réé lê jé kwa kwoɲ derê kwôlê hen wô abiɲ yerni ba? 7 Na ôbi kumbul wo yôŋ a sêɲ kumbul aɲa ré têbe yiri gaŋ ba? Men, i a yagê tiɲaɗor aɲa ré ôm yere ré ba? Men, i a abê lari aɲa réé yê kubarji ré ba?

8 En ay na lê jé gawrê a ené gengiɲ kwôlê bi wo hen mera ré, niɲba, tôô to Emen kôba, kôl hen iyôŋ men né ba? 9 Na liɲ bô magtubu tôô to *Moyis a kôl iyôŋ ba: «Hena kelba ré ɗô kaw ba, jeré harê kibri ta ré*?» A hen ba, Emen aŋge na wô kelba ba? 10 Ôbi kôl kwôlê bi wo hen gengiɲ na sarni nibay ré ba? Ew na wô sarni aɲa na ré liɲ bô magtubu to Emen a hen. Iyôŋ ba, kwôni wo yage ba, ɗi bôri na sa yagê wori bi wo hen men, kwo ti kaw ba, ɗi bôri na sa gusiɲniji a men. 11 Hena na niné ci kay aŋgaɲ Tunu perêrŋge a aɲa kené béni ari uɲé ka sa terare a nà men hen ba, na aŋga gaɲ ba? 12 Hena ka pôni ka eŋgeréŋge are hen ba, nibay nini nêm eŋgeréŋge are ɗê aɲ sôŋ ré ba?

Niɲba, nini eŋgere are bay ka hen kôbreŋge a ré men, nini ɓu bôrni sa are a kêm wô wo Kwôlo Dôri wo Krist ma ré gusiriɲ. 13 Ken hôn, ka li jé bô *iyéy Emen a na, uwôɲ aŋgaɲ emêrji na kiriɲ bay ka hen men, ka li jé kini bê kwôbe a kôba, céɲji na aŋgaɲ bê kwôbe bay ka hen men. 14 Na mega bi wo hen iyôŋ a, Kelma ré ayiɲ tôri bi bay derê Kwôlo Dôri ré uwôɲiɲ ari emêrji wô kibi derê kwôlê bi wo hen men.

15 Niɲba, nôbi na, en li hen iyôŋ né kwôy, aɲ haw hen wo en kôl hen iyôŋ kôba, na wo ené eŋgeriɲ ani kani ré. En ma ba, dô gôliɲ wo kwôni ré mêne yi yé wuɲê wo gengiɲ sa jé bi wo en li seŋge hen. 16 Wôsa hena ené uwôl béré Kwôlo Dôri ba, na diɲ deŋgôn né, niɲba, na aŋga Emen a ɗén ereŋ san a, wôsa hena ené uwôl béré Kwôlo Dôri bi wo hen né ba, kwôlê a ɓeren. 17 Hena ené uwôl béré naɲ bô geyé wuɲê ba, en nêm uɲé sa kôben, niɲba, hena ené uwôl béré naɲ bô geyé ré ba, na Emen a ɗén ereŋ a san a. 18 Iyôŋ niɲ ba, aŋgaɲ sa kôben ba, na mi ba? Na béré wo en uwôl bi mera, aɲ en kaɲ eŋgeré aŋgaɲ têbê sa kôben gengiɲ sa béré wo en uwôl hen.

19 Bi wo ena sa yen hen haɲê kôba, en li yen mega lema wo ɓiɲé kêm, aɲ bi ené gôliɲ naɲ gawrê damaŋ. 20 Hena ené mô perê Jubɲê ba, en li yen mega Jubɲê iyôŋ, bi ené gôliɲ naɲ ci. Bi wo tôô to Moyis ôm san né hen kôba, kiriɲa en mô perê ka bi kwôlê sa tôô hende to hen na, en li yen mega ené bi kwôlê sa tôô hende to hen men, bi ené gôliɲ naɲ ci. 21 Men kiriɲa en li jé perê ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen na, en mô mega kwôni wo na Jub né iyôŋ men, en li hen iyôŋ wô gôliɲ naɲ ci. Hena, ré na hen iyôŋ kôba, en ɗi tôô to Emen aɲ né, niɲba, en li na tôô to *Krist. 22 Kiriɲa en mô perê ɓiɲé ka iya a ba, en li yen mega ôbi iya iyôŋ, bi ené gôliɲ naɲ ci men, en bul yen gay gay hen iyôŋ, bi ené gôliɲ naɲ ka pôni naɲ geré wo gay gay. 23 En li are bay ka hen, na wô Kwôlo Dôri aɲ bi ené uwôɲiɲ derê wo yi bô a hen.

24 Ken hôn, bô gere a na, na ɓiɲé kwône a geré, niɲba, kwôni pôn nêŋ a uɲé sa kôbri. Iyôŋ ba, ken ge gere toɲ uwôɲiɲ sa kôbi hen ɗi. 25 Ôbi gere wo yôŋ yôŋ wo jô yiri sa aŋga gay gay a ba, na wô uwôɲiɲ gwôyê niɲba, na kwo a mêniɲ tô hen, niɲba, nabay ba, nana li jé na wô uwôɲiɲ gwôyê wo a mêniɲ né kwôy hen. 26 Iyôŋ ba, nôbi en ge na gere toɲ iyôŋ a tôŋ hen né men, kiriɲa en ay kôben ba, en diɲ are yôd ɗiba, en meremné ré. 27 Men, en geliɲ yen gusiɲ men, en liri lemnare men, aɲ bi kwôlo ené dô biɲ ɓiɲé ka ɗaŋgi hen na, bi nôbi kôba, ené uwôɲiɲ derêri men ɗiba, bi ené nal ré.

10

Aŋgaɲ gelé ka kam Israyêl gel

1 Yênên, en gey bi kené hôn mega wo môɲêrni kêm na ré mô tô kiriɲ ka geri a men, bay kêm na ré ɗay cér wo dami hen a men. 2 Tô kiriɲ ka geri bay ka hen men, cér wo bay na ɗay hen a men na, yi mega bay na ré liji batêm kêm mega bay tô *Moyis iyôŋ. 3 Men, bay kêm ômji kwô woɲ giɲê wo Emen 4 men, bay yi kam kaɲ giɲê ka Emen a men. Men, bay yi kam kaɲ giɲê ka so kabrê keram a ka ô naɲ ci hen. Keram bi wo hen, na *Krist bi naɲ yiri. 5 Cêgi are bay ka kêm hen kôba, bô Emen dôri sa ka pôni a ré kwône, na ôbi a, temayriji ré yiɲ bijak bijak derô gwôlê hen.

6 Iyôŋ ba, are bay ka hen yi mega aŋgaɲ gengé perêrna, bi doy aŋga habiɲ ré lêna mega wo na liɲji hen iyôŋ né. 7 Yéŋge bay tibé kamrê mega ka pôni na yiɲ hen iyôŋ né, mega wo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Bay mô ôm men, yi men, aɲ henaji ta wôô*.» 8 Na yéŋge bay yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ mega ka pôni perêrji a na liɲ hen iyôŋ né, bay na li hen iyôŋ aɲ ɓiɲé na ma sak tôre wôô kibi subu tu tare pôn*. 9 Na séléŋge Krist mega wo ka pôni na séliɲ Emen hen iyôŋ né, bay na li hen iyôŋ, aɲ kalaw na gederéji duu*. 10 Ɓarêŋge mega wo ka pôni na ɓariɲ hen iyôŋ né, bay na ɓar hen iyôŋ, aɲ mana wo Emen woɲ ôbi deré kiriɲ hen, na sa derji*.

11 Are bay ka hen sa sa kam Israyêlɲê mega aŋgaɲ gelé iyôŋ wô haliɲ ka ɗaŋgi men, na liɲ bô magtubu to Emen a wô halêna nabay ka kemnêŋgi ka tô terare baa ɗa wo ta kerê sarna niɲ hen men. 12 Iyôŋ ba, hena ôbi ayê bôô ré erem mega wo ɗiré ɗubu iyêre tô ayê bôô wori a ba, bi ôbi bô dô wô wo maa kuriɲ. 13 Aŋga gay gay ka séléŋge hen na, na sél na ɓiɲé kêm hen iyôŋ men, niɲba, Emen na ôbi bôô pôn ɗiba, a ɗé bi aŋgaɲ sélé bay ka hen ré ɗê sarŋge ré men, ôbi a béna geré bi nana ɗebiɲ geraŋ tô a, aɲ bi nana dôriɲ bô a.

Pol yêge maa Kworêntiɲêɲê gengiɲ sa kamrê

14 Milɲên kaɲê, na ôbi a, ené kelêŋge hen, geriɲge kamrê. 15 En iyêl mega ené kôliɲ na bay tu melênê iyôŋ, kenbay ken kôbe bô kwôlo na kelê hen. 16 Gwoyi yê kam to Kelma to nana liɲ Emen dosé wô sare hen ba, gel na wo nana biɲ pôni naɲ kwôbri Krist ré ba? Men, mapa wo nana ɓiilê hen ba, gel na wo nana biɲ pôn naɲ yi Krist a men ré ba? 17 Mega wo mapa pôn hari aɲ nabay ka kwôni hen nana daɲ sara hen na, gel na wo nana na kurôŋgi yi wo pôn, wôsa na mapa bi wo pôn hen a nabay kêm nana céɲ hen.

18 Berêŋge *Israyêl ka ôm aŋgaɲ bê kwôbe hen na, bay biɲ pôn na naɲ Emen wo kini bê kwôbe bay ka hen yi gengiɲ sari hen ré ba? 19 Na ba, en gey kelê tanare to bay ré tibiɲ kamrê hen ba, ré na are ba? Réba en kôl kamrê a ré na are ɗi ba? 20 Na hen iyôŋ né. Niɲba, en kôl iyôŋ ba, aŋga bay henê Emen né bi bi bay ré biɲ kwôbe hen na, bay biɲ na tunu to habiɲ ɗiba, bay biɲ na Emen né men, en gey bi kené biɲ pôn naɲ tunu to habiɲ né a men. 21 Ka yê are bô gwore to Kelma men, hô yiɲ naɲ gwore to tunu to habiɲ a men né, men, ka emê naɲ Kelma men, hô emê naɲ tunu to habiɲ a men né. 22 Hena kené li hen iyôŋ ba, ken woge bi Kelma ré li terbére. Na ba, néérna a gôliɲ kwori ba?

Lê are kêm uwôliɲ hini emê sa Emen a

23 Ken kôl: «Are kêm na kaɲ lê» na tiri, niɲba, are kêm dô lê ré men. «Are kêm na kaɲ lê», niɲba, are bay ka kêm hen a biɲ églis néére ré. 24 Bi kwôni woge derê wori mera ré, niɲba, bi woge derê wo megêri ɗi.

25 Tanare kêm to bay ɗiɲ gara hen na, keléŋge ken ôm mera ɗiba, bi ken eremnéré kwôlê wôni sara ré. 26 Wôsa liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Sa terare naɲ aŋga kêm ka yi sara ré na ka Kelma*.»

27 Hena ôbi henê Emen né wôni ré uwôgêŋge kené ô emê are naɲ ɗi aɲa kené gey erê na, emêŋge are kêm ka ôbi béŋge hen mera ɗiba, ken eŋgere tôrji ré. 28 Niɲba, hena kwôni ré kelêŋge iyôŋ ba, tanare to hen, na to bay ré tibiɲ kamrê ba, ken ôm né, wô kelê bi wo ôbi kelêŋge niɲ hen men, wô suné wo ôbi sun hen a men. 29 En kôl na wô suné wori ôbi ɗiba, wô suné wom né, wôsa suné wo kwôni wo ɗaŋgi a jôren lê aŋga bôn gey hen ba? 30 Hena ené liɲ Emen dosé dema, ené ômiɲ are tô ba, i a kôlen ɲôm wô kibi emê bi wo en ôm hen ba?

31 Iyôŋ ba, aŋga yôŋ yôŋ ka ken ôm men, ka ken yi men, aŋga gay gay ka ken li a men na, ken li wô uwôliɲ hini emê sa Emen a. 32 Lêŋge ani kani ka a mênê Jubɲê ré men, Grêkɲê ré men, églis to Emen né a men. 33 Nôbi kôba, en li na hen iyôŋ men, en li are kêm bi ré dôriɲ gawrê kêm ɗiba, en woge na derê wuɲê nôbi mera ré, niɲba, en woge na derê wo ɓiɲé kêm aɲ bi bay ré uwôɲiɲ gelê.

11

1 Ayenge ken liɲ ari gengé kaŋge mega wo nôbi kôba, en ay *Krist liɲ ari gengé kaɲê iyôŋ men hen.

Bô églis a ba, bi iyore ha sare naɲ mindil

2 Iyôŋ ba, en denéŋge wô wo ken gôrbiɲ sa jé lêren ré men, sa aŋga na en geléŋge hen ré men, ken cubu turŋge tô ari gelé ka Krist ka bay na gelen aɲ nôbi kôba, en geléŋge men hen. 3 Niɲba, en gey bi kené hôn dô wo ôbi sa imɲê kêm ba, ré na Krist men, iba ré na ôbi sa iyore men, Emen ré na ôbi sa Krist men. 4 Iba wo uwôl Emen ley, dô kwôlê lay aɲa ré dôbe ani sari na, ôbi uwôl tayre sa Krist woɲ ôbi sari a. 5 Niɲba, iyore toni to uwôl Emen ley, dô kwôlo hena kibi Emen a ley, a ré ha sare ta ré ba, yi mega hende ré uwôl tayre sa kurôre woɲ ôbi sare hen men, yi mega hende ré dul na sare iyôŋ a men. 6 Wôsa hena iyore ré ha sare ré ba, bi hende ka sare aɲ. A hena karêre ré yere tayre na, bi hende ha ta. 7 Iba a dôbê ani sari a ré, wôsa ôbi geliɲ naɲ Emen men, na ôbi ulê hini emê sa Emen a a men, niɲba, iyore ba, uwôl na hini emê sa kurôre a. 8 Niɲba, Emen na dô kabrê na iyore a ré liɲ iba ré, niɲba, na kabrê iba a, ôbi na ré dô liɲ iyore ɗi. 9 Men, Emen na li iba biɲ iyore ré, niɲba, ôbi na li iyore biɲ iba ɗi. 10 Wô kibi *manê ka derômaraŋ a na, dô wo iyore ré ha are sara, bay a gelé wo hende ré na hendi dôbê sare biɲ kurôre. 11 Tô Kelma na, iyore na sa yere ré men, iba kôba, na sa yiri ré a men. 12 Wôsa mega wo bay dô iyore yi iba hen hari kôba, iyore a yê iba men, iyôŋ ba, bay kêm henaji na ligi Emen a.

13 Erméŋge ken gel, hena iyore ré uwôl Emen aɲ baa harê are sara ba, dé ba? 14 Ɗé wo Emen ɗi iba hen, gel wo hena iba ré ɗi gusiri sari yêŋnê ba, ré yi tayre iyôŋ né ba? 15 Niɲba, kwo iyore a gusiri sare ré yêŋnê ba, uwôl na hini emê sara, wôsa Emen ɗi gusiri sa iyore bi ré yi mega aŋgaɲ têlê sare iyôŋ. 16 Hena kwôni ré gey narê kwôlê bi wo hen a ba, kwôlo en kôli a na: nibay na, hara woni wo geliɲ iyôŋ na, naɲ men, églis to Emen to kôl iyôŋ kôba, naɲ a men.

Gwoy emê wo Kelma

(Mt 26: 26-29, Mk 14: 22-25, Lk 22: 15-20)

17 Niɲba, kwôlo na kelêŋge hen na, en halêŋge na halê ɗiba, na denéŋge ré, wôsa daɲare toŋge lêŋge habrê damaŋ ɗiba, lêŋge dô ré. 18 Kwôlo tumô wo na kelê a na: ɓiɲé kôlen kiriɲa kené daɲ ba, kené kariɲ gay gay aɲ en bô mega wo kwôlê woji bi wo hen kwari ré na tiri a men. 19 Wôsa kariɲare to ken kariɲ hen, a lê aɲa kené hôniɲ ɓiɲé kaɲ bay bôô pôn ka perêrŋge a hen. 20 Iyôŋ ba, daɲare to ken daɲ hen na, gel wo kené daɲ na wô emê kwô wo Kelma ré, niɲba, ken ôm na ani. 21 Wôsa kiriɲa ken mô wô emê na, i ba iyêlbe na wô yiri wori, menba, ka pôni kurôŋ liji men, ka pôni kwoyré ta men. 22 Iyére toŋge to kené ômiɲ are men, yiɲ are men, naɲ ba? Hen ba, ken bô églis to Emen mega ani ré ba? Hen ba, ken sul na ka aŋgaji naɲ hen ba? Hen ba, en kelêŋge na iyeŋ ba? Mega hen iyôŋ ba, en denéŋge ba? Na denéŋge sa kwo hen a ré kwôy.

23 Aŋga en geléŋge hen na, Kelma na gelen men. Bô yoyre to bay ca ɓiriɲni hen na, ôbi ay mapa 24 menba, liɲ Emen dosé aɲ ɓiilê aɲ kôl iyôŋ ba: «Kwo na na, yi mega kurôŋgi yen wo na ayê bé wô sarŋge, lêŋge hen iyôŋ iyôŋ ken ermiɲ san a.» 25 Cêgi emê a na, ôbi biji care toɲ yê tiɲaɗor mega wo ôbi ré biɲji mapa hen iyôŋ aɲ ôbi kôl iyôŋ ba: «Gwoy care toɲ yê tiɲaɗor to na na, na gwore to gel biɲare to kôrbi to Emen naɲ ɓiɲé naɲ geré wo kwôbren. Kiriɲ ka yôŋ yôŋ ka kena yê na, ken yi ermiɲ san a.» 26 Wôsa kiriɲa ken ôm mapa bi wo hen men, ken yi care toɲ yê tiɲaɗor hende to hen a men na, ken hô uwôl na béré temay Kelma hen kwôy wo ôbi a heraɲ.

27 Iyôŋ ba, kwôni wo ôm mapa wo Kelma men, yi care toɲ yê tiɲaɗor tori a men, naɲ tô geréri ré na, ôbi li têriɲ gengiɲ sa kurôŋgi yi Kelma men, gengiɲ sa kwôbriri a men. 28 Iyôŋ ba, i i ba, bi kôbe bôri aɲ bi ôm mapa men, yiɲ care toɲ yê tiɲaɗor men.

29 Wôsa hena kwôni ré ôm men, yi men aɲa ré erem mega wo ré na kurôŋgi yi Kelma ré na, ôbi li hen iyôŋ uwôliɲ na kwôlê sari a. 30 Na ôbi á, ka pôni kwône perêrŋge a hen, ré iyay men, ômiɲ men, ka pôni maɲ a men hen. 31 Hena nana jô kwôlê sarna ba, bay a jerê kwôlê sarna ré niɲ. 32 Hena Kelma ré jô kwôlê sarna ba, ôbi halêna na halê ɗiba, ôbi gey bi bay ré sa perêna naɲ ɓiɲé kêm né.

33 Iyôŋ niɲ ba, yênên, kiriɲa ken daɲ wô emê are ba, ken gemiɲ yerŋge dem. 34 Hena kurôŋ né li kwôni ba, bi ema aŋgari iyére tori a dema ré era tô, aɲ bi uwôliɲ bôri gemiɲ megêri, dô gôliɲ wo ken daɲ aɲ uwôliɲ kwôlê sarŋge a. Tô kwôlo baa hen na, kiriɲa na biɲ uɲéŋge dema ené geléŋge geréri tô.

12

Gwosoy jé lê wo Tunu biɲ kwôni

(Epês 4: 4-16, Rôm 12: 3-8)

1 Yênên, kwôlo gengiɲ sa aŋgaɲ bé ka Tunu biɲ ɓiɲé hen na, en gey bi kené hôn men. 2 Ken hôn, kiriɲa na ken baɲ henê Emen tô hen na, bay na wuréŋge dê dê aɲ lêŋge aɲ ken tebe kamrê kaɲ meneŋ hen. 3 Ôbi a, ené kelêŋge kwôni wo tôm Jésu ré mêne ba, na Tini Emen a biri a ré kôl hen né, niɲba, kwôni wo kôl «Jésu ré na Kelma» na, na Tini Emen a biri a ré kôl hen.

4 Jé lê wo gengiɲ sa Tunu na, tôri gay gay hari, niɲba, Tini Emen hende to pôn nêŋ hen a bé. 5 Gwosoy lê jé biɲ Kelma na, tôri na gay gay, niɲba, jé bi wo kêm hen liɲ biɲ na Kelma. 6 Gwosoy lê are na gay gay haji, niɲba, Emen bi wo pôn nêŋ hen a bé gwosoy jé bi wo hen. 7 Na i i kôba, Emen a biri jé lê wo gel mega wo Tunu ré naɲ ɗi, bi ré liɲ jé biɲ ɓiɲé kêm. 8 Tini Emen a biɲ gawra wo pôni iyêl naɲ tu melênê men, biɲ kwo ɗaŋgi iyêl naɲ geré henê are men. 9 Na Tunu hende to hen a biɲ kwo na, ayê bôô men, kwo hen, néé woɲ berariɲ bay ômɲare men, 10 biɲ kwo na, néé woɲ liɲ aŋgaɲ giɲê men, biɲ kwo hen, kôliɲ ɓiɲé kwôlo hena kibi Emen a men, biɲ kwo na, henê aŋga Tunu ka hena ligi Emen a hen men, ka hena ligi tunu to ɗaŋgi a men, biɲ kwo hen, iyêlê kibi kwôlo gay gay hen men, biɲ kwo na, belé kibi kwôlê bi wo hen a men. 11 Tini Emen hende to pôn hen a lê are bay ka kêm hen aɲ i i ba, hende biri jé wo gengiɲ sari mega wo bôre gey.

Kewi yi gawra na pôn, niɲba, soderiɲ kiriɲ kwône

12 Ken gel, kewi yi gawra na pôn hari, niɲba, sôderiɲ gay gay ôbi wo sôderiɲ hen hari kôba, na yi wo pôn nêŋ. Krist kôba, yi na mega wo hen iyôŋ men. 13 Na hen iyôŋ a, Jubɲê men, Grêk men, lema men, kema iyore a men na, nabay kêm bay lêna batêm sa kibi Tunu hende to hen, aɲ nana yiɲ yi wo pôn men, Emen bure hende mô bôrna pôn pôn kêm a men.

14 Wôsa kewi yi na pôn mera ré niɲba, sodiriɲ kwône. 15 Hena têê ré kôl teré na kôbi ré, iyôŋ ba, ena kwa kewi yi ré. Na wô kelê wo hende kôl hen iyôŋ, a jerê bi hende ré yi kwa kewi yi ré. 16 Men, hena maa ré kôl ɗiré na tu ré, iyôŋ ba, ena kwa kewi yi ré. Na wô kelê wo ôbi kôl hen iyôŋ, a jerê bi ôbi ré yi kwa kewi yi ré. 17 Hena kewi yi a ré na tu pôn mera ba, maa woɲ toyé kwôlê ba, ré yôŋ ba? Réba maa a ré na kewi yi pôn mera ba, gôni woɲ ayiɲ gesami are ba, ré yôŋ ba? 18 Niɲba, Emen ɗi kwa yi bi wo gay gay hen naɲ kini kini mega wo bôri gey. 19 Hena na ré na kwa yi pôn mera ba, kewi yi ba, ré na yôŋ ba? 20 Iyôŋ ba, kwa yi gay gay ya hari, niɲba, kewi yi na pôn hari.

21 Tu a kôliɲ kôbi ju dôren né iyôŋ né men, sa a kôliɲ têê ken dôren né iyôŋ né a men. 22 Kwa yi bi wo nana bô mega wo ré dê dê seŋge hen na, na ôbi bi a na are hen. 23 Kwa yi wo nana bô mega ani ré hen na, na ôbi á, nana cubu turna sara men, kwo dé kelê kwôli ré hen ba, nana cubu turna sara damaŋ. 24 Niɲba, kwa yi bi wo yi tayre ré hen na, gey cibé tu tô a ré niɲ. Emen ɲan yi aɲ bi ka ré yi kini cibé tu tô a dema ré cibiɲ tu tô a. 25 Ôbi li hen iyôŋ bi kwa yi bi wo dê dê hen né kariɲ naɲ kewi yi ré, niɲba, bi i i ba, ré ermiɲ sa megari a ɗi. 26 Hena kwa yi pôn né ômiɲ ba, tô ka baa hen kôba, ômiɲ men, hena kwo pôni yiri ré dôri ba, tôrji wo baa hen kôba, yirji dôrji naɲ ɗi men.

27 Kenbay kêm kena yi *Krist aɲ i i ba, yi mega kwa yiri iyôŋ. 28 Bô églis a na, Emen di na bay jé tumô, wôô wori ba, ôbi ɗi bay kibri, subu tori ba, na bay derê tô kwôlê men, bay lê giɲê men, bay berarê ɓiɲé men, bay lê naɲ ɓiɲé men, bay derê tumô kiriɲ men, bay iyêlê kibi kwôlo gay gay hen a men. 29 Iyôŋ ba, bay kêm na bay jé ré men, bay kibi Emen ré men, bay geliɲ ɓiɲé are ré men, bay lê aŋgaɲ giɲê ré men, 30 bay berarê bay ômɲare ré men, bay iyêlê kibi kwôlo gay gay hen ré men, bay belé kibi kwôlê bi wo hen ta ré a men. 31 Ôriɲge doy aŋgaɲ bé ka dô ɗê megêrji hen.

Aɲ na geléŋge geré ka dôri ka ɗê ka hen aɲ sôŋ.

13

Kwôlo gengiɲ sa peré

1 Hena ené iyêl kibi kwôlo gawrê men, kwo *manê ka derômaraŋ a a men aɲa peré kiriɲ ré naɲ yen a na, en yi mega manaŋ wo ôm ɗéɲ iyôŋ men, musure to bay sêêrê ɗéɲ iyôŋ hen a men. 2 Hena ené ôriɲ naɲ néé woɲ kôliɲ kwôlo Emen men, en hôn aŋga yi kini uwôbêrji a kêm men, en hôn aŋga gay gay men, hena ené ôriɲ naɲ ayê bôô wo nêm ôrgiɲ naɲ keram a men aɲa peré kiriɲ ré, naɲ yen a na ena ani ré tô. 3 Hena ené pô ari uɲéren kêm biɲ ɓiɲé men, hena ené ay yen bi bay ré uwoy aɲa peré kiriɲ ré, naɲ yen a ba, na uwôɲiɲ ani ré a men.

4 Ôbi peré kiriɲ na, na ôbi ulê bôô men, ôbi lê derê men, ôbi lê terbére ré men, na ôbi dê deŋgô ré men, na ôbi uwôyrê yi ré men, 5 ôbi lê ani kaɲ tayre ré men, ôbi woge derê wori mera ré men, bôri tari lew lew ré men, di bayi kwôlê ré men. 6 Aŋga na kaɲ derôre ré hen na, ôbi li yi derê sara ré, niɲba, yiri dôri na sa aŋgaɲ derôre ɗi men, 7 ôbi ɗi bôri jal sa are a kêm men, hena ré na mi mi kôba, ôbi gem ayê bôô wori dô men, ôbi ɗi bôri na sa aŋga dôri a men, ôbi lêŋnê sa are a kêm a men.

8 Kwôlo hena kibi Emen a a kerê tô men, iyêlê kibi kwôlo wo gay gay hen a kerê tô men, henê are kôba, a kerê tô a men, niɲba, peré kiriɲ ba, a naɲê kwôy. 9 Wôsa henê aŋgana men, derê kwôlo Emen wona a men na, na kwari tô. 10 Niɲba, kiriɲa aŋga dô cerêd hen sa niɲ na, ka na liɲ baa geré hen a sa naɲê.

11 Kiriɲa na en baɲ kema na, na en iyêl kwôlê woɲ kamɲare men, en erem kwôlê woɲ kamɲare men, en dô kwôlê woɲ kamɲare a men, niɲba, kiriɲa tun sur na niɲ na, en ɗi lê aŋgaɲ kamɲare bay ka hen baa. 12 Wôsa haw hen ba, yi mega nana geléŋge na bô aŋgaɲ gelé tunu a iyôŋ tô, niɲba, tôre to cêgê dema nana gelé sélé. Kwo haw hen ba, en hôn na kwarji tô, niɲba, tôre to cêgê, na henê derê jêd jêd mega Emen hônen dô hen iyôŋ men.

13 Haw hen are baa subu: ayê bôô men, ɗé bôô men, peré kiriɲ a men, niɲba, aŋga dami gôlji ba, na peré.

14

Kelê kwôli gwosoy jé lê wo Tunu biɲ kwôni

1 Iyôŋ ba, wogéŋge peré kiriɲ men, ken ôriɲ doy aŋgaɲ baliyare ka Tunu bi hen men. Aɲ kwoɲ ulê béré kwôlo hena kibi Emen a hen, a bi lêŋge damaŋ ɗi men. 2 Kwôni wo iyêl kibi kwôlo wo gay gay na, ôbi iyêl na naɲ gawrê ré, niɲba, iyêl na naɲ Emen, wôsa kwôni hôn bô iyêlê wori bi wo hen né, aɲ na naɲ néé wo Tunu a ôbi ré kôliɲ kwôli aŋga yi kini uwôbêrji a hen. 3 Niɲba, kwôni wo uwôl béré kwôlo hena kibi Emen a na, ôbi iyêl biɲ na gawrê, aɲ ôbi bi bay gese tô ayê bôô woji a men, dôbiɲji ibiyare bôrji a men, jal bôrji a men. 4 Kwôni wo iyêl kibi kwôlo wo gay gay na, ôbi dôbiɲ na yiri ibiyare gaŋ, niɲba, kwo uwôl béré kwôlo hena kibi Emen a hen na, ôbi biɲ na églis néére hen.

5 En gey bi kenbay kêm kené iyêl kibi kwôlo wo gay gay hen haŋge, niɲba, en gey bi kené uwôl béré kwôlo hena kibi Emen a hen damaŋ a men, wôsa kwôni wo uwôl béré kwôlo hena kibi Emen a ba, ɗê kwo iyêl kibi kwôlo wo gay gay hen. Hena ôbi iyêlê kibi kwôlo wo gay gay bi wo hen, ré dô bô kwôlê bi wo hen dôbiɲ ibiyare bô églis a ré ba, a lê naɲ kwôni ré. 6 Iyôŋ ba, yênên, hena ené ô yerŋge a aɲ en iyêl kibi kwôlo wo gay gay hen, aɲa ené yêge sa kwôlê wôni béŋge né men, sa aŋgaɲ henê kani ré men, en uwôl béré kwôlo hena kibi Emen a ré men, en geléŋge ani ré a men ba, ena ôbi lê naɲ ken ba?

7 Yi mega têgê men, jêŋgê men iyôŋ, hena tôrji ré ôm némiɲ né ba, kwôni a lê iyeŋ a ré henê kurôŋniji ba? 8 Men, hena tôô buruɲju ré ôm naɲ gerére ré ba, kwôni a lê iyeŋ a ré henê wo ré na toɲ kumbul ba? 9 Yi mega kwôni wo iyêl kibi kwôlo wo ɗaŋgi iyôŋ. Hen ba, kwôni a henê bô kwôlo ôbi iyêl hen iyeŋ ba?

Wôsa kwôli bi wo hen hôniɲ dô ré men, yi mega wo ôbi ré iyêl na iyôŋ a tôŋ iyôŋ a men. 10 Kibi yê wo gawrê sa terare a nà na, kwône niɲba, kwo pôn nêŋ wo bôri baa hôniɲ ba, naɲ. 11 Niɲba, hena ené hôn kibi yê wo kwoni iyêl hen né na, ena kerga tiri a men, nôbi kôba, ôbi na kerga tun a men. 12 Mega wo yerŋge gwaŋge sa wogé aŋgaɲ baliyare ka gengiɲ sa Tunu hen iyôŋ na, wogéŋge ka a biɲ églis néére hen ɗi.

13 Na ôbi á, kwôni wo ré iyêl kibi kwôlo wo ɗaŋgi na, bi uwôl Emen bi ré biri ɗiré nêm derê bô kwôlê wori bi wo hen ta. 14 Wôsa hena ené uwôl Emen naɲ kibi kwôlo wo ɗaŋgi na, na tunun a uwôli hen mera ɗiba, henê aŋgaɲê li ani kani ré. 15 Iyôŋ niɲ ba, na lê iyeŋ ba? Na uwôli naɲ tunun men, na uwôli naɲ henê aŋgaɲê a men, men, na kibri kurôŋ naɲ tunun men, na kibri kurôŋ naɲ henê aŋgaɲê a men. 16 Ju toy, hena ré na tunum a liɲ Emen dosé ba, kwo mô kwam a hen ba, a henê bôri na iyeŋ a ré degé sara ré na tiri ba? Wôsa tiri wori ba, ôbi hôn bô kwôlê bi wo hen né. 17 Ju liɲ Emen dosé dô ham, niɲba, li naɲ kwo mô kwam a hen né.

18 En liɲ Emen dosé wôsa en iyêl kibi kwôlo wo gay gay hen, gelêŋge kenbay kêm. 19 Niɲba, bô églis a na, en iyêl kwôlê ɗêj iyôŋ wo bay hôn bôri aɲ en geliɲji are dô gôliɲ iyêlê kwôlo kwôni wo na kibi kwôlo bay hôn bôri ré hen.

20 Yênên, bi ermé kwôlê woŋge yi mega kwo kamrê iyôŋ né, niɲba, ken erem kwôlê woɲ suriyare ɗi. Kwo gengiɲ sa lê aŋga habiɲ a ba, bi ermé kwôlê woŋge ré yi mega kwo kamrê ka dê iyôŋ. 21 Liɲ bô magtubu to Emen kôl iyôŋ ba: «Kelma kôl iyôŋ ba:

‹Na bé ɓiɲé ka iyêl kibi kwôlo ɗaŋgi,

a iyêliɲ ɓiɲé kaɲê bay ka hen men, na iyêlêji naɲ geré wo kergê men,

bi wo hen kôba, bay a toyé ré a men*.› »

22 Mega hen iyôŋ na, iyêlê kibi kwôlo wo gay gay hen na, yi gengiɲ na sa ɓiɲé ka ay bôrji ré hen, niɲba, ulê béré kwôlo hena kibi Emen a na, yi na wô sa bay ayê bôô ɗiba, yi na wô sa ɓiɲé kêm né. 23 Hena bay ayê bôô ré daɲ aɲa ré iyêlji kibi kwôlo wo gay gay hen, aɲa ka ay bôrji ré réba, kwôni iyôŋ mera ré sa perêrji a ba, bay a berêji mega kwôbrê iyôŋ ré ba? 24 Niɲba, hena kené dô kwôlo hena kibi Emen a naɲ kibi kwôlo bay hôn hen, aɲa kwôni wo ré ay bôri ré réba, kwôni iyôŋ mera ré sa ba, a henê tô kwôlê wo ken dô hen derê. Aɲ kwôlê bi wo hen, a bé tiri a jôriɲ sa têriɲ tori a. Men, bay a jerê kwôlê sari a naɲ kwôlê bi wo ôbi toy hen a men. 25 Aɲ ermé wo uwôbe bôri a hen na, a yé tu wolé nô, aɲ ôbi a dê kwini tôŋ ayiɲ kibi Emen kelê iyôŋ ba: «Na tiri wo Emen na perêrŋge a bi.»

Aŋgaɲ lê ka naɲ gerérji gerérji bô églis a

26 Yênên, ka lê iyeŋ niɲ ba? Kiriɲa ken daɲ ba, bi i i kôba, soɲ naɲ jé lêri, bi kwo pôn bi kebe kurôŋ men, kwo pôni bi geliɲ ɓiɲé are men, kwo ɗaŋgi yi ôbi yêgê sa kwôlo Emen wo yi kini uwôbêri a hen men, kwo pôn bi yi ôbi iyêlê kibi kwôlo gay gay men, kwo pôni bi yi ôbi derê bô kwôlê bi wo hen ta a men. Lêŋge hen iyôŋ kêm, ken dôbiɲ ibiyare bôrŋge a. 27 Hena ɓiɲé ré iyêl kibi kwôlo kwôni hôn né na, bi gawrê wôô réba subu iyêl pôn pôn aɲ kwôni wo ɗaŋgi dô bô kwôlê bi wo bay iyêl hen ta. 28 Niɲba, hena ôbi derê bô kwôlê bi wo hen ré naɲ ba, bi bay iyêlê kibi kwôlo gay gay bi wo hen, bi môrji meneŋ bô églis a, aɲ bi iyêliɲ yirji men, iyêliɲ Emen a men.

29 Bi bay kelê kwôlo hena kibi Emen a wôô réba subu dô kwôlê aɲ bi tô ka baa hen mô kôbe bôri. 30 Niɲba, hena kwôni ré mô tôŋ aɲa Emen né yêge sa kwôlê wôni biri na, bi kwo ré ɗebu dô kwôlê hen na, bi wôm jan aɲ bi toyiɲ kwôlo Emen yêge sari hen. 31 Kenbay pôn pôn kêm ka gasiɲ yerŋge derê kwôlo hena kibi Emen a hen, wô haliɲ ɓiɲé men, dôbji ibiyare bôrji a a men. 32 Kwôni woɲ ôbi derê kwôlo hena kibi Emen a bi wo hen na, ôbi na ôbi sa are bay ka Emen biri hen. 33 Wôsa Emen na ôbi bô jalê ɗiba, na ôbi guseré kiriɲ né.

Mega wo yi bô églis to ɓiɲé ka yi gay a kêm hen na, 34 bi yébé mô kibriji meneŋ bô églis a wôsa dé wo bay ré iyêl ré, niɲba, bi bay ré dôbe sarji mega wo tôô to *Moyis na kôl hen iyôŋ. 35 Hena bay ré gey eŋgeré kwôlê wôni ba, bi bay sa eŋgeriɲ kwôrɲêrji ira, wôsa bi iyore ré iyêl kwôlê bô églis a ba, yi tayre.

36 Kwôlo Emen bi na, hena iyére toŋge a ba? Men, sa na uɲéŋge kenbay punuŋge ba? 37 Hena kwôni ré erem ɗiré na ôbi derê kwôlo hena kibi Emen a men, Tunu ré bôri a a men na, ôbi a henê mega wo kwôlo ené li bô magtubu a béŋge hen na, ré na tôô to Kelma. 38 Hena kwôni ré kaɲ kwôlo en kôl hen na, tôre to cêgê Emen a kaɲêri men.

39 Iyôŋ niɲ ba, yênên, bi doy ulê béré lêŋge men, ken jôriɲ bay ayê bôô iyêlê kibi kwôlo wo gay gay hen ré. 40 Niɲba, bi are kêm liɲ naɲ kiniji men, naɲ tô gerérji a men.

15

Jê sé kamɲê wo Krist

1 Yênên, Kwôlo Dôri wo na en derêŋge aɲ na ken ɗi bôrŋge sara aɲ ken ɗebiɲ sa têrŋge a baa ya hen na, en hô jubu tô bôrŋge sara. 2 Hena kené ɗubu sa têrŋge a tô Kwôlo Dôri a mega wo en kelêŋge hen na, ken uwôɲ gelê niɲ, réba ayê bôô woŋge na ani ré tô.

3 Kwôlo na en kelêŋge hen na, na kwôlo bay na dôren men. Kwôlo bay na dôren wo dô ɗê megêri a na: na wo *Krist ma wô kibi têriɲ tona mega wo magtubu to Emen na kôliɲ hen iyôŋ. 4 Bay emni li sa wôô, subu tori menba, ôbi ji si kamɲê mega wo magtubu to Emen kôliɲ hen iyôŋ. 5 Ôbi si sa Piyêr men, cêgeri wori ba, si sa bay tôri ka môj kibi wôô a hen men. 6 Cêgeri wori ba, ôbi si sa bay tôri ka kwôni ka arew bay ka daɲ hen men. Ɓiɲé bay ka hen na, ka pôni a ma ɗiba, ka pôni kwône baa ya tô. 7 Cêgeri wori ba, ôbi si sa yêni *Jak a men, sa bay jé a kêm a men.

8 Cêgê kêlog ba, ôbi si san a nôbi wo en yi mega bô dôriɲare iyôŋ hen men. 9 Wôsa nôbi a na kwo dê perê bay jé a kêm men, en nêm wo bay ré ré uwôgen *ôbi jé ré a men, wôsa na en geliɲ tu églis to Emen gusiɲ. 10 Niɲba, na sa kibi bô derê wo Emen a, ené yiɲ gawra kemnêŋ hen men, derê wo ôbi ben hen na, a mêniɲ ré, en li jé ɗê bay jé bay ka hen kêm men, na nôbi a lê jé bi wo hen né, niɲba, na derê wo Emen a lê jé yen a hen. 11 Iyôŋ ba, Kwôlo Dôri bi wo hen na, hena ré na nôbi a derê lay, megên bay jé lay na, na ôbi, a na niné derêŋge hen men, na ôbi, a kené bi bôrŋge sara men hen.

Jê sé kamɲê wona nabay gawrê

12 Mega wo nini uwôl béré, Krist ré ji si kamɲê perê ɓiɲé ka ma a menba, wô mi a ka pôni ka perêrŋge a hen ré kôl jêê sé kamɲê ré naɲê ba? 13 A hena ɓiɲé ka ma réé jê sé kamɲê ré ba, Krist kôba, ji si kamɲê ré men. 14 A hena Krist ré ji si kamɲê ré ba, ulê béré woni na ani ré men, ayê bôô woŋge kôba, na ani ré a men. 15 A hena ré na tiri wo ɓiɲé ka ma ré jê sé kamɲê ré ba, niɲa bay benare gengiɲ sa Emen, wô wo nini kôl Emen né bi Krist ré ji si kamɲê. 16 Wôsa hena ɓiɲé ka ma réé jê sé kamɲê ré ba, Krist kôba, na ji si kamɲê ré men, 17 hena Krist ré ji si kamɲê ré ba, ayê bôô woŋge na ani ré men, ken baa bô têriɲ toŋge a baa ya a men. 18 Men, ɓiɲé ka ma tô Krist hen kôba, mêne niɲ a men. 19 Hena ré na wô merê tu geɲ wona sa terare a nà mera, aɲa nana ɗiɲ bôrna sa Krist na, bay a ɓarêna gôliɲ ɓiɲé ka sa terare a nà kêm.

20 Niɲba, Emen bi Krist ji si kamɲê perê ɓiɲé ka ma na tiri, aɲ ôbi a na gawra wo tumô wo ji si kamɲê perê ɓiɲé ka ma a. 21 Na sa kibi gawra pôn a temare ré deriɲ ɓiɲé hen men, na sa kibi gawra pôn a ɓiɲé réé jiɲ siɲ kamɲê hen men. 22 Na tô Adam a, ɓiɲé kêm ré maɲ hen men, na tô Krist a, bay kêm réé môriɲ tu geɲ hen men. 23 Mega wo Emen a bé i i ba, a jê sé kamɲê naɲ kini kini hen iyôŋ na, ôbi bi Krist ji si tumôrji menba, kiriɲa Krist a bulo hera na, ɓiɲé ka na kari hen kôba, a jêji sé kamɲê men. 24 Sa to are kêm a kerê na, Krist a mênê emê iyére men, tunu to habiɲ to ôm sa kiriɲ hen men, to ôriɲ naɲ tôô to sa terare a nà, hen a men, dema ré biɲ Emen Iba ɓiɲé emê iyére kôbri a tô. 25 Krist a emê iyére kwôy wo Emen a biri a gôliɲ sa bay bareri*. 26 Temare a na hendi bare to cêgê kelôg to ôbi a mênêre. 27 Mega wo magtubu to Emen na kôl iyôŋ ba, Emen né day are kêm biri mô sara*. Niɲba, kwôlo kôl are kêm hen na, ay Emen woɲ ôbi biɲ Krist merê sa are kêm hen né. 28 Kiriɲa Emen day are kêm biɲ Krist mô sara hen iyôŋ na, Kemari wo ôbi day are biri mô sara hen kôba a dôbê sari biɲ Emen aɲ bi Emen ré yiɲ ôbi sa are kêm.

29 Erméŋge sa ka bi bay liji batêm kibi ka ma hen ken gel, hen ba, bay a uɲé na mi bô a ba? Hena ré na tiri wo ɓiɲé ka ma a jêji sé kamɲê ré ba, wô mi a bay ré bi bay liji batêm kibi ka ma hen ba? 30 A hen iyôŋ ba, wô mi a niné mô kibi temare kwôy kwôy ba? 31 Yênên, en mô kibi temare a kwôy kwôy aɲ na tiri wo yen yén hen iyôŋ tô Kelma wona na wô kebreŋge. 32 Hena ré na wô derê wo kurôŋgi yi a ené sêɲ naɲ ɓiɲé ka Epês ka yi mega kurôŋ iyôŋ hen ba, en uwôɲ mi bô ba? Hena ɓiɲé ka ma hen ré jê sé kamɲê ré ba, na emêŋge men, na yêŋge men, wô wo kiya na maŋge*.

33 Bi turŋge lamêŋge ré, wôsa lê milɲare naɲ ɓiɲé ka habiɲ na, mêne hal wo dôri. 34 Erméŋge aɲ ken ɗi lê aŋga habiɲ baa. Tayre réé dêŋge wô wo ɓiɲé ka pôni perêrŋge hen, hôn Emen né kwôy.

Yi ka ji si kamɲê hen

35 Niɲba, kwôni a eŋgeré iyôŋ ba, Emen a bé ɓiɲé ka ma a jê sé kamɲê na iyeŋ ba men, kiriɲa bay ji si kamɲê niɲ ba, yirji a geliɲ na iyeŋ ba men? 36 Kubra, ani ka ju ci hen, hena gusiɲniji ré uyê ré ba, a sé haji ba?

37 Aŋga ju ci hen, a ré na mêêre ba, aŋga ɗaŋgi kani ba hen na, na gusiɲniji bi wo hen, a jeré ci hen ɗiba, na gurôrji a jeré ci hen né. 38 Emen a bé gusiɲ aŋga gay gay bay ka hen, yi gurô wo bôri gey. Aɲ gusiɲ gurô wo yôŋ yôŋ kôba, a sé na gurô bi wo hen.

39 Kurôŋgi yi na, geliɲ kêm né: kwo gawra geliɲ gay men, kwo kurôŋ geliɲ gay men, kwo ciré geliɲ gay men, kwo kuyê kôba, geliɲ gay a men.

40 Aŋga derômaraŋ a ya men, ka sa terare a nà kôba, ya men, ka derômaraŋ a eŋné geliɲ gay men, ka sa terare a nà eŋgé geliɲ gay a men. 41 Eŋné wo tare to tay geliɲ gay men, kwo geserê geliɲ gay men, kwo têbêŋne kôba, geliɲ gay men, têbêŋne to pôni kôba, eŋné geliɲ gay naɲ megêre.

42 A yé geliɲ hen iyôŋ hende to hen, kiriɲa Emen a bé ɓiɲé ka ma hen jê sé kamɲê. Kurôŋgi yi wo emiɲ hen na, na kwo uyêy, niɲba, kiriɲa ji si kamɲê ba, na kwo uyêy ré niɲ yôd. 43 Kiriɲa yi gawra emiɲ na, ôbi yi na aŋga habiɲ, niɲba, kiriɲa Emen a sa biri jê sé kamɲê ba, ôbi a eŋné men, kiriɲa bay emni ba, néri naɲ, niɲba, kiriɲa ji si kamɲê ba, néri ya. 44 Na kurôŋgi yi a bay ré em, na kwo uyêy hen, niɲba, kiriɲa ji si kamɲê ba, na yi woɲ Tunu wôsa hena kurôŋgi yi ré ya ba, yi woɲ Tunu kôba, ya men. 45 Na iyôŋ a ré liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Adam wo tumô na gawra wo mô tu geɲ*.» Niɲba, Adam wo cêgê ba, na Tunu to biɲ ɓiɲé mô tu geɲ hen. 46 Niɲba, aŋga era tumô ba, na ka gengiɲ sa Tunu ré, niɲba, gengiɲ na sa kurôŋgi yi gawra, aɲ ka gengiɲ sa Tunu ba, era na cêgê. 47 Gawra wo tumô ba, liɲ naɲ kumraŋ terare, niɲba, kwo cêgê hena na derômaraŋ a. 48 Ɓiɲé ka mô sa terare a nà yi mega gawra wo na liɲ naɲ kulmaŋ terare iyôŋ men, ka derômaraŋ a ba, yi mega kwo hena derômaraŋ a iyôŋ men. 49 Mega wo nana geliɲ naɲ gawra wo sa terare a na hen iyôŋ na, tôre cêgê ba, na geliɲ naɲ kwo derômaraŋ a hen iyôŋ men.

50 Yênên, en kelêŋge kwôlê bi wo hen iyôŋ wôsa kurôŋgi yi naɲ kwôbe a uɲé *emê iyére to Emen ré, men kurôŋgi yi wo uyê hen a merê naɲ kwo a uyê ré hen yôd ré men. 51 Toyéŋge, na kelêŋge kwôlo yi kini uwôbêri a hen, na maŋge kêm né, niɲba, yerna wo ôli hen a sa beliɲ kwo kôrbi. 52 Are bay ka hen, a sa na mega tum to li gemes iyôŋ, kiriɲa buruɲju to cêgê kelôg a emê, kiriɲa hende a emê na, ɓiɲé ka ma a jê sé kamɲê naɲ yirji wo a ma ré hen men, nabay kôba, yerna a beliɲ kwo kôrbi men. 53 Wôsa yi wo uyêy hen, a beliɲ yé kwo a uyê ré hen men, yi wo ma hen a beliɲ kwo a ma ré hen men. 54 Kiriɲa yi bi wo hen a biliɲ hen iyôŋ niɲ na, kwôlo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Joor a ayiɲ sa temare a niɲ*» hen ariri a liɲ.

55 «Hum! temare, néé woré bi yôŋ niɲ ba? Menarê yôŋ niɲ ba?*.»

56 Mena temare ba, na têriɲ men, na tôô to *Moyis a biɲ têriɲ néére men. 57 Na liɲ Emen wo bi nana ay joor hen dosé, wô sa kibi aŋga Jésu Krist Kelma wona li hen.

58 Mega wo hen iyôŋ niɲ na, yênên kaɲê, ɗebéŋge geraŋ sa têrŋge a ɗiba, ken ɗi kwôni lêŋge ken heriɲ né men, lêŋge jé wo Kelma naɲ kunuŋge kunuŋge aɲ ken hôn mega wo jé wo kené li biɲ Kelma hen na, ré yé seŋge ré.

16

Wôgê are ka gengiɲ sa yênêrna

1 Kwôlo gengiɲ sa wôgê are wô ɓiɲé ka Emen ka Jérusalêm a na, kenbay kôba, ken li mega wo na en ayiɲ tô biɲ églis to bô emê wo Galati a hen iyôŋ men. 2 Naɲ demas demas na, i i ba ay kibi ari uɲéri ɗi gay aɲ bi na sa saaren dema kené wôge tô ré. 3 Kiriɲa na sa na, ɓiɲé ka ken tôrji hen na, na sa biji magtubu kôbriji a aɲ bay a ôriɲ naɲ aŋgaɲ wôgê kaŋge bay ka hen Jérusalêm a.

4 Hena ré yi wo nôbi naɲ yen ené ô ba, bay a erê naɲ en.

Aŋga Pol genge ɗiré lê

5 Na sé si bô emê wo Maséduwan aɲ na biɲ uɲéŋge hen ya, wôsa en erem ené sé si ya. 6 Dô ré ba, na wulê sem naɲ ken, môɲ ené mô kwôy kibi kelanê a iyôŋ, aɲ kenbay a ben geré dema ené erê ta tô. 7 Wôsa en gey geléŋge iyôŋ aɲ erê ta mera ré, niɲba, hena Kelma ré gey ba, na wulê sem naɲ ken.

8 Na merê Epês a kwôy sa *Pantékwôt a. 9 Bi wo bay baren kwône haji hen, kôba, en uwôɲ kiriɲ liɲ jé wo yi are.

10 Hena Timoté ré biɲ uɲéŋge ba, ken li naɲ ɗi bi mô naɲ suné perêrŋge a ré, wôsa ôbi kôba, li jé wo Kelma mega nôbi iyôŋ men. 11 Bi kwôni tôrɲêri ré, niɲba, ken li naɲ ɗi bi ô kergare tori hende to hen naɲ bô jalê aɲ bi hera uɲen, wôsa en mô gemji.

12 Kwôlo gengiɲ sa yênini Apolôs na, en kôli kwôy kwôy ré ô uɲéŋge naɲ yênêrna, niɲba, ôbi gey erê haw hen né tô, niɲba, kiriɲa ôbi uwôɲ geré ba, a erê geléŋge tô.

Gerɲé tôô to Pol ay biji naɲ dosé to ôbi liji

13 Merêŋge tu geɲ men, ɗebéŋge geraŋ tô ayê bôô woŋge a men, ɗebéŋge ibiyare a men ɗiba, ken hare ré. 14 Lêŋge are kêm naɲ baliyare.

15 Ken hôn mega wo Êstépanus naɲ ɓiɲé ka iyére tori a, a na bay ayê bôô ka tumô ka bô emê wo Akay a men, bay ay yirji liɲ jé wô ɓiɲé ka Emen a men. Yênên, en uwôlêŋge bi kené dôbe sarŋge biɲ ɓiɲé 16 bay ka iyôŋgi hen men, kené dôbe sarŋge biɲ megêrji kêm ka li jé naɲ ci hen a men.

17 Yen dôren gaɲ wô sa si Êstépanus naɲ Pôrtunatus naɲ Akaykus. Wôsa bay li aŋga kené lê ben hen niɲ. 18 Men, bay bi tunun uwo yen a men, tunuŋge kenbay kôba, uwo yerŋge a a men. Ɓiɲé bay ka iyôŋgi hen na, nêm dené.

19 Églis to bô emê wo Asi a lêŋge dosé men, Akilas naɲ Prisil men, ɓiɲé ka Emen ka daɲ bô iyére toji a kêm hen lêŋge dosé naɲ hini Kelma. 20 Bay ayê bôô kêm lêŋge dosé men, kenbay kôba, ken ɓeriɲ yerŋge a aɲ ken liɲ dosé a men.

21 Nôbi Pol a lê kwôli dosé hende to hen naɲ kôben.

22 Hena kwôni ré pur Kelma ré ba, ken dageri perêrŋge a aɲ. Bi Kelma wona hera.

23 Bi bô derê wo Kelma Jésu baa naɲ ken.

24 En peréŋge kêm naɲ hini Jésu Krist.

* 1:19 1: 19 Esay 29: 14

* 1:31 1: 31 Jérémi 9: 23

* 2:9 2: 9 Esay 64: 3

* 2:16 2: 16 Esay 40: 13

* 3:19 3: 19 Jôb 5: 13

* 3:20 3: 20 Kurôŋ kibé 94: 11

* 5:12-13 5: 12-13 Détéronôm 17: 7

* 6:16 6: 16 Ɗé tô are 2: 24

* 9:9 9: 9 Détéronôm 25: 4

* 10:7 10: 7 Sé nô 32: 6

* 10:8 10: 8 Kwônê ɓiɲé 25: 1,9

* 10:9 10: 9 Kwônê ɓiɲé 21: 5-6

* 10:10 10: 10 Kwônê ɓiɲé 17: 6-15

* 10:26 10: 26 Kurôŋ kibé 24: 1

* 14:21 14: 21 Esay 28: 11-12

* 15:25 15: 25 Kurôŋ kibé 110: 1

* 15:27 15: 27 Kurôŋ kibé 8: 7

* 15:32 15: 32 Esay 22: 13

* 15:45 15: 45 Ɗé tô are 2: 7

* 15:54 15: 54 Esay 25: 8

* 15:55 15: 55 Osé 13: 14

2 Kworêntiɲê

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Magtubu to jôgiɲ wôô to Pol li biɲ Kworêntiɲêɲê

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Pol li hen

Magtubu to têê wôô to Pol hô li biɲ kamaŋ ka Kworênt sôŋ hen na, gel wo perêrji ré dô gaɲ né. Ka pôni perêrji a hen, na li bôri taari damaŋ wôsa bay kôl ciré hôn damɲare tori toɲ *ôbi jé hen né. Pol kôl kwôlê damaŋ gengiɲ sa kwôlê woji bi wo hen, niɲba, ôbi gel peré wo ɗiré perji hen men, ôbi ôriɲ doy wo ciré hô biɲ tôŋ a men. Na ôbi á, kiriɲa ôbi ré toy kwôli Kworêntiɲêɲê wo bay ré gey belé hal woji hen, menba, ôbi li yi derê damaŋ (Sapitre 7: 5-15).

Sapitre 1: 1-11 hen na, ôbi kôl kwôli aŋga ômi ka sa sari a bô emê wo Epês a hen men, iyeŋ a Emen né jal bôri ba men.

Sapitre 1: 12 - 7: 16 hen na, ôbi kôl kwôli perêrji wo ré habiɲ naɲ kamaŋ ka Kworênt a hen men, kwôli damɲay jé wo *ôbi jé wo Jésu Krist. Men, ôbi kôlji wô mi a ɗiré iyêl naɲ tôri to dami bô magtubu to tumô hen ba men, yiri ré dôri wô wo magtubu hende to hen ré li aɲ ermé wo Kworêntiɲêɲê ré hô yi gay men hen.

Sapitre 8-9 hen na, ôbi kôl kwôlo gengiɲ sa wôgê are wô bay ayê bôô ka bô emê wo Judé a, ôbi kôliɲ Kworêntiɲêɲê ré ɓu baliyare wôsa ôbi kôlji iyôŋ ba: «Men, ken hôn derê wo Kelma wona Jésu Krist ôbi wo are kêm yi kôbri a, niɲba, ôbi na li yiri ôbi nimré wô sarŋge, ôbi li are bay ka hen iyôŋ aɲ hô yiɲ ôbi nimré aɲ bi kenbay kené hô yiɲ bay uɲé tu Emen a.» (1 Kworêntiɲê 8: 9.)

Sapitre 10-13 tô magtubu to ba hen na, Pol iyêl naɲ tôô to ɗaŋgi niɲ. Ôbi iyêl naɲ tôri to dami gengiɲ sa ka kôl ôbi ré na *ôbi jé woɲ tiri ré hen. Ôbi duu kibi magtubu tôri hende to hen ɗêj iyôŋ naɲ kwôlê woɲ baliyare.

Tôô Pol to iyêliɲ kwôlê bô magtubu hende to hen na, ôbi kôl hen iyôŋ na wô jôriɲ sari ré men, sa ermé wori wôni ré a men. Hena ôbi ré mase bi ɗiré gelé damɲare tori toɲ *ôbi jé hen na, na wo gawrê ré eŋge Kwôlo Dôri dô yôd men, bay ré hôn *Krist mega Kelma woji iyôŋ a men.

1

Dosé to ôbi liji

1 Nôbi, Pol *ôbi jé wo Krist Jésu naɲ bô geyé wo Emen. Nibay naɲ yênena Timoté a lê magtubu hende to hen biɲ églis to Emen to sa iyé Kworênt a men, biɲ ɓiɲé kêm ka ôbi ɗiji gay ka bô emê wo Akay a hen a men. 2 Bi bô derê naɲ bô jalê wo Ibarna Emen naɲ kwo Kelma Jésu Krist baa naɲ ken.

Pol liɲ Emen dosé

3 Ayê kibi yi wô sa Emen wo na Iba Kelma wona Jésu Krist hen men, ôbi na Ibarna wo bô tu ɲa tona men, ôbi na Emen woɲ ôbi jalê bô ɓiɲé a men. 4 Ôbi jal bôrna bô gusiɲ tona kêm aɲ bi nabay kôba, nana jal bô ka mô bô gusiɲ to gay gay a hen, mega nabay kôba, Emen, na jal bôrna hen iyôŋ men. 5 Ken gel, gusiɲ to nana geliɲ damaŋ hen na, Krist kôba, na geliɲ na hen iyôŋ men, na hen iyôŋ a bô jalê wo Krist ré jalê bôrna damaŋ hen iyôŋ men hen. 6 Hena niné geliɲ gusiɲ ba, na wô bô jalê woŋge men, wô gelê woŋge a men. Hena niné mô bô jalê ba, na wô bô jalê woŋge aɲ bi kené uwôliɲ bôrŋge aɲ ɓeriɲ bôrŋge iyêre tô gusiɲ to nibay kôba, na nini geliɲ hen iyôŋ men hen. 7 Nini ɗi bôrni sarŋge a baa ya, wôsa nini hôn mega wo gusiɲ to ken geliɲ naɲ ni hen na, bôrŋge a sa jalê naɲ ni hen iyôŋ men.

8 Yênên, nini gey bi kené hôn mega wo gusiɲ to na nini geliɲ bô emê wo Asi hen na, na ɗê sarni kwôy aɲ na nini erem mega wo niné merê tu geɲ môriɲ na iyôŋ né. 9 Kwoni ba, na nini erem mega wo bay na ré genge kwôli temayrini niɲ, niɲba, are bay ka hen, na yi hen iyôŋ aɲ bi nana biɲ bôrna sa yerna ré, niɲba, sa Emen woɲ ôbi biɲ ɓiɲé jê sé kamɲê hen ɗi. 10 Na ôbi a na derêni kibi temare a men, a terêni kibi a a tô men, na tiri, nini ɗi bôrni mega wo ôbi ré terêni kibi temare a hen iyôŋ kwôy kwôy a men. 11 Mega ken uwôl Emen wô sarni wô kibi gusiɲ to nini geliɲ hen hen na, ariri a liɲ wô kibi uwôlê wo ɓiɲé kwône uwôli hen men, Emen a terê kibri sarni a men, ɓiɲé ka ɗaŋgi kwône a liri dosé wô sarni a men.

Pol ɗi kibi kergare tori ta

12 Nini hôn wo aŋga niné li sa terare a nà ná, niné li naɲ bôô pôn men, Emen a ré béni a niné li hen a men. Yirni yéni gaɲ wôsa aŋga niné li naɲ ken hen na, ré na kaɲ tiri. Aɲ na bô derê wori a derê tumôrni ɗiba, na tu melênê wo gawrê ré. 13 Kwôlo nini li bô magtubu a béŋge hen na, na ôbi wo ken dêŋse hôn hen mera ɗiba, na kwôlo ɗaŋgi ré. En erem wo kené henê bôri derê jêd jêd, 14 wôsa haw hen na, ken hôn na kwari mera. Aɲ bi Wulê wo Kelma Jésu a heraɲ hen na, niné yi ari ayê kibi kaŋge men, kenbay kôba, kené yi ari ayê kibi kani men.

15 Mega wo na en erem mega wo ermé woŋge ré yi na hen iyôŋ hen na, na en gey ené erê uɲéŋge kenbay tumô aɲ bi kené uwôɲiɲ derê têê wôô, 16 men, kiriɲa ené hena iyére toŋge a ba, ené erê Maséduwan a dema ené hera iyére toŋge a aɲ bi kené sa li naɲ en sa kergare to na erê Judé a hen. 17 Na ba ken erem mega wo ené li are baa erméri ba? Laba wo ermé wuɲê ré yi na mega kwo gawrê iyôŋ ba? Aɲ hena ené ôm ew ba, en ôm eŋ eŋ a men ba? 18 Mega wo Emen na kwôni woɲ bôô pôn hen iyôŋ na, kwôlo nini kelêŋge hen na, a yé eŋ men, eŋ eŋ a men wôô ré. 19 Wôsa Kema Emen woɲ Jésu Krist wo nibay naɲ si Silas naɲ Timoté nini uwôl béréri perêrŋge a hen na, ôbi era na wô emê ew men, eŋ eŋ a men ré. Tiri wori ba, ôbi ôm na eŋ mera. 20 Na ôbi á, are kêm ka Emen na genge ɗiré bé hen na, are bay ka hen a liɲ naɲ geré wo Krist Jésu. Men, naɲ geré wori aɲa nana emê *Amên wô ayiɲ kibi Emen hen a men. 21 Emen bi a lê a nibay naɲ ken nana ɗebiɲ geraŋ tô biɲare tona naɲ Krist hen men, ôbi a ɗéna naɲ jeŋgêrna a men, 22 ôbi a ɗéna aŋgaɲ talê kari yerna aɲ ɗéna sa kôbri men, bi Tini mô bôrna aɲ gel wo ɗiré béna aŋga kwôni a tô.

23 En kôl naɲ hini Emen, hena kwôlo ené kôl hen ré na tiri ré ba, bi ôbi bi en ma. En ô Kworênt a ré hen na, na wô wo kiriɲa ené ô ba, ma ené lê aɲ bôrŋge ma ré mênê. 24 Nini woge wô ɓeréŋge ereŋ gengiɲ sa aŋga kené biɲ bôrŋge sara hen né, niɲba, nini li jé naɲ ken bi kené uwôɲiɲ yi derê, wôsa ken ɗebu geraŋ tô ayê bôô woŋge a baa ya tô.

2

1 Mega wo hen iyôŋ na, en genge herê iyére toŋge a ré niɲ, wô wo ma na erê lê ani kani ka bôrŋge maa herê mêne môɲ kwo tumô hen iyôŋ sôŋ. 2 Ken gel, hena nôbi ené li bôrŋge mêne ba, i wo ɗaŋgi a lê aɲa yen né dôren niɲ ba? Wôsa kenbay kêm bôrŋge mêne niɲ. 3 Na tôri bi wo hen a, na ené liɲ magtubu hende to hen béŋge aɲ na en baɲ erê uɲéŋge wô wo jé lêreŋge maa mênê bôn. Wôsa na kenbay bay a ré lê a yen né dôren hen. Wôsa en hôn aŋga ben yi derê hen, a béŋge kenbay kôba, yi derê hen iyôŋ men. 4 Kiriɲa na en liɲ magtubu hende to hen na, bôn erem kwôlê kwôy en sôm a kibi a a men. Na en li hen iyôŋ na wô mêniɲ bôrŋge ré, niɲba, bi kené hôn wo ené peréŋge damaŋ.

Ɗé bô jalê sa lê habrê a

5 Hena kwôni perêrŋge a hen, ré li ani ka li bô kiriɲ mêne ba, na bôn nôbi a mênê punen mera ré, niɲba, a mênê bôrŋge kenbay kêm a men, na kenbay kêm ré, niɲba, ka pôni bôrji mêne damaŋ men, ka pôni bôrji mêne lôg men. 6 Gawra bi wo iyôŋgi hen na, ɓiɲé kwône perêrŋge a hen jô kwôlê sari a niɲ, aɲ nêm hen iyôŋ. 7 Niɲba, haw hen na, ken ɗi bôrŋge jal sari a aɲ ken jal bôri wô wo ermé kwôlê maa ɗê sari. 8 Iyôŋ na, en uwôlêŋge bi ken ɗi bôrŋge jal sari a dema ôbi ré henê wo kené piri baa ya. 9 Na tôri bi wo hen a, na ené liɲ magtubu hende to tumô hen béŋge bi ené séléŋge gelé na ba kené ay kwôlê wuɲê liɲ jé bi haŋge ba? Hen. 10 Haw hen en kelêŋge, kwôni wo ken ɗi bôrŋge jal sari a ba, nôbi kôba, en ɗi bôn jal sari a men, wôsa nôbi en ɗi bôn jal sa ari lê gawra bi wo hen a, hena ôbi ré lên ani ka habiɲ hari ré hen kôba, en ɗi bôn jal sari a wô kebreŋge tumô *Krist a. 11 En gey bi Sidan ré uwôɲ néri sarna ré, wôsa nana hôn masê wo ôbi mase ɗiré gelêna hen.

Suné wo Pol wo môriɲ Trowas a

12 Kiriɲa en hena ô Trowas a ené erê ulê béré Kwôlo Dôri wo Krist na, kiriɲa en biɲ ya menba, en hôn wo Kelma Jésu ré ɲan tô geréri tumôn a niɲ, 13 niɲba, bôn yi kegege wô gelé wo en gel yênena Tit ré tô hen menba, en liɲ bay ayê bôô ka Trowas a dosé aɲ en ɗiɲ yen ô Maséduwan a.

Krist ay joor

14 Ayênaŋge kibi Emen, wôsa ôbi a derê tumôrna sa sê peré wô kumbul wo Krist bôy hen, wôsa nana biɲ pôn naɲ Jésu Krist men, ôbi jéna naɲ kiriɲ kiriɲ bi nana uwôl béré Kwôlo Dôri wori wo gengiɲ sa Krist hen a men. Kwôlo Dôri bi wo hen na, yi mega wo weŋ wo ɗiɲé gôriɲ kiriɲ kêm aɲ ɓiɲé hôniɲ Krist hen iyôŋ. 15 Na tiri, nini yi mega gesami aŋga ɗiɲé dô aɲ na Krist a biɲ Emen hen, wôsa nini uwôl béré kwôlê wo Krist biɲ ɓiɲé ka Emen gôliɲ naɲ ci hen men, ka ca mênê hen a men. 16 Wôsa ɓiɲé ka Emen ɗa gôliɲ naɲ ci hen na, gesamnini ɗiɲéji dô aɲ bay gey kwôlê woni, niɲba, ka ca mênê hen na, gesamnini ɗiɲéji habiɲ aɲ bay maɲ sa kebre. Iyôŋ ba, jé bi wo hen na, nini nêm lê sa yerni mera ré. 17 Niɲba, nini nêm lê jé bi wo hen wô wo Emen a jéni, ɓiɲé ka pôni kwône uwôl béré kwôlo Emen na wô uwôɲiɲ gursu mera mega ciré na bay lê jeŋga iyôŋ, niɲba, nibay nini li môɲ kwoji hen iyôŋ né. Nini uwôl béré Kwôlo Dôri bi wo hen naɲ bôô pôn tumô Emen a wô wo niné biɲ pôn naɲ Jésu Krist.

3

Biɲare to cay to Emen li naɲ tôô men, biɲare to kôrbi to ôbi li naɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê men

1 Kiriɲa nini kôl hen iyôŋ ba, gel na wo niné hô ay tô dê deŋgôrni ta niɲ ba? Laba, nini gey magtubu to kwôni ré béni dema ré gelé mega wo niné na bay jé kaɲ tiri ba? Laba nini gey kené béni magtubu tôni dema niné ôriɲ tumô a ba? Ɓiɲé ka pôni li hen iyôŋ niɲba, nibay nini li môɲ kwoji hen iyôŋ né. 2 Na kenbay a réé yé mega magtubu toni to *Krist li deŋgôrni a iyôŋ. Aɲ ɓiɲé kêm hôn men, dêŋse men. 3 Kenbay kena magtubu hende to hen aɲ Krist a lê naɲ kôbri bêɲ bêɲ naɲ geré wo jé woni. Ôbi lere na naɲ kami aŋgaɲ lê magtubu hen né, niɲba, lere na naɲ Tini Emen woɲ ôbi merê tu geɲ hen. Ôbi lere na sa habelê keram a ré, niɲba, lere na bô gawrê a ɗi.

4 Nini kôl hen iyôŋ wô kibi bôrni wo nini bi sa Emen a naɲ geré wo Krist hen. 5 Nini hôn wo niné nêm lê jé bi wo hen naɲ néé woni nibay ré, niɲba, na Emen a béni néé wori aɲa niné liɲ jé bi wo hen hen. 6 Ôbi a béni néé bi wo hen aɲa niné yiɲ manê kari, aɲ bi niné dôriɲ ɓiɲé kwôli biɲare to kôrbi to ɗiré biɲ naɲ ci hen. Biɲare to kôrbi hende to hen na, na tôô to bay li bô magtubu a hen né, niɲba, na Tunu toɲ hendi bô bôrê a derê tumôrni ya. Tôô to bay li bô magtubu a hen na, na tôô to duu ɓiɲé tu Emen a, niɲba, na Tunu toɲ hendi bô bôrê a biji merê tu geɲ wo naɲ kwini.

7 Tumô ba, Emen na li tôô tori na sa habelê keram a aɲ kiriɲa ôbi li hen iyôŋ na, ɓiɲé na gel peraŋgê wori wo na li aɲ tu *Moyis na jeraɲnê biriɲ biriɲ hen men. Ôbi wo kiriɲ ka peraŋgi bay ka hen ca yé sem né hen haji kôba, kam *Israyêl na nêm berê tu Moyis ré, wôsa tiri na jeraɲnê biriɲ biriɲ gaɲ. Hena tôô to na mêne ɓiɲé hen kôba, na era naɲ peraŋgê wo Emen, hen ba, 8 jé wo Tunu toɲ hendi bô bôrê hen, dema ré era naɲ peraŋgê wo Emen ɗê aɲ sôŋ ré ba? 9 Wô kibi tôô hende to hen, a Emen réé jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé hen. A hena biɲare to cay to na tôô to na jô kwôlê sarna hen, gel peraŋgê wo Emen hen ba, biɲare to kôrbi to lêna nana yi gawrê kaɲ derôre tumô Emen a hen ba, a geléna peraŋgê wo Emen ɗê kwo tôô aɲ sôŋ né ba? 10 Iyôŋ ba, tôô to tumô na peraŋge hare niɲba, haw hen peraŋgê wore bi wo hen naɲ niɲ, wôsa kiriɲ ka kôrbi so aɲ ɗê sa ka cay hen niɲ. 11 Aɲ haw hen na, tôô to cay to Emen na ay biɲ ɓiɲé to na yi sem né hen kôba, na peraŋge hen iyôŋ ba, biɲare to kôrbi to a yé yôd hen ba, a peraŋgê ɗê aɲ sôŋ ré ba?

12 Nini kemna ulê béré Kwôlo Dôri ré, wôsa nini ɗi bôrni sara wo ré na kwôlê woɲ tiri. 13 Aɲ nibay ba, nini li môɲ kwo Moyis wo na têl tiri naɲ bargay wôsa peraŋgê wo Emen wo na peraŋge tiri a hen ɗa mesela hen men, ôbi na gey bi kam Israyêl ré gel peraŋgê wo Emen wo ɗa mesela hen né a men. 14 Niɲba, bay na hôn tô are bay ka hen dô ré, aɲ kemnêŋ kemnêŋ kôba, kamniji hôn dô ré hen iyôŋ men. Kiriɲa bay dêŋse magtubu biɲare to cay hen na, bay hôn bôre dô ré, yi mega wo bay ré têl tirji naɲ bargay ka cay bay ka hen iyôŋ. Niɲba, na kiriɲa kwôni biɲ pôn naɲ Krist dema bargay bay ka hen ré naɲ tiri a aɲ, dema ôbi ré hôn tô are dô tô. 15 Ôbi wo kemnêŋ kemnêŋ hen kôba, kiriɲa bay dêŋse magtubu to Moyis kôba, bay hôn bôre ré baa ya baa ya aɲ yi mega bargay bay ka hen ré têl ermé woji baa ya. 16 Niɲba, kiriɲa kwôni bul si ligi Kelma na, bargay bay ka hen naɲ tiri a aɲ*. 17 Na hen iyôŋ, wôsa hini woɲ Kelma bi wo hen men, Tunu toɲ hendi bô bôrê a men na, na aŋga pôn. Wôsa kiriɲ ka Tini Kelma ya ba, ɓiɲé mô sarji seŋge ɗiba, bay na limé ré niɲ. 18 Ôbi a nabay kêm ka nana bi bôrna sa Jésu a hen, bargay bay ka hen têl turna ré niɲ, wôsa nana gel peraŋgê kiriɲ ka Kelma ka peraŋge hen. Aɲ Tini Kelma li aɲ nana biliɲ geliɲ naɲ ɗi damaŋ a. Nabay kôba, peraŋgê wona ô tumô tumô na hen iyôŋ men. Ôbi wo hen, a na jé wo Kelma wo na Tunu hen li hen.

4

Baɲa woɲ gerem wo aŋgaɲ uɲé ka gengiɲ sa Tunu yi bô

1 Nini hôn wo ré na lê derê wo Emen aɲa ôbi ré béni jé bi wo hen, na ôbi á, yerni ré iléni ré hen. 2 Nini li ani kani naɲ uwôbê ré men, nini li ani kaɲ tayre ré men, nini laserê kwôni ré men, nini pol kwôlo Emen naɲ kwoɲ benare ré a men, niɲba, nini iyêl na tu kwôlê tumô Emen a. Aɲ nini gey bi ɓiɲé ré hôn wo kwôlo niné iyêl hen na, ré na tiri tumô Emen a. 3 Wôsa gawrê ka pôni na, hôn tô Kwôlo Dôri bi wo nini dô hen né baa ya tô tô. Yi mega ré uwôbiɲ tirji a baa ya. Niɲba, na ɓiɲé ka ca mênê hen a henê ré hen mera. 4 Bay ba, Sidan wo na emen wo sa terare a nà hen jôrji henê tô Kwôlo Dôri wo bay ré biɲ bôrji sara hen men, ôbi gey bi bay ré gel kiriɲ ka peraŋgi ka peraŋge sarji a hen né men. Kiriɲ ka peraŋgi bay ka hen na, na bô Kwôlo Dôri a. Aɲ Kwôlo Dôri bi wo hen a gelé peraŋgê wo *Krist wo geliɲ naɲ Emen têj têj hen. 5 Kiriɲa nini uwôl béré Kwôlo Dôri na, nini dô gengiɲ na sarni ré, niɲba, nini dô gengiɲ na sa Jésu Krist wo na Kelma hen. Aɲ kwoni nibay ba, nini kelêŋge niné na manê kaŋge sa kibi Jésu. 6 Kiriɲa Emen na ɗiɲ sa terare na, ôbi kôl iyôŋ ba: «Bi kiriɲ ka peraŋgi ré peraŋge kiriɲ ka hendi a*.» Na ôbi wo hen a, ôbi ré bi kiriɲ ka peraŋgi kari peraŋge kiriɲ bôrni a men hen. Kiriɲ ka peraŋgi bay ka hen na, geléna peraŋgê wori wo peraŋge tu Jésu a hen.

7 Nibay ba, nini yi môɲ baɲa woɲ gerem iyôŋ, niɲba, Emen bi aŋga dôri bay ka hen bôrni a. Ôbi li hen iyôŋ bi ɓiɲé ré gel mega wo néé woɲ liɲ jé na, ré hena ligiri a ɗiba, ré na kwoni nibay ré. 8 Ɓiɲé gaserêni gaɲ hari, niɲba, ɗê sarni ré tô men, nini mô naɲ ermé kwôlê hani, niɲba, nini ɓu bôrni baa ya tô, 9 ɓiɲé geléni gusiɲ niɲba, Emen ɗéni aɲ né tô men, bay sêni ɗê sarni niɲba, bay deréni ré tô, 10 bay gey wo ciré deréni kwôy kwôy haji mega wo bay na deriɲ Jésu hen iyôŋ men, niɲba, nini baa tu geɲ baa ya aɲ bi bay ré hôn wo Jésu kôba, ré mô tu geɲ yerni a ya men. 11 Ôbi a, merê wo niné mô sa terare a nà ná, ɓiɲé woge wo ciré deréni wô kibi Jésu aɲ bi ɓiɲé ré gel merê tu geɲ wori yerni wo iya a hen. 12 Ôbi a, nibay niné ay yerni biɲ temare aɲ bi kenbay ba, kené môriɲ tu geɲ.

13 Magtubu to Emen kôl iyôŋ ba: «En bi bôn sari a aɲa ené uwôliɲ béré kwôlê wori hen*.» Nibay kôba, nini li na hen iyôŋ men, nini bi bôrni sari a aɲa niné uwôliɲ béré wori hen men. 14 Emen na bi Kelma Jésu ji si kamɲê aɲ nini hôn wo ôbi ré béni niné jê sé kamɲê hen iyôŋ men, wô wo niné biɲ pôn naɲ Jésu men, aɲ Emen a sa ôriɲ naɲ ni men, kenbay a men tumôri ôbi Emen a gaŋ. 15 Are bay ka kêm ka lêni hen na, na wô sarŋge aɲ bi kwônê ɓiɲé ré uwôɲiɲ bô derê wo Emen. Na hen iyôŋ a, ɓiɲé kwône ré liɲ Emen dosé men, ayiɲ kibi damɲare tori a men hen.

Yi wo kôrbi naɲ kwo ôli

16 Na tôri bi wo hen a, yerni ré iléni ré hen wôsa nini hôn wo néérni ré dôriɲ dê dê niɲba, tinini ba, néére ya baa ya naɲ wulê wulê. 17 Gusiɲ to nini geliɲ hen na, a naɲê wulê wo pôni a tô. Aɲ hinini a sa emê wô kibi gusiɲ toni hende to hen tô. Wôsa hini emê bi wo hen na, na kwo ɗê kwo kêm hen men, a yé naɲ wulê wulê a men. Ôbi a, kiriɲa niné erem sa gusiɲ hende to lêni hen na, nini bô mega wo ré lôg seŋge. 18 Nini erem na sa aŋga nini gel ré tô hen ɗiba, nini erem na sa ka nini gel niɲ hen né. Aŋga tu gawra gel niɲ hen na, na aŋga a naɲê tô niɲba, aŋga geliɲ né tô hen na, na ka yi na naɲ kwiniji.

5

1 Nini hôn wo yirni wo na iyéy gergé to nini môriɲ bô a sa terare a nà hen na, hena ré tiɲ ba, Emen né sa béni to ɗaŋgi to derômaraŋ a to ôbi a lê naɲ kôbri a to a yé yôd hen. 2 Sa terare a nà ná, nini sômnê yerni wôsa nini gey wo Emen né béni iyére toni to kôrbi to derômaraŋ a hen, bi niné erê merê ya niɲ. 3 Aɲ kiriɲa Emen a béni yi bi wo hen na, niɲa môriɲ bô a yôd aɲ tinini a merê yere seŋge ré niɲ. 4 Haw hen wo nini mô bô iyéy gergé toni a hen na, nini geliɲ gusiɲ men, nini ɲôr a men. Niɲba, na wô wo nini gey wo Emen né dô yerni wo hawi hen né, niɲba, nini gey bi ôbi ré béni yerni wo kôrbi aɲ yi wo kôrbi bi wo a merê yôd hen, ré gase kwo ôli wo a ma hen. 5 Na Emen bi a gengé bi niné uwôɲ yi wo kôrbi bi wo hen men, na ôbi a béni Tini aɲa niné hôniɲ wo ôbi a ré béni yi wo kôrbi bi wo hen men, ôbi a réé béni aŋga kwôni ka baa hen kêm a men.

6 Na tôri bi wo hen a, niné ɓeriɲ bôrni iyêre hen men, ôbi a niné hôn wo kiriɲa niné naɲ yerni wo ôli hen baa ya tô na, niné kelaŋ naɲ iyé Kelma Jésu tô. 7 Nini gili naɲ tirni ré tô, niɲba, nini mô hen iyôŋ wôsa nini bi bôrni sari a. 8 Nini ɓu bôrni iyêre men, nini gey ɗé yirni wo na aɲ, aɲ niné erê merê naɲ Kelma iyére tori a. 9 Na ôbi á, hena niné baa sa terare a nà baa ya tô, hena niné mô naɲ ɗi niɲ kôba, nini gey lê na aŋga dé tiri hen ɗi. 10 Wôsa nabay kêm naa sa ɗebéŋge tumô Jésu Krist a bi ôbi ré jô kwôlê sarna. Aɲ i i kôba, ôbi a têbri sa kôbri wô jé wori wo ôbi na li sa terare a nà hen. Aɲ hena na nana li aŋga dôri ba, ôbi a têbêna derê men, a hena na nana li ka habiɲ ba, ôbi a perêna men.

Krist a hô dayêna naɲ Emen

11 Nibay nini hôn kemnaɲ Tini Kelma. Na ôbi á, niné woge bi niné biyê ɓiɲé bi bay ré hôn wo kwôlê woni wo niné kôl hen na, ré na tu kwôlê. Wôsa Emen ba henêni dô men, kenbay kôba, en erem wo kené hônen men. 12 Ken kôl yaŋ ba niné di na deŋgôrni, niɲba, nini di deŋgôrni ré niɲba, nini geléŋge na geré bi yerŋge ré yéŋge wô sarni. Aɲ kiriɲa ɓiɲé ré dô kwôlini habiɲ ba, kené hôn kwôlê woɲ ulêji sara. Wôsa bay ba, gel yirji na nô tu ɓiɲé nà mera ɗiba, kôbe bôrji ré. 13 Hen ba, nina kwôbrê mega wo ɓiɲé ka pôni kôliɲ hen iyôŋ ba? A hena niné yi kwôbrê ba, na wô biɲ Emen. A hena niné na kwôbrê ré ba, na wô béŋge kenbay. 14 Jé wo nini li hen na, nini li hen iyôŋ wôsa nini hôn wo peré wo *Krist a ré emê sarni men, haw hen nini hôn wo gawra pôn a ré ma wô sa ɓiɲé kêm hen. Na ôbi á, tu Emen a ba, yi mega ɓiɲé ré ma naɲ ɗi iyôŋ men. 15 Ôbi ma na wô sa ɓiɲé kêm aɲ bi ka mô tu geɲ baa ya hen, ré liɲ aŋga bôrji ré gey hen né, niɲba, bay ré liɲ aŋga bôri ôbi ré gey hen ɗi. Wôsa na wô sarji aɲa ôbi ré maɲ aɲ Emen biri ji si kamɲê hen.

16 Na hen iyôŋ aɲa haw hen niné bôriɲ cêgi gawrê nô hen mera ré bi wo ca ba, na nini jô kwôlê sa Krist na hen iyôŋ men hen, niɲba, haw hen nini li hen iyôŋ né niɲ. 17 Kwôni wo biɲ pôn naɲ Jésu Krist na, na gawra wo kôrbi aɲ aŋga ka cay hen naɲ niɲ, aɲ are kêm a yé na ka kôrbi niɲ.

18 Emen a lê are bay ka kêm hen. Aɲ jo Krist bi ré hô bêna pôn naɲ ɗi, aɲ haw hen béni jé bi niné ô kôliɲ ɓiɲé ɗiré gey hô biji pôn naɲ ɗi niɲ. 19 Kwôlo nini kôl hen na, na wo Emen ré jo Krist ré hô sa bi ɓiɲé pôn naɲ ɗi ɗiba, ôbi erem sa têriɲ toji a ré niɲ, aɲ jéni bi niné ô kôliɲ ɓiɲé ɗiré gey bi bay ré hô biɲ naɲ ɗi.

20 Na ôbi á, niné yiɲ bay jé ka Jésu Krist hen. Aɲ yi mega Emen né uwôge ɓiɲé kibi kwôlo si kibrini a hen. Nini uwôlêŋge naɲ hini Krist heraŋge ken sa biɲ naɲ Emen ɗiba, ken yi bay bareri ré niɲ. 21 Wôsa Jésu Krist na li têriɲ tôni ré kwôy, niɲba, Emen bi bay liri mega ôbi têriɲ iyôŋ wô sarna aɲ bi biɲare to nana biɲ naɲ Krist hen na, ôbi ré berêna mega ɓiɲé kaɲ derôre tiri a.

6

1 Na ôbi á, niné li jé pôn naɲ Emen aɲ nini uwôlêŋge bi bô derê wo Emen wo li naɲ ken hen na, ken mêne aɲ seŋge ré. 2 Wôsa Emen na kôl bô magtubu tori a kôl iyôŋ ba:

«Sa lê derê wuɲê a na,

na en toy uwôgê wom men,

sa gelê wuɲê na,

en li naɲ ju a men*.»

Iyôŋ ba, haw hen na, yênên, na wulê wo Emen gey lê derê naɲ ɓiɲé men, gey gôliɲ naɲ ci a men.

3 Nini gey lê ani kani ka habiɲ bi ré jôriɲ ɓiɲé erê tô Emen a ré, wôsa nini gey bi kwôni ré dô kwôli jé woni habiɲ né. 4 Bô jé kêm bi wo nini li hen na, nini gel wo ré na jé wo Emen a niné li hen. Na ôbi á, perê ermé kwôlê wo gay gay hen men, perê bô emê wo gay gay hen men, perê gusiɲ to gay gay to bay geléni a men hen kôba, nini ɓu bôrni iyêre baa ya tô hen. 5 Bay sêni men, bay perêni men, bay gwôse ɓiɲé sarni a men, nini li jé woɲ temare men, nini uwôɲ kini yé kum né men, nini uwôɲ kini emê ani ré a men. 6 Nini gel wo niné na manê ka Emen naɲ jé lêreni wo na kwoɲ tayre ré hen men, naɲ henê aŋgani men, naɲ ulê bôô woni men, naɲ bô derê woni men, naɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê to bôrni a hen men, naɲ peré megêrni woɲ tiri hen men, 7 naɲ béré kwôlê woɲ tiri wo nini uwôl hen a men. Aɲ Emen béni néé wori. Jé lêreni woɲ derôre a na aŋgaɲ maɲê ka nini sêɲ naɲ ôbi bare men, nini jôriɲ sarni a men. 8 Ɓiɲé ka pôni toy kibrini men, ka pôni dô kwôlini habiɲ men, ka pôni ay kibrini men, ka pôni tiréni men, ôbi wo nini kôl kwôlê woɲ tiri hen kôba, bay berêni mega bay benare iyôŋ a men. 9 Bay bô mega niné na ani ré, niɲba, ɓiɲé kêm henêni men, bay bô mega niné ma niɲ, niɲba, nini mô tu geɲ baa ya. Bay geléni gusiɲ niɲba, bay deréni ré tô. 10 Bay geléni gusiɲ hani niɲba, yerni derêni baa ya men, tu ɓiɲé a ba, nina bay nimré, niɲba, nini biɲ ɓiɲé ari uɲé damaŋ tô kwôlo Emen a yi mega niné ôriɲ naɲ ani ré yôd niɲba, nini ôriɲ naɲ are kêm a men.

11 Kenbay ɓiɲé ka Kworênt a na, na nini kelêŋge na tu kwôlê ɗiba, na nini jerêŋge bôrni ré.

12 Nibay ba, nini bôl bôrni béŋge, niɲba, na kenbay a jerêni bôrŋge ɗi. 13 Haw hen en iyêlêŋge mega wo kené na kamnen iyôŋ. Belêŋge bôrŋge béni mega wo nibay nini bôliɲ bôrni béŋge hen iyôŋ men ɗiba, ken jerêni bôrŋge ré.

Biɲge pôn naɲ bay kaɲê Emen hen né

14 Biɲge pôn naɲ ɓiɲé ka kaɲ bê bôrji sa Jésu a hen né. Sa pôn aŋgaɲ derôre naɲ ka habiɲ biiriɲ ba? Laba kiriɲ ka berari naɲ ka hendi biiriɲ ba? 15 Laba Jésu Krist naɲ Sidan ba, kwôlê woji a biɲ hari ba? Laba, ɓiɲé ka bi bôrji sa Jésu a men, ka bi bôrji sari a ré men, na kwôlê woji a biɲ ba? 16 Laba *iyéy Emen ba, a biɲ naɲ kamrê hare ba? Wôsa nabay na, nana iyéy Emen woɲ ôbi merê tu geɲ hen. Mega wo Emen bi na kôl iyôŋ ba:

«Na merê naɲ ci men,

na erê perêrji a men. Na yé Emen woji men,

bay a yé ɓiɲé kaɲê men*.»

17 Ôbi a Kelma Emen ré kôlji iyôŋ ba:

«Séŋge aɲ perê bay lê habrê aɲ ken mô sêd naɲ ci.

Hebéŋge ani kani ka *kagemi ré aɲ na ɓeréŋge yen a*.

18 Aɲ na yé Ibareŋge men, kenbay kôba,

ka yé kamnen kaɲ imɲê naɲ kaɲ yébé men.

Na Kelma woɲ ôbi ibé iyêrê a kelê hen iyôŋ*.»

7

1 Yênên kaɲê, Emen na ay tôri ɗiré béna are bay ka kêm hen. Mega wo hen iyôŋ na, na peléŋge aŋga habiɲ kêm ka yerna hen aɲ men, ka yi tununa hen aɲ a men, aɲ na kemnaɲge tini Emen aɲ na yiɲ ɓiɲé kari yôd a men.

Yi derê wo Pol

2 Belêŋge bôrŋge béni men kamaŋ, nini liɲ kwôni ani ka habiɲ né men, nini bobré kwôni ré men, nini laserê kwôni eŋgiɲ aŋgari ré a men. 3 En kôl hen iyôŋ ené ɗiɲ kwôlê sarŋge a ré, wôsa ken hôn wo na en kôl ené peréŋge hen. Aɲ hena niné mô tu geɲ, niné ma kôba, ani ka a karêni naɲ ken ba, naɲ. 4 Wôsa en béŋge bôn yôd men, yen yén damaŋ wô sarŋge a men. Perê gusiɲ to en geliɲ a na, ken dôben ibiyare bôn a damaŋ aɲ yen dôren gaɲ.

5 Kiriɲa nini sa Maséduwan a na, kini derê bul woni naɲ yôd, wôsa kwôlê yéré si na si na. Ɓiɲé nayriɲ naɲ ni aɲ bôrni kôba, yi lôm né a men. 6 Niɲba, kiriɲa yerni iléni na, Emen woɲ ôbi dôbiɲ ɓiɲé ka mô bô gusiɲ a ibiyare bôrji a hen, a béni néérni hôriɲ naɲ sa wo Tit. 7 Wôsa na saari a béni néérni mera ré, niɲba, kwôlo ôbi derêni kôba, béni néérni a men, ôbi kelêni iyôŋ ba, kené dôbri ibiyare bôri a damaŋ men, kené gey gelenare men, bôrŋge ré tarêŋge wô aŋga habiɲ ka kené li hen men, kené gey jerê san kôbi bay baaren a a men, aɲ kiriɲa en toy hen iyôŋ na, yen dôren damaŋ a.

8 En hôn wo magtubu to na en li béŋge tumô hen na, ré li bôrŋge ré mêne, niɲba, nôbi ba, bôn mêne ré. Bôn réé mênê wôsa na en hôn wo magtubu hende to hen ré lê aɲ bôrŋge ré mêne sem, 9 niɲba, haw hen yen dôren sa magtubu to na en li béŋge hen. En li yi derê na wô wo magtubu hende to hen li bôrŋge mêne hen ré niɲba, bôrŋge bi wo mêne hen na, li aɲ ken ɗi tô têriɲ toŋge baa. Iyôŋ ba, Emen a geyé bi bôrŋge ré mêne hen iyôŋ bi kené ɗiɲ tô têriɲ toŋge baa. Aɲ na habrê a na niné lêŋge hen né. 10 Wôsa bôrŋge wo Emen li aɲ mêne hen na, li aɲ ken bul cêgerŋge biɲ têriɲ toŋge aɲ gôliɲ naɲ ken aɲ ɓarêri naɲ niɲ, niɲba, bô mênê wo sa terare a nà ná, na kwo ôriɲ naɲ ken kibi temare a. 11 Aɲ bôrŋge bi wo mêne hen na, na Emen a geyé aɲ haw hen na yerŋge kariɲ aɲ li bôrŋge mêne men, ulêŋge suné aɲ ken ôriɲ doy gelenare men, ôbi béŋge yi gwa bi kené liɲ aŋgaɲ derôre men, ken ôriɲ doy halê ôbi lêre are bay ka hen men, gel wo kebreŋge ré bô kwôlê bi wo kêm hen a ré men.

12 Na ôbi á, hena na ené li magtubu hende to hen béŋge ba, na wô ôbi lê habrê bi wo hen né men, na wô kwo bôri na mêne wô kibi kwôlê bi wo hen, hen né men, niɲba, na wo kené hôn wo tumô Emen a ba, ken li aŋga nini kelêŋge kené li hen naɲ yi gwa. 13 Haw hen na, bôrni kuriɲ tôŋ niɲ men, bôrni jal mera ré, niɲba, yerni derêni damaŋ a kiriɲa nini toy wo yi Tit ré dôri wôsa kené jal bôri. 14 Kiriɲa na en jé Tit iyére toŋge a na, en ay kebreŋge gaɲ tumôri a kiriɲa ôbi ô gelé menba, na tiri a men. Nini kelêŋge na tu kwôlê kwôy kwôy, men, kebreŋge bi wo nini ay tumô Tit a hen kôba, na tiri a men, aɲ yi mega bi wo na nini kôliɲ hen iyôŋ. 15 Wôsa kiriɲa ôbi ô biɲ iyére toŋge a na, ken biri kwôlê men, ken ɓiri yerŋge a naɲ dôbê sa men, aɲ kiriɲa ôbi erem sara na, yiri dôri sarŋge a. 16 Yen dôren gaɲ wôsa en hôn wo kené na gawrê ka ené bê bôn sarŋge a.

8

Baliyare to bay ayê bôô ka Maséduwan

1 Yênên, nini gey kelêŋge kwôli aŋga bay ayê bôô ka Maséduwan li hen. Are bay ka hen na, gel bô derê wo Emen wo yi bôrji a hen. 2 Bay geliɲ gusiɲ damaŋ haji, niɲba, yirji dôrji, nimré liji haji, niɲba, bay bi are damaŋ naɲ bô baliyare. 3 Bay hena naɲ bôrji a ré bi aŋgaji bay ka hen, aɲ i i ba, bi gengiɲ sa nééri nééri men, ɗê sa nééri a men wôsa na aŋga en gel naɲ tun. 4 Bay uwôlêni bi niné ɗiji geré bi cibay kôba, ciré lê baliyare naɲ bay ayê bôô ka Jérusalêm a men. 5 Men, aŋga bay li hen na, ɗê sa ka nini genge hen aɲ men, bay ay yirji biɲ Kelma Jésu tumô aɲ naɲ bô geyé wo Emen na, bay ay yirji béni nibay men. 6 Kenbay ba, Tit na wôge are iyére toŋge a tumô niɲ. Na ôbi á, niné gey bi ôbi ré hô ô deré kibi jé wo dôri wo ôbi na li perêrŋge a hen. 7 Kena bay uɲé sa are bay ka kêm hen a: tô ayê bôô a men, sa gwosoy kwôli kelêrŋge a men, sa henê are kaŋge a men, sa yerŋge wo gwaŋge yôôd hen men, sa peré wo ken peréni hen a men. Iyôŋ ba, nini gey bi kené yi bay uɲé sa ari bé a a men.

8 Kwôlo en kôl hen na, na tôô a ené ay béŋge hen né, niɲba, en kôl kwôli yi gwa wo megêrŋge hen iyôŋ bi ené gelé na ba, kené pur megêrŋge tiri naɲ bôô pôn haŋge ba? 9 Men, ken hôn derê wo Kelma wona Jésu Krist ôbi wo are kêm yi kôbri a, niɲba, ôbi na li yiri ôbi nimré wô sarŋge, ôbi li are bay ka hen iyôŋ aɲ hô yiɲ ôbi nimré aɲ bi kenbay kené hô yiɲ bay uɲé tu Emen a.

10 Iyôŋ ba, na kelêŋge kwôlo en erem gengiɲ sa kwôlê bi wo hen hen. Elê wo di jô hen na, na na kenbay a na geyé wôgê are tumô aɲ kenbay a ayê tôri tumô tiri a men. Iyôŋ ba, dô wo kené duu kibi ari wôgê kaŋge bay ka hen. 11 Deréŋge kibri naɲ yi derê mega wo na ken ayiɲ tô gengéri hen iyôŋ. Aɲ aŋga ken uwôɲ kôbreŋge a a kené bi. 12 Wôsa hena kené biɲ Emen aŋga ken uwôɲ hen naɲ yi derê na, Emen a geyé, niɲba, hena ani ré naɲ kôbreŋge ba, Emen a geyé kené biri môj môj ré.

13 En gey na wo kené biɲ megêrŋge ari uɲé kaŋge kêm aɲ bi bay ré môriɲ dô aɲ kenbay dema kené baɲ naɲ nimrére ré, niɲba, en gey na wo kené némiɲ ɗi. 14 Haw hen wo are kôbreŋge a dê hen na, ken biɲ ka are naɲji hen men. Aɲ tôre to cêgê hena bay ré sa ôriɲ kôbriji a dê men ba, bay a hô sa béŋge men tô. 15 Aɲ a yé mega wo na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«Kwôni wo na pô kwô wo bay uwôgeri *man hen mê ba,

ôm gôli ré men,

ka pô dê hen kôba,

ôm yêji ré men, aɲ i i ba,

uwôɲ ôm nêmni nêmni*.»

Tit naɲ bay bêêri

16 Mega wo nini li naɲ ken hen iyôŋ na, Tit kôba, gey lê naɲ ken damaŋ hen iyôŋ men. Na Emen a biri ermé bi wo hen aɲ nini liɲ Emen bi wo hen dosé wô ermé wo dôri wo ôbi biri hen. 17 Ôbi ba, bi kwôlê sa jé wo na nini jéri hen. Niɲba, ca kôba, ôbi erem gaɲ ɗiré erê iyére toŋge a. 18 Nini bi gawra wo pôni ô naɲ ɗi ya. Gawra bi wo hen na, bay ayê bôô kêm ay kibri wôsa ôbi uwôl béré Kwôlo Dôri biji. 19 Na ôbi wo hen mera a niné jéri hen ré, niɲba, na églisɲê kêm a dôôri bi ré ô naɲ ni, wô jegêni wôgê are. Jé wo dôri bi wo hen, a ulê hini emê sa Kelma a men, gel wo niné gey lê naɲ ɓiɲé a men.

20 Lari wo nini uwôɲ na, mê gaɲ aɲ nini gem dô ɗiba, nini gey bi kwôni ré ulêni kwôlê sarni a kini céri a ré. 21 Nini woge wô lê aŋga dôri tu Emen a mera ré, niɲba, tu gawrê a men.

22 Men, nini jé yênini wo pôni naɲ kamaŋ ka wôô hen, na gawra wo nini kôbri gaɲ aɲ nini hôn wo ôbi ré ay yiri biɲ jé wo Emen. Aɲ haw hen kôba, ôbi li jé damaŋ wôsa ôbi bi bôri sarŋge a. 23 Tit ba, na megan ôbi jé wo nini li jé ɓem aɲ bi niné liɲ naɲ ken men, kamaŋ ka wôô ka biri hen na, na églisɲê a jéji iyére toŋge a. Jé bi wo hen na, uwôl hini emê sa *Krist a. 24 Peréŋge ɓiɲé bay ka hen damaŋ, aɲ kiriɲa églis to jéji hen toy hen iyôŋ na, bay a henê wo kebreŋge wo niné ay tirji a hen na, ré na tiri.

9

Ari wôgê ka gengiɲ sa yênêrna bay ayê bôô

1 Kwôlo gengiɲ sa lari wo niné jéɲ biɲ bay ayê bôô ka Jérusalêm a hen na, dé wo niné hô béŋge magtubu ré niɲ. 2 Wôsa en hôn wo kené gey lê naɲ ci. En dôriɲ kamaŋ ka Maséduwan a kwôleŋge kôl iyôŋ ba: «Bay ayê bôô ka Akay a na, na naɲ elê wo di jô a bay a na gengé ciré lê naɲ bay ayê bôô ka Jérusalêm a. Kiriɲa bay toy hen iyôŋ na, ɓiɲé kwône perêrji a gey ciré lê naɲ ci men.» 3 Na iyôŋ a, ené jé yênêrna ka subu hen yerŋge a bi kené ɓu sa tê lari bi wo hen tumô mega wo na en kôliɲ hen iyôŋ. Aɲ kiriɲa niné biɲ iyére toŋge a ba, kebreŋge wo na en ay hen na, ré yi tiri. 4 Réba kiriɲa nini biɲ naɲ kamaŋ ka Maséduwan aɲa bay ô gelé wo kené ɓu sa tê lari bi wo hen né tô na, tayre a dên tumôrji a wô wo na en kôlji kené ɓu sa tê lari na kô niɲ. Aɲ kenbay kôba, tayre a dêŋge men. 5 Ôbi a, kiriɲa ené erem hen iyôŋ menba, en jé Tit naɲ yênêrna ka wôô hen bi ré ôrji uɲéŋge tumô. Aɲ bi bay ré ô jegêŋge ɓeré sa tê lari wo na ken genge kené bé hen. Aɲ kiriɲa ené biɲ ba, kené ɓu sa têri kô niɲ, hen iyôŋ na, a gelé wo kené wôge naɲ bô derê ɗiba, kwôni a ré ɓeréŋge ereŋ né.

6 Erméŋge sa gwosoy kwôlo kôl iyôŋ ba, kwôni wo ré ci kwôrôrô iyôŋ ba, ré uɲé lôg men, kwo ré ci tu woléri damaŋ ba, ré uɲé damaŋ men hen. 7 Kwôlo gengiɲ sa aŋgaɲ bé bay ka hen na, na i i ba, bi bi mega wo bôri genge hen iyôŋ ɗiba, bi gaanê ré men, bi kwôni bi maserêŋge dema kené bi ré a men. Niɲba, ken bi naɲ bôô pôn wôsa Emen gey kwôni wo bi naɲ yi derê. 8 Ôbi nêm béŋge are uɲé ka gay gay ɗê sa ka ken ôriɲ doyriji hen kwôy kwôy hen aɲ bi kené uwôɲ ɓeriɲ baliyare tumô tumô naɲ tôrji wo baa hen hen. 9 Na hen iyôŋ a, na ré liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«Gawra wo bôri dô na,

ɓu baliyare naɲ bay nimré men,

bô derê wori bi wo hen kôba,

a yé naɲ kwini a men*.»

10 Na Emen a biɲ ɓiɲé kay cé men, aŋgaɲ emê ka bay ôm hen men, ôbi bi are ba, bi mê a aɲ bi bay ré ɓeriɲ baliyare naɲ ɓiɲé mê hen iyôŋ men*. 11 Men, Emen a béŋge are gay gay aɲ bi kené ɓeriɲ baliyare naɲ ɓiɲé men, ôbi a ɓiɲé kwône ré liɲ Emen dosé wô aŋga kené biji naɲ geré woni hen men. 12 Lari wo ken wôge hen na, na wô liɲ naɲ ɓiɲé ka Emen mera ré, niɲba, ɓiɲé kwône a liɲ Emen dosé damaŋ wô baliyare toŋge hende to hen. 13 Are bay ka ken wôge hen na, ɓiɲé kwône a heramê Emen wô bê kwôlê woŋge wo gel bê bôô woŋge sa Kwôlo Dôri wo *Krist a hen men, bay a heramêri wô kibi are bay ka kené biji hen men, wô ka kené biɲ ɓiɲé ka ɗaŋné hen a men hen. 14 Bay a uwôlê Emen wô sarŋge men, bay a peréŋge a men, wô kibi bô derê wo ɗê kiriɲ wo Emen béŋge hen. 15 Na liɲ Emen dosé wô kibi aŋgaɲ bé ka ɗê kiriɲ ka ôbi béna hen.

10

Pol ka maɲê sa jé wori a

1 Nôbi Pol na, ken kôl iyôŋ ba, kiriɲa ené mô naɲ ken ba, ené jal menba, kiriɲa tôn né dô dema ené nayêŋge men, niɲba, en gey jalê men, en gey derê men, mega Jésu Krist iyôŋ. 2 Na ôbi á, ené gey bi kené bul hal woŋge aɲ kiriɲa ené sa biɲ iyére toŋge a ba, ené erê nayêŋge ré niɲ hen. Wôsa ɓiɲé ka pôni perêrŋge a kôl ené li jé na wô uwôɲiɲ aŋga sa terare a nà. Ɓiɲé bay ka hen iyôŋgi hen na, na erê nayêji damaŋ. 3 Nini baa sa terare a nà, na tiri niɲba, sêɲare to nini sêɲ hen na, na toɲ sa terare ré. 4 Aŋgaɲ maɲê ka kôbrini a hen na, na ka ɓiɲé sa terare a nà ré, niɲba, na ka hena ligi Emen a ɗi. Aŋgaɲ maɲê bay ka hen na, nêm mênê kiriɲ ka bayi Emen môriɲ ya hen men, nini ɓu kibi bay benare kaɲ bay nariɲay kwôlê hen a men. 5 Nini mêne aŋgaɲ uwôyrê yi ka jôriɲ ɓiɲé ré hôn Emen hen men, nini iyêl kwôlo ré bul ermé wo ɓiɲé kêm aɲ bi bay ré biɲ *Krist kwôlê naɲ ermé woji hen a men. 6 Hena kené geliɲ ɓiɲé kené biɲ Krist kwôlê na, niɲa uwôɲiɲ néérni wô pôriɲ bay narê kwôlê.

7 Kenbay ba, ken bô na cêgi are nô na mera. Ken toy, hena kwôni ré kôl ɗiré na kwo Krist ba, bi hôn wo nibay kôba, niné na ka Krist hen iyôŋ men. 8 Wôsa tôô to en ôriɲ hen na, na Kelma Jésu Krist a ben bi ené liɲ naɲ ken ɗiba, bi ené mênêŋge ré. A hena ené di deŋgôn naɲ tôô hende to hen kôba, tayre dên né. 9 Men, en gey bi kené erem mega wo bô magtubu tiɲê a na, ené dôbêŋge harê bôrŋge a mera ré. 10 Ɓiɲé ka pôni kôl iyôŋ ba, kiriɲa ené li magtubu biji ba, ené kôlji kwôlo iyêri iyêri. Niɲba, kiriɲa ené mô naɲ ci ba, ené jal ɗiba, kwôlê wuɲê ré na ani ré a men. 11 Ɓiɲé bay ka kôl hen iyôŋ hen na, bi bay hôn wo kwôlê bi wo ené kôl bô magtubu a hen na, kiriɲa en biɲ uɲéŋge ba, na lê na mega bi wo na en kôliɲ bô magtubu a hen iyôŋ têj têj.

12 Ɓiɲé bay ka hen na, bô yirji mega ciré na ka damné iyôŋ, niɲba, niɲa kelê niné némiɲ naɲ ci ré men, bay bô mega wo ciré na cibay mera menba, na kwôbrê a men. 13 Aɲ kwoni nibay ba, nini di deŋgôrni na naɲ jé wo Emen bêni kôbrini a hen mera ɗiba, niɲa dê deŋgôrni naɲ aŋga ɗaŋgi ré. Jé bi wo Emen béni hen na, na ôbi á, niné ôriɲ iyére toŋge a hen. 14 Ôbi a, kiriɲa niné saɲ iyére toŋge a naɲ Kwôlo Dôri wo Krist hen na, nini li jé wo ɗaŋgi sa kwo Emen na béni hen né. 15 Niné di deŋgôrni naɲ jé wo ka ɗaŋgi a lê hen né wôsa dôlêni sara ré, niɲba, nini bi bôrni sarŋge a mega wo kené bê bôrŋge derê sa Jésu. Aɲ bi jé woni wo perêrŋge a hen ré ô tumô mega wo Emen na gengiɲ hen iyôŋ. 16 Ôbi a, niné uwôɲiɲ geré uwôliɲ béré Kwôlo Dôri sa iyére to kelaŋ naɲ ken to ɓiɲé toy kwôlê bi wo hen né tô hen, ɗiba, nini gey bi niné dê deŋgôrni sa jé wo megêrni a na lê hen né.

17 Niɲba, bay na li bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Kwôni wo gey dê deŋgôri ba, bi di wô kibi aŋga Kelma a lê hen ɗi*.» 18 Wôsa na ɓiɲé ka ay kibi yirji a Emen né denji hen né, niɲba, na ka ôbi a ayê kibriji dem hen ɗi.

11

Pol naɲ bay jé kaɲ bay benare hen

1 Haw hen na, na iyêlê mega wo ené gal iyôŋ niɲba, ken ɗén na iyêlê. 2 En li terbére sarŋge a, terbére hende to en li sarŋge a hen na, hena na ligi Emen a. Wôsa ken yi môɲ môni temale to en môɲne wô biɲ *Krist wo na ôbi gusôre pôn nêŋ iyôŋ hen. 3 Niɲba mega wo Êb na ɗi kalaw na lamiɲne naɲ gwosore tori hen na, en hare wô wo kwôni ma ré belé ermé woŋge aɲ yerŋge wo ken ɗi yi Krist a naɲ bôô pôn yôd hen ma kené ɗéɲ hen iyôŋ men. 4 En kôl hen iyôŋ wôsa hena ôbi gelé kwôlê woɲ benare ré era sa geléŋge kwôlê ba, ken ɗiri derêŋge a men. Kwôlo ɓiɲé bay ka hen dô gengiɲ sa Jésu hen na, biɲ naɲ kwoni ré men, tunu to bay kelêŋge kwôle hen na, na Tunu to ken uwôɲ hen né men, Kwôlo Dôri wo bay derêŋge hen kôba, na kwo na nini derêŋge hen né a men. Hen iyôŋ hari kôba, ken dôbiɲ marŋge toyiɲ a men.

5 Ken bô mega wo bay ré na bay jé ka damné niɲba, bay ɗên naɲ ani kani ré. 6 Na tiri, keben neŋlé môɲ kwoji iyôŋ né hari niɲba, kwo gengiɲ sa henê are na, en hôn men, aɲ en geléŋge sél têê kwône naɲ geré wo gay gay a men.

7 Kwôlo Dôri wo Emen wo na en diirêŋge hen ba, na en eŋgeréŋge ani kani ba? Na en dôbe san aɲ bi kenbay kené yiɲ ɓiɲé hen ba, na en li habiɲ ba? 8 Kiriɲa na en liɲ jé perêrŋge a hen na, na églis to ɗaŋné a na ben are ɗiba, na na kenbay ré. Aɲ yi mega wo ené pera aŋga ɓiɲé ka ɗaŋné sa liɲ jé béŋge iyôŋ. 9 Kiriɲa na en liɲ jé perêrŋge a hen na, are na naɲen kôba, na en eŋgeréŋge ani ré aɲ na na bay ayê bôô ka Maséduwan a na ben aŋga na naɲen bay ka hen. Wulê bi wo hen na, na en dôyrêŋge wô ani ka ré naɲen bay ka hen né men, na eŋgeréŋge ani ré niɲ kwôy a men. 10 Naɲ tu kwôlê wo Krist wo yi bôn a nà ná, kwôni wo sa emê iyére to Akay a nà wo a jôren dê deŋgôn wô kwôlo en kôl hen ba, naɲ. 11 En li hen iyôŋ hen ba, en geyéŋge na geyé ré ba? Na iyôŋ né, wôsa Emen hôn wo ené peréŋge.

12 Are bay ka en li hen na, na lê hen iyôŋ iyôŋ aɲ bi bay jé kaɲ bay benare bay ka hen ré uwôɲ kini dê deŋgôrji wo ciré li jé mega nibay iyôŋ men né. 13 Ɓiɲé bay ka hen na, na bay jé kaɲ tiri ré men, bay kôl kwôlê woɲ tiri gengiɲ sa jé woji bi wo hen né men, bay li yirji môɲ ciré na bay jé ka Krist iyôŋ a men. 14 Bi deŋgôrŋge téŋge sa are bay ka bay li a hen né. Wôsa Sidan bi kôba, nêm belé yiri mega ɗiré na *mana wo derômaraŋ a wo na kiriɲ ka peraŋgi hen. 15 Iyôŋ ba, bay jé kari ka bul yirji mega ciré na bay jé ka Emen kaɲ tiri hen na, ken ɗi deŋgôrŋge téŋge ré, niɲba, sa to cêgê kelôg a hen na, Emen a sa jerê kwôlê sa jé lêreji bi wo hen a.

Pol kôl kwôli gusiɲ to ɗiré geliɲ wô Krist

16 En hô kelêŋge bi kwôni bôren mega ôbi galê iyôŋ né. Réba hena kené bôren mega ené na ôbi galê iyôŋ kôba, ɗénge bi na dê deŋgôn dê men. 17 Na tiri, na Kelma a ben tôô a ené kôliɲ kwôlê bi wo hen né, wôsa kiriɲa en di deŋgôn ba, en iyêl na mega ôbi galê iyôŋ. 18 Ɓiɲé kwôni di deŋgôrji naɲ aŋga sa terare a nà, iyôŋ ba, na lê môɲ kwoji iyôŋ men. 19 Kenbay ken kôl kené na bay tu melênê menba, wô mi a, kené ɗi bay galê derêŋge kwôlê ba? 20 Men, yerŋge derêŋge sa ɓiɲé ka lêŋge mega limé kaji iyôŋ men, ken ɗiji bay emêŋge men, lamêŋge men, dô turŋge men, sê tô marŋge a men. 21 Henaŋ ken gey bi ené li na hen iyôŋ men nêê? Niɲba, nôbi ba néén yôŋ, a ené liɲ môɲ kwoji hen iyôŋ men ba?

Iyôŋ ba, ken ɗi bôrŋge jal san a aɲ na iyêlê môɲ ôbi galê iyôŋ haw hen men, na dê deŋgôn naɲ aŋga ɓiɲé diɲ deŋgôrji hen men. 22 Bay di deŋgôrji wô wo ciré na Hébre ba, nôbi kôba, ena Hébre men. Bay kôl ciré na kam *Israyêl ba, nôbi kôba, ena kema Israyêl men. Bay na kwôŋgê *Abraham ba, nôbi kôba, ena kuŋga Abraham men, 23 bay kôl ciré na manê ka Krist ba, nôbi kôba, ena mana wori men aɲ en li jé gôlji aɲ sôŋ. En iyêl môɲ san ré naɲ iyôŋ, en li jé ɗêji kêm men, en yi daŋgay gôlji men, bay sên damaŋ gôlji men, en mô kibi temare a têê kwône gôlji a men. 24 Damné ka Jubɲê pôren têê bay. Ôbi wo têê bay hen na, bay yêmnen kibi sera tôre subu kibi deŋgêse deŋgêse. 25 Damné ka Rômêɲê kôba, sênji naɲ kwore têê subu men, ɓiɲé gôben naɲ jerew têê pôn men, bato heriɲ naɲ en kam a têê subu aɲ kwo têê pôn na, en li yoyre pôn men, tu tare pôn men bô kam a. 26 Kergare hende to en erê kêm hen na, en kuriɲ kibi temare a bô cér a men, en kuriɲ kibi temare a kôbi bay gemsare a men, en kuriɲ kibi temare a kôbi yênên kaɲ Jub men, ka na Jubɲê ré hen a men. Kiriɲ kêm ka en ô ya hen na, en kuriɲ kibi temare a, ré na derô ira, bô kalmê, bô cér a, naɲ yênên kaɲ bay benare hen kôba, en kuriɲ na kibi temare a. 27 En li jé damaŋ môɲ ené ma iyôŋ. Sa to pôni a ba, en uwôɲ kini yé kum né men, en ɓu bôn iyêre sa kurôŋ wo lên hen men, sa kam ka dên hen a men. Sa to pôni a, en ba emê are men, kelanê dên damaŋ men, bargay ka ené dôbe kôba, naɲ a men. 28 Gusiɲ to ɗaŋgi kwône lêreren ya niɲba, na derê kwôliji kêm né men, aŋga ɓu bôn ba, na églisɲê kêm mera wôsa en sun kwôliji sa pôn pôn. 29 Hena kwôni ré iya ba, nôbi kôba, en bô môɲ ené iya hen iyôŋ men, hena kwôni ré kuriɲ ba, bôn taren damaŋ. 30 Hena bay ré li aɲ en di deŋgôn ba, en di na naɲ iya wuɲê bi wo hen. 31 Emen Iba Kelma wona Jésu hôn wo ené kôl na kwôlê woɲ tiri. Bi hini emê yi wô sari kwôy kwôy. 32 Kiriɲa na en baɲ Damas a na, kelma wo bô emê iyére to kelma wo dami Aretas ay tôô biɲ ɓiɲé kari ɗebu kibi geré pôn pôn wo haba woɲ gerem wo bay ay sa iyére a hen aɲ bi bay ré ɓuren. 33 Niɲba, bay ayê bôô uwôlen bô gway a aɲ, bay ha gaŋne ya aɲ herben nô cêgi haba si tu tulmô kiriɲ ka pôni aɲ en giiri gôl.

12

Pelal wo jô Pol naɲ aŋga Emen yêge sarji gili hen

1 Na dê deŋgôn sem a bi wo lê wo en li hen iyôŋ ba, na aŋga habiɲ hen. Haw hen, na derê kwôli aŋga Kelma gelen bô pelal a hen. 2 Kemnêŋ li elê môj kibi pôrbu niɲ wo Emen na ay ôbi ayê bôô wo pôni wo en hôni dô hen ôriɲ naɲ ɗi derômaraŋ a to jôgiɲ subu a. Na ba, na yiri a bay ré ay ôriɲ laba na tini ba, ba na hôn né, niɲba, Emen a henê. 3-4 En kôl sôŋ gawra bi wo Emen ayri ôriɲ derômaraŋ a hen na, na pelal laba, ôbi ô naɲ yiri ta na iyôŋ kôba, nôbi en hôn né niɲba, Emen a henê. Aɲ kwôlo gawra bi wo hen toya derômaraŋ a hen na, kwôni nêm kelê biɲ né men, Emen biɲ kwôni tôô ré hô kôl ré niɲ a men. 5 Na dê deŋgôn wô ayê wo Emen ay gawra bi wo hen ôriɲ derômaraŋ a hen niɲba, kuɲê nôbi ba, na dê deŋgôn na wô iya wo en iya hen ɗi. 6 Hena ré ené di deŋgôn kôba, en gal ré wôsa na kelê na kwôlê woɲ tiri. Niɲba, na dê deŋgôn né aɲ bi kené ermiɲ sara gaɲ gôliɲ sa aŋga na en li ken gel hen né men, sa kwôlo na ken toy keben a hen né a men. Kiriɲ bay ka hen dema kené henê wo ené na ôbi galê réba ené na kwo dami men tô.

7 Ré ené uwôyrê yen wô aŋga ɗê kiriɲ ka Emen gelen hen niɲba, Emen ben aŋga lên habiɲ bi ré jôren uwôyrê yen. Aŋga habiɲ bay ka hen na, yi mega mana wo Sidan ré dên aɲ bi ré jôren uwôyrê yen iyôŋ. 8 Gengiɲ sa aŋga lên habiɲ bay ka hen na, en uwôl Emen têê subu bi ré dôrji yen a aɲ 9 niɲba, ôbi kôlen iyôŋ ba: «Bô derê wuɲê bi wo en bem hen nêm, wôsa na kiriɲa néé gawra naɲ dema ibé iyêrê wuɲê ré li jé yiri a.» Aɲ yen dôren gaɲ aɲ en di deŋgôn sa néén ôbi wo naɲ hen, aɲ bi ibé iyêrê wo *Krist ré baa naɲ en. 10 Kwôlê bi wo hen li aɲ yen ilen né kwôy. Hena ené iya, hena bay ré teren, bay ré gelen gusiɲ, ené mô na bô tu ɲa, ené mô na bô bô emê a kôba, en hôn wo ené geliɲ gusiɲ na wô sa Krist. Aɲ yen dôren wôsa kiriɲa néén naɲ dema Krist ré ben néén damaŋ a.

Pol sun wô bay ayê bôô ka Kworênt

11 Kenbay a lê a ené li are mega ôbi galê hen iyôŋ hen, ré na kenbay a ré derê kwôlen niɲba, ken dô ré aɲa ené dô kwôlen naɲ keben wuɲê hen. Nôbi ba, ena ani ré haɲê, niɲba, bay jé kaŋge ka hawi bay ka ken kôl ré na ka damné hen kôba, ɗên né. 12 Wôsa kiriɲa na en baɲ iyére toŋge a hen na, na en li jé naɲ ulê bôô yôd aɲ Emen ben en li aŋgaɲ giɲê ka gay gay. Aŋgaɲ giɲê bay ka hen na, gel wo ené na *ôbi jé woɲ tiri. 13 Aŋga dôri ka en li iyé bay ayê bôô ka ɗaŋgi a hen na, na en li iyére toŋge a hen iyôŋ men, ɗiba na en dô turŋge ré. Aŋga pôn nêŋ ka en ba lê iyére toŋge a na, na wôsa na en uwôlêŋge kené ben ani ré hen. Iyôŋ hari kôba, ken ɗi bôrŋge jal san a.

14 Ba ɗa wo na herê iyére toŋge a hen ya. Hen a ba, na têê subu a niɲ. Ôbi wo na herê hen kôba, en gey bi kené ben ani ré a men. Wôsa na yerŋge a ené gey ɗiba, na gursu toŋge ré. Yi mega kamrê naɲ balêrji iyôŋ, wôsa na kamrê a abê balêrji ré, niɲba, na balêrji a abêji ɗi. 15 Ré ené kay aŋgaɲê kêm men, ré ené merên môɲ ené ma aɲ iyôŋ wô sarŋge kôba, na lê yi derê. Na ba, ken puren lôg na wô wo nôbi ené peréŋge damaŋ bi ba?

16 Ken hôn wo nôbi na, ené eŋgeréŋge ani ré. Menba, ka pôni kôl iyôŋ ba, ené na ôbi gwosore men, ené na ôbi lamê kiriɲ a men. 17 Na ba, en lamêŋge na iyeŋ iyeŋ ba? Laba na naɲ kamaŋ ka na en jéji iyére toŋge a hen a ené lamêŋge hen ba? 18 Na Tit naɲ yênena wo na en kelêŋge kwôli hen, a na ené jéji yerŋge a. Na ba, na Tit bi a lamêŋge eŋgiɲ aŋgaŋge ba? Ken hôn wo nôbi men Tit men na, nini li jé ɓem naɲ ermé wo pôn men, naɲ geré bi wo pôn hen men.

19 Kwôlo nini li bô magtubu a béŋge hen na, erméŋge wo niné kôl hen iyôŋ wô jôriɲ sarni ré, nini kelêŋge hen, na naɲ hini Emen wôsa niɲa ka Krist. Yênên nini kelêŋge hen iyôŋ wôsa nini gey béŋge na néérŋge bi kené ôriɲ tumô tumô tô ayê bôô woŋge a. 20 En kemna wô wo kiriɲa ené biɲ iyére toŋge ba, jé lêreŋge ma ré sa yé kwo en gey hen né. A hena ré yi hen iyôŋ ba, jé lêren nôbi kôba, a derêŋge ré kwôy men. Dô ré ba, kiriɲa en biɲ perêŋge a na, na erê uɲé naɲare men, terbére men, bô tarê men, janare men, hare men, ɲôm men, dê deŋgô men, lê aŋga bôd bôd a men. 21 Dô ré ba, kiriɲa en biɲ iyére toŋge a na, Emen wuɲê a lê aɲ tayre ré dên turŋge a wô kibi ka pôni ka kaɲ ɗé tô têriɲ toji aɲ hen men, tô yiɲare toji toɲ iyôŋ a tôŋ hen né men, tô aŋgaɲ iyôŋ a tôŋ ka bay na lêêrê ca hen. Hena ré yi hen iyôŋ na, a geliɲ né ené sôm iyôŋ.

13

Gerɲé halê wo Pol hal kamaŋ ka Kworênt

1 Na a ba jôgiɲ na têê subu wori a ené ena herê iyére toŋge a hen, aɲ kiriɲa niɲa biɲ na, niɲa jerê kwôlê sa bay lê habrê a mega wo na kôliɲ bô magtubu to Emen a hen iyôŋ. «Hena kwôni ré bôy kibi megari ley na, bi ɓiɲé nêm wôô réba subu kôl hen iyôŋ a dema niné jerê kwôlê sari a*.» 2 Kergare tiɲê to jôgiɲ têê wôô to na en ôriɲ iyére toŋge a hen na, na en hal ɓiɲé kaɲ bay lê têriɲ naɲ tô ka ba hen a men. Haw hen wo tôn dô niɲ hen na, en hô halêŋge sôŋ aɲ kiriɲa ené sa biɲ iyére toŋge a na, ené jerê kwôlê sarji a kêm. 3 Ken gey henê na ba *Krist a ré bé a ené iyêl hen ba? Iyôŋ ba, na erê geléŋge ken gel. Wôsa ôbi na kwôni wo li jé naɲ nééri perêrŋge a ɗiba, ôbi iya ré. 4 Kiriɲa bay na ɓééri sa gurô tagelê hen ba, ôbi na iya hari niɲba, haw hen ôbi mô tu geɲ naɲ néé wo Emen aɲ kwoni nibay ka nini biɲ naɲ ɗi hen na, néérni naɲ môɲ kwori hen iyôŋ men, nini mô tu geɲ hen, na wô kibi merê tu geɲ wori aɲ kiriɲa nini sa biɲ iyére toŋge a na, niɲa sa lê jé naɲ néé wo Emen.

5 En kelêŋge bi ken kôbe yerŋge dô ken gel, na ba kené bi bôrŋge sa Jésu a bi haŋge ba? Ken hôn wo Jésu Krist ré mô bôrŋge a hen iyôŋ né ba? Hena ré na hen iyôŋ ré ba, ken ge na kay hen. 6 En erem mega wo nibay ba, jé lêreni ré gel wo niné na bay jé kaɲ tiri. 7 Men, nini uwôl Emen bi kené li ani kani ka habiɲ né men, nini gey gelé mega niné na bay jé ka li jé dô iyôŋ né a men. Niɲba, nini gey geléŋge sa lê aŋga dôri a bi wo ɓiɲé a kelê niné kôl kwôlê, niɲba, niné li ani ré hen. 8 Nini kôl hen iyôŋ na wôsa nini nêm lê ani kani ka habiɲ gengiɲ sa kwôlê woɲ tiri bi wo hen né, niɲba, na aŋgaɲ tiri ka gengiɲ sa kwôlê woɲ tiri bi wo hen a niné lê. 9 Hena kené iyêre tô kwôlo Emen a haŋge aɲa nibay niné iya kôba, nini li yi derê men, nini uwôl Emen bi ré béŋge bi kené dô cerêd men. 10 En li magtubu hende to hen béŋge tumô aɲ kiriɲa ené sa biɲ ba, kené bul jé lêreŋge aɲ ené sa nayêŋge ré niɲ. Wôsa Emen ben tôô na wo ené liɲ na naɲ ken ɗiba, na wo ené mênêŋge aɲ né.

11 Yênên, haw hen na, na deré kibi magtubu tiɲê niɲ, en kelêŋge, masêŋge bi ken dô cerêd men, ken dôbiɲ ibiyare bôrŋge a men, bi kwôlê woŋge biɲ men, ken mô naɲ bô jalê perêrŋge a a men. Ôbi a, Emen woɲ ôbi peré ɓiɲé men, ôbi biɲ ɓiɲé bô jalê a men hen na, ré baa naɲ ken.

12 Liɲge dosé tô yêniɲare a naɲ peré men, bay ayê bôô ka naɲ en na kôba, lêŋge dosé kêm a men.

13 Bi bô derê wo Kelma Jésu Krist men, peré wo Emen peréna hen men, biɲare to Tunu toɲ hendi bô bôrê bêna pôn hen a men hen na, bi baa ré ken kêm.

* 3:16 3: 16 Sé nô 34: 34

* 4:6 4: 6 Ɗé tô are 1: 3

* 4:13 4: 13 Kurôŋ kibé 116: 10

* 6:2 6: 2 Esay 49: 8

* 6:16 6: 16 Lébitik 26: 12, Éjékayêl 37: 27, Jérémi 31: 33

* 6:17 6: 17 Esay 52: 11, Éjékayêl 20: 34,41

* 6:18 6: 18 2 Samuyêl 7: 14, 1 Kronik 17: 13

* 8:15 8: 15 Sé nô 16: 18

* 9:9 9: 9 Kurôŋ kibé 112: 9

* 9:10 9: 10 Esay 55: 10

* 10:17 10: 17 Jérémi 9: 23, 1 Kworêntiɲê 1: 31

* 13:1 13: 1 Détéronôm 19: 15

Galat

1

2

3

4

5

6

Magtubu to Pol li biɲ Galatɲê

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Pol li hen

Elê arew subu pa dema Jésu Krist ré yêɲ tô na, ɓiɲé ka pôni bay uwôgeji Kêlt gwoluwa eraji kwôy sa môrji Turki bô emê wo Asi a. Kwôŋgêrji a bay ré uwôgeji Galatɲê hen, sa môrji ɗa naɲ Ankara na sa iyére to dami to Turki. Ka pôni bi bôrji sa Kwôlo Dôri wo *ôbi jé Pol uwôl béréri kiriɲa ôbi ôriɲ kergay ulê béré tori to têê wôô naɲ to têê subu hen (Jé lê bay jé 16: 6, 18: 23).

Niɲba, cêgi Pol a menba, gawrê ka ɗaŋgi era iyé Galatɲê. Gawrê bay ka hen geliɲ ɓiɲé are kôl iyôŋ ba bay ayê bôô ka ré na Jubɲê ré hen na, bay ré bi kwôlê sa tôô Jubɲê kêm aɲ to kôl bay ré wal keŋ hen men. Kwo Pol ba, tôô toɲ walê keŋ hende to hen na, biɲ naɲ Kwôlo Dôri woɲ tiri wo Jésu Krist hen né. Hende li aɲ bay ayê bôô ka Galat yi limé kare. Kiriɲa Pol toy kwôlê bi wo hen a Epês a na, ka li môɲ ciré gey kwôlo janêri bay ka hen na, ôbi li magtubu to iyêre biji.

Wô heraɲ naɲ ka gey kwôlo janêri bay ka hen tô Kwôlo Dôri woɲ tiri hen na, Pol li are subu.

Ka tumô ba, ôbi kôl kwôlo gengiɲ sari. Ôbi kôl kwôli ayê bôô wori, magtubu to bay derê tumô églis to Jérusalêm li biri kôl iyôŋ ba bay ayê bôô ka na Jubɲê ré hen réé bê kwôlê sa tôô to Jubɲê ré hen. Men, kwôlo yi perêrji a bay naɲ Piyêr gengiɲ sa bê kwôlê sa magtubu hende to hen men, kwôli damɲare tori toɲ *ôbi jé hen aɲ kôl mega wo jé bi wo hen na, ré na Kelma a ré biri (Sapitre 1-2).

Ka wôô ba, Pol ɗi têri sa magtubu tôô to cay a aɲ kôl iyôŋ ba, kwôni ré uɲé gelê wô kibi bê kwôlê sa tôô to Jubɲê ré, niɲba, wô kibi aŋga Jésu Krist li hen ɗi (Sapitre 3-4).

Ka subu ba, ôbi kôl deriɲ kibi kwôlê wori kôl iyôŋ ba, merêŋge sarŋge seŋge naɲ tôô aɲ bi Tini Emen dô tumôrŋge. Wôsa Tunu a ré bê ermé wo gay gay hen bô gawra aɲ kwo tumô ba, na peré (Sapitre 5-6).

Eglisɲê men, bay ayê bôô men bi toy kwôlê bi wo hen aɲ dege sara naɲ bôô pôn aɲ bi bay ré môriɲ sarji seŋge.

1

Dosé to Pol liji

1 Nôbi Pol a jéɲ naɲ magtubu hende to hen béŋge hen. Henêŋge dô mega wo ené na *ôbi jé wo gawrê a ré jén né men, gawra wôni a ré era sa kôlen kwôli ré a men. Niɲba, ré na Jésu Krist naɲ Ibarna Emen wo bi Jésu ji si kamɲê hen, bay a jén aɲ ɗén mega *ôbi jé hen. 2 Yênêrna bay ayê bôô kêm ka mô naɲ en na nini daɲ kibrini jéɲ naɲ magtubu hende to hen biɲ églis kêm to yi sa iyé Galati* a hen liɲji dosé aɲ kôlji iyôŋ ba: 3 Bi bô derê naɲ bô jalê wo Ibarna Emen naɲ kwo Kelma Jésu Krist baa naɲ ken. 4 En gey bi kené hôn dô wo Jésu Krist ré ay yiri biɲ temare wô derêna kibi têriɲ lêrena naɲ bô geyé wo Ibarna Emen a aɲ bi ɗiré derêna kibi néé wo habiɲ wo sa terare a nà wo haw hen. 5 Bi hini emê yi wô sa Emen kwôy naɲ kwini. *Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

Kwôlo Dôri wo Emen na pôn nêŋ hari

6 Bôn mêniɲ damaŋ wô wo kiriɲa en ɗéŋge aɲ menba, peraŋ cêgena na, ken ɗi tô Emen wo uwôgêŋge naɲ bô derê wo *Krist hen aɲ, menba, ken hena lew gey ari gelé ka ɗaŋgi ka bay kôl ré na «Kwôlo Dôri» men hen. 7 Tiri wori ba, Kwôlo Dôri wo ɗaŋgi ba, naɲ niɲba, en kôl hen iyôŋ wôsa gawrê ka pôni dôyrêŋge aɲ gey bi ciré belé Kwôlo Dôri wo Krist hen liɲ kwo ɗaŋgi. 8 Ken toy, hena ré na nibay kaɲ bay jé ley, *mana wo derômaraŋ a ley, aɲa niné ulêŋge béré Kwôlo Dôri wo ɗaŋgi naɲ kwo na nini ulêŋge tumô niɲ hen na, en uwôl Emen bi ré tôm kwôni bi wo hen. 9 Mega wo na en kelêŋge tumô niɲ hen iyôŋ na, haw hen na hô kelêŋge têê pôn a sôŋ: hena kwôni wôni ré ulêŋge béré Kwôlo Dôri wo ɗaŋgi naɲ kwo na ken eŋge hen na, en uwôl Emen ré tôm kwôni bi wo hen.

10 Kwôlo en kôl hen na, gel wo ené woge na diné wo gawrê laba kwo Emen ɗi ba? Na diné wo Emen a ené woge ɗi. A hena ené woge na diné wo gawrê ba, ené yé mana wo Krist ré.

Pol li na iyeŋ a ré yiɲ ôbi jé ba?

11 Yênên, en kelêŋge Kwôlo Dôri wo en uwôl béréri béŋge hen na, na gawrê a ejeré ré. 12 Wôsa na gawra wôni a kôlen kwôli Kwôlo Dôri bi wo hen né men, kwôni a gelen né a men, niɲba, na Jésu Krist a yêgê sari ben.

13 Na ken toy kwôli jé lêren wo cayi kiriɲa na en baɲ tô hara wo Jubɲê tô hen men, lê wo na en liɲ églis to Emen ɓisiɲne hen men, masê wo na en mase bi ené mênêji hen a men. 14 Aɲ na en teberé Emen naɲ geré hara wo Jubɲê damaŋ ɗê megên kaɲ bay eréren men, na en lêrê hara wo môɲêrna damaŋ ɗêji aɲ a men*.

15-16 Niɲba, pa dema na ené yêɲ tô na, Emen naɲ bô derê wori na dôren aɲ uwôgen bi ené li jé biri. Aɲ kiriɲa ôbi genge ɗiré gelen Kemari aɲ bi ené uwôl béré Kwôlo Dôri wori perê ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen na, en eŋgeriɲ kwôni kwôlê wôni ré niɲ*. 17 Men, en ô Jérusalêm a ligi kamaŋ ka na na, bay jé tumôn hen né, niɲba, en hena ô bô emê wo Arabi a dema ené hô bulo hera Damas a tô. 18 Aɲ elê subu cêgê dema, ené ô Jérusalêm ô uɲé Piyêr bi niné ô geliɲ yirni tô. Aɲ en wôl naɲ ɗi wulê môj kibi bay*. 19 En gel *ôbi jé wôni wo ɗaŋgi ré, niɲba, na *Jak woɲ yêni Kelma wona Jésu a ené gili mera*.

20 Kwôlê bi wo en kôl hen na, en kelêŋge tumô Emen a, na kwôlê woɲ tiri.

21 Cêgi kergarɲê iyé Piyêr a Jérusalêm a hen na, en ô Siri a men, Silisi a a men. 22 Niɲba, wulê bi wo hen na, églis ka sa iyé Judé a na, bay na hônen né tô. 23 Niɲba, bay na toy na kwôlen kibi ɓiɲé ka ɗaŋné a mera. Bay kôlji iyôŋ ba: «Gawra wo ca ba, na geliɲ turna gusiɲ hen na, haw hen ôbi a hô ulê béré Kwôlo Dôri bi wo ôbi na mase ɗiré mênê hen.» 24 Menba, bay ay kibi Emen wô aŋga ôbi li naɲ geré wuɲê hen.

2

Pol naɲ megêri bay jé ka pôni Jérusalêm a

1 Elê môj kibi pôrbu cêgê menba, en hô bul hô a Jérusalêm a. Barnabas a bên men, en eraɲ naɲ Tit kôbena a men*. 2 Herê wo en bul hô Jérusalêm a hen na, na Emen a kôlen bi ené hô. Aɲ kini daɲare to nini daɲ pinini naɲ bay derê tumô églis hen na, en dôrji tô béré Kwôlo Dôri wo en uwôl béréri perê ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen. En li hen iyôŋ wôsa en gey bi jé wo na en li hen men, kwo en li haw hen a men ré yi aŋga beray ré. 3 Aɲ Tit woɲ Grêk wo na baan eraɲ Jérusalêm a hen kôba, bay kôl ôbi ré wal keŋ iyôŋ né. 4 Bi wo kamaŋ ka ɗi yirji môɲ ciré na yênêrna hen, mase bi ôbi ré wal keŋ hen. Gawrê bay ka hen iyôŋgi hen na, tôbe yirji perêrna môɲ bay walê tô kiriɲ iyôŋ bi ciré hôniɲ tô merê wo nana mô sarna seŋge sa kibi biɲare to nana biɲ naɲ Jésu Krist hen, aɲ ciré lêna liɲ limé ka tôô to *Moyis. 5 Nini ɗiji bay biyêni ré, niɲba, nini ɗubu sa têrni a. Kwôlo Dôri bi wo hen na, na tu kwôlê aɲ en gey bi ré yi naɲ kini wô sarŋge ɗiba, bi ré poliɲ né.

6 Ka bay bôrji môɲ ré na bay derê tumô kiriɲ hen na, bay ay tôô to ɗaŋgi tôni ben né. Ɓiɲé bay ka hen na, damɲare toji hende to hen dôlen nôbi ré, wôsa Emen bô na yi kwôni nô na mera ré*. 7 Ɓiɲé bay ka hen bô mega wo Emen a ré ben jé woɲ ulê béré biɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen, mega wo ôbi na biɲ Piyêr yi ôbi ulê béré Kwôlo Dôri biɲ Jubɲê hen iyôŋ men. 8 Wôsa Emen wo na biɲ Piyêr ré yi *ôbi jé wo gengiɲ sa Jubɲê hen na, na ôbi a ben bi nôbi kôba, ené yi *ôbi jé wo gengiɲ sa ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen men. 9 Aɲ si *Jak naɲ Piyêr naɲ Ja ka bay bôrji môɲ damné ka églis hen kôba, bô mega wo jé wo ené li hen na, ré na Emen a ré bên ɗôd kôbena. Menba, bay ɓu kôbrini nibay naɲ Barnabas lêni dosé aɲ gel wo ciré biɲ naɲ nini. Na hen iyôŋ a niné biɲ sara kêm wo nibay ba, niné erê lê jé perê ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen men, bay ba, ré ô perê Jubɲê men. 10 Niɲba, bay kelêni bi niné erem sa yênêrni kaɲ bay nimré ka Jérusalêm a mera. Aɲ en ay kwôlê woji bi wo hen dô bôn a aɲ liɲ ariri*.

Pol nay Piyêr Antiyôk a

11 Kiriɲa Piyêr sa biɲ Antiyôk a na, ôbi li dô ré aɲ en kôli tiri a tu ɓiɲé*. 12 Wôsa, pa dema ɓiɲé ka pôni ka Jak joji hen ré sa tô na, Piyêr ôm are naɲ yênêrna ka na Jubɲê ré hen, niɲba, kiriɲa ɓiɲé bay ka hen saji biɲ menba, Piyêr dô yiri aɲ dê dê yi yênêrna ka na Jubɲê ré hen men, ôbi ôm are naɲ ci ré niɲ a men. Wôsa ôbi hariɲ yênêri Jubɲê ka hena Jérusalêm a sa aɲ gey bi ɓiɲé ré wal keŋ hen. 13 Men, yênêrni Jub kaɲ bay ayê bôô ka Antiyôk hen kôba, li na aŋgaɲ harê mega bi wo Piyêr liɲ hen iyôŋ men, Barnabas kôba, ɗi bay dôôri uwôl tôrji a men. 14 Menba, kiriɲa en gel mega wo jé lêreji bi wo hen ré biɲ naɲ lê aŋga biɲ naɲ tu kwôlê wo Kwôlo Dôri hen ré na, en kôliɲ Piyêr tu ɓiɲé iyôŋ ba: «Piyêr, jôbi ju na Jub menba, ju li are mega ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen iyôŋ wô mi ba? Men, jé lêrem bi wo hen biɲ naɲ tôô to Jubɲê ré a men. Wô mi a jeré gey bi ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen ré li mega Jubɲê iyôŋ ba?»

Na sa kibi ayê bôô a Jubɲê naɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen ré uwôɲ gelê

15 Nabay nana Jubɲê kaɲ ɗéɲ ɗiba, nana ɓiɲé ka hen ka hôn tôô to Emen né hen né. 16 Niɲba, nana hôn mega wo kwôni ré derê tu Emen na wô bê wo ôbi bi bôri sa tôô to Moyis a hen ré, niɲba, na wô kibi aŋga Jésu li hen ɗi. Na ôbi á, nabay kôba nana biɲ bôrna sa Jésu Krist a aɲ bi nana yiɲ ɓiɲé kaɲ derôre tu Emen sa kibi aŋga *Krist li hen ɗiba, na sa kibi lê aŋga tôô to Moyis kôl nana li hen né. Wôsa na sa kibi lê aŋga tôô to Moyis kôl nana li hen a, kwôni ré yiɲ kwôni woɲ derôre tu Emen a ré*. 17 A hena nana woge bi nana yé ɓiɲé kaɲ derôre sa kibi biɲare tona naɲ Krist menba, nana li têriɲ mega ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen ta men, hen ba gel wo Krist a ré lê a nana li têriɲ hen ba? Na hen iyôŋ né. 18 A hena ené hô li tôô to na en mêne hen hôriɲ ba, gel mega wo ené na ôbi ɗagê sa tôô hende to hen. 19 Na tôô to Moyis hende to hen a lê a ené yi môɲ temay gawra iyôŋ hen, aɲ hende ôm san ré niɲ. Yi hen iyôŋ bi ené môriɲ tu geɲ wô sa Emen. Na hen iyôŋ a, ené ma naɲ Krist sa gurô tagelê hen. 20 Aɲ bi hena ené mô tu geɲ ba, ré na nôbi a ré merê naɲ sa yen hen né niɲ, niɲba, ré na Krist, a merê bôn a. Hena ené mô tu geɲ haw hen ba, na sa kibi bôn wo en ay biɲ Kema Emen wo geyen aɲ ay yiri biɲ temare wô san hen. 21 En kaɲ bô derê wo Emen li naɲ en hen né. Hena Emen né bô kwôni mega kwoɲ derôre wô bê kwôlê wori sa tôô to Moyis a na, Krist na ma ɗéɲ iyôŋ.

3

Tôô to Moyis naɲ ayê bôô

1 Ayi! kenbay Galatɲê ka ermé kwôlê woŋge naɲ hen. Na i a belé turŋge hen iyôŋ ba? Bi wo nôbi naɲ yen en geléŋge aŋga gengiɲ sa temay Jésu Krist sa gurô tagelê yi turŋge a tu wolé hen. 2 En gey eŋgeréŋge kwôlê pôn. Na ken uwôɲ Tunu to Emen na wô sa lê aŋga tôô to Moyis kôl ré liɲ hen laba, na wô wo ken toy béré Kwôlo Dôri aɲ ken bi bôrŋge sara hen ɗi ba? 3 Wô mi a turŋge ré jôriɲ né hen iyôŋ ba? Wô mi a kené ay tôri naɲ Tunu to Emen menba, haw hen ba, ken gey deré kibri naɲ néé woŋge niɲ ba? 4 Gusiɲ to ken geliɲ kêm hen na, ken bô mega wo ré na ani ré iyôŋ ba? Gusiɲ toŋge hende to hen a yé wo beray ré. 5 Kiriɲa Emen béŋge Tunu tori men, liɲ giɲê perêrŋge a a men hen na, na wô sa ken li aŋga tôô to Moyis kôl ré liɲ hen laba, na wô wo ken toy béré Kwôlo Dôri aɲ ken bi bôrŋge sara hen ɗi ba?

6 Na hen iyôŋ a, magtubu to Emen ré kôl gengiɲ sa *Abraham kôl iyôŋ ba: «Ôbi na bi bôri sa Emen a, aɲa Emen na ré bôri mega kwôni woɲ derôre hen sa kibi ayê bôô wori*.» 7 Henêŋge mega wo ɓiɲé ka ré bi bôrji sa Emen a hen na, bay a ré na kwôŋgê Abraham kaɲ tiri hen. 8 Magtubu to Emen na kôl ca tumô mega wo Emen né bé bi ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen, ré yé ɓiɲé kaɲ derôre tiri a wô sa kibi ayê bôô woji. Na ôbi á, magtubu to Emen hende to hen ré uwôl béré Kwôlo Dôri bi wo hen tumô biɲ Abraham kôl iyôŋ ba: «Emen a terê kibri sa tô yê ɓiɲé ka sa terare a nà kêm wô sa kem*.» 9 Abraham na bi bôri sa Emen a aɲ Emen na tô kibri sari a. Aɲ Emen tô kibri sa ɓiɲé kêm ka bi bôrji sari a hen, mega wo ôbi tôriɲ kibri sa Abraham a hen iyôŋ men.

10 Kwo ɓiɲé kêm ka bi kwôlê sa tôô to *Moyis a, aɲ erem mega wo ciré yé kaɲ derôre sa kibi tôô hende to hen na, tômê ɓu sarji. Wôsa magtubu to Emen kôl iyôŋ ba: «Kwôni wo bi kwôlê kwôy kwôy sa tôô to Moyis a kêm to liɲ bô magtubu a hen ré na, kwôlê ré ɓiri*.» 11 Na tiri wo gawra a yé kwôni woɲ derôre tu Emen a wô kibi tôô to Moyis ré. Wôsa liɲ bô magtubu to Emen na kôl iyôŋ ba: «Kwôni wo na kwoɲ derôre tu Emen a sa kibi ayê bôô wori na, ôbi a merê tu geɲ*.» 12 Tôô naɲ ayê bôô na pôn né. Kwo tôô ba, liɲ bô magtubu to Emen a kôl hen iyôŋ ba: «Kwôni wo li are kêm ka tôô kôl ré liɲ hen na, ôbi a merê tu geɲ na wô sa kibriji men*.» 13 *Krist, ay yiri bi aɲ tômê ɓu sari wô sarna aɲ ôbi derêna kibi tômê wo tôô a. Wôsa na liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Kwôni wo bay haari kabrê gurô hen na, na kwo Emen tômni bi a hen*.» 14 Yi hen iyôŋ bi terê kibi wo Emen na genge ɗiré terê sa Abraham a hen, bi ré yi wô sa ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen men sa kibi Jésu Krist. Men, naa uwôɲiɲ Tunu to ôbi na genge ɗiré béna wô bê bôô wona sari a hen men.

Tôô to Moyis naɲ gengé wo Emen

15 Yênên, na ayê jé lê gawrê ka sa terare a nà gengiɲ naɲ kwo Emen ken gel. Hena kwôni na ré kôl kaɲni ɗi tôŋ niɲ na, kwôni wo ɗaŋgi nêm belé ré niɲ men, nêm ulê kwôlê wôni sara ré niɲ a men. 16 Na hen iyôŋ a, Emen na ré ayiɲ tôri biɲ Abraham wô aŋga ɗiré lê biri naɲ kwuŋgari hen. Magtubu to Emen kôl iyôŋ ba: «wô kwôŋgêri» mega wo ré na ɓiɲé ka kwôni iyôŋ né*. Niɲba, kôl iyôŋ ba: «wô kuŋgam» hen iyôŋ na, gel na wo ré kôl na kwôli gawra pôn, ôbi a na Krist hen. 17 Bô kwôlo en kôl hen ôbi a na: Emen na kôl kaɲni aɲ kwôli are bay ka ôbi kôliɲ kwôliji hen na, ré liɲ. Elê arew pôrbu naɲ tôre subu cêgê dema ôbi ré biɲ kam *Israyêl tôô tô. Niɲba, tôô a nêmê mênê kaɲni ka ôbi na kôl hen ré men, hende a nêmê mênê aŋga ôbi na genge ɗiré biɲ Abraham hen né a men*. 18 Hena ré na wô bê kwôlê sa tôô a aɲa kwôni ré uwôɲiɲ aŋga Emen na genge hen na, gel wo ré na sa kibi aŋga ôbi na genge hen né. Niɲba, na sa kibi aŋga Emen na genge hen a ôbi ré tôriɲ kibri sa Abraham a hen.

19 Hena ré na hen iyôŋ ba, wô mi a Emen na ré ɗi tôô ba? Ôbi ɗi tôô hende to hen wô geliɲ ɓiɲé bi ré hôniɲ aŋga ré biɲ naɲ bô geyé wori ré hen. Tôô hende to hen a yé hen iyôŋ kwôy gemiɲ kuŋga Abraham wo Emen na ayiɲ tôri gengiɲ sari hen a saɲ. Emen na biɲ *manê ka derômaraŋ a na kôl kwôli tôô hende to hen aɲ gawra pôn a na ɗebé derô ɓiɲé naɲ Emen*. 20 Ôbi ɗebé derô gawrê na, gaŋ gaŋ ba, ɗebe na perê gwogelé gawrê wôô a, niɲba, kiriɲa Emen na ay tôri biɲ Abraham hen na, ôbi ɗebé derôrji a na naɲ, niɲba, na ôbi naɲ yiri a na kôliɲ Abraham mera.

Wô mi a tôô ré ɗiɲ ba?

21 Hen ba, gel wo tôô ré biɲ naɲ aŋga Emen genge ɗiré biɲ Abraham hen ré ba? Na tiri, hende biɲ naɲ are bay ka hen kwôy. Niɲba, hena tôô to na ré biɲ gawrê mô tu geɲ hen henaŋ ré ya ba, hende na ré lê aɲ gawrê na ré yiɲ kaɲ derôre tu Emen a. 22 Liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: Ɓiɲé kêm sa terare a nà ré na limé ka têriɲ. Yi hen iyôŋ bi Emen né biɲ ɓiɲé ka ay bôrji hen aŋga ôbi na genge hen. Ôbi biji hen iyôŋ na wô kibi aŋga Jésu Krist li hen.

23 Pa dema kwôli ayê bôô ré ôm tô na, nibay kaɲ Jub ba, na tôô to Moyis a na emê sarni aɲ tôô hende to hen a na ɓeréni lemnare kwôy wo Emen yêge sa Kwôlo Dôri wo gengiɲ sa bê bôô sa Jésu a. 24 Na hen iyôŋ a tôô hende to hen, na ré ôm sarni kwôy wo Krist saɲ, aɲ bi niné yiɲ gawrê kaɲ derôre tu Emen a sa kibi aŋga Jésu li hen. 25 Niɲba, haw hen wo kwôlo gengiɲ sa aŋga Jésu li hen ôm niɲ hen iyôŋ na, nibay kaɲ Jub ba, tôô to Moyis a derê tumôrni ré niɲ.

26 Iyôŋ ba, na sa kibi ayê bôô woŋge naɲ biɲare to ken biɲ naɲ Jésu Krist hen a kenbay kêm kené yiɲ kam Emen hen. 27 Na hen iyôŋ a, kenbay kêm ka na ken biɲ naɲ Krist sa kibi batêm toŋge hen na, ken yi môɲ Krist hen iyôŋ men. 28 Iyôŋ ba, na kelê iyôŋ ba: Kwo na Jub men, kwo nà na Jub ré men, kwo nà, na lema men, kwo nà na kema iyére men, kwo nà na iba men, to nà na iyore men ré niɲ. Wôsa kenbay kêm ken biɲ pôn sa kibi biɲare toŋge naɲ Jésu Krist. 29 Hena kené na ɓiɲé ka Krist ba, kena kwôŋgê Abraham, iyôŋ ba, ka uɲé aŋga Emen na genge ɗiré béé hen.

4

1 Na hô kelê kwôlê wo ené kôl hen naɲ gwosoyri wo ɗaŋgi: kema woɲ ôbi emê cibré ibari na, na kwôni wo aŋga ibari bay ka hen kêm na kari. Niɲba, hena ôbi ré baa kema tô ba, ôbi yi mega lema iyôŋ. 2 Wôsa kwôy jéɲ sa to ibari na genge hen na, na ɓiɲé ka ɗaŋné a berê sari men, sa aŋga gengiɲ sari bay ka hen a men. 3 Nibay kôba, kiriɲa na nini yi mega kamrê iyôŋ hen na, na nini na limé ka néé wo tunu to ôm sa kiriɲ sa terare a nà hen. 4 Niɲba, kiriɲa wulê wo Emen na genge hen nêm niɲ menba, ôbi jo Kemari aɲ iyore a yêri aɲ tôô to *Moyis a emê sari men. 5 Men, bi ôbi ré sa jô sarni nibay Jubɲê ka na nini mô tô tôô to Moyis a hen aɲ bi niné yiɲ kami Emen.

6 Men, bi ôbi ré gel wo kené na kamni na, Emen jo Tini Kemari sa mô bôrna a aɲ Tunu hende to hen uwôgeri «Iban, Iban.» 7 Iyôŋ niɲ ba, kena limé ré niɲ niɲba, kena kamni. Mega wo kena kamni hen iyôŋ na, Emen a béŋge are kêm ka ôbi ɗi gem wô sa kamni hen.

Pol sun kwôli Galatɲê

8 Kiriɲa na ken hôn Emen né tô hen na, na kena limé ka emen wo sa terare a nà wo na kwoɲ tiri ré hen. 9 Niɲba, haw hen wo ken hôn Emen niɲ, réba haw hen wo Emen henêŋge niɲ hen men, menba, wô mi a kené hô hera naɲ bô geyé woŋge tô tunu to ôm sa kiriɲ sa terare a nà to néére naɲ hen men, to na ani ré hen bi kené hô yé limé kaji sôŋ ba? 10 Ken toy, ken ɗi yerŋge damaŋ sa wulê wo pôni a men, sa geserê wo pôni a men, wulê wo pôni bô elê a men, sa elê wo pôni a a men. 11 En sun gaɲ wô sarŋge wôsa merênê wo en merên wô sarŋge kêm hen na, na ɗéɲ iyôŋ mera ba?

12 Yênên, en uwôlêŋge bi kené yi môɲ nôbi hen iyôŋ men, mega wo nôbi kôba, na en yi mega kenbay hen iyôŋ men hen. Kiriɲa na en môriɲ perêrŋge a hen kôba, na ken lên habiɲ né. 13 Ken hôn wô mi a na ené derêŋge Kwôlo Dôri tumô kaɲ hen ba? Na wô sa kibi ômɲare to na lên hen. 14 Aɲ naɲ ômɲare tiɲê hende to hen na, na na aŋga nééy sarŋge a niɲba, na ken bôren mega ani ré, iyôŋ né niɲba, ken lên dô mega wo ené na mana wo derômaraŋ wo Emen men, mega wo ené na Jésu Krist bi naɲ yiri iyôŋ a men. 15 Na ken li yi derê damaŋ menba, haw hen na mi a lê are ba? Wôsa en hôn wo tumô ba, na turŋge kôba, na ken nêm terê ben. 16 Aɲ haw hen ba, ena ôbi bareŋge wô kwôlê woɲ tiri wo en kelêŋge kwôy kwôy hen ba?

17 Ɓiɲé bay ka kôl kwôlê woɲ benare gengiɲ sa Kwôlo Dôri hen ɗi yirji yerŋge a, niɲba, ermé woji na kwo dôri ré. Ermé woji ba na wô terêŋge kôben a aɲ bi kené yiɲ ɓiɲé kaji ɗi. 18 Na tiri, ɗé yi yi kwôni a damaŋ na, dô niɲba, bi na naɲ ermé wo dôri aɲ bi yi hen iyôŋ kwôy kwôy ɗiba, na wô merê wo en mô naɲ ken hen mera ré. 19 Kamnen, en hô geliɲ gusiɲ damaŋ a wô sarŋge mega wo iyore geliɲ gusiɲ sa yê a hen iyôŋ. Na geliɲ gusiɲ hende to hen iyôŋ kwôy wo na hôniɲ mega wo kené ay hal wo *Krist. 20 Ermé wuɲê ba, en gey ré ené merê naɲ ken haw hende to hen aɲ ré ené iyêlêŋge derê naɲ tôn to dami wôsa en sun kwôleŋge damaŋ.

Kwôlo gengiɲ sa si Agar naɲ Sara

21 Kenbay ka ken gey yé limé ka tôô to Moyis hen kôlenge, na ken toy kwôlo na liɲ bô magtubu tôô hende to hen a ré ba? 22 Na liɲ bô magtubu tôô hende to hen kôl iyôŋ ba: *Abraham na ré yê kamrê wôô. Kwo pôn yori ré na lômne to bay uwôgere Agar hen men, kwo pôn yori ré na môni iyére to bay uwôgere Sara hen men*. 23 Kwo yori na toɲ lômne hen na, hende yi kwoyri naɲ yiɲare, niɲba, kwo yori na môni iyére hen na, hende yi kwoyri na naɲ yiɲare hare niɲba, na sa kibi tôô to Emen na ay biɲ Abraham**. 24 Kwôli yébé bay ka wôô hen na, yi mega aŋgaɲ gelé iyôŋ: yébé bay ka wôô hen na, en pôrji gengiɲ biɲare to yi kene wôô hen: Biɲare to tumô hen na, na gengere naɲ Agar, tôre hena na sa keram wo Sinay a. Aɲ hende yê kamrê kaɲ limé hen. 25 Hini woɲ Agar bi wo hen na, kôl na kwôli keram wo Sinay wo yi sa iyé Arabi a hen. Haw hen ba, hende yi mega Jérusalêm to kemnêŋgi iyôŋ wôsa Jérusalêm na lômne naɲ ɓiɲé ka mô bôre a hen kêm. 26 Niɲba, Jérusalêm to derômaraŋ a yi mega yorna toɲ môni iyére iyôŋ. Jérusalêm hende to hen gengiɲ na sa Sara. 27 Wôsa magtubu to Emen kôl iyôŋ ba:

«Li yi derê mini to kamnê naɲ hen.

Uwôl gura woɲ yi derê mini to yê lêrê sa pôn né hen

wôsa iyore to kurôre ɗere aɲ hen na,

kamne a kwônê ɗê to kurôre geyre hen*.»

28 Yênên, iyôŋ ba, kenbay kôba, ken yêɲ na sa kibi tôô to Emen na ay hen mega Isak iyôŋ men. 29 Tumô ba, kema wo bay yêri naɲ yiɲare hen na, geliɲ tu kwo bay yêri sa kibi Tini Emen hen gusiɲ, kemnêŋ kôba, yi mega hen iyôŋ men*. 30 Niɲba, magtubu to Emen na kôl iyôŋ ba: «Dage iyore toɲ lômne hen naɲ kemare aɲ, wôsa ôbi nêm emê cibré naɲ kwo yori na toɲ môni iyére hen né*.» 31 Iyôŋ ba, yênên, nana kam iyore to na lômne hen né, niɲba, nana kam toɲ môni iyére hen ɗi.

5

Mênêŋge merê wo ken mô naɲ sarŋge hen né

1 *Krist derêna bô lemnare bi nana mô sarna seŋge tiri a men. Iyôŋ ba, ken ɗebe sa têrŋge a ɗiba, ken hô ô yé limé hôriɲ ré niɲ.

2 Toyéŋge kwôlo nôbi Pol na kelêŋge hen: Hena kené bi bay walêŋge keŋ ba, aŋga Krist na li hen kenbay ba, li naɲ ken né. 3 En hô kelêŋge sôŋ kwôni wo bi bay wali keŋ na, bi ôbi bi kwôlê sa tôô to *Moyis a kêm. 4 Kenbay ka ken woge kené yé gawrê kaɲ derôre tu Emen wô bê kwôlê woŋge sa tôô to Moyis a hen na, ken kariɲ na naɲ Krist hen men, bô derê wo Emen kôba, ka uɲé ré niɲ a men. 5 Kwona nabay ka nana ɗi bôrna sa Emen a hen na, nana hôn wo ôbi ré bé nana yé ɓiɲé kaɲ derôre tiri a. Aɲ na sa kibi néé wo Tini wo li jé naɲ geré wo ayê bôô wona hen aɲa nana môriɲ gemiɲ wulê bi wo hen hen. 6 Mega wo nini biɲ naɲ Krist Jésu hen iyôŋ na, nini hôn wo walê keŋ, walê keŋ ré kôba, ré na ani tu Emen a ré. Niɲba, kwôni wo bi bôri sa Krist a aɲ geyiɲ megêri a men na, na aŋga dôriɲ Emen.

7 Na ken ô dô tô ayê bôô woŋge a menba, na i a hera sa guséréŋge aɲa ré jerêŋge bê bôrŋge sa kwôlê woɲ tiri a hen ba? 8 Ermé kwôlê woɲ mênê kiriɲ bi wo hen iyôŋgi hen na, hena na ligi Emen woɲ ôbi uwôgêrŋge hen a né. 9 Gwosoy kwôlo pôni kôl iyôŋ ba: «Wubere ré dê iyôŋ kôba, ré wubu parin wo bay bulôɲ hen.» 10 Iyôŋ hari kôba, en bi bôn sarŋge a baa ya, mega wo nana biɲ pôn naɲ Kelma hen iyôŋ na, en hôn wo ermé woŋge ré na pôn naɲ kuɲê, niɲba, ôbi guséréŋge bi wo hen na, ré na i i kôba, Emen a ɓeréri.

11 Yênên, kuɲê nôbi ba, hena ené uwôl béré mega wo walê keŋ ré na aŋga dôri ba, wô mi a bay ré gelen gusiɲ sôŋ ba? A hena ré na hen iyôŋ ba, béré wo en uwôl gengiɲ sa Krist wo bay ɓééri sa gurô tagelê hen na, ré lê bô Jubɲê ré tarji san a ré niɲ. 12 En gey bi ɓiɲé ka dôyrêŋge aɲ kelêŋge kené wal keŋ hen na, bi bay kôba, ré tô tôrji aɲ men.

13 Yênên, kwoŋge kenbay ba, Emen na uwôgêŋge bi kené mô sarŋge seŋge. Iyôŋ ba, ken ay merê sa seŋge toŋge hende to hen liɲ malare wô liɲ aŋga bôrŋge gey hen né, niɲba, ken periɲ yerŋge men, ken yi bay jé ka megêrŋge men. 14 Kwôlê pôn nêŋ day kwôlo yi bô tôô to Moyis a hen kêm. Kwôlê bi wo hen kôl iyôŋ ba: «Gey megam mega wo ju geyiɲ yem hen iyôŋ men*.» 15 A hena jé lêreŋge ré yi môɲ kwo tanare noni hen iyôŋ sa gederiɲ a men, sa liɲ yerŋge habrê a men na, ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a réba ka mêniɲ yerŋge.

Bi Tunu dô tumôrna ɗiba, doy aŋga yi bôrna hen né

16 Bô kwôlo en kôl bi a na: bi jé lêreŋge yi môɲ kwo Tunu toɲ hendi bô bôrê dôriɲ tumôrŋge hen iyôŋ. Na ôbi á, kené liɲ aŋga bôrŋge gey ré hen. 17 Na tiri, aŋgaɲ kurôŋgi yi biɲ naɲ kaɲ Tunu ré men, kaɲ Tunu biɲ naɲ kaɲ kurôŋgi ré a men. Wôsa Tunu naɲ kurôŋgi yi, na biɲji ré. Aɲ gel wo kené lê aŋga bôrŋge gey hen mera ré. 18 Niɲba, hena Tunu toɲ hendi bô bôrê ré dô tumôrŋge na, ken mô tô tôô to Moyis a ré niɲ.

19 Aŋgaɲ kurôŋgi yi ka ɓiɲé li hen na, hôniɲ dô bay a na: yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen men, ermé kwôlo habiɲ men, lê aŋgaɲ iyôŋ a tôŋ men, 20 tibé kamrê men, tibé tunu to habiɲ bi ré li naɲ ci men, ɓiɲé dôriɲ yirji men, naɲare men, terbére men, bô tarê men, lê janare men, kariɲare men, biɲare naɲ ka gey kwôlê woji men, 21 tu bôrê men, kwoyé men, lamê men, lê aŋga ɗaŋgi ka habiɲ ka yi mega bay ka hen a men. En kelêŋge haw hen mega wo na en kelêŋge tumô hen iyôŋ na, ka li are bay hen na, a ulê têrji bô *emê iyére to Emen né kwôy.

22 Niɲba, jé lê wo Tunu a na: peré yi men, yi derê men, bô jalê men, ulê bôô men, lê derê naɲ ɓiɲé men, bô derê men, bôô pôn men, 23 kalê jalê men, jerê yi sa lê aŋgaɲ habiɲ a men. Lê aŋga dôri bay ka hen na, tôô to Emen kaɲ né. 24 Kwo ɓiɲé ka na ka Jésu Krist hen na, yi mega wo bay ré ɓér jé lêriji woɲ kurôŋgi yi wo habiɲ hen men, doy lê aŋga gay gay hen a men sa gurô tagelê iyôŋ. 25 Mega wo Tunu béna nana mô tu geɲ hen iyôŋ na, bi hende dô tumôrna sa jé lêrena a men. 26 Na yéŋge bay uwôyrê yi ré men, na cibiɲge turna ré men, na liɲge janare ré a men.

6

Na liɲge naɲ yerna

1 Yênên, hena kené uwôɲ kwôni perêrŋge a hen sa lê ani kani ka habiɲ na, kenbay ka Tunu to Emen dô tumôrŋge hen na, ken heraɲ naɲ ɗi geré wo dôri naɲ tôô to jali. En kelêŋge pôn pôn kêm bi i i kôba, bô dô wô wo ma ka lê habrê bi wo hen iyôŋ men. 2 Eŋgiɲge aŋga néy sarŋge a. Hena kené li hen iyôŋ na, ken li na tôô to *Krist hen. 3 Wôsa hena kwôni ré erem mega ɗiré na kwo dami menba, na kwo dami bi wo hen né a men na, ôbi lam na yiri ɗéɲ iyôŋ. 4 Bi i i kôba, kôbe jé lêri dô gel, a hena yiri ré yéri ba, na wô sa kibi jé lêri wori ɗiba, bi ay gengiɲ naɲ kwo megêri ré. 5 Wôsa i i kôba, a sa ɗebé tumô Emen a naɲ jé lêri jé lêri.

6 Kwôni wo bay geli Kwôlo Dôri wo Emen hen na, bi ôbi ay kibi ari uɲéri kêm biɲ ôbi geléri kwôlo Emen bi wo hen men. 7 Lamêŋge yerŋge ré, kwôni nêm wo a wôriɲ naɲ Emen né. Wôsa na aŋga kwôni ci a ré walê ɗiba, a walê ani ka ɗaŋgi hôlmêrji a ré*. 8 Kwôni wo li aŋgaɲ kurôŋgi yi ba, ôbi a uɲé sa kôbri gengiɲ sa aŋgaɲ kurôŋgi yi men. Bay a na temare. Niɲba, kwo li aŋga Tunu ba, têbê sa kôbri ba, na merê tu geɲ wo naɲ kwini hen men. 9 Iyôŋ ba, bi yerna iléna sa lê aŋga dôri a ré wôsa hena nana ɗi tô lê aŋga dôri baa ré na, wulêri a sa wo na uɲé aŋgaɲ sa kôbi ka dôri. 10 Iyôŋ ba, hena nana uwôɲ geré ba, na li derê naɲ ɓiɲé kêm. Niɲba, kaɲ bay ayê bôô ba, na li naɲ ci damaŋ a.

Gerɲé yêgê wo Pol yêge marji naɲ dosé to ôbi hô liji

11 Kwôlo ayiɲ tôri nà hen na, na nôbi a lê magtubu hende to hen naɲ kôben mega ken gel wo en talêrê kadem kadem hen. 12 Ɓiɲé bay ka gey perêŋge ereŋ bi kené wal keŋ hen na, na ka gey gelé na yirji mera. Bay li hen iyôŋ wô wo bay ma ré geliɲ tirji gusiɲ wô kibi temare to Krist kabrê gurô tagelê a men. 13 Ɓiɲé kaɲ bay walê keŋ bay ka hen kôba, biji kwôlê sa tôô hende to hen a ré, niɲba, bay li hen iyôŋ na wô uwôyriɲ yirji wo kené gey naɲ ci sa walê keŋ a iyôŋ mera. 14 Niɲba, kuɲê nôbi ba, hena ené di deŋgôn ba, en di na wô sa kibi temay Kelma wona Jésu Krist sa gurô tagelê. Wôsa kuɲê nôbi ba, sa kibi temay Jésu Krist hende to hen na, aŋga sa terare a nà yi môɲ temay are iyôŋ tun a men, nôbi en yi môɲ ené ma iyôŋ naɲ aŋga sa terare a nà men. 15 Na ôbi á, walê keŋ, walê keŋ ré kôba, na ani ré, niɲba, aŋga dô ba, na wo nana yi ari ɗé Emen ka kôrbi. 16 Ɓiɲé kêm ka jé lêreji yi môɲ kwo en gelji haw hen iyôŋ na, bi bô jalê wo Emen naɲ berê tu ɲa tori baa naɲ ci piniji ré niɲba, bi baa naɲ ɓiɲé ka Emen kêm men.

17 Wulê wo era baa tumô hen na, bi kwôni dôyren ré niɲ, wôsa gusiɲ to en uwoɲ wô sa Jésu hen na, tilere baa yen a baa ya tô.

18 Yênên, bi bô derê wo Kelma wona Jésu Krist baa naɲ ken kêm. *Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

* 1:2 1: 2 Jé lê bay jé 16: 6

* 1:14 1: 14 Jé lê bay jé 8: 3, 22: 3-5, 26: 9-11

* 1:15-16 1: 15-16 Jé lê bay jé 9: 3-6, 22: 6-10, 26: 13-18

* 1:18 1: 18 Jé lê bay jé 9: 26-30

* 1:19 1: 19 Jé lê bay jé 15: 13

* 2:1 2: 1 Jé lê bay jé 11: 30, 15: 2

* 2:6 2: 6 Détéronôm 10: 17

* 2:10 2: 10 Jé lê bay jé 11: 29-30

* 2:11 2: 11 Jé lê bay jé 11: 19-26

* 2:16 2: 16 Kurôŋ kibé 143: 2, Rômê 3: 20-23

* 3:6 3: 6 Ɗé tô are 15: 6

* 3:8 3: 8 Ɗé tô are 12: 3, Rômê 4: 3,16

* 3:10 3: 10 Détéronôm 27: 26

* 3:11 3: 11 Habakuk 2: 4

* 3:12 3: 12 Lébitik 18: 5

* 3:13 3: 13 Détéronôm 21: 23

* 3:16 3: 16 Ɗé tô are 12: 7

* 3:17 3: 17 Sé nô 12: 40

* 3:19 3: 19 Gawra wo magtubu kôl kwôli hen na, na Moyis.

* 4:22 4: 22 Ɗé tô are 16: 15, 21: 2

* 4:23 4: 23 Wôsa Sara na na to haali niɲ men, yê wore na naɲ a men.

* 4:23 4: 23 Ɗé tô are 17: 16

* 4:27 4: 27 Esay 54: 1

* 4:29 4: 29 Ɗé tô are 21: 9

* 4:30 4: 30 Ɗé tô are 21: 10

* 5:14 5: 14 Lébitik 19: 18

* 6:7 6: 7 Jôb 4: 8, Gwosoy kwôlê 22: 8, Osé 8: 7

Epêsiɲê

1

2

3

4

5

6

Magtubu to Pol li biɲ Epêsiɲêɲê

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Pol li hen

Nêm elê tôre wôô iyôŋ cêgi Jésu Krist a ná, églisɲê ka bi bôrji sa *Krist a kwône ô tumô tumô bô emê wo Asi a wo kemnêŋ ba na sa iyé Turki hen. Eglisɲê bay ka kêm hen biɲ dô perêrji a, aɲ to Epês a ná, na to nêm kwôlê diyaŋ. Kergare tori toɲ ulê béré to têê subu to Pol ô hen na, ôbi ô Epês a aɲ mô ya li elê subu (Jé lê bay jé 19: 1, 20: 1). Sapitre 3:1 kwôy sapitre 4: 1 ná, kôl wo Pol ré li magtubu hende to hen biɲ Epêsiɲêɲê na kiriɲa ôbi ré baɲ daŋgay a. To ôbi li biɲ kamaŋ ka Pilip a men, Pilémô men, Kwolôs a a men hen kôba, na daŋgay a a ôbi ré li biji hen men.

Kwôlo ôbi kôlji bô magtubu tori hende to hen na, gel wo ôbi ré li biɲ na gawrê kwône ɗiba, ré na kamaŋ ka Epês a piniji mera ré. Mawi kwôlo bô magtubu hende to hen a nà: Gengé wo naɲ kwini wo Emen genge. Bô gengé bi wo hen na, kôl na wo Emen ré sa dayê aŋga derômaraŋ a naɲ ka sa terare a nà kêm aɲ bi ôbi sarji ré na pôn nêŋ hari, ôbi a na Krist. (Sapitre 1: 10.)

Sapitre 1:1-2 na, Pol kôl kwôlê dê dôriɲ tumô magtubu tôri hende to hen men, sapitre 6: 21-24 na, ôbi kôl kwôlê dê deriɲ kebre men. Kwôlê woɲ gelé wo ôbi li bô magtubu tori hende to hen na, ôbi soderéri kiriɲ wôô.

1. Sapitre 1: 3 kwôy sapitre 3: 21 nà, ôbi kôl na kwôli aŋga ɗê kiriɲ ka Emen li wô sarna naɲ geré wo Jésu Krist hen dema ré dô kwôli biɲare naɲ Jésu Krist men, naɲ bay ayê bôô a men. Men, gel dayê wo Emen ré day Jubɲê naɲ ɓiɲé na Jubɲê ré hen pôn bi ré yi ɓiɲé kari.

2. Sapitre 4: 1 kwôy sapitre 6: 20 na, Pol kôliɲ Epêsiɲê bi jé lêreji ré yi kwo kôrbi wô biɲare to bay biɲ naɲ Jésu Krist hen. Ôbi a na hal woji bô églis a men, naɲ megêrji bay ayê bôô men, naɲ ɓiɲé ka bô iyére toji a men, naɲ ɓiɲé ka nô a men.

Bô magtubu tori hende to hen na, Pol pô are subu wô kôliɲ kwôli biɲare to bay ayê bôô. Aŋgaɲ gengé ka tumô ba, na kurôŋgi yi gawra aɲ Jésu Krist a na sari men, bay ayê bôô na yi men, aŋgaɲ gengé ka wôô ba, na iyére aɲ Jésu Krist a na keram wo bay ɗiɲ tebre, aŋgaɲ gengé ka subi ba, na eŋgé yi aɲ Jésu Krist a yé môɲ iba iyôŋ men, églis a yé môɲ iyore iyôŋ men. Aɲ gel wo hena bay ayê bôô ré ɗi yirji yôd kwôy yi Kelma woji wo pôn hen né ba, biɲare ré naɲ kwôy.

1

Dosé to Pol liɲ ɓiɲé ka Emen ka Epês

1 Nôbi, Pol *ôbi jé wo Krist Jésu naɲ bô geyé wo Emen.

En li magtubu hende to hen béŋge kenbay ɓiɲé ka Emen ka Epês a. Kenbay ka ken ɗebu geraŋ tô biɲare toŋge a naɲ Jésu Krist hen. 2 Bi bô derê naɲ bô jalê wo Ibarna Emen naɲ kwo Kelma Jésu Krist baa naɲ ken.

Derê wo kwari naɲ wo Emen li naɲ ɓiɲé kibi Krist

3 Ayênaŋge kibi Emen wo na Emen wo Kelma wona Jésu Krist men, na Ibari a men hen wôsa ôbi li dô naɲ na naɲ aŋga dôri ka gay gay kaɲ Tunu ka hena derômaraŋ a. Ôbi béna hen iyôŋ wô wo nana biɲ naɲ Jésu Krist. 4 Pa dema Emen na ré ɗi tô terare tô na, ôbi na terêna bi nana yi ɓiɲé kari wô biɲare to nana biɲ naɲ Krist hen aɲ bi nana yiɲ ɓiɲé ka yi naɲ jeŋgêrji men, ka ani kani ka habiɲ naɲ yirji a a men tiri a. 5 Na wô geyé wo ôbi geyéna hen aɲa ôbi na ré genge ca tumô bi nana yiɲ kamni sa kibi aŋga Jésu Krist li hen. Aɲ na bô geyé wori aɲa ôbi ré liɲ are bay ka hen béna hen. 6 Ôbi li hen iyôŋ bi nana ay kibri wô bô derê wori bi wo ɗê kiriɲ hen. Derê wori bi wo hen na, ôbi béna na ɗéɲ iyôŋ wôsa nana biɲ naɲ Kemari wo ôbi geyri hen.

7 Wô biɲare to nana biɲ naɲ Kemari bi wo hen aɲa ôbi ré têbe sarna naɲ kwôbri Kemari bi wo hen aɲ ɗiɲ bôri jal sa têriɲ tona a aɲ na hen iyôŋ aɲa ôbi ré geléna damɲay derê wori hen. 8 Derê wori bi wo hen na, ôbi béna damaŋ men, béna tu melênê wo gay gay men, ermé wo dôri a men. 9 Aɲ bi nana hôn aŋga yi kini uwôbêrji a ka ôbi na genge ca bi ɗiré sa lê naɲ geré wo Krist, kwo Emen dôri hen hen. 10 Gengé wori bi wo hen na, na wo kiriɲa wulêri sa nêm ba, ɗiré sa dayê aŋga derômaraŋ a naɲ ka sa terare a nà kêm aɲ bi Krist, kwo Emen dôri hen pôn nêŋ ré yi ôbi sarji.

11 Men, sa kibi biɲare to nana biɲ naɲ Krist hen aɲa Emen na ré terêna ca tumô naɲ gengé wori. Na gengé wo ôbi na genge men, na gey a men aɲa ôbi ré liɲ are bay ka kêm hen. 12 Iyôŋ ba, nabay ka nana bi bôrna tumô sa Krist a niɲ hen na, ayê kibi damɲare to Emen yi wô sarni.

13 Kenbay kôba, kiriɲa na ken toy béré wo gengiɲ sa kwôlê woɲ tiri wo gengiɲ sa Kwôlo Dôri wo gôliɲ naɲ ken hen na, ken bi bôrŋge sa Krist a aɲa Emen né talêŋge are yerŋge a hen. Aŋga ôbi talêŋge yerŋge a hen bay a na Tunu toɲ hendi bô bôrê to ôbi na genge ɗiré béŋge hen. Aɲ ré gel wo nana na kari. 14 Tunu hende to hen a na ari uɲé ka tumô ka Emen genge ɗiré sa biɲ ɓiɲé kari hen. Iyôŋ ba, naa sa uɲé tô ari uɲé ka baa hen kiriɲa Emen a sa derêna kibi habrê a yôd aɲ hen. Iyôŋ ba, na ayêŋge kibi damɲare tori.

Pol uwôl Emen wô bay ayê bôô ka Epês

15 Na tôri bi wo hen aɲa, kiriɲa ené toy wo kené ay bôrŋge biɲ Kelma Jésu men, kené pur ɓiɲé ka Emen a men na, 16 en liri dosé kwôy kwôy wô sarŋge. Kiriɲa en uwôl Emen na, en uwôli wô sarŋge men 17 bi Emen wo Kelma wona Jésu Krist wo na Ibarna woɲ ôbi hini emê hen bi ré béŋge tu melênê naɲ geré wo Tini to a yêgê sari béŋge hen men, ka hôniɲni derê a men hen. 18 Men, en uwôli bi turŋge ré jôriɲ sa aŋga ken ɗi bôrŋge sara ka ôbi uwôgêŋge kwôliji hen men, en uwôli bi kené hôn damɲay aŋga dôri ka gay gay ka Emen na genge ɗiré biɲ ɓiɲé kari hen. 19 Men, en gey bi kené hôn néé wori wo ɗê kiriɲ wo li jé yerna nabay ka nana bi bôrna sari a hen. 20 Na néé bi wo pôn hen a Emen na ré bi Krist na jiɲ siɲ kamɲê aɲ sa biri ô merê sa kôbri woɲ gusurô a derômaraŋ a hen. 21 Na kiriɲ bay ka hen a Emen né ɗiri sa tunu to gay gay to ôriɲ naɲ tôô hen men, to ôriɲ naɲ néé wo gay gay kêm a men. Men, sa kenare to gay gay a hen men, ɗere sa ka gôliɲ sa kiriɲ a a men. Men, sa hini wo yôŋ yôŋ woɲ damɲare wo uwôgiɲ haw na, mera ré niɲba, kwo a uwôgiɲ tôre cêgê a men hen.

22 Men, Emen biri are kêm kôbri a bi ôbi ré ôm sarji. Mega wo ôbi biri are kêm kôbri a bi ôbi ré ôm sarji hen iyôŋ na, ôbi biri yi Kelma sa églis a a men*. 23 Hende a na yiri wôsa na bôre a a ɓiɲé ré hôniɲ Krist men, geliɲ hal wori kêm a men. Mega wo yi Krist bi a kôba, nana hôniɲ Emen men, geliɲ hal wori kêm a men hen iyôŋ.

2

Emen gôliɲ naɲ ɓiɲé naɲ bô derê wori

1 Ca ba, na ken yi môɲ temay gawrê iyôŋ wô kibi bê wo ken biɲ Emen kwôlê ré hen men, wô kibi têriɲ toŋge a men. 2 Ca ba, jé lêreŋge na habiɲ mega jé lê ɓiɲé ka sa terare a nà habiɲ hen iyôŋ men, na jé lê dami wo tunu to habiɲ toɲ hendi néé to bô kal a hen a, na kené ô tôre a men, na hende a lê jé haw hen bô ɓiɲé kaɲ bay nariɲay Emen kwôlê hen a men. 3 Nibay kêm na nini yi mega ɓiɲé bay ka hen men. Wôsa kiriɲa na nini liɲ aŋga bôrni na gey hen men, ka ermé woni na yi sara hen a men. Wôsa na nana yêɲ na bô habrê a. Aɲ ré niné geliɲ gusiɲ tô bô tarê wo Emen a wô kibi jé lêreni bi wo iyôŋgi bi wo hen mega ɓiɲé iyôŋ men.

4 Niɲba, Emen na, bô tu ɲa tona damaŋ men, ôbi geyéna damaŋ a men. 5 Tôri bi wo hen a, nabay na nana yi môɲ temay gawrê iyôŋ wô kibi têriɲ tona. Aɲ yi mega Emen ré béna na nana ji si kamɲê a naɲ Krist iyôŋ men. Na tiri, na naɲ bô derê wori a, ôbi ré gôliɲ naɲ ken ɗéɲ iyôŋ hen. 6 Wô kibi biɲare to nana biɲ naɲ Krist hen na, ôbi bi nana ji si kamɲê naɲ ɗi ɓem hen men, hô ɗéna bi nana ô emê iyére naɲ ɗi derômaraŋ a a men. 7 Ôbi li naɲ na hen iyôŋ bi ɗiré geliɲ ɓiɲé ka ré era hen bô derê wori wo ɗê kiriɲ wo ɗiré li naɲ na, naɲ geré wo Jésu Krist hen. 8 Na tiri, Emen gôliɲ naɲ ken naɲ bô derê wori men, wô sa kibi aŋga Jésu li hen a men. Na wô kibi lê aŋgaŋge ka dôri a kené gôliɲ hen né, niɲba, Emen béŋge na ɗéɲ iyôŋ. 9 Ka kelê yaŋ ba, ré na sa kibi jé lêreŋge wo dôri aɲa Emen né gôliɲ naɲ ken hen. A iyôŋ ba, kwôni a nêmê dê deŋgôri sara ré pa pa. 10 Na tiri, na Emen bi a hô ɗéna wô kibi biɲare to nana biɲ naɲ Jésu Krist hen bi nana liɲ aŋga dôri ka gay gay. Aɲ aŋga dôri bay ka hen na, ôbi na ɓu sa têrji tumô bi nana sa li.

Bay ayê bôô kêm biɲ pôn tô Jésu Krist a

11 Kenbay ba, ken yêɲ Jub ré. Niɲba, bi bôrŋge jibéŋge sa aŋga na sa sarŋge a hen. Jubɲê uwôge yirji bay walê keŋ aɲ kenbay ba, bay uwôgêŋge bay walê keŋ né. Niɲba, walê keŋ bi wo hen na, na aŋga kôbi gawra a lê mera. Iyôŋ ba, kenbay ka kena Jubɲê ré bay ka hen na, erméŋge sa kwôlo na: 12 Wôsa wulê bi wo hen na, na ken kelaŋ naɲ *Krist men, na ken nêm yé perê ɓiɲé ka Emen na cobji hen né men, aŋga Emen na genge ɗiré biji sa kibi dayê wo ôbi na dayji naɲ ɗi hen na, ken ɗa kwa a ré a men. Men, aŋga na kené biɲ bôrŋge sara na naɲ men, Emen kôba, na ken hôni ré a men. 13 Niɲba, haw hen sa kibi biɲare toŋge naɲ Jésu Krist na, kenbay ka ca ba, na ken kelaŋ naɲ Emen hen na, haw hen ba, ken ɗa naɲ ɗi sa kibi temay Krist to ayiɲ yiri liɲ sarga hen. 14 Wôsa na wô sari aɲa nana môriɲ naɲ bô jalê hen. Réba ca ba, Jubɲê naɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen, na nana ɓiɲé ka gay gay, niɲba, ôbi li aɲ nana yi tô yê wo pôn. Men, ca ba, dôriɲare na uwôl gurô perêrna niɲba, ôbi mêne dôriɲare hende to hen aɲ naɲ temayri. 15 Ôbi mêne tôô to Jubɲê naɲ aŋga gay gay ka bay genge hen aɲ ɗiré dayiɲ Jubɲê naɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen pôn aɲ bay ré yi ɓiɲé ka gay gay ré niɲ. Men, bay ré hô yi tô môɲ wo kôrbi sa kibi biɲare to bay biɲ naɲ ɗi hen. Na hen iyôŋ a ôbi ré bi bô jalê yi perêrji a men. 16 Sa kibi temare to Krist ma sa gurô tagelê hen na, ôbi mêne dôriɲare to na yi perêrji a hen aɲ men, dayji bi bay yi kurôŋgi yi wo pôn men, hô biji pôn naɲ Emen a men. 17 Na ôbi á, Krist, kwo Emen dôri hen ré era sa uwôl béré Kwôlo Dôri wo kôl kwôli bô jalê béŋge kenbay ka kena Jubɲê ré ka na ken kelaŋ naɲ Emen hen men, biɲ Jubɲê ka na ɗa naɲ ɗi hen a men*. 18 Wôsa na sa kibi aŋga Krist li hen aɲa nabay Jubɲê naɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen kêm, nana nêmê uso ɗa ligi Emen Iba ɓiɲé a ɓem naɲ néé wo Tunu toɲ hendi bô bôrê hende to pôn hen.

19 Ôbi a, haw hen kené na kergê ka hena kelaŋ ré niɲ, niɲba, kena kam iyére mega kwo ɓiɲé ka Emen iyôŋ men, ken yiɲ kam Emen a men hen. 20 Wôsa bay jé naɲ bay kibi Emen a yé mega tô iyére to ɗiɲ aɲ kenbay kena gerem wo bay jubu sara. Iyére hende to hen na, Krist a na keram wo bay ɗiɲ tebre. 21 Men, na sa kibri aɲa iyére hende to hen ré môriɲ geraŋ hen men, ôbi buru ɗiɲ ɗebu tumô tumô bi ré yi iyéy Emen to ré yi naɲ jeŋgêre wô kibi Emen. 22 Biɲare to ken biɲ naɲ Krist hen na, kenbay kôba, ken yi môɲ gerem wo bay jibiɲ iyére iyôŋ naɲ bay ayê bôô kêm bi kené yiɲ iyére to Tini Emen mô bô hen.

3

Jé wo Pol li wô sa ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen

1 Na wô bi wo hen aɲa, ené uwôl Emen wô sarŋge, nôbi Pol wo en yi daŋgay a wô kibi Jésu Krist hen men, wô sarŋge kenbay ka kena Jubɲê ré hen a men. 2 Wôsa en hôn wo na kené toy mega wo Emen a ré ben jé bi wo hen naɲ bô derê wori bi ené li wô sarŋge. 3 Ôbi yêge sa aŋga yi naɲ kini uwôbêrji hen ben bi ené hôn. Na are bay ka ôbi yêge sarji ben hen aɲa, ené li kwôliji bô magtubu a dê béŋge hen. 4 Hena kené dêŋse ba, ka henê mega wo kwôlo yi naɲ kini uwôbêri wo gengiɲ sa Jésu Krist hen na, ené hôn dô. 5 Kwôlo yi naɲ kini uwôbêri wo gengiɲ sa Jésu Krist bi wo hen na, tumô ba, Emen na yêge sa kwôlê bi wo hen biɲ ɓiɲé ka tumô hen ré niɲba, haw hen naɲ geré wo Tini na, ôbi yêge sa kwôlê bi wo hen biɲ bay jé naɲ bay kibri ka ôbi na ɗiji naɲ jeŋgêrji hen. 6 Kwôlo Emen yêge sari bi wo hen na, na wo naɲ geré wo Kwôlo Dôri na, ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen ré uwôɲ derê wo Jubɲê uwôɲ hen men. Men, bay na kurôŋgi yi wo pôn naɲ ci men. Aɲ sa biɲare tona naɲ Jésu Krist na, aŋga Emen genge ɗiré biɲ Jubɲê hen kôba, bay uwôɲ naɲ ci men. 7 Emen naɲ bô derê wori a ré ben bi ené yi mana wori naɲ néé wori bi ené uwôliɲ béré Kwôlo Dôri. 8 Perê ɓiɲé ka Emen a kêm hen na, nôbi ena ani ré woɲ kwôy niɲba, Emen li dô naɲ en aɲ ben bi ené kôliɲ kwôli derê wo ɗê kiriɲ wo na uwôɲ tô *Krist, kwo Emen dôri hen hen biɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen. 9 Aɲ bi ené bi ɓiɲé kêm ré hôn wo iyeŋ a aŋga yi kini uwôbêrji a ka Emen na genge ɗiré lê hen ré yé môj môj ba? Na ôbi á, Emen woɲ ôbi ɗé are kêm hen, na gem are bay ka yi naɲ kini uwôbêrji hen naɲ ɗi tô. 10 Aɲ sa kibi églis na, ɓiɲé ka ôriɲ naɲ tôô men, bay néé a men, ka derômaraŋ a ré hôniɲ tu melênê wo Emen wo gay gay hen. 11 Ôbi li hen iyôŋ naɲ ermé kwôlo ôbi na erem ca dema tô terare na ré ɗiɲ tô hen, aɲa Jésu Krist Kelma wona ré sa li hen. 12 Wôsa nana biɲ pôn naɲ Krist, sa kibi aŋga ôbi li hen a men, aɲa nana nêm erê ligi Emen a naɲ bôô pôn hen. 13 Ôbi á, ené sôm sarŋge a bi yerŋge ré iléŋge wô gusiɲ to ené geliɲ wô sarŋge hen né. Wôsa gusiɲ hende to en geliɲ hen na, a saɲ naɲ derê wo dami béŋge.

Peré wo Krist peréna

14 Na wô sa bi wo hen aɲa, ené jubu guban tumô uwôliɲ Ibarna Emen hen. 15 Na sa kibi Ibarna Emen bi aɲa tô yê ɓiɲé ka derômaraŋ a naɲ ka sa terare a na ré yiɲ ya hen. 16 Wôsa Emen naɲ damɲay aŋga dôri gay gay ka ôbi biɲ ɓiɲé ôbi á, ené uwôli bi Tini ré béŋge néé bi kené ɓiriɲ bôrŋge iyêre dem aɲa kené yiɲ bay ayê bôô ka ɗebu geraŋ tô. 17 Men, en uwôli bi sa kibi ayê bôô woŋge na, Krist ré mô bôrŋge a yôd. Men, en uwôli bi kené pur Emen men, kené pur megêrŋge a men. Ôbi a yé môɲ hanêrŋge wo tôbiɲ tôŋ iyôŋ men, môɲ iyére to tôre ɗiɲ dô iyôŋ a men hen. 18 Na ôbi dema kenbay naɲ megêrŋge bay ayê bôô ka kwôni hen, kené hôniɲ peré wo Krist ré peréna hen na, ré dami ɗê kiriɲ wo kwari ré naɲ. 19 Men, en uwôli bi kené hôn peré wo Krist bi wo nana nêm henê ré hen kwôy wo hal wo Emen kêm ré yi yerŋge a.

20 Emen na ôbi nêmê lê are kêm. Ôbi nêm lê aŋga ɗê sa ka naa eŋgereri ré li béna hen men, ɗê sa ka naa erem hen a men. Ôbi nêm lê hen iyôŋ naɲ néé wori wo li jé yerna hen. 21 Ayênaŋge kibri wô kibi aŋga dôri ka ôbi li naɲ geré wo églis men, naɲ geré wo Jésu Krist a men hen. Ayênaŋge kibri hen iyôŋ kwôy naɲ elê elê yôd.

*Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

4

Kurôŋgi yi Jésu Krist na pôn nêŋ hari

1 Ôbi á, ené sôm sarŋge a nôbi wo en yi daŋgay a wô wo en li jé biɲ Kelma hen, bi jé lêreŋge ré yi mega kwo Emen na gey kiriɲa ôbi na uwôgêŋge hen. 2 Yéŋge bay dê deŋgô ré men, lêŋge iyêre naɲ ɓiɲé ré men, yéŋge bay ulê bôô men, uwôliɲge bôrŋge sa yerŋge a wô peré wo ken periɲ hen men. 3 Lêŋge kwôy bi biɲare to Tunu li aɲ ken biɲ hen na, ré mêniɲ né. Niɲba, ken môriɲge naɲ bô jalê. 4 Wôsa ɓiɲé ka Emen kêm na, yi môɲ gawra wo pôn iyôŋ men, Tunu toɲ hendi bô bôrê kôba, na pôn a men. Men, aŋga ken bi bôrŋge sara kené sa uɲé ka Emen na uwôgêŋge kwôliji hen kôba, na pôn a men. 5 Men, nabay kêm kelmarena na pôn men, bôrna wo nabay kêm nana ay biɲ Emen men, batêm to bay lêna hen a men kôba, na pôn. 6 Men, Emen na pôn nêŋ hari a ré na Iba ɓiɲé kêm men, na ôbi sa are kêm men, li jé naɲ geré wo ɓiɲé kêm men, mô bô ɓiɲé kêm a men.

7 Niɲba, Emen béna nabay pôn pôn kêm gwosoy jé, niɲba, na *Krist a céna mega ôbi gey. 8 Na ôbi á, ré liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«Ôbi ɗay ta mereg

aɲ ôbi pô ɓiɲé ka ôbi peraji kibi kumbul a hen tôri a geliɲ ɓiɲé

aɲ ôbi céɲ ɓiɲé aŋga gay gay*.»

9 Liɲ bô magtubu to Emen kôl iyôŋ ba: «ôbi ɗay ta» hen ba, bôri na iyeŋ pôn ba? Kôl na iyôŋ ba, tumô dem ba, ôbi ré herbe tôŋ kwôy tô terare a. 10 Aɲ ôbi bi wo herbe tô terare a hen na, ôbi a na kwo ɗay ta sa derômaraŋ yeŋ aɲ bi ɗiré lê bi ari ɗéri ré dôriɲ cerêd mega ɗiré gey hen iyôŋ. 11 Na ôbi naɲ yiri a céɲ ɓiɲé jé lêreji jé lêreji hen. Na ôbi á, ôbi ré biɲ ka pôni ré yi bay jé men, ka pôni ré yi bay kibi Emen men, bay uwôlê béré Kwôlo Dôri men, bay berê sa églis aɲ geliɲ ɓiɲé kwôlo Emen a men hen. 12 Ôbi ɗi gawrê bay ka hen iyôŋ, bi bay ré ɲan bay ayê bôô bi ré liɲ jé wo Emen aɲ bi églis to yi môɲ kurôŋgi yi Krist iyôŋ hen ré gesiɲ ôriɲ tumô tumô, 13 hen iyôŋ kwôy wo nabay kêm naa biɲge pôn sa ayê bôô wona men, naa biɲ sa henê wo nana hôn Kema Emen hen a men. Ôbi á, nana yiɲ surɲê tô ayê bôô wona kwôy wo naa sa yiɲ môɲ Krist iyôŋ hen. 14 Wulê bi wo hen na, naa yé kamrê ka dê dê ré niɲ men, naa yé mega bato wo mêw tôri ôriɲ si na si na hen né niɲ men, naa ɗé bi aŋgaɲ gelé kaɲ benare ka ɓiɲé ka yi môɲ kal iyôŋ hen terêna ôriɲ né niɲ men, naa ɗé ɓiɲé lamêna naɲ gwosore toji hen ré niɲ a men. 15 Niɲba, kiriɲa nana periɲ yerna aɲ kôliɲ yerna kwôlê woɲ tiri hen iyôŋ na, naa yiɲ ka surɲê sa aŋga gay gay a tô Krist a wo na ôbi sarna hen. 16 Niɲba, na sa kibri aɲa nana yiɲ yi wo pôn hen, men kam yi bay ka hen ré jimniɲ naɲ kini kini hen aɲ kam yi bay ka gay gay hen ré liɲ jé wo gengiɲ sari sari hen a men. Ôbi á, yerna ré ɗebiɲ gesiɲ wôsa bay ayê bôô periɲ yirji.

Ɓiɲé ka biɲ naɲ Krist hen na, bi jé lêreji yi kwo kôrbi

17 Kwôlo na kelê hen na, en kôl naɲ hini Kelma. En uwôlêŋge bi jé lêreŋge ré yi môɲ kwo bay henêre Emen né hen né niɲ, wôsa na ɓiɲé ka ermé kwôlê woji na kwoɲ ani ré hen men, 18 ermé woji yi môɲ kiriɲ kaɲ dilemne iyôŋ men, gelê wo Emen gôliɲ naɲ ɓiɲé hen kôba, bay uwôɲ ré a men. Wôsa sarji iyêre aɲ bay hôn ani ré a men. 19 Men, tayre diji ré men, bay ay yirji liɲ aŋga habiɲ ka gay gay ka bay gey lê hen iyôŋ kwôy kwôy hen men.

20 Kenbay ba, na hen iyôŋ a bay na ré geléŋge gengiɲ sa Krist hen né. 21 En hôn wo na kené toy kwôli tumô niɲ. Aɲ tu kwôlê wo bay na geléŋge kenbay ka ken biɲ naɲ Krist hen na, hena na yiri a. 22 Iyôŋ ba, bi jé lêreŋge yi môɲ kwo cay ré niɲ. Jé lêreŋge wo cay bi wo hen li aɲ ken yi ɓiɲé ka doy lê aŋga habiɲ lêŋge aɲ mênêŋge. 23 Iyôŋ ba, ken bi Emen bul jé lêreŋge men, ermé woŋge a men, bi yi kwo kôrbi. 24 Men, bi jé lêreŋge wo kôrbi bi wo hen, yi môɲ kwo Emen hen iyôŋ. Jé lê wo kôrbi bi wo hen na, bi biɲ naɲ tu kwôlê men, kwôlê woɲ derôre men, bi dé tu Emen a men.

25 Iyôŋ ba, ken kôliɲge kwôlê woɲ benare ré niɲ, niɲba, kôliɲge yerŋge kwôlê woɲ tiri, wôsa nabay kêm nana yi môɲ kurôŋgi yi wo pôn iyôŋ*. 26 Hena bôrŋge ré tarêŋge na, ken ɗi bô tarê bi wo hen lêŋge aɲ ken liɲ ani ka habiɲ né men, ken ɗi tare kuriɲ sara ré a men*. 27 Ɗiba ken ɗiɲ ôbi bare geré ré. 28 Bi kwôni wo na gemsêrê ba, bi gômse ré niɲ, niɲba, bi li jé damaŋ naɲ kôbri wori uwôɲiɲ are naɲ gerérji wô liɲ naɲ yiri men, ré li naɲ bay nimré a men. 29 Kelêŋge kwôlo habiɲ ré niɲba, ken kôl kwôlo a lê naɲ megêrŋge ɗi men, ken kôl na kwôlo a nêmê dôbiɲ ka toy kebreŋge a hen ibiyare men. 30 Lêŋge bi tu Tini Emen li ɲa ré. Hende na aŋgaɲ talê ka ôbi talêŋge yerŋge a aɲ gel wo kené na kari. Aɲ tôre cêgê ba, Emen ré sa gôliɲ naɲ ken yôd hen. 31 Iyôŋ ba, ken ɗi ermé wo habiɲ wo gay gay wo yi bôrŋge a hen men, bayi kwôlê men, bôô mênê men, bôô tarê men, naɲare men, tiriɲare a men na, ken ɗi baa. 32 Niɲba, ken li dô naɲ megêrŋge men, ken bôriɲ tu ɲa toŋge men, ɗiɲge bôrŋge jal mega wo Emen ɗiɲ bôri jal sarŋge a wô biɲare to ken biɲ naɲ Krist hen men.

5

Jé lê ɓiɲé ka mô kiriɲ ka peraŋgi a

1 Haw hen kena kam Emen ka ôbi peréŋge, iyôŋ ba, ken bi jé lêreŋge yi mega kwori hen iyôŋ men. 2 Aŋga yôŋ yôŋ ka ken li ba, ken li hen iyôŋ periɲ megêrŋge damaŋ mega wo *Krist peréna aɲ ay yiri biɲ temare wô sarna hen iyôŋ men. Ôbi ay yiri bi môɲ lari wo bay ca tebiɲ Emen iyôŋ aɲ dé tu Emen.

3 Haw hen wo kena ka Emen niɲ hen na, bi kwôli yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ men, uwôriɲare môɲ garê iyôŋ men, tu bôriyare a men na, bi kwôliji kôliɲ perêrŋge a ré niɲ men, 4 déŋge wo kené kôl kwôlê woɲ tayre naɲ kwoɲ galê ré niɲ men, kené peliɲge peliɲare to habiɲ hen ré niɲ a men, niɲba, ken liɲ Emen dosé wô aŋga ôbi li hen ɗi. 5 Iyôŋ ba, ken hôn wo uɲé kini merê bô emê iyére to Krist a naɲ to Emen a na, ré yi gengiɲ na sa yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen ré men, sa bay uwôriɲare môɲ garê iyôŋ hen né men, sa bay garemnê are hen né a men. Wôsa ôbi garemnê are na, garemnê aŋgari bay ka hen yi mega kamrê kari iyôŋ.

6 Bi ɓiɲé lamêŋge naɲ kibi derê woji hen né, wôsa aŋga habiɲ bay ka hen iyôŋgi hen a lê bô Emen tari sa bay narê kwôlê a hen. 7 A iyôŋ ba, ken li milɲare naɲ ɓiɲé bay ka iyôŋgi hen né. 8 Wôsa ca ba, na ken mô bô dilemne a niɲba, haw hen wo ken biɲ naɲ Kelma hen na, ken mô na kiriɲ ka peraŋgi a niɲ. Iyôŋ ba, bi jé lêreŋge yi mega ka mô kiriɲ ka peraŋgi a iyôŋ ɗi. 9 Wôsa lê aŋga dôri men, kaɲ derôre men, kaɲ tiri a men, hena na kiriɲ ka peraŋgi a. 10 Masêŋge bi ken li aŋga a dôriɲ Kelma Jésu hen ɗi.

11 Biɲge naɲ bay lê aŋgaɲ ɗéɲ iyôŋ ka liɲ bô dilemne a hen né, niɲba, ken dô tô jé lêreji woɲ ɗéɲ iyôŋ bi wo hen ta ɗi. 12 Wôsa aŋga ɓiɲé bay ka hen li naɲ ɲalê hen na, hena niné kôl kwôliji ta kêm ba a yé tayre damaŋ. 13 Aɲ kiriɲa are bay ka kêm yi tu wolé na, ɓiɲé a gelé derêrji réba habrêrji lew. 14 Wôsa aŋga yi tu wolé na, na ka peraŋgi. Na ôbi á, bay ré kôl iyôŋ ba:

«Jôbi wo ju yi kum hen na,

eŋgiɲ aɲ ju bér perê ɓiɲé ka ma a

aɲ Krist a bem merê kiriɲ ka peraŋgi a.»

15 Iyôŋ ba, ken kôbe jé lêreŋge dô. Bi jé lêreŋge yi môɲ kwo ɓiɲé ka hôn ani ré hen iyôŋ né, niɲba, bi yi môɲ kwo ɓiɲé kaɲ bay tu melênê iyôŋ ɗi. 16 Wulê wo nana môriɲ haw hen na, na wulê wo habiɲ, iyôŋ ba, hena kené uwôɲ geré wô liɲ aŋga dôri ba, ken li kwôy kwôy. 17 Yéŋge kwôbrê ré, niɲba, ken mase wô henê aŋga Kelma Jésu gey bi kené li hen.

18 Ken yi bay kwoyé ré, wôsa kwoyé na aŋga mêne gawra, niɲba, ken ɗi Tunu toɲ hendi bô bôrê wôn bôrŋge ɗi. 19 Dôbiɲge ibiyare bôrŋge a naɲ kurôŋ woɲ ayiɲ kibi Emen men, naɲ kurôŋ wo gay gay wo Tini béŋge hen men, ken kebe hen iyôŋ heramiɲ Kelma naɲ bôô pôn a men. 20 Liɲge Ibarna Emen dosé kwôy kwôy sa are kêm a naɲ hini Kelma wona Jésu Krist.

Hal wo dôri wo yébé naɲ kwo kwôrɲêrji

21 Kenbay ka ken biɲ Krist kwôlê hen na, dô wo kenbay kôba, ken dôbiɲ sarŋge men.

22 Yébé, dôbiɲge kwôrɲêrŋge sarŋge mega wo ken dôbiɲ Kelma hen iyôŋ men. 23 Wôsa kurô iyére a na Kelma wore mega wo Krist na ôbi sa églis hen iyôŋ men, hende na yiri men, na ôbi a gôliɲ naɲ tu a men. 24 Iyôŋ ba, bi yébé dôbiɲ kwôrɲêrji sarji sa are kêm a mega wo églis dôbiɲ sare biɲ Krist hen iyôŋ men.

25 Imɲê, kenbay kôba, ken pur yébérŋge mega wo Krist periɲ églis aɲ ayiɲ yiri biɲ temare wô sare hen iyôŋ men. 26 Ôbi li hen iyôŋ bi ɗiré ɗere naɲ jeŋgêre biɲ Emen, ôbi pule naɲ kam men, naɲ kwôlê wori a men. 27 Wôsa ôbi li bi hende ré sa tumôri a naɲ hini emê men, bi hende ré sél men, yere ré léé ré men, ré yi kworiɲ ré a men, aɲ bi ani kani ka habiɲ ré naɲ yere a. 28 Kwo kwôrɲê yébé kôba, na hen iyôŋ hende to hen men. Bi bay pur yébérji mega wo bay periɲ kurôŋgi yirji hen iyôŋ men. Wôsa kwôni wo pur tamni ba, pur na yiri ôbi gaŋ. 29 Wôsa kwôni wo tôriɲ kurôŋgi yiri wori ba, naɲ, niɲba, ôbi biri emê men, gemni dô môɲ kwo Jésu liɲ églis hen iyôŋ. 30 Wôsa nabay kêm nana yi môɲ kam yi Krist hen iyôŋ. 31 Liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Na hen iyôŋ aɲa iba ré ɗé ibari naɲ yori aɲ, aɲ bay naɲ tamni a merêji ɓem wô wo haw hen bay na kurôŋgi yi wo pôn*.» 32 Kwôlê bi wo hen na, na kwo dami wo yi kini uwôbêri a wo magtubu to Emen yêge sari béna. Aɲ en hôn wo kwôlê bi wo hen ré kôl gengiɲ na sa Krist naɲ églis. 33 Men, kwôlê bi wo hen yi gengiɲ sarŋge kenbay men. Bi i i kôba, gey tamni mega wo ôbi geyiɲ yiri hen iyôŋ. Men, yébé kenbay kôba, ken biɲ kwôrɲêrŋge kwôlê men.

6

Hal wo kamrê wo dôri men kwo balêrji wo dôri men

1 Kamrê mega wo kena ka Kelma Jésu hen na, ken biɲ balêrŋge kwôlê wôsa na hal wo dôri. 2 Tôô Emen to pôni kôl iyôŋ ba: «Biɲ ibam naɲ yom kwôlê.» Tôô hende to hen, na to tumô to era naɲ terê kibi. 3 Terê kibi wo era naɲ tôô hende to hen a na: «Bi yem ré dôrem men, jeré môriɲ cêgem kelaŋ sa terare a nà a men*.»

4 Kenbay balê kamrê na, ken li bi bô kamneŋge tarji ré, niɲba, ken gemji men, ken gelji men, ken halji a men, mega wo Kelma Jésu geléna geréri hen iyôŋ.

Hal wo dôri wo limé naɲ kwo bay iyéreji wo dôri men

5 Kenbay ka kena limé hen na, biɲge bay iyéreŋge kwôlê men, ken hareji men, ken wuré tumôrji a men, lêŋge jé naɲ bôrŋge pôn a men. A hena kené li hen iyôŋ na, na *Krist a kené biri kwôlê sari a hen, 6 ɗiba, ken li na wô tirji ré men, bi bay ré denéŋge a men mera ré, niɲba, ken li are kêm ka Emen gey hen naɲ bôô pôn wôsa kena limé ka Krist. 7 Lêŋge jé biji naɲ yi derê mega kené li biɲ na Kelma iyôŋ ɗiba, ken li mega wo kené li biɲ na gawrê iyôŋ né. 8 Henêŋge mega wo hena kwôni wo ré na lema, ré na lema ré kôba, Kelma ré sa têbêri sa kôbri wô kibi lê aŋgari ka dôri ka ôbi li hen.

9 Kenbay bay iyéy limé kôba, ken li dô naɲ ci hen iyôŋ men ɗiba, ken kôlji na sêŋge na sêŋge iyôŋ né. Henêŋge mega wo kenbay naɲ limé kaŋge bay ka hen kêm ôbi iyéyreŋge wo dami wo derômaraŋ a ré na pôn nêŋ hari. Ôbi dô tu gawrê ré.

Aŋgaɲ maɲê ka Emen biɲ ɓiɲé kari

10 Gerɲé kwôlê wuɲê wo na kelêŋge a na: Bi nérŋge ya tô Kelma wona naɲ néé wori wo dami wo ôbi béŋge hen. 11 Perêŋge aŋgaɲ maɲê kêm ka Emen béŋge hen kôbreŋge a aɲ kiriɲa Sidan ré era wô lamêrŋge ba kené gôliɲ gwosore tori. 12 Wôsa kumbul wo nana li hen na, na naɲ gawrê ré, niɲba, na naɲ tunu to habiɲ to ôm sa kiriɲ men, to ôriɲ naɲ tôô men, to ôriɲ naɲ néé to bô dilemne a hen naɲ to habiɲ to bô kal a to ôriɲ naɲ néé hen a men. 13 Iyôŋ ba, ken pô aŋgaɲ maɲê ka Emen. Ôbi á, kiriɲa wulê wo habiɲ ré sa sarŋge a ba, kené ɗebiɲ Sidan iyêre men, kené ɗebiɲ geraŋ sa têrŋge a kwôy wo ken deriɲ kibi kumbul.

14 Iyôŋ ba, ken ɗebu sa têrŋge a, aɲ bi tu kwôlê yi môɲ ariɲ woɲ harê tô bôô iyôŋ men, bi lê aŋgaɲ derôre yi môɲ *bargay kaɲ kumbul ka ken tôbe têliɲ kaberêrŋge iyôŋ men*. 15 Yerŋge wo gwaŋge tô ulê béré Kwôlo Dôri wo biɲ ɓiɲé bô jalê hen na, yi môɲ garbê ka ken tôbe têrŋge a iyôŋ men*. 16 Bôrŋge wo ken bi naɲ wulê wulê sa Emen a hen na, yi môɲ malare to ken têliɲ yerŋge aɲ kiriɲa ôbi bare ré heroŋge naɲ ɗêsê ka tare yirji a hen ba, ré sa bare maɲêrji aɲ.

17 Men, eŋgéŋge gelê wo yi mega jabga woɲ kumbul wo ken tôbe sarŋge a iyôŋ men, ken eŋge kwôlo Emen wo yi mega yebere toɲ kaskar to Tunu toɲ hendi bô bôrê bi hen*. 18 Are bay ka kêm ka ré dêŋsiɲ hen na, ken uwôl Emen bi ré li naɲ ken sara. Merênêŋge sa uwôlê Emen a ré mega wo Tunu geléŋge hen iyôŋ. Iyôŋ ba, ken mô tu geɲ men, ken lêŋnê tô a kwôy men, ken uwôl Emen wô bay ayê bôô kêm a men. 19 Men, ken uwôli wô san bi kiriɲa ené ay kwôlê wô kelê ba, ôbi ré bên kwôlê wo dôri keben a bi ené kôl naɲ ibiyare wô kôliɲ ɓiɲé Kwôlo Dôri wori wo yi naɲ kini uwôbêri hen bi bay ré hôn. 20 Na sa kibi Kwôlo Dôri bi wo hen aɲa ené yiɲ ôbi derê kwôli Krist men, en yiɲ daŋgay a a men hen. Uwôlêŋge Emen bi ené uwôl béré Kwôlo Dôri bi wo hen naɲ ibiyare wôsa dô lê ɗiba, bi ené hare ré.

Dosé to ôbi liji wô deriɲ kibi kwôlê wori

21 Yênena Tikik wo nana piri wo li jé wo Kelma naɲ bôô pôn hen na, ôbi a sa kelêŋge kwôlo gengiɲ san aɲ bi kené hôn ené yi iyeŋ ba men, na mi a ené li ba, a men*. 22 Na wô bi wo hen aɲa ené jéri yerŋge a, bi ôbi ré ô kelêŋge kwôlini men, ré dôbêŋge ibiyare bôrŋge a a men hen.

23 Bi Ibarna Emen naɲ Kelma wona Jésu Krist biɲ yênêrni bay ayê bôô kêm bô jalê men, bi li bi ken periɲ yerŋge men, ken biɲ bôrŋge sa Jésu Krist a a men tumô tumô. 24 Bi Emen tô kibri sa ɓiɲé kêm ka pur Kelma wona Jésu Krist naɲ bôô pôn naɲ wulê wulê hen.

* 1:22 1: 22 Kurôŋ kibé 8: 7

* 2:17 2: 17 Esay 57: 19

* 4:8 4: 8 Kurôŋ kibé 68: 19

* 4:25 4: 25 Jakari 8: 16

* 4:26 4: 26 Kurôŋ kibé 4: 5

* 5:31 5: 31 Ɗé tô are 2: 24

* 6:3 6: 3 Sé nô 20: 12

* 6:14 6: 14 Esay 11: 5, 59: 17

* 6:15 6: 15 Esay 52: 7

* 6:17 6: 17 Esay 59: 17, 49: 2

* 6:21 6: 21 Jé lê bay jé 20: 4

Pilipiɲê

1

2

3

4

Magtubu to Pol li biɲ Pilipiɲêɲê

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Pol li hen

Pilip ná, ná sa iyére to yi bô Erôp a aɲ hende a na sa iyére to tumô cog cog to Pol uwôliɲ béré Kwôlo Dôri ya. Kergare to têê wôô toɲ ulê béré to Pol ô hen aɲa ôbi ré ɗiɲ tô églis hende to Pilip a hen. (Jé lê bay jé: 16: 12-40.)

Elê kwône cêgê kiriɲa ôbi yiɲ daŋgay a hen aɲa ôbi ré liɲ magtubu hende to hen. Na magtubu toɲ baliyare seŋge wôsa ôbi gey liji na dosé wô aŋga bay jéɲ Epaprodid eraɲ biri kiriɲa ôbi na mô bô nimrére a hen men, ôbi gey dôbêji ibiyare bôrji a bi bay ré ay yirji biɲ *Krist naɲ bôô pôn ɗiba, bay ré ɗi kwôni lamji naɲ aŋgaɲ gelé kaɲ benare ka ay tô yé perêrji a hen né.

Aŋga tumô ba (Sapitre 1: 1-11), Pol kôl na kwôli yi derê wori men, kwôli dosé to ôbi liɲ kamaŋ ka Pilip wô lê wo bay na li naɲ ɗi hen a men, dema ré kôlji kwôli aŋga ré sa sari a hen tô. Ôbi kôl kwôli aŋgaɲ ɗé bôô sara kari ka ɗiré ôriɲ tô biɲare tori a naɲ Jésu Krist bi wo ɗiré hôn bô wulê wo kiyay ré hen. (Sapitre 1: 12-26.) Men, ôbi dôbiɲ Pilipiɲêɲê ibiyare bôrji a bi bay ré ɗebiɲ geraŋ tô ayê bôô woji a men, bay ré biɲ perêrji a men, ré dôbiɲ sarji men, ré liɲ naɲ yirji a men mega Jésu Krist gel hen iyôŋ. (Sapitre 1: 27 - sapitre 2:28.)

Pa dema si Pol naɲ bay ayê bôô ka Pilip ré geliɲ tô na, si Epaprodid naɲ Timoté a dôriɲ Pol kwôli kamaŋ ka Pilip a men, bay a dôrji kwôli Pol men. (Sapitre 2: 19-30.)

Sapitre 3 ná, Pol yêge maa Pilipiɲêɲê wô sa ɓiɲé ka bi bôrji pôn sa Kwôlo Dôri a ré hen men, ôbi kôlji bi bay ré genge jé lêri ôriɲ tumô tumô kwôy wo bay ré geliɲ naɲ Jésu Krist iyôŋ.

Sapitre 4 nà, ôbi duu kibi magtubu tori naɲ dôbê ibiyare men, lê dosé wô aŋga ôbi uwôɲ hen men, ôbi ɓu kôbriji a men.

Magtubu hende to hen na, bay uwôgere na magtubu toɲ yi derê. Wôsa ayiɲ tôre kwôy deriɲ kebre na, hende kôl na kwôli yi derê damaŋ. Na bê bôô pôn sa Krist a saɲ naɲ yi derê bi wo hen hen.

1

Dosé to Pol liji

1 Nôbi Pol, nibay naɲ Timoté bay jé ka Jésu Krist a lê magtubu hende to hen béŋge kenbay bay ayê bôô ka Pilip a wô kibi biɲare naɲ Kelma Jésu Krist hen men, nini li magtubu hende to hen biɲ bay derê tumô kiriɲ men, diyakerɲê a men. 2 Bi bô derê naɲ bô jalê wo Ibarna Emen naɲ kwo Kelma Jésu Krist baa naɲ ken.

Pol uwôl Emen wô sa bay ayê bôô ka Pilip

3 Kiriɲa en erem sarŋge a na, en liɲ Emen dosé ta ta wô sarŋge men. 4 Kiriɲa en uwôl Emen wô sarŋge na, ta ta en li naɲ yi derê. 5 Wôsa na ken li naɲ en sa ulê béré Kwôlo Dôri a kiriɲa na ken toy kwôli keben a kwôy saɲ kemnêŋ hen*. 6 En hôn wo Emen bi wo ɗi tô lê aŋga dôri bôrŋge a hen na, ôbi a lê hen iyôŋ kwôy wo Jésu Krist a heraɲ. 7 Ermé wo en erem sarŋge a hen iyôŋ na, na aŋga dôri wôsa bôn yi sarŋge a. Wôsa derê wo Emen li naɲ en aɲ ben en yi mana wori hen. Wo en yiɲ daŋgay a haw hen, wo na en baɲ seŋge aɲ en uwôliɲ béré Kwôlo Dôri dô hen na, kenbay kôba, ken uwôɲ men. 8 En peréŋge damaŋ aɲ Emen hôn wo ré na tiri. Peré wo en peréŋge hen na, hena na yi Jésu Krist a gaŋ.

9 Gel, aŋga en uwôliɲ Emen kwôleŋge bay a na: ré béŋge bi kené periɲ yerŋge tumô tumô a men, bi turŋge ré jôriɲ sa are kêm a men, kené hôniɲ derê tu aŋga dôri naɲ ka habiɲ a men. 10 Men, bi kené kôbe aŋga dôri dema kené li a men. Ôbi a, wulê wo Jésu ré a heraɲ ba, ka sélé geliɲ gay men, kwôni a uɲé ani ka habiɲ yerŋge a ré a men. 11 Men, ka lê aŋga dôri kwôy kwôy naɲ néé wo Jésu Krist a men. Aɲ kiriɲa ɓiɲé gel hen iyôŋ menba, bay a ayê kibi Emen men, heramiri a men.

Gelê hena na ligi Jésu a

12 Yênên, en gey bi kené hôn mega wo aŋga ré sa san a hen na, ré li aɲ Kwôlo Dôri ré ô tumô tumô ɗiba, ani kani ré jôri ré. 13 Na hen iyôŋ aɲa asgarɲê kêm ka gem iyé ôbi emé iyére hen naɲ ɓiɲé ka ɗaŋgi a men ré hôn wo ené yi daŋgay na wô kibi Jésu Krist hen*. 14 Yé wo en yi daŋgay a hen na, li aɲ bay ayê bôô kwône biɲ Kelma Jésu Krist bôrji damaŋ a. Bay hare ré niɲ niɲba, bay uwôl béré kwôlo Emen damaŋ a ɗi.

15 Ka pôni perêrji a hen dô kwôli Jésu Krist wôsa bay li na terbére naɲ en men, bay woge na nariɲare naɲ en a men. Niɲba, ka pôni ba, uwôl béré kwôlo Emen naɲ ermé wo dôri men. 16 Bay li hen iyôŋ wôsa bay puren men, bay hôn wo Emen a ré ben jé bi wo hen bi ené geliɲ ɓiɲé wo Kwôlo Dôri bi wo hen ré na kwoɲ tiri. 17 Niɲba, ɓiɲé ka ené kôl kwôliji tumô hen na, bay uwôl béré Kwôlo Dôri wo Jésu Krist bi wo hen naɲ ermé wo dôri ré niɲba, na naɲ ermé woɲ terbére mera. Aɲ bay erem yaŋ ba, lê wo ciré li hen iyôŋ na, bôn né mêne damaŋ a daŋgay a.

18 Hena bay ré iyêl naɲ bô habrê, naɲ bôô pôn, kôba, li ani ré. Derêri ba, na wo kwôlo Krist ô tumô tumô aɲ yen dôren damaŋ. Ôbi a, ené lê yi derê hen iyôŋ kwôy kwôy hen. 19 Wôsa en hôn wo are bay ka kêm hen ré lê aɲ ené séɲ bô daŋgay a seŋge wô uwôlê wo ken uwôl Emen wô san hen men, wô lê wo Tini Jésu Krist li naɲ en hen a men. 20 Ôbi a, aŋga ené mô gem aɲ en erem sara damaŋ hen na, na wo tayre ré sa dên né niɲba, haw hen, ca yeŋ kwôy ôriɲ tumô a hen na, ené iyêl naɲ ibiyare aɲ ré ené ma na ma, ré ené mô tu geɲ kôba, ené uwôɲiɲ nén ayiɲ yen kêm uwôliɲ hini emê sa Krist a. 21 Kuɲê nôbi ba, hena ené mô tu geɲ ba, na wô ayê kibi Krist aɲ temare na derê wuɲê. 22 A hena ené mô tu geɲ baa ya ba, na lê aŋga a lê naɲ gawrê. Niɲba, temare men, merê tu geɲ men ba, na ka yôŋ a ené ayê pôn ba en hôn né. 23 Are bay ka wôô hen lên aɲ en gaanê damaŋ, nôbi ba, en gey ma aɲ ené erê merê naɲ Jésu Krist dô gôliɲ merê tu geɲ. 24 Niɲba, wô sarŋge kenbay na, bi ené mô tu geɲ sa terare a nà ná, dô damaŋ. 25 Mega wo en hôn wo ré na tiri hen iyôŋ na, en hôn wo ené merê tu geɲ perêŋge a aɲ bi ayê bôô woŋge ré ô tumô tumô men, bi yerŋge ré derêŋge sara a men. 26 Aɲ kiriɲa na so daŋgay sa uɲéŋge hôriɲ na, ka dê deŋgôrŋge wô sa keben tô Jésu Krist a.

27 Iyôŋ ba, ken li aŋga biɲ naɲ Kwôlo Dôri wo Krist hen. Ôbi a, ré ené ô geléŋge, ré ené ô ré kôba, en gey toyé wo kené ɗebu geraŋ men, ermé woŋge ré na pôn men, wo kené bi tôrŋge kariɲ maɲê sa ayê bôô wo ɗiɲ sa Kwôlo Dôri a hen men. 28 Hariɲge bay bareŋge ré kwôy. Hena kené hare ré kwôy niɲ na, bay a henê mega kwôji ba, ciré mêne niɲ. Aɲ Emen a geléji mega kenbay ba, ɗôbi a ré gôliɲ naɲ ken hen. 29 Na bô derê wo Emen a lê a kené liɲ jé biɲ Krist hen, na wô bôrŋge wo ken bi sari a hen mera ré, niɲba, wô gusiɲ to ken geliɲ wô sari hen a men. 30 Wôsa maɲê wo en kaarê hen na, haw hen kenbay kôba, ken ka naɲ en men niɲ. Mega wo ken hôn hen iyôŋ ná, en ka baa ya*.

2

Kwôli dôbê sa to Krist naɲ damɲare tori

1 Biɲare to ken biɲ naɲ *Krist a hen na, béŋge néérŋge ba? Men, peré wo ôbi peréŋge hen ba, dôbêŋge ibiyare bôrŋge a ba? Ken biɲ naɲ Tunu toɲ hendi bô bôrê men, ken biɲ perêrŋge a men, periɲ men, ken dôriɲ perêrŋge a a men ba? 2 Iyôŋ ba, bi ken biɲ pôn men, bi ken periɲ yerŋge naɲ bôô pôn men, bi ermé woŋge kôba, ré pôn men, bi tunuŋge yi pôn sa aŋga ken woge hen a men. Aɲ bi ben yi derê. 3 Lêŋge ani kani naɲ ermé woɲ terbére ré men, wo kené ɗêɲ megêrŋge ré a men. Niɲba, ken dôbiɲ sarŋge men, ken bô megêrŋge mega ré na ka damné ɗêŋge a men. 4 Bi i i ba, erem sa derê wori a mera ré, niɲba, sa kwo megêri a a men. 5 Ôriɲge perêrŋge a mega ɓiɲé ka biɲ pôn naɲ Jésu Krist iyôŋ.

6 Ôbi na na Emen ca yeŋ hari niɲba,

ôbi woge bi ɗiré némiɲ naɲ ɗi môj môj ré.

7 Niɲba, ôbi ɗéɲ damɲare tori hende to hen naɲ bô geyé wori aɲ mana*.

Ôbi yêɲ mega gawrê yêɲ hen iyôŋ men, ɓiɲé gili wo ôbi ré na gawra a men.

8 Ôbi bô yiri mega ani ré iyôŋ aɲ biɲ Emen kwôlê kwôy ô maɲ temare toɲ tayre sa gurô tagelê.

9 Na ôbi á, Emen né ayri ɗi sa are a kêm hen men, ôbi biri hini wo ɗê sa hini kêm a men hen.

10 Aɲ bi ɓiɲé ka derômaraŋ a naɲ ka sa terare a nà men,

ka ma a men kêm kiriɲa bay ré toy hini Jésu ba,

bay kêm ré di kwiniji tôŋ tumôri a.

11 Aɲ bi ɓiɲé kêm ré kôl Jésu ré na Kelma,

aɲ uwôliɲ hini emê sa Emen Iba ɓiɲé a*.

Bay ayê bôô na kiriɲ ka peraŋgi ka ɓiɲé ka sa terare a nà

12 Yênên kaɲê, hen iyôŋ na, kiriɲa na en baɲ iyére toŋge a hen na, na ken bên kwôlê niɲba, haw hen wo en naɲ hen kôba, ken bêm kwôlê damaŋ a. Gelê wo Emen gôliɲ naɲ ken hen na, kenbay kôba, ken li jé sara naɲ harê men, ken wuré a men. 13 Wôsa Emen li jé bôrŋge a bi kené uwôɲiɲ néérŋge woɲ geyé aŋga biɲ naɲ gengé wori wo dôri hen men, kené liji a men. 14 Jé wo yôŋ yôŋ wo ken li na, ken ɓare ré men, ken nariɲ sara ré a men, 15 aɲ bi ken yi ɓiɲé ka kwôlê wôni ɓu sarji ré men, ɓiɲé ka séli men, ken yiɲ kam Emen ka ani ka habiɲ naɲ yirji a men perê ɓiɲé kaɲ bay laserê kiriɲ hen men, bay bô habrê a men ka sa terare a nà. Peraŋgêŋge perê gawrê bay ka hen mega tay tô deɲere iyôŋ. 16 Wôsa ken kôlji kwôlo a gôliɲ naɲ ɓiɲé. A hena kené li hen iyôŋ na, wulê wo Jésu a heraɲ hen na, yen a sa yén tumôri a wô kebreŋge, wôsa gel wo jé wo na en li tu temare hen na, na ré na ɗéɲ iyôŋ né.

17 Ayê bôô woŋge yi môɲ sarga wo ken li biɲ Emen iyôŋ. Aɲ hena bay ré deren aɲ kwôbren uwôsiɲ jôgiɲ naɲ sarga woŋge bi wo hen na, en li yi derê wô sarga bi wo hen men, en li yi derê naɲ ken a men. 18 Kenbay kôba, bi yerŋge derêŋge men, nôbi kôba, na sê peré naɲ ken men.

Pol jé si Timoté naɲ Epaprodid

19 En erem hena Kelma Jésu ré gey men na, ené jé Timoté iyére toŋge a hen ya. Aɲ kiriɲa ôbi ré bulo hera ba, ré sa dôben ibiyare bôn a naɲ kwôleŋge wo ôbi a sa dôren hen. 20 Wôsa kwôni wo sun kwôleŋge men, li naɲ ken môɲ kwo en liɲ hen iyôŋ ba, naɲ, na Timoté bi pôn nêŋ hari. 21 Wôsa ɓiɲé kêm woge na derê wo gengiɲ sarji mera, ɗiba woge ciré lê aŋga gengiɲ sa Jésu Krist hen né. 22 Wôsa aŋga Timoté li hen na, geléŋge wo ôbi ré na kwôni woɲ bôô pôn, wôsa jé ulê béré Kwôlo Dôri wo ôbi li naɲ en hen na, yi môɲ kema wo li jé naɲ ibari hen iyôŋ. 23 Ôbi a, kiriɲa ené hôn kwôlo gengiɲ san niɲ na, na jéri yerŋge a haɲê niɲ. 24 Naɲ bôn wo en bi sa Kelma a hen na, en hôn wo nôbi kôba, ené erê iyére toŋge a hen ya men.

25 Kwo gengiɲ sa yênen Epaprodid woɲ megan ôbi jé men, megan ôbi maɲê wo tô ulê béré kwôlo Emen a wo na ken jori yen a bi ré era sa li naɲ en sa aŋga naɲen a hen na, en erem wo ené jéɲ naɲ ɗi hôriɲ béŋge. 26 Wôsa doy herê ô geléŋge liri gaɲ men, ôbi sun wô toyé wo kené toy wo ɗiré ômiɲ hen a men. 27 Na tiri, tumô ba, ômɲare liri tu temare a hari niɲba, Emen bô tu ɲa tori men, nôbi kôba, Emen bô tu ɲa tiɲê a men aɲ berareri aɲ bi bô emê wo ɗaŋgi ré hô lên a ré niɲ. 28 Ôbi a, ené iyêlbe bi ené biri bi ré hô uɲéŋge aɲ kiriɲa kené geli ba, yerŋge ré derêŋge men, nôbi kôba, deŋgôn ré kuriɲ tôŋ men hen. 29 Iyôŋ ba, kiriɲa ôbi ô biɲ na, ken ɓiri yerŋge a dô naɲ yi derê mega yêneŋge tô Kelma iyôŋ. Aɲ kwôni mega ôbi hen iyôŋ na, ken biri kwôlê. 30 Wôsa baa ɗa wo ôbi na ɗa ma tô jé wo Krist a. Ôbi ay yiri uléɲ liɲ jé wo kenbay a na ré lê ben hen.

3

Gawra a lê iyeŋ a ré yiɲ kwoɲ derôre tu Emen a ba?

1 Aɲ haw hen yênên, kwôlo baa wo na kelê a na: Lêŋge yi derê wô biɲare to ken biɲ naɲ Kelma hen. Kwôlo na en kelêŋge bô magtubu a tumô hen na, na hô kelêŋge a sôŋ ɗiba, keben a manen sara ré, wôsa en hô kôl hen iyôŋ bi ré li naɲ ken. 2 Bay jé kaɲ bay lê habrê men, ɓiɲé ka yi môɲ garê iyôŋ hen men, ɓiɲé ka mô wô kôliɲ megêrji ré wal keŋ hen a men na, berêŋgeji dô. 3 Wôsa na nabay a na bay walê keŋ kaɲ tiri hen ɗiba, na bay ré. Wôsa nana tebe Emen na sa kibi Tini men, nana di deŋgôrna wô kibi biɲare to nana biɲ naɲ Jésu Krist hen a men ɗiba, nana bi bôrna na sa aŋgaɲ yi yé ka gawrê hen né. 4 Ɗôd ba, nôbi kôba, ré ené bê bôn sa aŋgaɲ yi yé bay ka na ka gawrê mera hen men. A hena ɓiɲé ka pôni ré erem mega ciré bê bôrji sa aŋgaɲ yi yé kaji bay ka hen na, nôbi kôba, ré ené nêmê bê bôn sara gôliɲ kwoji aɲ sôŋ. 5 Wôsa balên kaɲ bay yênare na ena *Israyêl men, ena kuŋga Bênjamin men, ena Hébreɲê woɲ kiɲ men, en yêɲ li sa marge menba, bay walen keŋ men, kwoɲ bê kwôlê sa tôô to Jubɲê ba, ena *Parisiɲê woɲ ɗéɲ a men. 6 Kwo gengiɲ sa jé lêren ba, na en geliɲ tu églis gusiɲ naɲ yi gwa men*, lê aŋgaɲ derôre ka tôô to *Moyis genge hen na, kwôni uwôɲ ani kani ka habiɲ yen a ré a men. 7 Are bay ka hen na, ca ba, na en bôrji mega ari uɲéren iyôŋ, niɲba, haw hen wô kibi *Krist na, en bôrji mega aŋga ré naɲ iyôŋ. 8 Na tiri, are bay ka kêm ka na en diɲ deŋgôn hen na, en bôrji mega ani ré iyôŋ gengiɲ naɲ ka dô ɗê ka na henê Jésu Krist wo na Kelma wuɲê hen. Aɲ na wô kibri ôbi aɲa ené kaɲiɲ are kêm hen men, en bôrji yi mega aŋgaɲ bêɲ iyôŋ tun a a men hen aɲ bi ené uwôɲiɲ aŋga dô ɗê aɲ ka na Krist hen ɗi. 9 Men, bi ené biɲ pôn naɲ ɗi dô cerêd a men. Na wô bê wo en bi kwôlê sa tôô to Moyis a hen a ené yiɲ gawra woɲ derôre cerêd tu Emen a hen né. Niɲba, na wô kibi aŋga Krist li hen. Aɲ na Emen a bé gawra yé kwoɲ derôre cerêd tiri a wô kibi bê wo ôbi bi bôri sa Krist a hen. 10 Aŋga ɓu bôn damaŋ ba, na wo ené hôn Krist men, ené hôn néé wori wo ôbi jiɲ siɲ kamɲê hen men, ené geliɲ gusiɲ mega ôbi na geliɲ hen iyôŋ men, ené maɲ môɲ kwo ôbi maɲ hen iyôŋ a men. 11 Ôbi a, nôbi kôba, ené ɗi bôn mega ené sa jê sé kamɲê môɲ kwo ôbi jiɲ siɲ kamɲê hen iyôŋ men.

12 En kôl na wô wo ené uwôɲ are bay ka kêm hen niɲ né men, ené na gawra wo dô cerêd niɲ a men né, niɲba, en mase bi ené ɓeré are bay ka hen naɲ kôben bi ré yi kaɲê, wôsa Jésu Krist a ɓuren dera bi ené yi kwori hen. 13 Yênên, en erem wo ené ɓu are bay ka hen kôbena niɲ ré tô. Niɲba, aŋga en li haw hen na, en gôrbiɲ aŋga cêgen a aɲ en mase uɲé ka tumô a hen ɗi. 14 Na ôbi á, ené ge yôd yôd bi ené uɲé are bay ka hen men, bi ené uwôɲiɲ sa kôbi derômaraŋ a wo Emen uwôgêna kwôli naɲ geré wo Jésu Krist hen a men.

15 Nabay ka nana ka surɲê tô kwôlo Emen a hen na, ermé wona ré yé hen iyôŋ ɗi. A hena ka pôni perêrŋge a hen ré erem kwôlo ɗaŋgi bôrji a ba, Emen a yêgê sari béŋge seŋge. 16 Na mi mi ba, geré wo na nana ayêŋge aɲ nana erêŋge tô a kwôy saɲ kemnêŋ hen na, ôbi a nana erêŋge tô a yôd yôd ɗi.

17 Yênên, kenbay kêm ken ay sa tên men, gawrê ka jé lêreji na kwo dôri môɲ kwo na nini geléŋge hen iyôŋ a kené ɗi turŋge tôrji a ɗi men. 18 Kwôlê wo hen na, na en kelêŋge têê kwône tumô niɲ, aɲa haw hen ené hô kelêŋge naɲ cémé tun a a hen. Ɓiɲé kwône jé lêreji gel wo bay ré na bay bayi temare to Krist sa gurô tagelê. 19 Ɓiɲé bay ka iyôŋgi hen na, mênê yi wô sarji. Wôsa bôrji a na emen woji men, bay di deŋgôrji sa lê aŋgaɲ tayre a men, bay erem na sa aŋga sa terare a nà mera a men. 20 Nabay ba, nana ɓiɲé ka bô *emê iyére to derômaraŋ a men, nana mô gem Kelma wona Jésu Krist wo na ôbi gôliɲ naɲ na hen bi ré hena derômaraŋ a sa uɲéna men. 21 Wulê wo ôbi a heraɲ hen na, ôbi a ayê yerna wo iya aɲ a sa ma hen gasiɲ kwoɲ hini emê môɲ kwori iyôŋ. Ôbi li hen iyôŋ na naɲ néé wo li aɲ are kêm biri kwôlê hen.

4

Pol geliɲ bay ayê bôô ka Pilip aŋga bay ré lê

1 Iyôŋ ba, yênên kaɲê, doy gelérŋge lên damaŋ men, en li yi derê wô kebreŋge men, ken yi môɲ ari dê deŋgô kaɲê iyôŋ a men. Na hen iyôŋ a, kené ɗebiɲ geraŋ derê sa biɲare to ken biɲ naɲ *Krist hen.

2 Ebodi naɲ Sêntis, en sôm sarŋge a bi bô jalê ré yi perêŋge a wô wo kena yênê tô Kelma. 3 Jôbi megan ôbi jé hen kôba, en uwôlen bi jeré li naɲ yébé bay ka wôô hen, wôsa nibay naɲ ci nini geliɲ gusiɲ tô ulê béré Kwôlo Dôri biɲ ɓiɲé a. Kléma naɲ bay jé ka ɗaŋgi kwône kôba, li jé naɲ ni men. Aɲ bay kêm hiniji yi bô magtubu toɲ merê tu geɲ to hini ɓiɲé ka Emen a sa gôliɲ naɲ ci naɲ kwiniji hen ya men.

4 Lêŋge yi derê naɲ wulê wulê wô wo ken biɲ naɲ Kelma. En kelêŋge ba, en hô kelêŋge a sôŋ: lêŋge yi derê.

5 Bi derê woŋge yi tu wolé. Henêŋge wo baa ɗa wo Kelma a hera niɲ. 6 Seniɲge ani kani ré, niɲba, aŋga naɲêŋge ba, ken eŋgeriɲ Emen kwôy kwôy men, ken liri dosé wô sarji a men. 7 Ôbi a, bô jalê wo Emen wo gôliɲ sa are kêm ka gawrê hôn hen a jalê bôrŋge naɲ ermé woŋge, wôsa ken biɲ naɲ Jésu Krist.

8 Yênên, gerɲé kwôlo na kelêŋge a na: erméŋge sa aŋga dôri ka ɓiɲé a dené ka ná: aŋgaɲ tiri men, ka dé wo jeré biji kwôlê hen men, aŋgaɲ derôre men, ka séli men, ka nêm wo ɓiɲé ré gey hen men, ka bay kôl kwôliji dô hen a men. 9 Aŋga na en kelêŋge kwôliji ken toy aɲ ken bi bôrŋge sara hen men, ka en li ken gel naɲ turŋge hen a men na, bay a kené li ɗi. Aɲ Emen woɲ ôbi bé bô jalê hen a baa naɲ ken.

Pol liɲ bay ayê bôô ka Pilip dosé wô aŋga bay jéɲ biri hen

10 En liɲ Kelma dosé men, yen dôren damaŋ a men wôsa ken hô erem san a. Ken erem wô lê naɲ en na ca yeŋ niɲba, na geréri a na kené uwôɲ ré tô. 11 En kôl hen iyôŋ na wô wo ené ôriɲ doy ani ré, niɲba, en hôn lê yi derê sa aŋga yi kôben a hen kwôy kwôy. 12 Wôsa en hôn merê bô nimrére a men, bô ari uɲé a men. Kiriɲ ka yôŋ yôŋ kôba, en hôn merê bô uɲé a men, bô kurôŋ a men, bô aŋga mêy a men, bô ka dê a a men. 13 En uwôɲ néén môriɲ bô are bay ka kêm hen sa kibi néé wo Krist ben hen. 14 Niɲba, ken li dô kiriɲa ken li naɲ en sa gusiɲ tiɲê hen.

15 Kenbay milɲén Pilipiɲêɲê, ken hôn, wulê wo en diɲ emê iyére to Maséduwan aɲ, aɲ kiriɲa en ayiɲ tô ulê béré Kwôlo Dôri hen na, na kenbay peneŋge mera a na lê naɲ en, ɗiba églis tôni to ɗaŋgi na li naɲ en né. 16 Kiriɲa en baɲ Tésalonik a tô kôba, ken li naɲ en têê kwône sa aŋga naɲen a.

17 En kôl hen iyôŋ na wo kené hô ben ani ré, niɲba, en erem sa terê wo Emen a sa terê kibri sarŋge a wô kibi lê wo ken li naɲ en hen. 18 En uwôɲ are kêm ka na ken joɲ ben hen aɲ gôlen tôŋ a. Are kêm ka na ken joɲ Epaprodid eraɲ ben hen na, en uwôɲ aɲ ani kani naɲen ré niɲ. Are bay ka hen yi môɲ sarga wo gôrmeri ɗiɲé dôriɲ Emen men, ɗé tiri a men iyôŋ. 19 Emen wuɲê woɲ ôbi ari uɲé ka kwôni hen na, ôbi a béŋge are kêm ka ken ôriɲ doyriji hen tô Jésu Krist a. 20 Bi na ayêŋge kibi Ibarna Emen kwôy naɲ kunena. *Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

Gerɲé dosé to ôbi liji wô deriɲ kibi magtubu tori

21 Liɲge ɓiɲé ka Emen kêm wô kibi biɲare toji naɲ Jésu Krist hen dosé. Men yênêrna kaɲ bay ayê bôô ka mô naɲ en nà hen kôba, lêŋge dosé men. 22 Ɓiɲé ka Emen kêm lêŋge dosé, niɲba, ka iyé kelma *Sésar a lêŋge dosé damaŋ a.

23 Bi Kelma Jésu Krist tô kibri sarŋge a pôn pôn kêm.

* 1:5 1: 5 Jé lê bay jé 16: 13-15

* 1:13 1: 13 Jé lê bay jé 28: 30

* 1:30 1: 30 Jé lê bay jé 16: 19-40

* 2:7 2: 7 Esay 52: 13 - 53: 12

* 2:11 2: 11 Esay 45: 23

* 3:6 3: 6 Jé lê bay jé 8: 3, 22: 4, 26: 9-11

Kwolosiɲê

1

2

3

4

Magtubu to Pol li biɲ Kwolosiɲêɲê

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Pol li hen

Kwolôs na na sa iyére to bô emê wo Asi a. Kwolôs na kilomêter arew wôô naɲ Epês si tô emen iyôŋ. Pol ô Kwolôs sa pôn ré, niɲba, na megari ôbi jé Epapras a na ná kwôni wo tumô wo na ô ulê béré Kwôlo Dôri ya. (Sapitre 1:7 men, Sapitre 4:12.) Epapras bi kôba, na kwôni wo Kwolôs. Kiriɲa Pol yiɲ daŋgay a Rôm hen na (Sapitre 4: 3, 10, 18), Epapras ô kôli mega wo bay ayê bôô ka Kwolôs a ré ay geré aŋgaɲ gelé ka kôrbi.

Ɓiɲé kaɲ bay gelére aŋga kôrbi bay ka hen na, bay kôl hena kwôni ré gey henê Emen men, uwôɲiɲ gelê a men na, bay kôl bay réé tibé tunu to habiɲ to ôriɲ naɲ néé hen men, bay réé dôbê sarji biɲ lê hara woji mega walê keŋ iyôŋ men, bay réé cibé tirji sa tôô to gengiɲ sa emê men, gengiɲ sa aŋgaɲ yê men hen.

Kiriɲa Pol toy kwôlê bi wo hen iyôŋ menba, ôbi sun aɲ hena li magtubu lew biɲ bay ayê bôô ka Kwolôs. Ôbi kôlji mega wo gelê wo Emen ré bi naɲ geré wo Jésu Krist hen na, ré nêm iyôŋ. Aɲ na si Tikik naɲ Onésim a ôriɲ naɲ magtubu hende to hen biji (Sapitre 4:7, 9). Sapitre 1: 1-14 na, Pol liji dosé men, uwôl Emen aɲ liri liri dosé men. Sapitre 1: 15 - 2: 3 kôl na kwôli néé nêmê wo *Krist. Ôbi gôliɲ sa tunu kêm to ôriɲ naɲ néé hen men, ôbi na ôbi sa églis pôn nêŋ hari men.

Sapitre 2: 4-25 na, Pol yêge maa bay ayê bôô ka Kwolôs gengiɲ sa kwôlê woɲ benare wo gawrê ka pôni usuréri sa iyére toji a hen. Sapitre 3: 1 - 4: 6 na, Pol hô kôlji kwôli hal wo kôrbi wo nana ay kiriɲa nana biɲ naɲ Krist hen men, perê bay ayê bôô a men, bô iyére toji a men, naɲ ɓiɲé ka nô a men. Sapitre 4: 7-18 na, Pol duu kibi magtubu tori naɲ kwôlo gay gay wo ôbi kôl kwo gengiɲ sari men, dosé to ôbi li biji naɲ kôbri wori hen men.

Aŋgaɲ gelé kaɲ benare bay ka hen na, tôri gay gay ɗiba, na pôn né. Niɲba, aŋga pôn ka biliɲ ɗaŋ ré ná, na wô wo bay gusuré bay ayê bôô aɲ nôgeji kelaŋ sa bê bôô sa Krist a pôn nêŋ. Na ôbi á, magtubu to Pol ré li biɲ bay ayê bôô ka Kwolôs hen na, yi mega ôbi ré li biɲ na bay ayê bôô ka kemnêŋ men iyôŋ. Magtubu hende to hen kôl kwôli gelê wo Krist gôliɲ sa are kêm hen men, kwôli derê wo ôbi derêna bô lemnare to tunu to habiɲ ɓeréna bô a hen men.

1

Dosé to Pol liɲ kamaŋ ka Kwolôs

1 Nôbi Pol naɲ yênena Timoté, a lê magtubu hende to hen béŋge hen. Nôbi, ena *ôbi jé wo Krist Jésu naɲ bô geyé wo Emen.

2 En li magtubu hende to hen béŋge kenbay ɓiɲé ka Emen ka Kwolôs a kaɲ bay bôô pôn ka ken biɲ naɲ Krist hen. Bi bô derê naɲ bô jalê wo Ibarna Emen baa naɲ ken.

Pol liɲ Emen dosé

3 Nini liɲ Emen Iba Kelma wona Jésu Krist dosé sa pôn pôn kiriɲa nini uwôli wô sarŋge. 4 Wôsa nini toy kwôli ayê bôô woŋge wo tô Krist Jésu a men, kwôli peré wo ken pur ɓiɲé ka Emen a men hen. 5 Ken li hen iyôŋ wôsa kiriɲa béré kwôlê woɲ tiri kuriɲ mareŋge a kwini ta na, na ken toy kwôli aŋgaɲ ɗé bôô sara ka yi bô kwôlê bi wo hen a. Na ôbi á, ayê bôô woŋge naɲ peré wo ken pur yênêrŋge hen ré ɗiɲ sa aŋga ken ɗi bôrŋge sara ka Emen na ɗi gengiɲ sarŋge derômaraŋ a hen. 6 Kwôlo Dôri bi wo hen na, sa perêrŋge a. Ôbi biɲ ɓiɲé derê men, ô tumô tumô gôr kiriɲ sa terare a nà, na na hen iyôŋ hende to hen ayiɲ tôri wulê wo na ken toyiɲ men, ken hôniɲ bô derê wo Emen tiri a men hen. 7 Na Kwôlo Dôri bi wo hen a na kené toy kibi Epapras megarni ôbi jé wo nini piri hen. Ôbi li jé naɲ bôô pôn biɲ Krist wô derê woŋge men, 8 ôbi derêni wô peré wo Tunu toɲ hendi bô bôrê béŋge ken pur ɓiɲé ka Emen hen a men.

9 Ôbi á, ré ayiɲ tôri wulê wo nini toyiɲ kwôleŋge hen na, nibay kôba, nini uwôl Emen sa pôn pôn wô sarŋge men, nini eŋgeriri ré béŋge tu melênê kêm naɲ henê are kêm ka Tunu bi hen, dema kené hôniɲ are kêm ka ôbi gey hen derê. 10 Iyôŋ ba, bi jé lêreŋge gel wo kené na ka Kelma aɲ kené li aŋga ré dé tiri hen kwôy kwôy men, kené li aŋga dôri ka gay gay hen men, kené hôn Emen tumô tumô men, 11 bi Emen né béŋge nérŋge sa are kêm a naɲ néé damɲare tori aɲ bi kené ɓeriɲ bôrŋge iyêre sa are kêm a men, kené yi bay ulê bôô men, kené li naɲ yi derê a men. 12 Iyôŋ ba, ken liɲ Ibarna Emen dosé wôsa na ôbi a lê aɲa kené uwôɲiɲ aŋga ôbi na genge ɗiré sa biɲ ɓiɲé kari bô emê iyére to kiriɲ ka peraŋgi a hen. 13 Men, ôbi derêna ereŋ bô emê iyére to dilemne a bi nana ôriɲ bô emê iyére to Kemari wo ôbi geyri hen ɗi. 14 Na sa kibi aŋga Kemari bay ka li hen aɲa ôbi ré derêna bô habrê a aɲ ɗiɲ bôri jal sa têriɲ tona a men hen.

Krist naɲ jé lêri

15 Krist bi wo hen gel Emen wo kwôni gili ré hen men, ôbi na Kema Emen wo na ôbi sa ari ɗé ka Emen kêm a men*. 16 Wôsa nà naɲ geré wori aɲa Emen na ré ɗiɲ are kêm ka derômaraŋ a naɲ ka sa terare a nà men, ka tu gawra gel men, ka tu gawra gel ré hen a men. Sa gagay kenare a men, sa ka gôliɲ sa kiriɲ a men, sa tunu to gay gay to ôriɲ naɲ tôô men, to ôriɲ naɲ néé wo gay gay kêm a men hen na, na ɗiɲ naɲ geré wo Kemari men, wô biɲ na Kemari bi wo hen a men. 17 Ôbi na tumô are kêm men, are bay ka kêm hen yi naɲ kiniji kiniji naɲ geré wori a men. 18 Ôbi na Kelma sa Églis to yi môɲ kurôŋgi yiri iyôŋ hen. Wôsa ôbi na ayê tô are men, kwo tumô wo ji si kamɲê aɲ hô ma ré niɲ. Na hen iyôŋ aɲa ôbi ré yiɲ tumô are kêm hen. 19 Wôsa are kêm ka yi yi Emen a hen na, ôbi gey bi ré yi yi Kemari a hen iyôŋ men yôd. 20 Emen genge bi are kêm ka sa terare a nà naɲ ka derômaraŋ a ré hô biɲ pôn naɲ ɗi naɲ geré wo Kemari. Aɲ ôbi bi bô jalê yi perêrji a naɲ gawrê sa kibi kwôbri Kemari wo biɲ tôŋ sa gurô tagelê hen.

21 Kenbay na, ca ba na ken kelaŋ naɲ Emen men, na kena bay bayiriri a men wôsa ermé woŋge naɲ jé lêreŋge na habiɲ. 22 Niɲba, haw hen Emen hô bêŋge pôn naɲ ɗi niɲ sa kibi temay Kemari wo ay yi gawra môɲ kwona iyôŋ hen aɲ bi kené yiɲ ɓiɲé ka yi naɲ jeŋgêrji ka séli ka kwôni a nêmê ulê kwôlê sarji a ré, wulê wo ôbi ré ôriɲ naɲ ken tumôri a. 23 Iyôŋ ba, ken ɓu ayê bôô woŋge iyêre môɲ tô iyére to ɗiɲ dô iyôŋ ɗiba, ken ɗi ani nôgêŋge wolé sa aŋga ken ɗi bôrŋge sara ka ken toy bô Kwôlo Dôri a hen né. Kwôlo dôri bi wo hen na, bay na uwôl béréri biɲ gawrê pôn pôn kêm sa terare a nà: aɲ nôbi Pol kôba, en yi mana wo Emen wô ulê béré Kwôlo Dôri bi wo hen men.

Jé wo Pol li wô sa Églis

24 Haw hen yen dôren sa gusiɲ to en geliɲ wô sarŋge hen. En geliɲ gusiɲ mega wo Krist na geliɲ wô églis to yi môɲ kurôŋgi yiri hen iyôŋ hen aɲ en diriɲ kibi jé woɲ gusiɲ wô Krist wo na baa hen. 25 Na ôbi á, ené yiɲ mana wo Églis na wôsa Emen a bên jé bi wo hen kôben a bi ené uwôliɲ béré derê kwôlê wo dôri hen kêm yôd. 26 Kwôlo Dôri bi wo hen na, na yi kini uwôbêri a ca yeŋ niɲba, haw hen Emen yêge sari biɲ ɓiɲé kari niɲ. 27 Emen a gengé bi ɗiré yêgê sa Kwôlo Dôri bi wo hen aɲ bi ɓiɲé ré hôn mega gengé wori bi wo hen na, ré na aŋga ré dô gaɲ aɲ ré lê naɲ tô yê ɓiɲé kêm. Kwôlo na yi naɲ uwôbêri bi wo hen na, na wo Krist ré mô bôrŋge a. Na ôbi á, kené ɗiɲ bôrŋge wo kené sa uɲé hini emê wo Emen wo Krist ôriɲ men hen. 28 Nini kôl kwôli Jésu Krist biɲ ɓiɲé kêm men, nini yêge marji men, nini gelji naɲ tu melênê kêm a men, bi kwôni wo ré biɲ naɲ Krist ba, ré gesiɲ. 29 Na wô jé bi wo hen aɲa ené mase wô lê jé naɲ néé wo Krist wo li jé damaŋ yen a hen.

2

1 En gey bi kené hôn wo ené ka maɲê wô sarŋge damaŋ men, wô sa bay ayê bôô ka Lawdisé a men, wô sa ɓiɲé kwône ka gel tun né tô hen a men. 2 En li hen iyôŋ bi kenbay men bay men kené dôbiɲ ibiyare bôrŋge a men, bi kené piriɲ yerŋge naɲ bôô pôn a men. Men, kené hôn tu kwôlê naɲ are kêm ka yi bô a hen. Na ôbi a béŋge ka henê sarŋge a derê kwôlo Emen wo yi naɲ kini uwôbêri hen. Kwôlo yi naɲ kini uwôbêri bi wo hen na, na *Krist bi naɲ yiri. 3 Na yiri a a aŋgaɲ uɲé kêm ka gengiɲ sa tu melênê naɲ henê are ka hena ligi Emen a hen ré uwôbiɲ ya.

4 En kelêŋge hen iyôŋ bi kwôni ré lamêŋge naɲ kibi derê wori ré. 5 Bi wo en naɲ perêrŋge a hen kôba, en erem kwôleŋge damaŋ men, en li yi derê wôsa en hôn wo kené li are kêm perêrŋge a naɲ geréri men, kené bi bôrŋge dô sa Krist a, a men.

Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a wô sa bay lamê kiriɲ

6 Haw hen wo ken bô Krist Jésu mega Kelma woŋge hen na, bi jé lêreŋge kôba yi mega kwo ôbi gey hen iyôŋ men. 7 Bi hanêrŋge tôbiɲ tôŋ dô tô Krist Jésu a men, bi jé lêreŋge yi môɲ kwori iyôŋ men, ken ɗebe geraŋ tô ayê bôô woŋge a men, ken biri bôrŋge kwôy kwôy mega wo bay na geléŋge hen iyôŋ. Men, ken liɲ Emen dosé kwôy kwôy a men.

8 Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a ɗiba, bi kwôni lamêŋge bi a tôri a naɲ ermé wori woɲ ɗéɲ iyôŋ hen né, wôsa ermé bi wo iyôŋgi hen na, yi gengiɲ na sa hara wo gawrê men, yi gengiɲ na sa tunu to habiɲ to ôm kiriɲ sa terare a nà a men, ɗiba na kwo gengiɲ sa Krist hen né. 9 Wôsa are kêm ka yi yi Emen a hen na, bay a yé yi Krist a kêm hen men. 10 Na sa kibi biɲare to ken biɲ naɲ ɗi hen aɲa aŋga Tunu bi hen ré naɲêŋge ré hen. Wôsa ôbi a na Kelma sa tunu to gay gay to ôriɲ naɲ tôô hen men, sa to ôriɲ naɲ néé wo gay gay hen a men.

11 Mega wo ken biɲ pôn naɲ Krist hen iyôŋ na, yi mega wo kené wal keŋ iyôŋ. Na keŋ wo kôbi gawra a walê ré, niɲba, na jé lêreŋge kêm wo habiɲ a Krist ré dô yôd aɲ hen. 12 Kiriɲa bay na lêŋge batêm hen na, yi mega kené ma aɲ emiɲ naɲ Krist men, yi mega kené ji si kamɲê naɲ ɗi hen iyôŋ men, wôsa ken bi bôrŋge sa néé wo Emen wo siɲ naɲ ɗi perê ɓiɲé ka ma a hen. 13 Kenbay ka kena Jubɲê ré hen na, ca ba na ken yi mega kené ma iyôŋ wô kibi têriɲ toŋge men, wô kibi keŋ wo na ken wal ré tô hen a men, niɲba, Emen hô béŋge gelê naɲ Krist wôsa ôbi ɗi bôri jal sa têriɲ tona kêm. 14 Ca ba magtubu to na ulêna kwôlê sarna hen, na ya wôsa na nana ɗage sa tôô to Emen. Niɲba, ôbi dô têriɲ to yi sarna hen aɲ yi mega ôbi ré ɓér magtubu hende to ulêna kwôlê sarna hen sa gurô tagelê. 15 Sa kibi temay Krist sa gurô tagelê na, ôbi tô aŋgaɲ maɲê kôbi tunu to gay gay to ôriɲ naɲ tôô hen men, sa to ôriɲ naɲ néé wo gay gay hen men. Ôbi ôriɲ naɲ ci tu wolé geliɲ ɓiɲé wo ɗiré gôliɲ sarji.

16 Iyôŋ ba, ken ɗi kwôni jô kwôlê sarŋge a sa aŋga ken ôm men, yi men hen né, men, sa kwôlo gengiɲ sa lê geserê a ré a men, sa lê geserê wo kerbay a ré men, sa *sa merê ta a ré a men. 17 Wôsa are bay ka kêm hen na, na tini aŋga na ré era hen aɲ Jésu Krist a na yirji woɲ tiri hen tô. 18 Ɗéŋge bi ɓiɲé uwôl kwôlê sarŋge a ré. Ɓiɲé bay ka uwôl kwôlê sarŋge a hen na kôl jeré pôy yem men, jeré tebe *manê ka derômaraŋ a a men. Men, bay kôl na kwôli aŋga ciré gel kwôy kwôy bô pelal a men. Ɓiɲé bay ka iyôŋgi hen na, bi wo bay na ani ré hen kôba, bay uwôyrê yirji men, ermé woji na kwo gawrê mera a men. 19 Bay ɗi yirji yi Krist a Kelma woji a ré niɲ yôd. Ôbi yi mega saa iyôŋ aɲ Églis yi mega kurôŋgi yiri iyôŋ. Ɓiɲé ka biɲ naɲ ɗi hen na, ôbi biji are kêm ka bay ôriɲ doyriji hen. Men, ôbi li aɲ bay biɲ pôn perêrji a mega wo yi gawra biɲ pôn sa kibi lawri naɲ kibi kuriɲni hen iyôŋ aɲ bay ɗebiɲ mega wo Emen gey hen iyôŋ.

20 Bê wo ken biɲ pôn naɲ Krist aɲ yi mega kené ma naɲ ɗi iyôŋ hen na, ken dôriɲ kôbi néé wo tunu to habiɲ to sa terare a nà niɲ menba, wô mi a kené yi môɲ kené baa tô néé wo tunu to habiɲ hende to hen ba? Men, wô mi a kené ɗi bi bay ré hô ɗéŋge hara bi wo iyôŋgi hen sarŋge a ba? 21 Hara bi wo hen a na: «Ay aŋga na ré men, ôm aŋga hen ré men, hebe aŋga hen ré a men.» 22 Hara bi wo kêm hen na, gengiɲ na sa aŋga kwôni ay liɲ jé ba naɲ hen. Wôsa na hara naɲ gelé aŋga gawrê ka ejer naɲ sarji. 23 Na tiri wo hara woɲ piyê yi men, tibé *manê ka derômaraŋ a men, geliɲ yi gusiɲ a men hen na, yi mega aŋgaɲ tu melênê kaɲ lê haji niɲba, bay ôriɲ naɲ néé woɲ dôriɲ doy aŋga yi bô gawra hen né. Wôsa na aŋga dôriɲ na gawrê mera.

3

Jésu Krist li aɲ ken yi ɓiɲé ka kôrbi

1 Mega wo Emen béŋge ken ji si kamɲê naɲ *Krist hen na, bi ermé woŋge yi na sa aŋga *emê iyére to derômaraŋ a kiriɲ ka Krist môriɲ ya sa kôbi Emen woɲ gusurô a hen ɗi*. 2 Erméŋge sa aŋga derômaraŋ a kwôy kwôy ɗiba, ken erem sa aŋga habiɲ ka yi sa terare a nà ré. 3 Wôsa yi mega kené ma naɲ Krist iyôŋ aɲ gelê woŋge woɲ tiri uwôbiɲ na kôbi Krist a ligi Emen a. 4 Krist wo li aɲ ken uwôɲ gelê woɲ tiri hen a gelé yiri nô tu wolé na, kenbay kôba, Emen a geléŋge tu wolé naɲ ɗi hen iyôŋ men. Aɲ kenbay naɲ ɗi ka uɲé hini emê a men.

5 Iyôŋ ba, ken ɗi tô jé lêreŋge wo habiɲ wo sa terare a nà hen baa yôd. Jé lê wo habiɲ bi a na: yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ men, wôniɲare môɲ to garê iyôŋ men, doy lê aŋga habiɲ ka gay gay ka ca derem hen men, lê aŋga habiɲ ka bôrŋge gey hen men, garemnê are a men. Wôsa garemnê are na, yi mega kamrê kaɲ tibé iyôŋ. 6 Wôsa lê are bay ka iyôŋgi hen aɲa bô tarê wo Emen ré sa sa bay narê kwôlê a hen. 7 Kenbay kôba, kiriɲa na ken baɲ bô têriɲ a tô na, na ken li na hen iyôŋ men.

8 Niɲba, haw hen na, ken li aŋga habiɲ ka na kebé hen né: bô tarê men, wanê men, bô habrê men, lê ɲôm men, kwôlê woɲ tayre wo si kebreŋge a hen men, 9 benare to perêrŋge a a men. Wôsa ken dô yerŋge yi jé lêreŋge wo cay wo habiɲ wo ken lêêrê gaŋ gaŋ hen aɲ niɲ. 10 Aɲ haw hen jé lêreŋge na kwo kôrbi niɲ. Aɲ na Emen a béŋge ermé wo kôrbi bi wo hen kwôy kwôy bi kené geliɲ naɲ ɗi men, kené hôni dô jêd jêd a men hen. 11 Iyôŋ ba, derê tu kiriɲ wo kwo nà, ná Jub men, kwo nà, ná Jub ré men, kwo nà wal keŋ, kwo nà, wal keŋ né, kwo nà, ná kerga, kwo nà, tiri jôriɲ né men, kwo nà ná lema men, kwo nà, ná ôbi sa yiri men kôba, li ani ré niɲ, niɲba, aŋga dôri ba, na Krist pôn nêŋ hari men, ôbi mô bô ɓiɲé kari a kêm a men.

12 Mega Emen terêŋge bi kené yi kari aɲ peréŋge a men hen na, kenbay kôba, ken bôriɲ tu ɲa toŋge men, ken dôriɲge perêrŋge a men, bi kalêrŋge jal men, uwôliɲge bôrŋge sa yerŋge a men. 13 Ɗéŋge bôrŋge tarêŋge sa megêrŋge a ré, niɲba, hena kwôni ré naɲ kwôlê wôni naɲ megari kôba, bi ɗi bôri jal sari a mega wo Kelma kôba, na ɗiɲ bôri jal sari a hen iyôŋ men hen. 14 Ken li are bay ka kêm hen men, ken periɲ yerŋge a men. Aɲ na peré yi a lê aɲa kené biɲ pôn derê hen. 15 Bi bô jalê wo Krist béŋge hen na, bi dô tumôrŋge. Wôsa Emen uwôgêŋge bi kené hôn bô jalê bi wo hen bi kené yiɲ kurôŋgi yi wo pôn. Iyôŋ ba, ken liri dosé. 16 Kwôlo Krist wo na ken toy naɲ uɲé kêm wo yi bô a hen na, ken ɓu bôrŋge a dô men, ken geliɲ yerŋge men, ken yêgiɲ marŋge a men naɲ tu melênê. Ayêŋge kibi Emen naɲ kurôŋ heramê men, kurôŋ ayê kibi men, naɲ kurôŋ wo Tunu béŋge hen men. Kibéŋge hen iyôŋ ken liɲni dosé naɲ bôrŋge pôn. 17 Are kêm ka ken li men, kwôlo kêm wo ken kôl a men hen na, ken li mega wo Kelma Jésu gey hen iyôŋ men, ken liɲ Ibarna Emen dosé wô sari a men.

Hal wo dôri wo bay ayê bôô naɲ megêrji bay ayê bôô

18 Yébé, dôbiɲge kwôrɲêrŋge sarŋge wôsa dé wo ka biɲ naɲ Kelma ré li hen iyôŋ. 19 Imɲê, peréŋge yébérŋge ɗiba, ken bi turŋge mêne sarji a ré. 20 Kamrê, biɲge balêrŋge kwôlê sa are kêm a. Hena kené li hen iyôŋ na, dôriɲ Kelma. 21 Balê kamrê kaɲ imɲê, lêŋge bi bô kamneŋge tarji ré, réba bôrji ma mênê.

22 Kenbay kaɲ limé kôba, biɲge bay iyére toŋge ka sa terare a nà kwôlê sa are kêm a men. Beŋgeji kwôlê wô tirji aɲ bi yirji ré dôrji sarŋge a mera ré, niɲba, ken biji kwôlê woɲ tiri wôsa ken hariɲ tini Kelma Jésu. 23 Jé wo yôŋ yôŋ wo ken li ná, lêŋge naɲ bôô pôn mega wo kené li biɲ na Kelma iyôŋ, ɗiba na mega kené li biɲ na megêrji gawrê iyôŋ né. 24 Men, ken hôn wo ré na Kelma a ré têbêŋge sa kôbreŋge naɲ aŋga Emen na ayiɲ tôri ɗiré biɲ ɓiɲé kari hen. Aɲ na Krist a na dami wo ken li jé biri hen ɗi. 25 Niɲba, kwôni wo li habiɲ ba, Emen a têbri sa kôbri wô kibi habrê wori bi wo ôbi li hen ɗiba, ôbi a derê tu kwôni ré.

4

1 Kenbay bay iyéy limé, liɲge limé kaŋge bay ka hen aŋgaɲ gerérji men, kaɲ derôre men, wôsa kenbay kôba, ôbi iyéreŋge derômaraŋ a ya men.

Dosé to Pol liji naɲ gerɲé kwôlê wo ôbi kôl wô deriɲ kibi kwôlê wori

2 Lêŋnêŋge tô uwôlê Emen a aɲ ken mô tu geɲ men, ken liɲ Emen dosé a men. 3 Men, ken uwôl Emen wô sarni aɲ bi ôbi ɗi geré béni bi niné iyêliɲ kwôlê wo dôri wori men, uwôliɲ béré kwôli wo na yi kini uwôbêri a wo gengiɲ sa Krist hen a men. Aɲ na wô kibi kwôlê bi wo hen aɲa haw hen ené yiɲ daŋgay a hen. 4 Men, bi ené dô kwôlê wori sél bi ɓiɲé kêm ré hôni dô men. Wôsa yi gengiɲ san bi ené li hen iyôŋ.

5 Erêŋge perê ɓiɲé ka hôn Emen né a hen naɲ tu melênê aɲ geré kêm wo ken uwôɲ na, ken li hen iyôŋ. 6 Iyêlêŋge naɲ tô toɲ baliyare naɲ ɓiɲé ka bi bôrji sa Krist ré hen men, bi kwôli kelêrŋge bi wo hen neŋgelé mega ɗôre iyôŋ a men. Ôbi a, kené hôniɲ geré ulê kwôlê sa kwôlê woji a.

7 A kwôlo gengiɲ san ba, yênena Tikik wo nana geyri wo li jé wo Kelma naɲ bôri pôn naɲ en hen a erê derêŋge ba ka toyé seŋge*. 8 Ôbi á, ené jéri ɗôd yerŋge a bi ré ô derêŋge kwôlini men, ré dôbêŋge ibiyare bôrŋge a a men hen. 9 En jéji naɲ Onésim yênena wo ɗebe sa têri a men, kwo nana geyri wo na yêneŋge woɲ kema iyére hen men. Bay a sa derêŋge kwôli are kêm ka sa sarni a nà hen*.

10 Aristark wo yi daŋgay a naɲ en hen lêŋge dosé men. Mark woɲ kuna Barnabas hen kôba, lêŋge dosé a men. Mega wo na en kelêŋge kwôli hen iyôŋ na, hena ôbi ré biɲ uɲéŋge ba, ken ɓiri yerŋge a. 11 Jésu wo bay uwôgeri Justus hen kôba, lêŋge dosé men. Ɓiɲé bay ka subu ka en kebéŋge hiniji hen na, na Jubɲê ka bi bôrji sa Emen a men, na bay mera a lê jé naɲ en wô *emê iyére to Emen men, bay dôben ibiyare bôn a damaŋ a men.

12 Epapras woɲ yêneŋge kema iyére wo li jé biɲ Krist Jésu hen kôba, lêŋge dosé. Ôbi uwôl Emen ta ta naɲ yi gwa wô sarŋge bi kené ɗebiɲ geraŋ men, kené gesiɲ tô ayê bôô woŋge a men, kené hôn aɲ kené li are kêm ka Emen gey hen a men. 13 En kôl hen iyôŋ bi kené hôn mega wo ôbi ré merên gaɲ wô sarŋge men, wô sa ɓiɲé ka Lawdisé men, ka Hiyérapolis a a men. 14 Luk woɲ dôktôr wo nana geyri hen, bay naɲ Démas kôba, lêŋge dosé men.

15 Liɲge yênêrna ka Lawdisé men, liɲge Nimpa naɲ églis to yi iyére tori a hen dosé béni men. 16 Kiriɲa ken dêŋse magtubu hende to hen perêrŋge a niɲ na, ken biɲ églis to Lawdisé a bi dêŋse men, bi bay jéɲ naɲ magtubu to na en li biji hen bi kenbay kôba, ken dêŋse men. 17 Kôliɲge Arsip ré cubu tiri tô jé wo Kelma ré biri kôbri a hen dô aɲ ré duu kibri.

18 Kwôli dosé to liɲ nà nà, na nôbi Pol a lê naɲ kôben wuɲê hen. Bi bôrŋge gôrbiɲ sa yé wo en yi daŋgay a hen né.

Bi bô derê wo Emen baa naɲ ken.

* 1:15 1: 15 Gwosoy kwôlê 8: 22-36

* 3:1 3: 1 Kurôŋ kibé 110: 1

* 4:7 4: 7 Jé lê bay jé 20: 4

* 4:9 4: 9 Pilémô 1: 10-15

1 Tésalonisiɲê

1

2

3

4

5

Magtubu to tumô to Pol li biɲ Tésalonisiɲêɲê

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Pol li hen

Na kiriɲa *ôbi jé Pol ôriɲ kergare tori toɲ ulê béré to têê wôô hen aɲa ôbi ré henaɲ Pilip saɲ Tésalonik a. Ôbi ɗi tô églis kiriɲ bay ka hen niɲba, ôbi wôl ya gaɲ né, wôsa Jubɲê ka mô ya hen na, ka pôni ɗibri iyêre. Aɲ liri wo ôbi hena Tésalonik lew ô Béré (Jé lê bay jé 17: 1-10). Cêgê kiriɲa ôbi na Kworênt menba, megari ôbi jé Timoté era sa uwoɲni aɲ dôri kwôli Tésalonik. Na ôbi á, Pol ré liɲ magtubu tori to tumô biɲ Tésalonisiɲêɲê hen. Na Kworênt a a ôbi ré li magtubu hende to hen biji hen. Bay henê are kôl iyôŋ ba magtubu hende to hen ré na to ca tumô magtubu kêm to yi bô Magtubu Tôô toɲ Biɲare to Kôrbi a hen. Hende liɲ na elê tôre bay cêgi yê Jésu Krist a.

Sapitre 1: 1 - 3:13 na, kwôli Tésalonisiɲêɲê ka Timoté dôriɲ Pol hen na, biri yi derê damaŋ. Ôbi liɲ Emen dosé wôsa bay yi aŋgaɲ gelé biɲ ɓiɲé ka ɗaŋgi ka bô emê bi wo hen a men, ôbi kôl kwôli jé wo ôbi na li naɲ yiri perêrji a hen men, kwôli geyé wo ɗiré erê geléji hen men.

Sapitre 4: 1-12 na, ôbi dôbji ibiyare bôrji a bi bay ré lêŋnê mera ré, niɲba, bay ré ô tumô tumô tô geré ayê bôô woji a. Sapitre 4: 13-5: 11 a na, ôbi uwôlji kwôlê sa kwôlo bay eŋgereri gengiɲ sa jê sé wo ɓiɲé ka ma men, gengiɲ sa hera wo *Krist naɲ damɲare tori hen men. Sapitre 5: 12-28 hen na, ôbi duu kibi magtubu tori naɲ tôô to ôbi ay biji men, liɲji dosé a men.

Magtubu hende to hen na, a jalê bô ka aŋge kwôli aŋga a lê are gerɲé wulê hen. Derêri ba, na wo bay ayê bôô ré gel wo coré na gawrê ka kiriɲ ka peraŋgi aɲ kwo ré gengiɲ sa wulê wo kiyay ba, bay ré ɗi bôrji mega wo wulê bi wo hen ré sa niɲba, kwo tayriri ba, ré na kwôlê wôni ré. Aɲ wulê bi wo hen na, bay ré merê kwôy yôd naɲ Kelma (4: 17).

1

Dosé to Pol liɲ bay ayê bôô ka Tésalonik a

1 Nôbi, Pol naɲ Silas naɲ Timoté a lê magtubu hende to hen béŋge kenbay ɓiɲé ka Ibarna Emen naɲ ka Kelma wona Jésu Krist ka Tésalonik a. Nini lêŋge dosé. Bi bô derê naɲ bô jalê wo Emen baa naɲ ken.

Pol liɲ Emen dosé wô bay ayê bôô ka Tésalonik a

2 Nini liɲ Emen dosé kwôy kwôy wô sarŋge kêm men, kiriɲa nini mô wô uwôlêri ba, nini uwôli wô sarŋge a men. 3 Kiriɲa nini mô wô uwôlê Ibarna Emen ba, nini erem sa jé wo ken li wô kibi ayê bôô woŋge hen men, kwo ken li wô kibi peré wo ken periɲ Emen hen men, wô kibi ɓeré wo ken ɓu bôrŋge iyêre sa aŋga ken ɗi bôrŋge sara tô Kelma Jésu Krist hen a men. 4 Yênêrni, nini hôn wo Emen né peréŋge men, ré terêŋge kené yi kari a men. 5 Wôsa béré Kwôlo Dôri wo nini uwôl hen na, na nini uwôl naɲ kwôlo kibrini a hen mera ré, niɲba, na naɲ néé wo Tunu toɲ hendi bô bôrê. Men, na nini hôn wo béré kwôlo niné iyêl hen, ré na tu kwôlê men, ken hôn hal wo na nini môriɲ perêrŋge a hen a men. Na nini li hen iyôŋ na wô derê woŋge. 6 Men, kenbay ba, ken ay na sa têrni men, sa tê Kelma men. Bi wo ken geliɲ gusiɲ hen kôba, ken ay kwôlo Emen bôrŋge a naɲ yi derê wo Tunu toɲ hendi bô bôrê béŋge hen. 7 Na ôbi á, kené na ari gelé ka dôri ka bay ayê bôô ka Maséduwan a naɲ ka Akay a aɲ bi bay ré liɲ hen iyôŋ men hen. 8 Sa kebreŋge kenbay na, ɓiɲé toy kwôlo gengiɲ sa Kelma. Na sa iyé Maséduwan a naɲ Akay a mera ré, niɲba, kwôli bê bôô woŋge sa Emen a ôm naɲ kiriɲ kiriɲ aɲ kwôlo niɲa hô kelê gengiɲ sari ba, naɲ niɲ. 9 Wôsa bay naɲ kibriji woji dô kwôli ɓeré wo na ken ɓeréni yerŋge a wulê wo na nini ôriɲ iyére toŋge a hen men, kwôli ɗé wo ken ɗéɲ kamrê aɲ ken bul uɲé Emen woɲ tiri woɲ ôbi merê tu geɲ a men hen wô lê jé biri. 10 Men, kené môriɲ gemiɲ Kemari wo ré hena derômaraŋ a hera hen a men. Na Kemari Jésu wo ôbi biri ji si kamɲê hen ôbi a sa derêna bô bô tarê wo Emen wo a era hen.

2

Jé wo Emen wo Pol na li Tésalonik a

1 Yênên, kenbay naɲ yerŋge ken hôn wo kergare to niné ô iyére toŋge a hen na, ré na wo beray ré. Wôsa aŋga nini ô wô lê hen na, nini duu dô. 2 Pa dema niné era uɲéŋge Tésalonik a tô na, gusiɲ to bay na geléni men, tiiré wo bay na tiréni a Pilip a a men na, ken hôn niɲ. Iyére toŋge a kôba, ɓiɲé ka pôni li kumbul naɲ ni damaŋ, niɲba, Emen béni néé bi niné uwôliɲ béré Kwôlo Dôri wori béŋge. 3 Aɲ kelê wo nini kôliɲ ɓiɲé bi ré bi bôrji sa kwôlo Emen a hen na, nini kôl na kwôlê woɲ benare ré men, kwoɲ bô habrê ré men, kwoɲ lamê kiriɲ né a men. 4 Niɲba, na kwôlo Emen gey a niné kôl hen, wôsa ôbi berêni mega wo niné nêm aɲa ré béni kwôli niné kôliɲ ɓiɲé hen. Nini uwôl béré bi wo hen na wô wo gawrê ré dinéni ré, niɲba, bi ré dôriɲ Emen wo hôn ermé woni hen ɗi. 5 Men, ken hôn men, Emen kôba, hôn a men wo kwôlo niné kôl hen na, ré na kwoɲ laserê kiriɲ ré men, niné bili na wô uwôɲiɲ gursu ré a men. 6 Men, nini gey diné wo gawra ré men, kwoŋge kenbay ré men, kwo kani ka ɗaŋgi ré a men. 7 Wôsa nini nêm wo ré niné néŋge wô wo niné na bay jé ka Jésu Krist, niɲba, nini li hen iyôŋ né. Aɲ kiriɲa na nini mô perêrŋge a hen na, na nini bêŋge ulôŋ môɲ iyore to biɲ kamne ulôŋ hen iyôŋ. 8 Na wô peré wo nini peréŋge hen aɲa niné uwôliɲ béré Kwôlo Dôri wo Emen bi wo hen béŋge hen. Nini geyéŋge damaŋ aɲ ré na yerni bi kôba, niné ayê liɲ jé béŋge hen. 9 Yênêrni, erméŋge sa jé wo nini li perêrŋge a merêniɲ kêm hen. Wulê bi wo na nini uwôliɲ béré Kwôlo Dôri béŋge hen na, na nini li jé yoyre naɲ tu tare aɲ bi niné môriɲ kwôni perêrŋge a hen né.

10 Men, na ken gel jé lêreni wulê wo na nini baɲ perêrŋge a kenbay bay ayê bôô hen men, Emen kôba, na hôn a men wo ré na jé lê wo dôri men, kwoɲ derôre a men ɗiba, ré na kwo habiɲ né. 11 Men, ken hôn wo na niné cubu tirni tôrŋge a pôn pôn kêm mega wo iba kamrê ré liɲ naɲ kamni hen iyôŋ. 12 Men, na nini dôbêŋge ibiyare bôrŋge a men, na nini jal bôrŋge men, na nini masêŋge bi jé lêreŋge ré dé tu Emen woɲ ôbi uwôgêrŋge bi kené si bô emê iyére tori a men, kené mô bô hini emê wori a a men hen.

13 Men, nini liɲ Emen dosé kwôy kwôy wôsa kiriɲa nini ulêŋge béré kwôli na ken toy aɲ biɲ bôrŋge sara hen na, na ken bô mega ré na kwôlo gawrê ré, niɲba, ré na kwo Emen. Na tiri, kwôlê bi wo hen na kwo Emen aɲa ré li jé bôrŋge kenbay kaɲ bay ayê bôô a hen. 14 Yênên, na gusiɲ to bay na geliɲ églis to Judé to na to Emen aɲ bi bôre sa Jésu Krist hen a kenbay kôba, bay ré geléŋge hen men. Yênêrŋge gaŋ a geléŋge gusiɲ mega wo Jubɲê na geliɲ bay ayê bôô ka Judé gusiɲ hen iyôŋ men. 15 Na Jubɲê bay ka hen a na deré Kelma wona Jésu naɲ bay kibi Emen ka tumô aɲa ré hô geléni gusiɲ kemnêŋ a men hen. Aɲ jé lêreji dôriɲ Emen ré men, bay na bay bayi ɓiɲé kêm a men. 16 Bay mase ciré jerêni bi niné kôliɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen kwôlo Emen wo a gôliɲ naɲ ci hen. Ôbi a na têriɲ to bay li deriɲ kibi to gay gay to bay lêrê hen aɲ ɓugo bô tarê wo Emen sarji a.

Pol genge herê erê gelé bay ayê bôô ka Tésalonik a

17 Yênên, kiriɲa bay na dagêni sa iyére toŋge a na, doyreŋge lêni lê wo ken gel ré. Na yerni a na erê hen niɲba, tinini ba naɲ ken yeŋ. Aɲ nini mase wo niné herê ô geléŋge. 18 Nôbi naɲ yen en genge têê kwône ené herê ô geléŋge niɲba, Sidan a jerêni. 19 Na kenbay naɲ tô bay ayê bôô ka baa hen a na tô aŋga nini mô gem hen men, yi derê woni men, gwôyê woɲ damɲare wo niɲa diɲ deŋgôrni tumô Kelma wona Jésu a wulê wo ôbi a buloɲ heraɲ hen a men. 20 Na tiri, wo kena ari dê deŋgô kani men, yi derê woni a men.

3

1 Ôbi á, gelé wo nana geliɲ yerna ré ca yeŋ hen na, nêmêni niɲ aɲa niné genge nibay naɲ Silas niné erê merê Atên a sem, 2 aɲa na niné jé Timoté ô uɲéŋge hen. Ôbi na yênena wo li jé wo Emen naɲ nini men, nini uwôl béré Kwôlo Dôri wo Jésu Krist ɓem a men, ôbi á, niné jéri yerŋge a bi ré ô lê naɲ ken men, ré dôbêŋge ibiyare bôrŋge a aɲ bi kené ɗebiɲ iyêre sa ayê bôô woŋge a. 3 Wô wo gusiɲ to bay geléŋge hen na, ma kena ɗéɲ geré wo Emen. Wôsa ken hôn mega wo gusiɲ na, ré yi gengiɲ na sarna nabay ɓiɲé ka Emen. 4 Na nini kelêŋge ca tumô kiriɲa na nini baɲ perêrŋge a tô hen mega wo bay ré geléna gusiɲ aɲ haw hen ba, ken gel naɲ turŋge niɲ. 5 Na ôbi á, bôn né ɓu kalmê ôm né aɲa na ené jé Timoté yerŋge a bi ré ô gelé na ba, kené bi bôrŋge dô sa Emen a baa ya ba, wôsa bôn hare wô wo Sidan ma ré lamêŋge aɲ jé wo na nini li perêrŋge a hen ma ré yé aŋga beray ɗéɲ iyôŋ.

6 Niɲba, ôbi bulo hera niɲ aɲ derêni kwôleŋge wo dôri kôl iyôŋ ba kené bi bôrŋge sa Jésu Krist a baa ya men, kené periɲ yerŋge a men. Men, ôbi kelêni kené erem sarni a dô baa ya men, doy geléni ré lêŋge mega nibay kôba, doy gelérŋge ré lêni hen iyôŋ men. 7 Yênên, bi wo nini geliɲ gusiɲ gaɲ hen hari kôba, kiriɲa Timoté derêni mega wo kené bi bôrŋge sa Jésu Krist a baa ya hen iyôŋ na, bôrni kuriɲ tôŋ hari niɲ. 8 Wôsa mega wo ken ɓu bôrŋge iyêre tô biɲare toŋge a naɲ Kelma a baa ya tô hen na, nini bér cagaga niɲ. 9 Yerni bi wo yéni tumô Emen a wô sarŋge hen na, ré niné liri dosé wô sarŋge têê dubu kôba, nêm né tô tô. 10 Men, nini uwôli yoyre naɲ tu tare bi ré béni bi niné hô ô geléŋge men, niné hô geléŋge aŋga gengiɲ sa geré wo Emen wo ken hôn ré tô hen men.

11 Bi Ibarna Emen naɲ yiri naɲ Kelma wona Jésu bi ré béni geré bi niné hô ô geléŋge. 12 Bi Kelma wona béŋge bi ken periɲ yerŋge men, kené periɲ tô ɓiɲé ka ɗaŋgi kêm a men tumô tumô mega wo nibay nini peréŋge hen iyôŋ men. 13 Na hen iyôŋ a, kené ɗebiɲ iyêrê tô kwôli a aɲ bi kené liɲ ani kani ka habiɲ né men, kené yiɲ gawrê ka séli tu Ibarna Emen a Wulê wo Kelma wona Jésu a buloɲ heraɲ sa terare a nà naɲ *manê ka derômaraŋ a kêm hen.

4

Hal wo dôriɲ Emen

1 Yênên, kwôlo ɗaŋgi wo niɲa kelê a na: tumô ba, na nini geléŋge hal wo kené li aɲ ré dôriɲ Emen, aɲ ken li na hen iyôŋ hende to hen têj têj. Men, haw hen nini hô uwôlêŋge men, nini sôm sarŋge a a men naɲ hini Kelma wona Jésu bi kené li hen iyôŋ tumô tumô. 2 Ken hôn na kaɲ tôô to Kelma wona Jésu wo na kôliɲ ɓiɲé ré li a niné kelêŋge hen men. 3 Wôsa aŋga Emen gey na, na wo kené yi ɓiɲé ka séli tiri a men, kené jôô yerŋge sa yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ a hen a men. 4 Men, bi i i ba, bi hôn kini merê naɲ tamni naɲ bô bôrê men, naɲ geréri a men. 5 Ɗiba ken ɗi doy yébé lêŋge ɗê sarŋge mega wo liɲ ɓiɲé ka hôn Emen né hen iyôŋ né. 6 Sa kwôlo gengiɲ sa wogé yébé bi wo hen na, bi kwôni liɲ yêni ôbi ayê bôô habiɲ gengiɲ sari ré yôd. Na nini kelêŋge ba, na nini hô kelêŋge a tô: mega wo ɓiɲé kaɲ bay lêre are bay ka iyôŋgi hen na, Emen a sa perêji. 7 Wôsa Emen na uwôgêna bi nana yiɲ yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ né, niɲba, bi nana yiɲ gawrê ka séli tiri a ɗi. 8 Ôbi á, kwôni wo ré kaɲ kwôlê bi wo hen na, na kwôlo gawrê a ôbi ré kaɲ hen né, niɲba, na kwo Emen woɲ ôbi béŋge Tunu toɲ hendi bô bôrê hen a ôbi ré kaɲ hen.

9 Yênên, kwôlo gengiɲ sa peré wo kené periɲ yerŋge hen na, ken gey bi kwôni ré li magtubu béŋge kwôli ré niɲ, wôsa Emen na geléŋge geréri niɲ. 10 Na tiri wo ken pur ɓiɲé ka Emen ka sa iyé Maséduwan kêm haŋge, niɲba, nini uwôlêŋge bi kené hô li hen iyôŋ damaŋ a. 11 Men, masêŋge bi ken mô dô men, cebéŋge turŋge tô aŋga na kaŋge kaɲ yerŋge a men, merêŋge bi ken li jé naɲ kôbreŋge woŋge mega wo na nini kelêŋge tumô niɲ hen iyôŋ. 12 Lêŋge hen iyôŋ bi ɓiɲé ka ay bôrji ré tô hen na, ré dô kwôleŋge dô men, kené môriɲ kwôni ré men.

Kwôlo gengiɲ sa jê sé wo ɓiɲé ka ma

13 Yênên, kwôlo gengiɲ sa ɓiɲé kaɲ bay ayê bôô ka ma hen na, nini gey bi kené hôn tôri dô aɲ bi kené li nimré mega ɓiɲé ka pôni ka ari ɗé bôô sara kaji naɲ hen iyôŋ né. 14 Wôsa nana hôn wo Jésu ré ma aɲ Emen ré biri ji si kamɲê men. Na hen iyôŋ a ɓiɲé ka ré ma tô Jésu a hen na, Emen ré sa biji bay ré jê sé kamɲê aɲ heraji naɲ Jésu men.

15 Kwôlo niɲa kelê haw hen na, na kwôlo Kelma wona na kôl niɲ. Wulê wo ôbi a buloɲ heraɲ hen na, nabay ka nana baa geɲ hen, naa erê tumô ka ma niɲ hen né kwôy. 16 Aɲ wulê bi wo hen na, Emen a ayê tôri bé, menba, tôô dami wo *manê ka derômaraŋ a emê kaŋ ta, menba, buruɲju to Emen a emê menba, Kelma Jésu Krist naɲ yiri a herbo derômaraŋ a aɲ ɓiɲé ka na ma tô *Krist, kwo Emen dôri hen hen na, bay a jê sé kamɲê tumô. 17 Aɲ nabay ka nana baa tu geɲ hen na, Emen a sa dayêna naɲ ci bô kiriɲ ka geri a wô jerê kwini Kelma wona ta aɲ naa sa erê merê naɲ ɗi yôd. 18 Iyôŋ ba, ken dôbiɲ ibiyare bôrŋge a naɲ kwôlê bi wo hen.

5

Merêŋge sa têrŋge gemiɲ hera wo Kelma

1 Yênên, kwôlo gengiɲ sa wulê wo are bay ka hen a saɲ hen na, ken ôriɲ doy magtubu to niné li béŋge gengiɲ sa wulê bi wo hen ré niɲ. 2 Wôsa kwôlo gengiɲ sa Wulê bi wo Kelma wona a buloɲ heraɲ dus mega gemsa wo so yoyre hen na, ken hôn dô niɲ. 3 Kiriɲa ɓiɲé a kelê iyôŋ ba: «Kiriɲ ré yi naɲ jalêrji men, naɲ derêrji a men tô*,» menba, mênê a soji dus môɲ yê wo jubu iyore dus lere iyôŋ. Aɲ kwôni pôn nêŋ iyôŋ wo a baa ba naɲ. 4 Yênên, kenbay ba, ken mô na bô dilemne a wo wulê bi wo hen a jebéŋge dus môɲ ôbi gemsare iyôŋ ré niɲ. 5 Wôsa kenbay kena kiriɲ ka peraŋgi men, kena kam kiriɲ ka wôli a men ɗiba, kena ka dilemne ré niɲ. 6 Iyôŋ ba, na yéŋge kum mega wo ɓiɲé yiɲ hen iyôŋ né niɲba, na merêŋge tu geɲ men, na ɗéŋge tu melênê sa yerna a men. 7 Hena kwôni wo ré gey yé kum ba, na yoyre a ôbi ré yi kum men, hena kwôni wo ré gey kwoyé care ba, na yoyre a ôbi ré kwoyé men. 8 Niɲba, nabay ba, nana kiriɲ ka wôli iyôŋ ba na ɗi tu melênê sa yerna. Men, ayê bôô wona naɲ peré wo nana pur megêrna a men hen na, bi yi môɲ *bargay kaɲ kumbul kaɲ musure ka nana tôbe têliɲ yerna iyôŋ men, gelê wo nana ɗi bôrna sara hen kôba, yi môɲ jabga woɲ kumbul wo ken têliɲ sarŋge iyôŋ a men*. 9 Wôsa Emen na terêna na wo nana geliɲ gusiɲ tô bô tarê wori a ré, niɲba, ɗiré gôliɲ naɲ na wô kibi aŋga Kelma wona Jésu Krist li hen ɗi. 10 Wôsa ôbi ma wô sarna aɲ bi nana ô merê naɲ ɗi aɲ ré nana ma na ma, ré nana mô na tu geɲ kôba, wulê wo ôbi a heraɲ hen na, na kwôlê wôni ré niɲ. 11 Iyôŋ ba, ken dôbiɲ ibiyare bôrŋge a men, ken liɲ bô derê naɲ yerŋge kwôy kwôy mega wo ken liɲ niɲ hen iyôŋ.

Gerɲé kwôlê woɲ dôbê ibiyare naɲ dosé to ôbi liji

12 Yênên, ɓiɲé ka li jé wo Emen perêrŋge a ka na ka Kelma ɗiji bi ré dô tumôrŋge men, ré geléŋge are a men hen na, nini uwôlêŋge bi kené biji kwôlê. 13 Lêŋge tôrji a men, ken perji damaŋ a wô jé wo Emen wo bay li perêrŋge a hen. Kenbay kôba, ken mô naɲ bô jalê perêrŋge a a men.

14 Men, yênên, nini uwôlêŋge bi kené hal ɓiɲé kaɲ kuyɲê men, kené dôbe ibiyare bô ɓiɲé ka sun kwôlê hen men, kené li naɲ ka iya hen men, ulêŋge bôrŋge sa ɓiɲé kêm a a men. 15 Berêŋge dô, hena kwôni ré lêŋge habiɲ ba, ken hô liri habrê hôriɲ turu a ré, niɲba, ken liɲ derê perêrŋge a men, ken li naɲ ɓiɲé kêm a men.

16 Lêŋge yi derê naɲ wulê wulê men, 17 ken uwôl Emen ta ta a men. 18 Hena kiriɲ ré dô, ré habiɲ kôba, ken liɲ Emen dosé. Wôsa na hen iyôŋ a Emen ré gey wo kenbay ka kené biɲ naɲ Jésu Krist hen kené li.

19 Jôriɲge Tunu lê jé wore ré men, 20 ken bô kwôlo ɓiɲé ka kôl ciré na bay kibi Emen hen mega ani ré iyôŋ né, 21 niɲba, ken kôbe tô kwôlo kêm wo bay kelêŋge hen ba, ré hena na ligi Emen a ba, aɲ kwo dôri a kené ay liɲ jé. 22 Men, bi lê ani kani ka habiɲ uwôge henem ré a men.

23 Bi Emen woɲ ôbi biɲ ɓiɲé bô jalê hen li aɲ ken yi ɓiɲé ka séli tiri a men, bi gem ermé woŋge men, tunuŋge naɲ yerŋge kêm aɲ bi Wulê wo Kelma wona Jésu Krist a buloɲ heraɲ hen na, kwôlê wôni wo habiɲ ré sa ɓu sarŋge ré. 24 Emen bi wo uwôgêŋge bi kené yi kari hen na, ôbi a lê wôsa aŋga ôbi genge ba, ôbi li môj môj.

25 Yênên, uwôlêŋge Emen wô sarni men.

26 Liɲge bay ayê bôô kêm dosé naɲ yi yé béni men.

27 En uwôlêŋge naɲ hini Kelma wona bi kené dôŋse magtubu hende to hen tumô bay ayê bôô a kêm.

28 Na kwôlo en gey kelê bi a hen. Bi Kelma wona Jésu Krist tô kibri sarŋge a.

* 5:3 5: 3 Jérémi 6: 14

* 5:8 5: 8 Esay 59: 17

2 Tésalonisiɲê

1

2

3

Magtubu to jôgiɲ wôô to Pol li biɲ Tésalonisiɲêɲê

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Pol li hen

Bô magtubu tori to têê to wôô to ôbi li biɲ Tésalonisiɲêɲê hen na, *ôbi jé Pol hô kôl kwôlo ôbi na kôl bô magtubu tori to tumô hen. Kwôlê bi wo hen na, na kwôlo gengiɲ sa hera wo *Krist naɲ damɲare tori. Kwôlê bi wo hen dôyrê bay ayê bôô ka Tésalonik a. Ka pôni perêrji a hen na, kôl wulê bi wo hen ré sa niɲ (2: 2), ka pôni kaɲ lê jé wô wo kibi kiriɲ ré baa ɗa niɲ aɲ na gawrê ka li jé hen a lê naɲ ci naɲ wulê wulê (3: 6-12). Magtubu hende to hen liɲ na wô ɲaniɲ kwôlê bi wo guseré églis to Tésalonik a hen.

Aŋga tumô ba *ôbi jé Pol ay tô liɲ Emen dosé wô kibi ayê bôô men, peré men wo yi yi bay ayê bôô ka Tésalonik a hen men, ôbi uwôl Kelma bi ré biji bi bay ré lêŋnê tô aŋga ôbi uwôgeji kwôliji hen (1: 1-12). Cêgi kwôlê bi wo hen peraŋ menba, ôbi sa sa mawi kwôlo bô magtubu hende to hen. Na kwôlo gengiɲ na sa aŋgaɲ gelé ka gengiɲ sa hera wo Krist naɲ damɲare tori. Hera wo Krist naɲ damɲare tori a sa tumô kwoɲ ôbi uwôbi yiri woɲ ôbi habrê hen né. Ôbi a lê aɲ ɓiɲé a nariɲ Emen kwôlê damaŋ men, bay kaɲê Krist a men (2: 1-12). Tumô néé wo habrê bi wo a uwôŋgê sa gawrê hen na, dô wo bay ayê bôô ré ɗebu sa têrji a sa bôô pôn woji a gengiɲ sa Kwôlo Dôri men, bi bay ré merên tô uwôlê Emen a ré a men (2: 13-3: 5). Na naɲ nééri a Pol ré kuriɲ uɲé kuɲê aɲ gelji ka ré li jé aɲ bi ciré môriɲ kwôni ré hen (3: 6-15). Ôbi duu kibi magtubu tori naɲ terê kibi men, liɲ dosé a men (3: 16-18).

Sapitre 3: 10 wo kôl iyôŋ ba: «Kwôni wo ré kaɲ lê jé ba, ré ôm are ré men» hen na, yêge maa Tésalonisiɲêɲê gengiɲ sa dayê ayê bôô naɲ jé wo Emen biɲ ɓiɲé kari kôbriji a naɲ wulê wulê hen.

1

Dosé to ôbi liji

1 Nôbi, Pol naɲ Silas naɲ Timoté a lê magtubu hende to hen béŋge kenbay ɓiɲé ka Ibarna Emen naɲ ka Kelma wona Jésu Krist ka Tésalonik a. Nini lêŋge dosé. 2 Bi bô derê naɲ bô jalê wo Ibarna Emen naɲ kwo Kelma Jésu Krist baa naɲ ken.

Kwôlo gengiɲ sa jerê kwôlê Wulê wo Krist a heraɲ hen

3 Yênên, dé wo niné liɲ Emen dosé wô sarŋge kwôy kwôy. Nini liri dosé wôsa ken bi bôrŋge sari a baa ya tô men, kenbay kêm ken periɲ yerŋge damaŋ a men tô. 4 Ôbi a, kiriɲa niné ɗebu tumô églisɲê ka Emen a ba, nini di deŋgôrni wô kebreŋge wôsa bay geléŋge gusiɲ damaŋ hari kôba, ken ɓu ayê bôô woŋge iyêre baa ya tô.

5 Na wô gusiɲ hende to bay geléŋge hen aɲa niné hôn wo Emen né sa jerê kwôlê sa ɓiɲé naɲ geréri hen, wôsa ken ɓu bôrŋge iyêre baa ya tô. Ôbi a Emen ré lê wo ka sé bô emê iyére tori a. Na wô wo ôbi na Kelma woŋge aɲa bay ré geléŋge gusiɲ hen. 6 Ôbi a Emen né jerê kwôlê woɲ derôre aɲ ɓiɲé ka na geléŋge gusiɲ hen na, ôbi a geléji gusiɲ men. 7 Ôbi a Wulê wo Kelma wona Jésu Krist naɲ manê kari ka derômaraŋ a ka ôriɲ naɲ néé hen a heraji hen na, kenbay ka bay geléŋge gusiɲ haw hen men, nibay a men na, ôbi a sa jalê bôrna. 8 Ôbi a hera naɲ tare to kôle tô pelêm pelêm hen aɲ ɓiɲé ka hôn Emen né men, ka bi bôrji sa Kwôlo Dôri wo gengiɲ sa Kelma wona Jésu a ré hen a men na, ôbi a gelji gusiɲ*. 9 Bay a geliɲ gusiɲ kelaŋgê naɲ Kelma men, naɲ damɲare tori to ɗê kiriɲ hen a men. Ôbi a na mênê wo naɲ kwini hen. 10 Wulê bi wo hen na, na wulê wo Kelma wona Jésu a heraɲ. Kiriɲ bay ka hen na, ɓiɲé kari a heramiri men, ɓiɲé kêm ka bi bôrji sari a hen a ayê kibri a men. Kenbay kôba, ka perêrji a men wôsa na ken bi bôrŋge sa béré kwôli wo na nini ulêŋge hen.

11 Na ôbi á, niné uwôl Emen ta ta wô sarŋge men hen. Men, nini uwôli bi jé lêreŋge ré biɲ naɲ uwôgê wo ôbi na uwôgêŋge hen men, nini uwôli bi ré béŋge néé bi kené liɲ aŋga dôri kêm ka ken gey lê hen men, kené liɲ jé sa ayê bôô woŋge a dô a men. 12 Ôbi a ɓiɲé ré ayê kibi hini Kelma wona Jésu wô kebreŋge men, bay ré ayê kebreŋge wô kibri men. Na hen iyôŋ a bay ré gelé derê Emen wona naɲ Kelma wona Jésu Krist a men hen.

2

Ôbi bô habrê a lê habrê wori pa dema Kelma ré hera tô

1 Yênên, kwôlo gengiɲ sa hera wo Kelma wona Jésu Krist naɲ merê wo na erê merê naɲ ɗi a men hen na, en uwôlêŋge bi 2 kené eremnéré kwôlê si na si na ré men, kené sun wo Wulê wo Kelma ré heraɲ hen ré nêm niɲ né a men. Yaŋ ba, kwôni na a kelêŋge Emen a ré kelê ley, kwôni na uwôliɲge béré ley, nibay a na lê bô magtubu a ley kôba, ken bi bôrŋge sara ré. 3 Ɗéŋge bi kwôni lamêŋge naɲ gwosore tori tôni ré pa pa, wôsa wulê bi wo hen a sa hen iyôŋ mera ré. Pa dema wulê bi wo hen ré sa tô na, ɓiɲé kwône a kaɲê Emen men, ôbi bô habrê wo a mênê yôd hen kôba, a gelé yiri nô a men. 4 Ôbi bô habrê bi wo hen a kaɲê are kêm ka gawrê tebe hen men, bôrji môɲ emen iyôŋ hen a men. Ôbi a kelê ɗiré gôliɲ sa are kêm men, a erê kwôy bô iyéy Emen a ô merê ya aɲ a kelê ɗôbi ɗiré na emen bi naɲ yiri*.

5 Kiriɲa na en baɲ iyére toŋge a hen na, na en kelêŋge kwôli are bay ka hen kêm menba, bôrŋge jebéŋge sara ré ba? 6 Niɲba, aŋga jôô wo are bay hen ré liɲ haw hen na, kenbay ken hôn. Niɲba, naɲ wulê wo Emen na genge hen dema ôbi bô habrê bi wo hen ré so tu wolé. 7 Néé wo ôbi bô habrê bi wo yi naɲ kini uwôbêri hen na, gel yiri nô niɲ, niɲba, a lê habrê damaŋ a na wulê kwo na jôri geré hen a naɲê dem. 8 Hen dema ôbi bô habrê bi wo hen ré so tu wolé. Aɲ Kelma Jésu a mênêri naɲ bul woɲ kibri men, a mênêri naɲ néé wo hera wori a men*. 9 Wulê wo ôbi bô habrê bi wo hen a soɲ hen na, a yé naɲ néé wo Sidan aɲ a liɲ aŋgaɲ giɲê naɲ kaɲ gelé kaɲ benare ka gay gay. 10 Ôbi bô habrê bi wo hen a sa lê aŋga habiɲ ka gay gay wô lamiɲ ɓiɲé wô biji bô mênê a wôsa bay kaɲ bê bôrji sa kwôlê woɲ tiri a wo ré gôliɲ naɲ ci hen. 11 Na wô wo bay kaɲ Emen aɲa ôbi ré bi ermé woji habiɲ aɲ ɗiji bay bi bôrji na sa aŋgaɲ benare a a men hen. 12 Ôbi a, Emen né perê ɓiɲé kêm ka kaɲ kwôlê woɲ tiri hen men, ka lê aŋga habiɲ a ɓeré bôrji hen ɗi men.

Emen terêŋge bi ɗiré gôliɲ naɲ ken

13 Yênên, kenbay ka ken dé tu Kelma hen na, niɲa liɲ Emen dosé wô kebreŋge kwôy kwôy. Wôsa ôbi na terêŋge bi kené yi ka tumô ka ɗiré gôliɲ naɲ ken naɲ néé wo Tunu toɲ hendi bô bôrê to bi ken yi kari hen. Men, wô bôrŋge wo ken bi sa kwôlê woɲ tiri a a men hen. 14 Na wô wo kené yiɲ kari bi aɲa ôbi na ré uwôgêŋge wulê wo na nini uwôliɲ béré Kwôlo Dôri wori béŋge hen. Emen na uwôgêŋge bi kenbay kôba, kené uwôɲ hini emê wo Kelma wona Jésu Krist men. 15 Iyôŋ ba, yênên, ken ɗebe geraŋ tô kwôlo Emen a men, ken bi bôrŋge jebéŋge sa kwôlo na nini geléŋge a hen men, sa kwo na nini li bô magtubu a béŋge hen a men.

16 Bi Kelma wona Jésu Krist naɲ yiri naɲ Ibarna Emen wo geyéna aɲ dôbêna ibiyare bôrna men, béna aŋgaɲ bê bôô sara naɲ bô derê wori hen na, 17 bi dôbêŋge ibiyare bôrŋge a damaŋ men, bi béŋge néé wô liɲ aŋga dôri men, wô kôliɲ Kwôlo Dôri kwôy kwôy a men.

3

Uwôlêŋge Emen wô sarni

1 Yênên, kwôlo baa wo niɲa kelê a na: nini uwôlêŋge bi kené uwôl Emen wô sarni bi kwôlo Kelma Jésu ré ôriɲ tumô lew lew men, bi ɓiɲé ré eŋge biɲ kwôlê sara mega wo kenbay ken liɲ hen iyôŋ men. 2 Men, ken uwôli bi ôbi ré geméni wô bay bô habrê, wôsa na ɓiɲé kêm a geyé bê bôrji sa kwôlo nini uwôl béréri hen né.

3 Wôsa Kelma na ôbi bôô pôn aɲ ôbi a béŋge ka ɓeré bôrŋge iyêrê men, a geméŋge wô Sidan a men. 4 Ôbi béni nini bi bôrni sarŋge a men, nini hôn wo kené bi bôrŋge sa kwôlo na nini kelêŋge a hen baa ya tô aɲ kené lê na hen iyôŋ kwôy kwôy.

5 Bi Kelma wona li naɲ ken aɲ ken geyiɲ Emen kwôy kwôy men, ken ɓeriɲ bôrŋge iyêre sa gusiɲ to bay geléŋge a mega wo Jésu na ɓeriɲ bôri iyêre hen iyôŋ men.

Lêŋge jé mega wo nini liɲ hen iyôŋ men

6 Yênên, nini kelêŋge naɲ hini Kelma wona Jésu Krist bi kené pô yerŋge aɲ yi bay ayê bôô kaɲ kwiɲê aɲ kaɲ kwôlo na nini gelji hen. 7 Ken hôn, aŋga na nini li hen na, na nini li bi kenbay kôba, kené liɲ hen iyôŋ men, wôsa wulê wo na nini baɲ iyére toŋge a hen na, ken hôn wo na niné li jé damaŋ. 8 Men, na nini ôm aŋga kwôni ɗéɲ iyôŋ né a men, niɲba, na nini li jé yoyre naɲ tu tare môɲ niné maɲ iyôŋ wô abiɲ yerni wôsa nini gey geléŋge gusiɲ gengiɲ sa aŋgaɲ emêrni ré. 9 Lê wo nini li hen iyôŋ na, na eŋgeréŋge are a na gelêni ré, niɲba, nini li hen iyôŋ bi niné yiɲ aŋgaɲ gelé ka dôri bi kené li. 10 Wulê wo na nini baɲ iyére toŋge a tô hen na, na nini kelêŋge iyôŋ ba: «Hena kwôni wo ré gey lê jé ré ba, bi ôm emê ré men.»

11 Nini kôl hen iyôŋ wôsa bay kôl iyôŋ ba ɓiɲé ka pôni perêrŋge a ré gey lê jé ré aɲ ré ô na wô ɗé tirji tô aŋga megêrji a ɗi. 12 Ɓiɲé bay ka iyôŋgi hen na, nini kôlji naɲ hini Kelma wona Jésu Krist bi bay ré li jé naɲ wulê wulê wô uwôɲiɲ aŋgaɲ emêrji.

13 Yênên, kenbay ba, ken li aŋga dôri ôriɲ tumô tumô ɗiba, ken merên sara ré. 14 Hena kwôni ré bi kwôlê sa kwôlo nini li bô magtubu a béŋge hen ré na, ken kôbri men, ken biɲ naɲ ɗi ré a men, aɲ bi tayre ré diri. 15 Aɲ ken haali mega yêneŋge iyôŋ ɗiba, ken bôri mega ré janeŋge iyôŋ né.

Deré kibi kwôlê

16 Bi Kelma Jésu woɲ ôbi biɲ ɓiɲé bô jalê hen ôbi naɲ yiri bi béŋge bô jalê kwôy kwôy sa are kêm a men, bi baa naɲ ken kêm a men.

17 Dosé toɲ deriɲ kibi magtubu hende to hen na, na nôbi Pol naɲ kôben wuɲê a lê hen niɲ. Na hen iyôŋ a ené deriɲ kibi magtubu tiɲê kwôy kwôy men, na hen iyôŋ a ené lêrê a men.

18 Na kwôlo en gey kelêŋge bi a hen. Bi Kelma wona Jésu Krist tô kibri sarŋge a kêm.

* 1:8 1: 8 Kurôŋ kibé 79: 6

* 2:4 2: 4 Daniyêl 11: 36

* 2:8 2: 8 Esay 11: 4

1 Timoté

1

2

3

4

5

6

Magtubu to tumô to Pol li biɲ Timoté

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Pol li hen

Timoté na, na kema wo yori na Jub, ôbi ay bôri. Ibari na grêk. Na iyé Listre a bô emê Asi a kiriɲa Pol ôriɲ kergare tori toɲ ulê béré to têê wôô hen aɲa ôbi ré uwoɲni ya. (Asi to tô bô a hende to hen na, kemnêŋ ba hene na Turki. Jé lê bay jé 16:1-3). Ayiɲ tôri wulê bi wo hen na, Timoté yi tô kibi *ôbi jé Pol perê ka kwôni a. Timoté bi Pol ôriɲ naɲ kiriɲ kiriɲ wô ulê béré men, Pol jéri têê kwône wô ɲanê kwôlê wo deŋgel deŋgel perê ɓiɲé ka kwôlê woji sun kiriɲ hen men. Na hen iyôŋ a hini ré yiɲ bô magtubu to Jé lê bay jé 17: 14-15, 18: 5, 19: 22 men, bô magtubu to gay gay to Pol li hen men (1 Kworêntiɲê 4: 17, 16: 10-11, Pilipiɲê 2: 19-24, 1 Tésalonisiɲê 3: 2-6). Magtubu to wôô to Pol li biɲ Timoté hen men, biɲ Tit a men hen na, bay uwôgeji «magtubu to bay derê tumô kiriɲ» (Lettres Pastorales).

Magtubu to tumô to Pol li biɲ Timoté hen na, kôl kwôli are subu:

1. Yêgê maa églis wô sa aŋgaɲ gelé kaɲ benare hen men, kwôli dayrê ermé wo Jubɲê naɲ kwo ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen ta wo ɓiɲé ka pôni mase ciré ulê béréri hen.

2. Magtubu hende to hen kôl na kwôli geré tibé Emen men, derê tumô églis men, hal wo bay derê tumô églis a men.

3. Deré kibri ba, hende geliɲ na Timoté geré lê jé wori men, berê sa bay ayê bôô a men aɲ bi ôbi ré yiɲ mana wo Jésu Krist wo dôri (4:6).

Magtubu to Timoté to tumô hende to hen na, já soderére kiriɲ wôô: Kwo tumô ba, kôl na kwôli geliɲ bay ayê bôô are men, naɲ bay derê tumôrji men, (Sapitre 1-3) kwo jôgiɲ wôô ba, na tôô to gengiɲ sa jé wo Timoté a lê hen a men (Sapitre 4-6).

1

Dosé to Pol liɲ Timoté

1 Nôbi, Pol a lê magtubu hende to hen. Nôbi wo ena *ôbi jé wo Jésu Krist wo Emen woɲ ôbi gôliɲ naɲ na hen a dôren men, naɲ kaɲ tôô Jésu Krist wo nana bi bôrna sari a a men hen. 2 En li magtubu hende to hen bem jôbi Timoté wo ju yi mega keman woɲ bôn iyôŋ, sa kibi ayê bôô wom hen. Bi Ibarna Emen naɲ Jésu Krist Kelma wona tô kibriji sam a men, bi bay bô tu ɲa tom men, bi bay jal bôm a men.

Pol yêge maa Timoté wô sa ɓiɲé kaɲ bay gelére are kaɲ benare hen

3 Mega wo na en kôlem wulê wo na ena ôriɲ Maséduwan hen na, mô a Epês a wôsa ɓiɲé ka pôni kaɲ bay geliɲ megêrji aŋgaɲ benare hen na, ju kôlji bi bay ɗi ba. 4 Men, kôlji bi bay ré merên yirji sa kwôlê woɲ dilemne a ré men, bay ré nariɲ kwôlê wo gengiɲ sa tô môɲ woji wo kô ré hen ré a men. Wôsa are bay ka iyôŋgi hen na, uwôl na nariɲare mera ɗiba, biɲ naɲ geré gelê wo Emen genge aɲ nana hôn naɲ ayê bôô hen né. 5 En ay tôn bem kôl hen iyôŋ na wô wo bay ayê bôô ré geyiɲ yirji naɲ bôô pôn men, naɲ ermé wo dôri men, naɲ bê bôô woɲ tiri a men. 6 Ɓiɲé ka pôni kaɲ bay gelé aŋgaɲ benare bay ka hen bul cêgeriji biɲ hal wo dôri bi wo hen aɲ bay ge kay sa nariɲare kwôlê woɲ iyôŋ a tôŋ bi wo hen. 7 Bay gey ciré yé damné kaɲ bay geliɲ ɓiɲé tôô to Emen, niɲba, bay gaŋ kôba, hôn kwôlê woji bi wo hen ré men, kwôlê wo bay kôl naɲ ibiyare hen kôba, bay hôn tôri ré a men.

8 Nana hôn mega wo tôô to Emen na ré dô, hena nana ay liɲ jé naɲ geréri. 9 Bi na henêŋge mega wo tôô ré ɗiɲ na wô sa bay lêre aŋgaɲ derôre ré. Niɲba, hende ɗiɲ na wô sa ɓiɲé kaɲ bay ɗagê sa tôô naɲ bay bê kwôlê ré hen men, bay lê habrê naɲ bay lê têriɲ hen men, bay biɲare Emen naɲ aŋga yi naɲ jeŋgêrji hen kwôlê ré hen men, bay deré balêrji naɲ bay deré ɓiɲé hen men, 10 bay yiɲ yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen men, bay yiɲ naɲ megêrji imɲê hen men, bay lê jeŋga gawrê hen men, bay benare hen men, bay gwôserê kwôlê tumô kilmé hen men, wô aŋga ɗaŋgi kêm ka habiɲ ka biɲ naɲ aŋga tiri ka na nana geliɲ ɓiɲé ka Emen gey nana li hen né. 11 Aŋgaɲ gelé kaɲ tiri bay ka hen na, yi na bô Kwôlo Dôri wo Emen na bên kôben a hen. Kwôlo dôri bi wo hen na, gengiɲ na sa Emen woɲ ôbi hini emê hen men, wo na hanê derê hen a men hen.

Pol liɲ Emen dosé wô sa bô derê wori

12 En liɲ Jésu Krist Kelma wona dosé wô wo ôbi ben néé sa jé wuɲê. En liri dosé wôsa ôbi bôren môɲ ôbi bôô pôn iyôŋ aɲa ré dôren bi ené li jé wori hen. 13 Bi wo ca ba, na en iyêl kwôlê wo habiɲ gengiɲ sari men, na en gili gusiɲ men, na en tiréri a men hen. Niɲba, Emen bô tu ɲa tiɲê wôsa na en bi bôn sari a ré men, tun na jôriɲ sa aŋga na en li hen né a men. 14 Wô biɲare to en biɲ naɲ Jésu Krist hen na, Kelma wona tô kibri damaŋ a san a men, ôbi ben en bi bôn sari a men, ben en gey ɓiɲé ka ɗaŋgi a men. 15 Na tu kwôlê a ené kelê hen, aɲ dô wo ɓiɲé kêm ré bi bôrji sara: Jésu Krist era sa terare a nà wô gôliɲ naɲ ɓiɲé kaɲ bay lê têriɲ, aɲ nôbi kôba, ena ôbi têriɲ wo gôliɲ sa bay lê têriɲ kêm aɲ sôŋ. 16 Na ôbi á, Emen ré bô tu ɲa tiɲê aɲ bi Jésu Krist ré gel ulê bôô wori naɲ geré wuɲê nôbi dami ôbi lê têriɲ aɲ bi ré yi aŋgaɲ gelé biɲ ɓiɲé ka ca sa bê bôrji sari a aɲ uwôɲiɲ gelê wo naɲ kwini bi wo hen men hen. 17 Bi ɓiɲé heram men, ay kibi Kelma wo dami woɲ ôbi merê naɲ kwini hen kwôy kwôy men, kwo a ma ré hen men, kwo kwôni gili ré a men hen. Ôbi a na Emen pôn nêŋ hari. *Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

18 Keman Timoté, en bêm kaɲ tôô hende to hen kôm a mega wo bay kibi Emen na kôl tumô gengiɲ sam hen iyôŋ. Erem sa kwôlê woji bi wo hen a aɲ bi li naɲ ju sa kumbul wo ju li naɲ ɓiɲé kaɲ bay geliɲare ɓiɲé aŋgaɲ benare hen. 19 Gem ayê bôô wom dô men, gem ermé wom a men. Wôsa ɓiɲé ka pôni kaɲ lê jé naɲ ermé wo dôri bi wo hen aɲ mêniɲ ayê bôô woji. 20 Si Himéné naɲ Alêksander na perê ɓiɲé bay ka hen. En nôgiji biɲ Sidan aɲ bi bay ré haliɲ aɲ bi cêgê ba, bay ré tiiré Emen ré niɲ.

2

Kaɲ tôô to gengiɲ sa uwôlê Emen

1 Iyôŋ ba, aŋga ɓu bôn damaŋ ka en ayiɲ tôôn biɲ bay ayê bôô na, na bi bay ré eŋgeriɲ Emen ré biɲ ɓiɲé aŋga bay ôriɲ doyriji hen men, bay ré uwôli men, bay ré sôm sari a men, bay ré liri dosé wô sa aŋga ôbi li biɲ ɓiɲé kêm hen a men. 2 Uwôlêŋge Emen wô sa kilmé men, wô ɓiɲé kêm ka kenare kôbriji a hen a men, aɲ bi nana môriɲ ɗê naɲ bô jalê men, bi nana ɗi yerna yi Emen a dô men. 3 Uwôlê Emen wô sa ɓiɲé kêm na, na aŋga dôri men, na aŋga dé tu Emen woɲ ôbi gôliɲ naɲ na hen a men. 4 Ôbi gey hen iyôŋ bi ɓiɲé kêm ré gôl men, bay ré hôn tu kwôlê a men. 5 Wôsa Emen na pôn nêŋ hari men, ôbi ɗebé derôrji a naɲ ɓiɲé na, na Jésu Krist pôn nêŋ hari men, ôbi na gawra a men. 6 Ôbi ay yiri liɲ sarga aɲ bi ɓiɲé kêm ré mô sarji seŋge. Ôbi li hen iyôŋ geliɲ ɓiɲé ka Emen ré gey gôliɲ naɲ ci. Ôbi gel hen iyôŋ na wulê wo Emen na genge hen. 7 Na ôbi á, Emen ré ɗén bi ené yi ôbi uwôlê béré men, *ôbi jé wo Krist a men hen. Aɲ bi ené geliɲ ɓiɲé ka na Jubɲê ré hen aŋga gengiɲ sa ayê bôô men, tu kwôlê a men. En kôl na kwôlê woɲ tiri ɗiba, na benare ré.

8 En gey bi ɓiɲé ré uwôl Emen naɲ kiriɲ kiriɲ men, bay ré pô kôbriji wo séli ta aɲ uwôliɲni naɲ bôô wo pôn men, naɲ bô tarê ré men, naɲ naɲare ré a men.

Kwôlo gengiɲ sa aŋga yébé ré li

9 En gey bi yébé ré ha bargay kaji naɲ tô gerériji ɗiba, kaɲ lamiɲ imɲê hen né men, bi bay ré duu yirji tôŋ men, bi ré pôy sarji toɲ bayrare ré men, ré elagêrê yirji naɲ lôr ré men, ɲaŋ ré men, ré tôbe bargay ka gararji gaɲ hen né a men. 10 Niɲba, aŋgaɲ kalmare kaji ba, bi yi na jé lêreji wo dôri hen, ôbi a dé yébé ka kôl ciré na ka Emen hen. 11 Kiriɲa yébé mô wô toyé kwôlê na, bi bay herage ré men, bi biɲ ôbi halêrji hen kwôlê a men. 12 En jôô wo yébé ré geliɲ imɲê are men, ré ôm sarji ré men, ré herage ré a men. 13 Wôsa Emen ɗi Adam tumô dema ré ɗi Êb tô. 14 Men, na Adam a ɗé Sidan lamni ré niɲba, na iyore a ɗé ôbi lamne men, ɗagiɲ sa tôô to Emen a men*. 15 Iyôŋ hari kôba, iyore a uɲé gelê wô kamrê ka hende a yê hen men, hena hende ré gem ayê bôô wore men, hena hende ré gey ɓiɲé men, hena jé lêre ré dé tu Emen men, hena hende ré pôy yere a men.

3

Bay derê tumô églis to bay ayê bôô

1 Kwôlo ena kelê hen na, na kwôlê woɲ tiri. Hena kwôni ré ôriɲ doy yé ôbi derê tumô églis to bay ayê bôô na, ôbi deŋga na jé wo dôri hen. 2 Ôbi derê tumô kiriɲ na, bi yi kwôni wo bay dô kwôli dô men, kwo tamni pôn men, ôbi ɓeré yiri men, ôbi gemé yiri men, ôbi lêre are naɲ tô gerérji men, ôbi ɓeré kergê yiri a men, bi nêm geliɲ ɓiɲé are a men, 3 bi yi ôbi yê care gaɲné men, ôbi ɓégerem ré a men, niɲba, bi na kwôni wo kalêri jal men, ôbi naɲare ré men, ôbi geyé gursu gaɲ né men, 4 bi bô sa iyére tori dô men, hal kamni aɲ bi bay ré liri sa iyêrê ré men, ré biri kwôlê dô a men. 5 En kôl hen iyôŋ wôsa hena kwôni ré hôn berê sa iyére tori ré ba, ôbi a lê iyeŋ a ré dôriɲ tumô églis to bay ayê bôô ba? 6 Men, bi na kwôni wo ay bôri haw ré wô wo ôbi maa dê deŋgôri, aɲ Emen maa ɓiri mega wo na ɓeriɲ Sidan hen iyôŋ men, 7 bi ɓiɲé ka ay bôrji ré hen kôba, bi dô kwôli dô a men. Ré ba, tayre a diri tumôrji a aɲ ôbi maa kuriɲ bô boyre to Sidan a.

Diyakerɲê

8 Diyakerɲê kôba, bi bay yi bay lêre are naɲ gerérji men, bay gwôserê kiriɲ ré men, bay yê care gaɲ né men, bay a emê lim né a men. 9 Men, bay a ɓeré tu kwôlê woɲ ayê bôô wo Emen na yêge sari hen naɲ ermé wo dôri men. 10 Men, bi bay sélji tumô aɲ hena bay ré li ani kani ka habiɲ ka bay ré uwôliɲ kwôlê sarji a naɲ dema kené biji jé kôbriji a tô. 11 Yébé kaɲ diyakerɲê kôba, bi yi bay lêre are naɲ gerérji men, bay kôliɲare ɓiɲé kwôlo habiɲ né men, bay yê care gaɲ né men, bay lêre are kêm naɲ bôô pôn men. 12 Diyaker na, na kwôni wo a ôriɲ naɲ iyore pôn nêŋ. Bi ôbi bô sa iyére tori dô men, hal kamni dô a men. 13 Hena diyakerɲê ka ré li jé woji dô na, ɓiɲé a biji kwôlê men, bay jé bay ka hen a kelê kwôli ayê bôô wona tô Jésu Krist a naɲ ibiyare.

Kwôlo dami wo na yi naɲ kini uwôbêri wo Emen yêge sari

14 En li magtubu hende to hen bem haɲê niɲba, en erem wo ené erê gelem hen ya a men. 15 Aɲ hena ené biɲ lew ré ba, magtubu hende to hen a gelem hal wona wo dôri wo nabay ɓiɲé ka Emen ka na églis to Emen woɲ ôbi merê tu geɲ hen. Églis hende to hen gere tu kwôlê môɲ gurô woɲ derô iyére naɲ tô iyére geriɲ iyére hen iyôŋ. 16 Na tiri, kwôlo na yi naɲ kini uwôbêri wo Emen yêge sari béna wo gengiɲ sa ayê bôô wona hen na, na kwo dami. Aɲ kwôni wo a nêmê narê ba, naɲ.

Krist, kwo Emen dôri hen era naɲ yiri môɲ gawra iyôŋ men,

Tunu toɲ hendi bô bôrê yêge sari mega kwôni woɲ derôre men,

*manê ka derômaraŋ a kôba, gili a men.

Bay uwôl béréri perê tô yê ɓiɲé ka sa terare a na men,

ɓiɲé kwône sa terare a nà, na bi bôrji sari a men,

Emen na ayri hôriɲ ta derômaraŋ a a men.

4

Ɓiɲé kaɲ bay gelére are kaɲ benare

1 Tunu toɲ hendi bô bôrê kôl waŋ a ta kôl iyôŋ ba: Bô gerɲé wulê wo nana mô bô a hen na, gawrê ka pôni a ɗéɲ ayê bôô woji men, bay a kebê tô tunu toɲ hende benare hende to hen men, bay a erê na tô aŋgaɲ gelé ka tunu to habiɲ hende to hen men. 2 Bay a ɗé ɓiɲé kaɲ bay kelê kwôlê kibriji wôô wôô naɲ kaɲ bay benare bay ka ermé woji naɲ môɲ ré uwoɲ naɲ musure to sêy to bay dera bô tare a iyôŋ hen geriɲ naɲ ci kayê. 3 Ɓiɲé bay ka hen geliɲ megêrji bi bay ré eŋge yébé ré men, aŋga pôni kôba, ré dô emê ré a men. Niɲba, Emen a ɗé aŋgaɲ emê bay ka hen bi bay ayê bôô ka hôn tu kwôlê hen aɲ kiriɲa bay ré liri dosé sara menba, ré ôm. 4 Ari ɗé Emen kêm na ka dôri ɗiba, ani kani kaɲ kaɲê ba, naɲ. Wôsa are bay ka kêm ka Emen bi hen na, na eŋge aɲ na liri dosé wô sarji. 5 Wôsa kwôlê wo Emen men, uwôlêri a men na, li wo aŋgaɲ emê bay ka hen dé tu Emen.

Ôbi jé wo Jésu Krist wo dôri

6 Hena jeré geliɲ bay ayê bôô are bay ka hen kwôy kwôy men, hena jeré gôse yem naɲ kwôlê woɲ ayê bôô men, naɲ aŋgaɲ gelé kaɲ tiri ka ju bi kwôlê sara hen a men na, já yé mana wo Jésu Krist wo dôri. 7 Toy kwôlê woɲ dilemne wo gali wo biɲ naɲ ayê bôô ré hen ré men, mase bi ju ɗi yem yi Emen a ɗi men. 8 Hena kwôni ré li are gay gay bi ibéri ré iyêserê na, na aŋga dôri haji niɲba, ɗé yi yi Emen a a na aŋga dôri ka ɗê are kêm. Wôsa a lê naɲ ju haw hen men, tôre to cêgê a men. 9 Kwôlê bi wo hen na, na tu kwôlê aɲ dé wo ɓiɲé kêm ré bi bôrji sara. 10 Na wô ôbi bi wo hen aɲa nana ɓeriɲ yerna iyêre liɲ jé wô uwôɲiɲ gelê wo Emen na genge ɗiré béna hen, wôsa nana bi bôrna na sari ôbi woɲ ôbi merê tu geɲ hen men, ôbi gôliɲ naɲ ɓiɲé kêm hen a men. Aɲ gôliɲ naɲ ɓiɲé ka bi bôrji sa Jésu Krist a tumô.

11 Ju gelji are bay ka kêm hen men, ju ay tôm biji bi bay ré li a men. 12 Bi kwôni tôrɲem wôsa jeré na kema mana ré, niɲba, ju yi ôbi geliɲare bay ayê bôô tô geré naɲ kwôli kelêrem men, jé lêrem men, geyé wo ju geyiɲ ɓiɲé hen men, bê bôô wom sa Emen a men, bô bôrê wom a men. 13 Pa dema ené biɲ uɲém tô na, ɗi yem sa deŋsê magtubu to Emen a tumô ɓiɲé men, uwôl béré kwôlê dôri men, halji a men. 14 Liɲ wôrê naɲ néé wo Emen bem hen né. Ôbi na bem kiriɲa bay kibi Emen na kôl kwôlê gengiɲ sam aɲ surɲê na uwôliɲ kôbriji sam a men hen. 15 Na jé bi wo hen aɲa jeré lê men, ay yem biɲ jé bi wo hen bi ɓiɲé kêm gel mega wo jeré dô tumô tumô tô geré wo Emen a. 16 Ɗi tu melênê sa hal wom a men, ɗi tu melênê sa aŋga ju geliɲ ɓiɲé hen men, ɗebe iyêre sara a men. Hena jeré li hen iyôŋ na, já gôliɲ naɲ yem men, já gôliɲ naɲ ɓiɲé ka toy kwôlê wom bi wo hen a men.

5

Hal wom tumô bay ayê bôô a

1 Kiriɲa ju mô wô ɲanê kwôlê naɲ kwôni wo suri na, ju nayri ré niɲba, ju iyêli naɲ tôm to jali, mega wo ôbi ré na ibam iyôŋ. Kam manê ba, ju bôrji mega wo bay ré na yênêm iyôŋ a men. 2 Bô yébé ka iyêrɲê mega ré na yoɲêm iyôŋ men, kam kalmê ba, ju bôrji mega yênêm kaɲ yébé iyôŋ ɗiba, ju li tu bôriyare sarji a ré.

3 Biɲ yébé kaɲ mamê ka kwôni woɲ ôbi berê sarji naɲ hen kwôlê men, ju li naɲ ci a men. 4 Niɲba, hena iyore toɲ mamne ré ôriɲ naɲ kamne ley kwôŋgêre ley ya na, bi bay dôyrê lê jé sa ayê bôô woji a sa balêrji tumô wôsa balêrji naɲ môɲêrji na li naɲ ci na hen iyôŋ men. Wôsa lê bi wo bay li hen iyôŋ hen na, na aŋga dé tu Emen. 5 Iyore to na mamne tiri aɲ kwôni woɲ ôbi berê sare naɲ na, hende bi bôre na sa Emen a men, uwôli men, sôm sari a a men kwôy kwôy bi ôbi ré li naɲ tu. 6 Niɲba, mamne toɲ hende lêre aŋga bôre hende a geyé mera hen na, hende mô tu geɲ hare niɲba, hende yi mega kwôni wo ma iyôŋ. 7 Gelji kwôlê bi wo hen aɲ bi kwôni ré kôl kwôliji wôni wo habiɲ né. 8 Hena kwôni ré bô sa ɓiɲé ka bô iyére tori a naɲ balêri dô ré na, ôbi ɗéɲ na ayê bôô wori hen. Aɲ ôbi li na habrê wo ɗê kwôni wo ay bôri ré hen sôŋ.

9 Yébé kaɲ mamê ka já ɗé hiniji bô magtubu a aɲ lê naɲ ci a na: hena hende ré ôriɲ naɲ elê tôre jii men, hena kurôre na ré na pôn men, 10 bi hende yi iyore to ɓiɲé na ay kebre sa ari lêre ka dôri a men, bi na iyore to na gem kamne dô men, na ɓu kergê yere a dô men, na pul tê ɓiɲé ka Emen naɲ dôbê sa men, na li naɲ ɓiɲé ka na mô perê bô emê men, na ay yere biɲ aŋgaɲ lê ka dôri a men niɲ na, ju ɗi hene bô magtubu a ham niɲ.

11 Kwôlo gengiɲ sa yébé kaɲ mamê ka baa kalmê tô hen na, ɗi hiniji bô magtubu a ré, wôsa dô réba doy yiɲ naɲ imɲê a liji aɲ bay a geyé eŋgé imɲê ka ɗaŋgi aɲ a ɗéɲ geré wo Jésu Krist. 12 Hena bay ré li hen iyôŋ na, Emen a ulê kwôlê sarji a wôsa bay mêne tôô to bay na ay ciré ayê yirji liɲ jé biɲ Jésu Krist hen. 13 Hena bay ré eŋge imɲê ré niɲ kôba, kiriɲa hiniji ɗiɲ bô magtubu a niɲ na, dô ré ba, bay a yé bay kuyare aɲ ôriɲ naɲ kibi iyére iyére kaɲiɲ liɲ jé men, bay a erê wô lê way men. Kwo ɗê aɲ na, bay tôbe kibriji bô kwôlê wo ɓiɲé men, bay kôl na kwôli aŋga dôlji ré hen a men. 14 Na wô sa bi wo hen aɲa ené gey bi yébé kaɲ mamê ka ba kalmê tô hen bi ré eŋge imɲê men, ré yêɲ kamrê men, ré bôriɲ sa iyére toji a men, ɗiba, ré biɲ bay barena geré bi ré kôliɲ kwôlê wo habiɲ gengiɲ sarna ré. 15 En kôl hen iyôŋ wôsa yébé kaɲ mamê ka pôni ɗiji geré woɲ derôre hen aɲ, aɲ ôrji tô Sidan a.

16 Hena iyore toɲ hendi ayê bôô ré ôriɲ naɲ yébé kaɲ mamê ka na balêre ya na, bi hende bô sarji, ɗiba, bi hende nôgiji biɲ églis ré. Aɲ bi églis ré ɗiɲ yere bôriɲ sa yébé kaɲ mamê ka kwôni wo ré bô sarji naɲ hen ɗi.

17 Surɲê ka dô tumô bay ayê bôô dô hen na, bi ken biji kwôlê dô men, ken têbiji dô a men. Niɲba, ka dô kwôlê men, halêŋge a men hen na, ken biji kwôlê damaŋ a. 18 Wôsa kwôlê wo Emen kôl iyôŋ ba: «Kiriɲa kelba ré ɗiirê kaw wô téreji ba, dô wo jeré ha kibri ta ré*.» Kwôlo Emen bi wo hen hô kôl iyôŋ ba: «Kwôni wo ré li jé ba, dô wo ré uwôɲ sa kôbri a men.» 19 Hena kwôni ré uwôl kwôlê sa kwôni wo suri a pôn bô églis a ré li ani kani aɲ hena ɓiɲé ré nêm wôô réba subu ré kôl hen iyôŋ a ré na, ju bi bôm sara ré*. 20 Ɓiɲé kaɲ bay lêre têriɲ yôôd hen na, ju nayji tu kwônê ɓiɲé aɲ bi ka ɗaŋgi ré hare.

21 En uwôlem tumô Emen a men, tumô Jésu Krist a naɲ tumô manê kari ka derômaraŋ a ka ôbi tôrji hen a men, bi ju bi kwôlê sa kwôlê wo en kôlem a hen. Li ani kani kaɲ derê tu kiriɲ né men, ju ô tô kwôni a iyôŋ mera ré men. 22 Hena lew ju uwôl kôm sa kwôni a bi ré liɲ jé bô églis a ré. Dô wo ju hôni dô tumô dem réba yi mega jeré li têriɲ hende to ôbi li hen men. Li ani kani ka habiɲ ré, niɲba, ju yi kwôni wo séli ɗi. 23 Dô wo ju yi kam piniji mera ré niɲba, ju yi care dê iyôŋ a men wô bôm wo lêrem gaŋ gaŋ hen.

24 Têriɲ to ɓiɲé ka pôni yi tu wolé pa dema bay ré jô kwôlê sarji a tô. Niɲba, tô ɓiɲé ka pôni na, kiriɲa kwôlê ɓu sarji dema jeré henê têriɲ lêreji tô. 25 Jé lê wo dôri wo ɓiɲé ka pôni li hen na, yi tu wolé a men. Hena ré yi nô tu wolé lew ré kôba, a uwôbiɲ sem né.

6

1 Ɓiɲé kêm ka na limé hen na, bi bay duu yirji aɲ biɲ bay iyére toji kwôlê aɲ bi kwôni ré tiiré Emen ré men, ré kô kwôlo habiɲ gengiɲ sa aŋgaɲ gelé ka nana gelji hen ré a men. 2 Limé ka bay iyére toji na bay ayê bôô hen na, bay a kaɲê biji kwôlê wô wo bay ré na yênêrji bay ayê bôô mera ré, niɲba, bi bay li jé woji dô damaŋ a, wôsa ɓiɲé ka bay li jé biji hen na, na bay ayê bôô ka bay geyji hen.

Kwôlê wo gengiɲ sa gelé are kaɲ benare naɲ ari uɲé kaɲ tiri

Gel, aŋga já geliɲ ɓiɲé men, dôbiɲji ibiyare bôrji a a men a na: 3 Hena kwôni ré geliɲ ɓiɲé aŋga ɗaŋgi aɲ kaɲ tu kwôlê wo Kelma wona Jésu Krist men, gelé wo nana geliɲ ɓiɲé sa aŋga biɲ naɲ ayê bôô wona hen ré a men na, 4 ôbi na ôbi uwôyrê yiri ɗéɲ iyôŋ men, ôbi hôn ani ré kwôy men, doy nariɲare kwôlê naɲ naɲare sa iyay kwôlê woɲ kelê a liri mera a men. Are bay ka hen na, saɲ naɲ terbére men, biɲ tôrji nariɲ kwôlê men, tiriɲ yirji kwôy kwôy men, ermé kwôlê wo habiɲ gengiɲ sa megêrji a men. 5 Nariɲay kwôlê wo kô ré hen yi perê ɓiɲé bay ka ermé woji mêniɲ hen men, ka hôn tu kwôlê ré yôd hen a men. Bay erem mega wo bê bôô sa Emen na, ré na geré ari uɲé.

6 Na tiri, hena kwôni ré bi bôri sa Emen a na, ôbi na ôbi uɲé tô kwôlo Emen a, hena yiri ré dôri sa aŋga ôbi ôriɲ kôbri a hen. 7 Wôsa nana era sa terare a nà kôbrena seŋge men, na belé herê kôbrena seŋge a men. 8 Iyôŋ ba, hena nana ôriɲ naɲ aŋgaɲ emê men, bargay a men na, bay a hen nêm iyôŋ. 9 Ɓiɲé ka gey yé bay uɲé bay ka hen na, heriɲ bô aŋgaɲ lamê a. Aɲ yi môɲ bay ré heriɲ na bô boyre a iyôŋ wô doy aŋga gali naɲ ka habiɲ ka liji hen. Doy are bay ka hen na, mêneji yôd mega wo ré na cér a ré perêji iyôŋ. 10 Wôsa geyé gursu na, na tô hanê mênê wo gay gay hen kêm. Aɲ ɓiɲé ka pôni ôriɲ doy uɲé gursu damaŋ aɲ li wo bay ge kay tô ayê bôô woji a aɲ deŋgôrji lebarêji damaŋ.

Kaɲ tôô Pol to ay biɲ Timoté

11 Niɲba, jôbi gawra wo ju na kwo Emen na, dô wo ju dôbe kôbem bô aŋga habiɲ bay ka hen a ré. Mase woge geré lê aŋgaɲ derôre tumô Emen a men, bi jé lêrem yi mega kwo Emen gey hen iyôŋ men, bi bôm sari a kwôy kwôy men, gey megam men, uwôl bôm aɲ ju yi kwôni wo kalêri jal a men. 12 Mega wo ju bi bôm sa Jésu a hen iyôŋ na, mase bi ju li aŋga ôbi gel hen, aɲ jeré uwôɲiɲ sa kôm wo na gelê wo naɲ kwini hen. Emen na uwôgem bi jeré li are bay ka iyôŋgi hen kiriɲa na ju kôliɲ kwôli ayê bôô wom tumô kwônê ɓiɲé hen. 13 En ay tôn bem tumô Emen woɲ ôbi bé are kêm mô tu geɲ hen men, tumô Jésu Krist a wo na kôl kwôlê woɲ tiri tumô kelma Pos *Pilat a kwôy hen, 14 bi jeré bi kwôlê sa kwôlê bi wo hen a men, ɗéɲ ani kani aɲ né men, li ani kani ka habiɲ sara ré a men. Li hen iyôŋ kwôy jéɲ kiriɲa Kelma wona Jésu Krist a heraɲ. 15 Ôbi a bulo hera sa to Emen a gengé, ôbi na kwo ɓiɲé ay kibri men, ôbi pôn nêŋ hari a ôriɲ naɲ néé men, ôbi na Dami woɲ sa kilmé men, Dami wo damné ka ôm kiriɲ sa terare a na a men*. 16 Ôbi pôn nêŋ hari a na kwo ma ré men, ôbi mô bô kiriɲ ka peraŋgi ka jôriɲ ɓiɲé geléri hen men, kwôni na gili tumô ré men, kwôni a nêmê geléri haw hen ré a men. Damɲare naɲ néé wo yi sari naɲ kwini. *Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ*.

17 Ɓiɲé kaɲ bay uɲé ka haw hen na, ay tôm biji bi bay ré uwôyrê yirji ré men, ré bi bôrji sa ari uɲérji bay ka hen né a men, wôsa bay hôn wo aŋgaɲ uɲé bay ka hen ré yé kwôy kôba, bay hôn né hen na, bi bay ré bi bôrji sa Emen woɲ ôbi bé are kêm naɲ kwônêrji aɲ nana môriɲ naɲ yi derê hen ɗi. 18 Kôlji bi bay ré li aŋga dôri men, bi ari uɲérji ré na lê aŋgaji ka dôri men, bay ré yi bay lê derê men, bay ré ɓu baliyare naɲ ɓiɲé naɲ ari uɲérji a men. 19 Hena bay ré li hen iyôŋ na, bay ɗi aŋgaɲ uɲérji bay ka hen na kini uwôbêrji ka dôri a wô wulê wo kiyay. Ôbi á, bay ré sa merê derê naɲ gelê wo naɲ kwini.

20 Timoté, cubu tum sa aŋga Emen bêm kôm a hen. Dôbe kem bô kwôlê woɲ ɗéɲ iyôŋ a aɲ biɲ naɲ ayê bôô hen ré men. Dôbe kem bô kwôlê wo gengiɲ sa henê are a niɲba, na henê are bay ka hen né a men hen. 21 En kôlem hen iyôŋ wôsa ɓiɲé ka pôni ka kôl ciré ôriɲ naɲ henê are bay ka hen aɲ bay na ɗéɲ ayê bôô woji.

Bi bô derê wo Emen baa naɲ ken.

* 2:14 2: 14 Ɗé tô are 2: 7,21-22, 3: 1-6

* 5:18 5: 18 Détéronôm 25: 4

* 5:19 5: 19 Détéronôm 19: 15

* 6:15 6: 15 Détéronôm 10: 17, Kurôŋ kibé 136: 3

* 6:16 6: 16 Kurôŋ kibé 104: 2, Sé nô 33: 20

2 Timoté

1

2

3

4

Magtubu to jôgiɲ wôô to Pol li biɲ Timoté

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Pol li hen

Magtubu to jôgiɲ wôô to Pol li biɲ Timoté hen na, na kiriɲa ôbi geliɲ gusiɲ gaɲ daŋgay a Rôm a (Sapitre 1: 7). Wulê wo Pol a diriɲ kibi jé wori baa ɗa niɲ aɲa ôbi ré li magtubu hende to hen ayiɲ tôri biɲ kwo na ôbi bêêri ôriɲ kiriɲ wo ôbi geyri gaɲ hen (Sapitre 1: 2).

Sapitre 1: 3 - 2: 13 na, *ôbi jé Pol ay tô lê magtubu tori naɲ liɲ Emen dosé wô peré wo Timoté pur ɓiɲé men, wô ayê bôô wori a men. Wô gusiɲ to ôbi a uɲé men, kaɲê wo bay a kaɲê manê ka Kwôlo Dôri hen a men na, Pol ay tôri biɲ Timoté ré ɓu bôri iyêre sa gusiɲ a men, ré li maɲê naɲ ibiyare men, naɲ bôô pôn a men mega asgar wo Jésu Krist iyôŋ. Men, Pol yêge maa Timoté bi ré ɗi tu melênê sa yiri a wô ɓiɲé kaɲ bay geyé nariɲare kwôlê woɲ ɗéɲ iyôŋ hen men, wô naɲare to gengiɲ sa kwôli kelêrji woɲ ɗéɲ iyôŋ wo a dôrem ôriɲ kelaŋgê naɲ ayê bôô hen men.

Sapitre 2: 14-4: 5 na, Pol kôliɲ Timoté ré ay hal wori men, bi ôbi ré ɗebu sa têri a naɲ bôô pôn sa aŋgaɲ gelé ka biɲ naɲ kwôlo Emen ka bay na gili naɲ kamɲêri yeŋ hen.

Sapitre 4: 6-22 na, deré kibi magtubu tori hende to hen na, Pol kôl kwôli kiriɲ ka ré iyêre naɲ ɗi. Niɲba, ôbi liɲ Kelma dosé wô geré wo ôbi gereri hen.

Kwôy wo ôbi deriɲ kibi jé wori na, Pol li maɲê wo dôri wo gengiɲ sa Kwôlo Dôri (Sapitre 4: 7). Naɲ elê wo yôŋ yôŋ wo ɓiɲé dêŋse magtubu hende to hen na, Pol kôlji bi bay ré li maɲê wo dôri bi wo hen ɗiba, bay ré hariɲ ôbi bare ré men, bay ré li naɲ ayê bôô men, ulê bôô men, peré ɓiɲé naɲ ɗebé sa têê a a men.

1

1 Nôbi Pol, *ôbi jé wo Krist Jésu naɲ bô geyé wo Emen wo na genge bi ené uwôl béré gelê wo ayiɲ tôri ɗiré biɲ ɓiɲé wo yi yi Jésu Krist a kiriɲa nana biɲ naɲ ɗi hen.

2 En li magtubu hende to hen bem jôbi Timoté wo ju yi môɲ keman wo en geyri hen iyôŋ. Bi Ibarna Emen naɲ Kelma wona Krist Jésu tô kibriji sam a men, bi bay bô tu ɲa tom men, bi bay jal bôm a men.

Pol uwôl Emen wô sa Timoté men, dôbri ibiyare bôri a a men

3 En liɲ Emen wo en li jé biri naɲ bôn wo dôri mega wo môɲêrna kôba, na liɲ jé biri hen iyôŋ dosé. En liri dosé wôsa yoyre naɲ tu tare kiriɲa en mô wô uwôlêri na, en erem sam a kwôy kwôy. 4 Bôn juben sa sômê wo na ju sôm a hen aɲ en gey gelem aɲ bi yen ré dôren. 5 Men, en erem sa ayê bôô wom woɲ tiri hen, ayê bôô woɲ tiri bi wo hen na, agerem Loyis naɲ yom Énis na ôriɲ hen iyôŋ men aɲ en hôn wo jôbi kôba, ayê bôô wom ré na kwoɲ tiri hen iyôŋ men. 6 Na ôbi á, ené jubu tô bôm ta bi jeré cubu tum tô gwosoy jé wo Emen na bem kiriɲa na en uwôliɲ kôben sam a hen dô ɗiba, bi ré yi aŋga beray mera ré. 7 Wôsa Tunu to Emen béna hen na, na to béna néé men, toɲ geyé ɓiɲé men, toɲ gemé yi a men, ɗiba, na tunu toɲ harê ré.

8 Hen iyôŋ na, dô wo ju ɗi tayre dêm sa dôriɲ ɓiɲé kwôlê wo gengiɲ sa Kelma wona hen ré men, gengiɲ san nôbi wo en yi daŋgay a wô sa Jésu hen né a men. Niɲba, ju geliɲ gusiɲ naɲ en wô sa kwôlê wo dôri wo Emen naɲ néé wo ôbi bem hen. 9 Emen a gôliɲ naɲ na men, ôbi a uwôgêna bi nana yi ɓiɲé kari a men. Na wô jé lêrena wo dôri wo nana li hen né, niɲba, na gengé wori men, bô derê wori a men. Na bô derê wo ôbi li naɲ na tô Jésu Krist a pa dema tô terare na ré ɗiɲ tô. 10 Men, haw hen ôbi geléna bô derê wori bi wo hen naɲ sa to ôbi gôliɲ naɲ na Jésu Krist na saɲ hen, wôsa Jésu Krist a mênê néé wo temare yôd. Aɲ naɲ kwôlê wo dôri bi wo hen na, ôbi yêge sa gelê wo a kerê ré hen béna.

11 Nôbi kôba, na wô kwôlê wo dôri bi wo hen a Emen ré ɗén mega ôbi ulê béré iyôŋ men, mega *ôbi jé iyôŋ men, mega ôbi geliɲ ɓiɲé are iyôŋ a men hen. 12 Na ôbi á, ené geliɲ gusiɲ hende to hen hen. Niɲba, en ɗi tayre dên ré wôsa en hôn kwo en bi bôn sari a hen men, en hôn wo ôbi ré ôriɲ naɲ néé woɲ gemé aŋga ôbi bên kôbena hen derê kwôy Wulê woɲ jerê kwôlê a. 13 Gem tu kwôlê wo ju toy keben a hen dô aɲ bi yi môɲ aŋgaɲ gelé kam iyôŋ men, ju ɓu ayê bôô wom iyêre men, pur ɓiɲé a men wô kibi biɲare tona naɲ Jésu Krist. 14 Timoté, cubu tum sa aŋga Emen bêm kôm a hen dô naɲ néé wo Tunu toɲ hendi bô bôrê to yi yerna hen a men.

15 Ju hôn wo bay ayê bôô kêm ka mô bô emê wo Asi a na, ɗénji aɲ men, aɲ perêrji a hen na, si Pijélus naɲ Hemojêns kôba, ɗénji aɲ a men. 16 Niɲba, bi Emen bô tu ɲa to Onésipôr naɲ ɓiɲé ka bô iyére tori a, wôsa ôbi dôben ibiyare bôn a kwôy kwôy, men ôbi bi tayre diri san a wô wo ené na daŋgay ré a men. 17 Niɲba, kiriɲa ôbi sa Rôm a na, ôbi wogen ɗé ɗé ô uɲen. 18 Bi Kelma bô tu ɲa tori wulê wo ôbi a jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé a hen. Are kêm ka ôbi na li naɲ en Epês a hen na, ju hôn dô.

2

Bi jé lêrem yi môɲ kwo Jésu Krist hen iyôŋ

1 Keman, sa kibi biɲare to ju biɲ naɲ Jésu Krist hen aɲa ôbi ré li derê naɲ ju hen. Iyôŋ ba, ju ɓu bôm iyêre. 2 Aɲ kwôlê wo ju toy keben a tu kwônê ɓiɲé hen na, ju geliɲ ɓiɲé ka ju bi bôm sarji a ka a nêmê geliɲ megêrji ka ɗaŋgi hen iyôŋ men hen.

3 Geliɲ gusiɲ naɲ bay ayê bôô kêm mega ôbi maɲê wo Jésu Krist wo dôri iyôŋ. 4 Hena asgar wo ré mô sa têri a ɗiré erê kibi kumbul a aɲa ré gey bi ôbi sari ré dini na, ôbi a ɗé tini sa aŋga cêgiri a hen ré niɲ. 5 Men, hena ôbi cogo wo ré li cogo naɲ geréri ré ba, bay a ayê kibri ba? 6 Men, ôbi yagê wo na cubu tiri dô sa yagê a terbére a na, kibi kelanê ba, ôbi a uɲé sa kôbri tumô. 7 Erem sa kwôlê wo en kôlem a hen aɲ Kelma a bé tum a jôriɲ sara aɲ já henê seŋge.

8 Erem sa Jésu Krist a woɲ kuŋga kelma Dabid wo Emen na biri ji si kamɲê hen kwôy kwôy mega wo en kôl kwôli bô béré Kwôlo Dôri wo en uwôl a hen. 9 Na ôbi á, ené geliɲ gusiɲ men, bay ɓeren uwôl daŋgay a mega wo ené na ôbi lêre habrê iyôŋ hen. Niɲba, kwôlê wo Emen ba a yé daŋgay a men ba? 10 Na tôri bi wo hen aɲa ené ɓeriɲ bôn iyêre sa gusiɲ hende to kêm hen wô derê wo ɓiɲé ka Emen na tôrji bi bay kôba, ré uwôɲiɲ gelê wo yi yi Jésu Krist a hen men, bay ré môriɲ bô hini emê wo naɲ kwini a hen a men. 11 Kwôlê wo na kelê hen na, na tu kwôlê.

Hena na nana ma naɲ Jésu Krist na, na merêɲge tu geɲ naɲ ɗi a men.

12 Men, hena na nana ɓu bôrna iyêre ba, na emê iyére naɲ ɗi men.

Hena nana kaɲni ba, ôbi kôba, a kaɲêna men.

13 Men, hena nana ɗebu sa têrna ré ba, ôbi ba, ɗebu sa têri a,

wôsa ôbi ba, a kelê baa lê ariri ré ré.

Ôbi jé wo dé tu Emen

14 Ju jubu tô bôrji ju hô jubu a tumô Emen a sa kwôlê wo na en kôlem hen. Halji bi bay nariɲ kwôlê sa kwôli kelêrji a ré. A hena bay ré nariɲ kwôlê mega hen iyôŋ na, dô ré wôsa a mênê ayê bôô wo ɓiɲé ka toyji hen. 15 Ɓu yem ta liɲ jé aɲ bi Emen bôrem mega kwôni wo dôri iyôŋ men, kwo tayre diri sa jé wori a ré men, môɲ kwo uwôl béré tu kwôlê naɲ geréri iyôŋ a men. 16 Jôô yem sa nariɲare kwôlê woɲ ɗéɲ iyôŋ wo biɲ naɲ ayê bôô ré hen, wôsa nariɲay kwôlê bi wo iyôŋgi hen a lê aɲa ɓiɲé ré ɗiɲ Emen dê dê aɲ hen. 17 Wôsa kwôli kelêrji liɲ ɓiɲé habiɲ mega bara to ô tumô tumô iyôŋ. Si Héméné naɲ Pilétus na perê ɓiɲé kaɲ bay kelêre kwôlê wo habiɲ bi wo hen iyôŋgi hen. 18 Bay ɗéɲ tu kwôlê bi wo hen aɲ, wôsa bay kôl iyôŋ ba Emen né biɲ ɓiɲé ka ma ré ji si kamɲê niɲ. Aɲ mêne ayê bôô wo ɓiɲé ka pôni. 19 Niɲba, Emen ɗi tô ayê bôô wona iyêre kaŋ kaŋ. Aɲ tô ayê bôô bi wo hen na, are wôô ɗiɲ sara, ka tumô kôl iyôŋ ba: «Kelma hôn ɓiɲé kari*» men, ka jôgiɲ wôô kôl iyôŋ ba: «Kwôni wo kôl ɗiré na kwo Kelma ba, bi jôô yiri sa lê aŋga habiɲ a.»

20 Bô iyére to dami a na, na gwoɲê kaɲ lôr naɲ kaɲ lari a yé ya mera ré, niɲba, kaɲ gurô naɲ kaɲ gerem kôba, yi ya men. Gwoɲê kaɲ lôr naɲ kaɲ lari hen na, bay ômiɲ are na sa wulê wo dami a, niɲba, kaɲ gurô naɲ kaɲ gerem hen na, bay ômiɲ are naɲ wulê wulê. 21 Kwo bay ayê bôô kôba, na hen iyôŋ men. Wôsa hena kwôni ré jôô yiri sa lê aŋga habiɲ bay ka en kôl kwôliji hen aɲ ɗi yiri naɲ jeŋgêri hen na, ôbi yi mega gwoɲê kaɲ lôr naɲ kaɲ lari iyôŋ Emen a ayêri liɲ jé wo dôri wo gay gay hen kêm. Wôsa ôbi ay yiri yôd biɲ Kelma wô merê sa kôbri mega gawra wo já jéri bi ré li jé wo dôri wo gay gay hen. 22 Jôô yem sa doy aŋga li manê naɲ kalmê hen yôd aɲ. Aɲ ju woge wô lê aŋgaɲ derôre men, ju gem ayê bôô wom men, gey megêm men, ju mô naɲ bô jalê a men. Li hen iyôŋ naɲ ɓiɲé ka uwôl Kelma naɲ bôô pôn hen. 23 Men, ju jubu bay nariɲare kwôlê wo gali hen sêd aɲ a men. Wôsa ju hôn wo nariɲare kwôlê wo gali bi wo hen iyôŋgi hen na, saɲ naɲ naɲare kwôy kwôy. 24 Niɲba, ôbi jé wo Kelma na, dé wo ré nàɲ náɲ kwôni ré, niɲba, ré li dô naɲ ɓiɲé kêm men, ré nêm geliɲ ɓiɲé are men, ré na ôbi ulê bôô sa aŋga habiɲ ka ɓiɲé li naɲ ɗi hen a men. 25 Ôbi a ulê bôri pô geliɲ ɓiɲé kaɲ bay jebé kwôlê sêd aɲ hen are. Wôsa dô réba Emen a biji néé bi bay ré biliɲ ermé woji aɲ a bé tirji ré jôriɲ sa tu kwôlê. 26 Na hen iyôŋ dema bay ré henê ermé kwôlê wo dôri aɲ dôriɲ kibi boyre to ôbi bare Sidan a wo ɓerji bay li aŋga bôri ré gey hen.

3

Jé lê gawrê kiriɲa sa terare baa ɗa wo ta kerê

1 Hôn wo kiriɲa sa terare baa ɗa wo a kerê niɲ na, kiriɲ a iyêrê damaŋ. 2 Wôsa ɓiɲé a yé bay yerê men, bay geyé gursu men, bay dê deŋgôrji men, bay uwôyrê yi men, bay kelê kwôlo habiɲ gengiɲ sa Emen men, bay biɲ balêrji kwôlê ré men, bay yilé kiriɲ men, bay bê kwôlê sa aŋga Emen a ré men. 3 Bay a yé ɓiɲé ka iyêre men, bay a berê tu ɲa to kwôni ré men, na bay kelê kwôlê wo habiɲ gengiɲ sa ɓiɲé men, na bay ɓégerem men, bay lê ɓisiɲne men, na bay bayi aŋga dôri men, 4 na bay perê sa megêrji men, bay lêre are môɲ ɓiɲé ka erem kwôlê ré iyôŋ men, bay uwôyrê yirji damaŋ men, bay geyé derê wo sa terare a nà ɗê Emen a men. 5 Tu ɓiɲé a ba, bay li môɲ ciré na bay ayê bôô môɲ nabay iyôŋ men, niɲba, néé wo ayê bôô woɲ tiri hen na, bay kaɲ. Ɓiɲé bay ka iyôŋgi hen na, pô yem wolé naɲ ci. 6 Wôsa ka pôni ô bô iyé ɓiɲé aɲ bôyji yébé kaɲ bay lê aɲ doy lê aŋga gay gay yi bôrji a hen naɲ aŋgaɲ gelé kaji kaɲ benare bay ka hen. 7 Yébé bay ka hen gey bi bay ré dôrji kwôlê ta ta haji niɲba, bay nêm henê tu kwôlê ré kwôy. 8 Mega wo ca ba, si Janês naɲ Jambrês* na kaɲ Moyis hen iyôŋ na, ɓiɲé bay ka hen kôba, kaɲji béré kwôlê woɲ tiri bi wo hen men. Na ɓiɲé ka ermé woji mêniɲ aɲ na ɓiɲé ka ayê bôô woji dé tu Emen né a men. 9 Niɲba, jé lêreji bi wo hen a erê tumô ré, wôsa bay a bôrji mega bay galê iyôŋ mega wo bay na bôriɲ si Janês naɲ Jambrês mega bay galê hen iyôŋ men.

Ɗebe sa têm a sa aŋga bay na gelem a hen

10 Niɲba, jôbi ju gel gelé are kaɲê dô men, ju hôn hal wuɲê men, ju hôn aŋga en genge ené lê hen dô men, ayê bôô wuɲê dô men, ulê bôô wuɲê dô men, ju hôn geyé wo en gey ɓiɲé hen dô men, ɗébé sa tê tiɲê a dô men, 11 ju hôn gusiɲ to bay gelen hen dô men, aŋgaɲ tu ɲa ka lên a Antiyôk a men, Ikôniyôm a men, Listre a a men hen na, ju hôn dô. En geliɲ gusiɲ hende to kêm hen niɲba, Kelma dôren kibi a kêm men. 12 Na tiri, ɓiɲé kêm ka gey lê aŋga Emen gey hen wô wo ciré biɲ pôn naɲ *Krist Jésu hen na, bay a gelji gusiɲ na hen iyôŋ men. 13 Niɲba, ɓiɲé kaɲ bay bô habrê men, bay lamê kiriɲ a men hen na, jé lêreji wo habiɲ bi wo hen a erê tumô tumô, bay a lamê megêrji men, bay kôba, bay a lamêji men. 14 Niɲba, jôbi ba, ju ɗebu dô sa kwôlo bay na gelem aɲ na ju bi bôm sara dô hen wôsa ju hôn ɓiɲé kaɲ bay gelemare are bay ka hen dô. 15 Wôsa kwôlo yi bô magtubu to Emen a hen na, ju hôn naɲ kamɲêm yeŋ. Kwôlê bi wo hen a bem tu melênê wo jeré biɲ bôm sa Jésu Krist a aɲ jeré gôliɲ. 16 Kwôlo kêm wo liɲ bô magtubu to Emen a hen na, na kwôlo hena kibri a, iyôŋ ba, dô wô haliɲ ɓiɲé men, ɲaniɲji men, enêji men, wô geléji geré lê aŋgaɲ derôre a men. 17 Aɲ bi gawra wo Emen ré uwôɲiɲ geré liɲ aŋga dôri ka gay gay.

4

Gerɲé halê wo Pol hal Timoté sa jé wo yi kôbri a hen

1 Kiriɲa Jésu Krist a hera wô emê iyére tori na, ôbi a sa jerê kwôlê sa ɓiɲé ka baa tu geɲ naɲ ka ma a. A hena ré na hen iyôŋ ba, en ay tôn bem tumô Emen a men, tumô Jésu Krist a a men bi jeré 2 dô kwôlê wo dôri wo Emen biɲ ɓiɲé aɲ ju ɗebu sara hena ré kiriɲ ré dô, ré habiɲ kôba, ju ɗebe sa têm a. Gelji wo aŋga bay ré li hen ré habiɲ men, ju ôneji wô têriɲ toji men, ju dôbji ibiyare bôrji a men. Li hen iyôŋ naɲ ermé woɲ geléji are men, ju uwôliɲ bôm pô sarji a. 3 Wôsa wulê a sa wo ɓiɲé a geyé toyé béré kwôli aŋgaɲ gelé kaɲ tiri bay ka hen né. Niɲba, bay a lê na aŋga bôrji gey hen men, darɲa toyé kwôlê diji aɲ bay dayrê kwônê ɓiɲé kaɲ bay gelé are ligirji a bi bay ré kôlji kwôlê wo bay gey toyé hen ɗi. 4 Bay a ayê marji aɲ sa tu kwôlê a niɲba, bay a dôbê marji wô toyiɲ kwôlê woɲ dilemne wo gay gay hen ɗi. 5 Niɲba, jôbi na, ju ɗi tu melênê sa yem a sa are bay ka hen kêm. Ɓu bôm iyêre sa gusiɲ a men, li jé wom woɲ uwôlê béré Kwôlo Dôri wo gengiɲ sa Jésu Krist hen biɲ ɓiɲé men, li jé woɲ ulê béré Kwôlo Dôri wo Kelma bêm kôm a hen dô a men.

6 Wôsa kuɲê nôbi ba, en yi haw hen môɲ care toɲ bê tôŋ iyôŋ. Wô wo wulê wo na maɲ baa ɗa niɲ. 7 Wôsa na en sêɲ sêɲare toɲ ibiyare men, gere to na en ge hena, en duu kebre niɲ men, en gem kwôli ayê bôô dô a men. 8 Aɲ haw hen na, aŋgaɲ têbê sa kôbi kaɲ tiri ka ɓiɲé ka ay joor hen yi gemen yaŋ ya. Bay a na gwôyê wo bay lê aŋgaɲ derôre. Aɲ Kelma woɲ ôbi jerê kwôlê woɲ derôre a ben Wulê wo ôbi a heraɲ wô jerê kwôlê sa ɓiɲé a hen. Ôbi a ben na nôbi penen mera ré, niɲba, ɓiɲé ka gey herari hen men.

Pol kôliɲ Timoté kwôlê wo gengiɲ sari

9 Jubo yem ta ju era lew uɲen. 10 Wôsa aŋga sa terare a na ɓu bô Démas aɲ ôbi ɗén aɲ ôriɲ Tésalonik a. Krésens ô Galati a men, Tit kôba, ô Dalmati a a men. 11 Aɲ na Luk pôn nêŋ hari a baa ré en na. Kiriɲa já era ba, ju kelaɲ naɲ Mark ré era naɲ ju wôsa ôbi nêm lê naɲ en sa jé wo Emen a. 12 Tikik ba, en jéri Epês a. 13 Kiriɲa já era ba, ju aya bargay kaɲê kaɲ kelanê ka na en ɗo iyé Karpus Trowas a hen kôm a eraɲ ben. Men, pera magtubu to beray hen kôm a eraɲ ben niɲba, toɲ ariɲ hen na, ju gerbaɲ né pa pa.

14 Alêksander woɲ ôbi biŋgê hen lên aŋga habiɲ gaɲ. Kelma a têbêri sa bô habrê wori bi wo ôbi lên hen. 15 Jôbi kôba, ju ɗi tu melênê sa yem a men, wôsa ôbi kaɲ kwôlê wona.

16 Kiriɲa en ɗubu tumô bay jerê kwôlê a kunen ta kôl kwôlê jôriɲ san na, kwôni pôn nêŋ iyôŋ wo na kuɲê ba naɲ. Bay kêm ɗén aɲ. Niɲba, en uwôliɲ Emen bi ré jô kwôlê sarji a ré. 17 Niɲba, Kelma baa naɲ en men, na ben néén a men, aɲ bi ené uwôliɲ béré Kwôlo Dôri dô biɲ ɓiɲé kêm ka na Jubɲê ré hen ré toy. Aɲ Kelma dôren kibi kwo a. 18 Ôbi a dôren perê aŋga habiɲ a kêm aɲ a ben na sé bô emê iyére tori to derômaraŋ a naɲ derêri. Bi hini emê yi wô sari kwôy naɲ kwini. *Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

Dosé toɲ deriɲ kibi kwôlê

19 Liɲ si Prisil naɲ Akilas naɲ ɓiɲé ka bô iyé Onésipôr a kêm dosé ben. 20 Erast baa Kworênt a men, Tropim ba, en ɗori a Milé a wôsa ôbi ômiɲ. 21 Jubo yem ta, ju era uɲen tumô kibi terbére a. Ubulus men, Pudêns men, Linus men, Klodiya naɲ bay ayê bôô kêm lêm dosé men. 22 Bi Kelma baa ré ju, men, bi derê wo Emen baa ré ken kêm a men.

* 2:19 2: 19 Kwônê ɓiɲé 23: 19

* 3:8 3: 8 Hini woɲ Janês naɲ Jambrês bi wo hen na, na hini wo Jubɲê na uwôgiɲ ɓiɲé kaɲ beli bay ka wôô hen. Bay na gawrê ka Ejipt aɲ na bay a na kaɲê kwôlo Moyis hen. (Sé nô 7: 11-12.)

Tit

1

2

3

Magtubu to Pol li biɲ Tit

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Pol li hen

Tit na ôbi ayê bôô wo tôri na Jub ré (Galatiɲê 2: 1-3). Ôbi na ôbi bê Pol ôriɲ kergare men, ôbi na dôbe yiri damaŋ perê *ôbi jé Pol naɲ Kworêntiɲêɲê wô ɲaniɲ kwôlê woji (2 Kworêntiɲê 7: 6-16). Na kiriɲa Tit baɲ Krêt a aɲa Pol ré li magtubu hende to hen biri hen. Wôsa *ôbi jé Pol na ɗori yeŋ bi ré bô sa jé men, ré tô ɓiɲé ɗi bi ré dô tumô églis to sa iyé Krêt a hen men (Sapitre 1: 5).

Bô kwôlê woɲ derê tumô magtubu hende to hen na, kôl na mawi kwôlê wo *ôbi jé Pol kôl (1: 1-4).

Sapitre wo pôn na, kôl na kwôli hal wo kwôni wo gey yé ôbi derê tumô églis (1: 5-16).

Sapitre wo wôô na, kôl na kwôli hal wo Tit naɲ gwogelé ɓiɲé ka bô églis a: ka iyêrɲê men, yébé ka surɲê, kam manê men, limé a men (2: 1-15).

Sapitre wo subi na, kôl na kwôli aŋga bay ayê bôô ré lê men, merê wo bay ré mô naɲ bô jalê men, ɗé wo bay ré ɗéɲ tô aŋga ré saɲ naɲ kariɲare a men (3: 1-11). Men deré kibri na, kwôli tôô to Pol toɲ yiri to ôbi ay biɲ Tit men, dosé to ôbi liri a men (3: 12-15).

Kwôni wo dêŋse magtubu hende to hen dô ba, henê wo hende ré kôl na kwôli Tit naɲ jé lêri mera ré, niɲba, kwôlo kôliɲ bô magtubu hende to na, na kwôlo yi perê bay ayê bôô a kwôy kemnêŋ.

1

Dosé to Pol liɲ Tit

1 Nôbi Pol, lema wo Emen men, *ôbi jé wo Jésu Krist a men hen, a lê magtubu hende to hen bem hen. Emen a joon bi ené li naɲ ɓiɲé ka ôbi tôrji hen sa ayê bôô woji a aɲ bi bay ré iyêriɲ tô a a men, bi ené gelji bi bay ré hôn tu kwôlê aɲ bi jé lêreji ré dé tu Emen. 2 Aɲ bi ɓiɲé ré hôn wo gelê wo naɲ kwini wo ciré mô gem hen na, ciré sa uɲé. Emen wo kôl kwôlê woɲ benare sa pôn ré hen a ayê tôri béna wô gelê wo naɲ kwini bi wo hen kiriɲa tô terare na ɗiɲ né tô hen. 3 Emen woɲ ôbi gôliɲ naɲ na hen a yêgê sa kwôlê bi wo hen naɲ wulê wo ôbi na gengiɲ hen aɲ ôbi ay tôô ben bi ené dô kwôlê bi wo hen biɲ ɓiɲé.

4 En li magtubu hende to hen bem jôbi Tit. Ju yi môɲ keman woɲ bôn iyôŋ wôsa ayê bôô wona na pôn. Bi Ibarna Emen naɲ Jésu Krist woɲ ôbi gôliɲ naɲ na hen tô kibriji sam a men, bem bô jalê a men.

Jé wo Tit a lê Krêt a

5 Na en ɗém Krêt a bi jeré ɲan aŋga na baa ɲanê tô hen naɲ gerérji men, jeré tô ɓiɲé bi bay ré bô sa églis pôn pôn to yi sa terare to Krêt a hen, men, ju erem sa tôô to na en bêm kôm a hen a men. 6 Kwôni wo na ôbi berê sa églis na, bi na kwôni woɲ ôbi lêre ani kani ka habiɲ ré men, bi tamni na pôn men, bi kamni na bay ayê bôô men, ɓiɲé bôrji mega bay lê aŋga iyôŋ a tôŋ ré men, bay narê kwôlê ré a men. 7 Ôbi derê tumô kiriɲ na, na ôbi gemé aŋga Emen. Iyôŋ ba, bi ôbi li ani kani ka habiɲ né. Ôbi a yé ôbi ɲerow ré men, ôbi bô tarê ré men, ôbi kwoyé care ré men, ôbi ɓégerem ré men, bi na kwôni wo li jé dema ré uwôɲiɲ gursu ɗi men. 8 Bi yi ôbi lê kergare men, ôbi geyé lê aŋga dôri men, ôbi kebê kwôlê men, ôbi lê aŋgaɲ derôre men, ôbi a yé naɲ jeŋgêri men, ôbi a jerê yiri sa lê aŋga habiɲ a men, 9 ôbi a ɓeré kwôlo já biɲ bôm sara hen iyêrê aɲ biɲ naɲ ari gelé ka bay na gili hen. Aɲ hena ôbi ré li hen iyôŋ na, ôbi a dôbiɲ megêri ibiyare bôrji a naɲ ari gelé kaɲ tiri bay ka hen. Men ôbi a gelé benare to bay gagê kwôlê bi wo hen aɲ hen tu wolé a men.

10 Wôsa ɓiɲé kwône na bay narê kwôlê men, na bay kelêre kwôlê woɲ iyôŋ a tôŋ a men, bay lam ɓiɲé naɲ kwôlê woji woɲ iyôŋ a tôŋ bi wo hen a men. Perê ɓiɲé bay ka hen na, Jubɲê kaɲ bay ayê bôô hen a kwônê. 11 Ɓiɲé bay ka iyôŋgi hen na, ju jôrji geliɲ ɓiɲé kwôlê bi wo hen wôsa bay kôl iyôŋ aɲ mêniɲ bô iyé ɓiɲé kwône. Wôsa kwôlê bi wo bay geliɲ ɓiɲé hen na, na kwo bay ré gelji ré a men, niɲba, bay gel hen iyôŋ ciré uwôɲiɲ na lari mera. 12 Na iyôŋ á, yêneji woɲ Krêt wo bay bôri mega ôbi kibi Emen iyôŋ hen na ré kôl iyôŋ ba: «Ɓiɲé ka Krêt a na, na bay benare men, bay yi môɲ tanare to maɲi iyôŋ men, na bay lê jé ré men, ermiji na sa aŋgaɲ emê a mera a men.» 13 Kwôlê wo ôbi kôl hen na, na tu kwôlê. Na ôbi á, ré dô wo jeré nayji damaŋ aɲ bi ayê bôô woji ré na kwoɲ tiri men, 14 bi bay ô tô kwôlê woɲ dilemne wo Jubɲê kôl hen ré niɲ men, bi bay ô tô tôô to ɓiɲé kaɲ bay kaɲê tu kwôlê hen ré niɲ a men. 15 Wôsa ɓiɲé ka na ka séli tu Emen a na, are kêm na ka séli tirji a men. Niɲba, ɓiɲé ka li aŋga kagemi aɲ bi bôrji sa Emen a ré a men na, ari lêriji kêm na ka kagemi men. Wôsa henê are kaji naɲ ermé wo sa têmrêrji a a men na, *kagem hen iyôŋ a men. 16 Bay kôl ciré hôn Emen niɲba, jé lêreji gel wo bay ré hôni ré kwôy. Aɲ bay yi iɲamê tu kiriɲ a men, bay na bay sa iyêrê men, bay nêm lê ani kani ka dôri iyôŋ né a men.

2

Hal wo ɓiɲé ka surɲê kaɲ bay ayê bôô a na

1 Niɲba, jôbi ba, ju geliɲ ɓiɲé are ka biɲ naɲ aŋgaɲ gelé ka Emen kaɲ derôre hen. 2 Kôliɲ imɲê ka surɲê bi bay ré ɗi tu melênê sa yirji a men, bi jé lêreji ré nêm wo bay a biji kwôlê men, bay ré ɗi tu melênê sa yirji a men, bay ré ô dô tô ayê bôô woɲ tiri hen men, sa geyé woɲ tiri hen men, sa ulê bôô woɲ tiri hen a men. 3 Yébé ka surɲê kôba, ju kôlji iyôŋ hende to hen men, bi bay li aŋga dé tu Emen hen men, bi bay kôliɲ megêrji kwôlo habiɲ ré men, ré yiji limé ka care ré men, bi hal megêrji sa lê aŋga dôri a a men. 4 Aɲ bi bay ré geliɲ yébé ka ba yirji a hen bi bay ré pur kwôrɲêrji men, kamniji men, 5 bi bay ré ɗi tu melênê sa yirji a men, bi yi bay bô bôrê men, bi dé tu Emen men, gem bô iyére toji men, bi dôbe sarji biɲ kwôrɲêrji a men. Hena bay ré li hen iyôŋ na, ɓiɲé a tiiré Emen né.

Kwôlo gengiɲ sa kam manê

6 Kam manê kôba, ju halji bi bay ré ɗi tu melênê sa yirji a dô hen iyôŋ men. 7 Jôbi kôba, sa are kêm ka ju li hen na, ju li dô bi megêm manê ayiɲ hal wom wo dôri hen men, kiriɲa ju gelji are na, ju gel naɲ bôm pôn ɗiba, ju ay liɲ wôrê ré. 8 Kôl tu kwôlê wo kwôni a nêmê narê ré hen aɲ bi tayre di bay barena, ôbi á, bay ré uɲé kwôlê wôni wo habiɲ kelê gengiɲ sarna ré hen.

Kwôlo gengiɲ sa limé

9 Kôliɲ ɓiɲé kaɲ limé hen bi bay ré biɲ bay iyére toji kwôlê sa are kêm a men, bay ré li are kêm ka dôriɲ bay iyéreji hen men, bay ré gagji sa kwôlê wôni a ré men, 10 bi ré bay gômse aŋgaji kani ré a men. Niɲba, bi bay li na aŋga dôri aɲ bi bay iyére toji bay ka hen ré biɲ bôrji a sarji a men, are kêm ka bay ré li hen na, bi bay ré li bi ɓiɲé ré kôl kwôli aŋgaɲ gelé ka gengiɲ sa Emen woɲ ôbi gôliɲ naɲ na hen na, ré na ka dôri gaɲ.

Bô derê wo Emen na hanê gelê wo ɓiɲé kêm

11 Wôsa Emen na yêge sa bô derê wori wo na tô gelê wo ɓiɲé kêm hen. 12 Naɲ bô derê wori bi wo hen a, ôbi ré geléna bi nana jubu aŋga habiɲ sêd aɲ men, nana ɗi tô doy aŋga habiɲ ka li gawrê hen aɲ bi nana ɗiɲ tu melênê sa yerna men, nana liɲ aŋgaɲ derôre men, nana yiɲ bay bôô pôn a men tu Emen a sa terare a nà. 13 Na hen iyôŋ a, nana gemiɲ wulê woɲ yi derê wo nana mô gem hen. Wulê wo damɲare to Jésu Krist woɲ ôbi gôliɲ naɲ na wo na Emen wo dami hen a gelé yere nô. 14 Ôbi ay yiri biɲ temare wô sarna aɲ bi ɗiré derêna kibi hal wona woɲ kaɲê Emen a hen aɲ, bi nana yiɲ ɓiɲé kari kaɲ ɗéɲ ka séli men, nana liɲ aŋga dôri naɲ yi gwa kwôy kwôy a men.

15 Gel, na aŋga já geliɲ ɓiɲé bay a na: Dôbji ibiyare bôrji a men, nayji a men naɲ tôô to yi kôm a hen ɗiba, ju ɗi bi kwôni bôrem mega ani ré iyôŋ né.

3

Hal wo ôbi ayê bôô

1 Jubu tô bô ɓiɲé ka Emen bi bay dôbe sarji biɲ bay emê sa iyére naɲ bay jé kaji a men, bi bay biji kwôlê men, bôrji ré yi sa lê aŋga dôri a men. 2 Kôlji bi bay ré tiiré kiriɲ ré men, bi yi bay naɲare ré men, bi yiji gawrê ka dôri men, bi kalêrji ré jal naɲ ɓiɲé kêm a men. 3 Wôsa nabay kôba, ca ba, na nana bay galê men, bay narê kwôlê men, na nana ge kay men, na nana limé ka doy aŋga gay gay naɲ derê wo sa terare a nà a men, na nana mô wô lê habrê men, wô lê terbére men, ɓiɲé na tôrɲêna men, nabay kôba, na nana tôrɲêji men. 4 Niɲba, kiriɲa Emen woɲ ôbi gôliɲ naɲ ɓiɲé geléna bô derê wori naɲ geyé wo ôbi gey ɓiɲé hen na, 5 na sa kibi lê aŋgaɲ derôre ka na nana li hen né, niɲba, na sa kibi bô derê wori mera. Ôbi na gôliɲ naɲ na sa kibi néé wo Tunu toɲ hendi bô bôrê to béna nana yêɲ ɗaŋ hen men, béna gelê wo kôrbi a men sa kibi pelé wo hende peléna aɲ nana sél hen. 6 Wôsa Tunu toɲ hendi bô bôrê hende to hen na, Emen bêna sarna damaŋ naɲ geré wo Jésu Krist ôbi gôliɲ naɲ na. 7 Ôbi li hen iyôŋ bi nana yiɲ ɓiɲé kaɲ derôre tiri a wô bô derê wori men, naa uɲé aŋga dôri ka ôbi ɗi wô sarna ka nana mô gem hen a men. 8 Kwôlo en kôl hen na, na tu kwôlê aɲ en gey bi jeré ɗebu sara damaŋ aɲ bi ka bi bôrji sa Emen a hen ré ayiɲ yirji liɲ aŋga dôri cerêd. Men na bay a na aŋga dôri ka a lê naɲ gawrê a men hen. 9 Niɲba, ju uwôl kem sa nariɲay kwôlê woɲ galê hen né men, sa kwôlê wo gengiɲ sa derê tô môɲ wo ɓiɲé wo ɗa kerê ré hen né men, sa naɲare naɲ nariɲay kwôlê wo gengiɲ sa tôô to *Moyis hen ré a men. Wôsa are bay ka iyôŋgi hen na, na aŋgaɲ ɗéɲ iyôŋ men, a lê naɲ kwôni ré a men. 10 Hena kwôni ré li aɲ kariɲare yi perê bay ayê bôô a na, ôni têê pôn. Hena ôbi ré ɗi baa ré ba, ju hô ôni têê pôn a. A hena ôbi ré hô toy ré a niɲ ba, ju ɗi tôri aɲ.

11 Ju hôn wo gawra bi wo iyôŋgi hen na, ré ge kay tô geré wo Emen a men, ôbi ré li têriɲ men, têriɲ tori hende to hen ré jibé kibri men.

Gerɲé kaɲ tôô to Pol ay biɲ Tit

12 Kiriɲa na jé Artemas réba Tikik ré ô uɲém na, ju jubo yem ta, era uɲen Nikopolis a. Wôsa na yaŋ a ené erê merê kwôy deriɲ terbére. 13 Ge gere ju li naɲ Jénas ôbi iré kwôlê hen naɲ Apolôs a men sa kergarji toji to bay a erê hen ɗiba, bi ani kani naɲji ré. 14 Bi yênêrna bay ayê bôô dôyrê lê jé wo dôri naɲ bôô pôn aɲ bi li naɲ ɓiɲé ɗiba, bi jé woji bi wo hen yi kwo beray mera ré. 15 Ɓiɲé kêm ka mô naɲ en na lêm dosé. Men, milɲérni kaɲ bay ayê bôô kôba, ju liji dosé béni a men. Bi Emen tô kibri a sarŋge a kêm.

Pilémô

Magtubu to Pol li biɲ Pilémô

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Pol li hen

Pilémô na, na kwôni wo dami wo ay bôri men, na kwôni wo églis to Kwolôs a a men. Ôbi na melaɲ *ôbi jé Pol a men (bêrsé 1). Ôbi na ôriɲ naɲ lema iyére tori wo hini na Onésim wo na si ge aɲ iyé Pilémô a aɲ ô uɲé Pol bô daŋgay a Rôm a. Aɲ Pol ayri bôri. Menba, Pol genge wô jéɲ naɲ ɗi hôriɲ biɲ ôbi iyéyriri Pilémô. Na ôbi á, ôbi ré li magtubu hende to hen biri wô uwôlêri bi ôbi ré ɓiri yiri mega lema iyôŋ ré, niɲ niɲba, mega yêni tô kwôlo Emen a. Ɓiɲé ka pôni kôl ré na Onésim a na ré eraɲ naɲ magtubu to Pol li biɲ kamaŋ ka Kwolôs men to ôbi li biɲ Pilémô men hen. Magtubu hende to hen kini soderére a na:

Bêrsé 1-3 na, dosé to Pol liɲ Pilémô naɲ ɓiɲé ka bô iyére tori a.

Bêrsé 4-7 na, Pol liɲ Emen dosé wôsa ayê bôô wori men, wô yi gwa wo Pilémô a men.

Bêrsé 8-22 na, Pol kôliɲ Pilémô gengiɲ sa Onésim wo ɗiré ɗa jéɲ naɲ ɗi hôriɲ biri hen.

Bêrsé 23-25 na, ôbi liji dosé deriɲ kibi magtubu tori.

Pol li magtubu hende hen naɲ tôô to jali biɲ melaɲni Pilémô. Ôbi ay tôô tôni biri ré men, ɗiri ani kani ereŋ sari a ré men, ôbi hôn wo Pilémô a ré na ôbi sa Onésim a men. Ôbi kôliɲ Pilémô men, ɓiɲé kêm ka dêŋse magtubu hende to hen na, mega wo bê bôô sa Krist a ré bul erê yi a ré wo perê gawrê hen liɲ kwo dôri.

1

Dosé to Pol liɲ Pilémô

1 Nôbi Pol wo en yi daŋgay a wô kibi jé wo *Krist Jésu wo en li hen. Nibay naɲ yênena Timoté a lê magtubu hende to hen bem jôbi yênini Pilémô melaɲnini men, megarni ôbi jé men hen. 2 Liɲ yêreni Apiya men, liɲ Arsip wo na megarni ôbi kumbul hen men, liɲ églis to bô iyére tom a hen dosé béni men. 3 Bi bô derê naɲ bô jalê wo Ibarna Emen naɲ kwo Kelma Jésu Krist baa naɲ ken.

Kwôli ayê bôô wo Pilémô naɲ geyé wo ôbi gey ɓiɲé ka Emen hen

4 Pilémô, kiriɲa en uwôl Emen na, en erem sam a menba, en liri dosé kwôy kwôy. 5 Wôsa en toy kôli geyé wo ju gey ɓiɲé ka Emen kêm hen men, kwôli bôm wo ju bi sa Kelma Jésu a men hen. 6 En uwôl Emen bi ayê bôô wo dayem naɲ nini hen ré ô tumô tumô men, bi ré bem ju hôniɲ aŋga dôri kêm ka nana uwôɲ tô Krist a hen men. 7 Yênen, geyé wo ju gey ɓiɲé ka Emen hen na, ben yi derê damaŋ men, dôben ibiyare bôn a men, wô jalê wo ju jal bô ɓiɲé ka Emen hen.

Pol sôm sa Pilémô a wô sa Onésim

8 Na ôbi á, bi wo ani kaɲ bay jôrenare tô Krist bi ené ay tôô bem jeré liɲ aŋga yi lê hen naɲ hen haji, 9 kôba, wô geyé wo nana geyiɲ yerna hen na, ené ena uwôlem hen, nôbi Pol wo ena kwo iyêri aɲ haw hen en yi daŋgay a wô jé wo Jésu Krist wo en li hen. 10 En uwôlem wô sa Onésim wo na keman wo en yêri tô Jésu Krist a kiriɲa en yiɲ daŋgay a hen. 11 Na ca ba, ôbi na yi ani tum a ré, niɲba, haw hen ôbi yi are tun a men, tum a a men niɲ.

12 En hô jéɲ naɲ ɗi hôriɲ bem ôbi wo en geyri damaŋ hen. 13 Ré ené geméri legen a nà, bi ôbi ré li naɲ en hôlmêm a kiriɲa en yiɲ daŋgay a wô kibi Kwôlo Dôri hen, 14 niɲba, en gey lê iyôŋ mera baa eŋgeremare ré ré. Wôsa en gey ɓerem ereŋ bi jiré li derê naɲ en né, niɲba, bi jiré li naɲ bô geyé wom ɗi.

15 Dô réba ôbi na ɗém aɲ sem aɲ bi jiré hô uwoɲni naɲ kunem yôd niɲ. 16 Niɲba, na mega lema iyôŋ ré niɲ, niɲba, ôbi dô ɗê lema dê niɲ men, ôbi na yênem wom niɲ men. En geyri gaɲ, niɲba, kwom jôbi ba já geyéri gôlen aɲ sôŋ, wôsa ôbi na lema wom men, na yênem tô Kelma a men.

17 Hena ju ré bôren môɲ megam ôbi jé iyôŋ na, ju ɓiri yem a mega wo ré jeré ɓeren na nôbi yem a hen iyôŋ men. 18 Hena ôbi na ré lêm aŋga habiɲ kani ley, hena ôbi na ré naɲ telare tom sari a ley na, ju ɗén san a. 19 Nôbi Pol a lê kwôlê bi wo hen naɲ kôben wuɲê hen na, na hô têbem are bay ka hen hôriɲ. Jôbi kôba, ju hôn wo wô kibi ayê bôô wom na, telare tiɲê baa sam a ya men. 20 Yênen, li are bay ka en eŋgerem hen ben wô kibi peré wo nana pur Kelma hen men, ju jal bôn a men, wôsa nana yênê tô Krist, kwo Emen dôri hen.

21 Kiriɲa en liɲ magtubu hende to hen na, en hôn wo jeré lê ɗê ka en eŋgerem hen aɲ sôŋ. 22 Ɲan iyére pôn ɗén, wôsa en bi bôn wo Emen ré toyé uwôlê woŋge aɲ ré belê geré ben bi ené biɲ uɲéŋge.

Gerɲé dosé to Pol liɲ Pilémô

23 Epapras wo yi daŋgay a naɲ en wô jé wo Jésu Krist wo nini li hen lêm dosé. 24 Men, Mark men, Aristark men, Démas naɲ Luk milɲén bay jé kôba, lêm dosé a men.

25 Bi bô derê wo Kelma Jésu Krist baa naɲ ken.

Hébre

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Magtubu to bay li biɲ Hébreɲê

Kwôlo kôl kwôli magtubu to bay li hen

I i wo dêŋse magtubu to Hébre na, ôbi a kelê ré geliɲ môɲ derê kwôlê églis a iyôŋ men, ré geliɲ môɲ derê kwôlê tumô ɓiɲé ka kwôni a iyôŋ a men, ɗiba geliɲ naɲ magtubu to ju li biɲ kwôni iyôŋ né. Niɲba, bô sapitre 13 aɲ gerɲé bêrsé wori na, dosé to yi ya hen a gelé wo ré na deré kibi magtubu. Aɲ magtubu hende to hen na, kôl kwôli ôbi lêre hen ré men, kôl kwôli ɓiɲé ka bay li magtubu hende to hen biji hen né a men. Dô ré ba magtubu hende to hen liɲ na Itali a, niɲba, kwôni hôn ɗêrêrê wori ré (13: 24). Magtubu hende to hen liɲ biɲ na bay ayê bôô ka kwôliji ôm habiɲ hen aɲ gawrê kaɲ kwôlê woji damaŋ hen. Aɲ li wo ka pôni erem ɗéɲ ayê bôô woji. Ôbi lê magtubu hende to hen dôbji ibiyare bôrji a bi bay ré ɗebu iyêre tô ayê bôô men, gelji damɲare to Krist to ɗê are kêm naɲ ari lêri kêm ka gengiɲ sa gelê hen.

Sapitre 1:1-3 na, kiriɲa tô magtubu hende to hen ayiɲ menba, kôl na kwôli gelé wo Emen né gel yiri nô naɲ geré wo Kemari Jésu Krist hen. Magtubu hende to hen soderiɲ na kiriɲ wôô.

Kwo tumô sapitre 1:4-10: 18 na, kôl kwôli damɲare to Krist to ɗê kiriɲ hen. Ôbi na kwo dami gôliɲ sa bay kibi Emen mera ré (1: 1-3) niɲba, kwo dami gôliɲ sa *manê ka derômaraŋ a men (1: 4-2: 18), sa *Moyis men, sa Josuwé men (3: 1-4: 13). Ôbi na *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe pôn nêŋ wo biɲare to kôrbi. Men, ôbi gôliɲ sa damné kaɲ bay bê kwôbe ka biɲare to cayi hen men (4: 14-7: 28). Sarga wori wo ôbi li têê pôn nêŋ hen na, ɗê sa sargaɲê ka kwôni ka *Israyêl (8: 1-10: 18).

Kwo wôô sapitre 10: 19-13: 19 na, ôbi dôbe ibiyare bô Hébreɲê bi bay ré lêŋnê tô ayê bôô a (10: 19-39). Na ya hen a, nana uwôɲ mawi kwôlo gengiɲ sa aŋgaɲ ayê gengé ka gengiɲ sa bay ayê bôô ka magtubu tôô to cayi (Sapitre 11), men ôbi kôlji bi bay ré ɗi tirji sa Jésu Krist a wô ɓeriɲ bôrji iyêre sa kaɲê wo bay kaɲji hen, mega wo ôbi na ɓeriɲ bôri hen iyôŋ men (12: 1-11). Cêgi gerɲé tôô to ôbi ay biji men, yêgiɲ marji a men (12: 12-13: 19) hen, menba, ôbi duu kibri naɲ terê kibi men, liji dosé a men (13: 20-25).

Wô lê naɲ Hébreɲê bi bô mênê woji ré ɗê sarji ré na, ôbi lê magtubu hende to hen dôbji na ibiyare bôrji a mera ré, niɲba, ôbi kôl kwôli kiriɲ ka iyêre gengiɲ sa bay ayê bôô sa terare a nà men, kôl kwôli aŋga Krist li naɲ geré wo temayri hen men. Ôbi li sarga wo nini nêm lê ré hen. Ôbi lê magtubu hende to hen kôliɲ bay dêŋsê magtubu hende to hen ré yiji bay derê kwôli Jésu Krist perê ka kwôni a, ôbi wo na ôbi tô gelê wo naɲ kwini wô ɓiɲé kêm ka biri kwôlê hen.

1

Emen iyêl naɲ geré wo Kemari Jésu

1 Ca ba Emen na kôliɲ môɲêrna kwôlê têê kwône men, nà ná bay kibri a ôbi na ré jéji kôliɲ ɓiɲé kwôli bi wo hen naɲ gwosoyri wo gay gay men. 2 Emen na kôliɲ ɓiɲé kwôlê na hen iyôŋ hende to hen kwôy kemnêŋ aɲ haw hen wo sa terare baa ɗa wo ta kerê niɲ hen kôba, ôbi kelêna kwôlê wori naɲ geré wo Kemari. Kiriɲa Emen na diɲ tô terare naɲ are kêm hen na, nà ná naɲ Kemari Jésu wo ôbi na biri are kêm kôbri a mega ôbi emê cibré iyôŋ hen. 3 Na naɲ Kemari aɲa nana geliɲ damɲare to Emen hende to dami hen men, ôbi geliɲ naɲ Emen têj têj a men. Na naɲ néé wo kwôlê wori bi wo hen aɲa ôbi ré biɲ aŋga sa terare a nà kêm ô naɲ gerérji hen. Cêgi ɲanê wo ôbi ɲan geré wô dôriɲ têriɲ sa ɓiɲé kêm aɲ bi bay ré séliɲ hen iyôŋ niɲ na, ôbi ô merê sa kôbi Ibari Emen woɲ gusurô a wo na Emen ôbi sa are kêm hen wô emê iyére naɲ ɗi.

Jésu na kwo dami wo gôliɲ sa manê ka derômaraŋ a

4 Na hen iyôŋ aɲa Emen né li wo Kemari na kwo dami gôliɲ sa manê ka derômaraŋ a mega hini woɲ Kemari bi wo ôbi na biri hen na kwo gôliɲ sa hini manê ka derômaraŋ a bay ka hen kêm. 5 Perê manê ka derômaraŋ a na, na i a Emen ré kôli iyôŋ ba:

«Na jôbi a na Keman

aɲ kemnêŋ ɓiɲé a henê wo ené na Ibam ba*?»

Men, kwo ôbi kôli iyôŋ ba:

«Na yé Ibari aɲ ôbi a yé Keman men ba*?»

Emen na kôl hen iyôŋ gengiɲ na Jésu mera. 6 Niɲba, kiriɲa Emen na ɗa jéɲ naɲ Kemari wo na ôbi sa are kêm sa terare a nà na, ôbi na kôl iyôŋ ba:

«Bi manê kêm ka derômaraŋ a ré tibri*.»

7 Kwo manê ka derômaraŋ a ba, Emen na kôl iyôŋ ba:

«Bay ré na bay jé kari mera.

Bay yi môɲ kal iyôŋ men,

môɲ kôli tare iyôŋ a men*.»

8 Niɲba, kwo gengiɲ sa Kema Emen na, Emen kôl iyôŋ ba:

«Jôbi Emen, gagay kenare tom a yé yôd naɲ kwini men,

ju ôm iyére tom naɲ gerére a men.

9 Jôbi ba, aŋgaɲ derôre a jeré gey ɗiba ju gey ka habiɲ né.

Na tôri bi wo hen aɲa Emen wo na Emen wom hen

na ré dôrem aɲ ayem liɲ kwôni wo dami ɗê bay erérem

aɲ yem dôrem damaŋ*.»

10 Emen hô kôl gengiɲ sa Kemari kôl iyôŋ ba:

«Kelma, ca tumô ba jôbi a ɗé tô terare men,

derômaraŋ kôba na jôbi a ɗé a men.

11 Are bay ka kêm ka ju ɗi hen na,

a naɲê niɲba, jôbi ba já merê yôd naɲ kunem.

Derômaraŋ naɲ sa terare a halê môɲ bargay ka ôli iyôŋ.

12 Já lêgerêji timên timên môɲ bay lêgeriɲ bargay kaɲ kelanê iyôŋ ulê aɲ men,

já gasêji môɲ bay gasiɲ bargay iyôŋ.

Niɲba, jôbi ba, ju na kenem bi wo hen a ɗiba ju biliɲ né men,

merê tu geɲ wom kô ré a men*.»

13 Mana wo derômaraŋ wo Emen na kôli iyôŋ ba:

«Era ju sa mô sa kôben woɲ gusurô a na kwôy wo na lê aɲ bay barem a yé aŋgaɲ sêlê têm*» hen na, naɲ.

14 Kwo manê ka derômaraŋ a ba bay na tunu to li jé wo Emen to ôbi jére ô lê naɲ ɓiɲé ka ôbi ɗa gôliɲ naɲ ci hen mera.

2

Gelê wo Emen béna hen na, na li liɲ wôrê ré

1 Mega wo Emen kelêna kwôlê naɲ geré wo Kemari hen iyôŋ na, bi na ay kwôlo ôbi kelêna bi wo hen liɲ wôrê ré. Hena nana ay liɲ wôrê ba, naa ɗéɲ geré wo dôri. 2 Wôsa nana hôn mega wo kwôlo *manê ka derômaraŋ a na kelêna hen na, na kwôlo dami. Aɲ ɓiɲé ka na toy ré men, na bi kwôlê sara ré a men hen na, Emen na pôrji wô kibi jé lêreji bi wo hen. 3 Niɲba, nabay ba, nana toy béré kwôli gelê wori bi wo hen men, aɲ hena nana li liɲ wôrê ba, Emen a perêna wô jé lêrena bi wo hen men. Na Kelma Jésu Krist naɲ yiri a kelêna tumô kwôli gelê wo Emen ré gôliɲ naɲ na aɲ ɓiɲé ka na toy kwôli gelê bi wo hen na, bay gel wo kwôli bi wo hen ré na tiri. 4 Men, Emen kôba, gel mega wo béré bi wo hen ré na tiri aɲ bi bay li aŋgaɲ gelé naɲ kaɲ geɲê ka ɗê kiriɲ ka gay gay men, ôbi biɲ ɓiɲé jé lêreji gay gay wo Tunu biji hen naɲ bô geyé wo Emen.

Jésu geliɲ ɓiɲé geré wo ôbi a gôliɲ naɲ ci

5 Na manê ka derômaraŋ a Emen né ɗiji sa wulê wo a era hen nana kôl kwôli haw hen né. 6 Niɲba, liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«Ayi! Emen, gawra na i a jeré erem sari a kêm hen iyôŋ ba?

Men gawra wo na ani ré hen ba, wô mi a jeré bô sari hen iyôŋ ba?

7 Ju li aɲ manê ka derômaraŋ a yi ka dami kari seem iyôŋ menba,

ju biri damɲare mega to kilmé iyôŋ.

8 Ju biri damɲare hende to hen iyôŋ bi ôbi ré ômiɲ sa are kêm*.»

Hena Emen né biɲ gawra mô sa are a kêm hen iyôŋ na, gel na wo ani kani ré baa wolé ré. Niɲba, haw hen merê wo ôbi mô sa are a kêm hen na, nana gel ré tô. 9 Niɲba, na Jésu a nana gili wo dô tumô are kêm. Ca ba Emen na biɲ manê ka derômaraŋ a yi ka dami kari sem aɲ bi naɲ bô derê wo Emen na, ôbi ré ma wô sa ɓiɲé kêm. Na wô ɓeré wo ôbi ɓu bôri iyêre sa gusiɲ to bay giili a men, wô temare to ôbi ma a hen a men aɲa Emen né biri damɲare mega to bay biɲ kelma iyôŋ hen. 10 Wôsa Emen a na ôbi ɗére are kêm men, are kêm na kari a men. Wô kibi gusiɲ to Jésu geliɲ hen na, Emen ɓu na sa têri yôd aɲ bi ɓiɲé kwône ré yiɲ kamni ɗôbi Emen men, bi bay ré siɲ bô kiriɲ kaɲ hini emê a wôsa Jésu a derê tumôrji bi ôbi ré gôliɲ naɲ ci.

11 Jésu a lê a ɓiɲé ré yiɲ ka séli tu Emen a aɲ ɓiɲé bay ka hen na, bay kêm Ibarji a na Emen pôn nêŋ hari. Na hen iyôŋ a Jésu ré uwôgeji yênêri naɲ yi yé hen. 12 Aɲ ôbi kôliɲ Emen iyôŋ ba:

«Na kôliɲ yênên kwôlem men, na ɗebé tumô ɓiɲé kêm wô ayê kem a men*.»

13 Ôbi hô kôl iyôŋ ba:

«Na bê bôn na sa Emen a.»

Men, hô kôl iyôŋ ba:

«Gel, nibay naɲ kamrê ka Emen na gey ené gôliɲ naɲ ci bay a na*.»

14 Kamrê ka ôbi kôliɲ kwôliji hen na, na nabay ka sa terare a nà ka ôriɲ naɲ kurôŋgi yi naɲ kwôbe hen. Bi wo hen aɲa Jésu kôba, ré yi mega ci hen iyôŋ wô maɲ aɲ mêniɲ Sidan men, wô kibi temayri hende to hen na, ôbi mêniɲ Sidan wo ôriɲ naɲ néé woɲ deriɲ ɓiɲé hen. 15 Jésu li hen iyôŋ bi ɓiɲé ré hariɲ temare ré niɲ wôsa ca ba bay na mô mega limé iyôŋ sa kibi harê, niɲba, Jésu era sa tôrji biji ta. 16 Wôsa ôbi era sa terare a nà na wô lê naɲ manê ka derômaraŋ a ré, niɲba, na wô lê naɲ kwôŋgê *Abraham. 17 Na hen iyôŋ aɲa ré dé wo ôbi ré yi mega yênêri iyôŋ sa are kêm a aɲ bi ré yiɲ *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe woji tumô Emen a wô liɲ jé wo Emen. Ôbi a derê têriɲ sa ɓiɲé. Dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe wo Emen bi wo hen na, na kwôni woɲ ôbi bôô pôn men, na ôbi berê tu ɲa to ɓiɲé a men. 18 Aɲ haw hen ôbi nêm lê naɲ ka bay sélji wô mênêji hen, wôsa ôbi kôba, bay na gili gusiɲ men, bay na séli a men.

3

Jésu na kwôni wo dami gôliɲ Moyis

1 Iyôŋ ba, yênên, kenbay ka Emen uwôgêŋge aɲ kena kari hen na, ɗéŋge ermé woŋge yi sa Jésu a wo Emen jori bi ré yi *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe wo gengiɲ sa ayê bôô wo nana kôl kwôli biɲ ɓiɲé hen. 2 Jésu na kwo Emen na dôri wô jé woɲ bê kwôbe. Ôbi li jé wori naɲ bôô pôn mega wo *Moyis kôba, na liɲ bô geyé wo Emen hen iyôŋ men, mega wo liɲ bô magtubu a iyôŋ ba Moyis ré na ôbi bôô pôn bô iyé Emen a kêm iyôŋ*. 3 Hini emê wo bay uwôl sa Jésu a hen gôliɲ kwo bay uwôl sa Moyis a. Wôsa ɓiɲé den na ôbi ɗé iyére ɗiba, kwôni den iyére yere sa pôn né. 4 Iyére to yôŋ yôŋ kôba, naɲ ôbi ɗére ɗére, niɲba, ôbi ɗé are bay ka kêm hen na Emen pôn nêŋ hari. 5 Ôbi a, Moyis na ré na ôbi jé wo li jé wori naɲ bôô pôn bô iyé Emen a kêm. Ôbi na na mana aɲ ré yé ôbi derê kwôli aŋga Emen réé kelê kwôliji men hen. 6 Niɲba, *Krist ba, na Kema Emen aɲ bô sa are bay ka kêm ka yi bô ira hen. Men, ôbi li jé wori bi wo hen naɲ bôô pôn a men. Nabay ɓiɲé kari kôba, nana yi môɲ iyére tori iyôŋ hena nana ɓu ayê bôô wona dô men, hena nana ɗi bôrna dô sa aŋga nana diɲ deŋgôrna hen a men.

Kini derê bul wo ɓiɲé ka Emen yi ya

7 Na ôbi á, Tunu toɲ hendi bô bôrê ré kôl iyôŋ ba:

«Hena kené toy tôô Emen kemnêŋ na,

8 ken bi bôrŋge deŋgel mega wo môɲêrŋge na nariɲ kwôlê kibri a men,

wulê wo bay na séliɲni derô gwôlê hen a men né.

9 Wulê bi wo hen na, Emen na kôl iyôŋ ba:

Môɲêrŋge na naren kwôlê men,

na sélen a men,

mês a sa aŋga dôri ka na en li biji bay na gel kwôy elê tôre pôrbu hen.

10 Na ôbi á, ulê bôô wuɲê sarji a na haw hen ré kô niɲ.

Aɲ en kôl iyôŋ ba:

‹Ɓiɲé bay ka hen ermé woji na kelaŋ naɲ en men,

bay li aŋga en gey bi bay ré li hen né a men.›

11 Na wô bi wo hen aɲa ené dusu yen naɲ bô tarê kôl iyôŋ ba:

‹Ɓiɲé bay ka hen a biɲji kini deré bul wo na en gey biji hen ré kwôy*.› »

12 Yênên, ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a wô wo kwôni perêrŋge a hen bô habrê naɲ kaɲê toyé kwôlê maa liri aɲ a derê yiri yi Emen woɲ ôbi merê tu geɲ a. 13 Dôbiɲge ibiyare bôrŋge a naɲ wulê wulê wô wo Sidan maa lêŋge aɲ ka yé bay têriɲ men, bay bôô deŋgelé a men. Mega wo magtubu to Emen kôl: «Kemnêŋ» hen iyôŋ na, hena kwôlê bi wo hen ré kuriɲ marŋge a ba ya tô na, ken dôbiɲge ibiyare bôrŋge a. 14 Hena nana bi bôrna dô sa Krist a mega wo nana biɲ bôrna sari a tumô hen iyôŋ na, nana ɓiɲé kari bay na tiri.

15 Ôbi a, ré liɲ bô magtubu to Emen kôl iyôŋ ba:

«Hena kené toy tôô Emen kemnêŋ na,

ken ɗi bôrŋge deŋgel mega wo môɲêrŋge

na nariɲ kwôlê kibri a men hen iyôŋ né*.»

16 Na ɓiɲé ka yôŋ a na toyé tôô Emen aɲa na ré biri kwôlê ré hen a men ba? Ɓiɲé bay ka hen kêm na, na ka Moyis na deraji soɲ Ejipt a hen. 17 Na ka yôŋ aɲa bô Emen na ré tari sarji a kwôy li elê tôre pôrbu derô gwôlê hen ba? Na wô sa ka na li têriɲ aɲ na maji derô gwôlê a hen. 18 Wulê bi wo hen na, na ɓiɲé ka yôŋ a Emen na ré dusu yiri kôl iyôŋ ba: «Bay a biɲ sa iyére to en ɓu sa têre wô biji bi bay ré dôriɲ bul ré kwôy» hen ba? Ôbi na kôl hen iyôŋ na wô sa bay narê kwôlê*. 19 Ôbi a, yênên, nana hôn mega wo ré na wô ayê bôô woji wo naɲ bi aɲa bay ré biɲ kini derê bul bi wo hen a ré hen.

4

1 Emen na ay tôri ɗiré biɲ ɓiɲé geré ré ôriɲ kini derê bul wori a. Tôri hende to ôbi na ay hen na, ba ya kemnêŋ kemnêŋ. A iyôŋ ba ken ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a bi kwôni perêrŋge a hen ba erê kini derê bul bi wo hen a ré. 2 Nabay kôba, nana toy béré Kwôlo Dôri wo Emen bi wo hen mega wo môɲêrna na toyiɲ derô gwôlê hen iyôŋ men. Niɲba, Kwôlo Dôri bi wo hen, na li naɲ ci ré wôsa bay bi bôrji sara ré. Na ôbi á, bay ré biɲ kini derê bul bi wo hen a ré hen. 3 Kini derê bul bi wo hen na, na kwona nabay ka nana bi bôrna sa Kwôlo Dôri wori bi wo hen a. Na kwôli derê bi wo hen a Emen ôbi na ré kôliɲ iyôŋ ba:

«Bôn na taren aɲ na en dusu yen kôl iyôŋ ba:

Ɓiɲé bay ka hen a biɲji kini deré bul wo na en gey biji hen ré kwôy*.»

Kôliɲ hen iyôŋ na wô wo derê bul ré naɲ ré, wôsa kiriɲa Emen na ɗiɲ sa terare hen na, ôbi na ɗi are kêm kô niɲ. 4 Liɲ bô magtubu to Emen kwôli wulê wo jôgiɲ jurgem kôl iyôŋ ba:

«Emen dô bul sa to jurgem a wulê wo ôbi kôriɲ jé wori woɲ ɗé are hen*.»

5 Men, bô magtubu to Emen hende to nana dêŋse hen na, liɲ ya kôl iyôŋ ba:

«Bay a erê biɲ kini derê bul wuɲê ré kwôy*.»

6 Ɓiɲé bay ka tumô ka na toy kwôlo Emen hen na, bay biɲji kini derê bul bi wo hen a ré hen na, na wôsa bay kaɲ biri kwôlê. Iyôŋ ba, kini derê bul bi wo hen na, ɓiɲé ka pôni a biɲ ya. 7 Na ôbi wo hen, aɲa Emen né genge wulê wo ɗaŋgi wo bay uwôgeri «kemnêŋ.» Elê kwône gaɲ cêgê menba, ôbi na kôl kwôlê naɲ geré wo kelma Dabid mega wo na liɲ tumô kôl iyôŋ ba:

«Hena kené toy tôô Emen kemnêŋ na,

ken bi bôrŋge deŋgel ré.»

8 Hen aɲa Josuwé na ré dô tumô kam *Israyêl kwôy biɲ kini derê bul bi wo hen na, Emen henaŋ ré kelê kwôli wulê wo ɗaŋgi ré niɲ*. 9 Ôbi a, ɓiɲé ka Emen réé biɲ kini derê bul bi wo hen a mega wo Emen kôba, dô bul wulê wo jôgiɲ jurgem wori a hen men. 10 Wôsa kwôni wo biɲ kini derê bul bi wo Emen ɓu sa têri hen na, ôbi a derê bul sa jé wori a mega wo Emen liɲ jé wori ɗé are kô aɲ dôriɲ bul hen iyôŋ men*. 11 Iyôŋ ba, na masêŋge wô biɲ kini derê bul bi wo hen a ɗiba, bi kwôni kuriɲ wô wo ôbi ré kaɲ kibi Emen mega wo môɲêrna na liɲ hen iyôŋ né.

12 Kwôlo Emen na, na kwôlo yi mega ré mô tu geɲ iyôŋ men, na kwôlo nééri ya a men. Aɲ déé ɗê yebere to dami to kaɲne wôô hen aɲ sôŋ. Ôbi ô kwôy kiriɲ ka tunu naɲ ermé daɲ ya hen men, kibi kuriɲ a men, bô ibé a men, ôbi yêge sa aŋga yi bôrna ka nana gey lê hen a men. 13 Ani ka a uwôbê tu Emen a ba, naɲ wôsa ôbi hôn ari ɗééri pôn pôn kêm men, ari ɗéri ka a uwôbê tiri a ba, naɲ a men. Aɲ na tumôri ôbi a, aɲa nana sa derê tô ari lêrena ta biri.

Jésu na dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe wona

14 Kwôli ayê bôô wona wo nana dôriɲ ɓiɲé kwôli hen na, na ɓiri dô wôsa Jésu Kema Emen a na *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe wona wo ô kwôy tumô Emen a hen. 15 Dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe wona bi wo hen hôn iya wona dô damaŋ wôsa ôbi kôba, bay séli naɲ geré wo gay gay môɲ nabay iyôŋ men, niɲba, ôbi li têriɲ ré ded. 16 Iyôŋ ba, eraŋge na uséŋge ligi Emen woɲ ôbi bô baliyare hen ɗiba, na harêŋge ré. Kiriɲ bay ka hen ôbi a ɗé bôri jalê sa têriɲ lêrena men, a lê derê naɲ na men, wô gôliɲ naɲ na wulê wo naa ôriɲ doyri hen a men.

5

1 Emen tô damné kaɲ bay bê kwôbe na perê gawrê a aɲ ɗiji bi bay ré yi bay jé kari biji men, bi bay ré biɲ kwôbe wô têriɲ lêreji a men. 2 Ɓiɲé ka hôn ani ré men, ge kay a men hen na, *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe a henê geré lê derê naɲ ci wôsa ôbi kôba, iya mega bay hen iyôŋ men. 3 Na wô wo ôbi kôba, iya men hen, aɲa ré li sarga biɲ Emen na wô têriɲ to ɓiɲé mera ré, niɲba, wô têriɲ tori a men hen*. 4 Kwôni a hena iyôŋ aɲ ayê damɲare to dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe ɗé sari a sa kibri mera ré. Niɲba, na Emen a uwôgiri mega wo ôbi na uwôgiɲ Arôn hen iyôŋ*.

5 Kwo *Krist kôba, na hen iyôŋ hende to hen men, ôbi ay damɲare to dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe sa kibri mera ré. Niɲba, na Emen a uwôgiri aɲ kôli iyôŋ ba:

«Na jôbi a na Keman aɲ kemnêŋ ɓiɲé a henê wo ené na Ibam*.»

6 Ôbi hô kôl bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ:

«Ju na ôbi bê kwôbe naɲ kunem yôd

mega wo Mêlkisédêk na yiɲ hen iyôŋ*.»

7 Kiriɲa Jésu na baɲ sa terare a nà tô na, ôbi na hôn wo Emen ré naɲ néé wo ré gôliɲ naɲ ɗi kibi temare a. Aɲ ôbi uwôl Emen têê kwône kwôy sômiɲ kibé naɲ tôô to dami aɲ Emen li naɲ ɗi sa kibi bê kwôlê wori bi wo hen*. 8 Bi wo ôbi na Kema Emen hen hari kôba, ôbi geliɲ gusiɲ wô hôniɲ biɲare Emen kwôlê. 9 Kiriɲa Jésu diriɲ kibi jé wo Emen biri ré li hen kêm kô niɲ na, ôbi yi ôbi gôliɲ naɲ ɓiɲé woɲ tiri men, ôbi biɲ ɓiɲé kêm ka biri kwôlê hen gelê wo naɲ kwini. 10 Emen ɗiri dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe mega Mêlkisédêk na yiɲ hen iyôŋ men.

Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a wô wo ma kena ɗéɲ geré wo Emen

11 Kwôlo gengiɲ sa Mêlkisédêk na, kwôli yi mê wo niné kelê niɲba, wo niné dô tôri béŋge na iyêre gaɲ wôsa kiriɲa kwôni derêŋge kwôlê ba, ken toy lew ré. 12 Ré na kenbay a ré yé bay derê kwôlê wôsa ken dôyrê are bay ka hen ca yeŋ niɲba, ken hôn dô ré. Aɲ ken ôriɲ doy bi kwôni ré hera wô geléŋge a sôŋ aŋga na nina geléŋge tumô cog cog ka gengiɲ sa kwôlo Emen hen. Aɲ yi mega wo kené na kamrê ka dê ka yi na kuba mera ɗiba, ken yi môɲ gawrê ka iyêrɲê ka ré emê na kwô niɲ hen iyôŋ né kwôy. 13 I i wo yi kuba baa ya tô na, ôbi na kema wo dê. Kwôni bi wo iyôŋgi hen na, ôbi hôn derê tu aŋga habiɲ naɲ ka dôri ré*. 14 Kwô na, na kwo ɓiɲé ka iyêrɲê. Bay dôyrê ermé sa are a men, bay hôn derê tu aŋga habiɲ naɲ ka dôri a men.

6

1 Iyôŋ ba, na dôyrêŋge aŋga iyêre iyêre ka gengiɲ sa Jésu aɲ bi nana hôn damaŋ a mega ɓiɲé ka iyêrɲê men, kwôlo na nana toy tumô hen na, na ɗéŋge cêgerna aɲ na dôyrêŋge na aŋga iyêre iyêre niɲ. Niɲa hô geliɲ ɓiɲé aŋga tumô cog cog ka bay na gelji hen ré niɲ. Aŋga bay na gelji tumô cog cog bay a nà: Belé cêgeriji biɲ aŋga a ôriɲ naɲ ci kibi temare a hen men, bê bôô sa Emen a men, 2 gelé aŋga gengiɲ sa batêm to gay gay* hen men, ulê kôbi sa kwôni a men, gelé aŋga gengiɲ sa jê sé kamɲê men, ka gengiɲ sa jerê kwôlê wo naɲ kwini hen a men. 3 Aɲ are bay ka ré dôŋsiɲ hen na, hena Emen né ulêna sara a men ba, niɲa hô geléŋge a ré niɲ. Aɲ naa erêŋge tumô.

4-6 Iyôŋ ba, ɓiɲé ka hô hô tô jé lêreji wo cay hen ba, kwoji a yé iyeŋ ba? Ɓiɲé bay ka iyôŋgi hen gelji peraŋgê wo hena ligi Emen men, bay uwôɲ terê kibi wori damaŋ men, uwoɲji Tunu toɲ hendi bô bôrê men, bay hôn derê wo kwôlo Emen men, bay hôn néé wo wulê wo Emen a sa ômiɲ iyére tori hen a men. A hena ɓiɲé bay ka na hôn are bay ka hen kêm aɲa ré hô hôrji cêgê na, aŋga kwôni a lê aɲ bi bay ré hô bul cêgeriji biɲ têriɲ toji ba, naɲ niɲ. Wôsa yi mega wo bay ré hô ɓér Kema Emen sa gurô tagelê men, bay ré tiréri tu ɓiɲé a men iyôŋ.

7 Kiriɲa emen uwôŋge kwôy kwôy sa terare a aɲ kaw ka bay ci hen si dô aɲ li naɲ bay yagêre hen na, Emen tô kibri sa terare hende to hen a. 8 A hena gasem naɲ kalmê ka habiɲ ré si sa terare hende to hen a na, hende yi ani ré aɲ Emen a tômêre men, a mênêre yôd aɲ a men.

9 Milɲén, hena niné iyêl hen iyôŋ hani kôba, kwoŋge kenbay ba, nini hôn sarni a dô mega kené ô geré wo Emen a baa ya tô men, ôbi réé sa gôliɲ naɲ ken a men. 10 Emen na kwôni woɲ derôre ɗiba, a gôrbiɲ sa jé woŋge ré men, sa lê wo ken li naɲ ɓiɲé kari tumô aɲ haw hen ken li baa ya tô hen né kwôy. Hen iyôŋ dema ré gel wo kené gey Emen. 11 Nini gey bi kené li mega ken liɲ hen iyôŋ kwôy kwôy wo ken deriɲ kibri ɗiba, ken merên tô a ré. Ôbi dema kené uwôɲiɲ are kêm ka ken ɗi bôrŋge sara hen. 12 Ɗiba ken yi kwiɲê ré niɲba, bi jé lêreŋge yi môɲ bay ayê bôô ka lêŋnê tô ayê bôô woji a iyôŋ. Na bay a uɲé aŋgaɲ sa kôbi ka Emen na genge ɗiré biji hen.

Aŋga Emen genge ba ôbi a lê môj môj

13 Ken hôn mega wo ca tumô ba, Emen na genge aŋga ɗiré biɲ *Abraham. Kiriɲa ôbi genge biɲ Abraham are hen iyôŋ na, ôbi dusu yiri naɲ yiri gaŋ wôsa kwôni wo dami ɗêri wo ôbi a desiɲ yiri naɲ ɗi ba, naɲ. 14 Menba, ôbi dusu yiri kôl iyôŋ ba: «Na tiri, na terê keben sam a damaŋ men, na bé kwôŋgêm a kwônê a men*.» 15 Kiriɲa Abraham toy hen iyôŋ na, ôbi uwôl bôri môriɲ gemiɲ. Aɲ wô kibi ulê bôô wori bi wo hen na, ôbi uwôɲ are bay ka Emen na genge ɗiré biri hen. 16 Kiriɲa gawrê dusu yirji ba, bay dusu naɲ hini kwôni wo dami ɗêji. Desé yi bi wo hen iyôŋ na, ɲan are kêm perê ɓiɲé a. 17 Na ôbi wo hen aɲa Emen ré liɲ hen iyôŋ men hen. Ôbi gey geliɲ ɓiɲé ka ôbi na genge ɗiré biji are hen bi bay ré hôn dô sarji a mega wo aŋga na ɗiré genge hen na, ɗiré hera cêgê ré niɲ. Na ôbi á, ôbi ré genge are tumô dem aɲa ré dusu yiri cêgê tô hen. 18 Iyôŋ ba, aŋga Emen na genge hen men, desé wo ôbi na dusu yiri hen a men na, na aŋga wôô ka Emen a belé ermé wori sara ré kwôy men, Emen a lê benare sara ré a men. Nabay ka nana bô Emen mega kini uwôbêrna hen na, are bay ka hen dôbêna ibiyare bôrna damaŋ bi nana ɗebiɲ iyêre gemiɲ aŋgaɲ ɗé bôô sara bay ka hen. 19 Aŋgaɲ ɗé bôô sara bay ka hen na, yi mega aŋga harêna tôŋ aɲ bi nana ɗebiɲ geraŋ tumô Emen a iyôŋ. Na ôbi á, bargay ka bay ré ha jôriɲ tô kiriɲ ka yi naɲ jeŋgêrji hen ré bôliɲ tumôrna aɲ nana si ô kiriɲ ka ɗê kiriɲ ka yi naɲ jeŋgêrji ka Emen ɗebiɲ ya hen. 20 Na kiriɲ bay ka hen aɲa Jésu ré ô ya tumôrna wô sarna. Na ôbi á, ôbi ré yiɲ dami ôbi bê kwôbe naɲ kwini môɲ kwo Mêlkisédêk hen iyôŋ.

7

Mêlkisédêk na ôbi bê kwôbe wo Emen

1 Mêlkisédêk bi wo hen na, na na kelma wo Salêm men, na na ôbi bê kwôbe wo Emen woɲ ôbi gôliɲ sa are kêm hen. Wulê wo pôni *Abraham ô kumbul uɲé kilmé sa iyére to ɗaŋgi a menba, ôbi bôyji. Kiriɲa Abraham bulo hera tô kumbul a menba, Mêlkisédêk jô kwini aɲ tô kibri sari a. 2 Abraham dôŋse aŋga ôbi pera kibi kumbul a hen môj ba dô kibriji pôn môj ba dô kibriji pôn hen iyôŋ aɲ biɲ Mêlkisédêk. Hini woɲ Mêlkisédêk bi wo hen bôri na «kelma woɲ derôre» wôsa ôbi na kelma wo Salêm, aɲ hini woɲ Salêm bi wo hen bôri na «bô jalê*.» 3 Kwôli yori naɲ ibari men, môɲêri men, sa yêri men, sa temayri a men na, kwôni na li bô magtubu to Emen a ré. Aɲ ôbi yi môɲ Jésu woɲ Kema Emen iyôŋ wôsa ôbi yi ôbi bê kwôbe wo Emen yôôd mera.

4 Berêŋge damɲare to Mêlkisédêk bi wo môyrena wo tumô Abraham na ay kibi aŋga môji kari ka ôbi na pera kibi kumbul a biri hen. 5 Kwôŋgê *Lébi ka pôni kôba, na bay bê kwôbe men. Tôô to *Moyis na kôlji iyôŋ ba: «Ɓiɲé ka *Israyêl a ayê kibi aŋga môji kaji biji bi bay ré ôm*.» Bi wo bay kêm na kwôŋgê Abraham men hen kôba, na yênêrji a biji kibi aŋga môji bay ka hen. 6 Mêlkisédêk na tô môɲ wo Lébi ré hari niɲba, Abraham tô kibi aŋga môji kari ka ôbi pera kibi kumbul hen biri menba, Mêlkisédêk tô kibri sa Abraham a. Bi wo na na Abraham a Emen na ré genge are wô biri ɗi hen. 7 Iyôŋ ba, nana hôn mega wo kwôni tô kibri sa megari a ba, ôbi na kwo dami gôliɲ kwo uwôɲ terê kibi hen. 8 Kwôŋgê Lébi ka yênêrji ay kibi aŋga môji biji hen kôba, na ɓiɲé ka a ma niɲba, Mêlkisédêk kwori ba, ôbi a ma ré mega wo na liɲ bô magtubu to Emen a hen iyôŋ. 9 Iyôŋ ba, kiriɲa Abraham ay kibi aŋga môji kari biɲ Mêlkisédêk hen na, yi mega Lébi a na réé bé hen men. Na Lébi bi wo hen a kwôŋgêri réé sa uɲé kibi aŋga môji ka kam Israyêl hen. 10 Bi wo Lébi na yêɲ ré tô hen kôba, ôbi nà ná bô Abraham a kiriɲa Mêlkisédêk jô kwini kiriɲa ôbi uwoɲ kibi kumbul a hen. Gel, na wo Mêlkisédêk ré ɗê Lébi.

11 Hena jé woɲ bê kwôbe wo kam Lébi henaŋ ré nêm deré kibi jé wo Emen gey hen na, ôbi bê kwôbe wo ɗaŋgi mega Mêlkisédêk iyôŋ ba henaŋ ré naɲê niɲ men, henaŋ ré yé na kuŋga Lébi môɲ Arôn iyôŋ mera. Wôsa na na kôbi bay bê kwôbe ka Lébi a na hanê tôô to Emen na biɲ kam Israyêl hen. 12 Wôsa hena Emen né ɗi tô môɲ wo bay bê kwôbe wo ɗaŋgi na, gel na wo ôbi ré ɗé tôô to ɗaŋgi men. 13 Aɲ Kelma wona Jésu bi wo magtubu hende to hen kôl kwôli hen na, tô môɲ wori na kwo ɗaŋgi men kwôni wo tô môɲ bi wo hen na yi ôbi bê kwôbe tumô ré men. 14 Nana hôn wo Jésu ré hena na tô môɲ wo Juda a aɲ kiriɲa Moyis na kôl kwôli bay bê kwôbe hen na, ôbi na kôl kwôlê wôni gengiɲ sa tô môɲ bi wo hen ré.

Ôbi bê kwôbe wo ɗaŋgi mega Mêlkisédêk iyôŋ

15 Gel, aŋga gel derê kwôlê bay a na: ôbi bê kwôbe wo ɗaŋgi wo yi môɲ Mêlkisédêk iyôŋ hen so. 16 Gawra bi wo hen yi *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe naɲ tôô to kôl jeré hena na tô môɲ wo hen a dem hen né, niɲba, na naɲ néé wori wo li aɲ ôbi môriɲ tu geɲ naɲ kwini yôd hen ɗi. 17 Na mega wo liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«Ju na ôbi bê kwôbe naɲ kunem yôd

mega wo Mêlkisédêk na yiɲ hen iyôŋ*.»

18 Iyôŋ ba, Emen mêne tôô to ôbi na ɗi ca tumô hen aɲ wôsa nére naɲ men, hende yi ani ré niɲ a men. 19 Tôô to Moyis hende to hen a nêmê lê aɲ ɓiɲé a yiɲ derôre tu Emen a ré, niɲba, haw hen aŋga nana ɗi bôrna sara hen na, ɗê tôô hende to hen men, a béna geré wo nana ôriɲ tumô Emen a a men.

20 Kiriɲa Emen ɗa ɗé Jésu mega dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe na, ôbi dusu yiri tumô dem. Niɲba, kiriɲa tô môɲ wo *Lébi yiji bay bê kwôbe hen na, kwôni na dusu yiri tumô dem né. 21 Kwo Jésu ba Emen dusu yiri biri kôl iyôŋ ba:

«Nôbi, Emen Kelma aŋga na desiɲ yen bem hen na,

na herê cêgê ré niɲ. Já yé ôbi bê kwôbe kwôy naɲ kunem*.»

22 Hen iyôŋ ba, gel wo ré na sa kibi Jésu wo li aɲ biɲare to Emen biɲ naɲ na hen ré na to dôri dê to cay hen aɲ tô.

23 Men, kwo bay bê kwôbe ka pôni ka tô môɲ wo Lébi ba, bay kwône na wôsa temare jôrji lê jé woji woɲ bê kwôbe bi wo hen sem. 24 Niɲba, kwo Jésu ba, na hen iyôŋ né, wôsa ôbi mô tu geɲ naɲ kwini yôd ɗiba, ma ré aɲ jé wori woɲ bê kwôbe hen yi naɲ kwini yôd. 25 Na ôbi á, ôbi ré nêm gôliɲ naɲ ɓiɲé ka era ligi Emen a naɲ geré wori yôd naɲ kwini wôsa ôbi mô tu geɲ naɲ kwini yôd men, ôbi uwôl Emen wô sarji a men.

26 Na dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe bi wo hen iyôŋgi a nana ôriɲ doyri. Ôbi dé tu Emen men, ani kani ka habiɲ naɲ yiri a men, ôbi li têriɲ tôni ré men, Emen dôri ɗi gay naɲ bay têriɲ aɲ ayri ta derômaraŋ a. 27 Kwori ba, ôbi yi mega tô damné kaɲ bay bê kwôbe ka ba hen né. Wôsa ôbi ôriɲ doy bê kwôbe naɲ wulê wulê wô têriɲ tori tumô dema ré bi wô sa to ɓiɲé tô a men ré. Ôbi ay yiri bi liɲ sarga têê pôn yôd mera. 28 Tôô to Moyis ɗi damné kaɲ bay bê kwôbe kaɲ gawrê kaɲ bay têriɲ, niɲba, kwôlo gengiɲ sa desé yi wo Emen na, era na cêgi tôô. Aɲ ɗi na Kema Emen wo ôbi na ɓu sa têri yôd hen men, a merê naɲ kwini mega dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe.

8

Jésu na dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe wona

1 Perê kwôlo nini kôl hen na, kwo dami a na: nana ôriɲ naɲ *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe bi wo iyôŋgi hen wo mô derômaraŋ a sa kôbi Emen woɲ gusurô a wo na Emen woɲ ôbi ibé iyêre hen*. 2 Aɲ ôbi li jé wori woɲ bê kwôbe bi wo hen kiriɲ ka yi naɲ jeŋgêrji a. Ca ba, damné kaɲ bay bê kwôbe na li jé woji na bô iyére to liɲ naɲ bargay to gawrê a lê, niɲba, iyére to Jésu liɲ jé wori ya hen na, na kiriɲ kaɲ tiri ka Emen a lê ɗiba, na gawrê ré hen.

3 Dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe wo yôŋ yôŋ kôba, jé lêri na ayê ari biɲ Emen men, lê sarga biri a men. Iyôŋ ba, dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe wona nabay kôba, bi ôriɲ naɲ aŋgaɲ ayê biɲ Emen men. 4 Hena ôbi henaŋ ré mô sa terare a na ba, henaŋ ré yé ôbi bê kwôbe ré a men, wôsa bay ayê are biɲ Emen naɲ tôô to *Moyis na, ya niɲ. 5 Jé woɲ bê kwôbe bi wo bay li hen na, na tini kwoɲ tiri wo yi derômaraŋ a. Kiriɲa Moyis na ɗa ɗé iyére hende to hen na, Emen kôli iyôŋ ba: «Ju toy, já ɗé môɲ kwo na en gelom sa keram a hen, iyôŋ*.» 6 Ôbi a, Emen né biɲ Jésu jé wo dami ɗê kwo bay bê kwôbe bay ka hen men, na ôbi a ɗebé perê Emen a naɲ gawrê aɲ bay ré biɲji biɲare to ɗê to cay hen wôsa aŋga Emen genge bô biɲare hende to hen a na, gôliɲ aŋga tumô ka na nana uwôɲ hen aɲ tô.

7 Hena aɲa biɲare to tumô henaŋ ré nêm lê are kêm ka Emen gey ré li hen na, ôbi henaŋ ré hô kelê kwôli biɲare to têê wôôyi ré niɲ. 8 Niɲba, Emen na nay ɓiɲé kaɲ bay lê habrê a aɲ Kelma kôlji iyôŋ ba:

«Wulêri a sa na, na biɲ biɲare to kôrbi

naɲ kam *Israyêl men, kam Juda a men.

9 Ca tumô kiriɲa na en ɓu kôbi môɲêrji soɲ Ejipt a na,

na en biɲ naɲ ci, niɲba,

biɲare to na biɲ naɲ ci haw hen na,

na môɲ to na en biɲ naɲ môɲêrji tumô hen né.

Bay na mêne biɲare to na en biɲ naɲ ci tumô hen

aɲa ené worji cêgen hen.

Na nôbi Kelma woji a kelê emê hen.

10 Wulê bi wo hen na, biɲare to na biɲ naɲ kam Israyêl hen na,

na wo na bé tôô tiɲê a yé ermé woji a men,

a yé bôrji a a men, na yé Emen woji men,

bay a yé ɓiɲé kaɲê men.

11 Men, kwôni wo a dôyrê yiri ô kôliɲ yêni bi ré hôn Kelma ba,

naɲ niɲ. Wôsa kwo dê ré, kwo dami ré bay kêm a hônen.

12 Aɲ na ɗé bôn jalê sa têriɲ lêreji a men,

na gôrbiɲ sare a men*.»

13 Na kwôli biɲare to kôrbi a Emen né kôl hen. Iyôŋ ba, ken hôn mega wo biɲare to tumô hen na, na to ôli niɲ. Aɲ nana hôn mega wo aŋga ré na ka cay aɲ ré ôl men, ré li naɲ kwôni ré niɲ a men ná, ré na aŋga ré naɲê haw hende hen.

9

Jé lê bay bê kwôbe ka tôŋ na naɲ kwo Jésu

1 Kwôlo gengiɲ sa biɲare to tumô hen na, kini tibé Emen wo ɓiɲé li sa terare a na yi ya men, tôô toɲ geliɲ ɓiɲé kini tibé Emen kôba, ya men. 2 *Iyéy Emen hende to hen bay lere naɲ bargay aɲ bôre na wôô. Bôre wo kibé ba, bay uwôgere «Kiriɲ ka yi naɲ jeŋgêrji» men, bay ɗi jelgare toɲ musure to erêŋgêre jurgem toɲ teriɲ lampa hen ya men, tabel to bay biɲ mapa wo bay biɲ Emen hen ya men. 3 Kibi iyére to wôôyi a na, bay jô tôre naɲ kibi bargay aɲ bay uwôgere «Kiriɲ ka yi naɲ jeŋgêrji ka Emen ɗebe ya hen.» 4 Bô iyére hende to hen na, kini uwoyé gindiriw wo bay li naɲ lôr kaɲ liɲ sarga biɲ Emen hen na, yi ya. Men sunugu toɲ biɲare to bay têêle ta kêm naɲ lôr hen yi ya. Bô sunugu hende to hen na, baɲa wo bay li naɲ lôr yi ya. Bô baɲa bi wo hen a na, aŋgaɲ emê ka bay uwôgeji *man ka Emen na biɲ ɓiɲé derô gwôlê hen na, yi ya. Cilaŋ wo Arôn wo na béé hen men, habelê keram wo wôô wo Emen na liɲ tôô toɲ biɲare ya hen a men na, yi bô sunugu hende to hen a men. 5 Sa sunugu hende to hen na, bay iyege are naɲ misirérji môɲ manê ka Emen ka bay uwôgeji Séribên ɗé a sara aɲ gel wo Emen né kiriɲ bay ka hen ya. Aɲ are bay ka hen bul miséreji wô têliɲ sa kiriɲ ka bay biɲ kwôbe hen aɲ bi Emen ré ɗiɲ bôri jal sa têriɲ to ɓiɲé a hen. Niɲba, en gey kelê kwôli are bay ka kêm hen né tô.

6 Na hen iyôŋ a bay ré ɲaniɲ kiriɲ bay ka hen menba, na bô iyére to kibé hen aɲa bay bê kwôbe ré eraji sa li jé woji ya naɲ wulê wulê. 7 Kwo gengiɲ sa iyére to wôôyi a ba, na *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe a sé ya mera. Ôbi si ya têê pôn bô elê aɲ ôbi a ôriɲ naɲ kwôbri lari aɲ biɲ Emen kibi têriɲ tori men, kibi to ɓiɲé kêm to bay li bô meŋɲare a hen. 8 Tunu gey gelé hen iyôŋ wôsa hena geré woɲ erê kini ɗebé Emen a ré bôliɲ ré tô na, na wôsa iyére to cay hen baa ya tô. 9 Are bay ka kêm hen na, gel na aŋga li are bô ulê bi wo na. Men, gel na wo aŋga nana biɲ Emen naɲ sarga to nana li biri hen na, ré nêm wo ré lê aɲ bô gawra ré séliɲ né. 10 Na aŋga gengiɲ na sa emê mera men, care men, sa hara woɲ pelé yi wô séliɲ tumô Emen a hen men, aŋgaɲ lê ka gay gay a men. Men gengiɲ na sa tôô to aŋga yi nô yi gawra ka Emen ɗiji wô kibi wo hawi na kwôy jéɲ kiriɲa Emen a belé are kêm liɲ ka kôrbi.

Sarga wo Krist

11 Haw hen na, *Krist na sa niɲ. Aɲ ôbi a na dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe wo eraɲ naɲ aŋga dôri ka nana ôriɲ niɲ hen. Kini lê jé wori a na, na kiriɲ ka yi naɲ kiniji ɗiba, na môɲ iyére toɲ bargay to cay hen né men, na iyére to dô ɗê aɲ a men. Iyére hende to hen na, na iyére to sa terare a nà ré men, na gawrê a lê ré a men. 12 Men, kiriɲa ôbi na ô kiriɲ ka yi naɲ jeŋgêrji ka Emen ɗebe ya hen na, ôbi na ôriɲ na naɲ kwôbri kwaɲê ré men, kwôbri kam kelbê ré a men, niɲba, ôbi na ôriɲ na naɲ kwôbriri gaŋ aɲ siɲ bô a têê pôn yôd mera aɲ liɲ sarga. Na sa kibi kwôbriri bi wo hen aɲa ôbi ré gôliɲ naɲ na naɲ kununa sa têriɲ tona. 13 Ca ba, bay na duu na kwaɲê naɲ kilbê aɲ bay wusu kwôbrirji sa ɓiɲé ka nêm tibé Emen né hen. Men, bay hô pô buni môni tôlbôre to bay na duu aɲ uwoyre hen hô wusu sarji a aɲ bi bay ré yiɲ ɓiɲé ka séli. 14 Niɲba, hena kwôbri lari na ré nêm lê hen iyôŋ ba, kwôbri Krist a lê ɗê aɲ wôsa kwôbriri gôliɲ kwo lari aɲ sôŋ tô. Ôbi ay yiri biɲ Emen yôd mega ari lê sarga ka dôri naɲ néé wo Tunu to mô naɲ kunu hen. Na kwôbriri bi wo hen a mênê ermé lê aŋga habiɲ ka yi bôrna aɲ nana séliɲ men, nana liɲ jé wo Emen woɲ ôbi mêrê tu geɲ a hen a men hen.

Biɲare to kôbri to Krist a na gerére

15 Na kibi aŋga Krist li hen aɲa ôbi ré hô day ɓiɲé pôn naɲ Emen hen. Aɲ bi ôbi ré hô biɲ biɲare to kôrbi naɲ ci hen. Iyôŋ ba, ɓiɲé ka Emen uwôgeji hen na, bay a uɲé aŋga ôbi na genge ɗiré biji hen, aɲ are bay ka hen a yé kaji yôd kibi temay Krist. Sa kibi temayri hende to hen aɲa ôbi ré gôliɲ naɲ ɓiɲé wô habrê woji wo bay na li kiriɲa bay na baɲ tô biɲare to cay a hen. 16 Biɲare na, na aŋga yi mega magtubu to kwôni li kôliɲ kwôli bô geyé wori iyôŋ. Hena gawra ré li magtubu gengiɲ kini cé ari uɲéri wulê wo ɗiré ma na, bi ani gel wo ôbi ré ma tiri a men dem. 17 Hena gawra ré ma ré tô ba, magtubu to ôbi na li gengiɲ sa cé ari uɲéri hen na, hende li jé ré tô. Wulê wo ôbi ma niɲ dema hende ré li jé tô. 18 Biɲare to Emen na biɲ naɲ gawrê tumô hen kôba, na hen iyôŋ hende to hen. Aɲ kwôbri lari a biɲ tôŋ pa dem. 19 Tumô ba *Moyis na kôliɲ ɓiɲé kwôli tôô kêm to Emen na bi men, ôbi pô kwôbri kwaɲê naɲ kam kilbê ka bay duu hen men, gebe kam dê a men aɲ day ta. Men, ôbi pô kalmê ka bay uwôgeji *hisôp hen men, pô gusiri gamgê ka sêy dê a men aɲ dôbe bô kwôbe bi wo hen a aɲ dô wusu sa magtubu toɲ tôô men, wusu sa ɓiɲé kêm a men. 20 Aɲ ôbi kôl iyôŋ ba «Kwo na na, na kwôbe wo gel biɲare to Emen na biɲ naɲ ken aɲ ôbi gey bi nana bi kwôlê sa biɲare hende to hen a*.» 21 Iyére to bay li naɲ bargay hen kôba, Moyis wusu kwôbe bi wo hen naɲ aŋga kêm ka yi bô ka bay tibiɲ Emen hen sara. 22 Bô wulê bi wo tôô a na derê tumô kiriɲ hen na, are kêm na yi ka séli naɲ geré wo kwôbe. Hena kwôbe ré biɲ tôŋ ré ba, geré wo Emen a ɗiɲ bôri jalê sa têriɲ to gawrê ba, naɲ.

Sarga wo Jésu Krist dô têriɲ to ɓiɲé

23 Are kêm ka yi bô tibé wo cay a hen na, yi mega tini kaɲ tiri ka derômaraŋ a iyôŋ mera. Aɲ bi are bay ka hen a ré yi ka séli na bay a lê na hen iyôŋ pa dem. Niɲba, kwo gengiɲ sa tibé Emen woɲ tiri hen na, gey na sarga wo dô ɗê aɲ.

Jésu Krist ô derômaraŋ a

24 Krist na si bô iyére toɲ bargay to gawrê na lê hen né, wôsa hende na tini kini ɗebé Emen. Niɲba, kwori ba, ôbi ô si bô derômaraŋ a aɲ haw hen ôbi na gawra wona tumô Emen. 25 Damné kaɲ bay bê kwôbe si bô iyéy Emen a naɲ kwôbri lari têê pôn bô elê a kwôy kwôy. Niɲba, Krist ô hen iyôŋ wô ayê yiri liɲ sarga têê kwône ré. 26 Hen aɲa Jésu Krist henaŋ ré ay yiri liɲ sarga têê kwône na, henaŋ ôbi ré geliɲ gusiɲ têê kwônê ayiɲ tôri wulê wo Emen na ɗiɲ tô terare hen. Niɲba, ôbi sa têê pôn nêŋ wulê wo sa terare ta kerê baa ɗa hen ayiɲ yiri liɲ sarga biɲ Emen wô dôriɲ têriɲ to ɓiɲé yôd aɲ. 27 I i kôba, gengiɲ wo ré ma têê pôn nêŋ aɲ cêgi temare a ba, i i kôba, a erê tumô Emen a bi ôbi ré jô kwôlê sari a. 28 Aɲ Krist kôba, bay ayri liɲ sarga têê pôn nêŋ wô têriɲ to kwônê ɓiɲé, ôbi a bulo hera wo têê wôôyi na, na wô derê têriɲ ré niɲ, niɲba, na wô gôliɲ naɲ ɓiɲé ka gemni hen.

10

Jésu Krist li sarga wo dô ɗê kwo kêm hen têê pôn nêŋ

1 Tôô to *Moyis na, yi na aŋga dôri ka a era hen têj têj ré, niɲba, hende na aŋga liɲ geliɲ naɲ tu. Ɓiɲé li sarga wô ôriɲ tumô Emen a niɲba, bay nêm yé ɓiɲé ka séli tumô Emen a ré wôsa bay a lê sarga hen iyôŋ naɲ elê elê.

2 Hena sarga bi wo hen ré nêmê lê aɲ ɓiɲé ré yiɲ ka séli têê pôn yôd na, kwôli têriɲ henaŋ né ɓeré sarji ré men, bay henaŋ ré lê sarga wôni ré niɲ a men. 3 Niɲba, sargaɲê bay ka hen a lê aɲa bay ré hô erem sa têriɲ lêreji a naɲ elê elê hen. 4 Wôsa kwôbri kilbê naɲ kwo kwaɲê a nêmê derê têriɲ ré.

5 Ôbi a, *Krist kiriɲa ɗa era sa terare a nà nà, kôliɲ Emen iyôŋ ba:

«Ju gey bi bay ré duu lari liɲ sarga bem ré men,

bay ré bem ani ka ɗaŋgi ré a men,

niɲba, ju li aɲ en ôriɲ naɲ yen.

6 Wôsa lari wo bay duu aɲ uwoy aɲ kêm wô bem hen dôrem ré men,

sarga woɲ dôriɲ têriɲ hen kôba dôrem né a men.

7 Menba, en kôlem iyôŋ ba: ‹Ayi! Emen, gel en ɗebe na,

en era sa terare a nà, na wô lê aŋga ju gey ené li

mega wo na liɲ bô magtubu toɲ tôô a gengiɲ san hen iyôŋ*.› »

8 Krist na kôl tumô kôl iyôŋ ba: «Ju gey bi bay ré duu lari bem né men, ani ka ɗaŋgi ré men, lari ka bay duu aɲ uwoy aɲ kêm hen ré men, sarga woɲ dôriɲ têriɲ ré a men. Are bay ka hen kêm dôrem né.» Ôbi kôl hen bi wo are bay ka kêm hen na liɲ na naɲ tôô haji hen. 9 Men, ôbi hô kôl iyôŋ ba: «Gel, en ɗebe nà. En era sa terare a nà, na wô lê aŋga bôm gey hen.» Iyôŋ ba, gel na wo Emen né mêne sarga wo cay hen aɲ, aɲ gase naɲ kwo Krist. 10 Wôsa Jésu Krist li aŋga bô Emen gey hen. Ôbi ay yiri bi liɲ sarga têê pôn yôd aɲ na hen iyôŋ a têriɲ ré dôriɲ sarna hen.

11 Kwo bay bê kwôbe ka Jubɲê ba, bay li jé woji na sa pôn pôn men, bay bi kwôbe ɗebiɲ kwôy kwôy men, niɲba, sarga bi wo hen a derê têriɲ to ɓiɲé ré kwôy. 12 Jésu Krist kwori ba, ay yiri bi têê pôn yôd wô dôriɲ têriɲ to ɓiɲé yôd men, mô sa kôbi Emen woɲ gusurô a a men. 13 Aɲ haw hen na, ôbi gem na wulê wo Emen a sa bé bay bariri kêm a yé aŋgaɲ sêlê têri hen*. 14 Na naɲ ayê wo Krist ay yiri bi têê pôn nêŋ hen aɲa ôbi ré biɲ ɓiɲé kari ka ôbi biji yi ka séli hen ré yi ka dôri cerêd hen.

15 Tunu toɲ hendi bô bôrê kôba, geléna wo sarga wori bi wo pôn hen ré nêm kiriɲa hende kôl iyôŋ ba:

16 «Kelma Emen kôl iyôŋ ba biɲare to na biɲ naɲ ɓiɲé bô wulê wo nà ná,

na wo na bé tôô tiɲê a yé bôrji a men, ermé woji a a men.»

17 Men, hende hô kôl iyôŋ ba: «Na gôrbiɲ sa têriɲ lêreji men, sa aŋga habiɲ ka bay lêrê hen a men*.» 18 A hena Emen né ɗi bôri jal sa têriɲ lê ɓiɲé a ba, sarga wo ɗaŋgi woɲ dôriɲ têriɲ to ɓiɲé ba, naɲ niɲ.

Usonaŋge ɗa ligi Emen a

19 Yênên, hena ré na hen iyôŋ na, na sa kibi temay Jésu Krist naɲ kwôbriri wo biɲ tôŋ hen aɲa nana nêmê erê kini ɗebé Emen a naɲ bôô pôn hen. 20 Jésu na yêge bargay ka bay jôriɲ tô iyére hen aɲ, aɲ bôl geré wo naa siɲ ira hen béna. Na geré wo kôrbi wo naa môriɲ geɲ tô a. Bargay bay ka ôbi yêge hen na, yi mega kurôŋgi yiri wo bay na duu hen iyôŋ. 21 Aɲ nana ôriɲ naɲ *dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe wo Emen ɗiri sa iyére tori a. 22 Iyôŋ ba, na usoŋge ligi Emen a naɲ bôô pôn men, na ɗéŋge bôrna sari a yôd men. Wôsa kwôbri Jésu Krist a mênê ermé wo habiɲ bôrna men, nana peliɲ naɲ kam ka séli men. 23 Aŋgaɲ ɗé bôô sara ka nana kôliɲ ɓiɲé nana ôriɲ hen na, na gem dô wôsa nana hôn mega wo aŋga Emen ré genge ɗiré lê ba, ôbi ré li môj môj. 24 Na ermiɲ sa yerna men, na dôbiɲge ibiyare bôrna aɲ bi na geyiɲ yerna men, na lêŋge aŋga dôri dôri a men. 25 Na kaɲêŋge daɲare naɲ megêrŋge mega wo ɓiɲé ka pôni kaɲnê hen iyôŋ né. Aɲ mega wo Wulê wo Kelma a heraɲ baa ɗa niɲ hen iyôŋ na, na dôbiɲge ibiyare bôrna.

26 Hena nana henêŋge kwôlê woɲ tiri wo Emen aɲa nana hô lêrê têriɲ tona hôriɲ naɲ bô geyé wona a sôŋ na, sarga wo ɗaŋgi wo na lê wô dôriɲ têriɲ tona ba, naɲ niɲ. 27 Aɲ kwôni wo li hen iyôŋ na, aŋga bari ba, na harê wo dami mera wôsa Emen a sa jerê kwôlê sari a. Ɓeré bi wo hen na, na tare to dami to a uwoyé ɓiɲé ka biɲ Emen kwôlê ré hen*. 28 Hena kwôni wo ré ɗage sa tôô to Moyis aɲa gawrê wôô réba subu ré gel aɲ sa surge tôri ta na, bay a deréri mera ɗiba, kwôni a berê tu ɲa tori ré niɲ*. 29 Hena ré yi hen iyôŋ gengiɲ sa tôô to Moyis na, kwôni wo ré dô Kema Emen dema ré geliɲ gusiɲ ɗê aɲ sôŋ ré ba? Ôbi bô kwôbe wo li aɲ Emen biɲ naɲ na hen men, wo li aɲ nana yiɲ ka séli hen a men mega ani ré. Ôbi na tiiré Tunu to li aɲ nana uwoɲ bô derê wo Emen hen. Kwôni bi wo iyôŋgi hen na, a geliɲ gusiɲ. 30 Nana hôn wo Emen kôl iyôŋ ba: «Ɓiɲé ka kaɲen hen na, na dê bare men, na têbêji sa kôbriji wô jé lêreji wo habiɲ hen a men*.» Men, ôbi hô kôl iyôŋ ba: «Nôbi Emen Kelma na jerê kwôlê sa ɓiɲé kaɲê*.» 31 Bi Emen woɲ ôbi merê tu geɲ hen ré ɓu kwôni na, na aŋgaɲ bô emê ka damaŋ.

32 Erméŋge sa wulê wo na ken geliɲ kiriɲ ka peraŋgi ka kwôlo Emen kuneŋge ta cog, cog hen na, na ken geliɲ gusiɲ damaŋ men, na ken ɗebu iyêre sa kumbul woŋge a men. 33 Bay na tiiré ka pôni perêrŋge a tu ɓiɲé kêm men, bay na gelji gusiɲ men, ka pôn perêrŋge a hen na li naɲ ka bay na gelji gusiɲ hen men. 34 Ken bô tu ɲa to ɓiɲé ka yi daŋgay a wô kibi Jésu hen a men. Kiriɲa ɓiɲé na tô ari uɲérŋge ba, na ken li yi derê wôsa ken hôn wo kené ôriɲ naɲ aŋga dôri ka ré ɗê are kêm ka ré naɲê ré kwôy hen ya. 35 Hen iyôŋ ba, ken meremné ré wôsa hena kené li hen iyôŋ na, aŋgaɲ têbê sa kôbi ka dami yi wô sarŋge ya. 36 Beréŋge bôrŋge iyêre wô liɲ bô geyé wo Emen, ôbi a, kené uɲé aŋga ôbi na genge ɗiré béŋge hen. 37 Na ôbi á, na ré liɲ bô magtubu to Emen kôl iyôŋ ba:

«Sem a, dê a menba, kwo a hera hen na, era hen ya ɗiba, ôbi a mera ɗé ɗé ré niɲ*.

38 Men, kwôni wo na kwoɲ derôre tun a ba,

a merê tu geɲ naɲ geré ayê bôô wori niɲba,

kwo hô cêgê ba, yen a dôren sari a ré*.»

39 Kwona nabay ba, nana bay herê cêgê ka ca mênê hen ré, niɲba, nana ɓiɲé ka bi bôrji sa Emen a wô uwôɲiɲ gelê hen.

11

Aŋga ɓiɲé ka na bi bôrji sa Emen a na li

1 Bê bôô sa Emen a na, na henê mega wo aŋga jeré gel ré tô aɲ jeré ɗi bôm sara hen na, ré na aŋgaɲ ré yi ya tiri a men. Aɲ arirji ré liɲ a men. 2 Ɓiɲé ka ca tumô, na bi bôrji sa Emen a na hen iyôŋ hende to hen aɲa bay na ré déɲ tu Emen hen.

3 Na sa kibi ayê bôô aɲa nana hôniɲ mega wo Emen na ré ɗi sa terare nà, naɲ kwôlo si kibri a aɲ are kêm ka nana gel sa terare a nà ná, tôrji ré ɗiɲ na sa ka geliɲ né a*.

4 Na sa kibi ayê bôô aɲa Abêl ré liɲ sarga wo dô ɗê kwo Kayen hen biɲ Emen. Na sa kibi ayê bôô wori bi wo hen aɲa Emen na ré bôri mega kwoni woɲ derôre hen men, ôbi na ré gey sarga wori hen, aɲ gel na wo Abêl ré dé tiri a men. Na sa kibi ayê bôô aɲa Abêl na ré ma ca hari kôba, kwôli aŋga ôbi na li hen ré ôm baɲ kemnêŋ kemnêŋ hen*.

5 Na sa kibi ayê bôô aɲa Emen né ay Énôk tu geɲ ôriɲ derômaraŋ a, ɗiba, ôbi ma ré. Kwôni hô gili ré niɲ wôsa Emen na ayri ôriɲ ligiri a. Aɲ liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Énôk na dé tu Emen tumô dem aɲa ôbi na ré ayri ôriɲ derômaraŋ a hen tô*.» 6 Iyôŋ ba, na sa kibi ayê bôô dem aɲa kwôni ré déɲ tu Emen. Iyôŋ ba, hena kwôni wo ré era ligi Emen ba, ôbi bi bôri sari a mega wo Emen ré mô ya men, bi ôbi hôn mega wo Emen ré tô kibri sa ka wogeri hen a men.

7 Na sa kibi ayê bôô aɲa Nowé ré toyiɲ yêgê wo Emen yêge maari gengiɲ sa aŋga a era hen ka kwôni gel ré tô hen. Ôbi ay kwôlo Emen kôli hen mega kwôlê woɲ ɗéɲ iyôŋ né aɲa ôbi ré liɲ bato wo dami mega wo Emen kôli hen iyôŋ. Aɲ ôbi gôliɲ naɲ yiri men, naɲ ɓiɲé ka bô iyére tori a men. Aɲ na hen iyôŋ aɲa aŋga Nowé na li hen ré gel wo ɓiɲé ka sa terare a na ré li aŋga habiɲ. Aɲ sa kibi ayê bôô wori bi wo hen aɲa Emen né bôri mega kwôni woɲ derôre tiri a hen*.

8 Na sa kibi ayê bôô aɲa *Abraham ré biɲ kwôlê sa uwôgê wo Emen uwôgeri a aɲ henaɲ ôriɲ sa iyére to Emen genge ɗiré biri hen. Aɲ ôbi hena ô iyôŋ a tôŋ mera ɗiba, hôn sa iyére hende to hen tumô ré a men. 9 Na sa kibi ayê bôô wori bi wo hen aɲa ôbi ré môriɲ mega kerga iyôŋ sa iyére to Emen na genge ɗiré biri hen. Ôbi mô na bô iyére to bay li naɲ bargay hen. Bay môrji naɲ si Isak naɲ Jakwôb ka Emen na genge ɗiré biji sa iyére hende to hen men*. 10 Abraham li hen iyôŋ wôsa ôbi bi bôri na sa iyére to tôre ɗiɲ iyêre dô men, Emen a na ôbi gengére men, ôbi naɲ yiri a na ôbi ɗéére a men.

11 Na sa kibi ayê bôô aɲa Abraham ré uwôɲiɲ geré yêɲ kema naɲ halêri hen bi wo tamni Sara kôba, yê wori na naɲ men, hende na haal niɲ a men hen. Ôbi hôn wo kwo ré genge ɗiré biri kema hen na, ré kelê kwôlê woɲ benare ré*. 12 Ôbi a, naɲ geré wo gawra wo pôn wo na yi mega temay gawra iyôŋ hen aɲa tô môɲ wo gawrê ré biɲa môɲ têbêŋne to derômaraŋ a iyôŋ hen men, môɲ hal wo kibi cér a wo kwôni nêm deŋsê ré hen a men*.

13 Gawrê bay ka nana kôl kwôliji hen na, na bi bôrji sa Emen yôôd kwôy wo bay maɲ. Are bay ka Emen na ayiɲ tôri hen na, bay uwôɲ né, niɲba, bay hôn wo arirji ré liɲ aɲ bay li yi derê wô sarji men, bay kôl iyôŋ ba: «Niɲa kergê men, iyére toni naɲ sa terare a nà a men*.» 14 Gawrê bay ka kôl kwôlê bi wo iyôŋgi hen na, gel tu wolé wo bay ré woge na sa iyére to ré yi toji. 15 Men, gel wo bay ré erem sa iyére to bay na henaɲ ya hen ré a men. Hen aɲa bay henaŋ ré erem sa iyére to bay henaɲ ya hen na, bay henaŋ ré uɲé geré biliɲ hôriɲ ya. 16 Niɲba, tiri wori ba, bay woge na sa iyére to ɗê to bay henaɲ ya hen. Sa iyére hende to hen na, na derômaraŋ. Ôbi a, hena bay ré uwôge Emen «Emen» woji kôba, tayre ré diri ré hen wôsa ôbi ɲan sa iyére wô biji ya a men.

17 Na sa kibi ayê bôô aɲa Abraham na ré ay kemari Isak ɗiré liɲ sarga kiriɲa Emen na séliɲ bôri hen. Ôbi na ay kemari bi wo pôn nêŋ hen ɗiré liɲ sarga bi wo na kemari bi wo hen aɲa Emen na ay tôri biri 18 kôli iyôŋ ba: «Na naɲ kemam Isak aɲa kwôŋgêm ré kwônê mega wo na en gengiɲ hen iyôŋ*.» 19 Niɲba, Abraham hôn mega wo Emen ré ôriɲ naɲ néé wo ré lê aɲ Isak ré jê sé kamɲê. Na hen iyôŋ a, ré yi mega wo Isak na ré ma aɲ ré ji si kamɲê iyôŋ.

20 Na sa kibi ayê bôô aɲa Isak ré tôriɲ kibri sa si Jakwôb naɲ Esawu aɲ ôbi hôn mega wo terê kibi bi wo hen na ariri ré sa liɲ*.

21 Na sa kibi ayê bôô aɲa Jakwôb kiriɲa baa ɗa wo ɗa ma na, ôbi tô kibri sa kam Josêp ka wôô hen men, ôbi gere yiri naɲ kwore wori aɲ ayiɲ kibi Emen*.

22 Na sa kibi ayê bôô aɲa Josêp kiriɲa ré baa ɗa wo ɗa ma na, kôl kwôli sé wo kam *Israyêl a séɲ Ejipt a men, gengeji aŋga bay ré sa liɲ naɲ ibéri wulê wo ɗiré ma a men*.

23 Kwo iba *Moyis naɲ yori kôba, na sa kibi ayê bôô woji aɲa kiriɲa bay yêɲ Moyis na, bay uwôbiri li geserê subu wôsa bay bô manare to kemarji menba, bay hariɲ tôô to kelma ay hen né kwôy*.

24 Na sa kibi ayê bôô aɲa kiriɲa Moyis ré yiɲ kwo iyêri na, ré kaɲ bi bay ré uwôgeri kema môni Parawôn wo na kelma wo Ejipt hen*. 25 Aɲ ôbi gey geliɲ gusiɲ naɲ ɓiɲé ka Emen ɗiba, ɗiré merê naɲ yi derê wo haw hen mera bô têriɲ a ré. 26 Ôbi gey bi ɓiɲé ré kaɲni mega bay ré sa kaɲiɲ *Krist, kwo Emen dôri hen, hen iyôŋ na ré dô ɗê ari uɲé ka sa iyé Ejipt a kêm wôsa ôbi ɗi tiri na sa aŋgaɲ têbê sa kôbi ka a era hen a ɗi.

27 Na sa kibi ayê bôô wori aɲa Moyis na ré séɲ sa iyé Ejipt a ɗiba, na hariɲ bô tarê wo kelma Parawôn ré men, ôbi ɗebu sa têri a mega wo ôbi ré gel Emen wo kwôni gili sa pôn né hen iyôŋ*. 28 Na sa kibi ayê bôô bi aɲa ôbi ré ɗi tô lê geserê wo bay uwôgeri Pak hen men, ôbi kôlji bi bay ré tal kwôbri lari a kibi geré aɲ bi mana wo temare ré duu kamrê kaɲ kalmare ka Israyêl ré niɲ*.

29 Na sa kibi ayê bôô aɲa kam Israyêl ré ɗayji cér wo bay uwôgeri cér wo sêy hen mega kiriɲ ka hay iyôŋ menba, kamaŋ ka Ejipt gey ciré lê hen iyôŋ men, menba, cér bi wo hen pôrji kêm*.

30 Na sa kibi ayê bôô woji bi wo hen aɲa haba woɲ gerem wo sa Jériko ré tiɲ kiriɲa kam Israyêl tor sari kwôy wulê jurgem hen*. 31 Na sa kibi ayê bôô aɲa Rahab hende yiɲ yiɲare toɲ têriɲ ré ma naɲ bay kaɲê Emen né wôsa hende na ɓu ɓiɲé ka Israyêl ka na ɲaŋla sa kôbe kiriɲ hen yere a naɲ yi derê*.

32 Na ba na kwôli mi a ené kelê sôŋ ba? Na wo ené uwôɲ tulmô kiriɲ dê ba, ené kelê kwôli si Jédéyôn, Barak, Samsôn, Jepté, Dabid, Samiyêl naɲ bay kibi Emen kêm*. 33 Na sa kibi ayê bôô woji aɲa bay ré bôy kumbul naɲ sa iyére iyére men, bay li aŋgaɲ derôre tu Emen a men, bay uwôɲ aŋga Emen na genge ɗiré biji hen a men. Bay ɓu kibi kwo men*, 34 bay bare néé wo tare men, kiriɲa bay ca deréji ré yebere to dami kôba, bay ge gôl men, bay na iya niɲba, uwôɲ néé lew men, kibi kumbul a ba, bay na imɲê men, bay bôy kumbul sa asgarɲê ka sa iyére to ɗaŋgi a a men*. 35 Na sa kibi ayê bôô aɲa yébé ré hô geliɲ ɓiɲé kaji ka na ma hen ji si kamɲê. Ɓiɲé ka ɗaŋgi kwôni bay gelji gusiɲ tu temare a aɲ bi bay ré ɗéɲ ayê bôô woji, niɲba, bay ɗebe sa têrji a kwôy wô sa jiɲ siɲ kamɲê wô môriɲ bô derê a men*. 36 Ɓiɲé ka pôni bay tiréji men, bay sêji naɲ sera men, harêji naɲ gaŋgi musure men, bay biji daŋgay a a men*.

37 Ɓiɲé ka pôni bay gôbeji duu ré keram men, ka pôni bay karji derôre a wôô men, ka pôni bay derji ré yebere to dami men, ka pôni kayrê naɲ kiriɲ kiriɲ men, bay harê na wumne men, na bay nimré men, bay gelji gusiɲ damaŋ a men*. 38 Sa terare nà ná, ɗôd ba, bay henaŋ ré merê ya ré wôsa bay na ɓiɲé kaɲ bay bôô pôn ka dôri. Bay kayrê erê bô kalmê men, sa keram a men, yéré bô iyom keram men, bô iyom a a men.

39 Na sa kibi ayê bôô woji aɲa gawrê bay ka kêm hen ré déɲ tu Emen hen, niɲba, aŋga Emen na genge ɗiré biɲ ɓiɲé kari hen na, bay gel naɲ tirji ré tô. 40 Wôsa Emen na erem sa aŋga dô ɗê aɲ wô sarna aɲ ôbi na gey bi bay ré uwôɲ are bay ka kêm hen piniji ré.

12

Ibarna Emen

1 Ɓiɲé bay ka kêm ka na bi bôrji sa Emen a ka nana toy kwôliji hen na, bay méréna ta wô geléna geré. Iyôŋ ba, na ɗéŋge aɲ yôd aŋga nééy ka jerêna erê tumô hen men, têriɲ to gabêna tôŋ lew hen aɲ, na geréŋge gere to Emen gey nana ge hen ɗiba, na merênêŋge tô a ré. 2 Na ɗéŋge turna yi sa Jésu a wôsa ôbi a na ôbi ɗé tô ayê bôô wona men, ôbi deré kebre a men hen. Ôbi ay yiri bi bay diiri aɲ ɓééri sa gurô tagelê ɗiba, ɗi tay temare to iyôŋgi hende to hen diri ré. Wôsa ôbi erem sa yi derê wo Emen ré sa biri a hen ɗi. Aɲ haw hen ôbi mô sa kôbi Emen woɲ gusurô a bô emê iyére tori a.

3 Erméŋge sa gelé wo bay têriɲ na geliɲ Jésu gusiɲ men, ken erem sa ɓeré wo ôbi ɓu bôri iyêre perê gusiɲ hende to bay gili hen aɲ bi bôrŋge ré mêniɲ kwôy wo ken ɗéɲ gere toŋge ré. 4 Wôsa kumbul wo ken li naɲ têriɲ hen na, ken li kwôy maɲ kibé ré tô. Iyôŋ ba, ken bi bôrŋge mêne ré. 5 Na ken gôrbiɲ sa ibiyare to Emen na dôbêna bôrna môɲ kamni iyôŋ hen ba? Ôbi na kôl iyôŋ ba:

«Keman, kiriɲa Kelma halem ba,

ju erem sara, a hena ôbi ré nayem ba,

ju ɗi bôm mênê ré a men.

6 Wôsa Kelma hal na kwôni wo ôbi geyri men,

ôbi sê na kwo ôbi bôri môɲ kemari iyôŋ hen men*.»

7 Ɓeréŋge bôrŋge tô gusiɲ hende to ken geliɲ hen, wôsa Emen halêŋge na bô a hen men, na perê gusiɲ hende to hen a dema Emen ré berêŋge môɲ kamni iyôŋ men. A hen ba, kema wo ibari ba halêri hen ya ba? 8 Emen hal kamni kêm na hen iyôŋ hende to hen. A hen aɲa ôbi ré halêŋge ré na, ken yi môɲ lamnaɲê iyôŋ ɗiba, kena kamni ré. 9 Na erem sa balêrna kaɲ imɲê ka sa terare a nà ka halêna menba, nana kemnaɲ tiniji hen ba, Ibarna wo derômaraŋ a dema nana dôbê sarna biri ré ba? A hena nana biri kwôlê na, naa merê tu geɲ naɲ kununa. 10 Balêrna kaɲ imɲê ka sa terare a nà ná, bay halêna na kiriɲa nana baɲ kamrê hena bay ré bô mega wo ré dô, niɲba, Ibarna wo derômaraŋ na, halêna na wô derê wona aɲ bi nana yiɲ naɲ jeŋgêrna môɲ kwori iyôŋ men. 11 Kiriɲa bay halêna na, tumô ba nana bô mega wo aŋgaɲ gusiɲ iyôŋ ɗiba, yi derê naɲ bô a niɲba, wulê wo gusiɲ hende to hen kô niɲ na, kwôni wo na geliɲ gusiɲ hende to hen na, bôri a jali men, jé lêri a yé kwoɲ derôre a men.

Ayê tôô naɲ yêgê maa

12 Yênên, iyôŋ ba, ken ɓu bôrŋge iyêre ken ôriɲ tumô ɗiba, ken ɗi bôrŋge mêne ré. 13 Bi jé lêreŋge yi kwoɲ derôre aɲ bi kené iya ré, niɲba, bi kené yiɲ ka néérji ya hen ɗi.

14 Masêŋge bi bô jalê ré yi perêrŋge a naɲ ɓiɲé kêm men, ken mase bi ken yi ɓiɲé ka yi naɲ jeŋgêrji tumô Emen a. A hena kwôni wo ré yi naɲ jeŋgêri ré na, ôbi a gelé tu Kelma ré kwôy. 15 Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a bi kwôni ɗéɲ bô derê wo Emen né men, ken ɗi tu melênê sa yerŋge a bi kwôni yi môɲ gurô wo ɗaɲ iyôŋ né, wôsa kwôni bi wo iyôŋgi hen na, a mênê megêri. 16 Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge bi kwôni yi ôbi yiɲ yiɲare toɲ têriɲ ré men, bi yi ôbi kaɲê aŋga Emen mega wo Esawu na kaɲiɲ aɲ na ayiɲ suriyare tori biɲ ôbi cêgeri aɲ eŋgiɲ aŋgaɲ emê hen iyôŋ né*. 17 Cêgê, kiriɲa ôbi gey uɲé terê kibi wo ibari menba, bay jôri. Ôbi uwôlji naɲ cémé a tiri a, niɲba, kwôni nêm lê ani ré niɲ*.

18 Henêŋge mega wo kiriɲ ka kené ɗebiɲ ya tumô Emen a hen na, ré yi mega sa keram wo kam *Israyêl na ɗibiɲ ya tumô hen iyôŋ né. Keram bi wo hen na, na aŋga já hebé naɲ kôm men, tare na eŋge ya men, kiriɲ na yi dilemne ɗiba, kiriɲ ka peraŋgi na naɲ men, kal na ge naɲ nééri men, 19 buruɲju na ôm men, tôô kwôni kôba, na ôm a men. Aɲ tôô kwôni bi wo bay toy hen na, harê liji aɲ bay uwôliɲ Emen bi ôbi naɲ yiri ré kôlji kwôlê ré niɲ*. 20 Wôsa kwôlo ôbi kôlji hen na, na kwôlo ɗê sarji. Ôbi kôlji iyôŋ ba: «Bi kwôni hebe keram wo yi hen né. Hena ré na lari a hebéri kôba, ken gôbri duu naɲ keram*.» 21 Are bay ka kêm ka bay gel hen na, liji harê damaŋ. Aɲ *Moyis kôba, kôl iyôŋ ba: «Harê lên damaŋ men, en wuré a men*.»

22 Niɲba, kwoŋge kenbay ba, na hen iyôŋ né, wôsa ken uso ɗa naɲ keram wo Siɲô men, naɲ sa iyé Emen woɲ ôbi merê tu geɲ hen a men. Iyére hende to hen na, na Jérusalêm to derômaraŋ a naɲ kwônê manê kare ka gôliɲ dêŋsê hen. 23 Ken era ɗa naɲ kwônê ɓiɲé ka li yi derê hen men, ɓiɲé bay ka hen na, yi mega yê kalmare ka Emen iyôŋ ka hiniji ɗiɲ bô magtubu a derômaraŋ a men, ken era ɗa ligi Emen woɲ ôbi jerê kwôlê sa ɓiɲé a kêm hen men, ken era ɗa ligi tini ɓiɲé ka ca kaɲ derôre cerêd yôd hen a men. 24 Men, ken era ligi Jésu a wo ɗebe derô gawrê naɲ Emen wô biɲare to kôrbi hen men, ken era ɗa naɲ kwôbriri wo biɲ tôŋ wo gel na aŋga dôri ɗê ka kwôbri Abêl hen*.

25 Iyôŋ ba, ken ɗi tu melênê sa yerŋge a ɗiba, ken kaɲ toyé kibi kwo iyêlêŋge kwôlê hen né. Tumô ba, ɓiɲé na kaɲ toyé kibi kwôni wo na yêge marji sa terare a nà hen. Na hen iyôŋ aɲa bay na ré geliɲ gusiɲ hen. Nabay ka nana toy tôô Jésu wo hena derômaraŋ a hen aɲa nana kaɲni na, nabay kôba naa geliɲ gusiɲ men. 26 Ôbi wo tumô na iyêl aɲ terare na yebagiɲ hen na, haw hen ay tôri kôl iyôŋ ba: «Têê pôn a sôŋ na lê sa terare a yebagiɲ. Na sa terare punu a yebagiɲ mera ré, niɲba, derômaraŋ kôba, a yebagiɲ a men*.» 27 Kwôlo ôbi kôl ré têê pôn a sôŋ hen na, geléna na wo are kêm ka ôbi na ɗi hen na, ré wuré aɲ ré naɲêji a men. Aɲ bi aŋga nêm wuré ré hen a ré merê.

28 Iyôŋ ba, na liɲge Emen dosé wôsa ôbi béna emê iyére to wuré ré hen, men, naa gel yi derê wona bi wo hen heramiɲniri naɲ geré wo dé tiri hen men, na ayêŋge kibri men, na biŋgeri kwôlê a men. 29 Wôsa Emen wona na, yi môɲ tare toɲ hendi mênê kiriɲ iyôŋ*.

13

Hal wo dôriɲ Emen

1 Kenbay ɓiɲé ka Emen na, dô wo ken periɲ yerŋge hen iyôŋ tumô tumô.

2 Ɓeréŋge kergê yerŋge a ɗiba, ken gôrbiɲ né wôsa ka pôni ka na li hen iyôŋ na, bay na ɓu *manê ka derômaraŋ a yirji a hen niɲba, bay na hôn né*. 3 Erméŋge sa ɓiɲé ka yi daŋgay a môɲ ré na kenbay a yé ré daŋgay a iyôŋ men, ken erem sa ka geliɲ gusiɲ a môɲ ré na kenbay a ré geliɲ gusiɲ iyôŋ men.

4 Kwôlo gengiɲ sa eŋgé yi na, bêŋge kwôlê sara. Bi gawrê tô kwôrɲare yiɲji yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen né, wôsa Emen a sa jerê kwôlê sa bay lêre têriɲ hende to iyôŋgi hen men, ôbi a sa jerê kwôlê sa bay wogé yébé megêrji hen a men.

5 Bi gursu geléŋge gusiɲ né men, aŋga dê ka ken ôriɲ hen na, bi nêm hen iyôŋ wôsa Emen kôl iyôŋ ba: «Na derê kôben ɗéŋge aɲ ré kwôy*.» 6 Na ôbi á, tôrna ré nêrêna menba, naa kelê iyôŋ ba:

«Kelma a lê naɲ en iyôŋ ba, na hariɲ na mi sôŋ ba?

Men, na mi gawra ré lên ba*?»

7 Erméŋge sa bay derê tumôrŋge ka tumô ka na ulêŋge béré kwôlo Emen hen men, erméŋge sa jé lêreji a men, sa temare to bay uwôɲ a men. Iyôŋ ba, ken bi bôrŋge sa Emen a mega wo bay kôba, na biɲ bôrji sa Emen a hen iyôŋ men. 8 Na Jésu Krist bi wo hen a na ôbi gôliɲ naɲ na henaŋ men, kemnêŋ men, kiya a men ɗiba, ôbi biliɲ né. 9 Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a wô wo ɓiɲé ka pôni maa lamêŋge naɲ gelé aŋgaji ka gay gay ka biɲ naɲ kana ré hen. Toyéŋge kwôlo bay kôl hen né wôsa na bô derê wo Emen a biɲ gawra néé ɗiba, na lê tôô to gengiɲ sa aŋgaɲ emê hen ré. Dô wo ken hôn hen iyôŋ hende to hen. Ɓiɲé ka li tôô to gengiɲ sa aŋgaɲ emê hen na, tôô hende to hen li naɲ ci ré kwôy.

10 Bay bê kwôbe ka Jubɲê kaɲ bay lê sarga bô iyére toɲ bargay hen na, bay nêm emê aŋgaɲ sarga ka yi kini bê kwôbe wona hen né. 11 *Dami wo damné kaɲ bay bê kwôbe wo Jubɲê li sarga biɲ Emen bi ôbi ré ɗiɲ bôri jal sa têriɲ lê gawrê a. Ôbi ô kiriɲ ka Emen ɗebiɲ ya hen naɲ kwôbri lari ka bay duu hen kôbriji a. Niɲba, tanayriji ba, bay ôriɲ wolé naɲ iyére ô uwoyé aɲ*. 12 Na hen iyôŋ a Jésu kôba, bay ré ôriɲ naɲ ɗi wolé naɲ iyére wô deréri men hen. Aɲ kwôbriri biɲ tôŋ wô dôriɲ têriɲ to ɓiɲé. 13 Iyôŋ ba, na séŋge erêŋge ligiri a wolé yaŋ aɲ bi ɓiɲé tôrɲêna naɲ ɗi. 14 Wôsa sa iyére tona toɲ tiri naɲ sa terare a tôŋ nà, niɲba, nana bi bôrna na sa iyére to derômaraŋ to naa sa erê merê naɲ kununa yôd hen. 15 Iyôŋ ba, na heramêŋge Emen yôôd sa kibi aŋga Jésu na li hen. Heramê wo nana herameri hen na, yi mega sarga wo nana li biri iyôŋ. Na hen iyôŋ aɲa kwôlo si kebrena ba, bi heramêri kwôy kwôy wôsa nana kôl ôbi ré na Kelma. 16 Liɲge naɲ yerŋge men, ari uɲérŋge kôba, ken biɲ megêrŋge dê men. Gôrbiɲge kwôlê bi wo hen né pa pa, wôsa na ari lê bay ka hen iyôŋgi hen a na sarga wo dé tu Emen.

17 Biɲge bay derê tumôrŋge kwôlê men, ken dôbe sarŋge biji a men. Wôsa bay a na bay berê sarŋge men, tôre to cêgê ba, na bay a kôliɲ Emen wô berê wo bay na bôriɲ sarŋge hen a men. A hena kené biji kwôlê na, bay a lê jé woji bi wo hen naɲ yi derê ɗiba, bay a ɓarê ré. Wôsa hena bay ré ɓare ba a lê naɲ ken né.

18 Uwôlêŋge Emen wô sarni kwôy kwôy wôsa nini hôn wo ani kani ka habiɲ ré naɲ ermé woni a niɲba, niné gey lê na aŋga dôri kwôy kwôy ɗi. 19 Men, en uwôlêŋge bi kené uwôl Emen ta ta bi ôbi ré ben geré bi ené hôriɲ uɲéŋge lew.

Kwôlê woɲ diriɲ kibi kwôlê

20 Emen woɲ ôbi bô jalê na biɲ Kelma wona Jésu ji si kamɲê. Kelma wona Jésu na ôbi gemé gamgê wo dami sa kibi sarga wo kwôbriri wo ɗi tô biɲare to naɲ kunu hen. 21 Bi Emen béŋge néérŋge ken liɲ bô geyé wori men, bi béna na li aŋga dé tiri a men naɲ néé wo Jésu Krist béna hen. Bi ayê kibi yi wô sari naɲ elê elê. *Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

Dosé to ôbi liji

22 Yênên, en li magtubu hende to hen béŋge dôbiɲ ibiyare bôrŋge a. Aɲ en uwôlêŋge bi kené uwôl tô bôrŋge aɲ kené toyiɲ kwôlê bi wo hen. Wôsa na kwôlo lôg seŋge ɗiba, na kwôlê wôni wo gaɲ né. 23 En kelêŋge bi kené hôn mega wo yênena Timoté wo bay na ɓiri uwôli daŋgay a hen na, bay ré uwôli ta niɲ. Aɲ hena ôbi ré era uɲen cêd ba, wulê wo na erê geléŋge ba, niɲa erê naɲ ɗi pôn.

24 Liɲge bay derê tumôrŋge naɲ ɓiɲé ka Emen kêm dosé. Yênêrna ka Itali kôba, lêŋge dosé men.

25 Bi bô derê wo Emen baa naɲ ken kêm.

* 1:5 1: 5 Kurôŋ kibé 2: 7

* 1:5 1: 5 2 Samuyêl 7: 14, 1 Kronik 17: 13

* 1:6 1: 6 Détéronôm 32: 43

* 1:7 1: 7 Kurôŋ kibé 104: 4

* 1:9 1: 9 Kurôŋ kibé 45: 7-8

* 1:12 1: 12 Kurôŋ kibé 102: 26-28

* 1:13 1: 13 Kurôŋ kibé 110: 1

* 2:8 2: 8 Kurôŋ kibé 8: 4-6

* 2:12 2: 12 Kurôŋ kibé 22: 22

* 2:13 2: 13 Esay 8: 17-18

* 3:2 3: 2 Kwônê ɓiɲé 12: 7

* 3:11 3: 11 Kurôŋ kibé 95: 7-11

* 3:15 3: 15 Kurôŋ kibé 95: 7-8

* 3:18 3: 18 Kwônê ɓiɲé 14: 1-35

* 4:3 4: 3 Kurôŋ kibé 95: 11

* 4:4 4: 4 Ɗé tô are 2: 2

* 4:5 4: 5 Kurôŋ kibé 95: 11

* 4:8 4: 8 Détéronôm 31: 7, Josuwé 22: 4

* 4:10 4: 10 Ɗé tô are 2: 2

* 5:3 5: 3 Lébitik 9: 7

* 5:4 5: 4 Sé nô 28: 1

* 5:5 5: 5 Kurôŋ kibé 2: 7

* 5:6 5: 6 Kurôŋ kibé 110: 4

* 5:7 5: 7 Matiyé 26: 36-46, Mark 14: 32-42, Luk 22: 39-46

* 5:13 5: 13 1 Kworêntiɲê 3: 2

* 6:2 6: 2 Kwôli batêm to kôliɲ kwôle nà ná, na batêm toɲ kam men, to gengiɲ sa Tunu men.

* 6:14 6: 14 Ɗé tô are 22: 16-17

* 7:2 7: 2 Ɗé tô are 14: 17-20

* 7:5 7: 5 Kwônê ɓiɲé 18: 21

* 7:17 7: 17 Kurôŋ kibé 110: 4

* 7:21 7: 21 Kurôŋ kibé 110: 4

* 8:1 8: 1 Kurôŋ kibé 110: 1

* 8:5 8: 5 Sé nô 25: 40

* 8:12 8: 12 Jérémi 31: 31-34

* 9:20 9: 20 Sé nô 24: 8

* 10:7 10: 7 Kurôŋ kibé 40: 7-9

* 10:13 10: 13 Kurôŋ kibé 110: 1

* 10:17 10: 17 Jérémi 31: 33-34

* 10:27 10: 27 Esay 26: 11

* 10:28 10: 28 Détéronôm 17: 6

* 10:30 10: 30 Détéronôm 32: 35

* 10:30 10: 30 Détéronôm 32: 36

* 10:37 10: 37 Esay 26: 20, Habakuk 2: 3

* 10:38 10: 38 Habakuk 2: 4

* 11:3 11: 3 Ɗé tô are 1: 3, Kurôŋ kibé 33: 6-9

* 11:4 11: 4 Ɗé tô are 4: 3-10

* 11:5 11: 5 Ɗé tô are 5: 24

* 11:7 11: 7 Ɗé tô are 6: 13-22

* 11:9 11: 9 Ɗé tô are 12: 1-5, 23: 4, 35: 12,27

* 11:11 11: 11 Ɗé tô are 18: 11-14, 21: 2

* 11:12 11: 12 Ɗé tô are 22: 17

* 11:13 11: 13 Ɗé tô are 23: 4, 1 Kronik 29: 15, Kurôŋ kibé 39: 13

* 11:18 11: 18 Ɗé tô are 21: 12, 22: 1-14

* 11:20 11: 20 Ɗé tô are 27: 27-29,39-40

* 11:21 11: 21 Ɗé tô are 48: 1-20, 47: 31

* 11:22 11: 22 Ɗé tô are 50: 24-25, Sé nô 13: 19

* 11:23 11: 23 Sé nô 2: 2, 1: 22

* 11:24 11: 24 Sé nô 2: 10-12

* 11:27 11: 27 Sé nô 2: 11-15

* 11:28 11: 28 Sé nô 12: 21-30

* 11:29 11: 29 Sé nô 14: 21-31

* 11:30 11: 30 Josuwé 6: 12-21

* 11:31 11: 31 Josuwé 6: 22-25, 2: 1-21

* 11:32 11: 32 Bay jerê kwôlê 6 - 7, 4 - 5, 13 - 16, 11 - 12, 1 Samuyêl 16: 1, 1 Kilmé 2: 11, 1 Samuyêl 1: 1 - 25: 1

* 11:33 11: 33 Daniyêl 6

* 11:34 11: 34 Daniyêl 3: 1-30

* 11:35 11: 35 1 Kilmé 17: 17-24, 2 Kilmé 4: 18-37

* 11:36 11: 36 1 Kilmé 22: 26-27, 2 Kronik 18: 25-26, Jérémi 20: 2, 37: 15, 38: 6

* 11:37 11: 37 2 Kronik 24: 21

* 12:6 12: 6 Gwosoy kwôlê 3: 11-12

* 12:16 12: 16 Ɗé tô are 25: 33-34

* 12:17 12: 17 Ɗé tô are 27: 30-40

* 12:19 12: 19 Sé nô 20: 18-21, Détéronôm 4: 11-12, 5: 22-27

* 12:20 12: 20 Sé nô 19: 12,13, Détéronôm 5: 23-25

* 12:21 12: 21 Détéronôm 9: 19

* 12:24 12: 24 Kwôbri Abêl ba, gel na bare niɲba, kwôbri Jésu ba, gel na gelê.

* 12:26 12: 26 Ajé 2: 6

* 12:29 12: 29 Détéronôm 4: 24

* 13:2 13: 2 Ɗé tô are 18: 1-8, 19: 1-3

* 13:5 13: 5 Détéronôm 31: 6,8, Ɗé tô are 28: 15, Josuwé 1: 5, 1 Kronik 28: 20

* 13:6 13: 6 Kurôŋ kibé 118: 6

* 13:11 13: 11 Lébitik 16: 27, Kwônê ɓiɲé 12: 14-15

Jak

1

2

3

4

5

Magtubu to Jak li

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Jak li hen

Magtubu to Jak li hen na, ôbi geliɲ ɓiɲé ka Emen ka ô débé aɲ usuriɲ sa terare a nà kêm hen aŋga bay ré li (Sapitre 1: 1). Bô magtubu hende to Jak li hen na, ôbi pô are gay gay geliɲ bay ayê bôô hal woji wo habiɲ perêrji a men, perê ɓiɲé ka hôn Emen né hen a men. Ɓiɲé ka pôn kôl iyôŋ ba Jak na ré na yêni Jésu. Kwôlo Jak kôl bô magtubu tori a hen na, ôbi kôl kwo hen uwôl tôŋ, ôbi kôl kwo hen uwôl tôŋ mera ɗiba, ôbi gel mawri mawri ré.

Sapitre 1: 2-8 na, Jak kôl na kwôli tu melênê tumô. Tu melênê bi wo hen na, hena na ligi Emen a aɲ kwôni wo gey uɲé ba, bi ré eŋgeriri naɲ ayê bôô woɲ tiri.

Sapitre 1: 9-27 na, ôbi kôl na kwôli nimrére naɲ ari uɲé men, kwôli aŋgaɲ bô emê naɲ aŋgaɲ sélé kiriɲ men, kwôli lê kwôlo Emen woɲ tiri wo gel yiri bô hal gawra hen.

Sapitre 2: 1-13 na, ôbi kôl naɲ néri kwôli derê tu wo yi perê bay ayê bôô a hen.

Sapitre 2: 14-26 na, ôbi kôl na kwôli mawi kwôlo bô magtubu to ôbi li hen. Mawi kwôlê bi wo hen na, na iyeŋ a ayê bôô naɲ aŋgaɲ lê réé biɲ pôn ba?

Sapitre 3: 1-12 na, ôbi pô aŋgaɲ gelé ka gay gay kôliɲ kwôli aŋga habiɲ ka kôli gawra li hen.

Sapitre 3: 13-18 na, ôbi hô kôl na kwôli tu melênê woɲ tiri hen.

Sapitre 4: 1 kwôy sapitre 5:6 na, Jak nay ɓiɲé ka li aɲ naɲare yi perê migêrji a men, ka li aŋga habiɲ ka sa terare a nà men, ka bô yirji môɲ bay jerê kwôlê sa migêrji a iyôŋ men, ôbi kuriɲ uɲé bay uɲé ka biɲ ɓiɲé liji jé hen jé damaŋ niɲba, têbiji dô ré hen.

Sapitre 5: 7-20 wô deriɲ kibi kwôlê wori na, Jak kôl kwôli ulê bôô men, kwôli lêŋnê tô uwôlê Emen a men, kwôli halê yi wo Tunu gel geréri hen a men.

Magtubu hende to Jak li biɲ bay ayê bôô hen na, na kwôlo sél. Na bê bôô sa Kwôlo Dôri wo Jésu a mera ré, niɲba, bi ayê bôô gel yiri bô hal wona a, wôsa ayê bôô wo ariri liɲ sara ré ná, na ayê bôô wo ma.

1

Dosé to ôbi liji

1 Nôbi *Jak mana wo Emen naɲ kwo Kelma wona Jésu Krist a lê magtubu hende to hen. En lêŋge kenbay bay ayê bôô ka perê tô môɲ wo *Israyêl ka môj kibi wôô ka usuriɲ sa terare a nà kêm hen dosé.

Ɓiɲé ka bi bôrji sa Emen a hen na, na bay a ôbi ré gelji tu melênê

2 Yênên, lêŋge yi derê damaŋ sa aŋgaɲ gusiɲ ka gay gay ka lêŋge hen. 3 Hena kené bi bôrŋge sa Emen kwôy kwôy aɲ ken ɓu bôrŋge iyêre sa gusiɲ to lêŋge hen na, na ôbi a, ulê bôô woŋge ré erê tumô tumô hen. 4 Beréŋge iyêre hen iyôŋ kwôy ken deriɲ kibri aɲ ken yiɲ ɓiɲé ka jé lêreji dô dô jêd men, bi ani kani ka dôri ré naɲêŋge ré a men.

5 Hena kwôni perêŋge a hen a tu melênê ré naɲni na, bi ôbi uwôliɲ Emen aɲ ôbi a biri, wôsa ôbi na Emen woɲ ôbi biɲ ɓiɲé are naɲ bôô pôn men, nayji wô sarji ré a men. 6 Hena kwôni ré uwôliɲ Emen ani na, bi ôbi hôn mega wo Emen né biri are bay ka hen. Hena ôbi ré gaanê na, ôbi yi môɲ mêw wo dami wo kal liri aɲ hebiriɲ si na si na iyôŋ. 7 Kwôni bi wo iyôŋgi hen na, bi erem wô uɲé ani kôbi Kelma a ré. 8 Wôsa na kwôni wo ermé wori wôô wôô men, li ani naɲ bôô pôn né a men.

Kwôlo gengiɲ sa ari uɲé

9 Bi ôbi ayê bôô wo na ôbi nimré hen hari kôba, bi li yi derê wôsa Emen biri aŋgaɲ cibré derômaraŋ a. 10 Men, bi ôbi ayê bôô woɲ ôbi uɲé hen kôba, bi li yi derê wôsa Emen heraɲ naɲ ɗi tôŋ. Wôsa ôbi uɲé na, a naɲê môɲ béé gurô wo hay lew hen iyôŋ. 11 Wôsa tare si berare kaŋ kaŋ aɲ hay béé gurô, ôbi heriɲ men, manayri kôba, mêniɲ a men. Ôbi uɲé kôba, a naɲê perê ari uɲéri bay ka hen men, a ma tô geré gere wogiɲ uɲé bi wo hen a men.

Kwôlo gengiɲ sa gusiɲ naɲ aŋgaɲ sélé

12 Kwôni wo ɓu bôri iyêre sa gusiɲ to ôbi geliɲ a hen na, yiri a sa dôri wôsa kiriɲa ôbi gel ɓeré bôô wori iyêre hen iyôŋ niɲ na, Emen a sa têbri sa kôbri. Sa kôbi bi wo hen na, na gelê wo naɲ kwini wo ôbi na genge ɗiré biɲ ka geyri hen. 13 Hena ani ré lam kwôni ba, bi ôbi kôl iyôŋ ba: «Na Emen a sélen hen» ré, wôsa kwôni a nêmê lamê Emen bi ré li aŋga habiɲ né men, Emen bi kôba, a lamê kwôni ré a men. 14 Niɲba, hena nana lamiɲ ba, na doy aŋga habiɲ ka yi bôrna hen a wuréna ôriɲ a nana heriɲ bô boyre a hen. 15 Wôsa doy aŋga habiɲ bay ka yi bô gawra hen yê têriɲ menba, kiriɲa têriɲ hende to hen liɲ ɗé ɗé niɲ na, yê temare men. 16 Yênên kaɲê, sa kwôlo hen a na, bi kwôni lamêŋge sara ré.

17 Na aŋga dôri kêm ka hena ligi Emen a, are bay ka hen na, hena na ligi Ibarna Emen woɲ ôbi ɗé tare men, geserê men, têbêŋne a men hen. Wôsa Emen na peraŋge kiriɲ na hen iyôŋ kwôy ɗiba, ôbi a biliɲ môɲ tare iyôŋ aɲ ɗéŋge bô dilemne a ré. 18 Na sa kibi kwôlê bi wo na tu kwôlê hen a ôbi ré gôliɲ naɲ na naɲ bô geyé wori aɲ bi nana yi bay tumô ari ɗéri kêm hen.

Toyé kwôlê men, lê ariri men

19 Yênên kaɲê, erméŋge sa kwôlo na kelê hen: bi i i kôba, dôbe maari lew toyiɲ kwôlo megari kôl hen men, bi kôbe kwôlê dema ré kôl men, bi bôri tari lew lew ré a men. 20 Wôsa hena bô kwôni ré tari na, ôbi a lê na aŋgaɲ derôre ré tu Emen. 21 Men, ken ɗi tô lê aŋga a lê aɲ ka *kagemiɲ naɲ habrê wo yi bôrŋge a hen aɲ, aɲ ken dôbe marŋge toyiɲ kwôli wo yi môɲ kay cé iyôŋ bôrŋge a hen, wôsa na ôbi a gôliɲ naɲ ken.

22 Berêŋge dô réba ma ka kelê yaŋ ba, ré na toyéri mera, niɲba, na lê ariri a men dem. Aɲ hena kené li hen iyôŋ ré na, ken ge na kay tô geré wo Emen a. 23 Hena kwôni ré toy kwôlo Emen bi wo hen mera aɲ li ariri ré na, yi mega kwôni wo gel tini bô aŋgaɲ gelé tunu a iyôŋ. 24 Kiriɲa ôbi gel tini hende to hen iyôŋ aɲ kuriɲ ô ta niɲ na, ôbi hôn na ba, ɗiré geliɲ na iyeŋ ba, ba ôbi hôn né niɲ. 25 Niɲba, hena kwôni ré cubu tiri tô tôô to Emen to dô cerêd toɲ hendi derêri bô lemnare to têriɲ hen aɲ lêŋnê tô a aɲ li ariri ɗiba, toy na toyé mera ré na, Emen a terê kibri sa jé lêêri a.

26 Hena kwôni ré kôl ɗiré na kwo Emen aɲa ré gem kibri ré aɲ kôl kwôlo habiɲ kwôy kwôy na, na ôbi benare men, lê kwôlo Emen wori bi wo hen kôba, na ani ré a men. 27 Aŋga Ibarna Emen bô mega ka dôri men, lê kwôli woɲ tiri a men a nà: lê naɲ kam tiɲaɲê naɲ yébé ka kwôrɲêrji ma bô nimrére toji a men, jerê yi sa lê aŋga habiɲ ka ɓiɲé li sa terare a nà a men.

2

Derêŋge tu kwôni ré wôsa tumô Emen a na, ɓiɲé kêm némiɲ

1 Yênên, kenbay ka ken bi bôrŋge sa Kelma wona Jésu Krist wo bay ay kibri hen na, derêŋge tu kiriɲ né. 2 Kiriɲ ka pôni a ba, gawrê wôô a era kini daɲare toŋge a menba, kwo pôni na ôbi uɲé tôbe bargay ka dôri men, dôbe gamaŋ kaɲ lôr kôbri a a men, menba, kwo ɗaŋgi na ôbi nimré tôba gerŋga bargay eraɲ men. 3 Menba, kwo pôni ba, ken liɲ kwo tôbe bargay ka dôri hen dosé naɲ bê kwôlê aɲ ken kôli iyôŋ ba: «Era, ju sa mô sa kalaŋ a nà», menba, ken kôliɲ kwoɲ ôbi nimré hen iyôŋ ba: «Jôbi ba, ju ɗebe jan», réba «Ju mô kwan a terare a nà.» 4 A hena kené li hen iyôŋ ba, ken dô na tu kiriɲ men, ken jô na kwôlê a men naɲ ermé wo habiɲ hen ré ba?

5 Yênên kaɲê, toyéŋge kwôlo na kelê hen: Emen cobe na bay nimré ka sa terare a nà bi ré yi bay uɲé sa aŋga gengiɲ sa bê bôô sa Emen aɲ ré sa ô môriɲ naɲ ɗi bô emê iyére to ôbi na genge ɗiré biɲ ka geyri hen. 6 Niɲba, kenbay ken tiiré bay nimré. Aɲ na bay uɲé a na bay geliɲ turŋge gusiɲ men, bay a na bay ôriɲ naɲ ken tumô bay jerê kwôlê a hen a men ɗi ré ba? 7 Men, na bay a na bay mênê hini Jésu wo dôri wo ôm sarŋge a hen a men ré ba?

8 Hena kené bi kwôlê sa tôô to hena ligi Emen a to bay li bô magtubu tori a to kôl iyôŋ ba: «Gey megam mega wo ju geyiɲ yem hen iyôŋ» na, ken li dô. 9 Niɲba, hena kené dô tu kiriɲ na, ken li na têriɲ hen men, kwôlê ɓu sarŋge men, wôsa ken ɗage sa tôô hende to hen. 10 Hena kwôni ré bi kwôlê sa tôô to hena ligi Emen a hen kêm aɲa ré ɗage sa to pôni pôn nêŋ mera na, ôbi mêne na tô to baa hen kêm. 11 Wôsa Emen kôl kwôni ré yiɲ naɲ tam megari ré men, na ôbi bi a hô kelê kwôni ré duu megari ré hen a men. A hena jeré yiɲ naɲ kwôni wo na kurôm ré réba tamnem ré aɲa jeré duu megam na, ju mêne na tôô to Emen hende to hen. 12 Henêŋge wo kwôlo kêm wo kené kôl hen men, are kêm ka kené li hen a men na, Emen né sa jerê kwôlê sarŋge a naɲ tôô to béŋge ken mô sarŋge seŋge hen. 13 Hena kwôni ré na ôbi berê tu ɲa to megêri ré na, kiriɲa Emen a sa jerê kwôlê sari a hen ba, ôbi a sa berê tu ɲa tori ré men, niɲba, kwoɲ ôbi berê tu ɲa to megêri na, ôbi a hariɲ jerê kwôlê ré kwôy.

Ayê bôô wo lê ariri naɲ sara ba, yi mega ré na ɗéɲ iyôŋ

14 Yênên, hena kwôni ré kôl ɗiré bi bôri sa Emen a aɲa ré li ariri ré ba ayê bôô wori bi wo hen na ɗéɲ iyôŋ. Ayê bôô bi wo iyôŋgi hen na, a gôliɲ naɲ ɗi ba? 15 Dô ré ba, yênem réba yêrem ré ôriɲ doy bargay ley, doy aŋgaɲ emê ka naɲ wulê wulê ley, 16 aɲa kwôni perêŋge a hen ré kôli iyôŋ ba: «Ô naɲ bô jalê aɲ bi Emen béŋge bargay naɲ aŋgaɲ emê ka naɲ wulê wulê» aɲ hena jeré biri are bay ka naɲni hen né ba, a lê naɲ ɗi na iyeŋ ba? 17 Ayê bôô kôba, na hen iyôŋ hende to hen men. Wôsa hena kwôni ré bi bôri sa Emen a aɲa ré li ariri ré ba, ayê bôô wori bi wo hen yi mega ré ma iyôŋ.

18 Dô ré ba kwôni a kelê iyôŋ ba: «Jôbi ba, ju bi na bôm sa Emen a mera, a nôbi ba, en li ariri men.» Menba, na kôli iyôŋ ba: «Ju gelen ayê bôô wom wo ju li ariri ré hen men, nôbi kôba, na gelem ayê bôô wuɲê wo en li ariri hen men.» 19 Hena jeré hôn wo Emen ré na pôn nêŋ hari ba, dô. Wôsa tunu to habiɲ kôba, hôn na hen iyôŋ a men, aɲa ré hariɲni kêm hen. 20 Kubra, ju gey wo ené gelem mega wo ayê bôô wo ariri ré liɲ né ba, ré na ɗéɲ iyôŋ né ba? 21 Erména sa môyrena *Abraham a, na jé lêri wo dôri aɲa ôbi na ré yiɲ gawra woɲ derôre tu Emen a wô ayê wo ôbi na ay kemari Isak ɗiré liɲ sarga biɲ Emen hen. 22 Ju hôn, bê bôô wori sa Emen men, lê ariri a men na, na aŋga pôn. Na sa kibi jé lêri aɲa ayê bôô wori ré dôriɲ dô jêd hen. 23 Ôbi a, aŋga ré liɲ hen ré biɲ naɲ kwôlê wo na liɲ bô magtubu a kôl iyôŋ ba: «Abraham ay bôri biɲ Emen aɲa Emen né bôôri mega kwôni woɲ derôre sa kibi ayê bôô wori*.» Men Emen uwôgeri melaɲni a men hen*. 24 Ôbi a kené henê wo lê jé sa ayê bôô a a Emen né bôriɲ gawra mega ôbi lê aŋga derôre ɗiba, na sa kibi ayê bôô pini mera ré.

25 Mega wo Rahab hende wôniɲare toɲ têriɲ hen kôba, na sa kibi jé lêre wo dôri aɲa hende ré yiɲ iyore toɲ derôre tu Emen hen wôsa hende ɓu bay jé ka *Israyêl yere a aɲ uwôbeji kwôy wo hende biji siɲ geriɲ hen. 26 Mega wo bul naɲ bô kurôŋgi yi a ba, ôbi ma hen na, ayê bôô wo ariri liɲ né kôba, ma na hen iyôŋ men.

3

Nabay gawrê na geménaŋge kebrena

1 Yênên, bi doy yé bay geliɲare ɓiɲé are bi li ɓiɲé kwône perêrŋge a hen né. Wôsa ken hôn, kwôlê wo bay a jerê sa ɓiɲé bay ka hen a na, a iyêrê damaŋ gôliɲ tô ɓiɲé ka ba hen. 2 Wôsa nabay kêm na, nana li habiɲ naɲ geré wo gay gay. Hena kwôni wo ré iyêl kwôlê aɲa kwo habiɲ ré naɲ bô a ba, ôbi na gawra wo dô dô jêd men, nêm jirê yiri sa habrê biɲ a men. 3 Mega wo nana dôbiɲ henda arjim kibri a bi ré bêna kwôlê hen na, nana pôy na yiri kêm a men. 4 Erméŋge sa bato to damné hen. Bay damné haji niɲba, kema aŋga pôni dê iyôŋ yi bô a ya wô kwôŋnêji ôriɲ. A hena kal ré ge naɲ nééri geliɲ iyeŋ kôba, bato ô na si kiriɲ ka ôbi ayê gôône gey erê si ya hen ɗi. 5 Ôbi a, kôli gawra kôba, na aŋga dê iyôŋ bô kayri a, menba, iyêl kwôlê wo ɗê sari.

Men, ken erem sa tare to ɗê iyôŋ to kuriɲ kiriɲ a menba, eŋge dô bô gwôlê dêd dêd hen iyôŋ. 6 Kôli gawra kôba, yi na mega tare hende to hen iyôŋ men. Ôbi a na damɲê habrê wo yi yi gawra men, mêêni a men. Men, ôbi yi dê iyôŋ perê kam yerna wo kwôni a aɲ na ôbi bi wo hen a lê yi gawra *kagem hen men, ôbi yi mega tare to hena yi Sidan a aɲ mêne kewi yi gawra iyôŋ. 7 Wôsa gawra na, gôliɲ sa are kêm men, ôbi gôliɲ sa tanare to noni gay gay men, sa ciré ka gay gay hen men, sa kam tanare naɲ si kalaw ka gay gay hen men, gôliɲ sa kuyê naɲ tanare toɲ bô kam a hen a men. 8 Niɲba, kôlem na, gawra nêm gôliɲ sari ré, wôsa ôbi na aŋga habiɲ ka kwôni nêm gôliɲ sarji ré ka wurarji a derem hen. 9 Na kôlena bi wo hen, a nana heramiɲ Kelma wona wo na Ibarna hen men, na ôbi bi wo pôn hen a nana tômiɲ gawrê ka Emen ɗiji giliɲ né ɗi hen a men. 10 Wôsa na kibi bi wo pôn hen, a heramê Emen men, na ôbi wo pôn hen a kôliɲ ɓiɲé kwôlo habiɲ a men hen. Niɲba, yênên, bi kwôni li hen iyôŋ ré. 11 Sa pôn tu kam pôn ge ka lêri men, ka habiɲ men ba? 12 Yênên, sa pôn tôgôre yêrê môlôŋne men, tiɲaɗor yêrê tôgôre men ba? Mega wo tu kam kaɲ ɗôre a geré kam ka lêri ré men hen iyôŋ.

Tu melênê wo hena ligi Emen a men, kwo hena ligi gawrê men

13 Perêrŋge a hen ba, i a na ôbi tu melênê men, ôbi henê are men ba? Hena kwôni bi wo iyôŋgi hen ré ya ba, bi li aŋga dôri men, bi kalêri jal a men, dema ré gelé wo ôbi ré na ôbi tu melênê tô. 14 Hena kené li terbére naɲ migêrŋge men, ken woge derê wo gengiɲ sarŋge kenbay mera a men ba, ken di na deŋgôrŋge ɗéɲ iyôŋ men, ken kôl na kwôlê woɲ benare a men. 15 Tu melênê bi wo iyôŋgi hen na, na kwo hena na derômaraŋ a ré, niɲba, na kwo sa terare a nà men, na kwo gawrê men, kwo Sidan a bé hen a men. 16 Wôsa kiriɲ ka yôŋ yôŋ ka ɓiɲé li terbére ya men, woge na derê woji mera a men na, na kiriɲ ka kiriɲ gusiriɲ ya men, habrê a wiinê kiriɲ bay ka hen a men. 17 Niɲba, tu melênê wo hena ligi Emen a na, yi gay. Kwôni wo na ôbi tu melênê wo iyôŋgi bi wo hen nà: tumô ba, ôbi sél men, bôri jal men, kalêri jal men, li sa iyêrê ré men, bôri dô men, li aŋga dôri ka gay gay men, dô tu kwôni ré men, iyêl kwôlê kibri wôô wôô ré a men. 18 Ɓiɲé kaɲ bay bô jalê ka biɲ migêrji bô jalê na, yi mega wo ré ci kay aŋga dôri bô bô jalê woji ôbi wo hen, aɲ sarji ba, na lê aŋgaɲ derôre tu Emen a.

4

Ɗéŋge tô aŋga sa terare a nà aɲ, aɲ ken ô tô Emen

1 Gederiɲare to ken gedereriɲ men, naɲare to ken nayriɲ a men hen ba, tôrji hena na yôŋ ba? Na doy aŋga habiɲ ka yi bôrŋge a hen a lê aɲa kené gereriɲ men, ken nayriɲ a men hen né ba? 2 Ken li tu bôriyare sa are a, niɲba, ken uwôɲ né, na ôbi á, kené kena deriɲ megêrŋge hen. Men, ken li terbére sa are a, niɲba, ken nêm uɲé ré, na ôbi á, kené nayriɲ men, kené geririɲ yerŋge a men hen. Aŋga ken ôriɲ doyriji hen nà, ken uwôɲ né wôsa ken uwôliɲ Emen né. 3 A hena kené uwôliɲ Emen are kôba, ken uwôɲ né wôsa ken uwôli naɲ ermé wo habiɲ hen wôsa ken uwôl na wô tu bôriyare to lêŋge hen mera. 4 Kenbay ka ken ɗebe sa têrŋge a ré hen, ken hôn mega wo hena kwôni ré gey aŋga sa terare a nà ba, ré na ôbi bayi Emen iyôŋ né ba? Men, kwôni wo gey erê tô aŋga sa terare a nà na, a yé ôbi bayi Emen. 5 Ken erem mega wo kwôlo liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Emen li terbére sa Tunu to ôbi béna hen.» Hen ba, ken bô mega wo ré na kwôlo beray ba? 6 Menba, ôbi hô li derê damaŋ naɲ na a men. Wôsa liɲ bô magtubu a kôl iyôŋ ba: «Emen kaɲ bay uwôyrê yi, niɲba, ôbi tô kibri sa bay dôbê sa hen ɗi*.» 7 Iyôŋ ba, ken dôbe sarŋge biɲ Emen kwôlê. Ɗebiɲge Sidan iyêre menba, ôbi a geréŋge. 8 Eraŋge ɗa ligi Emen a menba, ôbi kôba, a dôrê ɗa legerŋge a men. Kenbay bay têriɲ hô hebéŋge yi têriɲ ré niɲ. Men, kenbay kaɲ bay kelê kwôlê kebreŋge wôô wôô hen kôba, ken ɗi ermé woŋge yi kiriɲ pôn yôd a men. 9 Bi turŋge li ɲa wô kibi têriɲ lêreŋge men, sômêŋge men, ɓarêŋge men, bi ayê woŋge beliɲ sômê men, bi yi derê woŋge biliɲ tu ɲa a men. 10 Dôbêŋge sarŋge biɲ Emen a aɲ ôbi a bé ka yé ka damné tiri a.

Liɲge ɲôm perêrŋge a ré

11 Yênên, sêɲge tôrŋge ken kôliɲ kwôlo habiɲ né. Hena kwôni ré jô kwôlê sa yêêni a réba liri ɲôm men na, ôbi kôl na kwôlo habiɲ gengiɲ sa tôô men, jô na kwôlê sara hen a men. A hena kwôni ré jô kwôlê sa tôô na, ôbi bure kwôlê ré. 12 Iyôŋ ba, na Emen pôn nêŋ a na ôbi béére tôô men, ôbi a na ôbi jerê kwôlê a men. Men, ôbi pôn nêŋ a na ôbi gôliɲ naɲ kiriɲ men, ôbi mênê kiriɲ a men. Jôbi ba, ju na i aɲa jeré jô kwôlê sa megêm hen ba?

Yéŋge bay uwôyrê yi ré

13 Dôbêŋge marŋge dô ken toyiɲ kwôlo na kelê hen. Kenbay ka ken kôl iyôŋ ba: «Kemnêŋ réba kiya niɲa erê sa iyére to hen a, niɲa erê merê ya lê elê pôn wô lê jeŋga wogiɲ gursu.» 14 Ken hôn aŋga kiya a sa hen né aɲ ken yi môɲ kiriɲ ka geri ka ge aɲ sem iyôŋ menba, naɲ mera hen iyôŋ. 15 Ɗôd wori ba, ré kené kelê iyôŋ ba: «Hena Emen né gey bi niné mô baa sa terare a nà baa ya tô na, niɲa lê aŋga na, aŋga hen.» 16 Wo kené kôl hen iyôŋ ba, ken kaɲ, aɲ ken uwôyrê yerŋge men, ken di deŋgôrŋge a men hen iyôŋ na, na aŋga dô ré. 17 Iyôŋ ba, hena kwôni ré hôn aŋga dôri ka ôbi ré lê aɲa ré li ré na, ôbi li têriɲ.

5

Kwôlo gengiɲ sa bay uɲé

1 Kenbay bay uɲé, dôbêŋge marŋge dô ken toyiɲ kwôlo na kelê hen. Karêŋge kula men, sômêŋge a men wô bô emê wo gay gay wo a sa sarŋge a hen. 2 Wôsa ari uɲé kaŋge uyê men, téére ôm bargay kaŋge kebré men, 3 lôr naɲ gursu toŋge ɓu kaar aɲ na kaar bi wo hen a ulêŋge kwôlê sarŋge a men, a mênê yerŋge mega wo tare a ré uwoyé iyôŋ men. Wulê wo haw hen na, sa terare baa ɗa wo a kerê niɲ menba, ken dayrê ari uɲé a a ka liɲ iyeŋ ba? 4 Ɓiɲé ka walêŋge kaw kaŋge hen kôba, ken têbeji sa kôbriji ré aɲ bay ɓar damaŋ men, sômê woji ôm kwôy kuriɲ ma Kelma Emen woɲ ôbi néé hen, aɲ ôbi toy tôrji. 5 Sa terare a nà ba ken mô bô derê men, ken li aŋga bôrŋge gey men, ken ôm dô uwoderiɲ mega lari ka bay abe wô deré iyôŋ men. 6 Kwôni woɲ ôbi lê are derôre hen kôba, na ken ɓiri naɲ kwôlê aɲ ken diiri, niɲba, ôbi ɗebéŋge iyêre ré.

Ulêŋge bôrŋge sa gusiɲ to ken geliɲ a hen

7 Yênên, hen iyôŋ hari kôba, ken uwôl bôrŋge kwôy jéɲ kiriɲ ka Kelma wona Jésu Krist a heraɲ. Erméŋge sa ôbi yagê a ken gel ôbi uwôl bôri gemiɲ aŋga dôri ka terare ré biri ayiɲ tôri masemne a kwôy kibi kelanê a. 8 Kenbay kôba, ken uwôl bôrŋge hen iyôŋ men. Ɓeréŋge bôrŋge iyêre wôsa Wulê wo Kelma wona a heraɲ hen baa ɗa niɲ.

9 Yênên, bi ɓarê kwôlê yi perêŋge a ré, aɲ bi Emen kôba, ré jô kwôlê sarŋge a ré men. Wôsa kwo a jerê kwôlê sarna hen ɗebu kibi geré niɲ. 10 Yênên, erméŋge sa bay kibi Emen ka na kôl kwôlê naɲ hini Emen hen. Bay na geliɲ gusiɲ damaŋ, niɲba, bay na uwôl bôrji men. Kenbay kôba, ken uwôl bôrŋge mega bay hen iyôŋ men. 11 Aɲ nana kôl iyôŋ ba: «Yi derê yi wô sa ɓiɲé bay ka ɓu bôrji iyêre sa gusiɲ to bay gelji a hen.» Men ken toy kwôli ulê bôô wo Jôb men, kwôli aŋga Emen li naɲ ɗi cêgê a men. Wôsa Kelma bô tu ɲa to ɓiɲé men, ôbi tô kibri sarji a a men.

12 Yênên, kwôlo na kelê hen na, na kwôlo dami. Deséŋge yerŋge naɲ derômaraŋ ré men, naɲ sa terare ré men, naɲ ani kani ka ɗaŋgi ré a men. Hena ré na tiri ba, na tiri men, hena ré na tiri ré ba, na tiri ré men. Kelêŋge hen iyôŋ wô wo Emen maa jerê kwôlê sarŋge a.

13 Hena kwôni perêrŋge a hen ré mô bô gusiɲ a ba, bi uwôl Emen. Hena kwôni perêrŋge a ré mô bô yi derê ba, bi kebe kurôŋ heramiɲ Emen. 14 Hena kwôni perêŋge a ré ômiɲ ba, bi jé uwôga surɲê ka églis bi bay sa uwôl Emen wô sari men, bi bay ɓu sari naɲ weŋ a men naɲ hini Kelma Jésu. 15 Hena bay ré uwôl Emen aɲ bi bôrji sari a na, ôbi a berarêri men, a ɓeré kôbri ta a men. Hena ôbi na ré li têriɲ tôni kôba, Emen a ɗé bôri jalê sari a a men. 16 Iyôŋ ba, na i i kôba, dô tô têriɲ tori biɲ megari men, bi i i kôba, uwôl Emen wô sa megari a men. Aɲ bi Emen berarêŋge. Wôsa kwôni wo na kwoɲ derôre tu Emen a na, uwôlê Emen wori nééri damaŋ. 17 Erméŋge sa *Eli a, ôbi na na gawra mega nabay nà iyôŋ sa terare a nà. Ôbi uwôl Emen naɲ bôri pôn bi emen ré uwôŋge ré, menba, ayiɲ tôri wulê bi wo hen kwôy elê subu naɲ kwari na, emen uwôŋge ré a men*. 18 Menba, cêgê ôbi hô uwôl Emen hôriɲ menba, emen ay tô uwôŋgê aɲ kalmê hô si hôriɲ sa terare a*.

19 Yênên, hena kwôni perêrŋge a hen ré ge kay tô geré woɲ tiri wo Emen a, aɲa megari ré heraɲ naɲ ɗi na, 20 ken hôn mega wo megari bi wo hen ré derari na kibi temare a iyôŋ. Hena têriɲ tori hende to hen na ré damaŋ mega mi kôba, Emen a ɗé bôri jalê sari a.

* 2:23 2: 23 Ɗé tô are 15: 6

* 2:23 2: 23 Esay 41: 8

* 4:6 4: 6 Gwosoy kwôlê 3: 34

* 5:17 5: 17 1 Kilmé 17: 1

* 5:18 5: 18 1 Kilmé 18: 41-45

1 Piyêr

1

2

3

4

5

Magtubu to tumô to Piyêr li

Kwôlo kôl kwôli magtubu to tumô to Piyêr li hen

Magtubu to tumô to Piyêr li hen na, ôbi li biɲ na bay ayê bôô ka iyére to bay yi bô emê wo Asi to kemnêŋ ba na sa iyé Turki hen. Eglisɲê bay ka yi sa iyére hende to bay bô emê wo Asi hen na, na Pol réba megêri bay jé a na ɗé tôrji. Na Rôm a a ôbi ré liɲ magtubu hende to hen hen. Ôbi uwôge Rôm Babilôn (Sapitre 5: 13). Kwôlo Piyêr kôl bô magtubu tori hende to hen na, gel wo ɓiɲé ré kaɲ bay ayê bôô men, bay ré ɗiji kwôli lê aŋga habiɲ sarji a men, bay ré ca geléji gusiɲ a men. Na ôbi á, Piyêr ré gey hô dôbêji ibiyare bôrji a aɲ gelji bi bay ré ɗi tirji na sa Jésu Krist a wo bay geliɲ gusiɲ môɲ wo ôbi na geliɲ men hen iyôŋ.

Sapitre 1: 1-2 na, dosé to ôbi liji.

Sapitre 1: 3-12 na, kôl na kwôli uwôlê heramiɲniri. Piyêr hô kôliɲ bay ayê bôô iyeŋ a Emen né gôliɲ naɲ ci men, iyeŋ a ôbi ré biji aŋgaɲ ɗé bôô sara ka ré gôliɲ naɲ ci sa kibi temay Jésu Krist men, jê wo ôbi ji si kamɲê hen a men.

Sapitre 1: 13 kwôy 2:10 na, Piyêr dôbe ibiyare bô bôô bay ayê bôô a aɲ kôlji bay ré ɗi tu melênê sa yirji a men, hal woji ré yi kwo dé tu Emen hen sa kibi biɲare toji naɲ *Krist.

Sapitre 2: 11 kwôy 4: 19 na, ôbi hal bay ayê bôô gengiɲ sa hal woji gengiɲ sa to tôô to bay emê sa iyére men, gengiɲ sa mana naɲ ôbi iyéyri men, gengiɲ sa bê kwôlê wo ré yi perê ɓiɲé tô kwôrɲêre a men, gengiɲ sa hal woji bô églis a men, naɲ ɓiɲé ka nô a men. Piyêr kôl bay ayê bôô ré ay hal wo Krist men, jé lêreji men, ermé woji gengiɲ sa aŋgaɲ gusiɲ a a men na, ré gel wo bay ré bi bôrji sa kwôlê wori a.

Sapitre 5: 1-11 na, Piyêr kôliɲ surɲê ka bô églis a men, manê naɲ tô bay ayê bôô kêm ka baa hen bi bay ré ɗebu iyêre sa gusiɲ to bay geliɲ hen aɲ bay ré bi bôrji sa aŋga Emen na genge wô sarji hen.

Sapitre 5: 12-14 na, Piyêr duu kibi magtubu tori hende to hen naɲ dosé men.

Ôbi kôliɲ bay ayê bôô hena bay ré geliɲ gusiɲ kôba, bay ré lêŋnê tô ayê bôô woji a aɲ ré yé aŋgaɲ gelé biɲ ɓiɲé ka sa terare a nà. Men, bi jé lêreji naɲ hal woji kêm ré kôl kwôli aŋga dô ɗê kiriɲ ka Emen li hen (Sapitre 2: 9). Aɲ bi ɓiɲé ka na bay ayê bôô ré hen, ré geliɲ jé lêreji wo dôri aɲ ré heramiɲ Emen wulê wo ôbi a buloɲ heraɲ (Sapitre 2: 12).

1

Dosé to ôbi liji

1 Na nôbi Piyêr *ôbi jé wo Jésu Krist a lê magtubu hende to hen béŋge kenbay ɓiɲé ka Emen terêŋge bi kené yi kari ka ken ô débé aɲ usuriɲ sa iyé Pônt a men, Galati a men, Kapadôs a men, Asi a naɲ Bitini a hen a men hen. 2 Ibarna Emen na terêŋge mega wo ôbi na genge tumô hen iyôŋ. Aɲ ôbi ɗéŋge ken yi naɲ jeŋgêrŋge sa kibi Tini aɲ bi kené li tôô Jésu Krist men, bi ôbi ré peléŋge naɲ kwôbriri a men. Bi bô derê wo Emen naɲ bô jalê wori baa naɲ ken damaŋ.

Ayênaŋge kibi Emen woɲ ôbi gôliɲ naɲ na hen

3 Na liɲge Emen woɲ Iba Kelma wona Jésu Krist dosé. Wôsa sa kibi bô derê wori wo li aɲ yi mega nana yêɲ ɗaŋ iyôŋ sa kibi jê sé wo Jésu Krist kamɲê perê ɓiɲé ka may a hen. Ôbi a, nana bi bôrna wo nana uɲé gelê naɲ ɗi. 4 Aɲ nana hôn wo nana ôriɲ naɲ aŋgaɲ uɲé ka Emen gem béna ka yi derômaraŋ a hen men. Are bay ka hen na, na aŋga a mêniɲ ré men, a ɓeré kar ré men, a dôriɲ bôrê ré a men. 5 Na sa kibi ayê bôô woŋge aɲa Emen né geméŋge naɲ néé wori aɲ bi kené uwôɲiɲ gelê wo ôbi a yêgê sari wulê wo sa terare a kerê hen.

6 Sa kibi ari uɲé kaŋge bay ka yi derômaraŋ a bay ka hen na, hena haw hen aŋgaɲ sélé ka gay gay ré béŋge bô emê kôba, ken li yi derê hen. 7 Wôsa lôr wo na lari wo a mêniɲ hen kôba, bay sééli bô tare a wô hôniɲ, derêri. Iyôŋ ba, ayê bôô woŋge dô damaŋ ɗê lôr aɲ bay sééli bi ciré hôniɲ derêri. Ôbi dema kené uwôɲiɲ ayê kibi men, heramê naɲ damɲare Wulê wo Jésu Krist a buloɲ heraɲ hen. 8 Ken gili naɲ turŋge ré tô kôba, ken geyri. Men, bi wo ken gili ré hen kôba, ken bi bôrŋge sari a men. Na ôbi á, kené li yi derê wo dami ɗê sa kiriɲ hen. 9 Wôsa ken uwôɲ aŋga na ken bi bôreŋge sara kené uɲé hen na, bay a na gelê.

10 Tumô ba, bay kibi Emen na kôbe tôri ciré henê na ba ré na iyeŋ a Emen ré gôliɲ naɲ ɓiɲé ba? Na ôbi á, bay na ré uwôl béré tumô biɲ ɓiɲé gengiɲ sa bô derê wo Emen na ɓu sa têri wô sarŋge hen. 11 Tini Krist to yi bôrji a hen na kôlji tumô mega wo Krist, kwo Emen dôri hen ré geliɲ gusiɲ pa dem aɲa ôbi ré uɲé hini emê tô. Bay kibi Emen bay ka hen, kôbe ciré henê wulê wo are bay ka hen ré saɲ men, bay ré liɲ na iyeŋ ba a men. 12 Emen kôlji iyôŋ ba, béré kwôlo bay ré uwôl hen na, ré yi gengiɲ sarji ré niɲba, ré yi gengiɲ na sarŋge kenbay ɗi. Haw hen ɓiɲé ka ulêŋge béré Kwôlo Dôri hen na, bay kelêŋge na kwôli are bay ka hen. Bay na kôl na naɲ néé wo Tunu toɲ hendi bô bôrê to Emen na joɲ hen. *Manê ka derômaraŋ a kôba, gey bi ciré henê are bay ka hen men.

Jé lê wo dé tu Emen

13 Sa kibi are bay ka Emen li béŋge hen na, ɲanêŋge yerŋge wô liɲ jé biɲ Emen men, ken mô tu geɲ men, ken erem sa aŋga ɗaŋgi a ré niɲ a men, niɲba, ken erem na sa ka dôri ka ka uɲé Wulê wo Jésu Krist a buloɲ heraɲ hen ɗi. 14 Aɲ haw hen na, biɲge Ibareŋge Emen kwôlê yôôd wôsa tumô kiriɲa na ken hôn Kwôlo Dôri ré tô hen na, lê aŋga habiɲ a na ɓeré bôrŋge, aɲ haw hen ken hô li ré niɲ. 15 Mega wo Emen wo uwôgêŋge bi kené yi ɓiɲé kari yi naɲ jeŋgêri hen iyôŋ na, kenbay kôba, ken yi naɲ jegêrŋge hen iyôŋ men naɲ jé lêreŋge kêm. 16 Bay na li bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Yéŋge naɲ jeŋgêrŋge wôsa nôbi Emen en yi naɲ jeŋgêren.»

17 Kiriɲa ken uwôl Emen ba, ken uwôgeri Ibarni. A iyôŋ ba, ken kemnaɲ tini aɲ bi jé lêreŋge yi kwo dôri kwôy wo ken baɲ sa terare a nà tô. Wôsa Emen jô kwôlê sa ɓiɲé i i ba, naɲ jé lêriji jé lêriji ɗiba, ôbi dô tu kwôni ré. 18 Ken hôn mega wo Jésu Krist ré jô sarŋge tô hara woɲ ɗéɲ iyôŋ wo môɲêrŋge na geléŋge hen. Ôbi na jô sarŋge na naɲ gursu ley, lôr ley ka a mêniɲ hen né, 19 niɲba, ôbi na jô sarŋge naɲ kwôbri Krist wo gôliɲ sa are kêm hen. Ôbi yi mega kema kwormo wo bay duu liɲ sarga iyôŋ. Ôbi yi naɲ jeŋgêri aɲ ani kani ka habiɲ naɲ yiri. 20 Tumô kiriɲa tô terare na ɗiɲ né tô kôba, Emen na dôôri niɲ aɲ haw hen kôba, Emen yêge sari wô derê woŋge. 21 Na sa kibri aɲa kené biɲ bôrŋge sa Emen wo biri ji si kamɲê aɲ ayiɲ kibri hen. Na ôbi á, kené ay bôrŋge biɲ Emen men, ken bi bôrŋge sari a men hen.

22 Mega wo ken yi naɲ jeŋgêrŋge sa kibi bê kwôlê woŋge sa kwôlo Emen woɲ tiri hen na, li kwôy wo ken gey yênêrŋge. Iyôŋ ba, ken geyji damaŋ hen iyôŋ yôôd naɲ bôô pôn. 23 Wôsa ken yêɲ ɗaŋ naɲ néé wo kwôlo Emen wo biɲ ɓiɲé gelê aɲ yi naɲ kwini men, a mêniɲ ré kwôy a men hen. Emen woɲ ôbi merê naɲ kwini a na béŋge gelê bi wo hen ɗiba, na gawra wo a ma hen né. 24 Liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«Gawrê kêm yi môɲ kalmê hen iyôŋ,

bayrareji yi môɲ béé gurô iyôŋ, bay hay aɲ bééreji heriɲ.

25 Niɲba, kwôlo Kelma Emen ba, a kerê ré kwôy*.»

Kwôlo Emen bi wo nini kôl kwôli hen na, na Kwôlo Dôri wo bay na ulêŋge béréri hen.

2

1 Mega wo Emen béŋge gelê wo kôrbi hen iyôŋ na, ken ɗi jé lêreŋge wo habiɲ hen kêm wo nà hen baa: lê benare men, kelê kwôlê kebreŋge wôô wôô men, tu bôriyare men, ɲôm a men. 2 Bi doy kwôlo Emen lêŋge môɲ kema wo dê ôriɲ doy kuba yori hen iyôŋ, aɲ ken iyêriɲ tô a kwôy wo Emen a sa gôliɲ naɲ ken yôôd. 3 Wôsa liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Kenbay naɲ yerŋge ken hôn derê wo Kelma Emen dô hen*.»

Jésu Krist na keram woɲ ɗé iyére wo dô ɗê tô keram wo baa hen

4 Iyôŋ ba, ken uso ɗa ligi Kelma wo yi mega keram wo mô tu geɲ wo gawrê kaɲ, niɲba, tu Emen wo dôri hen na, ôbi na keram wo dô ɗê are kêm hen. 5 Kenbay kôba, kena keram wo mô tu geɲ bi wo hen men, aɲ Tini Emen ay ɗiɲ *iyéy Emen hen. Ôbi a ɗé ka yé bay bê kwôbe bô a aɲ bi kené liɲ jé biri naɲ bôô pôn men, ken li sarga wo Tunu geléŋge kené li aɲ dôriɲ Emen sa kibi Jésu Krist. 6 Liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«Geléŋge, en ay keram wo dô gaɲ aɲ ɗi sa iyé Siɲô a

aɲ na ɗiɲ tô iyére tiɲê sara men,

en dôôri wôsa ôbi na kwo dôri,

aɲ kwôni wo bi bôri sara ba,

tayre a diri ré kwôy*.»

7 Kenbay ka ken bi bôrŋge sara hen na, ôbi dô ɗê are kêm. Niɲba, ɓiɲé ka bi bôrji sara ré hen na, ôbi na ani tirji a ré kwôy. Men, liɲ bô magtubu a kôl iyôŋ ba:

«Keram bi wo bay ɗé iyére na kaɲni hen na,

ôbi a hô yé keram woɲ ɗé tô iyére*.»

8 Men, hô liɲ kôl iyôŋ ba:

«Na keram woɲ ôbi dê tê kwôni men,

na kwo a lê aɲ kwôni a kuriɲ a men*.»

Ɓiɲé di têrji sa keram bi wo hen a wôsa ca tumô ba, Emen na genge bi ré yi hen iyôŋ wô ɓiɲé ka bi bôrji sa kwôli bi wo hen a ré hen.

9 Niɲba, kwoŋge kenbay ba, kena tô yê wo Emen derêŋge men, kena kilmé men, kena bay bê kwôbe ka li jé biɲ Kelma Emen men, kena tô yê wo na kwo Emen men, kena ɓiɲé ka Emen bi a men. Aɲ ôbi terêŋge bi kené kôliɲ ɓiɲé kwôli aŋga kwôni ka ɗiré li hen men, kiriɲa ôbi uwôgêŋge aɲ derêŋge bô kiriɲ ka hendi a aɲ bi kené ô merê kiriɲ ka peraŋgi a ka ɗê kiriɲ. 10 Tumô ba, na kena ka Emen né, niɲba, haw hen kena kari men, na ken hôn mega wo ôbi na ré bô tu ɲa toŋge ré, niɲba, haw hen ken hôn wo ôbi ré bô tu ɲa toŋge men niɲ.

Yéŋge bay jé ka Emen

11 Milɲén kaɲê, henêŋge wo kené na kergê sa terare a nà ɗiba, iyére toŋge naɲ tôŋ nà. Iyôŋ ba, en uwôlêŋge bi kené li aŋga habiɲ ka ken li tu bôriyare sara hen ré niɲ. Are bay ka hen na, bay a jerêŋge lê aŋga dôriɲ Emen hen. 12 Bi jé lêreŋge yi kwo dôri perê bay henê Emen né a, aɲ bi hena bay ré lêŋge ɲôm mega wo kené li aŋga habiɲ ba, bi bay gel aŋga dôri ka ken li hen kwôy kwôy aɲ bi bay ayiɲ kibi Emen wulê wo ôbi a saɲ.

13 Mega wo ken ô tô Kelma wona Jésu Krist a hen iyôŋ na, ɓiɲé kêm ka sa terare a nà ka ôriɲ naɲ néé hen ken biji kwôlê men, ken biɲ kelma woɲ ôbi sa kiriɲ kêm hen kwôlê men, 14 ken biɲ ɓiɲé ka kelma ɗiji bi ré pô bay lêre aŋga habiɲ men, wô dené ka li aŋga dôri a men hen kwôlê. 15 Emen gey bi kené li aŋga dôri aɲ ɓiɲé kaɲ bay galê ka hôn ani ré ka lêŋge ɲôm hen ré uwôɲ kwôlê woɲ kelê ré niɲ. 16 Bi jé lêreŋge yi kwo ɓiɲé ka mô naɲ sarji, aɲ ken ɗi bi merê sa seŋge toŋge hende to hen li aɲ ken liɲ aŋga habiɲ ré, niɲba, bi jé lêreŋge yi kwo manê ka Emen ɗi.

17 Biɲge ɓiɲé kêm kwôlê men, geyéŋge yênêrŋge bay ayê bôô men, kemnaɲge tini Emen men, ken biɲ kelma ôbi emê sa iyére kwôlê a men.

Bi jé lêreŋge yi môɲ kwo Jésu Krist hen iyôŋ

18 Kenbay manê, dôbêŋge sarŋge biɲ bay iyére toŋge men, hena bay ré lêŋge dôô, ré lêŋge habiɲ kôba, ken kemnaɲ tiniji a men. 19 Hena kwôni ré ɓu bôri iyêre sa bô emê woɲ ɗéɲ iyôŋ a hen wô kibi Emen na, na aŋga dôriɲ Emen. 20 Hena kené li habiɲ aɲa bay ré sêŋge men, geléŋge gusiɲ a men ba, i a ayê kebreŋge ba? Niɲba, hena kené li dô aɲa bay ré geléŋge gusiɲ aɲa kené ɓu bôrŋge iyêre sara na, na aŋga dôriɲ Emen. 21 Na wô ôbi bi wo hen aɲa ôbi ré uwôgêŋge wôsa Jésu Krist kôba, na geliɲ gusiɲ wô sarŋge na hen iyôŋ men, aɲ geléŋge geré bi kené li môɲ kwori iyôŋ. 22 Wôsa ôbi na li ani kani ka habiɲ né men, kwôlê woɲ benare naɲ kibri a a men. 23 Kiriɲa bay tiréri ba, ôbi tiréji men né men, kiriɲa bay geli gusiɲ ba, ôbi kôl ɗiré liji habrê gôɲiɲ tu ré a men, niɲba, ôbi ay yiri uwôl kôbi Emen woɲ ôbi jerê kwôlê naɲ geréri hen ɗi. 24 Jésu Krist naɲ yiri a perê habrê woni bi sari a kiriɲa bay na ɓééri sa gurô tagelê hen aɲ bi nana yi môɲ nana ma tô têriɲ a iyôŋ aɲ bi nana môriɲ tu geɲ men, jé lêrena ré yi kwo dôri a men. Sa kibi gusiɲ hende to bay geli hen aɲa nabay nana berariɲ kemnêŋ hen. 25 Tumô ba, na ken yi môɲ gamgê ka ge kay iyôŋ niɲba, haw hen na, bay hô uɲéŋge hôriɲ tô geré kayê woŋge a, aɲ ken ô tô kwoɲ ôbi berê sarŋge a men, ôbi gemérŋge a men hen niɲ.

3

Jé lê wo imɲê a lê naɲ yébérji men, jé lê yébé naɲ kwôrɲêrji men

1 Kenbay kaɲ yébé, dôbêŋge sarŋge biɲ kwôrɲêrŋge aɲ bi ka kwôrɲêrji bi bôrji sa kwôlo Emen a ré hen, ré kené kôlji kwôlo Emen né kôba, kiriɲa bay gel jé lêreŋge wo dôri hen iyôŋ na, bay a ayê bôrji men. 2 Bay a gelé wo kené na ka séli men, bay a gelé kemnare to ken kemnaɲ tiniji hen men. 3 Wogéŋge kwôy kwôy wô lê kalmare tu ɓiɲé naɲ ɲanê yerŋge naɲ sarŋge toɲ piyê to ré dô ɗê to ɓiɲé hen ré men, naɲ aŋgaɲ maa kaɲ lôr ka ken tôbê hen ré men, naɲ bargay ka dôri dôri ka ken tôbê hen ré a men. 4 Niɲba, kalmare toŋge ba, bi hena na bôrŋge a ɗi. Kalmare hende to hena bôrŋge a hen a na: ulê bôô men, erê jalê a men. Wôsa lê are bay iyôŋgi hen na, na kalmare to a mêniɲ ré kwôy men, dôriɲ Emen a men. 5 Na hen iyôŋ a yébé ka tumô ka na kôl ciré na ka Emen a hen na ré liɲ kalmare hen men, na dôbiɲ sarji biɲ kwôrɲêrji a men hen. 6 Erméŋge sa Sara a, hende na biɲ kurôre *Abraham kwôlê kwôy aɲ uwôgiɲni «ôbi iyéyren» a men. A hena kené li aŋga dôri men, ken hariɲ ani ré a men na, ken yi môɲ Sara iyôŋ men.

7 Kenbay kaɲ kwôrɲêrji kôba, bi i i kôba, bi mô dô naɲ tamni wôsa yébé na, néérji némiɲ naɲ kwoŋge ré. Kemnaɲge tiniji wôsa gelê wo Emen béŋge seŋge hen na, bay kôba, ôbi biji na hen iyôŋ men. Hena kené li hen iyôŋ na, kiriɲa ken uwôl Emen ba, ôbi a toyé béŋge.

Bay ayê bôô na bay lê aŋga dôri haji, niɲba, bay a geléji gusiɲ

8 Kwôlo na kelê diriɲ kibi kwôlê wuɲê a na: kenbay kêm bi bôrŋge pôn men, ken bôriɲge tu ɲa toŋge men, geyiɲge yerŋge wôsa kena yênê men, liɲge naɲ yerŋge men, ken yi bay uwôyrê yi ré a men. 9 Hena kwôni ré lêŋge habiɲ ba, ken liri habrê hôriɲ ré men, hena bay ré tiréŋge ba, ken tiréji hôriɲ ré a men, niɲba, ken uwôl Emen bi ré tô kibri sarji a wôsa wulê wo Emen uwôgêŋge bi kené yi kari hen na, na wô wo ɗiré tôriɲ kibri sarŋge a. 10 Liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«Hena kwôni wo ré gey merê derê men, lê yi yé a men na,

bi kwôlê wôni wo habiɲ si kibri a ré men, bi li benare ré niɲ men.

11 Bi li aŋga dôri ɗiba, bi li ani ka habiɲ né men,

bi woge geré bi bô jalê ré yi perê megêrji a kwôy kwôy a men.

12 Tu Emen yi sa bay lê aŋga dôri a men, ôbi toy uwôlê woji a men.

Niɲba, ôbi kaɲ bay lê habrê*.»

13 Hena kené mase wô lê aŋga dôri na, kwôni wo a lêŋge habrê ba, naɲ. 14 A hena bay ré geléŋge gusiɲ sa kibi jé lêreŋge wo dôri a na, Emen a terê kibri sarŋge a. Iyôŋ ba, ken hariɲ gawrê ré men, ken sun né a men. 15 Niɲba, ken bi bôrŋge yi pôn sa heramê Krist a pôn nêŋ hari men, ken bôri mega Kelma woŋge iyôŋ a men. Merêŋge sa têrŋge a aɲ kiriɲa hena ɓiɲé ré eŋgeréŋge wô mi a kené ɗi bôrŋge sa Jésu Krist a ba, ba ken dô tôri biji. 16 Derêŋgeji tôri hen iyôŋ ken biji naɲ tôô to jali men, ken beŋgeji kwôlê a men. Aŋga ken erem wo ré dô a kené li ɗi aɲ kiriɲa ɓiɲé ca kelê kwôleŋge wo habiɲ ba, bi tayre diji wô tiiré bi wo bay tiiré jé lêreŋge wo dôri tô geré wo *Krist hen. 17 Hena ré na bô geyé wo Emen bi kené geliɲ gusiɲ wô kibi jé lêreŋge wo dôri na dô. Niɲba, geliɲ gusiɲ wô kibi lê aŋga dôri na, dô ɗê geliɲ gusiɲ wô kibi lê aŋga habiɲ. 18 Jésu Krist kôba, ma wô kibi têriɲ toŋge men. Sa hende to hen na, ôbi ma têê pôn yôd. Kwôni wo li têriɲ né kwôy hen ôbi a ma wô kibi bay lê têriɲ wô ôriɲ naɲ ken ligi Emen a. Bay duu yiri niɲba, Tunu toɲ hendi bô bôrê biri ji si kamnê. 19 Naɲ néé wo Tunu hende to hen na, ôbi ô uwôliɲ béré kwôlo Emen biɲ tini ɓiɲé ka na ma ka yi daŋgay a hen. 20 Na tunu hende to yi daŋgay a hen a na narê kwôlê kibi Emen hen. Emen na uwôl bôri môriɲ gemji kwôy wulê wo Nowé ɲaniɲ bato kô. Ɓiɲé ka si bô bato hende to hen a aɲ gôliɲ kam hen na, bay na marge dêj mera. 21 Kam bay ka hen na, gel na batêm to gôliɲ naɲ ken haw hen. Batêm hende to hen na, na to bay peliɲ yirji hen né, niɲba, na to nana uwôliɲ Emen bi ré dô têriɲ lêrena bôrna aɲ hen. Aɲ ôbi gôliɲ naɲ ken sa kibi jê sé kamɲê wo Jésu Krist perê ɓiɲé ka ma a. 22 Jésu Krist bul hô derômaraŋ a aɲ mô sa kôbi Emen woɲ gusurô a. Aɲ ôbi na ôbi sa *manê ka derômaraŋ a men, ôbi sa are kêm ka ôriɲ naɲ tôô men, néé hen a men.

4

Hal wo cay naɲ kwo kôrbi

1 Kiriɲa *Krist bul yiri yi gawra hen na, ôbi geliɲ gusiɲ. Na ôbi wo hen aɲa kenbay kôba, ken bi ermé bi wo hen yi sarŋge a wô geliɲ gusiɲ mega ôbi iyôŋ men, wôsa kwôni wo geliɲ gusiɲ yiri a na, ôbi bul cêgeri biɲ têriɲ niɲ. 2 Ayiɲ tôri haw hen ôriɲ tumô a kwôy wo ken môriɲ ba sa terare a nà baa ya tô hen na, bi jé lêreŋge dé tu Emen ɗiba ken li aŋga habiɲ ka bôrŋge gey hen né. 3 Tumô ba, na ken mô cerôb na wô lê aŋga bay henêre Emen né gey lê hen. Aɲ haw hen na, nêm niɲ. Tumô ba, ken nêm ɓeré yerŋge sa lê aŋgaɲ iɲamê naɲ aŋga kurôŋgi yi gey hen né kwôy. Na kena bay kwoyé care men, bay erê wô lê yi derê ômiɲ are kwôy bôliɲ tô a men, ken dayriɲ wô yê care men, kena bay tibé kamrê a men. Aɲ na aŋga biɲ naɲ tôô to Emen né ded. 4 Aɲ haw hen, kiriɲa bay li are bay ka habiɲ ka iyôŋgi hen aɲa kené li naɲ ci hen iyôŋ men ré na, bay a berê mega ré ɗê sa kiriɲ menba, bay tiréŋge. 5 Niɲba, cêgê bay a derê tô jé lêreji wo habiɲ bi wo hen kêm tumô Emen a. Wulê baa ɗa wo ôbi a jerê kwôlê sa ɓiɲé ka mô tu geɲ a naɲ ka ma a men. 6 Kwo ɓiɲé ka ma hen na, wulê wo bay na baɲ sa terare a nà tô hen na, Emen na jô kwôlê sarji a mega wo ôbi jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé a kêm hen iyôŋ. Niɲba, kiriɲa bay ma niɲ ba Krist na uwôlji béré Kwôlo Dôri bi bay ré môriɲ tu geɲ môɲ Emen iyôŋ men.

Hal wo bay ayê bôô perêrji a

7 Wulê wo sa terare a kôriɲ na baa ɗa niɲ. Ôbi a ré dô wo kené ɓu yerŋge men, kené mô tu geɲ a men wô uwôlê Emen. 8 Geyiɲge yerŋge naɲ bôô pôn, na aŋga dô ɗê are damaŋ. Wôsa hena jeré gey kwôni na, li aɲ já ɗé bôm jalê sa têriɲ tori a kwônê. 9 Ɓiɲé ka era iyére toŋge a na, ken ɓerji yerŋge a ɗiba, ken ɓare ré. 10 Bi i i ba, ay gwosoy lê aŋga Emen biri hen liɲ jé biɲ megêri men. Ôbi a, kené yiɲ bay berê sa gwosoy lê are ka kwôni ka hena ligi Emen a hen. 11 Hena Emen né biɲ kwôni gwosoy derê kwôlê na, bi ôbi dô na kwôlê woɲ tiri wo hena kibi Emen a hen. Hena Emen ré biɲ kwôni gwosoy lê naɲ ɓiɲé na, bi ôbi li naɲ néé wo Emen biri hen. Lêŋge hen iyôŋ bi ɓiɲé ay kibi Emen wô sa are kêm ka liɲ sa kibi Jésu Krist hen. Hini emê naɲ néé yi wô sa Emen kwôy naɲ kwini. *Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

Yi derê yi gengiɲ sa kwôni wo geliɲ gusiɲ wô sa kibi Jésu Krist

12 Milɲén kaɲê, gusiɲ to ken geliɲ damaŋ mega wo kené mô na bô tare a iyôŋ hen na, ken bô mega wo ré na aŋga ɗê kiriɲ ka ré sa sarŋge a iyôŋ né. 13 Niɲba, lêŋge yi derê wôsa ken geliɲ gusiɲ mega wo Jésu na geliɲ hen iyôŋ men. Iyôŋ ba, ka sa lê yi derê damaŋ a wulê wo ôbi a geliɲ damɲare tori hen. 14 Hena bay ré tiréŋge wô sa Krist na, kuneŋge pelal wôsa Tini Emen toɲ hendi néé hen baa naɲ ken. 15 Bi kwôni pôn nêŋ iyôŋ perêrŋge a hen geliɲ gusiɲ wô wo ôbi ré na ôbi deré temare men, ôbi gemsare men, ôbi lê habrê men, ôbi tôbê kibri bô kwôlo ɓiɲé a a men né. 16 Niɲba, hena ôbi ré geliɲ gusiɲ ba, bi geliɲ na wô wo ôbi ré bi bôri sa Krist a men, bi tayre diri ré, niɲba, bi ôbi heram Emen wô hini Jésu wo ôm sari a hen ɗi men.

17 Wôsa Wulê wo Emen a jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé a hen na, nêm niɲ. Ôbi a jerê kwôlê sarna nabay ɓiɲé kari a tumô. A hena ôbi ré jô kwôlê sa ɓiɲé kari a tumô ba, ka bi bôrji sa Kwôlo Dôri a ré hen ba, kwoji ba a yé na iyeŋ ba? 18 Wôsa liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba:

«Hena ɓiɲé kaɲ derôre uɲé gelê ré iyêrê wô sarji hen iyôŋ ba,

bay lê habrê naɲ bay lê têriɲ ba, kwoji ba a yé na iyeŋ niɲ ba*?»

19 Iyôŋ ba, ka geliɲ gusiɲ naɲ bô geyé wo Emen hen na, bi bay li aŋga dôri kwôy kwôy men, bi ay yirji uwôl yôd kôbi ôbi ɗé are woɲ ôbi bôô pôn hen a men.

5

Kwôlo gengiɲ sa surɲê naɲ bay ayê bôô bô églis a

1 Na ɓiɲé kaɲ surɲê perêŋge a hen a ené kelêji kwôlê haw hen. Nôbi kôba, ena kwo suri mega bay iyôŋ men, en gel gusiɲ to *Krist geliɲ naɲ tun men, na uɲé hini emê wo Krist wo Emen a sa yêgê sari hen men. Na kwôlo en kôlji bi a na: 2 cibéŋge turŋge sa ɓiɲé ka Emen bêŋge kôbreŋge a hen dô mega wo ôbi gemé gamgê cebiɲ tiri dô sa gamgê kari a hen iyôŋ. Cibéŋge turŋge dô sarji naɲ bôô pôn mega wo Emen gey hen iyôŋ ɗiba, ken li mega kwôni a ré ɓeréŋge ereŋ iyôŋ né. Bi bôrŋge yi sa jé woŋge a ɗiba, ken ɗi turŋge sa lari wo kené uɲé hen ré. 3 Ɓiɲé ka Emen bêŋge kôbreŋge a bi kené cubu turŋge sarji a hen na, ken mô sarji môɲ kené na kilmé iyôŋ né. Niɲba, bi jé lêreŋge wo dôri a bay ré gel wô liɲ hen iyôŋ men ɗi. 4 Hena kené li hen iyôŋ na, wulê wo Jésu Krist woɲ ôbi cebé tiri sarna a kêm hen a bulo hera na, ôbi a béŋge aŋgaɲ sa kôbi ka na gwôyê woɲ hini emê wo a yé naɲ kwini yôd hen.

5 Kenbay kaɲ manê kôba, ken dôbe sarŋge biɲ surɲê kaŋge ka bô églis a. Men, kenbay bay ayê bôô ka bô églis a kêm hen ken uwôyrê yerŋge perêrŋge a ré. Wôsa liɲ bô magtubu to Emen a kôl iyôŋ ba: «Emen kaɲ bay uwôyrê yi, niɲba, tô kibri sa ɓiɲé kaɲ bay dôbê sa a ɗi*.»

6 Iyôŋ ba, ken di sarŋge tôŋ tumô Emen woɲ ôbi néé a aɲ wulê wo ôbi na genge hen nêm ba, ôbi a bé ka derê sarŋge ta tô. 7 Perêŋge aŋgê wo ken aŋge hen kêm, ken biri sari a wôsa ôbi a na ôbi berê sarŋge.

8 Merêŋge sa têrŋge a aɲ ken ɓu yerŋge wôsa ôbi bareŋge Sidan piyrê tôri wogiɲ kwôni wo ɗiré mênêri mega wo kwo harerê si na si na wô wogiɲ kurôŋ woɲ ɓeré emê iyôŋ hen. 9 Ɗebéŋgeri iyêre aɲ ken bi bôrŋge sa Emen yôôd. Wôsa ken hôn, yênêrŋge bay ayê bôô naɲ kiriɲ kiriɲ sa terare a nà geliɲ gusiɲ na hen iyôŋ men. 10 Kiriɲa ka geliɲ gusiɲ sem iyôŋ a menba, Emen wo bô derê hena ligiri a wo uwôgêŋge wô hini emê wo naɲ kwini tô Krist a hen na, ôbi a hô ɲanêŋge cêgi gusiɲ to ken geliɲ a hen. Ôbi a béŋge néérŋge men, a dôbêŋge ibiyare bôrŋge a men, a bé ka ɗebé iyêrê geraŋ sa têrŋge a a men. 11 Néé yi wô sari naɲ kwini kwôy yôd. *Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

Dosé naɲ kwôlê woɲ deriɲ kibi kwôlê

12 Magtubu hende to dê to en li béŋge hen na, na yênên Silas wo ɗebe iyêre tô kwôlo Emen hen a lê ben hen. En li magtubu hende to hen na wô dôbiɲ ibiyare bôrŋge a men, ené geléŋge mega wo ré na bô derê wo Emen woɲ tiri hen a kené hariɲ ya hen.

13 Ɓiɲé ka bô églis to Babilôn a ka Emen tôrji mega wo terêŋge hen iyôŋ men na, lêŋge dosé men, keman Mark kôba, lêŋge dosé a men. 14 Liɲge dosé perêŋge a dô naɲ bôô pôn aɲ bi gel wo kené geyiɲ yerŋge. Bi bô jalê wo Emen baa naɲ kenbay kêm ka ken biɲ pôn naɲ Jésu Krist hen.

* 1:25 1: 25 Esay 40: 6-8

* 2:3 2: 3 Kurôŋ kibé 34: 9

* 2:6 2: 6 Esay 28: 16

* 2:7 2: 7 Kurôŋ kibé 118: 22

* 2:8 2: 8 Esay 8: 14

* 3:12 3: 12 Kurôŋ kibé 34: 13-17

* 4:18 4: 18 Gwosoy kwôlê 11: 31

* 5:5 5: 5 Gwosoy kwôlê 3: 34

2 Piyêr

1

2

3

Magtubu to wôôyi to Piyêr li

Kwôlo kôl kwôli magtubu to têê wôô to Piyêr li hen

Magtubu to têê wôô to Piyêr li hen na, ôbi li biɲ na bay ayê bôô kêm (Sapitre 1: 1). Kwôlo bô magtubu hende to hen na, na wô kuriɲ kumbul uɲé bay gelére are kaɲ benare ka biɲ naɲ tu Kwôlo Dôri hen né hen. Ɓiɲé bay ka hen na, bay wuɲ kwôy ô églis a. Aŋga gel habrê wo aŋgaɲ gelé kaji bay ka hen na, na lê aŋgaɲ bôd a tôŋ ka ɓiɲé li hen. Aɲ geré wo kwôni a kaɲiɲ aŋgaɲ gelé kaɲ benare kaji bay ka hen na, na ɗé yi yôd yi henê Emen woɲ tiri hen men, yi Jésu Krist a a men. Henê Emen woɲ tiri bi wo hen na, na kwo bay jé ka na gel Jésu naɲ tirji men, na toy kwôlê wori naɲ marji a men aɲ na dô kwôli hen.

Sapitre 1: 1-2 na, na dosé to ôbi liji.

Sapitre 1: 3-21 na, Piyêr ɗebu sa hal wo dôri wo gel ayê bôô men, bê bôô pôn sa uwôgê wo Emen uwôgeji hen aɲ biɲ naɲ derê kwôlo ka na gel Kelma Jésu naɲ tirji na dô hen.

Sapitre 2: 1-22 na, Piyêr kaɲ ari lê ɓiɲé kaɲ bay gelére are kaɲ benare hen yôd men, kaɲ hal woji a men.

Sapitre 3: 1-18 na, Piyêr kôl kwôli are pôn perê ari gelé kaji kaɲ benare bay ka hen. Bay ayrê ɓiɲé ka mô gem hera wo Krist hen men, bay kôl herari bi wo hen réé naɲê a men. Piyêr uwôlji sara iyôŋ ba hena Krist ré hera ré tô ba, ré na sa kibi bô jalê wo Emen wo ré ɗi kiriɲ biɲ gawrê kwône ré bi bôrji sa Krist a aɲ ré uwôɲiɲ gelê men.

Sa terare a nà na, bay gelére aŋgaɲ benare naɲ sa pôn né. Kwôlo Piyêr kôl bô magtubu tori to jôgiɲ wôô hen na, yi mega ré kwôlo ré kôliɲ kemnêŋ iyôŋ. Kwôlê bi wo hen dôbiɲ bay ayê bôô ibiyare bôrji a aɲ bi bay ré ôriɲ tumô tumô tô henê Kelma Jésu woji a aɲ bay ré ɗi kwôni geriɲ naɲ ci kay naɲ ermé woɲ iyôŋ a tôŋ hen né.

1

Dosé to ôbi liji

1 Na nôbi Simô Piyêr mana wo Jésu Krist men, *ôbi jé wori a men.

Nôbi a lê magtubu hende to hen béŋge kenbay ka ken uwôɲ ayê bôô wo dôri môɲ kwoni iyôŋ sa kibi ari lê kaɲ derôre ka Jésu Krist wo na Emen woɲ ôbi gôliɲ naɲ na hen. 2 Bi bô derê naɲ bô jalê wo Emen baa naɲ ken damaŋ wô kibi henê wo ken hôn Emen naɲ Kelma Jésu Krist dô hen.

Hal wo bay ayê bôô

3 Na Jésu Krist a lê a nana hôniɲ Emen wo na uwôgêna hen aɲ bi nabay kôba, nana uwôɲ hini emê wori men, bô derê wori a men. Na ôbi á, naɲ néé wori wo ɗê kiriɲ hen na, ôbi ré béna are kêm ka naɲêna hen aɲ bi jé lêrena ré yi kwo kôrbi men, bi nana liɲ aŋga dé tu Emen a men. 4 Na hen iyôŋ aɲa ôbi ré béna aŋga dôri ka ɗê kiriɲ damaŋ ka ôbi na genge ɗiré béna hen. Aɲ kiriɲa ken uwôɲ are bay ka hen na, kena gôliɲ ermé kwôlê wo gengiɲ sa aŋga habiɲ ka mêne kiriɲ ka sa terare a nà aɲ bi kené ay hal wo Emen hen ɗi. 5 Na bi wo hen aɲa, ené kelêŋge bi kené mase kwôy bi jé lêreŋge wo dôri ré nôge tô ayê bôô woŋge men, bi henê Emen woŋge ré nôge tô jé lêreŋge wo dôri hen men, 6 bi ɓeré yi woŋge nôge tô hênê are kaŋge men, bi lêŋnê woŋge nôge tô ɓeré yi woŋge men, bi ɗé yi yi Emen a nôge tô lêŋnê wo ken lêŋnê hen men, 7 bi geyé yi tô yêniɲare a bi nôge tô ɗé yi yi Emen a men, bi peré yênêrŋge nôge tô geyé wo ken gey ɓiɲé kêm hen a men. 8 Na jé lê bi wo hen iyôŋ hen a derê wo kené li kwôy kwôy, ôbi a, kené hôniɲ Kelma wona Jésu Krist damaŋ a men, jé wo ken li hen a yé na kwo dôri hen iyôŋ kwôy kwôy a men. 9 Niɲba, kwôni wo li are bay ka hen ré na, ôbi yi môɲ kwôni wo tiri tiɲ aɲ gel kiriɲ kelaŋ né iyôŋ men, ôbi gôrbiɲ wo Emen na ré ɗi bôri jal sa têriɲ lêêri to tumô hen kwôy a men.

10 Milɲén, Emen a terêŋge aɲ uwôgêŋge iyôŋ ba, ken mase bi jé lêreŋge yi kwo dôri hen iyôŋ kwôy. Hena kené li hen iyôŋ na, ka geré kayê tô geré wo Emen a ré. 11 Na ôbi á, Emen ré ɗi geré wol damaŋ bi kené siɲ bô emé iyére to Kelma wona Jésu Krist woɲ ôbi gôliɲ naɲ na hen. Emê iyére tori hende to hen a yé na hen iyôŋ kwôy naɲ kunu.

12 Iyôŋ ba, na jebé tô bôrŋge ta ta sa are bay ka kêm hen bi wo ken hôn niɲ men, ken ɗebe iyêre tô kwôlê woɲ tiri wo bay na geléŋge hen niɲ a men hen. 13 Niɲba, na aŋga dôri bi ené jebiɲ tô bôrŋge ta ta sa are bay ka kêm hen kwôy wo na maɲ aɲ bi kené yi kum sara ré. 14 Wôsa en hôn wo dê iyôŋ a menba, na ma mega wo Kelma wona Jésu Krist na kôlen tumô niɲ hen iyôŋ. 15 Na masê bi kené uwôɲiɲ geré wô jebiɲ tô bôrŋge ta ta sa are bay ka hen cêgi temayren a.

Emen geléna wo Jésu Krist ré na Kemari

16 Tumô na nini kelêŋge kwôlo gengiɲ sa hera wo Kelma wona Jésu Krist naɲ néé wori. Kwôli are bay ka kêm ka na nini kelêŋge hen na, na kwôlê woɲ dilemne wo gawrê ré, niɲba, na damɲare tori to na nini gel naɲ tirni a nini kôl kwôle hen. 17 Kiriɲa Ibari Emen biri hini emê naɲ damɲare a men na, nini toy Emen woɲ ôbi sa are kêm kôl iyôŋ ba: «Kwo nà ná, na Keman, en geyri men, en li yi derê sari a a men.» 18 Nibay kôba, na nini ɗebe ya naɲ Jésu Krist sa keram wo yi naɲ jeŋgêri bi wo hen a aɲ nini toy naɲ marni tôô kwôni wo iyêl ôm derômaraŋ a hen*.

19 Na ôbi á, niné bi bôrni damaŋ a sa kwôlo bay kibi Emen na kôl a hen. Dô wo ken dôbê marŋge dô ken toyiɲ kwôlê bi wo hen wôsa ôbi yi môɲ lampa to berare kiriɲ kaɲ dilemne iyôŋ. Toyéŋge kwôlê woji bi wo hen kwôy wo ka geliɲ are kêm sélé môɲ tare berare kiriɲ hen iyôŋ. Wulê bi wo hen na, Jésu Krist wo yi môɲ telabo iyôŋ hen a bulo hera uɲéŋge. 20 Aŋga tumô ba, ken hôn sarŋge a dô mega wo kwôlo na si kibi bay kibi Emen a na, aɲ liɲ bô magtubu to Emen hen na, bay naɲ yirji kôba, na nêm derê tô kwôlê bi wo hen né. 21 Wôsa wulê wo bay kibi Emen na kôliɲ kwôlê bi wo hen na, bay na kôl na naɲ néé woji ré, niɲba, na Tunu toɲ hendi bô bôrê a na derê tumôrji aɲa bay na ré kôliɲ kwôlê bi wo hena ligi Emen a hen.

2

Ɗéŋge tu melênê sa bay gelére are kaɲ benare hen

(Jud 4-13)

1 Na ca yeŋ a bay kibi Emen kaɲ bay benare na ré mô perê kam *Israyêl a. Kemnêŋ kôba, bay gelére are kaɲ benare hen kôba, mô perêŋge a hen ya men. Bay a era jegê geliɲ ɓiɲé aŋgaɲ benare ka a mênêji hen men, bay a kaɲê Kelma Jésu Krist wo na gôliɲ naɲ ci hen. Lê bi wo bay li hen iyôŋ na, sem iyôŋ a menba, mênê wo dami a sé sarji a dus. 2 Gawrê kwône a ayê jé lêreji wo habiɲ bi wo hen men, ɓiɲé a kelê kwôlo habiɲ gengiɲ sa geré wo Emen wô sarji men. 3 Na wô uwôɲ lari mera aɲa bay gelére aŋgaɲ benare bay ka hen ré lamêŋge derêŋge kwôlê woɲ benare hen. Ɓiɲé bay ka hen na, Emen na genge wô jerê kwôlê sarji a ca yeŋ niɲ, aɲ sem a menba, ôbi a mênêji aɲ yôd.

4 Tumô kiriɲa *manê ka derômaraŋ a kôba, na li têriɲ hen na, Emen na bô tu ɲa toji ré. Ôbi pôrji biji bô iyom wo ɗogi wo hendi a kwôy gemiɲ Wulê wo ôbi a jôriɲ kwôlê sarji a. 5 Ɓiɲé ka tumô ka na li têriɲ hen kôba, ôbi na bô tu ɲa toji ré. Ôbi a, kam bélem na ré mêne ɓiɲé kaɲ bay habrê ka sa terare a nà hen. Niɲba, ôbi na gôliɲ naɲ kwo na uwôl béré bi ɓiɲé ré li aŋgaɲ derôre hen men, ôbi na gôliɲ naɲ ɓiɲé jurgem a jôgiɲ naɲ Nowé a men. 6 Kwo gengiɲ sa sa iyére to *Sodôm naɲ *Gwomôr kôba, Emen na jô kwôlê sa ɓiɲé ka mô ya hen. Ôbi na uwoyréji mênêɲ yôd aɲ naɲ tare. Ôbi li hen iyôŋ gel wo ɓiɲé ka ré biri kwôlê ré hen na, ɗiré sa liji na hen iyôŋ men. 7 Aɲ wulê bi wo hen na, ôbi siɲ naɲ Lôt woɲ ôbi lê aŋgaɲ derôre hen aɲ Sodôm a. Wôsa ermé wo Lôt na mêniɲ gaɲ wô aŋga habiɲ ka ɓiɲé bay ka li môɲ tôô ré naɲ iyôŋ hen. 8 Wôsa Lôt ôbi lê aŋgaɲ derôre kiriɲa ôbi môriɲ perê ɓiɲé bay ka hen na, ôbi gel jé lêreji wo habiɲ hen men, ôbi toy kwôlo habiɲ wo bay kelêrê naɲ wulê wulê hen a men na, bôri mêniɲ yôd. 9 Mega wo yi hen iyôŋ na, gel wo Emen ré hôn aŋga ôbi ré lê aɲ dôriɲ ɓiɲé ka bi bôrji sari a hen kibi bô gusiɲ a men, ôbi hôn aŋga ôbi a lê wô gemiɲ ɓiɲé kaɲ bay lê têriɲ bay ka hen kwôy Wulê wo ôbi a sa jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé a hen. 10 Ɓiɲé ka Emen a perêji ɗê megêrji na, na bay lêre aŋga habiɲ ka ɓu bôrji hen aɲ bay kaɲiɲ tôô to Emen hen.

Bay gelére aŋgaɲ benare bay ka na en kelêŋge kwôliji tumô hen na, bay hariɲ ani kani ré men, biɲ kwôni kwôlê ré men, manê ka derômaraŋ a ka ôriɲ naɲ hini emê hen kôba, bay hariɲ tiniji ré men, bay tiréji a men. 11 Manê ka derômaraŋ a ka ôriɲ naɲ néé ɗê bay gelé aŋgaɲ benare bay ka hen kôba, bay tiréji tumô Emen ré. 12 Ɓiɲé kaɲ bay lêre aŋga habiɲ bay ka hen na, bay erem kwôlê ré môɲ kwo tanare to noni to bay a ɓeré deré hen iyôŋ. Bay tiiré aŋga bay hôn tôrji ré hen men, bay ma môɲ tanare to noni hende to hen iyôŋ a men. 13 Ɓiɲé bay ka iyôŋgi hen na, gusiɲ a na ari têbê sa kôbriji mega wo bay na geliɲ megêrji gusiɲ hen iyôŋ men, lê aŋga habiɲ ka tu tare ta a ɓeré bôrji men, kiriɲa bay mô naɲ ken kibi aŋgaɲ emê na, jé lêreji yéŋge tayre men, seléŋge a men. Bay lamêŋge aɲ liɲ yi derê sara damaŋ. 14 Ermé kwôlê woji yi na sa wogé yébé a mera men, bay merên tô lê têriɲ a ré men, kiriɲa bay gel ɓiɲé ka iya tô kwôlo Emen a na, bay lamji biji bô têriɲ a men, bay erem na sa ari uɲé a ta ta a men. Aɲ kwôlê wo Emen ɓu sarji a niɲ. 15 Bay ɗéɲ geré wo Emen aɲ ge kay aɲ ayji geré tô Balam woɲ kema Bosôr a wo dôri liɲ ɓiɲé habrê wô uwôɲiɲ lari hen. 16 Niɲba, wulê wo pôni a na, Emen nay Balam wô wo ré biri kwôlê ré. Wulê bi wo hen na, kura wo iyêl ré hen kôba, kôliɲ *ôbi kibi Emen Balam kwôlê môɲ gawra iyôŋ aɲ jôri sa lê aŋgaɲ kubrare a.

17 Ɓiɲé kaɲ bay gelére aŋgaɲ benare bay ka hen na, bay yi môɲ kelmá wo kam naɲ tôri a iyôŋ men, bay yi môɲ yé emen wo kal dôri aɲ iyôŋ men, Emen ɲan kini merê woji bô kiriɲ kaɲ dilemne ka ɗê kiriɲ a. 18 Bay uwôyrê yirji naɲ kwôlê woɲ ɗéɲ iyôŋ wo bay kôl hen men, doy lê têriɲ to yi bôrji a hen na, bay lamiɲ ɓiɲé ka dera yirji perê bay lê habrê a hen aɲ bi bay ré li môɲ kwoji iyôŋ. 19 Men, bay kôlji coré merê naɲ sarji menba, bay yirji gaŋ na limé ka têriɲ to a mênêji hen men. Wôsa i i kôba, na lema wo aŋga ɓiri lemnare hen. 20 Hena ɓiɲé ka ré dera yirji tô lê aŋga habiɲ ka sa terare a nà wô wo bay hôn Kelma woɲ ôbi gôliɲ naɲ na Jésu Krist hen aɲa bay ré hô ô lê habrê bi wo hen hôriɲ na, wulê wo bay mô bô a haw hen na, habiɲ ɗê kwo tumô aɲ sôŋ. 21 Hena ré na hen iyôŋ na, bay henaŋ ré hôn geré woɲ derôre ré ba, dô gôliɲ wo bay ré hôn aɲ bi kwôlê sa tôô to Emen to yi naɲ jeŋgêre to bay na gelji hen ré hen. 22 Are bay ka bay li hen na, na mega wo gwosoy kwôlê kôl iyôŋ ba: «Gera ré hô ôm belê wori hôriɲ*» men, na mega «Gwôsiɲô wo bay ré pili sél menba, ré hô ô dôbe yiri bô kurbô a hôriɲ hen iyôŋ.»

3

Kwôlo gengiɲ sa hera wo Kelma Jésu Krist

1 Milɲên kaɲê, magtubu to na na, na to jôgiɲ têê wôô to en li béŋge. Bô magtubu hende to wôô hen na, en li jibiɲ na tô bôrŋge ta naɲ ermé wo dôri gengiɲ sa aŋga na ken hôn niɲ hen aɲ bi kené môriɲ tu geɲ sara. 2 En gey bi kené gôrbiɲ sa kwôlo bay kibi Emen ka tumô ka yi naɲ jeŋgêrji na kôl hen né men, ken erem sa aŋga Kelma Jésu Krist wo na ôbi gôliɲ naɲ na wo na kelêŋge kené li hen. Ôbi na kelêŋge kwôlê bi wo hen naɲ geré wo bay jé kari ka ôbi na jéji hen. 3 Men, aŋga en gey bi kené hôn a na: mega wo wulê wo sa terare baa ɗa wo ta kerê niɲ hen na, ɓiɲé ka pôni a so aɲ a lê are kêm ka bôrji gey hen men, bay a seléŋge men. 4 Aɲ bay a kelê iyôŋ ba: «Jésu Krist bi na yôŋ ɗi ba? Ôbi na kôl ɗiré bulo hera menba, na iyeŋ ɗi ba? Môɲêrna ma niɲ kôba, ôbi hera ré tô tô men, aŋga sa terare a nà kêm kôba, yi na kiniji baa ya kiriɲa tô terare na ɗiɲ yeŋ ɗiba, nini gel ani kani ka beliɲ né tô.» 5 Ɓiɲé bay ka kôl kwôlê bi wo iyôŋgi hen na, bay gôrbiɲ mega wo tumô ba, Emen na ré kôl kwôlê menba, derômaraŋ naɲ sa terare na ré liɲ men, ôbi ɗi terare nà, naɲ kam men, ôbi ɗi jeŋgê yi perê terare a naɲ kam a men. 6 Men, nà ná naɲ kam aɲa Emen na ré mêniɲ sa terare tumô kiriɲa kam bélem na ay sa terare kêm hen. 7 Men, ôbi na kôl iyôŋ ba: derômaraŋ naɲ sa terare to ré yi haw hen na, bay ré yé hen iyôŋ kwôy Wulê wo ɗiré sa uwoyéji naɲ tare yôd aɲ. Ôbi gemji hen iyôŋ naɲ kwôlê wori kwôy Wulê wo ôbi a sa jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé men, a mêniɲ bay lê têriɲ a men.

8 Milɲên kaɲê, kwôlo pôn nêŋ wo nà ná, bi bôrŋge gôrbiɲ sara ré, kwôlê bi a na: tu Emen a na, wulê pôn na, yi môɲ elê dubu iyôŋ men, elê dubu kôba, yi môɲ wulê pôn iyôŋ men. 9 Ɓiɲé ka pôni kôl iyôŋ ba: «Emen né li aŋga ôbi na ré kôl ɗiré lê hen lew ré.» Niɲba, na hen iyôŋ né, ôbi uwôl bôri naɲ ken bi kwôni pôn nêŋ iyôŋ kôba, ré mêniɲ né niɲba, bi ɓiɲé kêm ré ɗi tô têriɲ toji aɲ.

10 Niɲba, kiriɲa wulêri a nêmê menba, Kelma Jésu Krist a hera môj môj. Ôbi a so dus mega ôbi gemsare iyôŋ. Wulê bi wo hen na, ɓiɲé a toyé né are a emê dami derômaraŋ a aɲ derômaraŋ a naɲê selêɲ mera aɲ tare a uwoyé aŋga derômaraŋ a hen kêm yôd aɲ men, sa terare naɲ are kêm ka yi ya hen a naɲê a men. 11 Mega wo are bay ka kêm hen a naɲê hen iyôŋ na, dô wo ken ɗi tu melênê sa yerŋge a men, ken ay yerŋge biɲ Emen yôd men, bi jé lêreŋge yi kwo séli a men. 12 Merêŋge ken gem Wulê wo Emen a heraɲ hen men, ken mase bi Wulê bi wo hen era lew a men. Wulê bi wo hen na, tare a uwoyé derômaraŋ aɲ a naɲê selêɲ aɲ. Men, are kêm ka yi ya hen a jôriɲ naɲ uwoyé tare hende to hen men. 13 Niɲba, Emen na ay tôri béna mega wo derômaraŋ to kôrbi naɲ sa terare to kôrbi ré so aɲ na bay a nana mô gem hen aɲ are kêm ka ré yé ya hen na, ré na aŋgaɲ derôre.

14 Milɲên kaɲê, mega wo ken mô gem Wulê bi wo hen na, masêŋge bi ken li têriɲ tôni ré niɲba, ken bi jé lêreŋge ré yi kwo séli yôd tu Emen a men, ken bi bô jalê yi perêrŋge a naɲ ɗi a men ɗi. 15 Henêŋge mega wo hena Kelma wona Jésu Krist ré uwôl bôri aɲ ré bulo hera haw hen ré tô na, ré na wôsa ôbi ré gey bi kené uwôɲ tulmô kiriɲ bi kené uwôɲiɲ gelê. Na ôbi á, yênena Pol na ré li magtubu a béŋge geliɲge are bay ka hen naɲ tu melênê wo Emen biri hen hen. 16 Na kwôli are bay ka hen aɲa bô magtubu tori kêm to ôbi li na, ôbi kôl kwôliji bô a. Kwôlo pôni wo ôbi kilêrê bô magtubu tori hende to hen a na, henê bôri na, iyêre gaɲ. Na ôbi á, ɓiɲé ka hôn bô kwôlê bi wo hen dô ré ka ɗebu geraŋ sa têrji a ré hen a men na, bay bul bô kwôlê woɲ tiri bi wo hen aɲ dô kwoji naɲ benare mega wo bay liɲ kwo ɗaŋgi bô magtubu to Emen a hen iyôŋ. Lê bi wo bay li hen iyôŋ na, bay mêne yirji naɲ kôbriji woji gaŋ.

17 Milɲên kaɲê, kwoŋge kenbay ba, mega wo ken toy hen iyôŋ niɲ na, ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a wô wo bay biɲ Emen kwôlê ré hen a lamêŋge aɲ bi kené ɗéɲ ɗebé sa têê woŋge a. 18 Iyôŋ ba, ken ô tô Kelma woɲ ôbi gôliɲ naɲ na Jésu Krist a kwôy kwôy aɲ bi ôbi ré tô kibri sarŋge a men, kené hôniɲni dô tumô tumô men. Bi heramê yi wô sari haw hen kwôy naɲ kwini. *Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

* 1:18 1: 18 Matiyé 17: 1-5, Mark 9: 2-7, Luk 9: 28-35

* 2:22 2: 22 Gwosoy kwôlê 6: 11

1 Ja

1

2

3

4

5

Magtubu to tumô to Ja li

Kwôlo kôl kwôli magtubu to tumô to Ja li hen

Magtubu to subu to Ja liɲ hen na, gawrê kôl kêm wo ré na *ôbi jé Ja a ré lê hen bi wo hini uwôgiɲ têê pôn nêŋ iyôŋ bô ré hen, men, gawrê ka ôbi li magtubu hende to hen biji hen kôba, hiniji uwôgiɲ né a men. Gaɲ wori ba, gel na wo magtubu hende to hen ré liɲ biɲ na bay ayê bôô. Bay ayê bôô bay ka hen na, toy kwôlê kwône gengiɲ geré lê kwôlo Emen wo gay gay hen wo a ôriɲ naɲ ci kelaŋ naɲ ayê bôô woɲ tiri hen. Na ôbi á, ôbi lê magtubu hende to hen ré genge aŋgaɲ lê kiriɲ wôô bô magtubu hende to hen a.

Ka tumô ba, na dôbêji ibiyare bôrji a bi bay ré biɲ biɲare toɲ tiri naɲ Emen men, naɲ Kemari Jésu Krist a men, a yé hen iyôŋ naɲ geré woɲ peré yi tô yêniɲare a.

Ka wôôyi ba, na kaɲê aŋgaɲ gelé kaɲ benare ka jôô bê bôô pôn sa Kwôlo Dôri a hen.

Sapitre 1: 1-4 na, kôl wô mi a ôbi lê magtubu hende to hen ré lere hen ba? Ermé wori bi a na: nôgê tô biɲare to bay ayê bôô naɲ Emen men, naɲ Jésu Krist men, biɲare to perêrji a a men. Hen iyôŋ na, bay a ɗebé tô geré wo ka na gel Jésu men, na toy kwôlê wori hen a men na gelji hen.

Ôbi lê magtubu hende to hen kôliɲ gawrê bay ka hen ré mô kiriɲ ka peraŋgi a wôsa Emen na kiriɲ ka peraŋgi. Iyôŋ ba, tôô to kôl kwôli peré hen a bay ré bi kwôlê sara (1: 5 - 2: 17). Cêgeri wori menba, ôbi kôlji kwôli sa wo ôbi bayi Krist wo dami hen men, bay benare ka kôl Jésu ré na *Krist, kwo Emen dôri hen né men (2: 18-29). Men, ôbi kôl kwôli aŋga gel wo kwôni ré na kema Emen woɲ tiri hen, men jé lêri na kwoɲ derôre men, peré wo bay periɲ yiri hen men, bôô pôn woji sa Jésu Krist a a men (3: 1-24). Kiriɲa ôbi gelji derê tu kwôlê woɲ benare naɲ tu kwôlê (4: 1-6) niɲ na, ôbi lê magtubu hende to hen hô hera têê pôn a sôŋ gengiɲ sa kwôli peré aɲ ôbi kôl iyôŋ ba yé gawra wo Emen na, na peré kiriɲ wôsa Emen na kwôni wo pur kiriɲ (4: 7-21). Ôbi kôl kwôli ayê bôô wo ay joor hen men, mawi kwôlê wo yi bô magtubu a hen a men aɲ diriɲ kibi magtubu tori (5: 1-21.)

Bô magtubu hende to hen na, gel na ayê bôô woɲ tiri hen men, li naɲ ermé wo bay ayê bôô bi bay ré dô yirji aɲ yi kwôlê woɲ benare wo wuu kiriɲ hen men, dôbji ibiyare bôrji a bi bay ré day bê bôô sa Jésu Krist a naɲ peré yênem.

1

Kwôlê wo bi merê tu geɲ

1 Kwôni wo nini li magtubu béŋge kelêŋge kwôli hen na, tumô wo tô terare na ɗiɲ né tô kôba, ôbi na ya niɲ. Kwôni bi wo hen na, nini toy kwôli kelêri men, nini geli naɲ tirni men, nini kôbri men, nini hebiri naɲ kôbrini a men. Ôbi bi a na kwôlo biɲ gawrê merê tu geɲ hen. 2 Na ôbi á, kiriɲa Emen né yêge sa kwo bi merê wo naɲ kwini bi wo hen niɲ na, nini gili aɲ na ôbi a, niné kelêŋge kwôli hen. Merê tu geɲ bi wo nini kelêŋge kwôli hen na, na yi ya naɲ kwini. Tumô ba, ôbi nà ná naɲ Ibarna Emen derômaraŋ a niɲba, haw hen Emen gelénari nô niɲ. 3 Na are bay ka nini gel naɲ tirni men, nini toy naɲ marni a men hen aɲa niné kelêŋge kwôliji men hen. Nini kelêŋge hen iyôŋ bi kenbay kôba, kené biɲ pôn naɲ nini mega wo nibay nini biɲ pôn naɲ Ibarna Emen men, naɲ Kemari Jésu Krist men hen iyôŋ. 4 Na ôbi á, niné li magtubu hende to hen béŋge kelêŋge kwôli are bay ka hen aɲ bi yirni ré derêni cerêd.

Erêŋge kiriɲ ka peraŋgi a ɗi

5 Emen na kiriɲ ka peraŋgi ɗiba, kiriɲ ka hendi naɲ yiri a. Aɲ na kwôli peraŋgê wori bi wo hen aɲa Kemari Jésu Krist naɲ yiri ré kelêni kwôli aɲa niné kelêŋge men hen. 6 A hena nana kôl nabay naɲ Emen nana biɲge pôn aɲa nana mô bô dilemne a kwôy kwôy na, gel wo nana na bay benare men, jé lêrena ré na kwoɲ benare men, tu kwôlê naɲ bô a men. 7 Niɲba, hena nana ô kiriɲ ka peraŋgi a mega wo Emen môriɲ kiriɲ ka peraŋgi a hen iyôŋ na, nana biɲ pôn perêrna men, kwôbri Kemari Jésu pul têriɲ tona aɲ, aɲ bi nana yiɲ ka séli a men.

8 Hena nana kôl nana li têriɲ ré ba, nana kôl na kwôlê woɲ benare men, nana lam na yerna wona gaŋ a men, ɗiba, kwôlê woɲ tiri wo Emen naɲ yerna. 9 Niɲba, hena nana kôl ta waŋ nana na bay lê têriɲ ba, Emen a ɗé bôri jalê sa têriɲ lêrena hende to hen a. Men, ôbi a derê têriɲ tona aɲ naa yiɲ ka séli wôsa Emen na kwôni woɲ derôre men, ôbi na ôbi bôô pôn a men. 10 A hena nana kôl nana li têriɲ ré ba, gel wo nana kôl Emen ré na ôbi benare men, kwôli kôba, ré naɲ bôrna a men.

2

1 Kamnen kaɲê, en li magtubu hende to hen béŋge kôliɲge kwôli are bay ka hen aɲ bi kené li têriɲ ré niɲ. A hena kwôni ré li têriɲ kôba, ken hôn wo ôbi jerê kwôlê sarna ré mô kwa Ibarna Emen a ya. Ôbi a na Jésu Krist woɲ ôbi lê aŋgaɲ derôre hen. 2 Na ôbi a ma mega aŋgaɲ bê kwôbe iyôŋ aɲ bi Emen né ɗiɲ bôri jal sa têriɲ tona a. Emen ɗi bôri jal na sa têriɲ tona nabay a mera ré, niɲba, ôbi ɗi bôri jal sa têriɲ to ɓiɲé ka sa terare a nà kêm a men.

Bêŋge kwôlê sa tôô Emen toɲ periɲ yi hen

3 Hena nana bi kwôlê sa tôô to Emen a ba, a gelé wo nana hôni dô hen. 4 A hena kwôni ré kôl iyôŋ ba: «En hôn Emen» aɲa ré bi kwôlê sa tôô tori a ré na, ôbi kôl na kwôlê woɲ benare ɗiba, kwôlê woɲ tiri naɲ yiri a. 5 Niɲba, kwôni wo bi kwôlê sa kwôlo Emen a na, peré wo ôbi pur Emen hen, na tiri kwôy. Hen iyôŋ na, ôbi a geléna wo nana biɲ pôn naɲ ɗi. 6 A hena kwôni ré kôl ɗiré biɲ naɲ Emen ba, bi jé lêri yi môɲ kwo Jésu hen iyôŋ men dem.

7 Milɲên kaɲê, na tôô tôni to kôrbi a ené li magtubu béŋge kwôle hen né, niɲba, na tôô hende to bay na kelêŋge kwôle ca tumô niɲ hen. Tôô hende to cay hen na, na kwôlo na ken toy niɲ hen. 8 Hen iyôŋ hari kôba, yi mega wo ré na tôô to kôrbi a ené li béŋge hen iyôŋ, wôsa jé lê Jésu Krist geléna mega wo tôô hende to hen ré na toɲ tiri men, jé lêreŋge kôba, gel hen iyôŋ a men. Nana hôn wo ré na tiri wôsa kiriɲ ka hendi ca naɲê niɲ, aɲ na kiriɲ ka peraŋgi kaɲ tiri a gasê peraŋgê.

9 A hena kwôni ré kôl ɗiré mô na kiriɲ ka peraŋgi a aɲa, ré dô yêni ba, ken hôn wo ôbi ré baa na bô kiriɲ kaɲ dilemne a. 10 A hena kwôni ré pur yêni na, ôbi mô na kiriɲ ka peraŋgi a aɲ ani kani ka a lê aɲ ôbi a lê têriɲ ba, naɲ. 11 Niɲba, kwôni wo kaɲ yêni ba, ôbi mô na bô dilemne a baa ya baa ya men, are kêm ka ôbi li ba, li na bô dilemne a men, ôbi hôn kiriɲ ka ôbi ôriɲ ya hen né a men, wôsa ôbi gel kiriɲ né sa kibi dilemne to ti tiri hen.

Ɗéŋge turŋge sa aŋga sa terare a nà ré

12 Kamnen, en li magtubu hende to hen béŋge wôsa Emen ɗi bôri jal sa têriɲ toŋge a niɲ wô kibi hini Jésu Krist. 13 Kenbay ka surɲê, en li magtubu hende to hen béŋge, wôsa ken hôn kwôni bi wo na mô ya ca tumô dema tô terare na ré ɗiɲ tô hen men. Kenbay kaɲ kam manê kôba, en li magtubu hende to hen béŋge men wôsa ken gôliɲ sa ôbi lê habrê niɲ.

14 Kamnen, na en li magtubu hende to hen béŋge wô henê wo ken hôn Ibarna Emen hen. Kenbay ka surɲê en li magtubu béŋge wôsa ken hôn kwo na mô ya ca tumô dema tô terare na ré ɗiɲ tô hen men. Kenbay kaɲ manê en li béŋge, wôsa ken ɗebe geraŋ men, kwôlo Emen yi bôrŋge a men, ken gôliɲ sa ôbi lê habrê a men.

15 Peréŋge sa terare naɲ are kêm ka yi sara hen né. A hena kwôni ré gey aŋga sa terare a nà ba, ken hôn wo ôbi ré gey Ibarna Emen né men. 16 Wôsa aŋga sa terare a nà ka na: doy aŋga habiɲ ka gawrê gey lê hen men, tu bôriyare men, bê bôô sa ari uɲé uwôyriɲ yi a men na, hena na ligi Ibarna Emen a ré, niɲba, na aŋga sa terare a nà ɗi. 17 Wôsa sa terare men, aŋgaɲ tu bôriyare kare kêm ka yi ya hen a men na, a naɲêji kêm, niɲba, kwôni wo li bô geyé wo Emen ba, ôbi a merê kwôy yôd.

Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge wô bay kaɲêre Jésu Krist hen

18 Kamnen, wulê wo sa terare a kerê hen na, baa ɗa niɲ. Ken toy mega wo ôbi bayi *Krist hen ré a sa. Niɲba, haw hen bay bayi Krist kwône hen ya niɲ, aɲ ôbi a gelé wo Wulê na ré ɗa niɲ. 19 Ɓiɲé bay ka hen na, hena na perêrni a aɲa ré siji ô hen. Niɲba, bay nà ná kani ré. Hena bay henaŋ ré na kani na, bay henaŋ ré merê naɲ ni. Na ôbi á, bay ré siɲ ôriɲ hen. Niɲba, are bay ka hen yi hen iyôŋ bi nana hôn mega wo bay ré na ɓiɲé kana ré.

20 Niɲba, kwoŋge kenbay ba, Krist béŋge Tini aɲ kenbay kêm ken hôn tu kwôlê. 21 Hena ené li magtubu hende to hen béŋge na, na wô wo kené hôn tu kwôlê hen né ré, niɲba, wô wo kené hôni niɲ men, ken hôn mega wo benare ré naɲ bô tu kwôlê a hen.

22 Kwôni woɲ ôbi benare ba, na kwo kôl mega wo Jésu ré na Krist, kwo Emen dôri hen ré. Kwôni wo kaɲ Ibarna Emen naɲ Kemari Jésu na, ôbi na ôbi bayi *Krist hen. 23 A hena kwôni wo ré kaɲ Kema Emen ba, ôbi hôn Ibari Emen né men, niɲba, hena kwôni ré kôl mega wo Jésu ré na Kema Emen ba, ôbi hôn Ibari Emen men.

24 Kwoŋge kenbay ba, ken ɗi bôrŋge yi sa kwôlo na ken toy ca tumô hen. Lêŋge bi kwôlê bi wo hen yi bôrŋge a men, bi ken gem kwôlê bi wo na ken toy ca tumô hen bôrŋge a a men. A hena kené gem kwôlê bi wo na ken toy ca tumô hen bôrŋge a na, ken biɲ pôn naɲ Kemari Krist men, naɲ Emen Ibari a men. 25 Kemari bi kôba, na genge ɗiré béna merê wo naɲ kwini hen.

26 Gel, na kwôli ɓiɲé kaɲ bay lamêreŋge bê tôrji a wô mênêŋge a ené li magtubu béŋge kelêŋge kwôliji hen. 27 Niɲba, kenbay ba, Tunu to Krist na béŋge hen na, mô bôrŋge a ya. Na sa kibi Tunu hende to yi bôrŋge hen aɲa kené ôriɲ doy kwôni wo ɗaŋgi ré geléŋge ani ré hen. Wôsa Tini hende to hen geléŋge are kêm men. Hende geléna tu kwôlê ɗiba, kwôlê woɲ benare wôni naɲ perê a. Biɲge naɲ Jésu Krist mega wo hende na geléŋge hen iyôŋ.

28 Kamnen kaɲê, lêŋnêŋge tô biɲare toŋge a naɲ Jésu Krist aɲ bi Wulê wo ôbi a heraɲ hen na, bi nana hareri ré men, tayre dêna tiri a ré a men. 29 Mega wo ken hôn wo Jésu Krist ré na kwôni woɲ derôre hen iyôŋ na, kwôni wo li aŋgaɲ derôre ba, na Kema Emen men.

3

Nana kam Emen

1 Geléŋge peré wo Emen peréna kwôy aɲ uwôgêna kamni hen. Aɲ nana kamni bay tiri a men. Na ôbi á, ɓiɲé ka sa terare a nà ré henêna ré hen, wôsa bay hôn Ibarni Emen né. 2 Milɲên kaɲê, kwo nana môriɲ haw hen ba, nana kam Emen niɲ. Niɲba, aŋga a sa sarna ba, nana hôn né tô. Aɲ aŋga pôn ka nana hôn na, wo Wulê wo *Krist a heraɲ hen na, naa geliɲ naɲ têj têj wôsa naa geléri Wulê bi wo hen. 3 Ôbi a, kwôni wo ré ɗi bôri sa Krist a yôd ba, bi li têriɲ né mega wo Krist bi na kwo séli hen iyôŋ men.

4 A hena kwôni ré li têriɲ na, gel wo ôbi ré ɗage na tôô to Emen hen. Wôsa têriɲ na, na ɗagê sa tôô to Emen. 5 Wôsa ken hôn wo Jésu Krist ré sa sa terare a nà, na wô derê têriɲ lêrena niɲba, ôbi ba, têriɲ naɲ yiri a. 6 Ôbi a, kwôni wo ré biɲ naɲ ɗi ba, a lê têriɲ né. A hena kwôni wo ré li têriɲ na, gel wo ôbi ré gel Jésu Krist ré men, ré hôni ré a men.

7 Kamnen, ɗéŋge bi ɓiɲé lamêŋge ré. Hena kwôni ré li aŋgaɲ derôre ba, ôbi kôba na kwôni woɲ derôre mega wo Jésu Krist na kwôni woɲ derôre hen iyôŋ men. 8 Niɲba, kwôni wo li têriɲ ba, na kwo Sidan wôsa Sidan na ôbi têriɲ ca wo sa terare na ɗiɲ yeŋ. Na ôbi á, Kema Emen ré sa wô mênê ari lêri kêm aɲ hen.

9 Ôbi a, kwôni wo ré na kema Emen ba, a lê têriɲ ré niɲ yôd, wôsa merê tu geɲ wo Emen biri hen na, yi bôri a. Emen na Ibari ɗiba, ôbi a lê têriɲ ré niɲ. 10 Ôbi wo hen a gelé a bay ré hôniɲ kam Emen naɲ ka Sidan. Wôsa kwôni wo li aŋgaɲ derôre ré men, pur yêni ré a men na, gel wo ôbi ré na kema Emen né.

Kenbay kaɲ kam Emen periɲge yerŋge

11 Kwôlo Emen wo na ken toy ca tumô hen kôl iyôŋ ba: «Geyiɲge yerŋge.» 12 Ɗiba na bi jé lêrena yi môɲ kwo Kayen iyôŋ né. Ôbi na kema ôbi lê habrê, wôsa ôbi na duu yêni gaŋ. Niɲba, wô mi a ôbi na ré diri ba? Ôbi na diri wôsa ari lê yêni Abêl na kaɲ derôre, niɲba, ka Kayen ka na li kêm hen na, na ka habiɲ.

13 Yênên, hena ɓiɲé ka sa terare a nà ré kaɲêŋge ba, ken bô mega wo ré ɗê kiriɲ iyôŋ né. 14 Wôsa nana hôn wo na nana yi mega kwôni wo ma iyôŋ, niɲba, haw hen nana mô tu geɲ. Nana hôn wôsa nana pur yênêrna. Kwôni wo pur yêni ré ba, yi mega ôbi ré ma baa ya iyôŋ. 15 A hena kwôni ré kaɲ yêni yôd ba, ôbi na ôbi deré temare. Aɲ ken hôn mega wo ôbi deré temare na, gelê wo naɲ kwini naɲ yiri a. 16 Jésu Krist geyéna aɲ era sa ma wô sarna. Aɲ geléna peré wo nana periɲ yênêrna. Bi nabay kôba, na ay yerna biɲ temare wô sa yênêrna men. 17 A hena kwôni wo ré uwôɲ are aɲa ré gel yêni wo aŋgari kani naɲ aɲa ôbi ré li naɲ ɗi ré ba, gel wo ôbi ré gey Emen né. 18 Kamnen, hena ré na hen iyôŋ na, na kelêŋge naɲ kebrena nana gey yênêrna naɲ kwôlo dôri mera ré. Niɲba, na gel wo nana geyji tiri a men, na li naɲ ci a men.

Kam Emen a hareri ré

19 Nana li hen iyôŋ dema nana henê wo nana na kam Emen wo na tu kwôlê hen. Ôbi a, bôrna ré kuriɲ tôŋ kiriɲa nana uwôli. 20 A hena ermé wona ré ulêna kwôlê sarna kôba, Emen dami ɗê ermé wona men, ôbi hôn are kêm a men. 21 Yênên kaɲê, a hena bôrna ré ulêna kwôlê sarna ré niɲ ba, gel wo nana hare era sa ɗébé tumô Emen a ré niɲ. 22 Men, Emen béna are kêm ka nana uwôli hen wô wo nana bi kwôlê sa tôô tori a men, nana li aŋga dôri a men. 23 Tôô tori hende to hen kôl iyôŋ ba: «Nana bi bôrna sa hini Jésu Krist a wo na Kemari hen men, nana periɲ yerna mega wo Krist na kôl hen iyôŋ a men.» 24 Kwôni wo bi kwôlê sa tôô tori a na, ôbi na kwo Emen men, Emen kôba, biɲ naɲ ɗi a men. Tini to ôbi béna hen a gelé wo ôbi ré mô naɲ na.

4

Henê jé lê Tunu to Emen naɲ to ôbi bare

1 Yênên kaɲê, hena kwôni ré era legerŋge a aɲ kelêŋge kwôlo ɗiré kôl hen ré na naɲ néé wo Tunu na, ken bi bôrŋge sara lew ré tô. Niɲba, ken kôbe kwôli kelêri bi wo hen dô gel na ba ôbi iyêl na naɲ Tini Emen na tiri a men ba, dema kené bi bôrŋge sara tô. En kôl hen iyôŋ wôsa bay kibi Emen kaɲ bay benare kwône sa terare a haw hen. 2 Geré wo ka hôniɲ kwôni ré ôriɲ naɲ Tini Emen a na: hena kwôni ré kôl Jésu Krist ré yêɲ môɲ gawra iyôŋ aɲ ré era sa terare a nà ná, ôbi ôriɲ naɲ Tini Emen. 3 Niɲba, hena kwôni ré kôl Jésu Krist ré yêɲ môɲ gawra iyôŋ ré na, Tini Emen naɲ yiri a. Niɲba, ôbi ôriɲ naɲ tini ôbi bare ɗi. Na ken toy ca tumô mega wo tini ôbi bare bi wo hen ré sa tô, niɲba, haw hen hende sa niɲ.

4 Niɲba, kamnen kaɲê, kenbay ba, ken gôliɲ sa bay kibi Emen kaɲ bay benare bay ka hen niɲ, wôsa kena kam Emen. Wôsa Tunu to yi yerŋge a hen na, na Tunu to néére damaŋ gôliɲ to sa terare a nà. 5 Wôsa bay kibi Emen kaɲ bay benare bay ka hen na, na gawrê ka sa terare a nà. Na ôbi wo hen aɲa bay ré kôl na kwôli aŋga sa terare a nà aɲ gawrê ka terare a nà dôbe marji toyiɲ kwôli kelêrji bi wo hen. 6 Niɲba, nabay ba, nana ka Emen. Kwôni wo hôn Emen ba, a toyé kwôlê kebrena niɲba, kwo na kema Emen né ba, a toyé kwôlê wona ré. Na hen iyôŋ, nana hôniɲ kwôni wo ôriɲ naɲ Tunu toɲ tiri hen naɲ kwo ôriɲ tunu toɲ benare hen men.

Emen gey bi nana periɲ yerna naɲ bôô pôn mega wo ôbi peréna hen iyôŋ men

7 Yênên kaɲê, na periɲge yerna naɲ wulê wulê wôsa peré hena na ligi Emen. Wôsa kwôni wo pur Emen men, pur gawrê a men na, ôbi na kema Emen men, ôbi hôn Emen a men. 8 Kwôni wo pur Emen né men, pur gawrê ré a men na, ôbi hôn Emen né, wôsa are kêm ka Emen li hen na, ôbi li na naɲ peré. 9 Emen joɲ naɲ Kemari wo pôn nêŋ hari hen era sa terare a nà bi ré sa béna nana mô tu geɲ. Na ôbi a gelé perê wo Emen ré peréna hen tu wolé. 10 Geré peré wo Emen peréna bi a na: na nabay a peré Emen tumô ré, niɲba, na ôbi a peréna tumô aɲa ré joɲ naɲ Kemari bi ré sa ma mega aŋgaɲ lê sarga iyôŋ aɲ ɗiré ɗiɲ bôri jalê sa têriɲ lêrena.

11 Yênên kaɲê, mega wo Emen peréna hen iyôŋ na, nabay kôba, na periɲge yerna hen iyôŋ men. 12 Wôsa Emen na, kwôni wo giili ba, naɲ tô. A hena nana periɲ yerna ba, ôbi biɲ naɲ na men, peré wori bi wo yi bôrna hen na, na peré woɲ tiri a men.

13 Na hen iyôŋ a, nana hôn wo nana biɲ pôn naɲ Emen men, ôbi kôba, ré biɲ pôn naɲ na a men sa kibi Tini to ôbi béna hen. 14 Wôsa nibay kôba nini gel naɲ tirni toni aɲa niné ulêŋge béréri hen: wo Ibarna Emen né joɲ naɲ Kemari sa terare a nà bi ré sa gôliɲ naɲ ɓiɲé. 15 Ôbi a, kwôni wo ré kôl Jésu ré na Kema Emen ba, Emen biɲ naɲ ɗi men, ôbi kôba, biɲ naɲ Emen a men. 16 Nibay ba, nini hôn peré Emen peréni hen aɲ nini bi bôrni sara. Wôsa Emen na ôbi peré kiriɲ. Kwôni wo pur Emen men, pur gawrê a men na, ôbi biɲ naɲ Emen men, Emen kôba, biɲ naɲ ɗi a men. 17 Peré wori bi wo yi bôrna hen, ré na peré woɲ tiri na, Wulê wo ôbi a sa jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé ka sa terare a nà hen na, na harê ré wôsa jé lêrena sa terare a nà biɲ naɲ kwo Jésu. 18 Wôsa hena kwôni ré hôn wo Emen né piri na, harê a naɲê bôri a. Na wô peré wo Emen pur kiriɲ hen bi aɲa ré dage harê bô kwôni a hen. A hena kwôni ré hare ba, yi môɲ bay réé sa ɓiri iyôŋ, wôsa kwôni wo hare na, peré wo Emen piri hen na, ôbi hôn derêri ré.

19 Na Emen a peréna tumô kaɲ dema nabay nana piri men, periɲ megêrna a men hen tô. 20 A hena kwôni wo ré kôl ɗiré pur Emen aɲa ré kaɲ yêni yôd ba, na ôbi benare ɗéɲ iyôŋ. Hena kwôni ré pur yêni wo ôbi giili naɲ tiri hen né ba, ôbi a lê iyeŋ aɲa ré peré Emen wo ôbi giili ré hen ba? 21 Tôô to Krist béna hen na, kôl iyôŋ ba: «Kwôni wo pur Emen ba, bi pur yêni a men dem.»

5

Bê bôô wona sa Jésu a a nana ayiɲ joor sa terare a nà hen

1 Na i i wo bi bôri mega wo Jésu ré na *Krist, kwo Emen dôri hen na, ôbi na kema Emen. A hena kwôni wo ré pur iba kamrê ba, a peré kamni a men. 2 Peré wo nana pur Emen men, bê wo nana bi kwôlê sa tôô tori a a men hen na, gel wo nana pur kam Emen men. 3 Hena nana bi kwôlê sa tôô to Emen a na, gel wo nana pur Emen naɲ bôô pôn tiri a men. Aɲ tôô tori hende to hen, na aŋga a néna ré. 4 Wôsa kema Emen wo yôŋ yôŋ ba, ôriɲ naɲ néé woɲ gôliɲ aŋga sa terare a nà. Aɲ gelê bi wo nana gôliɲ sa aŋga sa terare a nà hen na, na sa kibi bê bôô wona sa Jésu Krist a. 5 Na i a gôliɲ sa aŋga sa terare a nà ba? Na kwo bi bôri sa Jésu ré na Kema Emen hen na, ôbi a gôliɲ sa aŋga sa terare a nà.

6 Na Jésu Krist wo era sa terare a nà bi. Ôbi eraɲ naɲ kam men, kwôbe a men. Ôbi eraɲ na naɲ kam piniji ré, niɲba, ôbi eraɲ naɲ kwôbe a men*. Na Tini Emen a kelêna mega wo kwôlê bi wo hen ré na tiri. Wôsa Tunu hende to hen a na tu kwôlê. 7 Wôsa are subu a geléna mega wo Jésu ré na Kema Emen. 8 Aŋga subu bay a na: Tini Emen men, kam men, kwôbe a men. Are bay ka subu hen na, kwôlê woji na pôn. 9 Hena megêrna gawrê ré kelêna kwôli aŋga ciré hôn ba, nana bi bôrna sa kwôlê woji bi wo hen. A hena nana bi bôrna sa kwôlo megêrna kelêna hen iyôŋ na, kwo Emen kelêna hen na, ɗê kwoji aɲ tô. Aɲ na Emen bi naɲ yiri a kelêna kwôlo gengiɲ sa Kemari. 10 Kwôni wo bi bôri sa Kema Emen a ba, a henê sari a mega wo kwôlê bi wo hen ré na tiri. Niɲba, kwôni wo bi bôri sa Emen a ré ba, bô Emen mega ôbi benare iyôŋ. Wôsa ôbi bi bôri sa kwôlê wo Emen kôl gengiɲ sa Kemari hen né. 11 Kwôlê wo Emen kelêna bi a na: ôbi béna merê tu geɲ wo naɲ kwini aɲ merê tu geɲ bi wo hen na, ôbi béna na naɲ geré wo Kemari. 12 Wôsa hena kwôni wo ré biɲ naɲ Kemari ba, uwôɲ merê tu geɲ bi wo hen. A hena ôbi ré biɲ naɲ Kema Emen né ba, a uɲé merê tu geɲ bi wo hen né men.

Gelê wo naɲ kwini

13 En li magtubu hende to hen kelêŋge kwôli are bay ka hen kenbay ka ken bi bôrŋge sa hini Kema Emen a hen, bi kené hôn mega wo kené ôriɲ naɲ merê tu geɲ wo naɲ kwini niɲ. 14 Hena nana eŋgeriɲ Emen aŋga biɲ naɲ bô geyé wori hen na, nana hôn mega wo ôbi ré toy. Ôbi a, kiriɲa nana ɗubu tumôri a ba, naa harê ré hen. 15 Hena nana hôn mega wo ôbi ré toy uwôlê wona na, nana hôn mega wo ôbi ré béna aŋga nana uwôli bay ka hen niɲ a men.

16 Hena kwôni ré gel yêni li têriɲ to a ôriɲ naɲ ɗi kibi temare a ré na, bi ôbi uwôl Emen wô sari aɲ Emen a biri merê tu geɲ. En kôl na kwôli ɓiɲé ka li têriɲ to a ôriɲ naɲ ci kibi temare a ré hen. Wôsa têriɲ to kwôni li ba, nêm temayri hen na, yi ya. Aɲ en kelêŋge na wo kené uwôl Emen wô sa bay lêre têriɲ hende to iyôŋgi hen né. 17 Aŋga habiɲ kêm ka nana li hen na, na têriɲ tu Emen. Niɲba, têriɲ to a ôriɲ naɲ kwôni kibi temare a ré hen na, yi ya.

18 Nana hôn wo na i i wo ré na kema Emen ba, ré lê têriɲ ré niɲ. Kema Emen gemni aɲ ôbi lê habrê a nêmê gelêri ré niɲ.

19 Nabay ba, nana hôn wo nana na kami Emen niɲ. Niɲba, sa terare na bô emê wo ôbi lê habrê a.

20 Nana hôn wo Kema Emen ré era sa terare a nà aɲ béna tu melênê bi nana hôniɲ Emen woɲ tiri. Nana ka Emen woɲ tiri bi wo hen wôsa nana biɲ naɲ Kemari Jésu Krist. Kemari bi a na Emen woɲ tiri men, ôbi a na merê tu geɲ a men.

21 Kamnen kaɲê, ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a wô wo ma kena herê sa ô tibé kamrê hôriɲ.

* 5:6 5: 6 Kam na, kôl gengiɲ na sa batêm men, kwôbe ba kôl gengiɲ ba sa temay Jésu men.

2 Ja

Magtubu to wôôyi to Ja li

Kwôlo kôl kwôli magtubu to wôô to Ja li hen

Ôbi lê magtubu hende to hen na, uwôge yiri ɗiré na kwo seri. Niɲba, kwôlo si kibiri a na, gel wo ôbi ré ôriɲ naɲ tôô damaŋ sa ɓiɲé bay ka ôbi li magtubu biji hen. Ôbi kôliɲ na Iyore to Emen dôri hen men, kôliɲ kamne a men. Iyore hende to hen na, gel na églis naɲ bay ayê bôô ka bô (bêrsé 1).

Ôbi dôbe ibiyare bô gawrê bay ka hen bi bay ré ay geré wo biɲ naɲ tu kwôlê men, bay ré periɲ a men (bêrsé 1-6) men. Ôbi yêge marji gengiɲ sa ɓiɲé ka ermé woji yi môɲ kwo ka ôbi kôl kwôliji bô magtubu to Ja to tumô hen iyôŋ (bêrsé 7-11). Ôbi duu kibi magtubu tori kôliɲji kwôli kergare tori iyére toji a men, kôliɲji kwôli dosé to églis to pôni men (bêrsé 12-13).

Mega bô magtubu to Ja to tumô hen na, to nà kôba, kôlji bi bay ré bô dô men, ré ɗubu sa têrji a tô ayê bôô woɲ tiri a hen.

1

Dosé to ôbi liji

1 Na nôbi suri a lê magtubu hende to hen béré mini Iyore to suri to Emen dôrê hen men, en li biɲ kamnê ka en pirji tiri a men hen. Na nôbi penen a peréŋge hen mera ré, niɲba, ɓiɲé kêm ka hôn kwôlê woɲ tiri hen kôba, peréŋge a men. 2 En peréŋge wôsa kwôlê woɲ tiri wo yi bôrna hen na, a yé kwôy naɲ kwini.

3 Men, Ibarna Emen naɲ Jésu Krist Kema Ibarna Emen a terê kibriji sarna men, bay a berê tu ɲa tona men, bay a béna bô jalê a men. Derê bi wo kêm hen yi wô sarna nabay ka nana bi bôrna kwôlê woɲ tiri a hen men, wô peré wo nana periɲ yerna hen a men.

Tôô to gengiɲ sa peré

4 Yen dôren damaŋ wôsa en toy mega wo kamnê ka pôni jé lêreji ré biɲ naɲ kwôlê woɲ tiri mega wo Ibarna Emen na ay tori bi nana li hen a men. 5 Iyore, en uwôlê bi nana piriɲge yerna. Kwôli peré bi wo en li magtubu béré kwôli hen na, na tôô tôni to kôrbi ré, niɲba, na kwo na nana toy ca tumô kaɲ hen. 6 Peré bi wo hen na, na bê kwôlê sa tôô to Emen a. Ôbi a na tôô to Emen to na ken toy ca tumô hen men, na tôô to na kôl kené periɲ yerŋge naɲ wulê wulê hen a men.

7 En kelêŋge hen iyôŋ wôsa ɓiɲé kaɲ bay lamêre kiriɲ kwône sa terare a nà ka kôl Jésu ré yêɲ môɲ gawra ré men, ré era sa terare a nà ré a men. Ôbi kelêre kwôlê bi wo hen na, na ôbi lamêre kiriɲ men, na ôbi bayi *Krist men. 8 Iyôŋ ba, ken ɗi tu melênê sa yerŋge a bi jé wo ken li hen na, kené uwôɲiɲ sa kôbreŋge ɗiba, bi mêne ɗéɲ iyôŋ né.

9 Hena kwôni ré bi bôri sa kwôlê wo Jésu gel hen ré aɲ bi kwôlê wo ɗaŋgi wôni a sara a na, kwôni bi wo hen biɲ naɲ Emen né. Niɲba, kwo bi bôri sa ari gelé ka Krist hen na, ôbi biɲ naɲ Ibarna Emen men, ôbi biɲ naɲ Kemari a men. 10 Na ôbi wo hen aɲa ené kelêŋge hena kwôni ré era legerŋge a aɲa ré geléŋge na kwôlê bi wo hen ré na, ken ɓiri yerŋge a ré men, ken liri dosé ré a men. 11 A hena kwôni wo ré liri dosé na, ôbi biɲ naɲ ɗi sa jé lêri wo habiɲ bi wo hen a.

Kwôlê woɲ diriɲ kibi

12 En ôriɲ naɲ kwôlê gaɲ ya wo ré ené kelêŋge niɲba, en nêm lê kêm bô magtubu to nà ré. En gey ené erê geléŋge aɲ naa merêŋge ɓem iyêlêri seŋge aɲ bi yerna ré derêna ɓem cerêd.

13 Kam yêêrê to Emen dôre men hen lêrê dosé.

3 Ja

Magtubu to subi to Ja li

Kwôlo kôl kwôli magtubu to subu to Ja li hen

Magtubu to na na, na gawra wo uwôge yiri kwo seri bi a lê hen (bêrsé 1, 2 Ja bêrsé 1). Ôbi li biɲ na gawra wo bay uwôgeri Gayus hen. Gayus bi wo hen na, kwôlê wôni wo hôniɲ gaɲ gengiɲ sari ba, naɲ niɲba, kôl iyôŋ ba, ôbi ré na ôbi bôô pôn tô geré tu kwôlê wo Emen a. Hal wori yi gay naɲ kwo Diyotrêp woɲ ôbi gwôserê kiriɲ wo na kôl kwôlo habiɲ gengiɲ sa kwo seri bi wo hen hen men, ôbi na kwôni wo ɓu kergê yiri a ré a men.

Ôbi lê magtubu hende to hen ay kibi Gayus sa bôô pôn wori a men, wô lê wo ôbi li naɲ bay ayê bôô hen a men (bêrsé 1-8). Ôbi ɓare wô hal wo Diyotrêp (bêrsé 9-10) men, ôbi dô kwôli Démétrus woɲ ôbi ayê bôô wo pôni hen dô men (bêrsé 11-12), dema ré kôlji kwôli kergare tori iyére toji a hen men, kwôli dosé to milɲérji men (bêrsé 13-15).

Bô magtubu hende to hen na, kôl na kwôli lê kergê men, ɓeré yênêm yem a a men na, gel na peré naɲ bôô wo pôn gengiɲ sa tu kwôlê.

1

Dosé to ôbi liji

1 Na nôbi suri a lê magtubu hende to hen bem jôbi melaɲnen Gayus wo en purem bôn pôn hen.

2 Melaɲnen wuɲê, en uwôl Emen bi are kêm ré dô bem men, bi ômɲare toni ré lêm ré mega tunum môriɲ dô tumô Emen a hen iyôŋ men.

Bay ay kibi Gayus

3 Yen dôren damaŋ kiriɲa yênêrna bay ayê bôô saji nà aɲ kôlenji wo jeré ɗi yem yi tu kwôlê men, jeré li are naɲ geré wo tu kwôlê bi wo hen a men. 4 Kiriɲa en toy wo kamnen ré li aŋgaɲ derôre hen iyôŋ a men na, yen dôren damaŋ ɗê are kêm.

5 Melaɲnen wuɲê Gayus, lê wo ju li naɲ yênêrna bay ayê bôô kaɲ iyére naɲ kaɲ kergê hen a men na, ju li na naɲ bôô pôn tiri. 6 Ɓiɲé bay ka ju li naɲ ci hen na, bay heramem kibi bay ayê bôô ka nà kôl iyôŋ ba: «Ôbi peréni damaŋ.» Aɲ en hô uwôlen bi jeré li naɲ ci mega wo Emen gey hen iyôŋ tô kergare toji a. 7 Kergare hende to bay ô hen na, na wô lê jé wo Jésu Krist aɲ bay uwôɲ ani kôbi bay ayê bôô ré hen né. 8 Na ôbi á, nabay kaɲ bay ayê bôô nana a lê naɲ ɓiɲé bay ka hen aɲ bi ré gelji wo nana biɲ naɲ ci sa jé wo bay li gengiɲ sa kwôlê woɲ tiri bi wo hen hen.

Si Diyotrêp naɲ Démétriyus

9 Gayus, en li magtubu jéɲ biɲ églis toŋge menba, Diyotrêp wo kôl ɗiré na kwo dami bô églis a hen li sa iyêrê aɲ kaɲ toyé kwôlê bi wo en kôl hen. 10 Wulê wo na erê geléŋge hen na, na derêŋge tô kwôlê woɲ benare bi wo ôbi pôy ɗéni sarni a hen. Na kwôlê woɲ benare bi wo hen a ôbi ré kôl mera ré, niɲba, ôbi kaɲ ɓeré bay ayê bôô kaɲ kergê hen yiri a a men. Aɲ hena ɓiɲé ka ɗaŋgi ré gey ɓeréji a yirji a kôba, ôbi jôrji a men. Aɲ kôlji ɗiré dagêji bô églis a.

11 Melaɲnen wuɲê, ô tô jé lê ɓiɲé ka habiɲ a hen né niɲba, ju ay hal wo ɓiɲé kaɲ bay lêre aŋga dôri hen ɗi. Kwôni woɲ ôbi lêre aŋga dôri na, na kwo Emen, niɲba, kwoɲ ôbi lêre aŋga habiɲ hen na, hôn Emen né kwôy.

12 Kwo Démétriyus ba, ɓiɲé kêm kôl kwôlo dôri gengiɲ sari. Men, béré kwôlo Emen wo ôbi uwôl hen kôba, gel wo ôbi ré li aŋga dôri. Nibay kôba, nini biɲ sara mega wo ôbi ré li aŋga dôri. Aɲ ju hôn wo niné kelê kwôlê woɲ benare ré.

Kwôlê woɲ deriɲ kibi

13 En ôriɲ naɲ kwôlê gaɲ ré ené kôlem niɲba, na nêmê lê bô magtubu to nà kêm né. 14 En gey ené erê ô gelem hen ya hen na, naa erê iyêlêri seŋge. 15 Bi bô jalê wo Emen baa naɲ ju.

Milɲém kêm lêm dosé men, ju liɲ milɲérni pôn pôn kêm dosé béni men.

Jud

Magtubu to Jud li

Kwôlo kôl kwôli magtubu to Jud li hen

Magtubu to Jud na, liɲ biɲ na gawrê ka pôni mera ré, niɲba, liɲ biɲ na bay ayê bôô kêm. Kwôlo kôliɲ bô magtubu hende to hen na, geliɲ naɲ kwôlo yi bô magtubu to Piyêr to wôôyi hen iyôŋ (2 Piyêr 2). Magtubu to Jud men, to Piyêr to wôôy hen a men na, li na kumbul naɲ gawrê kaɲ bay cé kwôlo mêne geré wo Krist aɲ kôl na kwôli yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen.

Bêrsé 1-2 hen na, ôbi kôl kwôlo kôl kwôli magtubu hende to hen.

Bêrsé 3-16 hen na, ôbi kuriɲ uɲé gawrê kaɲ bay gelére aŋgaɲ benare ka dôbe yiri bô églis a hen men, ôbi kôl kwôli kwôlo ré sa ɓeré sarji kêm hen a men.

Bêrsé 17-23 hen na, bay ayê bôô ba, ôbi kôlji bi bay ré ɗebu sa têrji a tô ayê bôô woji a.

Bêrsé 24-25 hen na, ôbi duu kibi magtubu tori naɲ ayê kibi Emen wo pôn nêŋ hen men, kibi ôbi gôliɲ naɲ na Jésu Krist hen men.

Magtubu hende to hen kôl na kwôli hal wo habiɲ wo néé wo benare hen men, kwôli lê wo Emen a sa lê naɲ bay ayê bôô hen men, kwôli ɗé wo bay ɗi bôrji sari a hen men, sa Jésu Krist a hen men, sa Tunu toɲ hendi bô bôrê hen a men (20-21).

1

Dosé to ôbi liji

1 Nôbi Jud mana wo Jésu Krist men, ena yêni *Jak a men.

En li magtubu hende to hen biɲ ɓiɲé ka Ibarna Emen geyji aɲ uwôgeji aɲ na Jésu Krist a geméji hen hen. 2 Bi Emen ɗi bôri jal sarŋge a men, bi béŋge bô jalê wori men, bi peré wori baa naɲ ken damaŋ a a men.

Bay gelére aŋgaɲ benare

(2 Piy 2: 1-17)

3 Milɲên kaɲê, bôn yi na jeraŋ bi ené lê magtubu béŋge gengiɲ sa merê tu geɲ wo Emen béna nabay kêm hen. Niɲba, en bô mega ré na aŋga dôri wo ené li magtubu hende to hen bi ené dôbiɲ ibiyare bôrŋge a aɲ bi kené liɲ kumbul wô ɗebiɲ geraŋ tô ayê bôô woŋge a. Ayê bôô bi wo hen na, na Emen a biɲ ɓiɲé ka na kari hen têê pôn yôd. 4 En kôl hen iyôŋ, wôsa ɓiɲé ka pôni ka hariɲ tini Emen né hen, tôbe yirji perêrŋge a naɲ ɲalê wô belé kwôlo gengiɲ sa berê tu ɲa to Emen wona hen mênê, aɲ bi ciré uwôɲiɲ geré yiɲ yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ to bôrji gey hen men, bay kaɲ Jésu Krist wo na ôbi sarna men, Kelma wona a men pôn nêŋ hen. Kwôli mênê wo yi gengiɲ sa ɓiɲé bay ka iyôŋgi hen na, na liɲ bô magtubu to Emen a ca niɲ.

5 Kwôlo na kelê hen na, ken hôn ca tumô niɲ, niɲba, na hô jebé tô bôrŋge sara hôriɲ. En gey bi kené hôn mega wo bô wulê wo na tumô hen na, Kelma Emen na siɲ naɲ kam *Israyêl bô iyére to Ejipt a aɲ, niɲba, ôbi mêne ka bi bôrji sari a ré hen. 6 Men, ken hô erem sa *manê ka derômaraŋ a ka bô néé wo Emen biji hen mega wo ré nêm ani ré tô aɲ ɗiji kini merêrji aɲ hen na, Emen na harêji naɲ gaŋgi musure biji kiriɲ kaɲ dilemne culum a kwôy gemiɲ Wulê wo ôbi a sa jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé. 7 Men, ken hô erem a sa *Sodôm naɲ *Gwomôr naɲ iyére to mér sarji hen kôba, na liji na mega manê ka derômaraŋ a bay ka hen men. Bay na yiɲ yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen men, bay yiɲ naɲ megêrji imɲê men, naɲ megêrji yébé a men. Ôbi a, Emen na ré pôrji biji bô tare to yi naɲ kunu hen. Yi hen iyôŋ wô geliɲ ɓiɲé kêm aŋga ré sa sa bay lêre are bay ka iyôŋgi hen.

8 Ɓiɲé kaɲ bay gelé aŋgaɲ benare bay ka perêrŋge a hen na, jé lêreji na hen iyôŋ men. Bay kôl Emen né kôlji kwôlê bô pelal a aɲ bay ɓeriɲ tô kôbriji liɲ têriɲ naɲ yirji gaŋ men, kaɲiɲ bê kwôlê sa damɲare to Emen a men, tiiriɲ manê ka derômaraŋ a ka ôriɲ naɲ hini emê hen a men. 9 Misêl wo na ôbi sa manê ka derômaraŋ a hen kôba, na tiiré Jabel hen iyôŋ né. Wulê wo ôbi na nariɲ naɲ ɗi gengiɲ sa kwogelé *Moyis hen na, ôbi na kôliɲ Jabel kwôlo habiɲ ré, niɲba, ôbi kôli iyôŋ ba: «Bi Kelma ɓerem mera.» 10 Ɓiɲé bay ka hen na, aŋga bay hôn tôrji ré kôba, bay tiréji men, bay yi mega tanare to noni to erem kwôlê ré iyôŋ men, bay lêrê are iyôŋ a tôŋ aɲ are bay ka hen a yé tô mênê woji hen. 11 Ɓiɲé bay ka iyôŋgi hen na, bô emê yi gengiɲ sarji, wôsa bay ay geré wo Kayen men, doy uɲé lari liji aɲ bay ge kay mega Balam iyôŋ men, bay na kwôlê mega kwo Kworé iyôŋ a men. Aɲ bay mêne môɲ kwori hen iyôŋ men. 12 Kini emê woŋge a tô yêniɲare a na, bay tôbe yirji perêrŋge a aɲ gureréŋge. Lê aŋgaji bay ka iyôŋgi hen na, li aɲ bay erem na sa yirji a mera men, tayre diji sara ré men, bay yi môɲ yé emen wo kal dô aɲ iyôŋ men, bay yi môɲ gurô wo kibi kelanêri a kôba, yêêri naɲ iyôŋ, kal dôri naɲ hanêri aɲ yi mega ré ma têê wôô iyôŋ. 13 Men, bay yi môɲ mêw wo dami wo habiɲ iyôŋ a men. Têriɲ toji yi tu wolé môɲ kworiɲ wo kam daya sa bi nô iyôŋ men, bay yi môɲ têbêŋne to erê si na si na hen iyôŋ a men. Emen ɲan kini merê woji bô kiriɲ kaɲ dilemne culum a aɲ bay a merê ya kwôy naɲ kwiniji.

14 Kwo Énôk wo na kuŋga Adam wo jôgiɲ têê jii na kôl kwôlê gengiɲ sarji tumô kôl iyôŋ ba: «Toyéŋge, Kelma a era hen ya naɲ kwônê manê kari ka derômaraŋ a ka yi naɲ jeŋgêrji hen. 15 Ôbi a era wô jerê kwôlê sa ɓiɲé ka sa terare a nà kêm men, a perê bay henê Emen né hen wô kibi aŋga habiɲ kêm ka bay li hen men, wô kibi kwôlo habiɲ kêm wo bay kôl gengiɲ sa Emen hen a men hen.» 16 Ɓiɲé bay ka iyôŋgi hen na, yirji dôrji ré men, bay ɓare kwôlê kwôy kwôy men, bay li are kêm ka bôrji gey hen men, na bay uwôyrê yi men, bay lamê ɓiɲé bi bay ré gey kwôlê woji a men.

Tôô toɲ ayê naɲ yêgê maa

17 Milɲên kaɲê, erméŋge sa kwôlo bay jé ka Kelma wona Jésu Krist na kelêŋge ca tumô hen. 18 Bay na kelêŋge iyôŋ ba: «Wulê wo sa terare ré baa ɗa wo ta kerê niɲ hen na, ɓiɲé ka pôni ré seléŋge. Ɓiɲé bay ka iyôŋgi hen hôn Emen né men, bay li aŋga bôrji gey a men.» 19 Men, na bay a lê aɲa kariɲare ré yi perêrŋge a hen men, bay na limé ka doy aŋga bôrji gey hen aɲ Tini Emen naɲ bôrji a. 20 Milɲên kaɲê, kwoŋge kenbay ba, masêŋge bi ken liɲ naɲ yerŋge aɲ ken ɗibiɲ tô ayê bôô woŋge wo yi sa Emen a hen men, uwôlêŋge Emen naɲ néé wo Tunu toɲ hendi bô bôrê hen a men. 21 Men, ɗéŋge yerŋge yi Emen wo peréŋge hen aɲ ken gemiɲ Kelma wona Jésu Krist woɲ ôbi lê derê bi ré béŋge gelê wo naɲ kwini hen.

22 Berêŋge tu ɲa to ɓiɲé ka pôni ka gaanê sa ayê bôô woji a hen men, 23 ka pôni ba, ken teraji kibi tare a aɲ ken gôliɲ naɲ ci men. Ka pôni ba, ken bô tu ɲa toji men, ken ɗi tu melênê sa yerŋge a naɲ ci a men wô wo bay maa lê aɲ ka geré kayê. Men, têriɲ toji to yi môɲ bargay ka *kagem hen kôba, ken hebe ré a men.

Heramê

24 Ayêŋge kibi Emen wo nêm geméŋge hen aɲ bi kené heriɲ bô têriɲ a ré hen men, kwo a derê têriɲ toŋge kêm aɲ, aɲ a ôriɲ naɲ ken ka erê ɗebé tumô kiriɲ ka peraŋgi kari a naɲ yi derê hen a men. 25 Ôbi a na Emen pôn hari men, ôbi a gôliɲ naɲ na naɲ geré wo Kelma wona Jésu Krist hen men. Bi ayê kibi men, damɲare men, néé a men yi wô sari naɲ kwini. Na hen iyôŋ ayiɲ tôri ca tumô kwôy kemnêŋ. Aɲ a yé hen iyôŋ naɲ elê elê kwôy yôd.

*Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

Pelal wo jô Ja

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Aŋga Jésu Krist yêge sarji biɲ Ja bô Pelal a

Kwôlo kôl kwôli pelal wo jô Ja hen

Ja a na ôbi lê gerɲé magtubu hende to nà hen. Ôbi gel are gay gay ka Jésu Krist yêge sarji hen (1: 1-2). Ôbi kôl kwôli aŋga ôbi gel kiriɲa Tunu toɲ hendi bô bôrê herbe sari a hen (1: 10). Kiriɲa ôbi liɲ magtubu hende to hen na, ôbi mô na iyére to derô cér a to bay uwôgere Patmôs hen. Ôbi ge na geré a ré ô merê ya hen wô béré Kwôlo Dôri wo ôbi uwôl hen (1: 9). Wulê bi wo hen na, kelma wo dami wo Rômê geliɲ tu bay ayê bôô gusiɲ damaŋ. Ja li magtubu hende to hen biɲ na églisɲê ka jurgem ka bô emê wo Asi a wo kemnêŋ ba, na Turki hen.

Bay geliɲ tu bay ayê bôô gusiɲ wôsa bay hôn na Kelma Jésu Krist pôn nêŋ hari hen. Perê kiriɲ bay ka habiɲ hen na, Ja li magtubu wô dôbji ibiyare bôrji a gengiɲ sa ayê bôô woji men, ɗé bôô woji a men. Magtubu tori hende to hen na, na kwôli aŋga bô pelal a hen men, ka sarji yêgiɲ biri hen a men. Derê tô are bay ka hen na, i ba dô naɲ ermé wori ermé wori. Niɲba, mawi kwôlê yi gay mega wo haw hen ba, habrê ré ay joor hari, niɲba, Emen sa gagay kenare wori a na, are kêm na bô kôbri a. Aɲ deré kibri ba, *Krist a ayê joor sa are bay ka hen kêm.

Ja ay tô magtubu tori geliɲ yiri mega wo ɗiré na mana wo Krist wo ji si kamɲê hen (1: 1-8).

Bô pelal wo tumô bi wo hen na, Jésu Krist kôliɲ Ja ré li magtubu biɲ églisɲê ka jurgem ka bô emê wo Asi a (1: 9 - 3: 22).

Sapitre 4-5 cêgê ba, bay ay Ja ôriɲ derômaraŋ a aɲ pelal kwône jôôri. Men, kôl na kwôli gawrê ka ay kibi Emen naɲ kibi Jésu Krist hen men. Kema Kwormo pôl surɲére wo jurgem wô bôliɲ kibi magtubu (6: 1 - 8: 1). Sapitre 8: 2 - 11:19 kôl kwôli buruɲju to jurgem hen. Sapitre 12: 1 - 13: 18 kôl kwôli tanare to geliɲ naɲ cerew hen naɲ to tanare to habiɲ hen. Sapitre 14: 1-20 kôl Kema Kwormo naɲ gawrê dubu môj naɲ arew pôrbu kibi pôrbu (144 000) ka uwôɲ gelê hen men, kwôli jerê kwôlê wo manê ka derômaraŋ kôl kwôli hen a men. Sapitre 15: 1 - 16: 21 kôl kwôli baɲa gerêŋgê wo aŋgaɲ geliɲare gusiɲ ka Emen ka jurgem hen. Sapitre 17: 1 - 20: 10 kôl kwôli mênê wo Babilôn men, kwo tanare to habiɲ to geliɲ naɲ cerew hen men, kwo bay kibi Emen kaɲ bay benare hen men, kwo mara wo dami wo na Sidan a men hen. Sapitre 21: 1 - 22: 5 kôl kwôli derômaraŋ naɲ terare to kôrbi men, Jérusalêm to kôrbi men. Sapitre 22: 6-21 kôl kwôli deré wo ôbi duu kibi magtubu tori yêgiɲ maa ka toy kwôlo gengiɲ sa aŋga a era hen hen men, kôlji kwôlo kwo ji si kamɲê kôl hen a men, ôbi kôl iyôŋ ba: «En era ɗa hen ya.»

Ermé wo ôbi lê magtubu hende to hen na, na wô dôbiɲ harê bô bay ayê bôô a ré, niɲba, na wô dôbji ibiyare bôrji a wô wulê wo kiriɲ ré sa iyêrê. Pelal bi wo hen na, na wô geléji jé lê wo Krist naɲ jê sé kamɲê wori men, gengiɲ sa wulê wo kemnêŋgi men, kwo kiyay a men.

1

1 Geléŋge aŋga Jésu Krist yêge sarji biɲ bay ayê bôô hen. Emen biri bi ôbi ré yêge sa aŋga ré sa sa hen biji. Na ôbi á, Jésu Krist ré jé mana wori wo derômaraŋ a yi mana wori Ja a bi ré kôli kwôli are bay ka hen. 2 Menba, Ja dôriɲ ɓiɲé kwôli are bay ka kêm ka ôbi gel hen aɲ kôl ré na kwôlo Emen woɲ tiri wo Jésu Krist a yêgê sari. 3 Aɲ kwôni wo dêŋse men, ka toy kwôlo hena kibi Emen a aɲ liɲ bô magtubu a aɲ bi kwôlê sara a men hen na, yirji a sa dôrji. Wôsa wulê wo are bay ka hen a saɲ hen na, baa ɗa niɲ.

Dosé to Ja liɲ églis ka jurgem hen

4 Na nôbi Ja a lê magtubu hende to hen biɲ églisɲê ka jurgem ka bô emê wo Asi a hen liɲji dosé. Bi bô derê naɲ bô jalê wo Emen wo na Emen wo mô ca tumô men, mô ya aɲ a sa sa hen naɲ kwo tunu to jurgem to ɗebu tumô gagay kenare wori a hen. 5 Men, kwo Jésu Krist woɲ ôbi derê kwôlê woɲ tiri hen a men hen na, bi baa ré ken. Jésu Krist bi wo hen na, ôbi a jê sé kamɲê tumô perê ɓiɲé ka ma a men, na Kelma woɲ sa kilmé ka sa terare a nà kêm men.

Ôbi peréna aɲ derêna bô têriɲ a sa kibi kwôbriri wo biɲ tôŋ wô sarna hen. 6 Aɲ beléna nana yi gwogelé kilmé men, bay bê kwôbe a men ka Ibari hen. Bi ayê kibi naɲ néé yi wô sa Jésu Krist kwôy naɲ kwini. *Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

7 Geléŋge, kiriɲa ôbi a hera bô kiriɲ ka geri a hen na, ɓiɲé kêm a geléri naɲ tirji men, ka na cibri naɲ yêêre hen kôba, a geléri a men. Men, tô yê ɓiɲé kêm ka sa terare a nà a sômê wô hera wori bi wo hen. Na tiri a yé na hen iyôŋ. Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.

8 Kelma Emen woɲ ôbi néé wo na Emen wo na mô ca, wo mô ya men, a hera ya a men hen na, kôl iyôŋ ba: «Nôbi ena ôbi ayê tô are men, ôbi deré kibriji a men.»

Ja gel damɲare to Jésu Krist bô pelal a

9 Na nôbi Ja yêneŋge wo suri wo biɲ pôn naɲ Jésu Krist môɲ kenbay iyôŋ men hen a lê magtubu hende to hen béŋge hen. En geliɲ gusiɲ men, en ɓu bôn iyêre môɲ kwoŋge hen iyôŋ a men, wô *emê iyére to Emen. Aɲ nôbi ba, bay ɓuren uwôlen sa iyére to yi derô cér a to bay uwôgeri Patmôs hen wô kibi béré kwôlê wo Emen wo en uwôl béréri hen men, wô kelê wo en kôl Jésu ré dô na kwôlê woɲ tiri hen a men. 10 *Sa merê ta to na sa to Kelma hen na, Tini Emen têlen naɲ néé wore kiriɲ bay ka hen, menba, en toy tôô kwôni ôm kaŋ ta mega buruɲju iyôŋ. 11 Aɲ tôô hende to hen kôl iyôŋ ba:

«Aŋga já gelé hen na, ju li bô magtubu a tôŋ aɲ ju jéɲ biɲ ɓiɲé ka Emen ka églisɲê ka jurgem hen. Ju biɲ églis to Epês men, to Smirn men, to Pêrgam men, to Tiyatir men, to Sardês men, to Piladêlpi men, to Lawdisé a men.»

12 Kiriɲa en toy tôô hende to hen ôm hen iyôŋ na, en bare ené gelé kwôni wo iyêlen kwôlê hen, menba, en gel na lampa jurgem to bay li naɲ lôr hen men, 13 en gel ani geliɲ naɲ gawra iyôŋ perê lampa hende to hen a. Ôbi dôbe bargay ka yêŋge kwôy era tôŋ têri a aɲ ha kabrêri naɲ ariɲ woɲ lôr men, 14 gusiri sari bôrê môɲ wôbgê iyôŋ men, gusiɲ tiri eŋné môɲ kôli tare iyôŋ men, 15 têri jeraɲnê môɲ musure to ɓusu iyôŋ men, tôri ôm môɲ tô kam kaɲ biyê ka dami iyôŋ men, 16 ôbi ɓu têbêŋne jurgem kôbri woɲ gusurô a men, yebere to dii si kibri a men, tiri jeraɲnê môɲ tare toɲ ɗiŋne iyôŋ a men. 17 Kiriɲa en giili hen iyôŋ na, en kuriɲ tumôri a burug mega temay gawra iyôŋ. Menba, ôbi uwôl kôbri woɲ gusurô san a aɲ kôlen iyôŋ ba:

«Kemna ré, wôsa ena kwo tumô men, kwoɲ gerɲé a men. 18 Ena ôbi merê tu geɲ, na en ma niɲba, haw hen ba, en mô tu geɲ naɲ kunen niɲ. En ôriɲ naɲ néé sa temare a men, sa kiriɲ ka ɓiɲé ka ma môriɲ ya hen a men. 19 Are bay ka kêm ka ju gel hen men, ka a era hen a men na, li bô magtubu a. 20 Têbêŋne to jurgem to ju gel kôben woɲ gusurô a hen naɲ lampa to jurgem to bay li naɲ lôr hen a men na, na dôrem tôri ju toy. Têbêŋne to jurgem hen na, na *manê ka derômaraŋ a ka jurgem ka Emen ɗiji bô sa églisɲê ka jurgem hen men, lampa to jurgem hen na, na églisɲê bay ka jurgem hen a men.»

2

Magtubu to bay jéɲ biɲ églis to Epês

1 Ani bay ka geliɲ naɲ gawra hen hô kôlen iyôŋ ba:

«Li kwôlê bi wo hen bô magtubu a aɲ ju jéɲ biɲ mana wo derômaraŋ a wo églis to Epês, kôli iyôŋ ba: ‹Kwôlo na na, na kwôlo si kibi kwo ɓu têbêŋne to jurgem kôbri woɲ gusurô a hen men, ô perê jelgare to erêŋgêre jurgem to bay li naɲ lôr hen.› »

2 Ôbi kôl iyôŋ ba:

«En hôn jé lêrem men, merênê wo ju merên sa jé wom bi wo hen a men, ulê bôô wom sara hen a men. Men, en hôn wo bay lê habrê na, jeré gey naɲ ci sara ré men, ɓiɲé ka kôl ciré na bay jé kaɲê hen na, ju kôbe jé lêreji menba, ju hôn wo bay ré na bay benare ɗéɲ iyôŋ. 3 Men, ju geliɲ gusiɲ aɲ lêŋniɲ tô a wô san kôba, yem ilem sara ré. 4 Niɲba, aŋga en kaɲ naɲ ju na, na wôsa ju puren môɲ kwo tumô ré. 5 Erem sa jé lêrem wo tumô a aɲ ju gel herê wo ju hô cêgê hen. Iyôŋ ba, haw hen na, ju ɗi jé lêren wo haw hen baa aɲ ju li kwo tumô hen hôriɲ ɗi. A hena jeré kaɲ ba, na hera sa derê jelgare toɲ teré lampa tom hen ôrgiɲ. 6 Niɲba, aŋga en denem sara na, na wô kaɲê wo ju kaɲ jé lê bay tô Nikwolas mega wo nôbi kôba, en kaɲ hen iyôŋ men.»

7 «Kwo maari ya ba, bi toyiɲ kwôlo Tunu kôliɲ églisɲê hen.»

«Kwo ay joor ba, na ayê tôô biri bi ré ôm yê gurô woɲ merê tu geɲ wo mô derô yagê wo Emen a hen.»

Magtubu to bay li jéɲ biɲ églis to Smirn

8 Ani bay ka geliɲ naɲ gawra hen hô kôlen iyôŋ ba:

«Li kwôlê bi wo hen bô magtubu a aɲ ju jéɲ biɲ mana wo derômaraŋ a wo églis to Smirn kôli iyôŋ ba: ‹Na kwôlo si kibi kwo na kwo tumô men, kwoɲ gerɲé men, kwo na ma aɲ mô tu geɲ hôriɲ hen.› » 9 Ôbi kôl iyôŋ ba:

«En hôn gusiɲ to ju geliɲ hen men, en hôn nimré tom a men. Hen iyôŋ hari kôba, ju na ôbi uɲé. Men, en hôn kwôlo habiɲ wo bay kôl gengiɲ sam hen a men. Ɓiɲé bay ka kôl kwôlo habiɲ gengiɲ sam hen na, bay bô yirji mega ciré na Jubɲê niɲba, bay na iyéy daɲare to Sidan. 10 Era baa tumô a hen na, já geliɲ gusiɲ niɲba, ju sun né wôsa Sidan a perê ka pôni perêrŋge a hen bê a daŋgay a bi ɗiré séliɲ bôrŋge men, bay a geléŋge gusiɲ sa môj, niɲba, ju bi bôm san a kwôy ju maɲ dema ené bem jabga woɲ gelê wo naɲ kwini hen tô.»

11 «Kwo maari ré ya ba, bi toyiɲ kwôlo Tunu kôliɲ églisɲê hen.»

«Kwo ay joor ba, a maɲ temare toɲ têê wôô ré niɲ.»

Magtubu to bay jéɲ biɲ églis to Pêrgam

12 Ani bay ka geliɲ naɲ gawra hen hô kôlen iyôŋ ba:

«Li kwôlê bi wo hen bô magtubu a aɲ ju jéɲ biɲ mana wo derômaraŋ a wo églis to Pêrgam, na kwôlo si kibi kwo ɓu yebere to dami to dii kôbri a hen.» 13 Ôbi kôl iyôŋ ba:

«En hôn wo kiriɲ ka jeré môriɲ ya hen na, na kiriɲ ka Sidan ôm iyére ya. Wôsa wulê wo bay deriɲ Antipas woɲ ôbi bôô pôn woɲ ôbi derê kwôlen iyére toŋge a kiriɲ ka Sidan ômiɲ iyére ya hen kôba, ju ɓu bôm iyêre ɗiba, ju kaɲen né. 14 Niɲba, aŋga en kaɲ naɲ ju na, na wôsa ju ɗi ɓiɲé ka pôni perêrŋge a hen biɲ naɲ ari gelé ka Balam wo na geliɲ Balak gwosoy lamê kam *Israyêl bi ré ômiɲ tanare to bay tibiɲ kamrê hen men, bi bay ré yiɲ yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ hen a men. 15 Ɓiɲé ka pôni perêrŋge a hen kôba, li na mega hen iyôŋ men. Wôsa bay biɲ naɲ ari gelé ka bay tô Nikwolas gel hen. 16 Iyôŋ ba, haw hen ken ɗi jé lêreŋge bi wo iyôŋgi hen baa niɲ, réba na era uɲéŋge hen ya sa sêɲ naɲ ɓiɲé bay ka hen naɲ yebere to si keben a hen.»

17 «Kwo maari ya ba, bi toyiɲ kwôlo Tunu kôliɲ églisɲê hen.»

«Aɲ kwo ay joor ba, na biri kwô wo bay uwôgeri *man wo yi kini uwôbêri a hen men, na biri jerew wo bôri wo hini wo kôrbi yi ya hen men. Hini bi wo hen na, kwôni woɲ ôbi uɲéri hen a henê mera.»

Magtubu to bay jéɲ biɲ églis to Tiyatir

18 Ani bay ka geliɲ naɲ gawra hen hô kôlen iyôŋ ba:

«Li kwôlê bi wo hen bô magtubu a aɲ ju jéɲ biɲ mana wo derômaraŋ a wo églis to Tiyatir, na kwôlo si kibi Kema Emen wo tiri eŋné mega tare iyôŋ hen men, têri jeraɲnê môɲ musure to ɓusu iyôŋ hen a men.» 19 Ôbi kôl iyôŋ ba:

«En hôn jé lêrem kêm men, peré wo ju puren hen men, bê wo ju bi bôm san a hen men, lê wo ju li naɲ ɓiɲé hen men, ulê bôô wom a men. Aɲ jé wo ju li haw hen na, ɗê kwo na ju li tumô hen. 20 Niɲba, aŋga en kaɲem na, na wô wo ju ɗi Jéjabêl to kôl teré na hende kibi Emen hen lam bay jé kaɲê aɲ bay yiɲ yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ men, bay ôm tanare to bay tibiɲ kamrê hen a men. 21 En ɗere kiriɲ dê bi ré ɗi jé lêre wo iyôŋgi bi wo hen baa, niɲba, hende kaɲ belé cêgere biɲ jé lêre wo habiɲ bi wo hen. 22 Ôbi a, ené dere naɲ ômɲare aɲ hende naɲ bay biɲare naɲ tu bay ka hen, hena bay ré ɗi jé lêreji bi wo hen baa ré men, toy kwôlê keben a ré a men na, bay a geliɲ gusiɲ damaŋ. 23 Men, na bé kamne a ma aɲ églisɲê kêm a henê mega wo ené na ôbi henê ermé wo gawrê men, aŋga bay ré gey a men. Aɲ i i kôba, na têbri sa kôbri naɲ jé lêri jé lêri.»

24 «Kwoŋge kenbay ka Tiyatir ka pôni ka ken biɲ naɲ iyore hende to hen sa ari gelé kare kaɲ habiɲ bay ka hen ré hen men, ken toy kwôlê wo Sidan wo bay kôl ré yi naɲ kini uwôbêri hen né a men hen na, na ɗéŋge ani kani ka néy sarŋge a ré niɲ. 25 Iyôŋ ba, ken bi bôrŋge sa kwôlo na en kelêŋge hen a kwôy jéɲ wo na heraɲ. 26 Aɲ kwo li aŋga bôn gey hen kwôy ayiɲ joor ba, na sa biri tôô bi ré gôliɲ sa tô yê ɓiɲé ka sa terare a nà. Aɲ tôô hende to na biri hen na, na to Iban kôba, na ben hen iyôŋ men. 27 Aɲ ôbi a emê sa ɓiɲé naɲ celaŋ woɲ musure men, bay a téji mega wo bay sêɲ baɲê ti hen iyôŋ men. 28 Kwôni bi wo hen na, na biri telabo.»

29 «Kwo maari ya ba, toyiɲ kwôlo Tunu kôliɲ églisɲê hen.»

3

Magtubu to bay jéɲ biɲ églis to Sardês

1 Ani bay ka geliɲ naɲ gawra hen hô kôlen iyôŋ ba:

«Li kwôlê bi wo hen bô magtubu a aɲ ju jéɲ biɲ mana wo derômaraŋ a wo églis to Sardês kôli iyôŋ ba, kwôlo nà ná, na kwôlo si kibi kwo ôriɲ naɲ tunu to jurgem to li jé biɲ Emen hen men, ôriɲ naɲ têbêŋne to jurgem tôri a a men hen.» Ôbi kôl iyôŋ ba:

«En hôn jé lêrem kêm. Ɓiɲé ba, kôl yaŋ ba, jeré mô hen na tu geɲ, niɲba, ju na temay gawra. 2 Ka tum aɲ aɲ ju ɲan aŋga yi kôm a hen wô wo bay maa ma yôd. Wôsa en gel wo jé lêrem sél ɗega ɗega tu Emen wuɲê a ré. 3 Bi bôm jebem sa kwôlo na ju toy tumô aɲ na ju bi bôm sara hen. Ɗi tô têriɲ lêrem baa aɲ ju bi kwôlê sa kwôlo na ju toy a hen. A hen a jeré ka tum aɲ ré ba, na sé sam a mega ôbi gemsare iyôŋ aɲ sa hende to na saɲ hen na, kwoni a henê ré. 4 Iyôŋ hari kôba, ɓiɲé ka pôni perêrŋge a Sardês a hen na, bay ɗi bargay kaji *kagem né. Bay a tôbê bargay kaji ka bôderê bay ka hen aɲ bay a erê naɲ en wôsa bay nêm. 5 Kwo ay joor ba, na biri bargay ka bôri terij men, na mênê hini bô magtubu toɲ merê tu geɲ hen né a men. Na ôriɲ naɲ ɗi tumô Iban a men, tumô manê kari a men aɲ na kôli iyôŋ ba: ‹Kwo nà ná, na kuɲê.› »

6 «Kwo maari ya ba, bi toyiɲ kwôlo Tunu kôliɲ églisɲê hen.»

Magtubu to bay jéɲ biɲ églis to Piladêlpi

7 Ani bay ka geliɲ naɲ gawra hen hô kôlen iyôŋ ba:

«Li kwôlê bi wo hen bô magtubu a aɲ ju jéɲ biɲ mana wo derômaraŋ a wo églis to Piladêlpi kôli iyôŋ ba, na kwôlo si kibi kwo hena ligi Emen a aɲ kôl kwôlê woɲ benare ré hen men, na kwo ɓu aŋgaɲ belê kibi iyére ka kelma Dabid kôbri a hen men, na kwo bôl kibi iyére ba, kwôni a nêmê legé hôriɲ ré hen men, kwo lege ba, kwôni a nêmê belê ré hen a men.» 8 Ôbi kôl iyôŋ ba:

«En hôn jé lêrem kêm. Wôsa en hôn néém dê hari, niɲba, ju bi kwôlê sa kwôlê wuɲê a men, ju ɗi bôm pôn san a a men ɗiba, ju kaɲen ré. Haw hen en bôl kibi iyére bem aɲ kwôni a nêmê legé hôriɲ ré. 9 Gel, aŋga na lê naɲ bay tô Sidan bay a na: bay kôl kibriji a ciré na Jubɲê, niɲba, bay na Jubɲê ré a men, bay kôl na kwôlê woɲ benare ɗéɲ iyôŋ. Na biji bi bay a era sa dêm tiɲare dema bay ré henê wo ené geyem. 10 Wôsa ju bi kwôlê sa kwôlo na en kôlem jeré ɗube sa têm a hen. Mega ôbi wo ju li hen iyôŋ na, nôbi kôba, na gemem bô gusiɲ to a sa lê ɓiɲé hen, wôsa na gusiɲ hende to hen a sa derê tu kwôni ré men, na gusiɲ to a sa sélé gawrê pôn pôn kêm men. 11 Baa ɗa wo na hera niɲ hen na, ju ɓu aŋga ju ôriɲ hen dô wô wo kwôni maa lamem aɲ já baa uɲé sa kôbi wom wo gengiɲ sa ayê joor wom bi wo hen. 12 Kwo ay joor ba, na biri a yé môɲ gurô ala wo *iyéy Emen to Emen wuɲê iyôŋ aɲ bay a erê aɲê ré kwôy niɲ. Na ɗé hini Emen wuɲê sarji a men, na ɗé hini iyére to Emen wuɲê sari a a men. Iyére hende to hen na, na Jérusalêm to kôrbi hende to hena na derômaraŋ a to Emen a joɲ. Men na ɗé henen wo kôrbi sari a a men.»

13 «Kwo maari ya ba, bi toyiɲ kwôlo Tunu kôliɲ églisɲê hen.»

Magtubu to bay jéɲ biɲ églis to Lawdisé

14 Ani bay ka geliɲ naɲ gawra hen hô kôlen iyôŋ ba:

«Li kwôlê bi wo hen bô magtubu a aɲ ju jéɲ biɲ mana wo derômaraŋ a wo églis to Lawdisé kôli iyôŋ ba, na kwôlo si kibi kwoɲ tiri hen men, ôbi derê kwôlê woɲ tiri woɲ ôbi bôô pôn hen men, ôbi na tô ari ɗé ka Emen ka gay gay hen kêm a men.» 15 Ôbi kôl iyôŋ ba:

«En hôn jé lêrem kêm. En hôn wo jeré li jé wuɲê naɲ bôm pôn né. Wôsa jé wom jal ré men, uwoy ré a men aɲ yi lim lim iyôŋ mera. A hena ré jeré jal ba, ré derê men, jeré uwoy kôba, ré derê a men. 16 Mega wo ju jal ré men, ju uwoy ré a men, aɲ ju yi lim lim hen na, na tebem aɲ. 17 Wôsa ju erem mega wo jeré na ôbi uɲé wo dami men, doy ani kani ré lêm ré a men, niɲba, ju hôn wô nimré to ré ta derem hen iyôŋ ré kwôy. Nimré lêm men, ju ô tôm seŋge men, tum tiɲ a men. 18 Ɗén bi na gelem aŋgaɲ lê: kel lôr woɲ kiɲ kôben a bi ju yiɲ ôbi uɲé woɲ tiri bi men, ju kel bargay ka bôri bi ju têliɲ yem wô tayre to ju ô yem seŋge hen men, ju kel aŋgaɲ ulê tu a bi ju uwôl tum a aɲ bi ju geliɲ kiriɲ dô hôriɲ. 19 Wôsa nôbi na, kwôni wo en geyri ba, en hali men, en geli tu melênê a men. Iyôŋ ba, haw hen na, ju bi yem gwam men, ju ɗi ermé wom wo iyôŋgi hen baa niɲ a men. 20 Gel, en ɗebu kibi geré en di kermiɲ, a hena kwôni ré toy tôn aɲa ré bôl kibi kermiɲ ben na, na sé bô iyére tori a aɲ nôbi naɲ ɗi niɲa emê are pôn. 21 Kwo ay joor ba, na biri bi mô naɲ en sa gagay kenare wuɲê mega wo nôbi en ayiɲ joor aɲ en môriɲ naɲ Iban sa gagay kenare wori a hen iyôŋ men.»

22 «Kwo maari ya ba, bi toyiɲ kwôlo Tunu kôliɲ églisɲê hen.»

4

Kibi geré wo derômaraŋ bôliɲ

1 Cêgi kwôlê bi wo Tunu kôliɲ églisɲê hen iyôŋ niɲ, menba, en gel kibi geré bôliɲ derômaraŋ a. Aɲ en toy tôô gawra wo na kôlen kwôlê tumô niɲ hen.

Na tôô to na ôm môɲ buruɲju iyôŋ hen. Tôô hende to hen kôl iyôŋ ba: «Ɗaya ta nà aɲ na gelem aŋga a era hen.»

2 Kiriɲ bay ka hen na, Tunu era lew sa têlen ta menba, en gel gagay kenare wo derômaraŋ a aɲ kwôni mô sara. 3 Tu kwôni bi wo hen jeraɲnê môɲ jerew wo bay uwôgeri *jaspe hen men, sarduwan men hen. Men, môbre to jeraɲnê môɲ jerew iyôŋ hen kôba, yi mér gagay kenare bi wo hen. 4 Gagay tôre wôô kibi pôrbu mô mér gagay kenare bi wo hen. Gagay bi wo tôre wôô kibi pôrbu hen na, surɲê mô sara pôn pôn kêm. Surɲê bay ka hen na, tôbe bargay ka bôri naɲ jabga kenare kwo bay li naɲ lôr hen sarji a a men. 5 Gagay kenare bi wo mô derôre a hen na, emen wulaɲ ya men, ôn ya men, tôô gawrê ôm ya men, tay tô deɲere jurgem berare kiriɲ tumôri a a men. Tay tô deɲere hende to jurgem hen na, na tunu to jurgem to li jé biɲ Emen hen. 6 Tumô gagay kenare bi wo hen na, kiriɲ en bey bey môɲ kami cér iyôŋ men, sél kalala môɲ gaasa iyôŋ a men.

Men, are pôrbu ka mô tu geɲ ka tirji tumôrji a men, cêgeriji a men hen ɗebu mér gagay kenare bi wo derôre a hen a men. 7 Ari ɗé Emen bay ka hen na, kwo tumô geliɲ môɲ kwo iyôŋ men, kwo wôôyi geliɲ né kema kelba iyôŋ men, kwo subi tirji geliɲ né tu gawra iyôŋ men, kwo pôrbi geliɲ né keré wo uwôŋge hen iyôŋ a men. 8 Ari ɗé Emen bay ka pôrbu ka mô tu geɲ hen na, mesérji na jii jii kêm men, tirji gôr yirji kêm men, mesérji a men. Bay ay kibi Emen yoyre men, tu tare a men kôl iyôŋ ba:

«Kelma Emen, ju na kwo yi naɲ jeŋgêri, kwo yi naɲ jeŋgêri, kwo yi naɲ jeŋgêri, wo gôliɲ sa are kêm.

Ju na kwo mô ca tumô, ju mô ya, aɲ a hera tô hen a men.»

9 Ari ɗéri bay ka hen ay kibi kwo mô sa gagay kenare a aɲ mô naɲ kwini hen men, heramiri men, kôl kwôli damɲare tori men, liɲni dosé a men hen. 10 Men, kiriɲa ari ɗéri bay ka hen ay kibri hen iyôŋ na, surɲê ka tôre wôô kibi pôrbu hen kôba, cubu gubarji tumô kwo mô sa gagay kenare a aɲ mô naɲ kwini hen aɲ tibri men, tô jabga kenare woji bi wo hen bi tumôri a a men. Aɲ bay kôl iyôŋ ba:

11 «Kelma woni, Emen woni,

Ju nêm wo ɓiɲé ré heramem men, ré gel damɲare tom men,

jôbi pôn nêŋ a na ôbi ibé iyêrê.

Wôsa jôbi a ɗé are bay ka kêm hen men,

jôbi a geyé bi bay ré yi ya hen a men.»

5

Magtubu to bay seriɲ kebre kiriɲ jurgem hen naɲ Kema Kwormo

1 Menba, en gel magtubu to lêgeriɲ to are liɲ si bôô men, si cêgê a men hen kôbi gusurô wo kwo mô sa gagay kenare a hen. Magtubu hende to hen na, bay seriɲ kebre kiriɲ jurgem. 2 Menba, en hô gel *mana wo derômaraŋ a woɲ ôbi gôliɲ sa kiriɲ kôl naɲ tôri to dami kôl iyôŋ ba:

«I a nêmê pelê serɲé magtubu hende to jurgem hen aɲ dêŋsiɲ aŋga yi bô a hen ba?»

3 Kwôni naɲ, kwôni ré na kwo derômaraŋ a, kwo sa terare a, kwo tô terare a kôba, a nêmê pelê kibi magtubu hende to hen aɲ geliɲ aŋga bô hen né. 4 Menba, en kuriɲ a sa sômê damaŋ wô naɲê wo kwôni naɲ wo ré pôl kibi magtubu hende to hen aɲ ré geliɲ aŋga bô a hen. 5 Menba, perê surɲê ka tôre wôô kibi pôrbu hen na, kwo pôni kôlen iyôŋ ba:

«Sôm né, gel kwo wo hena tô yê wo Juda a ɗebu na ya ôbi na tô môɲ wo kelma Dabid, ôbi na kwo gôliɲ sa are kêm, ôbi a nêmê pelê kibi magtubu hende to jurgem hen aɲ geliɲ aŋga yi bô a.»

6 Menba, en gel Kema Kwormo ɗebu ta ɗa naɲ gagay bi wo hen. Aɲ surɲê ka tôre wôô kibi pôrbu hen naɲ ari ɗê Emen ka pôrbu ka mô tu geɲ hen mééri ta. Kema Kwormo bi wo hen na, geliɲ né bay na ré wali duu biɲ kwôbe iyôŋ. Kema Kwormo bi wo hen na, timɲéri jurgem men, tiri kôba, jurgem a men. Tiri hende to jurgem hen na, na tunu to Emen to jurgem to ôbi jére gôriɲ kiriɲ kêm sa terare a nà hen. 7 Kema Kwormo bi wo hen dôra ɗa ligi kwo mô sa gagay kenare a hen wô eŋgé magtubu to yi kôbri woɲ gusurô a hen.

8 Kiriɲa ôbi eŋge magtubu hende to hen iyôŋ menba, ari ɗé Emen ka pôrbu hen naɲ surɲê tôre wôô kibi pôrbu hen cubu gubarji tôŋ tumôri a. Aɲ i i ba, ôriɲ naɲ jêŋgê kôbri a men, parɲa wo bay li naɲ lôr wo bay bi gesamne wôn bôri ta hen a men. Gesamne hende to hen na, na uwôlê wo ɓiɲé ka Emen uwôli hen. 9 Bay kebe kurôŋ wo kôrbi ôm iyôŋ ba:

«Ju nêm eŋgé magtubu hende to hen men, ju nêm belê kebre wo seriɲ hen a men.

Wôsa bay na derem aɲ ju têbe sa tô yê ɓiɲé ka gay gay naɲ tô môɲ wo gay gay naɲ kibi yê ɓiɲé ka gay gay a men naɲ kwôbrem aɲ haw hen bay na ka Emen.

10 Ju liji liɲ ɓiɲé kam ka jôbi a na Kelma woji men, ju liji bi bay yi kilmé men, bay bê kwôbe ka Emen wona a men.

Men bay a emê sa ɓiɲé ka sa terare a nà kêm a men.»

11 Men, en hô gel *manê ka derômaraŋ a ka kwôni nêm dêŋsê ré hen. Bay méére sa gagay kenare ta naɲ ari ɗé Emen ka pôrbu hen naɲ surɲê ka tôre wôô kibi pôrbu a men kebeji kurôŋ. 12 Bay kebe kurôŋ naɲ tôrji to dami kaŋ a ta ôm iyôŋ ba:

«Kema Kwormo wo bay na diiri hen na, na ôbi ibé iyêrê men, ôbi ari uɲé men,

na ôbi tu melênê wo gôliɲ sa kiriɲ men,

na ôbi néé men,

ôbi nêm wo ɓiɲé ré gel damɲare tori men,

bay ré herameri men,

bay ré ay kibri a men.»

13 Men, en toy tôô ari ɗé Emen kêm ka derômaraŋ a men, ka sa terare a na naɲ ka tô terare a naɲ ka bô cér a a men kêm kebeji kurôŋ ôm iyôŋ ba:

«Na ayêŋge kibi kwo mô sa gagay kenare a hen naɲ Kema Kwormo bi wo hen a men.

Bi ayê kibi naɲ damɲare naɲ heramê naɲ néé yi wô sarji kwôy naɲ kwini.»

14 Ari ɗé Emen ka pôrbu hen uwôlji sara kôl iyôŋ ba: «*Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.» Men surɲê kôba cubu gubarji tôŋ tumôrji a aɲ tibiji.

6

Kema Kwormo pôl serɲé magtubu to jii hen

1 Men, en gel Kema Kwormo ay tô belê kibi magtubu to bay seriɲ kebre kiriɲ jurgem hen. Ôbi bôl serɲére wo tumô menba, ari ɗé Emen ka pôrbu hen na, en toy tôô kwo pôni ôm môɲ enê emen iyôŋ kôl iyôŋ ba: «Era!» 2 Kiriɲa en bô menba, en gel henda wo bôri aɲ gawra wo mô sara hen na, ɓu ɗêsê kôbri a men, bay dôbri jabga woɲ ayê joor sari a a men. Ôbi na bôy kumbul aɲ ô na wô biyê kumbul a sôŋ.

3 Kema Kwormo bi wo hen hô bôl serɲére wo wôôyi menba, en toy tôô kwo wôôyi kôl iyôŋ ba: «Era!» 4 Menba, henda wo ɗaŋgi soo. Henda bi wo hen na sêy peɲ. Aɲ kwo mô sara hen na, bay biri tôô bi ré era sa li kumbul sa terare a nà aɲ bi ɓiɲé ré deriɲ yirji men, bay biri yebere to dami kôbri a a men.

5 Kiriɲa ôbi bôl serɲére wo subi menba, en toy tôô kwo subi kôl iyôŋ ba: «Era!» Menba, en gel henda wo hendi soo aɲ kwo mô sara hen, ɓu aŋgaɲ jé are kôbri a. 6 En toy tôô ani ôm môɲ tô gawra iyôŋ perê ari ɗé Emen ka pôrbu hen, kôl iyôŋ ba: «Gursu to kwôni liɲ jé sa pôn ba, nêm na comlé risi pôn mera, a hena ré na mêre ba, na comlé subu. Kwo weŋ naɲ kami tiɲaɗor ba, ju hebeji ré.»

7 Ôbi bôl serɲére wo pôrbi menba, en toy tôô ari ɗé Emen ka pôrbu hen kwo pôrbi kôl iyôŋ ba: «Era!» 8 Menba, en gel henda wo mulay soo aɲ kwo mô sara hen na, hini na temare aɲ sa iyé temare ô tôri a a men. Bay jô kwa kiriɲ sa terare a nà aɲ biji tôô bi bay ré deriɲ ɓiɲé ya. Bay a derji naɲ yebere men, kurôŋ men, ka a maɲ temay ômɲare men, ka pôni tanare to noni a derji a men.

9 Kema Kwormo bi wo hen bôl serɲére wo bayi menba, en gel tini ɓiɲé ka bay na derji wô kwôlo Emen wo bay na dô biɲ ɓiɲé hen kini bê kwôbe a. 10 Ɓiɲé bay ka bay na derji wô kwôlo Emen hen na, kôl naɲ tôrji to dami kaŋ a ta kôl iyôŋ ba: «Kelma woni, ju na ôbi bô bôrê men, ju na ôbi kelê tu kwôlê a men, ɓiɲé ka na deréni hen ba, kiriɲa yôŋ a jeré jerê kwôlê sarji a wô geɲêni ba?» 11 Menba, bay tôbeji bargay ka bôri aɲ bay kôlji iyôŋ ba: «Ulêŋge bôrŋge, wôsa kena kêm ré tô men, megêrŋge bay jé naɲ yênêrŋge ka bi bôrji sa Emen a hen na, bay a deréji mega wo bay na deréŋge hen iyôŋ dem aɲa ôbi ré sa jerê kwôlê tô.»

12 Kiriɲa en gel Kema Kwormo bi wo hen bôl serɲére wo jii hen menba, sa terare yebagiɲ men, tare biliɲ hende mega bargay kaɲ mimé iyôŋ men, geserê biliɲ sê môɲ kwôbe iyôŋ a men. 13 Têbêŋne heriɲ môɲ yê tôgôre to néy to kal lere iyôŋ. 14 Men, derômaraŋ a naɲê môɲ wo bay lêgeriɲ magtubu iyôŋ men, kiriɲ ka kariɲ derô cér a hen naɲ men, keram kôba, naɲ kini merêri wo cay a hen a men. 15 Kilmé men, ɓiɲé ka damné men, bay sa asgarɲê men, bay uɲé men, bay néé men, limé naɲ bay iyére a men kêm ô uwôbê bô uwormo keram a men, perê keram a a men. 16 Bay kêm sôm aɲ kôliɲ keram iyôŋ ba: «Heriɲ sarni a aɲ ju uwôbêni aɲ bi kwo mô sa gagay kenare hen ré geléni ré men, bi uwoŋge wo Kema Kwormo ré sa sarni a ré a men. 17 Wôsa wulêri sa wo bay a gelé uwoŋge woji niɲ, hen ba, i a nêmê ɗebé ta tumôrji a ba?»

7

Mana wo derômaraŋ taliɲ ɓiɲé ka Emen are bisiɲniji a men, aŋga a sa sa ɓiɲé ka Emen a men

1 Cêgi are bay ka en gel hen na, en hô gel manê ka derômaraŋ ka pôrbu ka ɗebe aɲê terare a kini pôrbu hen. Bay jôriɲ kal wo kiriɲ pôrbu hen geré sa terare a nà men, sa cér a men, sa gurô a men. 2 Menba, en hô gel *mana wo derômaraŋ a wo pôni so si tô emen iyôŋ aɲ ɓuro aŋgaɲ talê ka Emen woɲ ôbi merê tu geɲ hen kôbri a. Menba, ôbi uwôge *manê ka derômaraŋ a ka Emen ka pôrbu ka ôbi na biji néé ré mêniɲ terare men, kam a men hen kaŋ a ta kôl iyôŋ ba: 3 «Terare naɲ kam naɲ gurô ka bay béŋge néé bi kené mênji hen na, lêŋgiji ani ré tô kwôy wo niɲa taliɲ are bisiɲ manê ka Emen wona kerê dem.» 4 Menba, en toy bay jôren kwônê manê ka Emen ka bay tal are bisiɲniji a hen. Ɓiɲé bay ka hen na, na dubu arew naɲ dubu tôre pôrbu kibi pôrbu (144 000) kaɲ kam *Israyêl ka tô môɲ wo môj kibi wôô hen (12).

5 Tô môɲ wo Juda na, ɓiɲé dubu môj kibi wôô a bay ré talji are bisiɲniji a men,

tô môɲ wo Rubên na, ɓiɲé dubu môj kibi wôô a bay ré talji are bisiɲniji a men,

tô môɲ wo Gad na, ɓiɲé dubu môj kibi wôô men,

6 tô môɲ wo Asêr na, ɓiɲé dubu môj kibi wôô men,

tô môɲ wo Nêptali na, ɓiɲé dubu môj kibi wôô men,

tô môɲ wo Manasé na, ɓiɲé dubu môj kibi wôô men,

7 tô môɲ wo Siméɲôn na, ɓiɲé dubu môj kibi wôô men,

tô môɲ wo *Lébi na, ɓiɲé dubu môj kibi wôô men,

tô môɲ wo Isakar na, ɓiɲé dubu môj kibi wôô men,

8 tô môɲ wo Jabulôn na, ɓiɲé dubu môj kibi wôô men,

tô môɲ wo Josêp na, ɓiɲé dubu môj kibi wôô men,

tô môɲ wo Bênjamin na, ɓiɲé dubu môj kibi wôô men.

Na kwônê gawrê ka tô môɲ wo môj kibi wôô hen a bay ré talji are bisiɲniji a.

Kwônê ɓiɲé ka Emen ka gay gay ka daɲ a tumôri a

9 En hô bô kiriɲ menba, en gel kwônê ɓiɲé ka kwôni nêm dêŋsêji kerê ré ka hena tô yê wo gay gay a men, tô môɲ wo gay gay men, kibi yê wo gay gay a a men ɗebiji tumô gagay kenare wo Emen a men, tumô Kema Kwormo a men naɲ bargay ka bôri ka yêŋnê yirji a men, naɲ demaɲ gare a kôbriji a a men. 10 Ɓiɲé bay ka hen iyêl kwôlê kaŋ a ta kôl iyôŋ ba:

«Gelê na kôbi Emen wona wo mô sa gagay kenare wori a hen men,

na kôbi Kema Kwormo a men.»

11 Men, manê ka derômaraŋ a kêm ɗebu méér gagay kenare men, surɲê men, are ɗé Emen ka pôrbu hen a men, manê ka derômaraŋ a bay ka hen heriɲ aɲ diji kuniji tôŋ tumô gagay kenare a aɲ tibiji Emen. 12 Bay kôl iyôŋ ba:

«Na tiri! bi ayê kibi men, heramê men, tu melênê men,

dosé men, damɲare men, ibé iyêrê men, néé a men hen na,

bay kêm na ka Emen wona wo mô naɲ elêri elêri naɲ kwini hen.

*Amên, bi yi geliɲ hen iyôŋ.»

13 Menba, suri wo pôni perê megêri a eŋgeren iyôŋ ba: «Ɓiɲé bay ka tôbe bargay ka bôri ka yêŋnê hen ba, na ka yôŋ ba? Men bay hena yôŋ ba?» 14 Menba, en uwôli sara iyôŋ ba: «Kelma, nôbi en hônji ré, niɲba, jôbi ju hônji kêm.» Menba, ôbi kôlen iyôŋ ba:

«Na ɓiɲé ka soji perê aŋgaɲ tu ɲa a aɲ bay pel bargay kaji naɲ kwôbri Kema Kwormo aɲ sél ɗaŋ daŋ, 15 na ôbi a, bay ré ɗebiɲ tumô gagay kenare wo Emen a aɲ bay ay kibri tu tare naɲ yoyre bô iyére tori a hen. Aɲ Emen wo mô sa gagay kenare wori hen gemji dô bô iyére tori a, 16 aɲ kurôŋ a liji ré men, kam a diji ré men, tare a jibéji ré men, kiriɲ ka uwoy kani a uwoyji ré a men*. 17 Wôsa Kema Kwormo wo ɗebu ɗa naɲ gagay kenare a hen a abêji aɲ a ôriɲ naɲ ci kibi kam ka ge yôd ɗiba, a hayê ré hen men. Emen a merê cémé tirji a pêt pêt a men*.»

8

Kema Kwormo bôl serɲére wo jurgem wo na gerɲére niɲ hen

1 Kiriɲa Kema Kwormo bôl serɲére wo jurgem wo na gerɲére niɲ hen na, kiriɲ wôm sidiŋ derômaraŋ a duu sa kôbi. 2 Menba, en gel *manê ka derômaraŋ a ka jurgem ka ɗebré tumô Emen a hen, menba, bay céji buruɲju pôn pôn kêm.

3 Men, en hô gel *mana wo derômaraŋ a wo ɗaŋgi wo ɓu parɲa woɲ lôr wo bay gusiliriɲ gesamne bô a hen kôbri a aɲ eraɲ sa ɗebiɲ ɗa kwa kini bê kwôbe a. Men, bay biri ider damaŋ bi ré day naɲ uwôlê wo ɓiɲé ka Emen aɲ bi ré gusul a kini bê kwôbe kaɲ lôr hen tumô gagay kenare wo Emen a. 4 Aɲ gusô ider bi wo hen naɲ uwôlê wo ɓiɲé ka Emen hen, hena kôbi mana wo derômaraŋ a bi wo hen ô kwôy tumô Emen a. 5 Kiriɲa mana wo derômaraŋ a gusul are bay ka hen kô niɲ na, ôbi ay parɲa woɲ lôr bi wo hen aɲ dôriɲ disiri tare to kini bê kwôbe a hen wôn ta aɲ ula sa terare a nà. Menba, emen ôn men, emen wulaɲ men, tôô gawrê ôm men, sa terare yebagiɲ a men.

Kwôli buruɲju ka jii ka tumô ka bay ibe hen

6 Menba, manê ka derômaraŋ a ka jurgem ka bay ré céji buruɲju pôn pôn hen ɲan yirji wô ibére.

7 Kiriɲa mana wo derômaraŋ a wo tumô ibe buruɲju tori menba, garmê naɲ tare naɲ kwôbe pôliɲ ta aɲ uwôsiɲ sa terare a nà. Aɲ sa terare sodiriɲ kiriɲ subu aɲ kware wo pôni uwoɲ naɲ gurô wo mô ya hen men, kalmê ka geɲ ka yi ya hen kôba, uwoɲ a men.

8 Kiriɲa mana wo derômaraŋ a wo jôgiɲ wôô ibe buruɲju tori menba, bay ay ani dami môɲ keram iyôŋ wo eŋge tare aɲ bay nôgaji ula bô kam cér wo sa terare a nà kêm menba, kam cér bay ka hen sodiriɲ kiriɲ subu aɲ kwari wo pôni biliɲ kwôbe. 9 Menba, aŋga kwa bi wo subi hen biliɲ kwôbe hen ma kêm men, bato to yi kwa bi wo hen a kôba, mêne kêm a men.

10 Kiriɲa mana wo derômaraŋ a wo jôgiɲ subu ibe buruɲju tori menba, têbêŋne to dami to eŋge môɲ tare iyôŋ deraɲ ta kuriɲ kwa kam cér ka subi naɲ sa hanê kam a. 11 Têbêŋne hende to hen hene ôm: aŋga ɗaaɲ. Aɲ hende li aɲ kwa kam ka subi hen biliɲ ɗaɲ aɲ ɓiɲé kwône ka yi kam bay ka hen na, ma ma.

12 Kiriɲa mana wo derômaraŋ a wo jôgiɲ pôrbu ibe buruɲju tori menba, kwa tare to subi naɲ kwa geserê wo subi biliɲ hende culum men, kwa têbêŋne to subi kêm kôba, biliɲ hende a men. Li aɲ tu tare ba, kwa kiriɲ ka subi ka pôni hende men, kwa ka pôni ka subi berare men, yoyre kôba, kwa kiriɲ ka subi ka pôni berare men, kwarji wo wo subi wo pôni hende men.

13 En bô kiriɲ menba, en hô gel keré uwôŋge kelaŋ ta aɲ kôl naɲ tôri to dami kôl iyôŋ ba: «Bô emê, bô emê, bô emê, kiriɲa manê ka derômaraŋ a ka baa subu hen a ibé buruɲju toji na, bô emê a lê ɓiɲé ka sa terare a nà damaŋ.»

9

1 Mana wo derômaraŋ wo bayi ibe buruɲju tori menba, en gel têbêŋne hena derômaraŋ a kuriɲ sa terare a. Menba, bay bore lakêêlê kaɲ belê kibi iyom wo ɗogi hen kôbere a. 2 Kiriɲa têbêŋne hende to hen bôl kibi iyom wo ɗogi bi wo hen menba, gusô so tugugu aɲ ɓu tu tare aɲ li kiriɲ yi ɗugum. 3 Menba, kuu so poliɲ naɲ gusô bi wo hen aɲ gôr sa terare kêm. Aɲ kuu bi wo hen na, bay biri bi kiriɲa ré jubum ba, bi ré lêm môɲ kwo tigre iyôŋ. 4 Men, bay kôlji ré mêne kalmê né men, maa gurô ré a men, niɲba, ré cubu na ɓiɲé ka aŋgaɲ talê ka Emen naɲ bisinji a hen ɗi. 5 Bay ay tôrji biɲ kuu bi wo ré geliɲ tu ɓiɲé bay ka aŋgaɲ talê ka Emen naɲ kibi bisinji a hen gusiɲ kwôy geserê bay, niɲba, deré a bay ré derji ré. Gusiɲ hende to hen na yi môɲ lê wo tigre liɲ gawrê iyôŋ. 6 Wulê bi wo hen na, ɓiɲé a wogé temare ré derji niɲba, bay a uɲére ré men, bay a geyé bi temare ré derji niɲba, hende a geré aɲ.

7 Kuu bi wo hen na, geliɲ naɲ yêndê ka bay ɗay liɲ kumbul iyôŋ. Aɲ ani tôbiɲ sa kuu bi wo hen a môɲ jabga woɲ lôr iyôŋ men, tirji yi môɲ tu gawrê iyôŋ men, 8 gusiri sarji yi môɲ to yébé iyôŋ men, kaɲniji geliɲ môɲ kaɲ kwo iyôŋ men, 9 bay tôbe ani kabrêri a môɲ *bargay kaɲ kumbul ka bay li naɲ musure iyôŋ men, meserérji ôm môɲ né pus kaɲ kumbul ka kwôni ka yêndê wu geriɲ iyôŋ men, 10 esiɲniji yi môɲ kwo tigre iyôŋ men, cubu ɓiɲé môɲ kwo tigre bi wo hen men. Na esiɲniji bi wo hen a na néérji wo bay a cibiɲ ɓiɲé kwôy geserê bay hen. 11 Kuu bi wo hen na, kelmari na mana wo habiɲ woɲ ôbi sa iyom wo ɗogi bi wo hen hen. Mana wo habiɲ bi wo hen na, naɲ kibi hébre ba bay uwôgeri «Abadôn» men, naɲ kibi grêk ba bay uwôgeri «Apoliyôn» men. Hini bi wo hen bôri na: «Ôbi mênê kiriɲ.»

12 Gusiɲ to tumô na di jô niɲ aɲ baa wôô wo a era ya a.

13 Kiriɲa en toy mana wo jii ibe buruɲju tori hen iyôŋ menba, en toy tôô ôm tibi kini bê kwôbe wo pôrbu wo bay li naɲ lôr wo yi tumô Emen a hen. 14 Gawra bi wo hen kôliɲ mana wo jii hen iyôŋ ba: «Busur manê ka pôrbu ka bay na harêji kibi cér wo dami wo bay uwôgeri Eprat hen ju biji ta.» 15 Menba, bay busur manê bay ka pôrbu ka bay ré kôl kwôliji hen, biji ta bi bay ré ô deré ɓiɲé ka bay soderé kini subu hen kwarji wo pôn. Wôsa na manê ka bay na ɗiji ré duu ɓiɲé hen iyôŋ gengiɲ sa elê bi wo hen men, geserêri bi wo hen men, wulêri bi wo hen men tayriri hende to hen a men. 16 Men en hô gel asgarɲê kwône ɗay sa yêndê eraji bay kwône gôliɲ deŋsê. En toy wo bay ré na miliɲôn arew wôô. 17 Pelal wuɲê bi wo jôren hen na, en gel yêndê naɲ bay ɗayêrji. Bay ɗayêrji bay ka hen tôbe bargay kaɲ kumbul ka eŋné mega tare iyôŋ men, hendu mursul mega waɲne iyôŋ men, sêê mega deseré tare iyôŋ a men soji san a. Yêndê bay ka hen na, sarji giliɲ naɲ sa kwoɲê iyôŋ men, tare men, gusô men, puder to bô gusiɲ bunu to luriɲ hen a men so kibriji a. 18 Tare naɲ gusô naɲ puder to bô gusiɲ bunu a ka so kibi yêndê bay ka hen, na aŋga ômi kaɲ bay deré kwa ɓiɲé ka kiriɲ pôn ka bay soderé kiriɲ subu hen. 19 Yêndê bay ka hen na, esiɲniji naɲ kibriji a na nérji. Wôsa esiɲniji bi wo hen na, geliɲ né kalaw iyôŋ. Esiɲniji bi wo hen sari ya, aɲ na sa kibri ôbi a bay ré deriɲ ɓiɲé hen.

20 Tô ɓiɲé ka baa ka aŋga ômi bay ka hen derji ré hen na, ôbi wo bay gel megêrji ma hen kôba, bay ɗi tô tibé kamrê kaji baa ré men, bay ɗi tô tibé tunu to habiɲ hen baa ré men, bay ɗi tô tibé kamrê kaji ka bay ige naɲ lôr men, naɲ lari wo bay uwôgiri arja men burônj hen men, naɲ ka bay albe keram naɲ gurô hen a men na, bay ɗi tôrji baa ré kwôy. Kamrê kaji bay ka hen na, gel kiriɲ ré men, toy kwôlê ré men, ô ta ré a men*. 21 Ɓiɲé bay ka hen na, ɗi tô deré megêrji baa ré men, ɗi tô misére toji baa ré men, ɗi tô yiɲare toji toɲ iyôŋ a tôŋ hen baa ré men, ɗi tô gemsare toji baa ré a men.

10

Kwôlo gengiɲ sa môni magtubu to mana wo derômaraŋ a ɓu kôbri a hen

1 Cêgi are bay ka hen menba, en gel mana wo derômaraŋ a wo ɗaŋgi wo gôliɲ sa kiriɲ hen hena derômaraŋ era sa terare a nà. Kiriɲ ka geri mééri ta men, môbre yi mér sari mega jabga iyôŋ men, tiri jeraɲnê môɲ tare to tay iyôŋ men, têri geliɲ môɲ kôli tare iyôŋ a men. 2 Ôbi ɓu môni magtubu to bôliɲ a kôbri a men, ɗi têri toɲ gusurô bô cér wo dami a men, toɲ maa sa terare a men. 3 Men, ôbi iyêl kwôlê naɲ tôri to dami kaŋ a ta ôm môɲ sômê kwo iyôŋ. Kiriɲa ôbi iyêl kaŋ a ta hen iyôŋ menba, en toy emen ône têê jurgem. 4 Kiriɲa enê emen wo têê jurgem hen kô niɲ menba, en gey wo ené lê kwôli bô magtubu a menba, en toy tôô kwôni ôm derômaraŋ a kôlen iyôŋ ba: «Kwôlo enê emen bi wo hen kôl hen na, ju li kwôli bô magtubu a ré men, yêge sari biɲ kwôni ré a men.»

5 Menba, mana wo derômaraŋ a bi wo ené geli ré ɗi têri pôn bô cér a men, pôn sa terare a men hen ay kôbri woɲ gusurô ta si derômaraŋ, 6 aɲ dusu yiri naɲ hini Emen woɲ ôbi merê naɲ kwini wo ɗi derômaraŋ men, sa terare men, cér a men naɲ aŋga kêm ka yi bôrji a hen a men kôl iyôŋ ba:

«Are bay ka hen a sa haw hen a men ɗiba, a yé ɗé ɗé a sôŋ ré niɲ.» 7 Men, ôbi hô kôl iyôŋ ba: «Kiriɲa mana wo jôgiɲ jurgem a ibé buruɲju tori na: Emen a deré kibi gengé wori wo na yi naɲ kini uwôbêri wo ôbi na kôliɲ bay jé kari kaɲ bay kibri hen iyôŋ.»

8 Tôô kwôni wo ené toy ôm derômaraŋ a hen hô kôlen iyôŋ ba:

«Ô eŋgé môni magtubu to bôliɲ to yi kôbi mana wo ɗi têri pôn bô cér a men, pôn sa terare a men hen.»

9 Menba, en ô ligi mana bi wo hen aɲ en eŋgereri ré ben môni magtubu hende to hen. Menba, ôbi kôlen iyôŋ ba:

«Eŋge ju ôm. Hende a uyê kem a mega timne iyôŋ niɲba, kiriɲa biɲ bôôm menba, a payrê deŋgôm.»

10 Menba, kiriɲa en eŋge magtubu hende to hen kôbri a ôm menba, hende uyê keben a mega timne iyôŋ niɲba, kiriɲa biɲ bôn a na, payrê deŋgôm naɲ ɗaɲêre.

11 Menba, bay hô kôlen a kôl iyôŋ ba:

«Hô ju ô kôliɲ ɓiɲé kwôlo Emen na kôl ɗiré lê naɲ tô yê ɓiɲé kwône men, emê iyére to gay gay a men, kibi yê ɓiɲé gay gay men, naɲ kilmérji a men hen.»

11

Bay derê kwôlê wo Emen ka wôô hen

1 Menba, bay ben gurô wo yêŋgi woɲ jé are aɲ kôlen iyôŋ ba: «Ô ju ô jé *iyéy Emen men, kini bê kwôbe men, ju dêŋse ɓiɲé kaɲ bay tibé Emen ka mô ya hen a men. 2 Niɲba, derô haba ba, ju ɗi ba, ɗiba ju jé ré wôsa Emen ɗi biɲ na bay henêri ré hen. Aɲ sa iyére to yi naɲ jeŋgêre hen na, bay a ɗirêre liɲ têriɲ kwôy geserê tôre pôrbu kibi wôô. 3 Men bô geserê bi wo tôre pôrbu kibi wôô hen na, na joɲ naɲ bay derê kwôlê wuɲê wôô ka a tôbê bargay kaɲ mimé yirji a aɲ a uwôliɲ béré kwôlê wuɲê biɲ ɓiɲé.»

4 «Bay derê kwôlê wuɲê bay ka wôô hen na, ɗebiji tumô Kelma Emen woɲ ôbi sa ɓiɲé kêm ka sa terare a nà hen men, bay yi mega gurô wo bay uwôgeri olibiyé kwo wôô hen men, mega jelgare toɲ teré lampa to wôô hen a men*. 5 Bay derê kwôlê wuɲê bay ka hen na, hena kwôni ré kôl ɗiré liji habrê ba, tare a sé kibriji a uwoyéri deré. Na hen iyôŋ a bay ré deré kwôni wo gey liji habrê hen. 6 Wulê wo bay a uwôliɲ béré woji bi wo hen na, bay naɲ néé woɲ jôriɲ emen uwôŋgê men, kwo a lê kam biliɲ kwôbe hen men, kwoɲ béé habrê wo gay gay bi ré geliɲ tu ɓiɲé gusiɲ mega wo bôrji gey a men*.»

7 «Aɲ kiriɲa bay uwôl béré woji bi wo hen kô niɲ na, tanare a so bô iyom wo ɗogi a sa lê kumbul naɲ ci aɲ hende a deréji. 8 Aɲ kwogelérji a yé kiriɲ ka bô iyére to bay na ɓériɲ Kelma woji ya sa gurô tagelê hen. Sa iyére hende to hen na, bay gengere môɲ *Sodôm naɲ Ejipt. 9 Kwogelérji bi wo hen na, kwônê tô yê ɓiɲé men, tô môɲ wo ɓiɲé men, ɓiɲé naɲ kibi kwôlê woji wo gay gay hen a men, bay a era kêm sa gelé kwôy wulê subu naɲ kwari aɲ bay a geyé bi kwôni ré emji ré. 10 Ɓiɲé ka sa terare a na kêm a sêji peré wôsa bay derê kwôlo Emen bay ka wôô hen ré ma niɲ. Bay a lê yi derê men, bay biriɲ are perêrji a a men, wô wo bay na ré geliɲ tu ɓiɲé gusiɲ gaɲ. 11 Kiriɲa wulê wo subu naɲ kwari bi wo hen kô niɲ na, Emen hô biji bul woɲ merê tu geɲ bôrji a aɲ bay hô béré aɲ hena ta. Ɓiɲé kêm ka gelji tô béré woji bi wo hen na, kemnare liji damaŋ. 12 Kiriɲa bay hena ta hen iyôŋ menba, bay toy tôô kwôni ôm dami derômaraŋ a kôlji iyôŋ ba: ‹Ɗayaŋge ta na.› Menba, bay ɗay ta perê kiriɲ ka geri tu bay bareji a. 13 Kiriɲ bay ka hen na, terare yebagiɲ damaŋ. Aɲ iyére mô môj kene a menba, pôn tiɲ perê sa bô iyére to dami hende to hen a. Terare hende to yebagiɲ hen duu ɓiɲé dubu jurgem aɲ tôrji wo baa hen kemnare liji damaŋ aɲ bay ay kibi Emen wo derômaraŋ a.»

14 Haw hen bô emê wo jôgiɲ wôô di jô niɲ, berêŋge dô kwo jôgiɲ subu era hen ya.

Buruɲju to jôgiɲ jurgem to bay ibe

15 Cêgi bô emê wo wôôyi bi wo hen na, *mana wo derômaraŋ a wo jôgiɲ jurgem ibe buruɲju tori menba, en toy tôô ɓiɲé ôm wujuju derômaraŋ a kôl iyôŋ ba:

«Haw hen na, emê iyére to sa terare a nà,

na to Kelma wona Emen naɲ *Krist, kwo Emen dôri hen.

Emê iyére hende to hen a yé naɲ kunu.»

16 Menba, surɲê ka tôre wôô kibi pôrbu ka mô sa gagay kenare woji tumô Emen a hen heriɲji aɲ diji kwiniji tôŋ tumôri a aɲ tibri. 17 Aɲ kôl iyôŋ ba:

«Jôbi ju na Kelma Emen woɲ ôbi ibé iyêrê wo mô ca tumô, wo mô ya.

Nini lêm dosé wô kibi néé wom wo ɗê kiriɲ wo ju day are kêm kôm a aɲ môriɲ sarji a hen.

18 Tô yê ɓiɲé ka hônem né hen bôrji na tarêji sam a,

niɲba, haw hen na, na kwom jôbi a tarem sarji a niɲ.

Men haw hen na, na Wulê wo já jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé ka ma niɲ hen men,

na kwo já têbiɲ bay jé kam kaɲ bay kem hen sa kôbri a men.

Men, na kwo já têbiɲ sa kôbi ɓiɲé kam kêm kaɲ kamrê naɲ ka iyêrɲê ka bêm kwôlê hen men,

men na kwoɲ mênê ɓiɲé ka mêne sa terare hen yôd aɲ a men.»

19 Kiriɲa surɲê bay ka hen iyêl kwôlê bi wo hen iyôŋ kô menba, kibi iyéy Emen to derômaraŋ a bôliɲ menba, sunugu toɲ biɲare yi bô a hen yi ɗaɲ tu wolé menba, emen wulaɲê men, tô ɓiɲé ôm men, emen ône men, terare yebagiɲ men, garmê heriɲ damaŋ a men.

12

Iyore naɲ tanare to bay uwôgere dragôn hen

1 Kiriɲa are bay ka hen yi hen iyôŋ kêm kô niɲ na, aŋgaɲ gelé ka pôni si derômaraŋ a. Aŋgaɲ gelé bay ka hen, na iyore to bargay kare na tare to tay aɲ sêl têêre sa geserê hen. Jabga wo bay ayê joor wo yi sare a hen na, na têbêŋne môj kibi wôô. 2 Menba, iyore hende to hen yi kwo aɲ ta yê. Yê bi wo hen lere damaŋ aɲ hende sôm yere.

3 Menba, en hô gel aŋgaɲ gelé ka ɗaŋgi si derômaraŋ a. Aŋgaɲ gelé bay ka hen na, na tanare to habiɲ to geliɲ naɲ mara wo dami aɲ sê. Sare na jurgem naɲ jabga woɲ kenare têb têb a men, timɲére môj men. 4 Tanare hende to hen na, dera kwa têbêŋne pôn to yi kini subu hen naɲ esiɲne ba sa terare a nà. Menba, hende ɗubu tumô iyore to ta yê hen aɲ kiriɲa hende ré dô kema uwôl tôŋ niɲ ba, teré ayê emê. 5 Menba, iyore hende to hen yê kema wo a emê tô yê ɓiɲé kêm naɲ néé wo ɗê kiriɲ hen. Kiriɲa hende dô kema bi wo hen uwôl tôŋ menba, bay ayri lew ôriɲ tumô Emen a men, tumô gagay kenare wori a a men. 6 Menba, yori ba, ge derô gwôlê kiriɲ ka Emen na ɓu sa têrji bi hende ré ô gôsiɲ yere ya hen kwôy geserê tôre pôrbu kibi wôô.

7 Menba, kumbul kuriɲ derômaraŋ a. Misêl mana wo derômaraŋ naɲ manê kari sêɲji naɲ mara wo dami bi wo hen naɲ manê kare men. 8 Menba, si Misêl bôyji aɲ dagaji aɲ bay uwôɲ kiniji derômaraŋ a ré. 9 Aɲ bay daga mara wo dami bi wo hen naɲ bay tôre baa nô sa terare a nà. Mara wo dami bi wo hen a na kalaw wo cay wo na lam ɓiɲé wo bay uwôgeri Jabel men, Sidan a men hen.

10 Menba, en toy tôô kwôni ôm derômaraŋ a kaŋ a ta kôl iyôŋ ba:

«Kemnêŋ na wulê wo Emen gôliɲ naɲ na naɲ kununa niɲ men,

ôbi gel wo ɗiré nêm lê are kêm men, ɗôbi a ré na ôbi sarji a men.

Néé daɲ na kêm kôbi *Krist a wori a wôsa ôbi daga ôbi kaŋgê yênêrna kwôy kwôy tumô Emen wona hen aɲ.

11 Niɲba, yênêrna bay ka hen bôy ôbi kaŋgê kiriɲ bi wo hen na wô sa kibi kwôbri Kema Kwormo men,

na sa kibi kwôlo Emen wo bay dô biɲ ɓiɲé hen a men.

Wôsa bay ay yirji biɲ temare ɗiba bay kemna ré.

12 Iyôŋ ba, kenbay ka derômaraŋ ken li yi derê haŋge niɲ.

Niɲba, kwoŋge kenbay ka sa terare a naɲ ka bô cér a ka geliɲ gusiɲ,

wôsa bay daga Jabel ula sarŋge a aɲ bôri tari damaŋ

wô wo wulê woɲ mênê wori wo ré baa ɗa niɲ hen.»

13 Kiriɲa mara wo dami bi wo na Sidan hen bô wo bay dagari ula sa terare a nà ná, ôbi dô sa tê iyore to na yê kema iba hen. 14 Menba, bay biɲ iyore hende to hen meserére wôô môɲ kwo keré iyôŋ bi ré uwôŋgiɲ kwôy biɲ kiriɲ ka Emen na ɓu sa têrji gengiɲ sare derô gwôlê hen. Aɲ Emen a gesêre kwôy geserê tôre pôrbu kibi wôô kelaŋ naɲ kalaw bi wo hen. 15 Kiriɲa ôbi uwôɲ iyore hende to hen né hen iyôŋ niɲ na, ôbi boo kam so kibri a bôy lebôd lebôd môɲ kam cér iyôŋ bi ré dô iyore hende to hen ôriɲ. 16 Niɲba, terare waɲ aɲ yi kam bay ka hen cê kô jôriɲ sa iyore hende to hen. 17 Kiriɲa mara wo dami bi wo hen bô wo hende ré gôli ta niɲ hen iyôŋ na, bôri tari damaŋ aɲ ôbi hera kuriɲ kumbul kwôŋgêre ka baa hen. Kwôŋgêre bay ka hen na, na ka bi kwôlê sa tôô to Emen a men, na bay bôô pôn sa tu kwôlê wo Jésu na yêge sari hen a men. 18 Menba, mara wo dami bi wo hen dôriɲ ô ɗebé kibi cér a.

13

Tanare to habiɲ já so bô cér a

1 Menba, en gel tanare to habiɲ to sare jurgem naɲ timɲére môj hen, ja so bô cér a. Aɲ kibi timɲéri bi wo môj a hen na, jabga woɲ kenare tôbiɲ têb têb a, men sare hende to jurgem hen na, bay ɗi hini woɲ tiiré Emen hen pôn pôn ya. 2 Tanare hende to hen na, geliɲ naɲ cerew iyôŋ men, têre damné geliɲ naɲ têê tanare to bay uwôgere urs hen men, kebre geliɲ naɲ kibi kwo iyôŋ a men. Mara wo dami bi wo hen biɲ tanare to habiɲ to geliɲ naɲ cerew hen néé men, gagay kenare men, tôô toɲ emê sa kiriɲ a men. 3 Sa tanare hende to sare jurgem hen na, sare to pôni uwôɲ iyare toɲ temare niɲba, jé hôriɲ. Aɲ li ɓiɲé ka sa terare a na kêm tiniji ge kay aɲ bay bi bôrji sare a. 4 Men, bay ay kibi tanare to habiɲ to geliɲ naɲ mara wo dami hen wô wo hende a ré biɲ to geliɲ naɲ cerew hen néére men, bay ay kibi hende to geliɲ naɲ cerew hen kôl iyôŋ ba: «I a gôle ba? I a lê kumbul naɲ tu ba?»

5 Menba, hende uwoɲ tôô toɲ diɲ deŋgôre men, toɲ tiiriɲ Emen a men. Hende uwôɲ tôô toɲ liɲ hen iyôŋ kwôy geserê tôre pôrbu kibi wôô, 6 menba, hende ay tô tiiré Emen men, tô tiiré hini men, iyére tori men, ɓiɲé kêm ka mô derômaraŋ a hen men, 7 hende uwôɲ tôô toɲ liɲ kumbul naɲ ɓiɲé ka Emen ka sa terare a nà aɲ ré bôyji men, tô yê ɓiɲé ka gay gay men, tô môɲ wo gay gay hen men, kibi kwôlê woji kêm na bô kôbre a men. 8 Aɲ ɓiɲé kêm ka sa terare a nà a ayê kebre niɲba, ɓiɲé ka hiniji na ɗiɲ ca bô magtubu toɲ merê tu geɲ to Kema Kwormo wo bay na diri hen. Hiniji bi wo hen, na ɗiɲ ca kiriɲa tô terare na ɗiɲ ré tô hen, na bay a ayê kebre ré mera.

9 «Kwôni wo maari ya ba, bi toy kwôlo na kelê a hen. 10 Hena Emen na ré genge bi kwôni ré yi daŋgay ba, a yé daŋgay. A hena ôbi na ré bi bay ré diri naɲ yebere ba, a maɲ temay yebere men. Na hen iyôŋ a ɓiɲé ka Emen ré gelé ulê bôô woji men, ayê bôô woji a men hen.»

11 Menba, en hô gel tanare to ɗaŋgi to timɲére wôô hena sa terare a nà. Timɲére bi wo wôô hen na, geliɲ naɲ kwo Kema Kwormo iyôŋ niɲba, iyêlê a ré iyêl mega kwo tanare to habiɲ to geliɲ mara wo dami hen. 12 Hende ôriɲ naɲ tôô toɲ liɲ aŋga gay gay tu tanare to tumô hende to hen, men hende ɓu ɓiɲé ka sa terare a nà ereŋ bi ré ay kibi tanare to tumô to na uwôɲ iyare toɲ temare aɲ na jéé hen men, 13 hende li aŋgaɲ giɲê gay gay men, bi tare toɲ lamê hena derômaraŋ a kuriɲ sa terare a nà tu ɓiɲé a kêm a men. 14 Sa kibi aŋgaɲ giɲê kare bay ka hende li tumô tanare to cay hen na, hende lam ɓiɲé ka sa terare a nà damaŋ bi tôre a. Aɲ hende kôlji bay ré jebe ani ɗi aɲ ré tibiji naɲ hini tanare to tumô to na uwôɲ iyay yebere toɲ temare aɲ bér hen. 15 Men, hende ôriɲ naɲ tôô toɲ lê aɲ bi kamrê kaɲ jibé ka geliɲ naɲ tanare to tumô hen bi ré iyêl men, hende biri tôô bi ré deriɲ ɓiɲé ka kaɲ ayê kibri hen men. 16 Men, hende ay tôô bi bay ré taliɲ ɓiɲé kêm are kôbriji woɲ gusurô a men kibi bisinji a a men. Bay ré taliɲ bay yagê men, ɓiɲé ka damné men, bay uɲé men, bay nimré men, kam iyére men, limé a men. 17 Wulê bi wo hen na, kwôni wo aŋgaɲ talê bay ka hen naɲ yiri a na, ôbi a nêmê kelé ani ré men, ɗé aŋgari kani gara ré a men. Aŋgaɲ talê bay ka hen na, na hini tanare to geliɲ cerew hen men, aŋgaɲ dêŋsê ka yi môɲ hene bi wo hen men.

18 Kwôni wo naɲ tu melênê ba, a henê tô kwôlê bi wo hen derê men, ôbi henê are ba, a henê tô aŋgaɲ dêŋsê ka tanare hen na, na ka gawra. Aŋgaɲ dêŋsê bay ka hen na arew jii naɲ tôre jii kibi jii. (666)

14

Kema Kwormo naɲ ɓiɲé ka ôbi jô sarji hen

1 Menba, en hô gel Kema Kwormo ɗebu sa keram wo bay uwôgeri *Siɲôn a naɲ ɓiɲé dubu arew naɲ dubu tôre pôrbu kibi pôrbu (144 000) ka bay di hini naɲ hini Ibari Emen kibi bisinji a hen. 2 Men, en hô toy tôô kwôni ôm derômaraŋ a môɲ kam cér ka dami ka bôy iyôŋ men, ôm môɲ emen wo pôy ôm gururu hen iyôŋ men, tôô hende ôm dô môɲ bay ré di jêŋgê iyôŋ a men. 3 Ɓiɲé bay ka ɗebu tumô gagay kenare wo Emen a men, tumô ari ɗéri ka pôrbu hen men, tumô surɲê a hen a men hen na, na ka na ɗubu naɲ Kema Kwormo sa keram wo bay uwôgeri Siɲôn hen, bay a kebé kurôŋ wo kôrbi. Kurôŋ bi wo hen na, bay a henê kebéri mera ɗiba, kwôni wo ɗaŋgi hôn né. Ɓiɲé bay ka hen na, na bay a Kema Kwormo na ré jô sarji hen.

4 Men, ɓiɲé bay ka hen na, na ka na yiɲ naɲ yébé ré hen men, kiriɲ kêm ka Kema Kwormo ô ya ba, bay ô naɲ ɗi men. Bay a na ɓiɲé ka tumô ka Emen na jô sarji bi ré yi kari naɲ ka Kema Kwormo a men hen. 5 Men, na ɓiɲé ka ani ka habiɲ na naɲ yirji a men, kwôlê woɲ benare naɲ kibriji a a men.

Jerê kwôlo Emen wo manê ka derômaraŋ a ka subu kôl kwôli hen

6 En gel *mana wo derômaraŋ a wo ɗaŋgi uwôŋga ta mereg derômaraŋ a eraɲ naɲ Kwôlo Dôri wo yi naɲ kwini hen bi ɗiré kôliɲ ɓiɲé ka sa terare a nà naɲ tô yê wo gay gay men, tô môɲ wo gay gay men, kibi yê ɓiɲé wo gay gay hen a men. 7 Aɲ ôbi kôl kaŋ a ta kôl iyôŋ ba: «Kemnaɲge tini Emen aɲ ken ay kibri a men, wôsa kemnêŋ na Wulêri wo ôbi a jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé ka sa terare a nà niɲ. Iyôŋ ba, ken heram Emen woɲ ôbi ɗé derômaraŋ men, sa terare men, cér wo dami men, naɲ hanê kam ka gay gay hen a men hen.»

8 Menba, en hô gel mana wo derômaraŋ a wo jôgiɲ wôô so derômaraŋ a tô kwo tumô hen aɲ kôl iyôŋ ba: «Babilôn sa iyére dami hende to hen mêne niɲ, hende mêne na tiri a men wôsa hende li aɲ têriɲ tore toɲ yiɲare toɲ iyôŋ a tôŋ to kwoyre mega care iyôŋ hen gôr tô yê ɓiɲé kêm sa terare a nà.»

9 Men, en hô gel mana wo derômaraŋ a wo jôgiɲ subu so tô ka wôô hen aɲ kôl kaŋ ta kôl iyôŋ ba: «I i wo ay kibi tanare to geliɲ naɲ cerew iyôŋ hen naɲ aŋga bay iyege geliɲ naɲ tu iyôŋ hen men, ɗi bay tali are bisini a men kôbri a a men hen na, 10 bô tarê wo Emen a liri mega wo care to kwoy kwôni iyôŋ. Bô tarê wo Emen bi wo hen na, maɲ mega tu iyêrgê iyôŋ. Aɲ ôbi a geliɲ gusiɲ bô tare a men, bô puder to bô gusiɲ bunu a hen men, tu manê ka derômaraŋ a men, tu Kema Kwormo a a men. 11 Tare hende to a uwoyé ɓiɲé bay ka hen na, gusôre a yé hen iyôŋ kwôy naɲ kwini wôsa bay tubu tanare hende to hen naɲ aŋgaɲ jebé ka geliɲ naɲ tu hen men, bay talji hene sarji a a men hen na, bay a geliɲ gusiɲ yoyre naɲ tu tare ɗiba, kini derê bul woji a naɲê.»

12 Iyôŋ ba, kenbay ka ken bi kwôlê sa tôô to Emen a men, ken bi bôrŋge sa Jésu Krist a hen a men na, ken lêŋnê tô ayê bôô woŋge a.

13 Men en hô toy tôô kwôni ôm derômaraŋ a kôlen iyôŋ ba: «Li bô magtubu a iyôŋ ba: ‹Kemnêŋ na, yi derê yi wô sa ka ma tô ayê bôô woji a hen.› Men, Tunu toɲ hendi bô bôrê kôba, kôl iyôŋ ba: ‹Yi derê yi wô sa ɓiɲé ka ma tô jé wo Kelma hen na, bay a derê bul wôsa jé lêreji wo dôri kôbe tôrji.› »

Aŋga a sa lê ɓiɲé Wulê wo Emen a sa jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé ka sa terare a nà

14 Men, en hô gel kiriɲ ka geri ka bôri menba, ani geliɲ naɲ gawra iyôŋ mô sara. Gawra bi wo hen dôbe jabga woɲ kenare woɲ lôr a sari a men, ɓu marem wo dii a kôbri a men. 15 Men, en hô gel *mana wo derômaraŋ a so bô *iyéy Emen a aɲ kôliɲ kwo mô sa kiriɲ ka geri a hen iyôŋ ba: «Ay marem wom ju waliɲ kaw wôsa kaw né kô aɲ tay walêrji nêm niɲ.» 16 Menba, mana wo derômaraŋ a wo ré mô sa kiriɲ ka geri a hen ay marem waliɲ kaw ka sa terare a nà kêm aɲ.

17 Menba, en hô gel mana wo derômaraŋ a wo ɗaŋgi so bô iyéy Emen a derômaraŋ a ôbi kôba, ɓu marem wo dii kôbri a men.

18 Men, en hô gel mana wo derômaraŋ a wo ɗaŋgi wo ôriɲ naɲ néé sa tare a hen hena kini bê kwôbe a sa uwôge kwo ɗibiɲ naɲ marem wo dii a kôbri a hen kaŋ a ta kôli iyôŋ ba: «Era ju sa wal telay tiɲaɗor to sa terare a nà wôsa né kô niɲ.» 19 Menba, ôbi ay marem wori eraɲ sa waliɲ telay tiɲaɗor hende to hen ay ôriɲ bê kiriɲ uwôrêre a. Kini uwôrê telay tiɲaɗor hende to hen na, gel na bô tarê wo Emen. 20 Kiriɲ uwôrê yê tiɲaɗor hende to hen na, yi kelaŋ naɲ iyére kiriɲa bay uwôrere menba, na kwôbe a so ɓu kibi yêndê ta gêj aɲ bôy môɲ kam cér iyôŋ ô kwôy kilomêter arew subu.

15

Manê ka derômaraŋ a ka jurgem ka ɗebiɲ naɲ aŋgaɲ geliɲare ɓiɲé gusiɲ pôn pôn kôbri a hen

1 Menba, en hô gel ari gelé ka dami ka ɗê kiriɲ derômaraŋ a. Na manê ka derômaraŋ a ka jurgem ka ɗebiɲ naɲ aŋgaɲ geliɲare ɓiɲé gusiɲ ka jurgem kôbriji a hen. Aŋgaɲ gusiɲ bay ka hen na, bay a na gerɲé bô tarê wo Emen niɲ.

2 Men en hô gel are sél kalala môɲ gaasa iyôŋ aɲ yi môɲ tare ré lamiɲ bô a iyôŋ. Men, en gel ɓiɲé ka na kaɲ bê bôrji sa tanare men, sa aŋgaɲ jebé ka geliɲ naɲ tu hen men, kaɲ talê hene yirji a hen a men kwôy ayiɲ joor hen na, debji sa kiriɲ bay ka hen naɲ jêŋgê ka Emen biji hen kêg kêg kôbri a. 3 Aɲ bay di jêŋgê kebiɲ kurôŋ mega kwo mana wo Emen *Moyis hen iyôŋ men, kebji mega kwo Kema Kwormo hen iyôŋ a men. Bay kebe ôm iyôŋ ba:

«Jôbi Kelma Emen woɲ ôbi ibé iyêrê men,

jé lêrem ɗê kiriɲ aɲ dô a men hen.

Ju na Kelma sa emê iyére to sa terare a nà kêm men,

jé lêrem yi naɲ geréri men, na tiri a men.

4 Hen ba i a kaɲê bêm kwôbe ba men,

i a nêmê kaɲê ayê kebem a men ba?

Wôsa jôbi pôn nêŋ ham a yé naɲ jeŋgêrem.

Na ôbi á, tô yê ɓiɲé kêm ré era tumôm a sa heramem wô jerê kwôlê wom wo yi naɲ geréri hen*.»

5 Cêgi kurôŋ bi wo bay kebe hen na, en hô gel kibi *iyéy Emen to derômaraŋ a bôliɲ naɲ iyére toɲ daɲare to bay li naɲ bargay toɲ biɲare to Emen. 6 Men, en gel manê ka derômaraŋ a ka jurgem ka ré naɲ aŋgaɲ geliɲare ɓiɲé gusiɲ kêg kêg kôbriji a hen so bô iyéy Emen hende to hen a. Bay tôbe bargay ka bôri terij terij yirji a men, ha tô bôrji naɲ ariɲ woɲ lôr a men. 7 Perê ari ɗé Emen ka pôrbu hen na, kwo pôni biɲ manê ka jurgem hen baɲa gerêŋgê woɲ lôr jurgem wo bô tarê wo Emen woɲ ôbi merê naɲ kwini hen wiinê ta hen. 8 Damɲare to Emen naɲ néé wori wôn bô iyére tori môɲ gusô iyôŋ, aɲ kwôni nêm sé bô a ré kwôy wo gusiɲ to jurgem to manê bay ka hen geliɲ ɓiɲé hen a kôriɲ.

16

Ari bô tarê ka Emen ka yi bô baɲa gerêŋgê ka jurgem hen

1 Menba, en hô toy tôô kwôni ôm kaŋ a ta bô iyé Emen kôliɲ *manê ka derômaraŋ a ka jurgem hen iyôŋ ba: «Erêŋge ken ô bê aŋgaɲ bô tarê ka Emen ka yi bô baɲa gerêŋgê wo jurgem hen kêm sa terare a nà.»

2 Menba, *mana wo derômaraŋ a wo tumô ô bê ari bô tarê ka Emen ka yi kôbri a hen sa terare a. Menba, iyare to habiɲ to wulbéré kiriɲ hen li ɓiɲé ka ari talê ka tanare to habiɲ yi yirji a hen men, ka tebe aŋgaɲ jibé ka geliɲ naɲ tu hen a men.

3 Men, mana wo derômaraŋ a wo wôôyi ô bê ari bô tarê ka Emen ka yi kôbri a hen bô cér wo dami a. Menba, kami cér wo dami bi wo hen beliɲ kwôbe môɲ kwôbri temay gawra iyôŋ, aɲ aŋga mô tu geɲ bô cér wo dami bi wo hen a na ma kêm.

4 Men, mana wo derômaraŋ a wo subi ô bê ari bô tarê ka Emen ka yi kôbri a hen bô kam cér a men, bô tô hanê kam a aɲ bay kêm beliɲ kwôbe. 5 Menba, en toy tôô mana wo derômaraŋ a woɲ ôbi sa kam hen heram Emen kôl iyôŋ ba: «Jôbi ju na Emen wo ju yi naɲ jeŋgêrem, ju mô ca tumô, ju mô ya kwôy naɲ kunum men, ju na kwôni woɲ derôre wôsa jerê kwôlê wom yi naɲ tô geréri. 6 Wôsa ɓiɲé ka na bi kwôbri bay kem naɲ ɓiɲé kam a men tôŋ hen na ju biji kwôbe bay yi. Bay liji hen iyôŋ na ya.» 7 Menba, en toy tôô kwôni ôm si kini bê kwôbe iyôŋ kôl iyôŋ ba: «Jôbi Kelma Emen woɲ ôbi ibé iyêrê, jerê kwôlê wom na kwoɲ tiri men, na naɲ tô geréri a men.»

8 Mana wo derômaraŋ a wo pôrbi ô bê ari bô tarê ka Emen ka yi kôbri hen sa tare to tay a aɲ hende eŋge môɲ tare iyôŋ aɲ bi ré sôderê ɓiɲé. 9 Kiriɲa tare hende to uwoy ɗê kiriɲ hen sôderê ɓiɲé hen iyôŋ na, bay tiiré hini Emen wôsa ôbi a ré joɲ naɲ gusiɲ hende to hen, aɲ bay kaɲ ɗé jé lêreji wo habiɲ hen baa men, kaɲ heramê Emen a men.

10 Mana wo derômaraŋ a wo bayi ô bê ari bô tarê ka Emen ka yi kôbri a hen sa gagay kenare wo tanare to habiɲ hende to hen a menba, kiriɲ beliɲ hendu sa emê iyére to tanare to habiɲ hende to geliɲ naɲ cerew hen aɲ ɓiɲé emnê kaɲniji wôsa bay geliɲ gusiɲ damaŋ. 11 Wo bay ré ɗi jé lêreji wo habiɲ wo bay na lêrê hen baa aɲ hen na, bay tiiré hini Emen wo derômaraŋ a wô iyare to gelji gusiɲ hen ɗi.

12 Menba, mana wo derômaraŋ a wo jii ô bê ari bô tarê ka Emen ka yi kôbri a hen bô cér wo dami dê iyôŋ wo bay uwôgeri Eprat hen a, aɲ cér bi wo hen hay aɲ ɲaniɲ geré biɲ kilmé ka hena si kini sé tare iyôŋ hen ré ôriɲ liɲ kumbul. 13 Men, en gel tunu to habiɲ subu geliɲ môɲ ɓira iyôŋ. To pôni so kibi mara wo dami hen men, to pôni so kibi tanare to habiɲ to geliɲ naɲ cerew hen men, to pôni so kibi bay kibi Emen kaɲ bay benare a a men. 14 Tunu to habiɲ hende to hen hena na ligi Sidan a men, hende lêrê aŋgaɲ giɲê kwôy kwôy a men. Men, hende ô ligi kilmé ka sa terare a na kêm wô dayrêji aɲ liɲ kumbul Wulê wo dami wo Emen woɲ ôbi ibé iyêrê hen.

15 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Ɗéŋge tu melênê sa yerŋge a wôsa na hera mega ôbi gemsare iyôŋ. Aɲ yi derê a yé wô sa kwôni wo mô tu geɲ aɲ, gem bargay kari ɗa aɲ bi kiriɲa ené hera ba, ɗiré tôbê yiri aɲ bi kwôni ré gel tôri ré men, tayre ré sa diri ré a men.»

16 Tunu to habiɲ hende to subu hen na, day kilmé ka sa terare a nà kiriɲ ka bay uwôgeji naɲ kibi hébre Harmagédôn hen.

17 Menba, mana wo derômaraŋ a wo jurgem hen ô bê ari bô tarê ka Emen ka yi kôbri a hen bô kal a ta menba, tôô kwôni ôm bô *iyéy Emen a si kini gagay kenare wori a kôl iyôŋ ba: «Na kerêri niɲ.» 18 Menba, wulaɲê emen berare kiriɲ men, tôô gawrê ôm men, emen ône men, terare yebagiɲ damaŋ ɗê kiriɲ a men. Kiriɲa Emen na ɗiɲ ɓiɲé kwôy saɲ kemnêŋ hen na, kwôni gel terare yebagiɲ môɲ to na hen iyôŋ né. 19 Sa iyére to dami wayriɲ kiriɲ subu men, sa iyére to tô yê ɓiɲé ɓiɲé mêniɲ a men. Menba, bô Emen jebri sa habrê wo Babilôn iyére to dami na li hen aɲ ôbi buru hende yi kami tiɲaɗor bô tarê wori. 20 Kiriɲ ka hay ka kaariɲ derô cér a hen na, kam tun sarji men, keram biliɲ yi némiɲ naɲ sa terare a men. 21 Garmê ka damné damné heriɲ derômaraŋ a sa ɓiɲé. Garmê pôn ba, né nêm némiɲ naɲ pagé sugôr tôre pôrbu. Menba, ɓiɲé tiiré hini Emen wô gusiɲ hende ɗê kiriɲ to garmê gelji hen.

17

Bay ay Babilôn sa iyére to dami hen gengiɲ naɲ hendi wôniɲare toɲ têriɲ

1 Menba, *mana wo derômaraŋ a wo pôni perê ka jurgem ka na ɓu baɲa gerêŋgê kôbri a hen, era sa kôlen iyôŋ ba:

«Era na sa gelem jerê kwôlê wo bay a sa jerê sa sa iyére to bay ayre gengiɲ hendi yiɲare toɲ têriɲ to dami. Sa iyére hende to hen yi na kibi cér wo gay gay a hen. 2 Aɲ kilmé ka sa terare a nà yiiriɲ naɲ tu men, ɓiɲé ka sa terare a nà kôba, yiɲ naɲ tu men, aɲ têriɲ tore hende to hen kwoyréji môɲ care iyôŋ a men.»

3 Menba, Tunu toɲ hendi bô bôrê sa wôn bôn aɲ mana wo derômaraŋ a ôriɲ naɲ en derô gwôlê menba, en gel iyore mô sa tanare sêy a. Tanare hende to hen na, sare jurgem men, timɲére môj a men. Aɲ hini woɲ tiiré Emen gôr yere. 4 Iyore hende to hen na, dôbe bargay ka sêy men, hendu silim silim a men yere. Hende elage yere naɲ aŋgaɲ kalmare ka bay li naɲ lôr men, mériɲ wo gay gay hen men, hende ɓu baɲa gerêŋgê woɲ lôr wo aŋga habiɲ ka gengiɲ sa wôniɲare tore toɲ têriɲ hende to hen wôn ta a men. 5 Men, bay ɗi kibi bisiɲne a hini wo kwôni hôn bôri ré hen. Hini bi wo hen ôm iyôŋ ba: «Babilôn iyére to dami, na yo bay wôniɲare toɲ têriɲ men, yo aŋga habiɲ ka sa terare a nà.» 6 Men, en gel iyore hende to hen yi kwôbri ɓiɲé ka Emen ka yi naɲ jeŋgêrji hen men, kwôbri ka bay na dirji wô kibi kwôlo Jésu wo bay na dô hen men. Aɲ kwôbriji bi wo hen kwoyrére kiyaŋ kiyaŋ môɲ care iyôŋ.

Kiriɲa en bôre hen iyôŋ menba, tunun ge kay. 7 Menba, mana wo derômaraŋ a bi wo hen kôlen iyôŋ ba:

«Wô mi a jeré bi tunum ge kay hen iyôŋ ba? Na dôrem tô kwôlo gengiɲ sa iyore hende to hen naɲ kwôlo gengiɲ sa tanare to sare jurgem naɲ timɲére môj to hende hen bem ju toy. 8 Tanare to ré jeré gele hen na, na yi ya niɲba, haw hen hende naɲ niɲ, niɲba, tôre to cêgê na, hende a so bô iyom wo tôri naɲ hen aɲ a erê bi Emen ré mênere aɲ yôd. Aɲ ɓiɲé ka sa terare a nà ka hiniji na naɲ bô magtubu toɲ merê tu geɲ a kiriɲa Emen na ɗiɲ tô terare yeŋ hen na, kiriɲa a sa gelé tanare hende to hen na, tiniji a geré kayê wôsa tanare hende to hen na ya, aɲ haw hen naɲ aɲ tôre to cêgê ba, a so hera hen.»

9 Men, mana wo derômaraŋ a bi wo hen hô kôlen iyôŋ ba: «Bi ɓiɲé erem tô kwôlê bi wo hen dô dema bay ré henê. Wôsa sa tanare hende to jurgem hen na, na keram wo jurgem wo iyore hende to hen mô sara hen men, na kilmé ka jurgem hen a men. 10 Kilmé bay ka jurgem hen na, ka bay hen naɲ niɲ, aɲ kwo pôn ôm kenare baa ya men, kwo jurgem woji a baa, aɲ kiriɲa ôbi a so na, a sa emê kenare, niɲba, ôbi a sa emê kenare hende to hen sem né. 11 Tanare to na ya tumô niɲba, haw naɲ niɲ hen na, hende a na kelma wo jôgiɲ marge men, na perê kilmé ka jurgem bay ka hen a a men. Aɲ kiriɲa hende sa so hera niɲ na, a erê bi Emen ré sa mênêre yôd hari niɲ.»

12 «Timɲé tanare hende to môj to ju gel hen na, na kilmé ka môj ka baa emê kenare tô hen. Niɲba, Emen a sa biji tôô bi ré ômiɲ kenare naɲ tanare hende to hen pôn. 13 Kilmé bay ka môj hen na, ermé woji na pôn, tôô toji toɲ emê iyére men, néé woji a men na, bay ɗi biɲ tanare hende to hen. 14 Bay a lê kumbul naɲ Kema Kwormo niɲba, ôbi a bôyji wôsa na ôbi a na Dami woɲ sa kilmé men, Dami wo damné a men. Aɲ ɓiɲé ka ôbi uwôgeji aɲ cobji aɲ na bay bôô pôn hen na, bay kôba, a biyê kumbul naɲ ɗi men.»

15 Menba, mana wo derômaraŋ a bi wo hen hô kôlen iyôŋ ba: «Cér wo jeré gel hendi wôniɲare toɲ têriɲ ré mô sara hen na, na tô yê ɓiɲé ka gay gay men, tô môɲ wo gay gay hen men, kibi yê wo gay gay wo sa terare a nà. 16 Kwo gengiɲ sa timɲé ka môj ka ju gel hen men, tanare hende to hen a men hen na, bay a kaɲê hendi yiɲare toɲ têriɲ hende to hen yôd men, bay peré aŋgare kêm men, bay a terê bargay yere a aɲ ɗere tôre seŋge men, bay a yêgerêre emê aɲ tôre wo baa ba, bay a uwoyé aɲ a men. 17 Wôsa na Emen a biɲ kilmé bay ka môj hen ermé bi bay ré biɲ aɲ liɲ aŋga ôbi gey hen. Kilmé bay ka hen daɲ kibriji aɲ ɗiɲ tôô toji toɲ emê iyére hen biɲ tanare hende to hen kwôy wo kwôlê wo Emen na kôl hen ariri ré liɲ.»

18 «Men, iyore hende to jeré gele hen na, na sa iyére to dami to ôm sa kilmé ka sa terare a na kêm hen.»

18

Mênê kuriɲ sa Babilôn a

1 Menba, en hô gel *mana wo derômaraŋ a wo ôriɲ naɲ tôô hen herbo tôŋ sa terare a nà, aɲ damɲare tori to dami hen berare kiriɲ ɗaŋ ɗaŋ aɲ. 2 Ôbi kôl naɲ tôri to dami kaɲ a ta kôl iyôŋ ba: «Babilôn iyére to dami mêniɲ, hende mêniɲ yôd aɲ niɲ. Aɲ hende yi na kini merê tunu to habiɲ men, tunu to habiɲ to yôŋ yôŋ kôba, mô ya men, ciré mega gundu men, dunu men, ka habiɲnê ka ɓiɲé gey ré hen kôba, mô ya a men. 3 Yiɲare tore toɲ têriɲ hende to hen kwoyré tô yê ɓiɲé ka sa terare a nà mega care iyôŋ men, kilmé ka sa terare a nà yiiriɲ naɲ tu men, bay jeŋga kôba, sa kibi yiɲare tore toɲ iyôŋ a tôŋ hende to hen na, bay uwôɲiɲ are damaŋ hen men.»

4 Menba, en toy tôô kwôni wo ɗaŋgi ôm derômaraŋ a kôl iyôŋ ba: «Kenbay ɓiɲé kaɲê na, séŋge bôre a aɲ, wô wo ma ka lê têriɲ tore hende to hen men, wô wo bô emê maa kuriɲ sarŋge a naɲ tu a men. 5 Wôsa têriɲ tôre hende to hen dayriɲ sa megare a megare a kwôy ô ta derômaraŋ a aɲ Emen erem sa ari lê kare ka habiɲ bay ka hen a. 6 Gusiɲ to hende na geliɲ ɓiɲé hen na, ken gele hen iyôŋ têj hôriɲ a men, habrê wo hende na liɲ ɓiɲé hen na, ken lere ɗê aɲ men, gwore tore to hende na jéɲ care to maaɲi bô a biɲ ɓiɲé hen na, ken jé bôô wôô bô a buru hôriɲ. 7 Geléŋgere gusiɲ damaŋ aɲ bi deŋgôre ôle bôd bôd mega hende na môriɲ dô aɲ na diɲ deŋgôre hen iyôŋ. Wôsa hende kôl iyôŋ ba teré na tôlômne ɗiba, teré na mamne ré men, bô emé wôni ré kuriɲ sara ré a men. 8 Na ôbi á, ômɲare men, bô emê temare naɲ kurôŋ ré sa sare a tu tare pôn nêŋ hen, wôsa bay na yi gengiɲ na sare. Tare kôba, a uwoyére wôsa Kelma Emen wo a jerê kwôlê sara hen na, na ôbi ibé iyêrê.»

9 Kilmé ka sa terare a nà, yiɲ yiɲare toɲ têriɲ naɲ tu men, na môrji bô derê wore a a men, hen na, kiriɲa bay a gelé gusô tare to bay uwoyiɲne hen na, bay a sômê sêɲ deŋgôrji ɓera ɓera kwôle. 10 Mênê wore bi wo kuriɲ sara hen na, liji kemnare aɲ bay sôm ɗibiɲ sêd aɲ kôl iyôŋ ba: «Mênê woɲ mi a kuriɲ sara geliɲ hen iyôŋ ba? Ayi! Babilôn iyére to dami naɲ toɲ hende néé hen aɲa mênê ré hena sa pôn nêŋ kuriɲ sara yi hen ba?»

11 Men, bay jeŋga ka sa terare a nà, kêm kôba, a sômê sêɲ deŋgôrji wô aŋgaɲ gara kaji ka kwôni woɲ ôbi kelérji naɲ niɲ hen. 12 Aŋgaɲ gara kaji bay hen bay a na: lôr men, lari men, mériɲ naɲ ɲaŋ ka tôrji gay gay hen men, bargay ka lêy men, ka hendi silim silim hen men, ka sêyi men, bargay ka ɗaŋgi ka gay gay hen men, gurô wo tôri gay gay wo ɗiɲé dô hen men, aŋga gay gay ka bay li naɲ kaɲ juŋ hen men, ka naɲ gurô wo garari gaɲ hen men, ka bay li naɲ musure to bay uwôgere burônj hen men, musure men, keram wo bay uwôgeri marbre hen a men. 13 Men, aŋgaji kaɲ gara ka ɗaŋgi na: gurô wo bay uwôgeri kanêl hen naɲ ka ɗaŋgi men, ider men, kalmê ka bay uwôgeji *miir men, ansas men, care men, weŋ men, mêre to bay uwôgere blé hen men, kurmaŋ kuré men, kilbê men, gamgê men, yêndê men, pus men, limé men, gawrê ka bay eraɲ gara hen a men. 14 Menba, bay sôm aɲ kôliɲ Babilôn iyôŋ ba: «Aŋga dôri kêm ka na mu gey uɲé hen mêniɲ men, ari uɲé karê kêm naɲ aŋgarê ka dôri ka na mu gey hen, bay a mênê kerê yé hen aɲ ma hô uɲéji ré niɲ yôd.» 15 Bay jeŋga bay ka na uwôɲ aŋgare bay ka hen aɲ yiɲ gawrê hen na, kemnare liji wô mênê wore bi wo hen aɲ bay a sômnê ɗibiɲ kelaŋ kelê iyôŋ ba: 16 «Ayi! na mênê woɲ mi a kuriɲ sa iyére to dami to hen geliɲ hen iyôŋ ba? Wôsa na sa iyére to na yi môɲ iyore to tôbe bargay ka lêy hen iyôŋ men, ka hendi silim silim men, ka sêyi men, ka gararji damaŋ men, na tôbe aŋgaɲ kalmare kaɲ lôr men, mériɲ naɲ ɲaŋ ka gay gay hen a men. 17 Tu tare hende to pôn nêŋ hen mera a ari uɲé karê ka kêm hen ré mêniɲ gurôɲ aɲ hen iyôŋ ba?»

Menba, bay ayê gôni bato men, bay erê kergare men, ka li jé bô bato a hen men, bato to ɗaŋgi to ô bisilê bô cér a hen a men na, bay kôba, ɗebe sêd aɲ. 18 Menba, kiriɲa bay gel gusô tare to uwoy iyére hende to hen na, bay ôm naɲ gura bêd bêd kôl iyôŋ ba: «Iyére to dami to a némiɲ naɲ to na ba, ya hare ba?» 19 Menba, bay sôm sêɲ deŋgôrji ɓera ɓera aɲ kebe terare bê a sarji aɲ kôl iyôŋ ba: «Ayi! iyére to dami to na a mêniɲ yé hen ba? Na hende to bay iyéy bato kêm uwôɲiɲ are sare a hende a mêniɲ tu tare pôn mera yé hen ba?»

20 Haw hen kenbay ɓiɲé ka derômaraŋ lêŋge yi derê wô mênê wo sa iyére hende to hen mêniɲ niɲ hen. Men kenbay ɓiɲé ka Emen men, bay jé kari men, bay kibri a men, kêm na lêŋge yi derê wôsa ôbi jô kwôlê sa iyére hende to hen wô kibi habrê wo hende na lêŋge hen.

21 Cêgi kwôlê bi wo hen a menba, *mana wo derômaraŋ a wo ɗaŋgi woɲ ôbi néé era sa ay keram wo dami môɲ kwoɲ yiriɲ kuré iyôŋ aɲ uwôl bô cér a kôl iyôŋ ba: «Bay a ula Babilôn iyére to dami bô cér a naɲ néé mega wo hen iyôŋ aɲ kwôni a gelére cêgê ré kwôy niɲ. 22 Aɲ kwôni a toyé jêŋgê ré niɲ men, kurôŋ woɲ yi derê ré men, telêre naɲ buruɲju a emê bô Babilôn a ré niɲ men, kwôni a gelé bay lê aŋgaɲ joriyare bôrê a ré niɲ men, kwôni a toyé né keram woɲ yeré kuré bôrê ré niɲ a men. 23 Men, kwôni a gelé tô deɲere eŋgé bôrê ré niɲ men, kwôni a toyé tôô ɓiɲé ka mô kini gerê iyére a ré niɲ a men, wôsa bay jeŋga karê na, na bay uwôyrê yirji gôliɲ megêrji kêm men, na mu lam ɓiɲé naɲ mesére toré a men.»

24 Aɲ na na Babilôn a a kwôbri bay kibi Emen men, ɓiɲé kari naɲ ɓiɲé kêm ka bay na walê tôrji sa terare a nà ré yi ya hen.

19

1 Cêgê kwôlê bi wo hen menba, en toy tôô ôm môɲ tôô kwônê ɓiɲé iyôŋ si derômaraŋ kôl iyôŋ ba:

«Aléluya, ayêŋge kibi Emen wona

wôsa ôbi a gôliɲ naɲ na men, ôbi dé heramê men,

ôbi na ôbi néé a men.

2 Men, jerê kwôlê wori na kwoɲ tiri men, na naɲ tô geréri a men

a ôbi na ré jôriɲ kwôlê sa hendi yiɲare toɲ têriɲ to mêne ɓiɲé ka sa terare a nà naɲ jé lêre bi wo iyôŋgi hen,

ôbi a, Emen né di bare wô deré wo hende na duu manê kari hen.»

3 Menba, tôô hende to hen hô kôl iyôŋ ba: «Aléluya, ayêŋge kibi Emen, wôsa gusô tay iyére to dami hende to uwoɲ hen na, a gusulé na hen iyôŋ kwôy naɲ kwini.»

4 Menba, surɲê ka tôre wôô kibi pôrbu hen naɲ ari ɗé Emen ka pôrbu a men hen cibji gubarji tumô Emen wo mô sa gagay kenare a hen aɲ heramiri kôl iyôŋ ba:

«*Amên, bi yi hen iyôŋ. Aléluya, ayêŋge kibi Emen.»

Gwosoy kwôlo gengiɲ sa gerê iyére to Kema Kwormo

5 Menba, tôô kwôni ôm si kini gagay kenare wo Emen kôl iyôŋ ba:

«Ayêŋge kibi Emen wona kenbay manê kari kêm men,

kenbay ka damné naɲ ka beray kêm ka ken kemnaɲ tini hen.»

6 Menba, en hô toy tôô kwônê ɓiɲé hen hô ôm môɲ néé kam ka dami ka bôy iyôŋ men, môɲ enê emen wo pôɲ ôm gururu hen iyôŋ aɲ kôl iyôŋ ba:

«Aléluya, ayêŋge kibi Emen wôsa Kelma Emen wona woɲ ôbi ibé iyêrê hen gel emê iyére tori.

7 Iyôŋ ba, na sêŋge peré men,

na lêŋge yi derê men,

na heramêŋgeri a men,

wôsa kemnêŋ na wulê wo Kema Kwormo a gôriɲ iyére

naɲ iyore to na ɲan yere gemni hen.

8 Aɲ bay buru geré bi ré dôbe bargay ka sél terij aɲ eŋné bid bid hen.»

Bargay bay ka hen na, na aŋga dôri ka ɓiɲé ka Emen li hen.

9 Menba, mana wo derômaraŋ wo pôni kôlen iyôŋ ba:

«Li bô magtubu a kôl iyôŋ ba: ‹Ɓiɲé ka bay uwôgeji bi ré era kini gerê iyére to Kema Kwormo hende to hen na, yirji a sa dôrji.› »

Men, ôbi hô kôlen iyôŋ ba, kwôlo ɗiré kôlen hen na, ré na kwôlê woɲ tiri wo Emen bi a ré kelê hen.

10 Kiriɲa en toy hen iyôŋ menba, en cubu guban tumôri a bi ené tibri menba, ôbi kôlen iyôŋ ba:

«Tebe Emen, ɗiba, ju teben nôbi ré wôsa nôbi kôba, ena mana wo Emen môɲ jôbi naɲ yênêm ka ɗebu geraŋ sa kwôlo Jésu na yêge sari hen men.»

Na tu kwôlê bi wo hen a na biɲ bay kibi Emen néérji hen a men.

Kwôlo gengiɲ sa kwo ɗay henda wo bôri hen

11 Derômaraŋ bôliɲ menba, en gel henda wo bôri ɗebu ya kwôni wo mô sari a hen na, bay uwôgeri ôbi bôô pôn men, gawra woɲ tiri a men. Na kwôni wo jô kwôlê men, li kumbul naɲ kini a men. 12 Tiri eŋné môɲ kôli tare iyôŋ men, tôbe jabga woɲ kenare kwône sari a men, bay ɗi hini wo kwôni hôn né hen aɲ na ôbi pôn nêŋ hari a henê hen sari a men, 13 ôbi dôbe bargay ka dami ka bay dôbe a bô kwôbe a men, aɲ hini ôm «Kwôlo Emen» a men. 14 Aɲ bay kumbul ka derômaraŋ ka tôbe bargay ka lêy ka bôserê kaŋ kaŋ dayji sa yêndê ka bôserê aɲ ôriɲ tôri a. 15 Men, yebere to dii si kibri a aɲ na naɲ yebere hende to hen, a ôbi ré sêɲ tô yê ɓiɲé hen men, ôbi a emêji naɲ tôô to dami men, ôbi a ɗirêji môɲ bay ɗôriɲ yê gurô uwôriɲ kamni wô liɲ care iyôŋ. Ôbi bi wo hen iyôŋ a gelé wo bô Emen woɲ ôbi ibé iyêrê hen ré tari damaŋ sarji a. 16 Bay ɗi hini yi bargay kari a men, bilɲéri a a men, kôl iyôŋ ba: «Dami wo damné men, Dami wo kilmé a men.»

17 Menba, en hô gel mana wo derômaraŋ wo ɗaŋgi ɗebu sa tare a aɲ uwôgera ciré kêm ka uwôŋge ta derômaraŋ a hen aɲ kôlji naɲ tôri to dami kôl iyôŋ ba: «Eraŋge ken sa ôm geserê wo dami wo Emen li hen. 18 Eraŋge ken sa ôm temay kilmé men, temay bay kumbul naɲ bay sarji men, temay yêndê naɲ bay ɗayêrji men, temay ɓiɲé kêm men, temay kam iyére men, temay limé men, temay ɓiɲé ka damné naɲ temay ka beray a men.»

19 Menba, en gel tanare to habiɲ to geliɲ naɲ cerew hende to hen naɲ kilmé ka sa terare a nà dayrê asgarɲê kaji bi ciré liɲ kumbul naɲ kwo mô sa henda wo bôri a hen naɲ asgarɲê kari. 20 Menba, kwo mô sa henda wo bôri a hen naɲ asgarɲê kari bôyji tanare to habiɲ hende to hen naɲ *ôbi kibi Emen woɲ ôbi benare hen. Ôbi na li giɲê ture a aɲ na lamiɲ ɓiɲé ka ari talê ka tanare hende to hen yirji a hen men, na liji aɲ bay tebe ari jibé ka geliɲ naɲ tu hen a men hen. Kiriɲa bay bôyji tanare hende to hen naɲ ôbi kibi Emen woɲ ôbi benare hen a men na, bay biji geɲ bô tare a. Tare hende to hen yi môɲ kam cér iyôŋ men, uwoy damaŋ mega puder toɲ tay bunu to luriɲ hen iyôŋ a men. 21 Asgarɲê ka tanare to habiɲ hende to hen na, kwo mô sa henda wo bôri a hen derji kaŋ kô naɲ yebere to si kibri a hen. Aɲ ciré kêm sa daɲ ôm temayriji uwiyrê.

20

Kwôlo gengiɲ sa elê wo dubu hen

1 Menba, en gel *mana wo derômaraŋ a herbo tôŋ sa terare a nà. Ôbi ɓu lakêêlê kaɲ belê kibi iyom wo tôri naɲ hen naɲ gaŋgi musure to dami kôbri a. 2 Aɲ ôbi ô ɓeré mara wo dami wo na kalaw wo cay wo na Jabel men, Sidan a men hen, harêri naɲ gaŋgi musure to dami hende to hen bi ré yi hen iyôŋ kwôy elê dubu. 3 Kiriɲa mana wo derômaraŋ bi wo hen harêri hen iyôŋ menba, ayri uwôl bô iyom wo tôri naɲ bi wo hen a, aɲ lugu kibri: aɲ suriɲ perêd perêd ta ɗiba, ré hô ô lamê ɓiɲé ka sa terare a nà ré niɲ kwôy wo elê bi wo dubu hen a kerê. Menba, bay a derari ula ta sem iyôŋ mera.

4 Cêgê menba, en gel gagay kenare kwônê. Aɲ ɓiɲé ka mô sara hen na, Emen biji tôô bi ré jôriɲ kwôlê sa ɓiɲé. Men, en gel tini ɓiɲé ka Emen ka bay na walê tôrji kaa wô wo bay na na, bay bôô pôn sa kwôlo Jésu na yêge sari biji hen men, sa kwôlo Emen a a men hen. Men, wô tibé wo bay na kaɲ tibé tanare to habiɲ hende to geliɲ naɲ cerew hen naɲ aŋgaɲ jebé ka geliɲ, naɲ tu iyôŋ hen men, wô kaɲê wo bay na kaɲ aŋgaɲ talê kare kibi bisinji a men, kôbriji a a men hen. Aɲ ɓiɲé bay ka hen bér aɲ a emêji iyére naɲ *Krist kwôy elê dubu. 5 Bay a na ɓiɲé ka ji si kamɲê tumô aɲ tô ka baa hen na, elê wo dubu a kerê pa dema bay ré jê sé kamɲê tô. 6 Ɓiɲé bay ka ji si kamɲê tumô hen na, terê kibi yi wô sarji wôsa bay yi naɲ jeŋgêrji men, yi derê yi wô sarji a men aɲ temare to têê wôô a deréji ré niɲ men, bay a yé bay bê kwôbe tumô Emen a men, tumô Jésu Krist a men, bay a emê iyére naɲ Krist, kwo Emen dôri hen a men kwôy elê dubu.

Gerɲé kumbul

7 Kiriɲa elê wo dubu bi wo hen kô niɲ na, bay a dera Sidan beseréri ulê ta sem. 8 Aɲ ôbi a erê wô lamê tô yê ɓiɲé ka sa terare a na kêm. Tô yê ɓiɲé bay ka hen na, bay uwôgeji Gôg naɲ Magôg aɲ dayraji bi bay ré ô kumbul uɲé Emen. Ɓiɲé bay ka hen kwône môɲ hal wo kibi cér a iyôŋ. 9 En gel ɓiɲé bay ka hen wubo naɲ kiriɲ kiriɲ sa terare a nà sa mér kini merê ɓiɲé ka Emen naɲ iyére to ôbi geyre hen ta. Menba, tare hena derômaraŋ a sa uwoyréji duu gerêd aɲ. 10 Kwo Sidan wo na lam ɓiɲé hen na, bay ɓiri uwôl bô tare to yi môɲ kam cér iyôŋ aɲ uwoy mega puder toɲ tay bunu to luriɲ hen iyôŋ a men. Bay uwôli na bô iyom wo tôri naɲ wo bay na biɲ tanare to habiɲ na naɲ *ôbi kibi Emen woɲ ôbi benare hen ya hen. Aɲ bay a geliɲ gusiɲ hen iyôŋ kwôy naɲ kwiniji.

Gerɲé jerê kwôlê

11 Menba, en gel gagay kenare wo dami wo bôri terij aɲ kwôni mô sara. Men, en hô gel sa terare naɲ derômaraŋ gerji wolé kelaŋ naɲ ɗi aɲ kwôni a geléji cêgê ré niɲ. 12 Menba, en hô gel damné naɲ ka beray ka na ma hen ɗebiji tumô gagay kenare bi wo hen a. Menba, kwôni pôl magtubu naɲ kwônêre men, kwo ɗaŋgi bôl magtubu to na toɲ merê tu geɲ. Kiriɲa magtubu hende to hen pôliɲ hen iyôŋ niɲ na, Emen jô kwôlê naɲ geréri sa ɓiɲé ka na ma a hen naɲ jé lêreji, jé lêreji mega wo na li bô magtubu hende to hen a iyôŋ. 13 Ɓiɲé ka cér na pôrji hen soji men, ka sa iyé temare a hen soji kêm a men aɲ bay jô kwôlê sarji a naɲ jé lêreji, jé lêreji. 14 Menba, bay bi si temare naɲ sa iyére tore kêm bô tare to woli hende to hen, aɲ na hende a na temare toɲ têê wôô hende. 15 Men, kwôni wo hini naɲ bô magtubu toɲ merê tu geɲ hende to hen a na, bay a ulêri bô tare hende to hen a a men.

21

Derômaraŋ to kôrbi naɲ sa terare to kôrbi

1 Menba, en gel derômaraŋ to kôrbi naɲ terare to kôrbi wôsa derômaraŋ to tumô hen naɲ terare to tumô hen naɲ niɲ men, cér kôba, naɲ a men. 2 Men, en gel iyére to yi naɲ jeŋgêre to na Jérusalêm to kôrbi to hena derômaraŋ a ligi Emen a hen herbo tôŋ. Hende ɲana yere mega temale ɲaniɲ yere teré ôriɲ kurô iyôŋ. 3 Menba, en toy tôô kwôni ôm kaŋ a ta si kini gagay kenare iyôŋ kôl iyôŋ ba: «Geléŋge haw hen kiriɲ ka Emen a môriɲ hen na, na perê gawrê niɲ. Ôbi a merê naɲ ci men, bay a yé ɓiɲé kari men, Emen naɲ yiri a baa naɲ ci men, ôbi a yé Emen woji a men. 4 Aɲ ôbi a merê cémé tirji a men, temare a derji ré niɲ men, bô emê temare a naɲê men, sômê a naɲê men, bô emê a naɲê a men, wôsa aŋga cay kêm di jô niɲ.»

5 Menba, kwo mô sa gagay kenare a hen kôl iyôŋ ba: «Geléŋge haw hen en gase are kêm na kôrbi niɲ.» Menba ôbi hô kôl iyôŋ ba: «Li kwôlê bi wo hen bô magtubu wôsa na tu kwôlê men, na kwôlê woɲ bê bôô sara a men.» 6 Menba, ôbi hô kôlen a iyôŋ ba:

«Are kêm liɲ kô niɲ wôsa ena kwo tumô men, kwo cêgê men, ena kwoɲ ôbi ayê tô are men, ôbi deré kibriji a men. Aɲ kwôni wo kam diri ba, bi era na biri seŋge bi yi. Kam bay ka hen na, na hanê kam kaɲ merê tu geɲ. 7 Aɲ na i i wo ay joor ba, na biri are bay ka hen. Na yé Emen wori men, ôbi a yé keman men. 8 Niɲba, bay harê men, bay herê cêgê men, bay lê aŋgaɲ bôd bôd iyôŋ a tôŋ hen men, bay deré ɓiɲé men, bay yiɲare toɲ têriɲ men, misiɲê men, bay tibére kamrê naɲ bay benare kêm a men na, kini merêrji na bô tare to woli a naɲ bô gusô pudur a mega to luriɲ bô bunu a hen aɲ a hende a na temare toɲ têê wôô hende.»

Kwôli Jérusalêm to kôrbi

9 Menba, *mana wo derômaraŋ a wo pôni perê ka jurgem ka na ɓu baɲa gerêŋgê wo aŋgaɲ geliɲare gusiɲ ka Emen kôbriji a hen, kôlen iyôŋ ba:

«Era na gelem môni temale to kurôre na Kema Kwormo hen.»

10 Menba, Tunu toɲ hendi bô bôrê wôn bôn aɲ mana wo derômaraŋ a bi wo hen ôriɲ naɲ en sa keram wo yêŋgi a ta aɲ gelen Jérusalêm iyére to yi naɲ jeŋgêre to hena ligi Emen a herbo tôŋ hen. 11 Iyére hende to hen na, damɲare to Emen eŋné bid bid ya môɲ jerew wo dôri wo bay uwôgeri *jaspe hen men, sél kalala môɲ gaasa iyôŋ a men. 12 Men, bay ay sare ta naɲ haba woɲ gerem wo kaŋ a ta men, deŋgel a men. Men, bay ɗi kibi geré môj kibi wôô aɲ *manê ka derômaraŋ a ɗebu pôn pôn kibi a men, kibi geré bi wo môj kibi wôô hen na, bay ɗi hini tô môɲ wo *Israyêl wo môj kibi wôô hen ya a men. 13 Kibi geré bi wo môj kibi wôô hen na, bay ɗiri subu subu kwa haba woɲ gerem bi wo pôrbu hen. Subu si tô emen men, subu si kini kuriɲare tare men, subu sa kôbi gusurô men, subu sa kôbi maa a men. 14 Men, bay ɗi tô haba woɲ gerem bi wo hen naɲ keram môj kibi wôô aɲ bay ɗi hini bay jé ka Kema Kwormo ka môj kibi wôô hen têb têb a sara.

15 Mana wo derômaraŋ a bi wo kôlen kwôlê bi wo hen ɓu gurô woɲ lôr woɲ gengiɲ are kôbri a bi ɗiré gengiɲ iyére hende to hen men, gengiɲ kibi geré bi wo môj kibi wôô hen men, gengiɲ haba woɲ gerem wo bay ay sara hen a men. 16 Mana wo derômaraŋ bi wo hen genge tibi iyére hende to pôrbu hen aɲ hende hen némiɲ kêm: yêŋgêre men, wolére men, yêŋgêre wo tay a men na, kilomêter dubu wôô naɲ arew wôô (2200 km). 17 Menba, mana wo derômaraŋ a bi wo hen genge yêŋgê haba wo tay mega wo bay gengeriɲ gaŋ gaŋ hen aɲ na mêter tôre jii kibi bay (65 m). 18 Haba woɲ gerem bi wo hen na, bay ɗiri naɲ keram wo bay uwôgeri jaspe hen. Kwo iyére hende to hen ba, bay ɗere naɲ lôr woɲ kiɲ wo sél kalala môɲ gaasa iyôŋ hen. 19 Men, bay yêêlê tô haba woɲ gerem bi wo hen naɲ keram wo diderê wo gay gay. Keram wo dôri wo tumô wo bay ɗiɲ tôri hen ba, bay uwôgeri jaspe, kwo wôôyi ba, bay uwôgeri *sapir, kwo subi ba, bay uwôgeri agat men, kwo pôrbi ba, bay uwôgeri emerad men, 20 kwo bayi ba, bay uwôgeri onisk men, kwo jii ba, bay uwôgeri sarduwan men, kwo jurgem ba, bay uwôgeri kasolit men, kwo marge ba, bay uwôgeri *béril men kwo deŋgêse ba, bay uwôgeri topaj men, kwo môj ba, bay uwôgeri kraso peras men, kwo môj kibi pôn ba, bay uwôgeri turkwas men, kwo môj kibi wôôyi ba, bay uwôgeri amétist men. 21 Kibi geré bi wo môj kibi wôô hen na, bay li pôn pôn kêm naɲ mériɲ wo diderê diderê môj kibi wôô hen iyôŋ a men. Tô geré wo kariɲ perê iyére hende to hen ba, bay liji naɲ lôr woɲ kiɲ wo sél kalala môɲ gaasa iyôŋ hen men.

22 En kôbe kiriɲ niɲba, en gel *iyéy Emen bô iyére hende to hen a ré, wôsa Kelma Emen woɲ ôbi ibé iyêrê hen naɲ yiri hen men, Kema Kwormo a men a gasê iyéy Emen hende to hen niɲ. 23 Men, tare naɲ geserê berare kiriɲ sa iyére hende to hen a ré niɲ, wôsa damɲare to Emen naɲ to Kema Kwormo a berarê ya. 24 Aɲ ɓiɲé ka sa terare a nà kêm ô na tô kiriɲ ka peraŋgi bay ka hen men, kilmé ka sa terare a nà kôba, a eraɲ naɲ damɲare toji ya men. 25 Kibi geré wo sa iyére hende to hen a bôliɲ yé seŋge yôd ɗiba, a ligiɲ né wôsa yoyre naɲ ya niɲ. 26 Ɓiɲé ka sa terare a nà a eraɲ naɲ damɲare toji men, hini emê woji a men ya. 27 Bô iyére hende to hen na, aŋga *kagemi men, bay lêrê aŋga yi gelé ré hen, naɲ bay benare a sé a bô a ré, niɲba, na ɓiɲé ka hiniji yi bô magtubu toɲ merê tu geɲ to Kema Kwormo hen a sé bô mera.

22

1 Menba, *mana wo derômaraŋ a bi wo hen gelen kami cér woɲ ôbi biɲ ɓiɲé merê tu geɲ hen so si ligi gagay kenare wo Emen a naɲ kwo Kema Kwormo a aɲ kam bay ka hen sél kalala môɲ gaasa iyôŋ. 2 Aɲ geré wo perê iyére hende to hen a na, kam cér bi wo hen ge ya. Aɲ gurô woɲ ôbi biɲ ɓiɲé merê tu geɲ hen si si kwoŋgé cér wo si na men, si hen men. Gurô bi wo hen na, elê pôn ba, yê têê môj kibi wôô aɲ gel wo ré yê naɲ geserê geserê. Aɲ maari na hana wo a berarê tô yê ɓiɲé ka sa terare a na. 3 Bô iyére hende to hen a na, ani kani ka Emen tôm ba, a naɲê ya.

Gagay kenare wo Emen naɲ kwo Kema Kwormo a yé ya, aɲ manê kari a herameri men, 4 bay a gelé tiri men, hini a ɗiɲ kibi bisinji a a men. 5 Kiriɲ bay ka hen na, yoyre a naɲê men, kwôni a ôriɲ doy lampa naɲ tare to tayi ré niɲ. Wôsa Kelma Emen bi a berarê kiriɲ aɲ bay a emê iyére naɲ kwiniji.

Kwôli hera wo Jésu

6 Menba, mana wo derômaraŋ a bi wo hen hô kôlen iyôŋ ba:

«Kwôlê bi wo en kôlen hen na, na tu kwôlê men, na kwoɲ bê bôô sara a men, wôsa na Kelma Emen a bê kwôlê bi wo hen kibi bay kibri a naɲ geré wo Tini men, na ôbi a jo mana wori wo derômaraŋ a bi ré sa kôliɲ manê kari kwôli aŋga ré era hen men.»

7 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Na hera hen ya. Aɲ ɓiɲé ka ré bi kwôlê sa kwôli aŋga ré era hen ka yi bô magtubu a hen na, yirji ré sa dôrji.»

8 Nôbi Ja a toyé kwôlê bi wo hen naɲ man men, en gel are bay ka hen naɲ tun a men aɲ kiriɲa en toy men, gel a men hen iyôŋ na, en jubu guban tumô mana wo derômaraŋ a bi wo gelen are bay ka hen, bi ené tibéri, 9 niɲba, ôbi kôlen iyôŋ ba:

«Tebe Emen, ɗiba, ju teben nôbi ré, wôsa nôbi kôba, ena mana mega jôbi iyôŋ men, mega kwo yênêm kaɲ bay kibi Emen men, mega ɓiɲé kêm ka bi kwôlê sa kwôlo yi bô magtubu a hen a men hen.»

10 Menba, ôbi hô kôlen a iyôŋ ba:

«Kwôli aŋga na yi kini uwôbêrji a ka Emen yêge sarji bem hen na, ju uwôbe mera ré, wôsa wulêrji baa ɗa niɲ. 11 Aɲ kwôni woɲ ôbi lê habrê ba, bi li habrê wori bi wo hen damaŋ a hari niɲ men, kwoɲ ôbi bô hendé ba, bi li bô hendé wori bi wo hen damaŋ a hari niɲ a men. Niɲba, kwo li aŋga dôri ba, bi li derê wori bi wo hen damaŋ hari men, kwo bôri bôrê ba, bi bô bôrê wori bi wo hen ô tumô tumô men.»

12 Menba, Jésu kôl iyôŋ ba: «Na hera hen ya. Aɲ na eraɲ naɲ aŋgaɲ têbê sa kôbi ɓiɲé pôn pôn kêm naɲ jé lêreji jé lêreji. 13 Ena kwo tumô men, kwo cêgê men, ena kwoɲ ôbi ayê tô are men, ôbi deré kibriji a men.»

14 Ɓiɲé ka pul bargay kaji sél bi ciré siɲ bô iyére hende to hen si kibi geré aɲ bi ciré uwôɲiɲ geré ômiɲ yê gurô woɲ merê tu geɲ hen na, yirji a sa dôrji. 15 Niɲba, ɓiɲé ka yi môɲ garê iyôŋ hen men, misiɲê men, bay yiɲare toɲ têriɲ men, bay deré ɓiɲé men, bay tibére kamrê men, bay benare a men na, bay kêm a baa nô.

16 «Na nôbi Jésu a jé mana wuɲê wo derômaraŋ a bi ré era sa kôliɲ ɓiɲé ka bô églisɲê kwôlê bi wo hen. Na nôbi bi a na *kuŋga kelma Dabid men, ena telabo a men hen.»

17 Tunu toɲ hendi bô bôrê naɲ tami Kema Kwormo kôl iyôŋ ba: «Hera ham.»

Kwôni wo toy kwôlê bi wo hen ba, bi kôl: «Hera ham» niɲ men.

Aɲ kwôni wo kam diri ba, bi era sa yi kam kaɲ merê tu geɲ. Kam bay ka hen na, na biri na seŋge ɗiba, ôbi a kelé ré.

Gerɲé kwôlê

18 Nôbi Ja na kelêŋge ca ken toy, i i wo toy kwôlê wo yi bô magtubu to nà, kwo gengiɲ sa aŋga a era hen aɲa ré uwôl kam kwori sara na, Emen a bé bô emê wo gay gay a kuriɲ sari a, mega wo na kôliɲ bô magtubu a hen iyôŋ. 19 Men, kwôni wo mêne kwa kwôlê bi wo yi bô magtubu to nà, kwo gengiɲ sa aŋga a era hen na, Emen a jôri yê gurô woɲ merê tu geɲ bi wo hen men, a jôri sé bô iyére to yi naɲ jeŋgêre to bay na kôl kwôle bô magtubu a hen a men.

20 Kwo dô kwôlê bi wo kêm hen na na, kôl iyôŋ ba: «Na tiri, na hera hen ya.»

*Amên bi yi geliɲ hen iyôŋ, Kelma Jésu hera ham.

21 Bi bô derê wo Kelma Jésu baa naɲ ken kêm.

* 7:16 7: 16 Esay 49: 10

* 7:17 7: 17 Kurôŋ kibé 23: 2, Esay 25: 8

* 9:20 9: 20 Détéronôm 4: 28, Kurôŋ kibé 115: 4-7, Kurôŋ kibé 135: 15-17

* 11:4 11: 4 Jakari 4: 1-14

* 11:6 11: 6 1 Kilmé 17: 1, 1 Kilmé 18: 1, Sé nô 7: 14-21

* 15:4 15: 4 Sé nô 15: 1